cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Красный клин (Әлшәй районы)
Красный клин (Красный Клин) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 238 кеше. Почта индексы — 452120, ОКАТО коды — 80202818003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Воронеж хөкүмәт элемтәһе институты
Воронеж хөкүмәт элемтәһе институты (Воронежский институт правительственной связи) — 1943 йылдың 15 февралендә Федераль һаҡ хеҙмәтенә офицер кадрҙарын әҙерләү һәм уларҙың белемен камиллаштырыу өсөн ойошторолған юғары-хәрби уҡыу йорто.
Йыл һайын 15 февралдә билдәләнә.
Төп тарихы
1943 йылдың 15 февралендә Дәүләт оборона комитетының ҡараы менән Бөйөк Ватан һуғышы осоронда Баш командование ставкаһының хәрәкәттәге фронттар һәм армиялар менән юғары тулҡынлы элемтәлә булыуын тәьмин итеү өсөн НКВД хөкүмәт бәйләнеше айырым полкы ойошторола. Полктың дөйөм составы 1895 хәрби хеҙмәткрәҙән тора, командирҙар составы 392 кеше тәшеил итә.
1943 йылда Көнбайыш һәм Калинин фронттары ғәскәрҙәре үткәргән «Бюффель» һәм Смоленск операциялары барышында полк штабтың 39 армия, шулай уҡ Ленинград һәм Калинин фронттары менән өҙлөкһөҙ элемтәһен тәьмин итә. 1944 йылда полк Белоруссия стратегик һөжүм операцияһы осоронда, атап әйткәндә Витебск-Орша операцияһында ҡатнашып, 1-се Балтик буйы фронтына яҡшы элемтә булдыра. Полоцк һөжүм операцияһын үткәргәндә полкы штабтың 43-сө, 4-се удар, 3-сө һауа һәм 6-сы гвардия армияһы менән өҙлөкһөҙ бәйләнешен булдыра.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 22 октябрендәге ҡарары менән «дошмандың Рига ҡалаһынан көньяҡ-көнсығыштараҡ оборонаһын өҙгәндә немец илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн» Беренсе Хөкүмәт элемтәһе айырым полкы Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була. 1945 йылдың 7 мартында СССР халыҡ комиссарының 00177 һанлы бойороғо менән Беренсе айырым полкы НКВД-ның Ҡыҙыл Йондоҙ орденлы Беренсе хөкүмәт элемтәһе айырым бригадаһына үҙгәртелә.
1945 йылда Ҡыҙыл Йондоҙ орденлы Беренсе хөкүмәт элемтәһе айырым бригадаһы — Читаға, ә 1946 йылда Воронежға күсерелә. 1956 йылда бригада СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы КГБ-ның Ҡыҙыл Йондоҙ орденлы 18-се айырым хөкүмәт элемтәһе полкы итеп үҙгәртелә. 1967 йылдың 19 декабрендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Ҡыҙыл Байраҡ орденына лайыҡ була.
1976 йылдың 7 сентябрендә СССР Министрҙар Советында ҡарамағындағы КГБ рәйесе Ю. В. Андропов бойороғо менән 18-се полк базаһында СССР Министрҙар Советында ҡарамағындағы КГБ-ның Хөкүмәт элемтәһе ғәскәрҙәренең айырым уҡыу үҙәге ойошторола, 1991 йылдан — РФ Президенты ҡарамағындағы Хөкүмәт элемтәһе һәм мәғлүмәт федераль агентлығы (ФАПСИ).
1998 йылдың 15 декабрендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 1492-се ҡарары менән ФАПСИ Воронеж хәрби-техник училищеһы ойошторола. 2003 йылдың 25 октябрендә Рәсәй Хөкүмәтенең 1545-р һанлы ҡарары менән уҡыу йорто Рәсәй Федерацияһының Федераль һаҡ ҡарамағындағы Махсус элемтә һәм мәғлүмәт хеҙмәте Воронеж хәрби-техник училищеһы тип атала башлай.
2008 йылдың 15 сентябрендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте бойороғо менән Воронеж хәрби-техник училище ФСО Академияһы структураһына ингән Воронеж хөкүмәт элемтәһе институты тип үҙгәртелә һәм Федераль һаҡ хеҙмәтенең элемтә өлкәһе белгестәре һәм юғары техник белемле офицерҙар әҙерләү менән шөғөлләнә.
Тынкиль-Ях
Тынкиль-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 123 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Модан (Сережа ҡушылдығы)
Модан — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сережа йылғаһының уң ярына тамағынан 131км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Теша йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Юхари-Джами
Юхари-Джами (ҡырым татарҙары телендә — «Үрге мәсет») — Ҡырым ярымутрауындағы мәсет, Крепостной тауы (убаһы) түбәһендә, Алушта ҡалаһының тарихи үҙәгендә, Приморье паркынан алыҫ түгел ерҙә урынлашҡан. Ҡырым мосолмандары Диниә назаратына ҡарай.
Тасуирлама
Мәсет эшләгән осорҙа уны бер нисә тапҡыр ябалар, бинаны төрлө хеҙмәттәргә ҡарамағына бирәләр. 1962 йылдан бында балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе эшләй.
1986 йылдың яҙында мәсет бинаһы урындағы әһәмиәткә эйә архитектура һәйкәле булараҡ, дәүләт ҡурсауына алына.
1994 йылдың майында «Үрге Йома мәсете» «Алушта» мосолман общинаһына кире ҡайтарыла, әммә эске яҡтан ул буш ҡумта ғына була, элекке эске бай биҙәлешенән, бөйөклөгөнән бер нәмәм лә ҡалмаған була.
1996 йылдан бында һәр йома намаҙ уҡыла.
Яҡын-тирәлә башҡа эшләгән мәсеттәр булмағанлыҡтан, Үрге мәсет Ҙур Алушта төбәгенең ҡырым-татар халҡы өсөн ҙур әһәмиәткә эйә.
Үрге Селищная
Үрге Селищная (Селищная) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Усьва йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Власова Татьяна Владимировна
Власова Татьяна Владимировна (1915 йыл—2008 йыл) — совет физигы-географы, география фәндәре кандидаты, доцент, география фәндәре докторы (1970), Мәскәү педагогия дәүләт ниверситетының физик география һәм геоэкология кафедраһы профессоры (1970).
Биографияһы
Власова Татьяна Владимировна 1905 йылда Мәскәү ҡалаһында тыуған. Мәктәпте тамамлап, артабан чертеж һыҙыусы булып эшләй. 1934 йылда Татьяна Власова Мәскәү дәүләт университетының география факультетын уҡырға инә уны тамамлағандан һуң, Мәскәү дәүләт университетында аспирантурала уҡыуын дауам итә, әммә тамамлай алмай, Бөйөк Ватан һуғышы башлана. Власова Иркутск ҡалаһында эвакуацияла була, унда Иркутск дәүләт педагогия институтының тәбиғәт-география факультетында уҡыта. Һуңынан туға Мәскәү ҡалаһына  ҡайта, 1946 йылда М.В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының аспирантураһын тамамлай.
1947 йылда «Региональные особенности природы Европы»  темаһы буйынса яҡланған кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай, һуңынан В.П. Птемкин исемендәге Мәскәү ҡала педагогия институтында география факультетының физик илде өйрәнеү кафедраһында доцент булып эшләй. «Материктарҙың физик географияһы» дәреслеге  буйынса 1970 йылда Татьяна Владимировна  докторлыҡ диссертацияһын яҡлай һәм ошо йылдан Мәскәү педагогия дәүләт университетының физик география һәм геоэкология кафедраһында профессор булып эшләй. Татьяна Владимировна арҡаһында «Региональные аспекты взаимодействия человека и природы» махсус семинар ойошторола, ул бер нисә өҙөклөк менән 20 йылдан күберәк эшләй.
Фәнни эштәр менән шөғөлләнә, карта менән ҡоро Ерҙе комплекслы физик-географик районлаштырыу буйынса үҙенсәлекле системаһын төҙөй.
Сәйфуллин Вәзих Кашап улы
Сәйфуллин Вәзих Кашап улы (6 ғинуар 1929 йыл — 2 ноябрь 2002 йыл) — актёр, драматург, режиссёр. 1968—1971 йылдарҙа Башҡорт дәүләт академия драма театры режиссёры һәм директоры, 1979—1990 йылдарҙа режиссёры. 1953 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (1994) һәм Башҡорт АССР‑ының (1974) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. (1953).
Власова Татьяна Владимировна
Биографияһы
Власова Татьяна Владимировна СССР Мәғарифы министрлығы ҡарамағындағы ғилми-методик советтың физик географияһы буйынса комиссияның рәйесе булып тора, МДПИ -ның география факультетында ғилми дәрәжәләр биреү буйынса Ғилми советтың рәйесе була, МДУ-ла география фәндәре докторлығы дәрәжәһен биреү буйынса совет ағзаһы булып тора.
Сәйфуллин Вәзих Кашап улы
Биографияһы
Башҡорт театр-сәнғәт техникумын тамамлағандан һуң бүлеү буйынса Ауырғазы колхоз — совхоз театрына (1956 йылдарҙа — Салауат башҡорт дәүләт драма театры) эшкә килә.
Власова Татьяна Владимировна
Биографияһы
Татьяна Владимировна түбәндәге китаптар авторы булып тора: «Венгрия» (1948), «Физико-географическое районирование Венгрии» (1954), «Физическая география частей света» (1961), «Физическая география материков. Евразия. Африка» (1981), «Физическая география материков (с прилегающими частями океанов). Северная Америка, Южная Америка, Австралия и Океания, Антарктида» (1983), «Физическая география материков и океанов» (2002) һәм башҡалар.
Сәйфуллин Вәзих Кашап улы
Биографияһы
Был осорҙа күп кенә спектаклдәрҙә уйнай. Мәҫәлән, «Һаҡмар» С.Мифтахов, «Гөлбәҙәр» З.Биишева, «Свадьба с приданым» Дьяконов, «Васса Железнова» М. Горький, «Ғәлиәбаныу», М. Фәйзи спектаклдәрендә уйнай.
Власова Татьяна Владимировна
Биографияһы
2008 йылда Мәскәүҙә вафат була.
Сәйфуллин Вәзих Кашап улы
Биографияһы
1959 йылда Ленинград дәүләт театр, музыка һәм кинематография институтына (Лгитмик) уҡырға инә һәм 1964 йылда режиссёрлыҡ факультетының Г. А. Товстоногов класын тамамлай. Уҡыған ваҡытында пьесалар яҙа, Сибай, Салауат театрҙарында спектаклдәр ҡуя. Студент сағында уҡ Салауат театрының баш режиссёры итеп тәғәйенләнә.
Нәҡ ошо осорҙа театр иң яҡшы спектаклдәр күрһәтә: «Обжалованию не подлежит» Т. Абдумомонов, «Тиле» Н.Хикмәт, «Эзоп» Г. Фигейредо, «Ҡыйыу ҡыҙҙар» Т. Ғиззәт, «Ырғыҙ» .Һәҙиә Дәүләтшина.
1968 йылда Сәйфуллин Вәзих М. Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрына эшкә күсерелә. Өфөлә «Зимагор» С.Мифтахов, «Минең балаларым» А. Атнабаев, «Вечер» А. Дударев, «Төштәр ҡыҫҡа була» И.Абдуллин әҫәрҙәре буйынса спектаклдәр ҡуя.
Шәхси тормошо
Ҡатыны — Рәйсә Ғариф ҡыҙы Сәйфуллина, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы.
Театрҙағы ролдәре.
Исмәғил («Ғәлиәбаныу», М. Фәйзи), Шымсы («Башмағым» Х. Ибраһимов), Ныяҙғол («Ырғыҙ» Һ. Дәүләтшина), Белогубов («Доходное место» А. Н. Островский), Барклей («Дальше — тишина» В Дельмар) ролдәрен башҡара.
Театрҙа режиссёрлыҡ эше.
Режиссер булараҡ, Сәйфуллин Вәзих Кәшәф улы Салауат театрында «Тиле» Н. Хикмәт, «Бай һәм батрак» Х. Хәмзә, "Эзоп, йәки Төлкө һәм виноград " Г Фигейро, «Үлем алдынан» Ш. Рәхмәтуллин әҫәрҙәрен ҡуя. БАДТ-ында — «Миләүшә, Әсе миләш» Н. Асанбаев, «Тере мәйет» Л. Н. Толстой, «Һәр кем мөхәббәт эҙләй» Д.Нормет һәм башҡа спектаклдәр ҡуя.
Баһалама
Сәйфуллин режиссёрлығының тәүге осоронда Салауат театры гастролдәре Башкортостандан ситтә, Ҡазанда үтә. Татар дәүләт академия драма театры режиссёры М.Сәлимжәнов Салауат театры эшенә юғары баһа бирә.
Троя
Троя (Τροία, Τροίη или Wilios, йәиһә Илион (Ἴλιον, хетт. Wilusa (URUWi-lu-ša)), Дардания һәм Скамандр — Кесе Азияла Эгей диңгеҙенән йыраҡ булмаған боронғо нығытылған биләмә, Төркиә провинцияһы Чанаккалелағы Дарданелл боғаҙынан алыҫ түгел. Трояға «Илиада» поэмаһында дан йырлана, уның авторы тип Гомер иҫәпләнә. Гомер һүрәтләгән ваҡиғаларҙы хәҙерге тарихсылар крит-микен осоро тип ҡарай. Трояла йәшәгән халыҡ боронғо грек сығанаҡтарында тевкрҙар тип аталған.
Атамаһы
Трояның иртә ҡатламдары үҙенсәлекле көнбайыш анатолия цивилизацияһына ҡарай. Әкренләп Троя үҙәк Анатолияның йоғонтоһон нығыраҡ кисерә (хаттар, һуңыраҡ — хеттар).
«Троя» атамаһы Тариуш кеүек Богазкей архивында хетт шына яҙыулы яҙмаларында табыла. Рамзес III осорона ҡараған мысыр стелаһында уның диңгеҙ халҡы "турша"ны еңеүе телгә алына. Был атаманы йыш ҡына «тереш» халҡы менән бер рәткә ҡуялар, улар алдараҡ, билдәле стела Мернептахта осрай. Был килмешәктәр трояндар булғанмы, юҡмы, был хаҡта фән донъяһында фекерҙәр төрлөсә. Бындай нигеҙле исемдәр микен текстарында осрай, мәҫәлән, отряд командиры to-ro-о.
Быға тиклем «Троя» һәм «Илион» терминдары боронғо бер үк дәүләттең төрла ҡалаларын белдереүе, йәки был терминдарҙың береһенең баш ҡаланы, икенсеһе дәүләтте белдереүе һәм "Илиада"ла ғына бер терминға берләшеүе (Гиндин һәм Цымбурскийға ярашлы, Троя — илдең, ә Илион ҡаланың атамаһы ) тураһында фекерҙәр осрай. Бындай фекер нигеҙһеҙ түгел, сөнки "Илиада"ла, үҙ сиратында, параллель сюжетлы фрагменттар бирелә, йәғни, бер үк сюжетты төрлөсә һөйләүҙәр булыуы ихтимал, шул уҡ ваҡытта, «Илиада» Троян һуғышы ваҡиғаларынан күп быуаттар үткәс барлыҡҡа килә һәм был мәлгә күп деталдәр онотолоуы ихтимал.
Трояла ҡаҙыныу эштәре
Генрих Шлиман заманы тарихсылары араһында Троя Бунарбаши урынында булған тигән гипотеза таралған. Гиссарлык убаһының Гомер Трояһына оҡшаш булыу фаразын 1822 йылда Чарл Макларен әйтә. Уның идеяһын Френк Калверт уртаҡлаша, ул Гиссарлыкта ҡаҙыныу эштәрен Шлиманға ҡарғанда 7 йылға иртәрәк башлай. Яҙмыш шаярыуы буйынса, Калвертҡа ҡараған Гиссарлык убаһының бер өлөшө Гомер Трояһына инмәй. Генрих Шлиман Калверт менән таныш була һәм XIX быуат аҙағында Гиссарлык убаһының икенсе яртыһын тикшерә башлай. Шлимандың табышының күп өлөшө Пушкин музейында (Мәскәү), шулай уҡ Дәүләт Эрмитажында һаҡлана. Хәҙерге ваҡытта археологтар Гиссарлык ҡаҙыныу территорияһында төрлө осорҙарға ҡараған туғыҙ ҡәлғә-биләмә эҙе тапҡан.
Гиссарлыктағы беренсе биләмә (Троя I тип атап йөрөтөлә) диаметры 100 м булған ҡәлғә һәм ул оҙайлы осорҙа булған булырға тейеш. "Илиада"ла һүрәтләнгән осорға етенсе ҡатлам ҡарай. Был мәлгә Троя ҙур биләмә (майҙаны 200 мең м²) була, туғыҙ метр бейеклегендәге башнялы диуар менән уратып алынған. 1988 йылдағы ҙур ҡаҙыныу эштәре күрһәтеүенсә, гомер осоронда ҡала халҡы алты меңдән туғыҙ меңгә — ул заман өсөн ҙур һанға еткән булған. Корфман экспедицияһы мәғлүмәттәре буйынса, түбәнге ҡаланың майҙаны яҡынса 170 мең м², цитадель — эске ҡала ҡәлғәһе майҙаны — 23 мең м² булған.
Теле һәм яҙмаһы
Гектор һәм Приама теле мәсьәләһе ғалимдарҙы күптән ҡыҙыҡһындыра. Ҡайһы бер боронғо грек тарихсылары фаразлауынса, уларҙың теле фригий теленә яҡын булыуы ихтимал. Шунан Гомер Трояһы халҡы этрусктар вариҫтары булған тигән фекер тарала (Эней һәм уның юлдаштары сығышы менән Троянан булған тигән легенда нигеҙендә).
1980 йылдар уртаһында Н. Н. Казанский Трояла табылған бер нисә балсыҡ һауыт ярсыҡтарын баҫтыра. Уларҙа крит яҙмаһын хәтерләткән аңлайышһыҙ билдәләр була, уларҙы троян хаты тип атай. Әммә башҡа белгестәр фекеренсә, был яҙма булмауы, бары тик яҙмаға оҡшатып яҙыу ғына булыуы ихтимал.
1995 йылдарҙа Трои VII ҡатламдарында лувий иероглифтары менән мисәт табыла. Приама һәм башҡа троян геройҙары исеме лувий сығанаҡлы тигән һуңғы белдереүҙәр менән бергә ҡушылып, фәнни донъяла боронғо троя халҡы лувий телендә һөйләшкән тигән фекер нығына. 2004 йылда Оксфорд университеты тарафынан сығарылған монографияла Иоахим Латач лувий теле гомер Трояһының рәсми теле тигән фекергә килә. Троя халҡының ниндәй телдә аралашыуы мәсьәләһе һаман асыҡ ҡала.
Шуға арамаҫтан, Троя көслө эллин йоғонтоһонда була, күп кенә арҙаҡлы кешеләр урындағы һәм шул уҡ ваҡытта грек исеме (мәҫәлән, Парис һәм Александр) йөрөтә. Троя халҡының грек исемдәре Гомер тарафынан уйланып сығарылмай, быны хетт яҙмалары дәлилләй, уларҙа Таруиса (Вилуса) хакимдары телгә алына.
T-K-R һәм T-R-S халыҡтары, фараз рәүешендә тевкрҙар (троян халҡы синонимы) һәм трояндар (йәки тирсендар?) тип алыныусылар, Рамзес II осоро яҙмаларында «диңгеҙ халыҡтары» араһында телгә алына.
Хәҙерге ваҡытта күпселек көнсығышты өйрәнеүселәр бер уртаҡ фекергә килә, Троян дәүләте күп милләтле була. Был хаҡта "диңгеҙ халыҡтары"ның ярайһы сағыу составы һөйләй, тимәк, Троян һуғышы һөҙөмтәһендә улар Трояға күсеп килгән булырға тейеш.
Ялтыргүл
Ялтыргүл  — Дарыулы йылғаһының урта ағымындағы күл, йылғаның уң яғынан, Ирәндек һәм Олоғортау һырттары араһында диңгеҙ кимәленән 467,7 м бейеклектә Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районы Хәлил ауыл Советы территорияһы сиктәрендә ята.
Икенсе атамаһы — Яланғаскүл. Ялтыргүл атамаһы ялтыр һәм күл һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән.
Googlemaps яңы үлсәүҙәр буйынса күл майҙаны 0,301 км² самаһы тәшкил итә. Оҙонлоғо — яҡынса 300 м, киңлеге 200 м.
Һылтанмалар
— Словарь топонимов Республики Башкортостан
Водяная (Пашийка ҡушылдығы)
Водяная — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пашийка йылғаһының уң жағалауынан12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Үҙәк Тибет хөкүмәте
Иленән ҡыуылған Тибет хөкүмәте, йәғни Үҙәк Тибет хөкүмәте (ЦТА, тибар. བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་) — Ҡытай Халыҡ Республикаһы Тибертты көс ҡулланып баҫып алғанға (инкорпорация) тиклем булған тарихи Тибет хөкүмәтенең күсәгилешлеген һаҡлап ҡалған ойошма. Хөкүмәт башлығы — Лобсанг Сенге (рус телле сығанаҡтарҙа Лобсанг Сангай) (2011 йылдың 27 апреленә тиклем хөкүмәт башлығы булып Нууу-лама XIV була).
Водяная (Пашийка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Үҙәк Тибет хөкүмәте
Ойошма Һиндостанда урынлашҡан һәм Ҡытай тарафынан бер ҡасан да танылмаған. Башта ул Тибеттың Кашағ хөкүмәте тип атала, ә 1960 йылда был атама «Бөйөк Ҡар Ере Хөкүмәте» тип үҙгәртелә. Ойошманың эске структураһы хөкүмәттекенә оҡшаш; ул Тибетта власты баҫып алыуҙы төп маҡсаты итеп ҡуймауын белдерә; «Тибетта азатлыҡ яуланыу менән» һәм Тибеттың үҙендә тибет халҡытарафынан барлыҡҡа килтерелгән хөкүмәт файҙаһына был ойошма таратыласаҡ, тип белдерә улар. Өҫтәүенә сәйәси эшмәкәрлектән тыш, был ойошма Һиндостанда йәшәгән тибет халҡы өсөн мәктәп селтәре менән идара итә һәм башҡа мәҙәни саралар үткәрә. 1991 йылдың 11 февралендә Үҙәк Тибет Хөкүмәте Гаагала (UNPO) (Нидерланд) Вәкәләтле органы булмаған милләттәр һәм халыҡтар ойошмаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
Башы
1950 йылда Тибетҡа Ҡытай ғәскәрҙәре индерелгәндән һуң ике премьер-министры булған һәм башында Далай-лама торған хөкүмәт илдә ғәҙәттәгесә эшләүен дауам итә. Шул уҡ ваҡытта Ҡытайҙың хәрби властары әүҙем рәүештә үҙҙәренең хәрби базалары селтәрен төҙөй һәм йылдан-йыл Тибеттың эске эштәренә ҡыҫыла.
Ҡытай хөкүмәте, Тибет ерҙәренә дәғүә итеүен белдереп, ғәскәрен индергәндән һуң донъялағы держаларҙың береһе лә Тибетҡа ярҙам итмәгәс, Далай-ламаның Ҡытайға һөйләшеүҙәр өсөн ебәрелгән вәкилдәре менән төҙөлгән «17 пункттан торған Килешеү» (1950 йыл) тип аталған документ хоҡуҡи йәһәттән ошондай хәлде юлға һалырға тейеш була. БМО ла Тибет хөкүмәтенең Ҡытай оккупацияһына ҡаршы тороуҙа ярҙам тураһындағы үтенесен ҡәнәғәтләндермәй. «17 пункттан торған Килешеүгә» Тибет вәкилдәре Далай-лама менән кәңәшләшмәйенсә, Пекин баҫымы аҫтында ҡул ҡуя. Тибет халҡының ихтилалын баҫтырыу осоронда 1959 йылдың 28 мартында ҠХР-ҙың Дәүләт комитеты был килешеүҙе ғәмәлдән сығара. Шул уҡ йылда Тибеттан ҡасып киткәндән һуң Далай-лама ла килешеүҙең ғәмәлдән сығыуы тураһында белдерә.
Дөйөм тасуирлама
"Иленән ҡыуылған Изге Далай-лама 1959 йылдың 29 апрелендә Һиндостандың төньяғында, таулы Массуриҙа, Тибет хөкүмәтен тергеҙеүе тураһында белдерә. Үҙәк Тибет хөкүмәте изге Далай-лама бойондороҡһоҙ Тибет хөкүмәтенең вариҫы булып тора. 1960 йылдан алып иленән ҡыуылған хөкүмәт Һиндостандың Дхарамсала штатында урынлаша. [сығанаҡ 870 көн күрһәтелмәгән]" ЦТА признаётся единственным и легитимным правительством всеми тибетцами, живущими как на территории Тибета, так и за его пределами. Кроме того, его легитимность и право представлять интересы тибетского народа признают также парламенты по всему миру. С самого начала ЦТА ставила перед собой две задачи: помощь тибетским беженцам и восстановление свободы Тибета. В основе программы помощи лежат вопросы образования
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"><div class="ts-Конец_цитаты-source"> Үҙәк Тибет хөкүмәте Тибеттың киләсәген тәьмин итергә тейешле хәҙерге заман демократияһы принциптарын үҙләштерә. 1960 йылдың 2 сентябрендә иленән ҡыуылған Тибет парламенты төҙөлә, артабан ул Тибер халыҡ депутаттары комиссияһы тип атала (хәҙер — Тибет Халыҡ депутаттары ассамблеяһы).
1990 йылда Далай—лама артабан демократлаштырыу тураһында белдерә, шунан һуң Ассамблея составы 46 ағзаға тиклем киңәйтелә. Ассамблеяға уға отчет бирергә бурыслы Ҡашаға йәки Министрҙар советын һайлау хоҡуғы бирелә. Тибеттың суд власы органы — Тибеттың Юғары суды комиссияһы ла ошондай уҡ тәртиптә булдырыла.
Тибеттың яңынан ойошторолған Халыҡ депутаттары ассамблеяһы «Иленән ҡыуылған тибеттар хартияһы» тигән исем алған тибет ҡасаҡтары Конституцияһын булдыра.
Хәҙерге ваҡытта [ниндәй?] Ҡашағ түбәндәге ете департаментҡа идара итә: эске эштәр, дин һәм мәҙәниәт; мәғариф; һаулыҡ һаҡлау; именлек; финанстар; мәғлүмәт һәм халыҡ-ара бәйләнештәр департаменттары. Ғәмәлдә иленән ҡыуылған 100 мең тибет общинаһы «дәүләт эсендә дәүләт» булып тора, уларҙың үҙҙәренең мәктәтәре, дауаханалары һәм башҡа төрлө социаль учреждениелары бар.
Иленән ҡыуылған хөкүмәттең финанстар департаментының ҡул аҫтында байтаҡ ҡына предприятиелар һәм трестар эшләй. Был хөкүмәт йылдың-йылында иленән ҡыуылған хөкүмәттең бюджетын туплай һәм уның тотҡарлыҡһыҙ эшләүен тәьмин итә.
Мәғлүмәт һәм халыҡ-ара бәйләнештәр Департаментының (ДИМС) төп бурысы — тибеттарҙы һәм донъя йәмәғәтселеген Тибеттағы хәлдәрҙең торошо менән таныштырып тороу. 12 илдә урынлашҡан вәкиллектәр туранан-тура Мәғлүмәт һәм халыҡ-ара бәйләнештәр Департаментына буйһона. Был офистар Нью-Дели, Женева, Нью-Йорк, Токио, Лондон, Катманду, Будапешт, Мәскәү, Париж, Канберра, Претория һәм Тайбэйҙа эшләй.
Хәүефһеҙлек департаменты ҡасаҡтарҙы ҡабул итеү һәм Далай-ламаның именлеген тәьмин итеү менән шөғөлләнә.
Тибет иленән ҡыуылған органдар премьер-министр етәкселегендәге Ҡашағҡа тибет общинаһы һайлаған парламентты, Һиндостан хөкүмәте менән килешеү буйынса тибеттарҙың граждандар бәхәстәрен (енәйәт эштәрен ҡарауҙы ла индереп) хәл итергә хоҡуҡлы суд системаһын индерә.
2011 йылда Далай-лама, үҙеңең рухи лидер ролен башҡарасағын раҫлап, сәйәси властан баш тарта. Хәҙер власть иленән ҡыуылған Тибет хөкүмәте ҡулында. Бойондороҡһоҙлоҡ осорондағы Тибет хөкүмәтенән власть яңы Тибет хөкүмәтенә күсәгилешлелек буйынса раҫлана. Иленән тибеттар Хартияһына (Конституцияһы ролен үтәй) бер нисә төҙәтмә индерелә.
Далай-лама раҫлауынса, Тибет ҡайтанан азатлыҡҡа эйә булыу менән иленән ҡыуылған Тибет хөкүмәте таратыласаҡ һәм дөйөм һайлауҙар барышында яңы демократик хөкүмәт ойоштороласаҡ.
Шәһиев Хәйҙәр Хызыр улы
Шәһиев Хәйҙәр Хызыр улы (29 октябрь 1953, Кинйәбулат ауылы, Ишембай районы, Башҡорт АССР-ы, РСФСР) ― СССР һәм Рәсәй сәйәсмәне, СССР халыҡ депутаты Башҡорт АССР-ының 357-се Стәрлетамаҡ территориаль һайлау округынан, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының муниципаль район «Стәрлетамаҡ районы» хакимиәте башлығы (2006—2012).
Биографияһы
1953 йылдың 29 октябрендә Ишембай районының Кинйәбулат ауылында (Башҡорт АССР-ы, РСФСР) тыуған.
1969 йылда Стәрлетамаҡ совхоз-техникумының зоотехник бүлегенә уҡырға инә. 1973 йылда Башҡорт дәүләт ауыл хужалығы институтына уҡырға инә, уны 1978 йылда тамамлай, ғалим-агроном квалификацияһы менән «Агрономия» һөнәре буйынса диплом ала. Шул уҡ йылда Башҡорт АССР-ы Стәрлетамаҡ районы «Дружба» колхозының баш агрономы вазифаһына тәғәйенләнә.
1981 йылда Өфө ҡалаһында идара итеүсе кадрҙар курсын тамамлай, шунан һуң Стәрлетамаҡ районының «Ҡорос» колхозы рәйесе, 1984 йылда — шул уҡ райондың Фрунзе исемендәге колхоз рәйесе итеп һайлана.
1989 йылдың мартында Башҡорт АССР-ының 357-се Стәрлетамаҡ территориаль һайлау округынан СССР-ҙың халыҡ депутаты итеп һайлана. Шулай уҡ Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайлана, бер нисә тапҡыр район Советы депутаты була.
1998 йылда Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районы хакимиәте башлығы була. 2000 йылда Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы хакимиәте башлығы итеп тәғәйенләнә, 2006 йылда — Башҡортостан Республикаһының муниципаль район Стәрлетамаҡ районы хакимиәте башлығы. Был вазифала 2012 йылға тиклем эшләй.
Дуҫлыҡ ордены, «Башҡортостан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» һәм «Салауат Юлаев» ордены, «Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙы үткәреүҙәге ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән. Ул шулай уҡ Рәсәй Федерацияһы Президентынан «Ауыл хужалығы өлкәһендәге ҡаҙаныштары һәм хеҙмәт уңыштарына өлгәшкәне өсөн» рәхмәт хаты ала.
Хеҙмәттәге уңыштары өсөн Шәһиев Хәйҙәр Хызыр улына «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре» һәм «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исемдәр бирелә. 2010 йылда «Стәрлетамаҡ районының почетлы гражданы» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була.
Ғаиләһе
Ҡатыны — Шаһиева Рәмилә Әнүәр ҡыҙы, ике ҡыҙы һәм ейәндәре.
Аҫаутамаҡ
Аҫаутамаҡ (Асавтамак) — Башҡортостандың Борай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 100 кеше. Почта индексы — 452963, ОКАТО коды — 80218843005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Липлейка (йылға)
Липлейка  — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/350/540/70/22 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тыут-Ях
Тыут-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пыв-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кайдаловская Виска
Кайдаловская Виска — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лидус йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Инә ҡорт һөтө
thumb|250px| Уң яҡта [[инә ҡорт яңы ғына һалған йомортҡалар күренә . Һул яҡта ҡурсаҡтары инә һөтөнә ҡойондоролған]] Инә ҡорт һөтө — бал ҡорттарының махсус үрсеү өсөн бүлеп сығарылған продукты. Уның менән бал ҡорттары инә ҡортто туйындыра, шулай уҡ ҡурсаҡтарын ашатыу өсөн ҡуллана. Инә һөтө ашатыусы ҡорттарыҙың махсус биҙҙәрендә бүленеп сыға. Ул биҙҙәр Аллотрофик биҙҙәр тип йөрөтөлә. Алтрофик биҙҙәр бал ҡортоноң өҫкө яңаҡ менән йотҡолоҡ биҙҙәре.
Инә һөтөн инә ҡорт көбөләренән йәки махсус эшләнгән яһалма көбөләр ярҙамында йыйалар.
Составы
Инә ҡорт һөтө аҡ кеҫәл һымаҡ шыйҡса. Тәме киҫкен әскелт, составы бик ҡатмарлы.
Ентекле составы :
Гермицидин булыу сәбәпле унда микроорганизмдар үрсей алмай.
Таблицанан күренеүенсә йәш ҡурсаҡтар сифатлыраҡ туйындырыла. Һәм ошоға өарап инә ҡорт, эшсе ҡорт һәм әре ҡорт ҡурсаҡтарының ашатыу составы үҙгәрә. Шулай уҡ ашатыу күстең(ғаиләнең) көсөнә лә ҡарай
Инә ҡорто һөтөндә шулай уҡ силденафилматдәләре лә табылған. Был матдә импотенциянан дауалағанда файҙаланыла. Шуның өсөн дә умартасылар тарафынан борондан кәрҙе арттырыу йәһәтенән файҙалы икәне билдәләнгән.
Файҙаланыу
Инә ҡорт һөтөн медицинала, косметикала һәм биологик әүҙем ҡушылмаларҙа файҙаланалар.
Инә ҡорт һөтөнөң составы 95%ҡа билдәле, уны икенсе төрлө батшалар кеҫәле тип тә йөрөтәләр. Апитерапияла әлегә өйрәнелмәгән 5% та фәҡәт шул ҡеүәтле формула составы тип тә әйтәләр.
Калышловка (йылға)
Калышловка  — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1162/1822 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һылтанмалар
Камышловка
Профессор М.А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникациялар университеты
'''Профессор М.А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникациялар университеты (СПбДТУ), элекке Ленинград электротехник элемтә институты (ЛЭИС''') — телекоммуникация һәм элемтә өлкәһендә белгестәрҙе әҙерләүҙе тормошҡа ашырыусы юғары уҡыу йорто.
Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек
СПбДТУ халыҡ-ара хеҙмәттәшлекте стажировкаларҙа, семинарҙарҙа, конференцияларҙа, симпозиумдарҙа  уҡытыусыларҙың һәм студенттарҙың ҡатнашлығында тормошҡа ашыра. Бер нисә йыл университет уҡыутыуҙы интеграцияланған  «Икеләтә диплом» программаһы (IIS) буйынса Лейпциг ҡалаһының Дойче Телеком юғары мәктәбе менән партнерлыҡта әүҙем эшләй (Fachhochschule Telekom Deutsche). Сит илдәрҙең ҡайһы бер юғары уҡыу йорттары - партнерҙары:
2012 йылдан СПбДТУ Электроэлемтәнең халыҡ -ара союзы  ағзаһы булып тора (МСЭ).
2014 йылда СпбДТУ-ла халыҡ-ара «Калейдоскоп» конференцияһы үтә
Университет факультеттары
2013 йылда рәсәйҙәге иң яҡшы студент советы спбгут июнендә була.
2015 йылдың июнендә бөтә рәсәй студенттар советы СПбГУТ номинацияһында лауреат булып, «иң яҡшы студенттар үҙидара органы».
2013 йылда работет университеты менән Фәнни-мәғариф үҙәге «Медиацентр», студент унда үҙенең проектын булдырыу медиа өлк. Яңылыҡтар реакцияһы нигеҙендә студенттар эшләй ноц «BonchNews» радиостанцияһы һәм «Радио Бонч», статусына эйә була ул «иң яҡшы радиостанцияһы студент евразия иҡтисади союзы биләмәләре - 2019».
ЛЭИС -СПбДТУ ректорҙары
2018 йылға ЛЭИС һәм СПбДТУ-ның ректор вазифаһын 14 кеше биләй :
Нарзимка
Нарзимка (Хоруимка) — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Теша йылғаһының һул ярына тамағынан 277 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Теша йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Уммерштадт
Уммерштадт (Ummerstadt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 500 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,7 км2. Диңгеҙ кимәленән 281 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98663 һәм автомобиль коды — HBN.
Вострецов Степан Сергеевич
Вострецов Степан Сергеевич (17 декабрь 1883 йыл — 3 май 1932 йыл) — СССР-ҙың хәрби етәксеһе. Беренсе донъя һуғышы һәм Граждандар һуғышында ҡатнашыусы, большевик.
Биографияһы
Степан Сергеевич Вострецов 1883 йылдың 17 декабрендә Өфө губернаһының Казанцево ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған, тимерсе булып эшләгән. 1905 йылда РСДРП-ға ингән, меньшевик (1918 йылда меньшевиктар менән бәйләнештәрен өҙә).
1906 йылдан 1909 йылға тиклем батша армияһында рядовой булып хеҙмәт итә, 1909 йылда һалдаттар араһында революцион агитация өсөн 3 йыл төрмәгә хөкөм ителә: бер төркөм һалдаттар тыйылған сәйәси китап уҡый. Көтмәгәндә офицер инә. Ул нимә уҡығандарын күрһәтеүҙе талап итә, баш тартыуҙарына Вострецовтың битенә һуғып ебәрә. Вострецов штык алып офицерға ташлана. Теге ҡасып өлгөрә. Офицерға ҡорал менән ташланғаны өсөн Вострецов Степанға үлем язаһы ҡурҡынысы янай, әммә тикшереү мәлендә ул иҫәүән ролен башҡара.
Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша, батырлығы өсөн подпрапорщик дәрәжәһе бирелә, өс Георгий тәреһе менән бүләкләнә.
1918 йылдың мартында демобилизациянан һуң тыуған Казанцево ауылына ҡайтып, коммуна ойоштора. Большевизмда ғәйепләнеп, 1918 йылдың йәйендә ҡулға алына. 1918 йылдың көҙөндә Вострецовҡа аҡ армияға состав вербовкалау өсөн штаб ойоштороу йөкмәтелә, ул бының менән файҙалана һәм ҡыҙылдарға ҡаса. 27-се дивизия 2-се Петроград полкының разведчиктары тарафынан ҡулға алына. Башта Вострецовты шымсы тип атырға теләйҙәр, әммә 2-се Петроград полкы командиры Р. И. Сокк уға ышана һәм 5 армияның 27 -се уҡсылар дивизияһы 2-се Петроград полкының 1-се батальонына рота командиры ярҙамсыһы итеп тәғәйенләй.
1919—1920 йылдарҙа 243-сө Петроград полкы, 27-се дивизияның 242-се Волга полкы менән Көнбайыш һәм Көнсығыш фронттарҙа етәкселек итә, Силәбе, Омск һәм Минск ҡалаларын алыуҙа батырлыҡ күрһәтә. 1921 йылда Себер сиктәрен һаҡлау буйынса ВЧК ғәскәрҙәре идаралығының начальнигы була, 1922 йылда Алыҫ Көнсығыш республикаһының Халыҡ-революцион армияһы ғәскәрҙәре төркөмө менән Спасскты штурмлағанда һәм Приморьенан аҡтарҙы ҡыуып сығарғанда етәкселек итә. 1923 йылда Охот-Аян райондарында (Охот-Аян операцияһы) генерал Пепеляев отрядын юҡ итеү буйынса экспедиция отрядын етәкләй.
1927 йылда Вострецов Хәрби-академия курстарын тамамлай, һуңынан 51-се уҡсылар дивизияһы менән етәкселек итә.
1929 йылдың 14 октябрендә Ҡыҙыл Байраҡлы Алыҫ Көнсығыш армияһы ғәскәрҙәренең командующийы В. К. Блюхер С. С. Вострецовты 18-се уҡсылар корпусы командиры итеп тәғәйенләй.
Ҡытай-Көнсығыш тимер юлындағы (КВЖД) хәрби операцияға әҙерлек осоронда Айырым Алыҫ Көнсығыш армияһы (ОДВА) составында Байкал аръяғы ғәскәрҙәре төркөмө булдырыла, уның составында С. С. Вострецов етәкләгән 18-се уҡсылар корпусы ла инә.
1929 йылда Маньчжурия-Чжалайнорск операцияһында ҡатнаша. 4 тапҡыр Ҡыҙыл Байраҡ ордены (Силәбе һәм Минскты алыу өсөн, Спасскты штурмлау өсөн, Пепеляев отрядтарын бөтөрөү өсөн) һәм Почетлы революцион ҡорал менән бүләкләнә
27-се Омск дивизияһы командиры. Һуңынан 9-сы уҡсылар корпусы командиры була.
1932 йылдың 3 майында Новочеркасскта зыяратта үҙенә үҙ ҡул һала (атыла). Дондағы Ростовта ерләнгән.
Замандаштары хәтирәләре
Омск дивизияһы менән… граждандар һуғышы геройы Степан Вострецов етәкселек итте. Беҙ уның дүрт Ҡыҙыл Байраҡ орденына һоҡланыу менән ҡарай инек — шундай уҡ ордендар тағы өс кешелә — Фабрициус, Федько һәм Блюхерҙа ғына булды. Дивизия командиры Вострецов ябай кеше булды, дөйөм хөрмәт менән ҡаҙанды. Беҙҙе уның маһайыулығының юҡлығы, кешелеклелеге, ҡыҙыҡһыныусанлығы арбай ине.
Маклаков Вячеслав Викторович
Биографияһы
Маклаков Вячеслав Викторович 1936 йылдың 27 октябрендә Мәскәүҙә тыуған; 1965 йылда Бөтә Союз юридик ситтән тороп уҡыу институтын тамамлай, ә дүрт йылдан һуң «журналистика» һөнәре буйынса Мәскәү полиграфия институтын тамамлай. 1967 йылдың ноябренән 1970 йылдың ноябренә тиклем   Бөтә Союз юридик ситтән тороп уҡыу институтында (көндөҙгө форма, хәҙер Мәскәү дәүләт юридик университеты)  халыҡ-ара хоҡуҡ кафедраһында  аспирантурала уҡый. 1971 йылда «Механизм формирования представительных учреждений во Франции (1946—1970 гг.)» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай (етәксеһе  профессор Август Мишин), — юридик фәндәр кандидаты була.
1960 йылдан алып 1967 йылға тиклем Маклаков Мәскәү ҡалаһы Эске эштәр идаралығында тәфтишсе булып эшләй; 1971 йылда  Бөтә Союз юридик ситтән тороп уҡыу институтында  уҡыта башлай:   уҡытыусы, өлкән уҡытыусы һәм доцент вазифаларын биләй; был юғары уҡыу йортоноң профессор итеп һайлана, сит илдәрҙең конституцион хоҡуғы кафедраһы мөдире урынбаҫары вазифаһын биләй. 1982 йылда «Буржуаз дәүләттәр конституцияһы» йыйынтығын һәм 1992  йылда институт нәшриәтендә «Хәҙерге сит илдәр конституцияһы» баҫтырып сығара. СССР тарҡалғандан һуң Малаков 1990 йылда,  Бөтә Союз юридик ситтән тороп уҡыу институтында «Буржуазные конституции: основные тенденции развития (сравнительный анализ)» темаһына докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай — юридик фәндәр докторы булып китә. Рәсәйҙә, 1999 йылда РФ Конституия суды ҡарамағында ойошторолған ғилми-консультация советының штаттан тыш ағзаһы: совет составында Рәсәй гражданлығы тураһында закон проекты эшендә ҡатнаша. В.А. Туманов исемендәге премия лауреаты кеүек диплом менән бүләкәләнә; «МГЮА ветераны» маҡтаулы исеменә лайыҡ була.
Эштәре
XX быуаттың һуңғы тиҫтә йылында Маклаков Европа союзы илдәренең конститутцион хоҡуғы мәсьәләләре менән шөғөлләнә — 1992 йылдан 2001 йылға тиклем осорҙа шул проблематика буйынса биш хеҙмәтен баҫтырып сығара: «Избирательное право стран — членов Европейских сообществ», «Конституционный контроль», «Парламенты», «Референдум в странах — членах Европейского союза»,шулай уҡ — «Европейский парламент». Эштәре РФА ижтимағи фәндәр буйынса ғилми мәғлүмәт институтында проект өлөшө булараҡ тормошҡа ашырыла. Евросоюздың ойоштороу документтарын тәжемәләү буйынса шөғөлләнә:
Ломовка (Мокша ҡушылдығы)
Ломовка  — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокша йылғаһының һул ярына тамағынан 231 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Волья (Сылвица ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мәскәү дәүләт төҙөлөш университеты
Юғары Һөнәри Мәғарифтың Федераль Дәүләт Белем Биреү Учреждениеһы «Мәскәү Дәүләт Төҙөлөш Университеты» (милли тикшереү университеты) — 1993 йылға тиклем В. В. Куйбышев исемендәге Мәскәү Инженер-төҙөлөш Институты — Рәсәйҙәге иң ҙур техник университеттарҙың береһе, төҙөлөш буйынса Рәсәй Федерацияһы юғары уҡыу йорттары ассоциацияһының тармаҡ университеты.
Тарихы
Князь Дмитрий Васильевич Ухтомский 1749 йылда Рәсәйҙә беренсе архитектура-төҙөлөш мәктәбен аса. Ошо мәктәптә Матвей Казаков, Иван, Старов, Александр Кокоринов уҡынылар. 1804 йылда Кремль учелищеһы төҙөлә. Киләсәктә ул Мәскәү Һарай архитектура училещеһы булып китә.
1897 инженер М. К. Прироров Мәскәүҙә төҙөлөш курстары аса.
1902 йылда архитектор И. А. Фомин беренсе ҡатын-ҡыҙҙар өсөн төҙөлөш курстары ойоштора.
1905 йылда Н. В. Марковников беренсе ҡатын-ҡыҙҙар өсөн техник һәм төҙөлөш курстары аса.
1909 йылда Фомин һәм Морковников курстары берләшә. Улар нигеҙендә 1916 йылда ҡатын-ҡыҙҙар өсөн Политехник институт асыла.
1907 йылда шулай уҡ Урта төҙөлөш училещеһы асыла. Унда дүрт бүлек була: архитектура-төҙөлөш, гидртотехник, мәҙәниәт-техник, юлдар төҙөү.
1919 йылда Урта төҙөлөш училещеһы Беренсе Мәскәү төҙөлөш техникумына үҙгәртелә. 1920 йылда техникум ВТУЗ статусы ала.
1918 йылда Мәскәү Юғары Техник Училешеһының составында төҙөлөш факультеты асыла.
1921 йылда Мәскәү Инженер-төҙөлөш Институты асыла. Уның беренсе директоры Шишкин Захар Нестерович була.
2010 йылдан университет милли тикшеренеү университеты статусты конкурс аша алды.
2011 йылда МДТУ составына Мәскәү дәүләт торлаҡ-комуналь хужалығы академияһы инә.
Диод
Диод (δις — ике һәм -од ) — электроникала Вольт-Ампер характеристикаһы һыҙыҡса булмаған ике электродлы электрон компонент.
Хәҙерге ваҡытта иң таралған тип диод булып «ярым үткәргес диод» булып тора. Был тип диод ғәҙәттә ярым үткәргес материал киҫәгенән һәм уға тоташтырылған ике электродтан тора.
«Лампа диоды» (вакуум көпшә диоды) (хәҙерге ваҡытта һирәк ҡулланыла, бары тик ҡайһы бер юғары-егәрлек технологияларында) ул ике электродлы вакуум көпшә.
Ярым үткәргес диодтар линиялы булмаған электр характеристикаларына эйә, быны уларҙың P—N уҙыуының конструкцияһын үҙгәртеп модификацияларға була. Был күп төрлө функцияны үтәй ала торған махсус маҡсатлы диодтарҙа ҡулланыла. Мәҫәлән, Зенер диодтары көсәнеште регуляциялау өсөн, Тау ишелеү — осоп үтеү диодтары (рус. лавинно-пролетный диод, eng. avalanche diodes ) схемаларҙы юғары көсәнеш һикереүҙәренән һаклау өсөн, варактор диодтары радиоалғыстарҙа һәм телевизорҙарҙа электрон рәүештә канал һайлау өсөн, Ганн диодтары, туннель диодтары һәм IMPATT диодтары радио йышлыҡтағы тирбәнештәр генерациялау өсөн, ә яҡтылыҡ һибеүсе диодтар яҡтыртыу өсөн ҡулланыла. Туннель диодтарына кире ҡаршылыҡ хас, был үҙенсәлек уларҙы ҡайһы бер төр схемаларҙа файҙалы итә.
Диодтар беренсе ярым үткәргес йыһазы булған. Кристалдарҙың электр тогын турайту һәләтен немец физигы Фердинанд Браун 1874 йылда асҡан. Беренсе бесәй мыйығы диоды дип аталған ярым үткәргес диодтар 1906 йыл тирәһендә, гален кеүек минерал кристалдарҙан яһалған. Хәҙерге ваҡытта, күпселек диодтар кремнийҙан яһала, шулай ҙа, германий һымаҡ ярым үткәргестәр ҙә ҡулланыла.
Тарих
Термион һәм ҡаты есем диодтар параллель рәүештә эшләнеп сығарылған.
1873 йылда Фредерик Гутри термион диодтар эшләүенең төп принцибын асҡан. Гутри уңай ҡоролған электроскоптың ҡоролмаһын уның янына ергә тоташтырылған аҡ ҡыҙған металл киҫәген китереп (тейҙермәйенсә) алып булғанын асҡан. Шуны уҡ кире ҡоролған электрод өсөн ҡулланырға мөмкин булмаған, был токтың бер генә йүнәлештә үткәнен күрһәткән.
1880 йылдың 13 февралендә Томас Эдисон был принципты бәйһеҙ рәүештә тағын бер тапҡыр асҡан. Был ваҡытта Эдисон уның яҡтылык лампаларының күмер ептәре гел тиерлек ыңғай ҡоролған яғында янып сығыуҙың сәбәбен тикшергән. Уның быяла корпусҡа иретеп йәбештерелән металл электродлы махсус лампаһы булған. Был йыһазды ҡулланып, ул ҡыҙған ептән вакуум аша металл тәлинкәгә күҙгә күренме торған ток уҙыуын раҫлаган, әмма был күренеш тәлинкә уңай «ҡоролмаға тоташтырылғанда» ғына булған.
Эдисон даими ток вольтметрында уның модификацияланған яҡтылыҡ лампаһы эффектив рәүештә резисторҙы алмаштырыусы схеманы эшләп сығарған. Эдисон ошо асышы өсөн 1884 йылда патент менән бүләкләнгән. Ул ваҡытта андый йыһазды ғәмәлдә ҡулланырға мөмкин булмаған. Шулай итеп, патент берәр кеше Эдисон эффектына ҡулланылыш тапкас ҡына ғәмәлгә инергә тейеш булған.
Джон Амброзе Флеминг (Маркони Компанияһының фәнни кәңәшсеһе һәм элек Эдисонға эшләгән кеше) Эдисондың эффектына нигеҙләнеп теүәл радиодетектор яһарға мөмкин икәнен тапҡан. Флеминг беренсе ысын термион диодҡа Британияла 1904 йылдың 16 ноябрендә патент алған.
1874 йылда немец ғалимы Карл Фердинанд Браун кристалдарның «бер йүнәлештә үткәрүсәнлеген» асҡан. Браун кристалл электр туратҡысында 1899 йылда патент алған. 1930 йылда Баҡыр оксиды һәм кремний турайтҡыстары эшләп сығарылған.
1894 йылда һинд ғалимы Джагадиш Чандра Бозе беренсе булып радио тулҡыднары детекцияһы өсөн кристалдны ҡулланған. Кристалл детектор ғәмәлдә эшләүсе йыһазға Гринлиф Витье Пикард тарафыннан әүерлдерелгән. Был ғалим 1903 йылда кремний кристалл детекторҙы уйлап сығарған һәм 1906 йылдың 20 ноябрендә уның өсөн патент алған. Башҡа тәжрибә үткәрүселәр күп төрлө башҡа матдәләр ҡулланып ҡарағаднар, быларҙың иң киң ҡулланылғаны минерал гален (аҡ ҡурғаш сульфиды) булып тора. Башҡа матдәләр бер ни тиклем яҡшырак эш тәҡдим итһәләр ҙә, гален киңерәк ҡулланылған, чөнки уның хаҡы арзан булған һәм уны табырға еңелрәк булған. Был элекке радио яйланмаларындағы кристалл детектор менән бергә яйлана торған тимерсыбыҡ нөктә контакты («бесәй мыйығы»); ул контактны ҡул ярҙамында кристалл өҫлөгө буйынса хәрәкәткә килтерергә мөмкин булған, был оптималь сигнал табыу өсөн эшләнгән. Был ышаныслы булмаған йыһаз термион диодтар тарафынан тиҙ ҡыҫрыҡлап сығарылған, әмма кристалл детектор һуңынан, 1950 йылдарҙа, арзан германий диодтар эшләнгәс, доминант ҡулланышҡа кире ҡайтҡан. Асылыу ваҡытында, былай йыһаздар турайтҡыстар булараҡ мәғлүм булған. 1919 йылда Вильям Генри Экклз грексанан «диа» (аша, арҡылы мәғәнәһендә) һәм «од» (ὅδος — «юл» ) һүҙҙәренән «диод» терминын уйлап сығарған.