cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Һунарҙағы драма
Сюжет
Төндә Камышев янына Вознесенский килә һәм Надежданың үҙ-үҙенә ҡул һалырға маташыуы тураһында һөйләп бирә. Бер үк ваҡытта Карнеевтан Ольганың үлеүе тураһында хат килтерәләр. Камышев менән табип усадьбаға бара һәм әле йәне сыҡмаған Ольганы күрә. Иван Петрович унан һорау алырға тырыша, ләкин Ольга үлтереүсенең кем икәнен әйтмәйенсә йән бирә.
Камышев менән Полуградов был ваҡиғаны тикшерә. Ольганың үлемендә улар енәйәт урынында ҡанға буялған Урбенинды күрә һәм уны ғәйепләй. Бер нисә көндән һуң Кузьма ниндәйҙер байҙың уның бөрмәле бишмәтенең итәгенә ҡанлы ҡулын һөрткәнен иҫенә төшөрә. Кузьманы ҡулға алалар, ул һаҡ аҫтында ултырғанда теге байҙың битен иҫенә төшөрөрөгә тырыша, ләкин икенсе көндөң таңында уның тәнен быуып үлтерелгән көйө табалар.
Камышев тәфтишсе эшенән сығып китә. Присяжныйҙар суды Урбенинды 15 йылға каторгаға хөкөм итә. Повесттың авторы был ваҡиғаларҙан һуң һигеҙ йыл ғүмер үтеп киткәне тураһында яҙа. Шул ваҡыт эсендә Карнеев эскеселек арҡаһында усадьбаһынан ҡолаҡ ҡаға һәм Камышев иҫәбенә йәшәй. Камышев ныҡ ҡартая һәм йыш ҡына уҙған тормошон иҫкә ала. Ошоноң менән ҡулъяҙма тамамлана.
Тәүге визитынан һуң өс ай үткәс, Камышев мөхәррир янына ҡабат килә. Әңгәмә ваҡытында мөхәррир ҡулъяҙмала яҙылған факттар буйынса Ольганы Урбенин түгел, ә Камышев үҙе үлтергән тип бара. Камышев мөхәррирҙең һүҙҙәре дөрөҫлөгөн раҫлай һәм Ольганы нисек үлтергәнен һөйләп бирә. Камышевҡа кемгәлер үҙенең уй-тойғоларын һөйләргә кәрәк була, шунлыҡтан ул үҙенең ғәйебен артыҡ йәшермәйенсә ҡулъяҙмаһында яҙа. Иван Петрович, Урбениндың элеккесә каторгала булыуына ( ҡайһы бер кешеләр әйтеүе буйынса үлеүе тураһында белеүенә) ҡарамаҫтан, үҙенең ғәйебен танырға барырға йыйынмай.
Әҫәрҙең яҙылыу тарихы
Повесть (ҡайһы ваҡыт уны роман тип тә йөрөтәләр) 1884 йылдың яртыһында яҙылып бөтә. 24 йәшлек Антон Чехов ҡулъяҙманы Мәскәү гәзите «Новости дня» редакцияһына (А. Я. Липскеров нәшер иткән) килтерә. был саҡта А. П. Чехов Петербургтың «Осколки» һәм Мәскәүҙең «Будильник» журналдары менән әүҙем хеҙмәттәшлек итә һәм уларҙа үҙенең  юмористик хикәйәләрен һәм фельетондарын баҫтыра. «Һунарҙағы драма» әҫәре уларҙан жанры һәм форматынан байтаҡҡа айырылып тора. Повесть 1884 йылдың август-декабрендә һәм 1885 йылдың ғинуар-апрелендә «А. Чехонте» псевдонимы аҫтында сыға. Ҡайһы бер һандарында «Антоша Чехонте» йәки «Чехонте» ҡултамғаһы тора.
Повестың ике исеме бар: «Ысын булған хәл» (әҫәр тулыһынса) һәм «Суд тәфтишсеһе яҙмалары» (төп бүлеге). Повесть А. П. Чехов өсөн һирәк детектив жанрында яҙылған. Автор үҙе был әҫәрен бер тапҡыр ҙа кире эшкәртмәгән, йыйынтыҡтарына индермәгән һәм хаттарында ла иҫкә төшөрмәгән. Шуныһы билдәле,А. П. Чехов детектив әҙәбиәтте бер ваҡытта ла хупламаған.
Чехов әҫәрҙәрен тикшереүселәр һәм тәнҡитселәрҙең был әҫәргә ҡараштары төрлөсә була. А. А. Измайлов, повестың әҙәби яҡтан түбән дәрәжәле гәзиттә баҫылыуына ҡарамаҫтан, был әҫәрҙе бик етди повесть тип тапҡан. Ю. В. Соболев «Һунарҙағы драманы» шул ваҡыттағы енәйәт тураһындағы романдарға пародия итеп яҙылған тип һанай. А. Б. Дерман повесты «артыҡ зауыҡһыҙ битле» мелодрама тип иҫәпләй. Л. И. Вуколов пародия итеп уйланылған «гәзит романының» тулы ҡанлы әҙәби әҫәргә әйләнеүе был тип яҙа.
Повеста йәш А. П. Чехов талантлы, тик тәжрибәһе етешмәгән ҡулы менән персонаждарҙың эске ҡаршылыҡтарында уйнай. Мәҫәлән, тыштан бик күркәм күренгән Камышев менән Ольга ысынбарлыҡта бик ҡәбәхәт һәм ҡот осҡос натуралы кешеләр булып сыға. Урбенин менән Ольганың «тигеҙһеҙ никахында» ғазап сигеүсе яҡ булып ғәҙәттәгесә йәш кәләш түгел, ә, киреһенсә, үҙ бәхетен табырға тырышыусы оло йәштәге кейәү була. Юғары әхләҡ нормалары буйынса йәшәүселәр дворяндар түгел, ә уларҙың хеҙмәтселәре һәм лакейҙары.
Тик ҡайһы бер персонаждар тик һыҙмаса ғына бирелгән. Граф бөтә аламалыҡтарҙың да үҙәге булып тора: ул ҡатын-ҡыҙҙы артыҡ яратыусы ла, алдаҡсы ла, эскесе лә итеп һүрәтләнгән. Өйәҙ табибы, киреһенсә, бигерәк тә ҡатҡан ағас ҡылыҡлы итеп күрһәтелгән. Шулай булыуына ҡарамаҫтан, «Һунарҙағы драма» повесы өлгөргән Чеховтың әҫәрҙәренә хас етди психологик прозаға индерер өсөн шәп ғаризаһы булып тора. .
Кабуки
Кабуки (яп. 歌舞伎, төп мәғәнәһендә «йыр, бейеү, оҫталыҡ», «оҫта йырлау һәм бейеү») — Япония традицион театрының бер төрө. Ул йыр, музыка, бейеү һәм драма синтезынан ғибәрәт. Кабукиҙы башҡарыусылар ауыр символикалы ҡатмарлы грим һәм кейем ҡулланалар.
«Кабуки» һүҙенең этимологияһы
Был һүҙ киң таралған «кабуку» — «ситкә тайпылыу» ҡылымынан барлыҡҡа килгән. Һуңыраҡ «кабуки» һүҙе ҡытай иероглифы менән яҙыла башлай, ә «кабуку» һүҙе әкренләп ҡулланыуҙан сыға<span class="mw-ref" id="cite_ref-.D0.93.D1.83.D0.BD.D0.B4.D0.B7.D0.B8.E2.80.941969.E2.80.94.E2.80.9445.2C_46_1-0" rel="dc:references"> [1]  <span class="mw-ref" id="cite_ref-.D0.93.D1.83.D0.BD.D0.B4.D0.B7.D0.B8.E2.80.941969.E2.80.94.E2.80.9445.2C_46_1-0" rel="dc:references">.
«Кабуки» һүҙе японса оригиналында өс иероглифтан — 歌舞伎 тора, ундағы 歌舞 символдары (кабу) «йыр һәм бейеүҙе», ә 伎 символы (ки) — «оҫталыҡты» аңлата. XVII быуат башында ки һүҙенең омонимы булған «квалификациялы ҡатын-ҡыҙ» һәм «уйын» тигән иероглифтар ҡулланыла. Бындай символдарҙың комбинацияһы драманы һүрәтләй, сөнки ул ваҡытта уйын-көлкө, бейеү, йыр һәм төрлө скетчтар тап драманы барлыҡҡа килтереүсе элементтар булып торалар<span class="mw-ref" id="cite_ref-Shively.E2.80.941957.E2.80.94.E2.80.94144_2-0" rel="dc:references"> [2]  <span class="mw-ref" id="cite_ref-Shively.E2.80.941957.E2.80.94.E2.80.94144_2-0" rel="dc:references">.
Хәҙерге заман япон телендә «кабуки» бер генә мәғәнәлә ҡулланыла: ул драманың популяр формаһын ғына аңлата<span class="mw-ref" id="cite_ref-Shively.E2.80.941957.E2.80.94.E2.80.94144_2-1" rel="dc:references"> [2]  <span class="mw-ref" id="cite_ref-Shively.E2.80.941957.E2.80.94.E2.80.94144_2-1" rel="dc:references">. Хәҙерге заман рус телендә «кабуки» үҙгәрмәй торған ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙҙар родында торған исем. Баҫым икенсе ижеккә төшә.
Эдо осоро (1603—1868)
Кабуки жанры XVII быуатта халыҡ йырҙары һәм бейеүҙәре нигеҙендә барлыҡҡа килгән. Уның башында Идзумо Тайся ғибәҙәтханаһында эшләгән Окуни торған. Ул 1603 йылда Киото йылғаһының ҡороған үҙәне янында һәм күп кешеләр йөрөгән ҡала урамдарында ритуал бейеүҙәр башҡарған. Һуңыраҡ үҙ сығышына ул төрлө музыка ҡоралдарында(флейта, барбандар) уйналған музыка аҫтында романтик бейеүҙәрҙе лә ҡушҡан. Һуңыраҡ Окуни баш ҡалала ҙур дан ҡаҙанған һәм сәхнәлә сығыш яһай башлаған. Ҡатын-кыҙҙар ирҙәр һәм ҡатын-кыҙ ролен комик пьесаларҙа башҡарғандар. Уларҙың сюжеттары көндәлек тормоштан алынған булған. Яңы жанр бик тиҙ арала популярлыҡ яулай. Окуниҙы хатта Император һарайына ла сығыш яһарға саҡыралар. Театр сәнғәтенең был яңы төрө уңышлы булғанға күрә, үҙ-ара конкурентлашҡан труппалар ҙа барлыҡҡа килә, шуның арҡаһында бары тик ҡатын-ҡыҙҙар ғына уйнаған кабуки театры донъяға килеүен раҫлай.
Башта кабуки тупаҫ һәм әҙәпһеҙ спектаклдәр күрһәткәнлектән кабуки актрисаларын куртизанкаларға тиңләп тә йөрөткәндәр.
1629 йылда ижтимағи әхлаҡты һаҡлау өсөн сегунат Токугава ҡатын-ҡыҙҙарға сәхнәлә сығыш яһауҙы тыя. Ҡайһы бер тарихсылар шулай уҡ боронғо геройҙар тураһындағы спектаклдәр урынына ябай кешеләрҙең тормошон күрһәтеүҙе хөкүмәт ҙур хата итеп һанаған тип тип әйтәләр.
Ҙур популярлыҡ яулаған кабуки театрында ҡатын-ҡыҙ башҡарыусыларҙың урынына йәш егеттәр киләләр. Был бейеүҙәрҙең драматик сәнғәт менән алышыныуына килтергән. Әммә был әхлаҡты төҙәтеүгә бик аҙ йоғонто яһай, сөнки егеттәр күп ваҡыт төрлө ыҙғыш-һуғыштар ойошторалар һәм шунлыҡтан 1652 йылда сегунат егеттәрҙең дә сәхнәлә уйнауын тыя.
1653 йылдан алып кабуки труппаларында бары тик оло ирҙәр генә сығыш яһай алған, ә был инде тәрән стилле, нәзәкәтле кабукиҙың яңы төрө — яро-кабуки (яп. 野郎歌舞伎, яро: кауки, «шаян кабуки») барлыҡҡа килтергән. Был метаморфоза шулай ваҡытта Японияла популяр булған кегэн комик театры йоғонтоһонда тормошҡа ашҡан. Бөгөнгө көнгә тиклем кабукиҙа бөтә ролдәрҙе лә ир-аттар башҡара. Ҡатын-ҡыҙҙар ролен башҡарыусыларҙы оннагата йәки ояма (яп. 女形, «ҡатын-кыҙҙар стилендәге актерҙар») тип йөрөтәләр. Башҡа ике стилдә уйнаусыларҙы арагото (яп. 荒事, «тупаҫ стиль») һәм вагото (яп.  和事, «йомшаҡ, гармониялы стиль») тип атап йөрөтәләр. Кабукиҙа төрлө стилдә уйнауҙа махсуслашҡан актерҙар династиялары бар.
Гэнроку осоронда кабуки театры ҡурсаҡ театры бунраку менән бер рәттән ныҡ үҫешкән. Уның тәүге һөнәри авторы Тикамацу Мондзаэмон бер нисә бик матур әҫәрҙәр яҙа. Шуларҙың береһе «Сонэдзакиҙа һөйәркәләрҙең үҙ-үҙҙәрен үлтереүе» тигән пьесаһы ике театр өсөн дә яҙылһа ла, ул кабуки театрында ҡуйылып, авторға һәм театрға ҙур дан килтергән.
XVIII быуат уртаһында кабуки публиканың ҡыҙыҡһыныуын юғалтҡан, уның урынын түбән класс вәкилдәренең иғтибарын үҙенә бер нисә бик матур постановкалар ҡуйған бунраку тартып алған. XVIII быуаттың аҙағына тиклем кабуки бер ни менән дә артыҡ алдыра алмаған.
Мэйдзи осоро (1868—1912)
Мэйдзи осоронда хәҙерге замандың кабуки театрының нигеҙҙәрен һалыусы бөйөк актерҙар Итикава Дандзюро IX, Итикава Садандзи I һәм Оноэ Кикугоро V ижад итәләр.
Итикава Дандюро IX (1838 йә 1839-1903), кабуки театрының иң оҫта сәнғәт эшмәкәре була, ул традицион башҡарыу техникаһы нигеҙендә спектаклдәрҙең яңы төрөн ижад итә. 1878 йылда ул үҙе өсөн махсус яҙылған яңы кацурэки-гэк пьесаларында («тере тарих пьесаларында») уйнай, уларҙа тарихи ваҡиғалар бик ентекләп кәүҙәләндерелә. Улар театрға популярлыҡ килтермәһәләр ҙә, кабукиның алдағы көндәрҙәге үҫешенә ҙур йоғонто яһайҙар. Театрҙа тарихи драмалар ҡуйылыу уға ҡарата ҡыҙыҡһыныу уята, ә киләсәктә ундай драмалар яҙыусыларға Итикава Дандзюро IX табыштары һәм хаталары фәһем алырға булышлыҡ итә.
Оноэ Кикугоро V (1844—1903) -ИтикаваДандзюро IX дуҫы һәм ярышташы, ул көнкүреш тураһындағы яңы пьесалар жанры булған дзангири-мононың төп актеры. «Дзангири» «ҡыҫҡа сәсле» тигәнде аңлата, һәм бындай сәс феодал теммагэны(сәстең маңғай өлөшөнөң һәм елкәһендәгеһенең ҡырылыу) алыштыра һәм уны яңы пьесаларҙың персонаждары йөрөтә. Дзангири-моно пьесаһы булып Каватакэ Мокуамиҙың 1873 йылда «Моритадза» театрында ҡуйылған «Токе нитинити симбун» пьесаһы тора. 1882 йылда был жанр ғәмәлдән сыға.
Итикава Садандзи I (1842—1904) 1893 йылда «Мэйдзидза» театрын барлыҡҡа килтерә. Алты йылдан һуң бында кабуки театрының профессиональ драматургтары түңәрәгенә инмәгән Мацуи Сёёҙың «Акугэнта» пьесаһы ҡуйыла.Был консерватив ябыҡ түңәрәктәге сит яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен уйнатмау ситуацияһын тап Итикава Садандзи I үҙгәртеп ебәрә. Киләсәктә кабуки театры өсөн күп яҙыусылар һәм драматургтар пьеса яҙа башлай.
1902 йылда игеҙәк ағалы-ҡустылы Сираи Мацудзиро һәм Отани Такэдзиро «Сетику» компанияһын асалар. был компания тиҙҙән иң ҙур театр һәм кинокомпанияһына әйләнә. Ҙур труппаларҙың етәкселәре менән килешеүгә инеп, улар айырым пьесаларҙы финанслайҙар, театр биналары һатып алып, театрҙар менән етәкселек итә башлайҙар. 1911 йылдың март айында беренсе европа стилендәге «Тэйкоку гэкидзе» театры асыла. Унда Европа театрҙарының тәжрибәһен уҡытҡан актерҙар мәктәбен асалар. Актерҙарҙың балаларына өҫтөнлөктәр бирелмәй, мәктәпкә теләгән кеше уҡырға инә ала. Уҡытыу программаһына европа опера һәм балет дәрестәре индерелә, уларҙы италиялы Дж. Роси уҡыта. Ныҡлап әҙерләнгән актерҙар һәм актрисалар сәхнәлә оннагата менән бер рәттәнсыға башлайҙар. «Тойкоку гэкидзе» сәхнәһендә гастролдәргә килгән сит ил актерҙары ла йыш ҡына сығыш яһайҙар.
Шугур
Шугур — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628230, ОКАТО коды — 71116912001.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Еланка (Икса ҡушылдығы)
Еланка  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икса йылғаһының уң ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вальдек (Тюрингия)
Вальдек (Тюрингия) (Waldeck (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 239 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,97 км2. Диңгеҙ кимәленән 340 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7646 һәм автомобиль коды — SHK.
Строка (Мугая ҡушылдығы)
Строка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мугай йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһы Түбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Полина Виардо
Полина Виардо (Pauline Viardot), тулы исеме Мише́ль Фердина́нда Поли́на Гарси́а Си́тчес (Michelle Ferdinande Pauline García Sitches; кейәүгә сыҡҡандан һуң үҙен Мадам Виардо тип йөрөткән, Madame Viardot; 18 июль, Париж — 17 йәки 18 май , шунда уҡ) — испан-француз йырсыһы, композитор һәм вокал педагогы. Испан йырсыһы һәм педагогы Мануэль Гарсиа-өлкән һәм Хоакина Ситчестың ҡыҙы һәм уҡыусыһы,  Мария Малибран һәм Мануэль Патрисио Гарсианың апаһы,  Луи Виардоның ҡатыны, Поль Виардоның әсәһе.
Европаның төрлө театрҙарында сығыш яһай, күп концерттар ҡуя. Фидес (Мейерберҙың «Пророк»), Орфей (Глюктың «Орфей һәм Эвридика»), Розина (Россиниҙың «Севильский цирюльник») партиялары менән билдәле була. Иван Тургеневтың либреттоһына романстар һәм комик опералар авторы. Ире менән бергә, Тургенев әҫәрҙәрен француз теленә тәржемә итә, рус  мәҙәниәте ҡаҙаныштарын пропагандалай. Төрлө мәғлүмәттәр буйынса, уның 250-нән ашыу музыкаль композицияһы иҫәпләнгән.
Полина Виардо карьераһы
1837 йылда 16 йәшлек Полина Гарсиа үҙенең тәүге концертын Брюсселдә бирә, 1839 йылда Лондонда Россиниҙың  «Отелло» операһында Дездемона роле менән беренсе тапҡыр сығыш яһай. Музыка тәнҡитселәре фекере буйынса, ҡайһы бер етешһеҙлектәргә ҡарамаҫтан, ҡыҙҙың тауышында нескә техника менән иҫ киткес дәрт берләшә.
1840 йылда Полина Парижда Théatre Italien директоры һәм композиторы Луи Виардоға кейәүгә сыға. Ҡатынынан 21 йәшкә өлкән булып, ире уның карьераһы менән шөғөлләнә башлай. 1844 йылда Рәсәй империяһының баш ҡалаһы Санкт-Петербургта  Антонио Тамбурини һәм  Джованни Баттиста Рубини менән бер сәхнәлә сығыш яһай. Рәсәйҙә шулай уҡ 1845, 1846, 1853 йылдарҙа гастролдәрҙә була.
Виардоны һөйөүселәр күп була. Атап әйткәндә, рус яҙыусыһы Иван Сергеевич Тургенев 1843 йылда уның «Севильский цирюльник» башҡарыуын ишетеп, йырсыға ғашиҡ була. 1845 йылда ул Рәсәйҙе ҡалдыра, Полина артынан эйәрә һәм, ахыр сиктә, Полинаның ғаилә ағзаһына тиерлек әүерелә. Яҙыусы Полинаның  дүрт балаһына үҙенеке кеүек ҡарай, үҙенең вафатына тиклем Полинаны ярата. Ул, үҙ сиратында, уның эштәренең тәнҡитсеһе була, ә донъяуи урыны һәм бәйләнештәре яҙыусыны  яҡшы яҡтан күрһәтә. Мөнәсәбәттәренең ысын характеры әлегә тиклем бәхәс предметы булып тора.
Бынан тыш, Полина Виардо башҡа бөйөк кешеләр менән аралаша, улар араһында Шарль Гуно һәм Гектор Берлиоз була.
Хөршидбаныу Натаван
Хөршидбаныу (әҙәби псевдонимы Натаван, خورشیدبانو ناتوان, Xurşidbanu Natəvan; 6 август 1832 йыл — 2 октябрь 1897 йыл), «Хан ҡыҙы» булараҡ та билдәле — әзербайжан шағиры, Ҡарабах ханы Мәхти Ҡолой Хан ҡыҙы, Ибраһим Хәлил-хан ейәнсәре.
Полина Виардо
Полина Виардо карьераһы
Үҙенең вокаль һәм драматик һәләттәре менән билдәле булған Виардо  Фредерик Шопен, Гектор Берлиоз, Камил Сен-Санс һәм «Пророк» операһы авторы Джакомо Мейербер кеүек композиторҙарҙы илһамландыра. Ул үҙен бер ҡасан да композитор тип иҫәпләмәй, әммә ысынында иһә өс музыкаль йыйынтыҡ ижад итә, шулай уҡ үҙе өсөн махсус булдырылған ролдәр өсөн музыка ижад итеүҙә ярҙам итә. Аҙаҡ, сәхнәнән киткәс, ул «Последний колдун» исеме аҫтында опера яҙа.
Хәбибуллин Равмер Хәсән улы
Хәбибуллин Равмер Хәсән улы (10 июль 1933 йыл — 31 август 2011 йыл) — совет хужалыҡ һәм партия эшмәкәре, 1987—1990 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары.
Хөршидбаныу Натаван
Тормош юлы
Хөршидбану Натаван 1832 йылда Шушала һуңғы Ҡарабах ханы, генерал-майор Мәхдиҡолой-хан Джеваншир Ҡарабахлы ғаләһендә тыуа һәм һуңғы Гәндж ханы Джавад-хан — Бядирджахан-беим ейәнсәре(1802—1863). Уның бала сағы тураһында бик аҙ билдәле. Атаһы яғынан яҡын туғандары араһында Агабаджи апаһы һәм Нава ағаһы шағир булған, әсәһе яғынан — ағаһы Мусахиби һәм Хали. Уны икенсе апаһы Гәүһәр ханым тәрбиәләп үҫтерә, Натаванда музыка, шиғриәт һәм һүрәт төшөрөүгә һөйөү тәрбиәләй.
Полина Виардо
Полина Виардо карьераһы
Виардо испан, француз, итальян, инглиз, немец һәм рус телдәрендә иркен һөйләшә һәм үҙенең ижадында  төрлө милли стилдәрҙе  ҡуллана. Үҙ таланты арҡаһында ул Европаның иң яҡшы концерт залдарында, шул иҫәптән Санкт-Петербург опера театрында (1843—1846  йыл дауамында) сығыш яһай. Виардоның популярлығы шундай ҙур була, Жорж Санд үҙенең  «Консуэло» романында төп героиняның прототибы итеп ала.
Хөршидбаныу Натаван
Тормош юлы
Натаван белемде өйҙә ала, көнсығыш телдәрен өйрәнә, Фирҙәүси, Низами, Саади, Хафиз, Навои, Физули һәм башҡаларҙың әҙәрҙәрен уҡый. Дағстан буйлап сәйәхәт итә, Тифлистә, Баҡыла була. 1858 йылда Баҡыла Александр Дюма (атай) менән осраша, уға үҙенең ҡул эштәрен бүләк итә. Дюма шағирәгә матур итеп эшләнгән шахмат бүләк итеп бирә. Был осрашыу тураһында А. Дюма :
Хәбибуллин Равмер Хәсән улы
Биографияһы
Равмер Хәсән улы Хәбибуллин 1933 йылдың 10 июлендә Башҡорт АССР-ының Саҡмағош районының Саҡмағош ауылында тыуған. 1961 йылда Өфө нефть институтын тамамлай. Милләте буйынса башҡорт.
Полина Виардо
Полина Виардо карьераһы
Виардо 1849 йылдың 30 октябрендә Mirum Tuba  (Моцарттың «Реквием») Шопенды ерләгәндә меццо-сопрано партияһын башҡара. Глюктың «Орфей һәм Эвридика» операһында төп ролде башҡара. Полина Виардо-Гарсиа 1863 йылда сәхнәне ҡалдыра, ғаиләһе менән Францияны ташлап китә (уның ире Луи Виардо Наполеон III режимына ҡаршы була )  һәм Баден-Баденда төпләнә. Наполеон III ҡолатылғандан һуң ғаилә Францияға ҡайта, Полина Париж Консерваторияһында 1883 йылда ире вафат булғанға тиклем уҡыта, шулай уҡ Сен-Жермен бульварында музыкаль салон тота. Уның уҡыусылары араһында Дезире Арто һәм Софи Рёр-Брайнин була.
Полина Виардо 1910 йылда үҙен яратҡан туғандары солғауында вафат була. Парижда Монмартр зыяратында ерләнә. 1874 йылда Иван Тургенев Буживалдә Виардо өсөн парк һәм йорт һатып ала.
Ғаиләһе
Луи Виардо менән Полинаның танышыуы Жорж Санд арҡаһында була.
1840 йылда 16 апрелендә улар Парижда өйләнешә, ә ике айҙан һуң Полина Виардо Жорж Сандҡа Римдан яҙа: «Һеҙ вәғәҙә иткәнсә мин Луиҙа юғары аҡыл, тәрән күңел һәм изгелекле характер таптым... ир өсөн гүзәл сифаттар, әммә был ғына етерлекме?». Ире темпераментлы Полинаның ҡапма-ҡаршыһы була. Был никахты бәхетле тип атау мөмкин түгел. Луи ҡатынын ярата һәм уның шәхесенә хөрмәт менән ҡарай, көнсөллөк менән ялҡытмай. Әммә Луиға хөрмәт менән ҡараған Жорж Санд та уны  «төнгө ҡалпаҡ кеүек бойоҡ» тип таба, һәм көндәлегенә Полинаның ирен  «йәшенһеҙ һәм дәртһеҙ» яратыуын яҙа.
Хөршидбаныу Натаван
Тормош юлы
1872 йылда ул Шушала әҙәби түңәрәк ойоштора («Меджлиси-Унс» («Собрание друзей»), Әзербайжан ҡалаларындағы башҡа шундай уҡ түңәрәктәр менән ижади бәйләнештә тора.
Полина Виардо
Ғаиләһе
Луи Виардо менән никахта ҡыҙҙары Луиза-Полина (1841—1918), Клоди (1852—1914), Марианна (1854—1919) тыуа,   1857 йылда — улы  Поль (1857—1941. (Ҡайһы бер хәбәрҙәр буйынса — башлыса был версия яҡлы, атап әйткәндә, Евгений Семенов буйынса — Полдең атаһы Тургенев була ). Марианна һәм Габриэль Фореның   күп йыллыҡ романы айрылышыу менән тамамлана. Марианна композитор һәм пианист  Альфонс Дювернуала кейәүҙә була.
Санкт-Петербургта адрестары
1843 йыл — А.М. Ушаковтың килем йорто — Невский проспекты, 54.
Нәфис әҙәбиәттә
Жорж Сандтың «Консуэло»  романында төп героиняның прототибы.
Хөршидбаныу Натаван
Тормош юлы
Шушала көнсығыштың классик музыкаһы белгесе Харрат Ҡолой (1823—1883) ойошторған мәжлес тураһында ҡыҙыҡ мәғлүмәттәр һаҡланған. Мәжлес дини маҡсаттан ойошторола, ләкин «мөхәррәм» айында дини йолаларҙы үтәгәндә башҡарыла торған йырҙар менән бер рәттән, бында әзербайжан халҡының милли йырҙары — мугамдарҙы ла өйрәнгәндәр. Бер нисә ай буйы әҙерләнгән матәм тамашалары тамамланғас, йырсылар (ханенделар) шул уҡ мугамдарҙы икенсе урындарҙа, туй һәм башҡа байрамдарҙа, башҡара.
Натаванды халыҡ хөрмәт иткән. Уның дәүерендә Шушала хан һарайы, мәсет, сауҙа йорттары, театр, йәйге һәм ҡышҡы клуб, реаль училище һәм башҡа биналар төҙөлә. 1872 йылда Хөршидбаныу Шуша ҡалаһы халҡын һыу менән тәьмин итер, ҡаланы тәртипкә килтерер өсөн 10 километр алыҫлыҡтағы Һарыбаба тигән ерҙәге Иса болағынан (шишмә) һыу үткәргес һалдырта. Был проектҡа Натаван йөҙ мең һум аҡса бирә. Был һыу үткәргес әле лә «Хан ҡыҙы һыуы» булып йөрөй. Натаван бик уҡымышлы була, көнсығыш телдәрен, Фирҙәүси, Низами, Саади, Хафиз, Физули һәм башҡа көнсығыш шағирҙарының ижадын яҡшы белә. Натавандың эске рухи донъяһына Мирза Ахундовтың йоғонтоһо көслө була, ул үҙ ижадында әүәлге әзербайжан әҙәбиәтендәге кешелеклелек идеяларын үҙ дәүеренең яңы йүнәлештәре, халыҡ бәхете өсөн көрәш юлын эҙләү идеялары менән байыта. Мирза Ахундов менән яҡындан танышыу, Хөршидбаныуҙың йәмәғәт эштәре менән нығыраҡ ҡыҙыҡһына башлауына һәм уның йәмғиәт өсөн файҙалы эштәр башҡарыуына килтерә.
Хөршидбаныу Натаван 1897 йылдың сентябрь аҙаҡтары — 8 октябрь тирәһендә Шушала вафат була (Раби ас-сани, 1314 йыл). Агдам ҡалаһында, «Имарет» зыяратында ерләнгән.
Шәхси тормошо
1870 йылдар тирәһендә уның 53 ауыл (1,778 мөрйә) урынлашҡан ере булған (Варанди, Джеваншир, Зангезур, Кебирли райондарында һәм Шуша өйәҙенең Челябюрд участкаһында), әсәһе вафат булғандан һуң 1861 йылда Натаванға тағы ла 9 ауыл (186 мөрйә) бирелә
Беренсе тапҡыр ул ҡумыҡ ханы, генерал-майор Хасай хан Уцмиевҡа кейәүгә сыға, уларҙың ике балаһы була — улдары Мәхти Ҡолой хан (1855—1900) менән ҡыҙҙары Хан-Бикә (1856—1921). Сәлмән Мумтаз килтергән мәғлүмәттәр буйынса, был урыҫ батшаһының Кавказдағы наместнигы М. С. Воронцовтың сәйәси маҡсатына бәйле никах була:
Ижады
Натавандың шиғырҙары йыйынтығы (диуан) һаҡланмаған, ләкин уның матурлап биҙәлгән, әзербайжан телендә 13 шиғыры яҙылған альбомы беҙгә хәтле килеп еткән. Натаван ҡатнаш стилдәге насталик-шикастэ яҙыуы менән матур итеп яҙған. Бер нисә ғәзәлде фарсы телендә яҙған.
Шағирәнең беренсе шиғырҙар йыйынтығын 1928 йылда Сәлмән Мумтаз нәшер итә, ә 1982 йылда уның урыҫ телендәге тәүге шиғырҙар йыйынтығы баҫыла.
Натавандың ижады XIX быуаттың 50-се йылдарында башлана. Уның баштараҡ «Хөршид» исеме аҫтында яҙылған шиғырҙары юғалған, бик аҙ ғына өлөшө беҙҙең ваҡытҡа тиклем һаҡланып ҡалған. 1870-се йылдан ул «Na­tə­van» псевдонимын ала. Натаван иҫән саҡта уҡ уның шиғырҙары телдән- телгә күсеп йөрөй. Хөршидбаныуҙың шиғырҙары 4 өлөшкә бүленә: мөхәббәт шиғырҙары, тәбиғәт гүзәллегенә арналған һәм күңелһеҙ, ҡайғылы ваҡыта яҙылған шиғырҙар.
Натаван — лирик шиғырҙар авторы, уларҙың күбеһе бик иртә вафат булған улына арнала («Илайым», «Ул китте», «Улыма» һәм башҡа), уларҙа социаль мотивтар ҙа ишетелеп ҡала — башлыса ул ҡатын-ҡыҙҙың хоҡуҡһыҙ булыуына зарлана. Хөршидбаныу Натавандың шиғриәтенең төп мотивы — тормошто һөйөү, бәхәт тураһында хыял, улын юғалтҡан әсә ҡайғыһы. Шиғырҙарҙан тыш Натаван һүрәт төшөрөргә лә яратҡан. Ул пейзаждар, сәскәләр һәм көнкүреш декоратив сәнғәте менән шөғәлләнгән.
Хәбибуллин Равмер Хәсән улы
Биографияһы
СССР-ҙың 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана, Юғары Совет Президиумы ағзаһы була, СССР-ҙың халыҡ депутаты (1989—1991).
Равмер Хәбибуллин Октябрь революцияһы ордены, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, «Почёт Билдәһе» ордендары, күп кенә миҙалдар менән бүләкләнгән, уға «СССР-ҙың почетлы нефтсеһе» исеме бирелгән.
Начальничевская
Начальничевская — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Улу-Юл йылғаһының һул ярына тамағынан 139 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Цибизов Леонид Герасимович
Биографияһы
Леонид Герасимович Цибизов 1925 йылдың 2 ғинуарында Красная Горка ауылында, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Шаран районында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Урыҫ. Леонид Герасимовичтың атаһы Октябрь революцияһында ҡатнаша, һуңынан үҙ теләге менән Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт итә.
Мәктәптә 7 класс тамамлай, Ашхабад һынлы сәнғәт училищеһында уҡый.
1943 йылдың ғинуарында Төркмән ССР-ының Серахск район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 1943 йылдың авгусынан хәрәкәт итеүсе армияла.
25-се гвардия уҡсылар полкының отделение командиры сержант Леонид Цибизов, Украина ССР-ының Киев өлкәһе Чернобыль районы Плютовище ауылы районында, Припять йылғаһының уң ярында плацдарм киңәйтеү өсөн барған һуғышта ҙур батырлыҡ күрһәтә. 1943 йылдың 29 сентябрендә ул граната менән дошмандың пулемёт расчетын юҡ итә һәм төҙөк пулемётты ҡулға төшөрөп, батальон подразделениеләренең уңышлы алға барыуын тәьмин итә.
1947 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы. 1944 йылда Сызрань танк училищеһын, 1945 йылда — үҙйөрөшлө артиллерия Юғары офицерҙар мәктәбен, ә 1955 йылда — Хәрби бронетанк ғәскәрҙәре академияһын тамамлай. Белоруссия, Байкал аръяғы хәрби округтарында, Германиялағы Совет ғәскәрҙәре төркөмөндә, Киев хәрби округы штабында хеҙмәт итә.
1977 йылдан полковник Цибизов Л. Г — запаста, ә һуңынан отставкаға китә.
Украинала Президентының 2008 йылдың 5 майындағы указы менән Леонид Герасимович Цибизовҡа Украина Ҡораллы Көстәренең генерал-майоры хәрби званиеһы бирелә.
Хәтер
1987 йылдың май айында Леонид Герасимович тыуған яҡтарында — Красная Горка ауылында була. Урындағы мәктәптә Советтар Союзы Геройы һуғыш ветерандары һәм ауылдаштары менән осраша. Дан аллеяһы һалына, унда бөтә һуғыш ветерандары шыршы ултырта.
Башҡортостан Республикаһы Шаран районының үҙәге Шаран ауылы урамына уның исеме бирелгән.
Лопь-Ю (Луза ҡушылдығы)
Лопь-Ю — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 379 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 107 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Киҫтәнле
Киҫтәнле (Кистенли) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мәнәүез йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зевгмалағы Мозаика музейы (Төркиә)
Зевгмалағы Мозаика музейы (Музей мозаики в Зевгме) — төрөк ҡалаһы Газиантеп биләмәһе эсендә ойошторолған боронғо  Зевгма ҡалаһы мозаикаһы музейы. Музейҙа урынлашҡан мозаикалы майҙан 1700 м тәшкил итә 2. 2011 йылдың 9 сентябрендә асылған.
Музей нигеҙен археологик ҡаҙыныуҙар ваҡытында Зевгма ҡалаһында табылған археологик табылдыҡтар, башлыса мозаика,  тәшкил итә. Уларҙы Биреджик плотинаһы төҙөгән саҡта йыйып алғандар.
Тарихы
Зевгмала б.э.т. III быуатта йәшәй башлағандар.Уны Искәндәр Зөлҡәрнәйҙең ғәскәр башлығы  Селевк I Никатор нигеҙләгән булған. Селевкия атамаһы уның хөрмәтенә бирелгән. Б.э.т. 64 йылда римлеләр баҫып алып, уға Зевгма тип исем бирә (боронғо грекса — мкүпер» йәки «кисеү»).
Беҙҙең эраның 253 йылында ҡалаға сәсәниҙәр баҫып инә һәм ҡаланы харабаға әйләндерә. Зевгма 1700 йылға онотолоп тора.
1980—се йылдарҙа Төркиә һыу һәм энергия менән тәьмин итеүҙе яҡшыртыу маҡсатында бында плотина төҙөргә була. Зевгма һәм уның мозаикалары тулыһынса һыу аҫтында ҡалып ҡурҡынысы тыуа
Төҙөлөштө башлар алдынан 1995 йылда Газиантептың Археологик музейы һәм халыҡ-ара төрлө ойошмаларҙың хеҙмәттәшлеге ярҙамында ҡаҙыу эштәре башлана.Йыйылған барлыҡ артефакттар өсөн 2008 йылда айырым музей төҙөргә ҡарар ителә, сөнки улар элекке бинаға һыймай. 2011 йылдың 27 майында ул асыла.
Хәҙерге ваҡытта антик ҡала Зевгманың көнбайыш яры 25 % һыу аҫтында, 60 метр тәрәнлектә ҡалған, көнсығыш яры шулай уҡ батҡан.
Экспозиция
Шулай уҡ музейҙа 140 м² фрескалар, һындар, дүрт рим фонтаны, колонналар, стела һәм саркофагтар, һуғыш илаһы Марстың бронза статуяһы һаҡлана.
Музейҙың күргәҙмә залындағы ҙур интерактив экрандар аша Зевгма ҡалаһының тарихы, ҡаҙыныу эштәре тураһында мәғлүмәт алып була.
Глуховцев Всеволод Олегович
Глуховцев Всеволод Олегович (12 ғинуар 1965 йыл) — СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы. Фантастик һәм фәлсәфәүи хикәйә жанрҙарында ижад итеүсе. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс университетының Өфө филиалы уҡытыусыһы. Философия фәндәре кандидаты (1997). «СССР Ҡораллы Көстәренең 70 йыллығы» миҙалы менән бүләкләнгән. Рәсәй Федерацияһының Журналистар союзы ағзаһы .
Биографияһы
Всеволод Олегович Глуховцев 1965 йылдың 12 ғинуарында Башҡортостандың Белорет ҡалаһында тыуған. Хәҙерге ваҡытта Өфөлә йәшәй. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс университетының Өфө филиалында «Философия, тарих һәм хоҡуҡ» кафедраһы доценты булып эшләй. Орджоникидзе исемендәге Дәүләт идара академияһы аспирантураһында уҡый. Философия фәндәре кандидаты (1997), диссертацияһының темаһы — «В. И. Вернадскийҙың социаль-этик ҡараштары», һуңғараҡ «В. И. Вернадскийҙың социаль-этник концепцияһы» исеме аҫтында айырым китап итеп нәшер ителә.
Автомобилдәр төҙөү тарихы менән ҡыҙыҡһына.
Ижады
Яҙыусы-фантаст булараҡ рәсәйҙең эре нәшриәттәрендә 2002 йылдан алып баҫтырыла башлай. Тәүге әҫәре — «Перевал Миллера» повесы — АСТ йыйынтығында донъя күрә. Бер нисә романын Э. А. Байков менән берлектә яҙа (коллектив псевдонимдары «Артур Василевский»). Ҡайһы бер китаптары («Последний переход», «Смерти нет», «Бог сумерек») Самойлов Андрей менән берлектә яҙған.
Дилек ярымутрауы һәм Оло Мендерес йылғаһы дельтаһы Милли паркы
Дилек ярымутрауы һәм Оло Мендерес йылғаһы дельтаһы Милли паркы (төр. Dilek Yarımadası-Millî Menderes Büyük Deltası Parkı ) — милли парк статусы булған тәбиғәтте һаҡлау зонаһы, Төркиәнең көнбайышында, Айдын иленең Кушадасы районы территорияһында урынлашҡан. Дилек ярымутрауының 10 985 гектарлыҡ территорияһы 1966 йылдың 19 майында статус ала, ә 1994 йылда уға Оло Мендерес дельтаһының 16 690 гектарҙан торған бер өлөшө ҡушыла.
Биологияһы
Милли паркҡа үҫемлектәр һәм хайуандар төрлөлөгө хас. Уның территорияһы Рамсар конвенцияһы, Берн ҡырағай фауна һәм флора һәм тәбиғи йәшәү мөхитен һаҡлау конвенцияһы, биологик төрлөлөк тураһындағы конвенцияға һәм ярашлы һаҡлана.
Сельма Эк
Эк Сельма (Selma Ek; 1856—1941) — швед опера йырсыһы (сопрано).
Лилли Леманн  һәм Лилиан Нордика кеүек үк, ул XIX быуат аҙағының лирик һәм драматик  репертуарҙан ролдәр үҙләштерә алыусы универсаль талантлы йырсыларының береһе була.
Дилек ярымутрауы һәм Оло Мендерес йылғаһы дельтаһы Милли паркы
Фаунаһы
Паркта йәшәгән ҡырағай ҡабандарҙы (sus scrofa) пляждар янында күрергә мөмкин, унда улар ял иткән кешеләр ҡалдырған аҙыҡ ҡалдыҡтарын эҙләп барып сыға. Ярымутрау урманында ҡәҙимге сүл бүреһен (Canis aureus) һәм ябай һеләүһенде (Lynx lynx) йыш осратырға була, ә бына буйлы гиеналар (hyaena Hyaena) һәм каракал (Caracal caracal) һирәк осрай.
Сельма Эк
Биографияһы
Сельма Эк Стокгольмда 1856 йылдың 3 сентябрендә тыуған.
1873 йылдан 1878 йылға тиклем Стокгольмда Король юғары музыка мәктәбендә Эллен Бергман һәм Юлиус Гюнтерҙа уҡый. Унан һуң Парижда Полина Виардола өҫтәмә белем ала.
Дилек ярымутрауы һәм Оло Мендерес йылғаһы дельтаһы Милли паркы
Фаунаһы
Паркты 250-гә яҡын төр ҡош үҙ иткән, улар араһында һан яғынан иң күбе — кесе баклан (Microcarbo pygmeus), кесе аҡ селәндәр (Egretta garzetta), ялан торомтайы (Falco naumanni), диңгеҙ тәтелдәүеге (Charadrius alexandrinus), диңгеҙ бөркөтө (Haliaeetus albicilla) һәм бөҙрә баба ҡошо (Pelecanus crispus).
Сельма Эк
Биографияһы
Сельма Стокгольмда Швеция Король операһында профессиональ операла Карл Веберҙың  «Вольный стрелок» операһында Агата партияһы менән дебют яһай
Тиҙҙән дебютынан һуң уға Швед короь операһы менән оҙайлы контракт тәҡдим итәлә, һәм ул 1890 йылға тиклем театр труппаһының ағзаһы була. 1896 йылға тиклем Сельма Эк был театрҙа саҡырылған артист сифатында сығыш яһауын дауам итә. Уның репертуары бай була һәм («Отелло») Дездемона, («Тангейзер») Элизабет, («Дон Жуан») Донна Эльвира, («Нюрнбергские мейстерзингеры») Ева,  («Ромео һәм Джульетта») Джульетта, («Wasa Gustaf») Иоганна Науман,  («Миньон») Филина, («Волшебная флейта») Төн батшабикәһе, Карл Веберҙың «Оберон» операһында Реция, («Валькирия») Зиглинда, («Гугеноты») Валентина «Джамиля» операһында төп ролде башҡара. Ул шулай уҡ «Аида» операһында Швецияла был әҫәрҙең  беренсе башҡарыусыһы була.
Кастахта
Кастахта — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 490 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Сельма Эк
Биографияһы
Стокгольм Эк ситтә гастролдәрен Сельма — был Гетеборг, король операға шулай уҡ сығышы менән Копенгагенда 1883 йыл. 1890 йылда менән сығыш яһаны берлин Кролль-опера. Шулай итеп швеция кеүек йырсының концертында сығыш яһаны, концерт һәм германияла булды.
Кастахта
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Сельма Эк
Биографияһы
1941 йылдың майында вафат була һәм ерләнә зыярат стокгольм ҡалаһында 3 бегравнингсплатсен Норра.
Ельцовка (Каршан ҡушылдығы)
Ельцовка  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каршан йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Кастахта
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ельцовка (Каршан ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сельма Эк
Биографияһы
Сәхнәнән бик иртә китеп, актриса йомоҡ тормош алып бара, хәйриә менән шөғөлләнә. Үҙенең васыяты буйынса, Эк Сельма 100 000 швед кронын йәш талантлы опера йырсыларына ярҙам итеүсе «Operasängerska Selma Ek fond» фондына бүлә. Engelbrekts församling мәхәлләһе унан «Systrarna, Selma och Maria Eks fond» фонды өсөн 58 185 швед кроны ала, унан проценттары йыл һайын мәхәлләлә мохтаждар араһында бүлеп бирелә.
Түбәнге Соболевка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Травянка (Березовка ҡушылдығы)
Травянка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Березовка йылғаһының уң ярына тамағынан 0,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Юмас
Юмас — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 625 кеше йәшәй.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
25 август
25 август — григориан стиле буйынса йылдың 237-се (кәбисә йылында 238-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 128 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Шау-Кол
Шау-Кол — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Ҡарасай-Черкес Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Малка йылғаһының уң ярына тамағынан 191 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Йылболаҡтамаҡ
Йылболаҡтамаҡ (Елбулактамак) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 623 кеше. Почта индексы — 452056, ОКАТО коды — 80212819001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
Находится в месте впадения реки Ключевки (Елбулак) в реку Дёму.
Ауыл тарихы
Йылболаҡтамаҡ ауылы — Күл-Иле-Мең аҫабалары ере. Ауылға Миңзәлә өйәҙенең Һарайлы- Мең олоҫо, Сарсаз- Тәкирмән ауылы башҡорттары индерелгән. Йылболаҡҡа XVIII быуаттың 70-се йылдарында нигеҙ һалына. Был ауыл Айыт ауылынан бүленеп сыҡҡан, шуға күрә уны Кесе йәки Түбәнге Айыт ауылы тип тә атағандар. 1816 йылда 120, 1834—164, 1859 йылда — 307, 1870—401, 1917—1133, 1920—1048 (204 ихатанан) башҡорт иҫәпкә алынған. 1843 йылда 164 башҡортҡа 224 бот ҡышҡы ужым һәм 944 бот яҙғы ашлыҡ сәселә. 1917 йылда 198 ихатаға 1475 дисәтинә һөрөнтө ерҙәре була, шул иҫәптән 68 -енең — 4 дисәтинәгә тиклем, 67 — 10, 29 — 15, 25 — 15-кә тиклем ере булған. 9 хужалыҡ ер эшкәртеү менән шөғөлләнмәгән.Ауылда тирмән булған.
Ел культы
Ел культы (Культ ветра; бор.грек Ἄνεμοι;) — башҡорт мифологияһында сихри көскә эйә булған мифик зат.
Мифологияла
Тәүтормош йәмғиәте елде йәнләндереп күҙ алдына килтергәндәр. Маҙаға тейә башлаһа, эскисмостар буранды оҙон сыбыртҡы менән сыбыртҡылаған. Төньяҡ еле арҡаһында боҙ оҙаҡ ҡуҙғалмаһа, ел рухын йылындырырға ут янына саҡыралар. Рух яҡынлау менән, утҡа һыу ҡоялар ҙа, уҡ (аҙаҡ мылтыҡ) аталар. Австралия ерле халҡы (туземцы) ҡойон рухын, бумеранг һелтәп, үлтерергә тырышҡан.
Пеласгтарҙың донъя яралыуы хаҡындағы мифы йәнәһе лә, ғаләм илаһиәһе Эвреномия төнъяҡ елен тотоп ала ла, йөн иләгәндәй, иләй башлай. Шунан офион тигән ғәләмәт ҙур йылан тыуа һәм илаһиәнең боттарына урала ла уның менән ҡауыша. Бореас тип аталған төнъяҡ еле түлләндереү ҡеүәһенә эйә. Шуға ла бейә малы уға осаһын ҡаршы ҡуя һәм айғырһыҙ-ниһеҙ ҙә быуаҙый һәм ҡолонлай ала.
Башҡорт ырыуҙарына туранан-тура мөнәсәбәтле боронғо яҙма ҡомартҡы «Сыңғыҙнамә»лә Ҡояш (Көн) нурынан түлләнеү ихтималына ышаныуға нигеҙләнгән ике инанмыш бар.
Алтын хан менән Күрләүеч ханшаның ҡыҙы Гөләмлек (Гөлмәликә) Күрекле, көн күрмәй, донъя барлығын белмәй, бикле ултырған еренән кинәт Ҡояшты күреүе була — шунда уҡ уның нурынан ғоманлы була. Ата-әсәһе, оялыштарынан, гүзәл ҡыҙҙы алтын кәмәлә ағыҙып ебәрә. Ҡыят Тумауыл хан уны кәләш итә. Шул икәүҙән тыуған Дуйын Баян, ун туғыҙ йыл хан булып торғандан һуң, баҡый донъяға күсә. Бүдәнжәр, Ҡәғинжәр, Салжут тигән өс улы етем ҡала. Уларҙың әсәләре Аланғу Ҡояш нурынан түлләнә һәм донъяны яулар Чемуджин-Сыңғыҙ атлы Йыһангирҙы тыуҙыра.
Идеоматик әйтемдәр
Йылы елдең түлләндереү ҡөҙрәтенә инаныс әлегәсә һаҡланып ҡалған. Ҡыҙ, ҡатындарға йылы ел бәрелеүҙән, ел һуғылыуҙан һаҡ булырға ҡушыр булғандар. Юҡһа, елдән ғоманлы булыуың ихтимал, тигәндәр. «Елгә еленләп, ярға быҙаулап» тигән идеоматик әйтем дә елдән түлләнеүгә ышаныуҙан ҡалған. Ундай инаныстар хәҙер юҡҡа сыҡҡан. «Елгә еленләп, ярға быҙаулап» тигән идеоматик әйтем хәҙер телмәрҙә «бушты бушҡа бушатыу» тигән күсмә мәғәнәлә ҡулланыла.
Елдән килеү. Елдән килһәң, елгә ҡайт!
Елдән килеү — буштан, еңел табылған мөлкәт.
Мифологияла ел — ир-егет затынан. Шуның өсөн «елдән тыуған бала» тигәндә, ирһеҙ ҡатындың бала табыуы күҙ уңында тота.
Ел төрҙәре
Халыҡ елдең төрлө төрөн айыра белгән. Еңелтә елде — «ел», көслөрәген — «буран», унан да көслөһөн — «дауыл», орсоҡтай өйрөлгәнен — «ҡойон» тиҙәр.
Елде йәнләндергәндә лә, уны төрлөсә төркөмләү иғтибарға ташлана. Саҡырып алынғаны еләҫлек тыуҙырыусы еңел ел, түлләндереүсеһе — йылы, йомшаҡ ел, аждаһа алғаны — ғәрәсәтле дауыл. Ә ҡәҙимге ҡойондоң мифологик яҡтан ике этимологияһы бар: уны мәскәй (убыр) тип тә, ен бейеүе тип тә йөрөтәләр. Башҡорттарҙың инаныуы буйынса, мәскәй ел ҡуптара, дөрөҫөрәге, ҡойон булып осоп, әҙәми затҡа ҙур зыян килтерә. Күҫәк, таяҡ ташлаһаң, ул ҡурҡа, тигәндәр. Бысаҡ, балта, һәнәк ырғытһаң, уны яралап була имеш, тип белгәндәр. Ундай саҡта, тамып ҡалған ҡаны буйынса юллап, убырҙы табып та була. Ат ҡиәфәтенә ингән убырҙы бер һалдат дағалап ебәрә. Иртәгеһенә уны ла, тама-тама барған ҡаны буйынса табып, язаға тарттыралар. .
Хөрәфәттәр
Ел мифологияла иблис заты үҙенсәлектәренә эйә. Ул — түбәнге донъя хәбәрсеһе, ауырыуҙар, ҡоролоҡ килтерә.
Ел күңеле тейеү. Быума ауырыуын ел күңеле тейеү менән бәйләйҙәр.
Ел эйәһе ҡағылһа, һуғылһа, ғәҙәттә кеше ауырый. Елмауыҙ (женщина-вампир) аптырай башлай, баланың да, үҙенең дә ҡанын эсәр мәл етте.
Бала елпенгән. Елпеү бигерәк тә йәш бала, сабый имеҙгән йәки ауырлы ҡатын-ҡыҙ өсөн ҡурҡыныс.
Елҡуҙ ҡағылһа, кеше ауырый.
Вальдорф (Верра)
Вальдорф (Верра) (Walldorf (Werra)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2187 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,16 км2. Диңгеҙ кимәленән 290 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98639 һәм автомобиль коды — SM.
Аҡбаш турғай
Аҡбаш турғай (Пуночка)(Plectrophenax nivalis)— һоло турғайҙары ғаиләһендәге ҡошсоҡ.
Тауышы
Тауышы яңғырауыҡлы: «пинь- пинт-пинт».
Йәшәү рәүеше
Һыу буйҙарындағы асыҡ урындарҙа йөрөй. Башлыса үлән орлоҡтары менән туҡлана. Беҙҙең яҡтарға тик ҡышлау өсөн генә килә.Октябрь айҙарында килеп, март урталарында төньяҡҡа ҡайта. Киң генә таралған. Беҙҙең яҡта оя ҡормай.
Катал (Жасатер ҡушылдығы)
Катал  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Жасатер йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әл-Ихлас сүрәһе
Әл-Ихлас сүрәһе (سورة الإخلاص, Ихласлыҡ), шулай уҡ Сүрә Әл-тәүхид (سورة التوحيد, Monotheism), — Ҡөрьәндең 112-се сүрәһе. Ислам ғалимдары әйтеүенсә, әл-Ихлас сүрәһе Мәккәлә иңгән. Сүрә 4 аяттан тора.
Риүәйәте: Бер көндө ҡөрәйеш мөшриктәре Мөхәммәт ғ.с. янына килеп: «Беҙгә үҙеңдең Аллаһыңды тасуирла», — тигәндәр. Аллаһы тәғәләнән ошо аяттар килгән.
Сүрә
Был бүлектә сүрәнең ғәрәп телендә яҙылышы, кирил һәм латин хәрефтәрендә башҡорт теленә транскрипцияһы, башҡорт телендә тәфсире бирелә. <font size='5'>
<font size='5'> 1:1 قُلۡ هُوَ اللّٰہُ اَحَدٌ
<font size='5'> 1:2 اَللّٰہُ الصَّمَدُ
<font size='5'> 1:3 لَمۡ یَلِدۡۙ وَ لَمۡ یُوۡلَدۡ
<font size='5'> 1:4 وَ لَمۡ یَکُنۡ لَّہٗ کُفُوًا اَحَدٌ
Әл-Ихлас сүрәһе тураһында риүәйәт
Мөхәммәт салаллаһу ғәләйһи үә сәлләм бер саҡ Ғәйшә раҙыйаллаһу ғәнһәне үҙ янына саҡырып алған да:
— И Ғәйшәм! Дүрт нәмәне эшләмәйсә йоҡларға ятма: 1 — Ҡөрьәнде тотош уҡып сыҡмай тороп; 2 — минең ризалығымды һәм миңә тиклемге һәммә Пәйғәмбәрҙәрҙең ризалығын алмай тороп; 3 — иман килтереүселәрҙең ҡәнәғәтлегенә ирешмәй тороп; 4 — хаж ҡылмай тороп.
— Атам-әсәм менән ант итәм, шул ҡыҫҡа ғына арала быны эшләп өлгөрә алмаясаҡмын, — тип аптырай ҡатын.
— Шунан да еңеле юҡ, — тип көлөмһөрәй Рәсүлебеҙ. — Өс тапҡыр «Әл-Ихлас» һәм бер тапҡыр «Фәтиха» сүрәһен уҡып, һин тотош Ҡөрьәнде уҡып сыҡҡандай булырһың. Салауат әйтеүең менән минең һәм миңә тиклемге Пәйғәмбәрҙәрҙең ризалығын алырһың. Иман килтереүселәрҙең һәммәһенең гонаһтарын ярлыҡауын Алланан һорап, уларҙың ҡәнәғәтлегенә ирешерһең. «Сүбханаллаһи үәл-хәмдүлилләһи үә лә иләһә иллалаһу үәхдәһү лә шәрикә ләһү, ләһүл-мүлкү үә ләһүл-хәмдү үә һүүә ғәлә күлли шәйин ҡадир» кәлимәһен әйтеп, хаж ҡылғандай булырһың.
Ҡулланылған әҙәбиәт
Тәсһилүл бәйән (Ҡөрьән Кәримдең еңеләйтелгән аңлатмаһы), 1-4 томдар — Ҡазан, 2004
Йылболаҡ (Төртөк ҡушылдығы)
Йылболаҡ  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Төртөк йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан   Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Туймазы һыуһаҡлағысы
Туймазы һыуһаҡлағысы — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районында урынлашҡан һыуһаҡлағыс. Туймазы ҡалаһы һәм Туймазы районы өсөн эсәр һыу менән тәьмин итеү резервы булып тора.
Тарихы
Нөгөш йылғаһында һыуһаҡлағыс төҙөү Президент М. Ғ. Рәхимов һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ярҙамы менән башлана. Был объект Туймазы ҡалаһын һәм райондың торлаҡ пункттарын эсәр һыу менән тәьмин итеү мәсьәләһен хәл итеү өсөн төҙөлә. Һыуға ихтыяж йылына 8 млн куб. метрға еткән Туймазы районы өсөн һыуһаҡлағыс төҙөү бик мөһим була. Яңы һыуһаҡлағыс эсәр һыуҙың сифатын яҡшыртырға һәм сәнәғәт менән ауыл хужалығын һыу менән тәьмин итеү мәсьәләһен хәл итергә тейеш була. Төҙөлөш 2005 йылдың май айында башлана. 120 га майҙанда урман ҡырҡыла һәм буласаҡ һыу ятҡылығының төбө таҙартыла. Объект 2007 йылда төҙөлөп бөтә, июнь айында яңы һыуһаҡлағысты асыу тантанаһы үтә.