cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фибоначчи һандары
Ҡайһы берҙә Фибоначчи һандары n-дың тиҫкәре ҡиммәттәре өсөн дә, шул үк рекуррент нисбәтте ҡәнәғәтләндереүсе ике яҡлы сикһеҙ эҙмә-эҙлелек булараҡ та ҡарала. Ярашлы рәүештә, тиҫкәре индекслы быуындарҙы «артҡа» эквивалентлы формула ярҙамында еңел табып була: :
Күренеүенсә,.
Барлыҡҡа килеүе
Фибоначчи эҙмә-эҙлелеге боронғо Һиндостанда яҡшы билдәле булған. Ул метрик фәндәрҙә (просодияларҙа, икенсе һүҙҙәр менән әйткәндә, шиғыр төҙөлөшөндә) Европала билдәле булғанға ҡарағанда күпкә алдараҡ ҡулланылған.
n оҙонлоғондағы өлгөнө n − 2 оҙонлоғондағы өлгөгә S-ты, йә булмаһа n − 2 оҙонлоғондағы өлгөгә — L-ды өҫтәү юлы менән төҙөргә мөмкин, һәм просодицистар, n оҙонлоҡтағы өлгөләре һаны эҙмә-эҙлеклелектә алдағы ике һандың суммаһы булыуын күрһәтә. Дональд Кнут был эффектты «Искусство программирование» китабында күрһәтә.
Көнбайышта был эҙмә-эҙлелек Леонардо Пизано, Фибоначчи булараҡ билдәле, тарафынан «Книга абака» хеҙмәтендә өйрәнелә (1202). Йорт ҡуяндарының идеаллаштырылған (биологик яҡтан ысынбарлыҡҡа тап килмәгән) популяцияһы үҫешен күҙ уңында тота. тыуғандан һуң икенсе айҙан ҡуяндар парлашып, яңы бер пар ҡуян тыуҙыра, өҫтәүенә, ай һайын; ҡуян бер касан ла үлмәй , — ә эҙләнгән һан бер йылдан ҡуян парҙары булып тора.
n -сы ай аҙағында ҡуян парҙары һаны алдағы айҙағы парҙар һанына һәм яңы тыуған парҙар һанына тигеҙ буласаҡ, был ике ай элек парҙар нисек булһа, ул пар шул тиклем буласаҡ, йәғни,. Бәлки, был мәсьәлә лә популяцияның беренсе, экспоненциаль үҫешен моделләштереүсе булып торалыр.
«Фибоначчи эҙмә-эҙлеге» атамаһы беренсе тапҡыр XIX быуат теоретигы Эдуард Люк тарафынан ҡулланыла.
Нигеҙләү
x^2-x-1=0 характерлы тигеҙләмәне x^2=x+1 күренешендә яҙабыҙ, уның ике яғын да x-ҡа ҡабатлайбыҙ: x^3=x^2+x — һәм характерлы тигеҙләмәнән сығып, был суммала x^2-ты x+1 суммаһы менән алмаштырабыҙ. Табабыҙ: Шулай артабан x-ҡа ҡабатлауҙы һәм x^2-ты x+1 суммаһы менән алмаштырыуҙы дауам итәбеҙ:
Шулай итеп, дөйөм тигеҙләмә барлыҡҡа : Был тигеҙләмәне дөрөҫ тигеҙлеккә әйләндереү һәм шуның менән Фибоначчи һандарын үҙҙәрен сағылдырыу өсөн \varphi һәм тамырҙарҙы ҡуйырға кәрәк:
Эҙемтә һәм дөйөмләштереү
Бине формулаһынан сығып, бөтә һандар өсөн F_n һаны түңәрәкләү була, йәғни Атап әйткәндә, n\to\infty эргәһендә ғәҙел асимптотика
Бине формулаһы ошолай аналитик дауамлы булыуы мөмкин:
Шул уҡ ваҡытта нисбәте һәр  z комплекслы һаны өсөн үтәлә.
Тождестволар
Дөйөм формулалар:
Башҡа өлкәләрҙә
[[Файл:SunflowerModel.svg|ссылка=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/SunflowerModel.svg/170px-SunflowerModel.svg.png|мини| Фогель моделе иллюстрацияһы
Сәнғәттә
Ләкин Фибоначчи һандары туранан-тура шиғриәттә һәм музыкала осрай
Кодлауҙа
Кодлау теорияһында тотороҡло «Фибоначчи кодтары» тәҡдим ителә. өҫтәүенә, был кодтарҙың позицион иҫәпләү системаһы — иррациональ һан.
Спивак Леонид Иванович
Спивак Леонид Иванович (1925—1999) — совет ғалим-медигы, психиатр, медицина фәне һәм һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороусы, медицина фәндәре докторы (1962), профессор (1965), медицина хеҙмәте генерал-майоры (1979). СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1979).
Биографияһы
Леонид Иванович Спивак 1925 йылдың 23 октябрендә Полтава өлкәһенең  Лубны ҡалаһында тыуған.
1942 йылдан 1947 йылға тиклем С.М.Киров исемендәге Хәрби-медицина академияһында уҡый. 1947 йылдан 1951 йылға тиклем психиатрия кафедраһында адъюнктурала уҡый.
1951 йылдан  С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһында психиатрия кафедраһында үҙенең  ғилми-педагогик эшмәкәрлегн башлай: 1951 йылдан алып 1953 йылға тиклем  кесе — уҡытыусы, 1953 йылдан 1956 йылға тиклем — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1956 йылдан  уҡытыусы, 1965 йылдан  — өлкән уҡытыусы. 1968 йылдан алып 1973 йылға тиклем — С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһында Ғалимдар советының профессор-консультанты. 1973 йылдан алып 1985 йылға тиклем — психиатрия кафедраһы етәксеһе.
Педагогик эш менән бер рәттән 1973 йылдан алып 1985 йылға тиклем Л.И.Спивак СССР Оборона министрлығының баш психиатр вазифаһында эшләй, совет ғәскәрҙәрен Афғанстанға индереү осоронда Совет Армияһының психологик торошо өсөн яуаплы була. 1979 йылда Л.И. Спивакҡа СССР Министрҙар советы ҡарары менән медицина хеҙмәтәнең  генерал-майор исеме бирелә.
1990 йылдан 1999 йылға тиклем академик Н.П.Бехтерев саҡырыуы буйынса СССР Фәндәр академияһы эксперименталь медицина институтының — РФА-ның нейрохирургия бүлексәһе етәксеһе вазифаһында эшләй, психофармакология өлкәһендәге мәсьәләләр менән шөғөлләнә.
Психиатрия өлкәһендә ҡаҙаныштары
Л.И. Спивактың төп ғилми-педагогик эшмәкәрлеге психиатрия өлкәһендә мәсьәләләр менән бәйле. 1951 йылда Л.И.Спивак «Анализ изменений коленного рефлекса при депрессивных и гипоманиакальных состояниях»  темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай, 1962 йылда  «Психопатия и психопатоподобные состояния» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1965 йылда Л.И.Спивакҡа ғилми профессор исеме бирелә. 1879 йылда белгестәр төркөмөндә үҙенең эштәре йыйылмаһы буйынса СССР Дәүләт премияһы тапшырыла. 1971 йылда уд баҫтырып сығарған «Психотомиметики» монография ватан психофармакологияһын донъя фәнендә алғы позицияларға сығара.
Л.И.Спивак 1999 йылдың 21 авгусында Санкт-Петербургта вафат була.
СССР тарҡалыуы
СССР-ҙың тарҡалыуы — 1991 йыл аҙағында Советтар Союзының берҙәм дәүләт булараҡ йәшәүҙән туҡтауына алып килгән ил иҡтисадындағы (халыҡ хужалығындағы), социаль өлкәһендәге, йәмәғәт һәм сәйәси сфераларындағы системалы емерелеү (дезинтеграция) процестары. 1991 йылдың 25 декабрендә СССР Президенты М. С. Горбачёв был юғары вазифалағы эшмәкәрлеген «принципиаль фекерҙәр буйынса» («по принципиальным соображениям») туҡтатыуы тураһында иғлан итә; 25 декабрҙә СССР Юғары Советының үрге палатаһы булған Республикалар Советы Бойондороҡһоҙ дәүләттәр берләшмәһе (БДБ) ойошторолоу сәбәпле СССР-ҙың йәшәүҙән туҡтауы хаҡында декларация ҡабул итә.
Ал тарих
Совет Социалистик Республикалар Союзы Рәсәй империяһы биләмәләренең күп өлөшөн һәм күп милләтле структураһын мираҫ итеп ала. 1917—1921 йылдарҙа Финляндия һәм Польша бойондороҡһоҙлоҡ ала, Литва, Латвия, Эстония һәм Тува республикалары иғлан ителә. 1939—1946 йылдарҙа ҡайһы бер территориялар СССР-ға ҡушыла (Көнбайыш Украина һәм Көнбайыш Белоруссия, Прибалтика республикалары, Бессарабия һәм Төньяҡ Буковина, Тува Халыҡ Республикаһы, Карпат арты Украинаһы).
Милли хәрәкәттәрҙе ҡаты контролдә тотоу, СССР халыҡтарының дуҫлығы һәм туғанлығы тураһындағы фекерҙе даими алға һөрөү һәм киң таратыу һөҙөмтәһендә илдә 70—80 йылдарҙа бары бер нисә милләт-ара ҡапма-ҡаршылыҡ ҡына килеп сыға. Илдә иң күп һанлы булған урыҫтар РСФСР биләмәләрендә генә түгел, башҡа бөтә республикаларҙа ла йәшәй. Советтар Союзындағы ун биш республиканың һәр береһе үҙ дәүләт символикаһына һәм союз кимәлендәгенә оҡшаш үҙ совет һәм партия етәкселегенә эйә була.
СССР составындағы союздаш республикалар, Конституцияға ярашлы, үҙаллы (суверенлы) дәүләттәр булып һаналды ; һәр союздаш республиканың Союздан ирекле сығыуға хоҡуғы һаҡланып килде. Союздаш республиканың сит дәүләттәр менән бәйләнештәр урынлаштырырға, улар менән килешеүҙәр төҙөргә һәм дипломатик һәм консуллыҡ вәкиллектәр менән алмашырға, халыҡ-ара ойошмалар эшмәкәрлегендә ҡатнашырға хоҡуҡлы булды. Белоруссия ССР-ы менән Украина ССР-ының Ялта конференцияһындағы килешеүҙәр нигеҙендә Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы барлыҡҡа килгәндән алып унда үҙ вәкилдәре бар ине. Шулай ҙа, дәүләт менән идара итеү үҙәкләштерелгәйне: ҙур ил тормошоноң бөтә өлкәләренә лә ҡағылған аҙмы-күпме әһәмиәткә эйә ҡарарҙар власть органдарының бөтә иерархияһын контролдә тотҡан КПСС-тың үҙәк органдары тарафынан раҫланды. Союздаш республикалар етәкселәре үҙәк етәкселек тарафынан ҡуйылды.
Суд приставтарының федераль хеҙмәте
Суд приставтарының федераль хеҙмәте — судъялар сығарған бойороҡтарҙы, дәүләт акттарын тормошҡа ашырыу буйынса федераль башҡарма властыӊ дәүләт органы.
Юстиция министрығына буйһона.
Ямурза
Ямурза (Йәнмырҙа; Яморза, Ямурзино) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Әгерже районы ауылы.
География
Ауыл Әзей йылғаһы буйында, Әгерже ҡалаһынан көньяҡҡа табан 65 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Ауылға байлар ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. 1708 йылдан билдәле. Ауыл Байлар улусының Салағош түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Вятка губернаһы Алабуға өйәҙенә ҡарай. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Салағош административ-территориаль улусы составына керә.
XX быуат башында ауылда тирмән, мәктәп теркәлгән.
1920—1921 йылдарҙа ауыл Вот автономиялы өлкәһе, ә 1921 йылдан Татар АССР-ының Алабуға кантоны, 1928 йылдан — Саллы кантоны составында була. 1930 йылдан Красный Бор районы, 1960 йылдан — Әгерже районы, 1963 йылдан — Алабуға районы, 1964 йылдан — йәнә Әгерже районы составына керә.
Халҡы
1834 йылда ауылда 32 башҡорт; 1859 йылда — 74 башҡорт; 1897 йылда — 234 башҡорт һәм 118 дәүләт крәҫтиәне иҫәпләнгән.
Штекленберг
Штекленберг (Stecklenberg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 663 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,98 км2. Диңгеҙ кимәленән 265 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6507 һәм автомобиль коды — HZ.
Йомаш (Баймаҡ районы)
Йомаш (Юмашево) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны кеше. Почта индексы — 453676, ОКАТО коды — 80206807000.
Тарихы
Ауылға 1772 йылда нигеҙ һалына. Ни өсөн «Йомаш» тип аталыуы, уртаһынан аҡҡан йылғаға ни өсөн «Кеүәшле» тигән исем бирелеүе хаҡында ауыл ҡарттары, айырыуса тарих менән ҡыҙыҡһынған һәм төрлө яҙмалар ҡалдырған Сафиулла Иҫәновтың һөйләгәндәренән түбәндәге мәғлүмәттәр билдәле:
Йәй еткәс улар тағы ла шул туғайға киләләр, аптырап китәләр, теге аттары иҫән-һау, йылға буйында утлап йөрөй икән. Шунан ат ҡышлап сыҡҡан был ергә «Ҡышлауыр» тип исем бирәләр.
Һунарҙа йөрөгәндә улар хәҙерге Йомаш ауылы ултырған ерҙән дә үтәләр. Был ике һөҙәк тау араһынан аҡҡан йылға үҙәне була. Шуға иғтибар итәләр: йылға боролоп-боролоп аға һәм урыны-урыны менән ҡая-ташлы тауҙарҙы урай. Аҡҡан һыу тау итәгендә буран-елдән ышыҡланыуға уңайлы соҡорҙар, уйымдар хасил итә. Шул ҡыуыш урындарҙа улар үҙҙәре лә ел-ямғырҙан һаҡланып, ял итеп алыр булған. Бына шуға ла был йылғаны «Ҡыуышлы» тип атайҙар. Аҙаҡ уның исеме «Кеүәшле» булып китә.
Йомаш менән Ямаш ир ҡорона ингәс, аталарынан гүзәллеге менән үҙҙәрен әсир иткән ерҙәргә утар һалып йәшәргә рөхсәт һорайҙар. Аталары Арыҫлан риза була.
Бер заман батша хөкүмәте һалым йыйыуҙы еңелләштереү маҡсатынан бәләкәй утарҙарҙы берләштерергә бойора. Һаҡмар йылғаһы буйына урынлашҡан бер-нисә ауыл 102 өйҙән торған Йомаш ауылына берләшә. Был ауыл хәҙерге Һаҡмар йылғаһы буйында урынлаша. Әммә был ерҙәрҙе яҙын һыу баҫа, мал-тыуар өсөн уңай түгел тип Йомаш ҡарт ауыл аҡһаҡалдарын йыйып кәңәшләшә һәм ауылды Кеүәшле йылғаһы буйына күсерегә булалар. Тап ошо ерҙәрҙә 1772 йылда хәҙерге Йомаш ауылы барлыҡҡа килә.
Әммә Йомаш ҡарт артынан барыһы ла эйәрмәй. Бары тик 25 ғаилә генә күсенә. 19 ғаилә Ысмаҡай ҡартҡа эйәреп, Ысмаҡай ауылына нигеҙ һала. Улар араһында Тойғон һәм Ғәле исемле ике ҡаҙаҡ та була. 21 ғаилә һәм Ирмәк тигән ҡаҙаҡ Әптекәй исемле кешегә эйәрә һәм Әптекәй ауылы тыуа. Ишмырҙа ҡартҡа 15 ғаилә эйәреп, Ишмырҙа ауылын барлыҡҡа килтерәләр. Мырҙабулатҡа эйәргән 10 ғаилә шул исемдәге тағы бер ауылға нигеҙ һалалар. Шулай итеп оло Йомаш алты бәләкәй ауылға бүленә.
Ауылдағы аралар
Башҡорт ауылдарында һәр кемдең ҡайҙан, ниндәй ырыу-аранан килеүен, ғөмүмән, һәр кемдең тарихи тамырҙарын юғалмаҫ өсөн төрлө ара ҡушаматтары менән атау ғәҙәте булған. Был бик боронғо халыҡ йолаһы тарихты онотмаҫҡа, һәр кемгә шәхси мөнәсәбәт булдырыуға, тимәк килешеп, татыу йәшәүгә булышҡан.
Йомаш ауылында бөгөнгө көндә лә төрлө-төрлө исемдәге аралар бар. Кемдәрҙер ҙур ғорурлыҡ менән, кемдәрҙер тыйнаҡ ҡына ҡабул итә был ара атамаларын. Мәҫәлән, Байыш ҡартҡа «мәсекәй» ҡушаматы үҙ ерен ташламай һаман бер ерҙә йәшәп ятҡаны өсөн бирелә. Байыш ҡарт Йомашҡа «мәсекәй» ҡушаматы менән килгәс, унан таралған тоҡомға ла йәбешеп ҡала был ара исеме. Йомаш ҡарт Байышты үҙ янына саҡырып алғас, ауылды ла ике бүлемгә бүләләр. Бер яғы — Йомаш, икенсе яғы — Байыш була. Сөнки бесәнлек, сәсеү ерҙәрен бүлеүе былай ҡулайыраҡ һанала.
Бөгөнгө көндә Йомашта тағы ла ҡалмыҡтар, бейәләйҙәр, көҙәндәр, түпәйҙәр, суҡмарҙар, сей ҡолаҡтар, ала ҡоштар, оҙон мылтыҡтар, таулылар тигән аралар көн итә. Һәр береһенең үҙ тарихы бар.
Йомаштың улдары
Йомаштың биш улы билдәле:
ХХ быуаттың 60-сы йылдарында Йомаштың иң оло ейәненә 69,иң кесеһенә 35 йәш булған. Уларҙың йәшенә ҡарағанда Йомаш ҡарт яҡынса 1770 йылға тиклем йәшәгән.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Нгэва-Яха (йылға)
Нгэва-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Уртаир
Уртаир — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Быҙаулыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 3,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002820
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 11220028
- Бассейн коды — 12.01.00.003
-ГӨ буйынса сығарылыш — 2
Псков архитектура мәктәбе ҡорамдары
Псков архитектура мәктәбе ҡорамдары  — ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы объекты, үҙ эсенә Псковтың XII—XVII быуат башындағы сиркәү архитектураһының 10 һәйкәлен ала. 2019 йылдың июлендә ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы комитетының 43-сө сессияһы ҡарары менән Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелә, исемлектә 29-сы (30-сы) Рәсәй объекты (шул иҫәптән 18-се (19-сы) мәҙәни объект) булып тора.
Дөйөм мәғлүмәт
«Псков архитектура мәктәбе ҡорамдары» ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә мәҙәни критерий буйынса индерелә (ii), йәғни объект булараҡ, «билдәле бер ваҡыт арауығы йәки билдәле мәҙәни киңлектә архитектура йәки технологияларҙа, монументаль сәнғәттә, ҡала төҙөүҙе планлаштырыуҙа йәки ландшафт булдырыуҙа кешелек ҡиммәттәренең үҙ-ара йоғонтоһон раҫлай». Уларға түбәндәгесә тасуирлама бирелә : Церкви, соборы, монастыри, крепостные башни и административные здания составляют группу памятников, расположенных в историческом городе Псков на реке Великая на северо-западе Российской Федерации. Главными особенностями архитектуры этих зданий, созданных псковской школой зодчества, являются кубические объёмы, купола, подъезды и колокольни, наиболее ранние элементы которых датируются XII веком. Церкви и соборы гармонично сочетаются с окружающим их природным ландшафтом посредством садов, заборов и стен. Под влиянием византийских и новгородских традиций псковская школа зодчества достигла пика своего развития в XV—XVI веках и стала одной из самых влиятельных в стране. Она оказывала значительное влияние на формирование архитектурных стилей в России на протяжении пяти столетий.
Исемлеккә индереү тарихы
2002 йылдан алып, боронғо Псковтың һәйкәлдәрен ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индереүҙең бер нисә ыштылышы була. Башта «Бөйөк Псков» номинацияһын составында Псковта ғына түгел, Изборскта һәм Выбутала урынлашҡан күп һанлы һәйкәлдәр менән бергә. Шулай уҡ Псков кремле «Рәсәй кремлдәре» сериялы номинацияһы составында тәҡдим ителә ; 2012 йылда заявка кире ҡағыла.
Яңы «Боронғо Псков һәйкәлдәре» номинацияһы буйынса эш 2015 йылда башлана. Заявкаға ҡаланың тарихи үҙәгендә урынлашҡан 18 объект инә. Әммә 2016 һәм 2017 йылдарҙа Псков заявкалары документация тулы күләмдә тапшырылмағанлыҡтан, кире ҡағыла. 2018 йылда материалдар ҡабат ебәрелә. Был заявка ЮНЕСКО-ның 2019 йылдың июнь-июлендә Баҡыла үткән Бөтә донъя мираҫ комитетының 43-сө сессияһында раҫлана, әммә 18 объекттан исемлеккә 10-ы ғына индерелә.
Псков өлкәһе властары киләсәктә ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегендә төбәктең һәйкәлдәре һанын арттырырға ниәтләй, бының өсөн реставрация эштәре башҡаррыға һәм билдәле күләмдә аҡса һалырға кәрәк.
Табын (гәзит)
Табын — Башҡортостан Республикаһының Ғафури районының ижтимағи-сәйәси гәзите. Ойоштороусылары: Ғафури район Советы һәм редакцияның хеҙмәт коллективы. 1931 йылдың октябренән башлап аҙнаһына 2 тапҡыр сыға. 388 830 д.
Переломка (Түбәнге Шарда ҡушылдығы)
Переломка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбәнге Шарда йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Истанбул метрополитены
Истанбул метрополитены (төрөк.İstanbul Metrosu) —  Төркиәнең иң ҙур ҡалаһы булған Истанбулдағы  башлыса ер аҫтынан үткән тиҙлекле ҡала пассажир транспорты. 70 станциялы биш линиянан тора, тәүге дүрт линияһы —  ҡаланың Европа өлөшөндә, бишенсеһе —  Азия өлөшөндә. 2000 йылдың 16 сентябрендә асыла.
Тарихы
1875 йылдан Истанбулдың Европа өлөшөндә ике станциялы  Түнел  ер аҫты фуникулёр линияһы эшләй. Европа өлөшөндә метрополитен төҙөү планы бер нисә тапҡыр төҙөлә, беренсе мәртәбә —  1912 йылда, унан һуң — 1936 һәм 1951 йылдарҙа. Әлеге метро линияһын проектлау 1987 йылда башлана. Төҙөлөш 1992 йылдың 11 сентябрендә башланып, бик әкрен бара, сөнки ыңғайында бик күп археологик ҡомартҡылар асыла. Истанбул сейсмик әүҙем районда торғанлыҡтан, төҙөлөш асыҡ ысул менән алып барыла. Хисаплауҙар буйынса, метрополитен Рихтер шкалаһы буйынса 9 балға тиклем ҡеүәтле ер тетрәүгә сыҙарға тейеш.
Өҫтәмә мәғлүмәттәр
Истанбул метроһы көн һайын 6:00 сәғәттән 0:00 сәғәткә тиклем эшләй. М2 линияһы  06:15 сәғәттән 00:00 сәғәткә тиклем эшләй. Поездар 7-10 минут һайын үтеп тора; пик сәғәттәрендә интервал 5 минутҡа ҡала.
Метроға Истанбулда тимер юл транспорты менән ташылған пассажирҙар ағымының 8,2 проценты тура килә. Көн һайын  613 000 пассажир йөрөтөлә.
Андреа Палладио
Биографияһы
Андреа 1508 йылдың 30 ноябрендә, шул уҡ ваҡытта элекке Венеция республикаһының өлөшө булған Падуяла, «делла Гондола» ҡушаматлы тирмәнсе Пьетро ғаиләһендә тыуа (Pietro della Gondola — «Пьетро-лодочка»). Тыуғанда уға Андреа ди Пьетро делла Гондола тип ҡушалар. 1508 йылдың 30 ноябрендә тыуыуы Паоло Гуальдоның 1617 йылда иртә биографик мәҡәләһендә яҙылған, әммә 1749 йылда Джованни Монтенариның мәҡәләһендә баҫылып сыҡҡан. Тыуған урыны: Падуя йәки Виченца шулай уҡ проблемалы.
Архитектурала беренсе тәжрибәне тыуған ҡалаһында ала, 1521 йылдан Соссанонан әшәке эш шарттары менән билдәле булған скульптор Бартолемео Каваццтың таш киҫеү буйынса уҡыусыһы була. Унан ике тапҡыр ҡасырға маташа — икенсе маташыуы 1524 йылда уңышлы була, һәм Палладио Виченцаға күсә. Виченцала Палладио Педемуро кварталындағы Сан-Бьяджоның таш киҫеү һәм скульптура оҫтаханаһында эшләй башлай, был предприятие алдынғы тип һанала. Уның хужалары Порлеццанан Джованни ди Джакомо һәм Луминьянонан Джироламо Питтони Виченцала билдәле скульпторҙар була. Андреа ғәҙәттә өйрәнсектәргә йөкмәтелгән капитель, рельеф, фриз эштәрен башҡара. Ди Джакомо протекцияһы буйынса Андреа 1524 йылдың апрелендә Виченцаның ташсылар гильдияһына (fraglia) ҡабул ителә. Виченцала буласаҡ мастер гуманист Дж. Дж. Триссино менән яҡынлаша, уның етәкселеге аҫтында архитектура өйрәнә башлай һәм гуманистик белем ала. Триссино уны исемен боронғо грек алиһәһе Афина Паллада —еңеү килтереүсе һуғышсан ҡатын-ҡыҙ (Палладио исеме менән Триссино үҙе һуңынан үҙенең эпик поэмаларының береһендә күк илсеһен атай) эпитетынан Палладио (Παλλάς, күрәһең πάλλω, «[ҡорал менән]» ҡурҡытырға) псевдонимына алмаштырырға тәҡдим итә. Башҡа версия буйынса Палладио исеменең мәғәнәһе: грек алиһәһе-сәнғәтте ҡурсалаусы «Афина Палладаға бағышланған кеше». Трисссино кәңәше буйынса буласаҡ архитектор Римға беренсе сәфәрен ҡыла, ә унан ҡайтыу менән гуманист уның беренсе заказсыһы һәм даими ҡурсалаусыһы була.
1534 йылда, уға 26 йәш тигәндә балта оҫтаһы Маркантонионың ҡыҙы Аллеградоннаға өйләнә, Уларҙың биш балаһы тыуа: улдары Леонид, Марко Антонио, Орацио һәм Силла, ҡыҙҙары Зенобия. 1558 йылдан архитектор Венецияла эшләй, унда бер нисә сиркәү, ҡала палаццоһы, йәмәғәт биналары төҙөй, Венеция аҡһөйәктәре заказы буйынса Венецияның һәм Виченцаның тирә-яғында виллалар төҙөй. 1570 йылда Андреа Палладио Венеция сенатынан «Венецияның күренекле гражданы» титулын ала (Proto della Serenissima; Серениссима — «Иң яҡты», Венеция ҡалаһы эпитеты). 1580 йылдың 19 авгусында Виченцала вафат була.
Ижади методы һәм әҙәби стиль
Палладио Витрувий башлаған боронғо рим архитектура стилен канонлаштырыуҙы тамамлай. Даниэле Барбаро менән бергә Палладио антиклыҡ ҡомартҡыларын өйрәнеү өсөн Римға килә. 1554 йылда Римда улар бергә «M. Vitruvii de architectura, Venezia, 1567. Le illustrazioni dell’opera del Barbaro furono realizzate da Andrea Palladio» исеме аҫтында Витрувийҙың «Десять книг об архитектуре» трактатының беренсе тәржемәһен һәм критик баҫмаһын әҙерләүҙе тамамлайҙар. Витрувий әҫәренең үҙенсәлекле иллюстрациялары һаҡланмаған, ә Барбаро баҫмаһы иллюстрациялары Андреа Палладио (1556—1557) тарафынан эшләнгән.
1570—1581 йылдарҙа Венецияла Палладионың төп теоретик хеҙмәте «Четыре книги по архитектуре» («Quattro libri dell’architettura») баҫылып сыға. Үҙенең «Китаптарында» Палладио үҙенә уҡытыусы һәм етәксе итеп һайлаған архитектор, Витрувий буйынса боронғо рим ордерҙарының ҡанунын, антик биналарҙың үлсәү һыҙмаларын, шулай уҡ итальян Яңырыуы дәүеренең «иң яҡшы ҡоролмалары» өлгөләрен һәм үҙ проекттарын килтерә. Палладио архитекторҙар өсөн практик ҡулланма эшләй, шул уҡ ваҡытта «иҫке төҙөү манераһын» тәнҡитләй (урта быуат сәнғәте һәм тыуып килгән барокко күҙ уңында тотола).
Әммә Палладионың үҙенең ижады ҡаршылыҡлы, быны Б. Барбаро әйтеме аңлата: «Ҡағиҙәһенәләр үҙҙәре дөрөҫ һәм даими, пропорцияларға нигеҙләнгән һәм иҫкәрмәләрҙе яратмай; әммә тәбиғәттең күренмәҫ көсө ярҙамында әйберҙәрҙең эсенән тәрәнерәк үтеп инә торған күңел хисе һәр ваҡытта ла ҡәнәғәтлек ала алмай һәм һәр ваҡытта ла ябай һәм таҙа пропорциянан һөйөнөс ала торған күҙ менән килешмәй..».
Палладио — классицизм пурисы, беренсе тапҡыр пропорцияларҙың сафлыҡ, асыҡлыҡ принцибын ижади алым кимәленә күтәреүсе архитектор. Барыһынан элек Палладио Юғары Яңырыу дәүеренең рим классицизмы архитекторы Донато Браманте ижадын баһалай, уның ҡоролмаларын антик ҡоролмалары менән бергә телгә ала. Оҡшашлыҡ принцибы төп һанала: ике йәки дүрт бер иш портик, дүрт, алты йәки һигеҙ колонна. Бөтә ҡоролма кубҡа төҙөлә йәки «ике йәки өс кубҡа» пропорциялана. Эске бүлмәләрҙең үлсәмдәрен архитектор модуль тип ҡабул иткән береһе буйынса билдәләй, һәм ҡабатланған мөнәсәбәттәрҙән сығып иҫәпләй (ябай «ике кубҡа» схемаһы).
Үҙ ҡоролмаларын гармониялаштырыуҙы, уларҙың пландарын, фасадын, эске бүлмәләрҙең ҙурлығын ул Л. Б. Альберти индергән ябай һандар мөнәсәбәттәре нигеҙендә төҙөй. (1:1, 3:4, 4:5, 3:2, 5:3, 5:8, 13:8), ул Фибоначчиҙың бер нисә һан рәте менән тап килә, әммә Палладио трактатында алтын киҫелеш ҡағиҙәһе тураһында телгә алынмай, ә был ҡағиҙә менән бәйле квадрат диагоналенең уның яғына мөнәсәбәте «бик һирәк күрһәтелә». Проектлауҙың туранан-тура инструменты сифатында Палладио «тура мөйөш ҡағиҙәһен» һәм был ҡағиҙәгә бәйле, индереп ҡуйылған тура мөйөштәр диагоналдәренең параллеллеге принцибын, уларҙың оҡшашлығына өлгәшеп, файҙалана. Шуға күрә ҡабатланған үлсәмдәрҙе ҡулланғанда, ул һәр ваҡыт «алтын киҫелеш» мөнәсәбәтенә «сыға» (618:382).
Икенсе яҡтан, академистар фекеренсә, Палладио архитектураның классик темалары менән «бигерәк иркен» мөғәләмә итә. Мәҫәлән, Кьерикати Палаццоһында ул бинаның мөйөштәрен күреүҙе кәметә, был классицизм ҡағиҙәләренә ҡаршы килә. Вальмаран Палаццоһында фасадты пилястралар менән биҙәй, бинаның мөйөштәрен уларһыҙ ҡалдыра; Порто ин Пьяцца Кастелло Палаццоһында өс колоннанан торған фасадта фасадтың урта күсәре буйынса «асыу килтерерлек итеп» колонна ҡуя!
Архитекторҙың яратҡан алымы — «тематик коллаж», бер композицияла бер нисә төрлө характерҙағы мотивтарҙың: колонналар, аркада, лоджиялар, балюстрадаларҙың ирекле берләшмәһе. Ошонан уның уйлап табыуҙары: палладий тәҙрәһе, палладий лоджияһы. Пропорцияларҙың асыҡлығы, симметрияһы, силуэттың аныҡлығы арҡаһында бындай алымдар асыҡ эклектикаға килтермәй, әммә компилятив тойғо, яһалмалылыҡ, стилдең икенселлеген тыуҙыра.
Левинсон-Лессинг Владимир Францевич
Владимир Францевич Левинсон-Лессинг (, Юрьев — 27 июнь1972 йыл, Ленинград) — Рәсәй сәнғәт тарихсыһы, уҡытыусы, музей хеҙмәткәре. Левинсон-Лессинг Франц Юльевич улы. Рәсәй фәне белемселегенең төп вәкилдәренең береһе; Көнбайыш Европа сәнғәте буйынса белгес.
Андреа Палладио
Ижади методы һәм әҙәби стиль
Сәнғәт тарихсыһы һәм әҙәби тәнҡитсе П. П. Муратов билдәле «Образы Италии» китабында Палладио тураһында былай тип яҙа: «… Башҡа бер ниндәй ҙә архитектор ҡалыпҡа һәм даими формулаға шул тиклем сит булмай… Палладио бер тапҡыр ҙа үҙен ҡабатламай, һәм шул уҡ ваҡытта үҙе төҙөгән бар нәмә лә тик уның тарафынан тыуҙырылырға мөмкин. Күп төрлөлөктә берҙәмлекте эҙләгән һәм тапҡан архитектор сәнғәтенең ысын классиклығы ошонда. Тикшеренеүсе менән уйлап табыусы унда бергә йәшәй, һәм тап инвенция уның ижадының алға этәреүсе башланғысы була». Артабан Муратов француз архитекторы Катрмера-де-Кенсиҙың һүҙҙәрен килтерә: «Палладио гүйә боронғо архитектураның формаларҙа һәм пропорцияларҙа булған төплө нәмәләрен һәр дәүер өсөн һәм боронғо төҙөүселәр кире ҡаҡмаған үҙгәрештәр менән һәр ил өсөн барыуын күрһәтеүҙе маҡсат итеп ҡуя… Ошонан уның боронғолоҡ пландарын, линияларын һәм биҙәүестәрен еңел, ирекле һәм тапҡыр ҡулланыуы килеп сыға…».
Левинсон-Лессинг Владимир Францевич
Биографияһы
Владимир Францевич Левинсон-Лессинг   Лифлянд губернаһының Юрьев ҡалаһында (хәҙерге Тарту, Эстония) 1893 йылдың 1 мартында тыуған  (башҡа сығанаҡтар буйынса — 2 март . 1902 йылда ғаилә  Петербургҡа күсенә.  Владимир  унда  Урман һәм Тенишевский училищеһында уҡый . 1903—1913 йылдарҙа атаһы менән Европа илдәрендә була, музей һәм һынлы сәнғәт  әҫәрҙәре менән таныша. 1916 йылда Петербург университетының тарих-филология факультетын тамамлай һәм  дөйөм тарих кафедраһында   профессураға әҙерләү өсөн ҡалдырыла . Һуңынан И.М.Гревс етәкселегендә кафедрала  эшләй.
1918 йылдың Левинсон-Лессинг һәм сәнғәт һәм боронғо ҡомартҡыларҙы һаҡлау буйынса комиссияла эшләй (буласаҡ Дәүләт музей фонды); 1919 йылдан 1923 йылға тиклем  — Дәүләт рус музейы. 1921 йылдан Эрмитажда картиналар галереяһының ғилми хеҙмәткәре була. 1936 йылдан Көнбайыш Европа сәнғәте бүлеге мөдире, 1956 йылдан алып 1967 йылға тиклем фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары, ә 1967 йылдан ғүмеренең аҙағына тиклем —  Эрмитаж дирекцияһы ҡарамағындағы ғилми консультант. Бының менән бер рәттән Левинсон-Лессинг 1924 йылдан алып 1926 йылға тиклем,   Ораниенбаумской һарай-музейы һаҡсыһы, 1928 йылдан алып 1933 йылға тиклем «Антиквариат» берекмәһе янында   эксперт-һатып алыу комиссияһы ағзаһы, ә 1936 йылдан  1938 йылға тиклем — Ғилми-тикшеренеү институтында  Рәсем сәнғәте, графика һәм скульптура сәнғәт академияһының ғилми хеҙмәткәре.
Андреа Палладио
Ижади методы һәм әҙәби стиль
Был юҫыҡта Палладио архитектура классицизмының үҙ версияһын төҙөүсе була, ул һуңғараҡ Палладианлыҡ, йәки палладианизм тип атала. Римда Браманте һәм Рафаэль йөҙөндә Юғары Яңырыу классицизмы композиция схемаларының сикләнгәлеге менән интегә: абсолют симметрия, симметрик план, ярым түңәрәк көмбәҙ һәм арка. Палладио ижад иткән ваҡытҡа кәрәкле тарихи дистанция (минималь булһа ла) барлыҡҡа килә, боронғолоҡ һәм Яңырыу дәүере мираҫ, матур үткән булып тойола. Был мираҫҡа романтик һәм ирекле мөнәсәбәт үҙенсәлекле «палладиан» стиленең барлыҡҡа килеүенә алшарттар тыуҙыра.
Левинсон-Лессинг Владимир Францевич
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда 1941 йылдан алып 1945 йылға тиклем, Левинсон-Лессинг Свердловск ҡалаһында Эрмитаж  директоры була;  эрмитаж  коллекцияларын эвакуациялау һәм  реэвакуациялау  менән  етәкселек итә. Ленинградҡа ҡайтҡас, Ленинград дәүләт университетының Репин исемендәге институтында һәм сәнғәт академияһында уҡыта.
Андреа Палладио
Ижади методы һәм әҙәби стиль
Венецияла Палладио проекттары буйынса ике сиркәү: Сан-Джорджо-Маджоре һәм уға оҡшаш Иль Реденто, шулай уҡ Сан-Франческо-делла-Винья сиркәүе фасады төҙөлә. «Тирә-яҡ мөхит менән ярашлы булған был сиркәүҙәр, бер үк ваҡытта матур, сағыу һәм сыуалсыҡ булған башҡа Венецияға ят. Коринф ордерының мәшһүр колонналары, өс мөйөшлө фронтондар һәм нишаларҙа һындар менән аҡ мәрмәр портиктар ҡыҙыл кирбес базиликаларға, уларҙың иҫкергән ҡиәфәтен ҡаплап, яһалма терәлгән, был иҫке һәм яңы архитектура араһындағы тарихи дистанцияны асыҡ айырып әйтә».
Левинсон-Лессинг Владимир Францевич
Биографияһы
В. Ф. Левинсон-Лессинг — Нидерланд, Голландия, Германия, Франция сәнғәте буйынса байтаҡ эштәр авторы. Уның мөхәррирлеге аҫтында Көнбайыш Европа һынлы сәнғәтенең эрмитаж йыйылмаһы каталогы баҫтырылып сыға. Уның төп хеҙмәте — «История картинной галереи Эрмитажа», 1977 йылда сыға. Эштәре буйынса фән кандидаты ғилми дәрәжәһен ала. РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре исеменә эйә. В.Ф. Левинсон-Лессинг ЮНЕСКО янындағы  Халыҡ-ара музейҙар советы ағзаһы һәм мәҙәни ҡиммәттәҙе  реставрациялау һәм консервациялау буйынса комиссияһы ағзаһы булып һайлана.
Андреа Палладио
Ижади методы һәм әҙәби стиль
Шулай уҡ Палладионың төп ҡоролмалары Венецияла, Римда йәки Флоренцияла (архитектура традициялары барлыҡҡа килгән ҡалаларҙа) түгел, ә провинциаль Виченцала һәм уның тирә-яғында урынлашыуы иғтибарға лайыҡ. Күп композицияларҙа Палладио колонналарҙы тик стенаның яҫылығын һыҙыҡ өҫтөнә алыу өсөн ҡуллана, уларҙы, асылда, декоратив рельефҡа әйләндерә (бында ҡайһы саҡта барокко стиленең билгеһен күрәләр). Колонналарға таянған аркаһы үҙаллы конструктив элемент булып торған Ф. Брунеллескиҙың иртә ҡаралтыларынан айырмалы рәүештә, шулай уҡ арка Палладио ҡоролмаларында декоратив — стеналарҙа массив уйым менән ҡабул ителә. Мәҫәлән, Виченцала «Базиликала» бер нисә палладий тәҙрәләр рәте, Д. Е. Аркин билдәләмһе буйынса, «стенаның яҫылығын кәметкән һәм шуның менән ярайһы уҡ кимәлдә тышҡы һәм эске арауыҡ сиктәре тойғоһон юҡҡа сығарған ритмик ҡатмарлы һәм полифоник теманы барлыҡҡа килтерә». Ордер ячейкалары конструктив түгел, ә матур итеп файҙаланыла, шуның менән буласаҡ маньеризм һәм барокконың экспрессив һәм матур архитектураһын тәҡдим итә. Тап Палладионан һуң фасадтың «ордер ысулы» һәм артабанғы классицизм оҫталарының «фасад архитектурһына» тартылыуы киң таралыу ала.
Левинсон-Лессинг Владимир Францевич
Биографияһы
В. Ф. Левинсон-Лессинг 1972 йылда Ленинградта вафат була һәм Әҙәби күпер зыяратында  ерләнә. 1993 йылдан Эрмитажда йыл һайын уның иҫтәлегенә арналған фәнни конференциялар үтә.
Андреа Палладио
Ижади методы һәм әҙәби стиль
Итальян архитекторы һәм неоклассицизм дәүере теоретигы Франческо Милициа Палладио композицияларында «классик принциптарҙы һәм нормаларҙы, функциялар берҙәмлеген, форма һәм конструкцияларҙы боҙоу күрә» һәм уның әҫәрҙәрен «сәйер» (bizarria) тип атай.
Башҡа фекерҙе XIX быуатта француз архитекторы Э. Виолле-ле-Дюк белдерә: «Мин Палладио, Сансовино һәм Виньоланы күңелһеҙ табам… барыһы ла һалҡын һәм характерһыҙ. Улар Ренессансты тәртипкә килтерергә теләйҙәр, ә бының урынына уны тигеҙләйҙәр». Шул уҡ ваҡытта тап ошо «тигеҙләнгән Ренессанс», ә дөрөҫөрәге классицизм танылыу ала.
Виченцала «Палладио базиликаһы»
Палладионың тәүге әҫәрҙәренең береһе (1546 йылғы проект) — боронғо граждандар Палаццо делла Раджоне бинаһын үҙгәртеп ҡороу (судья-магистраттар һәм сенат ултырыштары урыны), бындай исемде оҙон планы өсөн ала. Палладио тәҡдим иткән ҡарар ҡоролманы бөтә фасадтары буйынса ике яруслы галерея-лоджиялар менән уратып алыу, уларҙың модуле булып серлиана — урта өлөшө арка менән ҡапланған уйым, ә яҡтары буйынса, антаблемент киҫәктәрен тотоп торған колонналар менән уратып алыу тора. Палладионың күп ҡоролмаларында киң таралған бындай композиция архитектор исемен ала: палладий тәҙрәһе. Шулай итеп, Палладио архитектура ордерын, уға тиклем эшләүселәр кеүек аркаданың конструктив элементы сифатында түгел, ә тик декоратив рәүештә ҡулланыуға яңы алым аса. Виченцала Базилика фасадының палладий тәҙрәләренең бер нисә рәте стенаның үтеп булмаҫлыҡ кәртә тойғоһон «күреүҙе юҡҡа сығара».
Ҡала палаццоһы
Витрувийҙың «Десять книг об архитектуре» тигән әҫәрен өйрәнеп, Андреа Палладио атриумлы һәм перистилле йорт идеяһын Яңы ваҡыттағы ҡала төҙөлөшө шарттарына ҡарата үҫтерә һәм шуның менән ҡала һарайының яңы тибын — палаццо төҙөй. Виченцала (Тьене Палаццо, 1550—1551; Изеппо да Порта, 1552) әле XV быуат Флоренцияһының ҡала айырым йорттарына яҡын. Әммә инде 1550 йылда башланған Палаццо Кьерикати проектында ҙур булмаған һарай һәм йәмәғәт ҡоролмаһы һыҙаттары берләшә. Фасады колоналар менән асыҡ ике ҡатлы лоджиялар менән биҙәлә. Ордерҙарҙың классик боронғо рим схемаһы суперпозициялары буйынса беренсе ҡатта дорик ордер ҡулланыла (тоскан варианты буйынса), икенсе ҡатта — ионик ордер. Палаццо эсендә икенсе ҡатта үҙәк ҙур зал менән залдар анфиладаһы урынлаша. Тәрән лоджиялар ярҙамында яҡтылыҡ-күләгәләр иҫәбенә фасад һығылмалылыҡ һәм образлылыҡ сифаттарын ала.
Палладио виллаларҙың һәм ҡала йорттарының фасадтарын биҙәгәндә йыш ҡына ҙур ордер ҡуллана (Виченцала төҙөлөп бөтмәгән Порта- Бреганзе палаццоһы, 1571). Бейек постаменттарҙағы ҙур колонналар тәү ҡарағанда беренсе һәм икенсе ҡат тәҙрәләрен берләштерә. Вальмарана Палаццоһында әле (1566 йылда башланы.) пилястралар рәүешендә ҙур ордер ҡулланыла. Әммә Палладионың ҙур композит ордерҙың колоннадаһы менән биҙәлгән иң билдәле ҡоролмаһы — Виченцала Синьории майҙанында базилика ҡаршыһындағы тамамланып бөтмәгән Лоджия дель Капитаньо (1571—1572) була.
Венеция тирә-яғында виллалар
Палладио мираҫының иң ҙур өлөшө — Терраферма (вен. teraferma — ҡаты ер) тип аталған Виченца һәм Венеция тирә-яҡтарында проектланған виллалар. Виллалар ауыл хужалығын алып барыу өсөн ҡулайлаштырылған һәм Венецияның диңгеҙ сауҙаһында роленең кәмеүенән һуң ер биләмәләренә капиталдарын һалыусы Венето өлкәһенең аристократияһы ихтыяждарына яуап бирә.
Ауыл йорто архитектураһының сығанаҡтарының береһе булып һуңғы антик рим патрицийҙарының ҡала сите вилла архитектураһын (villa suburbana) иҫәпләйҙәр. Уларҙың тасуирламаһын Кесе Сенеканың Луцилийға (б.э. I б.) «Әхлаҡи хатында» табырға мөмкин. Палладио антиклыҡ сығанаҡтарына мөрәжәғәт итә, әммә уларҙы климатҡа, Италияның ауыл традицияларына һәм заказсыларҙың талаптарына ярашлы рәүештә эшкәртә. Ошо маҡсат менән ул Веронала, Сплитта, Нимда ошондай антик ҡоролмаларҙың үлсәмдәрен үткәрә. Палладиан виллаларының композицияһы ҡәтғи симметриялы — күркәм баҡсанан һәм төп портик йәки аркада аша подъездарҙан лоджияларға йәки икенсе баҡсаға сыға торған йорттоң ҡапма-ҡаршы портигына. Фронтон менән колонналы портик рим архитектураһы рухында торлаҡҡа «храм ҡиәфәтле» характер бирә, шуның менән хужаның шәхесен дә, һәм, әйтерһең дә, уның тормош даирәһенең үҙен дә, күтәрә, ә хужалыҡ функцияһын үтәүсе ҡабырға корпустарға алып барыусы ябыҡ галереялар композицияның симметрияһын байыта. Палладио виллаларында архитекторҙың архитектураны һәм тәбиғәтте яраштыра белеү айырыуса яҡшы күренә, пейзажлы солғанышты кешенең тәбиғи йәшәү мөхитенә әйләндерә (венецианлылар өсөн был бигерәк тә әһәмиәтле була, сөнки Венеция үҙе йәшеллектән мәхрүм була).
Палладионың шедевры булып Винченца тирә-яғындағы Альмерико-Капра-ла-Ротонда виллаһы тора. Рациональ пропорционлау абсолют гармония тәьҫоратын булдыра. Көмбәҙ менән бергә (портикһыҙ) нәҡ кубҡа тап килә. Ротонда виллаһы үҙәгендә түңәрәк залы, яҡтылыҡ фонары менән көмбәҙе һәм дүрт яғында киң баҫҡыстар һәм һындар менән еңелсә ионик алты колонналы портиктары урынлашҡан бельведер тибында төҙөлгән.
Сиркәүҙәр
Венецияла Палладио бер нисә проект башҡара һәм бер нисә сиркәү төҙөй: Сан-Пьетро ди Кастелло, 1558; Санта Мария делла Карита сиркәүе клуатры (хәҙер Академия Галереяһы); Сан-Франческо делла Винья сиркәүе фасады, 1562; шул уҡ исемле утрауҙа Сан-Джорджо-Маджоре базиликаһы, 1565 йыл (В. Скамоцци тамамлай); Джудекка утрауында Иль Реденторе сиркәүе, 1576—1592; Санта-Мария-делла-Презентационе, йәки «Ле Цителле»; Санта-Лючия (XIX быуат уртаһында тимер юлы станцияһы төҙөлгәндә һүтелә).
Һуңғы йәмәғәт ҡаралтылары
Палладионың һуңғы йәмәғәт ҡоролмалары барокко архитектураһына тартым. Виченцала Базилика ҡаршыһындағы Лоджия дель Капитаньо төҙөлөшө (1571), Лепанто янындағы алышта төрөктәр өҫтөнән еңеү менән тап килә һәм шуға күрә үҙенең композицияһы менән рим триумфаль арканы хәтерләтеүе осраҡлы түгел (ҡабырға фасады рельефтарында төрөктәрҙән алынған трофейҙар һүрәтләнгән). Ике ҡатты берләштергән ҙур ордерҙың ҡеүәтле ярымколонналары бинаның мөһабәт образын билдәләй.
Палладионың ысын шедевры булып ағастан Олимпико театры тора, ул Виченцала Олимпия Академияһы өсөн төҙөлә (1580 йылғы проект). Ул архитектор тарафынан боронғо грек театронының яңынан уйланылған вариантынан ғиәбәрәт, унда тамашасылар өсөн эскәмйәләр ярым түңәрәк урынлаша, проскенияға һәм скенаға («үксә») нығытылған логейон (ҡалҡыу урын, таҡта майҙансыҡ) — декорация функцияһын үтәүсе логейон артында вертикаль стена. Скенаны архитектор көсәйтелгән һыҙыҡ перспективаһы эффекты менән эшләргә уйлай, ул «алдаусан күҙ» (алдаҡ күренеш йәки «тромплей» (trompe-l'œil) эффекты тыуҙыра. Скена уйымы аша асылған рельефта төҙөлгән урамдар перспективаһы алыҫтан тәрән булып күренә, ә ысынында улар бер нисә метр тәрәнлккә эйә. Архитектура деталдәренең ракурстары тәрәнлек тойғоһон көсәйтә. Әммә тарихи дөрөҫлөккә ҡарамаҫтан, Палладион, үҙенең һәүәҫлегенә тоғро ҡалып, боронғо грек параскениумдары урынына триумфаль аркаларҙың грек түгел, ә боронғо рим архитектураһын ҡуллана. Театрон үҙе колоннада менән тамамлана, яҫы ағас түшәм Боронғо Грециялағы кеүек «ысын күк йөҙө» итеп биҙәлә. Был үҙенсәлекле проектты күренекле оҫтаның уҡыусыһы һәм дауам итеүсеһе Винченцо Скамоцци тормошҡа ашыра.
Палладианлыҡ
Палладионың архитектура һәм теоретик мираҫы классик телде дөйөм һәм универсаль яһай, XVII һәм XVIII быуаттарҙа барокко һәм неоклассицизмдың архитектура идеяларын үҫтереүҙә ҙур роль уйнай. Андреа Палладионың туранан-тура йоғонтоһо аҫтында Италияла Винченцо Скамоцци һәм Бертотти-Скамоцциҙың, Англия архитекторҙары-палладиансыларҙың: Иниго Джонс, Кристофер Рен, лорд Берлингтон, Уильям Кент, Кэмпбелл Колин, Рәсәйҙә Джакомо Кваренгиҙың, АҠШ-та Томас Джефферсндың ижады формалаша. Оҫтаның эйәрсендәре палладианлыҡ атамаһын алған Европа архитектураһында йүнәлеш төҙөйҙәр, уға мөрәжәғәт итеү әлеге ваҡытта актуаль булып ҡала.
Бөтә донъя мираҫы
1994 йылда Виченцала һәм уның тирә-яғындағы Палладио виллалары ЮНЕСКО тарафынан кешелектең Бөтә донъя мираҫы тип иғлан ителә. Улар иҫәбенә инә:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Казанка (Ейәнсура районы)
Казанка (Казанка) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453393, ОКАТО коды — 80226819003.
Ишемғол
Ишемғол (Ишемгул) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Яңы Себенле ауыл Советына ҡарай. Почта индексы — 453397, ОКАТО коды — 80226828001.
Тарихы
1933 йылда «Инәк» совхозы ойошторолған ваҡытта совхоздың үҙәк усадьбаһы булараҡ нигеҙ һалына, 2005 йылдан хәҙерге статусын ала, 2007 йылдан хәҙерге исемен йөрөтә. Халҡы: 1939 йылда — 461 кеше, 1959 йылда — 548, 1989 йылда — 653, 2002 йылда 738 кеше иҫәпләнгән. 2009 йылда 791 кеше теркәлгән. Башҡорттар, урыҫтар, татарҙар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, амбулатория, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет, магазиндар бар.
2007 йылдың 10 сентябренә тиклем «Инәк» совхозының үҙәк усадьбаһы урынлашҡан ауыл була.
Халыҡ һаны
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (42 %), урыҫтар (28%), татарҙар (26%).
Восточная Рассоха
Восточная Рассоха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовая йылғаһының һул ярына тамағынан 183 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Николаевка (Стәрлебаш районы)
Яңы Николаевка (Новониколаевка) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 71 кеше. Почта индексы — 453183, ОКАТО коды — 80248810004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡыуаҙы (ауыл)
Ҡыуаҙы (Юғары Ҡыуаҙы; Куады, Кувады) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Туҡай районы ауылы.
Тарих
XX быуат башында ауылда мәсет, мәҙрәсә, мәктәп, тимерлек, хужалыҡ магазины, бакалея кибете, 2 ел тирмәне теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1922 йылдан — Саллы кантоны составында була. 1930 йылдан Саллы районы (1976 йылдан Туҡай районы) составына керә.
Халҡы
1859 йылда ауылда 21 ир затлы башҡорт һәм 200 дәүләт крәҫтиәне (татарҙарҙан); 1870 йылда — 41 башҡорт һәм 472 дәүләт крәҫтиәне иҫәпләнгән.
Ресен һарайы
Ресен һарайы — Төньяҡ Македонияның  Ресен ҡалаһында урынлашҡан неоклассицизм архитектура стилендә төҙөлгән  истәлекле урын. Һарай 19 быуат аҙағанда ерле ғосманлы бейе Әхмәт Ниязи бей Реснели тарафынан төҙөлгән. Бина үҙенең архитектураһы яғынан Төньяҡ Македонияла уникаль булып тора. Һарайҙа хәҙер музей, китапхана һәм картиналар галереяһы урынлашҡан. Ресенды ерле халҡы бинаны төрөксә «Һарай» тип йөрөтә.
Дөйөм мәғлүмәт
Ресен һарайы неоклассик архитектура стилендә төҙөлгән. Бинаның урта өлөшөндәге 35 метрлыҡ башня симетрия күсәре булып тора, уның тирәләй ике «ҡанат» йәйелгән. Бинаның подвалы, төп ҡаты, икенсе ҡаты, мансард ҡаты бар. Бөтә биналырҙың дөйөм майҙаны 7800 м². Бинаның тышҡы стеналарының ҡалынлығы 60-тан 105 сантиметрға етә. Фасад бик күп скульптары деталдәре менән биҙәлгән. Бинаның түбәһе тәүҙә ағастан булған, 1982 йылда реконструкция ваҡытында профилле металға алыштырылған.
Тарихы
19 быуат аҙағанда 20 быуат башында Әхмәт Ниязи бей Реснели йәш төрөктәр революциянерҙары ағзаһы булған. Версаль рәсеме төшөрөлгән открытка алғандан һуң Ниязи бей үҙенә ошондай стильдәге милек төҙөргә ҡарар итә, тигән фараз бар.
Ресен һарайы төҙөлөшө 1905 йылда башлана. 1909 йылда йәш төрөктәр революцияһынан һуң бинаның төшҡы күренеше төҙөлә. Ҡалған эштәр, шул иҫәптән бинаның эске биҙәү эштәре Балҡан һуғыштары һәм Беренсе донъя һуғышынан һуң 1922 йылда ғына тамамлана. Әхмәт Ниязи бей 1912 йылда Дурреста билдәһеҙ сәбәптән үлә, шуға күрә төҙөлгән милеген күрә алмай.
Балҡан һуғыштары тамамланған бина төрлө ойошма ҡарамағында төрлө фунция өсөн файҙаланыла. Тәүҙә ул Сербия короллеге ҡарамағында, артабан Югославия короллеге ҡарамағында урындағы администрация файҙаланыуында була. Икенсе донъя һуғышы йылдарында бина оккупация көсәте тарафынан файҙаланыла. Һуғыштан һуң Ресен ҡала мэрияһы урынлаша, артабан китапхана итеп файҙаланыла. Музей һәм картиналар галереяһы эшләй башлай. Төҙөнгәндәр бирле бинаның түбәһе ике тапҡыр, 1982 йылда һәм 2005 йылда ремонтлана.
Хәҙерге файҙаланыу
Ресен һарайында бөгөн «Dragi Tozija House of Culture», «Resen Ceramic Colony», «Keraca Visulčeva Gallery» кеүек мәҙәни институттар урынлашҡан.
"The Dragi Tozija House of Culture" мәҙәниәт йорто Скопьелағы Македония музейы филиалы булып тора. Мәҙәниәт йортонда шулай уҡ пьессалар, әҙәби уҡыуҙар һәм башҡа мәҙәни саралар үткәрелә.
Бинала урынлашҡан «The Resen Ceramic Colony» керамикасы музейы, шулай уҡ ЮНЕСКО Халыҡ-ара керамика академияһы ағзаһы булып тора.
Македония рәссамы Кераки Висульчеваның һәм башҡа рәссамдарҙың эштәре галереяла күрһәтелә.
Китапхана 20 быуаттың 40-сы йылдарынан уҡ эшләй. Бөгөн 31000 дана ҡитап иҫәпләнә.
Урыҫ кискән
Урыҫ кискән — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Һөйөндөк йылғаһының һул ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002585
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200258
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
Ҡоро Бөйөндө
Ҡоро Бөйөндө — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вознесен селосынан оңтүстікке қарай 2 км өҫтәрәк Эҫем йылғаһының уң жағалауында жерге сіңіп арнасын жоғалтады ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Голленсдорф
Голленсдорф (Gollensdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 302 кеше йәшәй. Майҙаны — 36,31 км2. Диңгеҙ кимәленән 19 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39615 һәм автомобиль коды — SDL.
Кесе Когозес
Кесе Когозес — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Когозес йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.