cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Змиёвская балкаһында халыҡты күпләп язалау
Халыҡты күпләп язалау
1942 йылдың 5 — 6 авгусында совет хәрби әсирҙәренән Змиёвская балкаһында ҙур соҡорҙар һәм урҙар ҡаҙҙырғандар, һуңынан үҙҙәрен атып үлтергәндәр.
9 августа зондер-команда СС-10-а шефы доктор Г. Герцтың Ростов йәһүдтәренә, алдағы көндә күҙәтелгән йәһүд булмаған башҡа халыҡ йәберләүенән һаҡлау маҡсатында, айырым районға «күсереләсәкһегеҙ», тип аңлатып, 11 август көндө сәғәт иртәнге 8-гә йыйылыу урындарына килергә кәрәклеге тураһындағы бойороғо баҫылып сыҡҡан.
Йыйылыу пункттарына килгәндәрҙе 2-се Змиёвкаға, халҡын алдан өйҙәрен бушатырға ҡушып, машиналарға тейәп сығарғандар; 200—300 кешенән торған төркөмдәрҙе язалау урынына ҡыуып килтергәндәр. Бында өлкәндәрҙе атҡандар (күп өлөшө душегубкаларҙа — газваген — һәләк ителгән), балаларҙы, ирендәренә көслө ағыу һылап, үлтергәндәр.
Был көндө ҡом-таш карьерында һәм күрше сауҡалыҡта 15 мегә яҡын йәһүд үлтерелгән. Халыҡты хатта төндә лә атҡандар, һәм был вәхшәт бер нисә көн рәттән туҡтамаған.
Змиёвкала йәһүдтәр менән бергә күпмелер һанда йәһүд булмағандар ҙа — уларҙың ғаилә ағзалары ла — һәләк булған. Аҙаҡҡа табан шул урында подпольщиктарҙы, йән сирлеләрҙе, хәрби әсирҙәрҙе һ.б. совет граждандарын атҡандар.
Змиёвская балкаһы районында халыҡты күпләп атыу материалдары, 1943 йылдың ноябрендә төҙөлгән материалдар"Оккупанттар килтергән зыянды иҫәпкә алыу буйынса Ғәҙәттән тыш комиссиия материалдары" эсенә ингән. Унда шулай уҡ туғандаш ҡәберлектәр урыны ла теркәлгән. Хәҙерге заман тикшеренеүҙәре ҡорбандарҙың дөйөм һаны 27 меңдән артыҡ кеше тәшкил иткәнлеген; шуларҙың күпселеге йәһүд булғанлығын иҫәпләп сығарҙы.
Мутиндар
Мутиндар — дворяндар нәҫеле. Ҡазан даруғаһыһының Гәрә волосы (хәҙерге Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районы) Таҡталасыҡ ауылы башҡорттарынан.
Змиёвская балкаһында халыҡты күпләп язалау
Халыҡты күпләп язалау
Змиёвская балкаһында һәләк булғандар араһында билдәле психоаналитик Сабина Шпильрейн һәм уның ике ҡыҙы ла булған.
Мутиндар
Мутиндар нәҫеле Өфө губернаһы дворяндар нәҫел китабының II киҫәгенә индерелгән. Мутиндар әүҙем йәмәғәтселәр була, 1884—1914 йылдарҙа земство эштәре менән шөғөлләнгәндәр.
Змиёвская балкаһында халыҡты күпләп язалау
Мемориал
1950-се йылдар башында Змиёвская балка тамағында, юл буйында, ике ваҡытлыса һәйкәл урылаштырылған: обелиск һәм «Иптәштәр анты» тираж скульптураһы.
1970-се йылдар башында ҡала үҫешенең генераль планына ярашлы, ҡала әһәмиәтендәге магистраль ярҙамында Мечников урамын Көнбайыш сәнәғәт зонаһы менән тоташтырыу планлаштырылған. Яңы юл 1942 йылда халыҡты күпләп язалаған һәм ҡәберлек урындарынан үтергә тейеш булған.
Мутиндар
Дөйөм характеристика
Йәнырыҫовтың улы — Темир Мутин сотник, һуңыраҡ Гәрә улусының старшинаһы була. Темир Мутин Ете йыллыҡ (1756—1763) һуғышта ҡатнаша. 1756 йылда башҡорт командаһының өлкән старшинаһы Ҡыҙрас Муллаҡаевтың ярҙамсыһы булараҡ Пруссия походында ҡатнаша. 1759 йылда Темир Мутин Санкт-Петербургта императрица Елизавета Петровнаға бирелгәнлек (верность) белдергән башҡорт халҡы вәкилдәре делегацияһы составына инә. Иптәштәре менән берлектә Темир Сенатҡа башҡорт ерҙәрен талап алыуҙы тыйыу һәм купчий ҡағыҙҙарын улустың бөтә халҡы рөхсәтенән генә ҡултамға менән нығытыу тураһында үтенес менән белдермә юллай. Яҙма үтенескә яуап итеп Сенат Ырымбур губерна канцелярияһына указ ебәрергә бойора: «и впредь оному башкирскому народу отнюдь никому никаких обид и разорений не чинить, и в угодьях их насильством не селиться, и от того всего их, башкирцев, не токмо защищать, но притом показывать им и всякую благосклонность и надлежащее по указам охранение».
Чульга (Тамырсат ҡушылдығы)
Чульга  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тамырсат йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Мутиндар
Дөйөм характеристика
Темир Мутин 1759 йылдың декабрендә Санкт-Петербургта вафат була.
Темир Мутиндың улы — Аҙнағол Темиров (1750—?) Гәрә улусының старшинаһы була. Крәҫтиән һуғышында (1773—1775) ҡатнашҡан. 1774 йылдың ғинуарында Алабуға ҡалаһын ҡамауҙа катнаша, 1774 йылдың 17 октябрендә Ҡаҙан ҡалаһына ғәйебен танып килә һәм шунда аманат итеп ҡалдырыла. 1798 йылдан Аҙнағол XI Башҡорт кантонының (Минзәлә өйәҙе) йорт старшинаһы була. Темир Мутиндың икенсе улы — Сәфәрғәли Темиров (1760—?) поход старшинаһы була. Дистанция башлығы булып хеҙмәт итә.
Дор-Ёль
Дор-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шожим-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Мутиндар
Дөйөм характеристика
Зәйнәғәбдин Мутин улы — Исмәғил Мутин (1800—1852) — зауряд-хорунжий (1831). 1821 йылдан Исмәғил Мутин Башҡорт XI кантонда, ә 1822, 1825, 1828 һәм 1834 йылдарҙа — Ырымбур сик һыҙығында хеҙмәт иткән.
Змиёвская балкаһында халыҡты күпләп язалау
Мемориал
1973 йылға Доватор урамына сығыусы тимер юл аша үтә торған яңы юл эшләү маҡсатында ғына трассаның бер өлөшө һалынған. Автострада һәм тимер юл араһындағы участка биләмәһенә фашизм ҡорбандарына хәтер мемориалы ҡуйыу тәҡдиме булғанлыҡтан, уны эшләү процесында тиражлы скульптура һәйкәлен һәм обелискыны ҡутарып алғандар.
Чурулька
Чурулька — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чижапка йылғаһының һул ярына тамағынан 92 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Змиёвская балкаһында халыҡты күпләп язалау
Мемориал
Мемориал комплексын һалыуҙы скульптор Николай Аведиков башлап ебәргән. Баш ҡала архитекторы Норад Нерсесьянц ҡа ижади коллективты етәкләү эше тапшырыла. Мемориалды ижад итеүҙә шулай уҡ архитектор Рубен Мурадян, скульпторҙар Николай Аведиков, Борис һәм Евгения Лапко әүҙем ҡатнашты.
Третьяков йорто
Третьяков йорто — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһының Петр урамындағы 43-сө йорт. 1861 йылда төҙөлгән. Урыҫ яҙыусыһы Антон Павлович Чехов ғаиләһе менән бәйле.
Змиёвская балкаһында халыҡты күпләп язалау
Мемориал
Мемориалды төҙөү өсөн аҡса һәм төҙөлөш материалдарын ростов предприятиелары бүлгән.
Чурулька
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Змиёвская балкаһында халыҡты күпләп язалау
Мемориал
Мемориаль парк төрлө үлән һәм тәпәшәк лох серебристый ағастары менән ҡапланған текә һәм һөҙәк битләүҙәрҙе үҙ эсенә ала. Төньяҡ битләүҙә трасса эргәһендә Траур залы тип билдәләнгән парад инеү урыны асылған. Ул рельеф битләүенә кереп торған ҡыйыҡ япма өҫтөндә урынлашҡан күҙәтеү майҙаны булған бетон күләм һымаҡ эшләнгән.
Залдан битләү буйлап түбәнгә табан Ҡайғы Аллеяһы һуҙыла, унда Мәңгелек ут туҫтағы ҡуйылған. Түбәнгә эйелгән байраҡтарҙы хәтерләткән пилондар рәте символик ҡәбер япмалары менән өҙөлә.
Третьяков йорто
Тарих
Третьяков йорто Таганрог ҡалаһында төҙөлгән ике ҡатлы кирбес йорт. Ул Петр урамында сауҙагәр Василий Николаевич Третьяков аҡсаһына 1859 йылдың көҙөндә төҙөлгән. Беренсе ҡатында магазиндар, икенсе ҡатында казино урынлашҡан. 1870 йылда йортта «Төньяҡ» ҡунаҡханаһын урынлаштырырға ниәтләгәндәр.
Мутиндар
Дөйөм характеристика
Ғәбдрәшит Мутиндың 9 улы араһынан билдәлеләре: Ибраһим Мутиндың улы — Илдархан Мутин (1888—1938), Башҡорт милли хәрәкәте лидерҙарының береһе, Башҡорт Хөкүмәте ағзаһы. Ибраһим Мутиндың икенсе улы — Ғариф Мутин шулай уҡ башҡорт милли хәрәкәтендә әүҙем ҡатнашҡан.
Дор-Ёль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Мутиндар
Дөйөм характеристика
Мөхтәр Исхаҡ улы Мутин (1886—1941) — актёр, режиссёр һәм театр эшмәкәре, ТАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1926) — сығышы менән башҡорт нәҫеле Мутиндарҙан.
Дор-Ёль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Көньяҡ Лозыльга
Көньяҡ Лозыльга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозыльга йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Чульга (Тамырсат ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Змиёвская балкаһында халыҡты күпләп язалау
Мемориал
Мемориалдың түбәнге ярусы балка төбөнән ― унар меңләгән ҡорбандарҙың ҡәберлегенән ― өҫкә ҡалҡып торған Хәтер майҙаны итеп төҙөлгән. Бында «Язалау ҡорбандары» скульптур төркөмө урынлашҡан. Унан битләү буйлап юғарыға Хәтер Аллеяһы күтәрелә.
1975 йылдың 9 майында Змиёвская балкала нацизм ҡорбандарына мемориал асылған. 1990-сы һәм 2000-се йылдарҙа мемориал мөшкөл булып күренгән — музей эшләмәгән, юлдарҙың асфальт ҡатламы емерелгән, Мәңгелек ут горелкаһына газ бирелмәгән.
2009 йылда йүнәтеү-тергеҙеү эштәре башланған һәм мемориал 2009 йылдың ноябрь һуңына тергеҙелгән. 2011 йылда мемориал комплексында иҫтәлекле таҡтаны алмаштырҙылар. Элеккеһендә, 2004 йылда ҡуйылғанында, түбәндәге яҙыу булған: «Бында ''1942 йылдың 11-12 авгусында нацистар тарафынан 27 мең йәһүд юҡ ителгән. Был Рәсәйҙәге иң ҙур Холокост мемориалы''». Яңы табличкала «йәһүд» һүҙе «Дондағы Ростовтың 27 мең тыныслыҡ гражданын һәм совет хәрби әсирен» тигән һүҙҙәр менән алмаштырылған.
Дом-Ёль
Дом-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 809 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Третьяков йорто
Тарих
Төрлө ваҡытта йорт хужалары: 1865—1869 йылдарҙа бинаның икенсе ҡатында П. Е. Чехов — А. П. Чехов атаһының ғаиләһе фатирҙа торған. Павел Егорович Чехов Третьяков йортона үҙенең бакалея тауарҙары магазинын да күсереп алып килгән. Третьяков йорто менән Чеховтарҙың тормошо ныҡ бәйле: бында уларҙың улы — Михаил Чехов тыуған, бында йәшәгән ваҡытта, сауҙагәрҙәр йәмғиәте, аталарына ҙур ышаныс күрһәтеп, уны сауҙа депутация ағзаһы итеп һайлап ҡуйған. Бында торған саҡта улдары Николай һәм Антон грек мәктәбендә уҡыған.
Дом-Ёль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Третьяков йорто
Тарих
Беренсе ҡатта И. А. Золотовтың бөҙрәханаһы, кәрәсин шәмдәре һатыу магазины эшләгән. Был лампалар кистәрен йортто ныҡ яҡтыртып торған.
Икенсе ҡатта казино, ә һуңыраҡ ҡунаҡхана һәм «Олимпия» рестораны эшләгән. 1880-се йылдарҙа икенсе ҡатта Музыкаль-драматик йәмғиәт, 1913—1914 йылдарҙа — «Паллас» кинотеатры урынлашҡан. Октябрь революцияһы алдынан йортта : Аяҡ кейеме; Яҙыу-һыҙыу тауарҙары ; Баш кейемдәр, Ит һатыу магазиндары; Аптека һ. б. урынлашҡан булған.
Хәҙерге ваҡытта был — беренсе ҡатын магазиндар алып торған торлаҡ йорт.
Архитектура
Ике ҡатлы Третьяков йорто ҙур булмаған ҡала классицизмы стилендә төҙөлгән. Йорттоң кәрнизе иҫ китмәле теш кеүек семәрле биҙәк менән матурланып эшләнгән. Тәҙрәләрҙең майҙаны ғына бөҙрәхана һәм магазиндар урынлаштырыу маҡсатында классицизм стиленә хас булмағанса ҙур итеп эшләнгән.
Икенсе ҡаттағы заманында француз Триллгә бирелгән бүлмәләр иҙәне кеше фигуралары төшөрөлгән нәзәкәтле паркет менән түшәлгән.
Дынь-Ёль
Дынь-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Помоз йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Шайтанка (Ягыл-Ях ҡушылдығы)
Шайтанка  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ягыл-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 192 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Егул
Егул — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Визинга йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ягом-Ях
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
П. М. Шедеви йорто
'''П. М. Шедеви йорто''' — Рәсәйҙең Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһындағы XIX быуаттың икенсе яртыһына ҡараған һәм урындағы әһәмиәткә эйә булған архитектура ҡомартҡыһы. Адресы: Чехов урамы, 76. Хәҙерге ваҡытта был кеше йәшәгән йорт.
Тарихы
1880-се йылдарҙа йорт статский советнигы, доктор Павел Матвеевич Шедеви милке булып китә. Ул университетта уҡыған йылдарында «Ер һәм ирек» исемле журнал сығарыуҙа ҡатнашыуы менән билдәле, был журналдың закон тарафынан танылған тигән статусы булмай. 1875 йылда Павел Шедеви Таганрогтың дини заведениеләренең баш табибы булып китә. Шул уҡ ваҡытта уның төп табыш сығанағы — шәхси табиплыҡ шөғөлө үҫешә, был кәсебе бик табышлы була. XIX быуат аҙағында Павел Шедеви Таганрог ҡалаһының баш санитар табибы вазифаһын биләй. Бынан тыш, уның ҡаҙаныштары араһында почетлы мировой судья исеме, Дума гласныйы һәм Идаралыҡ ағзаһы булыу тора. Павел Шедеви Антон Павлович Чеховтың «Ионыч» хикәйәһендә доктор Старцевтың прототибы булған тип уйларға нигеҙ бар. Шулай уҡ Шедеви милкендә баҡса булыуы билдәле, ләкин уның урыны аныҡ ҡына билдәле түгел.
1927 йылда был йортта ҡаланың тыуған яҡты өйрәнеү музейының тәбиғәт-тарих бүлеге урынлашҡан була. Павел Шедевиҙың элекке йорто һаҡланған, хәҙер ул торлаҡ йорт.
Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу
«Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу» — төрки халыҡтарҙа, күбеһенсә башҡорттарҙа киң таралған эпик әҫәр. Ул башҡорттар менән бергә ҡаҙаҡтарҙа, уларҙан ҡала уйғыр, себер татарҙары, алтай, татар халыҡтарында һәм башҡа халыҡтарҙа үҙенә айырым версияларҙа һәм күп төрлө варианттарҙа йәшәй. Эпостың башҡорт версияһы менән башҡа халыҡтарҙағы, айырым алғанда, ҡаҙаҡ фольклорындағы версиялар араһында уртаҡ йәки оҡшаш яҡтар ҙа бар, айырмалар ҙа байтаҡ.
Тарихы
«Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу» — башҡорт тел ғилеме ҡомартҡыһы, эпос. Шиғри формаһы ла, сәсмә формаһы ла бар. 1938 йылда хәҙерге Силәбе өлкәһендәге Оло Тәгеш ауылында Ғәлимов Сәләм башҡорт халҡының «Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу» эпосын үҙенең әсәһе Өммөгөлсөм Ғәлимованан яҙып алған.
Сюжеты
Эпос нигеҙендә ҙур ҡайғы менән тамамланған Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыуҙың мөхәббәт тарихы ята. Төп геройҙарҙың аталары, ырыуҙар араһындағы дуҫлыҡты ҡан- ҡәрҙәшлек менән нығытыу өсөн, яңы тыуған балаларын йәрәшә. Дуҫы үлгәндән һуң, Маянһылыуҙың атаһы, ҡыҙын етем Ҡуҙыйкүрпәскә теләмәгәнлектән, икенсе йәйләүгә күсеп китә. Йылдар үткәс, төп герой үҙенең йәрәшкән ҡыҙы барлығын белеп ҡала һәм уны эҙләп сығып китә. Ул үҙенең яратҡан ҡыҙын таба, әммә мәкерле кешеләр уны үлтерә, бынан һуң Маянһылыу үҙенең күкрәгенә бысаҡ ҡаҙай.
Был әҫәр фольклор варианттарынан бер ни тиклем айырыла: Ҡуҙыйкүрпәс, Мөхәммәт илселәре (әүлиә һәм мәскәй) ярҙамында бөтә ҡаршылыҡтарҙы ла үтеп сығып, һөйгәне менән никахлаша. Бар нәмәне күреп торған мәскәй тылсымлы таҡтала геройға уның киләсәген күрһәтә: әле тыумаған улы Барлыбайҙы һәм киләсәктә бөрйән, ҡыпсаҡ, тамъян, түңгәүер, үҫәргән һ. б. башҡорт ырыуҙарының етәкселәре булып киткән ете ейәнен күрһәтә. Был вариантта ырыуҙарҙың ҙурыраҡ союздарға берләшеү мотивы асыҡ сағылған, Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуы ыңғай баһаланған. «Өҫтәлмә»лә Беляев, «башҡорт ҡәбиләһенә нигеҙ һалыусы тураһында повесты тамамлап, уның тоҡомдары тураһында дауам итәм» тип яҙған («Алдар менән Зөһрә» уның дауамы тип фаразларға мөмкин)
Аҡҡош башҡорт мифологияһында изге ҡош тип һаналған. Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу тураһындағы хикәйәтенең тағы бер вариантында башҡорттар борон кеше менән аҡҡоштоң берлегенә йәки аҡҡоштарҙың кешенән барлыҡҡа килеүенә инанғаны түбәндәге ситләтелгән дәлилдәрҙә асыҡ күренә. Ғ. Сәләм версияһында аҡҡоштар, имеш, Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыуҙың ҡәбере өҫтөндә үҫкән алмағастарҙың һутынан барлыҡҡа килгән. Мәсетле районы ҡошсо ырыуы башҡорттарынан яҙып алынған «Көнһылыу» риүәйәтендә бер-береһенә ғашиҡ йәндәр — Арыҫлан менән Көнһылыуҙың аяныслы үлеменән һуң уларҙың ҡәбере өҫтөндә ҙур тау барлыҡҡа килә. Туғыҙ ай үткәндән һуң тау ярылып китә, һәм унан ике аҡ ҡош осоп сыға.
Тикшереүселәр
Эпос тексын Баязит Бикбай, Нәжиб Иҙелбай башҡорт теленә тәржемә иткән. Эпос күп кенә төрки телле халыҡтар фольклорында йәшәй. Эпостың яҡынса 40-ҡа яҡын варианты билдәле. «Ҡуҙыйкүрпәс менән Барсынһылыу», «Ҡарабай менән Һарыбай», «Күсәр хан менән Күсмәҫ хан», «Ҡорман батыр», «Алмабикә менән Алмабатыр» һ. б.
Ғалимдар Миржанова, Кирәй Мәргән, Фәнүзә Нәҙершина, Мөхтәр Сәғитов, Ниғмәт Шоңҡаров һ. б. Башҡортостан территорияһы төбәктәренә, Ҡурған, Ырымбур, Һамар, Силәбе һ. б. өлкәләргә сығып эшләгән. Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының Ғилми архивында, Ғайса Хөсәйенов исемендәге ғәрәп графикалы ҡулъяҙмалар һәм иҫке баҫма китаптар фондында, шулай уҡ БДУ-ның фольклор фондында һаҡлана. Эпостың өлөштәре һалмаҡ көй стилендә башҡарыла. Көй варианттары Камил Рәхимов тарафынан нотаға һалынған.
Ёль (Лём-Ю ҡушылдығы)
Ёль  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лём-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Көньяҡ Ощал
Көньяҡ Ощал — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ощал йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Елмач
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Георгий Победоносец сиркәүе (Карповский)
Георгий Победоносец сиркәүе — Мәскәү Патриархаты Урыҫ Православие Сиркәүе Волгодонск һәм Сальск епархияһы Волгодонск-Цимлянск мәнфәғәтенә ҡараған Карповка ауылы православие сиркәүе.
Адресы: Рәсәй, Ростов өлкәһе, Цимлян районы, Карповка утары
Тарих
Карповка ауылында Георгий Победоносец сиркәүен төҙөү 1914 йылдың яҙында башланған.
XIX быуат аҙағында Кумшат станицаһынан биш йөҙ метр өҫтәрәк Кумшак йылғаһы күпере төҙөлгән. Күперҙе тимер-бетондан итальян фирмаһы төҙөгән. Урындағы казактар итальяндар менән Карповка утарында яңы технологиялар буйынса сиркәү төҙөргә килешеү төҙөгәндәр. Сиркәүҙең проекты төҙөлгән, төҙөлөш өсөн материалдарҙы: цемент һәм металл- итальяндар биргәндәр, ә ташты Новочеркасскиҙан алып килеп, утарҙа ваҡлағандар.
Йорт яҡынса ярты йыл төҙөлгән, 1914 йылдың 9 декабрендә ул изгеләндерелгән. Сиркәүҙең яңы стеналарына матурлап дини һүрәттәр төшөргәндәр.
Яңы төҙөлгән Георгий Победоносец сиркәүендә көн һайын ғибәҙәт ҡылыуҙар алып барылған. Сиркәүгә йөрөүселәр күп булған, уларҙың күбеһе яҡын-тирәләге күрше утарҙарҙан килгән һәм утарҙа аҙналар буйы йәшәп ятҡан. Утарҙа сәңгелдәктәр һәм каруселдәр ҡуйылған йәрминкәләр үткәрелгән.
XX быуаттың 30-сы йылдарында сиркәүҙе япҡандар, ҡиммәтле әйберҙәрен тартып алғандар.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында, 1942—1943 йылдарҙа, утарҙы румын оккупанттары баҫып алған. Ул йылдарҙа сиркәү асылып, унда ғибәҙәт ҡылыуҙарҙы дауам иткәндәр, балаларҙы суҡындырғандар.
Утар азат ителгәс, сиркәүҙе емергәндәр, руханийын атып үлтергәндәр. Дин әһелен сиркәү янында ерләгәндәр. 50-80 -се йылдарҙа сиркәү ашлыҡ һаҡлағыс рәүешендә ҡулланылған, стеналары аҡ эзбизгә буялған.
1995 йылда Волгодонскиҙың Изге апостолдар Петр һәм Павел сиркәүе мәхәлләһе ҡатнашлығында (иерей Александр Колдоркин) сиркәүҙе тергеҙеү башланған, миһрап тергеҙелгән, сиркәүҙең тимер-бетон каркасының эсенә йылытыу маҡсатында ағас бура ултыртҡандар. 1992 йылда дауыл ваҡытында ел осороп төшөргән башы ябылған.
Эштәрҙе координациялап сиркәүҙе аяҡҡа баҫтырыу өсөн бағыусылар советы төҙөлгән, уның составына Волгодонск һәм Сальск епискобы Корнилий ингән.
Ёль (Локчима ҡушылдығы)
Ёль  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Локчим йылғаһының һул ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ягыл-Ях
Ягыл-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының һул ярына тамағынан 636 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 368 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Яком-Сань-Кыкке
Яком-Сань-Кыкке — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оглат йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Енью
Енью — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының уң ярына тамағынан 154 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 82 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ёль-Шор
Ёль-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының һул ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Янпул
Янпул — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/174/19    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ёль (Төньяҡ Кельма ҡушылдығы)
Ёль  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Кельтма йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 90 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ай-Вать-Еган
Ай-Вать-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Колик-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 213 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ень-Ю-Вож
Ень-Ю-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Енью йылғаһының һул ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ере-Ёль
Ере-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вочь йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Алексеевка (Күмертау ҡалаһы ҡала округы)
Алексе́евка — Рәсәй Федерацияһы, Башҡортостан Республикаһы,  "Күмертау ҡалаһы ҡала округы" муниципаль берәмегенә ҡараған ауыл. Рәсәй Федерацияһыныдағы урындағы үҙидара Реформаһына хәтле (2003—2009), Күмертау ҡала администрацияһының Подгорный ауыл советына ҡараған.
Халҡы
2010 йылға халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса милли составы түбәндәгесә:
Географияһы
Ауыл Күмертау ҡалаһынан төньяҡтараҡ, көнсығыш тау теҙмәләре ҡалҡыулығында урынлашҡан. Алексеевканан төньяҡ-көнбайышҡа табан бейеклектәре 323.ю1, 310,2, 258,2 (Олотау) булған бер нисә ҡалҡыулыҡ бар.Ауылдан көнбайыштараҡ, Мәләүез йылғаһы ҡушылдығы булған бәләкәй генә Быҙаулыҡ йылғаһы аға. Ауылдан көньяҡ-көнбайышҡа табан да бер нисә бейеклек бар. Ауыл йылғаның төньяҡ ярында урынлашҡан. Ауылдан бер аҙ өҫтәрәк йылғаның өҫкө ағымында быуа быуылған, һыу ҡыуҙырыу ҡоролмаһы бар. Йылғаның аҫ яғында Ольшанка йылғаһы ҡушыла. Йылға аҫтараҡ Балсы (Бальза) йылғаһына, ә Бальза Ағиҙел йылғаһына ҡоя.
Ауылдан алыҫ түгел «Өфө — Ырымбур» автомобиль трассаһы уҙа. Шулай уҡ ауыл янынан электр линиялары (ЛЭП) үтә, ер аҙты нефть үткәргесе һалынған.
Тарихы
Ауыл  1812 йылда алпауыт Вразский тарафынан нигеҙләнә. Алпауыт крәҫтиәндәре күсереп ултыртыла. Улар Кесе Балсы (Бальза) урынлаштырыла. . 1833 йылдың 16 июлендә уҙғарылған VIII ревиз мәғлүмәттәре буйынса,, ауылда 17 хужалыҡта 104 кеше иҫәпләнә.
1838 йылдағы яҙмаларҙа бер генә тура урамдан торған ауыл булуы, ярайһы ғына өйҙәр булыуы, уларҙың баштары һалам менән ябылыуы әйтелгән. Ауыл халҡы башҡорттарҙан 60 тиндән алып бер һумғаса хаҡ менән ҡайын урманы һатып алған, йәки игенгә алштырылған. Ике йөн теткес ҡоролма булған.
Жежим-Ю
Жежим-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 740 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
И. А. Супрунов тирмәне контораһы
'''И. А. Супрунов тирмәне контораһы''' — Дондағы Ростов ҡалаһының Будённый проспекты, 33 адресы буйынса, (икенсе сығанаҡтар буйынса — Будённый проспекты, 35) урынлашҡан реставрацияланған бинаһы.
Ул ҡаланың тарихи өлөшөндә урынлашҡан. Регион әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекттары иҫәбенә инә.
Тарихы
Супрунов тирмәне төҙөлгән урында, 1863 йылда проспект Байков күпере менән көпләнә. 1884 йылда күпергә яҡын ятҡан территорияның күп участкалары ҡала кешеләренә һатыла.
Шуларҙың береһе М. И. Елицер була, ул проспекттың көнбайыш яғына терәлеп ятҡан участканы һатып ала. 1890-сы йылдарҙа ул пар тирмәне комплексы төҙөй. Уның составында ике ҡатлы контора һәм етештереү (производство) ҡаралтылары була.
Был ҡоролмаларҙың тағы ла бер хужаһы булып, М. И. Елицерҙың туғаны — И. И. Елицер һанала.
1904 йылда күсемһеҙ милек И. А. Супрунов ҡарамағына күсә. Беренсе ҡатта тирмән урынлашҡан була, ә икенсе ҡатта эшләп йөрөүселәр йәшәй.
XXI быуатта бинаның фасадын шәхси инициативаһы буйынса Карп Баблоянц яңырта. Был идеяһын тормошҡа ашырыу өсөн 3 миллион һумдан күберәк аҡса тотона.
Һүрәтләмә
Йорт урыҫ стилендә төҙөлгән архитектура ҡомартҡылыры иҫәбенә инә. Архитектура алымдарының баҙыҡлығы, бинаның төп үҙенсәлеге булып тора.
Бинаны төҙөгәндә раскреповка (бинаның алғы йөҙөн бүлгесләү һәм биҙәү өсөн тәғәйенләнгән фасадтың ҙур булмаған сығынтыһы) ысулы ҡулланылған.
Фасадтың урталағы һәм ике яҡ ситтәге сығынтылары мул итеп биҙәкләнгән.
Бина ике ҡаттан тора, уны төҙөү өсөн ҡыҙыл кирбес ҡулланылған.
Ай-Еган (Локонто-Еган ҡушылдығы)
Ай-Еган  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Локонто-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Закубан
Закубан — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нем йылғаһының уң ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Западный Чед-Ю
Западный Чед-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чед-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ай-Еган (Молга-Еган ҡушылдығы)
Ай-Еган  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мольга-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зорич (Нем ҡушылдығы)
Зорич  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нем йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зулэбъю
Зулэбъю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Майкл Янг
Лорд Майкл Янг (Michael Dunlop Young, Baron Young of Dartington; 09.08.1915, Манчестер — 14.01.2002, Лондон) — Бөйөк Британия социологы, йәмәғәт эшмәкәре һәм политик. Лордтар палатаһының ағзаһы (1978—2002). Британия академияһының почётлы ағзаһы (1995).
1978 йылдан башлап Пэрство (барон).
Биографияһы
Атаһы — Гибсон Янг, әсәһе — Эдит Янг.
Лондонда экономика мәктбен тамалай (1938, фән бакалавры). Шунда уҡ 1963 йылда һынлы сәнғәт магистры дәрәжәһен ала, ә аҙаҡтан — философия докторы (Ph.D.)
1933-35 йылдарҙа солиситор фирмаһында эшләй. 1939 йылда барристер практикаһын башлай.
1941-45 йылдарҙа Лейбористар партияһының политик һәм экономик планлаштырыу директоры, ә 1945-51 — партияның өйрәнеү департаментының сәркәтибе.
Лондондағы йәмәғәт штудялары институтына нигеҙ һалыусы һәм 1953—2001 йылдарҙа институттың тәүге директоры.
1961-66 йылдарҙа Кембридж университетында эшләй, ә 1961-63 — социология буйынса лектор. 1989—1992 йылдарҙа Биркбек (Лондон университеты) призеденты. 1998 йылда социаль эшҡыуарҙар өсөн мәктәп аса.
Майкл Янг оҙаҡ ауырығандан һуң 86 йәшендә вафат була.
Өс тапҡыр өйләнә, биш балаһы бар.
Наградалары
Кил, Шеффилд һәм Аделаида университеттарының һүҙ өлкәһендә почётлы докторы (D.Litt.). Эксетер университетының хоҡуҡ буйынса почётлы докторы (1982). 1992 йылда получил Альберт медален ала.
Пантелеимон сиркәүе (Павловка)
Пантелеймоновка сиркәүе — Ростов өлкәһе Ҡыҙыл Сулин районы Киселевка ауыл биләмәһенең Павловка ауылындағы сиркәү.
Адресы: Рәсәй, Ростов өлкәһе, Киселевка ауыл биләмәһе, Павловка ауылы
Тарих
1890 йылда Павловск — Черкасск округы Гуково- Гнилушанский ауылындағы Николаевский сиркәүе мәхәлләһенә ҡараған Павловка-Кундрюченский утарының ышаныслы кешеләре Дон һәм Новочеркасск архиепискобына үҙҙәренең утарында Изге ыҙа сигеүсе һәм дауалаусы Пантелеймон иҫтәлегенә һәм Падишаһ Император Александр III һәм уның бөтә бөйөк ғаиләһе ағзаларының 1888 йылдың 17октябрендә тимер юл касафатында үлемдән һаҡланып ҡалыуы хөрмәтенә сиркәү төҙөүгә рөхсәт һорап мөрәжәғәт иткәндәр.
Рөхсәт алынған, ләкин сиркәүҙе бары 15 йылдан һуң ғына төҙөй башлағандар. 1902 йылдан алып сиркәү төҙөлөшөн подрядсы Васильев алып барған. Сиркәү утар йәмғиәте аҡсаһына төҙөлгән.
1905 йылда сиркәү төҙөлгән, ә 26 октябрь көнө изгеләндерелгән. Бинаның тышҡы яғы яндырылған кирбес менән көпләнгән, сиркәү таш нигеҙҙә торған, башы-тимер менән ябылған. Сиркәү янында ҡыңғырауҙар манараһы төҙөлгән. Улар цементлы ташҡа баҫтырылған тимер ҡойма меән уратылған. Сиркәүҙә Изге ыҙа сигеүсе Пантелеймон хөрмәтенә бер тәхет торған.
Сиркәүҙә метрика китабы алып барылған, унда 50 дини китабынан, «Кормчий» һәм «Духовные беседы» журналдарынан торған китапхана булған.
Бөйөк Ватан һуғышы алдынан сиркәүҙә ғибәҙәт ҡылыуҙар туҡтатылған. 1943 йылда сиркәү ҡабаттан асылған, ә 1961 йылда тағы ла ябылған, унан һуң сиркәүҙең көмбәҙен алып ташлағандар. Бинала колхоз ашлыҡ һаҡлаған, сиркәү йорто аҡрынлап туҙған һәм емерелгән.
2015 йылда Павловка ауылы халҡы үҙ аҡсаһына табыныу йортон асҡан. Ул элекке дин әһеле йортонда урынлашҡан. Хоҙайға табыныу йортона элекке Пантелеймон сиркәүенең һаҡланып ҡалған иконалары ҡуйылған. Яңы ҡорамда сиркәү байрамдары көнө ғибәҙәт ҡылыуҙар алып барыла.
Дин әһелдәре
Хәҙерге ваҡыттаҠыҙыл Сулин ҡалаһы Александр Невский мәхәлләһе руханийы иерей Виктор Литвинов Павловка ауылы мәхәллә кешеләрен дини яҡтан хеҙмәтләндерә.
Билл Дрейтон
Уильям Билл Дрейтон (William "Bill" Drayton; тыуҙы 1943 йыл, Нью-Йорк, АҠШ) — социаль эшҡыуар һәм менеджер, «Ашока: Йәмәғәт өсөн инновациялар» (Ashoka: Innovators for the Public) компанияһының ойоштороусыһы һәм рәйесе. Был компания социаль эшҡыуарҙарҙы эҙләү һәм уларҙы спонсорлау менән шөғөлләнә. Дрейтор шулай уҡ «Йәшелдәр берләшмәһе» (Community Greens), «Ашока: Йәштәр йәмәғәте өсөн инновациялар» (Ashoka: Innovators for the Public Youth Venture), «Get America Working! " компаниялырының рәйесе.
2005 йылда U.S. News & World Report америка журналы Билл Дрейтонды «иң бөйөк 25 америка лидеры» (America's 25 Best Leaders) исемлегенә керетә. Шулай уҡ ул башҡа наградалар һәм почётлы исемдәр яулаусыһы.
Билл Дрейтонды социаль эшҡыуарлыҡ терминын ҡулланышҡа индереү һәм уны популяризациялауҙа ҙур роле бар тип һанайҙар.
Дрейтон ошондай һүҙҙәр менән һүрәтләй социаль эшҡыуарҙарҙы :
Биографияһы
Дрейтон Андоверҙағы Филлипс Академияһын тамамлай, унан һуң Гарвард университетына уҡырға керә, ҡайҙа ул 1965 бакалавр дәрәжәһен ала. 1967 йылда Оксфордтағы Баллиол-колледжда магистр дәрәжәһен ала. 1970 йылда Йель университетында хоҡуҡ мәктәбендә доктор дәрәжәһенә лайыҡ була. Уҡыу ваҡытында бер нисә күренекле социаль инициатива менән билдәләнде.
Уҡып бөткәс Билл Дрейтон McKinsey & Company исемле халыҡ-ара консалтинг организацияһына керә. Шунда ул ун йыл тиерлек эшләй.
Джимми Картер АҠШ президенты булған ваҡытта (1977—1981), Дрейтон тирә-яҡты һаҡлау буйынса ойоманың администраторының ярҙамсыһы ине. Шунда ул ташландыҡтарға квоталарҙы һатыуҙы башлай.
Билл Дрейтон шулай уҡ Гарвардта һәм Стэнфордта саҡырылған профессор булараҡ эшләй.
1980 йылдың 3 июнендә Билл Дрейтондың «Ашока: Йәмәғәт өсөн инновациялар» (Ashoka: Innovators for the Public) исемле фонд барлыҡҡа килә һәм ул беренселәрҙән башлап социаль эшҡыуарҙарға финанс яҡтан ярҙам күрһәтә.
Егәрлелек йорто
Егәрлелек йорто — Рәсәйҙә XIX быуатта барлыҡҡа килгән, мохтаждарға ярҙам күрһәтеү йөҙөнән уларҙы түләүле эш, аҙыҡ-түлек һәм йоҡларға урын менән тәъмин иткән үҙенсәлекле учреждение.
Шул ваҡыттағы «хеҙмәт өйҙәре» менән сағыштырғанда, «Эш һөйәрлек өйө»нең төп ҡағиҙәһе — ирекле йәшәү һәм теләк буйынса эштә ҡатнашыу булған.
Елизаветта училищелары
XIX быуаттың тәүге яртыһында ҡатын-ҡыҙҙарҙың II разрядлы уҡыу йорттары «Эш һөйәрлек өйө» тип аталған, унда ярлы ҡыҙҙар бушлай уҡыған һәм йәшәгән. Был уҡыу йорттарына пенсионерҙарҙы ла алғандар.
Калуга ҡалаһында ла ошондай уҡыу йорттары булған.
Тарихы
1821 йылда Рязаньда егәрлелек йорто барлыҡҡа килә, унда ярлы балалар өсөн башланғыс мәктәп һәм ҡарттар йорто була.
1864 йылда Санкт-Петербургтағы Благовещенский сиркәүе «егәрлелек йорто» эшләп ҡарай году приходское попечительство Благовещенской церкви в е предпринимало создать «дом трудолюбия» в форме работного дома, однако эта попытка не увенчалась успехом.
В 1865 году было создано «Общество поощрения трудолюбия», руководителем которого стала Александра Стрекалова. Впоследствии «Общества поощрения трудолюбия» реорганизовалось в первый в России исправительно-воспитательный детский приют, директором которого стал Николай Рукавишников.
Ай-Еган (йылға)
Ай-Еган  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Запорная йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иарыч
Иарыч — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Воль йылғаһының уң ярына тамағынан 126 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ибань
Ибань — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының һул ярына тамағынан 338 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ай-Игол (Синтиг-Еган ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ай-Еккан-Еган
Ай-Еккан-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Еккан-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.