cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аҙнабаева Гөлнур Шамил ҡыҙы
Гөлнур Шамил ҡыҙы Аҙнабаева) (08.11. 1954) — уҡытыусы-ғалим, педагогия фәндәре кандидаты (2004). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы . Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернатының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.
Тормош юлы
1954 йылда Ишембай районы Үрге Этҡол ауылында тыуған.
1975 йылда Этҡол урта мәктәбен тамамлаған. Башланғыс кластарҙа Гөлнур Аҙнабаеваны сығышы менән Көҙән ауылынан Роза (Рауза) Рәүеф ҡыҙы Маннанова(Әхмәтшина) уҡыта. Рауза Рәүеф ҡыҙы- Әхмәтзәки Вәлидиҙең ҡустыһы Рәүеф(Ғәбдрәүеф) Әхмәтша улы Вәлидов ҡыҙы.
1975- 1980 йылдарҙа Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетының башҡорт теле һәм әҙәбиәте бүлеген тамамлай. Белеме буйынса- башҡорт теле һәм әҙәбиәте, рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. 1980-1983 йылдарҙа Федоровка районы Яңы Яуыш тулы булмаған урта мәктәбендә уҡыта, 1983 йылдан башлап, Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернатының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. 1993-1996? йылдарҙа ситтән тороп Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтынының башҡорт теле һәм әҙәбиәте кафедраһында аспирантурала уҡый. Фәнни етәксеһе профессор Булат Гафаров.
Гөлнур Аҙнабаева- Ишембай ҡалаһы һәм мәктәптәренең методик берләшмәһе етәксеһе булараҡ, күп йылдар  башҡорт теле һәм әҙәбиәтен  замана талаптарына яраҡлы юғары кимәлдә уҡытыуҙы ойоштороуға күп көс һалған шәхес. Уҡытыусылар өсөн асыҡ дәрестәр, оҫталыҡ дәрестәре үткәрә. Ҡала шарттарында үҫкән балаларҙа туған телгә һөйөү, башҡорт халҡының тарихи үткәне һәм бөгөнгөһө өсөн ғорурлыҡ хисе тәрбиәләй,уларҙы алдарына ҙур маҡсаттар ҡуйып йәшәргә өйрәтә. Г.Аҙнабаеваның уҡыусылары күп тапҡыр Урал батыр эпосын яттан һөйләү конкурсында ҡатнашып, тәүге урындарҙы ала, төрлө тематик конференцияларҙа сығыш яһай. Уҡыусылары араһында театр артистары , телевидение режиссерҙары,  дикторҙары (Рита Шәмсетдинова,Фаягөл Дәүләтйәрова,Лилиә Дауытова һәм башҡалар), журналистар (Гөлназ Халиҡова) бар. 2010 йыл- Башҡортостан Республикаһы уҡытыусыларының 10-сы съезы делегаты  (Өфө ҡалаһы).
Фәнни хеҙмәте
2004 йылда Гөлнур Аҙнабаева Мәскәүҙә " ИСПОЛЬЗОВАНИЕ СИСТЕМЫ УКРУПНЕННЫХ ДИДАКТИЧЕСКИХ ЕДИНИЦ НА УРОКАХ БАШКИРСКОЙ ЛИТЕРАТУРЫ В СТАРШИХ КЛАССАХ"  тигән темаға кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Ижады
2014 йылда Башҡортостан Яҙыусылар союзы, «Ағиҙел» һәм «Башҡортостан ҡызы» республика журналдары редакциялары, шулай уҡ Евразия Яҙыусылар союзы рәйесе Якуб Омероглы һәм Эсхешехир (Төркиә) ҡалаһы губернаторы Гюнгер Азим Туна ҡатнашлығында уҙғарылған Мәхмүт Ҡашғари исемендәге III халыҡ-ара хикәйәләр бәйгеһенең төбәк этабында еңеп, Гөлнур Аҙнабаева беренсе урын алды. Аҙнабаеваның конкурсҡа тәҡдим иткән хикәйәһе «Фортуна» тип атала. Хикәйәләү нигеҙендә авторҙың ғаиләһе тормошонан, туғандарының береһе — 1996 йылда Чечен Республикаһында хәрби ваҡиғалар ваҡытында һәләк булған, Фәрғәт исемле йәш егеттең тарихы ята. Дуҫтары шаяртып уны «Фортуна» тип йөрөткән. Уның яҙмышын, туғандарының, дуҫтарының, полкташтарының уның тураһында хәтирәләрен Гөлнур Аҙнабаева ошо әҫәрҙә һөйләргә була.
Һылтанмалар
nauka-pedagogika.com/.../dissertaciya-ispolzovanie-sistemy-ukrupnennyh-didaktiche... Автореферат диссертации по теме "Использование системы укрупненных дидактических единиц на уроках башкирской литературы в старших классах ... docs.pravo.ru/document/view/26210284/ https://ba.wikipedia.org/.../Мәхмүт_Ҡашғари_исемендәге_...
Цыганов Вадим Борисович
Цыганов Вадим Борисович (30 май 1963 йыл, Стәрлетамаҡ) — урыҫ шағиры,  дизайнер, актер, музыкаль продюсер, йыр яҙыусы шағир, сценарист, рәссам, скульптор, яҙыусы, коллекционер,  өй интерьерҙары дизайнеры. Йырсы Вика Цыганованың продюсеры һәм ире.
Биографияһы
Вадим Борисович Цыганов 1963 йылдың 30 майында Башҡортостан АССР-ының Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуа. 1984 йылда Рәсәй театр сәнғәте институтының актерлыҡ факультетын тамамлай (В. Андреева оҫтаханаһы ).
Ермолова исемендәге театрҙа һәм Мәскәү өлкә театрында актер булып эшләй, сценарийҙар яҙа.
«Ласковый май» төркөмөнөң директоры булып эшләй.
1990 йылда йырсы Виктория Жукова һәм композитор Юрий Прялкин менән хеҙмәттәшлек итә башлай, 1991 йылда Вика Цыганова исеме аҫтында «Гуляй, анархия»  беренсе альбомы сыға, Вадим үҙенең ҡатынына  продюсер була, уның йырҙарына шиғырҙар яҙа.
Севастополдә һәм Курил утрауҙарында   изге Андрей Первозванный һәйкәлдәре авторы, Изге Царственные Страстотерпцы монастырында Ганин соҡоронда ҡуйылған православие Поклонный Тәреһенең, Калининград та Александр Невский һәйкәле авторы.
Үҙенең 22 метр оҙонлоҡтағы «Изге Виктория» яхтаһында «Рус диңгеҙ сәйәхәтселәре» музейын төҙөй, Яхтаһы ҡатыны хөрмәтенә аталған һәм Имеретинкала тора.
Йорт, музей интерьерҙары  һәм дизайны менән шөғөлләнә,  Хөкүмәт кешеләре өсөн, Виктор Вексельберг, Олег Дерипаска, Рус диңгеҙселәре музейы (Сочи) Саввиино-Сторожевский монастыры өсөн проекттар эшләгән. «Дизайн һәм мебель» күргәҙмәләрендә юғары наградаларға эйә була.
Вадим Цыганов Александр Домогаров, Игорь Слуцкий өсөн йырҙар яҙа, Михаил Круг өсөн альбом ижад итә, «Приходите в мой дом» йырынан башлай. Рәсәй Яҙыусылар союзы («Приходите в мой дом», «Масленица» һәм «Пегас» китаптары) ағзаһы булып тора.
2010 йылда сәйәхәтсе Федор Конюхов һәм ҡатыны Вика Цыганова менән «Изге Виктория» яхтаһында Һинд океанынан Атлантик океанға өс аҙналыҡ хәйриә походы ойоштора. Поход «Изге Виктория» яхтаһында сәйәхәт Федор Ушаковтың ғибәҙәтханаһын төҙөй башлауға мөмкинлек бирә.
Федор Конюховтың сәнғәт эштәренең күргәҙмәләрен ойоштороусы: 2019 йылда Санкт-Петербургта Рус Һынлы Сәнғәт Музейында, Хабаровскиҙа Крайҙың Художество Музейында һәм Калининградта Донъя Океаны музейында.
2022 йылда февралендә Рәсәйҙең Украинаға баҫып инеүен һәм президент Владимир Путинды хуплай. Март айы Украинаға барырға әҙерлеге тураһында хәбәр итә.
Фильмографияһы
Фильм ҡатнашыуы.
Зыятдинов Гөлфәт Ғәбдинур улы
Зыятдинов Гөлфәт Ғәбдинур улы (1 май 1948 йыл), педагог, муниципаль орган хеҙмәткәре, үҙешмәкәр сәнғәттә ҡатнашыусы. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре.
Морган Джон Пирпонт
Джон Пирпонт Морган I (John Pierpont Morgan I;, Хартфорд, Коннектикут, АҠШ — , Рим, Италия Короллеге) — XIX быуат аҙағы — XX быуат башында Америка Ҡушма Штаттарында корпоратив финанстар һәм сәнәғәтте берләштереү өлкәләрендә өҫтөнлөк иткән Америка эшҡыуары, банкир һәм финансист.
Биографияһы һәм бизнесы
Лондонда «J. S. Morgan & Co» банк йортона нигеҙ һалған Джуниус Спенсер Морган һәм Джульетт Пирпонт ғаиләһендә донъяға килә. Белемде Геттинген университетында ала.
1857 йылдан 1861 йылға тиклем Морган Нью-Йорктың «Данкан, Шерман &amp;amp; Ко» (Duncan, Sherman & Company) банкында хеҙмәт итә. 1861 йылда Амелия Старджессҡа (1835—1862) өйләнә. Тол ҡалғас, Морган 1865 йылда икенсе никахҡа инә. Фрэнсис Луиз Трейси (1842—1924) менән 4 бала тәрбиәләйҙәр: Луиза Пирпонт Морган (1866—1946), «Джек» Пирпонт Морган (1867—1943), Джульетт Морган (1870—1952) һәм Энн Морган (1873—1952).
АҠШ-тағы Граждандар һуғышы (1861—1865 йылдар) ваҡытында Морган ҡорал һата. Аҙағыраҡ был сауҙа операциялары тураһындағы эште Конгресс комиссияһы тикшерә, әммә Морган, хөкүмәттәге бәйләнештәренән файҙаланып, яуаплылыҡтан ҡотола. Ул мәлдәге байҙарҙың күбеһе кеүек үк, Джон Морган, рәсми рәүештә 300 доллар түләп, хәрби хеҙмәткә саҡырылыуҙан ҡотолоп ҡала.
Төрлө фирмаларҙа эшләгәндән һуң, 1871 йылдан Морган «Дрексел, Морган & Ко» (Энтони Дрексель менән берлектә) компанияһының партнеры булып китә. 1893 йылда партнеры үлгәндән һуң фирма «Дж. П. Морган &amp; Ко» (Нью-Йорк) банк йортона үҙгәртелә. Филадельфия, Париж һәм Лондонда уға бәйле булған банктар менән берлектә банк йорто донъялағы иң эре финанс компанияһы була. Морган банкы тимер юлдар төҙөлөшөн контролдә тота, US Steel ҡорос ҡойоусы эре компанияны, «Дженерал электрик» электр фирмаһын булдырыуҙа ҡатнаша, Атлантикала пассажирҙар ташыуҙы финанслай.
1892 йылда Морган Edison General Electric 8`v һәм Thomson-Houston Electric Company компанияларын ҡушыуҙы ойоштора, һөҙөмтәлә General Electric барлыҡҡа килә. Ул шулай уҡ United States Steel Corporation, International Harvester һәм AT&amp;T компаниялары формалашыуында мөһим роль уйнай. Моргандың карьераһы иң юғары нөктәлә торғанда, ХХ быуат башында, ул һәм уның партнерҙары бик күп эре корпорацияларға финанстарын һала һәм хөкүмәттең финанстар менән шөғөлләнгән ағзаларына һәм Ҡушма Штаттар Конгресы ағзаларына ҙур йоғонто яһай ала. Ул 1907 йылғы паниканы туҡтатҡан банк коалицияһына етәкселек итә. Джон Морган «прогресс эраһының» алдынғы финансисы була. Уның нәтижәлелеккә һәм яңылыҡ индереүгә тоғролоғо Америка бизнесын тамырынан үҙгәртергә ярҙам итә. Адриан Вулдридж Морганды «Американың бөйөк банкиры» тип атай.
1907 йылда Морган, банк паникаһын булдырмау өсөн шәхси инвесторҙарҙы бергә туплап, ҙур банк көрсөгөнә юл ҡуймай.
Морган 75 йәшендә Италияла, Римда йоҡлаған сағында вафат була, бизнесын улы Джон Пирпонт Морган-кинйәгә ҡалдыра. Биограф Рон Черноу уның мөлкәтен 118 миллион долларға баһалай (шуларҙың яҡынса 50 миллионы сәнғәт әҫәрҙәре коллекцияһы була). Моргандың финанс хәлен белгәндән һуң Джон Д. Рокфеллер: «Ышанырлыҡ та түгел, ул хатта бай кеше лә булмаған икән», — тип әйткән.
Коллекция туплаусы һәм меценат
Морган картиналар, китаптар һәм башҡа сәнғәт әҫәрҙәре коллекцияларын туплаусы булараҡ билдәле. Уларҙың күбеһен ул үҙе бағыусыһы һәм президенты булған «Метрополитен-музейына» (Нью-Йорк) бүләк итә. Моргандың вафатынан һуң уның улы 1924 йылда Нью-Йоркта Пирпонт Морган китапханаһын аса һәм уның директоры итеп атаһының китапханасыһы Белл да Коста Гринды (1883—1950) тәғәйенләй.
Морган эре меценат булараҡ та билдәле: «Метрополитен-музейынан» тыш ул Америка тәбиғәт тарихы музейына, Гротон мәктәбенә (Массачусетс штаты), Гарвард университетына (бигерәк тә Медицина мәктәбенә), хеҙмәт мәктәптәренә (Совет ПТУ-ларына оҡшаш) ғәйәт ҙур суммалар бүләк итә.
Аҫыл таштар коллекцияһы
ХХ быуат башында Джон Морган Аҡш-та аҫыл таштар коллекцияһын туплаусы булараҡ та таныла. Күп йылдар буйы йыйылған коллекцияһында 1000-дән ашыу ҡиммәтле таш иҫәпләнә. Тәүге коллекцияһын ул Tiffany & Co компанияһы һәм уның төп геммологы Джордж Фредерик Кунц ярҙамында йыя. 1889 йылда был коллекция Парижда Бөтә донъя күргәҙмәһендә ҡуйыла. Коллекция ике алтын бүләк ала һәм эре ғалимдар, коллекционерҙар һәм киң йәмәғәтселектең иғтибарын үҙенә йәлеп итә.
Джордж Фредерик Кунц тағы ла икенсе, әммә тағы ла ҡиммәтлерәк коллекция йыя, уныһы 1900 йылда Парижда күрһәтелә.
Ике коллекция ла Нью-Йоркта Америка тәбиғәт тарихы музейына бүләк итеп тапшырыла, улар Морган-Тиффани һәм Морган-Бемент коллекциялары булараҡ билдәле.
1911 йылда Кунц күптән түгел тапҡан аҫыл ташын үҙенең иң яҡшы клиенты хөрмәтенә морганит тип атай. Рәсәй геологияһында был минерал воробьевит тип атала. 1908 йылда урыҫ геологы В. И. Вернадский Төньяҡ Кавказда экспедицияла һәләк булған геолог һәм минералог Воробьев Виктор Иванович (1875—1906) тураһында иҫтәлек булараҡ аҫыл ташҡа шундай исем бирә.
Енг-Сос
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Мураниха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Иркутск
Иркутск (Иркутск) — Рәсәйҙең Ангара буйындағы ҡалаһы. Иркутск өлкәһенең административ үҙәге.
Чубыр
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бургемниц
Бургемниц (Burgkemnitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 822 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,77 км2. Диңгеҙ кимәленән 91 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6804 һәм автомобиль коды — ABI.
Сыбаркүл (күл, Башҡортостан)
Сыбаркүл — Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районы биләмәһендә урынлашҡан күл. Асҡар ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 8 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Йәнгел йылғаһының ҡушылдығы булған Моғаҡ йылғаһының тамағындағы күл. Тау буйы дала зонаһының ҡалҡыулыҡтар араһындағы түбән урынында урынлашҡан.
Ҡылыҡһырлама
Күл өҫтә майҙаны − 10 км²; оҙонлоғо 5,1 км; уртаса киңлеге 1,9 км; уртаса тәрәнлеге 2,0 м. Иң тәрән урыны — 3,5 м.
Һыу күләме 20,4 млн м³; һыу йыйыу майҙаны 369,0 км².
Географияһы
Тектоник сығышлы күл. Эзбизташ, балсыҡлы һәүерташ, комташ(урта, өҫкө девон) һәм арғиллит, алевролит, ҡомташ, эзбизташ(аҫҡы карбон) тоҡомдарында барлыҡҡа килгән.
Соҡоро табаҡ һымаҡ. Төбө ләмле. Ярҙары һөҙәк, һаҙланған. Туйыныуы ҡатнаш. Мезотроф күл.
Күлдә упҡынлы, һаҙымат урындары бар. Күсмә ҡомдарҙан «йөҙөп йөрөгән утрауҙар» күҙәтелә.
Үҫемлектәр донъяһы
Көнбайыш өлөшө һоро урман тупрагындағы ҡайын урмандарынан һәм ҡара болон тупрағындаҙы араһындағы болонло далаларҙан тора. Көнсығыш өлөшөндә ябай ҡара тупраҡтағы ҡылғанлы-төрлө үләнле далалар Һәм һөрөнтө ерҙәр китә. Яр буйҙарын екән, күрән, ҡамыш, мамыҡбаш күрән, һыу үләне ҡаплаған.
Фауна
Алабуға, ҡарабалыҡ, ҡарағанат, ҡорбан, ҡыҙылғанат, суртан, һоро өйрәк, сытырҙаҡ сөрәгәй йәшәй. Күсәр ҡоштарҙан ала ҡаҙ, көйөлдө, ышылдаҡ аҡҡош туҡтала.
Яңы Аҡҡолай
Яңы Аҡҡолай (Новоаккулаево) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 195 кеше. Почта индексы — 453402, ОКАТО коды — 80222828002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Оло Березуй
Оло Березуй — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Теча йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Өсбүлә ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
Өсбүлә ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Семилетка ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2008 йылда Яңы Кәңгеш ауыл Советы менән берләштерелә: Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 октябрендәге 49-З һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын күсереү сәбәпле, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» Законының 1 ст., п. 20) в) ҡарар итә: "Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәр индерергә: Дүртөйлө районы буйынса:
Өсбүлә һәм Яңы Кәңгеш ауыл Советтарын, «Өсбүлә» атамаһын һаҡлап һәм административ үҙәген Өсбүлә ауылында ҡалдырып, берләштерергә. Яңы Кәңгеш ауыл Советының Ҡаҙаҡлар,Яңы Кәңгеш, Барғаты, Ҡырғыҙ, Кесе Бишҡураз, Яңы Баҙраҡ, Сергеевка, Таубаш-Баҙраҡ ауылдарын Өсбүлә ауыл Советы составына индерергә.
Өсбүлә ауыл Советының сиктәрен килтерелгән схематик картаға ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Яңы Кәңгеш ауыл Советын алып ташларға
Гнеть-Ю
Гнеть-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кара йылғаһының уң ярына тамағынан 237 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Жигмонд Кунфи
Жигмонд Кунфи, тыуғанда исеме: Жигмонд Кон (Zsigmond Kohn; 28 апрель 1879, Надьканижа — 18 ноябрь 1929, Вена) — Венгрия сәйәсмәне; Австро-Венгрияла — Хорватия, Славония һәм Далмация эштәре буйынса министр, бйондороҡһоҙ Венгрияла — хеҙмәт һәм социаль сәйәсәт министры, шулай уҡ мәғариф министры.
Биографияһы
Жигмонд Кунфи 1879 йылдың 28 апрелендә Надьканижала мәктәп уҡытыусыһы Бенедек Кунштеттер һәм Янка Кон ғаиләһендә тыуған. Урта мәктәпте тамамлай. 1903 йылда немец теле уҡытыусыһы һөнәре буйынса Клуж педагогия училищеһын тамамлай.
Темешвар (Тимишора) реаль училищеһында уҡыта. Карл Каутскийҙың идеологик ҡараштары менән ҡыҙыҡһынған, Тимишорала урындағы масон ложаһына ҡушылған. Венгрияның социаль демократик партияһына ингән, шунлыҡтан эштән бушатылған.
Бынан һуң Будапештҡа күскән һәм 1907 йылдан «Népszava» (Халыҡ тауышы) гәзитенең мөхәррире булып китә. Будапештта Оскар Яси уның көрәштәштәренең береһе булып китә, ул да сәйәси иң радикаль масон ложаһы ағзаһы булған.
1908 йылдан 1914 йылға тиклем Кунфи «Szocializmus» журналының мөхәррире булған. Шағир Эндре Ади менән дуҫлыҡ мөнәсәбәттәрҙә булған, уның инҡилабы ҡараштарын һәм «Егерменсе быуат» ойошмаһын яҡлаған. Кунфиның булышлығы арҡаһында Адиның шиғырҙары күп кенә журналдарҙа баҫтырылған.
1918 йылда Австро-Венгрияла инҡилаби хәрәкәттәр башланғас Кунфи Венгрияның Милли советына һайланған. Михай Каройи хөкүмәтендә ул хеҙмәт һәм социаль тәмьинәт министры, шулай уҡ Хорватия, Славония һәм Далмация эштәре буйынса министр вазифаларын башҡарған. Денеш Беринкеи хөкүмәтендә мәғариф министры вазифаһын биләгән.
1919 йылда Венгрия Совет Республикаһы йәшәгән осорҙа мәғариф халыҡ комиссары була. 1919 йылдың июнендә республикала диктатураға ҡаршы сығыш яһап отставкаға киткән, ә Венгрия Совет Республикаһы ҡолағас аҡ террорҙан Австрияға ҡасҡан.
Венала немец телендәге «Arbeiter Zeitung» һәм мадьяр телендәге «Világosság» гәзиттәренең мөхәррире булған.
1929 йылдың 18 ноябрендә барбитал (веронал) менән ағыуланып үҙ үҙенә ҡул һалған.
Ғаиләһе
Беренсе ҡатыны Мелани Вамбери (Шандор Вамбергер һәм Фани Штайнхаус ҡыҙы) була, никах 1904 йылдың 14 авгусында төҙөлгән. Никахта ҡыҙҙары Нора тыуған, әммә тиҙҙән Мелани һәм Жигмонд айырылышҡан.
1914 йылдың 29 ғинуарында икенсе тапҡыр Эржебет Ронаиға (Бернарт Ронаи һәм Илона Кишфалви ҡыҙы) өйләнгән.
Әзербайжан премьер-министрҙары исемлеге
Мәҡәләлә 1918 йылдан башлап хәҙерге көнгә тиклем Әзербайжанда етәкселек иткән Әзербайжан премьер-министрҙары исемлеге килтерелә. Әзербайджан Демократик Республикаһы иғлан ителгәндән бирле Министрҙар Советы вазифаһы индерелә. Совет власы йылдарында Әзербайжан ССР-ының хөкүмәт башында Халыҡ Комиссарҙары Советы, ә һуңғараҡ — Министрҙар Советы Рәйесе торған. Әзербайжан бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң, Премьер-министр вазифаһы раҫлана. Әзербайжан Премьер-министрын Әзербайжан Милли мәжлесе рөхсәте менән Әзербайжан Президенты тәғәйенләй.
Хөкүмәт башлығы Премьер-министр вазифаһына тәғәйенләнгәнгә тиклем ниндәй сәйәси партияла торған булһа, юл төҫтәре шул сәйәси партия төҫөнә тап килә.
Давыденко Андрей Владимирович
Давыденко Андрей Владимирович (18 май 1971, Өфө), архитектор. Архитекторҙар союзы ағзаһы (1999). Башҡортостан Республикаһының  Салауат Юлаев исемендәге  дәүләт премияһы лауреаты (2000) — «Архпроект» ижади-архитектура фирмаһы ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең хеҙмәткәрҙәре, Өфө ҡалаһындағы «Ҡунаҡһарай» сауҙа-эш комплексын үҙгәртеп ҡороу проекты өсөн.
1995 йылда Өфө дәүләт нефть техник университетын (ӨДНТУ) тамамлай. 1995 йылдан — «Архпроект» ЯCЙ архитекторы, 2005 йылдан алып — оҫтахана начальнигы, 2010 йылдан — «Архпроект» ижади архитектура фирмаһы генераль директоры.
1995—2000 йылдарҙа Өфөләге Үрге Сауҙа майҙанын һәм Каруанһарай бинаһын реконструкциялауҙа ҡатнаша (автотуҡталҡа һәм фонтан, Сауҙа рәттәренең «Б» блогын, административ бинаны, майҙан эргәһендәге В. И. Ленин исемендәге һәм Театр скверҙарын реконструкциялау проекттары).
30-ҙан ашыу проект, шул иҫәптән «Йәшел сауҡалыҡ» шифаханаһы клубы бинаһын реконструкциялау проекты (2004, авторҙаш), Милли банкының инеү урыны, баҫҡыстарының дизайн-проекты (1999) һәм башҡалар авторы.
Камалов Ринат Әлтәф улы
Биографияһы
Ринат Әлтәф улы Камалов 1954 йылдың 28 июнендә Башҡорт АССР-ы Мәсетле районы Дыуан-Мәсетле ауылында тыуған. Урта мәктәпте тамамлағас, үҙ ауылдарындағы «Комсомолец» колхозында эш башлай. Совет Армияһында хеҙмәт итеп ҡайтҡандан һуң Башҡорт дәүләт медицина институтына уҡырға инә. Әммә әҙәбиәткә булған һөйөүө көслөрәк булып сыға. Беренсе курсты уңышлы тамамлауына ҡарамаҫтан, 1975 йылда барлыҡ имтихандарҙы яңынан тапшырып, Башҡорт дәүләт университеты филология факультетының башҡорт-рус бүлегенә уҡырға инә.
1980 йылда университетты тамамлағас, башта Учалы районы Өргөн һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә, унан һуң Мәсетле районы Дыуан-Мәсетле урта мәктәбендә башҡорт, рус телдәрен һәм әҙәбиәтен уҡыта.
1985 йылда ғәиләһе менән Өфөгә күсеп килә. Биш йыл БАССР-ҙың Телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса дәүләт комитетының совет төҙөлөшө һәм әҙәбиәт редакцияларында эшләй.
1990—1991 йылдарҙа Башҡортостан Яҙыусылар союзының пропаганда бюроһы директоры.
1991—2004 йылдарҙа «Ағиҙел» журналының әҙәби тәнҡит бүлеге мөхәррире, Зәки Вәлиди исемендәге республика милли китапханаһында бүлек мөдире.
2005 йылдан Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтенең нәфис әҙәбиәт мөхәрририәте мөдире.
1998 йылда әҙип «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була. 2010 йылда уға Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы бирелә. 2022 йылдың 16 декабренән — Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы.
Ижады
Ринат Камал әҙәбиәткә уҙған быуаттың 90-сы йылдарында, етерлек тормош һәм ижад тәжрибәһе туплап, ныҡлап аяҡ баҫты һәм артабанғы сирек быуат эсендә үҙен таланты яҙыусы итеп танытты. 1993 йылда повесть, хикәйәләр һәм новеллалар тупланған «Бәлә» исемле тәүге китабы менән, тәнҡитсе Суфиян Сафуанов билдәләүенсә, «әҙәбиәтебеҙгә шаҡтай өлгөрөп еткән проза оҫтаһының килеүе тураһында хәбәр» иткән әҙип артабан яңынан-яңы нәҫерҙәрен, хикәйә һәм повестарын уҡыусыға тәҡдим итте. Ул ғына түгел: Ринат Камалдың XXI быуаттағы тәүге ун йыллыҡта нәшер ителгән романдары башҡорт әҙәбиәтендә һиҙелерлек күренеш булды. «''„Таня—Таңһылыу“, „Оҙонтал“, „Сабыр йән“, „Әлфирә“, „Ағай-энеләр“ ише романдары менән проза донъяһы байыны, ҡотайҙы. Ринат Камалдың ғына уңыштары түгел, ә тотош нәфис һүҙ сәнғәтебеҙҙең ҡото, ырыҫы тип баһаланырға хаҡлы улар»'', тип яҙған Рафаэль Аҙнағоловҡа ниҙер өҫтәү урынһыҙ.
Дарьевка (Ауырғазы районы)
Дарьевка (Дарьевка) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 4 кеше. Почта индексы — 453488, ОКАТО коды — 80205813006.
Михнов Сергей Дмитриевич
Михнов Сергей Дмитриевич (1860-1924) — гинекология һәм акушерлыҡ өлкәһендә рус һәм СССР ғалимы һәм педагогы, медицина фәндәре докторы (1889), ординар профессор (1905).
Дарьевка (Ауырғазы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Михнов Сергей Дмитриевич
Биографияһы
Сергей Дмитриевич Михнов 1860 йылдың 8 октябрендә Киев ҡалаһында тыуған.
1898 йылдан 1900 йылға тиклем Император медицина-хирургия академияһының фәнни-педагогик эшендә  приват-доцент вазифаһында, һәм Санкт-Петербург ҡатын-ҡыҙҙар медицина институтында клиник эштә профессор Н.Н.Феноменов етәкселеге аҫтында ассистент вазифаһында була.
1900 йылдан 1917 йылға тиклем Император Дерпт университетында  педагогик эштә: 1903 йылдан 1905 йылға тиклем приват-доцент  — экстраординар профессор, 1905 йылдан 1917 йылға тиклем  — ординар  профессор һәм акушерлыҡ, балалар һәм ҡатын-ҡыҙҙар ауырыуы  кафедраһы мөдире. 1918 йылдан 1924 йылға тиклем  Воронеж дәүләт университетында акушерлыҡ һәм гинекология кафедраһы мөдире.
Ғилми-педагогик эшмәкәрлеге
С.Д.Михновтың төп ғилми-педагогик эшмәкәрлеге акушерлыҡ һәм гинекология өлкәһендә мәсьәләләр, шул иҫәптән эклампсия алды торошо һәм уның клиник билдәләре нигеҙҙәре  менән бәйле. 1886 йылда С. Д. Михнов Рәсәй империяһында беренсе булып фаллопий көпшәләренең (аналыҡ) яман шешен һүрәтләй, уның тарафынан бала тыуҙырыу  актында ҡыуҙырыу осоро механизмы теорияһын тәҡдим ителә.
1889 йылда медицина фәндәре докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп, «К вопросу о заболевании фаллопиевых труб и яичников в паталого-анатомическом и клиническом отношении» темаһына диссертация яҡлай, 1903 йылда экстраординар профессор исеме, 1905 йылда ординар профессор исеме бирелә. С. Д.Михнов етәкселегендә ҡырҡҡа яҡын ғилми хеҙмәттәр яҙыла.
1924 йылдың 30 октябрендә Воронежда вафат була.
Әҙелбаева Зөләйха Әхмәҙулла ҡыҙы
Әҙелбаева Зөләйха Әхмәҙулла ҡыҙы (4 апрель 1933 йыл — 26 ноябрь 1990 йыл) — һауынсы, Ленин ордены (1970) менән бүләкләнеүсе
Биографияһы
Зөләйха Әхмәҙулла ҡыҙы Әҙелбаева 1933 йылдың 4 апрелендә БАССР-ҙың Бөрйән районы Бикташ ауылында тыуған. Фрунзе исемендәге колхозда һауынсы булып эшләй.
Зөләйха Әхмәҙулла ҡыҙы 1990 йылда Берәтәк ауылында вафат була һәм шул ауыл зыяратында ерләнә.
Жаль-Нюр-Соим
Жаль-Нюр-Соим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Енгота-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Ольшанка (йылға)
Оло Ольшанка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Луйга йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рәүҙе
Рәүҙе (Ревда) — Рәсәйҙең Свердловск өлкәһендәге ҡала, Рәүҙе ҡала округының административ үҙәге.
Ҡала хакимиәте буйһоноуындағы территория майҙаны — 970 км², был Свердловск өлкәһенең 0,57 % майҙанын тәшкил итә. Ҡала округы биләмәһе буйлап Европа һәм Азия сиге үтә.
Ҡала Рәүҙе йылғаһы һәм быуаһы ярында, уның Чусовая йылғаһына ҡойған ерендә урынлашҡан. Рәүҙене «Европаның беренсе ҡалаһы» тип йөрөтәләр, сөнки ул Европа һәм Азияның шартлы сиген иң яҡын торған ҡала.
Гербы һәм флагы
Көмөш һәм йәшел төҫтәге яланда өс башлы төрлө төҫтәге тауҙа ҡара айыу һәм соболь тимер балдаҡ тотоп тора һәм ул төҫ осланған боронғо уҡ башағы менән тамамлана.
Туҡыманың нисбәте 2:3, ул вертикаль рәүештә ике өлөшкә тигеҙ бүленгән йәшел һәм аҡ төҫтә. Флаг өҫтөнә Ревданың гербы төшөрөлгән.
Тарихы
Ревда — Уралдың иң боронғо ҡалаларының береһе — уға нигеҙ һалыу датаһы булып 1734 йылдың 1 сентябре һанала — был көндә Акинфий Демидов төҙөгән ҡасабала беренсе алты бот суйын ҡойола.
Атаманың этимологияһы билдәле түгел, ә «Рәүҙе—ревда» атамаһы — мәғәнәһе буйынса башҡорт телендәге — «баҡыр йылға» тигәнгә яҡын. Йылға янында был урынға урыҫтар килгәнгә тиклем үк баҡыр ятҡылығы табылған.
Рус халҡы бында килгәнгә тиклем был урында башҡорттар йәшәгән, артабан заводчик (Демидов) бик осһоҙ хаҡҡа был ерҙәрҙе һатып алған һәм башҡорттарға ул ерҙе ташлап китергә тура килгән.
1841 йылда Ревдала завод крәҫтиәндәре сыуалыштары булған. Екатеринбургтан Ырымбур һыҙығы № 14 батальонының ике ротаһы уларҙы баҫтырыу өсөн килгән. Баш күтәреүселәр һалдаттарға ҡойолма суйын киҫәктәрен һәм таш ташлап, командирҙы, ике офицерҙы һәм 17 һалдатты йәрәхәтләй. Быға яуап итеп пушкаларҙан ут асҡандар: заводтың 33 кешеһе һәләк булған һәм 62 кешеһе яраланған.
1963 йылдың 1 февралендә хеҙмәтсәндәр депутаттарының Рәүҙе ҡала Советы Свердловск өлкә Советы ҡарамағына тапшырыла.
Алина Урушадзе
Алина Урушадзе (ალინა ურუშაძე; ) — грузин фигурисы, элек Латвия өсөн сығыш яһаған. 2019 йылғы Босфор Кубогы һәм 2019 йылғы Volvo Open Cup бронза призеры. 2019 йылда юниорҙар араһында донъя чемпионатында 11-се урын һәм 2020 йылда үҫмерҙәрҙең ҡышҡы Олимпия уйындарында фигуралы шыуыу буйынса бишенсе урынды биләй.
Рәүҙе
Сәнәғәте
Урал тау-металлургия компанияһына:
НЛМК төркөмө:
Йәмәғәт транспорты
Ҡалала 7 ҡала, 5 ҡала яны һәм 1 ҡала-ара автобус маршруты эшләй.
Тимер юл бәйләнеше
Ревда аша Екатеринбург (Ҡазан) менән Мәскәү (ҡазан вокзалына) тимер юлы үтә. Ревда тимер юл станцияһы Екатеринбург линияһының ҡушылдығы — Дружинино — Ҡазан — Мәскәү. Мәскәү 1612 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Алина Урушадзе
Карьераһы
Урушадзе Ригала тыуған һәм үҫкән, элегерәк Латвия  өсөн сығыш яһаған. 2018 йылдың октябренән Грузия өсөн сығыш яһай.
Рәүҙе
Интернет провайдеры һәм киң мәғлүмәт саралары
Ҡалала түбәндәге гәзиттәр сыға:
Алина Урушадзе
Миҙгел 2018/2019
2018 йылдың октябрендә Урушадзе Ереванда үҫмерҙәрҙең Гран-при этабында сығыш яһай. Ҡыҫҡа программала ла һәм ирекле программаларҙа ла бишенсе урын алыуына ҡарамаҫтан,  дөйөм зачетта ул алтынсы урында була. Был этап фигурист өсөн миҙгелдә һуңғыһы була.
Рәүҙе
Радио
Радио Майяма
Сарасвати Дэви
Сарасвати Дэви — индуизм илаһтарының береһе. Аң, белем, сәнғәт, матурлыҡ һәм тел ғилеме Алиһәһе. Ҡытайҙа Сарасвати (辯才天) Бяньцайтянь тип атала, Таиландта — Сурасавади́ (สุรัสวดี), ә Японияла — Бэндзайтэн (弁才天/弁財天) тип атала. Сарасвати Дэвиның мантраһы бар. Сарасвати Дэви йыш аҡҡошта ултырган итеп һүрәтләнә.
Алина Урушадзе
Миҙгел 2018/2019
Урушадзе юниорҙарҙың мөһим ярыштарында  сығыш яһауын дауам итә, шунан һуң үҫмерҙәрҙең Европа ҡышҡы олимпия фестивалендә ҡатнаша, унда ҡыҫҡа программала дүртенсе була, ләкин ирекле программанан һуң алтынсы урынға төшөп китә, һәм үҫмерҙәр араһында 2019 йылда донъя чемпионатында  11-се урында була.
Рәүҙе
Радио
Интерра FM радиоһы 97.6 МГц
Алина Урушадзе
Миҙгел 2018/2019
Юниорҙар араһында донъя чемпионатында Урушадзе ҡыҫҡа программала ун бишенсе урында була, әммә финал көнөндә ирекле программала ла, дөйөм зачетта ла ун беренсе урынды биләй.
Миҙгел 2019/2020
Урушадзе Францияла юниорҙар араһында Гран-при этабында һигеҙенсе урын һәм Хорватияла алтынсы урынды биләй. Ул 2020 йылдада Лозаннала үҫмерҙәрҙең ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнаша һәм бишенсе урынды биләй. Өлкәндәр араһында ИСУ чемпионатында беренсе тапҡыр сығыш яһап, ул Грацала Европа чемпионатында ун бишенсе урынды биләй. Бер айҙан һуң Алина юниорҙар араһында донъя чемпионатында ҡатнаша, унда 15-се урында була.
Рәүҙе
Радио
Gold FM радиоһы 98,1 МГц
Телевидение
Кабель телевидениеһы «Берҙәмлек»
Алина Урушадзе
Миҙгел 2019/2020
Урушадзе Монреалдә үтәсәк донъя чемпионатына йыйылма команда составына инә, әммә март айында башланған коронавирус пандемияһы арҡаһында миҙгел старты үткәрелмәй.
Миҙгел 2020/2021
Йыл буйы дауам иткән пандемия арҡаһында конькиҙа уҙышыусыларҙың Халыҡ-ара союзы Гран-при этабын географик урын нигеҙендә үткәрергә ҡарар итә. Урушадзе өлкәндәрҙең Rostelecom Cup 2020 Гран-при этабында беренсе тапҡыр сығыш яһап,  һуңғы унынсы урынды биләй.
Рәүҙе
Телевидение
"Новости телекомпании «Единство» программаһы. www.revda-novosti.ru.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Претцин
Претцин (Pretzien) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 938 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,83 км2. Диңгеҙ кимәленән 53 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39245 һәм автомобиль коды — SLK.
Шариха
Шариха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чик йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Фонетика
Фонетика (φωνηεντικός «өнлө» — <span style="font-family: palatino linotype, new athena unicode, athena, gentium, code2000, serif; font-size: 105%;">φωνή  «өн» тигәндән) — лингвистиканың телмәр өндәрен һәм телдең өн төҙөлөшөн   (ижектәр, өнбәйләнештәр, өндәрҙең телмәр сынйырына теҙелеү законсалыҡтары) өйрәнеүсе киҫәге.
Фонетика предметы
Һөйләү, эске һәм яҙма телмәр араһындағы тығыҙ бәйләнеш фонетика предметына ҡарай. Тел белеме буйынса башҡа  дисциплиналарҙан айырмалы, фонетика тел  функцияһын ғына түгел, үҙ объектының материаль яғын да — һөйләү аппаратының эшен, өнлө  күренештәрҙең  акустик һүрәтләмәһен һәм уларҙың  телдә һөйләшеүселәр тарафынан ҡабул ителеүен дә — өйрәнә. Лингвистик булмаған дисциплиналарҙан айырмалы, фонетика өнлө күренештәрҙе тел системаһының һүҙҙәрҙе һәм һөйләмдәрҙе материаль өнлө формаға  индереү элементтары тип ҡарай. Телдең өнлө яғына   акустик артикуляция һәм  тел функциялары йәһәтенән ҡарауға бәйле,  фонетика фонетиканың үҙенә һәм фонологияға айырыла.
Фонетик тикшеренеүҙәрҙең дүрт аспекты
1) Анатомия-физиология (артикуляция)  телмәр өнөнөң яһалыуын өйрәнә: өндө әйткән саҡта телмәрҙең ниндәй ағзалары ҡатнаша; тауыш ярылары әүҙемме йәки һүлпәнме һ. б.
2) Акустика (физика) өндө һауа тирбәлеүе тип ҡарай һәм уның физик тасуирламаларын — йышлығын (бейеклеген), көсөн (амплитудаһын), оҙайлығын — теркәй.
3) Функциональ  яғы (фонология) өндәрҙең телдәге функцияларын өйрәнә,  фонемалар менән эш итә.
4) Перцептив яғы телмәрҙең тыңлаусы тарафынан  нисек ҡабул ителеүен, әйтелгән өндәр менән ишетелгән өндәр нисбәтен өйрәнә.
Фонетика фәненең тарихы
Өндәр яһалыу  механизмын Европала XVII быуатта өйрәнә башлағандар (Һиндостанда фонетика өйрәнә башлауҙы беҙҙең эраға тиклем VI быуатҡа ҡараталар). Европала ул  һаңғырау-телһеҙҙәрҙе уҡытыу ихтыяжына бәйле барлыҡҡа килә (X. П. Бонет, Дж. Уоллис, И. К. Аммандың хеҙмәттәре). XVIII быуат аҙағында X. Кратценштейн  һуҙынҡыларҙың  акустик теорияһына башланғыс һала, ул XIX быуат уртаһында Г. Л. Ф. Гельмгольц тарафынан дауам иттерелә. XIX быуат уртаһына  өнъяһалыш анатомияһы һәм  физиологияһы өлкәһендәге тикшеренеүҙәр  Эрнст  фон Брюкке хеҙмәттәрендә дөйөмләштерелә. Лингвистик йәһәттән  телдең өнлө яғы тураһындағы ғилем тәүләп  тулыһынса  Э. Зиверстың һәм Й. Шмидттың «Grundzüge der Lautphysiologie (нем.)» (1872) тигән хеҙмәтендә асыла.
Фонетикаға  Панини, Р. Раск, Я. Гримм, А. Шлейхер, И. А. Бодуэн де Куртенэ, Ж. П. Руссло, П. Пасси, Ж. Жильерон, Э. Зиверс, М. Граммон, Д. Джоунз, В. А. Богородицкий, Л. В. Щерба, Н. С. Трубецкой, Р. О. Якобсон, Е. Д. Поливанов, Г. Фант, М. Халле, Л. Р. Зиндер, Р. И. Аванесов, М. В. Панов, Л. Л. Касаткин, Л. В. Бондарко, Л. А. Вербицкая, С. В. Кодзасов, О. Ф. Кривнова, башҡорт теле фонетикаһына Ж. Ғ.Кейекбаев кеүек ғалимдар ҙур өлөш индерә.
Төп фонетик берәмектәр һәм саралар
Фонетика берәмектәре  сегментлыларға  һәм суперсегментлыларға бүленә.
Сегментлы берәмектәр  —  телмәр ағышында айырып ҡарала алған берәмектәр: өндәр, ижектәр, фонетик һүҙҙәр (ритмик структуралар, такт), фонетик фразалар (синтагмалар).
Суперсегментлы берәмектәр  (интонация саралары) —   сегментлы берәмектәргә һалынған берәмектәр: мелодик берәмектәр (тон), динамик (баҫым) һәм темпораль  (темп йәки оҙайлыҡ) берәмектәр.
Фонетиканың киҫәктәре
Фонетика дөйөм, сағыштырма, тарихи һәм тасуирлаусы фонетика киҫәктәренә бүленә.
Артикуляцион  фонетика
Артикуляцион  фонетика  артикуляцияның анатомик-физиологик базаһын (телмәр аппаратын) һәм телмәр барлыҡҡа килеү  механизмдарын өйрәнә.
Перцептив  фонетика
Перцептив  фонетика телмәр өндәренең кешенең ишетеү ағзаһы тарафынан ҡабул ителеү үҙенсәлектәрен өйрәнә.
Ул кеше телмәрен ҡабул итеү  өсөн өндәрҙең ниндәй үҙенсәлектәре мөһим  булыуы тураһындағы һорауҙарға яуап бирә, телмәр сигналдарының алмашыныусан акустик һәм артикуляцион тасуирламаларын иҫәпкә ала.
Ул шулай уҡ кешеләрҙең үҙе тыңлаған телмәрҙе ҡабул итеү барышында әйтелгәндең акустик үҙенсәлектәренән генә түгел, ә тел контексынан һәм аралашыу ситуацияһынан да мәғлүмәтте алыуын, шулай уҡ  ҡабул ителеүсе хәбәрҙең дөйөм мәғәнәһен фараз итеп  аңлауын да иҫәпкә ала.
Перцептив  фонетика дөйөм алғанда кеше теленең өндәренә һәм һәр телдең өн берәмектәренә хас  универсаль һәм айырым перцептив  тасуирламаларҙы асыҡлай.
Телмәр өндәрен классификациялау
Телмәр ағзаларының телмәр өндәрен эшләп сығарыуы   артикуляция тип атала, ул өс өлөштән тора: әҙерлек, йәки экскурсия, ваҡытында ағзалар өндө әйтергә әҙерләнә; урта өлөштә, йәки башлауҙа, ағзалар эш торошон ала; һәм сигенеү, йәғни  рекурсия, ваҡытында ағзалар ирекле эшһеҙ хәлгә ҡайта. Кинәт башланыусы өндәр — тиҙ генә әйтелә торған өндәр (мәҫәлән, [, [, [, [, [, [, [, [), уларҙы һуҙып булмай  ([, [, [, [, [, [), йә һуҙғанда  улар башҡа төрлө булып ишетелә: [ → [, [ → [. Бер аҙ оҙайлы башланыусылары — оҙайлы өндәр. Уларҙың оҙайлылығы беленеп бармаһа ла, теләгәндә уларҙы һуҙып була  (уларға һуҙынҡылар һәм  [, [, [, [, [, [, [, [, [, [, [, [ тартынҡылары инә;   рус телендә  [ гел һуҙып әйтелә). Әйтеүҙе  бер аҙ тотҡарлағанда   [, [, [, [, [, [, [, [ өндәре лә оҙонайып  китә, әммә уларҙа оҙонлоҡ  һуҙып әйтеүгә түгел, ә әйтеү ваҡытын оҙайтыуға бәйле  (мәҫәлән,  бөттө, ҡыҙҙар, палаццо, кәк-күк һ.б.).
Телмәрҙең бөтә өндәре һуҙынҡыларға һәм тартынҡыларға бүленә. Был бүленеш акустик һәм  артикуляцион билдәләргә бәйле.
Акустик билдәләр
Акустик йәһәттән телмәр өндәре сонорҙарға  (тауышлы) һәм шаулыларға бүленә. Сонорҙарға  резонаторлы тондар хас, шау уларҙа йә бөтөнләй юҡ  (һуҙынҡылар), йә бик аҙ ҡатнаша (мәҫәлән,  төрлөсә әйтелештәге [); шаулыларҙа (ә уларға тик тартынҡылар инә) тембр был шауҙың рәүешенә бәйле. Иң  тауышлы өн: [, иң  шаулы: [.
Шаулылар араһында түбәндәгеләр була:
Артикуляцион билдәләр
Үпкәнән һауаны сығарыу көсө (экспирация) төрлө өндәр өсөн төрлөсә: һаңғырау тартынҡылар өсөн ул көслөрәк (шул сәбәпле улар  fortes — көслө тип йөрөтөлә лә), яңғырау тартынҡылар өсөн көсһөҙөрәк   (lenes — көсһөҙҙәр),  сонорҙар өсөн тағы ла көсһөҙөрәк, ә һуҙынҡылар өсөн — иң көсһөҙө. Һуҙынҡыларҙы һәм сонорҙарҙың күбеһен тауышһыҙ әйтеп ҡарағанда уларҙың «көсһөҙлөгө» асыҡ күренә.
Тартынҡылар
Үпкәнән килгән һауа ағымының ауыҙ аша  үтеүе түбәндәгесә була ала:
Шаулы өндәр
Уларҙы әйтеү ағзалары бер-береһенә яҡынлашҡанда сыҡҡан шау хасил итә. Шаулы тартынҡыларҙы әйткәндә тауыш йә бөтөнләй ҡатнашмай, йә икенсел роль уйнай. Шаулы тартынҡылар: а) һаңғырау шаулы тартынҡылар [, [, [, [, [, [, [, [, [  б) яңғырау шаулы тартынҡылар  [, [, [, [, [, [, [. Ә  [ һәм  [ тартынҡылары яңғырау шаулы тартынҡылар менән  сонорҙар араһындағы урынды биләй.
Сонорҙар
Сонор тартынҡылар: [, [, [, [, [ ([, [, [, [).
Һуҙынҡылар
Һуҙынҡылар һәм уларҙың  классификацияһы
Һуҙынҡылар тартынҡыларҙан уларҙы әйткәндә тауыш  — музыкаль тон ҡатнашыуы һәм шауҙың юҡлығы менән айырыла.
Һуҙынҡылар классификацияһы улар яһалыуҙың түбәндәге шарттарын иҫәпкә ала: 1) телдең күтәрелеү дәрәжәһе, 2) телдең күтәрелгән урыны, 3) ирендең ҡатнашыуы йә ҡатнашмауы. Был шарттар араһында иң мөһиме — телдең торошо, нәҡ ошо хәл һуҙынҡының сифатына йоғонто яһарлыҡ итеп  ауыҙ ҡыуышлығының рәүешен һәм күләмен үҙгәртә.
Телдең  горизонталь хәрәкәте өс рәт һуҙынҡыларын барлыҡҡа килтерә: алҡы рәт  һуҙынҡылары [, э [; урта рәт һуҙынҡылары  [, [ һәм артҡы рәт һуҙынҡылары [, [.
Һуҙынҡылар яһалышында ирендәрҙең ҡатнашыуы-ҡатнашмауы һуҙынҡыларҙы  иренләшкәндәргә  [, [ һәм иренләшмәгәндәргә  [, э [, [, [ айыра.
Башҡорт теленең фонетикаһы
Башҡорт телендә  һуҙынҡы фонемалар — a, ә, о, ө, у, ү, ы, э, э(е), и;  тартынҡы фонемалар —  б, в, г, ғ, д, ҙ, ж, з, й, к, ҡ, л, м, н, ң, п, р, с, ҫ, т, ф, х, һ, ц, ч, ш, щ.
Телмәрҙә һәр фонема төрлө вариантта (аллофон) йөрөй. Фонема — ул   эсенә   үҙенең аллофондарын берләштергән абстракт күренеш, ул телмәрҙә саф хәлдә осрамай. Фонеманың  төп варианты — ул көслө позицияла тороусы өн: һуҙынҡылар өсөн — ул баҫым аҫтындағы урын, тартынҡылар өсөн —  һуҙынҡылар йә сонорҙар алдындағы урын.
Телмәр ағышында өндәр күрше фонемалар йоғонтоһона бирелә: яңғырауҙар алдында торған һаңғырауҙар яңғырауға әйләнә һәм киреһенсә.
Һуҙынҡы өндәрҙең үҙгәреше
Редукция — баҫымһыҙ ижектәрҙә һуҙынҡыларҙың көсһөҙләнеүе, әйтелеш аныҡлығын юғалтыуы. Һуҙынҡы өн бөтөнләй юғалһа, был күренеш тулы редукция тип атала. Мәҫәлән, ете — етмеш, төйөн — төйнә. Баҫымһыҙ ижектә һуҙынҡы төшөп ҡалмайынса көсһөҙ итеп әйтелһә, был күренеш тулы булмаған редукция тип атала. Мәҫәлән, саҡырым — саҡрым, йомошаҡ — йомшаҡ,  әкерен  — әкрен, бигерәк — бигрәк. Башҡорт телендә сит телдәрҙән ингән һүҙҙәрҙе әйтеүҙе еңелләштереү өсөн һуҙынҡы өҫтәү күренеше бар. Һуҙынҡының һүҙ  алдына өҫтәлеүе — протеза (эләүкә, эшләпә), һүҙҙең уртаһына өҫтәлеүе эпентеза (бәхет, ваҡыт, торба) була. Башҡорт теленә элизия тигән фонетик күренеш тә хас. Тәүге һүҙ һуҙынҡыға бөтөп, уның артынан килгән һүҙ һуҙынҡыға башланһа, һуҙынҡыларҙың береһе ҡыҫырыҡлап сығарыла. Мәҫәлән: килә алманым — килалманым, ҡоро утын  — ҡорутын.
Сиратлашыу
Телмәр барышында өндәр йыш ҡына бер-береһен алмаштырып, сиратлашып килә. Әгәр һүҙгә һуҙынҡы өн менән башланған ялғау ҡушылһа, һүҙ аҙағындағы ҡ, к, п өндәре ғ, г, б өндәре менән сиратлаша: башаҡ — башағым, беләк  — беләгем, талап — талабым.
Ассимиляция
Тартынҡы өндәрҙең ярашыуы ассимиляция тип йөрөтөлә. Латин теленән алынған ассимиляция һүҙе  оҡшатыу тигән мәғәнәне бирә. Башҡорт телендә ул һүҙ аҙағындағы тартынҡылар менән ялғауҙар башындағы тартынҡыларҙың бер-береһенә оҡшауынан ғибәрәт. Мәҫәлән: ҡар — ҡарҙар, ә ҡардар йә ҡартар түгел.
Диссимиляция
Диссимиляция — оҡшашмау тигән мәғәнәне биргән һүҙ. Ул йәнәш торған тартынҡыларҙың бер-береһенә оҡшамауын аңлата: боҙ-ло, боҫ-ло, баш-ла, шау-ла, төҙ-лә, һыйыр-һыҙ, китап-һыҙ.
Аполлон (күбәләк)
Аполло́н (, Аполлон) — елкән ҡанатлылар (Papilionidae) ғаиләһендәге көндөҙгө күбәләк.
Карл Линней тарафынан Аполлон алла исеме менән аталған. Ҡанат йәйеме 70-90 мм, аҡ төҫтә, алғыларында ҙур ҡара таптар, артҡы ҡанаттарында ҡара ҡаймалы эре ҡыҙыл таптар бар. Европала, Кавказ, Урал, Көнбайыш Себерҙә киң таралған. Ҡоро ҡарағайлыҡтарҙа, урман буйҙарында, ташлы һөҙәклектәрҙә тереклек итә. Июнь-августта оса. Аполлон уртаҡ йәшәү рәүеше алып бара. Күбәләк ҡорттары ҡара төҫтә, зәңгәрһыу сығынтылы һәм ян-яғынан ҡыҙғылт һары таплы, оҙонлоғо 50 мм-ға ҡәҙәр етә. Йәш япраҡтар менән туҡланалар, көндөҙ ҡояш яҡьыһында айырыуса әүҙемдәр. Формалашып еткән күбәләк ҡорттары күкәй ҡабығында ҡышлай. Ҡурсағы зәңгәрһыу төҫтә тупраҡта үҫеш ала. Июнь башында ҡурсаҡтан етлеккән бөжәк сыға. Йылына бер быуын үҫә. Август айында күбәләк үҙенең йәшәү циклын тамамлай. Аполлондар һаны өҙлөкһөҙ кәмей бара.
Борька
Борька (Оло Воря) — Рәсәй йылғаһы. Смоленск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воря йылғаһының һул ярына тамағынан 132 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әбүбәкер (исем)
Әбүбәкер — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла осратырға мөмкин.
Этимологияһы
Әбүбәкер — башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән. Ике төрлө мәғәнәлә аңлатыла: 1) әбү (ата)+ бәкер (саф, тоғро, намыҫлы) тикшереүсе; 2) дөйә балаһы мәғәнәләрен аңлатҡан ир-ат исеме.
Билдәле кешеләр
Диваев Әбүбәкер Әхмәтйән улы (6 декабрь 1855 йыл — 5 февраль 1933 йыл) — башҡорт этнографы, төркиәтсе. Коллегия теркәүсеһе (1881). Тормошон Урта Азия һәм Ҡаҙағстан төрки халыҡтарының фольклорын, этнографияһын, телен, тарихын өйрәнеүгә арнаған атаҡлы ғалим һәм мәғрифәтсе, башҡорттарҙан тәүге профессорҙарҙың береһе.
Усманов Әбүбәкер Нурийән улы (24 апрель 1910 йыл — 13 июнь 1982 йыл) — ғалим-тарихсы һәм фольклорсы, дәүләт һәм партия эшмәкәре. 1937—1971 йылдарҙа (өҙөклөктәр менән) СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1939 йылға тиклем һәм 1943 йылдан институт директоры, 1940 йылдан Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарамағындағы Сәнғәт эштәре идаралығы начальнигы, 1948 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Тарих фәндәре кандидаты (1960). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1970).
Ауылдар
Әбүбәкер (Абубакирово) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл. Ауыл Ташлы йылғаһы буйында урынлашҡан.
Башҡорт теленең һүҙлеге
Башҡорт теленең һүҙлеге (1993) (Словарь башкирского языка) — башҡорт теленең дөйөм ҡулланыу лексикаһының 2 томдан торған аңлатмалы норматив һүҙлеге. Ә.Ғ.Бейешев етәкселегендәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты тел белгестәре: И. М. Агишев, Г. Д.Зәйнуллина, З.Ҡ.Ишмөхәмәтов, Т. Х. Күсимова, З.Ғ.Ураҡсин, М. Х.Әхтәмов, У. М. Яруллина һ.б. тарафынан әҙерләнә.