cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бейбарыҫ I
Баҫып алыуҙары
Шул уҡ йылда мәмлүктәр Библ ҡалаһын һәм Торон ҡәлғәһен алған. Иерусалим короллеге һәм Кипр яугирҙары Тивериадаға контрһөжүм ойошторорға маташалар, әммә Акраға яҡын урынлашҡан Кареблиэ янында тар-мар ителә, һәм, 500 кешеһен юғалтып, сигенә. Бейбарыҫ Дамаскка килә һәм Киликий батшаһы Хетум I-гә ваҡытында монголдар ярҙамы менән баҫып алынған бер нисә сик буйы ҡәлғәһен кире ҡайтарыуҙы талап итеп илселәр ебәрә. Абака илхан ҡәлғәләрҙе кире ҡайтарыуҙы Киликияны Мысырға биреү булараҡ баһалар тип ҡурҡып, батша баш тарта. Солтан Халебҡа юллана, һәм унан әрмәндәргә ҡаршы Изз әд-Дин Иган һәм Калаун командаһы аҫтында ғәскәр ебәрә. Хетум ярҙам һорап монголдарға ашыға, ә уның улдары Левон һәм Торос мәмлүктәргә ҡаршы сыҡҡан. 24 августа Мари янындағы ҡаты алышта әрмән ғәскәре тар-мар ителә, принц Торос һәләк була, ә принц Левон әсирлеккә эләгә. Мәмлүктәр Аданаға саҡлы илде бөлгөнлөккә төшөрә, баш ҡаланы, Сис ҡалаһын, яндыра, күп халыҡты әсирлеккә алып китә.
1267 йылда Бейбарыҫ I башлыса Сафед нығытмаларын тергеҙеү һәм көсәйтеү менән шөғөлләнә. Нисек итеп тәре йөрөтөүселәрҙең диңгеҙ буйында урынлашҡан ҡалаларын һәм терәк пункттарын юҡ итергә теләһә, шундай уҡ ҡәтғилек менән Бейбарыҫ ил эсендә позицияларын нығытырға теләгән. Сафедтан солтан Тирға уңышлы һөжүм иткән, һәм урындағы ерҙең бөлгөнлөккә төшөрөп, ҡулға күп әсирҙәр алған һәм уларҙың башын сабып өҙөргә ҡуша. Мысыр һәм Сүриә мәмлүк солтанының Акраны яулап алыу ынтылышы менән билдәләнгән был йыл христиандарҙың иң ҡайғылы йылы булған.
1268 йыл Бейбарыҫ өсөн бигерәк уңышлы булды. 7 мартта ул Яффаны, һуңынан, ун көн ҡамағандан һуң, тамплиерҙар һарайы Бофорҙы алды. В начале Май башында мысыр ғәскәрҙәре Триполиның эргә-тирәһен таланы, артабан көтмәгәндә Антиохияға йүнәлделәр. 14 майҙа антиох рыцарҙары ҡәлғә диуарҙары эргәһендә тар-мар ителде, ҡамау башланды. Үҙҙәренең кенәздәре Боэмунд VI Матур ярҙамға килеренә ышанғане ҡәлғә һаҡлаусылар ҡаланы биреүҙән баш тартты. Ләкин был ваҡытта Боэмунд, баш ҡаланың ҡамалыуы тураһында бер ни ҙә белмәй, Триполиҙа ултырған. Ике көндән Бейбарыҫ ҡаланы, 18 майҙа — цитаделды яулай. Христиандарҙың бер өлөшө һуйыла, икенсе өлөшө — ҡоллоҡҡа һатыла, ҡала емерелә. Таланған байлыҡ шул тиклем күп була, аҡсалар туҫтаҡлап үлсәнгән, ә ҡолдарҙы бушлай тигеләй биргәндәр — бер егет 12, бер ҡыҙ — 5 дирһәм торған. Антиохияла әсирлеккә төшкән кенәз флоты галералары Суваййдияға, Оронт йылғаһы тамағындағы гаванға, оҙатыла. Боэмундҡа яҙған сарказмға һуғарылып яҙылған хатында Бейбарыҫ үҙенең ҡаҙаныштарын һүрәтләй һәм йомғаҡлау урынына былай тип өҫтәй: Был хат Һинең өсөн һәйбт яңылыҡ еткерә, Һин Антиохияла түгел, ә башҡа бер ерҙә булғаның өсөн Һин иҫән-һауһың һәм Аллаһы тәғәлә Һиңә оҙон ғүмер биргән. Әгәр шулай булмаһа, Һин хәҙер мәйет булыр инең, әсирлеккә төшөр, яраланған йәки башҡа йәмһеҙ мөнәсәбәткә дусар ителер инең. Ғүмер һаҡлау мөһим — үлем йөҙөнә ҡарағанда, шуға шатлана тере кеше… Был хаттан һуң ҡаршы яҡтан Һинең мәғлүмәт дөрөҫ еткерелмәне, тип яр һалырға нигеҙең ҡалмаҫ, һәм, был хат Һиңә ебәрелгәнлектән, кемдер берәүҙән нимә булғанын һорап ултырыу артыҡ булыр.
Яуап хатында Боэмунд килешеү тураһында үтенә, тыныслыҡ килешеүе Триполиҙа төҙөлә, өҫтәүенә, Бейбарыҫ үҙенең илсеһе исеме аҫтында ҡалаға инә һәм оборона ҡоролмаларын һорашып белешә. Бейбарыҫҡа Дамаск ҡалаһына һуңғараҡ килгән Акра илселеге менән дә шулай уҡ солох — ун йылға төҙөлгән. Антиохиянан төньяҡтағы Бағрас һарайын яҡларлыҡ көстәре етмәгәнлектән, тамплиерҙар уны һүтеп ташлайҙар. Улар шулай уҡ Рош де Русселде лә ҡалдырып китергә мәжбүр була.
1268 йылда Гуго III де Лузиньян Иерусалим короле булып китә. Киләһе, 1269 йылда, ул мәмлүк флотының Кипрға һөжүмен кире ҡаға һөжүмен кире ҡаҡҡандан һуң, монголдарҙың Ирандағы хакимы Абака-хандың һәм Алтын Урҙа ханы Мәнгү-Тимерҙең Әзербайжан өсөн конфликтында һуңғыһы яҡлы булған Бейбарыҫ солтан Шамдағы Ҡаран ҡәлғәһен яулап алған һәм Кипр короленә тәүәккәл һәм һуғышсан хат ебәрә. 1270 йылда Мысыр нығытыу. Бейбарыҫ I, француз короле Людовик IX Изгенең баҫып алырға ынтылышына әҙер тороп, Мысырҙы нығыта, әммә Һигеҙенсе тәре походы уңышһыҙ тамамлана.
1271 йылда Бейбарыҫ Тевтон ордены резиденцияһын — Монфор һарайын ала. 1271 йылдың 8 апрелендә Бейбарыҫтың ҡамауына сыҙай алмай, Крак-де-Шевалье еңелә. Һарай үҙе алдаҡ юл менән баҫып алына, уның һаҡсыларына Триполи графы Боэмунд Матурҙан, имеш, ярҙам килмәйәсәк, шуның өсөн һарай бирелергә тейеш, тигән хат килә, һәм һаҡсылар шулай эшләйҙәр ҙә. Бер үк ваҡытта 1272 йылда Англия короле булып киткән Эдуард I Изге ергә үҙе ойошторған хәрби походы барышында христиандарҙың Яҡын Көнсығыштағы хәлен яҡшыртырға маташып ҡарай, әммә ул саҡ Бейбарыҫ солтан ойошторған ҡорбаны булмай ҡала. Шулай итеп, христиандар Төньяҡ Сүриәне юғалта.
Идара итеүенең һуңғы йылдары. Вафаты
1273 йылда Бейбарыҫ I Сүриәнең таулы районындағы ассасиндарҙың һуңғы һыйыныу урынын юҡ итә, хәйер, ассасиндар үҙҙәре юҡ ителмәй һәм хатта уларҙың бер өлөшө солтандың үҙенә хеҙмәт итергә килә. Шул уҡ йылда мәмлүктәр армияһы Евфратҡа уңышлы поход барышында Хүләгидтәрҙең Иран илханатына һөжүм яһай. 1274—1275 йылдарҙа мәмлүктәр Кесе Азияның монгол вассалдары булған сәлжүк кенәзлектәренә ҡаршы бер нисә уңышлы экспедиция ойоштора, ә кире әйләнгәндә, Киликия әрмән короллегендә ҡыйралыш ҡуптара. Сис һәм Масисты ут ҡамай.
Мәмлүктәр Сүриәнең төньяғында хәрби хәрәкәттәр менән мауыҡҡан саҡта, Мысырҙың иң көньяҡ сиктәре нубий батшалығы Донгола хакимы Дауыттың бөлдөргөс һөжүменә дусар ителгән. 1264 йылда мәмлүктәр Нубияға һалған яһаҡты түләүҙән дә баш тартҡан был хаким. Әммә 1276 йылда мәмлүк армияһы Донголаға уңышлы баҫып инә һәм хатта Дауыт батшаны ҡулға ала. Нубия ҡабаттан Мәмлүк солтанты буйһоноуына эләгә.
Бейбарыҫ I Хулагидтар һәм уларҙың союздаштары — Грузия батшаларын һәм Румдың сәлжүк солтандарын Эльбистан эргәһендәге ҡаты алышта еңгәндән һуң, 1277 йылдың 1 июлендә вафат була. Шундай фараз да бар, Сүриә Әйүбидтәренең башлығын — Хама әмирен үлтерергә тырышып, Бейбарыҫ мәжлес барышында уға туҫтаҡта ағыулы ҡымыҙ тәҡдим итә. Әммә әмир, хәүеф һиҙенеп, солтан башын борған саҡта, шым ғына табаҡтарҙы алмаштырған. Бейбарыҫ ағыулы эсемлекте эсә һәм 13 көн буйы ҡот осҡос хәлендә булып, вафат була. Икенсе фараз буйынса, үҙенең дошманын ағыулағандан һуң, туҫтаҡта ағыу булмағанын күрһәтергә теләп, Бейбарыҫ шунда уҡ, һауытты сайҡап та томайса, үҙенә лә шарап ҡоя, шул сәбәпле һәләк була.
Вариҫтары
Бейбарыҫтың өс улы (Сәйет Беркә хан, Саламыш, Мәсүд Хадар) һәм ете ҡыҙы булған. Саламыштың әсәһе Ибн Ийәс мәғлүмәте буйынса, ҡыҙы булған ]].
Әҙәбиәттә Сәйеттең әсәһе алтын урҙа ханы Беркәнең ҡыҙы булған тигән әҙәбиәте тураһында фекер хаталы фекер йәшәй, тап хан хөрмәтенә Бейбарыҫ үҙенең улына шундай исем ҡуша. Әммә ғәрәп сығанаҡтары (Ибн Таһрибирҙе, Ибн Ийәс) Бейбарыҫтың ҡатыны Мысырҙың әйүбид солтаны Әс-Сәлих Әйүб Мысырға саҡырып килтергән хорезмлылар юлбашсыларының береһе Хөсәм әд-Дин Беркә-хан ибн Дәүләт-хан әл-Хорезмиҙың ҡыҙы, тип туранан-тура күрһәтәләр. Ибн Шаддад шулай уҡ Бейбарыҫтың тәүге улы һижрәнең 658 / беҙҙең эраның 1260 йылы башында сәфәрҙә тыуған тип өҫтәй, йәғни был хәл Бейбарыҫ солтан булып өлгөрмәгән саҡта һәм джучид Беркә менән дипломатик мөнәсәбәттәр урынлаштырмаҫ элек булған.
Ална
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Марина Цветаева музейы (Өҫән-Ивановка ауылы)
Марина Цветаева музейы — музей. Башҡортостан Республикаһы Бәләбәй районы Өҫән-Ивановка ауылында урынлашҡан. Музей директоры — Татьяна Ивановна Тарасенко.
Музей тарихы
1911 йылдың йәйендә Марина Цветаева һәм уның туберкулез менән ауырыған буласаҡ ире Сергей Эфрон Өҫән-Ивановка ауылында ҡымыҙ менән дауалана. Көндәлек көнкүреш ҡыйынлыҡтарына ҡарамаҫтан, Бәләбәй өйәҙенең Өҫән-Ивановка заводында үткәргән йәйен шағир «инде ҙурайған саҡтағы йылдарҙағы... иң яҡшыһы» тип һанаған.
1993 йылдың 25 сентябрендә Өҫән-Ивановка урмансылығы бинаһында Марина Цветаева музейы әҙәби художестволы музей булараҡ асыла. Музей башта Башҡортостан Республикаһының Милли музейы филиалы, 2002 йылдан алып Милли әҙәби музеының филиалы булып һанала. Марина Цветаева йәшәгән йортта мемориаль билдә ҡуйылған.
Экспозициялары
Музей комплексына 1899 йылда А. С. Пушкин тыуыуына 100 йыллығын билдәләгәндә ултыртылған ҡарағай урманы — Пушкин посады; 1992 йылда йәш ҡарағайҙан ултыртылған Цветаева аллеяһы; Ҡыҙҙар шишмәһе — электән йәшәгән кешеләр иҫләүенсә, Марина Цветаева ошо шишмә янында булырға һәм шиғырҙарын уҡырға яратҡан; Пушкин аллеяһы (А. С. Пушкиндың 200 йыллығына); И. Осокиндың элекке баҡыр иретеүсе заводы территорияһындағы байҙар быуаһы; 19 быуаттағы старообрядсылыҡ сиркәүе; М. Цветаева йәшәгән йорттағы иҫтәлекле билдә инә.
Музейҙа төрлө күргәҙмәләр, Республика күләмендәге Цветаева байрамының сиктәрендә йыл һайын үткәрелә торған Цветаева уҡыуҙары уҙғарыла. Өҫән-Ивановка ауылында Марина Цветаева урамы ла бар.
Әҙәбиәт
Александрова Т. Марина Цветаеваның һәм Сергей Эфрондың бәхетле йәйе / Т. Александрова // Ватандың ҡомартҡылары.- 1997.- № 38.-171-172 биттәре.
Әхмәтйәнов Д. Өҫән-Ивановкаға, Цветаеваға. / Әхмәтйәнов Д. // Бәләбәй хәбәрҙәре.- 1994.- 12 июнь.- 1-се бит.
Әхмәтйәнов Д. Алтынсы Цветаеваныҡы …/Әхмәтйәнов Д.// Бәләбәй хәбәрҙәре.- 1993.- 28 сент.- 1-се бит.
Әхмәтйәнов Д. Уның ҡәберендә сәскәләр юҡ: М. И. Цветаева вафатының 55 йыллығына / Әхмәтйәнов Д. // Бәләбәй хәбәрҙәре.- 1996.- 31 авг.
Әхмәтйәнов Д. Һүнмәй торған миләш тәлғәше / Әхмәтйәнов Д.// Бәләбәй хәбәрҙәре.- 2001.- 29 сент.- 55-се бит.
Һылтанмалар
http://башкирская-энциклопедия.рф/index.php/prosmotr/2-statya/1126-tsvetaevoj-m-muzej
http://gidox.ru/tour/muzey_marinyi_tsvetaevoy_s_usen_ivanovskoe
http://www.elabuga.com/zvet_reading/_happy_time.html
Латипов Ғәфүр Латип улы
Латипов Ғәфүр Латип улы (Латыпов Гафур Латыпович) (1911 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия рядовойы. 112 -се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы яугиры. II дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1943) ордендары, «Батырлыҡ өсөн» (1944), «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» (1943, 1945) миҙалдары кавалеры.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
— II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
— Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
— «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944) — Ике «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943, 1945)
Хәтер
Ғәфүр Латип улы Латиповтың исеме Ленинградтың «Блокада» Хәтер китабына индерелгән
Һылтанмалар
— [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/20-lichnyj-sostav-divizii/bukva-l/1014-latypov-gafur-latypovich-2?Itemid=104 ЛАТЫПОВ Гафур Латыпович. Шаймуратовцы]
Яңы Байрамғол ауыл Советы (Учалы районы)
Яңы Байрамғол ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Учалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Яңы Байрамғол ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Амтсберг
Амтсберг (Amtsberg) — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 4012 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,23 км2. Диңгеҙ кимәленән 440 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 9439 һәм автомобиль коды MEK (элек: ZP, MAB).
Поляковка ауыл Советы (Учалы районы)
Поляковка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Учалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Поляковка ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ҡыуатов Таһир Буранғол улы
Ҡыуатов Таһир Буранғол улы (1788 йыл — 1849 йыл) — обер-офицер, 1839—1840 йылдарҙағы Хиуа походында ҡатнашыусы, кантон башлығы,4-се дәрәжә Изге Станислав ордены кавалеры.
Биографияһы
Таһир Буранбай улы Ҡыуатов 1788 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Үҫәргән улусы (хәҙер Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы) Буранғол ауылында тыуған.
Сығышы менән Ҡыуатовтар дворяндар нәҫеленән. Бүтән туғандары рәтендә Таһир ҙа оҙаҡ йылдар Яйыҡ буйында һалдат хеҙмәтендә була. Казактан урядникка, урядниктан зауряд хорунжийға тиклем үрләй. 20 йылдан һуң есаул чины ала. Кордон хеҙмәте еңелдән булмай. Йыш ҡына башҡорт ерҙәренә ҡырғыҙҙар барымтаға үтеп инә, малдарын ҡыуып алып китә. Таһир барымтасылар менән бәрелештәргә инә. 1809, 1814, 1830 йылдарҙа ҡаҙаҡ урҙалары эсенә оҙайлы походтарҙа ҡатнаша.
1812 йылғы Ватан һуғышы ваҡытында яуға аттар ебәрешеп йөрөй, бының өсөн Батшанан рәхмәт хаты ала. 8-се башҡорт атлы полкын ойоштороуҙа ҡатнаша.
Арал буйы нығытмаларын төҙөргә кәрәк-яраҡтар илтер өсөн ылау ҡыуа.
1836 йылда ҡырғыҙ-ҡайсаҡ далаһына Бүкәй хан биләмәләренә яу походында була.
1837 йылда Ырымбурға тәхет вариҫы Александр Николаевич килгән. Таһир Ырымбурҙа кенәзде ҡаршылау тантанаһында ҡатнаша. Башҡорт эскадронын әҙерләп осмотрға сығарған. Тәхет вариҫын шулай хөрмәт иткән өсөн уға обер-офицер чины бирелә, бүтән хеҙмәттәрен дә иҫәпкә алып уны 4-се дәрәжә Изге Станислав ордены менән бүләкләйҙәр.
Наградалары
4-се дәрәжә Изге Станислав ордены (1837)
Оло Меч
Оло Меч — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Канаданың Арктика архипелагы
Канаданың Арктика архипелагы (Canadian Arctic Archipelago, Archipel arctique canadien), Канадала Арктика архипелагы булараҡ билдәле) — донъяла иң ҙур архипелагтарҙың береһе (дөйөм майҙаны яҡынса 1,4 миллион км²), ул материк Канадаһынан төньяҡтараҡ урынлашҡан.
Географияһы
Архипелагтың майҙаны тураһындағы мәғлүмәттәр Ҙур Рәсәй энциклопедияһында 1,335 миллион км² -ҙан алып Британия энциклопедияһында 1,424 миллион км²-ға  тиклем айырыла. Утрауҙарҙың күпселек биләмәләрен — Нунавут, ҡалған өлөшөн Төньяҡ-Көнбайыш территориялар биләй.
Архипелагта барлығы 36 563 утрау иҫәпләнә. Уларҙың 94-нең майҙаны 130 км²-ҙан артыҡ тәшкил итә, ә 15-нең — 10 мең км²-ҙан ашыу. Архипелагтың өс утрауы (Баффин Ере, Виктория һәм Элсмир) майҙаны буйынса донъяның иң ҙур утрауҙары исемлегенә, алтауһы — донъяла иң ҙур  30 утрау исемлегенә инә. Канадалағы ун иң ҙур утрауҙың туғыҙы Арктик архипелаг составына инә; берҙән-бер Ньюфаундленд утрауы был исемлеккә инмәй.
Гренландиянан архипелаг Нэрса боғаҙы, Баффин диңгеҙе һәм Девис боғаҙы менән айырыла. Бынан тыш, Арктика архипелагын Бофорт диңгеҙе һәм Линкольн диңгеҙе, Гудзон боғаҙы һәм Фокс ҡултығы һыуҙары йыуа. Атлантик океанға ҡараған Девис боғаҙынан тыш, архипелагты йыуыусы һыуҙар Төньяҡ Боҙло океандың өлөшө булып тора.
Утрауҙар араһында боғаҙҙарҙың ҡатмарлы селтәре тәрәнлеге 150-нән 508 м тиклем (Канада энциклопедияһына ярашлы, Ланкастер боғаҙының көнсығыш өлөшөндә 600 м тиклем ).
Боғаҙҙарҙың бер өлөшө Төньяҡ-Көнбайыш үтеү юлын формалаштыра. Төньяҡ-Көнбайыш үткәүеленең мөһим өлөшөн Парри боғаҙы айыра. Ул архипелагтың төп өлөшөнән Королева Елизаветаның Төньяҡ утрауҙарын айырып тора.
Йылдың 9-10 айында боғаҙҙар боҙ менән ҡаплана. Ҡышын диңгеҙҙең боҙ ҡалынлығы 1,5—2 метр, эре йылыуҙар Баффин диңгеҙенең төньяғында һәм Бофорт диңгеҙенең көньяҡ-көнсығышында бар.
Дөйөм алғанда, архипелаг утрауҙарын ике өлөшкә бүләләр. Төньяҡ — Королева Елизавета утрауҙары — үҙ эсенә Свердруп Утрауҙарын (шул иҫәптән Аксель-Хейберг һәм Эллеф-Рингнес), Парри Архипелагы (шул иҫәптән Мелвилл, Батерст һәм Принс-Патрик), һәм шулай уҡ Элсмир һәм Девон утрауҙарын ала. Көньяҡ өлөшөндә, башҡаларынан тыш, Баффин Ере, Уэльс принцы утрауы, Банкс, Виктория һәм Байлот утрауҙары урынлашҡан.
Канада тикшеренеүсеһе Р. Л. Кристи күҙәтеүе буйынса, архипелагтың өҫкө йөҙөн «өсмөйөш формаһындағы деформацияланған ғәйәт ҙур блюдо формаһында күҙ алдына килтерергә мөмкин. ул рәүешле уның төньяҡ-көнбайыш өлөшө түбәнәйгән, көнсығышы ҡалҡыу булып сыға; төньяҡ сиге һынылыш буйлап күтәрелә һәм иң юғары өлкәне барлыҡҡа килтерә; үҙәк өлөшө таралыусан теҙмәләр һәм уларҙы бүлгеләүсе тәрән булмаған бөгөмдәр менән йырғыланған». Арктика архипелагының көньяҡ-көнсығыш утрауҙары геологик яҡтан Канада ҡалҡанының океанға үтеп инеүсе өлөшө булып тора. Ул урындары менән 251—542 миллион йәшендәге яҫы мезозой ҡатламдары менән ҡапланған.
Архипелагтың төп утрауҙары (Элсмир, Баффин Ере, Девон, Аксель-Хейберг) таулы, бейеклеге диңгеҙ кимәленән 2000 м юғарыраҡ булған түбәләре бар. Архипелагтың юғары нөктәһе — Барбо-Пик (Элсмир утрауы, диңгеҙ кимәленән ).
Баффин Ере, Элсмир, Девон һәм Байлот өсөн фьордалар менән сиктән тыш йырғыланған яр һыҙаты, ҡаялы ярҙар хас. Архипелагтың йәш ултырма тоҡомдарҙан (диңгеҙ тоҡомдарынан да, боҙло тоҡомдарҙан да) торған көнбайыш һәм үҙәк утрауҙары Арктик плитаның бер өлөшө булып тора ). Был утрауҙар ғәҙәттә уйһыу, диңгеҙ кимәленән бейеклеге артыҡ түгел.
Архипелагтың был өлөшөндә рельефтың туңлыҡ формалары, шул иҫәптән термокарст күлдәре йыш урын алған. Уэльс принцы, Виктория, Банкс утрауҙарында тигеҙ рельеф өҫтөнлөк итә, шулай уҡ тәпәш тауҙар (Банкс утрауында максималь бейеклек 747 м) һәм яйла һымаҡ ҡалҡыулыҡтар осрай. Һыу-боҙлоҡ ҡатламдары — оздар һәм друмлиндар хас.
Архипелагтың төньяҡ өлөшө һуңғы Девон тектогенезы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән Инуит бүлкәтен барлыҡҡа килтерә. Был тектогенез шулай уҡ элсмир тектогенезы булараҡ та билдәле. Уның йыйырсыҡлы структуралары Элсмир утрауының төньяҡ һәм төньяҡ-көнсығыш таулы рельефында, шулай уҡ Аксель-Хейберг утрауында ла һиҙелә. Королева Елизавета Утрауҙарының көнбайышында һәм үҙәк өлөшөндә төп йыйырсыҡлығы Свердруп синеклизаһы менән ҡаплана. Уның өҫкө палеозой, мезозой һәм палеоцен ултырмалары араһында тоҙло көмбәҙҙәр барлыҡҡа килтереүсе иртә таш күмер осоро эвапориттары бар.
Арктика архипелагы тирәһендәге боғаҙҙарҙағы төп ағымдар — Төньяҡ Боҙло океандан көньяҡҡа Нэрса боғаҙы аша һәм көнсығышҡа Ланкастер, Фьюри-энд-Хекла боғаҙҙары аша үтә. Көньяҡ ағым менән Төньяҡ Боҙло океандың һыуы — Баффин диңгеҙенә, көнсығыш ағым менән Фокс ҡултығына, Гудзон ҡултығына һәм Гудзон боғаҙына эләгә.
Климаты
Арктик архипелаг утрауҙары Төньяҡ поляр түңәрәк аръяғында урынлашҡан, тимәк, уларҙың территорияһында ҡышын өс айҙан дүрт айға тиклем поляр төн дауам итә, ә йәйен шул уҡ ваҡыт дауамында — поляр көн.
Уртаса йыллыҡ температура Баффин еренең көньяғында — 6 градустан төньяҡ утрауҙарҙа — 20 градусҡа тиклем үҙгәрә, температураның — 50 градустан түбәнәйеүе мөмкин һәм хатта май айында -30 °C һалҡындар була. Ғинуарҙа уртаса температура архипелагтың көньяҡ-көнсығышында — 23, көньяҡ-көнбайышта — 35 градус. Июлдә уртаса температура көньяҡта 7 градусҡа тиклем һәм төньяҡта 4 градус һалҡын, иң юғары температура — 24 градусҡа тиклем нулдән юғары. Архипелагтың көньяҡ-көнсығышы юғары циклонлы әүҙемлек зонаһында урынлашҡан. Был төбәктә яуым-төшөмдөң уртаса йыллыҡ нормаһы 450 - нән 600 миллиметрға тиклем. Архипелагтың көнбайышында — йылына 200-250 миллиметр, төньяҡта, Арктика антициклоны хөкөм һөргән өлөштә, 100 миллиметрҙан артыҡ булмаған яуым-төшөм яуа. Королева Елизавета утрауҙарының барыһына ла яуым-төшөмдөң уртаса йыллыҡ нормаһы 150 мм кәмерәк хас.
Яуым-төшөмдөң күп булыуын һәм түбән температураны иҫәпкә алғанда Арктика архипелагының көнсығыш өлөшөндәге тауҙарҙа йыл дауамында ҡар йыйыла. Был төбәккә заманса боҙланыу хас, уның дөйөм майҙаны 146 алып 154 мең км² тәшкил итә.
Материк боҙ ҡалҡаны емерелгәндән һуң барлыҡҡа килгән йәш боҙлоҡтарҙың юғары әүҙемлеге күҙәтелә; Баффин Еренең көнсығышында ҡалҡыу төбәктәрҙә 10 меңдән ашыу боҙлоҡ, шул иҫәптән Пенниҙың һәм Барнстың боҙло көмбәҙҙәре иҫәпләнә. Элсмир утрауында даими түбән температура шарттарында ҡар һыҙаты диңгеҙ кимәлендә үтә. Күп һанлы тигеҙлек, тау алды һәм шельф боҙлоҡтары бар, уларҙың ҡеүәте төньяҡ яр буйында 50 метрға тиклем, ә киңлеге 20 километрға тиклем етә. Шельф боҙлоҡтарының ситенән даими рәүештә Төньяҡ Боҙло океандың үҙәк райондары буйлап дрейфҡа үтеп инеүсе айсбергтар айырыла.
Архипелагтың бөтә территорияһында мәңге туңлыҡ ҡатламы формалашҡан, уның ҡалынлығы урыны менән 550 м тиклем етә; йәй эсендә бер метрлыҡ өҫкө ҡатлам ғына ирей.
Климаттың ҡаты булыуына ҡарамаҫтан, Канада Арктикаһы глобаль йылыныу йоғонтоһона бирелә. Боҙлоҡтарҙың сигенеүе, диңгеҙ боҙоноң йоҡарыуы күҙәтелә. 1969 йылдан 2004 йылға тиклем осорҙа архипелагтың көнсығыш өлөшөндә боҙ күләме 15 процентҡа кәмей. Йәй аҙағында Төньяҡ-Көнбайыш үткәл боғаҙҙары боҙҙан әрселә, шуның менән туристик лайнерҙар файҙалана. XXI быуатта уртаса һауа температураһының 9-12 градусҡа күтәрелеүе фаразлана.
Флора һәм фаунаһы
Дөйөм алғанда, Канада архипелагында яҡынса 340 төр ҡатмарлы төҙөлөшлө үҫемлек, шулай уҡ 300-ҙән ашыу мүк төрө, 100-гә яҡын бауыр мүк һәм 550-нән 600-гә тиклем лишайник төрө бар. Архипелаг территорияһында ағастар юҡ, һәм архипелагтың төньяғына күсә барған һайын, башҡа төр үҫемлектәр һаны яйлап кәмей бара.
Архипелагтың көньяғында уйһыу ерҙәрҙе (Виктория һәм Баффин Ере утрауҙары) болон-мүк, мүк-лишайник-ҡыуаҡ һәм ваҡ ҡыуаҡлы субарктик тундралар биләй. Үҙенсәлекле үҫемлектәр донъяһы — һаҙанаҡ, һаҙ емеше( водяника), ҡыҙыл  көртмәле, күк көртмәле. Көньяҡ ярҙарҙа тал һәм кәрлә ҡайын осрай. Уйһыу көнбайыш утрауҙарын мүкле һәм үләнле-ҡыуаҡлы тундра ҡаплай, поляр тал, поляр мәк, күрән, кобрезия, дриада, һаҙ емеше( водяника), кассиопея, ҡыйыҡтаж (остролодочник), төрлө мүктәр таралған.
Баффин Ере көнсығышының таулы өлөшөнә ҡар һыҙатынан түбәнерәк күрән һәм мамыҡлыбаш күрән менән мүкле-лишайниклы арктик тундра хас. Диңгеҙ буйы тигеҙлектәрендә йыш ҡына мүкле һәм күрәнле һаҙлыҡтар була. Архипелагтың төньяғы (Элсмир, Девон, Аксель-Хейберг утрауҙары) поляр сүллектәр һәм арктик тундраларҙан ғибәрәт. Боҙло һәм ҡаялы ландшафта таптар һәм куртиналар менән лишайниктар, мүктәр, мамыҡбаш күрәндәр, бик һирәк талдар һәм дриадалар осрай. Архипелагта ер өҫтө имеҙеүселәренең 20-гә яҡын төрө йәшәй. Ләкин, үҫемлектәр осрағындағы кеүек, хайуандар донъяһының биотөрлөлөгө материктан алыҫлашҡан һайын кәмей бара. Төньяҡ утрауҙарҙа Пири төньяҡ боландары (Rangifer tarandus pearyi ) йәшәй. Ҡитғалағы ырыуҙаштарына ҡарағанда улар вағыраҡ һәм асыҡ төҫтә.
Имеҙеүселәрҙең Арктика архипелагындағы башҡа вәкилдәре - һарыҡ-үгеҙ, мелвиль утрау бүреһе, аҡ төлкө, арктика аҡ ҡуяны, лемминг. Йәйге айҙарҙа утрауҙарҙа 60-тан ашыу ҡош төрө иҫәпләнә, ләкин бары тик 6-һы ғына ҡышҡылыҡҡа ҡала. Диңгеҙҙә һәм диңгеҙ боҙонда аҡ айыу, морж, төрлө тюлендәр һәм кит һымаҡтар (шул иҫәптән нарвал һәм белухалар) осрай. 700-гә яҡын төр бөжәк бар. Шул уҡ ваҡытта архипелаг һыуҙары балыҡҡа ярлы.
Арктик архипелаг сиктәрендә айырым һаҡланған тәбиғәт биләмәләре урынлашҡан, уларҙың иң ҙурҙары — Баффин Ерендәге Сирмилик һәм Ауюиттук милли парктары, Элсмирҙағы Куттинирпаак һәм Банкста Олавик
Халҡы
Канада Архипелагында даими бер нисә мең кеше йәшәй. Арктика архипелагындағы күп утрауҙарҙа кеше йәшәмәй (шул иҫәптән 54 мең км²  майҙанлы Девонда, ул донъяла кеше йәшәмәгән иң ҙур утрау). Төп халыҡтан — инуиттарҙан тыш, кешеләр башлыса хәрби базаларҙа һәм поляр станцияларҙа туплана.
Иң ҙур торама пункттар — Икалуит (Баффин Ерендә Нунавут территорияһының административ үҙәге, элек Фробишер-Бей тип аталған), Кеймбридж-Бей (Виктория), Резольют (Корнуоллис утрауы). Төньяҡ полюстан 834 саҡрым алыҫлыҡта Элсмир утрауында донъялағы иң төньяҡ даими Алерт торама пункты урынлашҡан.
Алыҫ Төньяҡтағы тағы бер мөһим ҡасаба — Порт-Харрисондан (хәҙерге Инукджуак, Квебек) мәжбүри күсерелгән инуиттарҙың 1953 йылда ойошторолған Грис-Фьорд ҡасабаһы.
Хужалыҡтағы әһәмиәте
Арктик архипелаг утрауҙарында бер нисә файҙалы ҡаҙылма ятҡылыҡтары тикшерелгән. Мәҫәлән, Архипелаг Парриҙың көнсығышында Поларис ҡурғаш-цинк ятҡылығы билдәле. Баффин ерендә көмөшлө полиметалл мәғдән дәре (Нанисивик), тимер (Мэри-Ривер), алтын ятҡылыҡтары бар. Бер нисә утрауҙа (шул иҫәптән Баффин Ере, Принц Уэльский, Виктория, Элсмир һәм Девон утрауҙары) алмаслы кимберлиттарҙың булыу ихтималлығы юғары. Арктика архипелагының (Свердрупск нефтле һәм газлы бассейны) төньяҡ өлөшөндә ҙур нефть һәм тәбиғи газ запастары тупланған. Таш күмер Аксель-Хейберг һәм Элсмир утрауҙарында табылған.
Арктика архипелагы утрауҙары араһындағы ҡайһы бер боғаҙҙарҙың тәрәнлеге һәм киңлеге һыу аҫты танкерҙарын үтергә мөмкинлек бирә. Бер үк ваҡытта был каналдар стратегик проблема булып тора, сөнки улар менән хәрби һыу аҫты кәмәләре лә үтә ала.
Тарихы
Арктика архипелагында кәмендә 4000 йыл дауамында инуиттар һәм унан алдағылар йәшәгән. Был төбәктең инуиттары борон-борондан грек эскимостары менән бәйләнеш тотҡан. Шулай уҡ Греция викингтары менән мәҙәни бәйләнеш дәлилдәре лә һаҡланған. Баффин һәм Бофорт диңгеҙҙәрендә йыл әйләнәһенә булған асыҡ һыу янындағы утрауҙарҙа дорсет мәҙәниәте һәм Туле мәҙәниәте халыҡтары төйәктәренең эҙҙәре бар.
Архипелагтың юғары киңлектәрендә беренсе европалылар Мартин Фробишер (1576 йылда уның исемен йөрөткән ҡултыҡта), Джон Дейвис (1585 йылда хәҙерге Девис боғаҙында), Уильям Баффин һәм Роберт Байлот (1616 йылда) була. Баффин һәм Байлот экспедицияһы тәүге тапҡыр Джонс һәм Ланкастер боғаҙын карталарына төшөрә. Аҙаҡ асыҡланыуынса был урындар Төньяҡ-Көнбайыш үткәленең көнсығыш осо икәне билдәле була.
XIX быуатта Төньяҡ Американың төньяҡ яры буйлап күп һанлы үтә үтергә тырышыуҙар була. Парри эксепдицияһы 1819-1820 йылда Мак-Клур боғаҙына етә. Башҡа билдәле тырышлыҡтар 1840 йылда Джон Франклин тарафынан башҡарыла. Әммә Төньяҡ-Көнбайыш үткәле тулыһынса 1903—1906 йылда ғына Амундсен тарафынан мөмкин була (1944 йылда уны көнсығыштан көнбайышҡа табан бер навигацияла КККП лейтенанты Генри Ларсен үтә).
Архипелаг тирәһендә океанографик тикшеренеүҙәр 1898—1902 йылдарҙа Свердруп экспедицияһы барышында, һуңынан Дания экспедициялары тарафынан һәм 1928 йылда Смит, Джонс һәм Ланкастер боғаҙҙарында Американың яр һаҡсылары корабле бортында үткәрелә.
Төбәктең планға ярашлы үҫеше 1940—1950 йылдарҙа Канаданың арктик метеорология станциялары селтәре яйға һалынған ваҡытта башлана (был сифатта башлыса, Резольютҡа нигеҙ һалына). Утрауҙарҙы аэрофотоға төшөрөү үткәрелә һәм әүҙем геологик разведка башлана, уның барышында, атап әйткәндә, нефть билдәләре табыла.
Сиҙәм (станция)
Сиҙәм — Ростов өлкәһе Сиҙәм районы Сиҙәм ҡасабаһында урынлашҡан электрлаштырылмаған Батайск — Сальск тимер юлы һыҙығындағы тимер юлы станцияһы.
Канаданың Арктика архипелагы
Тарихы
1950 йылдарҙа поляр континенталь шельфтың федераль тикшеренеү проекты эшләй башлай. Макгилла университеты менән Аксель-Хейберг утрауына һәм Төньяҡ Америка Арктика институты (хәҙерге Калгари университеты составында) экспедицияларынан Девон утрауына был төбәктәге боҙлоҡтарҙың үҙгәреүен үлсәү һәм мониторинглау старт ала.
Сиҙәм (станция)
Станцияның эшмәкәрлеге
Ростов төбәгендәге Сиҙәм станцияһы Рәсәй тимер юлдарының Төньяҡ-Кавказ тимер юлы составына инә.
Канаданың Арктика архипелагы
Тарихы
1999 йылда Арктика архипелагының күпселек өлөшө Нунавуттың яңы биләмәһенә бүленә.
Сиҙәм (станция)
Станцияның эшмәкәрлеге
Станция хужалығында ебәреү-ҡабул итеү һәм инеү урындары бар. Станцияла йөктәрҙе бушатыу һәм тейәүҙәр башҡарыла. Сиҙәм элеваторына һәм башҡа предприятиеларға инеү урындары үткәрелгән.
Станция аша йөк поездары йөрөй.
Әлеге ваҡытта пассажир поездары алыҫ маршруттарға йөрөмәй.
Станцияла тимер юлы вокзалының бер ҡатлы кирбес бинаһы бар, унда станция начальнигы һәм станция буйынса дежурный урынлаша.
Ҡала яны пассажирҙар хәрәкәте
Сиҙәм станцияһы буйлап 6 ҡала яны пассажир поезы йөрөй, улар Сиҙәм ерҙе Ростов-Главный, Сальск, Волгодонск, Куберле станциялары менән, шулай уҡ ике аралағы станциялар һәм туҡталыу платформалары менән бәйләй.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Оло Леч
Оло Леч — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Леч йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Губин Андрей Викторович
Губин Андрей Викторович (төп исем-шәрифе — Клементьев Андрей Валерьевич ); (30 апрель 1974 йыл) — СССР һәм Рәсәй эстрада поп-музыканты, йырсы, композитор, шағир, автор-башҡарыусы, музыкаль продюсер. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2004).
Сәхнә псевдонимы (1990 йылдан) — «Андрей Губин».
Биографияһы
Андрей Губин 1974 йылдың 30 апрелендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған. Черниковка биҫтәһендә йәшәй, йәйге айҙарҙа Краснокама районы үҙәге Николо-Берёзовка ауылына өләсәһенә барып йөрөй
1981 йылда Мәскәүгә күсәләр, ата-әсәһе ҡуртымға бер бүлмәле фатир алырға мәжбүр була, әсәһенең пропискаһы булмағанға күрә эшкә төшә алмай, атаһы ғилми хеҙмәткәр һәм карикатурсы булып эшләй. Андрей атаһына ярҙам итеп, карикатуралар төшөрә
Йыш ҡына улар бер фатирҙан икенсеһенә күсә, сөнки Мәскәүҙә пропискаһыҙ йәшәү рөхсәт ителмәй, шуға күрә Андрей төрлө мәктәптәрҙә уҡый. 13 йәшкә тиклем малай һаҡау була, әсәһе уға логопедия буйынса китаптар уҡырға бирә, һәм ул үҙ аллы һаҡаулығынан арына.
Урта мәктәптең өлкән синыфында шахмат, футбол менән мауыға, хатта бер аҙ Мәскәү үҫмерҙәр йыйылма командаһы өсөн уйнай, әммә аяғы һынғандан һуң спортты ташлай. Журналист булырға хыяллана, «Огонек» журналына мәктәптәге хәлдәрҙе фашлап, хат яҙа. 241-се мәктәпте тамамлай, әммә уға аттестат бирелмәй
1980-се йылдар
12 йәшендә беренсе шиғырын яҙа («Атай»), тәүге йыры етенсе класта уҡығанда яҙыла («Мальчик-бродяга»)
1989 йылда «Мин — бомж» исемле музыкаль дискы сыға, артабан тағы ике үҙешмәкәр альбомы — «Аве Мария» һәм «Принц һәм принцесса» — донъя күрә .Гитараһында уйнап ул үҙе яҙған йырҙарҙы Үҙәк телевидениеһы янында йырлай һәм ошонда «До 16 и старше» тапшырыуы мөхәррире менән таныша (һылтанма).
1989 йылда Георгий Галустьянға интервью бирә һәм «балалар телеканалы» өсөн «Аве Мария» йырын башҡара.
Кишинёв ҡалаһында үҙенең тәүге клибын төшөрә («Наша школа с военным уклоном»), хәрби ролен атаһы башҡара.
1989 йылдан алып СССР Дәүләт телерадиоһы Беренсе программала «16 йәшкә тиклем һәм һуңынан» йәштәр программаһында журналист булып эшләй. Ошо ваҡыттан билдәлелек яулай башлай.
1990-сы йылдар
1990 йылда, Андрей Макаревичҡа биргән интервюһынан һуң, үҙен музыкаға бағышларға ниәт ҡыла, әммә һуңынан был аҙымын хаталы булғанын таный.
1990 йылда «Йырлап алайыҡ, дуҫтар!» тапшырыуында «Аве Мария» менән ҡатнаша.
Мәскүҙә Гнесиндар исемендәге дәүләт музыка училищеһына вокал бүлегенә уҡырға инә, әммә беренсе курстан һуң, дәрестәргә йөрөмәгән өсөн ҡыуыла. Һөҙөмтәлә профессиональ музыкаль белемһеҙ ҡала.
1994 йылда «Славутичтың Алтын көҙө» исемле фестивалдә ҡатнаша, унда ул Леонид Агутин менән таныша. Агутин Андрей Губиндың «Мальчик-бродяга» альбомындағы һәр бер йырын 250 долларға аранжировкалай.
1995 йылдың аҙағынаса тәүге альбомдың ярты миллион оригиналь күсермәһе һатыла.
1998—1999 йылдарҙа «Карамельки» поп-төркөмөнөң «Шуба-дуба» клибында төшә.
2000-се йылдар
2001 йылда «Лучшее» (Иң яҡшыһы) дискын сығара һәм бер аҙ ваҡытҡа гастролдәрен һәм концерттарын туҡтата.
2002 йылда уның дүртенсе «Всегда с тобой» («Һәр саҡ һинең менән») студия альбомы донъя күрә.
2004 йылды «DJ Путин» агитацион йырын яҙҙыра, уны «Шаурма рекордз» лейбы «Путин тураһында йырҙар» дискыла сығара. Шул уҡ йылдың аҙағында Филипп Киркоров өсөн «Ла-ла-ла» йырын яҙа. Әммә уны йәш йырсы Жанна Фриске башҡара. Һуңғараҡ Фриске Губиндың «Мама Мария» йырын да йырлай.
2004 йылда дүртенсе Йондоҙҙар фабрикаһында «Девушки как звезды» («Ҡыҙҙар йондоҙҙар кеүек») йырын фабриканттар Тимати, Антон Зацепин һәм Настя Кочеткова менән бергә йырлай, бынан һуң «Йондоҙҙар фабрикаһы-4» проекты педагогы Игорь Николаев «Ниже ростом только Губин» йырын яҙа һәм уны Антон Зацепинға бүләк итә. Андрей Губин бик ныҡ үпкәләй һәм хатта Николаевты судҡа бирергә уйлай, уны боксер алышына ла саҡыра, әммә Николаев баш тарта. Әлеге йыр Зацепиндың 2008 йылғы альбомына инә, 2012 йылда ғына Зацепин Губиндан ғәфү үтенә. . 2004 йылда Александра Балакирева менән бергә «Время романтиков» («Романтиктар дәүере») йырын «Йондоҙҙар фабрикаһы-5»-тә дуэт менән йырлай.
2005 йылда сәхнәнән китә, Канада һәм Германила йырҙар яҙа, 2006 йылда Рәсәйгә әйләнеп ҡайта.
2007 йылда «Лена» исемле яңы йыр яҙа. Шулай уҡ Юлия Береттаның продюсеры була.
2009 йылда интернет киңлектәренә тамамланмаған «Нежность» («Наҙ»). йыры эләгә.
2000-се йылдарҙан 2010 йылдың ғинуарына тиклем Катя Гордондың иртәнге шоуы продюсеры була.
Шулай уҡ Майк Мироненко өсөн бер нисә йыр яҙа.
2010-сы йылдар
2012 йылда Беренсе каналда «Пусть говорят» («Һөйләһендәр әйҙә») тапшырыуы геройы була.
2017 йылдың 6 июнендә «[«Россия-1»]] каналындағы «Прямой эфир» тапшырыуында ҡатнаша. 25 июндә «Звезды сошлись» («Йондоҙҙар берләште») ток-шоуы геройы була (НТВ). 23 сентябрҙә «Секрет на миллион» («Бер миллионлыҡ сер») ток-шоуҙа ҡатнаша (НТВ).
Ғаиләһе
Губиндар Өфөгә Мәскәүҙән 1952 йылда күсәләр.
Андрей һәм уның һеңлеһе Анастасия әсәһенең тәүге иренең фамилияһына яҙҙырылған булалар.
Ауырыуы
Андрей Губин ҙур сәхнәнән китеүен сәләмәтлеге менән бәйләй. 2000 йылдар уртаһында уға һул яҡ прозопалгияһы диагнозы ҡуйыла, был сирҙән ул бик ныҡ һыҙланыуҙар кисерә.
Шәхси тормошо
«Карамель» дуэтынан Кобевко Людмила (Люся), уның икенсе музаһына әүерелә, «Только ты» студия альбомы уға арналған.
Губин бер тапҡыр ҙа рәсми өйләнмәгән, балалары юҡ.
Башҡа йырсылар өсөн яҙылған йырҙар
Жанна Фриске өсөн: "Ла-ла-ла", "Мама Мария" ; Мироненко Майк өсөн: «Привет, малыш!» һәм «Но кого» һәм башҡалар, шулай уҡ «Карамельки» төркөмө, Беретта Юлия, Ранеткалар, Сосо Павлиашвили, Кристина Орбакайте (Ҡар), Цветомузыка өсөн
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
— Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2004). — 1995, 1996, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002 һәм 2004 йылдарҙа Андрей Губин "Йыл йыры"Рәсәй телевизион фестивале лауреаты була. 2006 йылда ошо уҡ фестивалдең йыр авторы булараҡ лауреаты.
— 1998 һәм 2003 йылдарҙа «Золотой граммофон» Рәсәй музыкаль премияһы лаураеты («Милая моя» һәм «Девушки как звёзды» йырҙары өсөн).
— 2004 йылда «Таврия уйындары» фетивалендә ҡатнаша.
Йыһаншин
Йыһаншин — фамилия, Йыһанша исеменән яһалған, фарсы телендә йыһан хужаһы тигәнде аңлата.
Евгений Михайлович Гулин
Евгений Михайлович Гулин (1875 йыл|1875, Ставрополь — ?) — ХХ быуат рус архитекторы.
Биографияһы
Евгений Михайлович Гулин 1875 йылда Ставрополь ҡалаһында бай булмаған дворян ғаиләһендә тыуған. Һөнәри белемде Санкт-Петербургта, Гражданлыҡ инженерҙары Институтында (хәҙерге ваҡытта Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төҙөлөш университеты) алған. Дондағы Ростовта ҡала идаралығында архитектор булып эшләгән. Ул ваҡытта ҡала идаралығында эшләүсе архитекторҙар, ҡала архитекторҙарынан айырмалы рәүештә, Ҡала Думаһының Указы буйынса ҡала ҡоролмаларының һәм биналарының проектын төҙөмәгән, ә архитектура һәм төҙөлөш өлкәһендә административ эш менән булышҡан. Административ эшкә күмелеп эшләү арҡаһында Гулин 1910 йылға тиклем ҡалала билдәле булған бер проект та эшләй алмаған.
1910 йылда Е. М. Гулин проекты буйынса Оло Баҡса урамында һәм Таганрог проспектында (хәҙер Буденный проспекты) «Проводник» универмагы бинаһы төҙөлгән. Йорт модерн стилендә һәр бер ҡатында ҙур витриналар яһалып төҙөлгән. Архитекторҙың уңышлы эшләүен ҡаланың шәхси заказ биреүселәре һиҙеп ҡалғандар, шунлыҡтан Пушкин урамында, 65 һанлы йортто уның проекты буйынса Мцанаковтарҙың табыш йорто һәм Ульяновтар урамында, 38 һанлы причт Паниндың йортон да уның проекты буйынса төҙөгәндәр.
Дондағы Ростовта эшләү осоронда архитектор бер нисә тапҡыр үҙенең ялы ваҡытында Санкт-Петербургҡа барған. 1911 йылда ул рус архитекторҙарының IV съезында ҡатнашҡан, унда Дондағы Ростовта йорттар төҙөү өсөн ер һатып алыу-һатыу тураһындағы хоҡуҡи аспект мәсьәләләре тураһында доклад менән сығыш яһаған. Ростовта Гулинға ихтыяж ҙур булған, ул үҙенең архитектура проекттары өсөн бик ҙур гонорарҙар алған. Шунлыҡтан Гулин ҡаланың Пушкин урамында үҙенә йорт һатып ала алған.
1913 йылда Гулин Дондағы Ростовтан, үҙенең уңышлы эшен һәм йортон түбәнерәк дәрәжәле административ постарҙа эшләүгә, кеше фатирында йәшәүгә алыштырып, Санкт-Петербургҡа йәшәргә һәм эшләргә күсеп китә.
Санкт-Петербургта Гулин 1916 йылға тиклем эшләй, шунда өйләнә. 1916 йылда уның эҙҙәре тулыһынса юғала, бәлки, ул революция йылдарында Рәсәйҙән сит илгә сығып киткәндер.
Ижады
Е. М. Гулиндың архитектор булараҡ иң мөһим эштәренә Дондағы Ростовта эшләгән проекттары инә.
Ростовта Е. М. Гулин ҡаланың иң үҙәгендә төҙөлгән ике йорттоң авторы: был Оло Баҡса урамындағы сауҙагәр Яблоковтарҙың сауҙа йорто һәм Үҙәк универмаг йорто («Проводник» универмагы бинаһы) Үҙенең «беренсе модерн» проектың Гулин Гражданлыҡ инженерҙары институтында уҡыған сағында, Дондағы Ростовҡа административ эшкә килгәнсе ете йыл элек уҡ, проектлаштырған булған. Архитекторҙың төп ижади уңышы булып, уның проектлаған йорттарының тирә-йүндәге ҡала төҙөлөшөнә бик матур инеп урынлашыуы, йорттоң формаларын һөнәри матур итеп башҡарыу, ҡалаға типик булмаған декоратив һәм урынлы төҫтәр менән төҙөү торған.
Уның эштәрен берләштереүсе стиль — шартлы рәүештә аталған «көньяҡ модерн» стиле. Йорттарҙың формаһын эшләгәндә уларҙың фасадының биҙәктәрҙән буш урындарын архитектор күләмле һәм сағыу төҫтәге вертикаль һыҙыҡтарҙы ҡулланып матурлаған. Был стиль йорттарға байрамса эффект биргән Был, моғайын, архитекторҙың Санкт- Петербург менән бәйле булғанлығынан килгәндер.
Куньлунь Ред Стар
«Куньлунь Ред Стар» (ҡыт. 紅星崑崙) — Ҡытайҙың баш ҡалаһы Пекиндың 2016 йылда ойошторолған шайбалы хоккей клубы. 2016/2017 йылдар миҙгеленән башлап Рәсәйҙең Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһай. Уйындарын Шоуган Арена боҙ һарайында үткәрә.
Үҙ тарихында КХЛ-да тәүге миҙгелендә үк плей-офф уйындарына эләгә, шунда беренсе еңеүен яулай.
Тарихы
2015 йылдың декабрь айында КХЛ директорҙары кәңәшмәһенең ағзаһы Роман Ротенберг Континенталь хоккей лигаһына Ҡытайҙы алыу тураһындағы пландарҙы әйтә. Ротенберг аныҡ команда исемен атамай, әммә уның Ҡытай етәкселеге тарафынан яҡшы финанслауына шикләнмәүен билдәләй.
2016 йылдың 17 мартында РХФ президенты Владислав Третьяк, КХЛ директорҙары кәңәшмәһе рәйесе Геннадий Тимченко һәм яңы клубтың директорҙар кәңәшмәһенең рәйесе Нгок Ян Юу ҡатнашлығында ниәттәр тураһында килешеү төҙөлә һәм клубтың «Куньлунь Ред Стар» тип аталыуы билдәле була. Әммә Ҡытай хоккей федерацияһының генераль сәркәтибе Лисинь Тун Ҡытай хоккей клубының КХЛ-ға тиҙ арала инеүе тураһында әлегә уйламауҙарын белдерә.
2016 йылдың 24 июнендә «Куньлунь Ред Стар» хоккей клубы Лигаға рәсми ҡабул ителә. Команда составын күпселектә Рәсәй, Европа илдәренең уйынсылары тәшкил итәсәк, шулай уҡ унда Ҡытайҙың үҙ хоккейсылары буласағы тураһында хәбәр ителде. Тәүҙә команданы билдәле Майк Кинэн етәкләйәсәк һәм уға Илья Ковальчук килеүе тураһында мәғлүмәт була, әммә ул дөрөҫкә сыҡмай. Артабан команданың генераль менеджеры итеп Владимир Кречин ҡуйыла, ә баш тренер вазифаһына Владимир Юрзинов килә. Командаға алынған тәүге уйынсы — Финляндиянан ҡапҡасы Томи Кархунен.
2016 йылдың 24 июлендә «Куньлунь» үҙ тарихында тәүге уйынын уҙғара һәм «Трактор» хоккей клубына 0:2 иҫәбе менән отола. 6 августа Пекин командаһы «Барыҫ» хоккей клубын 3:1 иҫәбе менән отоп, үҙ тарихында тәүге уйынын еңә. 8 августа Ҡаҙағстан Республикаһы президенты кубогында «Куньлунь» менән «Барыҫ» тағы осраша. Астана командаһының уйынсыһы Дамир Рыспаев дәғүәселәргә ташлана. «Куньлунь» һөжүмсеһе Марцинко уйындан һуң дауаханаға оҙатыла, ә уйын өсөнсө минутта туҡтатыла, сөнки Владимир Юрзинов командаһын боҙҙан алып китә. Ҡытай командаһы техникалы еңелеүгә дусар була. Тольяттиҙа миҙгел алдынан үткән «Лада» кубогында «Ред Стар» икенсе урынды яулай.
2016 йылдың 1 сентябрендә команда КХЛ-да тәүге рәсми уйынын үткәрә һәм Хабаровскиҙа «Амур» хоккей клубын 2:1 иҫәбе менән еңә. Шон Коллинз клубтың рәсми уйында тәүге шайбаһын керетә. 27 сентябрҙә «Куньлунь» «Харбин» хоккей клубы нигеҙендә Ҡытай хоккей лигаһында сығыш яһаған фарм-клубын төҙөй.
207 йылда КХЛ йондоҙҙар уйынына саҡырыу алған Чед Рау «Куньлунь» тарихында тәүге шундай хоккейсы. Ул командаһы менән турнирҙы еңә. Ә Ҡытай командаһы иһә даими миҙгелде конференцияла һигеҙенсе урында тамамлай һәм плей-оффта ҡатнашырға хоҡуҡты ала. Гагарин кубогының беренсе раундында «Куньлунь» Магнитогорскиҙан «Металлург» хоккей клубына серияла 1-4 иҫәбе менән отола. Миҙгелдең һуңғы уйынынан һуң Владимир Юрзинов команданан китеүе тураһында иғлан итә. Клуб етәкселеге билдәле Канада белгесе Майк Кинэнды баш тренеры итеп ҡуя.
2018 йылдың 23 февралендә «Куньлунь» баш тренеры итеп Юсси Тапола ҡуйыла. Командағы өс яңы ҡапҡасы килә, шулар араһында Александр Лазушин. Яңы уйынсылар араһынан Патрик Лунд, Олли Палола, Вилле Лаюнен һәм Вели-Матти Савинайнен айырылып торалар. Тик команда тағы ла Гагарин кубогының плей-офф уйындарына эләгә алмай. 2019/2020 йылдар миҙгелендә команданы АҠШ белгесе Курт Фрэйзер етәкләй. Ошо миҙгелдә «Куньлунь» Шэньчжэнь ҡалаһында 6 осрашыу үткәрә.
Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһау һөҙөмтәләре
У — үткәргән уйындар һаны, Е — төп ваҡытта еңеүҙәр һаны, ЕО — овертаймда еңеүҙәр, ЕБ — буллиттарҙа еңеүҙәр, БО — буллиттарҙа отолоуҙар, ОО — овертаймдарҙа отолоуҙар, О — төп ваҡытта отолоуҙар һаны, М — йыйылған мәрәйҙәр һаны, Ш — кереткән һәм үткәргән шайбалар нисбәте, ДМ — даими миҙгел һөҙөмтәләре буйынса урыны
Стадион
«Куньлунь Ред Стар» өйҙәге уйындарын Пекиндағы 18 мең кеше һыйҙырышлы МастерКард-Центр аренаһында үткәрергә тейеш ине. Был спорт ҡоролмаһында 2008 йылда Олимпия уйындарының баскетбол буйынса турниры үтә. Тәүҙә уйындарҙың был аренала үтәсәге шик аҫтында ла була, сөнки аҙнаның биш көнөндә ул Ҡытайҙа ныҡ популярлыҡ яулаған баскетболға бирелә, өҫтәүенә аренаның үҙенең боҙо менән һыуытҡыс ҡоромалдары булмай. Тик был мәсьәлә хәл ителә.
«Куньлунь» алмашлап уйындарын Шанхайҙа «Фэйян» боҙло һарайында ла үткәрә. 2018/2019 йылдар миҙгеленән алып Пекинда 3000 кеше һыйҙырған Шоуган Аренала уйындарын уҙғара.
Бағыусылар
Команданың генераль менеджеры Владимир Кречин «Советский Спорт» гәзитендәге интервьюһында, энергетика һәм төҙөлөш өлкәләрендә эшләгән өс ҙур компания команданың бағыусыһы була, тип әйтә.
Баш тренерҙар
«Куньлунь Ред Стар» командаһының бөтә баш тренерҙары:
Әнүәрбек Турлыбек улы Әлимжанов
Әнүәрбек Турлыбек улы Әлимжанов (Әнуар Тұрлыбекұлы Әлімжанов; 2 май 1930 йыл, Ҡарлығаш ауылы, Талдыҡорған өлкәһе, Ҡаҙаҡ АССР-ы, РСФСР, СССР, — 9 ноябрь 1993 йыл, Алматы, Ҡаҙағстан) — совет һәм ҡаҙаҡ яҙыусыһы, билдәле публицист, йәмәғәт эшмәкәре. 1991 йылдың 29 октябрь-26 декабрендә СССР Юғары советының Республикалар Советын етәкләй, унда рәсми рәүештә « № 142-Н Декларацияһы» ҡабул ителә һәм уға ярашлы СССР йәшәүен туҡтата.
Биографияһы
1930 йылдың 2 майында Талдыҡорған өлкәһенең Ҡарлығаш ауылында тыуған.
1949-1954 йылдарҙа — Алма-Атала Ҡаҙаҡ Дәүләт университетында уҡый.
1953 йылда КПСС-ҡа инә. 1991 йылдан алып   «Ҡаҙағстан социалистик партияһының» рәйесе
Журналистика факультетын тамамлағас, Үҙәк Азия һәм Ҡаҙағстан буйынса «Литературная газета» (Мәскәү) гәзитенең үҙ хәбәрсеһе булып эшләй.
1986 йылдан алып Ҡаҙаҡ мәҙәниәт фонды рәйесе, Ҡаҙағстан Республикаһының Тыныслыҡ һәм татыулыҡ советы рәйесе итеп һайлана. Ҡаҙаҡ ССР-ы Юғары Советы депутаты. Ҡаҙаҡ ССР-ының халыҡ депутаты (1990-1993). Ҡаҙаҡ ССР-ы Юғары советы президиумы ағзаһы итеп күп тапҡырҙар һайлана, КПСС-тың 24 һәм 25 съездары делегаты
1959 йылдан алып Азия һәм Африка илдәре яҙыусылары менән бәйләнештәр буйынса Совет комитеты рәйесе урынбаҫары, шулай уҡ Афро-Азия һәм Европа мәҙәниәте яҙыусылар берләшмәләре ассоциацияһының әүҙем ағзаһы.
1981-1991 йылдарҙа Ҡаҙаҡ авторлыҡ хоҡуғын һаҡлау агентлығы рәйесе.