cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Яңы Турбаҫлы ҡурғандары
Табыштары
Ҡурғанда табылған керамик һауыттар турбаҫлы мәҙәниәте нә ҡарай. Ҡәберҙәрҙә мәйет менән ерләнгән биҙәүестәр (алҡалар, сулпылар, йөҙөктәр, гәрәбә һәм быяла муйынсаҡтар, алтын уҡалар), көмөш билбауҙар, хайуан һөйәктәре лә табылған. Яңы турбаҫлы ҡурғандарын ҡалдырып киткән ҡәбилә европеоид антропологик типҡа ҡарай.
Материалдар Өфөләге Археология һәм этнография музейында һаҡлана.
Мира Ступица
Мирослава «Мира» Ступица (ҡыҙ фамилияһы Тодорович; Мирослава Мира Ступица; 17 август 1923, Серегән, Сербтар, хорваттар һәм словендар короллеге (хәҙер Косово һәм Метохия, Сербия) — 19 август 2016, Белград, Сербия) — Югославия серб ы.
Биографияһы
Гимназия уҡытыусылары ғаиләһендә тыуған. Бора Тодоровичтың апаһы. Мәктәптә уҡыған сағында уҡ үҙешмәкәр театрҙа сығыш яһай башлай. 1940 йылда Белградта Художество театрының актерҙар студияһын тамамлай. 1941 йылдан — Белградтың Милли театры актрисаһы. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында һәм унан һуң Шабац (1943—1945) һәм Ниш (1945—1947) театрҙарында уйнай, шунан Һуң Белградтағы Милли театрға ҡайта.
1948—1955 һәм 1957—1963 йылдарҙа — Белградта Югославия драма театры актрисаһы, 1955—1957 йылдарҙа — Загребта Хорват милли театрында уйнай. 1964 йылдан — йәнә Белградтың Милли театры актрисаһы.
Үҙенең бай экспрессияһы, эмоционаллеге һәм илһамландырыусы темпераменты менән билдәле, шулай уҡ актерлыҡ оҫталығына универсаль һәләттәргә эйә була, был уға драма һәм комедия ролдәрен берҙәй уйнарға һәм жанрҙар араһындағы кәртәләрҙе уңышлы еңеп сығырға мөмкинлек бирә. Мирослава Ступица төрлө образдар тыуҙыра: Лючета (Гольдониҙың «Кьоджи ирешеүҙәре» пьесаһы), Дунька («Любовь Яровая»), Петрунела (Држичтың «Дундо Маройе»), Негина («Таланттар һәм һөйөүселәр»), Глафира («Егор Булычев һәм башҡалар»), Лауренсия («Фуэнтеовехуна»), Василиса («На дне»), Мелита (Крлежиның «Леда») һәм башҡалар.
Кинола төшә. 60-ҡа яҡын кино- һәм телефильмдарҙа, сериалдарҙа уйнай.
Инсульттан һуң вафат була.
Шәхси тормошо
Өс тапҡыр никахта була. 1943 йылда популяр серб актеры Миливойе Мавид Поповичҡа (1909-94) кейәүгә сыға, ул ҡатынынан 14 йәшкә өлкәнерәк була. 1948 йылда режиссер Боян Ступицаға кейәүгә сыға, ул1970 йылда вафа була.1973-1993 йылдарҙа — Югославия Социалистик Федератив Республикаһы Президиумы рәйесе Цвиетин Миятович менән никахта була.
Грузино (усадьба)
Грузино — урыҫ классицизмының юғалған ҡомартҡыһы, XIX быуаттың беренсе сирегендәге Рәсәй империяһының иң ҡеүәтле сановниктарының береһе А.А.Аракчеевтың (1769—1834) усадьбаһы. Новгород губернаһының шул уҡ исемле ауылында, Волховтың уң ярында урынлашҡан.
Тарихы
XVIII быуат башында А.Д. Меншиковҡа ҡараған Грузиноны император Павел I Аракчеевҡа бүләк итә.
Усадьба бик ҡыҫҡа ваҡыт эсендә архитектор- классицист Ф.И.Демерцов проекты буйынса (1799—1814 йй.) төҙөлә. Башта йәйге һарай, һуңынан алты ағастан төкәтмә төҙөлә, 1806 йыл — иҫке ағас сиркәү урынына таштан  Андрей соборы төҙөлә
1810 йылда Грузиноға тәүге тапҡыр килгән император Александр I килә, һуңынан ул 10 тапҡыр бында тағы килеп сыға.
1815 йылдан башлап усадьбаны төҙөкләндерергә Василий Стасов йәлеп ителә. Икенсе осорҙа төҙөлгән төҙөлөш эштәре араһында  иғтибарға лайыҡтары: 1815 йылғы ике таш пирамидаль  манаралар, 1822 йылғы собор ҡыңғырауы, 1820 йылда уртаһында апостол Андрей Первозванный  һүрәтләнгән суйын  колонналар менән И. П. Мартос скульптураһы Монументаль скульптура һәйкәлдәре Грузино соборын биҙәй. Мартос Павел I һәйкәлен эшләй, ә Тома де Томон тәшкил һүрәттәренә рәсем эшләй, уның буйынса 1812—1814 йылдарҙа һәләк булған Аракчеев полкының  офицерҙары һәйкәле башҡарыла.
Аракчеев 1834 йылдың апрелендә үҙ резиденцияһында вафат була һәм шунда ерләнә. Туранан-тура вариҫтары булмау сәбәпле Николай I  Указы буйынса усадьбаһы менән Грузино улусы  мәңгелеккә  Новгород кадет корпусына (һуңыраҡ Аракчеевский үҙгәртелә)  тапшырыла.1921—1922 йй. — Грузинола музей ойоштороуҙы Музей фонды мөдире И. Ерыкалов шәхси башҡара.
Совет власы ваҡытында усадьба  тарихи-көнкүреш музейы статусына эйә булһа ла «аламалана һәм яртылаш емерелә». XIX быуат ҡоролмалары тулыһынса Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында юҡҡа сыға. Уларҙың урыны иҫтәлекле таҡталар менән билдәләнгән
Парк
Новгород өлкәһе хакимиәтенең 1998 йылдың 30 сентябрендәге  № 389 ҡарары менән усадьба урынындағы 46 гектар майҙанлы  парк  «Һәйкәл баҡса-парк сәнғәте (XVIII—XIX бб.) ҡомартҡыһы» тип иғлан ителә. Ике бөтөн ҡалған бронза арыҫлан Грузинонан  Бөйөк Новгородҡа алып киленә һәм Новгород тыуған яҡты өйрәнеү музейында төп инеү урынында,   «Рәсәйҙең мең йыллығы» һәйкәле яныда ҡуйыла.
Баҡсала усадьбаның беренсе баҡсасыһы — Исаак Константиновичҡа һәйкәл ҡуйылған, ул Меншиков ваҡытында уҡ йөүкә аллеяһын ултырта, һәм урындағы ышаныуҙарға ярашлы,  125 йыл йәшәгән (1681—1806).
2-се Понура
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кирпили йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань һәм Дон йылғалары араһындағы Азов диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғәҙимилек
Ғәҙими силсиләһе (ғәҙәттә Ғәҙими рухи суфый тәриҡәте дип атала) — Пакистанда урынлашҡан мосолман суфый тәриҡәте, тарафдарҙары Бөйөк Британия, АҠШ, Австрия, Сербия, Рәсәй, Австралия, Канадаға һәм Яҡын Көнсығыштың төрлө илдәрендә бар. Тәриҡәткә Ҡәләндар Баба Әүлиә (шулай уҡ Сәйед Мөхәммәт Ғәҙим Бәрхия (1898—1979) булараҡ билдәле) нигеҙ һала.
Хәҙерге заманда
Әлеге ваҡытта 1980 йылдан алып тәриҡәткә Хважа Шәмсетдин Ғәҙими етәкселек итә.
Маҡсаттары
Ғәҙими тәриҡәтенең төп ҡағиҙәләре (тәриҡәттең рәсми сайтында күрһәтелгәнсә):
Едрёнкин Михаил Акимович
Едрёнкин Михаил Акимович (21 ноябрь 1923 йыл — 31 октябрь 1970 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, штурмлау инженер-сапер батальоны саперы, рядовой. 1948 йылдан КПСС ағзаһы. Дан орденының тулы һәм ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
Биографияһы
Михаил Акимович Едрёнкин 1923 йылдың 21 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө кантоны Новоалександровка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Урыҫ. 1948 йылдан КПСС ағзаһы. Белеме тамамланмаған урта.
1942 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла. [Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында 1942 йылдың мартынан.
Старшина Едрёнкин 1947 йылда демобилизациялана. Бохарала (УзССР), һуңынан Өфөлә йәшәй. «Востокнефтепроводстрой» тресының Бохара —Урал газ торбалары төҙөлөшөндә балта оҫтаһы булып эшләй
1970 йылдың 31 октябрендә вафат була. .
Батырлығы
35-се штурмлау инженер-сапер батальоны саперы (7-се штурмлау инженер.-саперҙар бригадаһы, 13-сө армия, 1 Украина фронты) рядовой Едрёнкин 1944 йылдың майында төркөм менән дошман тылында Гута—Пеняцк—Майҙан юлына миналар һала (Львов өлкәһе Золочев ҡалаһынан 17 км төньяҡтараҡ, Украина). Минала 2 автомобиль һәм арба шартлай. 1944 йылдың 15 июнендә 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
Едрёнкин 1944 йылдың 16 июлендә яугирҙәр менән Козатин тораҡ пункты районында (Волынск өлкәһе Горохов ҡалаһынан көньяҡ-көнбайыштараҡ, Украина) дошмандың ут нөктәләренә разведка яһай, 100-ҙән ашыу минаны зарарһыҙландыра (шул иҫәптән 19 мина -«сюрприздарҙы»). 1944 йылдың 7 авгусында 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
Цюхен тораҡ пункты районында Одра йылғаһын аша кискәндә (Хобень ҡалаһынан 3 км төньяҡ-көнсығыштараҡ, Польша) 1945 йылдың 29 ғинуарында отделениеның командир урынбаҫары кесе сержант Едрёнкин 8 рейс яһай һәм 100 -ҙән ашыу һалдат һәм офицерҙы йылға аша сығара. 1945 йылдың 10 апрелендә 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
Донъя университеттарының академик рейтингы
Донъя университеттарының академик рейтингы (ARWU. Academic Ranking world of Universities), шулай уҡ Шанхай рейтингы булараҡ та билдәле, Цзян Тун Шанхай университеты юғары белем институтында төҙөлә һәм төп юғары уҡыу йорттарын үҙ эсенә ала, түбәндәге күрһәткестәрҙе иҫәпкә алған формула буйынса классификациялана:
тамамлаусыларҙан Нобель йәки Филдс премиялары лауреаттары (10 %); хеҙмәткәрҙәрҙән Нобель йәки Филдс премияһы лауреаттары (20 %), «Highly Cited Researchers» юғары цитаталанған тикшеренеүҙәр исемлеге (20 %), Nature йәки Science журналында баҫылған мәҡәләләр (20 %), Тәбиғи һәм гуманитар фәндәр ғилми мәғлүмәт институты өсөн (Institute for Scientific Information, ISI) Science Citation Index һәм Social Sciences Citation Index, шулай уҡ Arts and Humanities Citation Index алдынғы журналдар индексы (20 %), алдағы тулайым күрһәткестәрҙең юғары уҡыу йорто персоналы һанына ҡарата нисбәте (10 %).
Аванесов Варлаам Александрович
Варлаам Александрович Аванесов (Сурен Карпович Мартиросов/Мартиросян, 24 март (5 апреля) 1884 — 16 март 1930) — совет дәүләт эшмәкәре, сығышы буйынса әрмән.
Биографияһы
Көнбайыш Әрмәнстанда Карс өлкәһе, Кагизман ҡалаһында, крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Ул тәүге белемде урындағы мәхәллә мәктәбендә ала. 1896 йылда, Төньяҡ Кавказға күсенгәс, ул Ставрополь ирҙәр гимназияһына инә.
Донъя университеттарының академик рейтингы
Уның методологияһы туплаусылар Лю Няньцай һәм Чэн Индың академик мәҡәләһендә аңлатыла. Улар, был рейтингтың тәүге маҡсаты булып «академик һәм ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлеге күҙлегенән Ҡытай университеты һәм донъя университеттары араһындағы айырманы асыҡлау» тора, тип аңлата.
Аванесов Варлаам Александрович
Биографияһы
Гимназист булараҡ, ул "Дашнакцутюн" әрмән партияһына ҡушыла. 1901 йылда ул "Дашнакцутюн" менән өҙөлә һәм Әрмәнстан социал-демократик партияһына (Гнчак) ҡушыла, 1903 йылда РСДРП- ға (меньшевиктар) күсә. 1905 - 1907 йылдарҙа Ставрополь, Краснодар һәм Новороссийск хәрби бүлектәрендә пропаганда эштәрен башҡара. Эҙәрлекләүҙәрҙән һаҡланыу өсөн, ул Фарсы гражданины Арменак Александрович Аванесянц паспорты менән Швейцарияға китә. Шул ваҡыттан алып ул В. А. Аванесов тип таныла. 1913 йылда ул Цюрих университетының медицина факультетын тамамлай, Мәскәүгә ҡайта һәм йәшерен эштәрен алып бара. 1914 йылдан - большевиктар партияһы ағзаһы.
1917 йылдың февраленән - Мәскәү эшселәр һәм һалдаттар депутаттары Советының Башҡарма комитеты Президиумы ағзаһы. 1917 йылдың сентябрендә Мәскәү Советының беренсе большевик президиумы ағзаһы була. Бөйөк Октябрь революцияһында ҡатнаша, Петроград хәрби революция комитеты ағзаһы, Бөтә Рәсәй Революция Комитетының матбуғат һәм мәғлүмәт бүлеге начальнигы. II Бөтә Рәсәй Советтар съезында (1917) ул Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты (ВЦИК) ағзаһы һәм Президиум ағзаһы итеп һайлана ( 1919 йылдан) һәм 2-6 саҡырылыш Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты секретаре була.
Донъя университеттарының академик рейтингы
2003—2015 йыл рейтингы һөҙөмтәләрен Wikipediaның инглиз телендәге Ranking Academic world of Universities мәҡәләһендә ҡарап була.
Вәхитов Ғәҙел Ғәләүетдин улы
Вәхитов Ғәҙел Ғәләүетдин улы (31 декабрь 1928 йыл — 8 август 2014 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, йәмәғәт эшмәкәре, уйлап табыусы. Техник фәндәр докторы (1965), профессор (1967). СССР Министрҙар Советы премияһы (1981) һәм Ҡаҙағстан Дәүләт премияһы (1984), ике тапҡыр И. М. Губкин исемендәге премия (1969, 1981) лауреаты.
Донъя университеттарының академик рейтингы
Рәсәй вуздары рейтингта
Рәсәйҙән түбәндәге университеттар бар: М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты Санкт-Петербург дәүләт университеты: Мәскәү физика-техник институты: Новосибирск дәүләт университеты: «МИФИ» ядро милли тикшеренеү университеты:
Аванесов Варлаам Александрович
Биографияһы
1918 - 1921 йылдарҙа - РСФСР милли комиссариатында Әрмәнстан эштәре буйынса комиссар. Уның етәкселегендә Әрмәнстан эштәре комиссариаты Рәсәйгә һыйынған әрмән ҡасаҡтарына ярҙам итеү буйынса оло эш башҡара. Совет Россияһының күп шәһәрҙәрендә әрмән мәктәптәре, китапханалар, театрҙар, музейҙар булдырыла, газеталар баҫтырыла. Ул "Төрки Әрмәнстан тураһында" ( 1917 ) декрет проектын эшләүҙә актив ҡатнаша.
Донъя университеттарының академик рейтингы
Рәсәй вуздары рейтингта
Урал федераль университеты:
Вәхитов Ғәҙел Ғәләүетдин улы
Биографияһы
Ғәҙел Ғәләүетдин улы Вәхитов 1928 йылдың 31 декабрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған.
Донъя университеттарының академик рейтингы
Рәсәй вуздары рейтингта
Юғары иҡтисад мәктәбе:
Аванесов Варлаам Александрович
Биографияһы
1919 йылдың март айынан - контр-революцияға һәм саботажға ҡаршы көрәш буйынса Бөтә Рәсәй Ғәҙәттән тыш Комиссия Коллегияһы ағзаһы. Август айынан - ВЧК Махсус бүлеге начальнигының икенсе урынбаҫары. А.И. Деникин ғәскәре һөжүм иткән ваҡытта Мәскәү өлкәһен һаҡлау буйынса өс кешелек комиссия ағзаһы була. 1920 - 1922 йылдарҙа - ВЧК коллегияһы ағзаһы һәм шул уҡ ваҡытта 1919 - 1924 йылдарҙа - РСФСР дәүләт контроле Халыҡ Комиссариаты коллегияһы ағзаһы, Эшсе-Крәҫтиән инспекцияһы халыҡ комиссары урынбаҫары. 1924 - 1925 йылдарҙа - СССР-ҙың тышҡы сауҙа буйынса халыҡ комиссары урынбаҫары. 1922-1927 йылдарҙа - СССР Үҙәк Башҡарма комитеты ағзаһы. 1925 йылдан - СССР халыҡ хужалығы Юғары Советы Президиумы ағзаһы, һәм уға халыҡ хужалығы Юғары Советы Президиумы эргәһендәге хәрби сәнәғәт идараһын булдырыу бурысы йөкләнә. Ул халыҡ хужалығы Юғары Советының Баш инспекцияһын беренсе ойошторусыларҙың береһе һәм башлығы була, һуңғараҡ ул иҫәп-хисап бүлеген, һуңынан тәьмин итеү секторын етәкләй. Ул Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
Ул 1930 йылдың 16 мартында вафат була. Көлө Новодевичье зыяратының колумбияһында күмелгән.
Совет танкеры «Варлаам Аванесов» уның хөрмәтенә аталған.
Донъя университеттарының академик рейтингы
Рәсәй вуздары рейтингта
ИТМО университеты:
Ҡазан университеты:
МИСиС:
Рейтингты тәнҡитләү
Йыш ҡына колледж һәм университет рейтингтары бәхәстәр тыуҙыра (Колледж һәм университет рейтингтары тәнҡите (Төньяҡ Америка) һәм Колледждар һәм университеттар рейтингы тәнҡите (2007 йыл, Америка Ҡушма Штаттары)), ARWU рейтингы ла ташлама түгел. 2007 йылда Scientometrics журналында баҫылған мәҡәләлә, был рейтинг һөҙөмтәләрен Лю һәм Чэн һүрәтләгән ысулды ҡулланып тәүге мәғлүмәттәрҙән ҡабат эшләп булмай, тип күрһәтелә. Башҡа авторҙар раҫлауынса, рейтингын ҡабаттан эшләү мөмкин.
Вәхитов Ғәҙел Ғәләүетдин улы
Биографияһы
1951 йылда Өфө нефть институтын отличие менән тамамлай һәм 1953 йылға тиклем Ишембайҙа эшләй. «Ишембайнефть» нефть промыслаһы идаралығының Кинйәбулат промыслаһы тау инженеры, Ишембай нефть техникумында уҡытыусы (1951—1953).
Береш (Егән ҡушылдығы)
Береш  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Егән йылғаһының һул ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Вәхитов Ғәҙел Ғәләүетдин улы
Биографияһы
1953 йылдан Мәскәүҙә.
1953—1956 йылдарҙа Бөтә Союз нефть һәм газ ғилми-тикшеренеү институтының аспиранты һәм ғилми хеҙмәткәре.
1956—1971 йылдарҙа Татарстан Нефть эшкәртеү сәнәғәтенең ғилми-тикшеренеү һәм проект институты директорының фәнни эштәр буйынса урынбаҫары, институт директоры.
1971—1986 йылдарҙа Бөтә Союз нефть һәм газ ғилми-тикшеренеү институтының директоры.
Береш (Егән ҡушылдығы)
Йылғаның тирә-яғында һоро урман тупрағы һәм ташлы (грубоскелетный) тупраҡта киң япраҡлы урмандар үҫә (имән, йүкә, саған, йыла).
Вәхитов Ғәҙел Ғәләүетдин улы
Биографияһы
1986—1990 йылдарҙа «Нефтеотдача» Бөтә Союз тармаҡ‑ара ғилми‑техник комплексының генераль директор урынбаҫары.
Лебяжий (Өфө районы)
Лебяжий (Лебяжий) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 290 кеше. Почта индексы — 450520, ОКАТО коды — 80252820004.
Вәхитов Ғәҙел Ғәләүетдин улы
Биографияһы
1990 йылдан «Вьетсовпетро» уртаҡ совет-вьетнам предприятиеһында нефть һәм газ ресурстарын үҙләштереү мәсьәләләре буйынса ғилми‑тикшеренеү һәм проект‑тикшеренеү институтының фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары.
1995—2003 йылдарҙа ««Лукойл» нефть компанияһы Ғилми‑инженерҙар үҙәге» ЯСЙ-ның нефть ятҡылыҡтарында нефть сығарыу һәм ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген арттырыу бүлеге начальнигы булып эшләй
Рәсәй, Ҡаҙағстан, Алжир, Вьетнам, Ираҡ нефть ятҡылыҡтарын эшкәртеүҙә ҡатнаша.
Техник фәндәр докторы (1965), профессор (1967).
1967—1971 йылдарҙа Татар АССР-ының Юғары Советы депутаты, Татар АССР-ының Юғары Советы рәйесе урынбаҫары. 1980 йылдан алып 1989 йылға тиклем — фән һәм техника өлкәһендә Ленин һәм Дәүләт премиялары буйынса Комитет ағзаһы. Мәскәүҙә мосолман зыяратында ерләнгән.
Библиография
300-ҙән ашыу фәнни мәҡәлә, 15 монография, авторлыҡ таныҡлығы һәм патенты булған 80 уйлап табыу авторы. Уның етәкселегендә 38 кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертациялары яҡланған.
Лебяжий (Өфө районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Береш (Егән ҡушылдығы)
«Береш» атамаһын тикшеренеүселәр кеше исеменән алынған тип иҫәпләй.
«Береш»- башҡортса балыҡ исеме (русса бёрш, волжский судак).Тик белгестәр уны Ағиҙелгә Каманан килеп инә, шуға Ағиҙелдең үрге ағымында осрай ти.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Булавки
Булавки — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе, Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ягодная Ряса йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронеж йылғаһы Липецк ҡалаһына тиклем, Матыра йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Октябрҙең 50 йыллығы исемендәге стадион
Октябрҙең 50 йыллығы исемендәге стадион — "Газпром нефтехим Салауат" ААЙ-нең күп функциялы стадионы. Башҡортостан Республикаһының Салауат ҡалаһында урынлашҡан. 10 500 тамашасыны һыйҙыра ала.
Тарихы
Октябрҙең 50 йыллығы ис. стадион 1968 йылда төҙөлә һәм республикала иң ҙурҙарҙан иҫәпләнә. Стадиондағы футбол яланына яһалма япма түшәлгән. Майҙан тирәләй йүгереү юлдары бар.
Стадионда спорт һарайы, асыҡ трибуна, футбол һәм еңел атлетика манежы, волейбол, теннис уйындары өсөн майҙансыҡ төҙөлгән.
Бында спорт байрамдары, еңел атлетика буйынса ярыштар, Рәсәй Чемпионаты кимәлендәге футбол уйындары кеүек күмәк саралар ойошторола.
2010 йылда спорт һарайы заман талаптарына яраҡлы итеп яңынан төҙөлә. Төҙөлөштө "Газпром нефтехим Салауат" финанслай.
Әлеге ваҡытта стадионда Санкт-Петербургтың "Зенит" футбол клубы Академияһы филиалы һәм Академияның төп командаһы "Зенит-м" эшләй. Филиалда 7-17 йәшлек 200-гә яҡын бала шөғөлләнә. Филиалды тамамлаусылар Академияның "Зенит-м" төп командаһына эләгә. Күнекмәләр донъя стандарттарына тап килгән "Евро Грасс М" яһалма япмалы футбол яланында үтә.
Адресы
453250, Башкортостан Республикаһы,  Салауат ҡалаһы, Ключевая, 1.
Адыев Иҡсан Адыевич
Адыев Иҡсан Адыевич (Адыев Иксан Адыевич; 1901 — 16 июль 1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составындағы 275-се кавалерия полкында отделение командиры. Гвардия сержанты.
Биографияһы
Иҡсан Адыевич Адыев 1901 йылда Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Асҡын районы) Яңы Күскилде ауылында тыуған.
1941 йылдың 10 декабрендә БАССР-ҙың Асҡын район хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.
1942 йылдың 16 июлендә (1942 йылдың 10 декабре тигән мәғлүмәт тә бар ) Курск өлкәһе Озерки ауылы янында һәләк була.
Хәтер
Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында ул хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен тапты. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә гвардия сержанты Адыев Иҡсан Адыевич та (элекке Курск өлкәһе) Липецк өлкәһе Тербун ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнде.
Адыев Иҡсандың исеме ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған.
Пруженка (Воря ҡушылдығы)
Пруженка  — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воря йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Пирогов һыуһаҡлағысынан Ногинск ҡалаһына тиклем, Уча (башынан Уча һыуһаҡлағысына тиклем) йылғаһын керентмәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вишнёвка (Лесной Воронеж ҡушылдығы)
Вишнёвка  — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе, Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лесной Воронеж йылғаһының һул ярына тамағынан 92 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронеж йылғаһы Липецк ҡалаһына тиклем, Матыра  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кеминмаа
Кеминмаа (фин. Keminmaa ) — Финляндияла, Лаппи провинцияһында община. Халҡы 8 565  кеше тәшкил итә (2011 йылға); майҙаны — 645,79 км². Халыҡ тығыҙлығы — 13,7 кеше/км². Кеми, Симо, Торнио һәм Тервола общиналары менән сиктәш. .
Тораҡ пункттары
Община территорияһында түбәндәге ауылдар урынлашҡан: Хирмула, Иймола, Итякоски, Йокисуу, Лаурила, Лаутиосаари, Лиедаккала, Маула, Пёрхёля, Руоттала (ҙур өлөшө Торнио территориянда), Сомпуъярви,  Тёрмя, Виитакоски.
Демографияһы
2011 йылдың 31 ғинуарына  Кеминмаа общинаһында   8565 кеше йәшәгән: 4305 ир-ат һәм 4260 ҡатын-ҡыҙ
99,28 % халыҡ өсөн фин теле туған тел, швед теле  — 0,17 процент өсөн. Башҡа телдәр 0,52 процент общинала йәшәгән башҡа халыҡ өсөн.
Халыҡтың йәш составы:
Йылдар буйынса халыҡ һанының үҙгәреүе:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Трнава
Трнава (словак. Trnava, нем. Tyrnau , венгр. Nagyszombat , лат. Tyrnavia ) — көнбайыш Словакия ҡалаһы, Трнавка йылға буйында, Кесе Карпаттың көньяҡ  битләүендә урынлашҡан. Трнава — архиепископ резиденцияһы, шуға күрә уны йыш ҡына словак Римы тип атайҙар  Халҡы — 70 мең самаһы кеше. Трнава — бер үк исемле Трнава крайының үҙәге
Тарихы
Тәүге тапҡыр ҙур булмаған Трнава игенселек ултырағы 1211 йылда эстергом архиепискобының хатында телгә алына. Трнава Словакияның биләмәһендә беренсе булып ҡала хоҡуҡтарын ала, 1238 йылда уларҙы Венгрия короле Бела IV бүләк итә. XIII быуатта Трнавала заманса һәм ҙур ҡәлғә төҙөлә. Трнаваның әһәмиәте тураһында нәҡ бында венгрия королдәре башҡа илдәрҙең королдәре менән осрашыуы тураһында факт һөйләй. Эстергом Архиепископлығының төрөктәрҙән ҡасып килеп бында күсеүе менән, Трнаваның әһәмиәте XVI быуаттата тағы ла нығына. Шулай итеп Братислава Венгрияның баш ҡалаһы, ә Трнава — дини ҡалаһы була.1635 йылда кардинал Петер Пазмань Трнава университетына (Венгрияла беренсе) нигеҙ һала, 1777 йылда ул императрица Мария Терезия бойороғо буйынса Будуға күсә һәм шулай итеп Будапешт университеты булып китә.
1787 йылда словак эшмәкәре Бернолак Антон Транвала ҡулланылған трнаво-подгор диалектына нигеҙләнгән әҙәби словак теленең беренсе вариантын кодификациялай.
1918 йылда Чехословакия ойошторолғандан һуң Трнава Словакияның сәнәғәт үҙәктәренең береһе була, ул әле лә иң ҙур үҙәге.
1943 йылдың сентябрендә Трнавала 15000 словак һалдатының ихтилалы була, уның сәбәбе булып словак армияһы баш командующийы Фердинанд Чатлошаның һалдаттарҙы немец формаһында кейендереп ПВО зенит расчеттарын комплектлау өсөн Германияға ебәреү тураһында бойороғо була. Гитлер ғәскәрҙәре менән һуғыш көнө буйы дауам итә, бирелгән словак һалдаттарын ҡоралһыҙландыралар һәм Германияға ебәрәләр. (Был хаҡтағы материал Бөйөк Британия киң мәғлүмәт сараларына һылтанып ТАСС тарафынан баҫылып сыға).
Спорты
Ҡалала 2002 йылда шайба менән хоккей буйынса юниорҙар араһында сираттағы донъя чемпионаты үтә
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Хохлов Рем Викторович
Хохлов Рем Викторович (15 июль 1926 йыл  — 8 август 1977 йыл )— СССР физигы, һыҙыҡлы булмаған оптикаға  нигеҙ һалыусыларҙың береһе. 1973-1977 йылдарҙа М.В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты ректоры.
Биографияһы
Рем Викторович Хохлов 1926 йылдың 15 июлендә Орлов губернаһы Ливны ҡалаһында тыуған. . Атаһы — Виктор Христофорович Хохлов элекке комсомол хеҙмәткәре, эскадрон политругы, Мәскәү энергетика институтын тамамлаған, әсәһе — Мария Яковлевна Васильева МДУ-ның физика факультетын тамамлай һәм шул кафедрала эшләй.
Бала сағы Мәскәүҙә үтә .1941 йылда ете йыллыҡ мәктәпте тамамлай, өс йыл автослесарь булып эшләй. Һуңынан урта мәктәп курсы өсөн иимтихандарҙы экстерн тапшырып,. Мәскәү авиация институтына уҡырға инә, унан Мәскәү дәүләт университетынаың физика факультетына күсә..Шунда уның бөтә ғүмере үтә : физика факультеты студентынан ректорға тиклем.
Студент сағынан уҡ физика тирбәлеүҙәре менән мауыға. Был закондарҙың универсаль көскә эйә булыуы йәш тикшеренеүсене киң комплеслы проблемаларға килтерә. Аспирантураның радиофизик тирбәлеүҙәре бүлегендә үк уларҙың ҡайһы берҙәре хәл ителә, Студент сағында уҡ Хохлов у беренсе баҫма публикацияһын әҙерләй.
1952 йылда физика факультетынын физик тирбәлеү буйынса кафедраһы аспирантураһын тамамлай, кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1952 йылдан Мәскәү дәүләт университетында эшләй башлай. 1959 йылда Стэнфорд университетына (АҠШ) бер йыллыҡ фәнни командировкаға ебәрелә. 1962 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай, А. С. Ахманов менән МДУ-ла СССР-ҙа тәүге һыҙыҡлы булмаған оптиканың лабораторияһы ойошторола. 1963 йылдан.- МДУ-ның профессоры. 1960 йылдарҙа Хохол һыҙыҡлы булмаған оптика, радиофизика, тирбәлеүҙәр теорияһы, акустика тирбәлеүҙәр теорияһы һәм квант электроникаһы буйынса етди фәнни өлөш индереп, ҙур ғалим булып таныла.
Хохловты фән донъяһында танылыуға килтергән 1961 йылда нәшер ителгән ике хеҙмәте: «К теории ударных радиоволн в нелинейных линиях» һәм «О распространении волн в нелинейных диспергирующих линиях». Беренсе монографияһы һыҙыҡлы булмаған акустикаға теоретик нигеҙ һала, икенсеһе һыҙыҡлы булмаған мөхиттә электромагнит тулҡындарҙың таралыу теорияларына нигеҙ төҙөй. .
1964 йылда донъя әҙәбиәтендә һыҙыҡлы булмаған оптика проблемаларына арналған беренсе монографияһы сыға. Артабан уның ҡыҙыҡһыныуҙары киңәйә барып, һыҙыҡлы булмаған оптиканың фундаменталь проблемаларына килтерә. Хохлов яңы тип лазер һәм лазер спектроскопияһы буйынса бер нисә принципиаль идеялар тәҡдим итә. Мәскәү дәүләт университетында тулҡын процестары кафедраһы ойоштора.
1966 йылда СССР фәндәр Академияһының ағза-корреспонденты,1974 йылдан академигы, 1975 йылдан. — Президиум ағзаһы, 1977 йылдан вице-президенты .1964 йылда — М. В. Ломоносов исемендәге премия лауреаты Ленин премияһы (1970) һәм СССР дәүләт премияһы (1985 йылда, үлгәндән һуң).
Мәскәү университеты ректорының ғүмере ҡапыл өҙөлә: егерме йылдан ашыу стажы булған альпинист, альпинизм буйынса спорт мастерына кандидат, 1977 йылдың йәйендә Памир тауының иң бейек түбәһенә күтәрелгәндә, хәл ҡатмарлаша, һаулығы насарлана..
1977 йылдың 8 авгусында табиптарҙың тырышлығына ҡарамаҫтан, Хохлов Рем Викторович вафат була. Мәскәүҙең Новодевичье зыяратында ерләнә. .
Баһауетдин Нәҡшбәнд
Баһауетдин Мөхәммәт ибн Борһанетдин Мөхәммәт әл-Бохари  (йәки Баһауетдин Балогардон, март, Бохаранан йыраҡ түгел Ҡәсри-Һиндуван (хәҙерге Ҡаған районы), Үзбәкстан — март , шунда уҡ) — фарсы дин әһеле, шулай уҡ суфый уҡытыусы булараҡ та билдәле, мөһим урын тотҡан Нәҡшбәндиә суфый тәриҡәтенә нигеҙ һалыусы тип иҫәпләнә (ғәмәлдә ул тәриҡәттең етенсе шәйехе булып тора).
Биографияһы
Баһауетдин Бохаранан йыраҡ түгел Ҡәсри-Һиндуван ауылында һөнәрсе ғаиләһендә тыуған. Ғүмеренең күп өлөшөн ул Бохарала йәки уның эргәһендә уҙғарған.
Суфыйлыҡ менән ҡыҙыҡһыныу олатаһынан күскән. Бала сағында Нәҡшбәнд шәйех Мөхәммәт Баба Сәммәси тарафынан (ваф. 740/1339) рухи уллыҡҡа алына, һәм ул артабан белем биреүҙе уҡыусыһы Әмир Гүләлгә тапшыра. Артабан Баһауетдин бүтән билдәле шәйехтәрҙән дә белем ала.
Вафаты
Хәнәфи мәҙһәб тарафдары Баһауетдин Нәҡшбәнд 1389 йылдың мартында вафат була һәм тыуған ауылында ерләнә.
Үлгәндән һуң Нәҡшбәнд әүлиә, шулай уҡ Бохараның ҡурсалаусыһы тип таныла. Уның ҡәбере өҫтөндә 1544 йылда мазар төҙөлә, ул Урта Азия мосолмандарының хаж ҡылыу урыны булып китә.
Әлибаев Сәлихйән Ғәзиз улы
Әлибаев Сәлихйән Ғәзиз улы (1905 йыл — 10 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.
Биографияһы
Әлибаев Сәлихйән Ғәзиз улы 1905 йылда Ырымбур губернаһының Ырымбур өйәҙе, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районы Яҡшымбәт ауылында (артабанғы мәғлүмәттәр буйынса Күгәрсен районында) тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Көйөргәҙе район хәрби комиссариаты тарафынан 1941 йылда, артабанғы мәғлүмәттәр буйынса 1942 йылдың 11 ғинуарында саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкында кавалерист булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһенең Икенсе Тербуны районында һуғыш яланында ятып ҡала, хәбәрһеҙ юғалғандар исемлегенә индерелгән.
Ғаиләһе
Ҡатыны Әлибаева Раҡия.
Бурлы (Ағиҙел ҡушылдығы)
Бурлы  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 635 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебино һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сумерь
Сумерь — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Талица йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Пирогов һыуһаҡлағысынан Ногинск ҡалаһына тиклем, Уча (башынан Уча һыуһаҡлағысына тиклем) йылғаһын керентмәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡыпсаҡ теле
Ҡыпсаҡ теле — VIII—IX быуаттарҙа ҡимаҡтар менән бергә Иртыштың үрге ағымында һәм Алтайҙа йәшәгән ҡыпсаҡтарҙың хәҙер үле төрки теле.
IX быуатта ҡыпсаҡтар, уғыҙҙарҙы ҡыҫырыҡлап сығарып, Иртыш йылғаһының көнбайышыңдағы далаларға күскән.
Дунайҙың түбәнге ағымы һәм Иҙел араһында йәшәгән ҡыпсаҡтар боронғо рус сығанаҡтарынан исеме аҫтында, ә византия һәм европаға — ҡомандар булараҡ билдәле. Уларҙың теле фәндә теле булараҡ билдәле. Ҡыпсаҡ теле миссионерҙарға ҡыпсаҡ телен өйрәнеү һәм Алтын Урҙа халҡын христианлыҡ менән таныштырыу маҡсатында төҙөлгән XIV быуаттың билдәле яҙма ҡомартҡыһы "Куманикус кодексы"нда сағылған.
Урта быуаттарҙа билдәле булған икенсе ҡыпсаҡ теле Үҙәк Азиянан, Кавказдан һәм Ҡара диңгеҙ буйы далаларынан килтерелгән әсир ҡыпсаҡ тоҡомдарының Мысыр мәмлүктәре теле була. Мәмлүк-ҡыпсаҡ теле XIII—XV быуаттарҙа ҡулланылған, унан ғәрәп яҙмаһы менән яҙылған бер нисә ҡомартҡы һаҡланып ҡалған.
Ҡыпсаҡ теле ҡыпсаҡ телдәре төркөмө нигеҙенә (башҡорт ҡырым татар, ҡараим, ҡырымшаҡ, ҡарасай-балҡар, ҡумыҡ, нуғай, ҡаҙаҡ, ҡарағалпаҡ, татар, сыбыр) ятҡан.
Ҡайһы бер тел белгестәре, Радлов, Гаркавец, Тенишев, иртә ҡыпсаҡ теленең ике — көнсығыш һәм көнбайыш тармаҡҡа тарҡалыуын күрһәткән. Ҡыпсаҡ һәм боронғо ҡырғыҙ (йәнәсәй-телдәренең үҙ-ара тәьҫире һөҙөмтәһендә көнсығыш ҡыпсаҡ телмәр тибы формалаша башлай. Хронологик эҙмә-эҙлеклек менән көнсығыш ҡыпсаҡ теле көньяҡ алтай (XI—XIV быуаттар), фирғәнә-ҡыпсаҡ һәм ҡырғыҙ телдәренә (XV быуаттан) тарҡала.
Көнбайыш һәм көнсығыш ҡыпсаҡ телдәренең үҙенсәлекле айырмаһы булып ау дифтонгыһының үҫтерелеүе тора: көнбайыш ҡыпсаҡтарҙа ул һаҡланған (тау — «гора»), көнсығыш ҡыпсаҡтарҙа боронғо кимәлдә оҙон һуҙынҡыға үҙгәргән (ҡырғыҙса: тоо, көньяҡ алтайса: туу, диалекттарҙа тоу).
Артабанғы быуаттарҙа хронологик эҙмә-эҙлеклелек менән көнбайыш ҡыпсаҡ ареалы иҙел буйы ҡыпсаҡ (XIII быуат), ҡыпсаҡ-ҡыпсаҡ (XI—XIII бб.) һәм нуғай-ҡыпсаҡтарға (XIV—XVI бб.) тарҡала.
Фонетик структураһы яғынан ҡыпсаҡ теле тас/таш - 'камень' тибындағы һүҙҙәрҙә с/ш тап килеүҙәренең үҙгәреүсән, һүҙ башында ж/ж урынына башлыса 'й' ҡулланыу менән ҡылыҡһырлана, грамматик төҙөлөшөндә — -ур/-р һәм -ар/-эр-ға тамамланған ҙы параллель ҡулланыу, -у-/- формалары урынына -мак/-мэк хәл ҡылымдарын әүҙемләштереү һ. б., шулай уҡ уғыҙ лексикаһы менән иғтибарҙы йәлеп итә.
Монгол осорона тиклемге ҡоман теле, йәки ҡыпсаҡ теле тураһында мәғлүмәтте Мәхмәүт Ҡашғари һүҙлегендә табырға була (XI—XIII 2-се яртыһы).
Воробьёв Леонид Николаевич
К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институты (хәҙерге Башҡорт дәүләт университеты) директоры урынбаҫары (1929—1932), профессор, тел ғилеме һәм әҙәбиәт кафедраһы мөдире, Мари педагогия институтының тел һәм әҙәбиәт факультеты деканы (1932—1935), мөдире. Чкалов педагогия институтының тел һәм әҙәбиәт факультеты деканы (1937—1945), Чита педагогия институтының директоры (1945—1948), рус теле һәм дөйөм тел ғилеме кафедраһы мөдире (1948—1950), Пермь университетының тарих-филология факультеты (1949—1950) деканы. Н. Я. Маррҙың яфетик теорияһын әүҙем яҡлаусы.
Биографияһы
Мәскәүгә ҡайтып, Мәскәү дәүләт университетында, Шәрҡиәт институтында, бер юлы Кремлдә, Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма комитетының берләштерелгән мәктәптәрендә, И. В. Сталин исемендәге Коммунистик университетта, Сунь-Ятсен исемендәге хеҙмәтсәндәр университетында һәм Дәүләт ғилми советында уҡытыусы булып эшләй) (1917—1920).
1929 йылда тағы ла Халыҡ комиссариаты һәм Дәүләт ғилми советы тарафынан Өфөгә тел ғилеме профессоры булараҡ ебәрелә, ошонда уҡ Башҡорт дәүләт педагогия институтының директор урынбаҫары вазифаһын башҡара (1929—1932).
1932—1935 йылдарҙа Йошкар-Оланың Мари педагогия институтына профессор сифатында күсерелә, тел һәм әҙәбиәт факультетының деканы була, тел ғилеме мөдире һәм әҙәбиәт кафедраһының тәүге мөдире була.
1935—1937 йылдарҙа — Урал дәүләт педагогия институты профессоры (Көнбайыш Ҡаҙағстан, г. Уральск), 1937—1945 йылдарҙа — Чкалов педагогия институты (Ырымбур) профессоры, тел һәм әҙәбиәт факультеты деканы, тел ғилеме кафедраһы мөдире, өлкә комитеттар союзы хеҙмәткәрҙәренең юғары мәктәп һәм Чкалов өлкәһенең ғилми учреждениелар рәйесе.
1937 йылдың 23 ноябрендә филология фәндәре кандидатына диссертация яҡлай.
1945 йылда Чита педагогия институтының директоры итеп тәғәйенләнә (1945—1948). 1947 йылдың 17 сентябрендә профессор исеме бирелә.
1948 йылдан Молотов (Пермь) университетында эшләй.
— ти шул ваҡытта уның тураһында «Старейший на Урале» китабының авторы Б. Николаев һөйләй.
1949 йылдың 13 апреленән — 1950 йылдың 17 мартына тиклем тарих-филология факультеты деканы; 1948 йылдан алып 1950 йылдың апреленә тиклем — Молотов (Пермь) университетының рус теле һәм дөйөм тел ғилеме кафедраһы мөдире. Молотов (Пермь) университетынан шәхси үтенесе буйынса (һаулығы насар һәм йәше өлкән булыуы сәбәпле — 61 йәш) 1950 йылдың апрелендә эшенән бушатыла.
1950 йылдың 11 апрелендә СССР Юғары уҡыу йорттарының министрлығының бойороғо буйынса А. М. Горький исемендәге Молотов университетынан Магнитогорск педагогия уҡытыусылар институтына уҡыу һәм ғилми эш буйынса директор урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
Фәнни эшмәкәрлеге
Ғилми тикшеренеү өлкәһе — тел ғилеме, 50-нән ашыу эше баҫтырылып сыҡҡан. Улар араһында: «Особенности фонетики в башкирском языке» (Уфа, 1912), «Пословицы и загадки в башкирском языке» (Уфа, 1913), «Морфологическая структура речи в татарском языке» (1913), «Народные песни татар» (муз.-этнограф. сборник, 1922), «Песни крымских татар» (1923), «Элементы сравнительной грамматики в тюркских языках» (Центриздат, 1929), «Первая книга для чтения» (для китайцев — по русскому языку, УТК, 1925), «Что такое сингармонизм (на материалах тюркских языков и одного из угро-финских» (Йошкар-Ола, 1934), «Изучение опыта преподавания марийского языка и русского языка в марийской школе» (Йошкар-Ола, 1934) һ.б.
Түбәнге Әрмет
Түбәнге Әрмет (Нижнеарметово) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 590 кеше. Әрмет ауыл Советының административ үҙәге. Почта индексы — 453238, ОКАТО коды — 80231805001.
Тарихы
Тарихи Әрмет — башҡорт ауылы. 1772 йылдың 21 июлендә унда йәшәүселәр үҙҙәренең аҫаба ерҙәрен ерһеҙ башҡорттарға, мишәрҙәргә һәм татарҙарға, барлығы 60 ихатаға, рөхсәт итә. Бында индергән өсөн 500 һум аҡса алғандар. Бөгөнгө көндә керҙәштәрҙең исемдәренең күбеһе фамилия булараҡ билдәле. XVIII быуаттың 70-се йылдарында Әрмет исемле өс ауыл булған: Түбәнге Әрмет, Иҫке Әрмет, Үрге Әрмет. 1839 йылда улус ауылдары исемлегендә улар дүртәү була: Стәрлетамаҡтан 40 километрҙа урынлашҡан яңы ауыл Урта Әрмет барлыҡҡа килә. Уны 1834 йылдағы VIII ревизия күрһәтмәй. Шулай итеп, ул был даталар араһында барлыҡҡа килгән. 1920 йылда халыҡ иҫәбен алыуҙа 5 ауыл бар: Әрметрәхим (Губейкино, Моськино), Үрге Әрмет, Түбәнге Әрмет, Иҫке Әрмет, Урта Әрмет. Түбәнге Әрмет ауылы элегерәк Рәхимибрай исемен йөрөткән (исеменең тәүге теркәлеүе — 1795 йыл), 1774 йылда улус старшиналарының береһе булған Әрмет ауылы аҫабаһы Мөхәмәтрахим Ибраев хөрмәтенә аталған. Уның улдары 1816 йылда ауылда йәшәгәндәр: 39 йәшлек Мөхәмәт (уның балалары Әбдрәхим, Әбдрахман), 28 йәшлек Әбделмәнмөхәмәт (улы Әлмөхәмәт), 30 йәшлек Ғәбделваһап, 25 йәшлек Абдулла Рәхимовтар. 9-сы тирмә халҡы йәйләүҙәргә сыҡмаған, ауылдағы өйҙәрендә йәшәгән. 1842 йылда ауылдың тик 123 аҫаба-башҡорттары ғына 224 бот көҙгө һәм 1072 бот яҙғы иген сәскәндәр.
2009 йылда «Ихлас» мәсете асыла. 1839 йылда ике мәсет булыуы билдәле.
Ауыл бөгөн
Ауылда урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, почта бүлексәһе, ведомство янғын һүндереү бүлеге, И. Ғ. Ғиззәтуллин музейы, мәсет бар.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса ауылда башҡорттар йәшәй (100 %).
Географик урыны
Ауыл Кесе Әрмет йылғаһының ярында урынлашҡан.
Урамдары
Урам исеме :
Долни-Дыбник
Долни -Дыбник (болг. Долнить Дъбник ) — Болгарияла ҡала. Плевен өлкәһендә, илдең төньяҡ өлөшөндә  урынлашҡан, Долни-Дыбник  общинаһына инә, административ үҙәк. Революцияға тиклемге ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Дольный Дубняк йәки Дольний Дубняк булараҡ  тасуирлана. Ҡала диңгеҙ кимәленән 110 м бейеклектә ята, майҙаны эргә тирәләге ерҙәре менән 75,247 кв.км тәшкил итә. Халҡы 4 697 кеше.
Долни -Дыбник София — Варна линияһы буйынса мөһим тимер юлы үҙәге
Сәйәси хәле
Долни-Дыбник общинаһының кметы (мэры)  — һайлау һөҙөмтәләре буйынса Борислав Стоядинов Станимиров  (Ике партия  составындағы коалиция: Болгар игенселек халыҡ  союзы (БЗНС), демократик көстәр Союзы (СДС))
Иҫтәлекле урындары
Ҡалала «Свети Пророк Илия» сиркәүе эшләй.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Гущина Ряса
Гущина Ряса — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе, Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ягодная Ряса йылғаһының уң ярына тамағынан 3,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронеж йылғаһы Липецк ҡалаһына тиклем, Матыра йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мөслим (ауыл, Силәбе өлкәһе)
Мөслим (Муслюмово)  — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Мөслим ауыл биләмәһенең үҙәге.Халҡы күсерелеп бөтөп бара.
Географияһы
Ауыл аша радиактив ҡалдыҡтар менән зарарланған Тинес (Теча) йылғаһы аға. Район үҙәге Ҡоншаҡ ауылынан 12 км алыҫлыҡта урынлашҡан.Эргәһендә элек Туғаняҡ тип аталған Шуғуняҡ күле.
Тарихы
Мөслим – боронғо башҡорт ауылы. Мәғлүмәттәр бер иш кенә түгел. Ауыл 1730-се йылдарҙа барлыҡҡа килеүе билдәле. Кемдер ауылға нигеҙ һалыусы башҡорт старшинаһы Мөслим Әширов; кемдер шулай уҡ башҡорт старшинаһы Абдулмәннән Мөслимов; өсөнсөләр мишәр Мөслим Даушевтарҙан киткән тип һанай.
1919 йылдың июлендә Мөслим ауылы янында Силәбе операцияһы һуғыштарының береһе булған.
1949 йылдан Тинес йылғаһына Маяҡ химик комбинаты бер ниндәй контролһеҙ радиоактив ҡалдыҡтарын түгеп тора. Был комбинат Силәбе өлкәһенең Озёрск ҡалаһында ( ул саҡтағы Силәбе-40) йылғаның үр яғында урынлашҡан. Радиоактив бысраныуҙы 1957 йылдағы «Ҡыштым авария»һы тағы ла нығыраҡ хөртәйтеп ебәрә.
2000-се йылдарҙан йылғалағы радиоактив ултырмаларҙың ауыл кешеләренә йоғонтоһон кәметеү буйынса эштәр алып барыла.2009 йылдан кешеләрҙе «Яңы Мөслим ҡасабаһы»на күсерә башлайҙар. Уны Мөслим ҡасабаһын көнбайышындараҡ, йылға үҙәненән бер нисә км-ға арыраҡ төҙөйҙәр.
Халҡы
2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда 464 кеше йәшәй.
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса татарҙар һәм башҡорттар йәшәй.
Ермилов Олег Михайлович
Ермилов Олег Михайлович (12 декабрь 1949 йыл) — тау инженеры, геология, геофизика, газ һәм газ конденсаты ятҡылыҡтарын эшкәртеү өлкәһендәге белгес, И. М. Губкин исемендәге Рәсәй дәүләт нефть һәм газ университеты профессоры, Рәсәй фәндәр академияһы академигы (2016).
Мамалимов Хәниф Масай улы
Мамалимов Хәниф Масай улы (1912 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия ҡыҙылармеецы. 112-се Башҡорт (16-сы гвардия) кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының трубвзвод музыканты.
Мөслим (ауыл, Силәбе өлкәһе)
Транспорт
Күрше Мөслим ҡасабаһында шундай уҡ атамалы Мөслим станцияһы урынлашҡан.
Ермилов Олег Михайлович
Биографияһы
Олег Михайлович Ермилов 1949 йылдың 12 декабрендә Өфө ҡалаһында тыуған.
Мөслим (ауыл, Силәбе өлкәһе)
Галерея
Мөслим ауылы күренештәре
Мамалимов Хәниф Масай улы
Биографияһы
Хәниф Масай улы Мамалимов 1922 йылда Башҡортостандың Бөрө районында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышына 1941 йылда Йылайыр районы хәрби комиссариаты тарафынан алынған. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкындағы трубвзводта (һорнайсылар взводында) музыкант булып хеҙмәт итә. Баймаҡ районы исемлегендә ул шулай уҡ артиллерия батареяһы ездовойы итеп күрһәтелгән. ВКП(б)-ға 1942 йылда инә. Һуғыш йылдарында күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн хәрби миҙалдарға лайыҡ булған. Артбатарея ездовойы Мамалимов ҡыйыу ғәмәлдәре өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә: Чернухино станцияһы тирәһендәге немец тылындағы рейдта шәхсән алты һәм 1942 йылдың ноябрендә өс автоматсыны юҡ итә (60-сы кавполкы буйынса 058-н бойороғо). Алыштар барышында тыл һәм полк штабы араһында связной ролен өлгөлө үтәгән өсөн 1945 йылдың 14 майындағы бойороҡҡа ярашлы икенсе тапҡыр «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалына лайыҡ була.
Ермилов Олег Михайлович
Биографияһы
1973 йылда Өфө нефть институтын «Нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеүҙең технологияһы һәм комплекслы механизацияһы» һөнәре буйынса тамамлай, 1995 йылда  Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Халыҡ хужалығы академияһын «Дәүләт предприятиеларында иҡтисад, ойоштороу һәм идара итеү» һөнәре буйынса тамамлай.
1979 йылда техник фәндәр өлкәһендә «Методика расчета внедрения пластовой воды в газовую залежь с учетом неоднородности коллектора по проницаемости и геометрии фильтрационного потока» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай".
1995 йылда иҡтисад фәндәре өлкәһендә «Экономические задачи повышения эффективности освоения газовых месторождений Крайнего Севера» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай, ӨДНТУ (1995).
Профессиональ эшмәкәрлеге :
Фәнни эшмәкәрлеге
Төрлө коллекторҙарҙа урынлашҡан уникаль һәм эре газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү технологияһы өлкәһендә ғилми тикшеренеүҙәр алып бара, структура палерельефы һәм коллекторының продуктлылыҡ бәйләнеше законлылыҡтарын аса, геологик, промысла-геологик һәм техник ярым системаларҙың ваҡытта һәм арауыҡтағы бәйләнеш үҙенсәлектәрен асыҡлай.
Ҡеүәтле скважиналарҙың геологик-геофизик тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһен интерпретациялау буйынса һәм уникаль газ ятҡылыҡтарының файҙаланыу процессын ҡулайлаштырыу маҡсатында бөтә мәғлүмәттәрҙе график күрһәтеү буйынса яңы комплекслы ысулдар булдырыусы, Көнбайыш Себерҙең газ ятҡылыҡтары запасын баһалауҙа ҡатнаша. Көнбайыш Себер нефть газ комплексының тиҙ үҫешен тәьмин итеү өсөн Медвежий һәм Уренгой газ ятҡылыҡтарын эшкәртеүҙең проектлау, анализлау һәм идара итеү ысулдарын камиллаштыра.