cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Столбово солохо
Килешеүҙең әһәмәте
XVII быуат башының ҡатмарлы халыҡ-ара һәм ил эсендәгә шарттарында, әле яңы ғына илде милли һәләкәт сигенә ҡуйған Смута ваҡыттының драматик осоро тамамланғас, Столбово солохо яҡшы, әммә Рәсәйҙең төньяҡ-көнбайыш сиктәрендә тотороҡланыуының ваҡытлы этабы була. Шведтар тарафынан яулап алынған урыҫ ерҙәренең яҙмышы хәл ителмәй ҡала әле. Мәгәр король Густав Адольф ваҡытынан алда шатланған. Рәсәйҙең Балтик диңгеҙе ярҙарына сығыу өсөн көрәше башлана ғына әле. Һәм Столбово шартнамәһе был юлда тәүге аҙым була.
Мөстәхәб
Мөстәхәб ( — сөннәт ғәмәл; Мустахабб) — мәндүб, сөннәт һәм ғәйри-мүәкәдә һүҙҙәренең синонимы, шәриғәттә башҡарыу мотлаҡ булмаған сауаплы ғәмәлдәр, рөхсәт ителгән хәләл ғәмәлдәрҙең бер өлөшө
Йышыраҡ мөстәхәб Мөхәммәт Пәйғәмбәр ғәләйһиссәләмдең һәм уның сәхәбәләренең ғәмәлдәренән өлгө алып башҡарыла. Мөстәхәбте үтәмәү гонаһ һаналмай. Мөстәхәбкә, мәҫәлән, сөннәт намаҙҙар һәм ураҙалар инә.
Миләш
thumb|right|Миләш Миләш (шулай уҡ мышар, Sorbus)— ағас, йәки ҡыуаҡ. Төрө миләштәр төркөмөнән, розалар ғаиләһенән.
Биологик белешмә
200px|thumb|right 12 метрғаса етә (ғәҙәттә 5—10 м). Олоно түңәрәк. Йәш һабаҡтары һоро –ҡыҙыл төҫтә, һалынып тора.Өлкән ағастарҙың ҡайырыһы шыма, ялтыр, төҫө һоро—көрән йәки һары—һорғолт. Бөрөләре кейеҙ һымаҡ, йомшаҡ. Япраҡтары 20 см-ғаса прһыҙ ҡауырһын һымаҡ, 7-15 япраҡсанан ғибәрәт. Улар сиратлашып тора. ланцетлы һәм һуҙынҡы, осланған, ситтәре тешле, аҫҡы өлөштә бысҡы һымаҡ. Төҫө өҫтә тоноҡ йәшел, аҫ яғында төҫһөҙөрәк. Көҙ көнө алтынһыу һәм ҡып - ҡыҙыл төҫкә керә.
Халыҡ медицинаһы
Дауаланыу өсөн миләштең емеше ҡулланыла. Уның составында төрлө биологик актив матдәләр: каротин,С, Р,В, РР витаминдары, алма, сорбин кислоталары, шәкәр, гликозид, флавонноидтар һ.б. бар.
1. Кеше ябыҡҡанда, ҡаны аҙайғанда, ашҡаҙандың әселеге түбәнәйгәндә, бөйөр, үт ҡыуығы шешкәндә, берәй ағзанан(ашҡаҙандан, аналыҡтан һ.б.) ҡан килгәндә, бөйөрҙәрҙә таш барлыҡҡа килгәндә миләш емешенең һутын эсәләр.
Сеймал йыйыу һәм әҙерләү
Миләш емеше ҡырау төшкәс йыйыла һәм мейестә киптерелә. Унда температура 50-60 градустан артырға тейеш түгел Ғәҙәттәгесә һаҡлана.
Ҡулланыу
1.	Төнәтмә: 2 аш ҡалағы ваҡланған емеште 2 стакан ҡайнар һыуға һалып, өҫтө ябыҡ килеш йылы урында 30-40 минут тоторға. Көнөнә өс тапҡыр, ас ҡарынҡа ярты стакан эсергә.
2.	Сәй һымаҡ бешереп тә эсергә мөмкин.
Миләш башҡорт көнкүрешендә
Башҡорттарҙа миләш ағасы бер илаһи көскә эйә тип иҫәпләгәндәр. Унан мунсаҡтар эшләгәндәр. Балаға күҙ теймәһен өсөн, башлығына миләштән “Һаҡлағыс” (оберег) эшләп ҡуйғандар. Өйҙә яман көстәр булмаһын өсөн, миләш ботағын емештәре менән ишек башына элгәндәр. Миләште өй эргәһенә ултыртыу ҙа йорт тирә яғын яман көстәрҙән һаҡлаған.
Котансу
Котансу — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кумак йылғаһының уң ярына тамағынан 195 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Иглинск гидроузеленән Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ыҡ (Йәрмәкәй районы)
Ыҡ (Ик) — Башҡортостандың Йәрмәкәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 31 кеше. Почта индексы — 452187, ОКАТО коды — 80225837007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Функциялар композицияһы
Фу́нкциялар компози́цияһы (йәки фу́нкциялар суперпози́цияһы) — ул бер функцияны икенсе функция һөҙөмтәһенә ҡулланыу.
G һәм F функциялары композицияһын ғәҙәттә G\circ F тип тамғалайҙар, был G функцияһын F функцияһы һөҙөмтәһенә ҡулланыуҙы аңлата, йәғни.
Билдәләмә
F:X \to Y һәм  — ике функция булһын, ти. Ул саҡта был функцияларҙың композицияһы тип түбәндәге тигеҙлек менән билдәләнгән функцияһы атала:
Өн эйәртеме
Өн эйәртеме — шиғри телмәрҙәге фонетик күренеш, тормоштағы берәй күренешкә йәки айырым хайуандар тауышына хас булған өндәр яңғырашын өн мөмкинлектәре аша сағылдырыу. Башҡортостандың халыҡ шағиры Мәжит Ғафуриҙың «Төнгө смена» шиғырында ул ижади яҡтан уңышлы ҡулланылыш тапҡан: Бында төрлө тауыш. Бер машина: «Тиҙ-тиҙ, тиҙ-тиҙ, тиҙ-тиҙ!..» — ти, Икенсеһе: «Эш!.. Эш… Эш… Эш!..» — тиһә, Өсөнсөһө: «Эшләрбеҙ… беҙ… беҙ..!» — ти. Береһе: «Тимерҙе ҡыр… ҡыр… ҡыр…» — тиһә, Икенсеһе: «Ҡырам… ҡырам!..» — ти. Өсөнсөһө: «Винтты бор!.. Бор!..» — тиһә, Дүртенсеһе: «Борам! Борам!..» — ти.
Я-Яха (Ясавэй-Яха ҡушылдығы)
Я-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ясавэй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 75 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Фарнштедт
Фарнштедт (Farnstädt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1614 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,33 км2. Диңгеҙ кимәленән 176 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6279 һәм автомобиль коды — SK.
Ват-Еган
Ват-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы/ Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Трайгородская йылғаһының уң ярына тамағынан 186 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 133 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зюрин Виктор Григорьевич
Зюрин Виктор Григорьевич (10 март 1942 йыл ) — совет һәм партия эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының  республиканың, ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Биографияһы
Зюрин Виктор Григорьевич 1942 йылдың 10 мартында Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ районы Барятино ауылында тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле —  1966 йылда  Өфө нефть институтын  тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1960 йылда «Туймазынефть» нефть промыслыһы идаралығында контроль-үлсәү приборҙары цехында слесарь булып башлай. Өфө дәүләт нефть техник университетын тамамлағас, 1966 йылда оператор, участка начальнигы, «Южарланнефть» нефть һәм газ табыу идаралығында цех начальнигы булып эшләй. 1976 йылдан «Южарланнефть» нефть һәм газ табыу идаралығында КПСС-тың парком секретары. 1981—1991 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан Өлкә комитетында инструктор, Нефтекама ҡала комитетының беренсе секретары. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының республиканың, ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш буйынса комиссия ағзаһы.
Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
«Почёт Билдәһе» ордены, миҙалдар.
Һылтанмалар
Өфө ҡалаһы, 103-сө Парк һайлау округы
Гамма-функция
Гамма-функция фәндә бик киң ҡулланыла. Уның киң ҡулланылған өлкәләре — математик анализ, ихтималлыҡ теорияһы, комбинаторика, статистика, атом физикаһы, астрофизика, гидродинамика, сейсмология. Айырым осраҡта, гамма-функция факториал төшөнсәһен аргументтың ысын һәм комплекслы ҡиммәттәре күмәклегенә дөйөмләштереү өсөн ҡулланыла.
Интеграль билдәләмә
Әгәр z комплекслы һанының ысын өлөшө ыңғай булһа, гамма-функция абсолют йыйылыусан интеграл аша билдәләнә: Был билдәләмә Лежандр тарафынан Эйлерҙың үҙенсәлекле билдәләмәһенән, үҙгәреүсәнде x=e^{-t} алмаштырып ҡуйыу юлы менән сығарылған (1730 й.) Бөгөнгө көндә тап Лежандр билдәләмәһе гамма-функцияның классик билдәләмәһе булараҡ билдәле. Классик билдәләмәне өлөшләп интеграллап, булыуын күрергә мөмкин.
Гамма-функцияның ҡиммәтен яҡынса иҫәпләү өсөн, шулай уҡ Эйлер билдәләмәһенән тигеҙлеген ҡулланыу һәм үҙгәреүсәнде x=y^2 алмаштырып ҡуйыу юлы менән табылған өсөнсө формула уңайлы:
Был формулала интеграл булғанда йыйылыусан, әммә ул ғәҙәттә үҙгәреүсәндең ыңғай ысын ҡиммәттәрендә (башлыса — 1-гә яҡын) ҡулланыла. Ысын аргументтың z>0 булған осрағында интеграл аҫты функцияһының берҙән-бер үҙенә бер төрлө нөктәһе бар — y=0 булғанда өҙөклөк бөтөрөлә, һәм әгәр уға 0 нөктәһендә өҫтәп билдәләмә биргәндә, ул бөтә [0; 1] киҫегендә өҙлөкһөҙ буласаҡ. Шулай итеп, интеграл үҙинтеграл була, был һанлы интеграллауҙы ябайлаштыра.
Баштағы формуланың, Риман-Ханкель интегралы тип аталған бөтә комплекслы яҫылыҡҡа туранан-тура дауамы бар бында L контуры — комплекслы яҫылыҡтағы, t = 0 нөктәһен сәғәт уғы йүнәлешенә ҡаршы урап сығыусы, остары ыңғай ысын күсәр буйлап сикһеҙлеккә киткән теләһә ниндәй контур.
Артабанғы аңлатмалар гамма-функцияның альтернатив билдәләмәләре булып торалар.
Гаусс билдәләмәһе
Ул 0 һәм тиҫкәре һандарҙан башҡа, бөтә комплекслы z һандары өсөн дөрөҫ
Вейерштрасс билдәләмәһе
бында  — Эйлер — Маскерони даимиһы.
Үҙсәнлектәре
Әгәр z — бөтөн тиҫкәре булмаған һан булһа, Гамма-функцияның төп үҙсәнлеге — уның рекуррент тигеҙләмәһе ул билдәләнгән башланғыс шарттарҙа берҙән-бер логарифмик асыҡ сағылышлы сығарылышын, йәғни гамма-функцияның үҙен билдәләй (берҙән-берлеге тураһында теорема). Г-функция өсөн Эйлер өҫтәмәһе формулаһы дөрөҫ: Шулай уҡ Гаусстың ҡабатлау формулаһы ла дөрөҫ: Был формуланың n=2 булғандағы Лежандр сығарған айырым осрағы: Гамма-функцияның бөтә комплекслы яҫылыҡта нулдәре юҡ. \Gamma(z) комплекслы яҫылыҡта мероморфлы булып тора һәм нөктәләрендә  бар.
Гамма-функцияның теләһә ниндәй натураль n һәм нуль өсөн z=-n нөктәһендә беренсе тәртиптәге полюсы бар; был нөктәлә шулай билдәләнә: Файҙалы үҙсәнлек, уны сикләмәле билдәләмәнән килтереп сығарырға мөмкин: Гамма-функция сикһеҙ күп тапҡыр дифференциалланыусы функция, һәм, бында \psi(x), йыш ҡына «пси-функция» тип йәки дигамма-функция тип атайҙар. Гамма-функция һәм бета-функция түбәндәге нисбәт менән бәйләнгәндәр:
Гамма-функция логарифмы
Бик күп сәбәптәр буйынса гамма-функция менән бер рәттән йыш ҡына гамма-функцияның логарифммын — дигамма-функцияның сығарылмаһын ҡарайҙар. Уның өсөн түбәндәге интеграль күренештәр хас: һәм Был формулалар тарафынан 1839 йылда сығарылған (был формулаларҙы ярашлы рәүештә гамма-функцияның логарифмы өсөн Биненың беренсе һәм икенсе формулалары тип тә атайҙар). Гамма-функцияның логарифмы өсөн бер аҙ икенсерәк интеграль формулалар Карл Йохан Мальмстендың, Матиаш Лерхтың һәм бер нисә башҡа математиктарҙың хеҙмәттәрендә лә күренә. Шулай, Карл Йохан Мальмстен, Жак Филипп Мари Биненың беренсе формулаһына оҡшаш формула сығарған ә Матиах Лерх ошондай күренештәге бөтә интегралдарҙың да гамма-функцияның логарифмдарына ҡайтып ҡалыуын күрһәткән. Айырып әйткәндә, Биненың икенсе формулаһына оҡшаш формула түбәндәге күренештә: Бынан тыш, Карл Йохан Мальмстен шулай уҡ гамма-функцияның логарифмы өсөн бер нисә интеграль формула сығарған, унда интеграл аҫты аңлатмаһында логарифмлы гиперболик функциялар бар (йәки шул уҡ полиномамлы логарифм логарифмы). Айырып әйткәндә, Ярослав Благушин z=k/n рациональ аргументы өсөн, бында k һәм n ыңғай бөтөн һандар, һәм k n-дан ҙур түгел, түбәндәге формулаларҙың дөрөҫ булыуын күрһәткән: Улай ғына түгел, интеграл аҫты аңлатмаһында логарифмлы гиперболик функциялар (йәки арктангенс) ингән интегралдар дөйөм осраҡта, йыш ҡына гамма-функцияның логарифмына һәм уның сығарылмаһына (полигамма-функция) ҡайтып ҡалалар, шул иҫәптән комплекслы аргументлы, мәҫәлән 4-b, 7-а и 13-b күнегеүҙәрен ҡара.
Гамма-функция логарифмы шулай уҡ дөйөмләштерелгән дзета-функцияның аналитик дауамы менән тығыҙ бәйләнгән Лерх Матиаш Лерх сығарған был мөһим бәйләнеш,дөйөмләштерелгән дзета функция өсөн билдәле формулалар аша гамма-функцияның логарифмы өсөн күп һанда интеграль күренештәр алырға мөмкинлек бирә.
Гамма-функция логарифмы өсөн Фурье рәте түбәндәге күренештә Был формуланы ғәҙәттә, уны 1847 йылда сығарған Эрнст Куммерҙыҡы тип һанайҙар, (авторитетлы әҙәбиәттә был рәтте хатта гамма-функция логарифмы өсөн Куммер рәте тип атайҙар). Ләкин күптән түгел был формуланың Карл Мальмстен тарафынан 1842 йылда уҡ сығарылғанлығы асыҡлана (ҡара. Ярослав Благушин ).
Айырым ҡиммәттәре
Бөтөн һәм ярым бөтөн аргументтарҙың гамма-функциялары элементар функциялар аша күрһәтелә. Айырып әйткәндә Гамма-функцияның 1/4 и 1/3 нөктәләрендә ҡиммәттәрен эҙләү Эйлер, Гаусс һәм Лежандрҙың ентекле эҙләнеү объекты булып тора, әммә уларға был ҡиммәттәрҙе йомоҡ күренештә иҫәпләү насип булмай.
Γ(1/4) өсөн йомоҡ күренештә түбәндәге күҙаллауҙар бар бында AGM — арифметик-геометрик урта функция, G — Каталан даимиһы һәм A — Глейшер—Кинкелин даимиһы.
Дөйөмләштреү
Гамма-функцияның классик интеграль билдәләмәһендә интеграллау сиктәре билдәләп ҡуйылған. Шулай уҡ тулы булмаған гамма-функцияны ҡарайҙар, ул өҫкө йәки аҫҡы интеграллау сиге үҙгәреүсәнле шундай уҡ интеграл менән билдәләнә. Өҫкө тулы булмаған гамма-функцияны айырып ҡарайҙар, йыш ҡына ике үҙгәреүсәнле гамма-функция итеп тамғалайҙар: һәм аҫҡы тулы булмаған гамма-функцияны айырып ҡарайҙар, оҡшаш рәүештә «гамма» бәләкәй хәреф менән тамғалана: Ҡайһы беерҙә тулы булмаған гамма функцияны ошолай билдәләйҙәр :
Эвфемизм
Эвфемизм (ευφήμη грек телендә eu — яҡшы + phemi — һөйләйем һүҙенән алынған) - тупаҫ әйтелгән һүҙ йәки әйтемде икенсе һүҙ менән йомшағыраҡ итеп атау. Мәҫәлән: үлеү урынына вафат булыу, аранан китеү, донъя ҡуйыу. Ниндәй ҙә булһа предметты йәки күренеште йомшартып һүрәтләү, телмәрҙәге тупаҫ, мыҫҡыл һүҙҙәрҙе һәм килешеп етмәгән күренештәрҙе әҙәпле итеп һүрәтләү уның функциональ бурысы һанала. Шул яғы менән ул перифразға оҡшаш. Мәҫәлән, Мостай Кәрим «Торналар ҡайтҡанда» шиғырында үлемде, ҡәберҙе эвфемизм аша бына ниндәй варианттарҙа һүрәтләй
Тетис (океан)
Те́тис (диңгеҙ илаһы Тефиданың грек исеменең немец телендәге формаһы — Τηθύς, Tethys ) — боронғо Гондвана һәм Лавразия континенттары араһында мезозой осорондағы боронғо океан. Хәҙерге замандағы Урта диңгеҙ, Ҡара һәм Каспий диңгеҙҙәр был океандың реликттары булып тора.
Мәсьәләнең тарихы
Европала Альп һәм Карпаттан алып Азиялағы Гималайға тиклем диңгеҙ хайуандарының таш булып ҡатҡан ҡаҙылмаларын даими рәүештә табыу изге яҙма бәйән иткән Бөйөк туфан тураһында боронғо заман тарих аша аңлатыла. Геология үҫеше диңгеҙ ҡалдыҡтарының йәшен билдәләргә мөмкинлек биреүе, был аңлатманы шик аҫтына ҡуя. 1893 йылда австрия геологы Эдуард Зюсс «Лик Земли» тигән хеҙмәтендә был урында боронғо океан булыуын фаразлай, уны ул грек алиһәһеТефида исеме менән Тетис тип атай. Шуға ҡарамаҫтан, геосинклиналдәр теорияһынан сығып XX быуаттың 1970-се йылдарына теория раҫланғанға тиклем плиталар тектоникаһы нығына, Тетис тик геосинклиналь, булған, ә океан түгел, тип иҫәпләнгән. Шуға күрә оҙаҡ ваҡыт дауамында Тетис географияла «һыу ятҡылыҡтары системаһы» тип аталған, шулай уҡ Сармат диңгеҙе йәки Понтий диңгеҙе терминдары ҡулланылған.
Хәҙерге заман күҙаллауҙары
Тетис яҡынса миллиард йыл (850-5 млн йыл элек) Гондвана һәм Лавразия боронғо континенттарын, шулай уҡ уларҙың сығарылмаларын айырып торған. Был ваҡыт эсендә континенттарҙың дрейфы күҙәтелгәнлектән, Тетис даими рәүештә үҙенең конфигурацияһын үҙгәрткән. Иҫке Донъяның киң экваториаль океанынан ул Тымыҡ Океандың көнбайыш ҡултығына, атлант-һинд аҡмаһына әүерелә, шунан бер нисә диңгеҙгә тарҡала. Шуға бәйле бер нисә Тетис океаны тураһында һөйләү урынлы:
Яңы Бура ауыл Советы (Краснокама районы)
Административ үҙәге —  Яңы Бура ауылы.
Почта индексы 452947
Географик урыны
Яңы Бура ауыл Советы көнбайышта Яңы Ҡайынлыҡ ауыл Советы ауылы биләмәһе, төньяҡ-көнбайышта Ҡуян ауыл Советы ауылы биләмәһе, төньяҡ-көнсығышта Ҡалтасы районы, көньяҡ-көнсығышта Дүртөйлө районы һәм көньяҡ-көнбайышта Илеш районы менән сиктәш. Өфөгә тиклем аралыҡ 165 км. Майҙаны: 12719 га.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ауыл биләмәһе составы
Милли составы: мариҙар, татарҙар, башҡорттар
Яны-Хорп-Я
Яны-Хорп-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тапсуй йылғаһының уң ярына тамағынан 242 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Логинова Лидия Петровна
Логинова Лидия Петровна (Логинова Петыр Лидьö, Лидия Петровна Логинова; 13 ноябрь 1954 йыл) — коми йырсыһы. Коми Республиканың Милләттәр министрлығының фин-уғыр мәҙәни үҙәге халыҡ йырҙары бүлеге хеҙмәткәре, «Зильган турун» (Зыңлау үлән) ансамбле етәксеһе. Коми Республиканың халыҡ артисы (1994), 2-се дәрәжәле «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены миҙалы (2005) эйәһе.
Биографияһы
Лидия Петровна Логинова 1954 йылдың 13 ноябрь (ҡырпағай) көнө Коми Республиканың Корткерос районындағы Богородск (Висер) ҡасабаһында тыуған. Атаһы — урмансы, әсәһе — баҫыусылыҡ эшсеһе.
Лидия бала сағында уҡ йырлай башланы. Ул ҡатнашҡан иң беренсе конкурс — «Сыктывкарская осень». 1982 йылдан 1988 йылғаса Лидия Логинова Эжваса дзоридзьяс (Эжва сәскәләре) ансамбле солисткаһы була. 1992 йылдан 1995 йылғаса ул Коми фольклор театрында, 1995 йылдан 1999 йылғаса Коми Республика Филармонияһының «Зарни ёль» ансамблендә солистка булып эшләй.
Дауытов Нияз Ҡурамша улы
Дауытов Нияз Ҡурамша улы (23 сентябрь 1913, Ҡаҙан — 16 апрель 1986, Ҡаҙан ) — йырсы, режиссер, педагог. РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1954). РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1957). Ғабдулла Туҡай исемендәге республика премияһы лауреаты (1958).
Биографияһы
1913 йылда Ҡаҙан ҡалаһында тыуған.
1938 йылда Мәскәү консерваторияһы ҡарамағындағы Татар опера студияһын тамамлай.
1939—1943 йылдарҙа Мәскәү консерваторияһында шөғөлләнә.
1953 йылда Урал консерваторияһын тамамлай.
1943—1956, 1960—1964 йылдарҙа — Свердловск опера һәм балет театры солисы һәм режиссеры.
1965—1975 йылдарҙа Силәбе опера һәм балет театрының баш режиссеры.
1956—1960 йылдарҙа һәм 1975—1986 йылдарҙа —Татар опера һәм балет театры солисы һәм баш режиссеры ..
1975—1986 йылдарҙа — Н. Ғ. Жиһанов исемендәге Ҡазан дәүләт консерваторияһыныңң опера әҙерлеге кафедраһы мөдире (1982 йылдан — профессоры).
Ижади эшмәкәрлеге
Нияз Дауытовтың тәүге ҙур роле — Чайковскийҙың «Евгений Онегин»ында Ленский. Артабан Гуноның «Ромео һәм Джульетта» операһында Ромео, Вердиҙың «Травиата»һында Альфред, һәм Гуноның шулай уҡ исемле операларында Дубровский һәм Фауст була. Һоҡланғыс тауышы һәм актёрлыҡ һәләте йырсыға Свердловск, Силәбе, Татарстандың опера сәхнәләрендә уңыш килтерә. Ә Свердловск кинематографистары төшөргән «Сильва» фильмы Нияз Дауытовты Бөтә Союз кимәлендә таныта ..
1956—1960 йылдарҙа, һуңынан 1975—1986 йылдарҙа Нияз Дауытов Муса Йәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры солисы һәм баш режиссёры. Нияз Дауытов илдең төрлө ҡалаларында опералар ҡуя. Уның постановкалары араһында — донъя опера классикаһы әҫәрҙәре «Кармен», «Чио-Чио-сан», «Богема», «Пиковая дама», «Отелло», «Борис Годунов». Утыҙ йыл режиссер булып эшләгәндә ул 80-гә яҡын спектакль ҡуя. Татар композиторҙары Н. Йыһановтың «Алтынсәс», Х. Вәлиуллиндың «Самат», Р. Ғөбәйҙуллиндың «Джигангир», Б. Мөлөковтың «Кара за любви» һәм башҡа опералар уның ижадында айырым бит булып торалар.
Режиссер постановкаларының төрлөлөгө актёр репертуарынан бер ҙә ҡалышмай: ул ҡуйған операларҙың ҡайһы берҙәрендә Н. Дауытов үҙәк партияларҙы иҫ киткес башҡара. Дауытов үҙенең режиссерлыҡ эшендә тасуири мизансәхнә, сағыу тамаша һәм театраллекте ярата: романтик стилде, художестволы образлы символиканы үҙ итә. Ошо йылдар дауамында уның ижади тормошо Ҡазан консерваторияһы менән бәйле, унда ул доцент, ә 1982 йылдан — профессор, шул уҡ ваҡытта опера әҙерлеге кафедраһын етәкләй. Татарстандың күп кенә күренекле вокалсылары был кешене рәхмәт йөҙөнән иҫкә ала, уны үҙҙәренең уҡытыусыһы һәм остазы тип атай.
Нияз Дауытов 1986 йылда, театрҙың Мәскәүҙә гастролдәре алдынан, ҡапыл вафат була.
Людвиг Йозеф Иоганн Витгенштейн
Людвиг Йозеф Иоганн Витгенштейн (Ludwig Josef Johann Wittgenstein; 26 апрель 1889 йыл — 29 апрель 1951 йыл) — Австрия фәлсәфәсеһе, логик, аналитик фәлсәфә вәкиле, XX быуаттың иң күренекле фәлсәфәселәренең береһе. Яһалма «идеаль» тел программаһын төҙөүҙе программалаштырған, уның башы булып — математика логикаһы тора тип фекер йөрөткән. Фәлсәфәне "телде тәнҡитләү "тип аңлаған. Логик атомизм доктринаһын уйлап сығарған. Был доктрина белем структураһының донъя структураһына проекцияһы булып тора тип уйлаған.
Биографияһы
1889 йылдың 26 апрелендә Венала ҡорос ҡойоусы магнат булған йәһүд ғаиләһендә тыуған. Уның ата-әсәһе Карл һәм Леопольдина Витгенштейн. Ул Австрия-Венгрия иленең күптәргә билдәле ғаиләһендәге һигеҙ бала араһында иң бәләкәйе була. Уның атаһының ата-әсәләре Герман Христиан Витгенштейн (1802—1878) һәм Фанни Фигдор (1814—1890) Корбахта һәм Киттзелә йәһүдтәрҙең ғаиләһендә тыуғандар, тик улар Саксониянан Венаға 1850- се йылдарҙа күсеп килгәс , Вена протестантарының һөнәри ҡатламдарына ингәнлектән, протестант диненә күскәндәр. Уның атаһы инженер Карл Витгенштейн (1847—1913) XIX быуат аҙағында Европала иң эре сәнәғәтселәрҙең береһе булған. Әсәһе Леопольдина Витгенштейн (ҡыҙ фамилияһы Кальмус, 1850—1926) атаһы яғынан Прагала иң таныулы йәһүд ғаиләһенән сыҡҡан. Ул бик һәйбәт пианинола уйнаусы музыкант. Уның атаһы католик динендә булған. Туғандары араһында ― пианист Пауль Витгенштейн бар, ул һуғышта уң ҡулын юғалтҡан, әммә һөнәри музыкаль эшмәкәрлеген дауам итә алған.
Австрилы Кимберли Корништың «Еврей из Линца» китабында Витгенштейн мәктәптә, хатта бер синыфта Адольф Гитлер менән бергә уҡыған тип фараз ителә. .
Ул, Готлоб Фреге китаптарын уҡып, инженерлыҡҡа уҡыған еренән, осоусы аппараттар төҙөүҙән (авиация пропеллерҙәре төҙөүҙән) ваз кисеп, математиканың фәлсәфәүи нигеҙҙәрен өйрәнеү менән ҡыҙыҡһына башлай ) .Витгенштейн талантлы музыкант, һынсы һәм архитектор булған, тик үҙенең байтаҡ сәнғәт өлкәһендәге таланттарын тормошҡа ашырып бөтөрә алмай ҡалған. Йәш сағында публицист һәм яҙыусы Карл Краустың әҙәби-тәнҡит түңәрәгенә һәм ул сығарған "Факел"журналына рухи ҡараштары менән яҡын торған.
1911 йылда Витгенштейн, Кембриджкә китеп, Расселдең уҡыусыһы, ярҙамсыһы һәм дуҫына әйләнгән. 1913 йылда ул Австрияға ҡайта һәм 1914 йылда, Беренсе бөтә донъя һуғышы башланғас,үҙе теләп фронтҡа китә. 1917 йылда Витгенштейн әсирлеккә эләгә. Һуғыш осоронда һәм тотҡонда булған сағында ул тулыһынса тиерлек үҙенең билдәле «Логико-философский трактат» китабын яҙып бөтөрә. . 1921 йылда китап немецсә һәм 1922 йылда инглизсә баҫылып сыға. Был китаптың сығыуы Европа фәлсәфә донъяһына ҙур йоғонто яһай, тик Витгенштейн, үҙен трактатында әйтер һүҙен әйтеп бөтөргәнгә,төп фәлсәфә проблемаларын хәл итткәнгә һанап, икенсе эш менән булыша башлай. Ул ауыл мәктәбендә уҡытыусы була. 1926 йылда ул фәлсәфәләге проблемаларҙың хәл ителмәй ҡалғанлығын, уның "Трактатын " дөрөҫ аңлатмағанлыҡты һәм китабындағы ҡайһы бер фекерҙәрҙең хаталы икәнлеген аңлай.1929 йылдан алып Витгенштейн Бөйөк Британияла йәшәй, 1939—1947 йылдарҙа Кембридждә профессор булып эшләй. 1930-сы йылдарҙа СССР-ға килә. . Ошо ваҡыттан алып үҙе 1951 йылда вафат булғансы, фәлсәфә теле тураһындағы ғилми эштәрен дауам итә, бары Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында ғына, эшен туҡтатып, Лондон госпиталендә санитар булып эшләй. 1953 йылда уның был осорҙа яҙған «Философские исследования» тигән ғилми китабы баҫылып сыға.
Витгенштейн фәлсәфәһен ике өлөшкә бүлеп йөрөтәләр; «башланғыс» өлөшө "Трактат "китабында яҙылғанса һәм, «һуңғы»өлөшө «Философские исследования» китабында яҙылғанса, шулай уҡ «Голубая» и "Коричневая книга"ларҙағыса (публикация — в 1958).
Людвиг Витгенштейн Кембридждә 1951 йылдың 29 апрелендә простатаның яман шешенән вафат була. Изге Эгидий бәләкәй сиркәүе янында урындағы зыяратта католик дине йыназаһы буйынса ерләнгән.
Логик — фәлсәфәүи трактат
«Логико-философский трактат» структураһы буйынса киң аңлатмалар менән һүрәтләнгән ете афоризмдан тора. Йөкмәткеһе буйынса ул төп фәлсәфә проблемаларына тел менән донъяның мөнәсәбәттәре призмаһы аша ҡарарға кәрәк тигән теорияны тәҡдим итә. Вена түңәрәге ағзалары өсөн «Трактат» ҡулдан төшөрөлмәй уҡылған китапҡа әйләнһә лә, уның һуңғы афоризмы менән улар килешә алмайҙар, сөнки уларса «мәғәнәһеҙлек» аңлатмаһы «элиминацияға» тиң Шунлыҡтан Витгенштейн үҙенең фәлсәфәһен яңынан ҡарарға мәжбүр була.
Витгенштейндың үҙ трактатын яңынан эшкәртеүенең һөҙөмтәһе булып идеялар комплексы тора. Уларҙың нигеҙендә тел хәрәкәтсән контекстар системаһы булып аңлатыла. Тел берәмектәренең ҡулланылыу ҡағиҙәләрен асыҡлау һәм фекерҙәр араһындағы ҡаршылыҡтарҙы бөтөрөү фәлсәфәнең төп маҡсаты тип ҡарала башлай.
Йоғонтоһо
Витгенштейн идеяларының әһәмиәте бик ҙур, тик уларҙы интерпретациялау, бер нисә тиҫтә йылдар был йүнәлештә әүҙем эшләнгән һөҙөмтәләргә ҡарағанда, бик ныҡ ауыр икәнлеген күрһәткән. Был бер үк дәрәжәлә уның «тәүге» һәм «һуңғы» фәлсәфәһенә лә ҡарата әйтелгән һүҙҙәр. Ғалимдың эше тураһындағы фекерләү һәм уға баһа биреүгә төрлөсә мөнәсәбәттәр бар, тик, нисек кенә булмаһын, уның эшенең тәрәнлеге һәм масштаблы булыуы ситләтеп булһа ла раҫлана.
Витгенштейн фәлсәфәһендә яңы англо-америка аналитик фәлсәфәһенең характерен яҡтыртыусы мәсьәләләр һәм темалар эшләнгән. Уның идеяларын феноменологик һәм герменевтик, шулай уҡ дини фәлсәфәгә (айырым алғанда, көнсығыш) яҡын килтерергә маташыуҙар билдәле.Һуңғы йылдарҙа Көнбайышта уның күп яҙма мираҫтарынан текстар баҫылып сыҡты. Йыл һайын Австрияла (Кирхберг-на-Векселе ҡалаһында) донъяның бөтә өлөштәренән фәлсәфәселәрҙе йыйған Витгенштейн симпозиумдары үткәрелә.
Карга (Войлас ҡушылдығы)
Карга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Войлас йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Фортуни палаццоһы
Тарихы
Һарай Венеция районы Сан-Маркола, ҡала үҙәгендә, Сан-Бенето сиркәүе һәм Ка'Микель каналы араһында урынлашҡан. Бинаның төньяҡ фасады Пезаро урамына сыға Һарай XV быуатта билдәле Пезаро ғаиләһе ағзаһы Бенедетти Пезаро заказы буйынса төҙөлгән, һәм Венецияла был ғаиләнең бер нисә һарайҙарының береһе булған. Сан-Бенето ырыуы, Пезаро ғаиләһе тармағының  береһе,  XVII быуат аҙағына өҙөлә, ә 1720 йылдан һарай күп төрлө ҡуртымсыны алмаштыра. Улар араһында: Альбрицци типографияһы, ике музыкаль ассоциация (1786 йылдан Орфея дельяһы академияһы һәм 1835 йылдан Аполлинеа йәмғиәте) була.
XIX быуаттың күп өлөшө дауамында бина бүленә һәм төрлө  һөнәрселәргә  бирелә. Мариано Фортуни бинала үҙенең беренсе Венеция студияһына нигеҙ һалғанда, унда  350-гә яҡын ҡуртымсылар була. Ул яйлап һарай биналарын һатып ала, бүлмәләрҙе баштағы ҡиәфәтендә тергеҙә, 1902 йылда Фортуни уны үҙенең резиденцияһы итеп ала. 1907 йылда үҙенең ҡатыны Анриэтта  Негрин менән бергә ҙур булмаған оҫтахана аса; бер нисә тиҫтә йыл дауамында һарайҙың ике ҡаты туҡыма, ебәк һәм бәрхәттән кейем тегеү менән мәшғүл була
Фортуни 1949 йылда вафат була, ә 1956 йылда һарай Мариано Фортуниның тол ҡатыны Анриэтта вафат булғас, Венеция коммунаһына бүләк ителә, Фортуни музейы 1975 йылда асыла
Күсей
Тарихы
Бикҡужа исеме менән 1736 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1737 йылда) Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы 2-се Этҡол ауылы ерҙәрендә нигеҙләнгән. 1795 йылда Күсей(ауылға тәүге булып төпләнгән кеше исеме) атамаһы менән теркәлгән. 20 йортта 143 кеше йәшәгән, 1866 йылда 50 йорт теркәлгән һәм унда 394 кеше йәшәгән. Ауыл халҡы игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгән. Мәсете, мәҙрәсәһе (1900 йылда) булған, шулай уҡ тирмәне теркәлгән.
Күсей ауылы тарихы
Ирәндек тауҙарының Күсем ташы тигән түбәһе Баймаҡ районының Әбйәлил районы сигенә яҡын булған Күсей ауылы тапҡырында. Күсем ташы Ирәндек тауҙарының иң гүзәл, иң матур урындарының береһе. Уның көньяҡ һәм төньяҡ итәгенән урғылып шишмәләр сыға. Был тирәлә урман булып ҡайын, уҫаҡ ағастары үҫә. Шулай уҡ ҡарағай, ҡарағас һәм башҡа ағастарҙы ла осратырға була. Һутлы үләнле туғайлыҡтар, аҡландар емеш-еләктәргә лә бай. Ни өсөн Күсем ташы тип аталған һәм Күсей ауылы исеме менән берәй бәйләнеш бармы икән?
Был хаҡта яҡшыраҡ белер өсөн Урал Ғазин Күсей ауылының оло быуын кешеләре менән осрашып һөйләшә. Уларҙың һөйләүе буйынса, Күсем ташының тарихта билдәле булған Күсем батыр менән бер ниндәй ҙә уртаҡлығы юҡ. Ә бына Күсем ташы менән Күсей ауылы исемдәрендә бәйләнеш бар.
Бынан өс-дүрт быуат элек хәҙерге Бөрйән районы яҡтарынан Бөрйән ырыуы башҡорттары Ирәндек тауҙарының көнсығыш итәгенә килеп сығып, йәйләү ҡора. Бөрйән яҡтарынан килеп йөрөгән һунарсылар был яҡтарҙа Бөрйәнгә ҡарағанда ҡар бер айға һуң яуып, бер айға иртәрәк иреп бөтөүен белгән. Бына шуның өсөндә Бөрйән ырыуы башҡорттары иртә яҙҙан малдарын Ирәндек буйына ҡыуып, ҡара көҙгә тиклем шунда булғандар. Уларҙың араһында Күсей исемле кеше лә була. Ул малын хәҙерге Күсем ташы тип йөрөтөлгән ҡая аҫтындағы юл булап ҡыуа торған булған. Йәйләү өсөн уңайлы урындарҙы ла шул ҡаялы тауҙан һайлаған. Сөнки тау башынан тирә яҡ ус төбөндәге кеүек күренеүе менән уға оҡшаған.
Бер ваҡыт, көҙ еткәс, Күсей үҙенең малын Бөрйән яҡтарына ҡыуып алып ҡайтырға була. Ләкин йылҡылары теүәл булмай, оҙаҡ ҡына эҙләү ҙә файҙаһыҙ була. Ахырҙа ҡайтып китәләр. Ҡыш етә. Күсей айырылып ҡалған йылҡыларын табыуҙан бөтөнләй төңөлә.
Март айҙарында Бөрйән яҡтарынан килгән һунарсылар Ирәндек тауҙарының көньяҡ итәгендә, Күсейҙең йәйләүе тирәһендәге аҡланда, бер өйөр йылҡы малын күрә. Үҙҙәренең күргәндәре тураһында ҡайтып Күсейгә һөйләйҙәр. Был ҡыуаныслы хәбәрҙе ишеткәс тә, ике улы менән йылҡыларҙы эҙләргә китә. Күсем ташына күтәрелһәләр, урман араһындағы йәйләгән аҡланда йылҡыларын күрәләр. Йылҡы өйөрө ысынлап та Күсейҙеке булып сыға. Йылҡыларын Бөрйәнгә ҡыуа алмай, сөнки ул яҡтарҙа ҡар ҡалын була. Өҫтәүенә, яҙ ҙа яҡынлашып килә. Улар яҙ еткәнсе алмашлап йылҡыларҙы көтөргә ҡарар итәләр.
Яҙ етә. Ҡарҙар ирей. Күсей үҙенең йылҡы өйөрө ҡышлаған ергә бөтөнләйгә күсеп килергә була. Бар мөлкәтен, мал-тыуарын, ғаиләһен Күсем ташының аҫтындағы һуҡмаҡ буйлап Ирәндек тауының көньяҡ итәгенә күсерә. Ирәндектең шул ҡая ташлы түбәһен күсеү һүҙенән алып, Күсем ташы тип йөрөтә башлайҙар. Ул юл хәҙер ҙә бар. Йәй көндәре әле лә унан кеше өҙөлмәй.
Күсей ҡарт үҙенең йылҡы өйөрө ҡышлаған аҡланға барып төпләнгәс, ул урында ауыл барлыҡҡа килә. Ул ауылды Күсей ауылы тип йөрөтәләр.
Тарихсы, крайҙы өйрәнеүсе, уҡытыусы Урал Газиндың яҙмаларынан Күсей ауылы тарихы тураһында бына ошоларҙы белергә була. (Урал Ғазиндың шәхси архивынан алынды)
Ә бына уның архивында «Күсем ташы» мәҡәләһенә өҫтәмә мәғлүмәт биреп китеүсе Сибай ҡалаһында йәшәүсе ветеран уҡытыусы, Күсей ауылы кешеһе Ғәфүрә Әфтәх ҡыҙы Исламғолова бына нимәләр яҙған:
«Бөрйән ырыуы башҡорто Күсей ҡарт йылҡылары төйәк иткән ерҙе үҙ итеп, хәҙерге Күсей ауылына нигеҙ һалыуы У. Ғазин мәҡәләһе аша мәғлүм инде беҙгә. Күсей Тирмеш хәҙерге Бөрйән районының Миңдеғол (уны Ҡалдырғол тип тә атағандар) ауылынан күсеп килгән. Мал ҡышлатыр өсөн үҙенең утарын Ҡуштүбәлә нигеҙләгән.
Билдәле булыуынса, тәүҙә атай-олатайҙар малсылыҡ, игенселек менән көн иткәндәр. Һауаһы, тәбиғәте кешене арбап тороусы урында ауылдар ишәйә башлаған. Аҙмы-күпме ваҡыт үткәс Иҫәнбәт, Басай һәм башҡа ауылдар барлыҡҡа килгән.
XVII быуатта уҡ Ирәндек буйҙарында алтын ятҡылыҡтары барлығы Рәсәй батшаһына ғына түгел, инглиз эшҡыуарҙарына ла билгеле булған. Алтын приискыларын иң тәүҙә Бощев, Новолихин тигән урыҫтар асып ебәрә.
XIX быуат аҙағында алтын сығарыу эштәре татар эшҡыуарҙары Зәкир һәм Шәкир Рәмиевтарға күсә. Приискыла эшләү өсөн күпләп башҡа милләт кешеләре күсеп килә. Күсей эргәһендәге Солтан приискыһы урынындағы хәҙер ҙә һаҡланған тирәк ағастары, нигеҙ таштары, урыҫ һәм татар зыяраттары ошоно дәлилләй.
Беҙ бәләкәй саҡта татар зыяратындағы ҡәберлектәрҙең ҡайһы берҙәре буш, исем өсөн генә ерләнгән, тип һөйләй торғайнылар. М. Ғафуриҙың күптәргә билгеле Шағирҙың алтын приискаһында исемле әҫәрендә шахтаның емерелеүе арҡаһында тотош бер смена эшселәре күмелеп ҡалыуы һүрәтләнә. Үрҙә әйтелгән хәбәр ошондай хәлгә бәйлелер инде. Һәләк булған кешеләрҙе юллап килгән туғандарына прииск хужалары буш ҡәберлекте күрһәтеп ҡотолоп ҡалғандар.
1921 йылғы йот йылында ситтән килгән эшселәр таралып китеп бөтәләр. Уҙған быуаттың туҡһанынсы йылдар башына тиклем Свердловск өлкәһе Күсей алтынын ҡулланып, тирә-яҡ мөхитте, тәбиғәтте тәләфләү кеүек күренештәргә әсенә Ғәфүрә Әфтәх ҡыҙы Исламғолова. Хәҙерге көндә алтын йыуылмай был ерҙәрҙә.
Алтынға бай Күсей ауылы Башҡортостанға һәм Рәсәйгә бик күп шәхестәр, оло талант эйәләрен сығарған. Халҡыбыҙҙың ауыҙ-тел ижадынан бил¬дәле Бирғәле сәсән, мәшһүр ҡу¬райсы Хәмит Әхмәтов, исеме милли бейеү сәнғәте классикаһына ингән хореограф, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Йәүҙәт Бикбирҙин, Советтар Союзы Геройы Тәфтизан Миңлеғолов, башҡорт теле ғалимы, педагогия фәндәре кандидаты, доцент, Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы "Әлифба"ның авторы Абдрахман Ғәлләмов, Башҡортостандың халыҡ шағиры, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Абдулхаҡ Игебаев, күренекле яҙыусы һәм драматург, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Таңсулпан Ғарипова, Башҡортостандың халыҡ артисы Зифа Баязитова һәм башҡалар…
Друксберге
Друксберге (Druxberge) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 435 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,46 км2. Диңгеҙ кимәленән 150 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39365 һәм автомобиль коды — BK.
Үрге Тонмогык
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Ҡабан ауыл Советы (Краснокама районы)
Административ үҙәк — Яңы Ҡабан ауылы.
Һут
Һут — шыйыҡ аҙыҡ төрө, ашауға яраҡлы йәшелсә-еләк емештәрен һәм еләк культураларын һығып, килеп сыға. Һут барлыҡ илдәрҙә лә билдәле. Бигерәк тә бешкән, ашауға яраҡлы, яҡшы емештәрҙән һығылған һут таралған. Шулай уҡ үләндең һабағы, тамыры, япрағынан да һут була (мәҫәлән, сельдерей, шәкәр ҡамышы һабағынан һут). Йөҙөм һәм сейә һуттары составы буйынса бер төрлө.
Яңы Ҡабан ауыл Советы (Краснокама районы)
Почта индексы 452941
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Һут
Ҡануниәт нигеҙендә (ТР ТС 023/2011 Еләк һәм йәшелсәнән һут продукцияһына техник регламент), һут тип «әсемәгән, әсергә мөмкин, ашарға яраҡлы, яҡшы бешкән, сей йәки киптерелгән емеш йәки йәшелсәгә физик көс түгеп барлыҡҡа килгән, эшләү ысулына ҡарамаҫтан, туҡлыҡлыҡ ҡиммәте, физик-химик һәм органолептик сифаттарын юғалтмаған шыйыҡ аҙыҡты» беләләр.
8 Март исемендәге ауыл
8-се Март исемендәге ауыл (Село имени 8 Марта) — Башҡортостандың Йәрмәкәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 778 кеше. Почта индексы — 452188, ОКАТО коды — 80225804001.
Һут
Һут һәм һут продукцияһы төрҙәре
Һут продукцияһы — һут ҡына түгел, шулай уҡ тат, морс, һутлы эсемлектәр. Был эсемлектәр составы һәм тәме буйынса айырыла.
8 Март исемендәге ауыл
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Һут
Өй шарттарында әҙерләү
Әгәр һутты оҙаҡ һаҡлар өсөн эшләһәләр, уны әҙерләу юлын түәбндәгесә күҙ алдына килтерергә мөмкин: еләк-емеш, йәшелсәне әҙерләү → һутты һығыу → уны консервалау.
Адасе-Яха
Адасё-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыда йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.
Һут
Өй шарттарында әҙерләү
Һутты әҙерләү сеймалды әҙерләүҙән башлана (еләк-емеш, йәшелсә һәм башҡалар), уны һабаҡ һәм япраҡтарҙан айырып, ағым һыуҙа йыуып, селтәргә һалалар һәм һыуын һарҡыталар.
Артабан эре емештәрҙе һәм йәшелсә ваҡлайҙар, пресс аҫтына һалалар, иләк аша үткәрәләр (төрлө һут һыҡҡыстар ҙа ҡулланыу мөмкин). Һутты механик йәки ҡырҡылған емештәрҙе пар менән йылытып һығалар. Таҙартылмаған лимон йәки әфлисүнде йыуалар, арҡыры яртыға бүләләр. Емештең яртыһын махсус һут һыҡҡысҡа һалып, вертикаль күсәр буйлап әйләндерәләр. Һығылған һут тишектәр аша аҫтағы һауытҡа ағып төшә.
Адасе-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һут
Емеш һуттары
Емештең бөтә туҡлыҡлы матдәләрен эсенә ала (углеводтар, органик кислоталар, минераль тоҙҙар, витаминдар, пектин һәм хуш еҫле матдәләр), организм тарафынан еңел үҙләштерелә.
Йәшелсә һуттары
Йәшелсә һуттарында углеводтар, органик кислоталар, минераль тоҙҙар, витаминдар, пектиндар кеүек барлыҡ туҡлыҡла матдәләр бар һәм йәшелсә һуттары организмда еңел үҙләштерелә.
Ялған аҙыҡ-түлек
Ҡайһы саҡ һут тип шәкәр менән арзаныраҡ аҙыҡты бутап, фальсификациялы аҙыҡ һатыла. Шулай уҡ арзан татты етештереүселәр ысын һут тип атап, һатыуға сығара ала, мәҫәлән, һауыты тышына эре итеп "100%" яҙыуы ҡуйыла.
Кошенсай
Кошенсай — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аралча йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Иглинск гидроузеленән Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Голый Яр
Голый Яр — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Калитва йылғаһының һул ярына тамағынан 202 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Калитва йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Северский Донец (бассейндың рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Яҡшығолов Сафуан Суфиян улы
Яҡшығолов Сафуан Суфиян улы (апрель 1871 — июль 1931) —мәғрифәтсе-шағир, мулла һәм уҡытыусы. 1904—1905 йылдарҙағы рус-япон һуғышында ҡатнашыусы.
Биографияһы
Сафуан Суфиян улы Яҡшығолов 1871 йылдың апрелендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙенә ҡараған (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының ) Илсеғол ауылында мулла ғаиләһендә тыуа. Үҙ ауылында мәҙрәсәлә уҡый.
Ижады
«Мөғәллим Солтангилде әфәнденең мәрҫиәһе»(Ҡаҙан, 1908), «Башҡорт хәлдәре», Стәрлетамаҡ (1911), «Дим буйы» (Ҡаҙан, 1912) шиғри йыйынтыҡтары Сафуан Яҡшығоловтоң ысын мәғәнәһендә мәғрифәтсе шағир булып китеүен таныта, ул башҡорт ерҙәрен талауға һәм тыуған яғын коллонизациялауға ҡаршы сығыш яһай. Ә уның «Күңел ялҡындары»(Өфө, 1916) йыйынтығындағы шиғырҙарында үҙ халҡы яҙмышы тураһындағы филисофик лирика өҫтөнлөк итә.
«Башҡорт хәлдәре» тип аталған йыйынтығына Өфөнөң «Ваҡыт» гәзите шундай баһа бирә: «Китап шиғыр илә ватандаштарыбыҙ башҡорттар хәлен гүзәл һүрәттә бәйән ҡылған, шуға тәртип ҡылыусыһы ла (яҙыусыһы) С.Яҡшығолов ысын башҡорттан булғанлығы сәбәпле, тағы әһәмиәте ҙур. Был шиғыр башҡорттар менән бәйле бөтәһе тураһында ла башҡорттарҙың үҙ ҡулдары менән яҙылғанлыҡтан,тарихта лайыҡлы урын алырға хаҡлы, тип белдерһәк,һис кенә лә арттырыу булмаҫ».
Шиғырҙарында Сафуан Яҡшығолов дин әһелдәрен тәнҡитләй, батшалыҡтың коллониаль сәйәсәтенә ҡаршы сығыш яһай, ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтарын яҡлап сыға. Октябрь ихтилалын сәләмләп, «1917 йылғы Октябрь революцияһы байрамы уңайынан» (1919) тигән шиғырын яҙа.
И. А. Крылов, И. И. Дмитриев, Л. Н. Толстой мәҫәлдәрен башҡортсаға тәржемә итә. Ғүмеренең һуңғы йылдарында, властарҙың эҙәрлекләүҙәренә дусар булғанлыҡтан, ижади эшмәкәрлектән ситләшергә мәжбүр була.
Эрих Мендельсон
Эрих Мендельсон (Erich Mendelsohn, 21 март 1887 йыл, Алленштейн, Көнсығыш Пруссия  — 15 сентябрь 1953 йыл, Сан-Франциско, АҠШ) — немец архитекторы, экспрессионист (1922 йылдарҙа) һәм һуңғы эштәрендә функционалист.
Биографияһы
Бер аҙҙан Мендельсон Голландияла була, бында уға архитектор-экспрессионистар ижады тәьҫир итә. Германияға ҡайтып, Луккенвальд ҡалаһында архитектор Дюдоктың иртә эштәрен хәтерләткән эшләпә фабрикаһы бинаһын төҙөй (1921—23 йй.). Материалдарҙың конструктив үҙенсәлектәрен өйрәнеү Эри Мендельсон тарафынан Бреслау, Штутгарт, Хемнице һәм Берлинда төҙөлгән универмаг проекттарында сағылыш таба (1927—31 йй.).
Авторға халыҡ-ара танылыу килтергән беренсе ҡоролмалары  асыҡтан-асыҡ экспрессионистик  модернизм  йоғонтоһо аҫтында төҙөлә. Уларға Эйнштейн башняһы, ул һуңыраҡ  Постдамдағы Астрофизика институтына ҡушыла   (1920—1924) һәм Луккенвальдта эшләпә фабрикаһы бинаһы, (ул ваҡытта Бранденбург еренә ҡарай,  1921—1923), шулай уҡ Нюрнбергта (1926), Штутгарта (1926—1928) һәм башҡа ҡалаларҙа Шокен универсаль магазиндары һәм Берлинда   Колумбусхауз, (1929—1933).
Мендельсондың экспрессионистик модернизмы Советтар Союзы өсөн башҡарылған проекттарҙа кәүҙәләнеш таба. Шундай, тәү сиратта, ҡоролмалар  комплексының новаторлы проекты  Ленинградта «Ҡыҙыл байраҡ» трикотаж фабрикаһы  (1925), уның буйынса был фабриканың  көс подстанцияһы бинаһы төҙөлә (проекттың башҡа өлөшө һуңынан икенсе архитекторҙар тарафынан үҙгәртелә), шулай уҡ Мәскәүҙә тормошҡа ашмаған Советтар Һарайының конкурс проекты (1932).
Эрец-Исраэлдәге Мендельсондың проекттары үҙенең эске ихаталары, ябыҡ үтеп йөрөү урындары, шулай уҡ бетон һәм таштың урындағы тоҡомдарының контраслы  тура килеүе климат шарттарына һәм рельеф үҙенсәлектәренә тап килә һәм тирә-яҡ мөхитте уңышлы тулыландыра. Уларға Шокен йорто һәм китапханаһы, 1936—1937; Скопус тауында Хадасс дауаханаһы, 1936—1938; Инглиз-Фәләстан банкы, 1938—1939, хәҙер Леумми ле-Исраэль банкы, һәм башҡа (бөтә һаналып киткән ҡоролмалар — Иерусалимда). Мендельсон проекты буйынса шулай уҡ Хайфала ике дауахана төҙөлгән, 1937—1939; Хаим Вейцман йорто, 1936—1937; Йәһүд  Университетында ауыл хужалығы факультеты, Вольф лабораторияһы, хәҙер Реховотта  Хаим Вейцман исемендәге ғилми-тикшеренеү институты составына инә, 1939—1941; Ягурҙа Тити сауҙа мәктәбе, 1937—1939. Улар Израиль архитектураһы үҫешендә мөһим осор була.
Америка проекттарына Сан-Францисколағы Маймонида дауаханаһы (1948 йыл), Сент-Луиста синагога үҙәге (Миссури штаты, 1950 йыл), шулай уҡ  Вашингтондағы, Балтиморҙағы (Мэриленд штаты) һәм Сент-Полелағы (Миннесота штаты) синагога ҡарай. АҠШ-та Мендельсон шулай уҡ күп уҡыта:  1941—1945 йылдарҙа Колумбия, Йель, Гарвард һәм Мичиган университеттарында,  1947 йылдан  Калифорния университетында уҡыта.
Краснова Зоя Игнатьевна
Биографияһы
Зоя Игнатьевна Краснова Башҡорт АССР-ының Бөрө районы Поповка ауылында тыуған. Мәктәпте тамамлағандан һуң шәхси тегеү оҫталары курсын тамамлай. Ермолаевка ауылында тегенсе булып эшләй. Китель һәм галифе салбарҙар тегә. Кейәүгә сыға һәм Салауат ҡалаһына йәшәргә китә.
1958 — 1960 йылдарҙа Салауат тегеү фабрикаһында тегенсе булып эшләй.
1960 — 1972 йылдарҙа — технологик насостар машинисы уҡыусыһы. 1961 йылдан — 18-се карбамид етештереү комбинатының 1-се цехында насостар машинисы.
Насостарҙың ремонт араһындағы эшләү ваҡытын 10 процентҡа тиклем арттырыуға ирешә һәм агрегаттарҙың буш торған ваҡытын иң аҙға ҡалдыра. Технологик режимды аныҡ алып барыу иҫәбенә, 3. И. Краснова эшләгән бригада карбамид етештереү сифатын яҡшырта. Карбамидта зарарлы матдәләрҙең миҡдары норма буйынса 1,4 процент булғанда, бригада 1 процентҡа тиклем кәметеүгә өлгәшә. Туғыҙынсы биш йыллыҡтың (1971—1975) дүрт йылы эсендә хеҙмәт етештереүсәнлеген арттырыу, биш йыллыҡтың аҙағына планлаштырылған 47,2 процент урынына, 55,6 процент тәшкил итә.
Туғыҙынсы биш йыллыҡтың дүрт йыллыҡ планы ваҡытынан алдараҡ — 1974 йылдың 15 октябренә үтәлә, пландан тыш 98 мең тонна карбамид бирелә, етештереү күләме 24,2 процентҡа үҫә.
Туғыҙынсы биш йыллыҡ заданиеһын һәм ҡабул ителгән социалистик йөкләмәләрен ваҡытынан алда үтәгәндә өлгәшкән ҙур ҡаҙаныштары өсөн, 1975 йылдың 16 июнендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән, уға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1983 — 1988 йылдарҙа — техник ҡоролмалар слесары.
1975 — 1980 йй. IX саҡырылыш РСФСР Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
1984- 1988 йылдарҙа — ун беренсе саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаты.
1981—1976 йылдарҙа — КПСС Үҙәк Ревизия комиссияһы ағзаһы (1976—1981). 1981 йылдан алып 1990 йылға тиклем — КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһына кандидат.
Хаҡлы ялға сыҡҡас Салауат ҡалаһында йәшәй. Салауат ҡалаһы ветерандар советында эшләй, ҡала йәштәре алдында хәтирәләре менән менән бүлешеп сығыш яһай, пенсионерҙарҙың тормош проблемаларын хәл итеүҙә ярҙам итә. Краснованың ҡыҙы, Наталья, әлеге ваҡытта «Газпром Нефтехим Салауат» акционерҙар йәмғиәтендә лаборатор-аналитик идаралығының инженер-технологы булып эшләй.
2014 йылдың 16 ғинуарында 76-сы йәшендә вафат була. Салауат ҡалаһының 3-сө зыяратында ерләнгән.
Фараджов Фаяз Гасым улы
Фараджов Фаяз Гасым улы (Fərəcov Fəyyaz Qasım oğlu, 1921 йыл — 19 май 1998 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, һуғыш ветераны. . Дин тәғлимәтен өйрәнеүсе һәм таратыусы.