cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Оло Харь-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мехау
Мехау (Mechau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 279 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,92 км2. Диңгеҙ кимәленән 24 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29416 һәм автомобиль коды — SAW.
«Урал» физкультура-һауыҡтырыу комплексы (Бөрйән районы)
«Урал» физкультура-һауыҡтырыу комплексы (автономное учреждение физкультурно-оздоровительный комплекс «Урал») — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы муниципаль районының автономлы учреждениеһы. Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында Комсомол урамы, 5/1 адресы буйынса урынлашҡан.
Тарихы
«Урал» физкультура-һауыҡтырыу комплексы Башҡортостан Республикаһының беренсе Президенты Рәхимов Мортаза Ғөбәйҙулла улы етәкселегендә «Урал» мәрхәмәтлек фонды иҫәбенә төҙөлә. Комплекс 2013 йылдың 21 декабрендә асыла. Комплексты асыу халыҡтың әүҙем ял итеүен ойоштороуҙың яңы шарттарын булдырыуға, күмәк физик культураны ойоштороу формаларын камиллаштырыуға, халыҡ араһында физкультура-һауыҡтырыу һәм спорт эштәрен, сәләмәт йәшәү рәүешен ойоштороуға булышлыҡ итә.
Эшмәкәрлек йүнәлештәре
Һауыҡтырыу комплексы эшмәкәрлеге түбәндәге йүнәлештәр буйынса алып барыла:
Күрһәтелгән хеҙмәттәр
Уның эсенә инә:
«Урал» комплексында даими рәүештә төрлө республика, зона, район спорт ярыштары үтә
Няду-Яха
Няду-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сыртланов Муллайәр Исламгәрәй улы
Муллайәр Исламгәрәй улы Сыртланов (1923, БАССР‑ҙың, Бәләбәй кантоны, Сыртлан ауылы  — 15 ғинуар 1944, Украина ССР‑ы) — Советтар Союзы Геройы (1944). Сыртлановтар нәҫеленән. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт.
Биографияһы
Благовещен районының Иҫке Турбаҫлы ауылы, 1941 йылдаң алып Ҡарағанда ҡалаһында эшләй. 1943 йылда башлап Воронеж фронтында хеҙмәт итә. Герой исеменә 40‑сы армияның 161‑се уҡсылар дивизияһы 569‑сы уҡсылар полкының отделение ком. өлкән сержант Муллайәр Сыртланов 1943 йылда 23 сентябрендә Украина ССР‑ының Зарубинцы ауылы янында Днепр йылға аша сыҡҡанда күрһәткән батырлығы өсөн үлгәндән һуң лайыҡ була. Ленин ордены менән бүләкләнгән (1944).
Мариоля Абкович
Мариоля Абкович (Mariola Abkowicz, 9 декабрь 1964 йыл) — Польша библиографы, ҡараимиәт белгесе, Польшалағы Ҡараим йәмғиәте (Польша ҡараимдары берләшмәһе) етәксеһе.
Биографияһы
Мариоля Абкович 1964 йылда Вроцлав ҡалаһында ҡараим ғаиләһендә тыуған. Ата-әсәһе, Богуслав Абкович һәм София Юхневич, сығышы менән Троки (хәҙ. Тракай) ҡалаһы ҡараимдары. Мариоляның олатаһы, Рафал (Рафаэль) Абкович, йылдар буйы Тракайҙа, Луцкиҙа, Вильнюста һәм Вроцлавта булып эшләгән. Библиография специаллеге буйынса Вроцлав университетын тамамлап, хәҙерге ваҡытҡаса Вроцлавтағы Силез Пясттары исемендәге университеттың медицина-стоматология факультеты китапханаһында эшләй.
Юрманка
Юрманка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ноля йылғаһының һул ярына тамағынан 34,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Пальник-Юнко
Пальник-Юнко — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пальник-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Луговка (Пижма ҡушылдығы)
Луговка  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының уң ярына тамағынан 276 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ахтыл
Ахтыл — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының һул ярына тамағынан 588 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пангар-Вис
Пангар-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Роговая йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Осоп күтәрелеү
Осоу — осоусы аппарат йәки фауна вәкиле (бөжәк, ҡош, ярғанаттар) осош хәленә күсеүе.
Күтәреү көсө объект ауырлығынан күбрәк булған осраҡта объект осоп китә ала.
Самолёттың осоп күтәрелеүе
Самолёттың күтәрелеп китеү өсөн ерҙән барыуы йәки йүгереү осоро. Күсеш бейеклегендә тамамлана.
Сэм (Коса ҡушылдығы)
Сэм  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Коса йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нямгол-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Торғаҫ
Торғаҫ (Торгаска) — Башҡортостандың Ишембай районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 8 кеше. Скворчиха ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453226, ОКАТО коды — 80 231 870 009.
Тарихы
Ишембай энциклопедияһы мәғлүмәттәре буйынса XX быуат башында Татьяна улусы биләмәһендә айырым ултыраҡ булып барлыҡҡа килә, 1914 йылды 7 хужалыҡ теркәлгән. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1916—1920 йылдарҙа Верхотор заводы янында тораҡ пункты булараҡ барлыҡҡа килгән, һәм ул ваҡытта 13 ихата, 76 крәҫтиән тәшкил иткән.
Торғаҫ утары. (Торғаҫ утарында йәшәгән улы менән әсәһенең хикәйәһенән. «Восход» гәзите, 2001). Виктор Петрович Корниенко: «Торғаҫты олатайҙарыбыҙ ойошторҙо. 1909 йылда Белоруссиянан ғаиләләре менән бергә өс ағалы-ҡустылы Сергей, Давыд һәм Алексей Серяковтар килә. Ерҙе ҡуртымға алалар. Тирә-яҡта төҙөлөш ағасы үҫә, уны эшкәртә башлағандар, торлаҡ төҙөгәндәр. Бушаған участкалар тамырынан ҡоротолған һәм төрлө культуралар менән сәселгән. Дуҫ йәшәйҙәр, беҙҙең халыҡ уларҙан таралған. Әле өс ғаилә генә ҡалған, ҡалғандары — дачаға йөрөүсе халыҡ. Утарға үҙгәртеп ҡороуҙың тәүге йылдарында, заводта ҡыҫҡартылғандан һуң әйләнеп ҡайттым... Оло олатай Филимон Кузьмич Калининич ҡаҙған шишмәнән һыу алабыҙ. Оҙаҡ ваҡыт тирә-яҡта тәмле һыу эҙләй һәм барыбер таба, шуның менән үҙенән һуң яҡшы хәтер ҡалдыра. Бөтә урындағы халыҡ йырын төбөндә урынлашҡан Калининич шишмәһен файҙалана. Беҙҙең заманда шишмәне тәрбиәләүгә Салауат ҡалаһынан дачаға йөрөүсе Геннадий Васильевич Алехин ярҙам итә. Өйгә электрҙы 1998 йылда ғына, Гортопҡа электр линияһы һуҙғанда индерҙем. Бының өсөн үгеҙ менән һыйырҙы һуйҙым. Ә бит ҡасандыр бында мәктәп булды. Балалар бында Гортоптан килеп уҡыны. Һуңынан ул ябылды һәм уҡыуҙы Скворчихала дауам итергә тура килде. Мәктәп урынында тик сирень ҡыуаҡтары ғына бар, уларҙы мин мал ашамаһын өсөн кәртәләп алдым… ".
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
Ишембай — Воскресенск юлында урынлашҡан.
Урамдары
Урам исеме :
Пичаевка
Пичаевка — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цна йылғаһының һул ярына тамағынан 165 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Әбеш
Оло Әбеш (Большеабишево) — Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 424 кеше булған. Почта индексы — 453814, ОКАТО коды — 80255805001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Әбеш ауылы 1795 йылдағы V ревизия материалдарында билдәләнә. Ул ваҡытта 18 йорт хужалыҡта 97 кеше йәшәгән. 1816 йылда Оло Әбеш ауылы Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙенең 9-сы башҡорт кантоны Әбүбәкер Көсөков командаһы составына инә һәм 22 ихатанан һәм 225 кешенән тора. Әбүбәкер Көсөковтың командаһы составына түбәндәге ауылдар инә: Үтәғол, Сурай, Аҡсура, Әбеш.
«Тораҡ урындар исемлеге. Ырымбур губернаһы. 1866.» тигән яҙма бар: Орск өйәҙе, 2-се стан, 734-се Әбеш (Әбүзәр) ауылы, башҡорт, Һаҡмар йылғаһы буйында, Орск ҡалаһынан алып Верхнеурал ҡҡалаһына тиклем иҫке сик трактының уң яғы менән һул почта юлы араһында урынлашҡан. Өйәҙ ҡалаһынан алыҫлығы 109 саҡрым, стан фатирынан 83 саҡрым, ихата һаны 40, халыҡ һаны: ирҙәр — 164, ҡатын-ҡыҙҙар — 163.
1917 йылда ауылда 580 кеше йәшәгән 92 ихата булған.
Лудяна
Лудяна — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 309 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 91 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Остаҙ
Остаҙ (Устад, остад) - Көнбайыш Азия, Төньяҡ Африка, Көньяҡ Азия һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азияла ҡулланылған маҡтаулы титул.
Этимологияһы
Фарсы һүҙе استاد (остаҙ) урта фарсы телендәге awestād ("оҫта», «оҫтаның оҫтаһы») килеп сыҡҡан.
Ҡулланыу
Титул исем алдынан килә, ғәҙәттә хөрмәтле уҡытыусылар һәм  рәссамдар өсөн ҡулланыла. Уны теләһә ниндәй сәнғәт йәки шөғөл оҫтаһы өсөн ҡулланырға мөмкин; мәҫәлән, танылған мотомеханикка остаҙ тип мөрәжәғәт итәләр. Был терминды уҡыусы ла (шәкерт) үҙ уҡытыусыһына ҡарата ҡуллана ала.
Фарсы телендә, ғәрәп телле донъяла был исем университет профессорына ҡарата ҡулланыла. Бруней, Индонезия, Малайзия, Филиппин, Сингапур, Көньяҡ Таиланд дәүләттәрендә Остаҙ термины тик квалификациялы ислам ғалимдары өсөн генә ҡулланыла, ул ғәрәп донъяһында "шәйех" һәм Һинд субконтинентында "мәүләнә" кеүек терминдарҙың туранан-тура эквиваленты. Мальдивтарҙа был һүҙ юридик практика менән шөғөлләнергә лицензияланған кешеләр өсөн ҡулланыла.
Яңы Йорт
Исеме
Исеме ‘яңы’ һәм ‘йорт’ башҡорт һүҙҙәренән килеп сыҡҡан
Тарихы
Башҡорт утары Яңы Йорт 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙан һуң барлыҡҡа килгән.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Оло Хулым-Юган
Оло Хулым-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сухой Полуй йылғаһының уң ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 116 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
С. М. Киров исемендәге нефтселәр Мәҙәниәт һарайы (Ишембай)
'''С. М. Киров исемендәге нефтселәр Мәҙәниәт һарайы''' — Ишембай ҡалаһында В. И. Ленин майҙанында урынлашҡан архитектура ҡомартҡыһы.
Тарихы
С. М. Киров исемендәге нефтселәр Мәҙәниәт һарайын төҙөү Ишембай нефть эшкәртеү заводы инициативаһы буйынса башҡарыла. Ул 1961 йылда тамамлана. Учреждение 675 урынлыҡ зал, 300 урынлыҡ кинозал һәм үҙешмәкәр коллективтарҙың эш урындары өсөн биналарҙы үҙ эсенә ала.
Бында беренсе булып академик хор, хореография ансамбле, башҡорт халыҡ театры, тынлы оркестр, һынлы сәнғәт студияһы эш башлаған. Күп коллективтар квалификациялы белгестәр тарафынан барлыҡҡа килә, белгестәрҙе ҡайһы саҡта икенсе ҡалаларҙан саҡыралар. Үҙешмәкәр артистарҙың көсө менән агитбригадалар ойошторола, улар Ишембай районында һәм унан ситтә урынлашҡан ауылдарға сығып сығыштар яһайҙар.
1980—1990 йылдарҙа С. М. Киров исемендәге нефтселәр Мәҙәниәт һарайында А. Емельянов етәкселеге аҫтында үҙешмәкәр киностудия, шулай уҡ Ишембайҙа тәүге телестудияларҙың береһе «Орион-ТВ» эшләй.
Архитектура
Ишембай нефтселәр мәҙәниәт һарайы интерьерын биҙәүҙә БАССР-ҙың күренекле рәссамдары ҡатнаша.
«Садам цвесть» һәм «Спорт» фрескаларын Павел Петрович Салмасов ижад итә, Һарай интерьерын биҙәкләү комплексы менән Пантелеев Александр Васильевич дөйөм етәкселек итә.
Хәҙерге торошо
Мәҙәни, спорт ярыштары үткәреү өсөн ҡулланыла (мәҫәлән, 1988 йылда ҡатын-ҡыҙҙар араһында рус шашкаһы буйынса СССР чемпионаты, 2001 йылда шашка буйынса Рәсәй чемпионаты).
Байковка
Байковка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ляля йылғаһының һул ярына тамағынан 214 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Стивен Спилберг
Сти́вен А́ллан Спи́лберг (Steven Allan Spielberg; 18 декабрь 1946 йыл) — АҠШ-тың иң уңышлы кинорежиссёрҙарының береһе, сценарист, продюсер һәм монтажсы. Уның 20 иң табышлы картинаһы прокатта 10 миллиард доллар йыйған.
Биографияһы
Стивен Спилберг 1946 йылдың 18 декабрендә АҠШ-тың Огайо штатының көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан Цинциннати ҡалаһында йәһүд ғаиләһендә тыуған. Атаһы — инженер Арнольд Спилберг, әсәһе — пианистка Леи Адлер (ҡыҙ сағ. Познер). Финикс ҡалаһына күскәс, малай һабаҡҡа төшә. Стивен йыш ҡына өйҙә телевизор ҡарап ултыра. Атаһы портатив 8 мм-лы кинокамера бүләк иткәс, Стивен шул тиклем киноға төшөрөү менән мауығып китә, хатта «кинокамера-кеше» тигән ҡушамат тағалар. 1960 йылда уҡ әле, 40 минутлыҡ фильм менән конкурста ҡатнашып, еңеп сыға. Шунан космостағы зоопарк тураһындағы ике сәғәтлек фильм төшөрөп, урындағы кинотеатрҙа күрҙәтә. (24 март, 1963 й)
1975 йылда Спилберг «Яңаҡ һөйәктәре» («Челюсти») тигән триллер төшөрөп, бар донъяға таныла. Бынан һуң уның фильмдары һәр саҡ бик күп тамашасы йыя башлай.
Панэча-Ты-Вис
Панэча-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лыа-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
А. А. Спендиаров исемендәге Әрмән опера һәм балет театры
'''А. А. Спендиаров исемендәге Әрмән академия опера һәм балет театры''' (Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն) — Әрмәнстандың баш ҡалаһы Еревандағы опера һәм балет театры. 1933 йылдан эшләй, 1940 йылдан үҙ бинаһына эйә.
Тарихы
Был 1938 йылда театрға Спендиаров Александр Афанасьевич исеме бирелә.
1939 йылда театр Ленин ордены менән наградлана.
1957 йылда академия театры исемен ала.
Урынлашыуы
Опера театры бинаһы Таманяндың проекты буйынса һәм ҡаланың генераль планына ярашлы Еревандың иң үҙәгендә урынлаша.
Көньяҡтан архитектура комплексына Төньяҡ проспекты терәлә һәм театр бинаһы проспектты тамамлап ҡуя.
Театрҙың төньяҡ фасады бер нисә сквер тоташҡан Франция майҙанына ҡарай. Майҙандан көньяҡта, йәғни бинанан төньяҡта Арам Хачатурян һәйкәле урынлашҡан. Көнсығышта — Мартирос Сарьян скверы һәм рәссамдың һәйкәле. Ул рәссамдарҙың традицион йыйылыу урыны. Көнбайышта — Комитас һәм Саят Нове һәйкәлдәре менән Ереван консерваторияһы скверы. Төньяҡ сквер аша йәйәүлеләр юлы үтә, кафелар урынлашҡан. Был юл — «Каскад» архитектура комплексына алып сыға. Скверҙа Вильям Сароянға һәйкәл ҡуйылған.
Театр бинаһынан алыҫ түгел Шаумян исемендәге 1-се мәктәп һәм Еревандың балалар китапханаһы урын алған.
Опера театры түбәндәге урамдарур киҫелешендә урынлашҡан:
Фрактал
Фрактал (fractus — ваҡланған, ватыҡ, ярыҡ) — үҙе-оҡшаш менән геометрик фигура, йәғни бер нисә өлөшдән булып тора, һәр береһедын бөтә фигураға оҡшай. Математикала фрактал өсөн евклид арауыҡта нөктә күплекләр аңлаулар, метрик үлсәнеш менән (Минковский йә Хаусдорф), йәки топологик метрик үлсәнеш айырылып торған.
Сюзьва (Кама ҡушылдығы)
Сюзьва  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 1519 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Метеорология
Метеороло́гия (μετεωρο-λογία — «һауа күренештәре тураһында фекер йөрөтөү», μετ-έωρα — «һауа күренештәре» (др.-греч. μετέωρος metéōros — атмосферные и небесные явления, «небесный») + λογία — фән) — Ер атмосфераһы төҙөлөшө һәм үҙенсәлектәре, унда барған физик  һәм химик процестар   тураһында белемдең фәнни-ғәмәли өлкәһе. Күп кенә илдәрҙә метеорологияны  атмосфера физикаһы тип йөрөтәләр,  был уның бөгөнгө тәғәйенләнешенә нығыраҡ тап килә.
Метеорологтарҙың күбеһе һауа торошон күҙаллауҙың, климат, атмосфераны тикшереүҙең (радарҙар, спутниктар һәм башҡалар менән) моделен әҙерләү менән шөғөлләнә. Ҡалғандары авиация, диңгеҙ флотын, ауыл хужалығын, төҙөлөштө һауа торошон күҙаллау менән тәьмин итеүсе  хөкүмәт ойошмаларында  һәм хәрби ойошмаларҙа, шәхси компанияларҙа эшләй, шулай уҡ уларҙы радио һәм телевидение аша тапшыра.
Тарихы
«Метеорология» (μετεωρο-λογία һүҙе — « һауа күренештәре тураһында фекер йөрөтөү») Платон, Аристотель, Плутарх хеҙмәттәрендә осрай. Аристотелдең «Метеорологика» («Μετεωρολογικά») исемле трактатында һауа күренештәре һүрәтләнә. Аристотель үҙ хеҙмәтен «та метеора» (τά μετέωρα) («небесные явления») төшөнсәһе менән бәйләй. Улар иҫәбенә ғалим ямғыр һәм кометаларҙы, боҙ яуыу һәм метеорҙарҙы, йәйғор һәм төньяҡ һаҙағайын индерә.
Метеорология фән булараҡ XVII быуатта Галилео Галилей термометр һәм  Отто фон Герике барометр  уйлап сығарғас барлыҡҡа килә. XVII быуатта шулай уҡ гигрометр, ямғыр үлсәгес, флюгер һәм анемометр эшләнә. Тоскана герцогы Леопольдо Медичи Флоренцияла Академия дель Чиментола (уның бойороғо буйынса булдырылған) Европа территорияһында һауа торошо тураһында мәғлүмәтте йыя башларға ҡуша, һәм  1654 йылда герцогтың секретары иезуит Антинори туғыҙ метеостанцияла һауа торошон күҙәтеүҙе ойоштора (башлыса  Италияла, иң алыҫы Варшавала). Был селтәр 1667 йылға тиклем, Академия дель Чименто ябылғансы, эшләй.
1723 йылда Лондон король йәмғиәте секретары Джеймс Джурин һауа торошон күҙәтеү буйынса инструкция эшләй, унда үлсәүҙәрҙең стандарт таблицаһы формаһын, кәрәкле приборҙар  исемлеген һәм  температураны үлсәү методикаһын һүрәтләү, һауа баҫымын,  ел көсөн һәм йүнәлешен индерә, был инструкцияны  ул  Европаның йөҙҙән ашыу ғалимына ебәрә. Икенсе Европа метеостанциялары селтәре 1735 йылға тиклем эшләй.
Рәсәйҙә һауа торошон күҙәтеү станциялар селтәре «Бөйөк Төньяҡ экспедицияһы» ваҡытында барлыҡҡа килә. Күҙәтеүселәр өсөн инструкцияны Даниил Бернулли яҙа. 1733 йылдан 1744 йылғаса Себерҙә   24 метеостанция ойошторола.
1781 йылда Мангеймда Пфальц курфюрсты Фәндәр академияһында (Kurpfälzische Akademie der Wissenschaften ) донъялағы тәүге метеорология йәмғиәте төҙөлә. Ул төрлө илдәрҙә йәшәүсе күҙәтеүселәрҙе бер иш приборҙар менән тәьмин итә, уның программаһы буйынса  Кембридждан ( АҠШ)  Уралға тиклем 39 метеостанция эшләй. Йәмғиәт үлсәүҙәрҙе көнөнә дүрт тапҡыр  —  7, 11, 14 һәм 21 сәғәттә үткәрергә тәҡдим итә .
1802 йылда Жан-Батист Ламарк һәм Люк Говард (бер-береһенән айырым)  болоттарҙың үҙ классификацияһы системаларын тәҡдим итә. Ламарк терминологияһы фәнни ҡулланышҡа инмәй ҡала, сөнки ул француз телендә була. Говард Карл Линней тарафынан булдырылған хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһы номенклатураһын иҫтә тотоп,  үҙ классификацияһын латин телендә яҙа. Говард болоттарға хәҙер бөтә донъяла ҡабул ителгән  атамалар бирә, улар төп өс  төрҙән тора: «cumulus» (ҡуйы  -кучевые), «stratus» (ҡатлаулы- слоистые), «cirrus» (ҡыйғас -перистые)). Төп төрҙәрҙән комбинациялар тағы ла дүрт төр болотто һүрәтләргә мөмкинлек бирә: ҡыйғас-ҡуйы («cirro-cumulus»), ҡыйғас- ҡатлаулы («cirro-stratus»), ҡуйы- ҡатлаулы ( «cumulostratus»),ҡуйы-ҡыйғас-ҡатлаулы ( «сumulo-cirro-stratus»), йәки  ямғыр («nimbus») болото.
1853 йылда Брюсселдәге конференцияла төп диңгеҙ дәүләттәре диңгеҙҙә метеорология күҙәтеүҙәре алып барыу принциптарын тикшерә, бынан һуң Бөйөк Британияла Сауҙа буйынса комитетта ( Board of Trade) метеоролог-статистик вазифаһы булдырыла, ул вазифаға Роберт Фицрой билдәләнә. Уға бер нисә ярҙамсы бирелә. Шулай итеп, тарихта тәүге дәүләт  метеорология ведомствоһына нигеҙ һалына (Met Office).
Ҡырым һуғышы ваҡытында 1854 йылдың 14 ноябрендә  60 инглиз һәм француз карабы дауылда һәләк була. Бынан һуң ноябрь аҙағында  Париж обсерваторияһы директоры Урбен Леверье үҙенең Европалағы таныш ғалимдарынан 12 ноябрҙән  16 ноябргә тиклем һауа торошо тураһында мәғлүмәт биреүҙәрен һорай. Был мәғлүмәттәрҙе алып, картаға теркәгәс, Ҡара диңгеҙҙә караптарҙы батырған дауылды алдан күҙаллап булғаны асыҡлана. 1855 йылдың февралендә Леверье Наполеон III исеменә үҙәкләштерелгән метеорология күҙәтеүҙәре селтәрен булдырыу перспективалары тураһында доклад ебәрә, метеорология мәғлүмәттәрен телеграф аша ебәреүҙе тәҡдим итә. 19 февралдә Леверье реаль ваҡыт арауығында алынған мәғлүмәттәр буйынса төҙөлгән һауа торошоноң тәүге картаһын төҙөй.
Бөйөк Британияла Фицрой бөтә Англия караптары  капитандарына һауа торошон күҙәтергә,  температура күрһәткестәрен, ел көсө һәм йүнәлешен билдәләп,  барометр  күрһәткестәрен ҡарап, бар мәғлүмәтте махсус эшләнгән таблицаларға яҙып барырға ҡуша. Бының өсөн ул бөтә караптарҙы ла яңы ҡоролмалар менән тәьмин итеүҙе талап итә. Бөйөк Британия, Европаның ҡайһы бер илдәрендә диңгеҙ яры буйында 24 метеорология станцияһы эшләнә. 19 Бөйөк Британияла, береһе — Копенгагенда, береһе Нидерландтарҙа, икәү Францияла (Брест һәм Байен ҡалаларында) һәм тағы ла берәү Лиссабонда. Яңы ғына уйлап табылған Морзе телеграфы аша был станциялар һауа торошо хеҙмәте үҙәге менән тоташтырыла. Был станцияларҙа йыйылған һауа торошо тураһында мәғлүмәт һауа торошо хеҙмәте үҙәгендә анализлана, һәм ошо анализ нигеҙендә рекомендациялар бирелә. Рекомендациялар телеграф аша станцияларға ебәрелә. Тәүге синоптик карталар төҙөлә, улар нигеҙендә һауа торошон күҙаллауҙар бирелә башлай. «Таймс» һауа торошон күҙаллауҙары баҫтырып сығарыусы тәүге гәзит була.
1873 йылда Венала  тәүге халыҡ-ара метеорологтар конгресы үтә, бында үлсәүҙәрҙең  берҙәм ваҡыты, метеомәғлүмәт тапшырыуҙың  берҙәм  телеграф коды булдырыла.
1917 йылда Норвегия метеорологы Вильгельм Бьеркнес  атмосфера фронты концепцияһын тәҡдим итә. Фронтологик анализ принциптары 1940-се йылдар аҙағынаса һауа торошо күҙаллауҙарҙың төп фәнни нигеҙе булып ҡала.
1930 йылдан башлап, атмосфераның юғары ҡатламдарын тикшереү өсөн радиозондтар ҡуллана башлайҙар. Донъяла  аэрологик станцияларҙың ҡуйы селтәре тик   Икенсе донъя һуғышынан һуң ғына булдырыла. Ошо сәбәпле 1946-1953 йылдарҙа һауа торошон күҙаллауҙар теүәлерәк була бара.
1961-1967 йылдарҙа һауа торошон күҙәтеүҙә һәм күҙаллауҙа ЭВМ, метеорологик спутниктар ҡулланыла башлай, һауа торошон күҙаллауҙар күҙгә күренеп яҡшыра, был йүнәлештә һиҙелерлек алға китеш була
Рәсәйҙә һәм СССР-ҙа метеорология тарихы
Һауа торошон даими күҙәтеүҙе  батша Алексей Михайлович беренсе булып ойошторорға тырышҡан. Уның ҡушыуы буйынса Европанан астрономия инструменттары һәм метеорологик ҡоролмалар, Галилейҙың уҡыусыһы Эванджелист Торричелли уйлап сығарған  барометр ҙа ҡайтартыла. Тик батша ҡушыуы буйынса һауа торошон күҙәтергә тейешле дьяк улы Афанасий Матюшкин, инструменттарҙы ҡулланмай,  «Дневальные записки» тигән көндәлегендә үҙ күҙәтеүҙәрен: ҡасан ямғыр башланған, ҡасан туҡтаған, ҡасан Мәскәү йылғаһы туңған, ҡасан боҙ киткәнен генә яҙа. Хәҙерге заманда метеорологик мәғлүмәттәрҙе тапшырыу өсөн компьютер селтәре ҡулланыла, был мәғлүмәттәрҙе йыйнаҡлау алгоритмын яҡшыртырға мөмкинлек бирә: ғәҙәти хәреф һәм цифраларҙан торған код урынына таблицалар төҙөлә, уларҙың кодын сисеүе һәм аңлауы еңел бирелә.
Башҡортостанда метеорология хеҙмәте тарихынан
Башҡортостанда тәүге метеорология күҙәтеүҙәре XVIII быуат аҙағында ойошторола. Уларҙы айырым крайҙы өйрәнеүселәр алып бара, мәҫәлән, Өфөлә 1780 йылдан алып, егерме йылдан ашыу Ребеллинский, һуңыраҡ 1835 — 1850 йылдарҙа аптекарь Боссе үҙ күҙәтеүҙәрен теркәп барған. 1838 йылдан башлап Өфө ирҙәр гимназияһында (хәҙерге медицина университетының бер бинаһы), 1912 йылдан Өфөнөң көньяҡ-көнбайыш ситендә (хәҙерге Телеүҙәк тирәһе) урынлашҡан метеостанцияла һауа торошон даими күҙәтеү ойошторола.
Метеорология бүлектәре
Бынан тыш ғәмәли бүлектәр:
Шулай уҡ вағыраҡ бүлектәр- урман (янғындар менән бәйле), транспорт, төҙөлөш һәм башҡа.
Ҡарағыҙ
• 2
Бур-Хойла
Бур-Хойла — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тань-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нямда-То-Се
Нямда-То-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бетцендорф (Саксония-Анхальт)
Бетцендорф (Саксония-Анхальт) (Beetzendorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3365 кеше йәшәй. Майҙаны — 25,46 км2. Диңгеҙ кимәленән 35 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38489 һәм автомобиль коды — SAW.
Никола Пуссен
Никола Пуссен (Фр.Nicolas Poussin, итальян.Niccolò Pussino ; 1594, Лез Андели, Нормандия — 19 ноябрь, 1665, Рим) — француз рәссамы. Әүҙем ижади тормошоноң байтаҡ өлөшөн 1624 йылдан башлап Римда кардинал Франческо Барберини ҡанаты аҫтында үткәрә. Король Людовик XIII менән кардинал Ришелье уның ижады менән ҡыҙыҡһына һәм уға беренсе рәссам исеме бирелә. 1640 йылда Парижға килә, әммә король һарайында үҙ урынын таба алмай һәм бер нисә билдәле француз рәссамы менән дошманлаша. 1642 йылда Пуссен Италияға китә һәм вафатына тиклем шунда йәшәй, Франция короле һарайы һәм ҙур булмаған мәғрифәтсе коллекционерҙар төркөмө заказдарын үтәй.
Йәш сағы
Пуссендың тәүге биографияһын Римдәге дуҫы Джованни Пьетро Беллори баҫтырып сығарған, ул Швеция королеваһы Кристинаның китапханасыһы булып хеҙмәт иткән. Шулай уҡ рәссамдың тағы бер дуҫы, Римдәге Франция илселеге секретары (1647), ә һуңыраҡ королдең тарихсыһы булып эшләгән Андре Фелибиен уның биографияһын яҙа.
Буласаҡ рәссамдың бала сағы һәм йәшлеге тураһында мәғлүмәт юҡ тиерлек. Никола Пуссен Нормандияла Лес-Андельенан ике саҡрым ярым алыҫлыҡтағы Вийер утарында тыуған Атаһы Жан нотариус ғаиләһендә тыуған, король Генрих IV армияһы ветераны булған, уларҙың ғаиләһе 1280-се йылдарҙан документтарҙа телгә алынав. Уларҙың нәҫеле Суассондан булған. Әсәһе Мари де Лезман Вернон прокурорының тол ҡалған ҡатыны була һәм уның Маргарита исемле ҡыҙы була. Мари бай крәҫтиән ғаиләһендә тыуған һәм уҡый-яҙа белмәгән. Бишенсе тиҫтәне ҡыуған Жан Пусен тол ҡатынға өйләнергә ҡарар итә. Пуссендың тыуған йылы тураһында теүәл генә мәғлүмәт юҡ, үҙе 1650 йылда төшөрөлгән автопортретында 1593 йылда тыуғанмын тип яҙа. Ата-әсәһе менән мөнәсәбәттәре тураһында ла әллә ни мәғлүмәт юҡ, тик рәссам уларҙы наҙан һәм тәрбиәһеҙ, тупаҫ кешеләр тип иҫкә ала, Италияға киткәндән һуң улар менән бер ниндәй ҙә бәйләнеш тотмай.
Фараз ителеүенсә, Никола Руандағы иезуиттар латин мәктәбендә белем алған. Һынлы сәнғәт буйынса тәүге дәрестәрҙе уға Нувель Жувене тигән ҡаланан-ҡалаға күсенеп йөрөүсе рәссам биргәндер тигән фекер бар.
1610 йыл тирәһендә Квентин Варен уға иғтибар итә һәм Никола Пуссен унан рәсем һабаҡтары ала башлай. Йәш Николаның эштәрендә Варендың йоғонтоһо һиҙелә, мәҫәлән, был уның сюжетҡа, кеше йөҙөндәге хистәр сағылышына, драпировкаға һәм шул уҡ ваҡытта ҡуйы төҫтәр һайлауға иғтибар итеүендә күренә. Ата-әсәһе Николаның рәссам булыуын теләмәй, 18 лйәшендә Никола Парижға ҡасып китә.
Пишляйка
Пишляйка — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Челновая йылғаһының уң ярына тамағынан 17,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Никола Пуссен
Йәш сағы
Францияла яңыраҡ ҡына тамамланған Дини һуғыштар ваҡытында бик күп сиркәү һәм монастырҙар туҙҙырыла, уларҙы яңынан тергеҙергә кәрәк була, бынан тыш королева Мария Медичи королдең баш ҡалалағы һәм ҡаланан ситтәге резиденцияларын картиналар менән биҙәргә теләй, күп һанлы бай француз сауҙагәрҙәре лә уларҙан ҡалышырға теләмәй. Тик рәссам һәм скульпторҙарҙың ябыҡ корпорацияларына йәш рәссамдарға эләгеү бик ауыр була. Пуссен башта ван Элле, һуңыраҡ Лаллеман тигән рәссамдарҙың оҫтаханаларында эшләй, ләкин бригада менән эшләү уға оҡшамай. Пуссен ғүмер буйы әкрен генә, бер үҙе эшләләүҙе хуп күрә.
Парижда йәш рәссамға ауырға тура килә, сөнки ситтән килгәндәр менән баш ҡалала төрлө штрафтар һәм суд янауҙары аша көрәшәләр. Никола кире ата-әсәһе әянына ҡайта, Варен оҫтаханаһына эшкә бара. 1616 йылда улар бергә Парижға китә. Баш ҡалала Пуссен Король сәнғәт коллекцияларын һәм китапханаһын һаҡлаусы, королева-регентша Мария Медичиның камердинеры Александр Куртуа менән таныша. Пуссен Луврға инеп, Италия рәссамдарының картиналарын күсереп яҙа башлай. Александр Куртуа Рафаэль һәм Джулио Романо картиналарынан гравюралар йыйынтығына эйә була, Пуссен улар менән һоҡланыуын йәшермәй.[20] Икенсе версия буйынса Куртуа менән ул 1612 йылда ғына тәүге тапҡыр осраша. Король һарайы коллекцияһында Пуссен беренсе тапҡыр антик сәнғәт менән дә таныша.
Пишляйка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Никола Пуссен
Йәш сағы
1618 йыл тирәһендә ул Римға юллана, тик унда барып етмәй, Флоренцияла туҡтай, сөнки рәссам сәйәхәтен дауам итеү өсөн аҡса эшләргә тейеш була. Королева Мария Медичи дәүерендә француз рәссамдары менән Флоренция рәссамдары араһында бәйләнеш нығына, бәлки Пуссендың был ҡалала туҡтауы ла осраҡлы булмағандыр тиҙәр. Йәш Пуссендың рәссам булып формалашыуына бындағы Италия Яңырыуы, айырыуса, Кватроченто, әҫәрҙәре йоғонто яһай.
Пишляйка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Никола Пуссен
Йәш сағы
1619—1620 йылдар тирәһендә Пуссен Сен-Жермен-л’Осеруа сиркәүе өсөн «Изге Дионисий Ареопагит» картинаһын яҙа. Эш эҙләп провинциялар буйлап йөрөй, күпмелер ваҡыт Дижонда үткәрә. Фелибьен һүҙҙәре буйынса, Флоренциянан һуң рәссам Коллеж-де-Лайнда төпләнә һәм кьяроскуро (яҡтылыҡ менән күләгә ), перспектива һәм симметрияны үҙләштереүгә күп көс һала. Үҙе әйтеүенсә, Пуссенға Франс Пурбус, Туссен Дюбрей һәм Приматиччо әҫәрҙәре ҙур йоғонто яһай. Шундай рәссамдарҙың береһе — Пуссендың замандашы, ҡалғандары «Фонтенблоның икенсе мәктәбенә» (Париждағы рәссамдар мәктәбе) ҡарай.
1622 йылда Пуссен ҡабаттан Римға барырға уйлай, тик бурыстары күп булыу арҡаһында Лионда ҡулға алына. Иезуиттар коллежы уға һәм тағы ла алты рәссамға Изге Игнатий Лойола һәм Изге Франциск Ксаверийҙың тормошо тураһында картиналарға заказ бирә, шулай итеп, Пуссен бурыстарын ҡаплай. Бынан һуң уға Париждағы Нотр-Дам соборы өсөн Мәрйәм Ана үлеме тураһында алтарь картинаһын яҙыуға Париж архиепискобы де Гонди тарафынан заказ бирелә. Был факт уның Парижда ҙур ихтирам яулауы тураһында һөйләй.
1620-се йылдарҙа Пуссен ижады Францияла йәшәгән итальян шағиры Мариноның иғтибарын йәлеп итә. Уның ҡурсалауы 30 йәшлек рәссамға тыныс ҡына эшләргә һәм үҫешергә мөмкинлек бирә.
Кавалер Марино өйөндә Пуссен уның бай китапханаһындағы Леон Баттиста Альберти менән Альбрехт Дюрер тракттаттары, Леонардо да Винчиҙың ҡайһы бер ҡулъяҙмалары һәм һүрәттәре менән таныша. Беллори раҫлауынса, Пуссин Мариноның «Адонис» поэмаһына бер нисә иллюстрация башҡарған, ул кардинал Массимиҙың Римдағы китапханаһында һаҡланған.
Хәҙерге ваҡытта улар Овидийҙың «Metamorphoses» (Метаморфозалар) өсөн эскиздар тип таныла, был әлегә тиклем Пуссендыҡы тип танылған әҫәрҙәре араһында иң алда тыуҙырылған әҫәрҙәр. Виндзор замогы коллекцияһында 11 график бит (9 горизонталь һәм 2 вертикаль) һәм 4 һуғыш күренеше һаҡланған. Шундай һүрәттәрҙең береһе, атап әйткәндә, «Адонистың тыуыуы» Беллори тарафынан тасуирлана һәм был серияны идентификациялау өсөн нигеҙ булып хеҙмәт итә.
Я. Золотов фекеренсә, Марино өсөн эшләнгән һүрәттәрҙә Пуссен стиленең үҙенсәлеге асыҡ күренә, был— ваҡиғаның драматик мәғәнәһен ҡатнашыусыларҙың хәле аша, ым-ишара аша сағылдырыу. Өлгөрөп еткән Пуссен был ысулды «рәссам алфавиты» тип атаған. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: боронғо сюжеттар буйынса тәүге эштәрендә Пуссен драматик күренештәрҙе театр декорацияларында һүрәтләү традицияларын, ҡурҡып тормай, боҙа һәм уларҙа XVII быуат костюмдарын, селтәрҙәр, ҡатмарлы эшләпәләр һ.б. төшөрмәй.
Кавалер Марино Италияға 1623 йылдың апрелендә ҡайта. Күрәһең, рәссамдың ижады менән ысын күңелдән ҡыҙыҡһынған һәм уны папа һарайына саҡырған. Кавалер Марино Италияға 1623 йылдың апрелендә ҡайта. Күрәһең ул рәссамдың ижады менән ысын күңелдән ҡыҙыҡһынған һәм уны папа һарайына саҡырған (Урбан VIII яңы ғына понтифик итеп һайланған). П.Дежарден фекеренсә, ошо ваҡыттан алып, Пуссен ижадының Рим осоро башлана.
Италиялағы тормошоноң беренсе осоро (1624—1640)
Париждан Пуссен тура Римгә бармай, Венецияға юллана, унда һәнлә сәнғәт өлгөләре менән таныша.
1624 йылдың мартынан Накола Пуссен Римдәге Сан-Лоренцо-ин-Лучина сиркәүе христиандары исемлегендә иҫкә алына башлай.
Римдә ул Жак Стелла һәм Алессандро Альгарди исемле скульпторҙар менән бергә бер оҫтахананы ҡуртымға ала. Бында ул шул дәүерҙәге билдәле рәссам, скульптор һәм архитекторҙар менән аралаша. Пуссен Римдә архитектура рәссамы, пейзажист Жан Леммер менән таныша, һуңыраҡ уның менән бергә Парижда Луврҙы биҙәүҙә ҡатнаша.
Парижда Никола Пуссен ярайһы билдәле кеше була, ә Римдә уға бөтәһен дә яңынан башларға тура килә. Римдә уның ижады менән ҡыҙыҡһынған бай, дәрәжәле кешеләр йә ситкә хеҙмәт итергә китергә мәжбүр була, йәки үлеп китә.
Пуссен, Францияла ҡулланмаған монументаль һынлы сәнғәт техникаһын һәм алымдарын тырышып үҙләштерә. Хирург Ларчер янына анатомия дәрестәренә яңынан йөрөй башлай, Доменичино академияһында моделдәрҙы төшөрә һәм пленэрҙа— Капитолийҙа һәм баҡсаларҙа тырышып эшләй. Барыһынан да нығыраҡ уны антик емереклектәр һәм скульптуралар ҡыҙыҡһындыра.
Хәтер
1851 йылда Виктор Кузен тәҡдиме буйынса Парижда Пуссенға һәйкәл асыла, уны асҡанда епископ Эвре месса үткәрә.
2015 йылдың 2 апреленән 29 июненә тиклем Луврҙа «Пуссен һәм Аллаһ» тигән күргәҙәмә ойошторола. Уның төп маҡсаты- француз классигының дини әҫәрҙәренә яңыса ҡараш тип иғлан ителә.
Паравы-Се
Паравы-Сё — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хе-Ягайылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Лукшанка
Лукшанка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының һул ярына тамағынан 231 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бельничная
Бельничная — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ликина йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Нямдуэсь-Яха
Нямдуэсь-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сенгась-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Александр Дубчек
Дубчек Александр (Alexander Dubček; 27 ноябрь 1921 йыл — 7 ноябрь 1992 йыл) — Чехословакияның дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1968 йылдың ғинуарынан 1969 йылдың апреленәсә Чехословакия Коммунистар партияһы Үҙәк комитетының беренсе секретары. Прага яҙы булараҡ билдәле реформалар курсының төп инициаторы.
Бала сағы һәм йәшлеге
Этник словак Александр Дубчек Бановце-над-Бебравоу ҡалаһы эргәһендге Угровец словак ауылында балта оҫтаһы ғаиләһендә тыуа. Эшсе-мигрант ата-әсәһе АҠШ-та танышҡан була.
1925 йылда Дубчектар ғаиләһе словак коммунистары төркөмө составында СССР-ға, Ҡырғыҙстанға күсеп килә. Унда «Интергельпо» кооперативын ойоштора; һуңыраҡ ғаилә Горькийға күсенә. Дубчек 1938 йылда тыуған яғына әйләнеп ҡайтҡанға тиклем Фрунзе һәм Горькийҙың урта мәктәптәрендә белем ала. Словакияла Дубчек Тренчин заводтарында тәүҙә слесарь өйрәнсеге, һуңынан ҡорамалдарҙы ремонтлау буйынса слесарь булып эшләй.
1939 йылда Чехословакия Компартияһына инә, немец ғәскәрҙәре Чехияға һәм Моравияға баҫып ингәндән һәм Словакия Йозеф Тисо етәкселегендә үҙаллылыҡ иғлан иткәндән һуң, антифашистик хәрәкәттә ҡатнаша. Дубница-над-Вагомда «Шкода» заводында тимерсе булараҡ, буласаҡ реформатор 1941—1944 йылдарҙағы Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында подпольщиктар менән тығыҙ бәйләнештә була. Словак милли ихтилалында ҡатнашып, ике тапҡыр яралана.
Һуғыштан һуң 1945 йылдан 1949 йылға тиклем Дубчек хеҙмәт юлын сүпрә етештереүгә махсуслашҡан Тренчин аҙыҡ-түлек предприятиеһында дауам итә.
1949 йылда партия хеҙмәтенә күсерелә, Словакия Компартияһының Тренчинск өлкә комитетында секретарь һәм беренсе секретарь була. Ә 1951 йылдан — Банская Битстрицела (1952 йылға тиклем) беренсе секретарь һәм Милли йыйылыш депутаты (1955 йылға тиклем). 1955 йылда Ян Амос Коменский исемендәге Братислава университетының юридик факультетын тамамлап, Мәскәүҙә КПСС Үҙәк комитеты ҡарамағындығы Юғары партия мәктәбенә инә. Уны 1958 йылда тамамлап, Словакия Компартияһының Братислава өлкә комитетына беренсе секретарь итеп тәғәйенләнә. 1960—1969 йылдарҙа Дубчек — секретарь, Словакия Компартияһы ҮК Беренсе секретары һәм президиум ағзаһы, шулай уҡ ЧССР Федераль Йыйылышы депутаты һәм Рәйесе.
Прага яҙы
1968 йылдың 5 ғинуарында Чехословакия Компартияһының беренсе секретары булып, Александр Дубчек Новотныйҙы алмаштырған Икенсе бөтә донъя һуғышы геройы президент Людвик Свобода ярҙамында ғәмәлдәге режимды либералләштереүгә һәм демократлаштырыуға йүнәлтелгән үҙгәрештәр инициаторы булып сығыш яһай.
Ғәмәлдәр программаһы
1968 йылдың апрелендә Дубчектың фекерҙәштәре (Т. Рихта, О. Шик, П. Ауэсперг) Чехословакия Компартияһы етәкселәре раҫлаған «Ғәмәлдәр программаһы»  — "идея плюрализмы"н тәьмин итеү өсөн реформа программаһын тәҡдим итә.
Беренсе секретарь Дубчектың сәйәсәте ил халәөының киң ҡатламы араһында хуплау таба. 70 алдынғы фән һәм мәҙәниәт хеҙмәткәре реформа курсын хуплаған «Ике мең һүҙ» мәҡәләһенә ҡултамғаһын ҡуя. Бер үк ваҡытта партияның Новотный етәкселегендәге ортодоксаль даирәләрен эҙәрлекләү башлана. Улар дәүләт түңкәрелеше яһарға тырышыу һылтауы менән етәксе урындарҙан алына. Митингылар һәм демонстрациялар уҙа.
СССР-ҙың реакцияһы
Бындай хәл Советтар Союзын хәүефләндерә. 1956 йылдағы Венгрия ваҡиғалары шаһиты Юрий Андропов Чехословакияны контролдә тотоуҙың юғалыу хәүефен белдереп: «Улар илдән — Югославия, һуңынан Австрия кеүек нимәлер эшләргә йыйына», — тип белдерә.
Прага яҙы һәм Бәрхәт инҡилап араһында
1969 йылда Прагаға ҡайтҡандан һуң, Александр Дубчек формаль рәүештә Чехословакия Компартияһы Үҙәк комитетының беренсе секретары вазифаһында була һәм Федераль Йыйылышҡа етәкселек итә, сөнки Компартияның реформаторҙар ҡанатын яйлап ҡына бушата бара. Шуға күрә апрель пленумында Дубчек властан ситләштерелеп, уның урынына СССР-ға лояль булған Гусак Густав ҡуйыла.
Вазифаһынан бушатылғас, 1969—1970 йылдарҙа Дубчек бер ни тиклем Төркиәлә илсе була. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: ул турана-тура оппортунизмда ғәйепләнмәй, әммә «уң оппортунистик оппоненттарға» ирек биреүҙә ғәйепләнә. Шул сәбәпле Дубчек 1970 йылда Чехословакия компартияһынан сығарыла, депутат статусынан яҙа һәм словак урман хужалығы лесничествоһына етәксе итеп ебәрелә. Бында ул 1981 йылда пенсияға сыҡҡанға тиклем эшләй.
Дубчек яңы дәүерҙә
1989 йылда Дубчек Чехословакияла Бәрхәт революцияһының актив ҡатнашыусыһы була. 28 декабрҙән ул Чехословакия Федераль Йыйылышы рәйесе вазифаһын биләй. 1990 йылдың февралендә Словакия социал-демократик партияһын (СДПС) ойоштора һәм ул тиҙҙән Социалистик интернационалға ҡушыла. 1992 йылдың 25 июнендә уны вазифаһында Михал Ковач алмаштыра.
Александр Дубчек һул демократтарҙың юлбашсыһы сифатында ҡаралара; ул ойошторған СДПС-та 1992 йылда 10 мең ағза иҫәпләнә (Чехияның шундай уҡ ойошмаһында, ЧСДП, 1990 йылдар уртаһында 12 мең ағза).
1992 йылдың 1 сентябрендә Дубчек ултырған автомобиль Прага—Братислава юлында етди автоһәләкәткә эләгә. Умыртҡа һөйәге һәм күкрәк ситлеге ауыр йәрәхәтләнгән Дубчек дауаханаға оҙатыла һәм ике ай дауалана, уға операция яһала. Октябрь һуңында сәләмәтлеге ҡапыл насарая, һәм ике аҙнанан һуң, 1992 йылдың 17 ноябрендә ул вафат була.