cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Згур-ляр
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Акилтывис
Акилтывис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 286 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Достоевский һәйкәле (Санкт-Петербург)
Яҙыусы Ф. М. Достоевский һәйкәле   Санкт-Петербургтың  Владимир майҙанында ҡаланың Үҙәк районында урынлашҡан.
Тарихы
Һәйкәлдең авторы — Любовь Михайловна Холина — гранит һәйкәл эскизын 1956 йылда уҡ төҙөгән һәм бер нисә йыл дауамында уның өҫтөндә эшләгән, әммә төрлө сәбәптәр менән һәйкәл ҡуйыу кисектерелгән. Тик 1988 йылдың 31 октябрендә Ленинград советы башҡарма комитеты ҡарар сығара, уға ярашлы Мәҙәниәттең Баш идаралығы, РСФСР архитекторҙары һәм рәссамдары союзының Ленинград   ойошмалары Ф. М. Достоевский һәйкәле проектына конкурс иғлан итә. Конкурсҡа бөтәһе 12 проект тәҡдим ителә,  һәм беренсе премияны Л.М. Холина һәм архитектор В.А. Петровтың эше ала. Әммә был проект тормошҡа ашырылмай, сөнки яҙыусының гранит скульптураһын бронзаға  алмаштырырға кәрәк була.
1993—1994 йылдарҙа проектҡа Л. М. Холинаның улы, рәссам Петр Александрович һәм ейәне, Павел Петрович Игнатьевтар ҡатнашлығында үҙгәрештәр индерелә. Достоевскийҙың скульптураһының эшләнгән эскизы «Монументскульптура]» заводында бронзанан ҡойола.
Һәйкәл ҡуйыу урыны Ф.М. Достоевский Музейы һәм ҡаланың төп рәссамы И.Г. Уралов инициативаһы буйынса һайлан: Божья Матерь Владимир иконаһы сиркәүе янындағы Ҙур Мәскәү бульварында Тимерселәр тыҡрығы һәм Соҡор (Достоевский) урамы мөйөшөндәге йорт менән йәнәш урын, тап бында Достоевский һуңғы көндәрен йәшәй.
Һәйкәл 1997 йылдың 30 майында асыла. Июль айының һәр тәүге шәмбеһендә Санкт-Петербургта һәйкәл янында Достоевский көндәре асыла.
Достоевскийҙың бронза һынының бейеклеге 2 м. Яҙыусы әҫәре өҫтөндә көсөргәнешле эш менән ултырған килеш һүрәтләнә. Яҙыусының ҡарашы Божья Матерь Владимир иконаһы сиркәүенә төбәлгән. Скульптура 1,5 м бейеклектәге гранит постаментта ҡуйылған. Постаментта уйып төҫлө хәрефтәр менән  «Достоевскийға» тип ябай   яҙылған.
Истихара
Истихара (Истихәрә) намаҙы — бер оло эш башлар алдынан, уның хәйерле булыуын теләп уҡыла торған ике рәҡәғәтле нәфел намаҙы.
Эшләнәсәк бер эштең нәтижәһенә ҡәнәғәт булмағанда уҡыла. Аллаһ Тәғәләгә доға ҡылына. Хәйерле булыуы беленгән эштәр өсөн истихәрә ҡылынмаҫ. Әнәс ибн Мәликтән (радыаллаһү ғәнһү) килгән риүәйәттә Пәйғәмбәребеҙ уға: «Әй, Әнәс! Берәр эш эшләргә теләһәң, ете мәртәбә Раббыңа истихәрә ит, унан һуң, күңеленә нимә беренсе килһә, шуға иғтибар ит. Сөнки хәйерлеһе шундалыр», — тигән.
Жәбир ибн Ғабдуллаһ (радыаллаһү ғәнһү): «Пәйғәмбәребеҙ саллалаһу ғәләйһи үә сәлләм беҙгә Ҡөрьән сүрәләрен өйрәткән кеүек, һәр эшебеҙҙең хәйерле булыуын һорарға өйрәтте», — тине.
Намаҙҙы ҡылыу тәртибе
"Әгәр берегеҙ берәй эш эшләргә йыйынһа, фарыз намаҙынан тыш ике рәҡәғәт намаҙ уҡыһын да (түбәндәге доғаны уҡыһын): «Аллааһүммә иннии әсьәлүкә биғилмикә үә әстәҡдирукә биҡудратик, үә әсьәлүкә мин фадликәл-ғәҙыым, фә иннәкә тәҡдиру үә ләә әҡдир, үә тәғләмү үә ләә әғләм, үә әйтә ғәлләәмүл-ғуйүүб. Аллааһүммә ин күнтә тәғләмү әннә һәәҙәәл-әмр хайрун лии фии диинии үә мәғәәшии үә ғәәҡибәти әмри ғәәжилиһи үә әәжилиһи фәҡдүрһү лии ҫүммә бәәрик лии фиһ, үә ин күнтә тәғләмү әннә һәәҙәәл- әмра шәрруи лии фии диинии үә мәғәәшии үә ғәәҡибәти әмрии ғәәжилиһи үә әәжилиһи фәсрифһү ғәнни үәсрифни ғәнһү үәҡдүр лийәл-хайра хәйҫү кәәнә ҫүммә әрдынии биһ».
Мәғәнәһе:«Эй Аллаһ, мин һинән ғилемең менән хәйерлелек һорайым. Мин һинең ҡөҙрәтеңә мохтажмын һәм һинең бөйөк мәрхәмәтлегеңдән һорайым, дөрөҫлөктә, Һинен ҡөҙрәтең етә, ә минеке етмәй, Һин беләһең һәм мин белмәйем, Һин — йәшеренде Белеүсеһең. Эй Аллаһ, әгәр был эш миңә хәйерле икән, минең динемдә, тормошомда, эшемдең һөҙөмтәһендә йәки хәҙерге ваҡытта уны миңә насип ит һәм еңеләйт, шул эшемдә бәрәкәт бир. Әгәр ул эш миңә насар икән, минең динемдә, тормошомда, эшемдең һөҙөмтәһендә йәки хәҙерге ваҡытта, ул эште минән йыраҡлаштыр, мине лә ул эштән йыраҡлаштыр. Ҡайҙа ғына булһам да, миңә хәйерле нәмә насип ит һәм шуның менән мине риза ит».
Вач-Урий-Ягун
Вач-Урий-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тром-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 166 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бодров Денис Александрович
Бодров Денис Александрович (22 август 1986, Тольятти) — Рәсәй хоккейсыһы, һаҡсы. Тольятти хоккейы тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта Екатеринбургтан Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһаған «Автомобилист» хоккей клубы уйынсыһы.
Һамар өлкәһендә (2002—2009)
Денис Бодров Тольяттиҙа хоккей менән шөғөлләнә башлай. 2002 йылда профессиональ карьераһына «Лада» хоккей клубының фарм-клубында Беренсе лигала башлай. Тәүге миҙгелендә 9 уйын ғына үткәрә һәм шунда ике штраф минуты менән генә иҫкә ҡала. Киләһе миҙгелдә ул тәүге мәрәйен йыя һәм шайбаһын керетә. Бөтәһе Беренсе лигала ул 2003/04 миҙгелендә 45 уйын уҙғара һәм 7 (3+4) мәрәй йыя. Шул йылда «Лада-2» тәүҙә Волга буйы дивизионында чемпион була, ә аҙаҡтан Беренсе лиганың «А» класы командалары араһында Рәсәй беренселегенең Финал турнирында еңә. Тольятти хоккейсылары алтын миҙалдарҙы һәм Беренсе лига чемпионы исемен яулай.
2005 йылда Рәсәй чемпионатының Суперлигаһында тәүге уйынын үткәрә. Тимәк өс йылда ул Рәсәй чемпионатының өс лигаһында уйнап өлгөрә. Шул миҙгелдә ул даими чемпионатта 35 осрашыуҙа ҡатнаша һәм 4 (2+2) мәрәй йыя. «Лада» даими чемпионатта 9-сы урынға төшә, тик плей-оффҡа барыбер эләгә. Шунда ул сирекфиналда дәғүәсеһенән еңелеп турнирҙан төшөп ҡала. Бодров командаһының бөтә һигеҙ уйында ҡатнаша, тик мәрәйҙәр йыймай. Шулай уҡ «Лада» Рәсәй чемпионатында ҡатнашыуҙан тыш Европала Континенталь кубогын еңә. Денис өс уйында һөҙөмтәлек өсөн ике балл йыя. Миҙгел тамамланғас, уны МХЛ драфтының икенсе раундында 55-се һан аҫтында «Филадельфия Флайерз» клубы һайлай.
2006/07 йылдар миҙгелендә Рәсәй чемпионатында 49 уйын үткәрә, 1 тапҡыр гол керетә һәм 5 тапҡыр һөҙөмтәле пас бирә. «Лада» 11-се урында даими миҙгелде тамамлай, ә плей-оффтың тәүге раундында Мәскәүҙен ЦСКА командаһына еңелә. Киләһе йылда Денис тәү тапҡыр бер миҙгелдә ундан күберәк мәрәй йыя. «Лада» тағы ла тәүге раундта еңелә. Шулай уҡ шул миҙгелдә Бодров Беренсе лигала «Лада-2» 8 осрашыу үткәрә һәм бик яҡшы статистика күрһәтә — 7 (3+4) мәрәй.
2008 йылда Рәсәйҙә Континенталь хоккей лигаһы барлыҡҡа килә. Рәсәй чемпионатының бөтә командалары ла был лига составына керә. Яңы лигала Денис Бодров «Лада» өсөн 24 уйын уҙғарып өлгөрә һәм 6 (1+5) мәрәй йыя. 2008 йылдың 22 ноябрендә «Лада» уны «Атлант» хоккей клубына Михаил Глуховҡа алмаштыра. Ошо саҡта Һамар өлкәһендәге уның карьераһында бер этабы тамамлана. Тик бик яҡшы тамамланмай: Бодров «Лада» менән судлаша. Мәскәү өлкәһе командаһы өсөн ул бөтәһе 33 осрашыу уҙғара һәм 7 (2+5) мәрәй йыйып өлгөрә. Денис «Атлант» өсөн 2009 йылдың 30 ноябренә тиклем уйнай. Шул көндө ул һәм клуб контракты өҙәләр.
«Спартак» (2010—2014)
Әммә 2010 йылдың 12 июлендә ул Рәсәйгә ҡайта һәм Мәскәүҙең «Спартак» хоккей клубы менән бер йыллыҡ контракт төҙөй. Аҙаҡтан был хәл итеүенең Денис сәбәбен үҙе әйтә. Уның ҡатыны оҙаҡламай бала тыуҙырырға тейеш ине, шуға Рәсәйгә ҡайтырға булдылар. Тик уның КХЛ-ға ҡайтыуы тыныс үтмәй. Шул йылдың ғинуарында КХЛ уны штрафлағайны. Шул штраф буйынса ул 10 уйын үткәрергә тейеш ине. Уйынсы һәм уның агенты был дисквалификацияны бөтөрөргә тырышалар ине. Һәм улар быны эшләй ала. «Спартак» һаҡсыһы миҙгел башында бер уйын да ҡалдырмай. Был клуб өсөн даими миҙгелдә Денис 45 уйын үткәрә, өс тапҡыр гол керетә һәм алты тапҡыр һөҙөмтәле пас бирә. Плей-оффта «Спартак» СКА-ға 0-4 иҫәбе менән отола. Һуңғы уйындан һуң бер көн үткәс, «Спартак» Денис Бодров менән килешеүен ике йылға оҙайта.
2011/12 миҙгеле Денис Бодров карьераһында иң уңышлы була. Ул 53 уйында 20 (6+14) мәрәй йыя. Тик «Спартак» плей-оффҡа эләкмәй. Киләһе миҙгелдә Денис клубта капитандың ассистенты исемен ала. Әммә был миҙгел үткәненән дә насарыраҡ була: «Спартактан» көнбайыш конференцияһында Риганан «Динамо» хоккей клубы ғына түбәнерәк ине. Миҙгел барышында клуб етәкселеге Федор Канарейкинды баш тренер вазифаһынан бушата. «Спартак» Өмөт кубогында сирекфиналға етә. Тик был турнирҙа Денис Бодров ҡатнашмай.
2013/14 йылдар миҙгеле алдынан Бодров команданың капитаны итеп һайлана. Шуға күрәлер, ул даими миҙгелдә бер уйынды ла ҡалдырмай һәм 18 (3+15) мәрәй йыя. Тик миҙгел уртаһында «Спартак» клубында финанслау менән ҡыйынлыҡтар тыуа. Уйынсыларға эш хаҡын түләмәй башлайҙар. Клуб плей-оффҡа эләкмәй, ә Өмөт кубогында ҡатнашыуҙан баш тарта. Бодров 2015 йылда тамамлана торған «Спартак» менән контрактын өҙөргә КХЛ дисциплинар комитетын һорай. 2014 йылдың 1 апрелендә КХЛ дисциплинар комитеты Денис Бодровҡа контрактын өҙөргә рөхсәт итә. Был турала уйынсының агенты Николай Тищенко иғлан итә.
«Салауат Юлаев» (2014—2017)
2015/2016 йылдар миҙгеле алдынан үткән Түбәнге Новгород өлкәһе губернаторы кубогында ул 5 уйында 3 мәрәй йыя, ә «Салауат Юлаев» был кубокты яңы тренер Анатолий Емелин менән еңә. Тик миҙгелде клуб уңышһыҙ башлай, һәм етәкселек 1 октябрҙә Игорь Захаркинды баш тренер итеп ҡуя. Команданың күрһәткестәре яҡшырая һәм даими миҙгелде дүртенсе урында тамамлай. Гагарин кубогының конференциялар ярымфиналында «Авангардҡа» ҡаршы серияның өсөнсө уйынында Денис Бодров йәрәхәтләнә, һәм ул миҙгелдә башҡа боҙға сыҡмай. Бөтәһе шул миҙгелдә Денис 59 уйында ҡатнаша һәм 12 (2+10) мәрәй йыя. Ә «Салауат Юлаев» конференция финалына етә. Тимәк, Бодров һәм уның командаһы КХЛ һәм Рәсәй чемпионатының бронза миҙалдарын еңәләр.
2016/17 йылдар миҙгеле алдынан «Салауат Юлаев» Евгений Бодров — Денистың бер туған ҡустыһы менән ике йыллыҡ контракт төҙөй. Улар быға тиклем «Лада» хоккей клубында дүрт йыл бергә уйнай инеләр. «Салауат Юлаев» Өфөлә үткән Башҡортостан республикаһы кубогын еңә. Миҙгел үткән йыл кеүек уңышһыҙ башланды. Әммә хәҙер тренерҙы алмаштырманылар. «Салауат Юлаев» ноябргә тиклем хәлен яҡшыртты. Ә Денис Бодров команданың капитаны Игорь Григоренко дауаланғанда уның вазифаһын башҡарҙы. «Салауат Юлаев» даими миҙгелде конференцияһында алтынса урында тамамлай һәм плей-оффтың тәүге раундында «Аҡ Барс» хоккей клубына серияла 1-4 иҫәбе менән отола. Денис бөтәһе 42 осрашыуҙа өс мәрәй йыя.
«Автомобилист» (2017—ә.в.)
2017 йылдың 30 апрелендә Денистың «Салауат Юлаев» менән килешеүе тамамлана. Шунан һуң ул ирекле агент булараҡ 6 майҙа Екатеринбург ҡалаһынан «Автомобилист» хоккей клубы менән өс йылға контракт төҙөй. Миҙгел башында тәүге уйындан һуң команданың тренировка ваҡытында йәрәхәтләнә һәм оҙаҡ дауалана. Киләһе уйынды Денис 27 февралдә генә үткәрә. Был миҙгелдә ул бөтәһе ике уйын да ғына ҡатнаша, икеһен дә «Автомобилист» 1:3 иҫәбе менән еңелә. «Автомобилист» Гагарин кубогының тәүге раундында «Металлург» командаһына серияла 2-4 иҫәбе менән отола. 2018 йылдың 2 май көнөндә Денис Екатеринбург командаһы менән бер йылға яңы килешеү төҙөй. 2018/2019 йылдар миҙгеленең 13-сө аҙнаһында Бодров лигала иң яҡсы һаҡсы тип таныла. «Автомобилист» даими миҙгелде Көнсығыш конференцияһының беренсе урынында тамамлай. Гагарин кубогының плей-офф уйындарында «Трактор» клубын үтә (4-0), тик аҙаҡтан Бодровтың элекке командаһы «Салауат Юлаев» командаһына отола (1-4). Денис миҙгелдең 55 уйынында 15 мәрәй һәм «+23» файҙалыҡ күрһәткесен йыя.
Миҙгел тамамланғас хоккейсы клуб менән ике йылға яңы килешеү төҙөй. Шунан алып Денис командала капитандың ассистенты ролен башҡара. 2019/2020 йылдар миҙгелендә Денис 52 осрашыуҙа 12 мәрәй йыя һәм ике шайба индерә, ә «Автомобилист» Көнсығыш конференцияһында дүртенсе урынды яулай һәм Гагарин кубогының беренсе раундында «Себер» хоккей клубына сериаля 1-4 иҫәбе менән еңелеп ҡала. «Бизнес Online» хәбәре буйынса, Денис Бодровтың йылына эш хаҡы 30 миллион һумға тиң була.
Рәсәй йыйылма командаһында
Денис Бодров Рәсәй йыйылма командаһына тәү тапҡыр 2005 йылда саҡырыла. Шул йылдың ноябрендә Рәсәйҙең Ступино ҡалаһында үткән турнирға Рәсәй йәштәр йыйылма командаһына саҡырыу ала. Ул шунда ике уйын үткәрә һәм ике мәрәй йыя, ә Рәсәй был турнирҙы еңә. Ошо турнирҙағы яҡшы уйыны менән Денис йәштәр донъя чемпионатына барыуға лайыҡ була. Канадала үткән донъя беренселегендә Денис 6 уйын үткәрә һәм өс тапҡыр һөҙөмтәле пас бирә. Рәсәй йыйылма командаһы турнирҙың финалына етә һәм майҙансыҡтың хужаларына еңелеп көмөш миҙалдар менән бүләкләнәләр.
Йәштәр йыйылма командаһына ул башҡа сыҡарылмай. Ә 2010/11 йылдар миҙгелендә Рәсәй төп йыйылма командаһы өсөн ике дуҫтарса уйын үткәрә һәм шуларҙа ике штраф минуты менән билдәле. Ҙурҙар командаһы өсөн тәүге уйынын ул 2011 йылдың 1 апрелендә Белоруссия йыйылма командаһына ҡаршы үткәрә. Шунан бирле ул бер ниндәй ҙә йыйылма командаларға саҡырылмай.
Шәхси тормошо
Денис Бодров ҡатыны Мария менән ике бала — улдары Ваня һәм ҡыҙы Ева — тәрбиәләйҙәр. Шулай уҡ Денистың бер туған ҡустыһы Евгений Бодров — профессиональ хоккейсы, Гагарин кубогы еңеүсеһе.
Тел буйынса локалләштереү
Тел буйынса локалләштереү  ( — урын), йәғни ерләштереү — продуктты билдәле бер илдең, төбәктең йә халыҡ төркөмөнөң үҙенсәлектәренә   мәҙәни  яраҡлаштырыу һәм тәржемә итеү. «Продукт» тигәндә теләгән бер тауар йә хеҙмәт  күҙҙә тотола. Продуктты айырым баҙарҙың талаптарына дөрөҫ итеп яраҡлаштырыу өсөн был төбәктең мәҙәниәтен төрлө яҡлап өйрәнеү мөһим.
Йыш ҡына ерләштереү программа тәьминәтен,  видеоуйындарҙы йә  веб-сайттарҙы тәржемә итеүгә һәм мәҙәни яраҡлаштырыуға ҡайтып ҡала. Һирәк осраҡтарҙа был термин текстарҙы тәржемә итеүгә (әлбиттә, мәҙәни яраҡлаштырыу аша) ҡағыла. Продуктты ерләштереү  халҡы сит телдә һөйләшкән илдәрҙә һәм төбәктәрҙә генә түгел, бер үк тел шарттарында ла тормошҡа ашырылырға мөмкин. Мәҫәлән, Испанияла  һәм Латин Америкаһында бер үк испан теле ҡулланыла, әммә уның диалекттарына идиоматик әйтемдәр төрлөлөгө хас. Инглиз теле рәсми тел булған илдәрҙә лә  (АҠШ, Бөйөк Британия йәки Филиппин) идиоматик әйтемдәрҙә айырма күп.
Локалләштереү ҡайһы берҙә  L10N (бында L — инглиз телендәге  localisation һүҙенең беренсе хәрефе, 10 — төшөрөп ҡалдырылған хәрефтәрҙең һаны һәм N — һуңғы хәреф) ҡыҫҡартмаһы менән тамғалана.
Дөйөм процесс: интернационалләштереү, глобалләштереү һәм ерләштереү
Интернационалләштереү, глобалләштереү һәм  ерләштереү нигеҙендә ике төп техник процесс ята. [[Файл:Globalisationchart.jpg|справа|мини|400x400пкс|Глобалләштереү процесы
Икенсе баҫҡыс булып продуктты билдәле бер баҙарға яраҡлаштырыу тора. Локалләштереү буйынса  стандарттар ассоциацияһы (Localization Industry Standards Association йәки LISA) тәҡдим иткән классификацияға ярашлы, ерләштереү лингвистик, физик, хеҙмәт, мәҙәни һәм техник  аспекттарҙы солғай. Был баҫҡыстың ахырында продукттың дөрөҫ эшләүен һәм клиенттарҙың талаптарына яуап биреүен тикшереү өсөн тест үткәрелә.
Тәржемә һәм ерләштереү
Локалләштереү йыш ҡына  «юғары кимәлле тәржемә» тип ҡарала, ләкин был раҫлау процестың бар мөһимлеген һәм ҡатмарлылығын, уның эсенә нимәләр ингәнен сағылдыра алмай. Ҡайһы берҙә тәржемә менән ерләштереү араһында ниндәйҙер сик үткәреп булмаһа ла, ерләштереү күберәк тауарҙың йә хеҙмәттең текстан башҡа компоненттарына  ҡағыла, ул  «тәржемә» тигән төшөнсәнән күпкә киңерәк. Тәржемәгә (йәғни грамматика һәм  орфография  мәсьәләләренә) өҫтәп,  ерләштереү шулай уҡ  график компонентты, валюталар символдарын, дата, адрес, телефон номеры форматтарын яраҡлаштырыуҙы, башҡа күп деталдәрҙең төҫөн, продукттың физик структураһын ҡайтанан ҡарауҙы ла үҙ эсенә ала. «Тәржемә» һәм «ерләштереү» тигән төшөнсәләр бер-береһенән айырым да йәшәй ала.
Бөтә был үҙгәртеүҙәр, беренсенән,  айырмаларҙы  асыҡлау һәм бөтөрөү, ерле халыҡ һәм уның мәҙәниәте менән һыйышмауға юл ҡуймау, икенсенән,  урындағы ихтыяждарға яраҡлашып, урындағы баҙарға үтеп инеү маҡсатында үткәрелә. Мәҫәлән,  ерләштереү һөҙөмтәһендә бер үк компанияның веб-сайты аныҡ илдгә яраҡлаша, бер үк китап, нәшер ителгән төбәккә ҡарап, үҙгәрештәр кисерә.
Глобалләштереү һәм ерләштереү
Глобалләштереү  продуктты ерләштереү буйынса өҫтәмә эште мөмкин тиклем әҙәйтеү  маҡсатында эш итә. Мәҫәлән, быға тиклем АҠШ-та ғына эшләгән компания Ҡытайҙа төп офисын асырға йыйына һәм ҡытай телендәге веб-сайтта мохтажлыҡ кисерә икән ти. Ул ике илдә лә әҙ-мәҙ генә үҙгәрештәр менән бер үк продуктты тәҡдим итә, ләкин сайттың АҠШ-тағы нөсхәһендә ҡытайҙарға оҡшамаҫтай элементтар, әйтәйек, флагтар, төҫтәр йә милли символика, ауаздар булыуы мөмкин. Шул арҡала компания баҙарҙың бер өлөшөн юғалтыуы ихтимал.
Өҫтәүенә, компанияға үҙ продуктын яңы  һатып алыусыларҙың талаптарына ла яраҡлаштырырға кәрәк, был йәһәттән компьютер уйындары иң яҡшы миҫал булып тора .
Йәнә компания, әйтәйек, 12 илдә офис асырға һәм был илдәрҙең бөтәһенә лә сайтын яраҡлаштырырға йыйына, тип фараз итәйек. Сайтты һәм продуктты илдәрҙең һәр береһенә яраҡлаштырыу өсөн  ошо  өлкәләге белгес  компанияға дөйөм стратегия эшләргә — компания эштәренә идара итеүҙе глобалләштерергә — тәҡдим итә. Компания глобаль стратегияны системалаштырыу һәм  эшләтеү менән мәшғүл булған структура ойоштора ала. Был  ерләштерелгән бөтә 12 офис өсөн дөйөм етәкселекте тәьмин итә.
1863 йыл
1863 йыл — кесаҙна көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Ҡала агломерацияһы
Ҡала агломерацияһы (лат. agglomeratio, agglomero — бергә, ҡушам) — бергә ҡушылған йәки бер беренә яҡын урынлашҡан ҡалалар (шулай уҡ ауылдар йәки башҡа торлаҡ пункттар) төркөмө. Агломерацияға ингән ҡалалар берҙәм система булараҡ ҡарала.
2-се Еремйәбаш
2-се Еремйәбаш (2-й Зиримзибаш) — Башҡортостандың Тәтешле районындағы Күрҙем ауыл Советына ҡараған ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 151 кеше. Почта индексы — 452842, ОКАТО коды — 80250845005.
Ҡала агломерацияһы
Агломерациялар ғәҙәттә бер өлкән үҙәк ҡала тирәһендә барлыҡҡа килә; һирәгерәк осраҡтарҙа, агломерация ике-өс үҙәк тирәһендә туплана; бындай агломерация шулай уҡ конурбация тип атала. Агломерацияға ингән ҡалалар бер береһе менән сәнәғәт, хеҙмәт, транспорт, мәҙәни-көнкүреш бәйләнештәрҙә тора. Типик осраҡта, агломерацияның ҡалаларында торған халыҡ ҙурыраҡ үҙәк ҡалаға көн һайын йөрөп эшләй; үҙәк ҡаланың янында бөтә агломерацияны хеҙмәтләндергән инфраструктура (мәҫәлән аэропорт) була.
2-се Еремйәбаш
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡала агломерацияһы
Йәнәш урынлашҡан бер нисә агломерация үҫә барһа, улар берҙәм бер мегалополис барлыҡҡа килтерә.
Яҙма
Биләмә структураһы буйынса бер үҙәкле — тирә-яғындағы ҡалған бөтә торамаларҙы үҙ йоғонтоһона буйһондорған һәм уларҙан ҙурыраҡ булған бер үҙәк ҡала; күп үҙәкле — үҙ-ара бәйле бер нисә үҙәк ҡала ҡала агломерацияһына айырып йөрөтәләр.
2-се Еремйәбаш
Ауыл тарихы
Ауыл тарихы тураһында мәғлүмәт бик аҙ. 1925 йылда халыҡ иҫәбен алғанда Тәтешле районы 2-се Еремйәбаш ауылында 29 хужалаҡ булған. Башҡорттар йәшәгән.
1917 йылғы Рәсәй ауыл хужалығын иҫәпкә алыу карточкалары
1917 йылғы Рәсәй ауыл хужалығын иҫәпкә алыу карточкалары Башҡортостан архивында һаҡлана
Ҡала агломерацияһы
Рәсәйҙең ҡала агломерациялары
Рәсәйҙең миллиондан ашыу агломерациялары теҙеме (2009-сы йылғаса, торған халыҡ һаны менән):
Түбәнге Кама
Түбәнге Кама — Татарстан Республикаһындағы ҡала, Түбәнге Кама районының үҙәге.
Ярото-Се
Ярото-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юрибей йылғаһының һул ярына тамағынан 158 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Болтановка
Болтановка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыу һаклағысы (Кострома ҡултығы)    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чудова (Колва ҡушылдығы)
Чудова  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 6,4 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
1864 йыл
1864 йыл — йома көнөнән башланған йыл, кәбисә.
Башҡорт ғәскәрҙәре төркөмө
Башҡорт ғәскәрҙәре төркөмө  — Рәсәйҙә Граждандар һуғышы осоронда башҡорт частарының хәрби формированиелары.
Ойошторолоуы һәм тарихы
Башҡорт ғәскәрҙәре төркөмө РСФСР-ҙың Революцион хәрби советының рәйесе Л. Д. Троцкийҙың 1919 йылдың 7 октябрендә сыҡҡан бойороғона ярашлы Көнсығыш һәм Көньяҡ фронттарынан килгән хәрби частарҙың базаһында Петроградта ойошторола. Төркөм командующийы —Х. Ф. Әлишев, хәрби комиссары — Ә. О. Тереғолов, штаб начальнигы итеп Я. Ю. Кальметьев тәғәйенләнәләр.
Ойошторолған саҡта төркөм составына инә:
1919 йылдың октябрь аҙағында төркөм составына 3-сө Башҡорт уҡсылар полкының 2-се батальоны ҡушыла, 1919 йылдың 3 ноябрендә — шул уҡ полктың 1-се батальоны. 1919 йылдың октябрендә төркөм составына Көньяҡ фронттан башҡорт частары һәм Башҡорт АССР-нан килгән яңы частар ҡушылғандан һуң уның составы яңыртыла — төркөмдө Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы һәм Башҡорт айырым уҡсылар бригадаһы тулыландыра.
1919 йылдың 17 октябренән төркөм Көнбайыш фронтында 7-се армия составында һуғыша.
Башҡорт ғәскәрҙәре төркөмө Петроград оборонаһында һәм Гатчина, Павловск, Ямбург ҡалаларын баҫып алыуҙа ҡатнаша.
1919 йылдың 9 ноябрендә Башҡорт ғәскәрҙәре төркөмө частары Финляндия менән Карел участкаһы сигенә ебәрелә, ә уның штабы — Петроградҡа күсерелә.
1919 йылдың 1 декабренә төркөм һаны 8 295 кеше, ә дөйөм юғалтыуҙары — 2 142 кеше (башлыса яраланғандар) тәшкил итә. Башҡорт ғәскәрҙәре төркөмө командующийы А. М. Ахлов була.
1919 йылдың декабрь айында Петроградта Автономиялы Башҡорт Совет Республикаһы хәрби комиссариаты бойороғо буйынса Фронттарҙағы башҡорт ғәскәрҙәре эштәре буйынса вәкилдәрҙең революцион советы ойошторола. Реввоенсовет рәйесе итеп А. М. Ахлов, ә 1920 йылдың февраль айынан — Ф. Ә. Әхмәҙуллин тәғәйенләнә. 1920 йылдың май аҙағында Башҡорт айырым уҡсылар бригадаһы Латвия менән дәүләт сиктәрен һаҡлауға күсерелә, кавалерия частары 1-се Башҡорт кавалерия полкына ҡушыла. Үҙ сиратында был полк Башҡорт айырым кавалерия бригадаһы составына инә.
Наградалары
Петроград оборонаһында күрһәткән батырлығы һәм генерал Н. Н. Юденич армияһын тар — мар иткәне өсөн 1920 йылдың 18 февралендә Башҡорт ғәскәрҙәре төркөмөнә Петроград эшселәр һәм ҡыҙылармеец депутаттары Советы исеменән Ҡыҙыл Байраҡ тапшырыла. Хәҙерге көндә Почетлы Байраҡ Башҡортостан Республикаһының Милли музейында һаҡлана.
Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән Башҡорт ғәскәрҙәре төркөмө начальнигы Х. Ф. Әлишев, Башҡорт айырым уҡсылар бригадаһы штабы начальнигы З. Х. Гәрәев, Башҡорт айырым уҡсылар бригадаһы комиссары Ғ. Ғ. Ибраһимов, йыйылма Башҡорт полкы яугиры Г. Төхвәтуллин һәм башҡалар наградлана.
РСФСР-ҙың Бөтә Рәсәй үҙәк башҡарма комитеты исеменән Башҡортостан АССР-ының хәрби эштәре буйынса халыҡ комиссары урынбаҫары Ә. Ғ. Ишмырҙин — исемле ҡылыс, Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы комиссары Н. Т. Таһиров — эйәр менән бүләкләнә.
Айырыу билдәләре
Еңгә беркетелә торған билдә Башҡорт төркөмө ғәскәрҙәре шәхси составының айырмалы билдәһе була. Ул йәшел төҫтәге ромбтан ғибәрәт була. Ромбтың ситтәре алтын бау менән ҡаймаланған. Ромб уртаһында алтын еп менән сигелгән ярым ай һәм йондоҙ урын алған. Бынан тыш, еңгә беркетелгән билдәләрҙең башҡа төрҙәре лә булған: ромбһыҙ ҡыҙыл йондоҙ һәм ярым ай (гимнастеркала), ҡыҙыл ҡаймалы йәшел ромб.
Шаббат
Шабба́т (שַׁבָּת‎, йәһүд שׁ.ב.ת һүҙ тамырынан килә), идиш телендә шулай уҡ ша́бес йә шабос тип атала ала — йәһүд ғөрөф-ғәҙәтендә аҙнаның иң бөйөк — етенсе көнө. Тәүрат был көндә эштең бер нисә төрөнән тыйылып торорға күрһәтмә бирә. Бишкитап буйынса Аллаһ был көндә кешене яралтҡан.
Йәһүд календары ай-ҡояш календары булып тора. Шуға күрә шаббат милади календары буйынса йома көнөнөң киске ваҡытында, ҡояш байыуынан һуң, башлана һәм шәмбе көнө ҡояш байыуынан һуң тамамлана.
Ҡаракүлмәк (Арғаяш районы)
Ҡаракүлмәк — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Арғаяш районындағы ҡасаба. Аяҙғол ауыл биләмәһе составына инә.
Шаббат
Урыҫ телендә текст
''И совершил Бог к седьмому дню дела Свои, которые Он делал, и почил (ШаВаТ) в день седьмый от всех дел Своих, которые делал. И благословил Бог седьмой день, и освятил его, ибо в оный почил от всех дел Своих, которые Бог творил и созидал.''
Шаббат — йәһүд халҡының һәм Аллаһы Тәғәләнең берлеге
Бишкитапҡа ярашлы:
Ҡаракүлмәк (Арғаяш районы)
Ҡасаба Куйбышев исемендәге колхоздың 4-се һөт етештереү һәм эшкәртеү фермаһы эргәһендә нигеҙләнә
Исеменең килеп сығышы
Ҡаракүлмәк топонимы Арғаяш, Ҡонашаҡ һәм Сосновка райондарында осрай: ауыл, ҡасаба, ике күл, һаҙлыҡ.
"С башкирских слов: кара — в значении «опасный», «страшный», кульмяк — «озерцо», означает «водное окно», «остаток водоема, участок открытой воды на поверхности болота, зарастающего озера», «трясина со стоячей водой», «бездонная болотная топь»."
Географияһы
Ҡасаба Арғаяш районы үҙәгендә, Ҡаракүлмәк күле буйында, урынлашҡан. Исеме лә күл атамаһынан алынған. Ҡасаба район үҙәге Арғаяш ауылынан 2 км төньяҡ-көнбайыштараҡ ята.
Үрге Лобановский Еган
Үрге Лобановский Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының һул ярына тамағынан 1585 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иҫке Ҡатай
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Мәсет
Мәсет (مسجد «ғибәҙәт ҡылыу урыны») — мосолмандарға ғибәҙәт ҡылыу өсөн төҙөлгән архитектура ҡоролмаһы.
Күп осраҡта мәсет — айырым төҙөлгән көмбәҙле, ҡайһы саҡта эске ихатаһы булған, бина (Әл-Хәрам мәсете).
Манара мәсеткә төкәтмә итеп эшләнергә мөмкин. Манаралар һаны берҙән туғыҙға тиклем булыуы мөмкин (Әл-Хәрам мәсетендәге манараларҙан кәмерәк буларға тейеш).
Ғибәҙәт бүлмәһендә стеналарҙа рәсем юҡ, ҡөрьән сүрәләренән өҙөктәр булыуы мөмкин. Мәсет түрендә ҡиблаға ҡараған яғына михраб менән мөнбәр эшләнә. Мәсеттәрҙә мәҙрәсә эшләй.
Дөйөм алғанда, коллектив намаҙ ритуаль яҡтан таҙа һаналған теләсә ҡайһы йә иһә бында, хатта майҙанда ла уҡыта ала. Әммә тиҙ генә VIII быуат аҙағына табан уҡ мәсеттәрҙең үҙенсәлекле тышҡы күренеше формалаша.
Махсус доға бинаһынан һәм ишегалдына тыш (унда тәһәрәт алыу өсөн һыу алыу урыны булырға тейеш), күпселек мәсеттәрҙең бер йәки бер нисә манараһы ҙа була.
Йәмиғ мәсете михрабтың уң яғында вәғәз һөйләүсе трибунаһы, йәғни минбәр урынлашҡан була. Мәҙинә ҡалаһында өгөт-нәсихәт ваҡытында Мөхәммәт Пәйғәмбәр беренсе ултырған минбәр бейек ябай урындыҡтан ғына ғибәрәт булып, уға ике баҫҡыс алып менгән. Ошо беренсе һәм берҙән-бер минбарынан беренсе өс хаҡ хәлифә лә файҙалана.
IX быуатта минбәр үрге һәм эстрада баҫма өҫтөндә урынлашҡан, өҫтө таҡта менән ябылған, доға ҡылыусыларға табан йүнәлгән бейек трибуна рәүешен ала. Мәсет иҙәндәренә, ҡағиҙә булараҡ, септә һәм келәм йәйелә.
Элегерәк шәһәрҙәрҙәге үҙәк мәсеттәрҙә, минбәр һәм михраб менән иңгә-иң терәп, рәшәткәнән эшләнгән павильон рәүешендәге айырым бүлеп алынған урын — маҡсура була. Ул хәлифә, батша йәки башҡа юғары дәрәжәле кешеләрҙе халыҡ төркөмөнән алыу өсөн етештерелә. Хәҙерге мәсеттәрҙә маҡсура осрамай әйтергә мөмкин.
Совет осоронда Башҡортостандағы мәсеттәр
Уҙған - ХХ быуаттың 20‑се йылдарында мәсеттәр аҙлап ябыла башлай, ә 30‑сы йылдарҙа иһә күпләп ябыла, дини мәхәлләләр юҡҡа сығарыла.
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа — 20‑нән ашыу, 1987 йылда барлығы 17 мәсет кенә эшләп килә.
90‑сы йылдарҙан алып илдә лә, республикала ла дин тотоуға бәйле ҡануниәт үҙгәреш кисерә, яңы мәсеттәр һалына һәм иҫкеләре тергеҙелә башлай.
Мөнбәр
Мөнбәр, Минбар (منبر) — имам йома вәғәзен уҡыу өсөн ҡулланған мәсет эсендәге бейек урын. Беренсе мөнбәр күтәрмә формаһында ағастан эшләнгән; Имам менеп вәғәз һөйләй торған ҡалҡыу урын; кафедра ; ҡөрьән, вәғәз уҡыу өсөн ҡулайланған мәсет эсендәге бейек урын.
Ҡара мөхәббәт (телесериал))
"Ҡара мөхәббәт» (төр. Kara Sevda ) — киҫкен сюжетлы драма жанрындағы төрөк теле сериалы. Экрандарҙа 2015 йыл дың 14 октябрен дә күрһәтә башлайҙар. Финал серияһы 2017 йылдың 21 июнендә Star TV телеканалында күрһәтелә. Рәсәйҙә сериалдың премьераһын тамашасылар 2018 йылдың 27 авгусында «Русский бестселлер» каналында ҡаранылар. 2020 йылдың 16 ноябренән сериал «Романтичное» телеканалында дубляждың билдәле актерҙары ҡатнашлығында яңы тауыш менән трансляцияланды. Шулай уҡ 2022 йылдың 7 февраленән 30 сентябренә тиклем «Ю» телеканалында ҡуйылды.
Башта сериал «Хыял баҡсаһы» (тур. Düş Bahçesi ) тип атала. Әммә актриса Зеррин Текиндор һәм режиссер Волкан Коджатюрк араһындағы конфликт арҡаһында сериал төшөрөүҙән туҡтатылып тора. Һуңынан Волкан Коджатюрк составты ташлап китә. Уның урынына режиссер Хиләл Сарал алына. Ә сериалдың исеме «Kara Sevda» тип үҙгәртелә.
«Kara Sevda» төрөк теленән тәржемә иткәндә, «мөхәббәттең юғары дәрәжәһе, бик көслө, бар нәмәне үҙ эсенә алған илерткес тойғо» тигәнде аңлата. Шуға күрә лә Ay Yapim продюсер компанияһы сериалдың исемен инглиз теленә «Endless Love» тип тәржемә итә. Башҡорт телендә ул «Сикһеҙ мөхәббәт» тип тәржемә ителә. Сериалдың күп кенә серияларында ла сикһеҙлек билдәһенә баҫым яһала.
Сюжеты
Күрһәтеләсәк тарих икеһе ике төрлө тормошта йәшәгән егет менән ҡыҙ тураһында. Уларҙың береһе - бай, икенсеһе - фәҡир. Был икәүҙең хатта уртаҡ таныштары ла юҡ. Әммә бер көн килеп улар бер-береһен яңылыш ҡына күреп ҡалалар. Ошо күрешеү икеһенең дә яҙмышын кинәт үҙгәртә. Шулай итеп, яңы мөхәббәт тарихы барлыҡҡа килә. Ғашиҡтарҙың ҡауышыуына барыһы ла - дуҫтары ла, ата-әсәләре лә ҡаршы сыға. Тик был ғына мөхәббәт көсөн еңә алмай. Нихандың тормошонда нисек тә булһа уны үҙенеке итергә теләгән яуыз ир бар. Ялғанлыҡ һәм яуызлыҡ менән ул ике йәш йөрәкте айыра. Әммә Нихандың йөрәген күптән Кемал яулап алған була. Араларындағы юлдар, ҡаршылыҡтар, фажиғәләр осрауға ҡарамаҫтан улар бер-береһен ихлас яратыуын дауам итә. Улар саф хистәрен йылдар, һынауҙар аша үткәрергә тейеш.
Трансляциялар
2017 йылдың 20 ноябрендә «Ҡара мөхәббәт " сериалы «Йылдың иң яҡшы теленовеллаһы» номинацияһында «Эмми » наградаһын алды.
Орджоникидзе районы (Өфө)
Орджоникидзе районы — Өфөләге ете райондың береһе. Ҡаланың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан. Ҡала Советынан Инорсҡа тиклем һуҙылған. 2016 йылда Өфө райондары сиктәрен билдәләгәндә бер аҙ үҙгәртелгән.
Майҙаны — 146 км².
Тарихы
Әлеге район биләмәһендә Черниковка, Аничково, Бонье һәм башҡа ауылдар була. Һуңғараҡ биләмә Өфө өйәҙенең Богородский олоҫона ҡараған.
1936 йылда был биләмәләр Өфө ҡалаһы составына индерелә. Ҡасаба Советы Черниковка район советына әйләндерелә. Биләмә үҙәге Моторныйҙа булып, Өфө ҡала советына буйһона. Яңы район Сталин районы тип атала.
Күп эшселәре булған эре сәнәғәт предприятиелары булыуы һәм ҡаланан 15-20 саҡрым алыҫлыҡта урынлашыуы арҡаһында ҡала советына район етәкселеге менән эшләүе ауырлаша. Шуға ла РСФСР Юғары Советы Президиумы указы (1944, 5 декабрь) менән Өфө ҡалаһының Сталин районын республика ҡарамағындағы (БАССР) Черниковск ҡалаһына үҙгәртеү тураһында ҡарар ҡабул ителә.
Һуғыштарн һуң ҡала сәнәғәт буйынса ла, халыҡ һаны буйынса ла үҫешә. Уны райондарға бүлеү зарурлығы тыуа.
РСФСР Юғары Советы Президиумы указы (1952, 25 февраль) менән Черниковск ҡалаһы өс районға бүленә: Сталин, Калинин һәм Орджоникидже райондары. Һуңғыһы бигерәк тә йылдам үҫешә башлай, сөнки тап бында нефтехимия, нефть эшкәртеү предприятиелары төҙөлә.
Районда хеҙмәтсәндәрҙең депутаттар советы булдырыла. Унда 1952 йылдың 27 апрелендә һайланған 118 депутат инә. Райисполком составында 11 кеше иҫәпләнә.
Был осорҙа Черниковск сиктәре бик ныҡ киңәйә һәм Өфө ҡалаһы сиктәренә яҡыная. Шул арҡала был ике ҡаланы берләштереү маҡсатҡа ярашлы булыуы асыҡлана.
БАССР Юғары Советы Президиумы указы (1956, 24 июль) менән Өфө һәм Черниковск ҡалалары бер ҡала — Өфө ҡалаһына берләштерелә. Орджоникидзевский райсовет г. Черниковск Өфө ҡалаһының Орджоникидзе райсоветына әйләнә.
Райсовет һәм район башҡарма комитеты ҡоролошо 1992 йылдың 19 июленә тиклем эшләй. Халыҡ депутаттарының район советы башҡарма комитетының мөҙҙәте сыҡҡас, Өфө ҡалаһы Орджоникидже район администрацияһына үҙгәртелә. Өфө ҡала мэрының Постановлениеһы (1992,19 июнь) менән Орджоникидже районының хәкимиәте башлығы итеп Сергей Петрович Барышев тәғәйенләнә.
Иҡтисады
Орджоникидзе районы — нефть эшкәртеү һәм нефтехимия предприятиелары, химия, энергетика, машиналар төҙөү, ағас эшкәртеү, еңел промышленность һәм төҙөлөш индустрияһы тупланған район. Райондың промышленность производствоһы Өфө ҡалаһындағы дөйөм күләмдең 44 процентын тәшкил итә.
Райондың эре сәнәғәт предприятиелары:
Фән
Район — нефть эшкәртеү, нефтехимия, микробиология, үҫемлектәрҙе һаҡлауҙың химик ысулдары һәм сәнәғәт төҙөлөшө өлкәһендәге процесстарҙы эшләп сығарыу һәм проектлау буйынса эре фәнни үҙәк булып тора. Барлығы 15 фәнни-тикшеренеү, проект институты һәм предприятиеһы иҫәпләнә. Ҡала советының да Орджоникидже районына ҡарауын айырым әйтеп үтергә кәрәк.
Кесе Ҡорғо
Кесе Ҡорғо — Малая Курга - Рәсәй йылғаһы.
Географияһы
Кесе Ҡорғо йылғаһы Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡорғо йылғаһының уң ярына тамағынан 4,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы,Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Этимологияһы
Н. И. Шувалов - Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы гидронимды башҡорт телендәге ҡойор һүҙе менән бәйләй: Курга, речка, левый приток Уфы - по-видимому, от старобашкирского куйур (кур) — «источник», «родник» и газе — «речка», «река», т. е. «река с родниками». .
Шул уҡ ваҡытта башҡорт телендә һаҙлыҡтағы ҡоро урын, ҡоро һуҡмаҡ тигәнде аңлатҡан ҡорғо һүҙе лә бар
Алькес-Шор
Алькес-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лимбеко-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сергетыш
Сергетыш – башҡорт милләтенә хас ҡаралты: 1.Серге өҫтөнән көпләнгән биҙәкле күн йәки буҫтау; 2. Төҫлө буҫтау менән тышланған тар юрған, түшәк.
Ҡамсат сәскә
Таралышы
Яҡынса 300 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса һәм субтропик бүлкәттәрендә һәм Африканың тропик бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда 5 төрө үҫә. Күп йыллыҡ тамыр һабаҡлы үлән. Бейек ҡамсат сәскә ҡатнаш һәм һыубаҫар урманда үҫә, бөтә респ. таралған; альп ҡамсат сәскәһе — Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының иң ҡалҡыу өлөшөнөң урман һәм яланғас бүлкәттәрендә, селтәр ҡамсат сәскә, шына ҡамсат сәскә — болонло дала, урман дала, һирәгерәк дала һәм урман зоналарында ҡыуаҡлыҡта, зәңгәр уймаҡ сәскә — Баймаҡ, Бөрйән, Ейәнсура һәм Йылайыр райондары болонло далаларында үҫә. Ҡамсат сәскә — декоратив, буяу, ағыулы үҫемлек. Селтәр ҡамсат сәскә һәм бейек ҡамсат сәскә — дарыу үҫемлектәре. Ҡамсат сәскә баҡса формалары киң үҫтерелә. Зәңгәр уймаҡ сәскә — эндемик, Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Сергетыш
Һүҙьяһалыш
Сергетыш – ҡушма һүҙ. Нигеҙ итеп алынған туҡыманың өҫтөндәге биҙәктәрҙең тигеҙ рәттәргә теҙеп һалып һырылғаны өсөн, йәғни буй-буй һырлы биҙәктәрҙән ҡоролғанға күрә, һыр>сыр>сер сылбыры аша серге һүҙенең тамырын төҫмөрләргә була.
Достоевский һәйкәле (Тубыл)
Достоевский Фёдор Михайлович һәйкәле Тубыл ҡалаһында шул уҡ исемле скверҙа Петр һәм Павел ғибәҙәтханалары менән йәнәш урынлашҡан. 2010 йылдың 29 октябрендә асыла Һәйкәл авторы  Михаил Переяславец — Рәсәй Сәнғәт академияһының ғәмәли ағзаһы,  Рәсәй Федерацияһының  халыҡ рәссамы,  Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академияһы институтының  скульптура кафедраһы профессоры.
Сергетыш
Һүҙьяһалыш
Һүҙьяһалышта ҡатнашыусы икенсе тамыр – тыш, сергетыштың кейеҙҙең тышына һалына торған япма булыуы менән бәйле.
Тарихы
XIX быуатта халҡыбыҙҙың мәҙәниәтен төплө өйрәнеп, яҙып ҡалдырған ғалим С.И. Руденконың башҡорттар тураһындағы китабының 213-сө битендә ат егеү кәрәк-яраҡтарының атамалары тәфсирләнгән.
Достоевский һәйкәле (Тубыл)
Һәйкәл тарихы
Скульптураны төҙөү идеяһын  «Яңы Тубыл»  йәмәғәт хәйриә фонды етәксеһе  Елфимов Аркадий Григорьевич күтәреп сыға, ул һәйкәлдең буласаҡ авторы  Михаил Переяславецҡа мөрәжәғәт итә. Был идея күптән барлыҡҡа килһә лә,  2007 йылда ғына физик кәүҙәләнеш ала. Был эште шулай уҡ Хәйриә фонды финанслай.
Сергетыш
Тарихы
Шулар араһында бөрйәндәрҙең сергетышы тураһында ла фотоһүрәте менән бергә ярайһы уҡ ентекле мәғлүмәт бар. Әлбиттә, атты ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн эйәрләүҙең айырмаһы һыҙыҡ өҫтөнә алына. Биҙәү сәнғәтенең был тармағы бик алыҫ дәүерҙәргә барып тоташа. Улар XX быуат урталарына тиклем һаҡлана, ҡулланыла килгән әле.
Ир-егеттәргә тәғәйен сағыу биҙәкле сергетыштар ҙа булған. Башҡорт егеттәре яҡшы кейенеп, һылыу аттарға менеп, ҡыҙ күҙләгәндәр. Шул арҡала ҡоҙа булышҡандар, туйҙар үткәрелгән. Ырыуҙар араһында туғанлыҡ, татыулыҡ көсәйә барған.
Яҙғы эштәрҙән һуң үткәрелгән йола байрамы һабантуй ҙа ат ярышынан башҡа үткәрелмәгән. Кейәүгә бирелгән ҡыҙ ата-әсә йортонан буласаҡ ғаиләһенә оҙатылғанда, уның өҫтөндәге кейеме һәм атының күкрәксәһе, сергетышы, бауырлығы, арҡалығы бер иштән сағыу төҫтәрҙә биҙәлгән булыуы уның нәҫел-нәсәбенең затлы, бай, тәрбиәле  булыуын күрһәтеп тороусы бер билдә булған.
Ҡамсат сәскә
Ботаник яҙма
Һабағы төҙ, ябай, тигеҙ япраҡланған, бейеклеге 50—200 см. Япрағы бармаҡ һымаҡ теленмә, һаплы, сиратлы. Сәскәһе дөрөҫ төҙөлөшлө түгел, төҫө зәңгәрҙән алып шәмәхәгә тиклем. Сәскәлеге суҡ йәки һепертке һымаҡ. Июнь—августа сәскә ата. Емеше күп япраҡлы, августа—сентябрҙә өлгөрә.
Достоевский һәйкәле (Тубыл)
Һәйкәл тарихы
Һәйкәлде асыу тантанаһында Тубыл ҡала хакимиәте башлығы  И. Ф. Оленберг, һәйкәл авторы М. Переяславец, «Зеленстрой-проект» ООО директоры К.Е. Гулевский, Омск ҡалаһының скверҙарҙы төҙөкләндереүҙең генераль проектлау ябыҡ акционерҙар йәмғиәте  «НТПИ ТИ» ойошмаһы, проекттың төп инженеры А. А. Арбузов ҡатнаша. Һәйкәлде Тубыл һәм Төмән архиепископтары Тубыл православие хоры ҡатнашлығында изгеләндерә.
Сергетыш
Сергетыш ауыҙ-тел ижадында
Башҡорт халыҡ йырҙарында сергетыш тураһында мәғлүмәт йыш осрай, мәҫәлән:
Достоевский һәйкәле (Тубыл)
Һәйкәл тарихы
Достоевский һәйкәле М. Переяславецтың Тубылда Дунин-Горкавич һәм Пётр Ершовтан ҡала өсөнсө эше була
Сергетыш
Сергетыш ауыҙ-тел ижадында
Атаҡай ҙа, атың күкме ни,
Сергетышҡайҙарың суҡмы ни?
Башҡорттоң тоғро дуҫы атын, ат өҫтөндәге эйәр- йүгәнен биҙәүгә  ҙур иғтибар биреүе  халыҡ йыры Ҡара юрға ла  бигерәк тә асыҡ сағыла:
Ҡара ҡырпыу үңлегеңде
Нағышларбыҙ, юрғам.
Өҫтөңдәге һылыуыңды
Төшөрсәле, юрғам!
Һайт, Ҡара юрғам!
Тайт, Ҡара юрғам! Эйәр сергеһенең хаҡы ярайһы уҡ ҡыйбат торғаны тураһында мәғлүмәт башҡорт халыҡ йомаҡтарында осрай:
Ҡылдан сигелгән ҡыҙ бүләге, уны һатмайым йөҙ һумға.
Ҡыҙылдан сигелгән, хаҡы тыу бейәгә торған.
Биҙәлеше
Сергетышты ҡыҙыл, һары йөн йәки ебәк ептәр менән сигелгән мәңгелек донъя тәгәрмәсе түңәрәк, йыһан тамғалары ҡояш-ай-йондоҙҙар биҙәй.
Шулай уҡ дүрт мөйөшөн суҡлап ҡуйғандар. Ҡат-ҡат ҡатлаған ептең бер осон ҡуша төйөп ҡуйған биҙәүес булараҡ, суҡ үҙе символ рәүешен үтәй. Беренсенән, ул күп булғанды белдерә. Икенсенән, күптең бергә ойошоуын, берҙәмлектә тупланыуҙы аңлата.
Хәрәкәт итеү мөмкинлеге биргән атта кәрәк-яраҡ итеп ҡулланыла торған сергетыштың биҙәлешендә  ата-бабаларыбыҙҙың йәшәйеш-булмышының сағылышы, тормош  фәлсәфәһе һыйған.
Ҡатын-ҡыҙҙарға тәғәйене ҙурыраҡ та һәм сағыуыраҡ та итеп әҙерләнгән.
Биҙәктәрҙең мәғәнәһе
Оҫталар уны һәр кем үҙенсә текһә лә, сергетыштың биҙәктәре бер үк техникала башҡарылған.
Мәҫәлән, түшәк өсөн ҡулланылған кейеҙҙе биҙәүҙә ҡатнашҡан биҙәктәрҙе ҡарайыҡ. Аҡ буй юлаҡтарға тегелгән “һалмалап туралған” төрлө төҫтәге шаҡмаҡ йәки ромб рәүешле буҫтау ҡырҡындылар – бер урында нығынған, ныҡлы торған тамға булараҡ, ер,ер эшкәртеү символы булыр.
Аҡ юл образы, ғөмүмән, башҡортта киң таралған төшөнсә. Аҡлыҡ, сафлыҡ – иреккә, тыныслыҡҡа, рухиәткә ынтылыш билдәһе булһа, шаҡмаҡтар кешенең был фани донъяла, йәғни ер тормошонда йәшәгән йылдары, үтелгән аҙымдары һанын һынландыралыр тип фаразларға мөмкин. Ә япманың үҙәгендә дүрт яғын да уратып алған эрерәк тигеҙ өсмөйөштәрҙән торған һыҙаттар нимәне аңлата?
Өҫкә ҡаратылған өсмөйөш –һәр саҡ өҫкә йүнәлеп яныусы ялҡын телдәре, ут символы ул. Тағы бындай өсмөйөш тау түбәһенә оҡшаш булғанға күрә, бейеклеккә артылыу, рух күтәренкелегенә ишара булһа, бер үк ваҡытта ир-ат тамғаһы (фаллос!) ла ул.
Уларҙың тигеҙ бер рәткә теҙелеүе – йәнтөйәген яҡларға, ҡурсаларға һәр саҡ әҙер, кәрәк саҡта яуға күтәрелер өсөн сафҡа баҫҡан ғәскәр символын күҙ алдына килтерә... Ошо өсмөйөштәрҙең бер рәткә ярышлап теҙелеүенән, һәр икеһенең араһында түбәһе аҫҡа ҡарай йүнәлгән, йәғни  түңкәрелгән өсмөйөштәр хасил була. Һыу йыйылып ятыр соҡор-саҡыр, һауыт-һаба төҫмөрләнә уларҙа. Шуға күрә эзотерикала өсмөйөштөң был төрө ер йөҙөндә йәшәү сығанағы булған һыу, ҡатын-ҡыҙ символы булараҡ ҡабул ителгән.
Ошо ике төрлө өсмөйөштәрҙең бер сафта үҙ-ара ярашып, төҙөк биҙәк-һыр барлыҡҡа килтереүе йәшәүҙең нигеҙендә ятҡан ут һәм һыу, ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙ башланғысы, фанилыҡтың һәм рухиәттең  мәңге айырылмаҫ ҡиммәттәр икәнен сағылдырған фәлсәфәнең сағылышы ул.
Һаулыҡ һаҡлауҙа әһәмиәте
Сергетыштың иң ситенә теҙелә торған тағы бер өҫмөйөш төрө бар.Улары шаҡмаҡлап ҡырҡылған туҡыманы дүрткә бөкләүҙән хасил булған өсмөйөштәр – бетеү тип атала.
Бетеүҙең тәғәйенләнеше – әйберҙең эйәһен сит-ят күҙҙәрҙән, ҡара көстәрҙән һаҡлау, ҡурсалау. Тимәк, ҡыҙ баланы кейәүгә әҙерләгәндә, яңы ғаилә барлыҡҡа килгәндә, йорт ҡаралтыһы, уртаҡ түшәк итеп ҡулланыласаҡ сергетыштың үҙендә күпме йәшерен код (ҡот!) һалынған була!Сөнки ошондай символдарҙың күрер күҙгә күренмәҫ тәьҫирен тойоу ҙа, зауыҡ менән биҙәлешенән ҡәнәғәтләнеү ҙә ата-бабаларыбыҙҙың 70-80 йәштә лә өсөнсөгә-дүртенсегә йәш кәләш алырға һәләтле булыуына булышлыҡ иткәндер.
Фәндә һарыҡ йөнөнөң ҡулланылыштағы файҙаһы тураһында мәғлүмәт билдәле. Тәбиғи йөндөң йылыһын тойоп, кейеҙ өҫтөндә йоҡлаған сабый балаларҙың тәндәре нисек тын алып, ял итеүе үҙе бер тема.
Тирмә эсендә ергә, өйҙә булһа, урындыҡҡа түшәлгән ҡаралты булараҡ, йөн кейеҙҙең әһәмиәте шунда:  бер яҡтан, ул ерҙең һыуығын үткәрмәй; икенсенән,  тәндең йылыһын һаҡлай; өсөнсөнән, умыртҡа бағанаһын тура килеш һаҡлауға булышлыҡ итә. Шулай итеп, Йыһанда әҙәм һәм башҡа йән эйәләре йәшәй алырлыҡ шарттар тыуҙырыуҙа ҡатнашҡан ер-ут-һыу-һауа-арауыҡ символдарының серен һаҡлаусы монаят ул сергетыш!
Илян-хеви
Илян-хеви — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Метлюта (Ори-цкали) йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тәтеш
Тәтеш — Татарстан Республикаһындағы ҡала, Тәтеш районының үҙәге.
Михайлов Александр Фадеевич
Михайлов Александр Фадеевич (20 апрель 1925 йыл — 2 ғинуар 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, мотоуҡсылар батальоны пулеметсыһы, гвардия рядовойы. Советтар Союзы Геройы (1943).
Биографияһы
Александр Фадеевич Михайлов 1925 йылдың 20 апрелендә Башҡорт АССР-ы Өфө кантоны Кручинин ауылында тыуған.