cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Башҡортостандың административ-территориаль бүленеш тарихы
XХ быуат башынан ХХI быуат башына саҡлы
Башҡорт АССР-ы барлыҡҡа килгәндән һуң, 1930 йылға саҡлы улус-кантон системаһы йәшәп килгән. Тәүҙәрәк автономиялы республика территорияһы 134 улустан торған 13 кантонға бүленгән булған: Арғаяш, Бөрйән-Түңгәүер, Ете ырыу, Дыуан, Ҡыпсаҡ, Көҙәй, Ҡошсо, Табын, Тамъян-Катай, Туҡ-Соран, Үҫәргән, Юрматы һәм Ялан кантоны. 1919 йылдың июнендә Ете ырыу һәм Ҡыпсаҡ кантондары Ҡыпсаҡ-Ете ырыу кантонына, ә шул йылдың сентябренән Дыуан һәм Ҡошсо кантондары — Дыуан-Ҡошсо кантонына берләшкән. 1921 йылдың ғинуарында республика составындағы 12-се кантон, Стәрлетамаҡ кантоны, барлыҡҡа килгән.
1922 йылда Башҡорт АССР-ы 296 улустан һәм 3698 ауыл советынан торған 8 кантонға (Арғаяш, Бәләбәй, Бөрө, Йылайыр, Мәсәғүт, Стәрлетамаҡ, Тамъян-Ҡатай һәм Өфө) бүленгән.
1930 йылдың 20 авгусында, Үҙәк Башҡарма Комитетының (ЦИК) ҡарарына ярашлы, административ-территориаль бүленештең район системаһы индерелгән, кантон системаһы юҡҡа сығарылған һәм 48 район барлыҡҡа килгән. Башҡорт АССР-ында 1930 йылда ойошторолған райондар: Әбйәлил, Арғаяш, Архангел, Асҡын, Байҡы, Баймаҡ-Таналыҡ (Баймаҡ), Баҡалы, Бәләбәй, Белорет, Бишбүләк, Бөрө, Благовещен районы, Бүздәк, Борай, Бөрйән, Үрге-Ҡыйғы (Ҡыйғы), Верхотор (Тор), Дәүләкән, Дыуан-Мәсетле (Мәсетле), Дыуан, Дүртөйлө, Ейәнсура, Йылайыр, Ҡалтасы, Ҡарағош, Ҡырмыҫҡалы, Ҡырғыҙ-Миәкә (Миәкә), Красноусольск, Ҡоншаҡ, Мәләүез, Мишкә, Мораҡ, Николо-Березовка, Яңы-Ҡарамалы (Ауырғазы), Петровский (Маҡар), Приютовский районы, Балтасы районы (Иҫке Балтасы), Иҫке-Балаҡатай (Балаҡатай), Иҫке-Күл (Нуриман), Стәрлетамаҡ, Топорнинский, Туймазы, Өфө, Учалы, Хәйбулла, Саҡмағош, Шишмә, Яңауыл.
1931 йылдың 6 мартында Ҡарағош районы Стәрлебаш районы тип үҙгәртелгән. 1932 йылдың 20 февралендә Асҡын, Байҡы, Николо-Березовка райондары юҡҡа сығарылған һәм Ҡариҙел районы барлыҡҡа килгән. Шул уҡ йылда Яңы-Ҡармалы һәм Дыуан һәм Дыуан-Мәсетле райондары Ауырғазы һәм Мәсетле тип үҙгәртелгән. Шулай уҡ 1930-сы йылдарҙың беренсе яртыһында Верхоторский һәм Приютовский райондары юҡҡа сығарылған һәм Ишембай районы.
1934 йылда Мораҡ районы Күгәрсен районы тип үҙгәртелгән. Бер йыл үтеүгә Әлшәй, Асҡын, Благовар, Быҙауъяҙы, Йәрмәкәй, Иглин, Илеш, Краснокама, Көйөргәҙе, Малаяҙ, Тәтешле, Фёдоровка, Шаран һәм Йомағужа райондары барлыҡҡа килгән. Арғаяш һәм Ҡонашаҡ райондары Силәбе өлкәһе составына бирелгән, улар территорияһында Арғаяш милли округы ойошторолған. Ейәнсура районының ҡайһы бер территориялары (шул иҫәптән административ үҙәге — Ейәнсура) ауылы Ырымбур өлкәһенә Ҡыуандыҡ районы, шулай уҡ Һараҡташ районы сифатында күсерелгән.
1935 йылдың 31 ғинуарында Бөтөн Рәсәй башҡарма комитеты Президиумы Башҡорт АССР-ының яңы район селтәрен раҫлай : 1) Әлшәй, 2) Асҡын, 3) Благовар, 4) Быҙауъяҙы районы, 5) Йәрмәкәй, 6) Иглин, 7) Илеш, 8) Краснокама, 9) Көйөргәҙе, 10) Малаяҙ, 11) Тәтешле, 12) Федоровка, 13) Шаран, 14) Йомағужа районы, 15) Әбйәлил, 16) Архангел, 17) Ауырғазы, 18) Баймаҡ, 19) Баҡалы, 20) Балтач, 21) Бәләбәй, 22) Балаҡатай, 23) Белорет, 24) Бишбүләк, 25) Бөрө, 26) Благовещен 27) Бүздәк, 28) Борай, 29) Бөрйән, 30) Дәүләкән, 31) Дыуан, 32) Дүртөйлө, 33) Йылайыр, 34) Ейәнсура, 35) Ҡалтасы, 36) Ҡариҙел, 37) Ҡырмыҫҡалы, 38) Ҡыйғы, 39) Красноусол, 40) Күгәрсен, 41) Маҡар, 42) Мәләүез, 43) Мәсетле, 44) Мишкә, 45) Миәкә, 46) Нуриман, 47) Стәрлебаш, 48) Стәрлетамаҡ, 49) Топорнин, 50) Туймазы, 51) Учалы, 52) Өфө, 53) Хәйбулла, 54) Саҡмағош, 55) Шишмә, 56) Яңауыл.
1937 йылда Байҡыбаш, Воскресенский районы, Ҡандра, Матрай һәм Покровка райондары булдырылған. Шул уҡ йылда Топорнин районының атамаһы Кушнаренко тип үҙгәртелгән. Ике йылдан Оло Тәләк районы барлыҡҡа килгән. Райондар һаны 63-кә еткән. 1940 йылда Ишембай районы (1937–1940) юҡҡа сығарылған, Красноусол районы Ғафури районы тип үҙгәртелгән, ә тағы ла бер йылдан Малаяҙ районы Салауат районы тип үҙгәртелгән. 1946 йылда Абзан районы барлыҡҡа килгән.
1952 йылдың 29 майында Башҡорт АССР-ы 2 өлкәгә бүленгән: Стәрлетамаҡ һәм Өфө. 1953 йылдың 30 апрелендә был өлкәләр бөтөрөлгән.
1950-се йылдарҙың уртаһынан райондарҙы аҡрынлап эреләтеү башланған. Шулай итеп, 1956 йылда Абзан, Байҡыбаш, Быҙауъяҙы, Воскресенский, Ҡандра, Матрай һәм Оло Тәләк райондары, 1963 йылда — Әбйәлил, Архангел, Асҡын, Ауырғазы, Баҡалы, Балтач, Бишбүләк, Благовар, Благовещен, Бүздәк, Бөрйән, Ғафури, Дәүләкән, Дыуан, Дүртөйлө, Йәрмәкәй, Йылайыр, Иглин, Ҡалтасы, Ҡыйғы, Краснокама, Күгәрсен, Кушнаренко, Көйөргәҙе, Маҡар, Мәсетле, Мишкә, Миәкә, Нуриман, Покровка, Стәрлебаш, Тәтешле, Учалы, Фёдоровка, Шаран һәм Йомағужа райондары юҡҡа сығарылған. Шул уҡ дәүерҙә Нуриман сәнәғәт районы барлыҡҡа килгән.
1964 йылдан райондар һаны арттырыла башлаған. Тәүҙә Баҡалы, Иглин, Ҡалтасы һәм Стәрлебаш райондары барлыҡҡа килгән. 1965 йылдың ғинуарында Әбйәлил, Асҡын, Ауырғазы, Бишбүләк, Благовещен районы, Ғафури, Дәүләкән, Дүртөйлө, Ишембай, Ҡыйғы, Күгәрсен, Күмертау районы, Кушнаренко, Мәсетле, Мишкә районы, Миәкә һәм Учалы райондары ойошторолған. Нуриман сәнәғәт районы бөтөрөлгән. Иглин районы Нуриман районы тип үҙгәртелгән. 1965 йыл һуңында — 1966 йыл башында Архангел, Балтасы районы, Благовар, Бүздәк, Бөрйән, Дыуан, Йәрмәкәй, Йылайыр, Иглин, Тәтешле һәм Шаран райондары барлыҡҡа килгән.
1972 йылда Краснокама районы барлыҡҡа килгән.
1992 йылда Күмертау районы Көйөргәҙе тип үҙгәртелгән.
Сабаил һарайы
Төрлө легендалар менән уратып алынған был һарай һуңғы ваҡыттарға ҡәҙәр тулыһынса һыу аҫтында килеш ҡала килә һәм ярҙан ни бары 350 метр алыҫлыҡта ғына урынлашҡан була. 1939 йылда үткәрелгән археологик экспедиция рельефлы һүрәттәре булған 70-кә 25-50 сантиметрҙағы дүрткел формалы таш яҫмаларға юлыға.
Һарай архитектор Зәйнәддин ибн Абу Рәшид Ширвани прокты буйынса төҙөлә. Ҡоролманың планы төньяҡтан көньяҡҡа артыҡ ныҡ һуҙылып, дөрөҫ булмаған дүртмөйөш формаһында һәм уның оҙонлоғо 180 метрға, ә киңлеге 40 метрға етә. Был форма утрауауҙың диңгеҙ һыуы өҫтөнән ҡалҡып торған тышҡы һыҙатына тура килә, әлеге ҡоролманың нигеҙе тулыһынса ошо сығып торған өлөштә урынлашҡан. Һарайҙың диуарҙары ҡәлғә менән уратып алынған була. Диуарҙың ҡалынлығы 1,5-2 метр һәм 15 манараһы бар, шуларҙың 3-һе түңәрәк формала булһа, ҡалған 12-һе ярымтүңәрәк формаһында.
Джованни Пьерлуиджи Палестрина
Джованни Пьерлуиджи да Палестрина (Giovanni Pierluigi da Palestrina; 17 декабрь 1525 йыл йәки 1526 йыл — 2 февраль 1594 йыл, Рим) — Италия композиторы, Ренессанс дәүеренең иң ҙур полифонисы. Рим музыкаһы мәктәбенең күренекле вәкиле.
Биографияһы
Палестринаның тыуыу датаһы һәм тыуған урыны аныҡ билдәле түгел. Гроувтың музыка һүҙлегенә ярашлы (2001), Джованни Пьерлуиджи да Палестринаның 1525 йылдың 3 феврале һәм 1526 йылдың 2 феврале араһында, (Рим ҡалаһы янындағы) Палестрина ҡаласығында тыуыуы ихтимал. Һаҡланып ҡалған хаттарҙа ул Джованни Петралойзио тип ҡул ҡуйһа ла уның исеме ҡала атамаһынан килеп сыҡҡан тип иҫәпләнә. Бала саҡтан уҡ Палестрина сиркәүҙең малайҙар хорында йырлай башлай. Ул башта тыуған ҡалаһындағы хорҙа, ә 1537—40 йылдарҙа Рим ҡалаһының Санта-Мария-Маджоре сиркәүендә йырлай. Буласаҡ композитор 1544-49 йылдарҙа Палестрина ҡалаһындағы Изге Агапита сиркәүендә органсы һәм капельмейстер булып хеҙмәт итә. Шунда уҡ 1547 йылда Палестрина Лукреция Гориға өйләнә.
Үҙенең беренсе оло таянысы итеп Палестрина Юлий III папаһы йөҙөндә таба, һәм 1551 йылдан уның карьераһы Рим менән бәйле була. Папа Юлий Өсөнсөгә Палестрина дүрт тауышлы мессаларҙың 1554 йыйынтығын, үҙенең беренсе баҫтырып сығарылған әҫәрен бағышлай. 1551 йылдың сентябрендә Палестрина Изге Петр соборындағы Юлий капеллаһына йыр уҡытыусыһы һәм малайҙар хоры еткәсеһе вазифаһына саҡырыла. 1555 йылдың ғинуар айында Палестрина иң абруйлы Сикстин капеллаһының йырсыһы була, шул уҡ ваҡытта ул ғәҙәти булған ҡәтғи имтихандан азат ителә, (целибат ҡануны талап итеүе буйынса, уның ҡатыны һәм балалары булыуына ла иғтибар итмәйҙәр).
1555 йылда Юлий Өсөнсөнө алмаштырған папа Марцелл II әле үҙе кардинал ғына булған сағында уҡ Палестринаға булышлыҡ иткән була. Марцелл II Ватиканды айҙан әҙерәк етәкләһә лә, уның исеме менән Палестринаның иң билдәле әҫәре — «Месса папы Марчелло» тип аталған әҫәре бәйле була. Марцелл II алмашҡа килеүсе, үҙенең консерватизмы менән билдәле булған папа Павел IV, Сикстин капеллаһы йырсыларынан целибатҡа буйһоноуҙы талап итә, һәм 1555 йылдың сентябрендә Палестрина урынын юғалта, уға күп булмаған пенсия тәғәйенләйҙәр. 1555 йылдың октябрендә инде Палестрина Лютеран базиликаһының епископ сиркәүендә капельмейстер булып тәғәйенләнә һәи ошо вазифала 1560 йылға тиклем ҡала. 1561-65 йылдарҙа Палестрина Санта-Мария-Маджоре сиркәүе эргәһендәге йырсылар мәктәбе етәксеһе була, 1567-71 йылдарҙа Тиволиҙа кардинал Ипполит д’Эстеның йорт капеллаһын етәкләй. 1571 йылда папа Пий V янында, үҙенең коллегаһы һәм синыфташы Джованни Анимуччиҙың вафатынан һуң, Палестрина Сикстин капеллаһының капельмейстеры булып китә һәм был вазифаны 1586 йылға тиклем биләй; шунан һуң үҙенең вафатына тиклем Сикстин капеллаһында композитор бурыстарын башҡара һәм бер үк ваҡытта капеллаларҙың капельмейстер урынын биләй.
1594 йылдың 2 февралендә Палестрина үҙенең йортонда вафат була һәм шул уҡ көндә Изге Петр соборындағы Яңы капеллала хөрмәтләп ерләнә. Уның ҡәбер ташындағы композитор тураһындағы тасуирламаһында бөтә донъяла таралыу алған «музыка кенәзе» тигән һүҙҙәр яҙылған. 1615 йылда соборҙы реконструкциялау ваҡытында Cappella Nova һүтелә, һәм Палестрина саркофагы (шулай уҡ беренсе ҡатыны Лукреция, ике улы һәм башҡа туғандарының ерләнгән урыны) юғала.
Композитор Джованни Пьерлуиджи да Палестринаның үҙе тере сағындағы данын күп факттар дәлилләй. 1565 йылда уҡ Ватикан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн уны папа Пий IV (папа композиторы)modulator pontificus тигән хөрмәтле исем менән бүләкләй, ә композиторҙың ғүмере аҙағында, 1592 йылда Палестрина хөрмәтенә маҡтау һүҙҙәре менән «Sacra omnium solemnitatum psalmodia vespertina» мотеттар йыйынтығы баҫылып сыға. Йыйынтыҡтың авторҙары араһында Дж. Азола, И. Баккузи, Дж. Кроче, Дж. Дж. Гастольди, П. Понтио, К. Порта, Л. Леони була. Палестрина вафат булғандан һуң, 1613 йылда, Пьетро Чероне уның музыкаһын уға замандаш булған композиторҙарҙың музыкаһынан өҫтөн ҡуя.
Ижады
Палестрина тик вокал һәм күп тауышлы музыка тиерлек яҙа, күберәк мессалар (һәм башҡа сиркәү полифония жанрҙарының), мотеттар һәм «дини» мадригалдар (madrigali spirituali) авторы булараҡ билдәле.
Башҡортостан (сауҙа үҙәге)
«Башҡортостан» сауҙа үҙәге Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы Өфөлә урынлашҡан. 1987 йылдың 31 октябрендә асылған.
Джованни Пьерлуиджи Палестрина
Ижады
Палестринаның (донъяуи) мадригалдарға мөнәсәбәте серле ҡала: 1584 йылғы «Canticum canticorum» мотеттар йыйынтығы инешендә ул музыкаға донъяуи текстарҙы һалыуға ҡаршы сыҡһа ла, ике йылдан һуң уның донъяуи мадригалдарының икенсе томы сыға (беренсе томы 1555 йылда донъя күрә). Палестринаның дини мадригалдары (башлыса биш тауышҡа) ике йыйынтыҡ төрөндә баҫылып сыға. Иң билдәле мадригалдары иҫәбенә биш тауышлылары «Io son ferito» (1561) һәм «Vestiva i colli» (1566) инә. Икенсеһенең популярлығы тураһында күп һанлы эшкәртеүҙәр һәм XVI—XVII быуаттарҙағы лютня, клавир һәм башҡа ҡоралдар өсөн вариациялар һөйләй.
Башҡортостан (сауҙа үҙәге)
Тарих
1979 йылда нигеҙ һалына. 1987 йылда файҙаланыуға тапшырыла һәм 31 октябрендә асылған. 1994 йылда Башҡортостан сауҙа үҙәге хәҙерге статусын ала.
Джованни Пьерлуиджи Палестрина
Ижады
1560 йылда Палестрина Пасха алдынан һуңғы аҙнаға тап килгән ипроперийҙары, антифондары һәм респонсориялары менән бөтә иғтибарҙы үҙенә йәлеп итә. Уларҙың ябай, матур музыкаһы ҙур йоғонто яһай һәм сиркәү музыкаһында үҙгәрештәр индереүҙе кәрәк тип иҫәпләгән Тридент соборы Палестринаға һынау өсөн месса яҙырға мөрәжәғәт итә, ул сиркәү ғибәҙәтендә күп тауышлы музыканың мөмкинлеген раҫлар ине. Палестрина һәр береһе алты тауышҡа булған өс месса яҙа. Өсөһө лә иҫ киткес сифатҡа эйә була, әммә иң попруляр месса булып папа Марцелл II иҫтәлегенә яҙылған месса тора, ул шулай уҡ «Мессы папы Марцелла» исеме менән билдәле була (башҡа исеме — «Месса папы Марчелло», 1562 й. тирәһе).
Джованни Пьерлуиджи да Палестринаның мессалары ваҡыт үтеү менән уның композиция стиленең үҙгәреүен күрһәтә. Уның Sine nomine мессаһы менән Иоганн Себастьян Бах ҡыҙыҡһына, ул уны өйрәнә һәм үҙенең месса си минорын яҙғанда ҡуллана. Палестринаның күп мессалары 1554—1601 йылдар дауамында ун өс томда баҫылып сыға, һуңғы ете томы уның вафатынан һуң баҫыла.
Башҡортостан (сауҙа үҙәге)
Йүнәлеше
Составы: 2 универсаль магазин, йәмәғәт туҡланыуы комбинаты (ресторан, кафе, бар, ашхана); 4 мең берәмектән ашыу сауҙа-технологик һәм һыуытыу ҡорамалы, 1000 еңел автомобилгә автотуҡталҡаһы бар. 2010 йылда 400‑ҙән ашыу кеше эшләгән. «Башҡортостан» хеҙмәттәре менән көн һайын 10—20 мең кеше файҙалана.
Джованни Пьерлуиджи Палестрина
Ижады
Джованни Пьерлуиджи да Палестринаның полифоник музыкаһының айырым һыҙаты — авторҙың аңлайышлылыҡҡа, тәбиғилеккә һәм тасуирлыҡҡа өлгәшеүе һәм шул уҡ ваҡытта ысын ғибәҙәт кәйефен булдыра алыуы. Палестрина тексҡа ҙур иғтибар бирә, уның дөрөҫ йырланышы тураһында хәстәр итә.
Үҙенең ижадында Палестрина үҙе эшләгән билдәле ҡағиҙәләргә буйһона. Уларҙы түбәндәгесә әйтеп бирәргә мөмкин:
Тик һуңғы ваҡытта ғына, элек билдәле булмаған йәки онотолған Яңырыу осоро музыка әҫәрҙәренең табылыуы һәм баҫылып сығыуы арҡаһында, Палестринаның ижадын тарихи контекста тейешле баһалау мөмкин була. Ул музыкала һуңғы Ренессанстың үҙенсәлекле һәм лайыҡлы вәкиле булһа ла, башҡа эшмәкәрҙәр уға ҡарағанда (миҫалға, Орландо ди Лассо йәки Уильям Бёрд), тикшеренеүселәр фекеренсә, үҙҙәренең ижадында күп яҡлыраҡ була. Хәйер, XX быуат һәм XXI быуат ғалимдары, үҙҙәренең эштәрендә Джованни Пьерлуиджи да Палестрина замандаштарының шулай уҡ музыканы ижад итеүҙә үҙ шәхси манераларының булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алһалар ҙа, уның тураһында талантлы композитор тигән фекерҙе хуплай.
Палестрина стилендә музыканы Рим мәктәбе композиторҙары, Палестринаның уҡыусылары Джованни Нанино, Руджеро Джованелли, Арканджело Кривелли, Теофило Гаргари, Франческо Сориано һәм Грегорио Аллегри яҙыуын дауам итә. Палестринаның уҡыусылары булып шулай уҡ Сальваторе Сакко, һәм Латеранда San Giovanni сиркәүе янында капельмейстер булған Джованни Драгони тора.
Автор стиленең үҙенсәлектәре
Палестрина әҫәрҙәрендә ижад иткән образдарының һәм тематикаһының бөтөнлөгөнә өлгәшеү өсөн (бигерәк тә ҙур күләмле әҫәрҙәрендә) һәм музыка өлөштәренең интонацион бәйләнешлеген формалаштырыу өсөн, беренсенән, теге йәки был композиция мөмкинлектәрен файҙаланһа, икенсенән, техник алымдарҙың комплекслы берлеген булдыра. Һөҙөмтәлә композитор полифония техникаһын барлыҡ музыка жанрҙарында ла бик уңышлы ҡуллана; белгестәр әйтеүенсә, был техника ҡолаҡты ярып бармай, ә киреһенсә, эстетик ыңғай эмоциялар тыуҙыра.
Палестрина ижадында каноник мссалар бик күп(«Ad coenam Agni providi», йәки[Missa ad fugam], «Repleatur os meum» һәм исемһеҙ месса (Missa sine nomine).
Палестрина менән бәйле Нидерланд полифония мәктәбе үҙ тормошонда һәр саҡ модаллекте еңергә ынтыла. Полифония саф көйөнсә композиторҙар әҫәрҙәрендә күп күҙәтелмәй, сөнки ладтар модаль системаһы григориан монодияһы менән ныҡ бәйле булған була. Шунлыҡтан классик сиркәү ладтарының үҫешә барыуы композиторҙарҙың эстетик маҡсаттарына яуап бирмәй, сөнки горизонталь мелодия һыҙыҡтары (минор) менән бер рәттән вертикаль һыҙыҡтар ҙа (мажор) үҙенең кәрәклеген һиҙҙерә. Палестрина классик сиркәү ладтары менән генә музыка ижад итеүгә ҡаршы тора, ләкин тулыһынса мажор-минор ладтар системаһына күсмәй ҡала.
Палестрина үҙ әҫәрҙәрендә специфик контрастарҙы имитация-полифоник һәм аккорд элементтары ярҙамында ижадына индергән. Композитор, ошо алымды ҡулланып, контрастарҙы тәрәнерәк күрһәтә алған. Композиторҙың контрастарҙы ҡулланыуы Палестрина ижадының художество-эстетик әһәмиәтен арттырып тора.[17].
Әсәлек миҙалы
Әсәлек миҙалы 1944 йылдың 8 июлендә СССР Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы булдырыла. Миҙалдың ике дәрәжәһе бар. II дәрәжә Әсәлек миҙалы менән биш бала тыуҙырған һәм тәрбиәләгән әсәләр бүләкләнә; I дәрәжә Әсәлек миҙалы менән алты бала тыуҙырған һәм тәрбиәләгән әсәләр бүләкләнә.
Миҙал рәссам Н. Н. Жуковтың проекты буйынса башҡарыла.
Тасуирламаһы
Миҙалдың формаһы — теүәл түңәрәк, диаметры — 29 мм. Миҙалдың алғы яғында әсәнең һәм баланың профилле билгә тиклемге һүрәте. Миҙалдың үрге һул яғында — таралған нурҙар менән ҡабарынҡы йондоҙ. Миҙалдың әйләнеше буйлап тар ғына лавр тажы. Миҙалдың аҫҡы өлөшөндә — «СССР» яҙыулы таҫма. Миҙалдағы бөтә һүрәттәр һәм яҙыуҙар ҡабарынҡы эшләнгән. Артҡы яғында уртала ураҡ һәм сүкеш һүрәте, өҫкө яҡта түңәрәк буйлап — «Медаль» һүҙе һәм аҫҡы өлөшөндә түңәрәк буйлап — «материнства» һүҙе. I дәрәжә миҙал 925 келәймәле көмөштән яһалған унда көмөш күләме — 16,60 г. Ҡалыпһыҙ беренсе дәрәжә миҙалдың ауырлығы — 17,453±0,62. II дәрәжә миҙалы бронзанан (аҡ ҡурған ҡушылған баҡыр иретмәһе) эшләнгән.
Миҙал тураһында Положение
Әсәлек миҙалы менәнбиш һәм алты бала тыуҙырған һәм тәрбиәләгән әсәләр бүләкләнә.
Әсәлек миҙалы менән бүләкләү союздаш һәм автономиялы республикаларҙың Юғары Советтары Президиумдары указдарына ярашлы СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы исеменән бирелә.
Әсәлек миҙалы ике дәрәжәнән тора:
I дәрәжә миҙалдың юғары дәрәжәһе була.
I һәм II дәрәжә Әсәлек миҙалы күкрәктең һуң яғында йөрөтөлә һәм, бүләкләнеүсенең башҡа ордендары һәм миҙалдары булған осраҡта, уларҙың янында йәки уларҙан аҫтараҡ урынлаштырыла.
Әсәлек миҙалы (танытмаһы менән бергә) әсә вафат булған осраҡта ғаиләлә иҫтәлек булараҡ ҡалдырыла.
Үҙәк Ютландия
Үҙәк Ютландия (Midtjylland, Central Jutland) — Данияның административ өлкәһе. Ютландия ярымутрауы үҙәгендә урынлаша.
19 муниципалитеттарҙан (коммуналарҙан) тора. 2007 йылдың 1 ғинуарында муниципаль реформа буйынса төҙөлгән. Әлеге реформа буйынса традицион административ берәмектәр — «амттар» биш ҙур өлкәләргә алыштырылды.
Элекке Рингкёбинг, Орхус, Роскилле амттары биләмәләрендә урынлашҡан.
Элекке тарихи Остюланд (Østjylland, East Jutland), Мидьюланд (Midtjylland, Central Jutland), Вестюланд (Vestjylland, West Jutland, Hardsyssel) тарихи биләмәләрендә урынлашҡан.
Есанки-Се
Есанки-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға 3-сө Есан-То күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ценс
Ценс (Zens) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан. 2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 293 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,13 км2. Диңгеҙ кимәленән 84 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39221 һәм автомобиль коды — SBK.
6 ноябрь
6 ноябрь — григориан стиле буйынса йылдың 310-сы көнө (кәбисә йылында 311-се). Йыл аҙағына тиклем 55 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Төбәк байрамдары
}}
Лапа (Ежуга ҡушылдығы)
Лапа — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ежуга йылғаһының уң ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Байым (Стәрлебаш районы)
Байым (Баимово) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 62 кеше. Почта индексы — 453171, ОКАТО коды — 80248840002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауыл тарихы
Байым ауылы 1834—1859 йылдар араһында барлыҡҡа килгән. VIII ревизияла уның барлығы теркәлмәгән. Әммә һуңғы ревизияла 38 ихатала 200 кеше иҫәптә булғанлығы күренә. 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙа 256 кеше һәм 66 йорт хужалығы күрһәтелгән. 20 хужалыҡтан торған Байым ҡасабаһы булған. Ауылдың исеме йортауай старшина Байым Бикҡужиндан килә.
Аҡай (исем)
Аҡай — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла киң ҡулланыла
Билдәле кешеләр
Аҡай Нусупбек улы Нусепбеков (9 декабрь 1909 — 28 июль 1983) — тарих фәндәр докторы (1961), профессор (1963), Ҡазаҡ ССР-ы Фәндәр академияһы академигы (1967), Ҡазаҡ ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1971), Ҡазаҡ ССР-ының Дәүләт премияһы лауреаты (1982)
Акай Курбан улы Мортазаев (1961 й. тыуған) — магнетизм, хисаплау физикаһы, фаза һәм киҫкен күренештәр физикаһы өлкәһендәге белгес, РФА-ның мөхбир ағзаһы (2008), физика-математика фәндәре докторы, профессор.
Онғарбаев Аҡай Онғарбай улы 1909 — 1974 — совет партия һәм сәйәси эшмәкәр. 1943 — 1955 йылдарҙа Ҡаҙаҡ ССР-ының Дәүләт контроле наркомы (1946 йылдан министры). РКП (б) ағзаһы.
Фамилия
Аҡаев Асҡар Аҡаевич (Ҡырғыҙ ССР-ы, Фрунзе (Чүй) өлкәһе, Ҡыҙыл-Байраҡ ауылы) — совет һәм ҡырғыҙ дәүләт, сәйәси һәм фәнни эшмәкәре.
Аҡаев Әбүсуфьян Акай-Ҡадир улы (1872 — 1931 йылдарҙа йәшәгән). Түбәнге Казанище ауылында тыуған (Дағстан өлкәһе Буйнак районы) — ғалим, дин әһеле, шағир, нәшерсе һәм Буйнаҡтағы беренсе ислам типографияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
Аҡаева Майрам Дөйшән ҡыҙы —  Ҡырғыҙ Республикаһы тәүге Президенты Асҡар Аҡаевтың ҡатыны. Ҡырғыҙстанда 1990 йылдан алып 2005 йылға тиклем беренсе ҡатын-ҡыҙ.
Сезги ́Сена Аҡай (31 октябрь, 1995 йыл, Истанбул, Төркиә) — төрөк актрисаһы һәм моделе, «2012 йылғы иң яҡшы модель» титулын йөрөтә.
Ауылдар
Акаево — Рәсәйҙең Түбәнге Новгород өлкәһе Починкин районындағы ауыл. Пеля-Хованский ауыл Советы составына инә.
Аҡай - Рәсәй, Рязань өлкәһе һәм Мордовия сигендәге ташландыҡ хәлендәге ауыл https://62info.ru/history/node/10735
Еси-Яха
Еси-Яха (И-Яха) — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Новый (Йәрмәкәй районы)
Новый (Новый) — Башҡортостандың Йәрмәкәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 313 кеше. Почта индексы — 452189, ОКАТО коды — 80225802005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сечь уҡсылары
Сечь уҡсылары (Січові Cтрільці) ― Украина Халыҡ Республикаһы армияһының тәүге регуляр хәрби частарының береһе. Подразделение 1917 йылдан 1919 йылға ҡәҙәр булған һәм Австро-Венгрия армияһының украин һалдаттарынан, төбәк халыҡ вәкилдәренән һәм Австро-Венгрия армияһы Украин сечь уҡсыларының элекке командирҙарынан торған.
Беренсе курень Киевта 1917 йылдың 13 ноябрендә ойошторола, уның менән командованиены үҙенең штаб начальнигы Андрей Мельник менән бергә полковник Евгений Коновалец ала. Сечь уҡсылары составына бер үк ваҡытта 25 меңгә яҡын һалдат керә. Ғәскәрҙәр төркөмөнә артиллерия, кавалерия, разведка һәм пулемёт подразделениелары инә.
Сечь уҡсылары баш ҡалала большевистик ихтилалға ҡаршы Украина Халыҡ Республикаһының хөкүмәтен яҡлай, ә һуңыраҡ 1918 йылда Украинала һөжүмгә күскән Ҡыҙыл Армияның регуляр көстәренә ҡаршы һуғыша. 1918 йылдың мартында Киевты ҡыҙылдарҙан азат иткәндән һуң, Сечь уҡсылары баш ҡалала хөкүмәт биналарын һаҡлайҙар һәм ҡалала тәртип тоталар. Ғәскәрҙәр төркөмө киңәйтелә: уға ике пехота отряды, кавалерия часы һәм артиллерия батареяһы керә.
Павел Скоропадский етәкселегендәге Икенсе Гетманат режимы иғлан ителгәс, Сечь уҡсылары яңы хөкүмәткә хеҙмәт итергә баш тарта һәм уларҙы гетманды яҡлап сыҡҡан немец ғәскәрҙәре ҡоралһыҙландыра. Уҡсылар отрядынан һалдаттар башҡа көстәргә, айырым әйткәндә Пётр Болбочан командалығындағы 2-се Запорожье полкына ҡушыла. 1918 йылдың авгусында Скоропадский Белая Церковь ҡалаһында отрядтың өлөшләтә яңынан ойошторорға рөхсәт бирә. Яңы подразделение 1200 кешенән тора һәм пехота полкына, артиллерия батареяһына һәм инженер часына бүленә. Белая Церковь ҡалаһында Сечь уҡсылары гетман Скоропадскийға ҡаршы ихтилал күтәрә, уларҙың сафы арта бара һәм 1918 йылдың ноябрендә 11 мең кешегә барып етә. Бынан һуң ике башҡа дивизия (Днепр һәм Ҡара диңгеҙ) берләшмә составына инә. 1918 йылдың аҙағында новобранецтар менән бергә уҡсыларҙың сафы 25 меңгә барып етә. Уҡсылар Симон Петлюра етәкселегендәге Директория режимы барлыҡҡа килеүендә хәл иткес рол уйнай. Декабрҙә уларҙың отрядтары Киевты баҫып ала һәм аҙаҡ бәләкәйерәк формированиеларға бүленә.
Уҡсылар подразделениелары Украинала һөжүмгә күскән большевиктар армияһына ҡаршы һуғышын дауам итә. Киевты ҡыҙылдар йәнә яулап алғас, Директория хөкүмәте менән бергә уҡсылар баш ҡаланан ҡасалар. Уҡсылар шулай уҡ генерал А. И. Деникин етәкселегендәге Аҡтар хәрәкәте ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша. 1919 йылда подразделениелар алыштарҙа, ә һуңыраҡ сабыртмалы тифтан ҙур юғалтыуҙар кисерә. 1919 йылдың 6 декабрендә уҡсылар тулыһынса демобилизациялана. Ҡайһы бер элекке һалдаттары Польша армияһына алына, башҡалары Украиналағы башҡа бәләкәй отрядтар составына һуғышыуын дауам итә.
Ильяк
Ильяк — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Панковский Пасал ҡылымығының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 78 км.
Короча (Нежеголя ҡушылдығы)
Короча (Корочка, Кароча) — Рәсәй йылғаһы. Белгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №1080 Нежеголь йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 91 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Донец (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Северский Донец (һыу бассейнының Рәсәй бүлеге), йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ильяк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лапиха
Лапиха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шильмуша йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Золотанка
Оло Золотанка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Улс йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иртәнге аш
Иртәнге аш — көн эсендәге беренсе аҙыҡ ҡабул итеү, ҡағиҙә булараҡ, таң атҡандан төшкә тиклем үтә. Туҡланыу буйынса ҡайһы бер белгестәр, иртәнге аш — иң мөһиме, уны үткәреү һимереүгә, шәкәр диабеты, йөрәк өйәнәгенә килтерергә мөмкин тип фаразлай.
Иртәнге аш йолалары
Төрлө илдәрҙә иртәнге аштың үҙ йолалары бар:
Европала иртәнге аш
Европала иртәнге ашты әҙерләү Урта диңгеҙ йолаларына барып тоташа. Мотлаҡ рәүештә эҫе эсемлектәр (алкоголһеҙ) һәм ондан бешерелгән ашамлыҡ ҡуялар. Эсемлектәрҙән һөткә өҫтөнлөк бирелә.
Инглиздәрҙә иртәнге аш
Бөйөк Британияла иртәнсәк бекон, бәшмәк, помидор, икмәк менән ҡурылған йомортҡа һәм пудинг ашайҙар. Әммә хәҙерге ваҡытта классик инглиз иртәнге ашын тик ял көндәрендә йә байрамдарҙа ғына ашай алалар.
Һиндтарҙа иртәнге аш
Һинд аш-һыуында ноҡот һәм йәшелсәләрҙән әҙерләнгән сабджи ризығына өҫтөнлөк бирелә, уға карри тәмләткестәр ҡатнашмаһы ла ҡушыла.
Ҡытайҙарҙа иртәнге аш
Ҡытайҙа иртәнге ашҡа еңел ризыҡтар, эсемлектәрҙән пуэр исемле сәй ҡуйыла. Сынаяҡ аҫтына ҙур булмаған өлөштәр менән еләк-емеш, йәшелсә, диңгеҙ продукттары һалына.
Рус иртәнге ашы
Урыҫтарҙа иртәнге ашты әҙерләү күп ваҡытты алмай. Өҫтәлгә майлы бутҡа, эремсек, сыр, ҡоймаҡ ҡуялар, ҡыҙҙырылған йомортҡа, омлет та булыуы мөмкин. Ғәҙәти эсемлектәрҙән — ҡара сәй, кәһүә, десертҡа бал, ҡайнатма, ҡуйыртылған һөт, ҡаймаҡ, печенье ашайҙар. Йәйге осорҙа шулай уҡ емеш-еләк тә өҫтәлә: алма, армыт, ҡауын һәм ҡарбуз, ҡурай еләге, ер еләге һәм башҡалар.
Башҡорттарҙа иртәнге аш
Башҡорттар ғәҙәттә иртәнсәк мотлаҡ һөтлө ҡара сәй эсеп, эремсек, бал, төрлө ҡайнатмалар, ҡорот, талҡан ҡушып ашарға мөмкин.
Круглова Зинаида Михайловна
Круглова Зинаида Михайловна (26 октябрь 1923 йыл — 1995 йыл) — СССР-ҙың дәүләт һәм партия органдары эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1974—1975 йылдарҙа СССР-ҙың мәҙәниәт министры урынбаҫары. 1944 йылдан КПСС, 1976—1989 йылдарҙа КПСС Үҙәк Комитеты, 1966—1976 йылдарҙа КПСС-тың Үҙәк ревизия комиссияһы ағзаһы. Могилев өлкәһенән СССР Юғары Советы депутаты (1974—1989).
Биографияһы
Зинаида Михайловна Круглова 1923 йылдың 26 октябрендә Петроград ҡалаһында тыуған. Урыҫ.
1942—1945 йылдарҙа Ҡыҙыл Армияла, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
1951 йылда Ленинград авиация приборҙары эшләү институтын (хәҙер — ГУАП) тамамлай.
1951—1954 йылдарҙа — уҡытыусы эшендә була.
1954 йылдан — Ленинградта партия эшендә була, атап әйткәндә, КПСС-тың ҡалалағы Мәскәү район комитеты секретары һәм КПСС-тың Ленинград ҡалаһы Фрунзе район комитетының беренсе секретары (1960—1963).
1963 −1968 йылдарҙа — КПСС-тың Ленинград ҡала комитеты секретары.
1966—1976 йылдарҙа КПСС Үҙәк ревизия комиссияһы ағзаһы була.
1968—1974 йылдарҙа — КПСС-тың Ленинград өлкә комитеты секретары.
1974—1975 йылдарҙа — СССР мәҙәниәт министры урынбаҫары.
1975—1987 йылдарҙа — СССР-ҙың сит илдәр менән дуҫлыҡ һәм мәҙәни бәйләнештәр йәмғиәттәре Союзы президиумы рәйесе.
1976—1989 йылдарҙа — КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы.
1987 йылдан хаҡлы ялда.
Оло Кызья
Оло Кызья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Молмыс йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әминев Ибраһим Садиҡ улы
Әминев Ибраһим Садиҡ улы (Аминев Ибрагим Садыкович; 1901 йыл — ?) — 16-сы гвардия дивизияһының штаб идаралығының комендант взводында хеҙмәт итә, гвардия ҡыҙылармеецы.
Биографияһы
Ибраһим Садиҡ улы Әминев 1901 йылда Ырымбур губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Өршәк-мең улусы (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы) Уҫман ауылында тыуған.
1941 йылдың 24 декабрендә Ауырғазы район хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.
16-сы гвардия дивизияһының штаб идаралығының комендант взводында повозочный булып хеҙмәт итә,
— тип яҙылған уның батырлығы тураһында.
1945 йылдың 15 апреленән 3 майына тиклем Берлинға һөжүм итеү операцияһы барышында, Науен ҡалаһы янынан үткәндә дошман бомбаға тотҡан шарттарҙа ла аттарын һәм бричкаһын һаҡлап ҡала. 1945 йылда демобилизациялана.
Хәтер
Әминев Ибраһим Садиҡ улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ның Ауырғазы районы Усман ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Шпайер
Шпайер (шулай уҡ Шпейер; Speyer, пфальц. Schbaija ) — Германияла, Рейнланд-Пфальц ерендәге ҡала.
Рейн йылғаһы буйында урынлашҡан (Рейн-Неккар төбәгендә). Халҡы яҡынса 50 мең кеше тәшкил итә.
Исеме
Урта быуатта Шпайер  бик мөһим була.
Географияһы
Шпайер Үрге Рейн уйһыулығында урынлашҡан, Людвигсхафендан һәм Маннхаймдан көньяҡҡа табан 20 км алыҫлыҡта һәм Карлсруэнан төньяҡҡа табан 34 км  алыҫлыҡта, Шпайер йылғаһының Рейнға ҡойған ерендә ята. Ҡапма-ҡаршы яҡта, йылғанан көнсығышҡа табан Хоккенхаймға ҡараған Зигельхайн (Siegelhain) ултырағы урынлашҡан.
Административ ҡоролошо
Үҙидара субъекты коды — 07 18 3 000. Ҡала дүрт ҡала районына бүленә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Грёбен (Саксония-Анхальт)
Грёбен (Саксония-Анхальт) (Gröben (Sachsen-Anhalt)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 715 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,94 км2. Диңгеҙ кимәленән 193 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6682 һәм автомобиль коды — WSF.
Оло Ҡыҙыл
Оло Ҡыҙыл — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 2014 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 172 км, һыу бассейны майҙаны — 2080 км².
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гидрография
Йылғаның башы Уралтау һәм Ҡырҡтытау (һырт) һырттары араһында, түбәндәрәк урындан башланып Әбйәлил районы һәм Силәбе өлкәләре биләмәләре буйлап төньяҡтан көньяҡҡа ҡарай аға. Башланған урындан 30 км үткәс, Оло Ҡыҙыл көньяҡ-көнсығышҡа борола һәм тамағынан 2014 км өҫтәрәк Урал йылғаһына (Яйыҡ) барып ҡушыла.
Башлыса ҡар һыуҙары менән туйына. Һыу режимы буйынса көнсығыш европа тибына ҡарай. Йылғаның яҙғы һыу ташыуҙар мәлендә аҡмаһы(сток) 71 % тәщкил итә. 27 %-ы (икенсе мәғлүмәттәр буйынса — 22 % ) — йәйге һәм көҙгө осорға һәм 2 % (икенсе мәғлүмәттәр буйынса — 7 % ) ҡышҡы осрға тура килә.
Үрге Әбдрәш ауылы янында уртаса йәйге һыу сығымы (йылға тамағынан 48 км өҫтә) 4,17 м³/с. Аҡма күләме (объём стока) 0,132 км³/йыл тәшкил итә. Максималь һыу сығымы —179 м³/с, минималь — 0,010 м³/с (1976 йылдың мартына ҡарата мәғлүмәттәр). Йылға асыҡ мәлдә (боҙ менән ҡапланмаған осор) минималь һыу сығымы —— 0,053 м³/с. тирәһендә тирбәлә. Йылға ноябрь башында туңа, апрелдә асыла.
Йылға бассейнына ҡара-һоро тау-урман тупрағы, йыуылған ҡара тау тупрағы, өлгөрөп етмәгән тау тупраҡтары хас. Үҫемлектәр япмаһы яҡты ылыҫлы урмандарҙан, ҡарағай һәм ҡарағас, ҡайын һәм ҡарағайлы -ҡайын урмандарынан ғибәрәт.
Йылғаның түбәнге ағымында йыуылған һәм ябай ҡара тупраҡтарҙа — төрлө үләнле, типсәк-ҡылғанлы тәпәш таулы далалар үҫешкән.Тигеҙ урындарының күпселек өлөшө һөрөнтө ергә әйләнгән. Оло Ҡыҙылда ла Көньяҡ Уралдың һәм Урал аръяғының таулы һәм тигеҙлектәге йылғаларына хас балыҡ төрҙәре тереклек итә.
Атамаһы
Атамаһы оло һүҙенән һәм ҡыҙыл төҫтән алып бирелгән. Ҡыҙыл төҫө йылғаның түбәнге ағымында ярҙарының балсыҡлы тупрағы йыуылып һыу ҡыҙғылт төҫ алыуына бәйле. Икенсе бер фараз буйынса атамаһы ер өҫтөнә сыҡҡан ҡаялы ярҙарының ҡыҙғылт төҫөнә бәйле. Оло һүҙенең ҡушылыуы Урал йылғаһының уң ҡушылдығы — Кесе Ҡыҙыл йылғаһы (113 км) бар. Кесе Ҡыҙыл йылғаһы ҡапма ҡаршы — төньяҡ йүнәлештә аға.Уларҙың башланған урындары бер-береһенән бер нисә километрға ғына айырыла.
Быҙаулыҡ (Таналыҡ ҡушылдығы)
Быҙаулыҡ (Оло Бузавлык, Бузулук) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Таналык йылғаһының уң ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002790
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
«Һыуҙа батыусыларҙы ҡотҡарған өсөн» миҙалы
«Һыуҙа батыусыларҙы ҡотҡарған өсөн» миҙалы — СССР һәм Рәсәй Федерацияһының дәүләт наградаһы.
СССР Юғары Советы Президиумының 1957 йылдың 16 февралендәге Указына ярашлы булдырыла. Һүрәттең авторы — рәссам А. Ф. Шебалков.
Миҙал тураһындағы Положение
«Һыуҙа батыусыларҙы ҡотҡарған өсөн» миҙалы күкрәктең һул яғында йөрөтөлә һәм башҡа СССР миҙалдары булған осраҡта «Яңғындағы батырлыҡ өсөнө» миҙалынан һуң урынлаштырыла.
Бүләкләү СССР Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы һәм СССР Юғары Советы Президиумы исеменән башҡарыла.
Миҙал тураһында Положение 1967 һәм 1980 йылдарҙа үҙгәртелә.
Тасуирламаһы
Миҙалдың алғы яғында һыуҙа батып барыусысыны һөйрәгән ҡотҡарыусы һүрәте урынлаштырылған. Миҙалдың өҫкә өлөшөндә — «За спасение» яҙыуы, аҫҡы өлөшөндә — «утопающих» яҙыуы.
Миҙалдың артҡы яғында ураҡ менән сүкеш һүрәтләнгән, уларҙан аҫтараҡ — лавр ботағы һәм «СССР» яҙыуы. Миҙал ике яҡтан да ҡабарынҡы күтәрмә менән ҡаймаланған.
Миҙалдың өҫкө өлөшөндәге элмәк дүңгәләк ярҙамында биш мөйөшлө тимер ҡалыпҡа тоташтырыла. Ҡалыптың артҡы яғында миҙалды кейемгә беркетеү өсөн ҡулайламаһы бар. Ҡалып ебәк муар таҫма менән уратылған. Таҫма күк төҫтә, уның уртаһынан бер, ситтәренән өсөшәр аҡ буй үтә. таҫиманың дөйөм киңлеге — 24 мм.
Миҙалдың советтарҙан һуңғы тарихы
СССР-ҙа һуңғы бүләкләү 1991 йылдың 20 майында башҡарыла. Барыһы 24 000 кеше бүләкләнә.
Рәсәй Федерацияһы Юғары Советы Президиумының 1992 йылдың 2 мартындағы 2424-се Указына ярашлы элекке СССР-ҙың ошо уҡ исемле миҙалы Рәсәй награда системаһында ҡалдырыла. Реверстағы «СССР» яҙыуы «РОССИЯ» яҙыуына алмаштырыла.
Рәсәй Федерацияһында әлеге миҙал менән бүләкләү 1992—1994 йылдрҙа башҡарыла.
Рәсәй Федерацияһы Президентының 1994 йылдың 2 мартындағы 442-се Указына ярашлы Рәсәй дәүләт награда системаһына индерелмәй, совет миҙалы урынына «Һәләк булыусыларҙы ҡотҡарған өсөн» Рәсәй миҙалы менән бүләкләнә.
Боярский Михаил Сергеевич
Боярский Михаил Сергеевич (26 декабрь 1949 йыл ) — СССР һәм Рәсәй театр һәм кино актёры, йырсы, алып барыусы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1984) һәм халыҡ артисы (1990). 1988—2007 йылдарҙа — Санкт-Петербургта «Бенефис» театры етәксеһе.
Биографияһы
Михаил Сергеевич Боярский Ленинградта 1949 йылдың 26 декабрендә Комиссаржевская исемендәге театр актёрҙары Сергей Александрович Боярский (1916—1976) һәм Екатерина Михайловна Мелентьева (1920—1992) ғаиләһендә тыуа. «Миңә тормошта һәр ваҡыт уңайлылыҡ етмәне. Беҙ атай-әсәйем менән Гончаренко урамындағы коммуналкала, алты метрлы, һыуыҡ һыуы ғына булған, ултырғыстары ла, өҫтәле лә булмаған бүлмәлә биш кеше ҡомаҡтар менән бергә йәшәнек», — тип иҫкә ала Боярский (башҡа әңгәмәһендә Боярский бүлмәлә мейес, буфет, түңәрәк өҫтәл һәм телефон бар ине тип һөйләй). Һуңыраҡ ғаилә ҡаланың башҡа районына ике бүлмәле фатирға күсә.
Ул фортепиано класы буйынса Консерватория эргәһендәге музыка мәктәбендә уҡый. Михаил Боярский әйтеүенсә, музыкаға уҡыу оҡшамағанлыҡтан, ул артабан Консерваторияға уҡырға инмәй.
Мәктәптән һуң Ленинград театр, музыка һәм кинематография дәүләт институтына уҡырға инә (Л. Ф. Макарьев курсы). Уны 1972 йылда тамамлағандан һуң, Ленсовет театры режиссёры Игорь Петрович Владимировҡа тыңлауға килә һәм уның труппаһына алына. Театр карьераһын Ф. М. Достоевскийҙың «Енәйәт һәм яза» романы буйынса ҡуйылған спектаклдә массовкала ҡатнашыуҙан башлай. Унда ул студент ролен башҡара. Артабан М. Боярский Г. Гладковтың «Трубадур һәм уның дуҫтары» мюзиклында төп ролде — Трубадурҙы башҡара. Был роль уға ҙур популярлыҡ алып килә лә инде. Мюзиклда Принцесса ролен Лариса Луппиан уйнай, һуңыраҡ ул М. Боярскийҙың ҡатыны була. Ленсовет театрында Михаил Боярский 1986 йылға тиклем эшләй.
1973 йылда актёр "Ғашиҡтар тураһында романс"та төп ролде уйнарға саҡырылһа ла, режиссёр Андрей Кончаловский икенсе актёр — Евгений Киндиновҡа өҫтөнлөк бирә. М. Боярскийҙы осраҡлы рәүештә молдова киностудияһы хеҙмәткәрҙәре күреп ҡала һәм «Күперҙәр» (1973) кинокартинаһында төшөргә саҡыра. Унда актёр Михай Волонтир менән бергә уйнай (1974). Артабан ул Леонид Квинихидзеның «Һалам эшләпә» (1974) музыкаль водевилендә эпизодик роль — итальян теноры Нинардиҙы башҡара.
Танылыу уға 1975 йылда «Өлкән ул» картинаһында Сильва ролен башҡарғандан һуң килә. «Әсә» (1976) совет-румын музыкаль әкиәтендә башҡарған Бүре роле менән дә ул тамашасы күңелен яулай, хәйер, башта уны Николай Караченцов башҡарырға тейеш була. Актёрҙың тағы ла бер эшен билдәләп үтеү кәрәк, ул да булһа Ян Фридтың «Собака на сене» музыкаль фильмында Теодоро роле.
М. Боярскийҙың йондоҙло сәғәте 1978 йылда, Г. Юнгвальд-Хилькевичтың «Д’Артаньян һәм три мушкетера» фильмы ил экрандарына сыҡҡас, һуға. Ул был картинала төп ролде башҡара. Д’Артаньян роле, уның йырҙары арҡаһында актёрҙың даны тағы ла арта. Светлана Дружинина ҡуйған «Гардемарины, вперед!» (1987) һәм «Виват, гардемарины!» (1991) фильмдарындағы ролдәре актёрҙы тамашасыға тағы ла нығыраҡ таныта. Михаил Боярский 600-ҙән артыҡ йыр яҙҙырған, улар араһында музыкаль фильм һәм спектаклдәргә номерҙар ғына түгел, радио, телетапшырыуҙар, винил пластинкалар, компакт-дисктар өсөн дә йырҙар бар.
Михаил Боярский- «Зенит» футбол клубының көйәрмәне һәм Почётлы президенты.
Каласан-Еган
Каласан-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1900/20/46 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зингер магазины
Зингер магазины бинаһы — Вологда өлкәһенең Тотьма ҡалаһында Белоусовская урамындағы XIX быуат аҙағының бер ҡатлы таш йорто. Төбәк әһәмиәтендәге тарихи һәм мәҙәни ҡомартҡы. Әлеге ваҡытта ҡоролма ремонтланған һәм ваҡлап һатыу предприятиеһы сифатында ҡулланыла.
Тарихы
Бер ҡатлы таш «Зингерҙың элекке магазин бинаһы» ҡоролмаһы XIX һәм XX быуаттар сигендә төҙөлә. 1979 йылдан төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты булып тора.
XX быуат башында ҡоролма Аграфена Кузнецованың псевдоготик таш  кибете була, унда «Зингер» компанияһының  теген машиналарын һатыу ойошторола.
Архитектураһы
Эске бүлкәһе йортто икегә бүлә: урам һәм ихатаға, улар бер-береһе менән ишек уйымы аша тоташҡан. Ҡоролмаға төп инеү урыны сауҙа майҙаны яғында урынлашҡан. Ихата яғына төньяҡ стеналағы ҡапҡа аша инергә мөмкин.
Бинаның балкалы таяуҙары бар. Урам яғында иҙәндәр балкалар һәм өрлөктәр буйлап таҡтанан, ихата яҡында цементтан эшләнгән. Һөҙәк ҡыйыҡ ағас асамайҙар һәм аҫтаҡталар буйлап ҡоролған.
Магазин фасадтары романтик стилдә эшләнгән. Төп фасадты киртләсле фронтон биҙәй. Ике ҡатлы архивольт менән тәҙрә фронтон тимпанында урынлашҡан, ул сарҙаҡты яҡтырта. Бер кирбесле фриза фронтонды стенанан айыра. Төп фасадтың тәҙрәләре һәм ишеге ҡапҡастар менән уратып алынған, киртләс фронтондар менән тамамланған. Ҡабырға фасадтың нишалары шулай уҡ ҡыҫан ҡапҡастары менән йыһазландырылған. Тура мөйөшлө филенкалар менән киң көрәксәләр фасад мөйөшөн биҙәй, улар майҙан яғына сығып, талғын ғына киртләсле декоратив башняларға әүерелә. Ҡабырға фасадтары тимпанында тура мөйөшлө тәҙрәләр менән өс мөйөшлө фронтондарға эйә. Кирбес кәрниздәр ҡабырға фасадтарының стеналарын ослай. Был стеналарҙың һуңғы бөгөлдәре таҡтанан эшләнгән.
Интерьерындағы тәүге декор беҙҙең көндәргәсә һаҡланмаған. Бина фундаменты бут ташынан төҙөлгән. Ҡоролма үлсәме 8 метр киңлеккә һәм ҡабырға фасады буйынса 19,5 м оҙонлоҡҡа һуҙылып киткән.
Кисть (Кашинка ҡушылдығы)
Кисть  — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кашинка йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.