cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Башҡортостан Республикаһының Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте
Башҡортостан Республикаһының Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте (Общество башкирских женщин Республики Башкортостан) — ҡатын-ҡыҙҙың йәмғиәттәге статусын, уның республиканың ижтимағи-сәйәси, иҡтисади, социаль һәм мәҙәни тормошонда ролен күтәреү, ғаиләне нығытыу, башҡорттарҙың телен һәм мәҙәниәтен, халыҡ йолаларын һәм кәсептәрен һаҡлау һәм үҫтереү маҡсатында булдырылған йәмәғәт ойошмаһы.
Штаб-фатиры Башҡортостанда, Өфө ҡалаһында урынлашҡан.
Дөйөм характеристика
1990 йылдың 17 ноябрендә Өфө ҡалаһында Ойоштороу съезында «Башҡортостан Республикаһының Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте» йәмәғәт ойошмаһы булдырыла.
2007 йыл мәғлүмәттәре буйынса, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте Идараһы составында 30 кеше тора.
Йәмәғәт ойошмаһы Башҡортостан райондары һәм ҡалалары көнө, милли байрамдар, конкурстар, фәнни-ғәмәли конференциялар, балалар йорттарына хәйриә ярҙамы күрһәтеү, сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау һәм башҡа төрлө йәмәғәт саралары үткәреүҙә әүҙем ҡатнаша.
Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте республика («Өлгөлө йәш ғаилә», «Һылыуҡай», «Башҡорт милли кейеме» һәм башҡа) һәм район (башҡорт сәсәндәре, «Иң яҡшы әсә»; «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар», «Шәжәрә» байрамдары, «Бишек йыры» кисәләре һәм башҡа) конкурстары ойоштороусыларҙың береһе булып сығыш яһай.
Башҡорт милли кейемен тергеҙеү, уның элементтарын ҡулланышҡа индереү буйынса эш йәмғиәттең тәүге йылдарындағы эшмәкәрлегендә үк башлана.Башҡорт дәүләт университетында башҡорт кейеме буйынса ғилми-ғәмәли конференция үткәрелә. Йәмғиәт рәйесе Гүзәл Ситдиҡова Мәскәүҙә үткәрелгән "Этно-Эрато" конкурсында башҡорт кейемдәре күрһәтеүҙе ойоштора һәм коллекция өсөнсө урын яулап ҡайта. Шулай уҡ ул үҙе 2005 йылдан уҡ башҡорт кейеме элементы - һаҡалды төрлө сараларҙа эш кейеме менән кейеү үрнәге лә күрһәтә.
Ойошма Сәрмән балалар йортона, Үрге Әүжән ауылындағы махсус интернат-мәктәпкә, Белорет районының Үҙән ауылы балалар йортона матди ярҙам күрһәтә. Төрлө хәйриә акциялары үткәрә. 2013 йылда Әбйәлил районында стихиялы бәлә-ҡазаларҙан зыян күреүселәргә ярҙам күрһәтеү буйынса хәйриә акцияһы ойошторолдо.
Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте «Ихлас» мәсете менән хеҙмәттәшлек итә, улар менән берлектә төрлө саралар ойоштора («Ислам һәм ҡатын-ҡыҙ» фәнни-ғәмәли конференцияһы). 2006 йылда ойошма исеменән вәкилдәр Мәскәү һәм Екатеринбургта, ҡалаларҙағы күмәк этник арауыҡта ғаилә проблемаларына арналған конференцияла ҡатнашты. 2006 йылда Татарстан Республикаһының Яр Саллы ҡалаһында Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте ярҙамы менән башҡорт мәктәбе асыла.
Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте Башҡортостан ҡатын-ҡыҙҙары союзы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы) ағзаһы булып тора. Ойошма төрки телле халыҡтарҙың традицияларын һаҡлауға булышлыҡ итеүсе төбәк-ара ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәте, Бөтә донъя төрки донъяһы ҡатын-ҡыҙҙары ассоциацияһы, «Аҡ тирмә» йәмәғәт ойошмаһы һәм башҡалар менән хеҙмәттәшлек итә.
Ойошма тарафынан Башҡортостандың билдәле ҡатын-ҡыҙҙары тураһында белешмә («Башҡорт ҡатын-ҡыҙы мең йыллыҡтар сигендә. Өфө, 2000.»), төрлө методик брошюралар («Йәш ғаиләгә кәңәштәр. Өфө, 1995.», «Әсә йылы. Өфө, 2001») һәм башҡа баҫма материалдар нәшер ителә.
Оло Сельменьга
Оло Сельменьга (Сельменга, Сельшенга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кулой йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яңы Шәрип
Яңы Шәрип (Новошарипово) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 59 кеше. Почта индексы — 453401, ОКАТО коды — 80222844002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Изан (Паль-Я ҡушылдығы)
Изан — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Паль-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ай-Варес-Юган
Ай-Варес-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вандм-Тор куле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡамай гидростанцияһы
Ҡамай гидростанцияһы — Башҡортостан Республикаһы Мишкә районы Ҡамай ауылында Бөрө йылғаһы ярҙарында урынлашҡан электр станцияһы.
Тарихы
Мишкә районы электрификация тарихы ҡыҙыҡлы һәм бай. Районда иң ҙур йылға Бөрө йылғаһы. Шуға күрә лә электростанцияны тик Ҡамай ауылында Бөрө ярҙарында төҙөү дөрөҫ була. Тик тәжрибәле төҙөүселәр, ҡоролмалар юҡ, ҡыҫҡаһы бер ниндәй шарттар булмай. Башҡортостанда 1940 йылға бәләкәй электростанциялар һаны ике йөҙгә барып етә. Ҡамай гидроэлектростанцияһын 1937 йылда төҙөй башлайҙар. Төҙөлөш эштәре 3,5 йыл бара. Гидротурбиналарҙы урындарҙа үҙ көстәре менән эшләйҙәр, сөнки бәләкәй электростанциялар өсөн заводтарҙа улар етештерелмәй. Ҡамай ауылы гидростанцияһына беренсе турбина тулыһынса ағастан эшләнә. Ҡамай гидростанцияһын эшләүҙә ҙур өлөш индереүселәр: Павел Леонтьевич Швецов һәм Павел Алексеевич Мошкин. Павел Швецов энергетика техникум тамамлап электростанциялар эшләү буйынса тәжрибә туплап өлгөргән йәш белгес. Һуңынан уны станцияның директоры итеп тәғәйенләйҙәр. Ул 1947 йылға тиклем эшләй. Павел Мошкин Мишкә районы Яңы Троицк ауылынан килгән оҫта. Ҡамай ГЭС төҙөү бар район өсөн ҙур ваҡиға була.
Бөгөнгөһө
Әлеге ваҡытта элекке гидроэлектростанция урынында заманса һыуһаҡлағыс төҙөлә. 2006 йылда төҙөлөш эштәре башлана. Башҡортостан Республикаһы президенты Мортаза Рәхимов Ҡамай ауылы һыуһаҡлағысына килә һәм тантаналы сарала ҡатнаша. Төҙөлөш эштәре оҙаҡҡа һуҙылһа ла, яйлап бара.
Ҡыйғаҙы ауылы топонимикаһы
Ҡыйғаҙы (рус. Кигазы) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 468 кеше[1]. Почта индексы — 452883, ОКАТО коды — 80204842006.
Тарихы.
Боронғоларҙың әйтеүе һәм тарихсыларҙың ҡәберлектәрҙе тикшереү һөҙөмтәһендә Ҡыйғаҙы ауылы бынан 300 йылдар самаһы элек барлыҡҡа килгән тип иҫәпләнелә. Беренсе булып ҡайҙандыр крепостной башҡорт егете- Ҡыдай килеп ултырған. Ләкин ауыл әлеге урында түгел Ҡыйғаҙыбаш күле тирәһендә булған. Был урында күл һәм шишмә булған.Шишмә ҡороғас, хәҙерге Шишмәбай тирәһенә күсеп ултырғандар тип фаразлай боронғолар. Йылдар үткән һайын ауыл ҙурайған һәм йылға буйлап түбәнгә һуҙылған. Әлеге ауыл Советы йәнәшәһендә боронғоларҙың зыяраты булған. Тикшеренеүҙәр ваҡытында ҙур таштар торғоҙола, тик ташҡа уйып яҙылған яҙмаларҙы бер кем дә уҡый алмай. Халыҡ йылдан – йыл арта барған, ауылда ҙур ер биләүсе, күп мал-тыуар тотоусы байҙар барлыҡҡа килгән. Дин башлыҡтары, мулла- мәзиндәр ҙә байып киткән, халыҡты ҡыҫыу, иҙеү башланған. Бөйөк Октябрь социалистик революцияһынан һуң халыҡ ирек яулап ала. Ауылда 1928 йылда “Бүләк” колхозы төҙөлә. Колхоз төҙөүҙә Рәхмәтулла Хисмәтуллин, Дәүләтгәрәй Сәфиуллин, Ғәйфулла Бәширов, ағалы- энеле Хәмзә һәм Ғосман Ғүмәровтар әүҙем ҡатнаша.Уларҙың ҡайһы берҙәре Бөйөк Ватан һуғышында һәләк була, ә ҡайһы берҙәрен кулактар үлтерә. Беренсе колхоз рәйесе- Низаметдин Яхин, беренсе партия ячейкаһы секретары- Ғәйфулла Бәширов, ә комсомол секретары Ғосман Ғүмәров була. 1924 йылда мәктәп асыла, беренсе уҡытыусы булып Ҡотдосов ағай эшләй. 1925 йылда ауылда, мәктәп бинаһында, беренсе спектакль ҡуйыла. Уны Иҫке Ҡаҙансынан Әхмәтзыя Әбдиев ойоштора. 1930-1935 йылдарҙа ауылдағы мәсеттән ике ҡатлы мәктәп һалына ( иҫке оҫтахана янында). 1937 йылда ете йыллыҡ мәктәп асыла.Беренсе мәктәп директоры Фазыл Мирғәлиев була. Ошо йылдарҙа беренсе пионер ойошмаһы ойошторола, уҡытыусы Нуридә Нуриәхмәтова пионервожатый була. Һуғышҡа ҡәҙәр ауыл яҡшы ғына үҫеш ала. Ул ваҡытта уҡ “Бүләк” колхозында ике тәгәрмәсле трактор була. Мәүхетдин Шәйхетдинов бригадир булып эшләй.Ауылда 4 бригада була.Һуғыш башлағанда колхоз рәйесе Фәһимйән Ғәлимйәнов була. Һуғыштан һуң Ғәлихан Хамматов,Таһир Сәҙриев, Кәрим Суфияров, Рәхим Хәсәнов, Ғәфи Сираев, Тәтбир Ғималтдинов һәм Фәғәнәүи Нәртдиновтар рәйес булып эшләй. Ауылдың күп кенә алдынғы кешеләре тырыш хеҙмәттәре өсөн Мәскәүгә халыҡ хужалығы күргәҙмәһенә бара. Улар араһында Шәрифулла Фәрәхетдинов, агроном-Ғәфи Сипаев, бригадир- Мәүлим Мөбәрәев, комбайнсы-Ғиззәт Зиннәтуллинар ҙа була. Бөйөк Ватан һуғышында Ҡыйғаҙы ауылынан йөҙҙән артыҡ кеше ҡатнаша. Уларҙың яртыһы ғына иҫән ҡайта, ҡалғандары һуғыш ҡырҙарында һәләк була. Ул йылдарҙан күп ваҡыт үтте. Ауыл хәҙер бөтөнләй үҙгәрҙе. Унда 169 балаға иҫәпләнгән мәктәп, 6 магазин, медпункт,китапхана, мәҙәниәт йорто бар. Ике ҡатлы мәктәп 1995 йылдың сентябрендә асылды. Хәҙер “Бүләк” колхозы бөтөрөлдө. Уның урынына 2002 йылда 2 ферма хужалығы барлыҡҡа килде. 2004 йылда был хужалыҡтар урынына А.Р.Мөбәрәкшиндың крәҫтиән (фермер) хужалығы ойошторолдо. Ауылдың халҡы ла үҙгәрә. Бына тигән алдынғы кешеләре үҫеп сыға, кешеләр көндән- көн яҡшыраҡ йәшәргә ынтыла.
Легендаһы.
Ҡыйғаҙы ауылы легендаһы. Асҡын районында Таныпҡа уң яҡтан ҡойған Ҡыйғаҙы тигән йылға бар. Шул йылға буйында ултырған Ҡыйғаҙы тип йөрөтөлгән бик боронғо башҡорт ауылы күренекле башҡорт фольклорсыһы һәм яҙыусыһы Кирәй Мәргәнде башҡорт мәҙәниәтенә биреүе менән билдәле. Кирәй Мәргән — был олуғ ғалим һәм яҙыусының псевдонимы. Уның тулы исеме Әхнәф Нурый улы Кирәев. Ғилми дәрәжәһе филология фәндәре докторы, профессор, күпкенә йылдар Башҡорт дәүләт университетының әҙәбиәт һәм фольклор кафедраһының мөдире булып эшләне. Ауыл исеменең нигеҙен тәшкил иткән Ҡыйғаҙы йылғаһының исемен урындағы халыҡ ике төрлө аңлата.. Шулай ҙа бында ҡыҫҡаса әйтеп китергә мөмкин. 1552 йылда Ҡазан ханлығының баш ҡалаһы Ҡазан рустар (Мәскәү) тарафынан баҫып алынғас, Ҡаҙанды һаҡларға йәлеп ителгән башҡорттар үҙ иленә ҡайта. Шулар араһында Айдабайсар, Ҡырдабайсар һәм Сыудабайсар тигән өс егет ошо яҡ башҡорто ла була. Шул башҡорттарҙан Сыудабайсарҙың шәхси тамғаһы кәкерсәк тип аталған. Шуға ла Сыудабайсарҙы «ҡыйыҡ ауыҙ» тип йөрөткәндәр имеш, тип аңлаталар ауыл ҡарттары (был турала Кубияз ауылындағы мәҡәләлә тулыраҡ яҙылған. — Авторҙан). Ҡыйыҡ ауыҙ тигән атама аҙаҡ Ҡыйғаҙы булып үҙгәргән. Икенсе аңлатма 1996 йылда «Йәшлек» гәзитенең 9 июль һанында Ризәлә Шәйхинурованың «Еркәйемдең тарих һөйләмәгән юҡ һуҡмағы, юҡ тауы» тигән мәҡәләһендә бирелгән. Уның буйынса Ҡыйғаҙы Ҡоҙай тигән кеше исеменән (йәғни антропонимдан) һәм ғаҙы һүҙенән яһалған. Ҡоҙай тигән кеше ауылға тәү башлап нигеҙ ҡорған. Беҙҙеңсә был аңлатмала ҡабул итерлек фекер бар. Бында беҙ иң тәүҙә Ҡыйғаҙы тигән йылға һәм Ҡыйғаҙы исемле ауыл барлығын иҫтән сығарырға тейеш түгелбеҙ. Шунан һуң ике атаманың ҡайһыныһына исем алда бирелгәнен асыҡларға тейешбеҙ.
Һылтанмалар
https://askinskajanov-b.rbsmi.ru/articles/toponimika-ser-re/iy-a-i-auili-tarihinan-742414/?utm_source=vk&utm_medium=social&utm_campaign=165290375
--
Линин Анатолий Михайлович
Анатолий Михайлович Линин  (1901—1938) — яҙыусы, рус әҙәбиәте тарихсыһы, Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Тормош юлы
Анатолий Линин уҡытыусы ғаиләһендә тыуа. Әзербайжан дәүләт университетының тарих-филология факультетын уңышлы тамамлай. 1928 йылда Дондағы Ростовҡа доцент булып килә. Һигеҙ йыл буйына Ростов педагогия институтында рус әҙәбиәте кафедраһы менән етәкселек итә, бик ҙур ғилми тикшеренеүҙәр алып бара.
Ижады
Дондағы Ростовта Анатолий Михайлович А. Н. Островскийҙың драматургияһын өйрәнеүҙе дауам итә, был турала бик төплө «Творчество Островского» тигән монографияһын баҫтыра.
Үҙе мөхәррирләгән «Чехов и наш край» йыйынтығында А. П. Чехов тураһындағы байтаҡ мәҡәләләрен һәм материалдарын баҫтыра. 1935 йылда А. М. Лининдың А. М. Горький, А. С. Серафимович һәм А. П. Чехов тураһындағы тәнҡит мәҡәләләре сыға.
А. М. Линин шулай уҡ А. С. Пушкиндың Төньяҡ Кавказда булыуы менән бәйле мәсьәләләрҙе лә ныҡлап өйрәнә. Ул «Историк Войска Донского В. Д. Сухоруков и А. С. Пушкин» һәм «А. С. Пушкин на Дону» тигән ғилми эштәрен баҫтырып сығара. Шуларҙың һуңғыһы 1941 йылда нәшер ителә, ә 1949 йылда ҡайтанан баҫыла.
Анатолий Михайлович Линин Ростов яҙыусылар ойошмаһында ҙур эштәр алып бара, дон яҙыусылары тураһында үҙенең күп мәҡәләләрен яҙып сыға.
А. М. Линин әҫәрҙәре
Айырым баҫмалары
АҠШ доллары
Америка Ҡушма Штаттары доллары, АҠШ доллары (ингл. US dollar, United States dollar) — Америка Ҡушма Штаттарының рәсми аҡсаһы (валютаһы). График тамғаһы — $, валюта коды — USD. АҠШ доллары донъялағы төп резерв валюталарының береһе булып тора. 1 доллар = 100 цент. Аҡса эмиссияһы хоҡуғына АҠШ-та үҙәк банкы функцияларын үтәүсе АҠШ-ның Федераль Резерв Системаһы (Federal Reserve System) эйә.
1 ғинуар
1 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 1-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 364 көн ҡала (кәбисә йылында 365).
АҠШ доллары
АҠШ доллары шулай уҡ ҡайһы бер башҡа илдәрҙә (мәҫәлән, Маршалл утрауҙарында, Сальвадорҙа) милли валюта статусына эйә. Нәҡ АҠШ доллары юридик тендер булмаған илдәрҙә, шул иҫәптән ҡулаҡсала һәм/йәки ҡулаҡсаһыҙ әйләнештә (мәҫәлән, Зимбабвела) ҡулаҡсаһыҙ әйләнештә ҡулланылмаған осраҡтарҙа, йыш ҡына өҫтәмә (параллель) берҙән-бер милли валютаһы булып тора).
Донъя сауҙа әйләнешенең 80 проценттан ашыуы АҠШ доллары менән иҫәпләнә тигән фекер йәшәй.
1 ғинуар
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
}}
АҠШ доллары
Bloomberg агентлығы мәғлүмәттәре буйынса, 2013 йылдың майынан 2014 йылдың майына тиклемге осорҙа SWIFT системаһында банк-ара әйләнештә АҠШ долларының өлөшө 42 % тәшкил итә. Шул уҡ ваҡытта евро өлөшө (ошо уҡ ваҡыт арауығында) — 32 %, юань — 1,47 %, Рәсәй һумы — 0,35 % биләй. .
Номиналдар
АҠШ-тың 1861 йылдан алып сығарылған бөтә федераль банкноталары әлегә тиклем юридик тендер булып тора. 1971 йылдың 15 авгусында АҠШ долларын алтын запасы менән тәьмин итеү бөтөрөлә.
Ирекле әйләнештә номиналь банкноталар бар һәм сығарыла:
АҠШ тәңкәләре номиналы:
Шулай уҡ хәҙерге ваҡытта 500, 1000, 5000, 10 000 долларлыҡ номиналь банкноталар бар. Улар 1945 йылға тиклем сығарыла, ә 1969 йылдан рәсми рәүештә әйләнештән сығарыла (электрон банк түләүҙәре менән бәйле). Уларҙың бонистик хаҡы номиналдан күпкә юғары. Мәҫәлән, аукциондарҙа биш меңлек банкнота хаҡы 10 000 АҠШ долларына тиклем етергә мөмкин. Бөтә сығарылған 10 000 долларлыҡ банкноталар иҫәбенән әйләнештән 336 дана алынмаған, ә 5000 долларлыҡ номиналдар — 342 дана. Уларҙы һуңғы тапҡыр 1944 йылда сығарғандар.
100 000 АҠШ доллары 1934 йылда сығарыла, әйләнештә булмай һәм тик ФРС-тың һәм Ҡаҙнаның эске иҫәп-хисабында ғына ҡулланыла.
Хәҙер иң ҙур банкнотаның номиналы 100 доллар тәшкил итә.
Банкноталар
АҠШ-та көн һайын дөйөм суммаһы яҡынса 635 миллион долларға 35 миллионға яҡын төрлө номиналь банкнота сығарыла. Йыл һайын баҫылған банкноталарҙың 95 проценты туҙған аҡсаны алмаштырыуға тотонола. 2005 йылда бер банкнота эшләү хаҡы яҡынса 5,7 цент тәшкил итә һәм номиналға бәйле түгел тиерлек.
Долларҙың бөтә заманса векселдәре 155 956 66 294 мм (6,14 -ға 2,61 дюйм) бер иш размер һәм яҡынса 1 грамм массаға эйә.
Күпселек доллар векселдәренең дизайны 1928 йылда раҫлана. Банкноталарҙа АҠШ дәүләт эшмәкәрҙәренең портреттары һүрәтләнгән:
2015 йылда ҡатын-ҡыҙ образы менән 10 долларлыҡ яңы банкнота сығарыу тураһында ҡарар сығарыла. Банкнота 2020 йылда сығарылырға әҙерләнә ине. Әммә 2016 йылда, Гамильтондың популярлығы артыу сәбәпле, ҡарар кире ҡағыла.
Раритет банкноталарҙа:
2 долларлыҡ ярайһы уҡ һирәк осраған банкнотала — Бойондороҡһоҙлоҡ декларацияһына ҡул ҡуйыу, 5 долларҙа — Вашингтондағы Линкольн мемориалы, 10 долларҙа — АҠШ финанс министрлығы бинаһы, 20 долларҙа — Аҡ йорт, 50 долларҙа — Капитолий, 100 долларҙа — Бойондороҡһоҙлоҡҡа ҡул ҡуйылған Индепенденс-холл. 100 долларлыҡ банкнотаның артҡы яғындағы башняла 14 сәғәт 22 минут күрһәтелгән, әммә ҡайһы бер сығанаҡтарҙа сәғәттең ваҡыты 16 сәғәт 10 минут тәшкил итә тип иҫбатлана. Һүрәтте юғары сиселештә тикшереп, быны еңел генә кире ҡағырға мөмкин.
Бер долларлыҡ банкнотаның кире яғында АҠШ-тың ике яҡлы Ҙур мисәтенең ике һүрәте урынлаштырылған.
Ҡайһы бер авторҙар хаталы рәүештә 1935 йылдағы бер долларлыҡ банкнотаны урыҫ рәссамы Николай Рерих исеме менән бәйләй.Әммә уның дизайнеры булып АҠШ Финанс департаментының Валюта һәм ҡиммәтле ҡағыҙҙар бюроһының гравюра бүлеге етәксеһе Эдвард М. Рикс тора. . Үҙгәрештәрҙең инициаторҙары булып Генри Уоллес менән Франклин Рузвельт торған.
Долларҙың йәшел төҫкә әйләнеүенең сәбәбе ҡыҙыҡ. 1869 йылда АҠШ-тың Финанс министрлығы Филадельфияла урынлашҡан Messers J.M. Soh компанияһы менән 2-3 дюймлыҡ вертикаль һыҙаттар рәүешендә махсус һыу тамғалары менән аҡса ҡағыҙы сығарыу тураһында килешеү төҙөй. Шул уҡ йылдар тирәһендә ҡаҙна тәүге тапҡыр йәшел буяу ярҙамында доллар баҫтыра башлай. Сәбәбе — фотографияның таралыуы, сөнки ситтәрендә генә йәшел төҫ ҡулланылған ҡара буяу менән эшләнгән иҫке стилдәге банкноталарҙы фотография ысулы менән эшләүе күпкә еңелерәк бирелә. Әҙерләүҙә йәшел төҫ ҡулланылғанға күрә, төҫ һайлап, яңы буяуҙар һатып алырға кәрәкмәй ине. Шуға күрә йәшел буяуҙы ҙур күләмдә ҡуллана башлайҙар. Был үҙәктәрҙә урынлашҡан Федераль резерв банктары ҡағыҙ аҡса баҫтырыу хоҡуғына эйә.
АҠШ иҡтисадындағы роле
2010 йылда McKinsey Global Instituct халыҡ-ара тикшеренеү ойошмаһы 2008 йылдағы көрсөктән һуң донъя финанс системаһында долларҙың статусы һәм перспективалары тураһында отчет баҫтырып сығара. Тикшеренеүҙең маҡсаты АҠШ өсөн донъяның төп резерв валютаһы булараҡ долларҙан саф һөҙөмтәһен билдәләү була.
Тикшереү һөҙөмтәләре ҡапма-ҡаршылыҡлы булды. Тикшеренеүселәр билдәләүенсә, резерв валюта эмитенты статусы АҠШ-ҡа валютаны конверсиялағанда комиссияларҙа экономияларға мөмкинлек бирә, шулай уҡ АҠШ хөкүмәтенә, долларҙың юғары ликвидлығы арҡаһында, капитал баҙарҙарынан сағыштырмаса түбән ставкалар менән аҡса алырға мөмкинлек бирә. Әммә иҡтисадсылар фекеренсә, АҠШ долларлы иҫәпләшеүҙәрҙән бик аҙ файҙалы финанс һөҙөмтәһе алған. Төрлө баһалар буйынса, 2007 һәм 2008 йылдарҙа ул 40 миллиард (ВВП-ның 0,3 проценты) һәм 70 миллиард (ВВП-ның 0,5 проценты) тәшкил итә. Отчетҡа ярашлы, 2009 йылда доллар хаҡы 10 процентҡа күтәрелгән осорҙа АҠШ иҡтисадына файҙа 25 миллиард доллар тәшкил итә.
АҠШ өсөн кире факторҙар булараҡ, тикшеренеүселәр билдәләүенсә, долларҙың юғары ликвидлығы уға ҙур ихтыяж тыуҙыра һәм артыҡ баһалауға килтерә. Был, үҙ сиратында, экспортерҙарҙың позицияларына һәм АҠШ-та ватан етештереүселәренең конкурентлыҡ һәләтенә кире йоғонто яһай, шулай уҡ илдең бурыс йөкләмәһен арттырыуға этәргес көс һәм сауҙа дефицитын арттыра.
2008 йылдан һуң АҠШ Федераль резерв системаһының аҡса-кредит сәйәсәте
2008 йылдың ноябрендә АҠШ Федераль резерв системаһы «һан яғынан йомшартыу» программаһын (QE) иғлан итә. Программа «токсик» облигацияларҙың (ликвидһыҙ активтарҙың) Федераль резерв системаһы тарафынан АҠШ доллары сығарыу юлы менән һатып алыуҙы күҙ уңында тота. 2008 йылдың ноябренән 2010 йылдың июненә тиклем ФРС 2,1 триллион долларлыҡ ипотека бурысын һәм башҡа облигацияларҙы һатып ала. Эмиссия тиҙлеге айына 105 миллиард доллар тәшкил итә.
Йомшартыу программаһының (QE2) икенсе этабы 2010 йылдың ноябрендә башлана һәм 2011 йылдың июнендә тамамлана. Һатып алыу суммаһы 600 миллиард доллар тәшкил итә (тиҙлек — айына 75 миллиард доллар).
Өсөнсө этап (QE3) сентябрҙә башлана һәм 2012 йылдың аҙағына тиклем дауам итә. Фрэнсис ай һайын айына 125 миллиард доллар сығарырға йыйыныуы тураһында белдерә. Шуларҙың 85 миллиарды АҠШ ҡаҙнаһының ҡиммәтле ҡағыҙҙарҙы һатып алыу программаһы аша һәм 40 миллиард доллар ипотека бурыстарын һатып алыу иҫәбенә.
2012 йылдың 12 декабрендә 2013 йылдың 1 ғинуарынан эмиссия ставкаһы айына 85 миллиард доллар тәшкил итәсәк тигән ҡарар сығарыла: АҠШ-тың ҡаҙна ҡиммәтле ҡағыҙҙарын һатып алыу өсөн — 45 миллиард доллар һәм ипотека ҡиммәтле ҡағыҙҙарын һатып алыу өсөн — 40 миллиард доллар.
Twist тип аталған QE-3 программаһы 2012 йылдың июнендә тамамланырға тейеш була, әммә Америка иҡтисадының көсһөҙ үҫеше һәм, киреһенсә, эшһеҙлектең юғары булыуы фонында уны йыл аҙағына тиклем оҙайтыу тураһында ҡарар ҡабул ителә. 2012 йылдың сентябрендә ул ҡабаттан оҙайтыла. Шул уҡ ваҡытта һуңғы йыл эсендә ике тапҡырға кәмегән хаҡ артыуын иҫәпкә алып, программа структураһы үҙгәрә. Twist программаһы буйынса АҠШ-тың үҙәк банкы портфеленән АҠШ-тың ҡыҫҡа мөҙҙәтле дәүләт облигацияларын ай һайын 45 миллиард долларға һата һәм шул уҡ суммаға оҙайлы мөҙҙәтле облигациялар һатып ала. Йәғни операциялар балансы нулгә тиң ине. 2012 йылдың сентябренән ФРС яңы элемент өҫтәй — ай һайын банктарҙан һәм башҡа финанс компанияларынан 40 миллиард долларлыҡ ипотека облигацияһы һатып ала. Был аҡса финанс системаһына күсә.
Валюта курсы режимы
АҠШ долларына ирекле үҙгәреүсән курс режимы буйһона.
Аҡҡош йыры (Калхас)
«Аҡҡош йыры (Ка́лхас)» — А. П. Чеховтың «Калхас» хикәйәһе буйынса авторҙың үҙе тарафынан яңынан яҙылған шул уҡ исемдәге бер шаршаулы пьеса. Әҫәр 1887 йылдың ғинуарында бер аҙ ҡыҫҡартыла. Эпик жанрҙан драмаға әйләндерелгән, эксперименталь формалы пьеса-монолог. Төп герой үҙенең эпик башланғысын драма формаһында күрһәтә.
Әҫәрҙең яҙылыу тарихы
«Аҡҡош йыры (Калхас)» тарихы 1886 йылдың 10 ноябрендә «Петербург гәзитендә» А. Чехонте ҡултамғаһы менән яҙылған «Калхас» хикәйәһенән башланып китә. 1887 йылдың ғинуарында «Аҡҡош йыры (Калхас)» хикәйәнән драмаға әйләндереп яҙыла.
Автор үҙе 1887 йылдың 14 ғинуарында М. В. Киселеваға: «Мин дүрт картиналы пьеса яҙҙым. Ул 15—20 минут дауамында уйналасаҡ. Донъялағы иң бәләкәй драма… Мин уны бер сәғәт биш минут эсендә яҙып бөтөрҙөм. Бәләкәй әйберҙе яҙыуы еңел».
Лондон фонд биржаһы
Лондон фонд биржаһы (London Stock Exchange, ҡыҫҡаса LSE) — Европала иң эре һәм иң боронғо биржаларҙың береһе һәм донъяла иң билдәле ҡиммәтле ҡағыҙҙар баҙарының береһе.
Аҡҡош йыры (Калхас)
Әҫәрҙең яҙылыу тарихы
1887 йылдың аҙағында Корш театры өсөн яҙылған версияһы үҙгәртелә һәм Никитаның роле ҡыҫҡартылһа ла, пьеса «Отеллоның»: «О, если бы угодно было небу…» (Акт IV, 2-се күренеш) монологы Никитаның «Прости покой, прости, моё довольство…» монологы менән алмаштырылып, (Акт III, сцена 3) 1888 йылда Император театры өсөн күрһәтелә.
Лондон фонд биржаһы
Рәсми рәүештә 1801 йылда нигеҙ һалына, әммә ысынында уның тарихы 1571 йылда, король финанс агенты һәм кәңәшсеһе Томас Грешам Король биржаһын үҙ аҡсаһына төҙөгәндән һуң башлана. Лондон фонд биржаһы үҙе акционерҙар йәмғиәте булып тора, уның акциялары ла уның менән сауҙа итә..
Аҡҡош йыры (Калхас)
Әҫәрҙең яҙылыу тарихы
Чехов тере саҡта «Аҡҡош йыры (Калхас)» пьесаһы болгар, немец, поляк, серб-хорват һәм чех телдәренә тәржеә ителә.
Лондон фонд биржаһы
Акциялар баҙары
Лондон биржаһындағы акциялар баҙары түбәндәгеләргә бүленә:
Аҡҡош йыры (Калхас)
Сюжет
Драмалағы ваҡиға провинция ҡалаһының театрында бара. Ҡарт комик Василий Васильич Светловидов бенефистан һуң буш ҡалған театрҙа үҙенең үткән тормошо хаҡында, талант, йәшәү һәм үлем тураһында уйланып ултыра.
Лондон фонд биржаһы
Берләшеү
2000 йылдың 3 майында Лондон фонд биржаһы Deutsche Börse менән берләшеүе тураһында иғлан ителә; әммә ҡушылыу булмаған.
Аҡҡош йыры (Калхас)
Нәфислек үҙенсәлектәре
Хикәйәләге конфликт пьесала күрһәтелгән конфликттан айырылып тора, сөнки төп геройҙың кисерештәре хикәйәлә автор тарафынан яҙылһа, пьесала ул геройҙың үҙ биографияһын иҫенә төшөрөп һөйләүҙән ғибәрәт. «Аҡҡош йыры» этюдында һөйләү беренсе заттан алып барыла, герой бер үк ваҡытта актёр ҙа, режиссёр ҙа, тамашасы ла, ә үның һөйләгәндәре бары тик уның хәтирәләре генә. . Тағы ла бер мотивы — ғүмерен театрға бағышлау арҡаһында геройҙың тормошҡа ашмай, ҡорбан булып ҡалған мөхәббәте.
Лондон фонд биржаһы
Берләшеү
2007 йылда биржа MBE Holdings компанияһының тулы контролен һатып алыу тураһында иғлан итә.
Аҡҡош йыры (Калхас)
Нәфислек үҙенсәлектәре
Чехов Шекспир, Пушкин, Грибоедовтарҙың сәхнәлә ҡуйылған «Борис Годунов», «Король Лир», «Гамлет», «Отелло» пьесаларынан цитаталар килтерә һәм пьесаһын Чацкий һүҙҙәре менән тамамлап, сюжетты ҡатмарландыра.
Лондон фонд биржаһы
Берләшеү
2009 йылда Лондон фонд биржаһы Turquoise (TQ), панъевропа MTF-һын һатып ала.
Аҡҡош йыры (Калхас)
Нәфислек үҙенсәлектәре
Барлыҡ цитаталарҙың да темаһы — геройҙың бер кемгә лә буйһонғоһо килмәүе. Чацкий, мәҫәлән, Фамусов Мәскәүендә ҡалғыһы килмәйенсә: Вон из Москвы! Сюда я больше не ездок. Бегу, не оглянусь, пойду искать по свету,
Лондон фонд биржаһы
Котировка алыу шарттары
Лондон фонд биржаһының котировкаһын йәки листингын алыу өсөн компания коммерция, финанс һәм идара итеү мәғлүмәтен асырға, шулай уҡ түбәндәге шарттарға яуап бирергә тейеш:
Аҡҡош йыры (Калхас)
Нәфислек үҙенсәлектәре
Где оскорбленному есть чувству уголок! Карету мне, карету!-тип ҡысҡырһа, Чехов геройы ла шундай уҡ һүҙҙәрҙе әйтә. Был өҙөктәр барыһы ла сәхнәлә ғүмер буйы уйнаған артистың тойғоларын күрһәтеү өсөн ҡулланыла.
Шулай итеп етеп килгән ҡартлыҡ һәм үлем проблемаһы герой тарафынан үҙенең әле терелеген күрһәтеү һәм актёр булараҡ ролдәрҙе яттан белеүен күрһәтеү өсөн, уның һуңғы «аҡҡош» йыры мотивы булып тора.
Вәлиев Ғәйфулла Хәмит улы
Вәлиев Ғәйфулла Хәмит улы (6 ноябрь 1930 йыл — 1 август 1982 йыл) — башҡорт журналисы, партия хеҙмәткәре һәм яҙыусы, драматург. 1953 йылдан КПСС, 1957 йылдан СССР Журналистар һәм 1978 йылдан — СССР Яҙыусылар союздары ағзаһы. БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1980).
Биографияһы
Ғәйфулла Хәмит улы Вәлиев 1930 йылдың 6 ноябрендә Башҡорт АССР-ы Красноусол районы Имәнлек ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған. Иртә етем ҡала. Хеҙмәт эшмәкәрлеген колхозда башлай, аҙаҡтан төҙөлөштәрҙә эшләй.
1962 йылда Ленинградта юғары партия мәктәбен тамамлаған. 1957—58 йылдарҙа «Совет Башҡортостаны» гәзитендә, 1963 йылдан алып «Һәнәк» журналының әҙәби хеҙмәткәре. 1964—65 йылдарҙа БАССР Министрҙар советы ҡарамағындағы Телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса дәүләт комитеты мөхәррире, 1968 йылдан — баш мөхәррире. 1965—68 йылдарҙа КПСС‑тың Күгәрсен район комитеты секретары. «Торналар төйәге» исемле тәүге китабы 1974 йылда сыға. Уның әҫәрҙәренә сюжеттарҙың мауыҡтырғыс һәм оригиналь булыуы, хис-тойғолар байлығы хас. «Өстамаҡ» (1978), «Әсәйем фатихаһы» (1981) китаптарының геройҙары — ғәҙел, яратҡан эштәренә сикһеҙ бирелгән, ата-бабалар йолаларына тоғро кешеләр. Уның «Хыял ҡошом» пьесаһы Салауат башҡорт драма театры сәхнәһендә ҡуйылған.
Чайка (Миәкә районы)
Чайка (Чайка) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 31 кеше. Почта индексы — 452087, ОКАТО коды — 80244835010.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тойхерн
Тойхерн (Teuchern) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8859 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,61 км2. Диңгеҙ кимәленән 175 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 06680–06682 һәм автомобиль коды — BLK.
Чайка (Миәкә районы)
Ауыл тарихы
1925 йылдан һуң ғына Чайка ауылы иҫәпкә алынған. 6 йорттан торған.
Мөхәмәтйән (исем)
Глафира Фәйершина 30.09.2021
Мөхәмәтйән Мөхәмәтйән - башҡорт ир-ат исеме
Этимология
<МӨХӘМӘТЙӘН [ғәр., фарс.] Мөхәмәт (маҡтаулы, данлыҡлы) + йән>
Билдәле кешеләр
<Мөхәмәтйәнов Шакирйән Юныс улы (Александр Матвеевич Матросов; 5 февраль 1923 йыл — 27 февраль 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған ҡыҙылармеец, ВЛКСМ ағзаһы. Советтар Союзы Геройы (1943, үлгәндән һуң).Мөхәмәтйәнов Файыҡ Тимерйән улы (10 март 1921 йыл — 2 июнь 2009 йыл) — башҡорт шағиры, журналист. 1943 йылдан — КПСС, 1957 йылдан — СССР Журналистар союзы, 1982 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында һәм 1945 йылдағы совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1945) һәм «Почёт Билдәһе» (1976) ордендары кавалеры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1980).Мөхәмәтйәнов Рәшит Абдулла улы (10 сентябрь 1940 йыл — 6 ғинуар 2019 йыл) — уҡытыусы, журналист, тыуған яҡты өйрәнеүсе[1]. 1-се Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы делегаты (1995).Хәйернас Мөҙәрис улы Мөхәмәтйәнов (1906 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.Мөхәмәтйән Ишмөхәмәтов (1796—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.Мөхәмәтйәнов Самат Әбдрәхим улы (20 июнь 1949 йыл) — ғалим-педагог, философ, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре кандидаты (1995), философия фәндәре докторы (2000), профессор (2002).Мөхәмәтйәнова Ғәлиә Мөхтәр ҡыҙы (1 декабрь 1950 йыл) — педагог, дәүләт хеҙмәткәре, ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының мәғариф министры (1998—2004). Рәсәй Федерацияһы Педагогия һәм социаль фәндәр академияһының ағза-корреспонденты, педагогия фәндәре кандидаты. Башҡортостан Йәмәғәт палата­һы ағзаһы (2015). СССР-ҙың мәғариф отличнигы, Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре , Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре .[1] Ҡаҙаҡбаев Мөхәмәтйән Абдулла улы (22 декабрь 1924 йыл — 6 июнь 2017 йыл) — халыҡ йырсыһы, йыраусы, сәсән. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт традицион башҡарыу мәктәбенең сағыу вәкилдәренең береһе. Халыҡ-ара һәм төрлө республика конкурстары еңеүсеһе һәм лауреаты. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).>
Ҡош-секретарь
Ҡош-сексретарь, йәки секретарь — ҡарсығалар һымаҡтар отрядына ҡараған ҡош-секретарҙар((Sagittariidae) ғаиләһенең берҙән-бер төрө. Фәнни атамаһы Sagittarius serpentarius .Уның үҙенсәлекле исеме башындағы ҡара ҡауырһындарынан килеп сыҡҡан. Элек суд секретарҙары үҙҙәренең париктарына ҡаҙ ҡауырһындарын ҡуйырға яратҡан.
Тасуирлама
Ҙур ҡош, ҡауҙыға ҡыҫҡа суҡышлы булыуы менән оҡшаш. Уның оҙонлоғо-125 сантиметрҙан 155 см, ә ауырлығы 4 килограмға тиерлек етә Ҡанаттарының һелтәме яҡынса 210 см. Айырылып торған билдәһе булып, туй осоронда күтәрелгән башындағы ҡара ҡауырһындары тора. Шулай уҡ тағы бер үҙенсәлеге: ҡош- секретарҙар ҡыуанышҡанда (брачный период) ырылдаған һәм ҡарҡылдаған тауыштар сығара. Муйыны һәм ҡорһағы тирәһендәге ҡауырһындарының төҫө һоро һәм ул ҡойроғона табан ҡуйыра бара. Күҙҙәре әйләнәһенән суҡышына тиклем ҡауырһындары юҡ, һары тиреләре күренеп тора.
Таралышы
Ҡош-секретарҙарының ареалы Африкала урынлашҡан һәм Сахараның көньяҡ сиктәренән Көньяҡ Африкаға тиклем йәйрәп ята. Иң элек уларҙы саванналарҙа һәм уларға оҡшаш урындарҙа осратырға була. Кеше күп ултырған урындарҙа уларҙың популяцияһы,ҡағиҙә булараҡ, ҙур түгел, сөнки оялары күп туҙҙырыла.
Туҡланыуы
Ҡош-секретарҙарҙың төп аҙығы булып йыландар, әммә улар башҡа ер-һыу ер-һыу хайуандары, кеҫәрткеләр, бөжәктәр, ваҡ һөтимәрҙәр һәм ҡоштар менән дә туҡланалар. Һунар иткәндә улар ҡанаттары менән бәреп көслө тауыш сығаралар ҙа, үҙҙәрен йәшеренгән ҡорбан итеп күрһәтеп, йүгерергә тотоналар. Табышын шәйләү менән, улар кәкерсәкле хәрәкәттәр менән уны ҡыуып етә, шул арҡала, мәҫәлән, йыландар йүнәлешен юғалталар. Аяҡтарының ныҡлы тырнаҡтары менән көслө һуғып ҡорбанын үлтерә. Әгәр ҙә йылан ҡаршылашһа, оҫталыҡ менән уның сағыуынан ситкә тайпыла ла, яңынан һөжүм итә.Йылан менән көрәшкәндә секретарь бер ҡанатын төҙәйтеп, уны ҡалҡан итеп файҙалана.
Үрсеүе
Ҡыуаныу осоро ямғырҙар осоро менән бәйләнгән, Был ваҡытта ата ҡош үҙе һайлаған инә ҡошто тулҡын һымаҡ осошо менән тәьҫирләндерергә тырыша. Шунан һуң ул инә ҡошто алдына ҡыуып сығара ла, үҙенсәлекле бейеүен күрһәтә башлай.
Инә ҡош берҙән алып икегә тиклем аҡ-зәңгәр йомортҡа һала, 45 көн буйы уларҙы баҫып ултыра. Ояһын алты метрҙан бейек булмаған ҡыуаҡ йәки ағас баштарының яҫы сатырына ҡора. Ояның диаметры 150 см.тәшкил итә, ә төҙөү өсөн ҙур булмаған ботаҡтар һәм үләндәр ҡуллана.. Себештәре йомортҡанан моронлап сыҡҡандан һуң,ояла 75 көндән алып 85 көнгә тиклем йәшәйҙәр. Тәүҙә уларҙы ата-әсәһе яртылаш сәйнәлгән ит, ә һуңғараҡ сей ит киҫәге менән туҡландыра. Ҡайһы берҙә ҡош балалары оса белеү оҫталыҡтарын һынар өсөн, оянан һикереп төшәләр. Әгәр ҙә улар ерҙән айырыла алмай икән, осорға өйрәнгәнсе ата-әсәһе ерҙә ашата. Сөнки ҡош балаларының тәбиғәттә дошмандары бик күп,үҫкәнсе уларҙан уртаса тик берәүһе генә ҡала.
Кеше һәм ҡош-секретарь
Көньяҡ Африкала ҡош-секретарҙар аҫыл ҡоштарҙан һанала һәм хатта Көньяҡ Африка Республикаһы гербында һүрәте төшөрөлгән. Уны ҡанатарын йәйҙереп һүрәтләгәндәр. Көньяҡ Африка милләтенең үҙенең дошмандарынан өҫтөнлөгөн белдереүсе символ булып тора.Шулай үк Судандың гербында ла һүрәтләнгән.
Вербиловка
Вербиловка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угра йылғаһының уң ярына тамағынан 286 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Куликов бюсы (Семикаракорск)
Куликовтың бюсы — Ростов өлкәһенең  Семикаракорск ҡалаһында  яҙыусы Куликов Борис Николаевичтың бюсы. 2007 йылда асылған. Бюстың авторы — И. И. Масличенко.
Тарихы
Куликовтың бюсынан тыш Семикаракорск ҡалаһында ҡала һәм райондарҙың бер нисә билдәле кешеләре  яҙыусы. А. Закруткин, төҙөүсе А. Араканцев, балыҡсылыҡ хужалыҡ етәксеһе В. Абрамовтың бюсы ҡуйылған Был бюстарҙың авторы  скульптор һәм рәссам Иван Иванович Масличенко.
Яҙыусының бюсы 2007 йылдың 23 сентябрендә Семикаракорскта Пионер майҙанында ҡала көнөндә  асыла.
Б. Н. Куликов  Семикаракорская станицаһында тыуған. Мәктәптә, Ростов дәүләт университетының тарих факультетында уҡыған, шунан һуң Семикаракорск ҡалаһында йәшәгән һәм эшләгән.
Университетта уҡыған йылдарында яҙа һәм әҫәрҙәрен баҫтыра башлай. Куликовтың беренсе китабы «Шиғырҙар» 1964 йылда «Молодая гвардия» нәшриәтендә баҫылып сыға. 60-сы йылдарҙа ул «Сенокосная пора» (1968), «Вербохлёст» (1968),  70-се йылдарҙа  – «Чудный месяц» (1972), «Поле Куликово» (1973), в 80-е — «Удаль» (1983), «Вольница» (1984) шиғырҙар йыйынтығының авторы була. Уның ҡайһы бер әҫәрҙәре тыуған ҡалаһы Семикаракорскҡа арналған. Шулай уҡ хикәйәләр һәм повестар яҙа. 1975 йылда  «Мои дорогие люди» проза китабы 1976 йылда   «Быстрина» китабы сыға.
Төрлө йылдарҙа Б. Куликов Кустанай өлкәһендә,  Алтайҙа  эшләй, ләкин һәр ваҡыт тыуған ҡалаһына ҡайта. Яҙыусыға ҡунаҡҡа яҙыусылар Василий Шукшин, А Ларионова, Н. Рыбников һ. б. килеп йөрөйҙәр
Яҙыусы һәм шағир исеме менән Семикаракорск ҡалаһында  урам аталған. Йыл һайын август аҙағында ҡалала Б.Н.Куликов иҫтәлегенә арналған  «Куликов  авгусы» кистәре үтә, 2007 йылдан алып йыл һайын «Куликов көҙө» байрамы үтә. Хәтер көнөндә яҙыусы һәйкәле янына ҡала халҡы йыйыла һәм уның  шиғырҙарын уҡый.
Тасуирламаһы
Яҙыусы Борис Николаевич Куликовтың бюсы кирбес постаментҡа ҡуйылған. Һәйкәл менән йәнәш таш киҫәге урынлашҡан, уның тигеҙ йөҙлөгөндә яҙыусының шиғыры яҙылған:«Откуда я? С Дона! Где высь да простор, где сладкие звоны Семикаракор, где поле широко, работа красна, где песня далёко-далёко слышна...»
Һәйкәл эргәһе төҙөкләндерелгән.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Дерентей-Шор
Дерентей-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Буредан-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
В. В. Виноградов исемендәге Рус теле институты (Рәсәй Фәндәр академияһы)
Төп проекттары
Институтта шулай уҡ «Русская речь» фәнни-популяр журналы, фәнни-популяр китаптар, һүҙлектәр һәм энциклопедиялар нәшер ителә.
Етәкселәре
1950—1958 йылдарҙа институт СССР Фәндәр академияһының берләштерелгән Тел белеме институты составында була; директорҙары акад. В. В. Виноградов (1950—1954) һәм акад. В. И. Борковский (1954—1958).
Камай ауыл Советы (Мишкә районы)
Камай ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының  Мишкә районындағы муниципаль берәмек.
Тарихы
Камай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мишкә районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Әсмә
Әсмә — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.
Этимологияһы
Әсмә (Әсмәбикә) исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, бик юғары, бөйөк, Әсмәбикә юғары, бөйөк бикә тигән мәғәнәгә эйә.
Билдәле шәхестәр
Шайморатова Әсмә Сабир ҡыҙы (9 декабрь 1910 йыл — 11 ғинуар 1992 йыл) — йырсы (лирик-колоратура сопрано). 1942 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры, 1948 йылдан — Татар филармонияһы (Ҡазан), 1950—1960 йылдан Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1950).
Асад Әсмә (أسماء الأسد), ҡыҙ сағында Әсмә Фәүәз әл-Ахрас (أسماء فواز الأخرس)  — Сүриәнең беренсе ледийы, ил президенты Бәшәр Асадтың ҡатыны.
Баймырҙина Әсмә — уҡытыусы, стажы — илле йыл. Батыр Вәлит, Абдулхаҡ Игебаевтың, Советтар Союзы Геройы Тәфтизан Миңлеғоловтың тәүге уҡытыусыһы. Баймаҡ районы Күсей ауылының урамына уның исеме бирелгән.
Яппарова Әсмә Абдулла ҡыҙы — Йәнырыҫ мәктәбе уҡытыусыһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы.
Мәҙәниәттә
Әсмә — Ризаитдин Фәхретдинов романы (1903).
Роберт Кох
Ге́нрих Ге́рман Ро́берт Кох (Heinrich Hermann Robert Koch; 11 декабрь 1843 йыл — 27 май 1910 йыл) — Германия микробиологы. Түләмә (сибирская язва) бациллаһын, холера вибрионын, туберкулёз таяҡсыһын асыусы. 1905 йылда туберкулёз таяҡсаһын тикшереп-өйрәнгән өсөн Нобель премияһы менән бүләкләнә.
Әсмә
Мәҙәниәттә
Әсмә (1906—1993) — башҡорт мәғрифәтсеһе, яҙыусы, шәрҡиәтсе һәм дин әһеле Ризаитдин Фәхретдиновтың ҡыҙы.
Роберт Кох
Биографияһы
Роберт Кох 1843 йылдың 11 декабрендә Клаусталь -Целлерфельде ҡалаһында Герман һәм Матильды Генриеттызз Кох ғаиләһендә тыуа. Ун өс балалы ғаиләлә өсөнсө бала була. 1848 йылда башланғыс мәктәпкә бара. Башланғыс меҡтәпте тамамлағас, Клаусталя гимназияһында уҡыуын дауам итә. Бала саҡтан медицина менән ҡыҙыҡһыныуы уны Геттинген университетына алып килә. Врач дипломын алып дауалау эше менән шөгөлләнә, һуңынан санитария врачы булып китә.
Әсмә
Мәҙәниәттә
«Туҡыусы Әсмә» — Фәтхи Бурнаш (1932).
Роберт Кох
Биографияһы
28 йәшенә ҡатына микроскоп бүләк итә. Ошо мәлдән һуң Кох дауалак эшен ташлап, көндәр буйы микроскопҡа ҡарап тикререүҙәр үткәрә. Бының өсөн сысҡандар үрсетә. Иң тәүҙә түләмә (сибирская язва) менән сирләтеүсе бациланыҡ тереклек итеү һәм йоғоу юлдарын өйрәнә. Күп тә үтмәй туберкулёз бицилаһын таба.
Микробтарҙы өйрәнеүгә талантлы ғалим баһалып бөткөһөҙ өлөш индерә. Ул микробиологияға нигеҙ һалыусы булап иҫәпләнә.
Роберт Кохтың фәнни эҙләнеүҙәре Берлин университетында һәм үҙе ойошторған Гигиена университетында алып барыла.
Миллионлаған кешене үлемдән ҡотҡарып ҡалған хеҙмәте —туберкулёз таяҡсаһын асҡан өсөн1905 йылда Нобель премияһы бирелә. thumb|right|[[Берлинда Роберт Кох һәйкәле үҙ майҙанында]]
Дүртөйлө (Ауырғазы районы)
Дүртөйлө (Дюртюли) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 349 кеше. Почта индексы — 453474, ОКАТО коды — 80205831007.
Тарихы
VI ревизия 1811 йылда ауыл халҡын милли яҡтан ныҡ ҡатнаш итеп күрһәтә — 211 аҫаба башҡорт, 48 керҙәш башҡорт, Күҙәк, Әтекәй ауылдарынан килгән 88 типтәр. VII рәүиз ваҡытында Иҫке Төрөмбәттә 77 кеше йәшәгән 13 йорт иҫәпләнә. 20 быуат уртаһында 373 кеше йәшәй, 23 керҙәш иҫәпләнә. Игенселек, яңы өлкә булараҡ, Меркет-Мең улусы халҡында яй юл яра. 1842 йылда 116 кешегә 48 бот ужым, 360 бот ярауай иген сәселә
Дүртөйлө ауылы 2007 йылдың 10 сентябренә тиклем Иҫке Төрөмбәт тип атала.
Этимологияһы
Төрөмбәт ауылы Меркет-Мең улусы сотнигы Төрөмбәт Ырыҫҡоловтың исеме менән аталған. Уның исеме менән Иҫке Төрөмбәт (хәҙер Дүртөйлө ауылы) һәм Яңы Төрөмбәт ауылдары атала. Сотник үҙе XVIII быуаттың 60-сы йылдарындағы сығанаҡтарҙа телгә алына.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — татарҙар (94 %).
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 65 йыл» юбилей миҙалы
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 65 йыл» юбилей миҙалы — Рәсәй ФедерацияһыПрезидентының 2009 йылдың 4 мартындағы 238-се указына ярашлы булдырыла.
Миҙал тураһындағы Положение
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 65 йыл» юбилей миҙалы менән
Миҙалдың тасуирламаһы
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 65 йыл» юбилей миҙалы томпактан эшләнә, 32 мм диаметрлы, түңәрәк формал.
Миҙалдың алғы яғында — I дәрәжә Дан орденының һүрәте, йондоҙҙоң түбәнге нурҙары араһында — «1945 — 2010» һандары.
Оло Семеновка
Оло Семеновка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пуя йылғаһының уң ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 65 йыл» юбилей миҙалы
Миҙалдың тасуирламаһы
Миҙалдың кире яғында уртала — «65 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» тип яҙылған: «1941-1945 йылдарҙағы бөйөк ватан һуғышында еңеүгә 65 йыл».
Оло Семеновка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 65 йыл» юбилей миҙалы
Миҙалдың тасуирламаһы
Миңалдың ситтәре күтәрмә менән ҡаймалаған. Миҙалдағы бөтә һүрәттәр, һандар, яҙыуҙар ҡабарынҡы итеп эәшләнгән.
Оло Семеновка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 65 йыл» юбилей миҙалы
Миҙалдың тасуирламаһы
Миҙал ҡалыпҡа элмәк һәм дүңгәләк ярҙамында тоташтырылған. Биш мөйөшлө ҡалып ҡыҙыл төҫтәге ебәк муар таҫма менән ҡапланған. Таҫманың киңлеге — 24 мм; таҫма уртаһынан бишешәр буй үтә; өс ҡара һәм ике ҡыҙғылт һары төҫтә, һәр береһе 2 мм. Ситтәге ҡара буйҙар 1 мм киңлектәге ҡыҙғылт һары төҫтәге буй менән ҡаймаланған.
БДБ илдәрендә миҙал аналогтары
Ошондай уҡ миҙалдар БДБ илдәрендә индерелә:
Инась
Инась — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сем-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғосман Македонияһы
Ғосман Вардар Македонияһы, хәҙерге Македония Республикаһы тарихында Ғосман Македонияһы (Отоманска Македонија) — хәҙерге Македония Республикаһының территорияһы Ғосман империяһы хакмилығы аҫтында булған осор.
Ғосман хакимлығы урынлашыу
Анатолияла ғосмандар дәүләте барлыҡҡа килгән заманда хәҙерге Македония Республикаһы территорияһы сербтар һәм византийҙар хакимлығы аҫтында була. Феодалдарҙың 1334 йылғы үҙ-ара һуғыштары арҡаһында ил өлөштәргә бүлгеләнә. 1365 йылға ике бер туған ҡулы аҫтында ике серб державаһы барлыҡҡа килә: Серре — деспот Углеш, Прилеп ҡалаһы король Вукашин биләмәләренең баш ҡалаһы була. 1370 йылда Вукашиндың улы — Кралевич Марко атаһы менән бергә идара итә башлай.
1371 йылда Марицалағы яуҙа Углеш менән Вукашин икеһе лә һәләк була. Прилеп короллеге тәхетенең вариҫы Марко үҙен Ғосман империяһы вассалы тип иғлан итә. Марконың вафатынан һуң 1395 йылда короллек аннексиялана, уның территорияһында Охрид санжагы барлыҡҡа килә. Бынан алдараҡ, 1392 йылда, Скопье санжагы төҙөлгән була. Хәҙерге Македонияның көньяҡ-көнбайышы Византияға инә, ә Византияла Салоник Мануил II Палеолог (император Иоанн V Палеологтың улы) хакимлыҡ итә.
Хәҙерге Македония Республикаһының төньяҡ-көнсығышына Константин Деянович идара итә, ул да Марица яуынан һуң Ғосман сюзеренлығын алырға мәжбүр була. 1395 йылда уға Валахиялағы Ғосман кампанияһында ҡатнашырға тура килә, ул шунда һәләк була. Константин Деяновичтан ҡалған биләмәләрҙе лә ғосмандар аннексиялай.
XV—XVI быуаттар
Анкара алышынан һуң хәҙерге Македония Республикаһы территорияһында өс ихтилал була: 1409—1413 йылдарҙа Мостафа Челеби (Баязит солтандың улы, Ғосман тәхете дәғүәсеһе) баш күтәрә, 1416 йылдарҙа — Бәҙретдин Симави ихтилалы, 1416—1432 йылдарҙа восстание Дузме Мостафа ихтилалы була. Был ихтилалдар ғосмандарға ҡаршы булһа ла, унда Македония христиандары ла ҡатнаша.
Ғосмандарға ҡаршы баш күтәргән Скандеберг ихтилалы ваҡытында хәҙерге Македония Республикаһы аша Дебар яғына ҡарай бик ҙур ғосман ғәскәре үтә һәм бөтә ерҙе бушлыҡҡа әйләндерә.
XVI быуатта көс еткеһеҙ һалымдарға ҡаршы бер нисә ихтилал була, ләкин улар аяуһыҙ баҫтырыла. Ғосман идараһына ҡаршылар гайдуклыҡҡа китә.