cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Демзин
Демзин (Demsin) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 382 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,35 км2. Диңгеҙ кимәленән 30 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39307 һәм автомобиль коды — JL.
Хале-Яха
Хале-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарата мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Тохлорт-Я
Тохлорт-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ялбын-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Украинаның ете мөғжизәһе
«Украинаның ете мөғжизәһе» (Сім чудес України) — шул уҡ исемле бөтә Украина конкурсы билдәләгән ете тарихи-мәҙәни ҡомартҡы.
Акция
Акция 2007 йылдың майында украин сәйәсмәне Томенко Николай башланғысы менән башлана.
Төбәк ойоштороу комитеттары конкурсҡа төрлө объекттар ҡуя. Меңгә яҡын объект һайлап алына. Был мең объекттан йөҙ кешенән (культурологтарҙан, тарихсыларҙан, туристик бизнес белгестәренән) торған эксперт советы иң тәүҙә 100, һуңынан интернет-тауыш биреү өсөн 21 объект һайлап ала.
Тауыш биреү 2007 йылдың 7 июлендә башлана. Һөҙөмтәләрҙе фальсификацияларға тырышыу сәбәпле, тауыш биреү туҡтатыла.
«Украинының ете мөғжизәһе„н һайлау интернет-тауыш биреү һөҙөмтәләрен һәм йөҙ кешенән (культурологтарҙан, тарихсыларҙан, туристик бизнес белгестәренән) торған эксперт советы фекерен иҫәпкә алып тормошҡа ашыра. Интернет-тауыш биреүҙә 77 мең кеше ҡатнаша.
Еңеүселәр
Шулай уҡ өс объект өҫтәмә номинацияға лайыҡ була: Ҡайһы бер объекттарға махсус номинациялар бирелә:
Еңеүсе объект-номинанттарҙың етәкселәре йәшел мәрмәр, тоноҡ ҡорос, алтынһыу акрилдән эшләнгән статуэткаға лайыҡ була.
Борман йорто
'''Ж. Борман йорто''' — XX быуат архитектураһы ҡомартҡыһы. Комарово ҡасабаһында  Диңгеҙ урамы, 14 адресы буйынса урынлашҡан.
Тарихы
Айырым йорттоң хужаһы тип был участкала Георгий Григорьевич (Жорж) Борман — рәсәй эшҡыуары, тоҡомдан килгән почетлы граждан,   «Жорж Борман» кондитер ширҡәте директоры  иҫәпләнгән. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙы бина   «Эргардт участкаһындағы  йорт» булараҡ һүрәтләнгән.
Һуғыштан һуң бында Ленинград етәкселәрен урынлаштыра башлайҙар (Григорий Романовтан тыш).
2014 йылдың июнендә Петербург властары биналарҙың комплексын реконструкциялауҙы тамамлап, ҡабул итеү актына ҡул ҡуя. Был хаҡта ҡала төҙөлөшө буйынса комитет хәбәр итә. Биләмәлә губернатор өсөн бассейн һәм мунса төҙөйҙәр. Элек паркта Диңгеҙ урамы 14а адресы буйынса ер юлланған, унда бер ҡатлы шәхси йорт төҙөлгән.
Документаль базаһы
Рәсәй Федерацияһы халыҡтарының мәҙәни ҡомартҡылары (тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары) объекттарының Берҙәм дәүләт реестрына теркәлгән ҡоролмаларҙың комплексы составына инә:
Һаҡлауҙың федераль кимәлдәге документаль базаһы:
Ташбаш
Ташбаш,ташый, ҡомтөркөс, ҡомай, хөмәй (Gobio gobio, Пескарь) — ҡара-йәшел, һоро йәки һорғолт-йәшел төҫтә, сыбар ваҡ йылға балығы. Оҙонлоғо 7-22 см-ға тиклем етә, әммә 15 см-ҙан оҙонорағы һирәк осрай. Кәүҙәһенең көмөш төҫтәге ян-яҡтары, айғолаҡҡа яҡын уҡ башланып ҡойроғона тиклем теҙелгән 12-шәр ҡара йәки зәңгәр-ҡара таптар менән ҡапланған. Аҫҡа ҡараған ауыҙының мөйәштәрендә ҡуш мыйыҡсаһы бар. Күкрәк йөҙгөстәре ян-яҡҡа тырпайып тора. Шуға, өҫтән ҡарағанда кәүҙәһе өскөл булып күренә. . Европала, төньяҡ һәм көньяҡ диңгеҙҙәренән башҡа, киң таралған. Балыҡ тотоу тармағында ҡулланылмай, башҡа йыртҡыс балыҡтарҙың ризығы булып тора.
Статусы
Киң таралған төр. Промысла әһәмиәтенә эйә түгел. Йыртҡыс балыҡтарға аҙыҡ булып тора. Шулай ҙа, балыҡсылар яратып ҡармаҡлай. Һалҡын аквариумда аҫырарға була. .
Исемдәре
Балыҡтың төрлө исемдәре бар: ташбаш, ҡомтөрткөс, хөмәй, ҡомай, ҡомтой, ҡомоҡа, һөмбаш, тәрбе, таран. Башҡортостандың төрлө төбәктәрендә йәнә утыҙлап исеме билдәле.
Таралыуы
Көнсығышта нәҡ бындай ваҡ йылғаларҙан Краснахты тигәнен күрһәтеп була. Ул Уйға ҡояр йылға (Учалы төбәгендә). Көньяҡта шундайҙарҙан Инәк, Абысҡан, Наҡаҫ, Урманка һәм бүтән ваҡ йылғаларҙа ташбаш айырыуса күп. Өршәккә ҡойған Үҙән дә — ҡомай төйәге.
Йәшәү рәүеше
Был ваҡ балыҡ, ғәҙәттә төбө ҡомло булған урындарҙа йәшәй. Шулай ҙа, ташбаштар ҡырсынташлы, йә төбө ташлы булған йылға-күлдәрҙә лә булалар.
Был ваҡ балыҡ йәшәгән урында һыу төбө ҡомло булмаҫҡа ла мөмкин (мәҫәлән, Шәмәҡ быуаһы). Ташбашҡа ентекләберәк ҡараһаң, ул үҙенең һыны һәм төҫмөрләнеше менән йәшәгән урынға бик камил яраҡлашҡан: балыҡтың кәүҙәһе өҫтән ҡарараҡ, ян-яҡтары тимгел-тимгел.
Уның өсөн һыу таҙа булырға тейеш. Әммә ҡомай артыҡ һалҡын һыуҙы ла яратмай. Ул затлы балыҡ түгел. Үҙе һымаҡ уҡ балыҡтар менән бергә көтөү-көтөү булып йөрөй.
Ул һыу төбөндәге ҡомға һыйынып ята, шуның өсөн дә уны ҡомай, ҡомоҡа, ҡомбәрә тип тә йөрөтәләр.
Ташбаш бик үк йылғыр балыҡ түгел. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, шаҡтай тиҙ үҫә. Ашаған аҙығы — бөжәк ҡарышлауыҡтары, һыуҙағы ҡорт-маҙар. Ҡайһы берҙә үҙенең һәм башҡа балыҡтарҙың ыуылдырығынан да баш тартмай. Ә үҙе ыуылдырығын яҙ аҙағынан алып авгусҡа тиклем сәсә. Ташбаш көндөҙ генә йөҙөп йөрөй, төндә йөҙгөстәренә таянған хәлдә һыу төбөндә ята.
Үрсеүе һәм үҫеше
Үрсеү дәүере 3-4 йәшендә башлана. Был мәлдә оҙонлоғо 7-8 см-ҙан кәм булмай. Ыуылдырыҡ сәсеү һыу +7 °C-ҡа йылынғас башлана һәм яҙ аҙағынан алып авгусҡа тиклем дауам итә (1,5—2 ай тирәһенә һуҙыла). Үрсеме 10—12 мең ыуылдырыҡ тәшкил итә. Ыуылдырыҡтарын һайлыҡтарға сәсәләр. Һыу төбөндәге таштарға йәки башҡа ҡаты ерлеккә лайла менән беркетеп ҡуялар. Лайлаға ҡом йәбешә. Шуға, ыуылдырыҡтар күҙгә салынмай.
Личинкалары сыҡҡас, бер нисә көн һыу төбөндә боҫоп ята. Ныҡ пигментлы күҙҙәре тәүге мәлдә яҡтылыҡты һиҙмәй. Күкрәк йөҙгөстәре ҙур була.
Күсергес
Күсергес (Кучергич) — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 67 кеше. Почта индексы — 452328, ОКАТО коды — 80224810004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Һолоүлән
Һолоүлән (Festuca pratensis, Овсяница луговая) — ғаиләһендәге күп йыллыҡ үләнсел үҫемлек.
Тоехта
Тоехта (Летняя Тоехта) — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа (тармАғиҙел) йылғаһының һул ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ун-Вош-Соим
Ун-Вош-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вунт-Ай-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мораҙым мәктәбе (Бөрйән районы)
Мораҙым мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Байназар ауыл Советы биләмәһендәге уҡыу йорто. Мораҙым ауылында урынлашҡан. Бөрйән районы Байназар урта дөйөм белем биреү мәктәбенең Мораҙым филиалы
Тарихы
1935 йылда башланғыс мәктәп булараҡ асыла. 19878 йылда — тулы булмаған урта, 1994 йылдан — төп мәктәп, ә 2010 йылдан алып Байназар урта дөйөм белем биреү мәктәбенең Мораҙым филиалы статусында. Беренсе уҡытыусы — Ә. Ф. Әйүпов.
1963 йылда ағас бинала урынлаша. 1996 йылда яңы мәктәп төҙөлә. Уҡытыу башҡорт телендә алып барыла. 1988 йылдан алып Мораҙым мәктәбен 215 уҡыусы, шул иҫәптән бишәүһе отличие менән тамамлай.
Уҡытыусылары
Хеҙмәт юлын Берәтәк мәктәбендә башлай. Унан һуң ике йыл Үрге Нөгөш, өс йыл — Мәндәғол мәктәптәрендә уҡыта. 1970 йылда ситтән тороп Белорет педагогия училищеһын тамамлай. 1974 йылдан алып хаҡлы ялға сыҡҡансы Мораҙым мәктәбендә эшләй. 18 йыл мәктәп директоры була. Хеҙмәт стажы — 42 йыл. Ул — хеҙмәт ветераны.
Видеояҙмалар
«Еҙ үксә» бейеу төркөмө. Бөрйән районы, Мораҙым мәктәбе
Маргарет Митчелл
Маргарет Манерлин  Митчелл (Margaret Munnerlyn Mitchell; 8 ноябрь 1900 йыл — 16 август 1949 йыл) — Америка яҙыусыһы, «Унесенные ветром» романы авторы.
1936 йылда баҫылып сыҡҡан роман  Пулитцер премияһына лайыҡ була, АҠШ-та 70-тән ашыу тапҡыр нәшер ителә  һәм 37  донъя теленә тәржемә ителә. 1939 йылда режиссёр Виктор Флеминг төшөргән  шул исемдәге фильм  һигеҙ  «Оскар» премияһын ала.
Бала сағы. Журналист эше
Маргарет Митчелл 1900 йылдың 8 ноябрендә АҠШ-тың Джорджия штаты үҙәге Атланта ҡалаһында адвокат Юджин Митчелл һәм Мария Изабелла Митчелл ғаиләһендә тыуған. Маргареттың ағаһы — Стефен, дүрт йылға унан өлкән була.
Маргареттың бала сағы күптән булмаған дәүерҙәге тарихи ваҡиғалар тураһындағы хикәйәләр атмосфераһында үтә, һәм быға уның атаһының урындағы тарихи йәмғиәт  рәйесе булыуы ла ярҙам итә. Тәьҫирләнеүсән бала ата-әсәһе һөйләгән  Граждандар һуғышы тураһында тарихты бәләкәй сағынан  йотлоғоп  тыңлай. Маргареттың ике олатаһы көньяҡ халҡы өсөн һуғышҡан: береһе осраҡлы ғына мейеһенә теймәгән пуляны сикәһенә ала; икенсеһе еңеүсе-янкаларҙан оҙаҡ йәшеренеп йөрөй.
1918 йылда ул  «испан» киҙеүенән үлеп ҡалған әсәһенең хужалығы менән идара итеүҙе үҙ өҫтөнә алыу өсөн  Атлантаға ҡайта. Ошо уҡ йылда Маргареттың тормошонда тағы бер фәжиғә була: Францияла  кейәү егете лейтенант Генри һәләк була, һәм  һәр йыл үлеме көнөндә уның әсәһенә  сәскәләр ебәрә. 1922 йылда Пегги исеме (уның мәктәптәге ҡушаматы) аҫтында «Атланта Джорнал» гәзитенә эшкә инә, ваҡыт үтеү менән төп репортеры булып китә.
Шул уҡ йылда ул Беррьен Киннард Апшоуға кейәүгә сыға,  әммә бер нисә ай үткәс,  айырылышалар. Беренсе никахы тураһында  билдәле булыуынса, Митчелл, ире ҡайҙалыр Урта Көнбайышта үле килеш табылғанға тиклем,  бер ваҡытта пистолеты менән хушлашмай. 1925 йылда   страховкалау агенты Джон Маршҡа кейәүгә сыға. 1926 йылда  балтырына алған яраһы репортер булып эшләргә мөмкинлек бирмәй. Митчелл гәзиттән  китә һәм шунан алып ғәҙәти провинциаль  тормош алып бара, ире менән үҙе данлаған Персиковая урамында йәшәй.
Роман өҫтөндә эше
Маргарет романы өҫтөндә ун йыл дауамында эшләй. Хәл-ваҡиғалар осраҡлы яҙыла, унан һуң берләштерелә.
Атлантаға килгән эре нәшриәт мөхәррире,  күләмле манускрипт тураһында (меңдән ашыу баҫма биттәр) белеп ҡала. Митчелл китапты  баҫтырып сығарырға ҡапыл ғына ризалашмай (элекке исеме — «Иртәгә — икенсе көн»). Киләһе йыл дауамында Митчелл текст өҫтөндә ентекле эшләй, бигерәк тә тарихи деталдәргә һәм даталарға иғтибар итә. Китаптың исемен «Унесённые ветром» (Эрнст Даусон шиғырынан «Non Sum Qualis eram Bonae Sub Regno Cynarae» юлдар) тип үҙгәртә. Китап  1936 йылдың июнендә, ҙур реклама ярҙамында (Митчелл үҙе ҙур роль уйнай), баҫылып сыға.
Китап 1937 йылда Пулитцер премияһын ала.
Роман авторы үҙе китапты һатыу  эштәре менән шөғөлләнә, китаптың  башҡа телдәрҙә нәшер ителеүен контролдә тота.
Табыныусыларҙың  үтенесенә ҡарамаҫтан,  Маргарет Митчелл ҡабат бер ниндәй ҙә китап яҙмай.
Маргареттың үлеме
1949 йылдың 11 авгусында, кис  Маргарет Митчелл ире менән «Кентерберий тарихы» фильмына киноға  бара, юлда уны автомобиль бәреп китә (машина йөрөтөүсе  Хью Грэвитт, элек такси йөрөтөүсө булып эшләгән, шуға күрә йыш ҡына уны такси бәреп киткән тигән хата бар), һәм  5 көн үткәс, аңына килә алмай, вафат була. Грэвитт иҫерек хәлдә машина йөрөткәне өсөн ҡулға алына һәм 5450 доллар күләмендә залог менән азат ителә. Шул уҡ йылдың ноябрь айында аңһыҙ рәүештә булған үлтереү өсөн 18 ай төрмәгә хөкөм ителә, әммә 11 ай ғына ултырып сыға. Ул  1994 йылда 73 йәшендә мәрхүм була.
Ғәлин Фәнүр Зөфәр улы
Ғәлин Фәнүр Зөфәр улы (1 ноябрь 1947 йыл — 27 ноябрь 2017 йыл) — ғалим-химик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының мөхбир ағзаһы (2012), химия фәндәре докторы (1993), профессор (1999). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1999).
Биографияһы
1954—1965 йылдарҙа Ҡыҙылъяр урта мәктәбендә уҡып, уны көмөш миҙалға тамамлай. 1965 йылда Башҡорт дәүләт университетының химия факультетына уҡырға инә һәм уны 1970 йылда тамамлап сыға.
Университет тамамлағандан һуң БАССР-ҙың Нуриман районы Сандар урта мәктәбендә химия уҡытыусыһы булып эшләй. 1971—1972 йылдарҙа армияла хеҙмәт итә.
1972 йылдан алып Фәнүр Ғәлин СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалында (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең органик химия институтында) эшләй, 1973 йылда аспирантурала уҡый башлай, кандидатлыҡ диссертацияһын 1978 йылда яҡлай, ә 1993 йылда — «Органик химия» һөнәре буйынса « (+)-3-карен һәм сульфоний имидтары нигеҙендә пиретроидтар синтезы» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
2006 йылдан Башҡорт дәүләт университетының органик химия кафедраһы мөдире, 2013 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһы Химия‑технология фәндәре бүлегенең академик-секретары була.
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының мөхбир ағзаһы (2012 йыл).
Фәнүр Зөфәр улы Ғәлин 2017 йылдың 27 ноябрендә Өфө ҡалаһында вафат булды.
Ғилми эшмәкәрлеге
Фәнүр Ғәлиндең ғилми эштәре өлкәһе — химия, ул хлорсульфон кислотаһы тәьҫирендә каркаслы гамма-дикетондарҙың яңы һөлдә төркөмдәргә бүленеүен эҙләп таба. Был трисгомокубан һәм дигомобаскетан сығарылмаларын алыу ысулдарын эшләү мөмкинлеген биргән уңайлы һәм дөйөм метод булып тора. Ошо метод арҡаһында беренсе тапҡыр декациклогенэйкозан рәтенә ҡараусы бикаркаслы яңы структуралы тип берләшмәһе алына; термоокислитель деструкциялы юғары эффектлы стабилизаторҙар уйлап сығарыла һәм эшләнә, ә был 2,4,6,8-тетратиоадамантан структуралы органик быяланы етештереүгә килтерә; ҡатмарлы төҙөлөшлө көкөрт илидтары химияһын системалы өйрәнеү тәбиғи түбән молекуляр биорегуляторҙарҙың аналогтарын синтезларға мөмкинлек бирә; синтезлауҙың яңы ысулдары эшләнә һәм индолизидиндион һәм пирролизидиндион рәттәрҙәге алкалоидтарҙы синтезлауҙың яңы методтары эшкәртелә; фаза аралы катализ шарттарында барлыҡҡа килгән көкөрт илидтары реакцияларының принципиаль яңы йүнәлештәре табыла; терпениодтар нигеҙендә биологик актив матдәләр синтезының энантиоспецифик схемалары тикшерелә; пиретроид класлы аҙ зыянлы инсектицид алыуҙың технологик схемалары эшләнә.
Фәнүр Ғәлин 26 фән кандидаты һәм 5 фән докторы әҙерләне.
Хеҙмәттәре
Ғәлин Фәнүр Зөфәр улы — 400-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән 5 монография һәм уҡыу әсбабы, уның 27 патент һәм авторлыҡ танытмаһы бар.
Ломакин Евгений Викторович
Деформацияланған мөхит механикаһы, емерелеү механикаһы һәм композит материалдар механикаһы өлкәһендә белгес.
Биографияһы
Евгений Викторович Ломакин 1945 йылдың 17 ғинуарында Баҡыла хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған. 1963 йылда Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетына уҡырға инә һәм 1968 йылда уны тамамлай. Ю. Н. Работновтың уҡыусыһы. 1968—1971 йылдарҙа Мәскәү дәүләт университетының мехмат аспирантураһында уҡый. 1971 йылда физика-математика фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлап (темаһы — «Запаздывание текучести в углеродистых сталях» ), уны уңышлы тамамлай. Шунан һуң ассистент вазифаһында Мәскәү дәүләт университеты механика-математика факультетының һығылмалылыҡ теорияһы кафедраһында ҡалдырыла. 1977—1993 йылдарҙа шунда уҡ доцент вазифаһында эшләй (1978 йылда доцент исеме ала).
1988 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай (темаһы — «Деформирование и разрушение сред, характеристики которых зависят от вида напряжённого состояния» ). 1993 йылдан — һығылмалылыҡ теорияһы кафедраһы профессоры, кафедра мөдире урынбаҫары (1995 йылда профессор ғилми исеме бирелә). 1990—1992 йылдарҙа бер үк ваҡытта СССР Фәндәр академияһы Геология институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре булып эшләй.
1999 йылдан — Рәсәй фундаменталь тикшеренеүҙәр фондының Эксперт советы, Рәсәй Федерацияһы Мәғариф министрлығының «Рәсәй университеттары» программаһы буйынса советы ағзаһы. 2000 йылдан «Archive of Applied Mechanics, Springer» халыҡ-ара журналдың редакция советы ағзаһы.
2008 йылдың 29 майында Е. В. Ломакин энергетика, машиналар эшләү, механика һәм идара итеү процестары (механика) бүлектәре буйынса Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана. Шул уҡ йылда ул Мәскәү дәүләт университеты механика-математика факультетының һығылмалылыҡ теорияһы кафедраһы мөдире булып китә..
Мехмат студенттары өсөн"Основы механики сплошной среды", «Механика сплошной среды», «Теория упругости», «Основы механики разрушения», «Механика разрушения» курстарын уҡый.
Мәскәү дәүләт университетының атҡаҙанған профессоры (2013) ..
Фәнни эшмәкәрлеге
Е. В. Ломакиндың фәнни тикшеренеүҙәре үҙгәреүсән үҙсәнлекле мөхиттәрҙең һығылмалылыҡ теорияһы, емерелеү механикаһы, композит материалдар механикаһы өлкәләренә ҡарай. Ул алған мөһим ғилми һөҙөмтәләр араһындав :
- Микро- бер төрлө булмаған һәм зарарланған мөхиттәрҙең (атап әйткәндә, составтарында ярыҡтар, ҡыуышлыҡтар, ҡушымталар һәм структураның башҡа үҙсәнлектәре булған) һығылмалы һәм пластик деформацияһы теорияһын эшләү, бындай материалдарҙың ҡыҫыу көсөргәнештәре тәьҫирендә киңәйеүен һүрәтләргә, шыуыу һәм күләм деформацияһы процестары араһындағы үҙ-ара бәйләнеште асыҡларға, был материалдарҙың үҙсәнлектәренең тышҡы тәьҫир итеү характерына бәйләнешен табырға мөмкинлек бирә;
- Шыуыу һәм күләм деформацияһы процестары араһында үҙ-ара бәйләнеше булған есемдәр өсөн сик мәсьәләләренең яңы ҡуйылыштарын эшләү һәм емерелеү механикаһының бер нисә практик мәсьәләләренең яңы сиселештәрен алыу;
- Графиттарҙың, углерод — углерод композиттарының, йылылыҡ һаҡлаусы материалдарҙың, бер нисә иретмәнең һәм тау тоҡомдарының деформацияланыу һәм емерелеү үҙенсәлектәрен һәм төп законлыҡтарын өйрәнеү яңы йүнәлеш — көсөргәнешле хәлдең төрөнә бәйле үҙенсәлектәре булған мөхиттәр механикаһын формалаштырырға мөмкинлек бирә;
- Дилатацияланыусы мөхиттәрҙең пластик ағымдары теорияһын эшләү, был мөхиттәр өсөн пластик йомшартыуҙың төп үҙенсәлектәрен һәм сикке торош шарттарын асыҡлау.
Е. В. Ломакин һығылмалы йомшартылыусы материалдар өсөн билдәләүсе нисбәттәр тәҡдим итә. Ул материалдарҙың ҡаршылығының уларҙың деформация тиҙлегенә бәйле булыуын билдәләү буйынса бер нисә тикшереү үткәрә.
Ушачиха
Ушачиха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Поча йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әхмәтйәнова Нелли Васильевна
Әхмәтйәнова Нелли Васильевна (8 июнь 1946 йыл) — музыка белгесе, фольклорсы, педагог-методист, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Сәнғәт фәндәре кандидаты (1991), профессор (1999). 1982 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (2005) һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993).
Биографияһы
Нелли Васильевна Әхмәтйәнова Өфө ҡалаһында 1946 йылдың 8 июнендә тыуған.
1973 йылда Ҡазан консерваторияһын тамамлаған.
Ҡазан консерваторияһын тамамлағандан һуң уҡытыусы булып эшләй, 1991 йылдан алып — башҡорт музыкаһы кафедраһы мөдире, 1997 йылдан алып — Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының музыкаль фольклористика кафедраһы мөдире.
Сәнғәт фәндәре кандидаты (1991), профессор (1999). «Башҡорт инструменталь музыкаһы. Мираҫ» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын 1991 йылда яҡлаған.
Ғилми хеҙмәттәре башҡорт инструменталь халыҡ музыкаһы жанрҙары үҙенсәлектәрен өйрәнеүгә, башҡорт композиторҙарының һәм башҡарыусыларҙың ижадына бағышланған.
1970-1990 йылдарҙа Нелли Васильевна Башҡортостан буйлап фольклор экспедицияларында ҡатнаша. Экспедициялар ваҡытында ул яҡынса 2 мең башҡорт халыҡ көйҙәрен яҙып алған һәм улар эсенән 500 тирәһен нотаға һалған.
Хеҙмәттәре
Әхмәтйәнова Нелли Васильевна — яҡынса 100 фәнни хеҙмәттәре, башҡорт музыкаль фольклоры буйынса училищелар һәм вуздар өсөн дәреслектәр һәм уҡыу әсбаптары авторы.
Бройлер
Бройлер (broiler, от broil — утта ҡыҙҙырыу) —ит өсөн үҫтерелә торған гибрид себеш, тиҙ үҫеүе, етлегеүе, итенең яҡшы сифатлы булыуы менән айырылып тора. Бройлерҙы сәнәғәт етештереүе түбәндәге төп технологик принциптарға нигеҙләнә: етештереү процесстары тулыһынса механикалаштырылган тәҙерәһеҙ ҡош фермаларында алып барыла; юғары дәрәжәлә продукциялы гибрид ҡоштар файҙаланыла, ҡош организмының биологик ихжияжына тура килә торған ҡатнаш ҡоро аҙыҡ ҡулланыла; етештереү процессы ҡоштарҙы йыл әйләнәһе үҫтереү ритмын тәъмин итә алған технологик график менән ойошторола. Бройлер ҡошсолоғо йылына 1 м² урындан 120 кг (иҙәндә) һәм 190-250 кг (ситлектә) ит ауыу мөмкинлеге бирә. Бройлер итенең 1 центнерға артымына 2,0-3,5 кеше/сәғәт һарыф ителә. Интенсив технологиялар ҡулланыу предприятие эшсәнлеге нәтижәләренә тәбиғи шарттар йоғонтоһон юҡҡа сығара.
Робин Уильямс
Робин Маклорин Уильямс (Robin McLaurin Williams;, Чикаго, Иллинойс, АҠШ — , Тибурон, Калифорния, АҠШ) — америка актёры, сценарист, продюсер һәм стендап-комик. "Морк һәм Минди" комик сериалындағы роле арҡаһында популярлыҡ яулаған.
Уильямс экранда көслө һәм аяныслы ваҡиғалар менән һуғарылған ролдәрҙе сағылдыра. Уның кино карьераһы бик күп билдәле режиссёрҙар эштәрен үҙ эсенә ала, мәҫәлән, «Попай» (1980), «Джуманджи» (1995), «Август Раш» (2007) һәм башҡалар. «Аладдин» (1992) мультфильмында Ен персонажы уның тауышы менән яҙылған.
Үҙенең актёрлыҡ карьераһы осоронда Уильямс яҡынса 100 кинокартинала төшкән. Ул «Комедия Эйнштейны » тип йөрөтөлә.
Иң яҡшы ир-ат роле өсөн өс тапҡыр «Оскар» премияһына лайыҡ булған. Уильямс «Умница Уилл Хантинг» фильмының икенсе пландағы иң яҡшы ир-ат роле өсөн маҡтаулы статуэткаға лайыҡ була (1997). Ике тапҡыр «Эмми», алты тапҡыр «Алтын глобус », ике тапҡыр «Киноактёрҙар гильдияһы» премиялары һәм дүрт «Грэмми » статуэткаһы менән бүләкләнә. Киноиндустрияны үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн Голливудтың «Дан аллеяһында» уның исемендәге йондоҙ урынлаштырылған.
Тәүге йылдары һәм ғаиләһе
Робин Маклорин Уильямс АҠШ-тың Чикаго ҡалаһындағы Изге Лука госпиталендә тыуған. Уның атаһы Роберт Фицджеральд Уильямс (1906-1987) Эвансвиллдә (Индиана) тыуған, Урта Көнбайыштағы «Ford» компанияһының етәкселегенә ингән була, ә әсәһе, Лори Маклорин Уильямс Лори (ҡыҙ фамилияһы Смит, 1922-2001) Джексонда (Миссисипи) тыуған, Миссисипи штаты сенаторы һәм губернаторы Ансельм Маклориндың бүләсәре. Робин веналарында англия, уэльс, ирланд, шотланд, немец һәм француз ҡандары бар. Ғаиләләрендә ата-әсәһе һәм уларҙың тәүге никахтарынан тыуған үҙенән өлкән ике ағаһы була: ағалары Роберт Тоддом Уильямс артабан Toad Hollow шарап компанияһын нигеҙләй, ә Маклорин Смит Мемфиста физика уҡытыусыһы була.
Робин епископ сиркәүе традицияларында тәрбиәләнгән булған, шул уҡ ваҡытта уның әсәһе Христиан фәнен яҡлаусы була. Бала саҡта ул йорт алдындағы ҡомда уйнарға ярата, Гортондағы муниципаль башланғыс мәктәптә уҡый, артабан Дир-Пат урта мәктәбендә белем ала. Һуңғараҡ уны дуҫтары бик ирмәк малай булды, тип хәтерләй. 1963 йылдың көҙөндә, Робин 7 класта уҡыған саҡта уның атаһы Детройтҡа эшкә күсерелә, ә ғаиләләре Чикагонан Мичиган штатының Блумфилд-Хиллс биҫтәһендге 40 бүлмәле йортҡа күсә, Робин Детройт округының шәхси көндөҙгө мәктәбендә уҡый башлай. Тиҙ арала ул яҡшы уҡыусылар иҫәбенә инә, класс президент була, мәктәптең футбол һәм көрәш буйынса йыйылма командаһы составына инә. Робинға 16 йәш тулғас, уның атаһы ваҡытынан алда пенсияға сыға һәм ғаиләһе менән Марин округының Вудакр ҡалаһына күсеп килә. Робин яҡындағы Ларкспурҙағы Редвуд урта мәктәбенә уҡырға инә, 1969 йылда мәктәпте тамамлай.
Робин бер аҙ ваҡыт Клермонт ирҙәр колледжында уҡый, унда сәйәси фәндәр өйрәнә һәм импровизация курсына йөрөй. Дәрестәр араһындағы тәнәфестәрҙә теаатр сәнғәтенә уҡырға йөрөй, унда профессор Джим Данн менән таныша һәм тәүге тапҡыр «Оливер» театр мюзиклында ҡатнаша. Артабан, Робиндың уҡытыусыһы Джим Данн уҡыусыһының талантлы булыуын билдәләй һәм «ул беҙҙең колледжда ҡуйған спектаклдәрҙең һәр береһендә ҡатнашты, ул төрлө ролдәрҙе төрлө урында, төрлө шарттарҙа ла уйнай алды» тип иҫкә ала.
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">
Отец рассказал мне несколько совершенно ужасных историй… Как самолёт камикадзе врезался в мостик… Как он лежал восемь часов, истекая кровью. Как он сам себя перевязывал. В общем, он мне сказал: «Слушай. Нет ничего более ужасного, чем распрощаться с представлением о славе (в смерти за свою страну) — Dulce Et Decorum Est… » Все эти страсти внушали ужас и одиночество. И это придало мне мудрости. <templatestyles src="Шаблон:Оригинальный текст/styles.css" /> <div class="NavHead collapsibleBox-title collapsibleBox-title-leftTitle collapsibleBox-title-rightHideLink" style="text-align:left;background-color:#eaecf0; color:#72777d;">Оригинальный текст <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ. <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">) He told me some pretty horrific stories. . . A kamikaze hit the bridge. . . . He was lying there bleeding for eight hours. He tourniquetted himself. And he basically said, 'Listen. There's nothing more horrific than to lose the image that (dying for one's country is) glorious-- Dulce et decorum est. . . .' That whole horrific stuff, horrific, lonely, horrifying. And that kind of wised me up.
<templatestyles src="Шаблон:Конец цитаты/styles.css" /> 1973 йылда Робин Джульярд мәктәбенә ҡабул ителә һәм Нью-Йоркка — драматик сәнғәт етәкселегендә уҡыусылар Хаусман Джон етәкселеге аҫтында драматик сәнғәткә уҡый башлай, уның менән бергә 20 студент уҡый, улар араһында Кристофер Рив, Уильям Херт, Грэммер Келси, ә уның менән бер бүлмәлә «Бэтмен тауышы» — Кевин Конрой йәшәй. Уҡыған осорҙа Робин төнгө клуб сәхнәһендә юмористик программалар менән сығыш яһай, официант булып эшләй, Метрополитен-музей сәхнәһендә пантомимала үҙен һынап ҡарай. 1976 йылда Хаусман тәҡдиме буйынса Робин уҡыуын ташлап китә, сөнки Хаусман уға Джульярд бер нәмә лә өйрәтә алмай тип әйтә. Бер аҙҙан Робин Уильямс Лос-Анджелесҡа күсеп китә, унда бер нисә телешоуҙа ҡатнаша. Уның Джульярдтағы уҡытыусыһы һуңыраҡ Уильямсты гений тип атай һәм уны  классик стиль һәм консерватив уҡыу ҡәнәғәтләндерә алманы, шуға күрә уның мәктәпте ташлап китеүе бер кемде лә ғәжәпләндермәне, тип билдәләй. Ә Рив «ул Джульярдтың стандарт булмаған уҡыусыһы...».
Карьераһының башланыуы: телевидение һәм театр
Стендап менән Уильямс менән 1970 йылдар башында шөғөлләнә башлай, был улар ғаиләһенең Сан-Франциско ҡултығы өлкәһенең Марина округына күскәндән һуң була. Уның беренсе сығышы «» клубында үтә. Һуңыраҡ Уильямс, шул саҡта «наркотик һәм бәхет»те таный, әммә шул уҡ ваҡытта ниндәй «иң яҡшы аҡыллы кешеләрҙең әрәмгә сығыуын да» күрә. Лос-Анджелес ҡалаһына күскәс, Робин төрлө клубтарҙа сығыш яһауын дауам итә, шул иҫәптән — «Comedy Club»та, 1977 йылда уны телевизион продюсеры  күрә. Был продюсер Уильямстан йондоҙ яһарға мөмкинлекте аңлай һәм Уильямсты «» шоуҙы тергеҙерү маҡсатында үҙенә саҡыра. 1977 йылда телевидениела Робин ҡатнашлығында шоу эфирға сыға. Әммә шоу терелмәй, һәм Уильямс «» һәм «» комедия клубтарында сығыш яһауын дауам итә. Был Робиндың импровизация оҫталығын һаҡлап ҡалырға ярҙам итә.
Был ваҡытта, Уильямс шундай билдәле, талантлы комиктар талант Джонатан Уинтерс (Робин телевизор буйынса уны тәүге тапҡыр 8 йәшендә күргән була), Питер Селлерс (айырыуса уның «Доктор Стрейнджлав, или Как я перестал бояться и полюбил бомбу» фильмында уйнауын һәм «The Goon Show») программаһында, Майк Николс һәм Элейн Мэй (« шоу»ында сығыш яһауын) һәм Ленни Брюстың йоғонтоһо аҫтына эләгә,  сөнки улар тапҡыр булыуҙары арҡаһында  «аҡыллы һәм уҡымышлы аудитория»ны юғары кимәлдә йәлеп итә. Шулай уҡ Уильямс Лено Джей һәм Сид Сизарҙың сығыштарын яратып ҡарай. Һуңыраҡ Сан-Франциско клубтарында сығыш яһаған һәм Уильямс менән дуҫ буулған комик, былай тип билдәләй«ул миңә сәхнәләге ваҡытыының 70 % -ында уңайһыҙланғанын әйтте», сөнки «ул башына һәм теленә нимә килһә, шуны сәхнәнән һөйләгән». Кәмитсе Уильямс тураһында «мин һәр саҡ сәхнәлә Робинды Энди Кауфман ҡарсыҡ кеүек кейенгән кеүек итеп күрә инем һәм үҙемде Энди Кауфмандың Карнеги-Холлдағы концертында ултырған кеүек тоя инем. Ә был ваҡытта Робин донъяның иң ҙур йондоҙҙарының береһе ине инде, ләкин ул үҙен шоуҙың аҙағынаса шым ғына тотоп ултыра һәм аҙаҡтан ғына үҙененң кемлеген таныта ине».
Бынан тыш, Уильямс Бөйөк Британияның комедия клубтарында, атап әйткәндә Лондондың  «» комедия клубында сығыш яһай. Британия тамашасылары Уильямс сығышына битараф була. Шуға ҡарамаҫтан, бер сәғәт 10 минуттан һуң уның уйын план үҙгәрә. Башҡа кешеләрҙең күпселеге сәхнәлә 10 минут, күп тигәндә 20 минут сығыш яһаһа һәм тамашасылар улапрҙы тыңламайынса шаулаша башлаһа конферансье гонг яңғыратҡан һәм кәмитсе ғәрләнеп сәхнәнән сығып китә торған булһа, Уильямс сығышы ваҡытында барыһы ла үҙгәрә — Уильямс унда «хатта мебелде лә көлдөрә» торған була, әйтерһең ул «комедия гейзеры» кеүек сығыш яһаған. Төрлө эксперименттарҙан ҡурҡмай торған Ричард Прайорҙың 1977 йылда барлыҡҡа килгән үҙенең «» сығышында Уильямс ҡатнаша башлай, ләкин был шоу тиҙ генә сәхнәнән төшә, ҡыҫҡа ғүмерле була.
1978 йылда режиссёр Маршалл Гэрриҙың һеңлеһе Пенни Уильямстың төнгө клубтағы сығышын ҡарағандан һуң Уильямсты үҙенең ағаһыныңсериалына саҡыра һәм уға йыһандан килеүсе ролен тәҡдим итә. Тыңлағандан һуң, унда үҙ урынына барып ултырыу урынына башында ултырған Уильямстың юмор тойғоһон күргән продюсерҙар, «Бәхетле көндәр» телесериалының бишенсе миҙгелендәге бер нисә серияла сит йыһандан килеүсе ролен уйнарға Уильямсты саҡыра. Тамашасыларҙың һөйөүен алғаны өсөн Уильямс өсөн махсус спин-офф — «Морк һәм Минди»  сериалы төшөрөлә, Робин бында йәнә ошо уҡ ролде башҡара, киноға төшөрөү барышында күп өлөшөн һәм сюжетынан туранан-тура уйлап сығара. Сериал ABC каналында 1978 йылдан алып 1982 йылға тиклем трансяциялана  һәм тиҙ арала ҙур уңыштарға өлгәшә. Уильямс 1979 йылдың 12 мартында АҠШ-тың Time яңылыҡтар журналының тышлығында сериалдың символы итеп төшөрөлә. Был фото Уильямстың вафатынан һуң галереяға уның иҫтәлеген хөрмәт итергә килгән тамашасылар өсөн Смитсон институтындағы Милли портреттар галереяһында ҡуйыла. Шул уҡ йылда, уның Ричард Аведон төшөргән фотоһы «Роллинг Стон»журналының тышлығында баҫыла. 1982 йылда шоуҙың рейтиныгы түбәнәйеү арҡаһында шоу ябыла, ә Робин был ваҡытта популяр актёр булып китә. Морк ролен кәүҙәләндергән Уильямс Робиндың фотоһын төрлө плакаттар, тауарҙар өсөн ҡумталар тыштарына төшөрәләр, ә уның һындарын уйынсыҡ йомортҡаларға һалып һаталар.
Грос-Роденслебен
Грос-Роденслебен (Groß Rodensleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1097 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,34 км2. Диңгеҙ кимәленән 125 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39167 һәм автомобиль коды — BK.
Ун-Вош-Юган
Ун-Вош-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Казым йылғаһының һул ярына тамағынан 353 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 115 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
1 (һан)
1 (бер) - 0 менән 2 араһындағы натураль һан.
Тугр
Тугр — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ем-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
1 (һан)
Технология
Бинар системаһында ҡулланыла
Тугр
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
1 (һан)
Фән
Водородтын атом һаны - бер
Халтако-Шор
Халтако-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Вануйта йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нураев Хәмит Садиҡ улы
Биографияһы
Хәмит Садиҡ улы Нураев 1926 йылдың 9 майында Башҡорт АССР-ы Йылайыр кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы) Аҡъяр ауылында тыуған.
Хеҙмәт юлын 15 йәшендә, 1941 йылда, башлаған — Бөйөк Ватан һуғышының тәүге йылында уҡ ауылындағы Сталин исемендәге колхозда иҫәпсе була.
Тәүге яуға 1944 йылдың йәйендә инә. Ул Псков өлкәһенең көньяғында Идрица ҡалаһы өсөн барған һуғыш була. Артабан 2-се Балтик буйы фронтында Латвияны азат итеү өсөн яуҙарҙа ҡатнаша. Бында тәүге тапҡыр яралана, әммә сафта ҡала. Рига янындағы бер алышта иһә ул ҡаты яралана. Госпиталдәрҙә оҙайлы дауалау һөҙөмтәһендә ғүмерен һаҡлап ҡала алалар, әммә егеттең аяғын ҡырҡырға тура килә. Ун һигеҙ йәшлек егет инвалид булып ҡала һәм тыуған яғына әйләнеп ҡайта.
Ғүмәр ибн әл-Хәттаб
Әбү Хафс Ғүмәр ибн әл-Хәтта́б әл-’Әҙәби әл-Ҡөрәейши (أبو حفص عمر بن الخطاب العدوي القرشي; Мәккә — 3 ноябрь 644, Мәҙинә) — икенсе хәлифә (634—644), күренекле дәүләт эшмәкәре. Шулай уҡ  Ғүмәр ибн әл Хәттаб әл Фәрүҡ (عمر ابن الخطاب) һәм Ғүмәр I исемдәре мәнән билдәле.
Нураев Хәмит Садиҡ улы
Биографияһы
Һуғыштан ҡайтҡас, Хәмит Садиҡ улы 1945—1965 йылдарҙа Хәйбулла район Советы башҡарма комитеты финанс бүлегенең яуаплы хеҙмәткәре булып эшләй.
Ғүмәр ибн әл-Хәттаб
Ҡиәфәте
Ул замандаштары араһында оҙон буйы, тулы һәм баһадир кәүҙәһе менән айырылып торған. Ислам динен ҡабул иткәнгә тиклем һәм унан һуң да бик талапсан, уҫал холҡо менән айырылған. Сығанаҡтар күрһәтеүенсә ул аҡ тәнле, һылыу йөҙлө булған. Мыйығы ҙур булып, тырпайып торған. Йөрөшө етеҙ, тауышы — яңғырауыҡлы, ҡыҙыу, энергиялы, власлы булған.
Титулдары
Уның тулы исеме — Әбү Хафс Ғүмәр ибн әл-Хәтта́б ибн Нуфаил ибн’Абд әл-Узза ибн Ҡусай ибн Килаб ибн Мурра ибн Ка’б. Ғүмәр ислам диненә күскән көндө Мөхәммәт пәйғәмбәр уны әл-Фарук тип атай, был «хәҡиҡәтте хаталарҙан айырыу» тигәнде аңлата. Мөхәммәт пәйғәмбәргә Ғүмәрҙең Бәҙрҙә тотҡондар тураһында дөрөҫ фекерен раҫлаған, Ибраһимдың Ҡәғбә янындағы туҡталҡаһында доға ҡылыу, эсемлектәр эсеүҙе тыйыу, хиджаб кейеү һәм башҡа мөһим мәсьәләләр тураһында аяттар ебәрелә. Мөхәммәт Ғүмәрҙең эшмәкәрлеген юғары баһалай һәм ул: «Әгәр минән һуң пәйғәмбәр булһа, ул Ғүмәр ибн әл-Хәттәб булыр ине», — тип әйтә. Сөнни йолаһында Ғүмәр ибн әл-Хәттәб ожмах хаҡындағы хәбәргә һөйөнгән ун кеше иҫәбенә инә.
Хәлиф булараҡ, Умар ибн әл-Хаттаб әмир әл-муминин исемен йөрөткә (ғәрәпсә أمير المؤمنين‎ — диндарҙарҙың раббыһы). Был исем сәйәси власты ғына түгел, хәлифтең рухи власын да күҙҙә тотҡан. Шиғыйҙар фекеренсә, Ғүмәргә тиклем был исем Мөхәммәт пәйғәмбәр тере саҡта Али ибн Әбү Талибҡа бирә, һәм ул бары тик уға ғына ҡарай.
Ғаиләһе
Ғүмәрҙең бер нисә ҡатыны һәм балалары күп була. Ислам динен ҡабул иткәнгә тиклем үк, уның өс ҡатыны бар ине; кафырҙарға өйләнергә ярамағанлығын күрһәтеүсе аят төшөүе тураһында белгәс, Үмәр, ҡатындарын йыйып, уларға ислам динен ҡабул итергә тәҡдим итә. Ғүмәрҙың бөтә ҡатындары ла баш тарта, һәм ул барыһын да айыра. Ғүмәрҙең улдарының иң билдәле Абдулла атаһына тиклем бер йыл элек ислам динен ҡабул итә һәм һуңынан билдәле ислам дин белгесенә әүерелә. Башҡа улдарының береһе Әсим тип йөрөтәләр (Ғүмәр ибн Абдул-Азиздың олатаһы), ә төрлө ҡатындарҙан өс улы бер үк исем йөрөтә — Абдурахман. Ғүмәрҙең шулай уҡ ике ҡыҙы — Хафса һәм Фатима була. Мәҙинәгә күскәндән һуң, Ғүмәр Хафсаны Мөхәммәт пәйғәмбәргә кейәүгә бирә. Ғүмәрҙең һуңғы ҡатыны Али ибн Әбү Талиб һәм Фатиманың ҡыҙы Өммөгөлсөм була.
Марсель
Марсе́ль (Marseille, Marselha , урындағыса , Massilia, Massalia, ) — Францияның көньяғындағы ҡала, илдең һәм бөтә Урта диңгеҙҙең эре порты.
Буш-дю-Рон департаментының административ үҙәге. Лион боғаҙының яр буйында урынлашҡан, Рона йылғаһы ҡушылдығы янындараҡ, уның менән ҡала канал менән тоташҡан.
2013 йылда — Европаның мәҙәни баш ҡалаһы.
Ғүмәр ибн әл-Хәттаб
Биографияһы
Ғүмәр ҡаты холҡо менән айырылып тора һәм 616 йылға тиклем исламға ҡаршы була. Мөхәммәт пәйғәмбәр: «Эй Аллаһ, Ғүмәр ибн әл-Хәттаб менән исламды нығытығыҙ», — тип доға ҡылды. Бер ваҡыт ул хатта Мөхәммәт пәйғәмбәрҙе ғәрәптәрҙе ата-бабалар диненән ситләшергә өндәгәне һәм һындарға табыныуҙы хурлағаны өсөн үлтерергә ҡарар итә. Мөхәммәткә китеп барғанда Нуайм ибн Абдулланы осрата, ул уға һеңлеһе менән кейәүенең мосолман булып китеүен әйтә. Өйгә ҡайтҡас, һеңлеһен һәм уның ирен «Та Ха» сүрәһенән аяттар уҡығанын күреп ҡала һәм ярһып кейәүен туҡмай башлай. Тынысланғас, Ғүмәр Ҡөрьәндең йөкмәткеһе менән таныша һәм ислам менән ҡыҙыҡһына башлай. Шунан Ғүмәр ибн әл-Хәттаб Мөхәммәт пәйғәмбәр һәм башҡа мосолмандар торған әл-Аркам йортона бара һәм уның алдында иманын иҫбатлай
Ғүмәр тәүәккәл һәм маҡсатлы кеше була. Мәккә мосолмандары мәжүсиҙәрҙең ҡаршылығына осрайҙар һәм асыҡтан-асыҡ үҙ имандарын белдерә алмайҙар, әммә Ғүмәр, ислам динен ҡабул иткәндән һуң, мосолмандарҙың иң аяуһыҙ дошманы Әбү Джалға бара һәм уға ислам динен ҡабул итеүе тураһында хәбәр итә. Бынан һуң Ғүмәр Мәккәнең иң оҙон телле кешеһенә үҙенең ислам динен ҡабул итеүе тураһында йәшерен рәүештә хәбәр итә, һәм Ғүмәрҙең ҡылығы тураһында хәбәр шунда уҡ ҡала буйлап тарала. Ғүмәр арҡаһында мосолмандар тәүге тапҡыр Ҡәғбә янында күмәкләп доға ҡылалар. Урта быуат тарихсыһы Ибн Хишам Мөхәммәт пәйғәмбәр биографияһында Ибн Масудтың һүҙҙәрен килтерә: "«Ислам динен ҡабул иткәнгә тиклем Ҡәғбә янында доға ҡылыу мөмкинлегебеҙ булманы. Ислам динен ҡабул иткәс, Кәғбә янында доға ҡылырға мөмкин булһын өсөн, ҡөрәйештәргә ҡаршы торҙо, һәм беҙ уның менән бергә доға ҡылдыҡ»". Ғүмәрҙең исламды ҡабул итеүе мосолмандарҙың кәйефенә ыңғай йоғонто яһай. Мәккәлә булғанда, ул мотлаҡ Мөхәммәт пәйғәмбәргә эйәрә һәм уны яҡлауҙы ойоштора.
Ғүмәр ҡыйыулығы һәм тәүәкәллеге менән айырылып тора. Мосолмандар Мәккәнән Мәҙинәгә күсенгән ваҡытта, уларҙың күбеһе, мәжүсиҙәрҙең ҡотҡо һалыуынан ҡурҡып, йәшерен генә ҡаланы ташлап китә, әммә Ғүмәр, дошмандарының береһенән дә ҡурҡмайынса, асыҡтан-асыҡ халыҡ алдында күсенә.
Мәҙәинәләге тормошо
Мәҙинәгә күсендән һуң, Ғүмәр ибн әл-Хәттаб Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең иң яҡын юлдаштарының береһе әүерелә һәм ҡыҙын уға кейәүгә бирә. Йәш мосолман дәүләтенең бөтә мөһим эштәрендә әүҙем ҡатнаша.
Ғүмәр ибн әл-Хәттаб мосолмандарҙың бөтә походтарында ла ҡатнаша, 30 кешенән торған отряд рейдын үҙ аллы етәкләй. Ул Бадр, Ухуд, Хандак, Хайбар янындағы һәм башҡа һуғыштарҙа ҡатнаша. Күп динлеләргә ҡаршы һуғышта ул, лайыҡлы рәүештә мосолман дәүләте лидерҙарының береһе булып, иҫ киткес фиҙаҡәрлек һәм батырлыҡ өлгөләре күрһәтә.
632 йылда, Мөхәммәт үлгәндән һуң, мосолман өммәһе менән кем етәкселек итәсәге тураһында һорау күтәрелә. Диндарҙар ойошмаһы башлығы урынына Әбү Бәкер әс-Сиддиҡ һәм Сад ибн Убада дәғүә итә. Ғүмәр инициативаһы менән Әбү Бәкергә хәлиф вазифаһы бирелә. Әбү Бәкер идара иткән осорҙа. Ғүмәр уның кәңәшсеһе була, уны үҙенең көсө һәм тәүәккәллеге менән ярҙам итә. 634 йылдың август аҙағында, үлеме алдынан, Әбү Бәкер Ғүмәр ибн әл-Хәттабты үҙенең вариҫы итеп тәҡдим итә. Мосолман өммәте бер тауыштан яңы хәлифкә ант бирә.
Мөхәммәт ғәләйһиссәләм үлеменән һуң, вариҫлыҡ һорауы тыуа. Хәлиф урынына 4 иң яҡшы мосолмандар дәғүә итәләр: Әбү Бәкер, Ғүмәр ибне-Хәттаб, Ғосман ибне Ғәффән һәм Ғәли ибн Әбү Талип (радыйаллаһу ғәнһүм). Шунда Ғүмәр төптән уйлай торған кеше кеүек эш итә: ул Әбү Бәкерҙең ҡулын ҡыҫа һәм шуның менән уның хәлифлеген таный. Уның артыннан башҡалар ҙа беренсе хәлифтең ҡулын ҡыҫалар. Ғүмәр хәлифәт кешеләре тураһында ҡайғыртҡан. Төн һайын кешеләр: ең йәшә кимәлен белеү өсөн ҡаланы йәйәүләп урап сыҡҡан. Ғүмәрҙе Ибнел-Хәттаб Әбу-Лүөлүә (фарсы ҡоло) бысаҡ менән ҡаҙап үлтерә. Уны Мөхәммәт Пәйғәмбәр эргәһенә ерләйҙәр.
Ғүмәр (радыйаллаһу ғәнһү) ваҡытындағы яуҙар
Ул исламды таратыу буйынса йыһатты дауам иткән. Шам ерҙәренән ҡурҡыныс тыуҙырлғанға күрә, мосолмандар ғәскәре ярҙамында ул бар иғтибарҙы Фарсы ерҙәрен һәм Ираҡты яулап алыуға бүлгән һәм ошоға ирешкән. Был эште ул бик мөһим стратегик кимәлгә ҡуя, үҙе лә ошо яуҙа ҡатнашырға теләй. Тик мосолмандар быға юл ҡуймай. Йыйында тикшерелеп был эш ышаныслы сәхәбәләргә тапшырыла. Ғәскәр башлығы булып Сәүд Вәкҡас һайлана. 637 йылда Сәүд Вәҡҡас ғәскәрҙәрен Ирак яғына бора. Уларға ҡаршы Фарсы батшаһы 33 хәрби фил булған 80 меңлек ғәскәр ебәрә. Өс көн барған һуғышта мосолман ғәскәре еңеп сыға. Бөтәһе 10 000 самаһы фарсы һәм 2 500 мосолман үлеп ҡала. (Ҡадисиә һуғышы)
Мосолмандарҙың Нам ерҙәренә керәһен белгәс, ошойылды Византия императоры Ираклий мосолмандарҙың еңеүҙәрен күреп, уларға ҡаршы бар ғәскәрен туплай. Был ғәскәрҙе императорҙың ағаһы етәкләй. Ғәскәр Ярмуҡ йылғаһы янына урынлаша. Быляуҙа мосолмандар еңеүгә өлгәшә. (Ярмуҡ һуғышы) Ғүмәр етәкселеге ваҡытында Мысыр яулап алына. Мысыр халҡы византиялылар тарафынан ебәрелгәнгә күрә, улар мосолмандарға ярҙам итәләр. Ил яулап алына һәм ул ислам дәүләтенең бер виләйәтенә әүерелә.
Көшөл
Көшөл (Кушулево) — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 407 кеше. Почта индексы — 452308, ОКАТО коды — 80224843005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Мэйдзи реставрацияһы
, тағы ла Мэйдзи яңырыуы һәм Мэйдзи революцияһы исемдәре менән билдәле — Япониялағы 1868—1889 йылдарҙағы сәйәси, хәрби һәм социаль-иҡтисади реформалар комплексы. Улар артта ҡалған аграр дәүләттән донъялағы иң алға киткән илгә әйләндерә һәм самурайҙар системаһынан — сёгунат идарылығынан император Мэйдзи (Муцухито) һәм уның Министрҙар кабинеты власына күсә. Реставрацияның сәйәсәте Японияның дәүләт ҡоролошона, ҡануниәтенә, Император йортона, төбәк хакимиәттәренә, финанстарына, сәнәғәтенә, дипломатияһына, мәғәрифенә, диненә һәм япондарҙың тормошоноң башҡа өлкәләренә ҙур йоғонто яһай. Мэйдзи реставрацияһы менән яңы ваҡыт Японияның милли дәүләте һәм япон милли үҙаңы барлыҡҡа килеүен бәйләйҙәр. Мэйдзи йылдары япон традицион тормош рәүеше һыныуы һәм илдә көнбайыш цивилизацияһының ҡаҙаныштарын бик тиҙ индереүе менән һүрәтләнә. Шунлыҡтан реставрацияны ҡайһы берҙә «Мэйдзи революцияһы» тип атайҙар.
Граждандар һуғышы
Сёгун Токугава Ёсинобу дәүләт власын императорға ҡайтарғас, Японияла яңы хөкүмәт ойошторолған. 1868 йылдың 3 ғинуарында хөкүмәт Император идараһын реставрациялау тураһында указ иғлан итә. Был документҡа ярашлы Токугава сёгунаты бөтөрөлгән, ә ил менән идарлыҡ Императорға һәм уның хөкүмәтенә күсә. Хөкүмәт кәңәшмәләрендә элекке сёгундың бөтә титулдарын, дәрәжәләрен һәм ерҙәренең күп өлөшөн мәхрүм итергә тигән ҡарарға килгәндәр. Сёгунат яҡлылары был ҡарарҙарға ҡаршы сыҡҡандар. Шулай итеп Япония ике лагерға бүленә, һәм илдә граждандар һуғышы башлана. Япон йолаһы буйынса 1868 йыл «ер аждаһаһы йылы» — шунлыҡтан ул Босин һуғышы (һүҙмә-һүҙ — «Ер аждаһаһы йылы һуғышы») тип исемләнгән.
Ғинуар аҙағында элекке сёгунат яҡлылар Киотоны баҫып алырға һәм илдә үҙҙәренең власын ҡайтарырға тырышып ҡарайҙар. 1868 йылдың 27 — 30 ғинуарында Тоба-Фусими янындағы алышта уларҙың ғәскәрен Император хөкүмәтенең аҙ һанлы, әммә модернизациялы ғәскәре ҡыйратҡан. Сайго Такамори етәкселегендәге император армияһы Японияның төньяҡ-көнсығышына йүнәлә, 1868 йылдың майында был Эдоның — сёгунаттың төп үҙәгенең капитуляцияһына килтерә. 1868 йылдың 3 майында император ғәскәрҙәре һуғышһыҙ Эдоны баҫып ала.
Һуғыштың финал этабында сёгунат флотының адмиралы Эномото Такэаки флоттың ҡалдыҡтары һәм бер нисә француз кәңәшселәре менән Хоккайдо утрауына ҡаса, бында ул Эдзо Республикаһын ойоштора һәм үҙен уның президенты тип иғлан итә. 1869 йылдың 27 июнендә республиканың отрядтары хөкүмәт ғәскәрҙәренә бирелә. Шулай итеп йыл ярым эсендә Император хөкүмәте ҡорал юлы менән оппозицияны баҫтырған һәм Япония император власына ҡайтҡан.