cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шөкөр Әбзәмов
Биографияһы
Петер Симон Паллас билдәләүенсә, Шөкөр ауылында улус старшинаһы йәки идарасыһы йәшәгән: «по Увельке в стороне лежащие башкирские деревни, от поколения Курманай, кои с уйскими казаками беспрестанно за земли ссорятся и коих названия по порядку суть следующия: Шокур-аул, где старшина или управитель волости живет, Токтагулаул, Абдул-аул и прочие».
Крәҫтиәндәр һуғышы тоҡанғас, 1773 йылдың декабрь башында Шөкөр Әбзәмов, Биктимер Ураҙаев һәм Әбделкәрим Ҡорманаев менән берлектә Урал аръяғы башҡорттарын ихтилалға күтәрә. Шөкөр Әбзәмов һәм Биктимер Ураҙаев Е. И. Пугачёв эргәһенә килеп, уға Төп ғәскәр ойоштороуҙа ярҙам итә.
1774 йылдың май башында Белорет заводында Е. И. Пугачёв Урта ҡаҙаҡ йөҙө ханы — Аблай хан һәм Урта йөҙ солтандары ҡаршыһына башҡорт делегацияһын ебәреп, ҡаҙаҡтарҙы баш күтәреүселәр яғына йәлеп итергә ҡарар итә. Кинйә Арыҫланов Ҡара Табын һәм Теләү улустары старшиналары тархан Байым Ҡыҙраев, Муса Килкин һәм Рәсүл Итжимәсов (Иштемәсов) менән кәңәшләшкәндән һуң, Пугачевҡа делегация составына Барын Табын улусының поход старшинаһы Шөкөр Әбзәмов, сотник Упаҡ Әбзәмов һәм Өмәтәй Өҫәновты тәҡдим итә.
1774 йылдың 8 майында Магнит ҡәлғәһендә Е. И. Пугачёв ағалы-ҡустылар Шөкөр менән Өпәк (Упак) Әбзәмовтарҙы, Өмәтәй Өҫәновты Урта ҡаҙаҡ йөҙөнә ебәрә. Делегация ҡуйылған бурыстарҙы уңышлы башҡара. 16 көндән һуң башҡорт делегацияһы ҡаҙаҡ солтандары Ембет батыр һәм Санкадаутбай тарханға килә. Һөйләшеүҙәрҙән һуң ҡаҙаҡ солтандары Пугачевҡа ҡушылыуҙары тураһында белдерә һәм улар менән бергә Ембет батырҙың улы аралбайҙы ебәрә. Шөкөр Әбзәмовтың делегацияһы Аблай хан менән дә уңышлы һөйләшеүҙәр алып бара, хан ихтилалсыларға 1500 яугирҙы ебәрергә вәғәҙә бирә. Шөкөр Әбзәмов кире Башҡортостанға имен ҡайта, ә 14 июндә Упаҡ Әбзәмов менән Аралбайҙы Синара ҡәлғәһе янында әсиргә алғандар.
Баш күтәреүселәр, әгәр властар рәхимһеҙ үс ала башлаһа, ҡаҙаҡ далаларына күсеү тураһында алдан һүҙ ҡуйыша. Ҡайһы бер старшиналар, шул иҫәптән Шөкөр Әбзәмов был турала ҡаҙаҡ жуздары вәкилдәре менән һөйләшеү алып бар. Ул ҡаҙаҡтарға былай тигән: «Әгәр бында ҡыҫа башлаһалар, ул саҡта бөтөнләй улар далаһына күсеп китер, улар менән бергәләп йәшәр».
Шөкөр Әбзәмовтың артабанғы яҙмышы билдәһеҙ. 1811 йылғы ревизия мәғлүмәттәре буйынса, Шөкөр ауылында Шөкөров фамилияһын йөрөтөүселәр теркәлгән.
Ташкинов (Башҡортостан)
Географияһы
Ауыл Березовка йылғаһында (Каманың һул ҡушымтаһы), Нефтекама тимер юл станцияһынан көньяҡҡа 6 км, Николо-Березовканан көньяҡ-көнсығышҡа 11 км, Ижевскиҙан 108 км, Өфөнән 182 км һәм Пермдән көньяҡҡа 246 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
Беренсе тапҡыр Ҡазан өйәҙенең 1647—1656 йылдарҙағы Писцовая китабында Ҡаҙан өйәҙенең Ар юлы Сарапул волосы Ташкинов ауылы булараҡ телгә алына. Был китаптағы яҙыуға ярашлы: ''«Деревня, что был починок Ташкинов, за рекою Камою: пашни и перелогу пятнатцать длинников, тритцать два поперечника, итого четыреста восмьдесят десятин; в другом поле то ж, а третьево поля нет. И обоего пашни и перелогу девятьсот шестьдесят десятин в три поля. А в одно поле триста дватцать десятин, а в дву по тому ж».'' XVIII быуаттың яҙма сығанаҡтарында ауыл Илдиән исеме аҫтында телгә алына (Илдийән; Березовка йылғаһының башҡортса исеме буйынса). Дворцовый Сарапул ауылы Переписной китабында Ҡазан коменданты Никита Алферьевич Кудрявцев (1710) яҙыуына ярашлы Ташкин ауылында 4 йорт булған, халҡы 21 кеше (11 ир-егет, 10 ҡатын-ҡыҙ) тәшкил иткән. Бында Старцев, Якимов, Кузнецов, Сомов, Ростов һәм Замараев фамилиялы крәҫтиәндәр йәшәгән.
1760 йылда Ҡазан юлы Өфө өйәҙенең Ырымбур губернаһына ингән. 1865 йылда Ырымбур губернаһы территорияһының бер өлөшөнән Өфө губернаһы төҙөлгән һәм Ташкин ауылы Бөрө өйәҙе составында Өфө губернаһының административ-территориаль буйһоноуына күсә. Был ваҡытта Ташкинов ауылында 132 йорт, халҡы 915 кеше иҫәпләнә. Ауылдың кешеләре игенс елек, солоҡсолоҡ, балта эше, көршәк әүәләү, септә һуғыу һәм тоҡ тегеү менән шөғөлләнгәндәр. 1805 йылда ауылда ғибәҙәтхана (часовня) төҙөлгән. 1906 йылда Ташкинда сиркәү-приход мәктәбе, 1 ел һәм 2 һыу тирмәне, һабын һәм 4 ҡап туғыу оҫтаханаһы, икмәк һаҡлау магазины һәм бакалея лавкаһы булған.
1922—1930 йылдарҙа ауыл Башҡорт АССР-ының Бөрө кантоны Калегин волосына ҡарай. 1930 йылда Башҡорт АССР-ында кантонлыҡ бөтөрөлөү сәбәпле ауыл Краснокама районы составына инә. 1932 йылда Краснокама районы Ҡалтасы районына ҡушылдырыла һәм ауыл ошо райондың административ — территориаль бүленешенә күсә. 1935 йылда район ҡабаттан Краснокама һәм Ҡалтасы райондарына бүленә, Ташкинов ауылы тағы ла Краснокама районы составына эләгә. 1965 йылда райондарҙы эреләтеү сәбәпле ауыл икенсе мәртәбә Ҡалтасы районы составына инә. РСФСР-ҙың Юғары Советы Президиумы 1972 йылдың 31 марттағы указына ярашлы Краснокама районы яңынан тергеҙелә һәм Ташкинов ауыл советы Ташкинов ауылы менән берлектә Краснокама районына инә. 2006 йылда ауыл яңы булдырылған ҡала округы Нефтекама ҡалаһы составына инде.
2012 йылда ауылда урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет ғәмәлдә булдылар.
Кёнигсвальде
Кёнигсвальде (Konigswalde) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2317 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,54 км2. Диңгеҙ кимәленән 500–730 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9471 һәм автомобиль коды ANA.
Мары
Мары (Mary [maɾɯ], 1937 йылға тиклем атамаһы Мерв, фарсы. مرو ‎) — Төркмәнстандың көньяғындағы ҡала, боронғо Мерв ҡалаһы хөрмәтенә аталған, Мары виләйәте (өлкәһе) үҙәге.
Ҙурлығы буйынса хәҙерге Төркмәнстандың икенсе ҡалаһы. Туран уйһыулығының көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә Мургаб оазисы территорияһында, Афғанстан тауҙарында баш алған Мургаб йылғаһы дельтаһында урынлашҡан. Көньяҡтан ҡаланы Ҡараҡом каналы урап үтә. Ҡеүәтле тимер юл, мөһим автомобиль юлдары үҙәге. Халҡы — 126 141 кеше (2010). Ҡала башлығы хәким тип атала.
Тарихы
Мары ҡалаһына 1884 йылда Рәсәй хәрби-административ үҙәге булараҡ беҙҙең эраға тиклем I мең йыллыҡ уртаһында барлыҡҡа килгән боронғо Мерв ҡалаһынан 30 километр көнбайыштараҡ нигеҙ һалына. Атамаһы уның боронғо исеменән алынған.
1921 йылдың 7 авгусында Каспий аръяғы Төркмән өлкәһе тип үҙгәртелә. Шулай итеп, Мерв Төркөстан АССР-ының Төркмән өлкәһе Мерв өйәҙе үҙәгенә әүерелә һәм 1924 йылдың 4 декабренә тиклем шулай ҡала. 1926 йылдың 13 авгусына тиклем ҡала Төркмән ССР-ының Төркмән өлкәһе нигеҙендә 1924 йылдың 27 октябрендә төҙөлгән Мерв округы үҙәге була. 1941 йылға тиклем ҡалала 18-се Төркмән тау-кавалерия дивизияһы идаралығы һәм частары урынлашҡан.
1926 йылдың 13 авгусында Мерв округы бөтөрөлә, ә Мерв район үҙәге булып китә. 1937 йылда Мерв Мары тип үҙгәртелә.
1991 йылдан һуңғы осор
СССР тарҡалғандан һуң Төркмәнстан бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итә. 1992 йылдың 18 майында Мары Мары виләйәте (өлкәһе) үҙәге булып китә. 2015 йылда төрки донъяның мәҙәни баш ҡалаһы итеп һайлана.
Климаты
Климаты континенталь ҡоро; ғинуарҙың уртаса температураһы −2-нән +4 градусҡа °C тиклем, июлдә +28 — +32 °C; яуым-төшөм йылына 100—300 мм.
Халҡы
2017 йылға 120 000 кеше. Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 1998 йылда Мары ҡалаһында йәшәүселәр һаны 94 000 кеше тәшкил итә. 2005 йылға Мары халҡының һаны 100 000 кешегә тиклем арта, ә 2017 йылда 120 000 кешегә яҡынлашҡан. Этник составы буйынса Мары ҡалаһында башлыса төркмәндәр, урыҫтар, татарҙар, әрмәндәр йәшәй.
Полденка
Полденка — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Осуга йылғаһының уң ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йәғәфәров
Йәғәфәров — башҡорт һәм татар фамилияһы.
Кёнигсварта
Кёнигсварта (Konigswartha<br />Rakecy) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3780 кеше йәшәй. Майҙаны — 41,39 км2. Диңгеҙ кимәленән 141 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2699 һәм автомобиль коды BZ.
Кәбиров Рөстәм Рәсшәт улы
Кәбиров Рөстәм Рәсшәт улы (30 октябрь 1948 йыл) — ботаник. Биология фәндәре докторы (1991), профессор (1992). Рәсәй Федерацияһы юғары профессиональ белем биреүҙең почётлы хеҙмәткәре (2007).
Биографияһы
Кәбиров Рөстәм Рәсшәт улы 1948 йылдың 30 октябрендә Өфө ҡалаһында тыуған. 1971 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. Диплом алғандан һуң 1972—1973 йылдарҙа Өфөнөң 4‑се дауаханаһында эшләй. 1976 йылдан алып Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡыта, 1992—2014 йылдарҙа ботаника, биоэкология һәм ландшафты проектлау кафедраһы мөдире була.
Килдебәкова Раушания Нәсғетдин ҡыҙы
Килдебәкова Раушания Нәсғетдин ҡыҙы (13 июль 1949 йыл) — кардиолог. Медицина фәндәре докторы (2000), профессор (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2001).
Биографияһы
Раушания Нәсғетдин ҡыҙы Килдебәкова 1949 йылдың 13 июлендә БАССР‑ҙың Бәләбәй ҡалаһында тыуған. 1972 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай. Диплом алғандан һуң С. М. Киров исемендәге Өфө телефон аппаратураһы заводы поликлиникаһында цех терапевы булып хеҙмәт юлын башлай.
Практик эшмәкәрлеге материалдары буйынса 1980 йылда (икенсе мәғлүмәт буйынса 1981 йылда ) 1 Мәскәү медицина институтында «Результаты диспансеризации и этапного лечения больных гипертонической болезнью на промышленном предприятии» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1980 йылдан алып Өфөнөң 1‐се дауаханаһында табип-ординатор булып эшләй. 1984—1990 йылдарҙа Уренгой-Ужгород үткәргес торба эшселәренең һаулыҡ торошон өйрәнеү буйынса ғилми төркөм етәксеһе була. 1984 йылдан алып (икенсе мәғлүмәттәр буйынса 1982 йылдан башлап ) Башҡорт дәүләт медицина институтының госпиталь терапия кафедраһында уҡыта башлай. 1990 йылда Раушания Нәсғетдин ҡыҙы Килдебәковаға һәләкәттәр медицинаһы кафедраһы доценты ғилми исеме бирелә. 2000 йылда ул «Липидный профиль сыворотки крови, фактор питания и артериальная гипертензия среди сельского населения республики Башкортостан: значения для прогноза сердечно-сосудистых заболеваний» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 2005 йылдан алып хәрби һәм ғәҙәттән тыш хәлдәр медицинаһы кафедраһының хәрби-ялан терапияһы курсы менән мөдирлек итә. .
Нянда
Нянда — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Лупья йылғаһының уң ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Килдебәкова Раушания Нәсғетдин ҡыҙы
Биографияһы
Килдебәкова Раушания Нәсғетдин ҡыҙына 2003 йылда профессор дәрәжәһе, ә 2002 йылда «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы» исеме бирелә. Рәсәй Медицина фәндәре академияһының «Ученые России 2006» исемлегенә индерелә.
Фәнни эшмәкәрлеге
Килдебәкова Раушания Нәсғетдин ҡыҙының фәнни тикшеренеүҙәре кардиология һәм ғәҙәттән тыш хәлдәр медицинаһы мәсьәләләренә арналған. Раушания Нәсғетдин ҡыҙы тарафынан гипертония ауырыуын иртә диагностикалау һәм дауалау мәсьәләләре өйрәнелә, сәнәғәт предприятиеларында эшләүселәр һәм ауыл ерендә йәшәүселәр өсөн уны иҫкәртеү буйынсаса тәҡдимдәр эшләнә, ҡайһы бер ағыулы матдәләр менән зарарланғанда, йомшаҡ туҡымалар оҙаҡ ҡыҫылып йөрөгәндә киҫкен бөйөр етешмәүсәнлеге ваҡытында дауалау ысулдары камиллаштырыла. 250‐нән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән өс монография, 3 уйлап табыу авторы. Профессор Килдебәкова Раушания Нәсғетдин ҡыҙы етәкселегендә 24 кандидатлыҡ һәм 1 докторлыҡ диссертацияһы яҡланған
Нянда
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Советтар йорто (Дондағы Ростов)
Советтар йорто — Дондағы Ростов үҙәге булған Киров районындағы Ростов өлкәһе хакимиәте урынлашҡан административ бина. Йорт совет конструктивизмы стилендә башҡарылған, 1930 йылдар башынан проектлана һәм төҙөлә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда Советтар йортоноң барлыҡ эштәре эшләнеп бөтмәгән була. Ремонт-тергеҙеү эштәре бары тик 1950 йылдар, ә фасадтарҙы биҙәү 1968 йылда ғына тамамлана. Ростов Советтар йортоноң дөйөм күләме 370 мең кубометр тәшкил итеп, уны Төньяҡ Кавказда иң ҙур төҙөлөш һәм Рәсәйҙең көньяғында иң ҙур административ ҡоролма итә.
Һүрәтләнеше
Советтар йорто Дондағы Ростовтың тарихи үҙәгендә, Советтар майҙанында урынлашҡан. Был үҙенсәлекле проектта 1000 бүлмә, конференциялар залы, ашханалар, почта, бөҙрәхана, буфеттар, типография һәм башҡа хеҙмәттәр ҡарала. Бина күсеү урыны, эске ихаталары булған 5-8 ҡатлы секциялар эшен күҙаллай. Уның үҙенсәлеге — конференц-залы булған цилиндр рәүешендәге корпусы булырға тейеш була. Әммә быны эшләп өлгөрмәйҙәр, тамамланған эштәр ҙә оккупация ваҡытында ныҡ зыян күрә. Һигеҙ ҡатлы йортһуғыштан һуңғы реконструкция барышында өлөшләтә иң башта планлаштырылған йөҙөн юғалта. Фасадтар быяланан булырға тейш булһа, улар кирбестән эшләнелә, һуңынан диуарҙары рельефлы ителә, бинаға ингән урында ҙур тура киҫелешле ауыр  ҡуйыла. Яңы фасад булды авторҙары — архитекторҙар Владимир Григор менән В. И. Симонович.
Тарихы
Ростов Советтар йортоноң проектын 1929—1934 йылдарҙа архитектор Илья Голосов эшләй. Дондағы Ростовта яңы төҙөлөш проекттары конкурсында И Голосов эскиздары икенсе урын ала. Административ корпус өсөн һайланған урында 1930 йылға тиклем Александр Невский ҡорамы ултыра. 1935 йылда яңы бинаға нигеҙ һалына. Төҙөлөш яй бара һәм нигеҙҙә 1941 йылда ғына тамамлана. Бөйөк Ватан һуғышы башланғанға тиклем биҙәү эштәре таммаланмай, шулай ҙа бина өлөшләтә файҙаланыла. Һуғыштан һуңғы осорҙа, ҡаланың средстволары булмауҙан файҙаланып, Оборона министрлығы Советтар йортон 80 процент файҙалы майҙанды алыу шартында немец әсирҙәре көсөн менән тергеҙергә тәҡдим итә. Ҡала килешергә мәжбүр була, шуға күрә лә хәҙер ҙә Дондағы Ростовтың абруйлы районында сәғәт заводы урынлашҡан. Бары Советтар йортоноң Оло Баҡса урамына фасады сыҡҡан ике ҡанатты һәм үҙәк ғына өлкә хакимиәте биләй.
Полишня
Полишня — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Гжать йылғаһының һул ярына тамағынан 9,7 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ракитня (Осуга ҡушылдығы)
Ракитня  — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Осуга йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кёнигсфельд (Саксония)
Кёнигсфельд (Саксония) (Konigsfeld) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1614 кеше йәшәй. Майҙаны — 28,29 км2. Диңгеҙ кимәленән 209 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9306 һәм автомобиль коды MW.
Обдыр
Обдыр — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ёлва йылғаһының һул ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғүмер төймәһе
Ғүмер төймәһе — Рәсәйҙә беренсе тапҡыр ҡарт кешеләр һәм инвалидтар тиҙ арала ярҙам саҡыра алһын өсөн медицина сигнализацияһы системаһын тәҡдим иткән, 2005 йылда б арлыҡҡа килгән Рәсәй стартапы.
Милекселәре һәм етәкселәре
Компанияға уның ойоштороусылары — Ирина Линник (коммерция директоры) һәм Сергей Купцов (гендиректор; «Ринтех» директоры) етәкселек итә.
2014 йылда капиталға Интернет-инициативаларҙы үҫтереү фонды килеп ҡушылғанға тиклем уның 43%-ы — Дмитрий Юрченко (элек — «Төймәнең» гендиректоры), Ирина Линник һәм Александр Мусиенко асҡан «А-Клевер» компанияһыныҡы; 57%-ы "Ринтех"тыҡы (АйТи) була.
Эшмәкәрлеге
Стартап тәүлек әйләнәһенә эшләүсе Ярҙам үҙәге менән бәйләнешкә инеү өсөн уңайлы SOS төймәһе булған телефондар, кулондар, беләҙектәр һәм башҡа ҡулайламалар тарата.
Хәүеф хәбәрҙәрен ҡабул итеүҙән тыш, «Ғүмер төймәһе» күҙәтеү аҫтындағы кешеләрҙең йығылыу осраҡтарына, әүҙемлеге кәмеүенә мониторинг яһау хеҙмәтен дә тәҡдим итә.
Килем ҡулайламаларҙы һатыуҙан (2 000-10 000 һум) һәм ҡулланыусылар артабан ай һайын индереп торған түләмдәрҙән, айына 200—600 һум (2014 йылдың уртаһына), инеп тора
Таратыу
«Ғүмер төймәһе» «АйТи», МТС, «Альцстор» магазины һәм башҡа компаниялар менән хеҙмәттәшлек итә.
«Ринтехтан» инвестиция алғас, «Ғүмер төймәһе» социаль учреждениеларға гаджеттарын һәм эйәрсән хеҙмәттәрен һатыуға кәм тигәндә дүрт дәүләт тендерында еңде, килешеүҙәрҙең дөйөм суммаһы 31 млн һумдан ашыу булды. Был конкурстарҙың өсөһөн — Мәскәү ҡалаһы Халыҡты социаль яҡлау департаментының «1-се хеҙмәт ветерандары пансионаты», дүртенсеһен Түбәнге Новгород хакимиәтенең Хеҙмәт һәм халыҡ менән эшләү идаралығы иғлан иткәйне.
Эшмәкәрлек күрһәткестәре
2014 йылдың июнендә алынған мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, 10 мең самаһы кеше системаны ҡулланыусы булып тора.
Компания 2014 йылдың июнендә хәбәр итеүенә ҡарағанда, проект зыянһыҙ эшләй, ә киләһе ике йыл эсендә табышҡа сығыу күҙҙә тотола.
Тарихы
Проект 2010 йылдың ноябрендә Ирина Линник һәм Дмитрий Юрченко тарафынан асылған.
2012 йылда Рәсәйҙең «АйТи» система интеграторы төркөмөнә ингән «Ринтех» компанияһы стартапҡа 35 млн һумдан ашыу аҡса һала. CNews мәғлүмәттәре буйынса, был раундтан һуң «Ринтех» "Ғүмер төймәһе"нең 57%-ына эйә була, шулай итеп, компанияның хаҡы 61 млн һумдан ашыуға баһалана.
2014 йылдың июнендә Интернет-инициативаларҙы үҫтереү фонды «Ғүмер төймәһе» проектына 45 млн һумдан ашыу аҡса һала.
Наградалары
Проект төрлө конкурстарҙа еңеү яулай.
2011 йылда компания «Йыл стартапы — 2011»-ҙең «Социаль әһәмиәтле иң яҡшы стартап» номинацияһында (Юғары иҡтисад мәктәбе версияһында) наградаға лайыҡ була, «БИТ-2011» конкурсында еңеүселәр иҫәбенә инә һәм Forbes журналының стартаптар конкурсында II урынды яулай.
2013 йылда «Секрет фирмы» журналы иң перспективалы венчур проекттары рейтингында «Ғүмер төймәһен» беренсе урынға ҡуя.
Хафизов Айрат Рим улы
Хафизов Айрат Рим улы (5 ғинуар 1957 йыл) — ғалим-инженер. 1979 йылдан Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1999 йылдан тау-нефть факультеты деканы; 2016—2020 йылдарҙа нефть һәм газ скважиналарын быраулау кафедраһы мөдире. Техник фәндәр докторы (1998), профессор (1999). Башҡортостан комсомолының фән һәм техника өлкәһендәге премияһы лауреаты (1989), Рәсәй газ сәнәғәтенең почётлы хеҙмәткәре (2013).
Биографияһы
Айрат Рим улы Хафизов 1957 йылдың 5 ғинуарында хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Илеш районы Үрге Маншыр ауылында тыуған.
1979 йылда Өфө нефть институтын (хәҙер Өфө дәүләт нефть техник университеты) тамамлай һәм шунда эшләй башлай: педагог, доцент, профессор.
1999 йылдан — тау-нефть факультеты деканы.
2016 йылдан — нефть һәм газ скважиналарын быраулау кафедраһы мөдире итеп тәғәйенләнә.
Фәнни эшмәкәрлеге
Тәбиғи газды транспортлауҙа тәбиғи газды ташыу, нефтте әҙерләү һәм утилләштереү өсөн энергияны һаҡсыл файҙаланыусы технологиялар, нефть газын утилләштереү проблемаларын хәл итеүгә өлөш индерә. Нефть һәм газ йыйыу һәм таҙартыу процестарын камиллаштырыу һәм оптималләштереү ысулдарын тәҡдим итә. Йылылыҡ-масса алмашыу аппаратын, тәбиғи газды киптереү, күп конкурентлы ҡатнашмаларҙы айырыу, цистерналарҙа углеводород сеймалының күләмен билдәләү һ. б. ысулдарын эшләй, улар Рәсәй Федерацияһының нефть һәм газ сығарыу предприятиеларында ҡулланыла. Уйлап табыуға 16 авторлыҡ таныҡлығы бар. 200-ҙән ашыу баҫма, шул иҫәптән 10 монография авторы. Хеҙмәттәре:
Оболтус
Оболтус — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чов-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Салик (Вазуза ҡушылдығы)
Салик  — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вазуза йылғаһының уң ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡарайылға (Ағиҙел ҡушылдығы)
Ҡарайылға (Чёрная) — Башҡортостандың Белорет районындағы йылға. Ағиҙелдең һул ҡушылдығы.
Географияһы
Йылға оҙонлоғо 11 км. Ҡағы ауыл Советы биләмәләренең көньяғында аға.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама].
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212111100017133.
Кёнигсхайн
Кёнигсхайн (Konigshain) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1266 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,52 км2. Диңгеҙ кимәленән 233 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2829 һәм автомобиль коды NOL.
Кёнигсхайн-Видерау
Кёнигсхайн-Видерау (Konigshain-Wiederau) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2846 кеше йәшәй. Майҙаны — 30,89 км2. Диңгеҙ кимәленән 300 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9306 һәм автомобиль коды MW.
2021 йыл
2021 йыл (ике мең егерме беренсе йыл) григориан календары буйынса - йома көн башланған кәбисә булмаған йыл. Ул - беҙҙең эраның 2021-се йылы, 3-сө мең йыллыҡтың 21-се йылы, XXI быуаттың 21-се йылы, XXI быуаттың 3-сө ун йыллығының 1-се йылы, 2020-се йылдарҙың 2-се йылы.
Озерница (Виледь ҡушылдығы)
Озерница  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виледь йылғаһының уң ярына тамағынан 227 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Смоляковка
Смоляковка — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Гжать йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Слуя
Слуя — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вазуза йылғаһының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кёнигштайн (Саксония Швейцарияһы)
Кёнигштайн (Саксония Швейцарияһы) (Konigstein (Sachsische Schweiz)) — Германиялағы, Ирекле дәүләт Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2284 кеше йәшәй. Майҙаны — 26,93 км2. Диңгеҙ кимәленән 212 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1824 һәм автомобиль коды PIR.
Олеховка
Олеховка — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовка йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әрмән-ҡыпсаҡ теле
Әрмән-ҡыпсаҡ теле (текстарҙа ҡулланылған үҙ атамалары: хыпчах тили бизим тил, һуңыраҡ татарча тип тә аталған) – Көнсығыш Европа әрмәндәре тарафынан ҡулланылған тел, төрки теленең ҡыпсаҡ тармағына ҡараған.
Тарихы
Был тел христиан динле, ҡыпсаҡ телле әрмәндәрҙең әҙәби ҡомартҡыларынан билдәле. Ул әрмәндәр элекке Речь Посполита дәүләтенең төрлө ҡалаларында, шулай уҡ Молдова һәм Румынияға ҡараған ерҙәрҙә йәшәгән (Каменец,, Львов, Луцк, Могилёв, Сучава, Серет, Замость, Яссы, Аккерман һ.б.). Ошо ерҙәргә улар Ҡырым ярымутрауынан (Кәфә, хәҙерге Феодосия, ерҙәренән) һәм Әрмәнстандан килгән. Эпиграфика ҡомартҡылары иҫбат итеүенсә, XII–XIII быуатта уҡ Әрмәнстан биләмәләрендә ҡыпсаҡ телле христиандар йәшәгән, Тап ошо дәүерҙә ҡоролған монастырҙарҙың бере "Хипчахаванк" (Ҡыпсаҡ монастыры) тип атала, ул Аруч сиркәү комплексына инә.
Текст миҫалы
Әрмәни-ҡыпсаҡ телендә Ғайса Мәсих доғаһы: Atamïz bizim ki köktäsen, ari bolsun atïŋ seniŋ, kelsin χanlïχïŋ seniŋ, bolsun erkiŋ seniŋ nečik köktä alay yerdä, ötmäkimizni bizim kündälik ber bizgä bügün, bošat bizgä borčumuznu bizim, nečik ki biz bošatïrbiz bizim borčlularïmïzga, bermägin bizni sïnamaχlïχka, yoχsa χutχar bizni yamandan, zerä seniŋdir χanlïχ da χuvat, da saŋa haybat meŋilik. Amen.
Гечепсин
Гечепсин — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға  Адагум йылғаһының ҡамышлы урынына    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Варнавинский Сбросной канал. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Омын
Омын — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пожёг йылғаһының һул ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 73 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кудако
Кудако — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Адагум йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Калленберг (Германиялағы ҡасаба)
Калленберг (Германиялағы ҡасаба) (Callenberg) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 5377 кеше йәшәй. Майҙаны — 39,82 км2. Диңгеҙ кимәленән 241– 484 m метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9337 һәм автомобиль коды GC.
Опара
Опара — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кылтовка йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Агишев Иҙел Миһран улы
Агишев Иҙел Миһран улы (4 февраль 1928 йыл — 2008 йыл) — башҡорт телсеһе, лексиколог, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1985)
Биографияһы
Иҙел Миһран улы Агишев 1928 йылдың 4 февралендә Башҡортостан АССР-ы Йылайыр кантоны Шырмай ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы бөткән Түбәнге Ғәҙелбай ауылында) тыуған. Атаһы, Миһран Лоҡман улы Агишев, сығышы менән Туҡ буйы башҡорто. Ул Әхмәтзәки Вәлиди башҡорт халҡының хоҡуҡтары һәм азатлығы өсөн көрәшкән йылдарҙа Йылайырҙа милиция начальнигы булып эшләй. Эҙерләү, репрессия йылдарында Бөрйән районының Әтек, Ғәлиәкбәр,Ҡотан, Ырғыҙлы, Кейекбай ауылдарында йәшәй.
1943 йылда Иҫке Собханғолға килеп төпләнә. 1934 йылда Иҙел Миһран улы Әтектә уҡый башлай. 1937 йылда Ғәлиәкбәр ауылына күсеп, башланғыс синыфты тамамлай. 7-се синыфты тамамлағас, Иҫке Монасип, Яңы Собханғол мәктәптәрендә уҡытыусы булып эшләй. 1944 йылда ата-әсәһенең тыуған яғы Туҡсоранға ҡайта. Ҡотлөмбәт ауыл советы рәйесе булып эшләгән апаһы Мөьминә башланғыс мәктәптә уҡытыусы итеп ҡалдыра.
1947 йылда Одесса пехота училищеһына уҡырға инә. Унда инглиз телен үҙләштерә. Мәскәү сит илдәр институтына уҡырға инергә тәҡдим ителә, ләкин армияға хеҙмәт итергә алына.
Армиянанан ҡайтҡас, Өфө физик культура техникумында уҡый. Уны тамамлағас, Баймаҡ баҡыр иретеү комбинатында физкультура буйынса инструктор булып эшләй башлай. Өфөгә күсә. Кизе-мамыҡ комбинатында физкультуранан инструктор булып бер йыл эшләгәндән һуң, Черниковкалағы 55-се, 56-сы татар-башҡорт мәктәптәренә физкультура уҡытыусыһы була. 1958—1964 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының башҡорт бүлегендә уҡый.
1964—1991 йылдарҙа Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының лексикография бүлегендә ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Өфөлә башҡорт балалары өсөн айырым мәктәп асыу мәсьәләһен күтәрә. 1970 йылда 20-се башҡорт мәктәбен (хәҙер Фатима Мостафина исемендәге гимназия) асыуға ирешә. Мәктәп беренсе көндән үк 555 уҡыусы менән комплектлана, 120-һе мәктәп эргәһендәге интернатҡа урынлаштырыла. Иҙел Миһран улы интернат советы рәйесе вазифаһын башҡара.
Мекерстук
Мекерстук — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Гечепсин йылғаһының уң ярына тамағынан 4,4 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Варнавинский Сбросной канал. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәғитов Барый Ҡәйүм улы
Сәғитов Барый Ҡәйүм улы (10 ноябрь 1924 йыл) — хәрби хеҙмәткәр, отставкалағы I ранг капитаны. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ҡыҙыл Йондоҙ, II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры.
Биографияһы
Барый Ҡәйүм улы Сәғитов 1924 йылдың 10 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында күп балалы урта хәлле башҡорт крәҫтиәне ғаиләһендә тыуған. 1929 йылда атаһы Сәғитов Әбделҡәйүм Сәғит улы ауыл советында сәркәтибе булып эшләп йөрөгән сағында 58-се статья менән 10 йылға хөкөм ителә.
Барый Ҡәйүм улы беренсе класс белемде тыуған ауылында, әммә өйҙә өлкән ағайҙарынан алырға тура килә. Артабанғы башланғас белемде иң өлкән ағайы Хамматтан ала. Ул район ауылдарында, йылда бер мәктәптә уҡытыусы булып эшләп йөрөгән була.
Ғәйшә апаһы менән Әхмәт еҙнәһе үҙ тәрбиәһенә алғас, ул 4-се кластан алып Иҫке Собханғол урта мәктәбендә уҡый башлай. Гел «5»-легә генә өлгәшә, мәктәп эштәрендә әүҙем ҡатнаша: 1940—1941 йылдарҙа уҡыу менән бер рәттән мәктәп китапханасыһы эшен дә алып бара. 1941 йылда уҡыуын алтын миҙалға тамамлай.
Йәй аҙағына уны тыуған ауылы Ғәлиәкбәргә ете йыллыҡ мәктәпкә уҡытыусы итеп ебәрәләр.
1941—1942 йылдарҙа мәктәптә эшләүҙән тыш, ауыл советы рәйесенең ҡушыуы буйынса ауылдаштарына хәрби әҙерлек дәрестәре бирә: винтовканы һүтеп-йыйырға, РГД-33 һәм Ф-1 гранаталары, противогаз менән эш итергә, яралыға тәүге ярҙам күрһәтергә өйрәтә. Иҫке Собханғол урта мәктәбендә хәрби әҙерлек дәрестәрен үткәндә алған белемдәре (дүрт значогы була: Ворошилов уҡсыһы, ГТО, ПХО һәм ПСО) эшләгәндә генә түгел, артабан хәрби хеҙмәттә лә бик ныҡ ярҙам итә.
1942 йылдың сентябрендә Барый Сәғитовты Ҡыҙыл Армия сафына алалар. 22 көнлөк башланғыс хәрби әҙерлекте хәҙерге Ырымбур өлкәһендәге Тоцк полигонында запастағы полкта үтә һәм Сталинград фронтына оҙатыла. Әммә юлда тревога буйынса икенсе тимер юл эшелонына тейәйҙәр һәм Алыҫ Көнсығышҡа — Япония фронтына ебәрәләр.
Курсанттар 1945 йылдың июнендә Барановский хәрби полигонында Японияға ҡаршы алышҡа практик әҙерлек үтә. Унан училище менән бергә Ворошилов-Уссурийск ҡалалары янында империалистик Японияға ҡаршы һуғышта ҡатнашалар. Һуғыштан һуң хәрби-диңгеҙ училищеһын Рига ҡалаһына, Латвияға, күсерәләр. Барый Сәғитов, унда өс йыл уҡып, уҡыуын уңышлы тамамлай.
Йәш лейтенантты хеҙмәткә кире Тымыҡ океан флотына ебәрәләр. Үҙенең командирлыҡ хеҙмәтен ул Оло Пелис утрауында 62-се яр буйы батареяһы ут взводының командиры вазифаһында башлай.
Өлкән лейтенант Барый Сәғитов, дивизион штабы начальнигы урынбаҫары булараҡ, Америка-Корея һуғышы (1950−1953 йылдар) барышында, Төньяҡ Кореяға хәрби материалдар алып барғанда, 1952 йылдың февралендә, ҡаты йәрәхәтләнә. Алты ай буйы Тымыҡ океан флотының баш хәрби госпиталендә дауалана.
Артабан Барый Ҡәйүм улы, подполковник (2-се ранг капитаны) дәрәжәһендә, Ҡара диңгеҙ флотының Фиолент морононда урынлашҡан 141-се айырым артиллерия дивизионына тәғәйенләнә, бында командир ғына түгел, ә хәрби уҡытыусы ла була. П. С. Нахимов исемендәге хәрби училище курсанттарын ҡатмарлы яр буйы ракета һәм артиллерия техникаһын практик ҡулланыу оҫталығына өйрәтеү менән етәкселек итә.
1962 йылда Грузияның Поти ҡалаһында урынлашҡан уҡыу үҙәгенә өлкән уҡытыусы итеп ебәрелә.
1969 йылда, һаулығы насарайыу сәбәпле, 1-се ранг капитаны Барый Ҡәйүм улы Сәғитов хәрби хеҙмәттән китергә мәжбүр була. Отставкаға сыҡҡас та балыҡ сәнәғәте кораблдәрендә өлкән инспектор вазифаһында эшләүен дауам итә.
Ғаилә хәле
1948 йылда Тамара исемле рус ҡыҙына өйләнә. Ҡыҙы Людмила табип, улы Виктор һәм ейәндәре барыһы ла хәрби һәнәр һайлаған. Кейәүе П. Г. Ясңицкий — адмирал, 1996 йылда мәрхүм була. Ейәне Павел беренсе ранг капитаны, карап командиры, Балтика флотында хеҙмәт итә. Ейәнсәре Настя университет тамамлай һәм таможняла эшләй.
Виктор 20 йылдан ашыу балыҡсылыҡ сәнәғәтендә хеҙмәт итә. «Совет Украинаһы» кит аулау карабында инженер-төҙөүсе, капитан-директор ярҙамсыһы була. 2002 йылда Кариб диңгеҙендә, Гаити утрауы янында үлеп ҡала.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Сәғитов Б.Ҡ. хәрби хеҙмәттән һуң да, флотта хеҙмәт иткән кеүек, әүҙем йәмәғәтселек тормошонда ҡайнай. Балалар, уҡыусылар, студенттар, йәш флотсылар менән йыш аралаша.
Советтар Союзы Флоты адмирал Н. Г. Кузнецов бюсын ҡуйыуҙы ойоштора. ЛКСМУ исемендәге училище хөрмәтенә Лазарев казармаларында иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйҙырта. Яр буйы артиллерияһы ветерандары советын ойоштороуҙа ҡатнаша, Адмирал Трифонов менән бергә Н. Г. Кузнецов исемендәге Совет офицерҙары союзын булдыра һәм унда почетлы ағза булып тора.
Әхмәрова Зәкиә Абдулла ҡыҙы
Әхмәрова Зәкиә Абдулла ҡыҙы (13 март 1919 йыл — 22 июнь 2006 йыл) — театр актёры. 1940—1990 йылдарҙа Салауат башҡорт дәүләт драма театры актёры, театрға нигеҙ һалыусыларҙың береһе. 1953 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1958).
Биографияһы
Зәкиә Абдулла ҡыҙы Әхмәрова 1919 йылдың 13 мартында Өфө губернаһының Бәләбәй өйәҙе Яңы Йәнбәк ауылында тыуған.
2006 йылдың 22 июнендә Салауат ҡалаһында вафат була.
Ижады
Зәкиә Абдулла ҡыҙы үҙенең ижад ғүмерендә тиҫтәләгән сағыу образдар тыуҙырған. Бик күп спектаклдәрҙә төп ролде башҡара, шул иҫәптән: Һәҙиә Дәүләтшинаның «Ырғыҙ» романы буйынса (Лек Вәлиевтың шул исемле спектакле) — Рәхимә.
Шулай уҡ сит ил яҙыусылары әҫәрҙәре буйынса ҡуйылған спектаклдәрҙә уйнай (Химонкори «Ганга ҡыҙы», Рабиндранат Тагор «Һәләкәт»). Ролдәрен һәр саҡ милли һыҙат менән үреп алып бара һәм нескә хис, тәрән психологизм менән башҡара.
Сынғыҙ Айытматов, Әсғәт Мирзаһитов, Мөхәммәт Хәйҙәров әҫәрҙәре буйынса ҡуйылған спектаклдәрҙә әсә образдарын, ҡапма-ҡаршы йүнәлешле булыуҙарына ҡарамаҫтан, сағыу һәм тамашасы күңеленә үтеп инерлек итеп асып бирә.
СССР ордендары
Совет Рәсәйендә һәм Совет Социалистик Республикалар Союзында ордендарға ҡағылышлы элекке традицияларҙан баш тартыла. Мәҫәлән, Совет Рәсәйенең беренсе ордены (РСФСР Ҡыҙыл Байраҡ ордены) ҡат-ҡат бирелә алған. Бер нисә дәрәжә орден менән наградлағанда бер юлы бөтә дәрәжә билдәләре лә йөрөтөлгән. Тәүҙә совет ордендарының таҫмалары ла, ҡалыптары ла булмаған, улар винт менән беркетелгән. Айырым осраҡтарҙа (мәҫәлән, Ватан һуғышы орденының тәүге сығарылыштары) ҡыҙыл туҡыма менән көпләнгән тура дүртмөйөшлө планкаға беркетелгән. Совет ордендарында ҡалып менән таҫма 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында ғына барлыҡҡа килгән. Башҡа социалистик илдәрҙең орден системалары ла күп йәһәттән совет системаһыныҡына оҡшаш булған.
СССР ордендары өсөн түләүҙәр һәм льготалар
СССР Үҙәк Башҡарма Комитеты һәм Халыҡ Комиссарҙары Советы 1936 йылдың 7 майында сығарған ҡарар менән раҫланған «СССР ордендары тураһында дөйөм положение» ордендар менән бүләкләнгәндәргә түбәндәге льготаларҙы билдәләй: Орден йөрөтөүселәргә ай һайын түләнә торған түләүҙәрҙең суммалары : Башҡа ордендар һәм миҙалдарға — 10 йәки 5 һум.
Түләүҙәрҙең һәм льготаларҙың бөтөрөлөүе
1948 йылдың 1 ғинуарынан ордендар өсөн бирелә торған түләүҙәр һәм орден йөрөтөүселәрҙең ҡала транспортында һәм йылына бер тапҡыр тимер юл йә һыу транспортында бушлай йөрөү льготаһы бөтөрөлә.
Эйно Лейно
Эйно Лейно (Eino Leino, ысын исеме — Армас Эйнар Леопольд Леннбум (Armas Einar Leopold Lönnbohm) ; 6 июль, 1878, Палдамо, Бөйөк Финляндия кенәзлеге — 10 ғинуар, 1926, Туусула, Финляндия) — фин шағиры, прозаик, драматург, тәржемәсе, фин әҙәби теленең реформаторы. 1880-1910 йылдар осорондағы фин сәнғәтендәге «алтын быуат»тың күренекле вәкиле
Непитль
Непитль — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Адагум йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Варнавинский Сбросной канал. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Эйно Лейно
Килеп сығышы һәм балалыҡ йылдары
1878 йылдың 6 июлендә Палтаниеминың (Палтамо улусы) Хевеле йортонда өлкән ер төҙөүсе Андерс Алинбум һәм уның ҡатыны Анна Эмилия ғаиләһендә тыуған. Ул ғаиләлә етенсе бала һәм иң кесе улдары була. Ғаиләлә бөтәһе 10 бала булған. Атаһы Лейно башта, сығышы менән фаразланыуынса, XVIII быуатта Липериға күскән Туусниемилағы Мустонендарҙың боронғо ырыуына ҡараған. Әсәһенең ата-әсәһе Сортавала ҡалаһы янындағы Туокслахти усадьбаһының хужалары була, әсәһе яғынан ҡартатаһы — армия капитаны Карл Хенрик Кюрениус, уның нәҫелендә сиркәү хеҙмәтселәре лә, хәрбиҙәр ҙә була. Әсәһе яғынан Лейноның өләсәһе Эмилия Катарина Швиндт Кексгольм (хәҙер Приозерск) полковнигы-тажлы фогттың ҡыҙы була.
Непитль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Эйно Лейно
Килеп сығышы һәм балалыҡ йылдары
Күп балалы ғаиләлә кинйә бала айырым хәлдә була. Уның бала сағы өлкәндәр араһында яңғыҙлыҡта үтә. Бала саҡтан уның иң төп юлдашы китаптар һәм фантазиялар донъяһы була. Уның өлкән ағаһы Казимир Лейно был ваҡытҡа инде билдәле мәҙәниәт эшмәкәре булып киткән була. Казимир Лейноны бөйөк киләсәк көткән кеүек тойола, әммә ул фажиғәгә әүерелә, аҙаҡ Эйно ла шул уҡ хәлгә тарый.
Лейноның тормошҡа ҡарашы һәм ижадына ата-әсәһенең ваҡытһыҙ үлеме арҡаһында барлыҡҡа килгән яңғыҙлыҡ һәм етемлек тойғоһо ныҡ йоғонто яһай. Атаһы 1890 йылда, Эйно 12 йәшендә саҡта, ә әсәһе — 1895 йылда, Лейно университетҡа уҡырға ингәс, вафат була. Әсәһенең үлеме уны шундай эмоциональ ныҡ йәрәхәтләй, Лейноның был йәрәхәтен хатта бер ниндәй ҙә мөхәббәт мөнәсәбәттәре лә дауалай алмаған.
Мәктәп йылдары
Кешеләрҙән айырымланып тороу Лейноның иң көслө тормош ҡараштарының береһе була. Бер урындан икенсе урынға даими күсенеү, уҡыу арҡаһында интернаттарҙы һәм үҙе уҡыған ҡалаларҙы йыш алмаштырыуҙар уның бөтә ғүмере буйына дауам итә. Каяаниҙа ул мәктәптә уҡый башлай, унан Оулуҙағы лицейға күсә, ә һуңынан Хямеенлинндағы ағаһы Оскари Леннбомға күсә, бында ун алты йәшендә өлгөргәнлек аттестатына имтихан тапшыра.
Синыфташтарынан йәшерәк булһа ла, Эйно Лейно, бәхәсһеҙ интеллектуаль лидер булып сыға. Ул мәктәптең «Стрела» гәзите мөхәррире була, ә инде өлкән кластарҙа уҡығанда, Юхан Рунеберг әҫәрҙәрен фин теленә тәржемә итә. Уның мәктәптәге иптәше Ю. Э. Зидбек йәш Лейноның социаль позицияһын түбәндәгесә һүрәтләй: »Ул үҙ иптәштәре менән ғәжәйеп рәүештә килешә белгән һәм ысынында уға бөтөнләй яҡын булмаған кешеләр араһында ла үҙен уңайлы тойған". Һуңғараҡ тормош юлы дауамында уның менән осрашҡан күп кенә кешеләр ҙә шундай уҡ фекерҙе әйтә.
Йәшлеге
Лейноның студент йылдары Хельсинки Император Александр университетында башлана, әммә әҙәбиәт донъяһы тиҙ арала күп яҡлы талантлыҡҡа эйә булған Лейноны үҙенә ылыҡтыра. Уҡыу туҡтатыла, һәм инде 1896 йылда ул «Песни марта» һәм «Баллада о большом дубе» исемле ике шиғырҙар йыйынтығын сығара. Бынан һуң шиғри әҫәрҙәре бер-бер артлы сыға башлай, бер үк ваҡытта ул яңы әҙәби жанрҙарҙы ла үҙләштерә.
1898 йылда егерме йәшлек Эйно үҙенең шағир, тәнҡитсе һәм Финляндияның әҙәби тормошонда ҙур роль уйнаған, театр етәксеһе булған ағаһы Казимир Лейно менән бергә — «Наше время» журналын аса. Был журнал ул ваҡыттағы Финляндияның мәҙәни тормошонда уникаль күренеш була. Ул милли һәм тел мәсьәләләрен тикшереү өсөн булдырылмай һәм журналдың әҙәби программаһы ла булмаған була. Журналдың маҡсаты-мәҙәниәт һәм сәнғәт тормошо тураһында мәғлүмәт, анализ һәм комментарийҙар тупланған материалдарҙы баҫтырыу. Ул сит илдәрҙән һуңғы яңылыҡтарҙы  хәбәр итә. Журналдың маҡсаты ярайһы уҡ амбициялы, һөҙөмтәһе лә юғары кимәлдә була. Әммә Финляндияла был хәл журналға бер ҡасан да оҙон ғүмер гарантияһын бирә алмай. Бер йылдан журнал ябыла, һәм ағалы-ҡустылы Лейноларға бурыстарын түләргә тура килә.