cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сенсор системаһы
Кешенең сенсор системаһы
Механорецепторҙар — механик баҫымға йәки башҡа деформацияға яуап биргән, тышҡы яҡтан тәьҫир иткән йәки эске органдарҙа килеп сыҡҡан һиҙгер нервы епселдәренең аҙағы. Шундай рецепторҙар араһында: Мейсснерҙың есемдәре, Меркель кәүҙәләре, Руффини кәүҙәләре, Пачини кәүҙәләре, мускулдар, гольги тенон органдары, вестибуляр механорецепторҙар. .
Ноцицепторҙар — периферия ауыртыу рецепторҙары. Ноцицепторҙарҙы көсөргәнешле стимуллаштырыу ғәҙәттә уңайһыҙлыҡ тыуҙыра һәм организмға зыян килтереүе ихтимал. Ноцицепторҙар башлыса тире (тире ноцирецепторҙары) йәки эске органдарҙа (висцераль ноцирецепторҙарҙа) урынлашҡан. Миелинлаштырылған сүстәрҙең остарында (А тибындағы) ғәҙәттә көсөргәнешле механик ярһыуға ғына яуап бирәләр; миелинизацияланмаған сүстәрҙең остарында (С тибы) улар ҡуҙғытыуҙың төрлө төрҙәренә яуап бирә ала (механик, йылылыҡ йәки химик).
Фоторецепторҙар — ретинаның яҡтылыҡҡа һиҙгер нейрондары. Фоторецепторҙар ретинаның тышҡы бөртөклө ҡатламында урын алған. Фоторецепторҙар был рецепторҙарға — яҡтылыҡҡа яраҡлы сигналға гиперполяризация (башҡа нейрондар кеүек деполяризациялау урынына) менән яуап бирәләр. Фоторецепторҙар ретинаға бик тығыҙ, гексагондар рәүешендә (гексагональ төргәк) урынлашҡан.
Терморцепторҙар — температураны ҡабул итеү өсөн яуаплы рецепторҙар. Иң мөһимдәре: Краузе конустары (һыуыҡ тойғоһо бирә) һәм телгә алынған Руффини есемдәре (тире һуҙылыуға ғына түгел, йылытыуға ла реакцияға һәләтле). .
Рецепторҙар өлкәһе ( рецепторҙар өлкәһе) — үҙенсәлекле рецепторҙар урынлашҡан өлкә, улар менән бәйле нейронға (йәки нейрондарға) сигналдарҙы билдәле бер сенсор системаһының юғарыраҡ синаптик кимәленә тиклем ебәрә. Мәҫәлән, билдәле бер шарттарҙа тирә-яҡ донъяның күҙгә күренеп торған һүрәте проекцияланған ретина майҙанын һәм бер таяҡсыҡты йәки колбочканы рецептив ҡыр (ҡуҙғыуҙы ары тапшырыусы) тип атарға мөмкин. Әлеге ваҡытта күреү, тыңлау һәм соматосенсор системалары өсөн рецептив ҡырҙар билдәләнгән.
Шитов йылғасығы
Шитовский Исток — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иҫәт һыуһаҡлағысына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы башынан Екатеринбург ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йыһанша (исем)
Йыһанша — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Этимологияһы
Йыһанша исеме башҡорт теленә фарсы теленән ингән. Ҡушма исем, йыһан һәм шаһ һүҙе ҡушылып төҙөлгән. Йыһан тигәнде аңлата.
Билдәле кешеләр
Ғәли Йыһанша Әсәҙулла улы (Зиганша Асадуллович Галли; Галли Джианшах Эседович; 1894 йыл — 1938 йыл) — СССР партия-дәүләт эшмәкәре.
Фамилияла
Йыһаншин Азат Надир улы (11 май 1971 йыл) — театр һәм кино актёры, режиссёр. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2002). Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1996).
Йыһаншин Камил Фәрухша улы (15 март 1950 йыл) — Башҡортостандың урыҫ телендә ижад иткән яҙыусыһы. 1995 йылдан Башҡортостандың Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының (2004) һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2011). Салауат Юлаев исемендәге дәүләт (2012) һәм Степан Злобин исемендәге әҙәби премия (2002) лауреаты.
Йыһаншин Ғәлимйән Кәрим улы (11 май 1940 йыл) — ғалим-инженер-технолог, химик.
Йыһаншин Сабир Шәйәхмәт улы (28 август 1924 йыл — 4 октябрь 2018 йыл) — партия, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим-педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1971—1985 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының мәғариф министры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Педагогия фәндәре кандидаты (1969), доцент (1985). Октябрь Революцияһы, II дәрәжә Ватан һуғышы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, «Почёт Билдәһе» һәм III дәрәжә Дан ордендары кавалеры.
Топонимикала
Йыһанша тауы —
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Йыһан шаһы (1628 йылға тиклем шаһзадә Хөррәм Бәхет Баһадур-мырҙа тигән исем менән йөрөгән, мансабы (дәрәжәһе) — Шаһ Йыһан Баһадур; 5 ғинуар 1592 йыл, Лахор — 22 ғинуар 1666 йыл, Агра) — Бөйөк Моголдар империяһы падишаһы (1627—1658), Таж-Махалды төҙөп үҙен үлемһеҙ иткән шәхес.
Ҡыпсаҡ-Асҡар ауыл Советы (Әлшәй районы)
Ҡыпсаҡ-Асҡар ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы муниципаль районындағы муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законға» ярашлы сауыл биләмәһе статусына эйә.
Сара (персонаж)
Сарра, Сара, Сора, Сарай (שָׂרָה, сарра — владычица; ‏שָׂרָי‏‎, сара) - Ибраһим пәйғәмбәрҙең ҡатыны, йәһүд халҡының дүрт тәүинәһенең беренсеһе.
Исеменең этимологияһы
«Сарра» исеменең этимологияһы буйынса төрлө фекерҙәр бар. Киң таралған ҡарашҡа ярашлы «Сарра» "кенәзбикә, хакимә" тигәнде аңлата. Аггадта Сарай исеме «үҙ халҡының кенәзбикәһе» тип интерпретациялана. Ә исеменең Сарраға үҙгәртелеүе — «бөтә кешелек кенәзбикәһе» мәғәнәһен бирә.
Библияла һәм Тәүратта
Библияла Сарра Авраамдың атаһының килене тип атала. Шул уҡ ваҡытта Библияла Авраам һөйләүенән уның атай бер, инәй башҡа һеңлеһе икәне аңлашыла.
Сарра Авраамдың ҡатыны ғына түгел, ире ғүмерен бағышлаған эштә лә мөһим роль уйнай. Йәһүд комментаторҙары Авраам менән Сарра (ул саҡта әле Аврам һәм Сара) яңы дин ҡабул иткәндәр тигән мәғәнәлә аңлата,  Авраам — ирҙәр, ә Сарра ҡатын-ҡыҙҙар араһында дәғүәт алып барған Библия Сарраның түлһеҙлеге тураһында бәйән итә (Тәүрат|Быт|11:29-30.) Үҙ балалары булыуҙан өмөт өҙгән Сарра Ибраһимға үҙенең хеҙмәтсеһе Һәжәрҙе  (Исмәғилдең әсәһе) уның урынына бала тапһын өсөн кәнизәк итеп бирә.
Аллаһ Ибраһимға, Саранан улың булыр, тип вәғәҙә итә. «Унан халыҡтар барлыҡҡа килер, халыҡтар батшалары унан тыуыр» (Вәғәзсе 9: 11). 17:16). Аллаһтың Ибраһим менән Сараға ир бала бирергә вәғәҙәһе Ибраһим менән Сараның (йәһүд динендә Сарай) исемен үҙгәртеү һәм килешеү төҙөү менән бәйле. Был килешеү символик рәүештә ир бала сөннәткә ултыртылырға тейешлекте белдерә (Тәүрат|Быт| 17:1-21). Шунан һуң Сарра 90 йәшендә Исхаҡты тыуҙырған.
Библияға ярашлы, Аллаһ Ибраһимға Сарраның һүҙҙәрен тыңларға ҡушҡан (Тәүрат|Быт|21:12). Был күрһәтмәгә таянып, Ибраһим Һәжәр менән Исмәғилде ҡыуып ебәреү талабын үтәй (Тәүрат|Быт|21:14).
Библияға ярашлы, Сарра 127 йәшендә Кирьят-Арбала (Хеврон) вафат була, Ибраһим уны Махпела мәмерйәһендә ерләгән (Тәүрат|Быт|23:1-20}}).
Хо-Яха (Ярудей ҡушылдығы)
Хо-Яха  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ярудей йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Успенка (Архангел районы)
Успенка (Успенка) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 97 кеше. Почта индексы — 453037, ОКАТО коды — 80203828005.
Колозьма
Колозьма (Колозима) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Куропалда йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 82 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Селек (йылға)
Селек — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тойлок йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Камзас (Мрас-Су ҡушылдығы)
Камзас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының һул ярына тамағынан 300 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дубай (әмирлек)
Дуба́й (إمارة دبي) — Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәренең әмирлеге (административ бүленеше). Ғәрәп ярым утрауында Фарсы ҡултығының көньяғында урынлашҡан. Ете әмирлек араһында халыҡ һаны буйынса беренсе урында тора (2 137 377 кеше, (2013 йылдың 17 апреленә ҡарата ) һәм майҙаны буйынса Әбү-Дабиҙан ҡала икенсе урын биләй  (4114 км²). Әмирлектең баш ҡалаһы ошо уҡ исем йөрөткән Дубай ҡалаһы.
Михайловка (Мишкә районы)
Михайловка (Михайловка) — Башҡортостандың Мишкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата кеше йәшәмәй. Почта индексы — 452346, ОКАТО коды — 80243855003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Европа иҡтисади берләшмәһе
Европа иҡтисади берләшмәһе (ҡыҫҡаса ЕЭС) — 1957 йылдан 1993 йылға тиклем ғәмәлдә булған ун ике Европа дәүләтенең төбәк интеграция берекмәһе. Төп маҡсаты булып иҡтисади интеграция, дөйөм баҙар ойоштороуҙы ла индереп, булдырыу тора.
Тарихы
Европа интеграцияһын үҫтереүҙең төп стадиялары: Ирекле сауҙа зонаһы (1958—1968); Таможня союзы (1968—1986); Дөйөм баҙар (1986—1992); Иҡтисади һәм валюта союзы (1992—хәҙерге ваҡыт).
Абдуллин Әхмәт Ғатаулла улы
Абдуллин Әхмәт Ғатаулла улы (1912 йыл — 1951 йыл) — дәүләт, партия, комсомол органдары эшмәкәре. 1938 йылда ВКП (б)-ның Өфө ҡалаһы Сталин район комитетының өсөнсө секретары, 1938—1940 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1941—1943 йылдарҙа 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының полибүлек начальнигы, гвардия майоры.
Биографияһы
Әхмәт Ғатаулла улы Абдуллин 1912 йылда Башҡорт АССР-ының Салауат районы Мәхмүт ауылында тыуған.
1931 йылда Коммунистар партияһына инә.
1920—1927 йылдарҙа — Әхмәт Абдуллин батрак һәм «Южураллес» тресында ағас йығыусы, артабан, 1928−1929 йылдарҙа, Златоуст ҡалаһында металлургия заводында кочегар булып эшләй.
1930—1933 йылдарҙа Свердловск (хәҙер Екатеринбург) ҡалаһында рабфакта уҡый.
1934−1936 йылдарҙа СССР-ҙың Ауыр сәнәғәте Халыҡ Комиссариаты янындағы үрләтелгән кешеләр (выдвиженец) курстары тыңлаусыһы, Башҡорт юғары коммунистик ауыл хужалығы мәктәбе талибы.
1936 йылда Өфө моторҙар заводында сәнәғәт бүлеге парторгы булып эшләй.
1936−1938 йылдарҙа Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһында хеҙмәт итә.
1938 йылда Абдуллин Әхмәт Ғатаулла улы Өфө ҡалаһы ВКП(б)-ның Сталин район комитетының өсөнсө секретары итеп һайлана.
1938 йылдың июль айынан алып 1940 йылдың октябренә тиклем ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары вазифаһын биләй.
1941−1943 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1943 йылдан алып 1950 йылға тиклем — БАССР-ҙың Хеҙмәт резервтары идаралығы начальнигы.
БАССР-ҙың 2-се саҡырылыш Юғары Советына 122-се Йәркәй округынан (Илеш районы) депутат итеп һайлана (1947 йылдың 9 феврале) /.
1950−1951 йылдарҙа Башҡортостан өлкә партия мәктәбендә уҡый.
1951 йылда ҡалаһында вафат була.
Гергын-озень
Гергын-озень — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Акпе-озень йылғаһының уң ярына тамағынан 7,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Холодный Ключ (Чарыш ҡушылдығы)
Холодный Ключ  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының һул ярына тамағынан 292 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ярғаҙы
Ярғаҙы — Рәсәйҙең Силәбе өлкәһе Ҡытаутамаҡ ҡала огругы составындағы ауыл.
Географияһы
Ауыл аша Йүрүҙән йылғаһының ҡушылдығы Ҡорғашан шишмәһе аға. Ҡытаутамаҡ ҡалаһына тиклем алыҫлыҡ 30 км
Топонимикаһы
Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының ауыҙ-тел ижадын өйрәнгән географ, топонимист Н. И. Шувалов үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә: Ярғаҙы тигән төрки ир-ат исеменән алынған, нигеҙендә — вер, вяр, яр, ер — «герой, дуҫ, иптәш» һәм ғәзи — «еңеүсе», «азатлыҡ һаҡсыһы» исеменең ғәрәп тибы компоненты ята тип аңлата.
Тарихы
Ярғаҙы ауылы Йүрүҙән йылғаһының уң ҡушылдығы Ярғаҙы йылғаһы буйында ултырған ауыл. Ҡытаутамаҡтан төньяҡта урынлашҡан. Ауылдан төньяҡ-көнбайышҡа 3 километрҙа Башҡортостан Республикаһы сиге үтә.
Ярғаҙы ауылына 1922 йылда Минкә ауылынан килгән кешеләр нигеҙ һалған.
1926 йылғы халыҡ иҫәбен алыу материалдарында ул Урал өлкәһе Златоуст округы Ҡытау районы Минкә ауыл Советына ҡараған Ярғаҙы-Жигалевский ауылы тип күрһәтелгән. Ул ваҡытта ҡасабаның 19 хужалығында 105 кеше йәшәгән.
1933 йылдар тирәһендә Ярғаҙыла ауыл Советы булған тигән мәғлүмәттәр ҙә бар (бәлки, 1932 йылда ауыл Советы урынлашҡан Минкә ауылында булған ҙур янғын арҡаһында Ярғаҙы ауыл Советын ойоштороу ваҡытлыса сара булғандыр).
1931 йылда күрше Сулуяновский һәм Владыкино халҡы Чапаев исемендәге колхоз ойоштора (Минкә ауыл Советының Владыкин колхозы). Колхоз ерҙәре 1212 гектар тәшкил иткән. Ярғаҙы биләмәһе лә ошо колхоз составына инә.
1971 йылда Владыкин бүлексәһе «Түбәләҫ» совхозына күсерелә.
Йүрүҙән механик заводы ярҙамсы хужалығы 1990-сы йылдар аҙағына тиклем эшләй. Унан «Ярғаҙы» ЯСЙ айырылып сыға, һәм ул килешеү буйынса Ҡытаутамаҡ ҡалаһы менән хеҙмәттәшлек итә. Хужалыҡта 1301 гектар һөрөнтө ер була, әммә аҙ ер майҙаны эшкәртелә. Директоры — Александр Иванович Мажаров.
Күп тармаҡлы хужалыҡ (пилорамаһы була) 2002-2003 йылдарҙа малсылыҡта ла, игенселектә лә күҙгә күренгән уңыштарға өлгәшә. 2003 йылда арыш уңышы өлкә уңышынан юғарыраҡ була. Ярғаҙы продукцияһы (ит һөт, картуф, кәбеҫтә) Ҡытаутамаҡ ҡалаһы социаль учреждениеларына ваҡытында еткерелә. Ярғаҙы ауылында 2000-се йылдар башында башланғыс мәктәп эшләй.
2004 йылда Ярғаҙыла «Русь» ауыл хужалығы етештереү кооперативы (СХПК, етәксеһе — А.И. Мажаров) барлыҡҡа килә. 2009 йылда – А. И. Мажаров «Памир» СХПК-ын ентәкләй, үҫеш йүнәлеше йылҡысылыҡ, ҡуйсылыҡ була.
Инфраструктураһы
Хәҙерге ваҡытта биш урамдан торған Ярғаҙыла клуб, фельдшер-акушер пункты эшләй. 2010 йылдан Ҡытаутамаҡ ҡала округы хакимиәте Ярғаҙыла ирекле янғын дружинаһы төҙөй.
Халҡы
1970 йылда Ярғаҙыла 85, 1997 йылда – 205, 2011 йылда – 113, 2012 йыл башында – 99 кеше йәшәгән.
2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу, мәғлүмәттәре буйынсаа, ауылда 2 акеше 38 ир һәм 44 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгәне асыҡланды
Урамдары
Ауылда 5 урам бар.
Болденка
Болденка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нудоль йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Истра йылғаһы башынан Истра һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Укроп
Укроп (Укроп, Anethum) — сатырлылар ғаиләһенән бер йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 120 см-ға етә. Июль-август айҙарында ваҡ һары сәскә ата, август-сентябрҙә орлоғо өлгөрә.
Таралыуы
Тәбиғәт шарттарында Урта диңгеҙ ярҙарындағы илдәрҙә һәм Урта Азияла үҫә. Башҡортостанда тәмләткес булараҡ сәсеп үҫтерелә.
Азар
Азар (آزر, Азар) — Ҡөрьән персонажы, Ибраһим пәйғәмбәрҙең атаһы. Скульптор һәм бабил Намруд ғибәҙәтханаһында һынташтарҙы һаҡлаусы.
Тарихы
Мосолман риүәйәтенә ярашлы, Азар һынташтар эшләгән, ә Ибраһим малай сағында уларҙы баҙарҙа һатҡан. Ибраһим пәйғәмбәр уны һынташтарға табыныуҙан баш тартырға саҡыра, әммә ул быны тыңламай: «''Бына Ибраһим (Авраам) атаһы Азарға былай тип әйтә: „Һин һынташтарҙы илаһтар тип иҫәпләйһеңме? Һинең һәм халҡыңдың күрәләтә яңылышыуығыҙҙы күрәм“''».
Библияла Авраамдың атаһы исеме Терах. Бындай айырма килеп сығыуҙы ҡайһы бер мөфассирҙар Азар — батша һарайындағы ҡушамат йәки титул булғандыр, тип аңлата. Башҡа ғалимдар (мәҫәлән, әс-Сүйүти Ибн Ғәббәскә һылтана), ғәмәлдә Азар Ибраһимдың үҙ атаһы түгел, ә үгәй атаһы йәки атаһының ағаһы булған, тип иҫәпләй. Тарухты (Фарра) үҙ атаһы тип атайҙар, ул Ибраһим бәлиғ булғанға тиклем үлгән, тәҡүә һәм иманлы кеше булған һәм һынташтарға табынмаған.
Себенле ауыл Советы (Әлшәй районы)
Себенле ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законға» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 21 июнендәге 329-з һанлы «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре һәм үҙгәрештәре тураһындағы» Законына ярашлы, ст. 1, ч.144 (йөҙ ҙә ҡырҡ дүртенсе часы Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 21 июнендәге 329-з Законы менән индерелә), унда түбәндәге юлдар бар: 144. Әлшәй районының Түбәнге Әүрез һәм Себенле ауыл Советтары сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә, Әлшәй районы Түбәнге Әүрез ауыл Советы территорияһының бер өлөшөн (2,8 га) Әлшәй районының Себенле ауыл Советы территорияһы составына индерергә.
Веферлинген
Веферлинген (Weferlingen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2313 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,94 км2. Диңгеҙ кимәленән 210 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39356 һәм автомобиль коды — BK.
Константинов Ручей
Константинов Ручей — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Золотица йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Одесса юғары ҡатын-ҡыҙ курстары
Одесса юғары ҡатын-ҡыҙ курстары — Одесские высшие женские курсы — Рәсәй империяһының Одессалағы юғары уҡыу йорто.
Тарихы
1879 йылдың ғинуарында Император Новороссийск университеты профессоры Александр Семёнович Трачевский етәкселегендә Одесса ҡалаһында уҡытыусылар әҙерләгән Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстары асылған. Курсты тамамлаусылар ҡатын-ҡыҙҙар өсөн урта уҡыу йорттарында белем алыу хоҡуғына эйә була. Был курстар 1886 йылға, ул саҡта Халыҡ мәғарифы министрлығы бойороғо менән Рәсәй империяһының күп кенә Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстары ябылғанға тиклем эшләгән. Тиҫтә йылдан һуң ҡайһы бер Юғары ҡатын-ҡыҙ курстары тергеҙелә. Одесса ҡалаһында ла шулай булған. 1895 йылдың көҙөндә Новороссийск университетының тәбиғәтте һынаусылары йәмғиәте ҡалала математика һәм тәбиғәт фәндәре буйынса асыҡ лекциялар үтекәрә башлай. Тәүге ике аҙна дауамында уларға биш йөҙҙән ашыу кеше яҙыла. Одесса уҡыу округы попечителе Хрисанф Петрович Сольский ҡала йәштәренең юғары белем алыуға ынтылышын аңлаған һәм ҡыҙҙар өсөн махсус курстар асыу мөмкинлеген уйларға тәҡдим иткән. Мәгәр мәғариф ведомствоһында был ризаһыҙлыҡ тыуҙыра, юғары ҡатын-ҡыҙ курстары асылмай ҡала.
Шуға ҡарамаҫтан, тыңлаусылар даими рәүештә арта бара, был курстарҙы ойоштороусыларға уларҙы ваҡытлыса уҡыу программаһынан даимиға әүерелдерергә дәртләндерә. Курстар Новороссийск университетының тамашалар залында һәм аудиторияларында уҡыла. Белем алырға ынтылған ҡатын-ҡыҙ һанының артыуын иҫәпкә алып, университеттың профессор составы йәнә бер тапҡыр университеттың юғары ҡатын-ҡыҙ уҡыу йорттарын ойоштороу мәсьәләһен күтәрә. 1896 йылда университеттың профессорҙар һәм уҡытыусылар төркөмө ҡабаттан ҡалала Юғары ҡатын-ҡыҙ курстарын ойоштороу тураһында үтенес менән мөрәжәғәт итә. 43 кешенән торған был инициативалы төркөм Юғары ҡатын-ҡыҙ курстарын ойоштороуға рөхсәт алыуға өлгәшә.
Шулай итеп, 1903 йылда Одесса ҡалаһында ҡатын-ҡыҙҙар педагогик курстары эшләй башлай. 1906 йылда улар юғары курстарға үҙгәртелә, уларҙа ике бүлексә (факультет): тарихи-филология (Славян-рус, тарих һәм роман-герман бүлектәре менән) һәм физика-математика (математика һәм тәбиғи бүлектәр менән) эшләй. 1908 йылда юридик факультет асыла, ә 1909 йылда курстарҙа эксперименталь психология лабораторияһы асыла.
1910 йылда курстарҙа медицина бүлеге эшләй башлай, 1915 йылда физика-математика факультетының тәбиғи бүлегендә өс йыллыҡ химия-фармацевтика бүлексәһе асыла.
1915 йылға ҡарата курстарҙа өс факультет була:
Одесса Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстары Октябрь революцияһынан һуң ябыла.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Одесские высшие женские медицинские курсы
Баҫыутамаҡ
Баҫыутамаҡ (Устье-Бассы) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 9 кеше. Почта индексы — 453030, ОКАТО коды — 80203846005.
Хубта-Яха
Хубта-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нгарка-Пыря-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 141 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Камзас (Пызас ҡушылдығы)
Камзас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пызас йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Катыш
Катыш — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Истра (Истра һыуһаҡлағысы) йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Истра йылғаһы башынан Истра һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гинтиншин
Гинтиншин — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кубате-котты йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Васан (һынташ)
Васан — Исламда: һынташтар (тораташтар, боттар), идолдар, исламға тиклемге Ғәрәбстанда мәжүси ғибәҙәт ҡылыу объекттарының төп билдәләренең береһе. Ҡайһы бер һынташтар Ҡөрьәндең Ән-Нәджм сүрәһенең 19-23-сө, Нух сүрәһенең — 22-23, Әс-Саффат сүрәһендәге 123—126 аяттарында телгә алына. Ҡөрьәндә бөтәһе 9 боронғо ғәрәп илаһы исеме телгә алына. Һынташтарға шулай уҡ нүсүб (мн. с. әнсәб) һәм сәнәм (мн. с. әснәм) тигән терминдар ҡулланылған.
Тарихы
Әнсәб («юнылмаған таштар») — ғибәҙәтхананың изге территорияһындағы ҡәбер таштары, шулай уҡ һынташтарға арналған ҡорбандарҙың ҡаны ҡойолған таштар. Боронғо ғәрәптәр ундай ташты илаһ кеүек һанай алған, әммә ул ғибәҙәт ҡылыуҙың даими объектына бик һирәк әүерелгән, сөнки һәр туҡталҡала күсмә халыҡтар үҙҙәренә яңы таш һайлаған.
VI—VII быуаттар сигендә Ғәрәбстан мәжүси культтары мәжүси илаһтарҙың абруйы ҡырҡа кәмеүендә сағылған көрсөк кисерә. Ниндәйҙер ҡеүәтле юғары илаһ тураһында күҙаллауҙар Ғәрәбстанда йәһүдилек һәм христианлыҡтың таралыуына булышлыҡ итә. Был урындағы аныҡ ҡына булмаған бер илаһлыҡ барлыҡҡа килеүенә килтерә (хәнифиә), ул генетик яҡтан ислам диненә яҡынайған булған. Исламда ҡайһы бер ғәрәп мәжүси йолалары һаҡланған (манасик), тәү сиратта был Хаж һәм Ҡара ташты хөрмәтләү менән бәйле.
Мишкә (Мишкә районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Чаган (Карама ҡушылдығы)
Чаган  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Карама йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Марлон Брандо
Ма́рлон Бра́ндо йәки Марло́н Брандо́ (Marlon Brando; 3 апрель 1924 йыл, Омаха — 1 июль 2004 йыл, Лос-Анджелес) — Американың кино һәм телевидение актёры, режиссёр һәм әүҙем сәйәсмән. Хәҙерге заман кино белгестәренең ҡайһы берҙәре уны иң бөйөк актёрҙарҙың береһе тип һанай.
Брандоның бөтә донъя кино сәнғәтенә индергән ҡаҙаныштары тураһында актёрҙың Стефан Канфер тигән бер биографы уның тураһында былай тип яҙған: «Нисек Пикассоға тиклем һәм унан һуң да рәссамдар булған, нисек Хэмингуэйга тиклем һәм унан һуң да яҙыусылар булған, Синатраға тиклем һәм унан һуң да поп -музыка йәшәгән кеүек, Брандоға тиклем дә, унан һуң да кинематографтар булған, тик уның кеүек шәптәре әҙ булған». Кинематография тарихсыһы Молли Хаскелл да шул уҡ фекерҙә булған Брандо тураһында: «Киноэкрандың легендаһын, бер һүҙ менән әйткәндә, Брандо киноһы тип характёрларға мөмкин. Гарбо йәки Фидо киноһы тигән кеүек үк. Кинола тик бер Брандо ғына бар».
Брандо кинематограф, донъяһына бик киҫкен рәүештә килеп инә, Үҙе тураһында критика һәм тамашасыларға белгертеп, карьераһының битенә Теннеси Уильямстың күренекле «„Теләк“ трамвайы» тигән пьесаһындағы Стэнли Ковальски роле менән Брандо кинематограф донъяһына бик киҫкен рәүештә килеп инә. Уның ярты быуатҡа һуҙылған актёрлыҡ карьераһының һөҙөмтәһе булып бер-береһенә ҡапма-ҡаршылыҡлы, бөтөнләйе менән бер арсеналды тултырырлыҡ ул башҡарған ролдәр тора. Мәҫәлән, "Дан һиңә, Сапата!"ла (1952 йыл) революционер Эмилио Сапата, «Юлий Цезар»ҙа (1953 йыл) Марк Антоний, «Ҡырағай»ҙа (1953 йыл) Байкер Джонни Страблер, "Портта"ла (1954 йыл) порт эшсеһе Терри Маллой, «Суҡындырыусы атай»ҙа (1972 йыл), мафия башлығы дон Вито Корлеоне, "Париждағы һуңғы танго"ла 1972 йыл) Ул-Пол, "Супермен"да (1978 йыл) ғалим Джор-Эл, "Бөгөнгө Апокалипсис"та (1979 йыл) гелән һуғыш тураһында ғына уйлаусы полковник Уолтер Куртц ролдәре шундай ролдәр булып торалар. Ә 1961 йылда ул инде актёр булып түгел, ә режиссёр булараҡ, камера аша ҡарап, «Һыңар күҙле валеттар» вестернын киноға төшөрә.
Брандоның шәхси тормошо уның актёр тормошона ҡарағанда байтаҡҡа төҫһөҙөрәк килеп сыҡҡан. Уның Джек Николсондан башҡа йүнле дуҫы ла булмай, сөнки күп кешеләр уны бик ауыр холоҡло кеше тип иҫәпләйҙәр. Брандо өс тапҡыр өйләнгән. Уның был никахтарынан һигеҙ балаһы булған. Ул шулай уҡ бик күп ҡатындар менән романтик мөнәсәбәттә булып, бик күп балаларҙы, үҙе менән туғанлығын да официаль рәүештә раҫлатып тормайса, балалыҡҡа ҡабул иткән кеше.. <span class="noprint" title="#Частная жизнь"> <span class="noprint" title="#Частная жизнь"> Актёр хеҙмәтенән тыш Брандо дәртле сәйәси активист булған һәм бөтә көсөн Америка индеецтарының һәм ҡара ҡалыҡтарҙың гражданлыҡ хоҡуҡтарын һаҡлаусылар менән бергә эшләүгә һалған кеше булған.
Марлон Брандо 2004 йылдың 1 июлендә тын юлдары ауырығанлыҡ сәбәпле вафат булған.дыхательный етерлек булмаған. Һуңғы йылдарҙа ул бик ныҡ һимереп китеүе арҡаһында хатта өйөнән дә бер ҡайҙа ла сыҡмайынса йәшәгән. Үлеме алдынан ул Америка кино сәнғәте институты тарафынан төҙөлгән «100 йыллыҡтың 100 иң бөйөк кино йондоҙҙары» исемлегенең 4-cе урынында торған һәм «Time» журналы версияһы буйынса ХХ быуаттың иң һәйбәт, көслө, дан ҡаҙанған кешеләренең береһе тип танылған. Уның дан иҫәбендә ике «Оскар» (1956, 1973), ике «Алтын глобус» (1955, 1973), өс Британия кино академияһының наградаһы тора. Иң һуңғы, финал башҡарған доктор Моро роле өсөн Брандо « Алтын ҡурай еләге» тип аталған антипремияға лайыҡ булған.
Шәрипов
Шәрипов — фамилия.
---
Губден-озень
Губден-озень — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Манас-озень йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дар-әс-Сәләм
Дар-әс-Сәләм (دار السلام, Dār as-Salām — «буйһонған, тыныс өлкә», «буйһонған, тынысланғандарҙың торлағы») — Танзанияның иң ҙур ҡалаһы. Илдең иң бай ҡалаһы һәм мөһим иҡтисади үҙәк. Дар-әс-Сәләм төбәгенең административ үҙәге.
2016 йылға ҡарата ҡала халҡының иҫәбе —.
Ҡала Африканың көнсығыш яры буйында, Һинд океаны буйында урынлашҡан. Танзанияның иң ҙур порты һәм Африканың көнсығыш яры буйында иң ҙур порттарҙың береһе булып тора. Дар-әс-Сәләм дәүләттең баш ҡалаһы була, ә 1993 йылда был статус Додомаға рәсми рәүештә бирелеүенә ҡарамаҫтан, ул элеккесә хөкүмәттең урынлашыу урыны булып тора.
Тарихы
XIX быуатта Һинд океаны яры буйында Мзизима балыҡсылар ауылы булған, уның эргәһенән диңгеҙ юлы үткән. 1859 йылда Гамбургтан Альберт Рошер Мзимаға («Сәләмәт ҡала», Дар-әс-Сәләмдең элекке исеме) килгән тәүге европалы була.
1862 йылда Занзибар солтаны Мәжит ибн Сәйет диңгеҙ буйында ҡала төҙөргә була. Әммә һарай төҙөлөшөн башлаһа ла,   бина төҙөлөп бөтмәй ҡала.
1865 йәки 1866 йылда Мзима ауылы янында Мәжит ибн Сәйет ҡаланы төҙөй башлай һәм уны Дар-әс-Сәләм тип атай. Исеме bandar фарсы/ғәрәп һүҙенән — «тыныслыҡ гаване» йәки «тыныслыҡ йорто» тип тәржемә ителгән, йәки ғәрәп телендәге dar — «йорт» һәм es salaam — «тыныслыҡ» тип аңлатыла Journal of the Tanzania Society: Dar Es Salaam; City, Port and Region: Всем известно, что Дар-эс-Салам в переводе означает «гавань мира», название города происходит от персидско-арабского Bandar-ul-Salaam (Swahili Bandari ya Salama). … Однако, точное значение названия может оспариваться лингвистами и историками. Как утверждают первые, Dar не могло произойти от Bandar, так как в этом слове ударение падает на первый слог. Кроме того, архивные данные, относящиеся к первым годах существования города, говорят, что Дар-эс-Салам означает "Дом мира (или спасения). Примерно также объяснил название один из туристов, посетивший город в 1880-х годах, который говорил, что название гораздо ранее было неправильно истолковано, а также указал, что название города на языке суахили Дари Салама было дано ему основателем Маджидом ибн Саидом, султаном Занзибара. Вряд ли наименование могло произойти полностью от этого слова, вряд ли город назван так, как и дворец султана или новый город, или почему Маджид сравнивал Дар-эс-Салам с раем, и наверное мы это никогда не узнаем. Также о происхождении названия читайте в следующем выпуске. . 1871 йылда Мәжит ибн Сәйет вафат була һәм проектты тормошҡа ашырыу туҡтатыла.
Ҡаланы мөһим диңгеҙ портына әүерелдереү маҡсатында, 1876 йылда Уильям МакКиннон Дар-әс-Сәләмдән Виктория күленә тиклем тимер юлын төҙөй башлай. Әммә проект тулыһынса уңышһыҙлыҡҡа осрай.
1887 йылда Германия Көнсығыш Африка компанияһына нигеҙ һалыусы Карл Петерс пляжды баҫып ала (шул уҡ йылда компания ҡалала үҙенең офисын аса). Бынан һуң ғәрәптәр менән бәрелеш башлана, һәм 1889 йылға ҡарай немецтар уларҙың торамаһын тулыһынса яулап алған. 1891 йылда ҡала Герман Көнсығыш- Африка колонияһының административ үҙәгенә әүерелә. 1902 йылда портта йөҙөп йөрөүсе док төҙөлә. 1907 йылда ҡала Үҙәк тимер юлының башланғыс нөктәһе була. 1916 йылда ҡаланы инглиздәр баҫып ала.
Икенсе донъя һуғышынан һуң ҡала йылдам үҫешә башлай. 1961 йылдың декабрендә Танганьика бойондороҡһоҙлоҡҡа эйә була, Дар-әс-Сәләм уның баш ҡалаһы тип иғлан ителә.
Үгәй инә үләне
Үгәй инә үләне (Ма́ть-и-ма́чеха, Tussilágo) — ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек. Апрельдә һары сәскә ата, май башында орлоғо өлгөрә.
Дар-әс-Сәләм
Тарихы
1964 йылда Танганьика менән Занзибар Танзания дәүләтен булдырғандан һуң да Дар-әс-Сәләм илдең баш ҡалаһы функцияларын үтәүҙе дауам итә. 1973 йылда баш ҡаланы Танзанияның үҙәк өлөшөндә урынлашҡан Додомаға күсерергә тәҡдим ителә, ләкин күсереү һаман да тамамланмаған.
1970 йылда Дар-әс-Сәләмдә юридик, гуманитар, социаль фәндәр, медицина, ауыл хужалығы һәм башҡа факультеттары менән Танзанияның Милли университеты асыла. Университет ҡаласығы булдырылған. Белгестәрҙе шулай уҡ ҡайһы бер колледждарҙа әҙерләйҙәр.
1996 йылда Танзанияның милли ассамблеяһы йортҡа Додомаға күсә, әммә хөкүмәт учреждениеларының күпселеге әлегә тиклем Дар-әс-Сәләмдә урынлашҡан. 1998 йылда ҡалалғы Америка Ҡушма Штаттары илселеге бинаһы террористар һөжүменә дусар ителә. Һөҙөмтәлә 10 кеше (башҡа версия буйынса — 11) үлтерелә, башҡалары яралана.
Үгәй инә үләне
Таралыуы
thumb|left|180px|Үгәй инә үләне.
Дар-әс-Сәләм
Халҡы
Ҡаланың төп халҡы — зарамо. Йылына 4,39 % Халыҡтың үҫеш тиҙлеге менән, ҡала донъяла иң тиҙ үҫешкәндәрҙең береһе һәм Африкала үҫеш тиҙлеге буйынса өсөнсө булды (Бамако һәм Лагостан һуң).
Климаты
Унан һуң ноябрь һәм декабрь айҙарында икенсе дымлы миҙгел башлана. Бында ямғыр йышлығы төп дымлы миҙгелгә ҡарағанда кәмерәк. Шунан һуң ғинуарҙа һәм февралдә ҡоро миҙгел дауам итә. Әммә уның барышында ла аҙыраҡ булһа ла яуым-төшөмдәр күҙәтелә.
Һауа температураһының тирбәлеүе шулай ҙа бар — июлдең (иң һыуыҡ ай) уртаса температураһы февралгә (иң йылы ай) ҡарағанда 5 градусҡа һалҡыныраҡ. Иң юғары температура шулай уҡ февраль һәм март айҙарында теркәлә, әммә һауа температураһы бер ҡасан да 39 градустан юғары күтәрелмәнегән һәм 11 градустан түбән төшмәгән.
Архитектураһы
Benjamin William Mkapa Pension Tower бинаһы тағы 21 бина менән бер рәттән ул ҡала һәм илдең иң бейек йорттарының береһе булып тора.
Иҡтисады
Ҡаланың ситендә урынлашҡан ябыҡ порт аша ауыл хужалығы продукцияһы һәм файҙалы ҡаҙылмалар экспортлана; порт континент эсендәге илдәрҙе — Уганда, Руанда, Бурунди, Конго Демократик Республикаһын, Замбия һәм Малавиҙы хеҙмәтләндерә. Шулай уҡ Конго йылғаһында йөк күсереү пункты булып тора, уның суднолар йөрөй торған өлөшөнә — Луалабаға — тимер юл буйлап барып етергә мөмкин.
Гавань хозурлығы, матур пляждар һәм сәскә атҡан төнгө тормош ярҙамында ҡала туристар өсөн популяр ял урынына әүерелде. Бында һабын, буяуҙар, тәмәке, аҙыҡ-түлек продукттары, металдан, быяланан һәм ағастан эшләнгән изделиелар, туҡыма, аяҡ кейемдәре етештерелә.
Дар-әс-Сәләмдә Air Tanzania милли авиакомпанияһының штаб-фатиры урынлашҡан.
Мәғариф
Ҡалала бер нисә университет, шул иҫәптән Дар-әс-Сәләм университеты, Ардхи университеты һәм башҡалар эшләй.
Колсанов Александр Владимирович
Александр Владимирович Колсанов (5 ноябрь 1974 йыл) — Рәсәй хирургы. Медицина фәндәре докторы, профессор,Һамар дәүләт медицина университеты ректоры, инновацион курстар менән оператив хирургия һәм клиник анатомия кафедраһы мөдире, Рәсәй Фәндәр академияһы профессоры.
Биографияһы
Колсанов Александр Владимирович 1974 йылдың 5 ноябрендә Ульяновск өлкәһенең эшселәр ҡасабаһы Цильнала тыуа.
1991 йылда Цильна урта дөйөм белем биреү мәктәбен тамамлай артабан — Һамар дәүләт медицина университетында һәм клиник ординатурала уҡый (Һамар дәүләт медицина университеты, хирургия факультет кафедраһы ҡарамағында; етәксеһе Г.Л.Ратнер).
2022 йылда ректор вазифаһында Рәсәйҙең Украинаға баҫып инеүен хуплап Рәсәй ректорҙар союзының мөрәжәғәтенә ҡул ҡуя.
Ҡарамалы-Ғөбәй ауыл Советы (Туймазы районы)
Ҡарамалы- Ғөбәй ауыл Советы  — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Ҡарамалы- Ғөбәй ауылы.
Тарихы
Ҡарамалы- Ғөбәй ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Валльставе
Валльставе (Wallstawe) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 980 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,01 км2. Диңгеҙ кимәленән 32 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29413 һәм автомобиль коды — SAW.
Хутта
Хутта — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хейги-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
ЛГБТ
ЛГБТ (LGBT) — инглиз телендә лесбияндар (Lesbians), гейҙар (Gays), бисексуалдар (Bisexuals) һәм трансгендер кешеләр (Transgenders) өсөн барлыҡҡа килгән аббревиатура. Был термин 1990-сы йылдарҙан алып ҡулланыла һәм 1980-се йылдар урталарынан алып аҙағына хәтлем «гей-берләшмәһе»  һүҙен алмаштыра башлаған «ЛГБ» аббревиатураһының адаптацияһы булып тора.
«ЛГБТ» термины «сексуаль мәҙәниәт һәм гендер үҙенсәлеге» төрлөлөгөн күрһәтеү өсөн яһалған һәм гомосексуал, бисексуал һәм трансгендер кешеләргә ҡарата ҡулланыла. 1996 йылдан ЛГБТК (LGBTQ) аббревиатураһы осрай, унда К (Q) хәрефе «квир» (Queer) һүҙен аңлата. Q шулай уҡ «шикләнеүсе» (Questioning) тип атап була. 1999 йылдан алып интерсекс-кешеләрҙең бер өлөшө ЛГБТИ (LGBTI) аббревиатураһын тәҡдим итә артабан был ЛГБТИК (LGBTIQ) менән берләшә.
Аббревиатура уларҙың сексуаль йүнәлеш һәм гендер берләшеүе нигеҙендә берләшкән кешеләрҙең үҙатамаһы, Ҡушма Штаттарҙа һәм башҡа төрлө инглиз телле илдәрҙә күпселек йәмәғәт ойошмалары һәм киң мәғлүмәт саралары тарафынан ҡабул ителә, ә һуңғараҡ донъяның күпселек илдәрендә.
Тарих
1960 йылға тиклем инглиз телендә ориентацияһы гетеросексуальдан айырылып торған һәм шул уҡ ваҡытта кире мәғәнәғә эйә булмаған кешеләрҙе билдәләгән термин юҡ ине. Иң нейтраль термин - өсөнсө енес (third gender) 1960 йылдарҙа тәҡдим ителде, әммә үҙләштерелмәне.
Тәүгеләрҙән булып гомосексуал (homosexual) термины киң ҡулланылған. Әммә ул насар мәғәнә йөрөтә тип һаналған һәм, ҡағиҙә булараҡ, алмаштырылған: 1950-1960 йылдарҙа гомофил (homophile), ә һуңынан 1970 йылдарҙа - гей (gay). 1970 йылдарҙа күп лесбиянкалар алдында тигеҙлек мәсьәләһе беренсе урында торҙо. Гендер стереотиптарын улар патриархаль кисерештәр тип күрҙеләр. Лесбиян-феминисттар гей-барҙарҙа киң таралған роль моделдәрҙән ҡастылар. Феминистик хәрәкәттең әүҙемлеге артыу менән, "гейҙар һәм лесбияндар" фразаһы йышыраҡ ҡуллана башланы. Һуңыраҡ уларға трансгендер кешеләре һәм бисексуалдар ҡушыла.
Фрэнсис Арнольд
Фрэнсис Хэмилтон Арнольд (Frances Hamilton Arnold; 25 июль 1956, Эджвуд, Пенсильвания штаты) — аҡһым инженерия өлкәһендә Америка ғалимы һәм инженеры, йүнәлешле ферменттар эволюцияһын үҫтереүгә ҙур өлөш индерә. 2018 йылғы йүнәлешле эволюция буйынса эштәре өсөн химия өлкәһендә Нобель премияһы лауреаты.
АҠШ Милли академияларының: Фәндәр академияһы (2008), Инженер (2000) һәм Медицина (2004), шулай уҡ Америка философия йәмғиәте (2018) ағзаһы, Лондон король йәмғиәте (2020) сит ил ағзаһы, Калтехтың Linus Pauling Professor of Chemical Engineering, Bioengineering and Biochemistry исемле профессоры. Технологиялар һәм инновациялар өлкәһендә Милли миҙалға эйә (2013) һәм уйлап табыусыларҙың Милли дан залына индерелгән (2014).
Биографияһы
Фрэнсис Хэмилтон Арнольд физик ғаиләһендә тыуған, Питтсбургта үҫкән. 1974 йылда ҡала мәктәбен тамамлаған, 1979 йылда Принстон университетының машиналар төҙөү һәм аэрокосмос техника факультетының бакалавриатын тамамлай.
Физик-ядерщик Вильям Говард Арнольдтың ҡыҙы, генерал Уильям Говард Уильям Арнольдтың ейәнсәре. Атаһы менән бергә, улар АҠШ Милли инженерлыҡ академияһы ағзалары араһында беренсе династия була.
, Fellowships in Science and Engineering консультатив төркөмөн етәкләй, Gordon Conferences Research вәкиле. 2005 йылда Gevo, Inc һәм 2014 йылда Provivi, Inc. компанияларын ойоштороусыларҙың береһе.
Американың фән һәм сәнғәт академияһы (2011), Америка микробиология (2009) академияһының, фән үҫешенә булышлыҡ итеү буйынса Америка ассоциацияһы (2010), Папа фәндәр академияһы (2019) ағзаһы, Бөйөк Британия Король инженерлыҡ академияһының сит ил ағзаһы (2018).
Перов Василий Григорьевич
Перов Василий Григорьевич (2 ғинуар 1834 йыл — 10 июнь 1882 йыл) — Рәсәй империяһы рәссамы, Күсмә сәнғәт күргәҙмәләре берекмәһенә нигеҙ һалыусы ағзаларҙың береһе.
1833—1852
Василий Григорьевич Перов губерна прокуроры барон Георгийҙың (Григорий) Карлович Криденерҙың һәм Тубыл да тыуып үҫкән А. И. Иванованың никахһыҙ тыуған улы була. Тыуған көнө билдәһеҙ: 1833 йылдың 21—23 декабре (1834 йылдың 2 йәки 4 ғинуары) Малай тыуғандан һуң күп тә үтмәй ата-әсәһе өйләнешкән була, ләкин Василийҙың атаһының фамилияһына һәм исеменә хоҡуғы булмай.
Оҙаҡ ваҡыт рәсми документтарҙа крёстный атаһының фамилияһы «Васильев» фамилияһы менән күрһәтелгән. «Перов» фамилияһы грамота уҡытыусыһы тарафынан ҡушамат булараҡ барлыҡҡа килгән. Уҡытыусыһы ошо ҡушамат менән уҡыусыһын тырышлығы һәм яҙыу өсөн перо менән оҫта командалыҡ иткәне өсөн билдәләгән.
Пияишноелағы ата-әсәһе янына ҡайтҡас, «Распятие» композицияһын эшләй башлай, ул Бөйөк пост барғанда яҙыла һәм Изге аҙнала (Страстная неделя) тамамлана. Картина Никольский ауылы эргәһендә урынлашҡан сиркәүҙә урынлаштырыла. Был осорҙа Перов бер нисә портрет һәм жанрлы картиналар яҙа: «Нищий, просящий милостыню», «Деревенская тройка», «Народное гуляние в семик».
1852—1864
1852 йылда Василий Перов Мәскәүгә килә, 1853 йылда Мәскәү һынлы сәнғәт, скульптура һәм архитектура училищеһына уҡырға инә. Матди хәле насар булғанлыҡтан, уҡыуын ҡалдырырға теләй, Училище уҡытыусыһы Е. Я. Васильев уға ярҙам итә: Перовты үҙ йортонда урынлаштыра, атаһылай уның тураһында хәстәрлек күрә. Уның уҡытыусылары: М. И. Скотти, А. Н. Мокритский, Н. А. Рамазанов; училищены С. К. Зарянко етәкселегендә тамамлай.
1856 йылда «Рәссамдың ағаһы Николай Григорьевич Криденер портреты» өсөн Император сәнғәт академияһына тапшырылған Перовҡа ҙур булмаған көмөш миҙал тапшырыла. Был әҫәр элеккесә XIX быуат башындағы сәнғәт традициялары менән тығыҙ бәйләнгән, Ступино мәктәбенең үҙенсәлектәрен үҙ эсенә алған; әммә артабанғы эштәрендә Перов новатор ролен үтәй. 1857 йылда яҙылған «Приезд станового на следствие» картинаһы рәссамға ҙур көмөш миҙал алып килә. Ул йәмәғәтселектең һәм тәнҡитселәрҙең иғтибарын йәлеп итә; Перовта «Федотовтың туранан-тура вариҫын һәм дауам итеүсеһен» күрәләр.
Картинаның сюжеты халыҡ йыры һүҙҙәре менән билдәләнә: «Мать плачет, как река льётся; сестра плачет, как ручей течёт;жена плачет, как роса падёт — взойдёт солнышко, росу высушит». Е. Я. Васильев етәкселегендә яҙылған «Сцена на могиле» картинаһы менән Перов, композицияһы буйынса артыҡ яһалма тип иҫәпләп, ҡәнәғәтһеҙлек белдерә.
1865—1870
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">
1871—1882
1870-се йылдарҙа Перов ижадында тормош-көнкүреш сюжеттары айырым урын биләй. Портреттарҙан тыш (Тимашева, А. Н. Островский, Степанов) ТПХВ-ның 1-се күргәҙмәһендә «Һунарсылар ялда», «Балыҡсы» картиналарын күрһәтә. 1871 йылда В. Г. Перов вафат булған С. К. Зарянко урынына МУЖВЗ уҡытыусыһы итеп тәғәйенләнә.
Ғүмеренең һуңғы йылдарында В. Г. Перов Л. П. Сабанеевтың «Природа и Охота» журналы менән хеҙмәттәшлек итә. Уның ҡайһы бер хикәйәләре 1881—1887 йылдарҙа яҙыусы һәм тәнҡитсе Н. А. Александров (1841—1907) нәшер иткән "Художество журналы"нда баҫылып сыға.
1881 йыл аҙағында тиф һәм пневмония (үпкә шеше) һаулығын ҡаҡшата. В. Г. Перов 49-сы йәшендә Мәскәү янындағы Кузьминка усадьбаһы территорияһында (хәҙер Мәскәү территорияһы).урынлашҡан ҙур булмаған Голицын дауаханаһында вафат була. Рәссам Данилов монастыры зыяратында ерләнгән (уның ҡәберенә Голгофалағы тәре рәүешендәге ҡәбер ташы ҡуйылған).
Улы — Владимир Перов — рәссам була.