cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Макалейка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Зедазени монастыры
Зедазени монастыры — Грузияла, Арагва йылғаһының һул яҡ ярында, Мцхета ҡалаһынан көнсығышта, Зедазени тау һыртында урынлашҡан.
Тарихы
Монастырь элек мәжүсиҙәрҙең һынташ Заденға табынған урынында VI быуатта һалынған. Беҙҙең көндәргәсә килеп еткән дини риүәйәттәргә ярашлы, уны нәҡ ошо дәүерҙә Сириянан Грузияға православ диненең 13 изгеһе килгән, һәм улар Зедазени тауында һыйыныу тапҡан. Грузин монахлығынаң башында торған был диндарҙар артабан төбәктең төрлө өлөштәренә таралған һәм барып төпләнгән урындарында дин әһеле, рухани вазифаларына баҫып, илдәге тәүге монастырҙарҙы нигеҙләгән. Зедазени тауындағыһын нәҡ шул изгеләрҙең береһе — Иоан төҙөткән. Вафатынан һуң ул ошонда уҡ ерләнә. Был ҡорамдағы һыу ятҡылығында, риүәйәттәр буйынса, һыу бары тик йыл һайын байрамға күп халыҡ йыйылған көндә — 7 майҙа ғына килеп сыға.
XVII быуатта Грузия биләмәләре фарсы шаһы Ғәббәс I тарафынан баҫып алынып, ҡыйратылғандан һуң монастырь ҙа, бушап ҡалып, бөлгөнлөккә төшә.
Монастырҙың ҡайһы бер ҡорамалары беҙҙең көндәргәсә һаҡланып ҡалған, мәҫәлән, баптист базиликаһын, манара, һарай ҡоймаларын бөгөн дә күрергә була.
1915—1922 йылдар арауығында монастырь емерек хәлгә килә. 1926—1927 йылдарҙа сәнғәт белгесе, Грузин ССР-ы Фәндәр академияһы академигы Георгий Николаевич Чубинашвили (1885—1973) сиркәүҙәге X—XI быуаттар иконостас фрагменттарын тергеҙә, улар хәҙер Дәүләт сәнғәт музейында һаҡлана.
Совет осоронда, атап әйткәндә 1938 һәм 1970—1971 йылдарҙа монастырҙа төҙөкләндереү һәм таҙартыу эштәре башҡарыла.
Зедазени монастырынан унан тәпәштәрәк, Сагурам һыртының күрше армыттарының береһендә урынлашҡан һәм билдәле рус шағиры Михаил Юрьевич Лермонтовтың «Мцыри» поэмаһында телгә алынған Джвари монастырына бик матур күренеш асыла.
Посня
Посня — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Рыбинское (Волжский русловой уч һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 2817 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Угличь ГЭС-ынан Рыбинск һыуһаҡлағысы башына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кураган
Кураган — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының уң ярына тамағынан 442 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Келәш (Иглин районы)
Келәш (Кляшево) — Башҡортостан Республикаһының Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 168 кеше булған. Почта индексы — 452410, ОКАТО коды — 80228870002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тлоктлы-Еган
Тлоктлы-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға айка-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 130 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
25 февраль
25 февраль — григориан стиле буйынса йылдың 56-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 309 көн ҡала (кәбисә йылында 310).
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Төбәк байрамдары
}}
Куш-Вож (Оло Нядэйт ҡушылдығы)
Куш-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нядэйта йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк Оло ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Виноградов Владимир Васильевич
Виноградов Владимир Васильевич (1909-1982) — совет орнитологы, урман һәм һунарсылыҡ белгесе, натуралист, тәбиғәтте һаҡлау эшмәкәрлеген ойоштороусы. «Ҡурсаулыҡ эшендә энтузиаст» Көньяҡ Рәсәй һәм Кавказ ҡоштарын, тәбиғәтен һаҡлау һәм өйрәнеүгә ҙур өлөш индерә. Биология фәндәре кандидаты, 90 фәнни һәм фәнни-популяр баҫмалар авторы. Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең көмөш һәм бронза миҙалдары менән бүләкләнгән. Ғалимдарҙан беренсе булып Әзербайжандағы Миль тигеҙлеге күлдәренең әһәмиәтен билдәләй, бында тәбиғәт һаҡлау территорияларын булдырыуҙы ойоштора. <span title="#Вклад в науку" class="ts-Переход noprint">[⇨].
Биографияһы
1909 йылдың 1 октябрендә Горький өлкәһе (хәҙер Түбәнге Новгород өлкәһе) Сергач ҡалаһында хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған. Бала саҡтан тәбиғәтте һәм (бигерәк тә ҡоштарҙы) һунарҙы ярата. 1928 йылда педагогияға йүнәлтелгән мәктәпте тамамлай; Төньяҡ-Себер крайының (хәҙер Алтай крайы составына инә), шунан Ҡаҙағстандың Көнсығыш Ҡаҙағстан өлкәһе Зыряновскта халыҡ мәғарифы бүлегенең мәктәп инспекторы булып эшләй.
1934 йылда Йошкар-Олала М. Горький исемендәге урман техник институтының урман хужалығы  факультетына   (хәҙер  — Волга буйы дәүләт технология университеты) уҡырға инә, 1939 йылда институтты ҡыҙыл диплом менән  тамамлағандан һуң  был институттың урман төҙөүселек  кафедраһында ҡалдырыла, әммә тиҙҙән Башҡорт ҡурсаулығына өлкән урмансы булып китә. Уҡыуын дауам итер өсөн Мәскәү йәнлек тиреһе институты һунар хужалығы факультетыың икенсе курсына ситтән тороп уҡырға инә,  уны тамамлап өлгөрмәй, Бөйөк Ватан һуғышының тәүге көндәрендә үк армияға саҡырыла. Икенсе Украин һәм Көньяҡ-Көнбайыш фронты алыштарында, башта уҡсылар полкы составында, аҙаҡ — зенит артиллерияһының ут взводы командиры булараҡ  ҡатнаша, һуғыш аҙағынаса разведка офицеры булып хеҙмәт итә. 1944 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
Демобилизацияланғандан һуң Әстерхан өлкәһендә Урман тәжрибә станцияһында  директор булып эшләй, 1953 йылдан Кавказ ҡурсаулығының  фән өлөшө буйынса директор урынбаҫары, һуңыраҡ —  Урал «Денежкин Ташы»  ҡурсаулығы директоры була. 1958 йылдан Әзербайжан Кызылагадж ҡурсаулығында эшләй, башта  фән буйынса директор урынбаҫары, һуңыраҡ, бер үк ваҡытта, — ҡурсаулыҡ директоры  вазифаһын башҡара. Сәләмәтлеге менән проблемалар арҡаһында Виноградов йомшағыраҡ климатлы урынға — Турианчай ҡурсаулығына күсергә мәжбүр була. 1967 йылдан Әстерхан ҡурсаулығының Каспийск орнитология станцияһында мөдир  булып эшләй,  Волга дельтаһының һыу-һаҙлыҡ ерҙәрен комплекслы өйрәнеү программаһын тормошҡа ашырыу менән шөғөлләнә.
1982 йылдың 27 авгусында вафат була.
Фәнгә өлөшө
Әстерхан өлкәһендәге  Урман тәжрибә станцияһында эшләгән ваҡытында Виноградов йыл һайын һыу аҫтында ҡалған  Волга дельтаһы территорияһында имән һәм ҡорос ағас үҫтереү буйынса уңышлы ботаник эксперимент үткәрә.
Әзербайжанда Миль тигеҙлеге күлдәрен комплексы өйрәнеүсе беренсе ғалим була һәм был райондың айырата әһәмиәтен асыҡлай,  бигерәк тә ваҡытлыса йәки  миҙгелле миграция ваҡытында бында ҡышҡылыҡҡа туҡталыусы ҡоштарҙың күп төрө өсөн   Аггель (Ах-Гель) күленең әһәмиәтен билдәләй. Виноградов инициативаһы менән 1965 йылда Аггель күлендә республика заказнигы ойошторола, ә һуңғараҡ, 1978 йылда, ҙур Кура-Араксин уйһыулығында  Аггель ҡурсаулығы ойошторола. Миль тигеҙлеген һыу-һаҙлыҡ ерҙәрен тикшереү нигеҙендә Виноградов кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай, «Биологические ресурсы водно-болотных охотничьих угодий Мильской степи…» монографияһын һәм мәҡәләләр серияһын баҫтырып сығара.
Каспий орнитология станцияһында эшләгән ваҡытында Виноградов ала ҡыҙ өсөн яһалма ояһы уңышлы апробация үтә; был эштәрҙең совет һәм сит ил әҙәбиәтендә баҫылып сыға.
Ғаиләһе
Ҡатыны — Чернявская Светлана Игоревна.
Абдуллина Лира Солтан ҡыҙы
Абдуллина Лира Солтан ҡыҙы (26 ғинуар 1936 йыл — 15 июнь 1987 йыл) — Башҡортостанда тыуып, СССР-ҙың төрлө ҡалаларында йәшәгән һәм рус телендә ижад иткән журналист һәм шағир, йыр текстары авторы.
«Ә тормош — ул беренсе көндән башлап аҙағына саҡлы юлдың бер киҫеге генә» (Лира Уҙаман)
«''Был ысынлап та, иң тәүҙә, ҡатын-ҡыҙ шиғырҙары — һәм беҙҙең ваҡытта был бик һирәк осрай. Күп шағирәләр, үҙ манераһы менән дә, хатта фекерләү образы менән дә, ир-егет кеүек яҙа. Лира Абдуллинаның шиғырҙарында шәфҡәтлелек тә, һәм ысын ҡатын-ҡыҙҙың күңел яҡтылығы».(Виктор Астафьев)
Биографияһы
Лира Солтан ҡыҙы Абдуллина 1936 йылдың 26 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Кушнаренко ауылында тыуған. Ата-әсәһе педагогия техникумында уҡытыусы булып эшләгән. 5 йәшендә ул атайһыҙ ҡала (ул 1941 йылда фронтта һәләк була). 13 йәшендә, ҡулында ике ҡустыһы менән, әсәһен дә юғалта.
Урта мәктәпте тамамлағас, Өфөгә күсә, китапханасы булып, ә һуңыраҡ — 50-се йылдар аҙағына тиклем — гәзиттәрҙә эшләй. 1964 йылда Лира Мәскәүҙәге Горький исемендәге әҙәбиәт институтын тамамлауы тураһында диплом ала һәм Норильскиға китә, 1964 йылдан 1967 йылға тиклем Норильск телестудияһында мөхәррир булып эшләй. 1967 йылда, Лира, аяҡта ныҡ баҫып торған шағир булараҡ, ире талантлы шағир Владимир Нешумов менән Железногорск (Красноярск — 26) ҡалаһына йәшәргә килә. Йәш ғаилә был ҡалала рәсми булмаған әҙәби тормоштоң үҙәгенә әйләнә.
Әммә, бер нисә йыл үтеүгә, ир һәм ҡатын өсөн күңелһеҙ көндәр башлана. Владимирҙы, «тыйылған» авторҙар: 60-сы йылдар бардтары, Галич, Высоцкий, шағир һәм яҙыусылар: Марина Цветаева, Фёдор Раскольников, Александр Исаевич Солженицын ижадына өсөн, эштән сығаралар. Ике әҙәбиәтсе тирәһендәге хәл киҫкенләшә, Лира һәм уның ирен ысын мәғәнәһендә ҡаланы ташлап китергә мәжбүр итәләр. 1969 йылда, Мәскәүҙә үткән 5-се Бөтә Союз йәш яҙыусыларҙың кәңәшмәһендә ҡатнашҡандан һуң, ирле-ҡатынлы Михайлов ҡалаһына күсә, һуңынан улар Рязань өлкәһенең Октябрьский ҡасабаһына күсеп килә, әммә унда ла оҙаҡ тормайҙар, Белгород өлкәһе Старый Оскол ҡалаһына күсеп киләләр.
Ижады
Лира Абдуллинаның шиғырҙары коллектив йыйынтыҡтарҙа: «69 параллель» (Красноярск, 1966) и «День поэзии» (Красноярск, 1967), «Поэзия» (Москва, 1984), «Час России» (Москва, 1988), «Живое слово» (Москва, 1991) альманахтарында, «Новый мир», «Юность», «Огонёк», «Дружба народов», «Енисей», «День и ночь», «Студенческий меридиан», «Подъём», «Литературное обозрение» журналдарында, Красноярск крайы, Башҡортостан, Татарстан, Рязань, Белгород, Новосибирск өлкәләре гәзиттәрендә баҫылды.
Шулай уҡ Лира Абдуллина биш шиғри китап авторы булып тора — уларҙың икәүһе шағир үҙе тере саҡта баҫылып сыҡҡан, ҡалғаны — һуңынан.
1990 йылда — үлгәндән һуң — Железногорскиҙа уның «Шиғырҙар» һайланма шиғырҙар китабы баҫылып сыға (Красноярск, 1990). Был китаптағы шиғыр текстары Владимир Нешумов тапшырған ҡулъяҙма буйынса баҫыла. Китаптың беренсе һәм икенсе өлөшөндәге айырым шиғырҙары түбәндәге баҫмалар буйынса килтерелә: Л. Абдуллина «Высоки снега» (Красноярск, 1972) и «Пока горит пресветлая звезда» (М.: Современник, 1986). Затем — «Речка Белая» (Воронеж, 1991). 2001 йылда тағы бер китабы, шиғырҙар йыйынтығы, сыға: «Поэты свинцового века» (ИПК «Платина», Красноярск) серияһынан — «Живите долго». Был китапҡа инеш мәҡәләне Виктор Астафьев яҙа:
"…Ләкин уның «Новый мир», «Юность», «Дружба народов», «Огонёк», «Смена» журналдарында, шиғриәт альманахтарында һәм гәзиттәрендә сыҡҡан ике ҙур булмаған шиғырҙар йыйынтығы, шиғыр шәлкеме бөтөнләй тиерлек иғтибарһыҙ үтте. Әгәр әҙәбиәттә даими рәүештә «үҙ-ара өҙөшөү» бара икән, был осраҡта бик һәләтле, әммә тыйнаҡ кешеләр яфа сигә. Урта ҡулдар һуңынан, үҙенең бар һөмһөҙлөгөн егеп, "орган"дарҙа баш булғыһы килә, әхлаҡи йүнәлештә лә . Һәм улар теләгәненә өлгәшә, айырыуса үҙгәреп торған, буталсыҡ осорҙарҙа, тамсы ла уңайһыҙланмайса, аҡ ҡағыҙға ҡара бульварщинаны ташый, теләһә ниндәй ғәйбәткә ышанып барған рәсәй публикаһын «һыйлай». Әгәр һәр бер ҡапҡа аҫтынан икән, ҡурҡаҡ аҡылға, ысынлап та, сәүек донъялағы бар кешенән дә көслө кеүек тойола башлай…" (Виктор Астафьев. «Пока горит пресветлая звезда» : Лира Абдуллинаның «Живите долго» китабына яҙылған инеш һүҙенән). Инеш мәҡәләнең исеме лә — осраҡлы түгел. Лира Абдуллина тере саҡта сыҡҡан йыйынтығы тап шулай атала.
Л. Абдуллина һүҙҙәренә бер нисә композитор: А Л. Монасыпов, В. Берковский, Г. Дехтяров, Ю. Ирдынеев көй яҙҙы. Йырҙарҙың береһен («А любовь-то лебедем…») Валентина Толкунова башҡарҙы, ул "Йыл йыры −1982"гә инә. «Ярым эҙәрлекләнгән» шағирә үлгәндән һуң, рәсми әҙәби матбуғат һәм тәнҡит шағирәне — үлгәндән һуң булһа ла «ҡысҡырып әйтеп» таныманы.
Лира Абдуллина ерләнгән хәҙерге Старый Оскол урамдарының береһенә уның исеме бирелгән, ә элек шағирә ҡасандыр йәшәгән Железногорск ҡалаһындағы йортҡа 2002 йылда мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Китаптары
1. Высоки снега: Стихи. — Красноярск: Кн. изд-во, 1972. — 43 с.: фот. — (Первая книга стихов. Встреча)
2. Пока горит пресветлая звезда: Стихотворения. — М.: Современник, 1986. — 96 с. — (Новинки «Современника»)
3. Стихотворения / Сост.: М. Мельниченко, Л. Семипудова, А. Михнов. — Красноярск, 1990. — 127 с.: фот.
4. Речка Белая: Книга стихотворений / Предисл. В. Белова; Худож. В. К. Лассон. — Воронеж: Центр. — Чернозем. кн. изд-во, 1991. — 132 с.
5. Живите долго: Стихотворения — Красноярск: ИПК «Платина», 2001. — 160 с. — (Поэты свинцового века; Вып. 10)
Йыр текстары
68. «Это море мне — милость царская…»; «А мне бы не печалиться по милому дружку…» / Муз. Г. Дехтярова // Сибирь, Сибирь — краса России: Сб. песен сиб. композиторов. — Новосибирск, 1973. 69. Говорят, беда лиха / Муз. А. Монасыпова // Песня 80: Январь.- М., 1980. — С. 10-13. 70. Колыбельная ("На груди баюкаю детоньку мою… ") / Муз. А. Монасыпова // Песня — 81: Июль. — М., 1981. 71. Я по берегу, по круче / Муз. А. Монасыпова // Поем и танцуем: Вып. 76. — М., 1981. 72. Помни ("Кто заплачет обо мне… ") / Муз. А. Монасыпова // Песня 82: Вып. 8. — М., 1982. — С. 27-32. 73. Родные небеса ("Родные небеса прекрасны и бездонны… ") / Муз. А. Монасыпова // Песня-82: Вып. 4. -М., 1982. — С. 5-10. 74. А любовь-то лебедем / Муз. А. Монасыпова // Песни радио, кино и телевидения: Вып. 55. -М., 1983. — С. 13-20. 75. А любовь-то лебедем / Муз. А. Монасыпова // Песня — 83: Вып. 4. -М., 1983. — С. 29-36. 76. А любовь-то лебедем / Муз. А. Монасыпова // Притяженье земли / Сост. Г. В. Булгакова. — М., 1983. — С. 116—125 — (Б-чка «В помощь художественной самодеятельности»; N 17). 77. Летели птицы / Муз. А. Монасыпова // Репертуар самодеятельного хора: Вып. 20. — М., 1983. С. 42-43. 78. Пока ты спишь / Муз. А. Монасыпова // Поющие гитары: Вып. 27. М., 1983. — С. 10-13. 79. А любовь-то лебедем / Муз. А. Монасыпова // До-ре-ми-фа-соль: Песни радиообозрения: Вып. 12 / Сост. Гаджикасимов О. Ю.о. — М., 1984. — С. 22-29. 80. А любовь-то лебедем / Муз. А. Монасыпова // Фотографии любимых: Песенник. — М., 1984. 81. Пока ты спишь / Муз. А. Монасыпова // Судьба моя: Лирические песни. — М., 1984. — С. 35-40. 82. А любовь-то лебедем; Колыбельная; Добрая песня; Помни обо мне; Говорят — беда лиха / Муз. А. Монасыпова // Монасыпов А. З. А любовь-то лебедем: Песни. — М., 1985. С. 3-9; 15-22; 29-36; 48-52; 60-64. 83. Пока ты спишь / Муз. А. Монасыпова // Песни радио, кино и телевидения: Вып. 79. -М., 1988. — С.7-13. 84. Три дороженьки / Муз. А. Монасыпова // Песни композиторов России: Вып. 1. — М., 1988. 85. Три дороженьки / Муз. А. Монасыпова // Популярный справочник-песенник. — М., 1989. 86. Три дороженьки / Муз. А. Монасыпова // Популярный справочник-песенник. — 2-е изд. — М., 1989. 87. Три дороженьки / Муз. А. Монасыпова // Популярный справочник-песенник. — 3-е изд. — М., 1989. 88. Что там с тобой / Муз. А. Монасыпова // Счастливая весна: Лирические песни. — М., 1989. — С. 75-80. 89. Не покидай меня, любовь ("Такая долгая зима… ") / Муз. А. Монасыпова // Песня — 90: Вып. 7. — М., 1990. — С. 21-24. 90. Я не верила («Высоко ли до небес — не заглядывала!..») / Муз. Ю. Ирдынеева // Песни композиторов России: Вып. 3. Композиторы Бурятии. — М., 1991. — С. 36-40. 91. Три дороженьки / Муз. А. Монасыпова // Популярный справочник-песенник. — 4-е изд. — М., 1991 — С. 90-91. 92. Полярная ночь ("Десять месяцев невпопад… ") / Муз. В. Берковского // Берковский В. С. Сто песен Виктора Берковского. — М., 1995.
Публицистикаһы
93. Абдуллина Л. Пятьдесят откровений: [О художнике из Старого Оскола И. Н. Хегае] // Белгородская правда. — 1985. — 28 дек.
Әҙәбиәт
Т. Дьякова. Памяти поэтессы // Подъем, 1988, N° 3 — С. 143—144 Витохин А. Д.
Әлибаев Сафуан Әфтәх улы
Сафуан Әлибай, Әлибаев Сафуан Әфтәх улы (21 февраль 1941 йыл — 6 июль 2014 йыл) — башҡорт шағиры һәм журналисы, 1973 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы, 1978 йылдан — КПСС ағзаһы, Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы (1986), Башҡортостан Республикаһының балалар һәм үҫмерҙәр әҙәбиәте өлкәһендәге Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы (2013) лауреаты, ЮНЕСКО-ның Г. Х. Андерсен исемендәге Халыҡ-ара Маҡтаулы диплом эйәһе (1996), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1991), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2011), Салауат районының почётлы гражданы (2015, үлгәндән һуң).
Биографияһы
Сафуан Әфтәх улы Әлибаев 1941 йылдың 21 февралендә Башҡорт АССР-ының Салауат районы Тирмән ауылында тыуған. Урта белем алғандан һуң, колхозда, тимер юлында эшләй, күрше Ҡалмаҡҡол (хәҙер — Мөрсәлим) ауылында китапханасы була. Артабан ул Салауат районының «Ленин байрағы» гәзитенә әҙәби хеҙмәткәр итеп саҡырыла. 1966 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлағас, Сафуан Әлибай күп йылдар «Башҡортостан пионеры» гәзите редакцияһында эшләй: бүлек мөдире, яуаплы сәркәтип, мөхәррир була. 1995—1998 йылдарҙа ул Башҡортостандың Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханаһы директоры, 1998—2002 йылдарҙа «Ағиҙел» журналының баш мөхәррире булып хеҙмәт итә.
Шағир йыр-моңға мөкиббән ғашиҡ кеше була. Ул йырларға ныҡ ярата, бигерәк тә башҡорт халыҡ йырҙарын үҙенсәлекле итеп башҡара. Сафуан Әлибаев башҡарыуында тиҫтәләгән йыр бөгөн Башҡортостан радио һәм телевидениеһының фонотекаһында һаҡлана.
Килдебәкова Тәнзилә Әсхәт ҡыҙы
Килдебәкова Тәнзилә Әсхәт ҡыҙы (15 март 1939 йыл — 2 март 2015 йыл), тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1987), профессор (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1999), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003).
Әлибаев Сафуан Әфтәх улы
Биографияһы
Оҙаҡ һәм ҡаты ауырығандан һуң 2014 йылдың 6 июлендә вафат була, тыуған ауылында ерләнгән.
Килдебәкова Тәнзилә Әсхәт ҡыҙы
Биографияһынан
Тәнзилә Әсхәт ҡыҙы Килдебәкова 1939 йылдың 15 мартында Өфө ҡалаһында тыуған.
1961 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай һәм шунда уҡ эшләй башлай.
Әлибаев Сафуан Әфтәх улы
Ижады
Шағир балалар әҙәбиәтендә лә әүҙем була, тәржемә менән шөғөлләнә. Ул "Башҡорт балалар антологияһы"ның икенсе китабын төҙөп сығарған. Александр Пушкин, Рәсүл Ғамзатов һәм башҡа шағирҙарҙың әҫәрҙәрен башҡорт теленә тәржемә иткән.
Килдебәкова Тәнзилә Әсхәт ҡыҙы
Биографияһынан
1977—1978 йылдарҙа Монголияла Улан-Батор университетында уҡыта.
1990—1995 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының дөйөм һәм сағыштырма‑тарихи тел ғилеме кафедра мөдире.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: функциональ лингвистика, когнитив лингвистика, лексикография, контрастив лингвистика. Ул функциональ грамматика, тел функциялары һәм номинация типологияһы мәсьәләләрен өйрәнгән; донъя тел картинаһын сағылдырған мөхиттәрҙең функциональ‑семантик теорияһы һәм когнитив һүҙлектә урыҫ теле, башҡорт теле, инглиз теле, француз теле миҫалдары нигеҙендә тел материалын йыйыу һәм биреү принциптарын эшләгән.
«Урыҫ теленең функциональ‑когнитив идеографик һүҙлеге» («Функционально-когнитивный идеографический словарь русского языка», 2 бүлектә, 2007), «Урыҫ теленең функциональ‑когнитив һүҙлеге (Донъя тел картинаһы)» [«Функционально‑когнитивный словарь русского языка (Языковая картина мира)», 2011—13] проектының авторы һәм төп төҙөүсеһе (Г. В.Ғафарова менән берлектә).
Утыҙҙан ашыу ике телле (урыҫса‑башҡортса, урыҫса‑инглизсә, урыҫса‑французса) когнитив һүҙлектәр авторы.
Садиҡов Мәүлетбай Йосоп улы
Садиҡов Мәүлетбай Йосоп улы (04.10.1925-13.05.1993, Башҡорт АССР-ы Стәрлетамаҡ кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы) Кинйәбулат ауылында тыуған) — хужалыҡ эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышы ветераны. 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1973), Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1973), ике тапҡыр «Почёт билдәһе» ордены (1976, 1981) һәм башҡа наградалар менән бүләкләнгән.
Биографияһы
Мәүлетбай Йосоп улы Садиҡов 1925 йылдың 4 октябрендә Ишембай районы Кинйәбулат ауылында тыуған.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.
1945 йылда һуғыштан ҡаты яраланып, бер ҡулһыҙ ҡайтҡан һалдатты тыуған ауылында баҫыу эштәре бригадаһы бригадиры итеп тәғәйенләйҙәр.
1950 −1955 йылдарҙа Петровский МТС-ның агрономы булып эшләй.
1955 йылда Ленинград ғәмәли зоология һәм фитопатология институтын тамамлай.
1955—1957 йылдарҙа «Коммунар» колхозы агрономы,
1957—1962 йылдарҙа «Коммунар» колхозы рәйесе вазифаһында эшләй.
1962—1969 йылдарҙа «Ударник» колхозы рәйесе.
1969—1971 йылдарҙа КПСС-тың Ишембай ҡала комитеты секретаре,
1971—1985 йылдарҙа КПСС-тың Ишембай ҡала комитетының 2-се секретаре (хужалыҡ эштәре, производство буйынса яуаплы секретарь).
1993 йылдың 13 майында Ишембай ҡалаһында вафат булған.
Ғаиләһе
Ҡатыны — Хәсәнә Садиҡова, ҡыҙы — Наилә Фәхриева.
Бүләктәре
1943 йыл — Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
1957 йыл — Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн миҙалы
1969 йыл — СССР Халыҡ хужалығы уңыштары күргәҙмәһенең көмөш миҙалы
1973 йыл — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
1976 йыл — Почёт Билдәһе ордены
1981 йыл — Почёт Билдәһе ордены
1985 йыл — 1-се дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы ордены
Әҙәбиәт
Ишимбайская энциклопедия. Уфа: «Башкирская энциклопедия», 2015, стр.481
Биклянь
Биклянь — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы/ Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем, Вятка  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Синеомутовка
Синеомутовка — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хопер йылғаһының уң ярына тамағынан 927 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Высоцкий Владимир Семёнович
Высоцкий Владимир Семёнович (25 ғинуар 1938 йыл — 25 июль 1980 йыл) — актёр, шағир, йырҙар яҙыусы һәм башҡарыусы. СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1987 — үлгәндән һуң).
1964—1980 йылдарҙа Мәскәүҙә Таганкалағы Драма һәм комедия театрында эшләй. Владимир Высоцкий унда тиҫтәләрсә роль башҡара: («Гамлет» — У. Шекспир), Галилей («Галилей тормошо» — Б. Брехт), Лопахин — («Сейә баҡсаһы» — А. Чехов). Кинематографта иң иҫтәлекле ролдәре: «Место встречи изменить нельзя», «Маленькие трагедии», «Интервенция», «Хозяин тайги», «Вертикаль», «Служили два товарища», «Сказ про то, как царь Пётр арапа женил», «Короткие встречи», «Плохой хороший человек» фильмдарында.
2010 йылдағы ВЦИОМ халыҡ фекере белешмә буйынса, Высоцкий «XX быуат кумирҙары» номинацияһында икенсе урында билдәләнә, тәүге урында — Юрий Гагарин.
Биографияһы
Владимир Высоцкий 1938 йылдың 25 ғинуарында Мәскәүҙә тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы осоронда 1941—1943 йылдарҙа әсәһе менән Ырымбур өлкәһенең Воронцовка ауылында эвакуацияла була. 1943 йылда Мәскәүгә кире ҡайталар. 1945 йылда Владимир ҡаланың 273-сө мәктәбенә беренсе класҡа уҡырға бара.
1955 йылда Куйбышев ис. Мәскәү инженер-төҙөлөш институтының механика бүлегенә уҡырға инә, әммә унан 1-се курстан һуң китә.
1956—1960 йылдарҙа Высоцкий — МХАТ студия-мәктәбенең актёрлыҡ бүлеге студенты. Ул Б. И. Вершиловта, унан П. В. Массальский менән А. М. Комиссаровта уҡый.
1959 йылда театрҙағы тәүге эше («Преступление и наказание», Порфирий Петрович роле) һәм кинолағы тәүге роле («Сверстницы» фильмы, студент Петя) менән күренә.
1960 йылда үҙәк матбуғатта тәүге тапҡыр В. Высоцкий телгә алына («Советская культура», 1960, 28 июнь).
1960—1964 йылдарҙа Высоцкий А. С. Пушкин ис. Мәскәү драма театрында эшләй. 1964 йылда Высоцкий кинофильдар өсөн үҙенең тәүге йырҙарын яҙа, шул уҡ йылда Таганкалағы Мәскәү драма һәм комедия театрына килә һәм ғүмеренең ахырына тиклем ошонда эшләй. Актёрлыҡ эше менән бер рәттән шиғырҙар һәм йырҙар яҙа[21].
1971 йылдың 29 ноябрендә [27][28] Таганкала Шекспирҙың трагедияһы буйынса «Гамлет» спектакле ҡуйыла (режиссёры — Ю. П. Любимов), төп ролде Высоцкий башҡара[14]:445.
1972 йылдың 15 июнендә эстон телевидениеһы 56-минутлыҡ «Noormees Tagankalt» тапшырыуын күрһәтә («Парень с Таганки») — был Высоцкийҙың тәүге тапҡыр совет телеэкранына сығыуы була. Шул уҡ йылда Высоцкийҙың совет әҙәби-художестволы йыйынтығында тәүге һәм һуңғы тапҡыр берҙән-бер шиғыры баҫыла («День поэзии 1975». М., 1975) — «Из дорожного дневника».
1977 йылда «Театр» журналында Михаил Борктың актёр эшмәкәрлеге хаҡында «Владимир Высоцкий» мәҡәләһе донъя күрә.
1977 йылдың 21 мартында Владимир Высоцкий TF1 француз телеканалында «Restez donc avec nous le lundi» тапшырыуында ҡатнаша. Бында ул ике йырын башҡара («Баллада о Любви» һәм «Охота на волков»).
1978 йылдың 13 февралендә СССР-ҙың мәҙәниәт министрлығы тарафынан Владимир Высоцкий профессионал йырсы тип танылып, эстрада вокалист-солисы исеме ала[29].
1979 йылдың 17 ғинуарында Владимир Высоцкий Нью-Йорктағы Бруклин колледжында концерт бирә. 12 апрелдә Торонто ҡалаһында (Канада) сығыш яһай (Vladimir Vysotsky. Concert in Toronto).
СССР-ҙың Үҙәк телевидениеһында Высоцкий тере саҡта бер тапшырыу ҙа күрһәтелмәй[32].
Поэзия һәм йырҙары
Шулай уҡ ҡара: Список песен Владимира Высоцкого
Высоцкий 200-ҙән ашыу шиғыр, 600 тирәһе йыр һәм балалар өсөн поэма (ике өлөштән) яҙа; дөйөм алғанда уның 850 — ләп поэтик әҫәре бар. Шулай уҡ ул бик күп кинофильмдарға йырҙар ижад итә, әммә уларҙың ҡайһы берҙәре тыйыу сәбәпле ҡулланылмай [52], мәҫәлән, «Земля Санникова», «Вторая попытка Виктора Крохина», «Бегство мистера Мак-Кинли», «Стрелы Робин Гуда» һ.б.
Проза һәм драматургия
«Жизнь без сна». 1968 йыл.
«Как-то так всё вышло…» (сценарий; 1969—1970 йй.) «Где центр?» (сценарий; 1975)
«Роман о девочках» 1977 йыл
«Венские каникулы». Киноповесть (Э. Володарский менән; 1979). «Чёрная свеча», 1-се өлөш. (Леонидом Мончинский менән).
Һәйкәлдәр
Элекке СССР биләмәһендә 20-нән ашыу һәйкәл һәм шул сама иҫтәлекле таҡта асылған; йәнә 4 һәйкәл — алыҫ сит илдәрҙә.
Фильмдар
1987 йылда Высоцкий тураһында тәүге фильм сыға — документаль фильм «Четыре встречи с Владимиром Высоцким» тип атала һәм уның режиссёры Эльдар Рязанов. Артабан төрлө режиссёрҙар тарафынан ундан ашыу документаль фильм төшөрөлә.
Высоцкийҙың әҫәрҙәренән «Фартовый» фильмы төшөрөлә (2006, «Чёрная свеча» романы буйынса.
Владимир Высоцкийҙың образы шулай уҡ башҡа фильмдарҙа:
Фильмография
1959 — Сверстницы — студент Петя (эпизод)
1961 — Карьера Димы Горина — Софрон
1962 — 713-й просит посадку — американлы
1962 — Увольнение на берег — матрос Пётр
1963 — Штрафной удар — гимнаст Юрий Никулин
1963 — Живые и мёртвые — һалдат (эпизод)
1965 — Наш дом — радиотехник
1965 — На завтрашней улице — бригадир Пётр Маркин
1965 — Стряпуха — Андрей Пчёлка
1966 — Саша-Сашенька — йырсы (эпизод)
1966 — Я родом из детства — капитан-танкист Володя (йырҙары башҡарыла)
1967 — Вертикаль — радист Володя (5 йыры башҡарыла)
1967 — Короткие встречи — геолог Максим (3 йыры башҡарыла)
1967 — Война под крышами — полицай (2 йыры башҡарыла)
1968 — Интервенция — Мишель Воронов / Е. Бродский (1 йыры башҡарыла)
1968 — Хозяин тайги — бригадир Иван Рябой (2 йыры башҡарыла)
1969 — Опасные гастроли — Жорж Бенгальский, Николай Коваленко (3 йыры башҡарыла)
1969 — Белый взрыв — капитан
1972 — Четвёртый — Ул
1973 — Плохой хороший человек — зоолог Николай фон Корен
1975 — Бегство мистера Мак-Кинли — йырсы Билл Сигер (2 йыры башҡарыла)
1975 — Знаки зодиака (сценарий; музыка, текст һәм йыры)
1975 — Единственная — Борис Ильич
1976 — Сказ про то, как царь Пётр арапа женил — Ибраһим Ганнибал
1977 — Их двое — камео
1979 — Маленькие трагедии (сериал) — Дон Гуан
Ерләнгән урыны
Владимир Семёнович Мәскәүҙә Ваганьково зыяратында ерләнгән.
Витман Владимир Александрович
Биографияһы
Владимир Александрович Витман 1889 йылдың 23 февралендә Рәсәй империяһының Һарытау ҡалаһында тыуған. 1911 йылдан 1918 йылға тиклем Император сәнғәт академияһында данлыҡлы Л. Н. Бенуа класында аҫтында уҡый.
1924 йылда Мәскәү ҡалаһында беренсе тапҡыр художество күргәҙмәһендә ҡатнаша. 1918 йылдан алып 1926 йылға тиклем Ленинград ҡалаһында архитектура һәйкәлдәрен реставрациялау һәм декорациялар яһау оҫтаханаһында рәссам булып эшләй. 1926 йылдан Ленинградтың планлаштырыу бүлегендә ҡаланы планлаштырыу һәм проектлау эше менән шөғөлләнә. 1938 йылда Ленинград ҡалаһының Гипрогор ойошмаһының баш архитекторы вазифаһын биләй.
Архитектор Ленинград ҡалаһының генераль үҫеш проектының авторҙашы (1927—1939) һәм Мәскәү проспектын (1953) реконструкциялау һәм төҙөү проектының да авторҙашы булып тора. Ул шулай уҡ Минск, Силәбе, Һарытау,Орёл һәм СССР-ҙың башҡа ҡалаларын планлыштырыу проекттарын төҙөүҙә лә ҡатнаша.
1933—1959 йылдарҙа Владимир Александрович Витман Ленинград инженер-төҙөлөш институтының профессоры. Ул ҡала төҙөлөшө мәсьәләләре буйынса байтаҡ хеҙмәттәр яҙған.
Владимир Александрович Витман 1961 йылдың 7 апрелендә Ленинград ҡалаһында вафат була. Ул ҡаланың Богословский зыяратында (Петрокрепостной юлы, участка 69) ерләнгән.
Ҡужанаҡ ауыл Советы (Ейәнсура районы)
Ҡужанаҡ ауыл Советы — Ейәнсура районы составында 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 453396. ОКАТОкоды — 80226820000. Яңыбай ауыл советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. 1995 йылда барлыҡҡа килә.
Ауыл Советы составы
Ҡужанаҡ ауылы — административ үҙәк,  Башҡорт Бармағы, Ҡыҙылъяр, Түбәнге Мәмбәтша ауылдары,   Георгиев, Калинин утарҙары
Тарихы
1995 йылда Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының 1995 йылдың 2 ноябрендәге ГС-46 һанлы "Ейәнсура районының Яңыбай ауыл Советын бүлеп Ҡужанаҡ ауыл Советы ойошторору тураһында" ҡарары сыға. Унда былай тип әйтелә: 1. Ейәнсура районының Ҡужанаҡ ауылында административ үҙәк менән Ҡужанаҡ ауыл Советы ойошторорға.
2. Яңыбай ауыл Советы составынан Ҡыҙылъяр, Башҡорт Бармағы, Түбәнге Мәмбәтша ауылдарын, Калинин, Георгиев утарҙарын сығарып, Ҡужанаҡ ауыл Советы составына индерергә.
3. Ҡужанаҡ һәм Яңыбай ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы билдәләргә.
4. Ейәнсура район Советына ауыл Советтарының сиктәренә бәйле ойоштороу-техник сараларҙы тормошҡа ашырырға.
2008 йылда тораҡ пункттар Яңыбай ауыл Советына кире ҡайтарыла.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» ст.1 п. Законы белдерә : 22) б) Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: б)Яңыбай ауылында административ үҙәге менән, «Яңыбай» атамаһын һаҡлап, Яңыбай һәм Ҡужанаҡ ауыл Советтарын берләштерергә. Ҡужанаҡ ауыл Советының Башҡорт Бармағы, Ҡужанаҡ, Ҡыҙылъяр, Түбәнге Мәмбәтша ауылдарын, Георгиев, Калинин утарҙарын Яңыбай ауыл Советы составына индерергә.
Яңыбай ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренә ярашлы Ҡужанаҡ ауыл Советын алып ташларға
Географик урыны
2008 йылға муниципаль берәмектәр менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
Ҡолмөхәмәтова Мәрйәм Муллабай ҡыҙы
Ҡолмөхәмәтова Мәрйәм Муллабай ҡыҙы (4 июль 1951 йыл ) — ветеран-уҡытыусы. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1982). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2003).
Биографияһы
Мәрйәм Муллабай ҡыҙы Ҡолмөхәмәтова 1951 йылдың 4 июлендә Башҡорт АССР-ының Мәсетле районы Сәлйоғот ауылында тыуған.
1967 йылда Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбен, 1976 йылда ситтән тороп Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған.
Урта мәктәпте тамамлағандан һуң Мәсетле районының көнкүреш хеҙмәте күрһәтеү комбинатында эш башлай, бер йыл тегенсе һөнәренә уҡып ҡайта һәм 1970 йылдға тиклем тегенсе булып эшләй.
1970 йылдың август айында Мәсетле районының Яңы Мишәр һигеҙ йыллыҡ мәктәбенә өлкән пионервожатый итеп тәғәйенләнә.
1972 йылда Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбенә оҙайтылған көн тәрбиәсеһе итеп күсерелә.
1973 йылдан Пермь өлкәһенең Очёр районы Меновщики махсус мәктәбендә башланғыс синыфтар уҡытыусыһы булып эшләй.
1975 йылда Пермь өлкәһенең Очёр балалар йортона тәрбиәсе итеп күсерлә.
1977—1988 йылдарҙа Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбендә тәрбиәсе, башланғыс синыфтар уҡытыусыһы, уҡыу-уҡытыу буйынса мөдир, башҡорт теле уҡытыусыһы булып эшләй.
1988 йылда Ләмәҙтамаҡ ауыл Советы башҡарма комитеты рәйесе итеп һайлана.
1990 йылда ауыл Советы башҡарма комитет рәйесе вәкәләтлеге тамамлана һәм кире Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбенә эшкә күсә. Шул уҡ йылда мәктәптең уҡыу-уҡытыу буйынса мөдире итеп тәғәйенләнә.
2006—2008 йылдарҙа Ҡырмыҫҡалы районының Иҫке Муса урта мәктәбендә башланғыс синыфтар уҡытыусыһы булып эшләй.
2008 йылдан хаҡлы ялда. Салауат районының Янғантау ауылында йәшәй.
Горыня, Дубыня һәм Усыня (рус фольклоры)
Сығышы
Славян мифологияһында баһадирҙарҙың прототибы булып хтоник йән эйәләре тора. Улар һыуҙың, ерҙең, уттың емергес көстәрен кәүҙәләндерә. Был стихиялы көстәр әкиәттәрҙә, ҡағиҙә булараҡ, төп геройға ҡамасаулай, ҡайһы берҙә ярҙам да итә.
Һуңғараҡ өс эпик батыр образы барлыҡҡа килә — Ильи Муромец, Добрыни Никитич, Алеша Попович. Мифтарҙа ла, әкиәттәрҙә лә улар һәр ваҡыт өсәүләп эш итәләр.
Исемдәре һәм шөғөлдәре
Горыня (башҡа варианттарҙа — Горыныч, Вертогор, Вернигора, Горник, Ровнигор — баһадир, Горокáт; поляктарҙа — Waligóra, словактарҙа — Kolovlad). Үҙенең көсө арҡаһында «сәтәкәй бармағы менән тауҙы һелкетә, тауҙарҙы аҡтара».
Дубыня (башҡа варианттарҙа — Дубынеч, Вертодуб, Вернидуб, Великодуб, Валидуб, Дубник, Дубник, Дубиня, Дугиня; словактарҙа Valibuk һәм чехтарҙа Lomidrevo; поляктарҙа — Wyrwidąb ) — ерҙе һәм ер аҫты («пекель») батшалығын кәүҙәләндергән урман гиганты.
Усыня (башҡа варианттарҙа — Усынеч, Усынка, Крутоус, Улыныч, Крутиус; украиндарҙа — ) һыу көсөн кәүҙәләндерә. Ҡеүәтле яурындары менән йылғаны быуа ала, ә мыйыҡтары кисеү булып хеҙмәт итә: «бер мыйыҡ менән йылғаны быуа, һәм мыйыҡ буйлап, күперҙәге һымаҡ, йәйәүлеләр йөрөй, атлылар сабыша, ылауҙар йөрөй».
Әкиәттәрҙә улар үҫемлек (баһадир Ҡарағай, Покатигорошек (Покатигорошек)) йәки хайуандар (Баһадир Айыу (Медведко-богатырь)) донъяһы һыҙаттарына эйә булған төп герой менән бергә сығыш яһай.
Бикҡол торамалары
Урынлашыуы
Башҡортостан Республикаһының Миәкә районы Бикҡол ауылы янында табылған Бикҡол торамаларының беренсеһе ауылдан көньяҡ-көнсығышҡа табан 2 км алыҫлыҡта Миәкә йылғаһының һул ярында урынлашҡан. Икенсеһе - унан көньяҡ-көнсығышҡа табан 2,3 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Ауылдан район үҙәгенә тиклем (Ҡырғыҙ-Миәкә) - 16 км.
Табылдыҡтар
I Бикҡол торамаһы майҙанының 296 м²  ере археологик тикшеренеүҙәр маҡсатында ҡаҙылған.
Ҡаҙыныу эштәре ваҡытында табылған әйберҙәр арҡыры һыҙыҡтар, киртектәр, соҡорло биҙәк баҫылған банка рәүешендәге һауыттарҙан ғибәрәт.
II Бикҡол торамаһы ауылдан көньяҡ-көнсығышҡа табан 2,3 км алыҫлыҡта табылған. Уның майҙаны 20 м² ҡаҙылған. Торлаҡтың нигеҙ соҡороноң бер яғы табылған, уның сите буйлап диаметры 0,1 м бағана соҡорҙары урынлашҡан.
Табылдыҡтар араһында - яҡынса 200 керамика фрагменты, хайуан һөйәктәре.
Асыш тарихы
I Бикҡол торамаһын 1967 йылда археолог, тарих фәндәре кандидаты А.Х.Пшеничнюк тарафынан асыла.
1984 йылда археолог, тарих фәндәре кандидаты Ю.А.Морозов, 1995 йылда археолог, тарих фәндәре докторы, профессор Обыдённова Гөлнара Тәлғәт ҡыҙы өйрәнә.
II Бикҡол торамаһын 1969 йылда Пшеничнюк аса, 1985 йылда Г.Т.Обыдённова, 1988 йылда Ю.А. Морозов өйрәнә.
Маклаушка
Маклаушка — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Якла йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тлунг-Ягун (Ингу-Ягун ҡушылдығы)
Тлунг-Ягун  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ингу-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нуриман районының флагы
Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Нуриман районы муниципаль берәмеге флагы — муниципаль берәмектең рәсми символы булып хеҙмәт итеүсе хоҡуҡи таныу  билдәһе.
Флаг 2006 йылдың  14 июлендә раҫлана һәм 3228-се теркәлеү номеры менән Рәсәй Федерацияһының Дәүләт геральдика регистрына  индерелә.
Һүрәтләнеше
«Иңе буйына 2:3 нисбәтле тура  дүртмөйөшлө туҡыма, өс  горизонталь һыҙаттан тора: туҡыма иңенең 7/10 өлөшөн тәшкил иткән аҡ төҫтәге өҫкөһө,  туҡыма иңенең 1/10 өлөшөн тәшкил иткән ҡыҙыл төҫтәге урталағыһы һәм һары төҫтәге аҫҡыһы; аҡ һыҙаттың уртаһында ҡыҙыл төҫтәге өсмөйөштәр һәм ҡыҙыл төҫтәге ҡыҫҡа нурҙар менән ҡаймаланған һары төҫтәге түңәрәк».
Символиканың нигеҙләмәһе
Аҡ төҫ (көмөш) —   нуримандарҙың рухи ҡаһарманлығы,  ниәттәренең сафлығы һәм күңелдәренең асыҡлығы, яҡты киләсәккә өмөттәре  һәм изге ышаныуҙары символы, шулай уҡ район атамаһы нигеҙенә матур яңғыраш биргән төшөнсәләрҙе кәүҙәләндерә.
Ҡыҙыл төҫ — ҡаһарманлыҡ, батырлыҡ һәм ҡыйыулыҡ  символы, шулай уҡ Ватан өсөн ҡойолған ҡан төҫө. Ҡояш — хәҡиҡәт, зирәклек, байлыҡ һәм муллыҡ символы, йорттарында  һәм күңелдәрендә изге яҡтылыҡ һүнмәгән егәрле нурмандарҙың һәйбәт эштәренә яҡтыһын һибә.
Һары төҫ (алтын) нуримандарҙың ғәҙеллеген, миһырбанлылығын, шулай уҡ байлығын, затлылығын, үҙаллылығын, көсөн, тоғролоғон һәм киң күңеллелеген кәүҙәләндерә.
Случевский Измаил Фёдорович
Случевский Измаил Фёдорович (17.10.1903, Тула — 21.6.1966, Ленинград) психиатр. Медицина фәндәре докторы (1938), профессор(1943). РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1944), БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1944), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1943). Ленин ордены кавалеры (1961).
Биографияһы
Случевский Измаил Федорович Тула ҡалаһында нәҫелдән килгән дворяндар ғаиләһендә тыуған. Измаил Фёдоровичтың атаһы Фёдор Измайлович Случевский (17.10.1875- 12.01.1911) 1895 йылда Император Александр (элекке Царское село лицейын), Петербург университетының юридик факультетын тамамлай, Тула округ судында прокурор урынбаҫары була. Әсәһе — дворян нәҫеленән Мария Захаровна Деменко (1879—1966), ул йорт һәм балалар ҡарай(Ул бик оҙон ғүмерле була, 87 йәштә, Измаил Фёдоровича вафат булғандан һуң бер нисә ай үткәс үлә). [2) Бер аҙҙан ғаилә Керчь ҡалаһына күсенә. 1911 йылда, Керчь ҡалаһында Федор Измайлович көтмәгәндә үлеп китә.
Мария Захаровна балаларын алып, Петербургҡа, туғандары янына күсеп бара. 1912 йылда туғыҙ йәшлек Измаил приготовительный класс школы К.Май мәктәбенең әҙерлек класына инә. Измаил менән бер ваҡытта был шәхси мәктәптә театр рәссамы Николай Александрович Бенуа (1901—1988), геолог, профессор Виталий Владимирович Доливо-Добровольский (1902—1971), техник фәндәр докторы Фридрих Фридрихович Дидерихс (1902- ?), рәссам, герпетолог Борис Владимирович Пестинский (1901—1943), библиограф Владимир Сергеевич Люблинский (1903—1968), филолог, филология фәндәре докторы Лев Борисович Модзалевский (1902—1948), палеонтолог, Белоруссия Фәндәр Академияһы академигы Александр Васильевич Фурсенко (1903—1975), тарихсы, профессор Павел Павлович Щеголев (1903 −1936) һәм башҡалар уҡығандар [4].
1918 йылда Орёл губернаһы Ливны өйәҙе Успенский башҡарма комитетында эш башҡарыусы булып эшләй. 1919 йылда —Орёл губернаһы Ливны ҡала хужалығының торлаҡ бүлеге секретары.
1920 йылдың ғинуарынан —Орёл өлкәһе Ливны 52-се Берләштерелгән Эвакуацион госпитале санитары. 1920 йылдың июленән Ҡыҙыл Армия ла— Кавказ фронтының 26-сы квартир районы коменданты.
1921 йылда Измаил Фёдорович Петроградҡа ҡайта һәм Беренсе медицина институтына уҡырға инә. Петроградта тормош был ваҡытта бик ауыр, аслы-туҡлы була. Измаил әсәһе менән һеңлеһе өсөн ышаныслы ярҙамсы була, уҡыуҙан бушаған арала Петроград губернаһы Ҡулланыусылар коммунаһының транспорт бүлеге хисапсыһы, 1923 йылдан—Центросоюз дауаханаһында шәфҡәт күрһәтеүсе булып эшләй[2].