cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Баимчик
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Тайжо
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Баимчик
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Клара Поллачек
Клара Поллачек (Clara Pollaczek, тулы исеме — Clara Katharina Pollaczek, ҡыҙ фамилияһы — Loeb (Löb); 1875—1951) — Австрия яҙыусыһы. Ҡайһы бер әҫәрҙәре Bob һәм Bob Béol псевдонимдары аҫтында сыҡҡан.
Биографияһы
1875 йылдың 15 ғинуарында Австро-Венгрияның баш ҡалаһы Венала банкир Луи Лёбтың (Louis Loeb, 1843—1928) йәһүд ғаиләһендә тыуған. Энеләре Альфред һәм Отто, һеңлеһе Анна була. Үҙ йортонда башланғыс белем ала.
19 йәшендә яҙа башлай, ир-ат псевдонимдары ҡултамғаһын ҡуя. 1897 йылдың апрелендә Neue Deutsche Rundschau әҙәби журналында уның тәүге әҫәре — ''«Mimi. Schattenbilder aus einem Mädchenleben»'' баҫылып сыға. 1898 йылдың 10 майында Прагала тыуған Отто Поллачекҡа (Otto Pollaczek) кейәүгә сыға. Никахта ике малай тыуа — Герман Эрих һәм Карл Фридрих. Ғаилә Венала йәшәй. 1907 йылда Поллачектың компанияһы финанс ҡытыршылыҡтарына тарый һәм 1908 йылдың 17 апрелендә Отто Поллачек үҙ үҙенә ҡул һала. Клара ата-әсәһе йортона күсә.
Беренсе донъя һуғышынан һуң ғаиләнең финанс хәле ҡатмарлана. Шунлыҡтан 1924 йылда Клара Поллачек әҙәби эшмәкәрлегенә ҡайта, шулай уҡ тәржемәсе булып эшләй. 1920—1930 йылдарҙа Neue Freie Presse көндәлек гәзитендә хикәйә, новелла һәм шиғырҙар баҫтыра; бер нисә роман яҙа.
Австрияны Өсөнсө Рейхҡа ҡушҡандан һуң, Клара Поллачек антисемит эҙәрлекләүҙәргә дусар була. Ике йылдан һуң ул Чехословакияның баш ҡалаһы Прагаға күсә һәм уны Германия баҫып алғансы бында йәшәй. Артабан Поллачек Швейцарияла йәшәгән дуҫтарына күсенә һәм Икенсе донъя һуғышы тамамланға тиклем был илдә ҡала. 1945 йылда Бөйөк Британияла йәшәгән улы Карлдың ғаиләһенә ҡушыла. 1948 йылда Клараны уның ағаһы Отто Лёб Венаға ҡайтарыуҙы ойоштора.
Клара Поллачек ауырығандан һуң, әҙәби карьераһын дауам итә алмай.
1951 йылдың 22 июлендә Венала вафат була һәм ҡаланың Sieveringer Friedhof конфессия-ара зыяратында ерләнгән.
Мосолман байрамдары
Мосолман байрамдары- мосолмандар байрам иткән байрамдар. Ислам динендә 13 байрам телгә алына һәм үткәрелеп килә. Иң ололары — Ураҙа ғәйете һәм Ҡорбан ғәйете. Улар Мөхәммәт СҒС ваҡытынан уҡ байрам ителә. Байрамдар ай календары буйынса үткәрелә.
Ҡорбан ғәйете
Ҡорбан байрамы зөлхизә айының 10-сы көнөнә тура килә. Ул ураҙа байрамынан һуң 70 көн үткәс билдәләнә һәм өс көн дауам итә. Был көндө мөсолмандар иртүк тороп төркөм-төркөм йыйылып «Аллаһу әкбәр, Аллаһу әкбәр» тип тәҡбир әйтеп, юлда туҡтай — туҡтай мәсеткә йүнәлә. Унда ғәйет намаҙы уҡыйҙар. Аллаһы тәғәләнән ярлыҡау һорайҙар.
Мосолмандар был көндө махсус намаҙ уҡырға һәм күңелдәрен Аллаһыға йүнәлтергә тейештәр. Ҡәғбә храмын төҙөгән Ибраһим Пәйғәмбәр Ябраил фәрештәнән «ҡара ташты» алғас, үҙенең Аллаһыға бирелгәнен күрһәтеү өсөн, улы Исмәғилде Ҡорбан итмәксе була(37, 97-110 аяттар). Ләкин шәфҡәтле Аллаһы Тәғәлә, фәрештә аша бәрән ебәреп, уның улын ҡотҡара.
Ғәрәфә көнө
Ҡорбан байрамынан алдағы көн. Мосолмандар өсөн был изге һәм мөбәрәк көн иҫәпләнә. Был көндө, йәғни зөлхизә айының 9-сы көнөндә улар Мәккәгә Ғәрәфәт тауы итәгенә күмәкләшеп намаҙ уҡырға йөрөй торған булғандар.
Һижриәт көнө
Икенсе төрлө күсеү көнө тип йөрөтөлә. Был көн сәфәр айының 26-сы көнөндә билдәләнә. Ислам диненең сөнни мәзхәбендәге мосолмандар, 13 йыл буйы Мәккә кешеләрен ислам диненә өндәгәндән һуң, ошо кистә хәҙрәти Рәсүл СҒС, хәҙрәти Әбүбәкер менән бергәләшеп, Мәҙинәи Мөкәрәмәнәнән сығып, Мәҙинәи Мөнәүәрә ҡалаһына барып еткәндәр. Ошонан һуң Ислам дине тиҙ арала тарала башлай, көсәйеп китә. Шуға күрә мосолмандар был көндө мөбәрәк күрәләр. Әммә Шиғый мәзһәбендәге мосолмандар был көндө байрам итмәйҙәр.
Мәүлид байрамы
Ғәрәпсә тыуған көн мәғәнәһендә. Рәбиғүл әүәлдең 12-се кисендә ҡояш байыу менән башлана. Был бөтә мосолмандарының донъя һәм әхирәт сәғҙәттәренә сәбәп булған Мөхәммәт СҒС тыуған көнө. Ул миләди йылы менән 570 йылдың 27 апрелендә Мәккәи Мөкәрәмәлә Ҡорайыш ҡәбиләһенең ярлы шим ырыуында донъяға килә.632 йылда вафат була. Мәүлит байрамында мәсеттәрҙә Пәйғәмбәребеҙгә бағышлап хөтбәләр уҡыйҙар, вәғәздәр һөйләйҙәр. Һәр кем салауат әйтә.
Миғраж кисәһе
Ғәрәпсәнән әйләндерһәк, Миғраж - юғарыға күтәрелеү, күккә ашыу тигәнде аңлата. Ҡөрьәндең 17-се сүрәһендә әйтелгәнсә Мөхәммәт с.ғ.с уяулы — йоҡоло килеш ятҡанда яҡтылыҡ баҫҡысы буйлап Аллаһы Тәғәлә менән һөйләшергә күккә ашҡан. Шул ваҡиғаны иҫтә ҡалдырыу йөҙөнән мосолмандар рәжәб айының 27-се кисендә миғраж үткәреүҙе ғәҙәткә индергәндәр
Рәғәиб кисәһе
Рәжәб айының беренсе йомаһына ҡаршы кискә тура килә. Ошо кисте Мөхәммәт с.ғ.с.-дең атаһы хәҙрәти Ғабдулла менән әсәһе хәҙрәти Әминә никахлашҡандар һәм беренсе тапҡыр күрешкәндәр.
Бәрәәт кисәһе
Шәғбан айының 15-се көнөнә тура килә. Изге кисә 14-се шәғбанда ҡояш байығас та башлана. Риүәйәттәргә ҡарағанда, кешеләрҙең бер йыллыҡ яҙмышы, бәхете, тормошондағы уңышы, рәхәт, етеш йәшәүе ошо кистә билдәләнә.
Ғәшүрә көнө
Ғәшүрә көнө мөхәррәм айының 10 көнөндә байрам ителә. Мөхәммәт Пәйғәмбәр һәм уның сәхәбәләре ошо көндө мөбәрәк һанап, ураҙа тотҡандар, изге ғәмәлдәр ҡылғандар.
Заломная (Ай-Еган ҡушылдығы)
Заломная — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Мосолман байрамдары
Ҡәҙер кисе
Рамаҙан айының 26-сы көнөндә байрам ителә. МөхәммәткәСҒС Ҡөрьән аяттары Аллаһынан ошо кистә иңдерелә башлаған тип аңлатыла. Уның изгелеге шунан килә. Хәҙерәте Рәсүл СҒС,ҡәҙер кисендә тәүбә ҡылған кешенең барлыҡ гонаһтарын Аллаһы Тәғәлә ярлыҡар, тип әйтеп ҡалдырған. Сөнки был кистә изге ғәмәлдәрҙең сауабы башҡа кистәргә ҡарағанда артыҡ була. Шуға күрә мосолмандар был төндө йоҡламай үткәрәләр. Мәсеттәрҙә намаҙ уҡыу, доға ҡылыу, Ҡөрьән уҡыу ойошторола.
Тәшриҡ көндәре
Ҡорбан ғәйетенән һуңғы өс көндө, йәғни, зөлхизәнең 11, 12, 13-сө көндәрен Тәшриҡ көндәре тип атайҙар. Былар изге көндәр. Ғәрәфә көнөнөң иртә намаҙынан алып тәшриҡ көнөнөң икенде намаҙына ҡәҙәр, йәмәғәт намаҙынан һуң мосолмандар һәр урында ҡысҡырып «тәҡбир тәшриҡ» әйтәләр. Йәғни Аллаһы Тәғәлә хәҙрәттәрен ололайҙар.
Заломная (Ай-Еган ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Грязнушка (Идолга ҡушылдығы)
Грязнушка  — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Идолга йылғаһының һул ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡурған өйәҙе
Ҡурған өйәҙе — Рәсәй Империяһы Тубыл губернаһы, һуңынан РСФСР составындағы Төмән һәм Силәбе губерналарының административ берәмеге. Хәҙерге ваҡытта Ҡурған өйәҙенең биләмәләре тулыһынса Ҡурған өлкәһе составына инә. Ҡурған — өйәҙ ҡалаһы.
— төньяҡта — Тубыл губернаһы Ялуторcк өйәҙе — көнсығышта — Тубыл губернаһы Ишем өйәҙе — көньяҡта — Аҡмулла өлкәһе Петропавловск өйәҙе — көнбайышта — Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе — төньяҡ-көнбайышта — Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе
Тарихы
Ҡурған өйәҙе 1782 йылдың 19 ғинуарында Тубыл наместнилығы Тубыл өлкәһе составында булдырыла.
1796 йылдан — Тубыл губернаһы составында.
1804—1898 йылдарҙа Тубыл губернаһы Ҡурған ҡала округы исемен йөрөтә, 1822—1882 йылдарҙа Көнбайыш-Себер генерал-губернаторлығы составына инә.
1817 йылда өйәҙ училищеһы асыла.
1898 йылдың 2 июненән Ҡурған ҡалаһы — Тубыл губернаһы Ҡурған өйәҙенең административ үҙәге.
1900 йылда, Ҡурғандан 20 километр алыҫлыҡта, Введенск улусы Логовушка ауылында А. П. Ванюковтың һәм А. Н. Балакшиндың крахмал шәрбәте заводы эргәһендә механик оҫтахана төҙөлә, уны инженер Сергей Александрович Балакшин етәкләй. Ошо ваҡиға Урал аръғындағы машина төҙөү сәнәғәтенә нигеҙ һала. 1904 йылда С. А. Балакшин суйын ҡойоу заводын төҙөй, унда башта май һығыу аппараттары эшләнә, ә 1905 йылда бында Себерҙәтәүге гидротурбина барлыҡҡа килә.
1918 йылдың 3 апрелендә Советтарҙың губерна конференцияһы губерна үҙәген Тубыл ҡалаһынан Төмәнгә күсереү һәм Тубыл губернаһын Төмән губернаһы тип үҙгәртеү тураһында ҡарар ҡабул итә. Тубыл Советы конференцияның был ҡарарына ҡаршы сыға һәм 1918 йылдың 3 майында Тубыл губернаһын иғлан итә. ВЦИК-тың 1919 йылдың 27 авгусындағы ҡарарында губерна тубыл губернаһы тип исемләнә, шул уҡ ваҡытта уның биләмәләре аҡгвардеецтарҙан азат ителгәндән һуң губерна учреждениелары төмәндә ойошоторола.
ВЦИК-тың 1919 йылдың 27 авгусындағы ҡарарына ярашлы Ҡурған өйәҙе губерна органы хоҡуҡтарында Силәбе район Идаралығы составына индерелә. Әлеге орган Себер Революцион Комитетына буйһона. 1921 йылдың 21 апрелендә, ВЦИК ҡарары нигеҙендә, 1-се хеҙмәт армияһының Революцион Советы ҡарамағына тапшырыла.
ВЦИК-тың 1923 йылдың 3 һәм 12 ноябрендәге ҡарарҙары менән юҡҡа сығарыла. Өйәҙ территорияһы РСФСР-ҙың Урал өлкәһе Ҡурған округы составына инә.
Күсенеп ултырыу
Урыҫтар Урал аръяғы биләмәләренә XVII—XVIII быуаттарҙа күсенә башлай. Башта, XVII быуаттың беренсе яртыһында, төньяҡ райондарҙы үҙләштерәләр, ә 40-сы йылдарға улар Иҫәт йылғаһы буйҙарына барып етәләр һәм Көньяҡ Урал ерҙәренә күсеп ултыра башлайҙар.
1730-сы йылдарҙа Тубыл, Иеим һәм Иртыш, йылғалары араһындағы дала арауығын һаҡлау маҡсатында Себер нығытмалар һыҙатының бер өлөшө Ишем нығытылған һыҙарт төҙөлә. Уның нығытмалары Үтәк форпостынан Тубыл йылғаһы ағымынан Ҡурған, Ыҡ биҫтәһе, Шмаковское ауылы һәм артабан Ялуторовск өйәҙе биләмәләренә тиклем һуҙылалар. бында хәрби хәҙмәтте урындағы казактар һәм еңел ялан командалары драгундары алып бара, улар нығытмаларҙы күсмә тормош алып барған ҡырғыҙ-ҡайсаҡтарҙан. башҡорттарҙан, татарҙарҙан һаҡлап торалар.
1752 йылда яңы Тубыл-Ишем һыҙаты төҙөлә, уның оҙонлоғо 576 км тәшкил итә. Уның нығытмалары Ҡурған өйәҙенең көньяҡ сиктәре буйлап урынлаша. Әлеге һыҙат урыҫтарҙың өйәҙ территорияһына күсеүен тиҙләтергә мөмкинлек бирә, ә Cеберҙә крепостной хоҡуҡтың булмауы күсенеүҙа еңелләштерә.
Обороналау нығытмалар һыҙаттының төҙөлөүе, үҙ сиратында, юлдар төҙөүгә булышлыҡ итә, атап әйткәндә, ям ҡыуыуҙы тәьмин итеү, тракттарҙы тәртипкә килтереү өсөн — былар бөтәһе лә һөргөнселәр көсө менән мәжбүри рәүештә эшләнә. Һөргөнселәрҙе башлыса Лебяжьевск (Ҡурған өйәҙе) һәм Частоозерск (Ишем өйәҙе) улустарына ебәрәләр. Уларҙы крәҫтиәндәрҙән айырым урынлаштыралар — махсус төҙөлгән ҡасабаларҙа.
Өйәҙ ойоштороу осоронда урыҫтар башлыса уның төньяҡ-көньяҡ өлөшөндә йәшәй. Дәүләт планына ярашлы, өйәҙҙең көньяҡ өлөшөнә күсенеү 1804—1806 йылдарҙа ойошторолорға тейеш була. 1822 йылда игенселәргә һыҙаттар тирә-яҡлап күсенергә рөхсәт итеү буйынса сенат Указы сыға.
Округтың социаль-иҡтисади хәленә Трансибирск тимер юлы магистрале төҙөлөшө йоғонто яһай. Урал аръяғында уны 1892 йылдың июлендә төҙөй башланһа, ә 1893 йылдың октябрь айында тимер юлы тармағы төҙөлөшөн дауам итеү өсөн материалдар менән тәүге поезд килә. Ҡурған станцияһынан тәүге пассажир поезды 1894 йылдың авгусында китә.
Рәсәй империяһының 1897 йылғы Дөйөм халыҡ иҫәбен алыу мәғлүәмәттәренә ярашлы, Ҡурған өйәҙендә 260095 кеше йәшәгән, шул иҫәптән 125710 ир-егет һәм 134385 ҡатын-ҡыҙ.
Административ бүленеше
1922 йылда өйәҙ составына 50 улус инә: Арлағол, Байдарск, Батыр, Башҡорт, Белозерск, Большемартинск, Брылинск, Введенск, Глядянск, Давыдовск, Дубровск, Елошанск, Ыҡ, Казаркинск, Ҡамыш, Кривинск, Куреинск, Лапушинск, Лебяжьевск, Лисьевск, Лопатинск, Макушинск, Мало-Чаусовск, Марайск, Мендерск, Меньщиковск, Митинск, Михайло-Архангельск, Михайловск, Моревск, Морщихинск, Мостовск, Түбәнге Алабуға, Падеринск, Плотниковск, Половинск, Приволинск, Саламатовск, Салтосарайск, Спасо-Преображенск, Сычевск, Тәбәнәк, Усть-Суйыр, Үтәт, Черемуховск, Чернавск, Чесноковка, Чинеевка, Шмаковка. 1920 йылдың 15 февралендәге Губерна бүлеге идаралығы коллегияһы ҡарарына ярашлы улустар эреләтелә. Хәҙерге ваҡытта Башҡорт улусы Половинск районы составына инә.
Һылтанмалар
Карта Курганского уезда Тобольской губернии от 1913 года — Карты Кургана и Курганской области, Урала и Зауралья
Бүрекле һабан турғайы
Бүрекле һабан турғайы (хохлатый жавронок, Galerida cristata) — һабантурғайҙар ырыуындағы ҡош.
Ҡылыҡһырлама
Турғайҙан бер аҙ ҙурыраҡ. Күмәкләшеп ерҙә йөрөйҙәр. Башлыса ерҙә һайрай. Башында ослайып бөткән ҙур ғына көрән бүрке бар. Һырт яғы һорғолт көрән, аҡ һәм ҡара таптар менән сыбарланған. Түше көрән төртөклө һорғолт ерән, ҡорһағы аҡ. Ҡойроғоноң ике яғынан аҡ һыҙыҡ үтә. һабан турғайынан ҙур бүрке менән айырыла.
Тауышы
Тауышы көйлө, яғымлы ғына: «ири-тири-рриә» һәм тоноҡ: «жүйт». Һайрауы һабан турғайының һайрауына оҡшаған. Тик бик яңғырауыҡлы түгел.
Тәпәреш
Тәпәреш (Теперишево) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 437 кеше. Почта индексы — 452166, ОКАТО коды — 80257870003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Рип (Залесская Лала ҡушылдығы)
Рип (Оло Рип) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Залесская Лала йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Има-Ту-Кыке
Има-Ту-Кыке — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сыпаль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Рябиновый (Хант-Манси автономиялы округы)
Рябиновый — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Сургут райондағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Има-Ту-Кыке
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Рябиновый (Хант-Манси автономиялы округы)
Почта индексы — 628452, ОКАТО коды — 71126908006.
Има-Ту-Кыке
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рябиновый (Хант-Манси автономиялы округы)
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Татош
Татош — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2520 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 119 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Байдук (Тяжин ҡушылдығы)
Байдук — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы/ Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тяжин йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гёрквиц
Гёрквиц (Gorkwitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 304 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,83 км2. Диңгеҙ кимәленән 426 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7907 һәм автомобиль коды — SOK.
Ән-Нәхл сүрәһе
Ән-Нәхл сүрәһе (النحل, Бал ҡорто ) — Ҡөрьән Кәримдең 16 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 128 аяттан тора.
Фәйзуллина Лира Фәхри ҡыҙы
Фәйзуллина Лира Фәхри ҡыҙы (25 февраль 1936 йыл) — Башҡортостан радиоһының тәүге дикторҙарының береһе, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).
Биографияһы
Лира Фәхри ҡыҙы Фәйзуллина (ҡыҙ фамилияһы Мәхмүтова) 1936 йылда Башҡорт АССР-ының хәҙерге Ғафури районы Сәйетбаба ауылында тыуған. Шул уҡ райондың Үтәк ауылында уҡытыусы булып эшләй. 1956 йылда «Өфөлә башҡорт радиоһы һәм телевидениеһы булдырыла» тигән хәбәр ишетеп, дикторҙар конкурсында үҙен һынап ҡарарға була. Тиҙҙән уның тауышы радио аша бөтә Башҡортостанға яңғырай ҙа башлай.
Артабан Мәскәүҙә дикторҙар курсында уҡый, күренекле СССР дикторҙары — Юрий Левитан, Ольга Высоцкая, Людмила Кайгородоваларҙан һөнәр оҫталығына өйрәнә. Өфө сәнғәт училищеһында Гөлли Мөбәрәкова, Абдулла Ғиләжевтан һабаҡ ала.
40 йылдан ашыу диктор булып эшләй, тиҫтәләгән рус телендәге фильмдарҙы башҡортсаға тәржемәләүҙә ҡатнаша. Рәсимә Кәримова, Әхәт Мортазин кеүек дикторҙар менән бер рәттән, уның тауышы тиҫтәләгән йылдар буйына көндән-көн Башҡортостан радиоһын танытып торған тауыш була.
Лира Фәхри ҡыҙы шулай уҡ башҡорт халыҡ йырҙарын оҫта башҡарыусы булараҡ та билдәле.
Әлеге ваҡытта ул хаҡлы ялда, ире Рәүил ағай менән тыныс ҡына тормош көтә.
Двоенка
Двоенка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухая Двоенка йылғаһының һул ярына тамағынан 4,1 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ольховка (Бишбүләк районы)
Ольховка (Ольховка) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 151 кеше. Почта индексы — 452059, ОКАТО коды — 80212816002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Висмар
Ви́смар (немец. Wismar, Ipa ˈvɪsmaʁ, nds Wismer) — Германиялағы Балтик диңгеҙе буйындағы ҡала-порт (Мекленбург — Алғы Померания ере). Төньяҡ-Көнбайыш Мекленбург районы составына инә. Һанзаның иң беренсе һәм имен ҡалаларының береһе булараҡ, ЮНЕСКО һаҡлауы аҫтында торған кирбес готика стилендәге ҙан һәм ҡорамдарҙан торған тарихи үҙәге менән ғорурлана.
Майҙаны 41,36 км². 2013 йылдың 31 декабренә ҡарата баһалауҙар буйынса халыҡ һаны 42 219 кеше тәшкил итә.
Рәсми коды — 0 13 000 06.
Тарихы
Висмар биләмәһе, моғайын, Вишемир атамалы лаба буйы славяндары ултырағы булараҡ барлыҡҡа килгән. XIII быуаттың 1-се яртыһына ҡала хоҡуғын ала. Диңгеҙ юлбаҫарынан һаҡланыу өсөн 1259 йылда Росток һәм Любек араһында килешеү төҙөлгән һәм бынан Һанза үҫеп сыҡҡан. Урта быуаттарҙа Висмар сельдь һәм һыра сауҙаһы менән шөғөлләнә, бынан тыш, бында буҫтау етештергәндәр. Һанза союзына ҡағылған мәсьәләләр халыҡтың дөйөм йыйылыштарында хәл ителгән.
Хужалыҡ тарҡалышын Утыҙ йыллыҡ һуғыш тамамлап ҡуйған. 1648 йылғы Вестфаль килешеүе буйынса Висмар Швед Померанияһы составына ингән һәм шведтарҙың көньяҡ Балтиҡ буйындағы иң ҙур ҡәлғәһенә әйләнгән.
1803 йылда Швеция ҡаланы Мекленбург герцогтарына, 100 йылдан һуң кире ҡайтарыу хоҡуғы менән, хаҡын 1258000 рейхсталерға тиңләп, залогҡа һалған. Һуңыраҡ, Висмар Германия империяһы составына де-факто инеүенә ҡарамаҫтан, швед властары 1903 йылға тиклем уға хоҡуҡтарын юғалтыуҙы танымаған.
«Дорнье» фирмаһының авиация заводтары урынлашҡан ҡала Икенсе донъя һуғышында көнбайыш создаштарының бомбаға тотоуҙарынан бик ҡаты зыян күргән. ГДР осоронда Висмар ҡалаһы дәүләттең (Ростоктан ҡала) әһәмиәте буйынса икенсе диңгеҙ гаваны булып торған. Айырым алғанда, уның порты аша калий ашламалары.
Висмарҙың һәм күрше Штральзундтың тарихи үҙәктәре 2002 йылда донъя мәҙәни мираҫы булараҡ ЮНЕСКО һаҡлауы аҫтына ҡуйылған.
2011 йылдың 1 июленән ҡала Төньяҡ-Көнбайыш Мекленбург районы составына инә. Быға саҡлы ер ҡарамағындағы ҡала статусына эйә булған.
Иҫтәлекле урындар
Висмарҙың йөрәге — Баҙар майҙаны. Иң һуңғы төҙөлөштәр араһында 1380 йылғы кирбес «Иҫке швед» айырылып тора. Был урта быуат йорто 1878 йылда, унда шул уҡ исемле ҡунаҡхана асылғандан һуң ғына, үҙенең был исемен алған.
1602 йылда майҙан уртаһында Филипп Брандин һыҙмалары буйынса һолланд ренессансы стилендәге 12 ҡырлы павильон төҙөлгән. Wasserkunst тип аталған павильон, 1897 йылға саҡлы 220 торлаҡ һәм 16 йәмәғәт бинаһын тәьмин итеүсе һыу таратыу пункты булараҡ хеҙмәт иткән.
Висмапҙағы Мәрйәм Ана сиркәүе һуғышҡа тиклем кирбес готика стилендәге иң ҙур төньяҡ герман сиркәүҙәренә ҡараған. Уның архитекторы, Иоһанн Грот, Любектағы Мария сиркәүенең өс нефлы һын нигеҙ итеп алған. 1945 йылдың апрелендә бомбаға тотоу ваҡытында төп бина ныҡ зыян күргән. 1960 йылда емереклектәр тулыһынса шартлатылған. Сиркәүҙән бары тик XVI—XVII быуаттан ҡалған 9 ҡыңғырауы эленеп торған бейек ғына (81 м) тороп ҡалған. Бында 1647 йылда көнөнә дүрт тапҡыр 20 хоралдың береһен башҡарыусы циферблаты 5×5 м үлсәмле сәғәт урынлаштырылған.
Башкиров Алексей Иванович
Башкиров Алексей Иванович (24 июль 1915 йыл — 12 апрель 2002 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Дан орденының тулы кавалеры.
Висмар
Иҫтәлекле урындар
Һаҡланып ҡалған Изге Николай сиркәүе Мария сиркәүе өлгөһөндә өс нефлы базилика итеп 1381—1487 йылдарҙа төҙөлгән. Урта неф 37 м бейеклектә, һәм ул урта быуат Германияһында бейеклеге буйынса дүртенсе урынға сыға.
Туғанлашҡан ҡалалар
Рәсми туғанлашҡан ҡалалары :
Башкиров Алексей Иванович
Биографияһы
Алексей Иванович Башкиров 1915 йылдың 24 июлендә Ҡазан губернаһы (хәҙерге Татарстан республикаһының Спас районы) Иж-Борискино ауылында хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Бик иртә әсәһеҙ ҡала, атаһын репрессиялайҙар. Башланғыс мәктәпте тамамлай. Колхозда трактор бригадаһында иҫәпсе булып эшләй, артабан трактор бригадаһын етәкләй.
1941 йылда Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла, башта Новокуйбышевск ҡалаһында химия заводында эшләй, 1942 йылдың июнь айынан — Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында.
57-се гвардия уҡсылар дивизияһының 128-се гвардия артиллерия полкында орудие наводчигы булып хеҙмәт итә.
1943 йылдың 30-31 октябрендә һөжүм алыштарында Днепрҙың уң ярында Новопокровка тораҡ пунктынан (Днепропетровск өлкәһе Солонянск районы) төньяҡ-көнбайыштараҡ гваhдия кесе сержанты Башкиров үҙенең расчеты менән 3 пулемётты юҡҡа сығара, күҙәтеү пункттарында бер взводҡа яҡын дошман һалдатын тар-мар итә. Артабанғы алыштарҙа дошман орудиеһын сафтан сығара һәм 20-нән ашыу дошман һалдатын юҡ итә.
1945 йылдың 29 ғинуарында орудие расчеты менән командалыҡ итеп, өлкән сержан дошмандың терәк пунктының ут нөктәләрен баҫтыра. 1945 йылдың 30 ғинуарында ҡала яны Шверин ҡалаһы (хәҙер Сквежина, Польша) тирәһендә контратаканы кире ҡаҡан саҡта расчет менән берлектә бронемашинаны 10-ға тиклем дошман һалдаттарын юҡҡка сығара.
1945 йылдың 19 апрелендә Мюнхеберг өсөн алыштарҙа дошман контратакаһын кире ҡаҡан саҡта 2 пулемёт нөктәһен һәм 15 тиклем автоматсыларҙы юҡ итә. Штурмлаусы төркөм сафында Берлин урамдарында тура наводка менән танкка ҡаршы орудиены, 2 дзотты сафтан сығара һәм 10 дошман һалдатын тар-мар итә.
1945 йылда демобилизациялана. Тыуған ауылына ҡайтып, МТС-та бригадир булып эшләй.
1969 йылда Тольятти ҡалаһына йәшәү өсөн күсә, "Автоваз"да хәрбиләштергән охранала эшләй. 2012 йылдың 12 апрелендә вафат була.
8 балаһы, 25 ейәне, 12 бүләһе бар.
Йүрелек
thumb| Lullula arborea
Йүрелек (Лесной жаворонок) (Lullula arborea L).
Ҡылыҡһырлама
Турғай ҙурлыҡ. Башлыса ерҙә йөрөүсе ҡош. Ағастар¬ға, ҡыуаҡтарға ла ҡуна. Ағас башына ултырып йәки һа¬уала һайрай, һырты буй ҡара таптар менән сыбарланған ҡара-көрән. Түше көрәнһыу таплы һорғолт һары, ҡорһағы аҡ. Күҙҙәре өҫтөндә аҡ ҡаштары бар. Башында буй һыҙыҡлы бәләкәй генә бүрке күренә, һабан турғайынан аҡ ҡашы һәм бәләкәйерәк булыуы менән айырыла.
Тауышы
Тауышы ҡыҫҡа ғына: «тир-рит», һайрауы яңғырауыҡлы һыҙғырыуҙарҙан тора: «йүрли-йүрли-йүрли-йүрли-йүрли-йүлү». thumb|left|200px
Йәшәү рәүеше
Урман ситтәрендә, ҡыуаҡлы асыҡ урындарҙа йәшәй. Бөжәктәр, үлән орлоҡтары менән туҡлана. Күсмә ҡош. һирәк осрай. Ояһы ерҙә була. Көрән йәки ҡыҙыл таплы 5—6 бөртөк аҡ төҫтәге йомортҡа һала.
Әҙәбиәт
Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. — Өфө, 1986 йыл. — ИБ № 3478 28.693.35 И 90
Рудас
Рудас — Рәсәй йылғаһы. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пушма йылғаһының уң ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сит илдә (хикәйә)
Сит илдә — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1885 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр шул уҡ йылдың 12 октябрендә әҙәби нәфис «Осколки» журналының 41-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫыла.
Баҫмалар
Чехов тере саҡта хикәйә болгар, венгр, немец, поляк, румын, серб-хорват, француз һәм чех телдәренә тәржемә ителә.
Яҙыуҙың тарихы
Чеховтың хикәйәһе уның бала саҡтағы тәьҫораттары нигеҙендә яҙылған. Яһыусының оләсәһе украин милләтле, ул ат заводы хужаһы Ефросинья Емельяновна Шимколарҙың (1798—1878) крепостной крәҫтиән ҡатыны була. Өләсәһе бик бер ҡатлы, Хоҙайға һәм ен-пәрейҙәр булыуға ышанған кеше булған. Яҙыусының һеңлеһе, Мария Павловна Чехова әйтеүе буйынса, Чеховтың «Сит илдә» хикәйәһендә уның бер тапҡыр Больше-Княжеский престол байрамына Егор Михайлович әсәһе менән икәүләп граф ҡатыны Платовтарға ҡунаҡҡа барғаны тураһында һүҙ бара. Аш өҫтәленә ҡыҫалаларҙы ашарға ҡуялар. Чеховтың оләсәһе, үҙен бик культуралы кеше итеп күрһәтергә була, тәрилкәләге ҡыҫаланы сәнскеһе менән тотоп алырға тырыша. Егор Михайлович әсәһенә терһәге менән дә төртөп ҡарай, өҫтәл аҫтында аяғына ла баҫып ҡарай, тик тегеһе барыбер бер ни ҙә аңламай. Егор Михайловичҡа әсәһенең белмәгәнен һүҙ менән әйтеп аңлатырға тура килә…".
Тәнҡит
Л. Н. Толстой «Сит илде» Чеховтың иң яҡшы хикәйәләре иҫәбенә индерә.
Чехов ижадын хәҙер өйрәнеүселәр, яҙыусы халыҡтың милли ҡылыҡлырламаһы нигеҙенә теге йәки был мәҙәниәткә ҡараған кешеләрҙең стереотиплы һүрәтләнеүен алған, тип һанай. Бының миҫалы булып, «Сит илдәге» француз тоа. Ул үҙ иленең кескәй генә патриоты һәм шунлыҡтан ул ыҙа сигә. Шул уҡ ваҡытта автор үҙҙәренекенең сит ил кешеһенекенә ҡарағанда өҫтөнөрәк булыу темаһын да һүрәтләй. .
Сюжет
Хикәйәләге ваҡиға бай алпауыт Камышев йортонда бара. Уның өйөндә ҡарт француз, Камышевтың элекке гувернеры Шампунь йәшәй. Ҡасандыр ул алпауыттың балаларын француз теленә, яҡшы манераларға һәм бейергә өйрәткән. Хәҙер инде уның эше лә әҙәйгән, эш хаҡы ла кәмегән. Камышев өйөндәге уның төп бурысы — матур кейенеү, хушбуй еҫтәрен һаңҡытыу һәм хужаһының һөйләгәнен тыңлау.
Иртәнге аш ваҡытында Камышев Франция һәм француздар тураһында фекер йөрөтә. Уның уйынса, Франция шул тиклем бәләкәй ил, уны бер сигенән икенсе сигенә тиклем бер көндә үтеп була. Бер кем дә француз аштарын яратмай, ә һин французға «былар барыһы ла Франциянан килгән, уларса бешерелгән тип тәлмәрйен, ҡомаҡ, тараҡанды бир-ул барыһын да ашаясаҡ, ә бына уға урыҫ ветчинаһы оҡшамай, әгәр инде ул ветчинаны Францияныҡы тип атап бирһәң, ул ауыҙын сәпелдәтә биреп ашап ҡуясаҡ. Әгәр шулай тип уға быяла бирһәң, уны ла ул йотасаҡ.» Француздар үҙҙәрен, китап уҡығанлыҡтан, белемле һанай, ә беҙҙең урыҫ халҡы тыумыштан уҡ аҡыллы булып тыуа. Француздар- эхлаҡһыҙ халыҡ, улар «эт кеүек йәшәй, ә үҙҙәрен бик һааулы тота, ҡыҫаланы сәнске менән ашамай, иҙәнгә төкөрмәй, ләкин уларҙа беҙҙеке кеүек рух көслө түгел»-тип дауам итә. Уның был һүҙҙәре французға оҡшамай, ул үпкәләй һәм тыуған иленә ҡайтып китергә уйлай. Төшкә ашҡа Камышевтың әңгәмәсеһе сыҡмай, һәм Камышев бының сәбәбен асыҡлай башлай. Ә француз Шампунь был ваҡытта үҙенең сумаҙанын юлға сығырға тултырып ята.
Быны күргән Камышев французға уның паспортын юғалтыуы тураһында һәм паспортһыҙ тегеһенең бер ҡайҙа ла китә алмаясағын һәм бик тиҙҙән аяҡтарына бығау ҙһалынасағын әйтә. Француз бик ныҡ ҡайғыра, һәм Камышев уны «мин шаярттым ғына» тип тынысландыра һәм үҙе француздар тураһында әйткән һүҙҙәрҙе күңеленә ауыр алмаҫҡа кәңәш бирә. «Ана ҡуртымсы Лазарь Исаковичтан өлгө ал, мин уны нимә генә тип әрләп, мыҫҡылламайым, ә ул бер нимәгә лә үпкәләмәй, һин дә үпкәләмә!»- ти. Шампунь тыныслана һәм төшкө аш ашарға сыға. Өҫтәл артында тағын иртәнге тарих ҡабатлана.
Фистбол
Фистбол (Fistball, «ҡул тубы») — командалы спорттың популяр төрө. Үләнле майҙанды (50х20 метр үлсәмендәге) йылым йәки таҫма ярҙамында ҡап урталай бүлгән ерҙә уйнала торған уйын.
Унда командалар йылымдың ике яғынан урын алып, уның аша туп ырғытып уйнайҙар. Уйын ҡағиҙәһе буйынса, ҡаршы яҡтың биләмәһенә төшөрөр өсөн, тупты йылым аша ҡул менән бәреп ырғыталар. Ә үҙ яҡтарында тупҡа ҡулдары менән бер тапҡырҙан артыҡ тейергә тейеш түгелдәр.
Уйынсыларға тупҡа өс тапҡырға тиклем генә ҡул менән тейергә ярай, һәм уларға һәр бәреүҙән йәки пастан һуң туптың бер тапҡыр ғына ергә төшөрөлөүе рөхсәт ителә Уйын биш сетта еңеү яулағанға ҡәҙәр дауам итә, һәр сетта 11 мәрәй уйнатыла.
Фистболға оҡшаш спорт төрө тәүге тапҡыр беҙҙең эраның 240 йылдарында Рим императоры Гордиан III телмәрендә телгә алына. Уйындың тәүге рәсми ҡағиҙәләре 1555 йылда Италияла нәшер ителә, шуның арҡаһында был уйынды ҡайһы берҙә «итальян ҡаҡма туп уйыны» тип тә атайҙар.
Ҡағиҙәләре
Ҡағиҙә булараҡ, фистбол буйынса ярыштар асыҡ һауала үткәрелә, һирәк кенә осраҡтарҙа бина эсендә үткәрелергә мөмкин.
Уйын майҙаны 20х50 метрлыҡ биләмәлә үткәрелә. Ул ҡап урталайға яҫылығы 6 сантиметр булған һыҙыҡ менән бүленә. Әлеге һыҙыҡтан 2 метр юғарылыҡта бау йәки йылым һуҙыла.
Уйын яланының ике яғынан да ике һыҙыҡ үткәрелә. Ул йылымдан өс метр алыҫлыҡта һыҙылған булырға тейеш.
Уйын өсөн туп күндән эшләнә. Әйләнәһенең максималь оҙонлоғо 68 сантиметр. Ауырлығы 380 грамм 0,75 барға ҡәҙәр һауа тултырыла.
Уйын биш сетта еңеү яулағанға ҡәҙәр дауам итә. Һәр сетта 11 мәрәй уйнатыла. (волейбол ҡағиҙәләренә оҡшаш).
Ярыштар
Фистбол буйынса халыҡ-ара төп ярыштар булып 4 йылға бер тапҡыр үткәрелә торған Донъя чемпионаты тора.
Ир-егеттәр араһындағы беренсе донъя чемпионаты 1958 йылда Австрияла үтә. Көнбайыш Германия йыйылма командаһы спортсылары иң тәүгеләрҙән булып донъя чемпионы исемен яулай.
Ҡатын-ҡыҙҙар араһындағы беренсе донъя чемпионаты 1994 йылда Аргентинала үткәрелә. Германия спортсылары беренсе тапҡыр донъя чемпионы тигән исемгә лайыҡ була.
Ир-аттар араһында ла, ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһында ла алдынғы урындарҙы Австрия, Бразилия һәм Германия тотоп килә.
2017 йылда Германия командаһы чемпион булды.
Дачала (хикәйә)
Дачала — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1886 йылда яҙылған, шул уҡ йылдың 25 майында «Будильник» журналының 20-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.
Баҫмалар
А. П. Чеховтың «Дачала» хикәйәһе 1886 йылда яҙылған, шул уҡ йылдың 25 майында «Будильник» журналының 20-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. Хикәйә 1899 «Будильник» журналының юбилей һанында ла баҫыла. «Будильник» журналының юбилей һанындағы баҫмаһы менән Чехов ҡәнәғәт булмай, сөнки уның корректураһы яҙыусыға ебәрелмәгән була.
Чехов тере саҡта хикәйә фин һәм чех телдәренә тәржемә ителә.
Сюжет
Хикәйәләге ваҡиға дачала бара. Бер ваҡыт Павел Иваныч Выходцев: «Мин Һеҙҙе яратам. Һеҙ минең тормошом, бәхетем, Һеҙ минең өсөн — барыһы ла! Аңлатып яҙғаным өсөн ғәфү итегеҙ, ғазапланып, өндәшмәй ҡалырлыҡ көсөм юҡ. Мин Һеҙҙең минең тойғома яуап биреүегеҙҙе һорамайым, бары тик мин йәлләүегеҙҙе генә һорайым. Бөгөн киске һигеҙҙә, зинһар өсөн, иҫке беседкаға килегеҙ… Исемемде яҙып тороуҙы килештермәйем, анонимдан ҡурҡмағыҙ. Мин йәш, матурмын… тағы нимә һеҙгә кәрәк инде?».
Павел Иваныч Выходцев, хатты алғас, байтаҡ был хатты кем яҙғанлығын белергә тырышып ултыра, осрашыуға барырғамы-юҡмы тип баш вата. Ахыр сиктә, ярар, мөхәббәт шул тиклем уҫал нимә, кәрәк булһа хатта кәзә тәкәһен дә яратырға мөмкин, тип осрашыуға барырға була.
Таманян Александр Оганесович
Әрмән CCР-ының халыҡ архитекторы (1926). Икенсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1942 — үлгәндән һуң). Еревандың генераль планы, Еревандағы, Санкт-Петербург һәм Мәскәүҙәге ҡоролмалар авторы.
Дачала (хикәйә)
Сюжет
Уның ҡатыны иренең нишләп былай уйланып ултырыуы һәм ҡайҙа барырға йыйынғаны тураһында һорай. Выходцев йөрөп килергә уйлауын әйтә.
Таманян Александр Оганесович
Биографияһы
1878 йылдың 16 мартында Екатеринодарҙа, банк хеҙмәткәре ғаиләһендә тыуа.
Дачала (хикәйә)
Сюжет
Осрашыу була торған беседкаға килгәс, ул үҙенең дачаһында йәшәгән студент ҡәйнеше Митяны күрә. Уларҙың икеһенең дә беседканан бер ҙә сығып киткеһе килмәй. Митя бында кандидатлыҡҡа эш яҙыу тураһында уйлай, ә Выходцевҡа беседкала һыуыҡ булып китә. Ҡапыл ғына беседкала ҡатын-ҡыҙ бите күренеп ҡала ла юғала. Бындағыларҙың икеһе лә ҡатынды хаттың авторы тип уйлай, һәм улар бер-береһенә ҡасмасаулаған өсөн, тиргәшә һәм таралышып китә.
Таманян Александр Оганесович
Биографияһы
1896 йылда Кубань Александров реаль училищеһын тамамлап, ике йылдан һуң Император Художество академияһының архитектура бүлегенә уҡырға инә, уны 1904 йылда тамамлай. Таманяндың апаһы һәм дуҫы Евгений Шретер Таманян һүҙҙәре буйынса, академияла уҡыған йылдарында уҡ Таманян, боронғо һәйкәлдәрҙең һыҙмаһын һәм фотоһүрәттәрен ҡарап, тарихи ватанында эшләргә теләге булыуын белдерә.
Дачала (хикәйә)
Сюжет
Киске аш ваҡытында Павел Иваныч менән Митя турһайышып ултыра, шунан Выходцевтың ҡатыны уларҙың икеһен дә өйҙән сығарып ебәргән арала иҙән йыуып алырға теләп, улапҙың икеһенә лә бер үк йөкмәткеле хат яҙыуы тураһында әйтә. Был хәбәр көндәштәрҙе яраштыра.
Таманян Александр Оганесович
Биографияһы
Таманяндың тәүге эштәре шул йылдарҙа популяр булған неоклассик йүнәлеш рухында башҡарыла. 1909 йылда ул граф Мусин-Пушкиндарҙың (Молог өйәҙе, Ярославль губернаһы) ике усадьбаһын реконструкциялауҙа эшләй. Шулай уҡ Борисоглеб усадьбаһында таш йорт һәм уның эргеһәндә дини хеҙмәт проектын эшләй һәм төҙөй. Иловна усадьбаһындағы эштәр тағы ла күләмлекрәк була: таш яр проектлау һәм төҙөү, парк ҡоролмаларын һәм йорт фасадтарын биҙәү проекттары, XVIII быуат аҙағындағы таш сиркәүҙе реставрациялау. Эштәр 1913 йылда тамамлана; 1914 йылда ул революция һөҙөмтәһендә тамамланмай ҡалған Иловналағы төп йортто артабан реконструкциялауҙы проектлауға тотона. 1940 йылдар башында ике усадьба ла Рыбинск һыуһаҡлағысы һыуы аҫтында ҡала.
А. И. Таманянға киң профессиональ билдәлелек Петербургта Әрмән сиркәүен реконструкциялауҙан һуң килә. Уның иртә эштәренән Царское селолағы В. П. Кочубей йортон (1911—1912) (Н. Е. Лансер һәм В. И. Яковлев менән берлектә), Мәскәүҙә ошо йылда иң яҡшы йорт исеменә лайыҡ булған Новинск бульварындағы кенәз С. Щербатов йорто (1911—1913), В. А. Семенов һәм башҡа архитекторҙар менән берлектә тимер юл хеҙмәткәрҙәре өсөн, туберкулез шифаханаһы һәм Мәскәү эргәһендә Прозоров станцияһында (хәҙер Кратово) тимер юл күперен дә индереп, Баҡса-ҡала проекты (1913—1923); Люберцыла ҡазан тимер юлының үҙәк депоһы, 1916. Шулай ук Н. Я. Марр ҡушыуы буйынса Ани ҡалаһында башланған музей проекты ла ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Уны тормошҡа ашырыу мөмкин булмаһа ла, Таманян әрмән төҙөлөш сәнғәте әҫәрҙәре менән танышыу мөмкинлеген ала.
1914 йылда Таманян академик исеменә лайыҡ була, 1917 йылда вице-президент хоҡуғында Художество академияһы советы рәйесе һәм Сәнғәт эштәре буйынса советы рәйесе итеп һайлана. 1923 йылда Ереванға күсенә һәм республикала башланған төҙөлөш эшьәренә етәкселек итә. Таманян урындағы Совнарком инженеры һәм Әрмән ССР-ының Үҙәк башҡарма комитеты ағзаһы була (1925—1936). Бер нисә ҡасаба һәм ҡаланың, шул иҫәптән, Ленинакан (бөгөнгө Гюмри) (1925), Нор-Баязет (хәҙерге Гавар) (1927) һәм Ахт-Ахпар (1927), Эчмиадзиндың (1927—1928) һ. б. генераль пландарын эшләй. Хәҙерге Еревандың беренсе генераль планын да Таманян эшләй һәм ул 1924 йылда ҡабул ителә.
Уның стиле бәләкәй генә провинциаль ҡаланан Әрмәнстандың заманса баш ҡалаһына, эре сәнәғәт һәм мәҙәниәт үҙәге әүерелеү мөмкинлеге бирә. Неоклассицизм архитекторҙың ижадын билдәләй, шул уҡ ваҡытта милли рухта башҡарыла (ташты традиционһырлап биҙәү һ. б.). Төҙөүсенең билдәле ижад өлгөләре араһында Ереванда гидроэлектростанцияны (ЕРГЭС-1, 1926), А. А. Спендиаров исемендәге Әрмән опера һәм балет йортон (1926—1953), ӘрмССР-ҙың Хөкүмәт йортон (1926—1941) һ. б. күрһәтергә мөмкин. Таманян шулай уҡ тарихи ландшафтты тергеҙеү һәм үҫтереүҙә төп ролде уйнай, Әрмәнстандың Тарихи ҡомартҡыларҙы һаҡлау комитетында рәйес була.
А. И. Таманян 1936 йылдың 20 февралендә вафат була. Ереванда, Комитас исемендәге парк пантеонында ерләнә.
Ғаиләһе
Таманяндың ейәне — Александр Таманян-кесе (2005 йылда вафат) — күренекле ғалим, Ҡарабах хәрәкәтенең әүҙем ҡатнашыусыһы була, «Маапартнер» төркөмөндә (үлемгә барыусылар) тора. Яңы уйлап табылған йәшерен ҡорал менән тәжрибә үткәреүсе "Х"хәрби инструкторҙар отрядын ойоштора һәм командалыҡ итә.
Әрмән ССР-ының Хөкүмәт йорто
Тәүҙә төньяҡ-көнбайыш өлөшө — Ер мәсьәләһе буйынса халыҡ комиссариатының айырым бинаһы проектлана (1926—1928) һәм төҙөлә, төҙөлөш 1929 йылда тамамлана.
1932—1936 йылдарҙа шул уҡ урында тотош квартал территорияһын биләп торған Хөкүмәт йорто төҙөлөшө проектлана, Наркомзем ошо бина эсендә ҡалырға тейеш була. Проектҡа ярашлы, дөрөҫ булмаған биш мөйөш формаһындағы бинаның үҙәк өлөшөндә, эске ихатала цилиндр формаһындағы бейегерәк корпусты төҙөү күҙаллана. Ул комплеҫкстың башҡа биналары менән тоташтырыусы фойе ролен үтәргә тейеш була. Ҡала төҙөлөшө планында ул, Халыҡ йорто (Опера театры бинаһы) менән бергә, проектланған Төньяҡ проспекттың үҙәге тип планлаштырыла. Әммә 1941 йылда төҙөлөш эштәре туҡтатыла һәм комплекстың үҙәк, көнсығыш өлөштәре төҙөлмәй ҡала.
Хөкүмәт йорто төҙөлөшөн 1952 йылда архитекторҙың улы — үҙенең яңы проекты менән Таманян Геворг тамамлай. Унда үҙәк корпус булмай, ә көнсығыш өлөшкә ҙур ултырыштар залы өҫтәлә.
Йорт ҡыҙғылт фельзит туфтан эшләнгән, нигеҙе — базальттан.
Гёрсбах
Гёрсбах (Görsbach) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1091 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,05 км2. Диңгеҙ кимәленән 154 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99765 һәм автомобиль коды — NDH.
Сәлихов Альберт Илдус улы
Сәлихов Альберт Илдус улы (татар. Илдус Альберт улы Сәлихов; 25 ғинуар 1962 йыл) — Рәсәйҙең дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. Рәсәй федерацияһының IV саҡырылышДәүләт думаһы депутаты, урындағы үҙидара мәсьәләләре буйынса комитет рәйесе урынбаҫары. «Берҙәм Рәсәй » фракцияһы ағзаһы. Юридик фәндәр кандидаты.
Биографияһы
Альберт Сәлихов 1962 йылдың 25 ғинуарында Татар АССР-ы Ҡазан ҡалаһында эшселәр ғаиләһендә тыуа. 1979 йылдан 1980 йылға тиклем Ҡазан авиация институтында техник булып эшләй. 1980—1982 йылдарҙа Совет Армияһынең зенит-ракета ғәскәрендә хеҙмәт итә, ә 1982 йылдан 1986 йылға тиклем Татар АССР-ы Эске эштәр министрлығында эшләй.
1989 йылда В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Ҡазан дәүләт университетының юридик факультетын тамамлай. Диплом алып, 1990 йылда Татарстан Республикаһы Питрәч район суды судьяһы итеп һайлана.
1994 йылдан генераль директор урынбаҫары, артабан, 1995 йылдан, «Халыҡ-ара коммерция берлеге» ЯАЙ генераль директоры булып эшләй.
Тышҡы бәйләнеш буйынса 1998-1999 йылдарҙа Ҡазан ҡалаһы хакимиәте башлығы ярҙамсыһы булып эшләй. 1999-2003 йылдарҙа Нижнекамск хакимиәте башлығы урынбаҫары була.
2003 йылда IV саҡырылыш «Берҙәм Рәсәй» исемлеге буйынса Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышы дәүләт думаһына депутат итеп һайлана. Түбәнге Кама бер мандатлы һайлау округынан һайлана. Ҡала думаһында урындағы үҙидара мәсьәләләре буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары итеп һайлана.
2008 йылдың сентябрендә Рәсәй Федерацияһы дәүләт власы органдары менән эш ойоштороу буйынса кәңәшсе итеп тәғәйенләнә. 2009 йылдың 16 июлендә Ҡазан башкарма комитеты етәксеһе карары нигеҙендәҠазан ҡала төҙөлөшө рөхсәттәре идараҙы башлығы итеп Альберт Сәлихов билдәленде. 2016 йылдың 9 апрелендә етәксеһе вазифаһынан үҙ теләге буйынса китә.
Закондар сығарыу эшмәкәрлеге
2003 йылдан 2007 йылға тиклем, IV саҡырылыш дәүләт думаһы депутаты вәкәләтлеген үтәгән осорҙа 3 акондар сығарыу инициативаһы һәм федераль закон проектына төҙәтмәләр индереү авторы булып сығыш яһаны. .
Өйҙөрәк
Өйҙөрәк (Удряк) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 431 кеше. Почта индексы — 452170, ОКАТО коды — 80257855005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Терсон
Терсон — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икса йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Баража
Баража — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы/ Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туралы йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Зинковский Валерий Михайлович
Зинковский Валерий Михайлович (1 август 1937 йыл) — спортсы һәм тренер. Хәҙерге бишбәйге буйынса РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1984), СССР-ҙың спорт мастеры (1965).
Биографияһы
Валерий Михайлович Зинковский 1937 йылдың 1 авгусында Өфө ҡалаһында тыуған. Салауат Юлаев исемендәге спорт клубында тәрбиәләнә. 1969 йылда РСФСР командаһы составында чемпион исемен яулай. 1963 йылда Өфө авиация институтын тамамлай.
1969 йылдан алып «Уңыш» ДСО‑һы Башҡортостан өлкә советының өлкән тренеры, 1984—2006 йылдарҙа хәҙерге бишбәйге буйынса республика СДЮСШОР‑ының тренер‑уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 1983-1987 йылдарҙа СССР йыйылма командаһы тренеры. Тәрбиәләнеүселәре араһында 20‑гә яҡын СССР спорт мастеры, әммә улы Евгений атаһының төп уҡыусыһы, үҙенең бөтә булған тәжрибәһен һәм белемдәрен ул буласаҡ чемпион Евгенийға тапшырған.
Оло йәшенә ҡарамаҫтан Валерий Михайлович Зинковский спорттан, сәләмәт тормоштан айырылмай: һәр иртәһен ул йөҙөү бассейнынан башлай, 80 йәшендё лә көнөнә 2-3 километр йөҙөп үтә. 2017 йылда В. М. Зинковскийҙың 80-йәшлек юбилейы республикала киң билдәләнде, юбиляр бик ҡотлауҙар ҡабул итте
Һылтанмалар
Зинковский Валерий Михайлович
Видеояҙмалар
ЗАСЛУЖЕННЫЙ ТРЕНЕР РОССИИ ПО СОВРЕМЕННОМУ ПЯТИБОРЬЮ ВАЛЕРИЙ ЗИНКОВСКИЙ СЕГОДНЯ ПРАЗДНУЕТ СВОЁ 80-ЛЕТИЕ
Добринка (Медведица ҡушылдығы)
Добринка  — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының һул ярына тамағынан 323 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иннэль-Катарыль-Кы
Иннэль-Катарыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ТАЗ/354/159/43 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Әл-Исра сүрәһе
Әл-Исра сүрәһе (الإسراء, Төндә күсереү ) — Ҡөрьән Кәримдең 17 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 111 аяттан тора.
Транскрипцияһы
110. Ҡули-дғүүллааһа әүи-дғүү-ррахмәәнә әййәм мәә тәдғу фәләһүл-әсмәә`үлхүс-нәә үә ләә тәджһәр бисаләәтикә үә ләә түхаафит биһәә үәбтәғыи бәйнә ҙәәликә сәбиилә.
111. Үә ҡулил-хәмдү лилләәһилләҙии ләм йәттәхыиҙ үәләдәү-үә ләм йәкүл-ләһү шәриикүң фил-мүлки үә ләм йәкүл-ләһү үәлиййүм минә-ҙҙүлли үә кәббирһү тәкбиира.
Буҙтурғай
Буҙтурғайҙар (степные жавронки).
Ҡылыҡһырлама
Турғай ҙурлығында. Парлашып һәм күмәкләшеп ерҙә йөрөйҙәр. Ағасҡа һирәк ҡуна. Ерҙә лә, һауала ла һайрай, һырт яғы буҙ, ҡанаттары ҡара-көрән таптар менән сыбарланған һорғолт аҡ. Ҡорһаҡ яғы аҡ. Ҡойроғоноң ике яҡ ситенән аҡ һыҙыҡтар үтә. һабан турғайынан бәләкәйерәк булыуы һәм аҡ сыбар ҡанаттары менән айырыла.
Тауышы тоноҡ ҡына: «тирр-тирр». Оҙайлы һәм яңғырауыҡлы сырылдап һайрай.
Яландарҙа һәм баҫыуҙарҙа йәшәй. Яҙғыһын бөжәктәр, йәйгеһен үлән орлоҡтары һәм иген менән туҡлана. Күсмә ҡош. Бик һирәк осрай. Ерҙә оялай. Ҡара һәм көрән һипкелле һарғылт көрән йомортҡаларының һаны 4—5 бөртөк була.
Әҙәбиәт
Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ № 3478 28.693.35 И 90