cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гельблу Яков Иосифович
Биографияһы
1957 йылда пединститут Башҡорт дәүләт университеты итеп үҙгәртелә. Яков Гельблу сит телдәр факультеты деканы итеп тәғәйенләнә. Факультетты яҡшы әҙерлекле белгестәр менән тәъмин итеүгә тос өлөш индерә.
1967 йылда Башҡорт АССР-ы халыҡ мәғарифы министры Фатима Мостафина башланғысы менән Башҡорт дәүләт педагогия институты ойошторола. Башҡорт дәүләт университетынан бер төркөм преподаватель яңы асылған институтҡа эшкә күсергә ризалыҡ бирә.
1960—1970 йылдар башында Яков Гельблу сит телдәр факультетында немец теле кафедраһы мөдире, иң ауыр фәндәрҙән һаналған герман телдәре тарихын (история языка), лексикологияны уҡыта.
Я.Гельблу тырыш уҡыусыларҙы күрә белә, уларҙың һәләтен үҫтереүгә юл аса. Башҡортостан Республикаһының мәктәптәрендә, бөтә юғары уҡыу йорттарында оҙаҡ йылдар инде Яков Гельблуҙың элекке студенттары эшләй. Уҡытыусылары өлгөһөндә улар тырыш һәм талапсан, башҡарған эштәренә яуаплы ҡараусы уҡытыусылар, хеҙмәткәрҙәр.
Ғаиләһе
Атаһы — Иосиф Гельблу, әсәһе — Рахиль Гельблу, ҡустыһы — Ефим, һеңлеһе — Мирра.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, атаһы эвакуацияланып өлгөрмәй. Винницала йәшәгән барлыҡ еврей халҡы менән фашистар ҡулынан һәләк була.
Әсәһе Рахиль улы Ефим менән Силәбе өлкәһенә эвакуациялана. Ефим армияға алына, фронтҡа юлланған еренән барыһы менән дә бәхилләшеп хат яҙа, шунан башҡа унан хәбәр булмай.
Ҡыҙыҡһыныу өлкәләре
Яков Гельблу- Башҡортостанда киң билдәле филателист була, 1970 йылдан башлап, оҙаҡ ваҡыт республика филателистар ойошмаһын етәкләй. Һуңынан ғүмере буйы йыйған коллекцияһын(7000 конверт) Өфөләге «Башинформсвязь» ААЙ элемтә музейына бүләк итә.
Коллекционерҙар СССР-ҙа Өфө һәм Башҡортостанға арналған конверттарҙың күбеһе Яков Гельблу юллауы буйынса сығарылғанын белә. СССР-ҙа «Башҡорттар» тигән беренсе марка 1933 йылда «СССР халыҡтары» серияһында сыға. Һүрәт менән биҙәлгән конверттар 1957 йылдан башлап сығарыла башлай. 1972 йылдан СССР-ҙағы бөтә һүрәт менән биҙәлгән (художественно-маркированные) конверттар Пермь ҡалаһындағы Гознак фабрикаһында сығарыла. Яков Гельблу Пермдәге танышы аша Пермдә сыҡҡан бөтә яңы конверттарҙы ла йыйып бара. Өфө, Башҡортостан тураһындағы темалы конверттар сығартыу ғалимдең тормош юлында ҡалдырған тағы бер матур эҙе булып тора.
Энтузиаст- коллекционер, Башҡортостан тарихын һәм мәҙәниәтен өйрәнеүсе, Я. Г. Гельблу Советтар Союзы Геройҙары В.Артамонов менән Миңлеғәли Ғөбәйҙуллин портреттары төшкән конверттар сығартыуҙы юллай.
Өфө филателисы Вяеслав Березин хәтерләүенсә,Я. И. Гельблу башланғысы менән почта Советтар Союзы Геройы, легендар совет разведчигы Рихард Зорге портреты төшөрөлгән конверт сығарта. Гельблу төрлө инстанцияларҙа йөрөп, Өфөләге бер яңы урамға Рихард Зорге исемен биреүҙе юллай. Бер аҙҙан почта Рихард Зорге портреты төшкән марка ла сығарта.
Яков Гельблу Америка индеецтарының телдәре менән ҡыҙыҡһына, уларҙың лексикаһын герман һәм төрки телдәр лексикаһы менән сағыштырып, өйрәнә башлай. Ошо эҙләнеүҙәр һөҙөмтәһе булып, ғалимдар араһында бәхәстәр тыуҙырған «Боронғо төркиҙәр һәм герман ырыуҙары: онотолған ғилем эҙенән (тарихи -лингвистик анализ)», «Инкалар һәм герман ырыуҙары» исемле китаптары тора.
Әҙәбиәт
www.ozon.ru/person/5725523/ https://www.neues-deutschland.de/.../624425.raetsel-um-kets... https://zeitfuerdich.files.wordpress.com/.../inkas-german-urs...
Барбот де Марни Николай Павлович
Николай Павлович Барбот де Марни (Барбот де Марни; 31 ғинуар (12 февраль) 1829 Пермь губернаһы — 4 [16] апрель 1877, Вена) — Рәсәйҙең тау инженеры, профессор, Петербург тау институтының маҡтаулы геология докторы (1866).
Биографияһы
1829 йылдың 31 ғинуарында (12 февраль) (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1831 йәки 1832 йыл) Пермь губернаһында Франциянан сыҡҡан тау офицеры ғаиләһендә тыуған.
Ул Санкт-Петербург тау инженерҙары корпусы институтында уҡый, 1852 йылда бәләкәй алтын миҙал менән уны тамамлай һәм инженер--поручик исеме ала. Тула провинцияһында геолог Пандер етәкселегендә үҙаллы геологик эҙләнеүҙәр башлай.
1853 йылда уны Уралға күсерәләр, һәм ул дәүләт тау райондарын геологик тикшереүҙе маҡсат итеп ҡуйған Гофман һәм Гринвальдтың геологик экспедицияһында ҡатнаша.
1860—1862 йылдарҙа Н. Барбот-де-Марни оло Маныч экспедицияһы етәксеһе була һәм Рус император география йәмғиәтенән ҡалмыҡ далаһын геологик-географик тикшеренеүе өсөн алтын миҙал ала., йәмғиәттең «Записки»һында Николай Павловичтың хеҙмәте баҫылып сыға.
1862 йылда уны сит илгә ебәрәләр, унда Германия, Бельгия һәм Франциялағы геологик күренештәрҙе өйрәнә һәм геологик музейҙар тураһында мәғлүмәт туплай. Сит илдән ҡайтҡас, уны тау институтына геология һәм геодезия уҡытыусыһы һәм 1866 йылда — профессор булып эшләргә саҡыралар.
Империяның ҡайһы бер райондарында геологик тикшеренеүҙәр үткәрә, Украинала (Галиция, Волынь, Подолия) эшләй, Херсон, Курск, Харьков, Екатеринослав, Киев, Рязань, Воронеж, Ульяновск, Саратов, Тамбов, Астрахань, Пермь һәм Вологда һәм Архангель губерналарының бер өлөшөн тикшерә.
Эш нәтижәләре буйынса иң мөһимдәре-1864 йылда Төньяҡ губерналарҙа пермь ҡатламдарын өйрәнә, 1874 йылда Урыҫ география йәмғиәтенең Амударья экспедицияһы составында Ҡалмыҡ далаһында, уның һөҙөмтәләре буйынса Арал-Каспий районында ултырма формацияларынан төп урын — өсөнсө осорға түгел, ә аҡбур осорона ҡарай, һәм 1876 йылда Оренбург тимер юлы линияһында икәнен раслай.
Кривой Рог тимер рудалары сығанағының беренсе ғилми геологик тасуирламаһын эшләй.
Ул шулай уҡ Мәскәү өлкәһендә күмер сығанаҡтарын өйрәнеү менән шөғөлләнә.
Барбот де Марниҙың фәнни-әҙәби хеҙмәте бик иртә башлана (унда ҙур палеонтологик ҡыҙыҡһыныу уятҡан Рязань һәм Тула губерналарында «Геологические исследования, произведенные в 1870 г.» инә), Рус география йәмғиәте баҫмаларында, немец геологик баҫмаларында, барынан да бигерәк "Горный Журнал"да мәҡәләләрен урынлаштыра.
Николай Барбот-де-Марни күп фәнни йәмғиәттәрҙең маҡтаулы ағзаһы, Санкт-Петербург университетының маҡтаулы геология докторы, һәм Санкт-Петербург университеты натуралистар йәмғиәтенең минералогия һәм геология кафедраһы рәйесе була.
1877 йылдың 4 апрелендә Венала дауаланыу өсөн сит илгә сәйәхәт ваҡытында вафат була, Санкт-Петербургтағы Смоленск зыяратында ерләнгән.
Библиография
Төп хеҙмәттәре:
Икен
Гидрография
Йылға тураһында дөрөҫләтелгән мәғлүмәттәрҙә оҙонлоғо  52 километр тип күрһәтелә. Икендең уң яғынан Кесе Икен  килеп ҡушыла.
Икен йылғаһы үҙе Түбәнге һәм  Үрге  Икен  йырҙалары барлыҡҡа килтереп айырыла.Икен атамаһы шул сәбәптән бирелгән.
Генеральская тауы һыуайырғыс районбулып тора. Бынан Әшә районынәң күп кенә  йылғалары башланғыс ала: небольших Ҡыҫыҡ, Әтәләм,  Трамшак  һәм башҡалар.
Икен йылғаһының үрге ағымында — Ямашта йылғаһы килеп ҡушыла(с башкирского «злая», что обусловлено бешеным норовом её в большую воду).
Икен  Үрге Л әмәҙе ауылы эргәһендә  Ләмәҙе йылғаһының уң ярынан барып ҡушыла.
Ҡасандыр Икен йылғаһы ярында урман ҡырҡыусылар ҡасабаһы булған. Уның да атамаһы Икен булған. Ҡасабаны Әшә  менән тоташтырыусы тар колеялы тимер юл булған. Хәҙерге ваҡытта тимер юл да, ҡасаба ла юҡҡа сыҡҡан.
Икен — Ҡоро Әтәләмдән Атыш шарлауығына  алып бара торған туристик  маршруттың бер өлөшө булып тора..
Биологияһы
Икен буйындағы урмандар ағас ҡырҡыуҙан ныҡ ҡына зыян күргән.Әлеге ваҡытта урманды тергеҙеү буйынса эштәр алып барыла. Йылғаның үҙәнендә Урта Урал һәм Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына ингән   Allium microdictyon Prokh. (=A. victorialis auct. non L.) айыу һуғаны (черемша) үҫә.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Тота-Яха
Кесе Тота-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тота-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 178 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡазан операцияһы
Ҡаҙан операцияһы — РККА Көнсығыш фронтының 5-се армияһы һәм 2-се армияһы Ар төркөмө 1918 йылдың сентябрендә Ҡаҙанды үҙ контроле аҫтына алыу өсөн КОМУЧ-тың Халыҡ армияһына ҡаршы алып барған хәрби ғәмәлдәре.
Свияжск янындағы алыштар. Ҡыҙыл Армия контрһөжүмгә әҙерләнә
Ҡаҙан тирәһендәге еңелеү Совет хөкүмәтен ауыр хәлгә ҡуя. Борондан икмәккә бай булған Волга буйы юғалтыла, Урта Азия һәм Себер киҫелеп ҡала. Совет етәкселеге Көнсығыш фронты алдына ҡаланы кисекмәҫтән кире яулап алыу бурысын ҡуя.
Тулыланыуҙарҙы файҙаланып, Көнсығыш фронты командованиеһы Ҡаҙандан көньяҡҡараҡ оайнда Уң яҡ яр (командиры — П. А. Славен) һәм Һул яҡ яр (командиры — Я. А. Юдин) төркөмдәрен булдыра.
12-13 августа төркөмдәр һөжүмгә күсә һәм ҡаҙан тирәһенә килеп сыға, әммә контрһөжүмдәр һөҙөмтәләрендә алдағы позицияларына сигенергә мәжбүр була.
16 августа Һул яҡ яр һәм Уң яҡ яр төркөмдәр 5-се армияға берләштерелә (командиры Славен).
Ҡазанды яулау буйынса дөйөм план эшләнә, уға ярашлы, төп ударҙы 5-се армия ғәскәрҙәре башҡара, улар көнбайыштан ҡалаға табан Волганың ике яры буйлап һөжүм итергә тейеш булалар. Уң яҡ яр төркөмө алдына Ҡаҙан тирәһендә Волганың уң яҡ ярын биләп алыу бурысы ҡуйыла. Һул яҡ яр төркөмө күп һанлы булараҡ тимер юлы булап һөжүм итергә һәм Ҡаҙанды яуларға тейеш була. 2-се армияның Ар төркөмө төньяҡтан ярҙамға килергә тейеш.
Киләһе аҙна дауамында Ҡаҙан тирәһенә өҫтәмә көстәр килә: 1-се мәскәү, 2-се һәм 6-сы Петроград, Орша, Старая русса, 4-се латыш полктары һәм Бөтә Рәсәй башҡарма комитетының берләшкән социалистик отрядтарының ике ротаһы.
Шулай уҡ Ҡаҙан тирәһенә Волга хәрби флотилияһы (2 плавбатарея һәм 12 башҡа караптар һәм суднолар ) килә, улар балтиканан күсерелгән «Прочный» тибындағы өс миноносец һәм 16 самолет менән нығытыла. Һуңыраҡ 5-се армия Реввоенсоветы ҡарамағына «Свободная Россия» һәм «Стенька Разин» бронепоездар тапшырыла.
РККА Көнсығыш фронтының Свияжскиҙа урынлашҡан төп штабына хәрби-диңгеҙ эштәре буйынса нарком Л. Д. Троцкий килә. Троцкий массауи атып үлтереүҙәр менән «тәртипте нығыта», хатта Петроград полкында «децимация» ойоштора: һәр унынсы кешене атып үлтертә.
1918 йылдың 23 авгусында И. У. Павлов һәм Ф. А. Ингаунис идаралығында РККА-ның ике самолеты 600 метр бейеклектән аҡтар котроле аҫтында булған Үрге Услон һәм Түбәнге Услон ауылдары бомбалар ырғыталар.
Халыҡ армияһы ҡәҙәл ғәскәрҙәре тупланған урынға превентив һөжүм яһай.
28 августан 29 августҡа ҡаршы төндә аҡгвардееецтар Түбәнге Услон тирәһендә төшәләр, ҡыҙылармеецтарҙы алып ташлап, Свияжскиға сығалар. Бында алыштар айырыуса ҡаты рәүештә баралар. Ҡыҙылдар резервтарҙы тарттырып, Каппелдең отрядына 1-се һәм 6-сы латыш полктары һәм Ржев отряды көстәре һәм бронепоезд ярҙамында контрһөжүм ойошторалар. Һан яғынан ҡыҙылдарҙың өҫтөнлөгө һәм фронт яғынан ярҙам булмауы Каппелде тәүге пландан баш тартырға һәм дошман тылдары буйлап Ҡаҙанға табан сигенергә мәжбүр була. Был рейд ваҡытында ҡыҙылдарҙың тылында болғансыҡ барлыҡҡа килә, тимер юлы емерелә, трофейҙар тартып алына, Төрләмә станцияһы яулана (унда Троцкий әсирлеккә эләгә яҙа), әммә большевиктарҙың һөжүен туҡтатып булмай.
Был ваҡытта Сембер тирәһендә хәлдәр ҡатмарлаша һәм Каппелдең отряды уны обораналау өсөн ебәрелә.
1918 йылдың 31 август төнөндә «Прочный» етәкселегендә Волга флотилияһы шым ғына батареялар янынан Үрге Услондың аръяғына үтә һәм ҡапыл аҡтарҙың базаһына һөжүм итә, унда торған пароходтарҙа һәм баржаларҙа янғын башлана һәм дошман араһында ғауға тыуҙыра. Ҡыҙылдар флотилияһы ҙур юғалтыуҙар кисерә: 1 канонр кәмәһе бата, 3 миноносец оҙайлы ремонтҡа сыға, ә тағы ла бер сафта ҡалған миноносец бик ҙур зыян күрә.
РККА ғәскәрҙәренең Ҡаҙанды яулауы
Ҡазанға һөжүмде башлар алдынан Ҡыҙыл Армия үҙ эсенә алған ғәскәрҙәр:
Барлығы: 11 мең штык һәм ҡылыс, 41 орудие, 143 пулемет.
Халыҡ армияһының Ҡаҙан төркөмөндә (командиры П. А. Степанов) башта 6 мең тирәһе штык һәм ҡылыс иҫәпләнә, әммә Каппелдең отряды Сембергә табанкиткәндән һуң, уның һаны 2,5 мең штыҡ һәм ҡылыс, 33 орудие, 85 пулемет тәшкил итә.
1918 йылдың 5 сентябре көнөнөң иртәһендә артподготовканан һуң Көнсығыш фронты 5-се армияһының Ҡаҙанға дөйөм һөжүме башлана. Волга флотилияһы караптары йылға ағымы буйлап төшәләр һәм һөжүм итеүсе көстәргә ут менән ярҙам итәләр һәм дошман артиллерия батареялары менән алышҡа инәләр. Аҡтарҙың өс артиллерия батареяһы менән бәрелешкә инеп, ҡораллы «Дельфин» һәм «Ташкент» пароходтары сафтан сыға (шул уҡ ваҡытта "Ташкент"комендорҙары судно батҡанға тиклем корма орудиеһынан ут яуҙырыуын дауам итәләр).
1918 йылдың 7 сентябренә ҡарата Уң яҡ яр төркөмө Волгаға сыға, Һул яҡ яр төркөмө Красная Горканы яулай һәм Казанка йылғаһы аръяғына сыға, ә Ар төркөмө Киндер һәм Малые Клыки ауылдарын баҫып ала.
Шулай уҡ, 1918 йылдың 7 сентябрендә Столярский һәм Свинарёв идара иткән ике РККА самолеты 500 м бейеклектән мылтыҡ-пулемет уты аҫтында Ҡаҙандағы дошман позицияларына бомбалар ташлай
Бер үк ваҡытта РККА частары Йәшел Үҙәндән һөжүмгә күсәләр. Уларға миноносецтар, бронепоезд һәм авиация ут менән ярҙам итәләр. Айырыуса ҡаты алыштар тимер юлы узелы өсөн баралар. Ул бер нисә тапҡыр ҡулдан-ҡулға күсә.
1918 йылдың 10 сентябренә ҡараған «Прыткий» һәм "Ретивый"миносецтары тағы ла бер, алдағыһынан эрерәк, десант төшөрәләр — һалдат һәм матростар йыйылма батальоны.
Ҡыҙылдарҙың атакаларын кире ҡаҡҡандан һуң 10 сентябрь көнө иртәнсәк Степанов Ҡаҙандың эвакуацияһы тураһында иғлан итә Дүрт тапҡырға өҫтөнлөклө булған Халыҡ Армияһы көстәре ҡаланы һаҡлап ҡала алмайҙар. Аҡтарҙың отрядтары ойошҡан хәлдә ҡаланы ҡалдырып китәләр. Улар менән бергә бер нисә мең кеше китә, башлыса интеллигенция вәкилдәре, хеҙмәткәрҙәр, руханиҙар. 10 сентябрҙә сәғәт икегә бушап ҡалған ҡалаға ҡыҙылдар инә.
Ҡаҙан өсөн алыштар тамамланғас, Ҡыҙыл Армияһына трофей булараҡ 2 бронепоезд,12 орудие, пулемёттар мөлкәт менән складтар ҡала. 5-се латыш уҡсылар полкы ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн — ВЦИК-тың Почетлы революцион Ҡыҙыл байрағы, командир катера "Борец за свободу"катеры командиры — ВЦИК-тың Почетлы Ҡыҙыл байрағы, «Ваня-коммунист» канонер кәмәһе экипажы — Ҡыҙыл байраҡ менән.
Артабанғы көндәрҙә Волга флотилияһы Кама инешенә сигенгән аҡтар флотилияһын эҙәрлекләү ен дауам итә, бер үк ваҡыттаҠыҙыл Армияның һөжүменә булышлыҡ итә. Һөҙөмтәлә аҡтар Лаишев — Чистополь — Сембер линияһына тиклем сигенәләр.
Сабыртмалы тиф
Сабыртмалы тиф — эпидемик сабыртмалы тиф, кешенең киҫкен инфекцион ауырыуы. Rickettsia Prowazekii тыуҙыра. Беренсел һәм рецидив (Брилл ауырыуы) сабыртмалы тифтан айырыла.
Ауырыу барышының осорҙары
Башланғыс (4—5 көн), көсәйеү (4—12 көн), һауыға башлау (2—4 аҙна). Сабыртмалы тиф йөрөтөүселәрҙең (кейем һәм баш беттәре)эсәктәренән сыҡҡан бүлендектең кеше тәнен тырнағанда уның лайлалы тиресәһенә эләгеүенән йоға. Тыуҙырыусылар ҡан тамырҙарының эндотелиаль күҙәнәктәрен (некроз, тромбоз үҫешә), нервы (менингоэнцефалит) һәм йөрәк‑ҡан тамырҙары системаларын зарарлай. Инкубация осоро 6—21 көн дауам итә.
Төп билдәләре
Тән темпкратураһының 39—40°С тиклем күтәрелеүе, тән тиреһенә розеолёз-петехиаль сабыртма таралыуы, көслө баш ауыртыу, психомотор ҡуҙғыу һ.б. Диагностика өсөн клиник-эпидемиологик һәм лаборатория (серологик) тикшереү мәғлүмәттәре ҡулланыла. Дауалау медикаментоз (антибактериаль, кардиотроп, седатив һ.б. препараттар).
Иҫкәртеү
Педикулёзға ҡаршы көрәш.
Пасео-де-Грасия
Пасео-де-Грасия (Passeig de Gràcia; Paseo de Gracia) — Барселонаның (Испания, Каталония) иң төп проспекты һәм мөһим сауҙа һәм ҡаланың эшлекле райондарының береһе, унда ҡаланың бер нисә иң билдәле архитектура ҡомартҡылары урынлашҡан. Проспект Эшампленың үҙәк өлөшөндә, Плас-Каталуньянан алып Каррер-Гран-де-Грасияға тиклем һуҙылған.
Тарих
Элек Ками-де-Хесус («Иисус юлы») тип билдәле булған Пасео-де-Грасия башта ысынбарлыҡта баҡсалы ауыл урамынан аҙ ғына ҙурыраҡ була, ул Барселона менән элек айырым ҡала булған Грасияны тоташтырып тора. Урам 1821 йылда бында либераль ҡала советы һәм уның башында торған етәксеһе Плана Рамон тарафынан башҡарылған беренсе урбанизациялауға тиклем үҙгәрешһеҙ торған. Был проект шул ваҡытта Барселонала ҡоторған эпидемия арҡаһында юҡҡа сыҡҡан.
Либерал хөкүмәт ҡолағандан һәм абсолютизмға ил кире ҡайтҡандан һуң, 1824 йылда генерал Хосе Бернальдо де Кирос, маркиз Кампо-Саградо, тырышлығы менән проспектты төҙөү проектына ҡабаттан тотоналар. 1827 йылда яңы проспекттың киңлеге 42 метр тәшкил итә, һәм ул аристократтарҙың иң яратҡан урынына әүерелә. Улар бында атта һыбай йөрөү оҫталығын һәм XIX быуат дауамында бөтә ҡиммәтле ат экипаждарын күрһәтә.
Ҡолбирҙе
Ҡолбирҙе — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы биләмәләрендә аға. Йылға Турат йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Пасео-де-Грасия
Тарих
1906 йылда архитектор Пере Фалькес-и-Урпи проспект өсөн биҙәкле эскәмйәләр һәм фонарҙар эшләтә. Был ваҡытта Пасео-деГрасия Барселонаның иң модалы урамына әйләнә, унда кархитекторҙар Антонио Гауди, Пере Фалькес-и-Урпи, Жозеп Пуч-и-Кадафалк, Льюис Доменек-и-Монтанер, Энрик Санье модерн һәм ар-нуво стилендә төҙөгән биналар ҡалҡып сыға.
Ҡолбирҙе
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Пасео-де-Грасия
Тарих
Басктар иле (Eusko Jaurlaritza) хөкүмәте Пасео-де-Грасия, 60 адресы буйынса урынлаша, был Испанияла Граждандар һуғышы барған саҡта була. Каталон шағире Сальвадор Эсприу Кас-Фустер (Пасео-Грасия, 132) йортонда йәшәй.
Ҡолбирҙе
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса :
Пасео-де-Грасия
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Ҡолбирҙе
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002905
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200290
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
Ҡаранай (Стәрлебаш районы)
Ҡаранай (Каранаево) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 82 кеше. Почта индексы — 453195, ОКАТО коды — 80248865003.
Ленин проспекты (метро станцияһы, Санкт-Петербург)
Ленин проспекты (метро станцияһы, Санкт-Петербург) «Ле́нин проспе́кты» — Петербург метрополитены станцияһы. Киров-Выборг юлына инә. «Автово» һәм « Ветерандар проспекты» араһында урынлашҡан.
Ҡаранай (Стәрлебаш районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауыл тарихы
Ҡаранай — ерһеҙ бөрйән башҡорттарының ауылы булған. Е. Пугачевтың күренекле арҡаҙашы, йөҙбашы Ҡаранай Моратовтың командаһы Өфөнө ҡамауҙа ҡатнаша, Стәрлетамаҡ пристане һәм Кама буйында батша ғәскәрҙәренә ҡаршы сығыш яһай. Ҡаранай — Пугачевтың полковнигы, «иң мөһим баш күтәреүсе». И. Л. Тимашевтың язалау командаһы тарафынан әсирлеккә алынғас, Ҡазан йәшерен комиссияһына оҙатыла, унан Е. Пугачевты һәм уның иптәштәрен язалағанды «ҡарау» өсөн Мәскәүгә алып китәләр. Ауылға исем батыр Ҡаранай Моратовтың исемен мәңгеләштереү маҡсатынан бирелгән. V ревизияла 84 кеше йәшәгән 18 ихаталы ауыл күрһәтелгән. 64 йылдан һуң йорт хужалығы һаны 50-гә етә, ә халыҡ һаны — 382. Бер йыл алдараҡ бында Бәләбәй районының Бөрйәнғол ауылынан 3 ғаилә күсеп килгән. Бөрйәндәр — Меркет-Мең улусының башҡорт аҫабаларының керҙәштәре. 1786 йылғы картала Ҡаранай ауылы билдәләнгән. 1842 йылда унда 268 кешегә 672 бот иген сәселә.Ул ваҡытта ужым сәсеү менән халыҡ шөғөлләнмәгән булған.
Ленин проспекты (метро станцияһы, Санкт-Петербург)
Поездар 5.10.1977 көндә йөрөй башланы.
Тышҡы ҡоролма
Павильондар, эскалаторҙар юҡ.
Осипов Николай Иванович
Осипов Николай Иванович (18 март 1952 йыл — 23 май 2015 йыл) — бейеүсе, мануаль терапевт. 1976—1996 йылдарҙа Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1991), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994).
Биографияһы
Николай Иванович Осипов 1952 йылдың 18 мартында Куйбышев өлкәһенең Яңы Әҙеләк ауылында тыуған. Ғаиләләге алты бала араһында Николай өлкәне була. Мәктәптән һуң комбайнер ярҙамсыһы, малсы булып эшләй. Куйбышев мәҙәниәт училищеһында уҡый.
1975 йылда Куйбышев мәҙәниәт институтын (педагогы Г. Я. Власенко) тамамлай, армияла хеҙмәт итә.
Мысовая (Пинега ҡушылдығы)
Мысовая — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 399 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.
Осипов Николай Иванович
Биографияһы
СССР һәм сит илдәр буйлап (Болгария, Израиль, Испания, Төркиә, Финляндия һ. б.) күп гастролдәрҙә йөрөй. 1990 йылдың июнендә Бөтә Рәсәй халыҡ бейеүҙәрен яңғыҙ башҡарыусыларҙың профессиональ конкурсында ҡатнашып, икенсе урын яулай, сөнки йәше буйынса ҡағиҙәгә ярашлы булмай, уға инде 38 йәш була.
Мысовая (Пинега ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Осипов Николай Иванович
Биографияһы
Шулай уҡ Өфө дәүләт сәнғәт академияһында эшләй, унда халыҡ бейеүҙәре дәрестәрен уҡыта.
2001 йылда Башҡорт медицина колледжына уҡырға инә. 2 йыл уҡығандан һуң ҡытай медицинаһы буйынса практика менән шөғөлләнә, «Саторис» медик-психологик реабилитациялау үҙәгенә массажист итеп эшкә саҡыралар, унда ун ике йыл буйы балаларҙы һәм өлкәндәрҙе дауалай. Билдәле мануаль терапевт булып китә, күп кенә артист коллегаларына һаулығын нығытырға ярҙам итә. Кешеләрҙе радикулиттан, остеохондроздан, һыны боҙолоуҙан һәм быуыны сығыуҙан дауалай.
2015 йылдың 23 майында Өфө ҡалаһында вафат була, Көньяҡ зыяратта ерләнгән.
Николай Иванович профессиональ сәхнәлә бейеүҙәр ҡуйған. Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрында режиссёр Лек Вәлиев менән «Иҫке казактар ысулы менән» постановкаһында эшләй. Рифҡәт Исрафилов саҡырыуы буйынса «Зәңгәр шәл» спектакленә бейеүҙәр ҡуя. Гөлли Мөбәрәкова Рәфил Нәбиуллинға чечётка ҡуйыуын һорай.
Ул «Ташлама утты, Прометей!» спектакле өсөн сәхнә хәрәкәттәре эшләй. Өфөлә Башҡортостан Республикаһы Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театрында ҡуйылған «Мөхәббәт һәм нәфрәт» постановкаһында Рим Хәсәнов музыкаһына күп заманса бейеүҙәр бар, Осипов артистар менән талмай шөғөлләнә.
Бейеүҙәре
Осипов Николай Иванович ҡатмарлы бейеүҙәр ҡуя: «Тимербайҙың улдары» («Сыновья Тимербая»), «Сувенир», «Кантри», «Гаучо», европа, башҡорт, сыуаш һ. б. бейеүҙәр.
С. П. Королёв исемендәге Житомир хәрби институты
'''С. П. Королёв исемендәге Житомир хәрби институты''' (Житомирський військовий інститут імені С. П. Корольова) — Украинаның дәүләт хәрби уҡыу йорто юғары белем биреү учреждениеһы, Житомир ҡалаһында урынлашҡан.
1947—1996 йылдарҙа формированиеның тулы ғәмәлдәге атамаһы — Октябрь Революцияһы орденлы Житомир Ленин комсомолы исемендәге һауаға ҡаршы оборонаның юғары радиоэлектроника училищеһы.
Институт радиотехника, системалар инженерияһы, мәғлүмәт һәм кибернетик хәүефһеҙлек өлкәһендә хәрби һәм граждан белгестәрен әҙерләй; институттың ҙур ғилми мәктәбе бар, хәрби тәғәйенләнештәге роботлаштырылған системаларҙы тикшерә һәм эшләй.
Рус император армияһы осоронда
1914 йылдың 8 декабрендә донъя күргән һауаға ҡаршы оборона курстарын был уҡыу йортона нигеҙ һалыусы тип иҫәпләргә мөмкин. Был курстарҙы Петроградтағы Офицерҙар электр техникаһы мәктәбе начальнигы — генерал-майор Георгий Бурман етәкләй һәм Беренсе донъя һуғышы ваҡытында ла бында эшләй.
Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһында
Октябрь революцияһынан һуң курстар эшләүҙән туҡтай. Совет Рәсәйендә Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы комсоставының Юғары хәрби электротехник мәктәбе (хәҙерге С. М. Будённый исемендәге хәрби элемтә академияһы) ойошторола, ләкин һауа һөжүменә ҡаршы оборона белгестәрен әҙерләүҙә тулы күсәгилешлек булмай.
1918 йылдың февралендә РККА-ла зенит артиллерияһын һәм уға кадрҙар әҙерләү системаһын ойоштороу буйынса саралар башлана. Шул уҡ йылдың июнендә Петроградта зенит батареялары төҙөү идаралығы ойошторола, ноябрҙә иһә идаралыҡты Калугаға күсерәләр. ПВО батареялары комсоставын сифатлы ойоштороу һәм систематик уҡытыу маҡсатында, 1919 йылдың 13 февралендә РККА-ның зенит батареялары ойоштороуға етәкселек иткән Б. П. Ненашев үҙенең бойороғо менән Калугала һауа маҡсаттары (һауа флоты) буйынса атыу мәктәбен ойоштора.
1919 йылдың майында Идаралыҡ Түбәнге Новгородҡа күсерелә, һәм уның яңы командиры итеп А. Н. Вукотич тәғәйенләнә (һуңынан ул Повторный артиллерия мәктәбендә хеҙмәт итә) ). 1919 йылдың 8 декабрендә мәктәптә һауа флоты буйынса атыш башлана.
С 1919 по 1934 год это было единственное в Союзе ССР военно-учебное заведение противовоздушной обороны. До Великой Отечественной войны она базировалась в следующих местах:
Севастополь зенит артиллерияһы училищеһы
1924 йылдың 1 октябренән уҡыу йорто Севастополгә күсерелә.
Севастополдә уҡыу йорто тип аталған: зенит артиллерияһының махсус өлкән һәм урта команда составы мәктәбе; 1924 йылдың 1 ноябренән — РККА-ның зенит артиллерияһы команда составын камиллаштырыу курстары; 1927 йылдың 1 октябренән — РККА-ның зенит артиллерияһы мәктәбе. Яңы мәктәптең тәүге сығарылышы 1929 йылдың сентябрендә булды. 1930 йылда мәктәпте буласаҡ армия генералы С. М. Штеменко тамамлай.
Севастополдең зенит артиллерияһы мәктәбен тамамлаусылар В. А. Герасимов, Л. Г. Лавринович, М. В. Антоненко, В. А. Рождественский һәм П. А. Долгополов генералдар була. Мәктәптең уҡытыу батареяһы командирҙары — артабан билдәле хәрби начальниктар В. А. Пеньковский, генерал-полковник Г. Н. Орел һәм командир-зенитчиктар: генерал-лейтенанттар Н. К. Васильков, С. И. Макеев, Н. В. Марков һәм генерал-майор М. М. Процветкин.
1937 йылдың 16 мартынан — РККА-ның Севастополь зенит артиллерияһы училищеһы (СУЗА). Уҡыу ваҡыты — 2 йыл. 1938 йылдың көҙөндә училище ярайһы киңәйтелә. Ике дивизион урынына 1200 кешелек дүрт уҡыу дивизионы һәм дүрт хәрби тәьминәт батальоны ойошторола. Училищела шулай уҡ 300 тыңлаусыға запастың комсоставын әҙерләү курстары ойошторолған. Белем биреү-матди база ла камиллашыуын дауам иткән. Атыу, матди өлөш, приборҙар, электротехника, элемтә, хәрби инженерҙар эше, тактика, прожектор һәм автомобиль эше лабораториялары яҡшы йыһазландырылған.
1939—1940 йылдарҙа училищеға яңы зенит орудиелары һәм ПУАЗО-3 приборы килтерелә. Училище менән полковник Морозов етәкселек итә, хәрби комиссар — Тарасов. Элекке 49-сы Брест полкы казармаларында, Ҡырым һуғышында ҡаланы обороналау геройы матрос Кошка һәйкәле эргәһендә уҡыу корпустары асыла.
Һуғышҡа тиклемге йылдарҙа Севастополь училищеһы дөйөм 4586 кешенән торған 61 командирҙар сығарылышы яһаған.
Һуғыш башланғас, училищела бер нисә курсант зенит батареялары формалаша. 1941 йылдың авгусында училищеның матди часы тәүҙә Һарытау өлкәһенең Петровск ҡалаһына, һуңынан — Өфөгә эвакуациялана. Курсанттарҙың бер өлөшөн батареянан алына һәм уҡыуҙарын тамамларға ебәрелә, бер өлөшө Ҡара диңгеҙ флотының төп базаһы батареяларында ҡала һәм Севастополде обороналауҙа ҡатнаша. 1944 йылдан училище Ҡыҙып Байраҡлы исемен йөрөтә.
Житомир Ҡыҙыл Байраҡлы зенит-артиллерия училищеһы
Һуғыш тамамланғандан һуң — Житомирға күсерелгән (1946). 1947 йылда уҡыу йорто яңы исем ала — Житомир Ҡыҙыл Байраҡлы зенит-артиллерия училищеһы. Уҡыу ваҡыты — 4 йыл.
1968 йылдың 31 ғинуарында училище юғары уҡыу йорттары рәтенә күсерелә һәм ПВО-ның Житомир Ҡыҙыл Байраҡлы юғары ракета команда училищеһы тип атала. 1973 йылда училищеға почётлы Ленин комсомолы исеме бирелә. 1979 йылдың 15 ноябрендә Октябрь Революцияһы ордены менән наградлана.
Украинала
1996—1997 йылдарҙа уҡыу йорто Житомир инженер-технология институты ҡарамағындағы радиоэлектроника хәрби факультеты (хәҙер «Житомир Политехникаһы» дәүләт университеты) статусын ала, һуңынан йәнә юғары хәрби уҡыу йортона әүерелә. 1999 йылда институтҡа Житомирҙа тыуған Сергей Павлович Королёв исеме бирелә.
2007 йылда институт Милли авиация университеты составына инә, ә 2013 йылдан Дәүләт телекоммуникациялар университеты составында.
Украина Министрҙар Кабинетының 2015 йылдың 30 ғинуарындағы 94-се ҡарарына ярашлы, С. П. Королёв исемендәге Житомир хәрби институты Дәүләт телекоммуникациялар университеты составынан сығарыла һәм үҙ аллы юғары уҡыу йортона әүерелә. [[Файл:Левченко Александр Витальевич.jpg|180 px|right|thumb|Левченко Александр Витальевич, 2016 йылдан алып институт ректоры. Институт ректоры — әлеге ваҡытта генерал-майор Левченко Александр Витальевич.
«Үрнәк» (совхоз, Бөрйән районы)
«Үрнәк» совхозы — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районындағы ауыл хужалығы ойошмаһы.
Тарихы
«Үрнәк» совхозы 1930 йылда Байғаҙы ауылында «Урал» колхозы булараҡ барлыҡҡа килә. 1934 йылдан — Ворошилов исемендәге колхоз тип йөрөтөлә. 1959 йылдан Сталин исемендәге колхоз (ҡара: «Ҡыҙыл таң» колхозы) составында. 1966 йылда Байғаҙы бригадаһы «Ҡыҙыл таң», ә Яңы Усман ауылы бригадаһы «Алға» колхозынан сыға һәм 2 бригада берләштерелеп, «Үрнәк» совхозы ойошторола.
1969 йылда Бөрйән совхозының Үрнәк бүлексәһе булып ҡала. Бөрйән совхозы бөтөрөлгәс, был бүлексә «Үрнәк» муниципаль унитар ауыл хужалығы предприятиеһы булып эшләй (2016 йылда бөтөрөлә).
Джером Роббинс
Джером Роббинс (ингл. Jerome Robbins ; 11 октябрь 1918 йыл — 29 июль 1998 йыл) — америка режиссёры һәм хореографы. «Вестсайдская история» фильмы өсөн «Оскар» премияһына эйә (1961). Был премияны дебют фильм өсөн яулаусы берҙән-бер һәм һуңғы режиссёр
Биографияһы
Джером Роббинс Иеремия Вильсон Рабинович (Jerome Wilson Rabinowitz)  исеме аҫтында йәһүд эмигранттары ғаиләһендә тыуған. Бала сағында скрипкала уйнарға өйрәнә.
1936 йылда, ун һигеҙ йәшендә, бейеү мәктәбенә уҡырға инә. Бейеүсе булараҡ комик ролдәрҙә сығыш яһай, 1942 йылда Игорь Стравинскийҙың шул уҡ исемле балетында Петрушка ролен башҡарғандан һуң билдәле була. Ҡырҡынсы йылдар уртаһында Американың коммунистар партияһы ағзаһы була, бының өсөн һуңынан «Америкаға ҡаршы эшмәкәрлеге» өсөн эҙәпрлекләнә.
Джордж Баланчин саҡырыуы буйынса Нью-Йорк Сити балет труппаһының балетмейстеры була. Ике балетмейстрҙың күп йыллыҡ ижади хеҙмәттәшлеге балет театры тарихында уникаль һанала: стиле буйынса ла, шулай уҡ эш принцибы буйынса ла бер-береһенә тулыһынса ҡапма-ҡаршы булып, улар  оҙаҡ йылдар труппала тиң урынды биләй. Башҡарыусыларҙан даими үҙеңде еңеп сығыуҙы, үҙеңдең техник мөмкинлектәрең сигенән сығыуҙы талап иткән Баланчиндан айырмалы рәүештә, Роббинс иғтибарҙы күберәк эштең актёрлыҡ аспекттарына бирә. Уның бейеүселәргә мөрәжәғәт иткән даими иҫкәрмәһе  Take it easy — «тынысыраҡ», «артыҡ тырышма»  була. Шулай уҡ ул ғәжәп  юмор тойғоһо менән айырыла, был  «Концерт» балетында сағылыш таба.
Роббинс үҙе эстрада-джаз алымдарын индергән балетта ла, шулай уҡ мюзиклда ла әүҙем эшләй. Тәүге спектаклен Леонард Бернстайн музыкаһына «Матросы на берегу»  балетын  шул уҡ йылда Бродвейҙа «Увольнение в город» мюзиклы сифатында ҡуя.
Роббинсҡа айырым билдәлелекте 1957 йылда үҙе төшөргән мюзикл буйынса  «Вестсайдская история » фильмы килтерә. Классик техника һәм заманса бейеү ҡушылған дөрөҫ либретто, динамик сюжет, экспрессив хореография был фильм-мюзиклды бөтә донъяға билдәле яһай, ә уның нигеҙ һалыусыһына  1962 йылда «яҡшы режиссура» номинацияһында  «Оскар»  премияһын килтерә (беренсе тапҡыр  был награда ике кеше тарафынан бүленә). Роббинс ҡуйған һуңғы мюзикл «Скрипач на крыше» (1964) була.
1990 йылда велосипед һәләкәте һәм 1996 йылда йөрәгенә  операциянан һуң Роббинста Паркинсон ауырыуы билдәләре күренә, ҡолағы насар ишетә башлай. 1998 йылда ул киң инсульт кисерә, ике айҙан һуң ул вафат була.
Хәтер
Джером Роббинсҡа Сполетола Театро-Нуово ҡаршыһында һәйкәл ҡуйылған.
Куеган
Куеган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ельцовка йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Контроль эш
Контроль эш — был тест буйынса белем, күнекмәләр, оҫталыҡ йәки физик мөмкинлектәр кимәле үлсәнә. Белем биреү эшмәкәрлеген бойомға ашырыуҙың һөҙөмтәлелеген билдәләү өсөн сара булараҡ файҙаланыла.
Контроль эш телдән, ҡағыҙҙа, компьютер ярҙамында, контролдә тотолған мөхиттә (мәҫәлән, ҡайһы бер физик тестар) йәки асыҡ мөхиттә (мәҫәлән, машина йөрөтөү буйынса имтихан) билдәле бер осорҙа контроль аҫтында үткәрелеүе мөмкин. Бер нисә һорауҙан, һорауҙарҙан, күнекмәләрҙән йәки эштәрҙән тороуы мөмкин.
Кесе Харвута-Яха (Мессо-Яха ҡушылдығы)
Кесе Харвута-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Мессо-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 293 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 90 км.
Контроль эш
Контроль эштәр ауырлығы буйынса айырылырға мөмкин — ниндәй ҙә булһа материалдарҙы ҡулланыу тыйылырға мөмкин, йә булмаһа бер нисә өҫтәмә ҡоралды, мәҫәлән, белешмәне йәки калькуляторҙы яуап биреү өсөн файҙаланырға мөмкин.
Кесе Харвута-Яха (Мессо-Яха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Контроль эш
Һөҙөмтәләр
Имтихандар, ҡағиҙә булараҡ, мәктәпкә һәм илгә ҡарап, 0-дән 10-ға, 1-ҙән 12-гә тиклем йәки L-дан А-ға тиклемге рейтингҡа эйә.
Бөйөк Британияла һәм АҠШ-та рейтинг A-нан F-ҡа тиклем алып барыла, унда A, B менән C — ыңғай баһалар һәм D, E менән F — ҡәнәғәтләнерлек булмаған баһалар бирелә. Рәсәйҙә биш баллы баһалау системаһы бар, унда «5» — «бишле», «4» — «яҡшы», «3» — «ҡәнәғәтләнерлек», «2» — «ҡәнәғәтләндерелмәгән», элек Рәсәй мәғариф системаһында «1» (берле) билдәһе ҡуйылды, ләкин ғәмәлдә был балл ҡулланылмай һәм Рәсәй мәктәптәрендә ҡуйылмай.
Контроль эштәре төрҙәре
Контроль эш — ул тикшеренеүсе Д. Салинасҡа ярашлы бер нисә дөйөм характеристиканы күҙ уңында тотҡан белемде баһалауҙың иң ғәҙәти алымы (2002): Контроль эштәр төрҙәре:
Эякуляция
Эякуляция (ejaculatio — атылыу; синонимдар — орлоҡ атыу) —  ирҙәрҙә уретранан енси мөнәсәбәттәр йәки уны алмаштырған енси эшмәкәрлек формалары ваҡытында ярым шыйыҡсаның бүленеүе. (мастурбация, blow job, петтинг, поллюция һ. б.). Ул ҡатмарлы рефлекс акты булып тора, уның үҙәге умыртҡа һөйәгендә урынлашҡан.Бынан тыш, эякуляция процесын көйләүҙә баш мейеһенең парацентраль лобустары билдәле бер роль уйнай. Эякуляция һәм уның менән тығыҙ бәйле оргазм, ғәҙәттә, ыҙғыш ваҡытында пенисты дәртләндергәндә енси уяныуҙың ҡырҡа көсәйеүенә килтерә. . Ғәҙәттә оргазм менән оҙатыла. Йоҡо ваҡытында (поллюция) стихиялы рәүештә барлыҡҡа килеүе мөмкин.
Эякуляциянан һуң пенистың ҡан тултырыуы кәмей башлай һәм эрекция әкренләп көсһөҙләнә бара.
Эякуляцияға тиклем
Пре-эякулат — енси көсөргәнеш хәленә ингәндә ир-егеттең енесенең уретраһынан тышҡы яҡтан бүленеп сыҡҡан асыҡ, төҫһөҙ, йәбешкәк шыйыҡса. Пре-эяакулат шулай уҡ ир-ат тарафынан мастурбация ваҡытында, енси мөнәсәбәткә әҙерләнгәндә йәки иртә стадияһында, ир-егет оргазмға тулыһынса барып еткәнсе һәм эякуляцияға тиклем күпмелер ваҡыт элек сығарыла.
Эякуляция фазаһы
Эякуляция процессы ике фазанан тора:
Эякулятор рефлекстың беренсе (эмиссион) фазаһы симпатиялы нервы системаһы контроле аҫтында. Икенсе фаза (уретранан орлоҡ атылыуы) умыртҡа һөйәгенең S2-S4 тамырҙары кимәлендәге умыртҡа һөйәге рефлексы менән идара ителә. Эякуляцияның тамамланыуын тәьмин иткән нервы импульсын тапшырыу пудендаль нервылар буйлап бара. Эякуляция тамамланғандан һуң рефрактор осоро була, был осорҙа эякуляцияға күп тапҡырҙар өлгәшеү мөмкин түгел йәки ҡатмарлыша.
Эмиссион фаза
Эякуляция процесының эмиссион фазаһында эпиддийҙарҙың ярым тубулаларының шыма мускулдары кәмей, һөҙөмтәлә түллек  өҫтәмәләренән сперма атыла һәм вастың киң өҫкө ампулляр өлөшөнә барып етә. Эмиссия фазаһының башланыуы, ҡағиҙә булараҡ, эякуляция башланыуҙың кире ҡаҡҡыһыҙлыҡ тойғоһо менән оҙатыла. Артабан сперма эякулятор тракты аша үтә, семиналь весикулалар, простата һәм бульбоуретраль биҙҙәренән шыйыҡса ҡушып, орлоҡ, йәки эякулат барлыҡҡа килә. .
Орлоҡ сығарыу фазаһы
Эякуляция фазаһында уретранан бульбоспонг мускулының шыма мускулдарының ритмик ҡыҫҡарыуы ярҙамында эякулат сығарыла. Был ритмик ҡыҫҡарыуҙар ир-ат оргазмының бер өлөшө булып тора. Оргазм башланғандан һуң орлоҡ уретранан этәрелеү менән сығарыла, икенсе һәм өсөнсө (ә ҡайһы саҡта беренсеһе, ир физиологияһына ҡарап) максималь дәүмәл һәм көс менән сығарыла, был шулай уҡ психик сәләмәт ирҙәрҙә оргазмға өлгәшеүҙең иң юғары нөктәһенә тап килә. Артабан эякуляцияның күләме һәм көсө әкренләп кәмей бара, пенистың башы һиҙгер була, ә һуңғы бер нисә «этәрелеү» буш ҡыҫҡартыуҙар була ала. Типик ир-ат оргазмы бульбоспонг мускулының 10-15 ҡыҫҡарыуынан тора, уларҙың һәр береһе ир-ат тәнендә үтә физиологик яҡтан яғымлы һиҙеү менән оҙатыла. Бульбоспунг мускулдарының тәүге өҙөлөүенән һуң бер ниндәй хәрәкәт тә артабан эякуляцияға ҡамасаулай алмай (оргазмды оҙатып йөрөү боҙолған булһа ла). Оргазм ваҡытында мускулдарҙың ҡыҫҡарыу йышлығы әкренләп кәмей бара. Башланғыс ҡыҫҡартыуҙар уртаса 0,6 с һайын була, ҡыҫҡартыу мөҙҙәте әкренләп арта һәм ҡыҫҡартыуҙар араһындағы интервал һәр ҡыҫҡартыу өсөн яҡынса 0,1 с-ҡа арта. Был мускулдың ҡыҫҡарыуы күпселек ирҙәрҙә ритмик, оргазм ваҡытында даими була. Күп кенә ир-егеттәр оргазм аҙағында даими булмаған өҫтәмә ҡыҫҡартыуҙар кисереүе лә ихтимал. .
Орлоҡ миҡдары
Өлгөргән сперматозоидтарҙың нормаль үҫешен тәьмин итеүсе сертоли күҙәнәктәре, йәш сперматозоидтарҙы туҡландырыуҙан һәм һаҡлауҙан тыш, уларҙы вас деференс үткәргестәренә алып барырға ярҙам иткән ярым трубкаларына шыйыҡса бүлеп сығара. Вас деференсында микровилли һәм лисосомаль гранулалар менән махсус куб күҙәнәктәре бар, улар шыйыҡсаның бер өлөшөн йота, сперматозоидтарҙың химик составын үҙгәртә. .
Күләме
Эякуляцияның көсө һәм төрлө ирҙәрҙә эякулят миҡдары һиҙелерлек үҙгәрә. Нормаль эякуляция, ғәҙәттә, 7, 8 һәм һирәк осраҡтарҙа хатта 10 мл дәүмәл теркәлһә лә, 1,5— 5 миллилитр орлоҡ бүленеү менән тамамлана. Ҡайһы бер урологик ауырыуҙар, мәҫәлән, түллек өҫтәмәһе эпидимиты, ир-егеттең либидоһын арттыра, шуның менән уның эякулят күләме арта.
Ярым шыйыҡса күләме, оргазм ваҡытында уның эякуляция көсө, шулай уҡ сперматозоидтарҙың ҡеүәте ғәҙәттә 17-18 йәштә етә һәм 45-55 йәштән һуң кәмей башлай, әммә, ҡатын-ҡыҙҙарҙың репродуктив системаһынан айырмалы рәүештә, ир-ат, ниһайәт, яраҡлылығын юғалтмай, хатта етмеш йәшлек ир-ат та тейешле шарттарҙа бала таба ала.
Эякулат сифаты
Эякулатта сперматозоидтар һаны ла кешенән кешегә тиклем һиҙелерлек үҙгәреп тора һәм күп факторҙарға бәйле: алдағы эякуляциянан һуң үткән ваҡыт арауығы, енси температура, ир-егеттең йәше, тестостерон кимәле, уның туҡланыу торошо һәм һыу алмашыныуы, орлоҡтоң дөйөм күләме. Эякулатта сперматозоидтарҙың патологик яҡтан аҙ һаны олигозооспермия тип атала. Эякуляция ваҡытында сығарылған орлоҡтоң ғәҙәттән тыш аҙ миҡдары олигоспермия тип атала. Спермала сперматозоидтарҙың бөтөнләй булмауы азооспермия тип атала. Шулай уҡ атенозооспермия — мотиль формалар һанының кәмеүе, шулай уҡ спермала сперматозоидтар хәрәкәте тиҙлеге күҙәтелә.
Ҡәнәғәтлек
Бульбоспунг мускулының һәр ҡыҫҡарыуы сексуаль ләззәт (оргазм) тулҡыны менән оҙатыла. Беренсе һәм икенсе ҡыҫҡартыуҙар, ғәҙәттә, иң көслө рәхәтлек тойғоһо һәм иң күп орлоҡ сығыу менән оҙатыла. Артабанғы ҡыҫҡартыуҙар, ҡағиҙә булараҡ, орлоҡтарҙың өҫтәмә бүленеүенә килтерә һәм бер аҙ көсөргәнешле ләззәт тойғоһо менән оҙатыла. Оргазм дәрәжәһе бүленеп сыҡҡан сперма миҡдары менән туранан-тура бәйле. Эякуляция менән ауырыған психик яҡтан сәләмәт булмаған ирҙәрҙә оргазм һуңға ҡалыуы, йә бөтөнләй булмауы ихтимал.
Иртә эякуляция
Эякуляция интромиссияға тиклем йәки унан һуң (пенисты вагинаға индергәндә) һәм партнёрҙы енси яҡтан ҡәнәғәтләндереүгә юл ҡуймаһа, ваҡытынан алда тип һанала. Был идеялар, ҡатын-ҡыҙҙы оргазмға алып килә алған вагиналь секстан тыш, енси эшмәкәрлектең төрлө сағылышын инҡар итеү менән бәйле. Иртә эякуляцияның сәбәбе булып оҙайлы енси ситләшеү осоро тора..
Һуңлаған эякуляция
«Һуңлаған эякуляция» терминын медицинала ҡулланырға мөмкин булһа ла, йышыраҡ ир-егеттең төрлө психологик факторҙар арҡаһында оргазмға ирешә алмауы тураһында һүҙ бара. Бындай осраҡтарҙа, оргазм башланыу менән дә, эякулят миҡдары төшөнкөлөккә бирелергә мөмкин (киң таралған ышаныуҙарға ҡаршы «ни тиклем оҙағыраҡ — күберәк») һәм пациентҡа оргазмдың дөрөҫ өлгәшеүенә булышлыҡ итеү өсөн физик һәм психологик күнегеүҙәр тәҡдим ителә ала. Бының өсөн йыш ҡына Камасутра позалары тәҡдим ителә.
Өҙөлгән фрикция техникаһы
Ҡайһы бер ир-егеттәр, максималь оргазмға өлгәшергә тырышып, яҡынлашҡанда енси мөнәсәбәттәрҙе өҙөргә, шуның менән уретраға сыҡҡанда эякуляцияны тотҡарларға һәм оргазмдың башланыуын кисектереп торорға өйрәтә ала. Шуға ҡарамаҫтан, был алым эякуляция менән бәйле проблемаларҙың сағылышына, шулай уҡ бульбоспунглы мускул атрофияһына йоғонто яһарға йәки простатит тыуҙырырға мөмкин.
Нәфис әҙәбиәттә
Төрлө дәүерҙәрҙә һәм мәҙәниәттәрҙән енси мөнәсәбәттәрҙе тасуирлаған нәфис әҙәбиәт эякуляция процесының төрлө аспекттарына ҡағыла. Әйтәйек, эякуляциянан һуң ир-егеттәрҙең йоҡоһоҙлоҡ тойоуы Гомерҙың (Зевс, Герой менән мөхәббәт менән мауығып, йоҡлап китә) XIV «Илиада » йырында сағылыш тапҡан. Хәҙерге заман әҙәбиәтенең эротик күренештәрендә физиологик актты тасуирлау йыш ҡына эмоциональ-психологик кисерештәрҙе тасуирлау менән бәйле.
Порнографияла
Порнографик видеояҙманың «классик» тамамланыуы — ир-егеттең эякуляцияһы, уны ғәҙәттә яҡындан күрһәтәләр. Порнографияла эякуляция процесына йүнәлтелгән бер нисә ысул бар:
Оло Сурмог
Оло Сурмог — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Глухая Вильва йылғаһының һул ярына тамағынан 172 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Молдованың тимер юлы
«Молдованың тимер юлы» (Calea Ferată din Moldova) — Молдавияның тимер юл компанияһы, дәүләт предприятиеһы.
Дөйөм тасуирламаһы
Юлдың башҡа дәүләттәрҙең юлдары менән сиктәш урындары:  Украинаның (Укрзалізниця) Одесса тимер юлы (Кучурган, Слободка һәм  Басарабяска станциялары, һуңғыһы консервацияланған һәм файҙаланылмай);  Көньяҡ-Көнсығыш тимер юлы (Могилёв-Подольский һәм Кельменцы станциялары);  Львов тимер юлы (Мамалыга станцияһы); шулай уҡ Румыния (Căile Ferate Române) тимер юлы (Унгены, Рени, Прут станциялары) һәм Приднестровье тимер юлы. Тимер юлдың идаралығы Кишинёвт а урынлашҡан.
Юлдың эксплуатацияланыусы оҙонлоғо 1991 йылға 1328,4 км тәшкил итә. Молдавияла электрлаштырылған юлдар юҡ, Приднестровьела конфликт башланғанға тиклем  Тирасполдән Украина сигенә тиклем өлөштө электрлаштырыу планлаштырылған була (Украинала  Раздельная — Кучурган участкаһы электрлаштырылған).
Юлдың төп узел станциялары: Кишинёв, Басарабяска, Унгены, Бельцы-Слободзея, Окница.