cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Оло Руниха
Оло Руниха — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Назым йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡорт ир-ат исемдәре
Башҡорт ир-ат исемдәре = А =
= Б =
= В = = Г = = Ғ =
= Д =
= Ҙ = = Е = = Ё = = Ж = = З = = И =
= Й = = К =
= Ҡ =
= Л = = М =
= Н =
= Ң = = О = = Ө = = П = = Р =
= С =
= Ҫ =
= Ү = = Ф =
= Х =
= Һ = = Ц = = Ч = = Ш =
= Щ = = Ы = = Э = = Ә =
= Ю =
= Я =
Бельковская
Бельковская — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Бельковская мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Балашова Нина Гавриловна
Балашова Нина Гавриловна (15 ғинуар 1926 йыл — 9 ноябрь 2007 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Биографияһы
Нина Гавриловна Балашова 1926 йылдың 15 ғинуарында Краснодар крайының Ҡурған районы Петропавловская станицаһында күп балалы ғаиләлә тыуған
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1938 йылдың башында «Рәсәй» колхозында башлай; артабан «Ильич васыяты» колхозында баҫыусылыҡ бригадаһында звено етәксеһе булып эшләй. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында колхозда фиҙәҡәр эшләй. 1946 йылда бойҙайҙың юғары уңышын алған өсөн (гектарынан 30 центнер) Ленин ордены менән бүләкләнә.
Һуңыраҡ Нина Гавриловна тәмәке бригадаһы бригадиры булып эшләүгә күсә, унда ла юғары күрһәткестәргә өлгәшә. Эш һөҙөмтәләре буйынса ауыл хужалығының ете йыллыҡ үҫеш планы буйынса уның звеноһы тәмәке уңышын йыйыуҙа район буйынса социалистик ярышта еңеүсе була. СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 30 апрелендәге Указы менән көнбағыш, етен, кесерткән, ҡомалаҡ һәм башҡа техник культуралар етештереүҙә һәм әҙерләүҙе арттырыуҙа өлгәшкәне өсөн Балашова Нина Гавриловнаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Бынан һуң ул малсылыҡта эшләй — сусҡасылыҡ фермаһы мөдире була. Производство менән бер рәттән, йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә. 1969 йылда III Бөтә Союз колхозсылар съезына делегат итеп һайлана. Район һәм ауыл Советтары депутаты була.
Хаҡлы ялға киткәс, атҡаҙанған пенсионер була, Петропавловская станицаһында йәшәй.
2007 йылдың 9 ноябрендә тыуған станицаһында вафат була.
Октябрь Революцияһы ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнә, шулай уҡ «Кубань ауыл хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре» исеменә лайыҡ була(1996).
2017 йылда Петропавловская станицаһында Дан аллеяһы асыла, унда Нина Гавриловнаның портреты ла бар
Рудня
Рудня — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алатырь йылғаһына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 86 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы  башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
19 ғинуар
19 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 19-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 346 көн ҡала (кәбисә йылында 347).
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Төбәк байрамдары
}}
Кузьминовка (Күгәрсен районы)
Кузьминовка (Кузьминовка) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 83 кеше. Почта индексы — 453331, ОКАТО коды — 80238850003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Лабанорас
Лабанорас (Labanoras) — Литваның Вильнюс өйәҙе Швенченский районы тораҡ пункты, Лабанорс старосталығының административ үҙәге. Был тораҡ пункты Лабанорас күле янында һәм Литваның иң ҙур Лабанорас төбәк паркы янында урынлашҡан. Лабанорас парк үҙәге булараҡ, туристарҙы үҙенә йәлеп итеп тора. 2003 йылда элекке мәктәп бинаһында ресторан һәм отель асыла. 2011 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса был тораҡ пунктында 59 кеше йәшәгән.
Тарих
Альтернатив исемдәре: Лабонары, Лабаноро, Łabonary һәм идиш Labanore.
1373 йылдарҙан алып ауыл билдәле. 1386 йылда бөйөк кенәз Ягайло Лабанорасты һәм тирә ү-йүндәге ауылдарҙы яңы барлыҡҡа килгән Вильнюс епархияһына бүләк иткән. 1965 йылда ҡала янындағы зыяратта 470 тәңкә табылған. Хазиналар араһында Карл IV (1316—1378) һәм Вацлав IV (1361—1419) заманында һуғылған Прага грошы, шулай уҡ Витовт (1350—1430) һәм IV Казимир (1427—1492) ваҡытындағы Бөйөк Литва кенәзлегенең боронғо тәңкәләре табыла. Хазина, фараз ителеүенсә, 1470-сы йылдарға ҡарай. 1522 йылда беренсе сиркәү телгә алынған, фольварк — 1539 йылда, 1568 йылда — йорт, 1781 йылда мәхәллә мәктәбе иҫкә алына.
Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында, 1941 йылдың йәйендә, айнзатц төркөмдәре һәм литва коллаборационистары урындағы йәһүд халҡын үлтерә.
Лабанорас гербы Литва Республикаһы Президенты Д. Грибаускайтның 2011 йылдың 12 ғинуарындағы № 1К-585 Декреты менән раҫланған.
Иҫтәлекле урындар
Мөғжиҙәле Божья Матерь иконаһы 1655 йылда беренсе тапҡыр телгә алына. 1820 йылда ағастан католик сиркәү төҙөлә, 2009 йылдың декабрендә ул яна. Янғындан зыянланған миһраб аҫтында 1017 немец, литва һәм рәсәй тәңкәләре табыла. Шәхси иғәнәләр һәм дәүләттең бюджеты финанслау иҫәбенә әлеге ваҡытта сиркәү тергеҙелгән. Ғибәҙәтхана эргәһендә XIX быуатта төҙөлгән ҡыңғырауҙар манараһы бар, унда сиркәүҙең ҙур булмаған музейы урынлашҡан.
Төбәк паркы үҙәгендә Лабанорас урманының тәбиғи һәм мәҙәни ҡиммәттәре тураһында экспозиция ҡуйылған.
1705 йыл
1705 йыл — кесаҙна көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Жилибер Паркы (Гродно)
Жилибер Паркы — Белоруссияның Гродно ҡалаһы.үҙәгендә урынлашҡан Жан Эммануэль Жилибер исемендәге ҡала паркы.
Тарихы һәм тасуирламаһы
Жан Эммануэль Жилибер исемендәге парк Гродно ҡалаһының үҙәгендә урынлашҡан. Ж. Э. Жилибер — француз медик-ғалимы һәм мәғрифәтсеһе. Меценат Антоний Тизенгаун, ярҙамы менән ул Беларусь территорияһында беренсе юғары уҡыу йортона — Гродно медицина академияһына .нигеҙ һалған. Ул шулай уҡ акушерлыҡ мәктәбенә, Гродно госпиталенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе була, ботаник баҡса булдыра. Әлеге ваҡытта нәҡ баҡса урынында ҡала паркы урынлашҡан. Баҡса 1775 йылдың 8 апрелендә булдырыла һәм академияла күргәҙмә уҡыу әсбабы булып тора. Баҡса, уға нигеҙ һалғандан һуң өс йыл үтеүгә, Европала иң яҡшыһы тип иҫәпләнә башлай һәм тап унда күп төрлө, күпселеге һирәк тип һаналған 2000 үҫемлек төрө үҫә. Жилибер ҡаланан киткәндән һуң баҡсаны тәрбиәләү эше ҡала властары ҡулына күсә. Бәхетһеҙлеккә ҡаршы, улар баҡсаны тейешле кимәлдә тәрбиәләй алманлыҡтан, парк ташландыҡ хәлдә булған. Бер нисә йылдан һуң, Ж Эммануэль хеҙмәте түбәндәге биләмәләргә: бер ике баҡсаға һәм бер паркка бүленгән. 1920 йылдарҙа ботаника баҡсаһын яңынан асыу ҡарары ҡабул ителә. Был юлы Ян Кохановский баҡса ҡурсалауҙы үҙ өҫтөнә ала. Баҡсала барлығы 800 төр үҫемлек төрө иҫәпләнә, һәм был унан алдағы 5 баҡсанан биш тапҡыр әҙерәк була. әле Баҡсаның тағы бер өлөшө үҙгәртеп ҡорола һәм поляк яҙыусыһы һәм Элиза Ожешко бюсы менән биҙәлә. Икенсе донъя һуғышы барышында хәрби-ялан госпитале парк территорияһында яугирҙәрҙе ерләгән. Бөйөк Ватан һуғышы тамамлағандан һуң, яугирҙәрҙең һөйәктәрен туғандаш ҡәберлеккә яңынан ерләйҙәр. Был урында постамент тора, һәм унда мәңгелек ут .тоҡандырыла. Бөгөнгө көндә парк үҙгәргән, ул үҙенән элгәре, Жан Жилибер һалған беренсе вариант парктан бик ныҡ айырылып тора. Әммә парк һәм иҫ киткес матур булыуҙан туҡтағаны юҡ, ул ҡыҙыҡлы кешеләргә үҙенең үлсәме менән генә түгел, ә йәшел аллеялары менән әьҫир итә. Ерҙең шул һоҡландырғыс бер киҫәгендә беседкалар, эскәмйәләр, һуҡмаҡтар, юлдар, шарлауыҡтар бар — кешеләргә уңайлы булһын өсөн мөмкин булғандың барыһы ла эшләнгән. Шулай уҡ йылдың йылы көндәрендә паркта бер нисә кафе, йәйге амфитеатр, өлкәндәр һәм балалар өсөн аттракцион эшләй башлай. Бынан тыш, паркка ингән ерҙә белорус халыҡының быуаттар аша Жилиберға ,ҙур рәхмәтен һәм уны мәңге хәтерләйәсәген белдереүсе Жилибер һыны статуя ҡуйылған.
Аҙналы (Салауат районы)
Аҙналы (Азналино, Азналихово, Адналы, Шайтан-аул) — хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Салауат районы Әлкә ауыл советына ҡараған, яндырылған ауыл. Шайтан-көҙәйҙәрҙең төп ауылы булған, элегерәк Шайтан тип аталған.
Тарихы
Шайтан-көҙәй башҡорттары тарафынан нигеҙләнә, башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаевтың олатаһы хөрмәтенә атала. Көҙәй тигән икенсе атамаһы башҡорт ҡәбиләһе менән бәйле.
Ҙур булмаған ауыл XVIII быуаттың беренсе яртыһында уҡ телгә алынһа, карталағы рәсми раҫлауҙар 1737, 1755 йылғы карталарҙа ғына сағылыш таба. 1775 йылғы каратель экспедициялары һөҙөмтәһендә яндырыла. 1781, 1786 йылдарҙа — Өфө, 1802 йылда Ырымбур губернаһы наместниклығы карталарында Аҙналы ауылы юҡ.
Кристес
Кристес (Christes) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 620 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,46 км2. Диңгеҙ кимәленән 450 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98547 һәм автомобиль коды — SM.
Гуково (станция)
Гуково —  Ростов төбәгендә  Төньяҡ-Кавказ тимер юлының тимер юлы станцияһы, Ростов өлкәһе Гуково ҡалаһында урынлашҡан.
Тарихы
XIX быуат башында был урында  утар  булған. 1878 йылда уның биләмәһе аша Донецк ташкүмер тимер юлы үтә, ул Лихая станцияһын Донецк күмер бассейны үҙәге — Дебальцево менән тоташтыра. Был территорияла төҙөлгән тимер юл станцияһы башта Ковалево тип атала, ә 1904 йылда Гуково тип үҙгәртелә.
Поптодорова Елена
Елена Поптодорова (Елена Поптодорова, тулы исеме Елена Бориславова Поптодорова-Петрова; 31 август 1951 йыл) — Болгария дипломаты, сәйәсмән һәм йәмәғәт эшмәкәре.
Биографияһы
Елена Поптодорова 1951 йылдың 31 авгусында Софияла тыуа.
2008 йылдың 30 ғинуарынан 2002 йылдың 21 авгусына тиклем — Ҡушма Штаттарҙа Болгарияның ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе.
2008—2009 йылдарҙа Ҡара диңгеҙ төбәгендә Махсус илсеһе булып эшләй.
2009—2010 йылдарҙа — Болгария Сит ил эштәре министрлығының Хәүефһеҙлек сәйәсәте директоры.
2010—2016 йылдарҙа ҡабаттан АҠШ илсеһе була.
2016 йылдың сентябрендә Елена Поптодорова Америка йәһүд комитетының Үҙәк Европа бүлексәһе башлығы итеп тәғәйенләнә, киләһе йылдың 1 мартында шәхси сәбәп буйынса отставкаға китергә ғариза бирә.
Әлеге ваҡытта Атлантик килешеү Ассоциацияһы һәм Евро-атлантик эшмәкәрлек буйынса Болгар Атлантик клубы директоры.
Дипломатик эшмәкәрлеге менән бер рәттән Елена Поптодорова дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге менән дә шөғөлләнә:
Бер нисә ведомство һәм юбилей наградаларына эйә.
Кейәүҙә, бер улы бар.
Булат (Сөйәрмәт ҡушылдығы)
Булат — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһенең Абдулла районы биләмәләрендә аға. Йылға Сөйәрмәт йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
1706 йыл
1706 йыл — йома көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Булат (Сөйәрмәт ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Изоморфизм
Изоморфи́зм (ἴσος теленән — «тигеҙ, бер төрлө, оҡшаш» һәм  — «форма») — был бик дөйөм төшөнсә, математиканың төрлө бүлектәрендә төрлөсә билдәләнә. Изоморфизм ниндәйҙер структуралар бирелгән күмәклектәр (мәҫәлән, төркөмдәр, ҡулсалар, һыҙыҡлы арауыҡтар һәм башҡалар) өсөн билдәләнә. Дөйөм һыҙатта уны ошолай тасуирларға мөмкин: әгәр структура бирелгән ике күмәклек араһындағы әйләндерелмәле сағылыш (биекция) был структураны һаҡлаһа, ул изоморфизм тип атала. Әгәр бындай структуралар араһында изоморфизм булһа, улар изоморфлы тип аталалар. Изоморфизм һәр саҡ бындай структуралар класында эквивалентлылыҡ бәйләнеше бирә.
Шулай, мәҫәлән, ике граф,әгәр улар араһында изоморфизм булһа, изоморфлы тип атала: йәғни бер графтың түбәләренә икенсе графтың түбәләрен, беренсе графтың тоташтырылған түбәләренә икенсе графтың тоташтырылған түбәләре тап килерлек итеп ярашлы ҡуйып була һәм киреһенсә. Икенсе төрлө әйткәндә, ике граф изоморфлы, әгәр улар «бер төрлө» (түбәләренең исемен алмаштырыуға тиклем аныҡлыҡ менән) булһа.
Дөйөм осраҡта, араһында изоморфизм булған объекттар, был структура мәғәнәһендә «бер төрлө тәртипкә һалынған» булалар.
Изоморфлы системаларҙың икенсе классик миҫалы булып, билдәләнгән ҡушыу ғәмәле менән \mathbb R бөтә ысын һандар күмәклеге һәм билдәләнгән ҡабатлау ғәмәле менән \mathbb R_+ ыңғай ысын һандар күмәклеге тора. сағылышы был осраҡта изоморфизм була.
Дөйөм алгебра
Дөйөм алгебрала изоморфизм тип гомоморфизм булған әйләндерелмәле сағылыш атала. Түбәндә бер нисә миҫал килтерелә.
Төркөмдәр
G һәм H — ике төркөм булһын, ти. биекцияһы, әгәр теләһә ниндәй a,\;b\in G өсөн Әгәр төркөм топологик булһа, ярашлы топологик арауыҡтарҙың гомеоморфлы булыу шарты өҫтәлә.
Яландар
F_1 һәм F_2 — яландар булһын, ти. биекцияһы, әгәр ул яландың ике ғәмәлен дә һаҡлаһа, йәғни теләһә ниндәй a,b\in F_1 өсөн
Миҫал. Коэффициенттары ысын һандар булған күпбыуындар ҡулсаһы өсөн x^2+1 күпбыуыны модуле буйынса фактор-ҡулса \mathbb{C}: комплекслы һандар яланына изоморфлы ялан була.
Өҫтәлмә структуралы (тәртипкә килтерелгән яландар, топологик яландар ) өсөн, биекция шулай уҡ был өҫтәлмә структураларҙы һаҡлай тигән шарт өҫтәлергә мөмкин.
Күмәклектәр теорияһы
Күмәклектәр теорияһында теләһә ниндәй биекция изоморфизм була.
Миҫалға, ике өлөшләтә тәртипкә килтерелгән күмәклек, әгәр улар араһында тәртипте һаҡлаусы биекция булһа, изоморфлы булалар.
Нормалаштырылған арауыҡтар
Нормалаштырылған арауыҡтар өсөн уларҙың береһенең икенсеһенә сағылышы нормалаштырылған арауыҡтар изоморфизмы тип атала, әгәр ул һыҙыҡлы, өҙлөкһөҙ һәм биектив, һәм кире сағылыш шулай уҡ өҙлөкһөҙ булһа. Был мәғәнәлә изоморфизм һыҙыҡлы арауыҡтың һәм топологияның структураһын һаҡлай, ләкин норманы мотлаҡ һаҡламай. Әгәр изоморфизм норманы ла һаҡлаһа, ул изометрик изоморфизм йәки изометрия тип атала.
Графтар теорияһы
G графы H графына изоморфлы тип атала, әгәр G графы түбәләре күмәклегенән H графы түбәләре күмәклегенә, түбәндәге үҙсәнлектәргә эйә булған f биекцияһы булһа: әгәр G графында A түбәһенән B түбәһенә ҡабырға булһа, ул саҡта H графында f(A) түбәһенән f(B) түбәһенә ҡабырға булырға тейеш һәм киреһенсә — әгәр H графында A түбәһенән B түбәһенә ҡабырға булһа, ул саҡта G графында f^{-1}(A) түбәһенән f^{-1}(B) түбәһенә ҡабырға булырға тейеш. Ориентирлашҡан граф осрағында был биекция шулай уҡ ҡабырғаның ориентацияһын һаҡларға тейеш. Үлсәүле граф осрағында биекция шулай уҡ ҡабырғаның ауырлығын һаҡларға тейеш. Иҫәпләү ҡатмарлылығы теорияһында әлегә тиклем графтар изоморфлығы мәсьәләләре ҡатмарлылығы тураһында һорау асыҡ ҡала. Әлеге ваҡытта уның P класына ингәнлеге лә, NP-тулылығы ла иҫбат ителмәгән.
Бәйле билдәләмәләр
Алгебраик системаның үҙенә изоморфизмы автоморфизм тип атала.
Тарихы
Изоморфизм төшөнсәһе математикала төркөмдәргә ҡарата ҡулланылып барлыҡҡа килә һәм тәбиғи рәүештә математик структураларҙың киң класына таратыла.
Кесе Дудет
Кесе Дудет — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дудет йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Көрәш (Благовещен районы)
Көрәш (Куреч) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 49 кеше. Почта индексы — 453441, ОКАТО коды — 80215828004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Йәшерен сер (хикәйә)
Йәшерен сер — Антон Павлович Чеховтың хикәйәһе. 1887 йылда яҙылған, «Осколки» журналының 1887 йылдың 11 апрелендәге 15-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән тәүге тапҡыр баҫыла.
Баҫмалары
А. П. Чеховтың хикәйәһе 1887 йылда яҙылған, 1887 йылдың 11 апрелендә тәүге тапҡыр «Осколки» журналының 15-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫыла, шулай уҡ А. Ф. Маркстың баҫмаһына ла инә.
Чехов үҙе тере саҡта хикәйәһе поляк, серб-хорват һәм словак телдәренә тәржемә ителә.
Тәнҡит
«Йәшерен сер» хикәйәһе тураһында А. С. Лазарев хатында былай тип яҙа: «Чеховтың хикәйәһе һоҡландырғыс (Чеховтың „насар“ яҙыуы мөмкин түгел)».
Сюжеты
Пасха көн кис статский советник Навагин, ҙән ҡайтыу менән, исемлеген уҡый һәм унда Федюков фамилияһын таба. Уның кем булыуын бер ҙә иҫенә төшөрә алмай. Шулай уҡ Швейцар ҙа Федюковты күрмәгән һәм уның кем икәнен белмәй. Навагиндың ҡатыны спиритка булғанлыҡтан, бында ирен яҡын күргән яуыз йән ҡул тейҙергән, ти һәм, бәлки, уға нимә кәрәген һорарғалыр, тип кәңәш бирә. Навагин ҡатынына ышанмай. Ике аҙна уйлап йөрөгәндән һуң, ир ҡатынынан Федюков рухын саҡырыуын үтенергә ҡарар итә.
Спиритик сеанста ҡатыны Федюковтың рухын саҡыра, уның менән һөйләшә. Спиритизм сеанстары бер-бер артлы алып барыла һәм Навагин менән Федюков араһында диалог урынлаштырыла. Навагин шулай уҡ Наполеонды, Ганнибалды, Аскоченскийҙы, үҙенең әбеһе Клавдия Захаровнаны саҡырып килтерә, һәм уларҙың барыһы ла уға ҡыҫҡа, әммә дөрөҫ һәм тәрән мәғәнәгә эйә тулы яуап бирәләр. Навагинды гипнотизм, медиумизм, бишопизм, спиритизм, дүртенсе үлсәм һәм "томан"дар биләп ала. Бынан тыш, Навагин үҙе лә бер әйбер яҙырға теләй. Ул биш ай буйы «Минең дә фекерем» тигән баш аҫтында реферат яҙа. Рефератты ул заказлы хат менән һалырға һәм журналда баҫтырырға ҡарар итә. Шул саҡ уның янына, Навагин үҙе кинйә улына иртәгә үк метрик таныҡлыҡ булдырыуын үтенгән, урындағы мәхәлләнең саҡыртылып алынған дьячогы килә. Дьячок уға былай тип яуап бирә: «Иртәгә үк әҙер буласаҡ! Иртәгә киске доға алдынан вечерняя сиркәүгә берәрһен ебәрегеҙ. Мин унда булам. Федюковты һорарға бойороғоҙ, мин һәр ваҡыт унда…»
Был Навагиндың алғы бүлмәһендә ҡул яҙыуы тороп ҡалған әлеге Федюков булып сыға. Дьячок үҙенең ҡылығын былай тип аңлата: «Мин, ғали йәнәптәре, беҙ тәре менән йөрөгәндә, һәр саҡ ҙур түрәләрҙә вельможные особы ҡул ҡуям… Бына шулай яратам… Ишек алдында, ғәфү итегеҙ, ҡағыҙ бите күрәм икән, үҙенән-үҙе исемемде яҙғы килә…». Был һүҙҙәрҙән һуң Навагин «өнһөҙ миңрәүләнгәндәй» була һәм үҙен борсомауҙы, тыныс ҡалдырыуҙы үтенә.
Ҡасимов Салауат Фитрат улы
Ҡасимов Салауат Фитрат улы (19 декабрь 1934 йыл — 21 ноябрь 2018 йыл) — ғалим-тарихсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1995). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (2009), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Зәки Вәлиди исемендәге премияһы (2004) лауреаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1986) һәм Салауат Юлаев (2014) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Салауат Фитрат улы Ҡасимов 1934 йылдың 19 декабрендә Башҡорт АССР-ының Белорет ҡалаһында тыуған. 1962 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих-филология факультетын тамамлай. 1964 йылда СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтына аспирантураға уҡырға инә. Институтты тамамлағанда «Социалистик төҙөлөш йылдарында Башҡорт АССР-ының дәүләт тикшереү органдары (1917—1943 йылдар)» тигән темаға диссертация яҡлай.
1967 йылдан 1989 йылға тиклем Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡыта. 1989 йылдан 2000 йылға тиклем — өлкән хеҙмәткәр, артабан СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында бүлек мөдире булып эшләй. 2003 йылдың 28 февраленән РФА Өфө фəнни үҙəгенең Р. Ғ. Кузеев исемендəге Этнологик тикшеренеүҙəр институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр вазифаһын башҡара. 2009 йылда Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендә дәүләт премияһы менән бүләкләнә. Артабан Башҡортостандың милли-дәүләт төҙөлөшөн тикшереү менән шөғөлләнә. 200-ҙән артыҡ фәнни хеҙмәт, 6 монография авторы.
Салауат Фитрат улы Ҡасимов 2018 йылдың 21 ноябрендә Өфө ҡалаһында вафат була.
Фәнни эшмәкәрлеге
Ғилми тикшеренеүҙәренең төп йүнәлеше — Башҡорт АССР-ының милли-дәүләт төҙөлөшө тарихы. Ул 200-ҙән артыҡ ғилми хеҙмәт һәм 6 монография авторы.
Руднячка
Руднячка — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Рудня йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы  башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Вамнюкута-Яга
Оло Вамнюкута-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һинд тол ҡатыны
«Һинд тол ҡатыны» (Indian Widow) — инглиз художнигы Джозеф Райт картинаһы. Картина 1793 йыл аҙағында йәки 1794 йыл башында яҙылып бөткән һәм Райт шәхси күргәҙмәһендә 1985 йылда күрһәтелгән. Хәҙер картина Дерби музейы һәм сәнғәт галереяһына ҡуйылған. Художник үҙе «Һинд тол ҡатыны» тигән ҡыҫҡа исем ҡулланһа ла, картинаның тулы исеме — «Үлгән юлбашсының ҡоралын һаҡлаусы һинд тол ҡатыны» (The Widow of an Indian Chief Watching the Arms of Her Deceased Husband).
Оло Вамнюкута-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һинд тол ҡатыны
Никольсон раҫлауынса, картиналағы ҡатындың рәсеменә бер аҙ матурланған, ҡалған детальдәр (тире, ҡаурый, бысаҡ) дөрөҫ һүрәтләнгән.
Оло Вамнюкута-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Термоть-Ега
Оло Термоть-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пыв-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡорт халҡына хушлашыу хаты (Әхмәтзәки Вәлиди)
Башҡорт халҡына хушлашыу хаты — XX быуат башындағы башҡорт милли хәрәкәтенең етәксеһе Әхмәтзәки Вәлидовтың башҡорт халҡына 1923 йылда эмиграцияға китер алдынан яҙған хаты. Был уның хушлашыу хаты ғына түгел, ә үҙенең көрәштәштәре менән ҡылған ғәмәлдәрен аңлатыу һәм халыҡҡа күрһәтмә тип тә һанарға мөмкин. Хат 1960 йылда Вәлидиҙең Төркиәлә баҫылып сыҡҡан «Хәтирәләр» китабында тәүге тапҡыр донъя күрә.
Хат Башҡортостанға башта 1920-се йылдарҙа йәшерен юл менән ҡайтарыла. Башҡортостанда тәүге тапҡыр «Китап» нәшриәтендә «Хәтирәләр» китабында 1994 йылда рус телендә баҫтырыла.
Башҡорт халҡына хушлашыу хаты
Әхмәтзәки Вәлидиҙең «Башҡорт халҡына хушлашыу хаты» 1923 йылдың февралендә Ашхабад ҡалаһында яҙылған. Уны нәшер итеү мөмкинлеге булмай. Ике көндән Вәлиди сик аша Иранға сығып китә. Ә хатты ул Башҡортостанға ҡайтып барыусы ике кеше аша ебәрергә ҡарар итә. Шаһвәли исемле кешенең итек ҡунысына йәшереп, хатты Башҡортостанға алып ҡайтып еткергәне, хатты ҡайһы бер башҡорт кешеләре уҡып өлгөрөүе тураһында Вәлиди 1943 йылда ғына Германиялағы әсирҙәрҙән ишетә.
Хаттың күсермәләрен башҡа мөһим документтар менән бер төркмән сауҙагәренә тапшырып, уға Иранға барып еткәс, Мәхмәдабадҡа алып барырға ҡушалар.
Яҙылыу ваҡытынан һуң етмеш йыл самаһы ваҡыт үткәс кенә мөрәжәғәтнамә башҡорт халҡына барып етә, З. Вәлидиҙең «Китап» нәшриәтендә 1994 йылда ғына баҫылған «Хәтирәләр» китабында донъя күрә.
Вәлиди Башҡортостанда тулы хоҡуҡлы дәүләт булдыра алмағанға, Төркөстандағы көрәштең дә әлегә тейешле маҡсатҡа ирештермәгәненә үкенес белдерә һәм көрәште дауам итер өсөн сит илгә сығып китергә мәжбүр булыуы тураһында яҙа.
Туған халҡының киләсәге өсөн борсолған юлбашсы халыҡты сабырлыҡҡа, рух ныҡлығына өндәй:
Йоғонтоһо
Әхмәтзәки Вәлидиҙең башҡорт халҡына яҙған хаты һуңлап булһа ла халҡына барып етте. Төрлө дәүерҙәрҙәге кеүек үк бөгөн дә башҡорт халҡы төрлө һынауҙарға дусар була. Халҡыбыҙ алдында ҡалҡып сыҡҡан ауырлыҡтарҙы еңеп сығыу өсөн берҙәмлек, ихтыяр көсө, айыҡ аҡыл, рух ныҡлығы кәрәк. Ошондай мәлдә беҙ, Вәлиди әйткәнсә, аҡтамыр кеүек үҙ-үҙебеҙҙе һаҡлап ҡалырға, халҡыбыҙҙың ҡиммәттәрен түкмәй-сәсмәй киләһе быуынға еткерергә тейешбеҙ.
Леонова Надежда Сергеевна
Надежда Сергеевна Леонова (1929, Брянск губернаһы, СССР — 16 сентябрь 2013 йыл, Брянск өлкәһе, Рәсәй) — Брянск өлкәһенең Кокинский совхозы һауынсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
Биографияһы
Надежда Сергеевна Леонова 1929 йылда Брянск өлкәһендә тыуған. «1941—1945 Бөйөк Ватан һуғышы йылдарындағы фиҙәҡәр хеҙмәт өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
1961 йылда Кокинский совхоз-техникумы фермаһына һауынсы булып эшкә урынлаша. Үҙенә беркетелгән һыйырҙарҙан даими рәүештә һауымды арттырып ала: 1966—1969 йылда 3700-килограмдан алып 1970 йылда 4176 килограмға тиклем еткерә. Һигеҙенсе биш йыллыҡ планын арттырып үтәй. 1967 йылда юғары күрһәткестәре өсөн ВДНХ-ның бронза миҙалы менән бүләкләнә, шулай уҡ «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙал менән бүләкләнә. Өлкә советы депутаты була
СССР Юғары Советы Президиумының указы менән «1971 йылда юғары хеҙмәт күрһәткестәре өсөн» надежда Сергеевна Леоноваға Ленин ордены менән  «Ураҡ һәм сүкеш»  миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме тапшырыла.
1984 йылда пенсия йәшенә етһә лә, 1996 йылға тиклем эшләй — әммә инде  ферма түгел.
2013 йылдың 16 сентябрендә вафат була.
1707 йыл
1707 йыл — шәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Рәшиҙә (исем)
Этимология
Рәшиҙә ғәрәп телендә дөрөҫ, тура юлдан барыусы, тура юлға әйҙәүсе; батыр, ҡыйыу, ҡаһарман.
Билдәле кешеләр
Рәшиҙә Бик (Бикмәтова Рәшиҙә Шаһиморат ҡыҙы, 21 октябрь 1952 йыл) — Башҡортостанда йәшәп, рус телендә ижад итеүсе балалар яҙыусыһы, шағир. 2002 йылдан Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы, «Рәсәйҙең алтын ҡәләме» Милли әҙәби (2013) һәм төрлө кимәлдәге башҡа, шул иҫәптән халыҡ-ара әҙәби премиялар лауреаты.
Солтанова Рәшиҙә Искәндәр ҡыҙы (19 июль 1947 йыл) — дәүләт, партия һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1999—2003 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы ЗАГС идаралығы начальнигы. Башҡортостан Республикаһының өсөнсө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. 1998 йылдан Башҡортостандың Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000). «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2021) һәм Салауат Юлаев ордендары кавалеры (2017). Учалы районының Муса Мортазин исемендәге премияһы лауреаты.
Туйсина Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы (10 май 1942 йыл) — башҡорт бейеүсеһе, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1978) һәм БАССР-ҙың халыҡ артисы (1974), Башҡортостандың Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбленең элекке солисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1974), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2012).
Фукусима (префектура)
Фукусима - Японияның Тохоку регионында урынлашҡан префектура. Үҙәге - Фукусима ҡалаһы.
Рәшиҙә (исем)
Билдәле кешеләр
Мәһәҙиева Рәшиҙә Рәфҡәт ҡыҙы (8 февраль 1965 йыл) — башҡорт журналисы, ғалим. 1995 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы ағзаһы. Филология фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (1999). Башҡортостан Республикаһының матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары атҡаҙанған хеҙмәткәре (2004).
Фукусима (префектура)
География
Префектура тауҙар менән өс регионға бүленгән — Айдзу, Накадори һәм Хакадори. Айдзула урғылыусы Бандай вулканы (1819 м) булған таулы ландшафт, Накадори ауыл хужалығы ҡаҙаныштары менән дан тота,, ә Хамадори ике клан араһындағы оҙайлы һуғыш менән билдәле.
Рәшиҙә (исем)
Билдәле кешеләр
Шәмсетдинова Рәшиҙә Рәшит ҡыҙы (24 октябрь 1961 йыл) — башҡорт шағиры, Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының Яҙыусылар союздары һәм Халыҡ-ара Әҙәбиәт фонды ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы халыҡ мәғарифы отличнигы.
Фукусима (префектура)
Административ-территориаль бәленеше
Фукусимала 13 ҡала һәм 13 өйәҙ (31 ҡасаба һәм 15 ауыл).
Ҡалалар
Префектура ҡалалары исемлеге: 2011 йылда атом электростанцияһындағы авариянан һуң Фокусима иң билдәле ҡала.
Өйәҙҙәр
Ҡасабалар һәм ауылдар:
2011 йылдың 11 мартындағы ер тетрәү
Мияги префектураһы ярҙары буйында, Токионан  373 километрах төньяҡ-көнсығышта 8,9 магнитудалы иң көслө ер тетрәүҙәрҙен береһе булды. Үҙәге 24 километр тәрәнлектә урынлашҡан. Беренсе һелкенеүҙән һуң 6,0 магнитудалы тағы бер нисә һелкенеү булды. Япония властары АЭС районында ғәҙәттән тыш хәл режимы иғлан итте. 2011 йылдың 12 мартындағы АЭС-тағы шартлау нәтижәһендә блоктыҡ стена һәм түшәме емерелә. Япония хөкүмәте АЭС тирәләй эвакуациялау зонаһын 10 километрға киңәйтте.
Символика
Префекткраның эмблемаһы һәм флагы 1968 йылдың 23 октябрендә ҡабул ителә. Эмблема − хирагана «фу» (ふ), йәғни префектураның беренсе ижегенең стилләштерелгән символы. Флаг – гәрәбә төҫөндәге фонда аҡ эмблема. .
1955 йылда префектура сәскәһе итеп рододендрон сәскәһен һайлайҙар. Ағас – һоро ҡарама (28 сентябрь 1966), ҡош — япон себен турғайы (1965).
Кройцбург (Германия)
Кройцбург (Creuzburg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2419 кеше йәшәй. Майҙаны — 35,33 км2. Диңгеҙ кимәленән 200 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99831 һәм автомобиль коды — WAK.
Кесе Инжул
Кесе Инжул — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2542/1799/100 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡортйылға
Ҡортйылға (Курт-Елга) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 40 кеше. Почта индексы — 453331, ОКАТО коды — 80238850004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Забелин Сергей Николаевич
Витязь машиналар эшләү компанияһының техник директоры, элек Ишембай транспорт машиналары эшләү заводын, Ишембай нефть кәсепселек ҡорамалдары заводын етәкләгән. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машиналар төҙөүсеһе, РСФСР-ҙың фән һәм техника өлкәһендә Хөкүмәт премияһы лауреаты.
Биографияһы
1954 йылдың 16 октябрендә Башҡорт АССР-ының Ишембай ҡалаһында тыуған. Сергей Забелин 1977 йылда Өфө авиация институтын инженер-механик һөнәре буйынса тамамлай.
1977-1980 йылдарҙа — Силәбе өлкәһенең Мейәс ҡалаһында   Машиналар эшләү  конструкторлыҡ бюроһы  инженеры.
Аҙаҡ Ишембай ҡалаһына әйләнеп ҡайта, унда эшләй: 1980-1998 йылдарҙа — Ишембай транспорт машиналары эшләү заводында инженер-технолог, баш технолог бүлегенең металлургия бюроһы начальнигы вазифаһын башҡарыусы, баш металлург урынбаҫары, баш металлург вазифаһын башҡарыусы, баш металлург, баш технолог,баш инженер; «Ишимбайтрансмаш» акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры; 1998-2000 йылдарҙа —  «Техно-Центр» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең дөйөм мәсьәләләр буйынса директор урынбаҫары; 2000 йылдан алып — башҡарма директоры, Ишембай кәсепселек ҡорамалдары заводының тышҡы идарасыһы урынбаҫары, «Нефтемаш» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры.
2003-2006 йылдарҙа «Баштерратехника» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт директоры була.
2006—2007 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы буйынса Күсемһеҙ милек федераль кадастр идаралығының территориаль бүлеге мөдире була.
2007 йылдан — «Урал-япмаларҙың технологик системалары» ЯСЙ-һының генераль директоры, баш инженер, «Кровлестом» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт директоры.
Әлеге ваҡытта «Витязь» (Ишембай ҡалаһы) машиналар эшләү компанияһының техник директоры.
СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1985). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машиналар төҙөүсеһе (1994).
Оло Юрь-Ега
Оло Юрь-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовая йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
1709 йыл
1709 йыл — шишәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Кагальный ҡоҙоғо (Мстиславль)
Кагальный ҡоҙоғо (Кагальны калодзеж) — сығанағы булып ҡала Мстиславль Могилев өлкәһе, Белоруссияның Могилев өлкәһе Мстиславль ҡалаһындағы һыу сығанағы, урындағы әһәмиәттәге гидрологик тәбиғәт ҡомартҡыһы. Ҡаланың төньяҡ өлөшөндә, Ленин урамында, Замковый тау итәгендә, Здоровец йылғаһы ярында урынлашҡан. Шишмә һыуы анализдар һөҙөмтәһе буйынса санитар норма талаптарына һәм ҡағиҙәләренә эсәр һыу булараҡ тап килә. 2003 йылдан алып һаҡланылыусы сығанаҡ статусына эйә.
Тарих
Ҡоҙоҡтоң тарихи атамаһы — «Здоровец». Элек ҡоҙоҡ ҡаланың төп эсәр һыу сығанағы була, ә уның һыуы Мстиславль ҡалаһын һаҡлаусы соҡорға тултырылған. Ҡаланың хәҙерге атамалары араһында йәһүд тамырҙары бар: «кагальный» һүҙе «йәмәғәт» тигәнде аңлата. Борон ҡоҙоҡ һыуын йәһүд халҡы йорттарына махсус һыу ташыусылар таратҡан. Ҡоҙоҡ янынан 1941 йылда нацистар йәһүдтәрҙе атырға алып барған һуҡмаҡ үтә.
2014 йылдың август айында ҡоҙоҡто төҙөкләндереү буйынса эштәр башлана. Сығанаҡ урынында Божья Матерь Тупичевский иконаһы православие сиркәүе төҙөлгән. 2014 йылдың декабрендә сиркәү протиерейы отец Тимофей тарафынан изгеләндерелгән. Ҡоҙоҡ эргәһендә тағы бер ҡоролма барлыҡҡа килә, унда христиан динен ҡабул итеүселәрҙе һыуҙа суҡындыралар.
Хоҡуҡи режим
Гидрологик тәбиғәт ҡомартҡыларын һаҡлау зонаһы сиктәрендә урындағы әһәмиәттәге «Кагальный ҡоҙоҡ» линияһы шартлы рәүештә үткәрелә. Ул һыу сығанағынан 20 метр радиуста Мстиславль ҡалаһының дөйөм ҡулланылыштағы ерҙәре буйлап үтә, был ер менән граждандар биләмәләре сиктәш.
Тәбиғәт ҡомартҡыһы сиктәрендә бөтә төр ер эштәре үткәреү тыйыла: тупраҡ менән бәйләнгән гидрологик режимды үҙгәртеү; мал һәм ҡыуыу һәм көтөү, усаҡ тоҡандырып, палаткалар ҡуйыу, туҡталыш, машиналар йыуыу һәм уларҙы техник хеҙмәтләндереү, төрлө күмәк саралар үткәреү; территорияны сүпләү йәки ниндәй ҙә булһа башҡа тәбиғи зыян килтереү, шулай уҡ төрлө ҡаралтылар төҙөү.
Ғосман I
Ғосман I Ғази (ғосм. عثمان غازي  —  Aŝmâân Ğaazi , Gazi Osman Paşa, Birinci Osman.  Gazi Osman Paşa, Birinci Osman) — Бөйөктәрҙән-бөйөк Ғосман дәүләтенең олобейе, Иртуғрул бей менән уның төркмән ҡатыны Хәлимәнең улы. 1258 йылда Сёгут ҡалаһында тыуған
Оло Вороп-Юнко
Оло Вороп-Юнко — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сярна-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Ғосман I
1281 йылда Ғосман, атаһының мираҫы булараҡ, Фригияла төйәкләнгән төркмән ҡәбиләләре өҫтөнән хакимлыҡты ҡабул итә. Уның исеме буйынса улар ғосман төрөктәре йәки ғосмандар тип йөрөтөлә башлай.
Оло Вороп-Юнко
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Ғосман I
Ғосман 1299 йылда бәләкәй генә илен сәлжүктәрҙән бойондороҡһоҙ тип иғлан итә һәм солтан титулын ала. Ғосман империяһына нигеҙ һалыусы булып тора. Тиҙ арала ғосмандар Кесе Азияның бөтә көнсығышын яулап ала.
Оло Вороп-Юнко
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғосман I
Империяның барлыҡҡа килеүе
Ғосмандың атаһы Иртуғрул ҡайи ҡәбиләһен монголдар ҡыҫымы аҫтында көнбайыштағы Анатолияға эйәртеп алып китә. Ғосмандың әсәһе Хәлимә-хатун атлы була. Рум сәлжүктәренең ризалығы менән ул Сёгют ҡалаһын нигеҙләй. Был урын бик ҡулайлы булып сыға, сөнки Көнбайышта бай Византия империяһы хәлһеҙләнгән, ә Көнсығыштағы мосолман көстәре монгол һөжүмдәренән һуң тарҡалған. Ғосман донъяға килгән 1258 йылда Хулагу хан тарафынан Бағдад алынған була.
1281 йылда Иртуғрул мәрхүм булғандан һуң, Ғосман бей булып ҡала. Был ваҡытта бөтә ислам донъяһы ғәскәрҙәре көсһөҙләнеп барған православие империяһына ҡаршы көрәшер өсөн уның батшалығына йүнәлә. Төрки ғәскәрен Хулагу хан монголдарынан ҡасыусылар тулыландырып тора. Уларҙың күбеһе ғазауат яугирҙәре була.
Атаһының урынын  Ғосман  24 йәшендә биләй. Ул үҙен етәксе һәм яугир итеп күрһәтеп өлгөргән була. Йәшләй яулаған уңыштары һәм батырлыҡтары, гүзәл Малхун хатунға булған һөйөү тарихы  шәреҡ авторҙарының яратҡан темаһына әйләнә.
Ғосман тарихсылары уның исеменең мәғәнәһенә лә ҙур иғтибар бирә. «Һөйәктәрҙе ватыусы» тигән мәғәнәһе уның һәм вариҫтарының күп ерҙәрҙе яулап алырлыҡ көс-ҡеүәте тураһында һөйләй, тип юрай улар.
Ғосман ваҡытында уҡ ғосмандар менән Ҡараманоғуллары әмиренең ырыуы араһында власть өсөн аяуһыҙ көрәш башлана һәм уларҙың күп вариҫтары  дәүерҙәрендә лә дауам итә. Ғосман дәғүәсеһе Ҡараманоғуллынан көслөрәк була, ләкин уны Кесе Азиялағы Ҡараман тигеҙлектәренә ҡарағанда ҡеүәте бөткән бай Византия нығыраҡ ылыҡтыра. Шуға ул Византияны яулау менән мәшғүл була.
Ғосман төбәк тарихында сағыу эҙ ҡалдыра. Уны ҡеүәтле империяға нигеҙ һалыусы һәм ғазауат йолаһын тотоусыларҙың береһе итеп иҫкә алалар. Төрөк халҡының байтаҡ өлөшө үҙен Ғосман империяһы тарҡалғанға тиклем ғосманлы тип йөрөтөр була.
Хәрби еңеүҙәре
1300-сө йылдар башында сәлжүктәрҙең Конья солтанлығы тарҡалғас,  Анатолия бер нисә бойондороҡһоҙ бейлеккә бүленә. 1300 йылға көсһөҙләнгән Византия империяһы Анатолияла 10 бейлек тәшкил иткән ерҙәренең күбеһен юғалта. Ошондай шарттарҙа Ғосман I, үҙ бейлегенең сиктәрен киңәйтеп, ипләп кенә Византия империяһы сиктәренә табан шыуыша.
Ғосмандың йоғонтоһо көсәйеүҙән шөрләгән византийҙар Анатолиялағы ауылдарҙы ташлап китә башлай һәм бөтә көстәрен флотты нығытыуға һала. Византия императоры Андроник II Палеолог, был хәүефкә ҡаршы  ышаныслы альянс төҙөргә тырышып, үҙ йортондағы принцессаларҙың береһен Ғосман өҫтөндәге сюзерен Ғазан ханға, ул вафат булғас, уның ҡустыһына тәҡдим итә. Ләкин көтөлгән ярҙам килмәй, һәм 1303—1304 йылдарҙа Андроник төрөк һөжүменән  һаҡланыр өсөн «каталон  компанияһы»нан  авантюрист испан  тәре йөрөтөүселәрен яллай. Ялланма отрядтарҙың күбеһе кеүек, каталондар ҙа үҙ белдеге менән эш итә, төркиҙәрҙе бер яҡлы булырға саҡыра. Византия менән Серб короллегенең союзы ғына төрки-каталон һөжүменә кәртә була.
Ҡартайып вафат булыр алдынан Ғосмандың византийҙарға ҡаршы һуңғы яуы Бурса ҡалаһында була, хәйер, Ғосман үҙе был һуғышта ҡатнашмай тиерлек. Бурсалағы еңеү ғосмандар өсөн үтә мөһим була, сөнки артабан ҡала Константинополдә византийҙарға ҡаршы нығытма булып хеҙмәт итә һәм Ғосмандың улы Орхан өсөн яңы баш ҡала була.
Ғосман ваҡытында Ғосман хөкүмәте төҙөлә, империя йәшәгән бөтә дәүер эсендә уның ойошторолошо үҙгәртелеп тора. Был империяны йәһәт киңәйтер өсөн ифрат мөһим була. Хөкүмәт дини һәм этник әҙселектәр үҙәк властан бойондороҡһоҙ булған социаль-сәйәси ҡоролошто ҡуллана. Дини түҙемлелек төрөктәрҙең яңы территорияларҙы алғанында әллә ни ҡаршылыҡ күрһәтелмәүенә килтерә.
Идара итеү структураһы
Мосолман булмағандар ирекһеҙ мөғәләмәгә мәжбүр ителмәй, был дини сабырлыҡ, төрөктәр яңы территорияларҙы баҫып алғанда, ҙур ҡаршылыҡҡа килтермәй. Успенский яҙғанса, «Ғосман илде туҙҙырыусы булмай. У ҡала һәм ауылдарҙы үҙенең ярандарына хужалыҡ итергә бирә, халыҡты аялай, һалымдарҙы кәметә, христианлыҡты хөрмәт итә. Уның партриархаль власы аҫтында кәрҫтиәндәр Византия түрәһе тураһында үкенмәй; һәм, бөтә был мәғлүмәттәргә ҡарағанда, илдең тығыҙлығы һәм байлығы тиҙ үҫешә».
Бейлектең тәүге ваҡытында ул күсенселәр өсөн традицион ысул менән идара итә: идара итеүҙә ғаиләнең бөтә ағзалары ла ҡатнаша, совет һайлап ҡуйған уларҙың береһе юғары хаким сифатында таныла. Ғаиләнең башҡа ағзалары ғәмәлдә төрлө өлкәләр менән үҙаллы идара итә. Ғосман сығанаҡтары хәбәр итеүенсә, Ғосман күрһәтмәһе менән Орхан Караджахисар өҫтөнән идара итә, уға Гондоҙ Альп ярҙам итә, Хәсән Альп Ярхисарҙы ала, Тургуд Альп  Инегёлгә йүнәлтелә, Шәйех Эдебали Биледжикта һалымдар йыя. Ғосман ваҡытында тимарҙар (хеҙмәт осоронда ер бүлемдәре) биреү практикаһы башлана. Ғосман тәңкә һуға. Ике төрлө тәңкә табыла.
Светкин Юрий Владимирович
Светкин Юрий Владимирович (9 декабрь 1920 йыл — 23 август 1988 йыл), — химия фәндәре докторы, докторлыҡ диссертацияһын яҡлаусы  тәүге химия факультеты уҡытыусыһы,  Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
Ғосман I
Идара итеү структураһы
Ҡалаларҙы, ҙур булмаһа ла, яулаған һайын, Ғосман үҙе өсөн социаль ҡоролоштоң яңы формалары менән осраша. Ултыраҡ тормошҡа күсеү менән идара итеүҙең институттарын төҙөргә кәрәк була. Был эштә уға ҡайныһы Эдебали, шулай уҡ уның етәкселеге аҫтына килгән белемле кешеләр, шул иҫәптән баҫып алған ҡала халҡы араһынан килгәндәр ярҙам итә. Ғосман ваҡытында беренсе һалымдар һәм пошлиналар ҡуйыла, мәсеттәрҙә имамдар тәғәйенләнә. Ғосман осоронда ҡәбиләләр ислам динен тота. Территорияларҙың киңәйеү йөүнәлешен дөрөҫ билдәләп, Ғосман «изге һуғыш» девизын ҡуллана башлай, уны тоҡомдары эләктереп ала. Уның арҡаһында Ғосман улемдарҙың һәм ахи (һөнәрселәр һәм сауҙагәрҙәр берләшмәһе) хуплауын ала, был уға административ моделде Кесе Азия ҡалаларынан күсерергә мөмкинлек бирә.
Светкин Юрий Владимирович
Биографияһы
Юрий Владимирович Светкин 1920 йылдың  9 декабрендә  Һарытау өлкәһенең Аткарск ҡалаһында тыуған. 1939 йылда Грозныйҙа урта белем тураһында аттестат ала, шул уҡ йылда Молотовский район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафтарына саҡырыла.
Ғосман I
Ғаиләһе
Ғосмандың ике ҡатыны тураһында билдәле: Малхун-хатун (1324 йылдан һуң үлгән) һәм Рабия Бала-хатун (1324 йылдар тирәһендә үлгән). Рабия Бала билдәле тәҡүә ҡыҙы була. Легендалар уны Алаэддина-пашаның әсәһе тип атай. Колин Имбер Ғосмандың «Алаэддин-паша» исемле улы булмаған, тип иҫәпләй. Имбер Аноним хроника һәм Оруджда Ғосмандың Орхан түгел бер улы тураһында тәүге тапҡыр телгә алына, тип күрһәтә. Улар 1422/23 йылдарҙа яҙылып һаҡланмаған хроникалағы хикәйәне үҙләштерә. Әммә бөтә был хроникалар Ғосмандың икенсе улын «Али-паша» тип атай. Колин Али-паша тураһындағы хикәйә текстҡа һуң индерелгән тип күрһәтә. «Алаэддин» исеме Ашикпашазадела тәүге тапҡыр күренә, ул Орудж һәм Аноним хроникалағы шул уҡ хикәйәне һөйләй, әммә Ғосмандың улының исемен үҙгәртә.
Светкин Юрий Владимирович
Биографияһы
1941 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Воронеж, 1-се һәм 2-се Украина фронтында һуғыша, Польша, Чехословакия, Германияны азат итеүҙә ҡатнаша. Разведка взводы командиры, батарея командиры, артиллерия дивизионы командиры урынбаҫары вазифаһында һуғыша. Александр Невский, I дәрәжә Ватан һуғышы, II дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары, шулай уҡ миҙалдар менән бүләкләнә. Ҡораллы көстәрендә хеҙмәтте 1946 йылдың 26 мартта тамамлай. Демобилизациянан һуң Кишинёв дәүләт университетының химия факультетына уҡырға инә. 1956 йылда диссертация яҡлай. Һуңыраҡ эшен Башҡорт дәүләт университетында башлай.