cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Саф математика
В. И. Арнольдтың ироник раҫлауы буйынса, саф һәм ғәмәли математика араһында айырма фәнни түгел, ә социаль һәм шунан тора, саф математикка математик факттарҙы асҡан өсөн түләйҙәр, ә ғәмәли математикка практик мәсьәләләрҙе сискән өсөн түләйҙәр. Арнольд шулай уҡ Рәсәйҙә һәр математик тиерлек «саф» һәм «ғәмәли» математиканы бергә алып барыуын билдәләй.
Һәҙиә
Һәҙиә — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.
Этимологияһы
Һәҙиә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе — бүләк, иҫтәлек йәткәр, ҡомартҡы (боронғо йола буйынса, атаһы үлгәс тыуған балаға Бүләк, Мирас, Йәҙгәр, һәҙиә тигән исемдәр ҡушылған).
Һәҙиә исеме башҡорттарҙа, ғәрәптәрҙә, татарҙарҙа, чечендәрҙә таралған.
Билдәле шәхестәр
Дәүләтшина Һәҙиә Лотфулла ҡыҙы (5 март (иҫке ст. 21 февраль) 1905 йыл — 5 декабрь 1954 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, 1935 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан совет яҙыусыларының 1‑се съезы (Өфө, 1934), 1‑се Бөтә Союз совет яҙыусылары съезы (Мәскәү, 1934) делегаты. Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1967, үлгәндән һуң). Сәйәси золом ҡорбаны.
Башҡа илдәрҙә
Хадия Тайик (норв. Hadia Tajik, Тажик тип уҡыла; 18 июль 1983 йыл) — Норвегия журналисы, юрист һәм сәйәсмән. 2012 йылдың 21 сентябренән Норвегияның мәҙәниәт министры. Ил тарихында иң йәш (29 йәш) министр һәм хөкүмәттә беренсе мосолман. 2015 йылда Норвегия эшселәр партияһы (НРП) башлығының урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
Юсеф Һәҙиә — Хадия Юсеф (курд. Hediya Yaksif) — 2016 йылдың мартынан Рожава Федераль Советы рәйестәше (Сүриә Курдстаны)) — курд дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. Алда Джазир кантоны рәйестәше вазифаһын биләй. «Демократик союз» партияһы ағзаһы.
Адхам Хадия (1985 йыл) — израил футболсыһы.
13 ғинуар
13 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 13-сө көнө. Йыл аҙағына тиклем 352 көн ҡала (кәбисә йылында 353).
Һәҙиә
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге премия — Башҡортостан Республикаһының балалар һәм үҫмерҙәр өсөн әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы.
һәҙиә Дәүләтшина бульвары — Өфө ҡалаһындағы бульвар.
13 ғинуар
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Һәҙиә
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Һәҙиә батшалығы — Эфиопияла урта быуат ҡеүәтле батшалыҡ, император йортона ҡарата вассал дәрәжәһендәге дәүләт.
Һәҙиә — Эфиопиялағы административ-территориаль берәмек: Көньяҡ милләттәр, халыҡтар Регионы составындағы зона.
Һәҙиә — Непалда торама пункт һәм административ-территориаль берәмек: Сагарматх зонаһы Удаяпур районының ауыл общинаһы.
Ерекле (Күгәрсен районы)
Ерекле (Зирекля) — Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 186 кеше булған. ОКАТО коды — 80238845006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 90 % тәшкил итә.
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Бәләкәй Абыҙ ауылы бөгөн Ерекле тип атала. Ҡара-Ҡыпсаҡ улусының төп ауылдарының береһе, халыҡ сағыштырмаса күп булған: 1795 йылда бында 40 ихатала 220 ир-ат һәм 191 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. Шул уҡ ваҡытта ауылда өс ихатанан торған Бәләкәй Абыҙ утары була. 64 йылдан һуң ауыл 870 кеше йәшәгән 149 йорт хужалығынан тора. Бәләкәй Абыҙ ауылы барлыҡҡа килгән ваҡыт XVII быуатҡа ҡарай. Башҡа тораҡ пункттарға нигеҙ һалыуҙа Ерекле ауылы халҡы ла ҡатнаша. 1850 йылда был ауылдан 36 кеше айырылып, Бөркөт ауылына нигеҙ һалған, ул бөгөн Баш-Бөркөт ауылы булараҡ билдәле. Ул ваҡытта ул 12 йорттан торған.
1842 йылда Ерекле ауылында 723 кешегә 228 сирек, йәғни 1824 бот, яҙғы иген сәселә.
Билдәле шәхестәре
Ҡолшәрипов Марат Мәхмүт улы (7.01.1941) — башҡорт тарихсы-ғалимы һәм йәмәғәт эшмәкәре, тарих фәндәре докторы (1998), профессор (2000), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2009).
Ерекле ауылы топонимдары, антропонимдары, ҡушаматтары
Һылтанма буйынса уҡығыҙ
Йомаҡаева Илүзә Йомағол ҡыҙы. Мәҡсүт менән Ерекле ауылдары тирәһендәге ер-һыу атамалары.
Шәрипова Әҡлимә Мансур ҡыҙы
Шәрипова Әҡлимә Мансур ҡыҙы(1 ғинуар, 1927 йыл, Салауат районы, Ҡалмаҡтар ауылы - ?, Лағыр ауылы) - БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Хеҙмәт юлы
1946 йыл — Ҡаратаулы ауылында мәктәпте тамамлай. Шул уҡ йылда Мәскәүҙә П. И, Чайковский исемендәге консерваторияның вокал бүлегенә уҡырға инә. Уҡыуын тамамлағандан һуң Малаяҙға, район Мәҙәниәт йортона художество етәксеһе булып урынлаша. 1951 — 1986 йылдар — Лағыр ауыл клубы директоры. 1990 йыл — Мәскәүҙә III Бөтә союз вокалистары конкурсы лауреаты була.
«Мираҫ» ансамбле
«Мираҫ» ансамбле — Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы Өфө ҡалаһы мәҙәниәт йортоноң йыр һәм бейеү ансамбле
Тарихы
Коллектив 1992 йылда булдырыла, ә 2006 йылдан муниципаль статусын ала. Ансамблде ойоштороусы булып Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы хакимиәтенең Мәҙәниәт һәм сәнғәт буйынса идаралығы сығыш яһай. Бөгөнгө көндә коллективта йөҙгә яҡын артист эшләй. Бөтә бейеүселәр ҙә Рудольф Нуриев исемендәге Башҡорт хореография колледжын, шулай уҡ башҡа училищеларҙың хореография бүлектәрен тамамлаған. Ансамбль йырсылары һәм хор артистары — Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө сәнғәт институтының вокал бүлеген тамамлаусылар.
«Мираҫ» ансамбле байтаҡ уникаль программалар булдыра, һәр тамаша — сағыу ваҡиға, оҫталыҡ һәм талант байрамы, ә һәр концерт — халыҡ рухы сағылышы.
Һәр номер милли колорит менән һуғарылған мини-спектакль.
Театрлаштырылған хореографик постановкалар: «Һабантуй», «Арҡайым батырҙары», «Ауылда кис» («Вечер на деревне»), «Саялар» («Удальцы»), «Ватандың данлы улдары» («Отчизны — славные сыны»), шулай уҡ йәһүд, мордва, сыуаш бейеүҙәре ҡуйыла. 2007 йылдан «Мираҫ» ансамбле составына художество етәксеһе Н. Н. Иҡсанова, баш хормейстеры Э. Х. Ғәйфуллина булған хор, йырсылар А. К. Тимеров, БР‑ҙың атҡаҙанған артистары Р. Я. Иҙрисова, Н. М. Тимерова һ. б., 2009 йылдан — «Забава» ансамбле ҡушыла. Репертуар халыҡ йолаларын сағылдырған «Салауат мираҫы» (З. Ғ. Исмәғилев муз.), «Күгәрсенкәйҙең башы алтын» («У голубки золотая голова»), «Ҡул эштәре оҫталары», «Өлгөр» вокаль- хореографик, «Силифке», «Камаль Паша», «Дончактар» («Дончаки»), «Илкәйем», «Әлләрүк», «Аҡ ҡайындар» («Белые берёзы») хореографик һ. б. композициялар менән тулыландырыла.
«Мираҫ» ансамбленең художество ижады палитраһында: төрөк бейеүе «Силивке», абхаз бейеүе «Байрам», йәһүд бейеүе «Хава Нагила», казак бейеүе «Аҡ ҡайындар», тау фольклоры «Урген». «Яблочко» һәм «Һалдат бейеүе» — популяр.
Фольклор ҡатламдары репертуарҙы тулыландыра, яңы музыкаль һәм хореографик композицияларҙы һәм яңғыҙ номерҙарҙы байыта.
Коллектив артистары Рәсәйҙең байтаҡ төбәктәрендә: Һамарҙа, Силәбелә, Ҡазанда, Ҡырым ҡалаларында, Санкт-Петербургта гастролдәрҙә булды. Мәскәүҙә коллектив илдең төп концерт майҙансыҡтарының береһендә — Пётр Ильич Чайковский исемендәге концерт залында аншлаг менән сығыш яһаны.
2015 йылдың 8-10 июлдәрендә Өфөлә, ШОС һәм БРИКС илдәре саммиттары уҙғарылған көндәрҙә «Мираҫ» бөтә донъя әһәмиәтендәге сараларҙа әүҙем йәлеп ителде.
2017 йылдың 12 июнендә — Рәсәй көнөндә, Силәбе ҡалаһында «Урал-Көнсығыш» халыҡ-ара милли мәҙәниәттәр фестивалендә «Мираҫ» йыр һәм бейеү фольклор ансамбле башҡорт милли колоритын күрһәтте.
2018 йылдың мартында «Мираҫ» ансамбле Марий Эл Республикаһында «Михаил Мурашко дуҫтарын йыя» халыҡ-ара конкурс-фестивалендә почётлы ҡунаҡ сифатында ҡатнашты, Рәсәй йәштәре союзының Мәҙәниәт һәм милләттәр эштәре министрлығының рәхмәт хаты менән бүләкләнде. Новосибирск ҡалаһында соло концерты күрһәтте.
Сит илдәрҙә сығышы
Йыл һайын ансамбль бөтә донъя фольклор байрамдарында һәм фестивалдәрендә ҡатнаша. Экзотик мәҙәниәт серҙәрен һаҡлаусы «Мираҫ»ҡа Франция, Испания, Португалия, Италия, Бельгия, Германия, Люксембург, Болгария, Венгрия, Швейцария, Бөйөк Британия һәм Төркиә тамашасылары алҡышланы.
2009 йылда ансамбль яңы программа менән Францияла һәм Италияла булып ҡайтты. Унда Рим, Лацио, Корея, Конфолан, Страсбург ҡалаларында биш фестивалдә ҡатнашты.
«Мираҫ» ансамбле артистары Төркиәлә — Истанбулда, Анкарала, Мармариста («Яҙ һәм диңгеҙ» халыҡ-ара фестивале, 2010 йыл) һәм Мерсинда (2012 йыл) күп тапҡыр сығыш яһаны. 2011 йылда коллектив «Италияла йәш Рәсәй мәҙәниәте» фестивален асыу тантанаһында ҡатнашты.
2013 йылдың февралендә Сан Марко майҙанында Венеция фестиваленең Гала-концерты сиктәрендә ансамбль «Рәсәй мәҙәни миссияһы Венецияла» махсус проектын асыуҙа ҡатнашты, унда шулай уҡ Мариин театры солистары сығыш яһаны.
2013 йылдың декабрендә коллектив Ҡаҙағстандың баш ҡалаһы Астанала сығыш яһаны. Ансамбль Башҡортостан Республикаһының Өфө ҡалаһы ҡала округы менән Астана ҡалаһы араһында Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылғандан һуң Астанаға саҡырылды.
2016 йылда — юбилей миҙгеле алдынан ансамбль Бөйөк Британияның Биллингем ҡалаһында 52-се Халыҡ-ара фольклор фестивалендә ҙур уңыш менән сығыш яһаны. Өфөләрҙән тыш, фестивалдә Бөйөк Британия, Чили, Мысыр, Мартиника, Мексика, Төньяҡ Кипр һәм Көньяҡ Корея коллективтары ҡатнашты.
Европаның абруйлы фестивалдәренең береһе булған ЮНЕСКО ҡарамағында CIOFF (Фольклор һәм традицион сәнғәт фестивалдәре ойошмаларының халыҡ-ара советы) эгидаһы аҫтында XXIV «Summerfest» Халыҡ-ара фольклор фестивале уҙғарылды. 2017 йылда ул донъяның 17 иленән (Бразилия, Чили, Колумбия, Гондурас, Мексика, Парагвай, Канада, ҡытай, Индонезия, Грузия, Литва, Польша, Португалия (Мадейра утрауы), Сардиния, Сербия, Рәсәй, Венгрия) 700-ҙән ашыу ҡатнашыусыны йыйҙы.
2018 йылдың июнендә «Мираҫ» йыр һәм бейеү ансамбле «Донъя бейеүҙәре һәм музыкаһы» халыҡ-ара фестивале сиктәрендә ЮНЕСКО-ның Париждағы штаб-фатирында сығыш яһаны. Ә 2-15 июлдәрҙә коллектив Роман-сюр-Изер һәм Сегре ҡалаларында Festival of Romans/Isere и Festival of Segre фестивалендә сығыш яһаны.
«Мираҫ» Рәсәй һәм сит илдәр — Бельгия, Германия, Испания, Италия, Франция һ. б. — буйлап гастролдәрҙә булды.
Репертуары
Репертуарында — республика халыҡтарының, башҡорт, урыҫ, татар, сыуаш, удмурт, мариҙарҙың, йөҙҙән ашыу бейеү һәм йырҙары.
Башҡорт хореографияһы: «Салауат мираҫы», «Сатыр янында», «Башҡорт балы», «Йыуаса», «Башҡорт туйы», «Илкәйем», «Йәш саҡтар», «Маршрут», «Ҡул эше оҫталары» һ. б.), башҡорт халыҡ йырҙары, инструменталь композициялар: «Йәшлек», «Ҡурайсылар» коллективтың төп йүнәлеше булып тора.
Репертуар нигеҙендә Рәсәй халыҡтары бейеүҙәренең үҙенсәлекле интерпретациялары: урыҫ — «Шальная», «Звоны России», «Раз вечор», «Кадриль», «Удальцы», «Сибирь», «Матушка Россия» һ. б.; татар — «Өс пар», «Өлгөр» — татар фольклоры темаһы буйынса вокаль-хореографик композиция; украин — «Вечера на хуторе близ Диканьки»; «Яҙғы мотивтар», «Йырлайбыҙ ҙа, бейейбеҙ ҙә!» — мари фольклорына нигеҙләнгән вокаль-хореографик композиция; ҡырым татарҙары фольклорына таянып эшләнгән «Гүзәл Ҡырым» һәм «Ҡая аҫтында» композициялары; молдаван — «Букурия»; удмурт — «Зигзаги» һ. б. бейеүҙәр.
2002 йылдан алып бейеүҙәр ансамблдең үҙ оркестрына ҡушылып башҡарыла (муз. етәксеһе — БР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре С. Е. Гориченский).
Етәкселәре
«Мираҫ» ансамбленең директорҙары: 2001 йылдан алып В. Г. Степанов, 2007 йылдан — Иҡсанова, 2014 йылдан — А. Ә. Искәндәров, 2015 йылдан И. Ҡ. Ноғманова.
Художество етәксеһе Н. Н. Иҡсанова, баш хормейстеры Э. Х. Ғәйфуллина
Артистары
Ансамблдең тәүге солистары: БР‑ҙың атҡаҙанған артистары А. В. һәм Е. Ю. Голубкиндар, С. А. Кислицын, М. М. Нефёдова һ. б.
Ансамбль составында йырсылар А. К. Тимеров, Н. М. Тимерова, БР‑ҙың атҡаҙанған артистары Р. Я. Иҙрисова, Д. Р. Ишниязова йырлай.
Бейеүҙәрҙе сәхнәгә ҡуйыусылар: Анищенко, Р. Ф. Ғәбитов, М. А. Кәримов, РФ‑тың атҡаҙанған артисы В. И. Мунтян, ТР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре С. Д. Сентябов, Степанов, А. Сугоняк һ. б.
Иҫкәрмәләр
[[Категория:Башҡортостандың музыкаль коллективтары]
Качаевка
Качаевка — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №15302 исемһеҙ йылғаның һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сурин Вениамин Константинович
Сурин Вениамин Константинович (10 март 1929 йыл — 24 июль 1995 йыл) — совет партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1964—1988 йылдарҙа КПСС-тың Белорет ҡала комитетының беренсе секретары. Башҡорт АССР-ының VII—X саҡырылыш Юғары Советы депутаты, КПСС-тың XXIII съезы делегаты. Октябрь Революцияһы, ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. Ҡаланың почётлы гражданы (1996).
Биографияһы
Вениамин Константинович Сурин 1929 йылдың 10 мартында Башҡорт АССР-ының Белорет ҡалаһында тыуған.
1948 йылда Белорет металлургия техникумын тамамлай һәм урындағы ҡорос сым-канат заводына мастер булып эшкә урынлаша: артабан бында смена мастеры итеп үрләтелә, тағы ла һуңыраҡ цех начальнигы урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. 1956 йылда предприятиеның партком секретары итеп һайлана.
1963 йылда Магнитогорск тау-металлургия институтын тамамлай.
1964 йылда Вениамин Константинович Сурин КПСС-тың Белорет ҡала комитетының беренсе секретары итеп һайлана һәм был яуаплы вазифала сирек быуатҡа яҡын, 1988 йылғаса эшләй. Был ваҡыт арауығында бөтә илдәге кеүек Белоретта ла сәнәғәт һәм социаль йүнәлештәге бик күп объекттар төҙөлә, ҡала бар йәһәттән һиҙелерлек үҫеш кисерә. Бөтә был ваҡиғалар В. К. Сурин исеме менән бәйле.
Принципиал һәм талапсан етәксе булараҡ, В. К. Сурин ҡалала ғына түгел, республикала ла оло ихтирам ҡаҙана. Ул Башҡорт АССР-ының дүрт (7-се, 8-се, 9-сы һәм 10-сы ) саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана, КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты ағзаһы була, ҡала һәм район коммунистары исеменән КПСС-тың XXIII съезында ҡатнаша.
Постолка (йылға)
Постолка  — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/124/135 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шавреньга
Шавреньга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Няндома йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кондарша
Кондарша — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Инсар йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы  башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Революцион комитеттар
Революцион комитеттар (ревкомдар) — большевиктар тарафынан ойошторолған һәм Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы осоронда ғәмәлдә булған ғәҙәттән тыш вәкәләттәр бирелгән ваҡытлы власть органдары. Улар хәрби һәм граждан власты бөтә тулылыҡта үҙҙәренә туплаған. Ревкомдарҙы ойоштороуҙа һәм уларҙың эшмәкәрлегендә 1917 йылғы Октябрь революцияһы осорондағы хәрби-революцион тәжрибә файҙаланыла.
Иң эре территориаль революцион комитеттар — Бөтә Украина, Әзербайжан, Әрмәнстан, Себер, Дағстан ревкомдары, Белорус ССР-ы, Башҡорт АССР-ы, Грузия ревкомдары, Ҡырғыҙ крайы (1925 йылдан Ҡаҙаҡ АССР-ы) менән идара итеү ревкомы. Урындарҙа шулай уҡ губерна, өйәҙ, улус һәм ауыл ревкомдары индерелә.
1920 йылдың 2 ғинуарында Эшсе һәм крәҫтиән оборонаһы советы губерна һәм өйәҙ революцион комитеттарын юҡҡа сығарыу тураһында ҡарар сығара. Комитеттар, ташлама рәүешендә, ныҡ кәрәкле урындарҙа ғына һаҡланып ҡалына. Совет власы тулыһынса тик 1920 йылдың аҙағында — 1921 йылдың башында урынлаштырылған Әрмәнстан һәм Грузияла ревкомдар 1921 йылда ла ойошторола. Себер революцион комитеты 1925 йылдың декабре аҙағына тиклем ғәмәлдә була. Чечняның ҡайһы бер райондарында ревкомдар һуңыраҡ та индерелә, атап әйткәндә, 1926 йылда.
Домашников
Домашников — рус ир-ат фамилияһы. Рус теленең Ярославь һөйләшендәге «домосед» һүҙенән килеп сыҡҡан. Домашнев, Домахин, Доможиров, Домашов варианттары ла бар.
Домашникова — рус ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
2-се Грунский
2-се Грунский (Грунский 2-й) — Башҡортостан Республикаһының Благовещен районындағы ауыл. 2010 йыл 14 октябренә бер кеше лә йәшәмәгән. ОКАТО коды — 80215807004.
Диндән сығыу
Диндән сығыу (Вероотсту́пничество) — үҙ динеңдән сығыу йәки принциптарыңдан ситләшеү.
Тарихы
Христианлыҡтың иртә тарихында диндән сығыу тик Хоҙай ғына ярлыҡай алған гонаһтарҙың береһе тип ҡарала. III быуаттың икенсе яртыһында беренсе тапҡыр сиркәүҙә гонаһ ярлыҡау үткәрелә. Христианлыҡ дәүере Рим империяһында диндән сығыусыларға гражданлыҡ хоҡуҡтарынан мәхрүм итеү язаһы бирелгән. Урта быуаттарҙа Европала диндән баш тартыусыларҙы еретиктарға тиңләйҙәр һәм уларҙы ла шундай уҡ язаға дусар итәләр.
Христианлыҡта
Апостасия (Αποστασία — сигенеү) - христианлыҡтан ситләшеү, диндән сығыу. Диндән сығыу диндән тулыһынса баш тартыу, сиркәүҙән ситләшеп, догматтарын инҡар итеү йә клириктың үҙ бурыстарынан баш тартыуы, йәки сиркәү иерархияһына буйһонмауында сағыла. Сиркәү тәғлимәтен өлөшләтә инҡар иткән ерестән айырмалы рәүештә, апостасия уны тулыһынса инҡар итә.
Православие сиркәүҙәрендә апостасия хәлдәре һәм билдәләре ҡәтғи кодлаштырылмаған. Рәсәй империяһында апостасия дини енәйәт (ҡул һуҙыу) тип квалификациялана, «Енәйәттәрҙе иҫкәртеү һәм бөтөрөү тураһында устав» ҡәтғи рәүештә православныйҙарҙың икенсе дингә күсеүен тыя. Сиркәүҙән киткәндәрҙең хоҡуҡтары сикләнә, әммә енәйәт эҙәрлекләүенә дусар ителмәй, ә диндән сығыу — йәғни берәйһенең икенсе дингә күсеүенә килтергән ғәмәлдәр төрмәгә ябыу, һөргөнгә ебәреү юлы менән язаланған.
Исламда
Иртидәд (араб. ارتداد) — мөртәтлек, бер хәлдән икенсеһенә күсеү) — исламдан икенсе дин гә күсеү, унда исламда иң ҙур гонаһтарҙың береһе. Иртидәд эшләгән кешене мөртәт тип йөрөтәләр. Ислам дине буйынса, исламға кире ҡайтмаған һәм тәүбә итмәгән мөртәт мәңгегә тамуҡтың иң тәрән кимәлдәрендә янасаҡ. Шәриғәт ҡануниәтенә ярашлы, диндән баш тартыу динһеҙлектең (көфөрлөк) иң ҡатмарлы формаларының береһе булып тора. Күпселек дини-хоҡуҡи мәктәптәрҙә (мәҙһәбтәрҙә) иҫәпләүҙәренсә, иртидәд мәленән алып быға тиклем кеше тормошонда булған изге эштәр буш һәм мәғәнәһеҙ булып ҡала . Шәриғәт, аңлы рәүештә эшләнгәнме йә әйтелгән һүҙ арҡаһында ышанмаусанлыҡҡа килгәнме икәнлегенә ҡарамаҫтан, диндән сығыуҙы исламдан тайпылыш һәм көфөрлөккә төшөү тип ҡабул итә. Хатта шаяртып ҡына әйтелгән һүҙҙәр ҙә шәриғәттә динде инҡар итеү һәм көфөрлөккә төшөү тип баһалана.
Шимла
Шимла (शिमला, Shimla; Симла) — Һиндостандағы Химачал-Прадеш штатының баш ҡалаһы.
Курорт һәм туристик үҙәк булып тора. 1864 йылда Шимла Британ Һиндостанының «йәйге» баш ҡалаһы була (Мурри ҡалаһынан һуң).
Британ Һиндостанының генерал-губернаторы хакимиәте йәйге ваҡытта ошо урынға күсә.
Ҡалала Тюдорҙар һәм Неоготика архитектураһы ҡомартҡылары бар.
1906 йылда Калка-Шимла тимер юлы асыла.
Дорофеев
Дорофеев — ир-ат фамилияһы. Дорофей тигән сиркәү исеменән алынған. Грек һүҙенән бюарлыҡҡа килгән, тәржемәлә «Аллаһ бүләге» («дар Божий») тигәнде аңлата.
Дорофеева — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Кербежик
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Сарсак
Сарсак — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чаж йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ибраһим (Күгәрсен районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Майоров Анатолий Петрович
Майоров Анатолий Петрович (23 апрель 1940 йыл) — тел белгесе. Филология фәндәре докторы (1999), профессор (2000). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1982), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2005).
Биографияһы
Анатолий Петрович Майоров 1940 йылдың 23 апрелендә Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Башҡорт Самаҙыһы ауылында тыуа.
1957 йылдан алып 1962 йылға тиклем Башҡорт дәүләт университетының сит телдәр факультетында уҡый. Башҡорт дәүләт университетын «Филолог, урта мәктәптең немец теле уҡытыусыһы» квалификацияһы буйынса яҡшы билдәләренә тамамлағандан һуң 1967 йылға тиклем шунда уҡ уҡыта. 1964 йылдан 1967 йылға тиклем Мәскәүҙә Морис Торез исемендәге 1-се Мәскәү дәүләт сит телдәр педагогия институтында аспирантурала уҡый. 1967 йылда Мәскәүҙә Рәсәй лингистика университетында «Англо-американизмы в современном немецком языке ФРГ и ГДР» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1999 йылда «Взаимодействие языков в двуязычном коммуникативном пространстве (социальные аспекты» темаһына докторлыҡ диссертация яҡлай. 1973 йылдан алып Башҡорт дәүләт медицина университетының сит телдәр кафедраһы мөдире. Сит телдәр кафедраһы буйынса профессор исеме РФ Мәғариф министрлығының 2000 йылдың 16 февралендәге ҡарары менән бирелә.
БДМУ-ның Ғалимдар советы ағзаһы. Диссертация советы ағзаһы Д 212.013.02 (БДУ). Докторлыҡ һәм кандидатлыҡ диссертацияларын яҡлау буйынса ике совет ағзаһы булып тора. 30-ҙан ашыу кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертацияларының эксперты, рецензенты һәм рәсми оппоненты сифатында сығыш яһай.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни тикшеренеүҙәре дөйөм тел ғилеменә (тел онтологияһы мәсьәләләре), социолингвистикаға (күп теллелек шарттарында коммуникатив арауыҡтың формалашыуы), контрастив лингвистикаға (башҡорт теле, инглиз теле, немец теле, урыҫ теле материалында) арналған. 250-нән ашыу фәнни һәм уҡытыу-методик хеҙмәте, шул иҫәптән 3 монографияһы, 2 уҡыу әсбабы баҫылып сыға.
Шөғөлө
Хобби сифатында Анатолий Петрович башҡортсанан руссаға тәржемә менән мауыға. Баҫылып сыҡҡан тәржемәләре:
Ладка
Ладка — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Инсар йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы  башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шаглас
Шаглас — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тихманьга йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Мыдмас
Мыдмас — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ёртом йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 100 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Демис Руссос
Де́мис Ру́ссос (Ντέμης Ρούσσος; ысын исеме — Артемиос Вентурис Руссос, Αρτέμιος Βεντούρης Ρούσσος; 15 июнь 1946 йыл, Искәндәриә, Мысыр — 25 ғинуар 2015 йыл, Афина, Греция) — Греция йырсыһы. Ижади эшмәкәрлеге дауамында яҡынса 42 альбом сығарған.
Биографияһы
Демис Руссос 1946 йылдың 15 июнендә Мысырҙың Искәндәриә ҡалаһында тыуа, атаһы (грек милләтле инженер Джордж (Йоргос) Руссос) классик гитарала уйнай. Музыка мәктәбендә уҡығанда Демис гитарала, торбала, контрабаста һәм органда уйнарға өйрәнә. 1950-се йылдар уртаһында ғаилә Грецияға күсә.
1963 йылда Демис Руссос дуҫтары Вангелис һәм Лукас Сидерас менән бергә «Aphrodite’s Child» тигән төркөм ойоштора. 1968 йылда, Грецияла хәрби түңкәрелештән һуң, төркөм Парижға күсә, унда «Rain & Tears» тигән йыр менән уңыш ҡаҙана.
1971 йылда Демис Руссос төркөмдән китә лә үҙ аллы карьера башлай. 1974 йылда «Forever & Ever» альбомы менән билдәлелек яулай. «Happy То Be On An Island In The Sun» тигән йырлы сингл британ хит-парадында бишенсе юлға күтәрелә, әммә «Can’t Say How Much I Love You» йырҙың һәм «Souvenirs» альбомының түбән урындарҙа булыуы популярлыҡтың кәмеүе тураһында шаһитлыҡ итә. Әммә ныҡышмал йырсы британ «Тор 20»-һе үренә үҙе ижад иткән һәм башҡарған макси-синглы «The Demis Roussos Phenomenon» менән ҡайта. Шул уҡ йылды «When Forever Has Gone» тигән йыры икенсе урынды ала. Сиратағы «Kyrila» тигән ҙур синглы йәнә уңышһыҙ булып сыға, ул ҡырҡынсы урынға саҡ етә.
Яҙмаларының даланһыҙ булыуына ҡарамаҫтан, Руссос концерттарҙа бик уңышлы сығыш яһай, үҙенең ғәҙәти булмаған тенорын бик оҫта файҙалана. Етмәһә, сәхнә биҙәлешенә, кейемдәргә ҙур иғтибар биреп, Демис Руссос үҙе йырлай башлағансы уҡ тамашасының диҡҡәтен тарта.
Демис Руссостың ике балаһы була: ҡыҙы Эмилия — Парижда, улы Сирил Грецияла йәшәй, диджей булып эшләй, атаһының ижадын пропагандалай. Демис дүрт тапҡыр өйләнә. Һуңғы ҡатыны Мари (Париждан француз ҡыҙы) исемле була.
Францияла (Нейиҙа) йорто була, ләкин йылдың күп өлөшөн Грецияла йәшәп үткәрә.
Демис Руссос «Огненные колесницы» һәм «Бегущий по лезвию» тигән фильмдарға саундтректар яҙыуҙа ҡатнаша.
«Мин нисек ябыҡтым» тигән китап яҙа.
1985 йылдың 14 июнендә (буласаҡ ҡатыны Памела менән) террорсыларға әсиргә эләгә. Был көндө Афинанан Римға осҡан Trans World Airlines американ компанияһының Boeing-727 самолеты Хизбулланың ике террорсыһы тарафынан баҫып алына, улар Яҡын Көнсығышҡа осорға бойора, шулай уҡ Израиль төрмәләренән 700 ливан тотҡонон сығарыуҙы талап итә. Террорсыларҙың Афина аэропортында тотолған өсөнсө әшнәһенә алмашҡа грек властары ҡотҡарған һигеҙ грек пассажиры араһында Руссос та була. Руссос был ваҡиғаны хәтерләргә яратмай, сөнки ул саҡта бер нисә көн буйы аманат булып ятырға тура килә. Әммә йырсыны ғәрәп илдәрендә бик яраталар, шуға террорсылар ҙа уға йылы мөнәсәбәт күрһәтә: сағыштырмаса һәйбәтерәк шарттарҙа тоталар, хатта автограф алалар, ләкин бер нисә көн уны үҙҙәренә йырларға мәжбүр итәләр. Йырсының гастролдәр менән һәм мәҙәни сараларҙа ҡатнашыу өсөн бер нисә тапҡыр Израилгә барыуы ла, Израиль матбуғатына интервьюлар биреүе лә, хатта «Алтын Иерусалим» тигән бик билдәле йырҙы башҡарыуы ла ғәрәп илдәрендәге популярлығына ҡамасауламай.
1986 йылдың ноябрендә СССР-ға гастролгә килә, Что? Где? Когда? тигән телеуйындың тура эфирында ҡатнаша (Валентина Голубева командаһы уйнағанда).
2015 йылдың 25 ғинуарында Афина госпиталдәренең береһендә вафат була ; был хәбәрҙе иғлан итеүҙе ғаилә 26 ғинуарға күсерә (халыҡтың иғтибарын ул көндө барған һайлауҙан айырмаҫ өсөн). Руссос 30 ғинуарҙа Афинаның Беренсе зыяратында — күп грек сәйәсмәндәре һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәре ерләнә торған маҙарҙа — ерләнә.
Дискографияһы
Aphrodite’s Child составында Үҙенең альбомдары
Дәүләтшин Ғәббәс Йәғәфәр улы
Дәүләтшин Ғәббәс Йәғәфәр улы (24 сентябрь 1892 йыл — 7 декабрь 1937 йыл) — башҡорт телсеһе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы. 1929—1937 йылдарҙа Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты ағзаһы. Сәйәси золом ҡорбаны.
Биографияһы
Ғәббәс Йәғәфәр улы Дәүләтшин Һамар губернаһы Пугачев өйәҙенең Ташбулат-Күстән ауылында тыуған. Хәҙерге башҡорт тел белеменә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Башланғыс белемде мәҙрәсәлә ала. Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша.
1918—1919 йылдарҙа Ташбулат-Күстән ауыл Советында, ә 1919 йылдан Һамар һәм Ырымбур губерналарында халыҡ мәғарифы бүлектәрендә мөдир һәм инспектор булып эшләй.
Башҡортостан Мәғариф халыҡ комиссариаты саҡырыуы буйынса 1924 йылдан Өфөләге В. И. Ленин исемендәге урта мәктәптә башҡорт теле һәм әҙәбиәтен уҡыта.
1931 йылдан К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтында башҡорт теле кафедраһы мөдире булып эшләй башлай. 1920—30-сы йылдарҙа башҡорт теленең диалекттары, орфографияһы буйынса мәҡәләләр серияһы баҫтыра, башҡорт мәктәптәре, техникумдары, рабфактары өсөн дәреслектәр төҙөй. 1930 йылда Ғ. Й. Дәүләтшин «Башҡорт теленең орфографик һүҙлеге»н баҫтыра, унда 11 мең һүҙ индерелгән. Юғары уҡыу йорттары өсөн «Башҡорт теле» дәреслеге, артабан «Башҡорт теленең синтаксисы» кеүек китаптар ижад иткән.
Ғәббәс Дәүләтшин — башҡорт тел белеме фәненә нигеҙ һалыуға, уны артабан үҫтереүгә ҙур өлөш индергән шәхес.
1929 йылдан Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты ағзаһы була. 1937 йылда репрессиялана, атыуға хөкөм ителә. 1956 йылда тулыһынса аҡлана.
Хеҙмәттәре
Ғәббәс Дәүләтшиндең тел ғилеме буйынса тәүге хеҙмәттәре «Башҡорт Аймағы» йыйынтығында һәм «Белем» журналында баҫылып сыға. «Башҡорт телендә ҡатмарлы аффикстар ярҙамында һүҙьяһалыш ысулдары», «Башҡорт теле һөйләштәре», «Башҡорт әҙәби теле һәм уның орфографияһы» һәм «Башҡорт әҙәби теленең ҡәбилә һөйләштәре үҙенсәлектәре».
1927 йылдың декабрендә Ғәббәс Дәүләтшин Яңалиф – яңы латинлаштырылған графика буйынса I Башҡорт конференцияһында «Башҡорт әҙәби теленең нигеҙе итеп алырлыҡ төп башҡорт һөйләштәре тураһында» тигән доклад менән сығыш яһай. Ул башҡорт әҙәби телен ентекләп эшләү нигеҙе сифатында ҡыуаҡан диалектын алыуҙы был һөйләштең «таҙа» башҡорт теле булыуы менән дәлилләй. Уның тәҡдимдәрен Дауыт Юлтый һәм Төхвәт Кәлимуллин (Йәнәби) хуплай.
1934 йылда БДПИ йыйынтығында донъя күргән «Башҡорт теле һөйләштәре» тигән ҙур хеҙмәтендә ул алты башҡорт һөйләшен: ҡыуаҡан, юрматы, әйҙе, һалйот, табын һәм дим һөйләштәрен айырып күрһәтә.
1929 йылда Ғәббәс Дәүләтшин Ленин исемендәге өфө мәктәбенең уҡытыусыһы З. Айыуханов менән башҡорт теленең латиницаға нигеҙләнгән беренсе әлифбаһын баҫып сығара. Артабан, 1940 йылға, «Әлифба» тигән исем менән сыға башлағанға тиклем яңынан баҫыла. Шул уҡ йылда тиражы 12 мең дана менән Ғ. Дәүләтшиндең уҡытыусылар өсөн «Башҡорт теле һәм уның орфографияһы» дәреслеге сыға. Китаптың аҙаҡҡы биттәрендә, ҡушымта булараҡ, 450 һүҙ индерелгән орфографик һүҙлек тә була. Х. Ғәбитов һәм Ғ. Вильданов менән авторҙаш булараҡ, Ғ. Дәүләтшин икенсе баҫҡыс мәктәптәре һәм педагогия техникумдары өсөн «Әҙәби хрестоматия» дәреслеген сығара.
1930 йылда Ғәббәс Дәүләтшиндең тиражы 4 мең дана «Башҡорт теленең орфографик һүҙлеге» донъя күрә. Уға 10 меңгә яҡын һүҙ ингән.
Хәтер
Сәләмләү телмәре менән БР Мәғариф министрлығынан Булат Зинуров, Ранис Алтынбаев, сәйәси золом ҡорбандарының Башҡорт Ассоциацияһы рәйесе урынбаҫары заместитель Артур Латипов, Һамар өлкәһе Большеглушицкий районы башҡорттары Ҡоролтайы рәйесе Самат Дәүләтшин, «Өфө-матбуғат» МУП директоры Заһир Ишкин, БР Яҙыусылар Союзы рәйесе Зәки Әлибаев, БДУ-ның башҡорт филологияһы, көнсығыш ғилеме һәм журналистикаһы факультеты деканы Гөлфира Абдуллина, Ғәббәс Дәүләтшиндең бер туғанының бүләсәре – Камила Ғүмәрова сығыш яһаны.
Хөрмәтле ҡунаҡтар Ғәббәс Дәүләтшиндең башҡорт теленең әҙәби тел нигеҙенә ятырлыҡ төп диалектын һайлауҙа ҡатнашыуын, латиницаға таянып баҫылған тәүге башҡорт әлифбаһының авторҙашы, башҡорт теленең тәүге автором первого орфографик һүҙлеге һәм юғары уҡыу йорттары өсөн башҡорт теле дәреслеге авторы булыуын әйтеп үттеләр. Ғәббәс Дәүләтшин үҙе башҡарған башҡорт халыҡ йыры «Урал» яҙмаһын яңғырашында мемориал таҡтаташ асылды һәм сәскәләр һалынды.
Аверина Татьяна Борисовна
Аверина Татьяна Борисовна (кейәүҙә — Барабаш; 25 июнь 1950 йыл, Горький, РСФСР, СССР — 22 август 2001 йыл, Мәскәү, Рәсәй) — Конькиҙа йүгереү спорты|конькиҙа тиҙлеккә йүгереү буйынса совет спортсыһы. Ике тапҡыр олимпия уйындары чемпионы (1976), СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1976).
Биографияһы
Татьяна бала саҡтан спорт менән мауыға, 12 йәштән мәктәптә «Дауыл ҡошо» балалар спорт йәмғиәте яҙыла. Уның беренсе тренеры Антонина Ивановна Вереина була. 1970 йылда Яков Мельниковтың силәбе Мемориалында уңышлы сығыш яһағандан һуң ул СССР йыйылма командаһы составына индерелә. Ире — Владимир Барабаш (1951—2012), конькиҙа уҙышыусы, халыҡ-ара класлы спорт мастеры.
1970 йылдарҙа Татаьяна Барабаш иң яҡшы конькиҙа йүгереүсе була: ике тапҡыр олимпия чемпионы, ике тапҡыр олимпия уйындарының бронза призеры, күп тапҡыр донъя чемпионаты призеры, күп тапҡыр СССР чемпионы һәм күп тапҡыр донъя рекордына эйә булыусы. Инсбруктағы сығыштарынан һуң спортсы кейәүгә сыға, ике улы тыуа. 1970 йылдар аҙағында ул Мәскәү күсә, ә спорт карьераһы тамамланғас, тренер булып эшләй, ветерандар ярыштарында ҡатнаша. 1974 йылдан КПСС ағзаһы
Татьяна Борисовна 2001 йылда ашҡаҙан яман шешенән вафат була. Похоронена в Москве на Троекуровском кладбище.
Әлеге ваҡытта Түбәнге Новгородта яһалма һырғалаҡтарҙың береһе Татьяна Аверина исемен йөрөтә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Балиғлыҡ
Бәлиғ, Балиғ (بالغ, әйтелеше — бәлиғ; Ба́лиг) — ислам фиҡһында (хоҡуҡ) йәше етеү, өлгөрөп етеү.
Балиғлыҡ йәше етеү
Ислам дине белгестәре — фаҡиһтар — фекеренсә, ҡыҙҙарҙың (бәлиғә) бәлиғ булыу йәшенең түбәнге сиге 10 йәш булып, малайҙарҙыҡы (бәлиғ) — 13 йәш.
Хәнәфи мәҙһәб буйынса, быға тиклем башҡа бәлиғ булыу билдәләре булмаһа, ҡыҙҙар өсөн иң юғары сик 17 йәш, ә егеттәр өсөн — 18 йәш. Башҡа мәҙһәб ғалимдары фекеренсә, малайҙарҙың да, ҡыҙҙарҙың да бәлиғ булыу йәше — 16 йәш.
Бәлиғ булыуҙың тышҡы билдәләренә малайҙың спермаһы бүленә һәм ҡыҙҙың күрем күрә башлауы (хәйеҙ) ҡарай.
Хәнбәли мәҙһәбе ғалимдары, шулай уҡ шәфиғи һәм мәлики мәҙһәбтәрҙең ҡайһы бер ғалимдары, түмһәкәйҙә ҡырыуға мохтаж төктәр барлыҡҡа килеүе бәлиғ булыу билдәһе тип иҫәпләй. Мәлики ғалимдары быға ҡултыҡ аҫтындағы төктәрҙе лә өҫтәгән
Бурыстары һәм хоҡуҡтары
Бәлиғ булыу йәше етеү менән һәр мосолманға дин ғилеме һәм хоҡуҡи нигеҙҙәрен үтәү бурысы йөкмәтелә, шулай уҡ уларҙың никахҡа инеү мөмкинле тыуа. Үҫмер үҙ ғәмәлдәре өсөн тулыһынса яуаплы була.
Ҡөрьәндә
Бәлиғ Ән-Нур сүрәһенең 58-се аятында осрай.
Хань Фэй
Биографияһы
Хань батша ғаиләһендә тыуа. Хань Фэй үҙ заманының төп Конфуцийсыһы Сюнь-цзыла уҡый, уның менән бергә Ли Сы ҙа белем ала. Әллә телмәр етешһеҙлегенән, әллә Хань хакимы яғынан үҙенең ҡараштарына ҡыҙыҡһыныу күрмәүенәнме, Хань Фэй яҙма ижадҡа тотона. Уның хеҙмәттәрен һөйөүселәр араһына буласаҡ император Цинь Ши Хуан да инә.
Цинь Ши Хуан Хань дәүләтенә бәреп ингәс, Хань Фэйҙы император менән һөйләшергә ебәрә. Цинь Ши Хуанға философтың үҙенә иғтибары оҡшай, уны яҡынайтырға тырыша, ә көнәркәшлектән ҡурҡҡан Ли Сы Хань Фэйҙы, ике йөҙлөлөктә ғәйепләп, һаҡ аҫтына алырға бойора һәм уны ағыу эсергә мәжбүр итә.
Ҡараштары
Төп хеҙмәте — «Хань Фэй-цзы» трактаты, 55 бүлектән тора, унда Хань Фэй Конфуцианлыҡ догмаларын тәнҡитләй. Уға был догмаларҙың консервативлығы һәм ҡатып ҡалғанлығы оҡшамай. Тәртип нормалары бөтөнләй үҙгәрешһеҙ түгел, улар иҡтисади шарттарға бәйле. Уңышлы йылда кешеләр йомарт һәм ҡунаҡсыл була, ас йылда һәм кем үҙе тураһында ғына уйлай.
Конфуций өйрәтеүенсә, хакимдың власть вәкәләттәре уның игелеклелегенә бәйле. Лайыҡһыҙ хакимға бер кем дә буйһонорға бурыслы түгел. Был пунктта ла Хань Фэй элгәренән айырыла. Власть ғәҙеллекте һәм яҡшылыҡҡа ынтылыуҙы раҫларға тейеш түгел. Хакимдың әхлаҡ сифаттары подданныйҙарының уның бойороҡтарына эйәрергә тейешлегенә бер ниндәй ҙә йоғонто яһамай.
Хань Фэй, донъя ҡоролошоноң төп һәм үҙгәрешһеҙ принцибы подданныйҙың — хакимға, улдың — атаһы, ә ҡатындың иренә буйһоноуынан тора, тип яҙа. Шул уҡ ваҡытта хакимға буйһоноу ғаилә бурыстарынан мөһимерәк.
Йәмғиәттә тәртипте закондар тота, уларҙы хаким ҡабул итә. Закон ғәмәлдән сығарылғанға тиклем һәр кем, шулай уҡ хаким үҙе лә, закондың ғәҙел булыу-булмауына ҡарамаҫтан, уны үтәргә тейеш.
Хань Фэй ғилеменең төп төшөнсәһе булып «идара итеү техникаһы» (шу) тора. Үҙ хакимлығын юғалтырға теләмәһә һәм үҙенә буйһонғандарҙың аманатына әйләнергә теләмәһә, хаким бер кемгә лә ышанырға тейеш түгел. Батшаның һәм подданныйҙарының мәнфәғәттәре тәбиғәте менән бер-береһенә тап килешле түгел. Бер чиновниктың ҡулына күп власть бирергә ярамай. Чиновник хакимдың күрһәтмәһен үтәп еткермәһә лә, арттырып үтәһә лә, язаға тарттырылырға тейеш.
Дәүләт эсендә тыныслыҡ һәм һиллек урынлашһа, хаким дәүләт сиктәрен хәрби саралар менән киңәйтеү тураһында сара күрергә хоҡуҡлы. Хәрби ҡеүәт хужалыҡ сәскә атҡан ерҙә барлыҡҡа килә. Шуға хаким подданныйҙарының берҙән-бер файҙалы эше тип ауыл хужалығы менән шөғөлләнеүен иҫәпләргә хоҡуҡлы. Бөтә башҡа шөғөлдар, айырыуса ғилми эштәр, туҡтатылырға тейеш.
Фәҡирҙәргә хәйер биреү аҡылһыҙлыҡ һәм ғәҙелһеҙлек, байҙарҙың килемдәрен ярлыларға өләшеү ҙә шулай уҡ. Хань Фэй һүҙҙәре буйынса, был тәләфселдәрҙе һәм ялҡауҙарҙы ҡәнәғәтләндереү өсөн хужалыҡсылдарҙы һәм тырыштарҙы талауға тиң.
Телдә сағылышы
Ҡытай телендә «юйҙа уйнаған булып күренеү» (滥竽充数) чэнъюйы тигән образлы һүҙ бар, ул эксперттар араһына ҡыҫтырылған бер белемһеҙ кешене йә тулы иҫәп өсөн яҡшы менән насарҙы бергә бутауҙы аңлата. Ул «Хань Фэй-цзы» трактатының «Эске фекерләүҙәрҙең беренсе өлөшө» (内储说上) тигән бүлегенән килеп сыға. Риүәйәт буйынса, Һуғышыусы батшалыҡтар осоронда юй тигән тынлы музыка ҡоралында уйнаусы 300 музыканттан торған оркестр йыя, улар араһына уйнай белмәгән, ә бары тик уйнаған булып ҡыланған Наньго тигән әфәнде лә эләгә :812 :94—96.
«Хань Фэй-цзы» трактарының «Биш серек урын» (五蠹) тигән бүлегенән «ҡуян көтөп төпсөк артынан күҙәтеү» (守株待兔) тигән чэнъюй сыға, ул әүҙем тырышлыҡ һалмайынса уңышҡа тарырға теләүҙе, осраҡлы файҙа көтөүҙе аңлата. Ул Һуғышыусы батшалыҡ осорондағы Сун батшалығы крәҫтиәне тураһындағы тарихҡа нигеҙләнгән, был крәҫтиән төпсөккә бәрелеп үлгән ҡуянды күрә лә, ауыл хужалығы ҡоралдарын ситкә ҡуйып, ошондай тағы бер осраҡты көтә башлай :1257 :189—191.
Ғүмәр (Благовещен районы)
Ғүмәр (Гумерово) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 59 кеше. Почта индексы — 453456, ОКАТО коды — 80215822003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Селычка
Селычка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/124/222 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Левжа
Левжа — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Инсар йылғаһының һул ярына тамағынан 117 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы  башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кибитень
Кибитень — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сереж йылғаһының һул ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шаленьга
Шаленьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лепша йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сентек
Сентек — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Люк йылғаһының һул ярына тамағынан 9,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Клетбах
Клетбах (Klettbach) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1307 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,23 км2. Диңгеҙ кимәленән 385 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99102 һәм автомобиль коды — AP.
Хәрби тарих музейы (Алматы)
Ҡаҙағстан оборона министрлығының Хәрби-тарихи музейы — Алма-Атала (Ҡаҙағстан) Ҡаҙағстандың Хәрби-тарихи музей филиалы.
Тарихы
Оборона министрлығының Хәрби-тарихи музейы 1965 йылда Урта Азия хәрби округының (хәҙер Музыка ҡоралдары музейы бинаһы) округ Офицерҙар йорто эргәһендә асыла. 1978 йылда 28 гвардеец-панфиловсы Паркын реконструкциялау сиктәрендә Офицерҙар Йортоноң яңы монументаль бинаһы төҙөлә, һәм музей шунда күсә.
2015 йылда Астанала Оборона министрлығының Хәрби-тарихи музейын төҙөү процессы башлана, был маҡсатта уға Милли картиналар галереяһы бинаһы тапшырыла. Был Алма-Атанан экспонаттарҙың яңы музейға күсерелеүенә ҡарата йәмәғәтселек ризаһыҙлығын тыуҙыра. Әммә Оборона министрлығы, ысынбарлыҡта был йәшәп килгән музейҙы киңәйтеү, һәм ул ике ҡалала урынлашасаҡ, тип аңлата. Экспонаттарҙың бер өлөшө ваҡытлыса Астанала урынлаштырыласаҡ, әммә һуңыраҡ, бинаны яңыртып ҡорғандан һуң, Офицерҙар йортона ҡайтарыласаҡ.
2016 йылдан Алма-Аталағы музей Ҡаҙағстан Республикаһы Ҡораллы көстәренең Милли хәрби-патриотик үҙәге филиалының бер өлөшө һанала.
Экспозицияһы
Күргәҙмә комплексы 2 200 квадрат метр майҙанында урынлашҡан. Музей экспонаттары ХХ быуат башынан ҡулланылған совет хәрби техникаһы һәм ҡоралының ҙур коллекцияһынан ғибәрәт. Музейҙа дүрт коллекция: броня-танк ҡорал һәм техника, ер өҫтө артиллерияһы һәм миномёттар, һауа оборонаһы көстәре, махсус техника күрһәтелә. Коллекцияла ҡоралланған техниканың 122 берәмеге күрһәтелә. Музейҙың бер нисә экспонаты, мәҫәлән, хәрби автомобилдәр, хәрби техниканың раритет һәм тәжрибәле өлгөләре берҙән-бер дана ғына. Айырым залда байраҡ, шулай уҡ ҡорал һәм хәрби дан ҡомартҡылары коллекциялары күрһәтелә. Музей коллекцияһында самолёт, бронялы тягачтар, пушкалар һәм зенит ҡоролмалары, ракеталар, разведка ҡарауыл машиналары, хәрби катерҙар, танктар макеттары тәҡдим ителгән.
Музейҙа 1941 йылдың йәйендә Алма-Атала булдырылған И. Панфилов исемендәге 316-сы уҡсылар дивизияһы материалдарына айырым урын бирелә. Был экспозицияны генерал Панфиловтың ҡыҙы Валентина йыйған, һәм ул Мәскәү өсөн һуғыш диаромаһын, һалдаттарҙың шәхси әйберҙәрен, Брест ҡәлғәһе н үҙ эсенә ала.
Башҡорт шәжәрәһе
Шәжәрә — башҡорттарҙың һәм ҡайһы бер башҡа төрки халыҡтарҙың ҡәбиләләр һәм ырыуҙар яҙмаһы, генеалогияһы. Шәжәрәләргә, йәғни нәҫел ағастарына, ир заты яҡлап нәҫел башлыҡтарының теҙмәһе яҙылған, ҡәбилә йә ырыу тормошондағы тарихи ваҡиғалар, мөһим факттар теркәлгән. Иң боронғо шәжәрәләр болғар осорона ҡарай, йәғни ҡайһы берҙәренә мең йылдан ашыу.
Һүҙҙең килеп сығышы
«Шәжәрә» һүҙенең синонимы булараҡ башҡорт яҙмаларында «нәсәбнамә», «нәсәпхат», «силсилә» һәм «тайра» тигән һүҙҙәр ҙә йыш осрай. Ислам динен ҡабул иткәндән һуң башҡорттарҙың генеалогик яҙмалары «шәжәрә» тигән ғәрәп һүҙе менән атала башлаған, һүҙмә-һүҙ тәржемәһе «ағас» тигәнде аңлата, ә мәғәнәүи тәржемәлә — «ырыу яҙмаһы». Билдәле этнограф Рәил Кузеев, башҡорт шәжәрәләрен тикшергән тәүге ғалимдарҙың береһе, был төшөнсәне «генеалогик йылъяҙма» тип тәржемә итә. Кузеев шәжәрәнең ырыу ағасы ғына түгел, ә нәҡ ырыу йылъяҙмаһы булыуына иғтибар йүнәлтә, сөнки унда ырыу вәкилдәренең исемдәре менән ғүмер йылдары ғына түгел, мөһим тарихи ваҡиғалар ҙа теркәлгән.