cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алағуз
Граждандар һуғышы
1919 йылдың 3 июлендә 243-сө Петроград полкы Алағуз ауылы эргәһендә аҡ армияның 25-се Екатеринбург полкын ҡыйрата. 400 һалдатын әсирлеккә ала, 2 пулемётын һәм Яңы Балаҡатайҙы биләй.
1957 йыл
1957 йылдың апрель айында Фрунзе колхозын Әбдрәзәҡ совхозына ҡушалар. Алағуз булексәһе идарасылары, «Ыҡ» ауыл хужалығы идараһы рәйестәре.
Байышев Әсләм Б. (7.04.1957 — 20.07.1958)
Садиҡов Рәхмәтулла Таһир улы (1958 — 05.1965)
Ғилманов Сәлимхан Уйылдан улы (1965 −1969)
Байрамғолов Зекерйә Хажи улы (1969—1984)
Ғимаҙиев Ринат Сәмиғулла улы (1984 −199
Шәйехов Фәнүр Фәрит улы
Ҡарипов Урал Хәким улы
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 1920 йылда 8 кешенән торған ике урыҫ ғаиләһе йәшәгән. 1926 йылда 6 урыҫ ғаиләһе (32 кеше) булған.
Әҙәбиәт
Ведомость Уфимской провинциальной канцелярии, присланная в Оренбургскую губернскую канцелярию, об участии нерусского населения Уфимской провинции в восстании //Крестьянская война 1773—1775 гг. на территории Башкирии. C.257] Челябинский портал. Дуван (род)
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Алағуз Баҡын (исем)
Сығанаҡтар
— ЦГИА РБ. Ф.1, оп.1, д.3380, л.60—63
— Документы ставки Е. И. Пугачёва, повстанческих властей и учреждений: 1773—1774 гг. М., 1975
— Крестьянская война 1773—1775 гг. на территории Башкирии: Сборник документов. Уфа, 1975.
Мегион
Мегион — Рәсәй ҡалаһы, Ханты-Манси автономиялы округы — Югра. Ҡалала— 46643 кеше (2020) йәшәй. Халыҡты Ҡала округында — 53450 кеше (2020), шул иҫәптән Высокий ҡасабаһында— 6807 кеше йәшәй. Көнбайыш Себерҙең төньяғында, Обь йылғаһына уның ике ҡушылдығы — Мега һәм Мулка ҡойған урында урынлашҡан. Нижневартовск агломерацияһына инә.
Нижневартовск менән бергә нефть сығарыуҙың мөһим сәнәғәт үҙәктәренең береһе булып тора.
Этимологияһы
1912 йылғы документта Магайон булараҡ; 1940-сы йылдарҙа Обь йылғаһына Меганың киҫә бөгөлөп ағып төшкән урынында урынлашҡан Мегион ауылы булараҡ телгә алынған. 1980 йылдан — Мегион ҡалаһы. Исеме хант телендәге мехи, меги, мегий — «бөгөл, бөгөлөш, йылғаның текә боролошо», мегин — «кәкре» һүҙҙәренән килеп сыҡҡан.
Географик урыны
Мегион Көнбайыш-Себер тигеҙлегенең үҙәк өлөшөндә, Обь йылғаһының урта ағымында урынлашҡан. Географик координаталары: 61.03333°N, 76.1°W 61.03333°N, 76.1°W. Май аҙағынан июль уртаһына тиклем был параллелдәге ҡалаларҙа аҡ төндәр тигән күренеш күҙәтелә. Мәҫәлән, Санкт-Петербург, аҡ төндәр күҙәтелгән билдәле ҡалаларҙың берһе, йәнәш киңлектә урынлашҡан.
Сәғәт поясы
Мегион Екатеринбург ваҡыты (Yekaterinʙurg Time Zone, YEKT) сәғәт поясында урынлашҡан. UTC белән айырмаһы +5:00 сәғәт тәшкил итә. Мәскәү ваҡыты менән айырмаһы +2 сәғәт тәшкил итә һәм Рәсәйҙә MSK+2 тип күрһәтелә.
Ҡалаларҙың урынлашыу алыҫлығы: Ҡала Урта Обь уйһыулығы үҙәгендә, Самотлор нефть ятҡылығы янында урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 40 метр. Ҡала эсенән, бер өлөшө торбаға алынған һәм күмелгән, бысраҡ һыулы Сайма йылғаһы аға.
Климаты
Мегион ҡалаһы Иң Төньяҡ райондарына тиңләштерелгән.
Ҡала климат ҡырҡа континенталь. Ҡыш һыуыҡ һәм оҙайлы, йәй сағыштырмаса йылы һәм ҡыҫҡа. 2006 йылдың ғинуарында теркәлгән температураның абсолют минимумы −62 °C тәшкил иткән
Тупраҡ ҡатламы
Ҡаланың тирә-яғында тупраҡ-грунт һаҙлыҡтары өҫтөнлөк итә, ҡала һыҙаты өйөлгән грунттан тора. Тәбиғи тупраҡ өҫкө һәм ваҡ көлһыу. Был хәлдә бина бейеклегенә сикләүҙәр һалына, шулай уҡ һаҙлыҡтарҙы алдан киптереү, ә аҙаҡ — терәк бағаналар йәки свайҙар ҡағыу талап ителә.
Үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы
Ҡаланы, флораһы һәм фаунаһы бик бай, ҡатнаш тайгауратып алған. Төньяҡ аҫаба халыҡтары элек-электән уларҙы үҙ кәсепселегендә ҡуллана. Ҡала менән йәнәшә тиерлек айыу өңдәре осрай. Урмандарҙа ҡиммәтле тиреле йәнлектәр күп: тейен, ондатра, төлкө, әлгәнйәк, ҡуян, шулай уҡ Мегиондың төп символы — Кеш. Һаҙлыҡтарҙа өйрәктәр, ҡара йыландар йәшәй. Ҡиммәтле тире эшкәртеү менән бер рәттән балыҡ кәсепселеге үҫешкән. Иң таралған балыҡтар: (сабаҡ?) чебак, опто, алабуға, табан балыҡ, суртан, уҡбалыҡ.
Иртә тораҡ
1911 йылда Мегион тураһында беренсе тапҡыр телгә алына. Беҙ уны күренекле Себерҙе өйрәнеүсе— Александр Дунин-Горкавич яҙмаларында табабыҙ: «Ҡитғаны уратып аҡҡан бөгөлөш тамағында ятҡан ҡасаба». Был тораҡ пункттың хант телендәге атамаһын һүҙмә-һүҙ тәржемә иткәндән — Майон (яҙылышының беренсе варианты).
Рәсәй империяһының рәсми мәғлүмәттәре буйынса, 1912 йылда хәҙерге Нижневартовск районы биләмәһе Тубыл губернаһы Сорғот өйәҙе Ларьяцкий улусы составына ингән һәм 46 ауылдан (йорт) торған. Һәм шунда уҡ Обь буйынының ваҡ тораҡ пункттары урынлашҡан: Вампугольский йорто — 13 кеше; Вартовск ауылында 93 кеше, запасҡа иген һаланған магазин, ике шәхси кибет, земство станцияһы, пристань һәм сиркәү. Һуңғараҡ улар Вымпугольск исемен алған бер торама пунктҡа берләшкәндәр. Обь йылғаһының уң ярында 1909 йылда Нижневартовск утын пристане барлыҡҡа килә. Унан ҡырҡ километр алыҫлыҡта, Обь йылғаһының аҫҡы ағымында, Магайондың (яҙыуҙың икенсе варианты) биш ихатанан торған йорттары һәм земство трактовый станцияһы булған. Ермаково Магайон йорттары йәнәшә Лекрысово һәм Ермаково йорттары була. Һуңғыларында Ермак дружинаһы привалға туҡтаған имеш тигән легенда йәшәй. Башҡа яҡыныраҡ тирмәләрҙә ханттар йәшәгән. Хантта почта ташыу менән ихлас шөғөлләнгән. Магайон тирмәләрендә йәшәгән кешеләр традиция буйынса балыҡсылыҡ халыҡ кәсебе менән шөғөлләнгән.
Нефть бумы
1959 йылда Нижневартовск менән йәнәшә, ергә Мегион биҫтәһендә (хәҙерге исеме шул ваҡытта барлыҡҡа килә), нефть эҙләү маҡсатында һынамаҡ пробный тәрән быраулау эштәре башлана.
1961 йылдың 21 мартында Мегион эргәһендә Урта Обь буйындағы беренсе нефть фонтаны урғыла, шул ваҡыттан алып Көнбайыш-Себер нефть һәм газ комплексының үҫеүе башлана.
1964 йылдың 24 майында 8-се нефть йыйыу пунктынан мегион нефте тейәлгән беренсе баржа ҡуҙғала һәм Обь буйлап өҫкә, Новосибирскиға, йүнәлә. Барлығы 1964 йылғы навигация осоронда 73,2 мең тонна нефть оҙатыла. Был уңайҙан шундуҡ йылға ярында тантаналы митинг үтә. Бикте задвижка экспедиция начальнигы В. Абазаров менән ятҡылыҡты тәүләп табыусы Г. Норкин аса.
1964 йылдың 29 сентябрендә Мегион эшселәр ҡасабаһы статусы ала, ә ун алты йылдан РСФСР Юғары Советы Президиумының 1980 йылдың 23 июль Указы менән Төмән өлкәһе Ханты-Манси автономиялы округы Нижневартовск районындағы Мегион эшселәр ҡасабаһы округ буйһоноуындағы ҡала итеп үҙгәртелә.
Төбәкте үҙләштергәндә нефть сығарыу беренсе урынға ҡуйыла, шуның өсөн, тәү сиратта, ятҡылыҡтарҙың, сәнәғәт базалары һәм нефть үткәргестәрҙең инфраструктураһы төҙөкләндерелде обустраиваться. Бөтә башҡа төҙөлөш башҡаларҙың, шул иҫәптән торлаҡ һәм көнкүреш объекттары төҙөү ҡалдыҡ принцибы буйынса алып барыла. Төҙөлөштөң иң эре заказсылары — нефтселәр, геологтар һәм торба үткәреүселәр. Улар барыһы ла тармаҡ институты билдәләнгән территорияны планлаштырыуға төрлө ҡарашта булғанлыҡтан, ҡаланы төҙөүҙә буталсыҡлыҡ килеп сыҡты. 1982 йылға тиклем берҙәм генераль план булмай.
Белем биреү учреждениелары
Ҡалала 9 дөйөм белем биреү мәктәбе, шуларҙың береһе Высокий ҡасабаһы территорияһында урынлашҡан. Себер профессиональ-педагогия колледжы, лицей № 1, православие гимназияһы, Анатолий Кузьмин исемендәге музыка мәктәбе, «Камертон» сәнғәт мәктәбе, һынлы сәнғәт мәктәбе, шулай уҡ күп спорт секциялары эшләй.
Транспорты
Мегионда ике эске ҡала маршрутынан торған автобус селтәре бар.
Нижневартовск һәм Высокий ҡасабаһына тиклем ҡала-ара маршруттары бар.
Сервисы
Ҡалала «Адрия», «Ҡаруанһарай» ҡунаҡханалары һәм «Мастер һәм Маргарита», «Көнсығыш әкиәте», «Көньяҡ», «Бохара» кафелары урынлашҡан.
Ялы
Ҡаланың мәҙәни тормошонда мөһим ваҡиғаларҙың береһе тип 2006—2008 йылдарҙа йыл һайын үткәрелгән һәм бөтә Рәсәй төбәктәрендә йәшәгән рок-музыка һөйөүселәрҙең иғтибарын йәлеп иткән «Мегадрайв» рок-фестивален атарға мөмкин.
Үҙешмәкәрлек әүҙем хупланған кинотеатр, боҙ һарайы, балалар сәнғәт мәктәбе, «Калейдоскоп» мәҙәни-ял итеү комплексы һәм сәнғәт һарайы бар — мәктәп һәм башҡа уҡыу йорттары уларҙа даими рәүештә үҙҙәренең байрамдарын, дискотекалар үткәрә.
Баҙлыҡ (Мәнәүез ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
16 август
16 август — григориан стиле буйынса йылдың 228-се (кәбисә йылында 229-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 137 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Крутобереговая (Улу-Юла ҡушылдығы)
Крутобереговая — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Улу-Юл йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һөйләм төрҙәре
Башҡорт телендә лә башҡа телдәрҙәге кеүек ябай һөйләм һәм ҡушма һөйләм була. Улар бүлектәргә бүлеп өйрәнелә.
Зенковка (Тагила ҡушылдығы)
Зенковка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тагил йылғаһының уң ярына тамағынан 127 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Руҡайя — Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡыҙы
Руҡайя (башҡ. Раҡия, Орҡоя) бинт Мөхәммәт, Мөхәммәт Пәйғәмбәр һәм Хәҙисә р.ғ. ҡыҙы. Руҡая исеме халҡыбыҙҙа ике төрлө вариантта ҡулланыла — Раҡия һәм Орҡоя. Исем «ылыҡтырғыс», «үҙенә йәлеп итеүсе», «алдан барыусы», «тылсымлы» тигән матур мәғәнәләр бирә. Рәсүлгә 33 йәштәр тирәһендә Мәккәлә донъяға килгән. Бәҙер һуғышы барған көндәрҙә, Мәҙинәлә 2/624 йылда вафат булған.
Зат-ырыуы
Пәйғәмбәребеҙҙең олатаһы Ғәбд әл-Моталлип — Мәккәнең иң абруйлы, ишле, йоғонтоло, һөнәрле һәм уңған ҡорайыш ырыуынан. Үкһеҙ етем ҡалған ейәне Мөхәммәтте баҡҡан күркәм был зат гүр эйәһе булғас, уның дәрәжәһе оло улы Әбү-Талипҡа күсә. Мөхәммәтте ошо ағаһы тәрбиәгә алып, егет ҡорона ингәнсе үҙендә йәшәтә.
Руҡайяның Ғүтбәгә әйттерелеүе
Әбү Ләһәбтең ысын исеме Ғәбд әл Ғүззә. Ул Пәйғәмбәребеҙҙең рисаләтенә ышанмай ҡарай, мыҫҡыллай, вәғәздәрен юҡҡа сығарып Ҡәғбәтулла алдында сығыш яһай. Ҡатыны менән икәүләп Пәйғәмбәр йөрөгөн юлдарға сәнскеләр һалып китәләр, бик рәнйетәләр. Уның хаҡында исемләп «Ләһәб» («Бау») тигән сүрә иңә. Мосолмандар Ҡөрьәнгә ингән ошо 111-се сүрәгә ярашлы уны «Ут Атаһы», «Тамуҡ Әһеле» тигәнде аңлатҡан ҡушаматы менән генә атап йөрөтә.
Күңелендә Пәйғәмбәребеҙгә дошманлыҡ тоҡанып, Әбү Ләһәб Руҡайяны — Ғүтбәгә, Өммөгөлсөмдө Ғүтәйбәгә алып биреүҙән баш тарта. Пәйғәмбәребеҙҙең ҡыҙҙары һәм үҙенең улдары араһындағы никах килешеүе Әбү Ләһәбтең талабы буйынса юҡҡа сығарыла. «Балаларымды фиҙа ҡылып ҡотолормон» тигән көфөр һүҙе шауҡымымылыр — улы Ғүтбәне Шам (Дамаск) юлында арыҫлан күтәреп алып китә. Пәйғәмбәребеҙгә иңгән «Әл-Мәсәд» сүрәһенең 2-се аятында «Әбү Ләһәбтең һәләк булыуынан (йәғни тамуҡҡа инеүенән) малы ла, балалары ла ҡотҡара алманы» тип әйтелгән була инде.
Руҡайяның Усман ибн Ғаффан менән никахы
Лайыҡлыларҙан-лайыҡлы ҡыҙ бала лайыҡлыларҙан-лайыҡлы егет менән никахлана — Руҡаяны Пәйғәмбәребеҙ Усман (Ғосман) ибн Ғаффанға кейәүгә бирә. Усман Пәйғәмбәребеҙгә тәүгеләрҙән булып иман килтерә. Хәҙрәти Усман Ислам ҡабул иткәнгә тиклем сауҙагәр була. Хәкәм исемле ағаһы күпме генә мәжүсилеккә кире ҡайтырға өндәмәһен, ул хаҡ диндән кире ҡайтмай. Руҡайя менән никахынан Абдулла исемле улы тыуа, әммә сабыйҙың ғүмере бик тиҙ өҙөлә.
Мәккә мөшриктәренең хаслыҡтарынан биҙрәп, йәш ғаилә Хәбәшстанға һижрәт ҡыла. Ҡәғбәтулла алдында Пәйғәмбәребеҙ ғибәҙәт ҡылған ваҡытта мөшриктәрҙең дә үҙ йолаһын үтәгән саҡ тура килеп, халыҡ араһында мәккәләр тотош Ислам ҡабул иткән тигән яңылыш хәбәр тарала. Ошоно ишеткән мөһәжирҙәр һөйөнөп тыуған илдәренә кире ҡайта һәм элеккенән дә ауырыраҡ шарттарға эләгә. Ҡайтыусылар араһында хәҙрәте Усман ғаиләһе лә була. Мәғлүм булыуынса, мосолмандар икенсегә һижрәт ҡылырға мәжбүр була — был юлы Мәҙинәгә күсенәләр.
Яңы урында хәҙрәте Усман үҙен дәүләт кимәлендә фекерләй белгән, ялҡынлы һүҙле, ҡыйыу һуғышсы итеп таныта. Бәҙер һуғышынан башҡа һәр яуҙа ҡатнаша, алғы сафта була.
Руҡайяның вафаты
Бәҙер һуғышында ҡатнашмауының сәбәбе — хәләле Руҡая ҡаты ауырып китә. Шул сәбәпле Пәйғәмбәребеҙ уға өйҙә ҡалырға ҡуша. Өс йөҙләп кенә яугире менән меңгә яҡын дошманды еңеп ҡайтыу һөйөнөсөнә ауыр ҡайғы хисе ҡушыла — уларҙы Мәҙинәлә Руҡаяның вафат булыуы тураһындағы хәбәр менән ҡаршы алалар.
Руҡайя Мәҙинәләге Баҡы зыяратында ерләнә
Чохрак (Лаба ҡушылдығы)
Чохрак  — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лаба йылғаһының һул ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 84 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Кочвож
Кочвож — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Айвож йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һөйләм
Һөйләм — синтаксистың төп берәмеге. Һөйләүсенең йәки яҙыусының тыңлаусыға йәки уҡыусыға әйтергә теләгән фекере һөйләмдә формалаша.
Хәбәр
Хәбәр һөйләмдәр ысынбарлыҡтағы хәл-ваҡиғалар, күренештәр тураһында белешмә бирә, хәбәр итә. Улар телмәрҙә ҡулланылған һөйләмдәрҙең иң киң таралған төрө. Хәбәр һөйләмдәр йөкмәткеһе, төҙөлөшө, функциялары буйынса ла бик күп төрлө: улар хәбәр итәләр, тасуирлайҙар, һүрәтләйҙәр, билдәләйҙәр, характеристика бирәләр. Бындай һөйләмдәр йыйнаҡ йәки тарҡау, бер составлы йәки ике составлы, ябай йәки ҡушма булалар. Уларҙың структураһы йөкмәткеләренә бәйле. Хәбәр һөйләмдәрҙең төп үҙенсәлеге — уларҙың сағыштырмаса тамамланған уйҙы белдереүе, уларға тыныс тон хас. Бындай һөйләмдәр түбәнәйеүсе интонация менән әйтеләләр. Ғәҙәттә, айырып күрһәтергә теләгән һүҙгә йәки һүҙбәйләнешкә логик баҫым төшә: ''Аяуһыҙ һуғыш ҡыҙғандан-ҡыҙҙы. Беҙҙең ғәскәрҙәр хасил иткән саҡрымдарға һуҙылған ут йомғағы, үҙ юлындағы бөтә нәмәне кире һепереп, торған һайын асырғаныбыраҡ дошман өҫтөнә тәгәрәне. Пехота полкы күптән инде ошо ут йомғағына уҡмашҡайны (Д. Бүләков).''
Бютштедт
Бютштедт (Buttstedt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 913 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,53 км2. Диңгеҙ кимәленән 372 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37359 һәм автомобиль коды — EIC.
Карагай (Кокса ҡушылдығы)
Карагай  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кокса йылғаһының уң ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.
Мөнфи
Мөнфи, мүнфи (Monfí,  — һөргөнгә ебәрелгән, ҡыуылған; Монфи) — Урта Быуат Испанияһында ҡасҡын мудехарҙар һәм морискиҙар.
Тарихы
Улар был исем аҫтында XVI һәм XVII быуат әҙәбиәтендә телгә алына. Кастилия һөжүменән һуң тарҡалған Гранада әмирлегенең таулы урындарында һыйыныу эҙләгән ҡасаҡ маврҙар төркөмдәре. Бигерәк тә мосолман ихтилалдарын баҫтырғандан һуң монфиҙар күп барлыҡҡа килә. Уларҙың төп шөғөлө юлдарҙа бандитлыҡ һәм пиратлыҡ була.
1492 йыл һуңынан күп мудехарҙар тауҙарҙа йәшерен берләшмәләр ойоштора, унда улар ислам ритуалдарын сағыштырмаса иркен ҡуллана ала. Күп кенә мөнфиҙәр ҡатнашҡан Альпухар ихтилалы (1568) бындай консолидация миҫалы булып тора.
Иҫтәлеге
Улар иҫтәлегенә Кутар (Малагаһы) тигән бәләкәй ҡалала йыл һайын (хәреф. «Юлбаҫарҙар байрамы») үткәрелә.
Березовка (Бишбүләк районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кандалакша ҡултығы
Кандалакша ҡултығы (  Kandalakši, Kandalahti — туранан тура тәржемәһе  «Канда йылғаһы ҡултығы » ) — Аҡ  диңгеҙ ҙең дүрт эре ҡултыҡтарының  береһе (Двинская губа, Онежская губа һәм Мезенская губа менән бер рәттән). Рәсәй ҙең төньяҡ-көнбайышында Мурманск өлкәһе ндә һәм Карелия Республикаһы нда  урынлашҡан. Кольск ярымутрауының көньяҡ ярҙарын йыуа.
Ҡултыҡта шхер тибындағы  йөҙҙәрсә ваҡ утрау бар. Көнбайыш осонда һыу тәрәнлеге 300 метрға етә.Эске өлөшөндә һыу һай.
Аҡ диңгеҙҙәге был урындар  ғәҙәти гага өйрәгенең  күпләп оя ҡороусы популяцияһының, башҡа һыуҙа йөҙөүсе һәм яр буйы ҡоштарының,  күгәл өйрәктәрҙең, сумғалаҡтарҙың,  беле өйрәктәрҙең төләү, оялау урыны,  шулай уҡ күсер ҡоштарҙың туҡтап ял итә торған ере. Ҡултыҡ акваторияһында Кандалакша  ҡурсаулығы урынлашҡан.
Юх-ПАй-Соим
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кандалакша ҡултығы
Ҡултыҡтағы иң ҙур утрауҙар.— Ряшков, Олений, Волей, Великий, Сидоров, Кереть һәм Пежостров
Круторечка
Круторечка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юрмет йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Арғы (Шишмә районы)
Арғы (Дальний) — Башҡортостандың Шишмә районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 48 кеше. Почта индексы — 452142, ОКАТО коды — 80257875005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бәлә (хикәйә)
Бәлә — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1887 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1887 йылда «Петербург гәзитенең» 336-сы һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.
Баҫмалар
А. П. Чеховтың «Бәлә» хикәйәһе 1887 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1887 йылда «Петербург гәзитенең» 336-сы һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға, 1890 йылда «Хмурые люди» йыйынтығында донъя күрә, хикәйә шулай уҡ яҙыусының А. Ф. Маркс нәшер иткән баҫмаһына ла индерелә.
Чехов тере саҡта хикәйә немец, румын һәм серб-хорват телдәренә тәржемәләнә.
Тарих
Чехов судтар эше менән ҡыҙыҡһына,суд процедуралары менән таныша. Н. Г. Серповский билдәләп үтеүенсә, Чехов суд ғәмәлендә «тәрән драматик» һәм «юморлы, хатта анекдотлы» сюжеттар таба. Был хикәйәһендә яҙыусы 1884 йылда үткән «скопин эше» буйынса хроникаһын алып барыусы булған саҡтағы тәжрибәһен яҙа. 1884 йылда Скопин ҡалаһы банкы был ойошма етәкселеге төрлө мутлыҡтар алып барғанлыҡтан банкротлыҡҡа сығарыла. Яҙыусының «Дело Рыкова и комп.» тигән мәҡәләләре 1884 йылда «Петербург гәзитендә» баҫыла.
Тәнҡит
Тәнҡитсе Н. К. Михайловский, «Бәлә» хикәйәһенә һылтанып, «Хмурые люди» йыйынтығының атамаһын уңышһыҙ тип һанай: «Нисек инде араҡы эсеп, балыҡ ыуылдырығы менән тәғәм иткән, мутлашҡан, ниндәйҙер банк отчеттарына уҡымайынса ғына ҡул ҡуйып йәшәгән һәм мутлығы өсөн төрмәгә ултыртылған, ә һуңынан Себергә ебәрелгән сауҙагәр Авдеевты һытыҡ, ҡараңғы сырайлы кеше тип атап булһын инде?» {0}[13]{/0}} (1936)
Ф. Пактовский «Бәләгә» шулай уҡ үҙ фекерен әйтеп үтә һәм уны уҡыусылар өсөн түгел, ә «юриспруденция вәкилдәре өсөн файҙалы әйбер тип атай».
Сюжет
Иван Данилыч Авдеев, сауҙагәр, банк ревизия комиссияһы ағзаһы, үҙен бик намыҫлы кеше итеп һанаусы, бик ныҡ тулҡынлана. Банк директоры, Петр Семеныч, яңыраҡ ҡына үҙенең дүрт хеҙмәткәре менән ҡулға алына. Банк мутлашыу арҡаһында банкротлыҡҡа төшкән. Күҙәтеү комиссияһы ағзаһы булараҡ, Авдеев отчеттағы һандарҙың гаранты булып тора. Отчеттарҙа бер нимә лә аңламаһа ла, уның ҡултамғаһы барлыҡ бухгалтерия отчет документтарында тора. Етмәһә ул үҙе «бер ниндәй нигеҙле документы булмаһа ла банктан 19 мең һум аҡса» алған. Банк директоры уның ҡулына был аҡсаны тоттороп киткән була. Сауҙагәрҙең кибете ябыла, уға мисәт һуғыла, өйөндәге барлыҡ мебель иҫәпкә индерелә. Авдеев йортонда һаҡ аҫтында ултыра.
Суд процессы яҡынлаша. Авдеев судта судьяларҙы аңламай, ә тегеләре Авдеевты аңламай. Аҙна ярым буйына барған судтың аҙағында Авдеевҡа һуңғы һүҙ бирәләр, һәм ул залда көлкө тыуҙырған, бөтөнләйе менән адвокат өйрәткәнсә булмаған, һүҙҙәрҙе әйтә. Авдеевты Тобол губернаһына һөргөнгә ебәрергә тигән хөкөм сығаралар һәм ярты йылдан һуң суд ҡарары үтәлә.
Эратосфен селтәре
Эратосфен селтәре (иләге) — натураль һандар рәтенең башынан алып билгеле бер натураль һанға тиклем арала, тик ябай һандар булған йәҙүәлдең (таблицаның) төҙөү методы.
Алгоритмы
Мәҫәлән, 120-гә тиклем булған һандар араһындағы ябай һандар йәҙүәлен төҙөү өсөн, 2-нән алып 120-гә тиклем барлыҡ натураль һандарҙы яҙалар. Шунан 2-нән һуң һәр икенсе урында килгән һанды һыҙып ырғыталар. Шулай итеп 2-гә бүленә торған барлыҡ һандар төшөп ҡала. Шунан, 2-нән һуң һыҙылмайынса ҡалған беренсе һандың 3-кә тигеҙ булғанын күрәбеҙ. 3-тән һуң һәр саҡ өсөнсө урында йәғни 3-кә бүленә торған барлыҡ һандарҙы һыҙалар. Был саҡта беренсе һыҙылмайынса ҡалған ябай һан 5-кә тигеҙ булсаҡ. Шулай дауам иткәндә бары тик ябай һандар ғына һыҙылмайынса ҡаласаҡ.
Баҡалы (Дим ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кривуша (Ловля ҡушылдығы)
Кривуша — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ловля йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шантацара
Шантацара — Рәсәйҙәге йылға, Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лаба йылғаһының уң ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ива (Салда ҡушылдығы)
Ива — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Салда йылғаһының уң ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
13 апрель
13 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 103-сө (кәбисә йылында 104-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 262 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Бикмәт ауыл Советы (Борай районы)
Бикмәт ауыл Советы   — Борай районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452976. ОКАТО коды — 80218810000. Баҙраҡ ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.
Ауыл Советы составы
Иҫке Бикмәт ауылы — административ үҙәк, Ҡалмыҡ, Нарыш, Иҫке Туҡран ауылдары. 1994 йылда Силасау ауылы Баҙраҡ ауыл Советына тапшырыла. (N БР юғары советы президиумы указы менән 20.01.94 6-2/22 «Борай районы ауыл советы ауылдарын бер ауыл советы составына силосово бикметовский бадраковский тапшырыу тураһында» ).
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: Оло Баҙраҡ ауылында административ үҙәге менән, «Баҙраҡ» атамаһын һаҡлап, Баҙраҡ һәм Бикмәт ауыл Советтарын берләштерергә. Бикмәт ауыл Советының Ҡалмыҡ, Нарыш, Иҫке Бикмәт, Иҫке Туҡран ауылдарын Баҙраҡ ауыл Советы составына индерергә. Баҙраҡ ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҡларға. Иҫәп мәғлүмәттәренән Бикмәт ауыл Советын алып ташларға
2008 йылда Мишкә районы, Вострецов ауыл Советы, Баҙраҡ ауыл Советы, Әжәк ауыл Советы, Борай ауыл Советы, Ҡайынлыҡ ауыл Советы менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
Руиси соборы
Руиси соборы (грузин телендә რუისის ღვთისმშობლის ტაძარი) - грузин православ сиркәүе көнсығыш Грузияла Шида-Картли төбәгенең Руиси ауылында урынлашҡан. Сиркәү 11 быуатта төҙөлгән, 15 быуатта үҙгәртеп ҡоролған. Был сиркәү оҙон көмбәҙле, көнсығыш яғында апсида менән грек тәреһе формаһында. Собор Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡылар исемлегенә индерелгән
Тарихы
Руиси соборы грузин православ епискобының резиденцияһы була. Сиркәү епископтарының береһе Леонти 11 быуатта Тшовребтың күп өлөшөн төҙөү буйынса дан ала. 1695 йылда Имеретия батшаһы Руала тотҡонлоҡта булған Александр IV бында үлтерелә һәм Руиси сиркәүендә ерләнә.
Әлеге ҡоролма төҙөлөштөң төрлө этаптары, емерелеүҙәре, тәбиғәтте һаҡлау саралары һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Төҙөлөш ҡалдыҡтарының иң иртә стадияһы 8 йәки 9 быуаттарға ҡарай. Апсиданың төньяҡ көмбәҙендәге яҙыуға ярашлы сиркәү 10 быуаттың аҙағы йәки 11 быуаттың башында яңынан ҡорола. Собор тулыһынса тиерлек 1400 йылда Тимурҙың Грузияға баҫып инеүенән һуң емерелә. Александр Руиси һәм Мцхета сиркәүҙәрен тергеҙеү өсөн махсус рәүештә һалым йыя. Көнбайыш фасадтағы яҙыу Александрға, ә көньяҡ фасадтағы яҙыу архитектор Шалвеға арналған. 1660 йылдарҙа сиркәүҙе епископ Ларадзе һәм королева Мириам йүнәтә. 1920 йылдағы ер тетрәүҙән һуң зыян күргән сиркәү 1936 йылдан 1938 йылға тиклем реставрациялана.
Архитектураһы
Руиси соборының күләме  27.3 × 19.6 һәм бейеклеге 23.3 метр тәшкил итә. Сиркәү ҡом блоктарҙан төҙөлгән. Реконструкция барышында базальт, эзбизташ һәм кирбес ҡулланыла. Бина колонна нигеҙендә ҡоролған. Көнбайышта, көньяҡа һәм төньяҡта өс инеү урыны, ун ике тәҙрә уйылған
Изге урыны ике яҡтан пастофорий менән бүленгән һәм аркалы тишектәр менән тоташҡан. Башҡа өлөштәрҙән ағаста биҙәлгән иконостас менән айырылып тора. Эстә һуңғы урта быуат фрескаларының фрагменттарын күрергә мөмкин. Көмбәҙенең ҡыйығы ҡурғаштан, ҡыйығының ҡалған өлөшө плитка менән ябылған. Фасады, бигерәк тә ишек һәм тәҙрәләренең эргәһе ташта һырлау менән биҙәлгән.
Сиркәүҙән көнбайышҡа ҡарай оборона диуары эсендә 17 быуатта төҙөлгән манара тора, манара   7,4 × 6,8 ҙурлыҡтағы өс ҡатлы бинанан ғибәрәт.
Куендат
Куендат — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 317 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 80 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бюхель (Тюрингия)
Бюхель (Тюрингия) (Buchel (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 244 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,52 км2. Диңгеҙ кимәленән 130 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99638 һәм автомобиль коды — SOM.
Яков-Ель
Яков-Ель — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Собты-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 162 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Докучаев Василий Васильевич
Докучаев Василий Васильевич (1 март — 8 ноябрь 1903 йыл) — күренекле геолог һәм тупраҡты өйрәнеүсе, тупраҡ географияһы һәм тупраҡты өйрәнеү мәктәбенә нигеҙ һалыусы.
Биографияһы
Васи́лий Васи́льевич Докуча́ев хәҙерге Смоленск өлкәһенең Новодугин районы Милюково ауылында священик ғаиләһендә тыуа. Вязьма һәм Смоленск ҡалаһының дини семинарияларында уҡый. 1867 йылда Смоленск дини семинарияһын тамамлай, яҡшы уҡыусы тейеп уға Санкт-Петербург дини семинарияһына йүнәлтмә бирелә. Ләкин унда ул 3 аҙна ғына уҡый һәм Санкт-Петербург университетының физика-математика факультетының тәбиғи бүлегенә күсә.
Уның уҡытыусылары: Д. И. Менделеев, Александр Александрович Иностранцев, Андрей Николаевич Бекетов, Александр Васильевич Советов.
1871 йылда университетты тамамлай. Докучаевтын кандидат (диплом) эше Е Касня йылғаһы ярҙарының геологияһы тураһында яҙылған.
Дильхан Эрюрт
1961—1973 йылдарҙа Дильхан Эрюрт Яҡын көнсығыш техник университетында НАСА-ла (англ. National Aeronautics and Space Administration, сокр. NASA) вазифа биләгән тәүге төрөк ғалимәһе. Ул Яҡын көнсығыш техник университетында астрофизика департаментын ойоштора һәм 1988—1993 йылдарҙа ошо уҡыу йортонда тәбиғи фәндәр һәм әҙөбиәт факультеты деканы була.
Биографияһы
Дильхан Эрюрт 1926 йылдың 29 ноябрендә Измир ҡалаһында тыуа. Атаһы Абидин Эге 1944 йылда Денизли провинцияһынан Төркиә Бөйөк милли мәжлесе депутаты була.
Атаһы Измирға күсеп килгәндән һуң уларҙың ғаиләһе Истанбулға, ә бер йылдан һуң Анҡараға күсә, Дильхан шунда уҡый башлай. Мәктәптә ул математика менәнға ҡыҙыҡһына башлай. Шул сәбәпле, урта мәктәпте тамамлағас, ул Истанбул университетының астрономия һәм математика факультетына уҡырға инә. Дильхан студент йылдарында астрономия тағы ла нығыраҡ мауыға.
Истанбул университетын тамамлағандан һуң, 1946 йылда, Дильхан Эрюрт ике йыл дауамында Анкара университетында астрономия департаментын асҡан Тевфик Оҡтай Кабакчиоглуның ярҙамсыһы булып эшләй. Артабан Дильхан уҡыуын Мичиган университетында дауам итә, ә 1953 йылда ул Анкара университетының астрофизика кафедраһында докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1959 йылда ул Халыҡ-ара атом энергияһы буйынса агентлыҡ стипендияһы буйынса ике йылға Канадаға китә. Артабан АҠШ-ҡа күсенә, унда Индиана университетында эшләй, Гёте Линк исемендәге обсерваторияла йондоҙҙарҙы тикшереү менән шөғөлләнә. Ул Маршалл Врубель менән эшләй. Ошо тәжрибәнән һуң ул НАСА-ның Годдард йыһан осоштар үҙәгендә эшләй. Ул Аластер Г. У. Кэмерон менән ҡояш тарихы өлкәһендәге тикшеренеүҙәр менән шөғөлләнә. Ошо ваҡытта ул был учреждениела эшләүсе берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ-астроном була.
Годдард Үҙәгендә эшләгәнендә Эрюрт Дильхан ҡояш тураһында элек билдәле булмаған ҡайһы бер факттарҙы асыҡлай. Ҡояш барлыҡҡа килгән мәлдән алып уның яҡтылығы арта бармауын, шулай уҡ тәүге осоронда ҡояш хәҙергегә ҡарағанда күпкә сағыуыраҡ һәм ҡайнарыраҡ булыуын асыҡлай. Был тикшеренеүҙәр ул ваҡытта бик мөһим була, сөнки йыһанға осоу барышына йоғонто яһай. 1969 йылда беренсе булып айға кешенең аяҡ баҫыуы буйынса уңышлы эше өсөн уны Apollo Achievement премияһы менән бүләкләйҙәр. Годдард Үҙәгендә ике йыллыҡ уҡыуын тамамлағандан һуң Эрюрт институтта ғилми хеҙмәткәре сифатында эшләүен дауам итә. Институт уны Калифорния университетына йондоҙҙарҙың формалашыу һәм үҫеше мәсьәләләрен өйрәнергә ебәрә.
1968 йылда Төркиәгә ҡайта һәм Төркиәнең Ғилми-техник тикшеренеүҙәр советы. ярҙамы менән беренсе Милли астрономик конгресс ойоштора.
1969 йылдан 1973 йылға тиклем Эрюрт НАСА-ла ғилми тикшеренеүҙәрен дауам итә. 1973 йылда ул Яҡын көнсығыш техник университетының физика факультетына ҡайта. 1977 йылда ул ғилми Тюбитак премияһы менән бүләкләнә. 1988 йылда алты ай дауамында физика факультеты деканы, ә һуңынан биш йыл буйы әҙәбиәт һәм тәбиғи фәндәр факультеты деканы була. Эрюрт 1993 йылда пенсияға сыға.
Дильхан Эрюрт 2012 йылдың 13 сентябрендә Анкарала йөрәк өйәнәгенән вафат була.
Карагай (Кызыл-Шин ҡушылдығы)
Карагай  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кызыл-Шин (Бугузун) йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кафетци Иоанна
Яннула «Иоанна» Кафетци (греч. Γιαννούλα «Ιωάννα» Καφετζή; ) —спринт һәм оҙонлоҡҡа һикереүҙә махсуслашҡан грек еңел атлетика спортсыһы. Кафетци 4 тапҡыр 100-әр м ҡатын-ҡыҙҙар эстафетаһы составында Туниста үткән 2001 йылғы Урта диңгеҙ уйындарында бронза миҙалын яулай. Артабан ул оҙонлоҡҡа һикереү буйынса ярыштарға иғтибарын йүнәлтә, һәм үҙ илендә үткән 2004 йылғы йәйге Олимпия уйындары ҡатнашыусыһы була. Ханьела үткән халыҡ-ара турнирҙа Кафетци үҙенең спорт карьераһы дауамында оҙонлоҡҡа һикереүҙә шәхси рекорд күрһәтә — 6,71 метр.
Биографияһы
Яннула Кафетци 1976 йылдың 30 майында тыуған.
Олимпия уйындары
Кафетци, үҙе өсөн йорт уйыны булған Афинала үткән 2004 йылғы йәйге олимпия уйындарында, Стилиани Пилату һәм Ники Ксанту менән бер рәттән, оҙонлоҡҡа һикереүҙә ҡатнаша. Уйындарҙан ике ай алдараҡ ул, 6,71 метр һикереп, үҙенең шәхси рекордын ҡуйҙы. Был хәл Ханьелағы.халыҡ-ара ярыштарҙа була. Иоаннаның һөҙөмтәһе Олимпия уйындары ҡатнашыу мөмкинлеге биреү мөмкинлеген бирә, шул арҡала ул Греция йыйылма командаһы составына инә. Афинала алдан ярыш ваҡытында Кафетци күңеленә яҡын тамашасыларын беренсе һынау һикереүендә үк 6,49 м оҙонлоҡҡа өлгәшеп, шатландырыра. Шуға ҡарамаҫтан, ҡалған ике һикереү килеп сыҡмай: икенсе һикереүҙә бер аҙ аша һикерә, ә өсөнсө һикереүе беренсеһенән көсһөҙөрәк була. Квалификация буйынса Кафетци бары тик ун етенсе урында була, һәм ун ике финалсы араһына эләгер өсөн уға 6 сантиметр етмәй.
2005 йылғы донъя чемпионаты
тәҡдим итә 2005 йылғы еңел атлетика буйынса донъя чемпионатында Кафетци Греция исеменән сығыш яһай, әммә тағы ла финал раундына сыға алмай. Кафетци В квалификацион төркөмөндә сығыш яһай, һәм икенсе һынауҙа 6,31 м-ға һикереп, 11-се һөҙөмтәгә өлгәшә. Беренсе һәм өсөнсө тырышыуы уңышһыҙ булып сыға.
Раев ауыл Советы (Дәүләкән районы)
Раев ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Раев ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ауыл биләмәһе составы
1981 йылда Сәҙе ауылы бөтөрөлә.
Ингрид Рагнвальдсдоттир
Ингрид Рагнвальдсдоттир (Ingrid Ragnvaldsdotter, һ. б.-сканд. Ingiríðr Rögnvaldsdóttir) — Стенкилдәр династияһынан швед принцессаһы, Швеция короле Оло Инганың ейәнсәре, Норвегия короле Харальд IV Гиллиҙың ҡатыны, Швеция короле Магнус Хенриксендең һәм Норвегия короле Инга Горбундың әсәһе.
Биографияһы
Ингрид Швеция короле Оло Инганың берҙән-бер улы Рагнвальдтың ҡыҙы. Уның атаһы швед короле Оло Инга тере саҡта уҡ вафат булған.
Ингридты инәһе, Маргарита Фредкулла, иренең туғаны, Дания короле Нильстың энеһе, Скаделор Хенрикҡа кейәүгә бирә. Никахта бер нисә улы тыуыуына ҡарамаҫтан, никах бәхетһеҙ булып сыға. Ингрид һөйәркәһе менән бергә иренән ҡасырға маташа, әммә тотола. Хенрик ҡатынының ҡасырға маташыуында туғаны, король Эрик I улы Кнуд Лавардты ғәйепләй. 1131 йылда Хенрик Скаделор Кнуд Лавардты үлтереүҙә ҡатнаша. Был енәйәт король Нильсҡа ҡаршы баш күтәреүгә килтерә, ихтилалды Кнуд Лавардтың бер туған ҡустыһы Эрик Эмуне күтәрә. 1134 йылдың июнь айында хәл иткес алыш була, унда Эрик Эмуне король Нильс улы Көслө Магнус ғәскәрен ҡыйрата. Алышта Хенрик Скаделор һәм Магнус һәләк була.
Тол ҡатын Ингридты Эрик Эмуненың союздашы Харальд Галли ҡатынлыҡҡа ала. 1135 йылда уларҙың улы Инге тыуа. Бер үк ваҡытта Харальд Галли Тора Гуттормсдоттир менән дә йәшәй. 1136 йылдың декабрендә Тора янында төн үткәргән король власть өсөн дәғүәсе көндәше Сигурд Слембе тарафынан үлтерелә. Яңы королдәр итеп сабый Инге, Ингридтың улы һәм уның энеһе Тораның өс йәшлек улы Сигурд иғлан ителә.
Ингридтың өсөнсө ире — Арней Иварссон Стодрейм була, ул сагала Ингеның «конунгтың» үгәй атаһы тип атала. Унан башҡа Ингридтың Ивар Пруттан законһыҙ тыуған улы була. Король әсәһе булараҡ, Ингрид улының власть өсөн көндәштәренә ҡаршы алып барған көрәшендә әүҙем ҡатнаша. Һуңғараҡ Ингридтың Хенрик Скаделорҙан тапҡан өлкән улы Магнус ҡыҫҡа ғына ваҡыт Швеция короле булып тора. Әммә 1161 йылдың февралендә Инге һәм Магнус, береһе Норвегияла, икенсеһе Швецияла үлтерелә. Ингридтың артабанғы яҙмышы тураһында бер нәмә лә билдәле түгел.
Никахтары һәм балалары
Ивар Прут менән бәйләнештә — Иварссон Орм улы Орм Иварссон.
Назарово (Кондинское районы)
Назарово — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 742 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628232, ОКАТО коды — 71116924003.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Дим (Дурасов ауыл советы, Шишмә районы)
Дим (Дим) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 32 кеше. Почта индексы — 452120, ОКАТО коды — 80202828002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Allplan
Allplan — Nemetschek Allplan Systems GmbH (Nemetschek AG концерны) коропорацияһы етештергән автомат проектлау системаһы.
Allplan үҙендә бөтә төҙөлөш проектлау эштәрен берләштерә (архитектура, тимер-бетон конструкциялары, йорттоң инженер системалары, төҙөлөш объемдары, сметалар, тимер конструкциялары, йорт яҡтылығы, микроклимат һәм башҡалар).
Хәҙерге ваҡытта 19 илдә эшләп килә (шул иҫәптән, Рәсәйҙә лә). Allplan РФ смета нормалар һәм ҡәғиҙәләр йыйынтығы, LIRA һәм SCAD системалары менән бәйле.
Янги-Юган
Янги-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Полуй йылғаһының уң ярына тамағынан 160 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иса (Салда ҡушылдығы)
Иса — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Салда (№1067 Верхне-Салдинский тоған) йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бригитта Шведская
Шведская Бригитта, Биргитта (Birgitta; 1303, Финст,  —, , Италия) — католик изгеләренән, бригитталар орденын нигеҙләүсе, Европаны яҡлаусы.
Ғаиләһе
Бригитта 1303 йылда аристократ швед ғаиләһендә тыуған, уның атаһы Швецияның иң мөһим өлкәләренең береһе Уппландта лагман була. Әсәһе Ингеборг Бенгтсдоттер (вафат 1314) Фолькунг королдәр династияһынан сыҡҡан затлы ырыуҙан. Бригиттаны 13 йәштән бай дворян Ульф Гудмарссонға кейәүгә биргәндәр. Никахта уның 8 балаһы була, ҡыҙҙарының береһе, изге Бригитта, Швед Екатеринаһы булып дан ҡаҙана. Уның улы Карл Джованна Неаполитан король ҡатыны һарайында йәшәй. Карлға король ҡатының күҙе төшә һәм ул Карлды ҡатыны менән айырылышырға мәжбүр итә. Королева менән никахлашырға ла өлгөрмәйенсә, Карл вафат була. Бригитта һәм уның ғаиләһе Карлдың үлемендә королеваны ғәйепле һанай.
Биографияһы
Тормошҡа ҡараштары аристократтар араһында формалашыуға ҡарамаҫтан, Бригитта бай, матди ҡиммәттәрҙән рухи ҡиммәттәргә өҫтөнлөк бирә, тирә-йүндең бөтә ярлыларына һәм ауырыуҙарына ярҙам ҡыла.
1335 йылда Бригитта король Магнус Эрикссон һарайында король ҡатыны Бланка Намюрскаяға хеҙмәт итә.
1341 йылда Сантьяго-де-Компостелға ире Ульф менән хаж ҡылғанда Бригиттаның күҙ алдына Дева Мария пәйҙә була. Сәйәхәттә Ульф ҡаты ауырып киткәс, ире һауыҡһа, үҙен Христосҡа ныҡлап хеҙмәт итеүгә бағышларға вәғәҙә биргән. Ире терелгәс, Бригитта ирен цистерциан монахы булырға күндерә, ә үҙе Альвастр монастырендә йәшәй башлай. Ульф 1344 йылда вафат була.
Эдуард III һәм Филипп VI адресына Бригитта «һеҙ һаран һәм ҡанлы палач» тип яҙа. Ике монарх араһындағы низағты, Эдуарда III һәм Валуа араһында династиялы никах төҙөп, Йөҙ йыллыҡ һуғышты тамамларға тәҡдим итә. Бригитта үлгәндән һуң, Ричард II Изабелла Валуаға, ә Генрих V һуңынан уның һеңлеһе Екатерина Валуаға өйләнә. Генрих V һәм уның ҡатыны бригитталар ордены өсөн уларға ер бүләк итә.
1350 йылда Бригитта Римгә күсеп китә һәм үҙе үлгәнсе, хаж ҡылған ваҡыттарынан башҡа, шунда йәшәй. Римдә ул шәфҡәтлелеге һәм үҙенең саф тормошо менән абруй ҡаҙана.
Шулай уҡ Бригитта авиньон папаларын әсирлеккә алыуҙы туҡтатыу һәм Изге Тәхетте Авиньондан Римгә ҡайтарыуға ҙур өлөш индерә. 1370 йылда, Римгә ваҡытлыса килгән папа Урбан V ниһайәт изге Бригиттаға яңы орден булдырырға һәм монастырь төҙөргә рөхсәт бирә. Һуңынан был яңы орден бригитталар ордены тип атала.
Вадстенда монастырь 1384 йылда төҙөлөп бөтә, әммә уға нигеҙ һалыусыһы ғына был көндө күрә алмай. Изге Бригитта 1373 йылда Римдә, Иерусалимға хаж ҡылып ҡайтҡандан һуң, вафат була. Уның мәйете аҙаҡ Вадстенда яңынан ерләнә.
Канонлаштырылыу
1391 йылда ул папа Илия IX Бонифаций IX тарафынан канонлаштырыла. 1999 йылда папа Иоанн Павел II тарафынан Европаның яҡлаусыһы итеп иғлан ителә. Католик сиркәүендә изге Бригиттаның хәтер көнө — 23 июль.
Әҫәрҙәре
Уның «Откровения» әҫәре, үҙе үлгәндән һуң күп тә үтмәй, Биргитта йәненең йомошсоһо Альфонсо Хаэнский тарафынан һигеҙ китап итеп латин телендә нәшер ителә. 1492 йылда беренсе баҫма версияһы Бартоломео Готан типографияһында баҫыла.
«Откровения» әҫәренән тыш, Биргиттаның «Малые труды» (Opera Minora): Salvatoris Regula — бригитталар ордены Уставы, Angelicus Sermo һәм Extravagantes — китаптары һигеҙ китапҡа инмәгән була.
Был китаптар һуңғараҡ сыҡҡан урта быуаттар дини текстарына ҙур йоғонто яһай. Шулай уҡ уның «Откровения» әҫәре мистик модерн дәүере яҙыусылары һәм мистиктарының, мәҫәлән, Гюисманстың, күҙ осонда тотола.
Урта быуаттарҙың һәм Иртә Яңы замандың күп кенә сәйәсмәндәре изге Бригитта китаптары персонаждарында үҙҙәрен таный һәм уның күрәҙәлегенә иҫтәре китә. Шундайҙарға Швеция тәхете өсөн көрәш алып барған Сигизмунд III индерергә мөмкин. «Откровения» китабын Германия императоры Карл IV бик яратып уҡыған.
Биргитта Шведская китаптарын уҡыусылар араһында скептиктар ҙа булған, мәҫәлән, Ж. Жерсон.
Куербак
Куербак (Елистратушка) — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Китат йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Куваж
Куваж — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 532 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :