cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Таҙтүбә ауыл Советы (Дыуан районы)
Таҙтүбә ауыл Советы — Дыуан районы составында ауыл биләмәһе, 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе. Почта индексы — 452540. ОКАТО коды — 80223837000. Вознесенка ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.
Ауыл Советы составы
Таҙтүбә ауылы — административ үҙәге.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: Вознесенка ауылында административ үҙәк менән,«Вознесенка» атамаһын һаҡлап, Вознесенка һәм Таҙтүбә ауыл Советтарын берләштерергә. Таҙтүбә ауыл Советының Таҙтүбә ауылын Вознесенка ауыл Советы составына индерергә.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Таҙтүбә ауыл Советын алып ташларға
2008 йылда Ҡариҙел районы, Ләмәҙ ауыл Советы, Дыуан ауыл Советы,   Ярославка ауыл Советы, Вознесенка ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
Лучк (Лоза ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сюрась-Рузь
Сюрась-Рузь — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пелингичный йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сявта-Се (Ляккато-Се ҡушылдығы)
Сявта-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ляккато-Се йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 92 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Еналка
Еналка — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубена йылғаһының уң ярына тамағынан 269 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лек-Хойла
Лек-Хойла — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Бур-Хойла йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Сиҙәм (Хәйбулла районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Калгановка
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Элиникон баш ҡала паркы
Элиникон баш ҡала паркы (греч.Парк Hellenikon Metropolitan Park) — Грецияның баш ҡалаһы Афиналағы парк. Парк афиналылыларға экологик ярҙам күрһәтәсәк. When finished the park will be the largest in Europe. Төҙөлөш тамамланғас был парк Европала иң ҙур парк буласаҡ.
Парк элекке Элиникон аэропорты биләмәһендә төҙөлә, һәм яҡынса 200 гектар ерҙе биләйәсәк. Төҙөлөш 2008 йылда башлана һәм 2013 йылда тамамларға планлаштырылған, тик финанс көрсөгө сәбәпле билдәһеҙ ваҡытҡа туҡтатылған, хөкөмәт был территорияны башҡа маҡсатта файҙаланыу варианттарын ҡарай, мәҫәлән катар инвесторҙарына бирергә
Парк
2013 йылда Элткон проекты ситәрендә парктың дизайны тәҡдим ителә. Команда составына Foster & Partners, Charles Anderson Landscape Architecture, ARUP  кеүек компаниялар һәм Грецияның дизайн буйынса консультанттары инә. Проект грек хөкүмәтенә 2018 йылда йәнә бер тапғыр тәҡдим ителә. 2005 йылда Давида Сереро, Елены Фернандес һәм ландшафт архитекторы Филипп Куанье етәкселегендә команда Элинкон аэропорты урынына баш ҡала паркы проектлау буйынса халыҡ-ара конкурста еңеп сыға. Конкурста 300-ҙән ашык архитекторҙар командаһы ҡатнаша.
Халаө-ара архитекторҙар союзы, Грецияның Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау министрлығы Афинаның тирә-яҡ мөхитте һалауҙы пландаштырыу ойошмаһы конкурстың спонсоры булп ҡатнаша. Проект 2006 һәм 2007 йылда планлаштырыусы ойошмалар менән берлектә яңынан эшләнә.
Сереро командаһы 530 гектор элекке Элиникон аэропорты биләмәһен төҙөкләндереү стратегияһын эшләй. Европала буласаҡ иң ҙур парк концепцияһы өсөн һыуҙың тәбиғи алымын файҙалана. Парк файһаланған һыуҙың 80% тәбиғи юл менән йыйыла. Паркта "Softscapes" тип аталған ете уйһыулыҡ проектланған. "Softscapes" ямғыр һыуын йыя торған һүғарыу каналдарынан тора. Был каналдар тәбиғи рельеф менән берләшә һәм парк эшмәкәрлеге өсөн тау битләүе һәм таррасалар барлыҡҡа килтерә. Имиттос тауындағы кеүек бер нисә тау трассаһы буласаҡ.
Парк майҙаны 400 гектар тәшкил итә, тағы ла 100 гектар торлаҡ һәм офис объекттары өсөн биреләсәк. Төҙөлөш тамамланғас, парк Лондондың Гейт-Паркнын һә Нью-Йорктың Үҙәк паркынан да ҙурыраҡ буласаҡ.
Элиниконда төҙөлөш 2020 йылда башланасаҡ һәм парк менән бергә бай йорттар, отелдар, яхта пристандары, магазин һәм офистар төҙөләсәк.
Сявта-Се (Нго-Яха ҡушылдығы)
Сявта-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нго-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Куляш Денис Владиславович
Куля́ш Денис Владиславович  (31 май 1983 йыл) — Рәсәй хоккейсыһы, Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры. Омскиҙың «Авангард» хоккей клубы тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта Румынияның «Чиксереда» командаһы уйынсыһы.
«Динамо» Мәскәү (2006—2007)
Миҙгел тамамланғас Денис улы ваҡытта Рәсәйҙең ғәмәлдәге чемпионы — мәскәүҙең «Динамо» хоккей клубына күсә. Тик был трансфер ҙур бәхәс тыуҙыра. Куляш «Динамо»ға күсергә теләктәрен белдерә, тик ЦСКА был күсеүгә ҡаршы була. Әммә арбитраж комитеты ике команданың үҙ-ара компенсация тураһында килешеү шарты менән уйынсының күсеүен рөхсәт итә. Командалар араһында һөйләшеүҙәр оҙаҡ бара, арбитраж комитеты командаларға килешһен өсөн ике тапҡыр ике аҙнаға мәсьәләнең хәл итеүен күсерә, ә шул ваҡытта Куляш чемпионатта «Динамо» өсөн сығыш яһай. Һөҙөмтәлә ЦСКА "Динамо"ның ике уйынсыһын компенсация кеүек ала, әммә был клубтың етәкселеге бының менән ҡәнәғәт булмай.
2005/06 йылдар миҙгеленең даими чемпионатында Денис 44 уйын уҙғара һәм 17 (12+5) мәрәй йыя. 2006 йылдың 27 ғинуарында ул «Аҡ Барс» командаһына ҡаршы уйында һаҡсы өсөн уникаль булған хет-трик яһай. Денис уйын бөтөүгә өс секунд ҡалғанда иҫәпте тигеҙләй һәм өҫтәмә ваҡытта командаһына еңеү килтерә. «Динамо» һигеҙенсе урындан плей-офф уйындарына эләгә, әммә шунда тәүге раундта уҡ «Лада» хоккей клубына еңелә. Куляш был плей-оффта бөтә дүрт уйында ла ҡатнаша һәм ике тапҡыр һөҙөмтәле пас бирә. Ил чемпионаты уңышһыҙ булһа ла, «Динамо» Европа чемпиондары кубогын еңә. Куляш бөтә өс уйында ҡатнаша һәм 2 (1+1) мәрәй йыя. 2006/07 йылдар миҙгелендә Мәскәү командаһы даими чемпионатты 10-сы урында тамамлай һәм плей-оффтың тәүге раундында уҡ «Локомотив» хоккей клубына 0-3 иҫәбе менән отола. Куляш был миҙгелдә бөтәһе 50 уйында һөҙөмтәлек өсөн 12 (3+9) балл йыя.
Шунда
Шунда — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уртьма йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Куляш Денис Владиславович
«Динамо» Мәскәү (2006—2007)
Был миҙгелдә Денис менән бер бик ҡурҡыныс хәл була. Ул машинаһында ғаиләһе менән ултырғанда, Куляштың машинаһына сәғәтенә 100 саҡрым менән барған автомобиль бәрелә. Тик, бәхеткә ҡаршы, Денис һәм уның ғаиләһенә бер-нимә лә булмай.
Шунда
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Куляш Денис Владиславович
ЦСКА (2007—2010)
2006/07 йылдар миҙгеле тамамланғас Куляш Мәскәүҙең ЦСКА клубына кире ҡайта. Ул даими чемпионаттың 53 уйынында ҡатнашып 22 (9+13) мәрәй йыя. ЦСКА өсөнсө урындан плей-оффҡа сыға, әммә икенсе раундта уҡ «Аҡ Барс» командаһына 0-3 иҫәбе менән отола. 2008 йылда Континенталь хоккей лигаһы барлыҡҡа килә. ЦСКА шунда ла даими чемпионатты өҫтә тамамлай. Тик тағы ла икенсе раундта серияла 0-3 иҫәбе менән «Динамо» хоккей клубына еңәлә. Куляш был миҙгелдә бер уйынды ла ҡалдырмай һәм 26 (16+10) мәрәй йыя. Шулай уҡ был миҙгелдә Денис «Вячеслав Фетисов клубы» — Рәсәй чемпионаттарында 50 шайба кереткән һаҡсылар исемлегенә инә. Куляш 2009 йылда Ҡыҙыл майҙанда үткән КХЛ-дың тәүге йондоҙҙар уйынында ҡатнаша. Ул «Шайбаны оҙонлоҡҡа һуғыу» конкурсында еңә һәм матчта бер гол керетә.
Шунда
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Куляш Денис Владиславович
ЦСКА (2007—2010)
Киләһе 2009/2010 йылдар миҙгелендә ЦСКА Көнбайыш конференцияһында тик етенсе урында ғына булһа ла Гагарин кубогына үтә ала. Шунда тәүге раундта уҡ — конференциялар сирекфиналында шул миҙгелдең буласаҡ финалсыһы ХК МВД командаһына шул уҡ 0-3 иҫәбе менән отола. Куляш даими чемпионат уртаһында ЦСКА-нан Омскиҙан «Авангард» хоккей клубына күсә. ЦСКА өсөн ул миҙгелдә Куляш 35 осрашыу үткәрә һәм 21 (11+10) мәрәй йыя. Был миҙгелдә ул ЦСКА-ла уртаса бер уйында 0,6 мәрәй йыя. Бындай күрһәткесте ул башҡа бер ҡасан да күрһәтмәй. Кем белә, бәлки ул клубтан китмәһә, уның бер миҙгелдең даими чемпионатында йыйған мәрәйҙәр һаны буйынса шәхси рекорды (27) улай әҙ булмаҫ ине.
«Авангард» (2010—2011)
2010 йылдың 11 ғинуарында ЦСКА Куляшты «Авангард» клубына Филипп Метлюк менән Евгений Курбатовҡа алмаштыра. Ә 15 ғинуарҙа яңы командаһы өсөн дебюты була. Омск ҡалаһына күскәс Денис үҙенең уйынын таба алмай. Шуға миҙгелдең аҙағына тиклем ул туғыҙ уйында 2 (1+1) мәрәй генә йыя. «Авангард» конференциялы бишенсе урында даими чемпионатты тамамлай һәм Гагарин кубогында өс уйын ғына уҙғарып «Нефтехимик» клубына еңелә.
2010/11 йылдар миҙгелендә Денис даими чемпионатта 48 осрашыуҙа ҡатнша һәм 26 (11+15) тапҡыр һөҙөмтәле һөжүмдә ҡатнаша. Ул икенсе тапҡыр КХЛ йондоҙҙар уйынында ҡатнаша. Шунда ул «Һуғыу көсө» конкурсында ҡатнашып еңә һәм КХЛ рекордын уҙа. Ә матчта ул бер тапҡыр гол керетә. «Авангард» даими чемпионатта беренсе була һәм үҙенә Континент кубогын ала. Плей-офф уйындарында Омск командаһы икенсе раундта Магнитогорскиҙың «Металлург» хоккей клубынан серияның етенсе уйынында ғына отола. Куляш командаһының бөтә 14 осрашыуында ла ҡатнаша һәм 6 (3+3) мәрәй йыя. Дөйөм алғанда, ул был миҙгелдә 32 мәрәй йыя — был уның шәхси рекорды.
«Аҡ Барс» (2011—2013)
2011 йылдың 4 май көнөндә «Аҡ Барс» ирекле агент Денис Куляш менән ике йыллыҡ контракт төҙөүө тураһында иғлан итә. Тәүге миҙгелдә Денис бөтәһе 56 уйында ҡатнаша һәм һөҙөмтәлек өсөн 19 (6+13) балл йыя. Ә «Аҡ Барс» конференцияла дүртенсе урынды яулай һәм Гагарин кубогының икенсе раундында «Трактор» командаһына еңелә. 2012/13 йылдар миҙгелендә «Аҡ Барс» 104 мәрәй менән икенселә урынлаша. Ул бер-бер артлы «Нефтехимик» (4-0) һәм «Салауат Юлаев» (4-3) клубтарын еңә. Ә конференция финалында «Трактор» хоккей клубына етенсе уйында отола һәм Гагарин кубогынан төшөп ҡала.
«Авангард» (2013—2016)
2013 йылдың 8 май көнөндә Денис Куляш үҙенең туған командаһы — «Авангард» менән ике йыллыҡ килешеү төҙөй. Клуб шул миҙгелде бик насар үткәрә: ул үҙ тарихында КХЛ-да тәү тапҡыр плей-офф уйындарына үтә алмай. Тик Куляш команданың капитаны булараҡ даими чемпионатты бер ҙә насар үткәрмәй һәм 51 уйында 22 (11+11) мәрәй йыя. Денис үҙе өсөн өсөнсө тапҡыр КХЛ йондоҙҙар уйынында ҡатнаша һәм тағы ла «Һуғыу көсө» конкурсында еңә. Шул миҙгелдә плей-оффҡа эләкмәгән командалар өсөн үткәрелгән Өмөт кубогын Куляш «Авангард» менән еңә. 4 октябрҙә Куляш өс йылға контрактын оҙайта. 2014/2015 йылдар миҙгеле алдынан команданың баш тренеры итеп Раймо Сумманен тәғәйенләнә. Куляшҡа капитан исеме урынына капитан ассистенты урыны бирелә. «Авангард» яңы тренер етәкселегендә даими чемпионатты дүртенсе урында тамамлай. Денис даими беренселе 58 уйынында 27 (10+17) мәрәй йыя. «Авангард» беренсе раундта «Барыҫты» (4-3) еңеп конференциялар ярымфиналында Денистың үткән командаһы — «Аҡ Барсҡа» еңелә.
Миҙгел тамамланғас Сумманен урынына Евгений Корноухов килә. Ул быға тиклем «Омские Ястребы» менән эшләй. Капитан исеме Куляшҡа кире ҡайта, тик октябрҙә унан кире алына. Корноухов менән Куляш араһында конфликт булыуы билдәле ине. Ул даими чемпионатта 39 уйында 14 мәрәй генә йыйһа, Гагарин кубогының плей-офф уйындарында бер ҙә боҙға сыҡмай. «Авангард» Денис Куляш менән контракты боҙа.
Шафштедт
Шафштедт (Schafstädt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 2165 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,94 км2. Диңгеҙ кимәленән 147 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6255 һәм автомобиль коды — MQ.
Куляш Денис Владиславович
Башҡа клубтар (2016—ә.в.)
2016 йылдың 4 май көнөндә Денис Куляш Өфөнән «Салауат Юлаев» хоккей клубы менән ике йыллыҡ килешеү төҙөй. 30 августа КХЛ даими чемпионатының «Югра» хоккей клубына ҡаршы уйында Денис яңы клубы өсөн тәүге шайбаһын керетә, һәм был гол «Салауат Юлаевҡа» еңеү килтерә. 11 ноябрҙә Рәсәй чемпионаттарында 700-сө уйынын уҙғара. «Салауат Юлаев» даими миҙгелде конференцияһында алтынса урында тамамлай һәм плей-оффтың тәүге раундында «Аҡ Барс» хоккей клубына серияла 1-4 иҫәбе менән отола. Денис Куляш был миҙгелдә 63 осрашыуҙа 23 (13+10) мәрәй йыя. Был күрһәткес буйынса командала һаҡсылар араһында ул икенсе була.
2017/18 йылдар миҙгеле башланыр алдынан Куляш команданың капитаны итеп ҡуйыла. Миҙгел башында 16 уйын үткәс «Салауат Юлаев» менән Денис Куляш араһында килешеү тарҡатыла һәм Денис Екатеринбургтан «Автомобилист» хоккей клубының составын тулыландыра. 2017/2018 йылдар даими миҙгеленең 12-се аҙнаһында Денис аҙнаның иң яҡшы һаҡсыһы тип таныла. Шул миҙгелдә «Автомобилист» өсөн 33 уйында 14 (7+7) мәрәй йыя. 2018 йылдың май айында Денис ирекле агент кеүек Череповецтан «Северсталь» хоккей клубына күсә. Был команда өсөн 24 осрашыу уҙғарғас, ул Азия хоккей лигаһында сығыш яһаған Көньяҡ Кореянан «Дэмен Киллер Уэйлс» командаһының составын тулыландыра. Был команда плей-оффтың ярымфиналында еңелеп ҡала, ә һаҡсы 14 осрашыуҙа 5 мәрәй йыя. 2019 йылдың 24 май көнөндә Денис Куляш Румынияның «Чиксереда» хоккей клубына күсә.
Рәсәй йыйылма командаһында
Тәү тапҡыр Денис Рәсәй йыйылма командаһына 2004 йылда Еврохоккейтурҙың ике этабына саҡырыла. 2005/2006 йылдар миҙгелендә йыйылма команда составында тәүге шайбаһын индерә һәм команда менән Еврохоккейтурҙы еңә. Денис Куляш 2006 йылда Латвияла үткән донъя чемпионатына йыйылма команда эсендә бара. Бөтәҙе ул 7 осрашыуҙа 4 (3+1) мәрәй йыя, ә Рәсәй командаһы сирекфиналда Чехияға өҫтәмә ваҡытта еңелә. Денис башҡа донъя чемпионаттарына саҡырылмай. Ә Еврохоккейтурҙың этаптарында ул тағы 28 уйын үткәрә һәм 8 (6+2) мәрәй йыя.
Шәхси тормошо
Буласаҡ ҡатыны Ольга менән 12 йәштән таныш. Ул да Омск ҡалаһынан. 18 йәш тулғас, Денис менән Ольга өйләнешә. Уларҙың ике балаһы — Елизавета исемле ҡыҙҙары һәм Даниэль исемле улдары бар.
Кульма (Калинка ҡушылдығы)
Кульма — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Калинка йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кайнуу өлкә музейы
Кайнуу өлкә музейы  (фин. Kainuun museo ) — Кайнуу төбәгендә  тарих  музейы Каяани ҡалаһында  урынлашҡан (Финляндия).
Тасуирламаһы
Башта  күргәҙмәләр залы музей бинаһының  өс ҡатында урынлаша. Әммә 2007-2008 йылдарҙа музей күләмле реконструкцияға дусар була, шунан һуң ике күргәҙмә залы ғына тороп ҡала. 2008 йылдың йәйендә ремонт тамамлана.
Экспозицияһы
Музейҙың төп экспозицияһы Кайнуу провинцияһының тарихын һәм мәҙәниәтен, Каяани ҡалаһының тарихын сағылдыра. Күргәҙмә ағас ҡулланыу, ыҫмала етештереү һәм канал буйынса уны ташыуҙы, төбәктең хәрби тарихын һәм Элиас Леннорттың тормошон тәҡдим итә. Ваҡытлы күргәҙмәләр база экспозицияһын тулыландыра һәм төрлө тематика тәҡдим итә. Кайнуу музейында шулай уҡ  306 000 фотоһүрәттән торған коллекция, төрлө архив материалдары һәм белешмәләр бар.
Музей коллекцияһында сәнғәт әҫәрҙәре күп. Тәүгеләрен уларҙың 1934 музейға рәссам Луи Спарре тапшырған. Музей Каяани ҡалаһына күсерелгәс, музей фонды ҡала халҡы һәм һәүәҫкәр рәссамдар тарафынан тулыландырыла.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
[[Категория:Финляндия][
Пэктусан (вулкан)
Этимологияһы
Корейса атамаһы Пэктусан «аҡ башлы тау» тигәнде аңлата. Ҡытайса Чанбайшань (长白山) һәм маньчжур телендәге Гольмин Шангиян Алин атамалары «мәңге аҡ тау» тип аңлатыла. Монголса атамаһы Ондор Цагаан Оола «бейек аҡ тау» тигән мәғәнәлә.
Географияһы
Вулкан Ҡытай сиге буйында урынлашҡан. Тау түбәһендә вулкан кратерында Чхонджи күле урынлашҡан. Ул күл Гиннесстың рекордтар китабына донъяла иң бейек кратер күле булараҡ ингән (һыу өҫтөнөң бейеклеге 2188 м тәшкил итә ). Чхонджи күленән Сунгари йылғаһы баш ала. Вулкан битләүҙәрендә шулай уҡ Тумыньцзян һәм Ялуцзян йылғаларының сығанаҡтары урынлашҡан.
1959 йылда вулкандың корея өлөшөндә Төньяҡ Кореяның иң ҙур ҡурсаулығы булдырыла, ә бер йылдан һуң Ҡытай яғында тәбиғи резерват барлыҡҡа килә. 1979 йылда халыҡ-ара биосфера ҡурсаулығы итеп берләштерелә.
Флора һәм фауна
Был тауҙа элек-электән кешеләр ҡырағай женьшеньдың тамырын йыйған. Был үҫемлек Ҡытайҙа Чанбайшань тауының «өс хазинаһының» береһе тип һанала. Бында женьшень тураһында төрлө легендалар барлыҡҡа килгән, мәҫәлән, женьшень-әүермән тураһында. 1982 йылда бында 460 грамм ауырлыҡтағы женьшень тамыры табыла, әлеге ваҡытта Халыҡ йыйылыштары йортонда һаҡлана.
Бында һирәк осрай торған маньчжурия тигры, леопард, айыу, бүре һәм башҡа хайуандар төйәк итә.
Климат
Тау башында уртаса йыллыҡ температура -8,3°C тирәһе. Йәй температура 18 °C тиклем күтәрелеүе, ә ҡышын — -48 °C тиклем түбәнәйеүе мөмкин. Елдең уртаса тиҙлеге — 11,7 м/с, уртаса дымлылыҡ — 74%. Һуңғы тиҫтә йылдарҙа йәйгеһен вулкандың ҡар ҡалпағының ныҡ кәмеүе рәүешендә климаттың йылыныу эҙемтәләре асыҡ күренә.
Тарихы
Вулкандың кратеры 969 йылда (± 20 йыл) 7 баллыҡ көслө атылыу һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән һәм 96 км³ тау тоҡомдары ырғытҡан тип фаразлана. Ғалимдарҙың аныҡланған иҫәпләүҙәре буйынса вулкандың атылыуы 946 йылда була һәм 96 түгел, ә яҡынса 23 км² тау тоҡомдары, шулай уҡ 45 миллион тонна көкөрт газы һәм ике миллиард тонна һыу ташланыуына килтерә. Был Гренландияла ошо осорҙағы боҙ ятҡылыҡтары күрһәткән мәғлүмәттәрҙән яҡынса 20 тапҡырға күберәк.
Вулкан күп тапҡыр әүҙемлек күрһәтә — урғылыуҙар 1597 йылда (был урғылыуҙың көлө хатта Хоккайдо утрауының көньяҡ өлөшөндә лә табыла), шулай уҡ 1668 һәм 1702 йылдарҙа була. Һуңғы атылыу 1903 йылда була (таш һәм газ сығыу менән бергә шартлауҙар).
Символик мәғәнәһе
Тау ике ил халҡында изге тип һанала. Пэктусан КХДР һәм Корея Республикаһының дәүләт гимндары тексында телгә алына.
Ҡытай
Тау боронғо китаптарҙа, шул иҫәптән Хоу Ханьшула төрлө исемдәр аҫтында телгә алына. Хәҙерге атамаһы Цзинь династияһы осоронда нығынған.
Корея
Корея легендаһы буйынса, тауға күктән Кочосон беренсе корея дәүләтенә нигеҙ һалыусының атаһы Хванун төшкән.
КХДР
Ким Чен Ирҙың рәсми биографияһы уның Чхонджи күле янында тыуған тип раҫлай. 1992 йылда вулкан кратерын уратып алған түбәләрҙең береһендә, Хяндоконда дәүләт скульпторҙары киңлеге 216 метр булған ғәйәт ҙур яҙыуҙы уя:«Пэктусан, Революцияның изге тауы. — Ким Чен Ир. 16 февраль 1992 г.» (혁명의 성산 백두산. 김정일. 1992년 2월 16일 새김). Пэктусандың һүрәте Корея Халыҡ-Демократик Республикаһының гербын биҙәй.
Сябушор
Сябушор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хата-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Андреев
Андреев — фамилияһы.
Лынга
Лынга (Прыч) — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лоза йылғаһының уң ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Эльстертребниц
Эльстертребниц (Elstertrebnitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1379 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,66 км2. Диңгеҙ кимәленән 129 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4523 һәм автомобиль коды L (элек: BNA).
Чудеево
ЯСЙ «Чудеево» — Мәскәүҙә һәм Мәскәү өлкәһендәге ижадлы ял ойошторған шәхси ғаилә үҙәктәре селтәре, 2009 йылдан башлап социаль эшҡыуар Елена Минаева етәкселеге аҫтында эшләй башлай. Үҙәктәр социаль инфраструктураһы насар үҫешкән йоҡлау райондарында йәшәгән мәктәп йәшендәге балаларҙың (инвалидтар ҙа керә бында), хужабикәләрҙең, пенсионерҙарҙың, студенттар, эшләгән кешеләрҙең ялын ойошторалар.
Тарихы
"Чудеево"ның тәүге ял үҙәген 2009 йылда Красногорск ҡалаһында ҙур логистик компанияһының топ-менеджеры Елена Минаева ойоштора. Елена Минаева Дәүләт етәкләү университетында уҡыуҙы тамамлай. Ул ун йәшлек зәғиф балаһы өсөн оҡшаш үҫешеп барған учреждение эҙләй ине, әммә үҙенең ҡалаһында бер-нимә лә оҡшаш таба алмай, шуның өсөн үҙенең ял ойоштороу үҙәген асырға уйлай. Башланғыс этапта ойошмаға Красногорск администрацияһы һәм урындағы мәктәптәрҙең уҡытыусылары ярҙам итә. Минаева күргәҙмәләр, промоакциялар һәм мәктәптәрҙә асыҡ дәрестәр үткәрә, урындағы гәзиттәрҙә һәм информацион стендтарҙа белдереүҙәр һәм иғландар ҡуя, компанияның рәсми сайты килеп сыға.
Компанияның боролош ваҡыты 2011 йылда була. Шул саҡ компания «Беҙҙең киләсәк» региональ социаль программаларҙың фондының бөтә Рәсәй социаль эшҡыуарҙар конкурсын еңә һәм 349 мең һумға тигеҙ булған процентһыҙ ике йылға займ ала. Шул аҡсаларға Химки һәм Новокуркино ҡалаларында тағы ике үҙәк асыла, профессиональ реклама компанияһы үткәрелә — был ойошманың оборот аҡсаларының ҙур үҫешенә килтерә.
Эшмәкәрлеге
«Чудеево» үҙәктәре яңы йоҡлау райондарында урынлашҡан, шунда инфраструктура үҫешеүенең темпы яңы йорттар төҙөү темпынан күпкә ҡалыша. Баштан ойошма мәктәпкәсә йәштәге балаларға ориентирлана, әммә аҙаҡтан пенсионерҙар, хужабикәләр, студенттар һәм эшләгән һәм ижад мауығыуы менән булған оло кешеләр өсөн айырым түңәрәктәр барлыҡҡа килә. Дәрестәр бәләкәй төркөмдәрҙә (5-8 кешенән артыҡ түгел) үтә, был үҙенсәлекле балаларға социаль адаптация һәм коммуникатив үҫешеү өсөн тигеҙ мөмкинлектәр бирә. Компания инклюзив белем алыу концепцияһында тора, мөмкинселектәре сикләнгән кешеләр һау булған кешеләр менән бер төркөмдә эшләйҙәр һәм уҡыйҙар. «Чудеево» балалар ҡарау буйынса декрет ялда булған ҡатын-ҡыҙҙарға уҡыу һәм эшкә урынлашыу мөмкинлеген бирә (һығылмалы график, өйгә яҡынлыҡ, өйҙә эшләү).
Өҫтәүенә, мәктәптәрҙә һәм йәйге лагерҙарҙа химик бойондороҡто профилактикаһы буйынса үҫмерҙәр өсөн «Чудеево» тренингтар үткәрә. Ойошма эргәһендә үҙенсәлекле булған балаларҙың ата-әсәләренә психологик һәм информацион ярҙам күрһәтер өсөн ата-әсәләр клубы асыла. Компанияның эшселәре зәғиф-кешеләр өсөн онлайн белем алыу курстарын алып бара, пенсионерҙар һәм күп балалы ғаиләләр өсөн хәйриә уңайлыҡтарын күрһәтә.
Ҡалды (йыр)
Ҡалды — башҡорт халыҡ йыры.
Риүәйәте һәм һүҙҙәре
— Бала сағында ҡыҙымдың ҡолағын тешләгән Мөхтәр исемле егете бар. Шуға кейәүгә бирергә ниәтләп торабыҙ. Оло урындан килгән яусы булһаң да, һорауыңды кире ҡағырға тура килә, — тигән ҡыҙҙың атаһы яусыға.
— Мөхтәр тигәнең, ҡыш булһа, һунарға йөрөүҙән, йәйен һал ағыҙып, йылға буйын ҡыҙырыуҙан бушамай, — тигән яусы, — тамағы ашҡа туймай, өҫтө-башы кейемгә йәлсемәй. Бер тамағын да туйҙыра алмаған шул йолҡошҡа ғәзиз балаңды биреп, ғүмерен заяға үткәрергә теләйһеңме?! Ғәббәс байға бирһәң, өҫтө бөтөн, тамағы туҡ, бер мохтажһыҙ донъя көтәсәк. Күңелең тыныс. Барһаң, ҡунаҡ булып йөрөрһөң, исмаһам.Өҫтәүенә ҡалымына — ни тиклем мал. Туй үткәреү сығымын үҙ өҫтөнә ала. Шундай урындан баш тартырға нисек баҙнат итәһеңдер?..
— Байлык — бер айлыҡ, тигәндәр боронғолар, — ти Әлмәт ҡарт. — Ҡыҙымды көсләп Ғәббәс байға бирһәм, баланың күҙ йәше башыма төшәсәк, мин уны көсләп бирә алмайым.
— Ҡыҙ баланың ғүмере шулай инде, бөгөн ата менән әсә ҡулында, үҫеп еткәс — барыбер кейәү ҡулына күсә. Башта ҡыҙ баланың күҙ йәше түгелә инде ул. Һуңынан бөтәһе лә онотола. Ғәббәс бай — бик шөһрәтле кеше. Өйөнән кантон, старшина кеүек түрәләр өҙөлмәй. Уның бер һүҙ менән мең кешене юҡ итерлек форсаты бар, ҡарышып торма, — тигән дә яусы ҡайтып киткән.
Ҡыҙҙың атаһы риза булған. Ҡалым малдарын барып алып ҡайтҡан. Был хәбәрҙе ишеткәс, Мәликә бик ҡайғырған. Иҫе-аҡылы китеп илаған. Етмәһә, һөйгән егете Мөхтәр кәсеп итергә ситкә сығып киткән булған. Мәликә уға хәбәр ебәргән:
— Мине байға көсләп кейәүгә бирәләр. Яратһаң, тиҙерәк ҡайтып ҡотҡар, — тигән.
Бына Ғәббәс бай туйға килеп тә еткән. Әммә Мөхтәр һаман ҡайтмаған. Ҡыҙ көтә-көтә арығас, егеттең ҡайтыуына өмөтөн өҙөп, бәләкәй саҡта ҡымыҙлыҡ йыйып йөрөгән ерҙәрен ҡарап ҡайтырға сығып киткән. Мәликә тау битендәге ҡая ташҡа менеп, тирә-яҡҡа ҡаранып, егетем менән бәхилләшеү ошо булыр инде, тип, тау-таштарҙы яңғыратып йырлаған.
Әкрен-әкрен баҫып тиҙ етә.
Ҡырыҡаларҙа түгел, сәхрәләрҙә
Йәшлек ғүмерем заяға тик үтә.
Ярһып ҡайтҡан егет, ҡыҙының өйҙә юҡлығын белгәс, эҙләп шул яҡҡа киткән. Мәликә инде ҡаянан ташланайым тигәндә, егеттең ҡурай моңон ишетеп ҡалған. Егете уны килеп тапҡан. Ҡыҙ уның күкрәгенә һарылған.
— Һөйөклөм, — тигән ҡыҙ уға, — байҙар һине үлтерергә йыйыналар, зинһар, күренмә!
Егет әйткән:
— Байҙан ҡотолоу өсөн бер генә юл бар: йә ул, йә беҙ йәшәргә тейеш. Һин бер ни белмәгәндәй өйөңдә бул, мин байҙы үҙем ҡаршы алырмын. Атынан ҡолатып төшөрөрмөн дә, һине ултыртып алып китермен.
Ул ҡыҙҙы ауылға оҙатып ҡуйған. Үҙе ҡыйыу эшкә тәүәкәлләнеп тороп ҡалған. Оҙаҡ та үтмәй, Ғәббәс бай юлға сыҡҡан. Бейек тау юлының бер ҡыҫыҡ ерендә аттары әкренләгән ваҡытта байҙың маңлайына бер уҡ килеп тә ҡаҙалған. Әйләнеп китеүенә йөрәгенә икенсе уҡ килеп тейгән. Байҙың эйәрсәндәре сыр-сыу килеп кире ҡасҡан. Егет байҙың аттарына ултырып, алға сапҡан. Бай кейәүҙең килеүен көткән кешеләр, ауылдаштары Мөхтәрҙе күргәс, бик аптырағандар. Егет шунда уҡ һөйгән ҡыҙын атҡа ултыртып, ауылдан сығып та киткән. Билдәһеҙ яҡҡа ҡасып китеп, донъя көткәндәр улар. Шул ваҡиғанан һуң ҡыҙ Мөхтәргә арнап ошо йырҙы сығарған.
Ҡалды ғына тауы, ай, ҡалд(ы) инде,
Һар(ы) баш, һар(ы) баш үлән алды инде.
Йән һөйгән дә йәрем ҡаршы алды, -
Йәнкөйөктөң йәнен алды инде.
Ҡалды ғына тауы бигерәк бейек,
Өҫтәренән атлай аҡ кейек.
Йән һөйгән дә йәрем ҡулына алды,
Ятып ҡалды бахыр йәнкөйөк…
Уға яуап итеп, егет былай тип йырлаған:
Күгәрепкәй ятҡан Ҡалды тауын
Тур(ы) аттарға менеп ураным.
Йәштән һөйгән йәрҙе алам тибүк,
Яуыз байға ҡулым янаным…
Ике йәш йөрәк бергә ҡушылып, бер-береһен яратып йәшәгәндәр. Тик Мөхтәр кешегә ҡул һуҙыуҙан выждан ғазабы кисергән. Тыуған яҡҡа ҡабат ҡайта алмай — иң ҙур яза булған уға. Шул ваҡыттан һуң ул урынға Ҡалдытау тигән исем биргәндәр. Егет менән ҡыҙ сығарған йырҙы Ҡалды тип йөрөтөр булғандар.
Лоботомия
thumb|Мейенең һул маңғай өлөшө thumb|Сикәләге тишек
Ҡара Абыҙ мәҙәниәте
Ҡара Абыҙ мәҙәниәте — иртә тимер быуат археологик ҡомартҡыһы.
Ҡыҫҡаса белешмә
Беҙҙең эраға тиклемге IV б. — III б. ҡарай. Ҡара Абыҙ ҡаласығы исеме менән аталған. Башҡортостанда Ҡара Абыҙ мәҙәниәте ҡомартҡылары (30-ға яҡын) Ағиҙел йылға үҙәк ағымы бассейн тупланған (Биктимер археологик комплексы, Бөрө ҡаласығы, Нуғай ҡаласыҡтары, Охлебинин археологик комплексы, Өфө ҡәберлеге, Табын ҡаласығы, Шайтан ҡаласығы, Шипов археологик комплексы һ. б.).
Енальца
Енальца — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Еналка йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ленгер-Юган
Ленгер-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сыня йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Авдонин Александр Николаевич
Авдонин Александр Николаевич (27 ноябрь 1948 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-фәлсәфәсеһе. Юғары мәктәп уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (2006), профессор (2007).
Биографияһы
Александр Николаевич Авдонин 1948 йылдың 27 ноябрендә Чита өлкәһенең Түбәнге Хила ауылында тыуа.
1973 йылда Свердловск ҡалаһында Урал дәүләт университетын тамамлай. Артабанғы өс йылды Александр Авдонин СССР Фәндәр академияһы Себер бүлексәһенең Көнсығыш Себер филиалында эшләй.
1976 йылдан алып Александр Николаевич Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университетында уҡыта, шул иҫәптән 2000—2001 йылдарҙа философия кафедраһы мөдире була.
2006 йылда «философия фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай, киләһе йылда профессор була. Бөтә Рәсәй Философия йәмғиәте ағзаһы.
Авдониндың ғилми тикшеренеүҙәре онтология һәм танып белеү теорияһы, фән фәлсәфәһе, социаль философия мәсьәләләренә бағышланған.
Александр Николаевич 40‑тан ашыу ғилми эш авторы булараҡ билдәле.
Юма (Пижма ҡушылдығы)
Юма  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының һул ярына тамағынан 184 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сяда-Матха-Яха
Сяда-Матха-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Исиндарма-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сядей-Яга
Сядей-Яга — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 282 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Кальмовка
Кальмовка (Кальмовка) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 30 кеше. Почта индексы — 453026, ОКАТО коды — 80235840004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Вассерлебен
Вассерлебен (Wasserleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1540 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,26 км2. Диңгеҙ кимәленән 150 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38871 һәм автомобиль коды — HZ.
Күсәрбай ауыл Советы (Благовар районы)
Күсәрбай ауыл Советы  — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовар районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Тарихы
Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә статусына эйә.
Кульма (йылға)
Кульма — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №1257 Кесе Толкорп йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Лып (Чепца ҡушылдығы)
Лып — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының уң ярына тамағынан 411 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Жукова Раиса Васильевна
Жукова Раиса Васильевна (18 август 1941) - биология фәндәре кандидаты, эколог, Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты(1991—1995), 1-се саҡырылыш Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.Милләте - украинка.
Биографияһы
Раиса Васильевна Жукова 1941 йылдың 18 авгусында Харьков өлкәһенең Приколотное ҡасабаһында тыуған.
Хеҙмәт юлын 1958 йылда ҡошсолоҡ фабрикаһында иҫәпсе булып башлай, артабан зооветеринар мәктәбенә уҡырға инә.
1960 йылдан алып 1970 йылға тиклем Харьков ауыл хужалығы институтының уҡыу хужалығында эшләп йөрөй, эшсе-лаборант булып башлап, кафедра өлкән лаборанты вазифаһына тәғәйенләнә. Ошо юғары уҡыу йортона уҡырға инә, 1966 йылда уны тамамлай.
Артабан ул Ленинград дәүләт университетында ситтән тороп уҡыуын дауам итә һәм 1970 йылда уны тамамлап сыға, аспирантураға уҡырға инә.
1991 йылда Жукова Раиса Васильевнаны Өфө ҡалаһының Совет районы Менделеев һайлау округынан Башҡорт АССР-ы ХII саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлайҙар (1995—1999). Раиса Васильевна депутат булараҡ экология мәсьәләләрен күтәреп сыға
1995 йылда Башҡортостан Республикаһының берҙән-бер юғары вәкәләтле һәм закон (ҡанун) сығарыу дәүләт органы тип Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай иғлан ителә. Р.В. Жукованы уның 1-се саҡырылыш депутаты итеп һайлайҙар
2020 йылда Ҡоролтайҙың 25 йыллығы билдәләнеү уңайынан Раиса Васильевна ошоларҙы әйтә: Только начиналась связь правительства и людей, которые требовали это. В те годы было всё-таки не так просто с экологией. А уже когда Госсобрание, всё-таки комитет поддерживал меня. Я думаю, мы старались, и хорошие были проекты, законы. Конечно, хотелось бы больше сделать.
Раиса Жукова, депутат 1-го созыва Госсобрания Республики Башкортостан
Бела Барток
Бе́ла Ба́рток (тулы исеме — Бе́ла Ви́ктор Я́нош Ба́рток, Bartók Béla Viktor János ; 25 март 1881 йыл, Надьсентмиклош, Банат, Австро-Венгрия — 26 сентябрь 1945 йыл, Нью-Йорк, АҠШ) — венгр композиторы, пианист һәм музыка белгесе-фольклорсы.
Биографияһы
Надьсентмиклош тигән банат ауылында тыуа, атаһы Бела Журафой Барток ауыл хужалығы училищеһы директоры, һәүәҫкәр музыкант (урындағы оркестрҙа уйнай) була, әсәһе  Паула Войт #REDIRECT [] мәктәптә уҡыта. Барток музыкль мөхиттә, атаһы оркестының сығыштарын һәм пианистка әсәһенең уйынын тыңлап үҫә. Дүрт йәшендә Барток бик күп халыҡ йырҙарын белә һәм көйҙәрен һыңар бармағы менән генә уйнай; биш йәшендә әсәһенән фортепианола уйнау буйынса беренсе дәресте ала, ә бер айҙан улар икәүләп атаһының тыуған көнөнә тип әҙерләнгән пьесаны дүрт ҡуллап башҡара.
Барток бала сағында йыш ауырый, 1888 йылда атаһы мәрхүм була. Атаһының вафатынан һуң Севлюшҡа (хәҙер Украинаның Закарпатье өлкәһенең Виноградов ҡалаһы) күсәләр. Унда әсәһе Паула Войт башланғыс мәктәпкә уҡытыусы булып эшкә урынлаша.
1892 йылдың 1 мартында Виноградов ҡалаһында  Бела Бартоктың беренсе ҙур сығышы була. Ул хәйриә концертында Бетховендың 21-се сонатаһының   беренсе өлөшөн һәм үҙе яҙған  Течение Дуная  тигән фортепиано өсөн пьесаһын башҡара. Концерттың уңышы мөһим һөҙөмтә бирә: урындағы мәктәптең директоры Бартоктың әсәһенә  Пожонгә (Братиславаға) барырға бер йыллыҡ отпуск бирә, унда йәш Барток   Ференц Эркелдең улы Ласло Эркелдән фортепиано һәм гармония дәрестәре алыу мөмкинлегенә эйә була. Әммә 1893 йылдың көҙөнә дәрестәр туҡтала: әсәһе Словакияның Банска-Быстрица ҡалаһы мәктәбенә тәғәйенләнеш ала.
1899 йылдың ғинуарында Бартокты Будапештта профессор Иштван Томан, Листтың шәкерте, тыңлап ҡарай, һөҙөмтәлә Барток баш ҡаланың музыкаль академияһына имтиханһыҙ ҡабул ителә. Академияла ул Ганс Кёслерҙа (композиция) һәм Иштван Томанда (фортепиано) уҡый. Академияла Барток һәләтле йәш музыкант булараҡ тиҙ арала иғтибар яулай. Ул айырыуса фортепианола уйнауҙа уңышҡа өлгәшә.
1907 йылдан - Будапешт музыка академияһының  фортепиано класы профессоры. Педагогик эшмәкәрлекте концерттар биреү (айырыуса  Лист) әҫәрҙәрен йыш һәм бирелеп башҡара) һәм крәҫтиән фольклорын (атап әйткәндә, венгр, румын, словак, төрөк) өйрәнеү менән сиратлаштыра,  Золтан Кодай менән бергәләп бик күп йыр йыялар. #REDIRECT []
1919 йылғы Венгр совет республикаһы заманында музыканттар директорияһында (Бела Рейниц, Золтан Кодай, Эрнё Донаньи менән бергә) ҡатнаша. Инҡилап еңелгәндән һуң эмиграциялау тураһында уйланһа ла, илендә ҡала.
1920-се йылдарҙа Европа һәм АҠШ буйлап күп сәйәхәт итә. 1929 йылда Барток СССР-ҙа гастролдә була, Мәскәүгә һәм Ленинградҡа килә.
1936 йылда Анатолияла халыҡ йырҙарын яҙып ала, бында уға Әхмәт Аднан Сайгун ярҙам итә.
Барток антифашист була һәм, власҡа нацистар килгәс, Германияла сығыш яһауҙан баш тарта. Аншлюстан һуң Австрия Композиторҙар союзынан сыға һәм яҙмаларын Швейцарияға күсерә. Икенсе донъя һуғышы башланғас, 1940 йылда, Нью-Йоркҡа эмиграциялай, 1945 йылда Америка гражданлығын ала, күп тә үтмәй вафат була (лейкоздан).
Бартоктың тамамланмаған 3-сө фортепиано концертын һәм Альт менән оркестр өсөн концертын Тибор Шерли тамамлап ҡуя. 1988 йылда композитор кәүҙәһенең ҡалдыҡтары Фаркашретиҙағы венгр зыяратына күсереп ерләнә.
Ижады
Барток үҙ заманының модалы авангардистик ағымдарға ҡушылмаһа ла (мәҫәлән, додекафонияға һәм микрохроматикаға), ул XX быуаттың иң тәрән һәм йоғонтоло новаторҙарының береһе тип һанала. Ул ижад иткән әҫәрҙәр: 6 ҡыллы квартет,  Замок герцога Синяя Борода  бер шаршаулы операһы (1918),  (1919, «әҙәпһеҙ булғаны» өсөн тыйыла),  (1914—1917) балеттары, Оркестр өсөн концерт  (1942—1945), Ҡыллы, һуҡма ҡоралдар һәм челеста өсөн музыка , скрипка менән оркестр өсөн ике концерт, Кошут  симфоник поэмаһы, На вольном воздухе  сюитаһы. «Микрокосмос» тигән ҙур күләмле йыйынтығы (6 дәфтәргә берләштерелгән 153 пьеса, 1926—1939 йй.) заманса тел менән яҙылған фортепианола уйнау мәктәбе булып тора. «Микрокосмос»тың дидактик яғын уйлап, унда пьесалар арта барған техник ҡатмарлылыҡ тәртибендә урынлаштырылған.
Ҡайһы бер әҫәрҙәрендә Барток фольклор материалына (төп нөсхәһендә йә автор тарафынан стилләштерелгән хәлдә) таяна, һәм венгр ғаны түгел, румын, болгар, югослав фольклорын да файҙалана. «Балкан» бейеүҙәре (айырыуса 6 румын халыҡ бейеүе, BB 68, Sz 56) Бартоктың киң аудитория оҡшатҡан әҫәрҙәре иҫәбенә инә.
Әҫәрҙәрен идентификациялау
Бартоктың опустар нумерацияһы эҙмә-эҙлекһеҙ һәм буталсыҡ булғанға күрә, уның музыкаль әҫәрҙәрен тематическому каталогу Андраш Сёллёшиҙың тематик каталогы (аббревиатура Sz ) йә Ласло Шомфайҙың яңыраҡ каталогы (аббревиатура BB ) буйынса танырға мөмкин.
Дан-шөһрәт яулау
Лайош Кошута/0} премияһы (1948, вафатынан һуң), Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы (1955, вафатынан һуң).
Парижда Браззавиль майҙаны эргәһендә 1981 йылда Бела Барток скверы асыла, унда венгр скульпторы Имре Варги эшләгән һәм 1982 йылда Франция баш ҡалаһына Будапешт исеменән бүләк ителгән һәйкәл тора.
Музыка ғилеме. Фольклористика. Мөхәррирләү
Бартоктың инглиз телендәге музыка ғилеме буйынса хеҙмәттәре һәм уның редакцияһында халыҡ музыкаһы йыйынтыҡтары «New York Bartók Archive studies in musicology» серияһында баҫыла (13 сығарылыш, 1967-81 йй.).
Эльстерхайде
Эльстерхайде (Elsterheide<br />Halstrowska hola) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3769 кеше йәшәй. Майҙаны — 126,85 км2. Диңгеҙ кимәленән 128 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2979 һәм автомобиль коды BZ.
Башҡорт дәүләт аграр университеты
Тарихы
Башҡортостан ауыл хужалығы институты СССР Үҙәк Башҡарма Комитеты һәм Халыҡ Комиссарҙары Советының 237-се Ҡарары нигеҙендә, 1930 йылдың 23 июлендә асыла. Институт Совет хакимиәте тарафынан ябылған Өфө семинарияһы йортонда урынлаша. Уҡыу дәрестәре ошо уҡ йылдың 1 октябрендә башлана.
1931 йылда ''Башҡортостан ауыл хужалығы институты СССР Наркомземының юғары уҡыу йорто һанала һәм ошо почта адресы буйынса теркәлә: Өфө ҡалаһы, Карл Маркс урамы, өсөнсө йорт.
Кадрҙар мәсьәләһе киҫкен тороу сәбәпле беренсе уҡыу йылында уҡыусылар ике тапҡыр ҡабул ителә: сентябрҙә 99 уҡыусы, ә апрелдә — 45. Уҡырға инеүселәрҙен күбеһе махсус урта белемле булыу сәбәпле, ҡыҫҡартылған программа менән 3,3 йыл уҡыйҙар. 1931 йылдын апрелендә уҡырға инеүселәр 4 йыл уҡый. Институтта бер үк ваҡытта әҙерлек факультеттары эшләй. Был йылда унда 303 кеше белем ала.
1930—1931 йылдарҙа тәүге биш кафедра булдырыла: физика, дөйөм һәм агрохимия, ботаника, зоотехния, ауыл хужалығын механизациялау. Был составта 13 уҡытыусы, шулар иҫәбендә профессор, биш доцент һәм ете асистент эшләй.
1933 йылда институт советы булдырыла, унын составына профессорҙар, уҡытыусылар, студенттар инә.
Һуғышҡа тиклемге (1933—1937) йылдарҙа директор М. Н. Ғүмәров — юғары уҡыу йорто кафедраларын билдәле ғалимдәр менән тулыландыра: профессор Н. А. Дроздов, доцент А. С. Шутко, профессор Л. С. Пирогов, доцент Х. Р. Султанаев, доцент Б. М.Сәхәутдинов, профессор П. А. Положенцев, профессор А. Н. Богданов, профессор И. Я. Прицкер.
1934 йылдын ин ҙур ваҡиға — 500 гектар ерҙә уҡыу-тәжрибә хужалығын булдырыу. Бында ферма, умарталыҡ, баҡса, емеш-еләк баҡсаһы, селекция баҫыуы, метеорология станцияһы һ.б. урынлаша.
1934 йылда институтҡа БАССР-ҙын Үҙәк Башҡарма Комитетының һәм Яҙыусылар Союзы рәйесе Авзал Мөхөтдин улы Таһиров исеме бирелә. 1937 йылда «халыҡ дошманы» иҫәпләнеп, Авзал Таһиров атып үлтерелгәс, ошо уҡ йылдын 9 авгусында БАССР-ҙын Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумы ҡарары менән институт Авзал Таһиров исемен юғалта.
1943 йылдын декабрь айына институтта 38 уҡытыусы эшләй, шулар иҫәбендә биш профессор һәм фән докторҙары, 18 доцент һәм фән кандидаттары, 15 ассистент, йәғни уҡытыусыларҙын 60,5 проценты ғилми дәрәжәгә һәм исемгә эйә була. Һуғыш йылдарында 176 агроном һәм зоотехник әҙерләнелә.