cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Китап графикаһы
Башҡортостанда китап графикаһының тарихы
1917 йылда республикала Графика сәнғәте эшселәренең профессиональ йәмғиәте ойошторола. Йәмғиәт китап графикаһы үҫешенә ыңғай йоғонто яһай. Уның тәҡдиме буйынса бөтә типографиялар 1922 йылда бер полиграфик предприятиеға берләшә.
XX быуаттың 20‑се йылдарында китап графикаһы өлкәһендә эшләгән билдәле белгестәр: гравёр В.Костарев, литограф Фредерикс, Ҡазан рәссамдары Н. Н. Кроневальд, Сөләймәнова.
Ғәрәп графикалы китаптарҙы биҙәгәндә конструктивизм экспрессияһы ҡулланылып, тышлыҡтарҙа һәм титул биттәрендә динамикалы композициялар төшөрөлә; киңлекте һүрәтләү төҙөлөшө, ритм һәм төҫтәр бирелеше үҙгәрә. Совет орнаменты мотивтары киң ҡулланыла. 1932 йылда профессиональ рәссамдар әҙерләү өсөн Башҡортостан дәүләт нәшриәтендә һәм Өлкә гәзит һәм журналдар нәшриәтендә рәссам‑графиктар төркөмө ойошторола. Төркөмгә Ленинград рәссамы В. А. Власов етәкселек итә. Уҡыусылар Башҡорт сәнғәт техникумынан һайлап алына.
30‑сы йылдарҙа нәшриәттәрҙә китап рәссамы вазифаһы булдырыла. Был йылдарҙа эшләй башлаған рәссамдар: Р.Ғ.Ғүмәров, Фролова, Г.Хәлисов.
Ғүмәров беренселәрҙән булып башҡорт әкиәттәренә иллюстрацияларҙа милли типажды һүрәтләй.
50‑се йылдарҙа Башҡортостан дәүләт нәшриәтенең художество мөхәррире итеп А. А. Астраханцев тәғәйенләнә, ул китап графикаһын үҫтереүгә ҙур өлөш индерә. Ул биҙәгән «Һинд әкиәттәре» китабы 1958 йылда РСФСР-ҙа китапты художестволы биҙәүҙең иң яҡшы өлгөһө тип таныла.
60‑сы йылдарҙа билдәлелек алған китап биҙәүселәр: В. Д. Дианов; С. Р. Ковалёв; А. А. Холопов, В. Н. Баскаков, В. Г. Воронин, В. А. Рудаков.
70‑се йылдарҙа китап биҙәү өлкәһендә А. В. Веселов, Э. Зарипов, И. Ф. Кибальник, А. Г. Королевский, Ә. Ш. Лутов, Э. М. Сәйетов, С. А. Фадеев, Б. Ә. Хәйбуллин таныла, уларҙың һәр береһе үҙ стилен табып ижад итә.
Хәҙерге осорҙа
80—90‑сы йылдарҙа өлкән быуынға А. Ә. Василов, А. Р. Ғарипов, А. Ф. Ғәлин, В. П. Ковалёв, А. А. Костин, М. Л. Ҡәйүмова, С. В. Маджар, А. Р. Мөхтәруллин, У. Т. Мәсәлимов, И. С. Фәйрушин ҡушыла. И. Я. Ниғмәтйәнов, А. Л. Чудинов, И. Р. Әхмәҙуллина һәм башҡалар үҙ ижадында компьютер технологияларын ҡуллана башлай.
Башҡортостан китап графиктарының эштәре бөтә Рәсәй (1981, 1987, 1991) һәм халыҡ‑ара (1981, 1985, 1999) күргәҙмәләрҙә юғары баһа ала.
Китап графикаһын үҫтереү өсөн 1999 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтының һынлы сәнғәт факультетында «графика, китап сәнғәте» тигән махсус курс асыла.
2001 йылдан бирле Өфөлә йыл һайын реклама, дизайн, полиграфия буйынса «Я!года» төбәк фестивале үткәрелә.
Васильева Нина Васильевна (мастер)
Васильева Нина Васильевна (23 июль 1937 йыл  — 5 апрель 2018 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы, Тверь өлкәһе «Красный май» заводының быяланы нәфис биҙәү оҫтаһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981).
Куб (Стреж ҡушылдығы)
Куб  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Стреж йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Васильева Нина Васильевна (мастер)
Биографияһы
Нина Васильевна Васильева 1937 йылдың 23 июлендә Вышневолоцкий районы Никифоровка ауылында (хәҙер — Тверь өлкәһе) тыуған.
1951 йылда ете йыллыҡ мәктәпте тамамлай, 1954 — Вышний Волочек ҡалаһындағы быяла заводы янындағы профессиональ-техник мәктәбендә уҡый. Шымартыусы шлифовщица, аҙаҡ — оҫталарының нәфис биҙәлеше «Красный май» быяла заводының быяланы нәфис биҙәү оҫтаһы булып эшләй. 1970-се йылдарҙа Мәскәүҙә ситтән тороп техникум тамамлай.
Куб (Стреж ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Васильева Нина Васильевна (мастер)
Биографияһы
Пенсияға сыҡҡас, йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнеүен дауам итә; район башлығы ҡарамағындағы йәмәғәт советы рәйесе урынбаҫары. Вышний Волочекта йәшәгән.
Һөйәрембәтов Йыһангир
Һөйәрембәтов Йыһангир (Суярембетов Яганги(е)р) (1912 йыл — 18 ноябрь 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
Горевка (Лупья ҡушылдығы)
Горевка  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лупья йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һөйәрембәтов Йыһангир
Биографияһы
1943 йылдың 18 ноябрендә Һөйәрембәтов Йыһангир яуҙа алған яраларынан һәләк була. Белоруссияның Гомель өлкәһе Лоевский районының Прогресс ауылында ерләнә.
Горевка (Лупья ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Украин театры
Украин театры  — украин мәҙәниәте өлкәһе. Уның үҙенсәлеге: актёрҙарҙың сәхнә эшмәкәрлеге аша тамашасыларға тормошто ижади һүрәтләү.
Барлыҡҡа килеүе һәм аяҡҡа баҫыуы
Украинаның театр сәнғәте бик борондан, халыҡ уйындары, бейеүҙәре, йырҙары һәм йолаларынан башланғыс ала. XI быуаттан скоморохтарҙың театрлаштырылған тамаша ҡороуҙары билдәле. Киев Русы заманында театр элементтары сиркәү йолаларында сағылыш таба. Был хаҡта Киевтағы София соборындағы фрескалар һөйләй. (XI быуат)
Драманың тәүге өлгөләрен халыҡ алдында Братская һәм Лавр мәктәптәре (XVI-XVII быуаттар) уҡыусылары һөйләй. Шулай уҡ ул дәүерҙә Львов братская мәктәбе һәм Острож академияһы дини драма үҫешенең мөһим үҙәктәре булып иҫәпләнә.
1795 йылда Львовта, иезуиттарҙың элекке костелендә, Украиналағы тәүге стационар театр асыла. Приднепровьела, тәүге театр труппалары шулай уҡ XVIII быуатта тыуһа ла, стационар театр ҡоролмаларын асыу яйыраҡ бара. Киевта иһә тәүге стационар театр 1806 йылда, Одессала 1809, Полтавала 1810 йылда асыла.
Классик украин драматургияһының барлыҡҡа килеүе Полтавалағы театрҙы етәкләүсе Иван Котляревский һәм яңы Украин әҙәбиәтендә прозаға нигеҙ һалыусы Григорий Квитка-Основьяненко исеме менән бәйле. Уларҙың әҫәрҙәренә хас һүҙ уйнатыу һәм ваҡиғаларҙың етеҙ алышыныуы, сағыу биҙәктәр һәм юмор оҙаҡ йылдар Украиналағы академик театрҙың йөҙөн билдәләй.
XIX быуаттың икенсе яртыһында Украинала һәүәҫкәр театр хәрәкәте киң тарала. Тап үҙешмәкәр театр түңәрәктәрендә украин театры корифейҙары — драматург һәм режиссёрҙар Михаил Старицкий, Марк Кропивницкий һәм Иван Карпенко-Карыйҙар үҙ эшмәкәрлеген башлай. Театрҙың тиҙ үҫешеп китеүендә шулай уҡ Тобилевичтар ғаиләһенең өлөшө ҙур. Улар Иван Карпенко-Карый, Николай Садовский и Панас Саксаганский сәхнә псевдонимдары аҫтында сығыш яһайҙар. Уларҙың һәр береһе үҙҙәренең айырым труппаларын ойоштороп ҡына ҡалмай, һәләтле актёр һәм режиссёр ҙа була. Мария Заньковецкая ул осорҙағы украин театрының иң сағыу йондоҙо була.
XX быуат
Милли театр тарихындағы яңы осор 1918 йылда Киевта дәүләт драма театры һәм Лесь Курбас менән Гнат Юраларҙың "Йәш театр"ы  (1922 йылдан — бөгөнгө «Березиль» украин театры) барлыҡҡа килгән мәлдән башлана. Театр сәхнәһендә бик күп һәләтле актёрҙар — Амвросий Бучма, Марьян Крушельницкий, Добровольская, Олимпия, Олимпия Добровольская, Александр Сердюк, Наталия Ужвий, Юрий Шумский һәм башҡалар үҫеп сыға.
Дәүләт драма театры реалистик-психологик мәктәп традицияларын дауам итә. Ә «Йәш театр» авангардизмды хуп күрә. «Березиль» театры барлыҡҡа килгәс уның сәхнәһе эксперименталь майҙансыҡҡа әйләнә. «Березиль» театр берекмәһенең макеттары 1925 йылда Парижда үткән Бөтөндонъя театр күргәҙмәһендә алтын миҙал яулай. Бында тәүге тапҡыр арҙаҡлы украин яҙыусы һәм драматургтары Николай Кулиштың («Народный Малахий», «Мина Мазайло») һәм Владимир Винниченконың («Базар», «Черная Пантера и Белый Медведь») пьесалары ҡуйыла. Бер үҙендә режиссёр, актёр, драматург һәм донъя әҙәбиәте тәржемәсеһе һәләттәрен берләштереүсе гений Лесь Курбас оҫталығы арҡаһында украин сәхнәһендә Уильям Шекспир, Генрих Ибсен, Герхарт Гауптман, Фридрих Шиллер һәм Мольер әҫәрҙәре яңы сиселеш таба, быға тиклем украин тамашасыһына билдәле европа драматургтарының күп әҫәрҙәре сәхнәгә ҡуйыла.
«Березиль» ижад берекмәһенән театраль китапхана, театр музейы һәм беренсе театр журналы башланғыс ала. Бөгөнгө заман рәссамдары әле лә Лесь Курбастың эксперименталь эҙләнеүҙәренә мөрәжәғәт итә. Бөгөнгө көндә Киевта 1933 йылдың 25 декабрендә арестҡа алынып 1937 йылдың ноябрендә Сандормох урочищеһында атылған Лесь Курбас иҫтәлегенә арналған «Художественное Березилля» тип аталған Халыҡ-ара театр фестивале уҙғарыла.
Закарпатьела Көнбайыш украина халыҡ республикаһы һәм Украина халыҡ республикаһынан ағылған зыялылар килеүҙән дәүләтселек ҡаҡшағанға Николай Садовский етәкләүендә Рус театры булдырыла.
Моховская
Моховская — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Усть-Реченская йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чабукаури комплексы
Чабукаури кафедра комплексы - (ჭაბუკაურის სატაძრო კომპლექსი) - Грузия, Кахетия төбәгенең Кварели муниципалитеты Шильда ауылындағы грузин христиан ҡорам архитектураһы ҡомартҡыһы.
Тасуирламаһы
Чабукаури базилика комплексы (оҙонлоғо-киңлеге: 31 м х 15 м; 5 пар колонна өс яҡҡа бүленгән) төҙөлгән ваҡыт христианлыҡ тарала башлаған осорға тура килә. Базилика боронғо мәжүси ҡорам харабалары өҫтөнә һалынған. Көнсығыш византия архитектура традицияларына таянып һалынған.
Чабукаури базиликаһы -  Грузиялағы шул осорға ҡараған берҙән-бер тура мөйөшлө алтары менән айырылып тора.
Чабукаури кафедра комплексы 2017 йылдың 13 сентябрендә милли әһәмиәткә эйә булған дәүләт күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы тип танылған.
Ольшанка (Десна ҡушылдығы)
Ольшанка, Вильшанка (Вільшанка, Ольшанка) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Липовец районы аша көньяҡҡа табан аға. Деснаның (Көньяҡ Буг) һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 29 километр. Бассейн майҙаны — 219 км².
Закагори башнялары
Закагори башнялары - (ზაკაგორის კოშკები) - Грузияның милли әһәмиәткә эйә булған дәүләт күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы.
Географияһы
Закагори башнялары Грузияның Мцхета-Мтианети төбәгендәге Казбеги муниципалитеты биләмәһендә, Трусо тарлауығында, Насоплар Закагори биләмәһендә урынлашҡан.
Тасуирламаһы
Өс башня хәҙергә тиклем һаҡланған. Көньяҡ башня нигеҙе квадрат рәүешле (6,7х6,7 м), биш ҡатлы, бейеклеге 9,5 м, өҫкә табан тарая бара.
Төньяҡ башня нигеҙе трапеция формаһында, 5 ҡатлы.
Ауыл уртаһында урынлашҡан башня квадрат нигеҙле, тәүге ҡат менән икенсеһенең бәлкәй генә өлөшө һаҡланған.
2006 йылда Закагори башнялары милли әһәмиәткә эйә булған күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы тип танылған.
Селтик Парк
Тарихы
Үҙенсәлекле стадион 1888 йылда волонтёрҙар төркөмө тарафынан төҙөлгән. 1888 йылдың 28 майында «Рейнджерс» командаһына ҡаршы тәүге уйынын үткәрә, унда «Селтик» 5:2. иҫәбе менән еңә. Киләһе өс йыл дауамында «Селтик» яңы стадион төҙөргә ҡарар итә. сөнки йыллыҡ рентаһы £50 алып £450 тиклем арта. Яңы стадион 1892 йылда файҙаланылмаған кирбес заводы урынында  иҫке стадион ҡаршыһында төҙөлә. Стадионды асыу тантанаһында ҡатнашҡан журналист был ваҡиғаны «зыяраттан ожмахҡа күсеү» тип тасуирлай, ошо ваҡыттан алып уның ҡушаматы «Paradise» була. Төп трибунанын  бөтә Бөйөк Британияла егерменән ашыу стадион проектлаған  Арчибальд Литч төҙөй.
1938 йылда «Рейнджерс» командаһы менән беренсе дивизион матчында  рекордлы килеү  теркәлә — уйынға  92 975   кеше килә. 90-сы йылдарҙа  «Хэмпден Парк» стадионындағы реконструкция ваҡытында   «Селтик Парк» бер нисә кубок   финалдары өсөн  майҙансыҡ булып хеҙмәт итә, уларҙың һуңғыһы 1998 йылда үтә. Стадион шулай уҡ бер нисә тапҡыр Шотландияның милли йыйылмаһы командаһы уйындары өсөн файҙаланыла, һуңғы матч  Евро 2008 һайлау циклын үткәреү сиктәрендә 2006 йылда уҙа.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Кунь
Кунь — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/177/68 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гудысь
Гудысь — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Порыш йылғаһының уң ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Минск ратушаһы
Рәсәй империяһы властары тарафынан Минск өсөн магдебург хоҡуғын ғәмәлдән сығарғанға тиклем (14 май 1795 йыл) ратушала ҡала үҙидаралағы органы — магистраттың йәки советтың ултырыштары уҙғарылған. Бинала ауырлыҡ һәм күләм берәмектәренең эталондары һаҡланған.
Тарихы
Бинала магистрат, суд, архив һәм башҡалар урынлашҡан.
XVIII быуат аҙағында классицизм стилендә архитектор Ф. Х. Крамер тарафынан үҙгәртеп ҡорола.
1857 йылда бина емертелә, уны емереү тураһында ҡарар 1851 йылда ҡабул ителә, әммә Минск ҡала думаһында аҡса булмау сәбәбе арҡаһында был эш ваҡытлыса тотҡарлана.
Ратуша эргәһендәге скверҙа ҡасандыр Александр II һәйкәле булған, ул 1901 йылдың ғинуарында ҡуйыла һәм 1917 йылғы инҡилабтан һуң алына.
Бинаны тергеҙеү
Бинаны тергеҙеү идеяһы 1980 йылда барлыҡҡа килгән. Бинаны тергеҙеү тураһында проект фәнни тикшеренеүҙәрҙә нигеҙләнгән.
2002 йылда археологик ҡаҙыныуҙар мәғлүмәттәре буйынса билдәләнгән урында ратушаны тергеҙеү буйынса эштәр башлана. Был эште 1-се һанлы төҙөлөш тресы һәм «Стары Менск» ААЙ, архитектор Сергей Багласов башҡарған; төҙөлөш барышында Болоруссия материалдары файҙаланылған. Һәйкәлдең эске планировкаһы тулыһынса элекке төп нөсхәһенә тап килмәй, әммә тергеҙеү барышында уның мөһим элементтарын һаҡлап ҡалырға тырышҡандар. Стеналарҙың ҡалынлығы элекке биналағы һымаҡ ярты метр тәшкил итә.
2003 йыл аҙағында бина төҙөлөшө тамамлана. 2004 йылдың февралендә ратуша ҡунаҡтар өсөн асыла, ә 2004 йылдың 4 ноябрендә уны асыу тантанаһы була.
Хәҙерге ваҡытта бинаның беренсе ҡатында Минск музейы экспозициялары өсөн күргәҙмә залдары урынлашҡан. Ҙур экспозиция залында быяла көмбәҙ аҫтында XIX быуат башындағы Минскиҙың тарихи үҙәгенең макеты ҡуйылған. Ратушаның икенсе ҡатында почетлы ҡунаҡтарҙы ҡабул итеү һәм кәңәшмә залы урынлашҡан. Бина эргәһендәге сквер ҙа үҙгәртеп ҡорола: ул XX быуат башында булған күренеште кире ҡайтарған (Александр II һәйкәленән башҡа). Сквер ике овал рәүешендәге аллея менән киҫешә.
32 метр бейеклегендәге флюгерлы башняла сәғәт һәм ҡала гербы ҡуйылған. Сәғәт һайын куранттар композитор И. М. Лученоктың «Минск хаҡында йырҙар»ынан көй фрагментын (ҡушымтаның 19 секундын) яңғырата.
Бында баш ҡала тормошоноң төрлө саралары уҙғарыла. Ратушала Ҡала көндәре асыла, ә байрамдың үҙендә уның стеналары янында музыка коллективтары сығыш яһай, баш ҡаланың почетлы ҡунаҡтары ҡабул ителә.
Мәтинов Әхмәҙулла Хәсән улы
Биографияһы
Әхмәҙулла Хәсән улы Мәтинов 1917 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Наҙар ауылында тыуған тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкы отделениеһы командиры булып хеҙмәт итә. Хәрби званиеһы сержант. 1942 йылдың 6 июлендә Курск өлкәһе Тербуны районы Борки ауылында яуҙа батырҙарса һәләк була һәм шул ауылда ерләнә. Юғалтыуҙар исемлегендә Наҙар ауылында йәшәгән әсәһе Мәтинова Заһиҙа күрһәтелгән.
Палец (Сундовик ҡушылдығы)
Палец  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сундовик йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Неон
Неон (Ne, neon) —Менделеевтың периодик таблицаһының 2-се осоро, 18-се төркөм элементы. Тәртип номеры — 10. Аҫыл газ.
Балокумья
Балокумья (ballokumja) йәки балакумья (ballakumja) — Албанияның Элбасан өлкәһендә барлыҡҡа килгән, хөҙерге ваҡытта Косово һәм Төньяҡ Македония албандары араһында бик популяр булған кукуруз онанан бешерелгән печенье. Ғәҙәттә, 14 мартта, мәжүселек заманынан ҡалған «Йәй көнө»   байрамында бешерәләр Был байрамды тәүҙә Эльбасанда ғына байрам итәләр, 2004 йылдан Албанияның дәүләт байрамы итеп иғлан ителә.
Неон
Символы
Неон элементының символы — Ne (Неон тип уҡыла).
Балокумья
Этимологияһы
«Балокумья» һүҙенең килеп сығышын XVI быуатта Эльбасан менән идара иткән Ғосман хакимы менән бәйләйҙәр. Ул беренсе тапҡыр печеньены тәмләп ҡарағас «Eshtë basil okume!(алб. - Рахат-лукум кеүек тәмле ) тип әйткән, ошо фразанан ballokumja тигән заманса һүҙ барыҡҡа килгән. . Хәҙерге ваҡытта көл урынына һөт ҡулланалар. .
Неон
Тарихы
Неон 1898 йылдың июнендә инглиз химиктары Уильям Рамзай һәм Морис Траверс тарафынан табылған. Улар кислород, азот, аргон һәм һауаның ауыр компоненттарын шыйығайтҡандан һуң инерт газ тороп ҡалыуы асыҡлай. 1910 йылдың декабрендә француз уйлап табыусыһы Жорж Клод неон тултырып газлы лампа булдыра.
Этимологияһы
Атамаһы грекса neon — яңы тип тәржемә ителә.
Балокумья
Рецепты
Балакумьяның төп ингредиенттары: кукуруз оно, май (ғәҙәттә кәзә һөтөнән), шәкәр һәм йомортҡа. Ҡамыр баҡыр тазикта ағас ҡалаҡ менән бутала, сөнки баҡырҙың йылылыҡ үткәреүсәнлеге юғары һәм был концинсецияға ыңғай була тип һанала. Ҡамырҙы баҫыу энергия талап иткә, шуға ла был эште йыш ҡына ирҙәр башҡара. Балокумьяны ағас утын яғылған мейестә бешерәләр.. .
Эльбасала йәшәүселәр «Йәй көнө» байрамына әҙерләнгән балакумьяны башҡа ҡалаларҙа йәшәүсе дуҫтарына һәм туғандарына ла ебәрәләр.
Неон
Этимологияһы
Элементҡа Рамзайҙың ун өс йәшлек улы Вилли исем биргән тигән риүәйәт бар, ул атаһына (яңы) тигән исем бирергә тәҡдим иткән. Атаһына был идея оҡшай, тик ул грек синонимына ярашлы neon исеме матурыраҡ яңғыраясаҡ тип һанап, шуны ҡалдыра.
Ер ҡабығында
Икенсе осор бөтә тотороҡло элементтарҙан неон — Ерҙә иң әҙ таралғаны. 18-се төркөм сиктәрендә ер ҡабығы йөкмәткеһендә аргон һәм гелийҙан ҡала өсөнсө урынды биләй. Ҡайһы бер газ томанлыҡтарында һәм йондоҙҙарҙа неон ерҙәгенән күп тапҡыр картығыраҡ.
Неон лампалар маяҡтарҙа һәм аэродромдарҙа сигналдар өсөн ҡулланыла, сөнки уларҙың ҡыҙыл төҫөн томан һәм ҡараңғылыҡ бик ҡаплай алмай.
Ҡулланыу
Шыйыҡ неонды криоген ҡоролмаларҙа һыуытыусы сифатында файҙаланалар. Элегерәк неон сәнәғәттә инерт мөхит булараҡ ҡулланылған, ләкин хәҙер арзаныраҡ аргон менән алыштырған. Неонды газ лампаларында, радио йыһаздарындағы сигнал лампаларында, фотоэлементтарҙа һәм турайтҡыстарҙа ҡулланыла. Неон һәм гелий ҡатнашмаһы газ лазерҙарында (гелий-неон лазеры) эшсе мөхит булараҡ ҡулланыла.
Муосоки
Муосоки — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ингузет йылғаһының уң ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дин (ислам)
Дин (دين — «ышаныу», «инаныс») — күп мәғәнәле ислам термины, ул хөкөм, сауап, «иман», «тәҡүәлек», «тәүхид», «табыныу» һәм башҡа төшөнсәләрҙе үҙ эсенә ала.
Исламда дин төшөнсәһе
Рус теленә религия (дин) тип тәржемә ителә, исламға ҡағылышлы ул йыш ҡына дөрөҫ булыуы мөмкин булған (дин аль-хакк) һәм ялған (дин аль-батил) мәғәнәһендә алына. Ислам догматикаһына ярашлы, хаҡ дин (дин әл-хаҡҡ) — ислам ғына, ә башҡа бөтә инаныуҙар ялған (дин әл-батил).
Төшөнсәнең үҫеше
Ҡөрьәндә дин терминының төп мәғәнәһе тәү сиратта Ҡөрьән өсөн мөһим булған Аллаһҡа буйһоноу һәм уның сикһеҙ хакимлығы идеяһы менән бәйле. Урта быуат мосолман теологияһында Ҡөрьәндәге дин төшөнсәһе күп төрлө аңлатмаларға эйә була. Был аңлатмалар дини аңдың башҡа кимәлен, йәмғиәт алдында торған яңы проблемаларҙы сағылдыра һәм ғәҙәттә өс ҡиммәт йыйылмаһы булараҡ ҡабул ителә. Мәҙһәбтең позицияһына йәки йүнәлешенә ҡарап, был компоненттарҙың йыйылмаһы һәм аңлатмаһы үҙгәрә. Дин төшөнсәһенең киң таралған билдәләмәһе (иман), дини күрһәтмәләрҙе үтәү (ислам) һәм имандың ихласлығын камиллаштырыу (ихсан) йыйылмаһын үҙ эсенә ала.
Ҡулланылышы
Ҡөрьәндә был термин төрлө мәғәнәләрҙә 100 тапҡырҙан ашыу ҡулланыла. Әл-Бәҡара сүрәһендә йәүм әд-дин һүҙбәйләнеше «Ҡиәмәт көнө» тигәнде аңлата, Әз-Зумар сүрәһендә дин айырым кешенең иманы һәм ритуаль практика системаһы булараҡ ҡулланылған. Дин термины исламға ла, шулай уҡ мәжүсилеккә , йәһүдилеккә йәки христианлыҡҡа ҡарата ла ҡулланыла.
Бехтерева Наталья Петровна
Наталья Петровна Бехтерева (7 июль 1924 йыл — 22 июнь 2008 йыл) — СССР һәм Рәсәй нейрофизиологы, мейе тикшеренеүсеһе. Биология фәндәре кандидаты, медицина фәндәре докторы, профессор. 1990—2008 йылдарҙа — Рәсәй фәндәр Академияһының кеше мейеһе институтының ғилми етәксеһе. СССР дәүләт премияһы лауреаты (1985).8-се саҡырылыш СССР Юғары Советы (1970—1974). СССР халыҡ депутаты (1989—1991);В. М. Бехтеревтың ейәнсәре.
Биографияһы
Наталья Петровна Бехтерева — 1924 йылдың 7 июлендә Ленинградта инженер-конструктор Петр Владимирович Бехтерев (18886-1938) ғаиләһендә тыуған. «Халыҡ дошманы» ҡыҙы булараҡ, энеһе менән балалар йортонда тәрбиәләнә, Бөйөк Ватан һуғышында блокадалы Ленинградта йәшәй. 1947 йылда Академик И. П. Павлов исемендәге Беренсе Санкт-Петербург дәүләт медицина университетын һәм СССР медицина фәндәре академияһының физиология институтында аспирантура тамамлай. 1950-1954.йыл дарҙа СССР Медицина фәндәре академияһының эксперименталь медицина институтында кесе ғилми хеҙмәткәр булып эшләй. 1954—1962 йылдарҙа А. П. Поленов исемендәге Нейрохирургия институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр, лаборатория етәксеһе һәм директор урынбаҫары вазифаһын биләй. 1962 йыл дан — СССР медицина фәндәре академияһының эксперименталь медицина институтында кеше нейрофизиологияһы бүлеге мөдире, һуңынан фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары, директор вазифаһын башҡарыусы, 1970 — 1990 йылдарҙа — директор. 1975 йылда СССР Фәндәр академияһы академигы (һуңынан Рәсәй медицина фәндәре академияһы), 1981 йыл да — СССР Фәндәр академияһы академигы.1990 йылдан — СССР ФА-ның «Мозг» үҙәгенең ғилми етәксеһе, 1992 йылдан — РФА-ның баш мейеһе институтының, нейрофизиология, ижад һәм аңдың ғилми төркөмө етәксеһе.1974-1980 йылдарҙа Халыҡ-ара физиология фәндәр союзының вице-президенты ;1982-1994 йылдарҙа психофизиология буйынса халыҡ-ара ойошманың вице-президенты. «Физиология человека» (1975—1987) һәм «International Journal of Psychophysiology» (1984—1994) академик журналдарҙың баш мөхәррире булып эшләй. 1970—1974 йылдарҙа СССР Юғары Советы депутаты,.1989-1991 йылдарҙа СССР-ҙың халыҡ депутаты. Наталья Петровна Бехтерев 2008 йылдың 22 июнендә Гамбургта, оҙаҡ ауырығандан һуң вафат була. Санкт-Петербург ҡалаһы эргәһендәге Коморово зыяратында ерләнгән.
Төп фәнни ҡаҙаныштары
Хеҙмәттәре баш мейеһе эшмәкәрлегенең принциптарын тикшереү һәм психик ауырыуҙарҙың физиологик. нигеҙҙәре үҙенсәлектәрен өйрәнеүгә арналған. Бехтерева кешенең мейе эшмәкәрлеген ҡаты һәм һығылмалы звеноларҙан сығарыу менән идара итеүе тураһындағы теория тәғлимәт.ен асыҡланған. Уның тарафынан нейрондарҙың телмәр мәғәнәһенә яуап биреү үҙенсәлеген һәм фекерләү эшмәкәрлеген тәьмин итеүеҙә ҡатнашыуын асыҡлаған. . Уның етәкселеге аҫтында неврология һәм нейрохирургия яңы тармағы булдырылған — яңы технологиялар менән эшкәртелгән стереотаксис неврология 1968 йылда Бехтерова тарафынан беренсе тапҡыр эш биремен үтәгән саҡта мейенең хатаға реакция феномены тасуирланған. Был феноменға «детектор хата» исеме бирелә. ә ул һуңыраҡ хата (error-negativity related) менән билдәле була.
400-гә яҡын фәнни хеҙмәт һәм 18 монография авторы.
Ғалимдар һәм табиптар әҙерләгән фәнни мәктәптәр булдырған.
Печора (ҡала)
Печора (Печӧра) — Рәсәй Федерацияһы Коми республикаһының ҡалаһы. «Печора» муниципаль районының административ үҙәге, «Печора» ҡала биләмәһен барлыҡҡа килтерә, Коми Республикаһы энергетикаһының баш ҡалаһы.
Физик-географик ҡылыҡһырлама
Ҡала районынданефть һәм газ, шулай уҡ таш материалдары (кирбес, утҡа сыҙамлы балсыҡ, төҙөлөш таштары, ҡом һәм ҡомло-ҡырсынташ) ятҡылыҡтары бар.
Печора Иң Төньяҡ районының Урта Төньяҡ зонаһына ҡарай, унда район коэффициент 1,3-кә тигеҙ."Төньяҡлыҡ" балдар суммаһы — 148. Печора биләмәләрендә тәбиғәт шарттары дискомфортлы («Киҫкен Төньяҡ»). Климаты уртаса континенталь, ҡыш уртаса һалҡын һәм ҡыҫҡа һалҡын йәй. Уртаса йыллыҡ һауа температураһы −1,9 °C.Ғинуарҙың уртаса айлыҡ һауа температураһы −18,4 °c, июлдә +16,1 °C. Ҡар ҡатламы яҡынса — 26 октябрҙә ята, боҙ емерелеү — 10 май. 192 көн ер тотороҡло ҡар ҡатламы менән ябылған була, ҡарһыҙ көндәр һаны — 70 көн, әүҙем вегетация — 73 көн. Уртаса йыллыҡ яуым төшөм 580 мм.Ҡышын — циклонтибы, йәен антициклон тора. Аҡ төндәр 79 көн дауам итә, ғәҙәттә 12 майҙан алып 30 июлгә тиклем.
Тарих
1940 йылдың йәйендә, төҙөлөш менән бәйле Төньяҡ-Печора тимер юлы (1937-1942) төҙөлөшө менән бәйле хәҙерге депо һәм тимер юл вокзалы янында төҙөлөш отряды эш башлай, уларҙағы төҙөүселәрҙең күбеһе ГУЛА тотҡондары була.Тәүге ваҡытлы торлаҡтарҙы (барак һәм землянкалар) Печора станцияһы тимер юл ҡасабаһы тип атайҙар. 1940 йылдың йәйендә үПечора йылғаһы Канин Нос пристань төҙөлә, уның тәүге начальнигы итеп Н. А. Богатырев тәғәйенләнә. 1942 йылдың аҙағында Төньяҡ-Печора магистрале файҙаланыуға тапшырыла. 1943 йылдың йәйендә немецтарға әсиргә төшкән совет һалдаттарынан торған немец десанты Печора районына күперҙе шартлатырға төшөрөлә, әммә диверсия төркөмө НКВД-ға үҙ теләктәре менән бирелә. 1949 йылдың 18 ғинуарҙа Печора тимер юл станцияһы һәм Канин Нос причстаны берләшә һәм ҡала статусына эйә була. Был көн Печораға нигеҙ һалыуҙынң көнө тип рәсми рәүештә атала. Кожвинский районының административ үҙәге Кожванан Печораға күсерелә.
Печора республиканың төп транспорт үҙәктәренең береһе була: һауа, һыу һәм тимер юлдары була — 1956 йылда «Печора». аэродромы төҙөлә. Радиолокация станцияһы төҙөү менән бәйле ҡала янында «Дарьял» тибындағы ракета һөжүмен иҫкәртеүсе система (СПРН) булдырыла,1974 йылдың ғинуарында Печора ГРЭС-ы төҙөлә башлай. Төҙөлөш Бөтә союз статусын ала, 1979 йылдың 5 февралендә беренсе энергоблок файҙаланыуға индерелә. Шулай итеп, Печора Коми АССР-ының «энергетика баш ҡалаһына » әйләнә — хәҙер Печора ГРЭС-sylf Коми Республика8ыны\ яҡынса өстән бер өлөшө электр энергияһын етештерә.
1990 йылда бер нисә ҙур предприятие ябыла. Ҡала халҡы Рәсәй территорияһының көньяғына әүҙем күсеп йәшәй башлай. 1991 йылда ҡала халҡы 66,5 мең кеше тәшкил иткән, ә 2011 йылда 48,9 мең кеше йәшәгән.
Әлеге ваҡытта предприятиеларҙың күптәре эшләй, халыҡ һаны кәмеү темпы әкренәйә. Ҡала әкренләп үҫешә башлай. 2010 йылдан 2030 йылға тиклем ҡала үҫешенең генераль планы ҡабул ителгән.
Мәҙәниәт
Рәсәйҙең поляр тикшеренеүсеһе В. А. Русановҡа илдә берҙән-бер һәйкәл ҡуйылған, ул печора ҡалаһының үҙенсәлекле символы булып тора. Шулай уҡ ҡалала С. М. Киров, М. Горький һәйкәлдәре бар, бында бер нисә мәҙәниәт йорто эшләй (Тимер юлсылар мәҙәниәт йорто тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары исемлегенә индерелгән), күмәк китапханалар селтәре, Володя Дубинин исемендәге балалар паркы бар.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Беглети мәсете
Беглети мәсете - (ბეღლეთის ჯამე) - Грузияның милли әһәмиәткә эйә булған күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы.
Географияһы
Беглети мәсете Аджариялағы Хуло муниципалитеты Беглети ауылында урынлашҡан.
Тасуирламаһы
Беглети мәсете - Аджариялағы иң боронғо мәсеттәрҙең береһе. Уның тәүге һалынған бинаһы беҙҙең көндәргә килеп етмәгән. Янғын арҡылы юҡҡа сыҡҡан.
Яңы бинаһы 19 быуатта  һалынған, нигеҙе - таштан, ә бина үҙе ағастан төҙөлгән. Уның дәүмәле 8,6 х 15,5 м. Манараһы 83 фут, бейеклеге 32 метр.
1573 йылдың 26 июлендәге бер документта Биглети ауылы телгә алына, һәм унда 14 ғаилә йәшәгәне хәбәр ителә. Мәсеттең дә шул ваҡытта төҙөлгән булыуы ихтимал ..
Тәүге мәсет яҡын-тирә ауылдар өсөн төп мәсет (йәмиғ мәсете) булып торған. 1870 йылда, яңы мәсет төҙөлгәндә ауылда 126 ғаилә, йәғни 330 кеше йәшәгән.
2006 йылда Грузия президенты указы менән Беглети мәсете милли әһәмиәткә эйә булған күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы тип танылған.
Ильина Анна Дмитриевна
Ильина Анна Дмитриевна (Anna Iliná; Anna Ilyina; 24 декабрь 1964 йыл, Өфө) — Рәсәй һәм Мексика ғалимы, биотехнолог. Уның тикшеренеүҙәре биокатализ һәм энзимология өлкәһендә.
Биографияһы
Анна Дмитриевна Ильина 1964 йылдың 24 декабрендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған.
1982—1990 йылдарҙа Мәскәү дәүләт университетында уҡый, кандидатлыҡ диссертацияһы темаһы — Кинетические закономерности функционирования рецепторно-ферментных систем при длительном введении морфина. Эмиграцияла нострификациянан һуң докторлыҡ дәрәжәһе ала. 1991—1993 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының 1993 йылда  даими йәшәү өсөн [[Мексикаға күсенә, унда 2012 йылда  натурализация үтә.
1993 йылдан Коауиланың автономиялы университетының химия факультетында уҡытыусы һәм тикшеренеүсе булып эшләй.
Анна Дмитриевна Ильина Коауила автономиялы университетының 30-ҙан ашыу проект өсөн яуаплы була, уны   һәм шәхси компаниялар финанслай. Улар иҫәбендә төрлө үҫемлек аҙыҡ-түлектәренең ферментатив үҙенсәлектәрен өйрәнеү, ауыл хужалығы һәм косметик ҡулланыу өсөн агава лечугильяның өҫтәмә  аҙыҡ-түлеген ҡулланыу технологияһын эшләү, биояғыулыҡ кеүек ауыл хужалығы ҡалдыҡтарын ҡулланыуға нанобиотехнология альтернативалары тора.
Экстракция, аҡһым молекулалары характеристикалары һәм ҡулланыуы өлкәһендә тәжрибәһе ҙур (ферменттар, күҙәнәк рецепторҙары һ. б.), шулай уҡ ферменттарҙың технологияһы һәм  инженерияһы (иммобилизация, микроинкапсуляция,  ксеноферменттар синтезы). Халыҡ-ара махсуслаштырылған журналдарҙа һәм 35 Мексика журналдарында 55-тән ашыу ғилми мәҡәлә баҫылып сыға.
Күсембәт
Күсембәт — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сөн йылғаһының һул ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рафиҡов Сәйфи Сафа улы
Рафиҡов Сәйфи Сафа улы (Рафиков Сайфи Сафиевич (1914 — 6 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, 3-сө ранглы хәрби ветврач..
Биографияһы
1914 йылда Чкалов өлкәһе, хәҙерге административ бүленеш буйынса Ырымбур өлкәһе Шарлыҡ районы Үрнәк ауылныда тыуған. 1938 йылдың ноябрендә хәрби хеҙмәткә алына, һуғыш башланғанда армияла була. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкының ветеринария хеҙмәте начальнигы булып хеҙмәт итә.
Рафиҡов Сәйфи Сафа улы 1942 йылдың 6 июлендә Курск өлкәһе (хәҙерге Липецк өлкәһе) Ефросимовка (башҡа мәғлүмәттәр буйынса Борки ауылы янында һәләк була. Тербуны-2 туғандар ҡәберлегендә ерләнгән.
Пинега (Ленинград өлкәһе)
Исеме
Исеме — юлды ҡыҫҡартыусы йылға. Балтик буйы-фин сифаты pieni «бәләкәй, ҡыҫҡа» һүҙенә ҡарай, һүҙ бәләкәй генә га- суффиксы ярҙамында барлыҡҡа килгән, ул балтик яны-фин детерминантының рудименты -jogi «йылға».
Тарих
Пнева ауылы А. М. Вильбрехттың 1792 йылғы Новгород наместниклығының картаһында телгә алына.
XIX быуаттың аҙағында Пинега ауылы Новинский улусына ҡараған, ХХ быуат башында — Новгород губернаһының Тихвин өйәҙе Новинский улусының 1-се земство участкаһына ҡарай
1933 йылда мәғлүмәттәре буйынса Пинега Городокский ауыл советы составына инә.
1966 һәм 1973 йылдарҙың мәғлүмәттәре буйынса Пинега Городокский ауыл советы составына инә, Пяхта — ауылдың административ үҙәге була.
1997 йылда Горский улусының Пинега ауылында барлығы 2 кеше йәшәй, 2002 йылда — 4 кеше (урыҫтар — 50 %, сыуаштар — 50 %).
2007 йылда Пинега Горский ЯҘЫУСЫЛАР 3 кеше йәшәһә, 2010 йылда — 6.
Географияһы
Пинега райондың көнбайышында (Кайвакса — Саньково) автомобиль юлдарының көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан.
Яҡындағы тимер юл станцияһы Тихвинға тиклем — 42 км.
Ауыл Паша йылғаһының уң яҡ ярында, уның Пинегаға ҡушылған ерендә урынлашҡан.
Урам
Вознесенский.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Хоркина Светлана Васильевна
Хоркина Светлана Васильевна (19 ғинуар 1979 йыл, Белгород, РСФСР, СССР) — Рәсәй гимнасы, бруста күнегеүҙәрҙә ике тапҡыр олимпия чемпионы (1996, 2000), 9 тапҡыр донъя чемпионы, шул иҫәптән абсолют беренселектә бруста күнегеүҙәрҙә биш тапҡыр, 13 тапҡыр Европа чемпионы (абсолют беренселектә өс тапҡыр). Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (1995).
Спорт карьераһы тамамланғандан һуң, 2007 йылдан 2011 йылға тиклем — «Берҙәм Рәсәй» партияһынан Рәсәй Федерацияһының 5-се саҡырылыш Дәүләт думаһының депутаты. 2012 йылдың октябренән — Рәсәй Федерацияһы Президенты эштәре менән контроль идаралығында референт, 2016 йылдың февраленән — ЦСКА начальнигының беренсе урынбаҫары (ФАУ МО ЦСКА), полковник (2018 йыл). Рәсәй Федерацияһының ғәмәли 3 класлы дәүләт кәңәшсеһе.
2021 йылда НТВ телеканалында "Маска" шоуында «Ҡара пантера» образында ҡатнаша.
Карьераһы
Светлана Хоркина 1979 йылдың 19 ғинуарында Белгородта тыуған
Атаһы Хоркин Василий Васильевич төҙөүсе, әсәһе, Любовь Алексеевна балалар баҡсаһында шәфҡәт туташы булып эшләгән. Уның ата-әсәһе Саранск ҡалаһында йәшәгән (Мордва), атаһы эш эҙләп, Белгородҡа килгән, унда әсәһен дә күсереп алған, ул балалар баҡсаһында шәфҡәт туташы булып эшкә урынлашҡан Милләте буйынса — мордвалар. Һеңлеһе — Юлия Васильевна Хоркина, спорт гимнастикаһы буйынса халыҡ-ара класлы спорт мастеры, апаһы яуаплы булған Белгород спорт гимнастикаһы мәктәбендә директор булып эшләй
1983 йылда әсәһе 4 йәшлек Светлананың һаулығын нығытыу өсөн уны «Спартак» спорт һарайының спорт гимнастикаһы секцияһына алып килә.
Тәүге тренеры Елена Андреевна Ткачева була. Һуңынан белгород тренеры Борис Пилкин етәкселеге аҫтында күнекмәләр үтә
11 йәшендә гимнастика донъяһында «Комсомолка» тип аталған бөтә союз турнирында уңышлы сығыш яһай, шунан һуң СССР йәштәр йыйылма командаһы составына индерелә
Юниорҙар араһында СССР беренселегендә еңеүсеһе булараҡ 1991 йылда уны СССР-ҙың спорт делегацияһы составына, йыл һайын үткәрелә торған тардицион «чемпиондар шоуында» ҡатнашыу өсөн — ҡалалар буйлап коммерция сәйәхәтенә индерәләр
1992 йылдан Хоркина спорт гимнастикаһы буйынса Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы булып тора.
1994—1995
Хоркина 1994 йылда Брисбенда донъя чемпионатында үҙенең тәүге еңеүен яулай: терәк һикереүҙә көмөш миҙалға һәм брустарҙа тағы көмөш миҙалға лайыҡ була. Шул уҡ йылда Европа чемпионатында уңышлы сығыш яһай. Бында ул төрлө бейеклектәге брустарҙа алтын миҙал һәм күпбәйгелә көмөш миҙал яулай. Хоркина шул уҡ йылда Изге ихтыяр уйындарында һәм командалы донъя чемпионатында ҡатнаша. Күпбәйгелә беренсе еңеүен 1995 йылда Европа кубогында яулай, һикереүҙә, брустарҙа һәм ирекле күнегеүҙәрҙә миҙал ала. Шул уҡ йылда донъя чемпионатының күпбәйгеһендә ул алтынға төп дәғүәселәрҙең береһе була, әммә икенсе урынды яулай. Брустарҙа күнегеүҙәр финалында Хоркина 9,90 баһа менән алтын миҙал яулай.
1996
Светлана Атлантала Уйындарҙа фаворит булып һанала. Брустарҙа шәхси ярыштарҙа алтын миҙалға лайыҡ була.
1997—2000
Киләһе 4 йыл дауамында Хоркинаның сығыштары тотороҡһоҙ була. 1997 йылда донъя чемпионатында Лозаннала ул брустарҙа сығыштарында юғары баһа алып, үҙенең тәүге абсолют донъя чемпионы титулын ала.
Киләһе ике йыл дауамында донъя чемпионатында Хоркина брустарҙа өҫтөнлөктө бирмәй һәм «Брустар королеваһы» тигән ҡушамат ала.
2000
Сиднейҙағы Олимпия уйындарында күпбәйгелә фаворит статусында башлай. Командалар беренселегендә Хоркина ҡатмарлы һикереүҙе башҡара, ул һуңынан Хоркина II тип атала. Шулай уҡ ирекле күнегеүҙәрҙә һәм брустарҙа яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшеп, финалға сыға. Әммә финалда Хоркина брустарҙан йығылып төшә, һәм команда тик көмөш миҙал яулай.
Терәк һикереүҙәрҙә инцидент килеп сыға: һикереү өсөн ат норманан биш сантиметрға тәпәш ҡуйылған була, шуға күрә Хоркина ғына түгел, башҡа спортсылар ҙа хас булмаған хата яһай. Һөҙөмтәлә судья Светланаға һәм башҡа ҡатнашыусыларға һикереүҙе ҡабатларға рөхсәт итә, әммә башҡа снарядтарҙағы баһаларҙы төҙәтеүҙән баш тарта. Хоркина һикереүҙән баш тарта, күҙ йәшенә мансылып, майҙансыҡты ташлап китә һәм һөҙөмтә таблицаһында тик 10-сы урынды биләй.
Светлана брустарҙа олимпия чемпионы титулын һаҡлап ҡала.
2001—2003
2001 йылда донъя чемпионатында ул абсолют чемпион титулын яулай, шулай уҡ брустарҙа һикереү буйынса алтын ала. 5 донъя чемпионы титулы һәм 2 олимпия чемпионы титулы менән Хоркина бер снарядта иң титуллы гимнаст була. 1995 йылдан 2001 йылға тиклем брустарҙа ул донъя чемпионатының һәм олимпия уйындарының бөтә титулдарын яулай.
2002 йылда Хоркина Европа чемпионатында күпбәйгелә еңеү яулай. Анахаймда донъя чемпионатында быға тиклем бер ҡатын-ҡыҙ ҙа ала алмаған өсөнсө тапҡыр абсолют чемпион була.
2004
Хоркина Уйындарҙың тағы фавориты була, был уның һуңғы Олимпиадаһы була. Күпбәйгелә һәм брустарҙа тик финалға сыға. Команда ярыштарында уның сығышы Рәсәйгә бронза миҙал яуларға ярҙам итә
Хоркинан гимнастика элементтары
Светлана Хоркина тренеры Борис Васильевич Пилкин уйлап сығарған түбәндәге гимнастика элементтарын тормошҡа ашыра:
Спорттан киткәндән һуң,
Брустарҙа ҡатмарлы комбинацияларҙә башҡарғаны өсөн рәсми булмаған «Брустар королеваһы» титулына лайыҡ була.
1999 йылда Белгород дәүләт университетының физик культура факультетын тамамлай, физик культура уҡытыусыһы.
2002 йылдың ғинуарынан Рәсәй дәүләт физик культураһы академияһында «Теоретическое изучение техники спортивно-гимнастических упражнений с применением линейно-разветвленного дидактического программирования» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай, педагогия фәндәре кандидаты.
2003 йылдың октябрь айында ТНТ телеканалында Николай Басков киткәс, «Дом-1» телетапшырыуын алып бара. Программаның финалын ноябрь айында инде Дмитрий Нагиев алып бара.
2003 йылда «Берҙәмлек һәм Ватан», һуңынан «Берҙәм Рәсәй» партияһына инә.
2004 йылдың көҙөндә спорт карьераһын тамамлай.
2004 йылдан Рәсәй спорт гимнастикаһы Федерацияһының вице-президенты. .
«Берҙәм Рәсәй» партияһы ағзаһы. 2007 йылдың декабрендә Дәүләт думаһының V саҡырылыш депутаты
Дәүләт думаһында эшләгән ваҡытта Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Рәсәй халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәте академияһын тамамлай.
2010 йылдың 26 июленән — мәҙәниәт буйынса Патриарх советы ағзаһы (Рус православ сиркәүе).
2012 йылдың 6 октябрендә Рәсәй Федерацияһы Президенты эштәре менән контроль идаралығында референт.
Запастағы подполковник дәрәжәһенә эйә. Рәсәй оборона министры Сергей Шойгуның 2016 йылдың февралендәге бойороғо менән Рәсәй Федерацияһы Федераль Автономиялы учреждениеһы «Армияның Үҙәк спорт клубы» начальнигының беренсе урынбаҫары вазифаһына тәғәйенләнә.
Наградалары
Ордендары:
Миҙалдары:
Башҡа наградалары:
Шәхси тормошо
2000 йылдар башында актриса һәм режиссёр Вера Глаголеваның ире миллиардер Шубский Кирилл (1964 йылғы) менән яҡын мөнәсәбәттә булған. Ул уның менән үҙ-ара мөнәсәбәте тарихын автобиографик «Кульбиттар ҡаҙауҙа» китабында тасуирлай.
Улы — Хоркин Святослав Кириллович, 2005 йылдың 21 июлендә АҠШ гражданлығы алып, Лос-Анджелеста тыуған. Шубский мөнәсәбәттәрен асып һалырға тырышмаған, һәм Хоркинаға мөмкин тиклем алыҫ китергә һәм йөклөлөлөг тураһында береһенә лә хәбәр итергә ҡушмаған. Хоркина ят исем аҫтында Cedars-Sinai Medical Cente клиникаһында баланы таба. Бала тыуғандан һуң киң мәғлүмәт саралары өсөн атаһы ролен голливуд актёры Леван Учанейшвили үҙ өҫтөнә ала, әммә һуңынан асыҡланыуынса, был бары тик күҙ буяу була. 2011 йылда Хоркинаның атаһы Светлананың улының атаһы — эшҡыуар Шубский Кирилл тип белдерә.
2011 йылдың апрелендә Хоркина 55 йәшлек Олег Кочновҡа кейәүгә сыға Олег Кочнов Федераль таможня хеҙмәтендә һәм наркотиктар әйләнешенә контроль буйынса Федераль хеҙмәттә эшләй, запастағы генерал. Отсавкаға киткәс, Амур өлкәһендә губернатор ярҙамсыһы вазифаһын биләй, һуңынан — Амур өлкәһендә РФ президенты ҡарамағындағы вәкиллек етәксеһе.
Светлана Мәскәүҙең Яңы Мәскәү округында Ватутинкала үҙ йортонда йәшәй (2012 йылдың 1 июленә тиклем — Мәскәү өлкәһенең Ленин районы, Троицк ҡалаһынан алыҫ түгел), гимнастар шөғөлләнгән ЦСКА уҡыу-спорт базаһындағы «Ватутинканың» спорт залы менән йәнәш.
Һеңлеһе — Хоркина Юлия Васильевна. Спорт гимнастикаһы буйынса халыҡ-ара класлы Рәсәй спорты мастеры. 2001, 2002, 2003 йылдарҙа спорт гимнастикаһы буйынса команда беренселегендә Рәсәй чемпионы, бөтә донъя универсиадаһының бронза призеры. 2011 йылдан Белгород өлкәһендә атҡаҙанған Рәсәй тренеры Борис Васильевич Пилкин исемендәге Дәүләт бюджет учреждениеһы 3 -сө спорт мәктәбе директоры.
Кинола
Реаль ваҡиғаларға нигеҙләнгән."Чемпиондар: Тиҙерәк. Юғарыраҡ. Көслөрәк" кинотаҫмаһының геройҙарының береһе була.
«Гимнастар» сериалында гимнаст сифатында телгә алына (Or Make It It Break, III миҙгелдең 4-се эпизоды).
Маҡсат (ислам)
Маҡасид (مقاصد; Макасид; Маҡсат) — ғәрәп һүҙе, маҡсат йәки ниәт тигәнде аңлата. Ислам хоҡуғында был термин «бурыстар, ниәттәр, төп маҡсаттар, Ислам күрһәтмәләренең айырым мәғәнәләре» шәкелендә ҡулланыла.
Хәҙерге заманда
2014 йылдың 10 июлендә Малайзия премьер-министры Нәжиб Разаҡ шиғыйҙар һәм сөнниҙәр араһындағы конфликтҡа нөктә ҡуйырға саҡырып, телмәр менән сығыш яһай. Ул былай ти: «Малайзия "башҡа мосолман илдәренә шәриғәттең биш маҡсатына нигеҙләнгән прогрессив һәм үҫешкән милләт булыуҙың нимә аңлатҡанына миҫал булып, иманды, тормошто, интеллектты, тоҡомдо һәм милекте һаҡлау үрнәге булып тора ала».""«Хөкүмәтебеҙҙең сәйәсәте һәр ваҡыт шәриғәт маҡсаттарының биш принцибына нигеҙләнгән (макасид әш-шәриғә)… әйҙәгеҙ, шәриғәт маҡсаттары нигеҙендә үҫешкән һәм алға киткән мосолман иленең өлгөһө булайыҡ»"
Далья
Далья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колыч йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Джеймс Фенимор Купер
Джеймс Фенимор Купер (ингл. James Fenimore Cooper; 1789 йылдың 15 сентябре, Берлингтон, АҠШ — 1851 йылдың 14 сентябре, Куперстаун, АҠШ) — Америка романсыһы һәм сатирик. Мажаралы әҙәбиәт классигы.
Мутная (Кеть ҡушылдығы)
Мутная  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 1136 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.