cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Захарова Мария Владимировна
Карьераһы
2008—2011 йылдарҙа — Рәсәй федерацияһы сит ил эштәре министрлығы мәғлүмәт һәм матбуғат департаментында бүлек мөдире. 2011 йылдан 2015 йылдың 10 авгусына тиклем — Рәсәй Федерацияһы Сит ил эштәре министрлығының мәғлүмәт һәм матбуғат департаменты директоры урынбаҫары. Уның бурыстарына Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының рәсми вәкиленең брифингтар ойоштороу һәм үткәреү, социаль селтәрҙәрҙә Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының рәсми иҫәптәрен ойоштороу һәм сит ил эштәре министры Сергей Лавровтың сит илгә килеүенә (визиттарына) мәғлүмәти ярҙам күрһәтеү инә. . Ул 2014 йылда департамент «Мәҙәниәт, киң мәғлүмәт саралары һәм киң мәғлүмәт саралары һәм киң мәғлүмәт саралары коммуникациялары» номинацияһында «Рунет премияһына» лайыҡ була, рәсми тантанала награда тапшырыла.
2015 йылдың 10 авгусында мәғлүмәт-матбуғат департаменты директоры итеп тәғәйенләнә. ОБСЕ-ға Рәсәйҙең даими вәкиле итеп тәғәйенләнгән Александр Лукашевичты алмаштыра, был вазифаны ведомство тарихында беренсе булып биләгән ҡатын-ҡыҙ була. Был вазифала ул журналистар өсөн аҙна һайын брифингтар үткәрә, Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы исеменән рәсми белдереүҙәр һәм комментарийҙар бирә. . 2015 йылдың 24-25 сентябрендә Санкт-Петербург та үткән Евразия ҡатын-ҡыҙҙар форумын әҙерләү буйынса Ойоштороу комитеты ағзаһы.
2015 йылдың 22 декабрендә 2-се класлы « ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсе» дипломатик рангы бирелә. 2017 йылдың 26 декабренән — дипломатик рангы 1-се класлы «ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсе». 2020 йылдың 8 июнендә — ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсе рангы, юғары дипломатик рангы.
Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының коллегия ағзаһы. . Рәсәйҙең тышҡы һәм оборона сәйәсәте советы ағзаһы.
Инглиз һәм ҡытай телдәрен белә.
2017 йылдың 26 ғинуарында карьераһының беренсе орденын ала. Кремлдә уға Рәсәй Президенты Владимир Путин Дуҫлыҡ ордены>н тапшыра. 30 билдәле дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәрен, шул иҫәптән Захарованы бүләкләү тантанаһында Путин билдәләүенсә, бүләкләнеүселәрҙең барыһы ла юғары оҫталыҡ, тулы фиҙаҡәрлек менән эшләү һәм, иң мөһиме, маҡсаттарына ирешеү һәләте менән айырыла. .
Шәхси тормошо
Ире — Макаров Андрей Михайлович Рәсәй компанияһында менеджер булып эшләй, белеме буйынса инженер, эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә.
2005 йылдың 7 ноябрендә Мария Нью-Йоркта эшләгән саҡта никахҡа инәләр. Ҡыҙы Марьяна 2010 йылдың 30 июнендә тыуған.
Мауығыуҙары
Социаль селтәрҙәрҙең актив ҡулланыусыһы, шиғырҙар һәм йырҙар яҙа.
2017 йылдың 22 июнендә Мәскәү халыҡ-ара кинофестивален (МИФФ) асыу тантанаһында йырсы Наргиз Закирова «Верните память» йырын башҡара, һүҙҙәре һәм музыкаһы авторы (Марал Якшиева менән берлектә) — Мария Захарова. . Йыр Сүриә лә һәләк булған Рәсәй хәрбиҙәренә арналған. Композицияны яҙыуҙа Максим Фадеев ҡатнаша, ул Наргизды йырҙы башҡарыусы итеп тәҡдим итә. 29 июндә, фестивалде япҡанда, Александр Коган «Я ищу тебя» йырын башҡара, шиғыр һәм музыкаһын (Коган һәм композитор Виктор Дробыш авторҙаш) Захарова яҙа. . Никита Михалков Марияны фестиваль барышында йырҙы презентациялауға күндерә.
Хор-Халыта
Хор-Халыта — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сада-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Охть-Юган
Охть-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ненс-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 78 км.
Захарова Мария Владимировна
Баһа, тәнҡит
Полина Матвеева һәм Александр Братерский «Газета.ги» интернет-баҫма журналистары хәбәр итеүенсә, Захарова мәғлүмәт-матбуғат департаменты директоры булып килгәс, Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы «икенсе телдә һөйләшә»: ғәҙәти чиновниктар хәҙер социаль селтәрҙәрҙә формаль булмаған һәм йыш ҡына бәхәсле белдереүҙәр менән бергә йәшәй, ә уның етәкселегендәге ведомство — Рәсәйҙең һәм сит илдәрҙәге төп яңылыҡтар таратыусыларҙың береһе. Немец гәзите Handelsblat билдәләүенсә, Захарова тәғәйенләнгәс, быға тиклем бик рәсми ведомство яңы, үткер тел стилен ҡабул итә, ул матбуғат бүлегенә генә түгел, министр Лавровҡа ла күсә. «Свобода» радиостанцияһының мәғлүмәт хеҙмәте мөхәррире, тарих фәндәре кандидаты Ярослав Шимов үҙенең «Мәскәү эхоһы» радиостанцияһы сайтындағы «патриотик» блогына хас публицистик стиль тип атаны һәм уны халыҡ-ара темаларға совет гәзиттәре редакциялары менән сағыштырып, агрессив тип атай. Уның фекеренсә, Захарова Рәсәй дәүләт телеканалдарында телевизион сәйәси ток-шоуҙарҙа ҡатнашып һәм социаль селтәрҙәрҙә сәйәси мәсьәләләргә комментарийҙар биреп, билдәлелек ала. .
Охть-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хор-Халыта
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Захарова Мария Владимировна
Баһа, тәнҡит
Би-би-си журналистары Нортон Дженни һәм Ольга Ившина билдәләүенсә, «Көнбайыш менән мөнәсәбәттәрҙә Рәсәйҙең йәмәғәт йөҙө булараҡ, уның аралашыу стиле дипломатик стилдән тайпылып китә». Мария Захарованың ҡайһы бер белдереүҙәре киң мәғлүмәт сараларында резонанс тыуҙыра.
2017 йылдың 2 ноябрендә «Россия-1» каналында 60 минутлыҡ ток-шоуҙағы сығышында (фотоһүрәткә һылтанып, Хилли Клинтон Осман Бен Ладендың ҡулын ҡыҫыуын) һәм Осман бен Ладендың Аҡ йортта ҡабул итеүҙә булыуы тураһында әйтә. Был ялған булып сыға. Фотоһүрәттең төп нөсхәһендә Клинтон 2004 йылда һинд йырсыһы һәм музыканты Шубхашиш Мукерджи менән ҡул бирешә.
2019 йылдың ғинуарында Захарованың Анатолий Чубайс менән Рәсәйҙә фәҡирлектең сәбәптәре һәм ғәйеплеләре тураһында полемикаһы матбуғаттың иғтибарын йәлеп итә.
Катангуйка
Катангуйка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының һул ярына тамағынан 807 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шыршы-Тартыш
Шыршы-Тартыш (Чирша-Тартыш) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 366 кеше. Почта индексы — 452245, ОКАТО коды — 80240830005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Райхмансдорф
Райхмансдорф (Reichmannsdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 803 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,01 км2. Диңгеҙ кимәленән 710 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98739 һәм автомобиль коды — SLF.
Аксаков Сергей Тимофеевич
Аксаков Сергей Тимофеевич (20 сентябрь 1791 йыл — 30 апрель 1859 йыл) — Рәсәй империяһының Өфө ҡалаһында тыуған яҙыусыһы, дәүләт эшмәкәре, әҙәбиәт һәм театр тәнҡитсеһе.
Биографияһы
Сергей Тимофеевич Аксаков 1791 йылдың 20 сентябрендә (яңы стиль буйынса 1 октябрҙә) Өфөлә тыуған.
Бала сағы Өфөлә һәм Ырымбур губернаһы Боғорослан өйәҙендә нәҫелдән нәҫелгә күсә килгән Яңы Аксаков имениеһында (Ырымбур өлкәһе Боғорослан районы Аксаков ауылы) үтә.
1805—1807 йылдарҙа Ҡазан Император университетында уҡый. 1808 йылда Санкт-Петербургҡа күсә, унда Закондар эшләү комиссияһында һәм Дәүләт килемдәре экспедицияһында хеҙмәт итә.
1811 йылдан алып Мәскәүҙә, 1816—1820 йылдарҙа Яңы Аксаковта, 1821—1826 йылдарҙа Бәләбәй өйәҙе Надеждино ауылында (бөгөнгө Бәләбәй районы) йәшәй.
1827 йылда башлап Мәскәү цензура кабинеты цензоры; 1833 йылда алып Константин ер үлсәү училищеһы (Мәскәү) инспекторы, 1835 йылдаң Межа институтына үҙгәртелғәндан һуң, уның тәүге директоры (1839 йылға тиклем).
1843 йылдаң алып Мәскәү янындағы Абрамцев имениеһында йәшәй. Ул Сергиев Посад ҡалаһы янында урынлашҡан, 1919 йылда бында Аксаковтың шәхси кабинеты йыһазландырыла, артабан Аксаковтар ғаиләһе тормошо хаҡында материалдары тупланған йорт-музей (хәҙер музей-ҡурсаулыҡ) асыла.
Сергей Тимофеевич Аксаков 1859 йылдың 30 апрелендә (12 май) Мәскәүҙә вафат була, Новодевичье зыяратында ерләнгән.
Ижады
ХIХ быуаттың 20‑се йылдары аҙағында Аксаков йорто Мәскәүҙең әҙәби тормошо үҙәге була, унда «Аксаков шәмбеләре» уҙғарыла. Аксаков әҙәби ижад менән шөғөлләнә, классицизм традицияларында шиғырҙар ижад итә.
Уның әҫәрҙәренә мемуар теүәллек, көнкүреште тәнҡитле һүрәтләү, хикәйәләүҙең ябайлығы һәм тәбиғилеге хас. Яҙыусының ҡабатланмаҫ стилен билдәләгән «Буран» (1834) очеркы Аксаков 30‑сы йылдарҙың әҙәби тормошо өсөн ҙур ваҡиға була. Очерк артабанғы «Балыҡ ҡармаҡлау хаҡында яҙмалар» (Записки об уженье, 1847), «Ырымбур губернаһының мылтыҡлы һунарсыһы яҙмалары» (Записки ружейного охотника Оренбургской губернии, 1852), «Төрлө һунарҙар хаҡында һунарсы хикәйәләре һәм хәтирәләре» (Рассказы и воспоминания охотника о разных охотах, 1855) һәм тәбиғәт тураһындағы башҡа әҫәрҙәрҙең прологы булып тора. Аксаков мираҫында төп урынды «Ғаилә йылъяҙмаһы» (Семейная хроника, 1856) һәм «Багров ейәненең балалыҡ йылдары» (Детские годы Багрова-внука, 1858; Н.Иҙелбай, Я.Найманов, Ф.Рамаҙанова тәржемәһе, 1959) автобиографик повестары биләй, унда автор, Багровтар ғаиләһенең өс быуыны тарихына таянып, XVIII быуат аҙағында алпауыттар көнкүрешенең киң панорамаһын тергеҙә, крепостной тәртиптең боҙоҡлоғон күрһәтә. Уның әҫәрҙәренең теле йәнле һөйләү телмәренең сағыулығы, ябайлығы һәм тасуирилығы менән айырылып тора. Аксаков ысынбарлыҡты уның матдилығында, ғәҙәтилегендә сағылдыра.
Аксаковтың «Аленький цветочек» (1858) әкиәтен Гөлнур Яҡупова башҡорт теленә тәржемә итә («Ал сәскә», 1992).
Аксаков иҫтәлегенә Өфөлә Аксаков халыҡ йорто төҙөлгән, яҙыусының йорт-музейы асылған. Әҙиптең исеме Өфөнөң иң боронғо ҡала баҡсаларының береһенә, киң танылған исемендәге шифаханаға, Өфө, Стәрлетамаҡ, Белорет, Күмертау, Мәләүез, Октябрьский ҡалалары һәм республикалағы ҡайһы бер ауыл урамдарына бирелгән.
Өфөлә һәм Башҡортостандың Бәләбәй районы Надеждино ауылында Аксаковҡа һәйкәлдәр ҡуйылған. Уның исемендәге премия, Аксаков фонды булдырылған. 1991 йыл алып Халыҡ-ара Аксаков байрамы ойошторола.
1991 йыл ЮНЕСКО тарафынан «Аксаков йылы» тип иғлан ителде.
Ғаиләһе
Ҡатыны: Заплатина Ольга Семёновна (1793—1878).
Балалары:
Ҡустыһы:
Рәсәйҙең С. Т. Аксаков исемендәге әҙәби премияһы
1996 йылда Башҡортостан Республикаһы Президенты, Халыҡ-ара славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте фонды, Рәсәй һәм Башҡортостан Яҙыусылар союздары тәҡдимен хуплап, "Сергей Аксаков исемендәге бөтә Рәсәй әҙәби премияһы"н булдырҙы. Ул өс йылға бер мәртәбә бирелә.
Өфө ҡалаһының Аксаков исемендәге премияһы
Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Советы тарафынан 2011 йылда булдырылған премия. Ул юғары һәм махсус урта уҡыу йорттарының көндөҙгө бүлек студентарына һәм уҡыусыларына Сергей Аксаков мираҫын өйрәнеүгә бағышланып, үҙҙәрендәге яңылыҡ һәм үҙенсәлек менән айырылып торған иң талантлы ижади эштәр өсөн конкурс нигеҙендә бирелә.
Ырымбур өлкәһенең С. Т. Аксаков исемендәге әҙәби премияһы
2011 йылдың 15 июлендә өлкәнең мәҙәниәт, йәмәғәт һәм тышҡы бәйләнештәр министрлығы тарафынан булдырылған. Маҡсаты: әҙәби мәҙәниәткә һиҙелерлек өлөш индерергә һәләтле әҙәби әҫәрҙәр авторҙарын табыу һәм дәртләндереү, хәҙерге рус әҙәбиәтенең әһәмиәтен күтәреү, уға уҡыусыларҙың һәм йәмәғәтселектең иғтибарын йәлеп итеү.
Гейзерҙар үҙәне
Гейзерҙар үҙәне — ул донъялағы иң ҙур һәм Евразиялғы берҙән-бер гейзер яландарының береһе. Гейзерҙар үҙәне Камчаткалағы Кроноц дәүләт биосфера ҡурсаулығында урынлащҡан.
Ул Гейзерная йылғаһының тәрән тар үҙәклегенән ғибәрәт, уның 6 км² маҙанындағы ситтәрендә күп һанлы гезерҙарҙың, инештәрҙең, ҡойо ҡаҙанлыҡтарының, йылылыҡ майҙандарының, шарлауыҡтарҙың һәм күлдәрҙең сығыу урыны урынлашҡан. Ҙурлығы яғынан сикләнгән был биләмәлә аномаль юғары биологик төрлөлөк һәм тәбиғәт шарттары менән микроклиматтың юғары ҡапма-ҡаршылығы күҙәтелә.
1992 йылдана бында туристик фирмаларҙың ҡурсаулыҡ менән килешеүе буйынса, вертолет экскурсиялары ойошторола, экскурсиялар ойоштороу буйынса ҡағиҙәләрҙең һәм талаптарҙың ҡәтғи системаһы эшләй, ул экосистеманың тотороҡлоғон һаҡлау маҡсатынан эшләненлә. 2008 йылғы тауыш биреүҙәр һөҙөмтәләре буйынса Гейзерҙар үҙәнен Рәсәйҙең ете мөғжизәһе исемлегенә инде.
Географик урыны
Гейзерҙар үҙәне Рәсәй Федерацияһының Камчатка крайында урынлашҡан. Ул Көнсығыш һырт сиктәре арауығында, Узон-Гейзер калдераһының Гейзерая йылғаһы бассейнында — Шумная йылғаһы ҡушылдығы булған тәрән эродирланған көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан.
Дөйөм характеристика
Гейзерная йылғаһы үҙәне буйында өс айырымланған йылылыҡ сығанағы бар:
Был төркөм сығанаҡтар Гейзерная йылғаһының түбәнге ағымында, уның Шумная йылғаһына ҡойған еренә яҡында, дөйөм оҙонлоғо сама менән 2,5 саҡрымдай булған өлөшөндә урынлашҡан. Унда 20 эре гейзер һәм каньен ситтәренең түбәнге 400—500 метрлыҡ тәрәнлегенән сыҡҡан бер нисә йылылыҡ сығанағы бар. Улар йылға үҙәнендә һәм Гейзерный күленең төбөндәурынлашҡан был сығанаҡтарҙан ҡайнар хәлгә еткән һыу сыға, уларҙың температураһы 95 °C тиклем күтәрелә һәм эҫе быу күтәрелә.
Әлеге ваҡытта үҙәндең өстән ике өлөшө 2007 йылғы ишелмә аҫтында ҡалған.
Үҙәнде асыу
Гейзерҙар үҙәнен 1941 йылдың апрелендә геология Кроноцкий ҡурсаулығы Татьяна Устинова һәм оҙатыусы-Крупенин ительмен Анисифор асҡан.
Тикшереү осоронда — апрель — һайлауы осраҡлы түгел ине, сөнки егеп экспедицияларға сыға, ә был ваҡытта йыл Кроноцкий ҡурсаулығында тағы ла ҡар күп булһа, йәй үтеп сыҡҡыһыҙ ҡыуаҡ үҫентеләре менән ҡаплана. Йылға буйлап күтәрелә тамағынан Яттар. Шул ваҡытта уның сиктәрен ҡурсаулыҡ буйынса уҙғарылған. Ул схемалары бар, әммә Татьяна Устинова, тип фаразлай йылғаһының һул ҡушылдығы тейеш булған бар, һыу килтер Узон:
Туризм
Совет заманындағы кеүек үк, 1991 йылдан һуң да, Гейзерҙар үҙәне Камчаткала туристарҙың иңя ратҡан урыны иҫәпләнә. Шулай уҡ Гейзерҙар үҙәне ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы объектына индерелгән "Камчатка янартауҙары"ның өлөшө булып тора.
1967 йылдан Гейзерҙар үҙәнендә «ҡырағай» туризм, ә 1977 йылдан — ғөмүмән, туризм үҙе тыйылған.
1993 йылда, тейешле инфраструктура булдырылғандан һуң, Гейзерҙар үҙәне туристар өсөн я7ынан үҙ игектәрен аса. Йылына өс меңдән ашыу кеше килә
2007 йыл башында туризм буйынса Федераль агентлыҡ башлығы Владимир Стржалковский Рәсәй Президенты Владимир Путинға объектҡа туристарға үтеүгә квотаны арттырыуҙы һорап мөрәжәғәт итеүенә, ошондай яуап ала: «Был хәл тулыһынса эксперттар фекеренә нигеҙләнгән булырға тейеш», ә матбуғат биттәрендә быны рөхсәт ителмәне тип аңлаталар.
1981 йылғы Эльза тайфуны
1981 йылда «Эльза» тайфуны көслө ямғырҙарға сәбәпсе була, шунлыҡтан Гейзерная йылғаһында һыу кимәле бер нисә метрға күтәрелә. Бысраҡ ағым, элында осраған бар нәмәне ҡыйратып, йылға үҙәне буйлап өсәр метрлыҡ һарыҡташтарҙы ағыҙып алып китә. Күп кенә сығанаҡтар, шул иҫәптән, билдәле Малахит ҡыуышы ла ҙур зыян күрә. Большая печка гейзеры бөтөнләй юҡҡа сыға.
2013 йылдағы үҙенән-үҙе тергеҙелеүе
2013 йылдың сентябрендәбулған яңы ағым гейзерҙарҙы тергеҙә һәм уларҙың һанын арттыра.
2007 йылдағы ағымдан һуң
Ишелмә шыуыуы арҡаһында:
Кесе Сүмләк
Кесе Сүмләк — Рәсәй йылғаһы. Ҡурған һәм Силәбе өлкәләре биләмәләрендә аға.
Кесе Сүмләк Мейәс йылғаһына һул яҡтан уның тамағынан 202 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә отСиләбе ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресс) — йәмәғәт ойошмаларының Халыҡ-ара берлеге. Төп маҡсаты — башҡорттарҙың һәм Башҡортостан Республикаһынан ситтә йәшәүсе милләтәштәребеҙҙең берләшеүенә ярҙам итеү, башҡорт телен һаҡлап ҡалыу һәм артабан үҫтереү, башҡорттарҙың социаль-иҡтисади хәлен, рухи-мәҙәни тормошон яҡшыртыу, дуҫлыҡты һәм милләт-ара татыулыҡты нығытыу.
Юғары ҡарарҙар ҡабул итеү хоҡуғына бөтә халыҡ вәкилдәре йыйыны — Ҡоролтай эйә. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 1995 йылдан эшләп килә. Ҡоролтайҙар араһында берлек эшмәкәрлеге менән башҡарма комитет идара итһә, 2019 йылдан был вазифа Ҡоролтай президумына бирелде.
Рәсәйҙең башҡорттар күпләп йәшәгән төбәктәрендә, йыраҡ һәм яҡын сит илдәрҙә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының (конгресс) бүлексәләре бар. = Тарих = Борон-борондан башҡорттар тормоштарындағы иң мөһим мәсьәләләрен хәл итергә ҡоролтайға йыйылған.
Бөтә башҡорт ҡоролтайҙары
I һәм II Бөтә башҡорт ҡоролтайы Башҡорт өлкә (үҙәк) шураһын (советын) төҙөү һәм «Башҡорт» гәзитен сығарыу тураһында ҡарар ҡабул итә .
III Бөтә башҡорт ҡоролтайында Башҡортостан автономияһының иғлан ителеүе раҫлана.
I Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы
I Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 1995 йылдың 1—2 июнендә Өфө ҡалаһында үтә. Башҡортостан Республикаһының һәр ҡала һәм районынан, Рәсәйҙең 10 республикаһы һәм 18 өлкәһенән, 7 яҡын сит ил дәүләтенән, шулай уҡ Венгрия, Германия, Ҡытай, Перу, Польша, АҠШ, Төркиә, Финляндия, Швейцария һәм Көньяҡ Африка Республикаһынан бөтәһе 806 вәкил ҡатнаша. Ҡоролтай барышында 10 йүнәлеш буйынса кесе ҡорҙар үтә. Башҡорттарға, Башҡортостан Республикаһы халҡына, Башҡортостан Республикаһы дәүләт йыйылышы — Ҡоролтайға, донъя дәүләттәренә, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһына мөрәжәғәттәр ҡабул ителә. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты һайлана. Башҡарма комитеттың эш урыны итеп Өфө ҡалаһы билдәләнә.
II Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы
II Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 2002 йылдың июнендә Өфө ҡалаһында үтте. Башҡортостан Республикаһынан, Рәсәй Федерацияһының 33 төбәгенән, 19 сит илдән, шул иҫәптән Израил, Италия, Канада, АҠШ, Төркиә һәм Япониянан 800-ҙән ашыу вәкил ҡатнашты. Ҡоролтай барышында 12 юнәлеш буйынса кесе ҡорҙар үткәрелде. Рәсәй Федерацияһы Һәм Башҡортостан Республикаһы дәүләт органдарына милли сәйәсәт, милләт-ара мөнәсәбәт, милли мәҙәниәт һәм республика халыҡтары телдәрен артабан камиллаштырыу буйынса тәҡдимдәр индерелде. Башҡорт халҡына, Башҡортостан халыҡтарына, Рәсәй Федерацияһы Президенты В. В. Путинға мөрәжәғәттәр ҡабул ителде.
III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы
III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 2010 йылдың 10-11 июнендә Өфө ҡалаһында булды. . Унда Башҡортостан Республикаһынан, Рәсәй Федерацияһының 33 төбәгенән, 19 сит илдән, шул иҫәптән АҠШ, Бразилия, Германия, Израил, Италия, Канада, Португалия, Төркиә, Япония, Балтия һәм БДБ илдәренән 800-ҙән ашыу вәкил ҡатнашты. Беренсе тапҡыр I йәштәр ҡоролтайы ойошторолоп, уның эшенә 1 000 ашыу вәкил йәлеп ителде. Ҡоролтай 12 йүнәлеш буйынса кесе ҡорҙар үткәрелде. Милли сәйәсәт һәм милләт—ара мөнәсәбәт буйынса мөһим ҡарарҙар, башҡорт халҡына, Башҡортостан халыҡтарына, Рәсәй Президенты Д. А. Медведевҡа мөрәжәғәттәр ҡабул ителде.
Ғәрәп яҙмаһы
Ғәрәп алфавиты (шулай уҡ ғәрәп яҙмаһы, арабица) — алфавит, ғәрәп теле һәм (йышыраҡ модификацияланған формала) ҡайһы бер башҡа телдәрҙә атап, әйткәндә, фарсы, пушту, урду, курд, уйғыр, үзбәк (Афғанстанда), ҡаҙаҡ (элек төте жазу) һәм башҡа телдәр өсөн ҡулланылған әлифба. Шулай уҡ иҫке башҡорт һәм 1929 йылға тиклем хәҙерге башҡорт әҙәби телдәрендә ҡулланылған.
Тасуирламаһы
28 хәрефтән тора һәм уңдан һулға яҙыу өсөн ҡулланыла. Килеп сығышы — набатей яҙмаһы, VI быуатта тулыһынса формалаша.
Был шрифт башта ғәрәп телендә текст яҙыу, айырыуса исламдың Изге Китабы — Ҡөрьән ингән тел өсөн ҡулланылған. Дин таралғас, ул күп тел ғаиләләре өсөн төп шрифт булараҡ ҡулланыла башлай, был тел алфавитына яңы хәрефтәр һәм башка символдар өҫтәүгә килтерә. XVI быуатҡа тиклем был шрифт ҡайһы бер испан текстары өсөн нигеҙ булып хеҙмәт итә. 1928 йылғы тел реформаһына тиклем төрөк теленең яҙма теле булып һанала.
Ғәрәп яҙыуында баш хәрефтәр юҡ. Унда һөйләм башында ла, яңғыҙлыҡ исемдәрҙә лә шул уҡ юл хәрефтәре яҙыла.
Ғәрәп яҙмаһының йәнә бер үҙенсәлеге — бында һүҙҙәге бөтә хәрефтәр бергә ҡушып яҙылмай, бер үк һүҙ икегә, өскә, хата унан да күберәк өлөшкә бүлеп яҙыла. Сөнки ғәрәп телендә үҙенән һуң килгән хәрефкә ялғап, тоташтырып яҙып булмай торған өҙөк хәрефтәр бар. Ошо сәбәптән һәр хәрефтең дүрт төрлө яҙылышы бар:
Каллиграфия
Ғәрәп яҙма мәҙәниәтендә каллиграфия сәнғәте мөһим урын биләй; башлыса, диндә тере йән эйәләрен һүрәтләүҙе тыйыу арҡаһында (аниконизм) каллиграфия мосолман донъяһында сакраль сәнғәттең төп төрҙәренең береһе булып тора. Каллиграфик яҙыуҙың бер нисә стиле бар. Ғәрәп яҙмаһының иң боронғо стилдәренең береһе — күфи, йәки Күфә яҙмаһы (كوفي, Әл-Күфә ҡалаһы исеменән).
Ғәрәп теле өсөн стандарт яҙыу сараһы булған шрифт — нәсих (نسخ «күсермә»).
Ғәрәп цифрҙары
VIII быуаттан һандарҙы яҙыу өсөн модификацияланған һинд цифрҙары менән позицион унарлы иҫәпләү системаһы ҡулланыла. Һандар һулдан уңға яҙыла.
Башҡорт телендә ҡулланылышы
X быуат баштарында, ислам динен ҡабул иткәс, башҡорттар ҙа ғәрәп яҙмаһын ҡуллана башлай. Улар араһында тарихи документтар, шәжәрәләр, эпос, легендалар һәм башҡалар ҙа бар. Боронғо ҡәбер таштарындағы, иҫтәлекле ҡомартҡыларҙа яҙыуҙар ғәрәп хәрефе менән башҡарылған.
Башҡортостанда совет хакимиәте урынлашҡандан һуң башҡорт яҙмаһын булдырыу һәм уны ҡулланыу өсөн 1922 йылда Шәһит Хоҙайбирҙин етәкселегендә комиссия ойошторола. 1923 йылда ошо комиссия тарафынан беренсе алфавит традиция буйынса ғәрәп графикаһы нигеҙендә («иҫкәлеп») төҙөлә
Хос-Апараны-Дон
Хос-Апараны-Дон — Рәсәй йылғаһы. Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
«Горный» Милли минерал-сеймал университеты — Санкт-Петербургтың иң төп һәм ҙур вуздарының береһе, Рәсәйҙең беренсе юғары техник уҡыу йорто.
Тарих
1773 йылдың октябрендә Екатерина II ҡарары менән нигеҙләнгән.
Ҡуййылға (йылға)
Ҡуййылға  (Ко́елга) — Рәсәйҙең Силәбе өлкәһе үҙәк өлөшөндә Көньяҡ Урал буйындағы йылға. Уйылғаның һул, иң ҙур ҡушылдыҡтарының береһе (Тубыл бассейны).
Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
Тарих
Уны асылыу башланғысы тулыһынса башҡорт сәнәғәтсеһе Исмәғил Тасимов исеме менән бәйле. Ул үҙ аҡсаһына төҙөлөш эштәре башлай.
Ҡуййылға (йылға)
Оҙонлоғо — 59 км
Этимологияһы
XVIII быуат сығанаҡтарында — Койелга, Койжилга, Коилга тигән атамалары осрай. Башҡорт телендәге «ҡойо» һәм «йылға» һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән, йәғни «ҡойо йылғаһы», йәки «йылға ҡойоһо» тигәнде аңлата тигән фараздар бар ..
Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә былай тип яҙа:
Башҡорт телендәге «О» өнө топонимдарҙы урыҫ теленә әйләндергәндә «А» өнөнә, ә «У» өнө «О»-ға әйләнеүсән икәнен иҫәпкә алғанда, ошо фараз дөрөҫлөккә тап киләлер.
Тамағы һәм инеше
Сыбаркүл районындағы Сыбаркүлдән баш ала. Ҡуййылға ауыл биләмәһендә Уйылға йылғаһына барып ҡоя. Өлкәнең ике — Сыбаркүл һәм Эткүл районы биләмәләрендә аға.
Ауылдар
Ҡуййылға йылғаһының уң ярына урынлашҡан ауылдар: Малково, Пустозерово, Травник, Щапин, Бурһыҡ, Звягино, Коелга.
Файҙаланыу
Күп кенә ауылдар эргәһендә плотиналы быуалар төҙөлгән. Пустозёрово һәм Травники ауылдары араһында балыҡсылыҡ хужалығы бар.
Шәмғолов Мәҙийәр
Шәмғолов Мәҙийәр (Мадьяр Шамгулов (Мадьяр Шамгуни)); 1874 — 1939) — мосолман дин әһеле. Японияның Кобе ҡалаһы мәсетенең беренсе имамы (1935—1938).
Биографияһы
Ырымбурҙа «Хөсәйениә» мәҙрәсәһен тамамлағандан һуң, 21 йәшендә өйөнә ҡайтып, ошонда уҡыта һәм 1900 йылда имам булып китә. 1905 йылда хажға бара. Өфөнөң «Ғәлиә» мәҙрәсәһендә уҡыта.
1935 йылда Кобела тәүге мәсет төҙөлә, ул башлыса Калькуттанан (Һиндостан) бай мосолмандың хәйриә аҡсаһына һалына. Төҙөлөштөң комитеты составына Мәҙийәр Шәмғолов та ингән. 1935 йылда Японияла йәшәүсе Урал-Волга буйы төркиҙәре ҡоролтайында дини комиссия етәксеһе, мосолмандарҙың Диниә назараты ағзаһы итеп һайлана. Япония, Маньчжурия, Ҡытай һәм Корея буйлап йөрөгән.
СССР-ҙа ҡалған Мотаһар Камалетдиновтың ҡыҙы Фатимаға өйләнгән. Башҡортостанда ҡалған мосолман эшмәкәрҙәренә ярҙам иткән, әҙәбиәт, аҡса ебәргән.
1939 йылдың 18 июнендә Кобе ҡалаһында оҙаҡ ауырығандан һуң вафат була. Ҡаланың мосолман зыяратында ерләнгән.
Мәғлүмәт технологиялары
Мәғлүмәт технологиялары (ИТ, шулай уҡ — мәғлүмәт-коммуникация технологиялары ) — мәғлүмәтте эҙләү, йыйыу, эшкәртеү ресурстары (ISO/IEC 38500:2015) тәҡдим итеү, таратыу процестары, эҙләү методтары һәм был процестарҙы һәм методтарҙы тормошҡа ашырыу саралары (Рәсәй  Федерацияһының № 149-Федераль Законы) ; мәғлүмәтте йыйыу, һаҡлау, эшкәртеү, тапшырыу һәм файҙаланыу эштәрен башҡарғанда, компьютер, иҫәпләү техникаһы сараларын файҙаланыу алымдары, саралары һәм методтары (ГОСТ 34.003-90) ;
Мәғлүмәт технологиялары — мәғлүмәт булдырыу, һаҡлау, идара итеү һәм эшкәртеү технологияларына бәйле, шулай уҡ иҫәпләү техникаһын ҡулланған фәндәр һәм эшмәкәрлек өлкәһенең киң класы.
Ғәҙәттә был терминды компьютер һәм компьютерҙар селтәренә бәйле ҡулланалар, әммә ул шулай уҡ телевидение һәм телефон һымаҡ мәғлүмәт таратыу технологияларын да үҙ эсенә ала. Ҡайһы бер сәнәғәт төрҙәре, мәҫәлән, аппарат саралары, программа менән тәьмин итеү, электроника, ярым үткәргес, Интернет, телеаралашыу йыһаздары, электрон коммерция, компьютер хеҙмәттәре мәғлүмәт технологиялары менән бәйле.
Мәғлүмәт системаһы һәм технологиялары белгестәрен йыш ҡына ИТ- йәки IT-белгестәр тип атайҙар.
Мәғлүмәт технологиялары дисциплинаһы
Киң мәғәнәлә ИТ, фәҡәт компьютер технологиялары менән генә сикләнмәйсә, мәғлүмәтте булдырыу, тапшырыу, һаҡлау һәм ҡабул итеүҙең бөтә өлкәләрен үҙ эсенә ала. Шулай ҙа ИТ-ын йыш ҡына тап компьютер технологиялары менән ассоциациялайҙар, һәм был осраҡлы түгел: компьютер барлыҡҡа килеүе, элегерәк баҫма, унан һуң телевидение килеп сыҡҡандағы кеүек, ИТ-ны яңы кимәлгә күтәрҙе.
Мәғлүмәт технологиялары тармағы
Мәғлүмәт технологиялары тармағы мәғлүмәт системаларын булдырыу, үҫтереү һәм ҡулланыу менән шөғөлләнә. Мәғлүмәт технологиялары, компьютер техникаһы һәм башҡа юғары технологияларҙың ҡаҙаныштарына, йәғни иң яңы коммуникация сараларына, программа тәьмин итеүҙәренә һәм ғәмәли тәжрибәһенә нигеҙләнеп, уны рациональ ҡулланып, кешелек тормошоноң һәм хәҙерге заман йәмғиәтенең бөтә ваҡытты, хеҙмәтте, энергияны һәм матди ресурстарҙы кәметеүгә ынтылып, мәғлүмәт процесын эффектив ойоштороу мәсьәләләрен хәл итеүенә хеҙмәт итә. Мәғлүмәт технологиялары, идара өлкәһе, сәнәғәт етештереүе, социаль процестар менән һәм йыш ҡына уларҙың бер өлөшө булып торалар.
Тарихы
«Мәғлүмәт технологиялары» термины хәҙерге ваҡытта аңлатҡан мәғәнәһендә 1958 йылда Harvard Business Review баҫмаһында сыҡҡан мәҡәләлә донъя күрә; авторҙары Гарольд Дж. Ливитт һәм Томас Л. Уислер «яңы технологияның әлегә бер төрлө килешелгән атамаһы юҡ. Беҙ уны мәғлүмәт технологиялары (ИТ)» тип атаясаҡбыҙ тип төшөндөрөп биргән. Уларҙың аңлатмаһы өс категориянан: эшкәртеү нан, компьютер программалары ярҙамында ҡарар ҡабул итеү өсөн статистик һәм математик методтарҙы ҡулланыуҙан һәм фекерләүҙең юғарыраҡ кимәлендә моделләштереүҙән тора.
1960-сы йылдарҙа, тәүге мәғлүмәт системаларының (ИС) килеп сығыуы һәм үҫеше менән бергә, мәғлүмәт технологиялары әүҙем үҫешә башлаған.
IBM компанияһы 1956 йылда 305 RAMAC компьютер системаһы компоненты сифатында тәүге ҡаты диск сығарған. Бөгөн һанлы мәғлүмәттең күпселеге элеккесә магнитлы рәүештә ҡаты дисктарҙа йәки оптик рәүештә компакт-диск кеүек ҙә һаҡлана. 2002 йылға саҡлы мәғлүмәттең күпселеге аналог ҡоролмаларында устройства һаҡланған, әммә үткән йылда һанлы күләм тәүге тапҡыр аналог ҡоролмаһынан артып сыҡҡан. 2007 йылға ҡарата торош шундай: донъяла һаҡланған 94 % мәғлүмәт һандарҙа: 52 % ҡаты дисктарҙа, 28 % оптик ҡоролмаларҙа һәм 11 % һанлы магнит таҫмала һаҡланған. Донъяла электрон ҡоролмаларҙа мәғлүмәт һаҡлау күләме 1986 йылда 3 эксабайттан һәр өс йыл һайын яҡынса 2007 йылда 295 эксабайтҡа артҡаны иҫәпләнгән.
Төп саралар
Мәғлүмәт технологиялары мәғлүмәт менән идара итеүгә кәрәк барлыҡ ресурстарҙы, бигерәк тә компьютерҙарҙы, программа тәьмин итеүҙе һәм мәғлүмәтте булдырыу, һаҡлау, идара итеү, тапшырыу һәм эҙләү селтәрҙәрен солғап алған. Мәғлүмәт технологиялары түбәндәгесә төркөмләнеүе мөмкин :
Селтәрҙәр
Хәҙерге ваҡытта мәғлүмәт тапшырыуҙың төрлө селтәрҙәре бар — бөтә төп ҡоролмалар араһында мәғлүмәт тапшырыу каналдары һәм коммутирлаусы ҡоролмалар (селтәр узелдары) менән берләшкән хәбәр менән алмашыуҙы тәьмин итеүсе элемтә ҡоролмалары (терминалдар) йыйылмаһы.
Мәғлүмәт тапшырыуҙың селтәрҙәренең түбәндәге төрҙәре бар:
Телефон
2003—2004 йй. тиклем Интернетҡа тоташыуҙың төп, ә хәҙерге көндә иҫкергән методы — дөйөм ҡулланыш телефон селтәрҙәренә тоташҡанда модем файҙаланыу. Ул бөтә кәрәкле функцияға эйә булһа ла, Интернет менән файҙаланыусыларҙың күбеһе ҙы. Европа Союзының, Австрияны, Финляндияны һәм Португалияны индермәгәндә, барлыҡ илдәрендә тиерлек телефон линияһының йорт хужалыҡтарына тоташтырылыу дәрәжәһе бик юғары. Шуға ҡарамаҫтан, Испанияла төп (тар һыҙатлы) телефон селтәрҙәренә тоташтырыу ғәмәлдә юҡҡа сыҡҡан. 2003 йылда половина всех интернет-тоташтырыуҙарҙаң яртыһы телефон ярҙамында тормошҡа ашырылған. Хәҙерге ваҡытта интернет-тоташтырыуҙарҙаң 97 % киң һыҙатлы тоташтырыу системалары аша эшләнә. Тоташтырыуҙарҙың 95 % тиерлек 1 Мбит/с тиҙлегенән ҙурыраҡ йә уға тигеҙ тиҙлек менән томошҡа ашырыла. .
Киң һыҙатлылар
Киң һыҙатлы термины үҙ эсенә мәғлүмәтте тапшырыуҙың, Интернетҡа тоташтырыуҙың юғарыраҡ тиҙлеген тәьмин итеүсе технологияларҙың киң диапозонын индерә. Был технологиялар үткәргес сымдар йәки сүс-оптик кабелдар файҙалана.
Multilink dial-up
Ике йәки күберәк тоташтырыуҙы берләштереү юлы менән алыҫ тоташтырыу булдырып һәм уны бер мәғлүмәт каналы тип ҡарап, юғары үткәреү һәләтен тәьмин итә. Бының өсөн ике йәки күберәк модем, телефон линиялары, һәм иҫәп һандары, шулай уҡ был технологияны хуплаусы провайдер талап ителә. Был вариант, ISDN, DSL һәм башҡа хәҙерге заман технологияларына тиклемге, ҡыҫҡа ваҡыт эсендә популяр булған. Ҡайһы бер етештереүселәр был методҡа ярҙам итеү маҡсатында махсус модемдар ҙа булдырған.
ISDN
ISDN (Integrated Services Digital Network) — хеҙмәттәрҙең интеграцияһына эйә һанлы селтәр. Телефон элемтә хеҙмәттәрен һәм мәғлүмәт менән алмашыуҙы берләштереү мөмкинлеген бирә. Атамаһын 1981 йылда XI CCITT төркөмө тәҡдим иткән. ISDN төп тәғәйенләнеше — абонент үткәреү линияһы буйынса 64 кбит/с тиҙлеге менән мәғлүмәт тапшырыу һәм интеграцияланған телекоммуникация хеҙмәттәрен (телефон, факс, һ. б.) тәьмин итеү. Был маҡсатта телефон сымдарын файҙаланыу ике өҫтөнлөккә эйә: улар бар һәм терминал ҡоролмаһына биреү өсөн файҙаланылыуы мөмкин. ISDN селтәрендә трафиктың төрлө төрҙәрен берләштереү өсөн TDM (Time Division Multiplexing, ваҡыт буйынса мультиплексирование) технологияһы ҡулланыла. Мәғлүмәттең һәр тибы өсөн элементар канал (йәки стандарт канал) тип аталған айырым һыҙат бүлеп бирелә. Был һыҙат өсөн ҙең, һыҙат өлөшө гарантиялана. Һыҙат бүленеүе, каналдан тыш сигнализация каналы тип аталған айырым канал буйынса CALL сигналын биргәс кенә, мөмкин.
xDSL
xDSL (digital subscriber line, һанлы абонент линияһы) — дөйөм ҡулланыштағы телефон селтәренең абонент линияһының үткәреү һәләтен байтаҡҡа күтәреп, микроэлектрониканың һәм сигналды һанлы эшкәртеү методтары ҡаҙаныштарына нигеҙләнеп эффектив кодтарын һәм  ын ҙең адаптив методтарын ҡулланыу технологиялары. xDSL технологияһы 90-сы йылдар уртаһында ISDN һанлы абонент на альтернатива булараҡ барлыҡҡа килде. xDSL-дың төп типтарына ADSL, HDSL, IDSL, MSDSL, PDSL, RADSL, SDSL, SHDSL, UADSL, VDSL ҡарай. Бөтә был технологиялар абонент телефон линияһы аша юғары тиҙлектәге һанлы инеүҙе тәьмин итә. xDSL-дың ҡайһы бер технологиялары  булып торһа, икенселәре әлегә ябай теоретик моделдәрҙән ғибәрәт, шул уҡ ваҡытта өсөнсөләре киң ҡулланылған стандарттарға әйләнгән. Был технологияларҙың төп айырмаһы булып мәғлүмәттәрҙе кодлаштырыуҙа ҡулланылған модуляция тора.
ЛЭП буйынса элемтә
буйынса элемтә — тауышлы мәғлүмәтте йә мәғлүмәттәрҙе тапшырғанда, Электр тапшырыу линияһын файҙаланған бер нисә төрлө системаны тасуирлаусы термин. Йышлығы 50 йәки 60 Герц булған стандарт алмаш ток өҫтөнә аналог сигналды һалып, тауышты һәм мәғлүмәттәрҙе тапшыра алыусы селтәр. PLC BPL-ды (Broadband over Power Lines — мәғлүмәттәрҙе 200 Мбит/с тиҙлек менән тапшырыуҙы тәьмин итеүсе электр тапшырыу линиялары (ЛЭП) ярҙамында киң һыҙатлы тапшырыуҙы), һәм NPL-ды (Narrowband over Power Lines — мәғлүмәттәрҙе Электр тапшырыу линияһы ярҙамында байтаҡҡа кәмерәк, 1 Мбит/с тиҙлеге менән, тар һыҙатлы тапшырыуҙы) үҙ эсенә ала.
Кәрәҙле бәйләнеш
Нигеҙендә кәрәҙле селтәр ятҡан мобиль радиобәйләнеш төрҙәренең береһе. Төп үҙенсәлеге дөйөм ҡаплау зонаһы айырым станцияларҙың (БС) ҡаплау зоналары менән билдәләнгән гә бүленеүҙән тора. Кәрәҙҙәр өлөшләтә һәм бергә селтәр барлыҡҡа килтерә. Идеаль (тигеҙ һәм төҙөлмәләрһеҙ) та бер нигеҙ селтәрҙең ҡаплау зонаһы түңәрәк хасил итә, һәм уларҙан төҙөлгән селтәр алты мөйөшлө гә оҡшаған. Селтәр бер үк йышлыҡтағы диапазонда эшләгән яҫылыҡта селтәр трансиверы йәки, һәм хәрәкәт итеүсе абоненттың ағымда ҡайһы ерҙә булғанлығын билдәләү мөмкинлеген биргән, шулай уҡ абонент бер ҡабул итеү-тапшырыу зонаһынан икенсе ҡабул итеү-тапшырыу зонаһына күскән сағында ла, бәйләнештең өҙлөкһөҙлөгөн тәьмин итеүсе коммутирлаусы ҡоролма.
Электр элемтәһе
Электромагнит сигналдар ярҙамында, мәҫәлән, сымдар, сүс-оптик кабель йәки радио буйынса мәғлүмәт тапшырыу ысулы, элемтә төрө. Хәҙерге заманда алыҫ араларға мәғлүмәт тапшырыу телеграф, телефон, телетайп электр ҡоролмалары ярҙамында, радио һәм микротулҡын нурландырыку (СВЧ-связи), шулай уҡ тапшырыуҙың сүс-оптик линиялары (ВОЛС), спутник бәйләнеше һәм глобаль мәғлүмәт- Интернет селтәре буйынса тормошҡа ашырыла. Электр элемтәһе принцибы сигналдарын (өн, текст, видео (оптик мәғлүмәт) беренсел электрик сигналға әйләндереүгә нигеҙләнгән. Үҙ сиратында, беренсел электрик сигналдар  ярҙамында уларҙың ҡылыҡһырламаһы элемтә линияһы ҡылыҡһырламаһы менән яраҡлашҡан икенсел электрик сигналы булып үҙгәртелә. Артабан элемтә линияһы ярҙамында икенсел сигналдар  ҡоролмаға .  икенсел сигналдар өн, оптик йәки текст мәғлүмәте күренешендә ҡабат  сигналы булып үҙгәртелә.
Аппарат менән
Хисап системаларын аппарат менән  — компьютерҙар һәм компьютер селтәрҙәре эшләгән ҡоролмаларҙың дөйөм атамаһы. Перифериялағы ҡоролмалар — аппарат менән ҙең компьютерға мәғлүмәтте индереү йәки мәғлүмәтте компьютерҙан алыу рөхсәтен биргән мөһим өлөшө.
Терминалдар ҡулланыусыларҙың мәғлүмәт яҫылығына инеү нөктәһе сифатында сығыш яһай.
Персональ компьютер
Компьютер — (computer — ), бер ҡулланыусы эксплуатациялауы өсөн, йәғни шәхси ҡулланыуға тәғәйенләнгән электрон ҡоролма. Персональ компьютерҙарға (артабан — ПК) шартлы рәүештә шулай уҡ конкрет кеше шәхси компьютеры булараҡ теләһә ниндәй башҡа компьютерҙы ла ҡаратырға була. Кешеләрҙең ҙур күпселеге ПК сифатында өҫтәл һәм төрлө күсермә компьютерҙарҙы (лэптоптар, планшет компьютерҙары) ҡуллана. Баштараҡ компьютер хисап машинаһы булараҡ барлыҡҡа килгән булһа, ПК сифатында ул башҡа маҡсаттарҙа — компьютер селтәрҙәренә инеү сараһы һәм компьютер уйындары платформаһы булараҡ, һәм шулай уҡ график интерфейстар менән эшләү өсөн ҡулланыла.
Кәрәҙле телефон
Кәрәҙле селтәрҙә эшләү өсөн тәғәйенләнгән мобиль телефон; кәрәҙ селтәре ҡаплау зонаһы территорияһында телефон бәйләнешен башҡарыу маҡсатында радио ҙы һәм традицион телефон коммутацияһын (компьютер селтәрҙәрен) ҡуллана. Хәҙерге заманда кәрәҙле бәйләнеш — мобиль бәйләнештең иң киң таралған төрҙәренең береһе. Шуның өсөн кәрәҙле телефондарҙан тыш, спутник телефондары, радиотелефондар, магистраль элемтә (транкинг системаһы) аппараттары мобиль телефон тип аталһа ла, ғәҙәттә мобиль телефон тип тап кәрәҙле телефонды ғына атайҙар.
Телевизор
Сымһыҙ каналдар йәки кабель буйынса (шул иҫәптән телевидение программаларын йәки видеосигналды   ҡоролмаларынан - мәҫәлән, видеомагнитофон) һүрәтте һәм тауышты ҡабул итеүсе һәм күрһәтеүсе хәҙерге заман электрон ҡоролмаһы.
Уйын
Компьютер видеоуйындары өсөн эшләнгән һәм булдырылған махсуслаштырылған электрон ҡоролма. Уйындарҙы сығарыу өсөн иң ҡулланлған ҡоролма булып телевизор йәки, һирәгерәк осраҡта, компьютер мониторы тора — шуның өсөн бындай ҡоролмаларҙы тип атайҙар ҙа (сөнки улар бойондороҡһоҙ күрһәтеү ҡоролмаһына ). Портатив (кеҫә) уйын системалары үҙҙәренең эсенә урынлаштырылған күрһәтеү ҡоролмаһына эйә (бер нимәгә лә ҡушылмайҙар), шуның өсөн уларҙы уйын ҡоролмалары тип атау бер ни тиклем. Баштан уҡ уйын ҡушылмалары персональ компьютерҙарҙан бер нисә мөһим билдәһе — улар, телевизорҙы төп күрһәтеү ҡоролмаһы сифатында ҡулланыуҙы күҙаллағанлыҡтан, персональ компьютерҙар өсөн булдырылған стандарт периферия ҡоролмаларының күпселеген — компьютер клавиатураһы йәки модемды хупламауҙары менән айырылалар ине. Бер нисә йыл алдараҡ һатылыусы бөтә ҡушылмалар тиерлек, башҡа ҡушылмаларҙы хупламау шарты менән, проприетар программа   йәғни  уйындарҙы башлау өсөн тәғәйенләнә ине. Әммә, уйын ҡушылмаларының үҫеүе менән, ҡушылмалар һәм персональ компьютерҙар араһындағы айырма яйлап юйыла барҙы — ҡайһы бер ҡушылмалар клавиатура, ҡаты диск, хатта операция системаларын (Linux) индереүҙе рөхсәт итеүе мөмкин. Ҡайһы бер ҡушылмаларҙың схемалары һәм, иҫкәрмә рәүешендә, ирекле лицензия менән таралыуы мөмкин. Уйын ҡушылмалары баҙары сағыштырмаса ябай электрон телевизион уйын системаларынан (Pong ҡушылмаһы) беҙҙең көндәрҙә, ҡеүәтле күп функциялы уйын системаларына әйләнеп, үҫеште.
Электрон почта
(шул иҫәптән Интернет глобаль) компьютер селтәр буйынса «хаттар» йәки «электрон хаттар» тип аталған электрон хәбәрҙәрҙе таратыу һәм ҡабул итеү технологияһы һәм ул тәҡдим иткән хеҙмәттәр. Электрон элементтар составы һәм эш принцибы буйынса ғәмәлдә, терминдарын (почта, хат, конверт, һалыу, йәшник, һ.б.), үҙенсәлектәрен — ҡулланыу ябайлығы, хәбәрҙәрҙе тапшырыуҙы тотҡарлау, етерлек ышаныслы һәм шул уҡ ваҡытта тапшырмалылыҡ гарантияһының булмауы — үҙләштереп, ғәҙәттәге (ҡағыҙ) почта системаһын ҡабатлай. Электрон почтаның яҡшы яғы булып: кеше еңел ҡабул итерлек һәм иҫендә ҡалдырырлыҡ төр адрестар (иҫәп яҙмаһы, ҡулланыусы_исеме; @ Доменлы исеме, домен_исеме (мәҫәлән, somebody@example.com); ябай ғына, форматлаштырылған тексты ла, шулай уҡ ирекле файлдарҙы ла тапшыра алыу мөмкинлеге; серверҙарҙың бойондороҡһоҙлоғо (дөйөм осраҡта улар бер-береһенә туранан-тура мөрәжәғәт итә); хәбәрҙе тапшырыуға етерлек юғары ышаныс; кеше һәм программалар ҡулланыуының етерлек ябайлығы. Электрон почтаның етешһеҙлектәре: спам һымаҡ күренештең булыуы (бик күп реклама һәм вирус таратыу); конкрет хатты гарантиялы тапшырыуҙың теоретик яҡтан мөмкин булмауы; хәбәрҙе тапшырыуҙың тотҡарланыу мөмкинлеге (бер нисә тәүлеккә тиклем); бер хәбәрҙең дәүмәленә һәм почта йәшнигендәге (ҡулланыусылар өсөн персональ рәүештә) дөйөм хәбәрҙәрҙең дәүмәлен сикләүҙәр.
Эҙләү системаһы
Интернетта мәғлүмәт эҙләү мөмкинлеген биреүсе веб-ҡушымталы (веб-интерфейслы) программа-аппарат комплексы. Эҙләү системаһы тип ғәҙәттә системаның интерфейсы (фронт-энд) урынлаштырылған сайт. Эҙләү системаһының программа өлөшө булып эҙләү машинаһы (эҙләү ) тора — эҙләү системаһының функционаллеген тәьмин итеүсе һәм ғәҙәттә эҙләү системаһын эшләгән компанияның коммерция серен һаҡлаған (программа менән тәьмин итеүсе) программалар комплексы. Эҙләү системаларының күпселеге мәғлүмәтте Бөтә донъя ндә эҙләй, ләкин шулай уҡ файлдарҙы FTP-серверҙарҙа, тауарҙарҙы интернет-магазиндарҙа, мәғлүмәтте Usenet яңылыҡтар төркөмөндә эҙләргә һәләтле системалар бар. Эҙләүҙе яҡшыртыу — хәҙерге заман интернетының өҫтөнлөклө бурыстарының береһе (эҙләү системалары эшмәкәрлегендә төп проблемаларҙы мәҡәләһендә ҡара). Net Applications компанияһы мәғлүмәттәре буйынса, 2011 йылдың ноябрендә эҙләү системаларын ҡулланыу түбәндәгесә бүленгән:
Технологик потенциал һәм үҫеш
Гильберт һәм Лопес технологик прогрестың (үҙенә күрә Мур законы) экспоненциаль үҫешен мәғлүмәт эшкәртеүсе бөтә машиналарҙың 1986 һәм 2007 йылдар араһында ҡеүәттең йән башына һәр 14 ай һайын ике тапҡыр артҡанын билдәләй; телекоммуникацион мөмкинлектәрҙең глобаль потенциалы йән башына һәр 34 ай һайын икеләтә арта; донъяла мәғлүмәт һаны йән башына һәр 40 ай һайын (йәғни һәр өс йыл һайын) икеләтә арта, ә мәғлүмәтте  яҡынса 12,3 йыл һайын йән башына икеләтә артыу тенденцияһына эйә.
Рәсәй буйынса статистика
Тимур Фәруҡшин (Рәсәйҙә International Data Corporation (IDC) һәм ндә консалтинг буйынса директор) 2010 йылға йыйылған мәғлүмәттәргә ярашлы, Рәсәй, үҫешкән Көнбайыш Европа илдәренән һәм АҠШ-тан ИТ-ҡоролмаларға тотонған аҡса сығымдары буйынса 3-5 тапҡырға ҡалышып, донъяның алдынғы илдәренең беренсе тиҫтәһенә инде. Рәсәйҙә авторлыҡ хоҡуғын боҙоу (программа менән тәьмин итеүҙе һатып алыуға) йән башына байтаҡҡа кәмерәк аҡса тотонола, был сығымдар пункты буйынса Рәсәй АҠШ-тан 20 тапҡырға, Көнбайыш Европаның алдынғы илдәренән — 10 тапҡырға, ә уртаса донъя күрһәткесе буйынса — 55 % апртҡа ҡалған. 2010 йылда ИТ-хеҙмәттәр күрһәтеү буйынса Рәсәй бары тик 22 урын алған һәм уртаса донъя күрһәткесе буйынса 66 %-ҡа артта ҡалған.
ИТ-белгестәр баһалауы буйынса, Рәсәйҙә ИТ-технология үҫешенең төп проблемаһы булып төрлө рәсәй төбәктәре араһында һанлы өҙөклөк тора. 2010 йыл статистикаһы буйынса, Мәскәү, Санкт-Петербург, Томск өлкәһе менән сағыштырғанда, был өлкәлә артта ҡалған төбәктәрҙең: Дағстан һәм Ингушетия, Ханты-Мансы автономия округы — Югра (Ханты-Мансийск) һәм Ямал-Ненец автономия округтарының ҡайһы беренең артта ҡалыу күрһәткестәре артыу тенденцияһына эйә. 2010 йылда, алдынғылары менән сағыштырғанда, артта ҡалған төбәктәрҙә интернетҡа ингән мәктәптәр нисбәте — 1/2,2 булған саҡта, һәм ИТ-белгестәр һәм халыҡтың дөйөм белем кимәле алдынғы төбәктәрҙә, артта ҡалғандары менән сағыштырғанда, түбән — 1/11,2 нисбәтендә һаҡланған;.
IDC аналитиктары, Рәсәйҙә 2011—2015 йй. сығымдарҙы фаразлап, мәғлүмәт технологиялары үҫешенә ағымы тенденцияларының йүнәлеше тураһында отчёт төҙөгән. IDC фаразлауына ярашлы, ошо биш йыллыҡ осорҙа Рәсәйҙең мәғлүмәт технологияларына уртаса йыллыҡ сығымдары үҫеше 11,6 % тәшкил итәсәк. 2015 йылда мәғлүмәт технологиялары үҫешенә йыллыҡ аҡсалата сығым 41,1 миллиард АҠШ долларына етәсәк.
Урта Уксунай
Урта Уксунай — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уксунай йылғаһының уң ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тверь дәүләт циркы
Тверь дәүләт циркы — Рәсәй Федерацияһының Тверь ҡалаһындағы күңел асыу үҙәге. Ҡаланың цирк бинаһы хәҙерге Тверь майҙанында урынлашҡан.
Тверь дәүләт циркы шул исемдәге ҡаланың Совет урамындағы күп ҡатлы ағас бинаһында 1924 йылдың 14 ноябрендә һаҡланып ҡалған № 6 мәктәбе ҡаршыһында урынлашҡан. 1925 йылда Тверь циркының иҫке бинаһы яна һәм цирк тамашаһы ҡала баҡсаһындағы йәйге театрҙа, Тверь дәүләт театры бинаһында, күсмә цирк-шапитола күрһәтелә, ә 1932 йылдан алып — яңы цирк-шапито бинаһында күрһәтелә. 1941 йылда немец оккупацияһы ваҡытында цирк бинаһы юҡҡа сыға, 1944 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1946 йылда.) цирк бинаһы тергеҙелә, ләкин 1949 йылда ул янып китә, артабан 1950 йыл яңынан тергеҙелә. 1971 йылда архитектор А. Л. Сегал тарафынан Тверь майҙанында цирктың яңы бинаһы асыла. Цирк бинаһында тамашасылар өсөн 15 рәттә 1657 ултырғыс ҡуйылған. Тверь дәүләт циркы көмбәҙенең бейеклеге 18 метр тәшкил итә. Хәҙерге ваҡытта цирк ошо бинала урынлашҡан һәм эшләй.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Кобе мәсете
Кобе мәсете (神戸モスク) — 1935 йылдың октябрендә Кобе ҡалаһында нигеҙ һалына. Японияның беренсе мәсете. Тәүге имамы — Мәҙийәр Шәмғолов (1935—1938).
Тарихы
Мсете төҙөлөшө Кобе Ислам комитетының 1928 йылдан 1935 йылға тиклем йыйған иғәнәләр иҫәбенә финанслана. Мәсет 1943 йылда Япония Император флоты тарафынан тартып алына. Әммә был уға бөгөн дә мәсет булырға ҡамасауламай. Уның нигеҙе һәм структураһы 1995 йылғы ер тетрәүҙе лә сыҙай алған.
Ильяс Юлдашев
Ильяс Юлдашев (1787—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
Биографияһы
Ильяс Юлдашев Ырымбур губернаһы Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының ) Әлшәй ауылында йәшәгән. Зауряд-сотник булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 13-сө Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 13-сө Башҡорт атлы полкы 12-се һәм 7-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 22 октябрендә Түбәнге Новгородҡа бара. 1813 йылдың майында Түбәнге Новгород ополчениеһы менән бергә Варшава герцоглығына килә һәм Польша армияһы составына керә. 1813 йылдың 5 авгусынан Глогауҙы блокадалауҙа ҡатнаша һәм ҡәлғә бирелгәнсе уның составында һуғыша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 13-сө Башҡорт атлы полкы Парижға инә.
Худ-Яга-Тывис
Худ-Яга-Тывис — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сед-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.