cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ҡорсаңғы
Бетсә талпанының йәшәү циклы һәм биологияһы
Ҡорсаңғының тыуҙырыусыһы булып бетсә талпаны — кешенең облигат паразиты тора. Паразитҡа енси диморфизм хас: инә талпандар аталарҙан ике тапҡырға ҙурыраҡ, 0,3 — 0,5 мм етәләр. Ауыҙ ағзалары бер аҙ алға сығып тора, ян-яғында йәбештергестәре булған 2 пар алғы аяғы, 2 артҡы аяҡ пары ҡорһаҡ ҡыуышлығында урынлашҡан, инәләрҙең оҙон төктәре бар, ата талпандарҙа 4-се пар аяҡтарында төктәр урынына йәбештереүселәр бар. Талпандың йомортҡаһы оҙонса түңәрәк формала, йомортҡанан сыҡҡан балағорт овал формала һәм 3 пар аяҡлы (4-се пары юҡ), уның үлсәме 0,15-тән 0,1 миллиметрҙан артмай.
Аталаныу тире өҫтөндә була. Ата талпандар ҡауышҡандан һуң шунда уҡ һәләк була. Аталанған инә зат тиренең мөгөҙ ҡатламында ҡорсаңғы юлы барлыҡҡа килтерә, унда төн эсендә 2—4-әр йомортҡа һала. Инә талпандың ғүмер оҙонлоғо 4-6 аҙнанан артмай. Балағорттары 2 - 4 көндән һуң сыға һәм шунда уҡ тиренең иң өҫкө ҡатламында юлдар һанала башлай. 10-14 көндәр улар өлкән талпанға әйләнәләр.
Талпандар үҫешенең теләһә ниндәй стадияһында ла йоғошло була алалар, ләкин йышыраҡ бетсә кешенән кешегә аталандырылған өлкән инә талпандар менән күсә.
Көндөҙ улар актив түгелдәр. Кис етеү менән инә талпан юл "ҡаҙа" башлай һәм шул саҡта инде ауырыусыла ҡысыныу көсәйә. Төнөн улар тире өҫтөнә сығалар, шул саҡта инде йоҡтороу өсөн иң уңайлы ситуация һалына.
Патогенез
Бетсә барышында ҡысыу башлыса талпан шайығына, йомортҡаларына һәм тиҙәктәренә IV типтағы аллергик реакция менән бәйле. Ҡысыу тыуҙырған тырнауҙар йыш ҡына бактериаль флораның (стафилококк һәм стрептококк) ҡушылыуына, эренсектәр (пиодермия) үҫеүенә килтерә. Шулай итеп, ҡорсаңғы ваҡытындағы сабыртма полиморфлыҡ ала.
Диагностика
Ҡорсаңғы (бетсә) диагнозы клиник билдәләр, эпидемиологик мәғлүмәттәр, лаборатор тикшереү ысулдары мәғлүмәттәре нигеҙендә ҡуйыла. Диагностиканы раҫлау клиник картина үтелгәндә айырыуса мөһим. Ауырыуҙы лаборатор раҫлауҙың түбәндәге ысулдары бар :
Гәзит
Гәзит, газета — даими исем менән билдәле бер ваҡыт йышлығында сығыусы матбуғат баҫмаһы. Боронғо ҡулдан яҙылған яңылыҡ мәғлүмәттәр — гәзиттең боронғо өлгөһө. Был йәһәттән Юлий Цезарь баҫтыра башлаған «Сенат эше», һуңыраҡ «Халыҡтың көндәлек ижтимағи эше» нәҡ шундайҙар. Ваҡиғалар йылъяҙмаһы яҙылған балсыҡ таҡтасыҡтар Боронғо Рим гәзиттәре булып тарихҡа ингән. Яҡынса 911 йылдан башлап Ҡытайҙа «Цзинь бао» («Баш ҡала хәбәрҙәре») сыға башлай.
Ҡорсаңғы
Диагностика
Пациент тәү сиратта ҡысыуға зарланған осраҡта, бигерәк тә ғаиләнең йәки ойошҡан коллективтың башҡа ағзаларында ҡысыныу күҙәтелгән осраҡта, ҡорсаңғыны алып ташлар кәрәк.
Ҡорсаңғы юлдарын асыҡлау диагноздың дөрөҫкә тап килеүен раҫлай. Диагностиканы тулыһынса раҫлау өсөн шырт майлы матдә менән ҡапланған скальпель менән юлын асырға тәҡдим ителә. Ҡырып алынған материалдар предмет быялаһына урынлаштырыла һәм микроскоп аша тикшерелә. Иң яҡшы һөҙөмтәләрҙе «яңы», бармаҡ-ара ҡулдар араһында тырналмаған ҡорсаңғы юлдарынан алалар. Был алым 100 процент үҙенсәлеккә эйә булһа ла, уның һиҙгерлеге юғары түгел.
Гәзит
«Газета» һүҙе ваҡ итальян аҡсаһы (итальянса gazzetta —гасета) исеменән алынған. XVI быуатта батша һарайы тормошо, сауҙа яңылыҡтары, башҡа ҡалаларҙан хәбәрҙәрҙән торған көндәлек мәғлүмәт баҫмаһын уҡыған өсөн бер гасета йәғни һайыҫҡан (итальянса — gazza) һүрәте төшөрөлгән иң ваҡ тимер аҡса түләгәндәр. Артабан баҫмаға нәҡ ошо атама йәбешеп ҡалған. Совет заманындағы дәүләт стандарты ГОСТ буйынса: гәзит — «нәшерләгәндә тәғәйен ваҡытлы матбуғат сараһы үҙенсәлегенә яраҡлаштырылған билдәле бер форматтағы бер йәки бер нисә битле баҫма».
Ҡорсаңғы
Диагностика
Калий хлориды кератинды мөмкинлек эретеп, талпандарҙы һәм йомортҡаларҙы яҡшыраҡ табыуға булышлыҡ итә, әммә шул уҡ ваҡытта талпандарҙың тиҙәктәре лә эрей, ә улар диагностик ҡиммәткә эйә. Бетсә юлдары тиҙерәк табыла, әгәр тирене иод төнәтмәһе менән буяғанда.
Талпандарҙы йыш ҡына табып булмай, шуға күрә ҡайһы бер авторҙар диагностикалау өсөн киләһе практик алымдар тәҡдим итә: ҡорсаңғы диагнозы папуловезикулёз сабыртмаһы, пустулёз элементтары һәм тире ҡысыуы булғанда ҡуйыла.
Гәзит
Гәзиттәр тарихы
Йола буйынса, гәзит Боронғо Римдә таратылған ҡала яңылыҡтары хаҡындағы хәбәрҙәрҙән килә, тип иҫәпләнә. «Рим халҡының көндәлек эштәре» (итальянса — Acta diurna populi romani)'', урыҫса «Ежедневные дела римского народа») тип аталған һәм ҡулдан күсереп яҙылған ҡағыҙ төргәктәр формаында майҙандарҙа эленеп ҡуйылған, сәйәсмәндәргә йә юғары ҡатлам вәкилдәренә алып барылған. Артабанғы Рим гәзиттәре ваҡиғалар барышы яҙылған балсыҡ йә ағас таҡтасыҡтарҙан торған. Был мәғлүмәттәр Юлий Цезарь Боронғо Рим сенатының ултырыштары тураһында отчётты, полководецтар белдереүҙәрен һәм күрше дәүләт хакимдарының мөрәжәғәттәрен мотлаҡ таратыу тураһында фарман биргәнсе, әлбиттә, рәсми булмаған.
Ҡорсаңғы
Дауалау
Бетсә менән ауырыусыларҙы дауалау акарицид препараттары (скабицидтар) ярҙамында тыуҙырыусыны юҡ итеүгә йүнәлтелгән.
Тәжрибә күрһәтеүенсә, ҡорсаңғыла рецидивтар булмай, ауырыуҙың тергеҙелеү сәбәптәре — сығанаҡта йәки унан ситтә дауалананып бөтмәгән контактлы кешеләрҙән реинвазия, дауалау схемаларын үтәмәү сәбәпле ауырыуҙың йүнәлеп етмәүе, тирене өлөшләтә эшкәртеү, терапия курсы оҙайлылығын ҡыҫҡартыу.
Гәзит
Гәзиттәр тарихы
VIII быуатта Ҡытайҙа сыға башлаған «Баш ҡала хәбәрҙәре» («Цзинь бао» «Столичный вестник») донъялағы беренсе баҫма гәзит була. Унда император ҡарарҙары һәм мөһим ваҡиғалар хаҡында хәбәрҙәр урын ала. Гәзит баҫыу өсөн башта таҡталарға иероглифтар уйып яҙғандар, уларҙы тушь менән буяп, оттиск эшләгәндәр. Был ысул бик уңайһыҙ булған, йыш буялған таҡта бик тиҙ яраҡһыҙға әйләнгән.
Ҡорсаңғы
Профилактика
Иҫкәртеү сараларының күләме эпидемиологик хәлгә бәйле билдәләнә. Бетсә табылған осраҡта ашығыс хәбәр итеү формаһы тултырыла һәм сирле йәшәгән урын буйынса санитария-эпидемиология станцияһы органдарына хәбәр ителә.
Гәзит
Гәзиттәр тарихы
Артабанғы йөҙ йылыҡтар арауығында гәзиттәрҙә әлли ни үҙгәрмәй: 1450-се йылдарҙа Германияла Иоганн Гутенберг күсереп яҙыусылар ярҙамынан тыш текстарҙы баҫып күбәйтеү мөмкинлеге биргән текст баҫыу өсөн пресс уйлап тапҡансы әле һаман ҡулдан күсереп яҙылған төп яңылыҡтар «төргәге» юғары чиновниктар һәм бай сәүҙәгәрҙәр тормошондағы ғәйәт ҡыйбат атрибут булып ҡалыуын дауам итә. XVI быуатта гәзиттәр үҙҙәренең бөгөнгө йөҙ-ҡиәфәтен ала башлай. Нәҡ шул осорҙа ҡулланылышҡа «газета» һүҙе —Венецияла яңылыҡтар яҙылған мәғлүмәт баҫмаһы өсөн түләнелгән ваҡ итальян тимер аҡсаһы gazzettaның исеме инеп китә лә инде. Хәҙерге мәғлүмәт агентлыҡтарының боронғо өлгөһө булған мәғлүмәт йыйыу буйынса тәүге бюролар нәҡ ошо ҡалала ойошторолған һәм яңы шөғөл — «яңылыҡ яҙыусы» һөнәре бында тыуған тип иҫәпләнә.
Ҡорсаңғы
Профилактика
Бер сығанаҡ кешеләре икенсе тапҡыр йоҡтороуҙы иҫкәртеү маҡсатында бергә дауалана. Ауырыу кеше менән контактҡа ингәндәрҙең бөтәһе лә талпанға ҡаршы препараттар менән бер тапҡыр профилактик эшкәртеү үткәрә.
Гәзит
Гәзиттәр тарихы
Хәҙерге мабуғат баҫмаларына ныҡ оҡшаған тәүге гәзиттәр иҫәбенә Францияла 1631 йылдың 30 майынан сыҡҡан "La Gazette"ны индерәләр. 1200 дана тирәһе тиражы булған был баҫманы ил биләмәләрендә яңылыҡтар таратыуға 1630 йылда патент алған дворян Теофраст Ренодо нәшер итә. "La Gazette"ның сәйәси әһәмиәте шул тиклем юғары була, хатта уға Франция короле Людовик XIII үҙе, шулай уҡ кардинал Арман Жан дю Плесси Ришельёның хәбәрҙәр яҙа. "La Gazette"ның Киң мәғлүмәт сараларының был төрө үҫеүе өсөн әһәмиәте ҙур була: ул түләүле реклама урынлаштыра башлай. 1657 йылда инглиз гәзиттәренең береһе тәүге реклама тәҡдиме баҫа, ә тиҙҙән король Карл II үҙенең яратҡан йорт эте юғалыуы хаҡында иғлан сығара. Ярты быуаттан һуң Даниэль Дефо, «Дәүләт эштәренә күҙәтеү» (урыҫса «Обозрение государственных дел») исемле аҙналыҡ нәшер итеп, сәйәси журналистикаға нигеҙ һала.
Елен-Седа-Яха
Елен-Седа-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нгой-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Гәзит
Гәзиттәр тарихы
Европала ваҡытлы матбуғат 1605 йылда тыуған тип һанала. «Relation: Aller Fürnemmen» һүҙҙәре менән асылған тәүге баҫма Страсбургта донъя күрә. Уның мөхәррир-баҫыусыһы быға тиклем ҡулъяҙма гәзиттәр төҙөү менән шөғөлләнгән типограф була. 1609 йылдың ғинуарында Вольфенбюттель ҡалаһында беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып ҡалған тәүге гәзит — «Aviso» сыға. Унда Кёльн, Антверпен, Рим, Венеция, Вена һәм Прага ҡалаларынан яңылыҡтар.
Елен-Седа-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Ҡорсаңғы
Профилактика
Сирлене дауалағандан һуң күп ҡулланмалар ауырыу менән контактҡа кергән бөтә әйберҙәрҙе һәм эске кейемдәрҙе (махсус спрейҙар, эҫе һыуҙа йыуыу) эшкәртергә кәңәш итәләр. Яңы ҡулланмалар матрастарҙы, йомшаҡ мебель һәм келәмдәрҙе эшкәртергә кәңәш итмәй; әгәр уны ҡулланғандан һуң 48 сәғәттән аҙыраҡ ваҡыт үтһә, түшәк һәм кейемдәрҙе эҫе һыуҙа йыуырға кәрәк.
Елен-Седа-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡорсаңғы
Профилактика
Бетсә талпаны һыуға йәки һабынға бирешмәй. Көн һайын мунса йәки ванна ингәндә лә талпандар һаны һәм йоҡтороу ихтималлығы кәмемәй.
Гәзит
Гәзиттәр тарихы
Тәүге баҫма гәзиттәрҙең аныҡ ҡына атамаһы булмай. Ғәҙәттә уларҙың нәшер ителеү урыны һәм мөхәррир-сығарыусыһының исем-шәрифе күрһәтелмәй. Яңылыҡ хәбәрҙәренең урынлашыуы уларҙа һөйләнелгәндең мөһимлегенә түгел, ә был мәғлүмәттең килгән көнөнә бәйле була. Яңылыҡтарға ғәмәлдә аңлатма бирелмәй, улар бер ниндәй рубрикаһыҙ ҡуйыла, сәйәси хәл-ваҡиғалар күп осраҡта бигүк дөрөҫ һәм хаҡ булмаған шаҡ ҡатырғыс хәбәрҙәр (сенсациялар) менән ҡушып һәм буталып урынлаштырыла.
Рәсәй гәзитәре тарихы
Рәсәйҙә баҫма гәзиттәр барлыҡҡа килгәнсе Посольский приказда оҙаҡ ваҡыт батша һәм баярҙар өсөн нимес һәм голланд матбуғатына ҡулъяҙма күҙәтеүҙәр төҙөгәндәр. Улар «куранттар» тип аталған. 1702 йылдың 15 декабрендә Пётр I ҡул ҡуйған указ куранттарҙы үҙ ҡарамағында типографияһы булған Монастырский приказға бирергә һәм «донъя»ға сығарырға ҡуша. Баҫыр алдынан куранттарҙы мөхәррирләгәндәр. Бер нисә тапҡыр Пётр үҙе корректураларҙы уҡый. 1702 йылдың аҙағында уҡ донъя күргән тәүге гәзиттәрҙең бары тик корректуралары һәм ҡулъяҙма күсермәләре генә һаҡланып ҡалған. Беҙҙең көндәргәсә был гәзиттең Мәскәүҙә 1703 йылдың 13 ғинуарында (иҫкесә 2 ғинуарында сыҡҡаны килеп еткән (был дата 1991 йылдан Рәсәй матбуғаты көнө булараҡ билдәләнә). Гәзит ҡағыҙ табағының һигеҙҙән бер өлөшө ҙурлығында була, ситтәрендә буш урындар ҡалдырылмай, текст сиркәү шрифты менән йыйыла (ҡайһы бер осраҡта формат үҙгәргән, шрифт ғәҙәтигә алмаштырылған). Баҫманың даими атамаһы ла булмай, шулай ҙа баш исемдең күп варианттарында «Ведомости» һүҙе осрай. Матбуғат тарихы буйынса әҙәбиәттә нәҡ уны баҫма атамаһы булараҡ ҡарау ҡабул ителгән. Гәзиттең тәғәйен тиражы шулай уҡ булмай, 1-2 меңдән 30 меңгәсә дана менән баҫыла. Уның сығыу аралығы сит ил матбуғатын килтереүсе почтаға, Посольский приказ тәржемәселәренең һәм типография ҡеүәттәренең эш күләменә бәйле булған. Мәскәүҙән тыш «Ведомости» баҫмаһының ҡайһы бер һандары Петербургта ла донъя күрә. Тора-бара яңы баш ҡала гәзитте нәшерләүҙең төп урынына әйләнә, ә сит ил матбуғатына күҙәтеүҙәр Сит ил эштәре коллегияһы өсөн яһала башлай.
XIX—XX быуаттар
Гәзиттәрҙең яһалма һәм тиҙ үҫеүе XIX быуатҡа тура килә: нәҡ ошо осорҙа күп кенә Европа илдәрендә сәйәси һәм йәмғиәт тормошоноң үҙәге матбуғатҡа күсә. XX йөҙ йыллыҡта гәзиттәр уңышлы үҫешен артабан дауам итә. Шул уҡ ваҡытта уҙған быуаттың 20-се йылдарында радио, 50-се йылдарында телевидение кеүек яңы электрон матбуғат саралары барлыҡҡа килеү менән баҫма матбуғат бер ни тиклем үҙгәрҙе. Мәҫәлән, мәғлүмәт биреүҙә өлгөрлөк һәм етеҙлек йәһәтенән, хис-тойғоло сюжеттар ойоштороу яғынан радио һәм телевидение менән тиңләшә алмаған гәзиттәр төп иғтибарҙы аңлатма (комментарий) биреүгә, хәл-ваҡиғаларҙы ентекләп анализлауға, шулай уҡ урындағы яңылыҡтарҙы яҡтыртыуға һәм төрлө яҡлы ваҡ белдереүҙәр баҫтырыуға йүнәлтте.
XX быуат аҙағы — XXI быуат
XX быуат аҙағында, Интернет барлыҡҡа килеп, реклама һәм белдереүҙәрҙең һиҙелерлек өлөшө унда киткәндән һуң, гәзиттәр көрсөккә килеп терәлде. Уларҙың күптәре, быға яуап итеп, таблоид форматына күсте: был бер яҡтан ҡағыҙҙы бәрәкәтле тотоноуға килтерһә, икенсенән бәләкәй күләмле һәм хис-тойғоға байыраҡ мәҡәләләр менән элекке иҫке ҡарашлы баҫмалар иғтибарынан ситтә ҡалған йәш һәм йылғырыраҡ уҡыусыларҙы үҙҙәренә йәлеп итергә мөминлек бирҙе. Шулай ҙа таблоид форматына күсеү бар бәләләрҙән ҡотҡара торған универсаль сара булып сыҡманы, һәм бар осраҡта ла көтөлгән нәтижә һәм матди файҙа бирмәне. Хәҙерге ваҡытта донъя гәзиттәренең күбеһе материалдар урынлаштырыуҙың һәм уҡыусылар менән реклама биреүселәрҙе күберәк табыуға булышлыҡ итерҙәй яңы формалар эҙләү юлында.
XXI быуатта Ер шарында берҙән-бер ҡулъяҙма гәзит — «Мусальман» Һиндостандың Ченнаи ҡалаһында 1927 йылдан бирле сығып килә. Дүрт матур яҙыу оҫтаһы (каллиграф) урду телендә көндә уның тексын яҙа, аҙаҡтан был өлгө пресс ярҙамында кәрәк булған данала баҫыла.
Ай-Вош-Юган
Ай-Вош-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ун-Вош-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 94 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тимер юл ауыл Советы
Тимер ауыл советы — Белорет районы муниципаль районы ауыл биләмәһә, муниципаль берәмек. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 3012 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 2951 кеше.
Ауыл биләмәһе башлығы — Поляков Виктор Петрович
453538, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Тимер юл ҡасабаһы, Профсоюз урамы, 3.
Ҡасаба территорияһында мәктәп, 2 балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, «Башкирнефтепродукт», «Газ-сервис» ААЙ һ. б. предприятиелар бар.
Состав
2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Абҙаҡ ауыл советы ауыл биләмәһе составына кергән халыҡ иҫәбе һәм торама пункттар исемлеге. Бөтәһе — 19034.
Беберталь
Беберталь (Bebertal) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1653 кеше йәшәй. Майҙаны — 25,97 км2. Диңгеҙ кимәленән 108 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39343 һәм автомобиль коды — BK.
Ҡыҙыл (ҡала)
Ҡыҙыл (Кызыл, Кызыл) — Рәсәйҙәге Тыва Республикаһының баш ҡалаһы.
Шишмә (Миәкә районы)
Шишмә (Чишмы) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 25 кеше. Почта индексы — 452099, ОКАТО коды — 80244870005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Абдразаҡ (исем)
Абдразаҡ  — ғәрәптәрҙән ингән башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа осрай.
Этимологияһы
Адразаҡ — ризыҡ биреүсе тигән мәғәнәне аңлата мосолман ир-ат исеме.
Фамилиялар
Абдразаҡов Илдар Әмир улы (26 сентябрь 1976 йыл) — опера йырсыһы (бас). 1994 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры, 2000 йылдан — Санкт-Петербургтың Мариин театры солисы. Рәсәйҙең атҡаҙанған (2021), Башҡортостан Республикаһының (2011) һәм Татарстандың (2013) халыҡ артисы. Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы (2014) һәм Салауат Юлаев (2018) ордендары кавалеры.
Абдразаҡов Әмир Ғәбделмән улы (15 ғинуар 1934 йыл — 6 март 2008 йыл) — башҡорт театр актёры, кинорежиссёр, сценарист. «Башҡортостан» киностудияһын ойоштороусы һәм уның беренсе директоры. 1961 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы, 1997 йылдан Рәсәй Кинематографсылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1974), Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2006) һәм Зәйнәб Биишева исемендәге премиялар (2010, үлгәндән һуң) лауреаты.
Абдразаҡов Ғәбдрәхим Абдрафиҡ улы (28 ноябрь 1914 — 25 май 2004 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы разведчигы. Рядовой ҡыҙылармеец[1][2].
Инициатив бюджетлау
Инициатив бюджетлау — граждандарҙың инициативаһына таянған һәм урындағы мәсәләләрҙе хәл итер өсөн бюджет сығанаҡтары тотонолған практикалар йыйылмаһы. Граждандар урындағы бюджет аҡсаларын ниндәй объекттар йәки саралар өсөн тотонасағын туранан-тура тауыш биреү менән билдәләй.
Ҡулланылыуы
2017 йылда Рәсәйҙең 43 төбәгендә бюджет сәйәсәте ошо йүнәлештә үҙгәртелә башланы. Төбәктән-төбәккә программалар һәм методикалар, граждандарҙың ҡатнашыу юлдары һәм тормошҡа ашырылыу ысулдары үҙгәрә ала. Инициатив бюджетлау тигәндә башлыса иғтибар ителәсәк мәсьәләләр:
— маҡсат — бюджет аҡсаларының һөҙөмтәле тотонолоуы;
— граждандар проекттарҙы билдәләүҙә әүҙем ҡатнаша: йыйылыштар, интернет-форумдар һ.б.;
— урындағы власть органдары проекттарҙы билдәләүҙә һәм тормошҡа ашырылыуҙа ҡатнаша һәм ғәҙәттә проекттар муниципаль милектәге объекттарҙа башҡарыла;
— башҡарыу тураһындағы отчет йәмғиәтҡә асыҡ булырға тейеш.
Башҡортостанда инициатив бюджетлау Урындағы инициативаларҙы хуплау программаһы (Программа поддержки местных инициатив) менән 2014-се йылда пилот рәүешендә Урал аръяғы райондарында башлана. Әле Башҡортостанда ике инициатив бюджетлау программаһы эшләй: Урындағы инициативаларҙы хуплау программаһы һәм «Реаль эштәр» проекты. Ике программа пилот рәүешендә тормошҡа ашырыла: «Башҡорт ихатаһы» һәм «Беҙҙең ауыл». Стратегия-2030 йүнәлешендә тағы алты инициатив бюджетлау программаһын башлау планлаштырылған.
Альдерсбах монастыры
Альдерсбах монастыры (Kloster Aldersbach) — элекке ирҙәр цистерциан аббатлығы. Ул Баварияның Альдерсбах (Түбәнге Бавария) общинаһы территорияһында урынлашҡан һәм Пассау епархияһы ҡарамағында тора. Монастырь Мәрйәм Ана хөрмәтенә төҙөлгән. Уны элекке августин монастыры (1120 йыл) урынында 1146 йылда Эбрахтағы монастырь кеүек ярҙамсы монастырь итеп төҙөгәндәр.
Тасуирлау һәм тарихы
Пассау епискобы булып 875—899 йылдарҙа Энгельмар торған саҡта — Альдерсбахта бер монастырь булған, ул VIII быуат уртаһындағы Мондзе (Мондзее) монастыры документтарында телгә алына. Яҡынса 1120 йылда урындағы лордтар бында августин монастырын төҙөй. Ул төҙөлөп бөткәндән һуң, был территорияға электән үк хоҡуғы булғанепископ Бамберг I Отто 1146 йылдың 2 июленән һуң элекке августин монастырына Эбрахтан цистерциан монахтарын йәшәргә күсереп килтерә. Уларҙың йолаһы буйынса монастырь Мәрйәм Ана хөрмәтенә изгеләндерелә.
1147 йылда монастырь Изге Тәхет тарафынан — папа III Евгенийҙан — яҡлау ала һәм монастырға тәүге хоҡуҡтар бирелә. Артабан император монастыры статусына күтәреү, үҙгәрештәр индереү, азатлығын һәм хоҡуғын арттырыу — аббат Зигфрид (1146—1182) һәм Эберхард (1182—1209) идаралығы осоронда була. Әммә Альдерсбах император аббатлығына эйә була алмай, сөнки ул Виттельсбах ырыуының герцогтары буйһоноуында торған була. Шуға ҡарамаҫтан, ул үҙенең иҡтисади базаһын даими киңәйтә, бүләктәр ала, ерҙәр һатып ала һәм алмаша: уның килем килтереү сығанағы булып ашлыҡ, шарап һәм тоҙ менән сауҙа итеү тора. Өҫтәмә өҫтөнлөктәрҙе Дунайҙан йөктәр ташыу бирә — был монахтар йәмғиәтенең финанс хәлен нығыта. Монастырҙың Урта быуаттарҙа сәскә атыуына данлыҡлы ювелир сәнғәте, шулай уҡ ҡиммәтле ҡулъяҙма китаптар булдырыу булышлыҡ итә.
Альдерсбах монастырының иҡтисади һәм рухи үҫешенә император Людвиг Баварскийҙы яҡлауы ҡамасаулай, ләкин XV быуат уртаһында хәл яҡшыра. Артабан инде Альдерсбах бөтә католик ордендар менән бергә дөйөм бөлгөнлөккә төшә: 1514—1544 йылдарҙағы монастырь руханийы Вольфганг Мариус яңыртыуға ынтылып үҙгәртепҡараһа ла, ҙур уңышҡа ирешә алмай. Аббат Варфоломей Мадауэр (1552—1577) үҙе ересь (сафсата) арҡаһында шик аҫтына эләгә һәм үҙенең посын ташлап китергә мәжбүр була, монастырь менән идаралыҡ итеү вазифаһын башҡарыуҙы ваҡытлыса монастырь администраторына тапшыра. Һөҙөмтәлә, ғалимдар әйтеүе буйынса, был Реформация осоронда монастырҙа барлығы бер монах ҡына тороп ҡалған.
Монастырҙың яңынан сәскә атҡан осороконтрреформация ваҡытына тура килә: рухи һәм иҡтисади күтәрелеш Утыҙ йыллыҡ һуғыш ваҡытында һәм монастырҙа монахтарҙы күпләп һыйындырыуы һәм туҙҙырыуҙан һаҡланып ҡалыуы менән бәйле була. Альдерсбах аббаттары Бавария сиркәү провинцияһының генераль викарийы вазифаһын даими биләп килә. (Был сиркәү провинцияһына ете ирҙәр һәм Зелигенталдағы ҡатын-ҡыҙҙар монастыры ҡараған була). XVIII быуатта мәғариф һәм фән өлкәһендәге монастырҙың бейеклеген раҫлаусы дәлил булып аббат Маллахия Нидерхофер (1669—1683) нигеҙ һалған бындағы фәлсәфә һәм теология үҙ мәктәбе тора. (1669—1683). Цистерцианец белем биреү үҙәген төҙөү планы Бавариялағы секулярлаштырыу арҡаһында тормошҡа ашырылмай ҡала. Тикшереүселәр монастырҙың музыка үҫешенә лә ҙур йоғонто яһауын һәм үҙ өлөшөн индереүен билдәләй: уның бер нисә руханийы һәм монахтары музыкант һәм композитор булараҡ билдәле. Монастырҙа ҙур оркестр эшләй һәм музыкаль архивы бик бай һәм киң була, ул күп һанлы баҫма һәм ҡулъяҙма музыкаль әҫәрҙәрҙе үҙ эсенә ала, шул иҫәптән 58 симфонияны.
Монастырҙы таратыу тураһында указ иғлан ителгән 1803 йылдың 21 мартында уны аббат Тремель Урбан (1797—1803) етәкләгән була, ә община 42 монахтан торған.
Бикбау
Бикбау — күп мәғәнәле һүҙ. Бикбай (бик (көслө, ныҡ) + бай) исеменең боронғо формаһы.
Иськи-Нюрум-Соим
Иськи-Нюрум-Соим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кемпаж йылғаһының уң ярына тамағынан 257 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Журавлевка (Ауырғазы районы)
Журавлевка (Журавлевка) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 19 кеше. Почта индексы — 453491, ОКАТО коды — 80205822004.
Тарихы
Ауыл тораҡ пунктының ауыл статусын ҡасаба Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың ойошторолоуы, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусының үҙгәреүе, административ үҙәктәрҙең күсерелеүе менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында»,  211-з һанлы Законына ярашлы ала, ст.1: 6. Тораҡ тибын ауыл тип билдәләп, түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә: 5) Ауырғазы районында:… т) Мәҫәле ауыл Советы Журавлевка ҡасабаһының
Айырым мәғлүмәттәр буйынса, 1929—1930 йылдарҙа Мәҫәле ауылы кешеләре нигеҙ һалған, әммә РФ Оборона министрлығы архивтарында Журавлевка 1914—1917 йылдарҙа тыуған хәрби хеҙмәткәрҙәрҙең тыуған ере тип күрһәтелә.
2005 йылдан хәҙерге статусында.
Этимологияһы
Ауылдың атамаһы Журавлев фамилияһынан килеп сыҡҡан.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — сыуаштар (84 %).
Оло Уфтюга
Оло Уфтюга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пуя йылғаһының уң ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Елен-Шор
Елен-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нерусовей-Ты күле - Нерусовей-Яха йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Зарубин Николай Николаевич
Зарубин Николай Николаевич  — совет ы һәм әҙәбиәт белгесе.
Биография
1893 йылдың 18(30) июлендә Өфөҡалаһында йәшерен советник ғаиләһендә тыуа. Атаһы Зарубин Николай Павлович (1845—1909) — 1890—1909 йылдарҙа Өфө ҡаҙна палатаһы идарасыһы. Олатаһы Зарубин Павел Алексеевич билдәле уйлап табыусы була.
1911 йылда Витебск ирҙәр гимназияһын тамамлай һәм шул уҡ йылда Петербург университетының тарих-филология факультетының славян-рус бүлегенә уҡырға инә. 1912 йылдың февралендә студенттар демонстрацияһында ҡатнашҡаны өсөн ҡулға алына һәм ике айлыҡ аресҡа дусар була. 1912 йылдың көҙөндә профессор Н. К. Никольскийҙың просеминарийында боронғо рус әҙәбиәте тарихы буйынса дәрестәрҙә шөғөлләнә башлай. 1917 йылдың октябрендә зачет эштәрен тапшырғас 1 дәрәжә дипломға лайыҡ була һәм Петроград университеты янында урыҫ теле һәм әҙәбиәте кафедраһы буйынса профессор дәрәжәһенә әҙерләү өсөн ҡалдыралар. 1918 йылдың октябрендә Петроградтан күсеп китә, 1920 йылға тиклем Витебск губернаһы һәм өйәҙе мәктәптәрендә уҡыта.
1919 йылдың ғинуарында Н. Н. Зарубин Витебск өйәҙе уҡыусылары тарафынан Бөтә Рәсәй уҡытыусы-интернационалистар һәм халыҡ мәғарифы эшмәкәрҙәре съезында ҡатнашыу өсөн Мәскәүгә делегат итеп һайлана. 1920 йылдың йәйендә икенсе тапҡыр Петроград университетының урыҫ теле һәм әҙәбиәте кафедраһында ҡалдырыла һәм бер үк ваҡытта Петроград университетының Славян-рус китап музейы буйынса рус теле һәм ауыҙ-тел ижады бүлексәһенең ғилми хеҙмәткәре итеп тәғәйенләнә. 1925 йылдың октябренән СССР Фәндәр академияһы китапханаһының I бүлегенең XVIII быуат китаптары бүлеге мөдире һәм өлкән китапханасы булып тора; 1928 йыл аҙағында СССР Фәндәр академияһының дөйөм йыйылышында боронғо рус әҙәбиәте ҡомартҡыларын баҫтырып сығарыу буйынса комиссияның өлкән ғилми һаҡлаусыһы вазифаһында раҫлана. 1930 йылдың ноябрендә, был вазифа ҡыҫҡартылыу менән бәйле, боронғо рус әҙәбиәте комиссияһының I разрядлы ғилми хеҙмәткәре итеп тәғәйенләнә, һуңынан элекке вазифаһында ҡалдырылып, рус әҙәбиәте институты штатына күсерелә. 1936 йылдың сентябренән СССР Фәндәр академияһы китапханаһы штатына күсерелә.
СССР Фәндәр академияһы Президиумының 1935 йылдың 25 октябрендәге ултырышында, диссертация яҡламайынса, Әҙәбиәт ғилеме кандидаты итеп раҫлана. 1935 йылдың декабрендә академик Н. К. Никольский, диссертация яҡламайынса, әҙәбиәт ғилеме докторы дәрәжәһе бирергә тәҡдим итә.
1942 йылдың 1 мартында блокадалағы Ленинградта аслыҡтан вафат була.
Әхмәтйәнов Ғимран Хәбибйән улы
Әхмәтйәнов Ғимран Хәбибйән улы (21 декабрь 1918 йыл — 6 февраль 1945 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән лейтенанты. «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән наградланған.
Биографияһы
Әхмәтйәнов Ғимран Хәбибйән улы 1918 йылдың 21 декабрендә Башҡорт АССР-ының Салауат районы Мәсетле ауылында тыуа. 1939 йылда хәрби хеҙмәткә алына. Армияға Архангель районының хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышын хәрби хеҙмәттә ҡаршылай. Кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкында полк батареяһы командиры ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. ВКП(б) ағзаһы. 1942 йылдың 6 июлендәге ҡаһарманлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән наградлана. 1945 йылдың 6 февралендә Германияла, Көнсығыш Пруссияла (хәҙерге Калининград) Кенигсберг округында, Велау районында, Гросс-Кзайдель тигән урында вафат була, шунда ерләнә. Вафат булған ваҡыттағы вазифаһы һәм специальносы дивизион штабы начальнигы тип күрһәтелгән.
Йәншишмә (гәзит)
Йәншишмә («Йәш төҙөүсе», «Башҡортостан пионеры») — 1929 йылдан башлап башҡорт телендә балалар һәм үҫмерҙәр өсөн нәшер ителгән республика гәзите. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, «Башҡортостан Республикаһы» нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Баш мөхәррире — Мирсәйет Ғүмәр улы Юнысов.
Тарихы
1929 йылдың 12 декабрендә партия Башҡортостан өлкә комитеты башҡорт телендә балалар өсөн гәзит сығарыу тураһында ҡарар ҡабул ителә. Уға ярашлы 1930 йылдың 12 февралендә балалар баҫмаһы «Йәш төҙөүсе»нең тәүге һаны донъя күрә. Уны Хәй Мөхәмәтйәров мөхәррирләй. Яңы гәзиттә Ғариф Ғүмәр, Мәлих Харис, Рәшит Ниғмәти, Ҡадир Даян, Мостай Кәрим, Сәғит Агиш һәм башҡалар әүҙем авторҙар була. Муса Ғәли, Зәйнәб Биишева, Фәрит Иҫәнғолов, Шәриф Бикҡол, Әнүәр Бикчәнтәев, Файыҡ Мөхәмәтйәнов, Фәүзиә Рәхимғолова, Кәтибә Кинйәбулатова, башҡа күп әҙиптәр «сынығыуҙы» тап «Йәш төҙөүсе»лә ала.
1931 йылда уҡ 10 000-дән ашыу дана тираж йыйыуға өлгәшкән баҫма Башҡорт АССР-ының мәғариф өлкәһендә оло ярҙамсыға, тәрбиәсегә әйләнә.
Артабан тиражын 20 мең данаға тиклем күтәреүгә өлгәшкән гәзит, Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, сығыуҙан туҡтай һәм 1941—1959 йылдарҙа нәшер ителмәй тора. Һуғыш йылдары үтеп, тормош бер аҙ яйлана, ил аяҡҡа баҫа башлағас, яңы быуын тәрбиәләүҙә "Йәш төҙөүсе"не тергеҙеү көнүҙәк мәсьәлә итеп ҡуйыла. Балалар һәм үҫмерҙәр гәзите 1959 йылда «Башҡортостан пионеры» исеме менән яңынан донъя күрә башлай. Мәргән, Ишғәле менән Ҡушғәле, аҙағыраҡ Гөлниса исемле үҙенсәлекле геройҙары барлыҡҡа килә. «Башҡортостан пионеры»ның үҫеп килгән быуында дуҫлыҡ, берҙәмлек, илһөйәрлек тойғолары, хеҙмәткә һөйөү тәрбиәләүҙә роле баһалап бөткөһөҙ. Уны уҡып буй еткергән балаларҙың байтағы хәҙер дәүләт эшмәкәрҙәре, сәнғәт оҫталары, яҙыусылар, журналистар, ғалимдар һәм башҡа төрлө белгестәр булып танылды.
Гәзит 1991 йылдан «Йәншишмә» исеме менән сыға. 2003 йылдан гәзит төҫлө итеп баҫыла.
Осипов Максим Ильич
Осипов Максим Ильич (31 август 1993 йыл, Ярославль, Рәсәй) — Рәсәй хоккейсыһы, һаҡсы. Ярославлдән «Локомотив» хоккей клубы тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта Континенталь хоккей лигаһында тыуған ҡалаһы хоккей клубы уйынсыһы.
Карьера
Максим хоккей менән Ярославлдә «Локомотив» хоккей клубының мәктәбендә шөғөлләнә башлай. Тик профессиональ карьераһын ул Тверь ҡалаһында башлана. 2010/11 йылдар миҙгелендә ТХК составында беренсе лигала Үҙәк дивизионының даими чемпионатында 16 осрашыуҙа бер мәрәй йыя. Ә плей-оффта бер уйын да үткәрмәһә лә, Максим командаһы менән бергә бронза миҙалдарҙы еңә. Шулай уҡ ул ЙХЛ квалификациялы турнирында «Шериф» хоккей клубы составында ҡатнаша.
«Локомотив» (2011—2013)
2011 йылда ул кире Ярославлгә ҡайта. «Локомотив» төп командаһы 7 сентябрҙә авиаһәләкәткә осрағас, КХЛ-дың шул миҙгелендә Ярославлдән команда булмай. Ул Юғары хоккей лигаһында сығыш яһай. Шунда Максим 21 осрашыуҙа 2 (1+1) мәрәй йыя. «Локомотив» Көнбайыш конференцияһында өсөнсө урынды яулай. Плей-оффта ВМФ командаһын ота (3-2), ә артабан Пензанан «Дизель» хоккей клубына еңелә. Максим плей-оффтың дүрт уйынында бер мәрәй ҙә йыймай. Шулай уҡ ул «Локо» составында ЙХЛ чемпионатында ҡатнаша. Осипов 36 осрашыуҙа 5 (1+4) мәрәй йыя.
Киләһе миҙгелдә «Локомотив» КХЛ-ға кире ҡайта һәм ЮХЛ-да үҙенең фарм-клубын ҡалдыра. Шунда Максим даими чемпионаттың 46 уйынында ҡатнаша, ә «Локомотив» 10-сы урынды ала. Плей-оффта Ярославль командаһы тәүге раундта Воронеждан «Буран» хоккей клубына 2-3 иҫәбе менән серияла отола. Шундағы дүрт уйында Максим бер һөҙөмтәле пас бирә. Шул уҡ йылда ул ЙХЛ-да «Локо» өсөн 17 осрашыуҙа 5 (2+3) мәрәй йыя.
«Торпедо» (2013—2017)
2015/16 йылдар миҙгелендә ул күберәк «Торпедо» өсөн уйнай. 17 октябрҙә Максим КХЛ-да тәүге шайбаһын керетә, ә даими миҙгелдең 40 уйынында 12 (5+7) мәрәйгә өлгәшә. Осипов плей-оффта командаһының бөтә 11 осрашыуында ла ҡатнаша һәм 5 (1+4) тапҡыр һөҙөмтәле һөжүмдә ҡатнаша. «Торпедо» Көнбайыш конференцияһының ярымфиналында ЦСКА-ға отола. Бынан тыш, Максим ЮХЛ-да «Саров» өсөн һигеҙ уйын үткәрә. 2016/17 йылдар миҙгелендә ул КХЛ-да ғына уйнай. 26 ноябрҙә ул КХЛ-да тәү тапҡыр уйын аҙағына тиклем штраф менән язалана. Шуның өсөн ул бер уйынға дисквалификация ала. КХЛ даими чемпионатының 58 осрашыуында ул 16 (7+9) мәрәй йыя. Ә Гагарин кубогында «Торпедо» беренсе раундта Мәскәүҙән «Динамо» хоккей клубына отола. 2017 йылдың 26 апрелендә Максим Осипов «Торпедо» менән ике йылға килешеүен оҙонайта.
«Салауат Юлаев» һәм «Локомотив» (2017—ә.в.)
«Торпедо» менән яңы контракт төҙөһә лә, Максимды Өфөнән «Салауат Юлаев» хоккей клубы беренсе майҙа аҡсалата компенсацияға алмаштыра. Яңы командала Максим үҙенә 21-cе һанды ала. Максим 2017/18 йылдар миҙгелендә барыһы 44 уйында бер һөҙөмтәле пас бирә һәм 18 штраф минуты йыя. «Салауат Юлаев» плей-оффта конференция ярымфиналында көрәштән төшөп ҡала. 2018/2019 йылдар миҙгелендә Өфө командаһы өсөн 8 уйын уҙғарғас, 21 сентябрҙә «Салауат Юлаев» Максимды «Локомотив» хоккей клубына Павел Коледовҡа алмаштыра. «Локомотив» өсөн даими миҙгелдә 46 осрашыуҙа 13 мәрәй йыя, ә плей-оффта Ярославль командаһы «Сочи» хоккей клубын үтә һәм СКА-ға отола.
Рәсәй йыйылма командаһында
2011 йылда Максим тәү тапҡыр Рәсәй йәштәр йыйылма командаһына саҡырыу ала. Рәсәй командаһы Финляндияла үткән турнирҙа өсөнсө урынды яулай, ә Максим өс уйында ҡатнаша. Киләһе тапҡыр ул «Санкт-Петербург Ҙур бүләге» турнирында ҡатнашырға саҡырыла. Шунда Рәсәй йәштәр йыйылма командаһы өсөнсө урынды яулай, ә Осипов өс уйында бер һөҙөмтәле пас бирә. Киләһе тапҡыр ул 2016 йылда Еврохоккейтурҙың Беренсе канал кубогында Рәсәй йыйылма командаһы өсөн уйнай. Шунда бер уйында ҡатнаша. Тағы ла февралдә ул Швеция хоккей уйындарында өс осрашыуын да үткәрә, ә Рәсәй командаһы шул турнирҙы еңә. 2018/2019 йылдар миҙгелендә Максим Рәсәйҙең икенсе йыйылма командаһына Франция менән Белоруссияға ҡаршы Еврочеллендж уйындарына саҡырыу ала. Шунда 4 осрашыуҙа ул 4 минут штраф алыуы менән иҫтә ҡала.
Власов Николай Иванович (лётчик)
Власов Николай Иванович (11 ноябрь 1916 йыл, Петроград, Рәсәй империяһы — 26 ғинуар 1945 йыл, Маутхаузен, Австрия) — совет хәрби осоусыһы, подполковник. Советтар Союзы Геройы (23.11.1942).
Биографияһы
Никола́й Ива́нович Вла́сов Петроградта 1916 йылдың 29 октябрендә (11 ноябрь) эшсе ғаиләһендә тыуған.
Заводта эшләгән. 1934 йылдан Ҡыҙыл Армия сафында. 1936 йылдан, Ҡыҙыл Байраҡлы хәрби авиация мәктәбен тамамлағандан һуң, лётчик-инструктор вазифаһында. 1939 йылдан ВКП (б) ағзаһы.
Бөйөк Ватан һуғышының беренсе көнөнән алып хәрби хәрәкәттәтрҙә ҡатнаша. Көнбайыш фронтта истребитель эскадрильяһы командиры. 1941 йылдың авгусында тревога буйынса дошмандың самолет разведчигын юҡ итеү маҡсатында һауаға күтәрелә, ләкин ни сәбәптәндер пулемёт атмағанлыҡтан, таранға барырға ҡарар итә, бәрелеш һөҙөмтәһендә дошман самолёты бәреп төшөрөлә, һәм уның ҡырылған самолёты фронт линияһында дошман уты аҫтына эләгә. Ултырғанда ауыр йәрәхәтләнә, госпиталдә оҙаҡ дауалана, бер йыл оса алмай, был ваҡытта йәш лётчиктарҙы осошҡа әҙерләү менән шөғөлләнә.
Яңынан оса башлағандан һуң, 1942 йылдың июнендә У-2 еңел самолётында төндә минималь бейеклектә фронт һыҙығы аша сығып, Миллерово станцияһы районындағы дошман ғәскәрҙәре хәрәкәт итеүсе ике шоссе араһына төшөп, быға тиклем бәреп төшөрөлгән яралы лётчик Советтар Союзы Геройы өлкән лейтенант Ф. Т. Демченковты бортына ала һәм дошман уты аҫтында үҙҙәренең аэродромына килтерә.
Н. И. Власов 220 хәрби осош яһап, 27 һауа һуғышында ҡатнаша һәм шәхсән дошмандың 10 самолётын бәреп төшөрә. 1942 йылдың 23 ноябрендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән лётчикка Советтар Союзы Геройы исеме бирелә. 756-сы һанлы Герой Йондоҙо Кремлдә тапшырыла.
1943 йылдың 29 июль таңында һуғышыусы Ленинградҡа осҡанда, Власов идара иткән Як-1 самолётын зенит артиллерияһы уты уны дошман территорияһына бәреп төшөрә. Төшкән саҡта лётчик машинанан ситкә ырғытыла. Власов Лодзь (Польша) ҡалаһы районындағы концлагерға әсирлеккә эләгә, йәшерен эш алып барыу етәкселәренең береһе булып китә. СССР Оборона министрлығының Советтар Союзы Геройы полковник Власов Николай Ивановичҡа арналған бойороғонда, атап әйткәндә, былай тиелә: «Әсирлектә булған осорҙа, совет илһөйәр яугир намыҫын һәм дәрәжәһен юғары тотоп, сыҙамлылыҡ һәм батырлыҡ күрһәтә, әсирлектә булған иптәштәренә ярҙам күрһәтә, әсирлектән ҡасыу ойоштора. Дошмандың Тыуған иленә хыянат итергә маташыуҙарын нәфрәт менән ҡабул итә… Полковник Н. И. Власовтың үҙ тыуған еренә, хәрби антына фиҙакәр тоғролоғо, ҡыйыулығы һәм батырлығы СССР Ҡораллы Көстәренең бөтә шәхси составына өлгө булып хеҙмәт итергә тейеш».
1944 йылдың яҙында ҡасырға маташҡаны өсөн Вюрцбург (Германия) ҡәлғә-төрмәһенә күсерелә, һәм унда ла тағы яңы ҡасыу планын төҙөй. Ынтылыштары уңышһыҙ була. Власов төрмәгә күсереү булып ҡала Нюрнберг ҡалаһы төрмәһенә күсерелә һәм унда яңы ҡасыу планы әҙерләй, һәм хыянатсылар һатҡанлыҡтан, Маутхаузен (Австрия) концлагерына, 20-се үлем блогына күсерелә.
Совет ғәскәрҙәре Югославия территорияһына ингәндән һуң, Власов ихтилал ойоштороусыларҙың береһе була, әммә ихтилал башланыр алдынан ғына хыянатсы ошағы арҡаһында, эсэсовсылар ҡулына эләгә һәм 1945 йылдың 26 ғинуарында крематорийҙа тереләй яндырыла.
Әммә Власов башлаған эш ахырына еткерелә: 1945 йылдың 2 февраленән 3 февраленә ҡаршы төндә 20-се блоктың 400-ҙән ашыу тотҡоно һаҡсыларҙы юҡ итеп, стеналар аша үрмәләп сығып ҡасып китә.
Восток (Желонья ҡушылдығы)
Восток — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Желонья йылғаһының һул ярына тамағынан 4,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Янбаев Марат Салауат улы
Янбаев Марат Салауат улы (Янбаев Марат Салаватович; 10 апрель 1947 йыл) — ауыл хужалығы һәм муниципаль хеҙмәт ветераны. 1984 йылдан Учалы районы «Поляковка» совхозы директоры, 1990—1994 йылдарҙа халыҡ депутаттарының район Советы рәйесе — район хакимиәте башлығы. 1990 йылдың 11 октябрендә Башҡорт АССР-ының ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Биографияһы
1947 йылдың 10 апрелендә Башҡорт АССР-ының Учалы районы Туңғатар ауылында тыуған. Милләте — башҡорт.
Юғары белемле — 1968 йылда Силәбе ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1968 йылда Учалы районы «Байрамғол» совхозында инженер-механик булып башлай.
1975—1984 йылдарҙа Учалы район «Сельхозтехника» берекмәһе директоры урынбаҫары, «Байрамғол» сохозының партия комитеты секретары булып эшләй.
1984 йылдан 1990 йылға тиклем — «Поляковка» совхозы директоры.
1990—1994 йылдарҙа — Халыҡ депутаттарының Учалы район Советы рәйесе — район хакимиәте башлығы. 1994 йылда Учалы район хакимиәте бөтөрөлә һәм шул сәбәпле Марат Салауат улы вазифаларынан китә.
1990 йылда Марат Салауат улы Янбаев Учалы районы, 264-се Поляковка һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
БАССР Юғары Советының экология һәм тәбиғәт ресурстарын рациональ файҙаланыу буйынса комиссияһы ағзаһы була.
Ғаиләһе
Өйләнгән, ғаиләлә ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр
Ай-Воят-Соим
Ай-Воят-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Амня йылғаһының һул ярына тамағынан 281 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ихтилал майҙаны (Таганрог)
Географияһы
Ихтилал майҙаны Фрунзе урамы,  Смирнов тыҡрығы, Октябрь урамы  һәм  унан сыҡҡан Тимер юл вокзалы фасады менән сикләнгән
Тарихы
Элекке Йәрминкә майҙаны территорияһында  урынлашҡан, ул хәҙерге Ихтилал майҙаны сиктәрендә Йәрминкә тыҡрығына (хәҙер Гоголь тыҡрығы) тиклем һуҙылған. 1860 йылға тиклем көтөүлек булған.
Тимер юлы һәм вокзал төҙөлөү менән йәнәш территория тиҙ төҙөлә башлай. Гимназия урамы яғынан (хәҙер Октябрь урамы) майҙанды Архангел-Михаил сиркәүе ихатаһы, Рафтопуло ҡунаҡханаһы бинаһы, А.Белов йорто (хәҙер ҡала радиоүҙәге)  сикләй. Бөгөнгө ҡала-ара автовокзал урынында урман складтары урынлашҡан, мискәселек тауарҙары менән сауҙа булған. Бөтә Вокзал яны майҙаны сауҙа урынына әүерелгән, унда тиҫтәләгән кибеттәр булған. Уларҙың береһендә 1873 йылдың йәйендә ағалы-ҡустылы гимназистар Александр һәм Антон Чеховтар сауҙа иткән. Йыл һайын үтә торған йәрминкәләр вокзалға тиклем яҡынайған, һәм шуға күрә  «Йәрминкә майҙаны» төшөнсәһе баштағы участканан (хәҙерге Гоголь һәм Смирнов тыҡрыҡтары) әлеге Ихтилал майҙанына күсә. Майҙан уртаһында ҡала эшоптарының береһе  урынлаша (ябай таганроглылар ярлылар өсөн ашханаларҙы шулай тип атағандар), ә йәрминкә көндәрендә төрлө балагандар һәм каруселдәр үтә. Зыярат тыҡрығы яғынан 1910 йылда   «Һарытау» трактиры һәм насар даны менән Дрейттың ҡуналҡа йорто урынлаша. Бөтә был ҡоролмалар  1930 йылдарҙа һүтеп алына, майҙандар төҙөкләндерелә башлай.
1935 йылда бында скульптор Д.Якерсондың Ленин һәйкәле һәм сквер булған. Ошо уҡ йылда 1918 йылдың ғинуарындағы ҡораллы ихтилал иҫтәлегенә Ихтилал майҙаны тип атала. Был исем дә үҙләшмәй, таганроглылар майҙанды Вокзал яны майҙаны тип атауын дауам итә. Ҡабаттан Ихтилал майҙаны 1958 йылдың 13 февралдә раҫлана. 1976 йылда бында «Паровоз» һәйкәле ҡуйыла.
Хәҙерге торошо
2002 йылдан 2005 йылға  тиклем Ихтилал майҙаны архитектор П.В. Бондаренко проекты буйынса реконструкциялана. Реконструкцияның төп маҡсаты булып «Сауҙа рәттәре» баҙары буйлап Смирнов тыҡрығы буйынса транспорт ағымын кәметеү менән бәйле   майҙан аша машиналарҙың бер яҡлы хәрәкәте өсөн яңы   автоюл  булдырыу тора Майҙанда үҙҙәренең нөктәһе булған эшҡыуарҙар ООО «Воддорстрой» төҙөлөшөндә әүҙем ҡатнаша.
2012 йылда вокзал бинаһы  алдында Божья Матерь  Ҡазан иконаһы сиркәүе төҙөлә. Яңы биналар һәм ҡоролмалар төҙөлөшөнөң өйөмө  архитектура өлкәһендәге белгестәрҙең  тәнҡитенә дусар була, улар яңы төҙөлөштәр араһында майҙан  «юҡҡа сыҡҡан» тип иҫәпләй.
Сығанаҡтар
<references group="" responsive="1">
Лангхайм монастыры
Лангхайм монастыры (Kloster Langheim) — элекке ирҙәр цистерциан аббатлығы. Ул Баварияның Лихтенфельс ҡалаһы Клостерлангхайм (Үрге Франкония) районында урынлашҡан. Аббатлыҡ Бамберг архиепархияһы ҡарамағында торған; 1132—1133 монастырға нигеҙ һалынған — ул Эбрахтағы монастырь кеүек ярҙамсы монастырь булып торған. 1802 йылда ҙур янғында монастырҙың байтаҡ ҡаралтылары юҡ ителгән. Монастырь 1803 йылда Бавариялағы секулярлаштырыу барышында таратылған.
Тасуирлау һәм тарихы
1422 йылдан алып монастырҙың иҡтисади хәле яҡшыра башлай. Әммә баҫыу осоро Гусит һуғышы монастырҙы 1430 йылда емерә. 1525 йылда башланған Германия Крәҫтиән һуғышы уның өҫтөп емерелеүенә килтергән. Реформация һөҙөмтәһендә Лангхайм цистерциандары биләмәләрендә рухи етәкселекте юғалта; монахтарҙың байтаҡ өлөшө протестанттар хәрәкәтенә ҡушыла һәм монастырҙы ташлап китә. 1562 йылда аббат Фридрих Маршалк үҙ вазифаһынан ҡолатыла. Ауыр заман килде. Лангхайм Утыҙ йыллыҡ һуғыш барышында ауыр хәлгә төшә. XVII быуатта бары тик аббат Маврикий Кнауэр ғына бер аҙ билдәлелек ала.
1700 йылда төбәктәге 230 урындағы фермаларҙан һалымдар йыйыла. Әммә аббат Штефан Мезингер (1743—1751) монастырҙың иҡтисади ҡеүәтен аныҡ билдәләй алмайынса ғына барокко стилендә монастырь комплексы биналарын төҙөй башлай һәм бының өсөн ҡаты тәнҡиткә дусар була. Етмәһә, илдә барған Ете йыллыҡ һуғыштың хәрби сығымдарына монастырь һиҙелерлек финанс өлөшө индерергә мәжбүр була. Шуға ла ҡарамаҫтан, комплекс төҙөү дауам итә: архитекторҙар Иоганн Леонард Динценхофер, Генрих Крон Готфрид, Бальтазар Нейман һәм Лоренц Финк проекттары буйынса төҙөлгән биналар тырыша Банц, Мюнстершварц һәм Эбрах аббатлығы биналары менән ярышырға тырыша. Әммә 1802 йылдағы янғындан төҙөлгән биналар, китапхана, сиркәү өлөшө юҡҡа сыға. 1803 йылда секулярлаштырыу барышында монастырь таратыла. Монастырҙың һәм сиркәүҙең янғындан зыянланған биналары һүтелә.
Урындағы инициативалар программаһы
Урындағы инициативалар программаһы (Программа поддержки местных инициатив) — Инициатив бюджетлау программаларының бер төрө.
Концепцияһы
Башҡортостанда 2014 йылда пилот рәүешендә Урал аръяғы райондарында башлана. 2016 йылда Башҡортостан Хөкүмәте инициатив бюджетлау программаһын яңы кимәлгә сығарыр өсөн БР Стратегик тикшеренеүҙәр институты ғалимдарына мөрәжәғәт итә. СТИ ғалимдары ярҙамында был практика бөтөн райондарҙа тормошҡа ашырыла башланы һәм Инициатив бюджетлау программалары һанын унға еткерҙе.
Урындағы инициативалар программаһы буйынса граждандар хуплаған инициативаларҙы тормошҡа ашырыу өсөн республика бюджетынан бер миллион һумға тиклем матди ярҙам булдырыла.
Республика бюджетынан тыш, проекттарҙы финанслау сығанаҡтары өс төрлө:
— Ауыл биләмәһендә йәшәгән халыҡ иң кәме 3 проценттан 15 процентҡа тиклем аҡса йыя;
— Урындағы власть органдары 5-тән 15 процентҡа тиклем аҡса һала ала;
Мәзит (исем)
Мәзит — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа осрай.
Урындағы инициативалар программаһы
Концепцияһы
— Спонсор аҡсаһын да йәлеп итергә була.
Мәзит (исем)
Этимологияһы
Мәзит исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән һәм артыу, күбәйеү, ишләнеү тигәнде аңлата.
Урындағы инициативалар программаһы
Концепцияһы
Республика бюджетынан финанслау конкурс һөҙөмтәһенә ҡарап булдырыла. Проекттар әҙерләнеп конкурс комиссияһына тапшырылғандан һуң, улар конкурс менән рейтингтарҙа урынлаша. Баштан 100 балл йыйған проекттарға республика бюджетынан финанслау бүленә, һуңынан −99.9 балл, һәм артабан күмеүгә табан бара.
Мәзит (исем)
Билдәле шәхестәр
Мәзитов Фаниль Фаритович 19 ғинуарында 1964 йылда Башҡортостан республикаһы Күгәрсен районында Сәйетҡол ауылында тыуған. Рәсәй ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан республикаһы буйынса баш идаралығы начальнигының беренсе урынбаҫары.
Урындағы инициативалар программаһы
Концепцияһы
Балдарҙы билдәләгәндә тәү сиратта халыҡтың ҡатнашлығы иҫәпкә алына: йыйылыштарға килгән кешеләр һаны, проекттар өсөн бирелгән тауыш һаны, халыҡ үҙе кеҫәһенән биргән финанслау өлөшө һәм социаль селтәрҙәрҙә, матбуғат сараларында был теманы асыҡлау.