cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хижаб
Хижәп тураһында ҡануниәт
Төркмәнстан, Тажикстан, Үзбәкстан, Ҡаҙағстан һәм Әзербайжан, халыҡтарының күпселеге мосолман булһа ла, дәүләт учреждениеларында, мәктәптәрҙә һәм университеттарҙа хижаб ябыныу тыйыла.
Тәүге тапҡыр хижаб Мысырҙа 1870-се йылдарҙа тыйылған. Төркиә рәсми рәүештә хижабты 1925 йылда тыя, әммә 2008 йылда, тыйыу кеше хоҡуҡтарын сикләү була тип, яңынан рөхсәт ителә 2004 йылдың 15 мартында Францияла динлелекте күрһәткән символдар һәм кейем тыйыла. Быға динлеләрҙең хоҡуғын тыйыу тип баһа бирәләр.
2015 йылдың февралендә Рәсәйҙең Юғары суды мәктәптәрҙә дини атрибутиканы һәм хижабты тыйыу законлы тип таный.
2017 йылдың мартында Чечня парламенты республика мәктәптәрендә хижаб ябыныуҙы рөхсәт иткән закон ҡабул иткән.
Мәҙәниәттә
2013 йылдың 1 февраленән бөтә донъяла рәсми булмаған байрам — Бөтә донъя хижаб көнө үткәрелә. Тәүге йылы уҡ байрамға 67 илдән, шул иҫәптән, Рәсәйҙән һәм Украинанан киләләр.
Аристова Зинаида Николаевна
Зинаида Николаевна Аристова (ҡыҙ фамилияһы — Овчинникова) (1914 — 1955) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, Молотов өлкәһе Оханский районының «Новая деревня» колхозы звеньевойы Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).
Биографияһы
Зинаида Николаевна Аристова 1914 йылда Пермь губернаһының Кривошеино ауылында урыҫ крәҫтиәндәре ғаиләһендә тыуған.
Зинаида Николаевна Аристова 1930 йылда «Новая деревня» колхозына кереп эшләй башлай, һуңғараҡ «Прикамский» совхозында эшләй. Ваҡыт үтеү менән совхоздың бригадаһын етәкләй, артабан картуф һәм бойҙай үҫтетеүсе бригадаларының звеньевойы булып эшләй. Ул етәкләгән звено бөтә өлкәлә алдынғы эшләүе менән билдәлегә әйләнә. Уның звеноһы иген сәсеү майҙанынан йылына уртаса 30 центнер бойҙай йый ы п ала.
1947 йылда «Прикамский» совхозы хужалығы иң юғары һөҙөмтәгә өлгәшә. Зинаида Николаевна Овчинникова (Аристова) бригадаһы 12,85 гектар майҙандың һәр бер гектарынан 30,5 центнер арыш йыйып ала.
Зинаида Николаевна Аристова (Овчинникова) тыуған Оханский районында йәшәй. 1955 йылда ул вафат була.
Наградалары
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ булған:
Исламов Фидус Әмир улы
Исламов Фидус Әмир улы (Исламов Фидус Амирович; 19 август 1946 йыл) — ғалим-зоотехник, дәүләт хеҙмәткәре, юғары һәм махсус урта мәктәп эшмәкәре. 1986 йылдан Башҡорт АССР-ы Ауыл хужалығы министрлығының баш зоотехнигы, 1991 йылдан — Министрҙар Советының баш белгесе, 1994 йылдан — Министрҙар Кабинетының бүлек мөдире урынбаҫары, 2001 йылдан — Башҡортостан ауыл хужалығы кадрҙарын яңынан әҙерләү һәм уларҙың квалификацияһын күтәреү институты проректоры, 2003 йылдан — Йоматау аграр техникумы директоры. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (2000), профессор (2001).
Биографияһы
Фидус Әмир улы Исламов хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районы Костин ауылында тыуған. 1973 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлай. Хеҙмәт юлын Башҡортостан республикаһы Баймаҡ тәжрибә производство хужалығында ғилми хеҙмәткәр, баш зоотехник булып эш башлай. 1986 йылдан Башҡорт АССР-ының Ауыл хужалығы министрлығының баш зоотехнигы вазифаһына тәғәйенләнә. 1991 йылдан — Башҡортостан Республикаһының Министрҙар Советында баш белгес. 1994 йылда — Башҡортостан Республикаһының Министрҙар Кабинетынданда бүлек мөдире урынбаҫары. 2001 йылдан — Башҡортостан аграр сәнәғәте комплексы кадрҙарын яңынан әҙерләү һәм уларҙың квалификацияһын күтәреү институты проректоры. 2003 йылдан — Йоматау аграр техникумы (Өфө районы) директоры, 2005—2015 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының «Башплемсервис» ДУАХП-нда төп белгес.
Фәнни эшмәкәрлеге һәм хеҙмәттәре
Ғалимдың фәнни йүнәлеше һәм эшмәкәрлеге һарыҡсылыҡ һәм һөт малсылығы өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә бәйле. Фидус Әмир улы ҡатнашлығында инә һарыҡтарҙы һәм бәрәстәрҙе айырым секцияларҙа аҫрау технологияһы эшләнә һәм Башҡортостан Республикаһының аграр хужалыҡтарына индерелә. 200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Заһиҙуллин Рәшит Ғәзизулла улы
Заһиҙуллин Рәшит Ғәзизулла улы (3 сентябрь 1939 йыл) — балалар яҙыусыһы. 1999 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Биографияһы
Рәшит Ғәзизулла улы Заһиҙуллин 1939 йылдың 3 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Ғафури районы Татар Һаҫыҡкүле ауылында тыуған. Хәрби хеҙмәткә алынғансы (1958-1962) тыуған колхозында эшләй. Стәрлетамаҡ совхоз-техникумын ситтән тороп тамамлай. Әлеге көндә Стәрлетамаҡ ҡалаһында йәшәй. Рәшит йәш ваҡытынан уҡ ижадҡа ғашиҡ була. Уның Башҡортостан китап нәшриәтендә сыҡҡан тиҫтәләп китабы донъя күрҙе. 1999 йылдан Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Черкесск
Черкесск (Черкес къала, Шэрджэс къалэ, Черкесск шахар, Шеркеш шахар, Черкесск) — Рәсәйҙәге Ҡарасай-Черкес Республикаһының баш ҡалаһы.
Бизярка
Бизярка (Оло Бизярка) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бабка йылғаһының уң ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Төньяҡ Быстрая
Төньяҡ Быстрая — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы уң ярына 855 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Эшпай Андрей Андреевич
Эшпай Андрей Андреевич (18 апрель 1956 йыл) — СССР һәм Рәсәй кинорежиссеры, сценарист һәм кинопродюсер. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2005).
Биографияһы
Андрей Андреевич Эшпай 1956 йылдың 18 апрелендә Мәскәүҙә композитор Андрей Эшпай ғаиләһендә тыуған.
1975—1976 йылдарҙа Мәскәү дәүләт мәҙәниәт институтының театр режиссураһы факультетына уҡырға инә (Н. Бухман оҫтаханаһы).
1980 йылда ВГИК-ты тамамлай (режиссер факультеты, Л. Кулиджанов Л. һәм Т. Лиознова оҫтаханаһы). Диплом эше — «Звана» фильмы (1980), ВГИК-та үткән студенттар фестивалендә «Иң яҡшы сценарий өсөн», «Иң яҡшы режиссура өсөн» һәм «Иң яҡшы ир-ат роле өсөн» приздарына лайыҡ була.
Беренсе ҡыҫҡа метражлы кино таҫмаһы — «Когда играли Баха» (1983). Беренсе тулы метражлы кинокартинаһы — «Шут» (1988). «Мыҫҡылланғандар һәм кәмһетелгәндәр» (1990) 1996 йылда Венеция фестивалендә күрһәтелә, фильмда Настасья Кински һәм Никита Михалков ҡатнашалар.
Андрей Эшпайҙың «Цветущий холм среди пустого поля» тигән нәфис фильмы цифрыа камераға төшөрөлгән һәм һуынан кинопленкаға күсерелгән тәүге фильм була. Фильм шулай уҡ Рәсәй кинематография сәнғәте академияһының «Ника» премияһына номинант була. «Дети Арбата» исемле телевизион нәфис фильм (16 серия) Рыбаков Анатолий романы буйынса 2004 йылда төшөрөлә һәм Ялта Халыҡ-ара «Бергә» телекинофорумында Гран-при яулай. «Арбат баллары» шулай уҡ «Алтын бөркөт» һәм «ТЭФИ» конкурстаарында а «Иң яҡшы телесериал» номинацияһында ҡатнаша.
«Многоточие» фильмы бик күп бүләккә лайыҡ була — Локарнола Халыҡ-ара фестиваль, «Алтын бөркөт», «Аропаға тәҙрә», «Мәскәү премьераһы», «Аҡ фил» һәм башҡа конкурстарҙа. «Ваҡиға» («Событие») фильмы 31-се ММКФ-та кино белгестәре һәм кино тәнҡитселәре гильдияһы дипломын ала. 2009 йылда Эшпай «Иван Грозный» (16 серия) телевизион нәфис фильмын төшөрөп бөтә, ул Рәсәй каналы күрһәтелә. 2010 йылда «Элизиум» тулы метражлы фильм өҫтөндә эш башлай.
Эшпай шулай уҡ «Урыҫ диңгеҙе», «Горький исемендәге киносудия. 90 йыл. дәүерҙәр», «Ваҡыттар йылғаһы» документаль фильмдар авторы ла булып тора.
2000 йылдан алып әлеге көнгә тиклемВГИК-та режисссерлыҡ конкурстарын алып бара. 2010 йылдан алып Кино мәктәбендә кинорежиссура буйынса мастер-коастар алып бара.
Рәсәй кинематография сәнғәте академияһы академигы.
2008 йылда Аандрей Эшпай Светлана Бахминаны азат итеү буйынса асыҡ хатҡа ҡул ҡуя.
Үрге Летняя
Үрге Летняя — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовка йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Төньяҡ Кондас
Төньяҡ Кондас — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кондас йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
UN/LOCODE
UN/LOCODE (United Nations Code for Trade and Transport Locations) —  географик объекттарҙы  классификациялауҙың халыҡ-ара системаһы. Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының бүлексәһе булған UNECE (United Nations Economic Commission for Europe)  тарафынан сығарылған һәм эшләтелә.
Дөйөм мәғлүмәт
Системала 235 илдәге ҡалалар һәм уларҙағы мөһим объекттар тураһында 50 меңләп яҙма бар.
Классификациялау принцибы
UN/LOCODE ғәҙәттә 5 символдан тора. Тәүге икеһе  латин  алфавиты хәрефтәре менән бирелеп, ISO 3166-1 alpha-2 стандарты буйынса илдең коды булып тора. Артабан өс хәреф килә,  әммә комбинациялар етешмәһә,   2-нән 9-ға тиклемге һандар ҙа ҡулланыла. Аэропорттар өсөн  ISO 3166-1 alpha-2 буйынса ил коды һәр ваҡытта ла ИАТА кодына тап килеп тормай.
Бынан тыш, UN/LOCODE системаһы атамаларында милли  алфавиттар  символдары  (мәҫәлән, умляуттар) булған ҡалаларҙың латинлаштырылған атамаларын нығыта.
Функциялары
Объекттың үҙенең 5 символлы кодынан тыш өҫтәмә һандар менән уның   функциялары һүрәтләнә. Уларҙың иң мөһимдәре:
Парья (Кёшка ҡушылдығы)
Парья  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кёшка йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бодрова Екатерина Сергеевна
Бодрова Екатерина Сергеевна (3 декабрь 1926 йыл — 4 октябрь 2012 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Тамбов өлкәһе Рязань районы «Красное Знамя» колхозы зоотехнигы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1960).
Биографияһы
Екатерина Сергеевна Бодрова 1926 йылда Рыкова Слобода ауылында тыуған. 1956 йылдан алып КПСС ағзаһы.
1933 йылдан — хужалыҡ һәм йәмәғәт эшендә. Ете йәшенән колхозда эшләй. Һуғыш башланыу менән йәшелсә үҫтереү буйынса баҫыусылыҡ звеноһын етәкләй. 1947—1993 йылдарҙа — Омск өлкәһенең «Павлодарский» һарыҡсылыҡ совхозында зоотехник, баш зоотехник, Рязань өлкәһенең Рязань районы «Красное знамя» колхозында ветеринар врач.
СССР Юғары Советы Президиумының 1960 йылдың 8 ғинуар указы менән Екатерина Сергеевна Бодроваға, Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
РСФСР-ҙың 4-се саҡырылыш Юғары советына депутат итеп һайлана.
1993 йылдан хаҡлы ялда.
Ғаиләһе
Ике бала үҫтерә: Бодров Александр Алексеевич — улы, Бодрова Лидия Алексеевна — ҡыҙы.
Ейәне: Галина, Полина, Ольга, Надежда.
Бүләләре: Алексей, Анастасия, Екатерина, Юлия, Василий.
Махунцети күпере
Махунцети күпере - მახუნცეთის ხიდი - Грузиялағы Аджария төбәге Махунцети ауылы биләмәһендәге Аджарисцкали йылғаһы аша һалынған күпер.
Тасуирламаһы
Был күпер башҡалары араһында иң ҙуры (оҙонлоғо 24 м ), әммә иң бейеге һәм киңе түгел: киңлеге - 2,5 м,  һыу кимәленән бейеклеге - 6 м. Һул яҡтан ингән урынының оҙонлоғо - 1,75 м, ә уң яҡтағыһы - 2 м. Ингән урындағы киңлеге 3,24 м һәм 3,70 м.
Төҙөлөш өсөн материал итеп яҡындағы ҡаяларҙың таштарын алғандар, уларҙы эзбиз иҙелмәһе менән бер-береһенә беркеткәндәр. Конструкцияһы менән материалы ябай ғына кеүек, мәгәр күпер әллә нисә ер тетрәүҙе емерелмәй үткәргән һәм мең йылға яҡын кешегә хеҙмәт итеүен дауам итә.
Оло Арзя
Оло Арзя — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шаква йылғаһының уң ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Махунцети күпере
Тасуирламаһы
Күперҙең яндауыры юҡ
Ҡомартҡы
2006 йылда президент указы менән Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелгән.
Оло Арзя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Элиста
Элиста (Элст — ҡомло; Элиста) — Рәсәйҙәге Ҡалмыҡ Республикаһының баш ҡалаһы.
Ямаш (Балаҡатай районы)
Яма́ш (Емаши́) — Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районындағы ауыл. Ямаш ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 1025 кеше булған. ОКАТО коды — 80210807001.
Тарихы
Ямаш ауылына Троицк өйәҙе Ҡошсо улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәренә 1788 йылдың 1 июнендә төҙөлгән керҙәшлек килешеүе буйынса индерелгән Пермь губернаһы дәүләт крәҫтиәндәре иигеҙ һалған. Красноуфимск өйәҙе Брехов ауылы дәүләт крәҫтиәне Иван Черепанов, барлығы 50 хужалыҡта йәшәгән иптәштәре менән, һәр йорттан йылына 50 һум түләү шарты менән, 50 йылға керҙәш булып инеү килешеүе төҙөлгән.
XVIII быуаттың икенсе яртыһында эре ер биләүсе башҡорт Ямаш ерҙәрендә Пермь губернаһынан күсеп килгән урыҫ крәҫтиәндәре башта ерҙе ҡуртымға алған, һуңынан һатып алған.
1795 йылда Ямашта — 60 йортта 210 ир-ат йәне, 1814 йылда — 78 хужалыҡта 302 йән, 1816 йылда — 697 кеше, 1834 йылда — 930 кеше, 1850 йылда — 1272 кеше, 1859 йылда 1357 кеше йәшәгән.
Улус үҙәгендә идаралыҡ, шулай уҡ почта, дауахана, 1845 йылдан земство һәм сиркәү-мәхәллә мәктәптәре булған. 1830 йылдан сиркәү, шулай уҡ 2 часовня эшләгән.
1865 йылда 209 йортта 1458 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ, балта эше, сана яһау һәм сабата үреү эштәре менән шөғөлләнгәндәр. 1875 йылда мәктәп асыла.
XIX быуат башында бында күп дәүләт крәҫтиәндәре күсеп килгән, шул уҡ быуаттың икенсе яртыһында Вятка һәм Кострома губерналары крәҫтиәндәре күсеп килгән.
XIX быуатта — XX быуат башында (1865 йылға тиклем) Ямаш — Ырымбур губернаһы Троицк өйәҙенә ингән улус үҙәге, артабан — Өфө губернаһы Златоуст өйәҙенә ингән улус үҙәге була. 1850 йылға улусҡа: Ямаш, Нөгөш, Ыҡтамаҡ, Балаҡатай, Ләүйылға, Әйле ингән, 1892 йылда: Ямаш, Нөгөш, Ҡарлыхан, Исҡуш ингән.
1870 йылда Ямаш ауылында 1830 йылда төҙөлгән православ сиркәүе, улус идараһы, 2 һыу тирмәне, 20 кибет булған.
1878 йылда почта станцияһы, 1886 йылда — хәҙерге көндәге район территорияһында беренсе булып земство дауаханаһы сафҡа баҫа.
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1907 йылда Өфө өйәҙенә ҡараған улус үҙәге лә Ямаш ауылында урынлашҡанлыҡтан һәм был корреспонденцияларҙы адресатҡа тапшырыуҙы ҡыйынлаштырғанлыҡтан, улус Екатериновский (Екатерининский) тип атала башлаған. 1917 йылда ул улустан Нөгөш улусы бүленеп сыҡҡан, әммә 1920-се йылдар башында бөтөрөлгән.
Революцияға тиклемге Ямаш — күп ергә эйә булған ҙур ауыл. Күп хужалыҡтар — 168 хужалыҡ — хәлле булған. Ауылда иген менән сауҙа итеүсе Павел Лубов һәм башҡаларҙың бик күп иген келәттәре (амбар) айырылып торған. Кибет (магазин) хужалары Ершовтар, Клыковтар, Вотиновтар булған. Элекке һымаҡ, Иванов көндәрендә — 27 ғинуарҙа, 24 июндә һәм 13 ноябрҙә — күп халыҡ ҡатнашҡан баҙар-йәрминкәләр үткәрелгән. Сиркәү алдындағы майҙанда мул сауҙа рәттәре теҙелеп торған. Күңел асыу маҡсатында каруселдәр ҡоролған. Көршәк, икмәк, туҡыма, әсетелгән бал менән сауҙа иткәндәр. Баҙарҙар һәр шәмбе ойошторолған. Күрше башҡорт ауылдарынан еләк, балыҡ килтереп һатҡандар. Ямаш баҙары 1969 йылға тиклем эшләгән.
Ф. Паначев һәм К. Никулиндарҙың тирмәне, К. Потеряевтың май төшөрөү заведениеһы, Я. Чирков, Е. Дятлов, С. Черепановтарҙың һарыҡ тиреһен эшкәртеү оҫтаханалары булған.
1905 йылда — 2524, 1912 йылда — 2927 кеше, 1917 йылда — 486 хужалыҡта 3466 кеше йәшәгән.
1918 йылдың февралендә Ямашта большевистик совет (волревком) барлыҡҡа килгән, ревком активистары — рәйесе Ф. А. Ушаков, секретары М. Н. Шнейдер һәм башҡалар — шул уҡ 1918 йылдың июнендә контрреволюцион фетнә барышында һәләк була. Улар Ямаш ауылындағы туғандаш ҡәберлегенә күмелгән.
1920 йылда Ямаш — ауыл советы һәм 34 тораҡ пунктты, шул иҫәптән Оло-Ыҡтамаҡты, Кесе-Ыҡтамаҡты, Үрге Бобинды, Яңы Мөслимде, үҙ эсенә алған ҙур улус үҙәге булған.
Рухани Северовостоков Аверкий Яковлевич 38 йыл Иоанн-Златоуст сиркәүендә хеҙмәт иткән, бер үк ваҡытта земство мәктәбендә закондар уҡытҡан. 1918 йылдың 30 июнендә сиркәү алдындағы майҙанда доға ҡылған сағында ҡыҙылармеецтар тарафынан үлтерелгән. 2000 йылда Урыҫ православ сиркәүенең Архиерей соборында изге тип иғлан ителгән.
XX быуаттың 20-се йылдарында ҙур булмаған коллектив хужалыҡтар: «Пахарь» ҡулланыусылар йәмғиәте, «Наш путь», «Красный Пахарь» машина товариществоһы, Потеряевкала «Усть-Маш», «Берлек» сукаш-йылға машина кооперативы һ. б. барлыҡҡа килгән.
1944—1958 йылдарҙа Ямаш механизация училищеһы эшләгән. 1948 йылдан Ямаш метеостанцияһы эшләй.
1964 йылда Ямаш автохужалығы — Мәсәғүт автотранспорт предприятиеһының (АТП) филиалы эшләгән. 1982 йылдан административ-культура комплексы, 1991 йылда заманса мәктәп бинаһы төҙөлә. 1970—80-се йылдарҙа торлаҡ төҙөлөшө әүҙем бара. 1998—2000 йылдарҙа йорттарға газ индерелгән.
1989 йылдан башлап Ямаш ауылында Таҡмаҡтар һәм урыҫ йыры республика байрамы уҙғарыла. 2003 йылда Ямаш баҙарының 150 йыллыҡ юбилейына арналған байрам сиктәрендә халыҡ кәсептәре һәм һөнәр оҫталарының республика күргәҙмәһе ойошторолдо.
Әлеге көндә Ямаш ауылында мәктәп, балалар баҡсаһы, врач амбулаторияһы, физкультура-һауыҡтырыу комплексы, Мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Халыҡ һаны
Ямаш ауылында урыҫтар йәшәй (2002) (92 %).
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тирә-яҡ мөхит
Тауҙар:
Йылғалар:
Шишмәләр:
Ялан-бесәнлектәр:
Башҡа урын-ер атамалары:
Кендектамаҡ
Кендектамаҡ (Кендектамак) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 475 кеше. Почта индексы — 452785, ОКАТО коды — 80251840006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Нәжибә Әминева
Нәжибә Әминева (9 декабрь 1945 йыл) — уҡытыусы, шағир. 1996 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1986).
Биографияһы
Нәжибә Әминева (Нәжибә Зәкәриә ҡыҙы Әминева (Ғатауллина) 1945 йылдың 9 декабрендә Башҡорт АССР-ының Кушнаренко районының Әхмәт ауылында тыуған.
Кушнаренко урта мәктәбен тамамлағас, Башҡорт дәүләт университетының филология факультетында уҡый. Унда ижад менән актив шөғөлләнә башлай. Шиғырҙары республика гәзиттәрендә, журналдарҙа һәм төрлө альманахтарҙа баҫыла. 1981 йылда «Иртә», 1985 йылда «Бәҫле тәлгәштәр», 1997 йылда «Йөрәккә уйҙар уйыла» исемле шиғри йыйынтыктары баҫылып сыға. Нәжибә Әминеваның тәбиғилек, ихласлык менән һуғарылған үҙенсәлекле шиғырҙары әҙәбиәттә үҙ урынын алды.
1996 йылдан Яҙыусылар союзы ағзаһы.
16 июнь
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
}}
Сепыч (Лысьва ҡушылдығы)
Сепыч  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лысьва йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Бер туған Гриммдар
Бер туған Гриммдар (Brüder Grimm йәки Grimm Die Gebrüder; Якоб, 1785 йылдың 4 ғинуарында — 1863 йылдың 20 сентябрендә һәм Вильһельм, 1786 йылдың 24 февралендә — 1859 йылдың 16 декабрендә) — немец лингвистары һәм немец халыҡ мәҙәниәтен өйрәнеүселәр. Фольклор өлгөләрен йыйғандар һәм «Бер туған Гриммдарҙың әкиәттәре» тигән исем аҫтында бик популяр булып киткән бер нисә йыйынтыҡ баҫтырып сығарғандар. Карл Лахманн һәм Георг Фридрих Бенеке менән берлектә герман филологияһы һәм германистикаға нигеҙ һалыусы ғилми «атай» булып һаналалар. Ғүмерҙәре аҙағында немец теленең беренсе һүҙлеген төҙөү эшенә тотоналар: Вильһельм, эшен D хәрефенә еткереп, 1859 йылдың декабрендә вафат булған; Якоб, A, B, C һәм Е хәрефтәрен тамамларға өлгөрөп, ағаһынан дүрт йылға тиерлек артыҡ йәшәй. Ул, Frucht (емеш) һүҙе өҫтөндә эшләп ултырғанда, өҫтәл артында үлгән.
Ағалы-энеле Якоб һәм Вильһельм Гриммдар Һанау ҡалаһында тыуған. Оҙаҡ ваҡыт Кассель ҡалаһында йәшәгәндәр.
Бер туған Гриммдарҙың ҡәбере Шёнебергтәге Изге Матфей иҫке зыяратында урынлашҡан.
Гриммдар ғаиләһенең Генеалогик ағасы
Гриммдарҙың ағай-апайҙарының тулы исемлеге:
Раск — Гримм законы
Тел белгесе булараҡ, улар фәнни германистикаға нигеҙ һалыусыларҙың береһе булған. Якоб һуңғараҡ «Раск — Гримм законы» тип аталған тартынҡыларҙың күсеп йөрөүе тураһындағы тәүге герман законын өйрәнгән һәм формалаштырған.
Немец һүҙлеге
Ағалы-энеле Граммдар этимологик "Немец һүҙлеге"н (ғәмәлдә дөйөм герман һүҙлеге) төҙөгәндәр. 1852 йылдан башлап сығарыла башлаған Немец һүҙлеге бары тик 1961 йылда ғына тамамланған, әммә бынан һуң да даими эшкәртелгән.
Окунева Вера Ивановна
Окунева Вера Ивановна (хәҙерге фамилияһы Капутина; ) — СССР-ҙың театры һәм кино актёры. РСФСР-ҙың халыҡ артисы.
Бер туған Гриммдар
Бер туған Гриммдарҙың әкиәттәре
Ҡайһы бер әкиәттәре:
Окунева Вера Ивановна
Биографияһы
Вера Окунева (хәҙерге фамилияһы Капутина) 1891 йылдың 17 (29) сентябрендә тыуған. 1912 йылда А. И. Адашевтың драма курсын тамамлай һәм шул йылда уҡ Брест-Литовскиҙың сәхнәһендә театр эшмәкәрлеген башлай.
Бер туған Гриммдар
Бер туған Гриммдар әҙәбиәттә һәм кинола
1987 йылда СССР-ҙа экрандарға сираттағы балалар телевизион тапшырыуы «Будильник» сыға. Уны алып барыусы журналист, тапшырыуҙың сюжеты һәм баш редакторҙың ҡушыуы буйынса, бер туған Гриммдарҙан интервью алырға тейеш була. Шундай абсурд һәм тормошҡа ашырылмаҫтай мәсьәләне хәл итеп булмаҫынан күңеле төшкән ҡыҙ, үҙенсәлекле «ваҡыт машинаһы» тип атарлыҡ лифтҡа ултыра, һәм 1987 йылдан XIX быуатҡа эләгә, һәм унда легендар әкиәтсе менән тереләй осраша. «Будильник» тележурналының был серияһы «Бер туған Гриммдар менән интервью» тип атала. Ике туғанды ла, төрлө гримда, актёр Александр Галибин уйнай.
2005 йылда «Бер туған Гриммдар» тигән фильм-әкиәт төшөрөлгән. Исеме шулай һәм ҡайһы бер параллелдәр булыуына ҡарамаҫтан, фильм реаль персонаждарға ситләтелгән мөнәсәбәттә булған.
Окунева Вера Ивановна
Биографияһы
1936 йылда Совет Армияһы Үҙәк театрында актриса булып эшләй. Мәскәүҙә 2-се Колобовский тыҡрығындағы 2-се йортта йәшәй.
Вера Окунева 1976 йылда вафат була Ул Мәскәүҙең Преображенский (13 участкаһы) зыяратында ерләнгән.
Бер туған Гриммдар
Бер туған Гриммдар әҙәбиәттә һәм кинола
2011 йылда АҠШ-та, Америкала йәшәүсе Гриммдар ғаиләһе вариҫы тураһында бәйән итеүсе «Гримм» телесериалы старт ала. Сюжет буйынса ағалы-энеле бер туғандар кеше йөҙөндә йәшәгән йән эйәләренең ысын йөҙөн күреүгә эйә, һәм үҙҙәренең әкиәттәрендә был йән эйәләре тураһында тарихтар һүрәтләй. Улар һәм уларҙың тоҡомдары яуыз йән эйәләрен юҡ итә.
«Унынсы короллек» тигән америка телесериалы геройҙар, улар ябылған зинданға 200 йыл элек, төрмә ҡомаҡтарын немец теленә өйрәткән, ағалы-энеле Гриммдар ултырғанын беләләр. Беҙҙең донъяға әйләнеп ҡайтҡас, үҙҙәренең мажараларын "Ағалы-энеле Гриммдар әкиәттәре"ндә тасуирлай. Шулай уҡ ағалы-энеле Гриммдарҙың «Гензель һәм Гретель» әкиәте нигеҙендә Джереми Реннер һәм Джемма Артертон төп ролдәрҙе башҡарған «Яуыз убырлыға һунар» (2013) тигән фильм төшөрөлә.
Бер туған Гримм әҫәрҙәрен экранлаштырыу
Ағалы-энеле Гриммдар әкиәттәре буйынса «Симсала Гримм» (Simsala Grimm) сериалы төшөрөлгән. Был мультипликация фильмдарын бер-береһе менән хәҙерге берләштереүсе сюжет һәм даими рәүештә ҡабатланыусы ритуал менән: хәйләкәр һәм шуҡ арлекин Йо-Йо (йәки ЁЁ) һәм һөйкөмлө -ғалим доктор Крок бай биҙәлгән китап буйынса оса һәм һәр ваҡыт серле рәүештә бер туған Гриммдарҙың киң билдәле бер әкиәтендәге ваҡиғалар уртаһына барып эләгә. Сериал сығарыу йылы: 1999—2002 сығарылған: Media Greenlight AG (Германия), 20-25 минутлыҡ 26 серия төшөрөлгән.
«Симсала Гримм» сериалын сығарыусы — Европала билдәле видеопродукция экспортёры берлин компанияһы «Гринлайт Медиа» (AG Greenlight Media). 1993 йылда компанияға нигеҙ һалыусы һәм уның президенты, йәш журналист һәм яҙыусы Сикоев Андрей Юрьевич (Sikojev Andre, 1961 й. т.) Берлиндән килгән бер төркөм фекерҙәштәре менән ағалы-энеле Гриммдар әкиәттәрен мультипликацион экранлаштырыуҙың үҙ фаразын булдырыу өҫтөндә эшләй. Экранлаштырыу ниәтенең, тәүсығанаҡтарға һаҡсыл мөнәсәбәт, шулай уҡ анимациның иң юғары сифаты яңы сериалдың донъя күләмендә триумфаль уңышына килтергән. «Симсала Гримм» сериалы, бөтә европа илдәрен ҡыҫтырып, шулай уҡ көньяҡ-көнсығыш Азия, Көньяҡ Америка илдәрендә, АҠШ һәм Японияла — барыһы 130 илдә даими рәүештә күрһәтелә.
Астрономияла
«Балыҡсы һәм уның ҡатыны тураһында» тип аталған әкиәт геройы Ильзебилл хөрмәтенә 1919 йылда асылған астероид (919) аталған.
Авторҙар тураһында
Ағалы-энеле Гриммдар йыйынтығына ингән, әммә элек Шарль Перро нәшер иткән әкиәттәре:
Әҙәбиәт
Гриммы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Ҡаранторау
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Үтәгәнов Ғүмәр Хөббинзән улы
Үтәгәнов Ғүмәр Хөббинзән улы (1902 йыл БАССР, Ауырғазы районы, Уҫман ауылы  — 10 июль 1942 йыл Курск өлкәһе Озерки ауылы (хәҙерге Рәсәй Федерацияһы Липецк өлкәһе) ) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.
Лена (Илеш районы)
Лена (Лена) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 25 кеше. Почта индексы — 452269, ОКАТО коды — 80230868002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Пасьма (Шуя ҡушылдығы)
Пасьма  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шуя йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Фәрхетдинов Әнүәр Нуретдин улы
Биографияһы
1912 йылда Башҡортостандың хәҙерге Баҡалы районы Килкабыҙ ауылында (ҡайһы бер документтарҙа Ҡорос-Ҡаран ауылында тиелгән) тыуған. 1934 йылдың декабрендә Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 1936 йылға тиклем кавалерияла хеҙмәт итә. Армиянан һуң, һуғышҡа тиклем хәҙерге Баҡалы районы «Большевик» колхозы рәйесе була. (Туҡтағол тулы булмаған урта мәктәбе директоры булып Даян Баян улы Мурзин эшләй). 1941 йылда хәрби хеҙмәткә саҡырыла. Чкалов (Ырымбур) кесе командирҙар әҙерләү мәктәбен тамамлай. Башта һалдаттарҙы һуғышҡа әҙерләү менән шөғөлләнә, Башҡортостанда формированиела торған 113-сө кавалерия дивизияһының 276-сы кавалерия полкында хеҙмәт итә. Бер аҙҙан уға үҙ полкынан иң яҡшы һалдаттарҙы һайлап, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһына күсергә бойоралар. Лейтенант Әнүәр Фәрхетдиновҡа яҡташтары колхоздың иң шәп «Рулетка» исемле атын бүләк итә. Атҡа күп командирҙарҙың күҙе төшә, тик Фәрхетдинов атынан айырылмай. Ул Г. Д. Маҡаев етәкселек иткән 313-сө кавалерия полкының 3-се, һуңыраҡ 4-се эскадроны командиры итеп тәғәйенләнә (һуңыраҡ 7-се гвардия кавалерия корпусы 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкы тип атала). 1943 йылдың ноябренән 1946 йылдың ғинуарына тиклем ПФС һәм ОВС начальнигы урынбаҫары була. Днепрҙың уң яҡ яры өсөн барған алышта күрһәткән батырлығы өсөн Советтар Союзы Геройы исемен бирергә тигән тәҡдим булһа ла, уға 1943 йылдың 14 октябрендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены тапшырыла.
Хеҙмәт иткән подразделениелары: 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкы; һуғыштан һуң: 15-се кавалерия дивизияһының 75-се кавалерия полкы; Баҡы хәрби округының 31-се механизацияланған дивизияһының 99-сы гвардия механизацияланған полкы; Кавказ аръяғы хәрби округы.
Һуғыштан һуң дивизия Кавказға юл ала. Әнүәр Фархетдинов хеҙмәтенең аҙағынаса аты менән айырылмай, уны 1946 йылда үҙ колхозына кире алып ҡайтып тапшыра. Тимәк, Миәкә районындағы «Ҡорос» (Керчь) исемле ат бер үҙе генә ҡайтмай Башҡортостанға. Әнүәр Фархетдиновты яҡташтары яңынан «Большевик» колхозы рәйесе итеп һайлай. Һуңыраҡ ул «Яңы тормош», «Яңы көс» колхоздары рәйесе була, Иҫке Ҡорос һәм Иҫке Маты ауыл ҡулланыусылар йәмғиәте рәйесе, Баҡалы икмәк комбинаты директоры булып эшләй. 1997 йылдың 1 октябрендә Баҡалы ауылында вафат була.
Үрге Берёзовка (Пайдугина ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Илдең коды
Илдең кодтары — ҡыҫҡа хәрефле йә цифрлы географик кодтар (геокодтар); мәғлүмәттәр эшкәрткәндә һәм коммуникацияларҙа илдәрҙе һәм бойондороҡло территорияларҙы билдәләү өсөн эшләнгәндәр. Бер нисә төрлө система сығарылған, улар араһында иң билдәлеһе — ISO 3166-1.
ISO 3166-1
Был стандарт донъяның күпселек илдәре һәм бойондороҡло территориялары өсөн кодтарҙы билдәләй:
Ике хәрефле кодтар башҡа ҡайһы бер кодтар өсөн нигеҙ итеп ҡулланыла, мәҫәлән:
Башҡа ҡулланылыштарҙы ISO 3166-1-ҙә ҡарағыҙ.
ГОСТ 7.67
Әлеге ваҡытта 2005 йылдың 1 ғинуарында ғәмәлгә индерелгән ГОСТ 7.67-2003 стандарты эш итә.
Техник көйләү һәм метрология буйынса федераль агентлыҡтың 2001 йыл 14 декабрҙә сыҡҡан 529-ст ҡарары (1/2003, 2/2003, 3/2004, 4/2004, 5/2005 һанлы үҙгәрештәр менән) менән 2001 йылда Дөйөм Рәсәй донъя илдәре классификаторы ғәмәлгә инә (MK (ИСО 3166) 004-97) 025—2001 (ОКСМ).
Лаяшты
Лаяшты (Лаяшты) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 460 кеше. Почта индексы — 452281, ОКАТО коды — 80230840004.
Тарихы
Лаяшты йылғаһы буйында урынлашҡан ауылға нигеҙҙе Йылан ырыуының Лаяшты түбәһе башҡорттары һала. 1678 йылдың 11 февралендә төҙөлгән Килешеүгә ярашлы аҫабалар үҙ ерҙәренә аҙаҡ типтәр булып киткән яһаҡ татарын индерә. 1685 йылда шулай уҡ улар ауылдарына ерһеҙ башҡорттарҙы ла (припущенниктар) индерә. Ә мишәрҙәр 1795 йылғы Килешеүгә ярашлы ауылға килеп төпләнә.
Ауылдың ир-аты 1735 — 1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалында әүҙем ҡатнаша. Ихтилалды генерал-лейтенант Соймонов аяуһыҙ баҫтыра. Мостафа Табанаевты ғаиләһе менән Минзәлә төрмәһенә ебәрергә тигән приказ бирелә. Әммә был приказ үтәлмәй ҡала. 1783 йылда ауылда 4 кеше, 1795 йылда 19 ихатала — 153, 1816 йылда - 289, 1834 йылда 39 ихатала - 389, 1858 йылда 69 ихатала - 516, 1870 йылда 65 ихатала - 497, 1920 йылда 218 ихатала 1061 кеше йәшәй.
1843 йылда 294 аҫаба башҡортҡа 432 бот ужым һәм 600 бот яҙғы игеҫн сәселә.1840 йылда ауылда мәсет, почта станцияһы, ике һыу тирмәне була.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Оло Бизь
Оло Бизь (Ҡарт Бизь) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының уң ярына тамағынан 387 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Зубов Павел Васильевич
Павел Васильевич Зубов ( — ) — Рәсәй империяһы термохимигы, нумизмат, скрипкасы, меценат, библиофил, тәңкәләр һәм миҙалдар йыйыусы.
Биографияһы
Мәскәүҙә сығышы менән почетлы граждандар Василий Павлович һәм Клавдия Алексеевна Зубовтар ғаиләһендә тыуған. Уларҙың Александров ҡалаһында буяу фабрикаһы була. Бик иртә Мәскәү консерваторияһы профессоры И. В. Гржималиҙан скрипкала уйнарға өйрәнә башлай. Урта белемде Креймандың шәхси гимназияһында ала. Уны тамамлағас 1881 йылда Мәскәү университетының физика-математика факультетының тәбиғи бүлегенә уҡырға инә, 1885 йылда уны тамамлай. 20 йылдан ашыу Мәскәү университетында В. Ф. Лугининдың термохимик лабораторияһында эшләй. Термохимия өлкәһендә тикшеренеүҙәр менән шөғөлләнә; хеҙмәттәре органик берләшмәләрҙең төрлө кластарының яныу йылылығын өйрәнеүгә арналған. Павел Зубов гимназия йылдарында уҡ нумизматикаменән ҡыҙыҡһына башлай, мауығыуы һөҙөмтәһендә урыҫ һәм көнсығыш тәңкәләренең ҙур коллекцияһын йыя. 1897 йылда уның рус нумизматикаһы буйынса тикшеренеүҙәре баҫыла. П. В. Зубовтың нумизматик коллекцияһын, тарих һәм археология буйынса бай һайлап алынған китаптары булған, китапхана тулыландыра. Павел Васильевичтың ғүмере аҙағында китапханала бер нисә тиҫтә мең том иҫәпләнә. 1900 йылда П. В. Зубов коллекцияһын, китапханаһын, шулай уҡ уларҙы тотоу өсөн ҙур суммала аҡсаһын Рәсәй Император Тарих музейына васыят итә. П. В. Зубов үлгәндән һуң китаптар Тарихи китапханаға тапшырыла. Унда китаптар дөйөм йыйынтыҡта эҙһеҙ юҡҡа сығалар, сөнки уларҙа экслибристар булмай.
Атаһы йыя башлаған, Страдивари, Гварнери, Руджери, Амати эшләгән һирәк һыҙғыслы музыка ҡоралдары коллекцияһына эйә була. Мәскәүҙең Рогожский өлөшөндәге ярлыларҙы бағыусылыҡ йәмғиәте рәйесе була, был вазифала ул К. С. Алексеевты алмаштыра.
Ҡатыны Наталья Митрофановна (Грачева). Балалары Василий, Мария, Николай, Клавдия. Василий улы күренекле урыҫ һәм совет тарихсыһы, сәнғәт белгесе, философия тарихсыһы. Үҙенең ғилми ҡыҙыҡһыныуҙарының тәрәнлеге һәм күп яҡлылығы арҡаһында Рәсәй гуманитар фәндәр тарихына «урыҫ Леонардоһы» булараҡ ингән.
Оло Горевая
Оло Горевая — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Турка йылғаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Божулич Дарья Владимировна
Божулич Дарья Владимировна (11 март 1907 йыл — 1999 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, баҡсасы. Социалистик Хеҙмәт Геройы.
Биографияһы
Дарья Владимировна Божулич 1907 йылдың 11 мартында Краснодар крайы Староминская станицаһында күп балалы ғаиләлә (3 ҡыҙ туғаны һәм ҡустыһы) тыуған. Атаһы — Владимир Перлик һәм бер улы 1918 йылда атып үлтерелә, әсәһе — Мария Перлик 4 ҡыҙы менән тороп ҡала.
1951 йылда Бөтә Союз ауыл хужалығы күргәҙмәһендә иҫ китмәле виноград уңышын күрһәтә — Сальск далаһының ҡоро климатын иҫәпкә алғанда, гектарынан 180 центнер. СССР Юғары Советы Президиумының 1949 йылдың 27 июль Указы менән виноградтан юғары уңыш алған өсөн Божулич Дарья Владимировнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Божуличтың артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәт юҡ.
Серва (Иньва ҡушылдығы)
Серва  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иньва йылғаһының һул ярына тамағынан 138 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оберурзель
Оберурзель (Oberursel) — Германиялағы ҡала, Гессен ерендә. Дармштадт административ округына буйһона. Үрге Таунус районы составына инә. Халыҡ һаны — 741 43 кеше (2010 йылдың 31 декабре). 45,31  км² майҙанды биләй. Рәсми коды — 06 4 34 008.
Ҡала 4 ҡала районына бүленә. — Рәсәйҙең Ломоносов ҡалаһы менән туғанлашҡан.
Ғәмәлдә, ҡала Франкфурт менән ҡушылған һәм еңел метро линияһы менән тоташҡан. Икенсе яҡтан — ҡала Бад-Хомбургҡа тоташҡан. Ҡала һуҙылып ята һәм төньяҡтан Таунус тау-тайгаһына барып инә.
Тарихы
«Урселла» торлаҡ пункты тәүге тапҡыр 791 йылда, ул Лорш монастыренә тапшырылған ваҡытта телгә алына.
Утыҙ йыллыҡ һуғыш ваҡытында ҡала ике тапҡыр — 1622 һәм 1645 йылдарҙа емерелә һәм яндырыла. 1806 йылда Нассау герцоглығы власҡа килә. 1860 йылда тимер юл һалына, әммә пассажирҙар хәрәкәте тик XIX быуат аҙағында ғына башлана. Австро-Пруссия һуғышынан һуң ҡала Пруссияның ҡул аҫтында ҡала.
Ҡырҡынсы йыл башынан XX быуаттың 40-сы йылдары башында хәрби Оберурзель ҡалаһында хәрби әсирҙәр лагеры була, унда британ һәм американ летчиктары тотола.1945 йылдың март айы аҙағында ҡалаға Америка ғәскәрҙәре инә.
ГФР ойошторолоу менән уға Гессен ере лә индерелә. Гессен ерендә инә.
2011 йылдың июнь уртаһында ҡала йыл һайын Гессентаг ер байрамын үткәрә.
Транспорты
Франкфурт метрополитенында U3 линияһы эшләй. Бер нисә автобус маршруты бар. 1899 йылдан ҡалала пассажир тимер юлы сафҡа индерелә.
Ҡыҙыҡлы факттар
Оберурзель ҡалаһында II бөтә донъя һуғышынан һуң фильтр аша үткәреү лагеры урынлаша, унда нацист енәйәтселәре Нюрнберг трибуналы алдынан Нюрнбергҡа суд ултырышына оҙатыу өсөн йыйыла.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Венчурлы эшҡыуарлыҡ
Венчурлы эшҡыуарлыҡ (venture — хәүефле ) — хәүефле (ышанысһыҙ) фәнни-техник йә технологик эшҡыуарлыҡ. Венчурлы эшҡыуарлыҡ фундаменталь һәм ҡулланма фән сығарылмаһы булараҡ  иҡтисади үҫеш талабына яуап һәм фән менән производство араһындағы сынйыр булараҡ донъяға килә<sup class="noprint" style="white-space: nowrap">[ <span style="" title="не указан источник на утверждение (7 ноября 2010)">источник не указан 3120 дней  ].
Әлеге ҡиәфәтендә ул тәүләп АҠШ-тағы  Кремний үҙәнендә хасил була  һәм унан,  төрлө милли һыҙаттар алып, алдынғы үҫешле һәм үҫештәге эре илдәргә  (Ҡытай, Һиндостан, Бразилия һ.б.) тарала.
Венчурлы эшҡыуарлыҡ (ҡыҫҡаса — венчур) хәҙерге замандың һөҙөмтәле һәм конкуренцияға һәләтле иҡтисадын хасил итеү барышында ҙур әһәмиәткә эйә.
Венчур нигеҙендә барлыҡҡа килтерелгән юғары технологиялар  «баҫтырып барыусы иҡтисадлы» илдәргә яҡын киләсәктә йән башына тура килгән килем буйынса үҫештәге илдәргә яҡынлашырға мәмкинлек бирә. Мәҫәлән, Яңы  Зеландия, донъялағы иң үҫешкән ауыл хужалыҡлы ил,  йән башына тура килгән ЭТП буйынса үҫешкән илдәр исемлегенең аҫҡы өлөшөндә ҡала. Шул уҡ ваҡытта Сингапур,  үҙендә инновациялы венчурлы эшҡыуарлыҡты ныҡлы үҫтереп, был күрһәткес буйынса донъяның алдынғы илдәренә тиңләште.
Үҫешкән венчурлы технологик эшҡыуарлыҡ постиндустриаль һәм яңы иҡтисадтың нигеҙ өлөшө һанала, ул илдең донъяла алдынғы технологиялар буйынса конкуренцияға һәләтле урындарҙы биләү һәләтен билдәләй.
Венчурлы эшҡыуарлыҡты барлыҡҡа килтереү һәм үҫтереү тарихы
Венчурлы эшҡыуарлыҡты АҠШ хөкүмәте 1950-се йылдарҙа ойоштора башлай. Ошо маҡсатта махсус институт — SBA (Small Business Administration) асыла һәм бәләкәй эшҡыуарлыҡҡа инвестициялар тураһында махсус закон ҡабул ителә. Дәүләт бәләкәй эшҡыуарлыҡҡа льготалы кредиттар бирә башлай. Әгәр SBA берәй проектты хуплаһа, дәүләт уға льготалы кредит бирер була. АҠШ-та венчурлы эшҡыуарлыҡтың үҫеш баҫҡыстары: 1) 1970-се йылдар — ярымүткәргестәр һәм биотехнологиялар (ген инженерлығы); 2) 1980-се йылдар — персональ компьютерҙар; 3) 1990-сы йылдар — Интернет-эшҡыуарлыҡ.
Эксперттар фараз итеүенсә,   венчурлы эшҡыуарлыҡ үҫешенең киләһе баҫҡыстары түбәндәгеләр буласаҡ: • киң мәғәнәлә хәүефһеҙлек технологиялары (шәхси, мәғлүмәт, корпоратив, дәүләт хәүефһеҙлеге һ.б.); • нанотехнологиялар; • биотехнологиялар.
Алдынғы илдәрҙәге венчурлы эшҡыуарлыҡты ойоштороу баҫтырып барыусы иҡтисадлы илдәр өсөн өлгәшергә кәрәкле үрнәк булып хеҙмәт итә ала.
«Баҫтырып барыусы» иҡтисадлы илдәрҙә (Япония, Сингапур, Финляндия, Израиль, Тайвань, Көньяҡ Корея) венчурлы эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙе финанслау тәжрибәһе шуны раҫлай: юғары дәрәжәлә коррупцияланған бюрократиялы дәүләт  һөҙөмтәле тура   инвестор булмай.
Венчурлы проекттарҙы ҡатнаш йә тура дәүләт инвестиция финанслауы әҙ коррупцияланған бюрократиялы  үҫешкән Финляндия, АҠШ кеүек дәүләттәрҙә ярайһы уҡ һөҙөмтәле була.
Баҫтырып барыусы иҡтисадлы илдәр АҠШ-тан һәм башҡа алдынғы илдәрҙән килеүсе венчурлы эшҡыуарҙар һәм менеджерҙар өсөн ылыҡтырғыс шарттар тыуҙыра. Мәҫәлән, Израиль шәхси фондтарҙы финанслашыу һәм хәүефтең бер өлөшөн дәүләттең үҙ өҫтөнә алыуы  юлы менән сағыштырмаса тиҙ сит ил венчурлы инвесторҙарын һәм менеджерҙарын йәлеп итә һәм уларҙың тәжрибәһен үҙләштерә алған.
Сингапур башҡа юлды үтә. Инвестицияларҙы ул 1980-се йылдарҙа Кремний үҙәненә һала, килемде ҡабат шунда инвестициялай. Яйлап сингапурҙар Америка венчурлы эшҡыуарҙары һәм менеджерҙары менән тотороҡло бәйләнештәр ҡора. Венчурлы эшҡыуарҙар иһә Сингапурҙағы партнерҙарына үҙҙәре килә.
Үҫештәге илдә ҡыҫҡа ваҡыт эсендә милли венчурлы эшҡыуарҙарҙың барлыҡҡа килеүе мөмкин түгел. Уларҙы алдынғы илдәрҙән килгән «остаздар»  ярҙамында үҫтерәләр.
Венчурлы инвестициялау
Венчурлы эшҡыуарлыҡ булдырған илдәр ошо алымдарҙы файҙаланған: 1) компанияларға тура дәүләт инвестициялары; 2) венчурлы шәхси фондтарға дәүләт инвестициялары; 3) ҡатнаш инвестициялауҙар.
Үҫештәге илдәрҙә икенсе схема ҡулланылған: дәүләт фонды ойошторолған. Ул венчурлы шәхси фондтарға инвестициялар күсергән. Ә был фондтар венчурлы проекттарҙы инвестициялаған. Шәхси фондтарға милектәштәр сифатында льготалы финанслау иҫәбенә алдынғы илдәрҙән венчурлы эшҡыуарҙар саҡырылған.
Венчурлы эшҡыуарлыҡты уңышлы үҫтереү өсөн түбәндәгеләр кәрәк: — оҙон мөҙҙәтле дәүләт инновация сәйәсәте һәм венчурлы эшҡыуарлыҡты финанслауға ҡушылыуҙың аныҡ программаһы; — венчурлы эшҡыуарлыҡты барлыҡҡа килтереүҙең һәм һөҙөмтәле итеүҙең нигеҙе булған кеше капиталын үҫтереүгә ҙур инвестициялар һалыу; — венчурлы эшҡыуарҙар (эшҡыуарлыҡ фәрештәләре), улар, ҡағиҙә булараҡ, венчурлы менеджерҙарҙан үҫеп сыға; — венчурлы менеджерҙар; — үҫешкән фундаменталь һәм ҡулланма фәндәр, уларҙың венчурлы эшҡыуарлыҡ өсөн асыштар, уйлап табыуҙар, яңылыҡтар тәҡдим итеү һәләте; — белем биреүҙең хәҙерге заманға тап килгән һәм үҫешкән системаһы; — венчурлы эшҡыуарлыҡта конкурентлы мөхит.
Венчурлы эшҡыуарҙарҙың һәм менеджерҙарҙың бик юғары интеллектуаль һәм профессиональ кимәле венчурлы эшҡыуарлыҡтың үҙенсәлеге булып тора. Бындай профессионалдарҙы үҫтереү ябай түгел. Уларҙың белеме һәм тәжрибәһе фундаменталь һәм ҡулланма фәндәр, инновациялы менеджмент, юғары технологиялы производстволар киҫелешендә ята. Шуның өсөн милли венчурлы эшҡыуарлыҡты булдырыу программалары һәм проекттары  комплекслы һәм системалы булырға, тулы ҡиммәтле финанслау, белгестәр әҙерләү, инфраструктура, хәүефһеҙлек системаһын хасил итеү кеүек мәсьәләләрҙе хәл итә алырға тейеш.
Венчурлы фирма үҙенең үҫешендә түбәндәге баҫҡыстарҙы үтә: орлоҡ булыу баҫҡысы (иң башланғыс осорҙа компаниялар — сәсеү капиталы фондтары — тарафынан инвестицияға тиклемге  финанслау) → старт → үҫештең башланыуы → экспансия → IPO йәки  стратегик инвесторға һатыу.