cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Себер дәүләт фән һәм технологиялар университеты
Факультеттары
В СибГУ входят 8 факультетов: Лесоинженерный факультет (ЛИФ), Лесохозяйственный факультет (ЛХФ), Факультет механической технологии древесины (МТД), Факультет очно-заочного обучения (ФОЗО), Факультет переработки природных соединений (ППС), Факультет физической культуры и спорта (ФФКС), Факультет химических технологий (ФХТ) и Факультет экономики и управления бизнес-процессами (ФЭУБ).
Сибирский журнал науки и технологий
оздан в 2000 году как ''«Вестник Сибирской аэрокосмической академии имени академика М. Ф. Решетнёва»''. В 2002 году переименован в ''«Вестник Сибирского государственного аэрокосмического университета имени академика М. Ф. Решетнёва»''. С 2005 года включён в список рецензируемых научных журналов и изданий ВАК. Также включён в Ulrich’s Periodicals Directory и РИНЦ. В мае 2017 года в связи с переименованием университета получил название «Вестник СибГУ», а в июле того же был переименовал в «Сибирский журнал науки и технологий». Выпуск журнала включает в себя четыре раздела:
Логотибы
В 2002 году в связи с переименование Сибирской аэрокосмической академии имени академика М. Ф. Решетнёва в СибГАУ имени академика М. Ф. Решетнёва был разработан логотип. В сентябре 2018 года СибГУ имени академика М. Ф. Решетнёва получил новый логотип, заменивший старый и логотип СибГТУ, разработанный ООО «Новая марка» (Пенза), представляющий собой соединение 3 кольцевидных геометрических фигур символизирующих лес (дерево; «науки о земле и природе»), химия (молекула; «науки о строении всего живого на земле») и космос (спутник; «науки о космосе и желание обрести знания обо всём неизведанном и недоступном»), что должно показать широту областей научных исследований «от молекулы до космической техники», а «большая концентрация визуальных элементов в нижней части логотипа означает стремление вперед и вверх». зеленый, синий и серый цвета. Каждое из колец окрашено в определённый цвет: зелёный («символизирует жизнь и обновление, заботу об окружающей среде»), синий («ассоциируется с уверенностью и успехом») и серый («означает простоту и гармонию»).
Юлдаш (Ишембай районы)
Юлдаш (Юлдашево) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 16 кеше. Төп халҡы- башҡорттар. Скворчиха ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453227, ОКАТО коды — 80 231 870 010.
Тарихы
Юлдаш исеме 1786 йылдағы Өфө наместниклығы картаһында Ағиҙел йылғаһының уң ярында осрай.
Ауыл Тәлтем‑Юрматы улусы старшинаһы Юлдаш Ҡотлин исемен йөрөтә. 1774 йылда йәшәгән урыны тураһында бер документта былай тиелә: «Стәрлетамаҡ пристане артында һәм Воскресенский заводы янында йәшәүсе» Юлдаш Ҡотлин пугачевсы була. Уның улдары һәм ейәндәре билдәле: өлкән улы Бикбулат Юлдашев (1744—1822), уның балалары: Йәрмөхәмәт, Мөхәмәтшариф, Мөхәмәтйән; Кесе улы — Ғөбәйҙулла (1762—1813).
Исмәғил Солтанморатов — элекке 12-се Башҡорт полкының һалдаты, 1840 йылда тере була.
Малсылыҡ — ауыл халҡының төп шөғөлө. 395 кеше 720 ат, 431 һыйыр, 66 һарыҡ һәм 575 кәзә тотҡан, 160 умарта тотҡан. Иген үҫтереү тәүге аҙымдарын яһаған. 1842 йылда 600 бот ужым һәм 1944 бот яҙғы иген сәсәләр.
Ауылдың үҫешен түбәндәге һандар дәлилләй: 1795 йылда 35 ихатала 274 кеше йәшәгән. 55 йылдан һуң 47 йорттың һәр береһенә 10,5 кеше тура килә. 1920 йылда бында 311 кеше һәм 66 йорт хужалығы булған. Бында Ҡурғашлы йылғаһында рус кешеләре дүрт һыу тирмәне тота. Ауылдың элекке урыны Ҡурғашлы йылғаһы буйлап өҫтәрәк, был урынды «Иҫке йорт» тип йөрөтәләр.
Бында революцияға тиклем үк рус-башҡорт училищеһы була, башланғыс мәктәп 1990-сы йылдарға тиклем эшләй. 1920-се йылдарҙа ул Юлдаш ауыл Советы үҙәге була.
Легенда
«Кәмә тау»— был Ағиҙел йылғаһы буйында, ярҙан 100 м ситтәрәк, Ишембай районы Юлдаш ауылына яҡын ерҙә ятҡан тау. Унда боронғо ҡурған бар. Ҡурған — 15×10 м ҙурлығында, бейеклеге 1,2 м булған оҙон ҡалҡыулыҡ. Кәмә тау тураһында ерле халыҡ түбәндәге риүәйәтте һөйләй: «Был урынға башҡорттарҙың ихтилалы ваҡытында хан ҙур кәмә менән килгән. Кәмәлә хан талап йыйған байлыҡ булған. Халыҡ уны уратып алған, байҙы үлтергән, ә кәмәне таштар һәм ер менән ҡаплап, күмгән, шулай итеп, ошо ҡалҡыулыҡ барлыкка килгән. Башҡорттар был ҡалҡыулыҡты һуңыраҡ ҡаҙып ҡарайҙар, кәмәгә тиклем ҡаҙыйҙар, әмма ул тәрәнгәрәк китә. Төндәрен был ҡурғандан ат сыға имеш».
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
Ауыл Ҡурғашлы йылғаһының яры буйында урынлашҡан.
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Качапоаль (провинция)
Качапоаль провинцияһы  (Provincia de Cachapoal) — Чилиҙың О’Хиггинс өлкәһенә ингән провинция. Административ үҙәге — Ранкагуа.
Үҙенә 17 коммуна берләштерә.
Географик урыны
Провинция О’Хиггинс өлкәһенең төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан.
Провинцияның сиктәштәре:
Административ бүленеш
Үҙенә 17 коммуна берләштерә:
Кәлимуллин Рәшит Фәһим улы
Кәлимуллин Рәшит Фәһим улы (6 май 1957 йыл) — композитор; Рәсәй Композиторҙар союзы идараһы рәйесе, Татарстан Республикаһы Композиторҙар союзы рәйесе, Рәсәй Федерацияһының һәм Татарстан Республикаһының халыҡ артисы.
Биографияһы
Рәшит Фәһим улы Кәлимуллин 1957 йылдың 6 майында Татар АССР-ының Зеленодольск ҡалаһында тыуған. 1985 йылда — Ҡазан дәүләт консерваторияһын,1987 йылда «композитор» һөнәре буйынса аспирантураны тамамлай.
1987—1993 йылдарҙа Ҡазан консерваторияһында — уҡытыусы, өлкән уҡытыусы, инструментовка (музыкаль әҫәрҙе оркестр менән башҡарыуға яраҡлаштырыу) һәм композиция кафедраһы мөдире.
Композитор булараҡ төрлө жанрҙрҙа эшләй, уның әҫәрҙәре араһында — опералар, симфоник һәм камера әҫәрҙәре, хор музыкаһы, йырҙар. Рәшит Кәлимуллин ижадына сағыу милли үҙенсәлек, шулай уҡ көнсығыш һәм көнбайыш музыкаль традицияларын бергә ҡушыу хас.
1989—1995 йылдарҙа — Татарстан Республикаһы Композиторҙар союзы рәйесе.
Ҡазанда уның башланғысы менән Софья Ғөбәйҙуллина исемендәге Хәҙерге заман музыка үҙәге асыла. 1995—2002 йылдарҙа ошо үҙәктең директоры булып эшләй.
«Европа- Азия» халыҡ-ара хәҙерге заман музыка (1993 йылдан алып Ҡазан, Мәскәү ҡалаһы һәм Татарстадың башҡа ҡалаларында үткәрелә) һәм «Muz-Transit» фестивалдәре художество етәксеһе һәм директоры (2003 йылдан алып). 2013 йылда Вьетнамда "Азия-Европа проектын ойоштора, Ул ике йылға бер тапҡыр үткәрелә. «Урыҫ һәмт атар музыкаһы ынйылары» проекты авторы, әле ге проект ярҙамында Татастан композиторҙары музыкаһы Берлин, Лейпциг, Стокгольм, Рим, Флоренция, Ватикан, Лондон, Богота ҡалаларының иң яҡшы тамаша залдарында яңғыраны.
2006—2010 йылдарҙа — Татарстан Республикаһының йәмәғәт палатаһы ағзаһы.
2016 йылдан алып — Рәсәй Федерацияһы мәҙәниәт министрлығы эргәһендәге Йәмәғәт советы ағзаһы.
2015 йылдың 9 декабренән алып Рәсәй Федерацияһы Композиторҙар союзы идараһы Рәйесе вазифаһын биләй..
Бачевка
Бачевка — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Киржач йылғаһының уң ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гузерипль (Белая ҡушылдығы)
Гузерипль  — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Белая йылғаһының һул ярына тамағынан 215 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йоматау (Өфө районы)
Йоматау (Юматово) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1598 кеше. Почта индексы — 450571, ОКАТО коды — 80252880004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Йоматау ауыл Советы (Өфө районы) үҙәге, тимер юл станцияһы. Район үҙәгенән көньяҡк-көнбайышҡа табан 38 саҡрым алыҫлыҡта Дим йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға XVIII быуат башында Өфө өйәҙендә поручик, тыуған яҡты өйрәнеүсе-тарихсы, этнограф, йәмәғәт эшмәкәре Василий Степанович Юматовтың алпауыт крәҫтиәндәре нигеҙ һала. Ауылға уның фамилияһы бирелгән, шулай уҡ Лагерь, Алағар исемдәре менән билдәле булған. Хәҙерге ауыл урынында алпауыт усадьбаһы һәм 10 ихатаның торағы урынлашҡан. Йоматау ауылының тәүге кешеләре — Емельянов, Васильев, Варламов, Корнилов Михаил, Корнилов Дмитрий, Кудряшов Иван, Корнилов Иван. Һуңынан Ларин үҙ крәҫтиәндәренә ер һатып алған, һөҙөмтәлә ун ике крәҫтиән ихатаһынан урам барлыҡҡа килгән. 1865 йылда 14 йортта 80 кеше йәшәгән. Игенселек менән шөғөлләнгәндәр. 1906 йылда бакалея кибете теркәлгән. Ваҡыт уҙыу менән ауыл үҫешә. Тимер юл быға ҙур этәргес була, шул уҡ исемдәге станция төҙөлә. 1934 йылдан ауылдан 1 саҡрым алыҫлыҡта «Йоматау» шифаханаһы асыла. «Йоматау» шифахана хеҙмәткәрҙәре һәм хеҙмәтләндереүсе персонал иҫәбенә халыҡ һаны арта. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ауылға илдең көнбайыш райондарынан ҡасаҡтар күсеп килә, уларҙың күбеһе бында даими йәшәргә ҡала. Ауылда яңы йорттар төҙөлә. 1977 йылда Йоматау ауыл советы барлыҡҡа килә. Уға биш тораҡ пункт инә: Йоматау ауылы, «Йоматау» шифаханаһы, Йоматау ауыл хужалығы техникумы, Йоматау станцияһы, Опто ауылы. Әлеге ваҡытта ауылда 3785 кеше йәшәй. Ауыл эргәһендә Йоматау тәжрибә урман культуралары массивы урынлашҡан, ул тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора. Халҡы: 1906 йылда — 181 кеше; 1920 йылда — 199 кеше; 1939 йылда — 229 кеше; 1959 йылда — 329 кеше; 1989 йылда —876 кеше; 2002 йылда —1246 кеше; 2010 йылда — 1598 кеше. Урыҫтар, башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002). Халҡы «Йоматау» шифаханаһында эшләй. Урта мәктәп, амбулатория, наркология диспансерының № 1 реабилитация үҙәге бар.
Урамдары
Яҙғы урам (Весенняя (улица))
Сейә урамы (Вишневая (улица))
Высоковольтная урамы  (Высоковольтная (улица))
Гагарин урамы (Гагарина (улица))
Арғы урам (Дальняя (улица))
Тимер юл урамы (Железнодорожная (улица))
Йондоҙ урамы (Звездная (улица))
Ҡыҫҡа урам( Короткая (улица))
Локомотив-1 (тер. ДНТ) (Локомотив-1 (тер. ДНТ))
Туғай урамы (Луговая (улица))
Миңзәлә урамы (Минзелинская (улица))
Тыныслыҡ урамы ((Мира (улица)))
Йәштәр урамы (Молодежная (улица))
Йәштәр тыҡрығы (Молодежный (переулок))
Нева урамы (Невская (улица))
Яңы урам (Новая (улица))
Күл урамы (Озёрная (улица))
Парк урамы (Парковая (улица))
Переезд урамы (Переездная (улица))
Ялан урамы (Полевая (улица))
Шишмә урамы (Родниковая (улица))
Шишмә тыҡрығы (Родниковый (переулок))
Рәсәй урамы (Российская (улица))
Яҡты урам (Светлая (улица))
Ауыл урамы Сельская (улица)
Дан урамы (Славы (улица))
Уральская (улица) (Уральская (улица))
Фрунзе урамы (Фрунзе (улица))
Сәскә урамы (Цветочная (улица))
Үҙәк урам (Центральная (улица))
Үҙәк тыҡрыҡ (Центральный (переулок))
Мәктәп урамы (Школьная (улица))
Шоссе урамы (Шоссейная (улица))
Көньяҡ урам (Южная (улица))
Йоматау урамы (Юматовская (улица))
Тарсинова Рәмзиә Өсәйен ҡыҙы
Тарсинова Рәмзиә Өсәйен ҡыҙы (Ремзие́ Усеи́новна Тарси́нова ҡыҙ фамилияһы — Баккал, Remziye Üsein qızı Tarsinova, Ремзие Усеин къызы Тарсинова; 9 сентябрь 1926 йыл—7 апрель 2021 йыл) — совет тажик, ҡырым -татар һәм украин бейеүсеһе, балетмейстер. «Хайтарма» ансамблдең художество етәксеһе (1992—2016), Тажик ССР -ның халыҡ артисы (1983, Украинаның атҡаҙанған артисы (2020).
Биографияһы
Рәмзиә Өсәйен ҡыҙы Тарсинова 1926 йылдың 9 декабрендә Симферополдә тыуған. Атаһы бейеүсе һәм балетмейстер — Өсәйен Баккал (1897—1973).
1975 йылда ҡырым-татар ансамбле «Хайтарма» өсөн бейеү программалары эшләй башлай. 1980 йылда 250 кешенән торған коллектив составында йәйге Олимпия уйындарын асыу тантанаһында ҡатнаша һәм унда сығыш яһай. .
1989 йылда Ҡырымға ҡайта. Ҡырым татар театры һәм "Ҡырым"ансамбле өсөн бейеүҙәр ҡуя башлай. 1992 йылдан алып Ҡырым дәүләт филармонияһы Евпатория бүлексәһе ҡарамағындағы «Хайтарма» ансамбленең художество етәксеһе һәм балетмейстеры булып эшләй. . 2016 йылдың июнендә ансамблдең художество етәксеһе вазифаһынан бушатыла. Уның һуңғы постановкаһы «Баҡсаһарай-Хансарай» вокаль-хореографик композицияһы була.
«С танцем по жизни» (2018)китабы авторы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Украинаның атҡаҙанған артисы (21 август 2020) — Дәүләт төҙөлөшөнә, Украинаның социаль-иҡтисади, фәнни-техник, мәҙәни-мәғариф үҫешенә ҙур шәхси өлөш индергәне, ҙур хеҙмәт ҡаҙаныштары һәм юғары профессионализмы өсөн
Тажик ССР ССР атҡаҙанған артисы (1961);
Тажик ССР -ның халыҡ артисы (1983);
Тажикстан Юғары Советының Почёт грамотаһы (1963 һәм 1970);
«Сәнғәт Отличнигы» миҙалы (1977);
"Хеҙмәт Ветераны"миҙалы (1977);
«Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы (6 март 2017);
Ҡырымдың Дәүләт премия лауреаты (1996);
«Олимп-80» Почёт грамотаһы (1980);
Ҡырыс Республикаһы Юғары Радаһының Почёт грамотаһы; (2000);
СССР мәҙәниәт Министрлығының «актив эше өсөн» билдәһе.
Ғаиләһе
Ҡыҙы Гөлнара Гуденко.
Сабиров Хажи Сабир улы
Сабиров Хажи Сабир улы (Сабиров Хази (Хазий) Сабирович 1911 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ (1945), II дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Сабиров Хажи Сабир улы 1911 йылда хәҙерге Башҡортостандың Благовар районы Иҫке Һынны ауылында тыуа. 1942 йылда Ҡариҙел районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномет полкында орудие мастеры булып хеҙмәт итә.
1942 йылдың 25 ноябрендә орудие оҫтаһы гвардия сержанты Сабиров Хажи Сабир улы Обливская станцияһы районында, 1942 йылдың 15 декабрендә Поповка утары районында дошмандың бомбаға тотоуы һәм артиллерия уты аҫтында ут һыҙығында дүрт орудиены йүнәтә. Ҡаһарманлығы өсөн гвардия өлкән сержанты Сабиров Хажи Сабир улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
1943 йылдың 15 декабренән алып һуғыштар ваҡытында Сабиров Хажи Сабир улы орудиеларҙың өҙлөкһөҙ ағымдағы ремонтын, оптикаһына төҙәтеүҙәр индереүен, техник тикшереүен үткәрә. Уның тырышлығы арҡаһында батареяның шәхси составының ҡоралдары һәм орудиелар һәр саҡ төҙөк була һәм хәрби заданиеларҙы үтәүҙе тәьмин итә. Сабиров Хажи Сабир улы «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалына лайыҡ була.
1945 йылдың 1 майында Бранденбург ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 4 км алыҫлыҡтағы районда немецтарҙың атакаһын кире ҡаға, һуғышта дүрт немец һалдатын юҡ итә һәм фаустары менән бергә алты дошман һалдатын әсирлеккә ала. Был батырлығы өсөн гвардия өлкән сержанты Сабиров Хажи Сабир улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
Ягодная Поляна (Өфө районы)
Ягодная Поляна (Ягодная Поляна) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 417 кеше. Почта индексы — 450056, ОКАТО коды — 80401923007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ефремов Фёдор Герасимович
Ефремов Фёдор Герасимович (14 июль 1906 йыл — 30 март 1972 йыл) — нефть сығарыу тармағы эшмәкәре. 1950—1967 йылдарҙа «Башвостокнефтеразведка» тресы идарасыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1965). Сталин премияһы лауреаты (1950). Ленин (1959), өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1948, 1951, 1966) ордендары кавалеры. Бөрө ҡалаһының почётлы гражданы.
Биографияһы
Фёдор Герасимович Ефремов 1906 йылдың 1 (14) июлендә Пенза губернаһының Рузвель ауылында тыуған (хәҙер Пенза өлкәһе Наровчаты районы).
1939 йылда Баҡы сәнәғәт академияһын тамамлай. Артабан Әзербайжан ССР-ы һәм Үзбәк ССР-ының нефть промыслаларында эшләй: 1947 йылдан — баш инженер, «Татнефтегазразведка» тресы идарасыһы, 1950—1967 йылдарҙа «Башвостокнефтеразведка» тресы идарасыһы.
Башҡортостан биләмәләрендә Арлан, Сытырман, Тәтешле, Уръябаш нефть ятҡылыҡтарын үҙләштереүҙә ҡатнаша. 60‑сы йылдарҙа тәрән скважиналарҙы (3000 м ашыу) быраулау, нефть промыслаларында мәҙәни-көнкүреш тәғәйенләнешле күсмә объекттар урынлаштырыу эштәрендә туранан-тура ҡатнаша. Татарстандағы Ромашкинский нефть ятҡылығын асыусыларҙың береһе.
1972 йылдың 30 мартында Башҡорт АССР-ының Бөрө ҡалаһында вафат була.
Клуж-Напока
Тарих
Дакияны баҫып алғандан һуң II быуатта Рим империяһы императоры Траян рим легионы базаһына нигеҙ һала, базаны Напока тип атай. Халыҡтарҙың бөйөк күсеше ваҡытында Напока емерелә, әммә унда ниндәйҙер аморф роман телле мәҙәниәт һаҡланып ҡала. VI—X быуаттарҙа роман телле валахтар славян ҡәбиләләре менән йылдам аралаша, ә XII быуаттан һуң роман телле Дакия (Трансильвания) венгрҙар тарафынан баҫып алына. Ҡала Клуж исемен ала, шулай уҡ быға тиклем венгрса — Коложвар тип йөрөтөлгән була. Ҡала тарихи рим исемен Чаушесску ваҡытында 1970 йылда ала.
Урта быуаттар
Төбәк венгрҙартарафынан баҫып алына һәм Венгрия короллеге состьавына инә. Король V Иштван трансильвания сакстарына рим емереклектәре янында Напока колонияһын булдырырға ярҙам итә. 1270 йылда Клуж ҡала статусын ала һәм тиҙ үҫә башлай.
Яңы заман
XIX—XX быуат башында ҡала мадьярлашыуҙың мөһим үҙәгенә әүерелә. 1910 йылда венгрҙар уның 81,6%-ын (51.192 кеше) тәшкил итә. Румыния юғары ҡатламы Урта быуаттарҙа уҡ мадьярлаштырыла, ә ҡала округының румын телле ябай халҡы массаһы социаль баҫҡыста иң түбән торған дәрәжәлә була..
Ҡала Австро-Венгрия составында немецсә Клаузенбург тип атала.
Халыҡ
Мәғлүмәттәр буйынса 2011 йылда ҡала халҡы 309,1 мең кеше тәшкил итә. Милли составы:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Дядькин Иосиф Гецелевич
Дядькин Иосиф Гецелевич (24 ноябрь 1928 йыл, Аҡ Сиркәү — 8 март 2015 йыл, Тверь) — СССР һәм Рәсәй геофизигы һәм физик, диссидент һәм СССР-ҙа Һәм СССР-ҙан һуңғы Рәсәйҙә хоҡуҡ яҡлау хәрәкәте ҡатнашыусыһы, Мәскәү Хельсинки төркөмө ағзаһы, йәмәғәт эшмәкәре.
Иртә йылдары. Һөнәри үҫеше
Иосиф Гецелевич Дядькин 1928 йылда Киев өлкәһенең Аҡ Сиркәү ҡалаһында провизор ғаиләһендә тыуған. 1930 йылда ғаиләһе менән Винницаға күсенә, бынан ул әсәһе менән 1941 йылда Кронштадтҡа күсенә, бында уның атаһы флот госпиталенең дарыухана начальнигы булып хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышының башында әсәһе менән Воткинск ҡалаһына (Удмурт АССР-ы) эвакуациялана. Эвакуациянан ғаилә ҡабаттан Кронштадтҡа әйләнеп ҡайта (1944), шунда ул урта мәктәпте тамамлай (1946). 1952 йылда Ленинград политехник институтын тамамлай.
Институтты тамамлағандан һуң 22 йыл Башҡортостандың производство һәм геофизик тикшеренеүҙәр ойошмаһында эшләй.
Фәнни эше
СССР-ҙа радиоактив каротаж үҫешендә ҡатнаша. Физика-математика фәндәре кандидаты (1961). 1964—1973 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының эксперименталь һәм теоретик физика кафедраһы доценты була. 1974 йылдан алып 1996 йылға тиклем — Тверь ҡалаһында геология эҙләнеү скважиналарының геофизика ғилми-тикшеренеү институтында радиоактив каротаж теорияһы лабораторияһы мөдире булып эшләй. Ватан һәм халыҡ-ара фәнни журналдарҙа 80-гә яҡын ғилми эш, шул иҫәптән геофизика разведкаһында йәҙрә физика ҡулланыу тураһында ике монография баҫтырып сығара.
1959 йылда Золотов Алексей менән берлектә Тунгус метеориты феноменын өйрәнеү буйынса экспедицияларҙа ҡатнаша.
Хоҡуҡ һаҡлау эшмәкәрлеге
Хоҡуҡ һаҡлау эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, Сәйәси тотҡондарға һәм уларҙың ғаиләләренә ярҙам итеү фонды эшендә ҡатнаша.
1980 йылда «совет дәүләтен һәм йәмғиәте төҙөлөшөн боҙоусы ялған уйлап сығарыуҙарҙа» ғәйепләнә һәм ҡулға алына (РСФСР ЕК 190.1 ст.) һәм 3 йылға лагерға хөкөм ителә. Александр Исаевич Солженицындың Дядькинды яҡлау буйынса белдереүендә былай тиелә: 28 апрелдә [1980] СССР-ҙа Калинин ҡалаһында (Тверь), геофизик Дядькин Иосиф ҡулға алына. Күптән түгел үҙенең самиздатында ул 1956 йылдан 1929 йылға тиклем СССР-ҙа тәбиғи булмаған үлем буйынса — коммунистар власы ентекләп йәшергән статистик демографик баһалауҙар килтерә. Уларҙы асыҡлауҙы ынтылыуы өсөн ул яуап бирәсәк. Уның фәнни эше төрлө сәйәси аспекттарҙан мәхрүм. 1983 йылда азат ителә. 1989 йылда Сергей Ковалев инициативаһы буйынса тергеҙелгән Мәскәү Хельсинкски төркөмөнә индерелә. 1994 йылдан 1999 йылға тиклем Тверь «Мемориал» тарихи-ағартыу һәм хоҡуҡ һаҡлау йәмғиәте рәйестәше. 1998—1999 йылдарҙа — Тверь өлкәһе губернаторы янында кеше хоҡуҡтары буйынса комиссияның рәйестәше.
Мәктәп директоры
Директор (күплектә директорҙар ) — мәктәп администрацияһының етәксе позицияһы, урта звеноидарасыһы. Төрлө уҡыу йорттарында был роль уҡытыуҙы, кадрҙар мәсьәләһен хәл итеүҙе, хужалыҡ өлөшөн ойоштороу (мәҫәлән, аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеү), дисциплинаны һаҡлау һәм башҡа бурыстарҙы күҙ уңында тота. Ул йыш ҡына уҡыусылар, уларҙың ата-әсәләре, профсоюздар һәм мәктәптәр менән идара итеүсе ойошмалар араһында аралашсы булып сығыш яһай.
Һөнәргә юл
Күп кенә мәктәп директорҙары башта педагогиканы ғаилә һәм үҙ мәктәбе йоғонтоһо аҫтында эшмәкәрлек өлкәһе итеп һайлай. Директор һөнәре карьераның аныҡ юлын күҙ уңында тотмай. Директорҙар булып уҡытыусылар, ҡайтанан әҙерлек үткән һәм күтәрелгән (был һөнәргә иң киң таралған юл), мәктәп психологтары (School psychology) һәм белем биреүҙә эшләмәгән кешеләр, уҡытыу аша китәләр. Директор булырға теләмәгән, әммә етәкселектең күтәреү тәҡдимен ҡабул иткән уҡытыусылар араһынан ҡуйыылған директорҙар ҙур. Дөйөм алғанда, мәғариф өлкәһендә йыш ҡына квалификациялы директорҙар етешмәй, был айырыуса ҙур ҡалаларҙан алыҫ урынлашҡан мәктәптәрҙә күҙәтелә.
Тарихи мәктәптәргә идара итеү «ир-егеттәр» һөнәре булараҡ ҡаралған, шуның арҡаһында күп кенә илдәрҙә мәктәп директорҙары араһында ҡатын-ҡыҙҙар пропорциональ түгел (донъяла педагогика хеҙмәтендә ҡатын-ҡыҙҙар күп булыуға ҡарамаҫтан), ә уларҙың педагогик тәжрибәһе уртаса алғанда күберәк. Мәҫәлән, Көньяҡ Кореяла уҡытыусылар араһында ҡатындар 70 %-ҡа яҡын булһа ла, директорҙар араһында улар бары 12 % ҡына. Рәсәйҙә хәл башҡаса: 2018 йылға ҡатын-ҡыҙ директорҙар 69 % булған, ә уҡытыусылар араһында ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө тағы ла юғарыраҡ — 85 %). Тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, директор ҡатын-ҡыҙ ир-егеттәр менән сағыштырғанда уҡыусыларҙың академик өлгәшенә һәм уҡытыусы эшенең һөҙөмтәлелегенә күберәк иғтибар бүлә.
Хеҙмәт бурыстары
Директорҙың эш вазифаһы тәү сиратта урындағы ҡануниәткә бәйле. Мәҫәлән, Пакистанда директорҙың уҡытыусыларҙы эшкә алыу һәм уларҙы вазифала күтәреү мөмкинлеге юҡ һәм мәктәп бюджетын бүлеүҙе лә контролдә тотмай, әммә уның уҡытыу планы (куррикулум) һәм кластан тыш эште контролдә тотоу мөмкинлеге бар. Әгәр мәктәп уҡыу программаһын һайлай алһа, директор уны булдырыуға йәлеп ителә, уҡыусыларҙың тәү сираттағы белем биреү ихтыяждарын билдәләй, шулай уҡ һайланған дисциплиналарҙы мөмкин тиклем һөҙөмтәле уҡытырға мөмкинлек биргән индивидуаль уҡыу пландарын һәм материалдарын һайлай. Шул уҡ ваҡытта уҡытыуҙың төрлө баҫҡыстары өсөн программаларҙа ҙур төшөп ҡалған урындар йәки ҡабатлауҙар булдырмауҙы күҙәтеңе талап ителә.
Директор — мәктәптә беренсе кеше һәм ул уның ҡиммәтен кәүҙәләндерә, шуға күрә был роль психологик мөхит хаҡында хәстәрлек күреүҙе күҙ уңында тота. Был, мәҫәлән, ҡотлау сараларын ойоштороуҙы, уҡытыусыларға һәм уҡыусыларға маҡтау грамоталарын биреүҙе һәм уҡыу үҙидараһын ойоштороуҙы, шулай уҡ уҡыусылар үҙидараһын ойоштороуҙы. шулай уҡ кәрәкмәгән күренештәрҙе баҫтырыуҙы ла үҙ эсенә алырға мөмкин: директор педагогтарға дисциплинар яза биреүҙе, уҡыусыларға иҫкәрмәләр сығарыуҙы һәм уларҙы уҡыу процесынан азат итеүҙе, шулай уҡ конфликттарҙы сисеүҙе хәл итә ала. Шулай уҡ директорҙың эшмәкәрлеге йәмәғәтселек менән бәйләнеште: уҡытыу процесы үҙ балаларын мәктәпкә биргән ғаиләләрҙең ынтылыштарын сағылдырырға тейеш, бының өсөн директорҙар йәмәғәт тормошона сумырға, уҡыусыларҙың ҡаҙаныштарын: күргәҙмәләр, концерттар, ярыштар аша күрһәтергә тейеш.
Мәктәптәр менән директорҙар советы идара иткән илдәрҙә мәктәп директорының роле көндәлек мәсьәләләрҙе хәл итеүҙе һәм лидерлыҡ аспекттарын ғына үҙ эсенә ала, ә стратегия булдырыу менән төрлө һөнәр эйәләренән торған совет шөғөлләнә; ҡайһы бер советтар ата-әсәләр комитеты ағзаларын үҙ эсенә ала. Был модель Бөйөк Британияла бик популяр.
Директор — лидер
Йәмәғәтселектең мәғарифҡа бағлаған өмөттәре ваҡыт үтеү менән үҙгәрә, һәм директорҙарға мәктәптәрҙе ошо үҙгәрештәргә яраҡлаштырырға тура килә. 1980—2010 йылдарҙа Бөйөк Британияла, АҠШ-та һәм Японияла мәғарифты демократлаштырыуға йүнәлтелгән реформалар уҙғарылды: тәүге ике илдә улар директорҙар автономияһын арттыра, ә һуңғы үҙгәрештәр корпоративтар файҙаһына традицион лидерлыҡ формаларынан ситкә китә. 2000 йылдарҙа формалаша башлаған яңы лидерлыҡ теорияһы икенсе миҫал булып тора ала: ул мәктәптең төп бурысы — ныҡлы берләшмә төҙөү, уҡыусыларҙа яуаплылыҡты культивациялау һәм уҡыуҙы төшөнөү оҫталығы. Был теорияға ярашлы, мәктәп иерархия системаһын үҙгәртеп ҡороу уҡыусыларҙы «аңы формалашмаған» һәм «өлгөрөп етмәгән» шәхестәр булараҡ ҡабул итергә күнеккән мәғариф хеҙмәткәрҙәре өсөн сиктән тыш ауыр булыуы мөмкин. Шул уҡ ваҡытта уҡытыусылар һәм директор уҡыусылар мәғариф хеҙмәткәрҙәренең лайыҡлы партнёрҙары булып тора тип иҫәплә8ё, белем биреү процесы уңышлыраҡ тормошҡа ашырыла.
Директор эшмәкәрлеген баһалау ул һайлаған идара итеү стилен баһалауҙы ла күҙ уңында тота. XX быуатта мәғариф өлкәһендә алып барылған лидерлыҡ стилен тикшереү ғалимдарҙы, мәғариф өлкәһенең иң һөҙөмтәле лидерҙарының идара итеү стилдәрен файҙаланып, айырым бурыстарға яҡынлаштылар, тигән һығымтаға килтерҙе. Урта мәктәптең Америка Милли директорҙар ассоциацияһының (National Association of Secondary School Principals) тикшереүҙәре күрһәтеүенсә, директорҙың типик бурыстарын башҡарғанда уларҙың тәжрибәһенә таянғандар, ләкин уларға яңы бурыстар менән эшләргә тура килгән осраҡта, һөнәри әҙәбиәт менән кәңәшләшеп тормайса, интуицияларына таянып эш иткәндәр.
Профессиональ берләшмәләр һәм махсуслашҡан баҫмалар
Тик директорҙарҙан торған профессиональ ойошмалар (мәҫәлән, Францияла профсоюз — Syndicat national des personnels de direction de l'Éducation nationale), шулай уҡ, уҡыу йорттарының директорҙарынан тыш, уның уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса урынбаҫарҙары, канцлерҙар, ректорҙар һәм башҡа администраторҙар ҙа (Америка мәктәп администраторҙары ассоциацияһы — American Association of School Administrators) инә алған берекмәләр ҙә эшләй.
Мәктәп директорының эше мәғариф менән идара итеү буйынса профессиональ әҙәбиәт, атап әйткәндә, «Мәктәп директоры», «Әзербайжан мәктәбе», Educational Evaluation and Policy Analysis, Educational Administration Quarterly, NASSP Bulletin һәм башҡа журналдар менән танышыуҙы талап итә.
Баҡы фуникулёры
Баҡы фуникулёры (Bakı funikulyoru) — Баҡылағы (Әзербайжан) фуникулёр линияһы. Фуникулёр Нефтселәр проспектындағы майҙан менән Тауҙағы паркты тоташтыра.
Тарихы
Фуникулёр Лемберанский Алиш Жәмил улы тәҡдиме буйынса төҙөлгән, 1960 йылда асылған. Вагондары Ленинград вагон ремонтлау заводында төҙөлгән.
2001 йылда Баҡы фуникулёрына капиталь ремонт үткәрелгән. Сираттағы ремонт 2007 йылда башҡарыла. Ремонт заманса технологиялар ҡулланыу вагондар хәрәкәт иткәндә рельстарҙан сыҡҡан шатырлаған тауышты бөтөрөргә мөмкинлек бирә.
2012 йылда Евровидение йыр конкурсы башланыуға Австрия- Швейцарияның Doppelmayr Garaventa компанияһы фуникулёрға реконструкция үткәрә.
Әзербайжан транспорт министрлығы һәм Баҡы ҡала хакимиәте Баҡы фуникулёрын яңыртырға һәм уның юлын оҙонайтырға ниәтләй.
Техник характеристикаһы
Тимер юлдарының оҙонлоғо: 455 метр.
Станциялар: Икәү. «Bahram Gyur» һәм «Шехидлер Хиябани»
Вагондар: CWA Constructions компанияһы етештергән ике вагон.
Йөрөш: электр, арҡан.
Максималь тиҙлек: секундына 3 метр.
Машинаның һыйҙырышлылығы: 28 кеше.
Пассажирҙар ташыу: тәүлегенә 2000 кеше.
Вагондар 10 минут аша ҡуҙғала.
Станциялар араһында юл ваҡыты: 4 минут.
Юл хаҡы: 1000 АЗН (2017 йылдың 1 октябренә). Тик ҡулаҡса менән генә түләргә.
Эш сәғәте 10:00 сәғәттән алып 22:00 сәғәткә тиклем ябыла, дүшәмбе - ял көнө.
Молотов Вячеслав Михайлович
Молотов Вячеслав Михайлович (төп фамилияһы Скрябин (9 март 1890 йыл — 8 ноябрь 1986 йыл) — урыҫ революционеры, совет сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре. СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы рәйесе (1930—1941), халыҡ комиссары, СССР-ҙың сит ил эштәре министры (1939—1949, 1953—1956). ВКП(б)-ның һәм КПСС-тың юғары етәкселәренең береһе (1921—1957). Социалистик Хеҙмәт Геройы. СССР-ҙың I—IV саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Бала сағы һәм үҫмер йылдары
Вячеслав Михайлович Молотов Вятка губернаһы (хәҙерге Киров өлкәһенең Советск ҡалаһы) Яран өйәҙенең Кукарка биҫтәһендә Скрябиндар ғаиләһендә өсөнсө бала булып тыуған. Атаһы — Михаил Прохорович Скрябин (1860—1923), Нолинск ҡалаһы мещаны, Кукаркала приказчик була. Олатаһы — Прохор Наумович (1823—1908 йәки 1909). Әсәһе — Небогатикова Анна Яковлевна (1863—1921) Нолинск ҡалаһындағы сауҙагәрҙәр ғаиләһенән. Ғаиләлә ун бала тыуған (Михаил, Виктор, Николай (композитор Нолинский), Зинаида, Владимир, Вячеслав, Сергей), тағы өс бала иртә йәшендә вафат була.
Вячеслав мәктәптә уҡыған саҡта скрипкала уйнаған һәм шиғырҙар яҙған. 1902 йылдан алып 1908 йылға тиклем өлкән ағаһы менән Ҡаҙан реаль училищенда уҡый. Ул йылдарҙа Ҡаҙан йәштәренең күпселеге радикаль ҡарашта була. Вячеслав марксистик әҙәбиәтте өйрәнеү буйынса үҙ аллы белем алыу түңәрәгенә инә.Бында ул бай сауҙагәр һәм ҙур мөлкәтле нәҫелдән булған Виктор Тихомирнов менән таныша, Тихомирнов 1905 йылда Ҡаҙанда большевиктар төркөмөнә инә. Уның артынса Скрябин да 1906 йылдың йәйендә РСДРП-ға инә һәм уҡыусыларҙың йәшерен революцион ойошмаһын булдырыуҙа ҡатнаша.
1909 йылда революцион эшмәкәрлеге өсөн ҡулға алына һәм Вологдаға һөргөнгә ебәрелә. 1911 йылда иреккә сығарыла. Реаль училищеһы өсөн имтихандарҙы экстерн рәүешендә тапшырып, шул уҡ йылда Санкт-Петербург политехник институтына уҡырға инә һәм 1916 йылға тиклем иҡтисади факультетында уҡый. «Мин бик аҙ шөғөлләнә инем, ләкин үҙ өҫтөмдә минең шәхси эшем ҙур әһәмиәткә эйә», — тип хәтерләй ул. Партия эшен Петербургта һәм Мәскәүҙә алып бара.
Бында ул 1912 йылда беренсе легаль большевистик гәзите — «Правда» сыға башлай. Гәзит эшенә Вячеслав Скрябинды Тихомирнов йәлеп итә, ул гәзит кәрәк-яраҡтарына ҙур ғына күләмдә аҡса ла бирә. Бында В. М. Молотов редакция секретары булып 1912—1913 йылдарҙа эшләй. Ошонда уҡ ул большевиктар лидерҙарының береһе — Иосиф Сталин менән таныша.
1914 йылдың көҙөнән Мәскәүҙә Беренсе донъя һуғышы башында ябылған партия ойошмаһын тергеҙеү өҫтөндә эшләй башлай. Әммә 1915 йылда ҡулға алына һәм өс йылға һөргөнгә Иркутск губернаһына ебәрелә, 1916 йылда ҡаса. Шул уҡ йылда РСДРП-ның Үҙәк комитеты Урыҫ бюроһы ағзаһы булып китә һәм уның өс кешенән торған етәкселеге составына инә.
Һуғыш йылдарында армияға саҡырылыуҙан төрлө юлдар менән ситләшә.
1915 йылда Вячеслав Скрябин партия псевдонимы итеп Молотов псевдонимын ҡуллана башлай (XX быуат башында ошо уҡ псевдонимды «Осҡон» һәм «Заря» гәзиттәренең хеҙмәткәре һәм халыҡ-ара социал-демократик хәрәкәте эшмәкәре Александр Львович Парвус ҡулланған ).
…Молотов — был бик пролетарса, индустриалләрсә яңғырай, интеллигенциянан сыҡҡан партиялыларҙы өнәп етмәгән эшселәргә оҡшарға тейеш. Икенсе сәбәбе — бик ябай. Ҡартатайға уны әйтергә еңелерәк була. Скрябин һүҙендә бер-бер артлы килгән өс тартынҡы өндәр уны, бигерәк тә тулҡынланған саҡта, тотлоғорға мәжбүр иткән. 1917 йылдың 27 февраленә ҡараған төндә Петроград Советы ултырышында тәүге тапҡыр Молотов булараҡ сығыш яһай. Шул уҡ йылдың 4 мартында РСДРП-ның Үҙәк Комитетының Урыҫ бюроһы ҡарары буйынса Вячеслав Молотов «Правда» гәзите редакцияһына индерелә, шул уҡ йылдың март айында — Петроград советы исполкомы делегаты һәм ағзаһы, РСДРП(б)-ның Петроград комитета ағзаһы итеп һайлана. Февраль революцияһы ваҡытында Молотов революцияны киңәйтеү яҡлы була һәм Ваҡытлы хөкүмәткә ҡаршы сығыш яһай.
Петроград ойошмаһынан РСДРП(б-ның Бөтә Рәсәй VII (апрель) конференцияһында ҡатнашыусы, конференция 1917 йылдың 24—29 апрелендә үтә . Үҙәк Комитеты составына индерелә (21-се һанлы, бәхәсһеҙ), әммә һайланмай . Петроград ойошмаһынан РСДРП(б)-ның 26 июлдән 3 августҡа тиклем үткәрелгән 6-сы съезы делегаты була. 31 июлдәге ултырышта ҡораллы ихтилал буйынса ыңғай сығыш яһай. 1917 йылдың октябрендә Петроград хәрби-революцион комитеты ағзаһы була.
Октябрь революцияһынан һуң
Октябрь революцияһынан һуң Вячеслав Молотовҡа менән тәртип номеры 5-се һанлы РКП(б) партбилеты тапшырыла.
1918 йылда ул Төньяҡ өлкәнең халыҡ хужалығы советы рәйесе итеп тәғәйенләнә, ошо уҡ ваҡытта ул Григорий Зиновьевтың иң яҡын хеҙмәткәренең береһе була.
1919 йылдан алып работал уполномоченным ЦК РКП(б)-ның Үҙәк Комитеты һәм СНК РСФСР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советының тулы хоҡуҡлы вәкиле булып Волга буйында һәм Түбәнге Новгород губерна исполкомы рйесе булып эшләй. ЧОН-дың коммунары (яугиры) Шул уҡ йылда Петроградта Вячеслав Скрябин авторлығында һәм Молотов псевдонимы аҫтында «Как рабочие учатся строить своё хозяйство» исемле тәүге брошюраһы сыға. 1919 йылдың йәйендә «Красная звезда» агитпоезында Надежда Крупская таныша (В. И. Ленин менән ул1917 йылдың апрелендә үк танышҡан була).
1920 йылдың сентябренән алып РКП(б)-ның Донецк губкомың секретары булып эшләй, ә 1920 йылдың ноябренән 1921 йылдың мартына тиклем — Украина КП(б)-ның Үҙәк Комитеты секретары.
Тиҙҙән Вячеслав Молотовтың урындағы етәкселәр менән бик киҫкен конфликттар барлыҡҡа килә. Ошо сәбәпле уны партаппаратҡа эшкә күсерәләр. 1921 йылдың 16 мартынан 1930 йылдың 21 декабренә тиклем Молотов ВКП(б)-ның Үҙәк Комитеты секретары була (1921 йылдың яуаплы секретарь була, әммә 1922 йылдың 3 апрелендә был вазифаның исеме «генераль секретарь» тип үҙгәртелә һәм Лениндың тәҡдиме буйынса был вазифаға Сталин тәғәйенләнә).
Ленинды ерләү буйынса комиссия ағзаһы. Лениндың вафатынан һуң Молотов Сталинды уның сәйәси дошмандары — «уң уклонистар» Лев Троцкий, Григорий Зиновьев, Лев Каменев менән, көрәштә яҡлай.
1924—1927 йылдарҙа ағзалыҡҡа кандидат, 1929—1931 йылдарҙа — СССР-ҙың Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумының ағзаһы. 1927 йылдан Бөтә Союз Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумының ағзаһы.
1928—1929 йылдарҙа Мәскәү ҡала партия комитеты секретары. Комитетта «таҙартыу» үткәрә: үҙ вазифаларынан бик күптәр ҡолаҡ ҡаға.
1930 йылдың 19 декабрендә Молотов оппозиционер Алексей Рыков урынына СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советының һәм Хеҙмәт һәм Оборона Советының рәйесе итеп тәғәйенләнә (1937 йылдың апрелендә Хеҙмәт һәм Оборона Советы тарҡатыла). 1930-сы йылдар башында СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы янында даими эшләгән Оборона комиссияһы булдырыла, уны 1940 йылға тиклем Молотов етәкләй. 1937—1939 йылдарҙа СССР Халыҡ Комиссарҙары Советының Иҡтисади Советы (ЭкоСо) рәйесе вазифаһын биләй.
1928—1929 йылдарҙа ның беренсе секретары булып эшләй. Ҡала комитетында «таҙартыу» үткәрә.
1930-сы йылдарҙа
1930 йылдың 19 декабрендә ВКП(б)-ның Үҙәк Комитетының һәм Үҙәк Контроль Комиссияһының берләштергән пленумы ҡарарына ярашлы СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советының һәм Хеҙмәт һәм Оборона Советы рәйесе итеп Алексей Рыков урынына тәғәйенләнә (1937 йылдың апрелендә Хеҙмәт һәм Оборона Советы тарҡатыла). 1930-сы йылдар башында СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы эргәһендә даими эшләгән Оборона комиссияһы булдырыла (1937 йылдан — Оборона комитеты), 1940-сы йылға тиклем уны Молотов етәкләй. 1937—1939 йылдарҙа СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советының Иҡтисад Советы (ЭкоСо) рәйесе вазифаһын биләй.
Вячеслав Молотовтың СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы рәйесе вазифаһын биләү осоро ғәҙәттә эске тулайым продукттың һәм илдең оборона һәләтенең, төҙөлөштең, индустриализацияның, урбанизацияның һәм модернизацияның, тәүге биш йыллыҡтар ваҡытында массауи энтузиазмдың юғары үҫеш дәүере менән бәйләйҙәр. Молотов беренсе һәм икенсе биш йыллыҡтарҙа бик тырышып эшләй, әммә йыш ҡына үҙенең төп ярҙамсылары — наркомдары, шул иҫәптән СССР-ҙың ауыр сәнәғәте буйынса халыҡ комиссары Г. К. Орджоникидзе менән, уртаҡ фекергә килә алмай. Бындай осраҡтарҙа башлыса Сталин Халыҡ Комиссарҙары Советы рәйесенә теләктәшлек күрһәтә.
1931—1932 йылдарҙа Молотов, башҡа юғары партия етәкселәре менән бер рәттән,ғәҙәттән тыш тулы хоҡуҡлы вәкил булараҡ Көньяҡ украинала иген әҙерләүҙе тиҙләтеү менән шәғәлләнә. 1931 йылдың декабрендә Украина КП(б)-ның Үҙәк Комитеты Политбюроһының ултырышында Вячеслав Михайлович иген әҙерләү планын үтәү буйынса ҡәнәғәт булмауын белдерәһәм «махсус саралар» ҡулланыуҙы һәм «синыф дошмандарына ҡарата большевистик уяулыҡты көсәйтергә» талап итә.
1936 йылда Молотов, Лев Каменевтың һәм Григорий Зиновьевтың асыҡ процесына ҡаршы сығып, үҙен хөкөм ителеүселәр араһына эләгә яҙа.
Әммә тиҙҙән Молотов репрессияларға ҡаршы сығыштар яһауҙан туҡтай, улай ғына түгел, ул 1937—1938 йылдарҙағы массауи репрессияларҙы ойоштороуҙа бик әүҙем ҡатнаша.
Тиҙҙән И. Сталинға яҡын торған Үҙәк Комитеты Политбюроһы ағзалары репрессиялар менән бәйле мөһим ҡарарҙарға, шулай уҡ юғары партия һәм дәүләт аппаратсыларының атып үлтереү исемлектәренә ҡул ҡуя башлай, улар ябыҡ йәки ябайлаштырған тәртиптә ҡарау өсөн төҙөлә. В. Молотовтың иҫәбендә уларҙың һаны Сталиндыҡынан да күберәк — 372, иң аҙ һан С. В. Косиорҙа — 5.
Үҙе Вячеслав Молотов был осор тураһында түбәндәгесә һөйләгән: Әлбиттә, беҙ бик күп хаталар эшләп ташланыҡ. Сталин былар тураһында бер нимә белмәгән тип әйтеү — абсурд, ул бер үҙе бының өсөн яуаплы тип әйтеү — дөрөҫ түгел. Бер Сталинды ғына ғәйеплле итһәк, ул бер үҙе социализмды ла төҙөгән, һуғышта ла еңгән булып сыға. Ә һеҙ Сталиндан әҙерәк ғәйепле булғандың исемен әйтегеҙ? Үҙ ролен беҙҙең партия карьеризмы уйнаны — һәр кем үҙ урынына тотоноп тора. Шунан, беҙҙә берәй кампания уҙғарылһа, ул ныҡышмалы, аҙағына тиклем уҙғарыла. Ә күләмдәре һәм мөмкинлектәре ҙур. Органдар өҫтөнән күҙәтеү етерлек булмаған. Ҡорбанһыҙ революция булмай. Сәйәси репрессияларҙа үҙенең яуаплылығы тураһында Молотовтың белдереүенән: Юҡ, мин бер ҡасан да Берияны төп яуаплы тип һанаманым, мин гел Сталинды һәм беҙҙе, хуплаусыларҙы, әүҙем булғандарҙы, төп яуаплылар тип һананым, ә мин гел әүҙем булдым, саралар күреү яҡлы булдым. Бик ҡаты ҡыландым тип бер ҡасан да үкенмәнем һәм үкенмәйәсәкмен.
1935 йылдың декабрендә Молотов академик И. П. Павловҡа яҙған: …совет властары ҙур теләк менән ысынлап та урындарҙа ебәргән хаталарҙы төҙәтәсәк, һәм Һеҙ күрһәткән кешеләргә ҡарата тейешле тикшереү үткәреләсәк. Әммә, икенсе яҡтан, мин Һеҙгә асыҡ ҡына әйтергә тейешмен, ҡайһы бер осраҡтарҙа ғәҙәти тормош тәжрибәһенән, элекке осрашыуҙарҙан, элекке танышлыҡтарҙан сығып эш итеү ул бигүк ябай ҙа, зыянһыҙ ҙа түгел икән. Һәр хәлдә миңә күп тапҡыр шуға инанырға тура килде, бигерәк тә беҙҙең дәүерҙең ҡатмарлы һәм ҡырҡа үҙгәрештәргә бай сәйәси хәлендә.
СССР сит ил эштәре халыҡ комиссары
1939 йылдың 3 майында СССР-ҙың сит ил эштәре наркомы вазифаһында Максим Литвиновты алыштыра, бер үк ваҡытта элекке вазифаһын да һаҡлап ҡала.
Молотов яңы вазифаһында наркоматта кадрҙарҙы бер урындан икенсе урынға күсереүҙәр үткәрә. Мәҫәлән, 4 майҙа уҡ Литвиновҡа яҡын торған хеҙмәткәрҙәр төркөмө ҡулға алына, әммә Литвинов үҙе ҡулға алынмай. 1939 йылдың 23 июлендә НКИД йыйылышы резоюция ҡабул итә «Ошо ҡыҫҡа ваҡыт эсендә НКИД-ны эшкинмәгән, шикле һәм дошманлыҡлы элементтарҙан таҙартыу буйынса бик ҙур эш башҡарыла».
Молотов яуаплы дипломатик эшкә Андрей Громыконы һәм артабан тышҡы сәйәси эшмәкәрлек өлкәһендә киң билдәлелек алған тағы ла бер нисә йәш белгесте тәғәйенләй.
СССР һәм Өсөнсө Рейх араһындағы һөжүм итмәү тураһында килешеү
1939 йылдың йәйендә Молотов Мәскәүҙә инглиз-франк-совет һөйләһеүрендә бик әүҙем ҡатнаша һәм СССР һәм Өсөнсө Рейх араһындағы һөжүм итмәү тураһында килешеүҙе әҙерләй, 1939 йылдың 31 авгусында килешеүҙе СССР-ҙың Юғары Советы ратифицикациялай.
1939 йылдың 28 сентябрендә Молотов «Дуҫлыҡ һәм сиктәр тураһында» яңы герман-совет килешеүенә ҡул ҡуя. Яңы совет-герман килешеүҙәре һөҙөмтәһендә Польшаның башлыса украин һәм белорус халҡы менән бергә көнсығыш воеводлыҡтары УССР-ға һәм БССР-ға ҡушыла, ә Вилена крайы Вильно ҡалаһы менән бергә ул ваҡытта әле бойондороҡһоҙ булған Литва составына инә.
Сиктәрҙе үҙгәртеү буйынса Совет-фин һөйләшеүҙәрҙең туранан-тура ҡатнашыусыһы була (килешеү ике ай дауамында ғына ғәмәлдә була). 1939 йылдың 29 ноябрендә радиолағы телмәрендә обосновал необходимость войны с «советтарға ҡаршы империалистар менән бәйләнештәрҙә буталған фин хөкүмәте» менән һуғыш башлауҙың кәрәклеген дәлилләй һәм һөжүм итмәү тураһында пактты өҙөлгән тип иғлан итә. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, «Ҡышҡы һуғыш» башланғандан һәм Хельсинки ҡалаһын бомбаға тотҡан саҡта совет авиацияһын ҡулланыуҙа ғәйепләгәндән һуң Молотов совет самолеттары Финляндия баш ҡалаһының асығыусы халҡына икмәк менән кәрзиндәр ырғытыуы тураһында белдерә. 1940 йылдың 29 мартында Ҡышҡы һуғыш «беҙҙең ғәскәрҙәрҙең фин ғәскәрҙәре менән генә түгел, ә империалистарҙың берләшкән көстәре менән бәрелешеүе» тип әйтә. Ул беренселәрҙән булып «Маннергейм линияһының» юғалтыуҙар, көнбайыш илдәре яғынан хәрби ярҙам буйынса ысынбарлыҡҡа тап килмәгән һандарҙы һәм совет әсирҙәрен ботарлау һәм башҡа төрлө ҡанһыҙлыҡ факттарын килтерә. Вячеслав Молотовтың 1940 йылдың ноябрь уртаһында һөйләшеүҙәр маҡсатында Берлинға килеүе Раббентроптың ике тапҡыр Мәскәүгә визит эшләүенә яуап була. Совет делегацияһының Берлиндағы өс көнлөк визитында Адольф Гитлер менән һөйләшеүҙәр һәм Иоахим Риббентроп менән рәсми рәүештәге осрашыуҙар үтә, әммә был һөйләшеүҙәр һөҙөмтәһендә яҡтар бер ниндәй ҙә компромисҡа килә алмайҙару: совет яғы Берлин пактына ҡушылмай. Шулай уҡ сит ил эштәре буйынса халыҡ Комиссариаты Совет Союзының немец ғәскәрҙәренең Румынияла һәм Финляндияла булыуы менән, ә шулай уҡ уларҙы Болгарияға индереү хәүефлегенә ризаһыҙлығын белдерә.
1940 йылдың 8 мартында В. М. Молотовтың 50-йәшлек юбилейы айҡанлы СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы указына ярашлы Пермь ҡалаһы һәм Пермь өлкәһе Молотов тип үҙгәртелә (1957 йылдың октябрендә элекке исемдәре кире ҡайтарыла ).
1941 йылдың 5 апрелендә Югославия менән дуҫлыҡ һәм һөжүм итмәү тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла (герман агрессияһынан бер тәүлек алда), шунан нейтралитет тураһында совет-японй пактына ҡл ҡуйыла. Молотов, тышҡы сәйәст ведомствоһы башлығы булараҡ, әлеге дипломатик ғәмәлдәрҙә туранан-тура ҡатнаша.
1941 йылдың 6 майында Молотов хөкүмәт башлығы вазифаһынан бушатыла («нарком бурыстарын бер рәттән башҡарыу ҡыйынлығы арҡаһында» ), Халыҡ Комиссарҙары Советын Сталин үҙе етәкләй, ә Молотов уның урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
Бөйөк Ватан һуғышы осоро
1941 йылдың 22 июнендәге таңғы сәғәт дүрттә артиллерия һәм авиация әҙерлегенән һуң немец ғәскәрҙәре СССР-ҙың сиктәрен үтә. 5 сәғәт 30 минутта В. М. Молотовтың һүҙҙәренсә, Германия илсеһе төнгө сәғәт өс тирәһендә килгән) СССР-ҙа Германия илсеһе В. Шуленбург Молотовҡа килә һәм «совет хөкүмәте Германияла һәм оккупациялаған илдәрҙә емереү сәйәсәтен, шулай уҡ Германия ҡаршы йүнәлтелгән тышҡы сәйәсәт алып барған һәм герман сигендә тулы хәрби әҙерлектә үҙенең бөтә ғәскәрҙәрен туплаған» тип белдерә. Белдереү артабанғы һүҙҙәр менән тамамлана: «Шуға күрә Фюрер герман ҡораллы көстәренә уларҙың ҡарамағында булған бөтә сараларҙы ҡулланырға бойорған».