cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Карелия Республикаһының музыкаль театры
Театр тарихы
1952 йылда Петрозаводск ҡалаһы үҙәгендәген Киров майҙанында 1936 йылда һүтеп алынған Святодуховский кафедраль соборы урынында театр бинаһы төҙөлә башлай.
Бинаның проекты СССР Мәҙәниәәәт министрлығының «Гипротеатр» архитекторҙары — С. Г. Бродский, А П. Максимов һәм Е. Н. Чечик тарафынан эшкәртелә. Бинааның архитектураһы — Мәскәүҙең Ҙур театрына һәм Санкт-Петербургтың Александра театрына оҡшатып төҙөлә, бинаның һигеҙ порталлы бағаналары бар.
1955 йылда бина төҙөлөшө тамамлана. Тамаша залында 607 кешелек урын иҫәпләнә.
1955 йылдың 20 майында СССР Министрҙар советы ҡарары Рус республика драма театрында Карел-фин ССР-ы музыкаль-драма театры ойошторола.
Театр 1955 йылдың 5 ноябрендә Исаак Дунаевскийҙың «Ирекле ел» опереттаһы менән асыла, унда йәштәр музыкаль театры артистары уйнай. Драма труппаһы яңы миҙгелде Николай Погодиндың «Кремль куранттары» пьесаһы менән аса.
Театрҙың тәүге режиссеры — Л. М. Вилькович, дирижеры — Б Н. Пинский, балетмейстеры — К В. Ставский.
1956 йылда театр Республика рус драма театрының ижади коллетивы һәм музыкаль труппа яңы бинаға күсә. Петрозаводскиҙың яңы театры сәхнәһендә тәүге тапҡыр опера, балет һәм музыкаль комедия күрһәтелә.
Шул уҡ йылда Карел-фин ССР-ҙы Карел АССР-ы тип үҙгәртәләр, шунан һуң театр Карел АССР-ының музыкаль-драма театры .тип атала.
1958 йылда балет труппаһы барлыҡҡа килә, улар нигеҙҙә Мәскәү, Пермь, Ленинград хореография училищеларын тамамлап килгән артистарҙан тора.
1959 йылда беренсе тапҡыр театр тарихында иҫтәлекле мәл булып Рувим Пергаменттың «Кумоха» операһы һәм Гельмер-Райнер Синисалоның «Сампо» исемле тәүге карел балеты тора. Шул уҡ 1959 йылда Мәскәүҙә уҙған Карел сәнғәте һәм әҙәбиәте декадаһында был спектаклдәрҙе мәскәү тамашасылары күрә. Театр "Сампо"балетын Ленинградта һәм башҡа бик күп ҡалаларҙа күрһәтә.
Карел АССР-ы Министрҙар советы 1968 йылдың 29 апрелендә ҡарар сығара, уға ярашлы КАССР-ҙың Музыкаль-драматик театры ике театрға бүленә: КАССР-ҙың Музыкаль театры һәм КАССР-ҙың Урыҫ драма театры.
Патров йылғаһы үҙәне
Патров йылғаһы үҙәне — төбәк әһәмиәтендәге геологик тәбиғәт ҡомартҡыһы. Патров йылғаһы Тагажма йылғаһы тамағынан әҙ генә өҫтәрәк һул яры яғынан Вологда өлкәһе Вытегорский районының Захарьино ауылы ҡаршыһындағы территорияһына барып ҡоя. Был геологик ҡомартҡының ҡиммәте булып карбон ваҡытың ҡом-балсыҡ ҡатламдары тораП.
Карелия Республикаһының музыкаль театры
Театр тарихы
1969 йылдың 1 ғинуарынан театрҙар бүленә. Карел АССР-ы Музыкаль-драма театры нигеҙендә урыҫ драма театры һәм музыкаль театр труппалары ойошторола карел асср музыка.
Театр репертуарында бөтә төр музыкаль-сәхнә жанр спектаклдары тора: заманса һәм классик оперетта, музыкаль комедия, мюзикл, опера һәм балет. Театр сәхнәһендә тәүге тапҡыр бик күп карел композиторҙарының әҫәрҙәре донъя күрә.
Патров йылғаһы үҙәне
Төҙөлөү тарихы
«Патров йылғаһы үҙәне» тәбиғәт ҡомартҡыһы аҫтындағы 20,4 гектар дөйөм майҙан Вологда өлкә халыҡ депутаттары советының «Вытегорск районында дәүләт заказнигы һәм өлкә әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡыларын раҫлау тураһында» № 602 ҡарары менән бүленгән (31.10.1983), шуға ярашлы өлкә әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡыһын һаҡлау ойошторола.
Карелия Республикаһының музыкаль театры
Театр тарихы
1955—1977 йылдарҙа театрҙың директоры Звездин Сергей Петрович була.
1960-сы йылдарҙа театрға дирижер итеп И. Э. Шерман, Ю. Е. Проскуров, балетмейстер итеп И. В. Смирнов саҡырыла. Труппаға артистар — П. А. Паровишник, В. П. Красильников, Р. Л. Сабирова, Е. Г. Флек, О. Б. Королева, В. Н. Матвеев, В А. Матвеева, А Т. Усиченко һәм башҡалар инә.
Патров йылғаһы үҙәне
Төҙөлөү тарихы
Вологда өлкәһе Хөкүмәтенең № 555 ҡарары нигеҙендә 29.05.2012 йылда Вологда өлкәһенең Вытегорский районында айырыуса һаҡланған тәбиғәт территориялары тураһындағы положение раҫлана, һәм унда был тәбиғәт ҡомартҡыһы ла инә.
Ферин Михаил Алексеевич
Ферин Михаил Алексеевич (14 декабрь 1907 йыл — 29 июль 1979 йыл) — СССР-ҙың хужалыҡ эшмәкәре, авиация производствоһын ойоштороусы. 1947—1977 йылдарҙа Өфө моторҙар эшләү заводы директоры.
Карелия Республикаһының музыкаль театры
Театр тарихы
Ошо йылдарҙа театрҙа Ф. Легарҙың «Джюдитта» (1965), П. Чайковскийҙың «Евгений Онегин» (1966), И. Кальмандың «Баядера» (1968) һәм башҡа спектаклдәр күрһәтелә. Театрҙың балет сәнғәте классик спектаклдәр күрһәтә — «Лебединое озеро», «Спящая красавица», «Щелкунчик», «Жизель», «Корсар», «Дон Кихот», «Баядерка», «Тщетная предосторожность», «Сильфьда» һәм башҡалар.
1990-сы йылдарҙа труппаға Н. М. Болдырев, Л. В. Дементьева, В. И. Дворников, И. И. Елькин, Б Н. Кучинев, Л. А. Ларичева, В А. Недвижай, Л. А. Недвижай, А. П. Пресняков һәм башҡалар килә.
Патров йылғаһы үҙәне
Геологияһы һәм урынлашыуы
Йылға үҙәненә киңлеге 50 метрҙан 100 метрға тиклем етә, уның шулай уҡ һыубаҫар буйҙары бар, әммә улар террасалы түгелдәр. Патрово ауылы янында тәрән соҡор бар һәм ул йылға үҙәненә төшөп тора, уң битләүҙәре ҡыуаҡлыҡ һәм ваҡ урман менән ҡапланған, һул битләүендә ауыш ҡатламлы ҡалын тупраҡ. Был соҡорҙоң оҙонлоғо 50 метр самаһы тәшкил итә, һикәлтәле ярының бейеклеге 6 — 8 метр булып, соҡорҙоң түбәһе булып тамамлана. Соҡорҙоң эске өлөшөн амфитеатр рәүешендә булып балсыҡ һәм ҡом ҡушылмалары ағып төшөп тултырған.
Ферин Михаил Алексеевич
Биографияһы
Михаил Алексеевич Ферин 1907 йылдың 14 декабрендә Торжок ҡалаһында (хәҙерге Тверь өлкәһе) тыуған. 1935 йылда Мәскәү ҡорос һәм иретмәләр институтын (МИСиС) инженер-технолог һөнәре буйынса тамамлаған. 1927 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
Карелия Республикаһының музыкаль театры
Театр тарихы
Театрҙың артистар коллективы, техник персонал, ижади хеҙмәткәрҙәр өс йөҙҙән ашыу кеше иҫәпләнә.
Патров йылғаһы үҙәне
Геологияһы һәм урынлашыуы
Ташкүмер барлыҡҡа килеү дәүеренең Патровтағы ҡомло-балсыҡлы тупрағы үҙән ярҙарында ла табыла. Патрово ауылына яҡын ғына урында ауыш ҡатламлы кварц ҡомдарының тәрән өлөштәре ер өҫтөнә ҡалҡып сыҡҡан, был ҡатлам 15 метрға һуҙылған. Ҡатлам өҫтөндә буяу балсығы һәм юғары сыҙамлы балсыҡ ята.
Ферин Михаил Алексеевич
Биографияһы
М. А. Фериндың етәкселегендә АЗЛК-ла «Москвич» ғаиләһе автомобилдәре өсөн юғары механизацияланған һәм автоматлаштырылған двигателдәр индерелә, етештереү күләме 2 тапҡырға арта, авиация һәм ракета двигателдәренең яңы 25 өлгөһө үҙләштерелә.
Башҡорт ерендә М. А. Ферин дәүләт масштабындағы етәксегә тиклем үҫә.
Патров йылғаһы үҙәне
Геологияһы һәм урынлашыуы
Был тәрән ҡатламдың киҫелгән ерҙәрендә ел өрөүҙән барлыҡҡа килгән дефляциялар формалары күҙәтелә — ҡатламда кәрниздәрҙе, соҡорҙарҙы, бураҙналарҙы, елгә ашалыу күҙәнәктәрен күҙәтергә мөмкин. Елгә кибеп ашалыу процесы бына бик йылдам бара, бында текә ярынан емерелеп төшөүҙән йыйылған материалдар бар, уларҙы яйлап ҡына үҫемлектәр донъяһы ҡаплап бара.
1948 йылда ҡорос һәм суйын ҡойоу өсөн ҡулланырға мөмкин булған Патров кварц ҡомо ятҡылыҡтары Вытегорский районының файҙалы ҡаҙылмалары реестрында индерелә. Был ҡомдоң составы уны быяла сәнәғәте өсөн сеймал сығанағы сифатында ҡулланырға ла мөмкинлек бирә. Ҡатламдың һары төҫтә булыуы уның составында тимер булыуын да иҫбатлап тора.
Үҙәндең төбөндә һыубаҫар туғай бар, унда ваҡ ағастар һәм ҡыуаҡлыҡтар осрай. Үҙәндең битләүҙәрендә ерек, ҡайын, муйыл һәм миләш ағастары үҫә.
Һаҡлау
Был тәбиғәт ҡомартҡыһын һаҡлауҙың төп сәбәпсеһе булып Патровтағы түбәнге карбон тоҡомдарының ер өҫтөнә сығып торған өлөштәре тора, шулай уҡ бында рекреация һәм туризмды ойоштороу өсөн шарттар булдырыу ҙа бик мөһим мәсьәлә.
Был тәбиғәт ҡомартҡыһын һаҡлауҙы Вологда өлкәһенең тирә-яҡ мөхитте һәм тәбиғи ресурстарҙы һаҡлау департаменты башҡара.
Карелия Республикаһының музыкаль театры
Театр тарихы
2006—2009 йылдарҙа театр бинаһында капиталь ремонт үткәрелә.
Үҙгәрешһеҙ рәүештә тамашасылар алдында ҙур уңышты түбәндәге спектаклдәр яулап килә — ДЖ. Вердиҙың «Травиата» операһы, Ж. Бизенең «Кармен»ы, П. И. Чайковскийҙың «Евгений Онегин»ы, Дж. Пуччиниҙың «Мадам Баттерфляй», Дж. Россиниҙың «Севильский цирюльник» опералары, П. И. Чайковскийҙың «Щелкунчик» балеты, С. Прокофьевтың «Ромео һәм Джульетта», А. Адандың «Жизель» һәм «Корсар» балеттары,И. Штраустың «Ярғанат» һәм И. Кальмандың «Сильва» оперетталары, Р. Львовичтың балалар өсөн «Ҡара тауыҡ» опера мюзиклы.
Йыл һайын театр сәхнәһендә Карелия Республикаһының «Онежская маска» театраль премияһын тапшырыу тантанаһы үткәрелә, унда Карелия Республикаһы театр коллективтарының иң яҡшы эштәре билдәләнә.
Халы-Юган
Халы-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сезынг-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ферин Михаил Алексеевич
Биографияһы
Техник фәндәре кандидаты (1947). 30-ҙан ашыу ғилми хеҙмәт авторы. СССР-ҙың 3 — 10 саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1950—1984). КПСС-тың XXI—XXV съездары делегаты.
1979 йылдың 29 июлендә вафат була. Өфөләге Көньяҡ зыяратта Геройҙар аллеяһында ерләнгән.
Калмыж
Калмыж — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Грязнушка йылғаһының уң ярына тамағынан 8,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы Чамлык йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нураева Бибинур Ғәйнетдин ҡыҙы
Биографияһы
Бибинур Ғәйнетдин ҡыҙы Нураева 1909 йылдың 10 февралендә Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Хәйбулла ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Аҡъяр ауылы) тыуған.
1929 йылда Ырымбур башҡорт педагогия техникумын, ә 1932 йылда Ырымбур дәүләт педагогия институтын тамамлай.
1932—1938 йылдарҙа «Ҡыҙыл Башҡортостан» гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр булып эшләй.
2-се Алкин
2-се Алкин (Алкино-2) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 4996 кеше. Почта индексы — 452155, ОКАТО коды — 80257846001.
2022 йылда ҡасабала элекке хәрби часть биләмәһендә хәрби-патриотик парк асылды. Бында партизан ауылы һәм хәрби техника музейы ла бар.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Франц Фердинанд
Франц Фердинанд Карл Людвиг Йозеф фон Габсбург эрцгерцог д ' Эсте (Franz Ferdinand von Österreich-Este; 18 декабрь 1863 йыл, Грац, Австро-Венгрия — 28 июнь 1914 йыл, Сараево, Австро-Венгрия) — Австрия эрцгерцогы. 1896 йылдан Австро-Венгрия тәхете вариҫы. Кавалерия генералы (1899). «Млада Босна» йәшерен ойошма ағзаһы серб студенты Гаврило Принцип тарафынан Франц Фердинандтың үлтерелеүе Беренсе донъя һуғышы башланыуына сәбәпсе була.
Биографияһы
Император Франц Иосиф һәм Ике Сицилияларҙың принцессаһы Мария Аннунциатаның (1843—1871) ҡустылары эрцгерцог Карл Людвигтың (1833—1916) өлкән улы. Франц Фердинандтың олатаһы, Наполеон III тарафынан француз интервенцияһы барышында Мексика тәхетенә ултыртылған эрцгерцог Максимилиан 1866 йылда ир туғандарының берәйһенең файҙаһына таждан баш тартыу мөмкинлеген дә ҡараған. Был аҙымды ул Габсбургтар тажын һаҡлап ҡалыу ниәтенән эшләргә булған, әммә яҡын арала Икенсе империя режимы емерелеүе һәм Максимилиандың үҙенең дә атылып үлтерелеүе был планды юҡҡа сығара.
1875 йылда ул ҙур ғына байлыҡ һәм Габсбургтарҙың бер сит ботағы вәкиле булған герцог Моденский Франческо V д’Эсте исемен мираҫлыҡҡа ала. 1896 йылда атаһы үлгәндән һуң Австро — Венгрия тәхетенә ултыра, әммә Франц Фердинандты был тәхеткә күпкә алдараҡ — Франц Иосифтың берҙән-бер улы кронпринц Рудольфтың 1889 йылда үҙ-үҙенә ҡул һалғандан һуң — әҙерләй башлайҙар.
1893 йылда Франц Фердинанд Ер шары тирәләй ҙур сәйәхәт башҡара. Австралия, Яңы Зеландия, Яңы Гебридтар, Соломон утрауҙары, Яңы Гвинея, Саравак, Таиланд, Японияла була. Иокогаманан ул «RMS of Empress China» пароходында Ванкуверға китә һәм Канада аша Европаға ҡайта. 1895—1896 йылдарҙа Венала сәйәхәтен һүрәтләгән «Минең Ер шары тирәләй сәйәхәтемдең көндәлеге» («Tagebuch meiner Reise um die Erde») китабын сығара. 1898 йылда Франц Фердинанд императорҙың армия менән юғары командованиеһында урынбаҫар итеп билдәләнә. Ваҡыты-ваҡыты менән император уны вәкиллек миссиялары менән сит илдәргә лә ебәрә. Франц Фердинанд үҙенең «канцелярияһын» Вена резиденцияһында — Бельведер һарайында — булдыра. Бында ул үҙенең янына кәңәшселәр (советниктар) граф Чернин, фельдмаршал Конрад фон Гетцендорф һ. б. йыя.
1900 йылда Франц Фердинанд Пражский Градта балда танышҡан чех графиняһы София Хотеккә (1868—1914) өйләнә. Был никах морганатик никах була. Кейәүгә сыҡҡас, София княгиня Гогенберг титулын ҡабул итә. Император рөхсәте менән ҡылынған никахлашыу алдынан Франц Фердинанд тантаналы рәүештә буласаҡ балалары исеменән тәхеткә хоҡуҡтарынан баш тартырға тейеш була. Был турала белдереү һәм тейешле закон проекты Австрия рейхсратында бик тыныс ҡабул ителә; тик младочехтар ғына осраҡлы хәл менән файҙаланып, тағы ла бер ҡабат Австрия тажын Богема тажынан айырыуын талап иттеләр. Венгрия рейхстагында оппозиция шау-шыу ҡуптара: венгр закондарында морганатик никах тигән төшөнсә юҡлығын һәм шуның өсөн Франц Фердинандтың никахы тулыһынса законлы булырға тейеш тигән фекерҙә ныҡ торалар. Премьер-министр Кальман Селль проектты яҡлап сыға һәм ул бик көслө, ҡыҙыу дебаттарҙан һуң ҡабул ителә.
Франц Фердинандтың ғаиләһе Австрия замогы Гогенбергта һәм Чехияның Конопишт замогында йәшәгән. Франц Фердинандтың һәм Софияның ҡыҙҙары София һәм ике улы — Максимилиан һәм Эрнст — була. Улар Эсте фамилияһын һәм Гогенберг кенәздәре титулын йөрөтә. 1938 йылда Максимилиан һәм Эрнст Гогенбергтар Австрия һарайы туғандары һәм Австрия аншлюсы дошмандары булараҡ Гитлер бойороғо буйынса Дахау концлагерына ултыртылалар. Максимилиан 6 айҙан һуң азат ителә, ә Эрнст башҡа лагергә күсерелә һәм 1943 йылда азат ителә. Улар икеһе лә һуғышты кисергән кешеләр һәм хәҙерге ваҡытта ла уларҙың тоҡомдары бар.
Сәйәси эшмәкәрлеге
Франц Фердинанд тәхеткә ултырғандан һуң Франц II исеме аҫтында батшалыҡ итергә ниәтләгән була. Католик сиркәүенең өҫтөнлөгө һәм клерикалицизм яҡлы була, әммә шул уҡ ваҡытта империяның милли өлкәләренә ҡарата бер аҙ йомшаҡлыҡ күрһәтә.
1901 йылда Франц Фердинанд үҙен «католик мәктәп союзының» бағыусыһы итеп таныта һәм улай ғына түгел, союздың ынтылыштарына ыңғай ҡарашын белдергән телмәр тота. Союз Los-von-Rom-Bewegung («Римдән ҡулыңды ал») хәрәкәтенә ҡаршы аяуһыҙ көрәш яҡлы була. Телмәр Австрияның бөтә клерикаль булмаған матбуғат сараларында бик көслө нәфрәт тыуҙыра.
1902 йылда, император вәкиле булараҡ, Лондонға Эдуард VII коронацияһы тантаналарына һәм Санкт-Петербургка рәсми визит менән бара. Аҙаҡҡы сәфәрендә ул үҙе менән Клерикаль — халыҡ партияһы рәйесе граф Зичиҙы алып барғыһы килә, әммә ул ваҡыттағы Венгрия министр — президенты Селль ҡаршы төшә һәм Франц Фердинандҡа граф Зичи менән барыуҙан баш тартырға тура килә. Венгрия рейхстагы күпселек тауыш менән Селлдең ҡылығын хуп күрә.
Триализм идеяһы
Франц Фердинанд сәйәсәт өлкәһендә ҡаты реалист була: 1906 йыл тирәһе ул Австро-Венгрияның үҙгәртеп ҡороу планын төҙә. Был план милләт-ара ҡаршылыҡтар киҫкенләшеүен түбәнәйтеп, Габсбургтар империяһы ғүмерен оҙайта алырлыҡ булған. План эрцгерцогтың үҙе һәм австро-румын сәйәсмәне һәм юрисы Аурель Попович тарафынан төҙөлгән. План буйынса империя Бөйөк Австрия Ҡушма Штаттары — өс ил (йәки Австро-Венгро-Славия) дәүләте булып үҙгәртелергә тейеш була. Империяла көн күргән һәр эре халыҡ өсөн 12 милли автономия булдырыла. Ике ил берләштергән империянан (дуалистик) өс ил берләштергән империяға (триалистик) әүерелеү Габсбургтар үҙҙәре өсөн дә, славян халыҡтары өсөн дә отошло булыр ине. Чехтар күптән теләгән автономияһын алырҙар ине һәм Габсбургтар власын ҡолатыу идеяһынан баш тартырҙар ине.
Венгрия элитаһы триализмдың төп һәм иң уҫал дошманы була. Габсбургтар менән компромисс һөҙөмтәһендә Венгрия 1867 йылда империяның 1/2 территорияһына хужа була. Франц Фердинанд менән ҡаршылыҡтарҙың көсөргәнешлеген уның сәйәси оппоненты — Венгрияның премьер-министры граф Иштван Тисаның: «Әгәр ҙә тәхет вариҫы үҙенең планын тормошҡа ашырырға ниәт итһә, мин уға ҡаршы мадьяр милли революцияһы күтәрәм», тигән һүҙҙәре асыҡ дәлил. Ошо ваҡиға Тисаның Сараеволағы 1914 йылдағы үлтерергә ниәтләүҙә ҡатнашлығы булыуы мөмкинлеген күрһәтә.
Франц Фердинанд рустарҙы, уларҙан бигерәк сербтарҙы яратмай, әммә ул Сербия менән иҫкәртеү саралары ҡулланған һуғышҡа ҡырҡа ҡаршы була. Превентив һуғыш яҡлы уның протежеһы Австро-Венгрия армияһы генераль штаб начальнигы Франц Конрад фон Гётцендорф була. Бындай һуғыш кисекмәҫтән Рәсәй менән бәрелешкә килтерер ине. Тәхет вариҫы һәр осраҡта ла бындай бәрелештән һаҡланыу юлын эҙләгән.
Нураева Бибинур Ғәйнетдин ҡыҙы
Биографияһы
1942—1945 йылдарҙа — «Ҡыҙыл Башҡортостан» гәзитендә хаттар бүлеге мөдире. 1940-сы йылдарҙа Башҡорт АССР-ы матбуғат хеҙмәткәрҙәре профсоюзының өлкә комитеты рәйесе була.
Франц Фердинанд
Үлтерелеүе
1914 йылдың 28 июнендә эрцгерцог Франц Фердинанд Сараевоға генерал Оскар Потиорек саҡырыуы буйынса килә. «Млада Босна» ойошмаһы Фердинандты үлтерергә ҡарар сығара. Үлтереү алты заговорсыларҙан торған төркөмгә йөкмәтелә. Уларҙың барыһы ла йәш, Австро-Венгрия подданныйҙары, Боснияла тыуған, православие динендәге сербтар була.
Нураева Бибинур Ғәйнетдин ҡыҙы
Биографияһы
1945—1946 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты инструкторы булып эшләй, 1946—1947 йылдарҙа Ҡытайҙың Далянь (Порт-Артур) ҡалаһында йәшәй.
1947—1951 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы ҡарамағындағы Радиомәғлүмәт комитетының узел тапшырыуы һәм редакцияһының начальнигы була.
Франц Фердинанд
Үлтерелеүе
Иртәнге сәғәт 10 тулыуға Франц Фердинанд ҡатыны менән Сараевоға поезд менән килә. 10:10 сәғәттә йыйылған халыҡ менән сәләмләнгән алты машинанан торған кортеж (эрцгерцог һәм графиня Хотек икенсе машинала Потиорек менән бергә ултырғандар), полицияның үҙәк отделениеһын үтеп китә. Эрцгерцог машинаһы заговорсылар урынлашҡан Милячка — Аппель йылғаһы яр буйына яҡынлаша. Тәхет вариҫы һаҡсылары был көндә бик шикле рәүештә аҙ һанлы булалар, ә Веналағы шымсылар өйҙәрендә ҡалған була.
Нураева Бибинур Ғәйнетдин ҡыҙы
Биографияһы
1953 йылда КПСС Башҡортостан өлкә комитеты эргәһендәге 2 йыллыҡ партия мәктәбен тамамлай.
Франц Фердинанд
Үлтерелеүе
Гимназист Неделько Чабринович (Недељко Чабриновић) кортеж яғына граната ташлай, әммә маҡсатына ирешмәй. Граната ярсығы тейеп, өсөнсө машина шоферы һәләк була, башҡа пассажирҙары, шулай уҡ полицейский һәм үтеп барыусылар йәрәхәтләнә. Чабринович алдан әҙерләп ҡуйған ағыуҙы (цианлы калий) йота, әммә ул уны тик ҡоҫтора ғына. Бәлки цианлы калий урынына уға икенсе төрлө ниндәйҙер көсһөҙ ағыу биргән булғандарҙыр. Ул йылғаға һикерә, әммә уны тотоп алалар, бик ныҡ туҡмайҙар һәм австриялылар ҡулына бирәләр. Башҡа заговорсылар машинаны ышыҡлаған халыҡ аша бер нәмә лә эшләй алмайҙар. Үлтерергә маташыу килеп сыҡмаған һымаҡ була.
Франц Фердинанд ҡала ратушаһына китә. Автомобилдәр Принцип эргәһенән үтеп китә. Әллә машиналар бик тиҙ барғанғамы, әллә шартлау тауышын ишетеү менән эш бөткән, тип һанағанғамы, Принцип, Мехмедбашич һәм Кубрилович һымаҡ уҡ, бер нәмә эшләмәй: бомба менән дә, револьвер менән дә ҡулланмай.
Нураева Бибинур Ғәйнетдин ҡыҙы
Биографияһы
1991 йылдың 11 авгусында Өфө ҡалаһында вафат була.
Франц Фердинанд
Үлтерелеүе
Ратушала әле үлтерергә маташыу тураһында бер нәмә лә белмәйҙәр. Мосолман бургомистр үҙенең ҡабарынҡы сәләмләү телмәрен башлау менән, эрцгерцог уны тупаҫ итеп туҡтата: «Етәр ахмаҡлыҡ менән булырға! Беҙ бында ҡунаҡ булараҡ килдек, ә беҙҙе бомбалар менән ҡаршылайҙар! Ниндәй түбәнселек!» Шулай ҙа ул һөйләүҙән ҡапыл туҡтап, бургомистрға: «Ярай, үҙегеҙҙең телмәрегеҙҙе әйтегеҙ…»-, тип рөхсәт бирә. Сәләмләү телмәре әйтелә, эрйгерцог яуап һүҙен әйтә. Телмәр тотҡандан һуң эрцгерцог йәрәхәтләнгән граф Мерицииның хәлен белер өсөн госпиталгә һәм Сараеволағы музейға барырға тейеш була. Эрцгерцогка хәүефһеҙлек тәьмин итеү йәһәтенән эрцгерцог свитаһы придворныйы барон Морсе (Morsey) Потиорекка урамдарҙан халыҡты ҡыуырға тәҡдим итә. Яуап итеп Потиорек: «Һеҙ Сараево кеше үлтереүселәр менән тулған, тип уйлайһығыҙмы?»- тигән һәм Франц Фердинанд хәстәханаға йәрәхәтләнгәндәрҙең хәлен белер өсөн барырға була. Софи ныҡышып, уның менән бергә китә. Аппель (Appel) яр буйы ситенән барырға булалар. Потиорек шофёр Франц Урбанға маршруттың үҙгәреүе тураһында әйтергә онота. Шофёр Франц Иосиф урамына борола. Урам исеме яҙылған мөйөштә генә Потиорек ҡапыл хатаны күреп ҡала. Ул шоферҙың яурынынан тотоп ала ла ҡысҡырып ебәрә: "Туҡта! Ҡайҙа бараһың? Яр буйынан!" Шофер тормозға баҫа ла тротуар сығынтыһына эләгеп, туҡтай. Ул яй ғына машинаны бора башлай. Ни ғиллә менәндер, тап ошо ерҙә Мориц Шиллер магазинынан Гаврило Принцип килеп сыға. Ул машинаға йүгереп килеп, браунингын сығара, тәжрибәле, оятһыҙ киллер һымаҡ ҡапыл Софияның эсенә ата, ә Франц Фердинанд (ул ҡатынынан алда ултырған) артҡа ҡарай әйләнгәс, браунингты уға төбәй ҙә муйынына ата. Чабринович һымаҡ, Принцип та ағыуланырға уйлай, тик уны ла ағыу ҡоҫтора ғына. Шунан ул атылырға ниәтләп ҡарай, әммә йүгереп килгән кешеләр пистолетын тартып ала. Чабриновичты туҡмаған кеүек, уны ла ҡаты туҡмайҙар, хатта төрмәлә ҡулын ампутацияларға тура килә. Икенсе версия буйынса, маршрутты үҙгәртмәгәндәр, ә беренсе машинаның шоферы заговорсыларға ярҙам иткән.
Фердинандты һәм уның ҡатынын губернатор резиденцияһына алып киләләр. София бер нисә секундтан үлә. Франц Фердинанд йәрәхәтләнгәндән һуң 10 минут йәшәй.
Серб террористары ҡулынан Франц Фердинандтың һәләк булыуы Австро-Венгрия өсөн Сербияға ультиматум иғлан итеүгә сәбәп була. Сербияны Рәсәй яҡлап сыға һәм был Беренсе донъя һуғышының башы була.
Франц Фердинандтың балалары морганатик никахтан тыуғанға күрә, ҡартайып барған Франц Иосиф I яңы вариҫы итеп үҙенең 1906 йылда үлгән ҡустыһы Оттоның улын, 27 йәшлек эрцгерцог Карлды ҡуя. 1916 йылдан ул Австро-Венгрияның аҙаҡҡы хакимы була.
Борнхаген
Борнхаген (Bornhagen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 297 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,59 км2. Диңгеҙ кимәленән 300 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.
Урта Бебеха
Урта Бебеха — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бебеха йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
9 август
9 август — григориан стиле буйынса йылдың 221-се (кәбисә йылында 222-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 144 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Ҡаҙанғол ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)
Ҡаҙанғол ауыл Cоветы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ҡаҙанғол ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Жаровиха
Жаровиха — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сигитас Гяда
Сигитас Зигмас Гяда (Sigitas Zigmas Geda; 4 февраль 1943 йыл — 12 декабрь 2008 йыл) — Литва шағиры, драматург, эсселар яҙыусы, әҙәби тәнҡитсе, тәржемәсе; Литва ССР-ының дәүләт премияһы (1985), Литва милли премияһы (1994), Литва Республикаһы хөкүмәте премияһы (1997), Ятвяга премияһы (1997), Балтик академияһының премиялары лауреаты (1998).
Биографияһы
Патярай ауылында тыуған (хәҙерге Лаздияй районы). 1966 йылда Вильнюс дәүләт университетының литва филологияһы бүлеген тамамлай. Шул уҡ йылда уның тәүге шиғыр йыйынтығы сыға. 1967 йылда Литва Яҙыусылар союзына ҡабул ителә.
«Калба Вильнюс» («Вильнюс һөйләй») аҙналыҡ гәзите һәм «Мусу гамта» («Беҙҙең тәбиғәт», 1967—1976) журналы редакцияларында эшләй. Үҙенең сәйәси ҡараштары өсөн эштән ҡыуылғас, балалар өсөн пьесалар, сценарийҙар, либретто, мәҡәләләр яҙа.
1988—1990 йылдарҙа (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1988—1991 йылдарҙа) Литва Яҙыусылар союзының яуаплы секретары була. Саюдис инициатив төркөмөндә ҡатнашыусы һәм уның әүҙем эшмәкәре. 1988—1990 йылдарҙа Саюдис Сеймы советы ағзаһы була. 1989—1990 йылдарҙа — СССР халыҡ депутаттары съезы һәм СССР Юғары Советы депутаттары съезы делегаты
1992 йылда «Шяурес Атенай» («Төньяҡ Афиналар») аҙналыҡ гәзитенең әҙәбиәт бүлеге мөхәррире була.
Вильнюста йәшәй. Төрлө әҙәби һәм мәҙәниәт өлкәһендәге премияларҙан тыш, Бөйөк Литва кенәзе Гядиминас орденының офицер тәреһе менән бүләкләнә (1998). Вафатынан алда суд тарафынан ҡыҙының һаулығына зыян килтереүҙә ғәйепле тип таныла. Антакальнис зыяратында ерләнгән.
Ижады
Саулюс Шальтянис менән берлектә «Коммунарҙар» пьесаһын ижад итә (1977 йылда ҡуйыла).
«Страздас» поэмаһы мотивтары (1967) һәм үҙенең либреттоһы буйынса опера ҡуйыла (1984). Сигитас Гяда либреттоһы буйынса Шекспирҙың «Ромео һәм Джульетта» рок-операһы ҡуйыла (К. Антанелис «Мөхәббәт һәм үлем Веронала», 1982; 1996).
(«Ай аҫтындағы сыйырсыҡ», 1984) һайланма шиғырҙар һәм поэмалар китабы өсөн Литва ССР-ының дәүләт премияһына лайыҡ була (1985).
Тәржемләре
Литва теленә "Йырҙар йыры"н тәржемә итә; китап Эдуардас Межелайтистың инеш һүҙе һәм Стасис Красаускастың иллюстрациялары менән сыға (1983). Корней Чуковский, Сергей Есенин, Иосиф Бродский, Марина Цветаева, Геннадий Айга, Пауль Целан, Георг Тракль, Иоганнес Бобровский, Артюр Рембо, Шарль Бодлер, Франсуа Вийон, Ғүмәр Хәйәм, Адам Мицкевич, Чеслав Милош, Новалистарҙың шиғырҙарын, (Данте), Шекспирҙың сонеталарын, әрмән, венгр (Ласло Надь), грек һәм башҡа шағирҙарҙы тәржемә итә. Ҡөрьәндең ирекле тәржемәһетөрлө фекерҙәр тыуҙырҙы (2008).
Сигитас Гяданың шиғырҙар китаптары инглиз, латыш, немец, норвег, поляк, урыҫ һәм башҡа телдәргә тәржемә ителә. Гяданың шиғырҙарын урыҫ теленә Георгий Ефремов, Владимир Микушевич («Даугава» журналы, 1988 ), Дмитрий Щедровицкий һәм башҡа шағирҙар тәржемә итәләр.
Иккол
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Приполярный
Приполярный — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 1073 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628158, ОКАТО коды — 71112918001.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Шотландка
Шотландка — кизе-мамыҡ, йөн, төрлө химик ептәрҙән етештерелгән туҡыма.
Тасуирламһы
Милли шотланд кейеме туҡымалары өсөн хас булған эре шаҡмаҡлы һүрәт төшөрөлгән саржа үрелешле материал. Шотландканы мәктәп формаһы, күлдәктәр һәм ир-егеттәрҙең өҫ кейеме тегеү өсөн ҡулланалар. Туҡыма буялған ептәрҙең сиратлашып килгән һыҙаттарынан тора, улар бер-береһенә тура мөйөш яһап туҡылған. Төрлө төҫтәр киҫелешеп, күҙгә күренгән диагональ һыҙыҡтар барлыҡҡа килтерә, был башланғыс төҫтәр менән ҡатнаш яңы төҫтәр тыуҙыра. Килеп сыҡҡан төҫлө блоктар квадрат һәм һыҙыҡтарҙан торған үҙенсәлекле биҙәктәрҙә вертикаль һәм горизонталь буйынса ҡабатлана. Тартанды йыш ҡына «шаҡмаҡ» тип атайҙар (айырыуса Төньяҡ Америкала)
Атамаһы
Шотланд биҙәгенең һәм туҡыманың үҙенең дөрөҫ исеме — тартан һирәгерәк ҡулланыла, ғәмәлдә шаҡмаҡ биҙәкле тығыҙ йөн туҡыма шотланд ирҙәре кейә торған итәктәр — килттарҙы тегеү өсөн файҙаланылғанға күрә киң таралған исемен алған
Татарка (Ташевка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Единис
Единис — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Золотой Китат йылғаһының һул ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хальмер-Шор (Инги-Юган ҡушылдығы)
Хальмер-Шор  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Инги-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Семит телдәре
Семит телдәре — афразия йәки семит-хамит телдәре менән бер ғаиләлә торған, Яҡын Көнсығыш, Төньяҡ һәм Көнсығыш Африканы берләштереүсе макро тел ғаиләһе, йәғни бер нисә бер -береһенә яҡын торған, дуҫлыҡ һәм туғанлыҡ мөнәсәбәттәре менән бәйле эре телдәр өсөн уртаҡ  тел ғаиләһе.
Хәҙерге ваҡытта киң таралған  семит телдәре
Тарих
Киң таралған фаразлау (гипотеза) буйынса, боронғо семит телендә һөйләшеүселәр Алғы Азияға Африканан килгәндәр. Тап бында афразия телдәренең тыуған урыны. Семит телдәре белгесе Ю. Заринс фекеренсә, семит телдәре  Яҡын көнсығышта керамит неолитынан алдағы климаттың б.э.т. 6200 йылда Глобаль һыуыныуы арҡаһында ҡороған осорҙа Аравияла күсмә көтөүселәр комплексында барлыҡҡа килгән.
Бер нисә меңйыллыҡ дауамында семит ҡәбиләләре  бер нисә тапҡыр төньяҡҡа табан күскәндәр һәм башҡа өлкәләрҙең халҡы менән ассимиляцияға ингән. Б.э.т. III менйыллыҡта семит ҡәбиләләре  Месопотамияны яулап алған һәм, дөрөҫ булһа, хәҙерге Сирия территорияһында ла йәшәгән. Беренсе семит исемдәре б.э.т.XXIX быуат шумер сығанаҡтарында осрай.
Иң киң таралған  семитте тыуҙырыусы тел диалекты булып аккад һөйләше тора. Ул Саргон империяһының (б.э.т. 2350-2170 йылдар) баш ҡалаһы булған Аккаданың географик исеме менән шулай аталған. Аккад теле элементтары шумер теленә үтеп ингән. Шул уҡ ваҡытта күрше төбәктәрҙә башҡа семит телдәре өҫтөнлөк иткән: төньяҡ-көнсығыш Сирияла — эблаит теле, көньяҡ Сирияла — аморит  теле, Ханаанда — ханааней теле, урта диңгеҙ яр буйҙарында — игарит теле.
Б.э.т. икенсе мең йыллыҡта амориттар нигеҙ һалған Ассирия һәм Вавилон батшалыҡтарында аккад теле диалектында аралашҡандар. Был телдә һөйләшеүселәр шумерҙарҙан ҡомартҡыға ҡалған шына яҙыуҙы ҡулланған. Күп сығанаҡтарҙан билдәле булыуынса, шуның менән бергә (б.э.т. I меңйыллыҡта) алфавит уйлап сығарған. Финикий алфавиты грек алфавитының нигеҙен барлыҡҡа килтергән. Тәүге семит алфавиттары ,хәҙерге заман алфавиттары кеүек үк, үҙ эсенә һуҙынҡыларҙы индермәгән. Б.э.т. II мең йыллыҡта халдейҙарҙың һәм сутийҙарҙың семит телендәге яҙмалары барлыҡҡа килгән. Б. э.т. II меңйыллыҡта дипломатик хаттар алышыуҙа аккад шына яҙыуы ҡулланылған. Бындай яҙмаларҙың булыуын египет фирғәүендәренең Амарн архивтары дәлилләп тора.
Һуңыраҡ "лингва франк" ролен Ассирия баҫып алған барлыҡ  Яҡын Көнсығышта арамей теле башҡара. Бигерәк тә арамей теленең тотҡан роле  Ахеменидтар (б.э.т. VII б. — б.э.т. IV быуат) идара иткән ваҡытта ныҡ үҫешә, ул империяның рәсми теле булып тора. Арамей теле Иисустың һәм Инжилдағы Яңы Васыят персонаждарының туған теле булған.
Б.э.т. I меңйыллыҡ башында семит теле яҙмаһының ареалы киңәйә; Финикия Урта диңгеҙ яр буйҙарын колонизациялай һәм үҙләштерә, ә Эфиопияла Дʿмт дәүләтендә йәшәгән геэздарҙың көньяҡ аравия телендә яҙылған тәүге яҙмалары барлыҡҡа килә.
Инжилдә әйтелгәнсә, семит телендә һөйләшеүселәр Нойҙың улы Симдан сыҡҡан.
Богородский ауыл Советы (Благовещен районы)
Тарихы
Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә статусына эйә.
Ушпол
Ушпол — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының уң ярына тамағынан 214 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кетль
Кетль — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Фарс йылғаһының һул ярына тамағынан 127 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы Чамлык йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Үткәл
Үткәл (Уткалево) — Башҡортостан Республикаһының Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 396 кеше. Почта индексы — 453535, ОКАТО коды — 80211855003.
Тарихы
Үткәл ауылы Тамьян-Ҡатай кантонының Ҡатай улусына ҡарай. 1920 йылда ауылда 42 йортта 189 кеше йәшәгән. Ауылға XIX быуат аҙағында Троицк өйәҙендә нигеҙ һалына. 1920 йылда Үткәл (Уҡатан) булараҡ иҫәпкә алынған.
Инфраструктураһы
Ауылда «Үткәл» башҡорт халыҡ фольклор ансамбле эшләп килә.
Транспорт
Ауыл 80Н-153 юлында урынлашҡан
Зәйнәшева Гөлшат Хисам ҡыҙы
Зәйнәшева Гөлшат Хисам ҡыҙы (13 ғинуар 1928 йыл — 1 апрель 2005 йыл) — татар шағиры, драматург. 1969 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Татар АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1988) һәм Ғ. Туҡай исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1991).
Биографияһы
Гөлшат Хисам ҡыҙы Зәйнәшева Иҫке Келәнсе (хәҙерге Татарстан Республикаһы Туҡай районы) ауылында күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Атаһы Архангельскиға һөргөнгә һөрөлә, ә Гөлшат башҡа ғаиләгә тәрбиәгә бирелә. Уның бала саҡ йылдары Тәкермән, Күҙәмбәт ауылдарында үтә.
Гөлшат Зәйнәшева Минзәлә педагогия училищеһын тамамлай, унан һуң Ҡазан дәүләт педагогия институтының татар теле һәм әҙәбиәте бүлегенә уҡырға инә. Институтҡа инеп китеүгә уның ғаилә хәле ҡамасаулай, әммә дуҫтары ярҙамында хыялы тормошҡа аша.
1949 йылда Гөлшат Зәйнәшева радиокомитетҡа әҙәби тапшырыуҙар редакторы булып эшкә алына. 1952—1963 йылдарҙа ул Татар китап нәшриәтендә әҙәби мөхәррир булып эшләй, һуңынан — татар радиоһының музыкаль тапшырыуҙар мөхәррире, Татарстан яҙыусылар союзының Ғ. Туҡай исемендәге клуб директоры була. 1973—1983 йылдарҙа ул ҡабаттан Татар китап нәшриәте менән тормошон бәйләй һәм күп йылдар дауамында ошонда эшләй.
1959-се йылдарҙың аҙағында тәүге тапҡыр Г. Зәйнәшеваның «Минең замандаштар», «Йыр менән йәшәү!», «Сәскәләр иле» шиғри йыйынтыҡтары донъя күрә. Шғриәтенең төп темаһы — мөхәббәт лирикаһы. Уның менән Александр Ключарев, Рөстәм Яхин, Сара Садыҡова һәм башҡа жанр оҫталары хеҙмәттәшлек итәләр. Г. Зәйнәшеваның һүҙҙәренә яҙылған йырҙар татар мәҙәниәтенең алтын фондына ингән. Бик күп шиғырҙары уның тыуған яҡтарына арналған — Тәкермән ауылына һәм Минзәлә ҡалаһына.
Гөлшат Зәйнәшева ижады шулай уҡ татар драматургияһы менән тығыҙ бәйләнгән. Уның пьесалары 1960-сы йылдарҙа уҡ минзәлә драма тетарында ҡуйыла. Уның пьесалары буйынса спектаклдәр («Һинең өсөн йән йәл түгел» һәм «Ғәйфи бабай, өйлән давай») К. Тинчурин исемендәге татар дәүләт драма һәм комедия театры сәхнәһендә ҙур уңыш менән бара. Шулай уҡ ул Татарстан иң боронғо театрҙарының береһе — «Әкиәт» татар дәүләт ҡурсаҡ театры өсөн дә пьесалар яҙа.
1969 йылдан — Татарстан Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Гөлшат Зәйнәшева һүҙҙәренә яҙылған күп кенә йырҙар («Үҙең аңла», «Туй йыры», «Тыуған көн йыры», «Күл буйына килһәң ине», «Йәш ғүмер», «Китмә, һандуғас», «Гөлдәр иле», «Керҙем ҡарурмандарға», «Айырылмағыҙ» һәм башҡалар) башҡорт йырсылары репертуарына ингән.
Ижады
Г. Зәйнәшева шиғырҙарына яҙылған киң билдәле йырҙар:
Гөлшат Зәйнәшева пьесалары буйынса спектакдәр:
Самородов Борис Александрович
Самородов Борис Александрович (26 сентябрь 1931 йыл — 13 февраль 2016 йыл — спортсы. 1961—1975 йылдарҙа мотоспорт буйынса СССР йыйылма командаһы ағзаһы, СССР‑ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1965). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (2002). Боҙҙағы мотоуҙыштар буйынса шәхси ярыштарҙа донъя (1967), Европа (1965), СССР (1959, 2 тапҡыр 1961, 1962; 1963, 1967), РСФСР (1959, 1961—1965) чемпионы. Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2004).
Биографияһы
Борис Александрович Самородов 1931 йылдың 25 сентябрендә Рыбинск ҡалаһында тыуған. 1941 йылда ғаилә Өфөгә эвакуацияланып килә. Мотоспортҡа ҡыҙыҡһыныуҙы ошо спорт төрө менән мауыҡҡан атаһы Александр Иванович Самородов уята. Улын ете йәшендә Ленинградта сыҡҡан «Ҡыҙыл Октябрь» мотоциклына ултырта.
1947 йылда Борис ДОСАРМ — СССР Армияһына булышлыҡ итеү ирекле йәмғиәте түңәрәгендә шөғөлләнә башлай, унда «Москвич» мотоциклында йөрөй.
1951 йылда водитель таныҡлығын ала һәм «полуторка» машинаһын йөрөтөүсе, аҙаҡ моторҙар заводының 28-се цехында слесарь-йыйыусы булып эшләй. Армияла шулай уҡ водитель булып хеҙмәт итә. Новосибирск ҡалаһында, автомобилдәр батальонында хеҙмәт итә. Армиянан һуң 3-сө треста водитель булып эшләй. «За рулем» журналының тәүге номерҙарының береһендә Өфө машина йөрөтөүсе-стахановсылар тураһында яҙмалар бар, унда Самородовтың хеҙмәт уңыштары тураһында ла әйтелә.
Самородовтың мотоспортта беренсе ҙур еңеүе 1958 йылда Мәскәүҙә Ленин исемендәге Үҙәк стадиондың спорт аренаһында үткән СССР-ҙың спидвей буйынса иң беренсе ярыштарында була, ә ярты йыл үткәс, 1959 йылда ошо уҡ аренала ул боҙҙа уҙыш буйынса Рәсәй һәм СССР чемпионы титулдарына эйә була. .
Ул 1975 йылда П. Ф. Лесгафт исемендәге Ленинград физкультура институтын тамамлай. «Уфимец» спортклубы тәрбиәләнеүсеһе. Ил чемпионаттарында Өфө өсөн сығыш яһай. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1965).
СССР йыйылма командаһы тренеры, «Башҡортостан» өфө командаһының баш тренеры, «Башҡортостан» боҙоноң, Ғ. Ҡадиров исемендәге өфө спорт клубының баш тренеры, «Лукойл-Башҡортостан» спидвей-клубтың тренеры була. Б. А. Самородовтың уҡыусылары — Михаил Старостин, Геннадий Куриленко, Ғабдрахман Ҡадиров.
Борис Самородов 2106 йылдың 13 февралендә ҡаты ауырыуҙан һуң Өфө ҡалаһында вафат була.
Спидвей
Спидвей буйынса шәхси донъя чемпионаты
Шлак һибелгән юлда уҙышта спидвей буйынса донъя команда чемпионаты
Спидвей буйынса СССР шәхси чемпионаты
Спидвей буйынса РСФСР шәхси чемпионаты
Башҡа ярыштар
Тул-Ава
Тул-Ава ( Тул — ут, ава — әсә, ханым;) — мари мифологияһында ут алиһәһе.
Легендаларға ярашлы уның ире һәм улы — Тул юмо (ут аллаһы) һәм Тул водыж (ут рухы) булған.
Тасуирлама
Тул-Ава янғындар ебәргән йәки уны булдырмаған, яуыз рухтарҙан һаҡлаған, доғалар һәм ҡорбандар килтереү ваҡытында кешеләр һәм аллалар араһында аралашсы булып хеҙмәт иткән: «Ут инәһе, һинең аяҡтарың оҙон, үҙең нескә, телең үткер, тиҙерәк Юмоға бар ҙа мин ҡорбанға нимә алып килеүемде әйт». Тул-Ава йыртҡыс хайуандарҙан һәм ҡоштарҙан, яуыз рухтарҙан һәм ауырыуҙарҙан һаҡлаусы буләп иҫәпләнә. Утты юғалтыу бәхетһеҙлек килтереүҙе аңлата. Төндә урманда һунарсылар ут янында йоҡларға ята. Тул-Ава кешенең йәнен дә үҙенең ҡурсаулығы аҫтына алған. Усаҡта күмерҙе ярғыларға ярамай, юғиһә Тул-Аваның балаларын тынғыһыҙлап, уның асыуын килтерергә мөмкин. Утҡа төкөрөргә, ут янында әрләшергә ярамай тигән тыйыуҙар бар.
Мифтар
Мифологик күҙаллауҙар буйынса, тәүге йәшәүселәр утты саҡматаш таштарының бәрелешеүенән  ала. Шулай уҡ күктән — күк күкрәү уғы рәүешендә төшкән таш тураһында ышаныу ҙа булған. Мари әкиәттәре геройҙары утты урман ҡатын-ҡыҙҙарынан (вувер кува, овда) ала, улар бының өсөн кешеләрҙән Ҡорбан бүләктәрен талап итә.
Кешеләрҙең ут менән нисек дуҫлашыуҙары тураһында Мари легендаһы һаҡланган. Ут аллаһы — кеше образында аҡ кейемдә һәм урманды сәсеүлек өсөн таҙартыуҙа ярҙам тәҡдим итә. Кеше риза булһа, ут түңгәктәрҙе генә түгел, урманды ла яндыра. Кеше ергә ҡаҙан менән һөттө һибә. Көл һәм күмерҙәр ҡалдырып, ут һүнә. Кеше уттан нишләп уның ағас тамырҙарын яндырмағанын һорай. Ут уға артабан һыу һәм ерҙең үткәрмәгәнен әйтә. Ошонан һуң ут кешене үҙенә саҡыра һәм ҡоймаҡ һәм һыра менән һыйлай. Һый ҡунаҡтың күңеленә хуш килә һәм ут кешегә нисек итеп  ҡоймаҡ һәм һыра әҙерләргә өйрәтә. Ошонан һуң кеше һәм ут дуҫлашып китә. Ут мейестә урынлаша, кешегә аҙыҡ әҙерләргә ярҙам итә. Кеше утты утындар менән туҡландырырға бурыс ала. Кешегә берәй ергә барырға кәрәк булғанда, ут саҡматаш рәүешендә уның менән бергә юлға сыға
Тол-Ава и Ведь-Аваның көнәркәшлеге тураһында мордва мифы бар: бер ваҡыт Тол-Ава Ведь-Аваны һәм уның ирен бала тыуыу осрағы менән байрамға саҡыра. Бал эсеп алып, стихия хакимдары бәхәсләшеп китә — һәр береһе үҙен көслөрәк тип һанай. Ниһайәт, Ведь-Ава Тол-Аваны таш артына ҡыҫырыҡлай, һәм тегенеһе бирешә. Ошонан һуң Ведь-Ава Тол-Аваға фәҡирҙәрҙең мөлкәтен яндырмаҫҡа ҡуша
Кокша тураһындағы риүәйтәттә буласаҡ геройҙың атаһы улы менән сәңгелдәкте утҡа яҡыныраҡ элеп ҡуя.
Башҡорт ғәйнәләренең килеп сығышы тураһында легенда
Башҡорт ғәйнәләренең килеп сығышы тураһында башҡорт этногенетик легендаһы ла бар: «Тулва (рус.Тол) йылғаһы районында Ғәйнә менән Әйнә исемле ике ир туған барлыҡҡа килә. Бер вариантта улар күктән төшә, ә икенсе вариантта төньяҡ илдәренән килә. Был ир туғандар аҡ боланға атланып баралар. Ҡапыл болан туҡтай һәм тапана, тояҡтары менән тибенә башлай. Ағалы-ҡустылы был урында яуыз аждаһа Тулава йәшергән утты таба. Туғандар ут хужабикәһе менән алышҡа инә. Уларҙың береһе үлә, ә икенсеһе, Ғәйнә исемлеһе, ут хужабикәһен еңеп, утты ерҙән азат итә һәм, уны ҙур болан тиреһенән тегелгән ҡуржинға һалып, Тол йылғаһының көньяҡ ярына сыға һәм Ғәйнә ырыуын башлаусы булып китә.
Ер аҫтында йәшерелгән һыуҙы табып, уны ҡотҡарыуҙары тураһындағы вариант та бар. Ошонан Тол (Тулва) йылғаһы барлыҡҡа килә, һәм үҙҙәре лә толбуйҙар тигән исем ала. Тулбу (Тулва) этнонимы телгә алып кителгән башҡорт ырыуының боронғо фин-уғыр ырыуҙары менән туранан-тура бәйләнешенә күрһәтә. Мари һәм мордва телдәрендә Тулва һүҙе «ут хужабикәһе» (тул ут, ава хужабикә) тигәнде аңлата, ә карел телендә ― «һыу хужабикәһе».
Табыныу
Мари телендә ут (тул) үҙенең сакраль атамаһына эйә — апа. Был һүҙ менән ҡорбан килтереү ваҡытында изге эш ҡатнашыусыһының утҡа хөрмәтле ҡарашын билдәләү өсөн ҡулланалар.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Әҙәбиәт
– –
Алехо Карпентьер
Але́хо Карпентье́р-и-Вальмóнт (Alejo Carpentier y Valmont, 26 декабрь 1904, Лозанна — 24 апрель 1980, Париж) — Куба яҙыусыһы, журналист, музыкант һәм музыка белгесе.
Биографияһы
Урыҫ уҡытыусыһы Лина Вальмонттың һәм француз архитекторының улы, әсәһе яғынан Константин Бальмонттың алыҫ туғаны. Кубала үҫкән. 12 йәшендә ғаиләһе менән Парижға килә, унда музыка теорияһын өйрәнә. Кубаға ҡайтҡас архитектураға уҡый, әммә курсты тамамламай. 1923 йылда «Аҙ һанлы төркөм» авангард берләшмәһенә инә, уның етәксеһе тарихсы Эмилио Роиг де Леучсенринг була.
1924 йылда һул матбуғатта баҫыла башлай. Шул уҡ 1924 йылда «Картелес» әҙәби-публицистик журналының баш мөхәррире итеп тәғәйенләнә, ә 1927 йылдан «Revista de avance» журналы менән етәкселек итә. Кубаның Коммунистар партияһы менән бәйле була, 1927 йылда Херардо Мачадо диктатураһына ҡаршы сығыш яһаған өсөн ете айға төрмәгә ябыла, һуңынан 1928 йылда Гаванала танышҡан Робер Деснос ярҙамында йәшерен рәүештә Францияға күсә.
Францияла Карпентьер сюрреалистар менән танышҡан, Андре Бретондың «Сюрреалистик революция» журналында баҫылған, Дариус Мийо һәм Эйтор Вила-Лобос кеүек билдәле композиторҙар менән яҡындан таныш булған. 1930 йылда Бретонға ҡаршы «Мәйет» памфлетына ҡул ҡуя. Үҙенең «¡Ecué-Yamba-Ó!» беренсе романын 1933 йылда тамамлағас, тиҙҙән Франциянан Мадридҡа күсә. Мигель Анхель Астуриас менән танышҡас, уның Латин Америкаһының Колумбҡа тиклемге мифологияһы менән ҡыҙыҡһыныуы Карпентьерға ныҡ йоғонто яһаған. 1937 йылда Мадридта яҙыусыларҙың фашистарға ҡаршы конгресында ҡатнаша.