cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Карлово (ҡала)
Даими ваҡиғалар
Һәр йыл һайын июндең беренсе шәмбеһендә (йәки майҙың һуңғы аҙнаһында) «Рауза фестивале» үткәрелә.
Йыл һайын Васил Левскийҙың тыуған һәм үлем көнө билдәләнә.
Бөйөк ураҙа алдындағы беренсе йәкшәмбелә һәр йылда төрлө райондарҙан килгән ряженыйҙар уйындары үткәрелә.
Аҙнай ҡәберлеге (Ишембай районы)
Аҙнай ҡәберлеге— Башҡортостандың Ишембай районындағы археологик ҡомартҡы (XIII быуат). Ишембай районы Аҙнай ауылынан төньяҡҡа табан 1 км алыҫлыҡта Шиҙе йылғаһының уң ярында урынлашҡан.
Тарихы
Аҙнай ауылы янындағы ҡәберлек тураһында урындағы халыҡ электән белә. 1998 йылда ҡәберлек Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығы янындағы Ғилми‑производство үҙәгенең разведка отряды тарафынан фән өсөн асыла. Рәсәй Фәндәр Академияһы Өфө ғилми‑производство үҙәгенең Тарих, тел, әҙәбиәт институты менән Стәрлетамаҡ педагогия институтының берлектәге экспедицияһы өйрәнә. Г. Н. Гарустович, В. А. Иванов, А. Ф.Йәминов етәкселегендә 2 ҡәберлек тикшерелә. Ҡәбер өҫтөндәге ҡоролмалар таш өйөмдәренән (1,8—2х 0,8—1 м) тора. Мәйеттәр баштары менән көнбайышҡа ҡаратып һалынып, тәрән ҡәбергә салҡан ятҡырып, ерләнгән. Ҡәберҙәргә туҙ һаҙаҡ, ҡылыс, тимер уҡ башаҡтары, бысаҡтар, өҙәңгеләр һәм алтай тибындағы билбау әйберҙәре (ҡайыш ослоҡтары, ҡаптырмалар), гипстан эшләнгән Урта Азия бетеүҙәре һалынған. Һаҙаҡ ныҡлыҡ һәм матурлыҡ өсөндөр, һырлы һөйәк баҫмаҡтар менән биҙәлгән.
Ғалимдар Аҙнай ҡәберлегендә XIII быуаттың икенсе сирегендә һәләк булған монгол яугирҙары ерләнгән тип фаразлай. Улар Урал‑Волга буйы халыҡтарын буйһондороу өсөн барған һуғышта һәләк булған. Бында табылған әйберҙәрҙең XII—XIII быуаттарҙа Байкал буйы һәм Байкал аръяғында, XIII—XIV быуаттарҙа Урал аръяғында ҡәберлектәргә һалынған ҡомартҡылар менән оҡшашлығы бар. Улар монголдар һәм уларға туғандаш ҡәбиләләр ҡәберҙәрендә осрай.
Аҙнай ҡәберлегендә табылған материалдар Өфөлә, Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығы янындағы Мәҙәни мираҫтың күсемһеҙ объекттарын дәүләт һаҡлауы һәм файҙаланыу баш идаралығы фондтарында һаҡлана.
Халыҡ риүәйәттәренән
1970 йылдарҙа Смаҡай ауылында (Ишембай) йәшәгән Әсҡәпъямал Хаммат ҡыҙы Ғүмәрова (Ваһапова) атаһынан ишеткәндәрен һөйләй. Мулла Ғәбделваһап Салауат улы Салауатов (олатаһы) башҡа муллалар менән кәңәшләшеп, ауыл халҡы менән бергә Аҙнай янындағы ҡәберлекте асып ҡарай. Ҡәберлек өҫтөнә таш өйөлгән була. Уларға ҡәберҙәге кешеләр бик ҙур булып күренә. Өҫтәрендә тимер кейем, яндарында тағы ниндәйҙер әйберҙәр, ҡорал күрәләр. Бынан һуң ҡоролоҡ, йәки берәй бәлә килһә, халыҡ шомланып, уны ошо ваҡиға менән бәйләп һөйләр була.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Гарустович Геннадий Николаевич
Аҙнай (Ишембай районы)
Әҙәбиәт
-
-Тикеев М. Д. Монгольские курганы близ с. Азнаево (Башкортостан) // Историко-культурное наследие Северной Азии: Итоги и перспективы изучения на рубеже тысячелетий: Материалы XLI Региональной археолого-этнографической студенческой конференции. Барнаул: Изд-во Алт. ун-та, 2001. С. 397—398.
Үтәшева Рүзидә Рәсүл ҡыҙы
Үтәшева Рүзидә Рәсүл ҡыҙы (18 февраль 1958 йыл) — педагогик хеҙмәт ветераны. Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.
Шмидт Алексей Викторович
Биографияһы
Алексей Викторович Шмидт 1894 йылдың 27 июлендә Лифляндия губернаһының Тарту ҡалаһында Дерпт медицина университеты докторы, профессор Шмидт Виктор Карлович ғаиләһендә тыуа.
1911 йылда Петербургта Видеман гимназияһын тамамлай. 1916 йылда Петроград университетын, академик Б. А. Тураев, уҡытыусылар С. А. Жебелев, М. И. Ростовцев һәм В. В. Струве ҡулы аҫтында уҡып, тамамлай.
1917 йылдан алып Пермь ҡалаһында йәшәй, 1918 йылдан алып Пермь университетының боронғо иҫтәлектәрҙе һаҡлаусы музейында эшләй, музейға материалдар йыя. 1919—1924 йылдарҙа Пермь дәүләт университетында археология һәм Пермь крайы тарихы буйынса, Боронғо Көнсығыш һәм тәүтормош мәҙәниәте тураһында лекциялар уҡый. 1920 йылда Пермь крайҙы өйрәнеү музейы менән хеҙмәттәшлек итә, музейҙың археология бүлегенең мөдире булып эшләй. Пермь губернаһы өйәҙҙәренә Урал боронғо иҫтәлектәрен өйрәнеү өсөн күп тапҡырҙар сәйәхәт ҡыла.
1923 йылдан алып СССР Фәндәр академияһының Азия музейындағы Ширҡиәт коллегияһында, СССР Фәндәр академияһының антропология һәм этнография музейында Африка бүлеге мөдире булып эшләй. Фәндәр академияһын «таҙартыу» осоронда музейҙағы эшенән сығарыла. Билдәле булыуынса, 1925 йылдың 24 мартында А. В. Шмидт ҡулға алып, хөкөм ителә һәм өс йылға Турухан крайына һөргөнгә ебәрелә.
Һеңлеһенең Екатерина Павловна Пешковаға мөрәжәғәт итеүе арҡаһында 1925 йылдың 17 июлендә бер ҡайҙа ла сыҡмаҫҡа тигән ҡарар аҫтында һөргөндән азат ителә
1929—1935 йылда А. В. Шмидт Матди мәҙәниәт тарихы Дәүләт академияһында (ГАИМК) ғилми хеҙмәткәр булып эшләй, А. И. Герцен исемендәге Ленинград педагогия институтында уҡыта.
1932—1933 йылдарҙа ГАИМК-тың Кама археологик экспедицияһының етәксеһе сифатында Пермь өлкәһендә һәм Башҡорт АССР-ында археология эштәре алып бара.
Раҫланмаған мәғлүмәттәр буйынса, Алексей Шмидт 1933 йылда ҡулға алына һәм Ленинградта тикшереү эштәре алып барылғанда 1935 йылдың 26 апрелендә вафат була. Уның ерләнгән урыны билдәһеҙ.
Һарайғыр (Ыҡ ҡушылдығы)
Һарайғыр  (Сарай-Гир) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 529 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Этимологияһы
Йылғаның исеме «Һары айғыр» тигән зоонимдан барлыҡҡа килгән, йәғни «һары» һәм «айғыр» тигәндән хасил булған ҡушма һүҙ*.
Үле йылға (иҫке үҙән)
Үле йылға, иҫке үҙән, аҡмаҫ йылға, туба — (Ста́рица)  — йылға йырҙаһының элекке үҙәнендә ваҡыт үтеү менән, айырым ағымһыҙ һыу ятҡылығына әүерелгән өлөшө.
Тасуирламаһы
Үле йылға, ҡағиҙә булараҡ, элмәк йә дуға рәүешле була. Ғәҙәттә ташҡын һәм йәки ҡар һыуҙары күтәрелгән осорҙа йылғалар туғайҙар аша йырҙаһын турайтырға һәләтле. Йылға ныҡ ташҡанда күрше бөгөлдәр ҡушылыу арҡаһында ла үле йылға үҙәне барлыҡҡа килә. Иҫке үҙәндәр ҡайһы саҡ оҙонса ла була. Бындай үҙән йылғалар күп тармаҡлы булғанда хасил булыусан.
Йырҙаһы турайғас, йылға яңы ҡылымыҡ буйлап аға башлай, ә элекке, оҙонораҡ йырҙаһы, үле йылғаға әүерелә. Яйлап иҫке үҙән сиге ҡом һәм ләм ташылдығы менән күмелә һәм яңы йырҙаға сыҡмай башлай. Күпмелер ваҡыт үле йылға күл булып ҡала, ә һуңынан һаҙмырт болонға йә һаҙлыҡҡа әйләнә, йәки кибә.
Гида Шведская
Гида Анундсдоттер, шулай уҡ Гида Шведская, Гуда һәм Гунхильда булараҡ билдәле (1048/1049 тирәһендә үлгән) ― швед принцессаһы һәм Дания королеваһы, Свен II Эстридсендың ҡатыны.
Биографияһы
Гиданың тормошо тураһында төп мәғлүмәт сығанағы булып немец циркәүе йылъяҙмасыһы Адам Бремендың 1070 йылдарҙы яҙған әҫәрҙәре була. Саксон Грамматиктың фекернсә һәм һәм Исланд йылъяҙмалары мәғлүмәттәре буйынса, Гида швед короле Анунд Якобтың ҡыҙы була (1022—1050 йыл). Әсәһе — Швеция королеваһы Гунхильд. Әммә бының менән бергә, уларға замандаш тиерлек Адам Бременский, Анундтың һәм Гунхильдтың ниндәйҙер балалары булған тип әйтмәй. Шуның өсөн Гида Анундтың һәм башҡа ҡатын-ҡыҙҙың балаһы тип фаразларға була.
Гида 1047 йәки 1048 йылдар тирәһендә Дания короле Свенға кейәүгә сыға. Был дата раҫланмай, был ваҡытҡа, бәлки, улар өйләнгән булыуҙары мөмкин, сөнки Свен швед һарайы эргәһендә һөргөндә йәшәй. Никахтары бик ҡыҫҡа була һәм Гида тиҙҙән үлә. Адам Бременский һүҙҙәре буйынса, уны Свендың тотҡон ҡатыны Тора ағыулап үлтерә. Свен үҙенән һуң күп нәҫел ҡалдыра, әммә Гида менән дөйөм балалары булған микәнлеге билдәһеҙ. Гиданың атаһы 1050 йылдар тирәһендә вафат була, ҡатыны Гунхильд оҙағыраҡ йәшәй. Яҡынса шул уҡ ваҡыттарҙа, тол Свен Гунхильд тигән ҡатынға өйләнә. Бында Гиданың әсәһе йәки үгәй әсәһе Гунхильд тураһында һүҙ барыуы ихтимал. Хәҙерге заман тарихсылары раҫлауынса, бер үк ваҡытта Гунхильд исемле ике ҡатын ―Швецияла һәм Данияла йәшәүе мөмкин. Күпкә һуңғы бремен йылъяҙмалары архиепископ Адальберт яҙған хатҡа һылтана, унда Гунхильд Свендың «әсәһе» («ҡәйнәһе») тип яҙыла. Һәр осраҡта, Свен һәм Гунхильд яҡын ҡәрҙәштәр булғанлыҡтан, архиепископ Гамбург талабы буйынса айырылырға мәжбүр булалар.
Нантер
Нантер (Nanterre ) — Франциялағы ҡала, О-де-Сен департаментының административ үҙәге, Париждың иң эре биҫтәһе, франция баш ҡалаһынан 11 км алыҫлыҡта тора. Ҡала халҡы — яҡынса 90 мең кеше.
Уның биләмәләрендә төбәктең, баш ҡаланың, дәүләттең һәмтөрлө илдәрҙең учреждениелары һәм ойошмалары урынлашҡан, шулай уҡ Үрге Сена префектура департаменты, Париждың сауҙа-сәнәғәт палатаһы, Париж Операһының бейеү мәктәбе, Париж X — Нантер университеты — (33 000 студенты бар), Архитектура мәктәбе, сит илдәрҙең консуллыҡтары (Марокко, Тунис, Алжир), бер нисә эре компания һәм фирмаларҙың штаб-фатиры урынлашҡан.
Сәнәғәттең электроника, электротехника, металлургия, автоматика тармаҡтары бар.
1968 йылдың майында Нантерҙа студенттарҙың сыуалыштары үтә, былдөйөм забастовкаларға килтерә һәм Франция эшселәр хәрәкәте тарихында иң ҙур забастовка була, йәмғиәтте кризисҡа килтерә һәм Де Голль әйтеүенсә, «цивилизация кризисы» була.
Нантерҙың почетлы гражданы булып совет осоусы-космонавты Владимир Комаров тора.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Степная
Степная — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таловка йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы  Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рәмилә
Рәмилә — башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарында ҡатын-ҡыҙ исеме.
Этимология
Рәмилә башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән, мәғәнәһе — тылсымлы
Билдәле кешеләр
Йомағужина Рәмилә Наил ҡыҙы (10 сентябрь 1953 йыл) — Башҡортостан Республикаһының дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим-юрист, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2003—2010 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Гражданлыҡ хәле акттарын теркәү (ЗАГС) идаралығы етәксеһе, 2012—2016 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһы уҡытыусыһы һәм факультет деканы урынбаҫары. Юридик фәндәр кандидаты (2006).
Хоҙайғолова Рәмилә Ниғмәтйән ҡыҙы (12 октябрь 1942 йыл) — театр актёры. 1967 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989).
Сәлимгәрәева Рәмилә Миңлеғәли ҡыҙы (5 июнь 1950 йыл) — башҡорт театр актёры, 1977 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1986).
Буранғолова Рәмилә Мөнәүәр ҡыҙы (11 июнь 1961 йыл) — спортсы. Еңел атлетика буйынса 1987—1991 йылдарҙа СССР, 1992 йылдан БДБ һәм 1993—1996 йылдарҙа Рәсәй йыйылма командалары ағзаһы. 1992 һәм 1996 йылдарҙағы Олимпия уйындарында ҡатнашыусы. 1991—1993 йылдарҙа ҡатын-ҡыҙҙар араһында донъяның 10 иң яҡшы марафонсыларының береһе. СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1990). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1994).
Искәндәр Рәмилә Риф ҡыҙы (татар. Рамилә Риф кызы Искәндәр; 24 июнь 1977 йыл) — Рәсәйҙең театр һәм кино актёры. Рәмилә Рифовна Хисамова (Искәндәр — сәхнә псевдонимы, әсәһенең ҡыҙ фамилияһынан яһалған - Искәндәрова) Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районының Ҡоншаҡ ауылында тыуған. Милләте буйынса татар. 1993 йылда баян класы һәм хорҙа йырлау буйынса буйынса музыка мәктәбен тамамлай. 1999 йылда Силәбе дәүләт сәнғәт һәм мәҙәниәт институтын тамамлай (Наум Орлов курсы). 1997 йылдан 1999 йылға тиклем Силәбе йәш тамашасы театрында, 1999 — 2002 йылдарҙа Силәбе драма театрында эшләй. 2002 йылда Мәскәүгә күсә һәм 2003 йылға тиклем К. С. Станиславский исемендәге театрҙа, 2003 йылдан Рәсәй дәүләт академия йәштәр театрында (РАМТ) эшләй. Кинола төшә. 2013 йылда улы Тимур тыуа, атаһы билдәһеҙ.
Казанцев Александр Николаевич
Казанцев Александр Николаевич (1893— 1979) — радиотехника, радиотулҡындар таралыу өлкәһендә белгес. МЭИ профессоры, техник фәндәр докторы, радиотехника факультеты деканы (1950—1953), МЭИ-ның радиотехника нигеҙҙәре кафедраһы мөдире (1943—1944), антенналы ҡоролмалар һәм радиотулҡындар таралыу кафедраһы мөдире (1944—1957).
Биографияһы
Казанцев Александр Николаевич 1893 йылда Калуга ҡалаһында тыуған. Мәскәү юғары техник университетын (МВТУ) тамамлаған. Һуғышҡа тиклем радиотулҡындар таралыу өлкәһендә ғилми эштәр алып бара, Н. Э. Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университетында (Н. Э. Бауман исемендәге МВТУ) лекциялар уҡый.
1943—1944 йылдарҙа МЭИ-ның радиотехника нигеҙҙәре кафедраһы мөдире була, 1944 йылда А. Н. Казанцев Мәскәү энергетика институтының радиотехника факультетында ойошторолған антенна-фидер ҡоролмалар кафедраһы (артабан «антенналы ҡоролмалар һәм радиотулҡындар таралыу кафедраһы» тип атала) мөдире итеп һайлана. 1957 йылға тиклем ошо вазифала эшләй. 1950—1953 йылдарҙа А. Н. Казанцев Мәскәү энергетика институтының (МЭИ) радиотехника факультеты (РТФ) деканы булып эшләй.
Казанцев Фәндәр академияһының Ҡояш радиофизикаһы һәм шуның менән бәйле Ерҙә радиотулҡындар таралыу өлкәһендә фәнни эштәре буйынса сит илдәргә фәнни экспедицияларға сыға, Радио буйынса Халыҡ-ара Консультатив Комитетта Советтар Союзының вәкиле була; беҙҙең илдең «халыҡ-ара йөкләмәләрен үтәү маҡсатында» Женеваға йөрөй.
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа педагогик эшмәкәрлеге менән бер рәттән, А. Н. Казанцев Фәндәр академияһында ҡыҫҡа тулҡындар диапазонындағы ионосфера радио һыҙыҡтарын тикшереүҙәр циклы башҡара. Һөҙөмтәлә уның ҡатнашлығында, ҡыҫҡа тулҡындарҙа ҡыр көсөргәнешлелеген иҫәпләүҙең, радиотулҡындарҙың ионосферала таралыуының төп физик процестарын иҫәпкә алыусы һөҙөмтәле ысулы эшләнә. Был эштәр циклы өсөн А. Н. Казанцев Сталин премияһы менән билдәләнә. 1953 йылда Александр Николаевич Ленин ордены менән бүләкләнә.
1957 йылда А. Н. Казанцев Мәскәү физика-техник институтының (МФТИ) кафедра мөдире вазифаһына күсә. А. Н. Казанцевтың артабанғы уҡытыу һәм ғилми эшмәкәрлеге Мәскәү физика-техник институты менән бәйле.
Казанцев Александр Николаевич 1979 йылда 86 йәшендә Мәскәүҙә вафат була.
Ноҡрат
Ноҡрат (Нократ) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 74 кеше. Почта индексы — 452823, ОКАТО коды — 80259815008.
Прибельский (Күгәрсен районы)
Прибельский (Прибельский) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 4 кеше. Почта индексы — 453338, ОКАТО коды — 80238855005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Лихтеталь-ам-Реннштейг
Лихтеталь-ам-Реннштейг — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан. йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла кеше йәшәй. Майҙаны — км2. Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — һәм автомобиль коды —.
Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы
Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы (10 ғинуар 1937 йыл — 30 апрель 2010 йыл) — әҙәбиәт белгесе һәм яҙыусы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1973 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), филология фәндәре докторы (1984), профессор (1984). Рәсәф Федерацияһының (2005) һәм Башҡорт АССР-ының (1986) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1997).
Биографияһы
Роберт Нурмөхәмәт улы Байымов 1937 йылдың 10 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ҡырмыҫҡалы районы Үтәгән ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған. 1954 йылда Бишуңғар урта мәктәбен тамамлағандан һун, ул Иҫке Ҡыйышҡы һәм Биштәкә ауылдарында балалар уҡыта, унан әрме хеҙмәтенә алына.
1959—1964 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының филология факультеты башҡорт-рус бүлегендә уҡый. Университетты «ҡыҙыл» дипломға тамамлай һәм Мәскәү дәүләт университетының аспирантураһына ебәрелә. 1968 йылда «филология фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлағандан һуң Башҡорт дәүләт университетында эшләй. 1983 йылда Роберт Байымов шул уҡ Мәскәү университетында докторлыҡ диссертацияһын да уңышлы яҡлай.
Ғүмеренең һуңғы көндәренәсә Башҡорт дәүләт университетының башҡорт әҙәбиәте кафедраһында эшләне.
Әҙәбиәт менән Роберт Байымов студент йылдарында ук шөғөлләнә башлай. Очерктары, мәҡәләләре ваҡытлы матбуғатта күпләп баҫыла. 1970-се йылдарҙа унын ижады йәнә яңы йүнәлеш ала — күп һанлы хикәйәләре, «Һуңлап килгән моң», «Һалдат булып ҡайтырбыҙ» исемле повестары донъя күрә.
Роберт Байымов «Өлгөргәнлеккә аҙым», «Ижади биҙәктәр», «Эҙләнеүҙәргә сик юҡ», «Жанр яҙмышы», «Башҡорт тарихи-революцион романы», «Сарсау», «Бикле хазина» кеүек Өфөлә һәм Мәскәүҙә нәшер ителгән тиҫтәгә яҡын китап авторы. Ул балалар өсөн дә мауыҡтырғыс әҫәрҙәр яҙҙы. 1997 йылда баҫылып сыҡҡан «Сыбар шоңҡар» китабы өсөн Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ булды.
Рогожникова Татьяна Михайловна
Рогожникова Татьяна Михайловна (12 август 1960 йыл) — тел белгесе. Филология фәндәре докторы (2000), профессор (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2009).
Биографияһы
Татьяна Михайловна Рогожникова 1960 йылдың 12 авгусында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында тыуа. 1982 йылда Башҡорт дәүләт университетының роман-герман филологияһы факультетын, 1985 йылда Тверь дәүләт университетының аспирантураһын тамамлай. А.А. Залевскаяның ғилми етәкселеге аҫтында 1986 йылда Һарытау дәүләт университетында) кандидатлыҡ һәм 2000 йылда Башҡорт дәүләт университетында дөйөм тел ғилеме, социолингвистика, психолингвистика һөнәре буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Өфө дәүләт авиация техник университетында 1982 йылдан: аспирант, ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент, профессор. 1991 йылдан алып сит телдәр кафедраһы мөдире (1991—2006). Тел коммуникацияһы һәм психолингвистика кафедра мөдире (2006 йылдан алып).
Бөтә Рәсәй психолингвистика йәмғиәтенең төбәк бүлексәһе рәйесе. Семантиканың психолингвистик проблемалары, һүҙ мәғәнәһе эшмәкәрлегенең динамик аспекттарының моделдәрен яһау проблемалары буйынса 180-дән ашыу баҫылған хеҙмәт авторы. Аспиранттар һәм дәғүәселәр эше менән етәкселек итә. 2015 йылдан алып ректорат советнигы.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлеге тел күренештәренең суггестив ресурстарын моделләштереүгә, вербаль мәғлүмәттең автоматлаштырылған анализына һәм уларҙы декодлау өсөн инструменттар (башҡорт теле, инглиз теле, немец теле, татар теле, урыҫ теле, француз теле һ.б. материалында) уйлап табыуға арналған. Рогожникова етәкселегендә “Барин"; “Батыр"; “Бюргер" һ.б. компьютер программалары уйлап сығарылған. Ассоциация процестарын тикшереү М. Рогожниковаға юғары дөйөм потенциалға эйә булған семантик үҫештең универсаль моделен төҙөргә мөмкинлек бирә. Фундаменталь тикшеренеүҙәр өлкәһендә ул яңы теорияның нигеҙҙәрен төҙөй; индивидуаль аңда полисемантик һүҙҙең психолингвистик эш итеү концепцияһын эшләй; тәүге тапҡыр тел йөрөтөүсе аңында һүҙҙең төп йәшәү механизмдарының классификацияһы һәм эҙмә-эҙлелеге тәҡдим ителә, төрлө кимәлле мәғлүмәт эшкәртеү гипотезаһы тәҡдим ителә. Ғәмәли тикшеренеүҙәр өлкәһендә: сит телде уҡытыу проблемаһына яңы ҡараш булдырылған, уның нигеҙенә лексик берәмектең ассоциатив мөхитен булдырырға мөмкинлек биргән ассоциатив методика һалынған.
Аташәһәр
Аташәһәр (тур. Ataşehir ) —Истанбул провинцияһы (Төркиә) районы, ғәмәлдә Истанбул ҡалаһы юлдашы. Истанбулдың азия өлөшөндә, O2 һәм 04 автомобиль юлдары районы сигендә урынлашҡан.
Аташәһәрҙә күп ҡатлы торлаҡ төҙөлөшө әүҙем алып барыла. Ағымдағы пландар юғары килем 80 мең кешегә иҫәпләнгән 18 мең кондоминиум төҙөүҙе күҙ уңында тота. Бынан тыш, Аташәһәрҙә күп кенә компанияларҙың офистары урынлашҡан, һәм ҡала эшлекле үҙәк булып тора. Шулай уҡ ҡалала ял итеүселәр өсөн, атап әйткәндә, спорт менән шөғөлләнеүселәргә бар мөмкинлектәр ҙә бар.
Аташәһәрҙә шәхси йорттар юҡ, һәм уларҙы төҙөү планлаштырылмай.
Тяжин (Юзика ҡушылдығы)
Тяжин — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юзик йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ентль-Курус-Ях
Ентль-Курус-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 385 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 130 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Альбанов Валериан Иванович
Бала сағы һәм үҫмер йылдары
Яҙ училищеһын тамамлағандан һуң 1904 йылдың яҙында училищены тамамлағас, Альбанов икенсе разряд штурманы була. 1908 йылда алыҫ йөҙөүҙәр штурманы дипломын алғансы Балтик флоты карабында хәрби хеҙмәт үтә, ике йыл Төньяҡ диңгеҙ экспедицияһының капитаны ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. «Обь» параходында Альбанов буйынса Енисей буйлап Красноярскиҙан Енисей ҡултығына тиклем йөрөй, фарватер буйынса билдәләр ҡуйыу менән шөғөлләнә, Енисей ҡултығында караптарҙы лоцман булып үткәрә. Шунан бер йыл йыл Баҡы, Әстерхан һәм Красноводскиға йөрөүсе параходтарҙа штурман була.
1908 йылда диплом алғас, Альбанов пар яхтаһында Санкт-Петербург һәм Балтик порты илдәренә өлкән штурман булып йөрөй. 1909 йылда ул маршруттары төньяҡ диңгеҙҙәре аша үткән караптарға эшкә күсә. Ике йылтармаҡта штурман булған Архангельск — порт Англия порттары линияһында штурман була, ә һуңынан бер йыл тиерлек Архангельскиҙан Баренц диңгеҙенә балыҡ тоторға йөрөүсе караптарҙа штурмандың өлкән ярҙамсыһы булып эшләй.
«Изге Анна»ла экспедицияһы һәм Франц-Иосиференә күсеүе
1912 йылда Альбанов Г. Л. Брусилов менән таныша, ул Альбановҡа «Изге Анна» шхунаһының штурманы вазифаһын тәҡдим итә. Брусилов экспедицияһының маҡсаты Рәсәйҙә беренсе булып Рәсәй флагы аҫтында Төньяҡ-Көнсығыш диңгеҙ юлы менән үтеү һәм бер ыңғай ундағы диңгеҙ хайуандарын тотоу кәсебе менән булышыу була. «Изге Анна» Санкт-Петербургтан 1912 йылдың авгусында сығып китә.
йыл шхуна, 18 айлыҡ аҙыҡ-түлек запасы алып, Мурман Александровскийынан (хәҙер Полярный) сығып китә һәм Карское диңгеҙен йылда үтеп китә һәм шхуна боҙҙар араһында бара. йыл шхунаның үҙаллы барыуының һуңғы көнө була. Шхуна Ямал ярымутрауының көнбайыш яр буйында 71°45' киңлектә, боҙға туңа һәм көньяҡтан иҫкән көслө ел карапты боҙо менән бергә дрейфҡа һала. Билдәләнгән көнбайыш курсы урынына карап төньяҡ һәм төньяҡ-көнбайыш йүнәлешендә шыуыша башлай. Был турала Альбанов үҙенең көндәлегендә ентекләп яҙып ҡалдыра. Ике йыл буйына дауам иткән дрейф карапты Франц-Иосифере архипелагының төньяғына килтереп сығара
Брусилов менән оҙайлы конфликт сәбәптәре һәм астан үлеү ҡурҡынысы янауы арҡаһында йылдың 10 (23) апрелендә боҙ менән ҡыҫылған караптың координаталары 82°N, 55.5°W булған ерҙә Альбанов етәкселегендә 11 кешенән торған төркөм, карапты ташлап, дрейфлы боҙҙар буйлап Франц — Иосиф еренә күсә башлай. Ошо осорҙа (фаразлауҙар буйынса ике матрос Конрад һәм Шпаковский — исемдәре асыҡтан-асыҡ түгел, сөнки Альбанов уларҙың исемдәрен аныҡ ҡына яҙмаған) ике кеше үҙҙәренән күпкә көсһөҙ кешеләрҙе ташлап үҙҙәре генә алға китә, әммә Франц-Иосиф ерендә улар төркөмө ҡабаттан бергә ҡушыла.
Был күсеү ваҡытында 9 кеше һәләк була йәки хәбәрһеҙ юғала. Иҫән ҡалған ике кешегә — Альбанов һәм матрос Конрадҡа — насип йыл Нортбрук утрау Флора моронона тиклем барып етергә насип була. Бында улар белеүенсә йорт-ҡоролма һәм аҙыҡ-түлек запасы була. Улар шунда ҡышты үткәрергә әҙерләнә. йыл Флора моронона Г. Я. Седов экспедицияһының «Святой мученик Фока» шхунаһы, Гукер утрауында ҡышлағандан һуң, бындағы ҡоролмаларҙың ҡайһы берҙәрен утынға һүтергә тип килеп туҡтай.. йыл, Конрадты һәм Альбановты ултыртып, шхуна Флора морононан йөҙөп китә һәм йыл Кольский ярымутрауындағы Рында ҡасабаһына килеп туҡтай.
Экспедицияның фәнни һөҙөмтәләре
Альбанов килтергән Брусилов экспедицияһы материалдары диңгеҙ ағымдары, материктың сиктәрен билдәләүҙе системалауҙа, Карское һәм Баренц диңгеҙҙәре араһындағы Изге Анна улағы сиктәрен билдәләү һәм Визе утрауҙарының асыласағын алдан әйтеүҙә ҙур роль уйнай.
Альбанов күҙәтеүҙәре нигеҙендә боҙҙар дрейфының көньяҡ-көнбайыш йүнәлештә булыуы һәм Көнсығыш-Шпицберген ағымы асыла.
Альбанов төркөмө Умберто Каньянан айырмалы үҙаллы рәүештә Петерман Еренең һәм Оскар Еренең миф икәнлеген иҫбатлай. Альбанов навигациялауҙа бары тик иҫкергән Пайер Юлиус Пайерҙың 1874 йылғы картаһы менән файҙалана. Ә был Нансен китабындағы картала был утрауҙар айырым ер итеп билдәләнгән була.
Артабанғы яҙмышы
1914 йылдың ноябрендә Альбанов «Канада» ледорезында капитандың икенсе ярҙамсыһы булып эшләй, ә 1916 йылдың уртаһында — Архангельскийҙа порт боҙватҡысының капитаны була.
«Изге Анна» тураһында хәбәрҙең булмауы Альбановты нервы өйәнәге кисереүгә килтерә һәм ул башта госпиталгә йүнәлтелә һәм 1917 йылдың сентябрендә хәрби хеҙмәттән бушатыла.
Ревелдә порт караптарында эшләй. 1918 йылда әсәһе һәм һеңлеһе менән Красноярск ҡалаһына күсеп китә һәм унда Төньяҡ Боҙло океан гидрогеографик экспедицияһының Енисей төркөмөндә гидрограф булып эшләй.
Альбанов 1919 йылда Рәсәй юғары хакимы А. В. Колчак «Изге Анна» шхунаһын эҙләү экспедицияһын ойоштороуҙы һорап мөрәжәғәт итә, әммә был мөрәжәғәте һөҙөмтәһеҙ ҡала.
Үлеме
1919 йылдың Альбанов, күрәһең, Колчак менән осрашыуҙан ҡайтҡан саҡта, Ачинск тимер юл станцияһы тирәһендә һәләк була. Бер версия буйынса, ул тимер юлда торған снарядлы поездың шартлауы һөҙөмтәһендә һәләк булған, икенсеһе буйынса — «Ачинск-1» станцияһындағы тиф барагында вафат булған, тип әйтелә.
Библиография
Альбанов иҫтәлектәр китабы яҙа. 1917 йылда китап Рәсәйҙә беренсе тапҡыр баҫыла, 1925 йылда немец һәм француз телдәрендә Германияла (Брейтфус Л. Л. инеш һүҙе менән), 2000 йылда инглиз телендә АҠШ-та баҫылып сыға һәм шул ваҡыттан алып бер нисә тапҡыр ҡабатлап баҫыла.
Миләүшә
Миләүшә — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.
Этимологияһы
Миләүшә исеме башҡорт теленә фарсы теленән килеп ингән. Мәғәнәһе миләүшә сәскәһендәй нәфис, нәзәҡәтле тигәнде аңлата.
Билдәле шәхестәр
Мортазина Миләүшә Ғәли ҡыҙы (27 май 1926 йыл) — вокал буйынса педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1977 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Профессор (1990). РСФСР‑ҙың (1983) һәм Башҡорт АССР‑ының (1967) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1973), СССР юғары мәктәбе отличнигы (1985). 2‑се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2012) һәм Салауат Юлаев (2011) ордендары кавалеры. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы.
Иҙрисова Миләүшә Абрар ҡыҙы (28 декабрь 1961 йыл) — музыка белгесе, журналист, педагог. Сәнғәт ғилеме кандидаты (2014). Журналистар союзы (2002), Композиторҙар союзы (2006) ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2006).
Ҡолмөхәмәтова Миләүшә (Годбодь Миләүшә) — журналист.
Ғиниәтуллина Миләүшә Хизбулла ҡыҙы (1955 йыл) — ғалим-химик, хужалыҡ эшмәкәре. 1980 йылдан «Сода» йәмғиәтенең үҙәк лабораторияһы инженеры, 1987 йылдан — йәмғиәттең фәнни-технологик үҙәк лабораторияһы етәксеһе. Техник фәндәр кандидаты (2007).
Ҡаһарманова Миләүшә Сәйғәфәр ҡыҙы — билдәле шағирә һәм яҙыусы, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союзы ағзаһы, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге хөкүмәт премияһы лауреаты.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
«Миләш-Миләүшә» -Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, драматург Нәжиб Асанбаевтың шул уҡ исемле пьесаһы буйынса ҡуйылған спектакле.
Ала миләүшә (Фиа́лка трёхцве́тная, Аню́тины гла́зки, лат. Víola trícolor) — миләүшәләр үҫемлектәр ғаиләһенә ҡараған ҡыҫҡа һабаҡлы, ялтыр яҫы япраҡлы, көрән, аҡ йәки төрлө төҫтәге сәскәле бер йыллыҡ, һирәк осраҡта ике йыллыҡ һәм күп йыллыҡ үҫемлек.
«Миләүшә сәскәһе» — Әмир Гәрәевтың хикәйәһе.
Миләүшә — төҫ, шәмәхә фиолет төҫ.
Миләүшә (фиалка, сенполия) — сәскә, бүмә гөлө, мәңгелек мөхәббәт символы һаналған гөл, бер-береһен яратҡан кешеләрҙе тыныс булырға, әрләшмәҫкә, аңларға өйрәтә.
Байҡара
Байҡара (Байкара) — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районында ХIХ быуаттың икенсе яртыһында алтын-баҡыр мәғдәнен эшкәртеү сиктәрендә барлыҡҡа килгән ҡасаба. 1940-сы йылдар башында рудник ябыла.
Исеменең килеп сығышы
Тел белгесе, топонимист М.Ғ. Усманова фаразлауынса, Байҡара атамаһы антропонимға һәм этнонимға ҡайтып ҡала. Байҡара этнонимы тыва ырыу-ҡәбилә төркөмөнә инә; уны билдәле ғалим Н. А. Аристов Урта Урҙа бүлексәләре араһында телгә ала. Шулай уҡ төркиҙәрҙә Байҡара исеме осрай. Мәҫәлән, Тунжер Байҡара — Төркиәлә йәшәгән профессор, Зәки Вәлидиҙең уҡыусыһы. Байҡара төрки исеме булыуын тимуридтар династияһы хакимдары Байҡара Мирза һәм Хөсәйен Байҡара исемдәре лә дәлилләй.
Географик урыны
Байҡара ҡасабаһы Ирәндек тауҙарының көньяҡ ҡырындағы киң соҡорҙарҙың береһендә урынлашҡан була. Район үҙәге Баймаҡ ҡалаһынан көньяҡҡа табан 19 км алыҫлыҡта ятҡан.
Тарихы
Октябрь революцияһына тиклем, 1912—1913 йылдарҙа, Баймаҡ биләмәләрендә алтын һәм еҙ мәғдәндәрен эҙләү буйынса разведка эштәрен киң йәйелдерә. Һөҙөмтәлә бындай ятҡылыҡтар күпләп табыла һәм тиҙ арала Таналыҡ үҙәнендә, Сибай, Ирәндек, Һаҡмар һәм Юлыҡ тирәһендә рудниктар асыла. Эште тиҙерәк яйға һалыу өсөн барыһы ла эшләнә: бөрйән ырыуы ерҙәрендә рудниктар барлыҡҡа килә, улар эргәһендә — ҡасабалар. Совет осоронда бындағы эштәр тағы ла йәнләнә төшә, интенсив темптар менән алып барыла. Байҡара ҡасабаһында 1925 йылда 65 башҡорт хужалығы иҫәптә торһа, 1928 йылда — 206 кеше, 1939 йылда Тау Байҡараһында 732 кеше, Байҡара руднигы ҡасабаһында 702 кеше йәшәй. Байҡара руднигынан тыш, Баҡыртау, Семеновск, Йолалы рудниктарында ла бик күп кеше эшләй. ХХ быуаттың 40-сы йылдарында мәғдән ятҡылыҡтарында металдар ҡырҡа кәмей, һәм рудник ябыла.
Ҡыҙыҡлы факттар
— 1997 йылда Сибай дәүләт филармонияһында «Байҡара» төркөмө ойошторола. «Лилиә», «Дуҫтар булып ҡалайыҡ», «Изге һүрәт», «Табам әле», «Һылыуҡайым» йырҙары яңы төркөмдө халыҡҡа таныта. 1999 йылда «Байҡара» төркөмө Силәбе өлкәһендә үткән рок-фестивалдә ҡатнаша. Төркөмдөң тарихы оҙайлы булмай, төрлө сәбәптәр арҡаһында тарҡала
— Баймаҡ ҡалаһында «Байҡара» магазины күп йылдар дауамында халыҡты хеҙмәтләндерҙе. Хәҙерге ваҡытта районда «Байҡара» агрофирмаһы бар.
Зла-Колата
Физик-географик ҡылыҡһырламаһы
Зла-Колата Черногория һәм Албанияға сигендә урынлашҡан. Албания яғынан түбә Кукес өлкәһенең Тропоя округында ята. Албания яғынан иң яҡын тораҡ пункты — көньяҡ-көнсығышҡа табан 4 километрҙа Валбона ҡалаһы, Черногория яғында — көнбайышҡа табан 10 километрҙа Гусинье ҡалаһы. Гусинье, ғәҙәттә, тауға күтәрелеү өсөн старт нөктәһе булып тора.
Зла-Колата түбәһе Колата тау массивында бейеклеге буйынса икенсе урында тора. Уның иң юғары нөктәһе — Мая-Колата түбәһенең (Maja e Kollatës, йөки черногор. Ravna Kolata) бейеклеге 2552 метр, әммә ул тулыһынса Албания территорияһында урынлашҡан, сик буйынан төньяҡҡа табан яҡынса бер километрҙа. Зла-Колата тау массивы һыртында, Валбонаталс (Valbonatals) йылғаһынан төньяҡтараҡ урынлашҡан.
Түбәнең атамаһы «Яуыз (Зла) Колата». Икенсе түбә «Яҡшы (Мәрхәмәтле) Колата» (черногора. Kolata Dobra) Зла-Колатанан төньяҡ-көнсығышҡа табан ни бары 100 метр алыҫлыҡта ғына ята, Черногорияның бейеклеге 2526 метр булған был түбәһе бейеклеге буйынса икенсе урында тора. Түбәләр 2416 метр бейеклектәге билән менән бүленгән. Шулай итеп, икенсе түбә айырым түбә тип танылмай, сөнки Зла-Колатанан 110 метрға тәпәшерәк.
Ҡайһы берҙә Дурмитор тау массивындағы 2523 метр бейеклектәге Боботов-Кук түбәһен Черногорияның иң бейек түбәһе тип атайҙар. Сөнки Зла-Колатанан айырмалы рәүештә, был түбә тулыһынса Черногория территорияһында урынлашҡан, шулай уҡ Зла-Колата түбәһе бейеклеген үлсәүҙә хата китеүенә лә ишаралайҙар. Әммә альпинистар яһаған үлсәүҙәр Зла-Колатаның 11 метрға бейегерәк булыуын раҫлай.
Тәбиғәтте һаҡлау
2009 йылда Черногория хөкүмәте Проклетие милли паркын ойоштороу тураһында иғлан итә, уға тау массивы һәм уның тирәһендәге территориялар инә. Зла-Колата һәм Добрая-Колата түбәләре лә парк составына инә.
Лойтенберг
Лойтенберг (Leutenberg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2371 кеше йәшәй. Майҙаны — 57,17 км2. Диңгеҙ кимәленән 300 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7338 һәм автомобиль коды — SLF.
Һарайғыр (Тиреҫ ҡушылдығы)
Һарайғыр  — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тиреҫ йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Этимологияһы
Йылғаның атамаһы зоонимдан алынған. Риүәйәттәр буйынса, йылға ярындағы һаҙлыҡта Һарайғыр тигән йылҡы малы батып үлгән. Шул ваҡиғаға бәйле йылғаға исем бирелгән. Зооним башҡорт телендәге һары (төҫ) һәм айғыр тигән һүҙҙәрҙән яһалған ҡушма һүҙҙән килеп сыҡҡан
Кәримов Мөҙәрис Рәсүл улы
Кәримов Мөҙәрис Рәсүл улы (2 июль 1949 йыл) — Рәсәй Һаҡ­лыҡ банкының Башҡорт­остан буйынса тәүге рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (2012).
Биографияһы
Мөҙәрис Рәсүл улы Кәримов 1949 йылдың 2 июлендә Башҡорт АССР-ының Салауат районы Лағыр ауылында күп балалы ғаиләлә иң беренсе бала булып тыуа.
1964 йылда үҙ ауылында һигеҙ йыллыҡ мәктәпте, 1966 йылда Нәсибаш урта мәктәбен тамамлай. Артабан Йоматау ауыл хужалығы техникумында (1970) һөнәри белем ала. Хәрби бурысын Венгрияла үтәй. Хеҙмәттән ҡайтҡас Йүкәлекүл ауылында эшләй, һуңынан Ҡыйғы районы партия комитетына инструктор итеп алалар. Бөтә Союз ситтән тороп уҡыу финанс-иҡтисади институтында (1976) юғары белемгә эйә була. Артабан уны Ҡыйғы районының Ленин исемендәге колхозға рәйем итеп тәғәйенләйҙәр. 1985 йылда Свердловск Юғары партия мәктәбен тамамлағандан һуң партия Өлкә комитетында эшләй башлай. Оҙаҡ йылдар Рәсәй Һаҡ­лыҡ банкының Башҡорт­остан буйынса етәксеһе, Милли банктың бүлек мөдире була.
Нөркә ауыл Советы (Балтас районы)
Нөркә ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһы Балтас районындағы муниципаль берәмек.
Петерсон Мария
Биографияһы
Мария Петерсон коммерция авиацияһына 25 йәштә килә һәм әкренләп осоусының көндәлек тормошон һүрәтләгән фотографиялар эшләй башлай. Был фотографиялар кешеләрҙә ҡыҙыҡһыныу уята. Ҡыҙҙың йога менән шөғәлләнеү лә был ҡыҙыҡһыныуҙы арттыра төшә, сөнки ул пилот тормошон  һүрәтләй, үҙен йога күнекәмәләре  ваҡытында, сәйәхәт иткәндә фотоһүрәткә төшөртөп, инстагамға ҡуя. Хәҙер Марияға 34 йәш һәм уның бихисап яҙылыусылары бар (200 меңдән артыҡ). Үҙе әйтеүенсә, хәүефһеҙлек барыһынан да мөһимерәк, шуға эш ваҡытында пилот кабинаһында ул фотоға төшмәй.
Нөркә ауыл Советы (Балтас районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәр тураһында» законына ярашлы, ауыл биләмәһе статусына эйә.
Петерсон Мария
Биографияһы
Бер аҙ ваҡыт ул Ryanair авиация компанияһында эшләгән. Һәр ваҡыттағыса ул сәйәхәт итергә ярата, әлегә 50-нән артыҡ илдә булған, һәр береһендә матур фотоһүрәттәр эшләп, инстаграмға ҡуйған. Уларҙа беҙ Марияны һәм уның хеҙмәттәштәрен эш ваҡытында- осор алдынан, йәки ергә төшкәс, тамаҡ ялғаған ваҡытта, йә иһә тәбиғәт ҡосағында ял иткәндә күрәбеҙ. Күптәргә уның тау-ҡаяларға үрмәләгән, һыу аҫтында төшкән, атта һыбай йөрөгән фотолары оҡшай. Күптәр уның эҙенән барып, инстаграмда үҙ фотосәхифәләрен булдыра.
Жданов Пётр Сергеевич
Жданов Петр Сергеевич (2 июль 1903 йыл — 30 декабрь 1949 йыл) — СССР энергетигы, электр системалары өлкәһендә белгес. Сталин премияһы лауреаты.
Петерсон Мария
Биографияһы
Мария Петерсон авиацияға килеүенең сәбәбен ябай ғына итеп аңлата. Уның фекеренсә, һөнәр һайлауҙа ҡатын-ҡыҙ ирҙәр менән тигеҙ хоҡуҡлы булырға тейеш. "Ирҙәр хаким иткән“  донъяла үҙ хыялын тормошҡа ашырыу еңел булмағандыр,тигән һорауға ул: « Мин быға оҙаҡ килдем, ләкин хәҙер бындай эште ирҙәр генә  эшләй алмай  икәнде иҫбатларға тейешмен» ,тип яуап бирә.
Жданов Пётр Сергеевич
Биографияһы
Пётр Сергеевич Жданов 1903 йылдың 2 июлендә Мәскәүҙә тыуған. Мәктәпте тамамлағандан һуң 1919—1921 йылдарҙа игенселек халыҡ Комиссариатының совет хужалыҡтары баш идаралығында канцелярия мөдире булып эшләй.
Петерсон Мария
Биографияһы
Әле Мария British Airways авиакомпанияһында эшләй, партнеры менән Бельгияла йәшәй.
Жданов Пётр Сергеевич
Биографияһы
МЭИ-ны тамамлай (1926), 1933 йылда В. М. Молотов исемендәге Мәскәү энергетика институтында «Передача электроэнергии» темаһы буйынса диплом эше яҡлай.
1927—1942 йылдарҙа Бөтә Рәсәй электротехника институтында эшләй: техник, инженер, өлкән ғилми хеҙмәткәр, профессор. 1941—1945 йылдарҙа электр сәнәғәте ғилми-тикшеренеү институтының сектор начальнигы.
Бер үк ваҡытта 1933 йылдан В. М. Молотов исемендәге МЭИ-ла уҡыта, электр станциялары кафедраһы доценты (1935), профессор (1941), 1943—1949 йылдарҙа электр селтәрҙәре һәм системаһы кафедраһы мөдире була. Уның ҡатнашлығында Куйбышев — Мәскәү электр тапшырыу проекты эшләнә (1938-39 һәм 1949).
Ужур (йылға)
Ужур — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белое күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.
Жданов Пётр Сергеевич
Биографияһы
Алыҫ араларға электр энергияһы тапшырыу проблемаһы менән шөғөлләнә. С. А. Лебедев менән бергә 1933 йылда электр системалары тотороҡлолоғона арналған донъяла тәүге монографияны яҙалар.
1949 йылдың 30 декабрендә Мәскәүҙә вафат була. Данилов зыяратында ерләнгән.
Ужур (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вәхитов Әнүр Хисмәт улы
Вәхитов Әнүр Хисмәт улы (20 декабрь 1932 йыл — 24 декабрь 1984 йыл) — әҙәбиәт белгесе һәм яҙыусы, филология фәндәре кандидаты (1965). СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы (1965). Жәлил Кейекбаев исемендәге премия лауреаты.
Биографияһы
Әнүр Хисмәт улы Вәхитов 1932 йылдың 20 декабрендә Башҡорт АССР-ының Ғафури районы Туғай ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған. Атаһынан етем ҡалғас, тормош йөгөнә иртә егелергә тура килә уға. Һуғыш осороноң ауырлыҡтарына ҡарамай, буласаҡ яҙыусы уҡыуын дауам итә һәм 1951 йылда Сәйетбаба урта мәктәбен тамамлай. Унан Толпар ете йыллыҡ мәктәбендә уҡыта. Бер йыл Өфөләге «Октябрь натискыһы» типографияһында корректор булып эшләй. 1953 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының филология факультетына уҡырға инә.
1962—1964 йылдарҙа Әнүр Вәхитов СССР Фәндәр Академияһының Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында аспирантурала уҡый. 1965 йылда «Хәҙерге башҡорт романы» тигән темаға диссертация яҡлай — филология фәндәре кандидаты тигән ғилми дәрәжә ала. Әнүр Вахитов ваҡытлы матбуғат биттәрендә лә йыш сығыш яһаны, йәмәғәт тормошонда ла актив ҡатнашты — байтаҡ йылдар Башҡортостан Яҙыусылар союзының проза секцияһына етәкселек итте, «Ағиҙел» журналының редколлегия ағзаһы булды.
Ширк
Ширк (شرك, мәжүсилек, политеизм ) — Исламда мәғәнәһе: Аллаһы тәғәләгә тиң тотоу йәки Аллаһы тәғәләнән башҡаға табыныу, йыш ҡына мәжүсилек мәғәнәһендә ҡулланыла. Кафырлыҡтың бер билдәһе һәм эҙемтәһе. Мосолмандар инаныуынса иң ҙур гонаһ, быны белгәндән һуң тәүбә итмәгән кешене Аллаһ бер ваҡытта ла ғәфү итмәй. Ширк менән булашыусы — мөшрик, әммә "ширк"кә бирелгән һәр кеше лә «мөшрик» тип һаналмай: бының үҙенең шарттары бар, һәм әлеге тема буйынса ғөләмәләр махсус һығымта яһай, ул «тәкфир» тип атала. «Аллаһы Тәғәлә Үҙенә тиңдәш тотоуҙы ғәфү итмәй, әммә унан бәләкәйерәк гонаһтарҙы теләгән кешеһенә ғәфү итә. Аллаһҡа тиңдәш тотҡан кеше — оло ялған уйлап сығарыусы ул» («Ҡатындар» сүрәһе, 48 аят)
Оло һәм кесе ширк
Ширктәрҙең олоһо һәм кесеһе була. Олоһо Исламдан сығарып ташлай, быға Аллаһы тәғәләнән башҡаға табыныу инә. Бәләкәй ширк — олоһона оҡшаған, рийәлек (күҙ буяу), Аллаһы тәғәләнән башҡа көс менән ант итеү һәм башҡалар.
"Нимә ул рийә? Пәйғәмбәребеҙ (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) мосолмандар өсөн иң нығы рийәнән ҡурҡҡан. Нимә ул рийә? Рийә — ул төрлө яҡшы эштәрҙе кеше күрһен һәм маҡтап һөйләһен өсөн эшләү (русса — показуха). Пәйғәмбәребеҙ (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) сәхәбәләргә: «Һеҙҙең өсөн мин ҡурҡа торған нәмәләрҙең иң ҡурҡынысы — кесе ширк», — ти. Унан кесе ширктең нимә булыуы хаҡында һорайҙар. «Ул — рийә», — тип яуап бирә Пәйғәмбәребеҙ (ғәләйһиссәләм) (Әхмәд йыйынтығынан, сәхих хәҙис). Был кесе ширк кешене Исламдан сығармай, әммә изге эштәрҙең ҡабул булмауына сәбәп була"
Ширк килеп сығыу сәбәбе
Ҡөрьән һәм Мөхәммәт с.ғ.с. хәҙистәренән күренеүенсә, ширк Нух (Ной) пәйғәмбәр заманында килеп сыҡҡан. Быға әүлиәләрҙе кәрәгенән артыҡ ҙурлау сәбәпсе булған (уларҙың исемдәре: Вад, Суағ, Йәғүс, Йәғүҡ һәм Наср), ахыр сиктә килеп уларға табына башлағандар. Ҡөрьән Кәримдә әйтелә: Ҡәүемдең олуғтары ғәүәм халҡын үҙҙәренә эйәртеп мәкер ҡылдылар, алданылар. Һәм әйттеләр: «Үҙ һынташтарығыҙға табыныуҙы ташламағыҙ! Вад, Суағ, Йәғүс, Йәғүҡ һәм Наср исемле һынташтарығыҙға табыныуҙы ташламағыҙ»Ҡәүемдең олуғтары был һынташтар менән күп кешеләрҙе аҙҙырҙылар. Һин золом ҡылыусыларға һәләкәттән башҡа нәмәне арттырма!
Ҡайһы берҙә сихырсы үҙенең шайтандар менән бәйле икәнен белмәүе лә мөмкин. Ғәҙәттә ундай кеше шәриғәткә буйһонмай, ҙур гонаһтар ҡыла йәки Аллаға тиң — ширк тота. Шайтан иһә үҙ һәләтенә инандырыр өсөн уға ҡайһы бер нәмәләрҙе аса, ҡыҙыҡтыра, фәрештәләргә килгән хәбәрҙән яҙа-йоҙа ишетеп өлгөргәнен әшкәртә
Епель-Петь-Ях
Епель-Петь-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 521 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 114 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
В. В. Воровский исемендәге Ленинград дәүләт журналистика институты
'''В. В. Воровский исемендәге Ленинград дәүләт журналистика институты''' (1930—1941) — РСФСР Халыҡ Мәғарифы комиссарҙары уҡыу йорто ВКП(б)-ның Ленинград өлкә комитетының 1930 йылдың 29 ғинуарындағы ҡарары буйынса ойошторола. Шунда уҡ уға поляк сығышлы совет дипломаты Вацлав Вацлавович Воровский исеме бирелә (1871—1923).
Тарихы
Ленинградта 1926-1929 йылдарҙа эшләп килгән Дәүләт нәшриәт техникумының гәзит-журнал бүлеге базаһында 1930 йылда яңы уҡыу йорто булдырыла. Ул Киске дәүләт журналистика институты тип атала. Уның алдына журналистар, мөхәррирҙәр, радиожурналистар, нәшриәтселәр әҙерләү бурысы ҡуйыла. 1931 йылдың июнендә институт ''В. В. Вороский исемендәге комунистик журналистика институты'' (КИЖ) тип үҙгәртелә. 1930-сы йылдарҙа СССР-ҙа, Ленинград институттын да индереп, алты Коммунистик журналистика институты ойошторола: Ленинградта, Минскиҙа, Харьковта, Алма-Атала, Свердловскиҙа һәм Куйбышевта.
1940 йылдың апрелендә институтҡа элекке исеме кире ҡайтарыла.
1941 йылдың 28 авгусында ябыла.
Шул уҡ йылда институт китапханаһы (Н. К. Крупская исемендәге Коммунистик педагогия институты китапханаһы, Сик Төньяғы халыҡтары институтының бер өлөшө, М. Н. Покровский исемендәге Ленинград педагогия институтының Икенсе сит телдәр һәм китапханасылар педагогия институты китапханаһы менән бергә) Ленинград дәүләт педагогия институтына (хәҙер А. И. Герцен исемендәге РДПУ).
30 ғинуар
30 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 30-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 335 көн ҡала (кәбисә йылында 336).
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Ял
Ял(урыҫ. Грива) — ҡайһы бер һөтимәр хайуандарҙың елкәһен, арҡа буйын ҡаплап тороусы оҙон сәс. Ул ата һәм инә хайуандарҙы айырыу билдәһе булып та тора. Уның төрлө формалары бар: ҡабарып тороусы, һәм бөтә башты ҡаплап тороусы, умыртҡа һөйәге буйлап матур ғына булып тура ғына тороусы.
Миңлебаев
Миңлебаев — төрки фамилия.