cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xiaomi
Төҙөлөү тарихы
Xiaomi Символы — ҡыҙыл йондоҙло ҡолаҡлы-кәпәс һәм муйынына кейгән ҡыҙыл пионер галстуклы ҡуян. 2014 йылда Xiaomi тәүге тапҡыр халыҡ-ара бәйләнешенең Сингапурҙа тәүге магазины асылыуы тураһында хәбәр итте. Компанияның Малайзия һәм Һиндостан баҙарҙарына сығыу тураһында пландары әйтелде. 2014 йылдың 17 мартында Redmi Note хәбәр ителде (HongMi Note булараҡ та билдәле). Redmi Note 5,5-дюймлы OGS технологиялы HD IPS-дисплей һәм MediaTek-тан 8-ядерле процессор менән йыһазландырылған.
2014 йылдың апрелендә компанияның 10 халыҡ-ара баҙарына, шул иҫәптән Рәсәй киңәйтелеүе тураһында иғлан ителә. Яуаплы булып Google-дың элекке хеҙмәткәренең береһе Хьюго Барра тәғәйенләнә.
2015 йылдың июнендә Xiaomi рәсәй компанияһы «Марвел-Дистрибуция» MiPad планшеты тәьмин итеү менән контрактҡа ҡул ҡуя. 2015 йылдың 18 июнендә MiPad Xiaomi ваҡлап һатыу "Связной" селтәрендә рәсми рәүештә һатыла башлай. 2016 йылдың йомғаҡтары буйынса компания тәүге ун ҡорамалдарҙы һатыу һәм уларҙы тормошҡа ашырыу табышына эләгеүселәр һаны буйынса эләкмәй. Әммә 2017 йылдың беренсе кварталында, «Связной» ритейлер баһаһы буйынса, Xiaomi Рәсәй компанияларының килем күләме буйынса топ-10 урынында була.
2016 йылдың октябрендә Мәскәүҙә рәсми Хiaomi монобрен магазины асыла [әһәмиәтле факт?<sup class="" style="white-space: nowrap">].
Лэй Цзюнь 2017 йылға компания маҡсаттарын әйтә, улар араһында дүрт тапҡырға физик магазиндар арттырылыуы, 200-гә яҡынса сауҙа нөктәһе, донъяла Хiaomi-ны киңәйтеү, яһалма интеллект һәм финанс онлайн-хеҙмәттәре өлкәһендәге тикшеренеүҙәре тәрәнәйтеү.
2017 йылда компания [407 сығанағы көн күрһәтелмәгән] Рәсәй баҙарына смартфон һәм ҡайһы бер «аҡыллы» ҡоролмалары тәҡдим итә, шул иҫәптән ҙур экранлы Mi MIX концепт флагманы, Mi Max 2 смартфон фаблеты, Android One операцион системаһы аҫтындағы Mi A1 смартфоны һәм башҡалар.
2017 йылдың 3-сө кварталы һөҙөмтәләре буйынса Xiaomi Рәсәйҙә, смартфондар баҙарында өсөнсө урынды биләй(илдәргә индереү буйынса).
2017 йылдың 14 декабренән Redmi 5A смартфоны Рәсәйҙең Tmall(AliExpress) бүлексәһе аша рәсми рәүештә һатыла. Рәсми һәм сертификацияланған продукцияға бренд гарантияһы тарала.
2018 йылдың февралдә компания Рәсәйгә аҡ төҫтәге һәм бөтөн керамик корпуслы Mi MIX 2 Edition флагман смартфонын лимит серияла тәҡдим итә. Мартта илдә һәр кем алырлыҡ ҙур экранлы Redmi 5 һәм Redmi 5 Plus һатыла башлай, май айында — Redmi Note 5.
2018 йылдың мартында Xiaomi беренсе тапҡыр Рәсәйҙә интернет-магазин аша һатыу буйынса беренсе урынға кутәрелә.
2017-2018 йыл дауамында рәсәй ҡалалары ваҡ магазиндар селтәре рәсми танылмаһа Stores Mi үҫешендә әүҙем дауам итә. 2018 йылдың майында асылды 60 магазин селтәре.
Агаповка
Географияһы
Яйыҡ йылғаһының һул ярында урынлашҡан, Буранлы тимер юл станцияһынан 16 км көньяҡ-көнбайыштараҡ, Силәбенән 256 км көньяҡ-көнбайыштараҡ (автомобиль юлынан — 278 км), Магнитогорск ҡалаһынан 14 км көньяҡтараҡ урынлашҡан.
Климаты
Климаты уртаса континенталь.Бында һауа торошо бик үҙгәреүсән, бының төп сәбәбе булып Урал тауҙары тора. Бында улар бейек булмаһа да, Рәсәйҙең Европа өлөшөнән килгән һауа массаларын индермәй, шуға ла бында һалҡын Арктика һауаһы ла, ҡыҙыу Урта Азия һауа массалары ла еңел генә үтә. Шуның һөҙөмтәһендә һауа торошоноң кинәт үҙгәреше йыш күҙәтелә.
Тарихы
1942—1991 йылдарҙа эшселәр ҡасабаһы статусын йөрөткән.
Этимологияһы
Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов топонимды былай тип аңлата: Агаповка, река, поселок, районный центр. Основан в 1902 г. казаками-переселенцами из станицы Нижнеозерной Оренбургской губернии. Отводил им земельный участок на новом месте землеустроитель Агапов
..
Обухова Галина Николаевна
Обухова Галина Николаевна (6 март 1927 — 1 сентябрь 2014) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, Мари АССР-ы Совет районының «Рассвет» колхозында ферма мөдире, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Биографияһы
Галина Николаевна Обухова 1927 йылда Ивакнур ауылында, хәҙер Марий Эл Республикаһында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1939 йылда бөтә ғаилә Совет роайонының Вятское ауылына күсеп килә. Мәктәптә ете синыфты тамамлағас, урындағы «Яңы юл» колхозында баҫыусылыҡ бригадаһында эшләй башлай. Һуңыраҡ йәштәр -коммунистик бригадаһын етәкләй.
1943 йылда Йошкар-Олаға оборона заводына эшкә ебәрелә. 1944 йылда фабрика-завод уҡыу мәктәбен тамамлай.
1947 йылда Вятское ауылына ҡайта. Кейәүгә сыға, һәм сусҡа ҡараусы булып эшләй. Бер йылдан инде ул производствоның алдынғыһы була. 1950 йылда уға сусҡасылыҡ фермаһын етәкләүҙе ышандырып тапшыралар.
1963 йылдан «Рассвет» колхозының Афанассолинская һөт-тауар фермаһы мөдире була. Уның етәкселегендә етештереү күрһәткестәре яҡшыра. Һөт һауып алыу арта. Етенсе биш йыллыҡ йомғаҡтары буйынса колхоз малсылыҡ өлкәһендә алдынғылар рәтендә була.
СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 22 мартындағы указы менән   ауыл хужалығында юғары уңыштар һәм  малсылыҡта  рекордлы күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн Галина Николаевна Обуховаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы ташырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә
Ауыл хужалығында эшләүен артабан да дауам итә. 1978 йылда хаҡлы ялға китә.
Марий Эл Республикаһының Совет районында йәшәй. 2014 йылдың 1 сентябрендә вафат була.
Наградалары
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ була:
1812 йыл
1812 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә.
Сираҡ ҡушары һөйәге
Сираҡ ҡушары һөйәге (, малоберцовая кость) — оҙон нәҙек көпшәле һөйәк.
Яман-су
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, Чиркей гидроузеленән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Параша (Левинка ҡушылдығы)
Параша  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Левинка йылғаһының һул ярына тамағынан 1,5 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Түбәнге Новгород ГЭС-ынан Ока  йылғаһының тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Буҙыҡаев Мөхәмәтйән Ярымбай улы
Буҙыҡаев Мөхәмәтйән Ярымбай (Ержабай) улы (1789—1856) — кантон башлығы, ғəскəр старшинаһы (1846). 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы, генерал-майор (1857).
Биографияһы
Буҙыҡаев Мөхәмәтйән Ярымбай улы 1789 йылда Ырымбур губернаһы Троицк өйәҙе Барын-Табын улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының ) Кесе (Малай) Муйнаҡ ауылында тыуған.
Тирлән ауыл Советы
Тирлән ауыл советы ауыл биләмәһенә бер торма пункт керә — Тирлән ҡасабаһы. Унда 5638 кеше иҫәптә тора.
Буҙыҡаев Мөхәмәтйән Ярымбай улы
Биографияһы
1812 йылғы Ватан һуғышында 18-се башҡорт полкында йөҙ башы (сотнигы). Малороссияны, Варшава герцогствоһын, Силезияны, Австро-Венгрияны, Рейн союзының Германия дәүләттәрен һуғышып үтә. 1813 йылдың авгусында Дрезден ҡалаһы янындағы һуғыштарҙа, 1814 йылдың мартында Париж ҡалаһын алыуҙа ҡатнаша. 1816 йылда Степной ҡәлғәһендә йәйге сик һыҙығында хеҙмәттә була.
1832—1856 йылдарҙа 4-се башҡорт кантонының башлығы була. 4-се башҡорт кантонына хәҙерге Учалы районы ауылдарынан башҡа хәҙерге Ҡыйғы, Дыуан, Мәсетле, Балаҡатай, Салауат райондарына ҡараған дыуан, әйле, тырнаҡлы, түбәләҫ ырыуҙарының ауылдары ла ингән.
Мөхәмәтйән Буҙыҡаев 1856 йылдың авгусында Александр II тәхеткә ултырыу тантанаһына делегат итеп һайлана. Әлмөхәмәт Ҡыуатов һәм башҡалар менән бергә Санкт-Петербургта Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһын бөтөрөү буйынса реформа әҙерләүҙә ҡатнаша.
1856 йылда башҡорт делегацияһы составында Рәсәй императоры Александр II-нең тәхеткә ултырыу тантанаһына бара. Әлмөхәмәт Ҡыуатов һ. б. менән бергә Башҡортостанда кантон идара итеү системаһын бөтөрөү реформаһын әҙерләү һәм атҡарыу эшендә ҡатнаша.
Тарихи белешмә Иҫке Муйнаҡ һәм Малай-Муйнаҡ, Муйнаҡ (Дауыт) ауылдары XVIII быуаттан уҡ билдәле булған. Малай-Муйнаҡ ауылының икенсе атамаһы — Буранғол. V рәүизгә тиклем төп ауылдан бүленеп сығып, яңы урындарҙа нигеҙләнгән. 1859 йылғы X йәниҫәп буйынса Иҫке Муйнаҡта 88 хужалыҡта 500 кеше, ә Малай-Муйнаҡта 32 хужалыҡта — 200 кеше йәшәгән. Өсөнсө ауыл юҡҡа сыҡҡан. Һәр ауылда тағы ла өсәр керҙәш хужаығы булған. Аҫаба башҡорттар уларға ҡортомға ер бүлгән. Керҙәштәр башҡорт общинаһына ҡортомға алған ере өсөн һәр хужалыҡтан — 10 тин, ҡаҙна һәм община файҙаһына ғәскәри бурыстарын һәм хеҙмәт йөкләмәһен үтәгән. XIX быуаттың беренсе яртыһында ике ауыл да Троицк өйәҙе 4-се Тау арты кантонының 1-се һәм 2-се йортона ингән. 1864 йылдан улар Туңатар улусына буйһонған. 1919—1930 йылдарҙа ауылдар Тамьян-Ҡатай кантоны составында. Малай-Муйнаҡта нигеҙ һалыусының улдарының береһе — зауряд-сотник Хисаметдин Муйнаҡов (1781 — 1858) йәшәгән. Малай-Муйнаҡта ғәскәр старшинаһы (майор) Мөхәмәтйән Буҙыкаев, 1832—1847 йылдарҙа икегә — 4-се Тау арты һәм 4-се Көнбайыш кантондарына бүленгән 4-се Башҡорт кантоны начальнигы йәшәгән. Уның ике улы Омск хәрби училищенда белем алған. Башҡортостанда 1798—1865 йылдарҙағы кантон идаралығы осоронда казактар, мишәрҙәр һәм башҡорттар хәрби-казак ҡатламына күсерелгән, һәм улар таралып ултырған территория кантондарға бүленгән. Башҡорттар, мишәрҙәр Яйыҡ йылғаһы буйлап, Уй йылғаһынан алып көнсығышта Тубыл йылғаһына тиклем һәм Ырымбур ҡалаһына еткәнсе, Ырымбур линияһын һаҡлау бурысы торған. Кантоны
Буҙыҡаев Мөхәмәтйән Ярымбай улы 1856 йыл аҙағында Санкт-Петербург ҡалаһында вафат булған. .
Ғаиләһе
Чиновниктар һәм урядниктарҙың хеҙмәте тураһындағы 1843 йылғы формуляр исемлектә Мөхәмәтйән Буҙыҡаев 53 йәштә тип күрһәтелгән һәм уның ҡатындары Йоғра Иштәнова, Орҡоя Әхмәтова, Сәлихә Төхфәтуллина, 12 йәшлек улы Оморҙаҡ, ҡыҙҙары 12 йәшлек Хәжәр (Хәжирә?), 12 йәшлек Хишбәр, 8 йәшлек Хәҙисә, 8 йәшлек Фиризә, 8 йәшлек Рабиға, 5 йәшлек Йәмилә, 1 йәшлек Шәмсиниса, 2 айлыҡ Өммөгөлсөм теркәлгәндәр.
Хәтер
Башҡорт халҡының «Буҙыҡай кантон» йырында һәм Аҡмулланың шиғырҙарында данлана. «Буҙыҡай кантон» йыры Мөхәмәтйән Ярымбай улына бағышланған. Буҙыҡай кантон шулай уҡ Мифтахетдин Аҡмулла шиғырында ла атала. Халыҡ кантон башлыҡтарының эшмәкәрлеген баһалаған йырҙар сығарған. Әлеге көнгә тиклем килеп еткән «Буҙыҡай кантон» йыры Буҙыҡаевты яманламай, киреһенсә, уны йәлләй тиергә кәрәк. Тыуған иленән алыҫта — Петербурҙа вафат булып ҡалыуы уның шәхесенең популярлашыуына килтерә.
1813 йыл
1813 йыл — йома көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Духа
Духа намаҙы (ضحى — таң)— нәфел намаҙы. Духа намаҙы ҡояш ҡалҡып 45 минут үткәндән һуң алты рәҡәғәт итеп уҡыла.
Духа намаҙында йөҙ сауап бар. Аллаһы Тәғәлә шуларҙың етмеш бишен — донъялыҡта, егерме бишен Ахирәттә бирер. Тимәк, духа намаҙын даими үтәүселәр донъя ғазап тарын күрмәйәсәк.
Пушкин (Ауырғазы районы)
Пушкин (Пушкинский) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата кеше йәшәмәй. Почта индексы —, ОКАТО коды — 80205807005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ергиҙәрҙәр
Ергиҙәрҙәр — Элек билдәһеҙ булған Көнсығыш Себер, Алыҫ Төньяҡ һәм Алыҫ Көнсығыш ерҙәрен үҙләштергән XVII быуат урыҫ сәйәхәтселәре. Төрлө социаль ҡатламдарҙан булалар - казактар, хеҙмәт кешеләре, сауҙәгәрҙәр. Уларҙың күбеһе Урыҫ Төньяғында тыуып үҫкәндәр.
Билдәләре ергиҙәрҙәре:
Эшмәкәрлек процесы барышында ергиҙәрҙәр тикшерелмәгән ерҙәргә алыҫ экспедициялар ойошторалар, уларҙы карталарға төшөрәләр  («һыҙмалар"), урындағы халыҡтарҙан йыйылған яһаҡ йыялар һәм ҡышлаҡтар һәм зиндандар рәүешендәге ултыраҡтарға нигеҙ һалалар. Атамалары «ергиҙәрҙәр» булыуына ҡарамаҫтан яңы ерҙәр аталғылар һәм яҫы төплө таҡтанан эшләнгән кәмәләр ярҙамында йылға йәки диңгеҙ юлы менән дә асыла алған.
Һуңғараҡ сәйәхәтселәҙе ергиҙәрҙәр тип атау ҡулланыштан сыға һәм уларҙы тик сәйәхәтселәр йәки диңгеҙ сәйәхәтселәре тип атайҙар. Мәҫәлән, Дежнев ергиҙәр тип аталһа, Беринг тик диңгеҙ сәйәхәтсеһе тип атала.
1814 йыл
1814 йыл — шәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
РФ Ҡораллы Көстәре Генераль штабының Баш идаралығы
Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәре Генераль штабының баш идаралығы (РФ Ҡораллы Көстәренең Баш идаралығы) — органы Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығы һәм Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәре хәрби разведкаһының үҙәк, тышҡы разведка органы, элекке исеме менән билдәле  — Баш разведка идаралығы (ГРУ).
Тарихы
Генераль штабтың Баш идаралығы 2010 йылда Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәре Генераль штабының баш разведка идаралығы исемен үҙгәртеү һөҙөмтәһендә булдырылған. Ул СССР тарҡалғандан һуң  ҡул ҡуйылғанда, 1992 йылдың 7 майында СССР Ҡораллы Көстәре ярсыҡтарын тулыһынса бүлеү тураһында халыҡ-ара килешеүгә һәм Рәсәй Федерацияһы Президентының Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәрен булдырыу тураһындағы указына  ҡул ҡуйылғанда барлыҡҡа килгән.
РФ Ҡораллы көстәре Генераль штабының Баш разведка идаралығына элекке СССР Ҡораллы Көстәре Генераль штабының Баш разведка идаралығы структураһына ҡараған бөтә учреждениелар һәм Рәсәй территорияһындағы махсус тәғәйенләнештәге формированиелар инде.
Һөнәри байрам - Хәрби разведчиктар көнө. 5 ноябрҙә билдәләнә.
Хәрби ойошмалар ҡарамағында булыуы һәм маҡсаттары
Башҡа хәрби ойошмаларҙың (Рәсәй Оборона министрлығы һәм Рәсәй Ҡораллы көстәренең Генераль штабы) башҡарма органы һәм хәрби идара итеү органы булып тора; үҙ сиратында хәрби идара органдары, башҡа органдар һәм ведомство ҡарамағындағы ойошмалар составында башҡарма органдары бар; оборона һәм разведка өлкәһендәге функцияларҙы тормошҡа ашырыусы дәүләт учреждениеһы, милитаризацияланған формаль социаль коммерцияға ҡарамаған берәмек булып тора. Баш идаралыҡ начальнигы етәкселек итә.
Дәүләт идаралығы начальнигы Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәренең Генераль штабы начальнигына һәм Рәсәй Федерацияһының оборона министрына буйһона, идаралыҡ һәм уның структуралары Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәре, шул иҫәптән агентура, йыһан, радиоэлектрон һәм башҡа разведка эшмәкәрлеге алып бара.
Структураһы, һаны һәм финанслауы дәүләт серен тәшкил иткән мәғлүмәттәргә ҡарай. Әммә Баш идаралығы алдында ҡуйылған бурыстарҙан күренеүенсә, дәүләт учреждениеһының төп структура берәмектәре - разведка идаралыҡтары, атап әйткәндә, Оператив разведка идаралығы (ҡыҫҡартып әйткәндә: Разведка идаралығы - РУ).
Баш идаралыҡтың разведка эшмәкәрлегенең маҡсаты булып түбәндәгеләр тора:
Баш идаралыҡ структураһы
Баш идаралыҡ структураһы барлыҡҡа килгәндән алып бер нисә үҙгәреш кисергән. Асыҡ сығанаҡтарҙан алынған мәғлүмәттәр буйынса, Баш идаралыҡтың структураһы 13 төп идаралыҡтан һәм 8 ярҙамсы бүлек һәм идаралыҡтан тора.
Уҡыу йорттары һәм офицерҙар әҙерләү
Диверсион (СпН) идаралыҡ офицерҙарын Рязань юғары һауа-десант команда училищеһында «махсус разведка подразделениеларын файҙаланыу» һәм «махсус подразделениеларҙы файҙаланыу» һөнәрҙәре буйынса әҙерләйҙәр.
Алтынсы идаралыҡ (ОсНаз) офицерҙарын Радиоэлектроника хәрби университетында (Череповец ҡалаһы) әҙерләйҙәр.
Бынан тыш тағы бер нисә уҡыу үҙәге бар.
Күпселек идаралыҡтарҙың, шул иҫәптән агентура разведкаһының, офицерҙарын Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының Хәрби академияһында әҙерләйҙәр. Әҙерлек өс төп факультетта бара:
Бер йәки бер нисә сит телде белгән офицерҙар, шулай уҡ билдәле бер талаптарға ярашлылар ғына ҡабул ителә. Академия ҡарамағында адъюнктура һәм Юғары академик курстар эшләй.
РФ Ҡораллы Көстәре Генераль штабының Хәрби академияһында разведка кафедраһы, РФ Ҡораллы Көстәренең Дөйөм ғәскәри академияһында — разведка һәм сит ил армиялары кафедраһы эшләй.
Баш идаралыҡ структураһына шулай уҡ Мәскәүҙә урынлашҡан, 6-сы һәм 18-се Үҙәк ғилми-тикшеренеү институттары булараҡ билдәле ике ғилми-тикшеренеү институты инә.
Тарихы
Махсус тәғәйенләнешле формированиеларҙың барлыҡҡа килеүенең башында ситке (украинный) ҡарауыл казактары торған тип иҫәпләргә кәрәк. 1571 йылда батша Иван IV «Поле»ла «Станица һәм ҡарауыл хеҙмәте тураһында бояр хөкөмө»н раҫлай, унда ҡарауыл казактарына разведка-диверсия бурыстары - дошман отрядтарын (ҡырым һәм нуғай татарҙарын, «воровской» кешеләрен) асыҡлау һәм яҡындағы нығытмаларға хәбәр итеү, «тел» килтеререү, эҙенә төшкән отряд артынан йәшерен күҙәтеү, дошман дозорҙарын һәм начальниктарын юҡ итеү ҡушыла. Һаҡ казактары һау-сәләмәт, физик көскә, иҫ киткес зирәклеккә, тиҙ реакцияға эйә булған, теләһә ниндәй урында ла дошмандарҙан йәшеренә алған, ҡул һуғышы алымдарын яҡшы белгән, үҙ заманының һалҡын һәм атыу ҡоралын тейешле дәрәжәлә ҡулланған. Шул уҡ ваҡытта улар даими рәүештә үҙҙәрен яҡшы физик формала тоторға тейеш була. Улар менән айырым «баштар» һәм атамандар етәкселек иткән менән китеп барҙы. Уларға ғәҙәти городовой казактары менән сағыштырғанда күберәк аҡса түләгәндәр, ә йыш ҡына Украин разряды бояр балалары чины (кесе офицер составына тап килә) һәм ер бүлеме бирелгән. Хеҙмәт итеү барышында юғалып ҡалған йәки ватылған ҡорал, кәрәк-яраҡ, кейем, хатта ат өсөн ҡарауыл казагы өсөн ҡаҙна түләгән. Һаҡ казактарына ҡәтғи рәүештә, башлыса хеҙмәтле кешеләр тоҡомдарын, Запорожье («черкас») һәм Дон казактарын һәм православиеға күскән ляхтар (поляктар) нәҫеленән һайлап алғандар. Крепостной крәҫтиәндәрҙе һәм ҡолдарҙы (холоп) һаҡ казагы хеҙмәтенә алмағандар.
Рус теоретигы һәм Махсус көстәрҙе ҡулланыу идеологияһы һәм концепцияһы авторы тип М. С. Свечниковты иҫәпләргә мөмкин, ул хәрби академиялары тыңлаусыларына, эйәреүселәренә һәм яҡлыларына байтаҡ идеяларын тапшырып өлгөрә. Идеяны практик ғәмәлгә ашырыу һәм ысынбарлыҡта тикшереү И. Г. Старинов тарафынан башланған тиергә була, Испаниялағы граждандар һуғышы ваҡытында тәүге хәрби ҡулланыу ҙа үткән.
СССР Хеҙмәтсәндәренең Ҡораллы көстәрен - Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһын ойоштороу. Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы ҡоро ер, диңгеҙ һәм һауа көстәренә бүленә. Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы составына шулай уҡ махсус тәғәйенләнештәге ғәскәрҙәр: Берләштерелгән Дәүләт Сәйәси идаралығы ғәскәрҙәре һәм Конвой ғәскәрҙәре инә.
1950 йылдың 24 октябрендә СССР Хәрби министрының ОРГ/2/395/832 һанлы «Секретно» грифы аҫтындаДирективаһына ҡул ҡуйыла. Ул дошмандың иң тәрән тылында эшләү өсөн махсус тәғәйенләнешле подразделениелар (СпН) булдырыуға (тәрән разведка йәки махсус тәғәйенләнешле разведка) нигеҙ һалған. Шул уҡ йылдың көҙөндә барлыҡ хәрби округтарҙа һәр береһе 120-шәр кешенән торған 46 СпН ротаһы булдырылған. Һуңыраҡ СпН берләшмәләре (һәр хәрби округҡа йәки флотҡа бригада һәм үҙәк буйһоноуындағы бригада) булдырыла. Әгәр НАТО илдәре СССР-ға ҡаршы һуғыш хәрәкәттәре башлаһа, СпН частары һәм берләшмәләре бүлексәләре беренсе булып сығыш яһаясаҡ. Разведчиктар төркөмдәре команда пункттарынан һәм башҡа стратегик объекттарға яҡын барлыҡҡа килергә тейеш ине. Уларҙың бурысы - разведка алып барыу, кәрәк булһа, идара итеү пункттарын, ракета ҡулайламаларын, стратегик авиация самолёттарын, атом һыу аҫты кәмәләрен юҡ итеү, элемтәне, энергия менән тәьмин итеүҙе боҙоу, транспорт коммуникацияларын емереү, агрессор илдәрҙең хәрби һәм дәүләт идаралығында паника һәм хаос таратыу. ГРУ-ның махсус тәғәйенләнешле (СпН) частары һәм берләшмәләре подразделениелары Афған һуғышында, Тажикстанда һәм Чечен Республикаһы территорияһындағы хәрби операцияларҙа ҙур роль уйнаны. СССР тарҡалғандан һуң Рәсәй Баш разведка идаралығының Генераль штабына махсус разведканың ил территорияһында урынлашҡан бөтә формированиелары ла күсә.
БДБ дәүләттәре араһында махсус разведка формированиеларын бүлеү бер төрлө схема буйынса үткәрелде: махсус тәғәйенләнешле бригадалар һәм айырым роталар дислокация урыны буйынса БДБ дәүләттәренең ҡораллы көстәре составына күсә.
Был Балтик буйында һәм Кавказ аръяғында дислокацияланған формированиеларға ғына ҡағылмай.
Балтик буйы дәүләттәре СССР Ҡораллы Көстәре формированиеларына дәғүәләрҙән баш тартты, ошоға бәйле Эстонияла урынлашҡан махсус тәғәйенләнештәге 4-се айырым бригада урында 1992 йылдың 1 октябренә тиклем таратылды.
Кавказ аръяғында икенсе хәл килеп тыуҙы: башланып киткән Ҡарабах һуғышы, грузин-абхаз һуғышы һәм Көньяҡ Осетия конфликты менән бәйле, Рәсәй Ҡораллы көстәре етәкселеге махсус тәғәйенләнештәге 12-се һәм 22-се айырым бригадаларҙы һәм 797-се айырым ротаны Кавказ аръяғы дәүләттәре юрисдикцияһына тапшырыуҙан баш тартты. Кавказ аръяғындағы рәсәй ғәскәрҙәре төркөмө (ГРВЗ) составындағы 797-се рота Ереванда урынлашҡан дислокация пунктында таратыла. Бригадалар Рәсәй территорияһына: 1992 йылдың 19 июленә тиклем Баҡы тирәһенән Ростов өлкәһенә, 1992 йылдың 3 сентябренә тиклем Лагодех ҡалаһынан Свердловск өлкәһенә 12-се бригадаға сығарылды.
Баш разведка идаралығының (ГРУ) махсус тәғәйенләнештәге ҡоро ер формированиелары
Баш разведка идаралығының махсус тәғәйенләнешле диңгеҙ формированиелары
Частар һәм соединениелар һаны
Төрлө сығанаҡтар буйынса махсус тәғәйенләнештәге частар һәм берләшмәләрҙә әлеге ваҡытта 6000-15 000 кеше хеҙмәт итә. Махсус тәғәйенләнештәге частарҙан һәм берләшмәләрҙән тыш, Баш идаралыҡ етәкселегенә 25 мең самаһы кешенән торған дөйөм ғәскәри формированиелар инә.
Әлеге ваҡытта РФ Ҡораллы Көстәре Баш идаралығы Генераль штабының махсус тәғәйенләнештәге 8 айырым бригадаһы һәм Баш идаралыҡтың дөйөм һаны 10 меңгә тиклем хәрби хеҙмәткәрҙән торған бер нисә диңгеҙ разведка пунктынан тора.
Штаб-фатиры
Быға тиклем Баш идаралыҡтың штаб-фатиры Мәскәүҙә Ходын яланы районында, Хорошёв шоссеһында, 76-сы йортта, кварталда бер аҙ төптәрәк урынлашҡан булған. Дөйөм майҙаны 70 мең м² самаһы тәшкил иткән ҡоролмалар комплексынан торған штаб-фатир төҙөлөшө 2006 йылдың көҙөндә тамамланған. Уның эсендә ситуация үҙәге, команда пункты, спорт комплексы һәм йөҙөү бассейны бар. Яңы штаб-фатиры Мәскәүҙә Гризодубова урамында урынлашҡан. Төҙөлөштөң хаҡы 9,5 миллиард һум тәшкил иткән. Яңы бинанан 100 метр төньяҡҡараҡ Аквариум ҡушаматлы иҫке бина урынлашҡан.
Оператив хеҙмәттең операциялары, методтары, маҡсаттары
2015 йылдың йәй урталарынан алып Генштабтың Баш идаралығы коллективы менән бергә хәрби разведка Сүриәлә Рәсәй хәрби-һауа операцияһын планлаштырҙы. 2015 йылдың ноябрендә, Financial Times һәм НАТО мәғлүмәттәренә ярашлы, Баш идаралыҡтың Генштабы етәксеһе Владимир Путиндың ҡушыуы буйынса конфиденциаль рәүештә Дамаск ҡалаһына барҙы, унда ул Сүриә лидеры Башар Асадҡа Рәсәй президентынан эске милли татыулыҡ ихтыяжынан сығып, отставкаға китеү мөмкинлеген уйлау тәҡдиме яҙылған хатты тапшырҙы. Баш идаралыҡ структураларында 2015 йылдың көҙөндә Мәскәүҙә үткән «Афғанстан буйынса халыҡ-ара конференция»ла асыҡ доклад әҙерләнгән, унда үҙәк Азия төбәгендә «Ислам дәүләтенең» маҡсаттары һәм хәрби хеҙмәткә саҡырыу әүҙемлеге анализланған.
Рәсәй юғары етәкселегенә йыһан, радиоэлектрон һәм агентура разведкаһы мәғлүмәттәрен еткереү Баш идаралыҡтың төп функцияларының береһе булып тора.
Баш идаралыҡ йәшерен мәғлүмәт эҙләү өсөн мәғлүмәт алыуҙың юғары технологик кибер-методтарын ҡуллана. 2016 йылдың ғинуарында немец разведкаһындағы сығанаҡтарға һылтанма яһап, Германияның Spiegel журналы 2015 йылдың башында бундестагка хакер атакаһы Рәсәй хәрби разведкаһы менән бәйле тип раҫланы. Мәҫәлән, хакерҙар НАТО-ның башҡа илдәрендә лә шундай уҡ эш алып барған. Германияның махсус хеҙмәттәре тикшереүе мәғлүмәттәренә ярашлы, хакер атакаһын Рәсәй бюджетынан финансланыусы Sofacy һәм APT28 компьютер ватыусы төркөмдәре ойошторғаны асыҡланды.
Bloomberg агентлығы, Рәсәй махсус хеҙмәттәре хеҙмәткәрҙәре хатта АҠШ-тың Милли именлек агентлығы ла асыҡламаған киберкиңлектә ошондай йәшеренеп эшләү оҫталығын (маскировка) ҡуллана, тип күрһәтә. Рәсәй белгестәренең компетентлыҡ кимәле шул тиклем юғары, хатта үҙҙәре теләһә генә быны асыҡларға мөмкин, тип билдәләне Fidelis Cybersecurityкомпанияһы президенты Майк Буратовски. 2015 йылдың апрелендә Америка Ҡушма Штаттарының Рәсәйгә ҡаршы санкциялар буйынса һөйләшеүҙәре тураһында мәғлүмәт алырға маташыуҙары менән бәйле матбуғат вәкилдәре APT28 Хакер төркөмөн телгә алды. Шул уҡ йылдың майында APT28 көнбайыш банктарына киберһөжүм ойоштороуҙа ғәйепләнә. APT28 төркөмө иҫәбендә - Аҡ йорттоң компьютер селтәрҙәренә һәм Дәүләт департаментына үтеп инеү.
2016 йылдың ғинуарында Британия һәм Америка сығанаҡтары Рәсәй разведка структураларының (Баш идаралыҡ һәм Рәсәй Федерацияһының тышҡы разведка хеҙмәте) ағымдағы төп маҡсаттарын баҫтырып сығарҙы. Атап әйткәндә, улар Рәсәй разведчиктарының Европа партияларын һәм фондтарын Евросоюздың «сәйәси бөтөнлөгөн ҡаҡшатыу» маҡсатында йәшерен финанслауын, Европа Советы ағзалары араһында Рәсәйгә ҡаршы санкциялар, НАТО-ға евро-атлантик теләктәшлеккә кире йоғонто яһау, АҠШ-тың Европалағы антиракета оборонаһы системаларын тарҡатыу процесын бикләү һәм Рәсәйҙең энергетика монополияһы өсөн шарттар булдырыу мәсьәләләре буйынса фекер алышыуҙы үҙ эсенә ала. The Telegraph гәзите мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәй разведкаһы каналдары аша йәшерен хеҙмәттәшлектә һәм финанслауҙа ғәйепләнгән Европаның ультрауң партиялары араһында «Йоббик» венгр милләт партияһы, Италияның «Төньяҡ лигаһы», Грецияның «Алтын Таң» партияһы, Францияның «Милли фронты» бар.
Ҡайһы бер киң мәғлүмәт саралары 2004 йылдың 13 февралендә «Чечен Республикаһы» (Ичкерия) лидерҙарының береһе Зелимхан Яндарбиевтың Дохала (Катар) үлтерелеүен Баш идаралыҡ опреацияһы тип иҫәпләне. Сит ил эштәре министры вазифаһын башҡарыусы И.С. Иванов һуңынан Катарҙа хөкөм ителгән кешеләрҙең Рәсәй махсус хеҙмәттәренә ҡарағанлығын 2004 йылдың 26 февралендә Катар әмирлеге властарына мөрәжәғәт иткән махсус ғаризала иғлан итә. Шул уҡ йылда разведчиктар катар төрмәһенән дипломатик тырышлыҡ менән азат ителә һәм тыуған илдәренә ҡайтарыла.
2015 йылдың сентябрендә Сүриәлә Рәсәйҙең Хәрби операцияһы башланыу менән Баш идаралыҡ хеҙмәткәрҙәре ошо операция барышында һауа-йыһан көстәренең уңышлы эшләүен тәьмин итә. Рәсәй Президенты Владимир Путин «бандиттарҙың башлыҡтарын, боевиктарҙың базаларын һәм инфраструктураһын ҡыйратыуҙа» һәм «беҙҙең авиация һәм флоттың төбәп айырым нөктәләрҙе юҡ итеүендә» хәрби разведканың ҙур ролен айырым билдәләне.
2017 йылға Рәсәйҙә бер хәрби разведчик та (тышҡы разведка хеҙмәтен дә индереп, бер нисә агентты - сит ил дәүләттәре граждандарын иҫәпкә алмағанда) ҡулға алынмаған йәки Рәсәйҙән ситтә тотҡонлоҡта ҡалмаған - улар бөтәһе лә ҡотҡарылған, алмаштырылған йәки һатып алынған, ошо хаҡта Рәсәй-24 телеканалына интервьюһында яҙыусы һәм махсус хеҙмәттәр тарихсыһы, Рәсәй Федерацияһының Тышҡы разведка хеҙмәте премияһы лауреаты Николай Михайлович Долгополов хәбәр итте.
2017 йылдың ноябрендә Польшала бер нисә йыл дауамында хәрби разведкаға эшләгән Рәсәй гражданы Станислав Шиповскийҙың 7 йылға иркенән мәхрүм ителеүе билдәле булды.
2017 йылда 750 хәрби разведка хеҙмәткәре Советтар Союзы Геройы һәм Рәсәй Геройы исеменә лайыҡ булған, мең кеше орден һәм миҙалдар менән бүләкләнгән.
2018 йылда АҠШ-та Рәсәй Баш идаралыҡтың бер нисә хеҙмәткәренә АҠШ Демократик партияһының Милли комитеты компьютерҙарынан һайлау алды мәғлүмәтен алып, 2016 йылғы АҠШ Президентын һайлауға йоғонто яһарға маташыуға бәйле, шулай уҡ хакер методтары менән ҡаршы еңел атлеттарын киң ҡулланыуҙа допингка ҡаршы агентлыҡтар һәм Спорт арбитраж суды дәүләт учреждениеһының рәсми ғәйепләүҙәр күрһәтелде.
Бөйөк Британия властары раҫлауынса, 2018 йылдың мартында Рәсәй хәрби разведкаһының элекке хеҙмәткәре Сергей Скрипалде ағыулау ҙа Александр Петров һәм Руслан Боширов исеме аҫтында йөрөгән Баш идаралыҡ хеҙмәткәрҙәре эше. Ҡайһы бер киң мәғлүмәт саралары, АҠШ Финанс министрлығы һәм Сит ил эштәре буйынса Европа союзы советы Бошировты һәм Петровты Баш разведка идаралығы разведчиктары Рәсәй Геройҙары Анатолий Владимирович Чепига һәм Александр Евгеньевич Мишкин менән тиңләй.
2021 йылдың апрелендә Чехия полицияһы Александр Петровты (Мишкин) һәм Руслан Бошировты (Чепига) эҙләй. Чехия властары уларҙы 2014 йылда Чехияның көньяҡ-көнсығышында ике кешенең үлеменә килтергән боеприпастар келәтендә шартлауҙарҙы тормошҡа ашырыуға ҡатнашҡан тип иҫәпләй. Шартлатылған келәттәрҙә Украинаны ҡорал менән тәьмин итеүсе Чехия фирмаһының боеприпастары һаҡланған.
Санкциялар
2016, 2018 һәм 2019 йылдарҙа АҠШ һәм Евросоюз «АҠШ-та демократияны ҡаҡшатыу буйынса эшмәкәрлеге» өсөн РФ Ҡораллы Көстәре Генштабының Баш идаралығы начальнигы Игорь Костюковҡа, 2016 йылда Америка һайлауҙарына һәм «Новичок» ағыулағыс матдәләрҙе һаҡлауға, ташыуға һәм ҡулланыуға ҡыҫылышы өсөн (2018 йылдың 4 мартында Солсбериҙа Сергей һәм Юлия Скрипалды ағыулау) санкциялар индерҙе.
2016 йылдың 29 декабрендә Америка Ҡушма Штаттары Рәсәй Ҡораллы Көстәре Генераль штабы Баш идаралығына ҡарата санкциялар индерҙе.
2020 йылдың июлендә Евросоюз Рәсәй Ҡораллы Көстәре Генераль штабы Баш идаралығының Махсус технологиялар баш үҙәгенә (ГЦСТ, 74455-се ғәскәри часть) ҡаршы санкциялар индерҙе. Евросоюз фекеренсә, «ГЦСТ» 2017 йылдың июнендә күҙәтелгән ҡайһы бер кибер-һөжүмдәр, шул иҫәптән «NotPetya» йәки «EternalPetya» булараҡ билдәле һөжүмдәр, һәм 2015, 2016 йылдар ҡышында Украинаның энергия системаһына атака өсөн яуаплы. Бер үк ваҡытта санкциялар 2018 йылдың апрелендә Химик ҡоралды тыйыу ойошмаһына (ОЗХО) киберһөжүмгә ҡыҫылышы өсөн РФ Ҡораллы Көстәре Генераль штабы Баш идаралығы хеҙмәткәрҙәре тип иғлан ителгән дүрт айырым кешегә ҡаршы индерелде.
2022 йылдың 16 декабрендә Рәсәйҙең Украинаға инеүе фонында Евросоюз, «Рәсәйҙең Украинаға ҡаршы агрессив һуғышында ҡатнашҡаны, Украинаның территориаль бөтөнлөгөнә, суверенитетына һәм бойондороҡһоҙлоғона янаған ғәмәлдәре өсөн матди йәки финанс ярҙамы буйынса яуаплы» РФ Ҡораллы Көстәре Генераль штабы Баш идаралығына ҡарата санкциялар индерә.
2022 йылдың 15 сентябрендә, Украинаға баҫып ингәндә «Рәсәй Украинала үҙ контроле аҫтында тотҡан райондарында даими рәүештә фильтрлау операциялары һәм көс ҡулланып депортациялау үткәрә» тигән сәбәп табып, Америка Ҡушма Штаттары санкцияларын киңәйтә. Баш идаралыҡ Рәсәйҙең фильтрлау һәм көсләп депортациялау эшмәкәрлегендә төп роль уйнай».
РФ Ҡораллы Көстәре Генштабының Баш идаралығы шулай уҡ Швейцария, Канада һәм Японияның санкциялар исемлегендә
Ғәмәлдәге
Рәсәй Оборона министрлығының Хәрби-дипломатик академияһы начальнигы һәм Махсус операциялар көстәре командующийы Рәсәй Ҡораллы көстәре Генштабының Баш идаралығы начальнигы урынбаҫары булып тора.
Тубыҡ ҡапҡасы
Тубыҡ ҡапҡасы (patella, Надколенник) — кешеләрҙең тубыҡтарында бәләкәй япраҡ һөйәк.
Һылтанмалар
Knæskal
Ямбуто-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әүүәбин намаҙы
Әүүәбин намаҙы — нәфел намаҙы.Әүүәбин намаҙы аҡшам намаҙынан һуң алты рәҡәғәт итеп уҡыла.
Әүүәбин намаҙында йөҙ сауап бар.
Аллаһы Тәғәлә шуларҙың етмеш бишен — ахирәттә, егерме бишен донъялыҡта бирә. Әүүәбин намаҙын дауамлы рәүештә уҡыусылар Ҡиәмәт көнөндә бер ниндәй ҡыйынлыҡ күрмәйәсәк.
Ампута
Ампута — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1488/4/59/285 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 181 км.
Петровка (Иҫке Маты ауыл советы, Баҡалы районы)
Петровка (Петровка) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 16 кеше. Почта индексы — 452673, ОКАТО коды — 80207855009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ампута
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
1815 йыл
1815 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Алтыр (күл)
Алтыр - Алтырь - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Варна районындағы күл.
Географияһы
Алтыр - Силәбе өлкәһенең Варна районындағы Алтыр ҡасабаһынан 1,2 км төньяҡтараҡ ятҡан күл.
Координаттары:  53°22'32"N   61°6'29"E
Этимологияһы
Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов гидронимды быдай тип аңлата: "Алтыр, озеро, Алтырка, поселок, Варненский район. В переводе с тюркского — «блестящее, сверкающее озеро», где ялтыр, жалтыр — «блестеть», «сверкать». Тюркское имя. .."
Переволочная (Кшена ҡушылдығы)
Переволочная — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кшень йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Толыч
Толыч — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/891    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Танеевка
Танеевка (Танеевка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 91 кеше. Почта индексы — 453153, ОКАТО коды — 80249844005.
Яруллин Хәмит Ғатаулла улы
Яруллин Хәмит Ғатаулла улы (25 февраль 1935 йыл — 5 июнь 2015 йыл) — СССР һәм Рәсәй театр һәм кино актёры, режиссёр һәм педагог. 1961 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1985) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1977) артисы.
Биографияһы
Хәмит Ғатаулла улы Яруллин 1935 йылдың 25 февралендә Башҡорт АССР-ының Малаяҙ районы (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Салауат районы) Ахун ауылында тыуған.
1954—1959 йылдарҙа А. В. Луначарский исемендәге Дәүләт театр сәнғәте институтында (ГИТИС) (педагогтары Б. В. Бибиков һәм О. И. Пыжова) уҡый.
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
Хәмит Яруллин — 1961 йылдан алып театр эшмәкәрҙәре Союзы ағзаһы.
2015 йылдың 5 июнендә Өфөлә вафат була. Тыуған ауылы Ахунда ерләнә.
Спектаклдәрҙәге ролдәре
Гнат һәм Сват («Бесталанная», И. Карпенко-Карого), Фердинанд («Мәкер һәм мөхәббәт», Ф. Шиллер), Зәкир («Ҡара йөҙҙәр», М. Ғафури), Тибальд («Ромео һәм Джульетта», У. Шекспир), Джильберт («Мария Тюдор», В. Гюго), Язалаусы («Салауат. Өндәге ете төш», М. Кәрим), Сергей Чекмарев («Онотма мине, ҡояш!» А. Абдуллин), Львов («Иванов», А. П. Чехов), Яков («Һуңғылар», А. М. Горький), Бабаев («Грех да беда на кого не живет», А. Н. Островский), Ир («Улар дүртәү», Г. Запольская), Марат («Ул ҡайтты»), Шағир («Шоңҡар», икеһе лә — А. Атнабаевтыҡы), Айбулат («Зәйтүнгөл»), Әбүбәкер («Ҡыҙыл паша», икеһе лә — Н. Асанбаевтыҡы), Ленин («Өсөнсө патетик», Н. Погодин), Мәркиз («Әсәйемдең сал сәстәре», Мирзаһитов), Гәлимйән («Башмағым», Ибраһимов), Рәсих («Онотолған ант», Абдуллин), Тимаҡ («Зимагорҙар», Мифтахов), Хәсән («Торналар ҡайта», Йомағолов), Ильяс («Ҡыҙ урлау»), Ильдар («Айгөл иле»), Әҙәмшах («Ташлама утты, Прометей!») — бөтәһе лә Мостай Кәримдеке; Банко («Макбет», Шекспир), Муров («Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр», Островский), король Эдвард («Ричард III», Шекспир), Муса («Париж башҡорто», Рафиҡов), Төйлөгән («Эх, Өфө ҡыҙҙары!», Абдуллин), Ҡотлобай («Мөхәббәткә кәртә юҡ», Ғәитбаев), Джерри («Хәйерле иртә, Энид!», Вуди Аллен).
Акуша (йылға)
Акуша — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Казикумухское Койсу йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассены юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Корольков Григорий Михайлович
Корольков Григорий Михайлович (4 сентябрь 1934 йыл — 20 апрель 2012 йыл) — слесарь-монтажсы. 1964—1994 йылдарҙа «Востокнефтезаводмонтаж» тресының слесарь-монтажсылар бригадиры. Башҡорт АССР-ының ун беренсе саҡырылыш (1985—1990) Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1984).
Биографияһы
Григорий Михайлович Корольков 1934 йылдың 4 сентябрендә Башҡорт АССР-ы Бүздәк районының Һарайғыр ауылында тыуған. Урта белемле.
Г. М. Корольковтың хеҙмәт юлының күп өлөшө Башҡорт АССР-ының нефть эшкәртеү, нефть химияһы һәм химияның мөһим объекттарының ҡоролмалары менән бәйле. Ул етәкләгән бригада Стәрлетамаҡ синтетик каучук заводтарының объекттарын төҙөүҙә юғары етештереүсәнле хеҙмәт өлгөһө күрһәтә.
Күсей (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Корольков Григорий Михайлович
Биографияһы
ВЛКСМ-дың 40 йыллығы исемендәге Өфө синтетик спирт заводында фенол һәм ацетон етештереүсе цехтарҙың эре комплексын төҙөүҙә Г. М. Корольков бригадаһы тиҙ монтажлау, бигерәк тә аҙ күләмле аппарат ысулдары инициаторы була. Был алымдарҙы индереү монтажсыларҙың етештереүсәнлеген ҡырҡа арттыра, һәм ваҡытты 1,5 тапҡырға ҡыҫҡарта.
Бригада коллективы беренселәрҙән булып бригада подряды ысулдарын үҙләштерә.
1976—1980 йылдарҙа бригада алты йыллыҡ йөкләмәләрҙе ваҡытынан алда үтәй — 1984 йылдың 1 мартына ун беренсе биш йыллыҡтың дүрт йыллыҡ планы тула (1981—1985).
КПСС-тың XXII съезы исемендәге Өфө нефть эшкәртеү заводында хуш еҫле углеводородтар етештереү комплексын ҡорганда бригада бик яҡшы хеҙмәт өлгөһө күрһәтә, электрон аппаратура — компьютер менән идарә итә торған ҡатмарлы йыһаздарҙы монтажлай һәм тәҡдим Г. М. Корольков шәхсән 700-се секцияла аппараттарҙы монтажлауҙы еңеләйтә торған яйланмалар тәҡдим итә, был эштәрҙе тәмамлауҙы тиҙләтә һәм юғары сифат тәьмин итә. Иретеп йәбештереү аппараттарын монтажлағанда коллектив көн һайын норманы 140 процентҡа арттырып үтәй. Бригада полдряды ысулы буенса эшләгәндә, уның бригадаһы монтаж эштәрен 1,8 миллион һумға башкара, монтаждың иҫәп-хисабын 4 700 һум күләмендә экономиялаған.
Григорий Михайлович үҙ тәжрибәһе менән уртаҡлаша, 50-нән ашыу йәш эшсе әҙерләй.
Өфө нефть эшкәртеү заводында хуш еҫле углеводородтар етештереү комплексын төзөгәндә һәм үҙләштергәндәҙе ҙур етештереү ҡаҙаныштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1984 йылдың 28 авгусындағы Указы менән Г. М. Корольковҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Григорий Михайлович 1994 йылда пенсияға киткәнсә «Востокнефтезаводмонтаж» тресында эшләй.
Башҡорт АССР-ының ун беренсе саҡырылыш (1985—1990) Юғары Советы депутаты.
Өфө ҡалаһында йәшәй. 2012 йылдың 20 апелендә вафат була.
Паржма
Паржма — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Линда йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Түбәнге Новгород ГЭС-ынан Ока  йылғаһының тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шаҡмаҡ һөйәк
Шаҡмаҡ һөйәк (os cuboideum, кубовидная кость) —.
1817 йыл
1817 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Гончаренко Евдокия Борисовна
Гончаренко Евдокия Борисовна (27 сентябрь 1926 йыл — 9 апрель 2020 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы хеҙмәткәре, ауыл хужалығы производствоһы новаторы, звено башлығы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1949). Украина ССР-ының 3-сө саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Биографияһы
Евдокия Борисовна Гончаренко (ҡыҙ фамилияһы — Татаренко) 1926 йылдың 27 сентябрендә Днепропетровск округының Новопокровка ауылында ат ҡараусы Борис Татаренко ғаиләһендә тыуған. Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлай.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1945 йыл башында Днепропетровск өлкәһенең Покровский районы Буденный исемендәге 65 -се ат заводы бүлегенең баҫыусылыҡ бригадаһында башлай. Буденный исемендәге ат заводы бүлегенең йәштәр звеноһында звено башлығы була.
1948 йылда 40 гектар майҙандың һәр гектарынан 34,4 центнер бойҙай уңышы алғаны өсөн 1949 йылдың 12 сентябрендә «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1949 йылдан — Буденный исемендәге 65-се ат заводы 1-се бүлегенең ер эшкәртеүсеһе. Днепропетровск өлкәһе Солонянский районының Башмачка ауылында Петровский исемендәге колхозда эшләй.
Хаҡлы ялға киткәндән һуң да Днепропетровск өлкәһе Солонянский районының Башмачка ауылында йәшәй.
Украина ССР-ының 3-сө саҡырылыш Юғары Советы депутаты, хеҙмәтсәндәре депутаттарының Днепропетровск өлкә Советы депутаты итеп һайлана.
Ғаиләһе: өс улы, биш ейәне, бүләсәләре бар.
Асылдытамаҡ
Асылдытамаҡ - Асельдитамак - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы күл.
Этимологияһы
Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов гидронимды былай тип аңлата: "Асельдитамак - в переводе с башкирского означает «озеро, имеющее открытое горло (протоку)», где асылды — «открыть», тамак — «горло», «протока» -ды — словообразовательный аффикс. Название указывает на то, что прежде озеро имело протоку, по которой вода стекала из озера. Теперь в связи с усыханием протока исчезла. О ее существовании напоминают очертания берегов озера с участками заболоченности..".
Төбәк топонимикаһын оҙаҡ йылдар төптән өйрәнгән топонимист күлдең ҡылымығы булыуын тасирлай һәм уның инде һаҙамыҡҡа әйләнеүен яҙған. Хәҙерге ваҡытта күл үҙе лә иғтибар үҙәгенән юғалған, уның тураһында Силәбе өлкәһе күлдәре исемлегендә атамаһынан башҡа мәғлүмәт юҡ.
Ямб-Яха (Тота-Яха ҡушылдығы)
Ямб-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тота-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ар-Мотоли-То-Тяха
Ар-Мотоли-То-Тяха — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вать-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 190 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.