cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Герпес
Ауырыуҙы өйрәнеүсе ғалимдар
Герпестың дауалау ысулдарын фәнни яҡтан тикшереү Медицина университетында (Д.Ә.Вәлишин, Д.Х.Хунафина һ.б.), 2‑се Республика клиник дауаханаһында ; Ә.Х.Стоянова, Л.А.Сәлихова), Күҙ ауырыуҙары институтында (Р.Ә.Батыршин, И.А.Грипась, М.А.Деребизова, В.Б.Мальханов, Н.Е.Шевчук һ.б.) алып барыла.
Печеньга (Кокшеньга ҡушылдығы)
Печеньга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кокшеньга йылғаһының уң ярына тамағынан 243 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ураҙбаев Булат Насир улы
Ураҙбаев Булат Насир улы (Уразбаев Булат Насырович; 3 ғинуар 1949 йыл — 29 сентябрь 2011 йыл) — тележурналист, матбуғат эшмәкәре, сәйәсмән. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш (1995—1999) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Милләте — башҡорт.
Биографияһы
Булат Насир улы Ураҙбаев 1949 йылдың 3 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында республиканың билдәле дәүләт эшмәкәре, 1946—1951 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Хөкүмәте Рәйесе булған Ураҙбаев Насир Рафиҡ улы ғаиләһендә тыуған
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1970 йылда республика «Ленинец» (Ленинсы) йәштәр гәзитендә хәбәрсе булып башлай.
Ул «Рәсәй экологияһы» конкурсында еңеп сыға, ил һәм республика журналистар конкурстары лауреаты һәм еңеүсеһе була.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
1990 йылда Уразбаев Булат Насир улы Өфө ҡалаһының Совет районы, 58-се Әй һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының экология һәм тәбиғәт ресурстарын рациональ файҙаланыу мәсьәләләре буйынса комиссияһы ағзаһы булған.
1995 йылда 1-се Ухтом һайлау округынан Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш (1995—1999) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайлана.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Республика матбуғатындағы күп йыллыҡ һөҙөмтәле хеҙмәте өсөн Булат Ураҙбаев Башҡорт АССР-ның Юғары Советы Президиумы Почет грамотаһы менән бүләкләнгән, «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булған
Вафаты
Булат Насир Ураҙбаев улы, ҡаты ауырыуына ҡарамаҫтан, ғүмеренең һуңғы көндәренә тиклем эшләй. Ул 2011 йылдың 29 сентябрендә «Беҙҙең йылдар» яңы проектының премьераһы алдынан вафат була. Ул үҙе циклдың тәүге биш программаһын ғына тамамлап өлгөрә.
Мосолмандар зыяратында атаһы янында ерләнгән.
Эдлау
Эдлау (Edlau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 497 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,18 км2. Диңгеҙ кимәленән 94 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6420 һәм автомобиль коды — SLK.
Зәйнулла (йыр)
Зәйнулла йыры (урыҫ, Зайнулла) — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй
Йырҙың яҙылып алыныуы
«Зәйнулла», башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй. Тәүге тапҡыр Х.Хамматов тарафынан 1939 й. БАССР‑ҙың Баймаҡ районы Иҫке Сибай ауылында ҡурайсы С.Бикбулатовтан яҙып алына, “Башҡорт халҡ йырҙары” йыйынтығында Хөсәйен Фәйзулла улы Әхмәтов яҙмаһында баҫыла. Йыр вариантын Ғата Сөләймәнов яҙып ала.
Йырҙың тарихы
Тыуған ил, Ватан, башҡорт халҡы рухын юғары кимәлдәрҙә йөрөтөүсе бөйөк шәхестәребеҙҙең береһе Зәйнулла ишанға ла (1833—1917) халыҡ йырҙан һәйкәл һала. "Рәсүлиә" мәҙрәсәһенә (хәҙерге Силәбе — Ҡарталы тимер юлы буйындағы Троицк ҡалаһында) нигеҙ һалыусы, мәҙрәсәнең шәйехе (хәҙергесә, ректоры) Зәйнулла ишан 10 йылға яҡын һөргөндә — Вологда, Кострома губерналарында ғүмер кисерә... Социаль тигеҙһеҙлекте сағылдырған был көй шул замандың социаль-иҡтисади  шарттары һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән тарихи күренеште моң аша тапшыра.
Йырҙың характеристикаһы
Йыр лирик характерҙа.
Форма төҙөүсе ролен секвенциялар уйнай, уларҙың уйсан мелодик тулҡындары бөтә йырға тотороҡлолоҡ, тыныс характер бирә. “Зәйнулла” йырын айырыуса сағыу башҡарыусы йырсы — Ғәли Ғәббәс улы Хәмзин ине.
Көйҙө тауыш һәм фортепиано өсөн Х. Ф. Әхмәтов эшкәрткән.
Санди-Яха (Я-Яха ҡушылдығы)
Санди-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Я-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Логунов Валентин Андреевич
Логунов Валентин Андреевич (27 июль 1938 йыл, Владимировка ауылы, Мучкап районы, Тамбов өлкәһе, РСФСР) — совет Рәсәй журналисы, СССР-ҙың халыҡ депутаты (1989—1991), "Россия газетаһы"ның баш мөхәррире (1990—1993).
Биографияһы
1938 йылдың 27 июлендә РСФСР-ҙың Тамбов өлкәһе Мучкап районының Владимировка ауылында тыуған.
Мәктәпте тамамлағас, Чита өлкәһендәге Шерловогорск аҡ ҡурғаш комбинатында токарь булып эшләй, һуңынан транспорт төҙөлөшө техникумына уҡырға инә. 1959 йылда Совет Армияһы сафына алына, Сахалинда хеҙмәт итә. Армиянан һуң 1961—1963 йылдарҙа Шерловогорск комбинатының комсомол комитеты секретары була.
Гәзиттәр өсөн мәҡәләләр һәм очерктарҙы 1963 йылда яҙа башлай. 1968 йылда Урал дәүләт университетының журналистика факультетын тамамлай.
1963 йылдан алып 1979 йылға тиклем Логунов Чита өлкәһенең төрлө гәзиттәрендә эшләй: «Байкал аръяғы комсомолы», «Ауыл төҙөүсеһе», «Байкал аръяғы магистрале», «Байкал аръяғы эшсеһе». Әҙәби хеҙмәткәр булып башлай, һуңынан бүлек мөдире, мөхәррир була. 1970—1971 йылдарҙа Чита өлкә телерадиокомитетында киномөхәррир булып эшләй.
1989 йылдың 26 мартында Логунов СССР-ҙың халыҡ депутаты итеп һайлана. СССР-ҙың халыҡ депутаттары съезында Төбәк-ара депутаттар төркөмөн ойоштороусыларҙың береһе була.
1990 йылдың авгусында РСФСР-ҙың матбуғат һәм мәғлүмәт министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. 1990 йылдың ноябрендә РСФСР-ҙың Юғары Советының «Российская газета» баҫмаһының баш мөхәррире була. 1991 йылдың көҙөндә СССР Юғары Советының яңы составтағы Республикалар Советы ағзаһы итеп һайлана.
1994—1995 йылдарҙа Федерация Советы депутаты ярҙамсыһы булып эшләй. Хеҙмәтсәндәр үҙидараһы партияһының Юғары советы составына ингән. 2002 йылдың ғинуарынан 2005 йылдың февраленә тиклем Логунов Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышы Федерация Советы рәйесе урынбаҫары Николаев Михаилдың Секретариатына етәкселек итә.
Рәсәй Федерацияһының 1 класлы ғәмәлдәге дәүләт советнигы.
Әлеге ваҡытта хаҡлы ялда. Өйләнгән, ике улы бар, өлкәне ― иҡтисадсы, кесеһе журналист.
Ураҡсин
Ураҡсин — фамилия.
Пунга (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Есенин-Вольпин Александр Сергеевич
Есенин-Вольпин Александр Сергеевич (Alexander Esenin-Volpin; 12 май 1924 йыл, Ленинград, РСФСР — 16 март 2016 йыл, Бостон, АҠШ) — СССР һәм АҠШ математигы, философ, шағир, СССР диссиденты һәм хоҡуҡ яҡлау хәрәкәте лидерҙарының береһе, совет йәмғиәтенең диссидентлыҡ даирәһендә хоҡуҡи мәғариф пионеры, Сергей Есениндың улы.
1965 йылдың 5 декабрендә Мәскәүҙә "Асыҡлыҡ митингыһы"н ойоштороусы була, 1970—1972 йылдарҙа СССР-ҙа Кеше хоҡуҡтары комитеты эксперты була, сәйәси тотҡон булараҡ 6 йыл төрмәлә, һөргөндә һәм психиатрия клиникаларында үткәрә. 1960-сы йылдарҙа СССР-ҙа тәүгеләрҙән булып дәүләт менән граждандарҙың үҙ-ара мөнәсәбәттәрендә хоҡуҡи ҡарашты пропагандалай башлай, бер нисә хеҙмәтен СССР-ҙа кеше хоҡуҡтарын закондар менән тәьмин итеү проблемаһының теоретик аспекттарына һәм был өлкәлә хоҡуҡ ҡулланыу практикаһына арнай. Билдәле «Конституцияғыҙҙы ихтирам итегеҙ!» фразаһын булдырыусы.
Биографияһы
Уның атаһы, шағир Сергей Есенин, Есенин-Вольпинға йәш ярым булғанда вафат була. Уның әсәһе шағирә һәм тәржемәсе Надежда Вольпин, Мәскәү юрисы һәм адвокаты Давид Самуилович Вольпиндың ҡыҙы. Атаһы менән әсәһе әҙәби цех буйынса дуҫтар булалар, ләкин никахта тормайҙар.
Надежда Вольпин үҙенең йөклөлөгө хаҡында Сергей Есенинға 1923 йылдың йәйендә иғлан итә. Есенин Надежда Вольпинды аборт яһарға өгөтләй, был айырылышыуға һәм 1924 йылдың 12 майында уның Петроградҡа китеүенә сәбәпсе була, унда 1924 йылдың 12 майында Александр тыуа.
1933 йылда әсәһе менән бергә Ленинградтан Мәскәүгә күсеп килә. 1946 йылда Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетын ҡыҙыл дипломға тамамлай (ғилми етәксеһе П. С. Александров ). Психиатрия диагнозы арҡаһында армияға алынмай. 1949 йылда Мәскәү дәүләт университеты ҡарамағындағы Математика ғилми-тикшеренеү институты аспирантураһын тамамлай һәм математик логика буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлап, Черновцыға эшкә китә.
1949 йылдың 21 июлендә ошаҡ буйынса ҡулға алына, «советтарға ҡаршы агитация һәм пропаганда» үткәреүҙә ғәйепләнә (ысынбарлыҡта — «Никогда я не брал сохи…», «Ворон», «Весенний лист» шиғырҙарын яҙған һәм таныштарының тар даирәһендә уҡыған өсөн). Суд-психиатрия экспертизаһына ебәрелә. Аҡылдан яҙған тип табыла һәм Ленинград махсус психиатрия дауаханаһына мәжбүри дауаланыуға урынлаштырыла. 1950 йылдың сентябрендә «социаль хәүефле элемент» булараҡ биш йылға Караганда өлкәһенә ебәрелә. Карагандала уның менән дуҫ Коржавин Наум хәтерләүенсә, шул саҡта уҡ уның көнбайышҡа эмиграция тураһында идеяһы була. 1953 йылдың 25 декабрендә амнистия буйынса азат ителә. Мәскәүгә ҡайта.
1959 йылда үҙенең "Свободный философский трактат"ын һәм шиғырҙар йыйынтығын сит илгә тапшырған өсөн йәнә махсус психологик дауаханаға урынлаштырыла. Был махсус психологик дауаханала ике йыл тирәһе үткәрә.
Самиздатта таралған һәм Көнбайышта баҫылған шиғырҙарына Вольпин фамилияһы менән ҡултамға ҡуя. 1961 йылда Нью-Йоркта Есенин-Вольпиндың «Весенний лист» китабы сыға, унда, шиғырҙарҙан тыш, 1959 йылда яҙылған «Свободный философский трактаты» ла инә.
1962 йылда өйләнә, ҡатыны — В. Б. Вольпин (ҡыҙ фамилияһы Хаютина); теүәл ун йылдан һуң айырылышалар.
1965 йылда Есенин-Вольпин Мәскәүҙә Пушкин майҙанында үткән "Асыҡлыҡ митингыһы"н  — һуғыштан һуңғы СССР-ҙа тәүге асыҡ протест күрһәтеү демонстрацияһын ойоштора. Яҡынса баһалауҙар буйынса 200-гә яҡын кеше (шул иҫәптән Дәүләт именлеге комитеты оперативниктары һәм дружинниктар) ҡатнашҡан митингының төп лозунгыһы аҙ ғына элек ҡулға алынған Андрей Синявскийҙың һәм Юлий Даниэлдың суд процесының асыҡ булыуын талап итеү була; митингыға килгәндәр «Совет Конституцияһын ихтирам итегеҙ» тигән плакаттар тотоп тора. Митингыла Есенин-Вольпиндың «Граждандар мөрәжәғәте» тигән листовкаһы таратыла, быға тиклем митингты ойоштороусылар һәм теләктәшлек белдергәндәр тарафынан таратылған була. Есенин-Вольпинды туранан-тура майҙандан һорау алыуға алып китәләр.
Владимир Буковский, СССР Дәүләт именлеге комитетының архивында тапҡан КПСС Үҙәк Комитеты Политбюроһының йәшерен докладына таянып, диссиденттарға ҡаршы яза биреү психиатрияһын ҡулланыу кампанияһы 1967 йылдың 27 февралендә, Петр Григоренко менән Александр Вольпинды «элек енәйәт яуаплылығына тарттырылған һәм психик сирҙәргә бәйле азат ителгән» кешеләр булараҡ, был докладта телгә алыуҙан башлана, тип иҫәпләй.
Есенин-Вольпин психиатрия дауаханаларында һәм төрмәләрҙә дөйөм алғанда 14 йыл ултыра (рәсми психиатрия диагнозы — «вялотекущая шизофрения» . Шул уҡ ваҡытта, Ю. С. Савенко фекеренсә, Есенин-Вольпинда ысынбарлыҡта бары тик циклотимия була.
1969 йылда Есенин-Вольпин П. Дж. Коэндың «Теория множеств и континуум-гипотеза» китабын рус теленә тәржемә итә һәм баш һүҙҙе яҙа, унда континуум гипотезаның башҡа аксиомаларҙан бойондороҡһоҙлоғо иҫбатланышы бәйән ителә.
Самиздатта Есенин-Вольпин төҙөгән «Һорау алыу үткәреләсәк кешеләргә күрһәтмә» таратыла, уның төп тезисы совет процессуаль хоҡуғы нормалары законлы нигеҙҙә башҡаса фекерләүҙе эҙәрлекләүҙән йәки ялғанлашыуҙан ҡасыу өсөн яраҡлы тигән раҫлау була. Азат ителгәндән һуң, 1970 йылда Есенин-Вольпин СССР-ҙа Кеше хоҡуҡтары комитетына инә, Юрий Орлов, Андрей Сахаров һәм башҡа хоҡуҡ һаҡлаусылар менән хеҙмәттәшлек итә.
1972 йылдың майында совет властарының ныҡышмалы тәҡдиме буйынса Америка Ҡушма Штаттарына күсеп китә, унда Буффало университетында эшләй, һуңынан Бостон университетының почетлы профессоры була. С. П. Новиков раҫлауынса, Есенин-Вольпиндың лекциялар уҡыуы уңыш ҡаҙанмай, һәм ахыр сиктә ул китапханасы вазифаһын биләй.
Вольпиндың 80 йәшлек юбилейына 2004 йылда диссидент Владимир Буковский Вольпинды хоҡуҡ һаҡлау хәрәкәтендә ҡаҙаныштары өсөн Сахаров исемендәге премия менән наградларға тәҡдим итә. Шул уҡ ваҡытта Буковский: «Дөрөҫөн әйткәндә, Андрей Дмитриевич Есенин-Вольпин исемендәге премия алырға тейеш ине. Алик уның уҡытыусыһы (хоҡуҡ яҡлау эшмәкәрлегендә) ине» тип әйтә. Буковский әйтеүенсә, психиатрия дауаханаларында Есенин-Вольпинды «дауалаған» «сир», «патологик дөрөҫлөк» тип атала. В. Б. Вольпин һөйләүенсә, «16 йәшендә Алек бер ҡасан да һәм бер ниндәй шарттарҙа ла, хатта ваҡ-төйәк мәсьәләләр буйынса ла алдашмаҫҡа» һүҙ бирә һәм ул шулай йәшәй ҙә.
Бостонда (штат Массачусетс, АҠШ) йәшәй. 1989 йылдан алып тыуған иленә бер нисә тапҡыр килә.
Хеҙмәттәре һәм ҡараштары
Уның исемен алған диадик киңлектәр өлкәһендәге теорема авторы булып тора.
Есенин-Вольпиндың математик һәм философик ҡараштарының нигеҙен сиктән тыш скептицизм — ысынға ҡабул ителгән бөтә абстракт төшөнсәләрҙе (Алла, сикһеҙлек һ.б.) инҡар итеү тәшкил итә; бынан формаль-логик закондарҙы ҡәтғи үтәү кәрәклеге килеп сыға. 1961 йылдан алып Есенин-Вольпин ультрафинитизм концепцияһын — метаматик финитизмдың радикаль формаһын эшләй, унда натураль һандарҙың сикһеҙ булыуы инҡар ителә.
Был уны тышҡы парадоксаль фекергә килтерә: Есенин-Вольпин Канторҙың «арттырыусы» диагоналле аргументын хуплай һәм Гёделдың «түбәнәйтеүсе» аргументын инҡар итә; ул Цермело-Френкель аксиомалар системаһының ҡаршылыҡһыҙлығын иҫбатларға тырыша, бындай иҫбатлау аксиомалар системаһының ҡапма-ҡаршылыҡлы булыуын иҫбатлауҙы аңлатмай тип ныҡыша, был Гедель теоремаларынан килеп сығыр ине, сөнки Есенин-Вольпин фекеренсә, Геделдың был теоремаһы хаталы.
1960-сы йылдар башынан Есенин-Вольпин радикаль скептицизмдың ошо уҡ принцибын хоҡуҡ өлкәһендә ҡуллана, совет диссиденттарынан беренсе булып совет закондарын ҡәтғи үтәү юлы менән кеше хоҡуҡтарын яҡлау мөмкинлеге һәм кәрәклеге идеяһын тәҡдим итә. Ул, совет закондары үҙҙәре ҡулай, ә проблема дәүләт яғынан был закондарҙы үтәүҙән баш тартыуға ҡайтып ҡала, тигән идеяны билдәләй һәм яҡлай башлай. Дәүләт үҙ закондарын үтәһә, граждандар хоҡуҡһыҙлыҡ хәлендә ҡалмаҫ ине һәм граждандар дәүләттең закондарҙы үтәүенә әүҙем өлгәшһә, кеше хоҡуҡтарын үтәү хәле үҙгәрер ине, тип фекерҙәштәрен ышандыра. Был ҡағиҙә хоҡуҡ һаҡлау хәрәкәтенең төп концепцияларының береһенә әүерелә.
Лочмяш
Лочмяш (Лачмяш, Гусинка) — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юза йылғаһының уң ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡыҙыл майҙан (Таганрог)
Ҡыҙыл майҙан — Ростов өлкәһенең Таганрог ҡалаһындағы майҙан. Ҡыҙыл тыҡрығы һәм Гоголь тыҡрығы араһындағы Чехов урамында урынлашҡан.
Тарихы
Ҡала майҙанын 1808 йылда ҡамыш баҫҡан һаҙлыҡлы урында төҙөргә  ҡарар ителә. Был майҙанда 105-се кварталдың радиаль өлөшө 1810 йылда архитектор М.И. Кампони проекты буйынса төҙөлгән  Сауҙа рәттәренең берҙәм  архитектура ансамбленә инә. 1865 йылдағы ҡала планында был участка рәттәрен Сауҙа йорто тип атағандар.
Майҙан оҙонлоғо 680 метр   һәм киңлеге 200 тәшкмл иткән.
Майҙан уртаһында эсәр һыу менән  яҡшы ҡоҙоҡ урынлашҡан.
1860 йылда бында сквер ойошторорға маташалар, әммә архитектор Трусовтың  проекты ҡаланың аҡсаһы  булмау сәбәпле тормошҡа ашырылмай. Тик 1935 йылда, А.П.Чеховтың  75 йәшлек юбилейы байрамына әҙерлек  ваҡытында  1,5  га ҙурлыҡтағы сквер барлыҡҡа килә. Сквер Чехов  исемен  ала. Һуғыштан һуң ул төҙөкләндерелә, ә 1960 йылда уны скульптор И.М. Рукавишников эшләгән А. П. Чехов һәйкәле (Таганрог) А. П. Чеховтың һәйкәле биҙәй
1900 йылда Александр майҙанында  архитектор Б.А. Рожнов  проекты буйынса Юғары башланғыс 4 класлы ҡатын-ҡыҙҙар училищеһының өс  ҡатлы бинаһы төҙөлә. Урындағы йомшаҡ тупраҡ ҙур ҡоролманың ауырлығын күтәрә оҙаҡ алмай. Төҙөлөүенән алты тиҫтә йылдан һуң ул ултыра, ярыҡтар барлыҡҡа килә, был файҙаланыуҙы хәүефле итә.
1923 йылда Александр  майҙаны Ҡыҙыл майҙан тип үҙгәртелә.
Маликов Мөжәүир Суфиян улы
Маликов Мөжәүир Суфиян улы (1 июнь 1926 йыл — 7 май 2004 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы һәм совет-япон һуғыштарында ҡатнашыусы, II дәрәжә Ватан һуғышы, Жуков ордендары кавалеры, хеҙмәт ветераны
Биографияһы
Мөжәүир Суфиян улы Маликов 1926 йылдың 1 июнендә Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы) Байназар ауылында тыуған.
Мөжәүир Суфиян улы 1944 йылдың 20 сентябрендә Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан хәрби хеҙмәткә алына. 390-сы гвардия үҙйөрөшлө-артиллерия һәм 5-се запас танк полкында хеҙмәт итә. Хәрби дәрәжәһе — өлкән лейтенант.
Мөжәүир Суфиян улы Маликов, һуғыш бөткәс тә, хәрби хеҙмәтен дауам итә һәм 1950 йылдың 17 октябрендә демобилизациялана.
Маликов Мөжәүир Суфиян улы 20104 йылдың 7 майында вафат була һәм Байназар ауылы зыяратында ерләнә.
Интеллект коэффициенты
Интеллект коэффициенты (IQ — intelligence quotient, «ай кью» тип уҡыла) — кеше интеллектын билдәләүсе һан системаһы.
IQ-тесттар йомғаҡтары нормаль мөмкинлек буйынса бүленә: кешеләрҙен 50% 90-110 IQ ала, 25% кешеләрҙен 110 күберәк, 25% кешеләрҙен IQ 90 аҙ.
Тарих
Интеллект коэффициенты төшөнсәне немец ғалимы Вильгельм Штерн 1912 индерә.
Тестар
Һынала торған кеше күп IQ тесстарҙы үтһә – уның йомғаҡтары күберәк була. Бөгөнгө көндә Айзенек, Д. Векслер, Дж. Равен, Р. Амтхауэр, Р. Б. Кеттелл тестары бар.
IQ йоһонто яһай
Нәҫел, тирә яҡ мөхит һәм башҡа.
Семериковка
Семериковка (Семериковка) — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 88 кеше. Почта индексы — 452532, ОКАТО коды — 80223834003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Виборг (ҡала)
Виборг (Viborg) — Дания ҡалаһы һәм коммунаһы.
Тарихы һәм географияһы
Үҙәк Ютландия өлкәһенең административ үҙәге, өлкәнең төньяғында урынлашҡан. Элек Ютландияның баш ҡалаһы булған. Ҡаланың майҙаны (коммуна территорияһынан башҡа) — 1474,05 км². Ҡала халҡы һаны — 37 309 кеше (2014 йыл мәғлүмәттәре буйынса)
Виборг — Данияның иң боронғо ҡалаларының береһе. 1130 йылда бында соборға нигеҙ һалына, уның XII быуаттағы криптаһы бөгөнгә тиклем һаҡланған. Шулай уҡ уның тарихи үҙәге ҡыҙыҡлы, бында барокко стилендә төҙөлгән күп һанлы биналар собор тирәләй тора. Виборг — лютеран-инжил епископлығының үҙәге.
9 октябрь
9 октябрь — григориан стиле буйынса йылдың 282-се көнө (кәбисә йылында 283-сө). Йыл аҙағынаса 83 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Кройф Йохан
Хендрик Йоханнес Кройф (Hendrik Johannes Cruijff, ; 25 апрель 1947 йыл — 24 март 2016 йыл) — Нидерланд футболсыһы һәм Нидерланд йыйылма командаһы, «Аякса» һәм «Барселона» тренеры. Өс тапҡыр — Алтын туп, ике тапҡыр — уйынсы, бер тапҡыр тренер сифатында өс тапҡыр Европа чемпиондары кубогы эйәһе; XX быуаттың иң яҡшы футболсы тип киң танылыу ала. Үҙ карьераһында барлығы 752 уйын уйнай, 425 туп индереү.
Пилежма
Пилежма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Паденьга йылғаһының уң ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Кройф Йохан
2017 йылдың ғинуарында УЕФА, Кройфты ҡылыҡһырлап, уны ""Барселона"ны яңынан асҡан кеше" ти, уны ойошма барлыҡҡа килгән 1954 йылдан алып Европа футболы үҫешенә иң ҙур йоғонто яһаған тиҫлә тренер исемлегенә индерә. 2010 йылда футболды үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн ФИФА-ның иң юғары — «Ҡаҙаныштар өсөн» ордены менән бүләкләнә.
Пилежма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кройф Йохан
Хәтер
2016 йылдың 9 сентябрендә Вальфогона-де-Риукорбта Йохан Кройф исемендәге урам асыла.
2018/19 йылдар миҙгелендә «Аякса» стадионына Кройф исеме бирелә.
2019 йылдың 26 авгусында команданың «Камп Ноу» стадионында «Барселона» Йохан Кройфтың статуяһын аса Уның бейеклеге — 3,5 метр. Авторы — Голландия скульпторы Корри Аммерлан.
2019 йылда Барселонада футбол стадионына Йохан Кройф исеме бирелә.
2020 йылдың йәйендә Амстердамдың бер урамына Йохан Кройф исеме менән атап йөрөтөлә башлай.
Соковиков йорто
Соковиков йорто — Вологда өлкәһенең Вологда ҡалаһында 1830 йылда төҙөлгән торлаҡ йорт. Ағас архитектура стилендә төҙөлгән. Федераль әһәмиәттәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһы. Әлеге ваҡытта йортта өлкә балалар китапханаһы залдары урынлашҡан.
Тарихы
Соковиков йорто федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты һәм ағас архитектураһы ҡомартҡыһы булып тора. 1830 йылда протоиерей Пётр Васильевский торлаҡ йорт төҙөй башлай, ул Иоанн Предтеча сиркәүе ҡаршыһында урынлаша. Тап ошо йортта Григорий Гревенс, Константин Батюшковтың ир туғаны һәм бағыусыһы үҙенең инде ауырыу шағир ағаһынан фатир ала. 1833 йылда Константин Батюшков Вологдаға күсеп килә һәм был айырым йорттоң икенсе ҡатында урынлаша. 1835 йылда бүлмәләрҙең береһендә шағирҙың компаньоны – штаб-ротмистр Львов йәшәй.
XIX быуаттың икенсе яртыһында йорт һатыу-алыу саралары буйынса икенсе гильдия сауҙагәре Иван Соковиковҡа күсә. Артабан нәҡ уның исеме менән был йорттоң исеме бәйле була. Уның вафатынан һуң йорт ҡулдан ҡулға күсә.
1918 йылда айырым йортта Австрия илселеге урынлаша, ә 1919 йылдан торлаҡ йорт булып китә. Һуңғараҡ унда китап магазины ла, балалар баҡсаһы ла һәм драма студияһы ла урынлаша. 1940 йылдарҙа бында теген һәм аяҡ кейеме оҫтаханалары үгҙ эшмәкәрлеген тормошҡа ашыра,  1948 йылда өлкә туберкулез диспансеры урынлаша. 1980 йылдан 1983 йылға тиклем ҡомартҡыны реставрациялау эштәре үткәрелә. Күптән түгел йортта «Содружество» йәштәр үҙәге  урынлашҡан була.
Нойкирхен (Альтмарк)
Нойкирхен (Альтмарк) (Neukirchen (Altmark)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 274 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,76 км2. Диңгеҙ кимәленән 22 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39615 һәм автомобиль коды — SDL.
Соковиков йорто
Архитектураһы
Йорт антресолдәр менән ике ҡатлы ағас айырым йорттан ғибәрәт. Йорт үҙе тура мөйөшлө формала, кәрнизе ныҡ сығып тора,  ҡыйығы тимер менән ҡапланған. Фасады йоҡа таҡта менән көпләнгән. Төп инеү урыны ихата яғынан. Бинаның төп фасадында ризалитты күрергә мөмкин, ул икенсе ҡатта дүрт колонналы портик менән һәм тәҙрәһе бормалы-һырмалы семәрле орнамент менән биҙәлгән. Йорттоң периметры буйлап бөтә кәрниз сығынты- дентикулдар менән биҙәлгән. .
Хәҙерге торошо
2013 йылда бинаға ремонт эштәре үткәрелә – проводка һәм йылылыҡ узелдары алмаштырыла, йылытыу радиаторҙары ҡуйыла, биналарҙа биҙәү эштәре башҡарылға, ҡыйыҡ ремонтлана, тәҙрә уйымдарының ревтаврацияһы башҡарыла. Бина фасадының буяуҙары яңыртыла, күтәрмәләренең реставрацияһы үткәрелә. 2013 йылдың декабрендә бында Вологда өлкә балалар китапханаһы күсә.
Сандуй-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Брацюк Николай Захарович
Брацюк Николай Захарович (19 май 1909 йыл — 23 июль 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған хәрби хеҙмәткәр, танк батальоны командиры, майор. Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң).
Биографияһы
Николай Захарович Брацюк 1909 йылдың 19 майында Бритавка (хәҙер Винница өлкәһенең Чечельник районы) эшсе ғаиләһендә тыуа. Украин. 1922 йылда слесарь-машинист өйрәнсеге була. 1928 йылда Харьков ҡалаһында тау-быраулау техникумын тамамлай.
1928 йылда үҙ теләге менән Ҡыҙыл Армия сафына баҫа. Алыҫ Көнсығышта бронетанк ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә. 1932 йылдан ВКП(б) ағзаһы. 1938 йылда Хәсән күле эргәһендәге алыштарҙа ҡатнаша. 1938 йылда — Горький хәрби-сәйәси училищеһын, 1943 йылда Бронетанк һәм механизацияланған ғәскәрҙәре хәрби академияһының офицерҙар составын камиллаштырыу курстарын тамамлай.
Бөйөк Ватан һуғышында 1943 йылдың февраленән ҡатнаша. 12-се танк корпусының 106-сы танк бригадаһы 305-се команда-танк батальоны менән командалыҡ итә. Воронеж һәм Брянск фронттарында һуғыша. Харьков операцияһында, Чугуев һәм Мерефа ҡалаларын азат итеүҙә, Курск дуғаһында Новосиль ҡасабаһы районында, Отрада һәм Золотарево станцияларындағы һуғыштарҙа ҡатнаша.
305-се танк батальонын ҡабул итеп алып, уның белемен һәм хәрби әҙерлеген күтәреү буйынса ҙур эш башҡара, һөҙөмтәлә батальон 106-сы танк бригадаһында 1-се урынға сыға.
1943 йылдың 19-23 июлендә майор Брацюк батальоны Орел өлкәһе нең Отрада һәм Золотарево станциялары районында һөжүм итеп, дошмандың 8 танкыһын, 9 һөжүм ҡоралын, 4 бронемашинаһын, 12 пушкаһын, штурмлаусы орудиеһын, тиҫтәләгән миномет һәм пулеметын, йөҙләгән һалдатын һәм офицерын юҡ итә. Брацюк шәхсән 2 танк һәм 3 штурмлау орудиеһын сафтан сығара.
1943 йылдың 23 июлендә майор Брацюк Субботинский хуторы өсөн барған алышта һәләк була (Орел өлкәһе, Залегощенский районы).
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарындағы Указы менән «көрәш фронтында немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм күрһәткән батырлығы, ҡаһарманлығы өсөн» майор Брацюк Николай Захаровичҡа «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә (үлгәндән һуң).
Хәтер
Субботинский утарында туғандар ҡәберлегендә ерләнгән.
Кликич Лилиә Миңлеғәлим ҡыҙы
Кликич Лилиә Миңлеғәлим ҡыҙы (2 август 1954 йыл) — иҡтисадсы. Иҡтисад фәндәре докторы (2006), профессор (2013).
Биографияһы
1987—1995 йылдарҙа Мурманск өлкәһенең Заозёрск ҡала хакимиәтендә эшләй: өлкән иҡтисадсы, аҙаҡ финанс бүлеге начальнигы һәм администрация башлығы урынбаҫары. 1995 йылдан башлап бөгөнгө көнгә тиклем Башҡорт дәүләт аграр университетында уҡыу-методик бүлек мөдире, бер үк ваҡытта аграр етештереү иҡтисад кафедраһы доценты вазифаһын башҡара. Иҡтисад фәндәре докторы. Доцент ғилми дәрәжәһе 1999 йылда бирелә. 150‑нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Шөғөлдәре
Лилиә Миңлеғәлим ҡыҙы шулай уҡ әҙәби ижад менән шөғөлләнә. 2001 йылда беренсе «Признание в любви» исемле шиғырҙар һәм йырҙар йыйынтығы баҫылып сыға. 2002 йылда икенсе «Войди в мой сад» шиғырҙар китабы «Озарение» Халыҡ-ара ижади көстәр союзы менән берлектә баҫылып сыға.
Әҙәби әҫәрҙәре
— «Мөхәббәт белдереү: йырҙар һәм шиғырҙар» («Признание в любви: песни и стихи»; 2001),
— «Минең баҡсама ин» («Войди в мой сад»; 2002),
— «Күк йөҙө яҡынлашыу» («Приближение неба»; 2005),
— «Көнсығыш еле» («Ветер с востока»; 2007).
Москвин Кирилл Леонидович
Москвин Кирилл Леонидович (4 ғинуар 1972 йыл) — спортсы. Кикбоксинг буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1998). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1997).
Биографияһы
Кирилл Леонидович Москвин 1972 йылдың 4 ғинуарында Өфөлә тыуған.
Спорт менән Өфө дәүләт авиация университетының спорт клубында тренерҙар Э. Н. Нурмөхәмәтов, Р. С. Саяпов, В. Д. Чистоновтарҙа шөғөлләнә.
1994—2002 йылдарҙа Рәсәй йыйылма командаһына инә.
Өфөлә кикбоксинг буйынса клуб ойоштора.
Нюрум-Юган (Сорум ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Толмачевка (Ауырғазы районы)
Тарихы
Толмачевка — бәләкәй ауыл. Шул уҡ 1920 йылда унда барлығы 140 кеше генә йәшәгән. 1911 йылда Оло Нуғаҙаҡ ауылынан сыуаш крәҫтиәндәре нигеҙ һала.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — сыуаштар (98 %).
Бишмәт
Бишмәт — төркиҙәрҙең оҙон салғыйлы, билле, эслекле, еңле, төймәле өҫ кейеме. Башҡорт милли кейеменә инә.
Күп кенә Кавказ, төрки һәм ҡайһы бер фин-уғыр халыҡтарында осрай.
Тегелеше
Рәсәйҙәге төрлө халыҡтарҙыҡын дөйөмләштереп алғанда, ултыртма яғалы, салғыйлы, ғәҙәттә мамыҡ һалып һырылған, муйынға еткәнсе эленгән, тубыҡҡа етеп торған оҙонлоҡтағы өҫ кейеме. Еңдәрен барсанан, бәрхәттән дә теккәндәр. Архалук тигән өҫ кейеменә ля оҡшап ҡуя, ундайын кавказ аръяғы кейемдәренең төрөнә лә индергеләйҙәр. Һуңғараҡ бишмәт һырылған фуфайкаға (ватник) прототип булып китә, ә еңел, ҡыҫҡартып тегелгәнен — гимнастёрка прототибы тип атарға була.
Бишмәтте ғәҙәттә атлас, сатиндан теккәндәр; туҡымаһы — йөн, ебәк, репс һәм башҡалар. Оло йәштәге казактар күк, ҡара, көрәнтөҫтәге бишмәт, йәштәр — ҡыҙыл, йәшел, зәңгәр төҫтәгеһен кейгән.
Ҡулланылышы
Бишмәт өҫтөнән ҡылыс билбауы тип йөрөтөлгән күн ҡайыш таҡҡандар, ул баҡыр һәм көмөш айыл менән биҙәлгән. Уға хәнйәр йә ҡылыс элгәндәр.
Башҡорт бишмәте
Ҡатын-ҡыҙ бишмәте уҡа менән биҙәлгән.Ул камзул, күлдәк өҫтөнән кейелгән. Көндәлеккә лә, кешелеккә лә тәғәйенләп  теккәндәр. Ҡалым малына ингән
Әҙәбиәттә һәм фольклорҙа
'''М. Ғафури'''
<tt>Тышын ҡыҙыл кергәзиндән, эсен ҡара бәздән ҡуйып, мамыҡ менән һырып, бишмәт тектерҙеләр.</tt>
Йырҙан
<tt>Бишмәтеңдә һинең биш төймә,
Шул бишмәткәйеңде күп кеймә</tt>
Лундонга
Лундонга — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының һул ярына тамағынан 426 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 89 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Йәрминкә йорто
Йәрминкә йорто — Вологда өлкәһенең Вологда ҡалаһында 1780 йылғы өс ҡатлы ҡатлы торлаҡ йорт. Классицизм стилендә төҙөлгән. Федераль әһәмиәттәге тарихи һәм мәҙәни ҡомартҡы
Тарихы
Йәрминкә йорто юғары шпиль менән өс ҡатлы йорттан ғибәрәт, ул шул ваҡытта губерна архитекторы булған   Петр Трофимович Бортников проекты буйынса төҙөлгән. Йортта ихатаға ҙур үтеп йөрөү аркаһы, шулай уҡ йәнәшәлә күрше йорттоң бер нисә боҙолған ҡаралтылары урынлашҡан.
Йорттоң төҙөлөшө башланыр алдынан был урында иҫке Сауҙа йорто булған. 1794 йылғы архитектура планында инде Йәрминкә йорто сағылған. 1927 йылда бина ҡунаҡхана урынлаштырыу өсөн яраҡлаштырыла.
Архитектураһы
Бина аныҡ композицияға эйә, пилястралары бар, улар йорттоң үҙәк өлөшөн айырып тора һәм яйлап мөйөштәренең әйләнешенә күсә. Шулай уҡ һылап эшләнгән гирляндалар бар, улар капителдәрҙең волюталары аша эленеп тора. Тәҙрә өҫтәрендәге фронтондарҙың нәфис кронштейндары Йәрминкә йортоноң композицияһын башҡа күрше сауҙа биналарынан ҡабатланмаҫ һәм айырмалы сағыу яһай.
Йорттоң стиле Петербург классицизмын хәтерләтә.
Хәҙерге торошо
Бина беҙҙең кәндәргә тиклем йорт үҙгәрешһеҙ көйөнсә һаҡланып ҡалған. Әлеге ваҡытта айырым йортта магазиндар һәм сауҙа майҙансыҡтары урынлаша, бинаның өлөлөшөндә «Коммунальная» ҡунаҡханаһы урынлаша.
Собанскийҙар һарайы (Ободовка)
Собанский һарайы йәки Ободовский һарайы —  Ободовкала урынлашҡан. Авария хәлендә, емерелә.
Мәғлүмәттәр
Элекке Ободовка урыны Дохни йылғаһының Берладинка йылғаһына ҡойған урында урынлашҡан. 16-сы быуатта Бадовка тип аталған һәм Ободенскийға ҡараған. Һуңыраҡ ҡаласыҡҡа Корткийҙар, кенәз Вишневецкийҙар, Любомирскийҙар, магнат Потоцкийҙар хужа булған. 1786 йылда Станислав Потоцкий Ободовканы 20 башҡа ауылдары менән Каэтана Собанскаяға һата. Ободовканың һуңғы алпатуыты граф Михаил Мария Собанский була  (1934 йылда вафат була ).
Ободовка өс өлөшкә бүленә: Пески, Лозы, Кучугури (Собанский һарайы бында урынлаша).
Ободовкала Собанскийҙар алдында таш замок була. Ободовкала резиденцияны беренсе булып  Михаил Собанский төҙөй. ул алтын ялатылған яҙыу менән мәрмәр стела беркетергә бойора: 1800 йылда был йортто Михаил Собанский төҙөй. Ҡатыны — Орловскийҙарҙан булған Виктория — ике ҡатлы башня өҫтәп төҙөй.
1900—1908 йылдарҙа Михаил Мария Собанский һарайҙы  үҙгәртеп ҡора һәм киңәйтә. Үҙгәртеп ҡороу менән француз архитекторы Майер шөғөлләнә. Һарайҙа ҡыҙыл, һары салондар була. Ҙур залда Собанскийҙар ғаиләһенең ҡиммәтле картиналары эленеп торған. Һарайҙа 16-сы быуаттың ғаилә архивы һәм  12 000 томдан торған  китапхана була. Унда шулай уҡ 16-сы быуат китаптары һәм часовня урынлаша. Китаптарҙың бер өлөшө Украина революцияһынан һуң китапхананан Киевҡа һәм Винницаға күсерелә. Киевта шулай уҡ ғаилә портреттары һәм картиналар урынлаша.
Паркты һарай менән бергә билдәле Дионис Меклер төҙөй. Парк 18 га ерҙе биләй. Ул өс өлөшкә бүленә. Һарай алдында сәскә түтәлдәре менән ҙур газон һәм фонтан урынлаша. Газон Бернадинка йылғаһы ярына төшә. Түбәндә көнсығыш яҡтан  1822 йылда Михаил Собанский төҙөгән сиркәү тора. Подвалдарында Собанскийҙарҙың бөтә ғаиләһенең табуттары булған. Сиркәү янында инеү ҡапҡаһы тора. Бөтә йорт уратып алынған. Имениела оранжерея урынлашҡан. Быуа янында пристань һәм уның эргәһендә тағы ҡапҡа тора. Һарай янында өҫтәлдәр урынлашҡан.
Большевиктар оккупацияһынан һуң һарайҙа Бессарабия  коммунаһы урынлаша. Котовский исемендәге колхоз 1941 йылға тиклем  ҡаралтыларҙың хужаһы була, ә ауылды фашист илбаҫарҙарынан азат иткәндән һуң унда район башҡарма комитеты, УКП район комитеты   һәм башҡа район учреждениелары урынлаша. 1959 йылда һарай һәм  паркты яңы ойошторолған Ободовка мәктәп-интернатына тапшыралар.
Греция халҡы
Греция халҡы мәҡәләһе Грецияла демографик хәл тураһында мәғлүмәт бирә. Ул халыҡ тығыҙлығын, милли составын, мәҙәнилеген, халҡының сәләмәтлеген, иҡтисади хәлен, дини конфессияларын һ. б. һүрәтләй.
Материк Грецияның хәҙерге эллин этносы Сәлжүк дәүләтенең мосолман йоғонтоһо аҫтында барлыҡҡа килә, Сәлжүктәр XV быуатта Греция биләмәһенә арнауттарҙы күсерә (ул ваҡытта улар Греция халҡының күпселек өлөшөн тәшкил итә). Был ваҡытта православие ҡабул иткән арнауттар, бигерәк тә гректарға мәҙәни планда яҡын була. Бер ни тиклем албандарҙың, һуңыраҡ төрөктәрҙең иммиграцияһына гректарҙың, урындағы идара башлыҡтары тарафынан ҡотҡо һалына, улар ҡыҫҡа ваҡыт эсендә һуғыштан һуң эпидимияларға дусар булған һәм бөлгөнлөккә төшкән төбәктәрҙең иҡтисадын тергеҙеү маҡсатында алдбандарҙың иммграцияһын файҙаланырға ынтыла. Арнауттарҙың Грецияла күплегенә бәйле айырым этнографтар, ысын мәғәнәһендә гректар — боронғо гректарҙың вариҫтары — Византия империяһы бөлгөнлөккә төшкән осорҙа юҡ ителә, ә хәҙерге гректар йәнәһе урта быуат албандарҙан барлыҡҡа килгән тип яңылыш хәбәр итә. Ғосман Империяһы Балкан ярымутаруҙарына баҫҡынсылыҡты дауам итә, XIX быуатта ғосман халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләре буйынса Греция халҡының дүрттән бер өлөшөн гректар, шул уҡ кимәлдә арнауттар һәм мосолман албандар, яртыһынан әҙерәген төрөктәр, болғарҙар, македондар, йәһүдтәр һәм әрмәндәр биләй.
Халыҡтың йәш структураһы (2008)
Уртаса йәш 41,5 йәш. Ирҙәр — 40,4 йәш, ҡатын- ҡыҙ — 42,6 йәш
Халыҡ артымы (2008)
2008 йылда — 0,146 % —.
Дине
Бөтә дини конфессиялар араһында Грецияла Эллада православие сиркәүе өҫтөнлөк итә, ә православие Грецияның Конституцияһы буйынса хакимлыҡ иткән дин тип таныла. Һуңғы ваҡытта бөтә граждандар өсөн дин тотоу ирке гарантиялана.
Грек милли статистика хеҙмәте граждандарҙың дини сығышы буйынса рәсми статистика алып бармай, әммә Дәүләт департаменты күрһәткестәре буйынса 98 % граждандар үҙҙәрен берҙәй православие динендә тип таный. Евростат социологик тикшеренеүҙәр мәғлүмәттәре буйынса 2005 йылда 81 % гректар аллаға ышаныуҙарын белдерә, был Мальта һәм Кипрҙан ҡала, Европа союзы илдәре араһында өсөнсө күрһәткес була.
Комсомол бульвары (Таганрог)
Комсомол бульвары — Таганрог ҡалаһының тарихи өлөшөндәге бульвар
Географияһы
Комсомол бульвары Таған Мөгөҙө морононоң иң осонда, Таганрог диңгеҙ порты өҫтөндә, Таганрогтың тарихи өлөшөндә, Шевченко һәм Грек урамдары араһында урынлашҡан. Таганрогтың иң бормалы урамы тип һанала.
Комсомол бульварының оҙонлоғо —  775 метр. Йорттар нумерацияһы Шевченко  урамынан башлана
Комсомол бульварынан Таганрог суднолар ремонтлау  заводына һәм  диңгеҙ портына  1967 йылда архитектор А.А. Межлумян проекты буйынса төҙөлгән Диңгеҙ баҫҡыс ы алып бара.
Тарихы
Комсомол бульварының элекке  исеме — Воронцов урамы.
Пупу-Ю
Пупу-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хулга йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пинежка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Баталова Рима Аҡбирҙе ҡыҙы
Баталова Рима Аҡбирҙе ҡыҙы (1 ғинуар 1964 йыл) — спортсы, йәмәғәт эшмәкәре. Еңел атлетика буйынса 13 тапҡыр Паралимпия уйындары, 18 тапҡыр донъя һәм 43 тапҡыр Европа чемпионы. Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһы депутаты, Рәсәй Паралимпия комитетының вице-президенты. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры. «Берҙәм Рәсәй» Бөтә Рәсәй сәйәси партияһы, Дәүләт Думаһының физик культура, спорт һәм йәштәр эштәре буйынса комитеты ағзаһы. Дәүләт Думаһының паралимпия спортын үҫтереү, инвалидтарҙың, һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙең физик культураһы һәм спорты мәсьәләләре буйынса ярҙамсы комитет рәйесе. «Шәхси батырлыҡ өсөн» (1992), 2-се (2022) һәм 4‑се (2002) дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн», Почёт (1996), ике Дуҫлыҡ (2006, 2010), «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2000, Салауат Юлаев (2004) һәм Халыҡтар дуҫлығы (2019) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Рима Аҡбирҙе ҡыҙы Баталова 1964 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Туймазы районы (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Шаран районы) Саҡты ауылында тыуған.
1990 йылдан Башҡортостан Республикаһының Юғары спорт оҫталығы мәктәбендә шөғөлләнә.
Рима Аҡбирҙе ҡыҙы Баталова СССР, БДБ һәм Рәсәй йыйылма командалары составында Сеул (1988), Барселона (1992), Атлант (1996), Сидней (2000), Афина (2004), Пекинда (2008) үткән Паралимпия уйындарында ҡатнашып, 100, 200, 400, 800, 1500, 3000, 5000 метр дистанцияларҙа йүгереү буйынса 13 тапҡыр чемпионка, көмөш (1992) һәм бронза (1998) призеры була.
18 тапҡыр донъя, 43 тапҡыр Европа, күп тапҡырҙар СССР, Рәсәй һәм Башҡортостан чемпионы.
Насар күреүсе инвалид спортсылар араһында йүгереү дисциплиналары буйынса 18 тапҡыр донъя рекордсыһы.
СССР (1981—1991), Рәсәй (1991—2011) Паралимпия йыйылма командалары ағзаһы.
32 йыл дауамында Рима Аҡбирҙе ҡыҙы халыҡ-ара спорт ареналарында СССР, Рәсәй һәм Башҡортостан намыҫын яҡлай.
Рәттән 6 Паралимпия уйындарында уңышлы сығыш яһап, Баталова яулаған 17 миҙал (13 алтын, 2 көмөш, 2 бронза) Рәсәй граждандары өсөн ҡаһарманлыҡ өлгөһө булып тора. Күреү һәләтен юғалтыуға, умыртҡа һөйәгенең ауыр йәрәхәтләнеүенә ҡарамаҫтан, ул ҡабат-ҡабат йүгерергә сыға һәм үҙ иленең намыҫын яҡлап, бөтә донъяны илһөйәрлеге, ҡаһарманлығы менән таң ҡалдыра.
Ҙур ҡаҙаныштары өсөн "Гиннесстың рекордтар китабы"на индерелгән.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Рима Баталлова — әүҙем йәмәғәтсе. Паралимпия хәрәкәтенең инвалид спортсыларының мөһим мәсьәләләрен хәл итергә ярҙамлаша. Физик культураны һәм спортты пропагандалау, үҫеп килгән быуынды тәрбиәләү менән шөғөлләнә, Рәсәйҙең ижтимағи-сәйәси тормошонда әүҙем ҡатнаша.
Ғаиләһе
Тормошта, ҡыҙы бар.
Шөғөлдәре
Әҙәбиәт уҡырға, бешеренергә һәм ҡунаҡ саҡырырға ярата.
Дюпина Любовь Ивановна
Дюпина Любовь Ивановна (28 май 1955 йыл, Рус Ҡандыҙы, Ырымбур өлкәһе) — совет биатлонсыһы, ике тапҡыр СССР чемпионы, саңғы ярышы (1978) һәм биатлон (1983) буйынса СССР-ҙың спорт мастеры.
Биографияһы
Спорт менән Н. Ф. Гастелло исемендәге спорт клубында (тренерҙары Ф. М. Абдрахимов, П. К. Ямалеев), Өфөлә ДОСААФ-тың Башҡортостан өлкә комитетында тренер М. З. Мөҙәрисовта шөғөлләнә.
1982 йылда СССР чемпионатында спринтта еңеү яулай. Киләһе Илдең сираттағы чемпионатында 1983 йылда, шәхси ярышта — алтын һәм эстафетала көмөш миҙал яулай. Бынан тыш, ДОСААФ-тың Бөтә союз беренселегендә еңеүсе була (1983).
1981—1984 йылдарҙа СССР йыйылма командаһына инә. 1984 йылда Францияның үтә Шамонь ҡалаһында үткән беренсе ҡатын-ҡыҙҙар донъя чемпионатында шәхси уҙышта — 11-се һәм спринтта 18 урыны ала.
2002 йылдан биатлон буйынса БР Олимпия резервын әҙерләү спорт мәктәбе ГБОУ-һында (Өфө) тренер булып эшләй. Беренсе судья категорияһына эйә. Ветерандар ярыштарында ҡатнаша.
«Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы» (1993) исеменә эйә.
Лаҡлы ауыл советы (Салауат районы)
Лаҡлы ауыл Советы — Башҡортостандың Салауат районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге —  Лаҡлы.ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында законы»на ярашлы ауыл биләмәһе .статусына эйә.
1797 йыл
1797 йыл — Йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Райхардтсвербен
Райхардтсвербен (Reichardtswerben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1266 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,3 км2. Диңгеҙ кимәленән 131 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6667 һәм автомобиль коды — BLK.
Көньяҡ-Көнсығыш Азия дәүләттәре берләшмәһе
Көньяҡ-Көнсығыш Азия дәүләттәре берләшмәһе (АСЕАН; Association of SouthEast Asian Nations) — Көньяҡ-Көнсығыш Азиялағы дәүләттәрҙең сәйәси, иҡтисади һәм мәҙәни хөкүмәт-ара төбәк ойошмаһы. 1967 йылдың 8 авгусында Бангкок ҡалаһында «АСЕАН декларацияһына» («Бангкок декларацияһы») ҡул ҡуйғандан һуң барлыҡҡа килә.
1976 йылда Бали утрауында Көньяҡ-Көнсығыш Азияла Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә һәм АСЕАН татыулыҡ декларацияһына ҡул ҡуйғандан һуң АСЕАН ойошмаһы формалаштырыла.