cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
«Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы
«Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы СССР Юғары советы президимиуның 1944 йылдың 1 майындағы «Мәскәүҙе обороналаған өсөн» мизалы булдырыу" исемле Указына ярашлы булдырыла. Миҙал һүрәтенең авторы — рәссам Н. И. Москалев.
Миҙал тураһындағы Положение
«Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы менән Мәскәү оборонаһы ҡатнашыусылары бүләкләнә:
«Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы күкрәктең һул яғында йөрөтөлә һәм СССР-ҙың башҡа миҙалдары һәм ордендары булған осраҡта «Ленинградты обороналаған өсөн» миҙалынан һуң урынлаштырыла.
Тәүге тапҡыр «Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы 1944 йылдың 20 июлендә тапшырыла. Уны И. В. Сталинға миҙал менән бергә 000001-се һанлы танытмаһын тапшыралар.
1995 йылдың 1 ғинуарына ҡарата «Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙал менән яҡынса 1 600 028 кеше бүләкләнә.
Миҙалдың тасуирламаһы
«Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙал баҡыр иретмәһенән эшләнә һәм 32 мм диаметрлы теүәл түңәрәк формала була.
Миҙалдың алғы яғында — кремль диуары. Кремль диуары фонында Т-34 танкы һүрәтләнгән, танк өҫтөндә — яугирҙар төркөмө. Миҙалдың һул яҡ өлөшөндә Минин һәм Пожарский һәйкәле һүрәте, миҙалдың уң яҡ өлөшөндә — манара һүрәте.
Кремль диуары өҫтөндә флаг менән Хөкүмәт йорто бинаһының көмбәҙе күренә, флагта — ураҡ һәм сүкеш. Көмбәҙ өҫтөндә — самолеттар силуэттары. Миҙалдың өҫкө өлөшөндә түңәрәк буйлап — «ЗА ОБОРОНУ МОСКВЫ» яҙыуы. Аҫҡы өлөшөндә түңәрәк буйлап — лавр тажы, уның аҫҡы ботаҡтары эргәһендә биш осло йондоҙ. Миҙалдың алғы яғы түңәрәк буйлап ҡаймаланған.
Миҙалдың кире яғында — «ЗА НАШУ СОВЕТСКУЮ РОДИНУ» яҙыуы. Һүрәт өҫтөндә — ураҡ һәм сүкеш.
Бөтә яҙыуҙар һәм һүрәттәр ҡабарынҡы итеп эшләнгән.
Миҙал элмәк һәм дүңгәләк ярҙамында биш мөйөшлө ҡалып менән тоташтырыла. Ҡалып 24 мм киңлеге булған ебәк муар таҫма менән уратылған. таҫмала өс йәшкел-һары (зәйтүн) төҫтәге 3 мм-лыҡ өс буй һәм һәр береһе 4-әр мм-лыҡ ике ҡыҙыл буй. Таҫманың ситтәре тар ҡыҙыл буйҙар менән ҡаймаланған.
Жәғәфәр әс-Садиҡ
Әбү Абдуллаһ Жәғәфәр ибн Мөхәммәт әл-Ҡорайыш, Жәғәфәр әс-Садиҡ (جعفر الصادق;,  — , ) — ислам дине белгесе, Мөхәммәт пәйғәмбәр нәҫеле, факиһ, мөхәддис. Жәғәфәрит мәҙһәбе эпонимы. Шиғый-имамиттар һәм исмаилилар уны алтынсы гонаһһыҙ имам булараҡ хөрмәт итә. Шиғый-имамиттар доктринаһына ярашлы ул эзотерик белемгә эйә була (джафр). Хәлифәлектә власҡа дәғүә итмәй һәм ниндәйҙер сәйәси эшмәкәрлектә ҡатнашыуҙан баш тарта. Уның уҡыусылары араһында «киҫкен» шиғыйҙар ҙа, шулай уҡ сөнниселәр мәҙһәбенә нигеҙ һалыусылар ҙа була. Жәғәфәр әс-Садиҡтың хәҙистәр, фиҡһ, тәфсир буйынса бер нисә әҫәре бар, тигән фекер таралған, әммә уның уларҙың авторы булыуы шик аҫтына ҡуйыла. Жәғәфәр әс-Садиҡ үлгәндән һуң шиғыйҙар бер нисә общинаға, шул иҫәптән шиғыйҙарҙың исмаилит тармағына ла бүленә.
Биографияһы
Жәғәфәр әс-Садиҡтың биографияһында төрлө шиғый ағымдарына ҙур иғтибар бүленә. Ул Мәҙинәлә Мөхәммәт пәйғәмбәр һәм Али ибн әбү Талиб — Мөхәммәт әл-Бакир нәҫеле ғаиләһендә тыуа. Жәғәфәрҙың әсәһе Мәҙинәлә киң танылған факиһ һәм тоғро хәлиф Әбү Әбүбәкерҙең ейәне Ҡасим ибн Мөхәммәттең ҡыҙы була. Ә әсәһе буйынса апаһы пәйғәмбәрҙең ҡатыны Ғәйшә менән дуҫтарса мөнәсәбәттә була һәм унан бик күп хәҙистәр ала.
Уның тыуған көнө аныҡ билдәле түгел, әммә күпселек сығанаҡтар күрһәтеүенсә, йыл булырға тейеш. Башҡа сығанаҡтар буйынса, йәки  йылда тыуа. Атаһының үлеме буйынса ла биографтар араһында фекер айырымлығы бар. Күпселек сығанаҡтар Жәғәфәрҙың атаһы йылда вафат, тип күрһәтә, әммә  һәм  йылдарҙы күрһәткән сығанаҡтар ҙа бар.
Кәрбәлә ҡалаһындағы фажиғәле ваҡиғаларҙан һәм хакимлыҡ итеүсе властар тарафынан Алидтарҙы артабан эҙәрлекләүҙәрҙән һуң уларҙың күбеһе сәйәси эшмәкәрлектән ситләшә һәм үҙҙәрен тулыһынса ислам фәндәренә бағышлай. Пәйғәмбәр вариҫтары хәҙистәр буйынса бик яҡшы белгестәр була, уларҙы халыҡ араһында таратыу менән дә шөғөлләнә, шулай уҡ Ҡөрьәнде дөрөҫ итеп аңлата белә. Бала сағынан Жәғәфәр әс-Садиҡ исламды өйрәнеүгә ҙур иғтибар бүлә. Ул олатаһы Зәйнәләбидин һәм атаһы Мөхәммәт әл-Бакирҙан белем ала.
Ул Дамаск ҡалаһында Өмәүиҙәр династияһы хакимлыҡ итеүҙең икенсе яртыһында йәшәй. Был осорҙа ҡалала төрлө ихтилалдар (башлыса, шиғыйҙар ихтилалдары), Ғәббәсиҙәрҙең күтәрелеше була һәм Бағдадта Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге булдырыла.
Жәғәфәр әс-Садиҡ өмәүиҙәр хәлифәһе Хишамдың бойороғо буйынса Дамаскиға саҡырылған атаһын оҙатып йөрөй. Хәлифә Мөхәммәт әл-Бакир резиденцияһында хәлифә Али ибн Әбү Талибтың вәкәләттәре буйынса Нафиға ҡаршы дебаттарҙа ҡатнаша.
Жәғәфәр әс-Садиҡ артынан барырға теләүселәр һәм уның яҡлылар арта бара, уларҙың күбеһе шиғый йүнәлеше яҡлы була. Уның уҡыусылары араһында Әбү Хәниф, Малик ибн Әнәс һәм Васил ибн Ата кеүек билдәле дин белгестәре бар.
Жәғәфәр әс-Садиҡ фикһ буйынса төп ысулдарҙы аңлата; уны ысын мәғәнәһендә ислам фәненә нигеҙ һалыусыларҙың береһе тип атарға хоҡуҡлыбыҙ.
Үлеме
Жәғәфәр әс-Садиҡ 765 йылда Мәҙинәлә вафат була. Шиғый риүәйәттәренә ярашлы, хәлифә әл-Мансур бойороғо буйынса Жәғәфәр әс-Садиҡ ағыу эсереп үлтерелә, әммә был йәһәттән тарихсылар икеләнеү белдерә. Әл-Баҡый зыяратында, атаһы һәм олатаһы Зәйнәләбидин ҡәбере янында ерләнгән. Уның ҡәбере Сәғүд Ғәрәбстанына нигеҙ һалған король ибн Сәғүд етәкселегендәге ваххабиттар емергәнгә тиклем мосолмандар, бигерәк тә шиғыйҙар өсөн ғибәҙәт ҡылыу урыны була.
Жәғәфәр әс-Садиҡ үлгәндән һуң шиғыйҙар бер нисә общинаға бүленә. Тарихсылар фекеренсә, имамдарҙың күсәгилешлегенә бәйле бәхәстәр шиғыйҙарҙың бүлгесләнеүенә килтерә. Жәғәфәр әс-Садиҡ беренсе ҡатыны Фатиманан тыуған өлкән улы Исмәғилде (вафаты 762 й.) имам итеп тәғәйенләй, әммә ул атаһынан иртә вафат була. Берәүҙәр, Жәғәфәр Исмәғилдән һуң имам итеп икенсе улы Абдуллаһ әл-Әфтәхты тәғәйенләгән, ти. Әммәшиғыйҙарҙың күпселеге ас шиғый имамы Жәғәфәр әс-Садиҡтың һәм Хәмиҙәнең улы — Муса әл-Казимды законлы имам тип таный, һәм ул имамдар исемлегендә етенсе имам булараҡ теркәлә.
Шиғыйҙарҙың бер өлөшө фекерсә, Исмәғил вафат булмаған, ә «йәшеренгән» генә; икенсе өлөшө («ете имам яҡлылар»), Исмәғил вафатынан һуң уның улы Мөхәммәт етенсе имам тип иғлан ителергә тейеш, тип иҫәпләй. Шиғыйҙарҙың был ике өлөшө лә исмаилит тармағын формалаштыра.
Шиғый-навуситтар раҫлауынса, Жәғәфәр әс-Садиҡ ысынын да үлмәгән, ә «йәшенгән генә», һәм ул Мәһдисифатында ҡайтасаҡ.
Дини эшмәкәрлеге
Дини фәндәрҙе (хәҙистәр, тәфсирләр, фикх)өйрәнеүҙәғаилә традицияларын дауам итеп, Жәғәфәр әс-Садиҡ «уртаса» шиғыйҙарҙың рухи башлығы булып китә. «Киҫкен» шиғыйҙарҙан ул ҡәтғи рәүештә айырылырға тырышһа ла, уларҙың эшмәкәрлеге Жәғәфәр әс-Садиҡ исеме менән бәйле. «Киҫкен» шиғыйҙарҙың эшмәкәрлеге ижтимағи мөнәсәбәттәрҙең тотороҡһоҙлоғына һәм идея эҙләүҙәргә бәйле. Сөнниҙәр Жәғәфәр әс-Садиҡты хәҙистәр һәм хоҡуҡ белгесе булараҡ ихтирам итә. . Ул төрлө суфый тәриҡәттәре рухи сылбырына (силсила) индерелгән.
Ә шиғый-имамиттар шиғыйизм тарихында уға айырым бер урын бүлә. Нигеҙендә илаһи яҡтылыҡ манифестацияһы ятҡан имамат доктринаһын ул эшкәрткән; айырым дин системаһын, төрлө доға һәм вәғәздәр булдырыу ҙа уға бәйле, тип иҫәпләнелә. Имамиттың дин белгестәре үҙҙәренең хәҙистәр һәм фикһ буйынса эштәр йыйынтыҡтарында Жәғәфәр әс-Садиҡ һүҙҙәрен һәм эшен атап үтә.
Жәғәфәр әс-Садиҡтың тәғлимәте йөкмәткеһенә ҡапма-ҡаршы фекерҙәр һалынған, шуға ла уның тәғлимәтен дөйөмләштереүҙә ауырлыҡтар килеп тыуа. Дини йүнәлештәге төрлө мәктәптәр үҙ маҡсаттарына өлгәшеү өсөн ошо ҡаршылыҡтарҙы файҙалана ла инде. Харижиларҙан башҡалар, үҙ ҡараштарын нығытыу маҡсатында, Жәғәфәр әс-Садиҡтың үҙҙәренең рухи мәктәбенә индерелеүен теләй. Жәғәфәр әс-Садиҡтың исемен ҡаршылыҡлы һәм бер-береһенә ҡаршы торған дини һәм хоҡуҡи традицияларҙа ҡулланыу был шәхестең мөһимлеген раҫлай һәм уның тәғлимәтен һәм ҡараштарын яҡтыртырға тырышыуҙа ауырлыҡтар тыуҙыра.
Уның дини тәғлимәтендә мөтәзилиҙәр (мәҫәлән, тәшбихтән баш тартыу) йоғонтоһо һиҙелә. Тәҡдир мәсьәләләре буйынса (кадар) ул мөтәзилиҙәрҙең ихтыяр ирке тураһындағы ҡануниәтенән баш тарта, шул уҡ ваҡытта джабариттарҙың тәҡдиргә ышаныуын танымай.
Джафр
Сөнниҙәр имамдарҙа йәшерен һәм серле белемдең булыуын инҡар итә. «Джафр» фәне тураһындағы риүәйәттәрҙең күбеһе Мөхәммәт әл-Кулайниның (864—941) сөнниҙәрҙең хәҙистарҙы ышаныслы тапшырыусы тип танылған китабында тупланған.
Сәйәси ҡараштары
Атаһы һәм олатаһы (ЗәйнәләбидинЗәйнәләбидин) кеүек, Жәғәфәр әс-Садиҡ имаматҡа һәм власҡа дәғүә итмәй, сәйәси эшмәкәрлектә нисек кенә булһа ла ҡатнашыуҙар баш тарта. Зәйдә ибн Али үлтерелгәндән һуң ул, күп йылдар буйына ираклыларҙың үҙҙәрен шиғый йүнәлеше яҡлы тип атап йөрөтһә лә, хәл иткес мәлдәрҙә «пәйғәмбәр ғаиләһенән» баштарын бора һәм уларҙы ташлап сығып китеүен аңлай. Али ибн әбү Талиб, Хөсәйен ибн Али, ЗәйнәләбидинЗәйдә ибн Али менән шул уҡ хәл ҡабатлана. Өмәүиҙәр хәлифәһе Хишам һәм ғәббәсиҙәр хәлифәһе әл-Мансур менән тыныс мөнәсәбәттә була. Өмәүиҙәр властан төшөрөлгәс, шиғыйҙар власҡа Алидтар килер тип көтә, Жәғәфәр әс-Садиҡ,нейтралитет һаҡлап, Алидтар юлбашсыһы булып хәлифәлектә власть өсөн көрәшеүҙән баш тарта. Моғайын, ул ваҡытта реаль властың ғәббәсиҙәрҙең ҡулында булыуын һәм ҡораллы көрәш уның еңеүе менән тамамланасағын күҙаллағандыр..
Жәғәфәр әс-Садиҡ бабаһы Зәйдә ибн Алиның Куфтала башлаған ихтилалына ҡушылыуҙан баш тарта һәм, шиғыйҙар өсөн ҡораллы ихтилал зыян ғына килтерәсәк, тип иҫәпләй ул. Ул ғәббәсиҙәр хәлифәһе әл-Мансур Жәғәфәрҙың ике туған ҡустылары Мөхәммәт (Хиджазда) һәм Ибраһим (Ираҡта) юлбашсылары булған Алидтар ихтилалын ҡаты баҫтыра. Ихтилал юлбашсылары үлтерелгәндән һуң Алидтарҙың ябай кешеләренә ҡаршы репрессиялар башлана. Тап ошо сәбәп буйынса Жәғәфәр әс-Садиҡ власть өсөн ҡораллы көрәштә ҡатнашырға теләмәй һәм тик дини эшмәкәрлеккә генә тулыһынса бирелә.
Шиғый-имамиттар Жәғәфәр әс-Садиҡты Аллаһы Тәғәлә ихтыярын үтәүсе алтынсы «гонаһһыҙ» имам тип иҫәпләй. Сәйәси власы булмаған һәм уны ҡулына алырға теләмәгән имамдар тап шулай атала. Ә бына шиғый-зәйдиттәр, общинаға етәкселек итергә ынтылмаған имамдан файҙа юҡ, тип һанай.
Хәлифәлектең төрлө төбәктәрендә киҫкен шиғый төркөмдәренең әүҙем эшмәкәрлеген алып барған хәлифә Әбү Жәғәфәр әл-Мансур, Жәғәфәр әс-Садиҡ власҡа ҡаршы ихтилал ойоштороу менән шөғөлләнәлер, тип шикләнә. Әммә, Жәғәфәр әс-Садиҡ төрлө фетнәләргә ҡағылышы һәр ваҡыт булмауын раҫлай, ә хәлифә уны ололап хөрмәт итә.
Фикһ
Шиғый-имамиттар Жәғәфәр әс-Садиҡты бишенсе «хаҡ дин» йүнәлешендәге Жәғәфәрит мәҙһәбенә нигеҙ һалыусы тип таныйҙар. Жәғәфәр әс-Садиҡтың хоҡуҡи ҡарашы Жәғәфәрит хоҡуҡи мәктәбен булдырғанда ниндәй дәрәжәлә йоғонто яһауын әйтеүе ауыр.
Жәғәфәр әс-Садиҡ ҡарар ҡабул иткәндә оҡшашлыҡ буйынса фекерҙе(ҡыйяс) ҡулланыу-ҡулланмауы билдәһеҙ, әммә һис шикһеҙ, ҡарарҙы ул фекер (әр-рай) нигеҙендә сығарғандыр. Күрәһең, ул ҡыясты ҡулланмай, аҡыл (ғаҡел) дәлилдәренә таянып эш иткәндер.
Сөнниселәрҙең дин белгестәре, Жәғәфәр әс-Садиҡтың тәғлимәте ғәмәлдә сөннәттән айырылмаған тиәрлек, тип һанай, тик ул үлгәндән һуң, хоҡуҡи ысулдар бер ни тиклем икенсе төрлө форманы ала. Шиғыйҙар быны, әлбиттә, кире ҡаға.
Имамит әҙәбиәтендә хоҡуҡи мәсьәләләр буйынса уның әйткәндәре Жәғәфәрит мәҙһәбенең мөһим сығанағы булып тора.
Уҡыусылары
Жәғәфәр әс-Садиҡ дини һәм хоҡуҡи мәсьәләләр тикшерелгән йыйылыштар (мәжлес) ойоштора. Ул үҙе тирәһенә Куфа йәки Басрала йәшәгән әүҙем аҡыл эйәләрен йыя. Был йыйылыштарҙа ҡатнашыусыларҙың күбеһе аҙаҡ шиғый догматикаһының формалашыуы буйынса төрлө һорауҙарҙы Жәғәфәр әс-Садиҡ исеменән аңлатырға тырыша. Бик күп хәҙистәр, фиҡһ, тәфсир, шулай уҡ тылсым (Китаб әл-джафр), алхимия һәм астрология буйынса бик күп эштәрҙе ул яҙған тип иҫәпләнелә. Батиниттар уны Ҡөрьән тексын аллегория нигеҙендә аңлатыу тураһындағы тәғлимәтте булдырыусы тип иҫәпләй. Ҡайһы бер хәҙерге заман ислам дине белгестәре уны «ғәрәп ғилми традицияларының атаһы» тип атай..
«Киҫкен» шиғый (гулат) Абул-Хаттаб Мөхәммәт әл-Асади (755 й. язалана) үҙенең Жәғәфәр әс-Садиҡ менән бәйләнеше тураһында белдерә. Уның раҫлауынса, Жәғәфәр әс-Садиҡ Аллаһ, ә ул уның рәсүле. Жәғәфәр әс-Садиҡ унан баш тарта. Был тәғлимәткә эйәреүселәр хаттабиттар тип атала. Имамит йолалары Жәғәфәр әс-Садиҡ менән әл-Асади араһында бәйләнештең булыуын кире ҡаға. Жәғәфәр әс-Садиҡтың уҡыусылары араһында «киҫкен» шиғый әл-Муфаддал әл-Джуфи ҙа (Куфа ҡалаһында 760 йылда язалана) бар, Жәғәфәр әс-Садиҡ унан асыҡтан-асыҡ баш тарта. Әл-Джуфи үҙенең Китаб әт-тәүхит, әс-Сират, әл-Хафт әҫәрҙәрендә «уҡытыусыһы-әфәндеһе» Жәғәфәр әс-Садиҡҡа һылтанма яһай, әммә уның авторлығы шик аҫтына ҡуйыла.
Джабир ибн Хайян, Жәғәфәр әс-Садиҡ хоҡуҡ белгесе генә түгел, ә аҡыл эйәһе, философ, тәбиғи фәндәр һәм космогония менән шөғөлләнә, тип белдерә. Шиғыйҙарҙан айырмалы рәүештә, сөнни дин белгестәре Ибн Хайян хеҙмәттәренең дөрөҫлөгөн шик аҫтына ҡуя.
Хеҙмәттәре
Жәғәфәр әс-Садиҡ тәғлимәтенә ҡараған хеҙмәттәр бер нисә категорияға бүленә:
Шиғый төркөмдәренең күбеһенең фекеренсә, Жәғәфәр әс-Садиҡ аҡыл менән эш итеүҙе өҫтөн күргән, йәғни такия ҡулланған. Шуға ла уның реаль ҡараштарын теүәл генә итеп аңлатып булмай.
Блюменталь Юлий Юльевич
Блюменталь Юлий Юлиевич (11 август 1870 йыл — 1944 йыл) — рәссам, йәмәғәт эшмәкәре. Дворяндарҙан. 1907—1912 йылдарҙа Өфө губернаһынан Рәсәй империяһының 3‑сө саҡырылыш Дәүләт думаһы ағзаһы. Башҡорт профессиональ рәсем сәнғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
Биография
1893 — 1894 йылдарҙа Блюменталь картиналары Художество академияһының көмөш миҙалы менән билдәләнә. «Раздумье» (1894) портреты өсөн Блюменталь өсөнсө класлы рәссам дәрәжәһен ала.
Бер үк ваҡытта ул сәйәси эшмәкәрлек менән шөғөлләнә. 1905 йылда — Бәләбәй өйәҙ земство идаралығы рәйесе итеп һайлана. 3-сө саҡырылыш Дәүләт думаһы ағзаһы итеп Өфө губернаһынан һайлана, ул конституцион-демократик фракцияла ағза булып тора. Бөтә Рәсәй земство союзының Өфө губерна земство управаһында яралыларға ярҙам итеүсе вәкил, шулай уҡ Өфө ҡала думаһында гласный, Ваҡытлы комитет ағзаһы һәм бер үк ваҡытта Халыҡ азатлығы партияһының губерна комитеты рәйесе була.
1908 йылда депутат вәкәләтлеге ҡушыуҙарын үҙенән һалыуы тураһында белдерә, әммә һуңынан ғаризаһын ғәмәлгә яраҡһыҙ тип танып, партияла ҡалдырыуҙарын һорап, ғариза бирә. Ул аҙыҡ- түлек, ер, халыҡ мәғарифы, юлдар бәйләнеше комиссиялары ағзаһы була. тураһында. Закон проекттарына ҡул ҡуя: « Сауҙа-сәнәғәт хеҙмәткәрҙәрен ял менән тәьмин итеү тураһында», «Дон ғәскәре өлкәһендә земство тураһындағы положениены таратыу», «Енисей һәм Обь йылғаһы тамағындағы порто-франко тураһында», «Дондағы Ростовта округ судын булдырыу тураһында», «Дала өлкәләрендә ер төҙөү комиссияларын булдырыу тураһында», «Сауҙа хеҙмәткәрҙәрен яллау тураһында», «Әстерхан губернаһында земство учреждениелары тураһындағы положениены таратыу тураһында», «Архангельск губернаһында земство үҙидаралығын индереү тураһында», «Ҡала һайлау законын үҙгәртеү тураһында», «Үлем язаһын бөтөрөү» тураһындағы закондарға ҡул ҡуя.
Депутатлыҡ вәкәләттәре срогы тамамланғандан һуң, Өфөлә йәшәй. 1913 йылда Блюменталь — рәсем сәнғәтен һөйөүселәр йәмғиәтен ойоштороусыларҙың береһе, йәмғиәт үткәргән күргәҙмәләрҙең әүҙем ҡатнашыусыһы (1916—1917). Октябрь революцияһынан һуң Башҡорт дәүләт художество музейы директоры булып эшләй (1926—1935). Башҡорт театр-художество училищеһында уҡыта. (1926—1937).
Өфө рәсем сәнғәтен һөйөүселәр йәмғиәтен ойоштороусыларҙың береһе була һәм уның күргәҙмәләрендә ҡатнаша (1916-1917). 1924 йылдың 1  ғинуарында уның булышлығы менән «Художество музейы дуҫтары түңәрәге» ойошторола, уның уставы Башҡортостан Эске эштәр халыҡ комиссариаты тарафынан раҫлана («Власть труда» 13.04.1924 № 107).
1926—1935 йылда Блюменталь — Башҡорт дәүләт художество музейы директоры. Был вазифала музейҙағы профессиональ иҫәпкә һәм документацияға нигеҙ һала.
1926 — 1937 йылдарҙа Блюменталь Өфө театр-художество училищеһында уҡыта.
1928 йылда рәссам В. С. Сыромятников менән бергә Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш райондарына баш декоратив-ғәмәли сәнғәте өлгөләрен йыйып өйрәнеү һәм уның милли коллекцияһын булдырыу маҡсатында ойошторолған экспедицияларҙа ҡатнаша. Өфө ҡалаһы Октябрь революцияһы исемендәге Пролетар музейға был коллекцияларҙы ҡуйҙырыуҙа ҡатнаша (1919 йылдың 7 ноябрендә нигеҙләнгән). Ул туплаған биҙәү-ҡулланма сәнғәте материалдары Башҡортостан рәссамдары тарафынан милли әҫәрҙәр яҙғанда әүҙем ҡулланыла.
1937 йылда Блюменталь Калуга өлкәһенең Малоярославец ҡалаһына күсә. 1941 йылда ул «этник немец» булараҡ Ҡаҙағстан ССР-ына һөргөнгә ебәрелә. 1944 йылда Ҡыҙыл Урҙа өлкәһе Кишелгә ауылында вафат була.
Блюменталь әҫәрҙәре М. В. Нестеров исемендәге Башҡортостан художество музейында һаҡлана.
Ижады
Ю. ю. Блюменталь — «Раздумье» (1894), «Әсә портреты» (1905), график биттәр «Трольберг» (1906), «А. И. Шингарев портреты» (1918), «Черданцев портреты» (1924), «Әсә портреты, м. х.» 1920, «Йәш татар ҡатыны портреты» (1932) әҫәрҙәренең авторы.
Уның иң һуңғы эштәре — «Ҡарт башҡорт» һүрәте, һынлы сәнғәт әҫәрҙәре «Сәмсинур» һәм «Автопортрет».
Башҡортостан буйынса сәфәр ҡылыу һөҙөмтәһендә рәссам Блюменталь «Һыбайлы-башҡорт», «Һарыҡ йөнөн ҡырҡыу» зарисовкаларын эшләй.
Блюменталдең төп эштәре: «Эңер» (1900), «Һуңғы ҡар» (1903), «Әсә портреты» (1905), «Инйәр заводы мотивы» (1928); график әҫәрҙәре: «Финляндия ярҙарынан» (1906, ҡағыҙ, акв.), «Башҡортостан күсмә урыны күренеше» (1928, ҡағыҙ, акв.) — М. В. Нестеров исемендәге Художество музейында өфөлә һаҡлана.
Оло Речка (Уксуная ҡушылдығы)
Оло Речка — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уксунай йылғаһының һул ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Лабаган-Се
Лабаган-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лабаган-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ой-Керь-Ю
Ой-Керь-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Керь-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Катарина Мазетти
Катарина Мазетти (Katarina Mazetti; 29 апрель 1944 йыл) — Швеция журналисы һәм яҙыусыһы.
Биографияһы
Катарина Мазетти Стокгольмда тыуған, әммә Швецияның көньяғынағы диңгеҙ порты Карлскрунда үҫкән. Ул журналистика менән шөғөлләнә башлай, ә тәүге күнекмәләрҙе урындағы гәзиттә ала. Лунд университетында ул инглиз һәм әҙәбиәт өлкәһендә магистр дәрәжәһен ала, шунан һуң уҡытыусы, ә һуңыраҡ репортер һәм радиопродюсер булып эшләй. Егерме йыл дауамында ул дүрт балаһы һәм ире менән Швецияның төньяғында бәләкәй фермала йәшәй. Әлеге ваҡытта ул Лундта йәшәй. Күп йылдар буйы яҙыусы бөтә йәштәге кешеләр өсөн китаптар, шулай уҡ әҙәби күҙәтеүҙәр, шиғырҙар, скетчтар яҙа, гәзит өсөн колонкалар һәм радио тапшырыуҙары алып бара.
Уның тәүге китабы гекзаметр менән балалар өсөн яҙылған һүрәтле китап була. Өлкөндәр өсөн яҙылған Grabben i Graven Bredvid (Күрше ҡәбер егете) романы 22 телгә тәржемә ителә. Романды яҙыусы үҙенең фермер ҡатыны тәжрибәһенә нигеҙләнеп яҙа. Роман ҙур уңышҡа өлгәшә һәм швед телендә генә 450000 данала һатыла. 2002 йылда уның буйынса фильм төшөрөлә, уны миллиондан ашыу швед ҡарай.
Мазетти әҙәбиәт сараларына ярашлы бер нисә илдә була, улар араһында Рәсәй, Германия, Канада (Aloud International Readings, 2006) һәм Франция (2007 йылда Prix Cévennes номинацияһы ала).
Камыл-Игл
Камыл-Игл — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сугмутен-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 349 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Рафиҡ (Благовещен районы)
Рафиҡ (Рафиково) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата кеше йәшәмәй. Почта индексы — 453457, ОКАТО коды — 80215819000.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Топры-Мачий-Кикя (Таз ҡушылдығы)
Топры-Мачий-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 797 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Серебренников Борис Александрович
Серебренников Борис Александрович (21 февраль (6 март) 1915 йыл, Холмогор, Архангельск губернаһы, Рәсәй империяһы — 28 февраль 1989 йыл, Мәскәү, СССР) — СССР телсеһе, СССР Фәндәр академияһы академигы  (1984). Дөйөм һәм сағыштырма-тарихи тел ғилеме проблемалары, Урал, Алтай, һинд-европа телдәре буйынса хеҙмәттәр авторы.
Биографияһы
Борис Александрович Серебренников Архангельск губернаһы Холмогоры өйәҙе  Холмогоры ауылында тыуған.
«Мосполиграф» тресының Серпухов  типографияһында  эшләй, 1931—1933 йылдарҙа  Мәскәү яңы телдәр институтының немец бүлегендә тәржемәсегә уҡый. Мәскәү тарих, философия һәм әҙәбиәт институтының әҙәбиәт факультетын тамамлаған (1940), боронғо телдәр һәм антик әҙәбиәт уҡытыусыһы квалификацияһын алған. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
1945—1948 йылдарҙа М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының филология факультетында һинд-европа телдәренең сағыштырма грамматикаһы кафедраһында аспирантурала  уҡый. 1949 йыл дың 14 февралендә «Общие вопросы теории артикля и проблема семантики употребления артикля в древнегреческом языке» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. Шул уҡ кафедраның өлкән уҡытыусыһы булып эшләй.
Марризмға ҡаршы торған өсөн һуңғы марризм кампанияһы (1948—1950) барышында тикшереүҙәргә дусар була, 1950 йылдың башында факультеттан бушатыуҙары хаҡында иҫкәртелә. Бынан һуң Серебренников, 9 майҙа башланған «Тел тураһында яңы тәғлимәт» тирәләй дискуссия хаҡында белгәс, «Об исследовательских приёмах Марра» тигән тәнҡит мәҡәләһен «Правда» гәзитенә ебәрә. Мәҡәлә 23 майҙа баҫыла, ә 20 июндә «тәғлимәткә» ҡаршылар яғында Сталин сығыш яһағас, Серебренниковты юғары тиҙлектәге карьера көтә.
«Против вульгаризации и извращения марксизма в языкознании. Сб. статей. Ч. 2» (М.: Изд. АН СССР, 1952) авторҙашы (В.В.Виноградов менән бергә) булып Серебренников торған китапта, күләме буйынса ҡалған материалдарҙан өҫтөнлөк иткән «Критика учения Н. Я. Марра о единстве глоттогонического процесса» (с. 45—110) мәҡәләһе төп урынды биләй.
Ул СССР Фәндәр академияһы Тел ғилеме институтының директоры урынбаҫары итеп тәғәйенләнә,  ә  1953 йылда әле фән докторы булмаҫтан алда  СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы итеп һайлана.
1956 йылда ул «Категория времени и вида в финно-угорских языках пермской и волжской групп» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1960 йылдан алып 1964 йылға тиклем  — Тел ғилеме институты директоры, һуңынан шул уҡ институттың дөйөм тел ғилеме институтының сектор мөдире була.
1960—1970 йылдарҙа Б. А. Серебренников, А.К. Матвеев менән бер рәттән, Рус Төньяғының субстрат топонимияһы килеп сығыу тураһындағы бәхәстә әүҙем ҡатнаша, фин-уғырға тиклемге топонимик субстратты (һуңыраҡ Косменко буйынса Волга-Ока, 1993) һинд-европалы ҡәбиләләре мираҫы итеп аңлата.
Б. А. Серебренников күренекле полиглот була. Хәләл ефете - тел белгесе һәм төркиәтсе Н. З. Ғаджиева.
1989 йылдың 28 февралендә вафат була, Мәскәүҙә Дон зыяратында ерләнә
Ямғыр селәүсендәре
Аҙ төклө селәүсендәр (Oligochaeta) — селәүсендәр класы. Ямғыр селәүсендәре — ерҙең еүеш ҡаталауында йәшәй, еүеш көндәрҙә йәй көнө ерҙең өҫтөнә сыға торған билдәле селәүсендәр.
Ямғыр селәүсендәренең. 3 меңләп төрө билдәле, күбеһенсә тупраҡта тереклек итә, 500-ҙән артығыраҡ төрө сөсө һыуҙарҙа йәшәй. Рәсәй территорияһында 500-ләп төрө билдәле, әмма күбрәк булырға ла мөмкин. Тупраҡта йәшәүселәр: ваҡ аҡһыл, һарғылт һәм алһыу селәүсендәр — энхитреидтар (Enchytraeidae), 30 см-ға ҡәҙәр оҙонлоҡтағы ғәҙәти ҙур ямғыр селәүсене (Lumbriculus terrestris), халыҡта уны «ҙур ҡыҙыл селәүсен» тип йөрөтәләр. Ул ер өҫлөгөнән 2 м -ға һәм унан тәрәнерәккә киткән юлдар ҡаҙа. Ямғырҙан һуң селәүсен өҫкә сыға һәм, ҡойолған япраҡтарҙы йәки кипкән үләндәрҙе ауыҙы менән эләктереп, балсыҡ менән бергә ашай. Кесе ҡыҙыл селәүсен (Lumbricus rubellus) тупраҡтың өҫкө ҡатламында һәм урман түшәмәһендә йәшәй, ә һоро аллолобофора (Allolobophora caliginosa) һөрөнтө ерҙәрҙә, баҡсаларҙа һәм баҫыуҙарҙа иң ғәҙәти төр һанала. Насар еҫле һәм асыҡ ҡыҙыл төҫтәге тиреҫ селәүсене (Eisenia foetida) тиреҫтә, серегән һаламда йәки парниктарҙа йәшәй. Ул ярһыған ваҡытында көслө еҫле һары шыйыҡса бүлеп сығара. Тупраҡ олигохеттары тупраҡ йотоп туҡланалар. Иҫәпләүҙәр күрһәтүенсә, олигохеттар тәүлек һайын уртаса һәр гектарҙа 250 кг самаһы ер эшкәртәләр (2—3 т га хәтле), шуның менән олигохеттар тупраҡты минераль матдәләр менән байыталар, шулай уҡ аралаштыралар һәм йомшарталар, йәғни тупраҡтың уңдырышлылығын арттыралар.
Соҡаҙы
Соҡаҙы — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Өҫән йылғаһының уң ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡырғыҙстанда транспорт
Ҡырғыҙстанда транспорттың бөтә төп төрҙәре: һауа, тимер юл, автомобиль, торба транспорты бар. Ысыҡ-Күл дә судно лар йөрөй.
Массерберг
Массерберг (Masserberg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2574 кеше йәшәй. Майҙаны — 36,08 км2. Диңгеҙ кимәленән 780 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98666 һәм автомобиль коды — HBN.
Ҡырғыҙстанда транспорт
Тимер юл транспорты
Илдең тимер юл селтәре тарҡау линияларҙан тора. Айырым линиялар илдең төньяғын Ҡаҙағстан тимер юлдары һәм илдең көньяҡ райондарын Үзбәкстан тимер юл селтәре менән бәйләй. Башҡа тимер юл линиялары Ҡырғыҙстандың көньяҡ-көнбайыш райондары буйлап үтә, илдең эре сәнәғәт һәм тораҡ пункттарын Фирғәнә үҙәне менән тоташтыра.
1996 йылдан алып Ҡытай — Ҡырғыҙстан — Үзбәкстан тимер юлын («CKU») төҙөү мөмкинлеге тикшерелә.
Автомобиль транспорты
Ҡырғыҙстанда автомобиль транспорты ҙур роль уйнай, Уға пассажирҙар ташыуҙың 99,8 проценты һәм йөк әйләнешенең 95 проценты тура килә. 2000 йылдар башына автомобиль юлдарының дөйөм оҙонлоғо 40 мең километр тәшкил итә, шуларҙың 17 мең километры ҡаты япмалы.
570 км оҙонлоғондағы E010 шоссеһы Ош һәм Бишкәк (Фирғәнә һәм Чуй үҙәндәре) ҡалаларын тоташтыра. Ул Тянь-Шань аша үтә. Был автомобиль юлы буйлап йөрөү түләү билдәләнгән (2011 йылда ғәмәлдә була). Юл буйлап Тёо-Ашуу (3586 м, 3200 метр бейеклектә оҙонлоғо 2,5 км булған туннель үткәүел аҫтынан төҙөлә), Отмёк (3330 м) һәм Ала-Бель үткәүелдәре (3391 м) урынлашҡан.
Һауа транспорты
Илдә 11 аэропорт бар, улар барыһы ла «Манас халыҡ-ара аэропорт» структураһына ҡарай. Аэропорт селтәре дәүләт тарафынан контролдә тотола, ул компания өлөшөнөң яҡынса 77,5 процентына эйә. Манас халыҡ-ара аэропорты һәм баш ҡала аэропорты илдең иң ҙуры булып тора. Ош халыҡ-ара аэропорты ҙурлығы буйынса икенсе урында тора һәм Урта Азия ның халыҡ тығыҙ йәшәгән төбәгендә, Фирғәнә үҙәнендә урынлашҡан. Ысыҡкүл халыҡ-ара аэропорты әһәмиәте буйынса өсөнсө урында тора, әммә даими осоштар йәйге осорҙа, 2-3 ай дауамында башҡарыла. Аэропорт Ысыҡкүл буйындағы курорт зонаһында урынлашҡан. Ҡалғандары — урындағы аэропорттар, улар эске авиабәйләнеште хеҙмәтләндерә.
2019 йылдың ғинуарында Ҡырғыҙстан Президенты Ҡырғыҙ Республикаһының илдең Һауа кодексына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһындағы Законына ҡул ҡуя. Был закон сит ил авиакомпанияларына «һауаның 5-се дәрәжәләге азатлығы» хоҡуғы (ил аша пассажир һәм йөк ташыу өсөн транзит осоштар яһау һәм өсөнсө илдәргә бер яҡлы тәртиптә барыу хоҡуғы) бирә.
Торба үткәргес транспорты
Илдең территорияһында Бохара — Ташкент — Бишкәк — Алматы һәм Майлуу-Суу — Джлал-Абад — Ҡара-Суу — Ош магистраль газ үткәргестәре урынлашҡан. Торба үткәргес транспорты өлөшөнә йөк әйләнеше 1,5 % тура килә.
Нар
Нар — Рәсәйҙәге йылға. Төньяҡ Осетия — Алания биләмәләрендә аға. Йылға Ардон йылғаһының уң ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 4 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ардон йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Алексеевка ауыл Cоветы (Өфө районы)
Алексеевка ауыл Cоветы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Өфө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Алексеевка ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Приорат һарайы
Приорат һарайы йәки замогы — Гатчинала үҙенсәлекле һарай. Йыш ҡына Приорат тип  атала (баш prieuré — «ҙур булмаған монастырь, монастырь ере»). 1799 йылда архитектор Н. А. Львов төҙөгән. «Приорат һарайы» атамаһы Приоратҡа  XX быуатта нығынған
Һарайында үҙенсәлектәре
Рәсәйҙә башлыса ер технологияһы буйынса төҙөлгән берҙән-бер архитектура ҡоролмаһы
Приорат Ҡара күлдең көньяҡ-көнсығыш ярында урынлашҡан. Парктағы күлде шулай уҡ артабан «Приорат күле» тип атай башлайҙар (ул быға тиклем «Бәләкәй Зверинец» тип аталған). Приорат XVIII быуат һуңғы сирегенең рус төҙөлөшө стилендә башҡарылған. Ҡоролма урта быуат католик монастырҙар кеүек стилизациялана. Монастырҙар кеүек үк айырым урында төҙөлгән. Монастырь үҙенсәлеге эске йыһазландырыуында ла сағыла. Приорат урта быуат замогын хәтерләтә. Һарайҙың ҡайһы бер деталдәре классицизм өсөн хас. Был фасадтарҙың горизонталь бүленеше, түбәһе — һарай биналарының төп биҙәге. Тикшеренеүселәр Приораттың урынлашыуын, үҙенсәлекле композицияһын билдәләй. Приораттың төҙөлөшөндә ҡабаланыштар юҡ. Ҡара күле яғынан һарай утрауҙа урынлашҡан һымаҡ тойола. Терәк стена һарайға ҡәлғә һыҙаттарын бирә. Көньяҡтан Приорат готик капеллаға оҡшай. Төньяҡ фасады һыуҙан күтәрелеп сыҡҡан кеүек. Төп инеү урынынан — был ҡала сите усадьбаһы. Аш-һыу бинаһы рус өйө формаһында башҡарылған.
Төҙөлөү тарихы
Приоратты төҙөү  XVIII быуат аҙағындағы Европа тарихы менән бәйле. Француз революцияһы һөҙөмтәһендә Мальта Ордены үҙ биләмәләренең байтаҡ өлөшөн юғалта. Орден тәхеткә яңы ғына ултырған  Павел Беренсегә ярҙам һорап мөрәжәғәт итә. 1797 йылдың ғинуарында император конвенцияға ҡул ҡуя, уға ярашлы Рәсәйҙә Мальта орденының «Бөйөк Приорлығы» ойошторола. Приора хакимиәтен урынлаштырыу өсөн Орден милкенә Петербургтағы элекке Воронцов һарайы тапшырыла. Һарайҙың урыны булып Гатчина — Павел Беренсенең ҡала сите резиденцияһы һайлана
Һарай төҙөүгә тиклем Н. А. Львов ер технологияһы буйынса бер нисә ҡоролма, шул иҫәптән  1797 йылда  Павел Ι фавориткаһы Е.И. Нелидова өсөн «өй» төҙөй. Гатчина һарайы баҡсаһында Приоратты төҙөү алдынан Н.А.Львов етәкселеге аҫтында ер технологияһы буйынса фундаменты менән өйҙөң мөйөшө төҙөлә. Уның ныҡлығын тикшереп ҡарағандан һуң, ҡоролманы ҡарап, Павел I архитекторҙың үҙенә ер һайларға һәм шунда Приоратты төҙөргә ҡуша.
1797 йылдың көҙөндә әҙерлек эштәре башлана. Һарай стена өс ай эсендә төҙөлә. Приоратты император 1799 йылдың 22 авгусында ҡабул итә,   ә 23 августа Мальта Орденына бирелә. Был осорға император Павел I  бөйөк магистры — ордены башлығы була, шулай итеп Приораттың  хоҡуҡлы хужаһына әүерелә. 1799 йылдың 12 октябрендә Мальта ордены рыцарҙары бөйөк магистрға боронғо ҡомартҡыларҙы — Раббы Тәреһе өлөшөн, Божья Матерь Филерма иконаһын һәм изге Иоанн Крестителдең үң ҡулын тапшыра.
1800 йылда император маневрҙар ваҡытында үҙенең  улдары Аленксандр һәм Константин менән  һарайҙа туҡтала.
Приораттың артабанғы тарихы
Император Александр I — Ордены протекторы — Приоратты дәүләт ҡаҙнаһына тапшыра. Һарай менән бөтөнләй тиерлек файҙаланмайҙар. Император ғаиләһе һарайға һирәк ҡыҫҡа ваҡытлы ялға килә. 1820 йылдарҙа, императрица Мария Федоровна рөхсәте менән, һарайҙа  ваҡытлыса лютеран ғибәҙәтханаһы урынлаша. 1840 йылда император Николай I ҡайһы берҙә, маневрҙар ваҡытында, Приоратты генералитетҡа тапшыра. Приоратта принцесса Мария Гессенскаяның (тәхет вариҫы кәләше) һәм Александр Николаевичтың (буласаҡ император Александр II) беренсе осрашыуы үтә.
Приоратты үҙ картиналарында Т. Г. Шевченко, М.В. Добужинский һ. б. сағылдыра
1880 йылдарҙа һарай  өлөшләтә  реставрациялана һәм һарай яны йырсыларын урынлаштырыу өсөн реконструкциялана. Һыу үткәргес һәм канализация  үтә, таяуҙары нығытыла. Приорат йыл әйләнәһенә илле кеше йәшәү өсөн яраҡлаштырыла. Артабан ул һарай яны кешеләре өсөн фатир итеп бирелә.
XX быуат башында һарайҙа төрлө күргәҙмәләр ойошторола башлай. Беренсе донъя һуғышы йылдарында Приоратта госпиталь урынлаша. 1924 йылда Приоратта экскурсия станцияһы урынлашҡан,  1930 йылдан 1940 йылға тиклем  бында  ҡайһы бер Ленинград заводтарының ял базаһы була
Икенсе донъя һуғышы йылдарында Приорат һаҡлап ҡалына, тик кәртәләренең бер өлөшө, бер ҡарауыл будкаһы емерелә,  ҡыйығы һүтелә. Һуғыштан һуң унда хәрби-төҙөлөш частары, аҙаҡ Пионерҙар һәм уҡыусылар йорто урынлаша, ә 1968 йылдан   реставрация башына тиклем  район крайҙы өйрәнеү музейы биләй.
1980 йылдар башынан һарайҙы реставрациялау  башлана, улар башлыса  2004 йылда тамамлана һәм һарайға йөрөү өсөн асыла
Приорат легендаһы
Шуға оҡшаш ҡоролмалар кеүек үк Приорат тураһында ла риүәйәттәр бар. Иң билдәлеһе — Приорат һарайын Гатчина император һарайы менән тоташтырыусы ер аҫты юлы тураһында легенда. Шуныһы ҡыҙыҡ, реставраторҙар ысынлап таш түшәлгән ер аҫты юлына юлығалар. Барыу юлы башта кеше буйы оҙонлоғонда булһа, бара торғас, яйлап тәпәшәйә. Туннель аҙағында тиклем үтмәй һәм уның тәғәйенләнеше асыҡланмаған. Туннель әлегә өйрәнелмәгән Гатчинаның ер аҫты коммуникацияларының бер өлөшө булып тора, тигән фекер бар.
Журнал
«Приорат» исемен шулай уҡ 1911 йылда нәшер ителгән беренсе Гатчина журналы ла йөрөтә, 1990 йылдан шул уҡ  исем менән Гатчина тыуған яҡты өйрәнеү  гәзите лә атала, уны билдәле Гатчина яҡты өйрәнеү белгесе С.Л.Сковпнев нәшер итә.
Мөнирә
Мөнирә — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.
Этимологияһы
Мөнирә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе — нур һибеүсе, яҡтыртыусы тигәнде аңлата.
Билдәле шәхестәр
Ғәйнанова Мөнирә Ғәтиәт ҡыҙы (24 октябрь 1927 йыл — 2012) — малсылыҡ тармағы алдынғыһы, һауынсы, БАССР-ҙың атҡаҙанған малсыһы.
Һөйөндөкова Мөнирә Басим ҡыҙы — профессор, биология фәндәре докторы.
Шәйбәкова Мөнирә Ғабдулла ҡыҙы (1948), хеҙмәт ветераны. Кушнаренко районы «Большевик» колхозының элекке механизаторы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
Занина Мөнирә Ғәрәф ҡыҙы (1930—17.10.2017), театр актёры. 1971 йылдан Салауат башҡорт дәүләт драма театры актёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1995).
Төхвәтуллина Мөнирә Сәхиулла ҡыҙы (1961), малсылыҡ алдынғыһы һәм ветераны. Көйөргәҙе районы Киров исемендәге хужалыҡтың элекке машина менән һыйыр һауыу операторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
Фәрхетдинова Мөнирә Сәләх ҡыҙы — БАССР-ҙың 3-сө саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Өфө ҡалаһы, 3-сө Совет һайлау округы.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
«Мөнирә» мәсете — Өфөләге мосолман дини ойошмаһы. Өфө ҡалаһы Ленин районындағы Нижегородкала урынлашҡан.
Моложавенко Владимир Семёнович
Биографияһы
Владимир Семёнович Моложавенко Ростов өлкәһенең Морозовская станицаһында (хәҙер Морозовск ҡалаһы) 1924 йылдың 28 декабрендә күп балалы тимер юлсы ғаиләһендә тыуа. Туғыҙынсы синыфты тамамлағандан һуң, 1942 йылда Милютинский райвоенкоматы тарафынан армияға алына. 1943 йылдың ғинуарынан алып 4-се Украина фронтының 239-сы уҡсылар полкында хеҙмәт итә, артабан шунда уҡ отделение, взвод менән командиры була. Һуғышта йәрәхәтләнә. Бөйөк Ватан һуғышындағы Еңеүҙе Прагала өлкән сержант, батальон комсоргы булып ҡаршы ала. Икенсе дәрәжә Ватан һуғышы ордены, «За боевые заслуги» миҙалдары һәм башҡалар менән бүләкләнгән.
Демобилизацияланғас, В. Моложавенко Морозовский депоһында паровоз машинисы ярҙамсыһы булып эшләй, эшсе йәштәрҙең киске мәктәбендә уҡыуын дауам итә, артабан Мәскәү полиграфя институтында һәм аспирантурала уҡый.
1947 йылдан алып В. Моложавенко журналистика менән шөғөлләнә, «Морозовский большевик» гәзитенең яуаплы сәркәтибе булып, артабан өлкә «Комсомолец», «Молот» гәзиттәрендә, «Вечерний Ростов» ҡала гәзитендә сәркәтип булып эшләй.
1966—1970-се йылдарҙа «Молот» нәшриәтендә директор була.
Ижады
В. Моложавенконың тәүге китабы — «Донские были». Китап 1964 йылда Ростов китап нәшриәтендә сыға. Артабан «Когда полыхали зарницы» (1966), «Тайны донских курганов» (1967) китаптарын ижад итә Мәскәү нәшриәттәрендә уның «Сверстники» (1970), «Голубые родники» (1971) һәм башҡа китаптары баҫыла.
Ул документаль проза жанрында яҙа, тыуған яҡты өйрәнеү менән мауыға. Дондағы Ростовта һәм Мәскәүҙә уның егерменән ашыу китабы донъя күрә. Моложавенконың очерктары «Дон», «Октябрь», «Молодая гвардия», «Юный натуралист», «Донбасс», «Пограничник», «Звезда Востока» журналдарында, «Ветер странствий» альманахында, коллектив йыйыньтыҡтарҙа баҫыла.
Хәтер
2012 йылда Дондағы Ростов ҡалаһы Стачка проспектындағы № 11/14айортонда уға арнап иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйыла.
Мирный (Саха)
Мирный (Мирный, Мииринэй) — Рәсәй ҡалаһы, Саха Республикаһы Мирный улусының административ үҙәге.
Халыҡ һаны — 179 37 кеше.
Географияһы
Мирный Вилюй һәм Лена буйы убалыҡтары сигендә, Иреләх йылғаһы буйында, Якутскиҙан 1027 километр көнбайыштараҡ урынлашҡан.
Тарихы
Мирный 1955 йылда алмас сығанағы ("Мир" кимберлит трубкаһы) эшкәртеү сәбәпле нигеҙләнгән.
1956 йылда ҡала тибындағы биҫтә статусы бирелә. 1959 йылдан — ҡала.
Халҡы
Милли состав (2002): урыҫтар — 71,3%, украиндар — 7,9%, сахалар — 7,4%, бүрәттәр — 2,9%, татарҙар — 2,2%.
Иҡтисады
Мирный — алмас сәнәғәте үҙәге. "Яҡуталмас" берләшмәһе
Аҙыҡ-түлек сәнәғәте предприятиелары, төҙөлөш материалдары етештереү комбинаты.
Ғәзизов Әҡсән Хәсән улы
Гәзизов Әҡсән Хәсән улы 1952йылдың 3 июнендә Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылында тыуған.1969 йылда Иҫке Собхан урта мәктәбен тамамлай һәм
бер йыл Бөрйән лесхозында эшләгәндән һуң,1970 йылда Өфө нефть институтының етештереү процессын автоматлаштырыу факультетына уҡырға инә.Уға
аспирантурала уҡырға тәкдим ителә,ләкин ул НГДУ "Краснохолмскнефть"предприятиеһында-Башҡортостаның иң йәш нефть сығарыусы предприятиеһында эш
башлай Эшен автоматлаштырыу цехында слесарь булып башлай,ләкин ярты йылда үтмәй уны цех етәксеһе итеп тәғәйенләйҙәр.Белеме,эш процессында
сыҡҡан проблемаларҙы дөрөҫ сисә алыу һәләте, уға карьера буйынса күтәрелергә ярҙам итә һәм ул "Краснохолмскнефть" предпрятиеһының баш инженеры
вазифаһына күтәрелә.Шул уҡ ваҡытта предприятиеның йәш белгестәр советының етәксеһе итеп ҡуйыла.Был совет уның етәкселеге астында яңы һулыш ала.
Йәш белгестәрҙең эштәре " Башнефть"тә призлы урындар яулай башлай.Әҡсән Хәсән улының ике ғәмәли эше "1981 йылда Башнефть"тә 1-се урын ала.
1981 йылда,29 йәшлек инженер №5 промысел етәксеһе итеп тәғәйенләнә.Ошо йәштәр коллекктивы НГДУ-ла ғына түгел,"Башнефть"-тә лә алдынғы урындар
яулай.Әҡсән Хәсән улы инженер-рационализатор,шахматсы,эрудит.Уның эшмәкәрлегенең һөҙөмтәләре-100 ашыу рационализаторлыҡ тәкдимдәре.Үҙенең
эшмәкәрлеге өсөн ул нефть промышленносы министрлығының Почет грамотаһы,"Башнефть"берекмәһенең,"Краснохолмскнефть"грамоталары
премиялар ҡиммәтле бүләктәр менән бүләкләнгән. Ул эшләгән йылдарҙа 144 мең һумлыҡ(1990 йылға тиклемге хаҡтар менән) рационализаторлыҡ тәкдимдәр
гидравлика менән эшләүсе механизмдарының схемаһы.
Мәхрәм
Мәхрәм (محرم) — һәрәм яғына (ҡатындар яғы) инергә рөхсәт ителгән ир туған.
Шәриғәттә: ҡатын-ҡыҙға яҡын туған булыу сәбәпле өйләнергә хоҡуғы булмаған ир туған, был туғаны менән ҡатын-ҡыҙ аулаҡта ҡала, сәйәхәткә сыға ала.
Ир кеше мәхрәм һаналған ҡатындар
Ир кеше мәхрәм һаналған ҡатындар Ән-Ниса сүрәһенең 22 һәм 23 аяттарында атала:
Ҡатыны менән айырылған йәки ул вафат булған осраҡта ошо ҡатын-ҡыҙға, мәхрәм булһа ла, өйләнергә рөхсәт бирелә:
Енси мөнәсәбәттәр
Һанап кителгән ҡатындарҙың кеме менән булһа ла енси мөнәсәбәткә инеү зина тип һанала. Яңылыштан килеп сыҡһа ла (дөрөҫ ҡылынмаған никах) эҙемтәләре шул уҡ ҡала.
Мәхрәм тураһында әҙәбиәттә
Мәхрәм менән хаж ҡылыу тураһында әҙәбиәттәге мәғлүмәттәрҙән: Мосолман мотлаҡ үтәргә тейешле биш бурыстың береһе — хаж ҡылыу. Ҡатын-ҡыҙҙың ошо ғибәҙәтте үтәүе йәһәтенән дә әленән-әле төрлө бәхәстәр ҡубып тора. Ире йәки мәхрәме (йәғни, уға өйләнергә хаҡы булмаған ир туғандары) менән генә сәфәр ҡыла ала тип, ҡайһы бер илдәрҙә, милләттәрҙә ҡатындарҙы изге ғәмәлен үтәүҙән мәхрүм итәләр. Шуға күрә виза юллар алдынан ойоштороусыларҙан: «Хәләл ефетем бармағас, миңә хажға рөхсәт булырмы?» — тип һораным. «Олоғайғандарға — рөхсәт, йәшерәктәргә кәртәләр булыуы ихтимал», — тип яуапланылар.
Ризаитдин Фәхретдинов (Ризаитдин Фәхретдин улы Фәхретдинов; 1859—1936 — күренекле башҡорт мәғрифәтсеһе, яҙыусы, шәрҡиәтсе һәм дин әһеле, Эске Рәсәй һәм Себер Үҙәк диниә назараты мөфтөйө һәм рәйесе (1923—1936) был мәсьәләне лә ентекле яҡтырта. Юл имен һәм ышаныслы ҡатындар менән берлектә булыу шарты менән фарыз хажға ҡатын-ҡыҙҙың иренән һәм мәхрәменән башҡа ла сәфәр ҡылыуы дөрөҫ, тигән фекерҙе яҡлап сыға ул.
Таштимер
Таштимер (Таштимерово) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 382 кеше булған. Почта индексы — 453601, ОКАТО коды — 80201837009.
Крючкова Валентина Александровна
Крючкова Валентина Александровна (1939 — 26 февраль 2018 йыл, Мәскәү) — сәнғәт фәне белгесе һәм сәнғәт тарихсыһы,  XX—XXI быуаттарҙағы Франция һәм Италия сәнғәте буйынса белгес, М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетын тамамлаған(1963); сәнғәт фәндәре докторы, Рәсәй сәнғәт академияһы ҡарамағындағы Һынлы сәнғәт теорияһы һәм тарихы ғилми-тикшеренеү институтында ғилми хеҙмәткәр (1974),Рәсәй сәнғәт академияһының почетлы академигы (2013).
Таштимер
Халыҡ һаны
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, халыҡтың күпселеге — башҡорттар (97 %).
Крючкова Валентина Александровна
Биографияһы
Валентина Александровна Крючкова СССР-ҙа 1939 йылда тыуа; 1963 йылда ул М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының тарих факультетын — «сәнғәт тарихы белгесе һөнәре буйынса — тамамлай. 1970 йылдан алып 1973 йыл буйына ул СССР Сәнғәт академияһының Һынлы сәнғәт теорияһы һәм тарихы ғилми-тикшеренеү институтының аспирантураһында уҡый: диссертация әҙерләгән саҡта уның ғилми етәксеһе философ, профессор Михаил Лифшиц була. 1975 йылда «Графика иллюстрированных журналов США и некоторые проблемы „массовой культуры“» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай һәм фән кандидаты булып китә.
Таштимер
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Крючкова Валентина Александровна
Биографияһы
1974 йылдан алып Валентина Крючкова СССР-ҙың (Художество) Сәнғәт академияһына ҡараған Һынлы сәнғәт теорияһы һәм тарихы ғилми-тикшеренеү институтында ғилми хеҙмәткәр була. Валентина Александровна Крючкова 2011 йылда «Абстракция осоронда Мимесис. Икенсе париж мәктәбе сәнғәтендә ысынбарлыҡ образдары» темаһына докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай һәм артабан сәнғәт ғилеме докторы булып китә. Ике йылдан һуң ул Рәсәй Художество академияһының почетлы академигы булып китә. 2018 йылдың 26 февралендә Мәскәү ҡалаһында вафат була. В. В. Крючкова Мәскәү ҡалаһының Митино зыяратында ерләнгән.
Таштимер
Тарихы
XIX быуат башында Ҡотлогилде ауылы була, ул бөгөнгө көндә Таштимер тип атала. Был ауыл йорт старшинаһы Таштимер Ҡотлогилдиндың һәм уның атаһының исеме менән бәйле. Бында Мырҙабай һәм Яманһар Ҡотлогилдин йәшәгән. Беренсе күскенсе Мөхәмәтхәниф менән Мөхәмәтсадиҡ Таштимеровтың ейәндәре билдәле.