cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кронштадт тарихы музейы
Тарих
Кронштадт һыу үткәргесен реконструкциялау программаһы 1827 йылда ҡабул ителә. Бина 1837-1839 йылдарҙа инженер В. П. Лебедев проекты буйынса һыу күтәреүсе машиналар өсөн һалынған. Унда һәр береһенең ҡеүәте 8 ат көслө ике пар машинаһы урынлаштырылған. Һыуҙы икенсе ҡаттағы резервуарға машина күтәрә, артабан һыу ҡала селтәренә ебәрелә. Һыу сығанағы булып бина артындағы Фин ҡултығы менән тоташҡан һыу ятҡылығы тора. 1870-се йылдарҙа һәм 1887 йылда башня бинаһы өҫтәп төҙөлә.
Архитектура
Манара бинаһы классицизм стилендә төҙөлгән. Ҡаршыһында торған изге Елизавета кирхаһы менән бинаның алты бағаналы портигы фиғылы менән яраҡлашырға тейеш була. Был бинаны үҙгәртеп ҡороу барышында бинанәң көмбәҙе тәүге фиғылын юғалта, уның урынына аркалы тәҙрәләр ҡуйылған өҫкө ҡат төҙөлә.
Музейҙың тарихы
Музей 1991 йылдың 15 апрелендәге Ленинград ҡала советының № 273 ҡарарына ярашлы тыуған яҡты өйрәнеүселәр клубы инициативаһы буйынса төҙөлә. Музей экспозицияһының нигеҙен Ю. И. Спиридонов, Т. Н. Лапина, Ю, С. Мисоченко, В. М. Пирогов, В. Ф. Ключников, Л. Н. Сергеева һәм Кронштадт ҡалаһының башҡа кешеләре биргән предметтар һәм документтар тәшкил итә. Спиридонов Юрий Иванович музейға нигеҙ һалған тип иҫәпләнә (1931-1998).
Экспозиция
Якорь майҙанындағы элекке кафе бинаһында «Өс быуатлыҡ Кронштадт тарихы», ә Ленинград урамында булған манара бинаһында — һыу аҫты археологияһына арналған «Һыуға батҡан караптарҙың сере» экспозицияһы тора. Һуңғыһында һыу аҫтынан күтәртелгән караптарҙың предметтары күрһәтелгән Был экспозиция 2009 йыл башындағы «Рәсәй һыу аҫты мираҫы» проекты буйынса эҙләнеү материалдары буйынса йыйыла башлаған.
Вес (Кама ҡушылдығы)
Вес  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 1195 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һатлыҡов Хөснөтдин Бәҙретдин улы
Һатлыҡов Хөснөтдин Бәҙретдин улы (Сатлыков Хуснутдин Бадретдинович) (1905 йыл — 1981 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. Ҡыҙыл Байраҡ (1943), Ҡыҙыл Йондоҙ (февраль, май 1945) ордендары кавалеры.
Батырлығы
Гвардия рядовойы Һатлыҡов Хөснөтдин Бәҙретдин улы взвод составында Пилица йылғаһының (Польша) көнбайыш ярына беренселәрҙән булып сыға һәм дошман уты аҫтында сым кәртәләр аша өс рәт үтеү урыны эшләй, юлда дошмандар һалған 12 минаны зарарһыҙландыра. Шуның менән башта килгән полк көстәренә алға барыуҙы тәьмин итә. Был батырлығы өсөн Һатлыҡов Хөснөтдин Бәҙретдин улы Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була.
Ветеран 1981 йылда вафат була.
Туҡтағол (Туймазы районы)
Туҡтағол (Туктагулово) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 620 кеше. Бишҡурай ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 452794, ОКАТО коды — 80251805007.
Исеме
Ауыл исеме башҡорт Туктағол исеменән алынған.
Тарихы
Ауылдың артабанғы үҫеше һәм унда йәшәүселәрҙең этник составы түбәндәге һандарҙа күренә: 1795 йылда 122 башҡорт һәм 103 типтәр, 1834 йылда 297 башҡорт һәм 663 типтәр, 1859 йылда 309 башҡорт һәм 678 типтәр, 1905 йылда дөйөм 1470 кеше һәм 1920 йылда 1834 башҡорт күрһәтелә. 1870 йылда ике мәсет, «училище» барлығы күрһәтелә.
1843 йылда 297 башҡорт 312 бот ужым һәм 1528 бот ярауай иген сәсә. Улар 48 бот картуф ултыртҡан.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (86 %) йәшәй.
Ҡыуатов (йыр)
«Ҡыуатов», «Ҡыуатов кантон», «Ҡыуатов сәсән» — башҡорт халыҡ йыры, һалмаҡ көй. «Ҡыуатов» көйөнөң варианттары тәүге тапҡыр С. Г. Рыбаков тарафынан 1893 йылда Верхнеурал өйәҙе Ҡаҙаҡҡол ауылы (хәҙер — Учалы районы) ҡурайсы Ислам Моратовтан яҙып алына һәм «Урал мосолмандарының көнкүреш тасуирламалары менән музыкаһы һәм йырҙары» («Музыка и песни уральских мусульман с очерком их быта») китабында баҫтырыла.
Лирик-эпик характерҙағы йыр. 1850—1863 йылдарҙа кантон башлығы булған Әлмөхәмәт Ҡыуатовҡа арналған.
Йырҙың варианттарын шулай уҡ Х. Ф. Әхмәтов, Ю. И. Ғәйнетдинов, З. Ғ. Исмәғилев, Ғ. З. Сөләймәнов яҙып алған һәм өйрәнгән.
«Ҡыуатов» көйөнә һалмаҡ темп хас. Башҡарыусылар араһында К. М. Дияров, Сөләймән Абдуллин булған.
Шул уҡ исемле бейеү характерындағы инструменталь көй бар.
Тарихы
Әлмөхәмәт Ҡыуатов 1827 йылда Буранғол ауылында тыуған. Яҫауыл-ротмистр, 1849 йылда тел һәм әҙәбиәт ғилеме кандидаты исемен лайыҡ булған. Ҡазан университетының философия факультетын тамамлағандан һуң, Ырымбур генерал-губернаторы канцелярияһында тәржемәсе, 1850—1863 йылдарҙа 7-се, 10-сы, 3-сө, 11-се һәм 4-се башҡорт кантондары башлығы ярҙамсыһы булып хеҙмәт иткән. Башҡорт балалары уҡырлыҡ милли мәктәптәр асыуҙы юллаған, донъяуи мәктәптәр өсөн методик ҡулланмалар, дәреслектәр яҙған. Ырымбур губернаторы Крыжановский исеменә «Башҡорт халҡының ярлыланыу сәбәптәре» тигән хат яҙған. «1853-1856 йылдарҙағы Көнсығыш һуғышы иҫтәлегенә» миҙалы менән бүләкләнгән.
Башҡарыусылар
«Ҡыуатов» йырын К. М. Дияров башҡара.
Х. Әхмәтов тарафынан тауыш һәм фортепиано өсөн эшкәртелгән.
Гнесина Елена Фабиановна
Елена Фабиановна Гнесина (, Дондағы Ростов — 4 июнь, 1967, Мәскәү) — СССР һәм Рәсәй пианисы, педагог. РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1925), РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1935). Музыка училищеһын апайҙарының береһе менән берлектә аса (хәҙер Гнесиндар исемендәге Мәскәү ҡалаһы балалар музыка мәктәбе, Гнесиндар музыка училищеһы, Гнесиндар исемендәге Рәсәй музыка академияһы).
Биографияһы
Елена Гнесина раввин  Гнесин Фабиан Осипович ғаиләһендә тыуған; әсәһе, Флетзингер-Гнесина Бейла Исаевна , йырсы, С.Монюшконың уҡыусыһы Үҙенең музыкаль белемен Дондағы Ростовта ала. 1893 йылда Елена Фабиановна  Мәскәү консерваторияһын В.И.Сафонованың фортепиано класы буйынса тамамлай; уҡытыусылары араһында А.С. Аренский һәм И.С.. Танеев була. Апайҙары Евгения һәм Мария менән бергә 1895 йылдың февралендә  музыкаль училище ойоштора, артабан ул булып Гнесиндар исемендәге музыка училищеһы һәм Гнесиндар исемендәге Рәсәй музыка академияһы була. Училищеның директоры, художество етәксеһе, профессоры була, ә 1944 йылда — Гнесиндар исемендәге дәүләт музыка-педагогия институтының. Фортепиано класын, шулай уҡ фортепиано уҡытыу методикаһын алып бара. «Фортепиано өсөн әлифба» һәм башҡа методик һәм әҙәбиәттең авторы булып тора. Гнесина Елена Фабиановна 1967 йылдың 4 июнендә вафат була. Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында ерләнә (участка № 2).
Уҡыусылары
Елена Фабиановна урыҫ фортепиано мәктәбенең иң яҡшы традицияларын үҫтерә. Уның уҡыусылары билдәле пианистар Л. Н. Оборин, композитор А. И. Хачатурян, дирижер Е. Ф. Светланов, дирижер Г. Н. Рождественский
Бүләктәре
1970 йылда Е. Ф. Гнесинаның Музей-фатиры ойошторола.
Хәтер
Мәскәүҙә Елена Гнесинаға Гнесиндар исемендәге Рәсәй музыка академияһының Концерт залы алдында һәйкәл ҡуйыла (Кесе Ржевский тыҡрығы яғынан).
Марк Бернес
Марк Наум улы Бернес (тыуғанда ҡушылған исеме — Менахем-Ман Неухович Нейман  ; , 1969 йылдың 16 авгусында Чернигов губернаһының Нежин ҡалаһында , Мәскәү) — СССР-ҙың кино һәм дубляж актёры, йырсы. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1965). Беренсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1951). 1950— 1960 йылдарҙағы совет эстрадаһында халыҡ тарафынан иң ныҡ яратылған артистарҙың береһе, күренекле урыҫ шансоньеһын башҡарыусы. Совет йыр классикаһының алтын фондын булдырыуҙа Бернес мөһим роль уйнай.
Биографияһы
Марк Наумович Нейман Рәсәй империяһының Нежин ҡалаһында тыуған. Уның атаһы — Неух Шмуэлевич (Наум Самойлович) Нейман (1877-1948 ). Нежин ҡалаһы раввины Шнеерсондың кәнсәләрендә Бернестың ата-әсәһенең 1910 йылдың 15 октябрендә никахлашыуы тураһында яҙма (еврей генеалогияһы сайтында ҡарарға була JewishGen.org (Украинаның мәғлүмәттәр базаһы) бар. Атаһы: Неух Шмуэлевич Нейман, Могилев губернаһының Старобыхова ҡалаһы мещаны; әсәһе Фрума-Махля Липова Вишневская, Нежин ҡыҙы. Был атаһының өсөнсө никахы була. Шунда уҡ уның әсәһе һәм апаһының тыуыуы тураһында яҙма ла күрһәтелгән: әсәһе яғынан ҡартатаһы «Менахем-Ман» (Менахем-Менд) тип күрһәтелгән. 1917 йылда, Марка биш йәш булғанда, ғаилә Харьков ҡалаһына күсеп килә.
1928 йылдан алып, Марк Бернес, ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң, Марк «үҙ аллы тормошон театр афишалары йәбештереүҙән башлай»». Театрға саҡырыусы — «тере афиша» булып та эшләй. Театр техникумына уҡырға йөрөй башлай, бер үк ваҡытта Харьков ҡалаһындағы «Уссури» театрында статист була (Бернес уны хаталы «Миссури» тип атай) ). Шунда уҡ, ауырып киткән артисты алмаштырып, беренсе ролен уйнай һәм билдәле режиссёр Николай Николаевич Синельниковтың маҡтауҙарына лайыҡ була. Был осорҙа уның сәхнә тәхәллүсе (псевдонимы) — Бернес барлыҡҡа килә. 1929 йылда 17 йәшлек Марк Мәскәүгә килә, унда бер нисә театрҙа статист булып эшләй башлай, шул иҫәптән Бәләкәй театрҙа һәм Ҙур театрҙа. 1930-1933 йылдарҙа Корш театрында (Мәскәү драма театры) ҙур булмаған ролдәр уйнай, һуңыраҡ Николай Мариусович Радинды үҙенең уҡытыусыһы тип һанай. 1935 йылда кинола төшә. («Тотҡондар» (1936) һәм «Шахтерҙар» (1937) фильмдарындағы эпизодик ролдәрҙән һуң, «Мылтыҡлы кеше» (1938), «Истребителдәр» (1939), «Ҙур тормош» (1939) фильмдарында һиҙелерлек эштәр башҡара. Актёрҙың уйыны һөйкөмлөлөк һәм йылы юмор менән асыҡ айырылып тора. Марк Бернесҡа Бөйөк Ватан һуғышы тураһындағы кинотаҫмалар ҙур популярлыҡ килтерә. «Ике яугир» фильмында ул иҫ киткес дәртле һәм ябай итеп «Ҡара төн» йырын (Богословский Никита Владимирович музыкаһы, Владимир Гариевич Агатов һүҙҙәре), шулай уҡ «одесса йырҙарына» стилләштерелгән «Шаланды, полные кефали» ("Кефаль менән тулы шаландалар") йырын йырлай. Богословский фильмдарынан («Яратҡан ҡала», «Ҡара ҡурғандар йоҡлай», «Кефаль менән тулы шаландалар»), Бернес башҡарыуындағы йырҙар атаҡлы «Ҡара төн» радиоһынан яңғырай, Бернестың грампластинкалары яҙыла. Актёр һәм композиторҙың хеҙмәттәшлеге 1956 йылға тиклем дауам итә. 1943 йылдың 30 декабрендә Свердловск ҡалаһының Офицерҙар йортонда Марк Бернестың йырсы булараҡ тәүге концерты үтә, шунан һуң Урал буйлап концерт турнеһы башлана. Мәскәүҙә йырҙар башҡарыусы булып 1940-сы йылдарҙың аҙағында таныла, башта Ижад союзы Йорттарында ойошторолған кисәләрҙә сығыш яһай. Радиола «Күңелле артистар клубы» тапшырыуында үҙенең персонажы шофер Минутка исеменән («Бөйөк һынылыш», 1945) Борис Андреевич Мокроусовтың «Фронт шоферы йырын» («Путь-дорожка фронтовая», «Фронт юл-һуҡмағы»), Василий Павлович Соловьев-Седойҙың «В жизни таҡ случится» («Тормошта шулай була») һ.б. йырҙарын башҡара. Кинола төшөүен дауам итһә лә, Бернес үҙенең ижади ниәттәрен тормошҡа ашырыу өсөн киң мөмкинлек биргән эстрадаға күберәк иғтибар бирә. Ул үҙ репертуарын булдырыу өҫтөндә әүҙем эшләй башлай. Музыкаға ла, шиғырҙарға ла юғары талаптар ҡуйып, артист шағирҙар һәм композиторҙар менән оҙайлы бәйләнештә эшләй. Бернес репертуарындағы 82 йырҙың 40-тан артығы уның заказы буйынса йәки уның ҡатнашлығында төҙөлгән.
1950—1960 йылдарҙа Марк Бернес кинола Умар Магомет ((«Далеко от Москвы» («Мәскәүҙән алыҫта»), Чубук («Батырлыҡ мәктәбе»), Родионов («Улар беренсе булды»), Огонек («Төнгө патруль») кеүек ҡатмарлы характерҙар тыуҙыра. 1953 йылдан алып Марк Бернес — КПСС ағзаһы. . Был осорҙа Бернестың репертуары «Москвичи» (Эшпай Андрей Яковлевич — Винокуров Евгений Михайлович), «Если бы парни всей земли» (Соловьев-Седой Василий Павлович — Долматовский Евгений Аронович), «Я люблю тебя, жизнь» (Колмановский Эдуард Савельевич — Ваншенкин Константин Яковлевич) йырҙары менән тулылана.
1958 йылдың 17 сентябрендә бер үк ваҡытта ике үҙәк газета Бернесҡа ялған ғәйептәр ташлап, уны эҙәрлекләй башлай. Георгий Свиридов Васильевич «Правда» гәзитендә баҫылған «Искоренять пошлость в музыке» тигән мәҡәләһендә артисты ғәҙел булмаған һәм тенденциоз һөжүмдәргә дусар итә. А. Суконцева һәм Шатуновский Илья Миронович «Комсомольская правда» гәзитендә баҫылған «Звезда на „Волге“» фельетонында Бернестың юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоуын, «үҙ-үҙен тотошо совет артисына ярашлы түгел» тип, максималь дөм-ҡараңғы тондарҙа яҙа. Ошо һәм унан һуңғы бер нисә мәҡәләнең һөҙөмтәһе булып, Бернесты ысын барлыҡта радиотапшырыуҙарҙа ҡатнашыуҙан һәм грампластинкалар яҙмаларҙан тыйыу була. Әммә 1960 йылдан Бернестың тауышы тағы ла радио аша (популяр йәкшәмбе тапшырыуының төп йыры «С добрым утром!» (Фельцман Оскар Борисович музыкаһы, Фадеева Ольга Яковлевна һүҙҙәре) эстрадала яңғырай. Шул уҡ 1960 йылда «Мәскәү мюзик-холл» программаһында Лужники стадионында Бернес беренсе тапҡыр Матвей Исакович Блантерҙың Михаил Васильевич Исаковский һүҙҙәренә ижад иткән «Враги сожгли родную хату» йырын башҡарҙа, был йыр 15 йыл элек, 1945 йылда радио аша бер тапҡыр ғына (Нечаев Владимир Александрович башҡарыуында) яңғыраған була ). Хәҙер Бернес уның трагик мәғәнәһен аса һәм йырҙы популяр итә.
1961 йылда режиссёр Арманд Павел Николаевич, беренсе булып актёрҙы киноға төшөргә алыу тыйыуын боҙоп, үҙенең «Чертова дюжина» фильмында яҡшы күңелле өлкән йәштәге йәһүдтең комик ролен уйнарға саҡыра.
Һуңғы йылдарҙа Бернес тағы бик уңышлы эшләй, ил буйлап һәм сит илдәргә — Польша Халыҡ Республикаһы, Югославия Федератив Социалистик Республикаһы, Чехословакия Социалистик Республикаһы, Румыния Социалистик Республикаһы — концерттар менән сыға, киң мәғлүмәт сараларында донъя күргән күп һанлы һоҡланыу хистәрен ҡабул итеп, гастролдәрҙә йөрөй; Бөйөк Британия телевидениеһында сығыш яһай. Яңы «бернес» йырҙары ла барлыҡҡа килә: «Хотят ли русские войны» (Колмановский Эдуард Савельевич — Евтушенко Евгений Александрович), «Я пишу, извините меня» (Ян Абрамович Френкель — Ваншенкин Константин Яковлевич), «Я работаю волшебником» (Колмановский Эдуард Савельевич — Ошанин Лев Иванович) һ.б.). Дүрт сериялы «Щит и меч» фильмында (1968) кадр артында Бернес башҡарыуындағы «С чего начинается Родина» (Баснер Вениамин Ефимович — Михаил Матусовский Львович) тигән йыр яңғырай. 1969 йылдың 8 июлендә артист бер ниндәй дублһыҙ ғына Ян Абрамович Френкелдең Рәсүл Ғамзат улы Ғамзатов һүҙҙәренә яҙылған «Журавли» (Наум Гребнев Исаевич тәржемәһе) йырын яҙҙыра. Был Бернестың һуңғы яҙмаһы була.
Марк Бернес 1969 йылдың 16 авгусында, 58-се йәшендә, үпкәһендәге яман шештән үлә. Мәскәүҙең Новодевичий зыяратында ерләнгән. Ерләгәндә (уның вафаты алдынан әйткән үтенесе буйынса) «Три года ты мне снилась», «Романс Рощина», «Я люблю тебя, жизнь» һәм «Журавли» йырҙарының яҙмалары яңғыратыла.
Фильмографияһы
1936 "Заключенный"
1937 "Шахтеры"
1938 "Человек с ружьем"
1939 "Истребители" Сергей Кожухаров; «Любимый город» йыры
1942 "Дорога к звездам" генерал Кожухаров
1943 "Два бойца" ''Аркадий Зюбин; «Темная ночь», «Шаланды», с Л. Масохой: «Песня о Ленинград» йырҙары''
1946 "Большая жизнь". 2-се серия инженер Петухов; «Наша любовь», «Три года ты мне снилась» йырҙары
Йыр репертуары
«Любимый город»— из кинофильма «Истребители» кинофильмынан (Н. В. Богословский муз., Е. А. Долматовский һүҙҙәре)
«Огонек» (Н. Богословский муз., Е. А. Долматовский һүҙҙәре)
«Темная ночь» (Н. Богословский муз.,В.Г. Агатова һүҙҙәре) «Два бойца» кинофильмынан
«Кефаль менән тулы шаландалар» (Н. Богословский муз.,В.Г. Агатова һүҙҙәре) кинофильма «Два бойца» кинофильмынан
«Три года ты мне снилось» (Н. Богословский муз., А. И. Фатьянов һүҙҙәре) «Большая жизнь. 2-се серия» кинофильмынан
«Песня о Родине» (А. Я. Эшпай муз., Л. И. Ошанин һүҙҙәре) «Ночной патруль» кинофильмынан
«Если бы парни всей земли» (В. Соловьев-Седой муз., Е. Долматовский һүҙҙәре)
«Я люблю тебя, жизнь» (Э. С. Колмановский муз., К. Я. Ваншенкин һүҙҙәре)
«Хотят ли русские войны» (Э. С. Колмановский муз., Е. А. Евтушенко һүҙҙәре)
«Убийцы ходят по земле» (Э. С. Колмановский муз., Е. А. Евтушенко һүҙҙәре)
«Тополя» (Я. Френкель муз., К. Я. Ваншенкин һүҙҙәре)
«Холода, холода» (В. Высоцкий муз., һүҙҙәре)
«Враги сожгли родную хату» (Прасковья) ( М. И. Блантер муз., М. Исаковский һүҙҙәре)
«С чего начинается Родина» (В. Е. Баснер муз., М. Матусовский һүҙҙәре) «Щит и меч» кинофильмынан
«Огромное небо» (О. Фельцман муз., Р. И. Рождественский һүҙҙәре)
«Журавли» (Я. Френкель муз., сл. Р. Г. Гамзатов һүҙҙәре Н. Гребнев тәржемәһендә)
Үрге Әүжән
Үрге Әүжән (Верхний Авзян) — Башҡортостан Республикаһының Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 2024 кеше була. Почта индексы — 453524, ОКАТО коды — 80211815001.
Географик урыны
Ауыл аша Р316 «Стәрлетамаҡ — Белорет — Магнитогорск» автомобиль юлы үтә.
Үрге Әүжән ауылынан көньяҡ—көньяҡ-көнбайышҡа табан 14 километр алыҫлыҡта, Әүжән участка урмансылығының биләмәһендә Әүжән урмансылығында йыртҡыс ҡоштарҙың оялары тәбиғәт ҡомартҡыһы урынлашҡан.
Тарихы
Ауыл 1754 йылда күсеп килгән урыҫ крәҫтиәндәре тарафынан нигеҙләнгән. Был ваҡытта Әүжән-Петровский суйын иретеү заводы һалына башлаған.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Аҡморон мәктәбе
Аҡморон мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы Аҡморон ауыл Советының Аҡморон ауылында урынлашҡан уҡыу йорто
Киринка
Киринка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сундовик йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Аҡморон мәктәбе
Тарихы
Аҡморон ауылында мәктәптә белем алыу 1915 йылдан башлана. Ошо йылда утарҙа шәхси мәктәп асыла. Ул бер яғында уҡытыусы йәшәгән 2 фатирлы ағас йортта урынлаша. Был мәктәптә бер генә класс була. Нигеҙҙә, улар шәриғәт ҡанунын өйрәнә. Был бинала 1920 йылға тиклем балалар уҡый. Был бинала 1920 йылға тиклем балалар уҡый.
Киринка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аҡморон мәктәбе
Тарихы
1920 йылда мәктәп Ҡананикольскийҙан килгән яңы уҡытыусы Косаревтың шәхси йортонда урынлаша. 1923 йылдан 1924 йылға тиклем Алексей Денисов йәшәгән йортта уҡыйҙар. Ошонда уҡыған Елена Пономарева әйтеүенсә, мәктәпкә 10 — 13 кеше йөрөй, бары тик 4 кенә партаһы була. Протопова Александра Кузьминична уҡыта.
1937 йылға тиклем башланғыс мәктәп уҡытыусының шәхси йортонда була. Тик 1937 йылда ғына самандан мәктәп бинаһы төҙөлә. Һуңынан был урында совхоз ашханаһы урынлаша. Был мәктәптә башланғыс кластарҙы тамамлаған балалар уҡыуын Бикеш ауылындағы ете йыллыҡ мәктәптә йәки Баймаҡ ҡалаһында дауам итә.
Аҡморон мәктәбе Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында уҡытыусылары дәрестәрҙе өҙмәй, уҡыусылар һанын һаҡлап ҡала ала. Һуғыш йылдарында мәктәптә 5 — 6 уҡытыусы эшләй. Һәр уҡытыусы бер нисә предмет уҡыта. Мәҫәлән, Долгова Н. К. немец, география, химия, рәсем, йыр дәрестәре бирә. Прозорова Г. М. 3-сө класта уҡыта, өлкән кластарҙа тәбиғәт белеме фәне һәм рәсем буйынса дәрестәр бирә. Дейлин А. Н. — тарих, конституция, ботаника уҡыта.
1956 йылда башланғыс мәктәптең яңы типтағы ағас бинаһы төҙөлә. Был ваҡытҡа мәктәптең матди базаһы үҫә. Мәктәптә физика, химия кабинеттары ойошторола.
1956 йылда ете йыллыҡ мәктәптә 280-дән ашыу уҡыусы уҡый. Башланғыс мәктәпте тамамлағандан һуң, беҙҙең мәктәпкә Ҡаратал, Комсомол, Аҡтау бүлексәләренең, Мәмбәт ауылынан уҡыусылар уҡырға инә. 1965 йылда Аҡморонда урта мәктәп асыла, уның тәүге сығарылышы 1966 йылда була һәм 39 уҡыусы тамамлай. Шулар араһынан Ҡудашева Зөһрә менән Әбдрәшитова Нурбикә мәктәпте көмөш миҙал менән тамамлай. 1971 йылда «Баймаҡ» совхозы үҙ башланғысы менән кирбес мәктәп бинаһы төҙөй.
Йылҡы йылы
Йылҡы йылы - 12 йыллыҡ мөсәлдә Йылан йылы менән Ҡуй йылы араһындағы етенсе йыл
Мөсәл күп Азия илдәрендә - Ҡытайҙан тыш Кореяла, Японияла һәм Монголияла, шулай уҡ Вьетнам, Бирма, Непал, Бутан, Шри-Ланка, Камбоджа, Таиланд һәм Лаос кеүек илдәрҙә, төрки халыҡтарҙың күпселегендә, шул иҫәптән башҡорттарҙа һәм монголдарҙа ҡулланыла. Ун ике йылда бер йылдар ҡабатланып тора. Григориан календары буйынса Йылҡы йылы 1990, 2002, 2014 йылдарҙа булды. Киләһе Йылҡы йылы 2026 йылда ҡабатланасаҡ.
Ваня (Кейебәк ҡушылдығы)
Ваня  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кейебәк йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Йылҡы йылы
Ауыҙ-тел ижадында һәм әҙәбиәттә
Көнсығыш илдәренән айырмалы, башҡорттар мөсәл буйынса кеше сифаттарына күрәҙәлек итмәй, тик быуаттар тәжрибәһенән сығып йыллыҡ һауа торошо, уңыш алыу менән бәйле һынамыштар булараҡ ҡулланған.
Һынамыш
Башҡа йылдарҙан айырмалы, Йылҡы йылы тәбиғәт торошона ғына түгел, ил-йорт хәлдәренә бәйле яу йылы тип әйтемгә ингән. Күрәһең, күпселек яуҙар Йылҡы йылы башланғандыр.
Ваня (Кейебәк ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Йылҡы йылы
Әҙәбиәттә
Гүзәл Ситдиҡованың "Йылҡы йылы" шиғыры һынамышҡа ла, 2014 йылғы ил-йорт хәлдәренә лә бәйләп яҙылған.
Йылҡы йылы - йыуатыр,
Ваня (Кейебәк ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йылҡы йылы
Әҙәбиәттә
Йышырағы - илатыр,
Сәпсеп китеп, үрәпсеп
Эйәренән ҡолатыр.
Йылҡы йылы - аттай эш,
Сатнап китер хатта теш,
Тояҡтары ут сағыр,
Әйтерһең дә тапау-түш.
Йылҡы йылы - яу йылы,
Батшаларҙың дау йылы,
Юғалһын һуғыш йылы
Кире ҡайтмаҫҡа булып.
Потапова Ольга Яковлевна
Биографияһы
Ольга Яковлевна Потапова Украинаның Хмельницкий өлкәһе хәҙерге Славуцкий районы Полянь ауылында 1914 йылда тыуған. 1931 йылда леспромхоздың Ирбейский заводында хеҙмәт юлын башлай.
1948 йылда Иркутск өлкәһенең Ангарск ҡалаһына күсә. 1953 йылда алып ҡаланың төрлө төҙөлөш объекттарнда малярҙар бригадиры булып эшләй. Беренсе комплекслы бригада бригадиры итеп тәғәйенләйҙәр ангарский 1955 йылда 16-сы Ангарск төҙөлөш идаралығының беренсе комплекслы отделочниктар бригадаһының бригадиры итеп тәғәйенләнә. Ул 70 хеҙмәт кешеһенән торған бригадала менән етәкселек итә. 1959 йылда был коллективҡа «Коммунистик хеҙмәт бригадаһы» тигән маҡтаулы исем бирелә.
1960 йылдың 7 мартында СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән «Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнөнөң 50 йыллығы айҡанлы хеҙмәттәге һәм йәмәғәт эшмәкәрлегендәге айырыуса ҙур ҡаҙаныштары өсөн»  Потапова Ольга Яковлевнаға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш » алтын миҙалы тапшырыла.
КПСС-тың XXII съезына төҙөлөш тармағынан һәм Ангарск ҡала советынан делегат булып бара. Ангарск ҡала советының депутаты, КПСС-тың Иркутск өлкә комитеты һәм КПСС-тың Ангарск ҡала комитеты ағзаһы була.
О. Я. Потапова Ангарск ҡалаһында йәшәй. 1965 йылдың 15 апрелендә вафат була.
8 июль
8 июль — григориан стиле буйынса йылдың 189-сы (кәбисә йылында 190-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 176 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
В. И. Лениндың Йорт-музейы (Ҡазан)
Ленин Владимир Ильич Лениндың Йорт-музейы — музей, Ҡазан ҡалаһының Ульянов-Ленин урамындағы 58-се йортонда урынлашҡан.
Музейҙың тасуирламаһы
В. И. Ленин Йорт-музейындағы экспозицияларҙа ысын документтар, ксерокопиялар, белешмәләр, китаптар, фотоһүрәттәр, әҙәби сығанаҡтар ҡуйылған. Ҡазан, Ленин билдәләмәһе буйынса, Рәсәйҙең Европа өлөшөндәге иң мөһим фабрика-завод сәнәғәте үҙәктәре иҫәбендә торған. Бында 5 меңгә тиклем эшсе кешеһе иҫәпләнгән һикһәнгә яҡын сәнәғәт предприятиелары булған.
Башы
Владимир Ульянов Ҡазан Император университетына уҡырға инә. Уның атаһы, Ульянов Илья Николаевич, ошо университетта уҡып белем алып, уны отличие менән тамамлаған була. Йола буйынса йыл һайын Ульяновтар ғаиләһе Ҡазанға килә. Улар Сембер ҡалаһынан бында даими йәшәргә күсеп килергә ҡарар ҡабул итә. 1887 йылдың 30 майында «Симбирские губернские ведомости» гәзитендә «Баҡсалы, роялле һәм мебелле йорт һатыла. Мәскәү урамы, Ульянова йорто» тигән иғлан баҫыла.
Ульяновтар Ҡазанға 1887 йылдын июнендә күсеп килә. Тәүҙә улар Завьяловтар йортонда (Профессор тыҡрығы) Мария Александровнаның бер туған апаһы — Анна Александровна Веретенниковала туҡтай, ә Кокушкино ауылында йәйҙе үткәрә. Ҡазанға ҡайтып, Ульяновтар Беренсе тау урамындағы Ростовтар йортонда (хәҙерге Ульянов урамы, 24-се йорт) фатирҙа торалар. Тиҙҙән Мария Александровна Ново-Комиссариатский урамындағы (хәҙерге Комлев урамы, 15-се йорт) Соловьевтар йортонда фатир яллай.
Ленин биографияһының музейҙа күрһәтелгән ваҡиғалары
29 июль, 1887 йыл. Ульянов Ҡазан император университетының ректоры исеменә ошо университеттың юридик факультетының беренсе курсына уҡырға ҡабул итеү тураһында үтенес-ғариза бирә. Әммә университет етәкселеге уВладимир Ульяновты студентлыҡҡа ҡабул итеүҙән ҡурҡа. Уның үтенесенә: «Ҡылыҡһырлама алғанға тиклем ҡабул итеүҙе туҡтатып торорға» тигән резолюция һала. Бары тик ике аҙнанан һуң ғына — 1887 йылдың 13 авгусында ғына, Сембер гимназияһынан характеристика килгәс кенә, Владимир Ульянов университеттың юридик факультетының беренсе курсына студент итеп ҡабул ителә. Уға № 197 студент билеты тапшырыла (музейҙа был документтың фотокопияһы бар).
Ҡазанға батшалыҡтың Мәскәү университеты студенттарын язалауы тураһындағы мәғлүмәт килеп еткәс, Ҡазан студенттар йәмәғәтселеге ризаһыҙлығының сиге булмай. 1887 йылдың 4 декабрендә Ҡазан император университетының тамаша залында студенттарҙың тарихи сходка-демонстрацияһы уҙа. Ҡәтғи тыйыуҙарға ҡарамайынса, университет землячествоһы рөхсәтһеҙ студент судына йыйыла. Землячество советы ултырышында ошо мәсьәләләр ҡарала һәм раҫлана:
Ректор сходкаға саҡырыла, уға петиция тапшырыла (музейҙа был петицияның тулы тексы экспонат итеп ҡуйылған). Сходкаға килгән ректор студенттарға бындай юлдар менән һеҙ бер ниндәй ғәмәлғә лә ирешә алмаясаҡһығыҙ, тип өгөт-нәсихәт уҡый. Шул уҡ көндө быға протест йөҙөнән Владимир Ильич Ульянов ректор исеменә үҙен университеттан сығарыуҙы һорап үтенес яҙа.
Музейҙы булдырыу тарихы
Музей асыу тантанаһы 7 ноябрендә 1937 йылдың 7 ноябрендә ойошторола һәм Бөйөк Октябрь социалистик революцияһының 20-йыллығына тап килтерелә. Ленин музейын булдырыуҙа һәм Ульяновтар ғаиләһе фатирын тергеҙеүҙә Владимир Ильичтың иң кесе ҡустыһы — Дмитрий Ильич Ульянов, апалары Мария Ильинична, Анна Ильинична Ульянова-Елизарова һәм  ике туған ағаһы Н. И. Веретенников әүҙем ҡатнаша.
Видзя
Видзя — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сардя йылғаһының һул ярына тамағынан 3,2 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Калин Иван Петрович
Калин Иван Петрович (Ivan Petrovici Călin) (10 март 1935 йыл — 2 ғинуар 2012 йыл) — совет һәм молдаван дәүләт эшмәкәре, Молдавия ССР-ының Юғары Советы Президиумы Рәйесе, 1980 — 1985 йылдарҙа СССР Юғары Советы Президиумы Рәйесе урынбаҫары, 1985 — 1990 йылдарҙа Молдавия ССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе. Молдова Республикаһы Парламенты депутаты (1998—2010).
Биографияһы
Иван Калин 2012 йылдың 1 ғинуарынан 2 ғинуарына ҡарай төндә Кишинёв дауаханаларының береһендә вафат була. Рәсми некролог Молдова Республикаһы коммунистар Партияһы Үҙәк комитеты тарафынан төҙөлә һәм киң мәғлүмәт сараларына бирелә. Мәрхүм менән хушлашыу 4 ғинуарҙа Армия йортонда үтә. Иван Калин Кишинёвта Үҙәк (Әрмән) зыяратында ерләнгән.
Ғаиләһе
Өйләнгән. Ике улы һәм өс ейәне бар.
Ай тотолған төндә (балет)
Ай тотолған төндә — Мостай Кәримдең "Ай тотолған төндә" трагедияһы буйынса композитор М. Әхмәтов ижад иткән балет. Балет 1978 йылда яҙылған.
Тасуирлама
«Ай тотолған төндә» балетын композитор Морат Хөсәйен улы Әхмәтов 1978 йылда Мостай Кәримдең шул уҡ исемдәге пьесаһы буйынса ижад итә. «Ай тотолған төндә» трагедияһы башҡорттарҙың ярым күсмә көнкүреше, патриархаль-ырыу ҡалдыҡтары һаҡланған дәүер ваҡиғаларын яҡтырта. Мостай Кәрим был трагедияһында ҡыйыу шәхестәрҙең иҫке йолаларға ҡаршы сығыуын, иреккә, рухи азатлыҡҡа ынтылыуын, әммә ул заман шарттарында уларҙың һәләкәткә дусар булыуын, йола ҡануны ҡорбандарына әүерелеүен тасуирлай. Әҫәрҙең төп идеялары Опера һәм балет сәхнәһендә бейеү теле саралары менән сағылдырыла.
Спектаклдең премьераһы Өфө ҡалаһында Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында 1982 йылда була.
Спектакль ике шаршауҙан тора.
Либреттоһының авторы — Э. В. Әхмәтова, балетмейстеры — Б. В. Танин, дирижёры — Ғ. Х. Моталов, ҡуйыусы рәссамы — Е. Ефимов.
Спектаклдең пластик хәл ителеше классиканан модернға тиклемге төрлө хореографик йүнәлештәрҙе тәбиғи рәүештә берләштерә. Балеттың музыкаһына башҡорт фольклоры элементтары һәм заманса художестволы тасуирлау саралары синтезы хас. «Ай тотолған төндә» премьераһынан һуң ваҡытлы матбуғатта донъя күргән рецензияларҙа ҡуйыусы балетмейстер эшенең оригиналлеге, композитор музыкаһының драматизмы һәм эмоциональ ышандырғыслығы билдәләнә.
Һылтанмалар
/
Әҙәбиәт
/Ватандаш журналы
Вәрәш (Гәрәй ҡушылдығы)
Вәрәш (Варяш)— Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Гәрәй йылғаһының тамағынан 45 өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Китмар
Китмар — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының уң ярына тамағынан 2155 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Кинцвиси монастыры
Кинцвиси монастыры (ყინწვისი) — көнсығыш Грузияла Шида-Картли төбәгендәге грузин православие монастыры, Карели ҡалаһынан 10 саҡрым алыҫлыҡта, юғары таулы Дзама үҙәненең урманлы битләүендә урынлашҡан.
Тарихы
Кинцвиси монастыры комплексы билдәһәҙ барлыҡҡа килгән өс сиркәүҙән тора. Төп сиркәү изге Николайға арналған тип иҫәпләнә, ун өсөнсө быуат башы менән даталана. Йәнәшәләге ныҡ бәләкәй сиркәү изге Георгийға бағышланған һәм шул уҡ осорға ҡарай.
Сарта-Марияға арналған иң боронғо сиркәү унынсы һәм ун беренсе быуатҡа ҡараған, ләкин ул ныҡ емерелгән.
Әлеге ваҡытта ул исемлеккә ялан проекты булараҡ бөтә донъя ҡомартҡылар фонды тарафынан индерелгән.
Архитектураһы
Төп сиркәү яҙыулы тәреләр менән көмбәҙле кирбес бинанан ғибәрәт, был ун өсөнсө быуаттың урта быуат стена һынлы сәнғәтенең уникаль өлгөһө булып тора.
Көмбәҙҙең үҙәк позицияһында архангелдар Михаил һәм Гавриил солғанышында Одигитрия тора. Көмбәҙ аркаһының үҙәк өлөшөндә медальон рәүешендә тәре урынлашҡан. Дүрт игеһаусы менән медальондар кулондарҙы биҙәй. Архангелдар һүрәте сиркәүҙең көньяҡ һәм көнбайыш стеналарында ла ҡабатлана. Төньяҡ стеналарҙа Яңы Ғәһед күренештәре, шулай уҡ Грузия батшалары Георг III, Георг IV, Тамараның һүрәттәре күренә. Айырым иғтибарға ултырыусы фәрештәнең фигураһы, асыҡ саркофагҡа күрһәтеүсе Терелеү композицияһы лайыҡ. Был фрескалар уларҙың фонын буяу өсөн лазуритты бай ҡулланыуы арҡаһында 1205 йылға тиклем даталана һәм классификациялана.
Был фрескаларға урындағы феодаль магнат Антон Гнолистависдзе заказ биргән, ул король министры вазифаһында хеҙмәт иткән. Ҡулында сиркәү өлгөһө менән уның фрескаһы Грузияның төрлө изгеләренең һүрәттәре менән көньяҡ стенаның аҫҡы регистрында тора.
Фрескалар XV быуаттың күренекеле кешеһе Заза Панаскертели заказы буйынса яҙылған, уның портреты шулай уҡ бында һүрәтләнгән.
Дева Мария сиркәүенең емерелгән апсидаһында шулай уҡ Одигитрия фрескаһы булған. Был сиркәүҙең стеналары шулай уҡ тулыһынса буялған булған, әммә апсидаһынан тыш бөтәһе лә емерелгән.
Рәсәй Федерацияһы субъекттары
Рәсәй Федерацияһы — илдең 1993 йылда ҡабул ителгән Конституцияһының 5-се статьяһына ярашлы, Рәсәй, федератив дәүләт булараҡ, тиң хоҡуҡлы субъекттарҙан тора. Улар федераль органдар менән үҙ-ара мөнәсәбәттәрҙә шулай уҡ тиң хоҡуҡлы.
2015 йылға бындай субъекттар 85.
Федерация субъекттарының айырмаһы
Рәсәй Федерацияһы республикаларҙан, крайҙарҙан, өлкәләрҙән, федераль әһәмиәттәге ҡалаларҙан, автономиялы өлкәләр һәм автономиялы округтарҙан тора.
Федерация субъектары төрҙәре
Түбәндә Рәсәй Федерацияһы субъекттары иҫәбе һәм территориаль урынлашыуы тураһында мәғлүмәт.
Федерация субъекттары исемлеге
Таблицала Рәсәй Федерацияһы субъекттары Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының 65-се статьяһына ярашлы 2015 йылдың 1 декабренә торошло бирелә.
Зыязитдинов
Зыязитдинов — фамилия.
-
Үрге Мәнәү
Үрге Мәнәү (Верхняя Манява) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 0 кеше. Почта индексы — 453560, ОКАТО коды — 80211820013.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ғафаров Фәйзи Ғәли улы
Биографияһы
1906 йылда Көнбайыш Ҡаҙағстан өлкәһе Уральск ҡалаһында (ҡайһы бер документтарҙа Зеленовский районы Кушкуй ауылында) тыуған. 1920 йылда Уральск губернаһында Войкин партизан отрядында аҡтарға ҡаршы көрәшә. Армияға тиклем типографияла наборщик булып эшләгән. Ҡыҙыл Армияға 1924 йылдың 1 октябрендә алына. 1927 йылдың 1 сентябрендә Ҡазандағы татар-башҡорт хәрби училищеһын икенсе разряд буйынса тамамлай. 1930 йылдан төрлө хәрби частарҙа хеҙмәт итә. 1939 йылдың 30 ноябрендә Көнбайыш Ҡаҙағстан өлкәһе Ҡаратүбә РВК военкомы итеп тәғәйенләнә.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың 31 авгусынан капитан Ғафаров 79-се кавалерия дивизияһының 233-се кавалерия полкында штаб начальнигы, һуңыраҡ полк командиры урынбаҫары.
1943 йылдың 8 (23?) февралендә Луганск өлкәһендә һәләк булған.
Ғаиләһе
Ҡатыны Ғафарова Мәрфуға Фәиз ҡыҙы, Ҡазан ҡалаһында йәшәгән.
Бендеры ҡәлғәһе
Һеҙ ниңә Википедияла теркәлеп эшләмәйһегеҙ ул?Айсар (әңгәмә) 19:29, 13 ғинуар 2017 (UTC)
Бенде́ры ҡәлғәһе (Cetatea Bendér (Tighína), Бенде́рська фортеця) — XVI быуат архитектураһы һәйкәле. Днестр буйы Молдова Республикаһында (Молдавия), Днестр йылғаһының уң яғында, Бендеры ҡалаһы эргәһендә урынлашҡан.
Ҡәлғәне төҙөү эштәре 1538 йылда, Бендеры Осман империяһына ҡушылғас, төрөк зодчийы Синан проекты буйынса башлана.
2008 йылдан алып бөгөнгәсә, Днестр буйы Молдова Республикаһының Эске эштәр министрлығы етәкселегендә ҡәлғәнең цитаделен реконструкциялау эштәре бара. 2013 йылда ҡәлғәнең Изге кенәз Александр Невскийҙың православие сиркәүен реставрациялау тамамлана.
Ҡәлғәне төҙөү эштәре 1538 йылда, Бендеры Осман империяһына ҡушылғас, төрөк зодчийы Синан проекты буйынса башлана. Ул бастион тибындағы көнбайыш европа ҡәлғәләре өлгөһөндә була. Бер ҡасан да һыу тулмай торған тәрән соҡор һәм бейек итеп өйөлгән текә ҡалҡыулыҡ менән уратып алына. Ҡәлғәнең өҫкө һәм аҫҡы өлөштәрҙән, шулай уҡ цитаделдән тора. Дөйөм майҙаны — яҡынса 67 га. Ҡәлғәнән көньяҡ-көнбайыш яҡлап тышында, һөнәрселек һәм сауҙа нөктәләре урынлаша. Днестр йылғаһының Ҡара диңгеҙгә ҡойған еренән алыҫ түгел, бейек ярҙа булғанлыҡтан, ҡәлғә төрөктәрҙең Рәсәйгә ҡаршы көрәш осоронда, терәк нөктәләрҙең береһе булып, хеҙмәт итә. Бендеры ҡәлғәһе «осман ерҙәрендә иң яҡшы нығытма»тип иҫәпләнә. Уның тураһында беҙгә килеп еткән мәғлүмәтте төрөк сәйәхәтсеһе һәм яҙыусыһы Эвлия Челеби яҙып ҡалдырған[2]. Ҡәлғәне баҫып алыу маҡсатынан ойошторолған һөжүмдәр күп йылдар буйына ҡабатлана килә. 1540 йылдың ҡышында Александр Корень етәкселегендәге молдаван яугирҙары Бендеры ҡәлғәһен уратып ала, әммә уны ҡулға төшөрә алмай. 1574 йылда господарь Ион Водэ Лютый гетман Иван Сверческийҙың казактары менән бергә Бухаресты баҫып алғандан һуң,  Бендерыға яҡынлашып, уның ҡамап ала. [2]. Төрөктәр өсөн был көтөлмәгән хәл була. Молдаван казактарынан торған ғәскәр ҡала ситендәге районды баҫып алһа ла, нығытманың диуарҙары бирешмәй. Ғәскәр арығанлыҡтан, господарь ҡәлғәнең баҫып алған төньяҡ-көнбайышындағы бейеклектә лагерь ҡорҙора. Ләкин  молдаван яугирҙары штурмға күсмәй тора, сөнки тап шул ваҡытта Аккермандан төрөктәргә ҙур ғына ярҙам көтөлә. Ион Водэ дошмандарын юҡҡа сығара, ләкин төрөк солтаны ҡырым ханына, ғәскәрен йыйып,  Дунайға табан боролорға әмер бирә. Быны ишеткән Ион Водэ Бендеры ҡәлғәһен ҡамауҙан баш тарта[2]. 1584 йылда төрөктәр молдаван господаре Петр Хромойҙан Бендеры ҡәлғәһен төҙөкләндереүҙе талап итә. 1594 йылда запорожье казактары гетмандар Григорий Лобода һәм Северин Наливайко етәкселегендә ҡәлғәне яулап алырға ныҡыша. Ҡәлғә эргәһендәге һөнәрселек һәм сауҙа нөктәләре бөткәнсә яндырыла, әммә нығытма бирешмәй. Төрөктәрҙең иң яҡшы нығытмаларынан һаналған был ҡәлғәне яулап алырға молдавандарҙың да, казактарҙың да көсө етмәй. Уларҙың береһенең дә ҡәлғәне штурмға алырлыҡ артиллерияһы булмай. 1709 йылда Бендерыла швед короле Карл XII менән бергә Полтава һуғышынан бирле йәшәгән украин гетманы Иван Мазепа вафат була. 1713 йылда Бендерыла Карл XII ғәскәре менән тәүҙә уға һәм Мазепаға ҡасыр урын биреп, ә аҙаҡтан үҙҙәрен аманатҡа алырға ниәтләгән төрөктәр араһында яу сыға.
Мдзоврети замогы
Мдзоврети замогы — Грузияла Кварели муниципалитетының Ортубани ауылында урынлашҡан. Комплекс составына сиркәү, манара инә. Оҙон тура мөйөшлө биналар, шулай уҡ бер нисә торлаҡ йорт һәм ауыл хужалығы ҡаралтыларының эҙҙәре һаҡланған.
Замок оҙон (180 м х 75 м) булған һәм ҡойма менән уратып алынған. Ҡоймаһының төньяҡ яғы тулыһынса, ә көнсығыш һәм көнбайыш яғы өлөшләтә һаҡланған. Төньяҡ һәм көнбайыш ҡойма яғында ҡапҡа булған.
Замок 17 быуатта уңайлы урында төҙөлгән.
Сиркәү
Сиркәүҙең ҡойма эсендә үтеп йөрөү урындары бар (9 х 5,8 м). XVII быуат башында таш киҫәктәренән төҙөлгән. Инеү урыны көнбайыштан. Ярым түңәрәк апсидаһы һәм көньяҡ һәм көнбайыш стеналарында тәҙрәләре бар. Алтары ҙур иконостас менән бүленгән. Интерьеры штукатурланған. Сиркәүҙең ҡыйығы бай биҙәлгән.
Көнбайыш стенаһында өс ҡатлы манара (5,8 х 5,9 м) урынлашҡан. XVIII быуаттың икенсе яртыһына ҡарай. Башлыса һуйырташтан төҙөлгән. Аҫҡы өлөшөндә юнылған таш, эске өлөшөндә кирбес ҡулланылған. Беренсе ҡаты өс яҡтан асыҡ аркалар һәм ишек менән. Икенсе ҡаты һаҡлаусы корпус. Ишеге көньяҡта. Был ҡатҡа ағас баҫҡыс менән күтәрелергә мөмкин. Көнсығыш стена сиркәү менән сиктәш. Ҡалған өс стенаһы ҡыйыҡ менән. Өсөнсө ҡатының шулай уҡ көмбәҙле ҡыйығы бар. Ул дүрт яҡтан киң ярым түңәрәк аркалар менән асыҡ. Өсөнсө ҡаты тигеҙ квадрат бина өҫкә ҡарай яйлап тарайып тамамлана.
Башня
Башня (7,1 х 6,9 м, бейеклеге 22,3 м) замоктың көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. 17 быуат башына ҡарай. Ул ете ҡатлы, пирамидаль, һуйырташтан һалынған. Интерьерында кирбес ҡулланыла. Төньяҡтан һәм көньяҡтан ике инеү урыны бар. Башня ауышта урынлашҡан һәм ике ишеге лә ер өҫтөндә. Беренсе ҡатының стеналары тотош. Икенсе ҡаттағы баҫҡыс һуңғы ҡатҡа алып бара. Ҡалған ҡаттары ағастан һәм еңелсә ослайған көмбәҙле ҡыйыҡ менән. IV ҡатта камин бар. V и VI ҡаттарҙа бәҙрәфтәр бар. VII ҡаты аркалар менән бөтә дүрт яҡтан асыҡ.
Башняның өс стенаһын нығытыу өсөн ярым түңәрәк контрпункттар бар. Төньяҡ яҡта торлаҡ йорт урынлашҡан.
Волкова Анна Фёдоровна
Волкова Анна Федоровна (?-1876) — урыҫ химигы. Донъяла беренсе булып химик дипломы алған ҡатын-ҡыҙ (1870 йыл), донъяла беренсе булып химия буйынса фәнни эш баҫтыра, Рус химия йәмғиәте ағзаһы булған тәүге ҡатын-ҡыҙ.
Биографияһы
Волкова Анна Федоровна 1869 йылда Петербург урман институтында А. Н. Энгельдарт лабораторияһында эшләй, 1870 йылдан — П. А. Кочубей лабораторияһында. Менделеев Дмитрий Иванович етәкселегендә Петербург асыҡ курстары тыңлаусылары өсөн практик дәрестәре алып бара.
Волкова 1870 йылда мәҡәлә баҫтыра, унда ул тәүге тапҡыр таҙа орто-толуолсульфокислоталар, уның хлорангидриды һәм амидтарын алыуҙы (һуңынан хлорангидрид һәм амидтарҙы сахарин етештереүҙә нигеҙ итеп файҙалана башлайҙар) яҙып сыға. Толуол сульфокислоталарын һелтеләр менән иретеп А Ф. Волкова теейшле крезол ала һәм шул рәүешле сульфокислота төҙөлөшөн асырға ярҙам итә. Пара-крезолдан ул беренсе тапҡыр пара-трикрезолфосфат ала. Һуңынан уны пластмасса өсөн пластификатор компоненты итеп киң ҡуллана башлайҙар. Өс йыл эсендә (1870—1873) Волкова Рус химия йәмғиәте журналында тикшерелгән ароматлы сульфокислота амидтары һәм уларҙан алынған матдәләр тураһында ике тиҫтә самаһы мәҡәлә баҫтыра.
Хәтер
Венерала бер кратер уның хөрмәтенә атала.
Грета Гарбо
Грета Гарбо (Greta GarboGreta Garbo), ысын исеме Грета Ловиса Густафссон (Greta Lovisa Gustafsson), (18 сентябрь 1905 йыл — 15 апрель 1990 йыл) — Швеция һәм Америка актрисаһы. 1954 йылда кино сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн почетлы «Оскар премияһы лауреаты.
Карьераһының башы
Буласаҡ актриса 1905 йылдың 18 сентябрендә Стокгольмда, Швецияла тыуған. Карл менән Анна Густафссон ғаиләһендә өсөнсө бала була. 1918 йылда уға бик яҡын булған атаһы туберкулез ауырыуынан вафат була. Грета мәктәпте ташлап китергә мәжбүр була һәм эшкә төшә. Тәүге аҡсаһын ул бөҙрәханала ярҙамсы булып эшләа ала, һуңынан универмагта эшләй, параллель рәүештә реклама өсөн гәзиттәрҙә төшә. Камералар алдында ул беренсе тапҡыр үҙе эшләгән универмаг өсөн реклама роликтарында күренә. Ахыр сиктә уға комедия режиссёры Эрик Петчер иғтибар итә һәм үҙенең „Петер-бродяга“ (1922) яңы картинаһында ҡыҙға бәләкәй генә роль бирә. Картинаның титрҙарында актриса үҙ исеме аҫтында телгә алына.
1922—1924 йылдарҙа Гарбо Стокгольмда актёрлыҡ оҫталығына Король драма театры янындағы театр мәктәбендә өйрәнә, уның менән бергә Мими Поллак, Альф Шёберг уҡыйҙар. Шунда ул режиссёр Мориц Стиллер менән таныша. Ул шәхсән уның менән шөғөлләнә башлай, ҡыҙға матур яңғырашлы псевдоним уйлап таба — Грета Гарбо — һәм тауышһыҙ „Сага о Йесте Берлинге“ картинаға төп ролгә саҡыра. Нобель премияһы лауреаты Сельма Лагерлёф романының ошо экранизацияһында ағктриса швед актёры Ларс Хансон менән бергә төшә.парҙары төшә.
Гарбоның уйыны Metro-Goldwyn-Mayerҙың башында торған Луис Б. Майерға ҙур тәьҫир яһай һәм ул актрисаға һәм Мориц Стиллерға уның киностудияһында эш тәҡдим итә. Һуңынан, Гарбо менән Стиллер аралары боҙола һәм 1928 йылда Стиллерҙы эштән сығаралар, ул Швецияға ҡайта һәм тиҙҙән вафат була. Был осорҙа Гарбоның тышҡы рәүеше бик ныҡ үҙгәрә — тулы кәүҙәле һатыуснан Гарбо гүзәл Сфинксҡа әйләнә, һәм ошо ваҡыттан ошо ҡиәфәте ныҡлап уның исеме менән бәйле була.
Голливуд
Гарбоның иң билдәле тауышһыҙ картиналары „Ағым“ (1926), „Тән һәм ғазазил“ (1927) һәм „Мөхәббәт“ (1927) була. Аҙаҡҡы ике фильмында ул шул осорҙағы популяр актёр Джон Гилберт менән төшә, улар араһында бәйләнеш була. Улар өйләнешергә уйлай, әммә гарбо аҙаҡҡы мәлдә генә кире уйлай һәм туйҙан баш тарта
Бынан тыш, актрисаның ҡатын-ҡыҙҙар менән романтик бәйләнештәре тураһында ла имеш-мимештәр йөрө— фаразланған һөйәркәләр исемлегендә актриса Луиза Брукс һәм яҙыусы Мерседес де Акоста иҫәпләнә. Шулай уҡ уның ваөыты-ваҡҡыты менән британ фотограф-гомосексуал Сесил Битон менән бәйләнештәре булып ала, бының хаҡта ирҙең донъя күргән көндәлектәренән билдәле булды.
Тауышһыҙ кинола төшөп, Гарбо популярлыҡ түбәһенә етә. Ул тауышлы фильмдарға уңышлы күсеүсе һирәк актрисаларҙың береһе була. Ләкин студия етәкселеге был күсеүҙе тотҡарлап килә, сөнки швед Сфинксы һөйләшә башлауына тамашасылар ыңғай ҡарауына шикләнә. Уның аҙаҡҡы тауышһыҙ фильмы 1929 йылғы «Үбеү» картинаһы була. Етәкселектең хәүефләнеүе бушҡа булып сыға. Гарбоның Юджин О'Нил пьесаһы буйынса ҡуйылған «Анна Кристо» (1930) фильмындағы швед акцентлы ҡарлыҡҡаныраҡ тауышы тамашасыларҙың һөйөүен яулай. Фильм экранға „Гарбо һөйләй" слоганы менән сыға.
1931 йылда Гарбо Кларк Гейбл менән «Сьюзан Ленокс: падение и взлёт» картинаһында бергә төшә. Был уларҙың берҙән-бер уртаҡ фильмы була, бының сәбәбе уларҙың бер-береһен яратмуҙа. Гарба актёрҙың уйынын тупаҫ тип һанай, ә Гейбл яуап итеп Гарбоны снобизмда ғәйепләй.
Артабан ул Мата Хари» һәм «Гранд-отель» фильмдарында төшә. Береһендә ул Беренсе донъя һуғышы осорондағы шпионка ролен уйнаһа, икенсеһе 1932 йылда «Оскар премияһына лайыҡ була. Бер аҙ ваҡыт Гарбо контракт шарттарына бәйле сәбәптәр арҡаһында кинола төшмәй. Ниһайәт, MGM етәкселеге Гарбо өсөн айырым хоҡуҡтар ҡаралған яңы контракт төҙөй.
Гарбо киноға Икенсе донъя һуғышы тамамланғандан һуң әйләнеп ҡайтырға уйлай, әммә был ниәтен тормошҡа ашырырға насип булмай. Ул киткәндән һуң Марлен Дитрихтың иренә яҙған хатында ошондай һүҙҙәр бар: «Мин ишеттем, Гарбо кинонан киткән икән… Ярай, мин шатмын. Хәҙер мин бер ҙем ҡалам».
Һуңғы йылдары
Кинолағы карьераһының тәүге йылдарынан тыш, Грета Грета автографтарҙы һирәк бирә, үҙенең фильмдарының премьераларында булмай, фанаттарҙың хаттарына яуап һәм интервьюлар бирмәй.