cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лятошинский Борис Николаевич
Биографияһы
Б. Н. Лятошинский 1968 йылдың 15 апрелендә вафат була. Киевта Байково зыяратында ерләнә.
Ижады
Фильмдарға музыка авторы:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
ЙХЛ чемпионаты 2015/2016 йылдар миҙгелендә
ЙХЛ чемпионаты 2015/2016 йылдар миҙгелендә — Йәштәр хоккей лигаһы чемпионатының етенсе миҙгеле. Чемпионат 2015 йылдың 2 сентябрендә «Сахалинские Акулы» һәм «Амурские Тигры» командалары араһында уйыны менән башланды. Матч 6:0 иҫәбе менә тәүгеләрҙең файҙаһына тамамланды.
Ярославлдән «Локо» хоккей клубы тәүҙә даими чемпионатты еңә, ә аҙаҡтан Харламов кубогы финалында ғәмәлдәге еңеүсене — «Чайка» командаһын 4:1 иҫәбе менән ота. Санкт-Петербургтан «Динамо» һәм Новосибирскиҙан «Сибирские Снайперы» командалары чемпионаттың бронза миҙалдарын еңәләр.
Донъя кубогы 2015
Был кубок Екатеринбург, Үрге Пышма һәм Түбәнге Тагил ҡалаларында үтә. Унда 8 команда ҡатнаша. Турнир чемпионы исемен Швециянан «Юргорден» хоккей клубы яулай. Икенсе урында — «Чайка» командаһы, ә өсөнсө урынға АҠШ командаһы «Чикаго Стил» лайыҡ була.
Даими чемпионат
Даими чемпионатта һәр команда үҙ дивизион командалары менән дүрт (ике — өйҙә, ике — ҡунаҡта) тапҡыр осраша. Үҙ конференцияһындағы икенсе дивизион командалары менән икешәр уйын уйнаясаҡ. Ә сит конференция командалары менән бер тапҡыр ҙа осрашмаясаҡтар. Тимәк, Үҙәк дивизионы командалары — 40, Төньяҡ-Көнбайыш дивизионы — 42, ә ҡалған дивизион командалары 44 уйын үткәрәсәк.
2 сентябрҙә миҙгелдең тәүге уйыны үтә. Южно-Сахалинск ҡалаһында урындағы «Сахалинские Акулы» хоккей клубы «Амурские Тигры» командаһын ҡаршылай. Уйын 6:0 иҫәбе менән тәүгеләрҙең файҙаһына тамамлана.
Саҡырыу кубогы 2016
Лиганың иң көслө уйынсылары араһында уйын 2016 йылдың 13 февралендә Түбәнге Камала «Нефтехимик» спорт-мәҙәниәт комплексында үтә.
Көнсығыш конференцияһы
Яртыса ҡалын шрифты менән «плей-офф» ярыштарында үҙенә урын алған командалар билдәләнгән.
Курсив менән «плей-офф» ярыштарына эләкмәгән командалар билдәләнгән.
р – даими беренселектең еңеүсеһе, к – конференция еңеүсеһе, д – дивизион еңеүсеһе.
Плей-офф
Һәр дивизиондан иң көслө дүрт команда плей-офф уйындарына эләгә. Дивизион еңеүселәре конференцияларында тәүге ике урынды ала. Парҙар ошолай билдәләнә: иң көслө командаға ҡаршы иң көсһөҙө. Мәҫьәлән: 1—8, 2—7, 3—6 һәм 4—5. 1/8 һәм 1/4 финалдары конференциялар эсендә үтә. Ярымфиналда командалар киҫешә, йәки көнсығыштың тәүге командаһы көнбайыштың икенсе командаһына ҡаршы һәм киреһенсә. Ошо ике парҙың еңеүселәре финалға сыға.
Финалға тиклем бөтә сериялар бер команданың өс тапҡыр еңеүенә тиклем дауам итә. Харламов кубогы финалында еңер өсөн команда дәғүәсеһен дүрт тапҡыр оторға тейеш.
Көнбайыш конференцияһы
1. «Локо» — 8. «Амурские Тигры» 3:0 (2:0, 3:1, 3:2 ө.в.)
2. Рәсәй U18 — 7. «Красная Армия» 0:3 (3:7, 0:1, 1:4)
3. «Динамо» — 6. ЙХК «Спартак» 3:2 (4:1, 3:4, 2:3 ө.в., 3:2, 3:1)
4. «Алмаз» — 5. «СКА-1946» 3:0 (5:1, 2:1 ө.в., 3:0)
Көнсығыш конференцияһы
1. «Омские Ястребы» — 8. «Сибирские Снайперы» 1:3 (2:0, 2:6, 1:3, 3:4 ө.в)
2. «Стальные Лисы» — 7. «Кузнецкие Медведи» 3:1 (3:2 Б, 5:3, 2:3, 3:0)
3. «Толпар» — 6. «Снежные Барсы» 0:3 (4:5 ө.в., 1:2, 2:3)
4. «Чайка» — 5. «Реактор» 2:2 (3:2 Б, 4:1, 1:3, 2:3 ө.в., 2:1 ө.в.)
Көнбайыш конференцияһы
1. «Локо» — 7. «Красная Армия» 3:1 (4:2, 1:3, 4:2, 4:3 ө.в.)
3. «Динамо» — 4. «Алмаз» 3:2 (2:1, 2:1 ө.в., 3:5, 4:3 ОТ, 2:1 ө.в.)
Көнсығыш конференцияһы
2. «Стальные Лисы» — 8. «Сибирские Снайперы» 1:3 (2:3 ө.в., 4:3 ө.в., 1:6, 3:1)
4. «Чайка» — 6. «Снежные Барсы» 3:2 (2:3 Б, 4:1, 2:3, 3:2 ө.в., 6:1)
Ярымфиналдар
3. «Динамо» — 4. «Чайка» 1:3 (4:2, 1:3, 1:7, 0:4)
Финал
Беренсе уйын
Икенсе уйын
Өсөнсө уйын
Бишенсе уйын
ЙХЛ Суперкубогы
Йәштәр хоккей лигаһының тәүге суперкубогы өсөн уйын 2016 йылдың 30 апрелендә Учалы ҡалаһында беренселек чемпионы «Горняк» һәм ЙХЛ чемпионатының еңеүсеһе «Локо» командалары араһында үтә.
Даллапорте йорто (Таганрог)
Даллопорте йорто — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһында XIX быуаттың икенсе яртыһында төҙөлгән ике ҡатлы йорт. Адресы : Итальян тыҡрығы, 9.
Тарих
XIX быуаттың икенсе яртыһында Итальян тыҡрығында Дон Ғәскәре өлкәһе алпауыты майор А. И. Егоров аҡсаһына төҙөлгән 9-сы һанлы йорт. Һуңыраҡ йорттоң яңы хужаһы ионик подданныйы 1-се гильдия сауҙагәре Иван Павлович Даллапортеның ҡатыны Екатерина Егоровна үтенесе буйынса йорттоң аш-һыу бүлмәһе торған флигель өҫтөнә икенсе ҡат төҙөйҙәр.
Даллопорте ғаиләһендә 1834 йылда тулдары Панаги тыуған. Иван Павлович үҙе 1870 йылдың ноябрендә етмеш йәшендә ҡаты ауырыуҙан вафат була.
ХХ быуат башында Даллапорте вариҫтары үҙ йортон Таганрог ҡалаһының тыумыштан маҡтаулы гражданы Минай Егорович Синоди-Поповҡа һәм Константин Николаевичтың ҡатыны — Елена Семеновна Авьерино ғаиләләренә һата. 1921 йылдың майында Елена Семеновна 78 йәшендә инфаркттан вафат була. Шул ваҡытта йорттоң хаҡы 26 мең һум тора.
Совет власы ваҡытында бина милли объектҡа үҙгәртелгән. Хәҙерге ваҡытта бында матурлыҡ салоны һәм көнкүреш химия магазины урынлашҡан. Икенсе ҡатта торлаҡ фатирҙар.
Һүрәтләү
Ике ҡатлы кирпичное йорт буйынса Итальян тыҡрығындағы 9-сы һанлы ике ҡатлы кирбес йорт асимметриялы, бинаның алғы яғының икенсе ҡатында 5 тәҙрә, беренсе ҡатында- алты тәҙрә. Йорт Петров урамы ауышлығында төҙөлгән. Йорттоң ярым подвалы үҙәк өлөшөндә бер нисә тәҙрәле. Өҫкө ҡаттың өс үҙәк тәҙрәләре балясиндар менән уратып эшләнгән. Ситтәге тәҙрәләре сандриклы, пилястрлы. Һәр тәҙрә дүртәр пилястр менән биҙәлгән. Йорттоң һул яҡ ишеге ярым колонналы пилястрҙар менән биҙәлгән. Йорттоң кәрнизе тешле һәм ул ослайып барып бөткән. Этаждар араһында ла кәрниз ҡуйылған. Йорт ишек алдына инә торған металл ҡапҡа өйҙөң һул яғында тора.
Йорт алдына 2010 йылда Акоп Халафяндың «Дуҫлыҡ тутыҡмай» («Клоун һәм компания») скульптур композицияһы ҡуйылған.
Дибаева Зилә Сиражитдин ҡыҙы
Дибаева Зилә Сиражетдин ҡыҙы (22 ноябрь 1960 йыл) — театр актёры, киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәре, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2020).
Биографияһы
Дибаева (ҡыҙ фамилияһы Шамиғолова) Зилә Сиражитдин ҡыҙы 1960 йылдың 22 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Иҫке Мөсәт ауылында тыуған. Тыуған ауылында башланғыс мәктәпте тамамлағандан һуң, 1972—1976 йылдарҙа Өфөләге Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатында уҡый. Артабан урта мәктәпте Иҫке Собханғол мәктәбендә тамамлай.
1982 йылда Өфө сәнғәт училищеһын, ә 1986 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының актерлыҡ бүлеген (Ҡасимова Фәртүнә Ҡасим ҡыҙы курсы) тамамлай. Уҡытыусылары Кусимова Суфия Ғилман ҡыҙы,Хоҙайбирҙина Тамара Шаһит ҡыҙы, Йомағолов Илшат Хәлил улы. 1986 йылдан Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы. Зилә Сиражитдин ҡыҙы унда бик күп сағыу сәхнә образдары тыуҙыра.
2000—2014 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының дәүләт унитар предприятеһы «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы нда иртәнге «Сәләм» мәғлүмәт-музыкаль программаһын алып барыусы булып эшләй.
«Ҡурай ТВ» телеканалына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. 2009 йылдан «Ҡурай» музыкаль каналының баш редакторы.
2010—2014 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының дәүләт унитар предприятеһы «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының дубляж бүлеге етәксеһе.
Уның етәкселеге аҫтында һәм уның туранан-тура ҡатнашлығы менән донъя нәфис һәм документаль кинематографияның иң яҡшы өлгөлөре башҡорт теленә күсерелә. «Доктор Зәки Вәлиди» документаль фильмының, «Эдера» итальян сериалының, «Кәрлә турғай — йырсы ҡош» төрөк сериалының, «Операция „Ы“ һәм Шуриктың башҡа мажаралары», «Сүллектең аҡ ҡояшы»,"Кавказ әсирәһе", «Иван Васильевич профессияһын үҙгәртә», «Супер киленсәк» һәм башҡа фильмдарҙың геройҙары башҡортса «һөйләшә» башлай.
Зилә Дибаеваның матур тембрлы көйлө тауышы көн һайын «Юлдаш» радиоһы нда һәм «Тамыр», «Ҡурай-ТВ» һәм БСТ телевизион каналдарының төрлө программаларында яңғырай һәм уның тауышы хаҡлы рәүештә «Башҡортостан Республикаһының дәүләт унитар предприятеһы „Башҡортостан“ дәүләт телерадиокомпанияһының иң яҡшы тауышы» тип атала.
Зилә Сиражитдин ҡыҙы туған башҡорт теле һәм мәҙәниәте үҫешенә ҙур өлөш индерә. Ул 2017 йылдан «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының республикала ғына түгел, унан ситтә лә ҙур билдәлелек яулаған «Йөрәк һүҙе» телепроекты мөхәррире. Был проекттың көнүҙәклеге һәм талап ителгәнлеге шул тиклем ҙур була, ул ысын мәғәнәһендә популярлыҡ яулай.
Хәҙер был телепроект яҙмалары башҡорт мәктәптәрендә методик материал булараҡ ҡулланыла.
2020 йылда Зилә Сиражетдин ҡыҙы Дибаеваға Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы исеме бирелә
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Дибаева Зилә Сиражетдин ҡыҙы, Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһының Ленин районы буйынса, 185-се территориаль һайлау комиссияһының хәл иткес тауышҡа эйә ағзаһы сифатында, ун йыл дауамында һайлау кампанияларында алмашсыһыҙ кадр булып тора.
Йәштәр хоккей лигаһы беренселеге
Беренселектең һуңғы миҙгелендә 23 команда ҡатнаша, уларҙың 15 — ЮХЛ клубтарының йәштәр составы, 8 — үҙ аллы командалар. Беренселектә Рәсәйҙән 21, ә Ҡаҙағстан менән Белоруссиянан берешәр команда ҡатнаша. Командалар төп приз — Региондар Кубогы өсөн көрәшәләр. Был трофейҙы «Октан», «Юниор», «Беркуты Кубани», «Россошь» һәм «Горняк» хоккей клубтары берешәр тапҡыр еңәләр. Һуңғыһы ғәмәлдәге еңеүсе була.
Тарихы
Тәүге миҙгел 2011 йылдың 20 сентябрендә Нефтекамала «Батыр» һәм «Ирбис» командалары араһында уйын менән башлана. . Шул уйын хужалар файҙаһына 1:0 иҫәбе менән буллиттар серияһында тамамлана, хәл иткес шайбаны Рафаэл Мөхәмәтйәнов индерә.
2012 йылдың 27 апрелендә Лигаға 6 рәсәй клубы алына: «Дмитров» (Дмитров), «Юниор» (Курған), «Молния» (Рязань), «Россошь» (Россошь), «Белгород» (Белгород), «Юниор-Спутник» (Нижний Тагил) . 2012 йылдың июнь айында Молдавиянан «Платина» , Яр Саллы ҡалаһынан «Челны» һәм Омскиҙан «Ястребы» командалары лигаға керә. Миҙгел алдынан Ростов-на-Дону ҡалаһынан йәштәр хоккей клубы инеүе мөмкин ине, әммә улай булманы. 2012 йылдың 2 июнендә «Лиепаяс Металургс» тигән Латвия командаһы инергә теләүен белдерҙе. 2012 йылдың 13 июнендә «Ижсталь» үҙенең йәштәр командаһының бөтөрөлөүө тураһында белдерҙе. 2012 йылдың 20 июлендә «Саров» үҙенең «Ракета» исемле йәштәр командаһы барлыҡҡа килеүен хәбәр итте. 2012 йылда лига эсенә рәсми рәүештә 7 клуб алына: «Лиепаяс Металургс» (Лиепая, Латвия), «Металлург» (Серов), «Спутник» (Әлмәт), «Платина» (Тирасполь, Молдавия), «Тверичи» (Тверь), «Челны» (Яр Саллы) һәм «Патриот» (Будапешт, Венгрия). Әммә 2012 йылдың 1 авгусында «Патриот» ЙХЛ чемпионатына күсерелә. Шулай уҡ беренселек составына «Олимпия» (Кирово-Чепецк), «Ладья» (Тольятти) һәм «Мечел» (Силәбе) командалары инә. Беренселек составынан «Кристалл Бдк», «Стальные Львы», «Казахмыс» һәм «Октан» хоккей клубтары сыға.
2013 йылдың 19 июнендә Беренселек эсенә «Беркуты Кубани» (Краснодар), «Горняк» (Учалы) һәм «Эльта» (Липецк) командалары алына. 15 июлдә лигаға Ярославлдән «Локо-Юниор» алына. Шулай уҡ ҡатнашыусылар составына «Ижевская Сталь» командаһы ҡайта. Киреһенсә, беренселәктән төрлө сәбәптәр арҡаһында «Юниор», «Металлург» Лп, «Олимпия», «Ладья», «Клин», «Юниорс», «Челны» һәм «Металлург» хоккей клубтары сыға.
2014/2015 йылдар миҙгеле алдынан беренселектә ҡатнашарға «Клин», «Драгуны», «Кристалл» Эл, «Динамо-Раубичи», «Елец», «Брянск» , «СКА-Варяги», «Жальгирис» , «Молот» һәм «Комета» хоккей клубтары инә. Ә «Призма», «Балтика», «Ирбис», «Беркуты Кубани», «Одинцово» һәм «Ястребы» командалары ҡатаншыуҙан баш тарталар.
2015/2016 йылдар миҙгеле алдынан беренселек составынан «Дмитров», «Жальгирис», «Ракета», «Молния», «Елец», «Динамо-Раубичи», «Кристалл» Эл, «Клин Спортивный», «Платина-Кишинев», «Юниор-Спутник», «Алтайские Беркуты», «Молот», «Ангарский Ермак» һәм «Кристалл-Юниор» командалары сыға. Ә ЙХЛ беренселеге составына «Алтай», «Челны», «Юниор», «СКА-Карелия», «Липецк» һәм «Юность» командалары рәсми рәүештә ҡабул ителә.
Миҙгел форматы
23 команда ике конференцияға (Көнсығыш һәм Көнбайыш) бүленә. Көнсығышта — 11, көнбайышта 12 команда. Даими миҙгелдә һәр бер команда үҙ конференция эсендәге һәр бер команда менән дүртешәр тапҡыр осраша (ике — өйҙә, ике — ҡунаҡта). Ә икенсе конференция командалары менән осрашмай. Тимәк, 2015/2016 йылдар миҙгелендә Көнсығыш конференцияһы командалары 40 уйын үткәрһә, Көнбайыш конференцияһы — 44 уйын.
Һәр конференциянан даими миҙгел һөҙөмтәләре буйынса иң көслө һигеҙешәр команда плей-офф ярыштарында ҡатнаша. 16 дәғүәсе төп приз — Региондар кубогы өсөн көрәшә. Парҙар ошолай билдәләнә: иң көслө командаға ҡаршы иң көсһөҙө. Мәҫьәлән: 1—8, 2—7, 3—6 һәм 4—5. 1/8 һәм 1/4 финалдары конференциялар эсендә үтә. Ярымфиналда командалар киҫешә, йәки көнсығыштың тәүге командаһы көнбайыштың икенсе командаһына ҡаршы һәм киреһенсә. Ошо ике парҙың еңеүселәре финалға сыға. Ә еңелгәндәр үҙ-ара ике уйында бронза миҙалы өсөн көрәшә.
Индивидуаль бүләктәр
Йыл һайын Лига тамамланған чемпионаттың иң яҡшы ҡатнашыусыларын билдәләй. ЙХЛ бүләктәре беҙҙең хоккейҙың легендалары исемен йөрөтә.
Быуындар кубогы
Быуындар кубогында ЙХЛ беренселегенең иң көслө уйынсылары ҡатнаша. Был Континенталь хоккей лигаһының бөтә йондоҙҙар уйынына һәм ЙХЛ чемпионатының Вызов кубогына оҡшаш.
2012 — 23 февраль 2012, Пенза, Дизель-Арена, Көнбайыш — Көнсығыш 3:2
2013 — 17 апрель 2013, Кирово-Чепецк, Көнбайыш — Көнсығыш 6:3
2014 — 18 ғинуар 2014, Учалы, Көнбайыш — Көнсығыш 1:4
2015 — 17 ғинуар 2015, Әлмәт, Көнсығыш — Көнбайыш 3:4
2016 — 30 ғинуар 2016, Яр Саллы, Көнсығыш — Көнбайыш 4:0.
Киләсәк кубогы
Был кубок өсөн уйында ЙХЛ чемпионатында һәм беренселегендә сығыш яһаған һәм 18 йәштән оло булмаған хоккейсылар осраша. Бындай уйын бер тапҡыр ғына 2012 йылда үткәрелә. Шул осрашыу Силәбе ҡалаһында үтә һәм Көнбайыш командаһы Көнсығышты 3:1 иҫәбе менән еңә.
ЙХЛ суперкубогы
Был суперкубок өсөн уйын тәүгегә 2015/2016 йылдар миҙгеле тамамланғас 2016 йылдың 30 апрелендә үтә. Был уйында ЙХЛ чемпионаты һәм беренселеге чемпиондары осрашасаҡ. Уйын беренселек чемпионы майҙансығында уҙасаҡ.
Киров һәйкәле (Дондағы Ростов)
Сергей Миронович Киров 8әйкәле һәйкәленең скульпторы З. М. Виленский, архитекторы Баринов Виктор Васильевич, Дондағы Ростовта Пушкин урамы һәм Киров проспекты киҫешкән урында скверҙа урынлашҡан. Һәйкәл 1939 йылда асылған ине, башта Покровский (Киров) скверында ҡуйыла. С. М. Киров һәйкәле мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.
Тарихы
Сергей Миронович Киров Ростовта 1918 йылдың яҙында була. Ул ваҡытта ул Дон республикаһы ның I съезында ҡатнаша.
Киров һәйкәле 1939 йылдың 30 апрелендә күп кеше ҡатнашҡан митингта асыла. Һәйкәл Киров исемен алған скверҙа ҡуйылған. Элегерәк был скверҙа 1930 йылда емертелгән Покровская сиркәүе торған. Аҡһаҡалдарҙың һөйләүе буйынса, һәйкәлде төҙөгәндә сиркәүҙән ҡалған мәрмәр плиталар ҡулланыла.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ростов халҡы һәйкәлде ергә күмеп, емерелеүҙән һаҡлап ҡала. 1945 йылда уҡ һәйкәл яүынан урынына ҡуйыла.
Киров һәйкәле элек федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты булған, ә 1997 йылдан ул төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты булып ҡалды.
2003 йылда «Бөйөк Дон Ғәскәре» казак йәмғиәте Киров скверында Покровская сиркәүен тергеҙергә, ә Киров һәйкәлен башҡа урынға күсерергә тәҡдим итте. Ростов һәм Новочеркасск архиепископы Пантелеймон был тәҡдимде хупланы. Һәйкәл постаментындағы «Чорт» тигән һүҙҙең булыуы ла дин тотоусыларҙың йәнен көйҙөрҙө. Коммунистар һәм ВООПИК (Бөтә Рәсәй тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыларын һаҡлау йәмғиәтенең) Ростов бүлеге вәкилдәре монументты күсереүгә ҡаршы сығыш яһай. Йәмәғәт ойошмаһы тыңлауҙары ойошторола, һәм һуңғы сиктә һәйкәлде Киров проспекты һәм Пушкинская урамдары киҫешкән мөйөштәге скверға ҡуйырға ҡарар ителә.
Аратов Самат Шөғәйеп улы
Аратов Самат Шөғәйеп улы (24 ноябрь 1936 йыл) — уҡытыусы, урындағы совет органдары хеҙмәткәре. Рәсәй Федерацияһының профессиональ-техник белем биреү отличнигы (1993).
Биографияһы
Самат Шөғәйеп улы Аратов 1936 йылдың 24 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Исламбай ауылында тыуған.
1—2-се кластарҙы үҙ ауылы мәктәбендә уҡый. Атаһы Белорет металлургия комбинатында хеҙмәт армияһында булғанда, Белорет ҡалаһында уҡыуын дауам итә. 1950 йылда кире Исламбайға күсеп ҡайтҡас, 5-се класты Берәтәк 7 йыллыҡ мәктәбендә, 7-сене Аҫҡар мәктәбендә, ә 8—10-сы кластарҙы Иҫке Собханғол мәктәбендә уҡый.
Иҫке Собханғол урта мәктәбен тамамлағас, Фрунзе исемендәге колхозда хеҙмәт юлын башлай. 1959 йылда Аҫҡар ауыл советы секретары итеп тәғәйенләнә. 1961 йылдан Исламбай башланғыс мәктәбенә уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта мәктәп мөдире. 1963 йылда Башҡорт дәүләт университетының биология факультетына уҡырға инә. Университетты 1968 йылда тамамлай, 1968—1975 йылдарҙа Аҫҡар мәктәбендә уҡыта.
1975 йылдан район советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары, 1979—1984 йылдарҙа район советы башҡарма комитеты рәйесе.
1984—1997 йылдарҙа Бөрйәндәге 132-се һөнәрселек училищеһы директоры.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Самат Шөғәйеп улы 1969 йылда Бөрйән ҡурайсылары (етәксеһе Мөхәмәт Ҡәҙерғолов) менән Башҡортостандың 50 йыллыҡ юбилейы айҡанлы Мәскәү һәм Ленинград ҡалаларында сығыш яһай.
2006—2009 йылдарҙа райондың ветерандар советын етәкләй.
Төлкөсура Алдағолов
Ихтилалдарҙа ҡатнашыуы
Төлкөсура Алдағолов Өфө провинцияһы башҡорттары исеменән императрица Анна Иоанновнаға барлыҡ 4 даруғаның 22 волосынан 38 вәкиле төҙөгән һәм ҡул ҡуйған челобитныйҙы имзалауҙа ҡатнашҡан. Был башланғыс 1735—1740 йылдарҙағы Башҡорт ихтилалдарының башланғыс осоронда Төлкөсура Алдағолов Йосоп Арыҡов менән берлектә үҙенең баш күтәреүселәр отряды менән Үрге Яйыҡ пристане янындағы Манғыш ауылы эргәһендә 1735 йылдың авгусында прапорщик Гладышевтың ылауына һөжүмдә ҡатнаша. 1736 йылдың февраль айында Өфө эргә-тирәһендә эш итә.
1736 йылдың 14 февралендә Себер даруғаһының Ҡобау ауылы янында 450 дворян, казак һәм һалдаттарҙан торған Ырымбур экспедицияһы отрядын еңеүҙә уңышҡа иреште.
1736 йылдың яҙында Мәндәр Ҡарабаев менән Себер даруғаһы территорияһында ихтилалда ҡатнашыусылар менән етәкселек итте.
1736 йылдың июнь башында Мөслим Хоҙайбирҙин һәм Яҡуп Сынмырҙин командованиеһы аҫтындағы хөкүмәткә «тоғро» отрядтарын, шул уҡ йылдың июнь уртаһында Себер даруғаһының Ҡыҙыл Яр (хәҙерге Красноуфимск ҡалаһы) нығытмаһынан алыҫ түгел — полковник П. Мартаков етәкселегендәге команданы ҡыйратты.
1737 йылдың яҙында ихтилалсыларҙың башҡа етәкселәре — Мәндәр Ҡарабаев һәм Бәпәнәй Төрөпбирҙин менән берлектә Ҡоҙаш Рахманғолов һәм Таймаҫ Шәһимов отрядтарына ҡаршы һуғыша.
Июнь аҙағында — август башында баш күтәреүселәр отрядтары Алдағолов, Бәпәнәй Төрөпбирҙин, Мәндәр Ҡарабаев, Юлдаш Һөйәрембәтов һәм башҡалар етәкселегендә Бөрө, Көңгөр, Уҫы ҡалаларынан, Ҡатай острогынан, Красноуфимск нығытмаһынан һәм Иҫәт һәм Өфө провинцияларының башҡа тораҡ пунктарынан алыҫ түгел ерҙә алыш алып баралар.
1738 йылдың июль башында Төлкөсура үҙенең отряды менән полковник И. С. Арсеньев етәкселегендәге хөкүмәт командаһы өҫтөнән еңеү яулай, шулай уҡ Майор Люткин отряды менән алыштар алып бара.
Август уртаһында Төлкөсура Алдағолов Табын нығытмаһына Башҡорт комиссияһы начальнигы — генерал Л. Я. Соймоновҡа ғәйебен танып килә һәм иреккә ебәрелә.
1739 йылдың яҙында башҡорттар халыҡ һанын алыуға ҡаршы сыға. 1739 йылдың август айында Төлкөсура Себер даруғаһы Тырнаҡлы улусы территорияһында капитан Стрижевский етәкселегендәге команданы ҡыйратыу планын төҙөй, әммә хаинлыҡ арҡаһында команданы ҡыйратыу килеп сыҡмай, ә Төлкөсура үҙе бер нисә яугиры менән батша администрацияһына «тоғро» булған башҡорттар тарафынан ҡамауға эләгә һәм алыш барышында әсиргә эләгеп, Л. Я. Соймоновҡа Минзәләгә алып барыла.
1739 йылдың сентябрь айында язалап үлтерелә.
Чернушка районы
Черну́шка райо́ны — Пермь крайы составындағы территориаль һәм муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Чернушка ҡалаһы, 1930 йылға тиклем — Рябки ауылы.
География
Чернушка районы Беүә убалы тигеҙлегенең көнсығыш өлөшөндә, убалы-тигеҙлекле Урал алдында, Тылва ҡалҡыулығы битләүҙәрендә, киң япраҡлы-ылыҫлы урман зонаһында Пермь крайының көньяғында урынлашҡан. Район Пермь крайының Көйәҙе, Барҙы, Уй һәм Октябрьский райондары, Башҡортостандың Асҡын һәм Тәтешле райондары менән сиктәш.
Майҙаны — 1676 км², был Пермь крайы территорияһының яҡынса 1 % тәшкил итә. Район төньяҡтан көньяҡҡа — 54 км, ә көнбайыштан көнсығышҡа ҡарай — яҡынса 56 км һуҙылған.
Тарих
Чернушка районы территорияһы борон замандарҙан башҡорттарҙың аҫаба ерҙәре булып торған. Был ерҙәрҙе танып ҡәбиләһенең ҡаҙансы һәм ҡайпан ырыуҙары биләгән. XVIII быуат аҙағынан бында урыҫтар һәм башҡа халыҡ вәкилдәре күпләп күсеп килә башлайҙар.
Халҡы
Ҡала шарттарында (Чернушка ҡ.) район халҡының 0 % йәшәй.
Районда урыҫтар — 77,4 %, татарҙар — 7,6 %, башҡорттар — 6,6 %, удмурттар — 4,3 %, тағы ла сыуаштар, мариҙар һәм башҡа милләт вәкидәре йәшәй.
Иҡтисад
Чернушка районы индустриаль-аграр райондарына ҡарай. Уның иҡтисадының төп өлөшөн артабанғы тармаҡтар тәшкил итә (етештереүҙең дөйөм күләмендәге өлөшө):
Райондың сәнәғәт етештереүендә нефть сығарыу 93,2 % тәшкил итә, йылына яҡынса 600 мең тонна нефть сығарыла.
Чернушка районы крайҙа иген сәсеү майҙандары һәм иген йыйыу буйынса 3 урынды һәм һөт йыйыу буйынса 5 урынды биләй. 2010 йылға ҡарата районда 7010 баш һыйыр малы, 784 баш дуңғыҙ малы иҫәпләнгән. Хәҙерге ваҡытта Чернушка районында ауыл хужалығында эшләүсе 20 предприятие, 6055 шәхси ярҙамсы хужалыҡ, 12 крәҫтиән-фермер хужалығы теркәлгән.
Киң мәғлүмәт саралары
Район гәзиттәре: «Маяк Приуралья» (1930 йылдан); «Уральская версия»; «Чернушка Плюс». 2008 йылдан Чернушка ҡалаһында квартал һайын башҡорт һәм урыҫ телдәрендә «Пермь башҡорттары» сыға.
Районда «Радио Чернушки» радиостанцияһы һәм «ВеЧер» телеканалы (1995 йылдан) эшләй.
Ирекле сауҙа (фритредерлыҡ)
Фритредерлыҡ (free trade — ирекле сауҙа), манчестерлыҡ (Манчестер мәктәбе атамаһынан) — иҡтисад теорияһында, сәйәсәттә һәм хужалыҡ итеүҙә сауҙа иркен һәм шәхси эшҡыуарлыҡҡа дәүләттең ҡыҫылмауын алға һөрөүсе йүнәлеш.
Ғәҙәттә сауҙа ирке юғары экспорт һәм импорт пошлиналарының, сауҙаға монетар булмаған сикләүҙәрҙең, мәҫәлән, теге йәки был тауарҙы импортлауға квоталарҙың һәм урындағы етештереүселәргә субсидиялар булмауын күҙҙә тота. Либераль партиялар һәм ағымдар ирекле сауҙаны яҡлай, ә һул партияларҙың һәм хәрәкәттәрҙең күпселеге, кеше хоҡуҡтарын һәм тирә-яҡ мөхитте яҡлаусылар, шулай уҡ профсоюздар уға ҡаршы сыға.
Европала XVI быуатта барлыҡҡа килгән меркантилизм иртә сауҙа теорияларының береһе була. XVIII быуатта ирекле сауҙаның теоретик нигеҙен хасил иткән тәғлимәттең авторы Адам Смит тарафынан протекционизм ҡаты тәнҡитләнә. XIX быуатта Смиттың ҡараштары Давид Рикардо хеҙмәттәрендә үҫтерелә. Иҡтисади либерализм концепцияһын Манчестер мәктәбе бөгөнгө шарттарға яраҡлаштыра.
Оппозиция
Ирекле сауҙаның социаль эҙемтәләре тураһында ғалимдар, хөкүмәттәр һәм башҡа ҡыҙыҡһынған төркөмдәр баш вата.
Ирекле сауҙа битлек кейгән колониализм һәм империализм тип ҡарала. Әхләҡи категория түбәндәге проблемаларҙы эсенә ала: табыштарҙың тиң түгеллеге, тирә-яҡ мөхиттең боҙолоуы, балаларҙы эшләтеү, ауыр эш шарттары, йән аҫрау өсөн көрәш, ялланма ҡоллоҡ, фәҡир илдәрҙә ярлылыҡ көсәйеү, милли оборонаға зыян килеү, мәҙәни үҙгәрештәргә дусар булыу. Рациональ һайлау теорияһына ярашлы, кешеләр йыш ҡына тик үҙҙәренең сығымдарын ғына һанай, ә башҡаларға төшә торған сығымдарҙы иҫәпкә лә алмай.
Петруцци йорто (Таганрог)
Петруцци йорто— Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһында Тургенев тыҡрығы 35- се һанлы төбәк әһәмиәтендәге иҫтәлекле йорт.
Тарих
Тургенев тыҡрығы, 35-се һанлы йорт 1870 йылда төҙөлгән .1880-се йылдарҙың аҙағына тиклем ул төрөк подданныйы Дмитрий Караузи милкендә торған. Унан һуң милек эйәһе алышҡан — йорт штабс-капитан ҡатыны Антонина Яблонская ҡулына күскән. Булған мәғлүмәттәр буйынса, 1907 йылда йортта Таганрог приказчиктарының һөнәри Йәмғиәте урынлаша. Элекке хужаһы Антонина Яблонская, билдәһеҙ сәбәптәр арҡаһында мөлкәтен һата, тик йортта ҡалған ғүмере буйынса йәшәй. Уның дворнигы хужабикәһен ҡарай һәм уға ярҙам итә. 1910 йылда Деспина Панагиотовна Петруцци йортто һатып ала. Уның ире Анастасий Константинович Петруцци алыҫ диңгеҙҙәргә йөҙөү штурманы булған. Уларҙың ғаиләһендә өс бала була: Василий, Мария һәм Евгений.
1912 йылда башта был йортта Т. Д. Приздың аяҡ кейемдәре оҫтаханаһы була. Ә 1941 йылда бында 20-се һанлы балалар баҡсаһы эшләй башлай. Уның был йортта күпме ваҡыт торғаны билдәһеҙ, шулай ҙа булған мәғлүмәттәр буйынса, 1946 йылда әле ул эшләгән. Йорттоң беренсе ҡатындағы ярым подвалында йоҡо бүлмәләре, ә өҫкө ҡатта дәрес үткәреү өсөн бүлмәләр була. Булған мәғлүмәттәргә ҡарағанда, 2009 йылдың 1 ғинуарынан был йорт Ростов өлкә Хакимиәте тарафынан төбәк әһәмиәтендәге һәйкәл булып иҫәптә тотола.
Шайтан-Көҙәй улусы
Шайтан-Көҙәй улусы элек үҙәге Үрге Ҡыйғы ауылында булған Үрге Ҡыйғы районына (1933 йылдың 20 сентябренән — Ҡыйғы) ингән, (ВЦИК-тың 1930 йылдың 20 авгусындағы ҡарары буйынса, БАССР-ҙың быға тиклем йәшәп килгән 8 кантонға бүленеше бөтөрөлә һәм улар нигеҙендә 48 район барлыҡҡа килә).
Шайтан-Көҙәй улусы түбәндәге ауылдарҙы берләштергән: Иҙрис (Идрисово), Юныс (Юнусово), Әлкә (Алькино). Элек улус составына Юлай ырыуы ауылдары - Шағынай (Юлаево), Тәкәй (Салауат Юлаевтың тыуған ауылы) ингән була.
Дәүләтов Әбдрәүеф Ғәни улы
Дәүләтов Әбдрәүеф (Ғәбдрәүеф) Ғәни улы (27 март 1916 йыл — 27 октябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир-кавалерист, 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкы пулемёт взводы командиры, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1944).
Биографияһы
Әбдрәүеф (Ғәбдрәүеф) Ғәни улы Дәүләтов 1916 йылдың 27 мартында Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе Хәлил ауылында эшсе ғаиләһендә тыуған. Милләте — башҡорт. Ете класс тамамлай. 1937—1938 йылдарҙа — янғындан һаҡлау начальнигы, һуңынан — шахтер булып эшләй.
1938—1940 йылдарҙа — Ҡыҙыл Армияла.
1943 йылдан Үҙәк һәм Белоруссия фронттарында хеҙмəт итə.
РККА-ның поляк походында ҡатнаша. Демобилизациянан һуң всеобуч инструкторы булып эшләй, артабан — Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы хәрби комиссариаты инструкторы. 1942 йылдың октябрендә РККА-ға ҡабаттан саҡыртыла. Өфөлә «Выстрел» курсы филиалын тамамлай. 1943 йылдың мартынан — Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. 1943 йылдың сентябренән гвардия лейтенанты Дәүләтов — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының пулемёт взводы командиры (Үҙәк фронты, 61-се армия. 7-се гвардия кавалерия корпусы). Днепр өсөн алыштарҙа айырыуса ҡаһарманлыҡ күрһәтә.
Батырлығы
1943 йылдың 26 сентябренән 27 сентябренә ҡараған төндә Нивки ауылы тирәһендә (Белоруссия, Гомель өлкәһе, бБагин районы) беренселәрҙән булып Днепр аша сыға. Ҡаршы ярға сыҡҡан саҡта пулемёт расчеты сафтан сыға һәм Дәүләтов яңғыҙ ҡалып, дошман һалдаттарына ут аса һәм уларҙы траншеяла йәшенергә мәжбүр итә. Яугирҙар менән артабанғы кәмә килеп еткәс, улар менән бергә дошман траншеяһына бәреп инә һәм шәхсән үҙе 6 немец һалдатын юҡ итә, ә берәүһен әсирлеккә ала.
1943 йылдың 27 октябрендә алышта батырҙарса һәләк була. Асаревичи ауылында (Белоруссия, Гомель өлкәһе) Туғандар ҡәберлегендә ерләнә.
Конкуренция (иҡтисад)
Конкуренция (лат.  concurrentia , лат.  concurro  — бәрелешәм) — иҡтисади субъекттар араһында етештереү факторҙарын мөмкин тиклем һөҙөмтәлерәк файҙаланыу өсөн көрәш.
Дәүләтов Әбдрәүеф Ғәни улы
Батырлығы
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарындағы указына ярашлы, немец баҫҡынсылары менән көрәштә фронт командованиеһының хәрби заданиеларын өлгөлө башҡарғаны һәм уны үтәгәндә күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия лейтенанты Дәүләтов Әбдрәүеф Ғәни улына «Советтар Союзы Геройы» исеме. менән бергә Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы бирелгән (үлгәндән һуң).
Конкуренция (иҡтисад)
Иҡтисадта хужалыҡ итеүсе субъекттар конкуренцияһы тураһында һүҙ барғанда, баҙар шарттарының баҙарҙа ҡатнашыусылар тәртибенә бәйлелеге күҙҙә тотола. «Конкуренцияны яҡлау тураһында» № 135-ФЗ 26.07.2006 Рәсәй Федерацияһы Законына ярашлы, конкуренция — ул хужалыҡ итеүсе субъекттарҙың бер-береһе менән ярышыуы, конкуренция ваҡытында уларҙың тауар баҙарында тауарҙар әйләнешенә бер яҡлы йоғонто яһау мөмкинлеге бөтә йә сикләнә.
Иҡтисади күҙлектән, конкуренция 3 төп йүнәлештә ҡарала:
Камил конкуренция
Камил конкуренция булғанда баҙар күп һанлы һатыусыларҙан һәм һатып алыусыларҙан тора, улар араһында етештереүселәр күп, етештереүселәрҙең һәр береһе баҙарҙа ҙур булмаған урынды биләй һәм тауар һатыу-һатып алыу шарттарын үҙгәртә алмай. Хаҡтар, уларҙың хәрәкәте, башҡа төбәктәрҙәге һәм ҡалаларҙағы һатыусылар һәм һатып алыусылар тураһындағы мәғлүмәттәр һәр кемгә билдәле. Етештереүсе баҙарға үҙ ихтыярын, тауарға үҙ хаҡын көсләп таға алмай, хаҡтарҙы һорау һәм тәҡдим хасил итә.
Камил конкуренция бер тармаҡта ла тулы сифатта осрамай. Моделгә яҡынайыу ғына ихтимал.
Идеаль баҙар (идеаль конкуренция баҙары) билдәләре: Камил конкуренцияның идеаль моделен барлыҡҡа килтереү барышы бик ҡатмарлы. Был төргә иң яҡын торған тармаҡ — ауыл хужалығы.
Камил булмаған конкуренция
Камил булмаған конкуренция ваҡытында айырым етештереүселәр үҙ тауарҙарына хаҡтарҙы контролдә тотоу мөмкинлегенә эйә. Уның төрҙәре — монополистик конкуренция, <span style="background-color: rgb(254, 252, 224);">олигополия һәм монополия.
Камил булмаған конкуренция билдәләре: Камил булмаған конкуренция килтергән юғалтыуҙар:
Монополия
Монополия — кемдең дә булһа берәй нимәгә яңғыҙының хоҡуғы. Иҡтисадта — етештереүгә, һатып алыуға, һатыуға бер кеше, бер төркөм йәки дәүләт кенә эйә булған хоҡуҡ. Капиталдың һәм производствоның күпләп үҙәкләшеүе нигеҙендә барлыҡҡа килә. Маҡсаты — үтә юғары табыш алыу. Бик юғары йәки бик түбән хаҡтар монополияһын урынлаштырыу юлы менән яһала. Баҙар иҡтисадында конкуренцияны баҫа, хаҡтар үҫешенә һәм диспропорцияһына килтерә.
Монополия моделе: Тәбиғи монополия менән бутарға ярамай, йәғни демонополизациялау маҡсатҡа ярашлы булмаған йә мөмкин булмаған тармаҡтар бар: коммуналь хужалыҡ, метрополитен, энергетика, һыу тәьминәте һ.б.
Олигополия
Олигополия ваҡытында тармаҡта бер нисә фирма хужалыҡ итә. Йәғни монополия шарттарынан айырмалы, етештереүселәр күберәк, ләкин камил конкуренцияла булырға тейешленән әҙерәк.
Монополияға ҡаршы сәйәсәт
Донъяның бөтә алдынғы илдәрендә лә монополияға ҡаршы ҡануниәт бар. Ул монополияларҙың һәм уларҙың берләшмәләренең эшмәкәрлеген сикләй.
Рәсәйҙә монополияға ҡаршы көйләү системаһы башланғыс стадияла тора һәм тамырҙан яҡшыртыуға мохтаж. Рәсәйҙә монополияға ҡаршы көйләү органы — Рәсәй Федерацияһы Монополияға ҡаршы федераль хеҙмәте. Монополияға ҡаршы федераль хеҙмәттең хаҡтарҙы көйләү мөмкинлектәре бәхәсле. Хаҡтар монополист эшмәкәрлеге йәки картель килешеүе һөҙөмтәһендә артҡанда ғына, был хеҙмәт сауҙа өҫтәмәһен кәметеүҙе талап итә ала.
Рәсәй Федерацияһы Монополияға ҡаршы сәйәсәт
сауҙа өлкәһе, тейешле закондар булмауынан файҙаланып, хаҡтарҙы бер ниндәй сикләүһеҙ арттырыуға юл ҡуя. Һөҙөмтәлә халыҡтың һатып алыу һәләте кәмей: былтыр ил граждандары 2015 йыл менән сағыштырғанда аҙыҡ-түлекте, тауар күләмендә иҫәпләгәндә, 13 процентҡа, сәнәғәт тауарҙарын 16 процентҡа кәмерәк алған.
Миңлеғолова Нурсилә Харис ҡыҙы
Миңлеғолова Нурсилә Харис ҡыҙы (22 март 1965 йыл) — спортсы. Ҡышҡы полиатлон буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1999).
Биографияһы
Нурсилә Харис ҡыҙы Миңлеғолова1965 йылдың 22 мартында Башҡорт АССР-ының Өфө районы Волков ауылында тыуа.
1999 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай.
1993 - 2003 йылдарҙа ҡышҡы полиатлон буйынса Рәсәй йыйылма командаһына инә. 1984 йылдан алып Башҡортостандың Өфө районы  Алексеевка ауылында физкультура уҡытыусыһы булып эшләй.
Һәләк булған яугирҙарға мемориал (Кагальник)
Һәләк булған яугирҙарға мемориал —Ростов өлкәһенең Кагальник станицаһында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар иҫтәлегенә ҡуйылған һәйкәл.
Тарихы
Тәүҙән үк Кальник станицаһның үҙәк өлөшөндә, Буденновск тыҡырығы яғында Бөйөк Ватан һуғышында һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусыларға биш монумент була. 1984 йылдың апрелендә, КПСС район комитеты ҡушыуы буйынса Кагальник район халыҡ депутаттары Советының башҡарма комитеты Граждандар һуғышы һәм 1943 йылда Кальник станицаһын азат итеү барышында баштарын һалған яугирҙәрҙең ҡалдыҡтарын мемориаль комплекстың туғандар ҡәберлегенә күсерергә ҡарар итә.
Һәйкәл асылғансы ҙур күләмле эш башҡарыла. Эҙәрмәндәр төркөмдәре һәйкәлдәр булған барлыҡ ауылдарҙы йөрөп сыға, уларҙың тарихын өйрәнә. Хәрби комиссариаттарҙа һәм архивтарҙа Кагальник районынан һуғышта ҡатнашыусылар тураһында мәғлүмәт эҙләй. Эҙәрмәнлек эштәре һөҙөмтәһе буйынса «Хәтер китабы» төҙөлә, унда әлегәсә Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған райондаштар тураһында мәғлүмәт өҫтәлә.
Ростов өлкә һынлы сәнғәт фонды скульпторҙарҙы С. М. Муха һәм А. А. Дементьев, архитектор И. А. Жуковтың һәйкәлде ике йыл эшләй. 1986 йылда, Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 41 йыллығына яугирҙарҙың ҡалдыҡтары туғандар ҡәберлегенән күсерелә һәм ошо һәйкәл асыла. Уны асыу хоҡуғы һуғыш һәм хеҙмәт ветераны, район ветерандар советы етәксеһе Я. Г. Живцовҡа бирелә. Матәм көйө аҫтында урналар ҡәберҙәргә төшөрөлә, ҡоралдарҙан залп бирелә һәм СССР гимны яңғырай. Киров станицаһы мемориалынан алып килегнә Мәңгелек уттан ут тоҡандырыу хоҡуғы Совет Тыныслыҡ фондының район бүлексәһе етәксеһе Ф. В. Башлаевҡа бирелә.
Һүрәтләнеше
Мемориалдың бейеклеге 6,5 метр. Унда Совет Армияһының билдәһе — йондоҙ төшөрөлгән, байраҡтар, иретелгән ҡорал — һуғыштың еңеү менән тамамланыу билдәһе һәм мәңгелек ут урынлашҡан. Һәйкәлде ьиҙәү өсөн бетон, алһыу туф, мәрмәр, еҙ ҡулланыла. Тирә-яҡта һәләк булған яугирҙарҙың исемдәре яҙылған мемориаль таҡтаташтар ҡуйылған. Һәйкәлде ысыуға урындағы халыҡ та аҡсалата ярҙам күрһәтеп, үҙ өлөшөн индерә.
Постаментта өс мәрмәр табличка тора; уларҙа 1942 йылдың июлендә — 1943 йылдың февралендә Кагальник станицаһын азат итеүҙә һәләк булған 140-тан ашыу яугирҙың исеме яҙылған.
Мемориалды сквер, сәскәлектәр уратҡан. Урындағы мәктәп уҡыусылары уны тәртиптә тоторға ярҙам итә. Мемориаль комплекс Кагальник районының сәйәси һәм мәҙәни тормошонда мөһим объект булып тора. Уның эргәһенә ветерандар һәм һуғышта ҡатнашыусылар, шулай уҡ башҡа халыҡ йыйыла.
Ҡудашев Рөстәм Радик улы
Ҡудашев Рөстәм Радик улы (13 февраль 1954 йыл) — Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы аккомпаниатор-концертмейстеры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1999).
Биографияһы
Рөстәм Радик улы Ҡудашев 1954 йылдың 13 февралендә Өфө ҡалаһында тыуған.
1985 йылда Өфө сәнғәт училищеһын (Л. Н. Бажанова класы), 1990 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын (Р. М. Бикмәхәмәтова класы) тамамлаған.
1972 йылдан алып «Юбилейный» мәҙәниәт һарайының музыка етәксеһе, 1973 йылдан — Башҡорт дәүләт филармонияһында аккомпаниатор-концертмейстер булып эшләй. Репертуарында башҡорт һәм татар композиторҙары әҫәрҙәре, төрлө халыҡ кәйҙәре. «Аҡ болан», «Ҡыпсаҡ ҡыҙы», «Мөхәббәт», «Сибай», «Сәскәләр» инструменталь пьесалары, шулай уҡ башҡорт халыҡ йырҙары эшкәртмәләре һәм башҡалар авторы.
Фәриҙә Ҡудашева, Илһам Шакиров, Флүрә Килдейәрова, Мәғәфүр Хисмәтуллин, Нәзифә Ҡадырова, Иҙрис Ғәзиев, Вәхит Хызыров кеүек артистарға ҡушылып уйнай.
Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында Рөстәм Ҡудашев әҫәрҙәрен фортепианола яңғыҙ башҡара һәм синтезаторҙа йырсыларға һәм балет артистарына ҡушылып уйнай.
Ҡарағалпаҡ АССР-ында БАССР әҙәбиәте һәм сәнғәте көндәрендә (1976), Сыуаш АССР-ында БАССР мәҙәниәте көндәрендә (1981), Мәскәүҙә Башҡортостан Республикаһы көндәрендә (1997) ҡатнаша. СССР буйлап, Италия, Германияла гастролдәрҙә була.
Кавказ (станция)
Кавказ — Төньяҡ Кавказ тимер юлының порт эргәһе тимер юл станцияһы, ул Краснодар крайының Чушка морононда «Кавказ» порты эргәһендә урынлашҡан. Төп тәғәйенләнеше — дүрт борам аша сығыу урынын хеҙмәтләндереү: Керчь кисеүе, Кавказ — Керчь, Кавказ — Поти һәм Кавказ — Варна.
2007 йылда станция Рәсәйҙән Әрмәнстанға автомобилдәр ебәргәндә төп станция була, Украина Черноморскийын алмаштыра.
2009 йылдан алып Украина, Молдавия һәм Румыния сигендә таможня процедураларын урап үтеүсе вагондар Болгарияға юллана.
2015 йылдан Кавказ станцияһы аша Ҡырымға барыусы бөтә тимер юл вагондары үтә.
Тарихы
1954 йылда күпер урынына Керчь паром кисеүе асыла.
Тимер юл парҙарының туҙыуы сәбәпле, 1989 йылда Керчь кисеүе аша пассажир поездарының хәрәкәте туҡтатыла. Әммә станция кисеү аша үткән йөк поездарын ҡабул итеүен дауам итә, шулай уҡ Краснодар менән бәйләнеште тормошҡа ашырған пассажир дизель поезын хеҙмәтләндерә.1990 йылдар уртаһында Кавказ станцияһы һәм борам менән сығыу урыны аша поездар хәрәкәте тулыһынса туҡтатыла.
2004 йылда яңы тимер юл борамдары төҙөлгәндән һуң, Керчь кисеүе аша йөк поездары хәрәкәте тергеҙелә.
2008 йылда ғәмәлдәге юлдарҙы оҙайтыу һәм оҙонлоғо 1050 метр булған яңы юлдар төҙөү буйынса эштәр алып барыла, был 71 шартлы вагонлы поездарҙы ҡабул итергә мөмкинлек бирә.
2014 йылдың йәйендә станцияла пассажирҙар поезын хеҙмәтләндереү тергеҙелә, 561/562-се Симферополь — Ростов-Главный — Мәскәү поезы ебәрелә. Ошо маҡсатта станцияның иҫке һәм яңы бинаһы төҙөлә. Станцияла пассажирҙарҙы паромға барыусы автобустарға күсереү өсөн поездан төшөрөү күҙ уңында тотола. 2014 йыл дың 1 июленән (техник яҡтан — 24 июл) 30 авгусҡа тиклем Керчь боғаҙы аша яңы поезд йөрөтөлә, йөрөтөү туҡтатылғас, Симферополдә — Ҡырым һәм Кавказ — Мәскәү участкаларында төрлө поездар ҡулланыла.
2014 йылда станция аша йөк ташыу өс тапҡырға арта. Нефть продукттары йөктәрҙең төп номенклатураһы булып ҡала. Әгәр элек башлыса шыйыҡландырылған газ килтерелһә, 2014 йылда бөтә төр нефть продукттары: бензин, дизель һәм авиация яғыулығы килтерелә башланы.
2015 йыл башында Кавказ станцияһында уртаса бушатыу тәүлегенә 100 вагон тәшкил итә, әммә ул һауа шарттарына ныҡ бәйле була.
2014 йылда паровоздар һаны дүрткә тиклем арта: ике ЧМЭ-3-кә тағы ла ике ҡеүәтле TEM7 өҫтәлә.
2015 йылда паромдар һанын дүрткә тиклем арттырыу һәм Ҡырым портында (порт) икенсе тимер юл аппарелен төҙөү иҫәбенә паром кисеүҙәренең үткәреү һәләтен арттырыу планлаштырыла.
2015 йылда Красная Стрела — Вышестеблиев участкаһында икенсе төп юл төҙөү планлаштырыла. Эш хаҡы 3,6 млрд һум тип баһалана.
Иҫкәрмә
<references group="" responsive="1">
Шәйғәлимов Рим Кәрим улы
Биографияһы
Рим Кәрим улы Шәйғәлимов 1957 йылдың 24 февралендә Башҡорт АССР-ының Нуриман районы Павловка ҡасабаһында тыуған. Элекке опера йырсыһы, опера йырсылары конкурстары, шул иҫәптән халыҡ-ара конкурс лауреаты. 1990—1996 йылдарҙа, үҙенең «Виртуозы Иркутска» тигән фирмаһын ойоштороп, концерттар ҡуйып йөрөй, фоторәссам. Иркутскиҙа, 1998 йылдан Красноярск ҡалаһында йәшәй. КПРФ (2006 йылға тиклем) һәм «Башҡа Рәсәй» коалицияһы ағзаһы, беренсе саҡырылыш Рәсәй Федерацияһы Милли ассамблеяһы депутаты. Ризаһыҙлыҡ белдергән сәйәси акцияларҙа һәм перформанстарҙа ҡатнашыусы һәм уларҙы ойоштороусы.
Бер нисә тапҡыр милиция органдары тарафынан тотола, беренсе тапҡыр 2006 йылда, милиция хеҙмәткәрҙәрен туҡмауҙа ғәйепләнеп, алты айға иркенән мәхрүм ителә. Урындағы оппозиционерҙар уны сәйәси тотҡон тип иғлан итә.
2008 йылдың 9 майында Еңеү көнөнә арнап үткәрелгән митинг ваҡытында милиция хеҙмәткәренә һөжүм иткәне өсөн, 2008 йылдың 30 октябрендә Шәйғәлимовҡа 5,5 йылға ҡаты режимлы колонияға ябыу хөкөм язаһы бирелә.
Красноярск  крайының Емельяново районы Старцево ҡасабаһында урынлашҡан ҡаты режимлы колонияла хөкөм язаһын үткәндә һәләк була; колония хеҙмәткәрҙәре раҫлауынса, коридор тәҙрәһенән ташланып үҙен-үҙе үлтергән. Шәйғәлимовтың туғандары уны үлтерелгән тип иҫәпләй, рәсми кешеләр был мәғлүмәтте ҡәтғи инҡар итә. Шәйғәлимов иҫтәлегенә пикеттар Рәсәйҙең төрлө ҡалаларында үтә.
Глокалләшеү
Глокалләшеү — иҡтисади, социаль, мәҙәни үҫештә төрлө йүнәлешле тенденцияларҙың һыйышып йәшәүе: глобалләшеү ерлегендә төбәк айырмалары бөтөр тип көтөлһә, уларҙың, киреһенсә, һаҡланыуы һәм көсәйеүе күҙәтелә. Ҡушылыу һәм бер төрлөгә әйләнеү урынына сепаратизм, төбәк үҙенсәлектәренә ҡыҙыҡһыныу, боронғолоҡ традицияларына һәм диалекттарҙы тергеҙеүгә иғтибар арта.
Глобалләшеүҙең төп мәнфәғәте  — иҡтисади, финанс, мәғлүмәти, кеше, матди һәм башҡа төрлө ағымдарҙы көсәйтеү. Ләкин был хәрәкәт төбәктәр, сығанаҡтар һәм ҡабул итеүселәр араһында ҙур айырмалар булғанда ғына бара. Мәҫәлән, туризм. Бөтә ерҙә лә бер төрлө булһа, ҡайҙалыр барыуҙың мәғәнәһе ҡалмай. Трансмилли корпорацияларға, иҡтисади глобалләшеүҙе төп тормошҡа ашырыусылар булараҡ, төбәк айырмалыҡтарын һаҡлау ғына түгел, уларҙы көсәйтеү отошло. Хәҙерге заман иҡтисадында төрлө төбәктәрҙең потенциалы араһында айырма булһа ғына килем алып була. Күп төрлөлөктөң үҫеүе эҙемтәһе булараҡ, дәүләттәр араһында «ҡапма-ҡаршылыҡ фронттары» рәүешендә йәшәүен дауам иткән сиктәр юҡҡа сыға. Яһалма административ сиктәр тәбиғи төбәк, социаль-иҡтисади һәм социаль-мәҙәни сиктәр менән алмашына.
Мәҙәни төбәктәр хәҙерге дәүләттәргә ҡарағанда майҙаны буйынса байтаҡҡа бәләкәйерәк. Был ҡапма-ҡаршылыҡ киң таралыу ала барған сепаратизм рәүешендә ғәмәлләшә. Ҡайһы бер дәүләттәр ваҡ өлөштәргә таралып төштө. Таралмағандарында айырылып сығыу маҡсатын ҡуйған экстремистик террористик төркөмдәр эш итә. Был тенденциялар тәү ҡарашҡа ғына дөйөм глобалләшеү барышына ҡаршы торған кеүек. Ғәмәлдә, ваҡ төбәктәр глобаль трансфедерацияла ғына «үҙбилдәләнешкә хоҡуҡ» ала ала. Трансфедерацияға тәүҙә дәүләттәр инһә, һуңынан төбәктәр ҡушыласаҡ. Бәлки, дәүләттәр кимәле һаҡланыр ҙа, ләкин сәйәси әһәмиәттәре ныҡ кәмейәсәк. Глокаль (глобаль+локаль) кешелек төрлөсә, ләкин бергә йәшәйәсәк.
Дәүләтов Бәкер Рәхим улы
Биографияһы
1915 йылдың 23 майында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Иҫке Әмир ауылында тыуған.
Глокалләшеү
Әлеге көнгә глобаль мәҙәниәт менән милли һәм этник мәҙәниәттәрҙең бер-береһенә көслө йоғонтоһо асыҡ күренә. Глобаль һәм локаль тенденциялар «һуңғы иҫәптә бер-береһен тулыландыра һәм бер-береһенә үтеп инә, ләкин ҡайһы бер осраҡтарҙа бәрелешеүҙәре лә ихтимал» (Роланд Робертсон).
Дәүләтов Бәкер Рәхим улы
Биографияһы
1937—1939 һәм 1941 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла.
1942 йылдан башлап Көньяҡ-Көнбайыш, Сталинград, Үҙәк, Белоруссия, 2-се һәм 1-се Белоруссия фронттарында хеҙмəт итə.
Глокалләшеү
«Үҙбилдәләнешкә хоҡуҡ» проблемаһы донъя терроризмының нигеҙе булып тора һәм 200 дәүләттең 5000 этносҡа репрессив баҫымы арҡаһында хасил була. Глобаль трансфедераль һәм транстөбәк структураһын төҙөү терроризм аҫтындағы был нигеҙҙе бәреп сығарасаҡ, сөнки террористарҙың яртыһы үҙ теләгенә — үҙ милләттәренең үҙаллылығына өлгәшәсәк, ә профессиональ енәйәтсе булып торған икенсе яртыһы, сәйәси маҡсатһыҙ ҡалып, ҡәҙимге донъя енәйәтселеге сафтарына берегәсәк. Глобаль трансфедерация шарттарында әлеге «үҙ дәүләтселеге» булмаған халыҡтар өсөн дәүләт булдырыу маҡсаты юҡҡа сығасаҡ, сөнки «дәүләтселеге булмаған» милләттәр ҡалмаясаҡ. Сәйәси бойондороҡһоҙлоҡҡа ынтылыу Ер шарының бер киҫәген ҡырҡып алыу кеүек үк мәғәнәһеҙ булып ҡаласаҡ. Әлеге осорҙа глобалләшеү менән локалләшеү тенденцияларының берегеү процесы бара.
Анамниялар
Анамния йәки түбән төҙөлөшлө умыртҡалылар, — парафилетик төркөм, яралғы көплөктәре булмаған умыртҡалылар ҙы үҙ эсенә ала. Амниоттарҙан айырмалы рәүештә, түбән төҙөлөшлө умыртҡалыларҙың  эмбриональ үҫеше барышында яралғы көбө (тышлығы) - амнион һәм махсус яралғы ағзаһы  - аллантоис барлыҡҡа килмәй.
Анамнияларҙың тереклеге һыу мөхитенә бәйле. Барлыҡ ғүмерҙәре  йәки ғүмерҙеренең  башланғыс стадиялары  (йомортҡа һәм балағорт саҡтарында ) һыу мөхитендә үтә. Анамнияларға  амниоттарҙан башҡа бөтә умыртҡалылар  йәғни,  яңаҡһыҙҙар,. балыҡтар шулай уҡ амфибиялар инә.
Үрсеүҙәре
Күпселек төрҙәрҙә аталаныу тышта һыу мөхитендә бара. Кимерсәкле балыҡтарҙа һәм ер-һыу хайуандарының бер өлөшөндә эске аталандырыу күҙәтелә. Йомортҡалары һыуҙа йомортҡа формаларын һаҡлауҙы тәьмин итеүсе ҡойҡа тиресәһе менән уратып алынған.Йомортҡа һарыһы күп түгел. Һыу тышлыҡ аша тышҡы мөхиттән үтеп  инә. Үҫеш процесында инә күҙәнәк тулыһынса ваҡланыу (дробление) стадияһын үтә.