cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тимер (Туймазы районы)
Тарихы
Ауыл яҙмышы тураһында аныҡ ҡына мәғлүмәт юҡ. Шуға ҡарамаҫтан, Туймазынан 13 км алыҫлыҡта урынлашҡан бөгөнгө Тимер ауылы һәм элеккеһе — Туймазы тимер юл вокзалынан 10 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡаны араһында бер-береһе менән генетик бәйләнеш бар, тип фаразлана.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса ауылда башҡорттар (100 %) йәшәй.
Географик урыны
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Бортом
Бортом — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тимшор йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Джурджулешты (порт)
Джурджулешты халыҡ-ара ирекле порты — Ҡара диңгеҙҙән 133,8 км алыҫлыҡта, Прут һәм Дунай йылғаларының һул яҡ ярында, Молдавияның Румыния һәм Украина менән сиге эргәһендә урынлашҡан. Молдова Республикаһының Ҡара диңгеҙгә сығыу юлы булған берҙән-бер порты. Джурджулешты портының бөтә территорияһы 2030 йылға тиклем ирекле иҡтисади зона статусына эйә. Порттың ирекле иҡтисади зонаһы милли һәм халыҡ-ара инвесторҙарға инвестициялар һәм бизнес өсөн уңайлы шарттар тыуҙыра. Порт Европа Союзы менән сиктә региональ логистика үҙәге булып тора.
Тарихы
Джурджулешты портына Дунайҙың 480 м яр буйы керә, был ерҙе Молдова Украинанан Молдованың Штефан-Водский районы Паланка ауылы эргәһендәге автомобиль юлы участкаһына алмаштырып ала.
Бөйөк Луки дәүләт ауыл хужалығы академияһы
Бөйөк Луки дәүләт ауыл хужалығы академияһы — Псков өлкәһенең Бөйөк Луки ҡалаһындағы юғары уҡыу йортоф.
Дөйөм мәғлүмәттәр
Федераль юғары белем биреү дәүләт мәғариф учреждениеһы «Бөйөк Луки дәүләт ауыл хужалығы академияһы» 1957 йылдың 4 декабрендә тәүҙә Бөйөк Луки ауыл хужалығы институты булараҡ ойошторола, ә һуңынан 1995 йылда хәҙерге статусын ала.
Академия структураһында 4 факультет, 12 кафедра, 4 фәнни-тикшеренеү лабораторияһы, 18 компьютер класы, 16 һөнәр буйынса аспирантура, өҙлөкһөҙ белем биреү үҙәге, тәжрибә баҫыуы, фәнни китапхана, мәғлүмәт-консультация үҙәге, редакция-нәшриәт бүлеге, уҡытыу машина паркы, һаулыҡ һаҡлау пункты, ял базаһы һәм башҡалар эшләй.
2010 йылдың ноябрь айында дөйөм майҙаны 9898 м² булған яңы уҡыу-лаборатория корпусын төҙөү тамамлана, унда уҡыу һәм лекция аудиториялары һәм махсус лабораториялар ғына түгел, спорт һәм тамаша залы ла, тренажерҙар залы һәм ашхана, ветеринария клиникаһы һәм зоология музейы, хәрби һәм хеҙмәт даны музейы һәм ике конференц-зал урынлашҡан.
Тарихы
1957 йылдың декабрендә Смоленск зооветеринария институтынан студенттар һәм зоотехник факультет уҡытыусыларының бер өлөшө барлыҡ мөлкәте һәм ҡорамалдары менән Бөйөк Лукиға килә. Бөйөк Лукиға Смоленск зооветеринария институтының бөтә биш курсынан 441 студент, профессор-уҡытыусылар составынан 25 кеше күсә.
1958 йылдың ғинуарында Бөйөк Луки ауыл хужалығы институты уҡыу эшмәкәрлеген башлай, уның составындағы зоотехник факультет башта уның төп һөнәрен билдәләй. 1958 йылда Бөйөк Луки ҡалаһына Ленинград ғәмәли зоология һәм фитопатология институты хеҙмәткәрҙәре был институттың мөлкәте һәм ҡорамалдары менән килә. Уның базаһында Бөйөк Луки ауыл хужалығы институтында агрономдарҙың үҫемлектәрҙе һаҡлау буйынса белемен камиллаштырыу факультеты эшләй башлай.
Факультеттары
- Иҡтисад факультеты
- Инженер факультеты
- Малсылыҡ һәм агроэкология технологияһы факультеты
- Ситтән тороп уҡыу факультеты
- Урта профессиональ белем биреү бүлеге
Кагул (ҡала)
Кагул (Cahul) — Молдовалағы ҡала. Кагул районының административ үҙәге.
2016 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 40 900 кеше йәшәй.
Васильева Анастасия Назаровна
Васильева Анастасия Назаровна (10 апрель 1913 йыл — 20 май 1988 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).
Биографияһы
Анастасия Назаровна Васильева 1913 йылдың 10 апрелендә Томск губернаһы Кузнецкий өйәҙе Новопестерёво ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1930-сы йылдарҙа коллективлаштырыу осоронда А. Н. Васильева колхозға инә. Бөйөк ватан һуғышы йылдарында колхозда ат ҡараусы конюх була һәм баҫыу бригадында эшләй. 1944 һәм 1945 йылда А. Н. Васильеваны уңыш йыйыу осоронда иң яҡыш көлтә бәйләүсе, тип маҡтайҙар.
1946 йылда А. Н. Васильева махсус ойошторолған юғары уңыш баҫыу звеноһын етәкләй. Звеноға һуңғараҡ бөтә өлкәлә үҫтереләсәк «Элита» сортлы орлоҡ бойҙайын үҫтереүҙе ышанып тапшыралар. 1946 йылда А. Н. Васильева звеноһы участкаһынан юғары бойҙай уңышы ала: 25 га ерҙән гектарынан 26 центнер. 1947 йылда—11,7 гектар майҙандан гектарынан 30,26 центнер ала.
СССР Юғары Советы Президиумының 1947 йылғы указы менән «алдынғы хеҙмәте өсөн» А. Н. Васильеваны Ленин ордены менән бүләкләй.
СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың 6 март Указы менән «бойҙайҙан юғары уңышы алған өсөн», Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы менән «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеменә лайыҡ була.
Везлома
Везлома — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы/ Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының һул ярына тамағынан 2228 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.
Васильева Анастасия Назаровна
Биографияһы
Колхозда баҫыу эштәрен башҡара һәм мал ҡарай. Хужалыҡ үҙгәртеп ҡоролдғандан һуң «Рассвет» совхозында эшләй. Сусҡа ҡарай, һауынсы була, быҙау тәрбиәләй.
Везлома
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Васильева Анастасия Назаровна
Биографияһы
А. Н. Васильева колхоз идараһы ағзаһы, халыҡ депутаттарының район һәм өлкә советтарына депутат итеп һайлана.
Везлома
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Васильева Анастасия Назаровна
Биографияһы
Кулебакино ауылында йәшәй. 1988 йылдың 20 майында вафат була.
Мөхәмәтшин Ғәлимйән
Мөхәмәтшин Ғәлимйән (башҡа сығанаҡтар буйынса исеме Ғәлләм, атаһының исеме урынына Н инициалы күрһәтелгән ) (1918 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, сержант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы 2-се эскадроны отделениеһы командиры.
Биографияһы
Ғәлимйән Мөхәмәтшин 1918 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостандың Баймаҡ районы) Моҡас ауылында< тыуған. Баймаҡ үҙәк китапханаһы мәғлүмәттәренә ярашлы яугирҙың исеме Ғәлимйән. Һуғыш башланғас, БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан 1941 йылда Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы 1-се эскадроны взводында командир ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһендә (хәҙер Рәсәй Федерацияһының Липецк өлкәһе) Тербуны районы тирәһендәге аяуһыҙ алыштар барышында хәбәрһеҙ юғала. Яугирҙың һуңғы төйәге — Икенсе Тербуны ауыл биләмәһендәге туғанлыҡ ҡәберлегендә. Кире ҡайтармаҫлыҡ юғалтыуҙар исемлегендә Моҡас ауыл Советында йәшәгән ҡатыны Мөхәмәтшина Заһира күрһәтелгән.
Хәтер
1949—1950 йылдарҙа Липецк өлкәһенең Икенсе Тербуны ауылында Башкавдивизияның 246 яугиры туғанлыҡ ҡәберендә ерләнә. Ҡәберлек өҫтөндә таш һәйкәл — дүрт ҡырлы киҫелгән пирамида ҡуйыла. 1961 йылдың 2 майынын 11 майына тиклем обелиск янында теҙ сүккән яугир скульптураһы ҡуйыла. 2018 йылдың 10 ноябрендә Башҡорт милли-мәҙәни «Аҡ тирмә» төркөмө (Мәскәү) башланғысы менән Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында ҡәберлектәге һәйкәл яңыртыла: гипсобетон статуя урынында Урал оҫталары ижад иткән бронза һалдат фигураһы ҡалҡа, яңы обелискиҙа дивизия атлыларының тулы исемлеге яҙылды.
Бөйәтъяҙы
Бөйәтъяҙы (Биатязы) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кеүәш йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Этимологияһы
Йылғаның атамаһы «бөйәт» (диал. тултырма) һәм «уяҙ»һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән
Мәскәү дәүләт мәҙәниәт институты
Мәскәү ҡалаһы тирәһендә, Химки ҡалаһының Левобережный микрорайонында, урынлашҡан.
А. Л. Шанявский исемендәге университет эргәһендәге китапхана курсы
1912 йылда Л. Б. Хавкина А. П. Шанявский исемендәге Халыҡ университеты идаралығына уның структураһында Китапхана курсын асык тәҡдиме менән мөрәжәғәт итә. 1913 йылдың 28 ғинуарында университет советы бындай курсты асыу тураһында ҡара р ҡабул итә, уны Л. Б. Хавкина етәкләй.
1918 йылда Халыҡ университеты ябылғандан һуң Китапхана курсы яңы ойошторолған Мәскәү мәктәптән тыш белем биреү институтына күсерелә, ә Хавкина китапхана бүлеге деканы итеп тәғәйенләнә. 1922 йылда курс Румянцев музейына (хәҙер — Рәсәй дәүләт китапханаһы) Китапхана фәне кабинеты булараҡ ҡушыла, кабинетты шул уҡ Л. Б. Хавкина етәкләй.
1922—1936 йылдарҙа Китапхана курсы Ленин китапханаһы составында эшләп килә: 1922—1924 йылдарҙа Китапхана фәне кабинеты исеме аҫтында, 1930—1936 йылдарҙа Мәскәү китапхана институтын.
Мәскәү китапхана институты
Мәскәү китапхана институты (МГБИ) . Н. К. Крупская булышлығында ойошторола һәм Совнаркомдың 1930 йылдың 10 июлендәге ҡарарына ярашлы раҫлана. Иң тәүҙә Мәскәү үҙәгендә, Манежный майҙаны һәм Моховая урамы мөйөшөндә урынлаша.
Институттың тәүге институты директоры (1930—1937) — Наркомпростың Китапхана комиссияһы рәйесе Генриетта Дерман (1882—1954), етәксеһе була. 1917 йылда ул АҠШ-та китапханалар эше менән таныша, Конгресс китапханаһында славян бүлеген етәкләй, ә Рәсәйҙә Коммунистик академияһы китапханаһы етәксеһе була.
Беренсе уҡыу йылында (1930—1931) институтта 144 студент уҡый. 1930-сы йылдарҙа экстернат һәм аспирантура эшләй башлай. 1933 йылда китапхана фәне һәи библилграфия кафедралары асыла, 1934 йылда — балалар әҙәбиәте һәм балалар менән китапхана эшен ойоштороу кафедраһы. Беренсе тиҫтә йылда 1000 -дән ашыу белгес сығарыла. 1936 йылда институтҡа Химки ҡалаһында күпкә иркенерәк бина бирелә: китапхана факультетының уҡыу корпусы, студенттар ятағы, стадион, клуб, тренажер залы һәм типография ҡыҫҡа ваҡыт эсендә төҙөлә.
Юғары уҡыу йорто уҡытыусылары араһында китапхана фәненә тос өлөшө индергән ғалимдар — Ю. В. Григорьев, Ф. И. Каратыгин, А В. Кленов, Б С. Боднарский, Л. А. Левин, К. Р. Симон, Л. Н. Троповский, А Д. Эйхенгольц, В Ер Васильченко, Е. В. Ратькова, З. Н. Амбарцумян, А Н. Веревкина, Е. И. Рыскин, К. И. Абрамов, О. П. Коршунов, Ю Н. Столяров, А М. Мазурицкий, С А. Трубников.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында уҡытыусылар, студентта, институт хеҙмәткәрҙәренең бер өлөшө фронтҡа китә[* 1], бинала госпиталь ойошторола — шулай булыуға ҡарамаҫтан, уҡыу процесы туҡтатылмай: бер нисә сығарылыш яһала һәм ун ике кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана. Шул саҡта уҡ институттың филиалы Башҡортостанда. Стәрлетамаҡ ҡалаһында асыла.
Бәхтегәрәев Хәким Бәхтегәрәй улы
Бәхтегәрәев Хәким Бәхтегәрәй улы (1903 йыл — 10 июль 1942 йыл ) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой, кавалерист , ҡылыссы.
Мәскәү дәүләт мәҙәниәт институты
Мәскәү китапхана институты
Бер нисә йылдан һуң әлеге факультетта яңы специализациялар индерелә: халыҡ музыка ҡоралдары оркестры етәксеһе, хор, театр һәм артабан хореография коллективтары булдырыла.
Мәскәү дәүләт мәҙәниәт институты
Уҡытыу профиле киңәйеүе институттың исемендә лә сағылыш таба: 1964 йылда ул Мәскәү дәүләт мәҙәниәт институты итеп үҙгәртелә. 1980 йылда, институттың 50 йыллыҡ юбилейына, унда 6 факультет һәм 35 кафедра эшләп килә, бер нисә филиал һәм уҡыу-консультация пункттары асыла.
Бәхтегәрәев Хәким Бәхтегәрәй улы
Биографияһы
Бәхтегәрәев Хәким Бәхтегәрәй улы 1903 йылда Өфө губернаһының Бәләбәй өйәҙе Яңы Шах ауылында, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Йәрмәкәй районы Яңы Шах ауыл Советы Яңы Шах ауылында, икенсе мәғлүмәт буйынса Йәрмәкәй районы Приют станцияһы Рәтамаҡ ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1941 йылда Йәрмәкәй район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 8 кавалерия корпусы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкының 2 эскадронында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһенең Оло Полянский районында, икенсе мәғлүмәт буйынса Курск өлкәһенең Курск ҡалаһында хәбәрһеҙ юғала.
Мәскәү дәүләт мәҙәниәт институты
Мәскәү дәүләт мәҙәниәт институты
1980 йылда институт Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә. 1994 йылда уға университет статусы бирелә, ә 1999 йылда Мәскәү дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт университеты тип үҙгәртелә.
Бәхтегәрәев Хәким Бәхтегәрәй улы
Ғаиләһе
Ҡатыны — Бәхтегәрәева Хөбиямал. Өй адресы: БАССР Йәрмәкәй районы Яңы Шах ауылы.
Мәскәү дәүләт мәҙәниәт институты
Хәҙерге торошо
2006 йылда университет Европа ректорҙары кубогына (European Quality Award) лайыҡ була.. 2007 йылдың май айында «Берҙәм донъя белем биреү киңлегендә мәҙәниәт һәм сәнғәт вуздары» исемле тәүге халаҡ-ара симпозиум үткәрелә, унда 42 ил вәкилдәре ҡатнашты.
Университета төрлө төбәктәрҙән 5 меңдән ашыу студент уҡый, шулай уҡ башҡа илдәрҙән дә.Дөйөм фәнни һәм махсус әҙерлек 33 кафедрала бара. Аспирантурала яҡынса 100 аспирант, докторант һәм дәғүә итеүселәр уҡый.
2002 йылдан башлап университетта «Вестник МГУКИ» исемле фәнни журнал сығарыла. Бөтәһе йылына 300-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт баҫтырыла.
Университетта төрлө студент берекмәләре ойошторолған (киноклуб, тарихи клуб, студенттар советы, студенттарҙың ғилми йәмғиәте).
2014 йылдың ноябрендә Рәсәй Федерацияһы мәҙәниәт министрлығының бойороғона ярашлы Мәскәү дәүләт мәҙәниәт институтында 2014 йылдың ноябрендә рәсәй федерацияһы тип үҙгәртелде.
Структураһы
Структураһына 6 факультет, А. В. Александров исемендәге Беренсе музыка лицейы, уҡытыу-методика идаралығы, белем биреү сифаты һәм сертификациялау бүлеге, аспирантура, докторантура, ғилми китапханаһы, музей, «Вестник МГУКИ» редакция-нәшриәт бүлеге һәм ғилми журналы редакцияһы.
А. В. Александров исемендәге Беренсе музыка лицейы
2015 йылда Рәсәй Федерацияһы мәҙәниәт министрлығы министры В. Р. Мединский башланғысы менән Мәскәү дәүләт музыка мәҙәниәте институтында Музыкаль кадет корпусы булдырыла.
2020 йылда әлеге лицей А. В. Александров исемендәге Беренсе музыка лицейы тип үҙгәртелә.
Байбаков Николай Константинович
Байбаков Николай Константинович (22 февраль (7 март) 1911 йыл — 31 март 2008 йыл — СССР-ҙың нефть сәнәғәте һәм дәүләт эшмәкәре. Башҡортостан биләмәләрендәге нефть ятҡылыҡтарын үҙләштереүгә тос өлөш индергән етәксе. Ғалим-инженер, техник фәндәр докторы (1966). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981). Ленин премияһы (1963), И. М. Губкин исемендәге премия (1979) лауреаты. Алты Ленин, Октябрь Революцияһы, ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» (2006) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Николай Константинович Байбаков 1911 йылдың 7 мартында Рәсәй империяһының Баҡы губернаһы Сабунчи ауылында Баҡыла нефть кәсептәре менән шөғөлләнеүсе эшсе ғаиләһендә тыуған.
Инженер-нефтсе
1932 йылда Әзербайжан нефть институтын «тау инженеры» һөнәре буйынса тамамлай. Техник фәндәр докторы (1966).
Дәүләт планлаштырыу комиссияһында һәм иҡтисади советтарҙа
СССР-ҙың 2-се, 4-се, 5-се, 7-11-се саҡырылыш Юғары Советтары депутаты; 11-се саҡырылыш СССР Юғары Советы Милли Советы Рәйесенең Әзербайжан ССР-ынан урынбаҫары. КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы (1952—1961, 1966—1989).
Хөкүмәттән киткәндән һуңғы хеҙмәте
1986 йылдың ғинуарынан — федераль әһәмиәттәге шәхси пенсионер, СССР Министрҙар Советы кәңәшсеһе (1988 йылға тиклем).
Рәсәй Фәндәр академияһының нефть һәм газ проблемалары институтының баш тикшереүсеһе. Рәсәй Фәндәр академияһы президиумы ҡарамағындағы ҡатмарлы энергия проблемалары буйынса фәнни советтың нефть һәм газ бүлеге председателе. Рәсәй Дәүләт нефть һәм газ университетының Бағыусылар (Попечителдәр) Советының почетлы президенты, М. Губкин исемендәге «Үҙ быраулау һәм хеҙмәт подрядсылары конференцияһы» Бөтә Рәсәй Ассоциацияһының Күҙәтеүселәр советы рәйесе — АСБУР. Был позиция тарафтарында ул геофизика, быраулау, быраулап тишеү йыһаздарын үҫтереүҙә ҡатнаша. Халыҡ-ара яғыулыҡ һәм энергетика ассоциацияһы вице-президенты.
2004 йылда биргән интервьюһында ул үҙ-үҙенә былай тип әйтә: «Мин мәңге коммунист булдым һәм булып ҡалам».
2006 йылдың февралендә 94 йәшлек Н. К. Байбаков Федерация Советының түңәрәк өҫтәлендә Рәсәй нефть сәнәғәтенең хәҙерге торошона анализ яһай. Айырым алғанда, ул «бөгөн 33 мең нефть скважинаһы, уларҙа ҙур нефть запастары булыуға ҡарамаҫтан, файҙаһыҙ тип табылды» — тип әйтә. Уның сығышы көслө алҡыштарға күмелә.
2008 йылдың 31 мартында пневмониянан вафат була. Мәскәүҙең Новодевичье зыяратында ерләнгән.
Шәхси тормошо
Атаһы — Константин Васильевич Байбаков (1868—1943). Әсәһе — Мария Михайловна Байбакова (1874—1946).
Ҡатыны — Клавдия Андреевна Байбакова (1915—1983), улар һуғыш алдынан СССР нефть сәнәғәте халыҡ комиссариатында осраша, ул саҡта Николай Халыҡ комиссары урынбаҫары булып эшләгән була, һәм ул Инженерлыҡ һәм иҡтисади институтты тамамлағандан һуң Халыҡ төҙөлөш комиссары урынбаҫары ярҙамсыһы булған була.
Ҡыҙы — Татьяна Николаевна Байбакова (1941 йылда тыуған). Улы — Сергей Николаевич Байбаков (1945—2016).
Өҫтәмә мәғлүмәт
Ғалим нефть һәм газ сығанаҡтары проблемаларын хәл итеү сәнәғәт практикаһы өсөн бигерәк тә актуаль булған 200-гә яҡын фәнни хеҙмәт һәм баҫма авторы. „Хакимиәттә ҡырҡ йыл“ (Мәскәү, 1993), „Сталиндан Ельцинға“ (Мәскәү, 1998), „Минең ватаным — Әзербайжан“ (Мәскәү, 2001) китаптары авторы.
Будым
Будым — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Леман йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сусҡа ите
Сусҡа ите — сусҡа итенең кулинария һәм етештереү өлкәһендәге атамаһы. Донъяла иң күп ҡулланылған ит төрө.
Кешенең сусҡа итен б.э. тиклем бишенсе быуаттан алып ҡулланыуы билдәле. Сусҡа итен әле генә әҙерләнгән килеш тә, пресерва һәм консерват хәлендә лә киң ҡулланалар. Пресервация сусҡа итенең һаҡлау ваҡытын оҙайта. Мәҫәлән, ветчина, төрлө ыҫланған, тоҙланған ризыҡтар, киптерелгән сусҡа ите киҫәктәре, сусҡа колбасалары — барыһы ла сусҡа итенең киң таралған пресервалары. Ғәҙәти йорт кухняһынан тыш сусҡа ите бик күп ит деликатестары һәм ресторан ризыҡтары өсөн дә ҡулланыла.
Көнсығыш илдәре кеүек үк сусҡа ите Алыҫ Көнсығышта ла, Көньяк-Көнсығыш Азияла ла киң таралған. Азия кухняһында ул майлы һәм эшкәртеү өсөн ҡулай булғаны өсөн ҡәҙерле һанала. Ислам һәм иудей диндәрендә, ҡайһы бер христиан конфессияларында сусҡа итен ашау тыйыла. Бигерәк тә шәриғәт ҡанундары менән йәшәгән мосолман илдәрендә сусҡа итен һатыу ҡануниәткә ҡаршы килә. Израилдә лә сусҡа итен һатыу сикләнгән.
Сусҡа ите төркөмдәре
Сусҡа итен, түшкәнең ауырлығына, тире аҫты майының ҡалынлығына һәм енси йәһәттән үҫешеү билдәләренә ҡарап алты төркөмгә бүләләр; йәки тән туҡымаһы сығышына һәм енси йәшенә ҡарап класстарға айыралар :
Әҙерләү һәм ҡулланыу үҙенсәлектәре
Сусҡа итен ҡурырға, бешерергә һәм быҡтырырға мөмкин. Сусҡа итенән борщ, рассольник, кәтлиттәр, рагу, дерелдек, шешлек, шницель, эскалоптар һәм башҡа ризыҡтар әҙерләйҙәр. Билмәнгә эслек әҙерләгәндә ярты өлөш һыйыр ите ҡушалар.
Сусҡа итенең күпселек өлөшө ыҫланған ризыҡтар: окорок, лопатка (кулинария), грудинка, бекон һ.б. Тағы ла был ит төрлө колбасалар әҙерләүгә китә. Өй шарттарында сусҡа итенән буженина әҙерләргә мөмкин.
Өҫтәлгә тоташ бер сусҡа балаһының итен томалап бешереп тә ҡуялар. Өҫтәлде, бигерәк тә Пасха мәлендә, бешерелгән сусҡа йәки ҡыр сусҡаһы башы ла биҙәп торасаҡ.
Донъя кимәлендә сусҡа итен һатыу
2012 йылда донъя экспорты 7 млн тоннаға яҡын булған. Донъя кимәлендәге етештереү 107 млн тонна тәшкил иткән.
2012 йылда сусҡа итен иң күп ҡулланыусылар (АҠШ Ауыл хужалығы министерствоһы күрһәтеүенсә) :
Шул уҡ сығанаҡтан 2012 йылда сусҡа итен иң күп күләмдә экспортлаусылар :
Шул уҡ сығанаҡтан 2012 йылда сусҡа итен иң күп күләмдә импортлаусылар :
Сусҡа итен импортлау 2012 йылда Рәсәйҙә ҡулланыу күләменең 30 % тәшкил иткән (2,6 млн тоннаның 1.1 млн тоннаһы).
Кесе Жигалова
Кесе Жигалова — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Елтырева (Жигалова) йылғаһының уң ярына тамағынан 299 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Елистратов Семён Андреевич
Елистратов Семён Андреевич (3 май 1990 йыл) — Рәсәй шорт-трексыһы, Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2013). 2014 йылғы Олимпия чемпионы (эстафетала) һәм 2018 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарында бронза миҙалын яулаусы (1500 м дистанцияла). 2015 йылғы донъя чемпионы (1500 м дистанцияла), 2013 йылғы донъя чемпионатында көмөш миҙал яулаусы (эстафетала); күп тапҡыр Европа чемпионы; 1000 метр дистанцияла ике тапҡыр Донъя кубогы эйәһе (2014/2015 һәм 2015/2016 миҙгелдәрендә). Дуҫлыҡ ордены (2014) кавалеры.
Биография
Семён Андреевич Елистратов 1990 йылдың 3 майында Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған. 2007 йылдан Рәсәй йыйылма командаһы составында. Башҡортостан Республикаһы өсөн сығыш яһай.
Өфө ҡалаһының Октябрь районындағы 1-се Олимпия резервы балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе.
Рәсәй олимпия йыйылма командаһы составында 2010 йылда Ванкуверҙа уҙған Олимпия уйындарында ҡатнаша.
Ғаиләһе
Ҡатыны — Юлия Елистратова (Кузьмина).
Бабенко Василий Яковлевич
Бабенко Василий Яковлевич (1950 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, тарих фәндәре кандидаты (1985), доцент (2006). 200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән монографиялар авторы. «Йәрмәкәй районы. Башҡортостан Республикаһы» энциклопедияһы авторҙарының береһе һәм баш мөхәррире. Уның ғилми эшмәкәрлеге «Билдәле Рәсәй ғалимдары» энциклопедияһында яҡтыртылған.
Биографияһы
1950 йылдың 20 июнендә Башҡорт АССР-ының Йәрмәкәй районы Үрге Кульчум ауылында, украин тамырҙары булған ғаиләлә тыуған, уның ата-бабалары XIX быуаттың икенсе яртыһында Башҡортостанға Черниговщинанан күсеп килә. Бала саҡтан урыҫ, украин, татар һәм башҡорт телдәрен белә.
Йәрмәкәй районының Спартак урта мәктәбен тамамлай (1967) һәм ошо уҡ мәктәптә пионервожатый булып хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Совет армияһында хеҙмәт итеп ҡайтҡас (1969—1982), Спартак урта мәктәбендә һәм Өфө ҡалаһының 75-се урта мәктәбендә, шулай уҡ Өфө радиотехника техникумында һәм Өфө медицина училищеһында эшләй. 1977 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай.
1978 йылдан Башҡортостанда украин күскенселәре мәҙәниәтен һәм тарихын өйрәнеү менән шөғөлләнә. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы Рәил Кузеевтың фәнни мәктәбендә аспирантурала уҡый. 1982 йылдан башлап Башҡорт дәүләт педагогия институтының (хәҙер М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты) СССР тарихы кафедраһы ассистенты булып эшләй. 1985 йылда «Материальная культура украинцев Башкирии : историко-этнографическое исследование» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай һәм шул йылдан башлап СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында ғилми хеҙмәткәр булып эшләй башлай.
1989—1991 йылдарҙа Василий Бабенко Башҡортостан КПСС өлкә комитетының идеология бүлегендә лектор һәм консультант, 1992—1998 йылдарҙа — Өфө ҡала советы башҡарма комитетында милләт-ара мөнәсәбәттәр буйынса консультант, артабан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе кәңәшсеһе була. 1999 йылда ул М. А. Шолохов исемендәге Мәскәү дәүләт гуманитар университеттың (хәҙер — М. А. Шолохов исемендәге Мәскәү дәүләт гуманитар университет) Өфө филиалын ойоштороусы һәм директоры була, унда дәүләт һәм хоҡуҡ теорияһы һәм тарих кафедраһы профессоры итеп һайлана. Бер үк ваҡытта украинистика ғилми үҙәге етәксеһе һәм был университеттың ғилми советы ағзаһы булып тора. Шулай уҡ украинистарҙың Халыҡ-ара ассоциацияһы ағзаһы һәм Рәсәй украинистар ассоциацияһын ойоштороусы булып тора. Башҡортостан менән Украина араһында сауҙа-иҡтисади, фәнни-техник һәм фәнни-мәҙәни хеҙмәттәшлекте үҫтереү буйынса эшмәкәрлек алып бара.
Сомали
Баш ҡалаһы — Могадишо.
Был саҡта Сомалиҙың халҡы күскенсе-малсыларҙан торған, әммә Аден ҡултығында урындағы кенәздәр тарафынан идара ителгән порт ҡасабалары булған. Б. э. I—II быуаттарында төньяҡ Сомалиҙың халҡы Авалит, Малао, Опона порттары аша Рим империяһы, Көньяҡ Ғәрәбстан, Һиндостан менән сауҙа иткән. Аксум батшалығы сәскә атҡан осорҙа (боронғо Эфиопия, б. э. IV—VI быуаттары) Сомалиҙың төньяҡ өлөшө уның хакимлығына эләгә.
Сәләхов Ҡасим Сәләх улы
Сәләхов Ҡасим Сәләх улы (САЛАХОВ Касим Салахович) 1919 йыл — 22 ноябрь 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы.
Биографияһы
Сәләхов Ҡасим Сәләх улы 1919 йылда хәҙерге Башҡортостандың Мәсетле районы Әжекәй ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Мәсетле район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының полк батареяһында орудие номеры булып хеҙмәт итә. Рядовой Сәләхов 1943 йылдың 22 ноябрендә фронтта һәләк була. Белоруссия ССР-ы Полесье өлкәһенең (хәҙер Гомель өлкәһе) Головки ауылында ерләнә.
Береш
Береш (Бриш) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 263 кеше. Почта индексы — 453562, ОКАТО коды — 80211810002.
Этимологияһы
Ауылдың атамаһы гидронимдан алынған. Был йылға Инйәр йылғаһына уң яҡ ярында ҡоя. Тарихсы, географ, иҡтисадсы, Көньяҡ Уралдың географияһы, иҡтисады һәм этнографияһы буйынса «Ырымбур губернаһы топографияһы» тигән энциклопедик хеҙмәт авторы П. И. Рычков фаразы буйынса, ауыл атамаһы ике вариантта — Береш һәм Берғаш булараҡ йөрөй. Белорет төбәген өйрәнгән белгес, ҡалалағы тарихи-төбәкте өйрәнеү музейына нигеҙ һалған М. Ф. Чурко иһә ауыл атамаһы антропонимдан килеп сыҡҡан тип һанаған.
Тарихы
Ауылға нигеҙ һалыныу ваҡыты тураһында 1795 йылда Берештә 17 ир-егет һәм 18 ҡатын-ҡыҙ менән 6 йорттан ғына тороуы тураһындағы мәғлүмәт һөйләй. 1859 йылда ундағы 11 йортта 140 кеше йәшәгән. Беренсе совет халыҡ иҫәбен алыу 403 кеше һәм 77 йорт булғанын күрһәткән. Йәйен Ҡуҫағаҙы йылғаһы буйлап күсеп йөрөйҙәр. Бында һалым һәм йыйымдарҙан бөлөнгән ярым күсмә халыҡ йәшәй, 15 йортҡа 26 йылҡы, 25 һыйыр, 16 һарыҡ тура килгән. Кәсепселек менән дә шөғөлләнгәндәр. 1850 йылғы рәүиздә был ауылда 10-сы хужалыҡта Ишбулды исемле улы менән Ишбай Кузубаев ғаиләһе теркәлгән. Был ғаилә тураһында 1834 йылда Стәрлетамаҡ өйәҙе 8-се башҡорт кантоны Ҡолғона ауылынан күсерелгән, тигән иҫкәрмә бар. Ишбулды - Рафаэль Бәйдәүләтовҡа фамилия ҡалдырған  Байдәүләттең атаһы.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Горбунова Валентина Юрьевна
Горбунова Валентина Юрьевна (21 июль 1947 йыл) — генетик. Биология фәндәре докторы (2000), профессор (2000). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (2000), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре (2003), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары белем биреү хеҙмәткәре (2007).
Биографияһы
Валентина Юрьевна Горбунова 1947 йылдың 21 июлендә Башҡорт АССР-ының Йәрмәкәй районы 1-се Һыуыҡкүл (хәҙер Башҡортостан Республикаһының шул уҡ районы) ауылында донъяға килгән. 1972 йылда Башҡорт дәүләт университетының биология факультетын тамамлай. 1965—67 йылдарҙа Бәләбәй педучилищеһында уҡыта. 1975 йылдан алып Биохимия һәм цитохимия бүлегендә өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй. 1986 йылдан башлап Биология институтында эшләй: башта өлкән ғилми хеҙмәткәр булып хеҙмәт итә, 1991 йылдан лаборатория мөдире вазифаһын биләй. 1996 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтына эшкә күсә, бында ул — тәбиғи-география бүлегенең генетика кафедраһы мөдире урынбаҫары. Фәнни ҡыҙыҡһыныу өлкәһе — дөйөм генетика проблемалары, үҫемлектәр генетикаһы, кеше генетикаһы, геномдың тотороҡһоҙлоғо.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлеге андрогенездың генетик детерминацияһын һәм in vitro шарттарында ҡыяҡлылар микроспораларының гомофаза үҫешен өйрәнеүгә арналған. В. Ю. Горбунова микроспора ядроһының тигеҙ бүленеүен билдәләүсе генды асыҡлай, айырым һеркәлектәр культураһын ҡулланып яҙғы йомшаҡ бойҙайҙың гомозиготалы линияларын алыу технологияһын эшләй.
Горбунова В. Ю. — 10-дан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 3 уйлап табыу авторы.
Төп ғилми хеҙмәттәре .
5 июль
5 июль — григориан стиле буйынса йылдың 186-сы (кәбисә йылында 187-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 179 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Самтавро некрополе
Самтавро некрополе — беҙҙең эраға тиклем III мең йыллыҡтың урта быуаттар некрополе. X быуат археология ҡомартҡыһы, Мцхетаның төньяҡ яғында урынлашҡан. XIX быуатта грузин хәрби юлын төҙөгәндә ҡомартҡылар осраҡлы табыла. Склептарҙа табылған археологик материалдар Кавказ музейына тапшырыла.
2014 йылда Грузия хөкүмәте  указына  ярашлы  милли әһәмиәттәге ҡомартҡы статусына эйә була.
Ҡомартҡыны тикшереү
Археологик ҡаҙыныу эштәре барышында (XIX быуаттың 70-80-се йылдары, Бавария; киң масштабта 1938 йылда) 3000 яҡын төрлө ҡәберлектәр өйрәнелгән һәм ҡомартҡының стратиграфияһы асыҡлана. Боронғо мәҙәни ҡатламы (иртә бронза быуатынан) боронғо керамиканан, тар ҡорамалдар һәм биналарҙың янған ҡалдыҡтарынан тора. Урта бронза быуаттың ҡорал, мунсаҡтар, алтын биҙәүестәр һ.б. табылған. Бигерәк тә төрлө археологик материал һуңғы бронза дәүерендә (II мең йыллыҡтың II яртыһы) һәм иртә тимер быуатында (б.э. тиклем IX-V быуаттар).соҡорҙарҙа табылған
905-се крипта
Ҡәберҙә ике һөлдә бер-береһенә йөҙө менән тора. Башта 45-50 йәшлек ҡатын-ҡыҙ, һуңыраҡ - 25-30 йәшлек ҡатын-ҡыҙ һыны асыҡлана. Бик күп ҡиммәтле әйберҙәр ҡатын-ҡыҙҙарҙың аҫыл заттан булыуын дәлилләй.
Тәңкәләр, эпиграфик ҡомартҡылар (грек һәм иврит яҙма), күп һанлы биҙәүестәр (алтын, көмөш һәм бронза беләҙектәр, балдаҡтар, алҡалар, сулпылар, төрлө таштар менән биҙәлгән медальондар  һәм башҡалар) көмөш һәм быяла керамика табылған.
Әҙәбиәт
კალანდაძე ა., სამთავროს წინაანტიკური ხანის არქეოლოგიური ძეგლები, მცხეთა IV, თბ., 1980
Һылтанмалар
<references group="" responsive="1">
Кесе Кеть
Кесе Кеть — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының һул ярына тамағынан 1290 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 239 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Колотова Валентина Максимовна
Колотова Валентина Максимовна (23 ғинуар 1948 йыл — 29 март 2002 йыл) — СССР-ҙың туҡыу сәнәғәте алдынғыһы, РСФСР Туҡыу сәнәғәте министрлығының Киров ҡалаһындағы «Заря» тегеү берекмәһенең тегенсе-мотористкаһы, Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры(1986).
Биографияһы
Валентина Максимовна Колотова 1948 йылда Киров өлкәһенең Кирово-Чепецкий районы Ростригино ауылында (хәҙер юҡ) тыуған. 1966 йылда Лянгасово ҡасабаһында 23-сы мәктәпте тамамлағас, Киров ҡалаһындағы «Заря» тегеү берекмәһенең 1-се цехына тегенсе уҡыусыһы булып хеҙмәт юлын башлай. Һөнәрен тиҙ арала үҙләштереп, продукцияны сифатлы еьтештерергә, ҡатын-ҡыҙҙарҙың ебәк эске кейемен тегеү буйынса бөтә операциялар комплексын өйрәнә. Смена нормаһын 140-160 %-ҡа еткереп үтәй. Туғыҙынсы биш йыллыҡ планын 4 йыл 2 ай эсендә тамамлай, ә киләһе йыл планын 4 йыл эсендә тамамлай.
1975 йылдың 21 апрелендәге СССР Юғары Советы Президиумының Указына ярашлы Валентина Максимовна Колотованы III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләйҙәр.
11-се биш йыллыҡта Валентина Максимовна Колотова 4 йыллыҡ эсендә генә һигеҙ йыллыҡ норма үтәп сыға. 1985 йылда яңы машинала эшләп, йыллыҡ норманы 146,6 %-ҡа үтәй.
Бузима
Бузима — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 1364 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Колотова Валентина Максимовна
Биографияһы
1986 йылдың 23 майындағы СССР Юғары Советы Президиумының Указына ярашлы Валентина Максимовна Колотова социалистик йөкләмәләрен һәм планын ваҡытынан алда үтәүе һәм туҡыу сәнәғәтендә яңы технологиялар менән эшләүгә индергән шәхси өлөшө өсөн I дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры була.
Бузима
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Колотова Валентина Максимовна
Биографияһы
Первомайский район Советының депутаты итеп һайлана, КПСС-тың XXVII съезына делегат була. 1988 йылда Колотова хеҙмәт коллективы советы рәйесе итеп һайлана. Бер үк ваҡытта төп эшен - тегенсе-мотористлыҡ эшен дә үтәй.
Бузима
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Колотова Валентина Максимовна
Биографияһы
Киров ҡалаһында йәшәй. Оҙайлы ҡаты ауырыуҙан һуң 2002 йылдың 9 мартында вафат була.
Тәрәнйылға
Тәрәнйылға (Тирян-Елга) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 170 кеше. Татар-Олҡан ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 452767, ОКАТО коды — 80251865010.
Тарихы
Ауылға 1906 йыл һәм 1914 йыл араһында Бәләбәй өйәҙе Ҡыр‑Йылан улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. Тәрәнйылға беренсе тапҡыр 1920 йылда 81 башҡорт йәшәгән 18-ихаталы ауыл тип телгә алына.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (74 %) йәшәй.
Географик урыны
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Арлар
Арлар (Арларово) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 210 кеше. Һайран ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453222, ОКАТО коды — 80231860002.
Тарихы
Арлар — азнайҙар ҡасабаһы, XVIII быуаттың 80-се йылдарында Стәрлетамаҡ өйәҙенең Юрматы улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙләгәндәр. 1865 йылда 38 ихатала 202 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, саналар эшләү менән шөғөлләнгәндәр. Мәсете, 4 һыу тирмәне булған. 1906 йылда мәсет, ике һыу тирмәне, мөгәзәй иҫәпкә алынған. Шөғөлдәр араһында урман кәсебе, септә һуғыу булған. V ревизия уны типтәрҙәр ауылы тип теркәмәгән. Һуңынан башҡорттарҙан барлыҡ 18 типтәр ҙа үҙҙәренең «тәүтормош» ҡатламына ҡайтарыла (55-се йорт). 1834 йылда 27 йорт хужалығында 88 ир-ат һәм 79 ҡатын-ҡыҙ йәшәй, улар араһында — 6 күп ҡатынлы ғаилә. Быуат уртаһында ихаталар һаны үҙгәрмәй, халыҡ һаны 58 кешегә арта. 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 373 кеше һәм 75 йорт күрһәтелгән.
1839 йылда 167 кеше йәшәгән 25 йорт хужалығында 292 ат, 267 һыйыр, 59 һарыҡ, 68 кәзә булған. Айырым арларҙарҙың хужалыҡтарында 12 умарта һәм 50 солоҡ була. 1842 йылда 120 бот ҡышҡы һәм 278 бот яҙғы ашлыҡ сәселә. Ауылда ике һыу тирмәне булған.
Хәҙерге осор
Ауыл Һайран ауыл Советына ҡарай. Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — башҡорттар (99 %). Халыҡ «Коммунар» ауыл хужалығы кооперативында шөғөлләнә. Башланғыс мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
Арлар ауылы сиктәрендә Ҡарамалыҡ йылғаһы Шиҙе йылғаһына ҡоя. Арлар ауылы янындағы Тереһыу шишмәһе дауалау-һауыҡтырыу сифатына эйә булған һыу сығанағы.
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Вергеза
Вергеза — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы/ Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рутка йылғаһының һул ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Прага милли галереяһы
Прага милли галереяһы (Národní galerie v Praze ) Чехияның иң ҙур һынлы һәм ғәмәли сәнғәт коллекциялары булған дәүләт ойошмаһы.
Прага Милли Галереяһы 1949 йылда бер нисә галереяны берләштереү нигеҙендә барлыҡҡа килгән. Милли Галерея экспонаттары Прагала һәм унан ситтәге бер нисә тарихи биналарҙа һәм мәҙәниәт һарайҙарында урынлашҡан, уларҙың иң ҙуры — Күргәҙмә һарайы (Veletržní Palác Veletržní Palác ).
Тарихы
Галереяның тарихы 1796 йылдың 5 февралендә башлана, ул ваҡытта Чехия аристократтары һәм урта синыфтың патриотик рухта тәрбиәләнгән интеллектуалдары төркөмө тарафынан патриотик сәнғәт дустары йәмғиәте ойошторола. Йәмғиәт ике ойошмаға — сәнғәт академияһына һәм ҡала халҡы өсөн асыҡ галереяға нигеҙ һалған. Тап бына ул заманса милли галереяның башында торған булған.
1902 йылда был Йәмғиәт Чехия Короллегенең Заманса Сәнғәт Галереяһын ойоштора, унда император Франц Джозеф I бүләк иткән коллекция ҡуйылған.
1918 йылда Йәмғиәт коллекцияһы Чехословакия сәнғәтенең төп коллекцияһы булып тора.
1942 йылда ул ваҡыттағы Чехия-Моравия земство галереяһы тип аталған галереяға Чехия Короллегенең йыш осрай торған заманса сәнғәт галереяһы коллекциялары ҡуйыла.
1949 йылда дәүләт законы тарафынан Прагала Милли Галерея булдырыла. Уның коллекцияларында шулай уҡ Милли музей һәм университет китапханаһының график коллекциялары ла бар.
Коллекциялар
Галерея коллекциялары бер нисә бинала тупланған:
Карелия Республикаһының ҡурсаҡ театры
Карелия Республикаһы Дәүләт ҡурсаҡ театры — балалар театры. Был бина Карелия Республикаһының Петрозаводск ҡалаһында урынлашҡан. Ҡурсаҡ театры Рәсәйҙә иң иҫке ҡурсаҡ театрҙарының береһе булып тора.
Дөйөм мәғлүмәттәр
Карелия Республикаһы Дәүләт ҡурсаҡ театры Петрозаводск ҡалаһының Карл Маркс проспектындағы 19-сы йортта урынлашҡан. Бина ҡаланың үҙәгендә театр өсөн махсус төҙөлгән.
Театрҙың бинаһы республика бюджеты һәм дәүләт саралары иҫәбенә төҙөлә. Бина заманса театр комплекс булып төҙөлгән һәм заманса техник ҡорамалдар менән йыһазландырылған. Ҡурсаҡ театры бинаһы Карелия республикаһының Милли театры бинаһы менән берҙәм ансамбль ойоштороп тора.
Тарих
Театрға С. В. Образцов курстарында уҡып сыҡҡан Эшсе йәштәр театры актерҙары А. Д. Коган, З. В. Пергамент, К. В. Горожанкина, В К. Козлова нигеҙ һалғандар.
1938 йылдың 1 ғинуарына тиклем ҡурсаҡ театры Эшсе йәштәр театры составында торған була (1934-35), артабан Йәш тамашасы театры (1935-37), һуңынан Каргостеатр (1937) составында ғәмәлдә булған.
Ҡурсаҡ театрында шул осорҙоң билдәле ижади шәхестәре М. Королев, Н. Боровков, С Ефремо, И. Москалев, С Белкин, Х. Скалдина, В. Советов, Т. Юфа, Ю Цуркану, Ю Андреевтар эшләгәндәр.
2003 йылдың июнендә Карелия Республикаһының ҡурсаҡ театры Республика балалар һәм үҫмерҙәр ҡурсаҡ театрҙарының фестивален ойоштора, ул «Куклантида» тип атала — 2 йылға бер тапҡыр үткәрелеп тора.
Карелия Республикаһының ҡурсаҡ театры Рәсәй һәм халыҡ-ара театр фестивадәрендә даими ҡатнашып тора.
Театрҙың спектаклдәре «Алтын битлек» Рәсәй милли театр премияһы номинанттары була :
Ҡурсаҡ театры коллективы 2019 йылда «Баҡса» спектаклен башҡарған өсөн «Сампо» премияһына лайыҡ була.
Берештамаҡ
Берештамаҡ (Бриштамак) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 283 кеше. Почта индексы — 453562, ОКАТО коды — 80211810003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Завалищин Александр Николаевич
Завалищин Александр Николаевич (12 август 1947 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы-металлургы, техник фәндәр докторы, профессор.
90-дан ашыу фәнни эштәр авторы, бер нисә уйлап табыу һәм патенттарға эйә.
Биографияһы
1947 йылдың 12 авгусында Силәбе өлкәһенең Магнитогорск ҡалаһында тыуған.
Белеме
Магнитогорскиҙың 4-се урта мәктәбен 1964 йылда тамамлай. 1969 йылда Магнитогорск тау-металлургия институтын (МТМИ, хәҙер Магнитогорск дәүләт техник университеты) «металдарҙы өйрәнеү, ҡорамалдар һәм металдарҙы термик эшкәртеү» һөнәре буйынса тамамлай. 1975 йылда Киев политехник институтында «Исследование возможности борирования высокопрочных чугунов с шаровидным графитом» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 2005 йылда Үҙәк ғилми-тикшеренеү институтында «Развитие теории и технологии формирования структуры и свойств покрытий на металлах в условиях ударно-фрикционного взаимодействия инструмента с поверхностью» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай .Уның ғалим булыуында уҡытыусылары- профессорҙар Г. И. Иванцов, В Г. Пермяков һәм В. Н. Гриднев ҙур роль уйнай.
Эшмәкәрлеге
МТМИ тамамлағандан һуң, ул металдарҙы өйрәнеү һәм термик эшкәртеү кафедраһында эшләүен дауам итә һәм ассистенттан алып кафедра мөдиренә тиклем юл үтә, 1985 йылдан 1994 йылға тиклем был вазифала эшләй. Әлеге ваҡытта профессор А. Н. Завалишин ҡойоу производствоһы һәм материалдарҙы өйрәнеү кафедраһында профессор булып эшләй, бында «материалдар төҙөлөшө теорияһы» һәм «металлургия заводтарында термик эшкәртеү технологияһы» фәндәрен уҡыта.
Завалищиндың фәнни тикшеренеүҙәре эҫе прокатлы ҡорос үҙенсәлектәре һәм уларҙың структураһы менән идара итеүҙе өйрәнеүсе фәнни мәктәбенә ҡарай. Уның фәнни тикшеренеүҙәрҙең һөҙөмтәләре Магнитогорск металлургия комбинатының прокат цехтары производствоһына, шулай уҡ Магнитогорск метиз заводына индерелә.
2005 йылда «Рәсәй Федерацияһының юғары профессиональ белеменең почетлы хеҙмәткәре» билдәһе менән бүләкләнә.
Молекуляр биология
Молекуляр биология күҙәнәк те тәшкил итеүсе ҡатмарлы юғары молекуляр берләшмәләр: регуляр булмаған биополимерҙарҙың (аҡһымдар һәм нуклеин кислоталар) төҙөлөшөн һәм функцияларын,
Йәнәш дисциплиналар
Башта нуклеин кислоталар биохимияһының бер бүлеге булараҡ барлыҡҡа килә. Аҙаҡ шәхси тикшеренеү ысулдары булған үҙ-аллы фән — молекуляр биология булып ҡыҙыу үҫеш осорон кисерә. Ул ысулдарға шулай уҡ, ген инженерияһы, клонлау, яһалма экспрессия һәм гендар нокауты инә.
Генетик мәғлүмәтте анализлау өсөн хисаплау техникаһы йәлеп ителә. Шуға бәйле, молекуляр генетикала яңы йүнәлештәр барлыҡҡа килә (уларҙы ҡайһы берҙәр махсус дисциплиналар рәтенә индерә): : биоинформатика, геномика һәм протеомика.
Үҫеш тарихы
Молекуляр биология биохимия бүлеге булараҡ барлыҡҡа килә.