cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Адриано Челентано
Йоғонтоһо
Бик күп һанда Адриано Челентаноға оҡшаған кешеләр бар, шуға күрә, бигерәк тә рәсәй киң мәғлүмәт сараларында, йыш ҡына буталсыҡлыҡ була. Мәҫәлән, 2009 йылда Ереванда Ник Челентано исеме менән бер кеше сығыш яһауы факт билдәле, һәм уны ысын үҙе тип ҡабул иткәндәр. Шуныһын билдәләр кәрәк, оҡшпштарының күпселеге үҙҙәрен артистың «лицензиялы күсермәһе», тип атай, әммә Челентаноның бындай эшмәкәрлеккә ысын рөхсәт юҡ. Хатта федераль матбуғатында ла хата китә — Первый каналдың, йырсының 75 йәшенә бағышланған репортажында Адольфо Себастьяни исемле оҡшашының сығышынан фрагменттары, ә Google Play сервисының Челентано битендә хатта артистың икенсе оҡшашының фотографияһы файҙаланыла.
Фильмографияһы
Ҡалын шрифт менән билдәләнгән фильмдар Челентаноның режиссёр эше булып тора.
Мөхәмәтдинова Сәғиҙә Хашим ҡыҙы
Мөхәмәтдинова Сәғиҙә Хашим ҡыҙы (25 сентябрь 1931 йыл — 19 март 2018 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1947—1949 һәм 1951—1984 йылдарҙа Белорет металлургия комбинатының шәхси келәймәгә эйә булған канатсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981), ике Ленин, «Почёт Билдәһе» һәм Октябрь Революцияһы ордендары кавалеры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған металлургы (1982), Белорет ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы (2006). Милләте — башҡорт.
Биографияһы
Сәғиҙә Хашим ҡыҙы Мөхәмәтдинова 1931 йылдың 25 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Белорет районының Йөйәк ауылында тыуған. Атаһы Хашим Мөхәмәтдинов һуғышҡа тиклем Белорет районының «Металл өсөн» гәзите мөхәррире булып эшләй, Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк була.
1984—1995 йылдарҙа Белорет ҡалаһының 25-се техник училищеһында (1991 йылдан 25‑се юғары ПУ, 1995 йылдан — 25‑се һөнәрселек лицейы, 2010 йылдан Белорет металлургия колледжы составында) производствоға өйрәтеү мастеры булып эшләй.
Мөхәмәтдинова Сәғиҙә Хашим ҡыҙы 2018 йылдың 19 мартында Белорет ҡалаһында вафат була.
Ауыр атлетика
Ауыр атлетика — олимпиада спорт төрө, уның нигеҙендә баш өҫтөндә штанга күтәреү буйынса күнегеүҙәр үтәү ята.
Бөгөнгө көндә ауыр атлетика буйынса ярыштар үҙ эсенә ике күнекмә индерә: кинәт күтәреү һәм этәргәндән һуң күтәреү.
Һәр күнекмәлә спортсыға өс мөмкинлек бирелә. Ике иң уңышлы сығышының берләшкән дөйөм һөҙөмтәләре ауырлыҡ категорияһың дөйөм һөҙөмтәләрен билдәләй.
Ир-егеттәрҙең һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың ауырлыҡ категориялары төрлө. Кинәт бер күтәреү йәки бер этәргәндән һуң күтәреүҙе булһа ла уңышлы башҡармаган спортсы, ярыштарҙа еңелеп, төшөп ҡала.
Баш өҫтөндә күтәреү ҡасандыр ярыш программаһына ингән, әммә баһа биреүҙә килеп тыуған ауырлыҡтар арҡаһында ярыштарҙан сығарылған.
Тарихы
Ауырлыҡ буйынса ярыштар халыҡтар мәҙәниәтендә боронғо замандан уҡ осрай.
Бындай ярыш тәүге тапҡыр Боронғо Мысырҙа, Боронғо Ҡытайҙа һәм Боронғо Грецияла иҫкә алына.
Әлеге ваҡыттағы был спорт төрө XIX быуат уртаһында формалаша.
Беренсе рәсми ярыштар 1860 йылда АҠШ-та башлан. Артабан 1870 йылдарҙан Европала уҙғарыла башлай.
Беренсе халыҡ-ара чемпионат 1891 йылда Бөйөк Битанияла үтә. Ә 1898 йылда Венала рәсми донъя чемпионаты үтә.
1912 йылда Бөтә донъя ауыр атлетика союзы ойошторола. Шул уҡ ваҡытта ярыш ҡағиҙәләре стандартҡа һалына.
Әлеге ваҡытта ауыр атлетика буйынса иң көслө илдәр: Ҡытай, КХДР, Иран, Ҡаҙағстан, Рәсәй, Болгария.
Олимпия уйындары программаһында 1896 йылдан башлап индерелә (1900, 1908, 1912 йылдар инмәй).
Ярыш программаһында спортсыларҙың ауырлыҡ категорияһы һәр ваҡыт үҙгәреп торған.
Ауыр атлеттарҙың халыҡ-ара федерацияһы (ФИХ) төҙөлгәнгә тиклем, атлеттар жим һәм ике ҡул менән этәреү, ҡайһы берҙә — бер ҡул менән этәреү һәм кинәт күтәреүҙә көрәшәләр.
Күнегеүҙәр
Бер үк ваҡытта сүкәйеп штанганың аҫтына инә («низкий сед» или «разножка Попова»). Һуңынан, штанганы баш өҫтөндә тотоп, спортсы тора, аяғын тулыһынса турайта.
Этәреп күтәреү — был күнегеү ике айырым хәрәкәттән тора. Штанганы күтәреп күкрәгенә алғанда, спортсы бер юлы иҙәндән күтәрә һәм аҫтына инә («түбән сед» йәки «Попов разножкаһы»), ә аҙаҡтан күтәрелә.
Күкрәктән торған килеш баш өҫтөндә жим — был күнегеү, штанганы иҙәндән күкрәккә алыуҙан тора (этәреп күтәреүҙең беренсе хәрәкәтенә оҡшаш) һәм тик ҡулдарының мускулдары иҫәбенә уны баш өҫтөнә күтәрә.
Һөҙөмтәлә ҡул мускулдары ҡатнашмай тиерлек. Шул уҡ ваҡытта «ғәҙел жим» һәм бындай «трюк» айырмаһын судьяларға күреүе бик ҡатмарлы була.
Һөҙөмтәлә, «ғәҙел жим» эшләгән атлеттар, уңышҡа өлгәшмәй. Бынан тыш, жим ваҡытында умыртҡа һөйәгенең бил тәңгәлендә йәрәхәт алыусылар ҙа күп була.
Ошоларҙан сығып, жим ярыш программаһынан сығарыла, ләкин элеккесә эффектлы һәм көс ҡулланыу күнегеүҙәренә инә һәм ошо көнгә тиклем штангистар уны күнекмәләрҙә ҡуллана.
Тарихы
Ир-егеттәр:
Десенка (йылға)
Десенка  — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе, Калуга өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/979/77 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нара башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һылтанмалар
Десенка (река)
Әмиров Фиҡрәт Мешәди Джәмил улы
Әмиров Фиҡрәт Мешәди Джәмил улы (Fikrət Məşədi Cəmil oğlu Əmirov; 22 ноябрь 1922 йыл — 20 февраль 1984 йыл) — әзербайжан совет композиторы, педагог, профессор.
Биографияһы
Фиҡрәт Мешәди Джәмил улы Әмиров 1922 йылдың 22 ноябрендә Гәнжә ҡалаһында билдәле йырсы, тарист һәм композитор Әмиров Джәмил Мәшәди ғаиләһендә донъяға килә.
Кировабад музыка училищеһында тар класын, һуңынан Баҡы музыкаль училищеһын композиция класы буйынса тамамлай. 1939 йылда Баҡы консерваторияһына уҡырға инә, унда Б. И. Зейдманда композицияға, һәм А. Ғәджибековта әзербайжан халыҡ музыка нигеҙҙәрен өйрәнә.
Һуғыш башланғас, Фиҡрәт Әмиров фронтҡа китә, әммә яраланғандан һуң демобилизациялана. 1942—1945 йылдарҙа — филармонияһының художество етәксеһе, шулай уҡ Кировобад ҡалаһында музыка училищеһы директоры була.
1945 йылда уҡыуын дауам итә һәм өс йылдан һуң консерваторияны тамамлай, диплом эше итеп «Улдуз» операһын тәҡдим итә. 1946—1947 йылдарҙа — А. М. Магомаев исемендәге Әзербайжан филармонияһының художество етәксеһе, 1956—1959 йылдарҙа М. Ф. Фатали исемендәге — Әзербайжан опера һәм балет театры директоры.
Үҙенең ижадында композитор әзербайжан халыҡ мелодияларын һәм ритмдарын, мугам принциптарын, импровизацияны әүҙем ҡуллана.
Әзербайжан Композиторҙар союзы (1956) һәм СССР Композиторҙар союзы (1975) идаралары секретаре. Әзербайжан ССР-ы Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1980). Әзербайжан ССР-ының 4—7 саҡырылыш Юғары Советының депутаты. 1947 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
«Музыка донъяһында» исемле китап авторы (1983).
Әмиров Фиҡрәт Мешәди Джәмил улы 1984 йылдың 20 февралендә вафат була. Баҡыла хөрмәтле ҡәберлек аллеяһында ерләнә.
Хәтер
Фиҡрәт Әмиров исемен Ғәнжә филармонияһы, Дәүләт йыр һәм бейеү ансамбле йөрөтә. Баҡыла, Ғәнжәлә, Сумғайытта уның исемен йөрөткән музыка мәктәптәре бар.
Ботевград
Ботевград (болг. Ботевград, 1934 йылға тиклем Орхание (Орханиэ), 1866 йылға тиклем Самунджиево) — Болгариялағы  ҡала, София өлкәһендә урынлашҡан, Ботевград общинаһына инә. Ҡаланың боронғо исеме (Болгария азат ителгәнгә тиклем) — Орхание. Халҡы 22 166 кеше тәшкил итә. Революционер һәм шағир Христо Ботев хөрмәтенә аталған. Ботевград Рәсәй ҡалаһы  Саранск  менән туғандаш.
Сәйәси хәле
Ботевград общинаһы кметы (мэры)  — Георги  Цветанов Георгиев  (партия коалицияһы:Яңы Болгария өсөн граждандар союзы,  «Икенсе Симеон» милли хәрәкәте(НДСВ), Болгария социал-демократияһы (БСД)) һөҙөмтәләре буйынса һайланған
Мәҙәниәте
Ҡаланың символы булып  30 метрлыҡ сәғәт манараһы тора, ул  1866 йылда төҙөлгән һәм Болгарияла иң бейек сәғәт башняһы һанала. Ҡалала шулай уҡ Иван Вазов исемендәге китапхана бар.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Кызас
Кызас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының уң ярына тамағынан 158 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бесәй тырнағы
Бесәй тырнағы(урыҫ.мальва)- күкһел көрән йәки алһыу төҫтәге эре сәскәле, бейек һабаҡлы дарыу үләне; бал ҡорттары уның татын да, һеркәһен дә йыя; шәкәрлелеге 50-60 кг/га
Шөғөрова Ғәлимә Әхмәткәрәй ҡыҙы
Шөғөрова Ғәлимә Әхмәткәрәй ҡыҙы  (8 ноябрь 1953 йыл) — совет гимнасы, нәфис гимнастика буйынса СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1973). Был спорт төрөндә беренсе Европа чемпионы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры.
Биографияһы
Ғәлимә Әхмәткәрәй ҡыҙы Шөғөрова 1953 йылдың 8 ноябрендә Омск ҡалаһында сыбырҙар ғаиләһендә тыуа. Художестволы гимнастика түңәрәгенә 9 йәшендә, хәҙерге үлсәмдәр буйынса бик һуңэләгә. «Ҡыҙыл йондоҙ» спорт клубында уның беренсе тренеры Галина Павловна Горенкова була. Тренер етәкселегендә ҡыҙ Омскиҙағы ярыштарҙа, ә һуңынан бөтә Рәсәй буйынса беренсе урындарҙы биләй башлай. Ғәлимә Шөғөрова интервьюһында Галина Горенкованы нәфис гимнастикала күнекмә ваҡытында уға мөмкин тиклем ҙур иғтибар бүлгән беренсе һәм берҙән-бер остазы тип атай. Һөҙөмтәлә ул 13 йәшендә илдең юниорҙар йыйылма командаһына инә. Спортсы, нәфис гимнастика тренеры уға был спорт төрөнөң — иҫ киткес булыуын һеңдерә алды, тип иҫәпләй.
1969 йылда беренсе тапҡыр донъя кимәлендә уңыш ҡаҙана. Шөғөрөва Варнала (Болгария) үткән донъя чемпионатында ҡатнашыу өсөн Советтар Союзының йыйылма командаһына индерелә. Унда Ғәлимә тәжрибәле Болгар гимнасткаһы Мария Гигованан ҡала икенсе урынды ала. Скакалка һәм туп менән барҡарған күнегеүҙәрҙә алтын миҙал яулай. 1973 йылда Голландияла (Роттердам) үткән донъя чемпионатында юғары баҫҡысҡа ике абсолют донъя чемпионы — рәсәйле Ғәлимә Шөғөрова һәм болгар ҡыҙы Мария Гигова күтәрелә. Өҫтәүенә, таҫма, туп һәм булава менән башҡарылған күнегеүҙәрҙә Шөғөрова алтын миҙалдар яулай.
1978 йылда Испанияла (Мадрид) нәфис гимнастика тарихында беренсе тапҡыр Европа чемпионаты үтә. Беренсе абсолют чемпион булып Ғәлимә Шөғөрова таныла. Бынан тыш, ул таҫма һәм скакалка менән күнегеүҙәр башҡарып, алтын миҙалдар яулай.
1978 йылда Ғәлимә Шөғөрова спорт карьераһын тамамлай.
1992 йылда Шөғөрова Рәсәй Олимпия комитетының вице-президенты итеп һайлана.
Ғәлимә Әхмәткәрәй ҡыҙы бөгөн Мәскәүҙә йәшәй, әлегә тиклем Бөтә Рәсәй нәфис гимнастика федерацияһы вице-президент вазифаһын биләй.
Спорттағы ҡаҙаныштары өсөн «Почёт Билдәһе» ордены менән наградлана.
Исеме
Сит ил, Ватан матбуғатында ҡайһы берҙә уны Галина тип атайҙар.
Дилмөхәмәтов Әхнәф Мөҙәрис улы
Дилмөхәмәтов Әхнәф Мөҙәрис улы (1941 йыл — 2012 йыл) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, тарих фәндәре кандидаты, Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры.
Биографияһы
Дилмөхәмәтов Әхнәф Мөҙәрис улы 1941 йылда Башҡорт АССР-ы Әлшәй районының бәләкәй генә башҡорт ауылы Мырҙағолда тыуа. Бик иртә етем ҡала, атаһы фронтта һәләк була, ағалары ла һуғыштан әйләнеп ҡайтмай, әсәһе вафат булғанда малайға ун йәш тә тулмай ҡала. Аслыҡ йылдарын, балалар йорттарын үтергә тура килә уға.
Урта мәктәпте алтын миҙалға тамамлап, 1959 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетына уҡырға инә. КПСС Үҙәк комитеты ҡарамғындағы ижтимағи фәндәр академияһының аспирантураһында уҡый.
Әхнәф Мөҙәрис улы оҙаҡ йылдар партия һәм комсомол органдарында эшләй, ВЛКСМ-дың район һәм ҡала комитеттарын етәкләй, КПСС-тың Өфө ҡалаһы Киров райкомында беренсе секретарь булып эшләй, һуңынан мөғариф, фән һәм мәҙәниәт мәсьәләләре менән шөғөлләнеүсе партияның Башҡорт өлкә комитеты секретары һәм бүлек мөдире итеп тәғәйенләнә. Һуңғараҡ бер нисә йыл рәттән «Нефтегазстрой» акционерҙар фирмаһын уңышлы етәкләй, Өфөнөң Киров районы буйынса Федераль һалым хеҙмәте етәксеһе, Өфө энергетика колледжы директоры була.
Әхнәф Дилмөхәмәтов — гражданлыҡ йәмғиәтен формалаштырыу һәм тергеҙеү, милләт-ара мөнәсәбәттәр, йәш быуынды уҡытыу һәм тәрбиәләү мәсьәләләре буйынса фәнни баҫмалар һәм публицистик мәҡәләләр авторы. Бер нисә саҡырылыштың Өфө ҡала һәм Киров районы Советтарының депутаты була, республиканың ун беренсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Әхнәф Мөҙәрис улы 2012 йылда 71-се йәшендә Өфөлә вафат була.
Ғаиләһе
Ҡатыны Әҙилә менән 46 йыл ғүмер итә, ҡыҙ һәм ул (Айрат Дилмөхәмәтов) үҫтерә.
Табылған (Торғон ҡушылдығы)
Табылған (Таволга) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе Ҡыҙыл Гвардия районы биләмәләрендә аға.Торғон йылғаһының уң ҡушылдығы.
Географияһы һәм гидрологияһы
Табылған Торғон йылғаһының уң ҡушылдығы. Йылға Ибрай һәм Преображенка ауылдары аша аға. Йылға башы Торған йылғаһының тамағына тиклем 22 км алыҫлыҡта ята. Оҙонлоғо 17 км тәшкил итә. Бассейн майҙаны — 120 км² Йылға уң яҡтан ҡушылдығы бар — Батал йылғаһы.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Түбәнге Волга бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һамар йылғаһы — Сорочинск һыуһаҡлағысынан Елшән ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем,. Йылға бассейны — Волга йылғаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001012112100006945. — Гидрологик өйрәнү (ҺӨ) буенча коды — 112100694
— Бассейн коды — 11.01.00.010
— ГӨ буйынса һаны — 12
— ГӨ буйынса сығарылышы — 1
Мегрица
Мегрица — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мегра йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Барахаевка
Барахаевка (Барахаевка) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 124 кеше. Почта индексы — 452880, ОКАТО коды — 80204804002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Шубёнка
Шубёнка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сухая Чемровка йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь  йылғалары ҡушылған урындан  Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Уллучай
Уллучай — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Каспий диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 111 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Константин межалау институты
Императорҙың Константин межалау институты — Константиновский межевой институт — Мәскәүҙәге юғары уҡыу йорто,1779 йылдан алып 1930 йылға тиклем эшләгән. Кенәз А. Б. Куракиндың Старая Басманная урамы, 21 / 4 һанлы элекке һарайында урынлашҡан булған; 1873 йылдан алып Демидовтар усадьбаһына, Горохов тыҡрығындағы 4-се йортҡа күсерелгән.
Тарихы
Институттан алда 1779 йылдың 14 (25) майында Межалау канцелярияһы ҡарамағындағы Константин ер үлсәү мәктәбе була. Атама Екатерина II батшабикәнең шул йылда тыуған ейәне Константин хөрмәтенә бирелә. 1776 йылда уҡыу йорто закон сығарыу актында раҫланған.
1819 йылдан — Константиновка ер үлсәү училищеһы; 1835 йылдың 10 майында император Николай I ҡарары буйынса Рәсәйҙең тәүге шундай юғары уҡыу йорто — Константин межалау институты тип үҙгәртелә. Ошо көндән уҡыу йорто ҡаҙна ҡарамағына күсерелә. Штат буйынса 200 тәрбиәләнеүсе була, шул иҫәптән дәүләт иҫәбенә — 150 кеше һәм үҙ иҫәбенә — 50 кеше уҡый, шулай уҡ директор, инспектор, 8 надзиратель, 15 уҡытыусы, эконом, хат ташыусы була. Уҡытыу дауамлылығы 4 йыл тәшкил итә.
1836 йылда Куракиндарҙың элекке усадьбаһы бинаһы архитектор Е. Д. Тюриндың проекты буйынса институтты урынлаштырыу өсөн үҙгәртеп ҡорола. Константин институтының беренсе директоры Аксаков Сергей Тимофеевич була, уның саҡырыуы буйынса 1838 йылда рус теле фәнен бында, ни бары бер нисә ай ғына, В. Г. Белинский уҡыта 1842 йылдан бирле уның попечителе Н.Муравьёв ҙур өлөш индерә; институтта геодезия инструменттары кабинеты («музеум»), литография, аптека ойошторола; 1844 йылда Муравьёв тарафынан Константин межалау институтының яңы уставы раҫлана. Яңы устав буйынса институтта алты йыл уҡытылған, бер нисә яңы уҡыу дисциплиналары (архитектура, минералогия һәм башҡалар) индерелгән. 1840-сы йылдарҙа Межалау институты ҡарамағында обсерваторияға нигеҙ һалынған.
1849 йылда Николай I осраҡлы рәүештә килеп киткәндә" тәрбиәләнеүселәрҙә, фронт әҙерлеге алмайынса, хәрби ыҫпайлыҡ юҡлығын асыҡлаған ". Батша указы менән институт һәм бөтә инженер һөнәре хәрбиләштерелгән Межалау инженерҙары корпусы (Межалау корпусы) итеп үҙгәртелә; М. Н. Муравьёв генерал-лейтенант булып китә. 1861 йылдың реформаһынан һуң профессиональ корпустарҙың айырым хәрби статусы юҡҡа сыға, һәм 1867 йылда бөтә корпустар ҙа бөтөрөлә, был корпус яңынан ябай уҡыу йорто ғына булып ҡала.
1836—1878 йылдарҙа Константин межалау институты — 1172, 1879—1897 йылдарҙа 455 кешене хеҙмәткә әҙерләп сығарған.
Николай II Указы тарафынан 1916 йылдың 15 ноябрендә Император Константин межалау институты исеме раҫланған. 1917 йылдың август айында институт беренсе тапҡыр кафедраларға бүленә: геодезия бүлексәһендә — 7, ер бүлексәһендә — 9 кафедра барлыҡҡа килә.
1918 йылдан алып «РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы комитетының межалау институты» тип атала башлай һәм РСФСР Наркомпросының Баш профессиональ-техник белем биреү комитеты ҡарамағында була. Ректорҙар Главпрофобр тарафынан тәғәйенләнә.
Революциянан һуң институт студенттары араһында ҡатын-ҡыҙ күренә башлай.
1930 йылдың 2 февралендәге РСФСР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарарына ярашлы, Межалау институты СССР Наркомзем ҡарамағына тапшырылған һәм ике юғары уҡыу йортона бүленгән: Мәскәү геодезия институты (хәҙер — Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты ер төҙөлөшө бүлексәһенән Мәскә үер төҙөлөшө институты (хәҙер Дәүләт ер төҙөлөшө буйынса университет) булдырылған.
Капанка
Капанка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе, Калуга өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тарусса йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нара башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кыйтензас
Кыйтензас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының һул ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Щебнюха
Щебнюха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кумир йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Энсина Пас
Энсина Пас (Paz Encina, 9 июль 1971 йыл, Асунсьон) — Парагвай сценарисы һәм кинорежиссёры.
Биографияһы
Энсина Пас музыка менән шөғөлләнә, пианист булараҡ сығыш яһай. Аргентинаның баш ҡалаһы Буэнос-Айреста Кинематография университетын тамамлай. Кубала, Францияла эшләй. Ҡыҫҡа метражлы таҫмалар төшөрә, киносценарийҙар яҙа.
Танылыуы
2010 йылдың июнь айында Аргентинаның популяр гәзите Nacion Пас Энсинаны донъя киноһының  100 өмөтө  исемлегенә индерә.
Әсе борсаҡ
Әсе борсаҡ(урыҫ. Люпин) — ҡуҙаҡлылар ғаиләһенә ҡараған был ырыуҙың 400-гә яҡын төрө бар. [[Сәскә]ләре нектарһыҙ була, бал ҡорттары уның һеркәһен йыя.
Биологик ҡылыҡһырлама
Тамыр системаһы формаһы буйынса үҙәк тамыр системана ҡарай. 1—2 м-ғаса тәрәнлеккә етергә мөмкин. Тамырҙарында бүлбеләр урынлашҡан. Унда азотфиксациялаусы бүлбе  бактерияры Rhizobium lupini, һауанан азотты йотоп, азотлы берләшмәләр барлыҡҡа килтерә. Үҫемлек менән бүлбе бактериялары араһындағы симбиоз күренеше был. Үҫемлек — бүлбе бактериялары өсөн йәшәү мөхите һәм органик матдәләр сығанағы. Үҙ сиратында, улар үҫемлекте азот менән тәьмин итәләр. left|thumb| япраҡтары аҫ яҡтан thumb|Lupinus polyphyllus
Һабағы үлән  йәки ағасланған була. Ботаҡтары тура, йәки тәрмәшеүсе булып тора.
Япраҡтары һабаҡта сиратлап урынлашҡан. Бармаҡ һымаҡ телгеләнгән ҡатмарлы япраҡтар.
Бал
200px|thumb|Кәрәҙле бал.
Ҡорт балы (урыҫ. пчелиный мед) — ҡорт бөрләтәүендә йыйылып, кәрәҙ күҙәнәктәрендә бөркөп бушатылған тат 4-8 көндән балға әйләнә. Өлгөргән бал ҡуйы, үтә күренмәле, хуш еҫле, татлы була
Составы
300-гә яҡын төрлө матдә; углевод — 70-75 %, һыу − 17,5-21 %, аҡһым − 0,6 %; шулай уҡ 23 аминокислота, 40-тан ашыу микроэлемент бар; калийға, фосфорға бай;
Классификацияһы
Балды айыралар:
Сәскә балы төрҙәре
Баллы үҫемлектәрҙән ҡорттар йыйған нектарға бәйле балды төҫө, тәме һәм еҫе буйынса айыралар.
Балды бер баллы үҫемлектән генә алыу ғәмәлдә мөмкин булмай — умарталыҡ менән йәнәш ғәҙәттә бер үк ваҡытта бер нисә бал биргән үҫемлек була, ә яңы балды айырғанда бал күсенең алдараҡ башҡа үҫемлектәрҙән йыйған иҫке запасы ла эләгеүе мөмкин.
Билдәле бал биргән үҫемлектәр: һәм башҡалар.
Ҡайһы бер һанап кителгән бал төрҙәре ғәмәлдә тейешле бал биргән үҫемлектәрҙең иртә сәскә атыуы йәки уларҙың әҙ булыуы һәм нектарының түбән продуктлылығы арҡаһында алынмауы мөмкин. Көндәлек тормошта «һырғанаҡ балы» һырғанаҡ еләктәренән торған сироптан ғибәрәт.
Бал төрҙәренең бик үк аныҡ булмаған, әммә популяр атамаһы ҡорттар тарафынан бал йыйған урындан килеп сыҡҡан:
Йыш ҡына балды уның сығышы менән бәйле географик урыны менән атайҙар. Рәсәйҙә билдәле балдар:
Балдың ҡуйылығы буйынса төрҙәре
Ҡуйылығы буйынса — бал шыйыҡ йәки  кристаллашҡан булырға мөмкин.
Балдың төҫө, үтә күренмәлелеге, тәме һәм еҫе буйынса төрҙәре
Төҫө буйынса бал:
Балдың төҫө үҫемлектәрҙән йыйылған нектарҙан тора: балдың сағыштырмаса асыҡ төрҙәре йүкә, көнбағыш, акация сәскәләренән, ә сағыштырмаса ҡарағусҡыл төҫлө балды ҡарабойҙайҙан, һөтлөгәндән алалар.
Дауалау үҙенсәлектәре
АҠШ-тың Һаулыҡ һаҡлау милли институтының мәғлүмәттәренә ярашлы бал бешеүҙе, яраны, йүткереүҙе, диабетты, мукозитты дауалауҙа эффектлы. Бал микробҡа ҡаршы (антибактериаль, антимикотик, антимикобактериаль) үҙенсәлектәргә эйә.
Балды ҡорттарҙы туҡландырыу өсөн ҡулланыу
Кеше ҡорттарҙан балдың өлөшөн ала, әммә ул ҡорт күсен һаҡлау һәм үҫеү өсөн балдың тейешле күләмен ҡалдырырға тейеш. Балдың төрлө төрҙәренең кулинария баһаһы яҡынса бер үк, әммә ҡорттарҙы туҡландырыу өсөн япраҡ балын ҡалдырыу кәңәш ителмәй, ә ҡышҡы осорҙа бөтөнләй тыйыла.
Бал составы
Балдың төп компоненты булып күп булмаған миҡдарҙа һыуҙа иретелгән углеводтар тора:
Сифаты һәм стандартлашыуы
Бал тип аталған продуктың сифатын баһалауҙың бер нисә йүнәлеше бар. Сифатын баһалау өсөн нигеҙ булып стандарттар (милли һәм халыҡ-ара) тора.
АҠШ-та бал һыу миҡдары, тәме һәм хуш еҫе, ҡатнашмаларҙың булмауы һәм үтә күренмәлелеге кеүек бер нисә рәт ҡылыҡһырламалар менән баһалана. Балдың төҫө баһа шкалаһында критерий булып тормаһа ла төҫө менән дә классификациялана
Бал анализы
Бал сифатын химик анализ юлы, физик-химик ысулдар менән, микроскопия ярҙамында билдәләйҙәр. Йыш ҡына түбәндәге күрһәткестәрҙе билдәләйҙәр:
ГОСТ 19792-2001 буйынса сифат контроле:
Символикаһы
Антик ваҡыттарҙа бал күк бүләге тип һаналған, сөнки ҡорттар уны иртәнге ысыҡтан йыя тип иҫәпләнгән. Иҫке Ғәһедтә ҡайһы бер ағастарҙағы иртәнге татлы ысыҡ «ҡырағай бал» тип аталған. Ерләү йолаларында аллаһтарға ҡорбан сифатында ҡулланылған. Бал борон, хәҙерге ваҡыттағыға ҡарағанда ла ҙур әһәмиәткә эйә булған, сөнки улар өсөн ул шәкәрҙе алмаштырған. Унан шарап та әҙерләгәндәр, уны римлеләр юғары баһалаған, уның менән триумф ваҡытында еңеүселәрҙе һыйлағандар
Өгөт-нәсихәтле мәҫәлдә сабый Купидонды умартанан бал урларға маташыуында ҡорт саға, тип хәбәр ителә. Ул Венера менән йәнәш һүрәтләнә, бала күҙ йәштәренә мансылған, ҡулдарында ҡырағай ҡорттарҙың кәрәҙен тотҡан, ә уның тирәләй ҡорттар осоп йөрөй. Әсә уға башҡаларға килтергән яра күпкә ауырыраҡ була, тип һөйләй.
Иртә христиан сиркәүендә яңы тыуғандарҙы һөт һәм бал менән изгеләндереү йолаһы булған. Был изгеләндереү ожмахтың татлығы тураһында хәтергә төшөрөргә тейеш була, ул «һөт һәм бал аҡҡан» бәхет урыны кеүек аңлатылған. VI Вселенский соборҙың (680 йыл) 57-се ҡағиҙәһе был йоланы ғәйепләй, алтарға бал һәм һөттө алып килеүҙе тыя.
Славян йолалары
Рус телендә бал менән бәйле күп телмәр әйтемдәре бар. Боронғо апокрифтарға ярашлы, ожмах йылғаларында һөт һәм бал аға, бал аллаһтар бүләге кеүек иртәнге ысыҡтан алына, донъя ағасы тамырҙарынан 12 һөт һәм бал сығанағы сыға. Серб инаныуҙары буйынса бал иртәнге ысыҡтан аллаһтар бүләге булараҡ алына, ул сәскәләрҙә һәм япраҡтарҙа һибелгән һәм уны ҡорттар йыя. Һөт кеүек илаһи эсемлек булараҡ уны бер ваҡытта ла бурысҡа бирмәгәндәр, сөнки был ике яҡ өсөн дә хәүефле булған, әммә бушлай биргәндәр йәки һатҡандар; балды һәм балауыҙҙы сиған ҡатынына биреү, уны түгеү йәки ергә ташлау тыйылған (хорв.). Иблес балдан башҡа бөтә нәмәне ашай һәм балауыҙ еҫен күтәрә алмай тигән ҡараш нығынған (Сербия).
Бал үлгән йәндәрҙең яратҡан ризығы тип иҫәпләнә. Ерләү йолаһында уны айырым ашамлыҡ кеүек ашайҙар, уның менән кутья, коливо, канун (бал ҡушылған һыуға ваҡлап һалынған икмәк), сыта (бал ҡушылған һыу), кеҫәл әҙерләгәндәр, ҡоймаҡҡа бал һылағандар, ритуаль икмәктәр һәм йәймәләр бешергәндәр, балды һыраға һәм әсе балға ҡушҡандар. Көнсығыш славяндарҙа бал һыланған беренсе эҫе ҡоймаҡты мәйеттең башы өҫтөнә һикегә, тәҙрәгә йәки икона эргәһенә ҡуйғандар. Ерләүҙән һуң әбейҙәр, өҫтәлгә сыта ҡуйып, төнө буйына мәйеттең йәнен ҡарауыллайҙар; улар йәндең себен рәүешендә килеп уның өсөн әҙерләнгән эсемлекте эсә тип ышанғандар.
Балдың бүленеше
Сығышы, составы, тәме, төҫө һәм башҡа үҙенсәлектәре буйынса бер нисә төркөмгә бүлеп йөрөтөлә.
Адирондак
Төньяғында  геологик һәм биологик оҡшашлыҡтары байтаҡ булған  Лаврентий тауҙары менән  араһын Изге Лаврентий йылғаһы үҙәне  айырып тора.
Көнсығышында һырт Вермонттың Йәшел тауҙарынан айырып торған Шамплейн һәм Джордж күлдәре менән сиктәш. Көнбайышын һәм көньяғын  диңгеҙ кимәленән яҡынса 450 м бейеклектәге ҡалҡыулыҡтар биләй.
Геологик үҙгәртеүҙәр һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән Адирондак башлыса боронғо метаморфик тоҡомдарҙан тора. Уның рельефына бер нисә тапҡыр боҙлоҡтарҙың барлыҡҡа килеүе һәм сигенеүе йоғонто яһай.
Популяр туристик төбәк, тау саңғыһы курорттары урынлашҡан урын. Адирондактағы Лейк-Плэсид — 1932 һәм 1980 йылдарҙа ҡышҡы Олимпия уйындарын үткән урын булып тора.
Географияһы һәм геологияһы
Адирондак тауҙары төньяҡта Изге Лаврентий йылғаһы үҙәне һәм Шамплейн күле, ә көньяҡта Мохок йылғаһы үҙәндәре араһында урынлашҡан. Сылбырҙар рәүешендә һуҙылған күпселек тау системаларынан айырмалы рәүештә, Адирондак тауҙары үҙәккә табан күтәрелгән 23,6 мең км² ашыу майҙанда түңәрәк ҡулсаға ябылған. Был уларҙың барлыҡҡа килеүенә килтергән геологик процестарҙың үҙенсәлектәренә бәйле. Уларҙы йыш ҡына Аппалачи системаһына индерһәләр ҙә, Адирондак тауҙары геологик яҡтан Канада ҡалҡаны менән бәйле.
Адирондак системаһы геология күҙлегенән үҙ сиратында Картедж-Колтон милонит зонаһы менән ике өлөшкә бүленә. Бәләкәй өлөшө, Төньяҡ-көнбайыш уйпатлыҡтары ( Northwest Lowlands ) рельефы түбәнерәк һәм башлыса лейкократ гнейстар ҡатламы булған метаултырма тоҡомдарынан һалынған.
Ҙур өлөшө, Таулыҡ ( Highlands ) Вермонт тағы Йәшел тауҙар менән бергә Канада ҡалҡанының үҙәк гранулит өлөшөнә ҡарай һәм метавулкан тоҡомдарынан тора. Уларҙың күпселек өлөшөн анортозит комплекстар тәшкил итә. Шундай анортозит ҡатламдарының иң ҙуры — Адирондактың үҙәк-көнсығыш өлөшөндәге Марси массивы.
Адирондак системаһына төрлө бейеклектәге йөҙләгән тау һәм ҡалҡыулыҡ, шул иҫәптән 1200 метр бейеклектәге 40-тан ашыу түбә инә. Системаның иң бейек түбәләре — Марси (1629 метр, Нью-Йорк штатының иң бейек нөктәһе) һәм Макинтайр һыртындағы Алгонкин тауы (1559 м). Адирондак тауҙарына, яланғас ҡая стеналы сусаҡтар (шул иҫәптән Уайтфейс) осраһа ла, башлыса түңәрәк түбәләр хас.
Адирондактың геологик төҙөлөшө тауҙар яһалышының бик күп процестар һөҙөмтәһе була. Был тауҙар йәш һәм әле һаман үҫеүен дауам итәләр, әммә уларҙың тау тоҡомдары боронғо.
Был процесс 1,3 миллиард йыл самаһы элек, ҡомдан һәм ләмдән, магматик интрузиялар менән һуғарылған, ҡалынлығы бер-нисә саҡрым булған һыу төбөндәге ултырмалар континенттарҙың бәрелеү процесында хәрәкәткә килтерелгән саҡта башлана. Ошо процесс барышында Гималай тауҙарынан да бейегерәк Гренвиль тауҙарын барлыҡҡа килтергән яңы, метаморфик тоҡомдар формалаша.
Артабан континенттарҙың яңы айырылышы башлана, һәм кембрий осоронда, 570 миллион йыл самаһы элек, Гренвиль тауҙары ҡалдыҡтары һай һыулы яр буйы диңгеҙе менән ҡаплана. Яңынан формалашҡан ултырма тоҡомдар гренвиль метаморфик тоҡомдары өҫтөнә яңы ҡатлам булып яталар.
Һуңғы миллион йылдар дауамында Адирондак рельефына боҙлоҡ осорҙарындағы боҙлоҡтар баҫыуы һәм сигенеүе ҙүр йоғонто яһай. Боҙлоҡтар хәрәкәте күпселек түбәләрҙе, шул иҫәптән иң бейектәрен дә шымарта, тәрән үҙәндәр һала. Ә улар сигенеү менән тауҙарҙағы тоҡомдарҙан геологик яҡтан ҡырҡа айырылып торған тупраҡ, ваҡ таштар һәм эрратик валундар тороп ҡала. Цирктар менән уратып алынған үҙәндәрҙе формалаштырыуҙа бөтөнләйгә иреп бөтөр алдынан ҙур булмаған ҡалдыҡ боҙлоҡтар ҙа ҡатнаша.
Флора һәм фауна
Адирондактың үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы 10 мең йылдан кәмерәк ваҡыт элек, һуңғы боҙлоҡ дәүере тамамланғас та формалаша башлаған. Быға тиклем оҙайлы ваҡыт боҙ менән ҡапланған була, боҙлоҡ сигенгәндән һуң да тупраҡ ҡатламын туплау өсөн өҫтәмә ваҡыт кәрәк булған.
Адирондакта барибалдар, йәки ҡара айыуҙар киң таралған — уның биләмәһендә Нью-Йорк штатындағы ҡара айыуҙарҙың яртыһынан ашыуы йәшәй. Төбәктең башҡа йыртҡыстары — ерән һеләүһен, ябай һәм һоро төлкө. Адирондакта эре тояҡлыларҙан аҡ ҡойроҡло болан киң таралған, мышы һирәк осрай. Ваҡ имеҙеүселәр Төньяҡ Америка дикобразынан, януттан, канада ҡондоҙонан, көҙәндәрҙең бер нисә төрөнән һәм америка һыуһарынан тора.
Регион тарихы
Археологик тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, Адирондак аша Американың үҙен уратып алған йылғалар буйында йәшәгән ҡайһы бер төп халыҡтарының сауҙа юлдары үткән. Был төбәк индеецтарға шулай уҡ һунар итеү урыны булып хеҙмәт иткән. Ләкин индеецтарҙың, төбәктең сиген иҫәпкә алмағанда, Адирондактың үҙендә даими нигеҙҙә төпләнеүенә күрһәтмәләр юҡ. «Адирондак» һүҙе ирокез теленән — күршелә йәшәгән алгонкин ҡәбиләһенә ҡарата «ҡабыҡ ашаусылар» тигәнде аңлата.
Европалыларҙан тәүгеләрҙән булып Адирондакты 1535 йылдың октябрендә француз сәйәхәтсеһе Жак Картьены күрә. Әммә европалылар Адирондакҡа тәүге тапҡыр киләһе быуатта ғына киләләр — 1609 йылда төбәктә тағы ла бер француз Самюэль де Шамплейн етәкселегендә тикшеренеүселәр отряды булып китә. Шул уҡ йылдың июлендә Шамплейн отряды Тикондерог форты тирәһендә (Эссекс округы, Нью-Йорк штаты) ирокездар отряды менән алышта еңеүсе булып сыға.
XVII быуат дауамында һәм XVIII быуаттың яртыһында һирәк осраған трапперҙар һәм хәрби разведчиктарҙан тыш Адирондакта европалылар булмай тиерлек. Француздар һәм индеецтар араһында Һуғыш тамамланғас, төбәктә ҙур ер участкаларын спекулянттар һатып ала. 1772 йылда Тотен менән Кроссфилд килешеүе буйынса һатып алынған миллиондан ашыу акр (400 мең гектар) ер һуңынан Гамильтон округы һәм өлөшләтә Эссекс, Херкимер округтары биләмәһенә әүерелә. 1781 йылда 665 мең акр (270 мең гектар) һатып алынған Old Military Tract участкаһы Клинтон, Франклин һәм Эссекс округтарының нигеҙен тәшкил итә. 1792 йылдан алып 1798 йылға тиклемге осорҙа ер спекулянты Александр Макомб Нью-Йорк штатынан Адирондактың төньяҡ өлөшөндә һәм Изге Лаврентия йылғаһы үҙәнендә дөйөм алғанда 4 миллион акр самаһы ер алған. XVIII быуаттан Шамплейн һәм Джордж күлдәренең тирә-яғынан башлап төбәктә аҡрынлап күсеп ултырыу башланп. Халыҡ Адирондак йылғалары буйлап таралалар. Был ваҡытта улар күберәк һунарсылыҡ һәм балыҡ тотоу менән шөғөлләнә, шулай уҡ томат, картуф һәм ҡошсолоҡ үҫтерәләр, ауыл хужалығы менән шөғөлләнәләр.
Адирондак XIX быуат уртаһынан туристик төбәк булараҡ популярлыҡ яулай. Быға «Жизнь в лесах» (Дж. Т. Хедли, 1849) һәм «Приключения в глуши, или Походная жизнь в Адирондаке» (У. Г. Г. Маррей[en], 1869) китаптары булышлыҡ итә. Туристарҙың күплеге тәүге ҡунаҡханаларҙы асыуға килтерә. Шулай уҡ Адирондакта туберкулёз менән сирләүселәр өсөн дауалау йорттары асыла. 1871 йылда Үҙәк Адирондактағы Уоррен округында тимер юл тармағы Норт-Крикҡа килеп етә, 1876 йылда Шамплейн күле үҙәне аша тимер юл Монреаль менән Олбаниҙы тоташтыра, ә 1892 йылда төбәктең көнбайыш өлөшөндә Херкимер менән Малон араһында тимер юл бәйләнеше асыла.
Адирондак үҙен сифатлы тау саңғыһы һәм бобслей трассалары менән билдәле ҡышҡы курорт булараҡ күрһәтә. Был төбәктә урынлашҡан Лейк-Плэсид ҡасабаһы ике тапҡыр ҡышҡы Олимпия уйындарын үткәреү урынына әүерелә — 1932 һәм 1980 йылдарҙа.
Эстонияның милли парктары исемлеге
Эстонияның милли парктары исемлеге (Список национальных парков Эстонии) эсенә милли парктар, тәбиғәт ҡурсаулыҡтары һәм ландшафт ҡурсаулыҡтары (тәбиғәт парктары) инә. Эстонияла 5 милли парк, 138 (йәки 144 ) тәбиғәт ҡурсаулыҡтары һәм 151 ландшафт ҡурсаулыҡтары, шулай уҡ 116 (йәки 118 ) һаҡланмалы зона һәм 537 парк, улар Эстонской ССР-ының ярашлы элекке стандарттарына тура килә. Улар Эстония майҙанының 18,1 процентын тәшкил итә : өйәҙҙәр араһында иң күп өлөш 32% (Ляэнемаа өйәҙе), иң әҙе — 9% (Пылвамаа өйәҙе).
Рәфәнде
Рәфәнде (Рефанды) — Башҡортостандың Мишкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 249 кеше. Почта индексы — 452348, ОКАТО коды — 80243855004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡобағошов Өлфәт Миниәхмәт улы
Ҡобағошов Өлфәт Миниәхмәт улы (Кубагушев Ульфат Миниахметович; 1 апрель 1952 йыл) —  рәссам, скульптор, монументалист, күп һанлы проекттар авторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2009), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2021), Көйөргәҙе районының почётлы гражданы (2022).
Биографияһы
Өлфәт Миниәхмәт улы Ҡобағошов 1952 йылдың 1 апрелендә Башҡорт АССР-ының Күмертау районы Таймаҫ ауылында тыуған. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, композитор Ҡобағошов Айрат Миңләхмәт улының ҡустыһы. 1969 йылда Таймаҫ урта мәктәбен тамамлай. 1970—1972 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә. 1973—1974 йылдарҙа тыуған мәктәбендә рәсем һәм музыка уҡытыусыһы булып эшләй.
Өфө сәнғәт училищеһының биҙәү-ҡулланма бүлеген «таш, ағас, һөйәк эшкәртеү» һәм Өфө дәүләт сәнғәт институтын «скульптура» һөнәре буйынса тамамлай. (скульптор Калининушкин оҫтаханаһы).
Рәсәй Рәссамдар ижади союзы һәм Халыҡ-ара Рәссамдар федерацияһы ағзаһы, күп һанлы күргәҙмәләрҙә ҡатнашыусы, төрлө конкурстар еңеүсеһе. 1979 йылдан «Иммунопрепарат» дәүләт унитар предприятиеһында рәссам булып эшләй.
Ижады
Ө. Ҡобағошов — Башҡортостандың беренсе композиторы Ғәзиз Әлмөхәмәтовҡа мемориаль таҡтаташ авторы.
Ул «Ырыуҙар ташы» мемориаль комплексы проектына республика конкурсында ҡатнаша, унда уның эштәре иң яҡшы проект тип таныла.
Скульпторҙың эштәре Өфө һәм Санкт-Петербург ҡалаларын биҙәй.
Уның ижады күп яҡлы. Тыуған еренең тарихы, этнографияһы, рухи мәҙәниәте темаһына 50-нән ашыу фәнни баҫма, «Таймас ауылы (Бөрйән мәхәлләһенең махсус ҡушымтаһы)» китабы, авторҙашлыҡта ғәрәп теле дәреслеге (яңы эш башлаусылар өсөн) авторы.
Ө. М. Ҡобағошов утыҙ йылға яҡын республика ауылдары тарихы буйынса архив материалдарын, боронғо эпитафияларҙы өйрәнә, фольклор материалы йыя, үҙ инициативаһы менән Башҡортостан Республикаһы һәм Ырымбур өлкәһе райондарына бер нисә экспедиция ойоштора.
Иң билдәле эштәре
Өлфәт Миниәхмәт улы Ҡобағошов — рәссам, скульптор, монументалист, күп һанлы проекттар авторы. Әҫәрҙәре композицияларҙың үҙсәнлеге, сағыу милли колорит менән айырылып тора.
Медовка (Черная ҡушылдығы)
Медовка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Красноусол
Красноусол, Красноусольский (Красноусольский) — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 11991 кеше. Почта индексы — 453050, ОКАТО коды — 80221823001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Ауылға XVIII быуат уртаһында Богоявленск заводы торамаһы булараҡ нигеҙ һалына. 1770 йылда ауылда Лепёхин Иван Иванович була. 1772 йылда 788 ир-ат иҫәпкә алынған, 1865 йылда 371 йортта — 2773 кеше теркәлгән. Ауыл халҡы игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән, заводта эшләгән.1810 йылда сиркәү төҙөлгән, 1870 йылда училище, 3 һыу тирмәне, 2 сауҙа кибете булған. 1896 йылдағы сығанаҡтарҙа ауыл Богоявленск (Усолка) исеме менән теркәлгән. 1906 йылда сиркәү, ир һәм ҡыҙ балалар земство мәктәптәре, уҡыу бүлмәһе, Пашковтың быяла заводы, завод дауаханаһы, почта-телеграф бүлексәһе, шарап, 3 һыра һәм 13 бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән, ауылда улус идараһы урынлашҡан.
1920 йылда Красноусол заводы документтарға «Усолка» исеме менән ингән. 1928 йылдан хәҙерге исемендә һәм ҡала тибындағы ҡасаба статусында, 2005 йылда хәҙерге статусын ала. Ауылдан төньяҡ‑көнсығышта, 5 саҡрым алыҫлыҡта, Красноусол минераль сығанаҡтары бар. Халҡы (мең кеше): 1906 йылдан — 2,8; 1920 йылда — 5,5; 1939 йылда — 9,7; 1959 йылда— 9,7; 1989 йылда — 10,3; 2002 йылда — 11,8; 2010 йылда— 12,9. Урыҫтар, башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002). ПУ, башҡ. интернат-гимназияһы, 3 урта мәктәп, Красноусол урта мәктәбе № 1, 3 балалар баҡсаһы, үҙәк район дауаханаһы һәм китапханаһы, балалар китапханаһы, мәҙәниәт йорто, 4 үҙешмәкәр сәнғәт халыҡ коллективы, тарих- тыуған яҡты өйрәнеү музейы, мәсет, сиркәү бар.
Урамдары
Исемдәре:
А.Чушкин урамы (А.Чушкина (улица))
Аксаков урамы (Аксакова ( улица))
Әсфәндиәров урамы (Асфандиярова (улица))
Афган урамы (Афганская (улица))
Аэродром урамы (Аэродромная (улица))
Баязит Бикбай урамы (Баязита Бикбая (улица))
Яр буйы урамы (Береговая (улица))
Блюхер урамы (Блюхера ( улица))
Дауахана тыҡрығы (Больничный (переулок))
Вәхитов урамы (Вахитова (улица))
Яҙ урамы (Весенняя (улица))
Сейә урамы (Вишневая (улица))
Воробьёв урамы (Воробьева (улица))
Көнсығыш урам (Восточная (улица))
Высоцкий урамы (Высоцкого (улица)
Г.Вахрушев урамы (Г.Вахрушева (улица))
Ғ.Туҡай урамы (Г.Тукая ( улица))
Гагарин тыҡрығы (Гагарина (переулок))
Ғафури урамы (Гафури (улица))
Гвардея урамы (Гвардейская ( улица))
Социалистик Хеҙмәт Геройы Санъярова урамы (Героя Социалистического Труда Саньяровой (улица))
Гоголь урамы (Гоголя (улица))
Гоголь тыҡрығы (Гоголя ( переулок))
Горин урамы (Горина (улица)
Таулы урам (Горская ( улица ))
Д.Бедный урамы (Д.Бедного (улица))
Алыҫ урам (Дальняя (улица))
Дарвин урамы(Дарвина (улица))
Дача урамы (Дачная (улица))
Дача урамы (Дачный (переулок))
Дзержинский урамы (Дзержинского ( улица ))
Достоевский урамы (Достоевского (улица))
Дуҫлыҡ тыҡрығы (Дружбы (переулок))
Дуҫлыҡ урамы ((Дружбы (улица))
Берҙәмлек тыҡрығы (Единства (переулок))
Ёршов урамы (Ершова (улица))
З.Биишева урамы (З.Ахметзянова (улица))
З.Исмәғилев урамы (З.Исмагилова (улица))
З.Мәхмүтов урамы З.Махмутова ( улица)
Завод урамы (Заводская (улица))
Зәки Вәлиди урамы (Заки Валиди (улица))
Көнбайыш урам (Западная (улица))
Көнбайыш тыҡрыҡ (Западный (переулок))
Захаров урамы Захарова (улица))
Йәшел урам (Зеленая (улица)
Йәшел тыҡрыҡ (Зеленый ( переулок))
Баҡса еләге урамы (Земляничная (улица))
Зиннур Иҙрисов урамы (Зиннура Идрисова (улица))
Зөбәржәт урамы (Изумрудная (улица)
Интернационал урамы (Интернациональная (улица))
К.Маркс урамы (К.Маркса (улица)№
Калинин урамы (Калинина (улица))
Ҡалмыҡ урамы (Калмыкова (улица))
Каширин урамы (Каширина (улица))
Каширин тыҡрығы (Каширина (переулок))
Кейекбаев урамы (Киекбаева (улица))
Киров урамы (Кирова (улица))
Ковальский урамы (Ковальского (улица))
Комаров урамы (Комарова (улица))
Коммунистик урамы (Коммунистическая (улица))
Комсомол урамы (Комсомольская (улица))
Ҡыҙылармеецтар урамы (Красноармейская (улица))
Ҡыҙыл партизан урамы (Краснопартизанская (улица))
Матур Шишмә урамы (Красный Ключ (улица))
Ҡыҙыл Яр (Красный Яр (улица))
Крупская урамы (Крупская (улица))
Куйбышев урамы (Куйбышева (улица))
Курбатов урамы (Курбатова (улица))
Курорт урамы (Курортная (улица))
Аҡһыл күк урам (Лазурная ( улица ))
Леваневск урамы (Леваневского (улица))
Ленин урамы (Ленина ( улица ))
Урман урамы (Лесная ( улица ))
Леспромхоз урамы (Леспромхозская (улица))
Леспромхоз тыҡрығы (Леспромхозский (переулок))
Ломоносова урамы (Ломоносова (улица))
Туғай урамы ({{lang-ru|Луговая улица)})}
Луначарский урамы (Луначарского (улица))
М.Аҡмулла урамы (М.Акмуллы (улица))
М.Акмуллы (улица) (М.Акмуллы (улица))
М.Гәрәев урамы М.Гареева ( улица )
М.Ғафури урамы(М.Гафури (улица))
М.Горький урамы (М.Горького (улица)
М.Кәрим урамы (М.Карима (улица))
Майская (улица) (Майская (улица))
Матросов урамы (Матросова (улица))
Маяковский урамы (Маяковского (улица))
Бал урамы (Медовая (улица))
Минғәжев урамы (Мингажева (улица))
Тыныслыҡ урамы (Мира ( улица))
Тыныслыҡ тыҡрығы (Мира (переулок))
Тыныс урам (Мирная (улица))
Михелев урамы (Михелева (улица))
Мичурин тыҡрығы (Мичурина (переулок))
Мичурин урамы (Мичурина (улица))
Яр буйы урамы (Набережная (улица)
Некрасов урамы (Некрасова (улица))
Яңы урам (Новая (улица))
Яңы Завод урамы (Ново-Заводская (улица))