cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шварц Александр Николаевич
Александр Николаевич Шварц (4 ғинуар 1848 йыл — 5 ғинуар 1915 йыл) — филолог, 1908—1910 йылдарҙа Рәсәй империяһының халыҡ мәғарифы министры. Сығышы менән дворяндар ғаиләһенән.
Иммакуле-Консепсьон сиркәүе (Антиб)
Иммакуле-Консепсьон сиркәүе (фр. église de l’Immaculée Conception), — Франциялағы Антиб ҡалаһының иҫтәлекле урындарының береһе. Ҡаланың боронғо кварталдарының береһендә урынлашҡан.
Тарихы
Иммакуле- Консепсьон сиркәүе француз ҡалаһы Антиб территорияһында ҡасандыр роман стилендәге, хәҙер емерелеп бөткән ғибәҙәтхана урынында урынлашҡан. Иммакуле-Консепсьон сиркәүе элек Антибтың кафедраль соборы булған һәм шулай 1200 йыл уртаһына тиклем дауам иткән. Сиркәүҙең иҫке өлөшө XII быуат менән билдәләнә, яңы өлөшө XVIII быуатта төҙөлгән.
Сиркәүгә Шессель урамы (франц. Rue Chessel) йәнәш тора. Иммакуле-Консепсьон сиркәүенең фасады классик стилдә эшләнгән, ә эске интерьерҙары барокко стилендә башҡарылған. Сиркәүҙең ике яруслы барокко фасады — өсмөйөшлө фронтон менән ҡыҙыл төҫтә. Сиркәүҙең фасадында түңәрәк тәҙрә урынлашҡан, ул ике пар аҡ пилястралар менән уратып алынған.
Сиркәү манараһы XII быуатта төҙөлгән һәм ҡарауыл башняһы функцияһын үтәгән. Ул сиркәүҙән айырым тора. Уны төҙөү өсөн таш ҡулланылған.
1710 йылда собор порталын Жак Дол төҙөй.
Иммакуле-Консепсьон сиркәүе Антиб ҡалаһының иң билдәле иҫтәлекле урындарының береһе булып тора.
Афанасия Цумелека
Афанасия Цумелека (Αθανασία Τσουμελέκα; 2 ғинуар 1982, Превезе) — грек еңел атлеты, 20 километрға йөрөштә олимпия чемпионы.
Карьераһы
2002 йылда Афанасия Европа чемпионатында ҡатнаша. 20 километрлыҡ аралыҡта, миҙгелдә иң яҡшы шәхси һөҙөмтә күрһәтеп, 9-сы була. Бер йылдан һуң ҡитғаның йәштәр чемпионатында Цумелека алтын миҙалды, ә донъя чемпионатында 7-се урынды яулай.
Афинала Олимпия уйындарында Афанасия, көмөш миҙал эйәһе Олимпиада Иванованы 5 секундҡа үтеп, алтын миҙалға лайыҡ була. Күп һанлы фекерҙәр буйынса, грек спортсыһы финиш һыҙығы ҡағиҙәләрен боҙа. Быға тиклем уға ике һары карточканы күрһәтәләр һәм дистанцияһының һуңғы стадияһында судья Цумелекка өсөнсө һары карточканы күрһәтә. Әммә бынан һуң да квалификациянан мәхрүм итмәйҙәр, Олимпиада Иванова һүҙҙәре буйынса, судьялар ярыштар хужабикәһен һәм лидерҙы ҡыуып етергә мөмкинлек бирмәйҙәр. Рәсәйле Афанасияны ярыштан төшөрөп ҡалдырҙылар һәм уға уны ҡыуып үтергә мөмкинлек бирҙеләр, тип уйлай. Әммә Цумелека финишҡа барып етә һәм алтын миҙалды ала. Рәсәйҙең еңел атлетика Федерацияһы протест бирмәҫкә ҡарар итә
2005 йылда донъя чемпионатында Афанасия квалификацияһыҙлана. Пекинда Олимпия уйындарында ул 9-сы була. Әммә 6 августа үткәрелгән допинг-тест һөҙөмтәләре буйынса, уның һейҙегендә эритропин табалар һәм еңел атлетсыны ваҡытлыса ярыштарҙан ситләтәләр. 2009 йылдың 17 ғинуарында спортсы карьераһын тамамлауы тураһында иғлан итә, 29 апрелдә уның допинг-өлгөһө ыңғай һөҙөмтә бирә һәм 18 ноябрҙән Халыҡ-ара олимпия комитеты Афанасияны квалификацияһыҙлай.
Сулпан (Талбазы ауыл советы, Ауырғазы районы)
Сулпан (Чулпан) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 64 кеше. Почта индексы — 453480, ОКАТО коды — 80205846002.
Поеж
Поеж — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белый Лух йылғаһының уң ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сыглэг
Сыглэг — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сем-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Сорум-Казым
Сорум-Казым — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Казым йылғаһының һул ярына тамағынан 595 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сирмионе
Сирмионе, йәки Сирмьона (Sirmione) — Италия ҡалаһы. Был ҡала Италияның Ломбардия өлкәһендәге Брешиа провинцияһында урынлашҡан. Даими ҡала халҡы 5600 кеше тәшкил итә. Ҡала Герда күленең көньяҡ ярында, 4 км оҙонлоғондағы ярымутрауҙа урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта ҡала яҡын-тирәһендә торған Коломбаре ҡалаһы менән ҡушылып үҫешкән. Ҡала үҙенең тарихи ҡомартҡылары һәм шифалы термаль һыуҙары менән билдәле. Дауалау өсөн Бойола сығанағының Цельсий буйынса 69 градус температуралы булып сыҡҡан һыуы ҡулланыла.
Коммунаның ҡурсалаусыһы - Пресвятая Богородица (Дева Мария Снежна), уның хөрмәтенә байрам йыл һайын 5 августа үткәрелә.
Тарих
Рим республикаһы ваҡытында уҡ бында Sermio Mansio Sermio ҡалаһы урынлашҡан булған. Уның ике гаваны һәм хәҙерге замок урынындағы нығытмаһы торған. Шул уҡ ваҡытта бында курорт була. Веронаның бик күп хәлле кешеләренең (шул иҫәптән шағир Катуллдың ғаиләһенең) бында виллаһы булған. Дезидерий королдең тол ҡатыны Анза бында монастырьтөҙөгән (хәҙер ул юҡҡа сыҡҡан).
1889 йылда Сирмионела термаль һыу менән дауалау үҙенсәлектәре табыла, был туризмдың үҫеүенә булышлыҡ итә. Әлеге ваҡытта туризм иҡтисадтың нигеҙе булып тора.
Иҫтәлекле урын
Был сығанаҡтың һыуында көкөрт, бром, йод ҡушылмалары бар. Сығанаҡтың һыуы ҡолаҡ ауыртыуынан, ревматизм, үпкә һәм тире ауырыуҙарынан дауалау өсөн ҡулланыла Сығанаҡ үҙе күлдең төбөнән 19 метр тәрәнлектән сығарыла һәм торбалар буйынса шифаханаға оҙатыла.
Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле
Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле — Башҡортостан Республикаһының профессиональ халыҡ бейеүҙәре ансамбле.
«Башҡорт профессиональ хореография сәнғәте һәм юғары башҡарыу оҫталығы үҫешенә ҙур өлөш индереү һәм пропагандалау өсөн» Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһын алыусы берҙән-бер коллектив.
Тарихы
1940 йылда Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбленә айырыла. 1940 йылдың йәйендә ансамблдең Башҡортостан буйлап беренсе гастролдәре үтә. 1941 йылдың башында Мәскәүҙә уҙғарылған Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнаша. 1955 йылда Мәскәүҙә уҙғарылған Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡабаттан ҡатнаша, бөтә союзға билдәле булып китә.
1988 йылда коллективҡа Фәйзи Ғәскәров исеме бирелә.
1991 йылда филармониянан айырылып сығып, юридик шәхес статусын һәм Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле исемен ала. 1994 йылда бер үк ваҡытта АҠШ һәм Төркиә илдәренә гастролдәргә сыға.
1996 йылдың декабрь айында Рәсәй Федерацияһы мәҙәниәт министрлығы ансамблгә «Академик» исемен бирҙе.
2007 йылда ансамбль Урал-Волга буйы төбәгендә тиңе булмаған үҙ бинаһына эйә була.
Алыҫ сит ил халыҡтары бейеүҙәре
Был ансамбль башҡарған бейеүҙәрҙең тулы исемлеге түгел. Бөгөнгө көндә труппа донъя халыҡтарының 140-тан ашыу бейеүҙәрен сәхнәгә сығарған.
Аман (именлек тәьмин итеү)
Аман  — мосолмандың дошманға йәки мосолман түгелгә биргән хәүефһеҙлек гарантияһы. Ҡөрьәндә аман термины урынына дживар һүҙе («ҡурсалау», «яҡлау бурысы») ҡулланыла.
Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ғәрәп ҡәбиләләренә мөрәжәғәттәрендә дживар менән бер рәттән шул уҡ мәғәнәлә зиммә һүҙе лә ҡулланыла (ҡара: зимми). Зиммәнән айырмалы рәүештә, аман артабан үҙ-ара йөкләмәләр билдәләмәйенсә эшләнгән мәрхәмәтлек акты булып тора.
Тарихы
Беренсе тапҡыр аман һүҙе 634 йылда яулап алынғандарҙың ғүмере һәм мөлкәте тейелгеһеҙлеген гарантиялау мәғәнәһендә Хәлит ибн әл-Вәлиттең Дамаск менән килешеүендә осрай Айырым мосолман бер йәки бер нисә аныҡ билдәләнгән кешегә генә аман (именлек) бирә ала, ә имам йәки уның вәкиле ҡала халҡына йәки уның гарнизонына имен-аманлыҡ тәьмин итә ала. Амандан уны биргән кеше генә мәхрүм итеү хоҡуғына эйә.
Яулап алыу һуғыштарында аман тыныс килешеү төҙөүҙең башланғыс осоро була (сульха). Ҡурсыу хаты формаһында ул мосолман булмаған кешенең (изге урындарға ғибәҙәт ҡылыусы, сауҙагәр һәм башҡаларҙың) мосолман илендә хәүефһеҙлеген гарантиялаған документ булараҡ файҙаланылған. Амандың был формаһы Европа илдәренең Ғосман империяһы менән килешеүҙәрен төҙөү өсөн нигеҙ була. Һуңғараҡ Урта быуаттарҙа әсирлеккә төшкәндә мәрхәмәтлек һорап ҡысҡырыу аман тип аталған
Сәлихов Шәйхелислам Ғүмәр улы
Сәлихов Шәйхелислам Ғүмәр улы (4 февраль 1914 йыл — 19 июнь 1978 йыл) — Совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Дан орденының тулы кавалеры. КПСС ағзаһы.
Биографияһы
Шәйхелислам Ғүмәр улы Сәлихов 1914 йылдың 4 февралендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Боҫҡаҡ-Ҡуян ауылында тыуған. Милләте — башҡорт.
1936 йылдан Ҡыҙыл Армия составында хеҙмәт итә. 1938 йылда Хәсән күлендә совет һәм япон ғәскәрҙәре араһындағы хәрби бәрелештәрҙә, 1939—1940 йылдарҙа Совет-фин һуғышында Карел муйынындағы алыштарҙа ҡатнаша.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың 4 июлендә Саҡмағош район хәрби комиссариаты тарафынан армияға саҡыртыла. 1941 йылдың декабренән Калинин, 1-се Балтик буйы һәм 3-сө Белоруссия фронттарында хеҙмәт итә.
1944 йылдың 16 авгусында Личупьи ауылы (хәҙерге Латвияның Бауска ҡалаһы эргәһендә) тирәһендәге хәрби операция барышында Сәлихов беренселәрҙән булып дошман дислокацияһына үтеп, ҡул гранаталары менән фашист пулемётын һәм уны хеҙмәтләндереүселәрҙе юҡ итә. Сигенеүсе немецтарҙы эҙәрлекләп, шәхси ҡоралының уты менән 7 немецты юҡ итә һәм разведка төркөмө составында Личупьи ауылын яулап алыуҙа ҡатнаша. Бында күрһәткән батырлыҡтары өсөн 1944 йылдың 18 авгусында III дәрәжәләге Дан ордены менән бүләкләнә. 1944 йылдан КПСС ағзаһы.
1944 йылдың 18 авгусынан 3 тапҡыр дошман тылына разведкаға йөрөй. 1944 йылдың 11 сентябрендә Елгава ҡалаһы тирәһендә (хәҙерге Латвия) немец тылына 8 километрға үтеп инә һәм дошман ғәскәрҙәренең хәрәкәтен күҙәтеп кәрәкле мәғлүмәттәр йыя. 1944 йылдың 9 ноябрендә Дамбенизки ауылы тирәһендә дошман тылына 6 километрға үтеп инә, немец танкыларының һәм пехотаһының хәрәкәтен билдәләй һәм бының тураһында үҙенең командованиеһына хәбәр итә. 1944 йылдың 29 ноябрендә Тауени ауылы тирәһендә фашист уты аҫтында дошман тылына 9 километрға үтеп инә, бында 4 тәүлек була һәм дошман ғәскәрҙәренең хәрәкәтен күҙәтеп бының тураһында командованиеға хәбәр итә. Ошо күрһәткән батырлыҡтары өсөн 1945 йылдың 12 февралендә II дәрәжәләге Дан ордены менән бүләкләнә.
1945 йылда демобилиацияланғандан һуң, Башҡорт АССР-ы Саҡмағош районы «Баҙы» колхозында бригадир, рәйес булып эшләй.
1978 йылдың 19 июнендә туған ауылында вафат була.
Тарка-Нядэй-Яха
Тарка-Нядэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нядэйседа-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ройтлинген университеты
Ройтлинген университеты (Hochschule Reutlingen, элекке FHTW Reutlingen) — дәүләт юғары уҡыу йорто,Германияның көньяғында Баден-Вюртембергта Ройтлинген ғәмәли фәндәр университеты. Юғары уҡыу йортонда 1/4 өлөшө алмашыу буйынса сит илдән килгән 5800-гә яҡын студент белем ала. Уҡытыу бакалавр һәм магистр кимәлдәре буйынса 45 программа нигеҙендә уҡытыла. Университет кампусы Ройтлингендың көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан.
Тарихы
Университетҡа 1855 йылда Туҡыу мәктәбе булараҡ нигеҙ һалынған. 1891 йылда был мәктәптең исеме иләү, туҡыу һәм бәйләү техник колледжы тип үҙгәртелә. 1908 йылда дәүләт статусы ала һәм туҡыу сәнәғәте техникумы дәүләт колледжы тип үҙгәртелә.
1971 йылда колледж Ғәмәли фәндәр университеты (Fachhochschule) тигән рәсми танылыу ала.
Ауыл хужалығы үҫемлектәре ҡоротҡостары
Ауыл хужалығы үҫемлектәре ҡоротҡостары — культуралы үҫемлектәрҙе зарарлай йәки уларҙы һәләк итә торған ҡоротҡостар. Ауыл хужалығы культураларына иң ҙур зыянды бөжәктәр килтерә, был уларҙың биологик үҙенсәлектәре, төрҙәренең күплеге, тиҙ үрсеүе, күп ашауы, күп төр личинкаларҙың тәүлеккә уҙ ауырлыҡтрынан да күберәк үҫемлек ашарға һәләтле булыуы менән аңлатыла.
Бөртөклө ашлыҡ культураларына олигофагтарҙан швед себене, йәшел күҙ, гессен себене, икмәк ҡуңыҙы иң ҙур зыян килтерә. Ҡуҙаҡлы үҫемлектәрҙе - бүлбе оҙонмороно, емеш ҡорттары, борсаҡ ҡорто; кәбеҫтәне – кәбеҫтә күбәләге, кәбеҫтә көйәһе, әүернә сәскәлеләр босалары күберәк зарарлай. Күп төрлө ҡортоҡостарҙан бигерәк тә емеш һәм еләк үҫемлектәре ныҡ зыян күрә. Былар - емеш йомшағын ашап керә торған алма, груша, слива емеш ҡорттары, сейә себене, лайлалы һәм сейә киҫмәнднәре, алмағастың сәскә бөрөләрен зарарлаусы алмағас сәскәашары һәм сейә оҙонмороно. Вегетатив бөрө һәм япраҡтарҙы зарарлаусы ҡоротҡостар - алмағас, сейә, слива япрағы, крыжовник бәбәге бете, дүрт аяҡлы беттәр һәм күп һандағы япраҡ кәмереүсе ҡоротҡостар – бухарка-ҡуңыҙ, энәлек күбәләге, тулҡынсалар, алмағас ҡорто, слива ҡорто. Улар араһында иң ҡурҡыныслыһы - ағастың бөтә япрағын юҡ итеүсе алмағас ҡорто Еләк культуралары өсөн ҡурҡыныс ҡоротҡостар - ҡарағат күбәләге, мыйыҡлы ҡуңыҙ, ҡарағат япраҡ һәм һабаҡ осо себендәре, ҡарағат бөрөләре талпаны, үрмәкес талпаны, крыжовник көйә күбәләге, крыжовник ҡарышлауығы, ҡурай һәм ер еләге ҡорто, япраҡ ҡуңыҙы, ер еләге талпаны, ҡурай еләге ҡуңыҙы, ҡурай еләге бөрөһө көйәһе, ҡурай еләге һабағы себене һ.б.
Баҫыу, йәшелсә һәм баҡса культураларының бөжәк ҡортокостарына ҡаршы химик (пестицидтлар), биологик һәм механик (участоктарҙы сүп үләндәренән таҙартыу, тупраҡты уҙ ваҡытында эшкәртеп тороу) көрәш саралары ҡулланыла. Имеҙеүсе хайуандарҙан баҡса үҫемлектәренә иң ҙур зыян килтереүселәр – кимереүселәр: сысҡандар, ҡыр сысҡандары һәм ҡуяндар, улар бер сезон эсендә баҡсасыларҙың күп йыллыҡ хеҙметен юҡҡа сығарырға һәләтле. Сысҡан һәм һуҡыр сысҡандарға ҡаршы химмк көрәш саралары (ағыуланған алдағыс ем), биопрепараттар (бактериаль) ҡулланыла. Ағас олондарын һәм ботаҡтарын ҡуяндарҙан һаҡлау өсөн уларҙы төрлө материалдар менән урап бәйләйҙәр йә иһә ҡурҡытҡыс матдәләр һылайҙар.
Forvo
Forvo.com — донъяның киң таралған телдәрендә һөйләшеүселәр әйтелешендә ул телдәрҙәге  һүҙҙәр яҙылған аудиофайлдар  (MP3;  HTML5 өсөн — .ogg ) ҡуйылған веб-сайт.
Сайтты 2008 йылдың ғинуарында Forvo Media SL компанияһы донъяға сығара, әлеге ваҡытҡа уның  бер нисә телдәге интерфейсы, шул иҫәптән рус телендәгеһе  (ru.forvo.com) бар, рус интерфейсында  башҡорт теле бүлеге лә  (ru.forvo.com/languages/ba/) бар. 2020 йыл башына 16 меңдән ашыу башҡортса һүҙ яҙҙырылған. Сайт бик күп һүҙҙәр әйтелеше яҙҙырылған тупланма булып тора. Һүҙҙәрҙең әйтелешен яҙҙырыу ирекле һәм түләүһеҙ башҡарыла, шунлыҡтан Forvo  Википедия  кеүек үк интернет-ирекмәнлек эше һөҙөмтәһендә йәшәй, ләкин унда булған нәмәләр ирекле түгел: улар коммерция ҡулланыуын тыйған  CC BY-NC-SA менән лицензияланған.
Мөмкинлектәре
Был ресурста түбәндәгеләр теркәлеүҙе талап итмәй:
теркәлеү үткәс (түләүһеҙ), түбәндәге мөмкинлектәр өҫтәлә:
Интерфейсы
Интерфейсына эҙләү юлы ҡуйылған, уға эҙләнелгән һүҙҙе йә һүҙбәйләнеште яҙырға кәрәк. Әгәр ул бирелмәләр базаһында булһа,  зәңгәр өсмөйөш билдәһе менән бергә яҡтыра һәм, өсмөйөшкә баҫып, һүҙҙе  тыңларға була. Ә һүҙҙең үҙенә баҫһаң, был һүҙҙең бите асыла. Унда һүҙҙе яҙҙырған ҡулланыусының (ҡулланыусыларҙың) исеме, енесе, йәшәгән иле, картала тораҡ пункты күрһәтелә. Шулай уҡ әйтелеште баһаларға, ҡулланыусыға хәбәр ебәрергә мөмкин.
Бер үк һүҙ башҡа телдәрҙә башҡа төрлө әйтелергә мөмкин. Шунлыҡтан аналогтары булған һүҙҙәр өсөн теле күрһәтелгән һалынмалар бар.
Телдәр дәүләт теле лә, ҡәбилә теле лә, үле тел йә яһалма тел дә булырға мөмкин.
Һүҙ бирелмәләр базаһында булмаһа, ҡулланыусы һүҙҙе һәм телде, кәрәк тапһа, әйтелеште белеү маҡсатын белдергән тегты (тамғаны)  ҡуя ала (бынан һуң ул телдә һөйләшеүселәрҙең берәйһе уны әйтеп яҙҙырғанын көтөргә кәрәк була). Әгәр ҡулланыусы үҙ телендәге һүҙҙе эҙләһә, микрофоны булған хәлдә, уны үҙе әйтеп тә яҙҙыра ала. Бөтә төр һүҙҙе йә фразаны, һүҙбәйләнеште, яңғыҙлыҡ исемде, топонимды әйтеү өсөн теүәл 2,5 секунд бирелә, сайтты эшләүселәр фекеренсә, теләгән бер лексик берәмекте әйтеп яҙҙырыу өсөн ошо ваҡыт етә. Һүҙҙе ҡат-ҡат яҙҙырып ҡарарға мөмкин — был йәһәттән бер ниндәй сикләү юҡ, әммә «Әйтелеште һаҡларға» тигән төймәгә баҫҡас, һуңғы яҙма һаҡлана. Яңылыштан дөрөҫ түгел яҙма һаҡланһа йә сит тауыштар килеп ҡыҫылһа, ҡабат яҙҙырырға мөмкин, ләкин был осраҡта булған балдар (ҡулланыусы йыйған балдар) юҡҡа сыға. Ҡулланыусы әйтелеш талап ителгән сираттағы һүҙҙәрҙе яҙҙыра ала, улар ҡыҙыл түңәрәк менән билдәләнгән.
Сайттың лексиконы
Түбәндәге осраҡтар ҙа хупланмай:
Мөхәррирҙәр яҙҙырылған һүҙҙәрҙе башҡа сәбәптәр буйынса ла юйҙырырға хоҡуҡлы.
Тәнҡит
Сайт сәйәсәтенә ярашлы, бирелмәләр базаһына индерелгән һүҙҙәрҙе  (дөйөм ҡулланылыштағы норматив лексика күҙҙә тотола) мөхәррирҙәр үҙ ҡарамағы буйынса, бер яҡлы хәл итеп, иҫкәртеүһеҙ  юйҙыра  ала.
Ахинян Григор Мушегович
Григо́р Муше́гович Ахиня́н (Գրիգոր Ախինյան; 20 апрель 1926 йыл — 6 март 1991 йыл) — әрмән композиторы, музыка педагогы, профессор (1989). Әрмән ССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1972) һәм халыҡ артисы (1990). 1968 йылдан КПСС ағзаһы.
Биографияһы
Ахинян Григор Мушегович 1926 йылдың 20 апрелендә ул ваҡыттағы Әрмән ССР-ының Караклис (хәҙер Ванадзор) ҡалаһында тыуған. 1957 йылда Ереван консерваторияһын композитор һәм педагог, СССР-ҙың халыҡ артисы (1977) Егиазарян Григорий Егиазаровичтың (1908—1988) композиция класы буйынса тамамлай.
1950—1960 йылдарҙа эстрада ансамбле менән етәкселек итә, һуңынан Р. О. Меликян исемендәге музыка училищеһында теоретик фәндәрҙән уҡыта. Григор Ахиняндың уҡыусыларының береһе — бөгөнгө көндә әүҙем ижад итеүсе композитор Эдуард Айрапетян.
1969 йылдан педагогик эшмәкәрлеген Ереван консерваторияһында дауам итә, 1981 йылда доцент, 1989 йылда профессор була.
1974 йылдан СССР Музыка фондының Әрмәнстан бүлексәһе идараһында рйес вазифаһын башҡара.
Уҡытыу һәм башҡа хеҙмәт эшмәкәрлеге менән бер рәттән ижад менән дә шөғөлләнә: романстар, йырҙар, спектаклдәргә һәм фильмдарға музыка яҙа.
Ырымбур губернаһы
Тарих
Борондан төбәкте төрлө ерле төрки халыҡтар биләй: Көньяҡ Урал һәм тирә-яҡтары — башҡорттарҙың борондан тыуған йорто; көнбайышыраҡ — татарҙар ере; башҡорт йортонан көньяҡ-көнсығыштағы далаларҙа ҡаҙаҡтар күсмә тормош итә; Түбәнге Яйыҡ — нуғайҙар биләмәһе булараҡ билдәле.
XVII быуаттың икенсе яртыһынан алып Рәсәй империяһы Көньяҡ Уралда һәм тирә-яҡ төбәктәрҙә йоғонтоһон көсәйтә килә. Төбәктәге тәүге урыҫтар Иван Грозныйҙың язаларынан ҡасып, Яйыҡ буйына күсеп килә. Пётр I Ырымбур ерҙәрен Рәсәй өсөн мөһим терәк майҙан, Урта Азияға инер өсөн уңайлы ҡапҡа тип күрә. Хәйер, уның ниәттәре Анна Иоанновна осоронда ғына ғәмәлғә аша башлай. Төбәккә казактар күсереп ултыртыла, башҡорт менән ҡаҙаҡ ерҙәре араһында ҡәлғә һыҙаты төҙөлә.
1744 йылда Ырымбур губернаһы ойошторола; 1752 йылға уға Әстрәхән губернаһынан Гурьев ҡаласығы, 1773 йылда Ҡазан губернаһынан Һамар ҡалаһы ҡушыла.
1775 йылың октябренә ҡарата губерна түбәндәге өс провинциянан тора :
1782 йылда Өфө наместниклығы ойошторола; уға ике өлкә (область) — Өфө һәм Ырымбур өлкәләре инә.
Өфө өлкәһенә түбәндәге 8 өйәҙ ҡарай:
Ырымбур өлкәһенә 4 өйәҙ ҡарай: Шул уҡ ваҡытта Гурьев менән Уральск ҡалалары Әстерхан губернаһына күсерелә; Ырымбур баш ҡала тип билдәләнә. 1796 йылда Өфө наместниклығының атамаһы "Ырымбур губернаһы"на үҙгәртелә, Ырымбур баш ҡалаһы булып ҡала. 1802 йылы баш ҡала Өфөгә күсә. 1850 йылда Бөгөлмә, Боғорослан һәм Быҙаулыҡ өйәҙҙәре яңы ойошторолған Һамар губернаһына бирелә. 1865 йылы губерна икегә — Өфө һәм Ырымбур губернаһына — бүленә. Шул уҡ йылда бығаса үҙ махсус (кантон һәм йорт) идаралығы аҫтында булған башҡорттар дөйөм губерна идаралығына күсә.
1919 Ырымбур губернаһынан Силәбе губернаһы бүленә. 1928 йылда төбәк Урта Волга өлкәһенә индерелә, 1934 йылда айырым Ырымбур өлкәһе булдырыла.
Административ бүленеш
1865—1919 йылдарҙа Ырымбур губернаһы 5 өйәҙҙән тора:
Халыҡ һаны
Дөйөм халыҡ һаны — 1 836 мең; халыҡ тығыҙлығы — 1 кв. км-ға 10 кеше; 6 ҡалала 174 мең кеше тора.
1897 йылға торошло халыҡ иҫәбе (туған тел буйлап) :
Алтын тауҙар
Тарихы
Ҡаласыҡ Новочеркасск ҡалаһынан көнсығыштараҡ Ҡамышлы йырыны эргәһендә, ҡалҡыулыҡта, Бессергеневская һәм Мелиховская станицалары араһында, Аҡсай йылғаһы һыубаҫар туғайында, уның уң яҡ яры буйында урынлашҡан.
Ҡаласыҡтың йәшәү  ваҡыты — яҡынса VIII — X быуаттар,   урта быуат Хазар ҡағанаты дәүере.
Хазар ҡаласығы 1986 йылда Новочеркасск тарихы музейы экспедицияһы тарафынан Ҡамышлы йырыны янындағы ҡаҙылма эштәре ваҡытында табыла.
Ҡаласыҡта археологик ҡаҙыныуҙар  2002 йылдан алып әлеге көнгә тиклем бара. Ҡаҙыу эштәрен Ростов дәүләт университетынан В.В. Ключников етәкселегендә Рәсәй, АҠШ, Бөйөк Британия, Польша  халыҡ-ара экспедициялары  үткәрә
Археологик ҡаҙыныуҙарҙа болгар салт-маяк мәҙәниәтенә хас булған элементтар менән керамика фрагменттары, аландар традицияларында төҙөлгән керамика фрагменттары табыла. Табылған артефакттар араһында  төньяҡ -ҡара диңгеҙ  амфоралары фрагменттары, мискә, йәймәләр өсөн балсыҡтан мейес, йылҡы деталдәре (чумбур блогы), бер нисә баҡыр тәңкә, ынйылар бар.
Ҡаласыҡты ҡаҙыу эштәрендә шулай уҡ таштан эшләнгән диуарҙар киҫәге, көршәксе түңәрәгендә яһалған керамика һауыт-һаба өлөштәре табылған. Торлаҡтарҙы сей кирбестән эшләгәндәр, өйҙәрҙең нигеҙҙәренә таш  һалғандар
Ҡаласыҡта шулай уҡ татар-монгол осорон иҫәпкә алып, ир-ат ҡәберҙәре табылған. 2004 йылда ҡаласыҡтың таш менән түшәлгән ихатаһы  ҡаҙыла, унда бала менән ҡатын-ҡыҙ ҡәбере табыла.
Әҙәбиәт
В. В. Ключников, П. А. Ларенок (Ростов-на-Дону). Некоторые итоги изучения городища хазарского времени «Золотые горки» в 2002 г.
Соломянка
Соломянка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Илеза йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сысконсын-Я
Сысконсын-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 163 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 192 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Росла
Росла (Roßla) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2319 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,64 км2. Диңгеҙ кимәленән 145 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6536 һәм автомобиль коды — MSH.
Кришна Баларам Мандир
Шри Кришна-Баларам Мандир — Вриндаван ҡалаһында Гаудия Вайшнава ғибәҙәтханаһы (мандиры).
Илаһтар
Ғибәҙәтханада поттар булып Кришна һәм Баларама тора. Шулай уҡ уң яҡта Гопи, Лалита һәм Висакха менән Радха Кришна урынлашҡан. Һул яҡта Нитьянанда менән Чайтанья Махапрабху һәм Ачарья Бхативеданта Свами Прабхупада менән уның рухи остазы Бхактисиддханта Сарасвати Тхакура поттары тора. Кришна-Баларам Мандирда бөтә Вриндаванда иң юғары таҙалыҡ һәм Илаһларға табыныу стандарты булып тора.
РСФСР һәм Финляндия араһындағы Тарту солох килешеүе
Финляндия һәм РСФСР араһында Тарту солох килешеүе — Тартуский мирный договор между РСФСР и Финляндией — Финляндияла граждандар һуғышы бөткәс һәм Рәсәй Империяһының төньяҡ-көнбайышында 1918-1920 йылдарҙағы беренсе совет-фин һуғышы бөткәс, РСФСР һәм Финляндия араһында Тарту (Эстония) ҡалаһында 1920 йылдың 14 октябрендә ҡул ҡуйылған килешеү.
Ҡул ҡуйыу тарихы
1920 йылдың 18 майында Ҡыҙыл армия частары Ухтаға (Архангельск губернаһы) ингән. Төньяҡ Карел дәүләте хөкүмәте Финляндияға ҡасҡан.
1920 йылдың 8 июнендә Петрозаводск ҡалаһында Карелия хеҙмәт коммунаһы автономиялы өлкә берләшмәһе төҙөлә. Уға Олонецк, Архангель төбәгендәге карелдар йәшәгән ерҙәр: Петрозаводск ҡалаһы, Карелия Республикаһының Олонецк, Петрозаводск һәм Повенецтағы карел улустары индерелгән.
1920 йылдың июнендә Паасикиви сәйәси позицияһы һиҙелерлек нығынған Совет Рәсәйе менән солох тураһында һөйләшеүҙәргә Финляндия делегацияһы етәксеһе булып бара. Паасикиви урыҫ телен дә һәм Рәсәйҙе лә яҡшы белгән кеше булараҡ билдәле була. Һөйләшеүҙәргә барғанда финдар бер фекергә килә алмаған була һәм үҙ-ара уртаҡ тел таба алмай. Тышҡы эштәр министры Р. Холсти сикте Ладога буйлап Онега күле аша Аҡ диңгеҙгә тиклем яһарға теләй, шулай итеп бөтә Көнсығыш Карелияны Финляндияға ҡушырға ниәтләнә. Паасикиви фекере буйынса, был территориялар унда йәшәгән халыҡтың үҙ ихтыяры булғанда ғына ҡушыла ала
Совет хакимиәте Карел муйынының һәм Фин ҡултығы утрауҙарының бер өлөшөн алырға өмөтләнә.
1920 йылдың июлендә Ҡыҙыл Армия Көнсығыш Карелияның күпселек өлөшөнән фин һалдаттарын ҡыуып сығара. Фин ғәскәрҙәре Ребольский һәм Поросозерский улустарында ғына ҡала.
Килешеүгә ҡул ҡуйыу
1920 йылдың 14 октябрендә, дүрт ай барған һөйләшеүҙәрҙән һуң, килешеүгә ҡул ҡуйыла.
Ҡул ҡуйыу урыны: Тарту ҡалаһы (1920 йылға тиклем — Юрьев), Вильянди урамы, (хәҙерге адресы: Тыниссони урамы 1 / J. Tõnissoni 1)
Килешеү тексы бер үк хоҡуҡҡа эйә 4 телдә әҙерләнә.Килешеү РСФСР-ҙың Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты тарафынан 1920 йылдың 23 октябрендә ратификациялана. Фин парламенты килешеүҙе 1920 йылдың 1 декабрендә хуплай, һәм 1920 йылдың 11 декабрендә Финляндия президенты Стольберг килешеүҙе ратификациялай. Шул уҡ йылдың декабрендә Финляндия Милләттәр Лигаһы ағзаһы булып китә, уны Совет Рәсәйе еңеүсе илдәрҙең «ғаилә клубы» тип һанай.
Һөҙөмтәләр
Килешеүгә ҡул ҡуйыу менән өс йыллыҡ һуғыш һәм Финляндия тарафынан Совет Рәсәйенең бер нисә сиктәш улусын баҫып алыуы тамамлана. Килешеүҙә яңы совет-фин дәүләт сиге билдәләнә һәм Финляндия файҙаһына ер буйынса ташламалар билдәләнә. Фин делегацияһы башлығы Паасикиви һуңғараҡ Финляндияның алынған сиге даими булып ҡалыуы өсөн артыҡ яҡшы булыуын таный, йәғни уның үҙгәрмәҫенә шик белдерә.
Килешеү менән билдәләнгән сик 1940 йылда1940 йылға тиклем ғәмәлдә ҡала. 1939—1940 йылдарҙағы совет-фин һуғышы һөҙөмтәләре буйынса СССР һәм Финляндия араһында Мәскәү Солох килешеүе имзалана һәм СССР файҙаһына бер нисә ер ташламаһы ғәмәлгә индерелә.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Российско-финские отношения
Сорум-Пахт-Юган
Сорум-Пахт-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Иш-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пожла
Пожла — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының уң ярына тамағынан 411 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәзизова Зәйтүнә Сабир ҡыҙы
Ғәзизова Зәйтүнә Сабир ҡыҙы (26 февраль 1937 йыл) — опера йырсыһы, 1982 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1986).
Биографияһы
1937 йылдың 26 февралендә Хәйбулла районы Айыулы ауылында тыуған.
Ижады
Улар араһында:
Бөтә илгә танылған опера йырсылары Тамара Милашкина, Борис Штоколов, Булат Минжилкиев, билдәле дирижерҙар Ярослав Вощак, Лев Морозовский, Равиль Мартынов, Илмар Лапиньш менән бергә эшләй.
Зәйтүнә Ғәзизова башҡорт музыка сәнғәтен үҫтереүгә тос өлөш индерә: йырсының репертуарында тиҫтәләгән башҡорт халыҡ йырҙары, башҡорт композиторҙарының һирәк башҡарылған йырҙары иҫәпләнә. «Мелодия» Бөтә союз грампластинкалар фирмаһы тарафынан сығарылған «Башҡорт йырҙары» дискыһына (1972 й.) уның башҡарыуында бер нисә халыҡ йыры индерелгән. Зәйтүнә Сабир ҡыҙы кеше күңелдәренең ҡылдарын тирбәтерлек матур шиғырҙар ҙа ижад итә.
1982 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы.
Солюга
Солюга (Селюга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Подюга йылғаһының уң ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Изге Мария Магдалина сиркәүе (Добровода)
Изге Мария Магдалина сиркәүе (пол. Kościół św. Marii Magdaleny ) — Польшала, Свентокшиский воеводлығында Буско-Здруй административ берәмегенең (гминаһының) Добровода  ауылындағы католик сиркәү.
Тарихы
Изге Мария Магдалина сиркәүенә 1354 йылда краков епискобы Флориан нигеҙ һала. 1524—1525 йылдарҙа ҡорам һуңғы готика стилендә үҙгәртеп ҡорола. XVII быуатта ҡорамдың көньяҡ яғында Божья Матерь сиркәүе төҙөлә, портал яңынан төҙөлә, уның өҫтөнә Лодзь гербын урынлаштыралар.
XX быуат башында неоготик беркетмәһе яңынан төҙөлә, уның эсендә  XVI быуат яҙыуҙары фрагменттары һаҡланған. Хорҙар парапетында шляхта ырыуҙарының гербтары менән төргәктәр (картуштар) ята.
Амвон янында 1605 йылда бында Андрей Боболиның мәрмәр мемориаль плитаһы ҡуйылған.
Сиркәү янында XVIII быуат ағас манараһы һәм изге Ян Непомуцкий һыны урынлашҡан.
Сиркәү изге Иаковтың Малополь юлында урынлашҡан, ул  юл Польшаны Сантьяго-де-Компастела хаж ҡылыуҙың  билдәле испан католик үҙәге менән  берләштерә
Һуҙынҡыларҙың дөрөҫ әйтелеше
Башҡорт телендә бөтә хәрефтәр ҙә яҙылғанса ғына уҡылмай. Уларҙы дөрөҫ уҡыу, әйтеү ҡағиҙәләре бар.
1. «И» хәрефе үҙләштерелгән һүҙҙәр аҙағында -ей, -ый тип уҡыла:
2. Ҡайһы бер сифаттарҙың һәм яҙыусыларҙың фамилиялары аҙағында и үҙгәртелмәй уҡыла: ''-ҡәтғи, милли, сәйәси, әҙәби, ижади, фәнни, даими, Р. Ниғмәти, Ғ. Әмири, хосуси, ижтимағи, синфи, хәрби, фәлсәфәүи.''
3. Һуҙынҡы өнгә бөткән һүҙҙең аҙағынан һуҙынҡы менән башланған һүҙ килһә һәм ул бер тында әйтелһә, ғәҙәттә, алдағы һүҙҙең аҙаҡҡы һуҙынҡыһы төшөп ҡала:
Тарка-Сэбэсь-Яха
Тарка-Сэбэсь-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сэбэсь-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 74 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Венеция (Дүртөйлө районы)
Венеция (Венеция) — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 76 кеше. Почта индексы — 452320, ОКАТО коды — 80224843003.
Тарихы
1920 йылдағы Бөтә Рәсәй Халыҡ иҫәбен алыу материалдарында ауылдағы 19 ихатала 95 башҡорттоң йәшәүе теркәлә. Ғалим-топономист һәм яҙыусы Р. З. Шәкүровтың фекеренсә, был ауыл Иҫке Солтанбәк ауылынан күсенеп ултырыусылар иҫәбенә 1925 йылда барлыҡҡа килә. Ауылға атаманы район-ара агроном Сомов ҡушҡан, тигән мәғлүмәт бар }. Әммә ауыл 1812 йылғы Ватан һуғышы яугирҙәре хөрмәтенә аталыуы ла ихтималлығын күҙҙән ысҡындырырға ярамай.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ататөрк исемендәге урта мәктәп (Анкара)
Ататөрк исемендәге урта мәктәп (Ankara Atatürk Lisesi, AALAnkara Atatürk Lisesi, AAL) — билдәле төрөк урта мәктәп, Мостафа Кәмал Ататөрк исемен йөрөтә һәм Анкара ҡалаһында урынлашҡан. Ул илдәге иң яҡшы мәктәптәр исемлегенә инә.
Чанаккале шәһиттәре мемориалы
Чанаккала шәһиттәре мемориалы — Беренсе донъя һуғышында Гәлиболи яуында һәләк булған 250 мең төрөк һалдаты иҫтәлегенә ҡуйылған хәрби мемориал. Чанаккала иле (Гәлиболи ярымутрауының көньяҡ осондағы Хисарлик (төр. Hisarlik Tepe) ҡалҡыулығы түбәһендә Морто ҡултығында урынлашҡан.
Мемориалдың һүрәте 500 000 төрөк лираһы (1993—2005) ҡиммәтендәге ҡағыҙ банкнотаға төшөрөлгән була.
Тарихы
Риүәйәт буйынса Мостафа Кәмал Ататөрк тирә-яҡты ҡарап йөрөгәндә уға крәҫтиәндәр мөрәжәғәт итә һәм башҡа илдәрҙә ҡуйылған мемориалдар тураһында телгә алып үтәләр. Ататөрк уларға һәләк булған төрөктәр хөрмәтенә 40 метрҙан кәм булмаған бейеклектә мемориал ҡуйҙыртасағын вәғәҙәләй.
Был иҫтәлекле урынды төҙөү тураһындағы рәсми хәбәр 1942 йылда билдәле була, әммә Икенсе донъя һуғышы башланыу сәбәпле, ҡоролма буйынса конкурс 1944 йылда ғына үткәрелә, унда Доган Эргинбаш (Doğan Erginbaş), Исмаил Уткулар (İsmail Utkular) һәм Фәридун Кип (Feridun Kip) кеүек архитекторҙар еңә.
Проекты тик 1954 йылда ғына әҙер була, шул уҡ йылдың 19 апрелендә төҙөлөш эштәре башлана. Билдәһеҙ сәбәптәр буйынса был төҙөлөш туҡтап ҡала. Аҙағыраҡ Миллиәт гәзите мемориал төҙөү өсөн аҡса йыйыу кампанияһын башлап ебәрә, уларҙың тәҡдименә ябай халыҡ та ҡушыла һәм аҡса ебәрә башлай. Хатта Мигрос селтәре кибеттәрендә теләгән кеше аҡса һалһын өсөн аҡса йыйыу һауыттары ла ҡуйыла. Дөйөм алғанда 2,3 миллиона төрөк лираһы йыйыла.
Дөйөм мәғлүмәт
1960 йылдың 21 авгусында мемориал рәсми рәүештә асыла. Мемориал аҫтында — музей, ә йәнәшендә мәхмәтчикҡа (төрөк хәрби хеҙмәткәренә) һәйкәл ҡуйылған, төрөк зыяраты ла ошонда урынлашҡан. Шулай уҡ мемориал янына ҡаҙап ҡуйылған 25-метр бейеклегендәге бронза флагшток — Америкала йәшәгән төрөк Назми Джелалдың (Nazmi Celal) бүләге. Зыяратта мемориаль таҡталар ҙа бар, улар һәләк булған яугирҙәр тыуған ҡалаларға бүленгән, һәр таҡтаның ике яғына ла һәләк булған яугирҙарҙың исемдәре яҙылған. Унда бөтәһе 59408 исем теркәлгән. Шулай уҡ Австралия һалдаты башын сабып өҙгән билдәһеҙ һалдат ҡәбере лә ошонда. Австралия һалдаты был яугирҙың башын, трофей булараҡ, үҙе менән алып китә, әммә 2003 йылдың 10 мартында Австралия вәкилдәре төрөк һалдатының баш һөйәген тыуған иленә ҡайтарып бирә. 2003 йылдың 18 мартында һалдат, дини йолаларға ярашлы һәм ҙур хөрмәт күрһәтеп, ҡайтанан ерләнә. Зыяратта һалдат ҡәбере — кеше ерләнгән берҙән-бер ҡәбер.
Архитектура үҙенсәлектәре
Ҡоролманы 40 метр бейеклегендә төҙөү планлаштырыла, әммә архитекторҙар уға өҫтәп Ататөрк һынын да (1,7 метр) ҡуя. Шуға күрә был һәйкәлдең бейеклеге 41,7 метр. Мемориал ярымутрауҙың бөтә яғынан да күренеп тора. Ҡоролма 62,5 квадрат метр майҙанды биләй. Мемориал дүрт өлөштән тора, һәр береһе һуғыштың билдәле бер этабын һүрәтләй. Шуныһы ҡыҙыҡлы — диңгеҙҙән ҡарағанда мемориалдың ике өлөшө генә, ә ҡоро ерҙән ҡарағанда дүрт өлөшө күренә, бының менән архитектор диңгеҙҙәге һәм ҡоро ерҙәге һуғыштар һанын күрһәтергә теләгән.
Музей эсендә, мемориал аҫтында, Галиполий һуғышы тураһында мәғлүмәт һәм был һуғыштың масштабын һүрәтләгән тарихи артефакттар һаҡлана, һуғыш союздаш дәүләттәр: британдар, француздарға, Австралия һәм Яңы Зеландияның армия корпусына (ANZAC) ҡаршы алып барыла. Һуғыш яланынан табылған аш приборҙары, яһалма тештәр тупланмаһы, төймәләр, таралғылар, снайпер ҡалҡандары һәм фотоһүрәттәр кеүек үҙенсәлекле шәхси һәм хәрби әйберҙәр ҡуйылған музейҙағы күргәҙмәгә.
XML
XML (eXtensible Markup Language) — тамға теле W3C менән ҡулланыуҙа ҡәңәш ителгән.
XML теле
XML инглиз телендә нигеҙләнгән.
Документттын физик һәм логик ҡоролошо
Физик яктан документ нигеҙҙән (entities) тора.
Логик яҡтан документ комментарийҙарҙан (comments), иғландарҙан (declarations), элементтарҙан (elements), һылтанмаларҙан (character references) һәм эшкәртеү инструкцияларҙан(processing instructions) тора.
Улар бөтәләр документта билдә(markup) менән төҙөлә.
Физик ҡоролош
Нигеҙҙәр (entities) икеғә бүленә: Тамғалар: тегтар(tags) — эллементтарҙын сиген күрһәтә.
Билдәләү символдар
Билдә  символдар менән башлана һәм   менән тамалана. Шулай уҡ  ҡулланылла.
XML иғлан итеү
Миҫал:
йәки:
МЙХЛ 2017/2018 йылдар миҙгелендә
МЙХЛ 2017/2018 йылдар миҙгелендә — Милли йәштәр хоккей лигаһының икенсе миҙгеле. Чемпионат 2017 йылдың 17 сентябрендә башлана һәм 2018 йылдың апрель айында чемпионаттың Региондар кубогы өсөн финал уйындары менән тамамланасаҡ.
Миҙгел алдынан Лига составынан «Горняк», «Юниор», «Драгуны», «Дмитров», «Крылья Кубани» һәм «Мечел» хоккей клубтары сыға. Ә МЙХЛ составына Ҡаҙағстандан тәүге клуб «Мунайши», Рыбинскиҙан «Полет» хоккей клубтары керә. «СКА-Карелия» урынына «СКА-Варяги» килә.
Быуындар кубогы икенсе йыл рәттән Глазов ҡалаһында 2018 йылдың 20 ғинуарында үтә. Көнсығыш командаһы икенсе йыл рәттән еңеү яулай. Даими миҙгелдә Көнбайыш конференцияһында беренсе Пензанан «Дизелист» хоккей клубы була, ә Көнсығышта Глазовтан «Дизель» командаһына етеүселәр булмай.
Региондар кубогы финалында «Дизелист» хоккей клубы Нефтекаманан «Батыр» командаһын серияла 3-0 иҫәбе менән ота һәм чемпион була. Чемпиондар плей-офф барышында бер уйында ла еңелмәй.
Ҡатнашыусылар составында үҙгәрештәр
МЙХЛ составынан ошо клубтар сыға:
МЙХЛ составын Рыбинск ҡалаһынан «Полет» һәм Ҡаҙағстандан лигала тәүге сит ил клубы «Мунайши» хоккей клубтары тулыландыра. Карелия республикаһынан булған «СКА-Карелия» хоккей клубын Ленинград өлкәһендәге «СКА-Варяги» командаһы алмаштыра.
Даими чемпионат
Чемпионатта ике конференцияға бүленгән 15 команда ҡатнаша. Көнсығышта — 5 клуб, көнбайышта ҡатнашыусылар һаны 10-ға тиң. Көнсығыш конференцияһында һәр бер команда башҡа клуб менән һигеҙ уйын (дүрт — өйҙә, дүрт — ҡунаҡта) уҙғарасаҡ. Ә көнбайышта иһә һәр клуб башҡалар менән даими миҙгелдә дүрт осрашыу (ике — өйҙә, ике — ҡунаҡта) үткәрәсәк. Тимәк, МЙХЛ-дың Көнсығыш конференцияһы клубтары даими миҙгелдә 32 уйын уҙғарасаҡ, ә Көнбайыш конференцияһы командаларына 36 уйын тура килә.
Быуындар кубогы 2018
Йыл һайын үткәрелә торған лиганың иң уйынсылары араһында Быуындар кубогы 2017/2018 йылдар миҙгелендә лә Глазов ҡалаһында 20 ғинуарҙа үтә. Көнсығыш командаһы 4:3 иҫәбе менән Көнбайыш конференцияһы йыйылма командаһын ота.
* – был Мәскәү ваҡыты буйынса күрһәтелгән.
Көнсығыш конференцияһы
Яртыса ҡалын шрифты менән «плей-офф» ярыштарында үҙенә урын алған командалар билдәләнгән.
Курсив менән «плей-офф» ярыштарына эләкмәгән командалар билдәләнгән.
Театр майҙанында фонтан (Дондағы Ростов)
Театр майҙанында фонтан — Ростов өлкәһенең Дондағы Ростовта иң ҙур фонтан.
МЙХЛ 2017/2018 йылдар миҙгелендә
Көнсығыш конференцияһы
д — даими беренселектең еңеүсеһе, к – конференция еңеүсеһе.
Театр майҙанында фонтан (Дондағы Ростов)
Тарихы
1936 йылда М.Горький исемендәге театр төҙөп бөтөлөү менән йәнәшәлә уртаһында фонтан менән  Театр скверы төҙөлә. Уның авторы йәш    скульптор  Ростов сәнғәт училищеһын тамамлаусы Евгений Вучетич була.
МЙХЛ 2017/2018 йылдар миҙгелендә
Плей-офф
МЙХЛ плей-офф уйындарына даими миҙгел һөҙөмтәләре буйынса 12 команда сыға. Көнбайыштан иң яҡшы һигеҙ һәм көнсығыштан иң яҡшы дүрт клуб ҡатнаша. Көнбайышта тәүге раунда парҙар ошолай билдәләнә: иң көслө командаға ҡаршы иң көсһөҙө. Мәҫьәлән: 1—8, 2—7, 3—6 һәм 4—5. Көнсығыш командалары плей-оффты конференциялар ярымфиналынан башлай һәм парҙар шулай уҡ билдәләнә: 1—4 һәм 2—3. Финалға тиклем уйындар конференциялар эсендә үтә. Ә финалда һәр конференцияның еңеүселәре МЙХЛ чемпионы титулы һәм Региондар кубогы өсөн көрәшәсәк. Ярымфиналдарҙа еңелгән командалар бронза миҙалы өсөн уйнайсаҡтар. Бөтә раундтарҙа ла сериялар өс еңеүгә тиклем дауам итә.
Конференция сирекфиналдары
1. «Дизелист» — 8. «Брянск» 3-0 (6:1, 1:0, 4:2)
Театр майҙанында фонтан (Дондағы Ростов)
Тарихы
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында фонтан емерелә, 1950 йылда тулы күләмендә тергеҙелә.. Әммә 1970 йылда гөбөргәйел һәм тәлмәрйендәре булмай. Күрәһең, 20 йыл эсендә скульптура элементтары туҙа, тереклекте бөтөнләй алалар, ә атланттарға ярҙамға табаҡ үҙәгендә таяу ҡуялар.
МЙХЛ 2017/2018 йылдар миҙгелендә
Конференция сирекфиналдары
2. «СКА-Варяги» — 7. «Тверичи» 3-0 (4:2, 2:1, 3:2 ө.в.)
Театр майҙанында фонтан (Дондағы Ростов)
Тарихы
1999 йылда Дондағы Ростовтың 250 йыллығы алдынан фонтанға тәүге ҡиәфәтен биреп тергеҙәләр. Тик материалдары ғына үҙгәрә: подиум тәбиғи таш менән көпләнә, атланттар, тәлмәрйен һәм гөбөргәйел һындары  баҡырға сүкеү  техникаһы менән башҡарыла. Кисен фонтан төрлө төҫтәге уттар менән балҡый. Фонтан тиҫтә йылдар инде ҡала халҡын һәм килгән ҡунаҡтарҙы үҙенең матурлығы менән ҡыуандыра.
МЙХЛ 2017/2018 йылдар миҙгелендә
Конференция сирекфиналдары
3. «Липецк» — 6. «Россошь» 2-3 (3:2, 3:2, 2:3, 4:5 ө.в., 3:7)
4. «Локо-Юниор» — 5. «Белгород» 3-1 (9:3, 1:2 Б, 3:1, 3:1)
Көнбайыш конференцияһы
1. «Дизелист» — 6. «Россошь» 3-0 (5:1, 3:2 Б, 4:2)
2. «СКА-Варяги» — 4. «Локо-Юниор» 0-3 (3:4 ө.в., 1:3, 2:4)
Көнсығыш конференцияһы
1. «Прогресс» — 4. «Красноярские Рыси» 1-3 (1:3, 3:1, 2:4, 3:4)
2. «Батыр» — 3. «Южный Урал-Металлург» 3-1 (5:4 ө.в., 2:3, 2:1, 3:2 Б)
Конференциялар финалдары
1. «Дизелист» — 4. «Локо-Юниор» 3-0 (3:2 ө.в., 1:0, 4:0)
2. «Батыр» — 4. «Красноярские Рыси» 3-2 (3:5, 3:2 Б, 1:0, 4:5 Б, 3:2 ө.в.)
3-сө урын өсөн
4. «Красноярские Рыси» — 4. «Локо-Юниор» 0-2 (1:3, 3:5)
Региондар кубогы финалы
1. «Дизелист» — 2. «Батыр» 3-0 (6:0, 3:1, 4:0)
Беренсе уйын
Икенсе уйын
Сысья
Сысья — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Няис йылғаһының уң ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡыуатов
Ҡыуатов — башҡорт фамилияһы.
Фридриксауэ
Фридриксауэ (Friedrichsaue) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 200 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,44 км2. Диңгеҙ кимәленән 105 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6449 һәм автомобиль коды — SLK.
Теләүембәтов Иршат Әнүәр улы
Теләүембәтов Иршат Әнүәр улы (26 март 1962 йыл) — башҡорт журналисы, политолог, яҙыусы. Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең Яҙыусылар союздары ағзаһы.
Биографияһы
Иршат Әнүәр улы Теләүембәтов 1962 йылдың 26 мартында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Аҫҡар ауылында тыуған. Урта мәктәпте тамамлағас, Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын һәм  Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһында аспирантураны уңышлы тамамлай («Сәйәси процестар һәм технологиялар, этносәйәси  низағтарҙы өйрәнеү» буйынса махсуслаша)
Хеҙмәт юлын 1985 йылда «Ленинец»—«Ленинсы» республика йәштәр гәзитендә тәржемәсе булараҡ башлай.
1986 йылда Бөрйән леспромхозының комсомол комитеты секретары итеп һайлана, ВЛКСМ-дың Бөрйән райкомы бюроһы ағзаһы була.
1995 йылдың авгусынан 2002 йылдың июленә ҡәҙәр ете йыл «Башҡортостан» гәзитендә эшләй. Хәбәрсенән алып бүлек мөхәррире, баш мөхәррир урынбаҫарына тиклем вазифа баҫҡыстарын үтә. Республикала, илдә һәм тотош донъяла барған сәйәси ваҡиғаларға арнап аналитик мәҡәләләр менән сығыш яһай, үҙен үткер һүҙле талантлы журналист итеп таныта.
Чечен Республикаһында хәрби хәрәкәттәр барған осорҙа өс мәртәбә (1995, 1997, 1998 йылдарҙа) ижади сәфәрҙә булып ҡайта. Бер нисә мәртәбә Һалдат әсәләре комитеты, Башҡортостан Хөкүмәте ойошторған гуманитар йөктө беҙҙең һалдаттарға алып барып таратыуҙа ҡатнаша. Ундағы хәлдәрҙе үҙ күҙҙәре менән күреп, шул  турала гәзит биттәрендә мәҡәләләр серияһы менән сығыш яһай.