cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мөғтәзилиҙәр
Мөғтәзилиҙәр (المعتزلة, мү‘тәзилә — «айырымланғандар, сыҡҡандар, киткәндәр»; үҙатамалары —, әһел әл-ғәҙел үә-т-тәүхид — «ғәҙеллек һәм тәүхид кешеләре»; 'Мутазили́ты) — VII—IX быуаттарҙа кәләмдәге беренсе ҙур йүнәлеш вәкилдәре, Өмәүи һәм Ғәббәси хәлифәттәрҙең дини-сәйәси тормошонда әһәмиәтле роль уйнаған. Был йүнәлеште, риүәйәткә ярашлы, Хәсән әл-Бәсри түңәрәгенән сыҡҡас, Бәсрала Үәсил ибн Ғата һәм Ғәмер ибн Ғөбәйд нигеҙләгән. Был йүнәлештең атамаһының барлыҡҡа килеүенә бәйле башҡа версиялар ҙа бар.
Сорная
Сорная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Порная йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Салпада-Яха (Нейта-Яха ҡушылдығы)
Салпада-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нейта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 74 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ржавка (Яйыҡ ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, инештән Верхнеуральск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғафаров Ғәбдрәшит Ғәбделнафиҡ улы
Ғафаров Ғәбдрәшит Ғәбделнафиҡ улы - 1907 - 1970, Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы, пулемётсы, һуғыш инвалиды; колхозсы.
Биографияһы
Ғәбдрәшит Ғәбделнафиҡ улы Ғафаров 1907 йылда Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Нәсибаш улусына (хәҙерге Салауат районы Мөрсәлим ауыл биләмәһе) ҡараған Илсекәй ауылында Ғафаров Ғәбделнафиҡтың күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Илсекәй ауылы башланғыс мәктәбен тамамлаған.
Күрше Ҡалмаҡол ауылы ҡыҙы Мәғрифәгә өйләнә. Һуғыш алдынан тәүге улы Нәбит (1939) тыуа.
Хәрби хәеҙмәткә алыныр алдынан «Башташ» колхозы рәйесе була.
Һуғыш инвалиды булыуына ҡарамаҫтан, Илсекәйгә әйләнеп ҡайтҡас, Ғәбдрәшит Ғәбделнафиҡ улы, Төхвәтуллин Сәмиғулланан ҡабул итеп, 1943 йылдың 5 авгусынан 1945 йылдың 22 апреленә тиклем, «Башташ» колхозының рәйесе була.
Хәрби хеҙмәте
1942 йылдың 6 февралендә Эшсе-Крәҫтәин Ҡыҙыл Армияһы сафтарына саҡырыла.
Башта пулемётсы була. 1942 йылдың 1 сентябренән командаһында.
1942 йылдың 9 декабрендә дивизион комиссияһы тарафынан сәләмәтлек торошо һәм  хеҙмәткә генә яраҡлы тип табыла.
1943 йылдың 2 февралендә, беләге үтәнә-үтә яраланыуы арҡаһында, һәм  һөйәктәре һына, шул сәбәпле, уң ҡул ның һәм бармаҡтарының хәрәкәтләнеүе бик сикле була.
Тәрән тылға, Украина һаулыҡ һаҡлау министрлығына ҡараған Төмән ҡалаһының 3352-се эвакогоспиталенә оҙатыла. Был госпиталдә Ғәбдрәшит 1943 йылдың 25 майынан 15 июленә саҡлы дауалана. Раҫлаусы документ - дауалау учреждениеһы начальнигы ҡултамға ҡуйған 1-1207-се һанлы справка.
Ғаиләһе
Ҡатыны Мәғрифә Асия (1947) һәм Камил (1953) исемле балалар бүләк итә. Икенсе ҡатыны Сафура Хәйрилсамованан Нәсибулла (1949-1989) менән Камила (1952-2004) исемле балалары тыуа.
Һуғыш инвалиды
СССР Һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссариатының 336-сы Сирҙәр теҙмәһенә ярашлы, табип комиссияһы тарафынан 43-сө статья нигеҙендә Ғәбдрәшитте строевой хеҙмәткә яраҡһыҙ 1-се төркөм инвалиды тип таный.
Шундай таныҡлыҡ справка менән Ғафаров Ғәбдрәшит Салауат районы хәрби комиссариатына ҡайтарыла.
Владимировка (Стәрлетамаҡ районы)
Владимировка (Владимировка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 42 кеше. Почта индексы — 453138, ОКАТО коды — 80249864009.
Иберо-Америка
Латин Америкаһының икенсе термин Ибер-Америка, ибер-роман телдәрҙә аралашҡан илдәрҙе аңлата. Ибер-роман телдәренә испан һәм португал телдәр керәләр, тагын был илдәргә Испания менән Португалияны индерәләр. Рәсәйҙә был термин һирәк ҡуллана. Был термин Ибер (Пиреней) ярымутрау килә, ҡайҙа Испания менән Португалия урынлашҡандар.
Тарих
Ибер-Американың тарихы конкистадорҙар Көньяҡ Американыяулап алыуҙан башлана.
XVI—XVII быуатарҙа Амерканың кңп ерҙәре испандар баҫып алдылар. Португалияла үҙ ерен ныҡ кинәйткән.
Йерихов
Йерихов (Jerichow) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 7461 кеше йәшәй. Майҙаны — 53,04 км2. Диңгеҙ кимәленән 34 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39319 һәм автомобиль коды — JL.
Плазма лампаһы
Плазма лампаһы (Палантир) — быяла сферадан электрод эстә урынлаштырған декоратив приборы. Электродка алмаш көслө көсөргәнеш 30 кГц тирәһе йышлығы менән. Сфера эстә шыйығайтылған газ урынлаша. «Йәшенлергә» аныҡ төҫ бирергә төрлө газдар ҡатышмаһы тултырғыс менән ҡулланылар.
Плазма лампаһы — Никола Тесланың уйлап табылған (1894 йыл).
Кесе Щугор
Кесе Щугор — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының уң ярына тамағынан 151 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тылвей
Тылвей — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Явзора йылғаһының уң ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Лямпа (Вагран ҡушылдығы)
Лямпа — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вагран йылғаһының һул ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Киселёв Валерий Иванович
Биографияһы
Валерий Иванович Киселёв 1942 йылдың 16 декабрендә Иркутск ҡалаһында тыуған.
1966 йылда Архангельск дәүләт медицина институтының дауалау факультетын тамамлай, унда артабан ғилми һәм хеҙмәт карьераһын дауам итә, аспиранттан алып дауалау факультетының деканына тиклем юл үтә (1972).
1984 йылда — докторлылыҡ диссертацияһын яҡлай.
1986 йылда — профессор дәрәжәһе бирелә.
1989 йылдан 1990 йылға тиклем — Арханегльск дәүләт медицина институтының Ғилми тикшеренеү секторын етәкләй, 1990 йылдан 1993 йылға тиклем — АДМИ Ғилми тикшеренеү үҙәгендә директор.
1993 йылдан 1997 йылға тиклем — төбәк медик-экологик проблемаларҙың Ғилми-тикшеренеү институты (РМЭП), 1997 йылдан —төбәк медик-экологик проблемаларҙың Ғилми-тикшеренеү институтында ғилми етәксе.
1997 йыл — Рәсәй Медицина фәндәре академияһына ағза-корреспондент булып һайлана.
2014 йыл — Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: экологик физиология, популяцион һаулыҡ һәм факторҙар, уның билдәләре, висцераль системаларҙы нейро-гумораль яйға һалыу, хәрәкәт активлығы, уның механизмдарын яйға һалыу.
Сифат (Ислам)
Тарихы
Был термин беренсе тапҡыр мөғтәзилиҙәр тарафынан индерелә. Кәләм үҫешенең тәүге этаптарында сифаттың эквиваленты булып мәғәнә термины тора («мәғәнәләр», «йөкмәткеләр», «идеялар»). Ҡайһы бер мөтәкәллимдәр (Әбү Шаһим әл-Жүбәи, Аль-Баҡыйләни, әл-Жүвәйни һәм Фәхретдин әр-Рази) сифат термины урынына әхүәл терминын ҡулланғандар, шуға күрә уларҙы "әхүәл концепцияһы яҡлылар " (әсхәб әл-әхүәл) тип атағандар.
Аллаһтың ыңғай атрибуттарын таныу («раҫлау») иҫбат тип атала һәм уның яҡлылар сифатиҙар тигән исем ала; инҡар итеүселәр татилдәр («Алла атрибуттарын танымау») тип атала, ә уның яҡлылар — мөғәттил. Мөғәттилдәргә Әбүғәлисинаны һәм уның эйәрсендәрен индергәндәр. Мөғтәзилиҙәрҙең ҡарашы ла мөғәттил булараҡ баһаланған.
Киселёв Валерий Иванович
Фәнни эшмәкәрлеге
Университеттың халыҡ-ара бәйләнештәрен киңәйтеү буйынса байтаҡ эштәр башҡара, Европа һәм Азия университеттары менән ғилми хеҙмәттәшлекте төҙөү тураһында комплекслы килешеүҙәр төҙөүҙе ойоштора
Рәсәй Федерацияһы Президентының «О социальной защите граждан, подвергшихся радиационному воздействию вследствие ядерных испытаний на Семипалатинском полигоне» Указына һәм ике «О социальной защите граждан, подвергшихся радиационному воздействию вследствие ядерных испытаний на Семипалатинском полигоне» федераль закондарына нигеҙ булып хеҙмәт иткән Ядро һынауҙарының халыҡ һаулығына йоғонтоһон өйрәнеү буйынса медик-экологик тикшеренеүҙәр инициаторҙарының береһе булып тора.
300-гә яҡын ғилми баҫма авторы, шул иҫәптән 14 монография (шуларҙың өсөһө АҠШ һәм Евросоюз илдәрендә баҫылған), юғары уҡыу йорттары студенттары өсөн «Кеше физиологияһы нигеҙҙәренең» ике томлыҡ дәреслеге, нормаль физиология курсы буйынса ЭВМ өсөн Рәсәй Федерацияһында беренсе ике томлыҡ уҡыу программаһы бар.
20 кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертацияһының ғилми етәксеһе һәм консультанты.
Башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте
Башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте — Башҡортостан состав өлөшө булған дәүләттәрҙә башҡорттарҙың хәрби йөкләмәләре.
Тарихы
XVI быуатҡа тиклем башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте Башҡортостан ингән илдәр менән бәйле була. X быуаттың 1-се яртыһында (башҡа сығанаҡтар буйынса, IX быуаттың) башҡорт ҡәбиләләренең башлығы Башғирд ике мең һыбайлылар менән Хазар ҡағанаты армияһында (Ҡыймаҡ ҡағанлығы сигендә) хеҙмәт иткән. XIII быуатта башҡорт отрядтары монгол армияһын тулыландыралар, XIII—XVII быуаттарҙа — Алтын Урҙа, Нуғай Урҙаһы, Ҡаҙан, Себер һәм Ҡасим ханлыҡтары ғәскәрҙәре составына инәләр. XIII—XIV быуаттарҙа айырым башҡорт вәкилдәре Мысырҙа һәм Сүриәлә хеҙмәт итәләр. Башҡорт жалованный грамоталары, шәжәрәләр һәм башҡа сығанаҡтар буйынса, башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте Башҡортостандың Рус дәүләте составына инеү шарттарының береһе була. Үҙ сиратында, рус дәүләте башҡорттарға ергә аҫабалыҡ, урындағы үҙидара хоҡуҡтарын гарантиялай. Килешеү буйынса башҡорттар йыйындар, ҡоролтайҙар үткәрә, үҙ динен (Ислам динен)һаҡлап ҡала алған. XVII быуаттан алып башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте юғарғы властар акттары (батша, император), дәүләт власының үҙәк органдары (Бояр думаһы, Сенат, Ҡаҙан һарайы Приказы, Хәрби коллегия, Хәрби министырлығы) менән яйлана. Урындарҙа хеҙмәтте туранан-тура ойоштороу менән башта — старшиналар, тархандар, батырҙар, XVII быуатта — обер-коменданттар, коменданттар, гарнизон начальниктары, старшиналар, яҫауылдар, хорунжийҙар, сотниктар (XIX быуатта шулай уҡ Башҡорт-мишәр ғәскәре, кантон начальниктары, дистанция начальниктары, йорт һәм поход старшиналары), башҡорт полктары командирҙары ғәмәлгә ашыра.
Башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте тышҡы (һуғыштарҙа һәм Башҡортостандан алыҫ сиктәрҙе һаҡлауҙа ҡатнашыу) һәм эске (линия-сик буйы, этап, ҡарауыл һәм Ҡазан, Мәскәү, Санкт-Петербург, Түбәнге Новгород, Ырымбур һәм башҡа ҡалаларҙа полиция хеҙмәте, йәрминкә үткәргән ваҡытта юлдарҙы һаҡлау һәм башҡалар) бүленә. Хәрбиҙәрҙең ыйылыу урында башта ҡәлғәләр була, ә 1798 йылдан — кантон территорияһындағы тораҡ пункттар. Хеҙмәткә 20 — 50 йәштәге ир-егеттәр алына. Башҡорт яугиры үҙенең ҡоралы, кәрә-яраҡтары һәм 2 ат менән килергә тейш була. Походҡа сыҡҡан башҡорт командаһы (полкы) үҙ-үҙен аҙыҡ-тлек һәм фураж менән тәьмин итә, йыйылыу урынынан 100 саҡрым үткәс кенә, каҙна тәьминатына күсә. 1797 йылдан һәр яугирға йәйге осорҙағы хеҙмәте өсөн айына 1 һум бирелә (был сығымдарҙы ҡапламай).
1798—1865 йылдарҙа Ырымбур крайында кантон идара итеү системаһы ғәмәлдә була.1834 йылда милли Башҡорт-мишәр ғәскәре булдырыла. Ғәскәрҙә башлыса башҡорттар һәм мишәрҙәр хеҙмәт итә, 1835 йылдан шулай уҡ — бобылдәр һәм типтәрҙәр. 1847 йылда 30-йыллыҡ хәрби хеҙмәт срогы билдәләнә. Сит өлкәләргә ебәрелгән башҡорт командалары өсөн полиция хеҙмәте 3 йыл тәшкил итә, ошо срок тамамланғандан һуң уға алмашҡа башҡа команда килә. Һәр 100 хәрбигә бер поход старшинаһы, сотник йәки яҫауыл тәғәйенләнә. 1830—1850 йылдарҙа хәрбиҙәрҙең һаны ҡыҫҡартыла: 70%-тан 24 %-ҡа тиклем.
1863 йылға ҡарата эш командаларында 9 кантон (бөтәһе 28) башҡорттары тора, ҡалғандар хеҙмәт урынына аҡсалата түләйҙәр.
Рәсәй дәүләте алып барған һуғыштарҙа ҡатнашыу
Батша хөкүмәтенә «тоғро» башҡорттар 1704—1711 йылдарҙағы башҡорт ихтилалын, 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдарын, 1835 йылғы ихтилалды баҫтырыуҙа ҡатнаша, 1830—1831 йылдарҙағы поляк ихтилалы ҡатнашыусыларын конвоирлауҙа, 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы барышында баш күтәреүсе формированиеларҙы ҡыйратыуҙа ҡатнаша.
Йыл һайын Бөгөлмә йәрминкәһенә хәүефһеҙлекте тәьмин итеү өсөн 3-сө башҡорт кантоны хәрбиҙәре ебәрелә, Бөгөлмә трактында 220 башҡорттан торған посттар ойошторола. 1800—1840 йылдарҙа 1-се кантон башҡорттары Себер трактында даими рәүештә хеҙмәт итәләр.
«Башҡорттар тураһында Положение»ға ярашлы 1863 йылдың 14 майында башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте бөтөрөлә, башҡорттар ирекле ауылдар сословиеһына күсерелә. 1865 йылда Башҡорт ғәскәре тарҡатыла. Ырымбур губернаһының Верхнеурал, Ырымбур һәм Силәбе өйәҙҙәре башҡорттары 1874 йылдан алып хеҙмәтте — Башҡорт эскадронында, 1875 йылдан — Башҡорт дивизионында, 1878—1882 йылдарҙа Башҡорт атлы полкында үтәләр. 1882 йылдан алып башҡорттар хеҙмәткә дөйөм хәрби йөкләмә нигеҙендә саҡырыла.
Урта Когозес
Урта Когозес — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Когозес йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Салпада-Яха (Яру-Яха ҡушылдығы)
Салпада-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яру-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Юлашев Игорь Сәхи улы
Юлашев Игорь Сәхи улы (13 август 1938 йыл — 8 февраль 2012 йыл) — СССР һәм Рәсәй хужалыҡ эшмәкәре, ғалим һәм депутат. Башҡортостандың атҡаҙанған урман белгесе (1993). РСФСР‑ҙың Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (1991). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1981).
Биографияһы
Игорь Сәхи улы Юлашев 1938 йылдың 13 авгусында Силәбе ҡалаһында тыуа.
1960 йылда, Өфөлә Башҡортостан ауыл хужалығы институтының урман хужалығы факультетын тамамлағас, 2006 йылға тиклем Туймазы тәжрибә урман хужалығында эшләй: Бишенде урмансылығының урмансы ярҙамсыһы, 1963 йылдан — алып инженер, 1967 йылдан директор вазифаһын биләй.
1981 йылда «Почёт Билдәһе» орденының кавалера була. 1991 йылда РСФСР‑ҙың фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы менән бүләкләнә. 1993 йылда Б«ашҡортостандың атҡаҙанған урман белгесе» исеменә лайыҡ була.
2001—2006 йылдарҙа Башҡортостан урмандарының көнбайыш зонаһында район‑ара инженер‑ағастар буйынса белгес булып эшләй. Республиканың урман хужалығының үҫешенә, урманды тергеҙеүгә, урман‑мелиорация ағастарын булдырыуға ҙур өлөшөн индерә.
Юлашев ҡарамағы аҫтында ағас орлоҡтарын етештереү плантацияһы (майҙаны 100 гектарға тигеҙ), һуғарыулы төп питомник (майҙаны — 40 гектар) ойошторола, урман‑мелиорация һәм хужалыҡ маҡсатында йырын‑һыҙа ерҙәрен һәм бәләкәй йылғаларҙың текә ярҙарын үҙләштереү өсөн технологиялар һәм машиналар комплексы эшләнгән һәм ҡулланыуға индерелгән, ылыҫлы урмандарҙың тоҡом составы яҡшыртылған. Юлашев 1 уйлап табыуҙың авторы була.
Оҙаҡ йылдар буйы Игорь Юлашев Туймазы районы кәңәшмәһенең депутаты була. 2010 йылда «Туймазы районының почётлы гражданины» исеме менән бүләкләнә.
2012 йылдың 8 февралендә Туймазыла вафат була. Шул уҡ йылдың октябрендә Үрге Троицк ауылында йәмәғәт үҙәгенең бинаһында Игорь Юлашевҡа арналған мемориаль таҡта асыла.
Поляктар
Поляктар (Polacy) — көнбайыш славян халыҡтары араһында иң ҙурыһы, (98 %), нигеҙҙә, Польша Республикаһы халҡы.
Поляктарҙың күбеһенең туған теле — поляк, һинд-европа телдәре ғаиләһенең славян т армағына ҡараған лех төркөмө
Этник поляктарҙың дөйөм һаны 45 миллион кеше самаһы, шуларҙың яҡынса 37 миллионы Польшала йәшәй. Донъяла барлығы 50 миллионға яҡын кеше поляк сығышлы
Этник сығышы буйынса поляк булмаған көнсығыш славян шляхта төркөмө үҙен поляк халҡы, тип иҫәпләй. (рим-католик ҡатламдарға ҡараған) Речь Посполитой («Polonica Natio») һәм Польша йәһүдтәре — аккультурация яҡлылар (моисеева дине поляктары).
Поляктарҙың күбеһе католицизм динен тоталар Польшала 2011 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса 90,1 % этник поляктар үҙҙәрен дини кеше тип, шулай уҡ 89,0 % католиктар булып тора, ә 1,1 процент башҡа дин тота, уларҙың 116,8 мең — православие (башлыса Подляский воеводство) һәм 15,2 мең — грек-католиктары.
Этнонимдар
Исеме — Polacy [поляц]; ир кеше — Polak [поляктар]; ҡатын -ҡыҙ — Polka [полька].
Урта быуаттарҙа поляк халҡына ҡарата йыш ҡына «лях» атамаһы ҡулланыла.. Мәҫәлән, XVI—XVII быуаттарҙа татар, төрөк һәм казак халыҡтары араһында Польша (Корона) Ляхистан йә Лехистан, тип аталған
Боронғо рус әҙәбиәтендә «лях» һүҙе «поляк» һүҙенә нейтраль синоним булып тора; урыҫ әҙәби телендә XVI—XIX быуаттарҙа әкренләп кире (негатив) төҫ ала.
Хәҙерге әҙәби урыҫ теле нормаһы буйынса ҡатын-ҡыҙ затына ҡарата «полька».ҡулланыла. XIX быуат урталарында урыҫ телендә «полька» һәм «полячка» төрлө мәғәнәле һәм нейтраль булып иҫәпләнә, В. Даль һүҙлегендә «полячка» «һанға һуҡмау», һуңғы һүҙлектәрҙә «полячка» иҫкергән йәки һөйләш һүҙе итеп ҡабул ителә.
Таралышы
Күпселек поляктар Польша Республикаһы территорияһында йәшәйҙәр. Сит илдә йәшәүсе поляктарҙы Литваның, Көнбайыш Белоруссияның, Көнбайыш Украинаның, Латвияның (айырым райондарҙа Латгалья, атап әйткәндә, элекке Илукстский өйәҙе), Польша менән Чехия аралашҡан райондарының (Заользье) һәм Словакия (Спиш) һәм поляк диаспораһы (Полоний), эмиграция тулҡынында һәм XIX—XXI быуаттарҙа күсенеү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән (Көнбайыш Европа, АҠШ, Көньяҡ Америка, Рәсәй, Көньяҡ Африка, Австралия, Урта Азияла) шартлы рәүештә төп поляк халҡы йәшәгәндәргә бүләләр..
Поляктарҙ илдәр буйынса бүлеү:
Австрияла, Грецияла, Италияла һәм Исландия ла байтаҡ поляк общиналары йәшәй.
Субэтнический һәм этнография төркөмө
Төрлө региондағы поляктар араһындағы тел һәм мәҙәни-көнкүреш мөнәсәбәттәрендәге айырмалыҡтар әкренләп шымара бара.. Иң сағыу үҙаңы һәм этнографик үҙенсәлектәре Көньяҡ Польшаның таулы өлкәләрендә йәшәүсе гуралиҙарҙың сағыла, шулай уҡ Үрге Силезиялағы силезецтарҙың, Помор воеводствоһы кашубтарҙың (ҡайһы бер төркөмдәр, мәҫәлән, силезецтарҙың бер өлөшө үҙен поляктарҙан айырым халыҡ,тип иҫәпләй). Башҡа этник төркөм поляктар, мәҫәлән, мазура, курпа һәм башҡалар, уларға хас булған диалект һәм мәҙәни һыҙаттарын юғалтҡандар. Илдең көнбайыш төбәктәрендә, кире ҡайтарылған тигән ерҙәрҙә поляк халҡының күп тоҡомдары элекке «Көнсығыш креста» йәшәй.
Тикшереү генофондты
О. П. Балановскийҙың Европала генетик ландшафттары йыраҡлығын Y-хромосомаларының галлогруппалар буйынса тикшеренеү баҫмаларына ярашлы, поляктарҙың генофондында ҙур булмаған лужичан, словак, белорус, үҙәк урыҫ һәм көньяҡ европа өлкәләре һәм аҙ ғына көньяҡ-украин популяцияһы генофидтарының оҡшашлыҡтары билдәләнә. Поляктарҙың аҙ ғына айырмалыҡтары (күрше славян популяциялары менән) Чехия, Көнсығыш Словакия һәм Украинаның ҙур өлөшө ингән халыҡтар менән күренә.Оҡшаш популяция күрһәткесе кашубтар менән сағыла Кашубтарҙың максималь генофонд яҡынлашыуы Балтик диңгеҙенең польша яр буйында йәшәүсе халыҡтар генофонды һәм, шулай уҡ, Лужиц һәм Үҙәк Польша халҡы генофонды менән билдәләнә. Польша ареалының көнсығыш һәм көнбайыш райондары халыҡтарының генофондында айырмалыҡ ҙур. Поляктарҙың "Уртаса статистик генофонды " Польшаға ҡарағанда күберәк Көнбайыш Польшала, Көнсығыш Германияла, Чехия Силезияһында, шулай уҡ Үҙәк һәм Көнбайыш Словакияла, күрһәтелә..
2020 йылда үткәрелгән төрлө воеводстволарҙағы 3000 хәҙерге заман поляктарҙың генофонд һөҙөмтәләре булып иң таралған польша популяцияһы тора — Y-хромосомалар галлогруппа R1а — 56,93 %, икенсе урынды таралыу буйынса Y-хромосомалар гаплогруппаһы I (15,71 %), өсөнсө урында — Y-хромосомалар гаплогруппаһы R1b ((14,09 %), дүртенсе урында — Y-хромосомалы гаплогруппа N (4,29 %), бишенсе урында — Y-хромосомалар гаплогруппа Е (3,84 %), алтынсы урын — Y-хромосомалар гаплогруппа J (3,22 %).
Эстония украиндары
Һаны һәм йәшәгән ерҙәре
Эстон һәм урыҫ халыҡтарынан ҡала, украиндар Эстонияның өсөнсө иң ҙур этник төркөмө була. Алдағы халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәренә ярашлы, украин сығышлы кешеләрҙең һаны 28 меңдән ашҡан, шуларҙың 4 мең самаһы Украина гражданлығына эйә булған. Украин сығышлы кешеләрҙең күбеһе — эшселәр, урта махсус белем эйәләре. Компакт рәүештә Эстонияның иң эре ҡалаларында йәшәйҙәр (Таллин, Тарту, Пярну, Маарду). Бынан тыш, украиндарҙың күбе илдең төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә (Нарва, Силламяэ, Кохтла-Ярве, Йыхви ҡалалары) йәшәп ята, шул ерҙәргә улар совет заманында уҡ йүнәтелгән булған. Ошо ерҙә йәшәгән украиндарҙың күбеһе химия сәнәғәте белгестәре һәм шахтёрҙар.
Эстонияның украин ойошмалары
Эстонияның украин диаспораһын егерменән ашыу милли-мәҙәни йәмғиәт берләштерә. Ҡайһы берҙәре үҙ аллы эшләп килә, башҡалар иһә Эстония Украиндары Конгресы һәм Эстониялағы украин ойошмалары ассоциацияһына инә. Ойошмаларҙың төбәк кимәлендәге бүлексәләре ғәҙәттә 50-70 тирәһе ағзанан тора.
Ойошмаларҙың барыһы ла мәҙәниәт һәм белем өлкәләрендә эш алып бара. Украин телен, мәҙәниәтен, ғөрөф-ғәҙәтен һаҡлау маҡсатында концерттар, күргәҙмәләр, Украина тарихына арналған лекциялар, эстәлекле даталарға арналған әҙәби-мәҙәни кисәләр һәм башҡа саралар ойоштрола. Үрҙә аталған йүнәлештәрҙә эшләгән берҙән-бер ойошма булып күп йыл буйы Эстония украиндары ерлеге (Українське земляцтво Естонії) торған. Ул 1988 йылда барлыҡҡа килгән, тәүге етәксеһе — Вира Конык, 2017 йылдан бирле уны Евген Цыбуленко етәкләй). Был ойошманың эшмәкәрлеге 2001 йылда Украинаның Министрҙар кабинетының Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнде.
2002 йылда Эстония украииндары ерлеге яңы барлыҡҡа килгән Эстония украиндары конгресы (Конгрес українців Естонії, етәксеһе — Вира Конык) составына ингән. Хәҙерге ваҡытта конгресҡа 10-дан ашыу ойошма инә, шул иҫәптән: Эстонияның украин ҡатындары берләшмәһе (Союз українок Естонії; 1998 йылдың һөтайында барлыҡҡа килгән, етәксеһе — Лилия Чикальська), «Пласт» скауттар ойошмаһы (2002 йылда барлыҡҡа килгән, етәксеһе — Богдан Лютюк) һәм «Днипро» спорт клубы (2003 йылдан эшләп килә, етәксеһе — Сергий Ищенко), шулай уҡ Ида-Вирумааның украин ойошмаһы (2000 йылдан эшләп килә, етәксеһе — Нина Дьяченко), Маарду ҡалаһының «Стожары» украин мәҙәни-ағартыу берләшмәһе (2000 йылдан, етәксеһе — Леонид Чупрына), Раквере ҡалаһының «Барвінок» украин ойошмаһы (2004 йылдан эшләй, етәксеһе — Татьяна Ліндберг), Ойзу ҡалаһының «Смерічка» украин ойошмаһы (2003 й., етәксеһе — Анна Лоовили), Нарва ҡалаһының украин ойошмаһы (1996 й., етәксеһе — Галина Малярова), Пылва ҡалаһының украин ойошмаһы (2004 й., етәксеһе — Лилиана Черепаха).
Быларҙан тыш, илдә Украин Грек-Католик Сиркәүенең бер мәхәлләһе (приходы) һәм украин мәҙәниәте үҙәге (етәксеһе — Анатолий Лютюк) бар. Сиркәүҙә йәкшәмбе мәктәбе, халыҡ кәсептәре мәктәбе, шулай уҡ китапхана эшләй.
2007 йылдың урағайында (авгусында) Таллиндағы Украин мәҙәниәте үҙәгенең етәксеһе вазифаһын биләгән рәссам А. Лютюкҡа Украинаның дөньялағы абруйын нығытыуға индергән өлөшө, тарихи һәм хәҙерге ҡаҙаныштарын популярлаштырыу өсөн, Украинаның бойондороҡһоҙлоғоноң 16 йыллығы уңайынан Украинаның атҡаҙанған рәссамы маҡтаулы исеме бирелде.
Эстония украиндары конгресына ингән ойошмалар эргәһендә «Эхо» ҡатындар вокал төркөмө (1989 йылдан, етәксеһе — Раиса Демчук), «Мрія» хоры (1998 йылдан, Таллин), «Батьківщина» хоры (1998 йылдан, Нарва), «Вербиченька» ҡыҙҙар ансамбле (2005 йылдан, Нарва), «Джерела» ҡыҙҙәр ансамбле (2004 й., Маарду), "Артстудія" украин театр студияһы (1995 й., Таллинн), «Вертеп» украин ғөрөф-ғәҙәте театры (2001 й., Маарду), Украин лөғәт сәнғәте клубы (2003 й., Таллин) эшләп килә.
ЭУК Эстония халыҡтары ассоциацияһы, Европа украиндары конгресы, Бөтә донъя украиндары конгресы, Бөтә донъя украиндарының координация радаһына инә. Конгресс вәкилдәре Эстония президенты эргәһендәге милли аҙсылыҡтарҙың түңәрәк өҫтәленә инә. Эстонияның украин ҡатындары берләшмәһе Украин ҡатындары ойошмаларының Бөтә донъя федерацияһына инә.
Богомолов Дмитрий Васильевич (дипломат)
Богомолов Дмитрий Васильевич (16.06.1890, Санкт-Петербург — 7.05.1938, «Коммунарка» атыу полигоны, Мәскәү өлкәһе) — совет дипломаты, Польшала (1927—1929) һәм Ҡытайҙа (1933—1937) тулы хоҡуҡлы вәкил.
Биографияһы
Д. В. Богомолов 1890 йылдың 16 июнендә Санкт-Петербург ҡалаһында, кондукторы һәм тәмәке фабрикаһы хеҙмәткәре ғаиләһендә тыуа. Өс класлы башланғыс училищены, һуңынан дүрт класлы ҡала училищеһын тамамлай. 1910 йылда хәрби хеҙмәткә саҡырылғанға тиклем бер банкта контора хеҙмәткәре булып эшләй. Хеҙмәт иткән ваҡытында гимназия курсы өсөн экстерн булып имтихандар тапшыра. 1911 йылда прапорщик званиеһында хеҙмәттән китә һәм Владивостокка килә, унда бухгалтер һәм конторщик булып эшләй. Үҙ аллы белем алыу менән шөғөлләнә, сит телдәрҙе өйрәнә. Беренсе донъя һуғышы башында хәрәкәт итеүсе армияға мобилизациялана. 1915 йылдың авгусында яралана һәм Германияға әсирлеккә эләгә, унда һуғыш аҙағына тиклем була.
1918 йылда Петроградҡа әйләнеп ҡайта, РКП(б) сафына инә һәм Украинаның пропаганда халыҡ комиссариаты ҡарамағына ебәрелә. Рәсәйҙә Граждандар һуғышы ваҡытында Махно, һуңынан Петлюра әсирлегендә була.
1922 йылдан алып Богомолов сит илдәр менән дипломатик хеҙмәттә була: 1922 йылда Австрияла хәрби әсирҙәрҙе репатриациялау буйынса Украина делегацияһында ҡатнаша, ә шул уҡ йылдың ноябрендә Украинаның Берлинда тулы хоҡуҡлы вәкиллегенең беренсе секретары итеп тәғәйенләнә.
1923 йылдың майында СССР-ҙың Австрияла тулы хоҡуҡлы вәкиллегенең беренсе секретары, ә 1924 йылдың декабрендә — Бөйөк Британияла тулы хоҡуҡлы вәкиллегенең беренсе секретары итеп ебәрелә. 1927 йылда СССР-ға ҡайтып килешләй (Бөйөк Британия менән дипломатик мөнәсәбәттәр өҙөлгәндән һуң), әйләнеп ҡайтыусы совет дипломаттары менән осрашыу өсөн Варшавала вокзалға килгән П. Л. Войковты үлтереү шаһиты була.
1927 йылдың 17 сентябрендә Д. В. Богомолов Польшала тулы хоҡуҡлы вәкил итеп тәғәйенләнә. Был осорҙа ул Польшанан революцияға тиклем сығарылған архивты, тарихи һәм мәҙәни ҡиммәттәрҙе кире ҡайтарырға булышлыҡ итә. Богомолов сауҙа килешеүе һәм һөжүм итешмәү тураһында килешеү буйынса уңышҡа өлгәшә алмай. 1929 йылдың декабренән 1932 йылдың ноябренә тиклем Богомолов Лондонда тулы хоҡуҡлы вәкиллектең кәңәшсеһе булып хеҙмәт итә.
1933 йылдың 20 февралендә Ҡытайға тулы хоҡуҡлы вәкил итеп тәғәйенләнә. Һөжүм итешмәү тураһында совет-ҡытай килешеүен төҙөүгә ҙур тырышлыҡ һала, ләкин тырышлығы уңыш килтермәй.
1937 йылдың 13 октябрендә, Мәскәүҙә сағында, советтарға ҡаршы террорсылар ойошмаһында ҡатнашыуҙа ғәйепләнеп ҡулға алына. 1938 йылдың 7 майында «Коммунарка» полигонында атып үлтерелә.
Бөрйән районы һәйкәлдәре
1950 йылдарҙа Бөрйән районы территорияһында Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә арналған һәйкәлдәр, обелискылар, стелалар ҡуйыла башлай.
Рәзтәк
Рәзтәк, Эрәзтәк (Рясток) — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы Учалы районы биләмәләрендә аға. Йылға Миндәк йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, инешенән Верхнеурал һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Восточный (Стәрлетамаҡ районы)
Восточный (Восточный) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 28 кеше. Почта индексы — 453151, ОКАТО коды — 80249836003.
Үрге Ғәле
Үрге Ғәле (Верхнегалеево) — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 99 кеше. Почта индексы — 453692, ОКАТО коды — 80227810001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 100 % тәшкил итә.
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Макарьевка (йылға)
Макарьевка (Григорьевка) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Волчанка йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Үрге Ғәле
Инфраструктура
Фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, мәсет бар
Макарьевка (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Удмурттар
Удмурттар (Арҙар; Удмуртъёс; Одо) — Удмурт Республикаһында һәм күрше төбәктәрендә йәшәүсе фин-уғыр халҡы. Урыҫ һәм удмурт телдәрендә һөйләшәләр, диндәре — православие һәм ерле ышаныуҙар.
Байрамдар
Шулай уҡ йылғаларҙың боҙҙан (йёкелян) һәм ерҙең ҡарҙан асыла башланыуы (гуждор шыд) байрам ителгән.
Ҡаҙаҡбаев Әмир Ғайса улы
Биографияһы
Әмир Ғайса улы Ҡаҙаҡбаев 1957 йылдың 9 мартында Башҡорт АССР-ының Күмертау районы Свобода ауылында тыуған.
1974 йылда Свобода урта мәктәбен тамамлағас, Башҡорт дәүләт медицина институтына уҡырға инә. Күҙ табибы дипломы алғас, 1982—1999 йылдарҙа Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институтында ғилми хеҙмәткәр булып эшләй, «медицина фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
1999 йылда үҙенең «Еврооптик» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтен ойоштора һәм бөгөнгәсә уның директоры булып эшләй.
Үҙәк, сит илдәр матубғатында донъя күргән 110-дан ашыу ғилми хеҙмәт авторы. Лазер рефракция хирургияһы буйынса күҙ ауырыуҙарын дауалауға 15 йыл уңышлы етәкселек итә.
Зольпке
Зольпке (Solpke) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 589 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,87 км2. Диңгеҙ кимәленән 59 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — SAW.
Маслянка (Еловка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Холмогорса һөйәк һырлау сәнғәте
Холмогорса һөйәк һырлау сәнғәте—Архангельск өлкәһе нең Холмогорск районы ауылдарында барлыҡҡа килгән һәм формалашҡан һөйәкте һырлау сәнғәте.
Халыҡ художество кәсептәре нең береһе. Бындай һөйәк һырлау сәнғәте стилендә эшләүсе башҡа төрлө мәҙәни традициялар билдәле : урта рус, үҙәк рус, көнбайыш Европа (нидерланд һәм немец изделиелары, гравюр һүрәттәре техникаларын үҙләштереп) һәм себерҙең төп халыҡтары традициялары
Тарих
Ошо манерала төшөрөлгән әйберҙәрҙең тәүге билдәле өлгөләре XVII быуатҡа ҡарай. Әммә холмогорса һырлау сәнғәтен был юҫыҡтағы башҡа кәсептәрҙән айырып тороусы алымдар XVIII быуатта ғына килеп сыға. Уларға, мәҫәлән, сюжетты үтә тишеп эшләнгән биҙәк менән рельефлап эшләүҙе берләштереү, төҫлө гравировкалар ҡулланыу, буяп эшләү ҡарай. Ҡайһы берҙә ҡырлы биҙәк аҫтында төҫлө фольга һалынған. Мамонт, морж, йәки йорт малының (аттар, һыйырҙар) һөйәктәрен файҙаланыуҙары мөмкин. Сюжетлы рельефтартарҙа халыҡ тормошонан күренештәрҙе, портрет йәки эмблемаларҙы, XIX быуаттың 2-се яртыһынан урындағы хайуандарҙы һәм үҫемлектәрҙе һүрәтләйҙәр. Холмогорса һырлау сәнғәтенә ботаҡтарҙан, емештәрҙән, соҡорҙарҙан, шулай уҡ рокайль стилендәге (ҡусҡар, ҡабырсаҡ формаһындағы орнамент) биҙәктәр хас..
Бындай әйберҙәрҙең иң боронғо тибы -тараҡтар. Бынан тыш, был стилдә тәмәке һауыттары ҡумталар, ларецтар, бокалдар, өҫтәл биҙәүестәре, миниатюр портреттарэшләнәгән. Хатта мебелдәрҙең өҫкө йөҙө һөйәк пластинкалар менән биҙәлгән.. Шулай уҡ өҫтәл скульптуралары, шул иҫәптән күренекле скульптура композицияларының күсермәләре (мәҫәлән, Мәскәүҙәге К. Минина һәм Д. Пожарский һәйкәле) билдәле. Совет осоронда ла ҡатын-ҡыҙ биҙәүестәре сығарыла башлаған.
XIX быуаттың 2-се яртыһынан тарҡалышҡа төшкән был кәсеп 1930 йылда дәүләт яҡлауына, ҡайғыртыуына эләккән. Ломоносов ауылында профессиональ-техник мәктәп булдырылған. Ә һуңғараҡ М. В. Ломоносов исемендәге Холмогор һөйәк һырлау артеле (1932) булдырыла. Артабан артель М.Ломоносов исемендәге художестволы һөйәк һырлау фабрикаһы итеп үҙгәртелгән.
Красная Горка (Баҡалы районы)
Красная Горка (Красная Горка) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 28 кеше. Почта индексы — 452673, ОКАТО коды — 80207855007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тынвей
Тынвей (Кесе Пинвея, Тинвия) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тынвей йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Урта Нань-Ях
Урта Нань-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нань-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хәсәнова Винира Ғиниәт ҡыҙы
Хәсәнова Винира Ғиниәт ҡыҙы  (15 февраль 1948 йыл) — театр актёры. 1982 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2005).
Биографияһы
Винира Ғиниәт ҡыҙы Хәсәнова-Мөхәмәтова 1948 йылдың 15 фералендә Башҡорт АССР-ының Ҡыйғы районы Үрге Ҡыйғы ауылында тыуған. 1974 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр сәнғәте факультетын тамамлай. Шул ваҡыттан алып Салауат башҡорт дәүләт драма театры труппаһында эшләй.
Артистың бөтә ижади тормошо Салауат башҡорт дәүләт драма театры менән бәйле. Артистың ижадына уйнаған геройының эске донъяһына тәрән үтеп инә алыуы, башҡарыу сәнғәтенең милли характерлы булыуы хас. Винира Ғиниәт ҡыҙы — спорт мастерына кандидат. Бик һәйбәт физик форма уға көс, һығылмалыҡ талап иткән ролдәрҙе башҡарырға мөмкинлек бирә. Мәҫәлән, К. Аҡбашевтың пьесаһы буйынса ҡуйылған «Һипкелле ҡыҙ» спектаклендә артист акробатик трюктар башҡара, был образға айырыуса баҙыҡлыҡ бирә.
Атмосфера фронттары
Атмосфе́ра фронты (от. ατμός — быу,  — шар һәм  — маңғай, алғы яҡ), атмосфераның түбәнге ҡатламдарындағы (тропосфера) һалҡын һәм йылы һауа массалары араһындағы күсмә зоналар.
Атмосфера фронттары оҙонлоғо бер нисә мең км, киңлеге бер нисә тиҫтә км, ҡалынлығы бер нисә йөҙ метрға етә. Ер өҫтөнә ҡарата ауышып үтәләр. Формалашыу районы буйынса арктик, поляр, тропик; физик үҙенсәлектәре буйынса йылы, һалҡын, окклюзия (циклонда йылы һәм һалҡын атмосфера фронттары берләшеүе) атмосфера фронттарына айырыла. Башҡортостан биләмәһендә арктик һәм поляр aтмосфера фронттары хас. Атмосфера фронттары үткәндә һауа торошо киҫкен үҙгәрә: ҡышын йылы aтмосфера фронттары үткәндә йылытыу, буран, боҙлауыҡ, йәйен — баҫып яуған һәм ҡойма яуым-төшөм, йәшен, боҙ яуыу һ.б. күҙәтелә. Атмосфера фронттары — синоптик метеорологияның өйрәнеү предметы.
Кесе Кондорка
Кесе Кондорка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кондорка йылғаһының һул ярына тамағынан 2,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вяземская Любовь Орестовна
Любовь Орестовна Вяземская (1869—1958) — совет һәм рус педагогы, педагогия фәндәре докторы (1954), профессор (1954).
Уҡыу йорттарында һәм техник мәктәптәрҙә инглиз телен уҡытыу методикаһы мәсьәләләрен эшләй, бер нисә эш авторы.
Биографияһы
Любовь Орестовна Вяземская 1869 йылдың 3 ноябрендә Владимир губернаһының Киржач ҡалаһында   йәшерен кәңәшсе Орест Полиенович Вяземский һәм уның ҡатыны Елена Дмитриевна  (ҡыҙ фамилияһы Пшенецкая) ғаиләһендә тыуған, унда Любанан тыш   Александр һәм Валериан, шулай уҡ һеңлеле Валентина тәрбиәләнгән; тағы бер бала — Елена, сабый сағында вафат була.
1901 йылда Кембридж университетын (был университетты тамамлаған беренсе урыҫ ҡатын-ҡыҙы ) һәм 1902 йылдың авгусында гимназияларҙа инглиз теле уҡытыусыһы булып раҫлана. 1903 йылда Мәскәүҙә «Л.О.Вяземскаяның беренсе шәхси ҡатын-ҡыҙҙар коммерция училищеһы» ойоштора, 1908 йылда «Л.О.Вяземскаяның шәхси ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы» тип үҙгәртелә. 1916 йылда Мәскәү университетының физика-математика факультетын тамамлай. Октябрь революцияһынан һуң, 1918 йылда, гимназияны дәүләткә тапшыра һәм совет  хеҙмәтенә инә. Гимназия һуңынан 41-се Мәскәү мәктәбе итеп үҙгәртелә
1919 йылдан Халыҡ мәғарифы комиссариатында физика-математика секцияһының ғилми бүлегенең ғилми секретары булып эшләй. 1919 йылдың авгусында кадеттарҙың төркөм эштәре буйынса ҡулға алына, әммә Мәскәү Сәйәси Ҡыҙыл Тәренең юридик бүлеге үтенесе буйынса азат ителә. 1920 йылдың октябрендә ҡабат ҡулға алына. . 1920 йылдың октябрь аҙағында ВЧК Президиумына хәлдәрҙе асыҡлау маҡсатында ғариза менән мөрәжәғәт итә һәм  шул уҡ йылдың ноябрендә азат ителә. Ғалим комиссариат бүлегендә ғилми секретар булып эшләүен дауам итә.
1924 йылдан Мәскәү транспорт инженерҙары институтының һыу факультетында (хәҙер Император Николай II тимер юлдарының Мәскәү инженерҙар институты)  өлкән уҡытыусы булып эшләй, 1938 йылдан 1957 йылға тиклем сит телдәр кафедраһы мөдире була. Немец, инглиз һәм француз телдәрен белә. 1954 йылда, 85 йәшендә, «Иностранный язык в наших высших технических учебных заведениях» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай һәм ошо уҡ йылда профессор була.
1960 йылдың 22 авгусында Мәскәүҙә вафат булып, шунда ерләнә.
Л.О. Вяземская «Почётлы тимер юлсы» (1940) билдәһе һәм «Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнә (1945).
Искилде (Көйәҙе районы)
Искилде — Пермь крайы Көйәҙе муниципаль округы составындағы ауыл.
Географик урыны
Ауыл округтың төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, Көйәҙе ҡасабаһынан тура юлдан төньяҡ-төньяҡ-көнсығышҡа табан яҡынса 10 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Климаты
Климаты уртаса континенталь. Ҡыш миҙгеле оҙайлы, ҡарлы. Ғинуарҙа уртаса температура −14…−15 °C. Йәй уртаса йылы. Иң йылы ай - июль. Июлдә уртаса температура +18,5 ˚С тәшкил итә. Уртаса йыллыҡ температура +2,1˚С тәшкил итә. Июль температураһының абсолют максимумы +38 ˚С, ә минималь +2˚С градусҡа етә. Вегетация осоро оҙайлылығы (+5˚С градустан юғарыраҡ) 155-тән 165 көнгә тиклем тирбәлә, ҡаты һыуыҡ булмаған осор 110-дан 130 көнгә тиклем тирбәлә. Һауа температураһы 10˚С-тан юғарыраҡ булған осор 125 көн дауам итә. Яуым-төшөм уртаса 450-550 миллиметр яуа. Тәүге ҡырау төшөүҙең яҡынса ваҡыты — 20 сентябрь. Октябрь аҙағында - ноябрь башында ҡар ҡатламы ята һәм йылдың яҡынса 170-190 көнө буйы һаҡлана. Тәүге ҡар ҡатламы барлыҡҡа килеү ваҡыты - 18 октябрь. Март айына ҡарҙың ҡалынлығы 60-70 сантиметрға етә.
Тарихы
Ауылға 1803—1804 йылдарҙа нигеҙ һалына. Тәүге атамаһы — «сельцо Ивановское, Марьино тож». Һуңғы атамаһы урындағы йылғасыҡ исеме буйынса бирелгән. 2006 йылдан 2020 йылға тиклем Көйәҙе районының Фёдоровка ауыл биләмәһе составына ингән. 2020 йылдың майында шул ике муниципаль берәмектең дә бөтөрөлөүе арҡаһында, улар Көйәҙе муниципаль округының ябай тораҡ пункты статусына эйә.
Халҡы
2002 йылда 194 кеше (95 % урыҫ), 2010 йылда 129 кеше даими йәшәгән.
Сарворо-Яха
Сарворо-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Периптаве-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 86 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Либерализм
Либерали́зм (от liberalis — ирекле (урыҫса свободный) — кеше хоҡуҡтары һәм уның шәхси иркенең ҡаҡшамаҫлығын иғлан иткән фәлсәфәүи һәм ижтимағи-сәйәси ағым (хәрәкәт).
Либерализм нигеҙҙәре
Либерализм күп яҡтан абсолют монархтарҙың һәм католик сиркәү иреархтарының властан артыҡ һәм урынһыҙ файҙаланыуына ҡаршы яуап (реакция) булараҡ тыуған. Либерализм быға тиклем дәүләт теориялары нигеҙҙәре булып йәшәп килгән «монархтарҙың власҡа хоҙайҙан бирелгән хоҡуғы» һәм «хәҡиҡәттең берҙән-бер сығанағы дин» һымаҡ тәғлимәттәрҙе кире ҡаға. Улар урынына либерализм түбәндәгеләрҙе тәҡдим итә :
Либерализмдың хәҙерге ҡайһы бер ағымдары уңышҡа ирешеүҙең тигеҙ мөмкинлектәрен булдырыу, дөйөм белем биреүҙе тәьмин итеү һәм халыҡтың килеме айырымлыҡтарын бөтөрөү өсөн ирекле баҙарҙы дәүләт яғынан көйләүгә тыныс ҡарай. Был ҡараш яҡлылар сәйәси система эшһеҙлек буйынса дәүләт пособиеһы, йортһоҙҙар өсөн приюттар һәм түләүһеҙ (бушлай) һаулыҡ һаҡлау системаһы кеүек социаль дәүләт элементтарын үҙ эсенә алырға тейеш тип һанай. Быларҙы либерализм идеяларына ҡаршы килмәй.
Либерализмға ярашлы, дәүләт власы граждандар мәнфәғәте (благо) өсөн эшләү өсөн генә йәшәй, һәм дәүләттең сәйәси идаралығы бары тик йәмғиәт ризалығы нигеҙендә генә тормошҡа ашырылырға мөмкин. Бөгөнгө көндә либераль демократия ошо либераль принциптарға иң ныҡ тап килгән сәйәси система һанала.
Һүҙҙең этимологияһы һәм тарихи ҡулланылышы
«Либераль» һүҙе liber «ирекле», «азат» (урыҫса «свободный») тип тәржемә ителә. Тит Ливий «Рим тарихы ҡала нигеҙләнгәндән башлап» тигән хеҙмәтендә плебей һәм патриций синыфтары араһындағы азатлыҡ өсөн көрәште һүрәтләй. Марк Аврелий үҙенең "Рассуждения"ларында «барыһы өсөн дә бер тигеҙ ҡануны булған, барыһының да тигеҙлеге һәм һөйләүгә тигеҙ хоҡуғы танылған дәүләт, шулай уҡ иң тәүҙә подданыйҙарының азатлығын (иркен) почитать иткән единодержавие» хаҡында яҙа. Итальян Возрождениеһы осоронда был көрәш ирекле ҡала-дәүләттәр яҡлылар менән Рим Папаһы яҡлылар араһында тоҡана. Никколо Макиавелли "Тит Ливийҙың беренсе декадаһы тураһында уйланыуҙар"ында («Рассуждения о первой декаде Тита Ливия») идара итеүҙең республика формаһы принциптарын һүрәтләй. Англияла Джон Локк һәм француз Просвещения мыслители азатлыҡ өсөн көрәште кеше хоҡуҡтары төшөнсәһе менән берләштергән.
«Либерализм» һүҙе урыҫ теленә XVIII быуат аҙағында француз телендәге (libéralisme) аша ингән һәм «вольнодумство» тигәнде аңлатҡан. «Артыҡ түҙемлек» («излишняя терпимость»), " " «вредная снисходительность», " « попустительство» тигән һүҙ бәйләнештәрҙә был атаманың кире (негатив) мәғәнә оттеногы әле лә һаҡланып килә («Новый словарь русского языка» под ред. Т. Ф. Ефремова). Инглиз телендә лә liberalism һүҙе тәүҙәрәк негатив оттенокка эйә булып, аҙаҡтан уны юғалтҡан.