cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Неоплатонизм
Неоплатони́зм—III-VI быуаттағы Платон, Аристотель һәм көнсығыш тәғлимәттәпен берләштергән антик философия йүнәлеше. Непатонизмдың сығыу вәкилдәре Рлотин, Парадигма һәм Джорда́но Бру́но. Неплатонизм — донъяның иерархия төзөлөшө, сикһеҙ донъяның башланғысы, йәндең үҙенең сығанағына күтәрелеүе тураһында тәғлимәт.
Ишкинин Ишмәй Иштубай улы
Ишкинин Ишмәй Иштубай улы (15 декабрь 1914 йыл — 2 август 1964 йыл — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, уҡсылар полкының взвод командиры, лейтенант (1946). Советтар Союзы Геройы (1945).
Биографияһы
Ишмәй Иштубай улы Ишкинин 1914 йылдың 15 декабрендә Өфө губернаһының Бөрө өйәҙе Ишем ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте — мари. 1948 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы.
1936—1938 һәм 1943 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла.
Ишмәй Иштубай улы Ишкинин 1964 йылдың 2 авгусында Башҡорт АССР-ы Мишкә районы Баймырҙа ауылында вафат була.
Батырлығы
1943 йылдан 3-сө Белоруссия фронтында хеҙмәт итә.
Советтар Союзы Геройы исеме 1945 йылдың 19 апрелендә бирелә.
На земле Салавата (гәзит)
«На земле Салавата» Салауат районының урыҫ телендә сыҡҡан ижтимағи-сәйәси гәзите.
Ойоштороусылары
Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, редакция коллективы.
Тарихы
Салауат районының үҙәге Малаяҙҙа аҙнаһына 2 тапҡыр урыҫ телендә сыға. 1935 йылдың майынан башҡорт телендә «Большевистик колхозға», 1936 йылдан алып урыҫ телендә «Совхозный рабочий» («Совхоз эшсеһе»; 1939 йылға тиклем); 1941 йылдан — башҡорт телендә «Большевик», 1953 йылдан — «Октябрь юлы» исеме менән нәшер ителә; 1959 йылдан урыҫ телендә «Путь Октября» («Октябрь юлы»)исеме менән яңынан нәшер ителә башлай, 1962 йылдан алып урыҫ телендә «Ленинское знамя» һәм башҡорт телендә «Ленин байрағы».
Грешник-Ель
Грешник-Ёль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Роговая йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нанг-Еган
Нанг-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Аган йылғаһының уң ярына тамағынан 532 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 113 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шаменка
Шаменка — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының жағалауында ер аҫтына кереп юғала ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Павловка һыуһаҡлағысынан Шаҡша биҫтәһендәге һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Төркөстан менән административ идара итеү системаһы
Стратегик мөһим булған территорияларҙы (Ташкент, 1865 йыл; Ходжент, 1866 йыл; Сәмәрҡәнд, 1868 йыл) Рәсәй империяһы составына индергәндән һуң Көнбайыш Төркөстанда край менән урыҫ идара итеү системаһы барлыҡҡа килә. Әлеге системаның төп үҙенсәлеге властың, Рәсәйҙең башҡа губерналарындағы кеүек, Эске эштәр министрлығы ҡарамағында түгел, ә хәрбиҙәр ҡарамағында булыуы. Башлыса был Төркөстан сиктәренә бик яҡын булған Иран, Афғанстан, Ҡытай, шулай уҡ Рәсәйҙән яртылаш бойондороҡло булған Бохара һәм Хиуа ханлыҡтары сиктәре менән бәйле була. Ханлыҡтар менән ҡатмарлы ғына хәрби-дипломатик мөнәсәбәттәр урынлаштырыла, шулай уҡ край территорияһында төрлө урындарҙа әленән-әле урындағы ҡораллы ҡәбиләләр менән хәрби бәрелештәр булып тора. Урыҫ администрацияһы демонстратив рәүештә урындағы халыҡтың эске тормошона ҡыҫылмай, ҡайһы бер үтә насар йолаларҙы бөтөрөү менән генә сикләнә, мәҫәлән, быға тиклем ғәмәлдә булған ҡолдар менән һатыу итеүҙе юҡҡа сығара. Улай ғына ла түгел, Урта Азияның урындағы халҡы 1917 йылға тиклем хәрби хеҙмәткә саҡырылыуҙан азат ителә.
1865 йылда крайҙа административ идаралыҡтың нигеҙе булып Төркөстан өлкәһе менән идара итеү тураһындағы Положение тора.
Батша хәҙрәттәре фарманы менән 1867 йылда Төркөстан крайы идаралығы буйынса яңы Положение раҫлана. Положениеға ярашлы, батша Төркөстан крайының башлығы итеп генерал-губернаторҙы тәғәйенләй. Генерал-губернаторҙың ҡул аҫтында административ, граждан, шулай уҡ хәрби власы туплана. XIX быуат аҙағында Төркөстан генерал-губернаторлығы биш өлкәнән торған: Һырдаръя (үҙәге — Ташкент, бер үк ваҡытта бөтә Төркөстан генерал-губернаторлыҡ үҙәге булып тора), Фирғәнә (үҙәге — Скобелев, хәҙер Фирғәнә), Сәмәрҡәнд (үҙәге — Сәмәрҡәнд), Етеһыу (үҙәге — Верный, хәҙер Алматы) һәм Каспий аръяғы (үҙәге — Ашгабад (хәҙер Ашһабад).
Өлкәләрҙең төп власть органдары, крайҙың генерал-губернаторы менән килешеү буйынса хәрби министр тәғәйенләгән һәм вазифанан бушата алған, хәрби губернаторҙар һәм өлкә идаралыҡтары була, идаралыҡтар хоҡуҡтары буйынса Рәсәй империяһының башҡа губерналарҙың өлкәләре хоҡуҡтарына тиңләшкән була, башҡа өлкәләрҙәге кеүек өйәҙҙәргә һәи улустарға бүленәләр. Өйәҙ һәс улус начальниктары хәрбиләрҙән тәғәйенләнәләр.
1884 йылдан һуң край менән идара итеү системаһын дөйөм Рәсәй административ идара итеү моделенә яҡынайтырға ҡарар ителә, шул уҡ ваҡытта крайҙың ерле халҡының ҡайһы бер традицион учреждениеларын һаҡлап алып ҡалалар, шулай уҡ Рәсәй губерналарының идара итеү системаһында планлаштырылған ҡайһы бер идара итеү элементтарҙы индереү күҙ уңында тотола. 1886 йылда Төркөстан крайы менән идара итеү тураһында яңы Положение ҡабул ителә.
Положениеға ярашлы, төп административ, суд һәм хужалыҡ мөнәсәбәттәре билдәләнә. Төркөстан генерал-губернаторлығы Советы булдырыла. Совет край менән идара итеүгә, ер мәсәьәләләре буйынса хоҡуҡ инициативаһы хоҡуғына эйә була. Положениеға ярашлы крайҙың генерал-губернаторының власы күпкә сикләтелә, власть баш штабының Азия өлөшө контроле аҫтына күсә. Төркөстан крайының башҡарма органы - Төркөстан генерал-губернаторының канцелярияһы. Генерал-губернатор ҡарамағында дөйөм етәкселек һәм бөтә идара итеү органдары була. Дәүләт контроле һәм суд органдары бойондороҡһоҙ ҡала һәм Төркөстан генерал-губернаторының ҡарамағында булмай. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекеренсә, крайҙа хәрби-халыҡ идара итеү системаһы булдырылған, ҡайһы бер яҡтан ул Рәсәй империяһының ҡалған территорияһындағы системаһынан күпкә алдынғыраҡ була.
Административ идара итеү системаһын индереү мөмкинлеге тураһында мәсьәләләр ҡуйыла. 1908 йылда Төркөстанда дөйөм импер административ системаһын индереү мәсьәләһе ҡарала. Крайҙың генерал-губернаторына наместник вәкәләттәрен биреү тәҡдиме лә ҡарала. 1911 йылда Төркөстан крайы менән идара итеүҙе үҙгәртеп ҡороу буйынса эштәр башлана, әммә реформалау килеп сыҡмай һәм Төркөстан крайында власть элеккесә Хәрби министрлығы аҫтында ҡала. 1913 йылдың башында император Төркөстан крайының үҙгәртеп ҡороу буйынса принциптарын хуплай, әммә әлеге принциптар Дәүләт Советына һәм Дәүләт думаһына ҡарау өсөн әҙерләнмәй ҡала.
Беренсе донъя һуғышы башланғандан һуң Төркөстан крайы менән административ идара итеүҙә ниндәй ҙә булһа төплө үҙгәрештәр ҡаралмай, ә 1917 йылдан һуң был үҙгәрештәр революцион үҙгәрештәр төҫөн ала.
Краков керәндиле
Краков керәндиле (Краковский бублик,obwarzanek krakowski йәки ) — поляк аш-һыуына хас  йөҙөк рәүешендә бешерелгән ҡамыр ашы. Краковта урам буйында ашап йөрөй торған ҡәҙимге ризыҡ.
Этимологияһы
Полякса (шулай уҡ  яҙылышы осрай,"бешекләнгән" тигән мәғәнәлә ), ул тарихи рәүештә урыҫ телендәге "баранка" һүҙенә оҡшай («баранка»).
Бешереү ысулы
Керәндилде ғәҙәттә төрмәй һаталар, сөнки ныҡлап һыуынмай тороп төргән осраҡта ул кетерҙәп тормай башлай.
Тарихы
Хәҙерге заманда Краковта тәүлегенә 150 000 тирәһе керәндил һатыла.
Самойлов Фёдор Никитич
Самойлов Фёдор Никитич (24 апрель 1882 йыл — 13 июнь 1952 йыл) — рус революцион эшселәр хәрәкәте эшмәкәре, большевик.
Биографияһы
Фёдор Никитич Самойлов 1882 йылдың 24 апрелендә Рәсәй империяһының Владимир губернаһы Гомиленок ауылында туҡыусы ғаиләһендә тыуған.
1903 йылдың яҙынан РСДРП (б) ағзаһы, Үҙәк Комитет ағзалығына кандидат (1922—1923). 1906—1908 йылдарҙа ситса баҫмасылары профсоюзының рәйесе. Партия ҡушаматы — «Архипыч».
1912 йылда Рәсәй Империяһының 4-се саҡырылыш Дәүләт думаһына Владимир губернаһының эшселәр курияһы буйынса депутат итеп һайлана, Думаның большевиктар фракцияһына инә.
Владимир губерна жандарм идаралығы начальнигы Петербургка «аңлы эшселәр фекеренсә, Самойлов улар һанлаған эре берәмәк булып иҫәпләнә. Был аңды уларҙа Самойловтың «Правда» эшселәр гәзитенә ҡағылышлы булыуы нығыта, сөнки уның исеменән гәзиттә эшселәрҙең хәле, уларҙың ихтыяждары, талаптары тураһында яҙыла». 1914 йылдың ноябрендә һуғышҡа ҡаршы эшмәкәрлеге өсөн Думаның башҡа большевик-депутаттары менән ҡулға алына һәм 1915 йылда мәңгелеккә Турухан крайына һөрөлә.
Февраль революцияһынан һуң — Иваново-Вознесенск советы рәйесе.
1917 йылдың 3 апреленән 4 апрелгә ҡараған төндә ул В. И. Ленинды Финляндия вокзалында ҡаршы алғандар араһында була, ә икенсе көнө ул Эшсе һәм һалдат депутаттары Советтарының Бөтә Рәсәй йыйылышында Апрель тезистарын тыңлай.
1919 йылда Украинала хеҙмәт халыҡ комиссары урынбаҫары; Башҡорт АССР-ы хөкүмәте — Башҡортостан Хәрби‑революцион комитеты эргәһендә ВЦИК-тың вәкиле, Башҡорт АССР-ында 1920 йылғы Ғинуар конфликтында ҡатнашыусы. 1920—1921 йылдарҙа — УССР-ҙа хеҙмәт халыҡ комиссары урынбаҫары.
1922—1928 йылдарҙа Үҙәк Комитетынының Истпарт мөдире урынбаҫары. 1932—1935 йылдарҙа Бөтә Союз ҡарт большевиктар йәмғиәте рәйесе урынбаҫары була. 1937—1941 йылдарҙа — Революция Дәүләт музейы директоры.
1941 йылдан — персональ пенсионер. 1952 йылдың 13 июнендә Мәскәү өлкәһенең Кратово ҡасабаһында вафат була.
12-се, 14-17-се партия съездары делегат. РКП(б)-ның Үҙәк контроль комиссияһы ағзалығына кандидат (1922—1923). ВЦИК-тың ағзаһы була.
Хәтер
Хәҙерге ваҡытта Иваново ҡалаһында трикотаж комбинаты («Самойловский текстиль» ААЙ-ы) һәм бер урам Самойлов исемен йөрөтә.
Шопша (Которосль ҡушылдығы)
Шопша  — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Которосль йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яныбай Хамматов исемендәге Башҡорт гимназияһы
Яныбай Хамматов исемендәге Башҡорт гимназияһы — Белорет ҡалаһының муниципаль бюджет дѳйѳм белем биреү учреждениеһы. Ҡаланың иң абруйлы белем усаҡтарының береһе. Яныбай Хамматов исемендәге гимназияла даими рәүештә «Я. Хамматов көндәре» фәнни-ғәмәли конференцияһы уҙа.
Тарихы
Мәктәп үҙ ишектәрен 1995 йылда аса.
2009 йылдың 12 июлендә 22-се Башҡорт гимназияһына Яныбай Хамматов исеме бирелә.
Музей
Мәктәп музейы 2003 йылда асыла.
Үтәкәй
Үтәкәй (Бөрйән, Утекаево) — Һамар өлкәһенең Оло Чернигов районындағы башҡорт ауылы, Украинка ауыл биләмәһенә керә.
Гехи (Сунжа ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, инештән Грозный ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Үтәкәй
Халыҡ һаны
2015 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ауылда 101 кеше теркәлгән.
Вейверите София Мотиевна
София Мотиевна Вейверите (13 октябрь 1926 йыл, Каунас янындағы Науятриобяй ауылы, Литва — 23 февраль 2009 йыл, Вильнюс) — рәссам, һынлы сәнғәт профессоры; Литва ССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1974), Литва ССР-ының халыҡ рәссамы (1976); СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1981), Литва ССР-ының Дәүләт премияһы лауреаты (1974).
Биографияһы
Каунас гимназияһы уҡыусыһы. Каунас биҙәү-ҡулланма сәнғәте институтын тамамлай, унда Ушинскас Стасис етәкселегендә монументаль сәнғәтте өйрәнә. 1957 йылда Литва ССР-ы Рәссамдар союзына ҡабул ителә.
1948 йылда уҡ, уҡыуын тамамлағанға тиклем, Каунас ҡалаһы сәнғәт институтына һынлы сәнғәтте уҡытырға саҡырыла. 1952 йылдан Вильнюс Дәүләт сәнғәт институтында рәсемдән уҡыта, аҙаҡ нәфис текстиль бүлеген алып бара, ә 1968 йылдан фреска һәм мозаика курсын уҡыта. Республикала йәш фреска һынлы сәнғәте мәктәбе формалашыуына ҙур өлөш индерә. Һәр саҡ сюжетының эпик масштаблылығы, һүрәтләү алымдарының монументаллеге һәм лаконизмы менән үҙенә тартып торған, станокта башҡарылған ҙур полотнолар авторының монументаль сәнғәт бүлегендә уҡытыу эше, рәссамдың эске үҫешенең тәбиғи дауамы булып тора.
1978 йылдан рәссам станокта башҡарылған һынлы сәнғәт менән шөғөлләнә. 1966 йылдан — доцент, 1982 йылдан — профессор.
Ижады
Фрескасы. Монументаль, баҙыҡ, ҙур масштаблы, күп функциялы дизайн әҫәрҙәре авторы. Портретсы, уның эштәрендә боронғо оҫталарҙың (XVI—XVII быуаттар) йоғонтоһо сағыла, деталдәрҙә ренессанс һәм барокко портреттарына оҡшатып стилләштереү күҙәтелә.
Уның байтаҡ эштәре Третьяков галереяһында һәм Пушкин исемендәге һынлы сәнғәт музейында, София милли галереяһында (Болгария), Литва театр, музыка һәм кино музейында һәм Литваның башҡа музейҙарында, шәхси коллекцияларҙа һаҡлана.
Һайланма хеҙмәттәре
1. «Ял» (1965)
2. «Ҡорос» (1969)
3. «Аугустинас Савицкас портреты» (1968)
4. «Беҙҙең хирургтар» (1974)
5. «Ҡыҙ портреты» (1990)
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
1. 1971 — Мәскәүҙә Бөтә Союз художество күргәҙмәһе премияһы.
2. 1972 — Балтик биенналеһының беренсе премияһы.
4. 1974 — Литва ССР-ының атҡаҙанған рәссамы.
5. 1974 — Литва ССР-ының дәүләт премияһы.
6. 1976 — Литва ССР-ының халыҡ рәссамы.
7.* 1981 — СССР Дәүләт премияһы.
8. 1981 — СССР художество академияһының «Йәш ғаилә» картинаһы өсөн көмөш миҙалы.
9. 1981 — Балтик буйының беренсе өс йыллыҡ премияһы.
10. 1984 — Югославияның халыҡ-ара китап биенналеһы (Тузла).
11. 1986 — «Халыҡтар дуҫлығы» ордены.
12. 1996 — Бөйөк Литва кенәзе Гядиминас Орденының Командор тәреһе.
14. 2006 — Һүрәттәр конкурсында 1-се премия.
15. 2006 — П. Александравичюс премияһы.
16. 2009 — Литваның мәҙәниәтен һәм сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн Литва Хөкүмәте премияһы.
Лужкова
Лужкова — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Очер (пруд Очерский) йылғаһының һул ярына тамағынан    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы  Кама ГЭС-ынан  Воткин һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Микронезия Федератив Штаттары
Микронезия Федератив Штаттары — Океаниялағы дәүләт.
Мөхтәров мәсете
Мөхтәров мәсете  (йәки Сөнниҙәр мәсете) — Владикавказда Терек йылғаһының һул ярында урынлашкан сөнниҙәр мәсете. Ҡала символы булараҡ һәм дәүләт тарафынан һакланған архитектура ҡомартҡыһы булып һанала.
Аҡ Сиркәү
Аҡ Сиркәү (Біла Церква) — Украинаның Киев өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала, Аҡ Сиркәү районының административ үҙәге.
2016 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 220 115 кеше йәшәй.
Түбәнге Һикеяҙ
Түбәнге Һикеяҙ (Нижнесикиязово) — Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 459 кеше. Почта индексы — 452982, ОКАТО коды — 80208822001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Латыпов Сөләймән Йәнғәли улы
Латыпов Сөләймән Йәнғәли улы (5 март 1954 йыл) — журналист, яҙыусы. 2013 йылдан — «Тамаша» журналының баш мөхәррире. 2002 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Биографияһы
Сөләймән Йәнғәли улы Латыпов 1954 йылдың 5 мартында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Тимер ауылында тыуған.
Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған. Башта республика гәзиттәрендә — корреспондент, артабан «Архангельский вестник» гәзитенең баш мөхәррире (2012). 2013 йылдан алып — «Тамаша» журналының баш мөхәррире. Фельетонсы, драматург, публицист.
Проза һәм драматургия өлкәләрендә ижад итә. Башҡорт телендә 5 китап авторы. С. Латыповтың хикәйәләре «Йәштәр көстәре» (1987, 1989), «Бүре күҙҙәре» (1993), «Америка кейәүе — 1» (2000) коллектив йыйынтыҡтарҙа баҫылған. Авторға популярлыҡты «Көнләш, Америка, көнләш!..», «Бур бесәй», «Ҡуян менән арыҫлан», «Амазонкалар», «Күҙ йәштәре фонтаны» һәм башҡа Башҡортостан һәм Татарстан театр сәхнәләрендә ҙур уңыш менән барған пьесалары алып килә. Сөләймән Латыпов 24 пьеса авторҙашы.
Профессиональ яҙыусылар араһында ул — берҙән-бер фельетонсы. «Ҡыҙыл таң» республика гәзите биттәрендә уның рубрикаһы бар - «Сөләймән Латыповтың фельетондары» («Сәләм, ҡоҙа»).
«Сит планета теле» (1984), «Оноттом» (2000) фантастик хикәйәләр авторы.
Төп әҫәрҙәре:
Сөләймән Латыпов Талҡас драматургтар семинарҙарында (1999—2008), Драматургия һәм режиссура үҙәгенең семинар-лабораторияларында (Өфө) ҡатнашып, үҙенең оҫталығын шымарта. 2009 йылда «Таков мой взгляд» ҡыҫҡа хикәйәләр конкурсында ҡатнаша. Сөләймән Йәнғәли улы Латыпов уҡыусылары, тамашасылары, театр артистары менән йыш осраша. Пьеса яҙыу — әҙәбиәттең иң ҡатмарлы жанры. Милли драматургия артабан үҫешһен өсөн бындай аралашыуҙарҙың әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ. Үҙе етәкселек иткән гәзит-журналдарҙың йөкмәткеһе өҫтөндә арымай-талмай эшләй,.
Үрге Ҡоҙаш
Үрге Ҡоҙаш (Верхнекудашево) — Башҡортостандың Тәтешле районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 789 кеше. Почта индексы — 452841, ОКАТО коды — 80250840001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — башҡорттар (100 %).
Тарихы
Ҡоҙаш йылғаһы буйында Үрге Ҡоҙаш һәм Түбәнге Ҡоҙаш ауылдары булған. 1738 йылда ошо исемдәге бер ауыл була. Башҡорт ихтилалын баҫтырыу тураһындағы документта Уран, Балыҡсы һәм Ирәкте улустарында йәйелдерелгән халыҡ хәрәкәтен баҫтырыу тураһында әйтелә. Ҡоҙаш ауылынан башҡорт Мөсәли Чапаров 480 баш күтәреүсенән торған отрядҡа етәкселек иткән. 1795 йылда 21 йорт буған (148 кеше) менән Үрге Ҡоҙаш һәм 20 йорттан торған (154 башҡорт) Түбәнге Ҡоҙаш ауылы күрһәтелгән дә инде. 1816 йылда уларҙың беренсеһендә - 241 кеше (39 йорт), икенсеһендә 29 йорт эргәһендә 167 кеше иҫәпләнә.
Ҡоҙаштарҙың шөғөлө тураһында бер нисә һүҙ. 1842 йылда Үрге Ҡоҙашта 336 башҡортҡа 840 бот ужым һәм 1040 бот яҙғы иген (бер ботҡа - 5,6 бот), Түбәнге Ҡоҙашта 264 кешегә - 840 бот ужым һәм 976 бот яҙғы иген (бер ботҡа 6,9 бот) сәселгән. 1870 йылдаҮрге Ҡоҙашта 3, Түбәнге Ҡоҙашта 4 тирмән булған. Шул ваҡытта Үрге ауылда 52 йорттоң һәр береһенә: 2,7-шәр йылҡы малы,  3,1 һыйыр малы, 2,6 һарыҡ,  1,7 кәзә; Түбәнге ауылда 50 йортҡа 2,4 йылҡы малы, 3,0 һыйыр, 2,8 һарыҡ, 1,5 кәзә йорт тура килгән.
Айырым хужалыҡтар умартасылыҡ менән дә шөғөлләнгән. Үрге ауылда бөтә ауылда 16 умарта һәм 15 солоҡ булған, Түбәнгеһендә 6-шар умарта һәм солоҡ.
1834 йылғы һәм 1870 йылғы мәғлүмәттәр буйынса, ике ауыл бер конфессияла булған, ике ауылда ла мәсет буған.
Дмитриева Поляна ауыл Советы (Шаран районы)
Дмитриева Поляна ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Шаран районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Дмитриева Поляна ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Географик урыны
Дмитриева Поляна ауыл Советы Түбәнге Ташлы, Ерекле, Шаран, Писарев һәм Иҫке Томбағош ауыл Советтары менән сиктәш.
Составында
Дмитриева Поляна ауыл Советы составына 7 тораҡ пункт ингән:
Нанг-Саем-Еган
Нанг-Саем-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нанг-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Налоговый вестник (гәзит)
«Налоговый вестник» («Һалым хәбәрҙәре») — аҙналыҡ гәзит.
Ойоштороусыһы — РФ Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы, нәшер итеүсе — «Аҡ Иҙел Пресс» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте.
1995 йылдың ноябренән алып Өфөлә урыҫ телендә сыға. Тиражы 3 мең дана (2013). Гәзиттә һалым ҡануниәте, бухгалтер иҫәбе, һалымды планлаштырыу, суд-арбитраж практикаһы буйынса мәҡәләләр баҫыла. 2006 йылдан нәшер ителмәй.
Шароварка
Шароварка — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Эҫем йылғаһының уң ярына тамағынан 1,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Павловка һыуһаҡлағысынан Шаҡша биҫтәһендәге һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Грешник-Йоль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Өмөт (гәзит)
«Өмөт» (татарса Өмет) — Башҡортостан Республикаһында 1991 йылдан татар телендә йәштәр өсөн нәшер ителгән ижтимағи‑сәйәси гәзит.
Ойоштороусылары
Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы һәм «Өмөт» гәзите редакцияһы коллективы.
Мәғлүмәт
1991 йылдың июленән Өфөлә аҙнаһына 2 тапҡыр татар телендә сыға. Тиражы — 25,5 мең дананан ашыу (2013). Гәзиттә йәш быуынды әхлаҡи һәм рухи йәһәттән тәрбиәләү мәсьәләләре буйынса мәҡәләләр баҫыла, сәйәси, социаль‑иҡтисади темалар, хәҙерге йәштәр проблемалары һәм башҡа көнүҙәк ваҡиғалар яҡтыртыла.
Рубрикалары
Баҫма шулай уҡ ай һайын 1991 йылдан «Сатҡылар», 2002 йылдан — «Сихәт» һәм 2007 йылдан башлап «Мин — йәш» исемле ҡушымталар сығара.
Коктейль күлдәге
Коктейль күлдәге (киске мәжлес күлдәге) — ҡатын-ҡыҙҙарҙың ниндәйҙер тантаналы шарттарҙа кейә торған ҡыҫҡартылған итәкле, яғаһыҙ һәм еңһеҙ күлдәге.
Тарихы
Тәү башта Америка Ҡушма Штаттарында «ҡоро закон» ваҡытында киске күлдәктәрҙең демократлаштырылыу барышында барлыҡҡа килгән. Йәш ҡыҙҙар өсөн тәғәйенләнгән. Тубыҡты саҡ ҡына ҡаплап торған, һуңғы мода осорона тап килгән һәм ҡыйбатлы, ләкин шул уҡ ваҡытта сағыу булмаған тауарҙарҙан тегелгән. Тәүге осорҙа ул күлдәктә Чарльстон бейеүен башҡарырға мөмкин булған. Коктейль күлдәктәргә стеклярус менән биҙәлгән, эсенә аҡса, пудра һәм портсигар ғына һыйған бәләкәй муҡса кеүек махсус аксессуарҙар ҡаралған. Күлдәк төҫөндәге ҡайышлы асыҡ туфлиҙар, терһәккә тиклем оҙонлоҡтағы бирсәткәләр, бәләкәй эшләпәләр ҡулланырға булған.
Хәҙерге ваҡытта коктейль күлдәктәрен күп осраҡта корпоратив сараларҙа, ғаилә байрамдарында һәм киске мәжлестәрҙә күрергә мөмкин. Коктейль күлдәктәре төнгө клубтарға, казино йәки ресторанда үткәрелгән осрашыуҙарға тәғәйенләнгән. Ҡағиҙә булараҡ, бындай күлдәк киске сәғәт етенән һуң башланған сараларға кейелә. Йәйге коктейль күлдәк асығыраҡ була. Ул сағыу төҫтәрҙән һәм еңел шифон, ебәк туҡыманан тегелә. Ҡыш көндәрҙә кейелгән күлдәктәр өсөн ҡара, ҡыҙыл, күк һәм зәңгәр төҫтәр традицион булып һанала. Туҡыманан бәрхәт һәм атлас ҡулланыла, бер төҫтәгеһенә өҫтөнлөк бирелә.
Нөгөш һыуһаҡлағысы
Нөгөш һыуһаҡлағысы — Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы Нөгөш йылғаһындағы һыуһаҡлағыс (Ағиҙел йылғаһы бассейны).
Географияһы
Нөгөш һыуһаҡлағысы һәм ундағы Нөгөш ГЭС-һы 1967 йылда төҙөлгән. Төҙөлөш барышында плотина эргәһендә Нөгөш ҡасабаһы барлыҡҡа килә. Һыуһаҡлағыстың көньяҡ ярында Һәргәй ауылы урынлашҡан
Плотинаның һыу ағыҙыу ҡапҡаһы Мәләүез районы Нөгөш ауылы эргәһендә йылға тамағынан 48 км алыҫлыҡта Башҡортостан милли паркы биләмәһендә урынлашҡан.
Һыуһаҡлағыстың ярҙары текә, урмандар менән ҡапланған. Ял һәм туризм урыны булып тора. Ярҙарын йәйге лагерҙар, санаторийҙар, турбазалар биләй.
Бында балыҡтарҙан алабуға, суртан, ҡыҙыл балыҡ, бәрҙе, шамбы, ағарсаҡ, ажау, ҡорман, йәйен, опто, һыла һ.б. тереклек итә.
Гидроузел ағыҙғысында йылғаның:
Гидроузел составы:
Тәғәйенләнеше
Ағымды миҙгелле көйләү, Салауат, Ишембай, Стәрлетамаҡ ҡалаларын һыу менән тәьмин итеү, электр энергияһы эшләп сығарыу. Шулай уҡ рекреация өсөн файҙаланыла. 1967 йылда төҙөлгән.
Эри (күл)
Э́ри (Erie, Érié) — Канада һәм АҠШ сигендәге күл, Бөйөк күлдәрҙең береһе.
География
Атамаһы индеецтарҙың эри йәки эриелхонан ҡәбиләһе исеменән барлыҡҡа килгән.
Майҙаны — 25 700 км². Ҙурлығы буйынса донъяла 11-се, ә АҠШ-та — 4-се урынды биләй. Эри күле көнбайыш-көньяҡ-көнбайыштан көнсығыш-төньяҡ-көнсығышҡа табан 388 км-ға һуҙылған. Киңлеге 92 км-ға тиклем. Уртаса тәрәнлеге — 19 м, максималь тәрәнлеге — 64 м. Диңгеҙ кимәленең бейеклеге +173,8 м.
Эри күле АҠШ-тың Мичиган, Огайо, Пенсильвания һәм Нью-Йорк штаттарының һәм Канаданың Онтарио провинцияһының яр буйҙарын йыуа.
Көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә бихисап утрауҙар бар. Һыу температураһы Многочҡышын 0—2 °C-тан йәйен 24 °C-ҡа тиклем үҙгәрә. Яр буйы өлөшө декабрҙән март-апрелгә ҡәҙәр туңа.
Күлгә Детройт, Гранд, Рейзин, Гурон, Моми, Сандаски, Куяхога йылғалары ҡоя. Күлдән ағып сығыусы Ниагара йылғаһы аша Эри күле Онтарио күле менән тоташа.
Эри күле яр буйында Буффало, Эри, Толидо, Порт-Стенли, Монро, Кливленд ҡалалары урынлашҡан.
Гаврилова Римма Александровна
Гаврилова Римма Александровна (31 июль 1934 йыл, Вязники, Владимир өлкәһе — 28 август 2008 йыл, шунда уҡ) — СССР туҡыусыһы, йәмәғәтсе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1974). 1966 йылдан КПСС ағзаһы. Владимир өлкәһенән СССР-ҙың 10-сы һәм 11се саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1979-1989). Юғары Совет Президиумы ағзаһы (1979-1989).
Биографияһы
1934 йылдың 31 июлендә Вязники ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуған. 1942 йылда фронтҡа киткән атаһын юғалта. Физик хеҙмәт менән иртә осраша, ғаиләгә ярҙам итергә кәрәк була.
1949 йылда ете класты тамамлағас, туҡыу техникумына уҡырға инә, ләкин ярты йылдан туҡыу фабрикаһына эшкә барырға мәжбүр була. Тәүҙә ике станокта эшләй, әммә тиҙҙән уға дүрт станокты, ә һуңынан алты туҡыу станогын ышанып тапшыралар. Эш менән бер рәттән техникумдың киске курстарын тамамлай.
1970 йылда 16 станокта эшләй башлай, биш йыллыҡ пландарын алдан үтәй.
1970 йылдан алып 1975 йылға тиклем 2-се саҡырылыш Владимир өлкә советы һәм Вязниковский ҡала советы депутаты итеп һайлана. 1975 йылда СССР Юғары Советы депутаты була. 1985 йылға тиклем СССР-ҙың Юғары Советы Президиумына эшсе синыф вәкиле булараҡ инә. 1989 йылдан алып хаҡлы ялда.
2008 йылдың 28 авгусында вафат була.
Гойта
Гойта — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы,Ингушетия/Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сунжа йылғаһының уң ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, инештән Грозный ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Барҙы йәмиғ мәсете
Барҙы йәмиғ мәсете — Пермь крайының Барҙы ауылындағы 2010 йылда асылған мәсет.
Мәсет Сөгөнтау башында урынлашҡан. Мәсеттең бейеклеге 51 м, был районда ғына түгел бөтә крайҙағы иң бейек ҡоролма. Мәсеттә мәҙрәсә һәм китапхана асыу күҙаллана.
Мәсет райондағы 30-сы эшләп килгән мәсет тип һанала.
Аҡбирҙе (Иглин районы)
Аҡбирҙе (Акбердино) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1009 кеше. Почта индексы — 452414, ОКАТО коды — 80228803001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Истамғәлин Сафа Ғәлиулла улы
Истамғәлин Сафа Ғәлиулла улы (13 август 1924 йыл — 29 июнь 1992 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы, йәмәғәтсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1954—1985 йылдарҙа Әбйәлил районы «Урал» совхозының Үҙәк бүлексәһе тракторсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы. СССР-ҙың туғыҙынсы саҡырылыш (1974—1979) Юғары Советы депутаты.
Биографияһы
Сафа Ғәлиулла улы Истамғәлин 1924 йылдың 13 авгусында БАССР-ҙың Әбйәлил районы Йәлембәт ауылында тыуа. Тулы булмаған урта белемле.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1938 йылда Әбйәлил районының «Салауат батыр» колхозында малсы булып башлай. 1942—1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1945 йылда демобилизацияланғандан һуң «Красная Башкирия» совхозында тракторсы булып эшләй. 1954 йылдан — «Урал» совхозының Үҙәк бүлексәһе тракторсыһы.
Заманса ауыл хужалығы техникаһын бар камиллығында үҙләштереп, С. Ғ. Истамғәлин юғары уңышы оҫтаһы булып таныла. Район механизаторҙары араһында тәүгеләрҙән булып шәхси биш йыллыҡ планы буйынса эшләй башлай. Туғыҙынсы биш йыллыҡтың тәүге өс йылында (1971—1975) 16 592 шартлы гектар ер һөрә, планға ҡарата 174 процент эшләй, 7815 килограмм яғыулыҡ-майлау материалдарын һәм 1 470 һумлыҡ запас частар экономиялай. 1973 йылда йыллыҡ йөкләмә 3500 гектар булып, 10 ай эсендә 6545 гектар һөрә (совхоз буйынса уртаса күрһәткес — 2 980 гектар). Совхоз һәм район тракторсылары араһында социалистик ярышта беренсе урын ала. 1973 йылда айырыуса туңға һөрөүҙә айырылып тора. Бер миҙгелдә 650 гектар йөкләмә ҡаралһа, ул 862 гектар эшләй.
Хеҙмәте менән совхоздың дәүләткә иген һатыу планын үтәргә ярҙам итә. 1973 йылда халыҡ хужалығы планы 201 мең центнер булһа, совхоз 238,9 мең иген тапшыра (119 процент). Алдынғы механизатор эшләгән бригада пландағы 28548 центнер урынына тулайым 44 28 центнер иген йыйып ала (154 процент).
С. Ғ. Истамғәлин беренсе класлы тракторсы-машинист була. Тупраҡ эшкәртеү, йығылған ашлыҡты йыйыу буйынса 4 рационализаторлыҡ тәҡдиме индерә. Иптәштәре менән тәжрибәһен ихлас бүлешкән. Биш йыллыҡтың өс йылында уның етәкселегендә 10 йәш стракторсы оҫталығын камиллаштыра.
Бөтә Союз социалистик ярышында өлгәшкән уңыштары һәм дәүләткә иген һәм башҡа ер эшкәртеү продукттарын етештереүҙе һәм һатыуҙы арттырыу буйынса ҡабул ителгән йөкләмәләрҙе үтәгәндә күрһәткән хеҙмәт фиҙакәрлеге өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1973 йылдың 7 декабрендәге указы менән С. Ғ. Истамғәлинға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
СССР Юғары Советының туғыҙынсы саҡырылыш депутаты (1974—1979).
Кесе (Пизьма ҡушылдығы)
Кесе  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пизьма йылғаһының һул ярына тамағынан 7,5 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы  Кама ГЭС-ынан  Воткин һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шула
Шула — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устье йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома  йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шида (Белекес ҡушылдығы)
Шида — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Белекес йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Карнавал
Карнава́л (саrnаval — уға саrnevalенан,   ә уға сarrus navalis «карап арба» тигәндән килеп ингән; халыҡ этимологияһында  латин телендәге саrnе «ит» + vale «хуш») — кейенеүҙәр, маскарадтар һәм сағыу биҙәктәргә күмелгән йөрөштәр менән бәйле байрам, Бөйөк Ураҙа алдынан билдәләнә. Көнсығыш славяндарҙың Май сабыу байрамына (Масленица) йәки католик славяндарҙың Мясопустына оҡшаш. Башлыса католик илдәрҙә таралған.
Ҡайһы бер тикшеренеүселәр карнавалды Рим сатурналияларына ялғай. Көнбайыш Европала карнавал мәҙәниәтенең үҫеше юғары Урта быуаттарҙа ҡалаларҙың үҫешенә бәйле була. XII быуатта Алйоттар байрамы һәм Ишәк байрамы тигән ҡала  «халыҡ-дини» байрамы тураһында беренсе мәғлүмәттәр теркәлә.
Карнавалдар тәүләп Италияла барлыҡҡа килә — бында Венеция карнавалдары үткәрелә. Унан һуң Францияға, иң аҙаҡ Германияға барып етә.
Байрам итеү
Һәр карнавалдың төп өлөшө — күп халыҡ төркөмдәренең ҡаланың төп урамдары буйлап үтеүе. Был байрамдың төп мотивы — Бөйөк Ураҙа алдынан туйып ҡалыу өсөн муллыҡ. Карнавал барышында ауыл хужалығы ризыҡтары, тәм-том ҙур-ҙур өйөмдәр булып ята, һәр кемде һыйлайҙар. Карнавалдың төп фигураһы — мәрәкәсе. Ул байрам итеүсе халыҡ ағымы урамдар буйлап үткәндә лә, ҡала майҙарына килеп еткәс, ундағы тамашаларға ла төҫ бирә, кәйефте күтәрә.
Һәр ҡалала карнавал күп йылдар буйы барлыҡҡа килгән сценарий буйынса үтә. Карнавал башында ғәҙәттә ҡаланың сауҙагәрҙәр корпорациялары тора. Мәҫәлән, Нюрнбергтағы май сабыу карнавалын — ит етештереүселәр корпорацияһы, ә Францияла шарапсылар корпорацияһы ойоштора.
Донъялағы иң таныҡлы карнавал Рио-де-Жанейрола үтә. Был киң күләмле байрамды йыл буйы әҙерләйҙәр, унда махсус ҙур  командалар ҡатнаша, уларҙың сығыштарына баһа ҡуйыла, Бразилияға бөтә донъянан туристар йыйыла.
Рәсәйҙә Пётр I һәм Екатерина II  карнавалдары билдәлелек яулай.
Хәҙерге Рәсәйҙә, Көнбайыш Европа илдәренә эйәреп, карнавалдар ҡайһы бер ҡалаларҙа ҡала көнө байрамының  бер өлөшө итеп үткәрелә.
3-сө Башҡорт уҡсылар полкы
3-сө Башҡорт уҡсылар полкы — Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы осорондағы Башҡорт армияһының хәрби формированиеһы.
Тарихы
Башҡорт хөкүмәте тәүге тапҡыр 3-сө Башҡорт пехота полкын 1918 йыл июленең икенсе декадаһында Өфө өйәҙе башҡорттарынан ойошторорға маташып ҡарай. Әммә Комучҡа (Һамар хөүмәте) буйһонған Өфө губернаһы властарының ҡаршылығы һөҙөмтәһендә, башҡорттарҙы мобилизациялау туҡтатып торола. 1918 йылдың 24 июлендә Златоуст өйәҙендә полктың икенсе формалашыуы башлана. 1918 йылдың август-сентябре дауамында полк хәрби әҙерлек үтә, офицер кадрҙары менән тулыландырыла, обмундирование һәм башҡа кәрәк-яраҡтар менән тәьмин ителә. Полкты төҙөүҙә Ҡорбанғәлиевтар әүҙем ҡатнаша.
1918 йылдың июлендә Башҡорт хәрби шураһының приказына ярашлы 3-сө Башҡорт пехота полкының командиры итеп С. Ғ. Бикмәев тәғәйенләнә, әммә килеп еткәс уға икенсе вазифа бирелә. Полктың командиры итеп подполковник Тереғолов тәғәйенләнә.
1918 йыл авгусының икенсе яртыһында полк бүленә: 1-се батальон Өфөгә күсерелә, ә 2-се батальон Златоуст ҡалаһында ҡала. Артабан был батальондар ҡушылмағандар, ә 3-сө Башҡорт пехота полкы атамаһы 2-се батальон артынан ҡала.
Полк артабанғы берләшмәләр һәм төркөмдәр составында була: 1-се Башҡорт пехота дивизияһы, полковник Махин төркөмө (полктың 1-се батальоны), Йыйылма корпус (полктың 2-се батальоны).
1918 йылдың октябрь-ноябрендә 3-сө Башҡорт пехота полкы Волга буйы фронты алыштарында — Сызрань, Һамар ҡалаларын обороналауҙа ҡатнаша, генерал-майор В. О. Каппель командалығындағы Йыйылма корпус составында төрлө хәрби заданиелар үтәй. 1918 йылдың октябренән төп Башҡорт армияһы көстәренән айырылған һәм Башҡорт хөкүмәте контролдә тотмаған берҙән-бер полк булып тора.
3-сө Башҡорт пехота полкы Аҡтар ғәскәрҙәре составында Һамар — Златоуст араһында хәрәкәт итә. 1918 йылдың сентярендә Дәүләт Кәңәшмәһе эшләгән осорҙа 900 кешенән торған полктың бер батальоны Өфөлә була һәм ҡаланы үҙ ҡулында тота. Комуч (Һамар хөкүмәте) бойороғо буйынса подполковник Тереғолов һәм уның ярҙамсыһы Мөхәмәтһарун Ҡорбанғәлиев Сызрангә ебәрелә.
Сызрангә төньяҡтан РККА-ның 1-се армияһының 24-се Сембер, төньяҡ-көнбайыштан Инза, көнбайыштан Пенза һәм көньяҡтан Вольск дивизиялары йүнәлә. 3-сө Башҡорт пехота полкының 1-се батальоны эвакуация башланған ҡалаға 30 сентябрҙә килеп етә. 1 октябрҙә батальон тимер юл күпере тирәһендә Батрак бейеклеген биләй һәм Сызрандән эвакуацияны ҡаплап тороусы берҙән-бер хәрби часть булып тора. Генерал-майор Каппель етәкселегендәге аҡтар ғәскәрҙәренең урыҫ һәм чехословак частары сигенгәндә, РККА-ның Сембер дивизияһы күперҙе биләргә маташа, әммә башҡорт батальоны ҡыҙылдарҙың һөжүмен кире ҡаға. Ләкин РККА частарының десанты башҡорт батальонын күперҙән айыра, ә аҡтарҙың Халыҡ армияһының 2-се дивизияһы һәм өс чехословак полкы батальонға бер ниндәйҙә ярҙам күрһәтмәй. Дошман уты аҫтында М. Ғ. Ҡорбанғәлиев командалығында батальон Волганың һул яҡ ярына кәмәләрҙә үтә һәм Һамарҙы обороналауҙа ҡатнаша. Сызрандәге алышта 3-сө Башҡорт пехота полкының 1-се батальонының юғалтыуҙары — һәләк булғандар һәм яраланғандар 70 % тәшкил итә. 7 сентябрҙә башҡорттар һәм чехословактар Һамар ҡалаһын ҡалдыралар. Бынан һуң Ғәлимйән Таған етәкселегендәге 3-сө Башҡорт пехота полкы Каппель ғәскәрҙәре составында Төпкилде ауылы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы) янындағы ҡаты алышта ҡатнаша. Был алышта Аҡтар еңеүенә ҡарамаҫтан, Мәскәүҙән ебәрелгән Ҡыҙылдарҙың яңы көстәре ҡыҫымы арҡаһында Өфөгә сигенергә мәжбүр була.
1919 йылдың ғинуар башына Әхмәтзәки Вәлиди башҡорт ғәскәрҙәренең бөтәһен тиерлек ике дивизиянан торған Башҡорт корпусына туплауға өлгәшә, тик Каппель корпусында йөрөгән 3-сө Башҡорт пехота полкы ғына ситтә тороп ҡала. Башҡорт корпусының командалығы 18 февралгә ҡәҙәр 3-сө полктың башҡорт ғәскәрҙәренә килеп ҡушылырына өмөтөн өҙмәй һәм уны корпустың 2-се дивизияһына индерергә ниәтләй. Ләкин аҡтар Ғәлимйән Таған етәкселегендәге 3-сө Башҡорт полкына Башҡорт корпусына барып ҡушылырға мөмкинлек бирмәй. Әхмәтзәки Вәлиди яҙыуынса: ''«Полктың бер өлөшө Ләмәҙ исемле рус ауылында — Таған, икенсе өлөшө Һатҡы заводында Һарун Ҡорбанғәлиев етәкселегендә булды һәм Колчактың ҡоралды тапшырырға ҡушҡан әмеренә буйһонмай, ике аҙна ҡаршылыҡ күрһәтте. Колчак ризыҡ яғын да ҡыҫты һәм һалдаттарға ауылдарына таралырға бойороҡ бирҙе. Таған менән Һарун Ҡорбанғәлиев, ҡалын ҡар яуған ҡыш айҙары булмаһа, Колчак әмерен тыңламай, төп башҡорт ғәскәрҙәренә килеп ҡушылыр инек, тип рапорт бирҙе»''.
1919 йылдың февралендә Башҡорт хөкүмәте һәм армияһы Совет власы яғына күскәндән һуң Көнбайыш армия командующийы М. В. Ханжин приказы буйынса полк таратыла.
4-се Башҡорт уҡсылар полкы
4-се Башҡорт уҡсылар полкы (1918 йылдың 25 октябренә тиклем — 4-се Башҡорт пехота полкы) — Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы осорондағы Башҡорт армияһының хәрби формированиеһы.
Тарихы
4-се Башҡорт пехота полкы Башҡорт хәрби шураһының 1918 йылдың 18 июлендәге приказына ярашлы Ырымбур ҡалаһында ойошторола. Ырымбур өйәҙе башҡорттарынан формалашҡан. Полкты ойоштороу эше менән Башҡорт хөкүмәтенең Ырымбур хәрби бүлеге ағзаһы штабс-капитан Ҡасим Йәнекәев шөғөлләнгән, аҙаҡ уның командиры итеп тәғәйенләнә.
Ырымбур ҡалаһы ул ваҡыттағы Башҡортостан автономияһының хәрби-сәйәси үҙәге Силәбенән алыҫ булғанға күрә, Башҡорт хөкүмәтенең хәрби-ойоштороу мәсьәләләр буйынса вәкәләттәре Ырымбур хәрби бүлегенә бирелә. Был хәрби бүлек 4-се Башҡорт пехота полкын төҙөү менән етәкселек итә, уны бөтә кәрәк-яҡтар һәм офицер кадрҙары менән тәьмин итә. 4-се Башҡорт пехота полкы Башҡорт айырым корпусының 2-се Башҡорт пехота дивизияһы составына инә.
1918 йылдың сентябрь аҙағында полк частары Орск ҡалаһын алыуҙа ҡатнаша. 1918 йылдың октябрь-ноябрендә 4-се Башҡорт пехота полкы Аҡтүбә фронтында алыштарға инә. 1918 йылдың декабренән 1-се Башҡорт уҡсылар дивизияһы составында ҡыҙылдарҙың 1-се армияһына ҡаршы һуғыша. 1919 йылдың февралендә Башҡорт хөкүмәте һәм армияһы Совет власы яғына күскәндән һуң полк таратыла.
Ибраһим (Ырымбур өлкәһе)
Ибраһим — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.
Географик урынлашыуы
Ауыл эргәһендә Һаҡмар йылғаһының һул ярында Байсура һаҙы тип аталған һаҙлыҡ бар
Климаты
Территорияның климаты, төбәк диңгеҙҙәрҙән һәм океандарҙан бик йыраҡ булғанға күрә, континенталь. Климатының төп үҙенсәлектәре: ҡыш һалҡын, оҙон (134 көн), ҡарлы (ҡарҙың максималь уртаса ҡалынлығы 53 см), яҙ һәм көҙ ҡыҫҡа (ярашлы рәүештә 58 һәм 65 көн), йәй эҫе, ҡоро, сағыштырмаса оҙон (108 көн).
Атмосфера яуым-төшөмөнөң тотороҡһоҙлоғо һәм етмәүе, дымдың, һыуҙың кибеүе процесстарының интенсивлығы йыл дауамында күҙәтелә. Ғинуарҙа уртаса айлыҡ температура -15,5 °C, июлдә 20,5 °C, йыллыҡ уртаса температура 3,4 °C. Абсолют максимум- 42 °C ; абсолют минимум - 44 °C.
Таулы ерҙәрҙә яҙҙың һәм көҙ башында ҡырауҙар йыш күҙәтелә. Ҡырауһыҙ ваҡыттың оҙонлоғо - 128 көн, вегетация ваҡыты - 175 көн (көндәлек уртаса температура 10 °C һәм унан да юғары).
Йылдар дауамындағы уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 470 мм, уларҙың күбеһе йылы сезонға (апрель - октябрь) тура килә. Ноябрҙең икенсе декадаһында ҡар ята, апрелдең беренсе декадаһына тиклем яҡынса 140 көн һаҡлана. Мартта максималь ҡеүәткә етә - 53 см тәшкил итә.
Ер аҫты һыуҙары 10-15 метр тәрәнлектә ята һәмҡатламлы-ярыҡлы төргә инә.
Ауылдан бер саҡрым алыҫлыҡта Ырымбур өлкәһенең икенсе ҙур йылғаһы - Һаҡмар аға. Ауыл буйлап Көмәҙәй йылғаһы ағып ята.Ул йәй аҙағында ғәҙәттә кибә.
Тарихы
Ибраһим (Көймәҙей тамағы) ауылы документтарҙа тәүге тапҡыр 1775 йылда (йәки 1795 йылда ) телгә алына. Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы составында була. Ауылда үҫәргән башҡорттары йәшәй. Телсе М. Ғ. Усманова буйынса, ауылда башҡорттарҙың бөрйән ҡәбиләһе (Татлыбай, Торсонбай, Уҙаман аралары) вәкилдәре лә бар.
Революцияға тиклем ауылда кибет, мәсет булған. 1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына индерелә. 1930 йылдың 20 авгусынан Башҡортостан АССР-ының Ейәнсура районы составына керә. 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1934—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Ейәнсура районы составында була. 1959 йылда Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы составына индерелә
2016 йылға тиклем Ибраһим ауыл Советының административ үҙәге була.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар 28 % тәшкил итә.
Европа менән Азия араһындағы сик
Европа һәм Азия донъя ҡитғалары араһындағы сик күпселеген Урал тауының көнсығыш итәгенән һәм Ҡаҙағстандағы Муғалжар тау теҙмәләре, Эмба йылғаһы, Каспий диңгеҙенең төньяҡ яры, Кума-Маныч уйпаты буйлап һәм Керчь ҡултығынан үтә. Рәсәй территорияһы буйлап сиктең дөйөм оҙонлоғо 5524 км (шуның эсенән Урал һырттары буйлап 2000 км, Каспий диңгеҙе буйлап 990 км). Ҡайһы бер сығанаҡтар Европа сиген билдәләүҙең башҡа вариантын ҡуллана — Урал һырттары һыу айырғысы, Урал йылғаһы һәм Ҡаф тауы һырттары һыу айырғысы буйлап.
Дәүерендә проведении границы южного участка по водоразделу Главного Кавказского хребта, Европала оказывается вести Северный Кавказ (иҫәпкә алмағанда причерноморские полосы), ә также небольшие территории Азербайджана һәм Грузии.