cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Халыҡ-ара стандартлаштырыу ойошмаһы
Халыҡ-ара стандартлаштырыу ойошмаһы, ИСО (International Organization for Standardization, ISO) — стандарттар эшләү һәм сығарыу менән шөғөлләнеүсе халыҡ-ара ойошма.
Халыҡ-ара стандартлаштырыу ойошмаһы  1946 йылда  егерме биш милли стандартлаштырыу ойошмаһы тарафынан барлыҡҡа килтерелә. Ул 1926 йылда Нью-Йоркта асылып, 1942 йылда ябылған ISA (International Federation of the National Standardizing Associations) менән 1944 йылда ойошторолған UNSCC (United Nations Standards Coordinating Committee) ойошмалары нигеҙендә хасил була. Эше ғәмәлдә 1947 йылда башлана. СССР ойошманы нигеҙләүселәрҙең береһе, етәксе органдарының даими ағзаһы була; Госстандарт вәкиле ике тапҡыр ойошманың рәйесе итеп һайлана. Рәсәй СССР-ҙың вариҫы булараҡ  ИСО  ағзаһы ителә. 2005 йылдың  23 сентябрендә  Рәсәй ИСО Советына инә.
Ойошманы төҙөгәндә һәм уға атама һайлағанда аббревиатураның бөтә телдәрҙә лә бер төрлө яңғырарға тейешлеге күҙҙә тотола. Тиң мәғәнәһен биргән (исос)  тигән грек һүҙе алына,  шунлыҡтан Халыҡ-ара стандартлаштырыу  ойошмаһы «ИСО» тигән ҡыҫҡа атама йөрөтә.
ИСО-ның эшмәкәрлек даирәһе, электротехника менән электрониканан башҡа, бөтә өлкәләргә лә ҡағыла. Ә электротехника менән электроника Халыҡ-ара электротехника комиссияһы (МЭК, IEC) ҡарамағына инә. Ҡайһы бер эштәрҙе был ойошмалар бергә башҡара. Стандартлаштырыуҙан тыш, ИСО сертификатлау мәсьәләләре менән дә шөғөлләнә.
ИСО-ның бурыстары: донъяла тауарҙар һәм хеҙмәттәр менән алмашыуҙы тәьмин итеү,  интеллектуаль, фәнни-техник һәм иҡтисади өлкәләрҙә хеҙмәттәшлекте үҫтереү маҡсатында стандартлаштырыуҙы һәм төрҙәш эшмәкәрлек тармаҡтарын үҫтереүгә булышлыҡ итеү.
Рәсми телдәре: инглиз теле, француз теле һәм рус теле.
ИСО ағзалары
Милли стандартлаштырыу органдары ойошманың ағзалары булып тора, улар ИСО-ла үҙ илдәренең мәнфәғәттәрен кәүҙәләндерә, ә үҙ илендә ИСО  вәкиле булып тора. Әлеге ваҡытта ИСО-ға 164 ил вәкиле инә
Ағзалыҡтың өс категорияһы бар. Улар ИСО-ның электрон ресурстарына инеү кимәле һәм эшләнеүсе документтарға йоғонто яһау дәрәжәһе менән айырыла. Был һәр милли стандартлаштырыу органының ихтыяждарын һәм мөмкинлектәрен иҫәпкә алырға ярҙам итә. Шулай итеп, ресурстары сикләнгән йә  милли стандартлаштырыу системаһы етерлек үҫмәгән  илдәр  халыҡ-ара стандартлаштырыу буйынса көнүҙәк мәғлүмәтте ваҡытында ала.
ИСО-ла Рәсәйҙән Федераль техник көйләү һәм  метрология  агентлығы  тулы хоҡуҡлы ағза сифатында вәкәләтлек итә.
Генераль ассамблея
Генераль ассамблея — ағза комитеттар тарафынан тәғәйенләнгән вазифалы кешеләр һәм делегаттар йыйыны. Һәр ағза комитет өскә тиклем делегат ебәрергә хоҡуҡлы, уларҙы күҙәтеүселәр оҙатып йөрөй ала. Мөхбир ағзалар һәм яҙылған ағзалар күҙәтеүсе сифтатында ҡатнаша. 2013 йылғы Генераль ассамблея Санкт-Петербургта үтте.
ИСО Советы
Совет  ИСО эшмәкәрлегенә   Генераль ассамблея сессиялары араһында етәкселек итә. Совет Генераль  ассамблеяны саҡырып тормайынса ағза комитеттарға  консультация өсөн һорауҙар ебәрергә йә  уларҙы хәл итергә ҡушырға хоҡуҡлы. Совет ултырыштарында ҡарарҙар унда ҡатнашҡан ағза  комитеттарҙың күпселек тауышы менән ҡабул ителә. Ултырыштар араһында һәм ихтыяж килеп тыуғанда Совет ҡарарҙарҙы хатлашыу аша ҡабул итә ала.
ИСО Советы идара итеүгә бәйле күп һорауҙарҙы үҙе хәл итә. Совет ултырыштары йылына ике тапҡыр үтә. Совет составына ИСО ағзаһы булған илдәрҙән 20 вәкил инә. Совет ҡарамағында аныҡ һорауҙар буйынса етәкселекте башҡарған органдар бар.
Техник етәксе бюро (TMB)
Техник етәксе бюро  техник комитеттарға һәм техник мәсьәләләр буйынса асылған башҡа стратегик консультатив органдарға дөйөм етәкселекте тормошҡа ашыра.
Стандарттар эшләү тәртибе
Халыҡ-ара стандартты ИСО ойошмаһы ағзалары үҙ-ара килешеп ҡабул итә. Халыҡ-ара стандарт туранан-тура йә төрлө илдәрҙең милли стандарттарына индереү юлы менән файҙаланыла башлай.
Халыҡ-ара стандарттарҙы ИСО-ның техник комитеттары (ТК) һәм аҫкомитеттары (АК) алты баҫҡыслы эш барышында төҙөй:
Кесе Шешәнәк
Кесе Шешәнәк — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға.
Кәбәс ауылынан көнсығыштараҡ 9 км алыҫлыҡта Алатау һырты битләүендә баш ала. Көньяҡтан төньяҡҡа табан Ишембай һәм Белорет райондары биләмәләре буйлап аға.
Йылға Еҙем йылғаһының һул ярына тамағынан 155 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Ишембай районы ерҙәрендә 24 км.
Өҫтөн һоро урман тупрағында ҡарағай ҡатнаш ҡайын урмандары, урыны менән йүкә һәм имән урмандары үҫә. Йылға буйында Исҡушты (халыҡ Өшкөштө тип йөрөтә), Кесе Шешәнәк үҙәндәре ята. Ҡушылдығы — Алағузлы.
Йылға буйында йәшәгән башҡорттар уны Бәләкәй Шешәнәк тип йөрөтә.Сөнки Ишембай районында «Кесе» һүҙе урынында «Бәләкәй» һүҙе ҡулланыла.
Шешәнәк һүҙе боронғо төрки «еүешләнеп, ҡабарған, ташҡан» (разбухшая) һүҙенән алынған тигән фараз бар.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Московая Ряса
Московая Ряса — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе, Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Становая Ряса йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронеж йылғаһы Липецк ҡалаһына тиклем, Матыра йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Төхвәтуллин Яҡуп Зәйнулла улы
Төхвәтуллин Яҡуп Зәйнулла улы (8 июнь 1923 йыл — 16 август 2010 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1957—1968 йылдарҙа «Башкирэнерго» берекмәһенең 2-се Өфө йылылыҡ электр үҙәге (ТЭЦ) мастеры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). СССР-ҙың энергетика һәм электрификация отличнигы (1983).
Биографияһы
Яҡуп Зәйнулла улы Төхвәтуллин 1923 йылдың 8 июнендә Башҡорт АССР-ының Бүздәк районы Шланлыкүл ауылында тыуған.
Махсус урта белемле, 1964 йылда Өфө электромеханика техникумын тамамлай.
1938—1940 йылдарҙа Өфө машиналар эшләү заводының 384-се фабрика-завод мәктәбендә уҡый. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1940 йылда электромонтер булып башлай, артабан төп щитта дежур итеүсе, Өфө ТЭЦ-ы ремонтлау буйынса мастеры, 1954 йылдан — ремонтлау мастеры, өлкән мастер.
Ете йыллыҡ планды үтәү осоронда (1959—1965) Я. 3. Төхвәтуллин бригадаһы коллективы 16 425 һумлыҡ иҡтисади һөҙөмтә биргән 40-ҡа яҡын тәҡдим яһай һәм производствоға индерә. Ете йыллыҡта бригадала хеҙмәт етештереүсәнлеге 60 процентҡа арта — энергосистема буйынса уртаса күрһәткестән 6 тапҡырға күберәк. 1963 йылда ул етәкләгән коллектив «Коммунистик хеҙмәт бригадаһы» исемен яулай.
Төхвәтуллин Яҡуп Зәйнулла улы трансформаторҙарға һәм май выключателдәренә май ҡойоу эшен еңеләйтеү өсөн тәғәйенләнгән насос эшләй һәм производствоға индерә, электр ванналары өсөн ҡулайлама уйлап таба.
Илдең энергетикаһын үҫтереү буйынса ете йыллыҡ пландарын үтәүҙәге уңыштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумы указы менән 1966 йылдың 4 октябрендә Я. 3. Төхвәтуллинға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1989 йылда пенсияға киткәнгә тиклем Өфөләге 2-се йылылыҡ электр үҙәгенең цех начальнигы урынбаҫары булып эшләй.
Төхвәтуллин Яҡуп Зәйнулла улы 2010 йылдың 16 авгусында вафат була.
Начапкин
Начапкин (Начапкино) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 28 кеше. Почта индексы — 450519, ОКАТО коды — 80252835005.
Важня (Суворощь ҡушылдығы)
Важня  — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суворощь йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шәйхелисламов Ғабдулла Ислам улы
Шәйхелисламов Ғабдулла Ислам улы (? 1905 йыл — 17 апрель 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия сержанты, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының орудие замковойы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1943).
Биографияһы
Ғабдулла Ислам улы Шәйхелисламов 1905 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Дәүләкән станцияһында хәҙер Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән ҡалаһында тыуған. 1941 йылдың декабрь айында Дәүләкән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкында орудие замковойы булып хеҙмәт итә. 1944 йылдың 17 апрелендә Украина ССР-ы Волынь өлкәһе Боблы ауылында яраларынан вафат була
Батырлығы
1944 йылдың 1 октябрендә барған һуғышта тәүәккәллеге һәм орудиеһынан мәргән атыуы менән эскадрондарҙың һөжүмен ҡеүәтләп, ярҙам итеп тора. Дошмандың ике ут нөктәһен юҡ итә, фашистар пулеметтан ут сәсеп ятҡан һарайҙы яндыра. Бының менән ул эскадрондарҙың артабанғы һөжүм итеүсе хәрәкәтенә булышлыҡ итә. Был батырлығы өсөн Шәйхелеисламов Ғабдулла Ислам улы Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була
Сызрань-Һамар операцияһы
Сызрань-Һамар операцияһы (14 сентябрь—8 октябрь 1918) — РККА көнсығыш фронтының Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы ваҡытында Чехословак корпусы ғәскәрҙәренә ҡаршы һөжүм операцияһы.
Операция барышында ҡыҙылармеецтар (15700 кеше) КОМУЧ Халыҡ Армияһы 2-се дивизияһын һәм Чехословак корпусы Волга буйы төркөмөн (бөтәһе 9800 кеше), шулай уҡ КОМУЧ-тың Йылға хәрби флотын ҡыйрата һәм Сызрань менән Һамарҙы баҫып ала.
Башы
Сембер тирәһендә еңелгәндән һуң аҡтарҙың Волга буйы армияһы (командиры — Станислав Чечек) 2 дивизиянан, Хвалынск һәм Волга буйы төркөмдәренән, шулай уҡ Волга флотилияһынан тора. Әлеге төркөмдөң 60 проценты Сызранды һәм Хвалынскиҙы обороналай.
Ҡыҙыл армияның Көнсығыш фронты командованиеһы (главком — Вацетис И. И.) 1-се армия ғәскәрҙәре менән Сызрангә һөжүм итергә ҡарар итә (командиры — М. Н. Тухачевский), уға оператив рәүештә Волга флотилияһының Воля дивизияһы һәм отряды буйһона, ә 4-се армия ғәскәрҙәре менән — Һамарға.
Хәрби ғәмәлдәр барышы
Башта совет ғәскәрҙәренең һөжүе бик яй үҫешә. 21 сентябргә ҡарата Николаевск полктары дивизиялары 15 километрға ғына алға шылыша; Вольск дивизияһы 16 сентябрҙә Хвалынск ҡалаһын яулай, әссә аҡтар һөжүи иткәндән һуң уны ташлап китергә мәжбүр була. Сембер дивизияһына 18 сентябрҙән алып Сембер тирәһендә обороланалу алыштар алып ьбарырға тура килә, шуға күрә 1-се армия Сызрангә тик Пенза һәм Инза дивизиялары менән һөжүм итә.
21 сентябрҙә Көнсығыш фронтының баш командующий 4-се армияға бурыс ҡуя: 1-се армия менән берлектә Сызранде баҫып алырға, ә унан һуң Һамарға һөжүм итергә. Был ғәмәлдәр һөжүм темптарын тиҙләтә. 26 сентябрҙә Вольск дивизияһы ҡабаттан хвалынск ҡалаһын яулай, ә Пенза дивизияһы Сызрань тирәһенә барып етә.
27 сентябрҙә Сембер дивизияһы һөжүмгә ҡушыла, һәм 1-я армия Сызрангә ике төркөм менән һөжүм итә башлай — Төньяҡ һәм көньяҡ. 4-се армияның Һамар төркөмө Сыһрангә һөжүм итһә, ҡалған частары — Һамарға.
1 октябргә ҡарата Һамар дивизияһы частары көньяҡтан Һамар-сызрань тимер юлына килеп сығалар һәм уның киҫәләр. Сембер дивизияһы частары Сембер операцияһы тамамланғас, бик тиҙ арала марш менән килеп етеп, башҡа ҡыҙыл ғәскәрҙәре менән берлектә Сыҙранде яулауҙа ҡатнаша. Ҡыйратылған аҡ ғәскәрҙәре Һамарға сигенә.
4-се армия (уның составына Вольск дивизияһы ҡайтарыла) Сызранде алғандан һуң Һамарға табан һөжүм башлай. 7 октябрҙә баш күтәргән эшселәр менән берлектә ҡаланы яулап ала.
Йомғаҡтары
Сызрань-Һамар операцияһы һөҙөмтәһендә Совет республикаһы Волга үҙәк райондарын көньяҡтан икмәк һәм нефть менән тәьмин итеү өсөн файҙаланыу мөмкинлеген ала. Боғорослан һәм Уральск ҡалаларына һөжүм итеү өсөн шарттар булдырыла.
Польной Воронеж
Польной Воронеж — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе, Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воронеж йылғаһының һул ярына тамағынан 342 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 178 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронеж йылғаһы Липецк ҡалаһына тиклем, Матыра йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мостаев Йәүҙәт Әхәт улы
Мостаев Йәүҙәт Әхәт улы (3 сентябрь 1920 йыл — 18 сентябрь 1999 йыл) — ғалим-тау инженеры. Техник фәндәр докторы (1984). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1974), СССР‑ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1978), СССР-ҙың почетлы нефтсеһе (1980).
Биографияһы
Йәүҙәт Әхәт улы Мостаев 1920 йылдың 3 сентябрендә Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған.
Совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашҡан.
1951 йылда Өфө нефть институтын тамамлай.
1951 йылдан башлап «Ишембайнефть» нефть промыслаһы идаралығында өлкән инженер, промысла мөдире булып эшләй.
Ишембай нефть техникумында уҡыта.
1960—1990 йылдарҙа Башҡортостан нефть ғилми‑тикшеренеү һәм проект институтында эшләй:
Ғалим 1999 йылдың 18 сентябрендә ҡалаһында вафат була.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни-производство эшмәкәрлеге ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген арттырыуҙың термик ысулдарын эшләү һәм ғәмәлгә индереү менән бәйле. Термик ысулдарын ҡулланыуҙың һөҙөмтәлелеген Арлан нефть ятҡылығында һәм Ишембай нефть ятҡылығында өйрәнә.
Йәүҙәт Әхәт улы Мостаев 100-гә яҡын фәнни хеҙмәт һәм бер уйлап табыу авторы булып тора.
Бабочкин Борис Андреевич
Бабочкин Борис Андреевич (8 ғинуар 1904 йыл — 17 июль 1975 йыл) — СССР-ҙың театр һәм кино актёры, режиссёр һәм педагог. СССР-ҙың халыҡ артисы (1963), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1974). Ике Сталин (1941, 1951) һәм Дәүләт (1977 — үлгәндән һуң) премиялары лауреаты. 1948 йылдан ВКП (б) ағзаһы.
Биографияһы
Борис Андреевич Бабочкин Һарытауҙа тимер юлсыһы ғаиләһендә тыуған. 1912—1919 йылдарҙа 1-се Һарытау реаль училищеһында уҡый. Граждандар һуғышында ҡатнаша. Ун биш йәшендә комсомолец Бабочкин Көнсығыш фронты 4-се армия сәйәси бүлегендә хеҙмәт итә.
Мадагаскар (утрау)
Мадагаскар (Madagascar, Madagasikara; ерле атама: Nosin Dambo — ҡабандар утрауы) — ҙурлығы буйынса Ерҙә дүртенсе утрау.
Бабочкин Борис Андреевич
Биографияһы
Тыныс тормошҡа ҡайтҡандан һуң Һарытау драма театры эргәһендәге драма студияһына уҡырға инә 1920 йылдың авгусында Мәскәүгә китә, ундабер үк ваҡытта ике театр мәктәбенә уҡырға инә — М. А. Чехов студияһына һәм "Йәш оҫталар"Дәүләт студияһына, унда ул И. Н. Певцовта уҡый һәм тиҙҙән Чехов студияһын ташлай.
Мадагаскар (утрау)
Тасуирламаһы
Һинд океанында урынлашҡан, Африканың көнсығыш ярынан Мозамбик боғаҙы менән айырылған.
Бабочкин Борис Андреевич
Биографияһы
1921 йылдың йәйендә И Н Певцов етәкселегендә түге профессиональ миҙгелен Иваново-Вознесенскиҙа башлай.
Мадагаскар (утрау)
Тасуирламаһы
Утрауҙың оҙонлоғо яҡынса 1600 км, киңлеге 570 км, майҙаны 587 000 км². Утрау Мадагаскар дәүләтенең төп өлөшө булып тора, (баш ҡалаһы — Антананариву).
Бабочкин Борис Андреевич
Биографияһы
1921 йылда, Мәскәүгә ҡайтҡас, бер аҙ Мәскәү драма театрында эшләп ала (В. Г. Сахновский етәкселегендә). 1922 −1923 йылдарҙа — Воронеж драма театрын (хәҙерге А. В. Кольцов исемендәге Воронеж академия драма театры) актеры, 1923—1925 йылдарҙа — МГСПС исемендәге театр (хәҙер Моссовет исемендәге театр, 1925—1926 — А. Н. Островский исемендәге Кострома драма театры, 1926—1927 — Сәмәрҡәнд драма театры, 1927—1928 йылдан алып — Ленинградта сатира театры (Н. А. Акимов исемендәге Санкт-Петербург академия комедия театры), 1928—1929 йылдарҙа — Харбинда КВЖД театры, 1929—1932 йылдарҙа — Ленинградта Халыҡ йорто театры, 1932—1936 йылдарҙа — А. С. Пушкин исемендәге Ленинград драма театры (хәҙер Александрин театр) актеры. Шулай уҡ Могилев, Бердичев, Пишпек ҡалалары театрҙарында эшләй.
Мадагаскар (утрау)
Тасуирламаһы
Утрауҙағы йылғалар: Бетсибока, Манчака һ.б.
Бабочкин Борис Андреевич
Биографияһы
1936—1940 йылдарҙа М. Горький исемендәге Ҙур драма театрында — актер, 1937—1938 йылдарҙа — баш режиссер, ә 1938—1940 йылдарҙа — художество етәксеһе. 1940—1945 йылда — Мәскәүҙә Е. Вахтангов исемендәге тетрҙа актер һәм режиссер, 1941—1943 йылдарҙа — Алматыла Ҡаҙаҡфильм киностудияһында актер һәм режиссер, 1949—1951 йылдарҙа —Кесе театрҙа актер, режиссер (икеһе лә Мәскәүҙә).
Мадагаскар (утрау)
Тасуирламаһы
Утрауҙың иң бейек нөктәһе һүнгән вулкан Марумукутру (2876 м), ул тау массивында урынлашҡан, ул утрауҙың төньяҡ өлөшөндә. Тауҙар минералдарға һәм металдарға бай: алтын, баҡыр, тимер; киң яр буйы тигеҙлектәре һаҙлы, йыш ҡына бик уңдырышлы.
Бабочкин Борис Андреевич
Биографияһы
СССР-ға ҡайта, 1952—1953 йылдарҙа А. С. Пушкин исемендәге Мәскәү драма театрында баш режиссер, ә 1954 йылда — Леся Украинка исемендәге Киевр урыҫ драмаһы театрында актер.
Мадагаскар (утрау)
Тасуирламаһы
Мадагаскар Африканан алыҫ булмаһа ла, уның фаунаһы һәм флораһы уникаль: утрауға ер йөҙөндәге хайуандар һәм үҫемлектәр төрҙәренең 5 % — ы тура килә, шуларҙың 80 % Мадагаскарҙан башҡа ерҙә үҫмәй һәм йәшәмәй. Уларҙың иң күренеклеһе — лемурҙар.
Бабочкин Борис Андреевич
Биографияһы
1955 йылда Кесе театрға ҡайта, башта актер сифатында, һуңынан ғүмеренең аҙағынаса режиссер булып шунда хеҙмәт итә.
Мадагаскар (утрау)
Тасуирламаһы
Иң ҙур Мадагаскар күле — Алаутра (майҙаны 200 км² тирәһе). Башҡа күлдәре — Итаси, Ихутри.
Бабочкин Борис Андреевич
Биографияһы
Иң эре режиссерлыҡ эше — М. Горькийҙың «Дачники» пьесаһы буйынса спектаклдәр, 1939йылда Ҙур драма театрында (Влас ролен уйнай), 1964 йылда Кесе театрҙа ҡуя, Бабочкин Суслов ролендә (спектакль кинопленкаға 1966 йылда төшөрөлә).
Мадагаскар (утрау)
Тасуирламаһы
Тропик климатлы, утрауҙың көньяғын йыш ҡына субтропик климатлы тип иҫәпләйҙәр.
Бабочкин Борис Андреевич
Биографияһы
Кинематографта Бабочкин тәүге тапҡыр 1928 йылда «Фетнә» фильмында уйнай. Донъя күләмендә танылыуҙы Чапаев роле килтерә, 1934 йылда шул уҡ исемле фильмда уйнай.
Мадагаскар (утрау)
Координаттары
Утрауҙың төньяҡ нөктәһе — Бубаумби мороно (Амбр, -11°N, 49°W), көньяҡ нөктәһе — Вухимена мороно (Сент-Мари, -25°N, 45°W), көнбайыш нөктәһе Мананунука мороно (-22°N, 43°W) һәм көнсығыш нөктәһе -Ангунци мороно (Көнсығыш, -15°N, 50°W).
Бабочкин Борис Андреевич
Биографияһы
Күп йылдар дауамында педагогик эшмәкәрлек менән шөғөлләнә: 1930 йылдар аҙағынан Ҙур драма театры эргәһендәге студияла уҡыта, 1944 йылдан — во ВГИК-та (Мәскәү), унда актерлыҡ оҫтаханаһы етәксеһ була. 1966 йылда профессор дәрәжәһен ала.
Күп мәҡәләләр авторы, уның фекерҙәре, яҙмалары «Совет сәнғәте», «тЭшсе һәм театр», «Театр», «Огонек», «Искусство кино», «Мәскәү», «Октябрь» журналдарында, «Ленинградская правда», «Әҙәби Ленинград», «Комсомольская правда», «Литературная газета», «Известия», «Совет мәҙәниәте» һәм башҡа гәзиттәрҙә баҫтырыла.
1975 йылдың 17 июлендә Мәскәүҙә вафат була. Юлда машинала йөрәге туҡтай. Новодевичье зыяратында ерләнгән (2-се участка).
Кинола режиссер эштәре
1944 — Туған яландар (Родные поля)
1966 — Дачниктар
Внучка (Теза ҡушылдығы)
Внучка  — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Теза йылғаһының һул ярына тамағынан 65,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Манайлы
Манайлы, Мәнәйле (Манайли, Маняйли, Маняйля) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Белорет һәм Ғафури райондары биләмәләрендә аға. Йылға Еҙем йылғаһының уң ярына тамағынан 126 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Тамағы Талпар ауылынан 8 км үрҙәрәк һәм көньяҡтараҡ, Ғафури районының «Еҙем тәбиғи паркы» биләмәһендә урынлашҡан.
Йылға бассейнында торама пункттар юҡ.
Ҡушылдыҡтары (тамағынан): Ағуй (уң), Ҡарағаййылға (һул), Исмаил, Аҡбулат (икеһе лә уң), Бырғат, Олойылға, Балайылға (һулдалар), Исламсабай (уң).
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебинин һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бабилия
Бабилия (Karduniaš; егип.Sangar, Вавилония ), йәки Бабил батшалығы  — Тигр менән Евфрат араһындағы,  Месопотамияның көньяғындағы (хәҙерге Ираҡ территорияһы) боронғо батшалыҡ, беҙҙең эраға тиклем икенсе мең йыллыҡ башында барлыҡҡа килгән, беҙҙең эраға тиклем 539  йылда бойондороҡһоҙлоғон юғалтҡан. Бабил батшалыҡтың баш ҡалаһы була, атамаһы шунан алынған. Амори ( амореи) тигән семит халҡы Бабилияға нигеҙ һалған, улар боронғо Ике йылға араһының элгәрге батшалыҡтары  — Шумер һәм Аккад мәҙәниәтен мираҫ итеп алған. Семит телдәренә ҡараған аккад теле Бабилияның дәүләт теле була, ә уға туғандаш булмаған һәм ҡулланыуҙан сыҡҡан шумер теле оҙаҡ ваҡыттар дин-йола теле булараҡ һаҡлана.
Тарихы
Боронғо Бабил унан элгәрге  Кадингир тигән шумер ҡалаһы урынында мөһим сауҙа юлдары сатында үҫеп сыҡҡан. «Кадингир» шумерса «Алла ҡапҡаһы» тигәнде аңлата. Боронғо шумер телендәге был атама һүҙмә-һүҙ аккадсаға тәржемә ителгәс, ул  «Бабил»ға әйләнә. Бабилдағы иң тәүе археологик табылдыҡтар беҙҙең эраға тиклем 2400 йылдар тирәһенә ҡарай. Яҙма текстарҙа Бабил тәүге тапҡыр  аккад  батшаһы Шаркалишарри (беҙҙең эраға тиклем 2200—2176 йылдарҙа идара иткән) яҙмаһында телгә алына, унда батша бойороғо буйынса  Бабилда аккад илаһтары Аннунит менән (Ил-)Абаға бағышлап  ике ғибәҙәтхана төҙөү тураһында әйтелә. Беҙҙең эраға тиклем  XXII быуатта  Бабил шумерҙарҙың  Ур дәүләте батшаһы, бөтә Месопотамияны буйһондорған Шүлги тарафынан яулана һәм талана.
Иҫке Бабил осоро
Беҙҙең эраға тиклем  III мең йыллыҡтың аҙағында Ике йылға араһын  биләгән амори ҡәбиләләре беҙҙең эраға тиклем XX быуат дауамында бойондороҡһоҙ батшалыҡтар төҙөй башлай. Беҙҙең эраға тиклем 1895 йылда амори юлбашсыһы Суму-абум шундай батшалыҡтарҙың береһен ойоштора һәм үҙәген Бабилда урынлаштыра. Месопотамиялағы дәүләттәр араһындағы һуғыштар барышында беҙҙең эраға тиклем 1800 йылда Бабил илдең  Ларса батшалығына буйһонған көньяҡ өлөшөнөң баш ҡалаһына әүерелә. Үрге Месопотамияны ла үҙ эсенә алған ҙур державаға идара иткән батша Шамши-Адад  I-нең үлеме  Бабил батшаһы Хаммурапиға  тарҡау батшалыҡтарҙы бергә йыя башлау мөмкинлеген аса. Беҙҙең эраға тиклем 1764—1756 йылдарҙа  Элам, Мари, Ашшур, Эшнунна, Сузиана яулана — дөйөм Месопотамия  державаһы барлыҡҡа килә,  Хаммурапи ҡанундары уның иң данлыҡлы ҡомартҡыһы булып тора.
Урта Бабил осоро
Хаммурапиҙың элгәре Самсу-илун заманында (беҙҙең эраға тиклем 1749—1712 йылдар), беҙҙең эраға тиклем 1742 йылда, Месопотамияға кассит ҡәбиләләре ябырыла. Һуңыраҡ улар Хана кассит-амори дәүләтен барлыҡҡа килтерә, был дәүләт беҙҙең эраның XVI быуатына илдең ҙур өлөшөн буйһондороп тота.
Касситтар дәүләтенең рәсми атамаһы Кардуниаш була. Уның батшалары беҙҙең эраға тиклем  XV—XIV быуаттарҙа Түбәнге Евфрат, Сүриә далаһы биләмәләренә хужа була. Бурна-Буриаш II идара иткән осор (яҡынса беҙҙең эраға тиклем  1366—1340 йылдар)  касситтарҙың иң ҡеүәтле сағы була, унан һуң 150 йыллыҡ бабил-ассирий һуғыштары дәүере башлана. Кассит ҡәбиләләре   эламдар тарафынан беҙҙең эраға тиклем 1150 йылда ҡыйратыла.
Ассирия-Бабил осоро
Эламдарға Бабилды үҙ державаһына ҡушыу насип булмай,  улар ерле халыҡтың аяуһыҙ ҡаршылығына осрай. Әммә терелгән Бабил батшалығы  көсәйә барған  Ассирия күләгәһендә ҡала килә. Беҙҙең эраға тиклем ун беренсе быуат башында ассирий батшаһы Тиглатпаласар I Бабилды яулай, әммә ҡулында тота алмай. Беҙҙең эраға тиклем 745 йылға Тиглатпаласар III үҙ батшалығында тәртип урынлаштыра, Бабилды ҡабат буйһондора һәм беҙҙең эраға тиклем  728 йылда боронғо Хаммурапи ҡалаһында тәхеткә ултыра. Шулай ҙа айырымланыу кәйефтәре менән һуғарылған Бабил Ассирия баш ҡалаһы ителмәй. Ассирий батшаһы Синаххериб Бабилдағы ихтилалдан  (беҙҙең эраға тиклем 689 йыл) һуң был ҡаланы ер менән тигеҙләй, әммә уны алмаштырған Асархаддон ҡаланы тергеҙеү эшенә тотона.
Яңы Бабил осоро
Бабилдың айырыуса сәскә атҡан сағы Яңы Бабил осорона тура килә (беҙҙең эраға тиклем 626—538 йылдар). Урындағы наместник  Набопаласар   оҙайлы көрәш алып бара һәм үҙен үҙ аллы идарасы тип иғлан итә. Шулай итеп, Бабил Ассирия бойондороҡлолоғонан ҡотола. Тәүҙә Бабилияның төньяғы ғына үҙаллылыҡ яулай. Беҙҙең эраға тиклем 615 йылға ул Бабилия ерҙәренең күп өлөшөн, шул иҫәптән   Урук һәм Ниппур кеүек ҙур ҡалаларҙы ла  ала. Набопаласар   Ассирияның тарҡалыуына өлгәшә, һәм Мидия батшаһы  Киаксар менән уны бүлешәләр.
Яңы Бабилдың икенсе батшаһы Навуходоносор II осоронда (беҙҙең эраға тиклем 604—561 йылдар) Бабилда яңы зиннәтле биналар һәм ҡеүәтле оборона ҡоролмалары барлыҡҡа килә,  Мысыр  менән һуғыштар уңышлы бара (Финикия,  Сүриә менән  Фәләстиндең ҙур өлөшө, шул иҫәптән Йәһүҙиә буйһондорола).
Навуходоносор II-нән һуң  һарай түңкәрелештәре башлана. Был осорҙоң һуңғы хакимы  Набонид ваҡытында  фарсы   Әһәмәниҙәр батшалығы ҡеүәтләнә. Беҙҙең эарға тиклем 539 йылда Бабилды  фарсы батшаһы Кир II буйһондора. Ошо ваҡыттан Бабилия дәүләте  юҡҡа сыға.
Мәҙәниәте һәм сәнғәте
Бабилия мәҙәниәте   шумер һәм аккад мәҙәниәттәре традицияларында үҫә. Был ваҡытта Яҡын Көнсығышта шумер яҙмаһы — шына яҙыу тарала; Бабилда фәндең  медицина, астрономия, математика тармаҡтары үҫә, хәйер, улар бөтәһе лә сихырға тығыҙ бәйле була.
Бабил-ассирий  әҙәбиәте
Бабил-ассирий әҙәбиәте беҙҙең эраға тиклемге тәүге өс мең йыллыҡта Боронғо Месопотамияла йәшәгән халыҡтарҙың хужалыҡ, ижтимағи һәм көндәлек тормошоноң төрлө яҡтарын күрһәтә. Бабил-ассирий әҙәбиәтендә бөтә әҙәби жанрҙарға көслө консерватизм хас була. Кәтиптәр алдына әҙәби әҫәр  ижад итеү түгел, ә киләсәк быуындарға боронғо әҙәби мираҫты  һаҡлап тапшырыу бурысы ҡуйыла.
Иҡтисады
Ҙур Бабил дәүләтенең ер фондын үҙ ҡулына төшөргән юғары власть илдең хужалығына баҫым яһай, уның үҫешенә үҙенсә йүнәлеш бирергә тырыша. Бабил боронғо Көнсығыш тибындағы ҡол биләүсе дәүләт була. Халҡы ултыраҡлыҡта йәшәй. Һөнәрҙәр үҫә, таш эш ҡоралдары урынына баҡыр һәм бронза ҡоралдар килә. Яһалма һуғарыулы баҫыусылыҡ халыҡ хужалығының төп тармағы була.
Яңы Сәйет (Башҡортостан)
Яңы Сәйет, Яңы Һәйет ; Новосаитово) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 590 кеше . Ҡолғона ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453233, ОКАТО коды — 80231845004.
Тарихы
XIX быуаттың 40-сы йылдарында Стәрлетамаҡ өйәҙе Гәрәй-Ҡыпсаҡ улусы Сәйет ауылы башҡорттары (хәҙер ауыл Иҫке Сәйет) үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала.
Ырымбур хәрби губернаторының 1847 йылдың 3 ноябрендәге бойороғона ярашлы Сәйет ауылының 132 кешенән торған 12 ғаиләһе Яңы Сәйет ауылын барлыҡҡа килтергән. 1859 йылда уларҙың беренсеһендә (Иҫке Сәйет) 280 кеше һәм 46 йорт иҫәпләнә, икенсеһендә — 136 кеше һәм 24 йорт. Бөтәһе лә — аҫаба. 1920 йылда Иҫке Сәйет ауылында 92 йортта 435 кеше йәшәгән. 1925 йылда Яңы Сәйеттә 16 хужалыҡ була.
Ревизия материалдарынан Сәйеттең улдары билдәле : Ильяс (1743—1825), Әлебай (1747—1827), юрта йөҙ башы Йоломбәт, 1769 йылда тыуған, Исмәғил, 1776 йылда тыуған.
Халҡының береһе, 23 йәшлек Дәүләтсура Килдебеков, 1812 йылғы Ватан һуғышында һәләк була.
Сәйеттар — малсылар. 260 кеше йәшәгән 50 ихатаға 210 ат, 350 һыйыр, 50 һарыҡ, 18 кәзә тура килә. Умартасылыҡ бөлгөнлөккә төшкән була. Ауылда 4 умарта һәм 6 солоҡ була. Бөтә халыҡҡа 32 бот ужым игене сәселгән.
1906 йылда 2 бакалея кибете була.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — башҡорттар (100 %).
Географик урыны
Оло Нөгөш һәм Һайбаҡа (Ағиҙел йылғаһы бассейны) йылғалары буйында урынлашҡан.
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Рәсемдәр
200px|thumb|left|Яңы Сәйет 200px|thumb|right|Яңы Сәйет
Европий
Европий (, Eu) — Менделеевтың периодик таблицаһының 6-сы осор элементы. Тәртип номеры - 63. Атом массаһы 151,964 а. лантаноидтар төркөмөнә ҡарай, шулай уҡ тәбиғәттә һирәк осрай торған элемент. Ябай матдә европий башҡа лантаноидтар кеүек үк — йомшаҡ көмөшһыу-аҡ металл, һауала еңел окислана.
Символы
Европий элементының символы - Eu (Европий тип уҡыла).
Тарихы
Һуңғараҡ европий тип танылған спектраль һыҙаттарҙы беренсе булып Крукс (1886) һәм Лекок де Буабодран күҙәткәндәр (1892). Демарсе 1896 йылда элементтың спектрын күрә, ә 1901 йылда  элементты бүлеп алыуға өлгәшә,  уға  Европа хөрмәтенә европий тип исем бирә.
Тәбиғәттә
Европий лантаноидтар составына инә, АҠШ, Ҡаҙағстан, Рәсәй, Австралия, Бразилия, Һиндостан, Скандинавия ерҙәрендә йыш осрай. Донъяла иң ҙур ятҡылыҡтары Кенияла. Байтаҡ запастары Тымыҡ океан утрауҙары янында тәрән һыуҙағы һирәк осрай торған минералдар ятҡылыҡтарында, Японияның   Минамитори иҡтисади зонаһында урынлашҡан.
Сығарып алыу
Металлик европийҙы Eu2O3  матдәһен углерод йәки лантан вакуумында тергеҙеп, шулай уҡ  EuCl3 расплавын электролизлап алалар.
Хаҡы
Европий лантаноидтарҙың иң ҡыйбаттарының береһе булып тора. 2014 йылда ЕВМ-1 европий металл хаҡы - 1 килограмына 800-2000 тиклем АҠШ доллары тәшкил иткән, ә европий  оксидының  таҙалығы 99,9 %  булғанда — 1кг 500 доллар тирәһе.
Һыу сифатына йоғонтоһо
Европий һыуҙа үҙен  кальций һымаҡ тота. Европийҙың аҙ минераллашҡан тәбиғи һыуҙарҙа максималь күҙәтелә торған концентрациялары 1 мкг/л-дан кәмерәк ( диңгеҙ һыуҙарында — 1,1 мг/л) тәшкил итә. Бындай концентрацияларҙа һыу сифатына йоғонтоһо ҙур түгел. Һыуҙа рөхсәт ителгән иң сикке концентрацияһы (ПДК) бары тик  Рәсәй нормалары менән генә көйләнә һәм эсергә яраҡлы һыу өсөн-0,3 мг/л тип билдәләнгән.
Һаулыҡ өсөн хәүефлеге
Европийҙа токсиндар аҙ. Европийҙың кеше организмына тәьҫире һөҙөмтәләре тураһында ниндәй ҙә булһа мәғлүмәттәр юҡ.
Азимов Айзек
Айзек Азимов (Isaac Asimov, тыуғандағы исеме Исаак Юдович Азимов; 1920 йылдың 2 ғинуары, РСФСР, Смоленск өлкәһе, Шумячи районы, Петровичи ауылы — 1992 йылдың 6 апреле, Нью-Йорк, АҠШ) — Америка фантаст-яҙыусыһы, фәнде популярлаштырыусы, биохимик. 500-ҙән ашыу китап авторы (күбеһенсә әҙәби, тәү сиратта — фәнни фантастика, унан тыш, фэнтези, детектив, юмор жанрҙарында). Шулай уҡ фәнни-популяр китаптар ҙа яҙған, темалары төрлө: астрономия һәм генетиканан алып тарих һәм әҙәбиәт ғилеменә тиклем. Күп тапҡыр Хьюго һәм Небьюла премияларына лайыҡ була. Уның әҫәрҙәрендә ҡулланылған яңы терминдар — robotics (робототехника, роботика), positronic (позитрон), psychohistory (психотарих, ҙур төркөм кешеләрҙең үҙен тотошо тураһында фән) — инглиз һәм башҡа телдәргә ныҡлап ингән. Инглиз-америка әҙәби традицияһында Айзек Азимовты Артур Кларк һәм Роберт Хайнлайн менән бергә иң ҙур фантаст-яҙыусылар тип атайҙар.
Биографияһы
Айзек Азимов (рәсми ҡағыҙҙар буйынса) 1920 йылдың 2 ғинуарында РСФСР-ҙың Могилев губернаһы Климовичи өйәҙе (1929 йылдан — Смоленск өлкәһенең Шумячи районы) Петровичи ауылында йәһүд ғаиләһендә тыуған. Уның ата-әсәһе Анна-Рахиль Исааковна Берман (Anna Rachel Berman-Asimov, 1895—1973) һәм Юда Аронович Азимов (Judah Asimov, 1896—1969) һөнәрҙәре буйынса тирмәнсе була.
Бала сағында Азимов идиш һәм инглиз телдәрендә һөйләшкән. 1923 йылда ата-әсәһе уны АҠШ-ҡа алып китәләр (ул үҙе әйтеүенсә, «сумаҙанда»), унда Бруклинда төпләнәләр һәм бер нисә йылдан тәм-том магазины асалар.
Биш йәшендә Айзек Бруклин районындағы Бедфорд—Стайвесант мәктәбенә уҡырға бара. Ул алты йәштән һабаҡҡа төшөргә тейеш була, әммә әсәһе, уҡырға бер йылға алдараҡ бирер өсөн, уның тыуған көнөн 1919 йылдың 7 сентябренә үҙгәртә. 1935 йылда унынсы класты тамамлаған 15 йәшлек Айзек колледжға уҡырға инә, ләкин ул бер йылдан ябыла. Азимов Нью-Йорктағы Колумбия университетының химия факультетына уҡырға инә, 1939 йылда бакалавр, 1941 йылда магистр дәрәжәһен ала һәм аспирантураға инә. Әммә 1942 йылда ул Филадельфияға китә, унда армия өсөн караптар эшләү предриятиеһында химик була. Уның менән бергә тағы бер фантаст-яҙыусы Роберт Хайнлайн эшләй. 1942 йылдың февралендә, Валентин көнөндә Азимов Гертруд Блюгерман менән таныша, 26 июлдә улай өйләнешә. Улдары Дэйвид (1951) һәм ҡыҙҙары Робин Джоэн (1955) тыуа.
Әҙәби эшмәкәрлеге
Айзек 11 йәшендә бәләкәй генә ҡалала йәшәүсе малайҙар тураһында китап яҙа башлай. Ул китаптың һигеҙ бүлеген яҙа. Беренсе ике бүлеген яҙғас, үҙенең дуҫына ҙөйләп күрһәтә, ә дуҫы дауамын һөйлә тип һорай. Тик Аәзек әлегә ошо ғына ти. Яҙып бөткәс дуҫы китапты уҡырға биреп тор тип һорай. Ошо ваҡыттан йәш автор үҙендә яҙыусы һәләте булауын аңлай һәм үҙенең әҙәби эшмәкәрлегенә етди ҡарай башлай.
Һылтанмалар
Ғаилә фотоальбомы:
Гуров Валерий Николаевич
Гуров Валерий Николаевич (5 ғинуар 1949 йыл) — ғалим-педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре докторы (1998), профессор (1998). РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1982), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2008). Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең мәғариф өлкәһендәге премияһы лауреаты (2001). К. Д. Ушинский миҙалы кавалеры (2015).
Биографияһы
Валерий Николаевич Гуров 1949 йылдың 5 ғинуарында БАССР-ҙың Миәкә районы Миәкә совхозының Маяҡ ҡасабаһында (хәҙер шул уҡ Миәкә районының Маяҡ ауылы) тыуған.
1972 йылда Бөрө дәүләт педагогия институтының биология һәм химия факультетын тамамлаған (Бөрө ҡалаһы).
1974—1978 йылдарҙа — Бәләбәй ҡалаһының 3-сө урта мәктәбендә директор урынбаҫары, 1978—1983 йылдарҙа — директоры, 1983—1984 йылдарҙа — Өфө ҡалаһының 117-се мәктәбе директоры, 1984—1986 йылдарҙа — Өфө ҡалаһы Октябрьский районы халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире.
1986—1988 йылдарҙа — КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының фән һәм уҡыу йорттары бүлеге инструкторы. 1988 йылдан өлкә комитеттағы эшен Башҡорт дәүләт педагогия институтында педагогик эшмәкәрлеге менән бер үк ваҡытта башҡара (Ѳфѳ).
1990—2010 йылдарҙа Ставрополь крайында йәшәй. 1990—1993 йылдарҙа — Ставрополь крайы мәғариф хеҙмәткәрҙәре квалификацияһын күтәреү институтында фән буйынса проректор һәм социаль педагогика һәм социаль эш кафедраһы мөдире. 1993—2011 — Ставрополь дәүләт университетының мәғариф менән идара итеү практикаһы һәм теорияһы кафедраһы мөдире. 2005 йылдан — бер үк ваҡытта Ставрополь дәүләт университетында квалификация күтәреү факультетының деканы. 2001 йылдан алып В. Н. Гуров ғаилә һәм тәрбиә буйынса Дәүләт ғилми-тикшеренеү институтының Ставрополь филиалы директоры, 2001 йылдан алып педагогик белем биреү буйынса халыҡ-ара педагогик фәндәр академияһының Ставрополь филиалы рәйесе, 2003 йылдан «Рәсәйҙең педагогия йәмғиәте» йәмәғәт ойошмаһының Ставрополь бүлексәһе рәйесе.
2014 йылдың 1 сентябренән Башҡортостан Республикаһы Мәғарифты үҫтереү институтының мәғариф менән идара итеү теорияһы һәм практикаһы кафедраһы мөдире.
«Ғаилә менән социаль эш теорияһы һәм методикаһы» монографияһы өсөн мәғариф өлкәһендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте премияһы лауреаты (2001)
Социальная работа дошкольных образовательных учреждений с семьей" (2002), «Социальная работа школы с семьей» (2003), "Социальная работа «образовательных учреждений с семьей» (2005, 2006) китаптары авторы.
280-дән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән, «Инновации в образовании», «Высшее образование в России», «Педагогика», «Социология образования», «Воспитание школьников», «Народное образование», «Педагогическая наука и образование» журналдарында баҫтырып сығара.
Башҡортостандың ете мөғжизәһе
Башҡортостандың ете мөғжизәһе — 2009 йылда башҡорт балына, «Урал батыр» эпосына, Шүлгәнташ мәмерйәһенә, Янғантауға, Салауат Юлаев һәйкәленә, ҡурайға, Красноусол минераль сығанаҡтарына «Башҡортостандың ете мөғжизәһе» тигән статус бирелә.
Салауат Юлаев һәйкәле
Салауат Юлаев етәкләгән азатлыҡ көрәше — башҡорт халҡы тарихындағы иң сағыу ваҡиға.
1967 йылда Өфөлә Салауат Юлаев һәйкәле асыла. Был һыбайлы монументы С. Д. Тавасиев тарафынан һынландырылған, архитекторы — М.Ғ.Ғәйнетдинов.
Салауат һыны — Европалағы иң бейек һәйкәл. Рәсәйҙә ат һынындағы иң ҙур һәйкәл, бейеклеге – 9,8 метр, ауырлығы – 40 тонна. Һәйкәлдең образы республика гербында сағылыш тапҡан.
Башҡорт балы
Сифаты яғынан бөтә донъяла юғары баһалана. Башҡорт бал ҡортоноң да ҡиммәте ҙур. Башҡорттар бик борондан солоҡсолоҡ менән шөғөлләнгән.
Ҡурай
Башҡорт халҡының милли музыка ҡоралы ҡурай үҙен ижад иткән халыҡтың быуаттарға олғашҡан тарихының шаһиты ул.
«Урал батыр» эпосы
Эпос — башҡорт ауыҙ-тел ижадының иң боронғо ҡомартҡыһы.
Башҡорттарҙың «Урал батыр» эпосы донъя халыҡтары мәҙәниәтенең айырылғыһыҙ өлөшө һәм ҡомартҡыһы.
Эпосты 1910 йылда М. Буранғолов яҙып алған.
Красноусол минерал сығанаҡтары
Ғафури районында диңгеҙ кимәленән 132—136 метрҙағы бейек үренән ағып сыға.
Был минерал сығанаҡтың төп дауалау факторҙары шунда: унда хлор-натрийлы, водородлы көкөрт матдәләре бар.
1944 йылда Красноусол шифаханаһы эшләй башлай.
Шүлгән мәмерйәһе
thumb|right|Шүлгәнташ Башҡортостандың Көньяҡ Уралдағы иң ҙур карст мәмерйәләренең береһе. Ул Бөрйән районында Ағиҙелдең уң яҡ ярында урынлашҡан.
Мәмерйә өс ҡатлы, дөйөм оҙонлоғо ике саҡрымдан ашыу. 1965 йылда Шүлгәнташ мәмерйәһе һәм уның тирә-яғы Рәсәйҙең тәбиғи ҡурсаулығы тип иғлан ителә.
Янғантауҙың шифалы быуҙары
Бальнеологик киң профилле шифалы быулы тау Башҡортостандың Салауат районында урынлашҡан.
Ул Йүрүҙән йылғаһының уң яҡ яры буйында, диңгеҙ кимәленән 413 метр бейеклектә урын алған.
1944 йылда Янғантау курорты асыла. Янғантау шифаханаһы ун биш төрлө дауалау нигеҙендә Рәсәйҙә беренсе урында тора.
Әҙәбиәт
УДК 821.512.141-4 ББК 84 (Рос=Баш)-4 С-30 Семь чудес Башкортостана / сост. Г.Галимова, М. Котлугаллямов, Р.Магадеева. — Уфа: Китап, 2010.-208 с.: ил. ISBN 978-5-295-05204-0
Ғәйфуллин Ғарифулла Ғәйфулла улы
Ғәйфуллин Ғарифулла Ғәйфулла улы (1 ғинуар 1905 йыл — 3 октябрь 1995 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.
Биографияһы
Ғәйфуллин Ғәрифулла Ғәйфулла улы 1905 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Мишкә районы Оло Шаҙы ауылында тыуа. Бәләкәйҙән колхоз баҫыуында эшләй. Ҡыҙыл Армия сафына 1941 йылдың декабрендә Мишкә районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла.
Һуғыштан һуңғы йылдар
Хәрби хеҙмәтен Германияла тамамалай. Фронтан әйләнеп ҡайтҡас, һуғыш инвалиды булыуға ҡарамаҫтан колхозда эшләй.
Ғаилә хәле
Тормош иптәше Мәнзүмә Зәкетдин ҡыҙы һуғыш йылдарында Молотов (хәҙерге Пермь ҡалаһы) ҡалаһында урынлашҡан хәрби заводта эшләй. Унда фронтҡа һуғыш ҡоралдары әҙерләйҙәр. Улар туғыҙ бала тәрбиәләп үҫтерәләр
Енәйәт һәм яза (рок-опера)
«Енәйәт һәм яза» — рок-опера, Федор Достоевскийҙың шул исемдәге романы мотивтары буйынса Эдуард Артемьев музыкаһына, Андрей Кончаловский, Юрий Ряшенцев (Марк Розовскийҙың ҡатнашлығында) либреттоһына һәм Юрий Ряшенцев шиғырҙарына яҙылған. АНО «Театр мюзикл» театр компанияһы тарафынан ҡуйылған. Донъя премьераһы 2016 йылдың 17 мартында Рәсәйҙә, Мәскәүҙә, «Мюзикл театрында» ҡуйылған.
Тарих
2007 йылда музыкаль материал өҫтөндә эш тамамлана. Презентацияға шул йылдың көҙөндә ике дискылы альбом сығарыла. Уны яҙыуҙа Рәсәй дәүләт кинематография симфоник оркестры, Хор сәнғәтенең хор академияһы һәм бер нисә төрлө музыка йүнәлешендәге ансамбль ҡатнаша. Вокаль партияларын Владимир Ябчаник (Родион Раскольников), Наталья Сидорцова (Соня Мармеладова), Юрий Мазихин (Порфирий Петрович), Александр Маракулин (Свидригайлов), Галина Борисова (Алена Ивановна) һәм башҡалар башҡара. Әҫәр план буйынса, бер йылдан театр сәхнәһенә сығарылырға тейеш була, әммә был план килеп сыҡмай. Кончаловский хатта башҡа кешегә режиссураны тапшырырға тырыша, әммә бер кемдең дә быға йөрәге етмәй.
2013 йыл «Мюзиклдар театрының» етәксеһе Давид Смелянский авторҙарға әҫәрҙәрен театр постановкаһы итеп ҡуйырға тәҡдим итә. Кончаловский етәкселеге аҫтында яңы проект 2015 йылда эшләнә башлай. Либреттоны яңынан эшкәртергә тура килә, сөнки хәҙерге заман тамашасыһының можтажына уның утыҙ йылдан ашыу элек яҙылғаны яраҡһыҙ була. Авторҙар либреттоны ваҡытты төҫмөрләп кенә белерлек итеп яҙалар. Партитура ла үҙгәртелә :дүрт сәғәтлек материалды авторҙар ҡыҫа, әммә уның композитор уйлаған музыкаль стилдәрен һаҡлап ҡала. Әҫәрҙә опера ла, рок-опера ла, халыҡ һәм ҡала романстары ла була.
Рок-операны эшләүсе командаға сит ил белгестәре : Бөйөк Британиянан Мэтт Дииль (рәссам-ҡуйыусы); АҠШ-тан Юрий Посохов(хореограф-ҡуйыусыһы) һәм Уортон Куиин (хореограф)- саҡырыла. Спектаклгә декорациялар Лондонда эшләнә. Баштан уҡ уларҙы күсереп йөрөтмәле итеп эшләйҙәр.
Бөтә Рәсәй буйлап етди һәм масштаблы кастинг үткәрелә. Кончаловскийға «бик ҡатмарлы партияларҙы башҡарыу өсөн күренекле таланттар кәрәк була». Кастинг һөҙөмтәләре буйынса һәр бер ролгә биш кеше һайлана, шуларҙың иң көслөләре генә репетициялар осоронда ҡалдырыла. Спектакль труппаһына бөтәһе 60-тан ашыу артист йәлеп ителә.
Беренсе репетициялар өсөн «Мосфильм» павильоны ҡуртымға алына, унда шартлы декорациялар ҡуйыла. 2016 йылдың ғинуар уртаһында труппа спектаклдең премьераһына тулыһынса әҙерлек алып бара һәм инде «Мюзиклдар театры» сәхнәһендә репетициялар үткәрә. Был осорҙа театр компанияһы үҙенең эшләп килгән прокатын туҡтатып тора. «Енәйәт һәм яза» рок-операһының премьераһы 2016 йылдың 17 мартында була һәм романдың сығыуына 150 йыл тулыуға арнала (1866 йылдың декабрендә роман баҫылған була).
Оркестр
Сығарыусы дирижер — Ткаченко Арсентий, дирижеры — Сергей Иньков, музыка етәксеһе — Татьяна Солнышкина.
Постановкала йәнле яңғырау халыҡ инструменттары оркестры башҡарыуында яңғырай. Эдуард Артемьев партитураһы яңғырашын һаҡлау өсөн ҡулланыла.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Алмере
Алмере (нидер. Almere ) — Нидерландтың үҙәк өлөшөндә Флеволанд провинцияһында община һәм ҡала. Лелистад һәм Зеволде общиналары менән сиктәш. Алмере общинаһы Алмере Стад, Алмере Хавен, Алмере Бёйтен, Алмере Хаут, Алмере Порт (төҙөлә) һәм Алмере Пампус (проектлау стадияһында) райондарынан тора.
Географияһы
Алмере Флеволанд провинцияһының көньяғында урынлашҡан. Ул провинцияла иң көнбайыш община. Алмере көнбайышта һәм төньяҡта Маркермер күле,  төньяҡ-көнсығышта Лелистад общинаһы, көнсығышта  Зеволде общинаһы менән, шулай уҡ көньяҡта Гоймер күле менән сиктәш. Алмере алты райондан тора, шуларҙың өсәүһе реконструкциялана.
Тарихы
XII—XX быуаттарҙа буласаҡ Алмере общинаһы биләмәһендә Төньяҡ диңгеҙҙең Зёйдерзее ҡултығының көньяҡ өлөшө ятҡан, ул 5000 км² Нидерланд биләмәһе эсенә инеп торған. Һуңынан был биләмәләрҙә  - сөсө һыулы Эйсселмер күле булған. 1975 йылда «Зёйдерзее» проекты сиктәрендә бер өлөшө киптерелгән һәм буласаҡ Алмере общинаһының үҫеше башланған. Уның беренсе йорто 1976 йылда тамамланған  1984 йылда Алмере айырым община була. Общинаны бургомистр етәкләй.
Ҡала 1970 йылда проектлана, шуға күрә тәүге йорттар функционализм рухында һәм социаль айырманы бөтөрөүҙе иҫәпкә алып төҙөлгән. Ҡалала «Алмере Сити» (элекке «Омниворлд») футбол клубы бар.
Административ-территориаль бүленеше
Община 6 районға бүленгән, дөйөм алғанда Алмерела 183 270 кеше йәшәй (2008 йылдың 1 ғинуарына).
Транспорты
Алмере ҙур автотранспорт һәм тимер юл үҙәге. Ҡала аша   һәм  автострадалары үтә. 1987 йылда Алмере  тимер юлдарҙың  милли селтәренә тоташтырылған  (nl:Nederlandse Spoorwegen), 1988 йылда тулыһынса Флеволейн тимер юл тармағын төҙөү  тамамлаған (nl:Flevolijn), ул Лелистад һәм Алмерены Весп станцияһы (nl:Weesp Station) менән тоташтыра.
Алтынсы станция — Алмере Портты өс йылдан асыу  планлаштырыла.
Бынан тыш, Алмеренан Хилверсюм, Зеволде, Хардервейк ҡалаларына, Амстердам аэропорты Схипхол һәм Амстердамдың Амстел тимер юлы станцияһына ҡала-ара автобус юлдары йөрөй.
Ҡала транспорты
Алмереның транспорт инфраструктураһы уның велосипедсылар (айырым велосипед юлдарын индереп), автомобиль йөрөтөүселәр һәм автобус (автобус хәрәкәте өсөн айырым һыҙыҡтар) пассажирҙары  өсөн инфраструктураға бүленеүе менән иғтибарға лайыҡ.
Туғандаш ҡалалар
Алмере түбәндәге ҡалалар өсөн туғандаш:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Оҙонлоҡ
Оҙонлоҡ — физик дәүмәл, һыҙыҡтар һуҙымының һанлы характеристикаһы. Тар мәғәнәлә оҙонлоҡ төшөнсәһе аҫтында, вертикаль йүнәлештә үлсәнгән бейеклектән, шулай уҡ объекттың арҡырыһына (оҙонлоҡҡа тура мөйөш яһап) үлсәнгән киңлектән йәки ҡалынлыҡтан айырмалы, предметтың буй йүнәлештәге һыҙыҡлы үлсәмен аңлайҙар (ғәҙәттә был иң ҙур үлсәменең йүнәлеше), йәғни горизонталь үлсәнгән ике иң алыҫ нөктәһе араһындағы алыҫлыҡ.
Физикала «оҙонлоҡ» термины ғәҙәттә «алыҫлыҡтың» синонимы һәм L йәки l length (оҙонлоҡ) тип тамғалана.