cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хасбулатов Руслан Имранович
Хасбулатов Руслан Имранович (Хасболтера Ӏимранан кӏант Руслан; 22 ноябрь 1942 йыл — 3 ғинуар 2023 йыл) — Рәсәй сәйәси эшмәкәре, публицист һәм ғалим, Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), Рәсәй Федерацияһы Юғары Советының һуңғы рәйесе, тәүҙә Рәсәйҙең беренсе президенты Борис Ельциндың арҡаҙашы, һуңынан уның төп оппоненты була, 1993 йылдың октябренә тиклем Рәсәй Коснтитуция көрсөгөнөң әүҙем ҡатнашыусыһы, 1994 йылда Чечняла «Профессор Хасбулатовтың Тыныслыҡ миссияһын» ойоштороусы. 1994 йылдан — Г. В. Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университетының донъя иҡтисады кафедраһы мөдире.
Фехельде
Фехельде (Vechelde) — коммуна. Ул Германия Федератив Республикаһының Түбәнге Саксония федераль ерендәге коммунаһы.
Хасбулатов Руслан Имранович
Биографияһы
Руслан Имранович Хасбулатов 1942 йылдың 22 ноябрендә Грозный ҡалаһында тыуа, сығышы менән Чечен-Ингуш АССР-ының Харачой тейпынан. Чечендарҙың депортацияһынан һуң Ҡаҙағстанда (Төньяҡ Ҡаҙағстан өлкәһе, Булаевский районы, Полудино ауылы) йәшәй, бала сағы һәм үҫмер йылдары шунда үтә. 1962 йылда Мәскәүгә юллана, унда 1965 йылда — Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетын, ә 1970 йылда ошо уҡ университеттың иҡтисад факультетында аспирантура тамамлай.
Фехельде
Фехельде коммунаһы Пайне районы составына ҡарай. Фехельде коммунаһында 16 094 кеше йәшәй, (2010 йылдың 31 декабренә ҡарата мәғлүмәттәр буйынса). Коммунала йәшәүсе халыҡтыңың күбеһе дәүләт теле булған немец телендә һөйләшә һәм христиан (католик) динен тота. Илдәге кеүек үк евро аҡса берәмеге ҡулланыла. Германия Федератив Республикаһының был коммунаһы иҡтисади яҡтан үҫешкән район. Фехельде коммунаһының майҙаны 75,89 квадрат километр тәшкил итә, коммунаның үҙәге диңгеҙ кимәленән 74 метр бейеклектә ята. Фехельденең коммуна башлығы — Хартмут Мароц. Коммунаның рәсми коды — 007 57 1 03.
Хасбулатов Руслан Имранович
Биографияһы
1970 йылда уҡыу йортоноң махсуслашҡан ғалимдар советы ултырышында — кандидатлыҡ, ә 1980 йылда докторлылыҡ диссертацияһын яҡлай.
Фехельде
Фехельде коммунаһы 17 ауыл округына бүленгән.
Хасбулатов Руслан Имранович
Биографияһы
1978 йылдан Г. В. Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университетында уҡыта.
Фехельде
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Хасбулатов Руслан Имранович
Биографияһы
Үҙгәртеп ҡороу осоронда СССР Министрҙар Советының социаль үҫеш буйынса Ғилми советы бюроһы ағзаһы була, ҡуртым тураһында законды эшләүҙә ҡатнаша.
1990 йылдың 4 мартында Чечен-Ингуш АССР-ының (1993 йылдың 9 ғинуарынан — Чечен Республикаһы) 37-се Грозный милли-территориаль һайлау округынан РСФСР халыҡ депутаты итеп һайлана. Һайлау алды программаһында автономияларҙың киң хоҡуғы, башҡа суверенлы республикалар менән тиң хоҡуҡлы союз, власть структураларының демократик структураларын төҙөү, урындағы советтарҙың урындағы ҡанун сығарыу хоҡуғы менән ғәмәлдәге үҙидара органы булған берҙәм Рәсәй өсөн сығыш яһай.
1990 йылдың 5 июненән 1991 йылдың 29 октябренә тиклем — РСФСР Юғары Советы рәйесенең беренсе урынбаҫары.
1991 йылдың 10 июленән — РСФСР Юғары Советы рәйесе вазифаһын башҡарыусы.
1991 йылдың 29 октябренән —РСФСР Юғары Советы рәйесенең.
1992 йылдың сентябрендә бер йылға БДБ илдәре-дәүләттәренең парламент-ара ассамблеяһы советы рәйесе итеп һайлана.
1994 йыл>дан — Г. В. Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университетының донъя иҡтисады кафедраһы мөдире.
2023 йылдың 3 ғинуар кисендә (Мәскәү ваҡыты менән 19 сәғәт тирәһендә) Мәскәү өлкәһе Можайский ҡала округына ҡараған Ольгино ҡасабаһындағы дачаһында вафат була.
Хайтарма (бейеү)
Хайтарма (Возвращение qaytarma, къайтарма —  «ҡайтыу») — ҡырым-татарҙарының халыҡ бейеүе.
Тасуирламаһы
Бейеү тәбиғәт циклдарын һәм мәңгелек хәрәкәтте символлаштыра. Ир кеше бейеү барышында ҡулдарын ситкә тотоп, бармаҡтарын муйынына ҡыҫа. Ҙур булмаған һикереүҙәр менән тиҙ һәм ҡыҙыу хәрәкәттәр яһай. Ҡатын-ҡыҙ бейеүҙә, киреһенсә, аяҡ һәм яурын хәрәкәттәре менән, ҡулдары менән шыма әйләнеү хәрәкәттәре яһап, киҫкен хәрәкәттәрһеҙ һығылмалы рәүештә эш итә. Шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер сығанаҡтарҙа бейеүҙе тик ҡатын-ҡыҙҙар йәки ир-егеттәрҙән айырым ҡатын-ҡыҙҙар ғына башҡара ала тип күрһәтелә.
Туйҙарҙа һәм байрамдарҙа Ҡырым татарҙары тарафынан башҡарыла.
Тарихы
Тикшеренеүсе А. В. Богород фаразлауынса, «Хайтарма» дәрүиштәрҙең суфый бейеүенән алынған.
1903 йылда композитор Александр Спендиаров тәүге тапҡыр «Хайтарма» көйөн башҡара. Йыр өсөн материалды ул Ҡарасубаҙарҙа булғанда йыя. Спендиаров Ҡырым халыҡтары музыкаһына хас булмаған 7/8 ритмы урынына 3/8 ҙурлығындағы көй яҙҙыра.
1925 йылдың йәйендә Ҡырымда археологик-этнографик экспедиция үтә, унда Өсәйен Боданинский, Ғосман Аҡсаҡраҡлы һәм Асан Рефатов ҡатнаша. Экспедиция барышында бейеүҙең 25 версияһы яҙып алына. Йыйылған материалдар нигеҙендә Рефатов 1932 йылда «Ҡырым татарҙары йырҙары» китабында хайтарма тик ҡырым-татар бейеүе генә һәм Кавказ, Төркиә йәки Иран халыҡтарына хас түгел тигән һығымтаға килә. Сергей Зайченконың 1995 йылда сыҡҡан «Азов буйы гректары бейеүҙәре» тигән хеҙмәтендә төбәктең 22 тораҡ пунктын тикшереү килтерелә. Был экспедиция барышында шулай уҡ бейеүҙең төрлө варианттары теркәлә. Зайченко хайтарманың музыкаль ритмын −9/8 йәки 7/8 тип баһалай, был төрки мәҙәниәтенә хас. Шуға күрә тикшеренеүсе был бейеүҙе грек мәҙәниәте тип атап булмай тигән һығымтаға килә.
Мәҙәниәттә
1930 йылдарҙа рәссам Эннан Әлимов «Къайтарма ойнагьан къыз» («Хайтарма бейеүсе ҡыҙ») картинаһын яҙа.
1939 йылдан ҡырым-татар халыҡ бейеүҙәре «Хайтарма». ансамбле эшләй.
2013 йылда Әхтәм Сәйетаблаевтың «Хайтарма » исемле фильмы хайтарма бейеүен башҡарыуҙан башлана.
2014 йылдың сентябрендә YouTube хайтарма 10 төрлө илдә бейеү видеоһы баҫылып сыға.
«1944» йырҙың клибында украин йырсыһы Жамала 2016 йылда «Евровидениеһы» конкурсында еңеүсе була.. Мавиле Ягьяева ҡырым татарҙарының башҡа халыҡ бейеүҙәре элементтары менән хайтарманы башҡара.
2015 йылда «Укрпочтаһы» «Хайтарма бейеүе» маркаһын сығара.
2017 йылда украин «Йондоҙҙар менән бейеү» шоуында режиссер Әхтәм Сәйетаблаев һәм бейеүсе Алена Шоптенко хайтарма бейеүен башҡаралар.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Исхаҡов Әбделхәй Мырҙағәле улы
Биографияһы
Әбделхәй Мырҙағәле улы Исхаҡов (башҡа сығанаҡ буйынса Исҡаҡов ) 1910 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Юлыҡ ауылында тыуған. Һуғышҡа алыныу датаһы билдәһеҙ. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының (1943 йылдың февраленән 16-сы гвардия Чернигов дивизияһы) 275-се кавалерия полкында хеҙмәт итә, хәрби һөнәре — стрелок. 1943 йылдың март айында хәбәрһеҙ юғала .. 1943 йылдың 12 апрелендә яугирҙың һәләк булыуы йәки хәбәрһеҙ юғалыуы тураһында мәғлүмәт теркәлә. Был документта уның Баймаҡ ҡалаһында йәшәгән ҡатыны Исҡаҡова Г. С. күрһәтелгән. Ерләнеү урыны билдәһеҙ.
Йәшелтау
Йәшелтау (Яшельтау) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 9 кеше. Скворчиха ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453227, ОКАТО коды — 80231870011.
Тарихы
Биләмәгә 1992 йылда Салауат 5-се Механизация идаралығы предприятиеһының баҡсасылыҡ ширҡәте булараҡ нигеҙ һалына. 1997 йылдың 18 декабрендәге «Географик объекттарҙың исемдәре тураһында» 152-ФЗ федераль законына ярашлы Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай ҡарар итә :Башҡортостан Республикаһы Ишембай районы Скворчиха ауыл Советында барлыҡҡа килгән географик объектҡа — ауылға Йәшелтау исеме бирергә.
2007 йылда муниципаль район Ишембай район Советы ҡарары менән «Йәшелтау» коммерцияға ҡарамаған дача ширҡәтенән ауыл барлыҡҡа килә.
Географик урыны
Ауыл Ағиҙел (Кама ҡушылдығы) йылғаһының уң яҡ ярында, Ергәнтау тауына яҡын, Салауат ҡалаһы янында урынлашҡан.
Лучка (Курджипс ҡушылдығы)
Лучка  — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Курджипс йылғаһының һул ярына тамағынан 2,1 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Десерт
Десе́рт (от dessert) —ғәҙәттә – (еләк-емештән түгел) тәмле деликатестарҙан торған төшкә йәки киске аштан һуң ҡабып ҡуйыла торған завершающее блюдо стола, предназначенное для получения приятных вкусовых ощущений в конце обеда или ужина, обычно — сладкие деликатесы (не фрукты).
Бибиков Борис Владимирович
Борис Владимирович Бибиков (1900—1986) — СССР театр һәм кино актёры, театр режиссёры, театр педагогы. Тажик ССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1964). Өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1950).
Биографияһы
Борис Бибиков 1900 йылдың 9 (22) июлендә  Серпуховта тыуған
1921 йылда М.А.Чехов етәкселегендә театр студияһын тамамлай
1922 йылдан 1-се МХТ студияһы актёры була
1927—1932 йылдарҙа Революция театрында — актёр һәм режиссёр-ассистент.
1935 йылдан ҡатыны О.И. Пыжова менән берлектә спектаклдәр ҡуя.
1934—1941 йылдарҙа — ГИТИС педагогы.
1942 йылдан ВГИК педагогы, унда 1949 йылдан О. И. Пыжова менән актёрлыҡ оҫтаханаһына етәкселек итә.
Ольга Пыжова менән берлектә 1949 йылда Үҙәк балалар театрында (хәҙер — РАМТ) В.С. Розовтың тәүге спектаклен ҡуя.
Уның уҡыусылары араһында:  Вячеслав Тихонов, Руфина Нифонтова, Нонна Мордюкова, Майя Булгакова, Надежда Румянцева, Светлана Дружинина, Леонид Куравлёв, Любовь Соколова, Софико Чиаурели, Екатерина Савинова, Юрий Белов, Андрей Вертоградов, Тамара Носова һәм башҡа билдәле артистар.
Ольга Пыжова вафат булғандан һуң Борис Бибиков 1978 йылда үҙенең уҡыусыларының береһе Мәликә Джурабековаға өйләнә  һәм уның менән  Дүшәмбегә китә. Дүрт йыл дауамында М. Турсун-Заде исемендәге Тажик дәүләт сәнғәт институтында уҡыта
Б. В. Бибиков 1986 йылдың 5 ноябрендә Дүшәмбелә вафат була. Дүшәмбе православие зыяратында ерләнгән.
1990 йылда уның иҫтәлектәр китабы сыға.
Кинола эше
«Приходите завтра…» фильмында  Руфина Нифонтованың ВГИК-ҡа уҡырға инеүенең реаль тарихы һүрәтләнә, унда Бибиков  үҙен үҙе уйнай.
Әкәнәй (Ҡалтасы районы)
Әкәнәй (Акинеево) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 68 кеше. Почта индексы — 452872, ОКАТО коды — 80233815002.
Сәлихов Шағәли Шәүәли улы
Сәлихов Шағәли Шәүәли улы (Салихов Шагалей Шавалеевич 1907 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).
Биографияһы
Сәлихов Шағәли Шәүәли улы 1907 йылда элекке Башҡортостандың Йомағужа районы (хәҙер Күгәрсен районы) Теләүембәт (башҡа мәғлүмәттәр буйынса Аҙнағол ауылында) ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Йомағужа районы хәрби комиссариаты тарафынан алына. Һуңғы хеҙмәт итеү урыны 21-се танк бригадаһы тип күрһәтелгән. Уҡсы. 1985 йылдың 6 апрелендә Сәлихов Шағәли Шәүәли улы юбилейлы II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.
Сығанаҡтар
ЦАМО Картотека: Юбилейная картотека награждений Расположение документа: шкаф 53, ящик 12
Степан Шаумян һәйкәле (Ереван)
Степан Шаумян һәйкәле 1931 йылда Ереванда  Шаумян майҙанында ҡуйылған. Монументтың авторы — скульптор С.Д. Меркуров һәм архитектор И.В. Жолтовский. Һәйкәл революционер һәм сәйәси эшмәкәр Степан Шаумянға (1878—1918) арналған. Был Ереванда ҡуйылған беренсе рәсми һәйкәл. Ул Кентрон административ округының тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары исемлегенә индерелгән
Һәйкәл Шаумян майҙаны композицияһында  мөһим роль уйнай. Ул уның төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, бульвар фонында урынлашҡан. Элек был урында 1920 йылдарҙа һүтеп алынған Рус православие сиркәүенең Никольский соборы торған.
Һикәлтәле постаментта торған Шаумян фигураһы алһыу гранитта баҫып тора. Степан Шаумян уны атыу мәлендә һүрәтләнгән. Скульптура революционер образын яҡшы асып бирә, ул хәрәкәт менән һуғарылған һымаҡ.
Скульптураның арт яғында ете тура мөйөшлө базальт пилон урынлашҡан. Скульптура һәм пилон һикәлтәле дөйөм стилобатта тора. Улар бер-береһенә тәбиғи өҫтәмә булып тора. Они являются органичными дополнениями друг друга.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Македония гусар полкы
Македония гусар полкы — Рус император армияһының 1759—1783 йылдарҙа (тәнәфестәр менән) ғәмәлдә булған кавалерия формированиеһы (часть, гусар полкы).
Тарихы
1759 йылдар уртаһында 1689 йылғы Карпош ихтилалыынан һуң Австриянан килгән ҡасаҡ болгарҙар, гректар, влахтар йәки сербтар булараҡ ҡабул ителә. Уларҙан 1759 йылдың 9 мартында Новосерб корпусының генерал-поручигы И. С. Хорват императрица Елизавета Петровнаның юғары указы буйынса Македония гусар полкын ойоштора. Полк роталары еңелсә ялан нығытмаларында (шанец) урынлаштырыла.
1761 йылдың 26 июлендә, полктарҙың личный составы һанының аҙ булыуы сәбәпле, Македония гусар полкы менән Болгар гусар полкы берләштерелә.
1763 йылдың 10 майында императрица Екатерина Алексеевнаның Юғары указы менән Македония гусар полкы таратыла, личный составы Молдова һәм Серб гусар полктарына бирелә.
1776 йылдың 24 декабрендә Аҙау һәм Новороссийск губерналары территорияларында көньяҡ сиктәрҙе һаҡлау өсөн ойошторолған Запорожье Сечаһының бөтөрөлөү сәбәпле таратылған туғыҙ полк тың кадрҙарынан алты эскадрон составында яңы Македония гусар полкы формалаштырыла.
1783 йылдың 28 июнендә Александия еңел атлы полкына үҙгәртелә.
Полк гербы
Македония гусар полкының гербы 1776 йылда раҫлана: «Ҡыҙыл туҡымала, төрлө биҙәүестәр менән ҡалған урынлашҡан, уның аҫтында алтын башлы, бер-береһенә арҡыры һалынған ике ағас уҡ төшөрөлгән».
Вьюница (Воймега ҡушылдығы)
Вьюница  — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воймега йылғаһының уң ярына тамағынан 9,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Скакунка (Соб ҡушылдығы)
Скакунка (Скакунка) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Липовец районы аша көньяҡҡа табан аға. Собтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 12 километр. Бассейн майҙаны — 54,2 км².
Доньиуэ
Доньиуэ (Doñihue) — Чилилағы ҡала. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡала менән коммуна Качапоаль провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 7402 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 78,2 км². Халыҡ һаны — 18886 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 241,51  кеше/км².
Географик урыны
Өлкәнең административ үҙәгенән 25 саҡрым (23 км) көнбайышта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
Матузка
Матузка — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пшеха йылғаһының уң ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Смирнов Константин Фёдорович
Биографияһы
Константин Федорович Смирнов Тула губернаһының Ненашево ауылында тыуа. 1940 йылда Чернышевский исемендәге Мәскәү Тарих, философия һәм әҙәбиәт институтының Тарих факультетының археология бүлеген тамамлай. «Көньяҡ Урал буйы һәм Волга буйы далаларында сармат ҡурған ҡәберҙәре» (1946 йыл) темаһына — кандидатлыҡ һәм «Савроматтар» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай (1965 йыл). 1946 йылдан ғүмеренең аҙағына тиклем СССР Фәндәр академияһы Археология институтының скиф-сармат археологияһы секторы ғилми хеҙмәткәре булып эшләй. 1955 йылда төҙөләсәк Волга ГЭС-ының ыһу аҫтында ҡаласаҡ зонаһында ҡаҙыныу эштәре алып барған Сталинград археология экспедиция етәксеһе итеп тәғәйенләнә.1956—1974 йылдарҙа Түбәнге Волга буйы һәм Урал алды территорияларында бронза дәүере, сармат, савромат мәҙәниәтенн тикшереүсе Көньяҡ Урал археология экспедицияһы етәксеһе.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: сарматтар һәм савроматтар.
Уның етәкселегендә Быково һәм Политотдельский ауылдарында ҡурған ҡәберлектәре тикшерелә.
Сармат археологияһы проблемаларының күпселеген эшләүгә ҙур өлөш индерә. Оҙайлы ваҡыт дауамында СССР-ҙа фәндең был йүнәлеше буйынса бәхәсһеҙ лидер булып тора. 100-гә яҡын хеҙмәт, шул иҫәптән:
Әл-Мурабиттар
Әл-Мурабиттар (المرابطون әл-Мурабитун, مرابط Мурабит һүҙенең күплеге булып тора) — башта Абдулла ибн Йәсин әл-Ғөзөли тарафынан 1039—1043 йылдар араһында Сенегалда һәм Сахарала нигеҙләнгән мосолман дини тәриҡәтенең атамаһы, һуңынан XI быуат уртаһында Абдулла ибн Йәсин әл-Ғөзөлинең мөридтәре — берберҙәр тарафынан хәҙерге Марокко, Алжир, Испания һәм Португалияның территорияларында нигеҙләнгән дәүләттең атамаһы һәм шулай уҡ унда хакимлыҡ иткән династияның атамаһы.
Сахарала Абдулла ибн Йәсин әл-Ғөзөлинең эшмәкәрлеге
Сахара территорияһында төрлө күсмә ҡәбиләләр йәшәгән. Улар араһында бигерәктә төньяҡта Атлас тауҙары, көньяҡта Сенегал һәм көнбайышта Атлантик океан араһындағы киңлектә берберҙар бар. Берберҙарҙың санхаджи ҙур ҡәбиләһенең бер өлөшө алыҫҡа көньяҡҡа Сенегалға үтеп инә һәм VIII быуат уртаһында баш ҡалаһы Аудагост булған дәүләт төҙөй. Был дәүләттә власть ҡәбиләнең иң ҡеүәтле тармағында — лемтундар ҡулында була. IX быуатта бында Ислам дине таралыу алған.
Лемтун ҡәбиләһе башлығы Яхъя ибн Ибраһим үҙ халҡының иң хөрмәтле шәхестәре менән бергә 1036 йылда Мәккәгә хаж ҡылған. Юлда улар үҙ дәүләттәрендә ислам дине тәғлимәтен өйрәнеү һәм дини талаптарҙы үтәү эше бик насар икәненә төшөнгән. Шунлыҡтан улар үҙ ырыуҙаштарын дингә дөрөҫ өйрәтеү өсөн Ифрикияла ғалим кешене эҙләгән һәм Сиджильмасала Абдулла ибн Йәсин әл-Ғөзөлине табалар. Ул шәриғәтте, шулай уҡ Малик ибн Әнәс һәм уның мөридтәренең ҡағиҙәләрен һәм ҡарарҙарын яҡшы белгән. Абдулла ибн Йәсин әл-Ғөзөли күсмә халыҡтар араһында шәриғәт ҡанундарын ҡаты үтәүҙе талап итергә тырышҡан, был берберҙрәҙең төп өлөшөнә оҡшамаған. Бының арҡаһында уның тик лемтун башлыҡтары тирәһендә генә үҙенең мөридтәре була. Яхъя ибн Ибраһим вафат булғандан һуң, Абдулла үҙенең яҡлылары, шул иҫәптән лемтун башлыҡтары ағалы-ҡустылы Яхъя ибн Ғүмәр һәм Әбүбәкер ибн Ғүмәр менән бергә Сенегал йылғаһы буйындағы утрауға күсеп, бында рибат төҙөргә тура килгән. Был община тураһында хәбәр бик алыҫҡа таралған, һәм 1042—1043 йылдарға ҡарай Абдулла ибн Йәсин әл-Ғөзөлигә 1000 яҡын кеше ҡушыла. Был үҙ сиратында Абдулла ибн Йәсин әл-Ғөзөлигә Сахараның бербер ҡәбиләләрен берләштереү өсөн көрәш башларға мөмкинлек биргән, 10 йылдан һуң берләштереү тамамланған.
Әл-Мурабиттар — Мәғриб хөкөмдәре
1053 йылда уҡ Абдулла ибн Йәсин әл-Ғөзөли үҙенең ғәскәрҙәрен Мәғрибте яулап алырға ебәрә алған. Һуғышты алып барыу лемтун башлыҡтары Ғүмәрҙең улдарына йөкмәтелгән, ә Абдулла үҙе 1059 йылға тиклем дини етәксе булып ҡалған. Башта хәрби юлбашсы Яхъя ибн Ғүмәр була, ә ул 1056 йылда үлгәндән һуң был вазифаны Әбүбәкер ибн Ғүмәр биләй, уға туғаны Йософ ибн Ташфин ярҙам иткән. Әбүбәкер ибн Ғүмәр Сахарала айырмланған ҡәбиләләрҙе яулап алырға киткәс, 1059 йылда Абдулла ибн Йәсин әл-Ғөзөли вафат булғас Мәғриб төбәгендә әл-Мурабиттар ғәскәре менән Йософ ибн Ташфин етәкселек иткән. 1087 йылда Әбүбәкер ибн Ғүмәр вафат булғандан һуң, Йософ ибн Ташфиндың ҡулына Сахараның берберҙәре лә күскән.
Әл-Мурабиттар Испанияла
Кастилия һәм Леон короле Альфонсо VI ҡыҫырыҡлауы, Әл-Андалус мосолмандарын сит яҡтарҙан ярҙам эҙләргә мәжбүр иткән. 1082 йылда уҡ улар Йософ ибн Ташфинға ярҙам һорап мөрәжәғәт иткән, әммә ул әл-Андалусҡа барыу өсөн Сеутаның кәркәлегенә һылтанып быға баш тарта. 1084 йылда Сеута яулап алыныуы һәм испан мосолмандарҙың йәнә ярҙам һорап мөржөғөт итеүе, Йософ ибн Ташфинға Әл-Андалустың эштәренә ҡыҫылырға мөмкинлек биргән. 1086 йылда әл-Мурабиттар әл-Андалусҡа килгән һәм Заллаке янындағы алышта Альфонсо VI ғәскәрҙәрен тар-мар иткән. Алдан төҙөлгән килешеүгә ярашлы Йософ ибн Ташфин әл-Андалустағы Альхесирас ҡәлғәһен үҙ ҡулына алған.
Үҙ-ара низағтар һәм 1090 йылда әл-Андалустан ярҙам һорап килгән мөрәжәғәт әл-Мурабиттарға Гранада, Малага, ә 1091 йылда Кордова, Кармона һәм Севильяны яулап алырға мөмкинлек биргән. 1094 йылда Бадахос, 1102 йылда Валенсия баҫып алынған. 1110 йылда Валенсия наместнигы Темим ибн Йософ (Йософ ибн Ташиндың улы) Сарагосаны яулап алған. Шулай итеп 1110 йылға ҡарай бөтә мосолман Испанияһы әл-Мурабиттар ҡулына күскән.
Әл-Мурабиттар дәүләтенең тарҡалыуы
Әл-Мурабиттарҙың ҡеүәте ҡолауы менән, әл-Андалус тарҡалыу хәленә ҡайта. Бадахос, Малага, Валенсия, Ронда, Руэда, Касерес һәм башҡа тайфалар һәм ҡалалар бойондороҡһоҙлоҡ алғандар.
Дмитриевка (Вьюница ҡушылдығы)
Дмитриевка  — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вьюница йылғаһының һул ярына тамағынан 2,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 6,6 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Имелбаев Дауыт Аздархан улы
Имелбаев Дауыт Аздархан улы (1908 йыл — 19 декабрь 1949 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
Биографияһы
Дауыт Аздархан улы Имелбаев 1908 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостандың Баймаҡ районы) Таулыҡай (хәҙер Үрге Таулыҡай) ауылында тыуған. Темәс башҡорт педагогия училищеһын тамамлай. Һуғыш башланғас, 1941 йылда БАССР-ҙың Байма районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында аҙыҡ склады мөдире булып хеҙмәт итә. 1944 йылдың 22 июнендә бер нисә тапҡыр (22 июль, 29 август, 24 ноябрь) батырлыҡ күрһәткән өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була. 1944 йылда демобилизациялана. Вафатына тиклем Баймаҡ районында етәксе вазифаларын биләй: райком инструкторы, «Комсомол» колхозы рәйесе, уҡытыусы.
1949 йылдың 19 декабрендә вафат була, Баймаҡ районы Таулыҡай ауылында ерләнә.
Хәтер
Имелбаев Дауыт Аздархан улының исеме Баймаҡ районының электрон Хәтер китабына индерелгән
Белешмәлек
Белешмәлек — Спра́вочник - ғәмәли тәғәйенләнешле, мәғлүмәттәр ҡыҫҡаса,  системалы рәүештә бирелгән, тиҙ һәм еңел белешмә табыу мөмкинлеге биргән баҫма.
Классификацияһы
Маҡсатына ярашлы ошондай төркөмдәргә бүленә :
Белешмәлектәрҙең форма яғынан төрҙәре:
MedlinePlus
Medlineplus — АҠШ-тың Милли медицина китапханаһы (United States National Library of Medicine) тарафынан булдырылған веб-сайт.
Сайттың йөкмәткеһе
MedlinePlus үҙ эсенә:
Төрөк сәйе
Төрөк сәйе (çay) — ҡара сәйҙең бер төрө, төрки телле илдәрҙә һәм Рәсәйҙең төрки телле халыҡ йәшәгән республикаларында киң таралған эсемлек.
Сәй бешереү
Төрөк сәйе Ҡара диңгеҙҙең көнбайыш яр буйында етештерелә. 2004 йылда Төркиәлә 205,5 мең тонна сәй әҙерләнгән. Шул уҡ 2004 йылда Ер йөҙөндә Төркиәлә кеше башына иң күп сәй (2,5 кг) эселеүе теркәлгән.
Мадрид де Метрополитано
Тарихы
«Стадион Метрополитано» 1920-се йылдар башында төҙөлгән һәм 1923 йылдың 13 майында мадрид «Атлетико»һы президенты Хулиан Руэт заманында тантаналы асылған. Тәүҙәрәк клуб баш ҡаланың башҡа командалары: «Реал Сосьедад Химнастика Эспаньола» һәм «Расинг» менән бергә арена ҡуртымға ала.
Стадионды төҙөү Колония-дель-Метрополитано урбанизация проектының бер өлөшө булған, унда яңы аренаға исем биргән Мадрид метрополитены әүҙем ҡатнаша. Ул хәҙерге Авенида-де-ла-Рейн-Викториянан алыҫ түгел, хәҙер Вена ҡалаһы майҙаны тип аталған территорияла, Беатрис-де-Бобадилья, Сантьяго-Русиньоль һәм Пасео-де-Хуан XXIII урамдары араһында урынлашҡан.
Испаниялағы граждандар һуғышы осоронда, фронтҡа яҡын бөтә район кеүек үк, стадион тулыһынса тиерлек емерелгән.
1943 йылдың 21 февралендә «Атлетико», мадрид «Реал»ына ҡаршы матч үткәреп, тергеҙелгән «Метрополитано»ға кире ҡайтҡан. Хужалар 2:1 иҫәбе менән еңеү яуланы.
1949 йылдың 19 октябрендә лото - Эва Дуарте Кубогын уйнағанда, «Валенсия» «Мадрид де Метрополитано»ла «Барселона»ны 7:4 иҫәбе менән еңгән. 1950 йылдың 15 апрелендә «Атлетико Мадрид»командаһы ағалы-энеле Отамендилар стадион йәмғиәтенән стадионды һатыл алған. 1954 йылда «Метрополитано» яңынан асыла, һәм уның ҙурлығы 50 000 тамашасы һыйҙырырлыҡ артҡан.
1966 йылда «Атлетико Мадрид», һуңыраҡ «Висенте Кальдерон» тип аталған, Мансанарес йылғаһы янындағы яңы стадионға күскән. «Метрополитано де Мадрид» һүтеп алына, ә уның урынына торлаҡ һәм офис биналары төҙөлә. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, һүтелгәндән һуң барлыҡҡа килгән урамдарҙың яңы  конфигурацияһы һәм яңы төҙөлгән биналар мадрид «Атлетико»һы эмблемаһы силуэтын хәтерләтә.
Халыҡ-ара матчтар
Испанияның футбол буйынса йыйылма командаһы  «Метрополитано де Мадрид» стадионында, барыһы ла иптәштәрсә, өс матч үткәрелгән: Сборная Испании по футболу провела на стадионе «Метрополитано де Мадрид» три матча, которые все были товарищескими:
Ғәҙәти женьшень
Ғәҙәти женьшень, йәки ысын женьшень (Panax ginseng) күп йыллыҡ үлән үҫемлек. Аралийҙар ғәиләһенең Женьшень ырыуына ҡарай.
Ботаник тасуирламаһы
Тамыры һорғолт-һары төҫтә. Диаметры 3 см тиклем етә.
Һабағы яңғыҙ, бейеклеге 60 см тиклем. Һирәгерәк 2-5 һабаҡлы үҫемлектәр осрай. Япраҡтары бармаҡ һымаҡ ҡатмарлы. .
Саҡ ҡына йәшелерәк сағылышы булған ваҡ, аҡ йәки алһыу төҫтәге   сәскәләре  8-10-арлап  хуш еҫле,  ябай сатыр төрөндәге сәскәлек барлыҡҡа килтерәләр .Үҙ-үҙҙәренән һеркәләнәләр.
Емештәре үҫемлектәре сағыу ҡыҙыл төҫтә, итләс, эстәрендә 1-3 орлоҡтары бар. Ғәҙәти женьшень емештәре август — сентябрь айында өлгөрә.
Таралыуы
Ғәҙәти женьшен, башлыса, Рәсәй Федерацияһы сиктәрендә генә, Рәсәйҙең Алыҫ Көнсығышында Хабаровск крайы ның көньяғында  һәм в Приморье крайында  үҫә. Был үҫемлек бик һирәк кенә булып Корея ярымутрауының төньяғындағы ҙур булмаған таулы районда һәм Төньяҡ-Көнсығыш Ҡытайҙың өс провинцияһында осрарға мөмкин.
Биоценотик яҡтан женьшень Алыҫ Көнсығыштың кедр ҡатыш киң япраҡлы, һирәгерәк киң япраҡлы урмандары менән бәйле. Унда женьшен корея кедры, маньчжур сәтләүеге, амур йүкәһе, маакия һәм башҡа киң япраҡлы төрҙәр, ҡайһы берҙә диңгеҙ кимәленән 700 м тиклем бейеклектә шыршы һәм аҡ шыршы менән ассоциацияла осрай. Башлыса көнбайыш макросклондарҙы биләй. Имән һәм граб комплекстарында үҫә ала. Женьшень шыр төпкөл урмандар үҫемлеге.. Күләгәгә ныҡ сыҙамлы һәм күләгәне ярата. Тура ҡояш нурҙарын күтәрә алмай.
Үҫемлектең химик составы
Женьшень составында тритерпен сапониндары панаксозидтар, бераҙ эфир майы, май, ыҫмалалар, пектин матдәләре, шулай уҡ крахмал, ферменттар, В төркөмө витаминдары, микроэлементтар, май кислоталары, макроэлементтар һәм башҡа биологик актив матдәләр бар.
Ҡулланыу
Ғәҙәти женьшень медицинала киң ҡулланыш тапҡан үҫемлектәрҙең береһе. Үл кардиотоник, ҡанды туҡтатыу һәм гипогликемик үҙенсәлектәргә эйә. Ғәҙәти женьшен тамырын тонизациялаусы, стимулятор һәм адаптоген сара булараҡ ҡулланалар. Ул организмдың ауырыуҙарға дөйөм ҡаршы тороу һәләтен арттыра. Ғәҙәти женьшен эске секреция ағзаларының эшмәкәрлеген стимуллаштыра. Шулай уҡ организмдың инфекцияларға һәм ионлаштырыусы нурланышҡа тотороҡлолоғон арттыра.
Аҡтуған
Аҡтуған (Актуганово) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 326 кеше. Почта индексы — 452870, ОКАТО коды — 80233852002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Амангилде (Учалы районы)
Амангилде (Амангильдино), халыҡсан исеме Сәнсәр. — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл. Амангилде ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 110 кеше. Почта индексы — 453748, ОКАТО коды — 80253810002.
Лазарев Григорий Александрович
Лазарев Григорий Александрович (17 декабрь 1927 — 28 июнь 1983) — Көнбайыш Себер нефть ятҡылыҡтарын үҙләштереүҙә ҡатнаша, «Красноленинскнефтегаз» производство берекмәһенең беренсе генераль директоры,  нефть эмульсияларын һыуһыҙландырыу һәм тоҙһоҙландырыу ысулы, шулай уҡ нефть промыслалары ҡорамалдарын  коррозиянан һаҡлау ысулдары авторы
Биографияһы
Лазарев Григорий Александрович 1927 йылдың 17 декабрендә Татар АССР-ы Бөгөлмә районының Коногоровка ауылында  крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.
Амангилде (Учалы районы)
Тарихы
Ырымбур ҡаҙна палатаһы указы һәм кантон башлығының 1847 йылдың 7 июнендәге бойороғо буйынса Верхнеурал өйәҙе Тиләү улусы Ҡаҙаҡҡол ауылынан 21 ғаилә үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә яңы Амангилде ауылын ойоштора. Ул отставкалағы зауряд-сотник Амангилде Һамарғоловтың (1777 йылғы) исеме менән атала, уның балалары Оморҙаҡ, Аҡҡол, Әхтәм, Имелбай, Абдулвәхит. 1850 йылда ауылда 32 йортта 98 ир-ат һәм 81 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 1866 йылда 35 йортта 164 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр.
Лазарев Григорий Александрович
Биографияһы
Атаһы Александр Семенович Лазарев — фронтовик, Кутузов орденлы 112-се Эльбин ҙур  ҡеүәтле гаубицалы артиллерия бригадаһында һуғыша. Польша һәм Германияны азат итеүҙә ҡатнаша. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы һәм «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Әсәһе — Лазарева (Казанова) Анна Полиектовна.
1933 йылда ғаилә Бөгөлмә ҡалаһына күсенә, бында 1934 йылда  Григорий Александрович ҡаланың 1-се мәктәбенә уҡырға инә, уны 1944 йылда тамамлай.
1944 йылда Совет Армияһы сафына алына. 1944 йылдың декабренән 1945 йылдың июленә тиклем Троицк механиктар хәрби-авиация мәктәбендә (ТВАШАМ) ИЛ-2 штурмовигының  уҡсы-радисы һөнәренә уҡый. 1945 йылдың июленән 1948 йылдың авгусына тиклем Тулала хеҙмәт итә. 1948 йылдың авгусынан Каунас ҡалаһында хеҙмәт итә. Частең комсомол ойошмаһы секретары була, ВЛКСМ Үҙәк комитетының почет грамотаһы менән бүләкләнә. 1952 йылда демобилизациялана. Ашығыс хеҙмәттәр старшинаһы хәрби дәрәжәһенә эйә була. 1952 йылдан КПСС ағзаһы.
1953 йылда Өфө нефть институтына уҡырға инә, уны  1958 йылда нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү буйынса тау инженеры һөнәре буйынса тамамлай.
Профессиональ эшмәкәрлеге һәм ҡаҙаныштары
Университетты тамамлағандан һуң «Альметьевнефть» нефть промыслаһы идаралығына ебәрелә. Нефть сығарыу буйынса оператор һәм 2-се нефть промыслаһы нефтен сығарыу буйынса мастер ярҙамсыһы булып эшләй. 1960 йылдың авгусында техник мәғлүмәт бүлеге — Техника йорто директоры начальнигы вазифаһына тәғәйенләнә
1962 йылдың февраль айында нефть промыслаһы идаралығының техник бүлеге начальнигы вазифаһына тәҡдим ителә. Идаралыҡтың иҡтисади анализ бюроһын етәкләй.
1966 йылдың апрелендә «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы миҙалы менән бүләкләнә.
1964 йылдың ноябрендә нефть әҙерләү буйынса идаралыҡ начальнигы урынбаҫары вазифаһына тәҡдим ителә, өлкә советы пленумы ағзаһы, өлкә фәнни-техник йәмғиәте советы ағзаһы һәм өлкә идараһының нефть әҙерләү секцияһы рәйесе, идараның техник-иҡтисади белемдәр университеты ректоры.
1970 йылда берләштерелгән нефть әҙерләү системаларын индереүе өсөн СССР ВДНХ-ның бронза миҙалы менән бүләкләнә
1972 йылда халыҡ университеттары эштәренең тармаҡ  смотр-конкурсында, Г.А. Лазарев етәкселек иткән идара университеты 1-се урынды яулай.
1971 йылда Әлмәт тауар паркында «Рубин-1» ҡоролмаларын ебәреүҙә әүҙем ҡатнаша. Шул уҡ йылда Г. А. Лазаревтың әүҙем ҡатнашлығында нефтте комплекслы әҙерләүҙең Төньяҡ-Әлмәт ҡоролмаһында һыу ағыҙыу менән сепарацион яйланманы монтажлау башлана. Г. А. Лазаревтың коллектив авторлыҡтағы «Разработка и внедрение в широких промышленных масштабах совмещенной технологии сбора и подготовки нефти на месторождений Татарской АССР» эше   СССР дәүләт премияһына дәғүә итеүгә конкурста ҡатнаша
1973 йылдың апрелендә «Альметьевнефть» нефть-газ сығарыу идаралығын төҙөү буйынса идаралыҡ начальнигы урынбаҫары була.
Амангилде (Учалы районы)
Тарихы
Амангилде ауылында клуб бар.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %).
Лазарев Григорий Александрович
Профессиональ эшмәкәрлеге һәм ҡаҙаныштары
1977 йылдың ноябренән 1982 йылдың апреленә тиклем «Юганскнефтегаз» производство берекмәһенең «Правдинскнефть» нефть-газ сығарыу идаралығының начальнигы булып эшләй.
1982 йылдың апрелендә «Красноленинскнефтегаз» производство берекмәһенең генераль директоры итеп тәғәйенләнә. Уның идара итеү ваҡытында ятҡылыҡтарҙы эшкәртеүҙе ойоштороу һәм предприятиены үҫтереү өсөн нигеҙҙәр һалына. Предприятие бер үк ваҡытта һигеҙ ятҡылыҡта эшкәртеү  эше алып бара, шулай уҡ инфраструктура объекттарын төҙөү менән шөғөлләнә. 1982 йыл йомғаҡтары буйынса производство берекмәһе углеводородтар сығарыу буйынса планды арттырып үтәй. Лазарев Григорий Александрович тарафынан Нягань ҡалаһын төҙөү буйынса ҡарар ҡабул ителә, ул Красноленин ятҡылыҡтарын үҙләштереүҙә нигеҙ булып тора.
Ғаиләһе
Ҡатыны — Лазарева (ҡыҙ фамилияһы Паняева) Раиса Михайловна, 04.09.1927 й.) — «Альметьевнефть»  нефть-газ сығарыу, фәнни һәм производство эштәре идаралығының  химик анализ лаборанты булып эшләй.
Никахтан ике улдары тыуа: Лазарев Александр Григорьевич (1953) һәм Лазарев Сергей Григорьевич (1960), икеһе лә — инженер-нефтсе.
Наградалары
1948 — «Совет Армияһы һәм Флотына 30 йыл»юбилей миҙалы,
1963 — Татар АССР-ы Юғары Советы Президиумының  почет грамотаһы,
1970 — «Маҡтаулы хеҙмәте өсөн. В.&nbsp;И.&nbsp;Лениндың 100 йыллығы айҡанлы» миҙалы,
1970 — «СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы», СССР ВДНХ-ның бронза миҙалы,
Үлеме
Лазарев Григорий Александрович 1983 йылдың 28 июнендә Ханты-манси автономиялы округы ның Нягань ҡалаһында вафат була. Әлмәт ҡалаһында (Татарстан Республикаһы) ерләнә.
Хәтер
«КНГ» (комплекслы фәнни төркөм) производство берекмәһенең  1984 йылдың 30 майындағы бойороғо буйынса Шаим нефть-газ районындағы  яңы ойошторолған ятҡылыҡҡа Лазаревское  исеме бирелә.
1999 йылдың 8 февралендәге Нягань ҡалаһы Думаһының 86-сы ҡарары менән Нягань ҡалаһының  4-се проезына Г. А. Лазарев исеме бирелә
Нягань баш 2005 йылдың 21 июнендәге Нягань ҡалаһы Думаһының 401-се ҡарары менән Г. А. Лазарев Нягань ҡалаһының Почет китабына индерелә.
Нягань ҡалаһы Думаһының ҡарары менән Нягань ҡалаһының Беренсе биҫтәһендәге   4-се  йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.
2018 йылдың 5 сентябрендә Ханты-Мансийск ҡалаһында «Югра Йондоҙҙары» мемориалында  Лазарев Григорий Александровичҡа иҫтәлекле билдә асыла
Һыҙыҡса һуғышы
Һыҙыҡса (дефис) һуғышы (Pomlčková válka, Pomlčková vojna) — 1989 йылдағы "Бәрхәт революция"нан һуң чехтар һәм словактар араһында Чехословакияның атамаһы буйынса бәхәсе.
1990 йылдың 29 мартында Чехословакия парламенты илдең атамаһы чех телендә — һыҙыҡсаһыҙ (Československá federativní republika, Чехословацкая Федеративная Республика), һәм словак телендә дефис аша (Česko-slovenská federatívna republika, Чехо-словацкая Федеративная Республика) тип яҙылырға тейеш, тигән ҡарар ҡабул итә. Әммә был хәл ҡәнәғәтләнерлек түгел тип таныла, һәм 1990 йылдың 20 апреленән парламент тағы ла илдең атамаһын үҙгәртә — хәҙер ул «Чех һәм Словак Федератив Республикаһы» (Česká a Slovenská Federativní Republika, Česká a Slovenská Federatívna Republika) тип атала. Чех телендә лә, словак телендә лә фразаның тәүге һүҙе генә ҙур хәреф менән яҙылғанлыҡтан, «словак» һүҙен нисек яҙыу мәсьәләһе килеп тыуа; атаманың барлыҡ һүҙҙәрен дә ҙур хәреф менән яҙырға ҡарар итеп, проблема урап үтелә.
Ил атамаһы буйынса бәхәс тел һәм мәҙәниәт буйынса ике туғандаш халыҡтың бәхәсе юҡ ҡына сәбәп буйынса милләт-ара мөнәсәбәттәрҙең киҫкенләшеү миҫалдарының береһе булып тора. Конструктив хәл ителмәгән ҡапма-ҡаршылыҡтарҙың йыйылыуы 1993 йылда илдең Чехия һәм Словакияға бүленеүенә килтерә. Хәҙерге Чехия һәм Словакия дәүләттәрендә ике бойондороҡһоҙ милли дәүләттәрҙең барлыҡҡа килеүен ҡыҙыҡлы аспекттарының береһе «дефис һуғышы» булған тарихи ихтыяж тип ҡарала.
Һүҙлек
Һүҙлек (лөғәт) - словарь - билдәле тәртип буйынса урынлашҡан һүҙҙәр тупланмаһы, белешмә китабы.Һүҙлектә һүҙҙәрҙең мәғәнәһе, ҡулланылышы, килеп сығышы, башҡа телдәргә тәржемәһе һ.б. мәғлүмәт була. Фәнни һүҙлектәрҙә терминдар аңлатып бирелә.
Һүҙлек — атамалар йәки тематика буйынса һайлап алынған  ҙур булмаған мәҡәләләрҙән торған мәғлүмәт китабы йәки башҡа төрлө сығанаҡ. Энциклопедик (энциклопедия) һәм лингвистик һүҙлектәр була.
Компьютер техникаһы үҫешеүе электрон һүҙлектәр һәм онлайн-һүҙлектәрҙе барлыҡҡа килтерҙе.
Иң боронғо төрки телдәр һүҙлеге —«Диуану лөғәт әт-төрк» (ғәр. ديوان لغات الترك‎), 20 төрки телдең лингвистик, тарихи‑мәҙәни һәм этнографик материал йыйылған һәм дөйөмләштерелгән тәржемә-аңлатмалы һүҙлек-тезаурусы. 1072—1074 йылдарҙа лексикограф һәм филолог Мәхмүт әл-Ҡашғари тарафынан төҙөлгән һүҙлеккә башҡорт теле һәм башҡорттар тураһында ла мәғлүмәт индерелгән.
Тәүге рус һүҙлеге тип 1282 йылда сыҡҡан 174 һүҙҙән торған «Кормчая книга» күсермәһен— Азбуковникты атарға була.
Миндийәр Биксуриндың «Һүҙҙәрҙең башҡорт теленә тәржемәһе» тигән ҡулъяҙмаһы башҡорт теленең тәүге һүҙлеге тип һанала, ул 1781 йылда төҙөлгән.
Билдәләмәләр
«Һүҙлек» аңлатмаһы төрлө сығанаҡта төрлөсә бирелә:
Типология
Һүҙлектәрҙең ике төп төрө бар: энциклопедия(энциклопедик) һәм лингвистик.
Лингвистик (тел)  — тел берәмектәре (һүҙ, һүҙформалар, морфемалар). Бындай һүҙлектә һүҙ (һүҙформа, морфема) һүҙлектең маҡсаты, күләме һәм бурысынан сығып, төрлө яҡлап тикшерелә(һүҙҙең мәғәнәһе, эстәлеге,һүҙҙең яһалышы, орфография, орфоэпия, дөрөҫ ҡулланыу). Һүҙлектәге һүҙҙәрҙең күпме сифаты тикшерелеүҙән сығып, һүҙлектәрҙе бер аспектлы һәм күп аспектлы һүҙлектргә бүлеп йөрөтәләр.
Энциклопедия (энциклопедик) (ἐγκύκλιος παιδεία — «обучение в полном круге») был һүҙлектәрҙә һүрәтләнгән тел берәмектәре тураһында экстралингвистик (телдән тыш) мәғлүмәт бар; улар фәнни аңлатмалар, терминдар, тарихи ваҡиғалар, шәхестәр, география һәм башҡалар  тураһында  мәғлүмәт бирә. Энциклопедия һүҙлегендә һүҙ тураһында грамматика мәғлүмәттәре булмай, ә ошо һүҙ менән билдәләнгән әйбер тураһында мәғлүмәт туплана.
Осло ҡыйыҡ аҫтындағы йорт (Минск)
Осло ҡыйыҡ аҫтындағы йорт (Минск) — Коммунистик һәм Ҡыҙыл урамдары киҫелешендә урынлашҡан йорт. 1952 йылда төҙөлгән. Беларусь Республикаһының тарихи-мәҙәни ҡиммәттәре исемлегән ингән.
Тарихы
«Осло ҡыйыҡ аҫтындағы» йортто төҙөү һуғыштан һуңғы йылдарҙа офицер ғаиләләре өсөн йорттар комплексы составында башлана. Комплекс хәҙер   Коммунистик урамындағы  18 14,16-сы  һәм Ҡыҙыл урамындағы 3, 5-се йорттарҙы үҙ эсенә ала. Офицерҙар составы өсөн торлаҡ Белорус хәрби округының (БВО) (хәҙер - Беларусь Республикаһы Оборона министрлығы) бинаһынан алыҫ түгел төҙөлгән.
Проектты 1940 йылдар аҙағында  архитектор Леонид Гольдштейн, Марк Лифшиц һәм Владимир Исаченко төҙөй. Торлаҡ йорттар комплексы неоклассицизм стилендә проектлана. Төҙөлөш 1950 йылдар башында башлана. Йорттоң «осло ҡыйығын» Владимир Исаченко проектлай. Юғары ныҡлыҡтағы ҡорос менән көпләнгән «энә» конструкцияһы үҙе Мәскәүҙә әҙерләнә. Уны совет осоро символы — лавр менән биҙәлгән биш мөйөшлө йондоҙ ослай.
Йорт диуарҙарын һаҡлап тороу өсөн ҡеүәтле кәрниздәр һәм ике яҡлы ҡыйыҡ менән климат шарттарын иҫәпкә алып төҙөлгән. Бөтә архитектура деталдәре бетондан эшләнгән һәм стенаға ныҡ итеп монтажланған
«Осло ҡыйыҡ аҫтындағы» йорт Минск ҡалаһында һуғыштан һуңғы беренсе бейек йорт, ерҙән алып йондоҙона тиклем ара 43 метр тиерлек тәшкил итә.
Йорт 1956 йылда файҙаланыуға тапшырыла.
Башняла күпмелер ваҡыт "вышка разведка  пункты" урынлаша. Унда һауа һөжүменә ҡаршы оборона сиренаһы була
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Эсперанто символдары
Йәшел йондоҙ
Беренсе тапҡыр йәшел биш ҡырлы йондоҙ эсперанто символы булараҡ 1892 йылда «Эсперантист» журналында тәҡдим ителгән. Бер аҙҙан ул эсперантосылар өсөн таныу билдәһе булып китә; уны значок итеп күкрәкә тағып йөрөтәләр. Ул шулай уҡ эсперант «стело» тинендә төшөрөлгән. Йондоҙ биш ҡитғаның эсперанто ярҙамында берләшеүенә өмөттө аңлата (йәшел төҫ — ғәҙәттә өмөт төҫө).
Эсперанто флагы
Эсперанто флагы — йәшел яҫылыҡ (ҙурлығы 2:3), һул мөйөшөнә эсендә йәшел йондоҙло аҡ дуртмөйөш төшөрөлгән. Флагтың йәшел төҫө — өмөттө, аҡ төҫ -тыныслыҡ һәм нейтралитетты, биш ҡырлы йондоҙ — бер өмөт менән берләшкән биш ҡитғаны символлаштыра.
Сәйетов Ғәли Сәйет улы
Сәйетов Ғәли Сәйет улы (Саитов Гали Саитович 1917 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән сержант. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).
Эсперанто символдары
Эсперанто флагы
Флагты раҫлау мәсьәләлһе I Бөтә донъя эсперантосылар конгрессында хәл ителә (Булонь-сюр-Мер, Франция). Илья Островский (Ялтанан ҡатнашыусы) рәсми флаг итеп урындағы эсперанто ойошмаһы флагын тәҡдим итә, конгресс уның тәҡдимен ҡабул итә.
Сәйетов Ғәли Сәйет улы
Биографияһы
Сәйетов Ғәли Сәйет улы 1917 йылда хәҙерге Башҡортостандың Балтас районы Бейгилде ауылында тыуа. 1941 йылдың 22 июлендә Балтас районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294‑се кавалерия полкында отделение командиры булып хеҙмәт итә. Хәрби званиеһы — өлкән сержант. 1985 йылда Сәйетов Ғәли Сәйет улы юбилейлы I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә. Сәйетов Ғәли Сәйет улының артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.
Эсперанто символдары
Эсперанто флагы
Эсперанто флагы 2009 йылдың 15 декабрендә, эсперантоға нигеҙ һалыусы Л. Л. Заменһоф тыуыуына 150 йыл тулыу айҡанлы Google эҙләү серверы логотибы итеп ҡуйыла.
Гимн
Эсперанто гимны итеп Заменһофтың «La Espero» шиғырына француз эсперантосыһы Фелисьен Меню де Мени көй яҙған йыр ҡулланыла.
Йәшел төҫ
Йәшел төҫ — эсперанто һәм эсперанто хәрәкәтенә бәйле барыһын да үҙ эсенә ала. Ул өмөттө (espero) символлаштыра, флаг һәм йондоҙ атрибуты була.
Юбилей символы
Юбилей символын бразил эсперантосыһы Илмар Илтун Феррейро махсус ойошторолған конкурс шарттарында төҙөй. Уның варианты техник яҡтан бер аҙ яҡшыртыла.
Юбилей символы «E» латин һәм кириллицалағы «Э» хәрефтәре аша Ер шарын һүрәтләндерә (йәғни Көнсығыш һәм Көнбайыш илдәр берләшмәһе, Һалҡын һуғыш ваҡытында бик ваҡытлы була). Ул тантаналы рәүештә 1987 йылда (эсперантоның йөҙ йыллығында) тәҡдим ителгән.
Заменһоф портреты
Заменһоф портреты эсперанто клубы диуарына эленә. Заменһоф үҙ шәхесенә ғибәҙәт ҡылыуға ҡаршы була, «эсперантоны башлап ебәреүсе» генә булыуын һыҙыҡ өҫтөнә ала. Шулай уҡ уның портреты СССР-ҙың почта маркаларында төшөрөлә.
Меркулайка
Меркулайка — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сахрай йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Еза
Еза — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Колокша йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Наваринский ҡәлғәһе
Яңы Наваринский ҡәлғәһе (Νέο Ναυαρίνο; Anavarin-i cedidAnavarin-i cedid) ― Грециялағы Пилос ҡалаһы янындағы ғосман ҡәлғәһе. Наваринский мөһим стратегик әһәмиәткә эйә ике һарайҙың береһе. Яңы ҡәлғә бухтаның көньяҡ инеү урынында урынлашҡан, төньяҡтағы инеү урынын XIII быуатта Ахейя кенәзлегенең тәре йөрөтөүселәре төҙөгән Иҫке Наваринский ҡәлғәһе һаҡлаған. Һуңғараҡ төҙөлгән ҡәлғәне алда төҙөлгән ҡәлғәнән айырыр өсөн гректар уны Неокастро йәки Ньокастро (Νεόκαστρο или Νιόκαστρο ― «яңы һарай») .тип атайҙар.