cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Оноре де Бальзак
Биографияһы
Атаһы улын адвокат эшмәкәрлегенә әҙерләй. 1807—1813 йылдарҙа Бальзак Вандом коллежында, 1816—1819 йылдарҙа Париж хоҡуҡ мәктәбендә уҡый, бер үк ваҡытта нотариуста писарь булып та эшләй; әммә ул юридик карьеранан баш тарта һәм үҙен әҙәбиәткә арнай. Ата-әсәһе улы менән бик аҙ шөғөлләнә. Вандом коллежына ул ихтыярынан тыш урынлаштырыла. Был уҡыу йортонда йыл әйләнәһенә туғандары менән осрашыу тыйыла, тик рождество каникулдары ғына иҫкәрмә булып тора. Уҡыуҙың тәүге йылдарында күп тапҡырҙар карцерға эләгә. Дүртенсе класта Оноре мәктәп тормошона күнә, әммә уҡытыусыларынан мыҫҡыллы көлөүҙән туҡтамай. 14 йәшендә ауырып китә, һәм коллеж етәкселәре үтенесе буйынса ата-әсәһе уны өйҙәренә алып ҡайта. Бальзак биш йыл буйы ҡаты сирләй, хатта һауығыуына өмөттәре лә юғала, ләкин ғаилә 1816 йылда Парижға күсенгәндән һуң һауыға.
Училище директоры Марешаль-Дюплесси Бальзак тураһындағы хәтирәләрендә түбәндәге юлдарҙы яҙа: «Дүртенсе кластан башлап уның партаһы яҙыуҙар менән сыймаҡланған була торғайны…». Оноре кесе йәштән үк китап уҡыу менән мауыға, уны биргерәк тә Руссо, Монтескье, Гольбах, Гельвеция һәм башҡа француз мәғрифәтселәренең ижадтары үҙенә тарта. Шиғыр һәм пьесалар яҙып та ҡарай, ләкин бала саҡтағы ҡулъяҙмалары һаҡланмаған. Уның "Ирек тураһында трактаты"н уҡытыусы тартып ала һәм уның күҙ алдында утҡа ташлай. Аҙаҡ яҙыусының уҡыу йортонда үткән бала сағы «Луи Ламбер», «Үҙәндә үҫкән ләлә» һәм башҡа романдарында сағылыш таба.
1823 йылдан һуң «ярһыу романтизм» рухында яҙылған бер нисә романын төрлө псевдонимдар аҫтында баҫтыра. 1825—1828 йылдарҙа нәшриәтлек эше менән шөғөлләнеп ҡарай, ләкин уңышһыҙлыҡҡа тарый.
1829 йылда «Бальзак» исеме аҫтында тәүге китабы — «Шуаны» (Les Chouans) тарихи романы баҫыла. Вальтер Скоттың тарихи романдары Бальзакты яҙыусы булараҡ формалаштыра. Бальзактың артабанғы ижады: «Шәхси тормош күренештәре» (Scènes de la vie privée, 1830), «Оҙон ғүмерлелек эликсиры» романы (L'Élixir de longue vie, 1830—1831, Дон Жуан тураһындағы легендалар темаһына вариациялар); «Гобсек» повесы (Gobseck, 1830) уҡыусының һәм тәнҡитселәрҙең иғтибарын үҙенә йәлеп итә. 1831 йылда Бальзак үҙенең "Шигрин күн"(La Peau de chagrin) фәлсәфәүи романын баҫтыра һәм «Утыҙ йәшлек ҡатын» (фр.) (La femme de trente ans) романын яҙа башлай. «Шаян хикәйәләр» (Contes drolatiques, 1832—1837) циклы — Яңырыу осороноң новеллистикаһына ирониялы ҡараш. Бальзактың «Луи Ламбер» (Louis Lambert, 1832) автобиографик романында һәм бигерәк тә «Серафите» (Séraphîta, 1835) романында Э. Сведенборг һәм Кл. де Сен-Мартендың мистик концепциялары менән мауығыуы сағылыш таба.
Уның байып китеүгә булған өмөтө тормошҡа ашмай (уңышһыҙ коммерция эшмәкәрлеге арҡаһында ул бурысҡа бата). Шуға ҡарамаҫтан Бальзак көсөргәнешле эшләй, йыл һайын 3-6 китап баҫтырып сығара.
1845 йылда яҙыусыь Почётлы легион ордены менән бүләкләнә.
Оноре де Бальзак 1850 йылдың 18 авгусында, 52-се йәшендә вафат була. Сәбәбе — карауат мөйөшөнә бәрелеп яраланған аяғындағы гангрена. Әммә быға тиклем ул артериит сире менән дә ауырыған була.
Бальзак Парижда, Пер-Лашез зыяратына ерләнә. «Францияның бөтә яҙыусылары уны ерләүҙә ҡатнашты». Гробын күтәреп барыусылар араһында Александр Дюма и Виктор Гюго була.
Бальзак һәм Эвелина Ганская
1832 йылда Бальзак ситтән тороп исемен атамайынса ғына уның менән хат алышҡан Эвелина Ганская менән таныша. Бальзак Эвелина менән Невшателе осраша, Эвелина был ҡалаға үҙенең ире Венцеслав Ганский менән килгән була. 1842 йылда Венцеслав Ганский вафат була, әммә Бальзак менән күп йыллыҡ романы булһа ла тол ҡатын уға кейәүгә сығырға ашыҡмай, сөнки иренән ҡалған байлыҡты берҙән-бер ҡыҙына ҡалдырырға теләй (сит ил кешеһе менән никахҡа инһә, Ганская үҙенең байлығынан ҡолаҡ ҡағыр ине). В 1847—1850 йылдарҙа Бальзак Ганскаяның поместьеһы Верховняла (Житомир өлкәһенең Ружинский районы, Украина) ҡунаҡта була. 1850 йылдың 2 мартында Бальзак Эвелина Ганская менән Бердичевта, Святая Варвара костелында никахлаша, туйҙан һуң улар Парижға юллана. Унан ҡайтҡас та яҙыусы ауырып китә, Эвелина һуңғы көнөнә тиклем ирен ҡарай.
«Кешелек комедияһы» составы
1831 йылда Бальзак күп томлыҡ әҫәр — ул йәшәгән осорҙағы «ғөрөф-ғәҙәттәр картинаһын» яҙыу тураһында уйлана башлай, аҙаҡ уны «Кешелек комедияһы» тип атай. Цикл өс өлөштән тора:
Беренсе өлөшө — «Ғөрөф-ғәҙәттәр тураһында этюдтар», уға түбәндәге әҫәрҙәре инә:
артабан цикл «Модеста Миньон» (Modeste Mignon, 1844), «Кузина Бетта» (La Cousine Bette, 1846), «Кузен Понс» (Le Cousin Pons, 1847) романдары менән тулыландыра, циклды «Хәҙерге заман тарихының эске яғы» (L’envers de l’histoire contemporaine, 1848) тигән роман менән йомғаҡлай.
Бальзактың новаторлығы
Бальзак әҙәбиәткә1820-се йылдар аҙағы һәм 1830-сы йылдар башында француз өҙөбиәтендә романтизмының сәскә атҡан осоронда килә.
Бальзак шәхес романдарынан да, Вальтер Скоттың тарихи романдарынан да баш тарта. Ул «индивидуалләштерелгән типты» күрһәтергә теләй. Уның ижадының иғтибар үҙәгенә героик шәхес түгел, ә шул замандағы буржуаз йәмғиәт, Франция Июль монархияһы шарттарындағы Франция ҡуйыла.
Рәсәй империяһында
Рәсәйҙә Бальзак тере саҡта уҡ уның ижады танылыу ала. Күп кенә романдары айырым баҫма булып та, шулай уҡ Мәскәү һәм Петербург журналдарында баҫылып сыға. Әммә ҡайһы бер әҙәрҙәре барыбер тыйыла.
Өсөнсө отделение начальнигы, генерал А. Ф. Орлов үтенесе буйынса, Николай Беренсе яҙыусы Рәсәйгә килергә рөхсәт бирә, ләкин ҡаты надзор ҡуйыуҙы талап итә.
1832, 1843, 1847 и 1848—1850 йылдарҙа Бальзак Рәсәйгә килә.1843 йылдың авгусынан октябренә тиклем Бальзак Санкт-Петербургта Титов йортонда, Миллионная урымы, 16 адресы буйынса йәшәй. Уның романдарын яратып уҡыусы йәштәр араһында Петербург инженер командаһынан 22 йәшлек инженер-подпоручик Фёдор Достоевский ҙа була. Достоевский Бальзактың ижадын һоҡланыу менән ҡабул итә һәм шунда уҡ «Евгения Гранде» романын урыҫсаға тәржемә итергә ҡарар итә. Ул роман 1844 йылдың ғинуарында «Пантеон» журналында баҫылып сыға, әммә тәржемәсеһе күрһәтелмәй. Был тәржемә — Достоевскийҙың тәүге баҫма әҫәре була.
Хәтер
Бальзактың тормошо һәм ижады тураһында нәфис фильмдар һәм телесериалдар төшөрөлә, шул иҫәптән:
Яҙыусы ижадына арналған бер нисә музей бар, шул иҫәптән Рәсәйҙә лә. Францияла эшләй:
Дупница
Дупница (болг. Дупница ) — Болгарияның Кюстендилский өлкәһендәге ҡалаһы, Дупница общинаһының административ үҙәге.
Географик урыны
Джерман йылғаһы ярҙарында, Рила тауы итәгендә, Софиянан көньяҡҡа табан 65 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Икенсе донъя һуғышы 1944 йылдың 4 ғинуарында АҠШ Хрби һауа көстәренең бомбардировщиктары B-17 Дупницаны бомбаға тота, ҡорбандар һаны 50 кеше тәшкил итә, улар үлтерелә һәм 40 кеше яралана.
1948 йылда уның исеме Станок-Димитров тип үҙгәртелә, был исем унда тыуып үҫкән Станке Димитров хөрмәтенә бирелгән ; 1949—1950 йылдарҙа ҡала Марек (Станке Димитровтың партия псевдонимы) тип атала, әммә 1950 йылда исеме ҡабаттан Станке-Димитров тип үҙгәртелә.
1975 йылда халыҡ һаны 45 мең тәшкил итә. Дупница ҡалаһы тәмәке эшкәртеү үҙәгенә әйләнә; бында тағы ла фармацевтика, приборҙар эшләү, тегеү сәнәғәте һәм емеш-еләк консервалау предприятиелары була. Ҡаланың тирә-яғында күмер сығарыла һәм ТЭС «Бобов-Дол» ғәмәлдә була.
1982 йылда халыҡ һаны 44 мең тәшкил итә. Ҡалала тәмәке етештерелә,фармацевтика, приборҙар эшләү, тегеү сәнәғәте һәм емеш-еләк консервалау предприятиелары эшләй. .
1990 йылда ҡаланың элекке Дупница исеме кире ҡайтарыла.
Сәйәси хәл
Дупница общинаһының кметы (мэры) — Атанас Александров Янев, һайлауҙар һөҙөмтәһе буйынса бер партияға ла ҡарамаған, бойондороҡһоҙ ҡала башлығы.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Санкт-Петербург дәүләт инженер-иҡтисад университеты
Санкт-Петербург дәүләт инженер-иҡтисад университеты (ИНЖЭКОН) — Санкт-Петербургта 2012 йылға тиклем ғәмәлдә булған, иҡтисад һәм инженерия өлкәһендә махсуслашҡан университет.
2012 йылдың йәйендә ИНЖЭКОН-дың ректоры вазифаһын башҡарыусы Евгений Жгулев һәм ФИНЭК ректоры Игорь Максимцев яңы федераль иҡтисад университеты булдырыу идеяһын тәҡдим итәләр. 2012 йылдың 1 авгусында Рәсәй Федерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығы Санкт-Петербург дәүләт инженер-иҡтисад университетын (ИНЖЭКОН) һәм Санкт-Петербург дәүләт иҡтисад һәм финанс университетын (ФИНЭК) үҙгәртеп ҡороу һәм берләштерелгән иҡтисади юғары уҡыу йортона — СПбГЭУ ҡушыу юлы менән, Санкт-Петербург дәүләт иҡтисад университетын (СПбГЭУ) төҙөү тураһында 581-се бойороҡҡа ҡул ҡуя.
ФИНЕК-тың элекке ректоры Игорь Максимцев берләштергән иҡтисади юғары уҡыу йортоноң ректоры була.
Тарихы
СПбГИЭУ тарихы 1897 йылда асылған М. В. Побединскийҙың Шәхси иҫәп-хисап курстарынан башлана. Был уҡыу йорто шунда уҡ йәштәр араһында популярлыҡ яулай, сөнки белгестәр әҙерләү юғары профессиональ кимәлдә һәм практик йүнәлешле ойошторолоуы менән айырылып тора. 1904 йылда ойоштороусы, Рәсәйҙә шәп үҫешкән сауҙа һәм сәнәғәт ихтыяждарына йүнәлтеп, белгестәр әҙерләү системаһын реформалаштыра. ''М. В. Побединскийҙың белгестәрҙе әҙерләү Германияның юғары иҡтисад мәктәбе программаһы буйынса алып барылған Шәхси Санкт-Петербург коммерция курстары ойошторола''.
1906 йыл курстар тарихында әһәмиәтле йыл була. Ул юғары уҡыу йорто статусы ала — «'''М. В. Побединскийҙың юғары коммерция курстары'''». Был йылды Санкт-Петербург дәүләт иҡтисад һәм финанс университетының Рәсәйҙең юғары уҡыу йорто булараҡ нигеҙ һалыныу йылы тип иҫәпләргә кәрәк. Курстарҙа лекциялар уҡыр өсөн Политехник институттың, Император университет ының һәм баш ҡаланың бер нисә юғары уҡыу йорттарының иң яҡшы уҡытыусылары саҡырыла: Е. В. Тарле, А. А. Корнилов, В. Н. Сперанский, С. В. Мыльников, Ваҡытлы хөкүмәттең финанс министры А. И. Шингарев һәм М. В. Бернацкий һәм башҡалар.
1917 йылда Юғары коммерция курстары ''М. В. Побединскийҙың Сауҙа-сәнәғәт институтына үҙгәртелә''. Совет власы шәхси уҡыу йортон национализациялай. 1919 йылда Сауҙа-сәнәғәт институты Фридрих Энгельс исемендәге халыҡ хужалығы институты составына инә. 1926 йылда Ленинград халыҡ хужалығы институтында (ЛИНХ) үҙ аллы Сәнәғәт бүлеге булдырыла, уны тамамлаусылар (1927 йылда 79 кеше) беҙҙең илдең беренсе инженер-иҡтисадсылары булалар. 1930 йылдың 26 июнендә Сәнәғәт бүлеге Сәнәғәт һәм хеҙмәт институтына үҙгәртеп ҡорола. 1930 йылдың 21 авгусында уның исемен Ленинград инженер-иҡтисад институты (ЛИЭИ) тип үҙгәртәләр. Юғары уҡыу йорто төрлө йылдарҙа Фридрих Энгельс, СССР Хөкүмәте Рәйесе Вячеслав Молотов Михайлович (1931—1957), итальян коммунистары лидеры Пальмиро Тольятти (1964—1992) исемдәрен йөрөтә.
Санкт-Петербург дәүләт инженер-иҡтисад университетында төрлө йылдарҙа Нобель премияһы лауреаты, академик Л. В. Канторович, академик Л. А. Мелентьев, С И. Солнцев, СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты М. И. Боголепов, профессор В. В. Новожилов уҡыта.
2012 йылдың 1 авгусында мәғариф һәм фән министры Дмитрий Ливанов ҡаланың ике юғары уҡыу йортон — ФИНЭК һәм ИНЖЭКОН-ды берләштереү юлы менән Санкт-Петербург дәүләт иҡтисад университетын төҙөү тураһында 581-се бойороҡҡа ҡул ҡуя
2012 йылдың 15 декабрендә Санкт-Петербург дәүләт инженер-иҡтисад университеты яңынан Санкт-Петербургтың иң көслө юғары уҡыу йорттары исемлегенә инә һәм илдең иң көслө биш юғары иҡтисади уҡыу йорто араһында урын биләй.
Факультеттары
- Иҡтисад һәм менеджмент юғары мәктәбе
- Гуманитар
- Иҡтисадта һәм идара итеүҙә информацион системалар факультеты
- Менеджмент
- Хоҡуҡ һәм иҡтисади хәүефһеҙлек
- Финанс һәм эшҡыуарлыҡ
- Төбәк иҡтисады һәм идараһы
- Ҡунаҡханалар хужалығы һәм туризм
- Машиналар төҙөүҙә иҡтисад һәм идара итеү
- Транспорт һәм логистика
- Нефтегазхимия комплексында иҡтисад һәм идара итеү һәм экологик хәүефһеҙлек факультеты
- Медиаиндустрия
Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре территорияһында «Деревня Знаний» (Knowledge Village) ирекле иҡтисади зонала ИНЖЭКОН вәкиллегенә 2005 йылда нигеҙ һалына.
Университеттың билдәле тамамлаусылары һәм студенттары
- Мордашов, Алексей Александрович — эшҡыуар, идара хеҙмәткәре
- Чубайс, Анатолий Борисович — иҡтисадсы, сәйәсмән.
- Плющенко, Евгений Викторович — фигурист.
- Зайков, Лев Николаевич — Ленинград КПСС өлкә комитетының беренсе секретары, унан һуң КПСС Мәскәү ҡала комитетының беренсе секретары
- Спивак Семен Яковлевич — режиссер, «Фонтанкалағы Театрҙың» художество етәксеһе.
- Кубатьян, Григорий Степанович — сәйәхәтсе, журналист.
- Артемьев Сергей Васильевич — хәҙерге заман рәссамы, портретсы.
- Красавин, Вячеслав Федорович — полициягенерал-лейтенанты.
- Кержаков, Александр Анатольевич — футболсы, «Зенит» ФК уйынсыһы.
- Стариков, Николай Викторович — сәйәсмән, яҙыусы-публицист, «Великое Отечество» партияһы лидеры
- Макаров, Вячеслав Серафимович — сәйәсмән, 2-се, 3-сө, 4-се, 5-се саҡырылыш депутат Санкт-Петербург ЗАГС-ынан, Санкт-Петербург ЗАГС-ы вәкиле, Санкт-Петербургта «Берҙәм Рәсәй» партияһының лидеры.
Половинка (Тяжин ҡушылдығы)
Половинка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тяжин йылғаһының уң ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Супай
Супай (Чупаево) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 176 кеше. Почта индексы — 452630, ОКАТО коды — 80258805007.
Бәйһәсиҙәр
Бәйһәсиҙәр (Байхаситы) — Әбү Бәйһәс Һайсам ибн Жәбир эйәрсендәре
Тарихы
Әбү Бәйһәс мәймүниҙәр Ибраһим менән Мәймүн ибн Хәлитте кафырҙарға ҡол ҡыҙҙарҙы һатҡан өсөн көфөрлөктә ғәйепләп сыға. Ул шулай уҡ вакифиҙарҙы, гонаһ ҡылыуы тураһында белмәй гонаһҡа батҡан мосолманға тәкфир эшләмәгәндәре өсөн, динһеҙ тип атаған .
Ағымдары
Бәйһәси ағымдарының береһе — ғәүниҙәр — һижрәттән ҡайтҡан мосолмандар тураһындағы һорауҙа ике лагерға бүленә. Ләкин ике секта ла бер фекерҙә килешә: мосолмандар имамы динһеҙ булһа, уның йәмәғәтендәге бөтә кешеләр ҙә — кафырҙар. Ғәүниҙәр шулай уҡ, иҫерек булыу иманһыҙлыҡ, тип раҫлаған, ләкин ул эскелектән тыш, башҡа гонаһ ҡылмаһа, ғәйепләмәгәндәр.
Бәйһәсиҙәрҙең бер өлөшө, әгәр кеше гонаһҡа батһа, мосолмандар имамы уға ҡарата ҡарар сығарғансы, уны кафырлыҡта ғәйепләргә ярамай, тип иҫәпләгән.
Әсхәб әт-тәфсир һәм Әсхәб әс-сүәл
Бәйһәсиҙәр араһында(أصحاب التفسير‎) «тәфсир яҡлылар» һәм (أصحاب السؤال) «һорау биреү яҡлылар» секталары була, уларҙан бәйһәсирҙәрҙең күпселеге баш тарта.
«Тәфсир яҡлылар» мосолманды ғәйепләгәндә үҙенең шаһитлығына тәфсир бирергә тейеш була. «Һорау биреү яҡлылар» иһә һорау биреү юлы менән ғәйепләнеүсенең мосолманлығын асыҡлау фарыз тип һанаған ..
Бәрҫеүән (ауыл)
Бәрҫеүән (Барсуан) — Башҡортостан Республикаһының Благовар районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 146 кеше булған. Почта индексы — 452748, ОКАТО коды — 80214840002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бухштабер Виктор Матвеевич
Виктор Матвеевич Бухштабер (1 апрель 1943, Ташкент) — СССР һәм Рәсәй математигы, профессор, физика-математика фәндәре докторы (1977), Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2006).
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: алгебраик топология, Ли төркөмдәре теорияһы, функциональ тигеҙләмәләр, Абель функциялары теорияһы, математик физика, ғәмәли математика.
Биографияһы
1943 йылдың 1 апрелендә Ташкентта совет офицеры — хәрби инженер Матвей Исаакович Бухштабер ғаиләһендә тыуған. Әсәһе — Вера Петровна Бухштабер — педагог.
1960 йылда Ташкент дәүләт университетының механика-математика факультетына уҡырға инә. Уҡыу йылдарында, 1963 йылда, Ташкентта уҙған 3-сө Бөтә Союз Топологик съезының ойоштороу комитеты эшендә ҡатнаша, был Виктор Бухштаберҙың яҙмышында билдәләүсе роль уйнай. 1964 йылда академик П. С. Александровтың ярҙамы менән ул МДУ-ның механика-математика факультетына күсерелә, уны 1966 йылда тамамлай. 1966—1969 йылдарҙа С. П. Новиков һәм Д. Б. Фукс етәкселегендә мехматтың математика бүлеге аспирантураһында уҡый.
1969 йылдан академик А. С. Христиановичтың саҡырыуы буйынса Бөтә Союз физика-техник һәм радиотехник үлсәүҙәр ғилми-тикшеренеү институтында (ВНИИФТРИ) эшләй башлай. 1993 йылдан — Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетының юғары геометрия һәм топология кафедраһында (2000 йылдан — профессор), 1996 йылдан — Рәсәй Фәндәр академияһының В. А. Стеклов исемендәге Математика институтының геометрия һәм топология бүлегендә (2006 йылдан — баш ғилми хеҙмәткәр), ә 2007 йылдан — Рәсәй Фәндәр академияһының А. А. Харкевич исемендәге мәғлүмәт тапшырыу проблемалары институтында.
2006 йылда Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана. 2004 йылда Эдинбург Король йәмғиәте — Шотландия Фәндәр академияһының сит ил ағзаһы итеп һайлана. Манчестер университетының математика факультетының почетлы профессоры (2010 йыл), Воронеж дәүләт университетының почетлы докторы (2015 йыл) маҡтаулы исемдәре бар.
В. М. Бухштабер етәкселегендә 30-ҙан ашыу кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана; уның дүрт уҡыусыһы хәҙерге ваҡытта профессорҙар.
В. М. Бухштабер Мәскәү, Америка, Лондон математик йәмғиәттәр ағзаһы булып тора.
Түбәнге Ханавэй-Яха
Түбәнге Ханавэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Тотыдэотта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Латипова Фәүзиә Шәғәле ҡыҙы
Латипова Фәүзиә Шәғәле ҡыҙы (11 март 1947 йыл) — журналист. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар союзы азаһы (1996). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993), Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2002).
Биографияһы
Фәүзиә Шәғәле ҡыҙы Латипова 1947 йылдың 11 мартында БАССР-ҙың Абҙан районы Ағурҙа ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районы) тыуған.
1969 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған. 1971 йылдан алып КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты нәшриәте, 1977 йылдан — «Башҡортостан ҡыҙы» журналы хеҙмәткәре, 1993—2007 йылдарҙа «Башҡортостан» гәзитенең бүлек мөдире.
Башҡортостандың билдәле шәхестәре тураһында «Изгелектәр генә эҙләйем» (2006), «Донъяны биҙәй улар» (2006) очерктар китаптары, социаль темаларға мәҡәләләр авторы.
Янаҡтай
Янаҡтай (Енактаево) — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 96 кеше. Почта индексы — 452926, ОКАТО коды — 80237810002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Куруса (Порс ҡушылдығы)
Куруса (Курокса) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Порса йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 77 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Түбәнге Мәмбәт
Түбәнге Мәмбәт (Нижнее Мамбетово) — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районы Ишмырҙа ауыл Советына ҡараған ауыл. 1816 йылда нигеҙлгән, 1959 йылда ғәмәлдән сыҡҡан.
Исеменең килеп сығышы
Ауылдың атамаһы (антропоним ) тәүге төпләнеүсе Мәмбәт Әбдрәшитовтың исеменән алынған.
Географик урыны
Түбәнге Мәмбәт ауылы район үҙәге Баймаҡтан — 14 км, Ишмырҙа ауылынан 6 км алыҫлыҡта Таналыҡ йылғаһының ҡушылдығы Ыуарыш йылғаһы буйында урынлашҡан булған. Ауыл эргәһенән Баймаҡ-Йылайыр автотрассаһы үткән.
Шелаболиха (йылға)
Шелаболиха  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/3290 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡара сыпҡай
Ҡылыҡһырлама
Өйрәктән бәләкәй. Яҡшы йөҙә һәм сума. Башҡа сыпҡайҙар һымаҡ, әрҙән атлап йөрөй алмай, сөнки аяҡтары кәүҙәһенең артҡы яғында урынлашҡанлыҡтан, алғы яғын күтәрә алмай. Яҙғыһын ата ҡоштоң күҙҙәре эргәһенән һарғылт ерән ҡауырһындар үҫеп сыға. Дөйәм төҫө ҡара, ҡорһағы аҡ, ҡабырғалары ҡыҙғылт ерән. Ҡолаҡлы сыпҡайҙан ҡара муйыны менән айырыла.
Йәшәү рәүеше
Күлдәрҙә, йылға ятыуҙарында, ҡылыларҙа йәшәй. Балыҡ, тәлмәрйен, һыу бөжәктәре менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Оялары һыу өҫтөндә була. Ояла 4—5 бөртөк аҡ йомортҡа була. Тиреһе өсөн аулайҙар.
Муравьёв Матвей Иванович
Муравьёв Матвей Иванович (24 март (4 апрель) 1784 йыл — 27 сентябрь (9 октябрь) 1836 йыл) — Рәсәй империяһы навигаторы һәм тикшереүсеһе, флот генерал-майоры, Алеут утрауҙарын тикшереүсе, Урыҫ Америкаһы хакимы.
Биографияһы
Матвей Иванович Муравьев 1784 йылдың 24 мартында (4 апрель) Санкт-Петербург губернаһының Луга районында тыуған, артиллерия майоры Иван Матвеевич Муравьевтың улы.
1792 йылдың 17 февраленән диңгеҙ кадеттары корпусында уҡый, 1800 йылдың 16 майында уны тамамлағандан һуң гардемарин була.
1802—1813 йылдарҙа Балтик флотында хеҙмәт итә; 1802 йылдың 25 июнендә уны офицер дәрәжәһенә күтәрәләр. 1808—1809 йылғы Рәсәй-Швеция һуғышында һәм 1813 йылда француздар менән һуғышта ҡатнаша.
1817 йылда Рәсәй-Америка компанияһына ҡабул ителә һәм В. М. Головнин етәкселегендәге «Камчатка» шлюпкаһында Петропавловск һәм урыҫ Америкаһына инеп донъя буйлап йөҙә. Беринг, Медный, Семенов, Чириков, Сюткинак утрауҙарын һәм Бухта Чиниактың торошон астрономик билдәләүҙә ҡатнаша.
1819 йылдың 13 октябрендә ул лейтенант-капитан дәрәжәһенә күтәрелә, һәм 20 декабрьҙә ул Рәсәй Америкаһының төп хакимы итеп билдәләнә. Себер аша Охотскҡа сығып, «Румянцев» галиотын етәкләп, 1820 йылдың 11 сентябрендә Яңы Архангельскҡа килә, унда лейтенант С. И. Яновскийҙың эшен ҡабул итә.
1824 йылдан — 2-се дәрәжә капитаны, 1826 йылдан — 1-се дәрәжә капитаны. 1826—1827 йылдарҙа Санкт-Петербургтағы Рәсәй-Америка компанияһының төп хөкүмәтендә хеҙмәт итә. 1831 йылда ул Хәрби-диңгеҙ министрлығының судно төҙөү бүлеге директоры урынбаҫары итеп билдәләнә. 1833 йылдың октябренән 11 отставкаға китә.
1836 йылдың 27 сентябрендә (9 октябрь) вафат була. Смоленск православие зыяратында ерләнә.
Муравьев тауы
Баранов утрауындағы тауға Муравьев исеме бирелгән.
Джәмәрәт
Шайтандарға таш ташлау  —Сәғүд Ғәрәбстанындағы Мәккә ҡалаһына хажға барған ваҡытта үтәлә торған ғибәҙәттәрҙең береһе. . (ғәр. جمرات‎ джәмәрәт (күпл. ); берл. — джәмрә) - хаж ҡылыусылар шайтандарға таш ташлай торған бағаналар. Хаж ҡылыусылар джәмәрәт тип аталған өс диуарға (элек өс бағана булған) таш ташлай. Диуарҙар Мәккәнән көнсығыштараҡ Минаүҙәнендә урынлашҡан. Был хаж ваҡытында үтәлә торған фарыз (мотлаҡ үтәлә торған) ғәмәл. Йола Ибраһим Пәйғәмбәр тормошонан бер ваҡиғаны хәтергә төшөрөү айҡанлы үтәлә - ул улы Исмәғилде ҡорбанға килтермәҫкә, Аллаһы тәғәләнең әмерен үтәмәҫкә   ҡотортҡан шайтанға өс тапҡыр таш бәреп ҡыуып ебәрә.
Зөлхизә айының 10-сы көнөндә Ҡорбан байрамы ваҡытында хаж ҡылыусылар бер ҙур джәмрәгә ете таш ташларға тейештәр. Таш ташлағандан һуң һәр хаж ҡылыусы сәсен алырға тейеш (ҡатын-ҡыҙ толом осон бер аҙ ҡыҫҡарта). Алдағы ике көндә улар һәр өс диуарға етешәр таш бәрергә тейеш. Шулай итеп, һәр хаж ҡылыусы 49-ҙан дә кәм булмаған таш ташларға тейеш. Хаж ҡылыусылар Минала йәнә бер көнгә ҡалһа, улар яңынан шул өс джәмрәгә етешәр таш бәрергә бара. Йола башҡарыр өсөн таштарҙы йә Мөздәлифәлә, йә Минала тәүге тапҡыр ташларға барыр алдынан йыя.
Джәмрәләрҙе алыштырыу
2004 йылға тиклем джәмрәләр бейек бағаналар рәүешендә ҡуйылған булған. 2004 йылғы хаждан һуң Сәғүд Ғәрәбстаны хакимиәте хәүеңфһеҙлек тәьмин итер өсөн бағаналарҙы диуарға алыштыра.Бағанаға бәргән саҡта йыш ҡына таштар ҡаршы яҡта торған кешеләргә барып тейә торған булған. Джәмрәләргә үтеүҙе еңеләйтеү өсөн йәйәү үтерлек бер яруслы күпер һалынған, уны Джәмәрәт күпере тип атайҙар. г
Джәмәрәләр  ошондай атамалар йөрөтә(көнсығыш яғынан башлап):
2004 йылға тиклем кесе һәм урта джәмрәләр араһында  150 метр булған, ә урталағыһы һәм ҙуры араһындаа  — 225 метр.
Хәүеф-хәтәр
Шайтандарға таш ташлау ғибәҙәте -хаж ҡылғандағы иң хәүефле ғәмәл. Халыҡ эркелеп килеү арҡаһында ҡыҫылып, тапалып үлгәндәр ҙә була.Хәүефһеҙлек тәьмин итер өсөн бағаналарҙы диуарға алыштырыу хәлде бер аҙ еңеләйтә, кешеләр тиҙерәк үтә башлай, таш менән йөрәхәтләнеү ҙә кәмей. Хаж ҡылыусылар артыуын иҫәпкә алып Джәмәрәт күперен дә киңәйтәләр.
Риүәйәттәрҙән күренеүенсә, Мөхәммәт Пәйғәмбәр бер генә тапҡыр хаж ҡылып ҡала, һуңғы тапҡыр таш ташларға ул зухр намаҙын уҡығас уҡ бара. Шул арҡала күп кенә хаж ҡылыусылар ошо ваҡытта таш ташларға барырға тырыша, был иһә кешеләрҙең ҡыҫылыуына, тапалыуына килтерә. Күп ғөләмәләр быны төшлөктән эңер төшкөнгә тиклем үтәргә мөмкин тип һанай.
2006 йылда джәмрәләр янында 346 хажи һәләк була,   289 кеше имгәнә. 2015 йылдың сентябрендә 2.4 меңдән ашыу кеше тапалып үлә.
Сәғүд Ғәрәбстаны хакимиәте шайтанға таш ташлағанда хажиҙарҙың хәүефһеҙлеген тәьмин итер өсөн бик күп көс һала.
Нимкытый-Кы
Нимкытый-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пюль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 107 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Борсег
Борсег — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 550 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Полуденный Кундат
Полуденный Кундат — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кундат (Оло Кундат) йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ҡаһарманова Баныу Латиф ҡыҙы
Ҡаһарманова Баныу Латиф ҡыҙы (7 октябрь 1973 йыл) — уҡытыусы, журналист. 2000 йылдан Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2015). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2008).
Биографияһы
Баныу Латиф ҡыҙы Ҡаһарманова 1973 йылдың 7 октябрендә Башҡорт АССР-ының Учалы районы Яңы Оҙонгүл ауылында тыуған.
1998 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
1994 йылдан алып «Аманат» журналы мөхәррире.
1999 йылдан башлап «Яйыҡ» гәзите хеҙмәткәре: 2000 йылдан — хәбәрсе, 2002 йылдың авгусынан — яуаплы сәркәтип.
2002 йылдың декабренән алып «Серп и Молот», 2006 йылдан алып «Йәшлек» гәзите хәбәрсеһе.
Социаль темаларға мәҡәләләр авторы.
Кропачёв (станция)
Кропачёв — Көньяҡ Урал тимер юлының Златоуст төбәге тимер юлы станцияһы, Силәбе өлкәһе Аша муниципаль районы Кропачёв ҡасабаһында урынлашҡан. Куйбышев тимер юлы станцияһы менән йәнәш станция.
Тарихы
Станцияға 1890 йылда нигеҙ һалына. Һамар-Златоуст тимер юлын төҙөүҙә сауҙагәр, бағымсы А. П. Корпачев (1824—1906) ҡатнаша. Станция атамаһында фамилияһы бер аҙ үҙгәреш кисергән, әммә урындағы халыҡ әле лә тораҡ пунктты Корпачёв тип атай. Башҡорттар иһә Карпашау тиҙәр. Станция Һамар-Златоуст тимер юлы составына инә. 1917 йылғы революциянан һуң ул төрлө ведомстволарға буйһона: Пермь тимер юлы, Өфө тимер юлы, Октябрь Революцияһы ордены Көньяҡ-Урал тимер юлы. 1900 йылда барыһы өс юл ғына була, улаҙың да оҙонлоғо ҡыҫҡа була, әлеге өс юлға йәмғеһе 40 ике осло вагон һыйған.
Бөгөн көндә Кропачев станцияһы 1 класлы узел станцияһы булып тора. Бында 35 станция юлы урынлашҡан, уларҙың дөйөм оҙонлоғо 20 километрҙан ашыу. 2010 йылда Кропачев станцияһынан йөк тейәү буйынса 1898 вагон файҙаланған.
Алыҫ бәйләнеш поездары
2020 йылғы график буйынса станция аша киләһе алыҫ бәйләнеш поездары үтә:
Поляктар (урыҫтарҙың этнографик төркөмө)
«Поляктар» Калуга, Тула, Рязань, Орел губерналарынан сыҡҡан урыҫ старообрядсылары нәҫеле. Башта улар Речь Посполитаяла (Белоруссияла — Стародубье, Ветка, Добрянка, Гомель, Дорогобуж райондарында) төпләнә, ә унан XVIII быуаттың икенсе яртыһында административ тәртиптә Себергә күсерәләләр. «Поляктар», башҡа Себер этнос вәкилдәре менән никахҡа инеүҙән ҡасып, ике быуат дауамында ғаилә эсендә никахтарға инәләр.
Ветканы ҡыйратыу
Старообрядсыларҙы иҫенә төшөрөп, Екатерина II манифест сығара ә 1762 йылда уның нигеҙендә Сенат — Указ, уға ярашлы старообрядсылар тыуған яғына саҡырыла, шулай уҡ Указда уларға йәшәү өсөн урындар билдәләнә. Әммә, старообрядсылар үҙ теләге менән Ветканы ташлап китмәгәнгә күрә, Екатерина II тағы ла бер тапҡыр старообрядсыларҙы Ветканан ҡыуып сығарыуҙы ниәт итә. 1764 йылда Веткаға генерал Маслов ебәрелә, ул старообрядсыларҙы бик ҡаты баҫтыра һәм унан яҡынса 20 000 старообрядсыны һөрөп сығара.
Күсенеү
Этап буйлап старообрядсыларҙы Себергә оҙаталар, унда уларҙың бер өлөшөн Иркутск губернаһына ебәрәләр, ҡалғандарын — Алтайға. Байкал аръяғына эләккән старообрядсыларҙы — «семейҙар», ә Алтай старообрядсылары — «поляктар» тип атала башлай.
Алтайҙа
Тәүҙә Алтайҙа 6 «поляк» ауылы барлыҡҡа килә, һуңынан уларҙың һаны арта бара. «Поляк» старообрядсылары Алтайҙа дәүләт крәҫтиәндәре булараҡ урынлаштырыла, улар 6 йылға һалымдарҙан азат ителә, артабан уларға икеләтә һалым түләү йөкмәтелә. Ирекле дин тотоу хоҡуғын алғандан һуң, Алтай «поляктары» үҙ динен һаҡлай, «поплыҡҡа» һәм «попһыҙлыҡҡа» бүленеү яҡлы булалар, ҡатнаш никахтарға ҡаршы торалар. «Поляктар» дини сикләнгәнлектә һәм шуның менән бәйле бикле тормошта йәшәүе арҡаһында үҙ тормошон һәм диалект үҙенсәлектәрен һаҡлап алып ҡала.
Кыскуя
Кыскуя — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Нюгуса йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башбүләк
Башбүләк (Башбуляк) — Башҡортостандың Благовар районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 10 кеше. Почта индексы — 452732, ОКАТО коды — 80214807002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Шалтыҡбаш
Шалтыҡбаш (Шалтыкбашево) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренё ҡарата халыҡ һаны 8 кеше. Почта индексы — 452630, ОКАТО коды — 80258805004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Быг
Быг — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының уң ярына тамағынан 369 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Норымтэли-Няргель-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ишкинин Таһир Хабрахман улы
Ишкинин Таһир Хабрахман улы (17 август 1964 йыл) — журналист, дәүләт хеҙмәткәре. Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең Журналистар союзы ағзаһы (1999). Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2009).
Биографияһы
Таһир Хабрахман улы Ишкинин 1964 йылдың 17 авгусында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Үрге Таулыҡай ауылында тыуған.
1984 йылдан алып Силәбе өлкәһе һәм Баймаҡ районының район һәм ауыл мәҙәниәт йорттары директоры, художество етәксеһе, 1991 йылдан — «Йәшлек» гәзите хәбәрсеһе. 1995 йылдан башлап Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы) башҡарма комитетында (2000 йылдан алып яуаплы секретарь). 2001 йылдан башлап Өфө ҡала хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегендә баш белгес.
Социаль-иҡтисади һәм ижтимағи-сәйәси темаларға памфлеттар һәм публицистик мәҡәләләр авторы.
Сентенарио (стадион)
«Сентенарио» (Estadio Centenario) — футбол стадионы, Уругвайҙың Монтевидео ҡалаһында урынлашҡан. 1930 йылғы донъя чемпионатына махсус рәүештә төҙөлгән, ул саҡта 100 меңгә тиклем тамашасыны һыйҙырған. Илдең иң ҙур спорт ареналарының береһе, дөйөм милли стадион статусына эйә.
Тарихы
«Сентенарио» донъя футбол тарихында айырым урын биләй: бында беренсе тапҡыр 1930 йылда донъя чемпионаты уҙғарыла, һәм Уругвай футболсылары — олимпия чемпиондары, ысын кисерә ул саҡта халыҡ-ара футбол арена, — финал уйынында күптәнге көнәркәштәре булған аргентиналыларҙы 4:2 иҫәбе менән еңеп (беренсе таймда иҫәп 1:2 була), улар халыҡ-ара футбол аренаһында иң юғары баҫҡысҡа күтәрелә.
Монтевидеола яңы стадион донъя чемпионатын үткәреү өсөн махсус төҙөлә, өҫтәүенә тап 1930 йылда Конституция ҡабул итеүгә һәм Уругвайҙың тулы бойондороҡһоҙлоҡ алыуына 100-йыл тула (Sentenario — «йөҙ йыл, йөҙ йыллыҡ юбилей»). Әммә чемпионат асылған мәлгә «Сентенарио» стадионы тулыһынса әҙер булмай, шуға күрә тәүге матчтар төҙөлөп бөтмәгән стадионда үтә. Финал уйындарнына барлыҡ төҙөлөш эштәре лә тамамланған була.
Шул ваҡыттан алып бында мөһим халыҡ-ара осрашыуҙар, шулай уҡ уйын Көньяҡ Америка чемпионаты матчтары (1984 йылда Британия йорт чемпионатын үткәреү туҡтатылғандан һуң, әле булһа иң боронғо халыҡ-ара турнир булараҡ үткәрелеп килә), Континент-ара кубок уйыны, Көньяҡ Американың клуб чемпионаты (Либертадорес кубогы), шулай уҡ Көньяҡ Америка кубогы һәм Көньяҡ Америка Рекопаһы даими үткәрелә. 1995 йылда Көньяҡ Америка чемпионатында еңеүе — халыҡ-ара кимәлдә Уругвай йыйылма командаһының иң һуңғы ҡаҙаныштарының береһе тип атап була, бразилиялыларҙы пенальти менән еңә улар.
Уругвай футболының тарихы Монтевидеолағы стадион менән тығыҙ бәйле, сөнки илдең алдынғы ике клубы — «Пеньяроль» һәм «Насьональ» өйҙәге матчтарын "Сентенарио"ла уйнай, Либертадорес кубогының беренсе отошонда улар өҫкә сыға.
Йыйылма командалар
1930 йылдағы донъя чемпионатынан тыш, «Сентенарио» башҡа бер нисә эре халыҡ-ара турнир аренаһы була. Уругвай йыйылма командаһы — ғәҙәт буйынса өйҙә үткәрелгән бөтә беренселектәрҙең абсолют еңеүсеһе, Көньяҡ Американың тәүге чеспионаттарынан уҡ ошо күркәм ғәҙәткә нигеҙ һалына.
Эре халыҡ-ара клуб турнирҙарыы финалы:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Төрөк-Венеция һуғыштары
Төрөк-венеция һуғыштары —XV-XVIII быуаттарҙа Ғосман империяһы һәм Венеция республикаһы араһындағы бер нисә хәрби конфликт.
Беренсе һуғыш (1423-1430)
1415 йыл төрөк флоты Негрепонтеға һөжүм итә. Яуап итеп Венеция Пьетро Лоредан етәкселегендә 10 галера ҡора. 27 май 1416 йылдың 27 майында</a> Галлиполи янындағы Дарданелл боғаҙында Лоредан төрөк флотын баҫып ала. 1421 йыл венециандар тарафынан Салоники буйһондоролғандан һуң, Төркиә Венецияға һуғыш иғлан итә. 1426 йылда Венеция менән Милан һуғышы республиканы ике фронтҡа һуғышырға мәжбүр итә. Һөҙөмтәлә 1430 йылда Венеция Салоникиҙы юғалта, ә инде бер йылдан, 1431 йылда, төрөктәр менән Әдирнәлә тыныслыҡ килешеүе төҙөй. Был килешеү буйынса венециандарға төрөк территорияһында ирекле йөрөү һәм сауҙа алып барыу хоҡуғы рөхсәт ителә.
1453 йылда төрөктәр Константинополде яулайҙар. Гректарға ярҙам итмәһәң, төрөктәр менән сауҙа килешеүенә ирешеү еңелерәк булыр тип, венеция уға ярҙамға килмәй. Әммә бынан һуң Венецияға 250 йылдан ашыу төрөктәр менән һуғышырға тура кил. Һөҙөмтәлә был һуғыштар арҡаһында Венецияның иҡтисады ныҡ ҡаҡшай, һәм Венеция республикаһы бөлгөнлөккә төшә.
Икенсе һуғыш (1463-1479)
Төрөктәр яулап алған Мореяны кире ҡайтарыу маҡсатында1463 йылдың 28 июлендә төрөктәр менән икенсе һуғыш башланып китә. Венеция яғында ваҡыт-ваҡыты менән Изге Тәхет сығыш яһай Һуғыш уңышһыҙ бара. 1479 йылдың 25 ғинуарында Джованни Дарио Истанбулда төрөктәр менән солох килешеүенә ҡул ҡуя. Һуғыш йомғаҡтары буйынса Венеция Негропонтты, Лемносты һәм шулай уҡ Мореялағы һәм Эпирҙағы терәк пункттарҙы юғалта. Бынан тыш, республика тарафынан төрөктәргә 100 000 дукат компенсация һәм йыл һайын төрөк территорияһында сауҙа алып барыу хоҡуғы өсөн 10 000 дукат түләргә тура килә.
Өсөнсө һуғыш (1499-1503)
1499 йылда төрөк солтаны БАЯЗИТ II мәмлүктәр менән һөҙөмтәһеҙ һуғышты тамамлап, Венеция менән үҙ биләмәләре араһындағы сик итеп Адриатиканы ҡуйыу маҡсатында өсөнсө төрөк-венеция һуғышын башлай. Август айында төрөктәр Ион диңгеҙенең Зонкьо мороно янында венециан флотын тар-мар итә, шунан һуң венеция власы аҫтында булған көнбайыш грек порты Лепантоны баҫып ала. 1500 йылда төрөктәр, Модон, Корон һәм Наваринды баҫып алып, ҡабаттан венециандарҙы диңгеҙҙә ҡыйраталар. 1503 йылда Венеция Папа дәүләте, Венгрия һәм Францияны союздаштар итеп ала, әммә уңышҡа өлгәшә алмай. 1503 йылда Венеция, Пелопоннестың бөтә яр буйҙарын дошманының контроленә биреп, Ғосман империяһы менән солох килешеүе төҙөй.
1522 йылға, Һоҡланғыс Сөләймән етәкселегендә Ғосман империяһы тулыһынса формалаша һәм Венецияны Урта диңгеҙ буйынан ҡыҫырыҡлап сығарыуын дауам итә.
Бишенсе һуғыш (1570-1573)
1570 йыл төрөктәр, Кипрҙы ҡамап, Кипр һуғышын башлай. Испания Папаһы Пий V ярҙамында Венеция, Генуя, Сицилия, Неаполь һәм Австрия флот төҙөйҙәр. Әммә төрөктәр 1571 йылда Кипрҙы баҫып ала. Төрөктәргә ҡаланың асҡыстарын килтергән венеция командующийы Марк Антонионы дошмандары ҡала буйлап һөйрәп йөрөйҙәр, ә һуңынан тере көйө тиреһен һыҙырып төшөрәләр. Уның менән килгән өс йөҙ кешенең башын киҫәләр. Христиан донъяһы төрөк янауына иғтибар итеп, 1571 йылдың майында Римда Венеция, Испания һәм  Папа өлкәһе ингән альянс төҙөй. Филипп II Испан короленең ҡустыһы Дон Хуан Австрийский дөйөм командованиеһы аҫтында 1571 йылдың 7 октябрендә Лепанто порты янындағы Коринф ҡултығында христиан һәм төрөк эскадралары килеп бәрелешә. Венеция флоты менән Себастьяно Веньеркомандалыҡ итә. Лепанто эргәһендәге христиан флоты 207 галера, 6 галеас һәм башҡа 30 караптан тора. Уларҙа 740 пушка һәм 84 420 кеше булған. Төрөктәрҙең 242 карабы була, улар һалдаттар һанында өҫтөнлөккә эйә була, артиллерияла - христиандар. Алыш бер үк ваҡытта өс фронтта 12 сәғәт тирәһендә башлана. Һөҙөмтәлә төрөктәр 30 000 кешеһен юғалтып, еңелә, тағы ла 8000 әсирлеккә эләгә. Христиандар 8000 кешеһен юғалта. 113 төрөк галераһы һыуға батырыла һәм 117 галераһы баҫып алына, шул уҡ ваҡытта христиандар 12 галераһын ғына юғалта. Был еңеү Европаға ныҡ тәьҫир итә һәм быға тиклем еңелмәгән төрөктәрҙе еңеп була икәнлекте күрһәтә.
Әммә 1572 йылдың май айында Папа Пий V вафат була һәм христиан альянсы тарҡала, ә төрөктәр яңы флот төҙөй. Союздаштары тарафынан ташланған Венеция төрөктәр тәҡдим иткән тыныслыҡ шарттарын ҡабул итергә мәжбүр була. 1573 йылдың 3 март тыныслыҡ килешеүе шарттары буйынса Венеция Кипрға дәғүәләренән баш тарта һәм өс йыл дауамында солтанға 300 мең дукат түләргә йөкләмә ала. Венециялағы төрөк илсеһе Лепанто янындағы алышты былай тип ҡылыҡһырлай:"«Һеҙҙең еңелеүегеҙ менән беҙҙеке араһында тәрән айырма бар. Кипрҙы һеҙҙән алыҫта баҫып алып, беҙ һеҙгә ҡулдарығыҙҙы киҫәбеҙ. Беҙҙең флотты еңеп, һеҙ беҙҙең һаҡалды ҡыраһығыҙ. Ҡырҡылған ҡул бер ҡасан да үҫмәйәсәк, ә яңы һаҡал тағы ла ҡуйыраҡ буласаҡ»."
Алтынсы һуғыш (1645-1669)
Кипр һуғышында еңелгәндән Һуң Венеция Ғосман империяһы менән яҡшы мөнәсәбәттәр булдырырға тырыша. Әммә 1644 йылдың октябре башында Изге Иоанн ордены рыцарҙары бортында солтан хәрәменең элекке баш ҡара евнухы Сөнбүл-аға, Мәккә ҡаҙыйы, солтан хәрәменән 30-ға яҡын ҡатын-ҡыҙ һәм башҡа юғары вазифа биләгән ғибәҙәт ҡылыусылар булған төрөк карабын баҫып алалар. Ғосмандар, судноның яҙмышы тураһында белеп ҡалғас, үс алырға ҡарар итә. Шулай итеп Крит һуғышы башлана.
Етенсе һуғыш (1684-1699)
1684 йылдың 19 ғинуарында Венеция республикаһы император Леопольд I-гә Бөйөк Төрөк һуғышында (1683—1699) ярҙам итеү өсөн Папа Иннокентий XI нигеҙ һалған Изге лигаға инә. Венецияның Морея һуғышы шулай башлана. 1684 йылдың июлендә Франческо Морозини Изге лига флотын етәкләй һәм Санта-Маура утрауы менән материктағы Превеза ҡәлғәһен баҫып ала. Йәй көнө 1685 йылда Изге лига ғәскәрҙәре Венецияның элекке Коронды һәм Мореяның күп өлөшөн баҫып ала.1687 йылда Лепанто, Патры, Коринф һәм Афина баҫып алына, атыу ваҡытында төрөктәр дары келәте итеп тотонған Парфенон шартлатыла. 1688 йылда Морозини ситтән тороп дож итеп һайлана ямғыр менән һәм баҫып алыуҙарын 1694 йылдың ғинуарында вафат булғансы дауам итә. Венециандар ғосман флотын Митилини янында тар-мар итә, Монемвазия, Авлон, Саламин, Гидра һәм Спецты баҫып ала. 1694 йылдың сентябрендә яңы венеция баш командующийы Антонио Дзено Хиос утрауын баҫып ала, әммә 1695 йылдың февралендә төрөктәр венециандарҙы диңгеҙҙә аяуһыҙ еңә һәм еңелгән венециандар утрауҙы ташлап китә. Хиосты юғалтҡандан һуң, Дзено үҙ вазифаһынан бушатыла, ҡулға алына һәм ике йылдан төрмәлә вафат була. Артабан венециандар төрөктәрҙе Арголиндаға төшөрөргә ҡамасаулай һәм диңгеҙҙә бер нисә еңеү яулай. Шул уҡ ваҡытта Император Леопольд I, испан мираҫы өсөн көрәштә ирек алыу өсөн, Ғосман империяһы менән солох төҙөргә ҡарар итә. Карловица солохо буйынса 1699 йылда Венеция, үҙендә Пелопоннесты һаҡлап ҡала алһа ла, төрөктәргә Аттиканы кире ҡайтарырға тура килә. Венецияға Мореяны (Пелопоннес) ҡайтарыу мөмкинлеге биргән төрөктәр менән көрәштәге ваҡытлы уңыштар дөйөм хәлде ҡырҡа үҙгәртмәй.