cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бөйөк Стефан III
Молдова тарихында Бөйөк Штефандың урыны
Бынан тыш ул молдова мәҙәниәтен ныҡ күтәрә. Добровец, Нямц, Бистрица, Воронец һәм башҡа монастырҙар төҙөй.
Әҙәбиәт
Бөйөк Штефандың тормошо һәм шул осор бик күп әҙәби әҫәрҙәрҙә сағыла:
1747 йылғы типтәр-бобыль ихтилалы
1747 йылғы типтәр-бобыль ихтилалы — Уҫы һәм Себер даруғалары халҡының хөкүмәткә ҡаршы сығышы, ихтилалға һалымдарҙың артыуы сәбәпсе була.
Алдағы ваҡиғалар
Бобылдәр (ерһеҙ ярлы крәҫтиәндәр) һәм типтәрҙәр, башҡорттар кеүек уҡ, ситләтелгән һалым түләй. ХVII йылдың аҙағынан улар ҡайһы бер хеҙмәт йөкләмәһен үтәүгә йәлеп ителә башлайҙар. Был хеҙмәтсән халыҡтың ризаһыҙлығын тыуҙыра 1717 йылда Нуғай һәм Себер юлдарының төрлө ауылдары бобылдәре һәм типтәрҙәре, 1708 йылда уларҙы хеҙмәт йөкләмәһенән азат итеүҙе вәғәҙә ителеүенә ҡарамаҫтан, һаман да хеҙмәт йөкләмәләренә тарттырылыуға зарланалар.
Сәбәптәре
1747 йылдың 22 майында сыҡҡан Сенат указы төп сәбәп була. Указ буйынса типтәргә һәм бобылдәргә  яһаҡ (һәр йортттан 82 тин) урынына һалым (һәр ир-ат башына 80 тин) һалыныуы тураһында иғлан ителә. Ошо уҡ указ буйынса мишәрҙәргә яһаҡ (һәр йорттан 25 тин) иғлан ителә.
Ихтилал
1747 йылдың май аҙағында сыуалыштар көсәйә башлай.
Баҫтырыу
Ғәскәрҙң яҡынлашыуы менән типтәрҙәрҙең һәм бобылдәрҙең күпселек өлөшө яңы һалымды түләргә риза була. Уҫы даруғаһы типтәрҙәре һәм бобылдәрҙең бер өлөшө (400-гә яҡын кеше) властарға буйһоноуҙан баш тарта һәм Тере Танып йылғаһы буйындағы алышта ҡыйратыла (70-кә яҡын кеше һәләк була, 100 кеше әсирлеккә алына, ҡалғандары ҡаса). Ихтилалдың етәкселәре ҡамсы менән һуҡтырыла һәм Рогервик ҡәлғәһенә ғүмерлек каторгаға ебәрелә, ҡалған әсирҙәр өлөшләтә төбәктән ситкә һөрөлә йәки ҡамсы менән һуҡтырыла һәм старшиналарға порукаға бирелә.
Электрон сауҙа майҙансығы
Электрон сауҙа майҙансығы (электронная торговая площадка, ЭТП) — һатыусы менән һатып алыусының электрон элемтә каналдары аша бәйләнешен тәьмин иткән ойоштороу, мәғлүмәт һәм техник саралар программа-аппарат комплексы.
Электрон сауҙа майҙансығы эшенең асылы
Рәсәйҙең төрлө иҡтисад тармағына ҡараған эре компаниялары сауҙалашыуҙы автоматлаштырыу өсөн  электрон сауҙа майҙансыҡтарын ҡуллана:  «Росатом», «Башнефть», «Уралвагонзавод», «Башҡортостан электр селтәрҙәре компанияһы», «Генерациялаусы компания» , «Трансстрой» , «Вымпелком»  компаниялары,  «Кордиант» , «Омский каучук» , «Дальневосточная распределительная сетевая компания»  акционерҙар йәмғиәттәре,  «СТАН» компанияһы , «Burger King» ,   «Шоколадница» ҡәһүәханалар селтәре.
Электрон сауҙа майҙансыҡтарының төрҙәре
Дәүләт заказын урынлаштырыу буйынса электрон сауҙа майҙансыҡтары  Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығы һәм Монополияға ҡаршы федераль хеҙмәт тарафынан махсус   процедура аша һайлап алына, электрон формала асыҡ аукциондар үткәреү  функционалына эйә һәм Рәсәй Федерацияһы ҡануниәте тарафынан билдәләнгән ҡәтғи  регламент буйынса эш итә.
Рәсәй Федерацияһы Иҡтисади үҫеш министрлығының 2009 йыл 26 октябрь 428-се приказына һәм Рәсәй Федерацияһы Иҡтисади үҫеш министрлығы менән Рәсәй Монополияға ҡаршы федераль хеҙмәтенең 2009 йыл 14 ноябрь 466/763-сө приказына ярашлы,  2010 йылдың 1 ғинуарына түбәндәге биш электрон сауҙа майҙансығы һайлап алына: «Сбербанк-АСТ» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте,  «РТС-тендер» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте,  «Берҙәм электрон сауҙа майҙансығы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Татарстан Республикаһының дәүләт заказы буйынса агентлығы» дәүләт унитар предприятиеһы,   «Мәскәү банк-ара валюта биржаһы» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте.
Бурыслыларҙың (банкроттарҙың) мөлкәтен һатыу буйынса электрон сауҙа майҙансыҡтары.  Банкротлыҡ буйынса ҡуҙғатылған эштә  «Бурысты түләй алмау (банкротлыҡ)  тураһында» Федераль закон талаптары һәм Рәсәй Федерацияһы Иҡтисади үҫеш министрлығының  2010 йыл  15 февраль 54-се приказы буйынса ҡулланылған процедуралар барышында бурыслының (предприятие) мөлкәтен һатҡанда электрон формалағы сауҙалашыуҙарҙы автоматлаштырыу өсөн тәғәйенләнә. РФ Иҡтисади үҫеш министрлығы комиссияһы бурыслыларҙың (банкроттарҙың) мөлкәтен  һатыу буйынса бер нисә электрон сауҙа майҙансығын аккредитациялаған. Уларға электрон формала  дәүләт һатыу-һатып алыуҙарын урынлаштырыу тормошҡа ашырылған бөтә электрон майҙансыҡтар, шул иҫәптән баҙар лидерҙары  — Сбербанк-АСТ һәм РТС-тендер, шулай уҡ Рәсәй аукцион йорто инә.
'''223-ФЗ буйынса заказдарҙы урынлаштырыу өсөн электрон сауҙа майҙансыҡтары. '''223-ФЗ йоғонтоһо аҫтына ингән юридик шәхестәр һатыу-һатып алыуҙарын үткәрә торған электрон сауҙа майҙансыҡтары.
Коммерцияға ҡараған заказсылар өсөн электрон сауҙа майҙансыҡтары. Был сауҙа майҙансыҡтарында дәүләткә ҡарамаған компаниялар (коммерцияға ҡараған заказсылар) сауҙалаша.
Коммерцияға ҡараған поставкалаусылар өсөн электрон сауҙа майҙансыҡтары ике төргә бүленә:
Supplier-driven — һатыусылар булдырған һәм   тотҡан электрон сауҙа майҙансыҡтары. Уларҙы эре   компаниялар, корпорациялар һәм уларҙың берләшмәләре аса.
Third-party-driven —  өсөнсө яҡ асҡан һәм  тотҡан электрон сауҙа майҙансыҡтары. Һатыусыларҙы һәм һатып алыусыларҙы осраштыра торған аралашсы майҙансыҡтарҙың айырыуса мөһимдәре.
Электрон сауҙа майҙансыҡтарының функциялары
Электрон сауҙа майҙансыҡтары түбәндәге функцияларҙы үтәй:
Суматраның кеше аяғы баҫмаған дымлы тропик урмандары
Суматраның кеше аяғы баҫмаған дымлы тропик урмандары — Суматраның 2,5 миллион гектар тирәһе майҙанды биләгән дымлы тропик урмандары хәүеф аҫтында.
Суматраның кеше аяғы баҫмаған дымлы тропик урмандары
2004 йылда ЮНЕСКО-ың Бөтә донъя мираҫы комитеты биотөрлөлөгөнә бәйле, Суматраның дымлы тропик урмандарын Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индергән. Был ҡарар Бөтә донъя мираҫы Комитетының 35-се сессияһында браконьерлыҡҡа, йәшерен урман ҡырҡыуға, ауыл хужалығының үтеп инеүенә, урман биләмәләре аша юлдар төҙөү планына бәйле хәүефтән сығып ҡабул ителгән. Урмандың объекттары Бөтә донъя мираҫы тип иғлан ителгән.
Имайка
Имайка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лолог йылғаһының уң ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Суматраның кеше аяғы баҫмаған дымлы тропик урмандары
Суматраның кеше аяғы баҫмаған дымлы тропик урмандары
Башта дымлы урман утрауҙың яр һыҙаттарында ла өҫтөнлөк иткән. Ләкин интенсив ағас ҡырҡыуҙар арҡаһында урман диңгеҙ кимәленән 1500 м тиклем бейеклектәге тау зонаһына шылған. Бында яҡынса 10 мең төр үҫемлек (17 ырыуға ингән үҫемлектәре тик был утрауҙа ғына үҫә) осратырға мөмкин. Улар араһында бик күп лианалар, эпифиттар һәм башҡа тропик үҫемлектәр осрай. Тропик урманда ҡоштарҙың 600-гә яҡын (21 төрө эндемик) һәм һөтимәрҙәрҙең 200-ҙән ашыу төрө теркәлгән.
Имайка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Суматраның кеше аяғы баҫмаған дымлы тропик урмандары
Гунунг-Лёсер милли паркы
Гу́нунг-Лёсер (индон. Taman Nasional Gunung Leuser) — утрауҙың төньяғында Төньяҡ Суматра һәм  Ачех провинциялары сигендә урынлашҡан  милли парк. Атамаһы парк биләмәһендәге Лёсер тауы исеменән алынған.
Имайка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Суматраның кеше аяғы баҫмаған дымлы тропик урмандары
Гунунг-Лёсер милли паркы
Гунунг-Лёсер 150 км оҙонлоғондағы  һәм 100 км  ашыу киңлектәге майҙанды алып тора. Күп өлөшөн тауҙар алып тора. Биләмәһенең 40 % -ҡа тиклеме  (күберәк төньяҡ өлөшөндә) 1500 м  бейеклеккә тура килә. Тик 12 % биләмәһе генә көньяк өлөшөндәге уйһыулыҡтарҙа урынлашҡан (600 м бейеклектә һәм аҫтараҡ). 25 км тирәһе ере яр буйын биләй. Паркта 2700 м ашыу бейеклегендәге  11 тау түбәһе бар.Иң бейеге  — Лёсер тауы(диңгеҙ кимәленән  3466 м бейеклектә).
Парк тәбиғәте бик күп төрлө  экосистемаларҙы үҙ эсенә ала.
Гунунг-Лёсер — суматра орангутандары һаҡланған урындың береһе. 1971 йылда Герман Риксен паркта  суматра орангутандарын өйрәнеү өсөн Кетамбе  тикшеренеү станцияһы булдыра. Паркта, шулай уҡ  суматра филе  суматра  юлбарыҫы, суматра  носорогы, сиаманг, суматра серауы, замбар һәм  бенгальская бесәйе тереклек итә.
Керинчи-Себлат милли паркы
Ил эсендәге иң ҙур милли парк. Уға дүрт провинция ерҙәре: Көнбайыш Суматра, Джамби, Бенгкулу һәм Көньяҡ Суматра инә. Парктың ландшафты тигеҙлектәрҙе биләүсе урмандарҙан алып  Керинчи тау массивының  3805 метр бейеклегендәге түбәһенә тиклем рельефты үҙ эсенә ала.
Керинчи-Себлат милли паркы тәбиғи ҡурсаулыҡ. Бында юлбарыҫтарҙың донъялағы 12 тәбиғи  резервацияларының береһе урынлашҡан.150—200 заттан торған популяция һаҡлана. Бынан тыш, малайск тапирҙары, малайск айыуҙары (бируанг), эндемик леопард (облачные леопарды Сунда), боландар, носорогтар, приматтар  370 төрҙән күберәк ҡоштар тереклек итә.
Паркта 4000 төр тирәһе үҫемлек осрай. Улар араһында донъялағы иң дәү сәскәле (диаметры 1 м тирәһе) – гигант Арнольд Раффлезияһы, иң дәү ойошма сәскәле 4 м бейеклеккә етеүсе  мире – титаник  Аморфофаллус тап ошонда үҫә.
Букит-Барисан милли паркы
Букит-Барисан-Селатан милли паркыннда тау-ташлы урындар өҫтөнлөк итә. Яртылаш сиге диңгеҙгә тура килә.
Биләмәһе киңлеге 45 км ғына булған 350 км-ға һуҙылған   тау һырттарынан тора. Бында таулы урмандар, тропик уйһыулыҡтар, яр буйы һәм һәм  мангр ағастарынан торған урмандар урын алған. Паркта 500 тирәһе  суматра филдәре  (донъялағы барлыҡ филдәрҙең сиреге ), суматра  юлбарыҫтары, носорогтар һәм  юҡҡа сығып барыусы аласа  кроликтар тереклек итә..
Букит-Барисан милли паркында иҫ китмәле Кубу-Перау урман шарлауығы бар. Суво районында термаль һыу сығанаҡтары бар.
Глебка Пётр Фёдорович
Глебка Пётр Фёдорович (Пятро Глебка; 23 июнь (6 июль) 1905, Великая Усса ауылында, хәҙерге Узденский районы, Минск өлкәһе — 1969 йылдың 18 декабрендә, Минск) — белорус совет шағиры, драматург, тәржемәсе, фән ойоштороусы. Белорус ССР-ы Фәндәр академияһы академигы (1957). СССР яҙыусылар союзы ағзаһы (1934).
Биографияһы
Пётр Глебка крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Белоруссия педагогия техникумында уҡыған (1924-1927). әҙәби-лингвистик бүлексәһе Белоруссия дәүләт университетының әҙәби-лингвистик бүлексәһен тамамлаған(1930).
«Узвышша» журналы редакцияһының сәркәтибе була (1928-1930), «Калгаснік Беларусi» гәзитендә», «Полымя рэвалюцыі» журналында эшләй, Белорус ССР-ы Яҙыусылар союзының  әҙәби консультанты вазифаһын башҡара (1934-1936).
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Һуғыш ваҡытында — «За Савецкую Беларусь» гәзите редакцияһында эшләй. «Раздавім фашысцкую гадзіну» гәзит-плакаты биттәрендә һәм «Партызанская дубінка» гәзитендә лә эшләй. 1943-1945 йылдарҙа Белоруссия КП(б)-ның «Савецкая» Беларусь нәшриәтенең мөхәррире, Мәскәүҙә БССР Дәүләт нәшриәтенең баш мөхәррире була.
1945 йылдан алып БССР Фәндәр академияһының Әҙәбиәт, тел һәм сәнғәт институтында эшләй, «Урыҫ-белорус һүҙлеге»н төҙөүсе төркөмдө етәкләй. 1952-1956 йылдарҙа лексикография секторы мөдире, ә 1957 йылдан алып — Тел ғилеме институты директоры була. 1957-1969 йылдарҙа Глебка Белорус ССР-ы Фәндәр академияһының сәнғәт ғилеме, этнография һәм фольклор институтын етәкләй. 1966-1969 йылдарҙа — Белорус ССР-ы Фәндәр академияһының Ижтимағи фәндәр бүлегенең академик-секретары.
1955-1967 йылдарҙа Белорус ССР-ы  Юғары Советы депутаты булып һайлана. БМО Генераль Ассамблеяһы эшендә ҡатнаша(1955, 1956, 1957, 1964).
1942 йылдан алып — КПСС ағзаһы.
Фәнни эшмәкәрлеге
Белорус ССР-ының гуманитар фәндәр өлкәһендәге ҙур ойоштороусыһы булып тора. Белорус халыҡ ижады йыйынтығы баҫмаһының инициаторы (БНТ, 50 томы сыҡҡан), Белоруссия тарих һәм мәҙәниәт һәйкәлдәре йыйынтығын (7 томда) сығарыуҙа ҡатнашыусы.
Ижады
1925 йылда беренсе тапҡыр матбуғатта сығыш яһай. 1925 йылда Маладняк әҙәби берекмәһенә ағза булып инә. 1926 йылда Узвышша белорус әҙәби берекмәһе ағзаһы була. «Мужество» (В. И. Ленин иҫтәлегенә арналған), «В те дни» (1917 йылғы Октябрь революцияһы тураһында) поэмаларының авторы. «Над Берёзой-рекой» драматик поэмаһы (1939), Белоруссия территорияһында Граждандар һуғышы ваҡиғаларына арналған; «Свет с Востока» драматик поэмаһы — революция еңеүҙәре тарихы тураһында.
П. Глебканың шиғриәте гражданлыҡ, романтик күтәренкелек менән билдәле. Шағир ижадына В. Маяковскийҙың йоғонтоһо бик ҙур була.
Переводы
Переводил на белорусский язык с русского и украинского языков. Перевел на белорусский язык произведения М. Горького, А. Пушкина, М. Лермонтова, Н. Некрасова, А. Чехова, В. Маяковского, А. Мицкевича и других.
Вәлиев Илһам Фәһим улы
Вәлиев Илһам Фәһим улы (19 июль 1975 йыл) — опера йырсыһы (тенор), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2008) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2009).
Биографияһы
Илһам Фәһим улы Вәлиев 1975 йылдың 19 июлендә Башҡорт АССР-ының Саҡмағош районы Имәнлеҡул ауылында тыуған. Х. Бигичевты бала саҡтан яратып тыңлаған, уның йырлау манераһын үҙ иткән.
2004 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһын «соло йыры» һөнәре буйынса (Рәсәй һәм Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, профессор Ф. Ф. Сәғитова класы) тамамлай. 2002 йылда, институттың өсөнсө курсы студенты булараҡ, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрына эшкә саҡырыла, бында С. Рахманиновтың «Алеко» спектаклендә Йәш сиған партияһында йырлай (диплом эше).
2010 йылда Екатеринбург дәүләт опера һәм балет театрына солист булараҡ эшкә саҡырыла һәм бөгөнгө көнгә тиклем шунда эшләй, бер үк ваҡытта Өфөлә лә эшен дауам итә. Ғаиләһе Өфөлә йәшәй. Ҡаҙан, Силәбе, Пермь театрҙары менән хеҙмәттәшлек итә.
Ижады
2004 һәм 2006 йылдарҙа Мәскәүҙә «Алтын битлек» Милли театраль премияһына номинацияланған З. Исмәғилевтың «Ҡаһым түрә» һәм В.-А. Моцарттың «Тылсымлы флейта» спектаклдәрендә ҡатнаша.
Гастролдәре
Театр труппаһы составында Португалияла (2006), Таиландҡа (2008) бара.
Ыласын (мәмерйә)
Ыласын  — Ишембай районындағы мәмерйә. Тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965). Ҡурсалау майҙаны 100 гектар самаһы. Һаҡлау даирәһе — Көньяҡ Уралдың көнбайыш битләүендә киң япраҡлы урман уратып алған эзбизташ мәмерйәһе.
Урта карбон осорондағы эзбиэташтан торған карст мәмейәһе. Көнсығышҡа, төньяҡ-көнсығышҡа һәм көньяҡ-көнсығышҡа залдары һуҙылған галереянан тора. Мәмерйәнең оҙонлоғо — 487 м, уртаса киңлеге — 10 м, уртаса бейеклеге — 5 м, амплитудаһы 28 м, майҙаны 1025 м², күләме 5287 м³.
Мәмерйәнең ауыҙы (киңлеге 12 метр, бейеклеге 7,6 метр) упҡын воронка  төбөнән 170 метр бейеклектә урынлашҡан. Өҫтәрәк тағы ла эргәләге залдарҙың дүрт инеү юлы бар. Төп инеү юлынан төшкәндә 30 метр самаһы боҙлоҡтан барырға, артабан 80 метрлыҡ галерея башлана.
Ингән урында мәмерйәнең түшәме яҫы, һирәк кенә тамып тороусы сталактит һәм ҡыуыш көпшәләр һәм суҡ менән ҡапланған. Ҡабырға стеналары вертикаль, иҙәне ваҡ ташлы һәм балсыҡлы, боҙ сталагмиттар (7 метрға тиклем) осрай. Төп галереянан төньяҡ-көнсығышҡа (20 метр), көньяҡ-көнсығышҡа (100 метр) һәм көньяҡҡа юлдар һуҙылған. Көньяҡҡа һуҙылған коридор аҙағында 0,2—1,5 мерт тәрәнлекле күл бар. Зал иҙәне балсыҡ, ваҡ хайуан һөйәктәре менән ҡапланған, стенаһы сталактит һәм кальцит ҡабығы менән биҙәлгән.
Йәйен температура 2—6°С. Мәмерйә ауыҙында ыласындар йәшәй.
Бриони
Бриони, Брийони (хорв. Brijuni — Бриюнь) —  Адриатик диңгеҙҙең төньяҡ өлөшөндәге утрауҙар төркөмө, Хорватияға ҡараған Истрияның  көнбайыш яры тирәһендә ята. 1983 йылдың 27 октябренән милли парк булып тора.
Тасуирламаһы
Бриони 36,3 км² дөйөм майҙаны менән 14 утрауҙан һәм рифтарҙан тора. Яр һыҙаты ныҡ йырғыланған, уның дөйөм оҙонлоғо — 37,8 км. Утрауҙар материктан Фажан боғаҙы менән айырыла һәм урындағы Пула административ үҙәгенән 6 км алыҫлыҡта ята.
Иң ҙур утрауҙар — Вели-Бриюн (Бөйөк-Бриюн, 5,7 км²), Мали-Бриюн (1,7 км²) һәм Ванга утрауы  (Красница) (0,18 км²).
Бриони утрауҙары, Адриатиканың башҡа күп утрауҙарынан айырмалы рәүештә, тигеҙ һәм субтропик үҫемлектәр менән ҡапланған.
Тәбиғәте
Һыуҙа бында таҙа һыу билдәһе булған — диңгеҙ терпеләре йәшәй.
Боронғо һәм урта быуаттар
Бриони утрауҙарында борон халыҡ йәшәгән,  ултыраҡтарҙың беренсе эҙҙәре беҙҙең эраға тиклем 3000 йылдарға, йәғни Бронза быуатына ҡарай. Утрауҙарҙы төрлө ваҡытта  иллирийҙар, кельттар, римлеләр, остготтар, византиялылыар биләй.
Архипелаг территорияһында күп мәҙәни-тарихи ҡомартҡылар урынлашҡан: I—II быуаттың рим һарайы, рим төрмәһе, Венера ғибәҙәтханаһы, Византия каструмы, V—VI быуаттың Изге  Мария базиликаһы, XV быуаттың Изге Герман сиркәүе.
XIX быуат
XIX быуатҡа тиклем утрауҙар башлыса каменоломнялар сифатында ҡулланыла. Утрауҙар күпмелер ваҡыт Венецияға ҡарай, һуңыраҡ Наполеон I уларҙы үҙенең империяһының Иллирия  провинцияһына берләштерә.
1815 йылда Бриони Австрия империяһының өлөшө була һәм шуға ярашлы Австро-Венгрияныҡы ла була — был ваҡытта утрауҙарҙан Вена һәм Берлинды төҙөү өсөн таш еткерелә. Пулала диңгеҙ базаһына нигеҙ һалғандан һуң Бриони утрауҙарында базаны һаҡлау өсөн бастион һәм батареяларҙы төҙөү башлана. Мали- Бриюн утрауында ике ҙур  форт һәм Вели-Бриюнда биш бәләкәй форт төҙөлә. 1893 йылда, Австро-Венгрия флоты киткәндән һуң, бөтә архипелагты Австрияның ҡорос магнаты Пауль Купельвизер 100 мең маркаға  һатып ала. Купельвизер утрауҙарҙы эксклюзив йәйге курорт һәм шифаханаға әйләндереү проектын башлай. Ял итеү урыны, йөҙөү бассейны, ат һарайҙары һәм спорт майҙансыҡтарын төҙөү эштәре башлана. Әммә төҙөлөш тапма хәүефе аҫтында була, уның сығанаҡтары йәйге айҙарҙа бара. Хатта Купельвизер үҙе лә был ауырыуҙы йоҡтора. Быуаттар сигендә Купельвизер шул ваҡытта малярияның төрлө формаларын һәм уны  хинин ҡулланыуға нигеҙләнгән дауалауҙы өйрәнеүсе Роберт Кохты саҡыра. Кох саҡырыуҙы ҡабул итә һәм Бриони утрауҙарында 1900 йылдан 1902 йылға тиклем була. Кох инструкцияларына ярашлы тапма серәкәйҙәре йәшәгән бөтә быуалар һәм һаҙлыҡтар киптерелә, ә пациенттарға хинин менән дауаланыу тәғәйенләнә. Шулай итеп, 1902 йылда малярия ауырыуын еңәләр, һәм Купельвизер Кохҡа һәйкәл ҡуя, ул әлегә тиклем XV быуаттың Изге Герман сиркәүенең эргәһендә тора.
1896 йылда уҡ архипелагҡа беренсе ҡунаҡтар килә, әммә туристар һаны малярияны еңгәндән һуң, 1903 йылдан арта башлай. Купельвизер утрауҙы материк менән тоташтырыу өсөн ике кәмә һатып алһа ла, бай  клиенттар өсөн абруйлыраҡ судно алырға кәрәк була. Ул дизель двигателе менән йыһазландырылған яңы судноға заказ бирә, ул донъя карап төҙөлөшөндә үҙенең класында беренсе була. «Brioni III» тип аталған судно киләһе тиҫтә йылдар пассажир һәм  почта ташыуҙарын тәьмин итә, ике донъя һуғышын кисерә һәм  1960 йылға тиклем хеҙмәт итә. 1913 йылға ҡунаҡхана комплексы төҙөлөшө тамамлана, ул 320 бүлмәнән тора  һәм ун вилланы үҙ эсенә ала. Аҙаҡ яңы причал, почта, телефон станцияһы төҙөлә, 50-гә яҡын юл һәм һуҡмаҡ, шулай уҡ ҙур пляж барлыҡҡа килә. Бынан тыш, йылытылған дигеҙ һыуы менән эске йөҙөү бассейны, казино, ипподром, теннис корттары һәм төрлө спорт майҙансыҡтары, шул иҫәптән Европала иң ҙур булған 5850 метр оҙонлоҡтағы юлдар менән гольф өсөн ялан кеүек ҡоролмалар төҙөлә. Даими елкәнле регаталар үткәрелә. Курорт Европа элитаһы өсөн популяр ял итеү урыны була, һәм 1910 йылдан 1915 йылға тиклем урындағы гәзиттәрҙә аристократ, мәҙәниәт, ғилми һәм сәнәғәт даирәләренән ағзалар килеүе тураһында яңылыҡтар  даими баҫылып сыға.
Бөтә донъя һуғыштары араһында
Утрау тиҙ арала эксклюзив йәйге курорт кеүек попоулярлыҡ яулаһа ла, Купельвизерҙың артабан уны үҫтереү буйынса планы Беренсе донъя һуғышы башланыу менән туҡталып ҡала, архипелагта Австро-Венгрияның 2600 тирәһе һалдаты  урынлаша. Һуғыш тамамланғандан һуң, бөтә Истрия, шул иҫәптән утрауҙар, Италия контроле аҫтына күсә, әммә Бриони Купельвизер ғаиләһе милегендә ҡала. Пауль Купельвизерҙың вариҫы, уның улы Карл Купельвизер, курортты һаҡлап алып ҡалырға тырыша, ләкин «Ҡара кесаҙна» ваҡиғалары артынан килгән иҡтисади көрсөктән һуң, ул  банкротлыҡҡа ҡала һәм үҙ-үҙенә ҡул һала. 1936 йылда утрауҙар Италия финанс министрлығының юрисдикцияһына күсә. Тиҙҙән бынан һуң Бриони утрауҙарына көн һайын гидросамолет рейстары ойошторола, тик  Икенсе донъя һуғышы был яңы үҫеш осорона нөктә ҡуя. Архипелаг ҡабаттан хәрби-диңгеҙ базаһына әйләнә һәм һуғыш дауамында бер нисә тапҡыр авиация һөжүменә дусар була. 1945 йылдың 25 апрелендә бомбаға тотоуҙа тулыһынса ике ҡунаҡхана, күп йорттар һәм яр буйының байтаҡ өлөшө емерелә.
Социалистик Югославия
1978 йылда Вели-Бриюн утрауының төньяҡ өлөшөндә туғыҙ гектар майҙанды биләгән сафари-парк төҙөлә. Паркта экзотик хайуандар тереклек (зебра, болан һ. б.) итә, уларҙың ҙур өлөшөн Иосип Броз Титоға дәүләт башлыҡтары — Ҡушылмау хәрәкәте ағзалары бүләк итә. 1970 йылда Индира Ганди Титоға Сони һәм Ланка исемле бер пар һинд филе балаларын бүләк итә, улар ҙа утрауҙа йәшәй. Сони 2010 йылда вафат була.
1983 йылдың октябрендә архипелаг территорияһында милли парк ойошторола.
Бойондороҡһоҙ Хорватия
1990 йылдар башында  Вели-Бриюндан көнбайышҡа ҡарай Ганг, Галия һәм Мадонна утрауҙарында виллалар Хорватия президентының йәйге резиденцияһы сифатында ҡулланыла һәм уларҙы йыл әйләнәһенә утрауҙарҙа урынлашҡан бәләкәй армия гарнизоны һаҡлай, Әммә инфраструктураға һәм  һаҡланыусы зона статусына бәйле милли паркҡа дәүләт финанслауы етешмәгәнлектән, яңы    төҙөлөш тыйылғанлыҡтан, 2000 йылдарға Бриюн курорттары һәм дөйөм архипелаг бөлгөнлөккә төшә.
Хәҙерге торошо
2009 йылдың авгусында The Independent гәзите Хорватия хөкүмәте утрауҙарҙы һатыуға ҡуя тип хәбәр итә, Вели -Бриюн өсөн 1,2 миллиард евро һәм бөтә архипелаг өсөн 2,5 миллиард һорала, әммә һуңыраҡ был яңылыҡ Хорватияның  киң мәғлүмәт сараларында Истрия жупанияһының жупаны Иван Якович, президент Степан Месич һәм премьер-министр Яндранка Косор тарафынан кире ҡағыла. 2009 йылға ҡарата булған ҡунаҡханаларҙы дүрт йондоҙға тиклем яңыртырға, канализация  һәм энергия  менән тәьмин итеү системаларын яңыртыу пландары була. «Brijuni Rivijera» проекты сиктәрендә әҙерләнгән план Бриони архипелагын 800 ял итеүсене һыйҙырған бай туристик курортҡа әйләндереүҙе  үҙ эсенә ала
ВКонтакте
«ВКонтакте» («Бәйләнештә», халыҡ-ара атамаһы: VK) — Рәсәй социаль селтәре, штаб-фатиры Санкт-Петербургта. Европалағы иң эре социаль селтәр. Сайт 90-лаған телдә, шул иҫәптән башҡортса ла эшләй; айырыуса рус телле файҙаланыусылар араһында популяр. «ВКонтакте» хәбәрләшергә, шәхси биттәр һәм төркөмдәр асырға, һүрәттәр, тегтар, аудио- һәм видеояҙмалар менән уртаҡлашырға, браузер уйындары уйнарға мөмкинлек бирә. "ВКонтакте"ның бурысы — һәр мәлдә лә селтәр аралашыуының иң заманса, етеҙ һәм йәмле ысулы булып ҡалырға.
2006 йылдың 10 октябрендә эшен башлаған ресурс тәүҙә Рәсәй вуздары студенттары һәм тамамлаусыларына тәғәйенләнә, шунан үҙен «селтәр аралашыуының заманса, етеҙ һәм йәмле ысулы» тип тәҡдим итә башлай. 2017 йылдың авгусына ҡарата тәүлеклек аудиторияһы 80 миллиондан ашыу инеүсенән тора, 460 миллиондан ашыу файҙаланыусы теркәлгән. SimilarWeb мәғлүмәттәренә ярашлы, 2017 йылдың сентябренә донъяла популярлығы буйынса «ВКонтакте» 7-се урынды биләгән.
"ВКонтакте"ның штаб-фатиры Санкт-Петербургтың тарихи районындағы бинала — «Зингер» компанияһының йортонда урынлашҡан. Өҫкө биш ҡатты «ВКонтакте» командаһы биләй, аҫҡы икеһендә — билдәле «Дом книги» китап магазины. Компанияның офисы Мәскәүҙә лә бар (2017 йылдың июненә тиклем Киевта ла була ). 2017 йылдың февралендә Андрей Рогозов "ВКонтакте"ның баш башҡарма директоры (СЕО) итеп тәғәйенләнә.
Тарихы
Атамаһын һайлауға ике шарт йоғонто яһай : беренсенән, уға нигеҙ һалған Павел Дуров «В полном контакте с информацией» тигән мәғәнәне ала; икенсенән, варианттар араһында сайтты ниндәй ҙә булһа аныҡ социаль категория йә синыф менән бәйләмәгән атамалар эҙләнә. Был талапҡа «контакт» һүҙе тулыһынса яуап бирә.
2006 йылдың йәйенән проекттың альфа-версияһы эшләй. Сентябрҙә бета-һынау осоро башлана. 2006 йылдың 1 октябрендә vkontakte.ru домен атамаһы теркәлә (тәүҙә — «Гарантпей» ЯСЙ, һуңыраҡ «В Контакте» ЯСЙ-ға ҡабат теркәлеү үтә ). Сайттың тәүге функциялары барлыҡҡа килгән 2006 йылдың 10 октябре рәсми асылыу көнө тип иҫәпләнә (был көндө сайтты нигеҙләгән Павел Дуровҡа 22 йәш тула). 22 ноябрҙә СПбГУ студенттары форумында — spbgu.ru — уның да хужаһы Павел Дуров була, «форумға ябыҡ ҡушымта» эшләтеп ебәрелеүе тураһында иғлан ителә. Ул мәлгә проект ябыҡ булып ҡала: теркәлеү быға тиклемге кеүек үк бөтә студенттарға ла тик саҡырыу буйынса һәм ысын исем-фамилияны күрһәтеү шартында мөмкин була. Ноябрь аҙағында ирекле теркәлеү асыла. Шунда уҡ яңы файҙаланыусылар йәлеп итеү буйынса реклама кампанияһы башлана.
2007 йылда «ВКонтакте» йылдам тарала. Хәбәр итеүҙәренсә, февраль аҙағынан алып ноябрь уртаһына тиклемге арауыҡта файҙаланыусылар һаны 100 меңдән 3 миллионға тиклем етә, alexa.com статистикаһына һылтанып, «ВКонтакте» инеүҙәр һаны буйынса «Одноклассники» , Ҡытайҙың Xiaonei социаль селтәрҙәрен уҙып китеүе һәм немец социаль селтәре StudiVZ менән тиңләшеүе тураһында хәбәр итә.
«Ведомости» гәзите, ЕГРЮЛ-ға һылтанып, 2007 йылдың 19 ғинуарында теркәлгән «В Контакте» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтен ойоштороусыларҙың исемлеген баҫып сығара: Вячеслав Мирилашвили (60 %), уның атаһы эшҡыуар Михаил Мирилашвили (10 %), Павел Дуров (20 %) һәм Лев Левиев (10 %).
2009 йылдың 5 сентябрендә «ВКонтакте» vk.com доменын һатып ала. 2010 йылдың 17 апрелендә «ВКонтакте» үҙенең түләү системаһын аса.
2012 йылдың 26 ғинуарында сайт тулыһынса vk.com доменына күсә.
2014 йылдың 24 ғинуарында Павел Дуровтың компаниялағы үҙ өлөшөн "Мегафон"дың генераль директоры Иван Тавринға һатыуы тураһында билдәле була.
2014 йылдың 18 мартында социаль селтәрҙең 39,99 процентын ҡулына төшөрөп өлгөргән Mail.Ru Group Иван Тавриндан 12 процент өлөштө лә һатып ала.
1 апрелдә Павел Дуров үҙенең битендә «В Контакте» ЯСЙ-һының генераль директоры вазифаһынан китеүе тураһында хәбәр итә, быны эш итеү ирке ҡыҫылыуы менән аңалата, әммә 3 апрелдә эштән китеү тураһындағы ғаризаһын кире ала. Әммә 21 апрелдә «ВКонтакте» социаль селтәренең хужалары Дуровтың эштән бушатыу тураһындағы ғаризаһын ҡәнәғәтләндерә.
16 сентябрҙә Mail.ru Group "ВКонтакте"ның ҡалған өлөшөн һатып ала һәм уның берҙән-бер хужаһына әүерелә.
18 сентябрҙә «ВКонтакте» компанияһының генераль директоры итеп Борис Добродеев тәғәйенләнеүе билдәле була.
2016 йылдың өсөнсө кварталында «ВКонтакте» компанияһының генераль директоры Добродеев Mail.Ru Group компанияһында CEO Russia вазифаһын ала. Уның урынына операциялар директоры Андрей Рогозов һәм VK.COM холдинг компанияһы директоры Дмитрий Сергеев тәғәйенләнә.
2017 йылдың февралендә "ВКонтакте"ның генераль директоры вазифаһы бөтөрөлә, Андрей Рогозов идарасы директор итеп тәғәйенләнә.
Функционаллеге
«ВКонтакте» файҙаланыусылар бик күп социаль селтәрҙәргә хас мөмкинлектәрҙе ҡуллана: үҙе тураһында мәғлүмәттәр менән профиль булдырыу, контент етештереү һәм таратыу, инеү көйләүҙәренә еңел идара итеү, башҡа файҙаланыусылар менән ябыҡ (шәхси хәбәрҙәр алышыу ярҙамында) һәм асыҡ («диуар»ҙағы яҙмалар, шулай уҡ төркөмдәр һәм осрашыуҙар механизмы аша) аралашыу, яңылыҡтар таҫмаһы аша дуҫтарҙың һәм берләшмәләрҙең әүҙемлеген күҙәтеп барыу.
Хәбәр яҙыуҙан тыш, файҙаланыусы баҫтырылған контент аҫтына фекерен яҙа ала. Үү хәбәрҙәреңә фотоһүрәттәр, аудио- һәм видеояҙмалар (шул иҫәптән тулы метражлы фильмдар), документтар һәм һорашыуҙар беркетергә мөмкин.
Сайтҡа үҙ яҙмаларыңды тейәү һәм башҡа файҙаланыусылар тейәгән файлдарҙы ҡулланыу мөмкинлеге "ВКонтакте"ны Рунеттың бик эре медиа-архивтарының береһенә әүерелдерә. Сайтта булған файлдарҙан файҙаланыусы үҙ профилендә шәхси коллекция булдыра, уларҙы айырым альбомдарға төркөмләй ала. Бер альбомға иң күбе 10 000 һүрәт һыя.
«ВКонтакте» сит ресурстарға социаль селтәр менән тәрән бәйләнеү өсөн махсус инструменттар — виджеттар тәҡдим итә.
«ВКонтакте» интерфейсы 86 телдә эшләй.
Сайттың мобиль версияһы бар, ул адресында урынлашҡан. Ҡайһы бер мобиль операторҙарҙа «түләүһеҙ» (трафик өсөн түләүһеҙ) мобиль версия —  (еңеләйтелгән версия) эшләй.
"ВКонтакте"ның шулай уҡ төрлө платформаларҙағы (iOS, Android , Windows Phone ) ҡушымталары бар.
2016 йылдың декабрендә социаль селтәр Smart TV функцияһы булған телевизорҙарҙа эшләй башланы.
Тәнҡит
Йыш ҡына "ВКонтакте"ны Facebook [./ВКонтакте#cite_note-156 [156] ]тың күсермәһе тип атайҙар. Павел Дуров, бындай ғәйепләүгә яуап итеп, социаль селтәрҙәр принцибы менән тәүләп ысынлап та Facebook миҫалында танышыуын раҫлай, әммә сайтты булдырыу һәм эшләтеү концепцияны Рәсәй белем биреү системаһына яраҡлаштырыуҙы, шулай уҡ яңы программа кодын яҙыуҙы талап итә. Дизайндың оҡшашлығы асыҡ стилдәр концепцияһын, атап әйткәндә «The CSS Anthology: 101 Essential — Tips, Tricks & Hacks» китабында тасуирланған концепцияны файҙаланыу менән аңлатыла. Шулай уҡ "ВКонтакте"ны эшләүселәр социаль селтәрҙәрҙә ҡулланылыусы ҡайһы бер идеялар һәм механизмдарҙың тәүләп нәҡ "ВКонтакте"ла ғәмәлләштерелеүен белдерә.
Психологтар араһында социаль селтәрҙәрҙә виртуаль аралышыу арҡаһында интернетҡа бәйлелек төрө барлыҡҡа килеүен билдәләүселәр бар.
2010 йылдың ноябрендә Америка тауыш яҙҙырыу компаниялары ассоциацияһы баҫтырып сығарған рөхсәтһеҙ музыка таратыусы сайттар исемлегендә «ВКонтакте» 2-се урында тора. Беренсе урынды Ҡытайҙың Baidu эҙләгесе биләй. Аҡ йорт "ВКонтакте"ны пиратсылыҡҡа булышлыҡ иткән ресурстар исемлегенә индерә
Хоҡуҡи көйләү
Блогерҙар тураһында законға («„Мәғлүмәт, мәғлүмәт технологиялары һәм мәғлүмәтте һаҡлау тураһында“ Федераль законға һәм мәғлүмәт-телекоммуникация селтәрҙәрен файҙаланып мәғлүмәт алмашыуҙы тәртипкә һалыу мәсьәләләре буйынса Рәсәй Федерацияһының айырым ҡануни акттарына үҙгәрештәр индереү тураһында» 2014 йылдың 5 майындағы 97-ФЗ Федераль закон) ярашлы, сайт мәғлүмәт таратыусы тип табылған һәм 2014 йылдың 4 сентябрендә 4-РР номеры аҫтында тейешле реестрға индерелгән.
Ростов өлкәһендә туризм
Ростов өлкәһендә туризм — РФ төбәгенең халыҡҡа туристик хеҙмәт күрһәтеү менән шөғөлләнгән иҡтисад тармағы.
Һәр йыл Ростов өлкәһенә яҡынса миллион турист килә. Өлкәнең туристик ресурсына 800 самаһы туриндустрия объекты инә. Ростов өлкәһендә туризмды үҫтереүгә уникаль тәбиғәт объекттары («Цимлянский» дәүләт тәбиғи заказнигы), тарих, мәҙәниәт һәм сәнғәт һәйкәлдәре, үҫеш алған инфраструктура. Төбәк туризмы өлкәнең Мәҙәниәт министрлығы ҡарамғанды. Был тармаҡтан килгән килем Ростов өлкәһенең тулайым төбәк продуктының 1,2 процентын алып тора.
Туристик ресурстар
Ростов өлкәһенең төп туристик ресурстарына ошо өлкәлә тыуған кешеләргә бәйле урындар инә: Михаил Александрович Шолохов (М. А. Шолохов исемендәге дәүләт музей-ҡурсаулығы), Антон Павлович Чехов (Таганрогта А. П. Чехов музейы), Анатолий Калинин, Александр Солженицын, батша Александр I (Таганрогта Александр һарайы), хәрби етәкселәр А. Суворов («Суворов йорто»), С. Буденный (С. М. Буденныйҙың йорт-музейы) һәм башҡалар ҡатнашты. Ростов өлкәһе территорияһында һигеҙ мең самаһы мәҙәни мираҫ исемлегенә ингән археологик объект бар.
Рәсәйҙәр һәм сит ил кешеләре Дондағы Ростовтың архитектура, Иҫке Черкассы станицаһы һәйкәлдәренә, «Танаис» археология музей-ҡурсаулығына, Дон казактарының 1641 йылғы Азов осадаһында ултырыуын тарихи реконструкциялауға ҡыҙыҡһыныу белдерә. Дон музейҙарында XVIII—XX быуаттарҙа билдәле һанлы сәнғәт оҫталарының эштәре, скиф-сармат осоро алтыны коллекцияһы, этнографик коллекциялар, хәрби техника тупланған.
Ростов өлкәһендәге хаж маршруттары изге урындар, ҡорамдар, монастырҙар, изгеләр менән бәйле. Дондағы Ростов һәм Новочеркасск епархияларында Дондағы Ростовта Изге Богородица Раштыуаһы, Новочеркасскта патриарши Вознесенский бөтә казак ғәскәри кафедраль соборы бар. 2011 йылда Изге Синод ҡарары менән өлкәлә ике яңы — «Шахты һәм Миллеровск», «Волгодонск һәм Сальская» епархиялары ойошторола.
Туристар һәм өлкә халҡы өсөн «Воспетая степь», «Шолоховская весна», «Донская уха», «Азовское сидение», «Донская лоза» фестивалдәре, «Минфест» балалар һәм йәштәр өсөн спектаклдәрҙең халыҡ-ара фестивале, «А. П. Чеховтың тыуған ерендә» халыҡ-ара театр фестивале ойошторола.
2018 йылда Рәсәйҙә футбол буйынса донъя чемпионатын үткәреү программаһы сиктәрендә, быйыл өлкәлә Мәскәүҙәге Поклонная тауындағы музей кеүек үк Бөйөк Ватан һуғышы музей комплексын төҙөү планлаштырыла.
Өлкәлә туристар өсөн 9 профессиональ театр (уларҙың икеһе һәм балалар һәм үҫмерҙәр өсөн), цирк, 49 музей, 14 санаторий, һәр береһе 1500 тамашасы һыйҙырышлы 54 стадион бар. Өлкәлә 2020 йылға тиклем "Мәҙәниәтте һәм туризмды үҫтереү " дәүләт программаһы ҡабул ителгән. Уны тормошҡа ашырыу өсөн 2014—2020 йылдарға 13 272 369,7 мең һум финанс бүлеү ҡаралған.
Иҫтәлекле урындары
Дондағы Ростовтың иҫтәлекле урындары: Таганрог ҡалаһының иҫтәлекле урындары: Ростов өлкәһенең төрлө урындарында урынлашҡан: Азов тарих-археология һәм палеонтология музей-ҡурсаулығында бронза, иртә тимер, урта быуат дәүере экспонаттары, нумизматика тупланмалары йыйылған; Танаис археология музей-ҡурсаулығында боронғо ҡала һәм некрополь ҡалдыҡтары ҡаҙылмалары бар; Азовта рәссам А Чернышевтың «Азовты 1696 йылдың 18 июлдә штурмлау» диорамаһы менән Дары мөгәрәбе ; Аксай хәрби-тарихи музейында ер аҫтындағы таш биналар һәм «Кисеү» мемориаль комплексы менән танышырға мөмкин; М. А. Шолохов исемендәге дәүләт музей-ҡурсаулығында яҙыусы тыуған Кружилинск хуторында мемориаль йорт, Вешенский станицаһында ул 1930 йылдарҙа «Тымыҡ Дон» һәм «Күтәрелгән сиҙәм» китаптары өҫтөндә эшләгәндә йәшәгән йорт, Новочеркасскта Ермакка һәйкәл (скульпторҙар — М. М. Микишин, В. А. Беклемишев) бар.
Ярневич Драгойла
Ярневич Драгойла (хорв. Dragojla Jarnević;  — ) — Хорватия шағиры, яҙыусы, драматург, педагог, альпинист. Иллирия хәрәкәте ағзаһы. Хорват феминизмына нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
Биографияһы
Драгойла Ярневич (ҡыҙ фамилияһы Ярневич Каролина) 1912 йылдың 4 ғинуарында Карловацта сауҙагәр ғаиләһендә тыуа. Был ете йәшендә атаһы вафат була. Күп балалы ғаилә ярлы йәшәй. Драгойла Ярневич 13 йәштән үҙ аллы белем алыу менән шөғөллә. 21 йәшендә Морава немцы, нәшриәтсе Франц Редингерға ғашиҡ була. Уның кәләше барлығын белгәс, уның менән мөнәсәбәтен туҡтата, ләкин артабан уның образын үҙенең әҫәрҙәрендә кәүҙәләндерә. Замандаштары ир-атта ҡыҙыҡһыныу тыуҙырған ҡыҙ тип һүрәтләй, әммә 40 йәшенә тиклем төнгө бәүеле тотмауы арҡаһында, Каролина кейәүгә сығыу идеяһынан баш тарта.
Грац, Триест һәм Венеция бай ғаиләләрҙә уҡытыусы булып эшләй. 1840 йылда Карловацҡа ҡайтып, унда ҡыҙҙар өсөн шәхси мәктәп аса (1840—1853). 1853 йылдан Прибичта йәшәй, 1866 йылдан тағы ла Карловацҡа ҡайта. Драгойла бик йыш хорват халҡына белем биреү зарурлығы хаҡында белдерә, сөнки сәйәси маҡсаттарына өлгәшеү өсөн белемдә мөһим тәүшарттар күрә. 1850 йылдар башында сәйәсәттән ситләшә һәм үҙен бары тик педагогик эшмәкәрлеккә бағышлай.
Ижады
1839 йылдаүҙенә ҙур йоғонто яһаған яҙыусы И. Трнски менән таныша. Иллирийҙарға ҡушылып, Danicа журналында хорват телендә патриотик һәм мөхәббәт шиғырҙары баҫтыра.
Уның 1848 йылғы революция темаһына яҙылған «Два Пира» романы романтизм традицияларында ижад ителә һәм 1864 йылда баҫыла.
Д. Ярневич айырыуса театрҙы ярата. Ул «Вероника Десиничева», «Мария, королева Венгрии», «Дувна» (хәҙер юғалғандар) драмаларын яҙа.
Уның әҫәрҙәре, күп замандаштарыныҡынан айырмалы, төрөк үткәне, шул ваҡыттағы хорват йәмғиәттең актуаль проблемаларын һүрәтләй. 1850—1860 йылдар дауамында Ярневич матбуғат баҫмаларында тиҫтәнән ашыу сентименталь-мажаралы тарих баҫтыра. Шулай уҡ, балалар өсөн бер нисә хикәйә авторы.
Яҙыусының 1832—1874 йылдарҙа алып барған көндәлеге ҙур иғтибарға лайыҡ. Автобиографик яҙмаларҙан тыш унда авторҙың билдәле замандаштары һәм сәйәси ваҡиғалар тураһындағы күҙәтеүҙәр бар. Аңлы рәүештә бойондороҡһоҙлоҡто һәм яңғыҙлыҡты һайлаған, үҙ хеҙмәте менән генә йәшәгән ҡатын-ҡыҙ позицияһынан яҙылған көндәлек аҡса мөһимлеген һәм үҙ заманында ҡатын-ҡыҙҙарҙың патриархаль һәм матди иҙелеүен һүрәтләй. Тәүҙә Драгойла уны немец телендә алып бара, ә бер нисә йылдан һуң, хорват теленә күсә. Үҙенсәлеге шунда: Ярневич уны һуңынан, үҙе вафат булғандан һуң 10 йыл үткәс халыҡҡа сығарырға тип васыят итә. Ҡулъяҙмаларҙы бер нисә тапҡыр эшкәртеп ҡарайҙар, шуларҙың иң билдәлеһе Дворжак станогы редакцияһы була. Һөҙөмтәлә 1958 йылда «Жизнь одной женщины. Избранные страницы дневника» китабы донъя күрә. Бары тик 2000-се йылдарҙа ғына көндәлектәр тулыһынса баҫтырыла.
Д. Ярневич — Хорватияла альпинистар хәрәкәте пионеры. Ул илдең беренсе альпинисы тип иҫәпләнә. 1836 йылдың 19 апрелендә ул Карловац эргәһендәге Мартиншак түбәһенә күтәрелә. Ә 1843 йылдың 13 сентябрендә беренсе ҡатын-ҡыҙ булараҡ, Окич тауының көньяҡ текә яғынан күтәрелә. Ул ваҡытта был ҙур ҡаҙаныш була, сөнки бер ниндәй альпинист йыһазы булмай. Драгойла ҡаяға ялан аяҡ менә. Әлеге ваҡытта уның маршруты Драгойла һуҡмағы тип йөрөтөлә. Йыл һайын яҙыусының юлын ҡабатлаған йәйәүле походтар ойошторола.
Питейка
Питейка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Еловая йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 79 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чёрная Маза
Чёрная Маза — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2134    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡаҙағстандың дипломатик миссиялары исемлеге
Ҡаҙағстандың дипломатик миссиялары исемлеге — (Список дипломатических миссий Казахстана - Ҡаҙағстандың тәү сиратта БДБ-ла, Европаның һәм Азияның төрлө илдәрендә эшләп килгән дипломатик миссиялары исемлеге.
Йыланлы (утрау)
Йыланлы утрауы — Ҡара диңгеҙҙәге утрау, Украина биләмәһенә инә. Одесса өлкәһенең Килий районына тура килә.
Утрауҙа урынлашҡан тораҡтың рәсми статусы — Белое ҡасабаһы. Ҡасабала почта, музей, банк бүлексәһе бар.
2007 йылда утрауҙа православие храмы төҙөү тәҡдиме ҡарала.
Утрауҙың статусын БМО-ның Халыҡ-ара судында бик мөһим әһәмиәткә эйә була. Сөнки унда Украина менән Румыния араһындағы биләмәләр буйынса бәхәс : континенталь шельфты һәм нефть менән тәбиғи газға бай үҙенә бер айырым экономик зонаны делимитациялау ҡарала.
2009 йылдың 3 февралендә ҡабул ителгән ҡарар буйынса Йыланлы утрау тип таныла (ә Румыния ҡая ғына ул тип иҫбат итергә тырыша). Румыния.
География
Йыланлы утрау ярҙан 35 километр көнсығышҡараҡ, Дунай дельтаһы киңлегендә урынлашҡан.
Утрау әүернә формаһында. Майҙаны 20,5 гектар. Сик нөктәләре араһында алыҫлыҡ — 615 һәм 560 метров.
Яр буйындағы иң яҡын тораҡ — румын ҡалаһы Сулина. Украина яғынан иң яҡын тораҡ — Вилково ҡалаһы.
Рельефе һәм геологик төҙөлөшө
Утрау ҡаты тау тоҡомдарынан тора. Ҡаялы ярҙары текә. Бейеклеге төньяҡ-көнсығышында 4—5 м -ҙан һәм көньяҡ—көнбайышта 25 м-ға етә.
Диңгеҙ кимәленән максималь бейеклеге — 41,3 м. Шулай ҙа 4 пляжы бар : «Дамский», «Дергач», «Золотой» һәм «Бандитский». Утрау Ҡара диңгеҙҙең төньяҡ-көнбайыш шельфында, ярҙан йыраҡ ҡына урынлашҡан берҙән-бер тектоник күтәрелеш урыны булып тора (64 000 км²).
Йыланлы утрауының географик торошо үҙенсәлекле. Кварцит ҡомлоҡтары, кварц конгломераты, төрлө төҫтәге ултырмалар менән аралашып килгән ултырма тоҡомдарҙан тора. Утрауҙа диңгеҙҙән ҡаялар эсенә тәрәнгә инеп киткән ҡыуышлыҡтар, ярыҡтар бар.
Улар барыһы ла эстә барған геологик процестар һөҙөмтәһендә, тәбиғи юлдар менән барлыҡҡа килгәндәр.
Климат
Уртаса дала климаты хөкөм һөрә. Йыш үҙгәреп торған көн торошо, дымлы һауа, еле күп. Ҡышҡыһын уртаса температура 0 — 2 °С, йәйгеһен 19 — 24 °С араһында. Абсолют температура максимумы +40 °С, абсолют минимумы − 30 °С. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм суммаһы 300 мм тирәһе.
Флора
Тупраҡ ҡатламы ҙур түгел. Күберәк дала үҫемлектәре үҫә. Утрауҙа ағас үҫемлектәр бөтөнләй юҡ. Утрауҙа ағас ултыртыу буйынса уҡталыуҙар булып тора.
Фауна
Дунайҙың ағымы менән (утрау дельта ҡаршыһында) утрауға туҙбаш йыландар килеп сыға. Шуға ла, утрау Йыланлы тип атала.
Утрау эргәһендәге һыуҙарҙа 49 төр балыҡ һәм 6 төр краб осрай. Уларҙан 3 төр балыҡ һәм 4 төр краб Украинаның Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Тәбиғәтте һаҡлау
Украина Президентының " Дәүләт әһәмиәтендәге тәбиғи- ҡурсау объекттары һәм биләмәләре тураһында " тигән указы менән (менән (09.12.1998 йыл, № 1341/98) заказник төҙөлгән.
«Йыланлы утрауы» тигән исем менән аталған был заказник утрауҙың экологик яҡтан бик киммәт булған өлөшөн үҙ эсенә ала. Был Ҡара диңгеҙ акваторияһынан 500 м эскә инеп торған яр буйы ерҙәре. Дөйөм майҙаны 232 га.
Тарихы
Боронғо грек риүәйәте буйынса алиһә Фетида үҙенең улы Ахилл өсөн утрауҙы диңгеҙ төбөнөнән ҡалҡытып сығара.
Йыланлы тураһында беренсе мәғлүмәттәр беҙҙең эраға тиклем VII быуат аҙағындағы сығанаҡтарҙа Левке (Аҡ) исеме менән осрай. Утрау тураһында мәғлүмәттәрҙе Овидий, Страбон һәм Геродот яҙмаларында табып була.
Йыланлыла Ахилл ҡорамы төҙөлөп, аҙаҡ емертелә. Ҡорам емеректәре (30 метр тирәһе яҡтары менән квадрат формалағы ҡоролма) 1823 йылда картограф М. Крицкий тарафынан табыла һәм һүрәтләнә. Ул утрауҙың тәүге картаһын төҙөй.
1843 йылда ҡорам ҡалдыҡтарының күп өлөшө утрауҙағы маяк өсөн төҙөлөш материалы итеп файҙаланыла. Ахиллдың утрауҙағы ғибәҙәтханаһына Ҡара диңгеҙҙең төньяҡ-көнбайыш өлөшөнә китеп барыусы бөтә боронғо грек диңгеҙселәре һуғылып үтә. . Урта быуаттарҙа утрау Төркиә биләмәһе булып тора.
Утрау тураһында И. В. Гёте "Фаус"ында телгә ала(Фауст Елена тураһында): 1788 йылдың 14 июлендә(3) (ул саҡта Фидониси тип аталған) утрау эргәһендәге диңгеҙҙә алыш булып, рәсәй флоты еңеүгә өлгәшә.
Рәсәй империяһының 1828—1829 йылдарҙағы Урыҫ — төрөк һуғыштарында еңеүҙәренән һуң Йыланлы утрауы Рәсәй биләмәһенә күсә.
1840—1842 йылдарҙа рассәм Карло Боссоли (Carlo Bossoli) бөтә Ҡырым ярым үтрауын үтеп сығып, бик күп һүрәтләмәләр эшләй. Аҙаҡ уларҙы 1856 йылда Лондонда төҫлө альбом итеп сығара («The Beautiful Scenery and Chief Places of Interest throughout the Crimea») Лондонда 1856 йылда. Шулар эсендә «Йыланлы утрауы» тигән картинаһы ла бар(«The Island of Serpents»).
Ҡырым һуғышында Рәсәй еңелгәндән һуң, Йыланлы Румыния биләмәһе булып китә. Унда румын армияһының дисциплинар батальоны урынлаша.
Икенсе донъя һуғышы мәлендә, 1944 йылдың апрелендә Йыланлыға Ҡара диңгеҙ флотының десанты төшөрөлә. Румын гарнизоны һуғышһыҙ бирелә.
Николай Шутов (СССР яғынан) һәм Эдуард Мезинческу (Румыниянан) тарафынан ҡул ҡуйылған дипломатик килешеүҙәр буйынса 1948 йылдың 23 майынан йыланлы утрауы СССР составына күсә.
1956 йылда утрауҙа ПВО — ың радиолокацион ротаһы, шулай уҡ, Яр буйы күҙәтеү радиотехник взводы (ВМФ СССР) урынлаша.
1980-е|1980 йылдарҙа Йыланлы эргәһендәге шельфта байтаҡ нефть һәм тәбиғи газ ятҡылыҡтары табыла. Был хәл Румыния яғынан Украина адресына һыу биләмәләрендә яңынан сик билдәләү талабы ҡуҙғатыуға сәбәп була.
2002 йылда Украинаның Министрҙар Кабинеты Йыланлы утрауында 2006 йылға тиклем хужалыҡ эштәре алып барыуҙың программаһын ҡабул итте. Был программа эстәрендә утрау Одесса өлкәһенең Килий районына бирелә.
Шулай уҡ, утрау хәрби хәлдән сығарыла (радиотехник подразделение сығарыла һәм радар һүтеп алына.)
Утрауҙа караптар өсөн 8 м ултырыш менән причал төҙөлә, тулҡынйырғыс ҡуйыла, бер нисә хужалыҡ ҡоролмалары төҙөлә, ағастар ултыртыла.
Ауырлығы ҙур булмаған флот өсөн причал төҙөлә. Алдағы маҡсат — туризм һәм дайвинг буйынса үҙәк төҙөү, Килия менән даими паром бәйләнеше булдырыу.
Йыланлыла почта, банкының «РайффайзенБанкАваль» банкының филиалы, мобиль бәйләнеш ретрансляторы төҙөлгән.
2003 йылда утрауҙа « Йыланлы утрау», фәнни-тикшеренеү станцияһы булдырылған. Унда даими рәүештә И. И. Мечников исемендәге Одесса милли университеты ғалимдары эшләй.
2007 йылдың башында утрауҙа халыҡ йәшәгән урын рәсми влвасть тарафынан ҡасаба статусы ала (ҡасабаБелое), Біле) Килия районы составына индерелә.
Был аҙым Румыния яғынан ныҡ ҡына ризаһыҙлыҡ тыуҙырҙы.
Украина менән Румыния араһында шельфты бүлешеү
2004 йылдың 16 сентябрендә Румыния БМО-ың Халыҡ-ара судына меморандум тапшыра. Континенталь шельфты бүлешеү һорауы менән мөрәжәғәт итә.
2009 йылдың 3 февралендә Гаагала Халыҡ-ара суд бер тауыштан ике ил араһындағы сикте диңгеҙ аша билдәләргә тигән ҡарар сығара.
Суд Киев теләге буйынса Йыланлыны утрау тип таный. Икенсе яҡтан суд Украина яғына утрау булыуы диңгеҙ аша үткән сиккә тәьҫир итә алмай тип белдерә.
Румын яғы биләмәләр буйынса мәнфәғәтебеҙ «80 %-ҡа ҡәнәғәтләндерелде» тип белдерә. Һөҙөмтәлә Йыланлы ҡасаба статусы менән Украина яғында ҡала. Суд үҙе диңгеҙ эсенән сикте билдәләп бирә. Был ҡарар менән Киев тә, Бухарест та ҡәнәғәт ҡала.