cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Минь телдәре
Көньяҡ минь теле
Көньяҡ минь теле (миньнань, южнофуцзяньский, хокло; ; үҙатама: Bân-lâm-gí / Bân-lâm-gú, Hō-ló-oē, Hok-kièn-oā) — ҡытай теленең бер дилекты, (икенсе фекерҙәр буйынса — ҡытай телдәренең береһе). Ҡытай провинцияһы Фуцзянь һәм Тайвандә ҡулланыла, Көньяҡ-Көнсығыш Азияның күп илдәрендә лә ошо телдә һөйләшәләр. Шул телде бар донъяның чайнатаундарында ишетергә мөмкин. Көньяҡ-Көнсығыш Азияның ҡытай эмигранттарының иң йыш ҡулланған теле.
Көнсығыш минь теле
Көнсығыш минь теле (икенсе классификациялар буйынса — көнсығыш минь диалекты), йәки минь-дун, — ҡытай теленең диалекты, ғәмәлдә, үҙаллы тел, Фуцзянь провинцияһының көнсығыш өлөшөндә киң ҡулланыла, шулай уҡ  Фучжоу һәм Ниндэ ҡалалары тирәһендә һөйләшәләр. Көнсығыш минь теленең стандартной формаһы тип фучжоу диалект тармағы һанала.
Һөйләштәр
Ҡайһы берҙә көньяҡ минь һөйләшенә хайнань телен дә индерәләр (трад. 海南話, ).
Түбәнге Олойылға
Түбәнге Олойылға (Нижнеулу-Елга) — Башҡортостандың Йәрмәкәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 335 кеше. Почта индексы — 452196, ОКАТО коды — 80225813001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Восточная Пяк-Яха
'''Вост. Пяк-Яха''' — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пяк-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Химки
Химки (Химки) — Мәскәү өлкәһендәге ҡала. Халыҡ һаны буйынса өлкәлә Балашиха һәм Подольскнан һуң өcөнсө урында тора. Фән ҡалаһы.
Ташморон (Учалы районы)
Ташморон (урыҫса "Ташмурын") — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл, Ахун ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны — 1 кеше. Почта индексы — 453733, ОКАТО коды — 80253815004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — татарҙар (67 %), башҡорттар (33 %).
Домашняя (Тым ҡушылдығы)
Домашняя  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының һул ярына тамағынан 346 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йәнгел (йылға)
Йәнгел — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡаранйылға йылғаһының уң ярына тамағынан 4,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Этимологияһы
Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов Йәнгел топонимын былай аңлата: Н. И. Шувалов яҙыуынса: «Янгелька, речка, правый приток Урала; Янгельский, поселок, основан как военный пост-редут в 1740 — 1743 гг. на Оренбургской пограничной линии, Агаповский район.
Топоним происходит от тюркского мужского имени Янгил, Янкиле — «счастье пришло», составленного из распространенного у мусульманских народов персидского мужского имени Ян, Жан, Джан — «душа», «жизнь», «счастье» и тюркского слова киле, гиле — «пришел».». ..
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса :
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200001915
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200191
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
АҠШ-тың Азия флоты
АҠШ-тың Азия флоты (Asiatic Fleet) — АҠШ Хәрби-диңгеҙ көстәренең бер өлөшө. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында флот Филиппинды һаҡлау бурысын үтәй.
Барлыҡҡа килеүе
Азия Эскадраһынан ярала, флот статусын 1902 йылда ала. 1907 йылда флот АҠШ-тың Тымыҡ океан флоты Беренсе Эскадраһы тип үҙгәртелә. Ләкин 1910 йылдың 28 ғинуарында был эскадра караптары яңынан Азия Флотына әйләндерелә. Шулай итеп, ойошторолоу йәһәтенән Азия Флоты Ҡушма Штаттарҙың көнбайыш яр буйында база ҡороп урынлашҡан һәм 1940 йылда; Пёрл-Харборға күсерелгән АҠШ Тымыҡ океан флотынан бойондороҡһоҙ булып ҡала.
1902—1941
1904 йылда бөтә линкорҙар флот составынан сығарыла һәм метрополияға күсерелә. Уның составында тик канонер кәмәләре генә ҡала, улар Янцзы Патруле составында Янцзы йылғаһында патруллек итә.
1922 йылда, АҠШ-тың Атлантик флоты Патруль көстәре тип үҙгәртелгәс, Азия флоты Филиппин менән Гуамды һаҡларға, шулай уҡ Ҡытайҙа Асыҡ ишектәр Сәйәсәтенә булышлыҡ күрһәтеүгә оҙатыла.
Икенсе донъя һуғышы
1941 йылдың уртаһында, президент Рузвельт Японияға металлолом һатыуға эмбарго индергәс, флоттың бөтә эре караптары  Ҡытайҙан сығарыла, ә флоттың штабы 1940 йылдың 21 октябренән  Манилаға беркетелә. Ул мәлдә флот командиры адмирал Томас Харт була, АҠШ-тың Азия флотына командалыҡ итеүҙе ул 1939 йылдың 25 июлендә, япондарҙың Ҡытайға өҙлөкһөҙ агрессияһы арҡаһында Япония менән мөнәсәбәттәр боҙола башлағас һәм йыл ярым элгәре япондар Янцзы йылғаһында  «Панай» тигән американ канонеркаһын батырғас ҡабул итә.
Флот Кавителағы хәрби-диңгеҙ базаһына һәм Olongapo хәрби-диңгеҙ станцияһына беркетелә. 22 июлдә Mariveles хәрби-диңгеҙ базаһы ла йыһазландырылып файҙаланыла башлай.
Һуғыш башланған осраҡта адмирал Харт Һинд океанына сигенеү тураһында ҡарар ҡабул итергә вәкәләтле була.
Кулосега
Кулосега — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының һул ярына тамағынан 426 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Миңнуллин Туфан Ғабдулла улы
Миңнуллин Туфан Ғабдулла улы (Туфа́н Габдулла́ улы Миңну́ллин; 25 август 1935 йыл — 2 май 2012 йыл) — СССР һәм Рәсәй драматургы, прозаик, публицист һәм йәмәғәт эшмәкәре. Татарстан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы (2005), РСФСР‑ҙың (1984), Татар АССР-ының (1978), Башҡортостан Республикаһының (1995) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Татарстан фәндәр академияһы академигы (2007), М. Йәлил исемендәге (1974), РСФСР‑ҙың К. С. Станиславский исемендәге Дәүләт (1979), Татарстан АССР-ының Ғ.Туҡай исемендәге Дәүләт (1979) премиялары лауреаты. «Почёт Билдәһе» (1974), Татарстан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн (2005) ордендары кавалеры, Ҡазан ҡалаһының почётлы гражданы.
Биографияһы
1952 йылда урта мәктәпте тамамлай.
1956—1961 йылдарҙа — Мәскәүҙә М. С. Щепкин исемендәге Театр училищеһында уҡый.
1961—1964 йылдарҙа Минзәлә академия театрында актёр булып эшләй, бер үк ваҡытта драматургия менән шөғөлләнеүен дауам итә.
1964—1967 йылдарҙа — Ҡазан телестудияһында, мөхәррир булып эшләй, бер үк ваҡытта «Чаян» (Скорпион) журналында әҙәби хеҙмәткәр бурысын үтәй.
1968 йылдан профессиональ нигеҙә әҙәби ижад менән шөғөлләнә.
1975—1977 йылдарҙа — Мәскәүҙә Юғары әҙәби курстарында уҡый. 1984—1989 йылдарҙа — ТАССР Яҙыусылар союзының идара рәйесе.
2012 йылдың 2 майында Ҡазанда республика клиник дауаханаһында йөрәк өйәнәгенән вафат була. Ҡазандың Яңы Татар зыяратында ерләнгән.
Ҡатыны — Нәжибә Ихсанова (1938 йылғы), Ғ. Камал исемендәге театр актёры, ҡыҙы — Әлфиә Миңнуллина — журналист.
Ижады
Театр йәмәғәтселегендә киң танылыу алған пьесалары: «Беҙҙең ауыл кешеләре» (1961 йылда ҡуйылған), «Беҙ һайлаған яҙмыштар» (1972); «Беҙ китәбеҙ, һеҙ ҡалаһығыҙ» (1986); «Хушығыҙ» (1993); Емельян Пугачёвтың көрәштәше Бәхтийәр тураһында «Бәхтийәр Ҡанкаев» (1974) тарихи драмаһы; «Диләфрүзгә дүрт кейәү», «Әлдермештән Әлмәндәр», «Илгизәр + Вера», «Йөрәккәйем» комедиялары; «Ай булмаһа, йондоҙ бар», «Әсәйҙәр һәм бәпәйҙәр» драмалары һәм башҡалар.
Грузияның Милли банкыһы
Грузияның милли банкыһы (საქართველოს ეროვნული ბანკი) — Грузияла үҙәк банк. Грузияның Милли банкыһы 1991 йылда СССР Дәүләт банкыһының Грузия Республикаһы банкыһы нигеҙендә төҙөлә.
Тарихы
Грузияның Милли банкыһы 1919 йылда барлыҡҡа килә, ә 1991 йылда — Советтар Союзы тарҡалғандан һуң — бойондороҡһоҙ институт булараҡ эшләй башлай. Ул ваҡытта Грузия Юғары Советы ҡарары менән Совет финанс-кредит структураһы нигеҙендә Грузияның Милли банкыһы ойошторола.
Грузияның бойондороҡһоҙ үҙәк банкыһы рәсми рәүештә «Грузин Республикаһының Милли банкыһы тураһындағы» Закон нигеҙендә, 1991 йылдың авгусында ойошторола, Шулай уҡ Үҙәк банкының монетар сәйәсәт өлкәһендәге эшмәкәрлегенең төп аспектын билдәләүсе «Грузия Республикаһының аҡса-кредит көйләүе тураһындағы» Закон ҡабул ителә.
Милли банкының бөгөнгө статусы Грузия Конституцияһы тарафынан аныҡланған. Конституцияның 95-се статьяһына ярашлы, Милли банк үҙ эшмәкәрлегендә бойондороҡһоҙ. Милли банкының бурыстары һәм хоҡуҡтары, уның эшмәкәрлек тәртибе һәм бойондороҡһоҙлоҡ яуаплылығы Грузия Парламентының 1995 йылдың 23 июнендә ҡабул ителгән «Милли банк тураһындағы» Органик закон тарафынан билдәләнә.
Статусы
Милли банкының статусы Грузия Конституцияһы менән билдәләнгән. Конституцияның 95-се статьяһына ярашлы, Милли банк үҙ эшмәкәрлегендә бойондороҡһоҙ.
Йыл һайын аҡса-кредит һәм валюта сәйәсәтенең төп йүнәлештәрен билдәләүсе Милли банк башҡарма власть һәм Грузия Парламенты ҡыҫылышынан азат.
Хоҡуҡтары һәм бурыстары
Милли банкының хоҡуҡтары һәм бурыстары Грузия Парламентының 1995 йылдың 23 июнендә ҡабул ителгән «Милли банк тураһындағы» закон менән билдәләнә.
Төп хоҡуҡтары һәм бурыстары:
Лиманец
Лиманец (Немальцовская, Нимальцовская) — Рәсәй йылғаһы. Ростав өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Калитвенец йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Донец (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Северский Донец (һыу бассейнының Рәсәй бүлеге), йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мария Терезия
Мари́я Тере́зия Вальбурга Амалия Кристина (Maria Theresia Walburga Amalia Christina; 13 май 1717 йыл, Вена — 29 ноябрь 1780 йыл, Вена) — Австрия эрцгерцогиняһы, Венгрия королеваһы (1741 йылдың 25 июненән), Богемия королеваһы (1740 йылдың 20 октябренән). 1745 йылда Изге Рим империяһы императоры итеп һайланған Франц I Стефан Лотарингиялының ҡатыны.
Аныль
Аныль — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 269 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иоганн Штраус (ул)
Иоганн Штраус-ул (Johann Strauß; 25 октябрь 1825 йыл, Вена — 3 июнь 1899 йыл, шунда уҡ) Австрия композиторы, дирижер һәм скрипкасы, танылған «вальс короле», күп бейеү әҫәрҙәре һәм бер нисә популяр оперетта авторы.
Биографияһы
Билдәле Австрия композиторы Иоганн Штраус — өлкәндең ғаиләһендә тыуа. Уның ҡартатаһы Иоганн Михаэль Штраус (1720—1800) Будалағы (Будапештың бер өлөшө) католицизмды ҡабул иткән еврей була. Кесе Штраустың дүрт ағаҙының икеһе (Йозеф һәм Эдуард) шулай уҡ билдәле композиторҙар булып киттеләр.
Малай улын банкир итеп күрергә теләгән һәм улын ың ҡулдарында скрипканы күреү менән ярһыу ғауға ҡуптарған атаһынан йәшеренеп скрипкала уйнарға өйрәнә. Әммә әсәһе ярҙамында кесе -Иоганн үҙен музыкала камиллаштырыуын йәшенеп — боҫоп ҡына дауам итә. Тиҙ арала атаһы кесе- Иоганнды Юғары коммерция училищеһына бирә, ә кистәрен көсләп хисапсы булып эшләтә. 1844 йылда кесе — Иоганн профессияға лицензия алыу өсөн бик шәп рекомендациялар биргән билдәле педагогтарҙа музыкаль белемен тамамлай. Оркестр менән дирижерлыҡ итеү хоҡуғына эйә булырлыҡ лицензия алыу өсөн магистратҡа барырға баҙнат иткән улына атаһы, Иоганн — өлкән, ҡамасау булыр тип, әсәһе иренең күп йылдар дауамында уға хыянат итеүен сәбәп итеп унан айырылырға була. Өлкән Штраус үс итеп Аннанан булған балаларын мираҫлыҡтан мәхрүм итә һәм бөтә байлығын һөйәркәһе Эмилия Трампуштың балаларына ҡалдыра. Айырылышыуҙан һуң ул Эмилияға рәсми рәүештә өйләнә, был ваҡытта инде уларҙың ете балаһы була.
Бер аҙҙан Штраусҡа ҙур булмаған оркестр йыйырға форсат табыла һәм ул Веналағы Доммайер казиноһында бик уңышлы сығыштар яһай. Оркестр репертуары күпселек осраҡта уның үҙенең әҫәрҙәренән тора. Беренсе ваҡыт уға абруйлы атаһының көнсөллөгө ҡамасау итә: улы сығыш яһаған урындарҙы ҡара исемлеккә индерә, уны үҙенең биләмәһе тип һанаған батша һарайындағы балдарға һәм башҡа мөһим сараларға индертмәй. Әммә атаһының көсәнеүҙәренә ҡарамаҫтан һәм кесе -Иоганн талантын хөрмәт итеүселәре арҫаһында уны граждан милицияһы икенсе полҡының хәрби оркестрҙың капельмейстеры итеп төғөйенләйҙәр (атаһы беренсе полк оркестрының етәксеһе була).
1848 йылғы революция тағы ла нығыраҡ атаһы менә улдың үҙ — ара конфликтын тәрәнәйтә. Штраус — өлкән монархияны яҡлап сыға һәм "Радецкий марш"ын яҙа. Кесе Штраус революция көндәрендә "Марсельеза"ны уйнай һәм үҙе бер нисә революцион марш һәм вальстар яҙа. Революцияны баҫтырғас, уны судҡа тарттыралар, әммә ахыр сиктә аҡлайҙар.
1849: Штраус-өлкән скарлатинанан үлә. . Иоганн әтаһының ҡәберендә Моцарттың "Реквием"ын уйнай, атаһынынң иҫтәлегенә бағышланы хәтер әтәсенең вальс «Эол арфа»һы вальсын бағышлай һәм үҙ иҫәбенә атаһының әҫәрҙәренең тулы йыйынтығын сығара. Атаһының оркестры улының музыканттарныа ҡушылырға уйлай һәм бергә ҡушылған оркестр Австрия, Польша, Германия буйлап гастролдәргә сығып китә. Ҡайҙа барһалар ҙа, оркестр ҙур уңыш яулай.
Яңы император Франц-Иосиф I мөнәсәбәттәрҙе яйға һалыу өсөн уға ике марш бағышлай. Бер аҙҙан уға һарайҙағы балдарҙа һәм концерттарҙа атаһының вәкәләттәрен тапшыралар (1852). Саҡырыуҙар шундай күп, хатта йыш ҡына ул үҙе урынына берәй ағаһын ебәрә. Атаһынан айырмалы, ул берәүгә лә көнләшмәй һәм шаяртып, ағайҙарым минән талантлыраҡ, ә мин тик популярлыраҡ ғына, тигән. 1856:Штраустың Рәсәйҙә беренсе гастролдәре. Ул бик ҙур эш хаҡы менән (сезонына 22 мең һум) Павловск вокзалы янындағы йәйге концерттарҙың даими дирижеры булып китә. Павловскиҙа биш йыл сығыштары дауамында Штраус рус ҡыҙы Ольга Смирнитскаяға етди мауығыу кисерә, әммә Ольганың ата — әсәләре уларҙың никахына ҡаршы була. Уларҙың романына совет фильмы «Петербург менән хушлашыу» («Прощание с Петербургом») һәм Айгнерҙың «Иоганн Штраус — Ольга Смирнитская. Мөхәббәт 100 хат тураһында» бағышлана. .
1862 йылда Штраус, Ольганан рус офицеры менән туйы буласағы тураһында хәбәр алыуынан һуң, «Трефц» (Henrietta Treffz) псевдонимы аҫтында сығыш яһаған опера йырсыһы Йетти Халупецкаяға өйләнә. Биографтар Йетти тышҡы ҡиәфәте менән Ольга Смирнитскаяға оҡшаған тип билдәләп үтәләр. Йетти Штраустан 7 йәшкә олораҡ Һәм өҫтәүенә ете төрлө атанан никахтан тыш тыуған ете бала әсәһе була. Шуға ҡарамаҫтан, никахтары бәхетле булып сыға, Генриетта иренә тоғро һәм хәстәрлек ле ҡатын һәм импресарио була.
1860 йылдың аҙағы — 1870 йылдың башы: Штраустың гений ижадының сәскә атҡан осоро. Был ваҡыт арауығында ул үҙенең иң яҡшы вальстары: «Гүзәл зәңгәр Дунайҙа» (1866) һәм «Вена урманы әкиәттәре» (1868) һәм иң яҡшы оперетталарын ижад итә.
1870: Штраус үҙенең һарай янындағы бурыстарынан баш тарта (уларҙы ҡустыһы Эдуардҡа тапшыра) һәм тулыһынса үҙен опереттаға бағышлай. 43 йәшендә ҡапыл Йозеф ҡустыһы вафат була.
1870 йылдарҙа Штраус оркестры Бөйөк Британия, Франция, АҠШ буйынса гастролдәр менән йөрөй. Бостон музыка фестивалендә Штраус музыканттарҙан торған оркестр менән идара итеп 1000 донъя рекорды куя. 1871 йылда Оффенбах кәңәше буйынса Штраус үҙенең беренсе халыҡ бик яҡшы ҡабул иткән «Индиго һәм ҡырҡ юлбаҫар» опереттаһын ижад итә. Барлығы ул 15 оперетта яҙа.
1874: яңы «Ярғанат» опереттаһы баштараҡ бик ҙур популярлыҡ яуламай, шулай ҙа күп йылдар Вена театрҙар сәхнәләренән төшмәй. Әммә триумфаль уңыш 20 йылдан, яңыса редакторлауҙан һуң килә (Густав Малер, Гамбург).
1880: Штраус Оффенбахты һуңғы юлға оҙатыу өсөн Парижға бара.
1885: яңы шедевр: Мора Йокаи «Саффи» повесы буйынса «Сиған бароны» опереттаһы. Оперетта музыкаһы ныҡ һиҙелерлек венгр колориты менән һуғарылған. Штраустың оперетталары араһында иң «опералыһы» һанала.
Һуңғы йылдарҙа Штраус концерттар биреү менән шөғөлләнмәй һәм өйҙән сыҡмай тиерлек. Әммә «Ярғанат» опереттаһының 25 йыллығы уңайынан уны увертюра менән дирижерлыҡ итергә күндерәләр. Ул бик эҫәргәнеп китә һәм ҡайтҡан саҡта ныҡ һалҡын тейҙерә. Штраус Венала 73 йәшендә пневмониянан, «Золушка» балетын бөтөрә алмайынса, вафат була. Киләһе йылда Йозеф Байер балет өҫтөндә эште тамамлап ҡуя. Штраус Веналағы Үҙәк зыяратта ерләнә.
Бөтә үҙенең байлығын Штраус музыкаль йәмғиткә ҡалдыра. Аделиға рента ғына ҡала. Ул үҙен тулыһынса Штраус музейын ойоштороуға һәм уның әҫәрҙәрен сығарыуға бағышлай. Ул хатта иренең Ольгаға яҙған ғишыҡ хаттарын табып һәм һаҡлап алып ҡала.
Штраус вафат булғандан һуң уның һәр төрлө оперетталарынан йыйылған бер нисә опереттаһы ҡуйыла. Улар араһынан беренсе булып Штраустың ошо уҡ исемле вальс лейтмотивынан торған «Вена ҡаны» була. Вафатына тиклем Штраус был әҫәрҙе булдырыуға үҙ рөхсәтен бирә, тик әҫәр сәхнә уңышын яуламай.
Ижады
Үҙ ғүмерендә Иоганн Штраус 496 әҫәр ижад итә, шул иҫәптән 168 вальс, 117 полька, 73 кадриль, 43 марш, 31 мазурка, 15 оперетта, комик опера һәм балет. Ул бейеү көйҙәре менән унан һуң Гершвиц джаз менән эшләгәнен эшләй: симфония бейеклектәренә тиклем күтәрә.ршин. Штраус ижад емештәре менән восхищались самые разные композиторы, от Оффенбахтан Вагнерға тиклем, Легарҙан алып Чайковскийға тиклем.
Һәйкәлдәр
Штраусҡа һәйкәлдәр Венала һәм Санкт — Петербург янында композитор 10 сезон гастролдәрҙә булған Павловскта ҡуйылған.
Вэбарка-Яха
Вэбарка-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тазов мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мырҙаҡаев Фәрүәз Ғиниәт улы
Мырҙаҡаев Фәрүәз Ғиниәт улы (15 июнь 1935) — ) — гигиенист-токсиколог. Медицина фәндәре докторы (1974), профессор (1984). Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1986).
Биографияһы
Мырҙаҡаев Фәрүәз Маҡар урта мәктәбендә уҡый.
1960 йылда Башҡортостан медицина институтын тамамлай
1963—1982 йылдарҙа өлкән ғилми хеҙмәткәр, хеҙмәт гигиенаһы лабораторияһы мөдире, Өфө хеҙмәт гигиенаһы һәм профессиональ ауырыуҙар буйынса ғилми-тикшеренеү институтының тирә-яҡ мөхит бүлеген етәкләй (1975—1983 йылдар), бер үк ваҡытта был институттың фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары.
1980—1990 йылдарҙа коммуналь гигиена кафедраһы мөдире була, ә 1990—1991 йылдарҙа — токсикология, профпатология, хеҙмәт һәм тирә-яҡ мөхит гигиенаһы кафедраһы мөдире.
1991—1995 йылдарҙа — Башҡорт медицина институтында табиптарҙың белемен камиллаштырыу факультетының ашығыс ярҙам һәм һәләкәттәр медицинаһы кафедраһы профессоры.
Фәнни эшмәкәрлеге
Мырҙаҡаев Фәрүәз тирә-яҡ мөхитте һауыҡтырыуҙың гигиена аспекттарын һәм нефть химияһының, нефть һәм химия сәнәғәтенең үҫешкән райондарында халыҡтың һаулығын һаҡлау менән шөғөлләнә. Ул 30-ҙан ашыу зарарлы химик матдәнең сикке рөхсәт ителгән концентрацияһын дәлилләй һәм тирә- яҡ мөхиттә файҙаланыуға тәҡдим итә.
200-ҙән ашыу фәнни эш авторы.
1978 йылда Мырҙаҡаев Фәрүәз Ғиниәт улы инициативаһы менән Өфө гигиена һәм профессиональ ауырыуҙар буйынса фәнни-тикшереү институты базаһында «Етештереү һәм тирә-яҡ мөхит гигиенаһы, аҡһым-витамин концентраттары производствоһын үҫтереү менән бәйле һөнәр патологияһы» темаһына конференция үтә.
Эльбингероде (Гарц)
Эльбингероде (Гарц) (Elbingerode (Harz)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 5591 кеше йәшәй. Майҙаны — 80,74 км2. Диңгеҙ кимәленән 500 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38875 һәм автомобиль коды — HZ.
4 ноябрь
4 ноябрь — григориан стиле буйынса йылдың 308-се көнө (кәбисә йылында 309-сы). Йыл аҙағына тиклем 57 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Төбәк байрамдары
}}
Түбәнге Таһир
Түбәнге Таһир (Нижнетагирово) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 550 кеше. Почта индексы — 453663, ОКАТО коды — 80206852009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Башҡортостан халҡы: XIX—XXI быуат: статистика йыйынтығы / федераль дәүләт статистикаһы хеҙмәтенең башҡортостан республикаһы буйынса территориаль органы. — Өфө:Китап, 2008. — 448
Кесе Каменка (йылға)
Кесе Каменка (балка Кесе Каменка) — Рәсәй йылғаһы. Ростав өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Северский Донец йылғаһының уң ярына тамағынан 203 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Донец (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Северский Донец (һыу бассейнының Рәсәй бүлеге), йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Курга (Пинега ҡушылдығы)
Курга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 245 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Баҙарбай
Этимологияһы
Баҙарбай атамаһы мосолман халыҡтарында таралған ир-ат исеме Баҙар һәм бай - «господин», «знатный», «бай» тигән һүҙҙәрҙән яһалған.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса :
Елисеева (Ларь-Еган ҡушылдығы)
Елисеева  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ларь-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 163 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кальвин Жан
Жан Ковен, Жан Кальви́н (Jean Calvin, Jean Cauvin, Ioannes Calvinus; 10 июль, 1509, Нуайон — 27 май, 1564, Женева) — католик сиркәүе реформаторы, протестантизмда кальвинизм йүнәлешенә нигеҙ һалған француз дин белгесе. Төп әҫәре — Христиан дине ҡулланмаһы «». .
Бала сағы
Жан Кальвин 1509 йылдың 10 июлендә Нуайон ҡалаһында(Франция, Пикардия провинцияһы) адвокат Жерар Ковен ғаиләһендә тыуған. Сент-Годберт католик сиркәүендә суҡындырылған. Уның бала сағы тураһында бер нимә лә тиерлек билдәле түгел, сөнки уның тураһында Нуайон соборы һәм капитул реестрҙарында бер нимә лә һаҡланмаған. 1521 йылдың 19 майында ул Ла Гезинда капеллан вазифаһына тәғәйенләнә.
Белеме
1523 йылда,14 йәштә, Кальвин Парижға уҡырға киткән тип иҫәпләнә, тик был турала документтар юҡ. 1523 йылдың 5 авгусында уның атаһы, Жерар Ковен, Жанға Нуайондан сығып китергә рөхсәт ала, сөнки ҡалала тағун (чума) эпидемияһы башлана. Тикшеренеүселәр Жан Парижға бынан алдараҡ, 11-12 йәштәрҙә үк уҡырға киткәндер ти. Бынан тыш уның капеллан вазифаһы була, университет белеме алыр өсөн был етерлек дәлил тип иҫәпләнә.
Парижда Ла Марш, йәки Сент-Барб коллегияһында Жан латин грамматикаһын өйрәнә, был фәндән лекцияларҙы билдәле уҡытуысы алып бара. Латин теле курсын тамамлағандан һуң, ул Монтегю коллегияһына сәнғәт факультеты студенты итеп ҡабул ителә, уны тамамлағандан һуң атаһы ҡушыуы буйынса ул дин ғилемен өйрәнергә тейеш була. Атаһы капеллан улының сиркәүҙә карьера эшләп, юғары үрләүен, бай йәшәүен теләй. Монтегю коллегияһында тәүге йылда Кальвин Петр Испандың Summulae logicales тигән хеҙмәте буйынса логика өйрәнә. Логиканың башланғыс курсын тамамлағандан һуң, Аристотель логикаһын һәм диалектиканы өйрәнә. Уҡыуының һуңғы йылында Кальвин Аристотелдең «Физика»һы буйынса ла шөғөлләнә, Жан көнө-төнө уҡыу менән мәшғүл була, логика һәм философия буйынса диспуттарҙа ҡатнаша. Бынан тыш ул үҙ өҫтөндә эшләй, дин ғилеме буйынса хеҙмәттәр уҡый. Тап Парижда Кальвин Аврелий Августин идеялары менән таныша.
1527—1528 йылдар тирәһендә биш йыл уҡығандан һуң, атаһы уны Париждан саҡыртып алып, Орлеанға гражданлыҡ хоҡуғын өйрәнергә ебәрә. Кальвин һөйләүенсә, юрист эше дингә ҡарағанда күберәк килем килтергәнгә күрә, атаһы ошо ҡарарға килә. Парижда тик сиркәү хоҡуғы (каноническое право) ғына өйрәнелә, гражданлыҡ хоҡуғы өйрәнеү мөмкинлеге булмай. Орлеанда Кальвин ул саҡтағы иң белемле юрист Пьер де Л’Этуалдә уҡый. 1529 йылда Кальвин Бурже университетына китергә була, сөнки унда Италиянан юрист һәм хоҡуҡ уҡытыусыһы Андреа Альчиато килә. Ләкин 1530 йылда Альчиатоны ташлап, кире Орлеанға ҡайта. 1531 йыл башында Кальвин Орлеан университетын хоҡуҡ лиценциаты дәрәжәһендә тамамлай. Бурже һәм Орлеанда уҡығанда Кальвин гуманизм идеялары менән таныша.
1532 йылдың икенсе яртыһында Кальвин юридик белемен тамамлау өсөн Париждан Орлеанға килә. 1532—1533 уҡыу йылдарында ул Орлеан университетында Пикардия халҡы һайлап ҡуйған прокурор урынбаҫары вазифаһын биләй. 1533 йылда уҡыуын тамамлағандан һуң, ул тыуған ҡалаһы Нуайонға ҡайта, ләкин шул уҡ йылдың октябрендә кире Парижға китә.
Католик сиркәүенән баш тартыуы
1534 йылда Жан Сентонжда Луи дю Тийеның дуҫы — Ангулем канонигы һәм Кле коммунаһы викарийы янына ҡаса. Бында ул «Йән йоҡоһо» тигән хеҙмәтен яҙа, унда Кальвин анабаптистарҙың үлгәндән һуң йән йоҡоға тала тигән тәғлимәтен инҡар итә. Ангулемда Кальвин күп кенә Реформация яҡлы кешеләр, мәҫәлән, Пьер де ла Плас менән таныша. Ҡайһы бер реформалар яҡлы булһа ла, Кальвин католик сиркәүендә ҡала, папаға ҡаршы сыҡмай.
1534 йылдың яҙында Кальвин Нуайонға ҡайта һәм 4 майҙа Ла Гезиндағы капеллан вазифаһынан баш тарта. Бер аҙҙан ул Нуайондан китә һәм күпмелер ваҡыт Маргарита Наваррская һарайында йәшәй. Һуңыраҡ бер Парижда, бер Орлеанда күренә. Парижда Кальвин Мигель Сервет менән осрашырға итә, ләкин был ниәте тормошҡа ашмай. Шул уҡ йылдың көҙөндә еванлгеликтарҙың хәле тағы ла ҡатмарлаша. Францияла протестанттарҙы енәйәтселәр һәм боласылар тип эҙәрлекләй башлайҙар. Кальвин Франциянан китергә була. Дуҫы дю Тийе менән ул Страсбургҡа китә, 1535 йылдың ғинуарында Базелгә барып етә. Шул йылдың ҡышында Францияла алты протестантты утта яндыралар, улар менән бергә Кальвиндың дуҫы Этьен де ла Форж да һәләк була.
Ошо осорҙа Кальвин католик сиркәүе менән араһын өҙөргә ҡарар итә. Кальвин был үҙгәреште латинса subita conversio («внезапное обращение») тигән термин менән атай. Был термин менән ул шәхси эске рухи кисереште һәм тышҡы үҙгәреште—католик сиркәүенән баш тартыуҙы аңлата. Нисек реформатор булып киткәнен ул «шул хәтле папа хөрәфәтәре менән һөрһөп бөткәс», Хоҙай тәьҫиренән башҡа бер ни ҙә уларҙан ҡотҡара алмаҫ ине, тип аңлата. . Был мәлде Кальвин шулай тасуирлай:
Ниһайәт, Хоҙай мине үҙенең күренмәгән йүгәне менән юлымдан икенсе яҡҡа борҙо… Көтөлмәгән күндәмлеккә килтереү менән Ул минең үҙ йәшемә ҡарата бик тыңлаусан булмаған аңымды тынысландырҙы.
1535 йылда Кальвин үҙенең «Христиан динендә нәсихәт» тигән төп хеҙмәтен яҙа, уны шул уҡ йылдың 23 авгусында тамамлай. Был китап Франция короле Франциск I-гә тәғәйенләнеп яҙыла, маҡсаты- «анабаптистар һәм ҡотортоусылар» тип әрләнгән француз евангеликтарын аҡлау. Китап тиҙ таралып бөтһә лә, Кальвин билдәһеҙ булып ҡала, сөнки китаптың авторы күрһәтелмәй. Китапты яҙып бөткәс, Кальвин Италияға, Феррараға китә, сөнки унда герцогиня Феррара -Маргарита Наваррскаяның ике туған һеңлеһе йәшәй, бында Франциянан бик күп евангелистар ҡасып килә. 14 апрелдә тәрене ҙурлау тантанаһы ваҡытында бер евангелист быға ҡаршы сыға, был хәл герцогиняның ярандарын евангелистарға ҡаршы ҡуя, һәм Кальвинға Базелгә китергә тура килә.
1535 йылдың 16 июлендә Францияла Кюси эдикты сыға, килдән ҡасҡан протестанттарға ҡайтырға рөхсәт бирелә, тик улар алты ай эсендә үҙ ҡараштарынан баш тартып, кире католик сиркәүен танырға тейеш була. Бының менән файҙаланып, Кальвин Францияға ғаилә эштәрен яйлар өсөн ҡайтып китә. 1536 йылдың 2 июнендә ул ҡустыһы Антуанға Нуайондағы ғаилә эштәрен тапшыра. 15 июлдә ул Страсбургҡа юллана, эҙәрлекләүҙәрҙән ҡурҡып, Франциянан мәңгегә китергә була. Страсбургҡа тура юл менән барып булмай, сөнки унда король Франциск I менән император Карл V ғәскәрҙәре һуғыша. Кальвиндың юлы Швейцариялағы Женева ҡалаһына табан борола.
Женевала Реформация: Кальвинға тиклем
Реформацияға тиклем ҡаланың донъяуи һәм дини хакимы булып епископ тора, ә Женева Савойя герцогы биләмәләренә инә. Англия менән Франция араһындағы Йөҙйыллыҡ һуғыш (1337—1453) Францияның еңеүе менән тамамланғас, ҡала иҡтисади көрсөктә була. 1526 йылдың 7 февралендә Женева Швейцария конфедерацияһына ингән Берн һәм Фрибур ҡалалары менән гражданлыҡ союзын төҙөй. Ҡалаға хәрби ярҙам бирелә, епископ власы кәмей төшә. 1530 йылда Женева ҡала советы тулыһынса ҡаланың юғары органына әйләнә. 1528 йылда Бернда Реформация лидерҙарының (Ульрих Цвингли, Мартин Буцер, Вольфганг Капитон) католик сиркәүе вәкилдәре менән дини темаға диспуты була, һәм ул евангеликтар еңеүе менән тамамлана. Бының һөҙөмтәһендә Берн ҡала советы Цвингли рухындағы Реформация өсөн тауыш бирә, һәм Берн протестанттар ҡалаһы тип иғлан ителә.
Был ваҡиғалар Женеваға ла йоғонто яһай, унда Реформация идеялары үтеп инә башлай.1532 йылда немец сауҙагәрҙәре бик күп лютеран (протестант) әҙәбиәтен тарата. Сиркәүҙәрҙә лютеран плакаттары күренә башлай. Берндан протестантизм яҡлы рухани Гийом Фарель килә һәм протестантизм идеяларын пропагандалап, вәғәздәр һөйләй. 1534 йылдың 4 ғинуарында Пьер Вире килә. 1534 йылдың 27 ғинуарында Берндағы кеүек дин темаһына диспут үткәрелә. Католик сиркәүе исеменән унда доминикан ордены вәкиле, дин ғилеме докторы Ги Фюрбити, ә протестанттар яғынан — Фарель ҡатнаша. Диспутта Фарель еңде тип иғлан ителә, һәм ҡалала дини реформалар башлана. 1535 йәйендә католик мессаһын (көндөҙгө ғибәҙәт ҡылыу) үткәреү тыйыла. Августа Женева епискобы бөтә ҡала халҡын католик сиркәүенән ҡыуа, бөтә католик руханиҙары ла ҡаланан китә.
Был ваҡиғалар Савойяны ҡурҡыуға һала, 1536 йылдың ғинуарында уның ғәскәрҙәре Женеваны ҡамауға ала. Ҡала Берндан ярҙам һорай, 2 февралдә уның ғәскәрҙәре ҡамауҙы өҙөп, ҡалаға инә. Женева ирекле ҡала тип иғлан ителә. Сиркәүҙең бөтә мөлкәте тартып алына, уның килем сығанаҡтары дөйөмләштерелә. Элек католик сиркәүе булған Изге Петр соборы протестант сиркәүе тип иғлан ителә. 1536 йылдың 25 майында Женева халҡы асыҡтан-асыҡ Реформацияны ҡабул итергә һәм тулы сиркәү реформаһын үткәрергә тигән ҡарар ҡабул итә.
Кальвин Женевала ҡала
Страсбургҡа урау юлдан китеп барған Кальвин Женевала бер төн генә уҙғарырға уйлай. Тик уның ҡалала икәнен белгән француз протестанттары Гийом Фарелгә әйтә. Фарель Кальвиныды табып, Женевала ҡалырға,Реформацияға ярҙам итергә күндерә. Кальвин үҙе шулай тип иҫләй :
Гийом Фарель мине Женевала тотҡарланы — кәңәштәре йәки бәхәстәре менән түгел, ә ҡот осҡос ҡәһәрләү һүҙҙәре менән, Хоҙай үҙе мине туҡтатыр өсөн юғарынан ҡулдарын йәйгән кеүек булды … Был һүҙҙәр мине шул тиклем тетрәндерҙе, мин сәйәхәтемде ары дауам итеүҙән баш тарттым . (Фарель Кальвиндың Страсбургта дини әҙәби эшмәкәрлек менән шөғөлләнергә уйлағанын белеп, уға ҡарғыш һүҙҙәрен яуҙыра). Женевала Кальвин евангелик реформалар үткәрергә ярҙамлаша. Башта ул тик халыҡ алдында Библияны уҡырға тейеш була.
1536 йылда Кальвин ҡала советы ризалығы менән Женева сиркәүенең пасторы итеп тәғәйенләнә. Пастор вазифаһына Женева ҡалаһы гражданы булмағандар ҙа дәғүә итә ала, тик улар Женева советы ҡарар ҡабул иткәндә ҡатнаша алмай һәм уларҙың бер ниндәй ҙә донъяуи эштәргә ҡыҫыла алмай.
Женевала Фарель яҡлылар һәм уға ҡаршылар төркөмдәре барлыҡҡа килә («гийермин», "фарет"тар Фарель яҡлы, уға ҡаршылар— «артикулянттар» йәки «артишодтар».
1537 йыл башында ҡала советына яңы һайлауҙар үтә, һайланған 4 синдик та Фарель яҡлы (гийерминдар) була. 16 ғинуарҙа реформаторҙар «Сиркәү менән идара итеү тураһында» тигән докуметты ҡала советына бирә. Унда 5 сиркәү ҡағиҙәһе тураһында әйтелә:
— Причастиены йылына дүрт тапҡыр урынына ай һайын башҡарырға,
— Граждандар судынан айырым дисциплинар сиркәү трибуналын булдырырға. Трибуналға кешеләрҙе сиркәүҙән ҡыуырға хоҡуҡ бирелә. Сиркәүҙән ҡыуылғандар причастиела ҡатнашмай, вәғәздәр генә тыңлай ала,
— Сиркәүҙә ғибәҙәт ҡылғанда псаломдар йырлауҙы индерергә,
— Йәштәрҙе реформаторлыҡ сиркәүе тәғлимәттәренә өйрәтергә,
Никахҡа ҡағылышлы бер нисә ҡағиҙә индерелә.Ҡала халҡы 21 статьянан торған Иманлы булыу шартына тоғролоҡҡа ант итергә тейеш була. Халыҡты реформаторлыҡ сиркәүе нигеҙҙәренә өйрәтеү өсөн Кальвин 1537 йылда «Катехизис» төҙөй (доктриналар һорау һәм яуап формаһында бирелә).
Ҡала советы трибунал менән причастиены йышыраҡ үткәреүҙе башта уҡ ҡабул итмәй, ләкин ҡала халҡына ҡалған пункттар ҙа оҡшамай (Причастие- сиркәүҙә башҡарыла торған йола). Фарелгә ҡаршы партия көсәйә. 1538 йылдың 3 февралендә яңы һайлауҙар үтә, һәм ҡала советындағы яңы 4 синдик та артикулянттар була. Фарель яҡлылар еңелә һәм Женевала Берндағыса сиркәү тәртибе индерелә. Кальвин менән Фарель бының менән риза булмай. 1538 йылдың 21 апрелендә ҡала советы Кальвин менән Фарелде Женеванан ҡыуа.
Кальвин Базельгә китә, 1538 йылдың сентябрендә сиркәүҙә хеҙмәт итер өсөн һәм әҙәби эшмәкәрлек менән шөғөлләнер өсөн Страсбургка бара.
Страсбургта
Страсбургта Реформация етәксеһе Мартин Буцер була. Ҡалала немецтар йәшәй, ләкин бында күпләп француз протестанттары килә. Кальвин француз протестант общинаһы пасторы итеп һайлана.
Бында Кальвин Буцерҙы һәм уның коллегаларын халыҡ-ара коллоквиумдарҙа оҙатып йөрөй, шулай итеп сиркәү дипломатияһында ҙур тәжрибә туплай. Страсбургта Иоганнес Штурм академияһы асылғас, Кальвин унда уҡыта башлай. . Страсбургта ул килгәнсе үк күп реформалар үткәрелгән була, Кальвинды иң борсоғаны- матди мәсьәлә була. Уға хатта китапханаһының бер өлөшөн һатырға тура килә.
Страсбургта Кальвин бик күп яҙа. 1539 йылдың авгусында «Христиан дине нәсихәттәре» китабының икенсе баҫмаһы сыға, 1541 йылда ул француз теленә тәржемә ителә. 1539 йылда- «Кардинал Садолетоға яуап», 1540 йылда — « Римляндарға мөрәжәғәткә аңлатма», 1541 йылда- «Краткий трактат о вечере Господней».
1540 июлендә Кальвин Страсбург гражданлығын ала, тегенселәр цехына яҙыла. 1540 йылда Кальвин Иделетте де Бур исемле тол ҡатынға өйләнә. Уларҙың балаһы тыуа, ләкин ул оҙаҡ йәшәмәй.
Женевала
1539 йылда Женева менән Берндың араһы боҙола. Бернға һөйләшеүҙәр өсөн ебәрелгән артикулянттарҙың Берн яҡлы булыуы асыҡлана. Артикулянттарң етәксеһе Жан Филипп менән уның ярҙамсыһы хыянатсылыҡ өсөн язалап үлтерелә. 1540 йылдың октябрендә ҡалала власть Фарель яҡлылар ҡулына күсә. Улар Фарелгә реформаларҙы дауам итергә тәҡдим яһай, тик ул ризалашмай. Реформатор- фареттар Кальвинды кирегә саҡыра, ләкин Кальвин да риза булмай. 1541йылдың 13 сентябрендә Фарелдең һүҙен тыңлап, Кальвин кире Женеваға килә.
Күптәр Кальвин үҙенә ҡаршы кешеләргә террорҙы кире Женеваға килгәс тә башлаған тип уйлай, ысынында иһә улай булмаған. Женевала Кальвин «Сиркәү ордонанстары» тигән хеҙмтен яҙа. 1542 йылда ҡалала  — дини идара итеү органы булдырыла. Унда ҡала кешеләре һәм пасторҙар араһынан 12 старейшина инә. . Консистория ҡала дини тәртипте һаҡларға тейеш була. Билдәләнгән тәртипте боҙоусыларҙы башта оялтырға тырышалар, улай ҙа килеп сыҡмаһа, сиркәүҙән ҡыуалар. Консистория гражданлыҡ, йәки енәйәт эштәрен ҡарай алмай. 1545 йылда Кальвиндың ҡатыны сирләп, үлеп китә. Жандың ҡулында ҡатынының тәүге никахтан булған ике балаһы ҡала.
1552 февралендә үткән һайлауҙарҙа ҡала советына Кальвиндың дошмандары һайлана. Либертиндар Консисторияның кешеләрҙе сиркәүҙән ҡыуыуы менән риза булмай, сөнки Швейцария конфедерацияһына ингән башҡа ҡалаларҙа ул язаны тик граждандар суды ғына бирә ала.
1553 йылда Пасха ваҡытында ҡала советы Консисториянан сиркәүҙән ҡыуылғандарҙың исемлеген һәм һәр береһен аңлатып китергә һорай. Ҡала советы Женева гражданы булмағандарҙың хоҡуҡтарын сикләй. Оҙаҡламай ҡала советы пастор һайлау эшенә лә ҡыҫыла башлай. 1553 йылдың 24 июлендә Кальвин отставкаға бирә, ләкин уны ебәрмәйҙәр.
Сервет эше
1553 йылда Женеваға гуманист-ғалим Мигель Сервет килә, ул Троица һәм яңы тыуған балаларҙы суҡындырыу тураһындағы дини ҡанунды инҡар итә. Үҙенең ҡараштары өсөн ул Базелдән һәм Страсбургтан ҡыуыла. Базелдә Сервет « Троица тураһында ике китап» (лат. Dialogorum de Trinitate libri duo) тигән әҫәрен баҫтыра. Испанияла инквизиция уны ҡулға алырға бойора. Сервет Кальвин менән дә хатлаша, уның менән бәхәсләшеп, хаталарын күрһәтеп, Женеваға килгәнсе үк реформатор менән дошманлаша. 1553 йылда Сервет китабын баҫтыра, Вьен ҡалаһында инквизиция уны утта яндырырырға хөкөм сығара.1553 йылдың авгусында ул Женеваға килә. Женевала уны Кальвин таный һәм ҡала советына хәбәр итә. Ҡала советы Серветҡа ҡаланан китергә,йәки үлем язаһы ғына тәҡдим итә ала. Тирә-яҡтағы ҡалалар ҙа Серветты язалау яҡлы була, бигерәк тә уның Троицаны «өс башлы цербер» тип атауы, яңы тыуған балаларҙы суҡыныдырыуға ҡаршы булыуы иң ҙур енәйәт тип һанала. Ҡала советы ағзаларын Серветтың ҡараштары Мюнстер (Германия, 1524) боласыларыныҡына тап килгәне ҡурҡыта, был власҡа һәм йәмғиәт ҡоролошона ҡаршы ғәмәл булып күренә.
1553 йылдың 25 октябрендә ҡала советы Серветты утта яндырырға ҡарар итә, һәм иртәгәһенә был ҡарар үтәлә. Кальвин был эштә консультант-эксперт булараҡ ҡына ҡатнашһа ла, протестанттар уға хуплап хаттар яҙа башлай. Кальвиндың ысын дин яҡлаусыһы тигән даны тарала.
Реформация идеялары Францияла тарала
Серветты язалап үлтергәндән һуң Женева ҡала советы сит ерҙәрҙән күсеп килгән ҙур ғына сумма аҡса түләгән кешеләргә «буржуа» статусы бирергә тигән ҡарар сығара. Ҡасаҡтар араһында Кальвин яҡлылар күп була һәм киләһе һайлауҙарҙа улар еңә.
1555 йылда Женеваның пасторҙар коллегияһы Францияға Реформация идеяларын йәшертен таратыусыларҙы ебәрә башларға ҡарар итә. Протестанттар йәшәгән ҡалаларҙа консисториялар булдырыла. 1562 йыл башына Францияла 1785 консистория һәм 2150 протестант сиркәүе була. 1559 йылдың майында Парижда реформаторҙар сиркәүенең йәшерен синоды үтә, 35 статьянан торған документ ҡабул ителә, уны бер аҙҙан король Франциск II -гә тапшыралар. 1559 йылдың 5 июнендә Кальвин Женева академияһына нигеҙ һала, сөнки ҡалала Францияға ебәрерлек пасторҙар ҡалмай. Академияның тәүге ректоры итеп Теодор Беза тәғәйенләнә.
1563—1564 йылдарҙа Кальвин сирләп, консистория йыйылыштарында һирәгерәк күренә башлай. 1564 йылдың 6 февралендә реформатор һуңғы тапҡыр Изге Петр сиркәүендә вәғәз уҡый.
1564 йылдың 27 майында Жан Кальвин вафат була. Үҙ теләге буйынса Кальвин дөйөм ҡәберҙә ерләнә, сөнки ул үҙен һәм ҡәберен изге урын тип һанауҙарын теләмәй.
Кальвин идеялары
Кальвин тәғлимәтендә бер нисә төп идея бар. Ул иртә христиан сиркәүендәге кеүек бөтә христиан дине нигеҙендә Библия булырға тейеш тип иҫәпләй.
Кальвин тәҡдиме буйынса Женевала ҡала халҡының Генераль йыйылышы 12 старейшина һайлап ҡуя, улар община халҡының тормошон күҙәтергә тейеш була. Женевала дини дәүләт ҡоролошо булдырыла. Әкренләп власть Кальвин йоғонтоһо аҫтындағы бәләкәй совет ҡулына күсә.
Ҡалала үлем язаһы йыш ҡулланыла. 1546 йылда ғына Женевала 58 үлем язаһы, 76 ҡаланан ҡыуыу тураһында декрет ҡабул ителә. Вольтер фекеренсә, Кальвин монастырҙар ишеген монахтарҙы сығарыр өсөн түгел, ә унда бөтә донъяны ҡыуып индерер өсөн асҡан.
Женева Реформация үҙәгенә әйләнә. Кальвин идеялары Швейцарияла ғына түгел, бер аҙҙан донъяның бик күп илдәрендә лә тарала.
«Он избрал нас в Нём прежде создания мира, чтобы мы были святы и непорочны пред Ним в любви, предопределив усыновить нас Себе чрез Иисуса Христа, по благоволению воли Своей… верующих по действию державной силы Его»
«уверовали все, которые были предуставлены к вечной жизни»
«Не вы Меня избрали, а Я вас избрал»
«Славлю Тебя, Отче, Господи неба и земли, что Ты утаил сие от мудрых и разумных и открыл то младенцам; Ей, Отче! ибо таково было Твое благоволение»
Кальвин идеяларының йоғонтоһо
Кальвин идеялары индивидуализм таралыуға сәбәпсе була, төрлө илдәрҙә сәйәси бойондороҡһоҙлоҡ алыуға булышлыҡ итә:
Түбәнге Ҡарамалы (Йәрмәкәй районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Вэнто-Се
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Цигаль Владимир Ефимович
Цигаль Владимир Ефимович (4 сентябрь (17 сентябрь) 1917 йыл, Одесса — 4 июль 2013 йыл, Мәскәү) — СССР һәм Рәсәй скульпторы, педагог. СССР-ҙың халыҡ рәссамы (1978). Ленин премияһы (1984), беренсе дәрәжә Сталин премияһы (1950) һәм РСФСР-ҙың Репин исемендәге дәүләт премияһы (1966) лауреаты.
Биографияһы
Владимир Ефимович Цигаль 1917 йылдың 4 (17) сентябрендә Одессала (хәҙер Украинала) тыуған.
1920-се йылдарҙа Пензала йәшәй, унда 1-се мәктәпте тамамлай. 1937—1942 йылдарҙа Мәскәүҙә В. И. Суриков исемендәге Дәүләт художество институтында В. Н. Домогацкий, А. Т. Матвеевта уҡый.
Студент-дипломник булараҡ, 1942 йылда үҙ теләге менән фронтҡа китә. 1944 йылға тиклем флотта хәрби рәссам сифатында хеҙмәт итә. Новороссийскиға һәм Керчҡа десант төшөрөүҙә, шулай уҡ Ҡара диңгеҙ һәм Балтик флоттарының башҡа хәрби операцияларында ҡатнаша. 1945 йылда Сәнғәт эштәре буйынса комитет Берлинға билдәле скульптор Л. Е. Кербель менән берлектә Берлинда, Зееловта, Кюстринда Ҡыҙыл армия яугирҙарына һәйкәлдәр ҡороу өсөн ебәрелә
Ватан сәнғәте тарихына тәү сиратта скульптор-монументалист булараҡ инә. 1952 йылда Мәскәүҙә ҡуйылған А. С. Макаренконың бронза һәйкәле һәм Н.Островский һәйкәле скульпторҙың һуғыштан һуңғы тәүге монументаль эштәре була.
Һуғышта кисергән, скульптор архивында һаҡланып ҡалған һүрәтләмәләрҙә — баһалап бөткөһөҙ заман документтарында сағылыш тапҡан әҫәрҙәре уның ижадындағы төп темаларҙың береһен билдәләй. Был тема тәү сиратта монументаль жанр әҫәрҙәрендә үҫеш ала. Фашизмға ҡаршы көрәштә һәләк булғандар иҫтәлеге Совет-поляк хәрби берләшмәһе мемориалында (1967, Белоруссия) гранитта һәм үҙенең рухы буйынса ҡаты бронзала һүрәтләнгән. Композицион яҡтан ҡатмарлы, компоненттарында ландшафт мөхите менән ярашҡан монументтар булып 1972—1982 йылдарҙа Новороссийскиҙа Граждандар һуғышы һәм Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙәренә төҙөлгән монументтар тора.
Австрияла элекке концлагерь Маутхаузен урынында 1963 йылдың яҙында Халыҡ-ара фашист концлагерҙары тотҡондарын азат итеү көнөндә скульптор тарафынан генерал-лейтенант Дмитрий Карбышевҡа һәйкәл ҡуйыла. Д.Карбышевҡа һәйкәл Мәскәүҙә лә ҡуйыла. Мәскәүҙә һәм Баҡыла разведчик Рихард Зоргеға монументтар ҡуйыла (1985).
Замандаштарының, яҡындарының портреттары айырым бер эш булып тора. Улар араһында — композитор Дмитрий Кабалевский (1967), балалары Татьяна һәм Александр (1960).
Ярты быуат ижад юлы эсендә күренекле ваҡиғаларға һәм эшмәкәрҙәргә арналған 44 һәйкәл проекты төҙөгән һәм ҡуйған.
Скульпторҙың эштәре илдәге һәм сит илдәрҙәге бик күп музейҙарҙа, шул иҫәптән Дәүләт Третьяков галереяһында, Хәрби Көстәрҙең үҙәк музейында һаҡлана.