cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бурлюк Давид Давидович
Биографияһы
1967 йылдың 15 ғинуарында Хэмптон-Бейз ҡалаһында (Нью-Йорк штаты) Д. Д. Бурлюк вафат була. Кәүҙәһе кремациялана һәм көлө үҙенең васыяты буйынса Атлантик океан һыуҙары өҫтөнә паромдан һибелә. Елена Шварц уның вафаты тураһында былай тип шиғыр яҙа: О русский Полифем! Гармонии стрекало Твой выжгло глаз, Музыка сладкая глаза нам разъедала, Как мыло, и твой мык не слышен был для нас.
Хеҙмәттәре
Поэмы «Толстой», «Горький». Книга «Энтелехизм», монография «Рерих. Жизнь и творчество», «Радио-манифест», сборник стихов «Бурлюк Д. 1/2 века» (1932).
Библиография
<div class="cx-template-editor-title" title="Оформление библиографических ссылок на книжные издания.">Книга <span id="заглавие" class="cx-template-editor-param-key">заглавие <span data-key="заглавие" title="Заглавие книги целиком (без точки в конце)." class="cx-template-editor-param-desc"> <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="заглавие" id="mwpw-заглавие-" style="position: relative;">Русский футуризм и Давид Бурлюк, «отец русского футуризма»   <span id="ответственный" class="cx-template-editor-param-key">ответственный <span data-key="ответственный" title="Используется для обозначения пометки «составитель», «под (общей) редакцией», «перевод» такого-то и т. п. Примеры: ответственный = под ред. А. Б. Иванова; ответственный = сост. В. Г. Петров; ответственный = пер. с англ. Д. Е. Сидорова. Имя редактора записывается в родительном падеже, инициалы следует ставить перед фамилией." class="cx-template-editor-param-desc"> <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="ответственный" id="mwpw-ответственный-" style="position: relative;">Государственный Русский музей; Авторы статей: Евгения Петрова и др.; Автор-составитель каталога: Елена Баснер и др.; Автор-составитель хроники Ольга Шихирева; Фотографы: Владимир Дорохов и др. <span id="место" class="cx-template-editor-param-key">место <span data-key="место" title="Примеры: М., Л., К., М.—СПб., Париж, Berlin" class="cx-template-editor-param-desc"> <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="место" id="mwpw-место-" style="position: relative;">СПб. <span id="издательство" class="cx-template-editor-param-key">издательство <span data-key="издательство" title="Примеры: Наука, Oxford Press, АСТ (или просто АСТ — АСТ после | будет добавлено автоматически при сохранении статьи)" class="cx-template-editor-param-desc"> <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="издательство" id="mwpw-издательство-" style="position: relative;">Б. и.  <span id="год" class="cx-template-editor-param-key">год <span data-key="год" title="Год издания. Пример: 2010" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="год" id="mwpw-год-" style="position: relative;">2000   <span id="страниц" class="cx-template-editor-param-key">страниц <span data-key="страниц" title="Общее количество страниц в источнике. При цитировании не рекомендуется (хотя и допустимо) указывать вместе с полем «страницы»." class="cx-template-editor-param-desc"> <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="страниц" id="mwpw-страниц-" style="position: relative;">239
Арка-НямсАй-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
С. Ю. Витте исемендәге Мәскәү университеты
'''С. Ю. Витте исемендәге Мәскәү университеты''' — Мәскәү ҡалаһындағы шәхси юғары уҡыу йорто.
Тарихы
1993 йылда Мәскәү иҡтисад, менеджмент һәм хоҡуҡ институты(МИЭМП) булараҡ булдырыла. 2011 йылдың май айында университет статусы ала. 2011 йылдың 2 ноябрендә исемен ''С. Ю. Витте исемендәге Мәскәү университеты'' тип үҙгәртә.
Ойоштороусыһы — «Современное образование» акционерҙар йәмғиәте ..
Университет етәкселеге
- Малышев Николай Григорьевич — С. Ю. Витте исемендәге Мәскәү университеты президенты. Мәғлүмәт системалары өлкәһендә Рәсәй белгесе.
- Семенов Александр Вячеславович — С. Ю. Витте исемендәге Мәскәү университеты ректоры. Иҡтисад фәндәре докторы, профессор.
Структураһы
Пенза, Түбәнге Новгород, Сергиев Посад, Дондағы Ростов һәм Рязань ҡалаларында филиалдары бар
Фәнни эшмәкәрлеге
Университеттың фәнни потенциалында 36 фән докторы, ғилми дәрәжәләре булған уҡытыусылар һаны университеттағы бөтә уҡытыусылар составының 72%-ын тәшкил итә ..
2018 йылда С. Ю. Витте исемендәге Мәскәү университетының сит ил университет-партнерҙары һаны 18-гә тиклем арта. Бакалавриат, магистратура һәм специалитет программаһы буйынса уҡыусы сит ил студенттары өлөшө 10 % тәшкил итә.
2011 йылдан Беларусь Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Идара итеү академияһы менән берлектә студенттар өсөн алмаштырышыу практикаһы эшләй ..
2008 йылда Белосток Финанстар һәм идара итеү юғары мәктәбе менән хеҙмәттәшлектә икеләтә диплом программаһы РЕДДА эшләй башлай. В 2016 году с Высшей школой финансов и управления подписан грантовый договор Erasmus+.
2011 йылдан башлап йыл һайын юғары уҡыу йорто Рәсәйҙең финанс министрының тормошо һәм эшмәкәрлеге тураһында «Сергей Юльевич Витте — великий реформатор России» тарихи олимпиадаһы үткәрә.
С. Ю. Витте исемендәге Мәскәү университеты Вестнигы
Университет РИНЦ (Российский индекс научного цитирования) базаһына индерелгән 3 ваҡытлы ғилми электрон журнал нәшер итә:
«Диссернет» журналды «тупаҫ боҙоуҙары булған» һәм «ҙур етешһеҙлектәр менән» баҫма кеүек «Рәсәй журналдары диссеропедияһына» индерә
Рейтингы
2019 йылда С. Ю. Витте исемендәге Мәскәү университеты Forbes фаразы буйынса Рәсәйҙең иң яҡшы 100 юғары уҡыу йорто исемлегенә инә. Унда 92-се урында урынлашҡан.
2018 йылда «Образование в России» мәғлүмәт-мәғариф порталы мәғлүмәттәре буйынса С. Ю. Витте исемендәге Мәскәү университеты Рәсәй Федерацияһының 250 иң яҡшы шәхси юғары уҡыу йорттары исемләгенә инә.
Цинхай
Географияһы
Цинхай провинцияһы көнсығыш өлөштә Азияның иң ҙур  Куньлунь тау системаһында ята. 6-7 мең м тиклем бейеклектәге Куньлунь Цинхайҙы төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай киҫеп үтә, көньяҡ-көнбайышта ул Тибет таулығы менән сикләшә. Көнсығыш Куньлундең төньяҡ сылбыры провинцияның тәбиғи төньяҡ сиге булған дуға барлыҡҡа килтерә, ул Алтынаг һәм Наньшан һырттарын (бейеклектәре 5—6 мең м) тәшкил итә, улар Көнсығыш Куньлундең төп сылбырҙарынан Цайдам  уйпатлығы менән айырыла (бейеклеге 2600—3100 м).
Провинцияның климаты һалҡынса йәй һәм ҡырыҫ ҡыш менән ҡырҡа континенталь, яуым-төшөм йылына 300-500 мм, шуға күрә тәбиғәт зоналарынан уйпаттарҙа дала һәм ярым дала һәм тауҙарҙа далалар киң таралған. Цинхайҙа Азияның иң ҙур йылғалары Янцзы, Хуанхэ һәм Меконг башланғыс ала. Тымыҡ күлдәр бик күп, шуларҙың иң эреһе провинцияға исем биреүсе — Цинхай ху (Кукунор).
С. Ю. Витте исемендәге Мәскәү университеты
Рейтингы
2016 йылда Career.ru аналитиктары Мәскәү факультеттарының сығарылыш студенттарының хеҙмәт баҙарында талап ителгәнлегенә нигеҙләнгән рейтингын тәҡдим итә. Идара итеү факультеты һәм иҡтисад һәм финанстар факультеты рейтингта 3 һәм 9 урындарҙы биләйҙәр. Вуз шулай уҡ «Рәсәй бөгөн» Халыҡ-ара мәғлүмәт агентлығының «Социаль навигатор» проекты фаразы буйынса иң кәрәкле ун вуз исемлегенә инә.
Цинхай
Тарихы
312 йылда күл районында сяньби-монголдар (монгораҙар) Тогон дәүләтенә нигеҙ һала, ул  663 йылға тибетлеләр баҫып алғанға тиклем йәшәй,  XIII  быуатта  биләмә Монгол империяһы составына инә. XVI быуат башында тумат-монголдар төньяҡ-көнсығыш Цинхайҙы баҫып ала. XVII быуат уртаһында Цинхай биләмәһенә хәҙерге Синьцзяндың төньяҡ өлөшөнән  кешеләр күсеп килә, улар хәҙер «куконор монголдары»  булараҡ билдәле. Иҫке монгол әҙәбиәтендә Кукунор монгол халҡы һәм Алашания «үрге монгол» (дээд монгол) булараҡ билдәләнә. 1724 йылда Цин империяһы ғәскәрҙәре баҫып ала һәм уның составына индерелә.
1928 йылда Кукунор Ҡытай республикаһының Цинхай провинцияһы булып иғлан ителә, ул милитарист Ма Буфандың төп базаһы була. 1949 йылдан — Ҡытай Халыҡ Республикаһының провинцияһы.
С. Ю. Витте исемендәге Мәскәү университеты
Рейтингы
С. Ю. Витте исемендәге Мәскәү университеты колледжы 2018 йылда, Рәсәй Федерацияһы буйынса урта профессиональ белем биреү программаһын тормошҡа ашырыусы белем биреү ойошмаларында кадрҙар әҙерләү сифаты мониторингыһында, иң яҡшы 500 урта профессиональ уҡыу йорто исемлегенә инә.
Цинхай
Административ-территориаль бүленеше
Цинхай провинцияһы  административ-территориаль бүленеш планында 1  ҡала округы, 1 округ һәм 6 автономиялы округҡа бүленә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Вики-өләсәйҙәр
Тарихы
Вики-өләсәйҙәр тип атау идеяһы 2016 йылда Ижевскиҙа үткән Вики-Урал төбәк семинарына юлланғанда тыуҙы. Удмурт Республикаһының Евровидениела сығыш яһап, донъяны шаулатҡан «Буран ауылы өләсәйҙәре» өлгөһөндә оло йәштәгеләрҙең Интернет киңлегендә лә үҙен таба алыуын раҫлауҙы маҡсат итеп ҡуя. Төп составын «Бәйләнештә» социаль селтәренең «Башҡорт ҡатын-ҡыҙы» төркөмөнә ингән гүзәл заттар тәшкил итә.
2016 йылда Санкт-Петербургта үткән халыҡ-ара конференцияла башҡа тел бүлектәре ирекмәндәре һорауы буйынса вики-өләсәйҙәр тураһында мәғлүмәт киң аудиторияға сығарыла.
2016 йылда Украин Википедияһының халыҡ-ара конференцияһында вики-өләсәйҙәр менән таныштыра.
2017 йылда Берлинда үткән конференцияла Башҡорт Википедияһы ирекмәне һәм украин википедисы, Башҡорт юзер-төркөмөн ойоштороуҙа ҙур ярҙам күрһәтеүсе  «вики-өләсәйҙәр» тураһында презентация менән сығыш яһап, уларҙы донъяның вики-ирекмәндәренә таныта.
2017 йылда Мәскәүҙә үткән халыҡ-ара конференцияла Башҡортостандан ҙур делегация, шул иҫәптән 6 вики-өләсәй ҡатнашып, махсус секцияла үҙҙәренең эшмәкәрлеге менән таныштыра.
2018 йылда Кейптаунда үткән Викимания сараһында ҡатнашыусыларҙы Рәсәй телдәре бүлектәре ирекмәндәре, шул иҫәптән вики-өләсәйҙәр исеменән Банат Вәлиева-Яубаҫарова сәләмләй.
2019 йылда Швецияның баш ҡалаһы Стокгольмда үткән Викиманияны ябыу тантанаһында Викимедиа Фондының башҡарма директоры Кэтрин Маэр: «Бигерәк тә миң башҡорт өләсәйҙәренең — оло йәштәге, Рәсәйҙең Башҡортостан тип аталған төбәгенәдәге ауыл райондарынан булған ҡатын-ҡыҙҙарҙың өлгөһө оҡшай. Улар 2016 йылдан ContentTranslation ҡоралы ярҙамында рус теленән башҡортсаға мәҡәләләр тәржемә итә һәм бөгөн башҡорт бүлеге ошондай тәржемәләр буйынса донъяның алдынғы 20 бүлеге иҫәбенә инә. Әйҙәгеҙ, өләсәйҙәрҙе билдәләп китәйек!» — тип белдерҙе.
2019 йылдың 28-29 сентябрендә Мәскәүҙә үткән халыҡ-ара конференцияла Рәшиҙә Ғизәтуллина ҡатнашып, Бөрйән вики-клубының муниципаль властар менән хеҙмәттәшлеге, Әделмәмбәт мәктәбендә ойошторолған уҡыусыларҙың вики-клубы эшмәкәрлеге менән таныштырҙы.
2019 йылдың 11-13 октябрендә Сербияның баш ҡалаһы Белградта үткән Үҙәк һәм Көнсығыш Европа викимедистарының халыҡ-ара конференцияһында ҡатнашып, Гүзәл Ситдиҡова вики-өләсәйҙәр төркөмө эшмәкәрлеге, ирекмәндәрҙе википедияға социаль селтәрҙәр аша йәлеп итеү ысулы менән таныштырҙы.
Ҡатнашыусылар
Төркөмдөң иң тәжрибәле, ҙур стажлы ҡатнашыусыһы — Гүзәл Ситдиҡова. Шулай уҡ оҙаҡ йылдар матбуғат ситемаһында эшләгән Әлфиә Аҡбутина ла тәржемә өлкәһендә иң оҫталарҙың береһе. Иң оло ирекмән — Банат Вәлиева-Яубаҫарова. Уға 2018 йылда 70 йәш тулды. Бөрйән районы википедистары — Көнһылыу Ҡотлобаева, Рәшиҙә Ғизәтуллина, Луиза Юлдашева, Таңһылыу Ҡыуандыҡова иң беренсе булып ололар араһында ла, мәктәп уҡыусылары араһында ла вики-клуб төҙөүселәр. Белорет ҡалаһынан башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы — 2019» республика конкурсы лауреаты Сәриә Ҡаһарманова, Ишембай ҡалаһынан Хаят Йосопова, Өфө районынан Миңһылыу Абдуллина, Стәрлетамаҡ ҡалаһынан башҡорт ғәскәрҙәре һәм театр темалары буйынса йөҙөп йөрөп эшләүсе Гөлшат Сөләймәнова бөгөн — тәжрибәле ирекмәндәр.
Албанияның ауыл хужалығы
Албанияның ауыл хужалығына халыҡтың 47,8 %-ы һәм территорияһының яҡынса 24,31 %-ы йәлеп ителгән. Ауыл хужалығы өлөшөнә илдең эске тулайым продуктының 18,9 %-ы тура килә.
Европала иң боронғо фермаларҙың береһе көньяҡ-көнсығыш Албанияла табылған.
Производство һәм экспорт
Албанияла төп ауыл хужалығы продукттары: тәмәке, инжир, зәйтүн, бойҙай, кукуруз, картуф, йәшелсә, емеш-еләк, шәкәр сөгөлдөрө, виноград, ит, бал, һөт продукттары, шулай уҡ дарыу үләндәре һәм хуш еҫле үҫемлектәр. Албанияла ауыл хужалығына эске тулайым продукттың 18,9 %-ы һәм экспорттың күпселек өлөшө тура килә. Шуға ҡарамаҫтан, заманса ҡорамалдар етешмәү, аныҡ булмаған милек хоҡуғы һәм ҙур булмаған, аҙ етештереүсәнле ер участкаларының өҫтөнлөк итеүе сәбәпле, ауыл хужалығы башлыса натураль хужалыҡтан һәм ҙур булмаған ғаилә предприятиеларынан тора. 1990 йылдан һуң ерҙе бүлгесләү, ер биләү билдәһеҙлеге, дәүләт реестры һәм банк кредитлауы булмау, юғары НДС заманса аграр индустрия юлында кәртә булып тора.
Әммә кооперативтар, сит ил инвестициялары индерелеп, фермерҙар булдырып һәм йыйыу һәм бүлеү үҙәктәре төҙөлгәс, ауыл хужалығы өлкәһе яйлап үҙгәрә.
Албания зәйтүн майы етештереү буйынса 11-се  урында тора.
Балыҡ тотоу
Албанияла Ион һәм Адриатик диңгеҙҙәр бар, был балыҡ тармағын үҫтереү өсөн ҙур потенциал бирә. Бөтә донъя банкы һәм Европа берләшмәһе иҡтисадсылары мәғлүмәттәре буйынса, Албанияла балыҡ сәнәғәте ҙур потенциалға эйә, сөнки  яҡын ятҡан грек һәм итальян баҙарҙарында хаҡтар Албаниялағыға ҡарағанда күпкә юғары.
Халыҡ-ара рейтингы
! style="width: 65%;" |Үҫемлекселек (дөйөм производство) ! style="width: 15%;" |Урыны ! style="width: 20%;" |Исемлектә илдәр
Зенон Китийский
Биографияһы
Кипрҙағы грек-финикия ҡалаһы Китий (Китион) ҡалаһында тыуа. Сығышы менән Финикиянан булған Мназейҙың улы. Диңгеҙ сауҙаһы менән шөғөлләнә.
Беҙҙең эраға тиклем яҡынса 320 йылда Афинаға килә, унда киник мәктәбе уҡытыусыһы Кратеттың уҡыусыһы була, әммә, уның биргән белеме менән ҡәнәғәт булмайынса, Стильпонға һәм диалектик Диодорға күсә.
Диоген Лаэртский Зенондың портретын түбәндәгесә һүрәтләй: ул йыйнаҡ һәм оҙон буйлы, килбәтһеҙ кәүҙәле, ҡалын аяҡлы һәм көсһөҙ кеше, муйыны кәкре, ҡояшта ҡыҙынырға ярата:121.
Беҙҙең эраға тиклем 308 йылда Афинала үҙ мәктәбен аса. Уҡытыусы булып киткәс, Зенон үҙ тирәһенә бик күп уҡыусылар йыя, улар тәүҙә уның исеме менән «зеноней» тип атала, ә һуңынан уҡытыу урыны буйынса стоиктар тип атала башлай. Характерына хас булған юғары сифаттары өсөн ул афиналыларҙың һәм Антигон батшаһы Гонаттың айырыуса ихтирамына лайыҡ була; тере сағында алтын таж һәм статуя менән бүләкләнә, ул үлгәндән һуң Керамикала почетлы ерләүгә лайыҡ була.
Ул Афинала алтмыш йыл самаһы йәшәй һәм оло йәшкә етә; уның вафатының йылы (тыуған йылдары ла) аныҡ ҡына билдәле түгел (Целлерҙың фаразы буйынса ул беҙҙең эраға тиклем 270 йылда вафат була, Дройзен буйынса, беҙҙең эраға табан 267 йылда вафат була).
Зенондың этика, диалектика, физика һәм шиғриәт буйынса яҙмалары боронғо дәлилдәр буйынса ҡыҫҡа һәм матур телмәрҙең булмауы менән айырылып тора, әммә уларҙан бик аҙ һәм ҙур булмаған киҫәктәре генә һаҡланып ҡалған. Боронғо авторҙар тасуирланғанса, стоиктарҙың дөйөм тәғлимәтендәге яҙмаларҙың ҡайһыныһы Зенондыҡы, йәки уның вариҫтары Клеанф һәм Хрисипптыҡы икәнен билдәләү мөмкин түгел.
Философияла ул кешеләрҙе әйберҙәр тураһында дөрөҫ фекер йөрөтөргә һәм уларҙы яңылышлыҡтарҙан азат итергә өйрәтеү маҡсатын ҡуйған логиканы беренсе урынға ҡуя. Логика, Зенон әйткәнсә, ул баҡсаны һаҡлаусы ҡойма кеүек. Аристотель ҡулланған «аналитика» термины урынына ул фекер йөрөтөү тураһындағы үҙаллы фәнде билдәләү өсөн «логика» терминын индерә. Зенон номиналист була. Донъяла кеше тойғоһона тәьҫир итә алған берәр генә әйбер бар, ти ул. Тәьҫир итеү һөҙөмтәһендә килеп тыуған тойғолар һәм күҙаллау — шул берәр әйберҙең кеше күңеленә инеп урын алған күсермәләре. Зенон уларҙы каталептик күҙаллауҙар тип атай, улар кеше уйындағы образды реаль әйбер менән бәйләй. Каталепсис, ти ул, хәҡиҡәттең критерийы (үлсәгесе). ул хәҡиҡәт критерийы (мерил).
Хәтер
1935 йылда Халыҡ-ара астрономия союзы Айҙың күренеп торған яғындағы кратерға Зенон Китийский исемен бирә.
Ларнакта Финикудес яр буйынан алыҫ түгел Европа майҙанында муниципаль мәҙәни үҙәк эргәһендә Зенонға һәйкәл ҡуйылған.
Бурнево (Ленинград өлкәһе)
Бурнево (1948 йылға тиклем Норсниемь, Norsniemi) — Рәсәй Федерацияһы Ленинград өлкәһенең Приозерский районы Приозерский ҡала биләмәһе ҡасабаһы.
Исеме
Норсниемь һүҙе фин теленән туранан-тура тәржемәһе «фил мороно» тигәнде аңлата, ләкин, күберәк ышандырырлыҡ тәржемә варианты булып «корюшкин мороно» тигәне, был һүҙ norssi — «корюшка» һүҙенән алынған.
1949 йылдың 13 ғинуарында Рәсәй Федерацияһы Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы ауылдың һуңғы исеме Бурнево тип раҫлана.
Тарих
1917 йылдың мартынан алып Норсниеми ауылы Финляндия Республикаһы Выборг губернаһының Каукола улусы составында тора.
1941 йылдың 31 авгусынан алып 1944 йылдын 1 июленә тиклем фин оккупацияһында тора.
1944 йылдың 1 ноябренән алып Норсниеми ауылы Кексгольмский районының Норс-Йокский ауыл советы составында иҫәптә тора.
1948 йылдың 1 октябренән алып — Приозерский районының Ларионовский ауыл советы составында тора.
1949 йылдың 1 ғинуарынан Норсниеми ауылы Приозерский районы Ларионовский ауыл советының Бурнево ҡасабаһы тип иҫәпләнә.
1963 йылдың 1 февраленән алып — Выборг районы Ларионовский ауыл советы составында тора.
Квадрат тигеҙләмә
Квадра́т тигеҙләмә — : күренешендәге алгебраик тигеҙләмә, бында x — үҙгәреүсән, a, b, c — коэффициенттар,
ax^2+bx+c аңлатмаһы квадрат өсбыуын тип атала.
Бурнево (Ленинград өлкәһе)
Тарих
1965 йылдың 1 ғинуарынан — тағы Приозерский районы Ларионовский ауыл советы составында тора. 1965 йылда ҡасаба халҡы 168 кеше тәшкил итә.
Квадрат тигеҙләмә
Тамыр — ул x үҙгәреүсәненең квадрат өсбыуынды нулгә, ә квадрат тигеҙләмәне дөрөҫ тигеҙлеккә әйләндереүсе ҡиммәте.
Квадрат тигеҙләмә элементтарының үҙ исемдәре бар:
Бурнево (Ленинград өлкәһе)
Тарих
1997 йылда Бурнево ҡасабаһында (Ларионовский улусы) 45 кеше йәшәй, 2002 йылда — 66 кеше (урыҫтар — 98 %).
2007 йылда Бурнево ҡасабаһында 18 кеше, 2010 йылда — 12 кеше йәшәй.
Квадрат тигеҙләмә
Өлкән коэффициенты бергә тигеҙ булған квадрат тигеҙләмә килтерелгән тигеҙләмә тип атала. Бындай тигеҙләмә бөтә аңлатманы a өлкән коэффициентҡа бүлгәндә килеп сыға:
Бөтә коэффициенттары ла нулдән айырмалы булған тигеҙләмә тулы квадрат тигеҙләмә тип атала.
Бурнево (Ленинград өлкәһе)
Географияһы
Ҡасаба «Сортавала» (Санкт-Петербург — Сортавала — автомобиль юлдары Р-21 «Кола») юлдарының төньяҡ өлөшөндә тора.
Административ үҙәктән ҡасабаға тиклем ара — 9 км.
Хәбир
Этимологияһы
Хәбир исеме башҡорт теленә ислам дине йоғонтоһонда ғәрәп теленән килгән, ғәр. — белекле, белеүсе мәғәнәһенә эйә. Хәбирйән ғәр., фарс. тигән варианты ла «белекле» тигәнде аңлата.
Билдәле кешеләр
Ғәлимов Хәбир Латип улы (5 февраль 1905 йыл — 20 февраль 1996 йыл) — башҡорт опера йырсыһы (драматик тенор). РСФСР-ҙың (1947) һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1942).
Мостафин Хәбир Өмөтҡужа улы (1891, Бөрйән районы Мәҡсүт ауылы — 1966, Мәҡсүт ауылы) —— башҡорт халҡының арҙаҡлы улы, әүлиә.
Сөләймәнов Хәбир Ғибәҙәт улы (17 декабрь 1980 йыл) — башҡорт спортсыһы, профессионал боксёр. Бөтә донъя бокс берлегенең алтын билбауын яулаусы һәм «WBO NABO вакант» титулын алыусы. Кикбоксинг буйынса донъя, бокс буйынса Нью-Йорк ҡалаһы чемпионы.
Дауытов Хәбир Кәрим улы (2 июнь 1936, Башҡорт АССР-ның Күгәрсен районы Аралбай ауылы) — Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы (1999). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре.
Сәғәҙиев Хәбир Әхмәтдин улы (Сагадиев Хабир Ахметдинович 1905 йыл — 19 сентябрь (башҡа мәғлүмәттәр буйынса ноябрь) 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. Белоруссия ерҙәрендә барған яуҙа хәбәрһеҙ юғала.
Бурнево (Ленинград өлкәһе)
Географияһы
Яҡындағы Приозерск тимер юл станцияһына тиклем — 14 км.
Хәбир
Билдәле кешеләр
Мусин Хәбир Хәләф улы (Мусин Хабир Халяфович) (26 апрель 1950 йыл) — совет һәм партия эшмәкәре, 1991 йылдан Миәкә районы халыҡ депутаттары советының рәйесе — Миәкә районы администацияһы башлағы, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының халыҡ мәғарифы, фән, мәҙәниәт, милли һәм интернациональ традициялар, тарихи мираҫты һаҡлау мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Бурнево (Ленинград өлкәһе)
Географияһы
Ҡасаба Лебединый күленең төньяҡ ярында урынлашҡан.
Урамдары
Урман кварталы, Налимовка.
Хәбир
Билдәле кешеләр
Самохужин Хәбир Шаһи улы (18 апрель 1930 йыл — 5 сентябрь 1998 йыл; Башҡорт АССР-ы (хәҙерге Силәбе өлкәһе) Арғаяш районы Әбдер ауылы) — Социалистик Хеҙмәт Геройы.
Фамилиялар
Хәбиров Сәйфулла Хәлил улы (30 ғинуар, 1905, Абҙан, Архангел районы- 27 июнь, 1984 йыл, Өфө)-112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, полковник. Дивизияның 148-се артиллерия һәм миномет полкы командиры. Ленин, Хәрби Ҡыҙыл Байраҡ, I дәрәжә Ватан һуғышы, III дәрәжә Кутузов, Александр Невский, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.
Хəбиров Радий Фəрит улы (20 март 1964 йыл) — Рәсәйҙең дәүләт эшмәкәре, сәйәсмән. 2019 йылдың 19 сентябренән — Башҡортостан Республикаһы Башлығы. Хоҡуҡ белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Юридик фәндәр кандидаты (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (2008). Александр Невский ордены кавалеры (2021).
Хәбиров Фәрит Барый улы (1 ғинуар 1930 йыл — 29 июнь 2003 йыл) — педагог, дәүләт хеҙмәткәре. БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1986), РСФСР-ҙың атҡаҙанған һөнәри‑техник белем биреү уҡытыусыһы (1991), Луначарский исемендәге премия лауреаты (1991). «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн», «Хеҙмәт ветераны» миҙалдары менән бүләкләнгән (1995).
Хәбиров Илдус Хәйбулла улы (10 октябрь 1935 йыл — 29 май 2007 йыл) — балет артисы, балетмейстер, педагог. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы. Бөтә Союз балет артистары конкурсы (1957), Бөтә Рәсәй эстрада артистары конкурсы (1963; икеһе лә — Мәскәү) лауреаты.
Атаһының исеме
Ҡоҙаяров Ғабдулла Хәбир улы (7 июнь 1899 йыл — 14 сентябрь 1984 йыл) — ғалим-офтальмолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Медицина фәндәре докторы (1962), профессор (1962), РСФСР-ҙың (1973) һәм Башҡорт АССР-ының (1967) атҡаҙанған фән эшмәкәре, РСФСР‑ҙың (1957) һәм Башҡорт АССР-ының (1940) атҡаҙанған табибы. Ленин (1961) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1949) ордендары кавалеры. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (1969).
Квадрат тигеҙләмә
Өлкән коэффициенттан башҡа бер булһа ла коэффициенты (йә икенсе, йә өсөнсө коэффициент, йәки ирекле быуын) нулгә тигеҙ булған квадрат тигеҙләмә тулы булмаған квадрат тигеҙләмә тип атала.
Боронғо Вавилон
беҙҙең эраға тиклем икенсе мең йыллыҡта уҡ вавилонсылар квадрат тигеҙләмәне сығара белгәндәр. Уларҙы сығарыу Боронғо Вавилонда нигеҙҙә ер участкаларының майҙанын иҫәпләү, хәрби ихтыяж менән бәйле ер эштәре кеүек практик мәсьәләләр менән тығыҙ бәйле була. Бындай белемдең булыуы шулай уҡ математика менән астрономияның үҫеше арҡаһында мөмкин була.Тулы һәм тулы булмаған квадрат тигеҙләмәләрҙе лә сығарыу ысулы билдәле була. Хәҙерге алгебраик яҙыуҙы ҡулланып, Боронғо Вавилонда сығарылған квадрат тигеҙләмә өлгөләрен килтерәбеҙ: Квадрат тигеҙләмәләрҙе сығарыу ҡағиҙәләре күп яҡтан хәҙергеләргә оҡшаш, тик вавилон текстарында был ҡағиҙәләрҙе килтереп сығарған фекерләүҙәр теркәлмәгән.
Индия
Квадрат тигеҙләмә ярҙамында сығарылыусы мәсьәләләр беҙҙең эраның 499 йылында һинд астрономы һәм математигы Ариабхата тарафынан яҙылған астрономия буйынса «Ариабхаттиам» трактатында осрай. Беренселәрҙән булып квадрат тигеҙләмәнең тамырҙары формулаһын сығарыусы тип һинд ғалимы Брахмагупта иҫәпләнә (яҡынса 598 йыл); Брахмагупта : ax^2+bx=c каноник күренешкә килтергән квадрат тигеҙләмәне сығарыуҙың универсаль ҡағиҙәһен тасуирлай; шуның менән бергә a,-нан башҡа бөтә коэффициенттар ҙа тиҫкәре булырға мөмкин тип фараз ителә. Ғалим тарафынан формулировкаланған ҡағиҙә асылда хәҙерге менән тап килә.
I ысул. Тамырҙарҙы иҫәпләү өсөн дөйөм формула
квадрат тигеҙләмәһе тамырҙарын табыу өсөн дөйөм осраҡта түбәндә килтерелгән алгоритмды ҡулланырға кәрәк:
Тасуирланған ысул универсал, әммә ул берҙән-бер түгел. Бер тигеҙләмәне сығарыуға төрлө ысул ҡулланып була, ниндәй ысулға өҫтөнлөк биреү сығарыусының үҙенән тора. Бынан тыш, ысулдарҙың ҡайһы берәүһе стандарт ысулға ҡарағанда ябайыраҡ, ҡыҫҡараҡ, ҡупшыраҡ була.
Хәбир
Мәҙәниәт
Хәбир — Туфан Миңнуллиндың «Һөйөү гонаһмы?» пьесаһы персонажы.
Квадрат тигеҙләмә
II ысул. b коэффициенты йоп булғанда квадрат тигеҙләмә тамырҙары
күренешендәге тигеҙләмә өсөн, йәғни b йоп булғанда, бында тамырҙарҙы табыу өсөн (1) формула урынына ябайыраҡ аңлатма ҡулланып була.
Иҫкәрмә: түбәндә бирелгән формулаларҙы стандарт формулаға b=2k аңлатмаһын ҡуйып һәм ҡатмарлы булмаған үҙгәртеүҙәр яһап табып була.
Хәбир
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Хәбир Ғәлимов музейы
Квадрат тигеҙләмә
III ысул. Тулы булмаған квадрат тигеҙләмәләрҙе сығарыу
Тулы булмаған квадрат тигеҙләмәләрҙе сығарыуға айырым ҡараш кәрәк. Өс мөмкин булған ситуацияны ҡарайбыҙ.
IV ысул. Коэффициенттарҙың айырым нисбәтен файҙаланыу
Квадрат тигеҙләмәләрҙең, коэффициенттары, уларҙы күпкә еңелерәк ысул менән сығарырға мөмкинлек биреүсе, үҙ-ара үҙенсәлекле нисбәттә булған, айырым осраҡтары бар.
Өлкән коэффициент һәм ирекле быуындың суммаһы икенсе коэффициентҡа тигеҙ булған квадрат тигеҙләмә тамырҙары
Әгәр ax^2+bx+c=0 квадрат тигеҙләмәһендә беренсе коэффициент һәм ирекле быуындың суммаһы икенсе коэффициентҡа тигеҙ булһа: a+c=b, уның тамырҙары булып -1 һәм ирекле быуындың беренсе коэффициентҡа бүлендегенә ҡапма-ҡаршы булған һан тора.
1 ысул. Иң башта бындай тигеҙләмәнең ысынлап та ике тамыры бармы икәнен асыҡлайбыҙ (шул иҫәптән, ике тап килеүсе): Эйе, был ысынлап та шулай, коэффициенттарҙың теләһә ниндәй ысын ҡиммәттәрендә лә, тимәк, дискриминант тиҫкәре түгел. Шулай итеп, әгәр a\not=c булһа, тигеҙләмәнең ике тамыры бар, әгәр инде a=c булһа, уның бер генә тамыры бар. Был тамырҙарҙы табайыҡ: Айырым осраҡта, әгәр a=c булһа, тамыры берәү була: -1.
2 ысул Квадрат тигеҙләмә тамырҙарының геометрик моделен ҡулланабыҙ: беҙ уларҙы параболаһы менән абсциссалар күсәренең киҫешеү нөктәһе итеп ҡарайбыҙ. Һәр парабола, уны биреүсе аңлатмаға бәйһеҙ рәүештә, тура һыҙығына ҡарата симметрик фигура булып тора. Был шуны аңлата: симметрия күсәренә перпендикуляр булған һәр тура һыҙыҡтың парабола менән киҫеп алынған киҫеге күсәр менән ҡап урталай бүленә. Был әйтелгәндәр, айырым осраҡта, абсциссалар күсәре өсөн дә дөрөҫ. Шулай итеп, теләһә ниндәй парабола өсөн түбәндәге тигеҙлектәрҙең береһе дөрөҫ:  (әгәр x_1<x_2) йәки   (әгәр ҡапма-ҡаршы мәғәнәләге тигеҙһеҙлек дөрөҫ булһа). Модулдең геометрик мәғәнәһен күрһәтеүсе тождествоһын ҡулланып, шулай уҡ x_1=-1 булыуын иҫәпкә алып (быны тигеҙлекте   квадрат өсбыуынына ҡуйып иҫбат итергә була, шуға күрә -1 - тигеҙләмәнең тамыры), түбәндәге тигеҙлеккә киләбеҙ:. Айырма, уға модулде ҡушҡанда һәр саҡ ыңғай, ә алғанда - тиҫкәре булыуын иҫәпкә алып һәм b-a=c тигеҙлеген иҫләп, модулде асабыҙ:. Икенсе осраҡта, оҡшаш үҙгәртеүҙәр башҡарып, шул уҡ һөҙөмтәгә киләбеҙ. Шуны иҫбат итергә һоралғайны ла инде.
Бөтә коэффициенттары суммаһы нулгә тигеҙ булған квадрат тигеҙләмә тамырҙары
Әгәр квадрат тигеҙләмәлә бөтә коэффициенттары суммаһы нулгә тигеҙ (a+b+c=0) булһа,бындай тигеҙләмәнең тамырҙары булып 1 һәм ирекле быуындың өлкән коэффициентҡа бүлендеге (\frac{c}{a}) тора.
V ысул. Квадрат өсбыуынды һыҙыҡлы ҡабатлашыусыларға тарҡатыу
Ҡайһы бер айырым осраҡтарҙы ҡарайыҡ.
Сумманың (айырманың) квадраты формулаһын ҡулланыу
Әгәр квадрат өсбыуын күренешендә булһа, әйтелгән формуланы ҡулланып, уны һыҙыҡлы ҡабатлашыусыларға тарҡата алабыҙ, тимәк, тамырҙарын да табабыҙ:
Сумманың (айырманың) тулы квадратын айырыу
Шулай уҡ әйтелгән формуланы «сумманың (айырманың) тулы квадратын айырыу» тип исемләнгән методты ҡулланғанда файҙаланалар. Алдан индерелгән тамғалауҙар менән, килтерелгән квадрат тигеҙләмәгә ҡарата был шуны аңлата: .
Иҫкәрмә: әгәр аңғарһағыҙ, был формула «Килтерелгән квадрат тигеҙләмә тамырҙары» бүлегендә тәҡдим ителгән формула менән тап килә. (1) дөйөм формулаға a=1 тигеҙлеген ҡуйып та шул уҡ һөҙөмтәгә килергә мөмкин ине. Был факт ябай тап килеү түгел: тасуирланған метод менән, өҫтәлмә фекерләүҙәр башҡарып, дөйөм формуланы сығарырға һәм дискриминант үҙсәнлеген иҫбатларға була.'''
VI ысул. Тура һәм кире Виет теоремаһын ҡулланыу
Виеттың тура теоремаһы (аҫта шул уҡ исемдәге бүлекте ҡара) һәм уға кире теорема килтерелгән квадрат тигеҙләмәне, (1) формула буйынса оҙон иҫәпләүҙәр башҡармай, телдән сығарырға мөмкинлек бирә.
Кире теоремаға ярашлы, һәр x_1, x_2 һандар пары (һан), түбәндә килтерелгән тигеҙләмәләр системаһының сығарылышы булараҡ, тигеҙләмәһенең тамырҙары булалар: Был тигеҙләмәләрҙе ҡәнәғәтләндереүсе һандарҙы телдән табырға тура теорема ярҙам итә. Уның ярҙамы менән тамырҙарҙың үҙҙәрен белмәйенсә уларҙың тамғаһын асыҡлап була. Бының өсөн түбәндәге ҡағиҙәгә таянырға кәрәк:
VII способ. «Күсереү» методы
«Күсереү» тип исемләнгән метод, килтерелмәгән һәм тигеҙләмәне өлкән коэффициентҡа бүлеү юлы менән бөтөн коэффициентлы килтерелгән тигеҙләмәгә әйләндереп булған тигеҙләмәләрҙе сығарыуҙы, бөтөн коэффициентлы килтерелгән тигеҙләмәләрҙе сығарыуға ҡайтарып ҡала. Ул шунан ғибәрәт: Артабан тигеҙләмәне юғарыла әйтелгән ысул менән телдән сығарабыҙ, унан һуң тәүге үҙгәреүсәнгә әйләнеп ҡайтабыҙ тигеҙләмәнең тамырҙарын табабыҙ y_1=ax_1 һәм y_2=ax_2.
Геометрик мәғәнә
Квадрат функцияның графигы - парабола. Квадрат тигеҙләмәнең сығарылышы (тамыры) тип параболаның абсциссалар күсәре менән киҫешеү нөктәләренең абсциссаһы атала. Әгәр квадрат функция менән бирелгән парабола абсциссалар күсәре менән киҫешмәһә, тигеҙләмәнең ысын тамырҙары юҡ. Әгәр парабола абсциссалар күсәрен бер нөктәлә (параболаның түбәһендә) киҫһә, тигеҙләмәнең бер ысын тамыры бар (шулай уҡ, тигеҙләмәнең ике тап килеүсе тамыры бар тип әйтәләр). Әгәр парабола абсциссалар күсәрен ике нөктәлә киҫһә, тигеҙләмәнең ике ысын тамыры бар (уңдағы һүрәтте ҡара.)
Әгәр a коэффициенты ыңғай булһа, параболаның тармаҡтары өҫкә ҡарай йүнәлгән, һәм киреһенсә. Әгәр b коэффициенты ыңғай булһа (a ыңғай булғанда, тиҫкәре булғанда киреһенсә), параболаның түбәһе һул ярымяҫылыҡта ята һәм киреһенсә.
Квадрат тигеҙләмәләрҙе график ысул менән сығарыу
Юғарыла тасуирланған универсаль ысулдан тыш график ысул тип аталған ысул бар. Дөйөм алғанда, f(x)=g(x) күренешендәге рациональ тигеҙләмәне сығарыу ысулы түбәндәгенән ғибәрәт: бер үк координаталар системаһында y=f(x) һәм y=g(x) функцияларының графигын төҙөйҙәр һәм был графиктарҙың уртаҡ нөктәләренең абсциссаларын табалар; табылған һандар тигеҙләмәнең тамырҙары була ла инде.
I ысул
ax^2+bx+c=0 квадрат тигеҙләмәһен был ысул менән сығарыу өсөн y=ax^2+bx+c функцияһының графигын төҙөйҙәр һәм был графиктың x күсәре менән киҫешеү нөктәләренең абсциссаларын табалар.
II ысул
Шул уҡ тигеҙләмәне II ысул менән сығарыу өсөн уны ax^2=-bx-c күренешенә үҙгәртәләр һәм бер үк координаталар системаһында y=ax^2 квадратик функцияның һәм y=-bx-c һыҙыҡлы функцияның графиктарын төҙөйҙәр, аҙаҡ уларҙың киҫешеү нөктәләренең абсциссаларын табалар.
III ысул
Был ысул менән сығарыу өсөн бирелгән тигеҙләмәне, сумманың (айырманың) тулы квадратын айырыу методын ҡулланып,, ә аҙаҡ a(x+l)^2=-m күренешенә килтерергә кәрәк. Бынан һуң y=a(x+l)^2 функцияһының графигын (ул тамғаһына бәйле |l| берәмеккә уңға йәки һулға күскән y=ax^2 функцияһының графигы) һәм абсциссалар күсәренә параллель y=-m тура һыҙығын төҙөйҙәр. Тигеҙләмәнең тамыры булып парабола менән тура һыҙыҡтың киҫешеү нөктәһенең абсциссаһы тора.
IV ысул
Квадрат тигеҙләмәне ax^2+c=-bx күренешенә килтерәләр. Шунан y=ax^2+c функцияһының графигын (ул c берәмеккә өҫкә, әгәр был коэффициент ыңғай булһа, йәки аҫҡа, әгәр был коэффициент тиҫкәре булһа, күскән y=ax^2 функцияһының графигы) һәм y=-bx тура һыҙығын төҙөйҙәр. Уларҙың уртаҡ нөктәләренең абсциссаларын табалар.
V ысул
Квадрат тигеҙләмәне түбәндәге күренешкә килтерәләр: аҙаҡ Үҙгәртеүҙәр башҡарып, y=ax+b һыҙыҡлы функцияһының һәм кире пропорционаллегенең графигын төҙөйҙәр, был графиктарҙың киҫешеү нөктәләренең абсциссаларын табалар. Был методты ҡулланыуға сикләүҙәр бар: әгәр c=0 булһа, метод ҡулланылмай.
Квадрат тигеҙләмәне циркуль һәм линейка ярҙамында сығарыу
Юғарыла тасуирланған график ысул менән сығарыу методтарының етешһеҙлектәре бар: улар ҙур күләмле эш башҡарыуҙы талап итә, шуға өҫтәп кәкере һыҙыҡтарҙы - парабола һәм гипербола - төҙөү теүәллеге түбән. Түбәндә тәҡдим ителгән, циркуль һәм линейка менән сағыштырмаса теүәлерәк төҙөүҙәрҙе күҙаллаусы методҡа был проблемалар хас түгел.
Был ысул менән сығарыуҙы башҡарыу өсөн, түбәндәге ғәмәлдәр эҙмә-эҙлелеген башҡарырға кәрәк.
Ысын коэффициентлы тигеҙләмә
Алгебраның төп теоремаһы раҫлауынса, коэффициенттары a,~b,~c Ысын һандар булған квадрат тигеҙләмәнең теүәл ике комплекс тамыры бар. Шуның менән бергә, дискриминант D=b^2 - 4ac-тың ҡиммәтенә бәйле, бер тамырының, йәки ике тамырының да уйҙырма өлөшө булмаҫҡа, ысын һандар булыуҙары мөмкин:
Комплекслы коэффициентлы тигеҙләмә
Коэффициенттары комплекслы һандар булған осраҡта ла квадрат тигеҙләмә шул уҡ (1) формула буйынса һәм юғарыла килтерелгән варианттар буйынса сығарыла, тик ике осраҡта ғына айырма бар: дискриминант нуль (бер икеләтә тамыр) һәм нулдән айырмалы дискриминант (ике ябай тамыр).
Килтерелгән квадрат тигеҙләмә тамырҙары
Өлкән коэффициенты a бергә тигеҙ булған күренешендәге квадрат тигеҙләмә килтерелгән квадрат тигеҙләмә тип атала. Был осраҡта тамырҙар өсөн (1) формула ябайлаша:
Мнемоник ҡағиҙә:
Тәүҙә «Минус»ты яҙабыҙ,
p яртыһын йәнәшә,
«Плюс-минус» радикал тамғаһы,
Күптәнге беҙҙең таныш.
Ә тамыр аҫтында, иптәш,
p яртыһы һәм квадратта
Минус матурҡай q.
p-ға ҡапма-ҡаршы һанды,
Беҙ бүләбеҙ урталай,
Һәм тамырҙан ипләп кенә
«минус-плюс» уны ҡамай.
Тамыр аҫтында бик урынлы
p яртыһы квадратта
Минус q — һәм яуап,
Тигеҙләмә тамырҙары.
Формулировка
килтерелгән квадрат тигеҙләмә тамырҙарының суммаһы «минус» тамғаһы менән алынған p коэффициентына, ә тамырҙарҙың ҡабатландығы q ирекле быуынына тигеҙ.
Был теореманы ҡулланып, ҡайһы бер квадрат тигеҙләмәләрҙе телдән сығарып була.
Квадрат өсбыуынды ҡабатлашыусыларға тарҡатыу һәм шуға бәйле теоремалар
Әгәр квадрат өсбыуындың ике тамыры ла билдәле булһа, уны
Иҫбатлау
Был раҫлауҙы иҫбатлау өсөн Виет теоремаһын ҡулланабыҙ. Был теоремаға ярашлы, ax^2+bx+c=0 квадрат тигеҙләмәһенең x_1 һәм x_2 тамырҙары  уның коэффициенттары менән ошондай нисбәттә:. Был нисбәтте квадрат өсбыуынға ҡуябыҙ: Дискриминант нуль булған осраҡта был нисбәт сумма һәм айырманың квадраты формулаһы варианттарының береһе була.
булһын, ти. Тарҡатманы үҙгәртеп яҙып, табабыҙ: Килеп сыҡҡан аңлатманы (2) формула менән сағыштырып, һәм  квадрат өсбыуындың тамырҙары  булыуын табабыҙ. Коэффициенттар ысын һан булғас, уларҙың сағыштырмаһына ҡапма-ҡаршы һандар ҙа шул уҡ \mathbb R күмәклегенең элементтары була.
Ысынлап та, әгәр беҙ киреһен фаразлаһаҡ (бындай квадрат өсбыуын һыҙыҡлы ҡабатлашыусыларға тарҡала тип), ул саҡта, эҙемтә 1 буйынса, уның \mathbb R күмәклегендә тамырҙары бар. Был теореманың шартына ҡаршы килә, шуға күрә беҙҙең фараз дөрөҫ түгел, һәм бындай өсбыуын һыҙыҡлы ҡабатлашыусыларға тарҡалмай.
Алгебраик тигеҙләмәләр
күренешендәге тигеҙләмә квадрат тигеҙләмәгә килтерелеүсе тигеҙләмә була.
Дөйөм осраҡта ул алмаштырып ҡуйыу һәм артабан  квадрат тигеҙләмәһен сисеү юлы менән сығарыла.
Тигеҙләмәне алмаштырып ҡуйыуһыҙ сығарырға ла мөмкин, был осраҡта ике тигеҙләмә системаһын ҡарайбыҙ:
Әгәр f(x)=x^2 булһа, тигеҙләмә Бындай тигеҙләмә биквадрат тигеҙләмә тип атала.
Дифференциаль тигеҙләмәләр
Икенсе тәртиптәге даими коэффициентлы бер төрҙәге һыҙыҡлы дифференциаль тигеҙләмә y = e^{kx} алмаштырып ҡуйыу ярҙамында характеристикалы квадрат тигеҙләмәгә әйләнә:
Комплекслы тамырҙар өсөн дөйөм сығарылышты, Эйлер формулаһын ҡулланып, күсереп яҙырға мөмкин:
Бындай типтағы тигеҙләмәләр математика һәм физиканың төрлө мәсьәләләрендә осрайҙар. Мәҫәлән, тирбәлеү теорияһы йәки үҙгәреүсән токтың сынйырҙар теорияһы.
Джекки Джойнер-Керси
Жаклин «Джекки» Джойнер-Керси (Jacqueline «Jackie» Joyner-Kersee; 3 март 1962 йыл — Америка Ҡушма Штаттарының оҙонлоҡҡа һикереүгә, ете алыш һәм спринтҡа махсуслашҡан еңел атлеты, 4 тапҡыр олимпия, өс тапҡыр донъя чемпионы.
Биографияһы
Жаклин Джойнер 1962 йылдың 3 мартында Иллинойс штатының Ист-Сент-Луис ҡалаһында тыуған. Уға исемде Жаклин (Джеки) Кеннеди хөрмәтенә ҡушҡандар.
Карьераһының башы
1984 йылда тәүге ҙур уңышҡа килә. Лос-Анджелестағы уйындарҙа, еңеүсенән ни бары биш мәрәйгә генә ҡалышып, ете алышта көмөш миҙал яулай.
Юғары ҡаҙаныштары
1986—1992 йылдарҙа Джекки ете алышта бөтөнләй тиерлек еңелеү белмәҫ спортсы була һәм бер үк ваҡытта оҙонлоҡҡа һикереүҙә лә уңышлы сығыш яһай. 1986 йылда ул беренсе тапҡыр ҡатын-ҡыҙҙарҙың ете алышында 7000 мәрәй сиген үтә. 1986 йылдың 7 июлендә Мәскәүҙә үткән Изге ихтыяр уйындарында 7 148 мәрәй менән донъя рекорды ҡуя.
1988 йылда Сеулдағы Олимпия уйындарында 7 291 мәрәйле донъя рекорды менән беренселекте бирмәй һәм биш көндән һуң, оҙонлоҡҡа һикереүҙә (7.40) олимпия алтынын ала. 4 йыл үткәс, ул үҙенең ете алыштағы уңышын Барселона Олимпия уйындарында ҡабатлай һәм 7000 бейеклекте үтеп, 7044 мәрәй ота.
Джекки Джойнер һуңғы тапҡыр Олимпия уйындарында1996 йылда Атлантала ҡатнаша. Ул оҙонлоҡҡа һикереүҙә бронза миҙал яулай, әммә яралары үҙен һиҙҙереү арҡаһында, ете алыш программаһын тамамлап өлгөрмәй. 1996 йылда Джекки стадион юлын ташлап китә һәм үҙ көсөн «Richmond Rage» баскетболы уйынсыһы сифатында һынап ҡарай, тик был ниәте уңышһыҙ булып сыға.
1998 йылда ул яңынан еңел атлетикаға әйләнеп ҡайта, хатта Изге ихтыяр уйындарындағы ете алыш программаһында еңеп тә сыға (6502 мәрәй), был ярыштарҙан һуң ҙур спорттан китәсәге хаҡында хәбәр итә. Ләкин 2000 йылда Сидней олимпиадаһына АҠШ командаһы составында сығыш яһау өсөн һайлап алыуҙы үтмәй һәм шуның менән карьераһын тамамлай.
Ғаиләһе
Джеккиҙың ағаһы — Эл Джойнер шулай уҡ билдәле спортсы — өслө һикереү буйынса олимпия чемпионы. Үҙ фамилияңды алыу һәм уның тренеры 1986 йылда Джекки үҙенең тренеры Бобҡа кейәүгә сыға һәм уның фамилияһын ала: Джекки Джойнер-Керси.
Спорт сифаттары
Шәхси рекордтары
Әбдрәхим
Әбдрәхим (Абдрахимово) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Йонос ауыл Советына ҡарай. Почта индексы — 452563, ОКАТО коды — 80242850003.
Географик урыны
Әбдрәхим ауылы Әй йылғаһының уң ярында, район үҙәге Оло Ыҡтамаҡ ауылынан көньяҡҡа табан һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 155 километрҙа урынлашҡан.
Тарихы
Әбдрәхим (Заһим) ауылына Себер даруғаһы Ҡошсо улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә XVIII быуат башында нигеҙ һалған.
1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалын баҫтырыу барышында яндырыла, һуңынан тергеҙелә.
Ауыл тәүге төпләнеүсе Әбдрәхим батыр исеме менән аталған. Риүәйәт буйынса, халыҡ Әбдрәхимде ғәҙәттән тыш көскә эйә булғаны өсөн (заһим (фарсы телендә «ғәҙәти булмаған», «көслө» тигәнде аңлата), шулай атаған. Ауыл шулай уҡ Миҙәт булараҡ билдәле булған. Ауылдың икенсе исеме — Миҙәт — исеменән сығарылған, уның барлыҡҡа килеүен асыҡлай алманыҡ: тәүге яртыһында ауылда Миҙәт исемле кеше булмаған. Дыуан улусынан старшина Миндияр Арҡаевтың улы Пугачёв полковнигы Миҙәт Миңдияровтың (гәзит биттәрендә шулай яҙылһа ла) Ҡошсо улусы ауылы атамаһына ҡағылышы юҡ.
Әгәр тәүге төпләнеүсе Әбдрәхимдең улы Солтан Әбдрәхимов 1732—1818 йылдарҙа йәшәһә, ошо исем аҫтындағы ауыл XVIII быуаттарҙың 30-сы йылдарына тиклем барлыҡҡа килеүе ихтимал, тип раҫларға мөмкин.
Беҙгә 1735—1740 йылдарҙа хөкүмәт ғәскәрҙәренең ҡырғын акциялары ваҡытында юҡ ителгән барлыҡ башҡорт торама пункттарының яҙмышы билдәле. Шуға күрә Әбдрәхим ауылы ғына түгел, башҡа бик күптәр ҙә элекке йәки яңы урындарҙа тергеҙелде. Солтан Әбдрәхимовтың улдары Ғөбәйҙулла Солтанов (1767—1826), уның улдары Сәғәҙин (уның улы — Илсеғол), Ҡотлоҡәҙәм; Фәйзулла Солтанов (1778—1851), уның улы Кәлимулла (уның улы Зәйнулла), Төхвәтулла (уның улы Хисмәтулла), Ғәйнулла, Баймөхәмәт Солтановтар йорт старшиналары булып хеҙмәт иткән һәм йорт яҫауылдары булған.
1795 йылда Әбдрәхим ауылындағы 15 йортта 78 кеше, 1816 йылда — 22 йортта 149 кеше йәшәгән. Ауыл халҡы малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.
1842 йылда Әбдрәхимдә 152 кешегә 41 сирек ужым һәм 251 сирек яҙғы иген сәселгән. Картуф сәсеү әлегә таралмаған.
Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1859 йылда Әбдрәхим ауылындағы 46 йортонда 236 кеше, 1865 йылда 44 йортта 248, 1895 йылда — 62 йортта 376 кеше йәшәгән.
XIX быуат аҙағында Әбдрәхимдә 4 һуҡҡыс һәм 2 елгәргес булған. 29 йортта 147 ат, 106 һыйыр, 140 һарыҡ, 29 кәзә аҫырағандар. Ҡайһы бер хужалыҡтарҙа 11 умарта һәм 4 солоҡ булған.
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1906 йылда шулай уҡ бакалея кибете теркәлгән. 1920 йылда 98 йортта 567 кеше йәшәгән.
Әлеге ваҡытта Әбдрәхим ауылында Оло Ыҡтамаҡ башҡорт гимназияһының филиалы — Әбдрәхим төп мәктәбе, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.
Халҡы
Әбдрәхим ауылында башҡорттар йәшәй (2002).
Тирә-яҡ мөхит
Ер-һыу атамалары Тауҙар:
Урмандар:
Йылғалар:
Шишмәләр:
Ялан-бесәнлектәр:
Таусыҡтар, түбәләр:
Тәбиғәт һәйкәлдәре:
Ракша Юрий Михайлович
Ракша Юрий Михайлович (тыуған ваҡыттағы фамилияһы: Теребилов Юрий Мефодьевич; 2 декабрь 1937 йыл — 1 сентябрь 1980 йыл) — СССР рәссамы, кино рәссам-ҡуйыусыһы.
Биографияһы
Юрий Михайлович Ракша (Теребилов) Өфөлә эшсе ғаиләһендә тыуа. Әсәһе, Теребилова Зоя Дмитриевна (ҡыҙ фамилияһы — Треньхина; ҡартатаһы — казак Дмитрий Треньхин ), фанера комбинатында төрлө эштәрҙә эшләй. Атаһы, Мефодий Артемьевич Теребилов, сығышы менән Украинанан. Уның ғаиләһе, кулак мөһөрө тағылып, мәжбүри рәүештә Бәләбәйгә (Башҡорт АССР-ы) ҡыуыла. Унда ул Торгсинда һатып алыусы булып урынлаша. Ауылдар буйлап йөрөп, әйберҙәрҙе һәм аҙыҡ-түлекте алтынға һәм затлы әйберҙәргә алмаштыра. Ата-әсәләре Цэс тауы эргәһенә (Ш.Руставели урамы), яңы сәнәғәт зонаһы төҙөлөшө ҡыҙған ерҙә урынлаша. Мефодий Артемьевич улының тыуыу тураһында таныҡлығында атаһының исемен Михайлович тип яҙҙыра, сөнки уның үҙен гел Михаил тип атағандар. Юрийҙың һеңлеһе Валентинаны инде документ буйынса яҙҙыралар, һәм ул Мефодьевна була.
1939 йылда атаһын фин һуғышына алалар. Бөйөк Ватан һуғышы алдынан Мефодий Артемьевич ғаиләһен ун йылға ҡалдырып торорға мәжбүр була һәм Юраның баласағы атайһыҙ тиерлек үтә.
Юрий Өфөлә мәктәпкә уҡырға бара, йәй кәзәләр көтә.
Юрий ун йәштән алып рәссам В.Огородов етәкселегендә Калинин исемендәге мәҙәниәт йортоноң сәнғәт студияһында шөғөлләнә.
1950 йылда атаһы Сахалинда хеҙмәт иткән еренән Украинаға күсерелгәс, ғаиләһен дә шунда алып китә. Өфөгә өс йылдан һуң әйләнеп ҡайталар. 8-се синыфтан һуң Юра үҙаллы Мәскәүгә уҡырға юллана. Мәскәүҙә В. И. Суриков исемендәге институт янындағы урта һынлы сәнғәт мәктәбенә уҡырға инә. Мәктәпте көмөш миҙалға тамамлай.
1957—1963 йылдарҙа Юрий ВГИК-тың һынлы сәнғәт факультетында уҡый. Уҡыуҙы тамамлағандан һуң Мосфильмда рәссам -ҡуйыусы булып эшләй. Уҡыған саҡта, 1962 йылда Юрий сценарий факультеты студенты Ирина Евгеньевна Ракшаға өйләнә. Стипендиянан тыш йәшәргә аҡса булмағас, Мәскәү-Сортировочная станцияһында йөк тейәүсе булып эшләй.
Кинолағы беренсе эше — «Ваҡыт, алға!» (1965, А. Фрейдин менән берлектә), артабан ул 10-дан ашыу нәфис фильм биҙәй. Режиссерҙар М. А. Швейцер, Монахов, А. Куросава менән эшләй («Дерсу Узала»). Режиссер Лариса Шепитько менән рәссам-ҡуйыусы булараҡ «Күтәрелеү» фильмын төшөрә.
Юрий Ракша Алыҫ Көнсығыщ тайгаһында, нефтселәр майҙанында, геологтар эргәһендә, Байкал-Амур магистралендә сәйәхәт итә. Ул һыҙмалар, һүрәттәр эшләй, аҙаҡ, Мәскәүгә ҡайтҡас күргәндәрен төптән уйлап, әҫәрҙәрен яҙа («Киләсәк тураһында һөйләшеү» картинаһы (1979). Юрий Ракша ике йөҙҙән ашыу һынлы сәнғәт эштәре ижад итә, бик күп графика эштәре, фильмдарға йөҙләгән эскиздар эшләй, егермеләп китапты иллюстрациялай.
1980 йылда Мәскәүҙә киҫкен лейкоз формаһынан вафат була. Ваганьковский зыяратында ерләнә.