Луи_Пастер
Мәктәп йылдары
Луи Пастер бик иртә йәштән Арбуа коллеже янындағы әҙерлек мәктәбенә уҡырға инә. Шул осорҙа Францияла ланкастер системаһы буйынса белем биреү хакимлыҡ итә. Луи, уҡыусылар араһында йәше буйынса иң кесеһе булһа ла, кластан класҡа бик тиҙ күсеп бара, уҡыу тәғлимәтен еңел үҙләштерә; уҡытыусыһы уны хатта үҙенең ярҙамсыһы итеп тәғәйенләй. Уның айырым ҙур һәләттәре булмаһа ла, Луи мәктәптә төрлө бүләктәр алып уҡый. Башланғыс мәктәпте ул ике йылда тамамлай. Артабан ул Арбуа коллежына йөрөп уҡый, шулай уҡ унда ла уртаса һәләтле, әммә өлгөрөшлө уҡыусы була. Коллежта уҡығанда Луи һынлы сәнғәт менән ҡыҙыҡһына һәм 13-18 йәштәр араһында уның менән шөғөлләнә. Уның пастель менән башҡарған һеңлеләре, әсәһе һәм атаһы, күршеләре, Арбуа мэрының портреттары һаҡланып ҡалған. Пастер биографияһында Патрис Дебре тарафынан ғалим төшөргән башҡа портреттар ҙа былай тип иҫкә алына: «Луи "Америка готикаһын" хәтерләткән пуритан типтар галереяһын тыуҙырған». Альберт Эдельфельт, 1885 йылда Пастерҙың портретын яҙған саҡта, Луиҙың үҙе тарафынан төшөрөлгән портреттарын күрә һәм Луи 16 йәшендә профессиональ рәссам булырға етди рәүештә уйлаған, тип раҫлай. Эдельфельт фекеренсә, Пастерҙың пастель портреттары «характерҙарҙы тәүәккәл, ышаныслы тапшырған, ләкин колориты буйынса бер ни тиклем ҡорораҡ». Дөйөм алғанда, портретсы Эдельфельт Пастерҙың рәсемдәрен «үҙ карьераһында рәссам булырға уҡыусы йәш кешеләрҙең эшенән байтаҡ юғары тора", артабан ул: "... мин ышанам, әгәр ҙә Пастер әфәнде фән урынына сәнғәтте һайлаған булһа, францияның тағы ла бер һәләтле рәссамы булған булыр ине», тип яҙа. Джеральд Джейсон ғалим Пастерҙың биографияһында «һаҡланып ҡалған портреттарында Пастер ябай рәссамдарҙан юғарыраҡ тора», ә уның эстетик ынтылыштары һәм визуаль күҙаллауы ғалимдың фәнни эштәрендә, бигерәк тә кристаллография өлкәһендә, тулыһынса тормошҡа ашҡан, тип яҙа. Прагматик ҡарашлы атаһы ла, коллеж директоры ла — Буассон де Мере — Луи Пастерҙы, моғайын, рәссам итеп күргеләре килмәгәндер. 1837-1838 уҡыу йылында уға Париждағы Юғары нормаль мәктәбендә уҡырға тәҡдим итәләр, һәм уны Барбэлағы әҙерлек пансионына ебәрергә булалар. Әммә бер айҙан Луи туғандарын һағынып Арбуаға ҡайта. Моғайын, уның ҡайтыуы Пастерға пансионда насар мөнәсәбәттәр булыу арҡаһында, йә булмаһа, уҡыуҙы үҙләштерә алмағанлынан килеп сыҡмағандыр. Философия бакалавры дәрәжәһен алыу өсөн Пастерға барыбер туған ҡалаһын ташларға тура килә, сөнки урындағы коллежда юғары — философия — класы булмаған. Луи Арбуанан 40 км-ҙа ятҡанБезансонға уҡырға бара, уның атаһы ла тире-күн сауҙа эштәре буйынса бында даими килеп тора. Төбәк (Король кроллежында) Луи тарих, география, философия, латин һәм грек телдәре, риторика һәм тәбиғи фәндәр өйрәнә һәм өс ай эсендә (1840 йылдың авгусында) бакалавр дәрәжәһенә лайыҡ була. Һынау һөҙөмтәләре буйынса бөтә предметтар буйынса ул «яҡшы» баһаһы, ә тәбиғәт курсы өсөн — «бик яҡшы» баһаһын ала. Рәсем сәнғәтен дә ҡалдырмай: хатта коллеж директоры менән инспекторының портреттарын яҙа,  Флажулонан рәсем буйынса дәрестәр ала. Луи Пастерға имтихандар һөҙөмтәһе буйынса фәндәр бакалавры дәрәжәһен алыуға әҙерләргә тәҡдим ителә. Ғаиләнең финанс йөгөнеңеләйтер өсөн, уны, эш хаҡы түләп, уҡытыусының ярҙамсыһы итеп тәғәйенләйҙәр, уға шулай уҡ ашау һәм торлаҡ бушлай бирелә. Әммә 1841 йылда фәндәр бакалавры дәрәжәһен алыу ынтылышы уңышһыҙ була, уның уҡыуын тағы бер йылға оҙайталар. Луи Пастерға иң ауыр бирелгәне математика була, хатта ул бер тапҡыр өйгә «йөрәк майын иң ныҡ нурғаны минең өсөн - математика дәрестәре», тип хат яҙа. Эколь Нормалдә уҡыған дуҫы Шапюи Шарлде лә ныҡ һағына; артабан ғүмеренең аҙағына тиклем улар дуҫ булып ҡалалар[Прим. 3]. Безансон коллежында фәндәр бакалавры дәрәжәһенә лайыҡ булғандан һуң (хәйер физиканан «удовлетворительно (ярарлыҡ)» һәм химия буйынса «посредственно (уртаса)» баһаһын алһа ла) ике аҙна үткәс, Луи Пастер Париждың Политехник мәктәбенә һынау тота. Имтихандар биш көн дауам итә, шул иҫәптән математика буйынса имтихан 6 сәғәт буйына бара. Уның һөҙөмтәләре буйынса, 1842 йылда мәктәпкә уҡырға ҡабул ителеүселәр араһында Луи Пастер бары тик 15-се урынды ғына биләй һәм  уҡырға инмәҫкә ҡарар итә. Киләһе йылда ул, Эколь Нормалгә уҡырға инергә уйлап, Барбэ пансионына ҡабат ҡайта. Пансионда Луи Пастер кесе уҡытыусы вазифаһын башҡара һәм 300 франк эш хаҡы, йәшәргә торлаҡ ала һәм бушлай ашап йөрөй, өҫтәүенә, ата-әсәһе уны аҙыҡ-түлек менән тәьмин итәләр, был Пастерға кинәнеп тормош алып барыу мөмкинлеген тыуҙыра. Иртнге сәғәт алтынан алып ул башланғыс класс уҡыусыларына математика буйынса ярҙам итә, ә ҡалған ваҡытында Сен-Луи коллежында (Эколь-Нормалдең әҙерлек бүлегендә) уҡый һәм Сорбоннала Жан-Батист Дюманың лекцияларына йөрөй. Пастер был ваҡытта бары тик дуҫы Шарль Шапюи менән генә аралаша тиерлек. Париждың ымһындырғыс күренештәре Пастерҙы урап үтә, ата-әсәһенә Франция «бер үк ваҡытта матур ҙа, тәртипһеҙ ҙә» тип яҙа Тырышлыҡ үҙ емештәрен килтерә: Сен-Луи коллежында Пастер физика буйынса имтиханда беренсе урынды ала, һәм һөҙөмтәлә Эколь-Нормалгә ҡабул ителеүселәр араһында дүртенсе урынды биләй. 1843 йылдың октябренән Луи Пастер Юғары нормаль мәктәбе бинаһына күсеп уҡый һәм эшләй башлай.