cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ребекка Фергюсон
Ребекка Луиза Фергюсон Сундстрём (Rebecca Ferguson, Rebecca Louisa Ferguson Sundström;, Стокгольм) — Швеция актрисаһы.
Биографияһы
Ребекка Луиза Фергюсон Сундстрём 1983 йылдың 19 октябрендә Швецияның баш ҡалаһы Стокгольмдең Васастан районында тыуған. Әсәһе Розмари — 25 йәшендә Швецияға күсеп килгән инглиз ҡыҙы ; атаһы — швед. Ребекканан тыш ғаиләлә тағы ла өс бала үҫә.
1999 йылда Адольф Фредрикс музыкаль мәктәбен тамамлай.
13 йәштән журналдарҙа модель булып эшләй, һәм шулай уҡ рекламала төшә.
Экрандарға 1999—2001 йылдарҙа сыҡҡан «Новые времена» (Nya tider) сериалында Анна Грипхельм төп ролен башҡара, һуңыраҡ «Океанский проспект» (Ocean Ave.) швед-америка сериалында уйнай.
2011 йылда швед режиссёры Ричард Хоберт уны ҡала баҙарында күреп ҡала һәм Ребеккаға үҙенең «До Антиба в один конец» (En enkel till Antibes) фильмында төп рольде башҡарырға тәҡдим итә. Артабан Фергюсон «Дух утопленника» (Strandvaskaren) һәм «Мы» (Vi) фильмдарында уйнай.
2012 йылдан Би-би-си каналының «Белая королева» (The White Queen) тигән 10 сериялы тарихи драмала Ал һәм аҡ розалар һуғышы осорондағы королева Елизавета Вудвилл ролен башҡара. Фергюсондың был сериалда уйнауы критиктар тарафынан ыңғай ҡабул ителгән, һәм уға билдәлелек һәм Алтын глобус премияһына номинация килтерә.
2015 йылда «Миссия невыполнима: Племя изгоев» (Mission: Impossible — Rogue Nation) америка фильмында төп рольдәрҙең береһен башҡара.
Шәхси тормошо
2007 йылда улы тыуған; уның атаһы — элекке егете Людвиг Халлберг.
Рәсәй-әрмән университеты
Рәсәй-әрмән университеты, РАУ (Հայ-Ռուսական համալսարան) — Ереван ҡалаһының юғары уҡыу йорто, Рәсәй һәм Әрмәнстан араһындағы халыҡ-ара килешеү буйынса эшләй. Университет ике ил аккредитацияһына эйә, уҡыуҙы тамамлағандан һуң студенттар ике дәүләт дипломы ала. Уҡытыу ике телдә алып барыла.
Рәсәй-әрмән университеты UniRank мәғлүмәттәре буйынса Әрмәнстан юғары уҡыу йорттары рейтингында дүртенсе урынды биләй һәм QC EECA рейтингында топ-200 юғары уҡыу йорто араһына инә.
Тарихы
2004 йылда төп бинаны реконструкциялау тамамлана, ә 2009 йылда университеттың үҙенең спорт комплексы асыла.
2005 йылдың 29 апрелендә РАУ булған Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығында аккредитацияланып, Рәсәй дәүләт өлгөһөндәге дипломдарын тапшырыу хоҡуғына эйә була.
2002—2006 йылдарҙа университет Рәсәй Федерацияһының алдынғы юғары уҡыу йорттары: Мәскәү дәүләт университеты, МГИМО, РУДН, РФ Сит ил эштәре министрлығының Дипакадемияһы, Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университеты, МТУСИ, Пушкин исемендәге Рус теле институты, Санкт-Петербургтың «Мәғариф һәм мәҙәниәт» фонды, РАНХИГС һәм башҡалар менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеүҙәр төҙөй.
Әл-Ҡәмәр сүрәһе
Әл-Ҡәмәр сүрәһе (سورة القمر, Ай ) — Ҡөрьән Кәримдең 54 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 55 аяттан тора.
Волчиха (Барнаулка ҡушылдығы)
Волчиха  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Барнаулка йылғаһының уң ярына тамағынан 173 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Реполово
Реполово — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Ханты-Мансийск райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628515, ОКАТО коды — 71129932003.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Молдавия революцияһы (1848)
Молдавия революция (1848) — 1848 йылда румын милләтселәренең һәм либераль даирәләрҙең, шулай уҡ молдаван һәм валах эмигранттар төркөмөнөң Молдавия Кенәзлегендә власты ҡулдарына алырға теләп башҡарған уңышһыҙ ынтылыштары. Был революция Дунай кенәзлектәрендәндәге революцияларҙың бер өлөшө була. Баш күтәреүселәр Рәсәй империяһы хуплаған Органик регламентҡа ҡаршы сығыш яһай. Консерватив дворянлыҡ менән уртаҡ тел табырҙарына ышанған һәм яңы ғына барлыҡҡа килә башлаған урта синыфтың ярҙамына иҫәп тотмаған һөйләшеп-килешеү яҡлы йәш интеллектуалдар ихтилалға етәкселек итә, әммә ихтилал баҫтырыла, ә Молдавия хакимы боласыларҙы илдәренән ҡыуып сығара.
Тарихтың башы
Молдаван баярҙары (революционерҙың ҡайһы берҙәре — уларҙың ырыуҙашы) хакимдары Михаил Стурдзаны үтә ҡаты ҡуллы булыуы һәм уларҙың тәҡдимдәрен тыңларға теләмәүендә ғәйепләп, уға ҡаршы сыға. Баярҙар араһынан кемелер хатта тәхеткә ултырыу теләге менән яна. Баярҙар Стурдзаны ҡаҙна милкен урлауҙа һәм коррупцияның сәскә атыуында ғәйепләп, Рәсәй һәм Төркиә властарына мөржөғәт итә, хатта уға ҡаршы заговорҙар әҙерләй, ләкин халыҡтың уларҙы хупламауы сәбәпле, ҡуйған маҡсаттарына өлгөшө алмайҙар. Стурдза үҙ һүҙендә ҡаты тора һәм, бер ниндәй компромисҡа бармайынса, илгә идара итеүен дауам итә. 1846—1848 йылдарҙа баярҙарҙан тыш крәҫтиәндәр ҙә Стурдзаға ҡаршы сыға. 1846 йылда Яссы ҡалаһы предприятиелары хужалары кенәздең һалымдарҙы күтәреү тураһындағы ҡарарына риза булмай, бәләкәй ҡалаларҙа һәм ауылдарҙа урындағы алпауыттар өҫтәмә һалымдарҙы түләүҙән баш тарта. 1847 йылда илдә йәйге ҡоролоҡ һәм ҡара сиңерткә һөжүме көслө була, һөҙөмтәлә уңыш юҡҡа сыға. Бер нисә жудецала туҡтауһыҙ кәңәшмәгә йыйылып көн үткәнгән баярҙарға ҡаршы сығыш яһайҙар. Крәҫтиәндәр алпауыттарға эшләргә теләмәй, иген һатыусылар тауар етешмәүгә һәм Европалағы иҡтисади көрсөккә ризаһыҙлыҡ белдерә.
1847 йылдың көҙөндә һәм 1848 йылдың яҙында болалар уларҙың башлыҡтарының сит илдәргә ҡасыуы менән тамамлана. Буласаҡ революционерҙарҙың күбеһе Франция, Парижда уҡып йөрөгән була. Улар, Франциялағы февраль революцияһы тәжрибәһе менән илһамланып, господарҙан үс алырға теләй. .
Ваҡиғалар хронологияһы
1848 йылдың 27 мартында (8 апрель) Яссы ҡалаһының «Петербург» ҡунаҡханаһында Стурдза яҡлы булмаған бер нисә баяр, либераль ҡарашлы йәш баярҙар, урта синыф һәм күп кенә ҡала халҡы вәкилдәре (меңгә яҡын кеше) йыйыла. Йыйылышта Молдавия эмигранттары ла ҡатнашырға тейеш була, әммә господарь уларҙы сик буйы аша үткәреүҙе тыя. Был осрашыуға тиклем бер нисә айырым йыйылыш һәм господарь власына ҡаршы халыҡ күп ҡатнашҡан демонстрациялар булып үтә. Демонстрацияларҙа ҡатнашыусылар Париж, Вена һәм Берлиндағы ваҡиғаларҙан рухи көс ала. Йыйылған халыҡтың бик аҙы ғына киҫкен саралар яҡлы була, революционерҙарҙың күбеһе һөйләшеп килешеүҙе өҫтөн күрә. Улар, реформалар үткәреүҙе талап итеп, господарға «Петиция-прокламация» ебәрә һәм петицияны ебәргәндән һуң үҙҙәренең йыйылышын һәм бөтә ассоциацияларҙы таратырға һүҙ бирә. Урыҫ ғәскәренең баҫып инеү ҡурҡынысына йәки крәҫтиәндәрҙең һәм ҡала халҡының түбән ҡатламының революцияға ҡушылыуы һәм тыныс сығыштың ҡан ҡойоуға әйләнеү ихтималлығына бәйле ошондай һаҡлыҡ саралары күрелә. .
Василь Александри етәкселегендәге комитет "Петиция-прокламация"ны шәхсән господарҙың ҡулына тапшырырға тейеш була. Петиция бөтә халыҡҡа һәм господарға мөрәжәғәт итә: унда шул мәлдәге сәйәси режимды йомшартыуҙы (цензураны, тән язаһы биреү һәм эҙәрлекләүҙе бөтөрөү, шәхес именлеген гарантиялау, крәҫтиәндәрҙең хәлен яҡшыртыу һәм башҡалар) тәьмин иткән реформалар үткәреүгә саҡырыу яҙыла, был саралар илдең иҡтисади үҫешен тәьмин итер ине .Төп талап — Органик регламентты күҙәтеү һәм законды боҙмау: петиция авторҙары чиновниктарҙың ҡаҙнаны урлауына һәм башбаштаҡлығына туранан-тура күрһәтә. Революционерҙар йыйылыш ағзаларының һанын арттырыуҙы һәм полномочиеларын киңәйтеүҙе талап итә. Ағымдағы сәйәси һәм социаль структураларҙы юҡ итергә йәки үҙгәртергә бер кем дә йыйынмай.
Петицияла бөтәһе 35 пункт була. Стурдза, "Петиция-прокламация"ны 9 апрелдә ҡабул итеп ала һәм 35 пункттың 33-ө менән ризалаша, әммә йыйылышты таратыу, милли гвардия булдырыу һәм цензураны юҡҡа сығарыуҙан баш тарта. Стурдзаның петицияны тулыһынса ҡабул итмәүенә революция лидерҙарының асыуы килә. Тиҙҙән гоподарь ярҙам һорап ғәскәргә мөрәжәғәт итә һәм шул кистә үк протест белдереүселәрҙе майҙандан ҡыуып сығарырға ҡарар итә. Йыйылышта ҡатнашыусылар «Петербург» ҡунаҡханаһы янында баррикадалар ҡора, ә полиция уны штурм менән ала. Ҡорбандар һаны буйынса мәғлүмәттәр төрлөсә: тарихсыларҙың ҡайһы берҙәре, ҡунаҡхана ҡан ҡойоуһыҙ алынды, тип раҫлаһа, икенселәре, боралыш мәлендә бер нисә кешенең үлтерелеүе тураһындағы фекерҙә. Яҡынса 300 революционер ҡулға алына. Ҡайһы берҙәре йәшеренеп Трансильванияға һәм Буковинаға ҡаса. Ҡасаҡтар араһында Берләштерелгән Валахия һәм Молдавия кенәзлектәренең буласаҡ господары Александр Ион Куза ла була. Халыҡ ышанысын юғалтҡан Стурдза, революционерҙарға теләктәшлек белдергән һәр кешене шик аҫтына алып, ҡулға ала, ҡаты цензура урынлаштыра һәм сик буйында Франциянан Молдавияға ҡайтҡан һәр студенттан һорау алырға тигән приказ бирә.
Черновцы
Молдавия һәм Буковина либералдары Черновцыла «Молдавия революцион комитетын» ойоштора һәм Михаил Когэлничанға революция хәрәкәте принциптарын эшләүҙе йөкмәтә. Августа ул «Молдова милли партияһының теләктәре» башы аҫтында нәшер ителә. Был "Теләктәр " 9 апрелдәге петициянан либераллығы менән айырылып тора. Киңәйтелгән полномочиелы һайланған йыйылыш булдырырға, жудецтар, ҡалалар һәм ауыл общиналарының автономияларын киңәйтергә тигән талаптар ҡуйыла. Румынияның буласаҡ премьер-министры был талаптар менән килешә. Шуға ҡарамаҫтан баярҙарҙың алдынғы ролдә булыуын инҡар итмәй һәм крәҫтиәндәрҙең дәүләт тормошонда ҡатнашыуы менән ризалашмай.
Эҙемтәләре
Май айында господарь Николай Беренсегә ғәскәр индереү үтенесе менән мөрәжәғәт итә. . 7 июлдә император рөхсәтенән башҡа 12 мең кеше молдаван кенәзлеге еренә аяҡ баҫа һәм господарға ҡаршы сығыштарҙы баҫтыра. Николай I был башбаштаҡлыҡҡа ризаһыҙлыҡ белдерә, ул Европала протест булыуынан ҡурҡа. 27 сентябрҙә бөтә урыҫ ғәскәре Валахияға инә һәм Венгрия менән Трансильвания сиктәрен ҡаплай.
1849 йылдың 1 майына тиклем кенәзлектә хәрби хакимиәт эшләй, сөнки Рәсәй Төркиә менән Балта-Лиман конвенцияһына ҡул ҡуйылмаған һәм Дунай кенәзлектәре өҫтөнән контролде тергеҙелмәгән була. Ғосман империяһының бөйөк вәзире Рәшид-пашаның ярҙам итәсәгенә таянып, 1848 йыл революционерҙары программаһын хуплаған Григорий Гик яңы господарь итеп ҡуйыла. Ул революционерҙарҙың илгә ҡайтыуын рәхсәт итә һәм күптәренә, шул иҫәптән Михаил Когэлничан һәм  <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)   дәүләт вазифалары тәҡдим ителә. Иҡтисад һәм мәғарифта мөһим администоратив реформалар үткәрелә, әммә революцияла ҡатнашыусылар алдында господарҙың абруйы күтәрелмәй.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Ҡәбер ғазаптары
Ҡәбер ғазаптары ( — Ғаҙаб әл-ҡәбр; Аза́б аль-кабр) — ислам эсхатологияһында кеше үлгәндән һуң бирелгән һынау.
Этимологияһы
Ғәрәп һүҙе 'аҙаб (عَذَابٌ) «яфа», ыҙа «ғазап» тигәнде аңлата, ә ҡәбр һүҙе — «ҡәбер». Был ике һүҙ ҙә тәржемәһеҙ ҙә аңлашыла. Шул уҡ ваҡытта был һүҙҙән башҡорт телендә ике һүҙ — «ғазап» һәм «аҙап» барлыҡҡа килгән. Шуға ҡарамаҫтан, был һүҙҙәрҙең мәғәнәһендә бик аҙ ғына айырма бар. Мәҫәлән, ҡәбер ғазаптары, әммә — юл аҙаптары.
Тарихы
Ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекеренсә, ғәрәптәрҙең исламда ҡәбер ғазаптары тураһындағы күҙаллауҙарына исламға тиклемге осорҙар ышаныуҙары йоғонто яһаған. Шулай уҡ Яҡын Көнсығыштың башҡа дини системаларындағы күҙаллауҙар (мәҫәлән, йәһүд Хибут ха-кевер һәм христианлыҡтағы таҙартҡыстар образы) оҡшаш.
Котыль-Мачий-Кикя
Котыль-Мачий-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Толька йылғаһының уң ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гомпертсхаузен
Гомпертсхаузен (Gompertshausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 502 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,78 км2. Диңгеҙ кимәленән 310 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98663 һәм автомобиль коды — HBN.
Мелиссанти
Мелиссанти (Μελισσάνθη, псевдоним Єва Кугія-Скандалакі / Ήβη Κούγια - Σκανδαλάκη; , Афина — ) —  грек педагогы, журналисы һәм яҙыусыһы. Ҡайһы бел сығанаҡтар буйынса 1990 йылда үлгән. Уның исеме Ivi йәки Hebe ; уның фамиляһы ла Koúyia йәки Koughia булып яҙылғаны осрай.
Биографияһы
Ева Кугия-Скандалаки 1910 йылда Афинала тыуған, бала саҡтан музыка, рәсем төшөрөү, бал һәм классик бейеү сәнғәтен өйрәнгән. 1923 йылдан 1924 йылға тиклем Швейцария санаторийына урынлаша һәм унда туберкулёздан дауалана.
Афина институттарында француз, немец һәм инглиз телдәрен өйрәнә. Һуңынан Афина мәктәптәрендә француз телен уҡыта башлай. Шул уҡ ваҡытта гәзит һәм әҙәби журналдар өсөн тәнҡит мәҡәләләрен яҙа. 1932 йылда грек Яннис Скандалакисҡа (Ιωάννη Σκανδαλάκη) кейәүгә сыға.
Мелиссанти псевдонимы менән билдәле булған Ева Кугия-Скандалаки 1991 йылда вафат була, ҡайһы бер сығанаҡтар 1990 йылда вафат булған тип тә бирә.
Ижады
Мелиссантиның «Phōnes entomou» («Бөжәктәр тауыша») тигән беренсе шиғырҙар йыйынтығы 1930 йылда нәшер ителә. Дөйөм алғанда ул ун йыйынтыҡ нәшер итә. «Ta poiimata tis Melissanthis 1930-1974» («Стихи Мелиссанти шиғырҙары») тигән китап 1976 йылда ғына баҫыла. « O mikros adhelfos» («Бәләкәй ҡустым») тигән балалар пьессаһы өсөн Сикиаридио премияһына лайыҡ була. Сит ил шағирҙары Роберт Фрост, Эмили Дикинсон и Райнер Мария Рильке шиғырҙарын грек теленә тәржемә итә.
Уның иртә поэзияһы дини темаларҙан илһам ала, һуңыраҡ яҙылған шиғырҙары экзистенциаль концепциялар йоғонтоһонда яҙыла.
5 сентябрь
5 сентябрь — григориан стиле буйынса йылдың 248-се (кәбисә йылында 249-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 117 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Айгилде
Айгилде (Айгильдино) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 109 кеше. Почта индексы — 452473, ОКАТО коды — 80213846002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Васильевка (Шаран районы)
Васильевка (Васильевка) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 11 кеше. Почта индексы — 452637, ОКАТО коды — 80258855009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Гнилуха (Тяжин ҡушылдығы)
Гнилуха — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тяжин йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Арин-Берд
Арин-Берд (Арин-берд, Аринберд, Արին բերդ — «Арийҙар ҡәлғәһе») — Әрмәнстанда Ереван ҡалаһының көньяҡ-көнсығыш ситендә урынлашҡан уба. Арин-Бердта боронғо Эребуни торағы ҡалдыҡтары табыла.
1894 йылда урыҫ ғалимы А. А. Ивановский ҡала ситендә урынлашҡан ауылда йәшәгән бер ҡарттан урарту шына яҙыуы төшөрөлгән ташты һатып ала. Шул мәлдән башлап Арин-Берд ғалимдарҙың иғтибарын үҙенә йәлеп итә. Ауыл кешеһе был ташты Арин-Берд убаһында 1879 йылда табыуы тураһында белдерә. М. В. Никольский тиҙҙән был таштағы һүрәтте һәм яҙыуҙың яҡынса тәржемәһен баҫтырып сығара. Ташта, ошо урында Урарта батшаһы Аргишти I «10100 капи һыйҙырышлы» иген һаҡлағыс төҙөнө, тип яҙылған була. Әммә убала археологик ҡаҙылма эштәре тик 1950 йылда ғына башлана. Шулай итеп, боронғо Урарту ҡалаһы Эребуниҙың булыуы дәлилләнә, уны Аргишти I беҙҙең эраға тиклем 782 йылда урартуларҙы Арарат уйһыулығында төпләндереү маҡсатында төҙөй. Археология ҡаҙылмалары Урарту тарихын өйрәнеү буйынса ҡиммәтле һөҙөмтәләр бирә.
Уба атамаһының теүәл этимологияһы — «Ҡанлы ҡәлғә» — ошоға тиклем билдәһеҙ, әммә атама Урарту осороноң ниндәй ҙә булһа фажиғәле ваҡиғалары менән бәйле булмауы билдәле. Моғайын, «Ҡәлғә» һүҙе Эребуниға ҡарайҙыр. Ә бына «Ҡанлы» һүҙен түбәндәгесә аңлатырға булалыр: Эребуни ташланғандан һуң йөҙәр йылдар буйы Арин-Берд ташландыҡ хәлдә ята, унда ҡыҙыл мәк сәскәләре күкрәп үҫеп ултырыр була.
Сорокина Валентина Мефодьевна
Сорокина Валентина Мефодьевна  (9 апрель 1940 йыл) — сәнғәт белгесе, М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейының баш һаҡлаусыһы. Рәсәй Федерацияһының (2012), Башҡортостан Республикаһының (1995) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, П. М. Третьяков исемендәге премия лауреаты.
Биографияһы
Валентина Мефодьевна Сорокина 1940 йылдың 9 апрелендә Өфөлә эшсе ғаиләһендә тыуған. Әсәйе, Треньхина Зоя Дмитриевна (Теребилова), йәш ҡыҙ сағында ауылдан сығып китә, Магнитогорск металлургия комбинаты төҙөлөшөндә эшләй. Төҙөлөштә буласаҡ ирен, Мефодий Артемьевич Теребиловты осрата. Ул ҡатынын Өфөгә алып китә. Ғаилә Өфөлә йәшәй, ике бала тәрбиәләй: Юрий һәм Валентина. Атайы үҙе, Теребилов Мефодий Артемьевич, сығышы менән Украинанан. Уның ғаиләһе кулак тип һөрөлә һәм Бәләбәйгә (Башҡортостан) күсеп килеп йәшәй. Ул Бәләбәйҙә «Торгсин»-ға (сит ил кешеләре менән сауҙа итеү буйынса Бөтә Союз ойошмаһы) һатып алыусы булып эшкә урынлаша. Ауыл буйлап йөрөп, әйберҙәр һәм аҙыҡ-түлектәрҙе алтынға һәм затлы нәмәләргә алыштыра. Ата-әсәһе Өфөлә (Ш. Руставели урамы) төпләнә. Мефодий Артемьевич 1940 йылда Совет-фин һуғышында, аҙаҡ Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында була. 10 йыл самаһы балалар атайһыҙ үҫә.
60-сы йылдарҙа, мәктәпте тамамлағандан һуң, Валентина Мефодьевна Өфөлә асылған А. Кузнецов исемендәге 1-се балалар художество мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. Сәнғәт тарихын уҡыта. Һуңынан, 1967 йылға тиклем, И. Е. Репин исемендәге Ленинград һынлы сәнғәт, скульптура һәм архитектура институтында (хәҙерге Санкт-Петербург дәүләт академияһы) сәнғәт теорияһы һәм тарихы факультетында уҡый.
[[1968 йыл]дан алып М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейының баш һаҡлаусыһы. 2010 йылдан — музей директорының иҫәп-һаҡлау эше буйынса урынбаҫары.
Әлеге ваҡытта Өфө ҡалаһында йәшәй һәм эшләй. Сәнғәт белгесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1995).
1989 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. «Башҡортостан энциклопедияһы» фәнни нәшриәтенең ғилми-редакцион советы ағзаһы.
Валентина Мефодьевнаның ағаһы, Ракша Юрий Михайлович (Теребилов) (02.12.1937 — 01.09.1980) — билдәле совет рәссамы.
Валентина Мефодьевна — күргәҙмәләр альбомдарын һәм каталогтарҙы ла индереп, 150-нән ашыу ғилми хеҙмәт авторы. Башҡортостан рәссамдарының ижады тураһындағы монографик баҫмалар, энциклопедияларҙа, матбуғатта баҫылып сыҡҡан күп һанлы хеҙмәттәр авторы.
Күргәҙмәләр
1974 йылдан алып — республика, зона, төбәк һәм Бөтә Рәсәй күргәҙмәләрендә («Сәнғәт» бүлегендә) ҡатнашыусы.
Төп хеҙмәттәре
Художники Республики Башкортостан : альбом-каталог / М-во культуры Республики Башкортостан, Региональное отд-ние Всероссийской творческой общественной организации «Союз художников России» Республики Башкортостан, Башкирский гос. художественный музей им. М. В. Нестерова; [сост. кат. В. М. Сорокина, М. О. Садыкова; пер. на англ. яз. В. Л. Левитин, пер. на баш. яз. М. С. Аминова]. — Изд. 2-е, доп. — Уфа : Автор, 2011. — 375 с. : ил., портр., цв. ил.; 25 см. ISBN 978-5-9902383-3-6
Сорокина В. М. Далёкие мечты осуществились // Мир музея, 2002. — № 5 (Сентябрь-октябрь). — С. 14-23 (с воспр.).
Сорокина В. М., Игнатенко С. В. Музей на реке Белой // Государственная Третьяковская галерея, 2007. — № 3. — С. 4-15 (с воспр.). — Текст парал.: рус., англ.
Михаил Васильевич Нестеров. Коллекция музея: Справочное издание / Авт.-сост. В. М. Сорокина. — Л.: Иван Фёдоров, 1997. — 40 с.
Буклеты о творчестве художников БАССР Б. Домашникова, Т. Нечаевой, С. Тавасиева, р. Нурмухаметова, К Девлеткильдеева. .
Вступительная статья и каталог республиканской выставки-конкурса, посвящённой 200-летию Победы в Великой Отечественной войне 1812 года. Уфа: Автор, 2012.
Вступительная статья и каталог республиканской выставки «Современное изобразительное искусство Республики Башкортостан» (в рамках дней культуры РБ в Москве). — Уфа: Автор-проект, 2012.
Вступительная статья и каталог республиканской выставки, посвящённой III Всемирному курултаю башкир. — Уфа: Автор-проект, 2011.
Вступительная статья и каталог республиканской выставки-конкурса, посвящённой 65-летию Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг. — Уфа: Автор-проект, 2010.
Вступительная статья и каталог республиканской открытой гала-выставки «Акварельная весна». — Уфа: Инеш, 2005.
Салават Юлаев. Энциклопедия. — Раздел «Изобразительное искусство». — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2004.
Александр Бурзянцев. Монография. — Уфа: Слово, 1998.
Михаил Васильевич Нестеров. Каталог музейного собрания с вступительной статьёй. — Уфа: Слово, 1997.
Борис Фёдорович Домашников. Альбом-каталог с вступительной статьёй. — Уфа: Слово, 1994.
Рашид Нурмухаметов. Монография. — Уфа: Китап, 1986.
Тамара Павловна Нечаева. Альбом-каталог с вступительной статьёй. — Уфа: Китап, 1984.
Адия Хабибулловна Ситдикова. Альбом-каталог с вступительной статьёй. — Уфа: Китап, 1981.
Ишембай районы
Ишембай районы (Ишимбайский район) — Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге — Ишембай ҡалаһы. Районда 26394 кеше йәшәй.
Физик-географик характеристикаһы
Район Ағиҙел йылғаһының урта ағымында, уң яҡ ярҙа урынлашҡан. Ишембай районы биләмәһе майҙаны 4002,59 км², муниципаль берәмек майҙаны — 4106,06 км².
Ғафури, Белорет, Бөрйән, Мәләүез, Стәрлетамаҡ райондары, Салауат һәм Стәрлетамаҡ ҡалалары менән сиктәш.
Район биләмәһенең көнсығыш өлөшө Башҡорт (Көньяҡ) Уралдың көнбайыш һырттарына ҡарай, уларҙың абсолют бейеклеге 845 метрға етә, климаты дымлы, киң япраҡлы һәм аҡ ҡайын, уҫаҡ урмандары менән ҡапланған. Райондың көнбайыш өлөшө Ағиҙел буйы далаһына ҡарай, климаты байтаҡҡа ҡорораҡ һәм урман менән дала аралашып урынлашҡан.
Файҙалы ҡаҙылмалары
Райондың төп ер аҫты байлығы — нефть ятҡылыҡтары (1932 йылда асыла). Шулай уҡ таш тоҙ, эзбиз, гипс, ҡом, доломит, бут ташы, ҡом-ҡырсын ҡатнашмаһы сығарыла.
Тәбиғәте
Административ үҙәк Ағиҙел буйы уйһыулығында урынлашһа ла район биләмәһенең ҙур өлөшөн тау тайгаһы алып тора. 252,6 мең га майҙан (район биләмәһенең 63,1 проценты) урман менән ҡапланған. Күбеһенсә аҡ ҡайын, йүкә, имән һәм уҫаҡ ағастары үҫә.
Район биләмәһе ҡырағай шарттарҙа үҫеүсе дарыу үләндәренә бай, 200-ҙә ашыу төрҙәге дарыу үләндәре үҫә. Улар үҫкән биләмәләр айырыуса һаҡланған тәбиғәт территориялары исемлегенә инә.
Гидрографияһы
Район биләмәһендә 40-тан ашыу йылға бар. Биләмәнең көнбайыш сигенән Ағиҙел йылғаһы аға, ҡушылдығы Юрғаш йылғаһы, көнсығыш өлөшөнән — Егән йылғаһы, ҡушылдыҡтары — Һикәҙе һәм Рәүҙәк йылғалары, Һәләүек, Тәйрүк, уның ҡушылдыҡтары Юшалы, Тор йылғалары.
Дауалау-һауыҡтырыу сифатына эйә булған һыу сығанаҡтары: Берғамыт һәм Исемһеҙ (Хажы ауылы эргәһендә), Изге шишмә (Скворчиха ауылы), Тереһыу (Арлар), Ресторан (Ҡолғона ауылы), Селтербей-Урта-Таш (Маҡар ауылы), Ҡайнауыҡ (Һарғай ауылы), Аллағыуат шишмәһе (Маҡар ауылы).
Тау түбәләре
Иң юғары нөктә Алатауҙа урынлашҡан (845 м). Ул Ишембай районының көнсығыш өлөшөндә ята, уның тирәһендә бейеклектәре 500—600 м булған тау һырттары һүҙылып киткән..
Башҡа тауҙар: Урта-Таш һәм Аҡташ (Маҡар ауылы янында), Арҡауылтау, Бейектүбә, Ташлығыртау, Бикмәш (проектируемый памятник природы, тәбиғәт һәйкәлдәре Алатау, Ҡарауыл-тау һәм башҡалар. Бәштин, Биктәр, оло Ҡалыу, Ҡалыу (тау һырты), Ҡалыу, Йүкәлетау, Олотау ер аҫты һыуҙарын бүлеүсе һырттар, улар киләсәктә айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәһе исемлегенә инергә тейеш.
Мәмерйәләре
Туристар араһында район төрлө ҡатмарлылыҡ категорияларына ҡараған мәмерйәләре менән дан тота. Улар түбәндәгеләр: Егән, Ишһары-Нөгөш, Эҫем-Ағиҙел
Транспорт менән барып етеп булғанға күрә туристар яҡшы белгән урындар — Маҡар ауылы (Салауат мәмерйәһе, Ҡыҙҙар тауы, Ҡуҡрауыҡ), Хажы ауылы (Хазиново) (Тирмән-Таш (Хазинская I и II), Отважных, Малютка, Олимпия). Шулай уҡ, Ишәй мәмерйәләре, Таш-Өй, Ыласын мәмерйәләре.
Тарихы
Хәҙерге Ишембай районы ерҙәрендә бик күп быуаттар буйына юрматылар көн итә. Башҡорттар Рәсәй дәүләте составына ингәс, Юрматы ырыуы ерҙәре Нуғай даруғаһы Юрматы волосы составына инә.
1919 йылда хәҙерге район биләмәһе Бәләкәй Башҡортостандың Юрматы кантоны составына алына. 1922 йылда Оло Башҡортостан ойошторолғандан һуң — Стәрлетамаҡ кантоны составына индерелә.
1923 йылда буласаҡ район биләмәһендә волостар эреләтелә, 4 волость барлыҡҡа килә: Аҙнай, Борон, Петровск һәм Маҡар. 1930 йылда кантон-волость бүленеше реформаһы үткәрелә. Петровск районы ойошторола, аҙаҡ ул Маҡар районы (20 август 1930 г.) тип үҙгәртелә.
1935 йылдың 3 февралендә Башҡорт АССР-ы Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумының Башҡорт АССР-ы райондары составында яңы селтәрҙең барлыҡҡа килеүе тураһында ҡарары сыға. Маҡар районында 22 ауыл советы булдырыла: Петровск (10 тораҡ пункты), Бәрҙәшле (6), Яңы-Георгиевка (9), Татьяновка (7), Скворчиха (3), Егән (2), Васильевка, Әхмәр (3), Ишәй (4), Алатаң  (4), Янрус (2), Юлдаш (5),Әрмет-Рәхим (4), Әрмет(4), Маҡар (4), Ҡолғона (6), Көҙән (6), Һайран (6), Этҡол (5), Байғужа (8), Һәләүек (2), Ҡөҫәпҡол (3).
«РСФСР Юғары Советы Президиумының Ишембай эшсе ҡасабаһын ҡалаға әйләндереү һәм Башҡорт АССР-ының Ишембай районын бөтөрөү тураһындағы Указы» (10 февраль, 1940 йыл) нигеҙендә район бөтөрөлә, Ишембай республика буйһоноуындағы ҡалаға әйләнә, ә район биләмәһе элекке административ идаралыҡҡа күсә, яңы ҡаланың бер өлөшөнә әйләнгән Көҫәпҡолдан тыш.
Ишембай районы ҡайтанан 1965 йылдың 14 ғинуарында ойошторола.
2000 йылда Башҡортостан Республикаһы Президенты Указы менән Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районы өсөн бер хакимиәт булдырыла.
2008 йылдың 18 ноябрендә Башҡортостан Республикаһы Законы нигеҙендә Әхмәр, Васильевка, Яңы Әптек һәм Сәлих ауыл советтары бөтөрөлә
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҡтисады
Районда иҡтисад сәнәғәт-ауыл хужалығы йүнәләшендә алып барыла. 107,5 мең гектар майҙанды (район биләмәһенең 26,8 %) ауыл хужалығы ерҙәре биләй, уларҙың 62,8 мең гектары — һөрөнтө ерҙәр, 13,7 мең гектары — сабынлаҡтар, 31,6 мең гектары — көтөүлектәр. Райондың көнсығыш өлөшө тау-урман ит-һөт етештереүсе зонаға, көнбайышы иген игеү-мал көтөү, шәкәр сөгөлдөрө, йәшелсә үҫтереү, сусҡа үрсетеү һәм умарта тотоу менән шөғөлләнеүсе зонаға ҡарай.
Туризм
Муниципаль район хакимиәте «2011—2016 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһында туризмды үҫтереү» республика маҡсатлы программаһы проектына индереү өсөн «Ырыуҙар ташы» мемораиль комплексын, элекке төрмә харабалары, Туғар-Салған күле янындағы палатка ҡаласығы базаһында тарихи музей булдырыу тураһындағы Инвестиция проектын тәҡдим итә. Шулай уҡ ат спортын (конкур, һыбай йөрөү), Шихан утары янында ял итеү базаһын булдырыу (коттедждар төҙөп), дельтапланеризмды үҫтереү, балалар өсөн уйын аттаракциондарын төҙөү ҙә проектҡа индерелә.
Район биләмәһендә бер нисә турист базаһы эшләй: «Ковчег» (Нух кәмәһе) (40 кешегә, Ишембай ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 5 километрҙа, быуа буйында, япраҡлы урманда), «Ғаилә» ял йорто (16 кешегә, Бәрҙәшле ауылы), «Ҡуҡрауыҡ» (30 урынлыҡ, Маҡар ауылынан 2 километрҙа, Салауата Юлаев мәмерйәһе һәм Ҡуҡрауыҡ шарлауығы янында.
Транспорт
Райондың һыу артериялары: Ағиҙел (һайыҡҡанға тиклем парходтар йөрөгән), Һәләүек.
Автоюлдарҙың тығыҙлығы: 51 км / мең кв. км. Ишембай — Аллағыуат тимер юл һәм автомобиль юлдары районды Өфө — Ырымбур транспорт магистрале менән бәйләй. Райондың төньяғынан Стәрлетамаҡ — Магнитогорск автомагистрале үтә, көньяҡ-көнбайыш сик буйлап — Ишембай — Мәләүез автомобиль юлы.
Мәғариф
Ишембай ерендә тәүге мәктәптәр XIX быуатта асыла.
1931 йылда төбәктә 60-ҡа яҡын мәктәп булыуы билдәле. 1934 йылда мәктәптәр һаны 81-гә етә. Уларҙа 203 уҡытыусы балаларға белем бирә, уларҙың икәүһе юғары белемле, 26-һы — урта, 105-е — ете йыллыҡ мәктәп белеме менән һәм 12-һе башланғыс белемгә эйә була.
Һаулыҡ һағы
Районда үҙәк дауахана һәм 4 участка дауаханаһы бар.
Киң мәғлүмәт саралары
Әлеге ваҡытта урыҫ һәм башҡорт телдәрендә «Восход» һәм «Торатау» гәзиттәре сыға.
Киҫегәс (ҡасаба)
Киҫегәс Кисегач— Рәсәй Силәбе өлкәһенең Кәҫле районындағы ҡасаба. Төбөк ауыл биләмәһе составына инә.
Этимологияһы
Ҡасабаның атамаһы үҙе ярында урынлашҡан Киҫегәс атамалы күлдән алынған (ҡара - Оло Киҫегәс). «Киҫегәс» — күлдең хәҙерге атамаһы. Иҫәт провинцияһының 1742 йылғы ландкартаһында Кисега тип күрһәтелгән, академик Паллас П. С. күлде Кисегаташ тип атаған, «Ырымбур губернаһы» тигән географик очеркында Д. Н. Соколов күлде Кисъ-Агачъ тип яҙа.
Силәбе өлкәһенән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә күлдең исемен башҡортса "киҫеү" һүҙе менән бәйләй.
Халҡы
2010 йыл йәниҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ҡасабала 29 кеше йәшәгән (15 ир-ат һәм 14 ҡатын-ҡыҙ).
Урамдары
Ҡасаба өс урамдан тора.
Чекша
Чекша — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 395 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Туғай турғайы
Туғай турғайы, туғаяҡ(Дроздовидная камышевка, Acrocephalus arundinaceus) — турғайҙар отрядындағы ҙур булмаған ҡошсоҡ.
Ҡылыҡһырлама
Сыйырсыҡ ҙурлығында. Бик хәрәкәтсән, өҙ¬лөкһөҙ тауышланып йөрөүсе ҡош. һырт яғы ҡара-көрән, кәүҙәһенең аҫ яғы һорғолт аҡ.
Тауышы
Тауышы көслө генә: «шаҡ-шаҡ». һайрауы тупаҫ һәм сырылдаҡ өндәрҙән тора: «трин-трин-керс-керс-бит-бит-вийт-вийт».
Йәшәү рәүеше
Ҡурҙайҙарҙан байтаҡҡа ҙур булыуы менән айырыла, һыу ситтәрендәге шырлыҡтарҙа йәшәй. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Төрлө бөжәктәр, үлән орлоҡтары менән туҡлана. Ояһын кәрзинкәгә оҡшатып, ҡамыш һабаҡтарында үрә. Ҡара, һоро, көрән таптар, сыймалаҡтар менән сыбарланған 3—6 бөртөк йәшкелт аҡ йомортҡаһы була.
Яковлев Борис Григорьевич
Яковлев Борис Григорьевич (21 октябрь 1931 йыл — 17 март 2011 йыл) — СССР һәм Рәсәй әҙәбиәт белгесе, әҙәби тәнҡитсе, журналист, яҙыусы һәм публицист. Филология фәндәре кандидаты, профессор. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Биографияһы
Борис Григорьевич Яковлев 1931 йылдың 21 октябрендә Башҡорт АССР-ының Ҡариҙел районының Урғыш ауылында тыуған.
Асҡын урта мәктәбен тамамлай.
Ростов «Комсомолец» йәштәр гәзите мөхәррире булып эшләй.
Ростов дәүләт университетының тарих-филология факультетын бик яҡшы билдәләргә тамамлай.
1963 йылда КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы ижтимағи фәндәр академияһының аспирантураһына уҡырға инә. Уны 1966 йылда әҙәбиәт, сәнғәт һәм журналистика кафедраһы буйынса тамамлай. Шунда уҡ С. М. Петровтың ғилми етәкселеге аҫтында «Люди науки в современной советской художественной прозе» темаһы буйынса «филология фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
Төрлө йылдарҙа комсомол һәм партия эшендә: КПСС Үҙәк Комитетының пропаганда бүлегендә гәзит секторы инструкторы була.
Артабан «Журналист» һәм «Литературное обозрение» журналдарының баш мөхәррир урынбаҫары, «Высшее образование в России» фәнни-педагогик журналының баш мөхәррире булып эшләй. «Журналисты ХХ века» альманахын төҙөүсе.
СССР Журналистар союзы идараһының беренсе секретары, Рәсәй Журналистар союзы ағзаһы һәм Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы.
1971 йылда Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультеты деканы тәҡдимен ҡабул итеп уҡытыусы булып эшләй. Биш йыл дауамында Мәскәү церебраль системаһы боҙолған инвалид балалар институтында (Мәскәү дәүләт социаль-гуманитар институты) эшләй. Шулай уҡ СССР-ҙың телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса Дәүләт комитетының радиотапшырыуҙар һәм телевидение хеҙмәткәрҙәренең квалификацияһын күтәреү Бөтә Союз институтында тележурналистика кафедраһы мөдире, матбуғат хеҙмәткәрҙәренең квалификацияһын күтәреү Бөтә Союз институтында журналистика оҫталығы кафедраһы мөдире, йыл ярым М. А. Шолохов исемендәге Мәскәү дәүләт педагогия университетында һәм Мәскәү социаль-гуманитар институтында журналистика профессоры булып эшләй.
Ете китап, шулай уҡ йөҙәрләгән мәҡәләләр, очерктар һәм эсселар авторы.
Ғарипова Рәйлә Мөхәмәтхан ҡыҙы
Ғарипова Рәйлә Мөхәмәтхан ҡыҙы (Гарипова, Раиля Мухаметхановна; 22 ноябрь 1946 йыл) — СССР һәм Рәсәй балет артисы, балетмейстер. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2017), Татар АССР -ының халыҡ артисы (1987), Татар АССР-ының атҡаҙанған артисы (1982). Татарстан республикаһының йыр һәм бейеү ансамбленең баш балетмейстры (1977 йылдан).
Биографияһы
Рәйлә Мөхәмәтхан ҡыҙы Ғарипова 1946 йылдың 22 ноябрендә Ҡазанда тыуған. Әсәһе-Рәбиға Заһиҙулла ҡыҙы (ҡыҙ фамилияһы. Заһиҙуллина, 1910—1982), атаһы-Ғарипов Мөхәмәтхан Ғарип улы (1906—1987), итексе, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыус тыуған ауылынан Балтас районыТүбән Сасна ауылында тыуған.
1978 йылдан Яр Саллы сәнғәт колледжында эшләй, сығарылыш уҡыусылары Ансамблгә әүҙем ҡушыла. 1982 йылда «Юлдаш» студияһының балалар хореография мәктәбен ойоштороу инициаторҙарының береһе була. Ул 2006 йылдан ансамблдең буласаҡ бейеүселәрен әҙерләү өсөн база мәктәбенә әүерелә. Уҡыу йорто бик күп уҡыусылар тәрбиәләй, мәҫәлән, Татарстан Республикаһының атҡаҙанған артистары . Хәметов .Айрат һәм Ләйсән Хәмитовта. 2001 йылдан Ҡазан дәүләт мәҙәниәт институтында уҡыта, халыҡ бейеүҙәре кафедраһы профессоры. Шулай уҡ фольклор конкурст арын, музыкаль фестивалдәр ойоштороуҙа ҡатнаша.
Ғарипова милли бейеү фольклорын, ғөрөф-ғәҙәттәрен һәм традицияларын яҡшы белә, татар халҡының бейеү ижады элементтарын сәхнә-хореография композицияларына киң һәм ҡыйыу индерә. 40 йылдан ашыу Ансамблдә эшләгән осоронда балетмейстер булараҡ йөҙҙән ашыу композиция ҡуя һәм Ғәзиз Таһировтың эшен дауам иткән Татарстандың атҡаҙанған хореография оҫталары иҫәбенә инә. А. Ключарёв көйөнә нигеҙләнгән «Гармун, гармун» вокаль-хореография композицияһы ансамблдең визит карточкаһы булып тора..
«Һабантуй», «Дуҫлыҡ кистәре», «Тыуған яҡ моңдары», «Ҡорбан байрамы», «Шәреҡ клубы» («Восточный клуб»),, «Шәһәр бейеүе»(«Троицкие вечера»). кеүек йыр-бейеү композицияларын сәхнәләштереүҙә ҡатнаша. «Ҡыҙҙар йыйыны», «Бишле бейеү», « Ҡазан ҡыҙҙары бейеүе», «Ярмәк вағы» («Ярмякские дроби»), «Ай, былбылым», «Көмөш беләҙек» («Серебряный браслет»),, «Шәл», «Вальс», «Танго», «Сабата» бейеүҙәрен ҡуя.
Шәхси тормошо
Ире-Ҡотдосов Ринат Мөсәүир улы (1953), эшҡыуар. Улдары-Камил (1990), музыкант, "Юлдаш"хореография студияһын тамамлаған.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ғарифуллина Аида Эмиль ҡыҙы
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Европа сереге
Европа сереге — Был ауырыу умартаға плутон тигән микробтар эләккәндә тарала.
Ауырыуҙың билгеләре һәм ағымы
Башлыса 3-4 көнлөк ҡарышлауыҡтар зарарлана. Ҡайһы саҡта 7 көнлөк үрсем дә үлә. Ояһы яҡшылап йылытылмаған, аҙығы аҙ булған көсһөҙ ғаиләләрҙә был ауырыу тиҙ тарала. Бал ҡорто ғаиләһенә плутон микробы йоғоп үрсей башлаһа, уның эргәһендә алвей һәм икенсе төрлө микробтар үрсеп китә.
Был микробтар умарталыҡта йылдар буйы һаҡлана. Ояла микроб тәрбиәсе ҡорттар аша тарала. Ауырыу ғаиләнән алынған кәрәҙ, баллы рамдар ауырыу сығанағы булып тора.
Ауырыу, бер умартанан икенсеһенә әре ҡорттар, аҙашҡан ҡорттар аша күсә. Европа сереге ауырыуы йәйҙең беренсе яртыһында башлана. Яҙғы һалҡын көндәр, һут йыйыу туҡталыу, умартала аҙыҡ етешмәү, ғаиләнең көсһөҙләнеүе һөҙөмтәһендә был ауырыу тиҙ таралып китә. Көндәр йылынып, бал һуты йыйыу башланғас, ауырыу ҡарышлауыҡтар һаны кәмей. Бал йыйыу осоро туҡталғас, ауырыу ҡарышлауыҡтар һаны арта, шулай итеп, ауырыу көҙгә тиклем һуҙыла, күстәр хәлһеҙләнә. Тик ояла бала тәрбиәләү туҡтағас ҡына, ауырыу туҡтала.
Ауырыу	ҡарышлауыҡтың	рәүеше	үҙгәрә, майлы һымаҡ ялтырауыҡлы төҫтән тоноҡ аҡ төҫкә инә, күҙәнәктә төрлө хәлдә	 ята. Үлгәндән һуң һарғылт төҫтән аҡһыл һоро төҫкә, унан көрән төҫкә инеп кибә һәм, ҡатып, ҡабыҡҡа әйләнә.
Дауалау саралары
Ауырыуҙы булдырмаҫ өсөн, умарталыҡта көслө бал ҡорто ғаиләләрен аҫрарға тәҡдим ителә. Умарталар яҡшылап йылытыла. Бал һуты бүлеүсе үҫемлектәр сәскә атҡан яландарға умарталарҙы ваҡытында күсереү сараһы күрелә. Ояны ваҡытында киңәйтеп, ваҡытында тарайтыу, ҡорттарға эсергә таҙа һыу сығанағы булдырыу мөһим. Умартаны ҡоро, елдән ышыҡ урында тотоу, умарталыҡта таҙалыҡ булдырыу, иҫкергән кәрәҙҙәрҙе ваҡытында иретеп заводҡа тапшырыу серек ауырыуын булдырмаҫҡа ярҙам итә. Умарталыҡта серек ауырыуы беленгәс тә, ауырыу һәм үлгән ҡарышлауыҡтары булған кәрәҙҙе киҫеп алып, лабораторияға ебәрергә кәрәк. Бер үк ваҡытта серек ауырыуын дауалау һәм уның менән көрәш сараларын күрергә кәрәк. Бал ҡорттарын яңы умарталарға күсереү һәм уларҙы дауалауҙа Америка сереге менән көрәшкәндә ҡулланылған ысул һәм дарыуҙар файҙаланыла.
Кәрәҙҙәрҙе йоғошһоҙландырыу өсөн, уларға ике процентлы водород перекисы, бер процентлы ҡырмыҫҡа йәки һеркә кислотаһының иретмәһен тултырып, бер тәүлеккә ҡалдыралар һәм һуңынан, иретмәне бушатып, уларҙы һыу менән сайҡайҙар.
Дауалағандан һуң бер йыл уҙғас ҡына, умарталыҡ Европа сереге ауырыуынан ҡурҡынысһыҙ булып иҫәпләнә.
Гнилушка (Ай ҡушылдығыдаты)
Гнилушка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Айдат йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кукры-Еган
Кукры-Ёган — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Поколька йылғаһының уң ярына тамағынан 236 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Волчиха (Коен ҡушылдығы)
Волчиха  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Коен йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хорошенка
Хорошенка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының һул ярына тамағынан 579 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иматранкоски (гөрләүек)
Иматранкоски (Imatrankoski) — гөрләүек. Финляндияла, Вуокса йылғаһында, уның Сайм күленән башанған еренән 7 км алыҫлыҡта, Иматра ҡалаһының Иматранкоски районында урынлашҡан.
Горслебен
Горслебен (Gorsleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 558 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,78 км2. Диңгеҙ кимәленән 130 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6577 һәм автомобиль коды — KYF.
Иматранкоски (гөрләүек)
Гидрология
Һыуҙың төшөү бейеклеге 18 метр (983 метр дауамында). Һыу сығымы яҡынса 600 м³/с. ГЭС төҙөгәндән һуң, 1920 йылдарҙа быға тиклем булған шарлауыҡ бикләнгән.
Һыу ебәреү
Хәҙерге ваҡытта йәйге миҙгелдә гөрләүек һыуы яһалма ебәрелә, был Иматрала ғына түегел, ә, ғөмүмән, бөтә Финляндияла туристар йәлеп итеүҙең төп сараһы булып тора. Быуалағы һыу плотинанан Сибелиус, Darude һәм Nightwish музыкаһы аҫтында плотинанан ағыҙып төшөрөлә. Һәр йылдың июнь аҙағынан алып август аҙағына тиклем шәмбе көндәрендә 30 минут буйына гөрләүек һыуы ағыҙыла, шулай уҡ Раштыуала, 25 декабрҙә һәм 31 декабрь (Яңы йыл байрамында) төндә быуа һыуы гөрләтеп ағыҙыла. Йылдың башҡа ваҡытында һыу ағыҙыу «тантанаһы» үткәрелмәй, әммә ҡайһы саҡ техник сара булараҡ ҡына һыу ағыҙыла
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Коган Ефим Яковлевич
Коган Ефим Яковлевич (8 ноябрь 1940 йыл — 28 ноябрь 2019 йыл) — дәүләт хеҙмәткәре, ғалим. физика-математика фәндәре докторы (1985), профессор (1987), Нью-Йорк фәндәр академияһының ағзаһы, һамар өлкәһенең беренсе мәғариф һәм фән министры.
Биографияһы
Украин ССР-ы Полтава ҡалаһында 1940 йылдың 8 ноябрендә йәһүд ғаиләһендә тыуған.
1962 йылда Полтава инженер-төҙөлөш институтын (хәҙер Ю. Кондратюк исемендәге Полтава милли техник университеты) тамамлай һәм «Казпромстройпроект» тресының Ҡарағанда бүлеге инженеры, аҙаҡ — «Южэнергострой» тресында инженер булып эшләй. 1967 йылда Новосибирск дәүләт университеты аспирантураһын тамамлай, инженер, өлкән инженер, радио-физика факультетының физик электроника проблемалы лабораторияһында кесе ғилми хеҙмәткәр, өлкән ғилми хеҙмәткәре, шулай уҡ Киев дәүләт университетының (хәҙер Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты) ғилми-тикшеренеү секторында өлкән ғилми хеҙмәткәр була.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген Куйбышев (хәҙерге Һамар өлкәһе) Куйбышев дәүләт педагогия институтының дөйөм физика кафедраһы мөдире булып 1981 йылда башлай. Ефим Яковлевич 1985 йылда «Вопросы кинетики и релаксационной динамики частично ионизированной плазмы» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1987 йылда уға профессор дәрәжәһе бирелә.
1992-2005 йылдарҙа Һамар өлкәһе мәғариф системаһын етәкләй: өлкә хакимиәтенең мәғариф идаралығы начальнигы вазифаһын башҡара, аҙаҡ — Һамар өлкәһенең мәғариф һәм фән министры. 2001 йылда, РФ Дәүләт Советының эшсе төркөмө ағзаһы булараҡ, дәүләт «Рәсәй мәғарифын 2010 йылға тиклем модернизациялау концепцияһы»н төҙөүҙә ҡатнаша.
2019 йылдың 28 ноябрендә һамар ҡалаһында вафат була. 30 ноябрҙә Һамар ҡалаһының Ғалимдар йортонда граждандар йыназаһы үтә.
Зейтунцян Перч Арменакович
Зейтунцян Перч Арменакович  (Պերճ Արմենակի Զեյթունցյան, 18 июль 1938 йыл, Искәндәриә, Мысыр — 21 август 2017 йыл, Ереван, Әрмәнстан) — әрмән яҙыусыһы, драматург. 1990—1991 йылдарҙа Әрмәнстандың мәҙәниәт министры. Әрмән ССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре (1989), СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Минзәлә районы
Минзәлә районы (Минзәлә районы) — Татарстан районы. Административ үҙәк — Минзәлә.
Майнан — 1919,8 км².
Тарих
Район территорияһы байлар башҡорттары ерҙәрендә урынлаша.
Өфө өйәҙе, 17 быуаттан уртаһынан Кама аръяғы һыҙығы (Кама аръяғы сик һыҙығы) составында.
1781—1920 йылдарҙа Минзәлә өйәҙенең территорияһында.
Селиярово
Селиярово — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Ханты-Мансийск райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 562 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628506, ОКАТО коды — 71129928001.
Тянь-Шань
Тянь-Шань (,, Ала-Тоо, Теңир-Тоо, Алатау, Tyan Shan, Тэнгэр уул) — Урта Азияның биш иле — Тажикстан, Ҡырғыҙстан, Ҡытай (Синьцзян-Уйғыр автоном районы), Ҡаҙағстан һәм Үзбәкстан территорияһында урынлашҡан тау системаһы.
Атама тарихы
Тянь-Шань һүҙе ҡытайса «күк тауҙары» тигәнде аңлата. Э. М. Мурзаев фекеренсә, был һүҙҙәр төрки телдең Тәңре (Хоҙай) һәм Нишан (тамға), Тәңре-Нишан һүҙҙәренән күсермәнән килеп сыҡҡан.
Географик һүрәтләү
Тянь-шань тау системаһына түбәндәге орографик райондар инә: Тянь-Шань тауҙары донъяла иң юғарыларҙан һанала, улар араһында бейеклеге 6000 метрҙан ашыу утыҙҙан күп түбә иҫәпләнә. Тау системаһының иң юғары нөктәһе — Еңеү тау сусағы (Томор, 7439 м) Ҡырғыҙстан һәм Ҡытайҙың Синьцзян-Уйғыр автоном районы сигендә урынлашҡан; бейеклеге буйынса киләһе нөктә — Ҡырғыҙстан һәм Ҡаҙағстан сиге буйлап үткән Хан-Тәңре (6995 м) тау сусағы.
Үҙәк Тянь-Шандән көнбайышҡа өс тау сылбыры китә, көнбайышта Фирғәнә һырты менән тоташа.
Тянь-Шань оҙонлоғо көнбайыштан көнсығышҡа 2500 км тәшкил итә. Терегөмөш, һөрмә, ҡурғаш, кадмий, цинк, көмөш, соҡорҙарҙа нефть ятҡылыҡтары бар. Рельеф күбеһенсә бейек таулы, 3200 м юғарыраҡ — күп йыллыҡ туңлыҡ.
Тикшеренеүҙәр
Беренсе Европа тикшеренеүсеһе 1856 йылда Петр Петрович Семенов булды, был эше өсөн «Семенов-Тян-Шанский» титулын алған.