cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Василий Лупу
Биография
Василий Лупа Польша менән яҡшы бәйләнеш тота. Уның ҡыҙы Мария Литва гетманы Януш Радзивиллда кейәүҙә була (бөйөк Литва гетман). Ул шулай уҡ Валахия менән Трансильванияға ла үҙ идаралығын индермәксе була, хатта солтандан быға махсус фарман ала. 1637 йылда Валахияға поход менән сыға, әммә унда трансильвания һәм валах ғәскәрҙәре уға ҡаршы сыға. 1639 йылда Нэнишор ауылы янындағы һуғышта (Бухарест яны) молдаван ғәскәрҙәре тар-мар ителә. Артабанғы йылдарҙа кенәзлектәр араһында мөнәсәбәт тыныс булған, әммә В. Лупа менән М. Басараб араһындағы мөнәсәбәт һуңғы йылдарҙа тағы һуғышҡа килтерә.
1630—1640 йылдарҙа Аҙау өсөн рус-төрөк аралары киҫкенләшә, был Молдаван кенәзлеге менән Рәсәй бәйләнешен нығыта. 1637 йылда Аҙауҙы казактар ала һәм 1642 йылға тиклем ҡәлғәне төрөктәрҙән һаҡлап тора. Төрөк армияһында солтан ҡушыуы буйынса молдаван отрядтары ла була, әммә Лупу һәр саҡ Мәскәүҙе Төркиә, Ҡырым һәм Польша. Был йәшерен ярҙам Рәсәй өсөн бик кәрәкле була.
Украина Президенты
Украина Президенты украин дәүләтенең башлығы булып тора. Украина граждандары тарафынан тура һайлауҙа биш йылға һайлана.
Украина Президентының конституцион статусы
Конституцияға ярашлы, Украина Президенты дәүләт башлығы булып тора һәм уның исеменән сығыш яһай. Украина Президенты — Украинаның дәүләт суверенитетының, территориаль бөтөнлөгөнөң, Украина Конституцияһы, кеше һәм граждан хоҡуҡтары һәм иректәре күҙәтелеүенең гаранты.
Украина Президенты башҡа бер ниндәй вәкиллекле мандатҡа эйә була,  дәүләт власы органдарында йә граждандар берләшмәләрендә вазифа биләй алмай, шулай уҡ түләүле башҡа эш менән шөғөлләнә йәки табыш алыу маҡсатында предприятиеның етәкселек органына йәки күҙәтеү советы составына инә алмай.
Украина президенты вәкәләттәр башҡарғанда тейелгеһеҙлек хоҡуғынан файҙалана. Украина Президентының намыҫына һәм дәрәжәһенә зыян килтергән ғәйепле кешеләр закон нигеҙендә яуапҡа тарттырыла. Украина Президенты атамаһы закон менән  һаҡлана һәм ғүмерлеккә бирелә, Украина Президенты вазифанан импичент тәртибендә бушатылһа ғына был ҡағылмай.
Украина Президенты уны айырып торған билдәләргә эйә.
Һайланыу һәм вазифаға инеү тәртибе
Украина Конституцияһының 103-сө статьяһына ярашлы, Украина Президенты Украина граждандары тарафынан дөйөм, тиң һәм тура тауыш биреү хоҡуғы нигеҙендә йәшерен тауыш биреү юлы менән биш йылға һайлана. 35 йәше тулған, тауыш биреү хоҡуғына эйә булған, һайлауға тиклем 10 йыл буйы Украинала йәшәгән, дәүләт телен белгән Украина гражданы Украина Президенты итеп һайланырға хоҡуҡлы. Бер үк кеше Украина Президенты итеп  рәттән ике мөҙҙәттән дә артыҡ һайлана алмай.
Сираттағы Украина Президентын һайлау Украина Президенты вәкәләттәренең һуңғы йылында марттың һуңғы йәкшәмбеһендә үтә. Украина Президенты вәкәләттәре ваҡытынан алда тамамланған осраҡта Украина Президентын һайлау вәкәләттәр тамамланғандан һуң 90 көн эсендә үткәрелә. Украина Президентын һайлау тәртибе закон менән билдәләнә.
Украинаның яңы һайланған Президенты һайлау йомғаҡтарын рәсми иғлан иткәндән алып 30 көндән дә һуңға ҡалмайынса Украина Юғары Радаһының тантаналы ултырышында Украина халҡына ант биргәндән һуң вазифаһына инә. Украинаның яңы һайланған Президентының ант биреүен Украина Конституция суды рәйесе тормошҡа ашыра. Әгәр Президент сираттан тыш һайлауҙа һайланған булһа, уның вазифаға инеүе һайлау йомғаҡтары рәсми иғлан ителгәндән һуң 5 көндән дә һуңға ҡалмайынса үткәрелә.
Украина Президентының конституцион вәкәләттәре
Дәүләт башлығы һәм дәүләт суверенитеты гаранты булараҡ, Украина Президенты бөтәһенән элек милли именлек һәм оборона, Конституцияны, кеше һәм граждан хоҡуҡтарын һәм иректәрен үтәүҙе гарантиялау, дәүләттең тышҡы сәйәси эшмәкәрлегенә етәкселек итеү өлкәләрендә ярайһы уҡ киң вәкәләттәргә эйә. Дәүләт бойондороҡһоҙлоғон, милли именлекте һәм дәүләттең хоҡуҡ мираҫсылығын гарантиялау Президент бурыстары булып тора. Президенттың башҡарма власть тармағына, атап әйткәндә, Украина Министрҙар Кабинетына ҡарата вәкәләттәре 2004 йылдың декабрендә Украина Конституцияһына төҙәтеүҙәр ҡабул иткәндән һуң һиҙелерлек сикләнде.
Украина Конституцияһы һәм закондары нигеҙендә һәм уларҙы үтәү йөҙөнән Украина Президенты Украинаның бөтә территорияһында үтәлеүе мотлаҡ булған указдар һәм бойороҡтар сығара. Украина Президенты указдарын һәм бойороҡтарын үтәүҙе тәьмин итеү Министрҙар Кабинетының бурысы булып тора. Айырым осраҡтарҙа Конституция Украина Президенты акттары Украина Премьер-министрының һәм дәүләт башлығы сығарған тәғәйен актты үтәү өсөн яуаплылыҡты алған министрҙың ҡултамғаһы менән нығытылыуын  (йәғни контрассигнация процедураһын) талап итә.
Украинаның дәүләт бюджетында ҡаралған средстволар сиктәрендә Украина Президенты үҙ вәкәләттәрен башҡарыу өсөн консультациялар үткәреү, кәңәшләшеү һәм башҡа ярҙамсы органдар һәм хеҙмәттәр булдыра ала (мәҫәлән, Украина Президенты Хакимиәте шундайҙарға  инә).
Украина Конституцияһында  Президенттың тормошҡа ашырыу тәртибен аныҡлау өсөн айырым закондар ҡабул ителә алған вәкәләттәренең тулы исемлеге бирелә. Конституция һәм ҡануниәт нигеҙендә Украина Президенты түбәндәге вәкәләттәрҙе башҡара:
Милли именлек һәм оборона өлкәһендә: Тышҡы сәйәси эшмәкәрлек өлкәһендә:
Украина Министрҙар Кабинетына һәм урындарҙағы дәүләт хакимиәттәренә ҡарата: Украина Юғары Радаһының эшен ойоштороу: Закондар ҡабул итеү барышы: Дәүләттең юғары вазифалы кешеләрен тәғәйенләү һәм бушатыу: Суд системаһына ҡарата: Автономиялы Ҡырым Республикаһының власть органдарына ҡарата: Башҡа вәкәләттәре:
Вәкәләттәрҙе туҡтатыу тәртибе
Украина Президенты вәкәләттәрен Украинаның яңы һайланған Президенты үҙ вазифаһына ингәнгә тиклем башҡара. Президенттың вәкәләттәре мөҙҙәтенә тиклем туҡтатылыуы түбәндәге осраҡтарҙа мөмкин : Президент импичменты дәүләт хыянаты йә башҡа енәйәт осрағында мөмкин. Бындай осраҡта президентты вазифаһынан импичмент тәртибендә бушатыу мәсьәләһе Юғары Раданың конституцион составының күпселеге тарафынан ҡуҙғатыла, шунан махсус комиссия төҙөлә, уның һығымталары Юғары Рада ултырышында ҡарала. Комиссия һығымталары буйынса ғәйепләү депутаттарҙың конституцион составының кәм тигәндә өстән ике өлөшөнән торған күпселеге тарафынан сығарыла, ә импичмент тураһындағы ҡарар Юғары Раданың конституцион составы тауыштарының  кәм тигәндә дүрттән өс өлөшө тарафынан — процедураның күҙәтелеүе тураһында Конституция судының һығымтаһы һәм Юғары судтың президент эш-ғәмәлдәрендә ул ғәйепле тип табылған енәйәттәрҙең булыуы тураһындағы һығымталар булған осраҡта — ҡабул ителә .
Гаевка (Николаевка ауыл биләмәһе)
Гаевка — Ростов өлкәһе Неклиновский районындағы утар.
Николаев ауыл биләмәһе составына инә.
Тарих
«Николаевский ауылы биләмәһе муниципаль берәмеге территорияһында 2016 йылда өмә үткәреү тураһындағы» 2016 йылдың 11 мартындағы 17-се ҡарарына ярашлы, Гаевка утарында 18 март, 8 апрель, 18 апрель, 29 апрель, 10 июнь, 28 сентябрь һәм 26 октябрь, 6 майҙа зыярат территорияһында граждандар тирә-йүнде сүп-сарҙан таҙартыу өмәләре үткәргән.
Оло Мартыновка
Тарих
Оло Мартыновкаға 1772 йылда нигеҙ һалына(боронғо ҡаласыҡ урынында). Биҫтәнең элекке исеме — Городищенская.
Илларионов (утар)
Илларионов — Ростов өлкәһенең Боковский районындағы утар
Краснокутский ауыл биләмәһе составына инә.
Болгария общиналары
Община (ОбщинаОбщина [општина]) — Болгарияның икенсе кимәлдәге административ-территориаль берәмеге. Урындағы үҙидаралыҡҡа эйә.
Общинала башҡарма власть органы — кмет (мэр), ул община граждандары тарафынан тура, тиң һәм йәшерен тауыш биреү юлы менән  4 йылға бер һайлана. Үҙәк власть етәкселәре булған президенттан, премьер-министрҙан айырмалы, кмет өсөн был вазифаға һайланыу мөҙҙәтен сикләү юҡ.
Болгарияла — бөтәһе '''264 община. '''
Болгарияла  2011 йылда үткән урындарға һайлауҙа илдең 7,4 миллион халҡының  6 514 917-һе, һайлау үтәһе көнгә тиклем тейешле общинала кәм тигәндә дүрт ай даими теркәлеүҙә булып, урындарҙағы власты һайлау хоҡуғына эйә була. 264 общинала йәмғеһе 11 382 һайлау участкаһы эшләй.
Община советтары
Община советтары  (Общински съветиОбщински съвети) общинаның урындағы үҙидаралыҡ органы булып тора. Община советтары ағзалары  «община вәкилдәре» (общински представителиобщински представители) тип йөрөтөлә.
Урындағы һайлауҙарҙа Болгария граждандары бер юлы кмет һәм община вәкилдәре өсөн ике айырым бюллетень менән тауыш бирә. Ғәҙәттә община вәкилдәре совет составына кмет һайлау йомғаҡтарындағы нисбәт буйынса инә. Община советы кметҡа общинаға идара итеүҙә ярҙамлаша (уларҙың күпселеге ғәҙәттә кмет ингән партияға  йә коалицияға ҡарай) һәм уның эш-ғәмәлдәренә контроллек итә.
Община вәкилдәре советтың һәр ултырышынан һуң эш хаҡы ала, ләкин был гонорарҙар бер ваҡытта ла тиерлек уларҙың төп килеме түгел. Ваҡ общиналарҙа ерле интеллигенция вәкилдәре — юристар, табиптар, эшҡыуарҙар —  община вәкиле итеп һайлана. Община ҙурыраҡ булған һайын, уның советында эре бизнес вәкилдәре һәм профессиональ сәйәсмәндәр күберәк.
Общиналарҙың күпселеге тағы кметлыҡтарға бүленә  (350 граждан иҫәбенән башлап ), ә өс община: Варна, Столична һәм Пловдив —  ҡала райондарына бүленә, уларҙың башында кметлыҡта (ҡала районында) йәшәүселәр һайлаған кмет тора. Үҙ кметлығы булмаған вағыраҡ торамаларҙа (150 кешенән кәмерәк), община кметы кмет наместниктарын тәғәйенләй.
Бүләкова Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙы
Бүләкова Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙы (11 апрель 1957 йыл) — ғалим-әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2012).
Биографияһы
Тәүҙә тыуған ауылында һигеҙ йыллыҡ, унан Байназарҙа урта мәктәпте тамамлағас, Башҡорт дәүләт университетының филология факультетының башҡорт-рус бүлегенә уҡырға инә.
Бында уға Әхнәф Кирәев, Ким Әхмәтйәнов, Абдрахман Ғәлләмов, Нәғим Ишбулатов, Марат Зәйнуллин, Роберт Байымов, Тимерғәле Килмөхәмәтов, Әхмәт Сөләймәнов, Ғәли Сәйетбатталов, Вәли Псәнчин кеүек күренекле ғалимдарҙан белем алыу бәхете тейә. Студент йылдарында тел ғилеме һәм драма түңәрәктәренә йөрөй. Студенттарҙың һәм йәш ғалимдарҙың ғилми конференцияларында ҡатнаша. Ғилми йыйынтыҡтарҙа мәҡәләләре баҫылып сыға.
Башҡорт-рус бүлеген уңышлы тамамлап, Бөрйән районы Иҫке Монасип урта мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. Күп тә тормай, уға СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтына йүнәлтмә бирәләр һәм ул 1982 йылда аспирантураға уҡырға инә.
1990 йылда филология фәндәре докторы, профессор, күренекле яҙыусы Ғайса Хөсәйенов етәкселегендә «Башҡорт балалар прозаһында герой проблемаһы» тигән темаға кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлап, ошо уҡ институтта ғилми хеҙмәткәр булып эш башлай. Бер үк ваҡытта Башҡорт дәүләт педагогия институтының башланғыс белем биреү методикаһы кафедраһында дәрестәр алып бара.
Ғәҙилә Бүләковаға 2012 йылда «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелә.
Мәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейы мөдире.
Ғилми эшмәкәрлеге
150-нән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 3 монография авторы:
Каменская станцияһы
Каменская — Төньяҡ-Кавказ тимер юлының (1987 йылдың авгусына тиклем Көньяҡ-Көнсығыш тимер юлына ҡараған) пассажирҙар һәм йөк станцияһы, Каменск-Шахтинский ҡала биләмәһендә урынлашҡан. Мәскәүҙән алыҫлығы (Ҡазан вокзалынан) — 1036 км.
Каменская станцияһының беренсе тимер юл вокзалы 1871 йылда төҙөлә. Тимер юлдар төҙөү урындағы иҡтисад һәм станица халҡының тормош сифаты үҫешенә байтаҡ этәргес була. Станицаның Дондағы Ростов — Воронеж — Козлов (хәҙер — Мичуринск) — Мәскәү тимер юл линияһында отошло урынлашыуы сауҙа үҫешенә булышлыҡ итә. Транспорт бәйләнешенең уңайлы булыуы арҡаһында станицала алыпһатарҙар, сауҙагәрҙәр, эшҡыуарҙар, иген ҡабул итеү пункттары хужалары барлыҡҡа килә. Каменская ҙур һатыу баҙарҙары ғына түгел, ә етештереү үҙәге лә булып китә. Мәҫәлән, вокзал эргәһендә өлкәлә беренсе ҙур иген элеваторы барлыҡҡа килә, немец эшҡыуарының һатыуға он етештереүсе тирмәне Донецтан әллә нисә ҡатҡа юғары күтәрелеп тора. Тағын бер тирмән, май һығыу заводы тулы көсөнә эшләй. Ҙур булмаған предприятиелар үҫә: Шмидтың суйын ҡойоу заводы, һабын ҡайнатыу заводы, спирт-араҡы, колбаса, поташ етештереү предприятиеләре, ике һыра заводы, игенсе ҡорамалын ремонтлау оҫтаханаһы. Станица сәнәғәте өсөн кәрәк булған сеймал ташыу өсөн тимер юл транспорты иң ҡулайлы транспорт төрө була. Хеҙмәтләндереү өлкәһе лә үҫешә. Магазиндар барлыҡҡа килә, банк, ҡунаҡхана асыла. Станицаның эре иҡтисади үҙәк булараҡ үҫә барған статусы уның тышҡы ҡиәфәтендә лә сағыла. Күп кенә урамға суйырташ түшәлә, һыу үткәргес үткәрелә.
1912 йылда икенсе вокзал төҙөлә. Бөйөк Ватан һуғышы һәм немец-фашист ғәскәрҙәренең оккупацияһында ҡалған ваҡытында,1942 йылда, вокзал емерелә. Хәҙерге заман (өсөнсө) вокзал бинаһы 1951 йылда, Харьков проектлау бюроһының типовой проекты буйынса төҙөлә. Вокзал бинаһында тышҡы сәғәт башлап 1961 йылда барлыҡҡа килә.
Эшмәкәрлеге
Пассажирҙар билеты һатыу, багаж ҡабул итеү һәм биреү, контейнер ҡабул итеү һәм биреү тормошҡа ашырыла.
Вокзал бинаһы бар, унда билет кассаһы, белешмә бюроһы, көтөү залы, ресторан һәм полиция бүлексәһе урынлашҡан. Вокзал яны майҙанында «Каменский» ҡунаҡханаһы һәм ҡала транспортының автобус туҡталышы урынлашҡан. Бынан, атап әйткәндә, Лиховская биҫтәһенә (Лихая станцияһы) ҡала автобусы йөрөй.
Станцияла төп биш тимер юл (тупикһеҙ) һәм ике пассажир платформаһы + береһе техник бар. Шулай уҡ тимер юл аша йәйәүлеләр үтеп йөрөү күпере һәм автомобиль тимер юлы аша сығыу юлы (Төньяҡ) бар, ул Северский Донец йылғаһы аша автомобиль-егеүле транспорт күперенә (иҫке, 1871 йылда төҙөлгән) алып сыға (2010 йылда реконструкцияға ябылған).
Станциянан 1,5 км көньяҡтараҡ (1038 км туҡталыу пункты) юлдың Миллеровск һәм Лиховская юл дистанциялары араһында сик үтә.
Лихая станцияһы
Лихая — Ростов өлкәһе Каменск-Шахтинск ҡалаһының Лиховская биҫтәһендә урынлашҡан, Төньяҡ-Кавказ тимер юлының Ростов төбәгендәге үҙәк тимер юл станцияһы. 1987 йылға тиклем станция Көньяҡ-Көнсығыш тимер юлына ҡарай.
Тарихы
Станцияһы 1871 йылда, 1869 йылда төҙөлә башлаған Воронеж-Ростов тимер юлы сафҡа ингәндән һуң, эшләй башлай.
XX быуат башында Лихая станцияһы, «Лихая—Царицын» тимер юлы үткәрелгәндән һуң, мөһим станция булып китә. Ул Граждандар һуғышы һәм Бөйөк Ватан һуғышы осоронда ҙур емерелеүҙәргә дусар була. Хәҙерге вокзал бинаһы 1940-сы йылдар аҙағында — 1950 йылдар башында төҙөлә. Авиация генерал-майоры, өс һуғыш ветераны Василий Петрович Котров — ошо станцияла тыуып үҫкән.
1962—1972 йылдарҙа Көньяҡ-Көнсығыш тимер юлының Лиховская бүлексәһе начальнигы булып Семенков Иван Григорьевич — Почётлы тимер юлсы эшләй, Лиховская ҡасабаһындағы бер тыҡрыҡ уның исемен йөрөтә.
1990-сы йылдар аҙағында Лихая— Изварино участкаһы һүтелә.
2008 йылда, Лихая — Замчалово аралығында транспорт ағымы артыуы менән бәйле, өсөнсө юл асыла.
Һүрәтләнеш
Станцияла бөтәһе 3 платформа. Тимер юл вокзалына туранан-тура ун юл килеп тоташа. Юлдар барыһы ла 25 кВ үҙгәреүсән ток менән электрлаштырылған. Станцияла ҡайһы бер поездарҙың хәрәкәтле составының төҙөклөгө тикшерелә. Поездарҙың туҡталҡала тороу ваҡыты— уртаса 18 минут. Бында шулай уҡ Волгоград яғына барыусы поездың локомотивы алмаштырыла.
Вокзал бинаһы
Вокзалға төп инеү урыны вокзалдың бер ҡатлы үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. Вокзал эсендә кассалар залы, көтөү залы урынлашҡан.
Станция аша ҡала яны бәйләнеше
2015 йылдың сентябрь айы мәғлүмәттәре буйынса, станция буйынса түбәндәге ҡала яны поездары йөрөй:
Станция буйынса алыҫҡа йөрөүсе поездар
2016 йылдың декабрь айына ҡарата, станция буйынса түбәндәге алыҫҡа йөрөүсе поездар үтә:
Андриасов йорто (Дондағы Ростов)
Андриасов йорто — Дондағы Ростов ҡалаһында урыҫ совет яҙыусыһы, журналист һәм публицист М. А. Андриасов йәшәгән туғыҙ ҡатлы йорт. 1965 йылда кирбестән төҙөлә.
Тарих
1984 −1969 йылдарҙа яҙыусы Михаил Андреевич Андриасов йәшәгән йорт Дондағы Ростов ҡалаһында Университет тыҡрығы, 53/54-се йорт 1965 йылда төҙөлгән. М. А. Андриасов — күп тапҡыр ҡабатлап баҫылған героик Гукас Мадоян батальоны тураһындағы «Шесть дней» повесы, «Автомат Юры Тарасова», «Господствующая высота», «Легенда о золотом коне», «Придонская быль» китаптарының авторы, ул Дондағы Ростовта 70-се йәшендә 1984 йылдың 25 апрелендә вафат булған.
Яҙыусы өс бүлмәле 27-се фатирҙа дүртенсе ҡатта йәшәй. Уның фатир тәҙрәләре Университет тыҡрығына сыға. Әлеге ваҡытта яҙыусы кабинетының мемориаль ҡиәфәте һаҡлана.
1988 йылда бинаға иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған, унда: «1984-1969 йылдарҙа яҙыусы Михаил Андреевич Андриасов (1914—1984) был йортта йәшәгән һәм эшләгән» тип яҙып ҡуйылған. Һуңыраҡ мемориаль таҡтаташ өҫтөнә яҙыусының барельефы урынлаштырыла.
Архитектура
Туғыҙ ҡатлы йорт, цоколе кирбестән, фасадында балкондар бар. Бинаның архитектура йөҙөн фасадтың үҙәгендә ҡушлатып эшләнгән тәҙрә уйымдары һәм балкондарҙың ритмы билдәләй. Беренсе ҡатында урынлашҡан магазиндар витриналы.
Ҡоролма тура мөйөшлө формалы. Йорт планировкаһы нигеҙен баҫҡыс тирәләй урынлашҡан фатирҙар тәшкил итә.
Погодин йорто (Дондағы Ростов)
Погодин йорт — Дондағы Ростов ҡалаһында 1921—1924 йылдарҙа драматург Н. Ф. Погодин йәшәгән йорт (Социалистик урамы, 50 а). Табылған мәҙәниәт ҡомартҡыһына ҡарай.
Тарих
Урыҫ совет драматургы һәм сценаристы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1949), Ленин премияһы лауреаты (1959) һәм ике тапҡыр Сталин премияһы (1941, 1951) лауреаты Николай Федорович Погодин — В. И. Ленин тураһындағы («Человек с ружьем» (1937), «Кремлевские куранты» (1940), «Третья патетическая» (1958) трилогияһы авторы, 1920 йылдан алып Ростов «Трудовая жизнь» гәзитендә эшләй. Боронғо заман бинаһында Социалистик урамында йәшәй. 1925 йылда Мәскәүгә күсеп китә.
Драматургтың Дондағы Ростовта йәшәгән йортоноң төп инә торған урынында 1971 йылда яҙып мемориаль таҡта ҡуйылған: «Был йортта 1921—1924 йылдарҙа күренекле совет драматургы Николай Федорович Погодин (Стукалов) йәшәгән». Әлеге ваҡытта драматург йәшәгән бүлмә ҡиәфәтен юғалтҡан.
Архитектура
Драматург Н. ф. Погодин йәшәгән йорт Социалистик, 50а (элекке (Б. Никольская) урамында урынлашҡан. Йорт XIX быуаттың аҙағында төҙөлгән һәм ХХ быуаттың ҡырҡынсы йылдарында камиллаштырылған.
Өс этажлы, штукатурланған кирбес йорт. Беренсе ҡатөҫкө һоро төҫтә. Бина фасады һәм йорт үҙәгендә һәм ҡабырға эргәләрендә терәүҙәр менән эшләнгән, улар аттиктар менән тамамланған. Был бинаның архитектура йөҙөн барлыҡ ҡаттар фасадындағы рустовкалар, тәҙрә уйымдары өҫтөндәге йоҙаҡ таштар, йорт ситендәге ярым ципкулле тәҙрәләрҙең һәм йортҡа төп инеү ишегенең декоратив биҙәүҙәре булыу билдәләй. 2-се һәм 3-сө ҡаттағы балкондар селтәрле рәшәткәле, бинаның этаждары араһында профилле кәрниздәр бар. Йортҡа төп инеү ишеге бинаның уң яғында.
Йорт конфигурацияһы ҡатмарлы, бинаны планлаштырыуҙың нигеҙендә уны йортҡа инеүсе ишектргә төркөмләп, секцияларға бүлеп төҙөү ҡаралған булған. Бинаның ярым подваллы бүлмәләре бар. Фасадтың беренсе ҡатын ике айырым инеү урынлы косметика компанияһы биләй.
Хмелевый (Зайцевский) ҡаялары
Хмелевый (Зайцевский) ҡаялары — Ростов өлкәһенең Красносулин районында, Садка утары тирәһендә урынлашҡан, йәмле, матур ҡая ҡатламдары. Тәбиғи скалодром булып тора. Ҡаяларҙың бейеклеге 30 метрға тиклем етә, дөйөм оҙонлоғо — 1 км самаһы. Хмелевый ҡаяһы — Ростов өлкәһендә иң бейеге.
Тарихы
Хмелевый ҡаялары — альпинизм буйынса бөтә Рәсәй статусына эйә булған Сафронов ярыштары һәм башҡа спорт саралары үткәреү урыны. Төрлө ҡатмарлылыҡтағы маршруттар бар: «Спартак», «Таганрог», «Нос корабля», «Сердце», «Воронеж».
Ҡаялар аҫтында ҙур тигеҙлек урынлашҡан, ул кемпинг өсөн тәғәйенләнгән. Ҡая эргәһендә Кундрючья йылғаһы ағып ята. Йылға менән ҡаялар араһындағы тигеҙлек ҡуйы сауҡалыҡҡа күсеп, оазис барлыҡҡа килтерә, шуның арҡаһында унда һәр ваҡыт һалҡынса, хатта йәйге эҫе көндәрҙә лә. Сауҡалыҡ эргәһендә палаткалы лагерь урынлаштырыу өсөн ҙур майҙансыҡтар бар. Бөтә сауҡалыҡ буйлап эсәр һыулы шишмәгә һуҡмаҡ үтә
Транспорт
Ҡаяға тиклем машинала барырға мөмкин, бының өсөн Дондағы Ростовтан М-4 трассаһына сығып, Мәскәү йүнәлеше буйынса барырға, «Владимировка» күрһәткесенә тиклем 100 км үтергә кәрәк. Күрһәткестән уңға боролорға һәм төп юл буйынса барырға кәрәк. 4 км 500 метр үткәс, һулға, «Садка» утары яғына боролорға. Утарҙан һуң грунтлы тигеҙ юл башлана. Ҡаяға һуҡмаҡтар күп, теләһә ҡайһыһы буйынса барырға мөмкин. Ҡая янына сәйәхәт өсөн һауа торошо яҡшы торған көндәрҙе һайларға кәрәк, ҡойма ямғырҙарҙан һуң түгел.
Македония денары
Денары (македонски денар) — Төньяҡ Македонияның милли валютаһы, атамаһы боронғо римса денарий һүҙенән алынған.
Денар формаль йәһәттән 100 дениға тигеҙ, ләкин 2013 йылдан дени тәңкәләре түләү сараһы сифатында ҡулланылмай. 2000 йылдың 25 декабренән 2006 йылға тиклем Бөтә Рәсәй валюта классификаторында динар тип атала.
Тарихы
Әйләнешкә 1992 йылдың 26 апрелендә индерелә,  ул мәлдә югослав динарына тиң була. 1993 йылдың 5 майында 100 иҫке денарға 1 яңы денар нисбәтендә деноминациялана. Әйләнештә — 1, 2, 5, 10 һәм 50 денарлыҡ тәңкәләр;  10, 50, 100, 500, 1000 һәм 5000 денарлыҡ банкноталар йөрөй. 2016 йылда 200 һәм 2000 денар номиналлы банкноталар индерелә.
Тәңкәләр
Тәңкәләрҙең аверсында — ҡояштың 16 нурлы стилләштерелгән һүрәте ерлегендә номинал. Реверсында — сите буйлап дәүләттең атамаһы һәм сығарылыш йылы яҙылған, уртаһына тейешле һүрәте төшөрөлгән. Бөтә тәңкәләрҙең ҡыры шыма.
Песчанокопский районы
Песчанокопский районы — Рәсәй Федерацияһының Ростов өлкәһе составындағы муниципаль берәмек
Район үҙәге — Песчанокопское ауылы. Ростовҡа тиклем алыҫлыҡ — 174 км.
Географияһы
Ростов өлкәһе сигенең көньяғында урынлашҡан һәм Краснодар, Ставрополь крайҙары, Ҡалмыҡ Республикаһы менән сиктәш.
Райондың барлыҡҡа килеүе
1935 йылда Аҙау-Ҡара диңгеҙ крайын 1935 йылдың 18 ғинуарындағы БҮБК Президиумы ҡарары нигеҙендә ваҡлау арҡаһында барлыҡҡа килгән.
1925 йылға тиклем райондың бөтә ауылдары Ставрополь губернаһы Медвежинский өйәҙе составына ингән. 1925 йылдың июлендә улар Төньяҡ Кавказ Сальск округының Белоглинский районы составына инә. 1935 йылда хәҙерге район ауылдары территорияһында ике район: Песчанокопский һәм Развиленский — була, улар Аҙау -Ҡара диңгеҙ крайына ҡараған. Песчанокопский районына Жуковский, Летницкий, Песчанокопский Рассыпянский һәм ауыл советары инә. Развиленский районына Краснополянский, Николаев, Поливянский, Развиленский ауыл советтары һәм Роте-Фане «околотогы» инә.
1937 йылда ике район да яңы төҙөлгән Ростов өлкәһенә инә. 1959 йылдың майында ике район берләштерелә, ә 1961 йылда ул Ростов өлкәһенең Сальский районы составына бирелә.1963 йылдың февралендә Песчанокопский районы бөтөрөлә. 1965 йылдың ноябрендә район яңынан тергеҙелә.
Атаман станцияһы
Атаман — 2-се класлы тимер юл станцияһы. Ростов өлкәһенең Егорлык станицаһында урынлашҡан. 7 юлы бар, уларҙың икәүһе хәҙер бөтөнләй ҡулланылмай. Ҡалған 5 юлдың береһе иҫәптән сығарылған йөк вагондары ултырмаһы итеп файҙаланыла, тик ике юл поездарҙың даими хәрәкәте һәм киҫешеүе өсөн ҡулланыла. Станцияның бушлай бәҙрәфе бар. Атаман станцияһының диңгеҙ кимәленән бейеклеге 93 м.
Тарихы
Атаман станцияһы Егорлык станицаһында 1915 йылда, Батайск — Тороговая (хәҙер — Сальск) тимер юл линияһын төҙөгән ваҡытта барлыҡҡа килә. Рәсәйҙең көньяғында контрреволюцион хәрәкәтте баҫтырыу менән бәйле драматик ваҡиғалар (ҡара: Донда Граждандар һуғышы), станцияла 1919 йылда, Граждандар һуғышы осоронда үҫешә. Кавказ фронтының хәрби революцион комитеты 28 февралдә беренсе Атлы армия һәм 10-сы армияның уң фланг өлөшө өсөн директива сығара: Егорлык станицаһын һәм Атаман станцияһын алған һәм нығынған аҡ гвардиясыларҙың атлы һәм пехота берләшмәләрен ҡыйратырға, артабан көньяҡҡа табан Тихорецкая үҙәк тимер юл станцияһына тиклем алға барыуҙы дауам итергә. 1 мартта ҡыҙылармеецтарҙың 1-се атлы армияһы һәм 20-се уҡсылар дивизияһы Атаман станцияһында дошмандарға һөжүм башлай. Бында Беренсе Дон корпусы частары, генерал В. М. Черенцовтың пластун частәре, Терек-Кубань атлы дивизияһы тупланған һәм нығынған була. Бик аяуһыҙ һуғыш башлана. Аҡгвардееецтар ҙур юғалтыуҙар кисерә, Атаман станцияһында уларҙың атлылары тулыһынса ҡыйратыла, пехота сигенә, инициатива буденновсыларға күсә. Оҫталыҡтары һәм батырлыҡтары өсөн Беренсе атлы армия дивизиялары начальниктары С. К. Тимошенко, О. И. Городников, 20-се дивизия штаб начальнигы Б. В. Майстрах һәм башҡа командирҙар Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
Белоградчик ҡаялары
Белоградчик ҡаялары — ҡомташтан һәм төрлө таш, ҡырсын, балсыҡ ҡатнашып ҡатҡан тау тоҡомонан (конгломерат) ғәҙәти булмаған ҡая яһалмалары төркөмө, Болгарияның төньяҡ-көнбайышында Белоградчик ҡалаһынан алыҫ булмаған Стара-Планина тау битләүендә урынлашҡан. Ҡаялар, ҡыҙылдан һарыға саҡлы төҫтәре, менән айырыла; ҡайһы бер ҡаяларҙың бейеклеге 200 метрға етә. Күп кенә ҡаялар хикмәтле һыҙатҡа эйә һәм улар хаҡында ҡыҙыҡлы легендалар ижад ителгән. Йыш ҡына уларға, ниндәйҙер бер кешегә йә предметҡа оҡшатып, атама биргәндәр. Белоградчик ҡаяларын болғар хөкүмәте тәбиғи иҫтәлекле урын тип иғлан иткән, һәм улар региондың төп туристик күренекле урыны булып тора. Улар юғалыуға дусар ителгән болғар эндемик үҫемлеге Hieracium belogradcense. өсөн берҙән-бер һаҡланып ҡалыу урыны.
Географияһы
Белоградчик ҡаялары Стара-Планина тауҙарының көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан һәм 50 км². яҡын майҙанды биләй. Улар көнбайышта Рабиша ауылынан алып көнсығышҡа Белотинци ауылына саҡлы һуҙылған.
Ҡаяларҙың үҙәк төркөмө Белоградчик ҡалаһынан көньяҡҡа табан һуҙылған. Бында иң ҡыҙыҡлы ҡая яһалмалары: «Адам һәм Ева», «Грибы», «Ученица», «Медведь», «Дервиш», «Пастушок», «Лев», «Верблюд», «Мадонна», «Всадник», «Монахи», «Богиня Бендида», «Бунтарь Велко» һәм башҡалары урынлашҡан.
Ҡаяларҙың икенсе төркөмө Белоградчиктан көнбайышта ята. Төрлө ҡаялар текә өҙөк ярҙар менән уратып алынған. Шуларҙың иң билдәлеләре — «Збеговете», «Еркуприя» һәм «Борич».
Ҡаяларҙың өсөнсө төркөмө — Белоградчиктан 4 км көнсығышта, һәм Латин ҡапҡалары һәм Липеник мәмерйәһе тирәләй урынлашҡан ҡаяларҙы үҙ эсенә ала.
Геологияһы
Ғәҙәти булмаған формалы күп ҡаялар һәм текә вертикаль ипкенле ҙур булмаған үҙәндәр йөҙәр миллион йылдар дауамында тәбиғи процестар: эрозия, денудация, мүк һәм лишайниктар һәм башҡа тәбиғи факторҙар һөҙөмтәһендә формалашҡан.
Белоградчик ҡаяларының формалашыуы пермь периодында башланған. Һуңғараҡ, триас периодында, регион һай һыулы диңгеҙ төбөнә төшкән. Шул уҡ ваҡытта, иртә палеозой тоҡомдарының тарҡалыуы йылғаларҙан диңгеҙгә күсерелгән бик күп һанлы ҡырсын, ҡом һәм балсыҡ барлыҡҡа килтергән. Ултырма тоҡомдар йыйылыа барған, конгломераттар һәм ҡомташ ҡатламы аҡрынлап ҡалынайған. Конгломерат киҫәктәре һыу тәьҫирендә түңәрәкләнгән барған.
Юрский периодында, 20 миллион йылдар дауамында, ҡатламлы материалдар ҡомташ-балсыҡ йәиһә кремний ярҙамында ныҡлап йәбештерелгән. Эҫе һәм ҡоро климат ҡаяларға тутыҡ ҡыҙыл төҫ биргән күп һанлы тимер оксиды, йәки гематит барлыҡҡа килтергән. Ер ҡабығы сүгә башлағанлыҡтан, еңелерәк һәм вағыраҡ ҡомташтар ҡыҙыл конгломераттар менән берләшкән.
кайнозой эраһы һәм альп тектоник циклы башында, Балҡан тауҙарында ҙур антиклиналиҙар формалашҡан, һәм шул ваҡыт арауығында регион ҡоро ергә әйләнгән. Яҡынса 45 миллион йыл элек Белоградчик антиклиналиһының күтәрелеүе башланған, һәм, антиклинали һыртында вертикаль һәм горизонталь йыйырсыҡтар барлыҡҡа килтереп, эзбизташтар һәм конгломераттар үҙәге (ядроһы) тапҡырында ярылғандар. В ядре Белоградчик антиклиналиһы үҙәгендә палеозой тоҡомдары табылған, ә ипкендәре юрский периоды конгломераттарынан, ҡомташ һәм эзбизташтан тора.
Тау йылғаларының вертикаль үткәреүсәнлеге һәм тәьҫире тау тоҡомдарының вертикаль эрозияһына килтергән, ә тектоник хәрәкәттәр барған ярыҡтар, эрозия арҡаһында, аҫылынып торған һәм текә ҡабырғалы ҙур булмаған үҙәндәргә һәм артылыштарға әйләнгән, һәм улар айырым вертикаль блоктар йәки хәҙерге ҡая яһалмаларын барлыҡҡа килтергән.
Туризм
Белоградчик ҡаялары Белоградчик ҡалаһы һәм ҡаяларҙы тәбиғи оборона ҡоролмаһы сифатында файҙаланыусы Белоградчик ҡәлғәһе, Рабиш ауылына ла, ҡәлғәгә лә яҡын урынлашҡан Магура мәмерйәһе менән төньяҡ-көнбайыш Болгарияның иң мөһим туристик объекты булып тора. Был райондың тағы ла бер туристик иҫтәлекле урыны булып Дунай ярында урынлашҡан күрше Видин ҡалаһындағы урта быуаттар ҡәлғәһе Баба Вида һанала.
1949 йылда Болгарияның Тирә-яҡ мөхит комитеты ҡаяларҙы тәбиғәт һәйкәле тиип иғлан иткән, ә 1987 йылдан улар Тәбиғәт һәйкәлдәре милли реестрына индерелгән.
1984 йылда Белоградчик ҡаялары һәм Магура мәмерйәһе ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы теҙмәһенә индерергә тәҡдим ителде. Белоградчик ҡаялары ЮНЕСКО геопарктарының Европа һәм Глобаль селтәрҙәренә индеререү маҡсатында ҡарауға, 2009 йылдың ғинуарында Болгария тәбиғәтенең 7 яңы мөғжизәһе тигән номинацияға тәҡдим ителде.
Васил Левский
Васил Ле́вский (Васил Левски; ысын исеме Васил Иванов Кунчев; 18 июль 1837 — 18 февраль 1873, ) — болгар сәйәси эшмәкәре, революционер, Болгариялағы милли-азатлыҡ хәрәкәтендә ҡатнашыусы. Болгарияның милли батыры, «Азатлыҡ апостолы» (Апостола на свободата) булараҡ билдәлелек алған. Ғосман империяһына ҡаршы болгар азатлыҡ хәрәкәтенең "дүрт бөйөгө"нең (русса «четырех великих», болгарса четеримата големи) береһе, ҡалғандары: Христо Ботев, Георгий Стойков Раковский һәм Любен Каравелов.
Исеме
Тыуған ваҡыттағы исеме — Васил Иванов Кунчев (ул ваҡыттағы орфография буйынса — Василь). Монах булғанда — иеродиакон Игнатий (Кунчев). Үҙенең дини санына ярашлы подпольелағы ҡушаматы Дякон. Васил Левски — иң билдәле йәшерен исеме (псевдонимы), йыртҡыс хайуан арыҫландың болгар телендәге атамаһы левтан алынған. Башҡа йәшерен исемдәре — Главния книжар, Тропчо, Драгойчо. Шулай уҡ сит телдәрҙән алынған псевдонимдарҙы ла ҡулланған, атап әйткәндә, әрмәнсәнән Ованес һәм бер нисә төрөк исеме: Аслан Дервишоолу Кърджалъ ("Арыҫлан, дәрүиш улы, сая; русса «Лев, сын дервиша, удалец»), эфенди Аслан Дервишоолу и Джин гиби. Уның барлығы 50-нән ашыу псевдонимы һәм яһалма фамилияһы була, сөнки Болгариялағы революцион эшмәкәрлек барышында уларҙы аҙна һайын тиерлек алмаштырырға тура килә.
Левскийҙың үлеменән һуң, 1880—1890-сы йылдарҙа, уны бар ерҙә лә «Азатлыҡ Апостолы» йә ябайыраҡ формала «Апостол» тип нарыҡлай башлайҙар. Был ҡушаматтың киң таралыуына болгар әҙәбиәте классигы Иван Вазов әҫәрҙәре ныҡ булышлыҡ итә.
Балалыҡ һәм йәшлек йылдары
Васил Иванов Кунчев 1837 йылдың 18 июлендә Карлов ҡалаһында тыуған. Белл-Ланкастер системаһы буйынса эшләгән һәм Болгариялағы милли яңырыу осоронда ныҡ популяр булған мәктәптә уҡый. Артабан Афондағы Хиландар монастырында хеҙмәт итә, ике йыл Стара-Загора ҡалаһындағылағы училищела һәм тағы ла бер йыл Пловдивтағы урта дини уҡыу йорто — семинарияла уҡый. 1858 йылдың 7 декабрендә Сопоте ҡалаһында Игнатий исеме менән монахлыҡ ҡабул итә. Алдағы 1859 йылда иеродиакон дәрәжәһен ала. Төрөк, грек һәм әрмән телдәрен яҡшы белә.
1861 йылда Георгий Раковский (совет партия эшмәкәре Раковский Христиан Георгиевичтың ағаһы (дядяһы) йоғонтоһо аҫтында 24 йәшлек монах Игнатий үҙен революцион эшмәкәрлеккә арнау теләге менән монастырҙан китә.
Архитектор В. Н. Куликов йорто (Новочеркасск)
'''Архитектор В. Н. Куликов йорто''' — Ростов өлкәһе Новочеркасск ҡалаһының Мәғариф урамы, 139 адресы буйынса урынлашҡан архитектура һәйкәле һәм мәҙәни мираҫ объекты.
Васил Левский
Революцион эшмәкәрлеге
1862 йылда Васил-Игнатий Кунчев Сербияла була һәм Раковский етәкселегендәге Беренсе болгар легионы составында төрөктәргә ҡаршы һуғыштарҙа ҡатнаша. Күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн уға «Левский» ҡушаматын тағалар, һәм был атама уға мәңгелеккә «йәбешеп» ҡала (икенсе фараз буйынса, «Левский» — диалектта «львиный» — ҡушаматын йәшлек йылдарында, ауылдаштары менән бәхәсләшеп, киң соҡорҙо аша һикереп сыҡҡаны өсөн ала) Халыҡ дружиналары («чет») ойоштороуҙа ҡатнаша, уларҙың ағзаларын (четники) Сербия булышлығында төрөктәргә ҡаршы ихтилал күтәреүгә өндәй.
Архитектор В. Н. Куликов йорто (Новочеркасск)
Һүрәтләнеше
XX быуат башында Новочеркасск ҡалаһында төҙөлгән йорт. Һуңынан ул архитектор Куликов милкенә күсә. Ул ваҡытта йорттоң адресы Николаев проспекты тип билдәләнелә. Төҙөлөштә төп материал булараҡ, кирбес ҡулланыла. Бинаның архитектура йөҙөн пилястрҙар ҡаймалаған ҙур тәҙрәләр кәүҙәләндерә. Уларҙан өҫтә волюталы ҡатмарлы кәрниз тора. Тәҙрә ҡаштарының түбәнге өлөшө биҙәкле изразц һыҙат менән тамамлана. Йәшел төҫтәге изразцтар стеналарҙың кәрниз менән тамамланған ерендә лә күҙәтелә. Улар дүртмөйөш формалағы ҙур детикулдар менән аралашып килә. Мезонин балконын үҫемлек орнаментлы һыҙат урап ала. Кәртәле таш ҡойма йорт дизайны менән бер стилдә башҡарылған. Архитектура элементтарының был өлөшө яйлап емерелә бара. 1906 йылда В. Н. Куликов Сәнғәт академияһынан рөхсәт ала һәм шәхси йортонда рәсем класы аса. Яйлап был урын ҡаланың мәҙәни үҙәгенә әүерелә бара. 1992 йылдан йорт архитектура һәйкәлдәре һәм мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә инә.
Украина гривнаһы
Гри́вна, ҡайһы берҙә гри́вня (гривня, IPA: //) — Украинаның милли валютаһы, көмөш ҡойолмаһы рәүешендәге аҡса берәмеге булған боронғо рус гривнаһы хөрмәтенә аталған.
Гривна 100 тингә (копiйка) бүленә. Валютаның ISO 4217 стандартындағы хәрефле коды — UAH, һанлы коды — 980. Рәсми билдәһе — ₴.
Этимологияһы
«Гривна» һүҙе  «грива» һүҙенән килеп сыҡҡан. Тарихта ғәҙәттә түңәрәк алтын йәймәләрҙе тимер сымға беркетеп муйынға аҫып йөрөтөүҙән ғибәрәт булған алтын ял (гривень) йыш телгә алына. Был йәймәләр күп ваҡытта түләү сараһы итеп тотонолған.
Г ривна атамаһы XI быуатта Киев Русы заманында уҡ ҡулланылған гривнанан килә. И. К. Кондратьев 1893 йылда былай тип яҙа: Гривна Русты нигеҙләгән замандан уҡ билдәле һәм өс төрлө мәғәнәгә эйә була: айырыу билдәһе, ауырлыҡ үлсәме һәм тимер аҡса. XIV быуатта Польшала Бөйөк Казимирҙың ҡануниәтендә шляхтичты үлтергән өсөн вира (штраф) — 60 гривна, ябай рыцарҙы үлтергәнгә —  30 гривна һәм һуңғы категория рыцарь өсөн 15 гривна күләмендә билдәләнә.
Яңы валютаны индергәс, һүҙ яңырыу кисерә, әйтелеше лә үҙгәрә.
Рус телендә
Рәсәй белешмә-мәғлүмәт  порталы «Грамота.ру» буйынса, украин аҡса берәмеге русса «гри́вна» тип яҙыла. Башҡорт  теленә лә был атама рус теленән алынған. Украинаның рәсми шәхестәре һәм ҡайһы бер граждандары фекеренсә, аҡса берәмеген русса (украинса кеүек үк) «гри́вня» тиеү дөрөҫөрәк булыр ине. Украина Конституцияһының Украина Юғары Радаһы сайтына урынлаштырылған руссаға тәржемәһендә 99-сы статьяла «гривня» тигән атама алынған. Ләкин ҡулланылышта ике вариант та йөрөй.
Валюталарҙың дөйөм Рәсәй классификаторында  украин валютаһы өсөн «Гривна» атамаһы алынған.
Урта быуаттар башында
Гривна — Киев Русының һәм башҡа славян ерҙәренең ауырлыҡ, аҡса-ауырлыҡ һәм аҡса-хисаплашыу берәмеге. Урта һәм Төньяҡ Европала ул  «марка» тип йөрөтөлә. «Гривна» тигән һүҙ муйынға тағып йөрөй торған алтын  йә көмөш ҡулса атамаһынан килеп сыҡҡан. Һуңғары был һүҙ, яңы мәғәнә алып, ҡиммәтле металдың ауырлығына тиң була башлай (көмөш гривнаһы — аҡса-ауырлыҡ үлсәү берәмеге). Тәңкәләр һанынан торған гривнаны куна гривнаһы (аҡса-хисаплау берәмеге) тип йөрөтә башлайҙар. Көмөш гривнаһы (ауырлыҡ үлсәме) һәм куна гривнаһы (хисап берәмеге) Киев Русында хисаплашыу-аҡса төшөнсәһе булып китә. Тәүҙә уларҙың ауырлығы бер төрлө була. Әммә аҙаҡ, ситтән ингән тәңкәләрҙең ауырлығы төрлө булғанлыҡтан, шулай уҡ ауырлыҡ берәмеге булараҡ гривнаның үҙенең эволюцияһы арҡаһында көмөш гривнаһы бер нисә куна гривнаһына тиң була башлай. XII быуатта көмөш гривнаһы (204 г самаһы) ҡиммәте буйынса 4 куна гривнаһына тигеҙ була (1 куна гривнаһы = 51 г самаһы). XI быуатта куна гривнаһы = 20 ногат = 25 куна = 50 резан; XII быуатта куна гривнаһы = 20 ногат = 50 куна (куна бер быуат эсендә ике тапҡырға бәләкәйләнә). Боронғо Русь тәңкәләрен һуғыу һәм сит илдәр тәңкәләрен индереү туҡталғас, Руста төп аҡса әйләнеше формаһы рәүешендә «ваҡланмай торған» ҙур көмөш ҡойолмалары йөрөй башлай. Рус аҡса әйләнеше тарихының был осоро (XII, XIII һәм өлөшләтә  XIV быуат) «тәңкәһеҙ осор» тип атала. Киев Русында XI быуатта алты мөйөшлө 140 —160 грамлы киев гривналары йөрөй, улар татар-монгол баҫҡынына тиклем хеҙмәт итә. Новгород гривналары айырыуса ҙур баһаға эйә була. Волга буйында татар гривналары ҡулланыла.
XIII быуатта новгород ҡойолмалары  «гривна» менән бер рәттән «рубль» (һум) тип тә атала башлай. Был атама артабан гривнаны алмаштыра.
XV быуатта «гривна» һәм «рубль» ҡойолмалары аҡса-хисаплашыу берәмеге булыуҙан туҡтай. Һуңғараҡ рубль аҡса берәмеге булып нығынып китә. Гривна иһә ауырлыҡ үлсәү берәмеге — «гривенка» (скалва гривенкаһы,  «скалва» — үлсәү) булып ҡала, 1 гривенка 204,75 грамға тиң була. XVIII быуатта уны фунтҡа алмаштыралар. Ауырлыҡ үлсәме булған гривна 48 золотникҡа (4,26-шар г), ә золотник — 25 почкаға (0,17-шәр г) бүленә. 204 грамлы гривна рус тәңкәләрен һуғыуға нигеҙ итеп алына. Төрлө тарихи осорҙа «гривна» термины ике тин ярымлыҡ баҡыр тәңкәне, шунан — өс, унан һуң «гривенник» тигән халыҡ атамаһы менән 10 тинлекте аңлата
1918—1922
Гривна 1918 йылдың 17 октябрендә әйләнешкә индерелә, 1922—1924 йылдарҙағы аҡса реформаһы ваҡытында әйләнештән алына.
1991 йылдан һуң
1990 йылдың 16 июлендә УССР-ҙың Юғары Советы Украинаның Дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул итә.1990 йылдың ноябренән УССР  территорияһында  совет һумдары менән бергә бер тапҡыр ҡуллана торған йыртма купондар ҡулланыла башлай. Дефицит тауарҙарҙы купондар менән генә алып була.
1991 йылдың 24 авгусында Украина бойондороҡһоҙлоғо иғлан ителгәс һәм ул СССР составынан сыҡҡас, 1992 йылдың 10 ғинуарында купон тигән атамалы ваҡытлы  банкноталар ҡулланылышҡа индерелә. Рәсми атамаһы карбованец була.
Ошо ваҡытта Францияла, Италияла һәм Канадала яңы валюта — гривна баҫыла. 1992—1993 йылдарҙа «Украина ҡалҡаны» операцияһы барышында яңы валюта тейәлгән контейнерҙар диңгеҙ юлы һәм һауа юлы буйлап  «Альфа» махсус подразделениеһы хеҙмәткәрҙәре һағы аҫтында Украинаға ташыла. 1997 йылда  Житомир өлкәһенең Малин ҡалаһында банкнота ҡағыҙы етештерә торған фабрика файҙаланыуға тапшырыла, Луганск патрон заводында металл аҡсалар һуға башлай.
Л. Д. Кучманың 1996 йылдың 25 августағы  «Украинала аҡса реформаһы тураһында» № 762/96 президент указы менән, гривна 1996 йылдың 2 сентябренән аҡса берәмеге булараҡ ҡулланылышҡа индерелә.
Тәңкәләр
Әлеге ваҡытта 1, 2, 5, 10, 25, 50 тин номиналлы ваҡ аҡсалар һәм 1 гривналыҡтар әйләнештә йөрөй. Тәңкәнең аверсында  дәүләттең гербы һәм атамаһы, үҫемлек орнаменты һәм һуҡҡан йыл баҫылған; реверсында — номиналы һәм үҫемлек орнаменты.
Иҫтәлекле тәңкәләр
Коллекциялар өсөн 2, 5, 10, 20, 50, 100, 125, 200, 250, 500 гривналыҡ  иҫтәлекле һәм юбилей тәңкәләре сығарыла. Шулай уҡ инвестициялау тәңкәләре — 1 гривна номиналлы көмөш (999,9 пробалы) һәм 2, 5, 10, 20 гривна номиналлы алтын ( 999,9 пробалы) тәңкәләр сығарыла.
Банкноталар
Украина территорияһында  1992 йылдан башлап сығарылған бөтә аҡса билдәләре ғәмәлдә булып тора.
Әйләнештә 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 200 һәм 500 гривналыҡ банкноталар йөрөй. Был банкноталар серияһы 2003 йылдан баҫыла.
Валюта курсы режимы
Украина милли валютаһы курсы гривнаны әйләнешкә индергән мәлгә АҠШ доллары өсөн 1,76 гривнаға (йәғни 176 000 купонға) тиң була.
Артабан киләһе ике йыл самаһы гривнаның долларға ҡарата курсы 2 грн./$ кимәлендә тора. 1998 йылғы кризистан һуң курс яҡынса 5,5 грн./$ тиклем төшә. 2005 йылдың апреленән Украина Милли банкы етәкселеге 5,05 грн./$ кимәлендә нығытылған рәсми курсты һаҡлай.
2008 йылдың июнендә рәсми  курс үҙгәреп 4,85 грн./$ кимәленә етә. 2008 йылдың июленән һуң рәсми  курс йыш үҙгәреүҙәргә дусар була, сөнки, Украина Милли банкы ҡарарына ярашлы, яйлап ҡына, нығытылған курстан тирбәлеүсән курсҡа күсеү башлана.
Ҡайһы берҙә рәсми курс   коммерция курсынан ныҡ айырыла.
2009 йылдың декабрь аҙағында гривна курсы 8,00 грн./$ (йәки гривна өсөн яҡынса 4 Рәсәй һумы) була.
2015 йылдың 6 февраленә  гривна курсы 1 АҠШ доллары өсөн  25,80 гривнаға етә. 2016 йылдың 26 июлендә 1 АҠШ доллары 24,7877 гривна була, ә 1 гривна  2,813 Рәсәй һумы тора.
Рәсми курсты  (укр.) Украина Милли банкы баҫа.
Венгрия опера театры
Венгрия дәүләт опера театры (Magyar Állami Operaház, элек Венгрия король опера театры) — Венгрияның иң ҙур опера театры,  Будапештта  урынлашҡан.
Венгрия дәүләт операһы Будапешттың VI округында (Терезварош), Пештта,  Андраши проспектындағы 22-се йортта урынлашҡан. Театр бинаһы неоренессанс  стилендә архитектор Миклош Ибль тарафынан  1875 һәм 1884 йылдар араһында төҙөлгән,  барокко стилендәге орнаменттар, скульптуралар һәм картиналар менән биҙәлгән. Айырыуса Берталан Секейҙың, Мор Тандың һәм Карой Лотцтың стеналарға төшөргән һүрәттәре ҡыҙыҡлы.
Һыйҙырышлылығы — 1261 урын. Зал даға рәүешендә эшләнгән һәм акустика буйынса Европала Миландың Ла Скалаһы менән Париж опера театрынан ҡала 3-сө урынды биләй.
Венгрия дәүләт опера театры  — донъяла иң матурҙарҙың береһе. Уның бинаһы алдына Ференц Лист менән Ференц Эркель һәйкәлдәре ҡуйылған. Театр шулай уҡ Венгрия милли балеты өсөн дә төп сәхнә булып тора.
Будапештта тағы Эркель театры тигән опера театры бар.
Чертково станцияһы
Чертково станцияһы — Ростов өлкәһенең Чертковский районы Чертково ҡасабаһында урынлашҡан, Төньяҡ-Кавказ тимер юлының Ростов төбәгендәге тимер юл станцияһы. Көньяҡ-Көнсығыш тимер юлы менән тоташтырған станция булып тора.
Рәсәй Федерацияһы (Ростов өлкәһе, Чертковский районы, Чертково) һәм Украина (Луганск өлкәһе, Меловский районы, Меловое) сиге буйында урынлашҡан (вокзал — Рәсәй яғында).
Тарихы
1873 йылда икенсе класлы Чертково станцияһында вокзалдың бер ҡатлы таш бинаһы, ике тауар һәм бер пассажир платформаһы, 12 локомотивҡа паровоз депоһы, һыу өсөн резервуар, ике таш һәм һигеҙ ағас ҡаралтылары, мунса, өс мейес менән кер йыуыу йорто һәм башҡа ярҙамсы биналар була. Станцияла буфет, китап һәм гәзит киоскылары эшләй. Бөтә линияның, шул иҫәптән Чертково станцияһының техник йыһазландырылышы шул осорҙоң иң яңы үҫеш йүнәлешенә тап килә: Морзе азбукаһы ярҙамында мәғлүмәттәр алмашыуҙы тормошҡа ашырыусы Маркони радиотелеграф аппараты ҡулланыла. Чертково тимер юл станцияһы шул исемдәге ауыл тарихына нигеҙ һала. XX быуат башында станция тирәләй, сиркәүе, сәй эсеү йорто һәм ҡуналҡаһы булған, ҙур булмаған эшселәр ҡасабаһы үҫеп сыға. Шул саҡта уҡ дауахана төҙөлә башлай, тимер юл мәктәбе һәм бер класлы училище асыла.
2009 йылдың авгусында вокзал алды майҙанында ҡасабаға нигеҙ һалыусы Михаил Иванович Чертков бюсы асыла. Бюст асыу сараһы Чертково ҡасабаһына нигеҙ һалыныуҙың 140 йыллығын байрам итеү менән тап килтерелә.
Станция буйынса алыҫҡа йөрөүсе поездар
2016 йылдың декабренә ҡарата станция аша түбәндәге алыҫҡа йөрөгән поездар үтә:
Миҙгелле поездар әйләнеше
Украина сиген урап үткән Журавка — Миллерово участкаһын төҙөү тамамланғандан һуң (яҡынса 2018 йылда) Чертково станцияһы пассажирҙар маршрутынан ситтә ҡала.
Кулешовка (Ростов өлкәһе)
Кулешовка — Ростов өлкәһе Азов районының Кулешовка ауыл биләмәһенең административ үҙәге ауылы. Был ауыл биләмәһенә Тимирязев ҡасабаһы ла инә.
Географияһы
Кулешовка «Азов—Ростов» трассаһында бик уңайлы урында урынлашҡан, уның өлкә һәм район үҙәге менән авто- һәм тимер юл бәйләнеше бар.
Яҡын тораҡ пункттар:
Тарих
Азовка йылғаһының һул ярындағы Лебяжье күле янындағы койсуг утарҙарынан 1834 йылда утар бүленеп сыҡҡан, уға Кулешовка тигән рәсми атам бирелә Екатеринослав губернаһы Ростов округының Батайский улусының Кулешовка ауылының 1857 йылда төҙөлгән планында, ғибәҙәт йорто төҙөү өсөн урын билдәләнә. Кулешовка ауылында Георгий Победоносец сиркәүе 1861 йылда булған тигән мәғлүмәт бар.
Ҡасаба 1980 йылдың уртаһында Азов балалар туҡланыу комбинаты хеҙмәткәрҙәрен торлаҡ менән тәьмин итеү маҡсатында төҙөлә башлай. 2007 йыл комбинат бөтөнләй юҡҡа сығарыла. Быға тиклем ул Азов районының иң ҙур сәнәғәт предприятиһы була.
Ростов өлкәһе Кулешовка ауылында янғын һүндереү бүлеге (« Ростов өлкәһе Федераль янғын хеҙмәтенең 40 отряды») 2009 йылдың иң яҡшы Рәсәй махсуслаштырылған янғын һүндереү подразделениеһы булып таныла. Бында стандарт янғын һүндереү ҡорамалдарынан тыш хатта янғын һүндереүсе танк бар.
Стефка Костадинова
Сте́фка Георги́ева Костади́нова (Стефка Георгиева Костадинова; 25 март 1965 йыл) — болгар спортсыһы, еңел атлет, бейеклеккә һикереүсе, 1996 йылдағы Йәйге Олимпия уйындары чемпионы, ике тапҡыр донъя чемпионы, бейеклеккә һикереү буйынса донъяның ғәмәлдәге рекордсмены, Болгария олимпия комитеты президенты.
Биографияһы
Бала сағынан гимнастика һәм йөҙөү менән әүҙем шөғөлләнә. Тыуған ҡалаһында спорт мәктәбен тамамлай һәм Паисий Хилендарский исемендәге Пловдив университетында уҡый. Инглиз һәм рус телдәрен белә.
1989 йылда үҙенең шәхси тренеры Николай Петровҡа кейәүгә сыға. 1995 йылда, еңел атлетика буйынса донъя чемпионатында алтын миҙал яулауҙан бер нисә ай алда ғына улы Николай тыуа. 1999 йылда тәүге ире һәм тренеры Николай Петров менән айырылыша. Ошо йылда ул шулай уҡ спорт карьераһын тамамлай. 2007 йылдың 9 июнендә төҙөлөш өлкәһендә бизнес менән шөғөлләнеүсе Николай Popvasilevҡа кейәүгә сыға.
Спортсы карьераһын тамамлағандан һуң Стефка Костадинова үҙен спорт ойошмаларындағы эшмәкәрлеккә арнай. 1997—2001 йылдарҙа Иван Костов етәкләгән хөкүмәттә Йәштәр эштәре һәм спорт буйынса дәүләт агентлығының рәйес урынбаҫары, артабан Болгария еңел атлетика федерацияһының вице-президенты һәм һуңыраҡ Болгария олимпия комитеты вице-президенты була, 2005 йылдың 11 ноябренән олимпия комитеты президенты.
Стефка Костадинова дүрт тапҡыр Болгарияның «Йыл спортсыһы», биш тапҡыр — «Балҡан ярымутрауының йыл спортсыһы» исемдәренә лайыҡ була.