cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Матурлыҡ
Донъя һылыуы
Уҙған быуаттың 80-се йылдарында шоу-тамашаға ҡатнашыусыларҙың интеллект (фекерләү һәләте) кимәлен билдәләүсе һынамыштар өҫтәлә. Шуға ҡарамаҫтан конкурс үҙе тыуған Британияла иҫке модалы һәм сәйәси яҡтан шаҡтай әҙәпһеҙ итеп ҡарала. Йола буйынса Донъя һылыуы бер йыл Лондонда йәшәй. Конкурста Венесуэла вәкилдәре алты тапҡыр бәйге еңеүсеһе булды.
2016 йылдың 18 декабренән планетаның төп һылыуы титулын Пуэрто-Рико вәкиле Стефани Дел Валье йөрөтә.
Һуңғы алты йылда «Донъя һылыуы» титулын яулаусылар:
Ер шары һылыуы
Конкурстың идеяһы — бөгөнгө көндәрҙәге гуманитар, тирә-яҡ мөхитте һәм тәбиғәт тереклеген һаҡлау проблемаларына йәмәғәтселек иғтибарын йүнәлтеү. Бынан сығып, барлыҡ ҡатнашыусылар бөтә Ер шарындағы һәм конкрет төбәктәрҙәге экологик хәлдәрҙе яҡшыртыуға ҡағылышлы халыҡ-ара проекттарын тәҡдим итәләр. Еңеүсе БМО-ның Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау программаһын тормошҡа ашырыу буйынса Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы вәкиле итеп билдәләнә.
Ғаләм һылыуы
«Ғаләм һылыуы» (Miss Universe, урыҫса Мисс Вселенная) — йыл һайын үткәрелгән халыҡ-ара һылыулыҡ бәйгеһе, шулай уҡ алдағы конкурстар менән бер ҡатарҙан иң дәрәжәлеләр исемлегенә инә.
1951 йылда «Мисс Америка» бәйгеһендә еңеү яулаған Иоланда Бетбезе конкурстың эре бағыусыһы булған Pacific Mills компанияһы етештергән Catalina һыу инеү кейемдәрендә фотоға төшөүҙән баш тарта. Шуның өсөн Pacific Mills алдағы 1952 йылда «Мисс Америка» бәйгеһен үткәреүҙә ҡатнашыуын туҡтата һәм «Мисс АҠШ» исеме менән альтернатив конкурс һәм «Ғаләм һылыуы» тигән халыҡ-ара матурлыҡ бәйгеһе ойоштора. Калифорния штатының Лонг-Бич ҡалаһында уҙған беренсе конкурста Финляндия вәкиле Арми Куусела еңеүсе була. Бәйге 1955 йылда тәүге тапҡыр телевизорҙан күрһәтелә. 1971 йылға тиклем конкурс АҠШ-та үҙһа, 1972 йылдан ул йыл һайын яңы илдә ойошторола.
Артабан бәйге «Kayser-Roth», һуңыраҡ «Gulf and Western Industries» ҡулында булһа, 1996 йылда уны үткәреү хоҡуғын бизнсмен һәм сәйәси эшмәкәр Дональд Трамп һатып ала.
Конкурста ҡатнашыусы илдәр географияһы йылдан-йыл киңәйә бара. 21 быуат башынан уға Ҡытай (2002), Албания (2002), Вьетнам (2004), Грузия (2004), Эфиопия (2004), Латвия (2005), Ҡаҙағстан (2006), Танзания (2007) һәм башҡа ҡайһы бер дәүләттәр ҡушылды.
Рәсәй 1994 йылдан айырым ил булараҡ бәйгелә ҡатнаша. 2002 йылда уның еңеүсеһе исеменә Рәсәй һылыуы (Мисс России) Оксана Фёдорова лайыҡ була, әммә был исем менән бәйле барлыҡ йөкләмә һәм бурыстарҙы үтәй алмау сәбәпле ул титулын юғалта. Рәсәйҙең Краснодар крайы Туапсе ҡалаһында тыуған һәм 1994 йылда ата-әсәһе менән Канаданың Торонто ҡалаһына күсеп киткән һәм бынан алда Мисс Канада булған Наталья Глебова 2005 йылда «Ғаләм һылыуы» исемен ала.
Мисс Интернешнл
Мисс Интернешнл (Miss International Beauty, The International Beauty Pageant) — кимәле һәм әһәмиәте буйынса донъялағы дүртенсе матурлыҡ бәйгеһе. Беренсе тапҡыр ул Америка Ҡушма Штаттарында, Калифорния штатындағы Лонг-Бич ҡалаһында 1960 йылда, «Ғаләм һылыуы» конкурсы Майамиға күсерелгәс, үткәрелә. 1967 йылғаса бәйге Лонг-Бичта, 1968—1970 йылдарҙа Японияла, бер генә урында, тағы ла «Экспо 70» күргәҙмәһе менән билдәле Осака ҡалаһында ойошторола. 1971 һәм 1972 йылдарҙа бәйге тағы ла Лонг-Бичҡа күсә. Бынан һуң инде ул һәр йыл һайын тағы ла Японияла уҙа. Был ил вәкиле Икуми Ёсимацу Мисс Интернешнл титулына 2012 йылдың 21 октябрендә лайыҡ була.
Ҡатнашыусыларҙың тышҡы ҡиәфәте генә иғтибарға алынмаған был бәйге шулай уҡ «Матурлыҡ байрамы» һәм хатта «Матурлыҡ ярышы» исемдәре менән дә билдәле. Конкурсанттар, «Тыныслыҡ һәм матурлыҡ илсеһе» образын тыуҙырып, ярҙамсыллыҡ, кеше хәленә инеүсәнлек, изгелек сифаттарын, яҡшылыҡ теләү һәм дуҫлыҡ мөнәсәбәттәрен һәм бер үк ваҡытта матурлығын, интеллектын да күрһәтергә тейеш. Иң мөһиме: башҡа илдәргә лояль ҡараш. Һуңғы бурыс — Ерҙә тыныслыҡ, изгелекле мөнәсәбәт, яҡшылыҡ теләү кәрәклеген һәм был төшөнсәләрҙе ныҡлы аңлау зарурлығын асып, ышандырырлыҡ итеп сығыш яһау.
Башҡортостандың «Һылыуҡай» республика гүзәллек бәйгеһе
«Һылыуҡай» республика бәйгеһе 1992 йылда Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы һәм Республика халыҡ ижады үҙәге тарафынан булдырыла, уны «Һомай» дефиле-театры" мәҙәниәт һәм ижадты үҫтереү студияһы менән ойошторола. Йыл һайын төп башҡорт һылыуҡайы исеменә һәләтле һәм амбициялы ҡыҙҙар көрәшә. Финалға сығыусыларҙың күбеһе артабан донъя кимәлендә уңышлы йәмәғәт һәм мәҙәниәт эшмәкәре, журналист, актёр, йырсы һәм супер-модель булып китә. Һуңғы йылдарҙа «Һылыуҡай» бәйгеһе Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургта йәшәүсе республикабыҙ вәкилдәре араһында ла уҙа . 2017 йылда милли бәйге 25-се тапҡыр уҙғарылды. Уның финалы 18 мартта «Башҡортостан» дәүләт концерт залы сәхнәһендә үтте.
«Һылыуҡай-2017» республика телевизион гүзәллек бәйгеһендә Өфөнән Земфира Байдәүләтова Гран-при яуланы. Ул ынйы таж менән бүләкләнде. Ҡазандан Ынйы Иҙелбаева беренсе урын алды. Икенсе урынды Ырымбурҙан Зилиә Агишева һәм Балтас районынан Юлиана Әмирйәнова бүлеште. Өсөнсө урын бер юлы өс ҡатнашыусыға — Нефтекаманан Алина Ғилмәтоваға, Салауат районынан Диана Шөғәйеповаға һәм Белорет районынан Әҙилә Әлибаеваға эләкте.
Ир-ат матурлығы бәйгеләре
Ҡайһы бер илдәрҙә шулай уҡ ир-ат матурлығы бәйгеләре лә үткәрелә. Улар күп яҡтан ҡатын-ҡыҙҙарҙың матурлыҡ конкурстарына оҡшаш булһа ла, һуңғыларында тәү сиратта таҫыллыҡ, көс һәм атлетлыҡ кеүек ир-егет сифаттарына өҫтөнлөк бирелә. Мәҫәлән, Швейцарияла йыл һайын уҙғарылған бындай бәйгеләрҙең һуңында тауыш биреү юлы менән «Мистер Швейцария» асыҡлана.
Парел
Тарихы
Башта Парел айырым утрау була. Парел атамаһы бындағы шиваит ҡорамы Парали Ваиджанатх Махадеви исеменән килеп сыҡҡан.
Унда 1187 йылдың 26 ғинуарындағы яҙыу табылған  (Паурнима Магха, Сака 1108), унда Махавали исемендәге ауылдағы (Курланан алыҫ түгел) баҡсанан килгән килемгә  Вайдьянатхи ғибәҙәтханаһы өсөн батша Шилахара Апарадитя II   бүләк яҙған.
Парел -  Бомбейҙың ете утрауҙарының береһе, уны 1661 йылда португалдар Англияға бирә;  башҡа утрауҙар менән XIX быуатта тоташтырыла. Парел халыҡтың  Саньюкта Махараштра хәрәкәтендә әүҙем ҡатнашыуы менән билдәле.
1770 йылда Бомбей губернаторы Уильям Хорнби үҙенең резиденцияһын рәсми рәүештә Парелға  күсерә. Был район ҡаланың иң абруйлы райондарының береһе була. 1867 йылда был районға күн һәм ҡаҡланған балыҡ сауҙагәрҙәре  күсә. 1870 йылға Парел ерҙәрендә бер нисә мамыҡ тирмәненә нигеҙ һалына. Яйлап Парел бик бысрана. 1883 йылда Хөкүмәт йортонда губернаторҙың ҡатыны холеранан вафат була. Ике йыл үткәс, губернатор йорто Малабар моронона күсерелә. 1890-сы йылдарҙағы чума эпидемияһы ваҡытында иҫке Хөкүмәт йорто яңы барлыҡҡа килгән Хаффкин Институтына ҡуртымға бирелә.
1982 йылда был район Бөйөк Бомбей текстиль забастовкаһының үҙәгенә әүерелә.
Утрау территорияһында элегерәк бер нисә завод була, әммә улар һүтеп алына. Һөҙөмтәлә яңырыу процесында яңы офис биналары төҙөлә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Сухода
Сухода — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ухтома йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Повзас
Повзас (Поуксас) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының һул ярына тамағынан 240 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Тереләр — үлемһеҙҙәргә
Мемориал 1970 йылда Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған Донецк металлургия заводы хеҙмәткәрҙәре хөрмәтенә асылған. Һәйкәлде асыу Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең егерме бишенсе йыллығына тап килтерелә.
Мемориал авторы — В.Я Милютин. Мемориал өс терәге булған дүңгәләктән ғибәрәт. Дүңгәләктең тышҡы яғында яҙыу: «ТЕРЕЛӘР — ҮЛЕМҺЕҘҘӘРГӘ». Дүңгәләктең эске яғында Донецк металлургия заводының һәләк булған хеҙмәткәрҙәренең исеме менән табличкалар урынлаштырылған, табличкала улар эшләгән цехтар һәм заводтың бүлектәре яҙылған. Табличкалар араһында биш осло йондоҙҙар урынлашҡан. Балдаҡтың эске яғында табличкаларҙан тыш ике яҙыу урынлаштырылған: «1941-1945» — Бөйөк Ватан һуғышы йылдары һәм «XXV» — 25 һанының рим цифрҙары менән яҙылышы, Еңеү йыллығы. Терәкәтәрҙең береһенә монумент нимә хөрмәтенә төҙөлгән икәнлекте аңлатҡан табличка урынлаштырылған. Дүңгәләктең үҙәгендә биш мөйөшлө сәскә түтәле эшләнгән.
Монумент эргәһендә заводтың Еңеү көнөнә арналған саралары үтә.
Гестготберг
Гестготберг (Geestgottberg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 395 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,14 км2. Диңгеҙ кимәленән 19 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39615 һәм автомобиль коды — SDL.
Матрешкина
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алеййылғаһы, инештән Гилевск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Чача (Золотица ҡушылдығы)
Чача — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Золотица йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гидросфера
Гидросфе́ра (от ὕδωρ — һыу һәм — шар) —  Ерҙең һыу тышсаһы. Гидросфераны Донъя океаны, континенталь һыу өҫлөгө һәм ер аҫты һыуҙана бүлеп йөрөтәләр.
Планетала дөйөм һыу миҡдары 1390 млн км3 самаһы. Гидросфера массаһы — яҡынса 1,46·1021 кг. Был атмосфера массаһынан 275 тапҡыр ауырыраҡ, һәм дөйөм планета массаһының 1/4000 өлөшөн тәшкил итә.
Гидросфераның күп өлөшө океанда, аҙыраҡ өлөшө боҙлоҡтарҙа, континенталь һыуҙарҙа, ер аҫты һыуҙарында тупланған. Тоҙло океан һыуҙары гидросфераның 96,4 %, боҙлоҡ һыуҙары 1,86 %, ер аҫты һыуҙары 1,68 %, ҡоро ер өҫтө һыуҙары 0,02 % өлөшөн тәшкил итә.
Океандар ер өҫтөнөң 71 % ҡаплап тора. Уртаса тәрәнлеге 3800 м, максималь тәрәнлеге (Тымыҡ океанда Марсиан уйһыулығы) — 11 022 метр. Океан тышсаһы ултырма һәм базальт ҡатламдарынан тора. Донъя океаны һыуҙарында эрәген тоҙҙар (уртаса 3,5 %) һәм газдар бар. Мәҫәлән, океандың өҫкө өлөшөндә эрегән хәлдә 140 трлн тонна углекислый газ һәм 8 трилн тонна кислород бар.
Дөйөм гидросферала континенталь һыуҙар бик аҙ миҡдарҙа, әммә улар биосферала һыу сығанағы, һуғарыу һыуҙары булалаҡ ҙур роль уйнай. Бынан тыш, гидросфераның был өлөшө атмосфера һәм ер тышсаһы менән даими тәьҫир итешә.
Гидросфера биосфера ҡатламын ҡаплап тора, әммә күпселек тереклек Ҡояш йылытҡан ер өҫтөнә һәм яр буйҙарына тура килә.
Ерҙәге тормош гидросферала барлыҡҡа килгән тип иҫәпләнә. Тик палеозой эраһы башында ғына хайуандар ҡоро ергә яраҡлашҡан.
Прекопова Наталия
Прекопова Наталия (Natália Prekopová; 31 май 1989 йыл, (Илава), (Чехословакия) — Словакия биатлонсыһы, Словакия йыйылма командаһы составында Донъя кубогы этаптарында ҡатнашыусы.
Биографияһы
Наталия Прекопова 1989 йылдың 31 майында Илава ҡалаһында тыуған. Биатлон менән 15 йәшендә шөғөлләнә башлаған. 2008 йылдан биатлонсы үҙ иленең төрлө йыйылмалары өсөн сығыш яһай. Бер йылдан спортсы Словакияның төп милли йыйылмаһына ҡабул ителә, юниорҙар араһында донъя чемпионатында икенсе урынды яулай. Бер йылдан ул Олимпиадаға килә алды. Унда Прекопова эстафетала ғына сығыш яһай. Бынан тыш, биатлонсы биатлон буйынса ике донъя чемпионатында ҡатнашты. Биатлон буйынса донъя кубогы этабында иң яҡшы һөҙөмтә — 42-се урын. Карьераһын 2015 / 2016 йылдар миҙгелендә тамамлай.
Донъя кубогы
Наталия Прекоповаға шәхси уҙышта Донъя кубогындағы иң юғары ҡаҙанышы — 2013 / 2014 йылдар миҙгелендә Германияның Рупольдинг ҡалаһында үткән Донъя кубогы этабында 43-сө урын.
Яңы Семеновка (Ғафури районы)
Яңы Семеновка (Новосеменовка) — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 14 кеше. Почта индексы — 453078, ОКАТО коды — 80221837004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ворли (Мумбаи)
Ворли —Һинд океанындағы утрау, элек Бомбейҙың ете утрау архипелагы составына ингән һәм Һиндостан территорияһында урынлашҡан. Ул Хажи Али мәсете менән дан тота, уға тик һыу ҡайтҡанда ғына барырға була.
Тарихы
Башта Ворли  айырым утрау,  Бомбейҙың ете утрауҙарының береһе булған,  1661 йылда португалдар уны Англияға бирә.
Утрауҙа балыҡсылар ауылы була. Был районда мәҙәниәт мираҫы объекттары булған боронғо ҡомартҡыларҙың берҙән-бер ҡалдыҡтары —  дарга (монастырь),  изге суфый мавзолейы,  Хажи Али мәсете һәм Ворли форты. Форт хәҙер хараба хәлендә, ул инглиздәр тарафынан төҙөлгән.
Дарга 1431 йылда Бохаранан бай сауҙагәр Сәид Пир Хажи Али ҡәберен урынлаштырыу өсөн төҙөлгән, ул Бомбейға күсеп килгән һәм шунда вафат булған. Бина ҙур булмаған утрауҙа урынлашҡан, ул һыу ҡайтҡанда Ворли менән   оҙонлоғо 500 метрлыҡ тәбиғи үтеү юлы менән тоташҡан. Ҡомартҡы Мумбаиның мөһим урыны булып тора һәм көнөнә унышар мең ғибәҙәт ҡылыусыларҙы йәлеп итә, бында мосолмандар ғына түгел башҡа дин вәкилдәре, шул иҫәптән индустар ҙа килә.
1784 йылда Ворли Бомбейҙың төп утрауы менән дамба аша тоташа. Дамба Хорнби Веллард проекты буйынса төҙөлә һәм Бомбейҙың ете утрауын тоташтырыу буйынса беренсе була. Был эш XIX быуат буйы бөтә  ете утрауҙы тулыһынса берләштергәнгә тиклем алып барыла.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Сабыҡ (Мишкә районы)
Сабыҡ (Чебыково) — Башҡортостандың Мишкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 495 кеше булған. Почта индексы — 452354, ОКАТО коды — 80243830005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Дакар
Дака́р (фр. Ville de Dakar, волоф Ndakaaru) — Йәшел морон ярымутрауында, Атлантик океан буйында урынлашҡан Сенегалдың иң ҙур диңгеҙ порты һәм баш ҡалаһы. Дакар Африканың иң көнбайыш ҡалаһы булып тора.
Дакар халҡы иҫәбе — 1 146 052 кеше, ҡала яны биләмәләре менән 3 938 358 кеше тәшкил итә.
Тарихы
Ярымутрауҙа XV быуатҡа тиклем лебу халҡы — күрше волоф һәм серер ҡәбиләләре менән бәйле аквамәҙәни этник төркөм йәшәй. Тәүге ауылдар — Уакам, Нгор, Йофф һәм Ханн — башлыса ҡалалағы лебу халҡы йәшәгән кварталдарҙы барлыҡҡа килтерә.
1444 йылда Дакар ҡултығына португалдар (тәүҙә ҡолдар артынан һунарсылар булараҡ) килгән. 1456 йылда Диогу Гомеш урындағы халыҡ менән татыу мөнәсәбәттәр булдыра, һәм һуңынан ҡултыҡ «Ангра-де-Безегиш» (урындағы хаким исеменән) тип атала башлай.
Безегиш бухтаһы Португалияның һинд армадалары өсөн мөһим туҡталыш булып хеҙмәт итеүен дауам итә. Унда сөсө һыуҙағы запастарҙы тулыландырыу һәм урындағы халыҡтан аҙыҡ-түлек һатып алыу өсөн флоттар Һиндостанға илткән юлда ла, шулай уҡ кире ҡайтҡанда ла даими туҡтай. 1501 йылда шундай туҡталыштарҙың береһендә Флоренция диңгеҙсеһе Америго Веспуччи Американы асыу тураһында «Яңы Донъя» гипотезаһын тәҡдим итә, тип иҫәпләнә.
Португалдәр ахыр сиктә Горе утрауындағы (шул ваҡытта Безегиш йәки Пальма утрауы булараҡ билдәле) торамаға нигеҙ һала. Уны 1536 йылға ҡолдарҙы сығарыу өсөн база сифатында файҙалана башлайҙар.
1588 йылда Нидерланд Горены баҫып алған. Португалдар менән голландтар тағы бер нисә тапҡыр бер-береһен алыштырған. Утрау 1664 йылдың 23 ғинуарында адмирал Роберт Холмс етәкселегендәге инглиздәр власына күсә, ә 1677 йылда француздар ҡулына эләгә. Киң билдәле «Ҡолдар йорто» 1776 йылда Горе утрауында төҙөлгән.
1795 йылда Кабо-Верденан лебу халҡы Кайор идараһына ҡаршы фетнә күтәрә. Яңы теократик дәүләт (һуңынан ул француздар тарафынан «Лебу Республикаһы» тип атай) Кайорҙағы Коки мосолман клерик ғаиләһенән сыҡҡан Диоп етәкселегендә барлыҡҡа килә. Республиканың баш ҡалаһы тип Ндакаару торамаһы иғлан ителә. 1857 йылда француздар Ндакаарула хәрби пост ойоштора (улар уны «Дакар» тип атай) һәм Лебу республикаһын аннексиялай, шулай ҙа уның учреждениелары номиналь эшләүен дауам итә.
1794 йылдың февралендә Франция ҡолдар менән сауҙа итеүҙе туҡтата. Әммә Наполеон уны 1802 йылдың майында тергеҙә, ә һуңынан 1815 йылдың мартында ул бөтөнләй ғәмәлдән сығара. Наполеондың бойороғона ҡарамаҫтан, ҡолдар менән йәшерен сауҙа итеү Горе утрауында 1848 йылға тиклем дауам иткән.
Был ваҡытта Францияның бөтә территорияһында ҡолдар менән сауҙа итеү бөтөрөлгән. Ҡолдар менән сауҙаны алмаштырыр өсөн, француздар материкта арахис үҫтереүҙе тәҡдим иткән. Арахис менән сауҙа итеү сәскә атҡанда, халҡы 6000 кешегә тиклем еткән бәләкәй Горе утрауы порт сифатында файҙаһыҙ булып сыҡҡан. Горелағы сауҙагәрҙәр материкка күсергә ҡарар иткән, һәм 1840 йылда Рюфискиҙа складтар менән фактория нигеҙләнгән.
Колониаль властар тарафынан Дакар инфраструктураһын үҫтереүгә байтаҡ средстволар бүленә. Порт ҡоролмалары яҡшыртыла. Яр буйы буйлап Сен-Луиға тиклем телеграф линияһы һалына. Ә 1885 йылда Дакар-Сен-Луи тимер юлын төҙөү тамамлана. Бынан һуң ҡала Көнбайыш Суданды яулап алыу өсөн мөһим базаға әүерелә.
Горе утрауы, шул иҫәптән Дакарҙы индереп, 1872 йылда француз коммунаһы тип таныла. 1887 йылда Дакар үҙе Горенан айырым коммуна сифатында айырыла. Ҡала граждандары үҙҙәренең мэрын һәм муниципаль советын һайлаған һәм һайланған вәкилен Францияның Милли йыйылышына ебәрә алған. Дакар 1902 йылда Францияның Көнбайыш Африка баш ҡалаһы сифатында Сен-Луиҙы алмаштыра.
1906—1923 йылдарҙа төҙөлгән Дакар-Нигер икенсе ҙур тимер юлы Дакарҙы Бамако менән бәйләй. Һәм был ҡаланың   Франция Көнбайыш Африка башында урынын нығыта. Шулай уҡ, 1929 йылда инде бер нисә йөҙ генә  кешенән  торған, Горе утрауы  коммунаһы  Дакар менән берләштерелә.
Колониаль осорҙа урбанизация йыш ҡына ҡала структураһын билдәләгән сәләмәтлеккә һәм гигиенаға ҡағылышлы раса һәм социаль сегрегация формалары менән билдәләнә. Чума эпидемияһынан һуң 1914 йылда властар Африка халҡының күпселек өлөшөн иҫке кварталдарҙан, йәки «Плато», «санитар кордон» менән бүленгән Мәҙинә тип аталған яңы кварталға ҡыҫырыҡлап сығарған.
Төп халыҡ булараҡ, лебулар был экспроприацияға уңышлы ҡаршы торған. Уларҙы Францияның Милли йыйылышы депутаты итеп һайланған тәүге африкалы Блез Диань хуплаған. Шуға ҡарамаҫтан, һуңынан Европа халҡы өсөн бүленгән һәм Францияның башҡа колониаль баш ҡалаларында (Бамако, Конакри, Абиджан, Браззавиль) ошондай административ анклавтар өсөн модель булып хеҙмәт иткән Плато ҡаланың административ, коммерция һәм торлаҡ районына әүерелә.
Үҙенең колониаль сәскә атҡан осоронда Дакар Франция империяһының Ханой йәки Бәйрүт менән сағыштырырлыҡ ҙур ҡалаларының береһе була. Франция сауҙа фирмалары унда филиалдар аса, порт һәм тимер юл үҙәге булыуы арҡаһында ҡала сәнәғәткә күп кенә инвестициялар йәлеп итә (заводтар, һыра ҡайнатыу, нефть эшкәртеү, консерва заводтары). Был шулай уҡ Франция өсөн стратегик яҡтан мөһим була. Ул бында мөһим хәрби-диңгеҙ базаһын һәм гавандә күмер станцияһын булдырған һәм Дакарҙы Хәрби-һауа көстәре һәм авиапочта өсөн узел сифатында ҡулланған.
1940 йылда Дакар Икенсе донъя һуғышына йәлеп ителә, ул саҡта «Ирекле Франция» лидеры генерал Шарль де Голль ҡаланы үҙенең ҡаршылыҡ операциялары өсөн база итеп алырға тырыша. Көнбайыш Африкала Ирекле Франция флагын күтәреү, Дакарға эйә булыу һәм, шулай итеп, француз ҡаршылығын Африка колонияларында туплай башлау — уның төп маҡсаты була. Планда Британия флотына ярҙам итеү ҡарала. Әммә оҙаҡҡа һуҙылыуҙары һәм планды иғлан итеүҙәре арҡаһында Дакар Германия контролдә тотҡан Виши хөкүмәте йоғонтоһона эләгә.
1944 йылдың ноябрендә француз армияһының көнбайыш Африка призывниктары ҡала ситендә Тиарой лагерында насар шарттарға ҡаршы фетнә күтәрә. Баш күтәреү колония системаһын ғәйепләү тип ҡарала һәм милли хәрәкәт өсөн башланғысҡа әүерелә.
Дакар ҡыҫҡа ваҡытҡа 1959—1960 йылдарҙа Мали Федерацияһының баш ҡалаһы булған, шунан һуң Сенегалдың баш ҡалаһына әйләнгән. Шағир, философ һәм Сенегалдың тәүге президенты Леопольд Седар Сенгор Дакарҙы «Сахаранан көньяҡта урынлашҡан Афина»ға (l’Athènes de l’Afrique subsaharienne) әүерелдерергә тырыша.
Хәҙер Дакар — тиҫтәләгән милли һәм төбәк банкыларының, шулай уҡ күп һанлы халыҡ-ара ойошмаларҙың, ғилми-етештереү берекмәләренең һәм халыҡ-ара тикшеренеү үҙәктәренең вәкиллектәре урынлашҡан ҙур финанс үҙәге. Дакарҙа ливандарҙың ҙур общинаһы (импорт-экспорт секторында тупланған) көн итә, улар бында 1920-се йылдарға күсеп килгән. Марокко бизнесмендары, шулай уҡ Мавритания, Кабо-Верде һәм Гвинея общиналары йәшәй. Бында 20 меңгә яҡын француз эмигранты йәшәй. Францияның Йоффелә хәрби-һауа базаһы элеккесә бар, ә француз флоты Дакар портында хеҙмәтләндерелә.
1978 йылдан 2007 йылға тиклем Дакар йыш ҡына «Дакар» раллиһының аҙаҡҡы нөктәһе була.
Климаты
Климаты субэкваториаль, ныҡ ҡоро, ҡыҫҡа ямғырлы һәм оҙайлы ҡоро миҙгелле. Ямғырҙар миҙгеле июлдән октябргә тиклем дауам итә, ә ҡоро миҙгел ноябрҙән июнгә тиклем. Дакарҙа йылына яҡынса 395 миллиметр яуым-төшөм яуа, барыһы ла — ямғырҙар миҙгелендә, ҡоро миҙгелдә яуым-төшөмдөң бик һирәк күҙәтелә.
Дакарҙа температура Африкалағы башҡа ҡалалар менән сағыштырғанда ошондай уҡ киңлектә түбәнерәк, һәм сентябрь-октябрҙә генә 30 градустан аҙ ғына күберәк. Яуым-төшөм аҙ булғанда дымлылыҡ йыл әйләнәһенә, хатта ҡоро миҙгелдә лә юғары кимәлдә һаҡлана. Башҡа Көнбайыш Африка менән сағыштырғанда ҡаланың үҙенсәлекле микроклиматы уның йыл әйләнәһенә диңгеҙ бризы менән һыуытыуы сәбәпле барлыҡҡа килгән.
Имаҡов Таһир Ғилман улы
Имаҡов Таһир Ғилман улы (26 октябрь 1895 йыл — 14 ноябрь 1937 йыл) —дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1919—1920 йылдарҙа Башревкомдың эске эштәр һәм милләттәр комиссары. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында һәм Башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.
Биографияһы
Таһир Ғилман улы Имаҡов 1895 йылдың 26 октябрендә Ырымбур губернаһы Ҡансыра ауылында тыуған, «Хөсәйениә» мәҙрәсәһен тамамлаған.
Беренсе донъя һәм Граждандар һуғышында ҡатнашҡан. Бөтә башҡорт ҡоролтайҙары (съездары) делегаты була.
1917 йылдың декабренән алып Башҡорт Хөкүмәте ағзаһы була.
1918 йылдың ғинуар — февраль айҙарында — Бөтөн Рәсәй мосолмандарының хәрби съезына башҡорт делегацияһы етәксеһе.
1918 йылдың июлендә Ғәбделхәй Иркәбаев менән Бөрйән-Түңгәүер ирекле отрядын ойоштороуҙа ҡатнаша.
1918 йылдың октябренән Башҡорт ғәскәренең Ғабдулла Иҙелбаев исемендәге 2-се Башҡорт кавалерия полкының 1-се эскадроны менән командалыҡ итә.
1919 йылдың февралендә 1-се Бөтә башҡорт хәрби съезында ҡатнаша.
Август айында Әхмәтзәки Вәлиди менән Башҡорт айырым кавалерия бригадаһын Ҡыҙыл Армия яғына сығыуҙы ойоштора.
1920 йылдың ғинуарынан Башҡортостандың Ғәҙәттән тыш комиссияһы рәйесе.
1920 йылдың мартынан — Башревком рәйесе вазифаһын башҡарыусы.
1920 йылдың июнендә Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты менән РСФСР Халыҡ Комиссарҙары Советының «Автономиялы Совет Башҡорт Республикаһының дәүләт ҡоролошо тураһында» ҡарары менән килешмәйенсә, ревкомдың бөтөн ағзалары менән бергә яуаплы эш урынын ташлап китә.
1920 йылдың декабрендә Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты вәкиллеге составына ингән.
Артабан БАССР-ҙың хоҡуҡ эштәре буйынса комиссариатында эшләй, 1935 йылдан — СССР Дәүләт банкының Ырымбур бүлексәһендә.
1937 йылда репрессиялана һәм атып үлтерелә. 1960 йылда аҡлана.
Нияз (исем)
Нияз — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.
Этимологияһы
Нияз — фарсы теленән — нияз (бүләк)+ҡол, бүләк бала. .
Билдәле кешеләр
Ниязбай Булатбай улы Сәлимов (27 сентябрь 1958 йыл) — журналист, яҙыусы, шағир, ғалим, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ағзаһы. Филология фәндәре кандидаты. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Жәлил Кейекбаев исемендәге премия лауреаты (1992).>
Фамилия
Ниязбаев Ғәбделрәүеф Хәким улы (12 февраль 1884 йыл — 18 апрель 1920 йыл) — драматург, мәғариф хеҙмәткәре. Милләте — башҡорт.
Ауылдар
Нияҙғол (рус. Ниязгулово) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 168 кеше[1]. Почта индексы — 453612, ОКАТО коды — 80201834004.
Әҙәбиәттә
Ниязғол — Һәҙиә Дәүләтшинаның «Ырғыҙ» романында Ниязғол бай. Башҡорт яҙыусыһы «Ырғыҙ» романын тамамлай һәм шуның менән ил алдында оло ихтирам яулай. Һәҙиә Дәүләтшинаның киң билдәле әҫәре «Ырғыҙ» (1942—1952) йылдарҙа яҙыла. Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1967).
Харьковка (Корболиха ҡушылдығы)
Харьковка — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Корболиха йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алеййылғаһы, инештән Гилевск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Торрес Фернандо
Хосе Санс Фернандо Торрес (Fernando José Torres Sanz; 20 март 1984 йыл, Фуэнлабраде, Мадрид, Испания) — Испания футболсыһы, һөжүмсе, 2003—2014 йылдарҙа Испания йыйылма командаһы уйынсыһы, өс Европа чемпионатында һәм өс Донъя чемпионатында ҡатнашыусы.
Торрес — Мадридтың «Атлетико» клубы тәрбиәләнеүсеһе, 2007 йылда Англияға күсенә һәм унда «Ливерпуль» һәм «Челси» өсөн сығыш яһай, беренсе тапҡыр Чемпиондар лигаһы һәм Европа лигаһында ҡатнаша. 2014 йылдың көҙөндә Италияла «Милан» өсөн ҡыҫҡа сығыштарынан һуң, 2015 йылдың ғинуарында «Атлетико»ға ҡайта, уның менән карьераһында икенсе тапҡыр Чемпиондар лигаһында һәм Европа лигаһында уйнай һәм һуңғыһында еңеү яулай.
Мата Хуан менән бергә Европаның һәм донъяның дүрт иң абруйлы турнирының — УЕФА чемпиондары лигаһы, УЕФА Европа лигаһы, Европа чемпионаты һәм Донъя чемпионаты — алтын миҙалдар тупланмаһы эйәһе европа йыйылмаһы булып тора.
Юниорҙар карьераһы
Фернандо Торрес 1984 йылдың 20 мартында тыуа. Бала сағында уҡ футбол менән ҡыҙыҡһына, тағы ла балаһы була, үҙенең беренсе «84 Parque» командаһына биш йәшендә ҡушыла. Олатаһы футболға битараф була, әммә «Атлетико Мадрид» тураһында һүҙ сыҡһа, ул ажар көйәрмәнгә әүерелә. Фернандоға Мадрид клубына һөйөү тап олатаһынан күсә.
Торресҡа ете йәш тулғанда ул күршеләге"Holanda Mario' ' s" кафеһы командаһы өсөн уйнай башлай. Бәләкәй булыуына ҡарамаҫтан, ул даими рәүештә гол индерә. Өс йыл үткәс, ун йәшендә, беренсе «Райо 13» командаһына ҡушыла. 1994 йылда, «Райо 13» балалар командаһында Торрес ун 55 туп индерә һәм «Атлетико Мадрид»ҡа саҡырыла. Скауттар уның уйыны менән һоҡлана, ә йәш футболсы үҙен яҡшы яҡтан ғына күрһәтеп, 1995 йылда Мадрид клубына ҡушыла. Өс йылдан һуң Торрес йәштәр командаһы составында карьераһында беренсе еңеүен яулай. «Атлетико Мадрид» етәкселеге «Nike Cup Europe» турнирында ҡатнашыуға заявка бирә, унда 15 йәшкә тиклем бик күп билдәле Европа командалары ҡатнашырға теләк белдерә. Торрес команда лидерҙарының береһе була һәм «Атлетико Мадрид»ҡа турнирҙа еңергә ярҙам итә, ә һуңғараҡ ошо йәш категорияһында Европаның иң яҡшы уйынсыһы булып таныла.
«Атлетико Мадрид»
1999 йылда Торрес клуб менән беренсе контрактын төҙөй. Шулай уҡ йәш форвардтың 16 йәшкә тиклемге йәш категорияһында Испания йыйылма командаһында сығышы ҙур уңыштарға килтерә. 2001 йылда испандар Алгарвиҙа 16 йәшкә тиклем Европа чемпионаты турнирында еңә, Фернандо 6 уйында 7 туп индереп, иң яҡшы уйынсы булып таныла. Йәш голеадорҙың "Атлетико Мадрид"ның өлкәндәр командаһы өсөн дебюты 2000/01 йылдар миҙгеле һуңында була, ә инде бер аҙнанан ул «Альбасет» менән уйында үҙенең тәүге голын индерә. Бер миҙгелдән һуң "матрасник"тар Ла лигаһына әйләнеп ҡайта. Ул ваҡытта Торрестың күрһәткестәре бик ҙур булмай — Сегунданың 36 матчында 6 гол. Әммә был Фернандоға төрлө йәш категорияларындағы йыйылма командалар өсөн сығыш яһауын дауам итә. Беренсе миҙгелдә юғары дивизионда ул дәғүәселәренең ҡапҡаһына 13 тапҡыр гол индерә, ә «Атлетико Мадрид» чемпионатты 12-се баҫҡыста тамамлай. Саҡ ҡына һуңыраҡ Фернандо Испания йәштәр йыйылма командаһы өсөн уйнай.
Бер нисә миҙгел буйына Мадрид клубы Еврокубоктарҙа ҡатнашыу хоҡуғы өсөн һөҙөмтәһеҙ көрәш алып бара. Мәҫәлән, 2003/04 йылдар миҙгелендә 35 уйында 19 йәшлек Торрес 19 туп индерә һәм клуб тарихында иң йәш капитан була, әммә «Атлетико Мадрид» 7 урын биләп, УЕФА кубогына путевканы «Севилья» клубына бирә. Һуңынан Эль Ниньо Португалия йыйылма командаһына ҡаршы иптәштәрсә матчта дебют яһап, илдең ололар командаһына саҡырыу ала.
Европаның алдынғы клубтарының Торресҡа ҡарата ҡыҙыҡһыныуы арта бара, әммә ул һәр ваҡыт «Атлетико Мадрид»ҡа тоғро ҡала һәм Испания йыйылма командаһы өсөн сығыш яһауын дауам итә. 2004 йылда уның составында Европа чемпионатында ҡатнаша. 2006 йылда Германиялағы донъя чемпионатында Торрес өс гол индерә. 2006/07 йылдар миҙгеле «Эль Ниньо» өсөн «Атлетико Мадрид» командаһында һуңғыһы була.
«Ливерпуль»
2007 йылдың 4 июлендә футболсы «Ливерпулгә» ҡушыла, унда шунда уҡ билдәле «туғыҙ» һанлы футболкаға эйә була. был номер менән элек Иан Раш һәм Робби Фаулер кеүек билдәле футболсылар сығыш яһай.
«Ливерпулдә» беренсе миҙгелендә үк Торрес Робби Фаулер заманынан алып Премьер-лигала 20-нән ашыу гол индереп, быға тиклем дебюты ваҡытында индергән голдары буйынса рекорд ҡуйған Руду ван Гистелройҙы уҙып китеп, яңы рекорд ҡуя (Фернандо лигала 24 гол индереүгә өлгәшә), шулай уҡ өйҙәге һигеҙ уйында рәттән дәғүәсеһенең ҡапҡаһын ҡоро ҡалдырмай һәм Роджер Ханттың рекордын ҡабатлай. Беренсе миҙгелдә Торрес барлыҡ турнирҙарҙа үҙ иҫәбенә 33 гол яҙа. 2008 йылдың июнендә Фернандо Торрес Австрияға һәм Швейцарияға Европа чемпионатына юллана. Унда Давид Вилья менән бергә команданың төп һөжүмсеһе була. Европа беренселегендә ул 2 туп индерә, уның береһе — 29 июндә Германияла Венала ҡаршы финал уйынында. Был еңеү испандар өсөн мөһим була. Улар иналда 1:0 иҫәбенә еңә һәм иң яҡшы команда тип таныла.
Англия Премьер-лигаһының яңы миҙгелендә Торрес «Ливерпуль» өсөн «Сандерленд» командаһы менән уйындың 83-сө минутында турнирҙың тәүге голын индерә, уйын 0:1 иҫәбенә тамамлана.
Яңы миҙгел башында Торрес командаһына 3 гол менән ярҙам итә, әммә был уны «Тоттенхэм Хотспур» (1:2) һәм «Астон Вилла» (1:3) клубтарынан еңелеүҙән ҡотҡармай. Торрес «Сток Сити», «Астон Вилла» һәм «Болтон Уондерерс» командалары менән уйнағанда айырылып тора.
2009 йылдың 29 декабрендә «Астон Вилла» менән уйындың 93-сө минутында хәл иткес тупты индерә, шул уҡ ваҡытта был гол Премьер-лигала 50-се була. Матч 0:1иҫәбенә «Ливерпулдең» еңеүе менән тамалана.
2009/10 йылдар миҙгелендә Торрес йыш йәрәхәтләнә һәм дөйөм алғанда чемпионат матчтарының яртыһында тиерлек уйнамай. Әммә ошо ҡыйынлыҡтарға ҡарамаҫтан, ул 22 матчта 18 гол индерә һәм бомбардирҙар рейтингында «Тоттенхэм Хотспур» командаһынан 11 уйынға күберәк уйнаған Дефо Джермейн менән 6-сы урынды бүлешә.
2010/11 йылдар миҙгеле уртаһында Торрес менән «Челси» ҡыҙыҡһына һәм форвардтың трансферы өсөн 35 миллион фунттәҡдим итә, әммә «мерсисайдтар» испанлыны һатыуҙан баш тарта. Фернандо клуб етәкселегенә үҙен һатыуға ҡуйыуҙе һорап мөрәжәғәт итә, әммә уның үтенесе кире ҡағыла.
«Челси»
2011 йылдың 31 ғинуарында «Ливерпуль» етәкселеге «Челсиҙың» Фернандоны һатып алыуы тураһындағы тәҡдимен ҡабул итә. Шул уҡ көндө Торрес яңы клуб менән биш йыллыҡ контрактҡа ҡул ҡуя, эш хаҡы аҙнаһына 175 мең фунт тәшкил итә. Трансфер суммаһы — 58,5 миллион фунт — инглиз Премьер-лигаһы клубының футболсы өсөн түләгән иң ҙур хаҡ була. «Ливерпулдең» бер нисә көйәрмәне Торрестың китеүенә яуап итеп, клуб офисы эргәһендә уның футболкаһын яндыра. Күскәндән һуң үҙенең интервьяһында Торрес, «ҡыҙылдар» фандары тураһында бер ниндәй насар һүҙ әйтмәй һәм, ҡарарҙы һуңғы көндәрҙә түгел, ә алдан, «Челси» тәҡдим менән мөрәжәғәт иткән ваҡытта уҡ ҡабул итеүен белдерә. 6 февралдә өйҙәге матчта «Челси» командаһы өсөн «Ливерпуль» клубына ҡаршы дебют үткәрә. 14 матчта (903 минут) яңы клубта айырылып тора алмай, әммә Карло Анчелотти, Петр Чех һәм Питер Одемвингие уны яҡлай. 23 апрелдә «Вест Хэм Юнайтед»ҡа ҡаршы матчтың 83-сө минутында яңы клубы өсөн беренсе голын индерә, өҫтәмә ваҡытта Флоран Малудаға һөҙөмтәле пас тапшыра. Шуға ҡарамаҫтан, 2011/12 йылдар миҙгелендә Фернандо бик һирәк гол индерә, голһыҙ осоро биш ай тиерлек дауам итә, футболсының психологик торошо ҡатмарлы булып ҡала  , ә Испания йыйылма командаһы етәкселеге Торресты 2012 йылғы Европа чемпионатына саҡырыу мөмкинлеген ҡарай.
2012 йылдың 29 апрелендә, Премьер-лигала «Куинз Парк Рейнджерс»ҡа ҡаршы уйында Торрес 3 туп индереп, «Челси» составында иң тәүге хет-тригын эшләй.
2012/13 йылдар миҙгелендә Торрес Европа лигаһында 6 гол индереп, «Челси»ҙың иң яҡшы бомбардиры була. Бер тупты ул турнирҙың финалында «Бенфики» ҡапҡаһына керетә, һөҙөмтәлә «Челси» 2:1 иҫәбенә еңеп трофей яулай. 2012/13 йылдар миҙгелендә барлыҡ турнирҙарҙа бөтәһе 22 гол индереп, «Челси»ҙың иң яҡшы бомбардиры исемен ала.
Тарихта «Челси» командаһы өсөн бер миҙгелдә ете турнирҙа гол индергән беренсе уйынсы.
«Милан» һәм «Атлетико»ға кире ҡайтыуы
2014 йылдың 29 авгусында «Челси» һәм «Милан» футболсыны 2 йылға ҡуртымға алыу тураһында килешә, рәсми трансфер шәхси контракт тураһында килешкәндән һәм медосмотр үткән һуң төҙөлә.
2014 йылдың 23 сентябрендә «Эмполгә» ҡаршы матчта «Милан» өсөн беренсе голын индерә. Уйын 2:2 иҫәбе менән тамамлана.
2014 йылдың 27 декабрендә Торрес Мадридтың «Атлетико» командаһына Алессио Черч менән алмашыу өсөн 2015 йылдың 5 ғинуарынан даими нигеҙҙә «россонери» уйынсыһы буласағы тураһында белдерелә. 2015 йылдың 7 ғинуарынан Торрес «Атлетико» өсөн беренсе матчын уҙғара. Ул Испания кубогында Мадридтың "Реал"ына ҡаршы уйнай. Майҙанда 60 минут самаһы булғас, Коко менн алмаштырыла. 2015 йылдың 15 ғинуарынан «Атлетико»ға ҡайтҡандан алып беренсе голын ҡабат шул уҡ «Реал» ҡапҡаһына индерә, матч 2:2 иҫәбенә тамамлана.
2015 йылдың майында көйәрмәндәр версияһы буйынса "Атлетико"ның иң яҡшы уйынсыһы булып таныла. Быға «Вильярреала» ҡапҡаһына индергән берҙән-бер голы һәм «Леванте»ға индергән тубы сәбәп була.
2016 йылдың апреленән "Атлетико"ның старт составында нығына. Чемпиондар лигаһының сирек финалында «Барселона» ҡапҡаһына гол индерә.
2018 йылдың апрелендә 2017/18 йылдар миҙгеле Фернандо Торрес өсөн Мадридтың «Атлетико» составында һуңғыһы булыуы асыҡлана.
«Саган Тосу»
2018 йылдың 10 июленән Фернандо Торрес «Саган Тосу» уйынсыһы булып китә. Испания клубы һөжүмсеһе Япония клубына ирекле агент хоҡуғында күсә.
2019 йылдың 21 июнендә Фернандо Торрес үҙенең социаль селтәрҙәрҙәге сәхифәләрендә карьераһын тамамларға теләүе тураһында иғлан итә. Ике көндән һуң ул Япония чемпионатында үҙ командаһының «Виссел Кобе» (клуб өсөн Андрес Иньеста һәм Давид Панч уйнай) командаһына ҡаршы матчы уның профессиональ футболда һуңғы уйыны буласағын белдерә.
Халыҡ-ара карьераһы
Торрес Европа чемпионатында (2008) 33-сө минутта еңеү голын индерә. Испания йыйылма командаһы өсөн ике хет-трик эшләй. Уларҙың береһе Конфедерациялар кубогында Яңы Зеландия йыйылма командаһына ҡаршы уйнағанда башҡарыла. Йәрәхәттәргә тулы 2009/10 йылдар миҙгеле Торрестың Көньяҡ Америкалағы Донъя чемпионатында ла сағылыш таба. Ул турнир барышында үҙенең яҡшы уйынын күрһәтә алмай, бер генә гол да индермәй, хатта 2010 йылдың 11 июлендә ярымфинал һәм финал уйындарына сығарылмай. Финал уйындарында Нидерланд йыйылма командаһына ҡаршы Фернандо бары тик икенсе өҫтәмә таймда Давид Вильены алмаштыра. Һуңғы минутта йәрәхәтләнгән футболсы минут тирәһе газонда ята, әммә уйын дауам итә. 2012 йылдың 14 июнендә Европа чемпионатында Торрес дубль яһап, Испанияға Ирландияны 4:0 иҫәбе менән еңергә ярҙам итә, шул уҡ матчта Давид Сильва һәм Фабрегас гол индерә. 2012 йылдың 1 июлендә Европа чемпионатының финал матчтарында Испания Италия мпнән уйнағанда икенсе таймда алмашҡа сыға һәм 84-се минутта гол индерә, шулай уҡ һөҙөмтәле пас бирә һәм өс гол индергән иң яҡшы бомбардир тип таныла, шулай уҡ «Алтын бутса»ға лайыҡ була. Торрес Европа чемпионатының ике финал матчында (2008, 2012)гол индергән беренсе футболист була. 2012 йылдың 7 сентябрендә ул Испания йыйылма командаһы өсөн 100-сө уйынын үткәрә һәм шундай ҡаҙанышҡа еткән алтынсы футболсы була. Бразилияла уҙған Конфедерациялар кубогында (2013), Фернандо Торрес турнирҙың иң яҡшы бомбардиры булараҡ (5 гол) «Алтын бутса»ға эйә була.
Командала
«Атлетико Мадрид»
«Челси»
Испания йыйылма командаһы
Шәхси тормошо
Торрес Олалья Домингесҡа өйләнгән. 2009 йылдың 8 июлендә — ҡыҙҙары Нора, 2010 йылдың 6 декабрендә — улдары Лео , 2015 йылдың 26 октябрендә ҡыҙҙары Эльса тыуа.
Клуб статистикаһы
2019 йылдың 21 июненә ҡарата
Халыҡ-ара статистика
2014 йылдың 28 ноябренә ҡарата
Йыйылма команда өсөн уйындары һәм голдары
Барлығы: 110 матч / 38 гол; 83 еңеү, 15 тигеҙ иҫәп, 12 еңелеү.
Поройков Юрий Дмитриевич
Поройков Юрий Дмитриевич (23 февраль 1935 йыл) — СССР һәм Рәсәй журналисы, яҙыусы һәм шағир, ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты секретары (1966—1968), күп кенә хикәйәләр, повестар, романдар һәм шиғри йыйынтыҡтар авторы, ИТАР-ТАСС-тың генераль директорының беренсе урынбаҫары. . РСФСР-ҙың (1985) һәм Башҡортостандың (1995) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Биографияһы
Юрий Дмитриевич Поройков 1935 йылдың 23 февралендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ ҡалаһында тыуған.
1956 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай һәм ауыл мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. 1958 йылдан алып СССР Фәндәр Академияһы Башҡортостан филиалының редакция‑нәшриәт бүлеге мөхәррире.
1963-78 йылдарҙа — комсомол хеҙмәткәре: 1960 йылдан — ВЛКСМ‑дың Өфө ҡалаһы Киров район комитеты, 1962 йылдан — ВЛКСМ‑дың Өфө ҡала комитеты секретары, 1963 йылдан — 1‑се секретары, 1966—1968 йылдарҙа — ВЛКСМ‑дың Башҡортостан өлкә комитеты секретары.
1968 йылдан алып Мәскәүҙә: ВЛКСМ-дың Үҙәк Комитетында — бүлек мөдире, 1972—1979 йылдарҙа — «Йәш коммунист» журналының баш мөхәррире, 1980—1991 йылдарҙа — «Литературная газетаның» баш мөхәррир урынбаҫары.
Ижады
«Күҙ асып йомған ара ғүмер кеүек» («Мгновение как жизнь»; 1980), «Урмандарҙың йәшел һулышы» («Лесов зелёный вздох»), «Иген бөртөктәре» («Зёрна»; икеһе лә — 1985), «Барыһы ла бында — минең менән һәм миндә» («Всё здесь — со мною и во мне»; 1995), шиғри йыйынтыҡтары, «Әле йәшәйем» («Пока живу»; 1988), «Күптәрҙән берәү» («Один из многих»; 1990) проза, «14‑тән 17‑гә тиклем» («От 14 до 17»; 1973), «Олоғайыу — ауыр осор» («Трудная пора — взросление»; 1980) публицистик китаптары авторы.
Юрий Поройковтың әҫәрҙәре әхлаҡ, кешелеклелекте тәрбиәләү һәм һаҡлау, яҡшылыҡ һәм намыҫлылыҡ мәсьәләләренә арналған. «Ҡарҙағы йондоҙ» («Звезда на снегу», 1981; башҡортса 1983) поэмаһы — шәхесте камиллаштырыу, әҙәпле кеше тәрбиәләү кәрәклеге тураһындағы ялҡынлы өгөт‑нәсихәт һүҙе.
Шиғырҙарын Ҡәҙим Аралбай, Марат Кәримов, Хәсән Назар, Сафуан Әлибай, Әсхәл Әхмәт‑Хужа башҡорт теленә тәржемә иткән. Раүил Бикбаев, Наил Ғәйетбай, Тайфур Сәғитов уның әҫәрҙәрен рус теленә тәржемә иткән.
БАССР Юғары Советының 7‑се саҡырылыш депутаты.
1986 йылда «Мелодия» фирмаһы Юрий Поройков шиғырҙарына Ленинград композиторҙары Евгений Ростовский һәм Александр Третьяков яҙған йырҙар менән пластинка сығара.
Бүләктәре
Ленин комсомолы (1980), Бунин (2007) пр. лауреаты. «Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнгән (1971, 1977).
Имам (исем)
Имам — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарҙа ҡулланылған ир-ат исеме.
Этимологияһы
Имам башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән, кешеләрҙе үҙенең артынан эйәртеп намаҙ, мәхәллә муллаһы; дин һәм дәүләт башлығы; башлыҡ; дәрәжәле ҙур ғалим мәғәнәләрендә йөрөй.
Билдәле кешеләр
Ҡадиров Имам‑Ғәли Ғәлим улы (24 март 1898 йыл — 2 май 1969 йыл) — ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Медицина фәндәре докторы (1939), профессор (1940). Башҡорт АССР-ының 2-се һәм 3-сө саҡырылыш Юғары Советы Рәйесе (1947 — 1955). БАССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш онкологы, БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1947). Ике Ленин ордены (1949, 1953) кавалеры.
Тошма
Тошма — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/269/236 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Имам (исем)
Билдәле кешеләр
Ғәлимов Имам Ғәлим улы (1908 йыл — 1965 йыл) — 112-се Башҡорт атлы дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, пулемётсы. Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.
Тошма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Имам (исем)
Билдәле кешеләр
Асакируддин Абу́л-Хөсәйен Мөслим ибн әл-Хажаж ән-Найсабу́ри, күберәк имам Мөслим булараҡ билдәле (إمام مسلم‎; 821 йыл — 875 йыл) — ислам дин белгесе, хәҙистәрҙе өйрәнеүсе һәм хоҡуҡ белгесе. Иң абруйлы хәҙистәр йыйынтығы — Сәхих Мөслим авторы. Сауҙа менән шөғөлләнгән һәм үҙен тулыһынса хәҙистәр йыйыуға, төрлө ҡалалар буйлап сәйәхәт итеүгә арнау өсөн етерлек байлығы булған. Ираҡта, Сүриәлә, Мысырҙа, Хиджазда булған. әл-Бохари имамда, Әхмәт ибн Хәнбәл, Ибн Шихаб әз-Зөһри һәм башҡа дин белгестәрендә уҡыған. Имам әт-Тирмизи, Ибн Хузайма, Әбү Хәтим әр-Рази һәм башҡа дин белгестәренең уҡытыусыһы булған. Ике тиҫтәгә яҡын китап төҙөгән, уларҙың күпселеге хәҙис фәне һәм уларҙы быуындан-быуынға тапшырыусылар тураһында.
Насиров Имаметдин Низаметдин улы (30 сентябрь 1898 йыл — 29 март 1942 йыл) — башҡорт яҙыусыһы дәүләт һәм матбуғат эшмәкәре, журналист. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
Фамилияла
Имаметдинов Мәғсүм Имаметдин улы (1898, Өфө губернаһы, Бөрө өйәҙе, Ҡыҙылъяр ауылы — 11 март 1945, Пруссия, Грошевиц) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Имам — Исламда мосолмандарҙың бергәләп намаҙ уҡыуына етәкселек итеүсе, намаҙҙы алып барыусы. Мәҙинәлә мосолман йәмғиәте ойошҡан ваҡытта (622—632 йылдар) имам вазифаһын Мөхәммәт СҒС үҙе башҡарған.
Имам майҙаны (میدان امام‎), элекке исеме Нахʼш-е Джахāн майҙаны — Исфахана (Иран) ҡалаһы уртаһындағы майҙан, ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы объекты. 1979 йылға тиклем майҙан Шах (میدان شاه‎) исемен йөрөткән. Имам майҙаны Исфахан ҡалаһының тарихи үҙәгендә Гөлбаһар районында урынлашҡан. Майҙандың көньяғында Имам мәсете, көнбайышында Алий-Гапу һарайы, көнсығышында Лотфулла шәйех мәсете урынлашҡан. Ислам революцияһынан һуң Имам майҙанында йома намаҙҙары уҡыла.
Имам мәсете (фарс. مسجد امام — masjed-e emam), элекке Шах мәсете — Исфахандың Имам майҙанында урынлашҡан иң ҙур мәсеттәренең береһе. 1611 йылда төҙөлә башланған, 1641 йылда тамамланған. Эске станалары мозаика, орнамент, семәрле яҙыу менән биҙәлгән.
Моҙға
Моҙға (диал. тубал, тәгәс, ҡаяҙ) — төп күстән айырылып сыҡҡан яңы күсте һоҫоп йыйып ала торған һауыт. Атамалары төрлөсә: ҡайһы бер райондарҙа, ауылдарҙа тубал тиҙәр, ҡайһылары тәгәс йә ҡаяҙ тип йөрөтә. Борон ҡабыҡтан эшләгәндәр, һәм күс тын алһын өсөн бер яғын ат ҡылынан йә нәҙек сымдан үрелгән селтәр менән ҡаплағандар. Хәҙерге көндә ҡабыҡ урынына йоҡа фанера ҡулланалар.
Тәғәйенләнеше
Моҙғаны (тубалды) күстән айырылып сығып ҡайҙалыр һарыған ҡортто йыйыу өсөн дә, күсте бер нисә көн һаҡлау өсөн дә, айырған ҡортто үҙенә һарытыр өсөн әүрәткес итеп тә файҙаланалар. Һуңғыһы өсөн моҙға эсенә бер аҙ балы булған балауыҙ йә балауыҙлы рам урынлаштыралар. Шим (шәкәрле йә баллы) татлы һыу һөртәләр.
Галерея
Башҡортостан Республикаһының Милли музейы экспонаттары
Чидвия
Чидвия (Шильдига) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мудьюга йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 87 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Какербек (Альтмарк)
Какербек (Альтмарк) (Kakerbeck) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 921 кеше йәшәй. Майҙаны — 26,83 км2. Диңгеҙ кимәленән 52 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39624 һәм автомобиль коды — SAW.
Подобасс
Подобасс — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 625 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Буломарка
Буломарка (Буломарка) — Украиналағы йылға. Житомир өлкәһенең Коростень районы аша көньяҡҡа табан аға. Иршаның һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 2,8 километр.
Чесноков Алей
Чесноков Алей — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Алей (Вост. Алей) йылғаһының уң ярына тамағынан 832 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.