cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Михеев Михаил Александрович (ғалим)
Михеев Михаил Александрович (25 май (7 июнь) 1902 йыл — 6 июль 1970 йыл) — йылылыҡ техникаһы өлкәһендә эшләгән ғалим, СССР Фәндәр академияһы академигы (1953; мөхбир ағзаһы (1946).
Биографияһы
Михаил Александрович Михеев 1902 йылдың 25 майында (7 июндә) Хоботово ауылында (хәҙер — Тамбов өлкәһе Мичуринский районы).
Тамбов ҡалаһында ирҙәр гимназияһында белем ала, берҙәм хеҙмәт мәктәбендә, ер бүлеү техникумында уҡый.
1927 йылда Ленинград политехник институтын тамамлай. 1925—1934 йылдарҙа Ленинград ғилми-тикшеренеү институтының Физика-техник институтында эшләй.
1930 йылдың 13 октябрендә «Промпартия эше» буйынса ҡулға алына. РСФСР Енәйәт Кодексының 58-7, 58-11 статьялары буйынса ғәйепләнә. 1931 йылдың 23 авгусында «дәлилдәрҙең етерлек булмауы арҡаһында» азат ителә.
1933 йылдан СССР Фәндәр академияһының Г. М. Кржижановский исемендәге энергетика институтында эшләй; бер үк ваҡытта 1935—1954 йылдарҙа Мәскәү энергетик институтында уҡыта. Профессор (1938), техник фәндәре докторы (1939).
Йылылыҡ тапшырыу һәм йылылыҡ моделләштереү проблемалары буйынса хеҙмәт авторы. Төрлө йылылыҡ йөрөтүселәрҙең ирекле һәм мәжбүри конвекцияһы ваҡытында йылылыҡ тапшырыу процесстарының физик үҙенсәлектәрен асыҡлай торған бер нисә тикшеренеү башҡара
Егоров Михаил Анисимович
Егоров Михаил Анисимович (13 ғинуар 1905 йыл — 27 ғинуар 1945 йыл, Кёбен ҡалаһы, Өсөнсө рейх) — 340-сы гвардия уҡсылар полкының  взвод командиры, Советтар Союзы Геройы.
Михеев Михаил Александрович (ғалим)
Биографияһы
М. В. Кирпичев менән берлектә Менән берлектә «Моделирование тепловых устройств» монографияһын (1936, Сталин премияһы, 1941) һәм «Основы теплопередачи» дәреслеген (1947, СССР-ҙың Сталин премияһы, 1951) яҙа.
Оурья
Оурья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Михеев Михаил Александрович (ғалим)
Биографияһы
1970 йылдың 6 июлендә Мәскәүҙә. Новодевичье зыяратында ерләнә (7-се участка, 15-се рәт).
Оурья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Уял (Ҡалтасы районы)
Уял (У-Ял) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 13 кеше. Почта индексы — 452868, ОКАТО коды — 80233850005.
Оурья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Уял (Ҡалтасы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Егоров Михаил Анисимович
Биографияһы
Егоров Михаил Анисимович 1905 йылдың 13 ғинуарында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе  Яңы-Михайловка ауылында тыуған.
Тулы булмаған урта белемле. Армияға саҡырылғанға тиклем колхозда эшләй, һуңынан Шаран КПСС  район комитетының икенсе  секретары була. 1938 йылдан КПСС ағзаһы. 1943 йылдың апрелендә Шаран район хәрби комиссариаты тарафынан Совет Армияһына саҡырыла.
1944 йылда кесе лейтенанттар курсын тамамлай һәм июлдә фронтҡа эләгә.
1945 йылдың 27 ғинуарында Кёбен тораҡ пункты районында Одра йылғаһын аша сыҡҡанда алышта һәләк була, Хобеня ауылында (Польша) ерләнә.
СССР  Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 10 апрелендәге указы менән  взвод менән оҫта командалыҡ иткәне, командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия өлкән лейтенанты Егоров Михаил Анисимовичҡа үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
Батырлығы
340-сы гвардия уҡсылар полкының взвод командиры (121-се гвардия уҡсылар дивизияһы, 13-сө армия, 1 Украина фронты) гвардия өлкән лейтенанты М. А. Егоров  Кёбен тораҡ пункты районындағы Одра йылғаһын аша сығыуҙа ҡатнаша. 1945 йылдың 26—27 ғинуарында, үҙенең шәхси миҫалында яугирҙәрҙе рухландырып,  беренсе булып  йылға аша сыға. Взвод уның һул ярында плацдармды баҫып ала, һәм уны тотоп,  башҡа подразделениеларға  уңышлы кисеүгә булышлыҡ итә. Дошман атакаһын кире ҡағып, взвод 30-ҙан ашыу гитлерсыны юҡ итә. М.А. Егоров  шәхсән 5 дошман һалдатын һәм 1 офицерын юҡ итә. Гитлерсылар, беҙҙең подразделениеларҙың  йылдам һөжүмен  тотҡарларға ынтылып, бер нисә тапҡыр контратакаға күсә.
Иҫке Туҡмаҡлы ауыл Советы (Кушнаренко районы)
Иҫке Туҡмаҡлы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Әминев Ғималетдин Мортаза улы
Биографияһы
Ғималетдин Мортаза улы Әминев Өфө губернаһы Верхнеурал өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Учалы районы) Туңғатар ауылында тыуған.
Учалы районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.
Ҡыҙылармеец Әминев Ғималетдин Мортаза улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия миномёт полкында пулемёт начальнигы булып хеҙмәт итә.
Хәтер
Әминев Ғималетдин Мортаза улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ның Учалы районы Туңғатар ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Луганск Халыҡ Республикаһында шайморатовсыларҙың батырлығын онотмайҙар, хөрмәт итәләр
Әселе (Оло Эйек ҡушылдығы)
Әселе (Ассель) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Эйек йылғаһына һул яҡтан тамағынан 14 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек(Һаҡмар ҡушылдығы) йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хөрәсән төркиҙәре
Хөрәсән төркиҙәре (Хораса́нские тю́рки, Хөрәсән төрки теле. خوراسان تؤرکلری) — Хөрәсән төркиһендә һөйләшкән төрки халыҡтар, уларҙа икенсе тел булып фарсы теле ҡулланышта йөрөй.
Урынлашыуҙары
Хөрәсән төркиҙәре традицион рәүештә Ирандың төньяҡ-көнсығышында Хөрәсән тарихи-географик регионында йәшәгән, хәҙер улар Ирандың  останындағы (провинцияһындағы) Хөрәсән-Резави, Төньяҡ Хөрәсән һәм Көньяҡ Хөрәсән төбәктәрен биләй. Хөрәсән төркиҙәр башлыса останындағы Төньяҡ Хөрәсән, Хөрәсән-Резави һәм Гөлөстан тип аталған урындарында йәшәй
Килеп сығыштары
Хөрәсәндең сиктәре Әзербайжандан күсерелгән халыҡ иҫәбенә нығытылған. Күселеге сөнни мосолман төркиҙәрҙән айырмалы, улар шиғыйҙар. Карл Генрих Менгес башта уларҙың телен төркмәнсә тип яҙған, аҙаҡ әзербайжанса  —  кучан диалекты тип һанай башлаған. Майкл Кнюппел быныһын дөрөҫ һанай, сөнки хөрәсән төркисәһе әзербайжан теленә яҡыныраҡ. Джеймс Кларк Хөрәсәндә әзербайжан һәм фарсы телендә  һөйләшәләр тигән фекерҙә
В. Иванов Хөрәсән төркиҙәре әзербайжандар менән туғандаш тип белдерә .1926 йылда Иванова, хөрәсән төркиһен әзербайжан һәм төркмән телдәренән айырмалы рәүештә идиома тип ҡарарға кәрәк, тигән фекер белдерә, һуңғараҡ үҙаллы тел тип  билдәләнә башлай.
Хөрәсәндә XIX быуат аҙағында булып киткән А. М. Золотарёв төркиҙәрҙе телгә ала:"«Повсюду же разбросаны и многочисленные племена турецко-татарского происхождения. Остатки народов, некогда воевавших Персию, а частью переселенцы Адербейджана, они также все оседлы и представляют наиболее мирное и трудолюбивое население края»."
Улар төрлө яҡтарҙан килгән бер нисә ырыуға бүленгән. Шуларҙың иң эреһе - баяттар.
Охан
Охан — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тап йылғаһының һул ярына тамағынан 354 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Соколов Сергей Леонидович
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Ҡасан да булһа йәшәгән Советтар Союзы маршалдарының иң олоһо һәм йөҙ йәшен үтеүселәрҙән берҙән-бер.
Бала сағы һәм һуғышҡа тиклемге хеҙмәте
Соколов Сергей Леонидович тыуа 1911 йылдың 18 июнендә (1 июль) Рәсәй империяһы Таврия губернаһы Евпатория ҡалаһында хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуа. Революциянан һуң 1918 йылда ғаиләләре менән Вятка губернаһының Котельнич өйәҙ ҡалаһына күсәләр, унда буласаҡ маршалдың бала сағы, үҫмер йылдары үтә. 1927 йылда туғыҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1927 йылда райпотребсоюзда упаковщик булып башлай, һуң яуаплы комсомол эшенә күсерелгәндәр араһында була. 1930—1932 йылдарҙа — район докында механик оҫтаханалар сәнәғәт комбинатының эштән азат ителгән комсомол ойошмаһы секретары була, һуңғараҡ комсомол район комитеты бюроһы ағзаһы итеп һайлана. 1937—1991 йылдарҙа — ВКП(б)-КПСС ағзаһы.
Ҡыҙыл армия сафында 1932 йылдың майынан. Комсомол юлламаһы буйынса Горький бронетанк мәктәбенә уҡырға инеү хоҡуғын ала. Ҡабул итеү имтихандарын уңышлы үтеп, училищеға курсант итеп ҡабул ителә (май 1932 — ноябрь1934), взвод һәм рота командиры була. Армия әҙерлек курстарын отличие менән үтеп, артабан хеҙмәт итеү өсөн Алыҫ Көнсығышҡа танк ғәскәрҙәренә ебәрелә, унда взвод, рота һәм айырым батальон командиры була. Хәсән күлендәге һуғыштарҙа (1938) ҡатнаша, танк ротаһына командалыҡ итә. Күрһәткән батырлығы өсөн «Ҡаһарманлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Шәрип ауыл Советы (Кушнаренко районы)
Шәрип ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Шәрип ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Мишулин Александр Васильевич
Александр Васильевич Мишулин (31 август 1901 йыл, Мелекесс, хәҙер Димитровград — 19 сентябрь 1948 йыл, Мәскәү) — СССР тарихсыһы-антиклыҡ белгесе, тарих фәндәре докторы, профессор, «Вестник древней истории» журналының баш мөхәррире
Сатира театрының популяр актеры Мишулин Спартактың ағаһы (1926—2005). Ғаилә легендаһына ярашлы, нәҡ Александр Васильевич туғанының исемен һайлауға йоғонто яһаған.
Биографияһы
Александр Васильевич Мишулин 1919 йылда Мелекес гимназияһында уҡыуын тамамлай. Бынан һуң Һамар университетының тарих-филология факультетына уҡырға инә. 1927 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Шул уҡ йылда РАНИОН Тарих институтына уҡырға инә, «Платон дәүләте» тематикаһы менән шөғөлләнә. 1930 йылдан Н. Я. Марр исемендәге РФА Археология институтында эшләй башлай. 1934 йылдан — Мәскәү дәүләт университеты профессоры. 1938 —1948 йыоларҙар СССР Фәнәдәр академияһының Тарих институтында боронғо тарих секторы мөдире була һәм «Вестник древней истории» журналының баш мөхәррире
1948 йылдың йәйендә ҡаты ауырып китә һәм Мәскәү дауаханаларының береһенә ята. Ике айҙан һуң, 1948 йылдың 19 сентябрендә, үпкә шеше ауырыуынан кинәт вафат була.
Төп ғилми эҙләнеүҙәре булып антик Испанияның тарихы һәм сығанаҡтар өйрәнеү, Спартак ихтилалы һәм уның шәхесе, боронғо рим йәмғиәте тора; ғалим иғтибар тәүге славяндарҙың тарихына ла иғтибар бүлә. Мәскәү дәүләт университетында, К.Либкнехт исемендәге педагогия институтында һәм ВКП(б) Үҙәк Комитеты янындағы Юғары партия мәктәбендә лекциялар уҡый.
Бойороу юл билдәләре
Формаһы — түңәрәк, фоны — зәңгәр, һүрәттәре — аҡ.Бер билдәле хәрәкәт эшмәкәрлегенә бойора. Мәҫәлән, боролоштарҙың йүнәлешен.
Чашкин
Чашкин (Чашкино) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 88 кеше. Почта индексы — 452871, ОКАТО коды — 80233803006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Собханғолов Шакир Исламғол (Исламғәле) улы
Собханғолов Шакир Исламғол (Исламғәле) улы (Субхангулов Шакир Исламгулович 1899 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).
Биографияһы
Собханғолов Шакир Исламғол улы (башҡа мәғлүмәттәр буйынса атаһының исеме Исламғәле, тыуған йылы 1902 тип бирелгән ) 1899 йылда хәҙерге Башҡортостандың Мәләүез районы Иштуған ауылында тыуа. 1941 йылда Йомағужа районы хәрби комиссаритаы тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномет полкының 3-сө батареяһында повозочный булып хеҙмәт итә.
Собханғолов Шакир Исламғол улы үҙ эшен еренә еткереп эшләй, уның аттары һәр ваҡыт ҡараулы, таҙа һәм көр була. Ауыр шарттарҙа фураж ташыған ваҡытта ла аттары көрлөгөн юғалтмай. Хеҙмәтен өлгөлө үтәгәне өсөн 148-се гвардия артиллерия-миномет полкының 3-сө батареяһында повозочныйы Собханғолов Шакир 1944 йылдың 17 ғинуарында подразделениеның 1-се бойороғо менән «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була
1985 йылда Собханғолов Шакир Исламғол улы юбилейлы I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.
Собханғолов Шакир Исламғол (Исламғәле) улы 1945 йылда демобилизациялана.
Пайтых
Пайтых — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тап йылғаһының уң ярына тамағынан 440 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Асташ
Асташ — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы/ Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Һүрәм йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Исламов Мырҙағол Буранғол улы
Биографияһы
Мырҙағол Буранғол улы Исламов 1909 йылдың 27 ноябрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Бишбүләк районы Ҡаныҡай ауылында тыуған. Биш класс белем алған. Исламовтар ғаиләһендә ике ҡыҙ һәм биш малай үҫә, биш бер туған Минияр, Мырҙағол, Нурғәли, Лоҡман, Йәнгир һуғышта ҡатнаша, әммә һуңғы икәүһе яу ҡырынан әйләнеп ҡайтмай.
Һуғыш юлы
Исламов Мырҙағол 1941 йылдың 12 декабрендә Бишбүләк районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се полкы составында, 1943 йылдың ғинуар айынан 1945 йылдың 11 майына ҡәҙәр 60-сы кавалерия полкы, 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы составында 1-се гвардия танкка ҡаршы истребителдәр дивизияһында һуғыша.
1944 йылдың көҙөндә башҡорт кавалеристары СССР-Польша дәүләт сиген уҙа. Варшаваға юл асыла, әммә Польшаның башҡалаһын алыу уңышлы тамамланмай. Исламов Мырҙағол һуғышҡан 1-се гвардия кавалерия корпусы дошмандың оборонаһына бәреп инә. Корпус бик тиҙ һәм иң юғары маневрлыҡ күрһәтеү һөҙөмтәһендә, фашистарҙың көслөрәк соединениеларының атыуҙарынан бик оҫта сигенә. Карпат-Дуклин операцияһында 1-се гвардия кавалерия корпусы Чехословакия армияһы корпусы менән берлектә һуғыша. Был бәрелештә беҙҙең ғәскәрҙәр 1944 йылдың 29 сентябренә Дуклин артылышын алыуға ирешәләр.
Батырлығы
Башҡорт кавалеристары Русский, Ужок һәм Верецкий артылышын яулап ала. Свидник өсөн ҡаты һуғыштар башлана. Ул ваҡытта Мырҙағол Исламов үҙенең дивизияһы менән бергә дошман тылында була һәм корпустың рейдтан сығыу юлын таба. Немецтар бер нисә тапҡыр юлды ябыу маҡсаты менән, совет һуғышсыларына ҙур юғалтыуҙар килтереп, атакаға күсә. Исламов һуғыш барышында үҙ взводын ут менән ҡаплай һәм немецтарҙың һөжүмен кире ҡаға. Дошман Түбән Полянка ауылы янында кавалерия корпусын уратып алырға тырыша. Ҡаты һуғыштар менән кавалерия корпусы ҡамауҙан беҙҙең ғәскәрҙәр урынлашҡан урынға сыға. Яңы көс һәм һуғыш кәрәк-яраҡтары алғас, корпус ҡабат борола һәм үҙҙәрен эҙәрлекләүселәргә емергес һөжүм яһай. Был алыштарҙа ҡыҙыл гвардиясы Исламов Мырҙағол хөкүмәт бүләгенә — «Һуғышсан ҡаҙаныштары өсөн» миҙалына лайыҡ була. 1945 йылдың 9 майын Исламов Буранғол Польшаның Познань ҡалаһы госпиталендә ҡаршы ала.
Һуғыштан һуңғы эшмәкәрлеге
Фронттан ҡаты яраланып ҡайтыуға ҡарамаҫтан, Мырҙағол Буранғол улы ауыл хужалығын үҫтереүгә ҙур көс һала. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа «Юлай» колхозы рәйесе вазифаһын башҡара, Бикҡол ауыл Советы секретары була. Утты-һыуҙы кискән яугир йәштәргә фәһемле кәңәштәре менән дә ярҙам итә.
Амангилде ауыл Советы (Учалы районы)
Амангилде ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Учалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Бәләкәй Ҡаҙаҡҡол ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ҡарасуҡ (ҡала)
Ҡарасуҡ (төрки, сағ чулым. карасук, қарасу, южноалт. қарасуу, карасуғ — ҡара һыу) — ҡала (1954 й., 1943 й. п. р.). Рәсәйҙең Новосибирск өлкәһе ҠарасуҠ районы ҡалаһы.
Географик урыны
Ҡулунда далаһының көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, Новосибирск өлкәһендә урынлашҡан. Новосибирск ҡалаһына тиклем ара 386 км. Ҡарасуҡ ҡалаһы XХ быуат башында Транссебер магистраленең тимер юл тармағы Татар — Славгородты төҙөгәндә барлыҡҡа килгән. 1954 йылдың 3 июнендә РСФСР Юғары Советы Президиумы указына ярашлы, Ҡарасуҡ эшселәр ҡасабаһы район ҡарамағындағы ҡала статусын ала. СССР тарҡалғандан һуң суверенлы Ҡаҙағстан менән сиктәш.
Климат
Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм күләме — 345 мм.
Халыҡтың гендер составы
2010 йылда бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡала халҡы һаны даими 28 586 кеше тәшкил итә, шуларҙың 13 221 (46,2 %) ир-ат, ә 15 365 (53,8 %) — ҡатын-ҡыҙ.
Ялсығол
Ялсығол (Яльчигулово) — Башҡортостан Республикаһының Учалы районындағы ауыл. Туңғатар ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 75 кеше булған. Почта индексы — 453715, ОКАТО коды — 80253884012.
Ҡарасуҡ (ҡала)
Климат
1939 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса: урыҫтар — 55,8 % кеше йәки 4055, украиндар — 37,7 % кеше йәки 2735, ҡаҙаҡтар — 3,1 % йәки 226 кеше.
Ялсығол
Тарихы
Ялсығол ауылы VII—VIII ревизиялар араһында барлыҡҡа килә. 1834 йылда ауылда 86 ир-егет һәм 84 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. X ревизия мәғлүмәте буйынса, 28 хужалыҡта 196 кеше йәшәгән. Ул саҡта тәүге төпләнеүсенең улы Әбделғәлим Ялсығоловҡа 77 йәш тула, уның ике улы — Хөснөтдин (уның Низаметдин) һәм Хисаметдин булған. 1841 йылда 168 кеше йәшәгән 31 хужалыҡта 150 йылҡы, 50 һыйыр, 150 һарыҡ һәм 25 кәзә аҫыралған. Игенселек менән шөғөлләнгәндәр.
Ҡарасуҡ (ҡала)
Сәнәғәте
Ҡарасуҡ ҡалаһы — ҙур тимер юл үҙәге, ул ике станцияны үҙ эсенә ала: Карасук-1 һәм Карасук-3. Аҙыҡ-түлек сәнәғәте предприятиелары бар: ЯСЙ"Ҡарасуҡ ит комбинаты", ЯСЙ "Ҡарасуҡ икмәк йорто ", ААО «Ҡарасуҡ иген продукттары комбинаты», «Комета», балыҡ заводы. Ҡарасуҡ һөт-консерва комбинаты (2010 йылда ябылған).
Ялсығол
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, Ялсығол ауылында башҡорттар (99 %) йәшәй.
Ҡарасуҡ (ҡала)
Белем
Ҡалала 6 дөйөм белем биреү учреждениеһы эшләй: гимназия, лицейҙар, 3 урта мәктәп, 1 төп мәктәп. Очно-ситтән тороп урта дөйөм белем биреү мәктәбе, балалар музыка мәктәбе, балалар-үҫмерҙәр үҙәге, сәнғәт мәктәбе, балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе, Ҡарасуҡ политехник лицейы (һөнәри: тимер юл транспорты), ПУ № 86 (һөнәри: ауыл хужалығы), Ҡарасуҡ педагогия колледжы, шулай уҡ Томск, Омск, Бердск, Новосибирскийҙың юғары һәм урта махсус белем биреү уҡыу йорттарының вәкиллектәре эшләй. 9 мәктәпкәсә белем биреү өлкәһендә балалар баҡсаһы эшләй.
Фән
Ҡарасуҡтан көнбайышта, Троицк ауылы янында, Кротов күле буйында РФА СО хайуандарҙың экологияһы һәм систематикаһы институтының биологик стационары эшләй.
Ялсығол
Ревизия материалдарында
1859 йылда Ялсығол ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана
Ҡарасуҡ (ҡала)
Мәҙәниәт һәм сәнғәт
«Ситтә» театры
Кинотеатрҙар
Әлеге мәлдә эшләй «Йыһан» кинотеатры эшләй.
Тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Төп экскурсиялар:
Спорт
Ҡаланың төп спорт ҡоролмалары:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Собханҡолов Хәбрәй Әхсән улы
Собханҡолов Хәбрәй Әхсән улы (Субханкулов (Супхангулов) Хадрей (Хабрей) Ахсанович 1903 йыл — 12 ғинуар 1944 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.
Биографияһы
Собханҡолов Хәбрәй Әхсән улы 1903 йылда элекке Башҡортостандың Өфө өйәҙе Шишмә районында Өйҙөрәк ауылында тыуа. 1943 йылдың 11 ғинуарында Шишмә районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкында ҡылыссы, ездовой булып хеҙмәт итә.
1944 йылдың 12 ғинуарында Белоруссия ерҙәрендә барған ҡаты һуғышта батырҙарса һәләк була. Белоруссияның Полесье өлкәһе (хәҙер Гомель өлкәһе), Мозырь районының Загорины ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнә. Юғалтыуҙар исемлегендә Собханҡолов Хәбрәй Әхсән улының Шишмә районында йәшәгән ҡатыны Собханҡолова Мәскүҙә Гариф ҡыҙы күрһәтелгән.
1944 йылдың 6 ғинуарынан 15 ғинуарға тиклем осорҙа күрһәткән хеҙмәт ҡаһарманлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була. Бүләкләү ҡағыҙында ҡыҙылармеец Собханҡолов Хәбрәй Әхсән улы тураһында былай тип яҙылған:
Бөйлөғош
Бөйлөғош — Белгушка - Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Эйек йылғаһының тамағынан 1,2 км көнсығышҡараҡ  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Этимологияһы
Ырымбур өлкәһе топонимдар белгесе ''Б. А. Моисеев'' "Местные названия Оренбургской области. Историкотопонимические очерки" тигән китабында ошондай фекер әйтә: .
Энәтирелеләр
Энәтирелеләр (, Иглокожие) — диңгеҙ төбөндә йәшәүсе, ирекле хәрәкәт итеүсе, ҡайһы осраҡта йәбешеп, ултыраҡ тереклек итеүсе, донъя океанының бөтә тәрәнлектәрендә тереклек итеүсе хайуандар тибы. Хәҙерге көндә 7000-гә яҡын төрө билдәле.
Энәтирелеләр — күбеһенcә һыу төбөндә тереклек итә торған диңгеҙ хайуандары. Улар бик аҡрын хәрәкәтләнә. Энәтирелеләргә диңгеҙ йондоҙо, диңгеҙ терпеһе, диңгеҙ ҡыяры (голотурия) керә. Уларның ҙурлығы бер нисә миллиметрҙан 1 метрға тиклем етә, артырға ла мөмкин.
Айтуған-Дурасов
Айтуған-Дурасов (Айтуган-Дурасово) — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 38 кеше. Почта индексы — 453285, ОКАТО коды — 80254855002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Фарсы теленән үҙләштерелгән һүҙҙәр
Тарихы
Исламға тиклемге боронғо фарсы теле әрмән теленең лексикаһына ҙур йоғонто яһай. Хәҙерге фарсы теле, урта фарсы теленең дауамсыһы булараҡ, ғәрәптәр яулағандан һуң Ирандың исламлашыу осоронда барлыҡҡа килә. Уға ғәрәп теле менән мосолман мәҙәниәте ҙур йоғонто яһай. Иран ислам диненә күскәс, фарсы теле һүҙҙәре бик күп семит, төрки, һинд-арий, нах-дағстан телдәренә үтеп инә. Фарсы теле урду теле формалашыуға бик ҙур йоғонто яһай. Бер аҙ славян телдәрендә, шул иҫәптән рус телендә лә осрайҙар: джейран, чинара, базар, майдан, арбуз, чемодан, сарафан, диван, тур, бахча, душман, Навруз һәм башҡалар) . Балҡан телдәренә фарсы һүҙҙәре  төрөк теле аша инә.
Фарсы теленән үҙләштерелгән һүҙҙәр — башҡорт телендә
Фарсы һүҙҙәренең башҡорт теленә үтеп инеү барышы бер нисә этаптан тора.
Беренсе ҡатламға башҡорт теле үҫешенең башланғыс осоронда үҙләштерелгән һүҙҙәр инә, мәҫ.: фарсы телендә һәм башҡортса:
javānmard] — “йомарт”,
[čarx] — “сар”,
[zanjir] — “сынйыр”,
[čārak] — “сирек” һәм башҡалар.
Был һүҙҙәр башҡорт  теленең фонетик закондарына тулыһынса буйһонған, әүҙем һүҙ запасына ингән.
Фарсы теленән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙең киләһе ҡатламы башҡорт теленә Урта быуаттарҙа, башҡорттар фарсы телле халыҡтар менән сауҙа мөнәсәбәттәрендә булған саҡта, инеп ҡала: мәҫәлән, “сауҙа”, “келәм”, “кәләпүш”, “һеркә” һәм башҡалар.
ХХ быуаттың 30‑сы йылдарында дингә ҡаршы пропаганда көсәйгәнлектән фарсы теленән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙең бик күбе  ҡулланыуҙан алып ташлана. 80‑се йылдар аҙағынан фарсы теленән ингән һүҙҙәр башҡорт телендә ҡабаттан ҡулланыуға индерелә башлай: “йәдкәр”, “дарыухана”, “оҫтахана”, “фарман”, “хәстәхана”, “һөнәри” һ.б.
Панкраткина
Панкраткина — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сосновский Туман куленә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бай ҡоҙоҡ
Богатян  сығанағы (Бай ҡоҙоҡ) — Дондағы Ростовтың Богатян  ауышлығындағы  тарих һәм тәбиғәт ҡомартҡыһы Седов һәм Яр буйы урамында урынлашҡан
Тарихы һәм тасуирламаһы
Риүәйәткә ярашлы, йәш батша Петр Алексеевич, генералдар һәм казак старшиналары менән тирә-яҡ буйлап йөрөп, Темерник тамағында верфтарға рус караптарының хәрәкәтен күҙәткән. Эзбизлы битләүҙәрҙән шишмәләр урғылыуын күреп, һыуһынын ҡандырған да ул ҡысҡырып ебәргән:Был урын Аҙауҙы алғандан һуң Дон түбәнендәге ерҙәрҙең беренсе рус картаһын төҙөүҙә шундай географик атама ала.
Бай ҡоҙоҡ эргәһендә 1749 йылда Тимерник таможняһына нигеҙ һалына, унан Дондағы Ростовтан биографияһы  башлана. Сығанаҡ үҙе Изге Дмитирий Ростовский ҡәлғәһен йылға ярына георгафик бәйләү өсөн һайлап ҡуйылған ориентир була.
Бай ҡоҙоҡ һыуын һалдаттар, офицерҙар һәм ҡәлғә  халҡы, шулай уҡ яҡындағы  Полуденка слободаһы халҡы ҡуллана.
Ҡәлғә структураһында сығанаҡ артиллерия пристане эргәһендәге битләүҙә була; унан Ростов ҡәлғәһе картаһында 1768 йылда пунктир һыҙыҡ менән билдәләнгән   гидротехник ҡоролма төҙөлә. Богатян сығанағы тип аталған шишмә XIX быуатта һәм XX быуаттарҙа һыу менән ҡала кварталдарын тәьмин итә. Унан 1860 йылда үҙ эшен башлаған беренсе ҡала һыу үткәргесе һыу ала. 1920 йылдың урталарынан сығанаҡ һыуын тик техник маҡсатта ғына ҡулланалар.
Элекке Богатян проспекты һәм хәҙерге Богатян ауышлығы үҙенең исеме менән шулай уҡ Бай ҡоҙоҡҡа  бурыслы.
XIX быуатта элекке Бай ҡоҙоҡтоң бер шишмәһендә ҙур булмаған таш ротонда менән каптаж төҙөлә, ул бер нисә тапҡыр тышҡы ҡиәфәтен үҙгәртеп, 1990 йылға тиклем була.
Ростовтың 250-йыллығы алдынан уның эргәһендәге майҙансыҡ XIX быуат аҙағы сәнәғәт архитектураһы формаларын ҡулланып реконструкциялана һәм төҙөкләндерелә, мемориаль таҡта ҡуйыла (архитекторы Борис Пивторак)
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Корк
Корк (ингл. Cork ; ирл. Bruachbhaile Chorcaí ) — Ирландияның көньяҡ-көнбайышындағы ҡала (ҙурлығы буйынса илдә икенсе урында  тора), шул исемдәге графлыҡтың  административ үҙәге. VI быуатта Изге Финбарр тарафынан нигеҙ һалынған, ул Ли йылғаһының көньяҡ ярында  сиркәү һалған. Халҡы 119 мең кеше (2011). Урбанистик биләмәлә 194 мең кеше йәшәй.
Ҡаланың ирландса атамаһы Corcaigh «һаҙлыҡ» кеүек тәржемә ителә.
Тарихы
Корк тураһында иң боронғо телгә алыуҙар VI—VII  быуаттарға ҡарай, Изге Финбарр бында монастырға  нигеҙ һала (хәҙер Изге Финбарр соборы). XII быуатҡа ауыл, норманндар һөжүмен кисереп, Көньяҡ Манстер короллегенең төп ҡалаһы була. Ирланд идаралығы оҙаҡҡа һуҙылмай, һәм 1185 йылға Корк  инглиз тәхетенең  хакимлығы аҫтында була. Бынан һуң ҡала инглиздәр һәм ирландтарҙың бер туҡтауһыҙ һуғышы арҡаһында бер хужанан икенсеһенә күсеп йөрөй. XVIII быуат буйына Корк үҫешә, әммә йөҙ йылдан һуң аслыҡ графлыҡты һәм ҡаланы бөлгөнлөккә төшөрә, Корктың халҡы ныҡ кәмей.
Борондан ирланд ҡалаһы булараҡ, Корк Ирландияның бойондороҡһоҙлоғо өсөн көрәштә ҙур роль уйнай. 1920 йылда мэр һәм Ирландия Республика армияһының офицеры Томас Мак-Куртан, махсус тәғәйенлештәге инглиз көстәренең бер нисә ағзаһы тарафынан үлтерелә. Уның вариҫы, Теренс Мак-Свини, Лондондың Брикстон төрмәһендә 75 көнлөк аслыҡ иғлан итеүҙән вафат була. Быға тиклем, 1920 йылдың 11 декабрендә, махсус тәғәйенләнештәге шул уҡ отряд Ирландия республика армияһының активистарына ҡаршы   каратель акциялары сифатында ҡаланың үҙәк өлөшөн  яндыра. Ҡала 1921 йылда июлендә бойондороҡһоҙлоҡ өсөн тамамланғанға тиклем әүҙем хәрби хәрәкәттәр урыны була.
Иҡтисады
Хеҙмәткәрҙәре һаны буйынса иң эре предприятиелар булып ҡалала дәүләт ойошмалары һәм уларҙың бүлексәләре тора. 12 эре ойошмалар араһында: 5 дауахана, 2 колледж, өс шәхси компания бар. Хеҙмәткәрҙәр һаны буйынса алтынсы урында Apple компанияһы, ҡалала (Apple Operations Europe) компанияһының төп европа офисы урынлашҡан.
Шулай уҡ ҡалала  Blizzard компанияһы урынлашҡан. 2007 йылда Коркта офисын асып, компания 2010 йылға 100  эш урынын биреүҙе планлаштыра, әммә 2009 йылдың майында инде эш  урыны  600-ҙән ашып китә. 2011 йылға Blizzard ҡалала хеҙмәткәрҙәр һаны буйынса 11-се  эш биреүсе була.
2001 йылда ҡалала 71 мең самаһы хеҙмәтсән иҫәпләнә, 2006 йылда уларҙың һаны 73 меңдән ашыу баһалана, 2011 йылда уларҙың һаны тағы ла 71 мең самаһы тәшкил итә
Спорты
Ҡалала «Масгрейв Парк» стадионы бар, унда «Манстер» регби клубы үҙенең матчтарын үткәрә.
Демографияһы
Халҡы — 190 384 кеше (2006 йылдағы иҫәп алыу буйынса). 2002 йылда халыҡ һаны 186 239 кеше. Шул уҡ ваҡытта, ҡала эсендә халыҡ һаны (legal area) 418 119 кеше була, биҫтә халҡы (environs) — 70 966 тәшкил итә.
1 — бөтә халыҡтан тел тураһындағы һорауға яуап биреүселәр өлөшө 1 — бөтә халыҡтан тел тураһындағы һорауға яуап биреүселәр өлөшө.
Туғандаш ҡалалар
Түбәндә Корк ҡалаһының туғандаш ҡалалары исемлеге:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Силәбей
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөрйән районы Байназар урта мәктәбе уҡытыусылары
Байназар урта мәктәбе— Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы мәктәптәренең береһе.
Байназар урта мәктәбе дөйөм белем биреү мәктәбенең тарихы
1924 йылда Бөрйән районында башлап асылған дүрт мәктәптең береһе булып Байназар ауылында тәүге совет мәктәбе асыла. Иң тәүләп 12 малай уҡый башлай.
Ырымбур педагогия техникумын тамамлап эшкә килгән Ғаяз Ҡәҙерғолов мәктәптең тәүге уҡытыусыһы һәм беренсе директоры була.
1927 йылдан терәк совет мәктәбе, 1934 йылдан тулы булмаған урта мәктәп, 1936 йылдан ете йыллыҡ мәктәп булып китә. 1943 йылда мәктәп базаһында балалар йорто ойошторола. Унда һуғыш һәм һуғыштан һуңғы йылдарҙа 800-ҙән ашыу бала тәрбиәләнә.
1946—1947 йылдарҙа мәктәптең яңы бинаһы төҙөлә. 1951 йылдан урта дөйөм белем биреү мәктәбе итеп үҙгәртелә. 1954 йылда урта мәктәптең беренсе сығарылышы була. Мәктәпте тамамлаған ун кешенең һигеҙе юғары уҡыу йортона уҡырға инә. Һуңынан улар Башҡортостанда билдәле кешеләр булып китә.
Әлибәков Таштимер Ишмөхәмәт улы — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған зоотехнигы, Һөйәрғолов Муллайән Зыяитдин улы (21 ноябрь 1934 йыл) — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры артисы, 1984 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1986).
Баязитов Риф Ишдәүләт улы — Башҡортостан Республикаһы атҡаҙанған агрономы, Сәфәрғәлин Ғилман — «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре», йырсы, зоотехник, «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы һәм «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986).
1959—1960 йылдарҙа ике ҡатлы бүрәнә бина төҙөлә. 1967—1972 йылдарҙа уҡыу-тәрбиә эшендәге уңыштары һәм ҡаҙаныштары өсөн мәктәп ике тапҡыр КПСС Район Комитетының күсмә Ҡыҙыл Байрағы менән бүләкләнә.
Педагогтарҙың уңышлы эшмәкәрлеге өсөн яҡшы шарттар булдырылған. 11 уҡыу кабинеты эшләй, уларҙың 8-е компьютер ҡорамалдары комплекттары менән йыһазландырылған. Бер компьютер класы, өс "Үҫеш Нөктәһе " кабинеты, тыуған яҡты өйрәнеү музейы, спорт залы, китапхана, ашхана һәм мәктәп яны участкаһы бар.
«Һәләтле балалар» программаһы, «Любизар» хәрби-патриотик клубы, «Йәш юлаевсылар» балалар ойошмаһы (1-4 класс), Салауат Юлаев исемендәге (5-8 класс), Зәки Вәлиди исемендәге йәштәр ойошмаһы (9-11 класс) эшләп килә.
Баскетбол һәм волейбол спорт секциялары, «Ижад Йәйғоро», «Оҫта ҡулдар», "Мауыҡтырғыс грамматика"түңәрәктәре, "шашка, Милли көрәш, еңел атлетика, саңғы, ҡурай, мондарья, ҡурай Ҡәләм түңәрәктәре алып барыла.
Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы Роберт Ишдәүләт улы Баязитов исемендәге кубокка, Я. Н. Ғәзин исемендәге Кубокка милли көрәш, физик культура уҡытыусыһы, Филүс Мөбәрәк улы Нурғәлин Кубогына хоккей һәм волейбол буйынса йыл һайын шахмат буйынса турнирҙар үткәреү яҡшы традицияға әүерелде.
2009 йылдың декабренән лидерҙарҙы, таланттарҙы асыҡлау, уҡыусыларҙың интеллектуаль потенциалын асыу маҡсатында "йылдың иң «Яҡшы уҡыусы» конкурсы үткәрелә. Йыл һайын уҡыусылар Муниципаль предмет олимпиадаларында еңеүсе һәм Республика олимпиадаларында һәм конкурстарында призер була.
Нигеҙ һалынғандан алып мәктәпте 3 меңдән ашыу кеше тамамлаған. Шул иҫәптән 34 миҙалға лайыҡ булған.
Байназар мәктәбе етәкселәре
●Ғаяз Ҡәҙерғолов (1924—1929 йылдар)
●'''Г. З. Мөхәмәтҡолов''' ((1927—1930)
●'''Г. Дәүләтшин''' (1930—1932)
●'''Ф. Ф. Йомағолов'''(1932—1933)
●'''Н. Г. Йомағолов'''(1933—1934)
●'''Д. Г. Рахманғолов''' (1934—1939)
●'''К. Үзбәков''' (1939)
●Ғәлиев Лотфулла Әбсәләм улы(1939—1940). 1901 йылда Бөрйән районы Байназар ауылында тыуған. 376-сы уҡсылар дивизияһында һуғышҡан. Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. Рядовой. 1942 йылдың 22 сентябрендә Ленинград өлкәһе, Липки ауылында ерләнгән.
●'''Х. Нуғаева'''(1940—1942)
●Ғүмәрова Мәсхүҙә Арыҫлангәрәй ҡыҙы(1942—1943)
●Баязитова Шәфиға (1943—1944)
●'''Х. Сәйетов''' (июнь-август 1945
●Йортбағышев Ноғоман Ишҡыуат улы (1949—1954). 1923 йылда Яңы Собханғол ауылында тыуған. 1915 йылда тыуған. Ишембай районы Макар ауылы өлкән лейтенант, 1946 йылда, рядовой.1946 йылда демобилизациялана
●Сәйәхов Шамил Мортаза улы (1955, 1959—1964)
●Ҡарамышев Фаяз Шәңгәрәй улы(1956—1957).1915 йылда Ишембай районы Маҡар ауылында 1915 йылда тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, өлкән лейтенант, 1946 йылда демобилизациялана.
●'''М. Г. Туҡтамышев''' (1957)
●Ҡаҙбулатов(1957)
●Буранов Мирза Латип улы (1964—1967)
● Ҡаһарманов Латиф Әбдрахман улы (1967—1972)
●Ишбулатов Ғәлимйән Сибәғәт улы (1972—1975; 1979—1985)
●Баязитов Роберт Ишдәүләт улы (1976—1979; 1985—2004).
●Айытҡолова Зөһрә Әхмәҙи ҡыҙы (2004—2007)
●Ғәлиуллин Ғәзим Уйылдан улы (2007—2009)
●Шәмсетдинова Резеда Мирза ҡыҙы (2009—2011)
●Хәсәнов Альберт Зөфәр улы (2011—2012)
●Яҡшыбаева Фәниә Солтангәрәй ҡыҙы(2012)
●Баязитов Азамат Роберт улы (2012—2016)
●Ҡотлобаев Йәмил Ишбулды улы (2016)
Бөйөк Ватан һуғышына тиклем эшләгән уҡытыусылар (1924—1940 йй.)
Ишҡыуатов Шәриф Хөбөтдин улы.1914 йылда Бөрйән районы Байназар ауылында тыуған. Рядовой. 1941 йылдың октябрендә хәбәрһеҙ юғала.
Бикә Мырҙағолова (3 март 1923 йыл — 16 ғинуар 2010 йыл) — уҡытыусы, хеҙмәт һәм тыл ветераны. Башҡортостандың халыҡ мәғарифы алдынғыһы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.
Ағзам Байназаров (1 декабрь 1920 йыл—29 декабрь 2007 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 2-се һәм 1-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Ҡыҙыл Йондоҙ, «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.
Халиҡ Ҡарағолов —
Бөйөк Ватан һуғышында(1941—1945) ҡатнашҡан Байназар ауылы уҡытыусылары
1.Байназаров Ағзам Мәхәмәт улы (Байназаров Исмәғзам Мәхәмәт улы). Байназар ауылынан. 1921 йылда тыуған. Рядовой. 1946 йылда демобилизациялана.
2. Ғәлиев Лотфулла Әбсәләм улы. Байназар ауылынан. 1901 йылда тыуған. Рядовой. Һуғышта һәләк булған.
3. Дәүләтбирҙин Сәлихйән Хафиз улы. Байназар ауылынан. 1927 йылда тыуған. Гвардия сержанты. 1950 йылда демобилизациялана.
4. Ишбулатов Лотфулла Сибәғәт улы. Байназар ауылынан. 1924 йылда тыуған. Сержант. 1942 йылда демобилизациялана.
5. Ишҡыуатов Шәриф Хөбитдин улы. Байназар ауылынан. 1914 йылда тыуған.1941 йылдың октябрендә хәбәрһеҙ юғала.
6. Маликов Мөжәүир Суфиян улы — Байназар ауылынан.1926 йылдың тыуған йылы. Сержант. 1950 йылда демобилизациялана.
8. Ҡарағолов Хәлик Даян улы. Байназар ауылынан. 1921 йылда тыуған. Беренсе лейтенант. 1942 йылда демобилизациялана.
9. Ҡарамышев Фаяз Шәңгәрәй улы. 1919 йылда тыуған. Лейтенант. 1946 йылда демобилизациялана.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында эшләгән уҡытыусылар (1941—1945 йй.)
● Салауатова Хәсбиямал Сабит ҡыҙы (1921—27.02.1991), мәғариф алдынғыһы. 1939 йылдан Бөрйән районы мәктәптәре, шул иҫәптән 1952—1976 йылдарҙа Байназар урта мәктәбенең башланғыс синыфтар уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1967)
●Дәүләтбирҙин Сәлихйән Хафиз улы (26 ғинуар 1927 йыл, Бөрйән районы Байназар ауылы — 16 сентябрь 2017 йыл, Бөрйән районы Иҫке Монасип ауылы) — педагог, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1969—1987 йылдарҙа Бөрйән районы Иҫке Монасип урта мәктәбенең тарих уҡытыусыһы, директоры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1982). Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1945). Гвардия сержанты, 1950 йылда демобилизациялана.
● Миңдеғолова Мәрхәбә Хәйривара ҡыҙы
● Дауытова Бәғиҙә
● Ҡарамышева Рәйсә Мәхмүт ҡыҙы
1945—1960 йылдарҙа эшләгән уҡытыусылар
●Сөләймәнов Зәки Мөхәмәтвәли улы (12 июнь 1930 йыл — 10 май 2017 йыл) — педагог. БАССР мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1977); «Хеҙмәт ветераны» (1984), «Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында фиҙәҡәр хеҙмәте өсөн» (2001) миҙалдары кавалеры
1950-1960 йылдарҙа Байназар мәктәбендә эшләгән уҡытыусылар исемлеге
Ҡазбулатов Мөхәмәҙи Әхмәҙи улы — директор, тарих уҡытыусыһы.
Яппаров Рәфҡәт Ғәриф улы — завуч, математика уҡытыусыһы.
Мусина Роза Муса ҡыҙы — рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.
Малабаева Ғәрифә Муса ҡыҙы — рус теле уҡытыусыһы.
Усманова Дания Султан ҡыҙы — рус теле уҡытыусыһы
Мызникова Александра Федоровна — математика уҡытыусыһы
Махмутова Рәйсә Исламғәле ҡыҙы — тарих, география уҡытыусыһы
Даминева Маһинур Басир ҡыҙы-башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
Зайнетдинов Абдулла Фәтхулла улы-физика, математика уҡытыусыһы
Шагаев Әхмәт Тимерйән улы- башланғыс кластар, башҡорт теле уҡытыусыһы
Аҙнабаева Мәсүрә Талип — — башланғыс кластар уҡытыусыһы
Бикбаева Фәнүзә Хәким ҡыҙы — математика уҡытыусыһы
Ғөбәйҙуллина Фатима Хәлил ҡыҙы — башланғыс кластар уҡытыусыһы
Һөйәрғолова Мөслимә Мәхмүтдин ҡыҙы — башланғыс кластар уҡытыусыһы
Сәйетханова Зөфирә Сәитхан ҡыҙы — биология уҡытыусыһы
Абдуллина Шәүрә Абдулла ҡыҙы — биология, география, химия уҡытыусыһы