cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тумбарля
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Грушина Лира Рим ҡыҙы
Грушина Лира Рим ҡыҙы (1 июнь 1967 йыл) — спортсы һәм тренер. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған тренеры (2006) һәм СССР-ҙың спорт мастеры (1984), Башҡортостан Республикаһының халыҡ мәғарифы отличнигы (2002).
Ҡаҙаныштары
Шәхси иҫәп: РСФСР кубогы (1990), РСФСР чемпионатының көмөш призеры (1990), РСФСР чемпионатының бронза призеры (1987). Команда иҫәбе: РСФСР чемпионы (1992), РСФСР чемпионатының көмөш призеры (1986, 1988), РСФСР кубогының көмөш призеры (1990)
Билдәле тәрбиәләнеүселәре
Атҡаҙанған спорт мастерҙары: Тимур Сафин, Анастасия Иванова Рәсәйҙең Халыҡ-ара класлы спорт мастерҙары: Антон Иванов, Дмитрий Петров, Тимур Арыҫланов 26-нан ашыу Рәсәйҙең спорт мастеры.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Лира Грушина Башҡортостан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы ҡарамағында 2020 йылдың 16 ғинуарында ойошторлған Йәмәғәт советы ағзаһы.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Салауат Юлаев ордены (2021) Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған тренеры (2006) СССР-ҙың спорт мастеры (1984) Башҡортостан Республикаһының халыҡ мәғарифы отличнигы (2002) Халыҡтар дуҫлығы ордены (2016) 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены миҙалы (2017) «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы тренеры» билдәһе (2001) Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы физик культура һәм спорт хеҙмәткәре билдәһе (2017) Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы (2003) Рәсәйҙең Паралимпия комитетының Почет грамотаһы (2017).
Нуғайбәк (Требиятский)
Нуғайбәк (Требиятский) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Нуғайбәк районындағы ҡасаба. Балҡан ауыл биләмәһе составына инә.
Тарихы
Тәүҙә был ҡасаба Требиат атамаһын йөрөтә һәм Агаповка районына ҡарай. Ул Новолинейный районында Ырымбур казак ғәскәренең 8-се хәрби тораҡ пункты посы булараҡ 1842—1843 йылдарҙа барлыҡҡа килә. А. В. Суворовтың Италия походы барышында урыҫ армияһы француздар менән 1799 йылдың 17 — 19 июнендә Төньяҡ Италияла Требия йылғаһы буйында алышыуы һәм еңеүе хөрмәтенә ҡасабаға йылға исемен ҡушалар. Требиатский тип аталыу һуңғы осорға ҡайтып ҡала, һәм ул беренсе атаманы ҡабатлай.
Халҡы
2010 йылдағы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса был ҡасабала 226 кеше (117 ир-егет һәм 109 ҡатын-ҡыҙ) йәшәй.
Урамдар
Ҡасабаның урам селтәре 3 урамдан тора : Октябрь, Совет һәм Хеҙмәт урамдары.
Ачигус
Ачигус — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чумыш йылғаһының һул ярына тамағынан 579 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һаҡмар (мифология)
Ҡылыҡһырлама
Әсәһе Һаҡмарға атаһы Шүлгәндең хыянаты тураһында һөйләй һәм Урал батырға яуызлыҡҡа ҡаршы көрәшендә ярҙам итеү өсөн ебәрә. Урал батырға килеп ҡушылғандан һуң, Һаҡмар, Иҙел, Нөгөш һәм Яйыҡ туғандары менән бергә, ғәскәр башында тора.
Дошмандарын тар-мар иткәндән һуң, Иҙелдән үрнәк алып, кешеләрҙе һыу менән тәьмин итеү маҡсатында ҡылыс менән йылға үҙәнен киҫә. Халыҡ батыр хөрмәтенә (ҡара: Һаҡмар) был йылғаға исем ҡушҡан.
Персонаж «Ағиҙел менән Яйыҡ» топонимик риүәйәтендә телгә алына.
Аҡъюлов
Аҡъюлов — ир-ат фамилияһы. Аҡъюл исеменән барлыҡҡа килгән. Төрки халыҡтарҙа киң ҡулланыла.
Аҡъюлова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Ҡулса (математика)
Ҡулса (шулай уҡ ассоциатив ҡулса) дөйөм алгебрала — үҙсәнлектәре буйынса һандар өҫтөндәге ярашлы операцияларға оҡшаш әйләндерелмәле ҡушыу операцияһы һәм ҡабатлау операцияһы бирелгән алгебраикя структура. Ҡулсаларҙың иң ябай миҫалдары булып һандар йыйылмалары (бөтөн, ысын, комплекслы), бирелгән күмәклектә билдәләнгән һанлы функциялар йыйылмалары торалар. Бөтә осраҡтарҙа ла һандар йыйылмаһына оҡшаш күмәклектәр бар, уларҙың элементтарын ҡушырға һәм ҡабатларға мөмкин, шуның менән бергә был операциялар үҙҙәрен тәбиғи рәүештә тоталар.
Ҡушыу һәм ҡабатлау операцияларының дөйөм үҙсәнлектәрен, уларҙың операциялар башҡарылған элементтарҙың тәбиғәтенә ҡағылышһыҙ үҙ-ара эске бәйләнешен өйрәнеү өсөн ҡулса төшөнсәһе индерелә лә инде.
Ҡулсалар ҡулсалар теорияһының — дөйөм алгебраның ҙур бүлегенең төп өйрәнеү объекты булып торалар, унда алгебраик геометрияла, һандарҙың алгебраик теорияһында, алгебраик K-теорияла, инварианттар теорияһында киң ҡулланыу тапҡан инструменталь саралар эшләнгән.
Тарихы
Алгебраның фән булараҡ йылдам үҫеше XIX быуатта башлана. Һандар теорияһының төп бурыстарының береһе булып 1860—1870-се йылдарҙа алгебраик һандарҙың дөйөм яландарында бүленеүсәнлек теорияһын төҙөү тора. Был мәсьәләнең хәл ителеше Рихард Дедекинд тарафынан баҫтырылып сығарыла («X Дополнение к лекциям по теории чисел Дирихле», 1871 йыл). Был хеҙмәттә беренсе тапҡыр һанлы яландың бөтөн һандар ҡулсаһы төшөнсәһе ҡарала, был контекста модуль һәм идеал төшөнсәләренә билдәләмә бирелә.
Билдәләмә
Ҡулса — теләһә ниндәй өсөн түбәндәге үҙсәнлектәр үтәлгән, + һәм \times (ҡушыу һәм ҡабатлау тип аталған) ике бинар операция бирелгән R күмәклеге ул:
Икенсе төрлө әйткәндә, ҡулса — ҡушыуға + ҡарата Абель төркөмө булған һәм \times-ҙың +-ға ҡарата ике яҡлы дистрибутивлығына эйә булған универсаль алгебра ул, ғәҙәттә ҡулса төшөнсәһе аҫтында ҡабатлауға ҡарата ассоциатив ҡулсаларҙы күҙ уңында тоталар, йәғни уларҙа мультипликатив төркөм ярым төркөм була.
Ҡулсалар түбәндәге өҫтәлмә үҙсәнлектәргә эйә булырға мөмкиндәр:
Ҡайһы берҙә ҡулса төшөнсәһе аҫтында тик берәмеге булған ҡулсаларҙы ғына аңлайҙар (йәғни моноид булыуын талап итәләр), ләкин берәмеге булмаған ҡулсалар ҙа өйрәнеләләр (мәҫәлән, йоп һандар ҡулсаһы берәмеге булмаған коммутатив ассоциатив ҡулса).
\times символы урынына йыш ҡына \cdot символын ҡулланалар, йәки уны бөтөнләй төшөрөп ҡалдыралар.
Иң ябай үҙсәнлектәре
Ҡулсаның билдәләмәһенән туранан-тура түбәндәге үҙсәнлектәрҙе сығарырға мөмкин:
Ҡулса элементтары төрҙәре
Ҡулсала нулдән айырмалы элементтар бар икән, ти. Ул саҡта һул нулдең бүлеүсеһе — ул R ҡулсаһының нулдән айырмалы шундай a элементы, уның өсөн R ҡулсаһының ab=0 булған, нулдән айырмалы b элементы бар. Оҡшаш рәүештә нулдең уң бүлеүсеһенә билдәләмә бирелә. Коммутатив ҡулсаларҙа был төшөнсәләр тап киләләр. Миҫал: (-1, 1) интервалында өҙлөкһөҙ функциялар ҡулсаһын ҡарайыҡ. булһын, ул саҡта йәғни f, g нулдең бүлеүселәре булып торалар. Бында f\ne0 шарты f нулдән айырмалы функция тигәнде аңлата, ләкин f функцияһы бер ҡасан да 0 ҡиммәте ҡабул итмәй тигәнде аңлатмай
Нильпотентлы элемент — ул шундай a элементы, ниндәйҙер n > 0 өсөн a^n = 0. Миҫал: матрицаһы. Нильпотентлы элемент һәр ваҡыт нулдең бүлеүсеһе була (тик әгәр ҡулса бер нулдән генә томаһа), киреһе дөйөм осраҡта дөрөҫ түгел.
Идемпотентлы элемент e — ул шундай элемент, бында e\cdot e=e Мәҫәлән, теләһә ниндәй проекциялау операторы идемпотентлы, айырып әйткәндә, түбәндәге: 2\times 2. матрицалар ҡулсаһында
Әгәр a — берәмеге булған R ҡулсаһының ирекле элементы булһа, ул саҡта a-ға һул кире элемент тип шундай a^{-1}_{l} элементы атала, бында Уң кире элементҡа оҡшаш рәүештә билдәләмә бирелә. Әгәр a элементының уң элементы ла һәм һул элементы ла булһа, ул саҡта улар тап киләләр, һәм a элементының берҙән бер аныҡланған һәм a^{-1} тип тамғаланған кире элементы бар тип әйтәләр. Элемент үҙе әйләндермәле элемент тип атала.
Аҫҡулса
Билдәләмә буйынса, аҫҡулса буш түгел, сөнки нуль элементы бар. Ҡулсаның нуле һәм берәмеге уның теләһә ниндәй аҫҡулсаһының нуле һәм берәмеге була.
Аҫҡулса коммутативлыҡ үҙсәнлеген һаҡлап ҡала.
Теләһә ниндәй аҫҡулсалар күмәклеге киҫелеше аҫҡулса була. E\subset R аҫкүмәклеге ингән иң бәләкәй аҫҡулса E барлыҡҡа килтергән аҫҡулса тип атала, ә E — R ҡулсаһы өсөн барлыҡҡа килтереүсе система тип атала. Ундай аҫҡулса һәр ваҡыт бар, сөнки E кергән бөтә аҫҡулсаларҙың киҫелеше был билдәләмәне ҡәнәғәтләндерә.
Берәмеге булған R ҡулсаһының, уның берәмеге барлыҡҡа килтергән аҫҡулсаһы, R ҡулсаһының иң бәләкәй йәки төп аҫҡулсаһы тип атала. Бындай аҫҡулса R ҡулсаһының теләһә ниндәй аҫҡулсаһына инә
Идеалдар
Ҡулса идеалының билдәләмәһе һәм роле төркөм теорияһындағы нормаль аҫтөркөм билдәләмәһе һәм роле менән оҡшаш.
R ҡулсаһының I буш булмаған аҫкүмәклеге һул идеал тип атала, әгәр:
Беренсе үҙсәнлектән I үҙе эсендә ҡабатлауға ҡарата йомоҡ икәне килеп сыға, шуға ла I аҫҡулса була.
Оҡшаш рәүештә ҡулсаның элементына уңдан ҡабатлауға ҡарата йомоҡ уң идеал билдәләмәһе бирелә.
R ҡулсаһының ике яҡлы идеалы (йәки тик идеал) — бер үк ваҡытта уң да, һул да идеал булған, буш булмаған теләһә ниндәй аҫкүмәклеге.
R ҡулсаһының идеалына шулай уҡ ниндәйҙер гомоморфизмының үҙәге тип билдәләмә бирергә мөмкин.
Әгәр x — R ҡулсаһының элементы булһа, ул саҡта Rx күренешендәге элементтар күмәклеге, x барлыҡҡа килтергән (ярашлы рәүештә, xR) һул (ярашлы рәүештә, уң) төп идеалы тип атала. Әгәр R ҡулсаһы коммутатив булһа, был билдәләмәләр тап киләләр һәм x барлыҡҡа килтергән төп идеал (x) тип тамғалана. Мәҫәлән, бөтә йоп һандар күмәклеге бөтөн һандар ҡулсаһында идеал барлыҡҡа килтерә, был идеалды 2 элементы барлыҡҡа килтерә. Бөтөн һандар ҡулсаһында бөтә идеалдар төп идеал була икәнен иҫбат итергә була. .
Ҡулсаның бөтә ҡулса менән тап килмәгән идеалы, әгәр был идеал буйынса факторҡулсала нулдең бүлеүселәре булмаһа, ябай тип атала. Ҡулсаның бөтә ҡулса менән тап килмәгән һәм ҡулсаға тигеҙ булмаған бер ниндәй ҙә ҙурыраҡ идеалға инмәгән идеалы, максималь идеал тип атала.
Гомоморфизм
Ҡулсалар гомоморфизмы (ҡулсалы гомоморфизм) — ҡушыу һәм ҡабатлау операцияларын һаҡлаусы сағылыш ул. Ә атап әйткәндә, R ҡулсаһынан S ҡулсаһына гомоморфизм — ул шундай f : R \to S функцияһы, бында
Берәмеге булған ҡулса осрағында, ҡайһы берҙә f(1) = 1 шарты үтәлеүе талап ителә.
Ҡулсалар гомоморфизмы, әгәр ҡулсаларҙың кире гомоморфизмы булһа, изоморфизм тип атала. Ҡулсаларҙың теләһә ниндәй биектив гомоморфизмы изоморфизм була. Автоморфизм — ҡулсанан үҙенә изоморфизм булған гомоморфизм ул. Миҫал: ҡулсаның үҙенә тождестволы сағылышы автоморфизм була.
Әгәр f:R\to S — ҡулсалар гомоморфизмы булһа, R-ҙың нолгә күскән элементтары күмәклеге f-тың үҙәге тип атала ( тип тамғалана). Теләһә ниндәй гомоморфизмдың үҙәге ике яҡлы идеал була. Икенсе яҡтан, f-тың образы һәр ваҡытта ла идеал булмай, ләкин S-тың аҫҡулсаһы була ( тип тамғалана).
Факторҡулса
Идеал буйынса факторҡулсаның билдәләмәһе фактортөркөм билдәләмәһенә оҡшаш. Теүәлерәк әйткәндә, R ҡулсаһының ике яҡлы I идеалы буйынса факторҡулсаһы — R аддитив төркөмөнөң I аддитив аҫтөркөмө буйынса, түбәндәге операциялар менән йәнәшәлек кластары күмәклеге ул:
Төркөмдәр осрағына оҡшаш рәүештә, тип бирелгән   ҡануни гомоморфизмы бар. Был осраҡта I идеалы үҙәге була.
Төркөмдәр гомоморфизмы тураһында теоремаға оҡшаш рәүештә ҡулсалар гомоморфизмы тураһында теорема бар: булһын, ул саҡта гомоморфизмы үҙәге буйынса факторҡулсаға изоморфлы.
Миҫалдар
Ring
Тура ҡабатландыҡ
R һәм S ҡулсаларының R\times S ҡабатландығын тәбиғи ҡулса структураһы менән тәьмин итергә мөмкин: теләһә ниндәй, өсөн:
R — коммутатив ҡулса һәм  — унда пар-пар үҙ-ара ябай идеалдар булһын (идеалдар, әгәр уларҙың суммаһы бөтә ҡулсаға тигеҙ булһа, үҙ-ара ябай тип атала). Ҡалдыҡтар тураһында Ҡытай теоремаһы,:
Эндоморфизмдар ҡулсаһы
(A, +) Абель төркөмөнөң эндоморфизмдар күмәклеге ҡулса төҙөй, ул тип тамғалана. Ике эндомрофризмдың суммаһы компоненттар буйынса билдәләнә:, ә ҡабатландығы — композицияһы кеүек. Әгәр (A, +) — Абель төркөмө булмаһа, ул саҡта f+g, дөйөм әйткәндә, g+f-ға тигеҙ түгел, ә ҡулсала ҡушыу коммутатив булырға тейеш.
Бүлендектәр яланы һәм бүлендектәр ҡулсаһы
R бөтөн ҡулсаһы өсөн, уны индергән, иң бәләкәй ялан төҙөргә мөмкинлек биреүсе конструкция бар. R ҡулсаһының бүлендектәр яланы — түбәндәге эквивалентлыҡ бәйләнеше буйынса формаль кәсерҙәрҙең эквивалентлыҡ кластары күмәклеге: ғәҙәттәге: операциялары менән.
Бирелгән бәйләнеш ысынлап та эквивалентлыҡ бәйләнеше булыуы асыҡтан-асыҡ күренеп тормай: иҫбатлау өсөн ҡулсаның бөтөнлөгө менән файҙаланырға тура килә. Был конструкцияның ирекле коммутатив ҡулсаларға дөйөмләштерелеүе бар. Атап әйткәндә, R коммутатив ҡулсаһында S мультипликатив йомоҡ система (йәғни берәмеге булған һәм нуле булмаған аҫкүмәклек; аҫкүмәклектең теләһә ниндәй ике элементының ҡабатландығы яңынан аҫкүмәклеккә инә). Ул саҡта бүлендектәр ҡулсаһы S^{-1}R — формаль кәсерҙәренең түбәндәге эквивалентлыҡ бәйләнеше буйынса эквивалентлыҡ кластары күмәклеге: Шулай уҡ был конструкцияны ҡулсаны локалләштереү тип атайҙар (сөнки алгебраик геометрияла ул төрлөлөктөң айырым нөктәһендә локаль үҙсәнлектәрен өйрәнергә мөмкинлек бирә). Миҫал: унарлы кәсерҙәр ҡулсаһы — бөтөн һандар ҡулсаһын мультипликатив системаһы буйынса локалләштереү ул.
тәбиғи сағылышы бар. Уның үҙәге шундай r элементтарынан тора, улар өсөн rs = 0 булырлыҡ s \in S бар. Атап әйткәндә, бөтөн ҡулса өсөн был сағылыш инъективлы.
Категориялы һүрәтләү
Ҡулсалар ҡулсалар гомоморфизмдары менән бергә категория төҙөйҙәр, ул ғәҙәттә тип тамғалана (ҡайһы берҙә берәмеге булған категорияларҙы шулай тамғалайҙар, ә ғәҙәттәге ҡулсалар категорияларын  тип тамғалайҙар). Берәмеге булған ҡулсалар категорияһы бик күп файҙалы үҙсәнлектәргә эйә: атап әйткәндә, ул тулы һәм котулы. Был унда бөтә бәләкәй сикләнмәләрһәм косикләнмәләр (мәҫәлән, ҡабатландыҡтар, коҡабатландыҡтар, үҙәктәр һәм коүҙәктәр) бар тигәнде аңлата. Берәмеге булған ҡулсалар категорияһының башланғыс объекты (\mathbb Z ҡулсаһы) һәм терминаль объекты (нуль ҡулса) бар.
Ҡулсаға ошондай категориялы билдәләмә бирергә мөмкин: берәмеге булған ассоциатив ҡулса — Абель төркөмдәре категорияһында моноид ул (Абель төркөмдәре тензорлы ҡабатлау операцияһына ҡарата моноидаль категория барлыҡҡа килтерәләр). R ҡулсаһының Абель төркөмөндә (ҡабатлау буйынса моноид итеп ҡаралған ҡулсаның)  ғәмәл Абель төркөмөн R-модулгә әйләндерә. Модуль төшөнсәһе векторлы арауыҡ төшөнсәһен дөйөмләштерә: тупаҫыраҡ итеп әйткәндә, модуль — «ҡулса өҫтөндө векторлы арауыҡ» ул.
Ҡулсаларҙың махсус кластары
Дөйөмләштереүҙәр — ассоциатив булмаған ҡулса, ярымҡулса, ҡулсаға яҡын.
Ленск
Ленск (Ленск, Лиэнскэй) — Рәсәй ҡалаһы, Саха Республикаһы Ленск районының административ үҙәге.
Халыҡ һаны — 24 955 кеше.
Географияһы
Ленск Лена йылғаһының һул ярында, Лена буйы платоһында, Якутскиҙан 840 километр көнбайыштараҡ урынлашҡан.
Тарихы
1663 йылда Мухтуй исемле эвенк торағы урынында нигеҙләнгән. 1730 йылдарҙа бында почта станцияһы асыла.
XIX—XX быуаттың башында — сәйәси һөргөн урыны.
Биҫтәнең үҫеше Вилюй бассейнындағы алмас сығанаҡтарын асыу һәм эшкәртеү менән бәйле. Шул сығанаҡтарға иң яҡын Лена йылғаһы буйында урынлашҡан урын булараҡ, Мухтуй Мирный ҡалаһының төҙөлөшө өсөн базаға әүерелгән.
1957 йылда эшселәр биҫтәһе статусы бирелә. 1963 йылда Мухтуй эшселәр биҫтәһе Ленск ҡалаһына үҙгәртеп ҡоролған.
Иҡтисады
Эре порт.
«Яҡуталмас» берләшмәһе, урман һәм ағас эшкәртеү сәнәғәтенең предприятиелары, төҙөлөш материалдары комбинаты, эре панелле йорттар заводы. Аҙыҡ-түлек сәнәғәтенең предприятиеләре.
Халҡы
Милли состав (2002): урыҫтар — 81,0 %, украиндар — 4,7 %, сахалар — 4,5 %, татарҙар — 1,5 %.
Отель-де-Франс (Ле-Ман)
Отель-де-Франс (франц. Hotel de France ) — Ле-Мандан көньяҡҡа ҡарай 43 км алыҫлыҡта урынлашҡан Ла-Шартр-сюр-ле-Луар ҡалаһының үҙәгендәге тарихи ҡунаҡхана. 22 номерлы һәм ар-деко стилендәге фасадлы ҡунаҡхана République de la Place,  20  адресы буйынса урынлашҡан. Ҡунаҡхана үҙенең ярышыусылары, спорт командалары һәм Ле-Ман 24 сәғәт автомобиль уҙышсылары менән оҙаҡ бәйләнештә булыуы  менән билдәле.
Тарихы
Ҡунаҡхана 1905 йылда асылған, уның менән Пасто ғаиләһе дүрт быуын дауамында идара иткән,   2013 йыл аҙағында уның хужаһы алмашына. 1953 йылда ҡунаҡхана Ле-Ман 24 сәғәт уҙыштары командаһының штаб-фатиры сифатында ҡулланыла, ул бигерәк тә Джон Уайер етәкләгән команда өсөн популяр була. Джон Уайер Aston Martin һәм Gulf Oil еңеүсе командалары менән етәкселек итә, ә уның Ле-Мандағы беренсе  триумфы 1959 йылда ҡунаҡханала  билдәләнә. Шулай итеп Отель-де-Франс автомобиль спорты тарихының бер өлөшө була.
Ҡунаҡхана эргәһендәге гараж һәм хәҙер бина артында автомобилдәр ҡуя торған урын механиктар тарафынан ярыш машиналары өҫтөндә эшләү урыны булған, улары һуңынан 1970 йылдар башына тиклем дөйөм ҡулланышлы юлдарҙа йөрөгән. Ҡунаҡхана  Ле-Ман 24 сәғәт уҙышының табыныусылары араһында мөһим була. Уның барының стеналары элекке һәм хәҙерге уҙышсыларҙың фотоһүрәттәре менән ҡапланған, уларҙың күбеһенә уҙышсылар үҙҙәре  ҡул ҡуйған.
2014 йылдың башында ҡунаҡханала  капиталь ремонт үтә.
Билдәле йәшәүселәре
Ҡунаҡханала бөтә донъяға билдәле спортсылар, кино йондоҙҙары, дәүләт лидерҙары һәм король ғаиләһе ағзалары булып киткән.
Ҡунаҡханала Ле-Ман 24 сәғәт Ле-Ман уҙышының еңеүселәре  Жаки Икс (6 тапҡыр), Дерек Белл (5 тапҡыр), Трентиньян Морис (1954 йылда еңеүсе), Хилл Фил һәм Оливье Жандебьен (1958 йыл), шулай уҡ күп кенә башҡалар  ҡунаҡ була.
Актёр һәм автомобилдә уҙышсы Стив Маккуин 1971 йылда фильм төшөрөү ваҡытында ҡунаҡханала йәшәгән. Шулай уҡ ҡунаҡханала Франция президенты Рене Коти, Бертиль, герцог Халландский, Джон Кеннедиҙың пресс-секретары Пьер Сэлинджер, Джон Фицджеральдтың һәм Роберт Кеннедиҙың балалары булып китә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Жилин Павел Андреевич
Андрей Павлович Жилин (, Воробьевка ауылы, Воронеж губернаһы - 6 февраль 1987 йыл, Мәскәү ) - Совет хәрби тарихсыһы. СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, 1968 йылдың 26 ноябренән Тарих бүлегендә (СССР тарихы), генерал-лейтенант.
Биографияһы
Богучар өйәҙенең Воробьевка ауылында, крәҫтиән ғаиләһендә тыуған, ауылда юғары мәктәп (1930) тамамлай. Ул совхозда, унан һуң треста һәм РСФСР Ауыл хужалығы Комиссариатында эшләй. 1937-1940 йылда ул Чукоткала фәнни экспедицияла була. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Мәскәү өсөн һуғышта һәм Белорус Совет Социалистик Республикаһын азат итеүҙә ҡатнаша.
150-нән артыҡ фәнни хеҙмәт авторы. «Военно-исторический журнал» журналының баш мөхәррир урынбаҫары (1958-1964). Икенсе бөтә донъя һуғышы тарихы 1939-1945 (1-12 том, 1960-1965) һәм "Совет хәрби энциклопедияһы" (1-8 том, 1976-1980), "Донъя тарихы" (том 1-13, 1955-1983) һәм "Икенсе бөтә Донъя һуғышы "(том 1-3, 1966) редакциялары баш комиссияһы рәйесе урынбаҫары. СССР Фәндәр академияһының тарих бүлеге академик-секретарының урынбаҫары, СССР һәм ГДР Тарихсылар комиссияһы рәйесе. Икенсе бөтә донъя һуғышы тарихы буйынса халыҡ-ара комитеттың вице-президенты. Мәскәүҙә Кунцево зыяратында ерләнгән
Улы - хәрби тарихсы Александр Жилин, Рәсәй Фәндәр академияһының Дөйөм тарихы институтында эшләй.
Дуэль (фильм, 2010)
{{Ук
«Дуэль» ({{lang-en|Anton Chekhov's The Duel}}) — драматик фильм. 2010 йылда режиссёр Довер Кошашвили тарафынан төшөрөлгән. Фильмдың сюжеты урыҫ яҙыусыһы Антон Павлович Чеховтың шул исемдәге хикәйәһенә нигеҙләнгән. Фильм Хорватияла төшөрөлә. Премьераһы АҠШ-та 2010 йылдың 28 апрелендә үтә. Фильм шулай уҡ 2011 йылда конкурстан тыш программалы «Мәскәү Халыҡ-ара кинофестивалендә» «Русский след категорияһында» күрһәтелә.
Сюжет
Лаевский — дәүләт хеҙмәтендәге урыҫ аристократы, ул бигерәк тә ҡомарлы уйындар уйнарға һәм эсергә ярата. Ул иренән тартып алған Надя исемле ҡатын менән, уны яратмаһа ла, йәшәй. Бер көндө Надя Лаевскийға капитан Кирилин менән хыянат ҡыла. Бынан һуңғы ваҡиғаларҙың алмашыныуы Лаевскийҙы үҙенең элекке дуҫы фон Корен менән дуэлгә сығыуға килтерә.
Бүләктәре һәм номинациялары
2011 йылда фильм «»  «Театр әҫәрендәге иң яҡшы оператор эше» (Пол Саросси) категорияһында номинацияға ҡуйыла.
Баһаламалар
Фильм кино тәнҡитселәренең юғары баһаһын ала       Картинаға ҡуйылғанRotten Tomatoes сайтындағы 37 баһаның 81 % ыңғай  рецензиялы, Metacritic сайтындағы 16 рецензияның — 100 балының 75 балы ыңғай була. Америка кино тәнҡитсеһеРоджер Эберт картинаға 4 балдың 2 балын бирә.
Макенроде (Айхсфельд)
Макенроде (Айхсфельд) (Mackenrode (Landkreis Eichsfeld)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 344 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,8 км2. Диңгеҙ кимәленән 280 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.
Сәләхетдинова Рилә Ринат ҡыҙы
Сәләхетдинова Рилә Ринат ҡыҙы (12 сентябрь 1975 йыл) — социолог. Социология фәндәре докторы (2011). Доцент (2005)
Биографияһы
Рилә Ринат ҡыҙы Сәләхетдинова 1975 йылдың 12 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуа. 1997 йылда «юриспруденция» һөнәре буйынса Башҡорт дәүләт университетын тамамлай һәм ошо уҡ уҡыу йортоноң аспирантураһына инә. 2002 йылдан — Башҡортостан Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһының гражданлыҡ хоҡуғы кафедраһы доценты. 2011 йылда Башҡортостан Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһының докторантураһын тамамлай һәм социология фәндәре докторы дәрәжәһен ала.
Ғилми эшмәкәрлеге
Рилә Ринат ҡыҙының ғилми эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре аграр социологияны, хоҡуҡ социологияһын, иҡтисади социологияны үҙ эсенә ала. 60-тан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Р. Р. Сәләхетдинова Башҡортостан Республикаһы Профсоюздар федерацияһы советының закондар сығарыу эшмәкәрлеге һәм хоҡуҡи эшмәкәрлек буйынса даими комиссияһы ағзаһы; «Иҡтисад һәм идара итеү» фәнни-ғәмәли журналының редколлегия ағзаһы.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Башҡортостан Республикаһы Юстиция министрлығының Маҡтау ҡағыҙы (2006) Башҡортостан Республикаһы Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығының Маҡтау ҡағыҙы (2007) Башҡортостан Республикаһы Профсоюздар федерацияһының Маҡтау ҡағыҙы (2010) Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығының Маҡтау ҡағыҙы (2011).
Аммосов
Аммосов — урыҫ ир-ат фамилияһы.
Аммосова — урыҫ ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Билдәле йөрөтөүселәр
--
Төньяҡ ҡунаҡхана (Петрозаводск)
«Төньяҡ» ҡунаҡханаһы — Карелия Республикаһының Петрозаводск ҡалаһындағы иң боронғо ҡунаҡхана. Ул ҡаланың Ленин проспектындағы бина. Был бина ҡаланың тарихи үҙәгендә ҡала төҙөлөшөнөң доминантаһы һәм төбәк әһәмиәтендәге архитектура ҡомартҡыһы.
Тарих
XХ быуат башында Петрозаводскиҙа ҡунаҡхана булмайынса, ҡалаға килгән ҡунаҡтар өсөн бары тик мебелле бүлмәләр генә урынлашҡан булған. 1930 йылда ҡаланы төҙөү перспектива планында  властар тарафынан 182 номерлыҡ ҡунаҡхана төҙөү ҡарала һәм уның өсөн урын билдәләнә— был участка Ленин проспекты һәм Энгельс урамдары киҫелешендә тора. 1934 йылда бина беренсе проекты бауйынса төҙөлә, 1939 йылдың 1 мартында төҙөлөш тулыһынса тамамлана.
1941 йылдың ноябренә тиклем, немец-фин самолеттары бинаны зыянлағанға тиклем учреждение ҡунаҡтарҙы ҡабул итә, 1944 йылда бина тулыһынса емерелеп, ғәмәлдән сыға. Артабан Бөйөк Ватан һуғышынан һуң 1945 йылдың йәйендә «Төньяҡ» ҡунаҡханаһын тергеҙеү тураһында ҡарар ҡабул ителә. Өс йылдан һуң «Төньяҡ» ҡунаҡханаһы элекке нигеҙендә тергеҙелә һәм ҡунаҡтарҙы ҡабул итә башлай.
1997 йылда РФ Госстрой коллегияһы ҡарары буйынса «Төньяҡ» ҡунаҡханаһы Рәсәй провинция ҡунаҡханалары араһында иң яҡшы тип таныла. 2004 йылда ул «Рәсәйҙең иң яҡшы йөҙ тауары» программаһында «Хеҙмәт күрһәтеү» номинацияһында сифат дипломын яулай.
Архитектура
Тәүге «Төньяҡ» ҡунаҡханаһы 1939 йылда конструктивизм рухында төҙөлә, проект архитекторы - Юрий Русанов (ул Петрозаводскиҙа һуғышҡа тиклем байтаҡ йорттар төҙөгән). Ю Русанов Ленин проспекты яғында дүрт ҡатлы корпус һәм Энгельс урамы яғынан шулай уҡ дүрт ҡатлы корпусты урамдар киҫелешенә фасады менән ҡаратып, урталағы фасадын ярым түңәрәк өлөшлө итеп тоташтырып ҡуйған. Немец-фин оккупацияһы ваҡытында ҡунаҡхана бинаһы тулыһынса тиерлек ҡыйратыла. Уның һуғыштан һуңғы тергеҙеү проектының архитекторы Кусиэль Гутин була, ул бинаға байтаҡ үҙгәрештәр индергән, йорттоң киңлек һәм күләм композицияһын һәм фасадының стилен бер аҙ үҙгәрткән. Бинаны неоклассицизм традицияларында тергеҙелгән. Бинаның ҡиәфәтен яҡшыртыу маҡсатында ҡабырғала торған корпустарҙың бейеклеген өс ҡат кимәлендә кәметкән, ә үҙәктәге ярым туңәрәк өлөшө өҫтөнә аттик күтәрткән, декоры классик ордер формаларын алған һәм аҡ төҫтәге һылап семәрләнгән биҙәүестәр менән мул биҙәлгән, улары бинаның ҡыҙыл-һоро кирбесенә контраст булып айыпылып тора.
Һаҡлау
2013 йылда Карелия Республикаһы Хөкүмәте ҡарары нигеҙендә «Төньяҡ» ҡунаҡхана бинаһы Дәүләт берҙәм мәҙәни мираҫ объекттары реестрына  төбәк әһәмиәтендәге архитектура һәйкәле сифатында индерелгән.
Иҫке Уръя
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бауда (Уда ҡушылдығы)
Бауда (Бауденок) — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уда йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бураҡаев Илгизәр Диҡҡәт улы
Бураҡаев Илгизәр Диҡҡәт улы, Илгизәр Диҡҡәт (12 июль 1967 йыл) — прозаик, тәржемәсе, дәреслектәр авторы. 2002 йылдан Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы.
Биографияһы
1967 йылда Өфө ҡалаһында тыуған. Атаһы — ғалим-геолог Бураҡаев Диҡҡәт Насретдин улы, әсәһе — Бураҡаева Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы — яҙыусы һәм педагог. Илгизәр 1984 йылда баш ҡаланың 20-се башҡорт мәктәбен тамамлағас, Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә. Ике йыл хәрби хеҙмәттә булып ҡайта. 1992 йылда университетты тамамлағас, Күгәрсен районында уҡытыусы булып эшләй. Ейәнсура башҡорт гимназияһында «Тормош һабаҡтарын» уҡыта һәм директор урынбаҫары вазифаһын башҡара. Рәсәй Федерацияһы мәғариф институтының Башҡортостан филиалында, «Башҡортостан энциклопедияһы» ғилми нәшриәтендә, Башҡортостан Яҙыусылар союзында идара рәйесе урынбаҫары булып эшләй. И. Д. Бураҡаев — «Тормош һабаҡтары» дәреслеге авторҙарының береһе.
Яҙыусының хикәйәттәре һәм мәҡәләләре республикабыҙҙың «Ағиҙел», «Ватандаш», «Шоңҡар» журналдарында һәм гәзиттәрҙә баҫылып тора. Уның әҫәрҙәре 2000 йылда «Күк бүреләре» тигән айырым китап булып нәшер ителде. Был хикәйәттәр башҡорт легендаларына һәм риүәйәттәренә нигеҙләнеп, тарихи факттарға таянып яҙылған. Уларҙың бөтөнөһөн дә бер фекер берләштерә: заман үҙгәрһә лә, халыҡ, милләт алдында әленән-әле тыуып торған проблемалар ҡала килә һәм һәр халыҡ уларҙы үҙенә генә хас милли үҙенсәлектәргә таянып хәл итә ала.
Интята
Интята — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сынь-Ега йылғаһының һул ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Боғҙан ауыл Советы (Балтас районы)
Боғҙан ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһы Балтас районындағы муниципаль берәмек.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында» законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Улюк
Улюк — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Казак Буланов тирмәне
Сауҙагәр Буланов тирмәне — XX быуат  башында Ростов өлкәһенең  Аҙау ҡалаһында һаҡланып ҡалған сәнәғәт архитектураһы комплекстарының береһе.
Тарихы
Тирмән 1905 йылда Гимназия урамы (хәҙер Тыныслыҡ урамы) һәм Кирсанов тыҡрығы (хәҙер Зоя Космодеьянская проспекты) киҫелешендә төҙөлгән. 1912 йылда Н.Н. Булановҡа ҡараған шәхси милек булараҡ телгә алына. 1925 йылда тирмән территорияһында пар машинаһы урынлаштырыу өсөн бер ҡатлы бина төҙөлә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында тирмән өлөшләтә емерелә һәм талана. 1952 йылда бинаны тергеҙеү буйынса реставрация эштәре тамамлана. 1950—1980 йылдарҙан алып яңы тирмән төҙөү составына  өс төр ҡоролма инә. Тирмән комплексының төп элементә булып тирмән үҙе   тора. Уның көнбайыш фасадына (Тыныслыҡ урамының ҡыҙыл һыҙаттары буйлап) йәнәш ике ҡатлы  кирбес ҡоролма терәлеп тора. Төньяҡ фасады яғынан машина залының бер ҡатлы кирбес  бинаһы урынлаша. Тирмән фасадының художество биҙәлешендә эклектик йүнәлешендәге композиция алымдары һәм архитектура биҙәлеше бар. 2000 йылда Ростов өлкәһе хакимиәте ҡарары менән  урындағы әһәмиәттәге дәүләт ҡомартҡыһы тип танылған һәм дәүләт һаҡлауы аҫтына алынған.
Тонукыль-Кы (Покаль-Кы ҡушылдығы)
Тонукыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Покаль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дува-Дон
Дува-Дон — Рәсәйҙәге йылға. Төньяҡ Осетия — Алания биләмәләрендә аға. Йылға Садон йылғаһының һул ярына тамағынан 7,6 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 3,4 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ардон йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Серп и Молот (Күгәрсен районы)
Серп и Молот (Серп и Молот) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 16 кеше. Почта индексы — 453343, ОКАТО коды — 80238830009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Нечитайло һәйкәле
Василий Кириллович Нечитайло һәйкәле — РСФСР-ҙың халыҡ рәссамы, СССР художество академиһының мөхбир ағзаһы, И. Е. Репин исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Сальск ҡалаһында тыуып үҫкән Нечитайло һәйкәле рәссамдың тыуған ҡалаһында 1989 йылдың  30 сентябрендә ҡуйыла. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты булып тора (№ 611510377370005).
Тасуирламаһы
Василий Нечитайло һәйкәле Сальск ҡалаһында Ворошилов һәм Ленин урамдары киҫешкән урында, уның исемен йөрөткән  Сальс  художество музейы  эргәһендә ҡуйыла. Һәйкәлдең авторы — скульптор Клыков Вячеслав һәм архитекторы Снегирев Вячеслав. Һәйкәлдең  постаменты граниттан эшләнгән, Нечитайло һыны бронзанан ҡойолған. Постаментта «Һынлы сәнғәт академигы Василий Кириллович Нечитайлоға» тигән яҙыу граверланған.
Һәйкәлде асыу
1989 йылдың 30 сентябрендә «Сальск ҡалаһы көнө» байрамы сиктәрендә һәйкәлде  асыу тантанаһы уҙа.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
The Times of India
«Таймс оф Индиа» (The Times of India) — Һиндостанда инглиз телендәге иң боронғо һәм иң популяр гәзит.
Баҫманың тарихы
Һиндостанда йәшәүсе Британия подданныйҙары өсөн иртәнге гәзит. 1838 йылда Бомбейҙа The Bombay Times and Journal of Commerce исеме менән баҫыла башлай. Баҫмаға 11 Британия фирмаһынан синдикат, 2 барристер һәм принц Джамсетджи Джиджибха нигеҙ һалған.
1851 йылға тиклем аҙнаһына ике тапҡыр сыҡҡан, ә һуңынан — көн һайын. 1855 йылда Һиндостанда телеграф асыла һәм гәзит Пол Рейтер менән килешеүгә ҡул ҡуя.
1892 йылда буласаҡ баҫма менән идара итеүселәр хөрмәтенә аталған Bennett, Coleman & Co Ltd холдингы ойошторола.
1861 йылда уның исеме Лондонда сыҡҡан The Times гәзитенә оҡшатып үҙгәртелә.
1907 йылдан 1923 йылға тиклем баҫманы етәкләгән мөхәррир Стенли Рид яңылыҡтар менән эшләү юлын үҙгәртеп, баҫма эсендәге яңылыҡтар ғаризаһы срогын төнгө сәғәт 12-гә тиклем оҙайта. Быға тиклем мәғлүмәт киске сәғәт 5-кә тиклем генә эшкәртелгән.
Һиндостан үҙаллылыҡ алғас, гәзиттең нейтраль һәм төплө тоны, айырыуса интеллигенция даирәһендә, уның абруйы күтәрелеүенә булышлыҡ итә. Гәзиттең редакция сәйәсәте, ҡағиҙә булараҡ, Һиндостан хөкүмәте курсына тап килә.
1949 йылда гәзит Һиндостанға күскәндән һуң бер йыл үткәс уның гербы үҙгәрә — Британия арыҫланының һәм һыңармөгөҙөнөң урынына унда ике фил күренә башлай.
1991 йылда баҫма BBC тарафынан донъялағы алты бөйөк баҫманың береһе тип таныла.
1996 йылда гәзиттең сайты эшләй башлай.
1997 йылда гәзит — ул ваҡытта донъяла инглиз телендә иң уҡымлы баҫма — үҙ битендә тәүге төҫлө фотоһүрәт сығара. Аҙаҡ ул өлөшләтә аҡлы-ҡаралы ба5ыла башлай. 2004 йылда ғына ике төҫлө матбуғаттан тулыһынса баш тартырға ҡарар ителә. Тағы йыл ярым ваҡыт баҫманың талаптарына яуап биргән баҫыу станоктарын килтереүгә, ҡуйыуға һәм эшләтеп ебәреүгә киткән.
Тасуирламаһы
Һиндостанда теләһә ниндәй телдәрҙә баҫылып сыҡҡан иң таралған өсөнсө гәзит булып тора. Тиражы буйынса ул Дайник Бхаскар һәм Дайник Джагран гәзиттәренән генә ҡалыша. Тиражы — 2 880 144 дана.
Һиндостан халҡының 42 % гәзиткә ышана — Дурдаршан (Doordarshan) дәүләт каналына ғына күберәк кеше ышана (46 %).
Тәнҡит
Гәзит түләүле яңылыҡтар тәжрибәһен ҡулланыуҙа ғәйепләнгән.
Алта
Алта, шулай уҡ Альта (Alta, с.-саамск.  Álaheadju) — иң куп кеше йәшәгән коммуна һәм провинциаль ҡала (фюлька) Финнмарк Норвегияның төньяғында урынлашҡан.
Исеме
Күрше Алта - фьорд хөрмәтенә коммуна был исемде ала. «Алта» һүҙе, күрәһең, иҫке скандинав телендә аҡҡош һүҙен аңлата йәки  норвегинизировать ителгән финн һүҙе alaattia — уйһыулыҡ урын, уйһыу. 1918 йылға тиклем коммуна Alten тип аталған.
Тарих
Әлеге ваҡытта коммуна урынлашҡан ерҙә боронғо заман вәкилдәре Комс мәҙәниәте йәшәгән,  таш һүрәттәре ҡалған.
1838 йылда Алта-Талвик муниципаль берәмек барлыҡҡа килгән, ә 1868 йылда Алта һәм Талвикҡа бүленгән.
Икенсе донъя һуғышы ваҡытында Ко-фьордта, Алта - фьордтың көньяҡ-көнбайыш тармағында, немец Кригсмарина хәрби - диңгеҙ базаһы урынлаша. Унда 1942 - 1944 йылдарҙа линкор «Тирпица» базаланған, һәм Бөйөк Британия батша хәрби-диңгеҙ флотының палуба авиацияһының һөжүменә тура килә (ҡара. «Тангстен» операцияһы). Хәҙер бында "Тирпица линкорының музейы» урынлашҡан.
1964 йылда Алта һәм Талвик коммуналары Алта исеме аҫтында берләштерелә.
70 - се йылдарҙа ҡаланы массалы ҡаршылыҡтар дер һелкетә, төп ҡатнашыусылар саамдар һәм энвайронментализм яҡлылар була, улар Алта йылғаһында гидроэлектростанция төҙөүгә ҡаршы булалар. Шуға ҡарамаҫтан, гидроэлектростанция төҙөлә.
2000 йылдың 1 ғинуарында бер нисә коммуна берләштерелә һәм Алта ҡалаһы булдырыла. Шул ваҡыттан алып ҡала халҡы яйлап арта бара.
Ҡаланың урынлашыуы һәм халҡы
Алта Алта-фьорд ярында урынлашҡан (Норвегия диңгеҙе акваторияһы), оҙонлоғо яҡынса 40 км.
Алта — Финнмарктың иң ҙур ҡалаһы, халыҡ һаны -18 меңдән ашыу кеше (провинцияның административ үҙәгендә, Вадс ҡалаһында 6 меңдән ашыу кеше йәшәй).
Аэропорт бар. Тиражы биш мең дананан ашыу Altaposten исемле көндәлек гәзит баҫтырыла (2010).
Иҫтәлекле урындар
Алтаның төп күренкле урыны — ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәр (петроглиф). Төньяҡ Норвегияла табылған 5000 һүрәт араһынан, 3000 Алта тирә-яғында, Jiepmaluokta ерендә урынлашҡан, ул асыҡ һауалағы музейға әйләнә. 1985 йылда Алталағы петроглифтар ЮНЕСКО бөтә донъя мираҫына индерелә. Иң бороңғо һүрәттәр яҡынса, иң һуңғылары — яҡынса
Алтаның башҡа иҫтәлекле урындары араһында —1899 йылда нигеҙ һалынған Суккертоппный  тауында төньяҡ балҡышының «Халдде» обсерваторияһы. Был туристар керә алырлыҡ фәнни-ағартыу учреждениеһы. .
Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы
Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы (18 сентябрь 1935 йыл) — почта элемтәһе алдынғыһы. 1955—90 йылдарҙа Өфө почтамты почтальоны, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған элемтәсеһе (1974). СССР-ҙың элемтә мастеры (1969).
Советтар Союзында «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеменә лайыҡ булған өс почтальондың береһе (Төкөлдөшев Касымалы һәм Исабабаева Гәсәр Муштак ҡыҙы менән бергә).
Биографияһы
Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы Дәүләтҡолова 1935 йылдың 18 сентябрендә БАССР-ҙың Благовар районы Иҫке Һынны ауылында тыуған. Төп белем биреү мәктәбенең 8 класын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1952 йылда Благовар районының «Марат» колхозында хисапсы булып башлай. Һуңынан Өфө почтамында эшләй: 1955 йылдың ғинуар айынан — элемтә бүлексәһе почтальоны, 1964 йылдан — почтальондар бригадиры.
Әнүзә Дәүләтҡолова почтальон һөнәрен бөтә камиллығы менән үҙләштерә, даими рәүештә илдең иң яҡшы почтальондарының алдынғы эш алымдарын индерә. Бәләкәй генә, 6 кешенән торған бригада коллективы, социалистик йөкләмәләрҙе йыл һайын 110—115 процентҡа үтәй. Бригада шәхси секторҙың 5 участкаһын хеҙмәтләндерә (1150-гә яҡын торлаҡ йорт), көн һайын 1 000-дән ашыу дана гәзит, журнал, 500 хат һәм перевод тарата.
Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы, уң ҡулының ҡул суғы булмауға ҡарамаҫтан, үҙ эшендә юғары һөҙөмтәләргә өлгәшә. Ун туғыҙынсы биш йыллыҡ йөкләмәһен (1971—1975) 1974 йылдың 5 июненә тамамлай, йәғни 18 ай ваҡытынан алда тормошҡа ашыра, 5220 һумлыҡ һәм тағы ла биш йыллыҡ аҙағына тиклем 3 300 һум суммаға почта продукцияһын һата.
Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы йәштәргә хәстәрлек күрһәтә, улар менән үҙенең бай тәжрибәһе менән уртаҡлаша, үҙенең эшләү дәүерендә 96 почтальонды һөнәргә өйрәтә.
Туғыҙынсы биш йыллыҡ заданиеһын һәм социалистик йөкләмәләрен үтәүҙә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн, 1976 йылдың 5 мартында СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙына Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1977 йылдан алып Өфө почтамында (43-сө, 50-се, 71-се элемтә бүлектәре) хаттар һәм матбуғат таратыу участка бригадиры булып эшләй. 1990 йылда хаҡлы ялға сыға.
Әлеге ваҡытта Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы Өфө ҡалаһында йәшәй.
Ғаиләһе: ире, ҡыҙы Эльвира, улдары Радик, ӨДАТУ-ын тамамлаған.
Нюш
Нюш — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының уң ярына тамағынан 391 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бедреп
Бедреп — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын керетмәсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Иҫке Балапан
Иҫке Балапан (Старобалапаново) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 264 кеше. Почта индексы — 453611, ОКАТО коды — 80201813008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Зеда Тмогви
Зеда Тмогви (груз.: ააიი) - Көньяҡ Грузияла тарихи Джавахети районында (хәҙер Аспиндза муниципаилитеты) урынлашҡан урта быуат христиан сиркәүе. Һаҡланып ҡалған бина Баграт IV хакимлыҡ иткән осорҙа (1027-1072) төҙөлгән өс нефлы базиликанан ғибәрәт. Уның фасадтарында шул осор тарихи шәхестәрен телгә алған бер нисә грузин яҙыуҙары бар. Сиркәү Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡы исемлегенә индерелгән
Урынлашыуы
Зеда Тмогви, йәки " үрге Тмогви", Тмогви ҡәлғәһе һәм Вардзия мәмерйәләр комплексы араһындағы бейек тау яйлаһында урынлашҡан. Зеда Тмогви 1944 йылда Советтар Союзы ваҡытында урындағы мосолман халҡы ҡыуылған емерек ауыл уртаһында тора. Урында археологик тикшеренеүҙәр үткәрелмәгән. Осраҡлы табылдыҡтарға бронза быуатының ҡара шымартылған керамикаһы һәм обсидиан инә. Яҡында шулай уҡ ер аҫты таш юлдары бар. Зеда Тмогви топонимы үҙе тәүге тапҡыр 1595 йылда ғосман документтарында һәм XVIII быуат грузин йылъяҙмаһында телгә алына
Архитектураһы
Зеда Тмогви XI быуаттың икенсе сирегендә  төҙөлә. Был өс нефлы базилика һәйбәт ҡырҡылған һоро базальт таштарҙан төҙөлгән һәм таш плита менән ябылған. Үҙәк нефы ҡабырға нефынан бейегерәк һәм ҙурыраҡ, ул ике яҡтан бер пар колоннаға таянған өс яҡлы аркалар менән айырылған. Төньяҡ диуары иҫкерәк ҡоролманы - инеү урыны тишеген үҙ эсенә ала. Көньяҡ фасады тура мөйөшлө ҡыҫанға ҡуйылған һәм яҙыуҙар менән биҙәлгән порталға эйә. Көнсығыш фасадта орнаментлы тирәстәрҙә өс тәҙрә урынлашҡан.
Сиркәүҙә грузин урта быуат алфавитында яҙылған туғыҙҙан да кәм түгел яҙыу бар. Көньяҡ порталда урынлашҡан уларҙың береһе батша Багратты һәм уның әсәһе Мириамды данлай. Башҡа ике яҙыу батша Баграт ваҡытындағы күренекле дворян Парсманға һәм Баграттың улы Георгий II арналған.
Уҡытыусы (хикәйә)
Уҡытыусы  — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1886 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1886 йылдың 12 июлендә «Новое время» гәзитенең 3723-се һанында Ан. Чехов ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.
Баҫмалар
А. П. Чеховтың «Уҡытыусы» хикәйәһе 1886 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1886 йылдың 12 июлендә «Новое время» гәзитенең 3723-се һанында Ан. Чехов ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. Был хикәйә шулай уҡ А. Ф. Маркс нәшер иткән яҙыусының әҫәрҙәр йыйылмаһында ла баҫыла.
Чехов тере саҡта хикәйә болгар, венгр һәм серб-хорват телдәренә тәржемәләнә.
Тәнҡит
Хикәйәне тәнҡит иғтибарһыҙ ҡалдырмай. Драматург Виктор Викторович Билибин 1886 йылда Чеховҡа: "Уҡытыусы тураһындағы хикәйә «Новое время» гәзитендәге нәфислеге яғынан ҡарағанда бик шәп әҫәр, тик уның йоғонтоһо ғына артыҡ ауыр, " -тип әйтә.
С. Ашевский «Уҡытыусы» хикәйәһендә Чехов үҙенең ғәҙәттәге «түбәнһетелгән халыҡ уҡытыусыһы образынан … ситләшкән». Уҡытыусы Сысоев …бар кешенең дә хөрмәте менән ҡаҙана. Тик был хөрмәтте һәм материаль яҡтан яҡшы тормошон Сысоев бик күп көс түгеп алған. Уның мәктәбе губернала беренсе урынды яулай, ләкин «уҡытыусы үҙе ун дүрт йыллыҡ фиҙакәр хеҙмәте барышында ифрат күп көсөн түккән һәм ул хәҙерге көндә үпкә ауырыуынан үлеп китеү ҡурҡынысы аҫтында»,- тип әйтә.
Сюжет
«Мануфактура Куликина сыновья» фабрикаһы мәктәбенең уҡытыусыһы Федор Сысоев йыл һайын уҙғарыла торған банкетҡа барырға әҙерләнә. Уны мода буйынса кейендерергә тырышып ҡатыны хәлдән тая. Банкет мәктәптә имтихандар бөткән уңайҙан үткәрелә. Сысоевтың был ун дүртенсе банкеты. Быйыл үткән имтихандар һөҙөмтәһе менән ул үҙе ҡәнәғәт түгел, сөнки уның ҡайһы бер уҡыусылары етерлек дәрәжәлә белемдәрен күрһәтә алмай. Мәҫәлән, Бабкин диктантта өс хата яһай; Сергеев 17-не 13-кә ҡабатлау юлын онота; ә күрше мәктәптән килеп диктант яҙҙырыусы уҡытыусы Ляпунов диктант тексын бик аңлайышһыҙ уҡый. Сысоевтың ҡатыны, ире ауырығанлыҡтан, уға банкетҡа бармаҫҡа кәңәш бирә. Ләкин Сысоев уны тыңламай китә. Директор фатиры ишеге алдында ул бик ныҡ йүтәлләй башлай, һәм уҡытыусылар ҙа уға өйөнә ҡайтып китергә кәңәш бирә.
Банкетта Сысоев Ляпуновты диктант тексын насар уҡығаны өсөн битәрләй. Шуға ҡарамаҫтан, банкет бик күңелле бара, уҡытыусылар ашай-эсә, тостар әйтә. Өсөнсө тосты Сысоев тота. Үҙ телмәрендә ул фабрика администрацияһына үҙенә юғары эш хаҡы түләгәндәре, мәктәпте ҡурсалауҙары өсөн рәхмәт әйтә һәм фабрики директоры Адольф Андреич Бруни һаулығы өсөн бокалдарҙы күтәрергә тост әйтә. Директорға уның телмәре ныҡ оҡшай. Яуап һүҙендә директор: "Беҙ кешене хөрмәт итә беләбеҙ… һеҙҙең барлыҡ һүҙҙәрегеҙгә мин бары тик шуны әйтә алам… Федор Лукич ғаиләһе һәр саҡ тәьмин ителәсәк һәм бынан бер ай алдан уҡ уның өсөн банкҡа капитал һалынды ". Сысоев аптырап ҡала, нисек инде уның ғаиләһе исеменә аҡса һалынған, ә уның, Сысоевтың, үҙенә түгел? Директор уның тиҙҙән үләсәген белгәнгә күрә быны эшләгән тип аңлап, Сысоев илап ебәрә. Өйөндә Сысоев тыныслана һәм уҡыусыларҙың дәфтәрен тикшерә башлай, ә был ваҡытта күрше бүлмәлә табип уның ҡатынына иренең бер аҙна ғына йәшәрлек ғүмере ҡалыуы тураһында әйтә.
Бутков Пётр Григорьевич
Петр Григорьевич Бутаков (1775-1857) - урыҫ тарихсыһы, Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, дәүләт эшмәкәре, мөхбир йәшерен кәңәшсе, сенатор В. П. Бутковтың атаһы, М. Г. Бутковтың ағайы.
Биографияһы
Петр Бутов 1775 йылдың 17 (28) декабрендә Харьков губернаһының Иҫке Бель өйәҙе Осиновка ҡасабаһында тыуған.