cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Усанов Дмитрий Александрович
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Ике алтын миҙал (уйлап табыусылар ассоциацияһы халыҡ-ара федерацияһының Европа (Нюрнберг, Германия, 2007 йыл) һәм Уйлап табыусыларҙың Бөтә донъя конкурсы(Сучжоу, Ҡытай, 2008 йыл).
Ҡолмәт
Тирә-яҡ мөхит
Тәбиғәт һәйкәле:
Сол Янг-Яха
Cол Янг-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Янг-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Усанов Дмитрий Александрович
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Рәсәй Фәндәр академияһының дәүләт ғилми стипендияһы лауреаты (2000).
Башҡорт дәүләт университетының почетлы докторы (2009).
Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)
Тарихы
Ҡурғашйылға тип аталған ауылға XVIII быуаттың 2-се яртыһында Себер даруғаһы Әйле улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. XX быуаттың 1930-сы йылдарынан — Ҡурғаш ауылы тип атала.
Сол Янг-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әбдрәшитов Шамил Рәхим улы
Биографияһы
1960—1966 йылдарҙа «Башкирэнерго» район энергетика идаралығында көйләүсе төркөм етәксеһе, етештереү-техник бүлеге начальнигы.
Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)
Тарихы
1795 йылда ике ауыл: Ҙур Ҡурғаш һәм Бәләкәй Ҡурғаш тип аталған. 18 йортта 49 ир-ат һәм 59 ҡатын-ҡыҙ, барлығы 108 кеше иҫәпкә алынған.
Әбдрәшитов Шамил Рәхим улы
Биографияһы
1965—1968 йылдарҙа — Стәрлетамаҡ ТЭЦ-ы директоры. Стәрлетамаҡ ТЭЦ-ында яңы ҡеүәттәр сафҡа индерелә.
Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)
Тарихы
1816 йылда 22 йортта 114 кеше, 1834 йылда — 23 йортта 136 кеше (икенсе Ҡурғашйылғала — 11 йортта 66 кеше),
Әбдрәшитов Шамил Рәхим улы
Биографияһы
1968—1971 йылдарҙа — төҙөлөш ваҡытында һәм сафҡа индерелгәндән һуң Ҡарман ГРЭС-ы директоры. Илдә беренсе булып яғыулыҡҡа сығымдары сағыштырмаса түбән булған энергоблок сафҡа индерелә.
Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)
Тарихы
1842 йылда 136 кешегә 33 сирек ужым һәм 195 сирек яҙғы икмәк сәселгән. 24 йортта 220 ат, 224 һыйыр, 60 һарыҡ, 24 кәзә аҫыралған. Солоҡсолоҡ (60 солоҡ) һәм умартасылыҡ (24 умарта) менән шөғөлләнгәндәр.
1846 йылда Ҡурғашйылғаға бер үк Троицк өйәҙендәге Сирбай ауылынан 64 кеше күсерелә.
Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1859 йылда — 52 йортта 226 кеше йәшәгән. 1859 йылғы X рәүиз мәғлүмәттәре буйынса 102 ир-ат йән башына ер бүленгән.
Әбдрәшитов Шамил Рәхим улы
Биографияһы
1988—1992 йылдарҙа — «Ветрон» ғилми-етештереү ойошмаһы етәксеһе.
Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)
Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1861 йылда ер бүлемдәрен яңынан бүлеп биреү тормошҡа ашырылған. Сәсеү әйләнеше системаһыҙ, 5—6 лет йылдан һөрөнтө ерҙәрҙе шөйтөм (перелог) итеп ҡалдырғандар. Төп ер эшкәртеү ҡоралы — һабандар.
Әбдрәшитов Шамил Рәхим улы
Биографияһы
1994—1998 йылдарҙа — «Башкирэнерго» асыҡ акционерҙар йәмғиәте директорҙар советында өлкән референт.
Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)
Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1865 йылда 48 йортта — 293 кеше. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.
Әбдрәшитов Шамил Рәхим улы
Ғилми һәм мәғәриф эшмәкәрлеге
1976 йылдан Өфө авиация институтында (2011 йылдан Өфө дәүләт авиация техник университеты) уҡыта, электр машина һәм аппараттар, электромеханика кафедралары доценты.
Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)
Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1885 йылдан ерҙе йән башына (126 рәүиз йәне) ер бүлеүгә күскәндәр.
Әбдрәшитов Шамил Рәхим улы
Ғилми һәм мәғәриф эшмәкәрлеге
Ғилми хеҙмәттәре энергетиканы, Башҡортостан энергосистемаһын үҫтереү мәсьәләләренә арналған. 10 уйлап табыу авторлыҡ таныҡлығына эйә. 200-ҙән ашыу баҫма эш, шул иҫәптән бер нисә китап һәм дәреслек авторы.
Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1906 йылда запас иген һаҡлай торған мөгәзәй теркәлгән. Сар-ҡайраҡтар эшләү менән шөғөлләнгәндәр.
Александра Навроцки
Навроцки Александра (Alexandra Navrotsky, 20 июнь 1943 йыл) — Америка геофизигы, геохимигы. Дейвистағы Калифорния университеты профессоры (1997 йылдан, хәҙер ҙур — Distinguished), АҠШ Милли фәндәр академияһы ағзаһы (1993). Элек Принстон университеты (1985—1997) һәм Аризона штаты университеты профессоры. Америка философтар йәмғиәте ағзаһы (2011), Бенджамин Франклин миҙалы (2002) һәм Америка минералогия йәмғиәтенең юғары бүләге — Реблинг миҙалы (2009) менән бүләкләнгән.
Әбдрәшитов Шамил Рәхим улы
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Стәрлетамаҡ, Нефтекама һәм Өфө ҡала советтары депутаты булып һайлана.
Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1920 йылда 67 йортта 161 ир-ат һәм 187 ҡатын-ҡыҙ теркәлгән.
Весёлка (Әй ҡушылдығы)
Весёлка  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы/ Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Әй йылғаһының уң ярына тамағынан 490 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
Ҡурғаш ауылында төп мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб бар.
Әбдрәшитов Шамил Рәхим улы
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
1979—1988 йылдарҙа — СССР-ҙың XI һәм XII саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)
Халыҡ һаны
Ҡурғаш ауылында башҡорттар йәшәй (2002).
Весёлка (Әй ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Әбдрәшитов Шамил Рәхим улы
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
1966-1991 йылдарҙа КПСС ағзаһы, 1978—1991 йылда КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты ағзаһы.
Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Александра Навроцки
Биографияһы
АҠШ Милли фәндәр академияһы ағзаһы (1993) һәм Америка философтары йәмғиәте ағзаһы (2011). 1992—1993 йылдарҙа Америка Минералогия йәмғиәте президенты <span title="Версия статьи «Минералогическое общество Америки» на английском языке">Mineralogical Society of America.
Әбдрәшитов Шамил Рәхим улы
Ижади эшмәкәрлеге
Публицистика буйынса 20-нән ашыу китап һәм бик гәзит-журнал мәҡәләләре авторы.
Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)
Тирә-яҡ мөхит
Тауҙар:
Урмандар:
Йылғалар: Әй,
Шишмәләр:
Александра Навроцки
Биографияһы
Америка минералогия йәмғиәтенең (1981), Америка геофизиктар союзының (1988), American Society Ceramic (1995, 2001), (1997), Бөйөк Британия минералогия йәмғиәтенең (2004), Халыҡ-ара теоретик һәм ғәмәли химия союзының (2009) феллоһы (ағзаһы). Пекин университетының (2008), Сычуань университетының (2009), (2012) почетлы профессоры. Швеция Уппсала университетының почетлы докторы (1995).
700-ҙән ашыу публикациялар авторы, Хирш индексы (Web of Science) — 58.
Алдошин Сергей Михайлович
Алдо́шин Серге́й Миха́йлович (2 март 1953 йыл) — Рәсәй ғалимы, химик физика, кристалл химияһы, ҡаты есем химияһы һәм квант химияһы өлкәһе белгесе, химия фәндәре докторы, Рәсәй Фәндәр академияһы академигы (2003). РФА вице-президенты (2008—2017), Химик физика проблемалары институты директоры (1997—2019).
Фәнни-техник өлкәлә предприятиеларҙың бәләкәй формаларын үҫтереүгә булышлыҡ итеү фондының эксперт советы рәйесе.
Биографияһы
Институттың Химик физика бүлегендә (әлеге ваҡытта Рәсәй Фәндәр академияһының Химик физика проблемалары институты) кесе, өлкән һәм төп ғилми хеҙмәткәр булып эшләй. 1989 йылдан — директор урынбаҫары, 1997—2019 йылдарҙа — директор.
Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)
Тирә-яҡ мөхит
Ялан-бесәнлектәр:
Алдошин Сергей Михайлович
Биографияһы
2000 йылда Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы итеп һайлана, ә 2003 йылдан хоҡуҡлы ағзаһы булып тора.
Әзраҡиҙәр
Әзраҡиҙәр (Азракиты) -  Исламдың хәрижи  ағымының VII быуат аҙағында барлыҡҡа килгән һыйышмаҫ тармағы тарафдарҙары. Был мәҙһәбкә нигеҙ һалыусы - Әбү Рәшит Нәфиғ ибн әл-Әзраҡ.
Тарихы
VII быуаттың 80-се йылдарында Нәфиғ ибн әл-Әзраҡ һәм уның хәрби етәкселәре 30 меңлек ғәскәр менән Ираҡта ҡеүәтле ихтилал башлай, ул өмәүиҙәргә лә, шиғыйҙарға ла ҡаршы йүнәлтелә. Баш күтәреүселәргә Оман һәм Йәмәмә хәрижиҙәре ҡушыла.
Бер-бер артлы еңелеүҙәр әзраҡиҙарҙың хәрби рухын ҡаҡшата; юлбашсыға йәшерен ризаһыҙлыҡ асыҡтан-асыҡ ғәйепләүҙәргә һәм буйһонмаусанлыҡҡа әйләнә. .
VIII-IX быуаттарҙа әзраҡиҙәрҙең Иранда (869 - 883) сығыштары дауам итә, VIII быуаттан уларҙың үҙәге Систанда була. Түбәнге Ираҡта һәм Хузистанда 14 йыл дауамында ҡара ҡолдар-зинжиҙәр ихтилалы дауам итә, уның башлығы әзраҡи Ғәли ибн Мөхәммәт була. Бөгөнгө көндә был ағымдың эйәрсендәре юҡ һәм ул юҡҡа сыҡҡан тип иҫәпләнелә.
Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)
Тирә-яҡ мөхит
Тәбиғәт һәйкәлдәре: көньяҡҡа табан Аверкин соҡоро, көньяҡ-көнбайышҡа — Һикеяҙ мәмерйәләр комплексы (Силәбе өлкәһе), Әй фонтаны бар.
Алдошин Сергей Михайлович
Биографияһы
2004—2009 йылдарҙа — РФА-ның Черноголовка ҡалаһындағы Ғилми үҙәге рәйесе.
Әзраҡиҙәр
Тәғлимәте
Бөтә хәрижиҙәр кеүек, улар ҙа ҙур гонаһтар ҡылған мосолмандарҙы иманһыҙ тип иғлан итә (әл-ҡабаир), һәм улар мәңге тамуҡ утында янасаҡ тип иҫбатлай. Әзраҡиҙәр «иманды һаҡланып йәшереү " принцибын кире ҡаға (тәҡиә). Улар имамлыҡҡа «иң лайыҡлыһы " тип ҡулына ҡорал тотоп сығыш яһаусы һәм кешеләрҙе «иманһыҙҙар» менән көрәшергә саҡырыусы ғына дәғүә итә ала тип таный. Ошоноң нигеҙендә улар хәлифә Али ибн Әбү Талипты, Усман ибн Әффанды һәм уларҙың фекерҙәштәрен иманһыҙ тип иғлан итә.
Алдошин Сергей Михайлович
Биографияһы
Президент Дмитрий Медведевтың 2009 йылдың 31 декабрендәге бойороғона менән тикшереүҙәрҙе һәм эшләнмәләрҙе үҫтереү, уларҙың һөҙөмтәләрен коммерциялаштырыу өсөн территория буйынса айырымланған комплекс булдырыу ("Сколково"инновация үҙәге) проктын эшләү буйынса эш төркөмөнә индерелә.
Әзраҡиҙәр
Тәғлимәте
Үҙ контроле аҫтында булмаған территорияларҙы әзраҡиҙәр "һуғыш иле» тип иҫәпләй (Дар әл-хәрб), ә уның халҡы юҡ ителергә тейеш була. Әзраҡиҙар үҙҙәренә күсеп килгәндәрҙе берәй ҡолдо үлтерергә тәҡдим итеүҙәре менән һынап ҡарай. Баш тартҡандың үҙен мөнафиҡ һәм мөшрик тип, үлтергәндәр.
Весёлка (Әй ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Синенко Сергей Германович
Биографияһы
Сергей Германович Синенко 1957 йылдың 23 авгусында Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.
Яңы Десяткин
Яңы Десяткин (Новодесяткино) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 55 кеше. Почта индексы — 452470, ОКАТО коды — 80213819007.
Синенко Сергей Германович
Биографияһы
6 йәшенән музыка менән (скрипка, альт, вокал) шөғөлләнә. «Далекие звезды» ВИА составында солист булараҡ сығыш яһай. Рәссам Борис Домашников оҫтаханаһында төҫлө сәнғәт менән булыша, ҡала төҫлө сәнғәт күргәҙмәләрендә ҡатнаша.
Лемаев Николай Васильевич
Лемаев Николай Васильевич (14 ноябрь 1929 йыл — 24 декабрь 2000 йыл) — совет дәүләт эшмәкәре, СССР нефть эшкәртеү һәм нефть химияһы сәнәғәте министры (1985—1989), СССР химия һәм нефть эшкәртеү сәнәғәте министры (1989—1990). Техник фәндәре докторы (1983). Социалистик Хеҙмәт Геройы. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1985), СССР‑ҙың атҡаҙанған нефтехимигы (1979), СССР‑ҙың атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1982), Татарстан Республикаһының атҡаҙанған химигы (1998).
Яңы Десяткин
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Синенко Сергей Германович
Биографияһы
1980 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын «журналистика» һөнәре буйынса тамамлай. Башҡорт дәүләт педагогия институтының агитация һәм пропаганда лабораторияһында эшләй. Уҡытыусылар белемен камиллаштырыу институтында әҙәбиәт фәненән уҡыта, алыҫ райондар буйлап йөрөп, милли мәктәптәрҙә рус теле һәм әҙәбиәтен уҡытыу мәсьәләләре менән шөғөлләнә.
Артабан Томск өлкәһендә эшләй һәм, 1986 йылда Томск дәүләт университетының аспирантураһын тамамлап, «филология фәндәре кандидаты» дәрәжәһенә диссертация яҡлай. БДУ-ла журналистика, полиграфия һәм нәшер эштәрен уҡыта (1989—1996), 1993—1994 йылдарҙа Свердловск ҡалаһында (Екатеринбург) Урал университетының журналистика факультетының белем квалификацияһын камиллаштырыу бүлегендә уҡый.
Лемаев Николай Васильевич
Биографияһы
Николай Васильевич Лемаев Урта Волга крайында Һамар округы Ҡыҙыл Яр ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Синенко Сергей Германович
Биографияһы
Журналистика мәктәбен ойоштора, төп һөнәре буйынса лекциялар уҡый (1994—1999), БДУ-ла БАКБП йәмәғәтселек менән бәйләнеш һәм реклама кафедраһы мөдире (2000—2001), БДУ-ның философия факультетының йәмәғәтселек менән бәйләнеш бүлегендә журналистика циклы фәндәренән уҡыта (2002—2003). Профессиональ консалтинг, киң мәғлүмәт саралары төбәк баҙарын өйрәнеү, нәшриәт һәм информацион проекттары менән шөғөлләнә.
«Рәсәй Уртаһында. Яҙыусы Сергей Синенко блогының» авторы.
Лемаев Николай Васильевич
Биографияһы
1956 йылда ситтән тороп инженер-технолог һөнәре буйынса Өфө нефть институтын тамамлай. Техник фәндәре докторы (1983).
Синенко Сергей Германович
Биографияһы
Ғаилә хәле: өйләнгән, ике бала тәрбиәләй — улы һәм ҡыҙы бар.
Рәсәй тарихы һәм мәҙәниәте, Көньяҡ Урал һәм Волга буйы халыҡтарының этнографияһы, Көнсығыш һәм Рәсәй мосолмандары мөнәсәбәте менән ҡыҙыҡһынып мауыға. Матбуғатта рус мәҙәниәтен һәм дәүләтселеген, боронғо ҡомартҡыларҙы һаҡлау, мәҙәни ҡиммәттәрҙе раҫлау һәм юғары интернационализмды яҡлап сығыш яһай.
Лемаев Николай Васильевич
Биографияһы
1950 йылдан Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводында эшләй, башта өлкән оператор, һуңынан дежур инженер, ҡоралма начальнигы, өлкән инженер, цех начальнигы, завод баш инженеры урынбаҫары.
Синенко Сергей Германович
Ижады
Тәүге нәфис әҫәрҙәре 1970 йылдар аҙағында «Ленинец» һәм «Киске Өфө» гәзиттәрендә баҫылып сыға. 1990 йылдар аҙағында Синенко Сергей очерктар, повесть, хикәйә, эссе жанрҙарында яҙа, уның әҫәрҙәре гәзит һәм журналдарҙа даими баҫыла.
Башҡортостан һәм Көньяҡ Урал халыҡтары тарихы, мәҙәниәте һәм дине тураһында «Город над Белой рекой. Краткая история Уфы в очерках и зарисовках», «Глубокий тыл. Башкирия в годы Великой Отечественной войны», «Белый щит», «Уфа старая и новая», «Популярная иллюстрированная энциклопедия», «Культура народов Башкортостана», «Культура Башкортостана с древнейших времен до современности» китаптарын яҙа
Лемаев Николай Васильевич
Биографияһы
1960 йылдан — Татар совнархозының химия сәнәғәте идаралығы начальнигы урынбаҫары.
Синенко Сергей Германович
Ижады
Сергей Синенко — «Неторопливые прогулки по Уфе» очерктар китабы авторы. Был китапта ул ҡаланың иҫтәлекле урындары һәм архитектура ҡомартҡылары тураһында, Өфө кешеләренең төрлө осорҙағы тормош тарихы тураһында һөйләй.
Өфөнөң билдәле яҙыусыһы Сергей Аксаков, рәссамы Михаил Нестеров, пианиносыһы Вера Тиманова, мөфтөйҙәр Ризаитдин Фәхретдин һәм Тәлғәт Тажетдин, епископ Андрей Ухтомский, ғалим Александр Заварицкий, балетмейстер Фәйзи Ғәскәров, шағир Мостай Кәрим, яҙыусы Михаил Чванов, ғалим-табип Эрнст Мулдашев, йырсы Юрий Шевчук һәм башҡалар тураһында «Следы во времени» биографик очерктар китабын яҙа. Уның төп темаларының береһе — талантлы кешеләрҙең ҡатмарлы тормош һәм тарихи шарттарындағы яҙмыштары. Сергей Синенконың «Рудольф Нуреев: истоки творчества, превратности судьбы» китабы документтар нигеҙендә яҙылған нәфис китабы. Автор күренекле артистың әйберҙәрен Өфө, Ленинград, бөтә Рәсәй совет дәүеренең көнкүреше, мәҙәниәте, ғәҙәттәре һәм аша күрһәтә. Драматик хикәйәләү ышандыра, Рудольф Нуриевтың яҙмышы Рәсәйҙең героик һәм трагик тормошонан айырылғыһыҙ икәнлеген һүрәтләй, Нурыевтың башҡа ҡитғаларҙа йәшәгән һәм эшләгән саҡтарҙа ла нәҙек кенә ептәр менән Рәсәй менән тоташҡан булыуын иҫбатлай.
Лемаев Николай Васильевич
Биографияһы
1963 йылдан — Түбәнге Кама химик комбинаты директоры.
Синенко Сергей Германович
Ижады
Рәсәй исламы тураһындағы «Мусульманское Духовное собрание» китабында ул, Рәсәй мосолман берләшмәләре лидерҙары эшен юғары баһалап, әҙәби-документаль формала күрһәтә, ул китапҡа Рәсәй мөфтийҙәренең мосолман мәҙәниәтенә бик әҙ билдәле һәм бөтөнләй билдәһеҙ материалдары ингән.
Лемаев Николай Васильевич
Биографияһы
1969 йылдан — Түбәнге Кама нефть химияһы комбинатының генераль директоры.
Синенко Сергей Германович
Ижады
Уның «Уфимская епархия. Художественно-документальное повествование» исемле китабы православие тарихына арналған. Унда епархия тарихындағы төп ваҡиғалар һәм епархия руханиҙары эше һүрәтләнә. Яҙыусының иғтибары үҙәгендә — ҡала тарихына ҙур йоғонто яһаған Өфө епископтары яҙмышы. Автор хеҙмәтен үҙ фотолары менән биҙәп тулыландырған.
Лемаев Николай Васильевич
Биографияһы
1977 йылдан Түбәнге Кама «Нижнекамскнефтехим» производство берекмәһе генераль директоры.
1985 йылдың мартынан СССР нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте министры урынбаҫары, ә шул уҡ йылдың октябрь айынан — министры.
1989 йылдан — СССР химия һәм нефть эшкәртеү сәнәғәте министры.
1955 йылдан — КПСС ағзаһы, КПСС Үҙәк комитетының ағзаһы (1986—1990).
1990 йылдың сентябренән — Союз әһәмиәтендәге персональ пенсионер.
Фәнни‑производство эшмәкәрлеге нефть эшкәртеү проблемаларын тикшереүгә арналған. Н. В. Лемаев етәкселегендә Яңы Өфө НЭЗ‑ында каталитик крекинг ҡоролмалары реконструкциялана, ароматик углеводородтар етештереү үҙләштерелә.
Вадья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Лемаев Николай Васильевич
Биографияһы
100‑гә яҡын фәнни хеҙмәт һәм 68 уйлап табыу авторы.
Вадья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Лемаев Николай Васильевич
Биографияһы
2004 йылдың 24 декабрендә Түбәнге Камала вафат була. Мәскәүҙә Троекуров зыяратында ерләнгән.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Социалистик Хеҙмәт Геройы (1980)
4-се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены (2004)
Ике Ленин ордены (1971, 1980)
Октябрь Революцияһы ордены (1974)
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1966)
СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1993)
РСФСР‑ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1985)
СССР‑ҙың атҡаҙанған нефтехимигы (1979)
СССР‑ҙың атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1982)
Татарстан Республикаһының атҡаҙанған химигы (1998)
Колтояк
Колтояк (Чемурда) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кытат йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Матвеевка (Бердь ҡушылдығы)
Матвеевка  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бердь йылғаһының уң ярына тамағынан 266 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Алғыш
Алғыш — магик ғәмәл, төрки халыҡтарҙа кешегә изге теләктәр йә иһә рәхмәт әйтеү йолаһы.
Алғыш универсаль (мәҫәлән, «Аҡ бәхеттәр һиңә юлдаш булһын») һәм махсус («Ағы-түлегеҙ үҙегеҙгә насип булһын!») була. Кеше тормошондағы төрлө ваҡиғалар ваҡытында әйтелә. Алғышҡа ҡапма-ҡаршы төшөнсә ҡарғыш була.
Улар Тыуған иле өсөн көрәште (фильм)
1977 йылдың ағалы-энеле Васильевтар исемендәге РСФСР Дәүләт премияһы лауреаты. Фильм Волгоград өлкәһендә, Бөйөк Ватан һуғышы барған ерҙәрҙә, төшөрөлгән
Сюжет
1942 йылдың июлендә, Бөйөк Ватан һуғышының иң фажиғәле осорҙарҙың береһе. Һуғышта бик күп һалдаттарын юғалтҡан совет уҡсылар полкы Сталинградҡа сигенә. Сигенеү ваҡытында ялға туҡталғанда һалдаттар төрлө темаларға һөйләшәләр, һыу инәләр һәм йоҡлайҙар. Полктың бер һалдаты, йор һүҙле Петр Лопахин, тотҡан ҡыҫалаларҙы бешерер өсөн. күрше ауылға тоҙ эҙләп китә. Лопахин казак-әбейҙе һүҙҙәре менән арбай, әммә әбейҙең мыҫҡыллы мөнәсәбәтенә эләгә, сөнки һалдаттар урындағы халыҡты яҙмыш ҡулына ҡалдырып сигенәләр. Ауыр һөйләшеүҙән һуң, Лопахиндың күңелле битлеге аҫтында етди кеше булыуын күреп, әбей уға тоҙ биреп сығара.
Командование дала уртаһындғы бейеклекте яуларға приказ бирә. Ташлы ерҙе ҙур ҡыйынлыҡ менән соҡоп, полк һалдаттары окоптар яһай һәм гранаталар һәм танкка ҡаршы мылтыҡтар менән беренсе танк һөжүмен кире ҡайтара. Һөжүмдең икенсе тулҡыны ваҡытында немец авиацияһы полк позицияларына бомбалар ташлай, шуның һөҙөмтәһендә тағы ла бик күп һалдаттар һәләк була, рядовой Николай Стрельцов, Лопахиндың дуҫы, ауыр контузия ала. Немец танкыларының икенсе һөжүме уңышлы тиерлек була, ләкин ярҙамға килеп еткән совет һалдаттары дошман атакаһын кире ырғыта.
Полк төндә янып ятыусы бойҙай баҫыуы аша үтә. Рядовой Иван Звягинцевтың, һуғышҡа тиклемге комбайнсының, һуғыш килтергән зыянды күреүгә иҫе китә.
Сираттағы утарға барып еткәс, яугирҙәр алышҡа әҙерләнә, ә Лопахин, урындағы ҡатын-ҡыҙҙарҙы арбап, тел сарлап, һалдаттарға һөт алып килә. Сираттағы һуғышта ул ПТРД-ҙан атып немец истребителен бәреп төшөрә.
Бер аҙ ваҡыттан полк дошман танктары менән тағы ла бер урында һуғыша. Танкылар һөжүмдән һаҡланыу позицияларындағы һалдаттарҙы тапап үлтерә, йәш ефрейтор Кочетыг һуңғы һулышы алдынан немец танкыһын, ҡабыныусан шыйыҡсалы шешә ташлап, яндырып өлгөрә һәм геройҙарса һәләк була. Совет һалдаттары контратакаға ташлана, уның барышында Звягинцев миномтет минаһы ярсыҡтарынан яралана. Немецтар сигенергә мәжбүр була, ә йәш кенә шәфҡәт туташы ауыр тәнле Звягинцевты һуғыш яланынан һөйрәп алып сыға(«һуғышҡа тиклем — 93 килограмм»). Полктың һуңғы офицерын ерләгәс, полк тағы ла алға табан китә. Медсанбатта Звягинцевҡа наркозһыҙ операция эшлйҙәр, уның арҡаһынан һәм аяҡтарынан күп һанлы мина ярсыҡтарын алып ташлайҙар.
Полк сираттағы станицала урынлаша, әммә аҙыҡ-түлек юҡ, ә урындағы халыҡ сигенеүсе һалдаттарҙы ашатыуҙан баш тарта. Лопахин тағы ла бер ҡатынды — Натальяны — тәмле һүҙҙәре менән арбап ҡарарға тырыша һәм уға хужалыҡ буйынса ярҙам итә. Ул төндә ҡатынды әүрәтергә инә, ләкин тегеһе Лопахиндың күҙенә күгәрткәнсе һуғып сығара. Иртән торғас, Лопахин, өҫтәл тулы аҙыҡ-түлекте күреп, Наталья йомшарған тип уйлай, Әммә Наталья үҙенең ире госпиталдә ятҡанлығы, ә был аҙыҡты бынан алдағы көндәрҙә ҡаты һуғышта ҡатнашҡан һалдаттары өсөн полк старшинаһы һорағаны арҡаһында колхоз председателе ҡушыуы буйынса ҡатындар килтерҙе, тип аңлата Наталья. Ул шулай уҡ урындағы халыҡ һалдаттарҙың ауылды сигенмәйсә һаҡлағаны өсөн бар нимәне лә бирергә әҙер булыуы тураһында һөйләй.
Хәтер
2016 йылдың 30 ноябрендә Фрунзе яр буйы урамында Рәсәй оборона министрлығы бинаһы алдында фильм мотивтары буйынса скульптура композицияһы асыла.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Яңы Александровка (Шаран районы)
Яңы Александровка (Новоалександровка) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренё ҡарата халыҡ һаны 11 кеше. Почта индексы — 452637, ОКАТО коды — 80258855011.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Мезозой
Мезозой, йәки мезозой эраһы, MZ (μέσος «уртаса» + ζωή «тормош») — геологик дәүер, уны дауамлығы 251,902 ± 0,024 млн йыл әүәлдән 66,0 млн йыл әүәлгә тиклем (барлығы 186 миллион йыл тирәһе). Был геологик дәүерҙе тәүге тапҡыр британ геологы Джон Филлипс 1841 йылда билдәләгән.
Геологик дәүер
Мезозой палеозойҙан һуң һәм кайнозой алдынан килгән. Был өс дәүер бергә фанерозой эонын тәшкил итә. Геохронологик шкалаға ярашлы мезозой өс осорға бүленә (башынан — аҙағынаса, млн йыл элек):
Мезозой осоронда хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһы даими үҙгәреш кисерә: аммониттар һәм белемниттар, динозаврҙар эволюция кисерә, тәүге имеҙеүселәр барлыҡҡа килә, үҫемлектәр араһында — яланғас орлоҡлолар, ә аҡбур осоронда — ябыҡ орлоҡлолар өҫтөнлөк итә. Мезозой ахырында динозаврҙар, умыртҡаһыҙҙарҙың күбеһе, ҡатмарлы төҙөлөшлө үҫемлектәр йәшәүҙән туҡтай.
Климаты
Һуңғы 1,1 млрд йыл дауамында Ер тарихында Вильсон циклдары тип аталған «боҙлоҡ осоро — йылыныу» циклының бер-береһен алыштырған өс циклы күҙәтелә.
Башҡортостанда
Башҡортостан Республикаһында мезозой ултырмалары өлөшләтә Урал алды бөгөлөндә һәм Магнитогорск мегасинклинорийында һаҡланған.
Мезозой ултырмалары континенталь, диңгеҙ яры буйы, диңгеҙ ултырма тоҡомдарынан һәм ашалған ер ҡыртышы продукттарынан тора:
Дөйөм ҡалынлығы 1 км тиклем.
Ашалған ер ҡыртышы ҡатлауҙарында — окисланған мәғдәндәр — алтын, марганец, тимер, силикат никель‑кобальт һәм минераль пигменттар, ултырма бассейндарҙа фосфориттар һәм яҙыу аҡбуры формалаша.
Аңбаш (күл)
Аңбаш — Анба́ш - Рәсәйҙең Силәбе өлкәһендәге күл.
Географияһы
Аңбаш күле Ҡыштым ҡала округы территорияһында урынлашҡан (ҡаланан көньяҡҡа табан яҡынса 1 км тирәһе аралыҡта). Иң яҡын тораҡ пункттар - Ҡыштым ҡалаһы ( 2 км-ға төньяҡтараҡ) һәм Озерск (төньяҡ-көнсығышҡа табан 11 км). Өлкә үҙәге Силәбенән алыҫлығы - 90 км, Екатеринбургтан - 160 км тирәһе тәшкил итә.
Тасуирлама
Майҙаны — яҡынса 250 га, һыу көҙгөһө —  249,7 м.
Күлдең уртаса тәрәнлеге 3 метр тәшкил, максималь тәрәнлеге - 4 метр тәшкил итә. Күлдең майҙаны яҡынса 1,5 квадрат километр - (250 гектар). Күлдең төбө башлыса ләмле, әммә урыны менән ҡомлоҡтар ҙа осрай.
Аңбашта суртан, опто, алабуға, сабаҡ, ҡорман, табан тереклек итә.
Төньяҡ һәм көнбайыш ярҙары һаҙмырт һәм ҡамышлы.
Этимологияһы
Күлдең атамаһы килеп сығыуын легендалар аҡ (төҫ) + баш, йәки аң + баш һүҙҙәре менән бәйләй. Аҡбаш тигән атама ваҡыт уҙыу менән Анбаш йәки Амбаш булып яңғырай башлаған тип һанаусылар бар. Шул уҡ ваҡытта боронғо башҡорт телендәге Аң һүҙе - ҡырағай йәнлек, кейек тигәнде аңлатҡан һәм атама үҙгәрмәйенсә тап Аңбаш тип һаҡланып килеүе бик ихтимал.
Ҡаф тауы
Ҡаф тауы (фарс. قاف‌کوه, qaafkuh йәки, kuh-e qaaf; جبل قاف, jabal qaf) — башҡорт мифологияһында һәм фольклорында ер сигендәге бейек тау; яуыз йән эйәләре (аждаһа, бәрей, дейеү һ.б.) төйәге йәки кеше һәм яуыз көстәр донъяһы араһындағы сик.
Низами заманында фарсы мифологияһындағы легендар тауҙар һәм урта быуат ислам космологияһы. . Урта быуат мосолман космографтары фекере буйынса, тау сылбыры ер ситендә уны уратып алып урынлашҡан. Йыш ҡына әкиәттәрҙә: «Дандан», "Ҡаһарман, " «Мең дә бер кискә», "Шаһнамә« эпосында һәм башҡа әҫәрҙәрә телгә алына. Ҡайһы берҙә күплектә ҡулланыла — Ҡаф тауҙары..
Ғәрәп әкиәтенә ярашлы „Хәсибә һәм йыландар батшабикәһе тураһында хикәйә“ батшабикә етәкселегендәге йылан ҡәбиләһе һәр ҡыш һайын Ҡаф тауҙарына ҡышларға бара. Шул уҡ әкиәттә Булукия персонажы фәрештә менән һөйләшкәндә Ҡаф тауы артында ҡарҙан һәм боҙҙан торған биш йөҙ йыл оҙонлоғондағы тау барлығын белә; ул донъяны Геенна утынан, исламда тамуҡ утынан, һаҡлай. Күп халыҡтарҙың фольклорында Ҡаф мифик тау, дейеүҙәрҙең-яуыз рухтарҙың һыйыныу урыны булып тора.
Фарсы традицияһында Саошьянт (Саошиант, Сосиош), зороастризм мәсих, Ҡаф тауҙарында һуғышасаҡ. Шулай уҡ Ҡаф тауҙарында ендәр йәшәй Сәмреғоштарҙың ояһы ла бар.
Ҡайһы бер тикшеренеүселәр „Бытие“ китабындағы Кафу тауҙары менән Ҡаф тауҙарын тиңләйҙәр. Баһаулла „Ете үҙән һәм Дүрт үҙән“ „куффи, йәғни йәғни сикләүҙәрҙән ҡотолдо“». Әҙәмдең шулай уҡ ерләнгән урыны Ҡаф тауы.
Ҡаф һәм Кавказ тауҙары
Бынан тыш, ҡайһы бер тикшеренеүселәр, этимологиялағы оҡшашлыҡтан, шулай уҡ ҡаҙаҡ, фарсы һәм татар, башҡорт фольклорҙарынан сығып, Ҡаф тауын (قاف) Кавказ менән туғанлаштырырға тырыша.
Башҡорт мифологияһында
Ошоға оҡшаш тау башҡорт мифологияһында бар һәм Ҡаф тау тип атала.
Хөрәфәттәр буйынса, болоттар аждаһаны юхаға әүерелмәһен өсөн Ҡаф тауы аръяғына алып китә. «Дандан батыр», «Ҡаһарман батыр» әкиәттәрендә яуыз заттар ҡыҙҙарҙы урлай һәм Ҡаф тауы аръяғына алып китә, батыр уларҙы ҡотҡарыр өсөн Ҡаф тауына бара. «Алтындуға батыр» әкиәтендә төп герой Ҡаф тауында йәшәгән дейеүҙе еңеп, уның ҡыҙына өйләнә. «Ҡаһарман батыр» әкиәтенән: Ҡаһарман исемле бер кеше булған. Бер ваҡыт уның ҡатыны юғалған. Ҡаһарман батырҙың буйы ҡырҡ аршын булған. Ҡатыны юғалғас, ул уны эҙләп дейеүҙәргә киткән. Бөтә дейеүҙәрҙе йөрөп сыҡҡан, береһе лә уның ҡатынының ҡайҙа икәнлеген әйтә алмаған. Шулай ҙа бер дейеү: — Ҡаф тауының артында бер бик көслө дейеү бар. Һинең ҡатыныңды, моғайын, шул алғандыр,— тигән. — Ул дейеүгә нисек барырға һуң? — тип һораған Ҡаһарман батыр. — Хоҙай Тәғәләнең юлы бөтмәҫ. Ҡаф тауының артына барырға ла юл бар,— тигән дейеү. — Улай булғас, мин киттем,— тигән батыр. Шулай тигән дә Ҡаһарман батыр, ҡатынын эҙләп, Ҡаф тауы артына киткән. Уның аты бер атлағанда өс көнлөк юлды үтер булған. Барып еткән, Ҡаф тауы эргәһендә бер йылға бар икән. Йылғанан килеп һыу эсһә, ирененең тиреһе һыҙырылып төшкән. Атын эсергән, атының да ирененең тиреһе һыҙырылып төшкән. Шул ерҙә Ҡаһарман батыр ҡоҙоҡ ҡаҙыған да һәйбәт һыу алып эскән... .
Эзотерикала Ҡаф тауы Альборҙың поляр тауы менән тиңләштерелә, Ә ысынында иһә Альборҙың иң бейек нөктәһе булып Эльбрус тора
Йылға тармағы
Йылға тармағы (Рукав реки) — йылға йырҙаһына хас булған морфологик төҙөлөштәге барлыҡ үҙенсәлектәре менән хасил булған, ғәҙәттә, шул уҡ йылғаға ағым ыңғайына яңынан ҡоя торған айырым йырҙа.
Тасуирламаһы
Тармаҡтан башҡа йылға түбәндәгесә лә сатлана:
Армыттар барлыҡҡа килеүенә йыш ҡына һыубаҫар туғайҙарҙағы тармаҡтар күп булыуы сәбәпсе була. Ҡылымыҡ — йырҙа тармаҡаланыуы һөҙөмтәһе.
Тармаҡтар төп ике ысул менән барлыҡҡа килә:
Һирәгерәк ағымдарҙың йылға төбөндәге йыуҙырылмаҫ тоҡомдарҙы урап үтеүе арҡаһында ла тармаҡ барлыҡҡа килә.
Күп тармаҡлылыҡ дельталарға хас.
Француз Полинезияһында ислам
Ислам Француз Полинезияһы территорияһында әҙселек дине. Француз Полинесзияһы территорияһында 500-гә яҡын мосолман иҫәпләнә, был Француз Полинзияһы халҡының 0,1 процентын тәшкил итә.
Тарихы
Ислам XX быуат аҙағында, XXI быуат башында, Төньяҡ Африканан, башлыса Алжирҙан килгән мигранттар менән бергә Француз Полинезияһына күпләп үтеп инә башлай. 2013 йылда Таитиҙаың Папеэте ҡалаһында Француз Полинесзияһында беренсе һәм әлегә берҙән-бер мәсет асыла. Һуңғы йылдарҙа Француз Полинезияһының христиан һәм мосолман общиналары араһында көслө көсөргәнешлек күҙәтелә. Шул уҡ ваҡытта хөкүмәт дин тотоу азатлығына һәм дини берекмәләр булдырыу азатлығына хоҡуҡ бирә.
Уларҙың һаны һәм таралыуы
Француз Полинезияһында 500-гә яҡын мосолман иҫәпләнә, уларҙың күпселеге Таитиҙа йәшәй.
Сол Русская
Cол Русская — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Русская йылғаһының һул ярына тамағынан 243 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Н. Ғ. Жиһанов исемендәге Ҡазан дәүләт консерваторияһы
'''Н. Ғ. Жиһанов исемендәге Ҡазан дәүләт консерваторияһы (академияһы)'''— Ҡазан ҡалаһындағы юғары музыкаль уҡыу йорто. Рәсәйҙәге һәм донъялағы иң алдынғы музыкаль юғары уҡыу йорттарының береһе.
Тарихы
1945 йылда асыла.
Ҡазан дәүләт консерваторияһы Урал яны һәм Урта Волга буйы республикалары: Татарстан, Башҡортостан, Сыуашстан, Удмурт Республикаһы, Мордва Республикаһы, Марий Эл өсөн юғары квалификациялы музыканттар (педагогтар, йырсылар, композиторҙар, музыка белгестәре) әҙерләү үҙәге булараҡ ойошторола.
Уның тәүге ректоры татар мәҙәниәтенең күренекле эшмәкәре, композитор Жиһанов Нәжип Ғаяз улы (1911—1988) була. Ҡазан композиторҙар мәктәбе профессорҙар Г. Литинский, А. Леман, Н. Жиһанов етәкселегендә барлыҡҡа килә.
Консерватория 1990 йылда нәшриәт эшмәкәрлегенә хоҡуҡ ала һәм фәнни, уҡытыу-методик һәм нота баҫмалары сығара башлай; 1993 йылда юғары уҡыу йортонда опера студияһы асыла.
Белем биреү программаһы 8 факультетта һәм 20 кафедрала тормошҡа ашырыла.
Ҡазан консерваторияһының аспирантураһы (уҡыу 3 йыл) һәм ассистентураһы — башҡарыу һөнәре өсөн стажировка (уҡыу 2 йыл) бар.
Шулай уҡ Ҡазан консерваторияһының корпустарының береһендә Н. Г. Жиһанов исемендәге урта махсус музыка мәктәбе урынлашҡан.
Билдәле тамамлаусылары
Михаил Владимирович Казаков, опера йырсыһы, бас
Дмитрий Антонов, флейтасы
Фасиль Әхмәтов, композитор
Әнүәр Бакиров, композитор
Рафаэль Билалов, пианиносы һәм композитор
Хәйҙәр Бигичев, опера йырсыһы
Эльфия Бурнашева, пианиносы, педагог
Хөснул Вәлиуллин, композитор
Вадим Венедиктов, дирижёр, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
Васильев, Владимир Михайлович, дирижёр, педагог
Васильев, Владимир Михайлович, опера йырсыһы (бас), Н. Ғ. Жиһанов исемендәге Ҡазан дәүләт консерваторияһының өлкән уҡытыусыһы, Филармония музыкаль-әҙәби лекторийҙың художество етәксеһе, ТР-ҙың атҡаҙанған артисы, Ғ. Туҡай исемендәге ТДФ һәм М. Йәлил исемендәге Татар дәүләт академик опера һәм балет театры солисы.
Олег Лундстрем, билдәле джазмен, композитор, оркестрҙы ойоштороусы һәм етәксеһе
Софья Ғөбәйҙулина, композитор (беренсе юғары белем)
Ибушев, Георгий Мифодиевич, йырсы (тенор)
Идеал Ишбүләков, опера йырсыһы
Манджиев, Аркадий Наминович
Монасипов Алмаз Зәкир улы, композитор һәм дирижёр
Ренат Еникиев, композитор
Илһам Шәкиров, йырсы
Шәмсетдинова Мәсғүҙә Ислам ҡыҙы, композитор
Валерий Казанцев — гобойсы, педагог.
Галина Казанцева, опера йырсыһы
Мамонтов Анатолий Васильевич — «Италмаҫ» йыр һәм бейеү ансамбленың художество етәксеһе
Мөлөков, Бату Ғатаулла улы — композитор, педагог
Сөнәғәтуллина Зилә Даян ҡыҙы — опера йырсыһы (лирик-колоратур сопрано), педагог, профессор, Н. Ғ. Жиһанов исемендәге Ҡазан дәүләт консерваторияһының йыр сәнғәте кафедраһы мөдире
Тимербулатов, Шамиль Харис улы, композитор
Яруллин Мирсәйет Заһиҙулла улы — композитор, педагог
Блинов, Лоренс Иванович — СССР һәм Рәсәй композиторы, философ, шағир, педагог
Комод
Комод (commode — уңайлы) — эске кейем һәм башҡа йорт кәрәк-яраҡтарын һаҡлау өсөн мебель предметы. Бер-береһе өҫтөндә урынлашҡан бер нисә тартманан тора. Стандарт комодтың үлсәмдәре: бейеклеге 90-150 см, киңлеге 90 см-ҙан артмай, тәрәнлеге 40 см-ҙан кәм түгел.
Дилмөхәмәтов Ишҡәле Шәмсетдин улы
Дилмөхәмәтов Ишҡәле Шәмсетдин улы (Дильмухаметов Ишкали Шамсутдинович) (1 июнь 1901 йыл — 7 ноябрь 1974 йыл) — ҡурайсы, Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, Ленинград блокадаһын өҙөүҙә ҡатнашыусы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Комод
Тарихы
Комод үҙенең килеп сығышы менән һандыҡҡа бурыслы. Нәҡ һандыҡ менән сағыштырғанда, комод «уңайлы» практик предмет булараҡ ҡабул ителә. Комодтар XVIII быуат башында ҡулланылышҡа инә, кейем һаҡлау өсөн ғәҙәти һандыҡтарға тартмалар өҫтәлә башлай, һуңынан уларҙы ҡулланыу уңайлы булһын өсөн бейек аяҡтарға ҡуялар һәм төрлө декоратив элементтар менән биҙәйҙәр. Алынған комодтарҙа ювелир биҙәүестәр, косметика һәм башҡа кәрәкле әйберҙәр һаҡлана башлай. Комодтар рококо сәскә атҡан осорҙа (XVIII быуат башы) киң үҫеш ала. Тап ошо ваҡытта комодтарҙың формаһы һәм биҙәлеше бик күп вариациялары барлыҡҡа килә. Ваҡыт үтеү менән комод ҡулланыуҙың төрлө варианттары барлыҡҡа килә: будуар өсөн көҙгөле комод, кабинет өсөн комод-секретер һәм башҡалар.
Кесе Цема
Кесе Цема — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Цема йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 80 км.
Комод
Тарихы
Һуңыраҡ комодтарҙың тышҡы күренеше мебель үҫешендә дөйөм трендтарҙың үҙгәреүе менән бергә үҙгәрә. Комодтарҙың формаһы нәфис, нәҙек етенле аяҡтан алып массив, ауыр һәм мөйөшлөгә тиклем була. Комод теге йәки был төрҙә дизайндың бөтә стилдәрендә лә ҡулланыла, хатта заманса стилдәрҙә лә (минимализм һ. б.)
Кесе Цема
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дилмөхәмәтов Ишҡәле Шәмсетдин улы
Биографияһы
Ишҡәле Шәмсетдин улы 1901 йылдың 1 июнендә Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Яҡуп ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы Иҫке Яҡуп ауылы) тыуа. Башланғыс белемде тыуған ауылында ала. Үҫеп буй еткәс, Йылайыр райынының Чкалов исемендәге колхозында эшләй. Бала сағынан ҡурайҙа уйнарға өйрәнеп ала һәм тиҫтерҙәре араһында ҡурай тартыу оҫтаһы булып таныла. Йәш егеттең һәләтен үҫтереүгә илдә үҙешмәкәр сәнғәткә ҡарата етди иғтибар бүленеүе лә булышлыҡ итә. 1932 йылда ул Мәскәүҙә Бөтә Союз үҙешмәкәр сәнғәт олимпиадаһында ҡурайы менән ҡатнашып, башҡорттоң моңло көйөн баш ҡалала йәшәүселәргә бүләк итә. 1955 йылда Мәскәүҙә үткәрелгән Башҡорт сәнғәте һәм әҙәбиәте декадаһының уртаһында ҡайнай.
Комод
Тарихы
Хәҙерге заман комодтары аш-һыу бүлмәһе, йоҡо бүлмәһе йәки башҡа биналар өсөн тәғәйенләнә ала. Уларҙы йүргәкләү өҫтәлен алмаштырыусы менән берләштерергә мөмкин, ябай йәки телефон зарядкаһы өсөн беркетелгән розеткалары һәм башҡа ғәҙәти булмаған функциялары булыуы мөмкин.
Шулай уҡ ювелир биҙәүестәр һаҡлау өсөн ҡулланыла алған миниатюр ҡумта (шкатулка)-комодтар бар.
Дилмөхәмәтов Ишҡәле Шәмсетдин улы
Биографияһы
Ишҡәле Дилмөхәмәтов байтаҡ кешегә ҡурай серҙәрен аса. Ул башҡарған «Аҡ яурын сал бөркөт», «Буранбай», «Ғилмияза», «Ҡаһым түрә», «Сыңрау торна», «Урал», «Шафиҡ» кеүек йырҙар халыҡ музыкаһының классик өлгөләре тип иҫәпләнелә. Йомабай Иҫәнбаев традицияларын дауам итеүсе булараҡ, ҡурайҙа уйнауҙың төрлө алымдарын оҫта ҡуллана; башҡарыу манераһына талапсан тотанаҡлыҡ һәм тәьҫирлелекте нескә берләштереү хас була. 2011 йылдан уның иҫтәлегенә Район‑ара ҡурайсылар конкурсы (Йылайыр районы) ойошторола.
Бер көн Ишҡәлеләр ротаһы урынлашҡан урынға полк комиссары һәм армия политбүлегенән бер капитан килә һәм яу тынған мәлдә уның ҡурайҙа уйнауын үтенәләр. Бинаның өсөнсө ҡатындағы балконға көслө динамик ҡуйылған була.
Бына Ишмулла ҡурайын өрөп ебәрә. Башҡорт моңо окоптар буйлап тарала. Ишҡәле ҡурайында бер ваҡытта булмағанса рухланып уйнай… Дошман тупсылары Ишҡәле торған өйгә төҙәп атырға тотона. Улар был сихри моңдо туҡтатырға теләй.. Ләкин ҡурай тауышы торған һайын ҡеүәтлерәк яңғырай… Ҡурай немец артиллерияһы менән тиңһеҙ алышта еңеп сыға
Ишҡәле ҡурайсы 1974 йылдың 7 ноябрендә вафат була. Тыуған ауылы Иҫке Яҡуп ауылының зыяратына ерләнә.
Ғаиләһе
Башҡорт сәнғәтенә ике данлыҡлы ҡурайсыһы тәрбиәләп үҫтерә. Бына улар: башҡорт актёры, атаҡлы ҡурайсы, йырсы һәм композитор Ишмулла Дилмөхәмәтов һәм ҡурайсы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙан мәҙәниәт хеҙмәткәре Сәйфулла Дилмөхәмәтов.
Дидорф-ам-Рён
Дидорф-ам-Рён (Diedorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 377 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,75 км2. Диңгеҙ кимәленән 400 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 36452 һәм автомобиль коды — WAK.
Вадья-Вадьинская
Вадья-Вадьинская — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волошка йылғаһының һул ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мария Рёль
Мария Кристина Рель (Maria Röhl; 26 июль 1801 йыл — 5 июль 1875 йыл) — швед рәссамы.
Тормош юлы
Швецияла XIX быуаттың тәүге яртыһында йәшәгән бик күп күренекле кешеләрҙең портреттары авторы булып тора.
Уның картиналары Стокгольмдағы Милли музейҙа күргәҙмәгә ҡуйылған.
Швед короллеге китапханаһында уның 1800 портреттан торған коллекцияһы бар.
Короллектең швед сәнғәт академияһы ағзаһы (1843). Король һарайында рәсми портретист була.
Биографияһы
Мария Рель Стокгольмдә хәлле ғаиләлә тыуған. Әммә 1822 йылда ата-әсәләренең вафатынан һуң бөлгөнлөккә төшкән. Бала саҡта гувернанка булырға хыялланған.
Ләкин рәсем төшөрөү менән мауығыуы еңә. Профессор һәм гравюр Кристиан Форселдән һынлы сәнғәт буйынса дәрестәр ала. Рәссам Александр Хамбре уны ҡәләм менән тиҙ генә реалистик һүрәтләмәләр эшләргә өйрәтә.
Уның дустарын һәм ғаилә ағзаларын һүрәтләгән картиналары киң билдәлелек ала.
Рәссам юғары йәмғиәт дәирәһендә модала булып китә. Ул ҡәләм менән дә, май менән дә ижад итә. Әммә Марияның бай булмаған заказсылары май менән эшләнгән һүрәттәргә түләй алмайҙар. Шуға уның күп картиналар ҡәләм ҡулланып эшләнгән.
Уның хеҙмәттәрендә заманының бик күп билдәле аристократтары, актерҙары һүрәтләнгән.
1843 йылда Рель батша һарайына рәссам итеп тәғәйенләнә.
1843—1846 йылдарҙа Парижда француз сәнғәт академияһының Леон студияһында уҡый.
Тыуған иленә ҡайтҡандан һуң, СтокгольмдыңБрункебергсторг районында үҙенең шәхси һынлы сәнғәт студияһын ойоштора.
Тормошоның һуңғы йылдарында фотоһүрәттәр барлыҡҡа килә. Фотография сәнғәте уның портреттар ижад итеүенә етди дәғүәсе булып китә.
Мария Рель 1875 йылдың 5 июлендә вафат Стокгольмда вафат була.
Хәҙерге ваҡытта уның картиналары, һүрәттәре Швеция Милли музейында һәм шәхси коллекцияларҙа һаҡлана. Швед короллеге китапханаһында портреттары 1800 самаһы.
Герасимова Мария Иннокентиевна
Герасимова Мария Иннокентиевна (тыуған 10 октябрь 1940, Мәскәү) — СССР һәм Рәсәй тупраҡ белгесе, тупраҡ географияһы һәм классификациялау буйынса белгес, биология фәндәре докторы (1992), Мәскәү дәүләт университеты профессоры. Рәсәй тупрағының яңы классификацияһын эшләүселәрҙең береһе.
Фәнни эшмәкәрлеге
Герасимова ғилми эшмәкәрлеге география, тупраҡ генезисы һәм картографияһы менән бәйле. Күп кенә сит илдәрҙә һәм Рәсәй төбәктәре һәм уның бөтә тәбиғәт зоналарында тиерлек тикшеренеүҙәр үткәрә. Тупраҡ микроморфологияһы буйынса ҙур белгестәрҙең береһе булып тора. Хәҙерге ваҡыттағы Рәсәй тупрағын классификациялауҙә эшкәртә һәм уның ҡатнашлығында СССР, Рәсәй тупраҡ картаһы төҙөлә, шулай уҡ бик күп тупраҡ-геохимия һәм ландшафт-геохимия карталары төҙөлә. Ул шулай уҡ тупраҡтың антропоген һәм техноген трансформациялары менән бәйле мәсьәләләрҙе хәл итеү менән шөғөлләнә. Биш тапҡыр тупраҡ микроморфология һы буйынса Халыҡ-ара ғилми кәңәшмәләрҙә ҡатнаша һәм бер нисә тапҡыр ошо ғилми комитеттың ағзаһы була. «Почвоведение» журналының мөхәрририәтенең сәркәтибе. МДУ һәм Тупраҡ институтының диссертация советы составына инә.
Наградалары
1996 йылда И. П. Гаврилов һәм М. Д. Богданова менән бергә, Рәсәй һәм уның менән сиктәш илдәрҙең турпаҡ картаһын төҙөгән өсөн Д. Н. Анучин исемендәге премияға лайыҡ була. Почетлы ағзаһы булып тороуы менән 2016 йылдан алып Халыҡ-ара тупраҡ белгестәре союзының почетлы ағзаһы, 2018 йылда ул Вальтер Кубиена йәмәғәтенең миҙалы менән бүләкләнә.
Баҫмалары
200-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт баҫтырып сығарған, шул иҫәптән.
Йәнтүрин Сәлимгәрәй Сәйетхан улы
Сәлимгәрәй Сәйетхан улы Йәнтүрин (1864 йыл — 14 май 1926 йыл (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа 1920 )) — йәмәғәт эшмәкәре, 20 быуат башындағы ҡаҙаҡ милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе, Өфө губернаһынан I саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты.
Биографияһы
Милләте буйынса ҡаҙаҡ. Мосолман. Өфө губернаһы дворяны, Букеев урҙаһы ҡаҙаҡ хандары вариҫы, сыңғыҙи. Ырымбур гимназияһын, 1889 йылда Мәскәү университетының физика-математика факультетын тамамлай.
1891—1894 йылдарҙа Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе буйынса мир судьяһы. 1894—1902 йылдарҙа — Бәләбәй өйәҙенең земство начальнигы. 1903—1906 йылдарҙа Өфө крәҫтиән эштәре буйынса губерна присутствиеһы ағзаһы була. Бәләбәй өйәҙе һәм өфө губерна земствоһы гласныйы.