cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Леонтьев Алексей Алексеевич (тел белгесе)
Биографияһы
1970 йылдарҙан башлап педагогик психология һәм педагогика мәсьәләләре менән шөғөлләнә. Күп йылдар Ш.&nbsp;А.&nbsp;Амонашвили, В.&nbsp;В.&nbsp;Давыдов һәм башҡа күренекле психологтар һәм педагогтар менән хеҙмәттәшлек итә. «Мәктәп» Ваҡытлыса фәнни-тикшеренеү коллективының тел белеме лабораторияһы һәм Мәскәү белем биреү системаларын үҫтереү институтында шул исемдәге лаборатория етәксеһе була (МИРОС). Мәктәп ҙәм юғары уҡыу йорттары белемен биреү мәсьәләләре буйынса күп фәнни һәм популяр мәҡәләләр авторы, улар шул иҫәптән «Учительская газета» гәзитендә,  «Семья и школа» һәм «Знание — сила» журналдарында баҫылып сыға.
1997 йылдан — ғилми «Мәктәп 2000... » ассоциацияһы етәксеһе (хәҙер «Мәктәп 2100» белем биреү программаһын үҫтереүҙә булышлыҡ итеү төбәк-ара йәмәғәт ойошмаһы),  2001 йылдан  2004 йылға  тиклем  — был ойошманың президенты. Мәктәп 2100» Мәғариф программаһының төп авторы һәм автор коллективының етәксеһе.
2004 йылдың 12 авгусында Мәскәүҙә вафат була. Мәскәүҙә Кунцево зыяратында ерләнә
Төп эштәре
30-ҙан ашыу китап һәм 800-ҙән ашыу мәҡәлә авторы.
Полянка-То-Яха
Полянка-То-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хейм-Паюта йылғаһының һул ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Эбла
Эбланың беренсе батшалығы
Эблаға нигеҙ һалыусылар — б. э. т. IV мең йыллыҡ уртаһында Көньяҡ-Көнсығыш Ғәрәбстандан Сүриәгә күсеп килгән семит сығышлы боронғо халыҡ, эблаиттар. Эблаиттар Шумер-аккад шына яҙыуын ҡулланған. Игнас Гельб эблаиттарҙы үҙәк Месопотамиянан көнбайыш Левантҡа тиклем һуҙылған "Киш цивилизация традицияһы"на индерә. «Эбла» һүҙенең мәғәнәһе өҫтөнә ҡала төҙөлгән «аҡ таш»ҡа ҡайтып ҡала.
Был ҡалаға б. э. т. 3500 йылдар тирәһендә нигеҙ һалынған. Б. э. т. 3000 һәм 2400 йылдар араһындағы «Мардих IIA» иртә осоронда Эблала беренсе батша һарайы төҙөлгән булған. Осор аҙағына Мари ҡала-дәүләте менән йөҙ йыллыҡ һуғыш тура килгән: иң тәүҙә мари лугале Саʿуму эблаиттарҙың күп кенә биләмәләрен баҫып алған, әммә б. э. т. XXV уртаһында Эбла батшаһы Кун-Даму Мариҙы тар-мар иткән.
XXIV быуатҡа тап килгән «архивтар осоро» («Мардих IIB1») унда табылған бай батша архивына ҡарата ҡулланыла. Архив хужалыҡ документацияһын һәм Мариға һалым түләүсе Игриш-Халам идараһы осоронан башлап дипломатик хат алышыуҙы үҙ эсенә ала. Эбла йәнә Иркаб-Даму батша дәүерендә һөжүмгә күсә; уның Абарсал дәүләт-ҡала менән килешеүе тарихта беҙгә билдәле булған иң боронғо килешеүҙәрҙең береһе булып тора. Был осорҙа вәзирҙәрҙең — бигерәк тә Ибриум менән уның улы Ибби-Сипиштың, Мариға һәм фетнәсел вассалдәргә ҡаршы хәрби кампанияларға етәкселек иткән Иркаб-Даму һәм Исар-Даму батшалар ҡарамағында роле айырыуса арта. Ибби-Сипиш етәкселегендә эблаит ғәскәре һәм уларҙың Киш һәм Нагаранан булған союздаштары Терка янында марийҙарҙы тар-мар иткән.
Моғайын, тап Эбланың етеш тормошо уның түбәнгә тәгәрәүенә сәбәпсе булғандыр: ҡала байлығы Түбәнге Месопотамияла Шаррумкен (Боронғо Саргон) нигеҙ һалған ҡеүәтле аккад империяһының иғтибарын йәлеп иткән. Б. э. т. XXIII быуатта Эбла һәм уның «G» батша һарайы яндырылған булған. Күпселек ғалимдар Эбла беренсе батшалығының һәләк булыуын Боронғо Саргондың ҡаланы емереүе менән бәйләй. Үҙенең яҙмаларында Саргон, уға Эбланы ҡаланың баш илаһы Даган биргән, һәм ул, Саргон, уның идарасыларынан һалым түләтә алған, тип хәбәр итә. Уның ейәне Нарам-Суэн (б. э. т. 2236—200) уның ҡеүәтен бөтөнләй һүндергәндер һәм, бәлки, Нур тауҙарының урман битләүҙәренә йүнәлеп, Эбла биләмәһенең күпселек өлөшөн үҙ державаһына ҡушҡандыр. Эбланың емерелеүе археологик ҡаҙылмалар менән раҫланған, ғалимдарҙың күпселеге тап Нарам-Суэн идара иткән ваҡытта, уның ҡушыуы буйынса ҡала яндырылған, тип иҫәпләй. Айырым тикшеренеүселәр әйтеүенсә, беренсе Эбла батшалығы емерелеүенең башҡа сәбәптәре лә бар: Джованни Петтинато — Лагаштан Эаннатум йәки Умманан Лугальзагеси, Альфонсо Арчи һәм Мария Биганың баҫып алыуы — күптән түгел емереүҙәр өсөн үс алған мариҙар яғынан агрессия, Майкл Астур — заманса һәләкәт (аккадтарҙың Иблуны тар-мар итеүе тураһындағы отчётын ул хәҙерге Ираҡ территорияһындағы башҡа ҡала менән бәйләй).
Икенсе Эбла батшалығы
Урҙың өсөнсө династияһы яҙмалары раҫлауынса, Эбла тиҙҙән яңынан төҙөлгән («Мардих IIB2»). Эбланың икенсе батшалығы менән элекке күсәгилешлекте дауам иткән һәм шулай уҡ дини ғибәҙәтханаларҙың архитектураһында һәм уларға табыныуҙа ла сағылған урындағы яңы династия идара иткән. Табылған яҙмалары, матди мәғлүмәте етмәгәнлектән, Эбланы телгә алған күршеләренең сығанаҡтарына мөрәжәғәт итә. Мәҫәлән, Лагаштан Гудеа Уршу эргәһендәге «Эбла тауҙарынан» эрбет (кедр) килтереүҙе һорай, унан күренеүенсә, был биләмә Каркемиштан төньяҡҡа табан хәҙерге Төркиә территорияһы эблаит хакимлығы аҫтында булған. Ур батшаһы Амар-Суэн идараһының етенсе йылына арналған текстар (б. э. т. 2040 й. тирәһе) Эбла илсеһен (энси — «мегум») телгә ала. Шул ваҡытта һуңғыһы, вассаль бәйлелектең характеры аҙағынаса асыҡ булмаһа ла, Урға һалым килтергән.
Өсөнсө Эбла батшалығы
Эблалағы төп династияның түңкәрелеүе аморей ҡәбиләләренә бушап ҡалған ҡалаға күсергә мөмкинлек биргән. Бында улар үҙҙәренең династияһына нигеҙ һалған һәм яңынан һарайҙар, ғибәҙәтханалар төҙөгән. Өсөнсө Эбланың «А» осоронда (б. э. т. 2000—800 йй.) ҡала планлы рәүештә тергеҙелгән, ә «B» осоронда (б. э. т. 1800—1600 йй.) киңәйтелгән. Әммә ҡала б. э. т. XXIV быуатта иң юғары сәскә атыу осоро менән сағыштырырлыҡ кимәлгә башҡа бер ҡасан да күтәрелмәгән.
Яҡынса б. э. т. 1600 йылда хетт батшаһы Мурсили I Эблаит батшалығын бөтөнләй тар-мар иткән. Эбланы тулыһынса емереү б. э. т. XVII быуатына, йәғни ҡулында Яҡын Көнсығыш дәүләттәренең күбеһе Месопотамия территорияһына һәм уға күрше төбәктәрҙәге Загрос таулы райондарына баҫып ингән касситтар осорона ҡарай. Эблы биләмәһендәге артабанғы дүрт торама — «Мардих IV» (б. э. т. 1600—1200), «Мардих V» (б. э. т. 535 й. тиклем), «Мардих VI» (б. э. 60 йылына тиклем) һәм «Мардих VII» (б. э. III—VII быуаты) ҙур булмаған ауылдар булып ҡала. Һуңынан был урын ташландыҡҡа әүерелә.
Теле
Эблаит теле семит төркөмөнә ҡарай һәм, көнсығыш семит тармағына инеп, аккад теле менән күп уртаҡлыҡҡа эйә, һәм, бәлки, Саргонға тиклемге осорҙоң аккад теле диалекты булып торалыр. Әммә ул көнбайыш семит телдәренең күп үҙенсәлектәренә эйә. Эблаит грамматикаһы аккад теле грамматикаһына яҡын, әммә лексикаһы һәм ҡайһы бер грамматик формалары уны көнбайыш семит телдәре менән яҡынайта.
Был телдең ниндәйҙер төркөмгә ҡарауына бәйле бәхәстәр ғалимдарҙы ике лагерға бүлде: итальян ғалим-археологтары эблаит теле афразий телдәренең семит төркөмөнөң төньяҡ-көнбайыш төркөмсәләренә ҡарай тип иҫәпләне, ә Гелб һәм башҡалар эблаит телен аккад телдәренә яҡын семит телдәре төркөмөнөң көнсығыш төркөмсәһөнөң диалекты тип иҫәпләне.
Һуңынан аккад теле аша эблаит теленә шумер сығышлы һүҙҙәр үтеп инә. Б. э. т. III мең йыллыҡтың икенсе яртыһынан алып эблаит телендә яҙылған бик күп шына яҙыулы документтар билдәле.
Мәғарифы
Эбла идарасылары белем биреүгә ҙур иғтибар бүлгән, Месопотамияның шумер ҡалаларында таралған уҡытыу алымдарын файҙаланып, белем биреүҙе иғтибарлы контролдә тотҡан. Эбла мәктәптәренең үҙҙәренең студенттарын буласаҡ дәүләт хеҙмәте вазифалары өсөн әҙерләүен күрһәткән бихисап уҡыу эштәре табылған.
Иҡтисад һәм сауҙа
Эбланың имен тормошо үҫешкән ауыл хужалығына нигеҙләнгән: төньяҡ Сүриә тупрағы арпа, бойҙай, зәйтүн ағасы, финик, виноград, гранат һәм башҡа культуралар үҫтерергә, эре һәм ваҡ мал үрсетергә мөмкинлек биргән. Ҡалала туҡымалар һәм төрлө металл изделиелар етештереү яйға һалынған, Эбла иҡтисадында зәйтүн майы, шарап, һыра кеүек ауыл хужалығы продукттарына мөһим роль бирелгән.
Эблаиттар алтын, көмөш, баҡыр, аҡ ҡурғаш, аҫыл таштар, шулай уҡ һарыҡ индергән. Фарсыстан, Анатолия һәм Кипрҙан Шумерға һәм Мысырға алып барылған сауҙа юлдары сатында урынлашҡанлыҡтан, ҡала сәскә атҡан. Кейем-һалым һәм туҡымалар, төрлө кәсепселек әйберҙәре, зәйтүн майы экспорттың төп статьялары булған.
Эбланың күршеләре менән сәйәси мөнәсәбәттәре лә иҡтисад менән тығыҙ бәйләнгән. Дәүләт архивында төрлө ҡалалар менән төҙөлгән килешеү экземплярҙары һаҡлана, улар араһында күптәр Эбланың хакимлығын танылған. Буйһоноуҙан баш тартҡан Мари ҡалаһына ҡаршы һуғыш походы ойоштора, ул Мари өсөн еңелеү менән тамамлана һәм Эблаға көмөш һәм алтын менән һалым түләргә мәжбүр була.
Сәйәси структура
Эбланың сәйәси тарихы бик яҡшы билдәле түгел. Бәлки, бай һәм абруйлы сауҙагәрҙәр олигархияһы илдең ысын батшаһы булғандыр.
Эбла менән «малликум» титулын йөрөткән юлбашсы-ҡанбаба (жрец) идара иткән. Уның власы нәҫел буйынса тапшырылмаған, билдәле бер ваҡыт дауамында тормошҡа ашырылған. Ҡарарҙар ҡабул итеүҙә шулай уҡ аҡһаҡалдар советы ҡатнашҡан. Юлбашсы тәғәйенләгән администраторҙар баш ҡала менән идара иткән. Шулай уҡ айырым ғәскәр башлыҡтары — лугали ҙа булған.
Тикшереү тарихы
1960 йылдарҙа итальян археологтары әйтеүенсә, Алеппонан көньяҡҡа табан 90 саҡрым алыҫлыҡта ятҡан Телль-Мардих — ул Эбланың боронғо документтарында телгә алынған билдәле хараба. Ҡаласыҡта ҡаҙыныу эштәрен 1964 йылда Паоло Маттиэ етәкселегендә Италия археологик экспедицияһы (1990-сы йылдарҙа тергеҙелә) башлай.
Шулай уҡ б. э. т. III мең йыллығына ҡараған батша һарайы ҡалдыҡтары һәм б. э. т. II мең йыллыҡҡа ҡараған бер нисә ҡорам һәм монументаль ҡапҡа табылған. Унда күп һанлы Афғанстан лазуриты (ляпис лазурь), Боронғо Мысырҙан вазалар һәм туҫтаҡтар табылған. Был Эбла ҡалаһының боронғо Көнсығыштағы сауҙа селтәрендә ҙур әһәмиәткә эйә булыуын раҫлай.
Ниғмәт (исем)
Ниғмәт — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Ниғмәт исеме бар.
Этимологияһы
Ниғмәт исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Башҡортса байлыҡ, мөлкәт, бәхет тигәнде аңлата.
Эбла
Эбланың батша архивы
1975 йылда археологтар б. э. т. III мең йыллыҡ менән билдәләнгән Эбла батшаның мөһабәт архивын (Ebla tablets) тапҡан. Киләһе 10 йыл дауамында ғалимдар 20 мең самаһы балсыҡ таҡталарҙы һәм уларҙың фрагменттарын ҡаҙып сығарған. Архив эблаит һәм шумер телдәрендә шына яҙмалы күп табличкаларҙан торған. Уларҙа балалар өсөн күнекмәләр, тарихта тәүге тапҡыр билдәле булған зәйтүн ағасы тураһында хәбәр, Эбланың иҡтисады тураһында мәғлүмәт, ҡала хакимиәте, поэмалар, дини гимндар һәм башҡалар тасуирланған.
Документтарҙың 80 %-ҡа яҡыны — игенселек, малсылыҡ, туҡыу производствоһы, ҡиммәтле металдар һәм урман һатып алыу һәм һатыу, һалым түләү, ҡорбан килтереү, аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеү һ. б. менән бәйле иҡтисади-административ документация. Хәҙер был таҡталарҙың күбеһе Алеппо музейында һәм Дамаск милли музейында һаҡлана. Шулай уҡ ҡайһы бер халыҡ-ара килешеүҙәр бар, уларҙың иң мөһиме — Эбла менән Ашшур араһындағы сауҙа килешеүе. Батша указдары, мөрәжәғәттәре, шулай уҡ лексик текстар — бер нисә критерий (топонимдар, исемдәр, профессиялар, йәнлектәр, балыҡтар, ҡоштар атамалары, ҡулланылған терминдар) буйынса төркөмләнгән һүҙҙәр исемлеге, иероглифтар исемлеге, грамматик формалар таблицаһы һәм хатта шумер-эблаит һүҙлектәре һ.б. — әһәмиәтле урын биләй. Әҙәби әҫәрҙәр бик аҙ; улар араһында башлыса өшкөрөүҙәр һәм гимндар бар.
Ниғмәт (исем)
Билдәле кешеләр
Шоңҡаров Ниғмәт Динәхмәт улы (1 ғинуар 1931 йыл — 4 март 1994 йыл) — башҡорт фольклорсыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988), СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Эбла
Эбланың батша архивы
Дини-мифологик текстарҙа, шумер, аккад һәм көнбайыш-семит илаһтарының синкретизмы тураһында һөйләп, төрлө илаһтарҙың биш йөҙләгән исеме иҫкә алына. Эбланың төп аллаһы «Тутталь Даганы», «Сивад Даганы» һәм «Ханаан Даганы» исемдәре аҫтында сығыш яһаған. «Ханаан» һүҙенең барлыҡҡа килеүе был исемдең боронғо килеп сығышын асыҡ раҫлай, шулай уҡ "ханаанея"ның этник мәғәнәһе ғәҙәттәгенән күпкә олораҡ булған гипотезаны раҫлай.
Текстарҙың береһендә яҙылғанса, дәүләт-ҡалалала 260 мең кеше булып, 22 мең кеше туранан-тура ҡалала йәшәгән. Археологтар дәүләттең юғары үҫеше дәүерендә, б. э. т. XXV үткән быуатта, ҡала диуарҙары 30 меңгә тиклем кешене һыйҙыра алғанын раҫлай. Икенсе таблица Эбла батшаһының яҡынса 3 мең ярым акр майҙан биләгән зәйтүн ағасы үҫкән ҙур яланы булыуын билдәләй.
Ниғмәт (исем)
Билдәле кешеләр
Хисмәтуллин Ниғмәт Гәрәй улы (1914 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының ветеринар хеҙмәткәре, гвардия старшинаһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945).
Бикмәтов Ниғмәт Ишмырҙа улы (1918 йыл — 1983 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия капитаны, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, III дәрәжә Богдан Хмельницкий ордены, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры
Эбла
Эбланың батша архивы
Эблалағы ҡаҙыныу, айырыуса уның архивын асыу Яҡын Көнсығыш цивилизацияларының башы тураһындағы күҙаллауҙарҙы яңынан ҡарарға мәжбүр итте. Б. э. т. III—II йылдарҙа күсмә халыҡтар йәшәгән Сүриә һәм Палестина Месопотамия һәм Мысырҙың юғары цивилизацияларынан үҫеш йәһәтенән артта ҡалған тип һаналған. Әммә Эбла өлгөһөндә күренеүенсә, был төбәктә юғары үҫешкән ҡала-дәүләттәр ҙә булған.
Ниғмәт (исем)
Фамилия
Рәшит Ниғмәти (тулы исеме Рәшит Ниғмәтулла улы Ниғмәтуллин, 27 ғинуар 1909 йыл — 13 октябрь 1959 йыл) — Башҡортостандың халыҡ шағиры (1959). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1944 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1944), ике «Почёт Билдәһе» (1949, 1955) ордендары кавалеры.
Атаһының исеме
Сәйетов Сәхи Ниғмәт улы (25 ғинуар 1907 йыл — 9 июль 1986 йыл) — башҡорт актёры, режиссёр. БАССР‑ҙың атҡаҙанған артисы (1966). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1947).
Эбла
Палеогенетика
Эбланан бронза осоро ETM026 өлгөһөндә T (Y-ДНК) Y-хромосомалы T1a-M70>L162) гаплотөркөмө һәм K (мтДНК) (K1a4 митохондриаль гаплотөркөмө) гаплотөркөмө билдәләнгән . Эбланан ETM012 өлгөһөндә J гаплотөркөмө(Y-ДНК) J1-ZS2652 Y-хромосомалы гаплотөркөм) билдәләнгән.
Ниғмәт (исем)
Атаһының исеме
Иҫәнгилдин Ғәни Ниғмәт улы (1914 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, разведчик, рядовой.
Ниғмәтуллин Сафый Ниғмәт улы (Нигматул(л)ин Сафий, Сафы, Сафа (16 декабрь 1913 йыл — 19?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. 313 кавалерия полкының миномётсылар взводы командиры. Лейтенант. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1942).
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ниғмәт һүҙенең мәғәнәләре: 1. Мул тормошто тәшкил иткән байлыҡ. Ниғмәт йыйыу. 2. Тәмле-татлы ашамлыҡ. Ожмах ниғмәттәре. 3. Бәхет. Ғаилә — илаһи ниғмәт. Ҡәҙер кисе — оло ниғмәт ул.
Оло Железная
Оло Железная (Железная) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ис йылғаһының уң ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шорошма
Шорошма — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ельшма йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вәдүт (исем)
Вәдүт — башҡорт һәм төрки мосолман ир-ат исеме.
Этимологияһы
Вәдүт исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән һәм һөйгән тигәнде аңлата.
Билдәле шәхестәр
Исхаҡов Вәдүт Ғәйфулла улы (29 апрель 1971 йыл), журналист, матбуғат һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2018 йылдан «Башҡортостан» гәзитенең баш мөхәррире, 2020 йылдан Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы рәйесе.
Ишембәтов Вәдүт Харрас улы (10 май 1915 йыл — 13 апрель 1985 йыл — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, сержант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы штабында өлкән телеграфист, һуңынан отделение командиры. Ватан һуғышы ордены II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.
Вәдүт Мифтах, Вәдүт Кәшшафетдин улы Мифтахов (1915 йылдың 20 ноябрь, Өфө губернаһы, Яҡшы Ҡаран ауылы — 1942 йылдың 30 марты, РСФСР, Тула өлкәһе, Рыдань ҡалаһы) — татар шағире. Бөйөк Ватан һуғышында һәлак булган. 1939 йылдан СССР яҙыусылар аҡзаһы.
Фамилиялар
Вәдүтов Рәжәп Мулләғәле улы (16 май 1948 йыл) — баянсы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2008) һəм атҡаҙанған (1995) артисы, күп һанлы халыҡ-ара фестиваль һәм конкурстар лауреаты һәм дипломаты.
Вәдүтова Ынйы — йырсы.
Атаһы исеме
Валеева Фарида Вадүтовна медицина фәндәре докторы, профессор, Татарстандың атҡаҙанған врачы.
Тангермюнде
Тангермюнде (Tangermünde) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 10937 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,01 км2. Диңгеҙ кимәленән 43 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39585-39590 һәм автомобиль коды — SDL.
Ғәлиев Ғәли Талха улы
Ғәлиев Ғәли Талха улы — (1950), ғалим-социолог, юғары мәктәп эшмәкәре. 2013—2016 йылдарҙа Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университетының Өҙлөкһөҙ һәм өҫтәмә белем биреү институты директоры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Стәрлебаш районы Тәтер-Арыҫлан ауылынан.
Биографияһы
1972 йылда Стәрлетамаҡ педагогия институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлы
1974 йылдан алып Салауат ҡалаһының ВЛКСМ һәм КПСС ҡала комитеттарында бүлек мөдире булып эшләй, бер үк ваҡытта Өфө нефть институтының Салауат филиалында уҡыта.
Пуночная
Пуночная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Великая йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Ғәлиев Ғәли Талха улы
Хеҙмәт юлы
1993 йылдан башлап БР профсоюз кадрҙарының квалификацияһын күтәреү институтының, бер үк ваҡытта
Пуночная
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Ғәлиев Ғәли Талха улы
Хеҙмәт юлы
1998—2008 йылдарҙа Хеҙмәт һәм социаль мөнәсәбәттәр академияһының Башҡортостан социологик технологиялар институтында (филиал) хеҙмәт итә,
2013 йылдан алып Өфө дәүләт ефть университетының иҡтисад һәм сервис институты У‑ның өҙлөкһөҙ һәм өҫтәмә белем биреү институтының бүлек начальнигы һәм директоры.
Фәнни тикшеренеүҙәре этник- ара мөнәсәбәттәр өлкәһендәге соцологик технологияларға, милләт-ара конфликттарҙы күҙаллау һәм бөтөрөү проблемаларына арналған. 300‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Ғәли Талха улы Ғәлиев Евразия социологтары ассоциацияһы президенты итеп һайланған
Тәсбих
Тәсби́х (تَسْبِيح) — «Собханалла́һ» тип әйтеү (سُبْحَانَ ٱللَّٰهِ — шөһрәтле, данлы Аллаһ) һәм ошо һүҙ менән доға ҡылыу. Тәсбих тип шулай уҡ һанар өсөн махсус булдырылған епкә тағылған мәрйендәр тупланмаһы ла атала. Башҡорт телендә уны тиҫбе тип тә атайҙар. Шулай уҡ «тәсбих тартыу» тигән төшөнсә лә бар. Мосолмандар тәсбихте хистәр ташҡан ваҡытта ҡуллана: һоҡланыу, ҡурҡыу, берәй насар ҡылыҡты йәки ниәтте өнәмәү ошо һүҙ менән бирелә ала.
Файҙаланыу
Тәсбих әйтеү кәрәклеге Ҡөрьәндең Әл-Исра (Төнгө күсерелеү) сүрәһендәге 44 аятта әйтелә. Ҡөрьәндә барлығы йөҙҙән ашыу тапҡыр «тәсбих» һүҙенең тамырҙаштары осрай.
Тәсбих төрлө ғибәҙәттәрҙә: намаҙа һәм зекер әйткәндә ҡулланыла. Һәр намаҙ ахырында тәсбих әйтелә: «Собханаллаһ», «Әлхәмдулиллаһ», «Аллаһу әкбәр» тәкбирҙәре менән 33-әр тапҡыр ҡабатлана. Һанағанда буталмаҫ өсөн башта бармаҡ быуындары менән һанағандар, артабан был маҡсатта епле һанауғыс — тәсбих (тиҫбе) ҡуллана башлағандар.
Шулай уҡ Тәсбих намаҙы тип аталған сөннәт намаҙ ҙа бар. Ул намаҙҙы гонаһ ҡылғанда тәүбә итеү ниәте менән Алланан ғәфү үтенеп уҡыйҙар. Дүрт рәҡәғәтле был намаҙҙа өс йөҙ тапҡыр ошондай доға уҡыла: «Собханаллаһ үәлхәмдулиллаһ үә-лә илаһа иллалаһу уаллаһу әкбәр үә лә ҡеүәттә иллә биллаһи ғәлиүл ғаҙим» (Аллаһ һәр төрлө кәмселектән халиҙыр . Аллаһы тәғәлә маҡтауға лайыҡ. Аллаһынан башҡа илаһ юҡ. Аллаһ бөйөк. Аллаһынан башҡа көс һәм ҡөҙрәткә эйә һис кем юҡтыр). Мосолмандарға тәсбих намаҙын көн дә уҡыу хәйерле, йә аҙнаһына бер, йә айына бер, йә йылына бер, һис булмаһа ғүмеренә бер булһа ла уҡырға кәрәк.
Бик-Ҡарамалы
Бик-Ҡарамалы (Бик-Кармалы) — Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 324 кеше. Почта индексы — 453422, ОКАТО коды — 80222810001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 26 саҡрым алыҫлыҡта Һаҙлыкүл йылғаһы (Өршәк йылғаһы бассейны) буйында урынлашҡан. 1895 йылға тиклем Ҡырҡ-Өйлө-Мең улусы, 1798—1965 йылдарҙа мишәр кантоны, 1865—1867 һәм 1923—1930 йылдарҙа Дәүләкән, 1867—1914 йылдарҙа Ҡаҙанғол, 1914—1923 Имай-Ҡарамалы улустары составында. 1930 йылдан Дәүләкән районына инә. 1919—1930 йылдарҙа ауыл Советы үҙәге, 1930—1951 йылдарҙа Искәндәр ауыл Советы составында, 1952 йылдан Бик-Ҡарамалы ауыл Советы үҙәге. 1917 йылға тиклем Ҡарамалы-Биктимер, Яңы Ҡарамалы, Ҡарамалы (Биктимер), Оло Сабаталы, Бикташ-Ҡарамалы исемдәре менән билдәле. Ауылға Нуғай даруғаһы Ҡырҡ-Өйлө-Мең (1748 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса) һәм Яйыҡ‑Һыбы‑Мең улустары (1771 йылғы килешеү буйынса) башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә мишәрҙәр Биктимер исеме менән нигеҙ һала. Легенда буйынса Бик-Ҡарамалы, Искәндәр, Имай-Ҡарамалы ауылдарына өс бер туған: Биктимер, Имай, Искәндәр килеп төпләнә. 1771 йылдағы килешеү буйынса Яйыҡ‑Һыбы‑Мең башҡорттары биләмәһе иҫәбенә үҙ ерҙәрен киңәйтәләр. 1827 һәм 1833 йылда ауылға тағы 26 кеше өҫтәлә. 1843 йылда 425 кешенең 752 бот ужым, 4504 бот ярауай (яҙғы) ашлыҡ сәсеүе теркәлә. Ауыл халҡы игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ, сабата үреү, арба яһау менән шөғөлләнгән. 1913 йылда башланғыс земский училище асыла. 1917 йылға тиклем ауылда ике мәсет булған. 1929 йылда дөйөм ер майҙаны — 1870,4 га. тәшкил итә. 1930—2000 йылдарҙа ауыл халҡы «Бик-Ҡарамалы», Поскрёбышев, Киров исемендәге колхозда эшләй. 1936 йылдың 1 майында ауыл өйҙәрендә электр уттары тоҡандырыла. 1930 йылда ветеринария бүлексәһе асыла. 1941 йылдың октябрендә хәрби уҡыу пункты ойошторола. 1949 йылда һыу өҫтө майҙаны 5 000 м² быуа төҙөлә. 1960 йылда Бик-Ҡарамалы ете йыллыҡ мәктәбе һигеҙ йыллыҡҡа үҙгәртелә. 1968 йылдың 9 майында Бөйөк Ватан һуышы яугирҙарына һәйкәл асыла. 1978 йылдың 1 сентябрендә яңы мәктәп бинаһы ҡулланыуға тапшырыла.
Халҡы:1795 йылда 292 кеше, 1885 йылда 621 кеше, 1896 йылда 687 кеше, 1926 йылда 652 кеше, 1939 йылда — 675 кеше. 1959 йылда — 536 кеше, 1989 йылда — 281кеше, 2002 йылда — 284 кеше, 2010—324 кеше. Татарҙар — 77 % (2002). Башланғыс мәктәп (Соколовка урта мәктәбе филиалы), фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Урамдары
Исемдәре:
Мөхәмәтшин Игорь Тимербулат улы
Мөхәмәтшин Игорь Тимербулат улы (15 август 1963 йыл) — вице-адмирал, һыу аҫты кәмәләрендә хеҙмәт итеүсе (русса — подводник). 2019 йылдың 1 мартынан — Рәсәй Федерацияһы Хәрби-Диңгеҙ флоты Баш командующийының ҡоралдар буйынса урынбаҫары.
Биографияһы
Игорь Тимербулат улы Мөхәмәтшин 1963 йылдың 15 авгусында Башҡорт АССР-ының (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Нефтекама ҡалаһында тыуған. 1986 йылда Макаров исемендәге Тымыҡ океан Юғары хәрби-диңгеҙ училищеһен гидроакустик һөнәре буйынса тамамлай һәм Төньяҡ Флоттың Ҡыҙыл Байраҡ орденлы атом һыу аҫты кәмәләре флотилияһына хәрби хеҙмәтен дауам итергә ебәрелә. Бында төркөм инженеры һәм төркөм командиры, атом һыу аҫты кәмәһе командирының ярҙамсыһы, өлкән ярҙамсыһы, командиры, артабан атом һыу аҫты кәмәләре берләшмәһе командиры урынбаҫары булып хеҙмәт итә.
2012 йылдың апрелендә Рәсәй Федерацияһы Президенты указы менән Игорь Мөхәмәтшин адмирал Н. Г. Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгеҙ академияһының етәксе урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. Президенттың 2014 йылдың 22 февралендәге указына ярашлы уға «вице-адмирал» хәрби дәрәжәһе бирелә.
Артабан Игорь Мөхәмәтшин Тымыҡ океан Флотының Һыу аҫты көстәре командующийы була.
2016 йылдың 1 июленән Балтик флотының штаб начальнигы—командующийҙың беренсе урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы.
2019 йылдың 1 мартында Рәсәй Федерацияһы Хәрби-Диңгеҙ флоты Баш командующийының ҡоралдар буйынса урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
Йәмәмә
Әл-Йәмәмә (اليمامة; Аль-Ямама) —Ғәрәбстан ярымутрауының үҙәк өлөшөндәге тарихи өлкә.
Тарихы
Борон уның аша каруан юлдары үткән, Нәжрәнде — Ираҡ һәм Хижәзде Көнсығыш Ғәрәбстан менән тоташтырған каруан юлдары үткән игенселек өлкәһе.
VII быуатта Бәнү Хәнифә ҡәбиләһе кешеләре йәшәгән, уларҙан мосолмандарҙың мосолмандарҙың изге риүәйәтендә ялған пәйғәмбәр булараҡ танылған Мөсәйлимә сыҡҡан.
VIII быуатта — бик күп торамалары булған ҙур өлкә.
867 йылдан алып быуат уртаһына тиклем Йәмәмәлә Хидримда үҙәге урынлашҡан Бәнү Әхәйдәри әмирлеге булған, ул ҡолағандан һуң власть Бәнү Килаб ҡәбиләһенә күскән.
Әлеге ваҡытта «Йәмәмә» атамаһы әл-Үжәйми вадиһындағы оазисҡа ҡулланыла. (Сәғүд Ғәрәбстаны).
Йәмәмә һуғышы
Мөхәммәт пәйғәмбәр үлгәндән һуң ялған «пәйғәмбәр» Мөсәйлимә Исламдан ситләшә һәм мосолмандарға янай, мосолман йәмәғәтселеген тарҡата башлай.
Дионис театры
Дионис театры — Афина ҡалаһындағы антик театр бинаһы. Акрополдең көньяҡ-көнсығыш битләүендә урынлашҡан һәм донъялағы иң боронғо театрҙар иҫәбенә инә. Театр беҙҙең эраға тиклем V быуатта төҙөлгән. Унда сығыштар йылына ике тапҡыр ойошторолған — Кесе Дионисий һәм Бөйөк Дионисий ваҡытында.
Бөйөк Дионисий ваҡытында Афинала театр ярыштары уҙғарыла. Ғәҙәттә өс трагедия авторы көс һынаша. Һәр автор өс трагедияны бер сатира драмаһына берләштереп, мифологик сюжет көлкөлө формала уйналырға тейеш була. Шулай уҡ берәр пьеса сәхнәләштергән комедия авторҙары ла ярыша. Һөҙөмтәләр айырым яҙмаларҙа — дидаскалийҙарҙа теркәлә һәм Афина дәүләт архивында һаҡлана. Театр тамашаларын ойоштороуҙы һәм дөйөм етәкселекте Афина архонты тормошҡа ашыра.
Яҡынса беҙҙең эраға тиклем 326—325 йылдарҙа театр реконструкциялана: таҡта сәхнә һәм ултырғыстар мәрмәргә алмаштырыла. Таш урындыҡтар 67 рәткә теҙелеп, Акрополдең нигеҙенә етә. Театр 17 меңгә тиклем тамашасыны һыйҙыра — был Афинала йәшәүсе халыҡтың яҡынса яртыһын тәшкил итә.
Ҙур күләмле булғанлыҡтан, театрҙың ҡыйығы булмай, шуға күрә актерҙар, хор һәм тамашасы асыҡ һауала урынлашҡан, ә сәхнә күренештәре тәбиғи яҡтылыҡта уйналған.
Беренсе рәтпочетлы тамашасылар өсөн 67 мәрмәр ултырғыстан торған. Уларға хужаларының исеме һәм вазифаһы соҡоп яҙылған. Икенсе рәттәге махсус күтәрелеп торған урын һәм кресло — грек мәҙәниәтенә мөкиббән ғашиҡ Рим императоры Адриандың урыны. Шунда уҡ император Нерон да сығыш яһаған.
Театр беҙҙең эраға тиклем I быуаттағы рим дәүеренә лә, шул иҫәптән цирк һәм гладиатор тамашаларына ла үҙгәретелгән. беренсе рәт алдындағы юғары борт шуның өсөн эшләнгән дә инде. Художество күҙлегенән ҡарағанда театр емереклектәре араһында иң яҡшыһы — император Нерон ваҡытындағы ҡыҙыҡлы сатиралар төшөрөлгән скульптура фризы.
Театр янында башҡа тарихи биналарҙың харабалары һаҡланған: беҙҙең эраға тиклем VI һәм IV быуаттарҙағы ике Дионис ғибәҙәтханаһының ҡалдыҡтары, Перикл Одеонының таштары.
Константинос Болетис театрҙы өлөшләтә аяҡҡа баҫтырыу проектын эшләй. 2010 йылда реконструкциялау процесын 5 йылда тамамлау күҙаллана; был сараға алты миллион евро бүленә. Һаҡланып ҡалған ултырғыстарға, боронғо ҡалдыҡтарҙы яңы таш менән аралаштырып, тағы бер нисә ярус өҫтәү планлаштырыла, шулай уҡ ҡоролманың терәк диуарҙарын һәм башҡа өлөштәрен нығытыу күҙ уңында тотола.
Горевка (Поперечная ҡушылдығы)
Горевка  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Поперечная йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Соль-Илецк
Соль-Иле́цк (Тоҙтүбә) — Ырымбур өлкәһендәге ҡала, Соль-Илецк ҡала округы үҙәге. Халыҡ һаны — 27 978 кеше.
Географическое положение
Ҡала Илек ярында (Яйыҡтын ҡушылдығы), Ырымбурҙан 70 км алыҫлыҡта, Ҡаҙағстан сигендә урынлашҡан. Ҡалала тоҙ һәм дауалы батҡаҡ күлдәре бар. Ҡалала ҡоро климат.
Транспорт
Ҡалала Ҡаҙағстан тимер юлының «Илецк-2» станцияһы урынлашҡан. Станция аша Аҡтүбә-Уральск поездары йөрөй. Шулай уҡ район буйынса Р239 һанлы «Ҡазан – Ырымбур – Аҡбулаҡ районы – Ҡаҙағстан сиге» федераль автотранспорт юлы үтә.
Иҡтисад
Райондың төп байлығы – Соль-Илецк төҙ яҡтылығы (Русссоль концерны).
Шулай уҡ район үҙәгендә «Ҡара дельфин» федераль учреждениеһы — ғүмерлеккә иректән мәхрүм ителгәндәр өсөн төрмә урынлашҡан.
Район «соль-илецк ҡарбуҙдары», Развал тоҙло күле (Рәсәйҙәге «Мертвое море»), «Святой камень» (2,5 метры кварциттар урынлашҡан ере) менән билдәле.
Пустая (Песчанка ҡушылдығы)
Пустая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Песчанка йылғаһының һул ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яңы Ҡыйышҡы ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
Яңы Ҡыйышҡы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Яңы Ҡыйышҡы ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Башҡарма власы
Яңы Ҡыйышҡы ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәте: Рәсәй, 453003, Башҡортостан Республикаһы, Ҡырмыҫҡалы районы, Яңы Ҡыйышҡы ауылы, Совет урамы, 1.
Райтенхаслах монастыры
Райтенхаслах монастыры (Kloster Raitenhaslach) — ирҙәр элекке цистерциан аббатлығы Баварияның Бургхаузен (Үрге Бавария) ҡалаһының Райтенхаслах районында урынлашҡан һәм Пассау епархияһына ҡарай; монастырь 1143 йылда граф Вольфкер де Тегервак һәм уның ҡатыны Хемма тарафынан Залем аббатлығының филлиалы сифатында нигеҙләнгән. Бавариялағы секуляризация ваҡытында 1803 йылда таратылған; монастырь ҡаралтыларның байтаҡ өлөшө (яҡынса яртыһы) бер аҙ һүтелгән.
Тасуирлау һәм тарих
1143 йылда монастырға граф Вольфкер де Тегервак һәм уның ҡатыны Хемма нигеҙ һала; үҙенең тәүге урыны хәҙерге Марктль общинаһы урынында элек торған ерҙән 1146 йылда монастырь Райтенхаслахҡа күсерелә, ул 788 йылда Зальцбург епархияһы милке итеп телгә алына.Тәүге монахтар һәм аббат Геро (ул 30 йыл дауамында монастырҙы етәкләгән) бында Залем аббатлығынан күсеп килгәндәр — артабан Залем аббаттары был филиал монастырына даими килеп йөрөгән.
1803 йылда Баврияла барған секуляризация ваҡытында монастырь таратыла. Монастырь ҡаралтылары шәхси файҙаланыу өсөн оҙаҡ ваҡыт һатып алыусы таба алмай: бер нисә тапҡыр хаҡты кәметеүҙән һуң, уның «табышлы» өлөшө — һыра ҡайнатыү бинаһы — шәхси милеккә күсә, ә күпселек биналары һүтелә, шул иҫәптән китапхананың яңы бинаһы (1785 йылда ғына тамамлана.) һәм аш бүлмәһе. 1806 йылда элекке монастырь сиркәүе мәхәллә сиркәүе булып ҡала. Шунан бирле монастырь биналарында ҡаланың мәктәбе, һыра ҡайнатыу өҫтаханаһы, ресторан булып хеҙмәт итә. 1978 йылда Райтенхаслах муниципалитеты өлөшө, шул иҫәптән элекке монастырь ҙа Бургхаузен ҡалаһына район хоҡуғы менән индерелә.
Максимовка (Миәкә районы)
Максимовка (Максимовка) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 2 кеше. Почта индексы — 452096, ОКАТО коды — 80244845008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Зиннуров Өлфәт Ғаяз улы
Зиннуров Өлфәт Ғаяз улы — (1950), ғалим-иҡтисадсы. 1970 йылдан (өҙөклөк менән) Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Ураҙ ауылынан.
Биографияһы
Өлфәт Ғаяз улы Зиннуров 1950 йылдың 1 ғинуарында БАССР‑ҙың Учалы районы Ураҙ ауылында тыуған, иҡтисадсы.
1973 йылда Өфө авиация институтын тамамлаған. Махсуслашыуы: машиналар төҙөү сәнәғәте иҡтисады һәм уның ойошторолоуы
Хеҙмәт юлы
1968 йылдан алып Иҡтисади тикшеренеүҙәр бүлегендә эшләй.
1970 йылдан алып (өҙөклөк м‑н) Өфө авиация институтында (дәүләт авиация техник университеты) эшләй:
1982—85 йылдарҙа лаборатория мөдире,
1996 йылдан — менеджмент һәм маркетинг кафедраһы мөдире.
1985—1986 йылдарҙа Татар АССР-ы Яр Саллы ҡалаһында Кама политехник институтында уҡыта.
Фәнни тикшеренеүҙәре иҡтисад һәм интеллектуаль милек, инновацион эшмәкәрлек м‑н идара итеү мәсьәләләренә, менеджмент һәм маркетингыға арналған.
200‑гә яҡын фәнни хеҙмәт авторы. Зиннуров Ө. Ғ. етәкселегендә 29 аспирант ғилми дәрәжә яҡлаған.
Ғилми йүнәлеше: эшмәкәрлектең төрлө тармаҡтарында маркетинг теорияһы һәм тәжрибәһе, эшҡыуарлыҡ иҡтисады һәм уның менән идара итеү
Индуизмда вегетарианлыҡ
Индуизмда вегетарианлыҡ
Вегетарианлыҡ Индуизмдың интеграль өлөшө булып, ваҡыт уҙыу менән төрлө практикалар һәм ышаныуҙар бар. Индуизм диненең ҡайһы бер секталарҙа вегетарианлыҡ үтәлмәй, шул уҡ ваҡытта күп Индуизм тотоусылар вегетариан булып торалар.
Аяуһыҙ көс ҡулланмау принцибы
Хайуандарға ҡарата көс ҡулланмау ("аһимса") принцибы аяуһыҙ көс ҡулланыуҙан килеп сыҡҡан кире кармик йоғонтоларҙан арыныу маҡсаты менән ҡулланыла. Барлыҡ мәхлүктарҙың ғазапланыуы нәфестән килеп сыға тип ышаныла. Хайуандарҙы ризыҡ өсөн юҡ итеү ит ашауҙы кешеләр үҙен ғазаплауға ҡол була торған йәшәү рәүешен асыҡлай. Индуизмда бындай йоғонтолар хайуанды үлтерергә рөхсәт биргән кеше, һуя торған кеше, итте һатып ала йәки һата торған кеше, уны әҙерләүсе кеше, уны тәҡдим итә торған кеше һәм уны ашаусы кешегә ҡарай. Улар бөтәһе лә хайуанды үлтереүселәр тип һанала. Хайуанға аяуһыҙ көс ҡулланыуҙан ("һимса") кире карма һорауы тәфсилләп Индуизм яҙмаларында һәм дини закон китаптарында аңлатыла. Ведик осор Индуизм яҙмалары тарихсылар хронологик бүленеше буйынса беҙҙең эраға тиклем 500 йылға тиклем дауам иткән. Индуизмдың алдан килеүсеһе тарихи Ведик динҙә ит ашау принцип буйынса тыйылмаған булған, ләкин айырым ҡағиҙәләр менән сикләнгән булған. Бер нисә юғары дәрәжәле яҙмалар ритуаль ҡорбан салыуҙан башҡа йорт хайуандарға ҡарата аяуһыҙ көс ҡулланыуҙы тыя. Был фекер асыҡтан-асыҡ рәүештә Маһабһаратамда (3.199.11–12; 13.115; 13.116.26; 13.148.17), Шримад Бхагавадамда (11.5.13–14), һәм Чандогья Упанишадала (8.15.1) сағыла. Мәҫьәлән, күп Индуизм тарафдарлары вегетариан диетаны һаҡлау өсөн Маһабһаратамдың "Аяуһыҙ көс ҡулланмау иң оло бурыс һәм иң оло тәғлимәт" тигән принципҡа ишара яһай. Маһабһаратам шулай уҡ "адһарма" (гөнаһ) мәхлүкаттар бер-берһен аҙыҡ-түлек өсөн ашар өсөн башлағас тыуған тип һәм "адһарма" һәр ваҡыт мәхлуҡты емерә тип әйтелә. " ул Шулай уҡ традицион Индуизм закон тупланмаһы Ману Смритила (5.27–44), традицион Индуизм закон китабы (Дхармашастра)ла сағылған. Был текстарҙа хайуандарҙы юҡ итеү һәм ит ашау ҡәтғи тыйылған. Маһамбһаратамда 12.260 йә башҡа раҫлама буйынса 12.26. 13.115–116; 14.28) һәм Ману Смритила (5.27–55) ритуаль ҡорбан салыу һәм шунан һуң ит ашау законлығы тураһында оҙаҡ бәхәстәр алып барыла. Маһабһаратамда ит ашаусылар ла, вегетариандар ла ҡараштарын тәьмин итер өсөн төрлө аргументтарҙы килтерәләр. Йорт хайуандары үлтереү тураһында бәхәстәрҙән тыш һунарсының һунар ит һәм ашауҙы яҡлау оҙон һөйләүе бар. Башҡа раҫлама буйынса Маһабһартам 3.199 3.207. Был текстарҙа күрһәтелгәнсә ритуаль ҡорбан салыуға ла, һунарға ла универсаль аяуһыҙ көс ҡулланмау яҡлаусылары тарафынан саҡырыу яһалған булған.
Хәҙерге заманда
Хәҙерге Һиндостанда Һиндуларҙың ашау ғәдәттәре йәмәғәткә һәм кастаға, район һәм традицияһына ҡарап ярашлы рәүештә асыҡ айырылып тора. Һинду вегетариандар ғәҙәттә йомортҡа ашамайҙар, әммә һөт һәм һөттән яһалған ашамлыҡтарҙы ашайҙар, шулай итеп улар лакто-вегетариандар булып тора. 2006 йыл өйрәнеүе буйынса вегетарианлыҡ диңгеҙгә сығыуы булмаған төньяҡ һәм көнбайыш штаттарында һәм ғөмүмән браминдар араһында көслө була.
Халыҡара Кришна Аңы Йәмғиәтендә
Халыҡара Кришна Аңы Йәмғиәтенең бер принцибында ит ашамау тейешле тип әйтелә.
Иҫкәрмәләр
Төркөм:Индуизм
По-Яха
По-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адер-Паюта йылғаһының һул ярына тамағынан 253 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғүҫмән ибн Мәҙғүн
Ғүҫмән ибн Мәҙғүн (عثمان بن مظعون;Усман ибн Мазун; вафаты 624) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең көрәштәштәренең береһе. Ислам ҡабул иткән ун өсөнсө кеше, икенсе Хаҡ хәлифә Ғүмәр ибн әл-Хәттабтың ҡәйнеше.
Биографияһы
Ул ҡорайыштарҙың бәнү джумаһ ҡәбиләһенән булған.
Ғүҫмән Хәүлә бинт Хәким тигән ҡатынға өйләнгән булған. Ибн Исхаҡ хәбәр итеүенсә, ул Мәккә мөшриктәренең диндарҙарҙы эҙәрләүҙәренән ҡасып, Эфиопияға һижрәт ҡылған мосолмандар төркөмөнә етәкселек иткән. Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ҡорайыштар менән ярашыуы тураһында ялған хәбәр ишеткәс, Мәккәгә ҡайтып, үҙенең ағаһы Вәлид ибн әл-Муғирәнән яҡлау алған. Тиҙҙән ул былай ҡурсаланыуҙан баш тартҡан һәм, үҙенең имандаштары кеүек үк, кәмһетеүҙәргә дусар булыуҙы өҫтөн күргән.
Риүәйәттәргә ярашлы, Ғүҫмән ибн Мәҙғүн үҙен ғибәҙәттәргә генә бағышлап, ғиффәтлелек (целомудрие) антын ҡабул итергә булған. Уның ҡатыны был хаҡта Мөхәммәт Пәйғәмбәргә хәбәр иткән. Пәйғәмбәр иһә йомшаҡ ҡына итеп Ғүҫмәнде киҫәткән: ул үҙе лә, пәйғәмбәр булараҡ, ғаилә тормошонан баш тартмаған; Ғүҫмән ғаиләһе өсөн яуаплылыҡ тота һәм монахлыҡ тормошон үҙ өҫтөнә алырға тейеш түгел.
Вафаты
Ғүҫмән ибн Мәҙғүн йылда Мәҙинәлә вафат була. Ул Әл-Баҡый зыяратында ерләнгән беренсе мөһәжир була.
Ябраил хәҙисе
Ябраил хәҙисе (حديث جبريل, حديث جبرائيل; Хадис Джибриля) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең Ябраил фәрештә менән осрашыуы һүрәтләнгән, тотош ислам өсөн ҙур әһәмиәткә эйә булған риүәйәт (хәҙис).
Тарихы
Хәҙис Ғабдуллаһ ибн Ғүмәр тарафынан атаһы Ғүмәр ибн әл-Хәттаб һүҙҙәренән тапшырыла һәм Мөслим ибн әл-Хажаждың «Сәхих» йыйынтығында күрһәтелә (Сәхих Мөслим). Әбү Һөрәйрә һүҙҙәре буйынса, йөкмәткеһе буйынса бер төрлө булған хәҙис әл-Бохари "Сәхих"ендә лә бар.
Ябраил хәҙисе ислам әҙәбиәтендә йыш килтерелә, уның төрлө шәрехләмәләре бар. Хәҙисте имам ән-Нәүәүи «40 хәҙис» йыйынтығына индерә, шулай уҡ Мөхәммәт ибн Ғәбдел-Үәһһәб үҙенең трактатында ҡулланыла. .
Хәҙистең йөкмәткеһе
Хәҙис Ғүмәр ибн әл-Хәттаб хикәйәләүе булып тора. Бер ваҡыт, Мөхәммәт Пәйғәмбәр сәхәбәләре араһында булғанда, улар янына ҡап-ҡара сәсле, күҙҙе ҡамаштырырлыҡ аҡ кейем кейгән кеше килә, Мөхәммәткә яҡын ултырып, эҙмә-эҙлекле ислам, иман, ихсан, Ҡиәмәт көнө һәм уның билдәләре тураһында һорай. Мөхәммәт с.ғ.с. Ҡиәмәт көнөнән башҡа бөтә һорауҙарға ла яуап бирә, сөнки, уның һүҙҙәренсә, Ул һуңғыһы хаҡында һораусы белгәндән артығырағын белмәй. Һәр яуаптан һуң һораусы Мөхәммәттең әйткәндәренең дөрөҫлөгөн раҫлай, һәм был Ғүмәрҙе аптырата. Бөтә һорауҙарҙы биреп, ят кеше китә, һәм бер аҙҙан Мөхәммәт Ғүмәр ибн Әл-Хәттабҡа был уларҙы дингә өйрәтеү өсөн килгән Ябраил фәрештә икәнен әйтә.
Хайнриксберг
Хайнриксберг (Heinrichsberg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 381 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,34 км2. Диңгеҙ кимәленән 40 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39326 һәм автомобиль коды — OK.
Оло Именная
Оло Именная — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһы (№1053 Түбәнге-Турин тоғаны) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Красников Николай Олегович
Красников Николай Олегович (4 февраль 1985 йыл) — боҙҙа мотоуҙышта сығыш яһаусы спортсы. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры. Шәхси зачетта һигеҙ тапҡыр донъя чемпионы, команда зачетында ун ике тапҡыр донъя чемпионы, күп тапҡыр Рәсәй чемпионы.
Биографияһы
Николай Олегович Красников 1985 йылдың 4 февралендә Ҡурған өлкәһенең Шадринск ҡалаһында, мотокросс буйынса профессиональ тренер ғаиләһендә тыуған.
Атаһы етәкселегендә 11 йәштән алып мотокросс, 1998—1999 йылдың ҡышынан — Шадринск ҡалаһында боҙҙа мотоуҙыш менән шөғөлләнә. 1999—2000 йылдар миҙгелендә тәүге рәсми ярыштарҙа ҡатнаша, ул «Торпедо-ШААЗ» командаһы составында ил чемпионатында 5-се урын биләй. 2000 йылдың 16 декабрендә Николай Рәсәй команда чемпионатының беренсе этабында Өфөнөң «Төҙөүсе» стадионы боҙонда тәүге тапҡыр Шадринск автоагрегат заводы командаһы өсөн сығыш яһай.
Киләһе 2000/01 миҙгелендә инде илдең юниорҙар чемпионатында еңеү яулай, ә боҙҙағы спидвей буйынса Рәсәй команда чемпионатында «Торпедо-ШААЗ» командаһы менән бронза призер була. 2001/02 миҙгелендә Өфөнөң «Башҡортостан» командаһына күсә, әлеге ваҡытта уның составында туғыҙ чемпион титулы яулаған, шул иҫәптән — алтауһы бер рәттән (2004—2008). Илдең шәхси чемпионатында ете тапҡыр чемпион титулы яулаған.
2003 йылда боҙҙағы спидвей буйынса Рәсәй шәхси чемпионатында тәүге тапҡыр призер була, Донъя шәхси чемпионаты циклында сығыш яһау хоҡуғы ала, унда тәү башлап сығыш яһау миҙгелендә 8-се була. Киләһе миҙгелдә инде спортсы донъяла өсөнсө була, ә 2005 йылдан башлап рекорд серияһы ҡуя — донъя шәхси чемпионатында 8 еңеү, шуның менән бергә бер рәттән (2005—2012). Айырыуса шул иғтибарға лайыҡ, 2006 һәм 2009 йылдарҙа Николай Красников чемпионаттың бөтә этаптарында ла еңеү яулай.
2007 йылда Шадринск дәүләт педагогия институтын тамамлай.
2011 йыл миҙгеле аҙағында карьераһын тамамлауы тураһында иғлан итә. Спортсы, Өфө клубының ил чемпионатында позицияһын юғалтмаҫ өсөн генә ярыштарҙа сығыш яһауҙы дауам итәсәкмен тип белдерә. Әммә, спортсы һуңынан аңлатыуынса, «[Башҡортостан] республикаһындағы сәйәси хәл-тороштар миңә быны эшләргә мөмкинлек бирмәне, һәм уҙған [2011-2012] миҙгелдәрҙе тулыһынса төшөрөп ҡалдырҙым». 2013 йыл миҙгелендә спортсы донъя шәхси чемпионатында сығыш яһамай, әммә донъя команда чемпионатында ҡатнаша. 2014 йыл миҙгелендә Рәсәй шәхси чемпионатында һәм халыҡ-ара ярыштарҙа ҡатнашмай, әммә 2015 йылда яңынан донъя команда чемпионатына һәм Рәсәй шәхси чемпионатына әйләнеп ҡайта, донъя шәхси чемпионаты этабында ҡатнаша. 2016 йылда шул уҡ хәл ҡабатлана.
Тренерҙары — Олег Красников, Владимир Белоногов (механик), Сергей Шутов.
2011 йылда Башҡортостан Республикаһы Мотоспорт федерацияһы етәксеһе була, 2015 йылдың авгусында, республикала мотоспорт үҫешендә алға китеш булмау һәм «Ғ. Ҡадыров исемендәге техник спорт төрҙәре үҙәген» финанслау туҡтатылыу менән бәйле, отставкаға китә.
Боҙҙа мотоуҙышта ҡатнашыуҙан тыш, мотокросстарҙа һәм ҡаргиҙәрҙә кросстарҙа ҡатнаша.
Гран-при донъя серияһы
{| width="100%"
Ғаиләһе
Атаһы — Олег Николаевич; әсәһе — Ирина Александровна. Николай Олеговичтың улы бар.
Дәүләтбаев Мөхәмәтйән Ғәлимйән улы
Дәүләтбаев Мөхәмәтйән Ғәлимйән улы (20.02.1936—2.05.2014) — нефтсе-инженер, техник фәндәр кандидаты (1968), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1996), «СССР уйлап табыусыһы» билдәһенә лайыҡ (1970).
Биографияһы
Мөхәмәтйән Ғәлимйән улы Дәүләтбаев 1936 йылдың 20 февралендә БАССР-ҙың Хәйбулла районы Аҡъяр ауылында ябай крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Урта мәктәпте отличие менән тамамлаған Мөхәмәтйән Дәүләтбаев 1953 йылда Өфө нефть институтының «Нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү» һөнәре буйынса уҡырға инә һәм 1958 йылда уҡыу йортон тамамлай.
Тормош һәм хеҙмәт юлы
1958-1959 йылдарҙа «Башвостокнефтеразведка» тресында быраулаусы ярҙамсыһы, быраулау мастеры була.
1959-1964 йылдарҙа Стәрлетамаҡ газ эшкәртеү комплексында (ГПК) мастер, техник етәксе, өлкән инженер булып эшләй.
1965 йылда «Ишембайнефть» НПУ-һында өлкән инженер. Башҡортостандағы күп нефть һәм газ ятҡылыҡтарҙы асыусыларҙың берһе.
1965—1968 йылдарҙа Өфө ғилми-тикшеренеү институтының (УфНИИ) аспирантураһында уҡый. Һуңғараҡ был институттың исеме БашНИПИнефть тип үҙгәртелә. Дәүләтбаев Мөхәмәтйән Ғәлимйән улы БашНИПИнефттең өлкән инженеры, сектор мөдире вазифаһын башҡара. Һуңғараҡ лаборатрия мөдире,
1991—2001 йылдарҙа БашНИПИнефттең техника һәм скважиналар төҙөү бүлеге мөдире эшен башҡара. 7-се быраулау бүлеге мөдире булып эшләгән ваҡытында Мөхәмәтйән Ғәлимйән улы Дәүләтбаев үҙенең участкаһын артта ҡалғандар рәтенән ғилми яҡтан да, финанс күрһәткестәре яғынан алдынғы бүлек итеп танытты.
БашНИПИнефть институтында 38 йыл хеҙмәт итә.