cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Белоруссияның рельефы
Рельефтың формалашыуы
Хәҙерге рельеф тәбиғи генә түгел, антропоген факторҙар йоғонтоһонда ла үҙгәрә. Файҙалы ҡаҙылмалар табылған урындарҙа карьерҙар, ә буш тоҡом өйөмөнән террикондар (мәҫәлән, Солигорск эргәһендә калий етештереү ҡалдыҡтары) барлыҡҡа килә.
Херсонес маяғы
Тасуирлама
Маяҡтың 36 метр бейеклектәге тимер-бетон башняһы аҡ инкерман ташы менән көпләнгән. Маяҡтың алыҫлыҡ хәрәкәте 16 миль. Утының төҫө — аҡ. Лампаның ҡеүәте — 1 КВт. Маяҡта шулай уҡ КРМ-30  радиомаяғы урынлашҡан, ул 150 милдән ашыу алыҫлыҡ хәрәкәтен  тәьмин итә. Төнгө ваҡытта маяҡ бинаһы өҫтәлмә өс яҡтан яҡтыртыла.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Панчаткы
Панчаткы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға 248 йылғаһының уң ярына тамағынан км өҫтәрәк Таз ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Сырьга
Кесе Сырьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сырьга йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Таежный Айдат
Таёжный Айдат — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Айдат йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Миҙиәк
Миҙиәк (Медиак) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы башҡорт ауылы, Камышевка ауыл биләмәһенә керә.
Тарих
XIX—XX быуаттарҙа ауылда мәҙрәсә эшләгән.
Халыҡ һаны
2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 170 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 92 ир-ат һәм 78 ҡатын-ҡыҙ.
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (90 %) йәшәй.
Инфраструктура
Ауылда фельдшер-акушер пункты, башланғыс мәктәп, клуб бар.
Суфиянов Әһлиулла Ғибәт улы
Суфиянов Әһлиулла Ғибәт улы (25 февраль 1927 йыл — 5 февраль 2009 йыл) — сәнәғәт алдынғыһы, 1952—1964 йылдарҙа Ҡаҙағстандағы Зыряновск ҡурғаш комбинатының проходчиктар бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1961).
Биографияһы
Әһлиулла Ғибәт улы Суфиянов 1927 йылдың 25 февралендә Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантоны Исламғол ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте башҡорт.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген тыуған колхозында башлай. Һуғыштан һуң Ҡаҙаҡ ССР-ының Көнсығыш Ҡаҙағстан өлкәһендәге Зыряновск ҡалаһына килә һәм урындағы ҡурғаш комбинатының Маслянск руднигында проходчик булып эшләй. Фиҙакәрлеге арҡаһында проходчиктарҙың бригадиры итеп һайлана. Ә. Ғ. Суфияновтың бригадаһы даими рәүештә эш планын арттырып үтәй. СССР Юғары Советы Президиумының 1961 йылдың 9 июнендәге Указы менән Суфиянов Әғлиулла Ғибат улына «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Ә. Ғ. Суфиянов Ҡаҙағстан Компартияһы Үҙәк Комитетының Ревизия комиссияһы ағзаһы итеп һайлана.
Хаҡлы ялға сыҡҡандан һуң Башҡортостанға, Мәләүез ҡалаһына ҡайта. 2009 йылда Мәләүездә вафат була, тыуған ауылында ерләнгән.
Йосопов
Йосопов — фамилия.
Мазаник Елена Григорьевна
Еле́на Григо́рьевна Маза́ник (Алена Рыгораўна Мазанік; ) — совет разведчигы, Белоруссия генераль комиссары Вильгельм Кубены юҡ итеүҙе туранан-тура башҡарыусы. Советтар Союзы Геройы (1943).
Биографияы
Поддегтярная (be Паддзягцярня) (хәҙер — Минск өлкәһе Пуховичский районы) ауылы янындағы бер утарҙа крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Белеме — 6 класс. 1931 йылда Елена БССР Халыҡ Комиссарҙары Советы ашханаһына официант булып эшкә урынлаша. Тиҙҙән Болеслав Антонович Тарлецкийға, НКВД шофёры һәм хеҙмәткәренә кейәүгә сыға. 1935 йылда уның Женя семле улы тыуа, йәш ярымда вафат була. Совнарком Бала тыуғандан һуң Елена Белоруссия Халыҡ Комиссарҙары Советы ял йортона эшкә күсә; 1939 йылда балаһы сроынан алдан тыуа; баланы ҡотҡарып ҡала алмайҙар. Шул уҡ йылда Елена Белоруссия Компартияһының Үҙәк Комитеты ашханаһына эшкә күсә.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда Минск немец илбаҫарҙары ҡулына күскәс, Елена (әхирәттәре уны Галина тип йөрөтә, шул исем менән ул немецтәргә лә, партизандарға ла билдәле була) немец хәрби частарының береһенә йыйыштырыусы булып эшкә урынлаша, һуңынан фабрика-кухняла һәм немец офицерҙары казиноһында эшләй. 1943 йылдың июнь башында Театр урамы, 27 адресы буйынса өс ҡатлы айырым йортҡа эшкә ҡабул ителә, унда Белоруссия генераль комиссары Вильгельм Кубе ғаиләһе менән бергә йәшәгән була.
Кубены үлтереүҙе әҙерләү
Елена был йортта эшләй башламаҫ элек тә Кубеға һунар башланған була. Мәскәүҙән санкция алғандан һуң, Минск районында йәйелдерелгән партизан отрядтары генераль комиссарҙы үлтереүҙе әҙерләргә тотона. Мәҫәлән, 1943 йылдың 22 июлендә минск театрында 70 немец һалдатын юҡ иткән бомба шартлай. Әммә Кубе шартлау алдынан бер нисә минут элек кенә бинанан сығып өлгөргән була. 1943 йылдың 6 сентябрендә, офицерҙар ашханаһында теракт һөҙөмтәһендә, банкет мәлендә 36 юғары вазифалы чиновник һәм офицер һәләк була; ниндәйҙер сәбәп менән генераль комиссар үҙе был банкетта булмай. Кубе йыш йөрөгән юлға ҡуйылған засада ла һөҙөмтә бирмәй. 1943 йылдың 8 авгусында Кубела элек эшләгән йыйыштырыусыларҙың береһе Татьяна Калита («Тала») Елена Мазаникты НКВД-ның оператив төркөмө хеҙмәткәре («Коля бабай» бригадаһы составында эшләүсе «Артур» отряды) Надежда Троян («Канская») менән таныштыра. Бер нисә осрашыу барышында Елена Кубены үлтерергә риза була (мина ҡуйыу йә ағыулау планлаштырыла), һәм, беренсенән, ғаиләһен Минскиҙан эвакуациялауҙы (апаһы Валентина Шуцкаяны һәм уның туғандары), һәм, икенсенән, Надежда Трояндың етәксеһе Иван Золотарь менән шәхси осрашыуҙы шарт итеп ҡуя. Әммә осрашыу мөмкин булмауы, Елена Мазаник менән һаман осрашыуын дауам итә, шулай булыуға ҡарамаҫтан, уға ышанмай башлай, һәм 16 сентябрҙә объектив сәбәптәр арҡаһында Кубены юҡ итеү мөмкин булмауы тураһында белдерә.
Надежда Трояндан тыш, Елена Мазаник менән бәйләнеште яйларға тағы ла бер партизан агенты — Николай Хохлов тырышҡан, тип билдәләр кәрәк. 1943 йылдың авгусында немец антифашисы Карл Кляйнюнг менән бергә ул обер-лейтенант Отто Витгенштейн исеме менән немец тылына оҙатыла. «Юрий» оператив төркөмө позицияһынан (командиры Эммануил Куцин) эшләп, Хохлов 1943 йылдың 18 сентябрендә Елена Мазаник менән осраша һәм уны Кубены үлтеререүгә күндерергә тырыша. Әммә һөйләшеү һөҙөмтәһеҙ тамамлана: Елена Хохловҡа ышанмай һәм уның менән хеҙмәттәшлек итергә риза булмай.
Ике баш тартыуҙы ҙа, моғайын, Елена Мазаниктың күп кенә партизандар отрядының элемтәсеһе Мария Осипованың («Ҡара», «Селән») осрашыуы менән аңлатырға булалыр. 1943 йылдың 3 сентябрендә минск кинотеатры директоры Николай Похлебаев аша Еленаның һеңлеһе Валентина менән таныша, ә инде Валентина аша «Галина» менән осраша. Елена Мазаник Осиповаға ла Надежда Троянға ҡуйған шартын ҡуя: апаһының ғаиләһен эвакуациялау һәм командир менән шәхси осрашыу. «Галина» үҙе Минскиҙан китә алмағанлыҡтан, партизан командиры — майор Николай Ф ё  доров («Ҡыңғырау», «Дима» махсус отряды етәкселәренең береһе) менән осрашыуға Валентина килә, һәм шунан һуң ғына Елена Кубены юҡ итеү буйынса конкрет тәҡдимдәр буйынса килешеүгә ризалаша.
Осипованың беренсе тәҡдимен — теракт ҡылыу өсөн мышаяҡ файҙаланыу — Елена шунда уҡ кире ҡаға, сөнки беренсе булып Кубеның бәләкәй балаһы ашағн була, был операцияны тормошҡа ашырыуға ҡамасаулауы ихтимал. Һөҙөмтәлә Кубены шартлатырға ҡарар ителә.
1943 йылдың 20 сентябренә операцияны әҙерләү тамамлана: Мария Осипова Елена Мазаникка ҙур булмаған мина — бер-бер була ҡалһа тип — үҙен-үҙе үлтерер өсөн ағыу тапшыра.
Кубены юҡ итеү
1943 йылдың 21 сентябренә ҡарата төндә Елена һәм Валентина минаның 24 сәғәткә иҫәпләнгән сәғәт механизмын тоҡандыра. Яҡынса 6.30 сәғәттә Елена, яулыҡҡа төрөлгән минаны сумкаһына һалып эшкә китә. Уңышһыҙлыҡҡа осраһа уның ағыуы бар. Шул уҡ ваҡытта Масюковщина ауылында Валентинаның ғаиләләһе әйберҙәрен йыя; улар ике ылауға тейәлеп, юлға сыға — тәүҙә минск йүнәлешендә, ә һуңынан — партизандарға.
Инеү урынында торған Кубеның һаҡсылары үҙҙәренә яҡшы таныш йыйыштырыусыны темтеп тормай — дөрөҫөрәге, мина төрөлгән яулыҡҡа иғтибар итәләр итеүен, әммә Елена, яулыҡты Кубеның ҡатыны Анитаға бүләк итәм, тигәнгә ышана. Кейемен алыштырғанда, Елена минаны күлдәк аҫтына бәйләй. Алъяпҡыс кейеп тормай, күлдәк аҫтындағы ҡоролма бөтөнләй беленмәй. Бер аҙҙан Елена, теше һыҙлауына һылтанып, Анитанан эштән алдараҡ китергә рөхсәт һорай.
Яҡынса иртәнге сәғәт 10-да Кубе эшкә, өлкән балалары мәктәпкә китә, һәм бер ни тиклем ваҡыт үтеүгә Анита бәләкәй балаһы менән магазинға китә. Йортта бары тик хеҙмәтсе — Янина ғына ҡалғанлыҡтан, Куба Елена Кубеның икенсе ҡаттағы йоҡо бүлмәһенә үтеп инә һәм минаны һалып ҡалдыра. Бынан һуң ул, хужабикә рөхсәтенә һылтанып, шунда уҡ сығып китә.
Шул тирәлә Валентина ла эш урынынан китә. Кинотеатр директоры Николай Похлебаев биргән машина уларҙы көтөп торған була, шул машинаға ултырып, Елена, Валентина һәм Мария Осипова тиҙҙән ҡаланан сығып китә. Шофёр Николай Фурс уларҙы урманда төшөрөп ҡалдыра, һәм ҡатындар партизандар базаһына ҡаршылыҡһыҙ барып етә.
1943 йылдың 12 октябрендә 22.00 сәғәттә Кубены юҡ итеүҙә ҡатнашҡан Елена Мазаник һәм башҡалар самолётта совет тылына ебәрелә. Отчёт яҙғандан һуң уны ентекле һорау алыу көткән әле. Эштең айырыуса мөһимлеге арҡаһында, дәүләт именлеге халыҡ комиссары В. Меркулов, уның урынбаҫары Б Кобулов һәм Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының РККА генштабы разведка идаралығы начальнигы Ф. Кузнецовһорау алған.
Шулай уҡ билдәләргә кәрәк, Кубены юҡ итеүҙе совет разведкаһының башҡа төркөмдәре лә планлаштырған була. Операция уңышлы үткәрелгәндән һуң, был төркөмдәрҙең ҡайһы бер етәкселәре, дөрөҫ мәғлүмәт алырға өлгөрмәгәнлектән, өлгәшелгән уңыштары тураһында Мәскәүгә отчёт ебәрә. Мәҫәлән, Үҙәк һәм Белорус партизан хәрәкәте штабының махсус төркөм командиры майор Степан Казанцев, Кубе уның фатирында ҡара эшсе булып эшләгән минск геттоһы тотҡоно Лев Либерман карауат матрацы аҫтына һалған минанан һәләк булған, тип хәбәр итә. Шулай уҡ БССР НКГБ-һының «Үс алыусылар» оператив төркөмө командиры С. В. Юрин да хаталы мәғлүмәт ебәрә: уның һүҙҙәре буйынса, Кубены юҡ иткән Елена Мазаник тап уның төркөмө менән бәйле булған. 1943 йылдың 29 октябрь операцияһын атҡарыу бар яҡтан да тикшерелгәндән һуң Елена Мазаник (Мария Осипова һәм Надежда Троян менән бергә) Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була.
Һуғыштан һуң
Елена һуғыштан һуң кейәүгә сыҡvfq. 1946 йылда ВКП(б). cафына инә. Минск ҡалаһында йәшәй.
1948 йылда Белоруссия компартияһының Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары республика партия мәктәбен, 1952 йылда — Минск дәүләт педагогия институтынтамамлай.
1952 йылдан 1960 йылға саҡлы Белорус ССР-ы Фәндәр Академияһының Фундаменталь китапханаһы директор урынбаҫары булып эшләй. Белорус СССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Елена Григорьевна Мазаник 1996 йылдың 7 апрелендә вафат була, Минскиҙың Көнсығыш зыяратында ерләнгән.
Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы
Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы — Башҡорт АССР-ы, Башҡорт ССР-ы, Башҡортостан Республикаһының маҡтаулы исеме.
Тарихы
1939 йылдың 22 октябрендә Башҡорт АССР-ның Юғары Советы Президиумы «Башҡорт АССР-ның халыҡ яҙыусыһы» тигән маҡтаулы исем булдырыу тураһында "ғы указды раҫлай. 1996 йылдың 18 апрелендә Башҡортостан Республикаһы Президенты Указы менән «Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры» тигән маҡтаулы исем тураһында положение" раҫланды. Указға ярашлы, "әүҙем ижтимағи-сәйәси эшмәкәрлек алып барған халыҡта ҙур популярлыҡ яулаған, юғары художестволы әҫәрҙәр тупланған башҡорт әҙәбиәтен үҫтереүҙәге айырым ҡаҙаныштары булған күренекле яҙыусыларға" маҡтаулы исем бирелә.
Бүләкләү өсөн нигеҙләмә
Рәсми тәҡдимде ҡарағандан һуң Башҡортостан Республикаһы Президенты тарафынан «Башҡортостан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы» тигән маҡтаулы исем һәм билдәләнгән өлгөләге награда бирелә. Маҡтаулы исемгә лайыҡ булған кешеләргә «Башҡортостан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы» тигән маҡтаулы исем һәм күкрәккә таға торған билдәне биреү тураһында Башҡортостан Республикаһының Грамотаһы тапшырыла.
Башҡортостандың халыҡ яҙыусылары
Ай-Пим
Ай-Пим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пим йылғаһының уң ярына тамағынан 153 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 258 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Генерал Шайморатов ордены
Генерал Шайморатов ордены — Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградаһы (бүләге).
Бүләкләү тәртибе
Шәхесте орден менән, тейешле указ сығарып, Башҡортостан Республикаһы Башлығы бүләкләй.
Ев
Ев — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Содзим йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 81 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Садко каналы
Садко каналы — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Ростов өлкәһе, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға 112 км по правому берегу разделяется на распределители, отдел. 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Калач-на-Дону ҡалаһынан Цимлян һыуһаҡлағысына тиклем, Чир йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зөфәр (исем)
Этимологияһы
Зөфәр исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән һәм еңеусе тигәнде аңлата.
Билдәле шәхестәр
Йәнекәев Зөфәр Ирғәли улы (4 март 1951 йыл) — Еникеев Зуфар Иргалиевич — дәүләт эшмәкәре, хоҡуҡ белгесе. 2014 йылдан Башҡортостан Республикаһы Конституция Суды рәйесе. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2012). Юридик фәндәр докторы (2004). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (2001). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2011).
Тимербулатов Зөфәр Мөхтәр улы (3 сентябрь 1951 йыл) — журналист, ғалим, партия һәм дәүләт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы хөкүмәтендә Матбуғат министры (1991—1994, 2000—2004). «Китап» нәшриәте (2005—2012) һәм Дәүләт китап палатаһы директоры. Философия фәндәре кандидаты (2006). Рәсәй Федерацияһы Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, мәғариф отличнигы. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2004). Зәйнәб Биишева исемендәге премия (2009).
Мортазин Зөфәр Йәдкәр улы (30 ғинуар 1951 йыл) — дәүләт эшмәкәре, табип, ғалим, медицина фәндәре кандидаты. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (1999). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1989). Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау министры (1995—1999).
Карелка (Кесе Һатҡы ҡушылдығы)
Карелка  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Һатҡы йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Келла
Келла (Kella) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 548 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,05 км2. Диңгеҙ кимәленән 330 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37308 һәм автомобиль коды — EIC.
Серпуховитина Ксения Алексеевна
Ксения Алексеевна Серпуховитина (1931 — 2014) — СССР һәм Рәсәй ғалим-агрономы, ауыл хужалығы фәндәре докторы (1989), профессор (1989). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1997). Рәсәй Федерацияһының фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (1992) һәм Рәсәй Федерацияһының фән һәм техника өлкәһендә хөкүмәт премияһы лауреаты (2003).
Биографияһы
Ксения Алексеевна Серпуховитина 1931 йылдың 11 ноябрендә Усть-Лабинск ҡалаһында тыуған.
1954 йылда Кубань ауыл хужалығы институтының емеш-йәшелсәселек һәм виноградсылыҡ факультетын тамамлай. 1954 йылдан 1961 йылға тиклем Анапа районының Ленин исемендәге совхозда агроном-виноградсы булып эшләй Кубань ауыл хужалығы институтында виноградсылыҡ кафедраһы ассистенты була
1965 йылдан 2014 йылға тиклем К.А. Серпуховитина Төньяҡ-Кавказ баҡсасылыҡ һәм виноградсылыҡ ғилми-тикшеренеү институтында эшләй: 1961 йылдан  1965 йылға тиклем  — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1965 йылдан 1971 йылға тиклем  — ғалим секретарь һәм бер үк ваҡытта агрохимия һәм тупраҡ белеме лабораторияһы мөдире, 1972 йылдан алып  1987 йылға һәм бер үк ваҡытта тиклем фәнни  эштәр  буйынса директор урынбаҫары, һәм бер үк ваҡытта 1977 йылдан  2012 йылға тиклем — виноградсылыҡ  бүлеге мөдире, 1989 йылдан  1997 йылға тиклем  — экология үҙәге етәксеһе. 2013 йылдан алып ғүмеренең аҙағына тиклем — төп ғилми хеҙмәткәр һәм Төньяҡ-Кавказ баҡсасылыҡ һәм виноградсылыҡ ғилми-тикшеренеү институтында виноградсылыҡ бүлегенең ғилми етәксеһе була.
1967 йылда кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай, 1989 йылда «Система повышения продуктивности винограда при оптимизации питания» темаһына  докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
2014 йылдың 25 майҙа Краснодарҙа вафат була
Коб-Покровка
Коб-Покровка (Коб-Покровка) — Башҡортостандың Благовар районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 557 кеше. Почта индексы — 452740, ОКАТО коды — 80214000000.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кесе Тура
Кесе Тура — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Түбән Таҡыя
Түбән Таҡыя (Нижняя Татья) — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 235 кеше. Почта индексы — 452943, ОКАТО коды — 80237865002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Башҡортостандың Дәүләт суверенитеты тураһында декларация
Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация (Башҡорт ССР-ының дәүләт суверенитеты тураһында декларация) — Башҡортостан Республикаһының ижтимағи-сәйәси һәм дәүләт ҡоролошоноң төп принциптарын иғлан иткән документ. Декларация 1990 йылдың 11 октябрендә Башҡорт АССР-ы Юғары Советының III сессияһында ҡабул ителә.
Декларацияны ҡабул итеү тарихы
1990 йылдың 12 июнендә РСФСР халыҡ депутаттары съезы Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһының дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул итә. Был Декларация, шулай уҡ «ССР Союзы һәм Федерация субъекттары араһында вәкәләттәрҙе бүлешеү тураһында», «ССР Союзы, союздаш һәм автономиялы республикалар араһында иҡтисади мөнәсәбәттәрҙең нигеҙҙәре тураһында» СССР закондары Башҡорт республикаһының дәүләт суверенитеты тураһында декларацияны эшләүҙең һәм ҡабул итеүҙең юридик нигеҙе була.
БАССР Юғары Советы комиссияһы Башҡорт ССР-ының дәүләт суверенитеты тураһында декларацияның проектын әҙерләүгә тотоноу менән республикала ССР Союзында һәм Рәсәй Федерацияһында Башҡортостандың урыны тураһында бәхәстәр башлана. Декларация тексын әҙерләгән саҡта Башҡорт АССР-ы Юғары Советында һәм Башҡорт АССР-ының Министрҙар Советында ике төрлө ҡарашта торған ике үҙәк төҫмөрләнә. 1990 йылдың июль аҙағында Декларацияның ике проекты эшләнә, улар 1990 йылдың 2 авгусында өйрәнеү һәм фекерҙәр белдереү, тәҡдимдәр индереү өсөн СССР, РСФСР һәм БАССР халыҡ депутаттарына ебәрелә.
1990 йылдың 10 авгусында Декларацияның бер нисә тексы бөтә халыҡ фекер алышыуына сығарыу өсөн республика гәзиттәрендә баҫыла, проекттар араһында ғалим юристар Л. Ш. Ғүмәрова, З. И. Йәнекәев, А. Н. Тимонин һәм Ф. 3. Йосопов тарафынан әҙерләнгәне лә була.
1990 йылдың 12 авгусында Өфөлә митинг була, унда РСФСР Юғары Советы Рәйесе Б. Н. Ельцин сығыш яһай, ул былай ти:«…беҙ союз етәкселеге эшләгән хаталарға юл ҡуймабыҙ, ул өс йыл элек союздаш республикалар үҙаллылыҡ һорағанда баш тартҡайны һәм бының менән милли көсөргәнеш тыуҙырғайны. Беҙ Башҡортостан халҡына, Юғары Советҡа әйтәбеҙ: власты күпме йота алһағыҙ, шунса алығыҙ. Һәм беҙ был ихтыяр менән килешербеҙ, Рәсәй Юғары Советы һис бер ниндәй ҡаршылыҡ тыуҙырмаҫ. Әгәр һеҙ: ер аҫты, байлыҡ, ер — былар Башҡортостандың милке, тип ҡарар итһәгеҙ, тимәк, был шулай буласаҡ»
1990 йылдың авгусында Стәрлетамаҡта булған митингыла Б. Н. Ельцин сығыш яһай : «Беҙ Башҡортостан халыҡтарына әйтәбеҙ, беҙ Башҡортостандың Юғары Советына, Хөкүмәтенә әйтәбеҙ: власты күпме йота алһағыҙ, шунса алығыҙ… Әгәр һеҙ Башҡортостандың ер аҫты ла, байлыҡтары ла, ере лә — Башҡортостан халыҡтарының милке тип ҡарар итһәгеҙ, тимәк, ул шулай буласаҡ… Башҡортостандың нефтенә һәм газына ул үҙе хужа, ул үҙе генә үҙ байлыҡтарын файҙаланырға хоҡуҡлы. Етер, һеҙҙе күп таланылар! …Әгәр Башҡортостан үҙ суверенитетын иғлан итһә, беҙ был суверенитетты хөрмәт итербеҙ.» 1990 йылдың 11 октябрендә Башҡорт АССР-ы Юғары Советының III сессияһында республиканың Дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул ителә.
Тасуирлама
Дәүләт суверенитеты тураһында декларация преамбуланан һәм 10 пункттан тора.
Республика Юғары Советы, Башҡортостандың ғәмәлдә булған сиктәре эсендәге бөтә территорияһында дәүләт суверенитеты иғлан итеп,  Башҡортостан Автономиялы Совет Социалистик Республикаһын Башҡорт Совет Социалистик Республикаһы (Башҡорт ССР-ы) — Башҡортостан тип үҙгәртә.
Ошо Декларация ерҙе, ер аҫтын, тәбиғәт байлыҡтарын һәм ресурстарын, иҡтисади һәм фәнни-техник потенциалды Башҡортостандың күп милләтле халҡының милке тип иғлан итә; республиканың Рәсәй Федерацияһы менән мөнәсәбәттәре договор нигеҙендә ҡорола тип билдәләй; бөтә территорияла республикаға тулы дәүләт власы (федераль үҙәккә ирекле тапшырыла торған хоҡуҡи көйләү даирәләренән башҡа) бирелеүен нығыта, республиканың ҡануниәт системаһы үҫеше  һәм хоҡуҡи дәүләт төҙөү принциптарын билдәләй;   Башҡортостан Республикаһынан ситтә йәшәгән башҡорт милләтле кешеләрҙең милли-мәҙәни ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереүгә булышлыҡ итеүҙе күҙҙә тота; .
Әһәмиәте
Дәүләт суверенитеты тураһында декларация нигеҙендә 1993 йылдың 24 декабрендә Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы ҡабул ителә. Декларацияның төп положениелары Башҡортостан Республикаһы Закондары менән нығытыла.
Декларация 1919 йылғы Договорҙан һуң тәүге тапҡыр Рәсәй Федерацияһы, шулай уҡ РСФСР-ҙың һәм СССР-ҙың башҡа субъекттары менән мөнәсәбәттәрҙең договорға ҡоролғанын һыҙыҡ өҫтөнә ала, хоҡуҡи дәүләт төҙөлөшөнә, граждандар йәмғиәтен формалаштырыуға башланғыс һала. Шулай уҡ республиканың Дәүләт суверенитеты тураһында декларация нигеҙендә 1992 йылдың 31 мартында Федератив договорға һәм уның Башҡортостан Республикаһынан ҡушымтаһына ҡул ҡуйыла. Бынан һуң, 1994 йылдың 3 авгусында, Башҡортостан менән Рәсәй Федерацияһы араһында хакимиәт даирәһе сиктәрен билдәләү һәм вәкәләттәрҙе бүлешеү тураһында договорға ҡул ҡуйыла.
Томск дәүләт идара итеү һәм радиоэлектроника системалары университеты
Томск дәүләт идара итеү һәм радиоэлектроника системалары университеты — Томск ҡалаһында университет. СССР МИнистрҙар Советы ҡарарына ярашлы 1962 йылдың 21 апрелендә нигеҙ һалынған.
Томск дәүләт университеты көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу формаһының 13 факультетын, радиотехника, мәғлүмәт хәүефһеҙлеге, электрон һәм иҫәпләү техникаһы, программалау, идара итеү системалары, мәғлүмәт технологиялары, иҡтисад һәм социаль эш өлкәһендә 140 һөнәр буйынса уҡытыуҙы  үҙ эсенә ала.
Тарихы
1962 йылдың 21 апрелендә Томскиҙа радиоэлектроника һәм электрон техника институты (ТИРиЭТ) ойошторола. Ул Томск политехник институтының (ТПИ) - РТФ (радиотехник факультетының) һәм ЭРӨФаның (электр радиоидара итеү факультеты) ике факультеты базаһында ойошторола
Ректорҙары
2014 йылда «Эксперт РА»  агентлығы сығарылыш уҡыусыларын әҙерләүҙең "юғары кимәле" билдәһе менән юғары уҡыу йортона "С" рейтинг класын бирә.
Әҙәбиәт
Томский государственный университет систем управления и радиоэлектроники // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 363. — 440 с. — 3000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.
Апостол Павел
Апо́стол Па́вел (Савл, Саул, שאול (Шауль), שאול התרסי Šaʾul HaTarsi (Шауль из Тарса); Σαούλ (Saul), Σαῦλος (Saulos) и Παῦλος (Paulos); ; предп. 5/10, Тарс — 64/67, Рим) — "мәжүсиҙәр апостолы ", ун ике апостолға кермәүсе һәм йәш сағында христиандарға эйәреүсе.
Калашников Михаил Тимофеевич
Калашников Михаил Тимофеевич (10 ноябрь 1919 йыл — 23 декабрь 2013 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең атыу ҡоралдары конструкторы. Техник фәндәре докторы (1971). Генерал-лейтенант (1999).
Калашников автоматын уйлап сығарыусы ғалим булараҡ донъяла билдәле.
Биографияһы
Михаи́л Тимофе́евич Кала́шников 1919 йылдың 10 ноябрендә Алтай губернаһының Курья ауылында тыуған.
2013 йылдың 23 декабрендә Ижевск ҡалаһында вафат була.
Наградалар/звания
Исеме
Агнеш Храницки
Кинолағы карьераһы
Агнеш Храницки кинолағы карьераһын 1970 йылдарҙа башлаған монтажсы булып башлай. 1981 йылда ул режиссёрҙар Бела Тарр менән эшләй башлай, уның «Вольный прохожий» фильмын монтажлау менән шөғөлләнә. Шул ваҡыттан алып уның һәр фильмын монтажлай.
2000 йылдан башлап, Таррҙың «Гармония Веркмейстера» фильмы экранға сыҡҡандан һуң, Храницкий тормош иптәше төшөргән фильмдарҙың режиссёрҙашы ла була. Таррҙың фильмдары оҙайлы сценалары менән билдәле, шуға Агнеш бик йыш төшөрөү майҙанында булып, Таррға монтаж бүлмәһендә күренеш нисек артабан үҫешеүен һәм ниндәй сценалар икенсеһенә тап килеүе буйынса кәңәштәрен бирергә мәжбүр була. .
Агнеш Храницкий 2007 йылда «Человек из Лондона» фильмының режиссёрҙашы сифатында сығыш яһай, ә Тарр төп режиссёр була. Картинаның премьераһы 2007 йылда Канн кинофестиваленең конкурс программаһында күрһәтелә.
2011 йылда ул шулай уҡ «Туринская лошадь» фильмында режиссёрҙаш була. Фильм беренсе тапҡыр 61-се Халыҡ-ара Берлин кинофестивалендә күрһәтелә һәм Көмөш айыуға (жюриҙың гран-приһы) лайыҡ була.
Шәхси тормошо
Агнеш Храницкий режиссёр Бела Таррҙа кейәүҙә. 1978 йылда беренсе тапҡыр танышҡандан алып улар бергә.
Панчаткыщитчар
Панчаткыщитчар — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға 21 йылғаһының һул ярына тамағынан км өҫтәрәк Панчаткы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 115 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Басиров
Басиров — фамилия.
Бикбов
Бикбов — фамилия.
Рус партияһы (Греция)
Рус партияһы (грек. Ρωσικό Κόμμα της Ελλάδας) — Грецияла XIX быуат уртаһында булған һәм Рәсәй империяһына йүнәлеш алған Грецияның сәйәси консерватив партияһы (төркөмө).
Уның яҡлылар хөкүмәт аппаратында, православие сиркәүендә булалар, ул хәрбиҙәр, шулай уҡ грек магнат-карап хужаларына ҡаршы сыҡҡан ябай халыҡта популяр була. Партия яңы дәүләттең арҙаҡлы кешеләре араһында ҙур әһәмиәткә эйә булды, был уға үҙәк аппаратта ла билдәле бер абруй бирҙе. Партияның яңы дәүләткә йоғонтоһо ҙур була.
Тарихы
1827 йылда ул ваҡытта Рәсәй империяһында сит ил эштәре министры вазифаһын биләгән Кадапострия яңы грек дәүләте губернаторы итеп һайлана. Губернатор тәғәйенләнгәндән һуң барлыҡҡа килгән яңы сәйәси төркөм хәҙерге грек тарихында Рус партияһы тип аталған беренсе сәйәси төркөм була.
Губернаторҙың власты үҙәкләштерергә тырышыуы ойошма сафтарының бүленеүенә килтерә. Партияның күп ағзалары патриотик ҡарашта була һәм Ғосман империяһының төбәкте контролдә тотоуына ҡаршы көрәшә. Шулай итеп, ике конкурент партия: француз яҡлы һәм британ яҡлы партиялар ойошторола. Партиялар араһындағы көрәш Греция президенты Иоанн Каподистрияның үлтерелеүенә сәбәпсе була. Граждандар һуғышы яңынан башланғас, 1833 йылда Греция короле итеп Оттон һайлана. Абсолют монархияға ҡарамаҫтан, өс партия ла эшмәкәрлеген дауам итә.
Оттон короле регентлыҡтан сыҡҡас, ул тап Рус партияһына һәм Колокотронисҡа өҫтөнлөк бирә башлай. 1838 йылдан 1939 йылға тиклем төбәкте Рәсәй империяһы контролдә тота. 1843 йылдан 1844 йылға тиклем Рус партияһы менән Андреас Метаксас етәкселек итә, ул халыҡ ихтилалынан һуң конституция төҙөү өсөн һайлау тәғәйенләй. 1844 йылда премьер-министр вазифаһын Ионис Колеттисҡа бирә.
Партия үҙ эшен туҡтата һәм 1865 йылда бөтөрөлә.
Рязанцев Григорий Петрович
Рязанцев Григорий Петрович  (Резанцев) (1798—1875) — Рәсәй табибы һәм яҙыусы
Биографияһы
Григорий Петрович Рязанцев медицина белемен Мәскәү университетының медицина факультетында ала, курсты докторант дәрәжәһендә бөтә, ә 1824  йылдың  21 апрелендә акушер исеме һәм медицина докторы дәрәжәһен ала. Докторлыҡ диссертацияһы темаһы — «Dissertatio inaugur. medico-legale de praestantia vasorum utensilium». Шул уҡ 1824 йылда коллеж асессоры була.
Йәш докторҙы (1824 йылдың 20  авгусы) Архангельск табип  идаралығы акушеры итеп билдәләйҙәр.
«Дворян сығышлы булмаған кешеләр исемлегендә, 1845 йылдың 11 июнендә Манифест буйынса нәҫелле дворянлыҡ алыусылар исемлегендә» Ырымбур  табип идараһының инспекторы Рязанцев Григорий Петрович та иҫәпләнә.
1851 йылда Рязанцев 2-се дәрәжә Изге Анна орденына лайыҡ була.
1858 йылдың 11 декабрендә Өфө өйәҙенән алпауыт крәҫтиәндәрҙең көнкүрешен ойоштороу буйынса Ырымбур губерна дворяндар комитеты ағзаһы итеп тәғәйенләнә. Г.С. Аксаков һәм Я.К. Карташевскийҙан тыш, өс кеше иҫәбендә редакция комиссияһына һайлана.
1864 йылдың 12 июнендә Рязанцевтарҙы улы — Петр Өфөлә, Ильин сиркәүендә өйләнә. Өйләнерҙән алда ул Ҡазан университетын тамамлай һәм Өфөлә суд тәфтишсеһе булып эшләй, Өфө губерна статистик комитетының мөхбир ағзаһы һәм ярлыларҙы ҡайғыртыусы Өфө Попечителдәр комитеты ағзаһы була.
1869 йылдың 19 июлендә — ғәмәли статский советник.
1874 йылдың ғинуарында Рязанцевты фалиж һуға һәм ул башҡа түшәктән тормай. Уны тәрбиәләүсе ҡатыны, ҡайғыны күтәрә алмай, иренән алда, 30 июндә вафат була. Григорий Петрович 1875 йылдың 15 февралендә вафат була.
Рязанцевтарҙың балалары араһында Петр Григорьевич айырым билдәлелеккә эйә була. Тиҫтәнён ашыу йыл ул Өфө губерна статистика комитеты һәм губерна музейы ағзаһы булып тора, Өфө өйәҙенең мировой посреднигы, крәҫтиән эштәре менән туранан-тура шөғөлләнә. 1890 йылдарҙан  П. Г. Резанцев — Өфө өйәҙ земство управаһы секретары.
Хужа Насретдин
thumb|Хужа Насретдин Хужа Насретдин — Урта Азия, Яҡын һәм Урта Көнсығыш халыҡтары фольклорындағы аҡыл эйәһе, тапҡыр һүҙле кеше образы, башҡорт көләмәстәрендә, уйҙырмаларында, мәҙәктәрендә, латифаларында ла сағыла. Хужа Насретдин прототибы тыумышы менәнн Төркиәнән сыҡҡан ниндәйҙер имам булған, тип раҫлайҙар. Фәҡирҙәрҙе яҡлаусы, ғәҙеллек өсөн көрәшеүсе тора-бара халыҡ юморы кәүҙәләнешенә әүерелеп киткән. Хужа Насретдин тураһындағы тәүге көләмәстәр 16 быуат башында Төркиәлә яҙылған, ә 19 быуаттан алып бер нисә тапҡыр нәшер ителгән. Көләмәстәр күпселек социал-көнкүреш хәлдәренә ҡағыла.
Хужа Насретдин тураһында көләмәстәр башҡорттар араһында ла таралған.
Ибраһимов Шаһимарҙан Мерәҫ улы
Ибраһимов Шаһимарҙан Мерәҫ улы — башҡорт этнограф-ғалимы. Үҙ иленән алыҫта фән, ғилем, ижад донъяһында шөһрәт ҡаҙанған башҡорттарҙан Шаһимарҙан Мерәҫ улы Ибраһимовтың исеме һәр йәһәттән дә ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Үҙ заманының киң белемле, тәрән фекерле, талантлы бер эшмәкәре булараҡ ул XIX быуаттың икенсе яртыһында Төркөстандың рус һәм милли телдәрҙәге матбуғатын үҫтереүгә, ғилми баҫмаларҙы сығарыу эшен юлға һалыуға, ҡаҙаҡ, үзбәк, төрөкмән халыҡтарының этнографияһын өйрәнеүгә ғәйәт ҙур өлөш индерә, дипломатик хеҙмәттә һәләтле чиновник булып таныла.
Иң ҡыҙыҡлыһы — Ш. М. Ибраһимов 1870 йылдарҙа үзбәк телендә Урта Азияла беренсе календарҙарҙы әҙерләп баҫтырып сығара, ҡаҙаҡ һәм үзбәк телдәрендә сыҡҡан «Төркөстан вилайәте гәзите»нең тәүге мөхәррире була.
Биография
Шаһимарҙан Ибраһимов 1841 йылда Ырымбур губернаһында тыуған. Башта Себер кадет корпусында тәрбиәләнгән. Артабан хәрби кантонсыларҙың Омск Ярымбатальонында уҡып, төрки телдәренән тәржемәсе әҙерлеге алып сыға. Хеҙмәт юлын Петропавловск ҡала идараһында тәржемәсе эшенән башлай. 1868 йылдан шунда уҡ өҫтәл башлығы (столоначальник) вазифаһын башҡара. Ошо дәүерҙә ул ҡаҙаҡ халҡының арҙаҡлы этнограф-ғалимы Шоҡан Вәлиханов менән аралаша, уның ғаиләһенә яҡын мөнәсәбәттә була. Һуңынан ошо хаҡта ғәйәт ҡиммәтле иҫтәлектәр баҫтырып сығара. Шаһимарҙандың бер туған энеһе Шаһиморат Мерәҫ улы Ибраһимов (улар игеҙәктәр булғандыр, тигән фараз бар) шул уҡ йылдарҙа Шоҡан Вәлихановтың атаһы Сыңғыҙ солтанда хат йөрөтөүсе хеҙмәтен башҡара. 1870 йылдан алып ун бер йыл буйы Ташкентта Һырдаръя өлкә идараһында һәм Төркөстан генерал-губернаторының канцелярияһында фарсы һәм төрки телдәренән тәржемәсе булып тора. Шаһиморат Ибраһимов, үкенескә күрә, бик иртә — 1870 йылдың 3 февралендә үлеп ҡала.
Шаһимарҙан Ибраһимов та 1870 йылда Ташкентҡа күсә һәм, энеһе кеүек үк,Төркөстан генерал-губернаторы канцелярияһына фарсы һәм төрки телдәренән тәржемәсе булып урынлаша. Ошо ваҡыттан алып уның төрлө йүнәлештәрҙә емешле ғилми-ижади эшмәкәрлеге башлана. Уны алфавит, үзбәк телендә уҡыукитаптары, типография мәсьәләләре буйынса төрлө комиссияларҙың эшенә ылыҡтыралар, хеҙмәттәге йомоштарын үтәп, ул Петербургта, Фирғәнә өлкәһендә була. 1875 йылда иһә ялан штабының тәржемәсеһе сифатында Коканд походында ҡатнаша. Ш. М. Ибраһимов күп телдәрҙе белеүе, урындағы халыҡтарҙың ғөрөф-ғәҙәтен, психологияһын бик тәрән аңлауы, киң ҡарашлылығы менән Урта Азия һәм Рәсәйҙең дәүләт идараһы даирәләрендә ҙур абруй ҡаҙана. 1870—1878 йылдарҙа ул, алда әйткәнебеҙсә, ҡаҙаҡ һәм үзбәк телдәрендә нәшер ителеп, был ике халыҡтың матбуғат һәм ижтимағи фекер үҫеше тарихында мөһим урында торған "Төркөстан вилайәте гәзите"нең мөхәррире була. Был йылдар уның үҙ биографияһында ла (бигерәк тә ғилми-ижади) ғәйәт әһәмиәтле бер осорға әйләнә. 1878 йылдың 1 июлендә Ш. М. Ибраһимов Төркөстан генерал-губернаторы эргәһендә дипломатия хеҙмәтенең өлкән чиновнигы вазифаһына тәғәйенләнә. 1879 йылда сираттағы ял ваҡытында Германияға, Францияға барып ҡайта. 1880, 1881 йылдарҙа рустарҙың Бохараға ебәрелгән илселегенә етәкселек итә. 1882 йылдың 12 октябрендә, үҙенең һорауы буйынса, Ш. М. Ибраһимов хеҙмәттән бушатыла, әммә оҙаҡламай Төркөстан генерал-губернаторы канцелярияһының штаттан тыш чиновнигы итеп раҫлана.
Шаһимарҙан Ибраһимовтың биографияһында, бер яҡтан үкенесле булһа ла, бик фәһемле бер ваҡиға бар. 1885 йылда уны халыҡ мәғарифы ведомствоһы буйынса файҙаланыу хаҡында мәсьәлә күтәрелә. Әммә был тәҡдимдәр билдәле миссионер Н. И. Ильминскийҙың ҡәтғи ризаһыҙлығын тыуҙыра. Ул инде изге Синодтың обер-прокуроры К. П. Победоносцев исеменә хат яҙа. Хатта әйтелеүенсә, Шаһимарҙан Ибраһимов үҙен ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, телдәрҙе яҡшы белеүсе эшлекле дипломат итеп таныта, шуның өсөн дә уны халыҡ мәғарифы эшенә йәлеп итеү хәүеф тыуҙыра. Шуның өҫтөнә ул Рәсәйҙә лә, Урта Азияла ла, Ҡаҙаҡ далаһында ла бик күп кешеләр менән таныш, бөтөн мосолман илдәренең, халыҡтарының һәм хөкүмәттәренең булмышын яҡшы белә, рус телендә һөйләшеү һәм яҙыу оҫталығы менән таң ҡалдыра, мәғрифәтселекте, кәрәк икән, либераль идеяларҙы күтәреп алырға әҙер тора, мөғәмәлә итеү һәм үҙ-үҙен тота белеүе, ҡыйыулыҡ, теләһә кем алдында ла дәрәжәһен төшөрмәүе менән айырылып тора. Ниндәй шәп характеристика! Әммә бөтөн парадокс бына шунда: нәҡ ошондай сифаттары өсөн Шаһимарҙан Ибраһимовты көнсығыш халыҡтарының мәғариф эшенә ылыҡтырмау сараһы күрелә лә инде. Мәкер ҙә, хәйлә лә булған шул колониаль сәйәсәттә.
Ш. М. Ибраһимовтың этнография өлкәһендәге тәүге хеҙмәте 1870 йылда «Туркестанские ведомости» тигән баҫмала донъя күрә. Был — уның тарафынан яҙып алынған 103 ҡаҙаҡ мәҡәле. 1871 йылда ул Оло Урҙа ҡаҙаҡтары араһында йыйған йомаҡтарын һәм яуаптарын, шул уҡ йылда Ҡаҙаҡ далаһындағы муллалар тураһындағы мәҡәләһен баҫтыра.
1872 йылда Ш. М. Ибраһимовҡа Коканд ханының өлкән улы Хан-Задәнең тәржемәсеһе сифатында Ташкенттан алып Кокандҡа тиклем сәйәхәт итеү насип була. Юлда ул көндәлек алып бара, аҙаҡ шуның өҙөктәрен баҫтырып сығара. Был юлъяҙма шулай уҡ этнографик характерҙағы күҙәтеүҙәргә бай булыуы менән әһәмиәт ҡаҙана. Шул уҡ йылда баҫылған «Ҡырғыҙҙар. Этнографик очерк» (хәҙергесә: «Ҡаҙаҡтар…») тигән хеҙмәте ҡаҙаҡ халҡының ғөрөф-ғәҙәттәрен, йолаларын, ҡалым, ҡыҙ әйттереү, ҡыҙ менән егетте йәрәштереү, туй йолалары, бала тыуыу, баланы һаҡлау менән бәйле йолаларҙы бик ентекләп теркәүе менән етди ғилми әһәмиәткә эйә. 1874 йылда Ш. М. Ибраһимовтың Хиуа төрөкмәндәре һәм ҡырғыҙҙары тураһындағы хеҙмәте донъя күрә. Дөйөм алғанда уның үҙе иҫән саҡта баҫылып сыҡҡан хеҙмәттәре ике тиҫтәнән артып китә. Шәхси архив материалдары Үзбәкстандың Үҙәк дәүләт архивында һәм Рәсәй Фәндәр академияһының Санкт-Петербург бүлексәһендә һаҡлана.
1890 йылда Шаһимарҙан Ибраһимов Жиддә ҡалаһына (хәҙерге Сәғүд Ғәрәбстаны) Рәсәй империяһының генераль консулы итеп тәғәйенләнә. Үкенескә, 1891 йылдың йәйендә Жиддәгә барған юлда ваба ауырыуынан ваҡытһыҙ вафат була. Оло талант эйәһе, күренекле мөхәррир һәм этнограф, яҡташыбыҙ һәм милләттәшебеҙ Ш. М. Ибраһимовтың ваҡиғаларға бай тормошон, ғилми мираҫын һәм мәҙәни эшмәкәрлеген башҡорт ғалимдарына ла ентекләп тикшерергә, хеҙмәттәрен үҙебеҙҙә баҫып сығарыу хәстәрлеген күрергә бик ваҡыт. Ундай шәхестәр, ысын мәғәнәһендә, халҡыбыҙҙың милли ғорурлығы, башҡорт рухиәтенең күркәм күренеше.
Мимесис
Мимесис, йәки мимезис,, (бор. грекса μίμησις — оҡшашлыҡ, яңынан тергеҙеү, оҡшатып эшләнгән нәмә) — эстетиканың төп принциптарының береһе, дөйөм мәғәнәлә — сәнғәттең ысынбарлыҡҡа оҡшатылыуы.
Евва (Вашка ҡушылдығы)
Евва  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының уң ярына тамағынан 250 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 123 км.
Мимесис
Антиклыҡ
Владислав Татаркевич классик осорҙа грек һүҙе "мимесис"тың дүрт төп мәғәнәһен бүлеп күрһәтә:
Йола
Кембридж ритуалистары һәм бигерәк тәДжейн Эллен Харрисон, күрһәтеүенсә, уларҙың иң боронғолары "үрнәккә оҡшатып эшләнгән нәмә"нән алыҫ торған бейеү, музыка һәм йырҙың синкретик берлеген тәшкил иткән дионисий мистерияларының ҡанбабалар культына оҡшаған хәрәкәттәренә ҡараған. Шулай итеп, беренсел мәғәнәһе, ысынында, «тасуири күҙаллау».
Евва (Вашка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мимесис
Демокрит
Б. э. т. V быуатҡа тиклем «мимесис» һүҙе культ теленән фәлсәфәүи телгә күскән. Демокрит өсөн ул эстетик термин түгел, дөрөҫөрәге, техник термин: туҡыусылыҡта кешеләр үрмәксегә, төҙөлөштә — ҡарлуғасҡа, йырлағанда — аҡҡошҡа һәм һандуғасҡа оҡшатырға тырыша. Бындай төшөнсә айырыуса таралыу тапмаған, ә һуңыраҡ Гиппократта һәм эпикурейлыларҙа, бигерәк тә Лукрецийҙа барлыҡҡа килгән. Демокрит-Лукрецийҙың «Материалистик» линияһы Гюстав Ле Бондың һәм Габриэль Тардтың позитивист социологияһында («Төркөм психологияһы») тергеҙелә, ә унан һуң Арнольд Тойнбиҙың историософияһына һәм Рене Жирарҙың фәлсәфәһенә үтеп инә.
Платон
Платон хеҙмәттәрендә терминдың иҫке йола мәғәнәһе лә осрай, әммә Сократ йоғонтоһо аҫтында, уны әкренләп скульптураға, рәсем сәнғәтенә һәм шиғриәткә ҡарата ҡуллана башлаған; башта сикләнгән көйө (мәҫәлән, трагедияны ғына «оҡшатып эшләнгән нәмә», ә эпик шиғриәтте — тасуирлы тип атаған), әммә ахырҙа уның сиктәрен өс сәнғәткә тулыһынса киңәйтә.
Шул уҡ ваҡытта мимесис Платонда әйберҙәрҙең тышҡы яғын (күренеш) күсереүгә әйләнә. Платон буйынса, оҡшатып эшләнгән нәмә — был хәҡиҡәткә алып килгән юл түгел.
Аристотель
Аристотель платон теорияһын, әйберҙәргә оҡшатып, сәнғәт уларҙы ысынында булғандан йә бик матур, йә ерәнгес итеп күрһәтә, һәм уларҙың дөйөм, типик, кәрәкле һыҙаттарын күрһәтеү менән сикләнә алыуы мөмкин (һәм хатта тейеш), тип раҫлаған.
Ул европа сәнғәте эстетикаһына килгән өс төрлө бер әйбергә оҡшатыуҙы айырған. Ул шағир, рәссам кеүек үк, йә «әйберҙәрҙе, улар нисек булған һәм бар, йәки улар нисек һөйләй һәм уйлай, йәки улар ниндәй булырға тейеш, шулай һүрәтләргә тейеш»,. тип әйтә.
Эллинизм
Грецияла оҡшатыу теорияһы классик дәүерҙең булған. Эллинистик һәм рим дәүерҙәре нигеҙҙә уны һаҡлаған, әммә шуның менән бергә уның менән ризаһыҙлыҡ һәм контртәҡдимдәр ҡуйҙы. Мәҫәлән, Өлкән Филострат күҙ алдына килтереү, хыял воображение оҡшатыуға ҡарағанда аҡыллыраҡ ғәмәл, тип иҫәпләгән, сөнки оҡшатыу фәҡәт күргәнде генә, ә хыял күрмәгән нәмәне билдәләй.
Урта быуаттар
Тертуллиан кеүек иртә һәм киҫкен христиан аҡыл эйәләре, Аллаһ был донъяның ниндәй ҙә булһа һүрәттәрен эшләүҙе тыя, тип иҫәпләән; шуға оҡшаш уйлаған. Бындай киҫкенлектән схоластар ирекле булған, уның ҡарауы рухи биҙәктәр матди биҙәктәрҙән ҡиммәтерәк, тип иҫәпләгән. Бындай тәүшарттарҙа оҡшатыу теорияһы икенсе планға күскән, ә «оҡшатыу» (imitatioimitatio) термины һирәк ҡулланылған. Әммә уны XII быуат гуманистары тергеҙә. Иоанн Солсберийский, боронғолар менән ризалашып, һүрәттәрҙе оҡшатыу тип билдәләй. Аристотелдең бөйөк эйәрсене Фома Аквинский «сәнғәт тәбиғәткә оҡшарға тырыша» («ars imitatur naturam») тигән классик тезисты иң элек сикләүһеҙ иғлан иткән.
Ренессанс
Яңырыу дәүерендә оҡшатыу яңынан сәнғәт теорияһының төп төшөнсәһе булған, ә оҡшатыу теорияһы үҙенең апогеяһына етә. XV быуат башынан алып пластик сәнғәттәр оҡшатыу теорияһы ҡабул иткән (Леон Баттиста Альберти, Леонардо да Винчи, Джироламо Кардано). Оҡшатыу төшөнсәһе әҙәбиәткә ҡарата XVI быуат уртаһынан, Аристотелдең «Поэтика»һын үҙләштергәндән һуң, ҡулланыла.
ҙың һөҙөмтәләрҙә мөһим булған яңылыҡ индереүендә шундай тезис бар: фәҡәт тәбиғәткә генә оҡшатыу түгел, һәм иң элек башҡаларҙан тәбиғәткә яҡшыраҡ оҡшатҡан йәғни боронғо рәссамдарға оҡшатыу кәрәк. Антиклыҡҡа оҡшатыу девизы XV быуатта уҡ барлыҡҡа килгән, ә уның аҙағында XVII быуат аҙағында ул тәбиғәткә оҡшатыу девизын ҡыҫырыҡлап тиерлек сығарған. Был оҡшатыу төшөнсәһе тарихында ҙур үҙгәреш булған. Ул сәнғәт теорияһын классиктан академик сәнғәткә әйләндергән. Оҡшатыу принцибы икеләтелгән, компромислы, формулала барлыҡҡа килгән: тәбиғәткә оҡшатырға кәрәк, әммә антиклыҡ уға нисек оҡшаған, шулай оҡшарға, йәғни Аполлон Бельведерский өлгөһө буйынса әүәләргә һәм Цицерон кеүек яҙырға кәрәк. XV һәм XVI быуаттарҙа шиғриәттә антиклыкҡа, ә XVII һәм XVIII быуаттарҙа — пластик сәнғәткә тырышҡандар.
Реализм
Әммә хатта Дидро оҡшатыу теорияһын етди коррекцияға дусар итә: уның фекеренсә, яҡшы сәнғәт матур ысынбарлыҡты түгел, ғәмәлдәгеһен тергеҙә. Был инде XIX быуатта сәскә атҡан реализм теорияһы башланғысы. Ул тәбиғәткә сағылдырыу метафораһы һәм танып-белеү лозунгыһы менән оҡшау талабын билдәләп ҡуя. Был Стендаль һәм Бальзактың ижади тәжрибәһендә, манифестар һәм Шанфлёри манифестарында, һәм Чернышевский трактатында күренеп тора. Айырмалыҡтар булыуға ҡарамаҫтан, реализм иҫке теорияның яңы версияһы: көндәлек ысынбарлыҡтың уның ижтимағи-иҡтисади аспектында мимесис идеяһы була.
«Ағиҙел» башҡорт йәмғиәте, Эстония
«Ағиҙел» башҡорт йәмғиәте — Эстонияла эшләп килгән башҡорт мәҙәни ойошмаһы. 2000 йылда ойошторолған.
Бәҙрәш-Аҡтау
Бәҙрәш-Аҡтау (Бадряш-Актау) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 24 кеше. Почта индексы — 452827, ОКАТО коды — 80259820003.
«Ағиҙел» башҡорт йәмғиәте, Эстония
Ойошманың эшмәкәрлеге
«Ағиҙел» башҡорт мәҙәни ойошмаһы рәйесе, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007), III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы делегаты, Салауат Юлаев ордены кавалеры (2015) Хәйруллина Флүзә Тимерғәзим ҡыҙы.
Бәҙрәш-Аҡтау
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
«Ағиҙел» башҡорт йәмғиәте, Эстония
Ойошманың эшмәкәрлеге
Ойошма эшләгән осорҙа Эстонияның иң абруйлы мәҙәни берләшмәләрҙең береһенә әйләнде. «Ағиҙел» йәмғиәте коллективы Эстония байрамдарының даими ҡатнашыусыһы. Йәмғиәт ағзалары эстондарға башҡорт йолаларын, мәҙәниәтен күрһәтә. Ойошма йыл да Эстонияла Салауат Юлаев көндәрен үткәрә.