cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Израиль
Йәһүдиә, Самария һәм Ғәззәләге сәйәсәттең тәнҡитләнеүе
Израиль дәүләтенең контролдә тотҡан территорияларындағы сәйәсәте йәмәғәтселек араһында киң резонанс һәм байтаҡ сәйәсәт эшмәкәрҙәренең, БМО, коммерцияһыҙ көнбайыш фондтарының [144], [145] шулар араһында Amnesty International һәм Human Rights Watch[147] хоҡуҡ һаҡлау ойошмаларының тәнҡитен тыуҙыра. Ил эсендә хөкүмәт хәрәкәте «Бецелем»[148] хоҡуҡ һаҡлау ойошмаһы тарафынан тәнҡитләнә. Был ойошмаларҙың отчеттарында Израиль төрмәләрендә кешеләрҙе ғазаплау [149], фәләстинлеләрҙе граждандар хоҡуғынан мәхрүм итеү[150], фәләстинлеләрҙең йорттарын емереү[151], йәһүдтәрҙең ғәрәптәргә ҡарата агрессивлыҡ күрһәтеүе һәм израиль армияһының бындай хәлдәргә күҙ йомоп ҡарауы тураһында яҙыла[152].
Израилдең рәсми вәкилдәре раҫлауынса, БМО һәм хоҡуҡ һаҡлау ойошмалары кеше хоҡуғы мәсьәләләрендә Израилгә икенсел стандарттар аша ҡарай. Улар, Израиль — Яҡын Көнсығышта берҙән-бер демократик ил тип һаналһа ла, кеше хоҡуғын боҙоу тураһындағы тәнҡит был төбәктә бары тик Израилгә ҡағыла, тип әйтәләр[153]. Ә политолог Митчелл Бард израиль закондары ғәйепһеҙ кешене ҡулға алыуҙы тыя һәм ғәйепләнеүселәрҙең хоҡуҡтарын һаҡлай, ә суд власы хөкүмәттән бойондороҡһоҙ; Израилдә сәйәси тотҡондар юҡ, тип иҫәпләй[154].
Тышҡы сәйәсәт
Ирандың Пехлеви династияһы идара иткән осорҙа Израиль менән дипломаик мөнәсәбәттәре була[161], ләкин Ислам революцияһынан һуң ул Израиль менән барлыҡ мөнәсәбәттәрен дә өҙә[162]. Төркиә һәм Израиль араһында 1991 йылға тиклем тулы дипломатик мөнәсәбәттәр булмай, 1949 йылдан алып, Төркиә Израилде танығандан һуң, улар араһында үҙ-ара мөнәсәбәттәрҙе урынлаштырыу өсөн тырышалар[163].Әммә 2009 йылдағы Израилдең «Ҡойолған ҡурғаш» операцияһы һәм Израиль 2010 йылда «Азатлыҡ флотилияһын» баҫып алғандан һуң, 2010 йылда Төркиә менән Израилдең мөнәсәбәттәре насарая[164].
Израилдең иң яҡын союздаштары — АҠШ, Бөйөк Британия, Германия һәм Һиндостан. АҠШ Израилде ул барлыҡҡа килгәндең икенсе көнөндә үк де-факто таный — 1948 йылдың 15 майында[165], артабан Израиль АҠШ-тың НАТО-нан тыш төп союздашы статусын ала[166]. 2018 йылда Израилдәге АҠШ консуллығы Йәрүсәлимгә күсерелә, был латин америкаһы илдәре өсөн өлгө булып тора һәм уларҙың да үҙ вәкиллектәрен Йәрүсәлимгә күсерергә мөмкинлек бирә[167]. Израиль менән Германия араһындағы дуҫлыҡ уларға фән, белем биреү, хәрби партнерлыҡ, иҡтисади һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек итергә мөмкинлек тыуҙыра.[168]. Һиндостан Израиль менән дипломатик мөнәсәбәттәрҙе 1992 йылда урынлаштыра һәм шул ваҡыттана алып Израиль менән хәрби һәи мәҙәни хеҙмәттәшлек итә[169]. Бөйөк Британия Израиль барлыҡҡа килгән мәлдә үк уның менән тулы дипломатиу мөнәсәбәттәр урынлаштыра, Израиль менән тығыҙ сауҙа итешә[170].
1995 йылдан алып Израиль Евросоюздың ассоцияланған ағзаһы[165]. Үҙенең географик урынлашыуы һәм сәйәси ҡоролошо арҡаһында Израиль Урта диңгеҙ союзы проектында һәм Барселона евро-урта диңгеҙ хеҙмәттәшлеге проекты процесында актив ҡатнашыусы булып тора[171].
Административ бүленеше
Израиль дәүләте 7 административ округҡа бүленеп, «мехозот» (מחוזות, ед «махоз») бүленгән — Үҙәк, Хайфа, Төньяҡ, Иерусалим, Көньяҡ, Тель-Авив һәм Самария һәм Йәһүдиә округтары. Улар аҫтында 15 бәләкәйерәк округтар — «нафот» (נפות; ед «наф») тора, был бәләкәй округтар үҙ сиратында 50 районға бүленгән. Шулай уҡ статистика маҡсатында илдә дүрт ҡала агломерацияһы: Иерусалим (халыҡ һаны 1,3 млн кеше 2017 йыл өсөн), Тель-Авив (3,9 млн), Хайфа (940 мең самаһы кеше) һәм Бәғәр-Шева (380 мең тирәһе бар). Израилдең 15 ҡалаһында 100 меңдән ашыу кеше йәшәй. 2018 йылда шулар араһында иң ҙуры — Иерусалим, унда 800 меңдән ашыу халыҡ йәшәй; Тель-Авив икенсе урын (430 меңдән ашыу), Хайфа өсөнсө (265 меңдән ашыу) урынды биләй.
Рәсәй Федерацияһы милли гвардия ғәскәрҙәренең Һарытау хәрби институты
Рәсәй Федерацияһы милли гвардия ғәскәрҙәренең Жуков һәм Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Һарытау хәрби институты (СВКИ ВНГ РФ) — Рәсәй милли гвардияһы хеҙмәте офицерҙарын әҙерләүсе Рәсәй Федерацияһы милли гвардия ғәскәрҙәре федераль хеҙмәтенең юғары белем биреү учреждениеһы.
Тарихы
Айырым дәүләт сәйәси идаралыҡ (ОГПУ) коллегияһының 1932 йылдың 19 майы бойороғо нигеҙендә Һарытауҙа сик буйы ғәскәрҙәре һағы һәм Айырым дәүләт сәйәси идаралығы ғәскәрҙәренең 4-се мәктәбе булдырыла һәм даими дислокация урыны ла ошонда була. 1937 йылдың апрелендә мәктәп хәрби училищеһы итеп үҙгәртелә, «Һарытау СССР Эске эштәр халыҡ комиссариаты сик буйы һәм эске һағының хәрби училищеһы» тип үҙгәртелә. 1937 йыл уртаһынан — «Һарытау СССР Эске эштәр халыҡ комиссариатының сик һәм эске ғәскәрҙәренең хәрби училищеһы». (СССР НКВД-һы)
1938 йылда училищены тамамлаусылар япон илбаҫарҙарына ҡаршы менән Хәсән күле, 1939 йылда — Халхин-Гол йылғаһы янында, 1940 йылдың ғинуарында —Совет-фин һуғышы барышында Карел муйынында батырҙарса алышты.
СССР Юғары Советы Президиумының 1940 йылдың 26 апрель бойороғо менән училище тамамлаусы лейтенант Дмитрий Иванович Ракус уҡыу йорто тарихында беренсе булып Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була.
Бөйөк Ватан һуғышы институт тарихы йылъяҙмаһына айырым бер бит булып яҙылды. Һуғыш барышында 20 тамамлаусы Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булды. Шуларҙың береһе— подполковник Николай Васильевич Мамонов Һарытау хәрби училищеһының әхси составына мәңгелеккә яҙылды. Һуғыш йылдарында Һарытау хәрби училищеһы барлығы 16 сығарылыш эшләй, төрлө хәрби һөнәргә эйә 6 135 офицер уҡып сыға.
Һуғыштан һуң, 1947 −1949 йылдарҙа училищеның офицерҙары һәм курсанттары Көнбайыш Украинала һәм Балтик буйында милли формированиеларға ҡаршы көрәшеүсе ғәскәри операцияларҙа ҡатнаша.
1966 йылдың 30 авгусында училищеға Феликс Эдмундович Дзержинский исеме бирелә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1982 йылдың 6 май Указы менән юғары белем биреү учреждениеһы «эске ғәскәрҙәр өсөн квалификациялы кадрҙар әҙерләүҙәге ҡаҙаныштары өсөн» Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә һәм «СССР Эске эштәр министрлығының Ф. Э. Дзержинский исемендәге Ҡыҙыл Байраҡлы Һарытау юғары хәрби команда училищеһы» тип үҙгәртелә.
1990 йылда Ф. Э. Дзержинский исемендәге Һарытау хәрби училищеһы офицерҙары һәм курсанттары Баҡылағы сыуалыштарҙы баҫтырыуҙа ҡатнаша.
1994—2009 йылдан меңәрләгән институт тамамлаусылар Чечен республикаһында конституция тәртибен тергеҙеүҙә, ә һуңынан Чечняла контртеррористик операцияла ҡатнашты. Рәсәй Федерацияһы милли хәүефһеҙлеген тәьмин итеү хаҡына уларҙың 42-һе батырҙарса һәләк булды. Күрһәткән батырлыҡтары һәм ҡаһарманлыҡтары институт тамамлаусылар генерал-полковниктар Анатолий Романов һәм Михаил Паньков, полковник Александр Никишин Рәсәй Федерацияһы Геройы исеменә лайыҡ булды. Подполковник Николай Шевелёв, майор Роман Китанин, өлкән лейтенант Александр Ковалёв һәм лейтенант Джафяс Яфаровүлгәндән һуң «Алтын Йондоҙ» миҙалы менән бүләкләнде.
2017 йылдың 20 майында Рәсәй Федерацияһы милли гвардия ғәскәрҙәре федераль хеҙмәте директоры — Рәсәй Федерацияһы милли гвардия ғәскәрҙәре баш командующийы армия генералы Виктор Золотов Һарытау Ҡыҙыл Байраҡлы хәрби институтына Жуков орденын тапшырҙы.
Институтты йәшәйеше осоронда төп курстарҙың 92 сығарылышы һәм 37 тапҡыр имтихандарҙы экстерн биреп, ғәскәрҙәр өсөн 38 меңдән ашыу белгес әҙерләнгән. Батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ өсөн, егерме дүрт тәрбиәләнеүсегә Советтар Союзы Геройы исеме, һуғыштан һуңғы осорҙа халыҡ хужалығын тергеҙеүҙә ҡатнашҡаны өсөн өс тамамлаусыға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме, ете тамамлаусыға (дүртәүһенә үлгәндән һуң) Рәсәй Геройы исеме бирелде.
Институттың структураһы һәм идара органдары
Хәрби институт структураһы:
Герой исеменә лайыҡ булғандар
Советтар Союзы Геройҙары
Социалистик Хеҙмәт Геройҙары
Рәсәй Федерацияһы Геройҙары
Крёз (Лидия батшаһы)
Крёз (һ. б.-греч., Крез, Крес; б. э. т. 595—546 йылдар) Мермнадтар нәҫеленән Лидияның һуңғы батшаһы, 560—546 йылдарҙа хакимлыҡ иткән. Крёз беренселәрҙән булып һуғылған тәңкәләр сығара башлай, металдың таҙалыҡ стандартын (98 процентлы алтын йәки көмөш) һәм тәңкәнең алғы яғында батшаның герблы мисәте ҡуйылыуын (арыҫлан һәм үгеҙ башы) билдәләй. Ошо сәбәп арҡаһында ул антик донъяла әкиәттәгесә бай кеше тип таныла, уның исеме хатта уртаҡлыҡ исемгә әйләнә.
Сығанаҡтар
Крёз тураһында грек һәм латин авторҙарынан күп мәғлүмәт булһа ла, Лидия батшалығынан мәғлүмәттәрҙең ҡалмауы арҡаһында, ярыммифик фасад артында ысын йәҙрәне табыу һәм Лидияның һуңғы хакимының тарихи дөрөҫ биографияһын тергеҙеү бик ауыр. Крёз тураһында телгә алынған сығанаҡтар юҡ. Шына яҙыулы яҙмаларҙа ла, беҙҙең көндәргә килеп еткән аҙ һанлы Лидия яҙмаларында ла Крёз исеме осрамай. Лидия батшаһы үҙе яҙып ҡалдырған тип ихтималланған яҙма — Эфестағы Артемида ғибәҙәтханаһы бағаналары емереклектәрендә табылған грек телендәге өс бик ныҡ боҙолған яҙма. 2019 йылда Д. Д. һәм К. К. Крёз хакимлығы осорондағы бер нисә лидия тәңкәһенә анализ баҫтырып сығара, унда батшаның исеме Qλdãns тип бирелә.
Крёздың иң боронғо һаҡланып ҡалған портреты — уның амфораға усаҡта яныуы күрһәтелгән һүрәте беҙҙең эраға тиклем 490 йылға тиклем эшләнгән. Ошо уҡ «батырҙарса утта яныу» мотивы Вахилидтың беҙҙең эраға тиклем яҡынса 468 йыл менән билдәләнгән шиғырҙарында табырға мөмкин. Геродот «Тарихында» һәм Ксенофонт «Киропедияһында» Крёз тураһында ярайһы уҡ ентекле һөйләнә; шулай уҡ ул Ктесий Книдскийҙың "Персиктар"ының һаҡланып ҡалған фрагментында телгә алына. Лидия тарихсыһы Ксанфтың ышаныслыраҡ эше юғалғандыр күрәһең, уға Николай Дамасскийҙың Крёзға арналған ике өҙөгө нигеҙләнгән булыуы ихтимал. Лидия монархы тураһында хәбәр иткән Диодор Сицилийский фрагменты, моғайын, Эфор Кимскийға барып тоташалыр. Ниһайәт, Крёзды Плутарх, Марк Юниан Юстин, Иоанн Малала һәм башҡа бик күп һуңғы авторҙар телгә ала.
Хакимлыҡ итеүе
Атаһы Алиат II үлгәндән һуң (б. э. т. 600—560 йылдарҙа хакимлыҡ итә) Гиг тарафынан нигеҙ һалынған Мермнадтар династияһынан Лидияның һуңғы монархы Крёз, үҙенең тулы булмаған ағаһы менән бер аҙ көрәшкәндән һуң батша тәхетенә ултыра.
Крёз Греция һәм Кесе Азия ҡалаларын (Эфес, Милет һәм башҡаларҙы) буйһондороп һәм Кесе Азияның Галис йылғаһына тиклемге бөтә көнбайыш өлөшөн тиерлек баҫып алып, Лидия батшалығының территорияһын байтаҡҡа киңәйтә.
Крёз эллинофил була, Лидияны грек мәҙәниәтенә ылыҡтырырға тырыша һәм грек ғибәҙәтханаларына (Дельфа, Эфес) йомарт бүләктәр ебәрә. Мәҫәлән, Дельфалағы дөйөм грек ғибәҙәтханаһына ул саф алтындан арыҫлан һынын бүләк итә. Крёз лампсакийҙарҙан тиран Херсонес Фракийскийҙы Өлкән Мильтиад әсирлегенән азат итә.
Лидияны фарсыларҙың яулауы
Крёз фарсы батшаһы һәм Ахеменидтар империяһына нигеҙ һалыусы Кир II менән һуғыша, ул, Мидияны буйһондороп, унан көнбайышта ятҡан илдәрҙе яулап алырға ҡарар итә.
Һуғышҡа тиклем үк Фарсияның йылдам күтәрелеүе Крёзды борсой, һәм ул яңы ҡеүәтле күршеһен нисек көсһөҙләндереү тураһында уйлай башлай. Һуңынан ул үҙенең илселәрен Грециялағы бөтә билдәле оракулдарға (Дельфа, Аба, Додон, Амфиарай, Трофоний һәм Бранхида) һәм Мысырҙағы (Ливиялағы Аммон оракулына) ебәрергә ҡарар итә. Тәүҙә Крёз оракулдарҙың күрәҙәлек итә белеүҙәрен тикшерергә теләй. Шуға күрә ул үҙенең илселәренә оракулдарҙан, Лидиянан киткәндән һуң йөҙ көн үткәс, Лидия батшаһының нимә эшләүен һорарға ҡуша. Илселәр һәр оракулдың яуаптарын яҙып ала һәм кире Сардаға бара. Тик Дельф һәм Амфиарайҙың яуаптары ғына дөрөҫ булып сыға. Тик был оракулдар ғына дөрөҫ яуап бирә.
Артабан Крёз Аполлонда мәрхәмәт уятыу өсөн Дельфаға бүләктәр ебәрә. Шунан һуң батша, фарсыларға ҡаршы һуғыш башлау уңыш килтерерме, тигән һорау менән Дельфа һәм Аифиарайға илселәр ебәрә. Ике күрәҙәсе лә, һуғыш башлаһа, ул бик ҙур дәүләтте юҡ итәсәк, тигән яуапты бирә. Уның ҙур, ҡеүәтле дәүләте тураһында һәҙ барыуы аҙаҡ ҡына беленә. Күрәҙәселәр уға ҡеүәтле грек полисы менән союз төҙөргә кәрәклегенә күрһәтә. Крёз, Кирға ҡаршы һуғыш асып, ул державаны тар-мар итермен, тип уйлай. Лидия батшаһы Мысыр фирғәүене Амасис II һәм Вавилон монархыНабонид менән союз төҙөй.
Крёз грек полистарының ҡайһыһы иң ҡеүәтле икәнен белеп ҡала, һәм уға, Спарта һәм Афина иң ҡеүәтле грек ҡала-дәүләттәре, тип яуап бирәләр. Лидия батшаһы Спарта менән союз төҙөргә ҡарар итә. Ул Спартаға илселәр ебәргәс, спартанлылар ризалаша һәм Лидия менән союз төҙөй.
Һуңынан Лидия батшаһы элек Мидия, ә хәҙер Фарсия составына ингән Каппадокияға һөжүм итә. Ғәскәрҙәрҙең сик буйы йылғаһы аша сығыуын еңеләйтеү өсөн ул, фәйләсуф һәм уның хәрби инженеры булараҡ сығыш яһаған ғалим Фалес Милетский кәңәше буйынса, йылға һыуының бер өлөшөн каналға йүнәлтә; шул уҡ ваҡытта Фалес үҙенең ватандаштарын-милеттарҙы Фарсияға ҡаршы Лидия менән хәрби союз төҙөүҙән иҫкәртә. Шунан һуң Крёз Птерия ҡалаһын баҫып ала, унда хәрби лагерь ойоштора һәм Каппадокия ҡалаларына һәм ауылдарына походтар менән барыу өсөн хәрби база булдыра. Ә Кир ғәскәр йыя һәм Птерияға юллана.
Фарсылар һәм лидиялылар араһындағы беренсе алыш Каппадокияның Птерия ҡалаһы диуарҙары янында була. Ул бер көн дауам итә һәм һөҙөмтәһеҙ тамамлана. Әммә Лидия ғәскәре Кир ғәскәренән һан яғынан ҡалыша, шуға күрә Крёз, яңы һөжүмгә әҙерләнеү өсөн, Сардамға сигенергә ҡарар итә. Ул үҙенең союздаштарына, Мысыр, Вавилонға һәм Спартаға илселәр ебәрә, 5 айҙан Сардам янына ярҙамға килергә тәҡдим итә. Лидия батшаһы, Кир бындай алыштан һуң шунда уҡ һөжүмгә ынтылмаясаҡ, тип уйлай һәм хатта ялланған яугирҙарын тарата. Әммә Кир дошманды йылдам эҙәрлекләй башлай һәм көтмәгәндә бөтә армияһы менән Лидияның баш ҡалаһы диуарҙары янына барып сыға.
Крёздың яҙмышы
Грек сығанаҡтары раҫлауынса, Кир Крёзды ярлыҡау ғына түгел, ә үҙе янында ултырта, уны үҙенең кәңәшсеһе итеп тәғәйенләй.
Ҡайһы бер хәҙерге заман тарихсылары, мәҫәлән, Стефани Уэст, Крёз ысынлап та усаҡта һәләк булған, тип иҫәпләй, ә уны ҡотҡарыу тураһындағы тарих Ахиакар тураһында хикәйәләүгә оҡшаш легенда ғына. Канада тарихсыһы Джеймс Аллан Стюарт Эванс, гректар ҙа, вавилондар ҙа, моғайын, Крёз менән булған хәлде белмәгәндер, тип билдәләй.
.
Арка-Вэло-Яха
Арка-Вэло-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Надым йылғаһының һул ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Ляпка
Оло Ляпка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының уң ярына тамағынан 307 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Женева халыҡ-ара бәйләнештәр институты
Женева халыҡ-ара бәйләнештәр институты — халыҡ-ара бәйләнештәр буйынса авторитетлы уҡыу йорто. Институт Женева университетының факультеты тип ойошторола. Институтта француз һәм инглиз телдәрендә уҡытала. Институтҡа инеү өсөн бакалавр дәрәжәһе кәрәк. Инглиз йәки француз теле буйынса имтихандар тапшырыла.
Уҡыу хаҡы
Институтта магистр һәм доктор дәрәжәһе алырға мөмкин. Бакалаврға уҡытмай.
Грасси музейы
Грасси музейы (Grassimuseum, шулай уҡ Museen im Grassi) — Лейпцигтағы ҙур музей комплексы. 1925—1929 йылдарҙа төҙөлгән бинала Лейпциг этнография музейы (Museum für Völkerkunde zu Leipzig), Биҙәү-ҡулланма сәнғәте музейы (Museum für Angewandte Kunst) һәм Лейпцигский университетының Музыка ҡоралдары музейы (Museum für Musikinstrumente der Universität Leipzig) урынлашҡан.
Тарихи очерк
Әммә XX быуат башында уҡ музей коллекцияһы арта, уның яңы бинаға күсеү ихтыяжы тыуа. Архитектура конкурсын иғлан итеү һәм артабанғы төҙөлөш инициаторы булып 1896—1929 йылдарҙа музей директоры булған Рихард Грауль тора. Грассиҙың яңы музейы архитекторҙар Карл Цвек(Carl William Zweck, 1878—1951) һәм Ганс Фогт (Hans Voigt, 1879—1953) проекты буйынса дөйөм Хуберт Риттер етәкселегендә Франц Доминик Грасси ҡалдырған аҡсаға 1925—1929 йылдарҙа Иҫке ҡаланың көнсығыш ситендә, Урта быуаттарҙағы Изге Иоанн госпитале территорияһында төҙөлә һәм Веймар республикаһы дәүеренең бик аҙ ҡалған музей комплекстарының береһе булып һанала. Ар-деко һәм яңы предметлылыҡ стиле һыҙаттарын үҙенә алған бина архитектура планында бер-береһе менән тоташып, дүрт эске ихата тирәһендә өймәкләшкән ике һәм өс ҡатлы корпустар ансамблен тәшкил итә.
Музей Икенсе донъя һуғышы ваҡытында, бигерәк тә 1943 йылдағы авиация һөжүме ваҡытында етди зыян күрә, экспонаттарының байтаҡ өлөшөн юғалта. Тергеҙеү эштәре 1947—1954 йылдарҙа дауам итә.
1981 йылда йылытыу системаһындағы ҙур авария һөҙөмтәһендә Грасси музейы дүрт йылға эшмәкәрлеген туҡтатып тора. Әммә артабанғы йылдарҙа ла, 1994 йылға тиклем, был йәһәттән музей даими экспозицияларын күрһәтеүҙә ҙур ҡыйынлыҡ кисерә.
2001 йылда Грасси музейы, айырыуса ҡиммәтле милли байлыҡ булараҡ, Зәңгәр китапҡа (Blaubuch) — Германияның көнсығышындағы иң мөһим мәҙәни учреждениелар исемлегенә индерелә. Киләһе, 2001—2005 йылдарҙа бина капиталь реставрацияға дусар була, уның барышында — экономия маҡсатында — музейҙы яһалма яҡтыртыу концепцияһы тормошҡа ашырыла. 2007 йылдың декабрендә, оҙайлы реставрациянан һуң, ниһайәт, Биҙәү-ҡулланма сәнғәте музейының яңы экспозицияһы асыла. Бөгөн ул комплекстың ҙур өлөшөн алып тора.
2010 йылда төп баҫҡыста һуғыш ваҡытында юғалтылған Йозеф Альберстың хәдожестволы тәҙрәләре һәм 1930 йылдар башындағы яҡтыртҡастар тергеҙелә.
Биҙәү-ҡулланма сәнғәт музейы
Музейға 1874 йылда нигеҙ һалына һәм ул Германияла (1868 йылда асылған Берлин музейынан ҡала) ололоҡ буйынса икенсе биҙәү-ҡулланма сәнғәте музейы булып тора. Бөгөн уның коллекцияһында 90 меңдән ашыу объект, график эштәрҙең киң тупланмаһы (50 меңдән ашыу бит) һәм фотоһүрәттәр (яҡынса 75 мең дана) иҫәпләнә. Бынан тыш, музейҙың составында 60 меңдән ашыу том булған ғилми китапхана бар.
Музей Европа һәм донъя сәнғәте әйберҙәрен йыя, шул уҡ ваҡытта 1920—1930 йылдарҙағы модернизм сәнғәтенә төп баҫым яһай һәм Европала шул йүнәлештәге иң яҡшы коллекцияға эйә.Музейҙың даими күргәҙмәһе өс ҙур бүлеккә бүленә: «Антиклыҡтан тарихилыҡҡа тиклем», «Азия сәнғәте. Европа өсөн илһам» һәм «Модерндан хәҙерге заманға тиклем».
Лейпциг Этнография музейы
Этнография музейы 1869 йылда төҙөлә һәм 2004 йылдан, Дрезден, Гернгут этнография музейҙары менән бер рәттән, Саксония Дәүләт этнография тупланмалары составына инә (2010 йылдан һуңғыһы менән Дрездендың Дәүләт художество тупланмаһы өлөшө булып тора). Уның коллекцияһы бөтә донъянан, тәү сиратта, Африка, Азия, Австралия һәм Океаниянан 200 меңдән ашыу экспонаттан тора; күргәҙмәнең ҙур булмаған өлөшө Рәсәйҙеңсебер халыҡтарына бирелгән (атап әйткәндә, эвенк шаманы костюмын күрергә була).
Лейпциг университетының Музыка ҡоралдары музейы
Музыка ҡоралдары музейы Грасси музейының төньяҡ ҡанатында урынлашҡан, Лейпциг университетының бер өлөшө булып тора һәм 1929 йылдың 30 майында асыла. Бында тәҡдим ителгән коллекция (дөйөм алғанда, 10 меңдән ашыу объект) XIX быуат аҙағына: Поль де Вит (Paul de Wit, 1852—1925), Вильгельм Гейер ( Wilhelm Heyer, 1849—1913) Алессандро Краус и (Alessandro Kraus, 1853—1931) тупланмаларына барып тоташа. Музейҙың даими экспозицияһы музыка тарихы һәм музыка ҡоралдарына бағышлана, шулай уҡ Лейпциг ҡалаһының музыка тарихын сағылдыра (Йоһанн Себастьян Бах ижадына айырым бүлек арналған). Экспонаттарҙың иң боронғолары XVI быуатта эшләнгән.
Музей бинаһында Лейпциг университеты, Музыка һәм театр юғары мәктәбе студенттары өсөн даими рәүештә лекциялар һәм семинарҙар үтә.
Йәрмөхәмәтов Зиннур Ғөбәйҙулла улы
Йәрмөхәмәтов Зиннур Ғөбәйҙулла улы (3 февраль 1948 йыл — 20 июнь 2022 йыл) — инженер, иҡтисадсы; хужалыҡ, партия, совет һәм муниципаль органдар хеҙмәткәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр кандидаты (1998), иҡтисад фәндәре докторы (2005), профессор. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1998), Сибай ҡалаһының почётлы гражданы (2003)
Биографияһы
1963 - 1968 йылдарҙа Сибай тау-байыҡтырыу техникумында уҡый, техник-электромеханик һөнәрен үҙләштерә.
Магнитогорск тау‑металлургия институтының тау (1976) һәм иҡтисад (1979) факультеттарын тамамлаған. 1970—1971 йылдарҙа 34‑се ПТУ‑ла (Сибай ҡалаһы) производствоға уҡытыу мастеры. 1976 йылдан алып Баҡал руда идаралығының «Сидерит» ер аҫты шахтаһы тау мастеры.
Сибай ҡалаһында төрлө вазифаларҙа эшләй: 1979 йылдан башлап Башҡортостан махсуслаштырылған ремонт‑төҙөлөш идаралығында, 1981 йылдан алып Башҡортостан баҡыр‑көкөрт комбинатында (өлкән нормалаусы, 1982 - 1990 йылдарҙа партком секретары ); 1990 йылдан — халыҡ депутаттарының ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1992 йылдан — ҡала хакимиәте башлығы, 1999 йылдан — БДУ‑ның Сибай институты директоры, бер үк ваҡытта 2006 йылдан башлап һалымдар һәм һалым һалыу кафедраһы мөдире. 1998 йылда — кандидатлыҡ диссертацияһын, 2005 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Фәнни эшмәкәрлеге республика хужалыҡ комплекстарының формалашыуы һәм эшләүе мәсьәләләренә арналған.
50‑нән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән дүрт монография авторы. 2022 йылдың 20 июнендә Мәскәү ҡалаһында вафат булды.
Хызыр (персонаж)
Хызыр, Хыҙыр, Хызыр-Ильяс (варианттары: Хидир, Хизир, Хизр, Хызыр;  — Яҡын Көнсығыштың Исламға тиклемге төрлө мифологик персонаждарының сифаттарын үҙенә алған образ. Шуға күрә ул Әл-Кәһф сүрәһендәге исемһеҙ «Аллаһ ҡоло» менән тиңләштерелә.
Иран эпосы
«Иран халыҡтары» дини эпосында «Хызыр» ярым мифик герой, «әхлаҡлылыҡ» нигеҙен йөрөтөүсе, кешеләргә ярҙам итеүсе һәм уларҙы «изгелек ҡылыу» юлына йүнәлтеүсе булып тора. Диңгеҙселәр (моряк), карапсылыҡты (судохотство) ҡурсалаусы илаһ тип, уға айырыуса хөрмәт күрһәткән. Уға һис ҡасан һүрелмәй торған мәңгелек йәшлек хас тип иҫәпләгәндәр. Уның исеме, Фарсы илендә ислам таралғандан һуң да, юғалмаған; мосолмандар араһында ул Хызыр исеме менән билдәле булып киткән. Семит исемен йөрөтөүгә ҡарамаҫтан, кешеләрҙе яуызлыҡтан һаҡлаусы, ҡара көстәр менән көрәшеүсе булараҡ, был илаһтың килеп сығышын дуализм характерына нығыраҡ тура килеүсе итеп танып, Хызыр образының арий сығышлы булыуын фаразларға мәжбүр итә.
Күп персонаждар менән:
Ҡөрьәндәге хикәйәт
Хызыр исеме Ҡөрьәндә телгә алынмай, әммә тәфсирләүселәр бер тауыштан уны Муса пәйғәмбәрҙең остазы булған «Аллаһ ҡоло» менән тиңләй. Был турала Изге Яҙма (Ҡөрьән 18:60-82) бәйән итә.
Хызыр һабаҡтары
Хызыр Мусаны түҙергә һәм асыуланмаҫҡа, кешеләрҙе мәғәнәһен аңламай башҡарған ғәмәлдәре өсөн хөкөм итмәҫкә өйрәткән. Кешеләрҙең ошо ғәмәлдәргә етди сәбәптәр этәрәлер. Моғайын, улар яҡшы ниәттәр менән эш итәлер һәм яуызлыҡ ҡылырға теләмәйҙер.
Хызыр тураһында риүәйәттәр
Киң таралған легендаларҙың береһе буйынса, Хызыр Искәндәр Зөлҡәрнәй армияһында хеҙмәт иткән һәм уға Урта Азияла тере һыу сығанағын табырға ярҙам иткән (икенсе версия буйынса — Әзербайжанда Бешбармаҡ тауы тирәһендә). Алишер Навои фаразы буйынса, Хызыр ысынлап та Александр Македонскийҙың көрәштәше булған, ләкин ул ғына тере һыу тапҡан һәм үлемһеҙлек һәләтенә эйә булған. Хызыр йәшел төҫтәге кейем кейгән. Төркиәлә (ҡышҡы «Ҡасим көндәре»нә ҡапма-ҡаршы) 6 майҙа башланған һәм 7 ноябрҙә тамамланған йәйге йылы миҙгелде «Хызыр көндәре» (Хедерлёз) тип атайҙар. Ул теләгән ҡиәфәткә инә алғанлыҡтан, Хызыр тураһындағы легендалар көнсығыш ҡунаҡсыллығына нигеҙләнә.
Башҡорттарҙа Хызыр образы
Башҡорттарҙа Хызыр Ғәлиәссәләм (Хызыр пәйғәмбәр), Хызыр Ильяс исемдәре менән билдәле. Хөрәфәттәргә ярашлы, аҡ кейемле, оҙон таяҡ тотҡан бабай йәки хәйерсе ҡиәфәтендә донъя буйлап сәйәхәт итә һәм кәрәк ваҡытта ярҙамға килә, тип һанала. Сәфәргә йыйынған кешегә: «Хызыр Ильяс юлдаш булһын!» тип теләйҙәр. Хызыр хөрмәтенә доға уҡыла, ҡорбан салына. «Аҡбуҙат», «Иҙеүкәй менән Мораҙым» эпостарында, «Бабай, Хызыр, батша» әкиәттәрендә Хызыр төп геройҙың ҡурсалаусыһы булып тора.
Хызыр, Хадир (ғәр. — йәшел) — мосолман мифологияһында Яҡын Көнсығыштың исламға тиклемге мифологияның төрлө персонаждарының һыҙаттарын үҙ эсенә алған персонаж, әүлиә. Легендаларға ярашлы, тере һыу сығанағын эҙләп таба, һәм уны эскәндән һуң үлемһеҙгә әүерелә. Диңгеҙ сәйәхәтселәрен, тәҡүәле кешеләрҙе, рәнйетелгәндәрҙе яҡлаусы. Хызыр күп пәйғәмбәрҙәрҙең, шул иҫәптән Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең дә, остазы һәм кәңәшсеһе һанала. Йыш ҡына уны ҡоро ер буйлап сәйәхәт иткән үлемһеҙ Ильяс менән тиңләйҙәр. Урта Азияла уны йыш ҡына Хызырҙың үҙен күреүселәргә муллыҡ һәм бәхет бүләк итеүсе диндар аҡһаҡал ҡиәфәтендә күҙ алдына килтерәләр.
Төньяҡ һәм көнбайыш башҡорттарында иһә, исламдағы Хызыр һәм боронғо ер эйәһе образдары ҡушылып, баҫыуҙарҙы ҡурсалаусы эйә образы барлыҡҡа кил­гән. Йәнәһе лә Хызыр, елән салғыйын елберләтеп, ыҙан буйлап башаҡтарға йән өрөп йөрөй: инаныу буйынса, «Хызыр үткән ерҙә иген мул була» тип ышанғандар.
Пачеко Хорхе Херман
Хорхе Херман Пачеко (Jorge Germán Pacheco; яҡынса 1889 — билдәһеҙ) — Уругвай футболсыһы, ярымһаҡсы, тренер. Ике тапҡыр Көньяҡ Америка чемпионы (1916, 1917).
Биографияһы
Хорхе Пачеко Уругвай йыйылма командаһы өсөн 1910 йылдың 15 авгусында беренсе тапҡыр уйнай. Был иптәштәрсә матч буласаҡ Көньяҡ Америка чемпионаттарының прототибы булараҡ Аргентинала үткән халыҡ-ара турнир тамамланғандан һуң уҙғарыла. Уйын уругваҙур файҙаһына 3:1 иҫәбенә тамамлана. Икенсе матчта уҡ йыйылма командаһының капитаны була. Был ваҡытта Хорхе Пачеко баш ҡаланың «Насьональ» командаһында уйнай. Һуңынан «Насьоналдың» яуыз дошманы— «Пеньяроль» яғына күсә.
1915—1916 йылдарҙа Альфредо Фольино менән бергә Уругвай командаһын уйнаусы тренер булараҡ етәкләй. 1916 йылда уйнаусы тренерҙар тандемы командаға Аргентинала үткән Көньяҡ Америка ңның беренсе рәсми чемпионатында еңергә ярҙам итә. Турнирҙа ярымһаҡсы өс матчтың тәүге икеһендә уйнай.
1917 йылда йыйылма команданы үҙ аллы белгес Рамон Платеро етәкләй. Ул Пачеконы икенсе, Көньяҡ Америка чемпионатының өйҙә үткән чемпионатына капитан итеп ала. Унда уйынсы бөтә уйындарҙа ла ҡатнаша һәм икенсе тапҡыр континент чемпионы исемен яулай. Уругвай командаһы өсөн һуңғы уйынын Хорхе Пачеко 1917 йылдың 14 октябрендә үткәрә. «Селесте» өсөн ул барлығы 28 уйын уйнай — XX быуат өсөн лайыҡлы күрһәткес.
Хорхе Херман Пачеко Уругвай президенты Фелисиано Вьераның (1915—1919) туғаны һәм аристократ сығышлы була.
Урман Шишмәһе
Урман Шишмәһе Лесная Шешма— Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Шешма йылғаһының уң ярына тамағынан 212 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Безрыбная (Месна ҡушылдығы)
Безрыбная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Месна йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Козыл-Игл
Козыл-Игл — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тегус йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Арка-ЛаттапАй-Яха
Арка-ЛаттапАй-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға ЛаттапАй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һатыусин Сәғит Сәлимгәрәй улы
Һатыусин Сәғит Сәлимгәрәй улы (Сатучин Сагит Салимгареевич; 1 ғинуар 1914 йыл — 12 октябрь 1990 йыл) — совет дипломаты. 1939 йылда Халхин‑Гол йылғаһы янындағы совет‑япон хәрби бәрелешендә һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1948) һәм «Почёт Билдәһе» ордендары (1966) кавалеры.
Биографияһы
1932—1933 йылдарҙа Ырымбур башҡорт педагогия техникумында уҡыта.
1935 йылда Ырымбур педагогия институтын тамамлай.
Артабан Темәс башҡорт педагогия училищеһында уҡыта. 1938—1939 йылдарҙа Темәс башҡорт педагогия училищеһының директор урынбаҫары вазифаһын башҡара.
1939 йылда Халхин-Гол йылғаһы буйындағы совет-япон ғәскәрҙәре араһындағы ҡораллы алыштарҙа, артабан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
1942—1943 йылдарҙа Дәүләкән педагогия училищеһында эшләй. 1946 йылда СССР Сит ил эштәре министрлығының юғары дипломатик мәктәбен тамамлай.
1946—1975 йылдарҙа СССР Сит ил эштәре министрлығында хеҙмәт итә:
Верхние Кудаты
Верхние Кудаты — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Песчаная йылғаһының уң ярына тамағынан 252 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Охлебинин ауыл Советы (Иглин районы)
Охлебинин ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Иглин районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярышлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Европа Виадрина университеты
Европа Виадрина Университеты  (Europa-Universität Viadrina in Frankfurt (Oder)) — Германияның көнсығышында, Бранденбург ерендә, Франкфурт-на-Одере ҡалаһында урынлашҡан Европаның иң беренсе университеттарының береһе.
Тарихы
мини|слева|150px|Конрад Вимпина иҫтәлеғенә таҡта 1506 йылда Реформация дәүерендәге немец гуманисы Вимпина Конрад ҡарары менән асылған университет. Вимпина Конрад университеттың беренсе ректоры була.
Название «Виадрина» һүҙе Viadrina һүҙенән килеп сыҡҡан, «Одерҙа» тигәнде аңлата.
1811 йылда университет Вроцлав ҡалаһына күсерелә (ул ваҡытта ҡалала Наполеон Францияһы хакимлек итә, 1814 йылдан ҡалала Пруссия хакимлеге урынлаша)
Броцлав ҡалаһына күскәнсе Виадрина университетында 55 000 тирәһе кеше белем ала. Университет үҙенең эшмәкәрлеген туҡтата.
Билдәле университет тамамлаусылары араһында Ульрих фон Гуттен, ТомасМюнцер, Вильгельм һәм Александр Гумбольдты, Карл Филипп Эммануил Бах, Генрих фон Клейст һ. б.
180 йыл үткәс 1991 йылдың 15 июлендә Виадрина университеты яңынан асыла һәм беренсе уҡыу йылын башлай.
Солдатов Юрий Фёдорович
Солдатов Юрий Фёдорович (9 март 1940 йыл) — скульптор. 1978 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1999).
Биографияһы
Юрий Фёдорович Солдатов 1940 йылдың 9 мартында РСФСР-ҙың Свердловск өлкәһе Асбест ҡалаһында тыуған.
1975 йылда Ленинградта И. Е. Репин исемендәге һынлы сәнғәт, скульптура һәм архитектура институтының (Санкт-Петербург дәүләт академияһы; 1975) скульптура факультетын тамамлай.
Әлеге ваҡытта Өфө ҡалаһында йәшәй һәм эшләй.
Күргәҙмәләр
Юрий Федорович Солдатов — 1975 йылдан алып республика, зона, төбәк, төбәк-ара, Бөтә Рәсәй, Бөтә Союз һәм халыҡ-ара күргәҙмәләрҙә ҡатнаша.
Брянчаниновтар усадьбаһы
Брянчаниновтар усадьбаһы — Вологда өлкәһе Грязовецкий районының Покровское ауылында XIX быуат башы дворяндар усадьбаһы. Классицизм стилендә төҙөлгән. Федераль әһәмиәттәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһы һәм төбәк әһәмиәтендәге баҡса-парк сәнғәте ҡомартҡыһы. Усадьба шулай уҡ унда Брянчанинов Дмитрийҙың  тыуыуы һәм үҫеүе, буласаҡ Кавказ һәм Черноморский епискобы Игнатий, Рус православие сиркәүе тарафынан святителдәр шәхесенә ҡанунлаштырылыуы менән билдәле. Усадьба составына флигелдәр һәм галереялар менән төп йорт (1809—1810), Пресвятая Богородицаның  Покров сиркәүе   (1811), Брянчаниновтарҙың некрополе  (XIX быуат), быуа менән парк  (XIX быуат башы), ат аҙбары (XIX быуаттың икенсе яртыһы) һәм баҙ (XIX быуаттың икенсе яртыһы) инә. 2009 йылда тергеҙелә.
Тарихы
Брянчаниновтар усадьбаһы — боронғо рус дворяндары нәҫеле  Брянчаниновтарҙың нәҫел имениеһы. Покровка ауылы XVII быуатта Брянчаниновтарға, күрәһең, хәрби ҡаҙаныштары өсөн поместье сифатында бирелә. 1803 йылда имениены  Брянчанинов Александр Семенович мираҫ итеп алып ҡала  һәм Покровкала нәҫел зыяраты менән йәнәш яңы усадьба төҙөргә ҡарар итә.
Усадьбаның төп йортон төҙөү 1809—1810 йылдарҙа урындағы архитектор Александр Сапожников проекты буйынса башҡарыла. 1811 йылда Брянчаниновтарҙың нәҫел зыяратында Пресвятая Богородицаның Покров сиркәүе төҙөлә. Усадьба 1820 йылда Мәскәү архитекторы А.С. Кутепов тарафынан яңынан ҡорола. Покровка Брянчаниновтарға  1918 йылға тиклем ҡарай. Имениеның һуңғы хужалары Владимир һәмСофия Брянчаниновтар була, улар Октябрь революцияһынан һуң Рәсәйҙе ташлап китергә мәжбүр була.
1924 йылда усадьба биләмәһендә «Октябрь шытымдары»  шифаханаһы ойошторола, ул унда XX быуаттың 90-сы йылдарына тиклем була. Ошо осор эсендә бина бер нисә тапҡыр үҙгәртеп ҡорола. Покровка сиркәүе ябыла  һәм  келәт итеп ҡорола. Шуға ҡарамаҫтан, шифахана етәкселеге арҡаһында  1960 йылға тиклем усадьба дөйөм алғанда  тарихи йөҙөн  һаҡлап ҡала, ул  дәүләт һаҡлауы аҫтына алына. XX быуаттың 90-сы йылдарында шифахана ябылғандан һуң усадьба  комплексы  тиҙ арала бөлгөнлөккә төшә.
1997 йылда А. Сапожниковтың һаҡланып ҡалған һыҙмалары, бина һүрәттәре, ландшафт пландары, Брянчаниновтарҙың ғаилә фотоһүрәттәре, шулай уҡ сәнғәт белгесе Г.К. Лукомскийҙың тасуирламалары  нигеҙендә архитектор С.Б. Куликов етәкселегендә усадьбаның реставрация проекты эшләнә. Ремонт-тергеҙеү эштәре 2009 йылда тамамлана.
Хәҙерге ваҡытта усадьбала «Брянчаниновтар усадьбаһы» мәҙәни-ағартыу һәм дини үҙәк — АУК ВО «Вологдареставрация» филиалы урынлашҡан. Бында шулай уҡ музей экспозицияһы урынлаша, ул Покровка ауылы тормошо, святитель Игнатий, Брянчаниновтарҙың  башҡа ырыу вәкилдәре тураһында бәйән итә, шулай уҡ усадьба комплексын  ғилми  реставрациялау тураһында һөйләй.
Архитектураһы
Дөйөм алғанда, Брянчаниновтарҙың усадьбаһының архитектура һәм баҡса-парк комплексы тарихи ҡиәфәтендә беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып ҡала. Усадьба планы классицизм стилендә башҡарыла. Төп йорт ике пар коринф колонналарында һәм балконының балюстрадаһы менән мансардалы ике ҡатлы 12x6 метр күләмдәге  таш бинанан  ғибәрәт. Йорт ике флигелдән торған бер ҡатлы галереялар менән тоташҡан.
Мансардала хужалар өсөн ике бүлмә урынлашҡан, икенсе ҡатта балалар бүлмәһе  була, ә беренсе ҡатта ҡунаҡ бүлмәһе, зал, кабинет, ашхана һәм ҡунаҡтар өсөн  бүлмә урынлаша. Флигелдәрҙә хужалыҡ бүлмәләре һәм хеҙмәтселәр өсөн бүлмә урынлаша. Фасадтарҙың һылау биҙәүестәре шлемдар, байраҡ, һөңгөләр, ат башы рәүешендә беҙҙең көндәргә тиклем килеп еткән, ә эске йыһаздарынан икенсе ҡатҡа ағастан бормалы баҫҡыс һаҡланған. Төп йорттан тыш, усадьба комплексына бер нисә ҡаралты инә. Йорттан көнсығышҡа ҡарай кирбестән Пресвятая Богородицаның Покров сиркәүе урынлаша, йәнәшәлә Брянчаниновтарҙың нәҫел зыяраты урынлашҡан. Ҡасандыр усадьбаның майҙаны 1965 гектар була, унда күп һанлы хужалыҡ ҡаралтылары булған. Беҙҙең көндәргә тиклем ағас ат аҙбары, баҙ, хеҙмәтселәр йорто һәм байтаҡ  үҙгәртеп ҡоролған  рухани өйө һаҡланып ҡалған.
Брянчаниновтарҙың усадьба паркы —  XIX быуат ландшафт сәнғәте өлгөһө. Төп йорттоң көньяҡ фасадынан парк өс террасала һөҙәк тау битләүенә төшә. Өҫкө террасала йүкә аллеяһы урынлаша. Икенсе террасала башлыса япраҡлы ағастар үҫә. Террасалар араһында сик булып емеш-еләк ағастары һыҙаты хеҙмәт итә. Парктың түбәнге террасаһы болондан ғибәрәт. Парктың төп аллеяһы төп йорттоң көньяҡ фасады эргәһендә партер түтәленән башлана һәм бөтә парк буйлап һуҙылып, ҙур оҙонса быуаға барып терәлә. Быуа аша күпер үтә, унан юл яҡындағы урманға алып бара. Усадьбаның хәҙерге паркы Брянчаниновтарҙың паркын өлөшләтә генә ҡабатлай. Уның күп элементтары ҡайтарыуһыҙ юғалған. Шуға ҡарамаҫтан, йылдың теләһә ҡайһы ваҡытында боронғо парк буйлап үтеү һәйбәт, бигерәк тә бында баҡса ҡыңғырауҙары сәскә атҡан ваҡытта июль айында һәм көҙөн  матур.
Документтар
Постановление от 04.12.2006 г. № 1223 г. Вологда. «Об утверждении границ зон охраны памятника истории и культуры усадьбы Брянчаниновых в с. Покровское Грязовецкого района Вологодской области» (неопр.).
Коим
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Көнсығыш Европа
[[Файл:Europe_subregion_map_UN_geoscheme.svg|справа|мини|350x350пкс|Көнсығыш Европа . БМО-НЫҢ Статистика бүлеге мәғлүмәттәре (ҡыҙыл төҫ менән билдәләнде ):
]] Көнсығыш Европа тар мәғәнәлә — география буйынса үҙәк һәм төньяҡ-көнсығыш Европа, башлыса славян халыҡтары йәшәгән урын, Европаның 2/3 өлөшөн алып тора. Термин тотороҡло түгел, бик үҙгәреүсән ; Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы документында билдәләнгәнсә, «фән өлкәләре күп булған кеүек Көнсығыш Европа билдәләмәләре лә күп» һәм "һәр киңлекте баһалау— ысынбарлыҡта мәҙәни һәм социаль конструкция ".
Көнсығыш Европа —Үҙәк Европа һәм Көнбайыш Азия араһындағы өлкә. Византия һәм Ғосман империяһының көслө йоғонтоһо аҫтында формалаша. Шулай итеп, Эллин, Рим һәм Византия империяһы мәҙәниәтенең Көнсығыш Европа илдәре мәҙәниәтенә йоғонтоһон тарихсылар инҡар итмәй. Шуға күрә хатта Көнбайыш Европа лағы конониаль осорҙа ла Англия һәм Францияла ысын мәғәнәһендәге империялар тип Эльбанан көнсығыштараҡ ятҡан Рәсәй, Германия һәм Австрия ғына иҫәпләнгән. Көнсығыш империялары Көнбайыш цивилизацияһына ҡаршы ҡуйылған.
Башҡа билдәләмә Һалҡын һуғыш ваҡытында булдырыла һәм Көнсығыш блогы тигән төшөнсәгә синоним итеп ҡулланылған. Был билдәләмә буйынса Европалағы бөтә элекке социалистик дәүләттәр — Көнсығыш Европа. Ҡайһы берҙә был илдәрҙе Үҙәк һәм Көнсығыш Европа илдәренә бүлеп йөрөтәләр, Көньяҡ һәм Көньяҡ-Көнсығыш Европа һәм башҡа ҡаһы бер төбәктәрҙе иҫәпкә алмайҙар. Был осраҡта Варшава килешеүе буйынса Көнсығыш Европаға элекке Югославия, Албания һәм Греция инмәй, әммә хәҙерге берләшкән Германия, Австрия һәм Скандинавия уларҙың сәйәси үткәнен иҫәпкә алып, Көнбайыш Европа биләмәһе тип һанала.
Хәйер, Көнсығыш Европа тотош Көньяҡ, Көнбайыш һәм Төньяҡ Европа биләмәләренән ҙурыраҡ, бындағы 2016 йылда 5 млн км² территорияла Европа халҡының 34 % йәшәй.
Климаты
Көнсығыш Европа илдәрендә климат Көнбайыш Европалағынан һалҡыныраҡ, ләкин ҡорораҡ. Көнбайыш Европала йыллыҡ уртаса температура 0 — +15 °C, ә Көнсығышта 10 баш −5 — +10 °C, Шул уҡ ваҡытта ике тапҡырға тиерлек юғары тупраҡтың уңдырышлылығы (бер үк ваҡытта киңлектә) Балҡан ярымутрауында, Рәсәйҙең көньяғында һәм Волга буйында ике тапғырға юғарыраҡ. Әммә Көнбайыш Европа, хатта Скандинавияла ик оҙаҡ, хатта йыл әйләнәһенә тиерлек малдар көтөүлектәрҙә йөрөй. Шулай уҡ Волга буйына һәм Ҡаҙағстанға Европалалағы максималь температура хас. Көнсығыш Европала Башҡа иҡтисади- сәйәси төбәктәр менән сағыштырғанда Көнсығыш Европа ҡара тупраҡтың иң күп запасына эйә.
Төшөнсә тарихы
XVI быуатҡа тиклем хәҙерге заман Көнсығыш Европаның (Европаның Көнсығышын) Висла һәм Дон араһын Көнбайыштағы уҡымышлылар Европа Сарматияһы тип йөрөткән.
«Көнсығыш Европа» төшөнсәһен тәүге булып тарихсы-ғалим Сергей Соловьев Боронғо замандарҙан алып Рәсәй тарихы (1851—1879) тигән хеҙмәтендә аңларға тырыша, Көнсығыш Европа тип ул Бөйөк Рус тигеҙлеген һәм Рәсәйҙең Европа өлөшөн һанай: Балтик, Аҡ, Ҡара диңгеҙҙәр, Каспий диңгеҙе менән Яйыҡ араһындағы биләмәне, ул үҙ эсенә Волга һәм Днепр йылға бассейндарын ала. 1913 йылда нәшер ителгән Католик энциклопедия Көнсығыш Европаға Балҡан дәүләттәрен, шулай уҡ Австро-Венгрия һәм Рәсәй империяларының бер өлөшөн индерә. Европаның көнсығыш сиген этнологи к яҡтан билдәләргә кәрәк тип айырып әйтелә.
БМО органдарына квота буйынса төбәк вәкилдәрен һайлау өсөн БМО ағзалары булған дәүләттәрҙең төбәк төркөмдәре булдырылған. Әммә йыш ҡына стөркөм булдырғанда ошондай географик принцип боҙола, сөнки «Көнбайыш Европа» төркөмөнә Австралия, Яңы Зеландия, Израиль, Төркиә, АҠШ һәм Канада, ә «Көнсығыш Европа»ға Әзербайжан, Әрмәнстан һәм Грузия индерелгән. Ләкин БМО-ның статистик публикацияларында түбәндәге Көнсығыш Европа илдәре исемлеге бирелә (геополитик яҡтан Грузия, Әрмәнстан, Әзербайжан һәм Кипр Көнбайыш Азияға ҡарай) :
Балтика илдәре ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Төньяҡ Европаға индерелгән, ә CIA World Fact Book- Көнсығыш Европаға индерә. Спорт берләшмәләренәдә Балтика илдәре үҙҙәрен Көнсығыш Европаға индерә.
Сәйәси ҡарашҡа ярашлы Көнсығыш Европа Икенсе бөтә донъя һуғышы нан һуң барлыҡҡа килә һәм Советтар Союзы йоғонотоһо аҫтындағы илдәрҙе үҙ эсенә ала : Болгария, Румыния, Венгрия, Чехословакия, Польша һәм ГДР. СССР тарҡалғандан һуң Балтика илдәре үҙҙәрен Көнсығыш Европа өлөшө тип иҫәпләй, шулай ҙа ҡайһы берҙәрә Балтик буйын Көнсығыш Европанан айырып ҡарайҙар. Хәҙерге немец сығанаҡтарында Балҡан илдәрен дә Көнсығыш Европаға индерәләр :
һәм Кавказ аръяғы:
География буйынса Көнсығыш Европа- Көнсығыш-Европа тигеҙлеге. Был осраҡта Польша, Балтик буйы, Украина һәм Белоруссия нан тыш, Көнсығыш Европаға Финляндия, Болгария һәм хатта Ҡаҙағстан биләмәһенең 13 % инә.
Классик боронғо осор һәм Урта быуаттар
Был төбәктә боронғо замандарҙа Оронтидтар Әрмәнстаны, Кавказ Албанияһы, Колхида һәм Иберия дәүләттәре булған. Был батшалыҡтар баштан уҡ, йәки һуңыраҡ иран империяларына инә (Әһәмәниҙәр дәүләте, Парфия батшалығы һәм Сәсәниҙәр империяһы). Балҡан ярымутрауының бер өлөшө, ҡайһы бер төньяғыраҡ төбәктәр әхменид Фарсияһы ҡулы аҫтында булған, шул иҫәптән Фракия, Пеония, Македония, хәҙерге Румыния, Украина һәм Рәсәйҙең Ҡара диңгеҙ буйындағы ерҙәре. Парфия империяһы һәм Рим, һуңыраҡ Византия һәм Сәсәниҙәр империялары араһында был ерҙәр өсөн көрәш бара. Парфия ғәскәре был төбәккә бер нисә тапҡыр баҫып инә, тик уны ҡулында оҙаҡ тотоп тора алмай. Ә Сәсәниҙәр Кавказдың күп өлөшөндә оҙаҡ ваҡыт хакимлыҡ итә.
Көнсығыш менән Көнбайыш Европа араһындағы айырма Рим республикаһы осоронан уҡ билдәле. Рим дәүләте сиктәре киңәйгән һайын тел һәм мәҙәниәттәге айырмалыҡтар күбәйә бара. Грек телле көнсығыш провинцияларҙа эллинистик цивилизациялар сәскә ата, ҡала тормошо үҫешә. Көнбайышта латин теле тарала. Был тел һәм мәҙәниәткә нигеҙләнгән айырымлыҡтар Рим империяһын Көнбайыш һәм Көнсығышҡа бүлгәндән һуң тағы ла нығыраҡ арта бара. Боронғо осорҙоң аҙағы һәм Урта быуаттар осоронда бер нисә мөһим ваҡиға был айырымланыуға ярҙам итә. Көнбайыш Рим империяһы V быуатта юҡҡа сыға, Урта быуат тарихы башлана. Ә Көнсығыш Рим империяһы (һуңыраҡ тарихсылар уны Византия империяһы тип атай) һаҡланып ҡала һәм тағы 1000 йыл йәшәй.
Көнбайышта Франк империяһы булдырылыу, бынан тыш христиан сиркәүен көнбайыш һәм көнсығышҡа бүлгән 1054 йылдағы «Бөйөк айырымланыу» (Великий раскол) Көнсығыш менән Көнбайыш араһындағы мәҙәни һәм дини айырмаларҙы арттыра ғына. XIII быуатта Көнсығыш Европаның күп өлөшөн монголдар баҫып ала.
Остидлунг (Ostsiedlung, Көнсығышты немецтар тарафынан колонизациялау) осоронда Магдебург хоҡуғына нигеҙләнеп барлыҡҡа килгән ҡалалар иҡтисади үҙәктәргә әйләнә, бөтә Көнсығыш Европа буйлап немец тораҡтарына нигеҙ һалына.
Оло Осипова
Оло Осипова (Чёрная Осипова) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының уң ярына тамағынан 386 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.