Сербия_мәҙәниәте
XX быуаттың икенсе яртыһы
1945 йылда илде азат иткәс, Сербияның мәҙәни тормошо Югославияның башҡа халыҡтары мәҙәниәте менән тығыҙ бәйләнештә үҫешкән. социализмдың югославия моделен төҙөгән дәүерҙә тормошҡа ашырылған тәрән иҡтисади үҙгәртеп ҡороуҙар ҡала халҡы һанының тиҙ артыуына һәм тормош кимәле үҫешенә килтергән. 1948 йылда Советтар Союзы менән мөнәсәбәттәрҙе өҙөү Сербияға көнбайыш мәҙәниәте һәм актуаль сәнғәт үтеп инеүенә килтергән. Коммунистар партияһының мәҙәниәт өҫтөнән идеологик контроле һаҡланыуға ҡарамаҫтан, дөйөм алғанда ул етерлек ирекле үҫешкән. 1940-сы йылдар аҙағы — 1950-се йылдар башы әҙәбиәте һәм сәнғәте Иво Андрич һәм Бранко Чопич китаптарында, Джордже Андреевич Кун картиналарында һәм Яңы Белград архитектураһында үҙенең юғары нөктәһенә еткән. 1950-се йылдарҙағы ижтимағи тормоштоң либералләшеүе сәнғәттә яңы тенденциялар үҫеүенә ярҙам иткән. Загреб журналы «Praxis»тирәһендә тупланған философия төркөмө эшмәкәрлеге серб мәҙәниәтенә ҙур йоғонто яһаған. Яңы тулҡын авторҙары араһында Михайло Лалич, Добрица Чосич, Миодраг Булатович, Меша Селимович һ.б. айырым роль уйнаған. Данила Киш әҫәрҙәре бөтөн донъяла дан яулаған. «Ателье 212» белград театры, бәхәсһеҙ, хәҙерге заман театр сәнғәте лидеры булған. 1967 йылда Белградта тиҙҙән Европаның алдынғы театраль смотрҙар сәхнәһенә әүерелгән халыҡ-ара BITEF театраль фестиваленә нигеҙ һалынған. Режиссёрҙар Владимир Погачич, Александр Петрович, Горан Паскалевич һ.б. эштәрендә сағылған кино сәнғәте юғары кимәлгә еткән. Сербияла художество сәнғәте үҫеше живопистәге (абстракционизм, поп-арт, неокубизм, яңы реализм, неоконструктивизм, минимализм) һәм скульптуралағы (Ольга Янчич, Матия Вукович һ.б. эштәре) донъя тенденциялары менән тығыҙ бәйләнгән. Фольклор традицияларына нигеҙләнгән «хәйләһеҙ сәнғәт» киң танылыу алған. 1950-се йылдар уртаһында поп-мәҙәниәт феномены барлыҡҡа килгән һәм тиҙ үҫешкән. Йырсы Джордже Марьянович ҙур популярлыҡ яулаған. 1960-сы йй. серб йәштәре араһында рок-музыка менән мауығыу тиҙ таралған. Архитектурала күпләп (массовый) торлаҡ төҙөү өҫтөнлөк алған. Югославия хәҙерге заман архитектураһының иң яҡшы өлгөләренә «Београдянка» һарайы, Милли китапхана һәм Белградтағы Хәҙерге заман сәнғәте музейы биналары ҡарай. 1980-се йй. коммунистик режим коррозияһы югославия тарихын яңынан аңлауға (переосмысление), төп үҙәге Белград ҡалаһы булған рәсми булмаған йәштәр мәҙәниәте үҫешенә, әҙәбиәттә (Д. Киш, А. Исакович, М. Ковач) либераль идеялар көсәйеүенә этәргес булған. Серб мәҙәниәте үҫешенә әҙәбиәттә һәм сәнғәттә серб милләтенең һәм бөйөк серб идеяһының яңынан тыуыуына ынтылған патриотик йүнәлеш ҙур йоғонто яһаған. Был тенденциялар фән һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре сығыштарында, Вук Драшкович, Данко Попович, Милорад Павич әҫәрҙәрендә, Борислав Михайлович-Михиз режиссёр эштәрендә һ.б. сағылыш тапҡан. Шулай уҡ Серб православие сиркәүенең дә ижтимағи тәьҫире һиҙелерлек үҙгәрҙе. Шул уҡ ваҡытта, 1990-сы йй. күмәк халыҡ (массовый) мәҙәниәте кимәле түбәнәйеүе һәм «еңел жанрҙар» өҫтөнлөк итеүе менән һыҙатланды. Турбо-фолк стилендәге поп-музыка оло популярлыҡ алды. Айырым алғанда, FotograFIA арт-төркөмө ҡатнашыусылары эштәре, «KULT» театры, «URBAZONA» проекттары, «Dibidon» һ.б. аша һынланған актуаль сәнғәт тә параллель үҫешкән. Бойондороҡһоҙ «Радио Б92» радиостанцияһы һәм белград «Rex» киноүҙәге хәҙерге заман сәнғәтенең мөһим үҙәктәре булған. Серб кино сәнғәте, Горан Паскалевич, Срджан Драгоевич, Раша Андрич һәм, айырып әйткәндә, Эмир Кустурицаның режиссёр эштәре аша, донъяла танылыу алды.