cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тараҡ (биҙәүес)
Европа
Башта пейнеталар ташбаҡа ҡабығынан эшләнгән, әммә хәҙерге ваҡытта уларҙың һаны кәмеү сәбәпле, тараҡтарҙы башлыса текстураһы һәм төҫө оҡшатып эшләнгән пластмассанан етештерәләр. Классик пейнеталар, ҡағиҙә булараҡ, ярымтүңәрәк, квадрат йәки тура мөйөшлө, бейеклеге бер ярымдан ике тиҫтә сам-ға тиклем була.
Европаның XIX—XX быуаттарҙағы декоратив тараҡтары ҡәҙимге испан пейнеталарынан айырыла. Уларҙы алтын, көмөш, фил һөйәге, мәрүәт, нефрит, юғары баһаланған ағас һәм башҡа ҡыйбатлы материалдарҙан эшләгәндәр, ырып, сүкеп, инкрустациялап һәм башҡаса ысулдар менән биҙәкләгәндәр. Ар-нуво стиле таралған.
Азия
Декоратив тараҡтар шәреҡ халыҡтарының ҡайһы берҙәрендә, шул иҫәптән, Ҡытай, Япония һәм Вьетнам халыҡтарында ҡулланылған.
Япония
Япон ҡатын-ҡыҙы сәстәрен Эдо оороноң тәүге яртыһында, 1700-се йылдарҙа биҙәй башлай. Япондарҙың сәс биҙәүесе кандзаси тип атала һәм бик күп таҫма, муйынсаҡ, сәскәләр менән биҙәлгән тараҡтан (куси) ғибәрәт.
Куси үлем тигән һүҙҙең омонимы, шуға күрә уны бик һирәк бүләк итәләр.
Уң Рассоха (Үрге Шукша ҡушылдығы)
Уң Рассоха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Шукша йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Байтермишка
Байтермишка — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/1429/259 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нероседа-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Асыҡ акционерҙар йәмғиәте
Рәсәйҙә асыҡ акционерҙар йәмғиәте (ҡыҫҡа. ААЙ) — акционерҙары башҡа акционерҙар менән килешеп эш итеүгә мохтажлыҡ кисермәйенсә үҙ акцияларын ситләтеү хоҡуғына эйә булған акционерҙар йәмғиәтен ойоштороу формаһы.
Асыҡ акционерҙар йәмғиәтен ойоштороу һәм уның эшмәкәрлеге Рәсәй Федерацияһының федераль законы менән көйләнгән. Асыҡ акционерҙар йәмғиәте закон сығарыусы тарафынан асыҡ тип һаналғанлыҡтан, асыҡ булмаған акционерҙар йәмғиәте менән сағыштырғанда мәғлүмәтте киңерәк форматта асырға бурыслы. Был норма инвестиция процестарының асыҡлығын һәм үтә күренмәлелеген арттырыуға йүнәлтелгән.
ААЙ үҙенсәлектәре:
2014 йылдың 1 сентябренә тиклем Рәсәй Федерацияһының Граждан кодексы ААЙ-ға һәм ЯСЙ-ға классификация ҡуллана, ләкин Рәсәйҙә ҡануниәт үҙгәреү менән асыҡ һәм асыҡ булмаған акционерҙар йәмғиәтенә классификация ҡулланыла.
Тарих
РСФСР-ҙың 1990 йылдың 25 декабрендәге «Предприятиелар һәм эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеге тураһында»ғы 445-1 һанлы Законы һәм Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 1992 йылдың 04 сентябрендәге «Агросәнәғәт комплексы предприятиеларын һәм ойошмаларын хосусилаштырыу һәм үҙгәртеп ҡороу тәртибе тураһында»ғы 708-се ҡарары менән тәүҙә «Асыҡ типтағы акционерҙар йәмғиәте» (рус:АООТ) артабан «Асыҡ акционерҙар йәмғиәте» (ААЙ) классификациялана.
Характеристика
Акционерҙарҙың дөйөм йыйылышы асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең юғары идара итеү органы булып тора. Дөйөм йыйылыштың эксклюзив компетенцияһы Закон менән билдәләнә. Акционерҙарҙың дөйөм йыйылышы Закон менән үҙ компетенцияһына инмәгән мәсьәләләр буйынса ҡарарҙар ҡараға һәм ҡарарҙар ҡабул итергә хоҡуҡлы түгел. Йәмғиәт акционерҙарының һаны сикләнмәгән, акциялар баҙарҙа ирекле һатыла ала.
Компанияның ағымдағы эшмәкәрлеге менән идара итеүҙе компанияның берҙән-бер башҡарма органы — директор, генераль директор йәки коллегиаль башҡарма органы (идара, дирекция) алып бара. Башҡарма органдар Компанияның директорҙар советы (Күҙәтеү советы) һәм акционерҙарҙың дөйөм йыйылышы алдында отчетлы.
Компанияның директорҙар советы (Күҙәтеү советы) һәм Компания башҡарма органы. Асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең директорҙар советы акционерҙарҙың дөйөм йыйылышы компетенцияһы сиктәрендәге мәсьәләләрҙе хәл итеүҙән тыш, компания эшмәкәрлегенә дөйөм идара итеүҙе тормошҡа ашыра.
Компанияның финанс һәм хужалыҡ эшмәкәрлегенә контролде тормошҡа ашырыу өсөн акционерҙарҙың дөйөм йыйылышында компанияның ревизия комиссияһы (ревизоры) һайлана. Компанияның ревизия комиссияһы (ревизоры) ағзалары бер үк ваҡытта директорҙар советы (күҙәтеү советы) ағзаһы булмай, шулай уҡ компанияның идара итеү органдарында башҡа вазифалар биләй алмай. Директорҙар советы ағзаларына йәки идара итеү органдарында вазифа биләгән шәхестәргә ҡараған акциялар Компанияның Ревизия комиссияһы (ревизоры) ағзаларын һайлауҙа ҡатнашмай.
Бело-Колдаксай
Бело-Колдаксай — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Айдарлысай йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Асыҡ акционерҙар йәмғиәте
ААЙ-ның яуаплылығы
Йәмғиәт үҙ бурыстары өсөн уға ҡараған бөтә мөлкәт менән яуап тота. Йәмғиәт үҙ акционерҙарының йөкләмәләре өсөн яуап бирмәй. Әгәр йәмғиәттең бурысы (банкротлығы) уның акционерҙарының йәки йәмғиәт өсөн мотлаҡ күрһәтмәләр бирергә хоҡуҡлы башҡа кешеләрҙең эшмәкәрлеге (эш итмәүе) арҡаһында килеп тыуһа, күрһәтелгән ҡатнашыусыларға йәки башҡа кешеләргә йәмғиәт мөлкәте етмәгән осраҡта уның бурыстары буйынса субсидия яуаплылығы йөкмәтелергә мөмкин.
Бело-Колдаксай
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Асыҡ акционерҙар йәмғиәте
ААЙ акционерҙарының хоҡуҡтары һәм йөкләмәләре
Акционерҙарҙың — ябай акцияларҙың хужаларының хоҡуҡтары: :
Акционерҙарҙың — өҫтөнлөклө акциялар хужаларының хоҡуҡтары :
Акционерҙар компания документтарына инеү хоҡуғына эйә, мәҫәлән, устав, уның балансында компанияның мөлкәткә хоҡуҡтарын раҫлаған документтар, компанияның эске документтары, йыллыҡ отчеттар һәм башҡалар. Компанияның тауыш биреү акцияларының кәм тигәндә 25 процентына эйә булған акционерҙар (акционер) бухгалтер иҫәбе документтарына һәм коллегиаль башҡарма орган ултырыштарының протоколына инеү хоҡуғына эйә. Акционерҙар үҙ акцияларын һатырға хоҡуҡлы, әммә башҡа акционерҙар был акцияларҙы һатып алыуға льготалы хоҡуҡ менән файҙалана. Уставта акцияларҙы йәмғиәттең үҙе һатып алыу хоҡуғы ҡаралыуы мөмкин.
Надьердеи (стадион)
Надьердеи (Nagyerdei Stadion, стадион «Большой лес») — Дебрецендағы футбол стадионы, Венгрия «Дебрецен» футбол клубының үҙ стадионы һанала. 2014 йылдың 1 майында асыла. Стадиондың һыйҙырышлығы 20 340 урынға иҫәпләнгән, был уны Венгрияла һыйҙырышлығы буйынса өсөнсө урынға сығара.
Ҡыҙылъяр (Ейәнсура районы)
Ҡыҙылъяр (Кызылярово) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453396, ОКАТО коды — 80226843005.
Надьердеи (стадион)
Тарихы
Элекке стадион ошо уҡ урында 1934 йылда төҙөлгән була. 2013 йылға тиклем унда Дебрецендың ике командаһы: «Боскай» ФК-ы һәм «Дебрецен» СК-һысығыш яһай.
Элекке стадион урынында яңыһын төҙөү тураһындағы ҡарар 2010 йылда ҡабул ителә. 2013 йылдың 29 ғинуарында төҙөлөшбашлана. Стадионында 2014 йылдың 1 майында асыла. 10 майҙа яңы аренала беренсе рәсми матч уйнала. Уйын араһында «Дебрецен» СК-һы менән «Уйпешт» ФК-ы араһындағы уйын хужалар файҙаһына 3:1 иҫәбе менән тамамланды.
2014 йылдың 22 майында стадионда Венгрия һәм Дания йыйылма командалары араһында иптәштәрсә матч үтте, ул тигеҙ иҫәп менән 2:2 тамамланды.
Дальняя Сурдья
Дальняя Сурдья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Язьва йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Арлан нефть ятҡылығы
Арлан нефть ятҡылығы — Волга-Урал нефть-газ сығарыу провинцияһы сиктәрендә Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан, нефть запасы буйынса иң ҙур сығанаҡ.
Республиканың Краснокама, Ҡалтасы, Дүртөйлө һәм Илеш райондары һәм өлөшләтә Удмурт Республикаһы территорияһында урынлашҡан. Үҙ эсенә Арлан, Яңы Хажи, Николо-Березовка һәм Вятск майҙандарын ала.
1955 йылдың 25 ноябрендә ноябрендә асыла, 1958 йылда эшкәртелә башлай. 2010 йылға ятҡылыҡтан 500 млн тонна нефть сығарыла, 9,8 мең скважина быраулана. Иң беренсе скважина булып мастер Сәхәпов етәкселегендә Әшит ауылынан йыраҡ булмаған (Нефтекама ҡалаһынан 15 км) 3-сө скважина һанала.
Геология
Оҙонлоғо — 100, киңлеге 25 километрға тиклем етә. Төп запастары (башланғыс запастарҙың 75 проценты) түбәнге карбондың терригон ҡомло ҡатламында, 1400—1450 метр тәрәнләгендә тупланған.
Башланғыс нефть запастары 1,2 млрд тонна тип баһалана.
Эшкәртеү технологияһы
Арлан нефть ятҡылығында Рәсәйҙә беренсе тапҡыр йәбешкәк нефтте ҡатламдарҙан алыу өсөн һыу ебәреү ҡулланыла башлай. Нефть сығарыусы скважиналарҙың эше механизацияланған. Барлығы яҡынса 8 мең скважина бар. Сығарылған нефттең 93 процентын һыу алып тора. Ятҡылыҡтан йылына 12 млн тонна нефть сығарылған ваҡыттар ҙа була. [сығанағы түгел күрһәтелгән 789 көн]
Нефттең характеристикаһы
Тығыҙ (840—894 кг/м3), йәбешкәк (30 мПа×с), көкөрт күләме ҙур (3 процентҡа тиклем), түбән газлы (1 тонна нефткә 18 м3 газ тура килә).
«Арланнефть», «Саҡмағошнефть» Нефть-газ сығарыу идаралыҡтары, «Башнефть-Добыча» яуаплылығы сикләнгән ширҡәте, «Белкамнефть» 1-се Нефть-газ сығарыу идаралығы асыҡ акционерҙар йәмғиәте тарафынан ҡулланыла.
Сусешня
Сусешня — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының уң ярына тамағынан 217 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Любс (Заксен-Анхальт)
Любс (Заксен-Анхальт) (Lübs (Sachsen-Anhalt)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 404 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,76 км2. Диңгеҙ кимәленән 70 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39264 һәм автомобиль коды — JL.
Матюшкина (Ларь-Еган ҡушылдығы)
Матюшкина  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ларь-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кинйәбаев Тәлғәт Талха улы
Кинйәбаев Тәлғәт Талха улы (18 сентябрь 1957 йыл), комсомол, партия органдары һәм элемтә өлкәһе хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған элемтәсеһе.
Биографияһы
Тәлғәт Талха улы Кинйәбаев 1957 йылдың 18 сентябрендә тыуған. Башҡорт дәүләт университетын 1984 йылда тамамлай. 1982 йылдан ВЛКСМ-дың Бөрйән район комитетының ойоштороу бүлеге мөдире, икенсе секретары; 1986 йылдан КПСС район комитеты инструкторы, бүлек мөдире; 1991 йылдан Бөрйән районы элемтә бүлеге начальнигы.
1987, 1999, 2005 йылдарҙа Бөрйән район Советы депутаты итеп һайлана. 2012—2016 йылдарҙа район Советы рәйесе була.
Уң Рассоха (Түбәнге Шарда ҡушылдығы)
Уң Рассоха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбәнге Шарда йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һарайҫа
Һарайҫа (Сарайсино) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 283 кеше. Почта индексы — 453185, ОКАТО коды — 80248835005. ИФНС коды — 0268.
Тарихы
Ауыл Юрматы улусының Аҙнай түбәһенә ҡарай. V Бөтә Рәсәй Халыҡ иҫәбен алыу материалдарында бындағы 21 ихатала 119 кешенең йәшәүе тураһындағы мәғлүмәт теркәлә. 1819 йылда ауылда 37 ихата булыуы һәм унда 173 кеше булыуы тураһында яҙып алына. 1920 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу документтарында 58 ихата булыуы һәм 256 кеше йәшәүе билдәләнә.
1842 йылда ауылда 73 кеше мал аҫрап, иген игеп көн итеүе теркәлә.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Лукьяновка (Ейәнсура районы)
Лукьяновка (Лукьяновский) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453394, ОКАТО коды — 80226840004.
Неро-Яха (Нгынянсе-Яха ҡушылдығы)
Неро-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нгынянсе-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.
Бәрҙе (Яйыҡ ҡушылдығы)
Бәрҙе (Бердянка)— Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 1323 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.
Неро-Яха (Нгынянсе-Яха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Бәрҙе (Яйыҡ ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Неро-Яха (Нгынянсе-Яха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бәрҙе (Яйыҡ ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Этимологияһы
Гидроним башҡорт телендәге бәрҙе һүҙенән килеп сыҡҡан. Был хаҡта Ырымбур топонимдар белгесе Б. А. Моисеев «Местные названия Оренбургской области. Историкотопонимические очерки» тигән китабында, был йылғала бәрҙе күп булған, атама шунан сығып бирелгән, тип яҙа.
Долганиха
Долганиха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының һул ярына тамағынан 321 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бразилияның административ бүленеше
Бразилия — 26 штаттан һәм 1 федераль округтан торған федератив дәүләт.
Бразилияның штаттар исемлеге
Бразилияның политик картаһы.
Быковка (Липовка ҡушылдығы)
Быковка — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Липовка йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Күҙ (мәғәнәләр)
Күҙ (мәғәнәләр)
Күҙ һүҙенең ошондай мәғәнәләре бар:
Сухмань
Сухмань — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сулать йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Машеста
Машеста — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының һул ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Луч (Ейәнсура районы)
Луч (Луч) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453382, ОКАТО коды — 80226837005.
Рижәл ғилеме
Ғилем әл-рижәл, рижәл ғилеме (عِلْمُ الرِّجال — «шәхестәр тураһында фән»; Ильм ар-риджаль) — хәҙистәрҙең ышаныслы йәки лайыҡһыҙ икәнлеген асыҡлау өсөн хәҙис тапшырыусыларҙы, уларҙың биографияларын, сығышын, дини һәм сәйәси ҡараштарын, шәхси сифаттарын (ғәҙеллек һәм дөрөҫлөк дәрәжәһен иҫәпкә алып) өйрәнеүсе шәриғәт дисциплиналарының береһе.
Тарихы
Мөхәммәт Пәйғәмбәр тере сағында хәҙистәрҙең һәм уларҙы тапшырыусыларҙың (рауи) хаҡлылығын асыҡлау кәрәкмәгән. Әммә уның вафатынан һуң, сәхәбәләр тере сағында уҡ мосолмандар араһында тарҡалыу башлана; Пәйғәмбәр исеменән уйлап сығарылған, ялған риүәйәттәрҙе үҙҙәренең инаныуҙарын яҡлау өсөн файҙаланған тәүге секталар һәм ағымдар барлыҡҡа килә. Тәүҙә иснәд һәм хәҙистәрҙе тапшырыусыларҙы тикшереү системаһыҙ характерҙа бара, әммә Һижрә буйынса II быуаттың беренсе яртыһында уҡ рижәл ғилеме айырым фәнни дисциплина итеп рәсмиләштерелә.
Рижәл ғилеме тбуйынса иң тәүге китаптар:
Әҙ-Ҙәхәби шулай уҡ әл-Вәлид ибн Мөслимдең (195 йылда вафат) был фәнгә бағышланған китабы булғанлығын телгә алған.
Туҙ
Туҙ йәки ҡайын туҙы (Берёста,береста́ ) — ҡайындың ҡабығы, өҫкө ҡатламы (тышҡы өлөшө). Ғәҙәттә аҡ төҫтә, һары төҫмөр менән.
Боронғо осорҙа
Рәсәйҙә борон ҡайын туҙы төҙөлөштә (дымлылыҡҡа сыҙамлы йәшник материал булараҡ), көнкүреш һауыт-һабаһын (тырыз, туҙҙан үрелгән тырыз, йәшник), художестволы әйберҙәр, яҙыу өсөн материал сифатында (туҙға яҙыу) ҡуллана.
Яҙыу материалы
Туҙҙан яҙылған грамоталар — ҡайын ҡабығындағы хәрефтәр һәм яҙыуҙар, XI—XV быуаттарҙағы Боронғо Рустең яҙма ҡомартҡылары. Улар йәмғиәт тарихы һәм урта быуат халҡының көндәлек тормошо, шулай уҡ көнсығыш славян телдәре тарихы буйынса сығанаҡтар булараҡ төп ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра.
Һиндостан мәҙәниәтендә туҙ башлыса Гималай тауҙарында ҡулланылған, унда Гималай ҡайыны (Betula utilis) үҫә. Һаҡланып ҡалған һинд ҡулъяҙмаларының ҡайһы берҙәре ҡайын туҙында яҙылған, мәҫәлән, беҙҙең эраға тиклем I быуатҡа ҡараған будда ҡулъяҙмалары һәм беҙҙең эраның II быуатында Гандхарала.
Бакхшали манускрипты — туҙҙа яҙылған нуль һанын ҡулланыуҙың иң боронғо дәлилдәре булыуы ихтимал ҡулъяҙма. Әйтәйек, шағир Калидасаның төп геройы Урваши (Викраморвашия драмаһында) туҙ киҫәгенә яҙа. Шул уҡ автор үҙенең «Кумарасамбхава» эпосында Гималайҙағы видьядхарҙарҙың (ярымаллаларҙың) мөхәббәт хаттарын яҙыу өсөн ҡайын туҙын нисек итеп файҙаланыуҙарын һүрәтләй. Туҙға ла, пальма япраҡтарына яҙған кеүек, осло металл грифель йәки ҡәләм менән яҙғандар, ә һуңынан яҙыуға ҡором, күмер йәки үҫемлектәр япрағы менән һөрткәндәр, һуты окисланған һәм ҡарайған.
Беҙҙең заманда совет репрессиялары ҡорбандары яҙған хаттар ҙа бар. Себерҙә ГУЛАГ идаралығы ҡасабалары һәм лагерҙарындағы кешеләр, ҡағыҙ булмау сәбәпле, яҡындарына хат яҙыу өсөн ҡайын туҙын ҡулланған. Латвияның совет режимы ҡорбандарынан ебәрелгән был хаттарҙың өлгөләре әлеге ваҡытта ЮНЕСКО-ның «Донъя хәтере» мираҫы исемлегенә индерелгән тип иҫәпләнә. Икенсе донъя һуғышы осоронда партизандар сығарған пропаганда гәзиттәре һәм листовкалар ҡайһы берҙә, ҡағыҙ етмәү сәбәпле, ҡайын туҙында баҫтырылған.
Бүтән урында ҡулланыу
Төрлө халыҡтар ҡайын туҙын ҡыйыҡ ябыу һәм кәмәләр эшләү өсөн ҡуллана.
Ҡайын туҙы бик тиҙ тоҡана һәм оҙаҡ яна, шуға күрә Рәсәйҙең байтаҡ халыҡтары уны элек-электән мейес яғыу һәм усаҡ тоҡандырыу өсөн файҙалана. Төҙөлөштә ҡайын туҙын дымдан һаҡлағыс сифатында файҙаланғандар. Һыу үткәрмәүсәнлеге һәм антисептик үҙенсәлектәре арҡаһында туҙ уны сереүҙән һаҡлаған. Ағас бураның аҫҡы ҡатына, тәҙрә тупһаһы аҫтына, ҡайын туҙы һалынһа, оҙағыраҡ хеҙмәт иткән. Ҡайһы бер ауылдарҙа мунсалар һәм ярҙамсы биналар, ҡыйыҡ өсөн материалдың ҡиммәтләнеүе арҡаһында, һаман да туҙ менән ҡаплана. Туҙҙан балыҡ тотоу селтәрҙәре өсөн йөҙгөстәр һәм балалар уйынсығы эшләнгәндәр. Уны көтөүсе һыҙғыртҡыстары эшләү өсөн ҡулланалалар.
Хәҙерге осорҙа ҡулланылыуы
Рәсәйҙә бысаҡ тотҡаларын ҡайын туҙынан эшләйҙәр. Бындай тотҡаларҙы, туҙҙың йылылыҡ үткәреүсәнлеге түбән булыу сәбәпле, һыуыҡта һәм эҫелә ҡулланырға мөмкин.
Ҡайын туҙын факел яндырыу өсөн ҡулланып була. Ҡайын туҙынан дегет алалар. Уның составына Вишневский һәм Вилькинсон майҙары инә.
Декоратив һәм биҙәү-ҡулланма сифатында ҡулланыу
Туҙ халыҡ кәсептәрендә тырыз, ҡумта, панно һәм башҡа әйберҙәр эшләү өсөн бик яҡшы декоратив материал булараҡ әүҙем ҡулланыла. Иркутск рәссамы Евгений Ушаков ҡайын туҙынан пластиналы мозаиканың уникаль техникаһын эшләй.
Медицинала ҡулланыу
Ҡайын туҙында бетулин бар, ул ҡайһы бер шеш төрҙәренә ҡаршы үҙенсәлектәренә эйә. .
Башҡорттарҙың туҙҙы ҡулланыуы
Бөгөнгө көндә лә был кәсеп менән шөғөлләнәләр.
Оло Ҡаялы
Оло Ҡаялы — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Гөбөрлө йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Арҡа (мәғәнәләр)
Арҡа (мәғәнәләр)
Оло Ҡаялы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рыуге (ҡасаба)
Рыуге (Rõuge), урындағы һөйләштә Рыугы (Rõugõ) — Эстонияның Вырумаа өйәҙе Рыуге улусындағы ҡасаба. Шул уҡ исемдәге улустың административ үҙәге булып тора.
Географияһы
Ҡасаба боронғо Рыуге үҙәненең төньяғында, өйәҙ үҙәге Выру ҡалаһынан көньяҡҡа ҡарай 14 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 118 метр. Ҡасаба территорияһында Эстонияла иң тәрән күл — Сууръярв (максималь тәрәнлеге 38 м) күле урынлашҡан; шулай уҡ ҡасаба эргәһендә 6 күл бар: Валгъярв, Лийнъярв, Каусъярв, Ратасъярв, Тыугъярв һәм Кахила Ярв.
Халҡы
2011 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡасабала 444 кеше иҫәпләнә, шуларҙың 437-һе (98,4 %) — эстондар.
Рыуге ҡасабаһы халҡы һаны :
Тарихы
1563 йылғы яҙма сығанаҡтарҙа Ревгу мызаһы,  шулай уҡ  Ревва мызаһы һәм Ревва ауылы булараҡ телгә алына, 1585 йылда  Rewga,  1587 йылда — Reuk Moiza, 1613 йылда — Reuda, Renda, 1627 йылда — Raugk Kuella кеүек телгә алына.
Составына Лифляндия губернаһы ингән Рәсәй империяһының хәрби-топографик карталарында (1846-1863 йыл), мыза ''мз. Рауге ''тип билдәләнгән. Рыуге ҡасабаһы лютеран сиркәү тирә-яғында 19 быуат аҙағында барлыҡҡа килә. Сиркәү яҙма сығанаҡтарҙа беренсе тапҡыр 1613 йылда телгә алына. әммә, бөтә ихтималлыҡтар буйынса, Ливония һуғышына тиклем төҙөлә, һәм 1729—1930 йылдарҙа Төньяҡ һуғышында емерелгән сиркәү урынына әлеге  таш ҡоролма төҙөлә. Уның күләмле үҙгәртеп ҡороуы 1860 йылда башҡарыла. Алтарҙағы «Тәреләге Христос» картинаһы  1854 йылда эшләнгән. Органды 1929 йылда ағалы-ҡустылы  Крийстар (Kriis) яһаған;  уның  31 регистры, 8 мануалы,  2147 торбаһы бар.
Мәктәп бинаһы һаҡланған, ул 1883 йылда дүрт ай эсендә төҙөлгән. Беренсе сиркәү-мәхәллә мәктәбенә Рыугела 1688 йылда нигеҙ һалынған, әммә хәрби һәм аслыҡ йылдарында ул эшләмәгән. Мәхәллә мәктәбе 1846 йылдан даими эшләй башлай (немец теле>ндә уҡытыла).
Рыуге территорияһында боронғо ҡаласыҡ урынлашҡан, ул беренсе мең йыллыҡтың уртаһынан XI быуатҡа тиклем ҡулланылған. Уның эске ихатаһының майҙаны 850 м2, мәҙәни ҡатлам ҡалынлығы 0,25—1 метр тәшкил иткән. Ҡаласыҡтан көнсығышҡараҡ тимер быуат ултырағы урынлашҡан, уның майҙаны 7000 м2, мәҙәни ҡатламы ҡалынлығы 0,2—0,6 м тәшкил иткән.
1920 йылдарҙа Рыугеның элекке мыза ерҙәрендә Рыуге ауылы барлыҡҡа килә. Рыуге ҡасабаһы 1977 йылда Ала-Рыуге (Ala-Rõuge) ауылынан барлыҡҡа килгән, уның үҙәге булған, һәм төньяҡ-көнбайыштағы Мяэ-Рыуге (Mäe-Rõuge) ауылының күп өлөшөнән һәм көнбайышта Рыугенан торған. Ҡасаба ситтәренә 1977 йылдан шулай уҡ көньяҡ-көнсығыштағы Ээбику (Ööbikuoru küla, также Ööbikuorg) һәм көньяҡтағы Вана-Куусте (Vana-Kuuste) элекке ауылдары инә.
Мәғариф
2018/2019 уҡыу йылында Рыуге балалар баҡсаһына 88 бала йөрөгән. Рыугеның төп мәктәбендә шул уҡ уҡыу йылында 189 уҡыусы һәм 19 уҡытыусы иҫәпләнгән. 2008 йылда мәктәп бинаһының реновацияһы тамамлана, уның сиктәрендә тулыһынса геотермаль  йылытыуға күсә.
2019 йылдың 1 сентябрендә ҡасабала Хеҙмәттәшлек үҙәге эш башлай. Учреждение улусҡа буйһонған бөтә уҡыу учреждениеларының белгестәр менән идараһын берләштерә, был балалар һәм йәштәргә ярҙам итеү буйынса хеҙмәттәрҙең сифатын эшләнә. Үҙәктә етәксе, 2 логопед, 2 махсус педагог, 2 социаль педагог һәм психолог эшләй. Рыуге төп мәктәбендә ҡыҙыҡһыныу буйынса түңәрәктәр эшләп килә: робототехника, спорт, керамика, халыҡ бейеүҙәре, футбол, ағас эшкәртеү, ғилми мәктәптәр, хор, музыка ансамбле, сәхнә сәнғәте.
Медицина, социаль хеҙмәттәр
Рыугела ғаилә табиптары үҙәге, тәрбиәләү буйынса йорт, дарыухана эшләй. Тәрбиләү буйынса йорт күп фатирлы йортта урынлашҡан, унда бер-, ике- һәм өс урынлы бүләмәләр бар. Ул 1995 йылда ойошторола, 27 урынға иҫәпләнгән һәм ваҡытлыса йәки оло кешеләргә даими йәшәү өсөн һәм үҙ аллы тормош алып барырға һәләтле булмаған кешеләр өсөн тәғәйенләнгән. Уның бинаһы был прпофилдәге учреждениеларға талап ителгән талаптарға тулыһынса тап килмәй, шуға күрә ҡасабала яңы тәрбиә йорто төҙөү планлаштырыла. .
Йәштәр менән эш
2018 йылдың 1 сентябрендә Рыугела Йәштәр менән эшләү үҙәге асыла, ул төрлө төбәктәрҙең йәштәре менән эшләү буйынса учреждениеларҙы солғап ала: Хааньяла Йәштәр йорто, Миссола Йәштәр бүлмәһе, Мынистала Йәштәр үҙәге, Нурсила Йәштәр бүлмәһе, Руусмяэла Йәштәр палатаһы, Рыуге Йәштәр үҙәге, Варсту Йәштәр йорто, Вийтинала Йәштәр бүлмәһе. Йәштәр менән эшләү үҙәге студенттарҙың был өлкә менән бәйле практик базаһы булып тора, үҙәктең Европа Волонтерҙар Хеҙмәте аккредитацияһы бар,  һәм йыл һайын улус йәштәр үҙәге  эшендә сит илдәрҙән волонтерҙар ҡатнаша.
Топонимының килеп сығышы
Фараз ителеүенсә, Рыуге боронғо шәхси Раука (Rauka) исеменән килеп сыҡҡан. Уға оҡшаған фин фамилияһы Raukko скандинав шәхси Рагнвальд (Ragnvald)  исеменең ҡулайлашыуы тип иҫәпләнә.
Венгрия парламенты бинаһы
Венгрия парламенты бинаһы (Országház — Орсагхаз) — Венгрия парламенты резиденцияһы Будапештта Дунайҙың һул ярында урынлашҡан. Уның архитектураһында Вестминстер һарайы өлгөһөндә неотика элементтары менән Париж ҡунаҡханаһы йоғонтоһо (бында Отель-де-Виль прообраз булып хеҙмәт итә ала) ғәжәйеп берләшкән.
Тарихы
1843 йылда уҡ Пештта Венгрия парламенты бинаһын төҙөү тураһында ҡарар сығарыла. Әммә тиҙҙән башланған Венгриялағы революция һәм уны баҫтырғандан һуң властар тарафынан мадьяр халҡын ҡыҫырыҡлау режимы урынлашҡас, план бойомға ашырылмай.
Парламент бинаһын төҙөү тураһында ҡарар 1873 йылда Буда менән Пешт берләшкәндән һуң ҡабул ителә. Конкурста танылған неоготика энтузиасы Имре Штейндль еңеү яулай. Участка Дунайҙың көнсығыш ярында Будапешттағы тәүге ике даими күпер — Сеченьи сылбырлы күпере һәм Маргит күпере араһында һайланған. Төҙөлөш 1885—1904 йылдарҙа алып барылған. Төҙөлөш тамамланғанға тиклем үк, 1896 йылда, унда Венгрияны мадьяр ҡәбиләләренең яулап алыуына мең йыл тулыуға арналған бик күп тантаналар үткәрелгән. Байрамды уҙғарыу өсөн парламенттың Көмбәҙ залы асылған. Бина көнсығыш архитектураһы элементтары менән неготик стилдә төҙөлгән. Ошо урындарҙың географияһын иҫәпкә алып, Штейндль Парламентты бөтә яҡтан да бер тигеҙ кимәлдә уның мөһим сифаттарын күрергә мөмкин итеп урынлаштырған. Штейн ярышташтары конкурсҡа тәҡдим иткән проекттар буйынса, парламент янында Лайош Кошут майҙанында Этнография музейы һәм Ауыл хужалығы министрлығы биналары төҙөлгән.
Парламент бинаһы — Венгрияла иң ҙуры; унда 691 бүлмә, 29 баҫҡыс һәм 10 ихата бар. Бина тирәләй 88 колонна. Бинаны 1896 йылда асырға планлаштырылған, ләкин был ваҡытҡа ни бары үҙәк көмбәҙ залын ғына төҙөүгә өлгәшелгән. Үҙәк көмбәҙҙең бейеклеге — 27 метр, көмбәҙҙең диаметры 20 метр тәшкил итә. Көмбәҙҙең ике яғында урынлашҡан флигелдәрҙә парламент ултырыштары залдары урынлашҡан (элек Венгрия парламенты ике палаталы булған). Әлеге ваҡытта ултырыштарҙың икенсе залы конференциялар үткәреү өсөн файҙаланыла. Фасадты Венгрия һәм Трансильвания хакимдары һындары биҙәй. Интерьерҙар мозаика паннолары, витраждар һәм алтын ҡулланып, урта быуат манераһына бик бай итеп биҙәлгән. Социализм йылдарында бина шпиле, Мәскәү Кремле башнялары кеүек, ҡыҙыл йондоҙ менән тажлана.
Венгрияның 16 короле һәм хакимы статуялары менән биҙәлгән парламенттың көмбәҙ залында, 2000 йылдың 1 ғинуарынан (Венгрия дәүләтселегенә 1100 йыллығы) скипетр, держава һәм ҡылыс менән бергә изге Стефандың тажы һаҡлана. Һәр сәғәттең тәүге егерме минуты дауамында коронациялау регалиялары янында тарихи униформала почётлы ҡарауыл тора. Изге Иштвандың таж мантияһы үҙенең иҫкереүе сәбәпле Венгрия милли музейында һаҡлауға ҡалдырылған һәм унда Венгрияның коронациялау регалийҙары һаҡланған һандыҡтар менән бергә ҡуйылған. Һунарсылыҡ залы һәм Депутаттар залы фрескалар һәм картиналар менән биҙәлгән. Венгрия парламенты бинаһы буйлап туристар өсөн шул иҫәптән рус телендә лә экскурсиялар үткәрелә.
Бина эсендә парламенттың ҙур булмаған музейы бар.
Парламент бинаһы янында Кошут мемориалы, Ференц Ракоци II, Имре Надь, Аттила Йожефҡа һәм 1956 йылғы мадьяр ихтилалында ҡатнашыусыларға һәйкәлдәр бар.
Гайка
Гайка — винт, болт кеүек һырлы нәмәләргә бороп индерелә торған төрлө формалағы деталь; шөрөптөң алынмалы башы; һыр тишек менән нығытма материалдар төрө.
Дорст
Дорст (Dorst) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 174 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,16 км2. Диңгеҙ кимәленән 59 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — BK.
Шкатулка
Шкатулка -  (  ларе́ц, ла́рчик, бау́льчик, укла́дочка ) — бәләкәй ҡумта, ғәҙәттә, әммә гел түгел, тура мөйөшлө параллелепипед рәүешендә эшләнә, используемая для хранения аҫыл таштарҙан эшләнгән биҙәүестәр, аҡса, ҡағыҙҙар һәм башҡа ваҡ, әммә ғәҙәттә ҡиммәтле нәмәләр һаҡлана Шкатулкалар борон уҡ барлыҡҡа килгән, ихтимал, кейем һалына торған һандыҡтарҙан килеп сыҡҡандыр
«Шкатула» һүҙе урыҫ телендә беренсе тапҡыр 1598 йылда, ә «шкатулка» — 1610 йылда тлгә алына: «Да из шкатулки дала боярыням и княжнам и казначеем по перстеньку по золотому». Макс Фасмерҙың «Урыҫ теленең этимологик һүҙлеге»нә ярашлы, урыҫ теленә был һүҙ поляксанан szkatuła, урта латинсанан scatula, итальянса scatolа — ҡумта тигәндән килеп ингән
Шкатулкалар ғәҙәттә бикләнә XVI—XVII быуаттарҙа хәүефһеҙерәк булһын өсөн ҡапҡасында йәшерен бик йәки ҡатлы төп ҡуйып шкатулкалар эшләгәндәр   XIX быуатта йәшерен ысул менән асыла торған шкатулкалар килеп сыға, уларҙы ҡатмарлы манипуляциялар, йә күренмәй торған берәй бик ярҙамында асырға кәрәк булған Тарихта һәм әҙәбиәттә кемделер фаш итә торған ҡағыҙҙар һаҡланыуы ла билдәле, мәҫәлән,  «» Мария Стюарттың  Джеймс Һепбернға, йәки Годин де Сент-Круаның маркиза де Бренвильеға яҙған хаттары
Шкатулкалар йыш ҡына ҡыйбатлы була, сөнки матурлау өсөн фил һөйәге, эмаль, нәфис күн киҫәктәр, ҡыйбатлы металдар (алтын, көмөш), аҫыл таштар (рубин, сапфир, зөбәржәт) һәм ярымаҫыл таштар (аҡыҡ, фирүзә, мәрйен) тотонғандар. Биҙәкләү өсөн гравировка, инкрустация, скань, зернь, эмаль кеүек ысулдар ҡулланғандар « Британника Энциклопедияһы»ның 11-се баҫмаһы сәнғәт әҫәре булараҡ Людовик IX-ҙың Лувр-ҙа һаҡланған шкатулкаһын миҫалға килтерә, Эжен Виолле-ле-Дюк  иң яҡшы  шкатулкаларҙың береһе тип кенәз Салтыков шкатулкаһын һанаған
Шкатулкалар, ҡумталар Мольерҙың «Ҡарун» пьесаһы кеүек әҫәрҙәрҙә осрай ; П. П. Бажовтың «Малахит шкатулка»,  В. Ф. Одоевскийҙың «Тәмәке һауытындағы ҡаласыҡ» әкиәттәрендә;  К. Е. Маковскийҙың, М. В. Нестеровтың, Д. Г. Россеттиҙың картиналарында;  «Мария Медичи ҡумтаһы», «Ҡарғау шкатулкаһы тигән нәфис фильмдарҙа һынландырылған
Пензала « „Урыҫ халыҡ мәҡәлдәре“ шкатулкаһы» тигән скульптура композицияһы, ә Новосибирскиҙа — «Музыкаль шкатулка» ҡуйылған. Ставрополдә шкатулкалар музейы бар
Этнография музейы (Будапешт)
Будапештта Этнография музейы (Néprajzi Múzeum) — Венгрияның баш ҡалаһы Будапештта урынлашҡан. Европала иң ҙур этнография музейҙарының береһе тип иҫәпләнә.
Экспозицияһы һәм тарихы
Музей коллекцияһына 200 меңгә яҡын экспонат инә, улар араһында художестволы эштәр, фотоһүрәттәр, кейем-һалым, аксессуарҙар, төрлө дәүерҙәге ҡиммәтле әйберҙәр бар. Музей мадьяр халҡының ғына түгел, Европаның һәм башҡа төбәктәр халыҡтарының да мәҙәниәтенә арналған. Музей экспозициялары һунар, умартасылыҡ, балыҡсылыҡ, малсылыҡ һәм көтөүсе хеҙмәте, игенселек, кәсепселек, туҡланыу һәм аш-һыу кәрәк-яраҡтары, милли кейемдәре һәм туҡымалары, торлаҡ, йолалар, дин, уйындар, музыка ҡоралдары тематикаһын үҙ эсенә ала. Музейҙың даими күргәҙмәләре «Мадьяр халҡының боронғо общиналарҙан алып цивилизацияға тиклемге традицион мәҙәниәте», «Венгрияның халыҡ сәнғәте» һәм «Африка, Индонезия, Азия халыҡтарының мәҙәниәте һәм көнкүреше» тип атала.
1973—2017 йылдарҙа музей элекке Лайош Кошут майҙанындағы Суд һарайында Венгрия парламенты бинаһы ҡаршыһында урынлашҡан. Грюндерлыҡ осоро стилендәге бина проектын архитектор Алайош Хаусман әҙерләгән.
Яңы бинаға күсеү менән бәйле 2017 йылдың 4 декабренән 2020 йылға тиклем музей эшләмәй.
Кендек (мәғәнәләр)
Кендек (мәғәнәләр) Кендек' ошо мәғәнәләрҙә ҡулланыла:
Уң Рассоха (Сямженьга ҡушылдығы)
Уң Рассоха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сямженьга йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ликсо Ирина Анатольевна
Ликсо Ирина Анатольевна (14 апрель 1920 йыл, Витебск — 4 апрель 2009 йыл, Мәскәү) — СССР-ҙың һәм Рәсәйҙең театр һәм кино артисы. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1968).
Биографияһы
Ирина Ликсо 1920 йылдың 14 апрелендә тыуған.
Щепкин исемендәге театр училищеһын тамамлай. Студент сағында уҡ Силәбелә, эвакуацияланған Кесе театр спектаклдәрендә уйнай башлай.
Училищены тамамлағас, Кесе театр труппаһына ҡабул ителә, унда 60 йылдан ашыу хеҙмәт итә. 1974 йылда Кесе театрҙың 150 йыллығы айҡанлы Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
2005 йылда Ирина Ликсо «театр сәнғәте үҫешенә ҙур өлөш индергәне һәм күп йыллыҡ ижади эшмәкәрлеге» өсөн IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены менән бүләкләнә.
Ирина Анатольевна 2009 йылдың 4 апрелендә вафат була, Новодевичье зыяратында ерләнгән.
Ғаиләһе
Ире — Балмасов, Евгений Яковлевич (1916—1980), техник фәндәр докторы, профессор, Мәскәү урман техник институтында автоматлаштырыу кафедраһы мөдире.
— Ҡыҙы — Елена Красникова, телевидениела эшләй. — Ейәнсәре Евгения, Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетын тамамлаған.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
— 1949 — РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы
— 1968 — РСФСР-ҙың халыҡ артисы
— 1974 — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (04.11.1974)
— 1998 — Почет Билдәһе ордены
— 2005 — IV дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены
Иснәд
Иснәд (إسناد; Иснад) — хәҙистәрҙе өйрәнеү ғилеме — Мөхәммәт пәйғәмбәр хәҙистәре йыйынтыҡтарында хикәйәләүселәргә һылтанмалар йыйылмаһы. Иснәд мосолман уҡытыу системаһының мөһим үҙенсәлеге булып тора. Быуаттар дауамында мосолмандар иснәд принцибын остаздан уҡыусыға белем тапшырғанда файҙаланған.
Этимологияһы
Ғәрәп телендә иснәд һүҙе түбәндәге мәғәнәләрҙә ҡулланыла:
Терминологияла был һүҙ түбәндәге мәғәнәләргә эйә:
Думтом
Думтом — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 332 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Иснәд
Этимологияһы
Суфыйлыҡта суфый шәйехенең абруйы күп осраҡта уның ышаныслы иснәде булыуына бәйле (силсилә), шуға күрә иснәд ҙур урын тота.
Думтом
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡаҡ
Ҡаҡ — башҡорт халҡының татлы ризығы. Башҡорттарҙа ҡаҡ ҡойоу киң таралған һәм бөгөнгә тиклем һаҡланып килә.
Этимологияһы
Ҡаҡ һүҙе башҡорт телендә бер нисә мәғәнәгә эйә.Башлыса ныҡ кипкән, йәғни ҡаҡланған берәй нәмәне аңлата. Мәҫәлән, ҡаҡ имән, ҡаҡ балыҡ. Иҙеп, йоҡа итеп йәйеп киптерелгән емеш-еләкте иһә ҡаҡ тип кенә атайҙар.
Ҡаҡ төрҙәре
Башҡорттар ҡаҡты алма, ҡайын еләге, ҡарағат, ҡурай еләге, балан һ.б. емештәрҙән ҡоя (баҡса емештәре барлыҡҡа килгәнгә тиклем ҡырағай емеш-еләктән эшләгәндәр).
Ҡаҡ ҡойоу ысулдары
Емеш-еләкте быҡтырып, һөҙөп, иләк аша үткәреп, майланған таҡтаға йоҡа ғына итеп йәйеп ҡуялар ҙа саф һауала киптерәләр (Башҡортостандың ҡайһы бер райондарында алдан һөттә ҡайнаталар), бер нисә көн яҡшы елләтелгән урында йәки йылы мейестә киптерәләр (йәки ҡаҡлайҙар).
Шулай уҡ еләкте быҡтырмай иҙеп, ҡаҡ ҡойоу ҙа ҡулланыла.
Әҙер ҡаҡты төрәләр һәм сәй табынына ҡуялар. Ҡаҡ шулай уҡ тәм биреү өсөн сәйгә һалалар, туй сәк-сәген биҙәйҙәр. Ураҙа ваҡытында ҡайһы ваҡыт ҡаҡ менән ауыҙ асалар.
Ҡасимова Миңнур Мөхәмәтйән ҡыҙы
Ҡасимова Миңнур Мөхәмәтйән ҡыҙы  (15 июль 1966 йыл) — уҡытыусы, яҙыусы һәм үҙешмәкәр композитор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2008).
Биографияһы
1985 йылда Белорет педагогия училищеһының башланғыс кластар бүлеген тамамлағас, тыуған районындағы Һарғая башланғыс мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. Бер үк ваҡытта Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының башланғыс кластар факультетында ситтән тороп уҡый.
Институтты тамамлағас, 1986—1987 йылдарҙа Бөрйән районы Ҡолғана һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә, унан һуң ике йыл Иҫке Собханғол башланғыс мәктәбендә, 1989 йылдан Иҫке Собханғол урта мәктәбендә башланғыс кластар уҡытыусыһы булып эшләй.
Түбәнге Лумбода-Яха
Түбәнге Лумбода-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нгарка-Тетнеда-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Ҡасимова Миңнур Мөхәмәтйән ҡыҙы
Биографияһы
1991 йылда районда тәүге тапҡыр үткәрелгән «Йыл уҡытыусыһы» конкурсы еңеүсеһе була. 1993 йылда үҙе уҡыған Әбделмәмбәт мәктәбенә ҡайтып, башланғыс кластарҙа уҡыта.
Түбәнге Лумбода-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Ҡасимова Миңнур Мөхәмәтйән ҡыҙы
Биографияһы
М. М. Ҡасимова уҡыусылары менән экология һәм фольклор өлкәһендә фәнни тикшеренеү эштәре алып бара. Фольклор экспедициялар ойоштора. Уның башланғысы менән Әбделмәмбәт мәктәбендә Ә. М. Сөләймәнов исемендәге фольклор кабинеты, тыуған ауылы Бәләкәй Ҡыпсаҡта сайырсылыҡ музейы йыһазландырылған.
Түбәнге Лумбода-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡасимова Миңнур Мөхәмәтйән ҡыҙы
Биографияһы
Оҙаҡ йылдар Башҡорт дәүләт ҡурсаулығы ҡарамағындағы «Башарт» экологик-фольклор клубын етәкләй. Урта йәштәгеләрҙән «Гөрөлдәк» вокал һәм кесе йәштәге мәктәп уҡыусыларынан «Вариҫ» малайҙар вокал ансамбле етәксеһе.
Фәүзиә Рәхимғолова исемендәге республика балалар шиғриәте фестивалендә башланғыс класс уҡыусылары Р. Шәрипов, Р. Мәсәғүтова, А. Сөләймәнова, Ҡ. Ҡасимова, Г. Ғөбәйҙуллина, И. Үтәбаев, С. Билалов, А. Ғарифуллина, С. Назарғоловалар еңеүсе һәм призер була. Был уҡыусыларҙың шиғырҙары "Мин — шағир"тип аталған йыйынтыҡҡа индерелде.
Уҡыусылары башҡорт телендә генә түгел, рус телендә лә иркен ижад итә. Ғ. Шәмиғолов, Т. Шәрипов, Ҡ. Ҡасимова, А. Шәмиғолов, Й. Ҡаһарманова, Г. Ғөбәйҙуллина, А. Боҫҡонов «Классная жизнь» конкурсы еңеүселәре булыуға өлгәшә.
Ижады
Пьесалары:
Елховка (Орлянка ҡушылдығы)
Елховка — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Орлянка йылғаһының уң ярына тамағынан 9,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һарыйылға
Һарыйылға (Сары-Елга) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 6 кеше. Почта индексы — ?, ОКАТО коды — ?.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бурлы (Яйыҡ ҡушылдығы)
Бурлы — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 1528 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Туң (мәғәнәләр)
Туң (мәғәнәләр)
Туң һүҙе ошондай мәғәнәләрҙә ҡулланыла:
Сығанаҡтар
Хаҡ (мәғәнәләр)
Медвежья (Ларь-Еган ҡушылдығы)
Медвежья  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ларь-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Берга (Кифхойзер)
Берга (Кифхойзер) (Berga (Kyffhäuser)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1753 кеше йәшәй. Майҙаны — 25,67 км2. Диңгеҙ кимәленән 130–200 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6536 һәм автомобиль коды — MSH.
Прус теле
Прус теле́ — прустар һөйләшкән үле тел. Шулай уҡ боронғо прус теле (Altpreußische Sprache, Old Prussian) тип атала.
Хаҡ (мәғәнәләр)
Хаҡ һүҙе ошондай мәғәнәләргә эйә:
Уң Рассоха (Юрас ҡушылдығы)
Уң Рассоха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юрас йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ишембай
Өфөнән көньяҡ йүнәлештә 160 саҡрым алыҫлыҡта, Ағиҙел йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан.
Халҡы — 64 386 кеше (2020), майҙаны — 103,47 км². Ишембай ҡалаһы Салауат һәм Стәрлетамаҡ ҡалалары менән бергә 700 мең кеше йәшәгән Көньяҡ Башкортостан полицентрик агломерацияһы-конурбацияһын хасил итә. Ишембай — төбәктең халыҡ һаны буйынса һигеҙенсе һәм майҙаны буйынса етенсе ҡалаһы.
Күп тармаҡлы инфраструктураһы булған ҡала — Башҡортостандың көньяғында бик ҙур индустриаль үҙәктәрҙең береһе, төбәктең нефть сығарыу һәм нефть эшкәртеү сәнәғәтенең тәүге флагманы , Икенсе Баҡының баш ҡалаһы, Салауат ҡалаһына нигеҙ һалыусы.
Тарихы
Ишембайҙың тап ошо урында барлыҡҡа килеүе һәм иҡтисади үҫеше нефть ятҡылығының табылыуына — Икенсе Баҡының булдырылыуына бәйле. Ҡала ошо урында Ишембай ауылына нигеҙ һалған Ишембай Аҡбирҙин исеме менән аталған.