cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Грегори Хайнс
Биографияһы
2003 йылдың 9 авгусында Лос-Анджелеста бауыр яман шешенән вафат була.
Сосьва (Хант-Манси автономиялы округы)
Сосьва — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 983 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628145, ОКАТО коды — 71112928001.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Иван-Вож
Иван-Вож — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сокся йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ачешбок
Ачешбок — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы/Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бугунж йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Каамга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Таволжанка (Вятка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Браунихсвальде
Браунихсвальде (Braunichswalde) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 625 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,18 км2. Диңгеҙ кимәленән 325 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7580 һәм автомобиль коды — GRZ.
Чишья
Чишья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының һул ярына тамағынан 516 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғиләжев Ғабдулла Ғабдрахман улы
Ғиләжев Ғабдулла Ғабдрахман улы (1 февраль 1930 йыл — 7 ғинуар 1997 йыл) —, ,. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1973). СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1952).
Биографияһы
Ғиләжев Ғабдулла Ғабдрахман улы 1930 йылдың 1 февралендә Башҡорт АССР‑ы Бәләбәй кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы ) Ҡаңны-Төркәй ауылында тыуған. Бала саҡта етем ҡалғас, ағаһы Хәким Ғиләжевтең тәрбиәһендә үҫә.
1948 йылдан — Йомағужа колхоз-совхоз театрында, 1949 йылдан — Баймаҡ колхоз-совхоз театрынды (хәҙер — Сибай башҡорт драма театры), 1950 йылдан Ауырғазы колхоз-совхоз театрында (хәҙер — Салауат башҡорт дәүләт драма театры) актёры булып эшләй.
1951—1954 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры.
1959 йылда Мәскәүҙә А. В. Луначарский исемендәге Театр сәнғәте дәүләт институтын М. О. Кнобель, А. Д. Попов курсы буйынса тамамлай.
1964—1967 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының мәҙәниәт министры урынбаҫары вазифаһын башҡара.
1967—1983 йылдарҙа Республика рус драма театрының баш режиссёры, бында 50-нән ашыу спектаклдәр ҡуя. Шул уҡ ваҡытта 1960—1963 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһында, 1968—1997 йылдарҙа Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусы булып эшләй. Уның инициативаһы буйынса Йәш тамашасы театры (хәҙерге Милли йәштәр театры) яңынан ойошторола.
1997 йылдың 7 ғинуарында Өфөлә вафат булған.
Бабик (Шишмә районы)
Бабик (Бабиково) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 153 кеше. Почта индексы — 452160, ОКАТО коды — 80257845002.
Ғиләжев Ғабдулла Ғабдрахман улы
Билдәле уҡыусылары
Ә. Ә. Абушахманов, В. С. Абросимов, З. С. Вәлитов, В. Ғ. Ҡалмантаева, С. Ш. Ҡорбанғәлиева, Р. Р. Нәбиуллин, Р. Н. Хоҙайғолова.
Бабик (Шишмә районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Харсута
Харсута — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Танопча йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Килт
Килт (kilt, fèileadh [] )) — шотланд милли кейеме, ир-ат әйбере, Шотландия тау халҡының традицион кейеме.
Тасуирламаһы
Хәҙерге шотландтарҙың күбеһе килтты рәсми сарала йәки туй костюмының бер өлөшө булараҡ ҡуллана, көн һайын уны бик аҙ кеше кейә. Шотландияның күп ерҙәрендә килттарҙы тау халҡының спорт ярыштары, шулай уҡ музыкаль һәм бейеү сығыштары ваҡытында күрергә мөмкин. Британия армияһында килт әлегә тиклем хәрби форманың бер өлөшө булып тора (йыш ҡына смотрҙар һәм парадтар өсөн), хәрби хәрәкәттәрҙә ул Икенсе донъя һуғышы ваҡытынан бирле ҡулланылмай.
Ҙур һәм бәләкәй килттар бар.
Чонга
Чонга — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Таборинка йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Борханова Флүрә Булат ҡыҙы
Борханова Флүрә Булат ҡыҙы (10 ғинуар 1956 йыл) — ғалим-социолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Социология фәндәре докторы (2006), профессор (2010). Башҡортостан комсомолы премияһы лауреаты (1986).
Биографияһы
Флүрә Булат ҡыҙы Борханова (Латипова) 1956 йылдың 10 ғинуарында Әзербайжан ССР-ы Нахичевань АССР-ы Нахичевань ҡалаһында тыуған.
1978 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай.
1978—1980 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Әбйәлил районының Асҡар урта мәктәбендә тарих һәм йәмғиәтте өйрәнеү уҡытыусыһы булып эшләй.
1984 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия институтында башта кесе ғилми хеҙмәткәр, 1986 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр.
1988 йылдан Башҡорт дәүләт университетенда эшләй:
2006 йылда «Современный брак в Башкортостане: гендерные аспекты» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай һәм «социология фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһен ала.
Бер үк ваҡытта 2007—2012 йылдарҙа — Башҡортостан Фәндәр академияһы Социаль-сәйәси һәм хоҡуҡи тикшеренеүҙәр институтының баш ғилми хеҙмәткәре, 2012 йылдан — Рәсәй фәндәр академияһы Социология институтының Башҡортостан филиалы баш ғилми хеҙмәткәре.
Бескес
Бескес — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы/Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лаба йылғаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Илиндук
Илиндук — Рәсәй йылғаһы, Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Улу-Юл йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Талажанка
Талажанка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кобра йылғаһының һул ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ивантец
Ивантец — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кипшенга йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡанифа
Ҡанифа, Ҡәнифә (Канифа) — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.
Этимология
Исемдәре этимологияһы Ҡанифа ғәрәп теленән.
Резида Сөләймәнова:
ҠАНИФА / ҠӘНИФӘ [ғәр.] Хәнифә исеменең үҙгәртелгән варианты
Кусимова Таңһылыу:
ҠАНИФА||ҠӘНИФӘ ғәр. — Хәнин фә исеменән үҙгәртелгән)
Йыһат Солтанов, «САЛ ӨФӨ»:
Шуны ла әйтеп-иҫкәртеп үтеү зарур: донъяның Ер Кендеге өсәү икән: в) изге Арҡайым ҡалаһында — бәндәләрҙең (кешеләрҙең) Көн-Өфө (Ҡәнифә) һәм Ҡуңыр-Буға юлдары сатрашланған.
Ҡәнифә юлы (Ҡанифа юлы битенән йүнәлтеү)
Каруанһарай (Санкт-Петербург)
Ҙур каруанһарай  — XVIII быуат тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы, үткән заманда — үҙәк күмәртәләп һатыу каруанһарайы, XX быуат башынан алып — универмаг. Архитекторы — Жан Батист Валлен-Деламот. ЮНЕСКО-ның һаҡлауында тора. Петербургтың тарихи үҙәгендә урынлашҡан, Нева проспекты (№ 35 йорт), Ҙур Баҡса урамына сығып тора.
Каруанһарай сауҙа йортоноң бүлмәләре 13 000 м² тәшкил итә, шул уҡ ваҡытта универмаг биналары комплексының бөтә майҙаны — 78 000 м².
Тарих
Петербург ҡалаһы төҙөлә башлағас та бында каруанһарайҙар барлыҡҡа килә һәм улар баш ҡаланың эшмәкәрлеген тәьмин итеүҙә етди роль уйнай. (Ентекләп ҡара. Санкт-Петербург каруанһарайы тураһындағы мәҡәләләр)
Был каруанһарай йортоноң башланғысы булып Йәшел күпер янындағы Мытный ихатаһы торған (архитекторы — Н. Ф. Гербель). Янғын ваҡытында, 1738 йылда, ул янып юҡҡа сыҡҡандан һуң, уны тергеҙмәйенсә генә ҡала сиктәре янында яңы каруанһарай төҙөргә булғандар.
Каруанһарай бинаһы Рәсәй империяһының эре сауҙа йорто булараҡ төҙөлгән.
Уның тарихы батшабикә Елизавета бойороғо (1748 йылда) буйынса ер аҫтындағы келәттәре өҫтөнә ҡалҡытып төҙөлгән галереялы бер ҡатлы бина булырға тейеш була. 1752 йылда бинаны ике ҡатлы итеп төҙөргә булғандар.
1750 йылда Ринальди проекты кире ҡағыла.
Ахыр сиктә, Каруанһарайҙың авторы Валлен-Деламот була. Уның проекты Растрелли планындағы бинаның дөйөм планлаштырылыуын һаҡлап ҡала һәм классицизм стилендә бинаны төҙөп бөтөрә. Каруанһарай төҙөлөшө егерме йылдан ашыу дауам итә — 1761-1785 йылдар.
1840-сы йылдарҙа Каруанһарай бинаһында иң беренсе итеп газ менән яҡтыртыу үткәрелә.
Кадрин
Кадрин — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының уң ярына тамағынан 324 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 95 км.
Каруанһарай (Санкт-Петербург)
Тарих
Бианы тергеҙеү билдәле ленинград архитекторы О. Л. Лялин проект буйынса алып барыла. Фасады Деламот планындағы ҡиәфәтте ала, төп портик өҫтөндә яңы, тәрән барельефтар менән декорланған фронтон төҙөлә. Невский проспектына сығып торған фасады яғында йүкә аллеяһы ултыртыла.
14 октябрендә 1948 йылдың СССР Министрҙар Советы Каруанһарай бинаһын архитектура ҡомартҡыһы итеп таный һәм дәүләт тарафынан һаҡланырға тейеш тигән ҡарар ҡабул итә.
Кадрин
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Каруанһарай (Санкт-Петербург)
Тарих
1955—1967 йылда яңынан реконструкция үткәрелгән. Архитекторҙары — А. И. Вакс һәм Л. С. Катонин, инженеры — М. И. Юношев («Ленпроект» институтынан) айырым магазиндарҙы уратылған анфилада итеп үҙгәртә. 178 магазин урынына берҙәм «Каруанһарай» универмагы алмашҡа килә, шулай итеп Ленинградтың төп универмагына әйләнә. 3 ноябрь 1967 йылда бина ҡаршыһында метро станцияһы асыла.
Кадрин
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Каруанһарай (Санкт-Петербург)
Каруанһарай линияһы
Оло Каруанһарай бинаһы ҡаланың төрлө оҙонлоҡтағы дүрт фасады дүрт урамға сығып тора.
Антипин Иван Алексеевич
Антипин Иван Алексеевич (11 сентябрь 1921 йыл — 21 декабрь 2005 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр. Штурмлаусы авиация полкы лётчигы. Генерал‑майор (2004). Советтар Союзы Геройы (1944).
Каруанһарай (Санкт-Петербург)
Каруанһарай линияһы
Ҡала сленгында Гостинка һүҙе йыш ҡулланыла, шулай уҡ киң мәғлүмәт саралары ла Каруанһарайҙы йыш ҡына Гостинка тип атай.
Универмаг 1994 йылда акционерҙар йәмғиәтенә әйләнә, ошо ваҡыттан алып ул ОАО «Оло Каруанһарай» тип атала. Генераль директоры 2008 йылда — Елена Коршунова.
Яҡтыкүл (Ҡырмыҫҡалы районы)
Яҡтыкүл (Якты-Куль) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 89 кеше. Почта индексы — 453002, ОКАТО коды — 80235850005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Верхненильдина
Верхненильдина — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Антипин Иван Алексеевич
Биографияһы
Иван Алексеевич Антипин 1921 йылдың 11 сентябрендә хәҙерге Башҡортостандың Архангел районы Ҡыҙыл Еҙем ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте рус.
Верхненильдина
Почта индексы — 628145, ОКАТО коды — 71112928002.
Антипин Иван Алексеевич
Биографияһы
9 класс тамамлаған. Һуңынан махсус комсомол наборы буйынса Белорет ҡалаһындағы аэроклубҡа уҡырға инә.
1941 йылдың апрелендә Башҡорт АССР-ының Архангел район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 1942 йылда Свердловск хәрби авиация осоусылар мәктәбен тамамлай, ошо йылдың октябренән фронтта.
5-се һауа армияһының 1-се штурмлаусы авиация корпусы 292-се штурмлаусы авиация дивизияһы 667-се штурмлаусы авиация полкы осоусыһы лейтенант Иван Антипин 1944 йыл башына дошмандың тере көсөн һәм хәрби техникаһын штурмлау өсөн 89 уңышлы хәрби осош яһай, 16 һауа һуғышында ҡатнаша, шәхсән «Ю-87» самолетын һәм төркөмдә 6 дошман самолетын бәреп төшөрә. 20 дошман танкын, тере көстәр һәм йөк менән 125 автомашинаһын, 8 зенит-артиллерия батареяһын юҡ иткән, 3 яғыулыҡ складын, 2 боеприпастар складын, 9 автоцистернаны шартлата һәм 500-гә яҡын дошман һалдаты һәм офицерын юҡ итә.
Һуғыштан һуң А. И. Антипин хеҙмәтен СССР Хәрби-Һауа көстәрендә дауам итә. 1945 йылдың мартынан ВКП(б)/КПСС ағзаһы. 1949 йылда штурмандарҙың Юғары офицерҙар мәктәбен, 1956 йылда — Хәрби-һауа академияһын тамамлаған.
1968 йылдан алып полковник И. А. Антипин — запаста, ә һуңынан отставкаға китә. Украинаның Волынск өлкәһендәге Луцк ҡалаһында йәшәй. Украина Хөкүмәте атҡаҙанған ветеранға «генерал-майор» хәрби званиеһы бирә.
И. А. Антипин 2005 йылдың 21 декабрендә вафат була, 23 декабрҙә Луцк ҡалаһында ерләнә.
Верхненильдина
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Билкент университеты
Билкент университеты (төрөксә, «Bilkent Университеси») — Төркиәнең Анкара ҡалаһында урынлашҡан шәхси университет. Уға Юғары белем һәм фәнни эҙләнеүҙәр өлкәһендә алдынғы тәжрибә үҙәге булдырыу маҡсатында профессор Ихсан Дограмачи 1984 йылда нигеҙ һалған. Ул илдәге коммерцияһыҙ тәүге шундай университет. Bilkent атамаһы төрөксә «bilim kenti» («белем ҡалаһы») аббревиатураһынан барлыҡҡа килгән.
Самосюк Борис Алексеевич
Биографияһы
Самосюк Борис Алексеевич 1957 йылда Өфөлә эшсе ғаиләһендә тыуған. Мәктәптән «Башкиргражданпроектта» эшләй, армияла хеҙмәт итә.
1984 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының художество-график факультетын тамамлай.
1993 йылдан Рәсәй Федерацияһы Рәссамдар союзы ағзаһы. Һынлы сәнғәт, графика (офорт: ҡоро энә, уйҙырып төшөрөлгән штрих, лавис; пластикала гравюра, пастель, акварель, ҡатнаш техника), декоратив скульптура техникаларында эшләй.
Борис Самосюктың эштәре М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында (Өфө), Заманса сәнғәт музейында (Мәскәү), Ростов өлкә һынлы сәнғәт музейында (Дондағы Ростов), Эрбет дәүләт һынлы сәнғәт музейында (Свердловск өлкәһе), Екатеринбург дәүләт һынлы сәнғәт музейында, Силәбе өлкә картиналар галереяһында, Екатеринбург, Магнитогорск, Калининград, Краснодар, Маастрихт (Голландия) картиналар галереяларында, Рәсәй, Украина, Франция, Израиль, Германия, Голландия, Италия, Япония, Англия, Канаданың галерея һәм шәхси коллекцияларында, бынан тыш, Байненың (Франция) хәҙерге заман сәнғәт музейында, Белград «Прогресс» художество галереяһында (Югославия), Риеки университетында (Хорватия) һаҡлана.
Ғаиләһе: ҡатыны, Ольга Самосюк (1958 й., Өфө), Магнитогорск педагогия институтының художество-график факультетын тамамлаған, 1993 йылдан Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы, ҡыҙы, улы бар.
Эштәре
«Цветение сирени», «Улица Нагорная», "Ул. Лесная2, «Сны о Пенджикенте», «Всадники», «Путешествие на Восток», «Похищение Европы», «Поединок», «Мегера», «Крыльцо», «Изображение 247-1», «Дорога к магазину», «Домик в лесу», «Весна 005», «Ангел Тьмы».
Күргәҙмәләре
Самосюк Борис Алексеевич — 1983 йылдан республика, төбәк, төбәк-ара, бөтә рәсәй, халыҡ-ара һәм сит ил күргәҙмәләре ҡатнашыусыһы.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2010).
Башҡортостан Республикаһы Рәссамдар союзының баҫма графика буйынса Урал триенналеһының I һәм II дипломдары (1995, 1998).
Билкент университеты
Уҡытыу
Хәҙерге ваҡытта университетта 9 факультет, 2000-дән ашыу курстар, 2 дүрт йыллыҡ һәм 3 ике йыллыҡ программалы һөнәри-техник мәктәпбе бар. Бында төрлө илдәрҙән килгән студенттар уҡый. Университетта 40 илдән тиерлек уҡытыусы эшләй. Университетҡа нигеҙ һалыусының иғәнәһенә йыл һайын 2500-ҙән ашыу студент уҡыу һөҙөмтәләренә ҡарап стипендия ала. Европа һәм АҠШ университеттары менән студенттарҙы алмашып уҡытыу һәм бик күп берлектәге проекттарҙы тормошҡа ашырыу программалары бар. Был уҡыу йорттарының тулы исемлеге университет сайтында ҡарарға мөмкин.
Самосюк Борис Алексеевич
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
III Республика конкурс-күргәҙмәһенең дипломы, 2-урын (һынлы сәнғәт) (2006).
Билкент университеты
Уҡытыу
Билкент университеты төрлө өлкәлә 34 — бакалавриат, 6 — ассоциация, 47 магистратура программаһы тәҡдим итә
Самосюк Борис Алексеевич
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
III — халыҡ-ара биеннале графикаһы дипломы, Санкт-Петербург (2006).
Башҡортостан Республикаһының Рәссамдар союзы дипломы (2009).
Билкент университеты
Университетты тамамлаған билдәле шәхестәр
1992—1994 — Билкент университеты магистратураһында 2018 йылдың 11 октябренән Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Хəбиров Радий Фəрит улы уҡыған һәм тамамлап сыҡҡан.
Самосюк Борис Алексеевич
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Рәсәй Федерацияһы Рәссамдар союзының көмөш миҙалы (2013)
Рәсәй Федерацияһы Рәссамдар союзының алтын миҙалы (2014)
Һылтанмалар
http://hallart.ru/ourartists/olga-and-boris-samosiuk-artists-age-degeneration
Туғай ауыл Советы (Благовещен районы)
Туғай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовещен районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Каруанһарай (Санкт-Петербург)
XXI быуат
Каруанһарай ҡаланың иң ҙур универмагы булып ҡала. Бина РФ Мәҙәниәт Министрлығы милке булып иҫәпләнә.
Туғай ауыл Советы (Благовещен районы)
Тарихы
Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Каруанһарай (Санкт-Петербург)
XXI быуат
Бында ларҙың тауарҙары һатыла, яҡын төрҙә һәм ике миллион берәмек тауар. Көн һайын Рәсәй Төньяҡ-Көнбайышының һәм Скандинавияның эре сауҙа үҙәгенә көн һайын һатып алыусы тауар һатып ала.
XX быуат аҙағында бинаның Нева проспекты линияһын реконструкциялау үткәрелә (10 йыл самаһы дауам итә), бының өсөн приватизацияға тиклем 5 миллион доллар һәм 12 миллион — хосусилаштырыуҙан һуң аҡса индерелә. Невский линияһы 1998 йылда асыла һәм уның икенсе ҡатында Юғары мода галереяһы урынлашҡан, унда Франция һәм Италияның билдәле дизайнерҙарының тауарҙары ҡуйылған.
Универмаг көн һайын иртәнге ундан киске унға тиклем асыҡ.
Шатров Самуил Михайлович
Шатров Самуил Михайлович (ысын фамилияһы — Шапиро; 7 апрель 1909 йыл — 1991 йыл) — СССР-ҙың сатирк яҙыусыһы, прозаик һәм сценарист, журналист, хәрби корреспондент. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
Биографияһы
Самуил Михайлович Шатров (Шапиро) 1909 йылдың 7 апрелендә Киевта тыуған. Мещандарҙан, милләте йәһүд.
Ленинград журналистика институтын тамамлаған. Артабан Уралда һәм Ҡаҙағстанда журналист булып эшләй.
Егерме йылдан ашыу — «Правда» гәзите менән, ҡырҡ йыл тирәһе «Крокодил» журналы менән (1941 йылдан алып) хеҙмәттәшлек итә.
1959 йылда СССР Яҙыусылар союзына ҡабул ителә.
Ижады
Бер нисә юмористик хикәйәләр китабы һәм фельетондар йыйынтығы авторы. Самуил Шатровтың күп һанлы фельетондары һәм хикәйәләре китап уҡыусыларына жупналдарҙан һәм гәзиттәрҙән билдәле — «Крокодил» китапханаһы"нан һәм шулай уҡ «Советский писатель» нәшриәтендә баҫтырылған китаптарҙан.
С. Шатровтың юмористик хикәйәләре темаһы һәр саҡ актуаль. Автор мин-минлек, ҡатын-ҡыҙға ҡарата тупаҫлыҡ, эскеселек, ялҡаулыҡ кеүек кире сифаттарҙы фашлай.
Һайланма әҫәрҙәре
Уның сценарийҙары буйынса «В поисках адресатат» (1955), «Опекун» (1970) һәм «Нейлон 100%» (1973 йыл, режиссеры — В. Басов) кинофильмдары төшөрөлгән.
Самосюк Борис Алексеевич
Һылтанмалар
http://isrageo.wordpress.com/2013/10/04/samosyuk/
https://web.archive.org/web/20140314085539/http://artoblaka.ru/house/samosyuk-boris-alekseevich-ufa/
http://likirussia.ru/content/view/678/88888951/
http://www.shrb.ru/painting/samosuk.htm
http://www.bizart.biz/artists/samosyuk-boris-alekseevich.html
Путешествие во времени. Художник Борис Самосюки его картины на сайте ArtAgeLess.com
Черновка (Белорет районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Браунсдорф (Тюрингия)
Браунсдорф (Тюрингия) (Braunsdorf (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 244 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,18 км2. Диңгеҙ кимәленән 402 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7955 һәм автомобиль коды — GRZ.
Альпака
Альпака, альпак (элек альпак ; Lama pacos йәки Vicugna pacos) — һөйәл аяҡлы йорт хайуаны, викуньянан (вигони) килеп сыҡҡан тип фараз ителә.
Тасуирламаһы
Альпаканы йөнө өсөн аҫрайҙар, унан йылы, йомшаҡ юрғандар, пледтар һәм кейем яһайҙар, ә тиреһенән йорт өсөн кәрәк-яраҡ яһайҙар.
Альпаканың бейеклеге мундаһынан үлсәгәндә бер метрҙан артмай, ауырлығы яҡынса 70 килограмм. Йөнө йомшаҡ һәм оҙон (ҡабырғаларында уның оҙонлоғо 15-20 см етә).
Йәшәгән ерҙәре
Көньяҡ Американың (Анд) бейек тауҙар бүлкәтендә үрсетелә. Бөгөн унда өс миллион самаһы альпака йәшәй, уларҙың күпселе Перуҙа көн итә.
Андта 3500-5000 метр бейеклектә, Эквадор, Көньяҡ Перу, Төньяҡ Чили, көнбайыш Боливия территорияһында йәшәй.
Чопорья
Чопорья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ушма йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Блыб
Блыб — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы/Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лаба йылғаһының һул ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Харута (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Блыб
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Харута (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хаммурапи
Хаммурапи (, Ha-am-mu-ra-bi/pi2, /ˌhæmʊˈrɑːbi/) — Бабил батшаһы, беҙҙең эраға тиклем яҡынса 1793—1750 йылдарҙа батшалыҡ иткән, I Бабил (амори) династияһынан.
Син-мубаллиттың улы Хаммурапи оҫта сәйәсмән һәм полководец, уның исеме менән Бабил батшалығы үҫеше бәйле.
Хаммурапи — Бабил династияһының батша яҙмаларында һаҡлаған беренсе идарасыһы. Уның хакимлыҡ итеүенең оҙайлылығын иғтибарға алғанда уларҙы күп тип һанап булмай (20-ләп), мәғлүмәтлелеге лә самалы. Улар ғибәҙәтханаларҙы, ҡәлғәләрҙе йә ҡала диуарҙарын төҙөүгә һәм йүнәтеүгә,  каналдарҙы тергеҙеүгә һәм төҙөүгә арналған, өсөһөндә һүҙ хәрби-сәйәси ваҡиғалар тураһында бара.
Исеменең мәғәнәһе
Хаммурапиҙың тыуған йылы-көнө билдәле түгел. Хаммурапи 43 йыл хакимлыҡ итә, шуға ул тәхеткә бик йәшләй ултырғандыр тип фараз итеп була. «Хаммурапи» исеменең этиологияһы тирәһендә бәхәстәр туҡтамай: ҡайһы бер ғалимдар «Хамму-раби» тип уҡып, «Ата-баба бөйөк» тип тәржемә итә, икенселәр «Хамму-рапи» тип уҡый һәм «Ата-баба — дауалаусы» тип тәржемә итә.  Б.э.т. XVII быуатҡа тиклем был исем осрамай, ләкин бер ваҡыт ҡапыл киң таралыу ала: Хаммурапиҙың замандашы булған өс батша шул уҡ исемде йөрөтә, айырым кешеләр араһында ла аҙаштары осрай.
Халыҡ-ара шарттар
Хаммурапи батшалыҡты ҡабул иткәндә Бабилия сәйәси йәһәттән тын ғына бер батшалыҡ була, бер быуаттан әҙерәк ваҡыт йәшәп килә. Баш ҡаланан тыш, башҡа ҡалалары: Сиппар, Киш, Кута, Борсиппа, Дильбат һәм Марад. Шулай итеп, Бабил батшаһының власы баш ҡаланан күп тигәндә 80 километрҙа ятҡан территорияларға тарал. Был бәләкәй батшалыҡ көслө өс дәүләт — Ларса, Эшнунна һәм Шамши-Адад I-нең Үрге Месопотамиялағы батшалығы менән уратып алынған була.
Бынан тыш, Хаммурапиҙың батшалыҡ итеүе осоронда тағы бер нисә алыҫтараҡ ятҡан державаның роле ҙур була. Көнбайыш Сүриәлә  Ямхад менән Катна батшалыҡтары гегемония өсөн көрәшә. Яҡын Көнсығыштың көнбайыш ситендә, хәҙерге Иран территорияһында, ятҡан Элам ьатшалығы ул осорҙа ҡеүәтле була. Эламдар Месопотамиялағы сәйәсәттә әүҙем ҡатнаша, һәм  бөтә месопотам батшалары суккальмахты юғары хөкөмдар итеп таный.
Көс һынау
Хаммурапи, Ике Йылға араһындағы уға тиклемге батшалар кеүек үк, батшалыҡ итеүен  традицион саранан — «ғәҙеллек» урынлаштырыуҙан, йәғни бурыстарҙы һәм  недоималарҙы ғәфү итеүҙән башлай, был сара уның идара итеүенең икенсе йылында теркәлгән. Хаммурапиҙың хакимлығының тәүге 15 йылы тураһында мәғлүмәттәр бик әҙ. Был йылдарҙың атамаларының күбеһе төҙөлөш эштәренә һәм илаһтарға ҡорбан килтереүгә арналған. Тик 7-се, 8-се, 10-сы һәм 11-се йылдарҙың исемдәре генә хәрби-сәйәси йөкмәткегә эйә. Уларҙан күренеүенсә, Хаммурапи территорияларын Евфрат ағымы буйлап ҡына түгел (көньяҡта Исин менән Урук, төньяҡта  Рапикум), шулай уҡ көнсығышҡа, Тигр йүнәлешенә ҡарай (Малгиум) киңәйтеү маҡсаты менән эш иткән.
Етенсе йылдың яҙмаларында (б.э.т. 1787/1786 йыл тирәһе) Хаммурапи  Урукты һәм  Исинды алыуҙы хәбәр итә: ул мәлгә был ҡалалар күптән (ярашлы рәүештә 15 һәм 6 йыл) Ларса  батшаһы Рим-Син ҡулы аҫтында була. Бабил ғәскәре Рим-Синдың баш ҡалаһына яҡынлаша. Исин халҡының бер өлөшөн Хаммурапи ғәскәрҙәре әсирлеккә алып китә: Исин кешеләренең ҡайһы берҙәре Бабилиялағы Марадта бер нисә йыл йәшәгәндән һуң ғына тыуған ерҙәренә ҡайта ала. Рим-Синдың был ике мөһим ҡаланы тиҙ генә биреүе сәйер, әммә, моғайын, Хаммурапи артында бик ҡеүәтле Үрге Месопотамия батшаһы Шамши-Адад I торғандыр һәм бабилдарға ярҙам иткәндер.
Ләкин йәш батша иртә тантана итә. Киләһе йылына Ларса менән һуғыш дауам итә. Һуғыш хәрәкәттәре иһә Ларсала түгел, ә Хаммурапиҙың олатаһы Апиль-Синдың бойороғо менән төҙөтөлгән  «Сөгөлдөр каналы» (И[д]-шумундар) тирәһендә бара. Археологтар тапҡан шәхси архивтарҙан күренеүенсә, Урук менән Исин тиҙ арала яңынан Ларса батшаһына ҡайта. Ошонан һуң Хаммурапи менән Рим-Син араһында оҙаҡ ваҡытҡа тыныслыҡ урынлаша. Хаммурапи башҡа йүнәлештәрҙә һөжүм алып бара.
Малгиум менән һуғыш
Хакимлығының унынсы йылында (б.э.т. 1784/1783 йылдар тирәһе)  Малгиум ҡалаһы тәүләп телгә алына. Был боронғо тораҡтың урынлашҡаны ере һаман теүәл итеп асыҡланмаған, әммә Тигр буйында Машкан-шапирҙан үрҙәрәк булғаны билдәле. Ошо ерҙә Бабилдан Дерға барған юл йылғаны кисә. Хаммурапи Малгиумды алыу менән бик ҡыҙыҡһына. Евфрат буйын был ваҡытҡа инде ул үҙ ҡарауы аҫтында тотҡан була. Үҙенән түбәндәрәк урынлашҡан Ларса батшалығына һыуҙы быуыу менән янап тора.
Ләкин Ларсаның һыуға төп ихтыяжын Тигр тәьмин итә һәм Малгиумда нығыныу Хаммурапиға   Ларсаны контролләү өсөн кәрәк була. Унынсы йылында Хаммурапи Малгиумды һәм уның тирә-яғын емергәне тураһында яҙа. Ғәмәлдә яулау ни дәрәжәлә булғандыр — билдәһеҙ, әммә һуңғыраҡ  сығанаҡтарҙа Малгиум йәнә бойондороҡһоҙ батшалыҡ булараҡ телгә алына.
Шамши-Адад I менән берлек
Хаммурапи Эшнуннаның бер яҡлы булыу тәҡдимен кире ҡаға,  тиҙҙән ул илдең ҡан дошманы  Шамши-Адад I менән осраша һәм берлек ойоштора. Был батша Месопотамияла иң ҡеүәтлеләрҙән була.
Шамши-Адад менән бергә булғаны өсөн Хаммурапи унан Ит  (Түбәнге Туттуль; хәҙерге Хит) һәм Урта Евфраттағы Рапикум ҡалаларын һорап ала. Рапикумды батшалығына ҡуша.
Эламды еңеү
Б.э.т. 1775 йылда Шамши-Адад I үлә. Был ваҡытҡа Хаммурапи 18 йыл буйы Бабилға хакимлыҡ иткән була, ә  Рим-Син 48 йыл Ларсала батшалыҡ итә. Үрге Месопотамия батшаһы тарафынан яуланған бөтә батшалыҡтар ҡотолоу мәле етеүен һиҙә. Һөргөндә йөрөгән тәхет вариҫтары үҙ илдәренә ҡайта башлай. Зимри-Лим — Мари батшаһы уларҙың беренсеһе була.
Б.э.т. 1772 һәм 1766 йылдар араһында Хаммурапи батшалығына уның  Эшнунна менән мөнәсәбәттәре йоғонто яһай. Ибаль-пи-Эль II киң баҫып алыу һуғыштары алып бара. Мари ғәскәрҙәре лә Эшнунна тарафынан еңелә. Нәҡ шул саҡта Хаммурапи Мари батшаһы яғын ала.
Б.э.т. 1768 йылдарҙа Хаммурапи мөһим административ реформа үткәрә, был батша власын һәм хужалыҡты нығыта.
Хакимлығының 30-сы йылынан ғына (б.э.т. 1763) ҙур тәжрибә туплаған Хаммурапи ҙур походтар серияһын башлай. Ошо йылды ул Эшнунна, Малгиум, Элам батшаларының һәм Навар батшабикәһенең берләшкән ғәскәрҙәрен тар-мар итә. Хаммурапи Эламды ҡыйрата.
Ларса менән һуғыш
Хаммурапи Бабил батшалығын бөтә Түбәнге Месопотамияның  берләшмәһе тип иғлан итә. Был Рим-Син власын законһыҙ тип табыуға тиң була. Хаммурапи Мари батшаһы Зимри-Лим менән берләшеп ҡартайған  Рим-Синға ҡаршы китә һәм б.э.т. 1764 йылда Ниппурҙы ала, киләһе йәйгә Ларса эргәһенә килеп.
Б.э.т. 1763 йылдың элул айы аҙағынан (август — сентябрь) Ларсаны ҡамау башлана. Ҡамау күпмегә һуҙылғандыр, билдәһеҙ. Хаммурапи Рим-Синдан «Амориҙар атаһы» титулын ала. Батша тәхетенә Бабил наместнигы сифатында Син-иддинам ултыртыла.
Хакимлыҡ итеүенең 32-се йылында (яҡынса б.э.т. 1761 йыл) Хаммурапи Эшнунна һәм уның яҡлылар менән тағы бәрелешә. Хаммурапи Манкисум ҡалаһын ала. Б.э.т. 1762 йылда Малгиумды, Мари батшалығын, элекке союздашы Зимри-Лимды яулай. Ике йылдан Хаммурапи уларҙың баш ҡалаларын юҡ иттерә.
Хаммурапиҙың һуңғы һуғыштары
Батшалыҡ итеүенең 32-се йылында (яҡынса б.э.т. 1761 йыл) Хаммурапи Эшнунна һәм уның    союздашы булған тау ҡәбиләләре  менән бәрелешә. Хаммурапи Тигрҙағы Манкисум ҡалаһын ала. 33-сө йылына (б.э.т 1762) Малгиумды, Мари батшалығын баҫа. Ике йылдан Хаммурапи Малгиумдың да,  Мариҙың да диуарҙарын һүттерә, артабан ике ҡала ла әһәмиәтен юғалта.
Батшалыҡ итеүенең 37-се йылында (б.э.т. 1756 йыл тирәһе) Хаммурапи сутиҙарҙы, субариҙарҙы һәм Загростың  тау халыҡтарын  еңә. Бәлки, ошо уҡ походында Ассирияны ла буйһондорғандыр. 38-се йылға  (яҡынса б.э.т. 1755) Хаммурапи   Эшнуннаны буйһондора. Шулай итеп, бөтә Месопотамия уның ҡул аҫтында булып сыға.
Эске сәйәсәте һәм Хаммурапи закондары
Хаммурапи ваҡытында Урҙың III династияһы ҡолағандан башланған процестар үҫештең юғары нөктәһенә етә:  тауар-аҡса мөнәсәбәттәре, хосуси биләү хужалыҡтары, сауҙаның көсәйеүе. Дәүләттә үҙәкләшеү көсәйә, батша власы нығына.
Баҫыуҙарҙы һуғарыу һәм һыу юлдары Хаммурапиҙың айырым бер хәстәрлеге аҫтында тора. Ул яңы каналдар ҡаҙыта, иҫкеләрен таҙарттыра. Әммә иң ҙур иғтибарын Хаммурапи хоҡуҡ һәм хөкөм системаһына бирә. Мәҫәлән, бер хатында ул ришүәтселәр өҫтөнән суд тураһында ҡулланма бирә, икенселәрендә уға Бабилға ниндәйҙер эштәр буйынса шаһит булырлыҡ кешеләрҙе ебәреүҙе талап итә, чиновниктарҙы ҡулға алырға ҡуша һ.б.
Хаммурапи ҡануниәт йыйынтығы сығара, уны идара итеүенең 35-се йылында  (яҡынса б.э.т. 1758) ташҡа соҡоп яҙҙырта. Был таш тәүҙә Сиппарҙа тора, 600 йылдан трофей сифатында Сузаға  килтерелә, уны  эламдар  Бабилға һөжүм итеп яулап ала. Археологтар уны шунда таба. Батша башҡа үҙәктәрҙә лә бындай яҙыуҙы ҡуйҙырта: уның ҡалдыҡтары Бабилдағы Эсагилда һәм Сузаның үҙендә лә, шулай уҡ Ниппурҙа балсыҡ яҙма киҫәге табыла.
Каспар Хаузер
Каспар Хаузер (Kaspar Hauser, Casparus Hauser), Гаузер тип русса яҙылышы ла осрай (яҡынса 30 апрель 1812 йыл; тыуған урыны билдәһеҙ — 19 декабрь 1833 йыл; Ансбах ҡалаһы) – «Европа йәтиме» булараҡ билдәле, кемлеге әле лә тулыһынса асыҡланмаған кеше. Тәүге тапҡыр 1828 йылдың 28 майында Нюрнберг ҡалаһының урамдарында пәйҙә була. Фараздарҙың береһенә ярашлы, Каспар — Бадендың бөйөк кенәздәре нәҫеленән булырға мөмкин. Уның шәхесе хәҙергәсә тарихсылар араһында ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра.
Хаммурапи
Эске сәйәсәте һәм Хаммурапи закондары
Хаммурапи 43 йыл батшалыҡ итә. Хаммурапиҙың улы Самсу-илунаның һаҡланған хатынан билдәле булыуынса, ул ауырыу атаһы вафат булғансы уҡ уның тәхетен тартып алған.
Каспар Хаузер
Тормош юлы
1828 йылдың 28 май көнөндә Нюрнбергта пәйҙә булған яҡынса 16 йәшлек егет, крәстиәндәрсә кейенгән була. Бер нисә һүҙҙән башҡа бөтөнләй һөйләшә алмаған. Уның кеҫәләрендә табылған ике хаттан башҡа бер нимә лә шәхесен асыҡландырмаған. Хаттарҙың береһе Нюрнбергтағы алтынсы атлы полкының дүртенсе эскадронының етәксеһе - капитан Вессенигҡа ебәрелгән булған, уның авторы капитандан "ошо егетте" үҙенең янына алырға йә "камины эргәһендә аҫып үлтерергә" һораған. Хаттарҙың икенсеһенә ярашлы иһә (ул, бәлки, Каспарҙың әсәһе тарафынан уның элекке ҡурсалаусыһына яҙылған булғандыр) был бала 1812 йылдың апрель 30-ендә тыуған һәм Каспар тигән исем менән суҡынландырылған. Һуңыраҡ алып барылған эҙләнеү һөҙөмтәһендә шуныһы асыҡланған: ике хат та (беренсеһе 1828 йылда, икенсеһе 1812 йылда яҙылғанына ҡарамаҫтан) шул уҡ төрлө ҡағыҙҙа, шундай уҡ яҙыу ҡараһы менән һәм шул уҡ кеше тарафынан яҙылған. Вайкман (Weickmann) тигән тегенсе егетте капитан Вессениг йортона тиклем алып барҙы (әйтеүенсә, ошо юл Каспарға ҙур ҡыйынлыҡ менән бирелде), әммә унда ла егет, нимә тип әйткәнен аңламағандай, ике генә һөйләм ҡабатлаған: Атайымдай атлы яугир булғым килә һәм ''Атҡай! Атҡай! Һуңыраҡ, полицияға алып барылғандан һуң, уға ниндәй генә һорауҙар бирелһә лә, ошо ике һөйләмде ҡабатлаған, йә Өй һәм Белмәйем'' тип илаған. Уға яҙыу ҡараһы һәм яҙғыс бирелгәс, ике генә һүҙҙе яҙа алған: ''Kaspar Hauser. ''Шуның өсөн ул ошо исем менән тарихҡа ла ингән.
Киләһе ике ай буйы Каспар ҡала төрмәһендә һәм Андреас Һилтель тигән төрмә ҡараусыһы йортонда йәшәгән, унда егеткә ҡарар өсөн күп кенә кеше йыйылғаны бар. 16 йыллыҡ йәшенә ҡарамаҫтан, пәйҙә булған ваҡытта психика һаулығы 6 йыллыҡ баланың кимәлендә булған. Башта һыу менән икмәктән башҡа бер нимә лә ашай алмаған. Бургомистр Биндер әйтеүенсә, Каспарҙың хәтере "иҫ китмәле" булған.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Фераль балалар
Грузия аграр университеты
Грузия аграр университеты (საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტი) — Тбилиси ҡалаһында ауыл хужалығы профилендәге шәхси юғары уҡыу йорто. 1929 йылда асылған.
Тарихы
1917 йылда Юғары техник институттың ауыл хужалығы бүлегендә ике ауыл һәм урман хужалығы факультеты эшлләй. 1919 йылда Дәүләт университетында ауыл хужалығы факультеты асыла, 1-21 йылда яңы асылған факультет нигеҙендә  агрономия факультеты ойлшторола.
1929 йылда Тбилиси дәүләт университетының агрономия факультеты базаһында Грузия ауыл хужалығы институты төҙөлә.
1970 йылға торошло Грузия ауыл хужалығы институтында түбәндәге факультеттар эшләй: агрономия, еләк-емеш, виноградсылыҡ һәм ауыл хужалығы продукттары технологиялары; ебәк; урман хужалы4ы; ауыл хужалығын механикалаштырыу һәм электрификациялау; ситтән тороп уҡыу һәм ауыл хужалығы белгестәренең квалификацияһын күтәреү факультеты.
1999 йылда юғары уҡыу йорто Грузия Дәүләт зоология һәм ветеринария академияһы исемен алды. 2003 йылдан Грузия Дәүләт зоология-ветеринария университеты тип исеме үҙгәртелде. Артабан университетҡа Батуми дәүләт университетының ауыл хужалығы факультетының бер өлөшө, шулай уҡ төбәк учреждениелары һәм филиалдары инде.
2011 йылдан Грузия аграр университеты тип атала. 1946 йылда Грузия ауыл хужалыгы институты Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән наградлана. СССР-ҙа бик аҙ вуздар ғына бындай наградаға лайыҡ була.
2015 йылға торошло Грузияның иң популяр ун университеты араһында Грузия аграр университеты дүртенсе урында.[2]
Илехова
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Каерлык
Каерлык — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Урсул йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Талица-Ил
Талица-Ил — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Летка йылғаһының уң ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дәүләт гуманитар фәндәр академик университеты
Дәүләт гуманитар фәндәр академик университеты (ГАУГН) — Рәсәй Фәндәр академияһы институттарында нигеҙләнгән Рәсәй юғары уҡыу йорто.
Башта Рәсәй гуманитар белем биреү үҙәге (РЦГО), Дәүләт гуманитар фәндәр университеты (ГУГНА) исемдәрен йөрөтә. Университеттың хәҙерге тулы атамаһы — Юғары белем биреү федераль дәүләт белем биреү бюджет учреждениеһы «Дәүләт академик гуманитар фәндәр университеты».
Тарихы
Рәсәй Фәндәр академияһы ғилми эшмәкәрлектән тыш, һәр ваҡыт белем биреү проекттары менән шөғөлләнә. Үҙенең күп йыллыҡ тарихы дауамында Рәсәй Фәндәр академияһы күп кенә уҡыу йорттары булдырыуға булышлыҡ итә: Санкт-Петербург университеты, Мәскәү дәүләт университеты, Ҡазанда, Дерпттә университеттар, Диңгеҙ академияһы, Шляхет корпусы, Тау инженерҙары корпусы, Варшава университеты һәм башҡалар.
1990 йылдар башында Рәсәй фәндәр академияһы янында айырым университет булдырыу идеяһы барлыҡҡа килә, был уларҙың Рәсәй йәмғиәтендә гуманитар белем ҡытлығын өлөшләтә ҡаплар ине. 1992 йылда Рәсәй гуманитар белем биреү үҙәге шундай белем биреү учреждениеһы булып китә. Уны төҙөүгә Рәсәйҙең күренекле ғалимдары ҙур өлөш индерә. Улар рәтенә академик А. О. Чубарьян, В Л. Макаров, А. А. Гусейнов, В С. Степин, В. А. Ядов, Б. Н. Топорнин һәм башҡалар инә.
Тәүге концепция Фәндәр академияһы эшмәкәрлегенең бөтә өлкәләрен солғап алған университет асыуҙы, шул иҫәптән университет структураһында теүәл фәндәр факультеты булыуын күҙаллай. Исем лә икенсе төрлө итеп фаразлана — Рәсәй Фәндәр академияһы Университеты (РФАУ). Әммә килеп тыуған төрлө характерҙағы ҡыйынлыҡтар арҡаһында был идея тормошҡа ашырылмай.
1994 йылдың 24 февралендә Рәсәй гуманитар белем биреү үҙәге Юғары профессиональ белем биреү дәүләт мәғариф учреждениеһы (Университет) статусын ала. Ошо мәлдән башлап Рәсәйҙең яңы университеты әүҙем үҫешә башлай. Бер нисә йыл дауамында, башлыса база кафедралары һәм фәнни-белем биреү үҙәктәре урынлашҡан академик институттар етәкселеге инициативаһы буйынса, йыл һайын факультет асыла.
1998 йылдың 21 авгусында Үҙәк Дәүләт гуманитар фәндәр университеты итеп үҙгәртелә.
2007 йылдың 18 июнендә университет ректоры вазифаһын тарих фәндәре докторы М. В. Бибиков биләй, академик А. О. Чубарьян университет президенты була.
Әлеге ваҡытта Дәүләт гуманитар фәндәр академик университеты Президенты булып Рәсәй Фәндәр академияһы академигы, Дөйөм тарих институтының ғилми етәксеһе А. О. Чубарьян, ә ректоры булып — тарих фәндәре кандидаты Д. В. Фомин-Нилов тора.
Белем биреү процесында алдынғы Рәсәй ғалимдары ҡатнаша, шуның арҡаһында уҡытыу ватан һәм донъя фәндәренең өр яңы ҡаҙаныштарын ҡулланып алып барыла.
2018 йылда «Рәсәй бөгөн» Халыҡ-ара мәғлүмәт агентствоһының «Социаль навигатор» рейтингына ярашлы, Рәсәйҙең иң популяр гуманитар юғары уҡыу йорттары исемлегендә 44-се урын биләй.
Структураһы
Университеттың факультеттары һәм әҙерлек йүнәлештәре Рәсәй Фәндәр академияһының профиле буйынса ярашлы институттарында урынлашҡан.
Тарих факультеты — Рәсәй фәндәр академияһының Дөйөм тарих институты, РФА Археология институты
Донъя сәйәсәте факультеты — Рәсәй фәндәр академияһының Дөйөм тарих институты, Рәсәй фәндәр академияһының АҠШ һәм Канада институттары
Юридик факультет — Рәсәй Фәндәр академияһының Дәүләт һәм хоҡуҡ институты кадрҙары потенциалы
Социология факультеты — Рәсәй Фәндәр академияһының Социология институты
Философия факультеты — Рәсәй Фәндәр академияһының Философия институты
Көнсығыш факультеты — Рәсәй Фәндәр академияһының Шәрҡиәт институты
Дәүләт гуманитар фәндәр академик университеты базаһында Рәсәй мәғариф һәм фән министрлығы ҡарамағындағы тарих буйынса фәнни-методик совет эшләй.
Етәкселеге
Президенты — Чубарьян, Александр Оганович
Ректоры — Фомин-Нилов, Денис Валерьевич
Проректоры — А. С. Яковлев
Проректоры — В. В. Сутырин