cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларусь Республикаһының Милли йыйылышы
Беларусь Республикаһының Милли йыйылышы (Нацыянальны сход Рэспублiкi Беларусь) — Беларустың юғары вәкәләтле закондар сығарыу органы. Ике палатанан тора — Вәкилдәр палатаһы (түбәнге палата) һәм Республика Советы (юғары палата). Вәкилдәр палатаһы составында — 110 депутат. Депутаттарҙы һайлау дөйөм, ирекле, тиң, тура һайлау хоҡуғы нигеҙендә йәшерен тауыш биреү юлы менән тормошҡа ашырыла. Вәкилдәр палатаһы тулыһынса мажоритар система буйынса (үҙе тауышҡа ҡуйылған һайлау округы буйынса һайлаусыларҙың күпселек тауышын алған кандидат һайланған тип иҫәпләнә) төҙөлә. Республика Советы территориаль вәкиллек палатаһы булып тора. Һәр өлкәнән һәм Минск ҡалаһынан урындағы депутаттар Советтары ултырышында һигеҙешәр Республика Советы ағзаһы һайлана. Уларға өҫтәп һигеҙ Республика Советы ағзаһын Беларусь Республикаһы Президенты тәғәйенләй. Шулай итеп, Республика Советы — 64 ағзанан торған региональ вәкиллек органы.
Һайлауҙар
Беларуста парламент 4 йыл срокка һайлана. Парламент палаталарының яңы составын һайлау ғәмәлдәге саҡырылыш палатаһы вәкәләтлеге бөтөүгә дүрт айҙан һуңыраҡ булмаған ваҡытта билдәләнә һәм 30 көндән һуңыраҡ булмаған ваҡытта үткәрелә. Парламент палаталарын сираттан тыш һайлау Парламент палаталары вәкәләтлеге ваҡытынан алда бөткән көндән алып өс ай эсендә үткәрелә.
Кандидатураларҙы күрһәтеү өсөн критерийҙар
21 йәше тулған Беларусь Республикаһы гражданины вәкилдәр Палатаһы депутаты була ала. 30 йәше тулған һәм тейешле өлкә йәки Минск ҡалаһы территорияһында биш йылдан әҙерәк булмаған ваҡыт йәшәгән Беларусь Республикаһы гражданины Республика Советы ағзаһы була ала. Вәкилдәр Палатаһы депутаттары Парламентта үҙҙәренең вәкәләтлеген, әгәр Конституция тарафынан башҡа нәмә күҙ уңында тотолмаһа, профессиональ нигеҙҙә тормошҡа ашыралар. Вәкилдәр Палатаһы депутаты бер үк ваҡытта Хөкүмәт ағзаһы була ала. Бер үк кеше бер үк ваҡытта Парламенттың ике палатаһының да ағзаһы була алмай. Вәкилдәр Палатаһы депутаты урындағы депутаттар Советы депутаты була алмай. Республика Советы ағзаһы бер үк ваҡытта Хөкүмәт ағзаһы була алмай. Вәкилдәр Палатаһы депутаты, Республика Советы ағзаһы вазифаларын бер үк ваҡытта Президент йәки судья вазифаһы менән бергә ҡушыу рөхсәт ителмәй.
Вәкәләтлек сроктары
Парламент вәкәләтлеге срогы — дүрт йыл. Парламент вәкәләтлеге закон нигеҙендә тик һуғыш осрағында ғына оҙайтылырға мөмкин. Конституцияла күҙ уңында тотолған осраҡта һәм тәртиптә, Республика Советы йәки вәкилдәр Палатаһы вәкәләтлеге ваҡытынан алда туҡтатылырға мөмкин. Республика Советы йәки вәкилдәр Палатаһы вәкәләтлеге туҡтатылған осраҡта, Президенттың ҡарары буйынса, ярашлы рәүештә вәкилдәр Палатаһы йәки Республика Советының вәкәләтлеге лә туҡтатылырға мөмкин. Вәкилдәр Палатаһы вәкәләтлеге, Хөкүмәткә ышаныс күрһәтеүҙән баш тартҡан осраҡта, Хөкүмәткә ышанмауҙы белдергән вотум белдергәндә йәки Премьер-министрҙы тәғәйенләүгә ризалыҡ биреүҙән ике тапҡыр баш тартҡанда, ваҡытынан алда туҡтатылырға мөмкин. Республика Советы йәки вәкилдәр Палатаһы вәкәләтлеге шулай уҡ, Парламент палаталары тарафынан Конституцияны системалы рәүештә йәки тупаҫ боҙған осраҡта, Конституцион Суд ҡарары нигеҙендә туҡтатылырға мөмкин. Был мәсьәләләр буйынса ҡарарҙы Президент, палаталар рәйестәре менән рәсми консультацияларҙан һуң ике айҙан да һуңға ҡалмай, ҡабул итергә тейеш. Палаталар ғәҙәттән тыш хәл йәки һуғыш булған осорҙа, Президент вәкәләтлегенең һуңғы алты айында, палаталар тарафынан Президентты вазифаһынан бушатыу йәки ваҡытынан алда азат итеү мәсьәләһе хәл ителгән осорҙа, таратыла алмай. Палаталарҙы уларҙың беренсе ултырышы үткән көндән алып бер йыл дауамында таратыу рөхсәт ителмәй.
Сессиялар
Һайлауҙарҙан һуң Парламент палаталарының беренсе сессияһы һайлауҙар һәм республика референдумдарын үткәреү буйынса Үҙәк комиссия тарафынан саҡырыла һәм үҙенең эшен һайлауҙарҙан һуң 30 көндән дә һуңға ҡалмай башлай. Вәкилдәр Палатаһының беренсе сессияһын саҡырыу һәм эш башлау өсөн утыҙ көндө иҫәпләү, уның яңы составын һайлау өсөн тауыш биреүҙең икенсе туры көнөнән башлана. Әгәр вәкилдәр Палатаһына һайлауҙарҙың икенсе туры үткәрелмәһә, утыҙ көнлөк срокты иҫәпләү Беларусь Республикаһында дөйөм һайлауҙарҙы үткәреүҙең беренсе туры көнөнән башлана. Республика Советының беренсе сессияһын саҡырыу һәм эш башлау өсөн утыҙ көндө иҫәпләү, урындағы депутаттар Советының база кимәлендәге депутаттарының, өлкәнән йәки Минск ҡалаһынан Республика Советынына ағзаларҙы һайлау буйынса үткәргән беренсе ултырышы көнөнән башлана. Палаталар йылына ике сираттағы сессияға йыйыла. Беренсе сессия 2 октябрҙа асыла; уның дауамлылығы һикһән көндән күберәк була алмай. Икенсе сессия 2 апрелдә асыла; уның дауамлылығы туҡһан көндән күберәк була алмай. Әгәр 2 октябрь йәки 2 апрель эш көнөнә тура килмәһә, сессия унан һуңғы беренсе эш көнөндә асыла. Республика Советы, вәкилдәр Палатаһы үтә ныҡ кәрәк булған осраҡта, Президент инициативаһы менән, шулай уҡ һәр палатаның тулы составының өстән ике өлөшөнән кәм булмаған күпселегенең талабы буйынса, билдәле бер көн тәртибе буйынса сираттан тыш сессияға саҡырылалар. Сираттан тыш сессиялар Президент ҡарары менән саҡырылалар.
Төҙөлөшө
Вәкилдәр Палатаһы үҙенең составынан вәкилдәр Палатаһы Рәйесен һәм уның урынбаҫарын һайлай. Республика Советы үҙенең составынан Республика Советы Рәйесен һәм уның урынбаҫарын һайлай. Республика Советы һәм вәкилдәр Палатаһы Рәйестәре, уларҙың урынбаҫарҙары ултырыштар алып баралар һәм палаталарҙың эске тәртибе менән идара итәләр. Республика Советы һәм вәкилдәр Палатаһы үҙҙәренең составынан, закон проекттары эшен алып барыу, палата ҡарамағында булған мәсьәләләрҙе алдан ҡарау һәм әҙерләү өсөн, даими комиссиялар һәм башҡа органдар һайлайҙар
Вәкилдәр Палатаһы вәкәләтлектәре
Вәкилдәр Палатаһы: Вәкилдәр Палатаһы башҡа мәсьәләләр буйынса ла, әгәр Конституция тарафынан күҙ уңында тотолһа, ҡарарҙар ҡабул итә ала.
Палаталар ултырыштары
Палаталар ултырыштары асыҡ була. Палаталар, әгәр дәүләт мәнфәғәте талап итһә, тулы составының күпселек тауышы менән ябыҡ ултырыш үткәреү тураһында ҡарар ҡабул итергә мөмкиндәр. Ултырыштар, шул иҫәптән ябыҡ ултырыштар ваҡытында, Президент, уның вәкилдәре, Премьер-министр һәм Хөкүмәт ағзалары сығыш яһау өсөн яҙылған сираттан тыш, улар нисә тапҡыр талап итһә, шунса тапҡыр сығыш яһарға мөмкиндәр. Айға бер ултырыш вәкилдәр Палатаһы депутаттары һәм Республика Советы ағзалары һорауҙары һәм Хөкүмәттең яуаптары өсөн резервта һаҡлана. Вәкилдәр Палатаһы депутаты һәм Республика Советы ағзаһы Премьер-министрға, Хөкүмәт ағзаларына, Парламент төҙөгән йәки һайлаған дәүләт органдары етәкселәренә запрос менән мөрәжәғәт итергә хоҡуҡлы. Запрос палатаның көн тәртибенә индерелергә тейеш. Запросҡа яуап Парламент палатаһы билдәләгән тәртип буйынса сессия барған егерме көн дауамында бирелергә тейеш. Палатаның ултырышы, унда вәкилдәр Палатаһы депутаттарының йәки Республика Советы ағзаларының тулы составының өстән икенән кәм булмаған өлөшө ҡатнашҡан осраҡта,тулы хоҡуҡлы тип иҫәпләнә.
Ҡарарҙар
Вәкилдәр Палатаһы ҡарарҙары закондар һәм постановлениеләр формаһында ҡабул ителәләр. Вәкилдәр Палатаһы ҡарарҙары етәкселек итеү һәм контроллек итеү характерындағы мәсьәләләр буйынса ҡабул ителә. Республика Советы ҡарарҙары постановлениеләр формаһында ҡабул ителәләр. Палаталарҙың ҡарарҙары,әгәр Конституция тарафынан башҡаса күҙ уңында тотолмаһа, улар өсөн палаталарҙың тулы составының күпселеге тауыш бирһә, ҡабул ителгән тип иҫәпләнә. Беларусь Республикаһының эске һәм тышҡы сәйәсәтенең төп йүнәлештәре, Беларусь Республикаһының хәрби доктринаһы тураһындағы закондар программа рәүешендәге закондар булып торалар һәм, улар өсөн палаталарҙың тулы составының өстән икенән кәм булмаған өлөшө тауыш бирһә, ҡабул ителгән тип һаналалар. Закондар ҡул ҡуйылғандан һуң кисектермәй баҫтырып сығарылырға тейеш һәм баҫтырып сығарылғандан һуң, әгәр закондың үҙендә башҡа срок күрһәтелмәһә, ун көн үткәс көсөнә инәләр. Президент декреттары шул уҡ тәртиптә баҫтырып сығарылалар һәм көсөнә инәләр. Закон, граждандарҙың яуаплылығын кәметкән йәки юҡҡа сығарған осраҡтарҙан тыш, кире көсөнә эйә түгел. Вәкилдәр Палатаһының, Республика Советының, уларҙың органдарының, вәкилдәр Палатаһы депутаттарының, Республика Советы ағзаларының эшмәкәрлек тәртибе палаталарҙың рәйестәре ҡул ҡуйған палата регламенттары менән билдәләнәләр.
Республика Советы
Республика Советы Рәйестәре:
Республика Советы Рәйесе урынбаҫарҙары:
Вәкилдәр Палатаһы
Вәкилдәр Палатаһы Рәйестәре:
Вәкилдәр Палатаһы Рәйесе урынбаҫарҙары:
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Белоруссия депутаттары Европа темалар буйынса|Парламент|Парламенттар
Капитал
Капитал ( capitalis «мөлкәт, байлыҡ» ) — ирекле алмашыу нигеҙендәге һөҙөмтәле һәм хужалыҡ эшмәкәрлеге аша табыш алыу өсөн ҡулланылған ҡиммәт.
Капитал — ҡиммәт кенә түгел, ә үҙ-үҙен арттырыусы ҡиммәт. Активтарҙы етештереүҙә йәки хеҙмәттәрҙә табыш алыу өсөн урынлаштырыу шулай уҡ капитал һалыу йәки инвестициялар тип атала.
Бойондороҡһоҙ булараҡ, капитал термины хәҙерге бухгалтер иҫәбендә ҡулланылмай, әммә финанс анализының бер нисә оҡшаш күрһәткесе бар, мәҫәлән, өлөшсө капитал — компания активтарының ҡиммәте менән уның йөкләмәләре суммаһы араһындағы айырма. Ҡағиҙә булараҡ, был ҡиммәт устав капитал (компания хужаларының иғәнәләре), өҫтәмә капитал (мөлкәтте ҡайтанан баһалау, эмиссия килемдәре), бүленмәгән табыш һәм резервтар (табыштан барлыҡҡа килгән) иҫәбенә барлыҡҡа килә.
Физиократтар
Франсуа Кенэ сәйәси иҡтисадта физиократик йүнәлешкә нигеҙ һалыусы була. Ул әйләнеш һөҙөмтәһендә табышҡа ҡарата меркантилизм ҡарашын кире ҡаға, быны етештереү процесы менән аңлатырға тырыша. Был капиталға һәм уның ролен ентеклерәк анализлауға килтерә.
Был мәктәп берҙән-бер үҙ аллы етештереү факторын тупраҡ һәм тәбиғәт тип һанаған. Был осраҡта артыҡ ҡиммәт ауыл хужалығында ғына барлыҡҡа килә һәм ер ҡуртымға алыу формаһын ала. Физиократтар капиталдың матди компоненттарын анализлай, «йыллыҡ аванстарҙы», «йыллыҡ сығымдарҙы» һәм «беренсел аванстарҙы» изоляциялай, был хәҙерге төп һәм әйләнештәге капиталға бүленеүгә тап килә. Етештереү капиталы ауыл хужалығына һалынған капитал ғына тип һаналған. СәФизиократтар сәнәғәт капиталын «таҙа продукт» булдырмай, «алға китештәргә» бүлеүҙе күҙ уңында тотмай, «буш» тип һанаған. Аҡса «аванс» төрҙәренең береһенә лә ҡарамаған, аҡса капиталы төшөнсәһе булмаған. Физиократтар аҡсаның бер генә функцияһын таный: әйләнеш саралары.
Классик һәм неоклассицизм иҡтисад мәктәбендә
Капитал иҡтисадта — тауарҙар етештереүҙә йәки хеҙмәттәр күрһәтеүҙә ҡулланылырға мөмкин булған ресурс. Классик иҡтисадта етештереүҙең өс факторының береһе; ҡалған икәүһе — ер һәм хеҙмәт.
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"><div class="mw-collapsible mw-collapsed ts-Скрытый_блок ts-Скрытый_блок-gray ts-Скрытый_блок-rightHideLink ts-oq" style="border:none;"><div class="ts-Скрытый_блок-title ts-Скрытый_блок-title-leftTitle ts-oq-header" style="text-align:left;"> <div class="ts-Конец_цитаты-source"> Классик сәйәси иҡтисадта «капитал» ғәҙәттә физик (реаль, етештереү) капиталға — тауарҙар һәм хеҙмәттәр етештереү өсөн ҡулланылған етештереү сараларына ҡарай: машиналар, ҡорамалдар, биналар, ҡоролмалар. Берәй әйбер капитал тип иҫәпләнһен өсөн түбәндәге характеристикаларға эйә булырға тейеш:
Хәҙерге авторҙар фекеренсә, капитал корпоратив хоҡуҡтарҙа (мәҫәлән, акцияларҙың дөйөм ҡиммәтендә — капиталлаштырыуҙа) сағыла. Айырмалы рәүештә, инвестициялар — бер йыл эсендә капиталдың артыуы була. Бындай ҡараш капиталды күпмелер ваҡытҡа билдәләнгән ҡиммәт итеп ҡарай, ә Инвестициялар был осорға аҡса йәлеп итеү/урынлаштырыу акцияһы, капитал һалыуҙар, финанс ағымы булараҡ ҡарала..
Марксистик сәйәси иҡтисадта
Ниндәй ҙә булһа хеҙмәт сараларын физик капитал тип билдәләү классик сәйәси иҡтисадҡа хас. Маркс был алымды дөрөҫ түгел тип һанай һәм «капитал» терминын «үҙ-үҙен арттырыусы ҡиммәт» тип ҡылыҡһырлай. Маркс капиталды билдәле бер мөлкәт төрөнә тиңләмәгән. Ул ҡиммәттең «үҙ-үҙен үҫтереүенең» кәрәкле шарты тип һанаған социаль мөнәсәбәттәр комплексының мөһимлеген һыҙыҡ өҫтөнә алған. Маркс фекеренсә, хеҙмәт саралары туранан-тура йә ситләтелгән рәүештә хеҙмәт власы хужалары менән иҡтисади мөнәсәбәттәргә ингәндә генә капиталға әйләнеүе мөмкин (ҡиммәтте үҙ ҡиммәтенән күберәк килтерә). Мәҫәлән, металл киҫеү машинаһы үҙ хужаһына бер ниндәй ҙә яңы ҡиммәт килтермәй. Станокты хужаның шәхсән ҡулланыуы машинаны капиталға әйләндермәй. Хужаһы продукцияны үҙе ҡулланмаһа ла, һатһа ла, килемдең бер өлөшө ҡорамалдарҙың амортизацияһы була, ә икенсе өлөшө машина хужаһының эш хаҡы ла, табыш та түгел, ә үҙендә берләштергән эшен башҡарыу була. Машина эшсе яллағандан йәки станокты ҡуртымға алғандан һуң ғына «капиталға» әйләнә, сөнки был осраҡта ғына алынған артыҡ туҙҙырыу түләнгән эш хаҡына һәм машина хужаһының табышына бүленә.
Капитал етештереү саралары һәм йәшәү саралары хужаһы баҙарҙа ирекле эшсене үҙенең хеҙмәт ҡеүәтен һатыусы тип тапҡан осраҡта ғына барлыҡҡа килә. … Капитал — йәмғиәт производствоһы мөнәсәбәттәренең билдәле бер тарихи формалашыуына ҡараған бер нәмә түгел, ә билдәле бер, социаль, ул әйберҙәрҙә тәҡдим ителә һәм был әйбергә аныҡ социаль характер бирә. Капитал материалдың һәм етештерелгән етештереү сараларының суммаһы ғына түгел. Капитал — капиталға әйләндерелгән етештереү сараһы, улар үҙҙәрендә алтын йәки көмөш аҡса кеүек үк капитал булып тора..
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"><div class="ts-Конец_цитаты-source"> Маркстың ҡарашы етештереү сараларына (капиталистар араһында) һәм эшсе көстәргә (эшселәр араһында) айырым милек хоҡуғын күҙҙә тота. Әммә тәүҙә эшселәр, ғәҙәттә, етештереү сараларына хужа булалар. Шуға ла капиталды башланғыс туплауҙың әҙерлек осоро бүленә. Терминдың авторы — Адам Смит. Маркс, Европа илдәре өлгөһөндә, ваҡ милекселәрҙең хеҙмәт сараларынан мәжбүри мәхрүм ителеүен күрһәтә, шунан һуң улар ялланып эшкә алына. Маркс бындай процестар капиталистик система шарттарын булдырыу өсөн кәрәк тип һанаған. Шул уҡ ваҡытта Төньяҡ Америка һәм Австралия миҫалдары ла был схемаға тап килмәй. Хәҙерге заман авторҙары билдәләүенсә, инглиз индустриализацияһының беренсе стадияһында эшҡыуарҙарҙың күпселеге крәҫтиән булған, шулай уҡ башҡа социаль төркөмдәр вәкилдәре — сауҙагәрҙәр, ер биләүселәр, протестанттар общиналары булған, ә кәртә менән файҙаланғандар бөтөнләй булмаған. Бөгөнгө көндә капиталды туплау факторы булып инвестицияларҙы туплау һәм һаҡлыҡ аҡсалары тора, мәҫәлән, банк системаһы аша, әммә мәжбүри саралар түгел.
Австрия иҡтисад мәктәбендә
Австрия иҡтисад мәктәбенең үҙенсәлеге булып шәхси ҡулланыуҙың субъектив торошонан иҡтисади күренештәрҙе анализлау тора. Капитал туранан-тура ҡулланыу өсөн тәғәйенләнмәгәнлектән, Австрия мәктәбе вәкилдәренең был төшөнсәнең бер генә билдәләмәһе лә булмаған.
Австрия мәктәбенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе Бём-Баверк фекеренсә, «Капитал — оҙайлы етештереү циклының һәр этабында барлыҡҡа килгән аралаш продукция тупланмаһынан башҡа бер нәмә лә түгел» тип һанай. Австрия мәктәбе инвестициялар — киләсәк файҙаһына хәҙер ҡулланыуҙы кире ҡағыу, тип иҫәпләй. Бём-Баверк күҙлегенән ҡарағанда, эшҡыуар буласаҡ тауарҙарҙы ағымдағы хаҡҡа, йәғни ташлама менән һатып ала. Көтөү мөҙҙәте етештереү циклының оҙайлығына бәйле, уның аҙағында тауар ҡиммәтен арттыра, сөнки улар хәҙерге яҡшылыҡҡа әйләнә, ә эшҡыуар килем (капитал буйынса проценттар) ала, был хәҙерге һәм буласаҡ тауарҙарға хаҡтарҙың айырмаһы булып тора.
Австрия мәктәбенең башҡа формулировкаларында капитал — хәҙерге ваҡытта ҡулланылмаған, әммә киләсәктә ҡулланыуҙың юғары кимәлен алыу өсөн файҙаланылған ресурстар тип аңлатыла. Был осраҡта капиталдың ҡайтарылыуы процент килеме тип аңлатыла, йәғни:
Шулай итеп, Австрия мәктәбе процентлы килемде төрлө ваҡыт арауығында тауарҙарға хаҡтар үҙенсәлектәренән килеп сыҡҡан сағыштырмаса бойондороҡһоҙ күренеш тип һанай, ә капитал яңы тауарҙар етештереү процесының аралаш этаптары тип ҡарала.
Капитал тураһындағы хәҙерге заман идеяларының бәхәсле характеры
ХХ быуат уртаһынан алдынғы иҡтисадсылар капиталдың асылы һәм уның иҡтисади роле тураһында бәхәстәр алып бара. Тәнҡит баҫмалары 1950-се йылдар уртаһында башлана һәм 1970-се йылдар уртаһына тиклем дауам итә. Тупланма етештереү һәм таратыуҙың неоклассицистик иҡтисади теорияһы тәнҡитле анализға дусар була, һөҙөмтәлә теорияның «» менән яфаланыуы таныла — беҙ микроэкономик төшөнсәләрҙе макроиҡтисадҡа тарата алмайбыҙ. Бәхәс һөҙөмтәһе иҡтисадсылар араһында консенсуслы аңлатма бирмәй һәм бәхәсле булып ҡала.
Фекерләү барышын һәм асыҡланған ҡапма-ҡаршылыҡтарҙы түбәндәгесә йомға ашырырға мөмкин. Етештереү факторының сикке кире ҡайтарылыу төшөнсәһен маржинализмда ҡулланыу етештереү факторҙарының һәр береһе ҡулланған дәүмәлдәрҙе иҫәпләп сығарырға һәм бер факторҙың дәүмәле үҙгәреүенең продукция сығарыуға йоғонтоһон анализларға мөмкин тигән фекерҙә. Әгәр маржинализм сиктәрендә етештереү факторҙарының береһенең күләмен билдәләү мөмкин булмаһа, был факторҙың ғына түгел, башҡаларҙың да кире ҡайтарыуын билдәләү мөмкин түгел. Сикке ҡайтарыу идеяһы башҡаларҙың һаны үҙгәрешһеҙ булған бер генә факторҙың һанын үҙгәртеү мөмкинлегенә нигеҙләнә, был мотлаҡ ҡулланылған бөтә факторҙарҙы һан яғынан үлсәү һәм контролдә тотоу һәләтен талап итә. Маржинализм төшөнсәһе фаразлауынса, «хеҙмәт» һәм «капитал» (эш хаҡы, процент ставкаһы) факторҙарының килемен баҙар ихтыяж һәм тәҡдим балансынан билдәләй — тигеҙлек нөктәһендә факторҙың хаҡы уның сикке етештереүсәнлегенә тиң. Шулай итеп, тауар берәмегендәге сикке хеҙмәт продукты эш хаҡын етештереү күләме буйынса бүлеүгә тиң буласаҡ. Был фекер алышыу өсөн иң мөһиме — ҡайтарыу ставкаһы (процент ставкаһы) капиталдың сикке продуктына тиң булырға тейеш.
Шуға ярашлы, макроиҡтисад масштабында сикке етештереүсәнлек теорияһы ҡапма-ҡаршылыҡ тыуҙыра: әгәр килемде хеҙмәт менән капитал араһында бүлеү әлегә булмаһа, капиталдың дөйөм (аҡса) ҡиммәтен билдәләү мөмкин түгел, сөнки ул килемде бүлеү (һуңғы табыш) һәм табыш ставкаһы һөҙөмтәһен белеү нигеҙендә иҫәпләнә. Әгәр ҙә инде килемде бүлеү булған икән, капиталдың аҡсалата ҡиммәте тураһында һүҙ бара, әммә ул саҡта килемде бүлеүҙе аңлатыу өсөн сикке етештереүсәнлек теорияһы ҡулланыла алмай, сөнки был бүлеү баҙар эсендәге шарттарҙан түгел, ә тышҡы билдәләнгән тип ҡараласаҡ .Кембридж эше бәхәсенә башланған Пьеро Сраффа һәм Джоан Робинсон үлсәү системаһында проблема барлығын билдәләй. Дөйөм алғанда, дөйөм табыш (йәки мөлкәттән алынған килем) капитал суммаһына ҡабатланған табыш ставкаһы тип билдәләнә. 1954 йылда уҡ Робинсон етештереү функцияһы концепцияһын һәм килемдәрҙе бүлеүҙең неоклассицистик теорияһын тәнҡитләй. . Былай тип яҙа:Етештереү функцияһы телһеҙ ҡалыуҙың ҡеүәтле ҡоралы булып тора һәм булып ҡала. Иҡтисади теорияны өйрәнеүсе студент: Q = f (L, K), тип яҙырға мәжбүр, унда L — хеҙмәт күләме,K — капитал күләме, ә Q — тауарҙар сығарыу. Студенты бөтә эшселәрҙе лә бер төрлө ҡарарға һәм кеше сәғәттәрендә L тип үлсәргә өйрәтәләр; сығарыу күрһәткесен һайлағанда уға индекс проблемаһы тураһында нимәлер һөйләйҙәр; һәм артабан K-ның нимә менән үлсәнеүен һорарға онотор тигән өмөт менән киләһе һорауға күсергә ашығалар. Бындай һорау тыуа башлар алдынан ул үҙе профессор була. Тимәк, интеллектуаль иғтибарһыҙлыҡ ғәҙәте быуындан быуынға күсә. <blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"><div class="ts-Конец_цитаты-source"> Робинсон раҫлауынса, һәр капитал тауары хаҡынан тыш, был тауарҙарҙа өҫтәлә алған башҡа айырылғыһыҙ элемент юҡ һәм һөҙөмтәлә капитал күләме ҡарала. Ә ҡаралған модель, хаҡтарҙы билдәләр алдынан уҡ, «капитал күләмен» белеүҙе йәки иҫәпләү мөмкинлеген талап итә, йәғни бөтөнләй төрлө физик объекттарҙы йомғаҡлауҙы талап итә — мәҫәлән, компьютерҙар һанына йөк машиналары һанын өҫтәү. Әгәр етештереү функцияһы өсөн аргументтар аҡса йәһәтенән ҡабул ителһә, түңәрәк буйлап йөрөү күҙәтелә: етештереү функцияһы факторҙарҙың сикке етештереүсәнлеген билдәләй, был факторҙар буйынса килемдең акцияларға бүленеүен билдәләй, ә капиталдың килемдәге өлөшө капиталдың күләмен билдәләй (йәғни башланғыс параметрҙы билдәләй). Килеп сыҡҡан ҡапма-ҡаршылыҡ етештереү һәм һөҙөмтә факторҙарын үлсәүҙең тәбиғи-материаль, бер төрлө берәмектәрен табыу юлы менән генә хәл ителә ала.
Фекер алышыу етештереүҙең тупланма функцияһының сикләнгәнлеген һәм капиталды етештереүҙең «ябай» факторы тип аңлатыу мөмкин түгеллеген күрһәтә алған тип иҫәпләнә, уның хужаһы, башҡа факторҙарҙың хужалары кеүек үк, һирәк һәм сикке етештереүсәнлеккә пропорциональ рәүештә килем ала. Был маржиналь бүлеү теорияһының үҙенә генә хас тап килмәүен күрһәтә. Баҙар «күҙ уңында тотҡан факторлы түләүҙәр» етештереү ҡиммәтенә тап килмәүе һәм алынған капитал күләменең ысынлап та «нормаль» етештереү факторы булыуы менән сағыштырғанда проблема булыуы таныла. Әммә бер ниндәй ҙә альтернатив ҡоралдар тәҡдим ителмәй, был неоклассицистик үҫеш моделен аныҡ абстракт теорияның тәрбиәүи иллюстрацияһы булып ҡалырға мөмкинлек бирә.
Бухгалтер иҫәбе һәм финанс анализы
Бухгалтер иҫәбе теорияһында капитал матди ҡиммәттәр һәм аҡса, финанс инвестициялары һәм ойошманың хужалыҡ эшмәкәрлеген тормошҡа ашырыу өсөн кәрәкле хоҡуҡтар һәм өҫтөнлөктәр алыу өсөн сығымдар йыйылмаһы булараҡ ҡарала.
Капитал әйләнеше
Иҡтисади процесҡа йәлеп ителгән капитал даими хәрәкәттә. Йышыраҡ етештереү һәм хеҙмәт сараларын алыу өсөн алға киткән аҡса капиталы башланғыс нөктә булып тора. Етештереү барышында иҡтисади факторҙар үҙ-ара тәьҫир итешкән, һөҙөмтәлә әҙер продукция етештерелә йәки хеҙмәт күрһәтелә, улар баҙар аша тауар формаһын ҡабаттан аҡсаға алмаштыра. Аванслы аҡса капиталы уның хужаһына кире ҡайтарыла.
Был капитал хәрәкәтенең маҡсаты — табыш (проценттар) алыу. Әммә һәр хәлдә йомғаҡлау һөҙөмтәһе етештереү характерындағы күп факторҙарға ла, баҙарҙағы хәлгә лә бәйле. Капитал хужаһы көтөлгән табыш урынына юғалтыу кисереүе ихтимал.
Табыш
Табыштың иҡтисади характерына төрлө ҡараштар бар.
Тарихи төшөнсәләр
Адам Смит төп һәм әйләнештәге капиталды айыра («Халыҡтар байлығының тәбиғәте һәм сәбәптәре тураһындағы тикшеренеү», II китап, 1 бүлек):
Карл Маркс артыҡ ҡиммәтте анализлағанда капиталды даими һәм үҙгәреүсәнгә бүлергә тәҡдим итә:
Ғәҙәттә компания хужаларының маҡсаты — табыш алыу. Маркс гипотезаһына ярашлы, табыш — «артыҡ ҡиммәттең» сағылышы. Маркс фекеренсә, тик үҙгәреүсән капитал ғына артыҡ ҡиммәт тыуҙыра, ә даими капитал капиталист милек хоҡуғын бөтә тауарға, шул иҫәптән артыҡ ҡиммәткә лә таратыусы шарттар тыуҙыра. Даими капитал күләменең үҙгәреүсән дәүмәлгә нисбәтен Маркс капиталдың органик структураһы тип атаған. Конкуренция һәм табышты арттырыу теләге машиналар ҡулланыуҙың артыуына килтерә. Маркс, даими капиталдың ҡиммәте үҙгәреүсән капитал (хеҙмәт сығымдары) хаҡына ҡарағанда тиҙерәк үҫә, һөҙөмтәлә, Маркс теорияһы буйынса, табыштың кәмеү тенденцияһы булырға тейеш, тип иҫәпләгән. .
Хәҙерге бухгалтер иҫәбендә компания капиталының даими һәм үҙгәреүсәнгә бүленеше юҡ.
Өҫтәмә төшөнсәләр
В. И. Ленин финанс капиталының асылын түбәндәгесә билдәләй: «Етештереү концентрацияһы; унан үҫеп сыҡҡан монополиялар; банктарҙы сәнәғәт менән берләштереү йәки үҫештереү — был финанс капиталының барлыҡҡа килеү тарихы һәм ошо концепцияның йөкмәткеһе». Уның фекеренсә, финанс капиталының барлыҡҡа килеүе империализмдың төп билдәләренең береһе булып тора.
Ҡайһы бер авторҙар белемдән, оҫталыҡтан, һәләттәрҙән торған кеше капиталын бүлә. Термин тәүге тапҡыр Теодор Шульц тарафынан 1960 йылдар аҙағындағы бер нисә әҫәрҙә ҡулланыла. Ҡайһы бер иҡтисадсылар (мәҫәлән, Эдвард Денисон) хәҙерге шарттарҙа кеше капиталы ябай капиталға ҡарағанда күпкә артыҡ ҡиммәткә эйә тип иҫәпләй.
Акциялар капиталы
Хәүефте кәметеү өсөн акциялар капиталының төрлө схемалары ҡулланыла. Тәүҙә был ябай ширҡәттәр була, һуңыраҡ акционерҙар йәмғиәте барлыҡҡа килә. Интернет үҫеше менән акциялар капиталының бүленгән схемалары яңы эшләнмәләрҙе финанслау өсөн киң таралыу ала, мәҫәлән, Kickstarter.
Хажиев Ризван Закирхан улы
Хажиев Ризван Закирхан улы (30 сентябрь 1939 йыл — 27 октябрь 2013 йыл) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим, журналист һәм яҙыусы. Филология фәндәре кандидаты (1987), доцент. 1969 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһы (1992) һәм Башҡортостан Республикаһы (1991) Яҙыусылар союздары ағзаһы. Башҡорт АССР-ының XII саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1990—1995). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге (1999) һәм Мәсетле районының Рәшит Әхтәри исемендәге (2004) премиялар лауреаты.
Биографияһы
Ризван Закирхан улы Хажиев 1939 йылдың 30 сентябрендә Мәсетле районының Һөләймән ауылында тыуған. Ауылында башланғыс белем ала, Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбендә 1957 йылға тиклем уҡый. Силәбе өлкәһенең Баҡал ҡалаһы һөнәрселек училищеһында паровоз машинисы ярҙамсыһы һөнәрен ала (1959). Училищелә уҡыған ваҡытында уҡ урындағы «Баҡал таусыһы» гәзитенә мәҡәләләр яҙа, баҫманың әүҙем хәбәрсеһенә әйләнә. Армия хеҙмәтен Минск ҡалаһында һәм Венгрияла үтә. Армияла саҡта ла хәрби гәзиттәрҙә тиҫтәләгән һүрәтләмә, репортаждар баҫтыра. Хеҙмәтен тултырып ҡайтҡас, Мәсетле районының «Коммунист» гәзитендә эшләй (1963).
1964 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә. Төркөм старостаһы итеп тәғәйенләнә. Йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнаша: университет ВЛКСМ комитетының — өсөнсө, һуңыраҡ икенсе секретары, тотош уҡыу йорто студенттарының хеҙмәт семестры штабы етәксеһе вазифаларын башҡара.
1969 йылда университетты «ҡыҙыл» дипломға тамамлай. Мәсетле районының Мәләкәҫ һигеҙ йыллыҡ мәктәбенә директор булып эш башлай. Артабан район мәҙәниәт бүлеге мөдире, район гәзите мөхәррире урынбаҫары вазифаларында эшләй.
1974 йылдан «Совет Башҡортостаны» гәзитенең Учалы, Белорет һәм Бөрйән райондарын берләштергән эш зонаһында үҙ хәбәрсе, 1981 йылдан — гәзиттең партия тормошо бүлеге мөдире.
1987 йылдан Башҡортостан Журналистар союзының яуаплы секретары, 1990 йылдан — рәйес вазифаларында эшләй. Журналистар союзында эшләгән осорҙа Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия булырыуға өлгәшә.
1990 йылда БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары советына 226-сы Ләүзә һайлау округанан (Башҡортостан Республикаһы Ҡыйғы районы) депутат итеп һайлана. Артабан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты вазифаһында 1995 йылға тиклем эшләй.
1996—1997 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистикаһы факультетында уҡыта, факультеты декан урынбаҫары вазифаһын башҡара.
1997 йылдың октябрь айынан 2001 йылға тиклем «Ватандаш» журналының баш мөхәррир урынбаҫары булып эшләй.
2013 йылдың 27 октябрендә Дыуан районы үҙәге Мәсәғүт ауылында вафат була, тыуған төйәге Һөләймән ауылы зыяратында ерләнгән.
Ижады
Ризван Хажиев ижады тәү сиратта журналистика өлкәһендә киң билдәле.
Отрадновка
Отрадновка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының уң ярына тамағынан 700 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хамы-Се
Хамы-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға №5380 исемһеҙ тармАғиҙелтың һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Монасипов Алмаз Закир улы
Алмаз Закир улы Монасипов (11 июль 1925 йыл — 22 июль 2008 йыл) — татар композиторы, Татарстандың һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Ғ.Туҡай исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1991). Татар композиторҙары араһында беренселәрҙән булып заманса музыкала бәйет, мөнәжәт, китап көйө кеүек боронғо музыка ҡатламдарына мөрәжәғәт итә. «Муса Йәлил» симфония-поэмаһы, «Туҡай аһәңдәре» вокаль-симфоник поэмаһы татар музыка классикаһы тип һанала. XX быуаттың икенсе яртыһындағы иң күренекле татар композиторҙарының береһе.
Биографияһы
1943 йылда 18 йәш тулыу менән, ул армия сафтарына саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында солдат булараҡ хеҙмәт итә. Һуғыш тамамланғандан һуң яңынан уҡырға ҡайта. Ҡазан дәүләт консерваторияһына уҡырға инә, уны 1950 йылда профессор Александр Броун виолончель классы буйынса тамамлай. Ғүмерендәге төп вазифаһын музыка тигән яҙыуы уйға инанғас, 1952 йылда ҡайтанан консерваторияға ҡайта. 1956 йылда ул икенсе тапҡыр Ҡазан консерваторияһын профессор Альберт Леман композиция классы буйынса тамамлай. 1964 йылда композитор опера-симфоник дирижерлыҡ белгеслеге консерватория буйынса аспирантураһында профессор Исай Шерман класында уҡый һәм тулы курсын тамамлай.
1959-1970 йылдарҙа Муса Йәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театрында дирижер булып эшләй. 1970—1973 йылдарҙа Ғабдулла Тукай исемендәге Ҡазан дәүләт филармонияһының симфоник оркестры дирижеры була. 1968-1973 һәм 2000-2003 йылдарҙа Ҡазан консерваторияһында композиция кафедраһында уҡыта.
1972 йылдан композитор Мәскәүҙә йәшәй, әммә Татарстан Республикаһының музыкаль тормошонда, Татарстан Композиторҙар союзы эшендә, йәш композиторҙарҙы тәрбиәләүҙә актив ҡатнаша. 1991 йылда композиторға Татарстан Республикаһының Дәүләт бүләге бирелә.
2008 йылдың 22 июлендә Мәскәүҙә вафат була һәм Митино зыяратында ерләнә.
Ижады
Алмаз Монасипов — йырҙар, романстар, симфониялар, камера-вокал, эстрада һәм театр өсөн яҙылған әҫәрҙәр авторы. Етди һәм еңел музыканы бергә бәйләп, яңыса яңғырата белеүе — композитор ижадында мөһим алымдарының береһе. Моның иң яҡты миҫалы — уның «Туҡай аһәңдәре» тигән әҫәре. Композитор үҙе әлеге вокал циклын-симфоник поэма тип билдәләй.
Беренсе әҫәрҙәрендә үк Алмаз Монасипов үҙенең үҙенсәлекле стилдәге етди әҫәрҙәр ижад итергә омтыла. Композитор стиле симфония жанрында ғәйәт үҫеш таба. Уның симфониялары музыкаль-эрудициялы тыңлаусыларға адреслана, уларҙа үҙенә бер төрлө оригинал музыка алымдары ярҙамында фәлсәфәүи уйланыуҙар сағылыш таба.
«Муса Йәлил» симфония-поэмаһы
Алмаз Монасиповтың татар герой-шағирға арналған «Муса Йәлил» симфония-поэмаһы (Икенсе симфония, 1968, ми минор) ҙур дан яулай. Симфониялә батырлыҡ, һуғыш һәм дошман образдарын асыҡ кәүҙәләндереп, композитор тыңлаусыларға кеше тормошоноң мөһим мәсьәләләре тураһында уйланырға, һуғыш ҡаһармандары тураһында иҫтәлек мәңге һаҡларға өндәй.
Өсөнсө симфония
Өсөнсө симфониялә (1974) композитор кешенең донъяла үҙ урынын асыҡлау тураһында философик теманы дауам итә, яуызлыҡҡа һәм көсләүгә ҡаршы тороуҙың ҡатлылығын һәм кәрәклеген күрһәтә. Симфония музыкаһында SOS сигналы ҡыҙыҡ шифрланған. SOS сигналының ритмы кульминацион ноталарында ярҙам тураһында «ҡысҡырған» кеүек ҡалҡып сыға.
«Дастан» симфонияһы
Композиторҙың Дүртенсе «Дастан» симфонияһы (1978) Татар симфоник музыкаһының ҡыҙыҡ үрнәге булып тора, унда күп быуатлыҡ татар мәҙәниәтенең боронғо ҡатламдарына «йән өрөлә». Алмаз Монасипов даими рәүештә боронғо бәйеттәр һәм мөнәжәттәр интонацияларын һәм ритмдарына мөрәжәғәт итә һәм уларҙы инструменталь һәм вокаль әҫәрҙәренә индерә. Татар мәҙәниәтенең рухи дөньяһын күрһәтеү мөмкинлеге композитор өсөн бөтә донъя профессиональ музыканың заманса алымдарын композитор һәм техникаһы үҫешенең яңы йүнәлештәрен күҙҙә тотып яңы киңлектәр аса.
Башҡа әҫәрҙәр
Алмаз Монасиповтың әҫәрҙәре йыш ҡына концерт сәхнәһенән, радио һәм телевидение аша яңғырай.
Архив
Алмаз Монасипов әҫәрҙәре архивы уның улы, ТРСО скрипкасыһы Йәнбәк Монасипов (Джанбек Монасыйпов) тарафынан һаҡлана һәм цифрлаштырыла.
Ивангород (Дәүләкән районы)
Ивангород (Ивангород) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 377 кеше. Почта индексы — 453413, ОКАТО коды — 80222849002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Ивангород Шестаев ауыл Советы үҙәге. Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан төньяҡ‑көнбайышҡа табан 30 саҡрым алыҫлыҡта Йүкәле йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға XX башында Бәләбәй өйәҙендә шул уҡ өйәҙҙең Туйыш ауылы украин крәҫтиәндәре Подольск губернаһы Ғайса өйәҙенең Иван-город, Гунча, Михайловка ауылдарынан күсеп килеүселәр нигеҙ һала. 1920 йылдағы сығанаҡтарҙа Туйыш исеме менәнн теркәлгән.1913 йылда ауыл халҡы 826 дисәтинә ер менән хужалыҡ иткән. 1923 йылға тиклем Ҡаҙанғол, 1929—1930 йылдарҙа Дәүләкән улустарында. 1919—1923, 1930—1953 йылдарҙа Ивангород ауыл Советы үҙәге. 1960 йылда ауылға Царичанка ауылы ҡушыла. Ауыл халҡы 1930—1962 йылдарҙа «Октябрь», 1962—2006 йылдарҙа «Урал» колхозында эшләй.
Халҡы:1913 йылда — 364 кеше;1917 йылда 389 кеше; 1920 йылда — 344 кеше;1926 йылда — 336 кеше; 1932 йылда — 302 кеше, 1939 йылда — 259 кеше; 1959 йылда — 264 кеше; 1989 йылда — 389 кеше; 2002 йылда — 430 кеше; 2010 йылда — 377 кеше. Урыҫтар, украиндар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, тарих-тыуған яҡ мәктәп музейы бар.
Урамдары
Исемдәре: Крәҫтиән урамы (Крестьянская (улица))
Царичанка урамы (Царичанка (улица))
Бикбау (исем)
Бикбау — боронғо башҡорт ир-ат исеме.
Этимологияһы
Бикбау — Бикбай исеменең боронғо формаһы. 1555 йылда Иван Грозный батшаға барған илселәрҙең береһе — үҙҙәренең ырыу башы исеме.
Билдәле шәхестәр
Бикбау бей — үҫәргән ҡәбиләһе башлығы була. Башҡорт халҡының Нуғай Урҙаһына ҡаршы барған оҙайлы көрәштәрен ойоштороусы, әйҙәүселәрҙең береһе.
Фамилиялар
Бикбауов Әбдрәшит Ильяс улы (1896 йыл — 1964 йыл) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, Башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыусы, уны ойоштороусыларҙың береһе, Башҡорт ғәскәренең командиры һәм адъютанты.
Бикбов Ғәйнулла Латип улы (1889 йыл — 1938 йыл) — совет хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре.
Бикбов Мөхәррәм Мөхтәрәм улы (4 апрель 1957 йыл) — офтальмолог, юғары категориялы табип. Медицина фәндәре докторы (1998), профессор (2009). Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Өфө күҙ ауырыуҙары фәнни-тикшеренеү институты директоры. Рәсәй Федерацияһының (2013) һәм Башҡортостан Республикаһының (1996) атҡаҙанған табибы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Президиумы ағзаһы.
Бикбов Сәрүәй Шәйбәк улы (1908—1990) — (26 октябрь 1908 йыл — 5 февраль 1990 йыл) — СССР-ҙың партия, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1956—1972 йылдарҙа Профсоюздарҙың Башҡортостан өлкә советы рәйесе. Башҡорт АССР-ының 2—8-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Ленин (1948), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971), өс «Почёт Билдәһе» (1944, 1945, 1967) ордендары кавалеры.
Бикбов Фәйзулла Искәндәр улы (1908 йыл — 1969 йыл) — башҡорт журналистикаһы уҙаманы, шағир.
Бикбов Юлбарыҫ Сурағол улы (1847 йыл — 1922 йыл) — башҡорт старшинаһы, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡорт халҡы союзы бюроһының ағзаһы.
Бикбов Юныс Юлбарыҫ улы (1883 йыл — 1943 йыл) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, Башҡорт Хөкүмәте Рәйесе (1918).
Топонимдар
Бикбау (Ейәнсура районы)(Бикбау) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл.
Бикбау (Татарстан) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Минзәлә районы ауылы.
Хәсәнов Ғәлиәхмәт Вәлимөхәмәт улы
Хәсәнов Ғәлиәхмәт Вәлимөхәмәт улы — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтенең тәүге осоронда әүҙем ҡатнашҡан эшмәкәрҙәрҙең береһе.
Биографияһы
1894 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Бошман-Һыуын-Ҡараҡыпсаҡ улусының Теләүембәт ауылында тыуған. 11 йәшендә етем ҡалып, атаһының бер туған ҡустыһы ҡулында тәрбиәләнә. Аҙаҡ ауыдағы рус-башҡорт мәктәбе янындағы етемдәр пансионына барып урынлаша. Ауылда өс йыл уҡығандан һуң, Теләүембәттән йыраҡ түгел Сәйетҡол ауылындағы 2 класслы рус-башҡорт училищеһына уҡырға инә. Бында, өс йыл эсендә столяр һөнәрен үҙләштереп, бер-аҙ аҡса эшләп алып, 1911 йылда Пермь губернаһының Красноуфимск ҡалаһындағы сығып китә. Бында ул Красноуфимск рус-башҡорт ауыл хужалығы училищеһына керә. "Башҡорт степендияһы"на уҡый. Училищела Ғәлиәхмәт Хәсәнов столяр, тимерсе-слесарь һөнәрҙәрен үҙләштерә, һабын ҡайнатыусы һәм май етештереүсе заводтарҙа эшләй.
1915 йылда ауыл хужалығы училищеһын тамамлап, практикант сифатында помещик Шоттың имениеһында эшләй. Артабан Ырымбур губернаһы земствоһына эшкә төшөп, 1917 йылдың йәйенә тиклем Ырымбур өйҙенең Покровский агрономия участкаһында агроном ярҙамсыһы булып йөрөй.
1917 йылдың йәйендә Ғәлиәхмәт Хәсәнов Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәктенә ҡушылып китә.
, — тип яҙа ул үҙенең автобиографияһында.
1917 йылдың июлендә Ырымбурҙа үткән I Башҡорт ҡоролтайында ҡатнаша. Август айында Өфө лә үткән II Башҡорт ҡоролтайында ул Башҡорт үҙәк шураһы башҡарма комитетына ағза итеп һайлана. Ғәлиәхмәт Хәсәнов Үҙәк шураның Статистика эштәре буйынса бүлеген етәкләй. , — тип яҙа Ғ. Хәсәнов.
Ғәлиәхмәт Хәсәнов Башҡорт үҙәк шураһы булараҡ 1917 йылдың көҙөндә милли-азатлыҡ хәрәкәтенең мөһим документтарын әҙерләүҙә ҡатнаша. 1917 йылдың 15 ноябрендә Үҙәк шура тарафынан ҡабул ителгән тарихи акт — Башҡортостан автономияһын иғлан итеү тураһындағы 2-се фарманда уның да ҡул тамғаһы бар.
1917 йылдың 8-20 декабрендә, Ырымбурҙа үткән III Дөйөм Башҡорт ойоштороу ҡоролтайында ҡатнаша. Ҡоролтайҙан һуң, Ғәлиәхмәт Хәсәнов Башҡорт үҙәк шураһының финанс бүлеген мөдире булып эшләй. 1918 йылдың февралендә Ырымбурҙағы Башҡорт хөкүмәте һәм Башҡорт үҙәк шураһы ағзалары большевиктар (дөрөҫөрәге, Башҡортостан автономияһын күрә алмаған Ырымбур мосолман хәрби комитеты) тарафынан ҡулға алынып төрмәгә ябыла. Ғ. Хәсәнов большевиктар ҡулынан ысҡынып өлгөргән, булһа кәрәк. Документтарҙан күренеүенсә, төрмәгә ябылған башҡорт эшмәкәрҙәре араһында уның исеме телгә алынмай.
1918 йылда июнендә Силәбе ҡалаһында Башҡорт хөкүмәте янынан тергеҙелә. Июль айында Сәғит Мерәҫов Ырымбурға килеп, Башҡорт хөкүмәтенең урындағы хәрби бүлеген ойоштора. Оҙаҡламай Ғәлиәхмәт Хәсәнов та ошо бүлектең эшенә ҡушылып китә. Хәрби бүлек ағзаһы булараҡ ул С. Мерәҫов, Ә. Бейешев, У. Ҡыуатов, Х. Ғәбитовтар берлектә халыҡты Башҡорт армияһына мобилизациялау эшендә ҡатнаша.
Артабанғы айҙарҙа Ғәлиәхмәт Хәсәнов Илдархан Мутин урынына Башҡорт хөкүмәтендә финанс бүлеге мөдире вазифаһын башҡара.
Башҡорт хөкүмәте һәм ғәскәрҙәре Совет власы яғына сыҡҡандан һуң, Башревкомда эшләй. Ғәлиәхмәт Хәсәнов Башҡортостандың аҙыҡ-түлек комиссары итеп тәғәйенләнә. Артабан ул, Башревком юлланмаһы буйынса, Мәскәүҙә Я. М. Свердлов исемендәге Коммунистик университетына уҡып ҡайта.
1920 йылдың майынан Ғ. Хәсәнов Башҡортостандың Ер эштәре буйынса халыҡ комиссариаты (Наркомзем) Коллегияһы ағзаһы булып эшләй. Һуңынан Ер эштәре буйынса халыҡ комиссары итеп тәғәйенләнә.
1920 йылдың июлендә Советтарҙың I Бөтә Башҡортостан съезында — республиканың яңы идара органы — Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты (БашЦИК) ағзаһы итеп һайлана. Артабан Ғ. Хәсәнов Республиканың Наркомзем урынбаҫары вазифаһын башҡара.
30-сы йылдар аҙағында Ғәлиәхмәт Вәлимөхәмәт улы «Башкоопмолпром» предприятиеһында директор урынбаҫары булып эшләй. 1937 йылдың 15 декабрендә ҡулға алынып, биш йылға иркенән мәхрүм ителә. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ. 1957 йылдың 10 июнендә реабилитацияланған.
Ғәббәд ибн Бәшр
Ғәббәд ибн Бәшр Әл-Әшхали (عباد بن بشر; Аббад ибн Бишр; вафаты — 632) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең сәхәбәләренең береһе, ансар.
Биографияһы
Мәҙинәлә тыуған. Мөхәммәт Пәйғәмбәр Мәҙинәгә ебәргән Мусаб ибн Үмәйерҙең вәғәздәре ярҙамында ислам тәғлимәте менән таныша. Ислам динен ҡабул иткәндән һуң заһид (аскет) йәшәү рәүеше алып бара, күп ваҡытын намаҙҙа үткәрә. Ҡөрьәнде бик яҡшы белгән.
Ғәйшә бинт Әбү Бәкер «Әбд әл-Әшхәл нәҫеленә ҡараған ансарҙарҙың өсәүһенең тәҡүәлегенә бер кем дә етә алманы: улар Саад ибн Муаз, Усайд ибн әл-Хоҙайр һәм Ғәббәд ибн Бәшр».
Ғәббәд ибн Бәшр Пәйғәмбәр осорондағы бөтә йыһат (ғазауат)тарҙа ла ҡатнаша. 626 йылда Мөхәммәт Пәйғәмбәр Бәнү Мөхәриб һәм Бәнү Сәләбә ҡәбиләләренә ҡаршы йыһат ойоштора. Бер үҙәндә отряд һуғыштан ҡайтышлай йоҡларға туҡтай. Был йыһатта мосолмандарҙың береһе ире өйҙә юҡта ҡатынын әсирлеккә ала. Ҡайтҡас, ҡатынын тапмайынса, ир мосолмандар отрядын ҡыуып етергә һәм ғәйепленең ҡанын түкмәйенсә ҡайтмаҫҡа ант итә.
Ғәббәд ибн Бәшр төнөн отрядты һаҡларға нәүбәттә ҡала. Ҡиблаға ҡарап, ул Әл-Кәһф сүрәһенән аяттар уҡый башлаған. Шул саҡ үҙәнгә бер кеше яҡынлашҡан да, ҡорманынан уҡ сығарып, Ғәббәдкә атҡан.
Ғәббәд тәненән уҡты тартып ала һәм Ҡөрьән уҡыуын һәм намаҙын дауам итә. Төнгө килмешәк тағы ике уҡ тейҙерә, Ғәббәд уларын да шулай уҡ һындыра һәм Ҡөрьән уҡыуын дауам итә. Хәлдән тайғас, яҡында ғына ял итеп ятҡан Ғәммәр ибн Йәсиргә шыуышып барып етә һәм: «Тор, мин яраландым, хәлем бөттө», — тип уята. Ғәммәрҙе күргәс, килмешәк шунда уҡ китеп бара.
Вафаты
Ғәббәд ибн Бәшр Йәмәмәлә ялған пәйғәмбәр Мөсәйлимәгә ҡаршы һуғышта һәләк була
Монасипов
Монасипов — фамилия.
Күлбаш (һаҙлыҡ)
Күлбаш — Учалы районынағы һаҙлыҡ, Озерный һәм Ҡаҙаҡҡол ауыл советтары сигендә урынлашҡан.
Оҙонлоҡ: 58°50′59.57″E (58.84988)
Киңлек: 53°58′46.54″N (53.979595)
Көньяғында ҙур күл Оҙонгүл. Төньяҡ өлөшөндә күл менән бергә әһәмиәтле тәбиғәт биләмәләре (ОПТ категорияһына ҡараған переспектив учреждениелар өсөн).
Воронов Василий Афанасьевич
Васи́лий Афана́сьевич Во́ронов (тыуған 22 апрель, 1948) — рус совет яҙыусыһы һәм журналисы, «Дон» журналы баш мөхәррире (1986—1992), Ростов өлкәһе Яҙыусылар союзы бүлеге  идаралығының рәйесе (2006-2011), Рәсәй Яҙыусылар союзы идаралығы секретары, М. А. Шолоховтың биографы.
Биографияһы
Воронеж өлкәһе Семилукский районының Ющевка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.
Шунда мәктәптә уҡый. Йәйге каникул ваҡытында комбайнёр һәм тракторист һөнәрен үҙләштерә. Мәктәпте тамамлағас, Кашары ауылындағы транспорт предприятиеһендә шофёр булып эшкә урынлаша.
Артабан Совет Армияһында хеҙмәт итә. Демобилизацияланғас, элекке эш урынына кире ҡайта һәм слесарь булып эшләй.
Артабан ситтән тороп, А. М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтына уҡырға инә һәм «Слава труду» Кашар район гәзитендә журналист булып, әҙәби хеҙмәткәр, баш мөхәррир урынбаҫары булып эшләй. Ошо гәзиттә һәм «Молот», «Комсомолец» гәзиттәрендә үҙенең тәүге очерктарын баҫтыра.
1973 йылда КПСС сафына инә, комсомол эше менән шөғөлләнә: ошо уҡ йылда Кашар районы комсомолецтары уны район комитетының икенсе секретары итеп һайлай.
1974 йылда «Дон» журналында Вороновтың «На практике» тигән тәүге хикәйәһе баҫылып сыға.
Артабан ул тағы ла мөхәррир һәм журналист булып эшләүен дауам итә: Ростов китап нәшриәтенең мөхәррире, «Советская культура» гәзитенең Ростов өлкәһе буйынса үҙ хәбәрсеһе була.
Хикәйәләр, повестар яҙа. Уның әҫәрҙәренең ике йыйынтығы баҫылып сыға. Бер үк ваҡытта үҙ заманының ауылдары, сәнәғәт һәм экология темаларына очерктар яҙа.
1983 йылда М. А. Шолохов уға СССР Яҙыусылар союзына үҙенең рекомендацияһын бирә, һәм 1984 йылда Вороновты ағза итеп ҡабул итәләр.
1985 йылда Ростиздат Вороновтың «Юность Шолохова» тигән китабын нәшер итә. Воронов шулай уҡ Виталий Закруткин, Владимир Фоменко һәм башҡа дон яҙыусылары тураһында әҫәрҙәр яҙа.
1986—1992 йылдарҙа Воронов «Дон» журналының баш мөхәррире була.
Советтар Союзы тарҡалғандан һуң, Рәсәй Яҙыусылар союзы барлыҡҡа килә һәм Воронов  Рәсәй Яҙыусылар союзына беренселәрҙән булып инә. Рәсәй Яҙыусылар союзының Ростов өлкә бүлеге рәйесе, дон шағиры Владимир Фролов, вафат булғас,  Вороновты уның урынына рәйес итеп һайлайҙар. 2011 йылдың октябренән алып Воронов Рәсәй Яҙыусылар союзы төбәк бүлегенең Маҡтаулы рәйесе.
1990-2000-се йылдарҙа Воронов «Солнце играет», «Соты» һәм «Шолохов. Жизнь и судьба» китаптарын сығара, шулай уҡ «Постучись в богадельню» тигән романын яҙа. Хәҙерге көндә Ростов өлкәһенең Старочеркасская станицаһында йәшәй.
Китаптары
Вороновтың «Юность Шолохова» китабы алты тапҡыр нәшер ителә, уларҙың дөйөм тиражы бер миллион данан артығыраҡ. Китап поляк, болгар һәм ҡытай телдәренә тәржемә ителгән. 2013 йылда «Ростов-книга» нәшриәтендә Вороновтың китапханалар өсөн «Донская библиотека» серияһында ике томлыҡ әҫәрҙәре баҫылып сыға.
Клостер-Нойендорф
Клостер-Нойендорф (Kloster Neuendorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 510 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,84 км2. Диңгеҙ кимәленән 58 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — SAW.
Дурница (йылға)
Дурница — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тава йылғаһының уң ярына тамағынан 193 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Иҫке Бәпес ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
Иҫке Бәпес ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Иҫке Бәпес ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Башҡарма власы
Иҫке Бәпес ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәте: Рәсәй, 453003, Башҡортостан Республикаһы, Ҡырмыҫҡалы районы, Иҫке Бәпес ауылы, Парк урамы, 13.
Хановай-Яха (Поерянг ҡушылдығы)
Хановай-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Поерянг йылғаһының һул ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.