cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Покемон
Беренсе быуын
Башта «Покемон» Game Boy портатив уйын системаһы өсөн ике видеоуйын булараҡ барлыҡҡа килә, уларҙы 1996 йылда Game Freak сиудияһы эшләй. Серияның тәүге уйындарында, Pokémon Red һәм Green (көнбайыш сығарылышта — Red һәм Blue ), 151 покемон төрө була, ә ваҡиғалар уйлап сығарылған Канто төбәгендә бара. Мотивтар буйынса аниме сыҡҡас, Pokémon Yellow тигән уйын эшләнә, ул анимеға нығыраҡ яҡын Red һәм Blue уйындарынан тора. Элгәрге уйындар уңышы тулҡынында Nintendo 64 уйын приставкаһы өсөн Pokémon Stadium уйынын сығара, унда уйынсыға, покемондар командаһын һайлап, алыштарҙа билдәле бер ҡағиҙәләр буйынса уйнарға кәрәк була. Һуңыраҡ Pokémon Stadium 2 барлыҡҡа килә, ул көнбайыш илдәрендә Pokémon Stadium булараҡ билдәле. Унда покемондарҙың 151 төрө була.
Өсөнсө быуын
2002 йылдың 21 ноябрендә өсөнсө быуындың тәүге уйындары — Pokémon Ruby һәм Sapphire — сыға. Уларҙа ваҡиғалар Хоэнн төбәгендә, Канто һәм Джото төбәгенән алыҫта, бара. Яңылыҡтар: покемондарҙың яңы 135 төрө (өсөнсө быуында улар бөтәһе 386), еләк үҫтереү мөмкинлеге, покемон конкурстары, икәүгә икәү алыштары (элек һәр яҡтан берәр генә покемон алыша). 2004 йылдың мартында Nintendo GameCube приставкаһы өсөн Pokémon Colosseum эшләнә: стационар консолдә «Покемон» ғаләме буйынса беренсе япон ролле уйыны. Оҙаҡламай Pokémon Box Ruby Sapphire һатыла башлай, ул уйын түгел, әммә уның ярҙамында Game Boy Advance өсөн уйындарҙа тотолған покемондарҙы GameCube хәтер картаһында һаҡларға мөмкин була. Ошо уҡ йылда Pokémon FireRed һәм   LeafGreen сыға, улар серияның тәүге уйындары Red Pokémon һәм Pokémon Blue ремейкы була. FireRed һәм LeafGreen Ruby һәм Sapphire движогында эшләнә, һәм шунлыҡтан уларҙа күп ҡулланыусы уйыны мөмкинлеге тыуа. Ремейкта Севии утрауҙары, шулай уҡ серияла беренсе тапҡыр — уйын ярҙамында сым буйынса Game Boy Advance Wireless Adapter ярҙамында сымһыҙ протокол буйынса күп ҡулланыусылы уйын мөмкинлеге барлыҡҡа килә. 2005 йылдың апрелендә Emerald Pokémon — Ruby һәм Sapphireға өҫтәмә — барлыҡа килә. Уның төп айырмалары — бер аҙ киңәтелгән сюжет һыҙығы, покемондарҙың Crystalдағы кеүек анимацияһы (шул ваҡыттан ул серияның стандартына әүерелә), шулай уҡ яңы локация — Хәрби Рубеж барлыҡҡа килә, унда алыштар ете төрлө махсус дисциплина буйынса айырым ҡағиҙәләр буйынса үтә. FireRed һәм LeafGreen кеүек үк Emerald та сымһыҙ бәйләнеш менән эшләй. Emerald сыҡҡандан һуң, Pokémon XD: Gale of Darkness, Colosseumдың дауамы, донъя күрә.
Дүртенсе быуын
2007 йылдың апрелендә Nintendo DS портатив системаһы өсөн дүртенсе быуындың тәүге уйындары булған  Pokémon  Diamond һәм Pear  релизы үтә. Төп серияла тәүге тапҡыр өсүлсәмле графика ҡулланыла, покемондар Интернет аша һуғыша һәм үҙгәрә ала башлай, шулай уҡ покемондарҙың яңы 107 төрө барлыҡҡа килә. Уйын хәрәкәттәре Синно төбәгендә бара. Ошо уҡ йылдың июнендә Nintendo Wiiҙа «Покемон» буйынса беренсе уйын — Revolution Pokémon Battle сыға. Унда Pokémon Stadium һәм Pokémon Stadium 2 идеяһы дауам ителә. 2008 йылдың апрелендә WiiWare өсөн My Pokémon Ranch барлыҡҡа килә. 2009 йылдың мартында Pokémon Platinum сыға. Уға яңы мини-уйындар, локациялар, Emeraldтағы кеүек Хәрби Рубеж индерелә. 2010 йылда Pokémon HeartGold һәм  SoulSilver  — икенсе быуын уйындары Gold һәм Silverҙың Nintendo DS өсөн ремейктары барлыҡҡа килә. HeartGold һәм SoulSilver комплектына Покеволкер — аҙым үлсәгес инә, уның хәтеренә уйындағы покемондарҙы тейәп була. Аҙым үлсәгес ни тиклем күберәк аҙым иҫәпләһә, уға тейәлгән покемон шул тиклем күберәк тәжрибә туплай.
Бишенсе быуын
2010 йылдың 18 сентябрендә Pokémon Black һәм White  — бишенсе быуындың беренсе уйындары сыға. Унда покемондарҙың 156 яңы төрө, йыл миҙгелдәре алмашыныу, өскә өс алыштары инә. Бишенсе быуындың хәрби хәрәкәттәре Юнова төбәгендә бара, элгәрге төбәктәрҙән айырмалы, ул Японияла түгел, ә Нью-Йорк (АҠШ) тирәһендә. 2012 йылдың июлендә Японияла Pokémon  Black 2 һәм White 2, Black һәм White'тың дауамы сыға.
Етенсе быуын
2016 йылдың 25 февралендә Nintendo 3DS системаһы өсөн етенсе быуын уйындары — Pokémon Sun һәм Moon тәҡдим ителә. Уларҙа һәр версия өсөн эксклюзив покемондар бирелә. Pokémon Sun шулай уҡ Nintendo 3DSсистемаһына ҡуйылған ваҡытта хәрәкәт итә, ә Moon Pokémon уйындары шул ваҡыттан 12 сәғәткә сигендерелгән була. Уйындар 18 ноябрҙә Японияла һәм АҠШ-та, 23 ноябрҙә Европала сыға. Йәнә серле йән эйәләре — ультрағифриттәр индерелә, улар бик көслө була һәм кешеләргә лә, покемондарға ла ҡурҡыныс менән янай. Уйындар Гавайҙағы Алола төбәгендә бара. Pokémon Amie'ға ҡайһы бер үҙгәрештәр индерелә, уйында был функция Pokémon Refresh тигән атама ала. HM функциялары менән алыу (Machine Hidden), һәм уны алмаштырырға Ride Poké килә. Был уйында покедекс итеп Ротомдекс (Rotom Pokédex) күрһәтелә. Күберәк эшләргә, яҙырға тураһында ябай мәғлүмәт ҡарағанда покемон. Ротомдекс һинең ғәмәлдәге урыныңды күрһәтә һәм башҡа персонаждар менән әңгәмәләргә ҡоролған картала билдәләр ҡалдыра.ң. Шулай уҡ ул Poké Finder'ҙы ҡулланыу мөмкинлеген бирә. Z-хәрәкәттәр — ҡеүәтле атакалар индерелә; алыштарҙың яңы форматы — Battle Royal һәм гиперкүнекмәләр барлыҡҡа килә. 2017 йылдың ноябрендә Pokémon Ultra Sun һәм Ultra  Moon  сыға.
2018 йылдың 16 ноябрендә Nintendo Switch өсөн Pokémon let 's Go Pikachu һәм Pokemon let' s Go Eevee (Pokémon Yellow'ҙың ремейктары) сығарыла. Уйындар ете төп классик уйын һәм Pokémon Go уйыны ҡатнашмаһынан ғибәрәт. Был уйындар төбәге — Канто. Беренсе быуындан 151 покемон (йәнә ике мистик покемон — Мелтан һәм Мелметал ) ҡатнаша.
Ҡоро Умирка
Сухая Умирка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Умирка йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Покемон
Һигеҙенсе быуын
2017 йылда Е3-тә Nintendo Switch өсөн серияның яңы төп уйындары анонслана. Pokémon Let’s Go Pikachu и Pokemon Let’s Go Eevee анонсы менән бергә яңы уйындарҙың 2019 йылда сығасағы иғлан ителә.
Ҡоро Умирка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Покемон
Барлыҡҡа килеү тарихы
Башта проект Capsule Monsters («капсулалы монстрҙар») тип атала, әммә сауҙа маркаһын теркәү ҡыйынлығы арҡаһында тәүҙә уны Capumon, шунан Kapumon тиҙәр, ниһайәт, Pocket Monsters тигән атамаға туҡтайҙар. Таджири башта Nintendo уның уйынын ҡабул итмәҫ, тип уйлай, сөнки уның идеяһы компания етәкселегенә аңлашылып бөтмәй. Проектты эшләгән фирма Freak Game финанс кризисына тарый, Таджири хеҙмәткәрҙәренә түләй алмаҫ була, үҙе атаһының аҡсаһына көн итә. Әммә шул ваҡыт ярҙам килә: Шигеру Миямото, Таджириҙың бала саҡ кумиры, финанслауға аҡса бүлә.
Волна (Тутка ҡушылдығы)
Волна  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тутка йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Каяани художество музейы
Тасуирламаһы
Каяани төбәк художество музейына 1993 йылда нигеҙ һалына һәм элекке полиция участкаһы бинаһында урынлаша. 1936 йылда төҙөлгән музей бинаһы архитектор Эйно Питкянен проекты буйынса функционализм стилендә төҙөлә. Кәртәләп алынған скульптура ихатаһы музей бинаһын элекке ратуша менән тоташтыра. Музейҙың хакимиәте һәм конференц-залдары Карл Людвиг Энгель тарафынан проектланған һәм 1831 йылда төҙөлгән ратушала урынлашҡан.
Музей коллекциялары — башлыса ХХ быуаттың фин 80-90-сы йылдарындағы фин сәнғәте. Музейҙың байтаҡ тупланмаһын Юхан Бломстедт, Каролус Энкель, Юнно Тапио, Пауно Похйолайнен. Каин Таппер һәм Нина Терно кеүек рәссамдарҙың эштәре тәшкил итә. Күренекле рәссамдар араһында музей коллекцияһында Х. Ахтел, Хельви Хювяринен, Матти Коскел, Яакко Леплянен һәм Каарло Микконендың эштәре бар. Музейҙа шулай уҡ Каяани ҡалаһы сәнғәте әҫәрҙәре коллекцияһы һаҡлана. Ҡала художество коллекцияһының бер нисә эше ҡаланың йәмәғәт урындарында ирекле ҡарау өсөн ҡуйылған.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Венесуэла тарихы
Венесуэла тарихы 1522 йылдан башлап Испания тарафынан колонизацияланған Америка төбәктәрендә ерле халыҡтарҙың (Гуайкайпуро һәм Таманако) көрәшен сағылдыра. Көнбайыш Венесуэланың Анд төбәгендә, европалылар менән бәйләнешкә инер алдынан, тимото-кук халҡының анд цивилизацияһы булыуы билдәле. 1811 йылда бойондороҡһоҙлоҡ иғлан иткән тәүге испан-американ колонияларының береһе була, әммә 1821 йылда Венесуэла Бөйөк Колумбия Федераль Республикаһы департаменты булғанға тиклем ныҡлы ғәмәлгә инмәй. 1830 йылда айырым ил булараҡ тулы бойондороҡһоҙлоҡ ала. XIX быуатта Венесуэла сәйәси сыуалыштарҙан һәм автократиянан ҙур зыян күрә, XX быуат уртаһына тиклем унда төбәк каудильо (хәрби етәкселәр) өҫтөнлөк итә. 1958 йылдан алып илдә бер нисә тапҡыр демократик хөкүмәттәр алышына. 1980-сы һәм 1990-сы йылдарҙағы иҡтисади тетрәнеүҙәр бер нисә сәйәси кризисҡа, шул иҫәптән 1989 йылда — Каракасола ҡанлы сыуалыштарға, 1992 йыл дауамында — ике тапҡыр дәүләт түңкәрелешенә һәм 1993 йылда президент Карлос Андрес Перестың импичментына алып килә. Ғәмәлдәге партияларға ышаныстың кәмеүе 1998 йылғы һайлауҙарға килтерә. Венесуэланың яңы конституцияһы (1999) рәсми рәүештә илдең исемен República Bolivariana de Venezuela (Боливар Венесуэла Республикаһы) тип үҙгәртә.
Тарихҡаса дәүер
Фалькон штатында Time Times петроглифтары табыла. Унда яҡынса 14 000 йыл элек кеше йәшәгән тораҡ пункттар барлыҡҡа килгән. Һуңғы Плейстоцен һәйкәле.
Испан колонизацияһы
Яңы Донъя ярҙарына өсөнсө походын яһаған саҡта Христофор Колумб Көньяҡ Американың төньяҡ ярын аса, ә 1499 йылда инде унда испан конкистадоры Алонсо де Охеда барып етә. Маракайбо күлендә баҫып алыусылар ике тиҫтәләп индеецтар өйҙәрен күрәләр, аласыҡтар свайҙарҙа төҙөлә һәм үҙ-ара купер менән тоташтырылған була. Сығышы буйынса итальян кешеһе Америго Веспуччи (ул испандар менән бергә килә) әлеге аласыҡтарҙы Венецияға оҡшата, шуға ул әлеге ҡасабаны бәләкәй Венеция тип атай — испанса Венесуэла. XVI быуат уртаһында Венесуэла исеме менән Тик Лоро ҡалаһын йөрөтәләр, ул Маракайбо ҡултығына ингән ерҙә урынлашҡан була. Һуңынан бөтә илде шулай тип йөрөтә башлайҙар.
Испания баҫып алыу мәленә Венесуэла территорияһын ярым күсмә һинд ҡәбиләләре биләй, улар тәүтормош коммуналь системаһы шарттарында һунар, балыҡсылыҡ һәм ауыл хужалығы менән шөғөлләнә. Уларҙың ҡоралдары бик ябай була һәм ағастан һәм һөйәктән яһала. Илдең күпселек өлөшөн аравак индеецтары биләй, әммә европалылар килгәнгә тиклем аравактарҙы төньяҡ райондарҙан көньяҡҡа кариб индеецтары ҡәбиләләре ҡыҫырыҡлап сығара.
Венесуэлала, Яңы донъяның башҡа илдәрендәге кеүек үк, испан конкистадорҙарын «алтын биҙгәк» йәлеп итә. Яйлап, индеецтар ҡәбиләләренең ҡаршылығын еңеп, илдең эсенә үтеп инәләр. Ҡайһы бер урындарҙа табылған алтын тиҙ арала бөтә, ә XVI быуаттың беренсе яртыһында уҡ испандар игенселеккә күсә. Европанан килтерелгән һәм урындағы культуралар үҫтерелә. Улар араһында иң файҙалыһы тип шәкәр ҡамышы һәм индиго һанала, әлеге культуралар XVI—XVII быуаттарҙа колонияла хужалыҡтың төп нигеҙе булып тора.
1520 йылда Венесуэлала (ғөмүмән Көньяҡ Америкала) Куман исемле беренсе испан ултырағы барлыҡҡа килә. 1528—1546 йылдарҙа Венесуэла территорияһында Кляйн-Венедиг немец колонияһы булдырыла.
XVI быуаттың икенсе яртыһында Каракас, Валенсия, Баркисимето, Мерида һәм башҡа ҡалаларға нигеҙ һалына. XVIII быуатта, илдең төньяғын һәм төньяҡ-көнбайышын үҙләштереп, испандар көньяҡҡа табан юлланалар — Льянос һәм Ориноко яғына. Ул ваҡытҡа ҡаршылыҡ күрһәткән күп кенә индеецтар юҡ ителә, бик күптәр ҡыҙылсанан һәм сәсәк ауырыуҙарынан һәләк булалар, иҫән ҡалған индеецтар джунглиға инеп юғала.
Конкистадорҙар һәм тәүге испан күскенселәре һинд ҡатындарын ҡатын итеп ала. Был никахтарҙың тоҡомдары — метистар — европалылар индергән ауырыуҙарға нығыраҡ иммунитетҡа эйә булған. XVI быуат аҙағынан XIX быуат башына тиклем плантация хужалығы үҫешенә бәйле плантация райондарында шәкәр ҡамышы, тәмәке һәм индиго үҫтерә башлайҙар, ошо ваҡытта ҡол негрҙар ҙа килтерелә. Негрҙарҙың аҡтар менән ҡушылыуы — мулаттарҙы, ә негрҙарҙың индеецтар менән ҡушылыуы самболарҙы барлыҡҡа килтерә. Шулай итеп, ил халҡының антропологик тибындағы составы ярайһы уҡ сыбарбулып формалаша. XVIII—XIX быуаттар башында Венесуэлаға килгән Александр Гумбольдт фекеренсә, бындағы хаыҡтың яртыһынан күберәге — метис, мулат һәм самбо, дүрттән бер өлөшө — аҡ тәнлеләр, 15 % — индеецтар, 8 % — ҡара тәнлеләр.
Бойондороҡһоҙлоҡ өсөн көрәш
Бойондороҡһоҙлоҡ өсөн ҡанлы һуғыш ун йыл дауам итә һәм 1821 йылда тамамлана. Азат итеүсе ҡушаматын алған Боливар бөйөк Колумбия дәүләте президенты итеп һайлана, дәүләт составына Венесуэла, хәҙерге Колумбия, Панама һәм Эквадор инә.
1830 йылда Боливар вафат булғандан һуң Колумбия дәүләте тарҡала һәм Венесуэла үҙаллы республикаға әүерелә.
Венесуэла XIX быуатта
Венесуэланың тәүге президенты генералы Хосе Антонио Паэс була. Президентлыҡ мөҙҙәте тамамланғас, Паэс үакимлыҡты уның урынына һайланған Хосе Мария Варгасҡа тапшыра һәм Сан-Паблолағы үҙенең биләмәләренә күсеп китә, әммә илдә болғаныштар башлана һәм Варгас хакимлыҡтан баш тартырға мәжбүр була. Халыҡ араһында абруйлы булған Паэс ғәскәрҙәр йыя һәм конституцион тәртипте тергеҙә.
1838 йылда Паэс ҡабаттан президент һайлауҙырында еңеп сыға һәм 1839—1843 йылдарҙа дәүләт башлығы вазифаһын биләй. Был осорҙа 1838 йылдағы халыҡ-ара иҡтисади көрсөккә дусар булған иҡтисадты нығытыу менән шөғөлләнә. 1848 йылда Симон Боливарҙың кәүҙәһен Колумбиянан тыуған Каракасҡа алып килеүҙе ойоштора.
1858 йылда Венесуэлала революция була, либералдар хөкүмәте ҡолатыла. Яңы хөкүмәт Паэстың титулдарын тергеҙә, һәм ул тыуған иленә ҡайта ала. Күп тә үтмәй илдә яңы граждандар һуғышы башлана. Паэс хөкүмәт көстәрен етәкләй, ә 1861 йылда юғары диктатор була. 1863 йылда граждандар һуғышы тамамланғандан һуң, Паэс властан баш тарта һәм ҡабаттан илдән сығып китә.
1870 йылда Либераль партияһы вәкиле Антонио Гусман Бланко власҡа килә, ул 1887 йылға тиклем хакимлыҡ итә. 1887 йылда дөйөм ризаһыҙлыҡ арҡаһында Гусман Бланко президент вазифаһынан китергә мәжбүр ителә.
Бынан һуң бер нисә йыл дауамында президент вазифаһына дәғүә итеүселәр араһында көрәш бара. Генерал Хоакин Креслоның власҡа килеүе ҡыҫҡа ваҡытҡа (1892—1899 йылдарҙа) илдә тыныслыҡ һәм тәртип булдыра. Был осорҙа Венесуэла һәм Британия Гвианаһы араһындағы 50-йыллыҡ сик буйы бәхәсе тамамлана. 1895 йыл низағ көсәйә, сөнки был төбәктә алтын табыла. АҠШ баҫымы аҫтында Бөйөк Британия халыҡ-ара арбитражға ризалашырға мәжбүр була. Һөҙөмтәлә Британия Гвианаһы бәхәсле территорияның күп өлөшөн үҙенә ҡушып ала, ә Венесуэлаға Ориноко эләгә.
Президент Сиприано Кастро диктатураһы (1899—1908)
1899 йылда анд плантаторы Кастро Сиприано дуҫы Хуан Вмсенте Гомес ярҙамында Венесуэла президентын ҡолата. 23 октябрҙә Кастро президент итеп тәғәйенләнә. Уның власҡа килеүе граждандар һуғышы башланыуына сәбәпсе була, һуғыш өс йыл дауамында бара.
Алдағы хакимиәттән Кастроға бик ҙур дәүләт бурысы күсә. шулай уҡ уның заемдар тураһында яңы килешеүҙәр төҙөүе бурыс күләмен арттыра. 1902 йылда Венесуэла сит ил кредиттарҙан баш тарта. быға яуап итеп, Бөйөк Британия, Германия, Италия Ввенесуэла порттарын ҡамап ала. Һөҙөмтәлә Венесуэла ризалашырға мәжбүр була, ә кредиторҙарҙың дәғүәләре уларға Ла-Гуайра һәм Пуэрто-Кабелло таможня пошлиналарының 30 процентын тапшырыу юлы менән көйләнә.
1908 йылдың 19 декабрендә, президент Чиприано Кастроның Европаға дауаланыу өсөн китеүенән файҙаланып, вице-президент Хуан Гомес власты үҙ ҡулына ала.
Хуан Гомес диктатураһы (1909—1935)
1909 — Венесуэла яңы конституция ҡабул итә.
1910 — Хуан Гомес 1910—1914 йылдарға президент итеп тәғәйенләнә.
1913 — ике хөкүмәткә ҡаршы фетнә баҫтырыла, Х. Гомес барлыҡ сәйәси партия һәм профсоюздарҙы тыя һәм илдә ҡанлы террор урынлаштыра.
1914 — Каракас. Ж. Гомес үҙен «конституцион диктатор» тип иғлан итә.
Маракайбо. «Панорама» («Panorama») гәзите барлыҡҡа килә.
31 июль, 1914 — Маракайбо күлендә нефть табыла.
1917 — Физика, математика һәм тәбиғи фәндәр академияһы һәм Сәйәси һәм социаль фәндәр академияһы асыла.
1919 — Х. Гомес диктатураһына ҡаршы ихтилал.
10 октябрь 1919 — Германия, Швеция, Дания, Норвегия, Нидерланд, Финляндия, Испания, Швейцария, Мексика, Чили, Аргентина, Колумбия менән бер рәттән Венесуэла Совет Рәсәйе блокадаһы буйынса мөрәжәғәткә ҡул ҡуя.
1928 — Венесуэла нефть сығарыу буйынса донъя кимәлендә 2 урынға сыға (11 %, АҠШ-тан һуң).
1929 — донъя иҡтисади көрсөгө нефть сығарыуҙы ҡыҫҡарта, Х. Гомесҡа ҡаршы сығыштар йышая.
1931 —Венесуэла Компартияһы ойошторола.
Вайсвассер (Үрге Лужица)
Вайсвассер (Үрге Лужица) (Wei?wasser/Oberlausitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 19055 кеше йәшәй. Майҙаны — 63,6 км2. Диңгеҙ кимәленән 140 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 2943 һәм автомобиль коды GR.
Ёль (Вымь ҡушылдығы)
Ёль  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вымь йылғаһының уң ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Май биреүсе культуралар
Май биреүсе культуралар — ҡуйы май алыр өсөн үҫтерелгән үҫемлектәр.
Үҫемлектәрҙә май составы
Май биреүсе культуралар емештәрендә (орлоҡтарында) май күләме (абсолют ҡоро матдәгә %‑тарҙа): ҡытай сәтләүеге 41—57; күк шипкән 35—47; майлы етен 30—48; кенә уты 47—59; көнбағыш 29—57; перилла 26—50; рапс 33—50; ерән бәшмәк 26—46; соя 15—25.Май биреүсе культуралар емештәре һәм орлоҡтары — май эшкәртеү сәнәғәте өсөн сеймал. Ҡуйы майҙарҙы кулинарияла, консервалар, кондитер изделиелары, маргарин әҙерләүҙә, лак‑буяу сәнәғәтендә, туҡыу сәнәғәтендә һ.б. ҡулланалар. Жмых һәм шрот — ауыл хужалығы малдары өсөн ҡиммәтле концентрат мал аҙыҡтары.
Башҡортостан шарттарында етештереү
Башҡортостанда башлыса көнбағыш һәм рапс үҫтерелә. Көнбағыш үҫтереүҙең төп зоналары — Урал алды дала зонаһы, яҙғы рапстыҡы — төньяҡ‑көнсығыш урман‑дала зонаһы, төньяҡ урман‑дала зонаһыһәм көньяҡ урман‑дала зонаһы. Республикала май биреүсе культуралар сәсеү майҙандары 200 мең га ашыу тәшкил итә (2012).
Әжекәй ауыл Советы (Мәсетле районы)
Әжекәй ауыл Советы — Мәсетле районы составындағы ауыл биләмәһе, 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы) Почта индексы — 452553. ОКАТО коды— 80242803000.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында »Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 16 декабрендәге Законына  ярашлы  ауыл биләмәһе статусына эйә булды. 2008 йылда Әжекәй ауыл Советы һәм Яңы Мөслим ауыл Советы Оло Ыҡтамаҡ ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.
Ауыл биләмәһе составы
Әжекәй ауылы — административ үҙәк (38б ҡушымта); (16.07.2008 № 22-з һанлы БР Законы)
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: 34) Мәсетле районы буйынса:
а) Оло Ыҡтамаҡ, Яңы Мөслим, Әжекәй ауыл Советтарын, «Оло Ыҡтамаҡ» атамаһын һаҡлап, берләштерергә, административ үҙәкте Оло Ыҡтамаҡта урынлаштырырға. Әжекәй ауыл Советының Әжекәй ауылын, Яңы Мөслим ауыл Советының Яңы Мөслим ауылын Оло Ыҡтамаҡ ауыл Советы составына индерергә.
Оло Ыҡтамаҡ ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Әжекәй ауыл Советын һәм Яңы Мөслим ауыл Советын алып ташларға.
б) Оло Аҡа ауыл Советының Ключевой ауылын Абдулла ауыл Советы составына тапшырып, Оло Аҡа һәм Абдулла ауыл Советтарының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Географик урыны
2008 йылда Свердловск өлкәһе, Әләгәҙ ауыл Советы, Оло Аҡа  ауыл Советы, Ҡорғат ауыл Советы, Кесе Ыҡтамаҡ ауыл Советы, Ростов ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш булды. («Ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»»).
Талкыш
Талкыш — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Анлы йылғаһының уң ярына тамағынан 1,3 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Йөгәмеш нефть ятҡылығы
Йөгәмеш нефть ятҡылығы 1958 йылда асыла. Ятҡылыҡ 22,7 га майҙанды биләй. Башҡортостан Республикаһының Яңауыл һәм Тәтешле райондары территорияһында урынлашҡан.
Талкыш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йөгәмеш нефть ятҡылығы
Ятҡылыҡ Башҡорт көмбәҙенең төньяҡ өлөшө сигендә ята. Нефть биреүсе ҡатламдар кашир, верей горизонттарына, урта карбин башҡорт ярусына, түбәнге карбон турней ярусына, фямен ярусына, үрге һәм урта девон ҡатламдарының кынов, паший, муллин горизонттарына ҡарай.
Төп запастар түбәнге карбондың терриген ҡалын ҡатламының балсыҡ ҡомташында тупланған.
Нефть 780 метрҙан 1830 метрға тиклемге тәрәнлектә ята.
Ятҡылыҡ 1958 йылда асыла, 1966 йылда эшкәртеүгә тапшырыла. 1989 йылда Йөгәмеш ятҡылығында йыллыҡ нефть сығарыу иң юғары кимәлгә етә (505 мең тонна).
Вологница
Вологница — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шача йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яҡупова Ғиффәт Хәниф ҡыҙы
Яҡупова Ғиффәт Хәниф ҡыҙы (15 декабрь 1923 йыл — 2013 йыл) — педагогик хеҙмәт ветераны, Ленин ордены кавалеры.
Биографияһы
Ғиффәт Хәниф ҡыҙы Яҡупова 1923 йылдың 15 декабрендә (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа 20 июлдә) Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы) Ғүмәр ауылында тыуған. Үҙ ауылының башланғыс мәктәбен тамамлағас, ул 1936 йылда Талбазы ете йыллыҡ мәктәбендә уҡыуын дауам итә.
Кесе йәштән уҡытыусы булырға хыялланған ҡыҙ Кушнаренко педагогия училищеһына уҡырға инә һәм уны 1942 йылда тамамлай. Йәш педагог хеҙмәт юлын Нуриман районының башланғыс мәктәбендә башлай. Унда һәләтле, тәжрибәле уҡытыусы булып таныла.
1962 йылда үҙе уҡып киткән Талбазы мәктәбенә ҡайта. Урыҫ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эш башлай. «Башкортостан уҡытыусыһы» журналы Ғиффәт Хәниф ҡыҙы тураһында түбәндәгеләрҙе яҙа:
1973 — 1978 йылдарҙа ул уҡытҡан йәштәрҙең 50-һе юғары уҡыу йорттарына инә, 13-ө хужалыҡ етәксеһе, агроном, инженер булып эшләй, күптәре — хеҙмәт алдынғылары. Ғ.Х.Яҡупова бер аҙ мәктәп директоры урынбаҫары, директор булып та эшләй.Әммә иң ҙур хеҙмәт уңыштарын яулауы урыҫ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булған дәүергә тура килә. Уның педагогик хеҙмәт стажы 50 йылдан ашыу, шуның 33 йылы Талбазы мәктәбендә үтә.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Ғиффәт Хәниф ҡыҙы йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнаша. Ул оҙаҡ йылдар урыҫ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының мәктәп-ара методик берекмәһе етәксеһе, мәктәп партия ойошмаһы сәркәтибе, мәғариф селтәрендә пропагандист булып эшләй.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Уҡытыу-тәрбиә эшендә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн Ғиффәт Хәниф ҡыҙы Якупова 1976 йылда илебеҙҙең ул замандағы иң ҙур наградаһы — Ленин ордены, төрлө осорҙа миҙалдар менән бүләкләнә.
Ёль-Дор
Ёль-Дор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вымь йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Букин Василий Николаевич
Букин Василий Николаевич (27 ғинуар 1899 йыл — 21 ғинуар 1979 йыл) — СССР-ҙың ғалим-биохимигы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1964), биология фәндәре докторы (1943). Өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы (1949), А. Н. Бах исемендәге премия (1963) лауреаты, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1969). Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1969, 1975) һәм «Почёт Билдәһе» (1953) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Василий Николаевич Букин 1899 йылдың 27 ғинуарында Пенза губернаһы Знаменское ауылында тыуған.
Төп ҡаҙаныштары
1932—1938 йылдарҙа Ленинградта үҫемлекселек институтында эшләй. Унда СССР-ҙа тәүгеләрҙең береһе булған витаминдар буйынса лаборатория ойоштора. Төп хеҙмәттәре витаминдар биосинтезы, уларҙың матдәләр алмашыныуҙа роле, алыу ысулдары буйынса.
Василий Николаевич Букин етәкселегендә A, B, U һ.б. витаминдарҙы етештереү үҙләштерелә, уның башланғысы буйынса 1966 йылда илдә тәүге тапҡыр Өфө витамин заводында B15, 1970 йылдан — U витаминдары етештерелә башлай.
СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1964)
1979 йылдың 21 ғинуарында Мәскәүҙә вафат була.
Күсәкәй ауыл Советы (Бөрө районы)
Күсәкәй ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бөрө районы составындағы муниципаль берәмек.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Фәҡирлектә үткән тереклек
Сюжеты һәм идеяһы
«Фәҡирлектә үткән тереклек» хикәйәһе — тәнҡитле реализм өлгөһө. Хикәйәнең сюжеты ул осорҙа ысынбарлыҡта күҙәтелгән реаль тормош күренешен һүрәтләүгә ҡоролған. Был әҫәр башҡорт әҙәбиәтендә яңы һүҙ булып яңғырай. Төп геройҙары байҙар, муллалар, сауҙагәрҙәр, шәкерттәр булған әҙәбиәт донъяһына әлегә тиклем билдәле булмаған герой — ауыл ярлылары килеп инә.
Мәғрифәтселек йүнәлешендә торған Мәжит Ғафури фәҡирлеккә илткән һәләкәтле ғәҙәт-үртештәрҙән азат булырға өндәй. Яҙыусының тәүге әҫәрҙәре белемлелек артта ҡалғанлыҡтан азат итеү һәм бөтә ҡапма-ҡаршылыҡтарҙан ҡотолоу юлы тигән идеяға нигеҙләнгән.
Фәҡирлек һүрәтләнеше
Филология фәндәре кандидаты М. С. Арыҫланова Мәжит Ғафуриҙың «Фәҡирлектә үткән тереклек» әҫәрендәге аяныс ярлылыҡты «яҙыусы ҡулланған лексик берәмектәр аша күрәбеҙ» ти:
Әҫәр геройҙарының портреты ла бында бик ярлы кешеләр йәшәүенә ишаралай: Сәрүиҙең башында «түбәһе туҙып тишелгән» яулыҡ. Ниғмәтулла «иҫке шарф ураған… тишек бүрек, сабата кейгән».
«Барлыҡ яраштыра, юҡлыҡ талаштыра», ти халыҡ мәҡәле. Уларҙың телмәре лә тупаҫ, «һөйләшкәндә бер-береһе менән асыуланышҡан кеше кеүек ҡаты-ҡаты, ҡысҡырып-ҡысҡырып һөйләшәләр ине». Һүҙҙәрҙе ҡабатлау аша автор көсөргәнешлек картинаһын бирә. Үҙ-ара мөнәсәбәттәр кире һәм түбән дәрәжәле икәнлеге асыҡ күренә.
Тәнҡит
.
Вострокса
Вострокса — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шингарь йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тиргәле (йылға)
Тиргәле (Тергала) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур һәм Һамар өлкәләре биләмәләрендә аға. Савруша йылғаһына уң яғынан тамағынан 7,8 км алыҫлыҡта ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км тәшкил итә. Бассейн майҙаны — 237 км².
Географияһы
Йылға башы Кенәле Ярҙары ҡалҡыулығында Һамар өлкәһе Исаково ауылынан 4, 5 км алыҫлыҡта ята. Көньяҡ — көньяҡ-көнсығыш-йүнәлешендә әлеге ауыл, шулай уҡ ошо өлкәнең Кротково, Тиргәле, Рысайкино, Алькино ауылдары аша аға. Савруша йылғаһына Ырымбур өлкәһе Пчелка ҡасабаһы ҡаршыһында ҡушыла.
Тиргәле ауылы (Һамар өлкәһе, Похвистневск районы) эргәһендә йылғаны быуып, яһалма күл эшләгән булғандар. Унда халыҡ ял итергә яратҡан, әммә һуңғараҡ быуаны йыралар.
Төп ҡушылдыҡтары: Дерягаль (һул, оҙонлоғо 15 км), Оло Эрәме (һул), Ҡарамалы (уң).
Шулай уҡ йылға бассейнында Новорысайкино, Алешкино, Атамановский, Новокротково (бөтәһе лә Һамар өлкәһе) ҡасабалары урынлашҡан.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кенәле йылғаһы башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008111
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100811
— Бассейн коды — 11.01.00.008
— ГӨ буйынса томы — 12
— ГӨ буйынса сығарылыш — 1
Яңы Мөслим ауыл Советы (Мәсетле районы)
Яңы Мөслим ауыл Советы — Мәсетле районындағы ауыл биләмәһе,  2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һым ауыл биләмәһе. Почта индексы — 452560. ОКАТО коды— 80242840000.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында »Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 16 декабрендәге Законына ярашлы  ауыл биләмәһе статусына эйә була. 2008 йылда Әжекәй ауыл Советы һәм Яңы Мөслим ауыл Советы Оло Ыҡтамаҡ ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: 34) Мәсетле районы буйынса:
а) Оло Ыҡтамаҡ, Яңы Мөслим, Әжекәй ауыл Советтарын, «Оло Ыҡтамаҡ» атамаһын һаҡлап, берләштерергә, административ үҙәкте Оло Ыҡтамаҡта урынлаштырырға. Әжекәй ауыл Советының Әжекәй ауылын, Яңы Мөслим ауыл Советының Яңы Мөслим ауылын Оло Ыҡтамаҡ ауыл Советы составына индерергә.
Оло Ыҡтамаҡ ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Әжекәй ауыл Советын һәм Яңы Мөслим ауыл Советын алып ташларға.
б) Оло Аҡа ауыл Советының Ключевой ауылын Абдулла ауыл Советы составына тапшырып, Оло Аҡа һәм Абдулла ауыл Советтарының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Географик урыны
2008 йылда  Балаҡатай районы, Әләгәҙ ауыл Советы, Оло Аҡа ауыл Советы, Оло Ыҡтамаҡ ауыл Советы, Кесе Ыҡтамаҡ ауыл Советы, Ростов ауыл Советы  муниципаль берәмектәре  менән сиктәш. («Ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
Йылғалары
Һуя, Ыҡ.
Емваоль
Емваоль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кылтовка йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Восья
Восья — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Монза йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вайсенберг (Үрге Лужица)
Вайсенберг (Үрге Лужица) (Wei?enberg<br />Wospork) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3375 кеше йәшәй. Майҙаны — 50,92 км2. Диңгеҙ кимәленән 197 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 2627 һәм автомобиль коды BZ.
Һылтанмалар
Wei?enberg Wospork
Оло Глушица районы
Оло Глушица районы (Большеглушицкий район) — Һамар өлкәһенең көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан муниципаль район.
Административ үҙәге — Оло Глушица ауылы.
Географияһы
Район Һамар өлкәһенең көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан һәм көньяҡ дала зонаһына керә. Һамар өлкәһенең Алексеев, Нефтегорск, Волжск, Красноармейск, Пестравск, Оло Чернигов райондары һәм Ырымбур өлкәһе менән сиктәш.
Майҙаны — 2534 км².
Районда Оло Ырғыҙ йылғаһы һәм уның ҡушылдыҡтары Кәрәлек, Оло Глушица, Журавлиха, Таловка йылғалары аға.
Климаты — континенталь һәм ҡоролоҡло.
Тарих
1862, 1871 һәм 1872 йылдарҙа Кәрәлек йылғаһы буйында урынлашҡан башҡорт йәйләүҙәрендә билдәле урыҫ классигы Лев Николаевич Толстой үҙенең һаулығын ҡымыҙ менән дауалай.
Халыҡ һаны
2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса районда 20 389 кеше иҫәпләнгән.
Районда бөтәһе 33 торлаҡ пункты бар.
1989 йылда уҙғарылған Бөтә Союз халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса районда 972 башҡорт иҫәпләнгән, уларҙың күпселеге Таш-Күстән һәм Моратша ауылдарында йәшәгән. Хәҙерге ваҡытта башҡорттар шулай уҡ Южный ҡасабаһында ла күпләп йәшәйҙәр.
Административ бүленеш
Оло Глушица районы составына 8 ауыл биләмәһе керә.
Тархан (Оло Киңел ҡушылдығы)
Туҡранлы (Турхановка) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһенең Боғорослан районы биләмәләрендә аға. Оло Киңел йылғаһының уң ҡушылдығы. Йылға оҙонлоғо 24 км. Бассейн майҙаны 101 км².
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008012
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100801
— Бассейн коды — 11.01.00.008
— ГӨ буйынса томы — 12
— ГӨ буйынса сығарылыш — 1
Этимологияһы
Гидроним башҡорт телендәге тархан һүҙенән килеп сыҡҡан. Был хаҡта Ырымбур топонимдар белгесе Б. А. Моисеев «Местные названия Оренбургской области. Историкотопонимические очерки» тигән китабында ошолай тип яҙа: .
Ёндель
Ёндель — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Уктым йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Еңеү паркы (Волгодонск)
Еңеү паркы йәки «Победа» мәҙәниәт һәм ял паркы (рәсми — «Еңеү паркы» муниципаль автономиялы мәҙәниәт учреждениеһы) — Ростов өлкәһенең Волгодонск ҡалаһындағы, ҡаланың иҫке өлөшөндә урынлашҡан мәҙәниәт һәм ял паркы.
Тарихы
Паркка 1965 йылдың 8 майында, фашистик Германияны Еңеүҙең 20 йыллығын байрам иткәндә нигеҙ һалына.
Парк майҙаны 16 гектарға тиклем киңәйтелә. 1968 йылдың йәйендә «Еңеү» паркында спорт һарайы төҙөлә башлай. Яһалма боҙ майҙанын төҙөү эше менән химкомбинат инженеры Иосиф Миронович Болотин етәкселек итә. Буласаҡ спорт һарайының оҙонлоғо — 72 метр, киңлеге — 36 метр, бейеклеге — 13 метр булыр тип планлаштырыла. Боҙ аренаһы 1200 тамашасыға иҫәпләнгән була. Төҙөүселәрҙең планы буйынса волгодонлыларҙың йыл әйләнәһенә конькиҙа шыуыу спорты менән шөғөлләнергә, фигурасыларҙың сығыштарын һәм боҙҙа балет тамашаларын ҡарарға мөмкинлеге барлыҡҡа килер ине. Ләкин төҙөлөш өсөн яуаплы булған, бер йыл алдан төҙөлөштө тапшырған химкомбинат, барыбер проектты аҙағына еткермәй.
1976 йылдың 4 ноябрендә Еңеү паркында "Партия һәм хеҙмәт ветерандары аллеяһы"на нигеҙ һалына. Унда беренсе ағастарҙы Р. С. Чубарь, А. И. Явельберг, П. К. Богданова, Г. И. Овчинников, Н. А. Кадолин, Ф. К. Васильев, М. Х. Долгих һәм башҡалар ултырталар.
1979 йылда Волгодонск ҡалаһының башҡарма комитеты архитектор Тарас Григорьевич Ботяновскийгә паркты, уны ҡаланың төп майҙаны — Еңеү майҙаны менән бер идея аша бәйләп, үҙгәртеп ҡороу проектын эшләргә ҡуша.
Ботяновский Т. Г. Саратов, Балаково ҡалаларында баш архитектор булып эшләгән була. 1974 йылда атом электростанцияһы төҙөлә башлаған Волгодонск ҡалаһына эшкә килә. 1977 йылда Ботяновский Волгодонск ҡалаһының баш архитекторы вазифаһына тәғәйенләнә. Парктан һәм Еңеү майҙанынан, Еңеү аркаһынан башҡа, уның проекттары буйынса «Строитель» спорт-комплексы, «Волгодонск» ҡунаҡханаһы һәм башҡа ҡаланың билдәле биналары төҙөлә. 2000 йылда архитектор Т. Г. Ботяновскийгә «Ҡаланың Почетлы гражданы» исеме бирелә.
Саралар
Паркта аттракциондар ҡуйылған. Йыл һайын, 9 май алдынан, һуғыш ҡорбандары иҫтәлегенә митингтар һәм «Хәтер баҡсаһында» сәскәләр һалыу була. 22 июндә — традицияға ингән, һуғыш башланыу тураһында хәтер митингыһы үтә.
Архангел ауыл Советы (Ғафури районы)
Архангел ауыл Советы — Ғафури районы составындағы ауыл биләмәһе, 2008 йылда бөтөрөлгән административно-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 453075. ОКАТО коды — 80221804000. Табын ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.
Ауыл Советы составы
Архангел ауылы, Әхмәт, Героевка, Победа ауылдары
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә :: Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: Ғафури районы буйынса: Табын һәм Архангел ауыл Советтарын, «Табын» атамаһын һаҡлап, берләштерергә, административ үҙәкте Табын ауылында урынлаштырырға. Архангел ауыл Советының Архангел, Әхмәт, Героевка, Победа ауылдарын Табын ауыл Советы составына индерергә. Табын ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға Иҫәп мәғлүмәттәренән Архангел ауыл Советын алып ташларға
2008 йылда Ауырғазы районы, Бурлы ауыл Советы,  Табын ауыл советы, Аҡкүл ауыл советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з (19.11.2008 ред.) һанлы Законы»).
Миәҙек ауыл Советы (Бөрө районы)
Миәҙек ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бөрө районы составындағы муниципаль административ-территориаль берәмек.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ауыл биләмәһе составы
Миәҙек ауыл Советы составындағы Ялғаш ауылы 2005 йылда бөтөрөлә (Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» 211-з номерлы законы).
Воча
Воча — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Векса йылғаһының уң ярына тамағынан 8,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ергиль
Ергиль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виледь йылғаһының һул ярына тамағынан 136 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Узелинка
Узелинка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Мочегай йылғаһының уң ярына тамағынан 7,3 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Түбәнге Мотал (Көйөргәҙе районы)
Түбәнге Мотал — Көйөргәҙе районындағы Бөрйән ҡәбиләһе башҡорттары тарафынан нигеҙләнгән башҡорт ауылы. ХХ быуаттың 2-се яртыһында киләсәге булмаған ауылдар исемлегенә индерелеп, бөтөрөлгән. Был ауылда башҡорт шағиры Сабир Кинйәкәй тыуып үҫкән.
Урта Мотал (Көйөргәҙе районы)
Урта Мотал — Көйөргәҙе районындағы Бөрйән ҡәбиләһе башҡорттары нигеҙләгән башҡорт ауылы. ХХ быуаттың 2-се яртыһында киләсәге булмаған ауылдар исемлегенә индерелеп, бөтөрөлә. Был ауылда күренекле башҡорт мәғрифәтсеһе Мөхәмәт Ғәли улы Исҡужин, полковник Йәүҙәт Ғәли улы Исҡужин, техник фәндәр кандидаты Тәлғәт Ғәли улы Исҡужин тыуып үҫкән.
Нутрия
Нутрия йәки һаҙ ҡондоҙо  — кимереүселәр отрядының нутрия һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған имеҙеүсе.
Таралышы
Көньяҡ Америка тропик бүлкәттәренең субтропик һәм көньяҡ өлөшөнөң урман зонаһында таралған; Төньяҡ Америкала, Европала, Урта Азияла, Кавказ аръяғында һәм Төньяҡ Кавказда яраҡлашҡан.