cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аслы Эрдоған
Биографияһы
Аслы Эрдоғандың тәүге «Последняя прощальная записка» әҫәре 1990 йылда   Юнус Надиҙың яҙыусылар конкурсында өсөнсө урынды яулай. Эрдоғандың беренсе «Kabuk Adam» романы 1994 йылда баҫылып сыға, уның артынан  1996 йылда «Mucizevi Mandarin» хикәйәләр йыйынтығы килә. 1997 йылда Аслы Эрдоғандың «Деревянные птицы» хикәйәһе «Deutsche Welle» ойошторған конкурста еңеүсе була, икенсе «Kırmızı Pelerinli Kent»  романы  киң танылыу ала һәм инглиз теленә тәржемә ителә. 1998 йылдан 2000 йылға тиклем Эрдоған Пен-клуб ойошторған төрмәләрҙәге яҙыусылар комитетына инә. 1998 йылдан алып «Radikal» гәзитендә колонка алып бара.
2011 йылдан «Özgür Gündem» гәзитендә  колонка  алып бара, унда ҡатын-ҡыҙҙар өҫтөнән көс ҡулланыу проблемалары, тотҡондарҙың йәшәү шарттары һәм курдтарҙың хоҡуҡтары тураһында яҙа.
2016 йылда Краковта ICORN яҙыусы-резидент булып һайлана.
Эрдоған Аслы һәм Дениз Юджель 2017 йылда Киң мәғлүмәт сараларына ярҙам итеүҙең Лейпциг фонды биргән «Киң мәғлүмәт сараларының азатлығы һәм киләсәге» премияһына лайыҡ була. Алдағы йылдарҙа был награда лауреаттары булып  Әхмәт Алтана, Нәҙим Шенер һәм  Джан Дюндар тора.
Эрдоғандың күп әҫәрҙәре француз теленә тәржемә ителгән. Аслы Эрдоғандың эштәре шулай уҡ босния, дания, болгар, фламанд, немец, швед, әрмән һәм нидерланд телдәренә тәржемә ителгән.
Ҡулға алыныуы
2016 йылда түңкәрелеш маташыуынан һуң  «Gündem Özgür» баҫмаһы Фәтхулла Гүлән хәрәкәте менән бәйләнештә ғәйепләнә һәм шул уҡ йылдың авгусында ябыла. Бынан һуң «Özgür Gündem» гәзитенең 20 хеҙмәткәре ҡулға алына, тиҙҙән уларҙың күбеһе сығарыла, ләкин дүртәүһе, шул иҫәптән Аслы Эрдоған, төрмәлә ҡалдырыла. Уларҙы Төркиәлә террористик ойошма тип танылған Курдистан эшселәр партияһы ағзалығында ғәйепләйҙәр.
«Cumhuriyet» баҫмаһына биргән интервьюһында астма һәм хроник үпкә сире менән ауырыған Аслы Эрдоған, төрмәлә тейешле дарыуҙар ала алмағанлығы тураһында белдерә. Ошонан һуң ««ПЕН-клуб» Төркиә властарынан уға тейешле медицина хеҙмәтләндереүен талап итә.
2016 йылдың 17 ноябрендә Франция яҙыусылары Франция властарына Аслы Эрдоған һәм Нәжмиә Алпайҙы азат итеүҙе талап итеп мөрәжәғәткә ҡул ҡуя. Аньес Дезарт был мөрәжәғәтте Франция президенты Франсуа Олландҡа ебәрә.
2016 йылдың 30 декабрендә Аслы Эрдоған ғәйепһеҙ тип табыла һәм төрмәнән башҡа ике элекке «Özgür Gündem» хеҙмәткәрҙәре Нәжмиә Алпай һәм Кая Зана менән сығарыла.
Хатмулла (исем)
Хатмулла — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Этимологияһы
Хатмулла (Хәтмулла) башҡорт теленә ғәрәп теленән ислам дине менән бергә ингән, Аллаһтың вәғәз һөйләүсеһе тигәнде аңлата.
Билдәле кешеләр
Солтанов Хәтмулла Аҫылгәрәй улы (20 июль 1924 йыл — 4 март 1994 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, уҡсы, гвардия өлкән сержанты. Нефтсе. СССР-ҙың 9-сы, 10-сы һәм 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, КПСС-тың XXIV, XXV һәм XXVI съездары делегаты. Дан орденының тулы кавалеры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Нефть сығарыу сәнәғәте отличнигы (1969).
Хатмулла Абдулла улы Ғафаров (1925 йыл — 2014 йыл) — журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, РСФСР-ҙың (1986) һәм Башҡорт АССР-ының (1977) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Фамилияла
Хатмуллина Көнһылыу Ғүмәр ҡыҙы (26 февраль 1985 йыл) — ғалим, химия фәндәре кандидаты, Рәсәй фәндәр академияһының Химия-физика проблемалары институтында ғилми хеҙмәткәр.
Хәтмуллина Нәжибә Ғәлимйән ҡыҙы (Хатмуллина Нажиба Галимьяновна; (1 сентябрь 1923 йыл — 6 апрель 1993 йыл — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, «За оборону Кавказа» миҙалы һәм 2-се дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнгән.
Хәтмуллин Флүр Хәким улы (11 март 1941 йыл) — хеҙмәт ветераны, нефть сәнәғәте эшмәкәре. 1975—2005 йылдарҙа «Башнефть» производство берекмәһенең «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы начальнигы. Башҡортостан Республикаһының беренсе—өсөнсө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәре (1998), Рәсәй Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1994), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1977), СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1982). Октябрь Революцияһы (1981), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1974) һәм Халыҡтар Дуҫлығы (1986) ордендары кавалеры.
Әнүәр Ходжа
Әнүәр Хәли Ходжа (Enver Halil Hoxha; 16 октябрь 1908 йыл, Гирокастра, Ғосман империяһы — 11 апрель 1985, Тирана, Албания Халыҡ Социалистик Республикаһы) — Албанияның сәйәси эшмәкәре, социалистик Албанияның 1944—1985 йылдарҙағы ғәмәлдәге етәксеһе. Албанияның Халыҡ Геройы.
Албания хеҙмәт партияһы Үҙәк комитетының Беренсе секретары (1941—1985), илдең Министрҙар Советы Рәйесе (1946—1954), Сит ил эштәре (1946—1953) һәм Оборона министры (1944—1953), бер үк ваҡытта Албания Ҡораллы Көстәренең Баш главнокомандующийы вазифаларын биләй (1944—1985).
Әнүәр Ходжаның ҡырҡ йылдан артыҡ хакимлек итеү осоронда ил иҡтисадын, мәғарифын һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһен үҫтереүҙә уңыштарға өлгәшелә. Эҙмә-эҙлекле сталинсы булараҡ, ул эске сәйәсәттә ҡаты методтар ҡуллана: сәйәси оппозиция баҫтырыла һәм етәкселек итеүсе партия ағзалары араһындағы лояллеккә шик тыуғандар юҡ ителә. Йәшерен сәйәси полиция Сигурими — Дәүләт именлеге директораты эшләй.
Власҡа килгәнсе тормош юлы
Ходжа 1908 йылдың 16 октябрендә ул ваҡытта Ғосман империяһы составына ингән Албанияның көньяғында урынлашҡан Гирокастра тигән ҙур булмаған (халҡы 2004 йылда 22,8 мең кеше) ҡалала тыуған.
1926 йылда башланғыс мәктәпте, 1930 йылдың йәйендә Корча ҡалаһындағы лицейҙы тамамлай. Музыка менән мауыға, шиғырҙар яҙа, диспуттар һәм әҙәби кисәләр ойоштора. 25 йәшенә француз һәм төрөк телдәрен үҙләштереп өлгөргән Әнүәр матбуғатта баҫыла һәм Маркс, Энгельс һәм Ленин хеҙмәттәре менән таныша башлай.
1930 йылдың октябрендә Ходжа Францияның көньяғында урынлашҡан Монпельет ҡалаһы университетының тәбиғи фәндәр факультетына уҡырға инә, дәүләт стипендияһы ала, әммә тиҙҙән вуздан ҡыуып сығарыла. Партия тарихнәмәһе буйынса — социалистик идеяларға бирелгәнлеге өсөн. 1934—1936 йылдарҙа Албанияның Брюсселдәге консуллығында секретарь булып эшләй, урындағы университетта хоҡуҡ фәне өйрәнә һәм студенттарҙың албан революционеры Лазар Фундо етәкләгән түңәрәгенә йөрөй.
Үҙенең мәҡәләләрендә троцкистарҙы, бухаринсыларҙы һәм «албан монархо-фашистарын» (Зогу режимы) тәнҡитләй. Коминтерндың грек һәм итальян секциялары Ходжаға Албаниялағы үҙ коммунистик партияһын ойошторорға ынтылған коммунистик подполье менән бәйләнеш урынлаштырырға ярҙам итә.
1936 йылдың яҙында Әнүәр Албанияға ҡайта һәм Корчала француз теле уҡыта башлай. Уны урындағы һәм Тираналағы коммунистик төркөмдәрҙең етәксе составына һайлайҙар, ә үҙенең тыуған ҡалаһы Гирокастрала шундай төркөм башында тора.
1938 йылда Корча коммунистары башлығы А. Кельменди Париж дауаханаһында үпкә сиренән вафат була. Коминтерндың грек һәм француз секциялары яҡлауы һәм халыҡ-ара коммунистик хәрәкәт эшмәкәре Георгий Димитровтың шәхсән булышлығы менән ошо төркөмдө етәкләй.
Күгәрсен ауыл Советы (Күгәрсен районы)
Күгәрсен ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Күгәрсен ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Румен Жак
Биографияһы
Жак Румен 1907 йылдың 4 июнендә Порт-о-Пренс ҡалаһының аристократ ғаиләһендә тыуған. 1927 йылда тыуған иленә ҡайтып антиколониаль көрәшкә ҡушылып киткәнгә тиклем Европала белем ала (Швейцария, Франция, Англия, Испания).
Фекерҙәш әҙәбиәтселәр Эмиль Румер һәм Филипп Тоби-Марселен менән берлектә алдынғы Гаити яҙыусыларын берләштергән «La Revue indigene» (1926—1927) журналына нигеҙ һалыусыларҙың береһе, был яҙыусылар араһында «эндиженизм» әҙәби хәрәкәтенең һул яғын етәкләй.
Жак Румен марксизмдың билдәле пропагандасыһы һәм Америка Ҡушма Штаттары тарафынан Гаитиҙы оккупациялауға ҡаршылыҡтың әүҙем ҡатнашыусыһы, 1928 йылда «Гаити патриотик йәштәр лигаһына», ә 1934 йылда — Гаитиҙың Коммунистар партияһына нигеҙ һалыусы. «1932—1934 йй. һыҙма анализы» эшендә марксистик позицияларҙан сығып Гаити ысынбарлығы мәсьәләләренә анализ бирә.
Үҙенең сәйәси эшмәкәрлеге өсөн даими эҙәрлекләүҙәргә һәм ҡулға алыуҙарға дусар ителә (1929 йылда «матбуғатта енәйәте өсөн» ғәйепләнеп, бер йыл төрмәгә хөкөм ителә, 1932 йылда «коммунистик заговор» эше буйынса ҡулға алына), бер нисә айҙан Компартия ойошторолмаҫтан алда, өс йыл төрмәгә һәм илдең президенты Стенио Жозеф Венсан күрһәтмәһе буйынса илдән ҡыуылырға хөкөм ителә.
Сит илдә киҫкен публицистик мәҡәләләр менән сығыш яһауын һәм йәшерен партия эшмәкәрлеге менән етәкселек итеүен дауам итә. Европаға күсә, шунан АҠШ-та, Куба һәм Мартиникала йәшәй. Француз коммунистик матбуғаты менән хеҙмәттәшлек итә. 1937—1939 йылдарҙа Парижда, 1939—1940 йылдарҙа Колумбия университетында (Нью-Йорк) антропология һәм этнография менән шөғөлләнә. 1941 йылда тыуған иленә ҡайта, унда Гаитиҙың Этнология институтын ойоштора. 1942—1944 йылдарҙа Мексикала Гаити эштәре буйынса ышаныслы консул вазифаһын биләй.
Ижады
Жак Румендың тәүге проза әҫәре — «Добыча и тень» хикәйәләр йыйынтығы (1930), һәм «Марионетки» повесы (1931) — Гаити интеллигенцияһының оккупация йылдарындағы трагедияһына бағышланған. «Заколдованная гора» (1931) повесы ауылдың юҡҡа сығыуының фажиғәле картиналарын һүрәтләй. Төп әҫәре — күп телдәргә тәржемә ителгән романы «Хозяева росы» (1944, үлгәндән һуң; урыҫса тәржемәһе 1956). Румен шулай уҡ шиғриәт («Черное дерево» йыйынтығы, 1939) һәм Гаити этнографияһы буйынса эштәр авторы булараҡ сығыш яһай.
Гаити әҙәбиәтендә Румен һиҙелерлек шәхес һәм күптәр тарафынан оҫта роман яҙыусыларҙың береһе булараҡ иҫәпләнә. Уның менән инглиз донъяһында аҙ таныш булһалар ҙа, Румен Европала, Кариб бассейны илдәрендә һәм Латин Америкаһында киң билдәле. Бөйөк негр шағиры Хьюз Лэнгстон Румендың ҡайһы бер әһәмиәтле эштәрен, шул иҫәптән «Gouverneurs de la Rosée» («Хозяева росы») романын тәржемә итә. Ғүмере ҡыҫҡа булһа ла, Румен үҙенең әҫәрҙәрендә Гаити тормошоноң һәм мәҙәниәтенең бик күп аспекттарын яҡтыртыуға өлгәшә.
Жак Румен яҙыусы Фернан Иберҙың ҡыҙына өйләнә.
Һайланма хеҙмәттәре
Вашингтондың Конгресс Китапханаһындағы тупланманан:
Джейн Аддамс
Джейн Аддамс (Jane Addams; 6 сентябрь 1860 йыл, Сидарвилл, Иллинойс штаты — 21 май 1935 йыл, Чикаго) — Америка социологы һәм философы, тыныслыҡ буйынса 1931 йылғы Нобель премияһы лауреаты. Тыныслыҡ һәм азатлыҡ өсөн халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар лигаһы президенты (1919—1929). Венералағы Аддамс кратерына уның исеме бирелгән.
Биографияһы
Рокфорд ҡатын-ҡыҙҙар семинарияһында уҡый.
Әхирәте Э. Старр менән халыҡтың иң ярлы ҡатламдарының, шул иҫәптән Европанан килгән эмигрант ғаиләләрҙең социаль мәсьәләләрен хәл итеү өсөн Чикагола Британиялағы  <span class="ref-info" title=" Инглиз телендә " style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;">(инг.) баш. өлгөһөндә (англ. settlement house)  <span class="ref-info" title=" Инглиз телендә " style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;">(инг.) баш. йәмәғәт хәйриә үҙәген ойоштора. Уның составында балалар яслеһы, китапхана, гимнастика залы, китап төпләү оҫтаханаһы, коммуналь кухня, художество студияһы, хеҙмәт музейы, йәш ҡатын-ҡыҙ хеҙмәткәрҙәр өсөн һәм башҡалар була.
Шипуниха (Алей ҡушылдығы)
Шипуниха — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Алей йылғаһының уң ярына тамағынан 805 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алеййылғаһы, инештән Гилевск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сурай (Мишкә районы)
Сурай (Чураево) — Башҡортостандың Мишкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 984 кеше. Почта индексы — 452350, ОКАТО коды — 80243880001.
Пызас
Пызас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының һул ярына тамағынан 197 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 81 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Михельн
Михельн (Micheln) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 770 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,58 км2. Диңгеҙ кимәленән 69 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6386 һәм автомобиль коды — ABI.
Яңы Троевка (Ғафури районы)
Яңы Троевка (Новотроевка) — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 32 кеше. Почта индексы — 453074, ОКАТО коды — 80221825005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөйөк Британия
Бөйөк Брита́ния (Great Britain), рәсми исеме — Бөйөк Британияның һәм Төньяҡ Ирландияның Берләшкән Короллеге (The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland), инглиз телендә Берләшкән Короллек тип аталыуы ла осрай (United Kingdom) — Төньяҡ-көнбайыш Европалағы дәүләт, БМО-ның Именлек Советы ағзаһы.
Баш ҡалаһы — Лондон. Идара итеү формаһы — парламентлы (конституцион) монархия.
Административ-территориаль бүленеүе формаһы буйынса унитар дәүләт булыуына ҡарамаҫтан, Англиянан тыш бөтә Берләшкән Короллек өлөштәренең ҙур автономияһы бар.
Берләшкән Короллек Бөйөк Британия утрауында һәм өлөшләтә Ирландия утрауында урынлашҡан. Шулай уҡ Берләшкән Короллеккә инмәгән әммә уның өлөшө булған Британиянан бойондороҡло территориялар һәм Британияның Корона биләмәләре бар.
Майҙаны — 244,9 мең км². Дәүләт башлығы — королева (король). Халҡы — 60,4 млн кеше (2005): инглиздәр (83 %), шотландтар (8,6 %), валлийҙар (4,9 %), ирландтар (2,9 %). Рәсми тел — инглиз теле. Диндарҙарҙың күпселеге — протестанттар.
Ил Төньяҡ Атлантик Килешеү Ойошмаһы — НАТО ағзаһы.
Тарихы
Британ утрауҙарында кешеләр 30 мең йыл элек йәшәгән (Стоунһендж).
Б. э. тиклемге 800—500 йылдарҙа утрауҙа бриттар, кельттар һәм гэлдарҙың йәшәүе тураһында мәғлүмәт бар.
Б. э. тиклемге 43 йылда Кентта 4 рим легионы кораблдәрҙән төшә. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә рим ғәскәрҙәре бриттарҙы һәм кельттарҙы еңә.Рим власы утрауҙарҙа IV быуатҡа тиклем һаҡлана.
V быуатта утрауҙарға герман ырыуҙарҙын береһе — англосакстар күсеп ултыра. Улар бриттарҙы һәм кельттарҙы хәҙерге Уэльс һәм Шотландия территорияһына ҡыуып сығара.
Бөйөк Альфред етәкселеғе (871—901)
Бөйөк Альфре́д  (англо-сакс Ælfrēd se Grēata; Alfred the Great; ян. 849 — 26 октябрь 899 / 28 октябрь 901) — 871—899 йылдарҙа Уэссекс Короле.
871—899 йылдарҙа Альфред Бөйөк сакстарҙың иң эре дәүләте Уэссексты (артабан Англия Короллеге) төҙөй.
Вильгельм I Яулап алыусы етәкселеге (1066—1087)
Вильге́льм I Яулап алыусы (Вильгельм Нормандиянан йәки Вильгельм Законға ярашлы тыумаған); (William I the Conqueror, William the Bastard, Guillaume le Conquérant, Guillaume le Bâtard; 1027/1028,Фалез — 09.09.1087) — Нормандия герцогы, (1035 йылдан) һәм 1066 йылдан Англия короле. Норманд Яулап алыуын ойоштороусы, Европаның XI быуаттағы иң эре сәйәси эшмәкәре.
1066 йылдарҙа Англия Короллегенә Нормандия герцогы Вильгельм I яулап ала. Норманд династияһы Англияла 1154 йылға тиклем идара итә.
Стефан етәкселеғе (1135—1154)
Стефан (Stephen (ок. 1092/6, Блуа — 25 октябрь 1154, Дувр), шулай уҡ Стефан Блуаский (Estienne de Blois), — 1135—1154 йылдарҙа Англия короле. Вильгельм I Яулап алыусының ейәне.
1135 йылда, Генрих I үлгәндән һуң, Матильдана тәхеттән төшөрөү 1135—1154 йылдарҙа Англияла Матильда яҡлылар һәм Стефан Блуаский яҡлылар араһында Граждандар һуғышына килтерә.
1154 йылда граждандар һуғышынан һуң идара иткән династия алмаштырыла. 1154—1399 йылдарҙа короллек менән Плантагенеттар идара итә.
Иоанн Ерһеҙ етәкселеғе (1199—1216)
Иоа́нн (Джон) Ерһеҙ (John Lackland; 24.12.1167, Оксфорд — 19.10.1216, Ньюарк) — 1199—1216 йылдарҙа Англия Короле.
Уның етәкселегендә:
Англия дәүләтенең иң уңышһыҙ короле тип һанала. Унан һуң бер ниндәй ҙә инглиз, француз, шотланд монарх улына «Иоанн» исемен ҡушмай.
1215 йылда Бөйөк Азатлыҡ Хартия ҡабул ителә.
1337—1453. Йөҙ йыллыҡ һуғыш — бер яҡтан Франция һәм уның союздаштары һәм икенсе яҡтан Англия һәм уның союздаштары араһындағы яҡынса 1337 йылдан алып 1453 йылға тиклем дауам иткән һуғыштар серияһы.
1496 йылда Англия Короле Генрих VII Джон Каботты Азияға яңы юлдарҙы табыу өсөн экспедицияға ебәрә. Атлантик океанды үтеп ул 1497 йылда Ньюфаундлендты аса. Ошо йыл Британ Империяһының тыуыу йылы тип иҫәпләнә. Джон Каботтын экспедицияһы инглиз тарихында Британ утрауҙарҙарынан ситтә булған беренсе ваҡиға.
1642—1646 йылдарҙа Англияла граждан һуғышы бара.
Ил үҫә. XVII быуатта ысын империяға әүерелә. Британ Империяһы кешелек тарихында иң ҙур дәүләт була.
1679 йыл — Хабеас корпус актты ҡабул итеү.
1689 — Хоҡуҡтар тураһында биль ҡабул итеү.
1707 йылдан һуң
1707 йылдың 1 майында Англия Короллеге Шотландия Короллеге менән берләшә. Яңы дәүләттен исеме — Бөйөк Британия.
1800 йылда Ирландия менән берләшеү тураһында уния тыуа. 1801 йылдын 1 ғинуарында дәүләттен исеме — Бөйөк Британияның һәм Ирландияның Берләшкән Короллеге.
1927 Ирландия азатлыҡ юлына баҫа. Ләкин төньяҡ өлөшө ҡала. Дәүләттен яңы исеме Бөйөк Британияның һәм Төньяҡ Ирландияның Берләшкән Короллеге.
Король статусы тарихы
Англия Короле — Англия короллығының юғары титул. Англия монархияһының рәсми мәғлүмәте буйынса беренсе Англия короле Бөйөк Альфред тип һанала. Ул 871—899 йылдарҙа сакстарҙын иң эре дәүләтте (Уэссекс) короле булған. Иң һуңғы Англия королеваһы — Анна. 1707 йылда Шотландия менән берләшкәс уның вазифа исеме — Бөйөк Британия королеваһы тип үҙгәртелә.
Британия Империяһына ингән ерҙәр
Европа Америка Латин Америка, Атлантика Африка Азия Австралия, Океания һәм Антарктика
Дәүләт ҡоролошо
Бөйөк Британия Короллеге кодификацияланмған Конституцияһына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә. Бөйөк Британия - Конституцион монархия.
Башҡарма власть
Премьер-министр — илдең иң юғары вазифаһы. Премьер-министр хөкүмәт министрзар тәғәйенләү хоҡуғына эйә.
Закондар сығарыу власы
Парламент (Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland)— Бөйөк Британия Короллегенең юғары закондар сығарыу органы.
Суд власы
Юғары суд составында:
Башҡортостан менән бәйләнештәре
Башҡортостан Хөкүмәте делегацияһының Бөйөк Британияға визиттар 2000, 2001, 2003—2008 йылдарҙа була.
Бөйөк Британияның делегацияһы Башҡортостанға 1 тапҡыр ғына 2003 йылда килә (Рәсәйҙәге Бөйөк Британия һәм Төньяҡ Ирландия Ҡушма Короллеге илселегенең 1-се секретары һәм Бөйөк Британияның Сит ил эштәре министрлығының Иҡт. сәйәсәт департаменты вәкиле составында).
Бөйөк Британияның делегаттары 2—3 сө Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы эшендә ҡатнаша.
Башҡортостан Республикаһының БДБ-нан башҡа илдәр менән тышҡы сауҙаның дөйөм күләмендә Бөйөк Британия өлөшөнә 0,9 % тура килә (2009). Башҡортостан Республикаһы һәм Бөйөк Британияның тышҡы сауҙа әйләнеше 39,3 млн АҠШ доллары тәшкил итә (2000 й. ҡарағанда 10 тапҡырға кәмерәк).
Экспорт
Башҡортостандан Бөйөк Британияға экспорты — 35,5 млн доллар (2000 йылда — 393,1 млн доллар); Тауар структураһы:
Импорт
Дөйөм импорты 3,8 млн доллар тәшкил итә (2000 й. — 5,2 млн доллар).
Башҡортостан Республикаһында, Бөйөк Британияның капиталын йәлеп итеп, 12 берлектәге предприятие эшләй. Башҡортостан Республикаһы Сауҙа сәнәғәт палатаһында Бөйөк Британияның мәғлүмәт бюроһы бар.
2004 й. Екатеринбург та генераль консуллыҡ ойошторған Британия төҙөлөш компанияларының мәғлүмәт стенды «Уралстрой—2004» күргәҙмәһендә тәҡдим ителә. Бөйөк Британияның ҡайһы бер фирмалары «Ҡала. Архитектура һәм төҙөлөш—2004», «Газ. Нефть. Технологиялар—2006» халыҡ ара күргәҙмәләрендә (бөтәһе лә — Өфө) ҡатнаша. Бөйөк Британияның вәкилдәре «Халыҡ ара эшлекле осрашыуҙар: Өфө—1997» конф. ҡатнаша.
Математика институты ғалимдары Бөйөк Британияның ғалимдары менән INTAS программаһы сиктәрендә бәйләнеш тота;
Молекулалар һәм кристалдар физикаһы институты Уорвик университетының Масс-спектрометрия институты, Биохимия һәм генетика институты Уэльс университетының Биология фәндәре институты һәм Уорвик университетының Үҫемлектәр генетикаһы һәм биотехнологияһы бүлеге, Механика институты Лавборо университеты менән фәнни бәйләнештәр тота, Авиация техник университеты Шеффилд университеты, Радиоэлектроника колледжы Блекпул колледжы менән хеҙмәттәшлек итә. 1997 йылдан БДУ-ла инглиз студенттары һәм аспиранттары уҡый.
Башҡортостан менән Бөйөк Британияның күптәнге тарихи бәйләнештәре бар. 1818—28 йй. инглиз банкиры Ралль һәм сауҙагәр Доути Биҙәр заводын тота, 20 б. башында Л.Уркарт Верхнеурал өйәҙендә урынлашҡан завод һәм рудниктарҙың контроль акциялар пакеты хужаһы була.
Лондонда Бөтә донъя күргәҙмәһендә (1862) П. М. Обуховтың Златоуст (Косотур) заводында ҡойолған ҡорос пушкалары (алтын миҙалға лайыҡ була) һәм Ырымбур дебет шәлдәре күрһәтелә.
1841 й. Ырымбур губернаһында шотланд геологы Р.Мурчисондың Уралдың геология, география һәм палеонтологияһы буйынса мәғлүмәттәр йыйыусы экспедицияһы эшләй; экспедиция һөҙөмтәләре б са «Европа Рәсәйе һәм Урал тауы геологияһы» (1845; инглиз т.) баҫылып сыға.
1880—1900 йй. Европала, ш. иҫ. Б. Б. В. В. Тиманова гастролдә була.
1926 й. БАССР-ҙа, инглиз эшселәренең дөйөм забастовкаһын яҡлап, 45 мең һумдан ашыу аҡса йыйыла; шулай уҡ йылда респ. баш күтәреүселәр делегацияһы килә, улар хеҙмәтсәндәр алдында сығыш яһай, респ. хөкүмәте тарафынан ҡабул ителә.
70 се йй. респ. нефть эшкәртеү һәм нефтехимия предприятиеларына Б. Б. ҡоролмалар килтерелә, уларҙы инглиз белгестәре монтажлап, көйләп, эшләтеп ебәрә. Фән һәм мәҙәниәт өлкәһендә лә хеҙмәттәшлек алып барыла.
Инглиз тикшеренеүселәре Э.Карр, У.Коларз, Т.Ланкина, О.Файджестың хеҙмәттәре Башҡортостан тарихы проблемаларына арналған. Дж. Байрондың «Шильон тотҡоно» (1924), У. Шекспирҙың «Отелло» (1946), «Макбет» (1961), «Тиҫкәре ҡыҙҙы буйһондороу» (1983), Э. Л. Войничтың «Күгәүен» (1968), Д. Дефоның «Робинзон Крузо» (1980, 1990) әҫәр башҡорт теленә тәржемә ителә һәм баҫыла, Ә. Һ. Бикчәнтәевтең «Ҙур оркестр» (1958) повесы инглиз телендә донъя күрә. Республика театрҙары репертуарына инглиз яҙыусылары әҫәрҙәре буйынсаса спектаклдәр [Шекспирҙың «Гамлет», «Макбет», «Отелло», «Ромео һәм Джульетта», А. Кристиҙың «Ҡапҡан» («Мышеловка»), О. Уайльдтың «Кентервиль өрәге» («Кентервильское привидение»), Р. Киплингтың «Джунглиҙар китабы» мотивы буйынса «Беҙҙең ҡаныбыҙ бер» («Мы с тобой одной крови») һ.б.] инә.
2005 й. Ғәскәров Ф. исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле Лондонда «Рус ҡышҡы фестивалендә» ҡатнаша. Башҡортостанда 3 инглиз йәшәй (2002).
1996 й. алып Башҡортостан Республикаһында «Башҡортостан—Бөйөк Британия» дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек ойошмаһы эшләй.
Территориаль бүленеү
Берләшкән Короллек 4 «тарихи провинция»-ға бүленә: Англия, Шотландия, Уэльс һәм Төньяҡ Ирландия. Итглизсә улар countries (илдәр) йәиһә constituent parts/constituent countries тип атала.
Англия
Англия (England) — Бөйөк Британияһы "тарихи провинциялары"нан иң ҙурыһы. Баш ҡалаһы — Лондон, майҙаны 130 395 квадрат километр, бөтә дөнъя майҙанынан 1/1000-гә яҡын. Халыҡ һаны — 50.762.900 кеше. Англияның үҙ власть органдары (йәғни парламент һәм хөкүмәт) юҡ, Бөйөк Британия Хөкүмәте һәм Бөйөк Британия Парламенты Англияның төп власть органдары булып һанала. Берҙән-бер рәсми тел — инглиз теле. Иң ҙур ҡалалары — Лондон, Манчестер, Лидс һ.б.
Уэльс
Уэльс — Бөйөк Британияның 4 иң әһәмиәтле булғандарҙын административ өлөшө. Күптән үткән заман кельт ырыуҙарҙын конгломераты.
Камчатка дәүләт техник университеты
Камчатка дәүләт техник университеты (КамчатГТУ) — Петропавловск-Камчатскийҙвғы юғары уҡыу йорто.
Һуғыш һәм һуғыштан һуңғы йылдарҙа
Университет тарихы1942 йылда Петропавловск-Камчатка диңгеҙ балыҡсылыҡ сәнәғәте техникумы нигеҙ һалынғандан алып иҫәпләү ҡабул ителгән. СССР Наркомрыбпромдың 1942 йылдың 6 ғинуарындағы техникумды ойоштороу тураһында  бойороғо Петропавловскиға тик 20 ғинуарҙа ғына барып етә. Ҡалала уҡыу биналары һәм студенттар өсөн ятаҡ төҙөүгә тотоналар. Техникумдың беренсе бинаһы Партизан урамы, 7 адресы буйынса ВНИРО бүлексәһе ихтыяжы өсөн төҙөлгән ағас йорт булды.
.
Техникум директоры итеп 1942 йылдың 24 авгусында ВНИРО-ның Камчаткалағы бүлексәһең өлкән ғилми хеҙмәткәре биологик фәндәр кандидаты В. В. Абрамов тәғәйенләнә.
Уҡыу йортонда тәүге дәрестәр шул уҡ йылдың 1 октябрендә башланған. Беренсе уҡыу йылында техникумда өс бүлексә: технологик (ТО), судоводитель (СВ), судомеханика (СМО) асыла, һәр береһендә 25-әр кеше уҡырға тейеш була. Унда уҡыу ваҡыты дүрт йыл тәшкил итә.
Бөйөк ватан һуғышы камчатка балыҡсылыҡ сәнәғәте үҫешенә этәргес ала : балыҡ тотоу  миҙгелле кәсеп булыуҙан туҡтай. Петропавловск порты АҠШ һәм Канаданан йөктәр өсөн тулайым база сифатында файҙаланыла. Ярымутрауҙың тәбиғи ресурстарын ҡулланыусыға - Камчатка Акционер йәмғиәтенә яңы квалификациялы кадрҙар талап ителә. Уҡытыусыларҙың күбеһе АКО идаралығы һәм уның предприятиелары хеҙмәткәрҙәре булған.
Уҡытыу процесы ҙур ауырлыҡтар менән бара. 1943 йылдың октябрендә техникумда 162 кеше иҫәпләнә, уларҙың 74-е - ир-егет һәм 88 ҡыҙ. Балыҡ тотоу техникаһы бүлексәһе ябыла: күптәрҙе хеҙмәткә алалар. Әммә яңы һөнәр асылды: Камчаткала тәүге тапҡыр бухгалтерҙар әҙерләү башланды Әммә яңы белгеслек асыла: Камчатка беренсе тапҡыр бухгалтерҙар әҙерләү башлана.
1944 йылдың 20 апрелендә яңы директор итеп А. Семавин тәғәйенләнә. В.В. Абрамов ихтиология уҡытыусыһы вазифаһында ҡала, ә 1944 йылдың 11 октябрендә  ВКП(б.) ҡала комитетына эшкә күсә. 1945 йылдың февралендә техникум файҙаланыуға тапшырылған яңы уҡыу корпусына күсә. Үҙ ашханаһы асыла. .
1946 йылда техникум яңы исем ала: "СССР Көнсығыш райондарының балыҡ сәнәғәте министрлығы Петропавловск-Камчатка диңгеҙ балыҡсылар техникумы".
1946 йылдың 1 июленә студенттар һаны ни бары 140 кеше тәшкил иткән. Студенттарға армиянан кисектереү бирелмәй, ә күптәрҙе өлгәше насар булған өсөн уҡыуҙан сығаралар. Тәүге сығарылыш 1946 йылдың көҙөндә була; имтиханға өс студент үткән: Улар - И. В. Вишняков, В.Н. Колесников һәм Б. С. Петухов. Уларҙың барыһы ла 1927 йылда тыуған
1960 йылда радио белгестәре һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәре эшләй башлай.
1987 йылдың 1 ғинуарында Алыҫ балыҡсылыҡ филиалы нигеҙендә Петропавловск-Камчатка юғары инженер диңгеҙ училищеһы төҙөлә (ПКВИМУ).
Хәҙерге осор
2018 йылдың октябрь-декабрь айҙарында университет студенттарын сержанттарҙы хәрби әҙерләү программалары буйынса хәрби кафедрала уҡытыу өсөн беренсе конкурс буйынса һайлап алыу, 94 уҡыусы иҫәбендә запастағы матростар үткәрелә. 2019 йылдың 1 февралендә запастағы сержанттарҙы һәм матростарҙы әҙерләү программаларын үҙләштереү буйынса уҡыу башлана.
Чунжуга
Чунжуга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Старая Ижма йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Марлен Дитрих
Ғаиләһе
Мария Магдалена Дитрих 1901 йылдың 27 декабрендә Шёнебергта тыуған (1920 йылдан был — Берлиндың бер районы), атаһы- Луис Эриха Отто Дитрих (1868—1908), әсәһе — Вильгельмины Элизабет Йозефина (ҡыҙ фамилияһы Фельзинг) (1876—1945). Атаһы 1880-сы йылдарҙа улан ғәскәрҙәрендә хеҙмәт иткән, бер нисә награда менән бүләкләнгән, ҡыҙы тыуғанда полиция лейтенанты булған. Әсәһе бик бай кеше ҡыҙы, Унтер-ден-Линден урамында уның атаһының ювелир әйберҙәр һәм сәғәт кибете була. Туғандары Луис Дитрихтың сығышы менән риза булмаһа ла, 1898 йылда ҡыҙ уға кейәүгә сыға. Йозефин Луисты яратып кейәүгә сыға, ә ире был файҙалы никах булғанға өйләнгән. 1900 йылдың 5 февралендә тәүге ҡыҙҙары — Элизабет Оттилия Йозефина, йәғни Лизель тыуа. Фашистар Германияла власта торғанда Элизабет Виль ире менән Берген-Бельзенда кинотеатр менән ашхана тота, унда яҡындағы концентрацион лагерҙан надзирателдәр йыш була. Быны белгәс, Марлен Дитрих кешенән апаһы барын йәшерә, ләкин 1973 йылда апаһы үлгәнсе уның менән аралашып йәшәй.
Йәш сағы
Марлен Дитрих: «Беҙҙең ғаилә бай ине, мин бик һәйбәт белем алдым. Француз һәм инглиз телдәрен бәләкәй саҡтан өйрәндем. Гувернанткалар һәм йорт уҡытыусылары мине яҡшы әҙәби немец телендә һөйләшергә өйрәттеләр», — тип һуңыраҡ иҫкә ала. Уға алты йәш булғанда атаһы насар йоғошло ауырыуҙан үлеп китә. Быға тиклем бер йыл алдан уны Вестэнд районындағы санаторийға ебәрәләр, шуға Мария Магдалена атаһын бик хәтерләмәй. Йозефина бик етди, уҫал ҡатын була. Ике ҡыҙы ла унан ҡурҡа.
1907 йылдан Мария Магдалена Августа Виктория исемендәге мәктәптә уҡый (Нюрнбергер штрассела), әхирәттәре уны тауыш-тынһыҙ ғына йөрөгән ҡыҙ ине тип иҫләй. 1909 йылдың 22 июнендә Йозефина яңынан кейәүгә сыға, ләкин ике йылдан был никах тарҡала. Йозефина дворян обер-лейтенант Эдуард фон Лошҡа ғашиҡ була.
Мария Магдалена музыка менән шөғөлләнә башлай, ул фортепианола, лютняла, скрипкала уйнарға өйрәнә, былар ҡыҙҙың тырыш һәм ныҡышмал икәнлеген күрһәтә. Бала саҡтан ике кешене — француз теле уҡытыусыһы мадемуазель Бреганды һәм киноэкран йондоҙо Хенни Портенды ярата. Бреган унда Францияға һөйөү тәрбиәләй. Ә Хенни Портен ул ваҡыттағы уҡыусы ҡыҙҙар өсөн кумирға әйләнә.
Беренсе донъя һуғышыы башланғас, Дитрихтарҙың тормошо үҙгәрә. Фронтҡа китер алдынан капитан фон Лош тиҙ генә Йозефинаға өйләнеп, әсәһен борсоуға һала. 16 июля 1916 йылдың 16 июлендә капитан фон Лош Көнсығыш фронтында газ гангренаһынан үлеп ҡала. Йозефина Дессауға Лош ғаиләһенә яҡыныраҡ урынға күсеп китә, ҡыҙҙары Антуанетта лицейында уҡый. 1917 йылдың яҙында ғаилә Берлинға ҡайта.
1917 йылдың июнендә Марлен Ҡыҙыл тәре йәмғиәте ойошторған концертта ҡатнаша, ул Мексика императоры Максимилиандың үлеүенә илле йыл тулыу сәбәпле уҙғарыла. Малай кейемендә ул скрипкала "Голубка"ны уйнай. Был уның тәүге халыҡ алдындағы сығышы була.
1917 йылдың 13 апреленән 1918 йылдың Пасхаһына тиклем Марлен Берлиндағы Виктория Луиза мәктәбендә уҡый. 16 йәштә өлгөргәнлек аттестаты алмай ғына мәктәптән китә. Әсәһе баш ҡалалағы ҡурҡыныс хәлдәрҙән ҡуосалап уны Веймарға ебәрә. Марлен Шарлотта фон Штейн йортондағы пансионатта йәшәй, профессор Роберт Райцта скрипкаға уҡырға өйрәнә.
1921 йылда ул Берлинға ҡайта һәм Карл Флешта Юғары музыка мәктәбендә уҡыуын дауам иттерергә теләй, ләкин уны алмайҙар. Марлен Джузеппе Бечченың телһеҙ фильмдар ваҡытында кинотеатрҙарҙа уйнаған оркестрында эшләй башлай. Ул был ваҡытҡа инде скрипкасы булыу теләгенән дүнгән була. Бер бармағының тендинитына (һеңере ҡуҙғыу) һылтанып, был ҡарарын әсәһенә әйтә.
Германиялағы карьераһы
1922 йылдың 7 декабрендә Дитрих тәүге тапҡыр Немец театры сәхнәһенә сыға: Франк Ведекин пьесаһы буйынса ҡуйылған «Пандора ҡапсығы» спектаклендә ҙур булмаған Людмила Штайнхерц ролен уйнай.
Үҙенең олатаһы Вилли Фельзинг ярҙамы менән Марлен бер кинорежиссёр менән таныша һәм тиҙҙән уны кинопробаларға саҡыралар. 1923 йылда ул беренсе тапҡыр кинола төшә: Георг Якобиҙың «Шулай ул ирҙәр» фильмында бәләкәй генә хеҙмәтсе ролендә уйнай. Һуңынан ул үҙен был фильмда «сәсле бәрәңге» тип исемләй.
Джо Мэйҙың «Мөхәббәт фажиғәһе» фильмында Дитрих эпизодик ролдәрҙең береһендә уйнай һәм администратор Рудольф Зибер (1897—1976) менән таныша. 1923 йылдың 17 майында улар өйләнешә. 1924 йылдың 12 декабрендә уларҙың Мария исемле ҡыҙҙары тыуа (киләсәктә — актриса Мария Рива). Улар бергә биш йыл ғына йәшәйҙәр, әммә шуға ҡарамаҫтан айырылышмайҙар.
1930—1975 йылдар
1930 йылдың февралендә Марлен Дитрих аҙнаһына 1750 доллар эш хаҡы түләргә вәғәҙәләгән «Paramount pictures» исемле голливуд компанияһы менән контракт төҙөй, 1930 йылдың 31 мартында, «Зәңгәр фәрештә» фильмы премьераһынан һуң, ул Берлинды ташлап китә.
Штернберг менән бергә Голливудта төшөргән алты фильмы уға бөтә донъяла тынылыу килтерә. Америкала төшөргән беренсе «Марокко» (1930) фильмында Марлен Дитрих экранда ир-егеттәр костюмы кейгән йырсы ҡатынды һынландыра, тамашасыларҙа был образ нәфрәт, шул уҡ ваҡытта ҡатын-ҡыҙҙар модаһында революция тыуҙыра — күп кенә ҡатын-ҡыҙҙар, уның өлгөһөнә эйәреп, салбар кейә башлай. Был роль өсөн ул беренсе һәм һуңғы «Оскарын» ала. «Хурлыҡҡа төшкән» («Обесчещенная») (1931) фильмында Дитрих шпион ҡатынды уйнай. Бер йылдан һуң был ике артистың иң уңышлы «Шанхай экспресс» фильмы экранға сыға. Уның артынса «Аҡ тәнле Венера» (1932) һәм «Аҙғын императрица» (1934) тарихи мелодрамаһы донъя күрә. «Иблис — ул ҡатын-ҡыҙ» (1935) фильмы Дитрих менән Штернберг бергә эшләгән һуңғы фильм була.
1934 йылда «Иль де Франс» океан лайнерында Германиянан Голливудҡа ҡайтҡан сағында, Дитрих Эрнест Хемингуэй менән таныша. Улар тәү күреүҙән бер-береһенә ғашиҡ була. 1961 йылда Хемингуэйвафат булғанға тиклем улар бер-береһенә булған йылы мөнәсәбәтте һаҡлай. 2007 йылда яҙыусының Марленға яҙған хаттары һәм телеграммалары баҫылып сыҡҡандан һуң был мөнәсәбәттең тик «эпистоляр роман» ғына булыуы асыҡлана.
1935 йылда рус йырсыһы Александр Вертинский актрисаға арнап «Марлен» йырын башҡара.".
1936 йылда Йозеф Геббельс Дитрихҡа уның ҡатнашлығында Германияла төшөрөлгән һәр фильм өсөн өсөн 200 000 рейхсмарка, шулай уҡ теманы, режиссёр һәм продюсерҙы үҙенә һайлау ирке тәҡдим итә. Әммә актриса пропаганда министры тәҡдименән баш тарта. 1937 йылда национал-социалистар тәҡдимен тағы ла кире ҡаға, хатта фашистарға ҡаршы көршәкән илдәргә булдыра алғансы ярҙам итә. 1937 йылдың 5 мартында Дитрих демонстратив рәүештә Америка гражданлығын алыуға ғариза документтарын 1904 йылдың 27 декабрендә тыуған Мария Магдалена Зибер исеме аҫтында тапшыра.
1937 йылда Эрнст Любичтың «Фәрештә» фильмында төшә, прокатта был фильм уңышһыҙлыҡҡа осрай, шуға ла актрисаға ике йылға эшен туҡтатып торорға тура килә.
1937 йылдың сентябрендә Венецияла Дитрих Германияла саҡтан уҡ таныш булған яҙыусы Эрих Мария Ремаркты осрата. Улар араһында мөхәббәт романы башлана. Ремарк Пумаға (ул һөйгәнен шулай атай) ғашиҡ була һәм «Триумфаль аркаһында» Жоан Маду образы аша сағылдыра.
1938 йылдың майында Марлен Дитрих Грета Гарбо, Джоан Кроуфорд, Кэтрин Хепберн менән бер рәттән уңышһыҙ актрисалар исемлегенә индерелә. Hollywood Reporter һәм Variety журналдары түбәндәгене яҙа: «Дитрих — касса өсөн ағыу». Голливуд актрисаларының популярлыҡ рейтингында ул 126-урынды биләй.
1939 йылдың 9 июнендә Дитрих Америка гражданлығы ала.
1939 йылдың йәйендә «Universal» студияһы Дитрихты вестернда төшөргә тәҡдим итә. Штернберг кәңәше буйынса ул был тәҡдимде ҡабул итә. Джордж Маршаллдың «Дестри ҡайтанан эйәрҙә» фильмында — һуғышҡаҡ бармен-ҡатын образын кәүҙәләндерә, һәм был фильм уға уңыш килтерә.
1941 йылдың йәйендә Дитрих Голливудҡа немецтар баҫып алған Франциянан килгән француз актёры Жан Габен менән мауыға. Был мөхәббәт романы алты йыл дауам итә. 1943 йылдың мартында Марлен Дитрих актёрлыҡ карьераһын туҡтата һәм өс йыл буйына Төньяҡ Африкала, Италия һәм Францияла союздаштар ғәскәрендә концерттар менән сығыш яһай. Аҙаҡ ул түбәндәге һүҙҙәрҙе әйтә: «Был мин башҡарған эштәрҙең берҙән-бер мөһимелер, моғайын». 1947 йылдың 18 ноябрендә генерал-майор Максвелл Тейлор уға Азатлыҡ миҙалын тапшыра, 1950 йылдың 8 ноябрендә Дитрихҡа Почетлы легион ордены тапшырыла. Франция президенттары Помпиду һәм Миттеран Дитрихҡа офицер, һуңыраҡ уға Почетлы легион ордены командоры исемен бирә. .
1945 йыл уртаһында Дитрих Германияға килә. 1945 йылдың ноябрь айында Берлинда әсәһен ерләй. Һуңынан ул: «Мин өсәйемде генә түгел, ә үҙем яратҡан Германияны ла ерләп ҡайттым», — тип белдерә.
1946—1950 йылдарҙа яңынан киноға төшә. 1948 йылда ул Билли Уайлдерҙың «Сит ил романы» фильмында төп ролдәрҙең береһен башҡара, ул Дитрих Штернберг менән эшләүҙе туҡтатҡандан һуң төшөргән иң яҡшы фильмы тип иҫәпләнелә. Төп эшенән тыш Дитрих радиотапшырыуҙар алып бара, кисәләрҙә сығыш яһай һәм гламур журналдарға мәҡәләләр яҙа. 1953 йылда Лас-Вегаста конферансье, йырсы карьераһын уңышлы башлап ебәрә. Экранда һирәгерәк күренә, әммә үҙе һайлап ҡына бик ҙур гонорарҙарға эпизодик ролдәр генә башҡара.
1962 йылда уның «Тормошом әлифбаһы» исемле китабы донъя күрә. Китап — автобиографик әҫәр түгел, А хәрефенән Я хәрефенә тиклем һүҙлек бирелә. Кино йондоҙоноң кулинария рецепттары йыйылмаһы, көнкүреш буйынса кәңәштәре, мемуарҙары һәм афоризмдары тәҡдим ителә.
1964 йылда Мәскәү һәм Ленинградта Марлен Дитрихтың концерттары ҙур уңыш менән үтә. Ә бит совет кешеләре уның «Ғәйепләү шаһиты» һәм «Нюрнберг процесы» киноларын ғына ҡараған була. Үҙәк әҙәбиәтселәр йортонда сығыш яһаған сағында Дитрихтан хәҙерге заман совет яҙыусыларының берәйһен белеү-белмәүе тураһындда һорайҙар. Ул Константин Паустовскийҙың «Телеграмма» әҫәрен бик яратып уҡыуы тураһында әйтә. Шунда кемдер: «Паустовский залда!» — тип ҡысҡыра. Бөтә зал яҙыусыны алҡышлай. Ауырыу, ярым һуҡыр яҙыусыға сәхнәгә сығырға тура килә. Паустовский Марлен Дитрихтың ҡулын үбеп сәләмләй, ә Дитрих уның алдында тубыҡланып баш эйә.
Һуңғы йылдары
1975 йылдың сентябрь аҙағында Марднен Дитрих Сидней театрында, оркестр соҡорона ҡолап, янбаш һөйәге һындыра. Нью-Йоркта һигеҙ ай дауаланғандан һуң уға йырсы карьераһын ҡалдырырға тура килә. 1976 йылдың майында, дауахананан сыҡҡас та, Парижға юллана, унда авеню Монтендағы фатирында йәшәй башлай. Бер айҙан һуң уның ире Рудольф Зибәр яман шеш ауырыуынан вафат була. Дитрих үҙ фатирына бикләнеп көн итә башлай, сөнки таяҡҡа таянып, аҡһап йөрөүен башҡаларға күрһәтергә теләмәй ул. Йәшәү өсөн аҡса эшләргә тырышып, мемуарҙар яҙа башлай, әммә улары бик үк үтемле булмай. Марлен 1978 йылда һуңғы тапҡыр камера алдына баҫа — Дэвид Боуи менән бер фильмда эпизодик роль башҡара. Фильм прокатҡа уңышһыҙлыҡҡа осрай. Алкоголле эсемлектәр һәм ауыртыуҙы баҫа торған дарыуҙар Дитрихты Париждағы фатирында бикләнеп йәшәргә мәжбүр итә, ул тышҡы донъя менән тик телефон аша ғына бәйләнеш тота.
1979 йылда Көнбайыш Германияла уның «Минең тормошомдо ғына алығыҙ. Уйланыуҙар» исеме аҫтында мемуарҙары донъя күрә. 1984 йылда СССР-ҙың «Сәнғәт» нәшриәте Дитрихтың «Уйланыуҙар» мемуарын Майя Кристалинская тәржемәһендә баҫтырып сығара.
Марлен Дитрих 1992 йылдың 6 майында үҙенең Париждағы фатирында вафат була. Актриса менән хушлашыу Мадлен сиркәүендә үткәрелә, уға өс меңдән ашыу кеше йыйыла. Уның Франция һәм Америка флагтары менән ҡапланған табуты Берлинға килтерелә. 16 майҙа ҡала янындағы зыяратта әсәһе менән йәнәш ерләнә. Ҡәбер ташына немец шағиры Карл Теодор Кернерҙың «Ғүмер менән хушлашыу» сонеты яҙылып ҡуйыла.
Дитрих үҙенә ҡағылышлы булған бөтә нәмәне һаҡлаған була. 1993 йылда «Сотбис» аукцион йорто актрисаның 300 000 ашыу әйберен аукционға ҡуя. Берлин кино музейы был әйберҙәрҙе 8 миллион немец маркаһын түләп һатып ала.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Тумка
Тумка — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уршма йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Высоцкий Александр Исаевич
Высоцкий Александр Исаевич (1922—1988) — совет ғалим-психологы һәм педагог, психология фәндәр докторы, профессор.
Нәшер ителгән 40 ғилми мәҡәлә һәм эш, шул иҫәптән юғары педагогия уҡыу йорттары өсөн «Волевая активность школьников и методы её изучения» (1979) уҡыу  әсбабы авторы.
Биографияһы
Александр Исаевич Высоцкий 1922 йылдың 14 октябрендә Курск губернаһының Иҫке Белица, хәҙер Курск өлкәһенең Конышевский районында  крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Муниципалитет
Муниципалитет (Munizipalität, municipalité, от municipiummunicipium) - аныҡ билдәләнгән территорияһы һәм ошо территорияла йәшәгән халҡы  (биләмә, ҡала, ҡасаба йәки ауыл) булған үҙидаралы дәүләт административ-территориаль берәмек.
Высоцкий Александр Исаевич
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышының башынан уҡ һуғышта ҡатнаша. Һуғыш барышында ҡамауҙа ҡала һәм әсирлеккә эләгә. Германияға сығарылған ваҡытта, Чехословакия территорияһында булғанда ҡаса, әммә тотола һәм немец фермерына эшкә йүнәлтелә. 1945 йылдың апрель айында Чехословакия совет армияһы тарафынан азат ителгәс, немецтар менән һуғышта ҡатнаша. 1945 йылдың ноябрь айында демобилизациялана.
Муниципалитет
Ҡайһы бер сит ил илдәрҙең һайланып ҡуйылған органы.
Высоцкий Александр Исаевич
Биографияһы
Тыуған иленә ҡайтҡас, 1946 йылда Александр Высоцкий физкультура уҡытыусылары курсын тамамлай һәм хәрби һауа көстәренең Курск махсус мәктәбенә  физкультура  уҡытыусыһы булып эшкә йүнәлтелә. Был мәктәптә булып, психология уҡытыусыларының йыллыҡ курсын, һуңынан ситтән тороп — Курск педагогия институтының тарих факультетын (хәҙерге Курск дәүләт университеты) тамамлай.
Муниципалитет
Донъяның төрлө илдәрендә муниципалитеттар тип ике типтағы административ берәмектәр атала: Рәсәйҙә муниципаль берәмек термины федерация субъекттарынан (йәғни 2-се йәки 3-се кимәл) айырмалы үҙидаралыҡтар булған муниципаль берәмектәр өсөн дөйөм һүҙ булараҡ ҡулланыла. Ҡайһы бер осраҡтарҙа (мәҫәлән, Ярославль), ҡала парламенты муниципалитет тип атала.
Высоцкий Александр Исаевич
Биографияһы
1955 йылда Высоцкий, махсус мәктәптең тарҡатылыуы менән бәйле, урта мәктәпкә тарих, физкультура һәм автодело уҡытыусыһы булып эшкә күсә. 1959 йылдан 1965 йылға тиклем Курск ҡалаһының мәктәп-интренатында өлкән тәрбиәсе, тарих һәм автодело уҡытыусыһы булып эшләй. 1964 йылда ситтән тороп Рязань дәүләт педагогия институтына психология буйынса аспирантураға уҡырға инә. Уны тамамлағас, институттың уҡытыусылар  штатына алына. 1967 йылда «Психологическая характеристика самовоспитания у подростков» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай һәм  1971 йылдан  психология кафедраһы доценты вазифаһында эшләй. 1982 йылда «Возрастная динамика волевой активности школьников и методы её изучения» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай һәм 1985 йылда Высоцокийға психология кафедраһы буйынса профессор исеме бирелә.
Муниципалитет
Башҡа илдәрҙә
Муниципалитет түбәндәге илдәрҙә административ берәмек булып тора:
Высоцкий Александр Исаевич
Биографияһы
1987 йылдан А. И. Высоцкий психология кафедраһы мөдире вазифаһында эшләй. Ул юғары уҡыу йортоноң ихтыяр проблемалары буйынса ғилми етәксеһе була, РСФСР педагогия йәмғиәтенең Үҙәк советы ағзаһы, РСФСР Мәғариф министрлығының психология буйынса ғилми комиссияһы һәм педагогия йәмғиәтенең өлкә советы Президиумы рәйесе була Миҙалдар менән бүләкләнгән.
А.И.Высоцкий 1988 йылдың 23 апрелендә Рязандә вафат була. Ҡаланың Новогражданский зыяратында ерләнгән.
Хуанхэ
Хуанхэ  — Ҡытайҙағы йылға, Азиялағы иң ҙур йылғаларҙың береһе. Ҡытай теленән тәржемәһе — «Һары йылға», йылға ағымы менән ағып килгән ваҡ ҡырсын, балсыҡ киҫәктәре уның төбөнә һәм ярҙарына ултыра барған, һөҙөмтәлә Хуанхэның һыуы һарыраҡ төҫтә. Нәҡ шуға ла был йылға ҡойған диңгеҙ Һары диңгеҙ тип атала. Хуанхэ йылғаһы бассейны ҡытай этносының формалашҡан һәм нығынған урыны тип һанала.
Хуанхэ йылғаһы Тибет ҡалҡыулығының көнсығыш өлөшөндә 4000 м ашыу бейеклектә башлана, Орин-Нур һәм Джарин-Нур күлдәре, Куньлунь һәм Наньшань тау армыттары аша аға. Ордос һәм Лёссовый яйлаларын киҫеп үткәндә үҙенең урта ағымында оло бөгөл хасил була, артабан Шаньсий тауҙары тарлауығы аша Бөйөк Ҡытай тигеҙлегенә сыға, уның буйынса яҡынса 700 км аҡҡандан һуң Һары диңгеҙҙең Бохай ҡултығына ҡоя һәм ошонда дельта барлыҡҡа килтерә. Төрлө мәғлүмәттәр буйынса йылға оҙонлағо 4670 километрҙан 5464 километрға тиклем, ә майҙаны 771 мең квадрат километрҙан 745 мең квадрат километрға етә.