Беларусь_Республикаһының_Милли_йыйылышы
Закондар сығарыу эшмәкәрлеге
Закондар сығарыуға етәкселек итеү хоҡуғы Президентҡа, вәкилдәр Палатаһы депутаттарына, Республика Советына, Хөкүмәткә, шулай уҡ һайлау хоҡуғы булған 50 меңдән кәм булмаған һандағы граждандарға бирелгән һәм вәкилдәр Палатаһында тормошҡа ашырыла. Закон проекттары, әгәр уларҙы ҡабул итеү дәүләт байлығын кәметеү, сығымдар булдырыу йәки арттырыу кеүек һөҙөмтәләргә килтерһә, вәкилдәр Палатаһына тик Президент йәки уның ҡушыуы буйынса Хөкүмәт ризалығы менән генә индерелә. Президент йәки уның ҡушыуы буйынса Хөкүмәт Республика Советына һәм вәкилдәр Палатаһына закон проектын ҡарауҙы ашығыс тип иғлан итергә тәҡдим итергә хоҡуҡлы. Был осраҡта вәкилдәр Палатаһы һәм Республика Советы был проектты, улар ҡарамағына индергән көндән алып, ун көн эсендә ҡарарға тейештәр. Президент йәки уның ризалығы менән Хөкүмәт талап итеүе буйынса вәкилдәр Палатаһы һәм Республика Советы үҙҙәренең ултырыштарында ҡарар ҡабул итәләр, Президент йәки Хөкүмәт индергән бөтә проект буйынса, йәки, Президент йәки Хөкүмәт тәҡдим иткән йә ҡабул иткән төҙәтмәләрҙе генә һаҡлап, уның бер өлөшө өсөн тауыш бирәләр. Теләһә ниндәй закон проекты, әгәр Конституция тарафынан башҡаса күҙ уңында тотолмаһа, тәүҙә вәкилдәр Палатаһында, ә аҙаҡ Республика Советында ҡарала. Закон проекты, Конституцияла күҙ уңында тотолған осраҡтарҙан башҡа, һәр палатаның тулы составының күпселек тауышы менән, вәкилдәр Палатаһында ҡабул ителгәндән һәм Республика Советында хупланғандан һуң закон булып китә. Вәкилдәр Палатаһы ҡабул иткән закон проекттары биш көн эсендә Республика Советы ҡарамағына тапшырылалар, унда, әгәр Конституция тарафынан башҡаса күҙ уңында тотолмаһа, егерме көндән артыҡ булмаған ваҡыт эсендә ҡаралырға мөмкин. Закон, әгәр уның өсөн Республика Советының тулы составының күпселеге тауыш бирһә, йәки индерелгән көндән алып егерме көн эсендә, ә закон проекты ашығыс тип иғлан иткән осраҡта ун көн эсендә проект Республика Советы тарафынан ҡаралмаһа, Республика Советы тарафынан хупланған тип иҫәпләнә. Закон проектын Республика Советы кире ҡаҡҡан осраҡта, палаталар килеп тыуған фекер айырмалығын бөтөрөү өсөн, тигеҙ хоҡуҡлы нигеҙҙә төҙөлгән килештереүсе комиссия төҙөргә мөмкин. Килештереүсе комиссия эшләгән закон проекты тексы ике палатаға ла хуплауға бирелә. Әгәр килештереүсе комиссия килешеп эшләнгән закон проекты ҡабул итмәһә, Президент йәки уның ҡушыуы буйынса Хөкүмәт вәкилдәр Палатаһынан ҡарар ҡабул итеүен ҡәтғи талап итергә мөмкин. Закон, әгәр уның өсөн вәкилдәр Палатаһының тулы составының өстән икенән кәм булмаған өлөшө тауыш бирһә, вәкилдәр Палатаһы тарафынан ҡабул ителгән тип иҫәпләнә. Вәкилдәр Палатаһы тарафынан ҡабул ителгән һәм Республика Советы тарафынан хупланған, йәки вәкилдәр Палатаһы тарафынан ошо статья күҙ уңында тотҡан тәртиптә ҡабул ителгән закон ун көн эсендә Президентҡа ҡул ҡуйырға бирелә. Әгәр Президент закондың тексы менән риза булһа, ул законға ҡул ҡуя. Әгәр Президент ниндәй ҙә булһа законды үҙенә бирелгәндән алып ике аҙна дауамында кире ҡайтармаһа, законға ҡул ҡуйылған тип иҫәпләнә. Әгәр закон Парламентҡа сессия бөтөү сәбәпле кире ҡайтарыла алмаһа, ул ҡул ҡуйылған булып иҫәпләнмәй һәм юридик көсөнә инмәй. Закондың тексы менән риза булмаған осраҡта, Президент уны үҙенең ҡаршы фекерҙәре менән вәкилдәр Палатаһына кире ҡайтара, вәкилдәр Палатаһы законды Президенттың ҡаршы фекерҙәре менән утыҙ көндән һуңлатмай ҡарарға тейеш. Әгәр законды вәкилдәр Палатаһы тулы составының өстән ике өлөшөнән кәм булмаған күпселек тауыш менән ҡабул итһә, уны Президенттың ҡаршы фекерҙәре менән биш көн эсендә Республика Советына йүнәлтә, Республика Советы уны ҡабаттан егерме көндән һуңлатмай ҡарарға тейеш. Закон, әгәр уны Республика Советы тулы составының өстән ике өлөшөнән кәм булмаған күпселек тауыш менән раҫлаһа, ҡабул ителгән тип иҫәпләнә. Законға, вәкилдәр Палатаһы һәм Республика Советы Президенттың ҡаршы фекерҙәрен еңеп сыҡҡас, Президент биш көн эсендә ҡул ҡуя. Закон Президент биш көн эсендә ҡул ҡуймаған осраҡта ла көсөнә инә. Президенттың закондың айырым ҡағиҙәләренә ҡарата ҡаршы фекерҙәре лә палаталар тарафынан шул уҡ тәртиптә ҡарала, ҡабаттан тауышҡа ҡуйыу өсөн кире ҡайтарыла. Был осраҡта Президент законға, вәкилдәр Палатаһы һәм Республика Советы тейешле ҡарар сығарғанға тиклем үк, ҡул ҡуя һәм ул Президенттың ҡаршы фекерҙәре булған ҡағиҙәләрен алып ташлап үҙ көсөнә инә. Вәкилдәр Палатаһы һәм Республика Советы, палаталарҙың тулы составының күпселеге тарафынан ҡабул ителгән закон менән, Президенттың тәҡдиме буйынса, уға закон көсөнә эйә булған декрет сығарыу өсөн закон сығарыу вәкәләтлеген бирергә мөмкин. Был закон Президенттың көйләү темаһын һәм декрет сығарыу вәкәләтлеге срогын билдәләргә тейеш. Президентҡа Конституцияға төҙәтеүҙәр һәм өҫтәмәләр индереүҙе, уға аңлатма биреүҙе; программа закондарын үҙгәртеү һәм тулыландырыуҙы; республика бюджетын һәм уның үтәлеше тураһында отчетты раҫлауҙы; Президентты һәм Парламентты һайлау тәртибен үҙгәртеүҙе; граждандарҙың конституцион хоҡуғын һәм иркен сикләүҙе күҙ уңында тотҡан декреттар сығарырға вәкәләтлек биреүгә юл ҡуйылмай. Президентҡа закондар сығарыу вәкәләтлеген биреү тураһындағы закон уға был законды үҙгәртергә, шулай уҡ кире көскә эйә булған ҡағиҙәләр ҡабул итергә рөхсәт итмәй. Үтә ныҡ кәрәк булған осраҡта Президент үҙенең инициативаһы йәки Хөкүмәт тәҡдиме буйынса закон көсөнә эйә булған ваҡытлы декрет сығарырға мөмкин. Әгәр ундай декреттар Хөкүмәт тәҡдиме менән сығарылһа, улар Премьер-министрҙың ҡултамғаһы менән нығытылалар. Ваҡытлы декреттар өс көн эсендә артабан ҡарау өсөн вәкилдәр Палатаһына, ә аҙаҡ Республика Советына тапшырылырға тейеш. Был декреттәр, әгәр һәр палатаның тулы составының өстән ике өлөшөнән кәм булмаған күпселек тауыш менән юҡҡа сығарылмаһа, көсөн һаҡлайҙар. Палаталар юҡҡа сығарылған декреттар арҡаһында килеп тыуған мөнәсәбәттәрҙе закон менән көйләргә мөмкиндәр.