cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Өфө урамдары
Достоевский урамы (Улица Достоевского)
XIX быуатта «Төрмә урамы» тип йөрөтөлә, сөнки унда 1-се ҡала тәфтиш төрмәһе урынлашҡан була. Төрмә корпустарының ҡайһы берҙәре XVIII быуатта уҡ барлыҡҡа килә. 2013 йылда ҡабул ителгән документҡа ярашлы, СИЗО был урамдан башҡа яҡҡа күсереләсәк.
Дуҫлыҡ урамы (Улица Дуслык)
Почта индексы — 450903, ОКАТО коды — 80401957001
Тимер юл тыҡрығы (Железнодорожный переулок)
Тимер юл тыҡрығы — Өфөнөң Калинин районы «Инорс» торлаҡ районында.
Төхвәт Йәнәби бульванынан Ферин урамына тиклем үтә. Был урамда ни бары ете шәхси йорт бар. Бөтәһе лә йоп номерлы. Был урам үткән кварталда капиталь төҙөлөш башлау планлаштырыла, һәм шәхси йорттар һүтеләсәк һәм урам Өфө картаһынан юғаласаҡ.
Дәртле тыҡрыҡ (Задорный переулок)
Дәртле — Өфөнөң Октябрь районы Нуғай ҡасабаһында.
Почта индексы — 450900, ОКАТО коды — 80401944001.
Атамаһы Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы советының «Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Октябрь районының Нуғайҙағы, Глумилин торлаҡ районындағы, Киров районындағы („Урал“, „Йүрүҙән“ биҫтәләре), Орджоникидзе районындағы (Тимашев) яңы урамдарҙың атамалары тураһында» 2010 йылдың 16 сентябрендәге 28/15-се ҡарары менән раҫланған.
Ибраһимов бульвары (Бульвар Ибрагимова)
Ибраһимов бульвары — Өфөнөң Совет районы. Ҡалалағы иң оҙон бульвар.
Ҡарағай урамы (Карагайская улица)
Почта индексы — 450095, ОКАТО коды — 80401365000.
Ҡайынлы урамдан төньяҡ-көнбайышҡа Башҡорт Кавдивизияһы яғына йүнәлә һәм 3-сө Төҙөүселәр урамында тамамлана.
Карл Маркс урамы (Улица Карла Маркса)
Карл Маркс урамы — Өфөнөң Совет һәм Ленин райондарында. Көньяҡтан төньяҡҡа үтә, тимер юл вокзалы янында тамамлана.
Киев урамы (Киевская улица)
Дим районы. Йоматау тыҡрығынан башлана, Электровоз урамына сығып тамамлана.
Киев тыҡрығы (Киевский переулок)
Переулок находится в Дёмском районе. Образует небольшое кольцо. Пересекается в двух местах с ул. Магистральная
Киров урамы (Улица Кирова)
Киров урамы — Өфөнөң Киров һәм Совет райондарында. Көнбайыштан көнсығышҡа үтә, Карл Маркс урамынан Профсоюздар йорто эргәһенән башлана,  Салауат Юлаев проспектына сығып тамамлана. Ғөбәйҙуллин урамы уның дауамы булып тора.
Клавдия Абрамова урамы (Улица Клавдии Абрамовой)
Өфөнөң Октябрь районында. СССР-ҙың 50 йыллығы урамынан («Нур» театры бинаһы эргәһенән) башланып Урман техникумы урамына тиклем һуҙыла. Почта индексы — 450071, ОКАТО коды — 80401384000. 1942 йылда ике ҡыҙы менән бергә гитлерсылар тарафынан атып үлтерелгән подполье эшмәкәре Клавдия Абрамова хөрмәтенә аталған. 1967 йылдың 7 майында Өфө ҡала Советы башҡарма комитеты ҡарары менән Клавдия Абрамова исеме Тужиловканың төньяҡ-көнбайышындағы яңы урамға бирелә. Уға һәйкәл дә ҡуйыла, һәйкәлгә: «Бесстрашной партизанке Клавдии Ильиничне Абрамовой-Разуваевой, погибшей вместе со своими детьми в Великую Отечественную войну» тигән яҙыулы таштаҡта беркетелгән.
Ер еләкле тыҡрыҡ (Клубничный переулок)
Ер еләкле тыҡрыҡ — Өфөнөң Октябрь районы Нуғай ҡасабаһында.
Почта индексы — 450900, ОКАТО коды — 80401944001.
Атамаһы Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы советының «Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Октябрь районының Нуғайҙағы, Глумилин торлаҡ районындағы, Киров районындағы („Урал“, „Йүрүҙән“ биҫтәләре), Орджоникидзе районындағы (Тимашев) яңы урамдарҙың атамалары тураһында» 2010 йылдың 16 сентябрендәге 28/15-се ҡарары менән раҫланған.
Кола урамы (Кольская улица)
Кольская ул. — улица в Орджоникидзевском и Октябрьском районах Уфы. Соединяет просп. Октября и Сипайловскую ул.
Коммунистик урам (Коммунистическая улица)
Коммунистик урам — Өфөнөң Ленин һәм Киров райондарында. Көнбайыштан көнсығышҡа һуҙыла, Бесәнле урамдан Соҡалаҡ йылғаһына тиклем үтә.
Комсомол урамы (Комсомольская улица)
Комсомол урамы — Өфөнөң Октябрь, Совет райондарында. Элекке атамаһы, Рәсәй урамыныҡы кеүек үк, Юғары вольтлы.
Почта индексы: 450096
Рәсәй урамы менән 8 Март урамын тоташтыра. Октябрь проспекты йәнәшенән үтә. «Искра» кинотеатры эргәһенән үткән Шәфиев (элекке Курск) урамынан Төньяҡ аралыҡҡа тиклемге өлөшө хәҙерге карталарҙа Яңы Тау урамы өлөшө тип билдәләнгән, 70-се йылдарға тиклем был участка  Юғары вольтлы һәм Рәсәй урамдарының тамамланған урыны була, бында яңы ҡала магистрале төҙөлә,  1977 йылда Шаҡшаның Өфөгә ҡушылыуы менән бәйле Өфөләге Юғары вольтлы урамының исеме  Комсомол тип үҙгәртелә, ә Шаҡшалағы Юғары вольтлы урамдың исеме һаҡланып ҡала.
1950-се йылдарҙан Юғары вольтлы һәм Рәсәй урамдары стратегик әһәмиәтле «Мәскәү—Пекин» халыҡ-ара автомобиль юлының өлөшө булып тора.
Урамда «Июнь» сауҙа-күңел асыу үҙәге, равноапостольный Кирилл һәм Мефодий ғибәҙәтханаһы, Башкирэнерго урынлашҡан.
Киндерле урам (Конопляная улица)
Киндерле урам — Өфөләге Калинин районы Базилевка ауылында.
Почта индексы: 450069, ОКАТО коды: 80401370000.
Аатамаһы 1995 йылдың 29 ноябрендә рәсмиләштерелә.
Мәрйен урамы (Улица Коралловая)
«Сафронов» микрорайоны, Затон күперенән алыҫ түгел.
Түңәрәк тыҡрыҡ (Круглый переулок)
Түңәрәк тыҡрыҡ — Өфөнөң Октябрь районы Нуғай ҡасабаһында.
Атамаһы Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы советының «Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Октябрь районының Нуғайҙағы, Глумилин торлаҡ районындағы, Киров районындағы („Урал“, „Йүрүҙән“ биҫтәләре), Орджоникидзе районындағы (Тимашев) яңы урамдарҙың атамалары тураһында» 2010 йылдың 16 сентябрендәге 28/15-се ҡарары менән раҫланған.
Ҡолонда урамы (Кулундинская улица)
Рәсәйҙең Алтай крайында Көнбайыш себерҙаң көньяғында Ҡолонда далаһы тигән тигеҙлек бар. Ҡолонда тигеҙлеге Көнбайыш Себерҙең мөһим ауыл хужалығы төбәге булып тора. Өфөнөң Октябрь районында Кисловодск урамының бер өлөшө Ҡолонда урамы тип йөрөтөлә.
Левитан урамы (Улица Левитана)
Дим районы. Үҙәк һәм Хәҡиҡәт урамдары саты тирәһендә башланып,  Якуб  Колас урамына сығып тамамлана.
Ленин урамы (Улица Ленина)
Ленин урамы — Өфөнөң Совет, Ленин һәм Киров райондарында. Көньяҡтан төньяҡҡа үтә,  Сафронов  пристане менән тамамлана. Ҡаланың төп (үҙәк) урамы.
Урман заводы урамы (Улица Лесозавод
=== Урман заводы урамы 2 км самаһы оҙонлоҡта. Ул шәхси йорттарҙан тора, административ биналар ҙа бар. Рига урамы менән киҫелештән башлана тип иҫәплгәндә, 25-се балалар баҡсаһы беренсе булып тора, 100 метр тирәһе үткәс, полиция участка пункты һәм "Йәдкәр" мәҙәниәт йорто (биҫтәлә берҙән-бер мәҙәниәт йорто) тора. Күр аръяғы урамы менән киҫелеп тамамлана. ===
Урман техникумы урамы (Улица Лесотехникума)
Урман техникумы урамы — Өфөнөң Октябрь районында. Менделеев һәм Комсомол урамдарын тоташтыра.
Магистраль урам (Магистральная улица)
Дим районында.
Магистраль тыҡрығы (Магистральный переулок)
Дим районында.
Майкоп урамы (Майкопская улица)
Дим районында.
Майор Зимин урамы (Улица Майора Зимина)
Дим районы ситендә. М5 һәм М7 федераль трассалар араһындаға юлға яҡында, Якуб Колас урамына йәнәш.
Май урамы (Майская улица)
Шаҡша биҫтәһен Өфөгә ҡушҡансы Беренсе Май урамы тип йөрөтөлә. Шаҡша менән Өфө ҡушылғас, бер ҡалала бер төрлө атамалы ике урам булмаһын өсөн Май урамы тип үҙгәртелә.
Минһажев урамы (Улица Мингажева)
Минһажев урамы — Өфөлә Киров һәм Совет райондарында. Иҫке Өфөлә Соҡалаҡ йылғаһы тамағында башлана һәм Оло Граждан урамына етеп тамамлана.
Минск урамы (Минская улица)
Дим районы. Йоматау тыҡрығы менән киҫелештән башлана, Электровоз урамы менән киҫелеп тамамлана. Киев урамына йәнәш бара.
Минск тыҡрығы (Минский переулок)
Дим районында. Киев урамы менән ҡулса хасил итә. Минск урамы яғына тармағы бар.
Мусоргский урамы (Улица Мусоргского)
Находится в Дёмском районе. Начинается на пересечении с ул. Дагестанская и заканчивается на пересечении с ул. Грозненская
Мостай Кәрим (Улица Мустая Карима)
Улица Мустая Карима — одна из исторических улиц Уфы. Находится в Ленинском районе, в исторической части города.
Яңы урам (Новая улица)
Элекке Мокроусов ауылындағы урам,  Мокроусов урамы киҫелешенән башлана.
Галле ҡалаһы исемендәге урам (Улица имени города Галле)
Галле ҡалаһы исемендәге урам — Өфөнөң Совет районында. Комсомол урамын М7 автотрассаһы менән тоташтыра.
Октябрь Революцияһы урамы (Улица Октябрьской Революции)
Улица Октябрьской Революции — улица в Кировском районе Уфы. Пролегает с запада на восток, начинаясь с улицы Ленина и заканчиваясь на набережной Белой реки.
Октябрь проспекты (Проспект Октября)
Октябрь проспекты — Өфөнөң үҙәк магистрале. Башҡорт дәүләт аграр университет эргәһенән башлана һәм Черниковкаға барған юлда Тоннель урамына төкәлеп тамамлана.
Парник тыҡрығы (Парниковый переулок)
Почта индексы — 450056, ОКАТО коды — 80401923001.
Иркен урам (Просторная улица)
Иркен урам' — Өфөенөң Калинин районы Самохваловка ауылында.
Почта индексы — 450902, ОКАТО коды — 80401918003
Быуа урамы (Прудная улица)
Быуа урамы — Өфөнөң Калинин районы Базилевка ауылында.
Почта индексы — 450069, ОКАТО коды — 80401370000.
Пушкин урамы (Улица Пушкина)
Пушкин урамы — Өфөнөң Ленин һәм Киров райондарында. Көнбайыштан көнсығышҡа үтә,  Телеүҙәктән башланып, Воровский урамына тиклем һуҙыла.
Радиальный переулок)
Радиаль тыҡрыҡ — Өфөнөң Октябрь районы  Нуғай ҡасабаһында.
Почта индексы — 450900, ОКАТО коды — 80401944001.
Атамаһы Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы советының «Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Октябрь районының Нуғайҙағы, Глумилин торлаҡ районындағы, Киров районындағы („Урал“, „Йүрүҙән“ биҫтәләре), Орджоникидзе районындағы (Тимашев) яңы урамдарҙың атамалары тураһында» 2010 йылдың 16 сентябрендәге 28/15-се ҡарары менән раҫланған.
Иркен тыҡрыҡ (Раздольный переулок)
Почта индексы — 450056, ОКАТО коды — 80401923001/
Рихард Зорге урамы (Улица Рихарда Зорге)
Рихард Зорге урамы — Өфөнөң Совет һәм Октябрь райондарында. Кировоградс һәм Оло Граждан урамдары сатынан башлана, һуңғыһының дауамы булып тора, М. Ғафури паркы эргәһендә Ленин майҙаны артында Блюхер урамына етеп тамамлана. Октябрь проспектына параллель.
Шишмәле урам (Родниковая улица)
Шишмәле — Өфөнөң Орджоникидзе районы Иҫке Турбаҫлы ҡасабаһында.
Почта индексы — 450903, ОКАТО коды — 80401957001
Сыртланов һәм Комсомол урамдарына параллель.
Рәсәй урамы (Российская улица)
Рәсәй урамы — Өфөнөң Орджоникидзе һәм Октябрь райондарында. Трамвай һәм Комсомол урамдарын тоташтыра.
Почта индексы — 450098.
Урамда Уфаводоканал һәм «Урал» менән «Ильинский» сауҙа-сервис комплекстары урынлашҡан.
Сәғит Агиш урамы (Улица Сагита Агиша)
Сәғит Агиш урамы 1917 йылғы революциянан һуң Михаил Калинин, шунан Поляр урам тип йөрөтөлә,  1974 йылдың 23 ғинуарында башҡорт яҙыусыһы Сәғит Агиш хөрмәтенә  әлеге атамаһын ала.
Урамдағы 4-се йортта Республика туберкулёзға ҡаршы диспансер урынлашҡан.
Салауат Юлаев проспекты (Проспект Салавата Юлаева)
Өфөнөң өс проспектының береһе. Зәки Вәлиди менән киҫелештән башлана, Һупайлы урамына етеп тамамлана. 2007 йылда төҙөлә.
Транспорт хәрәкәте өсөн 8 һыҙаттан тора.
Свердлов урамы (Улица Свердлова)
Өфөнөң тарихи көнбайыш үҙәгендәге урам. Тәүҙә Кесе Ҡаҙан урамы тип атала.
Революциянан һуң Яңы Ҡаҙан, шунан Интернациональ атамаһы, ә 1937 йылда 1905—1907 йылғы Уралдағы революцион ваҡиғалар ҡатнашыусыһы, Урал өлкә партия ойошмаһын ойоштороусы, совет һәм партия эшмәкәре Яков Михайлович Свердлов (1885—1919) исеме бирелә.
Ҡарағатлы урам (Смородиновая улица)
Почта индексы — 450900, ОКАТО коды — 80401944001.
Атамаһы Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы советының «Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Октябрь районының Нуғайҙағы, Глумилин торлаҡ районындағы, Киров районындағы („Урал“, „Йүрүҙән“ биҫтәләре), Орджоникидзе районындағы (Тимашев) яңы урамдарҙың атамалары тураһында» 2010 йылдың 16 сентябрендәге 28/15-се ҡарары менән раҫланған, в посёлке Нагаево.
Теләктәшлек урамы (Улица Солидарности)
Телктәшлек урамы — в Октябрьском районе Уфы, в посёлке Нагаево.
Почта индексы — 450900, ОКАТО коды — 80401944001.
Бәхетле урам (Счастливая улица)
Бәхетле урам — Өфөнөң Октябрь районы Нуғай ҡасабаһында.
Почта индексы — 450900, ОКАТО коды — 80401944001.
Атамаһы Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы советының «Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Октябрь районының Нуғайҙағы, Глумилин торлаҡ районындағы, Киров районындағы („Урал“, „Йүрүҙән“ биҫтәләре), Орджоникидзе районындағы (Тимашев) яңы урамдарҙың атамалары тураһында» 2010 йылдың 16 сентябрендәге 28/15-се ҡарары менән раҫланған.
Таһир Байышев урамы (Улица Тагира Баишева)
Өфөнөң Октябрь районы Нуғай ҡасабаһында.
Почта индексы — 450900, ОКАТО коды — 80401944001.
Атамаһы Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы советының «Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Октябрь районының Нуғайҙағы, Глумилин торлаҡ районындағы, Киров районындағы („Урал“, „Йүрүҙән“ биҫтәләре), Орджоникидзе районындағы (Тимашев) яңы урамдарҙың атамалары тураһында» 2010 йылдың 16 сентябрендәге 28/15-се ҡарары менән раҫланған .Билдәле башҡорт лингвисы, филология фәндәре кандидаты, диалектолог һәм төркиәтсе  Байышев Таһир Ғәлләм улы (1886—1974) хөрмәтенә аталған.
Тәҡиулла Алиев урамы (Улица Такиуллы Алиева)
Өфөнөң Калинин районында. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштары ҡатнашыусыһы, Георгий тәреһе кавалеры, энергетика тармағы төҙөүсеһе Алиев Тәҡиулла Абдулханнан улы хөрмәтенә аталған.
Ташкент урамы (Ташкентская улица)
Почта индексы — 450051, ОКАТО коды — 80401385000. КЛАДР ID 02000001000081800.
3-сө Үләнле тыҡрыҡ (3-й Травяной переулок)
3-сө Үләнле тыҡрыҡ — Өфөнөң Октябрь районы Нуғай ҡасабаһында.
Почта индексы — 450900, ОКАТО коды — 80401944001.
Атамаһы Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы советының «Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Октябрь районының Нуғайҙағы, Глумилин торлаҡ районындағы, Киров районындағы („Урал“, „Йүрүҙән“ биҫтәләре), Орджоникидзе районындағы (Тимашев) яңы урамдарҙың атамалары тураһында» 2010 йылдың 16 сентябрендәге 28/15-се ҡарары менән раҫланған.
Троицк урамы (Троицкая улица)
Троицк урамы — Өфөнөң Ленин районы Тын слобода ҡасабаһында.
Почта индексы — 450017, ОКАТО коды — 80401380000.
Түңгәүер урамы (Тунгаурская улица)
Түңгәүер урамы — Өфөнөң Октябрь районы Нуғай ҡасабаһында.
Почта индексы — 450900, ОКАТО коды — 80401944001.
Атамаһы Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы советының «Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Октябрь районының Нуғайҙағы, Глумилин торлаҡ районындағы, Киров районындағы („Урал“, „Йүрүҙән“ биҫтәләре), Орджоникидзе районындағы (Тимашев) яңы урамдарҙың атамалары тураһында» 2010 йылдың 16 сентябрендәге 28/15-се ҡарары менән раҫланған.
Башҡорт ырыуы түңгәүер исемен йөрөтә.
Тюлькин бульвары (Бульвар Тюлькина)
Тюлькин бульвары — Өфөнөң Октябрь районында. Рәсәй урамы менән киҫешә.
Ухтомский урамы (Улица Ухтомского)
Дим районының төп урамы. Үҙәк урам менән киҫелештән башлана һәм Муса Йәлил урамы киҫелеше менән тамамлана.
Хажиәхмәтов урамы (Улица Хазиахметова)
Хажиәхмәтов урамы — Өфөнөң Орджоникидзе районы Иҫке Турбаҫлы ҡасабаһында.
Почта индексы — 450903, ОКАТО коды — 80401957001
Харьков урамы (Харьковская улица)
Совет районында. Харьков урам, 103-сө һәм Харьков урамы, 101-се йорттар бер үк ваҡытта Әй урамы, 77-се һәм Әй урамы, 77/1-се йорттар ҙа булып тора.
Херсон урамы (Херсонская улица)
Өфөнөң Орджоникидзе районында. Почта индексы — 450029, ОКАТО коды — 80401385000. Ғәмәлдә урам юҡҡа сыҡҡан, ундағы шәхси йорттар һүтеп алынған.
Цюрупа урамы (Улица Цюрупы)
Цюрупа урамы — Өфөнөң Киров һәм Совет райондарында.
Шәрип урамы (Шариповская улица)
Шәрип урамы — Өфөнөң Орджоникидзе районы Иҫке Турбаҫлы ҡасабаһында.
Шәфиев урамы (Улица Шафиева)
Шәфиев урамы — Өфөнөң Октябрь районында. Салауат Юлаев проспекты менән Парк урамын тоташтыра.
Шоссе урамы (Шоссейная улица)
Шоссе урамы  — Өфөнөң Калинин районында, Шаҡшала.
Почта индексы — 450069, ОКАТО коды — 8388607.
Шөгөр урамы (Шугуровская улица)
Шөгөр урамы — Өфөнөң Орджоникидзе районы Арҡауыл ауылында.
Почта индексы — 450901, ОКАТО коды — 80401957002
Элеватор урамы (Элеваторная улица)
Элеватор урамы — Өфөнөң Киров районы Тирмән комбинаты ҡасабаһында.
Почта индексы — 450000, ОКАТО коды — 80401802003.
Яҡтыкүл урамы (Яктыкульская улица)
Яҡтыкүл урамы — Өфөнөң Дим районы төҙөлөүсе Баланов—Яңы Александровка биҫтәһендә,  Баланов ҡасабаһы эргәһендә.
Почта индексы — 450095, ОКАТО коды — 80401365000.
Тәбиғәт ҡомартҡыһы булған Яҡтыкүл хөрмәтенә аталған.
Ямантау урамы (Ямантауская улица)
Өфөнөң Октябрь районы Нуғай ҡасабаһында.
Почта индексы — 450900, ОКАТО коды — 80401944001.
Атамаһы Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы советының «Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Октябрь районының Нуғайҙағы, Глумилин торлаҡ районындағы, Киров районындағы („Урал“, „Йүрүҙән“ биҫтәләре), Орджоникидзе районындағы (Тимашев) яңы урамдарҙың атамалары тураһында» 2010 йылдың 16 сентябрендәге 28/15-се ҡарары менән раҫланған. Ямантау тауының исеменән.
Янғантау урамы (Улица Янгантау)
Янғантау урамы — Өфөнөң Дим районындағы төҙөлөүсе Баланов—Яңы Александровка микрорайонында, Баланов ҡасабаһы эргәһендә.
Билдәле курорт Янғантау хөрмәтенә.
Ин-Пех
Ин-Пех — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының уң ярына тамағынан 324 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
17 октябрь союзы
17 октябрь союзы («Октябристар») — Рәсәйҙә 1905—1907 йылдарҙа эре ер хужалары, эшҡыуарҙар һәм чиновниктар тарафынан булдырылған уртасыл-конституцион һәм революцияға ҡаршы ҡарашлы уң сәйәси партия. Атамаһы 1905 йылдың 17 (30) октябрендә Николай II тарафынан иғлан ителгән Манифестҡа бәйле.
Тарихы
Октябризм сәйәси ағым булараҡ земство-ҡала съездарының уртасыл «аҙсылығы» нигеҙендә барлыҡҡа килә һәм формалаша башлай. Либералдар лагерында уларҙың бүленеүе башлыса 1905 йылдың 17 октябрендәге Манифест баҫылып сыҡҡандан һуң тамамлана. 1905 йылдың октябре аҙағында партия ойоша башлай, 1906 йылдың 8 — 12 феврелендә Мәскәүҙә уның I съезында рәсмилләштерелә. Мәскәүҙә һәм Петербургта Үҙәк комитеттың бүлексәләре була. Беренсе революция йылдарында партия ағзалары һаны 75 мең кеше тәшкил итә. 1906 йылдың 29 октябренән партияны Александр Гучков етәкләй. Союз парламент эшмәкәрлеге яҡлы була, урындағы октябристар бүлексәләре һайлау кампаниялары барышында үҙ эшмәкәрлеген еңел генә тергеҙәләр, ә сираттағы Дәүләт думаһы эше осоронда уны туҡтатып торалар. Союздың үҙәк органы булып «Мәскәү тауышы» гәзите тора, гәзит 1906 йылдың 23 деккабренән 1915 йылдың 30 июненә тиклем Ф. И. Гучков етәкселегендә нәшер ителә.
IV Дәүләт думаһында октябристар фракцияһын башта 98 депутат тәшкил итә, әммә партия башлығы Гучков һайланмай. IV Дәүләт думаһы рәйесе итеп М. В. Родзянко һайлана.
1913 йылдың ноябрендәге конференцияла ҡырҡа оппозицион резолюция ҡабул ителә, резолюцияла хөкүмәт 17 октябрь Манифесында иғлан ителгән конституционализм принциптарын һәм кеше хоҡуҡтарын боҙоуҙа ғәйепләнә. Әлеге ҡарар арҡаһында фракция 1913 йылдың декабрендә фракция өскә бүленә: 17 октябрь союзына (Гучков яҡлы 22 «һул октябрист»), земство яҡлы октябристар (Родзянко етәкселегендә 65 кеше) һәм үҙен бойондороҡһоҙ тип иғлан иткән төркөм (15 кеше, әммә ысынында улар Думаның уң ҡанаты менән хеҙмәттәшлек итә). 1915 йылдың 1 июлендә «Мәскәү тауышы» гәзите нәшер итеүҙән туҡтатыла. Үҙәк Комитеттың ултырыштары һирәгерәк үткәрелә, бер аҙҙан Үҙәк комитет та эшен туҡтата. Урындағы аҙ һанлы октябристар төркөмдәре башлыса яраланғандарҙға һәм күскеселәргә ярҙам итеү менән шөғөлләнә, сәйәси эш алып бармайҙар. шулай итеп, 17 октябрь союзы партия булараҡ ғәмәлдән сыға.
«17 окбярь союзы» фракцияһынан һул октябристар земство октябристары фракцияһы депутаттарының бер өлөшө Прогрессив блокка инә. Ҡайһы бер күренекле партия эшмәкәрҙәре (А. И. Гучков, М. В. Родзянко, И. В. Годнев) 1917 йылдың йәйенә тиклем сәйәси тормошта әүҙемлек күрһәтә.
Баҫмалар
Урыҫ, немец һәм латыш телдәрендә 50-нән ашыe баҫма нәшер ителә, шул иҫәптән:
1908—1910 йылдарҙа Мәскәү октябристар партияһы клубы «Известия „Союза 17 октября“» ижтимағи-сәйәси журналын баҫтыра.
Кагальтура
Кагальтура — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының һул ярына тамағынан 182 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сюлас
Сюлас — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Коин йылғаһының һул ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мөллә (йылға, Иҫәт күленә ҡоя)
Мөллә (Мулянка) — йылға, Рәсәй Федерацияһының Свердловск өлкәһендә Среднеуральск ҡалаһының көньяҡ ситенән аға, Среднеуральск ҡала округы һыҙатына инә. Йылға Иҫәт күленең көньяҡ-көнбайыш яғынан үтә.
Йорт сусҡаһы
Сусҡаны ит өсөн аҫырайҙар. АҠШ ауыл хужалығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, 2005 йылда сусҡа ите етештереү 97,2 млн тоннаға етте.
Мөллә (йылға, Иҫәт күленә ҡоя)
Ул 262 метр самаһы бейеклектә ятҡан Мөллә һаҙлығында башлана. . 251,6 метр бейеклектә күлгә килеп ҡушыла, ҡойған урынында 10,4 метр бейеклектәге шарлауыҡ хасил була.
Йорт сусҡаһы
Һуңғы ваҡытта сусҡаның минипиги тип аталған декоратив карлик тоҡомон өйҙә аҫырау модаға кереп китте. Францияла трюфель бәшмәген махсус өйрәтелгән сусҡалар эҙләй.
Мөллә (йылға, Иҫәт күленә ҡоя)
Мөллә йылғаһы аша автомобиль һәм тимер юл күперҙәре һалынған, түбәндәрәк йәйәүлеләр өсөн дә күпер бар.
Этимологияһы
Йылға исеме борон ошо төбәктә төпләнеп йәшәгән башҡорттарҙың теленән алынған. Яҙғы ташҡын һыуҙары мәлендә ҡышын әҙерләнгән ағасты ошо йылға буйлап ағыҙыр булғандар. Һалға бәйләнмәйенсә ағыҙылған ҡыуғын ағасы Мөл, мөллә тип аталған. . Миҫал:
Йорт сусҡаһы
Продуктлылығы
Тейешле туҡланыу һәм тәрбиә булғанда 6-7 айлыҡ сусҡаларҙың массаһы 100—110 кг һәм унан да күберәк була һәм һуйғанда 73-75 кг ауырлыҡта ит бирә. 2-6 мең инә сусҡаһы булған иң яҡшы сусҡа фермалары уларҙың һәр береһенән йыл һайын уртаса 15-20 центнер һәм унан да күберәк сусҡа ите ала, ә айырым хайуандарҙан — күпкә күберәк.
Мөллә (йылға, Иҫәт күленә ҡоя)
Этимологияһы
Мөл — рус.моль И: (timber) floating; Т.:yudurulecek tomruklar). Һалға бәйләмәй, таралған килеш ағыҙылған ағас, ҡыуғын. рус. Моль, сплав./Сплавной, молевой, сгонный. Мөл ағыҙыу йәки Ағасты мөлләп ағыҙыу.
Йорт сусҡаһы
Продуктлылығы
Сусҡаларҙың үрсемле һәм тиҙ өлгөрөүсән булыуы, шулай уҡ бәләкәй йәштән тоҡом биреү һәләте арҡаһында, йыл башында хужалыҡта булған хайуандарҙың йыл һайын 100—150 проценттан ашыуы арҡаһында, уларҙың итен һатыу мөмкинлеге тыуа.
Сусҡа үрсетеүҙә сусҡаларҙың шул уҡ биологик үҙенсәлектәре арҡаһында, аҙ етештереүсәнле хайуандарҙы етештереүсәнлеге юғарыраҡ булғандарға, үҙгәргән талаптарға яуап биргән продукция биргәндәргә алмаштырыу (атап әйткәндә, аҙыраҡ майлы сусҡа ите алынған мал үрсетеүгә күсеү) юлы менән, көтөүҙе тиҙ арала камиллаштырыу өсөн киң мөмкинлектәр бар. Һуйыу уңышы хайуандың тоҡомо, йәше, енесе, һимеҙлеге дәрәжәһенә, шулай уҡ түшкәне эшкәрткәндә юғалтыуҙар ҙурлығына бәйле. 90-100 килограммлыҡ сусҡа һуйғанда ул ғәҙәттә 72-75 процент тәшкил итә, 120—140 кг массалы һуйылған хайуандарҙа — яҡынса 75-77 %, ә яҡшы һимертелгән өлкән сусҡаларҙа — 80-85 % сигендә.
Итенең әһәмиәте
Сусҡа ите донъяның күп илдәрендә иттең төп төрҙәренең береһе булып тора. Ҡарамаҡҡа сусҡа ите тоноҡ алһыу төҫтә, һиҙелерлек май ҡатламдары бар. Тәм сифаттары буйынса сусҡа ите һыйыр һәм һарыҡ ите менән сағыштырғанда йомшағыраҡ һәм майлыраҡ. Ашау өсөн инә сусҡа итен, йәки (һирәгерәк) енси яҡтан өлгөргәнгә тиклем көйҙөртөлгән («бестерелгән») сусҡа итен ҡулланалар. Нәҫел ата сусҡаһының ите лә аҙыҡҡа яраҡлы, әммә тәме күпкә насарыраҡ.
Медицинала сусҡаларҙың әһәмиәте
Йорт сусҡалары медицина өсөн дә мөһим. Мәҫәлән, уларҙың ит эшкәртеү заводтарынан алынған күҙҙәренә күҙ микрохирургияһы буйынса буласаҡ белгестәр операция яһарға өйрәнәләр.
Ҡайһы бер органдарының кешенеке менән анатомик оҡшашлығы арҡаһында сусҡалар ксенотрансплантологияла эксперименталь ҡулланылалар. Был маҡсаттарҙа шулай уҡ сусҡаларҙың генетик модификацияланған вәкилдәре лә ҡулланылырға мөмкин. Шулай,, йөрәк дерматопластикаһында һәм клапандарын протезлауҙа ҡайһы бер уңыштар бар.
. Шулай уҡ лаборатор (шул иҫәптән модель организмдарҙы ла индереп) хайуандар сифатында ҡулланылалар.
Йорт сусҡалары ҡырағай ата-бабаларына ҡарағанда агрессив түгел, әммә ҡайһы берҙә тере кешеләрҙе тешләп һөжүм иткән һәм мәйет ашаған осраҡтары була. .
Лихтентанне
Лихтентанне (Lichtentanne) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 6762 кеше йәшәй. Майҙаны — 27,33 км2. Диңгеҙ кимәленән 329 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 08115, 08144 һәм автомобиль коды Z.
Күҙәбай (Граховский район)
Күҙәбай — электән Удмурт Республикаһының Грахов районы ауылы, 1978 йылдан Порым ауылының бер өлөшө.
Географик урыны
Ауыл Куҙәбай йылғаһының уң яҡ ярында, район үҙәге Грахов ауылынан көньяҡҡараҡ 2 км алыҫлыҡта һәм көньяҡта күрше Порым ауылына йәнәш урынлашҡан. Әлеге ваҡытта бөтөрөлгән ауыл, Порым ауылы составына Күҙәбай урамы булып инә.
Тарихы
1921 йылға тиклем ауыл Вятка губернаһы Алабуға өйәҙе Граховский улусы составына ингән 1921 йылда Вот Автономиялы Округы барлыҡҡа килгән һәм ауыл Граховский улусы менән бергә Можгинский өйәҙеө составына күскән. 1924 йылдан алып 1963 йылға саҡлы ауыл Архангель ауыл советы составына ингән. 1963 йылда Архангель ауыл советы бөтөрөлөп, Граховский ауыл советы составына инә.
Боронғо тарихы
Күҙәбайҙың тирә-яғы иртә урта быуатҡа ҡараған археологик ҡомартҡыларға бай. Ауыл Варзи йылғаһының бейек ярында, шишмәләргә бай ерҙә урынлашҡан. Ҡомартҡылар оя принцибы буйынса: нығытылған ултыраҡ (ҡаласыҡ) — ауыл тирәләй урынлашҡан. Улар эшкәртеүгә уңайлы булған йылға үҙәне ерҙәренә төшөп ултырғандар. Һәр ауыл төркөмө ҡаласыҡтан радиусы 5 километр булған майҙанда ултырған. Хәҙерге Күҙебай тирәһендә шундай өс төркөм бар. Мал үрсеткәндәр, бөртөклө культуралар сәскәндәр, һунарсылыҡ, тимер эшкәртеү һәм бронза ҡойоу менән шөғөлләнгәндәр. Әммә VIII быуатта кешеләр был ерҙәрҙе ташлап китә, һәм был һаман да аңлатып булмай торған серле бер әйбер булып ҡала.
Был ерҙәрҙе кешеләр яңынан үҙләштерә башлағандан һуң, был урын төрлө дини хөрәфәттәрҙе сағылдырыусы урынға сакральный әйләнә.
XVII быуатта уҡ изге сауҡалыҡта табыныуҙар ойошторолған тип фаразлана. Луд культын үҙ итеүселәр суҡындырылмаған удмурт булған. Инмар һәм Лудҡа табынғандар, ҡорбан ризығы әҙерләгәндәр, яҡшы һауа торошо булыуын һәм мул уңыш йыйып алыуҙы, ырыуҙың уңышлы тормош көтөүен теләгәндәр. Хәҙер бында доға ҡылыуҙар Петров көнөнә ҡаршы төндә үткәрелә. Культ урыны кәртәләп алынған.
Луд культ объекты ғына түгел, тәбиғәт һәйкәле лә. XX быуат башында бөтә ҡашлаҡ та ҡуйы урман менән ҡапланған булған тип һөйләйҙәр. Сауҡалыҡ һирәгәйгән. Бында мөһабәт 250 йәштән дә өлкәнерәк бәһлеүән имәндәр, йүкәләр, аҡ шыршы һәм башҡа ылыҫ ағастарынан торған урмандар үҫә. Бына шундай ял итеү һәм ғибәҙәт ҡылыу урыны.
1978 йылда Порым һәм Күҙәбай ауылдары бер Порым ауылына берләшә.
Әҙәбиәт
https://vk.com/wall-142505513_825 Тарих, сакраллек һәм тәбиғәт тураһында. Алла Долганова блогы
Сурб Арутюн сиркәүе (Дондағы Ростов)
Сурб Арутюн сиркәүе (Святого Воскресения)— Дондағы Ростов ҡалаһындағы ғибәҙәтхана. Әрмән апостол сиркәүенә ҡарай.
Адресы: Рәсәй, Дондағы Ростов ҡалаһы, Лев Толстой майҙаны, 2В һанлы йорт.
Тарих
Дондағы Ростовта яҡынса 41 550 (2010 йыл иҫәбе буйынса) әрмән кешеһе йәшәй, ул ҡала халҡының 3,4 % тәшкил итә.
Әрмән Апостол сиркәүе кешеләренең дини ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереү өсөн һәм В. П. Казаряндың ейәне —2001 йылда Дондағы Ростовта һәләк булған Артур Карапетян хөрмәтенә ҡалала Сурб Арутюн (Святое Вознесение ғибәҙәтханаһы) Әрмән Апостол Сиркәүе төҙөлгән. Сиркәү Лев Толстой майҙанында урынлашҡан. Элек бында «Сурб Григор Лусарович» әрмән кафедраль соборы торған. Был собор Совет власы йылдарында ҡалалағы башҡа ғибәҙәтханалар кеүек үк емерелгән.
Яңы сиркәү төҙөү 2005 йылдың октябрендә башланып, 2011 йылда төҙөлөп бөткән. Уны 2011 йылдың 19 майында Бөтөн Әрмәндәрҙең Католикосы (Сиркәүҙәге иң мөһим һәм абруйлы рухани, Әрмән Апостол Сиркәүенең рухи етәксеһе) Гарегин Икенсе изгеләндергән.
Йорт әрмән культ ҡоролмалары стилендә төҙөлгән. Йорттоң бейеклеге көмбәҙе менән бергә — яҡынса 40 метр. Йорт бер юлы сиркәүгә йөрөүселәрҙең 300 кешеһен һыйҙырмалы итеп төҙөлгән.
Сиркәүҙең тышы-эсе Әрмәнстандан махсус килтерелгән алһыу туф ташы менән биҙәлгән. Миһрабы һәм һыуға манып суҡындырыу урыны әрмән оҫталары тарафынан ҡатлы-ҡатлы семәрләп биҙәлгән аҡ мәрмәрҙән эшләнгән. Стеналарында бер ниндәй һүрәттәр ҙә юҡ. Йорт ҙур люстра менән яҡтыртыла. Сиркәү өҫтөнә алтын менән ялатылған тәре баҫтырып ҡуйылған.
Сиркәү ишегенең ике яғында ике хачкар ташы тора. Улар, алһыу туфтан эшләнеп, рус-әрмән дуҫлығы хөрмәтенә ҡуйылған.
Ғибәҙәтхана алдында мәңге йәшел туя ағастары ултыртылған эскәмйәле аллея бар. Сиркәү территорияһы селтәрле металл рәшәткә менән уратып алынған.
Сиркәү-мәхәллә советының ултырышында сиркәүҙең старостаһы итеп Гарик Николаевич Хачатурян һайланған.
Сурб Акоб сиркәүе (Таганрог)
Сурб Акоб сиркәүе — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһында. Әрмән апостол сиркәүенә ҡарай.
Адресы: Рәсәй, Ростов өлкәһе, Таганрог ҡалаһы, Грек урамы. 62-се йорт.
Тарих
Дон ерҙәренә әрмәндәрҙең күсеп ултырыуы ике быуаттан артыҡ элек, 1779 йылдың 14 ноябрендә Екатерина II христиан халҡын Ҡырымдан Приазовьеға күсереү тураһындағы Указы иғлан ителгәндән һуң, башланған. 1779 йылда меңәрләгән әрмәндәр яңы йәшәү урыны Дондағы Нахичеванға, Таганрогҡа, Дон ауылдарына күсеп килгәндәр. ХХ быуат аҙағына Таганрогта меңгә яҡын әрмән йәшәгән. Уларҙың рухи ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереү өсөн әрмән сиркәүҙәрен төҙөү кәрәк булған.
1895 йылда урындағы әрмән халҡы үҙҙәре өсөн сиркәү төҙөргә ҡарар иткән. Сиркәү өсөн ерҙе уларға тәмәке фабрикаһы хужаһы, әрмән милләтле сауҙагәр Яков Михайлович Серебряков хәйер иткән Әрмән-григориан сиркәүен төҙөү мсьәләһен тикшереүҙә мәскәү сауҙагәре Шорников та ҡатнашҡан. Я. М. Серебряков Грек урамындағы үҙ утарын йорт ҡорамалары менән бергә төҙөлөш өсөн биргән (хәҙер Грек урамы, 60 -сы йорт).
1897 йылдың ноябрендә сиркәү төҙөү мәсьәләһе ҡабул ителгән һәм уны төҙөү өсөн аөса йыйыу башланған. Был ваҡытта ҡалалағы әрмәндәрҙең һаны һигеҙ йөҙ кешегә тулған. Күп итеп аҡса биреүселәр араһында бер туған Адабашевтар, Багдасаровтар, Мардиросов, Тер-Арутюнов, Оганесянц, Хальдрымянц һ.б. булған.
1897 йылда Нахичеван-Бессарабия консисторияһы Эчмиадзе Изге Синодына Таганрогта хоҙайға табыныу йортон төҙөтөүҙе һорап мөрәжәғәт иткән. 1899 йылдың 12 авгусында Рухи эштәр Департаменты Таганрогта Серебряков бүләк иткән ерҙә сиркәү һалырға рөхсәт биргән. Сиркәүгә нигеҙ ташын 1900 йылдың 21 майында һалып, урынын изгеләндергәндәр.
Сиркәүҙе Изге Иаков хөрмәтенә бағышлағандар. 1908 йылдың апрелендә барлыҡ әрмәндәрҙең күҙ алдында сиркәүгә тәреләр ҡуйғандар, ә 1904 йылда иконостас ҡоролған. Аҡса етешмәү сәбәпле сиркәүҙең эсен йыһазландырыу бер аҙ туҡталып ҡалғылаған шулай ҙа был эш 1906 йылдың 19 мартында тамамланған. Сиркәүҙе изгеләндерергә Нахичевандан архимандрит Муше, дин әһелдәре, хор йырсылары килгән. Беренсе сиркәү старостаһы С. К. Адабашев, беренсе руханийы— Ованес Оксентьянц.
1913 йылдың бирле храмда сиркәү-мәхәллә мәктәбе эшләгән.
1929 йылдың октябрь айында ҡала Советының 1151 ҡарары буйынса Таганрог ҡалаһындағы барлыҡ сиркәүҙәрҙе лә клубтарға һәм ашлыҡ һаҡлағыстарға әйләндергәндәр. Сиркәү 1930 йылдың авгусында емерелә башлаған. Аҙаҡтан йорт һүтелгән һәм уның урынында өс ҡатлы торлаҡ йорт төҙөлгән.
Кагач
Кагач — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюролька йылғаһының уң ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Тобысь (Иосер ҡушылдығы)
Тобысь  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иосер йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Калганак
Калганак — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының уң ярына тамағынан 386 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лихтенштайн (Саксония)
Лихтенштайн (Саксония) (Lichtenstein/Sa.) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 12706 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,48 км2. Диңгеҙ кимәленән 336 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9350 һәм автомобиль коды GC.
Николай Чудотворец сиркәүе (Елань)
Николай Чудотворец сиркәүе —Ростов өлкәһе Шолохов районы Елань станицаһындағы православие сиркәүе. Изге Николай Чудотворец хөрмәтенә төҙөлгән. Мәскәү Патриархаты Шахты һәм Миллерово епархияһына ҡарай.
Тарих
1730 йылға тиклем төҙөлгән ағас сиркәү Елань станицаһын икенсе урынға күсергәнгә тиклем (Внешенская станицаһы бик ныҡ ҙур булғанлыҡтан, уның халҡының бер аҙ өлөшө станицаны ташлап) Еланға күскәндәр. Улар үҙҙәре менән бәләкәй сиркәүҙе лә күсереп һалған һәм уны Николай Чудотворец сиркәүе тип атағандар. 1757 йылда иҫке сиркәүҙе шулай уҡ ағас сиркәү менән алыштырғандар.
Йорт классик монументаль ҡоролмалар стилендә һалынған.
Егерменсе быуатҡа һаҡланып ҡалған фотографияларында күренеүенсә сиркәү ионик силендәге колоннадалы өс порталлы, көмбәҙ ҡыйыҡлы булған. Хәҙерге ваҡытта уның колонналары торған бер порталы һаҡланып ҡалған. Сиркәү эсен петербург оҫталары И. Е. Старов эскиздары буйынса биҙәгәндәр. Сиркәүҙең яңы иконостасы мәхәллә кешеләре йыйған аҡсаға һатып алынған..
Ростов өлкәһе Дәүләт архивында Николай Чудотворец сиркәүенең һүрәтләү 1853 йылдағы тасуирламаһы һаҡлана: «сиркәү кирбестән һалынған, эсе-тышы штукатурланған, йәшел буяуға буялған тимер башлы. Ғибәҙәтхана үҙ эсенә төп бинаны, аш бүлмәһен, ҡыңғырау манараһы ала. Көмбәҙҙәренең башы һәм ундағы тәреләр ҡыҙыл алтын менән ялатылған, сиркәү тимер менн ҡапланған кирбес ҡойма менән уратылған. Сиркәү башы барабанлы көмбәҙ менән ослайып тора, унда ел фонары ҡуйылған, ҡыңғырау манараһы көмбәҙ башлы. „Благовест“ ҙур ҡыңғырауы 100 боттан ауырыраҡ.тартҡан» Станицала электән йәшәгән кешеләр сиркәүҙә 1744 йылда баҫылған ҡиммәтле Евангелие менән 1704 йылғы " Төҫлө Триодь " булған.
1930-се йылдарҙа сиркәү емерелә һәм ябыла, ҡыңғырауы бәләкәй киҫәктәргә ватыла һәм сиркәүҙән металл ҡойорға алып кителө, сиркәү ҡоймаһы һүтелә. Сиркәү бинаһынан иген склады яһағандар. Отец Афанасий ҡулға алынған, уның яҙмышы әлегә тиклем билдәһеҙ ҡалған.
Елань станицаһы һуғыш ваҡытында немецтар оккупацияһына эләкмәһә лә, һәр ваҡыт немец уты аҫтында торған. Снарядтарҙың береһе сиркәү йортона төшкән, ләкин сиркәү емерелмәй ҡалған.
Һуңыраҡ, 1990-сы йылдарҙа, мәхәллә кешеләре тарафынан сиркәүҙе яңынан тергеҙеү башланған, бының өсөн аҡса йыйылған. Хәҙер сиркәү территорияһында музей эшләй.
Тоем
Тоем — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пожёг йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лобштедт
Лобштедт — Германиялағы, Саксония ерендәге. 2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса 2652 кеше йәшәй. Майҙаны — 24,27 км2. Үҙидара субъектының тиңләштереү коды|Рәсми код = 14 3 79 430.
Карай (йылға)
Карай  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/652/134    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һылтанмалар
Карай (река)
Катыр-Игль
Катыр-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/452/98    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тойю (Шомвуква ҡушылдығы)
Тойю  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шомвуква йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иҫәт күле
Иҫәт — Екатеринбург ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 25 километрҙа ятҡан күл-һыуһаҡлағыс   в 25 км на северо-запад от города Екатеринбурга, на берегу озера стоит город Среднеуральск. Площадь водной поверхности — 24 км², Среднеуральск ҡалаһы күл буйында ултыра. Майҙаны — 24 км2, оҙонлоғо — 8 км, уртаса киңлеге — 2,8 км, уртаса тәрәнлеге — 2,5 м, иң тәрән урыны — 3,5 м.
Күлгә бик күп йылғалар, йылғасыҡтар һәм шишмәләр ҡоя — Шитов йылғасығы. Күлдән бер йылға — Иҫәт ағып сыға. Күлдең һай ҡултыҡтары күп — Аҡҡош, Йылы, Черемшан, Мөллә — бөтәһе лә күлдең көнсығыш ярында. Һыу кимәле билдәһе — 252,2 м.
Йылғаның бер нисә бәләкәй утрауы бар: Соловец, Ҡыҙыл (формаһына ҡарап, элегерәк «Мономах кәпәсе» тип тә аталған), Таш (элек «Бәләкәй карап» тип аталған).
Күл буйында түбәндәге тораҡ пункттар урынлашҡан: Среднеуральск ҡалаһы, Иҫәт ҡасабаһы, Коптяктар һәм Мырҙа.
Тарихы
1850 йылда Иҫәт йылғаһы башында ер өйөп быуа төҙөй башлайҙар. Тик 1946 йылда ғына быуаға бетон «күлдәк» кейҙерелә. Шуның иҫәбенә һыу кимәлен күтәреүгә өлгәшелә. Күл һыуын Урта Урал ГРЭС-ы ҡуллана.
Археологтар күл яры буйлап тиҫтәнән ашыу боронғо кешеләрҙең йәшәгән урындарын таба, улар тимер быуатҡа тиклем неолит дәүерендә йәшәгән, тип фаразлана. Утрауҙарҙың береһендә охра ҡулланып төшөрөлгән боронғо һүрәттәр ҙә була, ләкин һыу кимәле күтәрелеү менән улар һыу аҫтында ҡала.
Заказник
Күлдең ярҙары бик матур, күл тауҙар менән уратып алынған. Тәбиғи һыу ятҡылығын, Урал аръяғының көньяҡ-тайга типик ландшафын һаҡлау маҡсатында, 2001 йылдың 17 ғинуарында Свердловск өлкәһе Хөкүмәтенең № 41-ПП ҡарары менән урман менән уратып алынған Иҫәт күле ландшафт заказнигы тип иғлан ителә. Айырыуса һаҡланған тәбиғәт территорияһының майҙаны 4738 гектар тәшкил итә.
Тойю (Коин ҡушылдығы)
Тойю  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Коин йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Глушко Валентин Петрович
Глушко Валентин Петрович (, Одесса — 10 ғинуар 1989 йыл, Мәскәү) — ракета-космос техникаһы буйынса ғалим һәм инженер. Ракета-космис техникаһы пионерҙарының береһе, шыйыҡсалы ракета двигателе эшләүгә нигеҙ һалыусы.
1974 йылдан космик системаларҙың баш конструкторы, күп тапҡыр ҡулланылыусы «Энергия — Буран» ракета-космос караптары комплексының генераль конструкторы, СССР Фәндәр Академияһы академигы (1958; 1953 йылдан мөхбир ағза) лауреаты. Ленин премияһы, ике тапҡыр СССР Дәүләт премияһы лауреаты, ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1956, 1961). КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы (1976—1989).
1929—1934 йылдарҙа ГДЛ — тәжрибә-конструкторлыҡ бюроһын етәкләй, унда уның етәкселегендә донъяла тәүге электротермик ракета двигателенең тәжрибә өлгөләре уйлап табыла, ә 1930 йылдан башлап күп кенә шыйыҡсалы ракета двигателдәре сығарыла. В. П. Глушконың ҡеүәтле шыйыҡсалы ракета двигателдәре совет ракета йөрөткөстәренең беренсе һәм икенсе баҫҡыстарының күбеһендә һәм бик күп хәрби ракеталарҙа ҡуйыла; улар Ерҙең тәүге совет яһалма спутниктарын орбитаға сығарыуҙы, Ю. А. Гагариндың һәм башҡа совет космонавтарының осошон, Айға һәм ҡояш системаһы планеталарына автоматик планета-ара станцияларҙың осоуын тәьмин итте 1974—1989 йылдарҙа, «Энергия» ғилми-етештереү берекмәһенең генераль конструкторы сифатында һәм Баш конструкторҙар советы рәйесе булараҡ, күп һанлы предприятиелар һәм ойошмаларҙың совет пилотлы космонавтикаһы менән бәйле төп проекттар буйынса эштәренә дөйөм етәкселек итә.