cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Украинала декоммунизация
Декоммунизацияның башланыуы
Украинаның ижтимағи тормошонда декоммунизация Август путчы баҫтырылғас һәм Республиканың бойондороҡһоҙлоғон иғлан иткәс тә башлана. Башта декоммунизацияға мәғариф һәм тәрбиә дусар була. Уҡыу йорттарының уҡыу программаларынан коммунистик идеология нигеҙҙәрен, Коммунистар партияһы тарихын өйрәнеүсе һ.б. шундай дисциплиналар алына. Предприятиеларҙа һәм ғәскәри частарҙа «Ленин бүлмәләре» бөтөрөлә, Лениндың һәм башҡа коммунистик партия эшмәкәрҙәренең бюстары алып ташлана.
Евромайҙан ваҡытында 2013 йылдың 8 декабрендә Киевта Владимир Ленин һәйкәле ҡыйратыла. Был башҡа ҡалаларҙа ла дауам итә — «Ленинопад» башлана.
«Декоммунизация закондары пакеты»
Декоммунизация буйынса дүрт закон 2015 йылдың 31 мартында Украина Министрҙар Кабинеты ултырышында хуплана :
Атап әйткәндә, «декоммунизация закондары пакеты» коммунистик ҡараштарҙы асыҡ белдергән һәм «коммунистик тоталитар режим енәйәттәрен» инҡар иткән кешеләр өсөн енәйәт яуаплылығын күҙҙә тота. Атап әйткәндә, кешеләр төркөмөнөң халыҡ йыйылған урында "Интернационал"ды (1944 йылға тиклем СССР гимны) йырлағаны өсөн мөлкәтте конфискациялап йә унһыҙ ғына 5-тән 10 йылға тиклем иректән мәхрүм итеү ҡарала.
Административ берәмектәрҙең атамаһын үҙгәртеү
Украина милли хәтер институты тикшереүҙәренә ярашлы, 76 ҡала һәм ҡала тибындағы ҡасабаның, 795 ауыл һәм ҡасабаның атамаһын үҙгәртеү зарур. Мәғлүмәттәр Ҡырым территорияһын да иҫәпкә ала. Ҡайһы бер атамалар өҫтәмә тикшеренеүҙе талап итә. Яңы атамалар табыу мәсьәләһе менән Киевтағы хөкүмәт түгел, урындағы йәмәғәтселек шөғөлләнергә тейеш, сөнки атамаларҙың килеп сығышын ерле халыҡ менән тыуған яҡты өйрәнеүселәр яҡшыраҡ белә.
Атап әтйкәндә, ике өлкә үҙәгенең  — Днепропетровск һәм Кировоградтың  — атамалары үҙгәрергә тейеш, тип табыла. Днепропетровск — украин совет һәм партия эшмәкәре Григорий Петровский хөрмәтенә, Кировоград партия эшмәкәре Сергей Киров хөрмәтенә аталған һәм был эшмәкәрҙең йәшәгән сағында ҡалаға бер ниндәй ҡағылышы булмаған. Ике ҡаланың да халҡы атаманы алмаштырыуға ҡаршы була, беренсе осраҡта атаманы шул көйө ҡалдырырға, икенсеһендә Елисаветград тигән тарихи атаманы ҡайтарырға тәҡдим итә. Кировоград һәм Днепропетровск өлкәләренең атамаһын алмаштырыу ябай эш түгел, сөнки уларҙың атамалары Конституцияға индерелгән, үҙгәртеү өсөн депутаттарҙың 300 тауышлыҡ конституцион күпселеген йыйыу талап ителә.
Закондар көсөнә ингәс, Украина милли хәтер институты 317-VIII һанлы законды тормошҡа ашырыуға әҙерләнеү өсөн тыуған яҡты өйрәнеүсе ирекмәндәрҙе хеҙмәттәшлеккә саҡыра, сөнки институт тораҡ пункттар топонимикаһындағы коммунистик режим менән бәйле атамалар, уларҙың тарихи атамалары, яңы тәҡдимдәр менән мәғлүмәт базаһы төҙөй.
Ҡәләм һәм ҡағыҙ тураһында хәҙис
Ҡәләм һәм ҡағыҙ тураһында хәҙис (حديث القلم والورقة) - ислам Пәйғәмбәре Мөхәммәт с.ғ.с. вафаты алдынан яҙма белдереү яһарға теләгән, ихтимал, был кесе йома көнө булғандыр, ләкин уға быны эшләргә бирмәгәндәр. Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең шул ниәте тураһында һөйләшкәндә, ғәҙәттә, был белдереү уның вариҫын рәсми билдәләр ине,тип иҫәпләнелә. Уның ислам тарихы дауамында тармаҡланып килеүе арҡаһында ҡайһы берәүҙәр был ваҡиғаны кесе йома афәте тип атай (رزية يوم الخميس)
Украинала декоммунизация
Украина Юғары Радаһының «Тернополь өлкәһе Кременец районы Радянское ауылының атамаһын үҙгәртеү тураһында» 2015 йыл 25 ноябрь ҡарары
2015 йылдың 25 ноябрендә Украина Юғары Радаһы «Тернополь өлкәһе Кременец районы Радянское ауылының атамаһын үҙгәртеү тураһында» 825-VIII һанлы һанлы ҡарар ҡабул итә, 1 атама алмаштырыла:
Ҡәләм һәм ҡағыҙ тураһында хәҙис
Тарихы
Сәхих әл-Бохариҙың ҡануни йыйынтығында Ғабдуллаһ ибн Ғәббәскә һылтанып  хәбәр ителеүенсә, Мөхәммәт с.ғ.с һижри 11 йылында  (б.э. 632 йыл) ауырып киткән һәм уның хәле  кесе йома көндө  насарая төшкәс, «бер нәмә яҙам, һуңынан һеҙ хаталанмаҫһығыҙ», тип ҡәләм менән ҡағыҙ һораған.
Украинала декоммунизация
Украина Юғары Радаһының «Айырым тораҡ пункттарҙың һәм райондарҙың атамаһын үҙгәртеү тураһында» 2016 йыл 4 февраль ҡарары
2016 йылдың 4 февралендә Украина Юғары Радаһы «Айырым тораҡ пункттарҙың һәм райондарҙың атамаһын үҙгәртеү тураһында» 984-VIII һанлы ҡарарҙы ҡабул итә, 175 атама, шул иҫәптән 5 ҡала, 6 ҡала тибындағы ҡасаба, 1 район атамаһы үҙгәртелә:
Украина Юғары Радаһының «Айырым тораҡ пункттарҙың атамаһын үҙгәртеү тураһында» 2016 йыл 17 март ҡарары
2016 йылдың 17 мартында Украина Юғары Радаһы «Айырым тораҡ пункттарҙың атамаһын үҙгәртеү тураһында» 1037-VIII һанлы ҡарар ҡабул итә, 152 атама, шул иҫәптән 1 ҡала һәм 2 ҡала тибындағы ҡасаба атамаһы алмаштырыла:
Ҡәләм һәм ҡағыҙ тураһында хәҙис
Тарихы
Артабан Мөхәммәттең түшәге янында бәхәс ҡупҡан, тиҙәр. Ҡайһы берҙәре Уның бойороҡтарын үтәргә тәҡдим итә, ә ҡайһы берҙәре Ғүмәр фекерен яҡлай, ибн Сәғд быны үҙенең ентекле отчетына өҫтәй. Тауыш һәм бәхәс көсәйгәнлектән, Мөхәммәт уларҙы китеүҙәрен һорай һәм бер нәмә лә яҙмай.
Украинала декоммунизация
Украина Юғары Радаһының «Донецк һәм Луганск өлкәләренең ваҡытлыса оккупацияланған айырым райондары һәм тораҡ пункттарының атамаларын үҙгәртеү тураһында»ғы ҡарары
2016 йылдың 12 майында Украина Юғары Радаһы «Донецк һәм Луганск өлкәләренең ваҡытлыса оккупацияланған айырым райондары һәм тораҡ пункттарының атамаларын үҙгәртеү тураһында» 1351-VIII һанлы ҡарар ҡабул итә, 76 атама, шул иҫәптән 12 ҡала, 22 ҡала тибындағы ҡасаба һәм 3 район атамаһы үҙгәртелә: Донецк өлкәһендә:
Ҡәләм һәм ҡағыҙ тураһында хәҙис
Фараздар
Ҡайһы бер хәбәрҙәрҙә Мөхәммәттең яҙма белдереү урынына телдән өс нәсихәт ҡалдырыуы өҫтәлә, әммә улар төрлө авторҙар тарафынан төрлөсә яҙып алынған. Ибн Сәғдтең бер хәбәрендә ике нәсихәт телгә алына: Ғәрәбстандан мөшриктәрҙе ҡыуып бөтөрөү һәм делегацияларҙы Мөхәммәт үҙе эшләгән кеүек ҡабул итеү. Өсөнсө тәҡдим юҡ, бәлки, уны тапшырыусы үҙе онотҡандыр.
Украинала декоммунизация
Украина Юғары Радаһының «Донецк һәм Луганск өлкәләренең ваҡытлыса оккупацияланған айырым райондары һәм тораҡ пункттарының атамаларын үҙгәртеү тураһында»ғы ҡарары
Луганск өлкәһенд ә:
Ҡәләм һәм ҡағыҙ тураһында хәҙис
Фараздар
Ғалимдар араһында Мөхәммәттең ни яҙырға ниәтләнеүе тураһында фараздар бик күп. Шиғый ғалимдар был Али ибн Әбү Талиптың яңы башлыҡ итеп рәсми тәғәйенләнеүе булыр ине тип фаразлай, шул уҡ ваҡытта сөнниҙәр төрлө альтернативалар тәҡдим итә.
Украинала декоммунизация
Украина Юғары Радаһының «Донецк һәм Луганск өлкәләренең ваҡытлыса оккупацияланған айырым райондары һәм тораҡ пункттарының атамаларын үҙгәртеү тураһында»ғы ҡарары
Райондарҙың атамалары үҙгәртелә:
Украина Юғары Радаһының «Ҡырым Автономиялы Республикаһы һәм Севастополь ҡалаһы айырым райондарының һәм тораҡ пункттарының атамаһын үҙгәртеү тураһында» ҡарары
2016 йылдың 12 майында Украина Юғары Радаһы «Ҡырым Автономиялы Республикаһы һәм Севастополь ҡалаһы айырым райондарының һәм тораҡ пункттарының атамаһын үҙгәртеү тураһында» 1352-VIII һанлы ҡарар ҡабул итә. Документта 75 атаманы үҙгәртеү ҡарала, улар Ҡырымда Украина власын тергеҙеү менән көсөнә инергә тейеш була :
Райондарҙың атамалары үҙгәртелә:
Украина Юғары Радаһының «Айырым тораҡ пункттарҙың атамаһын үҙгәртеү тураһында» 2016 йыл 12 май ҡарары
2016 йылдың 12 майында Украина Юғары Радаһы «Айырым тораҡ пункттарҙың атамаһын үҙгәртеү тураһында» 1353-VIII һанлы ҡарар ҡабул итә, уға ярашлы, 224 атама үҙгәртелә:
Түбәндәге райондарҙың атамаһы үҙгәртелә:
Украина Юғары Радаһының «Айырым тораҡ пункттарҙың атамаһын үҙгәртеү тураһында» 2016 йыл 19 май ҡарары
2016 йылдың 19 майында Украина Юғары Радаһы «Айырым райондарҙың һәм тораҡ пункттарҙың атамаһын үҙгәртеү тураһында» ҡарар ҡабул итә. 4085-се закон проекты 285 атаманы үҙгәртеүҙе күҙҙә тота:
Түбәндәге райондарҙың атамаһы үҙгәртелә:
19 мая 2016 йылдың 19 майында Украина Юғары Радаһы «Айырым тораҡ пункттарҙың атамаһын үҙгәртеү тураһында» 4691-се ҡарарҙы ҡабул итә. 12 атама алмаштырыла:
Украина Юғары Радаһының «Днепропетровск өлкәһе Днепропетровск ҡалаһының атамаһын үҙгәртеү тураһында» 2016 йыл 19 май ҡарары
2016 йылдың 19 майында Украина Юғары Радаһы «Днепропетровск өлкәһе Днепропетровск ҡалаһының атамаһын үҙгәртеү тураһында» ҡарар ҡабул итә. 3864-се ҡарар 1 атаманы алмаштыра:
Украина Юғары Радаһының «Николаев, Одесса, Харьков өлкәләрендә һәм Одесса өлкәһенең Коминтерн районында айырым тораҡ пункттарҙың атамаһын үҙгәртеү тураһында» 2016 йыл 14 июль ҡарары
2016 йылдың 14 июлендә Украина Юғары Радаһы «Николаев, Одесса, Харьков өлкәләрендә һәм Одесса өлкәһенең Коминтерн районында айырым тораҡ пункттарҙың атамаһын үҙгәртеү тураһында» ҡарар ҡабул итә. Түбәндәге атамалар үҙгәртелә:
Украина Юғары Радаһының «Закарпатье, Одесса һәм Чернигов өлкәләрендә айырым атамаларҙы үҙгәртеү тураһында» 2016 йыл 14 июль ҡарары
2016 йылдың 14 июлендә Украина Юғары Радаһы «Закарпатье, Одесса һәм Чернигов өлкәләрендә айырым атамаларҙы үҙгәртеү тураһында» ҡарар ҡабул итә. 4651-се ҡарар менән түбәндәге атамалар үҙгәртелә:
Архивтарҙы асыу һәм совет махсус хеҙмәттәре вәкилдәренә ҡарата енәйәт эштәре
Открытие архивов Совет репрессиялау органдары архивтарын асыу был органдар ветерандарының ризаһыҙлығын тыуҙыра. 2016 йылдың сентябрендә, Ровенщинала 1940—1950-се йылдарҙа дәүләт именлеге органдарының эшмәкәрлеге тураһындағы мәғлүмәттәрҙе асыу тураһында белгәс, Нил Хасевичты юҡ иткән Борис Стекляр, Украина Именлек хеҙмәтендә һаҡланған үҙенең шәхси архивын асмауҙы талап итеп, Ровно ҡала судына дәғүә ғаризаһы яҙа. Ултырышҡа килмәй, әммә судҡа эште ҡарамауҙы һорап ғариза бирә. 2017 йылдың сентябрендә Стеклярҙың эшен асҡандан һуң, Украина Генераль прокуратураһы Хасевичтың һәләкәтенә бәйле 94 йәшлек Борис Стеклярға ҡаршы Украина Енәйәтселек кодексының 115-се статьяһы 2-се өлөшө 1-се, 8-се пункттары буйынса (Хеҙмәт йә ижтимағи бурысын үтәүгә бәйле ике йәки унан күберәк кешене алдан ниәт итеп үлтереү) енәйәт эше ҡуҙғата. Тикшереү өсөн ғаризаны Денис Полищук бирә.
Һөҙөмтәләр
Декоммунизация һөҙөмтәһендә түбәндәгеләр эшләнә:
2017 йылдың авгусына 2389 һәйкәл һүтелә, уларҙың 1320-һе Ленин һәйкәле. 987 тораҡ пункттың, шул иҫәптән 32 ҡаланың, һәм яҡынса 52 мең урамдың атамаһы үҙгәртелә. Днепропетровск һәм Кировоград өлкәләренең атамаһын үҙгәртеү өсөн Украина Конституцияҙһына үҙгәртеү индерергә кәрәк, әлегә был эшләнмәгән.
Сельские населённые пункты
Насчитывается 23 сельских населённых пункта, содержащих «коммунистическое название»:
Иҫкәрмәләр
Декоммунизация тураһындағы закондар: <references group="закон" />
Кусынь-Я
Кусынь-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вогулка йылғаһының уң ярына тамағынан 216 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әр-Рияд
Әр-Рия́д (الرياض  — «баҡсалар») — Сәғүд Ғәрәбстанының баш ҡалаһы, Әр-Рияд административ округы үҙәге. Халҡы — 6 506 700 кеше (2016 йылға).
Тарихы
Яҡынса дүрт мең йылдар әүәл хәҙерге Әр-Рияд тирәһенә күсмән ғәрәп ҡәбиләләре килеп сыҡҡан.
VI—VII быуаттарҙа Әр-Рияд бер ҡәҙимге генә, күҙгә ташланмаған ҡасаба булған. XVIII быуаттан, тарихы ғәрәп баҙары киңәйә, яңы мәсеттәр һалына башлағас ҡына Әр-Рияд йәнләнеп киткән.
1902 йылда әмир Абдул-Әзиз ибн Сәғүд ғәскәре менән килеп Әр-Риядты баҫып алған. 1927 йылда сәғүд әмирҙәре Нәдж йәки Хиджаз тигән дәүләт төҙөп, баш ҡалаһын Әр-Рияд итеүгә өлгәшкән. 1932 йылда яйлап берләшә барып, ғәрәптәр Сәғүд Ғәрәбстаны тигән дәүләт булдырып, унда бөгөнгө көнгә тиклем әмир Сәғүд тоҡомдары идара итә. 1960 йылда Әр-Риядта 160 000 кеше йәшәгән. 1960-сы йылдарҙан Әр-Рияд, бар Сәғүд Ғәрәбстаны кеүек үк, нефть сығарыуҙан килгән табышҡа йәшәй.
Әр-Риядта король резиденцияһы, шулай уҡ барлыҡ үҙәк дәүләт учреждениелары урынлашҡан, улар 1955 йылда барлыҡҡа килгән булған. Ҡалала сәнәғәт юҡ тиерлек, уның ҡарауы, һанһыҙ магазиндар, ресторандар, ҡәһүәханалар, музейҙар һәм уҡыу йорттары тупланған. Ҡала халҡының яҡынса 40 % — 30 йәшкә тиклемгеләр. Ир-ат ҡатын-ҡыҙҙан илдәге кеүек үк 10 %-ҡа артығыраҡ. Ир-егеттәргә белемде баш ҡалала ла — уларға Дәүләт университетынан, Юғары техник институттан, Хәрби академиянан урындар бирелә — сит илдә лә ала алалар.
Ҡалала Исламдың барлыҡҡа килеү тарихына бағышланған экспозициялар ҡуйылған музейҙар күп, улар иҫәбенә Әр-Рияд музейы, Центр исследования и изучения ислама имени Король Фейсал исемендәге Исламды тикшереү һәм өйрәнеү үҙәге инә. Архитектура ҡомартҡылары араһында Әл-Батаа айырылып тора, был үҙәктә боронғо биналарҙы күрергә була. Йәнә Масмак ҡәлғәһе бар, ул 1865 йылда төҙөлгән булған. Әр-Риядтың бөгөнгө тормошо символы булып иң юғары бина — Король үҙәге тора, бында офистар, ҡыйбатлы квартиралар һәм ресторандар урынлашҡан үҙәк.
Климаты
Климаты тропиктарға хас, сүллек. Әр-Рияд донъяның иң эҫе һауалы ҡалаларының береһе булып тора. Уртаса температура ғинуарҙа +14,4; июлдә +36,6. Климат бик ҡоро, яуым-төшөм йылына 100 мм тирәһенән артмай, ҡыш һәм яҙҙарын ғына ямғыр булғылай. Абсолют максимум +52,0 градус (июль), минимум −1 градус (ғинуар).
Ҡаланың үҫеше
1940-сы йылдарҙан ҡала ныҡлы һәм бик етеҙ үҫешә. Бигерәк тә Әр-Риядатың халыҡ һаны XX вбыуаттың икенсе яртыһында ныҡ арта. 1960 йылда ҡалала 150 мең кеше йәшәһә, 1980-се йылдар башына миллиондан уҙып китә. Нефттән килгән иҫ киткес ҙур табыш ҡаланы бик замансаға әүерелдерә. Ғәҙәттә ҡала йорттары 8 ҡатлы, әммә оригиналь төҙөлөшө менән айырыла. бик күп күктерәр йорттар, башҡа һуш китерлек проекттар ҙә эшләнә. грандиозные проекты. Ҡаланың һәм шулай уҡ илдең иң ҙур бинаһы — Бурж әл-Мәмләк.
2009 йылдың ноябрендә ер өҫтө метрополитены төҙөлә башлай, ул Мәккәнекенән ҡала икенсе урында. 2017 йылда алтын менән биҙәлгән яңы тармағы төҙөлөргә тейеш.
2013йылдың 23 апрелендә Сәғүд ибн Әбдел Әзиз әл Сәғүд исемендәге университет биләмәһендә троллейбус йөрөй башлай.
Ҡала 15 районға бүленгән.
Левый Юрибей
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Өҫтәмә ҡиммәткә һалым
НДС ҡулланыу һөҙөмтәһендә тауарҙы, эште йә хеҙмәтте һуңғы ҡулланыусы һатыусыға тотош ҡиммәттән һалым түләй, ләкин был сумма бюджетҡа һатыуҙың иң һуңғы баҫҡысынан алдараҡ инә башлай, сөнки уны етештереүҙә ҡатнашҡан һәр кем үҙенең өҫтәмәһен түләй бара.
Рәсәй
Рәсәйҙә НДС 1992 йылдың 1 ғинуарынан ғәмәлдә. Һалымды иҫәпләү һәм түләү тәртибе башта «Өҫтәмә ҡиммәткә һалым тураһында»ғы Закон менән билдәләнә, 2001 йылдан РФ Һалым кодексының 21-се бүлеге менән көйләнә.
Һалым түләүселәрҙең айырым категорияларына һәм операцияларҙың айырым төрҙәренә һалым һалынмай. Дөйөм алғанда Һалым кодексында НДС буйынса алынмалар һәм льготалар 100-ҙән ашыу. Атап әйткәндә, үтеп киткән календарь өс йәнәш ай эсендә ойошманың йә индивидуаль эшҡыуарҙың тауарҙар, эштәр, хеҙмәттәр һатҡандан алған төшөмө билдәле бер дәүмәлдән артмаһа (РФ Һалым кодексының 145-се статьяһы 1-се пунктына ярашлы — 2 млн. һум), әгәр ойошма йә эшҡыуар махсус һалым режимдарына (УСН, ПСН, ЕНВД, ЕСХН) күсһә, НДС түләүҙән азат булыу хоҡуғына эйә.
Яңы Яуыш ауыл Советы (Мәсетле районы)
Яңы Яуыш ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Яңы Яуыш ауылы. Яңы Яуыш ауыл Советы көнбайыштан Дыуан районы, көньяҡтан Дыуан-Мәсетле, көнсығыштан Яңы Мишәр, төньяҡтан Йонос ауыл Советтары менән сиктәш.
Тарихы
Яңы Яуыш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Атым Соим
Атым Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Атлым йылғаһының һул ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вальдербах монастыры
Вальдербах монастыры (Kloster Walderbach) — ирҙәр элекке цистерциан аббатлығы. Ул Баварияның Вальдербах (Үрге Пфальц) общинаһында урынлашҡан һәм Регенсбург епархияһы ҡарамағында тора. Монастырға яҡынса 1140 йылда нигеҙ һалына, ул — Альдерсбах монастырының филиалы булып торған. Монастырь Бавариялағы секулярлаштырыу ваҡытында, 1803 йыл барышында, тулыһынса таратылған. Бөгөн уның стеналарында Вальдербах округ музейы урынлашҡан.
Тасуирлау һәм тарихы
Вальдербах монастыры Богородица һәм Изге Николай хөрмәтенә изгеләндерелгән. Монастырға нигеҙҙе бургграф Отто I фон Риденбург 1140 йылдар тирәһендә үҙ ырыуының ҡәберлек урыны итеп һалған. Монастырь тәүге тарҡыр 1143 йыл документтарында телгә алына. Монастырь, документтар күрһәтеүенсә, цистерциан монастыры тип үҙгәртелә һәм Вальдзассен монастырының филиалы тип атала.
Австрия герцогы Леопольд V һеңлеһе Ричардис монастырҙы булдырыуға үҙ өлөшөн индерә — ул монастырға 300 крепостной крәҫтиәнде иғәнә итеп тапшыра. Урта Франкония, Түбәнге Австрия һәм Үрге Пфальц бағыусылары ла монастырға хәйриә итеп мөлкәт бирә; 1249 йылда рим папаһы Иннокентий IV монастырҙы һәм уның биләмәһен үҙ яҡлауы аҫтына ала. Артабан Вальдербахтың мөлкәте һиҙелерлек арта: уға төбәктең абруйлы кешеләре күпләп иғәнә индерә. Монастырҙа шулай уҡ абрулы Хофер ырыуы кешеләре лә ерләнә башлай. Монастырь XIII һәм XIV быуаттарҙа үҙенең беренсе сәскә атыуын кисерә, унда ҙур китапхана була.
Вальдербах монастыры Гуситтар һуғышы барышында баҫып алына һәм яндырыла. Реформация барышында, 1556 йылда, монастырь бөтөрөлә, ә уның мөлкәте донъяуи власть идаралығы аҫтында була. 1562 йылдың аҙағында монастырҙан һуңғы монах сығып китә, ә 1563 йылда — монастырь рәсми рәүештә таратыла. 1669 йылда монастырь тергеҙелә һәм монастырҙа Альдерсбах монастырынан күсеп килгән монах-цистерциандар йәшәй башлай. Монастырь комплексы барокко стилендә XVII быуат аҙағында үҙгәртеп төҙөлә, әммә уның сиркәүе бөтөнләй үҙгәртелмәй ҡала. XII быуаттың һуңғы өсөнсө өлөшөндә төҙөлгән роман сиркәүенең өҫтөнә 1779 йылда рококо стилендә өс ҡатлы ҡыңғырауҙар манараһы төҙөлә — ул пилястрлы була һәм көмбәҙле ҡыйыҡ менән ябылған була. Яҡынса 1680 йылда монастырь ҡаралтылары үҙгәртеп ҡорола: улар тура мөйөшлө ихатаны уратып тораа, ә көньяҡ ҡанаты янында көнбайышҡа табан һуҙылған төкәтмә барлыҡҡа килә. 1962 йылдан алып монастырь биналарында музей, ҡунаҡхана һәм балалар баҡсаһы урынлаша. Аркалы бүлмәләрҙә түбәнең төҙөлөш осорона ҡараған гипстан эшләнгән биҙәктәре һаҡланып ҡалған. Банкет залының көмбәҙле түшәме (трапезная) 1768 йылда төҙөлгән була, ул Регенсбургтан Отто Гебхард тарафынан төҙөлгән.
1803 йылдағы секлярлаштырыу барышында монастырь тулыһынса таратыла: 1804 йылда уның ҡайһы бер биналары аукционға ҡуйыла. Элекке монастырь сиркәүе мәхәллә сиркәүенә әйләнә, ә элекке монастырь бүлмәләрендә округ суды урынлаша; көнбайыш ҡанатындыа һыра ҡайнатҡыс эшләй башлай. Бөгөн монастырь стеналары эсендә Вальдербах округ музейы урынлашҡан. Музей Кам районы тарихы тураһында һөйләй.
Гордос
Гордос — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кокшеньга йылғаһының һул ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мормозинка
Мормозинка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вороня йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Залениеки (усадьба)
Залениеки (Zaļenieki) йәки Грюнхоф (Grünhof, йәшел урам) — Курляндия герцогтарының һунар һарайы. Һарай киң пейзаж паркында (парк 27 гектар майҙанды биләй), Латвия Залениеки улусының Залениеки ауылында урынлашҡан. Илдә классицизм архитектураһының беренсе ҡомартҡыһы.
Курляндияның тәүге герцогынан башлап был дәүләттең барлыҡ хакимдары Залениекиға һунарға сығыуҙы хуп күрә. 1766 йылда Эрнст Иоганн Бирон монарх һәм уның яҡындары һунар мәрәкәһендә йөрөгәндән һуң ял итерлек һарай төҙөргә бойора. Һарай төҙөлөшөн хаким йорто төҙөүсеһе Северин Йенсен 1768—1775 йылдарҙа башҡара.
Ошо йылдара Курляндияла данлыҡлы Растрелли булғанлыҡтан, сәнғәт белгесе Борис Виппер, Растереллиҙың Бирон өсөн Грюнфоф һәм Свэтхоф һарайҙарын төҙөү проектында ҡатнашыуы ихтимал, тип фараз ҡыла. Уның һүҙҙәре буйынса, «Грюнхоф, үҙенең ҡеүәтле массаһы һәм икеләтә көслө итеп һалынған колонналары менән Растрелли проектлаған Строганов һарайына оҡшаш…». Сәнғәт белгесе, ҡыйыҡ мансардаһын Йенсен алмаштырған, тип иҫәпләй.
Польшаны өсөнсө тапҡыр бүлгәндән һуң, император Павел Митава тирәһендәге һунар биләмәһен һәм һунар һарайын үҙенең ҡәйнеше Александрға бүләк итә. 1850 йылдан һуң Грюнхофтың хужалары булып остзей дворяндары — Шепинг, Ливен, Медема ғаиләләре — тора. Һарайҙың интерьеры 1866—1868 йылдарҙа тулыһынса реконструкциялана. Һуңғы реставрация ваҡытында тикшеренеүселәр XVIII быуат һүрәттәренең ҡалдыҡтары эҙҙәрен асыҡлай.
Украин әҙәбиәте
Украин әҙәбиәте —  украин телендә яҙылған әҙәбиәт. Ҡайһы бер осраҡтарҙа украин әҙәбиәтенә шулай уҡ украин авторҙарының  башҡа телдәрҙә ижад ителгән әҫәрҙәре лә индерелә.
Боронғо китап традицияһының үҫеше
Урта быуат әҙәбиәтенең үҙенсәлекле күренеше булып Иван Вишенский, Мелетий Смотрицкий, Феофан Прокопович һ. б. полемик әҫәрҙәре тора. Барокко осороноң элекке украин әҙәбиәтенең юғары нөктәһе — шағир һәм философ Григорий Сковороданың  (1722-1794) ижады. "Урыҫ Сократы"  кешеләрҙе яҡындан белер өсөн  Украина һәм Үҙәк  Европа илдәре буйлап сәйәхәт ҡылған. Григорий Сковороданың  фәлсәфәһе өсөн үтәнән - үтә проблема — бәхет проблемаһы була. Бәхетте ул кешенең илаһи асылы тип күргән, күңелең тартҡан эште булдырып, Хозай биргән талантты асыу. Философтың үҙенең ҡәберташына "Донъя мине тоторға уйланы, әммә тота алманы" тигән һүҙҙәрҙе яҙырға аманат ҡалдырған Григорий Сковороданың көндәлек ығы - зығы һәм мәшәҡәттәрҙән рухани донъяның өҫтөнлөгөнә тағы ла бер тапҡыр тоғролоғон һүрәтләй.
Яңы украин әҙәбиәтенең формалашыуы
XVIII быуат аҙағында Иван Котляревскийҙың бурлеск-травести  "Энеида" поэмаһы өр - яңы  украин теленең һәм заманса украин әҙәбиәтенең  барлыҡҡа килеүен күрһәтеп тора. Был әҫәр үҙ эсенә украин юморының ынйыларын йыйған, сағыу халыҡ көнкүрешен сағылдырған. Котляревскийҙың  әҫәрҙәренең юморлы һәм сатиралы асылын  башҡа яҙыусылар ла элеп алды, иң тәүге нәүбәттә, Харьков кружогы (Петр Гулак - Артемовский, Евгений Гребенка). Харьков кружогына  украин телен тик юмор жанрҙарында ҡулланыу традицияһына сик ҡуйған,  украин художестволы прозаһына нигеҙ һалыусы Григорий Квитка - Основьяненко ла  инә.
XIX быуат
XIX быуаттың икенсе яртыһының әҙәби процесы талантлы яҙыусылар плеядаһы  — Иван Нечуй-Левицкий, Марко Вовчок, Панас Мирной, Михаил Коцюбинский, Иван Франко, Ольга Кобылянская, Борис Гринченко  һ. б. йоғонтоһо аҫтында формалашты. Ул осорҙағы әҙәбиәт өсөн нәфис йүнәлштәрҙең һәм яҙышыуҙың индивидуаль стилдәренең  төрлөлөгө, төрлө жанрҙарҙы файҙаланыу  хас — эпик романдарҙан һәм повестәрҙән новелларға, фельетондарға, хикәйәләргә һ. б. Ул ваҡыттағы яҙыусыларҙың күпселеге  әүҙем сәйәси һәм ағартыу эшмәкәрлек алып бара.
Быуаттар арауығында авторҙарҙың яңы быуыны килеп сығыуы менән украин әҙәбиәте Европа модернизмы йоғонтоһон кисерә башлай. Айырыуса асыҡ был ҡараш шул осорҙоң ике алдынғы әҙәби эшшмәкәренең  — шағирә Леся Украинка һәм прозаик Михаил Коцюбинский  ижадында сағылыш таба.
Леся Украинка украин әҙәбиәтен донъя әҙәбиәте образдары һәм тарих, төрлө дәүерҙәрҙәге мифология һәм донъяның төрлө  халыҡтарының сюжеттары менән байыта. Үҙенең шәхси шиғри ижады менән бер рәттән Леся Украинка тәржемәләр менән шөғөлләнә. Ул  Гомер, Генрих Гейне, Шекспир, Байрон, Виктор Гюго, мысыр һәм итальян халыҡ йырҙарын, һинд эпосын иҫ китмәле итеп тәржемәләй.
Михаил Коцюбинский — донъя күләмендә танылыу тапҡан "Онотолған ата - бабалар күләгәләре" ("Тени забытых предков") повестың авторы. Был әҫәрҙә крәҫтиән көнкүрәшенең ысынбарлығы тормошто  поэтик күҙлегенән  ҡабул итеүе менән үрелеп бара.
Совет осоро
1960 — сы йылдарҙа Хрущев осорондағы бер аҙ йомшаҡлыҡ күрһәтелеүе һәм ижтимағи — сәйәси тормоштоң либералләшеүе арҡаһында Украинала артабан «шестидесятники» исеме алған бик көслө хәрәҡәт барлыҡҡа килде. «Шестидесятниктар» ижадтың яңы формаларын, тоталитар системаһы сиктәрендә милли тәжрибәнең яңы офоҡтарын эҙләйҙәр. Был быуынға Василий Стус, Лина Костенко, Василий Симоненко, Григорий Тютюнник, Дмитрий Павлычко, Иван Драч һәм башҡалар инәләр. Актив гражданлыҡ позицияһы В. Стусты һәм уның күп кенәҡәләмдәш коллегаларын «диссидент» интеллигенция рәттәренә, был үҙ сиратында ҡулға алыуғарға һәм һөргөндәргә алып килде. 1970 — се йылдарҙа украин интеллигенцияһының массауи ҡулға алыуҙар тулҡыны булып үтә, күп кенә алдынғы ҡарашлы яҙыусылар «советтарға ҡаршы агитация өсөн» хөкөм ителәләр. Уларҙың ҡайһы берҙәре (шул иҫәптән үлгәндән һуң) 1990-сы йылдарҙың башында аҡланды.
Украин диаспораһының әҙәбиәте
XX быуат дауамында ижад ителгән диаспора әҙәбиәте сыбар һәм бай. Иң сағыу вәкилдәре араһынан — Иван Багряный, Василий Барка, Богдан Бойчук, Виктор Домонтович, Улас Самчук, Евген Маланюк, Юрий Тарнавский, Эмма Андиевская һәм башҡа бик күптәр.
Украин әҙәбиәте хәҙерге заманда
Какое место я отвожу украинской литературе среди литератур мира? К сожалению, небольшое, она очень мало известна даже в славянских странах, ещё меньше в германских, романских. Хотя сейчас происходит много перемен… и в перспективе лучшие украинские произведения станут известными. Нельзя надеяться, что они станут аж такими влиятельными, как произведения, скажем, Толстого, или Марселя Пруста, или Томаса Манна. Это очень значительные фигуры, таких у нас нет. Пока ещё. Но история не закончилась. И у нас всё ещё впереди. Вполне возможно, что именно наши современники сделают определенный прорыв. На английский язык начинают переводить именно их: Юрия Андруховыча, Оксану Забужко. Вот и у Володымыра Дибровы вышла книга на английском языке. Все эти авторы говорят на художественном языке, который понятен и там. Заманса украин әҙәбиәтен ижад итеүсе яҙыусылар —  Иван Андрусяк, Юрий Андрухович, Наталка Белоцерковец, Дмитрий Билый, Андрей Бондарь, Юрий Винничук, Вера Вовк, Алексей Волков, Богдан Волошин, Павло Вольвач, Григорий Гусейнов, Лариса Денисенко, Любко Дереш, Иван Дзюба, Владимир Диброва, Анатолий Днистровый, Мирослав Дочинец, Евгений Сверстюк, Сергей Жадан, Богдан Жолдак, Оксана Забужко, Юрий Издрик, Александр Ирванец, Юрий Камаев, Ирена Карпа, Евгения Кононенко, Галина Крук, Андрей Курков, Володимир Лис, Иван Малкович, Таня Малярчук, Мария Матиос, Богдана Матияш, Дзвинка Матияш, Константин Москалец, Всеволод Нестайко, Игорь Павлюк, Галина Пагутяк, Юрий Покальчук, Светлана Пыркало, Владимир Рутковский, Николай Рябчук, Катерина Хинкулова, Валерий Шевчук, Василий Шкляр, Аркадий Польшаков  һәм башҡалар.
Украин драматургияһы хәҙерге заманда
Украина драматургтар гильдияһы бөгөнгө драматургтарҙы берләштерә. "Ваҡыт етте, — тип яҙылған Фонд программаһында , — үҙенең граждандарының барлыҡ художестволы мираҫын баһалауҙа берҙән - бер әхләҡи - эстетик закондарға буйһонған донъялағы барлыҡ  цивилизациялы халыҡтарға  ылығырға. Был законды ошолай формулировкалайбыҙ: ниндәйҙер әҙәби кимәле булған, үҙенсәлекле формаһы, характеры һәм сюжет төҙөлөштәре  менән айырылып торған һәм Кешелектең  төп әхләҡи - этик принциптарына ҡаршы килмәгән  сәнғәт әҫәре   — Аллаһы Тәғәлә бүләге, милләттең рухи байлығы булып  һанала. Гильдия нәшер иткән альманах  12 авторҙы берләштерҙе: Ярослав Верещак, Ольга Зоренко, Татьяна Иващенко, Елена Клименко, Василий Кожелянко, Владимир Сердюк, Светлана Лелюх, Виктор Лысюка, Алина Семерякова, Александра Погребинская, Олекса Слепец, Лидия Чупис, Неда Неждана, Аркадий Польшаков.
Желька Цвиянович
Желька Цвиянович (сер. Жељка Цвијановић, Cvijanović Željka; 2 август 1967 йыл, Теслич) — Босния һәм Герцеговинала серб сәйәсмәне. Серб Республикаһының ғәмәлдәге премьер- министры.
Әҙеһәмов Мөхәмәтдин Камалетдин улы
Әҙеһәмов Мөхәмәтдин Камалетдин улы (5 июль 1892 йыл — 8 декабрь 1937 йыл) — Башҡорт милли хәрәкәте, дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. Сәйәси золом ҡорбаны.
Желька Цвиянович
Белеме
Сараево университетында фәлсәфә факультетында, Баня-Лука университетында фәлсәфә факультетында һәм хоҡуҡ факультетында уҡый.
Әҙеһәмов Мөхәмәтдин Камалетдин улы
Биографияһы
Мөхәмәтдин Камалетдин улы Әҙеһәмов 1892 йылдың 5 июлендә Ырымбур губернаһының Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы) Юлыҡ ауылында тыуған. Абдулла Әҙеһәмовтың ағаһы. Милләте башҡорт.
Желька Цвиянович
Белеме
Инглиз теле һәм әҙәбиәте профессоры һәм дипломатик һәм консул хоҡуҡтары буйынса магистр дәрәжәһенә эйә.
Әҙеһәмов Мөхәмәтдин Камалетдин улы
Биографияһы
1913 йылда Көңгөр техник училищеһын тамамлай.
Желька Цвиянович
Биографияһы
Ҙур сәйәсәткә килгәнгә тиклем инглиз теле уҡытыусыһы.
Әҙеһәмов Мөхәмәтдин Камалетдин улы
Биографияһы
1913—1916 йылдарҙа Орск земство управаһында страховка агенты булып эшләй.
1913 һәм 1916-1917 йылдарҙа рус армияһында Ҡазан хәрби округының 129-сы пехота полкында хеҙмәт итә.
1918 йылда Өфө дәүләт кәңәшмәһендә ҡатнаша.
Желька Цвиянович
Биографияһы
2013 йылдың 12 мартынан — премьер-министр.
Әҙеһәмов Мөхәмәтдин Камалетдин улы
Биографияһы
1918 йылдың сентябренән 1919 йылдың февраленә тиклем страховка бүлеге мөдире, Башҡорт Хөкүмәте рәйесенең шәхси сәркәтибе була.
Желька Цвиянович
Биографияһы
2014 йылдың 10 октябрендә сербтарҙан Босния һәм Герцеговина президенты һайлауҙарында ҡатнаша.
Әҙеһәмов Мөхәмәтдин Камалетдин улы
Биографияһы
1919 йылдың майынан Башҡортостан Хәрби-революцион комитетының вәкилдәре Советы сәркәтибе вазифаһын биләй.
1919 йылдың авгусынан халыҡ комиссариатында эшләй. Башҡорт АССР-ы Эшсе-крәҫтиән инспекцияһының халыҡ комиссариатында эшләй, ә 1922 йылдың июленән — инспекция халыҡ комиссары вазифаһын биләй. Бер уҡ ваҡытта, 1922 йылдың ноябренән Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарамағындағы Арбитраж комиссияһы рәйесе һәм Башҡорт АССР-ы Совнаркомы рәйесе урынбаҫары була.
Желька Цвиянович
Ҡараштары
Һуғыш ҡорбандарына теләктәшлек белдерә һәм Сребреницаға матди ярҙам күрһәтеү өсөн сығыш яһай.
Әҙеһәмов Мөхәмәтдин Камалетдин улы
Биографияһы
1937 йылдың 9 авгусында ҡулға алына, РСФСР-ҙың Енәйәт кодексының 58-2, 58-6, 58-7, 58-8, 58-10, 58-11 статьялары буйынса хөкөм ителә. 1937 йылдың 8 декабрендә атып үлтерелә, 1956 йылдың июлендә аҡлана.
Ростов ауыл Советы (Мәсетле районы)
Ростов ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Теләш ауылы. Ростов ауыл Советы төньяҡтан Ҡорғат, көнбайыштан Кесе Ыҡтамаҡ ауыл Советтары, көнсығыштан Балаҡатай районы менән сиктәш.
Тарихы
Ростов ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Йома мәсете (Мәҙинә)
Йома мәсете (مسجد الجمعة) — Мәҙинә ҡалаһы мәсете, Сәғүд Ғәрәбстаны. Мосолмандар һуңынан мәсет төҙөлгән урында тәүге тапҡыр Йома намаҙы уҡылған тип иҫәпләй. Шулай уҡ Бәни Сәлим Мәсете, Әл-Вади Мәсете, Әл-Ғүбүибә Мәсете йәки Әтик Мәсете булараҡ билдәле.
Тарихы
Мәккәнән Мәҙинәгә һижрәт ваҡытында Мөхәммәт Пәйғәмбәр һәм мөһәжирҙәр дүрт көн әл-Ҡүбәлә тотҡарлана. Йома көндө улар Мәҙинәгә барып етә һәм Вади-Ранун тирәһендә туҡтап, беренсе тапҡыр Йома намаҙын уҡый. Ошо урында Йома мәсете төҙөлгән.
Беренсе мәсет таштан төҙөлгән булған. Һуңынан бер нисә тапҡыр үҙгәртеп ҡоролған. Һуңғы реконструкция 1988 йылда Сәғүд Ғәрәбстаны Ваҡыф министрлығы тарафынан башҡарыла. Элекке мәсет һүтелә һәм яңы мәсет төҙөлә.
Мәсет комплексына имам һәм мәзин бүлмәләре, китапхана, Тәхфид әл-Ҡөрьән мәҙрәсәһе һәм тәһәрәтхана инә. 1991 йылда мәсет дин тотоусылар өсөн яңынан асыла һәм 650 хажиҙы һыйҙыра ала.
Тасуирламаһы
Йома мәсете Мәҙинәнән көньяҡ-көнбайышта, Вади-Ранунанан алыҫ түгел, Әл-Ҡүбә мәсетенән төньяҡҡа табан 900 метр алыҫлыҡта, Ән-Нәбәүи мәсетенән 6 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Мәсеттең бер манараһы, бер төп көмбәҙе, йәнә ҙур булмаған дүрт көмбәҙе бар.
Парагуша Неджмие
Парагуша Неджмие (7 май 1933 йыл) — Югославия Косово йырсыһы һәм артисы (милләте буйынса Косово албаны), уны бик йыш "албан музыкаһы королеваһы" тип атайҙар.
Малишево, Косово ҡалалары эргәһендәге ҙур булмаған парагуша ауылында тыуа. Башланғыс мәктәпте тыуған ҡалаһына тамамлай, һуңынан Белград ҡа юллана, унда өс йыл музыка мәктәбендә яңғыҙ башҡарыусылар класы буйынса белем ала. Йырсы булараҡ музыка карьераһын Приштина радиоһында 1948 йылда башлай.
Baresha композицияһы йырсының иң популяр йырҙарының береһе булып тора. Уға музыканы Неджмиенең тормош иптәше Реджо Муллика яҙа, текст авторы -  Рифат Кукай. Бынан тыш, Парагуша  төрлө спектаклдәрҙә һәм фильмдарҙа бик күп ролдәр башҡара, актерлыҡ эштәре өсөн бик күп наградаларға лайыҡ була.
Музыкаль карьераһын Парагуша 1984 йыл да Сараевола ҙур концерттан һуң тамамлай. 2000 йылда,  эстраданан китеүенә 16 йыл үткәндән һуң һуң, Për ty йырын албан телешоуында башҡарып, бик аҙға ғына сәхнәгә ҡайта. Хәҙерге ваҡытта Приштиналағы Radio Kosova һәм Radio Blue Skyҙа  музыка буйынса өлкән кәңәшсе булып эшләй.
Ҡушан батшалығы
Ҡушан батшалығы (бактр. Κυϸανο, Кушано; कुषाण राजवंश Кушана раджавамша; БГС: ; парф. 𐭊𐭅𐭔𐭍 𐭇𐭔𐭕𐭓, Kušan-xšaθr; 貴霜王朝, Гуйшуан, б.э. I—III быуатындағы боронғо дәүләт.) — хәҙерге Урта Азия, Афғанстан, Пакистан, Төньяҡ Һиндостан территорияһындағы боронғо дәүләт. Уның сәскә атыу осоро б. э. 105—250 йылдарына тура килә.
Иҫтерек
Иҫтерек (Истриково) — Башҡортостандың Нуриман районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 222 кеше. Почта индексы — 452443, ОКАТО коды — 80245805004.
Парагуша Неджмие
2012 йылдың ноябрендә Албания президенты  Нишани Буяра ҡулынан  "Милләт даны" (алб. Nderi i Kombit) орденын ала.
Иҫтерек
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡушан батшалығы
Ҡушан батшалығы халыҡтары төрлө этник төркөмдәргә ҡарай һәм көнсығыш-иран (ҡушан, бактрий һәм башҡа) телдәрендә һөйләшә. Ҡушан батшалығында үҫешкән грек-буддизм дине булған. Донъя цивилизацияһы мәҙәниәте тарихында Ҡушан, күп халыҡтарҙың ҡаҙаныштарын берләштереп, ҙур эҙ ҡалдырған.
Ҡушан империяһының булыу факты тарихсылар тарафынан бары тик XIX быуаттың уртаһында танылған. Ҡушан империяһы тураһындағы һаҡланған мәғлүмәттәр эпизодик торошло һәм ҡаршылыҡлы. Уның тарихы һәм хронологияһы тәңкәләр, ҡытай йылъяҙмаһы (мәҫәлән, «Хоу Хань Шу» — һуңғы Хань династияһы тарихы), шулай уҡ һинд һәм грек танытмалары буйынса тергеҙелгән. Батшаларҙың исеме һәм хронологиялары тураһында тарихсылар һаман бәхәсләшә.
Тарих
Ҡушан дәүләтенең төп биләмәһе булып Бактрия тора. Грек-Бактрия дәүләте ҡолатылғандан һуң бында төрлө сәйәси ваҡ берәмектәр барлыҡҡа килгән, уларҙың башында етәкселәре торған, шул иҫәптән грек бактрия власын юҡҡа сығарған күсмә ҡәбиләләрҙең башлыҡтары был батшалыҡта етәкселек иткән. Күсмә ҡәбиләләр ултыраҡ халыҡтарҙың мәҙәниәте традицияларын бик тиҙ отоп алған. Атап әйткәндә, был турала Виктор Сарианиди етекселегендәге афған һәм совет архелогтары тапҡан кәшәнәләр һөйләй.
Б.э. I быуатында бөтә Бактрия территорияһында каналдар үткәрелә, оазистарҙа игенселек барлыҡҡа килә, ҡалалар төҙөлә.
Үҫемлектәр физиологияһы
Үҫемлектәр физиологияһы (от греч. φύσις — тәбиғәт, греч. λόγος — тәғлимәт) — үҫемлек организмдарының функциональ әүҙемлеге тураһында фән.
Үҫемлектәр физиологияһы тарихы
Үҫемлектәр физиологияһы XVII—XVIII быуаттарҙа барлыҡҡа килә. Был фәнгә нигеҙҙе итальян табип һәм биолог М. Мальпигинең «Үҫемлектәрҙең анатомияһы» һәм инглиз табибы һәм ботаник С. Гейлстең «Үҫемлектәр статикаһы» тигән классик хеҙмәттәре һала. Үҫемлектәр физиологияһы тигән термин тәүләп Ж.Сенебье тарафынан 1800 йылда «Physiologie végétale» тигән трактатында тәҡдим ителә.
Был трактатына фән буйынса ул ваҡытҡа билдәле булған бөтә мәғлүмәтте туплай. Шулай уҡ, үҫемлектәр физиологияһының төп бурыстарын, уның өйрәнеү предметын һәм ҡулланылған ысулдарын билдәләй.
XIX быуат та үҫемлектәр физиологияһы сиктәрендә, уның төп бүлектәре : фотосинтез, һулыш, һыу режимы, минераль туҡланыу, матдәләр транспорты, үҫеү һәм үҫеш, хәрәкәт, ҡуҙғыусанлыҡ, үҫемлектәрҙең тотороҡлолоғо, үҫемлектәрҙең эволюцион физиологияһы айырыла.
XX быуаттың тәүге яртыһында үҫемлектәр физиологияһында һулыш һәм фотосинтез процестарының биохимик механизмдары өйрәнеү төп йүнәлеш булып үҫеш ала.
Бер үк ваҡытта фитоэнзимология, үҫемлек күҙәнәктәре физиологияһы, эксперименталь морфология һәм үҫемлектәрҙең экологи к физиологияһы үҫеш юлына сыға. Үҫемлектәр физиологияһы ике үҙаллы фәнни дисциплинаға: микробиология һәм агрохимияға башланғыс бирә.
Миһранов Рәйес Һаҙый улы
Миһранов Рәйес Һаҙый улы (1 июнь 1926 йыл — 1970 йыл) — комсомол, партия һәм дәүләт органдары эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1954—1960 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары; 1960 йылдан КПСС-тың Өфө ҡала һәм Баймаҡ район комитеттары секретары; 1963—1967 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе урынбаҫары. Башҡорт АССР-ының 4–6-сы сығаралыш Юғары Советы депутаты. ВЛКСМ-дың XXIII съезы делегаты (1958). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1957) һәм ике «Почёт Билдәһе» (1959, 1966) ордены кавалеры.
Үҫемлектәр физиологияһы
Үҫемлектәр физиологияһы тарихы
XX быуаттың икенсе яртыһында биохимия, молекуляр биология, биофизика һәм биологик моделләштереү, цитология, үҫемлектәр анатомияһы һәм генетикаһы фәндәрен берләштереү тенденцияһы күҙәтелә.
Ғалимдар араһында молекуляр һәм субкүҙәнәк кимәлендә тикшеренеүҙәргә ҡыҙыҡһыныуҙар арта бара. . Шул уҡ ваҡытта үҫемлек организмының бер бөтөн булараҡ эшмәкәрлеген көйләү механизмдарын өйрәнеүгә иғтибар көсәйә.
Миһранов Рәйес Һаҙый улы
Биографияһы
Рәйес Һаҙый улы Миһранов 1926 йылдың 1 июнендә Башҡорт АССР-ының Мәсәғүт кантонының Илтәй ауылында тыуған. Мәктәптә уҡығанда уҡ ул әүҙемлеге, талапсанлығы, ныҡышмаллығы менән айырылып тора.
Үҫемлектәр физиологияһы
Үҫемлектәр физиологияһы тарихы
Нәҫел мәғлүмәтен тормошҡа ашырыу механизмдарын асыҡлау буйынса тикшеренеү эштәре ҡырҡа әүҙемләшә. Көйләү системаһында мембрананың ролен, фитогормондарҙың тәьҫир итеү механизмдарын өйрәнеүгә иғтибар ҡырҡа арта.
Миһранов Рәйес Һаҙый улы
Биографияһы
1947 йылдан — Коммунистар партияһы ағзаһы. 1943 йылда Илтәй ауыл Советы башҡарма комитетының секретары вазифаһын биләй. 1943—1946 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1946 йылда БАССР-ҙың Салауат районы советының сауҙа бүлеге инструкторы. 1946—1948 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Салауат райком комитетының кадрҙар һәм ойойштороу-инструктор эштәре бүлегенең мөдире. 1948—1950 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетында башта ошо уҡ вазифа бурыстарын башҡара, артабан статистика секторы мөдире, комсомол органдары бүлеген мөдиренең урынбаҫары булып эшләй.
1950—1952 йылдарҙа ВЛКСМ Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Үҙәк комсомол мәктәбендә белемен камиллаштыра. 1952—1954 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының кадрҙар буйынса секретары. 1954 йылдың февраль айынан 1960 йылының ғинуарына тиклем ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары була. Был вазифаға ул Зәкәриә Аҡназаровтан һуң килә һәм был эштә алты йыл тирәһе эшләй. Рәйес Миһрaновтың ғүмерендә әлеге осор иң эшлекле һәм һөҙөмтәле була. Республикала сиҙәм ерҙәре үҙләштерелә, яңы нефтехимия һәм нефть эшкәртеүсе заводтар асыла, юғары темптар менән торлаҡ һәм башҡа мөһим объекттар төҙөлә. Химия сәнәғәтендә ул йылдарҙа Башҡортостан СССР-ҙа беренселәрҙән була.
Үҫемлектәр физиологияһы
Үҫемлектәр физиологияһында тикшеренеү йүнәлештәре
Хәҙерге үҫемлектәр физиологияһында алты төрлө тикшеренеү йүнәлеше бар:
Миһранов Рәйес Һаҙый улы
Биографияһы
Рәйес Һаҙый улы бик йыш эшселәр коллективтары менән осраша, республика матбуғатында мәҡәләләр менән сығыш яһай. 1959 йылда «Молодая гвардия» үҙәк нәшриәтендә уның «В поход за культуру» брошюраһы донъя күрә, брошюрала Башҡортостан комсомол ойошмаларының мәҙәни-ағартыу эштәрендә ҡатнашыуы тураһында бәйән ителә.
1960 йылда КПСС-тың Өфө ҡала комитетына күсерелә. 1960—1962 йылдарҙа КПСС-тың Баймаҡ өлкә комитетының беренсе секретары. 1962—1963 йылдарҙа Баймаҡ колхоз-совхоз идаралығының партия комитеты секретары. 1963 йылда ҡабаттан Өфөгә ҡайта һәм 1967 йылға тиклем БАССР-ҙың Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары булып эшләй. Артабан хужалыҡ эштәрендә хеҙмәт итә.
БАССР-ҙың Юғары Советының 4-6 саҡырылышы депутаты булып һайлана.
Миһранов Рәйес Һаҙый улы 1970 йылда, 44 йәшендә, вафат була. Өфөлә ерләнгән.
Гремяча (Семженьг ҡушылдығы)
Гремяча — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Семженьга йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башҡортостан уҡытыусыһы
«Башҡортостан уҡытыусыһы» — Башҡортостан Республикаһының ғилми-педагогик һәм методик журналы. Ойоштороусыһы — Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы. Өфөлә айына 1 тапҡыр башҡорт телендә сыға, материалдарҙың бер өлөшө урыҫ, мари, татар, удмурт һәм сыуаш телдәрендә баҫыла. Тиражы — 27 мең дананан ашыу (2011).
Тарихы
1920 йылдың февраль айында журналдың беренсе һаны Стәрлетамаҡ ҡалаһында (ул ваҡытта — Кесе Башҡортостандың баш ҡалаһы) «Мәғариф эштәре» исеме менән донъя күрә. Йылдар үтеү менән, йәмғиәт һәм сәйәсәт талаптарына ярашлы, йөкмәткеһе, шулай уҡ исеме лә алмашына. 1924 йылдан журнал Өфө ҡалаһында — «Белем», 1931 йылдан «Культура революцияһы» исеме менән баҫыла. 1941—1952 йылдарҙа нәшер ителмәй. Хәҙерге «Башҡортостан уҡытыусыһы» исеме менән журнал 1936 йылдың майынан сыға башлай һәм бөгөнгө көнгә тиклем уҡытыусылар өсөн хеҙмәт итә.
Журнал наҙанлыҡты бөтөрөүҙә ҙур роль уйнай, башланғыс һәм ете йыллыҡ белем биреү, әҙәби башҡорт телен индереү проблемаларын яҡтырта. Уның ярҙамы менән башҡорт милли мәктәбе нигеҙҙәре практикаһы, беренсе дәреслектәр, уҡыу-методик ҡулланмалары индерелә. Журнал биттәрендә алдынғы педагогик тәжрибә пропагандалана, фәнни‑методик мәҡәләләр, дәрес өлгөләре, уҡыу пландары һәм программалары баҫыла.
Рубрикалары:
Мөхәррирҙәре
2020 йылдың февралендә «Башҡортостан уҡытыусыһы» ғилми-педагогик һәм методик журналы үҙенең 100 йыллығын билдәләй.
Кусь-Усь-Юган
Кусь-Усь-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Шоган-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ямалетдинов Илшат Әғләм улы
Ямалетдинов Илшат Әғләм улы (1965, Тепляк, Борай районы, Башҡорт АССР-ы, СССР) — СССР һәм Рәсәй биатлонсыһы, СССР чемпионаты призеры. СССР-ҙың спорт мастеры.
Биографияһы
Тепляк ауылының спорт секцияһы тәрбиәләнеүсеһе, беренсе тренеры — Анатолий Васильевич Коробейников. Өлкәндәр кимәлендә Өфө һәм «Профсоюздар» спорт йәмғиәте исеменән сығыш яһай.
СССР чемпионаты призеры була, шул иҫәптән 1989 йылда профсоюздарҙың йыйылма командаһы составында ил чемпионаты тарихындағы беренсе команда ярышында көмөш миҙал яулай.
Спорт карьераһын тамамлағандан һуң Өфөлә йәшәй, бизнес менән шөғөлләнә.
Шәхси тормошо
Улы Линар ҙа (2000 йылғы) биатлон менән шөғөлләнә.
Ғәҙелша Юнысов
Ғәҙелша Юнысов (1783—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
Биографияһы
Ғәҙелша Юнысов Ырымбур губернаһы Меркет-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының ) Яңы Төрөмбәт ауылында йәшәгән. Зауряд-есаул булып хеҙмәт итә.