cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Әрмәнстанда туризм
Архитектура һәйкәлдәре
Үҫешкән урта быуатҡа (8-14-се быуаттар) «Копья» монастыры (Гегард), Амберд ҡәлғәһе, Нораванк монастыры, Какаваберд ҡәлғәһе, Ахталин монастыры һәм ҡәлғәһе, Дадиванк һәм Гандзасар, Лори һәм Мегри ҡәлғәләре, Агарцин һәм Гошаванк сиркәү комплексы, күперҙәр һәм һыу каналдары, Татев, Ахпат, Санаин монастырь комплекстары ҡарай. Архитектура һәйкәлдәренән йыраҡ түгел ял заналары, ҡанаҡханалар бар. Урта быуат аҙағында Әрмәнстан үҙаллылығын юғалта. Ул Ғосман империяһы менән Сәфәүиҙәр дәүләте тарафынан бүленә. 19-сы быуат башында Көнсығыш Әрмәнстан яйлап Рәсәй империяһына индерелә. Был дәүергә ҡараған ҡоролмалар Ереванда, Эчмиадзин һәм Гюмри ҡалаларында һаҡланған. Советтар заманында бик күп әрмән һәм урыҫ сиркәүҙәре, фарсы мәсеттәре, Ереван Ҡәлғәһе һәм башҡа архитектура һәйкәлдәре емертелә.
Иҫтәлекле тәбиғәт урындары
Әрмәнстан һоҡланғыс тәбиғәткә бай. Уларҙың күп өлөшө дәүләт тарафынан һаҡлана — милли ҡомартҡыһы, ҡурсаулыҡ һәм тәбиғәт ҡомартҡылары. Үҙәк өлөштәге — Әрмән вулкан ҡалҡыулығы: Арагац тауы, Гегам һырты, Джавах һәм Сюникс ҡалҡыулығы. Төньяҡ һәм көнсығыш өлкәләрҙә — һырлы-ташлы тауҙар, урманлы үҙәндәр. Әрмәнстанда 26 ҡурсаулыҡ бар. Шулар араһында иң билдәлеһе — «Хосров урманы» ҡурсаулығы. Әрмәнстан — таулы ил. Иң түбән нөктәләр төньяҡта (Алаверди, Грузия сиге) һәм көньяҡта (Мегри, Иран сиктәре), икеһе лә диңгеҙ кимәленән 375 метрҙа ята. Төп яҫы таулыҡ — Арарат үҙәне (800—1000 м). Азат йылғаһының Гарни тарлауығы — « Таштар симфонияһы» Әрмәнстандың ЮНЕСКО исемлегенә ингән тәбиғәт ҡомартҡыһы. Әрмәнстан һыу ресурстарына бай. Унда Ахурян, Касах, Дебед, Агстев, Раздар, Воротан һәм Арпа йылғалары аға. Йылғаларҙа матур шарлауыҡтар күп — Джермук (68 м), Шак (18 м), Касах (70 м), Трчкан (24 м) һәм башҡалар. Әрмәнстандағы иң ҙур һыу резервуары — Севан күле. Сөсө һыулы был күлдең оҙонлоғо 70 км, киңлеге — 55. Майҙаны — 1260 км2, уртаса тәрәнлеге 26,8 метрға тиклем етә, иң тәрән урыны — 84 (Кесе Севан).
Йәмәғәт эштәрендә йөҙөп хеҙмәткәрҙәренең профессиональ ҡотҡарыу һәм башҡа Севан пляж эшләй. 2014 йылда ике һаны унға тиклем етә. пляж, ял 200 000 кеше үҙен ҡайҙа үткәрелде. Бер үк ваҡытта пляждар тиклем 100.000 кешене хеҙмәтләндерә ала. Йәй Севан күп йөрөй, шуның өсөн, татыу ғаилә йәки унда ял итеү өсөн үткәрелә.
Экстремаль туризм
Әрмәнстан тауҙары һәр саҡ альпинистар өсөн ҡыҙыҡлы. Бында альпинизмдың бөтә төрҙәре үҫешә — ҡаяға үрмәләү, экотуризм, тау түбәһенә ашыу һәм башҡалар. Ҡайһы бер тау курорттарында, атап әйткәндә — Цахкадзорҙа ҡышҡы ял ойошторола. Тау курортында тау саңғыһы, сноуборд һәм спорттың башҡа ҡышҡы төрҙәре менән шөғөлләнергә була. Татев канат юлы 2010 йылда аслыа. Ул донъялағы иң оҙон пассажир канат юлы. Уны «Татев ҡанаты» тип йөрөтәләр. Канат юлы Алидзор һәм Татев ауылдарын Воротан тарлауығы аша тоташтыра. Аэротрамвайҙың оҙонлоғо 5752 метр һәм ул Гиннестар рекорды китабында теркәлгән. 2010 йылдан Әрмәнстанда шулай уҡ экстремаль һауа туризмы үҫешә башлай — парапланеризм һәм парашют спорты. Парапланда осоу 4 урында ойошторолған: Севан (Цовагюх 200 м, Севан 100 м, Мартуни 500 м), Арагац тауы яны (Арагац 500 м, Вардаблур 200 м), Атис (1000 йәки 2000 м) һәм Ара лер тауҙары (1100 м). Еревандан төньяҡ-көнсығышҡа 145 км алыҫлыҡта Енокаван ауылы урынлашҡан. 2015 йылдың 26 июлендә ошо тәңгәлдә беренсе тапҡыр зиплайнда осоп ҡарайҙар. Киләһе йылда бында килеүселәр һаны 10 меңгә етә. Зиплайнда осоу өсөн алты трасса бар: иң ҡыҫҡаһы 150 м, иң оҙоно — 750. Бында шулай уҡ парапланеризм һәм тау велоспорты менән шөғөлләнергә мөмкин.
Транспорт һәм элемтә
Әрмәнстандың диңгеҙгә сығыу урыны юҡ, шуға күрә бындайылға һәм диңгеҙ судноһы үҫешмәгән. Автомобиль һәм тимер юлдары, шулай уҡ һауа юлдары башҡа илдәр менән бәйләнеш тота.
Әрмәнстандың төп һауа ҡапҡаһы — Еревандағы «Звартноц» аэропорты. Ул йыл һайын йөҙҙәрсә мең гражданды хеҙмәтләндерә.
Һылтанмалар
Викигидта
Ғабдрахманов Әйүп Хәмит улы
Ғабдрахманов Әйүп Хәмит улы (1907 йыл — 1955 йыл) — ауыл хужалығы белгесе, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, ефрейтор.
Биографияһы
Әйүп Хәмит улы Ғабдрахманов 1907 йылда Һамар губернаһы Имелей улусының (хәҙер — Һамар өлкәһе Оло Глушица районы Южный ауыл хакимиәте) Моратша ауылында тыуған.
Тормош һәм хеҙмәт юлы
1928-1929 йылдар — Куйбышев өлкәһе Алексеев районы Моратша ауыл советы рәйесе.
1930-1933 йылдар — Баймаҡ районы Йылайыр орлоҡсолоҡ совхозы Октябрьский һәм Уральский бүлексәләренең баҫыу эштәре белгесе (полевод).
1933-1934 йылдар — Баймаҡ районы Юлыҡ ауылында келәт мөдире.
1941 йылдың ғинуарында Баймаҡ район хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына саҡырыла.
1943 йыл — Баймаҡ районы Йылайыр орлоҡсолоҡ совхозы Үҙәк усадьбаһы коменданты.
Артабан Алыҫ Көнсығыш фронты составындағы 5-се армияның 157-се дивизияһы 422-се артиллерия полкында хеҙмәт итә. .
1945 йылдың 9 авгусынан 1 сентябренә тиклем күрһәткән ҡаһарманлығы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән билдәләнә:
1947-1948 йылдар — Баймаҡ районы Йылайыр орлоҡсолоҡ совхозында һөт-тауар фермаһы (МТФ) идарасыһы.
1948-1953 йылдар — Баймаҡ районы «Һәүәнәк» совхозының бүлексә идарасыһы (управляющий).
1953-1954 йылдар — Баймаҡ районы Йылайыр орлоҡсолоҡ совхозының Комсомольск бүлексәһенең ат һарайы мөдире.
1955 йылда БАССР-ҙың Баймаҡ районы Йылайыр орлоҡсолоҡ совхозында вафат була.
Бағаряҙ (һырт)
Бағаряҙ — тау һырты. Көньяҡ Уралда, Башҡортостан биләмәһендә урынлашҡан.
Ҡылыҡһырлама
Ишембай һәм Ғафури райондары буйлап субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо 9 км, киңлеге 3 км тиклем, абсолют бейеклеге 477 м. Рельефында текә битләүҙәр һәм ҡаялы яланғас тау тоҡомдары, тау араһы уйһыулыҡтары өҫтөнлөк итә. Аҫҡы карбондың турней ярусы һәм визе ярусының карбонатлы тоҡомдарынан (ҙур һәм ҡатламлы эзбизташтар, аргиллиттар, һирәгерәк доломиттар һ.б.) ғибәрәт. Карст таралған. Рәүҙәк йылғаһының үрге ағымында ер аҫты аҡмалары бар. Ландшафтар киң япраҡлы урмандарҙан (имән, йүкә, йыла, саған) тора. Бағаряҙ итәгендә йоҡа ҡатламлы ташлы һәм һоро урман тупраҡтарында имән урмандары үҫә.
Васильев Василий Семёнович
Васильев Василий Семёнович (1912 —1944) — Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы лейтенанты, Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, Советтар Союзы Геройы (1945).
Биографияһы
Василий Васильев 1912 йылда Ҡуян ауылында (хәҙер — Башҡортостандың Ҡалтасы районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Мәктәптә биш синыф тамамлаған. 1941 йылдың сентябрь айында  Пермь өлкәһенең Каганович район хәрби комиссариаты тарафынан эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһына хеҙмәткә саҡырыла. 1942 йылда Васильев  кесе лейтенанттар курсын тамамлай. 1942 йылдың авгусынан  Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. 1944 йылдың  авгусына лейтенант Васильев Василий 3-сө Белорус фронтында 33-сө армияның  43-сө айырым истребитель- танкыға ҡаршы артиллерия бригадаһы 1964-се истребитель- танкыға ҡаршы полктың 3-сө батареяһы менән командалыҡ итә. Литва ССР-ын азат иткәндә батырлыҡ күрһәтә
1944 йылдың 9 авгусында Васильев батареяһы 50 танк ярҙамында Вилкавишкис ҡалаһына үтеп ингән немец пехотаһы атакаһын кире ҡағырға  хәрби бурыс ала. Һуғыш ваҡытында батарея дошмандың 8 танк,  2 САУ «Фердинанд», 2 БТР-ын юҡ итә. Орудиелар сафтан сыҡҡас, Васильев ут позициялары оборонаһын гранаталар һәм  атыу ҡоралы ярҙамында ойоштора. Алышта Васильев шәхсән үҙе БТР-ҙы,  шулай уҡ бер нисә дошман һалдатын юҡ итә. Был һуғышта Васильев һәләк була. Вилкавишкис ҡалаһында ерләнә.
СССР Юғары Советы Президиумының   1945 йылдың 24 мартындағы  указы менән «командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм немец илбаҫарҙары менән  һуғышта ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ күрһәткәне өсөн» лейтенант Васильев Василий үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы тигән юғары исемгә лайыҡ була.
Хәтер
Васильев  В. С. хөрмәтенә Вилкавишкис ҡалаһында урам һәм бер урта мәктәптең комсомол ойошмаһы, Пермь ҡалаһында урам аталған
Париж килешеүе (1783)
Париж килешеү (Версаль тыныслыҡ) — килешеү Америка үҙаллылығы өсөн һуғыш бер яҡтан Бөйөк Британия, икенсе яҡтан АҠШ, Франция, Испания, Нидерланд бөтөрде.
Дәүләкән интернат-лицейы
Дәүләкән интернат-лицейы (тулы атамаһы Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән муниципаль районы Дәүләкән районы дөйөм белем биреү лицей-интернаты муниципаль бюджет учреждениеһы, рус. Муниципальное общеобразовательное бюджетное учреждение лицей-интернат муниципального района Давлекановский район Республики Башкортостан) — Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән ҡалаһындағы уҡыу йорто
Тарихы
Дәүләкән мәктәп-интернаты 1965 йылдың июлендә асыла, уҡытыу процесы 1966 йылдың ғинуарында башлана. Беренсе директоры — Сөләймәнов Ш. С. Интернатта Башҡортостандың 21 районынан һәм Өфө, Стәрлетамаҡ ҡалаларынан 10 милләт балалары уҡый. Дөйөм алғанда, интернатҡа етем, ярым етем, ата-әсә ҡарауынан ҡалған, күп балалы ғаилә балалары туплана.
1968/1969 уҡыу йылына тиклем уҡытыу башҡорт һәм рус телдәрендә параллель кластарҙа алып барыла. Башҡорт телендә уҡытыуға күсеү эҙмә-эҙ бара һәм 1975 йылда рус телендә белем алған һуңғы класс сығарыла. 1994/1995 уҡыу йылында уҡыу йорто урта (тулы) дөйөм белем биреү мәктәбе итеп үҙгәртелә.
2006 йылда интернаты булған уҡыу йорттары араһында республика конкурсында 3-сө урын яулай. 2009 йылда, эксприменталь майҙансыҡ уңышлы тамамланғас, инновацион уҡыу йорто статусы — лицей-интернат статусы бирелә.
Мәктәп Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы менән хеҙмәттәшлек алып бара.
Иҫке Маҡар
Иҫке Маҡар (Старомакарово) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 172 кеше. Почта индексы — 453491, ОКАТО коды — 80205822009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Шәйхетдинов Вәкил Ғилем улы
Шәйхетдинов Вәкил Ғилем улы (4 май 1951 йыл) — рәссам. 1991 йылдан Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1999), Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2010).
Биографияһы
Вәкил Ғилем улы Шәйхетдинов 1951 йылдың 4 майында Башҡорт АССР-ының Бүздәк районы Кәпәй-Ҡобау ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Атаһы — Ғәйнелғилем Нурғәли улы ошо ауылдың хәлле крәҫтиәндең улы. Әсәһе — Бүздәк районының Оло Өстүбә ауылы Муллакамал хажи мулланың ҡыҙы. Рәссамдың ҡартатаһы совет осоронда байлығы һәм дини эшмәкәрлеге өсөн 20 йылға репрессиялана.
Ауылда урта мәктәпте тамамлағас, Өфө сәнғәт училищеһының художество бүлегенә уҡырға инә.
1975 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтының Һынлы сәнғәт бүлегенә уҡырға инә (уҡытыусылары Нурмөхәмәтов Р. Б. һәм Батищев В. Я.). 1980 йылда институтты тамамлағандан һуң, ВНИИГИС-та (Октябрьский ҡалаһы) техник эстетикаһы бюроһында эшләй.
1983—1995 йылдарҙа Башҡортостан ижади-производство комбинатында хеҙмәт һала.
Рәссамдың тәүге әҫәрҙәренең темалары — туған халҡының рухи сығанаҡтары, Башҡортостан тәбиғәтенең матурлығы һәм бөйөклөгө: «Йома намаҙы» (1992), «Мәмерйә» (1993), «Моң» (1994).
Ҡашҡар ауыл Советы (Йылайыр районы)
Ҡашҡар ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Шәйхетдинов Вәкил Ғилем улы
Биографияһы
1972 йылдан алып төрлө (республика, төбәк, Рәсәй, Бөтә Союз һәм халыҡ-ара) күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. Персональ күргәҙмәләре: Октябрьский (1982), Өфө (1993, 1996, 1997, 1998, 2001, 2007, 2011, 2021), Белорет (1995), Ҡазан (1997, 1998, 2009), Мәскәү (1998) ҡалаларында үтә.
Ҡашҡар ауыл Советы (Йылайыр районы)
Административ үҙәге — Ҡашҡар ауылы.
Шәйхетдинов Вәкил Ғилем улы
Биографияһы
1996 йылда уны «Иҡърар» картиналар серияһын ижад итеүгә илһамландырған Мәккәгә хаж ҡыла, рәссам был серияла төҫ һәм форма символикаһы аша иудаизм, христианлыҡ, ислам диндәренең бер тамырҙан булыуын, уларҙың берҙәмлеген сағылдырырға тырыша. Картиналар 1997 йылда — Өфөлә, 1997—1998 йылдарҙа — Ҡазанда, 1998 йылда — Мәскәү Үҙәк рәссамдар йортонда күргәҙмәгә ҡуйыла. Күргәҙмә күп милләтле һәм төрлө конфессия тамашасыларынан бик күп ыңғай баһа ала.
1995—2000 йылдарҙа рәссам «Урал Батыр» эпосы мотивтары буйынса картиналар серияһын («Урал батырҙың Ҡатил батшаның үгеҙе менән көрәше», «Шүлгән» һәм башҡалар), 2001 йылда — Төркиәгә арналған серия ижад итә. Шулай уҡ монументаль сәнғәте өлкәһендә эшләй: «Нур» татар театры интерьеры өсөн Флоренция мозаикаһы эскиздары (2001), ДК «Нефтехимик» Мәҙәниәт йорто өсөн монументаль һынлы һүрәт панноһы (2004) һәм башҡалар.
«Бизмән» ижади төркөмө ағзаһы (1994). Билдәле рәссамдар Әхмәт Лотфуллин, Борис Домашников, Таһир Сәләхов, Э. Н. Дробицкий һәм И. П. Обросов Шәйхетдиновтың ижадына юғары баһа бирә.
Бөтә эштәре туҡыма, май техникаһында яҙылған. Рәссам үҙенең рәсем төшөрөү манераһын заманса реализм тип атай, сөнки уның картиналары, башлыса, һиҙеү аша үҙләштереүгә ҡоролған.
«Ҡазан» милли мәҙәни үҙәгендә Р. Миңлебаев менән берлектә «Төрөк донъяһы» монументаль панноһын ижад итә.
Шәйхетдинов Вәкил Ғилем улының эштәре М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы, «Ҡазан» милли мәҙәни үҙәге коллекцияларында, Рәсәй һәм сит илдәрҙә шәхси коллекцияларҙа һаҡлана.
Бадинген
Бадинген (Badingen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 515 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,35 км2. Диңгеҙ кимәленән 34 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39579 һәм автомобиль коды — SDL.
Хәсән Туфан
Хәсән Туфан (27 ноябрь (9 декабрь) 1900 йыл — 10 июнь 1981 йыл) — шағир. 1914—1918 йылдарҙа Өфөләге «Ғәлиә» мәҙрәсәһе шәкерте. Айырым әҫәрҙәрендә Башҡортостандың үткәненә һәм бөгөнгөһөнә дан йырлана. РСФСР Яҙыусылар союзының 1958 йылда Өфөлә үткән Ойоштороу комитеты пленумында, Башҡортостан яҙыусыларының 4—6-сы съездарында ҡатнашыусы. Татар АССР-ының Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1965). Сәйәси золом ҡорбаны.
Биографияһы
Хәсән Туфан 1900 йылдың 27 ноябрендә (яңы стиль менән 9 декабрҙә) Ҡазан губернаһы Чистай өйәҙе Аҡсубай улусы Иҫке Кәрмәт ауылында крәҫтиән ғаиләһендә унынсы бала булып тыуа. 1905 йылғы революциянан һуң Иҫке Кәрмәттә мәктәп асыла. Хәсән, был мәктәпкә йөрөү менән бергә, күрше сыуаш ауылындағы мәктәптә бер йыл русса ла уҡый.
1914 йылдың яҙында Хәсән Тобол губернаһының Ахман ауылында яңы ер участкаһы алған ағалары янына китә һәм улар менән бергә ер аҫтында баҡыр колчеданы сығарыу эшенә тотона. Шул уҡ йылды ағалары уны Өфөләге «Ғәлиә» мәҙрәсәһенә уҡырға ебәрә.
Унда ике йыл уҡығандан һуң, буласаҡ шағир, уҡыуын дауам итеү өсөн аҡса табырға тип, Уралдағы Лысьва заводына эшкә инә.
1918-1923 йылдарҙа Урал һәм Себер мәктәптәрендә уҡыта, үҙаллы рәүештә белемен тәрәнәйтә.
1924 йылда Хәсән Туфан Ҡазанға килә һәм шунда төпләнеп ҡала. Башта Бишбалта биҫтәһендә балалар уҡыта, һуңынан «Совет әҙәбиәте» журналы редакцияһында, радиокомитетта эшләй.
Шағир бында Һаҙый Таҡташ, Ғәҙел Ҡотой, Муса Йәлил, Ғәлимйән Ниғмәти кеүек яҡын дуҫтар таба, үҙенең оло мәхәббәте — актриса Луиза (Ғәйникамал) Сәлиғәскәрованы осрата һәм уның менән тормош ҡора.
Ил күләмендә барған репрессия афаты Х. Туфанды ла ситләп үтмәй: 1940 йылда уны ғәйепһеҙгә ҡулға алалар һәм Ҡазан төрмәһенә ябалар. Уны, «халыҡ дошманы» тип ғәйепләп, атырға хөкөм итәләр, ләкин бер аҙҙан был ҡарарҙы ун йыл төрмә менән алыштыралар. Һуңыраҡ уны Себергә һөргөнгә ебәрәләр. Ҡазанға ҡайтырға 1956 йылда СССР-ҙың Генераль прокуратураһы тарафынан тулыһынса аҡланғандан һуң ғына рөхсәт итәләр.
1981 йылдың 10 июнендә шағир вафат була.
Ижади эше
1924 йылда «Кызыл Татарстан» гәзитендә X. Туфандың беренсе шиғыры баҫыла. Шунан һуң ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә ул татар поэзияһына рухи байлыҡ яғынан да, форма өлкәһендә лә яңылыҡ алып килгән үҙенсәлекле шағир булып таныла.
Артабанғы осорҙа уның поэзияһы яңы юғарылыҡҡа күтәрелә. Был йылдарҙа яҙған шиғырҙарында («Алға барышлай», «Иртәләр етһә», «Гөлдәр инде япраҡ яралар», «Үҙеңә бүләк итәһе ине», «Сәскә һибелә елдә», «Ағыла ла болот ағыла», «Һиңә», «Ромашкалар», «Тамсылар нимә ти», «Турғай нишләп өндәшмәй», «Әйткән инең», «Ҡайҙа шулай ашығаһың, йөрәк», «Һүҙ ҡушаһы килә талдарға» һ. б.) уның ижады тәрән лирик моңға һәм фәлсәфәүи көйгә байый.
Полос-Шор
Полос-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кара йылғаһының һул ярына тамағынан 243 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Парус-Шор
Парус-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тыкотлова йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Атлым
Кесе Атлым — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 968 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 74 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кокин Валерий Иванович
Кокин Валерий Иванович (18 сентябрь 1956 йыл — 15 ғинуар 2012 йыл) — хәрби хеҙмәткәр һәм дәүләт эшмәкәре, ғалим-философ. 2006—2012 йылдарҙа Наркотиктарҙың законһыҙ әйләнешен контролдә тотоу буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы етәксеһе, полиция генерал-лейтенанты. Наркоконтроль органдарының почётлы хеҙмәткәре. Философия фәндәре кандидаты.
Биографияһы
Валерий Иванович Кокин 1956 йылдың 18 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө районы Йоматау шифаханаһы ауылында тыуған.
Юғары белемле: СССР Дәүләт именлеге комитетының Киев ҡалаһындағы Юғары курсын һәм Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын тамамлаған.
Хәрби һәм махсус хеҙмәте
Валерий Кокин 1975—1977 йылдарҙа СССР Ҡораллы Көстәрендә хеҙмәт итә.
1979—2005 йылдарҙа дәүләт именлеге органдарында төрлө яуаплы вазифаларҙа хәрби хеҙмәтен дауам итә, шул иҫәптән 2003 йылдың июленән 2005 йылдың июненә тиклем Рәсәй Федераль именлек хеҙмәтенең Омск өлкәһе буйынса идаралығы етәксеһе урынбаҫары була.
2005 йылдың сентябрендә Наркотиктарҙың законһыҙ әйләнешен контролдә тотоу буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы етәксеһе урынбаҫары вазифаһына тәғәйенләнә, 2006 йылдың майынан 2012 йылдың ғинуарынаса идаралыҡ етәксеһе була.
Махсус дәрәжәһе — полиция генерал-лейтенанты.
2009 йылда «Личность наркомана: проблемы отчуждения» тигән темаға диссертация яҡлай һәм «философия фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһен ала.
Валерий Кокин 2012 йылдың 15 ғинуарында яман шеш (рак) ауырыуынан вафат була. Өфө ҡалаһында ерләнгән.
Катлаш
Катлаш — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нея йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Филадельфия
Филадельфия (Philadelphia) — Америкалағы иң боронғо ҡалаларҙың береһе, Пенсильванияла иң ҙур ҡала. Агломерацияла 5,7 миллион кеше йәшәй. Оло сәнәғәт, иҡтисади, мәҙәни үҙәк.
Ипполитов Евгений Васильевич
Ипполитов Евгений Васильевич (3 июнь 1946 йыл, Сәмәрҡәнд — 17 ғинуар 2005 йыл, Мәскәү) — Рәсәй сәйәсмәне, йәмәғәт эшмәкәре һәм эшҡыуар. «Ухта нефть эшкәртеү заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры була. Ухта ҡалаһы мэры (2001—2005).
Биографияһы
Ипполитов Евгений 1946 йылдың 3 июнендә Үзбәк ССР-ының Сәмәрҡәнд ҡалаһында тыуған. Ленсовет исемендәге Ленинград технологик институтын (хәҙерге Санкт-Петербург дәүләт технология институты) тамамлаған. 1987 йылда Мәскәүҙә Халыҡ хужалығы академияһында уҡый. 1991 йылда Нефть институтында (Франция) уҡый.
1982 йылдан Е. В. Ипполитов Коми Республикаһында эшләй. Хеҙмәт эшмәкәрлеген «Киришинефтеоргсинтез» етештереү берекмәһендә термик крекинг ҡоролмаһы операторы булып башлай. Баш инженер вазифаһында эшләй. 1986 йылдың авгусында Ухта нефть эшкәртеү заводының генераль директоры итеп тәғәйенләнә. 1994 йылдың 1 февраленән «КомиТЭК» нефть компанияһының генераль директоры — вәкиле була. Евгений Ипполитовтың был эшмәкәрлек осоро нефть һәм газ конденсатын эшкәртеү буйынса заводтың технологик процестарын даими камиллаштырыу менән характерлана.
1991—2001 йылдарҙа — "Лукойл"дың Софиялағы вәкиле («ЛУКОЙЛ» нефть компанияһының бүлендек структураһы — "ЛУКОЙЛ — Болгария).
Урындағы үҙидара органдары депутаты, урындағы үҙидара органдарының вәкиллекле органдары, Коми Республикаһының I саҡырылыш Дәүләт Советы депутаты итеп һайлана (1995—1999 ). 1995 йылдан дәүләт советының бюджет, һалым һәм иҡтисади сәйәсәт буйынса комитеты ағзаһы булып тора. 1999 йылдың февралендә Ухтала эваил территориаль округы буйынса Дәүләт Советы депутаты итеп һайлана. Ухта ҡала советы депутаты була.
2001 йылдың 27 июнендә совет депутаттары тарафынан Ухта ҡалаһы мэры итеп һайлана. Уға альтернатива булараҡ хакимиәт башлығының беренсе урынбаҫары Александр Бусырёвтың кандидатураһы тәҡдим ителә. 2001 йылдың июленән 2002 йылдың февраленә тиклем Ухта мэры вазифаһын биләй.
Ғүмеренең һуңғы йылдарын Евгений Ипполитов Мәскәүҙә уҙғара, һирәкләп Ухтаға килә. 2005 йылдың 17 ғинуарында вафат була. 19 ғинуарҙа Миәкә зыяратында ерләнә.
Өйләнгән, ике балаһы бар.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Ил иҡтисадын үҫтереүҙә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн Көнсығышты үҫтереү фондының «Алтын глобус » һәм «Алтын Меркурий» халыҡ-ара премиялары менән бүләкләнә. Эшлекле сифаттары һәм предприятиелар менән идара итеүҙә шәхси уңыштары өсөн 1-се Республика конкурсында (1998) «Йыл менеджеры» номинацияһында «Танылыу» премияһына лайыҡ була.
Баҙал (һырт)
Баҙал — тау һырты. Көньяҡ Уралда, Башҡортостан биләмәһендә урынлашҡан.
Ҡылыҡһырлама
Бөрйән районында Аҡбейек тауы (888 м) итәгенән Ағиҙел йылғаһы киңлек ағымына тиклем меридиональ йүнәлештә һуҙылған.
Һыртта 5 түбә айырылып тора (бейеклектәре 708, 868, 878, 473, 807 м).
Баҙал асимметриялы битләүҙәр менән билдәләнә:
Урта рифейҙың егәлгә һәм әүжән свиталарының кварцитлы ҡомташтары, конгломераттары, эзбизташтары һәм доломиттарынан ғибәрәт. Карст үҫешкән.
Алағуян йылғаһы (Ағиҙел йылғаһы ҡушылдығы) ҡушылдыҡтарының үрге ағымы ер аҫты аҡмаһы менән билдәләнә.
Ландшафтары серемтәле-карбонатлы һәм һоро урман тупраҡтарындағы имән, йүкә, ҡарағай урмандарынан тора.
Топонимия
Исеме, фаразланыуынса, боронғо төрки телендә «урман йыуаһы» тигәнде аңлата.
Радемин
Радемин (Rademin) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 233 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,12 км2. Диңгеҙ кимәленән 35 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29416 һәм автомобиль коды — SAW.
Навороша
Навороша — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пежма йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Матрай ауыл Советы (Йылайыр районы)
Матрай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Бүртә районы
Бүртә районы — Буртинский район — Ырымбур губернаһы, Урта Волга өлкәһе, Урта Волга крайы, Ырымбур һәм Чкалов өлкәләре составында 1927—1963 йылдарға тиклем административ-территориаль берәмек була. Башта административ үҙәге — Крючковка ауылында, аҙағыраҡ — Беляевка ауылында була.
Матрай ауыл Советы (Йылайыр районы)
Административ үҙәге — Матрай ауылы.
Бүртә районы
Тарихы
Бүртә районы 1927 йылда Ырымбур губернаһы составында ойошторола. 1928 йылда Ырымбур губернаһы бөтөрөлә һәм район Ырымбур округы составына инә. 1930 йылда, округтар бөтөрөлгәс, туранан-тура Урта Волга крайына буйһондорола.
Матрай ауыл Советы (Йылайыр районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Бүртә районы
Тарихы
1934 йылдың 7 декабрендә Ырымбур өлкәһе составына инә (1938—1957 йылдарҙа — Чкалов өлкәһе).
1945 йыл мәғлүмәттәре буйынса районға 21 ауыл советы ингән була.
1959 йылдың 21 июлендә бөтөрөлгән Ейәнсура районы территорияһы өлөшләтә Бүртә районына ҡушыла. 1960 йылдарҙағы мәғлүмәттәре буйынса райондың 14 ауыл советы булған.
1963 йылдың 1 февралендә Бүртә районы бөтөрөлә, уның территорияһы Һарыҡташ һәм Соль-Илецк ҡала округы Соль-Илецк районы араһында бүлеп алынған.
Этимологияһы
Райондың исеме географик урынлашыуы менән бәйле — шул төбәктә аҡҡан, Яйыҡтың һул ҡушылдығы Бүртә йылғаһы һәм Бүртә далаһы атамалары айҡанлы бирелгән. Бүртә йылғаһының үҙенә атама башҡорт телендәге аҡ менән ҡара ҡатнаш йылҡы төҫөнән алып ҡушылған тигән фекер бар. Бынан тыш атама Ырымбур өлкәһе далаһына ла бирелгән, ә 1927—1963 өлкәнең районы ла шул исемде йөрөтә.
Бүртә йылғаһының үҙенә атама башҡорт телендәге аҡ менән ҡара ҡатнаш йылҡы төҫөнән алып ҡушылған тигән фараз бар. Бынан тыш атама Ырымбур өлкәһе далаһына ла бирелгән.
Мәгәр ысынбарлыҡта 18-се быуатта башҡорт ерҙәренә күпләп күсеп ултыра башлаған ҡырғыҙ-ҡайсаҡтар башҡорт телендәге атамаларҙы үҙҙәренекенә үҙгәртеп бөткән. Ҡаҙаҡ телендә йылғаның атамаһы Бур+тә тип әйтелә, был ағарта торған аҡ төҫтәге йомшаҡ эзбизташ тигән мәғәнәлә алынған. Башҡорттар йылғаға биргән атама Бирҙе булған }}.
Уң Лэрухэй-Яха
'''Прав. Лэрухэй-Яха''' — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лэрухей-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Парья (Тол-Я ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вәлимов Ғәлим Вәлим улы
Вәлимов Ғәлим Вәлим улы (1902 йыл — ?) — партия һәм совет эшмәкәре.
Биографияһы
Ғәлим Вәлим улы Вәлимов 1902 йылда Байҡыбаш районы (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы) Байҡыбаш ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.
Тормош һәм хеҙмәт юлы
Тыуған ауылы мәктәбендә белем ала. Крәҫтиән хеҙмәтен башҡара: ер һөрә, сәсә, иген ура.
1924-1925 йылдар — Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафында хеҙмәт итә.
1926-1927 йылдар — ВЛКСМ-дың улус комитеты секретары.
1927-1928 йылдар — Бөрө ҡалаһы совет-партия мәктәбе курсанты.
1928-1929 йылдар — БАССР-ҙың Байҡыбаш районындағы Хәлил ауылының ауыл уҡыу йорто (избач) китапханасыһы.
1929-1930 йылдар — ВКП (б)-ның БАССР-ы Байҡыбаш районы ҡарамағындағы улус комитеты секретары.
1930-1931 йылдар — ВКП (б)-ның БАССР-ы Ҡариҙел район комитеты пропагандисы.
1931-1933 йылдар — Өфө ҡалаһындағы Юғары коммунистик ауыл хужалығы мәктәбе студенты.
1933-1934 йылдар — БАССР-ҙың Ейәнсура районы «Ейәнсура» совхозының эшсе комитеты рәйесе.
1934-1936 йылдар — БАССР-ҙың Баймаҡ районы Йылайыр орлоҡсолоҡ совхозының эшселәрҙе тәьмин итеү (ОРС) бүлеге начальнигы урынбаҫары.
1936-1937 йылдар — БАССР-ҙың Баймаҡ районы Йылайыр орлоҡсолоҡ совхозының Күлтабан бүлексәһе партогы.
1937-1938 йылдар — БАССР-ҙың Баймаҡ районы Йылайыр орлоҡсолоҡ совхозы Күлтабан бүлексәһенең сәйәси эш буйынса ярҙамсыһы (политпомощник).
1938-1939 йылдар — Баймаҡ хәрби хеҙмәткә саҡырыу пунктының сәйәси етәксеһе (политрук).
1939 йыл — ВКП (б)-ның БАССР-ы Байҡыбаш район комитеты пропагандисы.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
Кернас
Кернас — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белый Лух йылғаһының һул ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Афина мәсете
Афинаның Яңы мәсете (Τζαμί της Αθήνας) йәки Вотаникос мәсете — Грецияның баш ҡалаһы Афина ҡалаһының Вотаникос (Βοτανικός) районында урынлашҡан ислам ғибәҙәтханаһы (мәсете). 2019 йылдың сентябренә тиклем Афина Европа ла рәсми мәсете булмаған һуңғы баш ҡала ине.
Тарихы
Афинала Ғосман империяһы осоронда төҙөлгән мәсеттәрҙең (Цистаракис мәсете, Фетхие мәсете) биналары бөгөн археологик ҡомартҡылар булып тора.
Кернас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Афина мәсете
Тарихы
1890 йылда Греция парламенты Афина районында «Төркиә мәсете» төҙөлөшө тураһында беренсе ҡарар ҡабул итә.
1970 йылда мосолман ғәрәп илдәре Афинала мәсет төҙөлөшөн финанслауҙы тәҡдим итә, ләкин тәҡдим тормошҡа ашырылмай.
2000 йылда, мәсет төҙөлөшөнә рөхсәт биреүсе 2833-се ҡанунға нигеҙләнеп, Сәғүд Ғәрәбстаны Афинанан 11 км йыраҡлыҡтағы Пеания ҡалаһында мәсет төҙөлөшөн финанслауҙы үҙ өҫтөнә ала. Греция Православие сиркәүе ҡаршылығы булыу сәбәпле проект тормошҡа ашырылмай.
Яңы мәсет
1970 йылдар башына тиклем Афинала мосолмандар булмай тиерлек. XXI быуат башында мосолман илдәренән (Пакистан, Бангладеш) Грецияға легаль булмаған миграция йышайыу сәбәпле, ҡалала мәсет төҙөү мәсьәләһе йылдан-йыл киҫкенләшә бара. Афина районында 200 меңдән алып 500 меңгә яҡын мосолман (сөнниҙәр, шиғыйҙар) йәшәй, уларҙың күбеһе пакистандар һәм албандар, әммә әлегәсә мосолмандар өсөн рәсми мәсет йорто булмаған, Пакистан, Бангладеш һәм башҡа илдәр мөһажирҙәре мәсет итеп файҙалана торған бер нисә урында, ҡала буйлап таралған торлаҡ бүлмәләрҙә һәм подвалдарҙа намаҙ уҡырға, байрамдарҙы арендаға алған спорт залдарында үткәрергә мәжбүр була.
Афина мэры Йоргос Каминис (Γιώργος Καμίνης), Грецияның һул сәйәси фирҡәләре, шул иҫәптән, һул радикалдар коалицияһы булған СИРИЗА (ΣΥΡΙΖΑ) партияһы мәсет төҙөлөшөн яҡлап сығыш яһай, шул уҡ ваҡытта ультрауң Алтын таң (Λαϊκός Σύνδεσμος - Χρυσή Αυγή) милли партияһы был ҡарарҙың актив дошманы булып тора. Әлеге партия лидеры Николаос Михалолиакос 2016 йылда парламентта: «Беҙ Төркиә оккупацияһына әйләнеп ҡайтабыҙмы?» — тип сығыш яһай.
Афина ҡалаһының Вотаникос районында урынлашҡан буш ятҡан хәрби-диңгеҙ базаһы территорияһында инде күп йылдар дауамында Афиналағы беренсе мәсет төҙөлөшө өсөн көрәш бара. Проект күп көслө тапҡырҙар Греция православие сиркәүе һәм һуңғы ваҡытта ҡала халҡының был проектҡа ҡаршы гражданлыҡ протестары арҡаһында кисектерелеп килә. Ил халҡының 98 процентына йоғонтоһо көслө булған Греция сиркәүе лидеры архиепископ Иероним II <span class="ref-info" style="font-size:85%; cursor:help; margin-left:0.2em; color:#888;" title="инглиз телендә">)  , «мәсет төҙөлөшө ил халҡын грек милләтенән һәм христиан диненән баш тарттырыу планының бер өлөшө, мәсет Йыһат һәм радикализм мәктәбе булыр» тип киҫәтә.
Греция мосолман ассоциацияһы президенты Наим Эльгандур, киреһенсә: «Был беҙгә күпме йылдар һөйләгән мәсетме, төҙөлгән бина бик бәләкәй, манараһы ла, тауыш көсәйткестәре лә булмаған йорт элекке рәсми булмаған, ғибәҙәтхана итеп ҡулланылған биналарҙан нимәһе менән айырыла?» — тип белдерә.
Мәсет Хәрби-Диңгеҙ Флоты тарафынан бирелгән 17 акр майҙанлы участокта төҙөлә. Проект бер ни тиклем үҙгәртелгән. Мәсет флот биргән складты яңынан йыһазландырыу юлы менән түгел, ә яңы металл конструкция (металл каркастар) ярҙамында өр-яңынан төҙөлөргә, ә участоктағы буш ятҡан ташландыҡ һигеҙ бина һүтелергә тейеш була. Әлеге территорияла сағыу йәшел зона, балалар өсөн музыка майҙансығы һәм парковка булдырыла.
2016 йылдың 10 октябрендә Афина мэрияһы менән илдең дүрт эре төҙөлөш ойошмаһы консорциумы Intracom Holdings араһында төҙөлөштө булдырыу тураһында килешеү раҫлана. Төҙөлөш башланаһы урынды баҫып алған ультрауң радикалдарҙы полиция көс ҡулланып ҡыуып сығарғас ҡына, 4 ноябрҙә фундаментты бетонлау эше башланып китә.
2017 йылдың апрелендә төҙөлөш эштәрен тамамлау планлаштырыла. Был мәсет Греция башҡалаһында махсус төҙөлгән беренсе мәсет була. 400 йылға яҡын Ғосманлы империяһы ҡул аҫтында булыпк, 1830 йылда бойондороҡһоҙлоҡ алғандан бирле, Греция хөкүмәте бер генә яңы мәсет төҙөргә ла рөхсәт бирмәгән.
Тасуирлама
Бер мең квадрат метрҙан артыҡ ҙурлыҡтағы бина төҙөү планлаштырылған, ул бер юлы 500 кешене һыйҙыра ала. Проект 887 000 евро күләмендә дәүләт инвестицион программаһы тарафынан финанслана. Мәсет бары тик милли ресурстар иҫәбенә төҙөлә һәм Греция дәүләт контролендә буласаҡ (имам хакимиәт тарафынан билдәләнә). Афинаның беренсе мәсете эшен контрольдә тотоусы административ комитет мәғариф министры Костас Гавроглуга Мароккола тыуып үҫкән Зәки Мөхәммәтте имам вазифаһына кандидат булараҡ тәҡдим итә.
Босния һәм Герцеговина мәҙәниәте
Евровидение
2008 йылда Евровидениела Босния һәм Герцеговина 10 урын ала. 2006 йылда — 3 урын. 2009 йылда илдән Regina төркөмө сығыш яһай
Кинематограф
Сараево кинофестивале йыл да ойошторолған күләмле сара.
Афина мәсете
Тасуирлама
Бина бейек диуарҙар араһында күренмәй тора. Инеү юлы күберәк сәнскеле сым һәм гофрланған тимер менән нығытылған баррикадаға оҡшаған.
Босния һәм Герцеговина мәҙәниәте
Иң билдәле фильмдар
Наградалары: Наградалары: Номинациялары
Әҙәбиәт
Босния һәм Герцеговиналағы иртә осорҙағы дини йөкмәткеле китаптар глаголица һәм кириллица менән яҙылған. Босния мосолмандары ғәрәп, төрөк, фарсы һәм хорват телдәрендә яҙған.
1984 йылғы Олимпиада
Босния һәм Герцеговинаның тарихында 14 ҡышҡы Олимпия уйындары айырым урын алып тора. Ул Сараевола 1984 йылдың 8 — 19 февралендә үтә.
Олимпиадала 1127 ир һәм 283 ҡатын-ҡыҙ спортсы ҡатнаша.
Эсемлек
Алкоголле эсемлектәрҙән һыраны киң ҡулланалар, һолонан яһалған еңелсә иҫерткес буҙа эсәләр, көслөләрҙән — ракия һәм өйҙә эшләнгән көмөшкә. Шулай уҡ урындағы шараптар — «Гангаш» һәм «Жилавка».
== Киң мәғлүмәт саралары ==
Мәғариф
Башланғыс белем биреү 5-6 йәштән туғыҙ йыл дауам итә. Урта белемде дөйөм, профессиональ-техник урта мәктәптәр бирә. Урта дөйөм белем биреү мәктәптәрен тамамлағандарға диплом бирелә һәм улар институтҡа инә ала.
Кесе Лахсын
Кесе Лахсын — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лахсын йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әхәт йәмиғ мәсете
Әхәт йәмиғ мәсете (Аха́ть Джами́) — Донецк ҡалаһы Куйбышев районында урынлашҡан йәмиғ мәсете. Донбасстағы беренсе мәсет.
Тарихы
1993 йылда Донецкиҙа «Пәйғәмбәр Йондоҙо» мосолман йәмәғәте төҙөлә. 1994 йылда был йәмәғәт төбәктә тәүге «Ибн Фаҙлан» мәсетенә (яҙыусы Әхмәт ибн Фаҙлан хөрмәтенә аталған) нигеҙ һала. Истанбул мәсеттәренең береһенең проекты нигеҙ итеп алына Бағыусыларҙың береһе Әхәт Брагин исеме бирелә.
"Әхәт йәмиғ мәсете"н рәсми асыу тантанаһы 1999 йылдың 3 сентябрендә үтә.
Мәсет Донецк мосолмандарының күмәкләп Ҡорбан байрамын билдәләү урыны булып тора.
2014 йылдың 16 авгусында Донбасста хәрби ҡаршылыҡ һөҙөмтәһендә Донецк йәмиғ мәсете көмбәҙенә артиллерия снаряды эләгә. «Өммәт» назараты мөфтөй Сәйет Исмәғилев, зарарланыу сәбәпле, көмбәҙҙе тулыһынса алмаштырырға тура киләсәк, тип фаразлай.
Мөгөҙлө эре мал
Мөгөҙлө эре мал (урыҫса аббр. КРС) — — ауыл хужалығы хайуандары, башҡорттар был төр малды «һыйыр малы» тип атай.
Һыйыр малының төп тәғәйенләнеше — ит һәм һөт, тире һәм һирәкләп йөн етештереү, шулай уҡ ауыл хужалығы эштәрендә файҙаланыу. 2010 йылдар башында бар донъяла 1,3 — 1,4 миллиард баш һыйыр малы була
Үрсеүе
Ҡасмай ҡалған һыйыр малы — тыу, ҡасҡаны, быҙауларға тейеше — быуаҙ тип атала.
Һыйыр малы һаны
2006 йылғы Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбенә ярашлы, Рәсәйҙә 2006 йылдың июленә 23 514,2 мең баш эре мөгөҙлө мал булған. Уларҙың: Рәсәйҙә итле тоҡом һыйыр малы дөйөм күрһәткестең 1,5 % тура килә, һарыҡ дөйөм эре мөгөҙлө мал. 98 % ит һөтлө тоҡом һыйырҙарҙан алына.
2016 йыл аҙағына тиклем Рәсәйҙә эре мөгөҙлө мал 18 753 меңгә тиклем кәмегән. Уларҙың һаны:
Глобаль йылылыҡ артыуға йоғонто
Һыйыр малын үрсетеү глобаль йылылыҡ артыуға һиҙелерлек йоғонто яһай]]. Быға мал эсәктәрендә яҡынса 10 % антропоген парник газдары барлыҡҡа килеү булышлыҡ итә. Шуға күрә был газдарҙың бүленеп сығыуын кәметеү ысулдары буйынса эксперименттар үткәрелә, ит ашауҙы кәметеү буйынса төрлө ойошмалар тарафынан пропаганда бара.
Воробьёв Евгений Захарович
Евгений Захарович Воробьев (1910—1990) — совет прозаигы, публицист һәм сценарист. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, утыҙҙан ашыу китап авторы. Бөйөк Ватан һуғышы ветераны.
Биографияһы
1910 йылдың 29 ноябрендә (12 декабрь) Ригала тыуған.
Ул Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан (фронтта — 1942 йылдың сентябренән), Көнбайыш фронттың (һуңғараҡ 3-сө Белоруссия фронты) «Красноармейская правда» газетаһы хеҙмәткәре.
3-сө Белоруссия фронтының «Красноармейская правда» газетаһының 2704-се бойороғо менән: 1944 йылдың 28 июлендә капитан Воробьев «Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы менән бүләкләнә
3-сө Белорусия фронты буйынса 364-се: (04/14/1945) бойороҡ менән, «Красноармейская правда» газетаһының өлкән әҙәбиәт хеҙмәткәре, 3-сө БФ капитаны Воробьев, Көнсығыш Пруссияла ваҡыттың күп өлөшөн мәҡәләләр өсөн материал йыйып, һөжүм итеүсе частәрҙә уҙҙырғаны өсөн, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
3-сө Белорусия фронты буйынса 586-сы (06/03/1945) бойороҡ менән, «Красноармейская правда» газетаһының өлкән әҙәбиәт хеҙмәткәре, 3-сө БФ капитаны Воробьев 1-се Гвардия дивизияһының 169-сы полкы командованиеһына ярҙам күрһәткәне һәм 3 яралы ҡыҙылармеецты пулемет уты аҫтында котҡарғаны, Кенигсберг һәм Каунас янында барған һуғыштарҙа һәм Неманды һуғышып аша сыҡҡанда күрһәткән батырлығы өсөн II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.
1946 йылда СССР Яҙыусылар союзына инә. 1948 йылда йәнә Магнитогорскиға килә.
1952 йылда Көньяҡ Уралдағы завод төҙөүселәр тураһында «Высота» романы донъя күрә.
1985 йылда ул 1 дәрәжәләге Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә. Оҙаҡ йылдар буйына ул РСФСР Яҙыусылар союзының хәрби-нәфис әҙәбиәт буйынса Мәскәү ойошмаһы комиссияһы рәйесе була.
1990 йылдың 31 августында Мәскәүҙә вафат була. Ваганьковское зыяратында ерләнгән.
Әҙәби эшсәнлеге
Евгений Воробьев — Бөйөк Ватан һуғышына һәм Магнитогорск төҙөлөшөнә арналған күп китаптар авторы.
Әҫәрҙәренә нигеҙләнгән фильмдар
1. Высота 2. Земля, до востребования — советский художественный фильм-драма, поставленный на киностудии «Ленфильм» в 1972 году
Ғөбәйҙуллин Мансур Мөхәммәтсаҙиҡ улы
Ғөбәйҙуллин Мансур Мөхәммәтсаҙиҡ улы (29 ноябрь 1920 йыл — 10 декабрь 2008 йыл) — ғалим-иҡтисадсы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡортостан Республикаһы фәндәр академияһының почетлы академигы (1996), профессор (1973), иҡтисад фәндәре докторы (1978), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1976).
Биографияһы
Мансур Мөхәммәтсаҙиҡ (Садиҡ) улы Ғөбәйҙуллин 1920 йылдың 29 ноябрендә Өфө губернаһының Бәләбәй өйәҙе Әлшәй ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы Раевка ауылы) тыуған.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. 1953 йылда Мансур Мөхәммәтсаҙиҡ улы Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлай.
1953 йылдан ул СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалында иҡтисади тикшеренеү бүлегендә эшләй (1987 йылдан алып СССР Фәндәр академияһы Урал бүлегенең Башҡортостан ғилми үҙәге): өлкән ғилми хеҙмәткәр, сектор мөдире; 1990 йылдан баш ғилми хеҙмәткәре; 1995 йылдан Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1995 —1998 йылдарҙа лаборатория мөдире.
Ғөбәйҙуллиндың ғилми йүнәлештәре: ауыл хужалығы иҡтисады, төбәк агросәнәғәт комплексы үҫеше проблемалары һәм һөҙөмтәлелеген арттырыу.
Ул шулай уҡ төбәк агросәнәғәт комплексы үҫеше һәм һөҙөмтәле эшмәкәрлегенең фәнни-методологик нигеҙҙәрен эшләүгә ҙур өлөш индергән.Уның тарафынан ауыл хужалығының һөҙөмтәлелеген арттырыу, малсылыҡты махсуслаштырыу, хужалыҡ-ара кооперативлаштырыу һәм интеграция үҫеше, фермер хужалыҡтарын үҫтереү проблемаларын хәл итеүҙең методологик нигеҙҙәре эшләнә.
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы (1995), иҡтисад фәндәре докторы (1978), БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1976).
Хеҙмәттәре
200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән 25 китап һәм монография.
Элеонора Зименцкая
Элеонора Зименцкая (пол. Eleonora Ziemięcka, пе Gagatkiewicz) (1819 йылда, Ясенец, Мазовия — 1869 йылдың 23 сентябрендә, Варшава) — философ һәм публицист. Уны Польшаның тәүге ҡатын-ҡыҙ философы тип иҫәпләйҙәр.
Ул «Ҡатын-ҡыҙҙы уҡытыу тураһында фекерҙәр» тигән хеҙмәт яҙа, Pielgrzym (Пилигрим) журналын редакторы була. Уны «антигегельянка» һәм консерватор тип атайҙар.
Ул Ясенецта, Окенцкийҙар имениеһында тыуған, бында Элеонораның атаһы управляющий булған. Уны өләсәһе тәрбиәләй, унан Элеонораға романтик Адам Мицкевич, Юзеф Богдан Залевский һәм Францишек Карпинский кеүек романтик шағирҙарға һөйөү күскән.
Ҡыҙ үҙенең тәүге шиғәрҙарын 1830 йылда редакторы Станислав Яхович булған балалар журналында (Dziennik dla Dzieci) баҫтырып сығарған. Һуңыраҡ ул төрлө баҫмалар менән даими хеҙмәттәшлек итә башлай (Tygodnik Polski, Magazyn Powszechny һәм Pierwiosnka), уларҙа Элеонораның әҙәби әҫәрҙәре (хикәйәләре, әкиәттәре) һәм редакция исеменән мәҡәләләре тәүге тапҡыр донъя күрә.
1834 йылда ул Антония Зименцкийға кейәүгә сыға һәм ире менән Дрезденға китә, был ҡалала улар 1840 йылға тиклем йәшәйҙәр. Шунан һуң ғаилә Варшаваға күсенә.
Антигегелизм
Варшаваға күскәндән һуң ул философия менән, шул иҫәптән Джон Локк, Этьен де Кондильяк һәм француз спиритуалистары, һуңыраҡ немец философтары менән, айырыуса Иммануил Кант, Фридрих Вильгельм Йозеф Шеллинг һәм Георг Гегель тәғлимәттәре менән ҡыҙыҡһына башлай. Үҙенең юлъяҙмаларында ул ошо философтарҙың хеҙмәттәренә һылтана, улар Pierwiosnek журналында баҫылып сыға.
Петербургтағы бәйләнештәре арҡаһында Зименцкая Георг Гегель тәғлимәте менән ҡыҙыҡһына башлай һәм ул саҡтағы немец философияһын, бигерәк тә уның пантеистик ҡараштарына тәнҡит күҙлегенән ҡарай. Был ҡыҙыҡһыныу арҡаһында ул 1841 йылда Myśli o filozofii («Философские мысли») тигән хеҙмәтен яҙа. Унда Зименцкая Гегелде тәнҡитләй һәм дини инаныуҙарҙың автономияһын яҡлап сығыш яһай. Икенсе яҡтан ҡарағанда, ул Иммануил Кант философияһына ыңғай ҡарашта була. Зименцкая тәүге поляк ҡатын-ҡыҙ философы тип аталһа ла, уға замандаш философтар Бронислав Трентовский, Эдвард Дембовский һәм Фредерик Хенрик Левестам Элеонораны тәнҡит утына тота. Трентовский, мәҫәлән, ҡатын-ҡыҙға бөтөнләй философия менән мауыҡмаҫҡа кәрәк тип яҙа.
Ҡатын-ҡыҙ мәсьәләләре
Зименцкая бынан тыш тағы ҡатын-ҡыҙҙың йәмғиәттәге урынына ла, айырыуса, ҡатын-ҡыҙҙарға белем биреүгә айырыуса иғтибар бүлә. 1842 йылда ул Пьервьоснекта нәшриәттә тәүге аҙымдарын яһаған йәш яҙыусы Нарциза Жмиховская менән таныша. Жмиховскаяға Зименцкая тәьҫире көслө була, уның әҫәрҙәрен Pielgrzym журналында баҫтырып сығара. Был осорҙа журнал ҡатын-ҡыҙ мәсьәләләренә арналған төп баҫмаларҙың береһе була.