cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бөйөк Луки дәүләт физик культура академияһы
Тарихы
Йәшәү эшмәкәрлеге хәүефһеҙлеге, яңғыҙ ҡаршы тороу теорияһы һәм методикаһы кафедраһы
Гимнастика теорияһы һәм методикаһы кафедраһы
Еңел атлетика теорияһы һәм методикаһы кафедраһы
Саңғы спорты теорияһы һәм методикаһы кафедраһы
Спорт уйындары теорияһы һәм методикаһы кафедраһы
Гуманитар һәм социаль-иҡтисади дисциплиналар кафедраһы
Тәбиғи-фәндәр дисциплиналары кафедраһы
Сит ил телдәре кафедраһы
Педагогика кафедраһы
Спорт медицинаһы һәм физиологияһы кафедраһы
Академия 6 һөнәр буйынса белгестәр әҙерләй:
Йәшәйеш хәүефһеҙлеге;
Педагогика һәм психология;
Ойоштороу менеджменты;
Физик культура һәм спорт;
Һаулыҡ торошонда тайпылыштар булған кешеләр өсөн физик культура (адаптив физик культура),
Социаль-мәҙәни сервис һәм туризм
Ректорҙары
Марго, Владимир Иванович (1970—1974)
Блинов, Валентин Михайлович (1974—1997)
Городничев, Руслан Михайлович (1997—2012)
Шляхтовый, Вячеслав Николаевич (2012 йылдан)
Аникеевский (Ишембай районы)
Аникеевский (Аникеевский) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 12 кеше. Байғужа ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453223, ОКАТО коды — 80231815002.
Тарихы
1906 йылда белорус күскенселәре тарафынан Аҙнай улусы биләмәһендә Аникеевка тораҡ пункты булараҡ нигеҙ һалына. Шулай уҡ Аникеевка, Нуғайбәк ауылы булараҡ та теркәлә (Ишембай энциклопедияһы, Өфө: [[Башҡорт энциклопедияһы (нәшерсеһе)|Башкар энциклопедияһы], 2015, с. 70).
1950-се йылдарҙан хәҙерге атамаһына һәм статусына эйә.
Географик урыны
Район әһәмиәтендәге юлдар менән Кәшәләкбаш һәм Кинйәбулат ауылдары менән тоташҡан.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урамдары
Урам исеме :
Дева Мария сиркәүе
Дева Мария  сиркәүе — Грузияла Хашури муниципалитетының төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан  Али ауылындағы архитектура   ҡомартҡыһы. Ҡыйығы һәм стеналарының бер өлөшө емерелгән.
Көмбәҙле сиркәү (14,5х10,9 м) бут ташы һәм кирбестән төҙөлгән. Көньяҡта һәм көнбайышта ике инеү урыны бар. Көмбәҙе алтарь иөйөштәренә һәм көнбайыш яғындағы серегән ике бағанаға таяна. Көмбәҙе һәм башҡа аркалары шунда урынлашҡан. Төньяҡ стенаның нишаһында аралыҡ бар. Сиркәүҙеү интерьеры биҙәлгән.
Фасады, ишек һәм тәҙрәләре кирбестән эшләнгән. Көньяҡ фасадында ҡояш сәғәте урынлашҡан, көнсығыш фасадының һул яғында ябай тәре ҡуйылған. Ун ике ҡатлы кирбес көмбәҙе өҙлөкһөҙ аркаларҙан тора.
Сиркәү 2006 йылда Грузия президенты указына ярашлы милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелгән
Генеалогия
Генеало́гия йәки нәҫел-нәсәп тарихы (γενεαλογία — нәҫел-нәсәп тарихы, грексанан <span style="font-family: palatino linotype, new athena unicode, athena, gentium, code2000, serif; font-size: 105%;">γενεά (genea) — «ғаилә» һәм <span style="font-family: palatino linotype, new athena unicode, athena, gentium, code2000, serif; font-size: 105%;">λόγος  (logos) — «һүҙ, белем») — ғаиләләрҙең һәм ырыуҙарҙың килеп сығышы, күсәгилешлеге һәм үҙ-ара туғанлығы тураһындағы мәғлүмәттәрҙең системаға һалынған йыйылмаһы ; киңерәк мәғәнәлә — туғанлыҡ бәйләнештәре тураһындағы фән.
Өйрәнеү фәне
Генеалогия ярҙамсы тарихи дисциплина (ғәмәли тарихи дисциплина) булып тора һәм кешеләрҙең туғанлыҡ бәйләнештәрен, ырыуҙар тарихын, айырым кешеләрҙең килеп сығышын өйрәнеү, туғанлыҡ бәйләнештәрен урынлаштырыу, һәр быуынды һүрәтләү һәм нәҫел-нәсәп ағастарын төҙөү менән шөғөлләнә. Генеалогия геральдика, дипломатика һәм башҡа тарихи дисциплиналар менән бәйле.
XXI быуат башынан, фәнни прогресҡа ярашлы, кеше ДНК-һы анализын файҙаланған генетик генеалогия киң популярлыҡ ала бара. Был яңы ысул нәҫел-нәсәп ебенең дөрөҫлөгөн тикшереү менән шөғөлләнә һәм ошондай уҡ тикшеренеү үткән һәм үҙ һөҙөмтәләрен йәмәғәтселек иғтибарына тәҡдим иткән быға тиклем билдәле булмаған туғандарҙы табырға ярҙам итеү мөмкинлегенә эйә.
Программа менән тәьмин итеү
Программа менән тәьмин итеү мәғлүмәттәрҙе туплау, анализлау һәм баҫтырып сығарыу өсөн файҙаланыла.
Күсмә мәғәнәһе
Күсмә мәғәнәлә был терминды ҡулланыу ниндәйҙер күренеште этаплап динамик үҫешендә күҙәтеүҙе күҙҙә тота. Ул сағында дөйөм хронология фонында теге йәки был уға хас сифаттарҙың үҙ-ара бәйләнеше күҙәтелә, мәҫәлән: «асыш генеалогияһы», «енәйәт генеалогияһы», «фән генеалогияһы», «хәрби генеалогия» һәм артабан да дауам итергә мөмкин.
Грузияның Милли картиналар галереяһы
Грузияның Милли картиналар галереяһы (ეროვნული გალერეა (თბილისი)) — Тбилисиҙа художество музейы, Руставели проспекты, 11.
Грузияның милли музейы Грузияның дәүләт музейҙар селтәренә инә. Һигеҙ күргәҙмә залы, реставрациялау лабораторияһы, ваҡытлыса күргәҙмәләргә өсөн бүлмәләр, уҡыу кластары һәм сувенирҙар магазины бар, уларҙың барыһы ла португал архитектура компанияһы «Arquitectura Ainda» тарафынан төҙөлгән.
Экспозицияһы
Музей коллекцияһында 30 000 тирәһе экспонат бар.
Тарихы
Галерея бинаһы 1888 йылда  рус   императоры Александр III күрһәтмәһе буйынса архитектор Альберт Зальцман  тарафынан төҙөлә. Башта бинаны Рәсәй империяһының Кавказда хәрби уңыштарын демонстрациялау менән  хәрби-тарихи музейы итеп ойоштороу планлаштырыла («Дан ҡорамы»). 1914 йылдың 28 ноябрендә музейға Рәсәй императоры Николай II килә. Беренсе донъя һуғышы ваҡытында экспонаттар эвакуациялана, һәм музей    йәшәүҙән туҡтай.
Милли галереяның беренсе күргәҙмәһе 1920 йылдың октябрендә яңы грузин хөкүмәте ваҡытында ойошторола. Күргәҙмә тематикаһы киң була, уға төрлө ваҡыттағы һәм художество йүнәлештәге грузин һәм сит ил әҫәрҙәре инә, был Дмитрий Шеварднадзеның   көсөргәнешле эшенең һөҙөмтәһе була, ул Грузияла шул ваҡытта булған күп сәнғәт әҫәрҙәрен йыя. Экспозицияға XVIII һәм  XIX  быуат  грузин портреттары  («грузин мәктәбе»), рус, көнбайыш Европа, Иран һәм хәҙерге грузин картиналары инә.
Күргәҙмәнең күп экспонаттарын һаҡлап, һынлы сәнғәт музейы булараҡ Милли галерея ойоштороу мөмкин була.
Бинаның майҙаны сикле була, күп кенә эштәрҙе күргәҙмәгә ҡуйыу мөмкин булмай, шуның менән бәйле галереяны үҙгәртеп ҡороу планы эшләнә. Галереяны етәкләүсе Дмитрий Шеварднадзе уны тарихи урынға  — ҡаялағы  Метехи ҡәлғәһенә күсереүҙе тәҡдим итә.
1933 йылда ҡала төрмәһен Метехиҙан Ортчалаға күсереүгә ирешелә, ә Метехиҙың тарихи бинаһы Милли художество музейына биреү мөмкин була. 1934 йылда Милли галерея тамашасы өсөн асыҡ була. Совет власы осоронда галерея дәүләттеке була.
1988 йылдың мартында «Сәнғәттәрҙең милли галереяһы»  музей-күргәҙмә союзы ойошторола. Хәҙерге сәнғәт музкйы асыла. Элек административ-келәт булған галереяның беренсе ҡатын күргәҙмә галереяһына әйләндерәләр.
2007 йылда Милли галерея  Грузия  милли музей структураһына инә. Галереяның төп бинаһы йүнәтелә. 2012 йылда Дмитрий Шеварднадзе исеме бирелә.
Әлеге ваҡытта Галерея Милли музейҙың үҙәк күргәҙмә майҙандарының береһе булып тора, унда ваҡытлы күргәҙмәләр үткәрелә, атап әйткәндә, «ХХ быуат башындағы грузин һынлы сәнғәт әҫәрҙәре» күргәҙмәһе.
Һылтанмалар
Милли галереяһында Грузия
Милли галереяһы
Оло Сундырка
Оло Сундырка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сундырь йылғаһының һул ярына тамағынан 4,7 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ф. П. Покровский йорто (Таганрог)
'''Ф П. Покровский йорто''' — Комсомол тыҡрығы, 43 адресы буйынса урынлашҡан Таганрог ҡалаһындағы XIX быуаттың икенсе яртыһында төҙөлгән айырым йорт. Покровский йорто өлкә башҡарма комитетының 1976 йылдың  4 февралендәге   ҡарары менән төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты  исемлегенә индерелгән.
Тарихы
1865 йылда Киевтан Таганрог ҡалаһына дини академия уҡытыусыһы Ф.П. Покровский күсеп килә. Килеү менән ирҙәр гимназияһында Аллаһ Ҡануны уҡытыусыһы, шулай уҡ Успение соборының протоиерейы  итеп тәғәйенләнә. Тиҙҙән Покровский ҡалала, бигерәк тә уҡыусылар һәм уларҙың ата-әсәләре араһында ҙур популярлыҡ яулай. Покровский һул йүнәлешле китаптар һәм журналдар алдыра. 1870 йылдарҙа ул урынлашҡан йортта революцион хәрәкәттә ҡатнашыусы гимназистар төйәк таба. Покровскийҙың улы 80-се йылдарҙағы  революцион түңәрәктәрҙә ҡатнаша
Ф.П. Покровский уҡытҡан гимназияла  А. П. Чехов уҡыған. Урта синыфтарҙа Аллаһ Ҡануны дәрестәрен Покровский башлыса уҡыусылар менән әҙәбиәт, рус тарихы һәм заманса ваҡиғалар тураһында әңгәмәләргә арнай. Чеховтың данлыҡлы Антоша Чехонте псевдонимын Чеховҡа мәктәптә көлкөлө ҡушамат итеп Покровский бирә.
А. П. Чехов Покровскийҙың ҙур симпатияһын яулай, Покровский уны йыш ҡына үҙенә саҡырған һәм шул саҡта үҫмерҙәр өсөн зарарлы тип иҫәпләнгән әҙәбиәт менән тәьмин иткән Покровский Чеховтың атаһы Павел Егоровичтың уны дини фанатизмы өсөн яратып еткермәһә лә йыш ҡунағы булған. Билдәле яҙыусы булып китһә лә, Чехов Покровский менән араларҙы өҙмәй, уның менән хатлаша, уға үҙенең әҫәрҙәрен ебәрә һәм Таганрогҡа килгәндә уға инеп йөрөй.
Тасуирламаһы
Бер ҡатлы, кирбес, штукатурланған Ф.П. Покровский йорто үҙеңдең һыҙаттарында боронғо архитектураның тарихилығына эйә. Һулдан инеү урыны ғибәҙәтханаларға һәм боронғо өйҙәргә хас ҙур мискә һымаҡ колонналы күтәрмә  менән биҙәлгән. Өҫтән тәҙрәләрҙе геометрик орнаментлы уйымдар биҙәй. Тәҙрә аҫтында шыма тура мөйөшлө нишалар бар. Йөҙлөктәр урынына тәҙрә уйымдары бағаналар менән  башҡарылған. Цоколдә бөҙрә таштар менән нишалар бар.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
3 июль
3 июль — григориан стиле буйынса йылдың 184-се (кәбисә йылында 185-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 181 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Төбәк байрамдары
}}
Евграфов Алексей Романович
Евграфов Алексей Романович (24 апрель 1867 йыл — 12 ноябрь 1953 йыл) — СССР ғалимы, ветеринария фәндәре докторы, профессор. Хеҙмәт Геройы (1924).
Биографияһы
Алексей Романович Евграфов 1867 йылдың 24 апрелендә Новгород өлкәһенең Арзамас ҡалаһында ғаилә ветеринария врачы ғаиләһендә тыуған. 1887 йылда Ҡазан ветеринария институтына уҡырға инә һәм шул уҡ йылдың 4 декабрендә студент сыуалыштарында ҡатнашҡан өсөн институттан ҡыуыла, Пенза ҡалаһына ебәрелә. 1888 йылда Дерпт ветеринария институтына уҡырға инә, уны 1892 йылда тамамлай. 1892 йылдан алып — Мәскәү губернаһында земство ветеринар врачы. Ветринар врачтарҙың икенсе Бөтә Рәсәй съезында ҡатнаша, унда Мәскәүҙә, Омск һәм Кавказ аръяғында ветеринария институттарын булдырыу тураһында доклад һөйләй. Беренсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында хәрәкәттәге армияла була, ветеринар вазифаһын биләй.
Алексей Романович 1919 йылда — Мәскәү ветеринария институтының патология һәм терапия кафедраһы мөдире, 1920 йылда — профессор, 1922 йылда — ректор. 1925—1930 йылдарҙа Һарытау ветеринария институтының ректоры һәм эске йоғошло булмаған ауырыуҙар кафедраһы профессоры булып эшләй. 1930 йылдаА. Р. Евграфов Мәскәү зооветеринария институтында мөдир, эске йоғошло булмаған ауырыуҙар кафедраһы профессоры, артабан ғүмеренең аҙағына тиклем терапия кафедраһын етәкләй.
Күп йылдарын, 30 йылдан ашыу, Алексей Романович Евграфов сысҡансыҡ күренеше менән аттарҙың ашҡаҙан-эсәк тракты ауырыуҙарын өйрәнеү проблемаларына арнай. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында ғалим «Сысҡансыҡ тураһында тәғлимәт» ғилми эшен тамамлай. 100-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт һәм мәҡәлә авторы булып тора, ике дәреслек һәм монография яҙа. Алексей Романович юғары квалификациялы табиптар әҙерләй, улар араһында профессорҙар В. М. Данилевский, А Х. Шайхаманов, Б З. Иткин, А Н. Налетов һәм башҡалар бар.
Алексей Романович Евграфов — СССР Наркомзем Методик советының Ветеринария секцияһы рәйесе, СССР Юғары белем биреү министрлығы һәм Баш ветеринария идаралығының Ғалимдар советы ағзаһы, Мәскәүҙә һәм Һарытауҙа ветеринария юғары уҡыу йорттарын төҙөү һәм ойоштороу буйынса комиссия ағзаһы, Мәскәү ветеринария академияһы Ғалимдары советы ағзаһы.
1924 йылда А Р. Евграфовҡа «Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә. Ул Ленин һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары, миҙалдар менән бүләкләнә.
1953 йылдың 12 ноябрендә Мәскәүҙә вафат була.
Абыҙгилдин Абдулла Далха улы
Абыҙгилдин Абдулла Далха улы (Абезгильдин Абдулла Далхович) (1913-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, комендант взводының ат ҡараусыһы (коновод). Гвардия ефрейторы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы, «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән билдәләнгән.
Биографияһы
Абдулла Далха улы Абыҙгилдин 1913 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙенең (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы) Ишмырҙа ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.
1941 йылдың декабрендә Башҡорт АССР-ы Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына хеҙмәткә алына.
16-сы гвардия кавалерия дивизияһына комендант взводының ат ҡараусыһы (коновод) була.
Уның награда ҡағыҙында түбәндәге юлдар бар:
1945 йылда Абдулла Далха улы Ҡыҙыл Армия сафтарынан демобилизациялана.
Хәтер
Абыҙгилдин Абдулла Далха улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Баймаҡ районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Дартло сиркәүе
Дартло сиркәүе — Грузияла Әхмәт муниципалитетының  Дартло ауылындағы сиркәү. XIX быуатта төҙөлгән.
Сиркәүҙең (8,5 м 12,5 м) ҡырсынташтан яһалған төкәтмәләре бар. Эстән штукатурланған. Ҡомартҡы ныҡ емерелгән: көньяҡ диуары, көнсығыш диуарының көньяҡ өлөшө һәм көнбайыш диуарының байтаҡ өлөшө һаҡланған. Ишеге тура мөйөшлө параллелепипед формаһында. Алтарының көньяҡ диуарында киң һәм бейек тәҙрә бар. Көньяҡ диуарында ике пар пилястралар урынлашҡан.
Оло Куб
Оло Куб — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Весляна йылғаһының һул ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Сангишев Хәбибулла Ғибзат улы
Сангишев Хәбибулла Ғибзат улы (САНГИШЕВ Хабибулла Гибзатович 1902 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
Лосёвая (Берёзовка ҡушылдығы)
Лосёвая  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовка йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Оло Куб
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сангишев Хәбибулла Ғибзат улы
Биографияһы
Сангишев Хәбибулла Ғибзат улы 1902 йыл хәҙерге Башҡортостандың Мәләүез районы Эткөсөк ауылында тыуа. 1941 йылда Мәләүез район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкында миномет мастеры булып хеҙмәт итә.
Тере Танып
Тере Танып, Етеҙ Танып, Йор Танып — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы һәм Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙелгә ҡушыла. Оҙонлоғо 345 км.
Сангишев Хәбибулла Ғибзат улы
Батырлығы
1943 йылдың 18 сентябренән 10 октябргә тиклем һөжүм итеү һуғыштары барышында Сангишев Хәбибулла Ғибзат улы үҙен ныҡ һәм маһир, минометтар оҫтаһы итеп күрһәтә, 1943 йылдың 26 октябрендә Днепр йылғаһы аша кисеү ваҡытында бик оҫта итеп минометтарҙы сығарыуҙы ойоштороп, ике утлы взводты хәрби кәрәк-яраҡтар менән тәьмин итә, ул дошмандың көслө уты аҫтында ике минометты йүнәтә һәм һөжүм итеүсе эскадронды ут менән тәьмин итә. Был батырлығы өсөн Сангишев Хәбибулла Ғибзат улы Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була.
Лосёвая (Берёзовка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тере Танып
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Йылға Пермь крайындағы һаҙлыҡтарҙан алып Тәтешле, Балтас, Борай һәм Ҡалтасы райондары буйлап Күгәрсен ауылына ҡәҙәр 287 километр ара үтә, артабан Краснокама районына сыға һәм, тағы ла алтмыш саҡрым тирәһе ағып барып, Ағиҙелгә ҡоя.
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сайғаҡ
Сайға (инә зат), маргач йәки сайғаҡ (ата зат; Saiga tatarica) — ысын антилопалар ярым ғаиләһенә ҡараған ҡуштояҡлы һөтимәрҙәр (үҙенсәлекле анатомияһынан сығып, ҡайһы берҙә уны тибет антилопаһы менән бергә айырым Saiginae ярым ғаиләһенә теркәйҙәр).
2002 йылда Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы (МСОП) был төрҙө «CR» категорияһына, йәғни «бөтөүгә дусар булған» төргә теркәй. Башта был хайуандар Карпат тауҙары итәге һәм Кавказдан алып Джунгария һәм Монголияға тиклем Евразия далаларында һәм ярым сүллектәрендә ҙур территорияларҙы биләп йөрөй. Хәҙер сайғаҡтар Ҡаҙағстан, Үзбәкстан, Ҡырғыҙстан, Төркмәнстандың, Рәсәйҙең (Ҡалмыҡстан, Әстерхан өлкәһе, Алтай республикаһы) һәм көнбайыш Монголияның бер өлөшөндә йәшәй. Украинаның Аскания-Нова ҡурсаулығына башҡа ерҙән алып килеп ебәргәндәр..
Тасуирламаһы
Ҡуштояҡлы ваҡ мал, кәүҙәһенең оҙонлоғо 110—146 см, ҡойроғо 8 — 12 см, бейеклеге 60 —79 см. Ауырлығы 23 — 79 кг. Оҙонайып торған кәүҙәле, сағыштырмаса нәҙек ҡыҫҡа тояҡлы. Йомшаҡ, көмрө томшоҡло (бер аҙ фил томшоғона оҡшаңҡырап тора). Ҡолаҡ остары йомро. Тояҡтарының урталағылары ситтәгеләренә ҡарағанда ҙурыраҡ. Мөгөҙ тик ата хайуандарҙа ғына була. Мөгөҙҙөренең оҙонлоғо баш оҙонлоғо менән бер тигәндәй, 30 сантиметрға етә. Һарғылт-аҡ төҫтәге хайуандың мөгөҙҙәре дөрөҫ булмаған формала, аҫтан өстән бер өлөшөндә арҡыры дуңгәләктәр бар һәм башына ҡарата вертикаль рәүештә тора тиерлек.
Йәйге тиреһе һарғылт-ерән, арҡаһының уртаһы ҡоңғорт ҡара төҫтә һәм ҡорһағына табан асыҡ һары төҫкә инә бара, сағыштырмаса һирәк йөн менән ҡапланған. Ҡышҡы тиренең йөнө ҡуйыраҡ та, оҙонораҡ та, бик яҡты, асыҡ һоро төҫтә. Сайға йылына ике тапҡыр: яҙ һәм көҙ йөнөн алмаштыра.
Имсәктәре — 2 пар.
Көн итеү рәүеше
Сайғаҡтар төрлө миҙгелдә далала, ярымсүллектәрҙә ҙур меңәрләгән баш хайуан йыйылған көтөүҙәргә туплана һәм төрлө үләндәр менән (алабута, әрем, аҡтамыр, билсән һәмбашҡа), шул иҫәптән башҡа төр хайуандар өсөн ағыулы булған үҙемлектәрҙе лә утлай. Сайғаҡтар алыҫ араларға күсенә һәм киң йылғаларҙы йөҙөп сыға ала. Әммә текә битләүҙәр һәм ҡаялы тауҙарҙан ҡасырға тырыша. Сайғаҡтар йүгергәндә сәғәтенә 80 километрға тиҙлеккә өлгәшә.
Тороҡтороу миҙгеле ноябрҙән башлана, Тәкәларе сайғаның иғтибарың яулау өсөн үҙ-ара һуғыша. Алышта еңгән тәкә 5-50 инә сайғанан торған «һәрәмгә» эйә була. Яҙ аҙағында — йәй башында сайға быҙаулай.
Таралған урыны
1920-се йылдарҙа сайғалар күпләп ҡырыла, әммә күрелгән саралар һөҙөмтәһендә 1950-се йылдарҙа сайғалар һаны 2 миллиондан ашыу тәшкил итә, улар ярымсүллектә һәм һәм далала йәшәй. Хайуандарҙы яҡлау буйынса бер төркөм — Бөтә донъя ҡырағай тәбиғәт фонды сайғаҡҡа һунарҙы дәртләндереү яҡлы була, сөнки уларҙың мөгөҙө мөгөҙморон мөгөҙөнә тиң, тигән һығымтаға киләләр. Һаны тағы ла кәмей, һәм хәҙер Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы төҙөгән исемлектә улар юғалыуға дусар ителгән хайуан төрөнә ҡарай.
Классификацияһы
Көнбайыш Монголияла йәшәгән популяцияны айырым төрсәгә — монгол сайғаһына(saiga tatarica mongolica) индерәләр, уларҙың һаны 750 башҡа етә. Ҡалғандары номинатив төрсәгә индерелә. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекеренсә, монгол сайғаһы плейстоцен төрсәһенә ҡарай һәм Saiga mongolica borealis тип йөрөтөлә.
Хужалыҡтағы әһәмиәте
Сайғаҡтар һанының кәмеүе йыш ҡына һунарсылыҡ кәсебе менән бәйле. Сайғаҡ итен, һарыҡ ите кеүек үк, ашарға ярай. Уны бешерәләр, быҡтыралар, ҡуралар.
Хворова Ирина Васильевна
Хворова Ирина Васильевна (20 февраль (5 март), 1913 йыл — 25 декабрь, 2003 йыл) — ғалим-геолог, палеонтолог, стратиграф, литолог, РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1980), Н. С. Шатский исемендәге премия лауреаты (1988). СССР фәндәр академияһы Геология институтының Литология бүлегенең вулканоген-ултырма формация лабораторияһы мөдире.
Биографияһы
Хворова Ирина Васильевна 1913 йылдың 20 февралендә Красноярск табибы һәм уҡытыусы ғаиләһендә тыуа.
1934 йылда Губкин исемендәге Мәскәү нефть институтының геология-разведка факультетын тамамлай.
Йүнәлтмә буйынса «Востокнефть» тресында геолог булып эш башлай.
1937 йылда Мәскәү ҡалаһына күсеп килә һәм ВИМС (артабан Бөтә союз геология һәм инженер гидрогеологияһы институты итеп үҙгәртелә (ВСЕГИНГЕО) ҡармағындағы "Бюро палеозоя"ла эшләй.
1940—1953 йылдарҙа Палеонтология институтында палеонтолог (карбон ылымыҡтары) булып эшләй.
1941 йылда "Ленин районы истребителдәр батальоны"нда Мәскәүҙе обороналауҙа ҡатнаша. 1941 йылдың аҙағында ғилми хеҙмәткәр булараҡ демобилизациялана.
1942—1943 йылдарҙа Өфөлә Башҡортостан нефть экспедицияһында эшләй.
1945 йылда — кандидатлыҡ, 1951 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Һуңынан СССР Фәндәр академияһы Геология институтының Литология бүлегенә күсә:
1971 йылда уға профессор дәрәжәһе бирелә.
1981 йылда СССР Фәндәр академияһының мөхбир-ағазылығына кандидат итеп тәҡдим ителә.
Ултырма формациялар һәм боронғо һәм хәҙерге карбонат, кремнийлы, вулканоге-ултырма комплекстар тураһында фәнгә нигеҙ һалыусыларҙың береһе булып тора. Уның иң ҙур ҡаҙанышы — ултырмалар тупланыуын вулканизм менән бәйләп өйрәнеүҙә.
«Витязь» (1970) һәм «Дмитрий Менделеев» (рейс 25, 1980) СССР судноларында Тымыҡ һәм Һинд океандарын тикшереү экспедицияларында ҡатнаша.
«Литология и полезные ископаемые», «Sedimentology» ғилми журналдары редколлегияһы.
1993 йылда хаҡлы ялға сыға.
2003 йылдың 25 декабрендә Мәскәүҙә вафат була.
Ғаиләһе
Ире — Руженцев Василий Ермолаевич (1899—1978), 1934 йылдан палеонтолог.
Библиография
120-нән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән
Самородов Владимир Николаевич
Самородов Владимир Николаевич (9 ғинуар 1947 йыл) — дәүләт хеҙмәте һәм спорт ветераны, йәмәғәтсе. 1991—2002 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Физик культура, спорт һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе, Башҡортостан Республикаһының физик культура, спорт һәм туризм буйынса министры, Рәсәйҙең Олимпия һәм Паралимпия башҡарма комитеты ағзаһы. 1998 йылдан Башҡортостан урыҫтары соборы башҡарма комитеты рәйесе. РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1983), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1997), Спорт мастерлығына кандидат (ауыр атлетика, 1972). Почёт (2007), Дуҫлыҡ (1999), Салауат Юлаев (2007) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Владимир Николаевич Самородов 1947 йылдың 9 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ районы Казадаевка ауылында тыуа. 1974 йылдан Стәрлетамаҡ ҡалаһының «Спартак» ДСО‑һында ауыр атлетика буйынса тренер була. 1975 йылда — БАССР Юғары спорт оҫталығы мәктәбенең өлкән тренеры. 1980 йылда П. Ф. Лесгафт исемендәге Ленинград физик культура институтын тамамлай. 1987 йылда — Башҡортостан Республикаһының физик культура, спорт һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары, 1991 йылдан үҙе рәйес вазифаһын биләй. 2002 йылдан — БР‑ҙың физик культура, спорт һәм туризм министры, 2009 йылдан — Башҡортостанда спорт сараларын ойоштороу һәм үткәреү идаралығы директоры.
Тренерлыҡ эше
РСФСР һәм СССР чемпионы П. С. Горулевты һәм шулай уҡ бихисап Рәсәй беренселеге һәм кубогы чемпиондарын, 12 СССР спорт мастерын тәрбиәләй.
Кинйә Арыҫланов музейы
Тарихы
Музей 2001 йылда ойошторола. 2006 йылға тиклем Башҡортостан Республикаһының Милли музейы филиалы була.
2006 йылда Көйөргәҙе районы муниципаль районы ҡарамағына ҡайтарыла һәм үҙ аллы юридик шәхес итеп теркәлә. Рәсми исеме — Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы муниципаль районының Свобода ауыл Советы ауыл бермәгенең «Кинйә Арыҫланов» муниципаль бюджет мәҙәниәт һәм сәнғәт учреждениеһе.
2007 йылдың 13 июлендә музей урамында башҡорт халҡының милли батыр Кинйә Арыҫлановҡа бюст ҡуйыла (скульпторы Р. Н. Зиннуров).
Музей фонды
Музей фондында 900‑ҙән ашыу экспонат һаҡлана, улар дүрт тематик залда урынлашҡан. Ғәли Ибраһимовтың «Кинйә» романының беренсе һәм киләһе баҫмалары (1977, 1982, 1987; бөтәһе лә — Өфө), ҡыпсаҡ ҡәбиләһенең ҡара‑ҡыпсаҡ ырыуы шәжәрәһе, нумизматик коллекция бар. Шулай уҡ Кинйә Арыҫланов һәм Емельян Пугачевтың беренсе осрашыуын һүрәтләгән диарама бар. Диараманың авторы рәссам И. П. Федоров.
Беренсе зал — этнография күргәҙмәһе, башҡорт халҡының мәҙәниәтен һәм көнкүрешен сағылдыра.
Икенсе зал — Крәҫтиәндәр һуғышына (1773—1775) бағышланған.
Өсөнсө зал — Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙарына бағышланған. Көйөргәҙе районы биләмәһендә тыуған өс Советтар Союзы Геройы: Арыҫланов Ғәфиәтулла Шаһимәрҙән улы, Биктимеров Сәлмән Ғәлиәхмәт улы, Ғайсин Хәсән Назар улы тураһында стендтар бар.
Дүртенсе зал — күргәҙмә залы.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Проект:Башҡортостан мәҙәниәте/Музейҙар
Оло Безменец
Оло Безменец — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2142/216    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Бельский (Белорет районы)
Бельский (Бельский) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 56 кеше. Почта индексы — 453523, ОКАТО коды — 80211825002.
Макс Вебер
Максимилиа́н Карл Эми́ль Ве́бер (Maximilian Carl Emil Weber; 21 апрель 1864 йыл, Эрфурт, Пруссия — 14 июнь 1920 йыл, Мюнхен, Германия), Макс Вебер булараҡ билдәле (Max Weber) — немец социологы, философы, тарихсыһы, сәйәси иҡтисадсы. Вебер фекерҙәре ижтимағи фәндәр үҫешенә мөһим тәьҫир яһай, беренсе сиратта — социологияға. Макс Вебер Эмиль Дюркгейм һәм Карл Маркс менән бер рәттән социология фәненә нигеҙ һалыусы тип иҫәпләнә.
Фәнгә «социаль ярҙам» терминын индерә.
Вебер фәндә «социаль ғәмәл» (действие) тигән төшөнсәне булдыра. Ғалим антипозитивизм методы яҡлы була, уның фекеренсә, социаль ғәмәлдәрҙе өйрәнеү өсөн эмпирик методты түгел, «аңлатыу», «интерпретациялау» методын ҡулланыу яҡшыраҡ. Үҙе булдырған аңлаусы социология сиктәрендә ғалим теге, йәки был социаль ғәмәлде генә ҡарап үтмәй, уның был эшкә йәлеп ителгән айырым кешеләр күҙлегенән сығып, барған хәл-ваҡиғаларҙың маҡсатын һәм мәғәнәһен белергә тырыша.
«Сәйәсәт булмыш һәм һөнәр булараҡ» («Политика как призвание и профессия» (1919) тигән хеҙмәтендә Вебер дәүләтте законлы (легитим) көс ҡулланыуға хоҡуҡлы (монополияһы булған) институт тип атай. Социолог беренсе тапҡыр властың төрлө типтарын һүрәтләй, хәҙерге дәүләт институттары күбеһенсә рациональ- хоҡуҡи типҡа нигеҙләнеүен айырып әйтә. Ғалимдың йоғонтоһо иҡтисади тарих, иҡтисад теорияһы һәм методикаһы үҫешенә һиҙелерлек була. Веберҙың йәмғиәттең рацоналләшеүе өлкәһендәге тикшеренеүҙәре башлыса Франкфурт мәктәбе сиктәрендә үҫкән тәнҡит теорияһына (критическая теория) йоғонто яһай.
Вебер Беренсе донъя һуғышынан һуң барлыҡҡа килгән либераль йүңәлештәге Немец демократик партияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Ләкин ғалим Германия парламентына депутат булып һайлана алмай, шулай ҙа яңы конституция (Веймар республикаһы конституцияһы) өҫтөндә эшләгән комиссияға кәңәштәре менән ярҙам итә.
Вебер 1920 йылда грипп пандемияһы (Испанский грипп) ваҡытында сирләп, пневмониянан вафат була. Макс Веберҙың ҡустыһы Альфред Вебер ҙа социология буйынса ғалим була.
Бала сағы
Максимилиан Карл Эмиль Вебер 1864 йылда Тюрингиялағы Эрфурт ҡалаһында (Германия) Макс һәм Элена Вебер ғаиләһендә тыуған. Ғаиләлә унан башҡа тағы алты бала тыуа. Өлкән Макс Вебер хәлле генә дәүләт хеҙмәткәре, Национал-либераль партия ағзаһы була. Элена Веберҙың (Фалленштейн) ата-бабалары араһында француз гугеноттары ла булған, ул ғүмер буйы үҙе инанған кальвинизм әхлаҡ принциптарына тоғро ҡала. Өлкән Вебер өйөндә күренекле ғалимдар, йәмғиәт эшмәкәрҙәре йыйылып, төрлө мәсьәләр буйынса фекер алыша торған була. Бындай мөхит ғаиләләге балаларҙың үҫешенә ыңғай йоғонто яһай. 1876 йылда кесе Макс ата-әсәһенә Рождествоға ике тарихи эссе бүләк итә («О направлении германской истории, с особым указанием на фигуры Императора и Папы Римского», «О римском имперском периоде, от Константина до переселения народов») .Уҡытыусылар менән шөғөлләнеү малайға күңелһеҙ була. Кесе Вебер йәшерен генә Гёте әҫәрҙәренең бөтә 40 томын да уҡып бөтә. Университетҡа тиклем үк Максимилиан күп классиктарҙың китаптарын уҡып сыға. Ләкин ғаиләлә тыныслыҡ бөтә: атай кеше «донъя рәхәтен» күреп ҡалырға кәрәк ти, ә әсәләре Элена элеккесә кальвинизм тәғлимәттәренә тоғро ҡала, төрлө сикләүҙәргә ҡоролған «аскет тормошо алып барырға» тырыша.
Университетта
1882 йылда Вебер Гейдельберг университетының хоҡуҡ факультетына уҡырға инә. Ике йыл хәрби хеҙмәт үткәндән һуң Вебер Берлин университетына күсерелә. Уҡыуҙың тәүге йылдарын буласаҡ ғалим күңел асып үткәрә, ғаиләлә булған низағтар ваҡытында йыш ҡына әсәһе яҡлы була. Университетта уҡыған осорҙа Вебер кесе адвокат булып хеҙмәт итә. 1886 йылда ул хоҡуҡ өлкәһендә эшләү өсөн кәрәкле экзамен бирә. 1880 йылдарҙың икенсе яртыһында ул хоҡуҡ һәм тарихты өйрәнеүен дауам итә. 1889 йылда Вебер хоҡуҡ фәндәре докторы дәрәжәһенә диссертация яҡлай. Ул тарих һәм хоҡуҡ буйынса Италия ҡалаларындағы сауҙа компанияларының берҙәм яуаплылыҡ һәм айырым капиталы мәсьәләһенә бағышлана. Был хеҙмәт һуңыраҡ «Көньяҡ Европа сығанаҡтарын ҡулланып урта быуат сауҙа компаниялары тарихы тураһында» («Об истории средневековых торговых компаний, с использованием южно-европейских источников») тигән шул уҡ йылда нәшер ителгән ҙур китабына инә. Тағы ике йылдан Вебер хабилитация үтә (иң юғары фәнни дәрәжә алыу), уның яңы диссертацияһы Римдың ауыл хужалығы тарихы һәм уның дөйөм һәм айырым хоҡуҡҡа тәьҫиренә арнала. Макс Веберҙың диссертацияһы Август Мейцен менән берлектә яҙыла һәм яҡлана. Приват-доцент Вебер Берлин университетында уҡыта башлай һәм дәүләт органдары кәңәшсеһе лә була.
Ижадының һуңғы осоро
1890 йылдар башында М.Вебер әүҙем эшләй, 1898—1902 йылдарҙа ғалимдың бер донъя күргән эше лә булмай. 1903 йылда Вебер профессор вазифаһын ҡалдырып, фәнни Archiv für Sozialwissenschaft und Sozialpolitik («Архив социальных наук и общественного благосостояния») журналында редактор ярҙамсыһы булып эшкә тотона, бында ул Эдгар Яффе һәм Вернер Зомбарт менән бергә эшләй. Вебер социология һәм башҡа йәмғиәт фәндәре мәсьәләләре менән ҡыҙыҡһына —уның һуңғы эштәре хәҙерге ғалимдар өсөн айырыуса ҡыҙыҡлы. 1904 йылда «Архив» Веберҙың бер нисә эшен баҫтырып сығара, шулар араһында иң әһәмиәтлеһе— «Протестант этикаһы һәм капитализм рухы». Был осорҙа ул иҡтисад институттарына һәм системаларына мәҙәни һәм дини факторҙарҙың тәьҫирен өйрәнә башлай. Ғалим иҫән саҡта уның тик «Этика» тигән эссеһы ғына китап булып сыға. XX быуат башында яҙылған хеҙмәттәре дин социологияһы, хоҡуҡ социологияһы һәм иҡтисад социологияһына арнала. 1904 йылда Вебер АҠШта Сәнғәт һәм фән конгрессында ҡатнаша. 1907 йылда мираҫ алғас, уға фәнни тикшеренеүҙәр менән иркенләп шөғөлләнеү өсөн мөмкинлек тыуа. 1909 йылда Социаль сәйәсәт союзынан төңөлгән Вебер бер төркөм фекерҙәштәре менән Немец социологиктар ассоциацияһына нигеҙ һала (Немецкой социологической ассоциации). 1912 йылда Вебер был ассоциациянан сығып, һул йүнәлештәге социал-демократтар һәм либералдарҙы берләштергән яңы партия төҙөргә уйлай, ләкин был эш барып сыҡмай.
Сәйәси эшмәкәрлеге
Беренсе донъя һуғышы башланғас, илле йәшлек Вебер үҙе теләп армияға яҙыла, резервтағы офицер булып хеҙмәт итә. Гейдельбергта хәрби госпиталдәр ойоштороу менән шөғәлләнә. Һуғыш барышында уның ҡараштары үҙгәрә бара. Башта Вебер националистар яҡлы була, һуңыраҡ уның һуғышҡа, кайзерҙың сәйәсәтенә ҡарашы үҙгәрә. Вебер сит илдәрҙе баҫып алыу сәйәсәтен, сикләнмәгән һыу аҫты һуғышын тәнҡитләй, бер аҙҙан ул конституция реформаһын, Германияла сәйәси системаны демократлаштырыу һәм дөйөм һайлау хоҡуғын индереү яҡлы булып сығыш яһай башлай.
1918 йылда Вебер Гейдельберг эшселәр һәм һалдаттар советына ҡушыла. 1919 йылда ул Германия делегацияһы составында Париж солох конференцияһында ҡатнаша. Кәңәшсе булараҡ Веймар конституцияһын эшләүгә өлөш индерә (1919). АҠШтағы президентлыҡ институтын Германия ерлегенә күсереү яҡлы була. Ул президент институты бюрократик власҡа ҡаршы тора аласаҡ тип иҫәпләй. Ләкин АҠШ-та оҙайлы осор башҡа демократик институттар эшләп килгәнен, унда, Германиянан айырмалы рәүештә, көслө граждандар йәмғиәте булыуын күҙ уңынан ысҡындыра. Веймар конституцияһының 48 статьяһын (көслө президент власы тураһында) уң көстәр Гитлерҙы власҡа килтереү, тоталитар режим булдырыу өсөн ҡуллана.
Вебер үҙе ойошторған либераль Немец демократик партияһынан Германия парламентына һайлауҙарҙа ҡатнаша, ләкин үтә алмай. Вебер Ноябрь революцияһына (1918), Германияның хоҡуҡтарын ныҡ сикләгән Версаль килешеүенә (1919) ҡаршы сыға. Шул сәбәпле Вебер социал- демократ президент Фридрих Эберт хөкүмәтенә лә индерелмәй. Веберҙы был осорҙа илдә бик хөрмәт итһәләр ҙә, уның илдәге сәйәси хәлгә тәьҫире булмай .Тарихсыларҙың Веберҙың сәйәси роле тураһында фекере төрлөсә булып ҡала.
Ғүмеренең аҙағы
1919 йылда Вебер сәйәсәттән арып, уҡытыу эшенә кире ҡайта: Вена, Мюнхен университеттарында уҡыта. Мюнхенда Вебер тәүге Германия социология институтын етәкләй. Уның һуңғы лекциялары «Фән булмыш һәм профессия» (Wissenschaft als Beruf, 1918), «Сәйәсәт булмыш һәм профессия» (Politik als Beruf, 1919) и «Дөйөм иҡтисад тарихы» (Wirtschaftsgeschichte, 1923) китаптарында тупланған .Баварияла уҡытыусылар һәм студенттар Веберҙың Ноябрь революцияһына булған тиҫкәре ҡарашына ҡаршы уның өйө алдында демонстрация ойоштора. Мюнхенда Вебер грипп (испанский грипп) менән сирләп, өҙләгә, пневмониянан 1920 йылдың 14 июнендә вафат була. Был ваҡытта ул «Иҡтисад һәм йәмғиәт» (de:Wirtschaft und Gesellschaft) тигән хеҙмәт өҫтөндә эшләгән, 1921—1922 йылдарҙа ҡатыны Марианна Вебер ярҙамы менән ул китап итеп баҫтырыла.
Ҡараштарының формалашыуы
Немец идеалистары- бигерәк тә «яңы кантсылар» Веберға көслө йоғонто яһай. Яңы кантсыларҙың эше менән Веберҙы Фрайбург университетынан Генрих Риккерт таныштыра. Яңы кантсылар фекеренсә, ысынбарлыҡ аңлап булмаҫлыҡ хаостан тора, ә бөтә рацональ һәм тәртипкә һалынған әйбер — кеше аңының ысынбарлыҡтың теге, йәки был яғына иғтибар йүнәлтеүенә, алынған мәғлүмәтте системалаштырыуына бәйле. Веберҙың йәмғиәт фәндәре методологияһына ҡарашы билдәле яңы кантсы, социологияла иң тәүләп юл ярыусыларҙан булған Георг Зиммелдең ҡараштарына тап килә.
Каприяна монастыры
Кэприяна Изге-Успения Монастыры (Каприяна монастыры, Mănăstirea Căpriana) — Молдованың православие сиркәүе монастыры.
Макс Вебер
Ҡараштарының формалашыуы
Веберға кантсылар этикаһы ла йоғонто яһай, тик ул Иммануил Канттың әхлаҡҡа ҡараштары хәҙерге ҡаты дини ҡанундарҙан арынған йәмғиәт өсөн яраҡлы түгел, иҫкергән тип иҫәпләй. Был философ Фридрих Ницше йоғонтоһо тураһында һөйләй. Стэнфорд философия энциклопедияһы шул сәбәпле Веберҙың философияһына, әхлаҡи ҡараштарына ауыр (төшөнкө) һәм агностик һыҙаттар хас тип яҙа. Вебер Карл Маркс һәм башҡа социалистарҙың хеҙмәттәре менән таныша, Маркстың бюрократик ситема үҫеше тураһындағы ҡараштарын хуплай. Маркс фекеренсә, бюрократтар кеше иркен алдан уйлап сикләү алгоритмдарын белә. Вебер чиновниктар менән башҡа ҡатлам кешеләре араһында ҡотолғоһоҙ конфликт һәр саҡ һаҡланып ҡала. . Веберға әлбиттә әсәһенең дини ҡараштары ла йоғонто яһағаны һиҙелә, ләкин үҙ эштәрендә ул һәр саҡ үҙенең диндар булмағанын асыҡ күрһәтә.
Каприяна монастыры
Бессарабияның иң боронғо православие монастырҙарының береһе. Кодры урмандарында, Кишиневтан 36 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Баш ҡаланан күп һандағы осһоҙло транспорт (каприяна маршрутында барыу 17 лей тора ) Кэприяна монастырын эске туризмдың иң популяр урындарының береһе итә.
Макс Вебер
Ҡараштарының формалашыуы
Иҡтисадсы булараҡ Вебер немец тарих мәктәбенә ҡарай, ләкин ҡайһы бер мәсьәләләрҙә уның ҡараштары айырыла, мәҫәлән, ғалимдың ҡиммәт(стоимость) концепцияһына ҡарашы Австрия мәктәбе вәкиле Карл Менгер ҡараштарына яҡын.
Методологияға ҡараштары
Башҡа социология классиктары, мәҫәлән, Огюст Конт һәм Эмиль Дюркгеймдан айырмалы, Вебер социаль тикшеренеүҙәр өлкәһенә ҡағылышлы ҡағиҙәләр булдырырға тырышмай. Дюркгейм менән Маркстан айырмалы Вебер иғтибарын шәхес (индивид, айырым кеше) һәм мәҙәниәткә йүнәлтә. Дюркгейм йәмғиәткә иғтибар итһә, Вебер айырым шәхестәр һәм уларҙың эштәрен өйрәнә. Маркс матди донъя идеаль донъянан өҫтөн тора тип иҫәпләһә, Вебер айырым шәхестәрҙең эшендә төп сәбәпселәр булып идеялар тора ти, бигерәк тә макроскопик күҙлектән ҡарағанда.
Социология тураһында ғалим былай ти: "… Социаль хәрәкәттәрҙең (эштәрҙең) йүнәлеше сәбәбен һәм файҙаһы мәғәнәһен, асылын асып бирергә тырышыусы  фән."
Вебер объективизм менән субъективизм мәсьәләрен дә өйрәнә. Ул социаль ғәмәл (эштәр) һәм социаль тәрипте айыра. Социаль ғәмәлде айырым кешеләр (индивидтар) араһындағы субъектив үҙ-ара мөнәсәбәттәр аша өйрәнеп була. Социаль ғәмәлде (эштәрҙе) аңлаты ысулдары менән анализлау (Verstehen) айырым шәхестең үҙ эштәренә биргән субъектив мәғәнәләренә һәм маҡсаттарына нигеҙләнергә тейеш. Вебер фекеренсә, йәмғиәт фәндәрендә субъективлыҡ факторы фәндең үҫешенә тиҫкәре йоғонто яһай. М.Вебер йәмғиәт фәндәре өлкәһендәге белемдең объектив системаһын булдырыуҙы хуплай, ләкин был маҡсатҡа ирешеп булмай тип иҫәпләй. .
Аңлаусы социология һәм социаль хәрәкәт теорияһы
Үҙ концепцияһын Вебер называл аңлаусы социология тип атай. Уның фекеренсә, социология фәненең маҡсаты- социаль ғәмәлде анализлау һәм уның барлыҡҡа килеүенең сәбәптәрен дәлилләү. Был контекста аңлау- социаль ғәмәлде был ғәмәлгә субъект үҙе ниндәй мәғәнә һалыуынан сығып танып-белеү. Шулай итеп, социологияның предметы — кешенең үҙ-үҙен тотошо, тәртибенең сәбәбе булған бөтә идеялар һәм донъяға ҡараштар ҙа тора. Вебер тәбиғәт фәндәре методын ҡулланмай, социологияны «мәҙәниәт тураһында фән» тип атай.
Социаль ғәмәл, тип Вебер, башҡа кешеләрҙең ғәмәле менән тап килгән һәм уларға иҫәп тотҡан ғәмәлде атай. Шулай итеп, Вебер социаль эшмәкәрлектең 2 сифатын айырып күрһәтә:
Вебер алдан уйланылыу һәм аңлап булыу кимәленең әҙәйә барыуы буйынса социаль ғәмәлдең дүрт төрөн айырып күрһәтә :
Социаль мөнәсәбәт Вебер буйынса — социаль ғәмәл системаһы, социаль мөнәсәбәттәргә көрәш, мөхәббәт, дуҫлыҡ, конкуренция, алмашыу һәм башҡалар инә. Кеше (индивид) тарафынан мәжбүри, мотлаҡ итеп ҡабул ителгән социаль мөнәсәбәт законлы социаль тәртип итеп ҡабул ителә. Социаль ғәмәл төрөнә ҡарап дүрт законлы (легитим) тәртип төрө бар: традицион, аффектив, ҡиммәттәргә ярашлы рациональ һәм легаль.
Башҡы
Башҡы (Башки)— Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тере Танып йылғаһына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Археогенетика
Археогенетика (архео- + генетика һүҙҙәренән) — молекуляр генетиканың кешелек тарихын өйрәнеүҙә популяцион генетика ысулдары ҡулланылған тикшеренеүҙәр өлкәһе. «Археогенетика» терминының авторы британ археологы Колин Ренфрю.
1963 йылда Эмиль Цукеркандль һәм химик Лайнус Полинг «палеогенетика» терминын тәҡдим итә, ә биолог Сванте Паабо яңы дисциплинаның «ҡыяматлыҡ атаһы» була.
Атап әйткәндә, археогенетика ысулдарына түбәндәгеләр ҡарай:
Археогенетиканан алда ҡан төркөмдәрен тикшереү һәм классик һәм генетик маркерҙар, тел һәм этник төркөмдәр араһындағы бәйләнештәр тураһындағы элекке эштәр була. Был йүнәлештәге тәүге тикшеренеүселәр араһында Людвик Хиршфельд һәм Ханка Хиршфельд, һәм Артур Муран була. 1960-сы йылданҙан Луиджи Лука Кавалли-Сфорца Европаның тарихҡаса дәүерҙә йәшәгән халҡын тикшереү өсөн классик генетик маркерҙарҙы файҙалана, 1994 йылда уның тикшеренеүе һөҙөмтәһендә «Тарих һәм кеше гендары географияһы» тип аталған хеҙмәте баҫыла.
Грековтың айырым йорто (Таганрог)
Греков йорто — Таганрог ҡалаһы үҙәгендә XIX быуат уртаһында классицизм стилендә башҡарылған йорт Урындағы әһәмиәткә эйә булған мәҙәни мираҫ объекты.
Археогенетика
Аҙағыраҡ генетиктар төп культуралы үҫемлектәрҙең (бойҙай, дөгө, кукуруз) һәм йорт хайуандарының (һыйыр, кәзә, сусҡа, йылҡы малы) бөтәһенең дә генетик тарихына анализ яһай. Нигеҙҙә, митохондриаль ДНК мәғлүмәттәре буйынса уларҙы йорт шарттарында үҫтереү һәм хайуандарҙы ҡулға эйәләштереү хронологияһы һәм биогеографияһы һәм артабан үрсетеү моделдәре тәҡдим ителә.
Антонио Аморим тик антропогенездың генетик мәғлүмәттәренә ҡарата «археогенетика» терминын ҡуллана. Лайнус Полинг һәм Эмиль Цукеркандль, генетика ысулдарын ҡулланып, юҡҡа сыҡҡан төрҙәрҙе тергеҙеү буйынса амбициоз концепция тәҡдим итә.
Грековтың айырым йорто (Таганрог)
Тасуирламаһы
Греков йорто Таганрог ҡалаһында классицизмдың иң яҡшы өлгөһө. Йорт ҡала усадьба йортоноң типик миҫалы булып тора. Портигы коринф ордерының алты колоннаһына таяна, улар ҡорос рәшәткә менән тоташҡан һәм бельэтаждың балконын булдыра. Һәр колоннаға фасадтағы пилястра тап килә. Төп ишеге үҙәктә түгел, был фасадының етешһеҙлеге булып тора.
Тарихы
Айырым йорт Д. Е. Грековтың улы 1787—1791 йылғы рус-төрөк һуғышы, 1805—1807 йылғы Наполеон һуғышы, 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы Д. Е. Греков өсөн төҙөлә. Архитектураһы шул ваҡыт өсөн хас була: тыҡрыҡ буйынса оҙон фасадының ете тәҙрәһе була, төп инеү ишеге ихата яғында урынлаша.
Нәҫелдән килгән имениеларҙың сығымы килеменән артып китә. Греков кредитты түләй алмай, шуға күрә 1876 йылда Император Ғәли йәнәптәре Александр Икенсенең отставкалағы корнет Николай Грековтың Донецк, Миус һәм Таганрогтағы имениелары һәм күсемһеҙ милке өҫтөнән бағыусылар тәғәйенләү тураһында указы сыға. Дәүләт Банкының Таганрог бүлексәһендә алынған кредитты ҡайтарыуҙың тотҡарланыуы менән бәйле Таганрог полицмейстеры эш ҡуҙғата.
Иҫке Дикло
Иҫке Дикло — Грузияла Кахети өлкәһенең тарихи төбәге Тушетияла Әхмәт  муниципалитеты  территорияһындағы замок-ауыл. Иҫке Дикло хәҙерге Дикло ауылынан яҡынса ике километр алыҫлыҡта ятҡан, әммә XIX быуатта лезгиндарҙың баҫҡын яһауҙары һөҙөмтәһендә юҡҡа сыҡҡан. Хәҙерге ваҡытта ташландыҡ ауыл. Ауыл бейек ҡаялы урында урынлашҡан. Көнсығыш һәм төньяҡ яҡтан ҙур ҡаялар менән уратып алынған һәм барырлыҡ түгел. Бейек ҡаяла урынлашыуы планировкаһы буйынса уңайлы. Был үҙенсә бер нығытма. Замок-ауыл ярайһы уҡ ҡатмарлы рельефлы өс террасала ята. Түбәнгеһе башлыса ауыл хужалығы маҡсатында ҡулланылған. Үҙ-ара тар урам менән тоташҡан ике өҫкө террасала тулыһынса тораҡ йорттар төҙөлгән.
Грековтың айырым йорто (Таганрог)
Тарихы
Грековтың имениелары өлөшләтә һатыла, Тагарогтағы йортон сауҙагәр Яков Хлытчев һатып ала. 1898 йылдан уның баһалау хаҡы 3000 һум тәшкил итә. 1906 йылда Греков йорто Сандра Шилгова милкенә күсә, баһалау хаҡы 6300 һумға арта. Һуңғы хужалары булып 1911 йылдан алып революцияға тиклем Карл Фердинандович Юнг һәм Софья Ефимовна Броневская була. Йорт инде 20 000 һумға баһалана. Бинаның күп хужалары йортто ҡуртымға тапшыра.
Иҫке Дикло
Биналар башлыса өс ҡатлы. Түбәнге террасаның иң бейек урынында дүрт мөйөшлө башнялар теҙелгән, улар яғынан ихаталар кәртәләнгән, күрәһең, бында тауар кибеттәре булған. Замоктың түбәнге террасаһында бер нисә бина урынлашҡан.
Иҫке Дикло 2018 йылда Грузия президенты указы менән  Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелгән.
Грековтың айырым йорто (Таганрог)
Тарихы
Совет власы осоронда йорт национализациялана, һәм уны ҡулланыусылар кооперацияһының күргәҙмә әсбаптар оҫтаханаһына, һуңынан ебәкселектең тәжрибә станцияһына (1922—1924 йылдар) тапшыралар. Һуңынан бинала коммуналь фатирҙар урынлаша. Эсендә бүлкәләр ҡуйыла, яңы инеү урындары эшләнә, һылап эшләнгән кәрниз һәм түбә фәрештәләре алып ташлана. Йорт Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында дошман авиацияһы һөжүменән зыян күрә. 1994 йылда ҡоролманы «Донинвест» банкы филиалы ҡуртымға ала. «Спецпроектреставрация» проекты буйынса реставрация эштәрен банк финанслай, шуның арҡаһында бина яңынан тәүге үҙ ҡиәфәтен ала.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">