cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тыныслыҡ
Тыныслыҡ төрҙәре
Хәҙерге ваҡытта фәнни әҙәбиәттә һәм асыҡ дискурста, демократия һәм ирекле баҙар ҡушылыуы менән бәйле, «либераль тыныслыҡ» төшөнсәһе өҫтөнлөк итә. Оливер Ричмонд, үрҙә телгә алынған ҡиммәттәр менән бер рәттән, «либераль тыныслыҡҡа» гуманитар интервенция, тыныслыҡты тәьмин итеү идеялары, төп «көнбайыш» уйынсыларының консенсусы инә, тип өҫтәй. «Либераль тыныслыҡ» концепцияһының уңышлы булыуына миҫал итеп йыш ҡына Европа берләшмәһе илдәренең тыныс мөнәсәбәттәре килтерелә.
Конфликттан һуңғы йәмғиәттәрҙә донъяның тотороҡһоҙлоғо проблемаһына ҡаршы көрәш, урындағы контексты иҫәпкә алыу кәрәклеге һәм Көнбайыштың бер яҡлы йоғонтоһон кире ҡағыу тураһындағы һығымталар һөҙөмтәһендә «гибрид тыныслыҡ» төшөнсәһе барлыҡҡа килә, ул халыҡ-ара либераль институттарҙың тыныслыҡ урынлаштырыу практикаһын конфликттан һуңғы йәмғиәттәрҙә урындағы традициялар һәм нормалар менән берләштереүҙе күҙ уңында тота. Тотороҡлораҡ донъя төҙөүгә урындағы общиналарҙы йәлеп итеү һәм тотороҡло тыныслыҡ урынлаштырыуҙы урындағы традициялар менән берләштереү булышлыҡ итер, тип көтөлә.
Антиклыҡ һәм Урта быуат
Мәңгелек тыныслыҡ — кешелек идеалы, беҙҙең көндәргә тиклем хыял булып ҡала. Боронғо Көнсығыш халыҡтары һәр саҡ теократия йәки деспотизм күләгәһе аҫтында йәшәгән. Гректар варварҙарға ҡарата мөнәсәбәтендә һәм эске низағтар арҡаһында мәңгелек тыныслыҡты таный алмаған; Платон фекеренсә, «һуғыш — халыҡтарҙың тәбиғи хәле». Киң Рим империяһында хакимлыҡ иткән донъя күп һанлы ҡәбиләләрҙе һәм халыҡтарҙы яулап алыу менән бәйле була; рим армияһының һәм административ ойошмаһының өҫтөнлөгөнә нигеҙләнә.
Христианлыҡтың универсаль әхлаҡ урынлаштырыуы һәм милли һәм социаль айырмалыҡтарҙы кире ҡағыуы мәңгелек тыныслыҡ идеяһына ныҡлы теоретик нигеҙ булып тора. Иртә христиандар һуғышҡа һәм хәрби хеҙмәткә ризаһыҙлыҡ белдереп ҡарайҙар, кешене ғүмерҙән мәхрүм итеүҙә иң ауыр гонаһты күрәләр. Лактантиус, милләттәр араһындағы хәҡиҡәт һәм дошманлыҡ тап килмәй һәм диндарҙарҙың күңелендә йәнәш йәшәргә тейеш түгел, тип уйлаған; Августин христианлыҡ идеалын мәңгелек тыныслыҡ тип таныған. Сиркәүҙең империя менән берләшеүе лә уның тәғлимәттәренә хәрбилек килтерә, әммә тыныслыҡ идеяһы әлегә тиклем юғалып ҡалмаған була. 1182 йылда француз балта оҫтаһы Дюран тыныслыҡ туғанлығын булдыра, тиҙҙән ул бөтә ҡатламдар кешеләрен йәлеп итә. Ун өсөнсө быуатта доминиканлылар һәм францискандар Италияла тыныслыҡ тураһында вәғәз әйтәләр. Сиркәү тарафынан саҡырылған соборҙар һуңғы дипломатик конгрестар һәм конференцияларҙың хәбәрселәре булып тора; әммә шул уҡ ваҡытта Рим католик сиркәүе мөртәттәрҙе (еретик) һәм көфөнлөктө (башҡа дин тотоу) юҡ итеүҙе хуплап, тыныслыҡҡа ҡаршы сыға.
Яңы ваҡыт
Урта быуат аҙағында һәм хәҙерге заман башында халыҡ-ара хоҡуҡтың барлыҡҡа килеүе тыныслыҡ файҙаһына мөһим фактор булып тора. Конгрестар һәм дөйөм эштәр буйынса конференциялар йышыраҡ барлыҡҡа килә; Гротиус үҙенең De jure balli treas pacis (1625) трактатында «бындай йыйылыштарҙың христиан державалары араһында файҙалы» тигән фекерҙе белдерә. Йыйылыштарҙа бәхәстәргә ҡағылышы булмаған дәүләттәр хәл итә һәм яҡтарҙы ғәҙел сәбәптәр буйынса тыныслыҡҡа мәжбүр итеү буйынса саралар күрә''.
Ойошмалар
Таныслыҡты һаҡлау өсөн дәүләттәр төрлө ойошмалар төҙөй. Мәҫәлән, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы (БМО).
Тыныслыҡ өсөн Нобель премияһы
Тыныслыҡ өсөн Нобель премияһы тыныслыҡ, халыҡтар дуҫлығы булдырыу өсөн ҙүр өлөш индергән шәхестәргә бирелә.
Тыныслыҡ күгәрсене
80px|left Тыныслыҡ күгәрсене — Икенсе бөтә донъя һуғышынан һүң Бөтә донъя тыныслыҡ яҡлылыр конгресынан һүң популяр булған әйтем. Беренсе Бөтә донъя тыныслыҡ яҡлылыр конгрессы 1949 йылда Парижда һәм Прагала үтә. Конгресс эмблемаһын Пабло Пикассо эшләй. Эмблемала суҡышында зәйтүн ботағы тотҡан аҡ күгәрсен төшөрөлгән.
Тыныслыҡ һаҡлаусы территориялар
Ер шарында тыныслыҡ оҙаҡ һаҡланған территориялар бар. {| class="wide" ! Территория ! Тыныслыҡ оҙайлығы ! Комментарий
Иҫкәрмәләр
Көнсығыш Европа Икенсе бөтә донъя һуғышынан һуң 60 йыл тыныслыҡта йәшәй.
Левая Мюмдя-Хэвы-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Абдуллин Мөхәмәт Сәләхетдин улы
Биографияһы
Мөхәмәт Сәләхетдин улы Абдуллин 1888 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Үрген ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Башҡорт Үргене ауылында) тыуған. Атаһы Сәләхетдин Абдуллин күренекле дин әһеле — ахун булған, Ҡарғалы мәҙрәсәләренең береһендә белем алған.
Башта атаһында, унан Яңы Себенле ауылы мәҙрәсә­һен­дә уҡыған. Артабан уҡыуын Ырымбурҙағы «Хөсә­йениә» мәҙрәсәһендә дауам иткән. Аҙаҡ өйләнеп тыуған ауылында йәшәгән, иген үҫтергән, мал, шул иҫәптән дөйә аҫраған.
1914 йылда Беренсе донъя һуғышы башланғас, фронтҡа алына. Кавказда Германияның союз­дашы Ғосман империяһына ҡаршы хәрби хәрә­кәт­тәр алып барған армия составында һуғыша, алыштарҙың береһендә әсирлеккә эләгә. 1917 йылғы Октябрь революция­һынан һуң Тыныслыҡ тураһында килешеү төҙөлөп, әсирҙәр менән алмашыу булғас, 1918 йылдың йәй баштарында тыуған яғына ҡайта.
Башҡортостан мөхтәриәте өсөн Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтенә ҡушы­ла һәм Башҡорт ғәскәре штабына комендант ротаһы командиры итеп тәғәйенләнә.
1919 йылдың 20–21 февралендә Темәс ауылында үткән I Бөтә Башҡорт хәрби съезына делегат була, бында Башҡорт ғәскәрҙәренең Советтар яғына күсеүен һәм РСФСР составында автономиялы Башҡорт Совет республикаһы иғлан итеүен хуплаған ҡарарҙар ҡабул ителә.
1919 йылдың мартында Башҡортостан АССР-ы ойошторолғандан һуң, бер аҙ Стәрле­тамаҡта эшләй, һуңынан Туҡ-Соран кантоны революцион комитеты рәйесе урынбаҫары итеп һайлана, РКП(б) партияһы сафына инә. Артабан Үҫәргән кантонының хәрби комиссары итеп тәғәйенләнә.
1920-1921 йылдарҙағы Башҡортостандағы аслыҡ осоронда Үҫәргән кантонында асығыусыларға ярҙам күрһәтеү комитеты рәйесе була. 1922 йылдың 7 мартында Мөхәмәт Абдуллиндың республика етәкселегенә хәлде аңлатып һәм ярҙам һорап яҙған хаты һаҡланған, унан бер өҙөк: "“120 мең халҡы булған Үҫәргән кантонында ҡот осҡос хәл, айырым ауылдарҙа халыҡтың яртыһы үлеп бөткән. Кешеләр ни бары онталған үлән йәки тирмәндә тарттырылған мал һөйәге һәм ағас оно менән генә туҡлана. Күп ауылдарҙа эттәр һәм бесәйҙәр ашалып бөткән. 61 ашханаға ебәрелгән аҙыҡ 3870 кешегә генә иҫәпләнгән. Уларҙың һаны, һис юғында, 12 мең кешегә еткерелеп арттырылырға тейеш. Комитет рәйесе: Абдуллин. Сәркәтип: Степанов”."
1922 йылдан һуң, тыуған ауылына ҡайтып, үҙ хужалығына тотона. 1927 йылдың башында Үргендә Сәлих улусында беренсе Ерҙе бергәләп эшкәртеү ширҡәтен (Товарщество по совместной обработке земли - ТОЗ) ойоштороуҙа ҡатнаша.
1927 йылдың көҙөндә Йылайыр һал ағыҙыу контораһы начальнигы, ә 1928 йылдың йәйен­дә Йылайыр кантонының хәрби комиссары итеп тәғәйенләнә. 1930 йылдан Хәйбулла районы Һаҡлыҡ кассаһы мөдире булып эшләй.
Репрессиялар башланғас, 1932 йылдың йәйен­дә ғаиләһе менән Үзбәкстанға күсенә, бер совхоздың баш бухгалтеры була. 1935 йылда кире тыуған ауылына әйләнеп ҡайта. Ейәнсура районы Муйнаҡ ауыл Советы секретары итеп тәғә­йенләнә.
1936 йылдың мартында вафат була. Үрге Муйнаҡ ауылы зыяратына ерләнә.
Абдуллиндарҙың шәжәрәһе
1 Ҡолоҡҡай (XVI б. аҙағы-XVII б. башы)
3 Туҡһанбай (XVII б.)
4 Туҡһанбаев Әхтәм (17??-18??)
5 Әхтәмов Абдулла (1765—184?)
7 Абдуллин Сәләхетдин (XIX быуат уртаһы)
Сәләхетдин указлы ахун булған, Ырымбурҙа етди һынауҙар үтеп был дини вазифаға тәғәйенләнгән.
Уның дүрт ҡатыны булған: - тәүге ҡатынынан Нәжметдин, Вәлетдин тигән улдары булған. Нәжметдиндән 7 бала араһында ике ул тыуған, Камал менән Фәтих. Камалдан Фоат һәм тағы өс бала, Маһира, Байыҡ, Нәҡиә тыуған.
Латвия Халыҡ фронты
Латвия Халыҡ фронты, ҡыҫҡаса Халыҡ фронты йәғни ЛХФ (Latvijas Tautas fronte, LTF) — 1988—1993 йылдарҙа Латвиялағы сәйәси хәрәкәт. Башта перестройканы хуплау маҡсатында ойошторолһа, артабан Латвияның СССР составынан сығыу өсөн, уның бойондороҡһоҙлоғо һәм баҙар реформалары өсөн сығыш яһаған. Латвия Халыҡ фронтының беренсе рәйесе — Дайнис Иванс, икенсеһе — Ромуальдас Ражукас, өсөнсөһө — Улдис Аугсткалнс.
Латвия парламентына һайлауҙарҙа еңелгәндән һуң 1993 йылдың июнендә Христиан халыҡ партияһы (Kristīgā Tautas partija) тип үҙгәртеп ҡорола, ә һуңынан Христиан-демократик союзына (Kristīgi demokrātiskā savienība) ҡушылған.
Абдуллин Мөхәмәт Сәләхетдин улы
Абдуллиндарҙың шәжәрәһе
Фоат Камал улынан билдәле композитор Байрас Абдуллин, Сәләхетдиндең ейәне Мәжит Вәлетдин улынан билдәле йырсы Венер Абдуллин тыуған.
Латвия Халыҡ фронты
Ойошторолоуы
Халыҡ фронтын ойоштороу идеяһы 1988 йылдың 1-2 июнендә Ригала уҙған Латвия ижади союздары пленумында күтәрелгән, бындай уҡ инициативалар паралель рәүештә Эстонияла (1988 йылдың апрелендә) һәм Литвала күтәрелгән.
Абдуллин Мөхәмәт Сәләхетдин улы
Абдуллиндарҙың шәжәрәһе
Мөхәммәттең улы — барыбыҙға билдәле яҙыусы-драматург Азат Абдуллин (1931 йылғы, Мәскәүҙә йәшәй). Ғалим, филология фәндәре докторы Хәҙисә Вәли ҡыҙы Солтанбаева — Азат Абдуллиндың бер туған апаһы Зәйтүнә Мөхәмәт ҡыҙы менән Солтанбаев Вәлиҙең ҡыҙы.
Латвия Халыҡ фронты
Ойошторолоуы
Барлыҡ өс республикаларҙа ойоштороусы съездары алдынан предприятиеларҙа һәм ойошмаларҙа хуплаусы төркөмдәр булдырылған. Мәҫәлән, Эстонияла Халыҡ фронты ойоштороу съезы уҙғарыу алдынан уларҙың иҫәбе 1500-ән артҡан. «Са́юдис» тип теркәлгән перестройка өсөн Литва хәрәкәтенең ойоштороусы съезын меңдән ашыу хуплау төркөмдәре күрһәткән.
Абдуллин Мөхәмәт Сәләхетдин улы
Абдуллиндарҙың шәжәрәһе
Сәләхетдиндең өсөнсө ҡатынынан бала булмаған.
Дүртенсе ҡатыны Фатиманы, 16 йәшлек бай сауҙагәр ҡыҙын, Сәләхетдин бер өйөр ат бүләк итеп алған. Фатима бик уҡымышлы, мәғрифәтле ҡыҙ булған, урыҫ телендә һәйбәт аралашҡан. Фатиманан: Хәҙисә, Әсмә, Бибиғәйшә, Ғәбделәхәт, Маһисәрүәр тыуған.
Латвия Халыҡ фронты
Ойошторолоуы
Латвия Халыҡ фронты 1988 йылдың 8 октябрендә Латвия ССР-ы территорияһында перестройканы хуплау өсөн бөтә халыҡ хәрәкәте булараҡ нигеҙләнгән. Латвиялағы съезд менән бер үк ваҡытта тиерлек Эстония Халыҡ фронты (1—2 октябрҙә) һәм Литвала «Саюдис» хәрәкәте (22—23 октябрҙә) ойоштороу съездары уҙғарылған.
Латвия Халыҡ фронтының штаб-фатиры тәүге осорҙа Латвия ССР-ы Яҙыусылар союзы бинаһында урынлашҡан.
Абдуллин Мөхәмәт Сәләхетдин улы
Абдуллиндарҙың шәжәрәһе
Ғәбделәхәттең улдары Әсхәт һәм Рәүеф Абдуллиндар, Әсхәттең улы йәки Әхәттең ейәне - Фәрғәт Абдуллин. Фәрғәттең улы — Әхәт Абдуллин.
Латвия Халыҡ фронты
Ойошторолоуы
Латвия Халыҡ фронты үҙ гәзитен — «Atmoda» сығарған, ул латыш һәм урҫ телдәрендә баҫылған. 1988 йылдың 7 октябрендә сыҡҡан тәүге һанында Латвия Халыҡ фронты ойоштороу съезы алдынан яңы хәрәкәт Уставының проекты баҫытырылған.
Абдуллин Мөхәмәт Сәләхетдин улы
Абдуллиндарҙың шәжәрәһе
«Абдуллин Сәләхетдин ахун, уның улдары Нәжметдин, Мөхәмәт һәм Ғәбделәхәт үҙ заманының күренекле дин әһелдәре булған».
Латвия Халыҡ фронты
Эшмәкәрлеге
Латвия Халыҡ фронты булдырылғандан һуң латыш эмиграцияһының төп үҙәктәре әүҙемләшкән. Бөтә донъя ирекле латыштар ойошмаһы конгрессы Латвия Халыҡ фронты менән хеҙмәттәшлек итергә ҡарар иткән, Страсбургта Европарламент менән бәйләнеш булдырыу маҡсатында Мюнстерҙа уның мәғлүмәти бюроһы асылған. 1989 йылдың мартында Стокгольмдә Латвия Халыҡ фронтының бюроһы асылған, шведтар үҙ хөкүмәтен СССР составында Балтик буйын таныған өсөн тәнҡитләй башлайҙар. Шул уҡ йылда Швецияның сит ил эштәре министры Стенс Андерсон үҙ иленең элекке сәйәсәтен хөкөм иткән; шулай итеп ул Балтик буйын СССР-ға ҡушыуҙы танымаған 60 дәүләткә ҡушылған.
Латвия Халыҡ фронты Эстонияның Халыҡ фронты һәм «Саюдис» Литва хәрәкәте менән хеҙмәттәшлек иткән. 1989 йылдың 23 авгусында Молотов-Риббентроп пакты төҙөлөүенә 50-йыллығына, бөтә өс хәрәкәт «Балтик юлы» берҙәм акцияһын ойошторған. Ҡулдары менән бер-береһенә тотонған кешеләрҙән барлыҡҡа килгән сылбыр өс республика территорияһы буйлап — Таллинда Оҙон Герман башняһынан Вильнюста Гедимин башняһына тиклем һуҙылған.
СССР халыҡ депутттары съезына делегаттарҙы совет тарихында тәүге ирекле һайлауҙар Латвияла Халыҡ фронтының еңеүе менән тамамлана. Үҙ сиратында А. Н. Яковлев етәкселегендәге Халыҡ депуттары съезы комиссияһы тарафынан Молотов-Риббентроп пактына йәшерен протоколдың булыу факты танылған һәм хөкөм ителгән.
1990 йылғы республика һайлауҙарында Латвия Халыҡ фронты һәм уларҙың союздаштары Юғары Советта өстән икенән ашыу тауыш (201 урындан 138-ен) алған, был Конституцияға үҙгәртеүҙәр индерергә мөмкинлек биргән. 1990 йылдың 4 майында Латвия ССР-ының Юғары Советы тарафынан Бойондороҡһоҙлоҡто тергеҙеү тураһында декларация ҡабул ителгән. Был декларацияның тексын Дайнис Иванс, Анатолий Горбунов һәм Илмар Бишерс 1990 йылдың мартында Мәскәүгә КПСС-тың Үҙәк Комитетының генераль секретары Михаил Горбачёвҡа һәм СССР Министрҙар Советы рәйесе Николай Рыжковҡа алып килгәндәр. Делегация составында ул ваҡыттағы Латвия Министрҙар Советы рәйесе Вилнис Эдвин Бресис та булған.
Һайлауҙарҙан һуң Латвия Халыҡ фронты рәйесе Дайнис Иванс парламент вице-спикеры, ә уның урынбаҫары Ивар Годманис хөкүмәт премьер-министры итеп һайланған. Латвия Халыҡ фронтының күп кенә ағзалары хөкүмәттә мөһим вазифаларҙы биләгән.
Хөкүмәттең яңы составын ойошторғанда Ивар Годманис элекке Латвия ССР-ы Дәүләт планы рәйесе Миервалдис Раман менән кәңәшләшкән, шулай уҡ Мәскәүҙә бәйләнештәре булған элекке Латвия ССР-ының Министрҙар Советы рәйесе Вилнис Эдвин Бресисҡа терәлгән.
Годманис үҙенең кабинетына Латвия Халыҡ фронтынан өс кешене индергән — үҙенең урынбаҫары итеп Илмар Бишер, оборона министры итеп Талавс Юндзис һәм сит ил эштәре министры итеп Янис Юрканс тәғәйенләнгән.
Эшмәкәрлегенең туҡталыуы
Халыҡ фронтының төп сәйәси маҡсатына — Латвияның бойондороҡһоҙлоғон тергеҙеүгә ирешкәндән һуң — ойошма Латвияла иҡтисади реформаларҙы үткәреүсе булған. Социалистик иҡтисадты баҙар шарттарына күсереү бик ауыр булған, һәм Халыҡ фронты етәкселеге халыҡ араһында бик тиҙ популярлығын юғалтҡан. Ойошманың күп кенә эшмәкәрҙәре яңы сәйәси партияларға күскән.
1993 йылдың июнендә Латвия сеймына (парламентына) һайлауҙарҙа Халыҡ фронты тик 2,62 % һайлаусылар тауышын йыйған һәм электораль барьерын үтә алмаған. Латвия Халыҡ фронты Христиан халыҡ партияһы (Kristīgā Tautas partija) тип үҙгәртеп ҡорола, әммә был уға уңыш килтермәгән. Шунлыҡтан был партия Христиан-демократик союзына (Kristīgi demokrātiskā savienība) ҡушылған. Латвия Халыҡ фронтының күп кенә элекке әүҙемселәре хәҙерге Латвия сәйәсәтендә мөһим роль уйнайҙар.
Ригала Вецпилсетас урамы, 13/15 адресы буйына Латвия Халыҡ фронты музейы асылған.
Көйәҙебаш
Тарихы
Игенселек, малсылыҡ, сана һәм утын саналары яһау менән шөғөлләнгәндәр. 1906 йылда башҡа милләттәр өсөн мәктәп, бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән.
2005 йылдың 20 июлендәге 211-з «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона тораҡ пункттарҙың ойошторолоуы, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусын үҙгәртеү, административ үҙәктәрҙе күсереү менән бәйле үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы Закон ҡарар итә: ст. 5. Тораҡ тибын ауыл тип биләдәләп, түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә: 1) Ауырғазы районында: а) Батыр ауыл Советының Көйәҙебаш ауылының
б) Өршәк ауыл Советының Иҫке Әпсәләм ауылының
в) Сыуаш-Ҡарамалы ауыл Советының Сыуаш-Ҡарамалы ауылының
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - сыуаштар (83 %).
Наръяна ңэрм (гәзит)
Наръяна Ңэрм, ненецса  — Ямал-Ненец автономиялы округында (Салехард ҡалаһында) ненец телендә сығарылған ижтимағи-сәйәси гәзит.
Ҡушымтаһы — балалар өсөн «Мынико» гәзите.
Баш мөхәррире — Яунгад (Яуңад) Хабэча Хывар улы.
Ҡаҙансы ауыл Советы (Асҡын районы)
Ҡаҙансы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Асҡын районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
История
Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ғәбделвәхит Ғәбдрәхимов
Ғәбделвәхит Ғәбдрәхимов (1788—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
Биографияһы
Ғәбделвәхит Ғәбдрәхимов Ырымбур губернаһы Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының ) Кәркәле һәм Кәркәлетамаҡ ауылдарында йәшәгән. Урядник булып хеҙмәт итә.
1811 йылда башлыса 12-се һәм 7-се кантон башҡорттарынан 2-се Башҡорт атлы полкы ойошторола, уның составында Ғәбделвәхит Ғәбдрәхимов хеҙмәт итә. Майҙа полк майор И. Курбатов командалығында Рыльск ҡалаһына ебәрелә. Курск губернаһында ҡышлағандан һуң полк Луцк ҡалаһына килә һәм 2-се Көнбайыш армия составына керә. 1812 йылдың майында полк кавалериянан генерал А. П. Тормасовтың 3-се Обсервация армияһы составына индерелә һәм Варшава герцоглығы менән сик буйында кордон хеҙмәтен үтәй. 1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 15 июлдә полк яугирҙары Кобрин янындағы Саксония ғәскәрҙәре менән алышта батырлыҡ күрһәтә. 28 октябрҙә 2-се Башҡорт полкы Урал казак полкы менән берлектә Свислочи торамаһын биләй. 2-се Башҡорт полкы кергән генерал Чаплицтың отряды 1812 йылдың 8 октябрҙә Слонимға килә һәм бында поляк генералы Конопканың полкын тар-мар итә. 1 ноябрҙә 2-се Башҡорт полкы Горностаевцы ауылы янындағы алышта ҡатнаша. Ҡаты алыштарҙа полкта башта булған 530 кешенән 1812 йылдың октябренән ҡарата 408 яугир иҫән ҡалған.
Ғиззәт
Ғиззәт (Гизятово) — Башҡортостандың Нуриман районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 30 кеше. Почта индексы — 452448, ОКАТО коды — 80245835005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кунг-Али-Сос
Кунг-Али-Сос — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 641 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Можай
Можай — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ресса йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яңалиф
Башҡорт яңалифы
Башҡорт яңалифы дөйөм яңы төрки әлифбаһына нигеҙләнеп, үҙенсәлекле өндәр өсөн ике өҫтәлмә хәреф индергән. 1930-сы йылдарҙа күп башҡорттар яңалиф нигеҙендә уҡырға-яҙырға өйрәнә. Бөйөк Ватан һуғышына киткән башҡорт ир-атының күпселеге туған-ырыуҙарына хаттарын был алфавитта яҙған; ошо осорҙа ситкә күскән башҡорттар 1950 – 1960 йылдарҙа ла яңалиф менән яҙыуы билдәле. 1940 йылда башҡорт теле хәҙерге кириллица нигеҙле алфавитҡа күсерелә.
Ғәйфуллин Булат Нәҡи улы
Ғәйфуллин Булат Нәҡи улы (25 июнь 1960 йыл) — ғалим-инженер, программист. РУССОФТ ассоциацияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе һәм тәүге президенты, «Силикон тайга» программалар менән тәьмин итеүҙе эҙерләүсе альянсты ойоштороусы. Техник фәндәр кандидаты (1985).
Биографияһы
Булат Нәҡи улы Ғәйфуллин 1960 йылдың 25 июнендә Башҡорт АССР-ының Салауат ҡалаһында тыуған. 1977 йылда урта мәктәпте тамамлағандан һуң, Мәскәү дәүләт университетының ВМК факультетында уҡый (1977—1982). ВМК факультетының иҫәпләү комплекстары системаларын автоматлаштырыу кафедралаһы буйынса аспирантура тамамлай (1985). «Техник фәндәр кандидаты» дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
2000 йыл рейтингы һөҙөмтәләре буйынса, Рәсәйҙең компьютер компанияларының иң яҡшы 30 етәксеһенең береһе («Карьера» № 7-8 2000)."Рәсәйҙең 1000 иң профессиональ менеджеры" рейтинг һөҙөмтәләре буйынса мәғлүмәт технологиялары өлкәһендә IT-компанияларҙың профессиональ етәкселәре араһында 10-сы урынды биләй (менеджерҙар ссоциацияһы, ИД «Коммерсант»).
Каменская Валентина Георгиевна
Каменская Валентина Георгиевна (15 февраль 1947 йыл, Ленинград) — ғалим-психофизиолог, Рәсәй мәғариф академияһының ағза-корреспонденты (2007).
Биографияһы
1947 йылдың 15 февралендә Ленинград ҡалаһында тыуған.
1970 йылда А. А. Жданов исемендәге Ленинград дәүләт университетын тамамлай.
1975 йылда — «Особенности функциональной организации слухового входа во фронтальные отделы коры мозга кошки» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1995 йылда «Время в процессе отражения и как фактор организации целенаправленных акустико-моторных реакций человека» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1970 йылдан Санкт-Петербург дәүләт университетында (элек А. А. Жданов исемендәге Ленинград дәүләт университеты) биология-тупраҡ факультетының юғары нервы эшмәкәрлеге физиологияһы кафедраһында өлкән лаборант булып эшләй.
1992 йылдан алып 2013 йылға тиклем — А. И. Герцен исемендәге Рәсәй дәүләт педагогия университетының Балалыҡ институтында психология һәм бала психофизиологияһы кафедраһы етәксеһе.
2014 йылдан — И. А. Бунин исемендәге Елецк дәүләт университетының психофизиология һәм педагогик психология кафедраһы профессоры.
2007 йылда — психология һәм йәш буйынса физиология бүлексәһенән Рәсәй мәғариф академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: үҫеш һәм когнитив эшмәкәрлек психофизиологияһы, интеллектуаль һәләт.
2014 йылдан алып 2016 йыл буйынса — Санкт-Петербургтың Мәскәү районының 507-се мәктәбендә район кимәлендәге «Организационно-педагогическая модель индивидуального образовательного маршрута ученика в профильном обучении на основе сетевого взаимодействия» эксперименталь майҙансығының ғилми етәксеһе.
Конфликтология, психофизиология, индивидуаль айырмалылыҡтар психофизиологияһы курстарын уҡый.
Левая Паета-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аптын-Соим
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Фрасдорф (Саксония-Анхальт)
Фрасдорф (Саксония-Анхальт) (Fraßdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 242 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,69 км2. Диңгеҙ кимәленән 81 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6386 һәм автомобиль коды — ABI.
Глотовица
Глотовица (Глотовка) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Йәрмүк һуғышы
Йәрмүк һуғышы (Битва при Ярмуке; معركة اليرموك, Ιερομυκησ, Иеромукос ) — Сүриәне һәм Фәләстинде мосолмандар яулап алыуы барышында Сүриәне ҡулға төшөрөр өсөн Византия һәм Ғәрәп ислам хәлифәлеге араһында алты көнлөк алыш. 636 йылдың 20 авгусында тамамлана.
Алғы тарих
634 йылда мосолмандар Дамаскыны һәм Көньяҡ Сүриәнең күпселек ҡалаларын яулап ала. Византия императоры Ираклий I Сүриәне кире яулап алыу өсөн 200 000 кешенән (100 000 византиялы һәм 100 000 әрмән) торған армия йыя. Византия авторҙары был армияның ике командующийын — сакелларий (ҡаҙнасы) алашар Феодор Трифориус (Theodore Trithyrius) һәм Ваанды (Ваган — әрмән полководецы) телгә ала. Мосолмандар уларға 20 000 яугирҙы ҡаршы ҡуя. Был ғәскәргә Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең сәхәбәләренең береһе Хәлит ибн Әл-Вәлид етәкселек итә.
Византияның ике юлбашсыһы ла — Ваган һәм Феодор — Йәрмүк янындағы алышта һәләк була.
Эҙемтәләре
Византиялыларҙың Йәрмүк эргәһендәге еңелеүе һөҙөмтәһендә бөтә Фәләстин Дәүләте мосолмандарға буйһона. Мосолман ғәскәрҙәре Иерусалимды ҡамай. Аҡтыҡ сиккә еткән Иерусалим патриархы Софроний капитуляцияға ризалашып, ҡаланы Ғүмәр ибн әл-Хәттабҡа тапшыра. Был осраҡта Ғүмәрҙең миһырбанлылығы билдәле. Баш ҡалала йәшәүселәр выждан ирке ала; улар самалы ғына һалым ғына түләргә тейеш була. Нәсараларҙың сиркәүҙәренә теймәйҙәр. Ҡаланы алғанға тиклем үк сиркәү кәрәк-ярағының күп өлөшө диңгеҙ аша Константинополгә оҙатылған була.
Иерусалимды ғәрәптәр 637 йылда яулай.
Рамбинас
Рамбинас (Rambynas) — Неман (Nemunas) йылғаһының уң ярында Рагнета ҡәлғәһе (Рагнит — Ragainė, 1946 йылдан һуң. — Неман) янында бейек булмаған тау (бейеклеге 46 м).
Риүәйәт буйынса, тау түбәһендә литва, прустар һәм ятвягтарҙың юғары аллаһы Перкунға (Пяркунас) ҡобан килтерә торған таш ята. Риүәйәттәр менән күмелгән мәжүси культ ташына сәйер тамғалар уйып яҙылған, һәйләүҙәре буйынса был таш дауалау көсөнә эйә. Элек-электән яҫы таш өҫтөндә байырға теләүселәр, баҫыуында мул уңыш алырға теләүселәр, никахҡа инеүселәр мул саҙаҡаларын ҡалдырған. Барлыҡ Литваның торошо ошо таш менән бәйле тип һанала. 1812 йылда немец колонистары ташты шартлата. 1835 һәм 1878 йылда йылға тау итәген йыуыу сәбәпле тау ишелеп төшә. Ҡот осҡос тауышҡа Рагнитала йәшәүселәр төндә уяна һәм тораҡтарын сығып ҡасалар. Тауҙың бер өлөшө йылғала ағып китә.
1992 йылдан шул уҡ исемдәге төбәк паркы биләмәһенә ҡарай.
Тауҙың атамы аҙыҡ-түлек исемдәрендә («Рамбинас» сыры), предприятие һәм ресторан исемдәрендә ҡулланыла.
Яңы Мишәр ауыл Советы (Мәсетле районы)
Яңы Мишәр ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районындағы муниципаль берәмек.
Тарихы
Яңы Мишәр ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Хромосома
Хромосо́ма (χρῶμα — төҫлө  — тәнсә; немец гистологы Г. В. Вальдейер, 1883) — нуклеопротеид төркөмөнә ҡараған ҡатмарлы матдәләрҙән (ДНК һәм аҡһымдарҙан торған комплекс) структура.
Прокариот күҙәнәк эсендә берҙән-бер ДНК молекулаһы йомоҡ түңәрәк ҡулса формаһында була. Цитоплазмала урынлашҡан. Прокариот күҙәнәктең хромосомаһын нуклеоид тип атайҙар. Составында ДНК-нан тыш аҡһымдар ҙа бар.
Эукариоттарҙың хромосомалары күҙәнәк ядроһы эсендә урынлашҡан. Һаҡланырға, тереклек процесын көйләргә, ташырылырға тейеш нәҫел мәғлүмәтенең иң күп өлөшө шунда тупланған.
Хромосомаларҙы яҡтылыҡ микроскобында митоз һәм мейоз осоронда ғына күреп була. Ядролағы хромосомалар йыйылмаһы кариотип тигән атама алған. Кариотип биологик төрҙөң уны таныулы иткән индивидуаль билдәһе, цитогенетик критерийы (паспорты тип атап була) булып тора.
Хромосоманың төҙөлөшө
Хромосома бер ДНК молекулаһынан тора. Унда линия (һыҙат) тәртибендә бик күп гендар теҙелеп киткән. Йәғни, ДНК молекулаһында гендар әҙмә-эҙ бер-бер артлы урынлашалар. Эукариоттарҙың хромосомаларында мотлаҡ функциональ элементтар булып центромера, теломерҙар һәм ДНК репликацияһын башлай торған инициация урыны (нөктәһе) була.
Репликация башлана торған урын (инициация сайты) теломерҙар хромосоманың осонда урынлашҡан. Был ДНК молекулаһына иркенерәк, тиҙерәк репликация үтергә мөмкинлек бирә.
Хроматидаларҙың центромералары менән бүлеү орсоғона беркетелеүе, уларҙың бала күҙәнәктәр араһында теүәл бүленеүен тәьмин итә.
Метафаза хромосомаһының морфологияһы
Һәр индивидуаль хромосоманың уны башҡаларынан айырып торған билдәләре була:
Шуға күрә лә, метафаза осорондағы хромосомаларҙы танып, һүрәтләп, һанап, фотоға төшөрөп була. Ҡағиҙә буйынса, уларҙы иң ҙурынан башлап номерлап сығалар.
Эукариот күҙәнәктәрҙә Һәр индивидуаль хромосоманың пары була. Улар ҙурлыҡтары, центромераһының урыны, формалары, биҙәге, гендарының төрө һәм һаны буйынса бер төрлө булалар. Бындай хромосомаларҙы гомологик хромосомалар тип атайҙар.
Ядролағы индивидуаль хромосомалар йыйылмаһын гаплоид йыйылма (берәр төрҙән — n) тип атайҙар. Әгәр ядрола хромосомаларҙың һәр төрө икешәр булһа, хромосомалар йыйылмаһын диплоид йыйылма (парлы — 2n) тип атайҙар.
Ядро эсендәге хромосомалар төрө, һаны (набор), формаһы һәр төр өсөн уникаль була. Һәр төргә хас хромосомалар йыйылмаһы кариотип тип атала.
Хромосома формулаһы
Һәр индивидуаль хромосоманың нигеҙен бер ДНК молекулаһы тәшкил итә. Интерфазала ДНК молекулаһы тағатылған хәлдә була. Ул стадияла хромосоманы (хроматин) электрон микроскоптан ғына күреп була. Ул таныулы ла булмай. Интерфазаның пресинтетик фазаһында хромосомала ДНК молекулаһы берәү була. Әммә бүленергә әҙерләнгән күҙәнәктә, ДНК молекулаһы икеләтелә (синтетик фаза). Шуға күрә, һәр хромосомала ДНК молекулаһы (копиялар) икешәргә әйләнә.
Шуға ярашлы, диплоид күҙәнәктең пресинтетик фаза формулаһы — 2n2c, синтетик фаза формулаһы — 2n4c.
Һәр күп күҙәнәкле организмда ике төр күҙәнәктәрҙе айырып йөрөтәләр:
Соматик күҙәнәктәр ядроһы хромосомаларҙың диплоид (икеләтә) йыйылмаһын туплай.
Енес күҙәнәктәре (гаметалар) ядроһында хромосомаларҙың гаплоид (берәр) йыйылмаһы була. Мәҫәлән, арыш хромосомаларының диплоид йыйылмаһы 14 хромосоманы үҙ эсенә алһа, гаплоид йыйылманың 7 хромосомаһы бар.
Әгәр кешенең диплоид йыйылмаһында 46 хромосома булһа, гаплоид йыйылмаһы 23 хромосоманан тора. Гаплоид йыйылмала һәр парҙан бер генә хромосома ҡала.
Иҫке Мерәҫ
Иҫке Мерәҫ (Старомрясово) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. Имай-Ҡарамалы ауыл Советы биләмәһенә инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 259 кеше. Почта индексы — 453427, ОКАТО коды — 80222816009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауылдың тарихы
Ауыл халҡы малсылыҡҡ, умартасылыҡ, игенселек, урман кәсептәре менән шөғөлләнгән. Мәсет, училище, һыу тирмәне булған. 1906 йылда мәсет, министрлыҡ мәктәбе теркәлгән. 1835 йылда Иҫке Мерәҫ 7‑се башҡорт кантонының үҙәге булған. XIX быуат аҙағында — XIX быуат башында Яңы Мерәҫ ауылы барлыҡҡа килгәндән һуң хәҙерге исемен ала.
Ҡаҙаш тархан легендаһынан өҙөк:
Урамдары
Исемдәре:
Салауат мәмерйәһе
Кәлимосҡан ҡаяһы нда урынлашҡан. Ул мәмерйә менән бергә 1985 йылда тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителә. Туризм урыны.
Урынлашыуы
Маҡар ауылынан ете километр алыҫлыҡта, Ҡолғона ауылына барған юлда урынлашҡан. Урынының рәсми адресы — Маҡар урман хужалығы, лесхоз, Шихан урмансылығы, кварталдар - 46 (19, 27, 28), 47 ( 26, 36, 37).
Һүрәтләнеше
Кәлимосҡан ҡаяһын Һикәҙе йылғыһы йыуа. Салауат Юлаев мәмерйәһенең ауыҙы («Салауат Юлаев» фильмы төшөрөлгәндән һуң халыҡ уны шулай атап йөрөтә) йылғанан алты метр самаһы бейеклектә урынлашҡан. Мәмерйә өс кимәлле, аҫҡы кимәле башҡаларына ҡарағанда киңерәк. Һул яҡтан бәләкәй генә залға инергә мөмкин. Уның түбәһенән икенсе ҡатҡа менергә була. Артабан тар ғына ярыҡ мәмерйәнең өҫкө ҡатына алып китә, арыраҡ — тағы бер, 60-70 сантиметр диаметрлы, тәрән тар ярыҡ бар.
Курти-Я
Курти-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 224 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт кодексы
Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт кодексы — хеҙмәт тураһында кодифициялы закон акты (кодекс), 2001 йылдың 30 декабрендә сыҡҡан 197-ФЗ һанлы Федераль закон. 2002 йылдың 1 февраленән уға тиклем 1971 йылдан бирле эш иткән РСФСР Хеҙмәт тураһындағы закондар кодексы (РСФСР КЗоТ-ы) урынына ғәмәлгә индерелгән. Кодекс хеҙмәткәрҙәр менән эш биреүселәр араһындағы хеҙмәт мөнәсәбәттәрен билдәләй һәм хеҙмәт мөнәсәбәттәренә ҡағылышлы бүтән федераль закондарға, РФ Президенты Указдарына, РФ Хөкүмәте Ҡарарҙарына һәм башҡаларға ҡарата өҫтөнлөклө әһәмиәткә эйә.
Ғәмәлдәге Хеҙмәт кодексы
Ғәмәлдәге Хеҙмәт кодексы 2001 йылда ҡабул ителә һәм 2002 йылда көсөнә инә.
Кодексҡа әүәлге хеҙмәт ҡануниәтендә булмаған «дистанциялы эш» һәм «дистанциялы хеҙмәткәрҙәр» тигән төшөнсәләр индерелә. Шулай уҡ бындай хеҙмәткәрҙәр менән хеҙмәт договорына ҡул ҡуйыуҙы еңелләштереү өсөн Электрон ҡултамға тураһындағы законға үҙгәрештәр индерелә.
Һул Тиутей-Яха
Һул Тиутей-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тиутей-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 272 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡасимова Фидан Әкрәм ҡыҙы
Фидан Әкрәм ҡыҙы Ҡасимова (Fidan Əkrəm qızı Qasımova; 17 июнь 1947, Баҡы, Әзербайжан ССР-ы) — совет, әзербайжан опера йырсыһы (сопрано), уҡытыусы. СССР-ҙың халыҡ артисы (1988).
Биографияһы
Фидан Ҡасимова Баҡыла тыуған.
Бюль-Бюль исемендәге махсуслаштырылған музыка мәктәбен тамамлағандан һуң 1966 йылда Ғ. Һажибәков исемендәге Баҡы консерваторияһына уҡырға инә, уны 1971 йылда ике факультет — ҡыллы (Скрипка, С..Ғәниев класы) һәм вокал (И. А. Львович класы) буйынса тамамлай. 1974 йылда Мәскәү консерваторияһы аспирантураһын тамамлай.
Диплом яҡлағандан һуң Баҡыға кире ҡайта һәм М. Ф. Ахундов исемендәге Әзербайжан дәүләт академия опера һәм балет театры солисы була.
Күп кенә халыҡ ара вокалистар конкурстарында ҡатнаша (Женева, II премия, 1973 йыл; Верчелли, I премия, 1977 йыл; Тбилиси, I премия, 1977 йыл; Ташкент, III премия, 1977 йыл; Афина, I премия һәм Гран-при, 1981 йыл; Мәскәү, II премия, 1982 йыл).
Ҙур һәм Мария театрҙарында, Толедо Опера (АҠШ), Б. Сметана исемендәге театрҙа (Чехия), Бухарест дәүләт театрында (Румыния), Гавана опера театрында (Куба), Афина Парфенонда (Греция), Анкара опера театрында (Төркиә), Детройт опера театрында (АҠШ), Мәскәүҙә «Мәскәү виртуоздары» камера оркестры менән сығыш яһай.
Донъя буйлап күп гастролдәрҙә йөрөй (АҠШ, Германия, Бөйөк Британия, Швеция, Норвегия, Швейцария, Австрия, Мексика, Франция, Дания, Куба, Төркиә һәм башҡалар), оҫталыҡ дәрестәре алып бара.
1982 йылдан педагогик эшмәкәрлек менән шөғөлләнә. 1993 йылдан Баҡы консерваторияһының вокал кафедраһы мөдире (1990 йылдан профессор). 1992 йылдан 1998 йылға тиклем Истанбул консерваторияһының вокал кафедраһында уҡыта.
Йырсы һәм уның һеңлеһе Хураман инициативаһы менән Баҡыла 1997 йылда йәш опера йырсыларының Республика конкурсы үткәрелә.
Гнилая Мельчуга
Гнилая Мельчуга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының уң ярына тамағынан 163 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Иркенлек
Иркенлек (Иркенлек) — Башҡортостандың Нуриман районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 0 кеше. Почта индексы — 452447, ОКАТО коды — 80245815005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Көнгәк ауыл Советы (Асҡын районы)
Көнгәк ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Асҡын районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Тарихы
Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Молодка
Молодка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Жижала йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аптын-Юган
Аптын-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Шеркальская йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Питен
Питен (Piethen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 264 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,23 км2. Диңгеҙ кимәленән 89 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6388 һәм автомобиль коды — ABI.
Кесе Бәлешкүл
Кесе Бәлешкүл - Малый Белишкуль, Доронькино - (Белишкуль,а также Балешкуль, Билешкуль, Беляшкуль, Билишкуль, Беляш-куль, Биляшкуль) - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районынындағы күл.
Этимологияһы
Өлкәлә бер-береһенә яҡын урынлашҡан һәм ҡылымыҡ аша тоташҡан ике күл атамаһында Бәлешкүл һүҙе бар. Элек Оло Бәлешкүл тип аталғанын хәҙер бик йыш Бәлешкүл тип кенә атап йөрөтә башлағандар, сөнки Кесе Бәлешкүлде ярындағы шифахана исеме менән Доронькино тип атауға күсеп баралар
Был гидроним башҡорт телендәге бәлеш һәм күл һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән, тип яҙалар Силәбе өлкәһе сығанаҡтарында.
Шувалов Николай Иванович - Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә былай тип яҙа: "Белишкуль, озеро - от древнего башкирского мужского имени Бялеш, кул — «озеро»" Йәғни, күл атамаһы "Бәлеш +күл" һүҙҙәренән яһалған тип фаразлай. Бәлки борон башҡорттарҙа ундай исем дә булғандыр һәм ул урыҫ теле аша һаҡланып ҡалғандыр.Ихтимал, Биләш тигән исем булғандыр.
Географияһы
Кесе Бәлешкүл Силәбе өлкәһенең Арғаяш районынында, Өйәлге күленән, "Өйәлге" шифаханаһынан З км төньяҡ-көнбайыштараҡ, Сайма ҡасабаһынан 2 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Эргәһендә Аҡсакүл (Акчакуль, Ачкакуль)), Оло Бәлешкүл, Тәрәнкүл (Теренкуль), Өйәлге (Увильды) күлдәре ята. Оло Бәлешкүл менән ҡылымыҡ аша тоташҡан.
Географик координаттары: оҙонлоғо - 60°32′39.86″E (60.544405), киңлеге - 55°34′5.39″N (55.568165).
Күл Өйәлге тәбиғәт-территориаль комплексы ҡарамағына инә.
Кесе Бәлешкүлдән Екатеринбургҡа тиклем - 200 км, Силәбегә — 95 км, Арғаяшҡа — 25 км.
Ярындағы тораҡ пункттар: Сайма, Өйәлге, Тайгинка ҡасабалары, Ҡыштым ҡалаһы.
Тасуирламаһы
Төбөндә ләм һәм шифалы батҡаҡ.
Флораһы һәм фаунаһы
Кесе Бәлешкүл буйында ҡамыш, екән, күрән үҫә. Тирә-яғында еләк, бәшмәк бик күп.
Балыҡтары: табан балыҡ, карп, алабуға, себер сабағы, алабалыҡ, ротан,суртан.Ҡыҫала бар.
Мәғдән Әбделкәримов
Мәғдән Әбделкәримов (1787—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
Биографияһы
Мәғдән Әбделкәримов Ырымбур губернаһы Ҡыр-Йылан улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының ) Рсай ауылында йәшәгән. Старшина писары булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 5-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 5-се Башҡорт атлы полкы Бөгөлмә өйәҙе Ҡарабан ауылында 12-се, 11-се һәм 10-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 29 авгусында Ҡазан менән Чебоксар аша Түбәнге Новгородҡа бара. 15 октябрҙән кенәз П. М. Волконский отряды составына керә, Сураж һәм Велиж ҡалаларында урынлаша. 1 ноябрҙән генерал-майор М. М. Свечин отряды составына инә. 1812 йылдың 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Артабан Витебскиҙа һәм Борисовта була. 1813 йылдың ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа ҡатнаша. 1813 йылдың октябренән 1814 йылдың апреленә ҡәҙәр Минск губернаһында хеҙмәт итә, шул уҡ ваҡытта полктың бер өлөшө Лейпциг янындағы алышта ҡатнаша һәм һуғышты Парижда тамамлай.
Alyona Alyona
Alyona Alyona, ысын исеме Алёна Олеговна Савраненко (Альона Олегівна Савраненко; 1991 йылдың 14 июнендә Украинаның Кировоград өлкәһендә Капитановка ҡасабаһында тыуған) — украин хип-хоп- һәм рэп-башҡарыусы.
Биографияһы
Алёна Савраненко 1991 йылдың 14 июнендә Кировоград өлкәһендә Капитановка ла тыуған.
Ике юғары белемгә эйә. Григорий Сковорода исемендәге Переяслав-Хмельницкий дәүләт педагогия университетын тамамлаған.
Барышевка ла "Теремок" балалар баҡсаһында тәрбиәсе булып эшләгән. Шулай уҡ Дерновка ауылында балалар баҡсаһы мөдире булған. Балалар баҡсаһында бөтәһе 4 йыл эшләгән.
Рэп-текстарҙы бала сағынан яҙа, әммә киң тамашасылар өсөн уларҙы 27 йәшендә, Youtube видеохостингында видеолар һала башлағас ҡына күрһәтә башлай. 2018 йылдың октябрендә тәүге видеоклибы "Рибки" донъя күрә, ә 12 ноябрҙә "Голови" йырына икенсе видеоклибы сыға һәм уны бер ай эсендә 1000000 ашыу кеше ҡараған.
2018 йылдың 30 ноябрендә Alyona Alyona «Відчиняй» йырына клип сығара.
«Від Крут до Брюсселя» форумы менән ығы-зығы ваҡытында Алёна тағы бер йыр — «Обіцянки» сығара.
2019 йылдың 8 апрелендә йырсының "Пушка" тигән тәүге дебют альбомы донъя күрә һәм титул йырға клип сыға.
2021 йылдың 15 ғинуарында Music Moves Europe Talent Awards премияһының тамашасылар һөйөүе призын яулай.
Ижадының баһалары
2018 йылдың 15 ноябрендә "Дождь" телеканалына биргән интервьюһында билдәле украин йырсыһы Иван Дорн Alyona Alyonaны үҙенең фекере буйынса иң ҡыҙыҡлы 5 украин артисы исемлегенә индерә.
2018 йылдың 2 декабрендә рус телендәге сыҡҡан "Meduza" интернет-баҫмаһы «Відчиняй» йырына сыҡҡан клибты аҙнаның иң яҡшы йырҙар һәм клиптар исемлегенә индерә. Шулай уҡ «Відчиняй» йыры "Свобода" радиоһының ноябрь айының топ-10 исемлегенә инә.
2019 йылдың 18 декабрендә Alyona Alyonaның YUNA-2019 украин музыкаль премияһының «Рибки» йыры өсөн "Лучший хип-хоп хит" номинацияһына тәҡдим ителгәне билдәле була.
Альбомдары
EP
Кузьминовка (Ауырғазы районы)
Кузьминовка (Кузьминовка) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 50 кеше. Почта индексы — 453492, ОКАТО коды — 80205834004.
Тарихы
Ауыл тораҡ пунктының ауыл статусын ҡасаба Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың ойошторолоуы, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусының үҙгәреүе, административ үҙәктәрҙең күсерелеүе менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында»,  211-з һанлы Законына ярашлы ала, ст.1: 6. Тораҡ тибын ауыл тип билдәләп, түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә: 5) Ауырғазы районында:… ш) Семенкин ауыл Советы Кузьминовка ҡасабаһының
2005 йылдан хәҙерге статусын ала.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — татарҙар (41 %), башҡорттар (26 %).
Украинала декоммунизация
Украинала декоммунизация — тарихтың совет осоро идеологияһы мираҫын юҡ итеү буйынса дәүләт сәйәсәте, 2014-2017 йылдарҙа коммунистик партияны һәм уның символикаһын тыйыу, совет дәүләт һәм партия эшмәкәрҙәре һәйкәлдәрен һүтеү («Ленинопад»), топонимдарҙы һәм башҡа атамаларҙы үҙгәртеү, коммунистик идеяларҙы асыҡтан-асыҡ әйтеүҙе енәйәткә тиңләү, шулай уҡ XX быуатта Украинаның бойондороҡһоҙлоғо өсөн көрәшселәр тураһындағы иҫтәлекте тергеҙеү һәм һаҡлау сараларынан ғибәрәт.
СССР тарҡалғанда башланған декоммунизация 2014 йылдағы сәйәси кризис һәм власть алмашыныу ваҡытында әүҙемләшә, 2015 йылдың 9 апрелендә Украина Юғары Радаһы ҡабул иткән закондар пакеты менән законлаштырыла. 2015 йылдың 15 майында закондарға Украина президенты Пётр Порошенко ҡул ҡуя. Закондар 2015 йылдың 20 майында баҫылып сыға һәм 21 майҙан көсөнә инә.