cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гондурас
Пуэрто-Кортес
Гондурастың тағы бер төп ҡалаһы — Пуэрто-Кортес. Кариб диңгеҙе яры буйында урынлашҡан был порт иң заманса ҡорамалдарға эйә һәм Үҙәк Америкала заманса йыһазландырылған порттарҙың береһе һанала. Географик урынлашыуы арҡаһында Пуэрто-Кортес донъялағы иң хәүефһеҙ порттарҙың береһенә әүерелә һәм АҠШ Именлек департаментының хәүефһеҙлек танытмаһын ала.
Комаягуа
Комаягуа ҡалаһы илдең үҙәгендә, диңгеҙ кимәленән 1650 метр бейеклектә урынлашҡан. Ҡалаға 1537 йылда капитан Алонсо де Касерес нигеҙ һалған. Тиҫтәләгән йылдар дауамында ул колониаль архитектура һыҙаттарын һаҡлап ҡала ала. Заманында Комаягуа Гондурастың баш ҡалаһы була. Бында 60 меңдән ашыу кеше йәшәй, уларҙың төп шөғөлдәре — малсылыҡ һәм ауыл хужалығы.
Эль-Прогресо
Эль-Прогресо ҡалаһы — Йороның административ ведомствоһында. Ҡаланың әһәмиәте уның һуңғы йылдарҙа стратегик урынлашыуынан һәм коммерция үҫешенә бәйле. Уны сәйәхәтселәр, туристар һәм сауҙагәрҙәр Гондурастың мөһим ҡалалары араһында тоташтырғыс нөктә булараҡ файҙалана. Ҡала иҡтисады ауыл хужалығына, эре мөгөҙлө малсылыҡҡа, туҡыма етештереүгә һәм сауҙа итеүгә нигеҙләнгән.
Юскаран
Юскаран ҡалаһы — Гондурастың баш ҡалаһы Тегусигальпанан 65 км алыҫлыҡта. Был ҡала XVIII—XIX быуаттарҙа тау сәнәғәтенең төп үҙәге була. 1979 йылда Гондурас хөкүмәте ҡаланы милли ҡомартҡы тип иғлан итә. Бөгөнгө көнгә Юскарандың тарихи үткәненә хөрмәт күрһәтеп, 200-ҙән ашыу колониаль йорт һаҡланған. Юскаранда шәкәр сөгөлдөрөнән «янған һыу» тип тәржемә ителгән агуардиентет йәки «гваро» спиртлы эсемлек етештерелә.
Население
Халыҡ һаны динамикаһы — 1,534 млн (1950) ; 7,4 млн (2007) ; 8,0 млн (оценка на июль 2010 года); 8,0 млн (июль 2010 йыл баһаһы).
Йыллыҡ үҫеш: 1,9 % (тыуым — бер ҡатын-ҡыҙға 3,2 бала).
Уртаса ғүмер оҙонлоғо: ирҙәр өсөн — 69, ҡатын-ҡыҙҙарға — 72 йәш.
Ҡала халҡы — 48 %.
ВИЧ-инфекция күрһәткесе — 0,7 % (2007 йыл баһаһы).
Дини составы (2013) — 47 % католиктар, 41 % протестанттар, башҡалар — 3 %. Халыҡтың 8 проценты үҙҙәренең динен билдәләмәй, 1 проценты һорауға яуап бирмәй. 1995 йылдан 2013 йылға тиклем католиктар һаны 30 процентҡа кәмей (77 — нән 47 %-ҡа тиклем) — был Латин Америкаһы илдәре араһында рекорд булып тора.
Халыҡ мәғарифы
Тегусигальпа ҡалаһындағы Гондурас милли автономиялы университеты 1847 йылдан алып эшләп килә; 1996 йылда уҡыусылар һаны яҡынса 40 000 кеше тәшкил итә. Саморанола ауыл хужалығы өлкәһендә белгестәр әҙерләүсе юғары уҡыу йорто — Панамерика ауыл хужалығы мәктәбе асыла. 1978 йылдан Тегусигальпала шәхси университет эшләй башлай.
Иҡтисады
Гондурас иҡтисади йәһәттән ныҡ үҫешмәгән. Ул Американың иҡтисадына (Гондурастың ҙур сауҙа партнеры) һәм төп экспорт тауарҙарына (тәү сиратта, банан һәм кофеға) донъя хаҡтары тирбәлеүгә бәйле Латин Америкаһы иле. 2009 йылда Гондурастың эске тулайым продукты 33,1 миллиард доллар (халыҡ иҫәбенә 4200 доллар — донъяла 142-се урын) тип баһалана. 2008 йылда халыҡтың 59 проценты рәсми билдәләнгән ярлылыҡ сигендә йәшәй. Эшһеҙлек кимәле (2009 йылда) — 6 %.
1998—2001 йылдарҙағы көслө дауыл һәм ташҡын һөҙөмтәһендә Гондурас ҙур матди юғалтыуҙар кисерә. Был йәһәттән ҡайһы бер донор дәүләттәр, Үҙәк Америка буйынса Консультатив төркөм ҡарарҙарына ярашлы, Гондурасҡа йылына 300—600 миллион доллар күләмендә даими иҡтисади ярҙам күрһәтә башлай, 2006 йылда ул 490 миллион доллар тип баһалана.
Гондураста иҡтисадтың ике төрө бергә йәшәй; береһе үҙәк таулыҡ сиктәрендәге колониаль тораҡ пункттарына хас, икенсеһе Кариб диңгеҙе ярҙарына хас, унда америка банан компаниялары экспорт плантациялары янында үҙ анклавтарын булдырған. Ауыл хужалығы өлкәләрендә америка компанияларының плантациялары етештереүҙең заманса ысулдарын ҡуллана, плантацияларҙы һәм экспорт продукцияһын хеҙмәтләндереү өсөн тимер юлдар һәм автомобиль юлдары селтәре төҙөлә.
Милли валюта — гондурас лемпираһы. 1931 йылда әйләнешкә индерелә һәм индеецтар юлбашсыһы хөрмәтенә аталған.
Гондураста минималь эш хаҡы секторға һәм эшселәр һанына ҡарап үҙгәрә. 2020 йылдың 1 ғинуарынан ул 6762,70 лемпиранан ($275,37) 12357,84 лемпира ($503,20) тиклем тәшкил итә. Гондураста 2020 йылдың 1 ғинуарынан айына 17123,50 лемпира ($697,26) эш хаҡына килем һалымы һалынмай.
Ауыл хужалығы
2017 йылда экспорт — 8,17 миллиард доллар.
Төп экспорт тауарҙары — кофе, креветка, диңгеҙ ҡыҫалаһы, сигара, банан, алтын, пальма майы, емеш-еләк һәм үҙағас.
2017 йылда импорт — 10,87 млрд доллар.
Төп импорт тауарҙары — автомобилдәр, төрлө транспорт саралары, химик продукттар, яғыулыҡ һәм аҙыҡ-түлек продукттары.
Төп тәьмин итеүселәр — АҠШ — 40,3 %, Гватемала — 10,5 %, Ҡытай — 8,5 %, Мексика — 6,2 %, Сальвадор — 5,7 %, Панама — 4,4 %, Коста-Рика — 4,2 %.
Тышҡы сауҙа
2017 йылда экспорт — 8,17 миллиард доллар.
Төп экспорт тауарҙары — кофе, диңгеҙ ҡыҫалаһы, омар, сигара, банан, алтын, пальма майы, емеш-еләк һәм ағас.
Төп һатып алыусылар — 34,5 %, Германия — 8,9 %, Бельгия — 7,7 %, Сальвадор — 7,3 %, Нидерланд — 7,2 %, Гватемала — 5,2 %, Никарагуа — 4,8 %.
Новгород өлкәһе
Новгоро́д өлкәһе — Рәсәйҙең регионы, Төньяҡ-Көнбайыш федераль округына инә. Майҙаны — 54 501 км² (федераль оуругтың 7 региондары араһында 6 урын). Көнбайыштан көсығышҡаса — 385 км, төньяктан көньяҡҡаса — 250 км оҙонлоҡта ята.
Гондурас
Тышҡы сауҙа
2017 йылда импорт — 10,87 млрд доллар.
Төп импорт тауарҙары — автомобилдәр, төрлө транспорт саралары, химик продукттар, яғыулыҡ һәм аҙыҡ-түлек продукттары.
Новгород өлкәһе
Өлкәлә 2010 йылда — 634 135 кеше йәшәгән.
Гондурас
Тышҡы сауҙа
Төп тәьмин итеүселәр — АҠШ — 40,3 %, Гватемала — 10,5 %, Ҡытай — 8,5 %, Мексика — 6,2 %, Сальвадор — 5,7 %, Панама — 4,4 %, Коста-Рика — 4,2 %.
Новгород өлкәһе
Дәүләт ҡоролошо
Новгород өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.
Башҡарма влас
Новгород өлкәһе Губернаторы — Новгород өлкәһе башлығы һәм Новгород өлкәһенең иң юғары вазифалы кешеһе. Новгород өлкәһе Хөкүмәте етәксеһе. Новгород өлкәһе Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Новгород өлкәһе Уставы менән билдәләнгән.
Суд власы
Новгород өлкәһе суд системаһы составында:
Крючко Александра Ильинична
Крючко Александра Ильинична (15 мая, 1931 года, деревня Лупта, Уральская область- 1 августа, 2015 года, Салават)- советский, российский врач- педиатр. Заслуженный врач Башкирской АССР. Кавалер ордена «Знак Почета».
Биография
Александра Ильинична Крючко родилась 15 мая 1931 года в деревне Лупта Уральской области на границе с нынешней Тюменской областью. Освоение этой территории связанос походом Ермака на Сибирское ханство в конце 16 века. В эти места ссылали русские цари опальных придворных. Деревня Лупта Свердловской области на одноименной речке давно уже перестала существовать.
Александра Ильинична окончила в 1955 году педиатрический факультет Свердловского медицинского института. Свою трудовую деятельность Александра Ильинична начала в 1955 году в строящемся в 30 км от Стерлитамака новом городе Салават. Город строился одновременно с самым крупным в Европе нефтехимическим комбинатом того времени — комбинатом № 18.
Работала участковым педиатром, а с 1968 года — заместителем главного врача по лечебной части. В середине 1950-х- середине 1960-х годов в лечебные учреждения города Салавата часто обращались жители ближайших деревень Стерлитамакского и Мелеузовского районов. Медицинские работники города, в том числе и педиатры, никогда не отказывали в помощи сельским жителям, несмотря на то, что эти поселения административно не относились к городу Салавату. Это позволило значительно сократить детскую смертность в ближайших деревнях, которая до 1954 года оставалась очень высокой.
С 1982 по 1987 годы Александра Крючко работала главным врачом детской объединенной больницы. В 1988 году она была назначена заведующей педиатрическим отделением по поликлинике дошкольных учреждений города Салавата.
За время работы врач- педиатр Александра Ильинична овладела профессиональным мастерством, охотно делилась опытом с молодыми коллегами. Несмотря на сложную экологическую обстановку, педиатрическая служба города ежегодно добивалась хороших результатов. С 1970 года в Салавате перестали регистрироваться заболевания детей дифтерией, полиомиелитом.
А. И. Крючко активно занималась общественной работой. Руководила движением врачей-наставников больницы, трижды избиралась депутатом Салаватского городского Совета народных депутатов, являлась руководителем врачей- интернов. В течение нескольких лет была членом городской комиссии по делам несовершеннолетних.
За многолетний добросовестный труд Александре Ильиничне было присвоено звание «Заслуженный врач Башкирской АССР». Она награждена орденом «Знак Почета», юбилейной медалью «За доблестный труд» в ознаменовании 100-летия со дня рождения В. И. Ленина", медалью «Ветеран труда», Почетной грамотой Президиума Верховного Совета РСФСР.
В 1988 году А. И. Крючко присвоено звание «Почетный гражданин города Салавата».
Умерла 1 сентября 2015 года в городе Салават.
Базарлы Матаҡ
Базарлы Матаҡ — Татарстан Республикаһындағы Әлки районының үҙәге.
Емсна
Емсна — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Солоница йылғаһының һул ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бурёнка
Бурёнка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/240/20/63    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем,   Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ  Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һылтанмалар
Категория:Удмуртия йылғалары
Генерал Карбышев һәйкәле (Мәскәү)
Советтар Союзы Геройы генерал-лейтенант Дмитрий Карбышев һәйкәле. 1980 йылда Мәскәүҙә Маршал Жуков исемендәге проспект һәм Генерал Карбышев бульвары киҫешкән урында уға ҡуйылған һәйкәл тора.
Тарихтан
Генерал Д. М. Карбышев совет генералы, инженер булған. Бөйөк ватан һуғышы башында ул әсирлеккә эләгә. Немецтар уға хеҙмәттәшлек тәҡдим итә, әммә Д. М. Карбышев баш тарта. Д. М. Карбышев Замосць, Хаммельбург, Флоссенбюрг, Майданек, Аушвиц, Заксенхаузен һәм Маутхаузен концентрацион лагерҙарында тотола. Лагерҙа бер нисә тапҡыр лагерь хакимиәте тарафынан хеҙмәттәшлек тәҡдиме ала. Иң оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, ул лагерҙағы ҡаршылыҡ хәрәкәтенең иң актив етәкселәренең береһе була. 1945 йылдың 18 февраленә ҡарата төндә Маутхаузен концлагерында (Австрия), башҡа тотҡондар менән (яҡынса 500 кеше) тышҡы һыуыҡта һыу менән һибелә һәм боҙ булып ҡатып һәләк була. Ул бөгөлмәҫлек ихтыяр һәм сыҙамлылыҡтың символына әүерелә.
Тасуирлама
Генерал-лейтенант Дмитрий Михайлович Карбышевҡа һәйкәл 1980 йылдың 7 майында Генерал Карбышев бульварында асыла. Һәйкәлдең авторы — скульптор В. Е. Цигаль, архитекторы — А. М. Половников. Һәйкәл тулыһынса бронзанан ҡойолған, ул 8 метр самаһы юғарыға табан төбәлгән боҙ киҫәктәрен символлай, боҙ киҫәктәрендә геройҙың портреты куйылған куб нығытып ҡуйылған. Иҫтәлекле билдәлә уйып яҙылған:
Филателияла
1989 йылда һәйкәл һүрәте төшөрөлгән почта конверты сығарыла.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Пресвятая Богородица Соборы сиркәүе (Строганов)
Пресвятая Богородица Соборы сиркәүе, Раштыуа йәки Строганов сиркәүе тип тә билдәле— ғәмәлдәге православие сиркәүе, Түбәнге Новгородта Раштыуа урамында урынлашҡан. 1696—1719 йылда сауҙагәр Григорий Дмитриевич Строганов аҡсаһына төҙөлгән. Строганов стиленең иң яҡшы өлгөләренең береһе булып тора, федераль әһәмиәтендәге архитектура ҡомартҡыһы статусына эйә.
Ғибәҙәтханала бер тәхет бар: ул Пресвятая Богородица Соборы хөрмәтенә эшләнгән.
Тарих
1696 йылда ғибәҙәтхана төҙөү башлана, Гордеевкалағы Смоленск сиркәүе изгеләндерелгәндән һуң ике йыл үткәс, ул изгеләндерелә. Төҙөлөш 1701 йылда тамамланған тиерлек була, әммә янғын сыға. Сиркәү сауҙагәр Строганов Григорий Дмитриевичтың ҡатыны — Мария Яковлевна тарафынан тергеҙелә. 1719 йылда тергеҙелгән сиркәү Новгород һәм Мордва архиепискобы Питирим (1719—1738) тарафынан изгеләндерелә.
1722 йылда Петр I тарафынан ул үлгәнгә тиклем (1725 йыл)ябыла, сиркәү бер нисә тапҡыр янған (1768, 1782, 1788 йылдарҙа). 1807—1812 йылдарҙа С. А. Строганов уға капиталь ремонт үткәргән. 1870 — 1880 йылдарҙа Л. В. Даль һәм Р. Я Килевейн проекты буйынса сиркәү капиталь тергеҙелгән.
1860 йылда ҡыңғырауҙар манараһы ныҡ ҡыйшая, ҡыйшайыу 20 йыл эсендә 1,2 метр булып киткән. 1887 йылда сиркәүҙең өҫкө ҡаты яңынан һүтелә һәм йыйыла.
XIX быуатта урамға исем биргән Раштыуа сиркәүенән алыҫ тормаған бәләкәй сиркәү һүтелә. Шул ваҡыттан алып ул сиркәүҙең «Рождественская» исемен Строганов сиркәүе үҙләштерә.
1913 йыл сиркәүҙең эсендә һәм тышында реставрация үткәрелә. Совет осоронда юҡҡа сығарыу тураһында ҡарар ҡабул ителә, әммә рухани Сергий ата (Вейсов Сергей Константинович; 1915—1934), тарихи документтар һәм фотоһүрәттәр йыйып, сиркәүҙең барокко стилендәге бина булған мәҙәни әһәмиәте тураһында ҙур начальниктарҙың кабинеттарында әллә күпме лекциялар уҡый һәм ғибәҙәтхана һаҡланып ҡала. Бинала дин һәм атеизм тарихы музейы урынлаштырыу тураһында ҡарар ҡабул ителә. Музей директоры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы итеп Сергей ата, ә ҡарауылсыһы итеп иеромонах Спиридон тәғәйенләнә.
Яңы быуат башында сиркәү-һәйкәлдә евроремонт яһала. Һөҙөмтәлә, ул үҙенең тарихи йөҙөн юғалта.
24 июль 2008 йылда Рәсәй Федерацияһы хөкүмәте рәйесе Владимир Путин Новгород епархияһы сиркәүенә «Христостың терелеүе» иконаһын бүләк итә. Пресвятая Богородица Соборы сиркәүенән икона 2004 йылдың 22 октябрендә урлана. 2007 йылда Эстония коллекционеры иконаны һатып ала һәм Рәсәйгә алып килә: иконаның урланған әйберҙәр каталогында торғанын табып алғас, ул иконаны Урыҫ православие сиркәүенә кире ҡайтара.
2019 йылдың 8 ғинуарында сиркәүҙә тәхет литургияһы үткәндән һуң иконалар һәм мәхәллә кешеләре иғәнәһенә ҡойолған сиркәү ҡыңғырауы изгеләндерелә. Был байрам сиркәүҙең 300 йыллығына арнала.
Архитектура
Сиркәү ике яруслы: өҫкөһөндә өс апсидлы миһраб, ғибәҙәт ҡылыу залы, бағанаһыҙ аш бүлмәһе һәм паперть.
Ҡорам биш башлы, улар донъя ҡитғаларына ҡаратып ҡуйылған. Тәүҙә сиркәү баштары йәшел төҫтә була. Әммә XIX быуат башында улар Мәскәүҙең Василий Блаженный ҡорамы төҫтәренә оҡшатып буяла.
Тыштан һәм эчтән сиркәү һырланған аҡ таш менән биҙәлгән (тәҙрә, порталға инеү урыны, таяу колонналар).
Ҡыңғырау манараһы һигеҙ мөйөш өҫтөнә ҡуйылған дүртмөйөшлө итеп эшләнгән үрҙә флюгер һәм тәре ҡуйылған. Манарала сәғәт бар. Сәғәт механизмы урыҫ механигы И. П. Кулибин тарафынан ремонтланған. Механизмдарҙың артабанғы яҙмышы билдәһеҙ. Хәҙер яңы механизмдар ҡуйылған.
Изге әйберҙәр
Ғибәҙәтханала урынлашҡан. :
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Крышова Нина Александровна
Крышова Нина Александровна (1895 — 1971) — совет ғалим-нейрофизиологы һәм невропатологы, медицина фәндәре докторы (1935), профессор (1946). РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1965).
Биографияһы
1919 йылда Мәскәү университетының медицина факультетын тамамлағандан һуң, нервы ауырыуҙары клиникаһында ординатор итеп ҡалдырыла, һуңынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһында табип булып хеҙмәт итә. 1921 йылдан Г. И. Россолимо һәм С. Н. Давиденков етәкселеге аҫтында Мәскәүҙең бер нисә клиникаһында эшләй.
1932 йылдан И. П. Павлов етәкселеге аҫтында нервы ауырыуҙары клиникаһында эшләй. 1935 йылда Н. А. Крышова «о сухожильной арефлексии и ее причинах» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1938 йылдан алып — невроз бүлеге мөдире, кеше нейрогенетикаһы лабораторияһының фәнни етәксеһе һәм 1952 йылдан — СССР Фәндәр академияһының И. П. Павлов исемендәге Физиология институтының сектор мөдире итеп тәғәйенләнә. 1939—1943 йылдарҙа — Мәскәүҙең бер нисә госпиталендә консультант.
Н. А. Крышова төп нервы процестарының торошон асыҡлау өсөн үҙенсәлекле методикалар эшләй, уның нейрогенетика буйынса, шул иҫәптән «игеҙәктәр алымын» ҡулланып, нейроинфекция буйынса тикшеренеүҙәре билдәле, нервы системаһының травматик зарарланыуы һәм функциональ ауырыуҙары, телмәр боҙолоуы һәм шулай уҡ клиник невропатологияның байтаҡ башҡа актуаль мәсьәләләре буйынса хеҙмәттәре бар. Н. А. Крышованың хеҙмәттәренең бер өлөшө нервы системаһы ауырыуҙарын гистологик тикшереүҙәргә һәм яңы дарыу препараттарының фармакодинамикаһына арналған. Н. А. Крышова етәкселеге аҫтында 25 кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертацияһы башҡарылған.
Күп йылдар Н. А. Крышова Ленинградтың баш невропатологы булып эшләй, Бөтә Союз невропатологтар һәм психиатрҙар йәмғиәте идараһы Президиумы ағзаһы, Эстония һәм Ленинград невропатологтар һәм психиатрҙар йәмғиәтенең почетлы ағзаһы, мускул дистрофияһы менән көрәш буйынса халыҡ-ара ассоциация ағзаһы, Ҙур медицина академияһының 2-се баҫмаһында «Неврология» мөхәрририәт бүлеге мөхәррире була.
Кулдуркаев Яков Яковлевич
Кулдуркаев Яков Яковлевич (22 октябрь 1894 йыл — 28 июль 1966 йыл) — эрзә шағиры һәм яҙыусыһы. «Эрьмезь» поэмаһының авторы.
Биографияһы
Яков Яковлевич Кулдуркаев 1894 йылдың 22 октябрендә Лобаски ауылында (хәҙерге Мордва Республикаһы Атяшево районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1903—1906 йылдарҙа ауылдағы башланғыс мәктәптә уҡый. 1912 йылда Саранск реаль училищеһын тамамлай. Себергә китә, Амур тимер юлында табелсе булып эшләй.
1915 йылда армияға алына, Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша, контузия ала. Һуңынан Граждандар һуғышында Ҡыҙыл армия составында ҡатнаша. 1923 йылда Мәскәүҙә счетоводтар курсына уҡырға инә. Уҡыуҙы тамамлағандан һуң, счетовод, бухгалтер, ревизор булып эшләй.
1938 йылда халыҡ дошманы тип репрессиялана. Коми АССР-ындағы, Новгород һәм Жамбул өлкәләрендәге лагерҙарҙа ултыра. 1958 йылда аҡлана.
Николаева Вера Семёновна
Николаева Вера Семеновна (9 октябрь 1925 йыл, Бжицкая ауылы, Юрга районы, Себер крайы, СССР — 21 июль, 2011 йыл, Туринск, Свердловск өлкәһе, Рәсәй) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1969), Свердловск өлкәһе Туринск районының район үҙәк дауаханаһы баш табибы.
Кулдуркаев Яков Яковлевич
Биографияһы
Яков Кулдуркаев 1966 йылдың 28 июлендә мәрхүм була, тыуған яғында Лобаски ауылында ерләнә.
Николаева Вера Семёновна
Биографияһы
1925 йылдың 9 октябрендә Себер крайының Томск округы Бжицкая ауылында (хәҙер Кемерово өлкәһенең Юрга районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1942 йылда Новосибирск өлкәһенең (хәҙер Кемерово өлкәһе) Топки ҡалаһында ете йыллыҡ мәктәпте тамамлай. Артабан 8 ай дауамында ФЗО мәктәбендә «тимер юлсы» һөнәре буйынса уҡый.
Үҙенең хеҙмәт эшмәкәрлеген Томск тимер юлының Болотная станцияһында йөрөп юл ҡараусы булып башлай. 1943 йылдың сентябрендә Донбассты аяҡҡа баҫтырыу өсөн, Сталин өлкәһе Көньяҡ-Донецк тимер юлының Ясиноватая станцияһына юл ремонтлау эшсеһе итеп ебәрелә.
Кулдуркаев Яков Яковлевич
Ижады
Лагерҙан ҡайтҡас, Кулдуркаев әҫәрен камиллаштырыу эшенә тотона, ләкин тамамлап өлгөрмәй. Әҫәр 1980-се йылдарҙа ғына донъя күрә. Кулдуркаевтың балалар өсөн дә әҫәрҙәре бар: «Сенксь» («Селән») поэмаһы, «Андямо» хикәйәһе һ. б.
Николаева Вера Семёновна
Биографияһы
8 айлыҡ медицина курсы тамамлай. 1945 йылдың авгусынан 1947 йылдың сентябренә тиклем шәфҡәт туташы булып эшләй. Киске эшсе йәштәр мәктәбен (урта мәктәптең 9 һәм 10 кластары) тамамлай. 1948 йылда М. Горький исемендәге Сталин медицина институтына уҡырға инә, уны 1954 йылда «дауалау эше» һөнәре буйынса тамамлай. Бүлеү буйынса Свердловск өлкәһенең Туринск район үҙәк дауаханаһына табип-хирург итеп ебәрелә. 1954—1959 йылдарҙа Свердловск өлкәһе Туринск район үҙәк дауаханаһының хирургия бүлегендә табип булып эшләй, 1959 йылдың июленән 1974 йылға тиклем — дауахананың баш табибы һәм табип-хирург. 1974—1994 йылдарҙа Туринскта Свердловск өлкә суд-медицина бюроһының суд-медицина эксперты. 1994 йылда хаҡлы ялға сыға.
Кулдуркаев Яков Яковлевич
Хәтер
Шағирҙың тыуған яғында Лобаски ауылында урамға Кулдуркаев исеме бирелгән.
Николаева Вера Семёновна
Биографияһы
Вера Семеновна КПСС ағзаһы, Свердловск өлкә һәм Туринск район хеҙмәтсәндәр депутаттары Советы депутаты, Туринск район Советы башҡарма комитеты ағзаһы була.
2011 йылдың 21 июлендә вафат була. Туринск ҡала зыяратында ерләнгән.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Бар ҡаҙаныштары өсөн бүләкләнә :
- 02.12.1966 — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены;
- 08.04.1971 — «совет халҡы һаулығын һаҡлау өлкәһендә ҙур ҡаҙаныштары өсөн» Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме,«Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы менән Ленин ордены.
Болбан-Ель
Болбан-Ель[Уса] — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға БАР/ПЕЧОРА/754/29 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бикбулатова Зәйтүнә Ислам ҡыҙы
Биографияһы
Зәйтүнә Ислам ҡыҙы Бикбулатова 1908 йылдың 28 майында Өфө губернаһының Өфө өйәҙе Сафар ауылында тыуған.
Үҫмер сағынан уҡ баш ҡаланың Карл Маркс урамында, ул саҡтарҙа «Ким» тигән комсомол клубында драма, хор, әҙәбиәт түңәрәгендә шөғөлләнгән Зәйтүнәне, Өфөлә сәнғәт техникумы асылғас, тәүгеләрҙән булып ошо уҡыу йортона ҡабул итәләр. Техникумда уҡыған ваҡытында уҡ ул Башҡорт драма театры сәхнәһендә барған спектаклдәрҙә ҡатнашыу бәхетенә ирешә. Сөнки ҡыҙ үҙен ысын мәғәнәһендә сәхнә өсөн генә яратылған илаһи йән итеп таныта. Янып торған зәңгәр күҙҙәр, ҡыйыулыҡ, һылыу йөҙ, һомғол буй-һын, ярһыу йөрәк, бай күңел — Зәйтүнәнең асылы.
Ролдәре
Дездемона (У. Шекспир, «Отелло»), Лауренсия (Лопе де Вега, «Һарыҡ шишмәһе»), Анна Каренина (Л. Толстой, «Анна Каренина»), Тәңкәбикә (М. Кәрим, «Ай тотолған төндә») ролдәре тотош ил театр сәнғәтенең сағыу ваҡиғалары була. Зәйтүнә Ислам ҡыҙы бөтә ғүмерен башҡорт театр сәнғәтенә арнау менән бергә үҙен әүҙем йәмәғәтсе итеп тә таныта. Ул күп йылдар Башҡортостан Театр эшмәкәрҙәре союзы рәйесе вазифаһын үтәй, СССР театр эшмәкәрҙәре союзының Үҙәк советы президиумы ағзаһы була, хәҙерге Бәҙәр Йосопова исемендәге Актерҙар йортон төҙөүҙө ойоштороуға ғәйәт ҙур өлөш индерә. Ауыр яҙмыш һынауҙары кисергән йылдарында ла, үҙ театрына тоғро ҡалып, халҡыбыҙҙың мәшһүр ҡыҙы ғүмеренең һуңғы көндәренәсә уға хеҙмәт итә.
Токарева Александра Васильевна
Токарева Александра Васильевна (26 июль 1926 йыл — 1 март 1992 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Пенза өлкәһенең Түбәнге Ломов колхоз-ара сусҡа һимертеү базаһында сусҡа ҡараусы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
Биографияһы
Александар Васильевна Токарева 1926 йылда Пенза өлкәһе Нижнеломовский районының Үрге Ломов ауылында тыуған. Башланғыс белем ала. 1941 йылда фабрика-завод мәктәбен тамалай һәм үҙ теләге менән фронтҡа китә.
Мең (йылға)
Мең (Минка) — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Йөрүҙән йылғаһының уң ярына тамағынан 221 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Этимологияһы
Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә атама башҡорттарҙың мең ырыуына бәйле бирелгән тип яҙа: "Минка, речка, правый приток Юрюзани. В основе топонима племенной термин мин (мен, менле, минг), так называлось древнее башкирское племенное объединение. Мин-Елга — «река (елга) минцев»; Миньяр — от преобразованного башкирского этнонима минляр, множественное число от этнонима мин, -ка, -и — русские словообразовательные частицы"
Токарева Александра Васильевна
Биографияһы
1966 йылда даими төнгө смена арҡаһында сусҡа фермаһына эшкә күсә. Хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем шунда эшләй. Даими юғары производство күрһәткестәренә өлгәшә. 1971 йылда КПСС ағзалары сафына инә.
СССР Юғары Совет Президиумының 1971 йылдың 8 апрелендәге указы менән ауыл хужалығында һәм малсылыҡта юғары рекордлы күрһәткестәре өсөн Токарева Александра Васильевна Ленин ордены һәм ««Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы» тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1980 йылдар уртаһында пенсияға сыға.
Үрге Ломов ауылында йәшәй. 1992 йылдың 1 мартында вафат була.
Наградалары
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ була:
Нуцурако
Нуцурако — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Симбирис-хеви йылғаһының уң ярына тамағынан 5,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ершовая Речка (йылға)
Ершовая Речка, Этбалыҡлы йылға  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ватинский Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 195 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Адакъю
Оло Адакъю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 175 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Ершовая Речка (йылға)
Һылтанмалар
Ершовая Речка (река)
Оло Адакъю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пильнема
Пильнема (Пильема) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онеж мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гейченко Семён Степанович
Гейченко Семен Степанович (1903 йыл—1993 йыл) — совет һәм урыҫ яҙыусыһы-пушкинсы музей хеҙмәткәре. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1983). Псков өлкәһендә А. С. Пушкиндың «Михайловский» мемориаль музей-ҡурсаулығын тергеҙеҙе ойоштора.
Биографияһы
Гейченко Семен Степанович 1903 йылдың 1 (14) февралендә Петергофта тыуа. Атаһы, подпрапорщик Стефан Гейченко, Запорожье казактарынан, Петергофта атлы-гренадер полкында вахмистр-һыбайлы булып хеҙмәт итә. Петергоф гимназияһында белем ала.
1924 йылда, Петроград университетының сәнғәт тарихы бүлеге студенты булараҡ, Петергоф һарайҙары-музейҙарына эшкә урынлаша, 1938 йылға тиклем унда һаҡлаусылар һәм ғилми хеҙмәткәр булып эшләй. Фототека һәм архив булдырыу, 1936 йылда музей булараҡ ябылғанға тиклем Николай II Түбәнге дачаһы экспозицияһы менән шөғөлләнә. Һарай опистәрен төҙөүҙә әүҙем ҡатнаша.
Петергоф һарайҙары-музейҙары буйынса белешмәләр серияһы авторы. Рәсәй Фәндәр академияһының ИРЛИ-ҙа И. Е. Репиндың «Пенаты» йорт-музейында; 1938 йылдан — Рус музейында, 1939 йылдан — ИРЛАН-дың Әҙәбиәт музейында эшләй. Шул уҡ ваҡытта М. В. Ломоносовтың художество мираҫы буйынса диссертация яҡлай.
1941 йылда «советтарға ҡаршы пропаганда» (ст. 58, ч.1) өсөн ҡулға алына. Гейченко совет демократияһына, немецтар ҡыҫымы аҫтында сигенгән «еңеүсе» Ҡыҙыл армияға шик белдерә; И. В. Сталиндың һәм Совет власының етәкселеге крәҫтиәндәрҙе «бысраҡ һәм ас» итте, ти. 3 июлдә Сталин радио аша барлыҡ дезорганизаторҙар һәм паникерҙарға, һүҙ таратыусыларға ҡаршы көрәшергә тейешлекте һәм уларҙы кисекмәҫтән Хәрби трибуналға тапшырыу кәрәклеге тураһында сығыш яһай. 1941 йылдың июленән 1943 йылдың июленә тиклем Гейченко лагерҙа була.
1943 йыл<дан флотта хеҙмәт итә һәм Новгородта эргәһендә ҡаты яралана. Миномет расчеты командиры бул. Һул ҡулын юғалта.
1945 йылдың апрелендә Михайловское ауылында Пушкиндың дәүләт музей-ҡурсаулығы директоры итеп тәғәйенләнә. Тәүҙә землянкала йәшәрәг тура килгән биләмәгә килеп, ул музейҙы ҡабаттан тигәндәй булдыра һәм директор вазифаһында 45 йыл эшләй.
Был 1955 йылда инә КПСС сафына инә.
Ул ҡыңғырауҙар коллекцияһын йыя, Пушкин ерләнгән Святогорский монастырының Успение соборының ҡыңғыраулығын йыһазландырырға хыяллана. Гейченко үҙенең иң яҡшы ҡыңғырауҙары собор ҡыңғыраулығына ҡуйылыуына өлгәшә.
1993 йылдың 2 авгусында Псков өлкәһенең Пушкин тауҙары ҡасабаһында вафат була. ҡаласығында ерләнгән.
Хәтер
2015 йылда Пушкин тауҙары ҡасабаһындағы Яңы Ржев урамының бер өлөшө Гейченко бульвары тип атала.
2016 йылдың 2 авгусында Санкт-Петербургтың (Петергоф ҡалаһы) Петродворец районының Үҙәк китапханаһына С .С. Гейченко исеме бирелә.
Орфеева Ләлә Ғабдулла ҡыҙы
Орфеева Ләлә Ғабдулла ҡыҙы (1955 йыл) — йырсы, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989).
Биографияһы
Орфеева Ләлә Ғабдулла ҡыҙы Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған.
«Яңғыҙ йырлау» һөнәре буйынса юғары белемгә эйә: 1977 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын (хәҙер З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы, доцент Н. И. Уткина класы) тамамлай.
Институтты тамамлағандан һуң Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының опера труппаһы солисы булып эшләй.
1978 йылдан алып Воронеж опера һәм балет театры солисы булып эшләй.
1985 йылда Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрына кире ҡайта.
Ләлә Ғабдулла ҡыҙы репертуарына ариялар, романстар, сит ил, рус, башҡорт композиторҙары йырҙары, башҡорт халыҡ йырҙары, боронғо романстар инә.
Наградалары
Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989)
Һылтанмалар
http://www.bashopera.ru/person.45.html
Судья Анна-Мария Весоловска
Судья́ Анна-Мария Весоло́вска (Sędzia Anna Maria Wesołowska) — Польшала сыҡҡан, өлөшләтә реаль ваҡиғаларға нигеҙләнгән сериал. Жанры — суд шоуы (court show). 2006 йылдың 6 март (буранай) көнөнән 2011 йылдың 19 декабрь (аҡъюлай) көнөнәсә TVN телеканалында күрһәтелгән.
Сериал Constantin Entertainment рөхсәтнамәһенә ярашлы, Судья Александр Хольд тигән немец сериалы (нем. Richter Alexander Hold) нигеҙендә барлыҡҡа килгән. Режиссёры — Мацей Сьвежавски. Сенкоцин ҡалаһындағы студияла эшләнгән булған.
Сериал сюжеты
Сериалдағы ваҡиғалар суд залында урын ала, унда төрлө енәйәт эштәре ҡарала. Башта прокурор ғәйепләүен уҡып сыға, һуңынан шаһиттар сығыш яһай, аҙағында иһә хөкөм ҡарары иғлан ителә.
Тапшырыуҙың төп маҡсаттарының бере — тамашасыларҙы судҡа хас төрлө процедуралар менән таныштырыу. Суд процестарын Анна Весоловска — Лодзь ҡалаһындағы округ судының элекке судьяһы башҡарған.
Ешка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома  йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Бурня
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем,   Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ  Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һылтанмалар
Категория:Удмуртия йылғалары
Хөмәйни Рухаллаһ Мусауи
Сәйед Хөмәйни Мостафауи Рухолла Мусауи йәки Имам Хөмәйни (24 сентябрь 1902 йыл — 3 июнь 1989 йыл) — Иран сәйәси эшмәкәре, Ирандың 1979—1989 йылдарҙағы юғары етәксеһе.
Шәхесе
Рухолла (روح الله/روح اللهروح الله‎) — ғәрәп теленән иранлаштырылған «Аллаһтың рухы» мәғәнәһендәге исем. Атаһының исеме күсеп, Сәйед Мостафа булып китә. Нәҫел тамырҙары менән етенсе быуынында изге имам Муса әл-Ҡазим һәм Мөхәммәт пәйғәмбәргә барып тоташа.
1979 йылдың ғинуарында Иранда ислам революцияһын етәкләй. Шаһ ҡасҡандан һуң ике аҙна үткәс, 1979 йылдың 1 февралендә Иранға ҡайта.
Ирандың ҡалаһында 1989 йылдың 3 июнендә вафат була.
Балтик диңгеҙе
Ба́лтик диңгеҙе́ — материк эсендә урынлашҡан диңгеҙ. Балтик диңгеҙе Европаның төньяғында урынлашҡан, Атлантик океан бассейнына керә.
Утрауҙарҙы иҫәпләмәйсә диңгеҙ өҫтө майҙаны 415 мең км². Һыу күләме 21,5 мең км³.
Ба́лтик диңгеҙе́нең иң төньяҡ нөктәһе Төньяҡ поляр түңәрәгенә етә яҙа (65°40' с. ш.), ә иң көньяҡ нөктәһе Висмара ҡалаһы (53°45' с. ш.) эргәһенә тура килә.
Иң сикке көнбайыш нөктәһе — Фленсбур (9°10' в. д.) районында, иң сикке көнсығыш нөктәһе Санкт-Петербург (30°15' в. д.) районында урынлашҡан. Ғәйәт ҙур күләмдә йылға һыуҙары ағып төшкәнлектән һыу әҙ тоҙло, шуға күрә диңгеҙ тоҙғолт һыулы. Донъяла ошондай үҙенсәлекле иң ҙур диңгеҙ булып тора ..
Физик-географик һүрәтләмә
Балтик диңгеҙе Рәсәй, Эстония, Латвия, Литва, Польша, Германия, Дания, Швеция һәм Финляндияның ярҙарын йыуа.
Балтик диңгеҙенең эре ҡултыҡтары: Фин ҡултығы, Ботник ҡултығы, Рига ҡултығы, Курш ҡултығы.
Эре утрауҙар: Готланд, Эланд, Борнхольм, Волин, Рюген, Аланд утрауҙары һәм Сааремаа.
Балтик диңгеҙенә ҡойоусы эре йылғалар: Нева, Нарва, Көнбайыш Двина (Даугава), Неман, Преголя, Висла, Одер һәм Вента.
Эре порттар: Вентспилс, Санкт-Петербург, Калининград, Балтийск, Клайпеда, Киль, Любек, Копенгаген, Гданьск, Щецин.
Диңгеҙ төбөнөң рельефы
Балтик диңгеҙе материктар шельфы (диңгеҙ һыуы баҫыуҙан хасил булған һай урындар) сиктәрендә урынлашҡан. Уртаса тәрәнлеге 51 метр. Һайлыҡтарҙа, һыу аҫты уйпаттарында, утрауҙар эргәһендә тәрәнлек ҙур түгел (12 м тиклем).
Тәрәнлектәре 200 метрға еткән бер нисә сөңгөлдәр(ҡаҙанһыу) бар. Иң тәрән сөңгөл Ландсорт ҡаҙанһыуы (58.63333°N, 18.06667°W). Был урынға диңгеҙҙең максималь тәрән урыны (470 м) тура килә. Ботник ҡултығында иң тәрән урын — 293 м, ә Готланд ҡаҙанһыуында — 249 м.
Көньяҡ өлөшөндә диңгеҙ төбө тигеҙ, ә төньяҡ өлөшө тигеҙ түгел, ҡаялы. Яр буйҙарындағы һыу төбө ултырмаларының күп өлөшөн ҡом тәшкил итә. Әммә, дөйөм алғанда, диңгеҙ төбө боҙлоҡ сығышлы йәшел, ҡара йәки һоро төҫтәге балсыҡлы ләмдән тора.
Гидрологик режим
Балтик диңгеҙенең гидрологик режимы үҙенсәлекле. Унда яуым-төшөм һәм йылғаларҙан килгән сөсө һыу өҫтөнлөк итә. Диңгеҙҙең өҫкө ҡатламындағы тоҙлолоғо ҙур булмаған һыу Датск боғаҙы аша Төньяҡ диңгеҙгә (Северное море) китә. Ә Балтик диңгеҙенә төпкөлдәге ағым аша Төньяҡ диңгеҙҙең тоҙло һыуы килә. Штормдар мәлендә һыу ҡатламдары диңгеҙ төбөнә тиклем аралашып бөтә. Диңгеҙҙәр араһындағы һыу алмашыныу характеры үҙгәрә. Боғаҙҙың бөтә тәрәнлеге буйынса ла һыу Балтик диңгеҙенә лә, Төньяҡ диңгеҙгә лә күсә ала.
Балтик диңгеҙендә һыу ҡалҡыу (полусуточные и суточные) дәүмәле 20 сантиметрҙан үтмәй.
Фин ҡултығының үрендә, ҡайһы бер метеорологик ситуацияларҙа, һыу кимәле 5 метрға тиклем күтәрелеүе мөмкин. Диңгеҙ кимәле тирбәлеүенең йыллыҡ амплитудаһы Кронштадт янында — 3,6 метрға, Вентспилс янында 1,5 метрға етә. Сейш тирбәлештәре амплитудаһы 50 сантиметрҙан артмай.
Яуым-төшөмдәргә бәйле (сгонно-нагонные явления) һыу кимәленең тирбәлеүе яр ситтәрендә 50 сантиметрға, бухта һәм ҡултыҡтарҙа 2 метрға тиклем барып етергә мөмкин.
Башҡа диңгеҙҙәр менән сағыштырғанда Балтик диңгеҙендә тулҡындар әллә ни ҙур булмай.. Диңгеҙ уртаһына тура килгән урындарҙа тулҡындарҙың бейеклеге 3,5 метр  тирәһе. Ҡайһы саҡта 4 метрҙан да ашырҡа мөмкин. Һай һыулы ҡултыҡтарҙа тулҡындарҙың бейеклеге 3 метрҙан үтмәй, тик улар текәрәк булалар.
Әммә 10 метрҙан ашҡан тулҡындар ҙа булып тора. Бындай тулҡындар тәрән һыулы урындарҙан һайлыҡтарға ҡарай йүнәлгән штормдар ваҡытында барлыҡҡа килә.
Мәҫәлән,  Эландс-Седра-Грунт  банкаһында  ( һайлығында)   11 метр  бейеклегендә тулҡын күтәрелгән саҡ булған.
Һыуҙың өҫкө ҡатламында тоҙлолоғо ҙур булмау, диңгеҙҙәге хәлдәрҙең тиҙ генә үҙгәреүенә булышлыҡ итә. Ҡышҡыһын караптарға боҙланыу ҡурҡынысы янай. Бындай үҙенсәлектәре арҡаһында,  Балтика юғары кимәлдәге транспорт юлы булыу менән бергә, бик ҡатмарлы, хәүефле   навигация  районы ла булып тора
Һыуҙың үтә күренеүсәнлеге үҙәк райондарҙан ярҙарға ҡарай кәмей бара. Иң ныҡ үтә күренгән урындар диңгеҙҙең үҙәгендә һәм Ботник ҡултығында,зәңгәрһыу йәшел төҫтә. Яр ситтәрендә — һарғылт йәшел, ҡайһы саҡта  һорғолт төҫ өҫтәлә. Иң насар күренгән сағы йәйгеһен, планктон күпләп үрсегән мәлдә була.
Боҙ башта ҡултыҡтарҙа  октябрь— ноябрь тирәләрендә күренә башлай. Ботник ҡултығында һәм и значительная часть побережья (кроме южного берега) Фин ҡултығы ярҙарының  сите (көньяҡ ярынан башҡа)  65 сантиметрға тиклем ҡалынлығындағы боҙ менән ҡаплана. Дингеҙҙең үҙәк һәм көньяҡ өлөштәре боҙ менән ҡапланмай.
Боҙ апрелдә ирей.Әммә  Ботник ҡултығының төньяғында июндә лә йөҙөп йөрөгән боҙҙар осрарға мөмкин. Һыу төбөнән ҡалҡып сыҡҡан боҙҙар була.
Температура режимы һәм тоҙлолоҡ
Фин ҡултығында һыуҙың өҫкө ҡатламының температураһы — 15—17 °C, в Ботник ҡултығында — 9—13 °C, диңгеҙ үҙәгендә 14—17 °C тәшкил итә. Тәрәнгә төшкән һайын температура яйлап ҡына түбәнәйә барып, термоклинда (20—40 м тирәһендә) ҡапыл 0,2—0,5 °C-гә тиклем ҡырҡа һикереш була. Унан температура диңгеҙ төбөнә ҡарай тағын күтәрелә(4—5 °C).
Диңгеҙ һыуының тоҙлолоғо(әселеге) Балтик диңгеҙе менән тоҙло Төньяҡ диңгеҙ тоташтырыусы Датск боғағынан көнсығышҡа ҡарай кәмей бара. Датск боғағында тоҙлолоҡ диңгеҙҙең өҫтөндә 20 промилле(‰), ә төбөндә 30 ‰ тәшкил итә.
Диңгеҙ үҙәгенә ҡарай тоҙлолоҡ өҫкө өлөшөндә — 6—8 ‰ -гә тиклем, төньяҡта Ботник боғаҙында—2—3‰-гә, Фин ҡултығында 2‰-гә тиклем кәмей. Тәрәнгә киткән һайын тоҙлолоҡ арта барып, үҙәк өлөшөнә тура килгән диңгеҙ төбөндә 13‰-гә барып етә.
Әммә океан һыуынан айырмалы рәүештә,экстрен шарттарҙа Балтик диңгеҙен һыуһынға һыуын эсеп алыу һаулыҡҡа зыян итмәй.
Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау
Билтик диңгеҙендә химик ҡорал сүплектәре (ағыулы матдәләр һалынған контейнерҙар Икенсе донъя һуғышынан һуң Балтик диңгеҙендә ерләнә) булыуы экологик хәленә йоғонто яһай. «Профессор Штокман» финни-тикшереү судноһы ярҙамында океанограф-ғалимдар химик ҡорал табылған судноларҙы тикшерҙеләр. Табылған суднолар картаға төшөрөлдө, суднолар махсус аппарат ярҙамында ҡарап сығылды, һыу һәм грунт пробалары алында, диңгеҙ төбөндәге суднолар тирәһендәге ағым өйрәнелдә. Ҡайһы бер суднолар тирәләй ағыулы матдәләр тарала башлаған тигән нәтижә яһалды. 2003 йыллда Балтик диңгеҙендә химик ҡорал ҡалдыҡтарының балыҡсылар ауына эләгеүенең 21 осрағы теркәлгән — барыһы ла иприт ойошҡан киҫәктәре һәм дөйөм ауырлығы 1005 кг тәшкил итә. .
2011 йылда диңгеҙгә парафин түгелә һәм бөтә диңгеҙгә тарала. Яр буйынса парафин киҫәктәре табыла.
Тәбиғи ресурстары
Балтик диңгеҙе диңгеҙ аҙыҡтарына бик бай. Шулай уҡ, унда нефть ятҡылыҡтары бар. Рәсәйҙә Калининград өлкәһенең экономик зонаһында нефть табыла. (месторождение Д-6) (55.32767°N, 20.575°W). Тимер-марганец һәм янтарь ятҡылыҡтары асыҡланған.
Был ятҡылыҡтарҙы ҡулланыу экологик тыйыуҙарға бәйле тотҡарланып тора. Сөнки, диңгеҙ һәм Атлантик океан араһында һыу менән алмашынышыу бик ҙурҙан түгел. Шулай уҡ, диңгеҙ яры буйлап урынлашҡан дәүләттәр йыуынты һыуҙар менән диңгеҙҙе бысратып, эвтрофикацияға дусар итеүе мөмкин.
Балтик диңгеҙенең төбөнән "Северный поток"газопроводы үтә.
Рекреацион ресурстары
Курорттар:Рәсәйҙә Сестрорецк, Зеленогорск (Санкт-Петербург), Светлогорск (Калининград өлкәһе), Пионерский һәм Зеленоградск,Латвияла Юрмала һәм Саулкрасты, Литвала Паланга һәм Неринга, Польшала Сопот, Хель, Кошалин, Колобжег, Германияла Альбек , Бинц, Хайлигендамм һәм Тиммендорф, Эстонияла Пярну һәм Нарва-Йыэсуу.
Диңгеҙ транспорты
Тәрәнлек ҙур булмау сәбәпле, Фин ҡултығының һәм Архипелаг диңгеҙенең күп урындары ҙур транспорт караптары үтә алмай. Әммә круиз лайнерҙарҙың иң эреләре лә Дат ҡултығы аша Атлантик океанға сыға ала. Төп сикләүсе фактор — Ҙур Бельт күпере.
Иң ҙур порттар: Балтийск, Вентспилс, Выборг, Гданьск, Гдыня, Калининград, Киль, Клайпеда, Копенгаген, Лиепая, Любек, Рига, Росток, Санкт-Петербург, Стокгольм, Таллин, Щецин. , планда: Фемарнбельтский (18 км, 2028, Дания — Германия).
Дат ҡултығы аша Атлантик океан диңгеҙҙәре менән тоташа (Төньяҡ диңгеҙ).
Ҡултыҡ аша күперҙәр: Ҙур Бельт(6790 м, 1998, Дания), Кесе Бельт аша Яңы күпер (1700 м, 1970, Дания),Эресунн (16 км, 2000, Дания — Швеция), планда тора: Фемарнбельтск тоннеле (18 км, 2028, Дания — Германия).
Мария Бакалова
Мария Бакалова (Мария Бакалова, 4 июнь 1996 йыл) — Болгария актрисаһы. «Борат 2» псевдодокументаль комедия фильмында уйҙырма ҡаҙаҡ репортеры Борат Сагдиевтың ҡыҙы Тутар Сагдиева ролен башҡарыусы булараҡ билдәле. Был фильм арҡаһында Мария «Оскар», «Алтын глобус», «BAFTA», киноактерҙарҙың Америка Гильдияһы бүләктәренә һәм Critics' Choice Movie Award "Икенсе пландағы иң яҡшы актриса номинацияһында премияға лайыҡ булған беренсе болгар актрисаһы булып тора.
Биографияһы
Бургаста Милли сәнғәт мәктәбен «драма» һөнәре буйынса тамамлай. Һуңғараҡ Крастьо Сарафов исемендәге театр һәм кино сәнғәтенең Милли академияһында драма сәнғәте курсын тамамлай һәм 2019 йылда уҡыуын тамамлай
Актёрлыҡ карьераһы
Болгар фильмдарҙа төшөп, актерлыҡ карьераһын башлай, «Трансгрессия» (2018) һәм «Һуңғы ҡыңғырау» (2020) фильмдарында төшә. Билдәлелекте «Борат 2» фильмында Тутар Сагдиева ролен башҡарып ала. Республика сәйәси эшмәкәре Руди Джулианиға интим шарттарҙа ул интервью алырға тәҡдим иткән эпизод уға бөтә донъяға танылыу килтерә. Бакалованың уйыны тәнҡитселәр тарафынан юғары баһалана: IGN журналы фильмда актрисаһының күренеүен «фантастик табыш» тип иҫәпләй, ә LA Times тип уның башҡарыуын «иҫ киткес» тип баһалай. Мария «Оскар», «Алтын глобус», «BAFTA», киноактерҙарҙың Америка Гильдияһы бүләктәренә һәм Critics' Choice Movie Award "Икенсе пландағы иң яҡшы актриса номинацияһында премияға лайыҡ булған беренсе болгар актрисаһы булып тора.
Апас
Апас — Татарстан Республикаһындағы Апас районының үҙәге.
Мария Бакалова
Актёрлыҡ карьераһы
2020 йылдың ноябрендә Бакалова Creative Artists Agency менән контракт төҙөй.
Зефиров Николай Серафимович
Зефиров Николай Серафимович (13 сентябрь 1935 йыл — 28 апрель 2017 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, химик-органик. РФА академигы. Башҡортостан Республикаһының почётлы академигы (1991), химия фәндәре докторы (1965), профессор (1971). СССР‑ҙың Дәүләт (1989), Рәсәй Федерацияһының Дәүләт (2000), СССР‑ҙың Министрҙар Советы (1987), Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең (2003), М .В. Ломоносов исемендәге. (1983), А. М. Бутлеров иемендәге. (1994) премиялары лауреаты. «Почёт Билдәһе» (1985), Почёт (2001), Дуҫлыҡ (1995) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Николай Серафимович Зефиров 1935 йылдың 13 сентябрендә Иванов сәнәғәт өлкәһе Ярославль ҡалаһында тыуған. Атаһы — Серафим Николаевич (1914 йылғы). Әсәһе — Георгиевна Прасковья, ҡыҙ фамилияһы Вдовина (1900 йылғы).
1953—1958 йылдарҙа Мәскәү дәүләт университетының химия факультеты уҡый. Диплом эшен органик химия кафедраһында профессор Ю. К. Юрьев етәкселегендә эшләй. Университеты ҡыҙыл дипломға тамамлай һәм шунда уҡ этә ҡалдырыла. 1961 йылда — кандидатлыҡ диссертацияһын (етәксеһе Ю. К. Юрьев), ә 1966 — докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1970—1971 йылдарҙа Принстон университетында (АҠШ) стажировка үтә.
Мәскәү дәүләт университетында кесе ғилми хәҙмәткәре вазифаһынан (1958—1961) професссор (1973) дәрәжәһенә тиклем үҫә. 2015 йылдан химия фкултетында үҙе булдырған медицина химияһы һәм органик химияһы кафедраһы мөдире була. Уның етәкселегендә 50-нән ашыу кандидатлыҡ диссертацияһы, 20 докторлыҡ диссертацияһы яҡлана. Яңы һөнәр — «медицина химия» — асыу инициаторы.