cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аврелий Августин
Мәңгелек, ваҡыт һәм хәтер тураһында
Анализ (о)сознания времени — давний крест дескриптивной психологии и теории познания. Первым, кто глубоко ощутил огромные трудности, которые заключены здесь и кто бился над ними, доходя почти до отчаяния, был Августин. Главы 14-28 книги XI «Исповеди» даже сейчас должны быть основательно проштудированы каждым, кто занимается проблемой времени. <templatestyles src="Шаблон:Конец цитаты/styles.css" /><div class="ts-Конец_цитаты-source">— Эдмунд Гуссерль Ваҡыт тураһында уйланып, Августин ваҡытты ҡабул итеүҙең психологик концепцияһына килә. Үткәндәр ҙә, киләсәк тә реаль йәшәй алмай — бары тик хәҙерге генә ысын, ысынлыҡ хәҙергегә генә хас. Үткәндәр бары тик беҙҙең хәтерҙә генә, ә киләсәгебеҙ — беҙҙең өмөтөбөҙҙә. Хәҙерге — донъяла үҙгәрештәрҙең бик йылдам барыуы: кеше ҡаранып та өлгөрә алмай, әгәр ҙә киләсәккә ышанмаһа, ул инде үткәнде иҫенә төшөрөргә мәжбүр.
Шулай итеп, үткәндәр — хәтирәләр, хәҙерге — күҙәтеү, тойоу, киләсәк — көтөү йәки өмөт итеү.
Шул уҡ ваҡытта, кеше үткәндәрен исендә тотҡан кеүек үк, ҡайһы бер кешеләр киләсәкте иҫендә тоторға һәләтле, бының менән алдан уҡ күреү һәләте аңлатыла. Һөҙөмтә булараҡ, кеше үткәндәрҙе хәтерләй алғас, ваҡыт бар, тимәк, ул йәшәйеш өсөн кәрәкле әйбер - ә донъя яралтылғанға тиклем бер нәмә лә, ваҡыт та булмаған. Донъяның яралтыла башлауы — уның менән бергә ваҡыттың да башланыуы.
Ваҡыт оҙайлыҡҡа эйә,ул һәр төрлө хәрәкәттең һәм үҙгәрештәрҙең оҙайлығын ҡылыҡһырлай.
Люльва
Люльва — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының уң ярына тамағынан 471 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Аврелий Августин
Теодицея (Хоҙайҙы аҡлау-Богооправдание)
Августин иҫбатлауынса, Хоҙай яралтҡан бөтә нәмә абсолют изгелек — Хоҙай  рәхәтлеге: донъяның һәр бер нәмәһен яралҡан саҡта Хоҙай уға билдәле үлсәм, ауырлыҡ, тәртип биргән; уларға ерҙән тыш образ һәм мәғәнә һалған. Ошоноң арҡаһында тәбиғәттә, кешеләрҙә, йәмғиәттә изгелек бар.
Люльва
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Аврелий Августин
Теодицея (Хоҙайҙы аҡлау-Богооправдание)
Яуызлыҡ — үҙенән-үҙе барлыҡҡа килгән ниндәйҙер көс түгел, ә көсһөҙләндерелгән изгелек, яҡшылыҡҡа баҫҡыс. Күҙгә күренгән камилһыҙлыҡ донъя гармонияһының бер өлөшө һәм ул бөтә тереклектең принципиаль яҡшылығын таныҡлап, күрһәтеп тороусы: «Яҡшырырға мөмкинлеге булған һәр тәбиғәт  — яҡшы».
Һәм шулай булды, Кешене ғазаплап торған яуызлыҡтың ҡайһы саҡта изгелеккә ахыр сиктә әйләнгәне лә булғылай. Мәҫәлән, енәйәт (яуызлыҡ) ҡылғаны кешене төҙәтеү, гонаһын юйып, яҡшылыҡҡа баҫтырыу маҡсатында, уға яза биреү аша аңлаталар һәм уны тәүбәгә килтерәләр, ул кисергән выждан ғазабы кешенең таҙарыуына килтерә.
Бикмәт (Саҡмағош районы)
Бикмәт (Бикметово) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 109 кеше.
Аврелий Августин
Теодицея (Хоҙайҙы аҡлау-Богооправдание)
Ябайлаштырып әйткәндә, беҙ яуызлыҡты белмәһәк, изгелектең дә нәмә икәнен белмәгән булыр инек.
Люльва
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аврелий Августин
Хәҡиҡәт һәм дөрөҫ белем
Августин скептиктар тураһында былай тип һөйләй: «улар,хәҡиҡәтте табырға мөмкин түгел, тиҙәр, ә, минең уйымса, табырға мөмкин». Скептицизмды тәнҡитләп, Августин уға ҡаршы түбәндәгесә фекер белдерә: әгәр ҙә хәҡиҡәт кешеләргә билдәле булмаһа, бер нәмәнең икенсеһенә ҡарағанда  дөрөҫөрәк икәнен нисек билдәләргә мөмкин (йәғни хәҡиҡәткә нығыраҡ оҡшай) ?
Ышаныслы белем —кешеләрҙең үҙ йәшәйеше һәм аңы хаҡындағы белем.
Бикмәт (Саҡмағош районы)
Почта индексы — 452212, ОКАТО коды — 80256835002.
Аврелий Августин
Танып белеү
Кешегә аҡыл, ихтыяр һәм хәтер бирелгән. Аҡыл ынтылыш йүнәлеше менән билдәләнә, ул һәр ваҡыт үҙен тойомлай, үҙенең теләктәрен белә һәм  һәр саҡ хәтерендә тота: Августин фекеренсә, һәр бер танып белеү акттарында ла ихтыяр ҡатнаша, был фекер танып белеү теорияһына яңылыҡ индереүсе фекер була.
Бикмәт (Саҡмағош районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Аврелий Августин
Танып белеү
Аҡыл — ул күңел күҙе, тәндән тыш ысын хаҡ нәмәне үҙенән-үҙе күҙәтеү.
Фәнде өйрәнгәндә кешеләргә абруйлы кешеләр һәм аҡыл ярҙам итә. Тормошта бары тик иң шәп абруйлы кешеләргә ышанырға һәм ошо абруйлылар фекеренә ярашлы тормош алып барырға ғына кәрәк.
Йәмғиәт һәм тарих тураһында
Дәүләт —тәүге гонаһ өсөн яза биреү;бер кешенең икенселәр өҫтөнән хакимлыҡтың системаһы булып тора; ул кешеләргә байлыҡ һәм бәхет табыу өсөн түгел, ә бары тик был донъяла йәшәү өсөн ҡоролған.
Ғәҙел дәүләт — христиан дәүләте.
Дәүләт функциялары: хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеү, граждандарҙы тышҡы агрессиянан һаҡлау, Сиркәүгә көфөрлөк менән көрәшергә ярҙам итеү.
Халыҡ-ара килешеүҙәрҙе үтәргә кәрәк.
Һуғыштар ғәҙел һәм ғәҙел булмаҫҡа мөмкин мөмкин. Ғәҙел һуғыш - законлы сәбәп буйынса башланған һуғыш, мәҫәлән, дошман һөжүмен кире ҡағыу өсөн алып барылған һуғыш.
Үҙенең «О граде Божьем» тигән төп хеҙмәтенең 22 китаптарында Августин бөтә донъя тарихи процесын солғап алып тикшерергә тырыша, кешелек тарихын Хоҙай пландары һәм ниәттәре менән бәйләй, китаптарында тарих ваҡытының һыҙыҡлы барыуы һәм әхлаҡ прогресы идеяларының үҫеше тураһында һөйләй. Әхлаҡ тарихы Әҙәмдең тәүге гонаһ ҡылыуынан башлана һәм ул илаһи бәрәкәт алғанда әхлаҡи камиллыҡҡа ирешеүҙәге алға табан хәрәкәт итеп ҡарала, тип һанай.
Тарихи процесты Августин (18-се китабында) ете төп осорға бүлә (был бүлеүҙең нигеҙенә йәһүд халҡы библияһы тарихындағы төп факттар һалынған):
Кешелек тарихи процесында ике «град»: донъяуи дәүләт — яуызлыҡ һәм гонаһтарҙың батшалығы (уның прототибы Рим була) һәм Хоҙай дәүләте — христиан сиркәүе.
«Град земной» һәм «Град Небесный» — һөйөү, эгоистик («үҙ-үҙеңде яратыу һәм Хоҙайҙы эшкә һынамай, уға кәмһетеп ҡарау ») һәм әхлаҡи («үҙ-үҙемде онотоу, Хоҙайҙы һөйөү») мотивтар көрәшенең ике төрлө символик һүрәтләнешенең аңлатмаһы. Был ике град алты дәүерҙе параллель кисерә. 6-сы дәүер аҙағында «Град Небесный» граждандары ләззәткә ирешәсәк, ә «Град земной» граждандары мәңгелек ғазаптарға дусар ителәсәк.
Августин Аврелий рухи властың донъяуи властан өҫтөнлөгөн иҫбатлай. Августинов тәғлимәтен ҡабул итеп, сиркәү үҙенең ерҙә йәшәгәнен Божий градтың өлөшө тип иғлан итә һәм үҙен ерҙәге эштәрҙең юғары арбитры сифатында итеп күһәтә.
Христианлыҡҡа йоғонтоһо
Августин христиан тәғлимәтенең догматик яғына көслө йоғонто яһай. Уның вәғәздәре артабанғы бер нисә быуат дауамында африка сиркәүҙәренә генә түгел, ә көнбайыш сиркәүҙәренә лә йоғонто яһай. Уның арийҙар, присциллиандарға, бигерәк тә, донатистарға һәм башҡа ағымдар менән бәхәсе уның яҡлыларҙың һанын арттыра. Августин протестантизм (Лютер һәм Кальвин) тәғлимәтенең антропологик ғилеме яғына ҙур йоғонто яһаған күп һанлы әҫәрҙәрен яҙып ҡалдырған.
Ул шулай уҡ Изге Троица тураһында тәғлимәтте эшкәрткән. Уның фекеренсә өс ипостастағы Хоҙай Ата, Ул һәм Изге Рухтан тора: Изге Рух Илаһи һөйөү, ихтыярҙы, Хоҙай-Ул- фекерләүҙе, уйлауҙы, ә Хоҙай-Ата хәтерҙе аңлата. Бының менән Августин католик христиандарҙы православие христиандарын ҡаршы ҡуя.
Августин кешенең илаһибәрәкәткә мөнәсәбәтен тикшерә. Христиан тәғлимәтенең асылы кеше Хоҙай бәрәкәтен алырға һәләтле тип иҫәпләй һәм ошо төп ҡағиҙә уның башҡа дини догматтарҙы аңлауында сағыла.
Августин Раймунд Луллийға һәм башҡа католик һәм православие дин белгестәренә йоғонто яһай, улар аҡылдың төп дин сығанағы булыуын әһәмиәт һыҙығы өҫтөнә ала. Августинға ярашлы, библия текстары, әгәр ҙә улар фәнгә ҡаршы торһалар, һүҙмә-һүҙ аңланырға тейеш түгел. Уның аңлатыуынса, Изге Рухтың ниәттәренә Изге Яҙмала фәнни белемдәрҙе урынлаштырыу ҡаралмаған, сөнки улар ҡотҡарыу мәсьәләләренә ҡарамай. Улай ғына ла түгел, Августин Аврелий Йыһандағы үҙгәрештәрҙе, кеше һәм хайуандарҙың үлеме сәбәптәрентәүге гонаһ менән бәйләмәй. Ул хатта Әҙәм менән Һауаның тәне Хоҙай тарафынан уларҙың тәүге гонаһынан элек үк үлергә тейешле итеп яралтылған, ти (әгәр ҙә улар гонаһҡа батмаған булһалар, моғайын, рухи тәнле булып, Мәсихтең икенсе килеүенә тиклем мәңгелек тормошта йәшәгән булырҙар ине, ти). Бер нисә монастырға нигеҙ һалған, һуңынан уларҙың ҡайһы берҙә, емерелеп бөткән.
Августин хөрмәтенә һуңғы әҙәбиәттә августинизм тигән ағым барлыҡҡа килгән, сөнки уның тәғлимәтен һәм тормошон тикшереүселәр Августинды христиан философияһы тарихын башлаусы, уларҙың фекеренсә, христиан социализм Августиндың христиан неоплатонизмы һәм көнбайыш философияһында һәм көнбайыш латин  xiii быуатҡа тиклем көнбайыш һәм латин дини тәғлимәтендә XIII быуатҡа тиклем хаҡимлыҡ иткән, артабан уны Бөйөк Альберт һәм Фома Аквинскийҙың христиан аристотелизмы алыштырған ; августинизм августиндар орденының өҫтөнлөк иткән философияһы булып  ҡала, августинсы Мартин Лютерға ҙур йоғонто яһай.
Августиндың тәҡдир тураһындағы тәғлимәте кальвинизмдың һәм унан айырылып сыҡҡан индепенденттар .төркөмдәренең теологияһы нигеҙендә ята.
Рус теленән тәржемә
Әҫәрҙәр йыйынтыҡтары:
Иҫке тәржемәләр:
Яңы тәржемәләр:
Оло Бисера
Оло Бисера — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 1225 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кубовка (Уфтюга ҡушылдығы)
Кубовка  — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уфтюга йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Григорович Юрий Николаевич
Юрий Григорович Николаевич (2 ғинуар 1927 йыл, Ленинград) — СССР һәм Рәсәй хореографы, балетмейстер, балет артисы, педагог, публицист. 1947—1957 йылдарҙа — Киров исемендәге Ленинград опера һәм балет театры солисы, 1961—1964 йылдарҙа — был театрҙың балетмейстеры. 1964—1995 йылдарҙа Ҙур театрҙың баш балетмейстеры, 2008 йылдан алып — уның штаттағы хореографы.
Социалистик Хеҙмәт Геройы (1986). СССР-ҙың халыҡ артисы (1973). Ленин премияһы лауреаты (1970), ике тапҡыр СССР дәүләт премияһы (1977, 1985), РФ дәүләт премияһы (2017) һәм ике тапҡыр Рәсәй Федерацияһы хөкүмәте премияһы лауреаты (2002, 2011). Изге апостол Андрей Первозванный ордены кавалеры (2017). Башҡа бик күп премиялар һәм наградаларҙың эйәһе.
Xx быуаттың иң мәшһүр хореографтарының береһе. Рәссам Симон Вирсаладзе менән хеҙмәттәшлектә барлыҡҡа килгән һигеҙ үҙенсәлекле балеттың авторы, шулай уҡ Ҙур театрҙың нигеҙен тәшкил иткән барлыҡ классик балеттарҙы редакторлаусы.
Биографияһы
Ленинград ҡалаһында 1927 йылдың 2 ғинуарында (башҡа сығанаҡтар буйынса — 1 ғинуарында)хеҙмәткәрҙәр Николай Евгеньевич һәм Клавдия Альфредовна (ҡыҙ фамилияһы — Розай) Григоровичтар ғаиләһендә тыуған. Ленинград хореография училищеһында Борис Шавров һәм Алексей Писаревтар класында уҡый. Сығарылыш класс уҡыусыһы булған саҡта Дон Карлос партияһын Леонид Якобсондың «Таш ҡунаҡ» балетында беренсе булып башҡарған(1946). 1946 йылда, училищены тамамлағандан һуң, ул С. М. Киров исемендәге Ленинград опера һәм балет театрының труппаһына эшкә ҡабул ителә һәм ундағы бейеүҙәрҙә яңғыҙ партиялар һәм гротесклы партияларҙы ижад итә.
1961 йылда Григорович Вирсаладзе менән берлектә Ариф Меликовтың «Легенда о любви» балетын ҡуя. Был балет уның балетмейстер булараҡ иң юғары ҡаҙанышы тип иҫәпләнә.
1961—1964 йылдарҙа ул С. М. Киров исемендәге Ленинград опера һәм балет театрында балетмейстер була. 1964 йылдан алып 1995 йылға тиклем Мәскәү Ҙур театрында утыҙ йылдан ашыу баш балетмейстер вазифаһын үтәй. Мәскәүгә күскәндән һуң бер йыл үткәс, ул 1965 йылда, А. В. Луначарский исемендәге Дәүләт театр сәнғәте институтын тамамлай.
1991—1994 йылдарҙа ул үҙе нигеҙләгән «Большой театр — студия Юрия Григоровича» труппаһы менән параллель рәүештә етәкселек итә. 1993—1995 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры балет труппаһы менән хеҙмәттәшлек итә.
Григоровичтың Ҙур театр менән идаралыҡ итеү стилен авторитар стиль тип билдәләп, уның үҙен йыш ҡына диктатор тип йөрөтәләр. 1970—1980 йылдарҙа Владимир Васильев һәм Майя Плисецкая баш балетмейстер Григоровичҡа ҡаршы тороп ҡарай, улар театрҙа үҙ спектаклдәрен ҡуйырға һәм театр репертуарында башҡа балеттарҙы күрергә теләй. Шулай уҡ Григоровичты бейеүсе Марис Лиепаның ваҡытһыҙ вафат булыуында ғәйепләйҙәр.
1995 йылда Юрий Григорович Ҙур театрҙағы янъялдар серияһынан һәм үҙенә ҡаршы тороуҙарҙан Ҙур театрҙы ташлап китә һәм Рәсәйҙең һәм сит илдәрҙең төрлө театрҙары менән хеҙмәттәшлек итә башлай. 1996 йылда Краснодар балет театрында Д. Шостаковичтың «Золотой век» балетынан сюита ҡуя. 1997 йылда ул үҙ өҫтөнә был театрҙың художество етәксеһе вазифаһын үҙ өҫтөнә ала. Ошо уҡ йылда Краснодар театрына бөтә үҙ эштәрен күсереү ниәтен белдерә. Григорович дирижер Александр Лавренюк менән берлектә Краснодар театрында спектаклдәр ҡуя.
2001 йылдың февралендә ул тағы ла Мәскәүҙең Ҙур театры менән балетмейстер булып хеҙмәттәшлек итә башлай, 2008 йылдың 1 мартында ул балет труппаһының штатлы хореографы була.
Профессиональ һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге
Күп тапҡырҙар Варна (Болгария), Финляндия, АҠШ, Швейцария, Япония балет конкурсы жюрийын етәкләй. Ул жюриҙарҙың алыштырғыһыҙ етәксеһе:
Шәхси тормошо
Ҡатыны — Наталия Бессмертнова (1941—2008).
Башҡа театрҙарҙа.
Хронологик тәртиптә :
Рәсәй балеты эшмәкәрҙәре Ю. Н. Григорович хаҡында
''Ҡасан 1944 йылда мин мәскәүгә күсеп ленинградта тыуған, балетмейстер юрий григорович хореография училищеһын тамамлағандан һуң булһа ла… уҡ ваҡытта ленинградец — Киров исемендәге театры — мәскәүҙә гастролгә килә, һәм мин уны күргән «мөхәббәт тураһында легенда». Балет, уларҙы бөтә күп йылдар алдан философик, гражданлыҡ позицияһы саҡта йәш, әммә талантлы балетмейстер Юрий Григорович Николаевич безгранично инде. Мин тәьҫире аҫтында оҙаҡ йөрөгән «риүәйәт», йәлләмәй, бейеү түгел инде тип..''. Галина Уланова
Пермь дәүләт мәҙәниәт институты
Пермь дәүләт мәҙәниәт институты —Рәсәй Федерацияһы Пермь ҡалаһындағы юғары уҡыу йорто. Пермь крайы территорияһында берҙән-бер музыкаль юғары уҡыу йорто.
Тарихы
1975 йылдың 26 мартында Пермь мәҙәниәт институты булараҡ Киров һәм Пермь өлкәләре, шулай Удмурт АССР-ы һәм Коми АССР-ы китапхана һәм клуб хеҙмәткәрҙәре өсөн булдырыла.
Башта Пермь мәҙәниәт институтында берҙән-бер музыка һөнәре була — халыҡ ҡоралдары. Һуңынан фортепиано һәм башҡа һөнәрҙәр буйынса бүлектәр асыла.
1975 йылдан институт бер нисә тапҡыр исемен алмаштыра:
— 1991 йылда Пермь дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт институты (ПГИИКА) итеп үҙгәртелә. — 2013 йылда Пермь дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһы итеп үҙгәртелә' — 2015 йылда Пермь дәүләт мәҙәниәт институты итеп үҙгәртелә
Һөнәрҙәр исемлеге:
1) Махсус фортепиано кафедраһы (мөдире — Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы Л. И. Дробышева—Разумовская);
2) Ҡыллы һәм тынлы инструменттар кафедраһы (мөдире — Стратулат Олег Васильевич);
3) Яңғыҙ йырлау кафедраһы (мөдире — Марий Эл Республикаһының атҡаҙанған артисы Людмила Хохлова);
4) Хор дирижелығы кафедраһы (мөдире — Иванова Татьяна Валентиновна).
5) Музыка теорияһы һәм тарихы кафедраһы (мөдире.— Петрусева Надежда Андреевна).
6) Халыҡ уйын ҡоралдары һәм оркестр дирижерлығы кафедраһы (мөдире — Козлов Роман Феликсович).
Структураһы
Культурология факультеты 1975 йылда мәҙәниүағартыу эше факультеты булараҡ Институт ойошторолған саҡта уҡ асыла. 1990 йылда мәҙәни-ағартыу эше факультеты 2 факультетҡа бүленә: мәҙәниәт фәне һәм һәм художество-педагогик.
— Культурология кафедраһы — Социаль-мәҙәни өлкәһе иҡтисады һәм идара итеү кафедраһы — Социаль-мәҙәни эшмәкәрлек кафедраһы — Театрлаштырылған тамашалар режиссураһы кафедраһы — Информатика кабинеты
Факультет составныа ике кафедра инә:
— Документтар фәне, китапхана фәне һәм библиография кафедраһы — Информатика һәм информацион технологиялар кафедраһы
Факультет юғары квалификациялы белгестәрҙе киләһе һөнәрҙәр буйынса әҙерләй:
— Китапхана-мәғлүмәт эшмәкәрлеге — Социаль-мәҙәни өлкәлә ғәмәли информатика — Документтар фәне һәм документация тәьминәте
Әлеге факультет 1976 йылда асыла.
— Ҡыллы һәм тынлы оркестр инструменттары кафедраһы — Махсус фортепиано кафедраһы — Музыка теорияһы һәм тарихы кафедраһы — Яңғыҙ йырлау кафедраһы — Һынлы сәнғәте кафедраһы
Художество-педагогия факультеты 1990 йылда ойошторола.
— Хореография кафедраһы — Режиссура һәм актер оҫталығы кафедраһы — Сәхнә телмәре кафедраһы — Хор дирижерлығы кафедраһы — Халыҡ инструменттары һәм оркестр дирижерлығы кафедраһы
Факультет төрлө йәштәге тыңлаусылар өсөн программалар әҙерләй: уҡыусы балаларҙан алып юғары звено етәкселәренә тиклем.
Космодром
Космодром («йыһан» һәм боронғо грек телендә δρόμος «йүгереү өсөн урын») — осош участкаһында йыһан тәғәйенләнешендәге ракеталарҙы осороу һәм контролдә, әҙерлек кимәлендә тотоу, эшләтеп ебәреүгә әҙерләү, осошто контролдә тотоу өсөн тәғәйенләнгән ҡоролмалар комплексы урынлашҡан биләмә. Исеме самолёттар өсөн тәғәйенләнгән аэродромға оҡшаш бирелгән. Ғәҙәттә, космодромдар ҙур майҙанды биләй һәм, осош ваҡытында айырылған бүлкәттәр торлаҡтарға йәки күрше осоу майҙансыҡтарына зыян килтермәһен өсөн, халыҡ тығыҙ йәшәгән урындарҙан алыҫта урынлаша.
Космодром өсөн отошло урын экваторҙа, бында ракета-йөрөтөүсе Ерҙең әйләнеү энергияһын тулыраҡ файҙалана ала. Урта киңлектәрҙәге космодромдан осоролған ракета менән сағыштырғанда экваторҙан ебәрелгән ракета яғыулыҡтың яҡынса 10 процентын экономиялай ала. Шуға ярашлы, шул уҡ йөрөтөүсе орбитаға күберәк файҙалы йөк сығара ала. Экваторҙан орбитаға теләһә ниндәй ауышлыҡ менән осорорға мөмкин. Экваторҙа йыһанға ракеталар осорорға һәләтле дәүләттәр шул тиклем күп булмағанлыҡтан, диңгеҙҙә урынлашҡан космодромдар проекттары барлыҡҡа килә.
Статистика
2019 йылда планета космодромдарынан йыһан ракеталарын осороу иҫәбе түбәндәгесә булды:
Исемлек
Төҫ менән космодром статусына етмәгән старт комплекстары һәм майҙансыҡтар бүленгән (2016 йылдың ноябренә ҡарата).
Мобиль космодромдар
2018 йылдың 25 декабрендә S7 Space компанияһы алыҫ йыһанға осҡанға тиклем караптарҙы хеҙмәтләндереү өсөн орбиталь космодром булдырыу проектын тормошҡа ашырыу тураһында иғлан итә.
Тирвы-Ярамакода-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Катрин Камиллери
Эше
2002 йылда, Мальтаға кәмәләр менән килеп, һыйыныу эҙләгән кешеләр һәм иҡтисади мигранттар һаны ҡырҡа арта. Тыуған иленә ҡайтҡас эҙәрләүҙәргә дусар буласаҡ Ливия ҡасағының депортацияһына юл ҡуймау буйынса тәүге эшенән һуң, уларҙың мәнфәғәтен яҡлауға Камиллериҙың ҡыҙыҡһыныуы арта.
Тәүге ваҡытта Катрин үҙ карьераһын ҡасаҡтар эштәре буйынса иезуит хеҙмәтендә ирекмән булараҡ башлай, артабан Камиллери тулы булмаған эш көнөнә урынлаша, һәм, ахыр сиктә, тулы эш көнөнә эшләй башлай. JRS Мальтала тотолғандарға даими рәүештә профессиональ юридик хеҙмәттәр күрһәтеүсе беренсе ойошма була.
1997 йылдан алып Камиллери Катрин Мальтаның административ үҙәктәрендә тотолған йөҙләгән кешегә юридик консультациялар бирә.
2007 йылда, Катриндың Урта диңгеҙ аша кәмәләрҙә ҡасып килеүсе кешеләрҙең хоҡуҡтары яҡлауын ихтирам итеп, Нансен премияһы (United Nations Refugee Award) менән бүләкләнә.
Сәлимәкәй
Сәлимәкәй — лирик башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.
«Сәлимәкәй» йырының килеп сығыуы тураһындағы легенданы тәүге тапҡыр XX быуаттың 20-се йылдарында Мөхәмәтша Буранғолов ҡағыҙға төшөрә. Йырҙың һүҙҙәрен 1934 йылда композитор С. Ғәбәши яҙып ала. Шул йылдарҙа донъя күргән «Башҡорт халыҡ йырҙары» йыйынтығына «Сәлимәкәй» йыры ла индерелә. Варианттарын А. С. Ключарёв, Л. Н. Лебединский, Ф. А. Нәҙершина, Л. Ҡ. Сәлмәнова, Ғата Сөләймәнов, Хөсәйен Әхмәтов яҙып ала.
Йырҙың авторы Буранбай сәсән тигән фараз бар, ул уны үҙенең һөйгәне Сәлимәгә арнай.
Легендаһы
Беренсе варианты Легендаларҙың береһе буйынса, Сәйет тархандың ҡыҙы Сәлимә бик сибәр булған, моңло итеп йырлаған. Губернатор, ҡыҙҙың атаһы Сәйет тархан ҡаршы булыуына ҡарамаҫтан, Сәлимәгә өйләнергә теләй. Сәлимәнең олатаһы Ҡәйепҡол тарханды кейәүен үлтерергә күндерә. Шундай хаслыҡ тураһында ишеткән Сәлимә сиргә һабыша. Ейәнсәрен ҡотҡарырға теләп, Кәйепҡол тархан йырсы һәм ҡурайсы Йәркәйҙе (Буранбай сәсәнде) саҡырта, уның йырҙары Сәлимәне һауыҡтыра. Йәштәр бер-береһенә ғашиҡ була һәм ҡасып китә.
Риүәйәттең икенсе варианты
Икенсе фараз буйынса, Сәлимә Һаҡмар йылғаһы буйында урынлашҡан ауылдарҙың береһендә ярлы ғаиләлә үҫкән. Ҡыҙға ауылдаш егет ғашиҡ була, ҡурайҙа уға арналған көйҙәрен уйнай. Байҙың йомарт йоломона алданып, атаһы Сәлимәне аҡылға зәғиф бай улына кейәүгә бирергә була. Сәлимә һөйгәне менән ҡасырға тәүәккәлләй, ләкин уларҙы ҡыуып тоталар, ҡаты итеп туҡмайҙар. Аҡылынан яҙған Сәлимә Ирәндек тауындағы Ҡараташ ҡаяһынан ҡолап һәләк була.
Йыр тураһында мәғлүмәттәр
«Сәлимәкәй» йырына һуҙылып йырланған тауыш диапозоны, алты баҫҡыслы тауыш рәте, ижек көйләнешенең киң булыуы хас.
Заһир Исмәғилев йырҙы фортепиано өсөн эшкәрткән. «Сәлимәкәй» йырының көйө М. М. Вәлиев менән Н. И. Пейконың «Айһылыу» операһында ҡулланылған.
Башҡарыусылар
Башҡарыусылар араһында Әбделмәнов Ғүмәр Мөғәлләм улы, Аҡмырҙин Яхъя Фәйрүз улы, Бикбулатов Фәрит Хәйбулла улы, Бүләкәнов Рәхмәтулла Ғөбәйт улы, Ғәлимов Хәбир Латип улы, Дияров Кәрим Мөхәмәҙи улы, Й. М. Иҫәнбаев Йомабай Мотиғулла улы, Ҡаҙаҡбаев Мөхәмәтйән Абдулла улы, Мәхмүтов Зәки Ғиззәт улы, Йәнбәков Рамазан Фәтхулла улы, Харрасов Рауил Ғүмәр улы, Вәхитов Йәнғәли Арыҫлан улы, Сәфәрғәлин Ғилман Зәйнәғәле улы, Вәлмөхәмәтов Радик Сәфәрғәле улы, Үҙәнбаева Тәнзилә Хәмит ҡыҙы, Сөләймәнова Фәниә Байгилде ҡыҙы.
Ткач Злата Моисеевна
Ткач Зла́та Моисе́евна (ҡыҙ фамилияһы Злотэ Бейрихман; идиш ‏זלאַטע טקאַטש‏‎, рум. Zlata Tcaci; 16 май 1928 йыл — 1 ғинуар 2006 йыл) — молдован композиторы, педагог. Молдавияның беренсе ҡатын-ҡыҙ композиторы. Молдавия ССР-ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1974), Молдавияның дәүләт премияһы лауреаты (1980), Gloria Muncii («Глория мунчий») ордены кавалеры, Молдованың дәүләт музыка, театр һәм һынлы сәнғәт академияһы профессоры.
Биографияһы
Злата Ткач (ул ваҡытта Зло́та Бе́йрихман) Бессарабияның (хәҙерге Молдованың Страшенский районы) Лозово ауылында йәһүд ғаиләһендә тыуған. Атаһы Моисей Бенционович Бейрихман, "Униря" косерваторияһын тамамлап, Кишенёв косерваторияһында скрипка һәм тынлы оркестр буйынса уҡытҡан, ә әсәһе - Фрейда (Фани) Менделеевна Кофман. Златаға ике йәш тә булмай, ғаилә Кишенёвҡа әсәһенең ата-әсәләренә күсеп ҡайта. Ул румын башланғыс мәктәбендә һәм Кишенёв «Regina Maria» румын гимназияһында белем ала, совет власы килеү менән, 1940 йылда рус мәктәбенә уҡырға күсә. Скрипкала атаһының ҡул аҫтында (шулай уҡ музыка мәктәбендә М. Б. Берихмандың скрипка класында ла) уйнарға өйрәнә.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында әсәһе менән Урта Азияға эвакуациялана, ләкин юлда юғала һәм бер үҙе Үзбәкстан дың Наманган ҡалаһына барып эләгә. Сабыртмалы һәм ҡорһаҡ тифы менән ауырый. Дрогобычтан эвакуацияланған балалар йортона урынлаштырыла һәм урта мәктәптә уҡыуын дауам итә. Шул ваҡытта үҙенең тәүге «Краснофлотцы» тигән йырын ижад итә. 1943 йылда ғаиләһе менән осраша, һәм, ҡала азат ителгәс, Кишинёвҡа әйләнеп ҡайта.
1945 йылда Кишинёв университетының физика-математика факультетында уҡый, ләкин бөтмәйенсә, Кишинёв консерваторияһының музыка белгесе бүлегенә уҡырға инә, уны 1952 йылда тамамлай.
1952—1962 йылдарҙа музыка мәктәбендә һәм Штефан Няга исемендәге Кишенёв музыка училищеһында уҡыта.
1957 йылда консерваторияла композиция класы буйынса белем алыуын дауам итә һәм 1962 йылда консерваторияла эшкә ҡалдырыла, ғүмеренең аҙағына тиклем шунда эшләй (1986 йылдан — доцент, 1993 йылдан — композиция класы буйынса профессор).
Злата Ткач — Молдовала үҙенең ғүмерен профессиональ композиторлыҡ сәнғәтенә арнаған беренсе ҡатын-ҡыҙ. Уның ижады киң жанр төрлөлөгө менән айырыла: төрлө инструменттар өсөн концерттар, ҡыллы квартеттар, сюиталар, вокал, хор һәм инструменталь циклдар, кантаталар һәм поэмалар, ҙур һәм бәләкәй сәхнәләр өсөн опералар, вокал - хореографик поэмалар, иструменталь миниатюралар, драма тетры һәм кино өсөн музыка, балалар өсөн йырҙар яҙа.
Музыкаль әҫәрҙәре араһында "Паноптикум" симфонияһы, "Өс бәрәсле кәзә"(1966, 2-се редакция 1971, 3-сө редакция — «Алдаҡсы бүре», 1983), "Ялҡаубикә", "Ашнаҡсы һәм бай", "Цветик- семицветик", "Бәләкәй принц" әкиәт-опералары, "Ҡыя һыҙыҡлы күгәрсендәр"(1974), "Үлемһеҙлеккә аҙым" (1985), Аурелиу Бусуйока романы буйынса яҙылған "Минең парижан  олатайым"(1987) исемле камерный опералары, "Андреиш" (Е. Буков әҫәре буйынса, 1979) балеты, альт һәм фортепиано өсөн Дмитрий Шостакович иҫтәлегенә сонатаһы, флейта һәм симфоник оркестр өсөн концерты (1989), фортепиано өсөн симфоник оркестрға ҡушылып башҡарылған концерты (2002), "Фашист тамуғынан йырҙар"ы, "Молдова поэзияһынан" әҫәре (1984, оркестр варианты - 1986), симвоник оркестр өсөн иншалары (Бурлеска, Балалар сюитаһы, скрипка, ҡыллы һәм литавралар өсөн концерт, "Медиатация" симфониеттаһы), кантаталары ("Днестр тураһында поэма", "Ҡала.Ҡояш. Балалар.",«Plai de cânt, plai de dor»), М.Эминескуның, В. Александриеның шиғырҙарына яҙылған балалар йырҙары бар.
Злата Ткач шулай уҡ рус һәм молдова телдәрендә популяр йырҙар ижад иткән. Мәҫәлән, "Каселе Молдовей" (Молдова өйҙәре) һәм Григоре Виеру һүҙҙәренә "С-а дус пасэря" (Осто ҡош), Р. Рожденственский шиғырына яҙылған "Я бы музыку писал" йырҙарын әйтеп китергә була. З. Ткачтың эстрада йырҙарын Надежда Чепрага башҡарған. Тағы ла «Молдова-фильм» киностудияһының бер- нисә мультфильмы өсөн музыка ижад иткән.
Ғүмеренең һуңғы йылдарында йәһүд тематикаһына әҫәрҙәр ижад итә, шул иҫәпкә идиш һәм  иврит һүҙҙәренә  яҙылған "Яд ва-Шем" поэма - реквиемы, Холокост ҡорбандары иҫтәлегенә арналған фортепиано өсөн соната - экспромты, ҡыллы квартет өсөн "Йәһүд фольклорынан дүрт миниатюра"һы, "Һөйләш әле, әсәй, минең менән" ( Паулина Анчелдың "Асенька" повесы буйынса) моноопераһы, йәһүд шағирҙары  Иосиф Керлерҙың ("Капрештыға рәхим итегеҙ"), Мойше Леместраның ("Кадиш", "Вандэрштокс гешихтэ" һ.б) Шике Дризаның ("Дайн гутэр номан", "Тэй мит штэрн"), Люба Вассермандың ("Славатич" вокал поэмаһы), Паулина Анчелдың ("Дуст штэйтл Единец), Лев Беринскийҙың, Лейба Квитконың һәм Ихил Шрайбмандың шиғырҙарына идиш телендәге йырҙары ла инә..
Угольная (Заостренная ҡушылдығы)
Угольная — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Заостренная йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Менил
Менил — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лоза йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Люлья
Люлья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының уң ярына тамағынан 438 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Плоссиг
Плоссиг (Plossig) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 264 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,12 км2. Диңгеҙ кимәленән 74 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6922 һәм автомобиль коды — WB.
Кесе Харвута
Кесе Харвута — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кедровая йылғаһының һул ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Камал Ҡадир
Камал Ҡадир (ингл. Kamal Quadir) — Американың һәм Бангладештың сериялы эшҡыуары, менеджеры һәм рәссамы; CellBazaar (электрон сауҙа майҙансығы; 2010 йылда Telenor'ға алына; хәҙер ekhanei.com ) һәм bKash Limited'' (мобиль банкинг) компанияларын нигеҙләүселәрҙең береһе һәм уларҙың етәксеһе. Ике компания ла ил баҙары лидерына әүерелә.
Камал «йәш фекер эйәләренең» Open World Initiatives тигән ойошмаһын нигеҙләй (Лозанна, Швейцария), ул Аспен институтының, TED’тың почетлы ағзаһы, Бөтә донъя иҡтисади форумда Глобаль йәш лидер (и нгл.   Young Global Leader) тигән исемгә лайыҡ була.
Камалдың художестволы эштәре Бангладеш милли музейы<sup class="noprint" contenteditable="false"><span style="font-style:normal; font-weight:normal;" title="Bangladesh National Museum — версия статьи «Национальный музей Бангладеш» на английском языке">[en] һәм Азатлыҡ һуғышы музейының даими коллекцияларында һаҡлана<sup class="noprint" contenteditable="false"><span style="font-style:normal; font-weight:normal;" title="Liberation War Museum — версия статьи «Музей освободительной войны» на английском языке">[en].
Юл башы
Камал Ҡадир Оберлин колледжында — бакалавр (1996), Массачусетс технология институты эргәһендәге Слоун менеджмент мәктәбендә MBA дәрәжәһен ала.
Insight Venture Partners’та<sup class="noprint" contenteditable="false"><span style="font-style:normal; font-weight:normal;" title="Версия статьи «Insight Venture Partners» на английском языке">[en] стажировка үтә, Бангладешта Occidental Petroleum’да бизнесты үҫтереү бүлегенең етәксеһе була һәм Нью-Йорк штатының Сауҙа-сәнәғәт палатаһында эшләй<sup class="noprint" contenteditable="false"><span style="font-style:normal; font-weight:normal;" title="Chamber of Commerce of the State of New York — версия статьи «Торгово-промышленная палата штата Нью-Йорк» на английском языке">[en].
GlobeKids Inc йәнһүрәт етештереү компанияһын ойоштороусыларҙың береһе һәм уның креатив директоры була.
CellBazaar
2006 йылда Камал Ҡадир Бангладешта CellBazaar электрон майҙансығын аса, был майҙансыҡ тәүҙә уның ағаһының Grameenphone компанияһына инә<sup class="noprint" contenteditable="false"><span style="font-style:normal; font-weight:normal;" title="Версия статьи «Grameenphone» на английском языке">[en].
Тауарҙарҙы туранан-тура һатыу һәм һатып алыу сервистары йыйылмаһы тиҙ арала илде яулап ала һәм был өлкәнең лидерына әйләнә.
Платформаның мобиль йүнәлешле булыуы уның төп үҙенсәлеге булып тора — бөтә ғәмәлдәр SMS, WAP йәки веб аша башҡарыла.
Проект баҙарҙың глобаль уйынсылары тарафынан уңышлы тип табыла һәм премиялар менән билдәләнә.
2010 йылда CellBazaar Telenor тарафынан һатып алына, ә 2014 йылда уның капиталы эре скандинав конгломераты Schibsted составына алына, ул ребрендинг үткәрә, һәм компанияға ekhanei.com тигән исем ҡушыла.
Компания Бангладешта электрон баҙарҙы барлыҡҡа килтереүсе тип һанала.
bKash
2010 йылда бер туған Камал һәм Иҡбал Ҡадирҙар bKash Limited тигән яңы проектты башлай. Был проект Бангладеш халҡына банк хеҙмәттәре тәҡдим итә. 2011 йылда компания Бангладеш баҙарына инә.
Ул ваҡытта ил халҡының 70%-ы институциональ банкингтан файҙаланмай һәм ҡулаҡсаһыҙ аҡса күсереү, һаҡлыҡҡа аҡса һалыу, үтескә аҡса алыу кеүек иң ябай хеҙмәттәрҙән дә мәхрүм була. Шул уҡ ваҡытта бер туған Ҡадирҙарҙың йүнселлеге һөҙөмтәһендә (ҡара: Grameenphone, CellBazaar), ил халҡының 68%-ынан күбе кеҫә телефонлы була һәм уларҙы төрлө маҡсатта, шул иҫәптән бизнес-операцияларҙа ла файҙалана, мәҫәлән, мобиль сауҙа алып бара. bKash мобиль ҡоролмалар ярҙамында банк хеҙмәттәренән файҙаланыу мөмкинлеген аса.
Шулай итеп, bKash Бангладешта мобиль түләүҙәр тармағы лидерына әйләнә һәм Кенияның M-PESA компанияһынан ғына ҡалыша.
Наградалары һәм премиялары
2008 йылда Камал Ҡадир мобиль технологияларҙы социль һәм иҡтисади үҫеш өсөн иң яҡшы файҙаланыған өсөн премияға лайыҡ була. Шул уҡ йылды Asia Telecom’дың Йыл инновацияһы премияһы менән билдәләнә. Шулай уҡ Manthan Award<sup class="noprint" contenteditable="false"><span style="font-style:normal; font-weight:normal;" title="Версия статьи «Manthan Award» на английском языке">[en]  Best E-Content for Development  премияһын да яулай.
2009 йылда Бөтә донъя иҡтисади форумында Глобаль йәш лидер (ингл.  Young Global Leader <span style="background-color: rgb(254, 252, 224);"> тип табыла <span style="background-color: rgb(254, 252, 224);">.
2015 йылда Шваб фонды Камал Ҡадирҙы ул ойошторған bKash Limited өсөн йылдың социаль эшҡыуары тип атай.
Шәхси тормошо
Камал Иҡбалдың ағаһы Ҡадир Иҡбал да сериялы эшҡыуар булып тора, эшмәкәрлеген ҡустыһынан алдараҡ башлап, уға ҙур булышлыҡ күрһәтә.
Иҫкәрмәләр
<div class="references-small" id="cx137" style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2;" data-source="137" data-cx-state="source" data-cx-weight="1980" contenteditable="true" data-cx-draft="true">
Ҡыйышҡы (күл)
Ҡыйышҡы (Аксаковское) (Яндекс-карталарҙа: Киишкинское, унан да алда — Киишки ) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы күл, Ағиҙел үҙәнендә урынлашҡан. Тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965 йылдан ). Күл — Ағиҙел йылғаһының иҫке үҙәне, йылға менән күл ер аҫтынан тоташа. Эргәлә Сәйлекүл күле ята.
Һаҡлау зонаһы майҙаны 24,1 км². Күл неоген тоҡомдарында (балсыҡ, ҡом, ҡырсынташ) барлыҡҡа килгән. Һаҡлау объекты: тарихи һәм мәҙәни әһәмиәте булған күл.
ООПТ тәғәйенләнеше: 1. Күлде һаҡлау, уның экосистемаларын һәм эстетик күренешен тергеҙеү. 2. Мәҙәни — тарихи әһәмиәте.
Сергей Тимофеевич Аксаковтың бала сағы Иҫке Ҡыйышҡы ауылы янында (ул ваҡытта Сергеевка тип аталған) үткән. Үҙенең «Детские годы Багрова-внука» мемуар китабында Аксаков ауылдың барлыҡҡа килеү тарихын һәм үҙенең тыуған күленең тирә яғын тасуирлай:
''Ҡыйышҡы күле төрлө боролоштар менән…өс саҡрымдай һуҙылып ята; киңлеге уның шундай тигеҙһеҙ: ҡайһы урындарҙа етмеш сажинға етә, ҡайһы берҙә ярты саҡрым. Ҡаршы ятҡан яры һөҙәк ауышлыҡ менән һыуға төшкән урманлы ҡалҡыулыҡ; һул яҡтан күл бик яҡын ғына тар тармаҡ менән тамамлана, яҙ көндәрендә, ташҡында, уға Ағиҙел йылғаһы һыуын ҡоя; бөгөл артынан уң яҡта күлдең осо-ҡырыйы күренмәй ине, уның буйында беҙҙең утарҙан ярты саҡрымда, мин телгә алған, күлдән шулай уҡ Киишки тип исемләнгән бик ҙур мишәр ауылы урынлашҡан ине. Әлбиттә, урыҫтар уны ла, күлде лә һәм яңы Сергеевка урыҫ ауылын шулай уҡ ябай ғына "Кишки"тип йөрөттөләр — һәм күлгә лә был уның оҙон ҡыйшайған һуҙымын билдәләгән исем бик килешә ине. Таҙа, үтә күренмәле һыу, урыны менән бик тәрән, аҡ, ҡомло төбө, һыуҙа көҙгөлә кеүек сағылдырылған…төрлө-төрлө ҡарурман…''
Хәҙерге ваҡытта яр буйында имәндәр юҡ, талдар, миләш, балан һәм башҡа ҙур булмаған ағастар үҫә. Күлдең күләме бик ныҡ бәләкәсәйгән, хәҙер уның оҙонлоғо 2,5-3 км һәм киңлеге яҡынса 100 м[5].
Күлдең аръяғында иртә тимер быуатының (беҙҙең эраға тиклем 8 быуат — беҙҙең эраның 4 быуаты) боронғо ҡәберлек бар. Районда карст борғаҡтары таралған[6].
Топонимикаһы
Күлдең атамаһы «ҡыйыш» башҡорт һүҙенән алынған.
Оло Лекма (Вятка ҡушылдығы)
Оло Лекма  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 1131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Уль-Вож
Уль-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Роговая йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кумжа (Вондожь ҡушылдығы)
Кумжа  — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вондожь йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 7 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лявдинка
Лявдинка (Вост. Лявдинка) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының һул ярына тамағынан 274 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 106 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Йомағужа мәктәбе (Күгәрсен районы)
Йомағужа мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы Йомағужа ауылында Мәктәп урамы, 13 А адресы буйынса урынлашҡан уҡыу йорто
Тарихы
ХХ быуат башында Йомағужа ауылында башҡорт балаларын уҡытыу өсөн мәктәп төҙөлә.
1915 йылда урыҫ мәктәбе асылғас, башҡорт һәм урыҫ балалары төрлө биналарҙа уҡый башлай.
Ведява
Ведява , Ведь-ава (мокш. Ведява, эрз. — баҫым ирекле ; ведь — «һыу», ава — «ҡатын-ҡыҙ, әсә»)  — мордва мифологияһында алиһә/һыу рухы, оҙон һары сәстәрен тарарға яратҡан йәш ҡыҙ образында һыу һиптереү. Уның образы дуалистик: ул ыңғай сифаттарға ла, кире сифаттарға ла эйә, был бөтә мордва мифологияһына хас һәм һинд-иран мифологик концепциялар менән оҡшаш.
Йомағужа мәктәбе (Күгәрсен районы)
Тарихы
1937 йылда Йомағужа урта мәктәбе тип атала башлай.
Ведява
Мариҙарҙың оҡшаш персонажы: вуд-ава (мар. вӱд, «һыу»).
Йомағужа мәктәбе (Күгәрсен районы)
Тарихы
1938 йылда Йомағужа мәктәбе үҙаллы 1-се Йомағужа урта (башҡорт мәктәбе), 2-се Йомағужа урта (урыҫ) мәктәптәренә бүленә
Ведява
Мифология
Ведява төрлө сығанаҡтарҙа шулай уҡ Ведьазора́ва (мок.), Ведьпаз, Лисьмань кирди / Лисьмань гирди (эрз.) тип атала.
Йомағужа мәктәбе (Күгәрсен районы)
Фотографиялар
Фотоларҙы һылтанма буйынса ҡарағыҙ Фотографии
Ведява
Мифология
Ведяға ҡараштарҙа анимастик һәм антропоморфик күҙаллауҙар һаҡланған, уларҙа һыуҙың кәүҙәләнеше лә һәм бер үк ваҡытта һыу үҙе булараҡ та һүрәтләнгән.
Һыу стихияһы ҡурҡынысын кәүҙәләндереп, Ведява образы кешеләрҙә ҡурҡыу хисе уята. Һәр сығанаҡтың үз Ведяваһы бар. Ҡайһы бер инаныуҙар буйынса мордва мифологияһында ир енесе рухы йәки уның ире булып һыу ҡарты Ведятя (ведь-атя — мордва теленән атя «ир-ат, ҡарт» тора . Ведяваның улы Пурьгане Пас — ғаләм тураһында эпик йырҙарҙа хайуандарҙы, ҡурсаулыҡ балығын һаҡлаусы сәләмәтлек, күк күкрәү аллаһы.
Риүәйәттәргә ярашлы, боронғо ваҡыттарҙа Ведява йылға ярына йыш килгән һәм ҡысҡырып илаған. Егеттәр тауышҡа йүгереп килә һәм яланғас Ведяваны күрә, Ведява кемдер уның кейемен урлауына һәм иң тәрән ергә ташлауына зарлана. Кем дә кем уның күлдәген сығарып ала, шул уның ире була. Уның һүҙҙәренә ышанған эрзә егеттәре табыла, улар уның кейеме артынан Сураға сумалар һәм шунда ҡалалар.
Табыныу
Кешеләр Ведяваның һәм Ведятяның һыу инеүселәрҙе батырыуына йәки сир (нарфотть) ебәреүҙәренә ышаналар, уны тик мифик зат ҡына дауалай алған. Унан һыуға аҡса, тары ташлап ҡына ҡотолорға мөмкин булған. Шифалы ведь-пря (морд, пря, «баш», «йөҙлөк») һыуы тураһында күҙаллау, был осраҡта Ведяға ярҙам һорап мөрәжәғәт итәләр, һыуҙы һоҫоп алып ауырыуҙы йыуындыралар.
Ведява бала тыуыуҙы һәм мөхәббәтте ҡурсалай, тип уйлағандар: кәләшкә ярҙамды унан һорайҙар, балаһыҙлыҡтан ҡотолоуҙы үтенәләр. Һыуға көлсәләр, йомортҡалар ташлайҙар һәм урынына бала һорайҙар. Балаһыҙ ҡатындар айырым намаҙҙар (ведьозкс) уҡый.
Мордваларҙың борондан шундай ышаныуы булған, йәнәһе ярым ҡараңғы мунсала (ҡурсалаусы Банява) бала табыу ваҡытында йыш ҡына яңы тыуған сабыйҙы алмаштыралар: Вирява, Ведява йәки ҡара көстәр уның урынына үҙ балаһын һала.
Ул шулай уҡ ямғыр ебәрә (ямғырҙы саҡырыр өсөн сығанаҡ янында ғибәҙәт табыны ойошторалар һәм туйындырыусы әсә-Ведяваны саҡырып, һыу һибешәләр . Шуға күрә халыҡ тел ижады әҫәрҙәрендә Ведява образына кире һыҙаттар ғына түгел, шулай уҡ ыңғай һыҙаттар хас.
Халыҡтар мифологияһында һыу рухтары
Күп халыҡтар мифологияһында ер һәм һыу илаһтары, эйәләре йәки рухтары бар.
Герман-скандинав мифологияһында, боронғо грек мифологияһындағы сирена кеүек, алтын сәстәрен тарап ултырыусы һәм йыры менән караптарҙы ҡаяларға татҡан нимфа — Лорелея булһа, Норвегияла нёкки (Nøkken) иблистәр менән бәйле ҡурҡыныс һәм яуыз заттар тип һынландырыла. Никстар һыу менән бәйле рухтар араһында үҙенсәлекле урын биләй. Улар һәр ваҡыт һыу янында тора, һәм кешеләрҙе, хайуандарҙы һыуға йәлеп итергә тырыша
Моя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Болғар (Саҡмағош районы)
Болғар (Булгар) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 46 кеше. Почта индексы — 452206, ОКАТО коды — 80256850002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тирвы-Яха
Тирвы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тамбей йылғаһының уң ярына тамағынан 48,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 132 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яландар теорияһы
Яландар теорияһы — математиканың яландарҙың үҙсәнлектәрен, йәғни һандарҙы ҡушыу, алыу, ҡабатлау һәм бүлеү ғәмәлдәренең үҙсәнлектәрен дөйөмләштереүсе структураларҙы өйрәнеү менән шөғөлләнгән бүлеге.
Яландың коммутативлығы
Яландың тәүге билдәләмәләрендә ҡабатлау ғәмәле коммутатив булырға тейеш тигән талап ҡуйылмай, ләкин хәҙерге «ялан» термины һәр саҡ уның коммутатив булыуын күҙ уңында тота. Яландың, ҡабатлауҙың коммутативлығынан башҡа, бөтә үҙсәнлектәрен ҡәнәғәтләндергән структура, Рәсәй традицияһында есем тип атала. Ләкин немецсә яланды Körper тип атайҙар (шуға күрә k хәрефе яланды тамғалау өсөн йыш ҡулланыла), ә французса — corps, шулай уҡ «есем» тип тәржемә ителә.
Яландар теорияһына ҡушымта
Ялан төшөнсәһе, мәҫәлән, векторлы арауыҡҡа билдәләмә биргәндә ҡулланыла һәм, ошонан сығып, һыҙыҡлы алгебра өсөн бик мөһим булып тора. Шулай уҡ алгебраик төрлөлөк — алгебраик геометрияның төп өйрәнеү объекты — ирекле ялан өҫтөндә билдәләнә. Һандарҙың алгебраик теорияһы алгебраик һандар яланын һәм уларҙың бөтөн ҡулсаларын өйрәнеү менән шөғөлләнә; һәм, әлбиттә, классик яландар теорияһы һөҙөмтәләрен ҡуллана.
Сикле яландар һандар теорияһында һәм кодлау теорияһында ҡулланылалар. Атап әйткәндә, 2 характеристикалы яландарҙы информатикала ҡарау файҙалы.