cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шауъяҙы ауыл Советы (Балтас районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы 2005 йылдың 20 июлендәге 211-з, 2006 йылғы 21 июнендәге 126-з, шул уҡ йылдың 29 декабрендәге 404-з һанлы закондарына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ростов телебашняһы
Ростов телебашняһы — Дондағы Ростовтың Тимер юлы районында, Баррикадная урамында урынлашҡан 3803 KM проектындағы типик телевизион һәм радио тапшырыуҙары башняһы. Бейеклеге 195 метр. Ул Батайск, Азов, Аҡсай кеүек ҙур ҡалаларҙы ла индереп, халҡы 2,2 миллион булған Ростов агломерацияһының (Новочеркассктан башҡа) ҙур өлөшөндә передатчиктары урынлашҡан һәм ул ошо территорияны хеҙмәтләндерә.
Тарихы
Ростов өлкәһе территорияһында телетапшырыуҙар дәүере бейеклеге 195 метр булған Ростов телебашняһын төҙөүҙән башлана. Уның проектын Мәскәү ҡорос конструкциялар институты эшләй. Сафҡа индереү буйынса эш ике йыл дауамында алы барыла һәм 1958 йылдың 29 апрелендә тамамлана. Һынау тапшырыуҙары икенсе көндө — 30 апрелдә үк башлана. 1969 йылдан төҫлө телетапшырыуҙар тормошҡа ашырыла. 1992 йылда башняла янғын сыға, һөҙөмтәлә бер нисә кабель һәм трансформатор яна. Фажиғә телетапшырыуҙарҙы эфирға сығарыуҙы 12 сәғәткә туҡтата.
Хәҙерге торошо
Рәшәткә селтәренән металл конструкция дүрт бетон нигеҙҙә тора. Башня секциялары аралаштырып ҡыҙыл һәм аҡ төҫкә буятыла. Ҡараңғы ваҡытта ҡоролма лазер светоидтары ярҙамында яҡтыртыла. Башняның сағыу булып яҡтырыуы уның флуоресцент буяу менән ҡапланыуына бәйле. 2000 йылда уҡ журналистар телебашня ашығыс ремонт талап итә, тип яҙа. Уның үҙәгенән тайпылышы норманан биш тапҡырға артып китә.
Альтернативалар. Пенташпиль
1998 йылда Дондағы Ростовтың ҡала төҙөлөшө советы Ростов кешеһе Сергей Кивенконың «Пенташпиль» тип аталған яңы телебашня проектын хуплай. «Пенташпиль» — 315 метрлыҡ, матур итеп бөгөлгән селтәрле башня таяуы. Төҙөлөш өсөн элекке «Нижнегниловский» аэродромында участка бүленә. Ә инде 1999 йылдың мартында ҡала инженер советы Кивенконың проектын яба. 2002 йылда Сергей Кивенконың «Пенташпиль» проекты икенсе һулыш ала — автор башня эргәһендә күп функциялы «Пенташпиль-комплексын» булдыра. Проект менән етди инвесторҙар ҡыҙыҡһына башлай. Уның дөйөм хаҡы, башня эргәһендә урынлашҡан биналарҙы ла индереп, 60-тан 90 миллион долларға барып баҫа.
Хәйбуллина Лилиә Салауат ҡыҙы
Хәйбуллина Лилиә Салауат ҡыҙы (18 апрель 1974 йыл — 6 май 2007 йыл) — ғалим-ботаник (альголог), юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре кандидаты, доцент. Альгологик синтаксономия һәм, беренсе сиратта, тупраҡты альгоценоз классификациялау мәсьәләләре менән шөғөлләнә.
Биографияһы
Лилиә Салауат ҡыҙы Хәйбуллина 1974 йылдың 18 апрелендә Башҡорт АССР-ының Ишембай районы Ғүмәр ауылында тыуған.
2003 йылда Рәсәй Мәғариф министрлығының Почёт грамотаһы менән бүләкләнә.
Белеме
«Урман экосистемаһы тупраҡ ылымыҡтарын экологик һәм флористик классификациялау» темаһына докторлыҡ диссертацияһы әҙерләй башлаған була.
Чёрный Калтанчик (Калтан ҡушылдығы)
Чёрный Калтанчик  — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Калтан йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡырымсаҡтар
Ҡырымсаҡтар (крымч. кърымчахлар, берлектә — кърымчах; 1917 йылға тиклем үҙҙәрен еудилер — «йәһүдтәр», Срэль балалары — "Израил балалары) тип атаған ҙур булмаған йәһүди төрки телле этнолингвистик төркөм. Улар талмуд йәһүдилек динен тота, Ҡырымда йәшәй һәм ҡырымтатар теленең ҡырымчак диалектында  (һөйләшендә) аралаша. 1960—1990-сы йылдарҙа ҡырымсаҡтарҙың ҡатнаш төрки-йәһүд сығышлы булыуҙары тураһындағы теория киң таралыу ала.
Этник сығыштары
Ҡырымсаҡтарҙың тамыры бик борондан Ҡырымда көн иткән йәһүд халҡының дауамы булыуы фаразлана. Әммә уларҙың Европа, Кесе Азия, Кавказ һәм Яҡын Көнсығышта йәшәгән йәһүд общиналары вәкилдәренән айырым этнолингвистик төркөм булып ойошоуы тик XIV—XVI быуаттарҙа ғына башлана. Ҡырымсаҡтарҙың фамилияларын анализлау төрки сығышлы фамилиялар менән бер рәттән ашкеназ һәм сефард фамилиялырының булыуын да раҫлай.
1920-се йылдар башында ҡырымсаҡ теленең лексикаһын өйрәнгән тюрколог А.Н.Самойлович, улар хазар мәҙәниәтенә ҡарай, тип иҫәпләй. С. Заболотный ҡырымсаҡтарҙың семит сығышлы булмауҙарын раҫлау өсөн уларҙың ҡанын тикшерә. Ҡырымсаҡ мәғрифәтсеһе Евсей Исаакович Пейсах (1903—1977), ҡырымсаҡтар беҙҙең эра башында Ҡырымға килеп төпләнгән аҙ һанлы йәһүдтәрҙән йәһүд динен ҡабул иткән прозелиттарҙың вариҫтары, тигән фекергә килә.
Антрополог Самуил Вайсенберг түбәндәгене билдәләй: «ҡырымсаҡтарҙың килеп сығышы быуаттар төпкөлөндә юғала. Шуны әйтергә була: ҡарайымдар менән сағыштырғанда һис шикһеҙ уларҙа төрки ҡаны аҙыраҡ, әммә был халыҡтарҙың икеһенең дә хазарҙар менән туғандаш халыҡ булыуҙарын инҡар итеп булмай. Ләкин ҡырымсаҡтар урта быуаттарҙа һәм яңы заманда үҙҙәренең Европалағы туғандары менән никахлашып йәшәй. Ломброзо, Пястро һәм башҡа фамилияларҙың булыуы Генуя колониялары заманынан уларҙың ҡанына итальян-йәһүд ҡанының ҡушылыуы тураһында һөйләй. Һуңғы ваҡытта урыҫ йәһүдтәре менән никахлашыу ҙа йышайҙы».
Ҡырымсаҡтар этнографияһы буйынса дөйөмләштергән ғилми эштәр юҡ. Фольклор материалдарының йыйылмаһы ла тулы түгел. Антропонимика мәғлүмәттәре бер ни тиклем киңерәк. Әммә уларҙа XIX быуат аҙағынан алып XX быуат башындағы ғына осорҙағы хәл торошо сағылдырыла, ә архив материалдары булған боронғораҡ осорҙар иғтибарҙан ситтә ҡала килә. Атап үтелгән сығанаҡтарҙың һәр береһен тикшереү аҙ һанлы ҡырымсаҡтарҙың этногенезына асыҡлыҡ индерер ине.
Тарихы
Ҡырымаҡтарҙың ата-олаталары, күрәһең, Ҡырымға боронғо замандарҙа килеп, грек колонияларында төпләнә. Күптән түгел үткәрелгән археологик ҡаҙылмаларҙа беҙҙең эраға тиклем беренсе быуат тигән йәһүд яҙыуы табыла. Беҙҙең көндәргә шундай фараз килеп еткән: Рим императоры Адриан боласы Бар-Кохбаның ихтилалын баҫтырғандан һуң, йәһүдтәрҙең язалауҙан ҡасып ҡалған өлөшө Ҡырым ярымутрауына ҡыуала.
Йәһүд общинаһы XIII быуатта Кафаға (хәҙерге Феодосияға) килеп төпләнгән, тигән фараз йәшәй. 1309 йылда элекке СССР территорияһында иң боронғо тип иҫәпләнгән синагога төҙөлә, һәм был ғибәҙәтхана, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында немец бомбаларынан зыян күреп, емерелә. Кафалағы йүһәд общинаһы вәкилдәренең береһе, сауҙагәр Хозя Кокоз, 1472—1486 йылдарҙа Иван III һәм Ҡырым ханы Менгли I Гәрәй араһындағы һөйләшеүҙәрҙә ҡатнаша. Хаттарының бер өлөшөнөң боронғо йәһүд телендә алып барылыуы ла билдәле. Кафанан һәм Солхат-Ҡъырымдан тыш Ҡараһыубаҙар (хәҙер Белогорск) ҡалаһы Ҡырымда төрки телле раввиндарҙың иң ҙур үҙәгенә әйләнә, ә 1516 йылда ҡалала синагога төҙөлә. Ҡырымсаҡ-раббаниттар общинаһы Мангупта ла була. XV быуат аҙағына Ҡырымдың йәһүд ойошмаһы Византия, Испания, Италия, Кавказдан һәми Рустән ҡыуылған йәһүдтәр иҫәбенә байтаҡҡа арта. Тиҙҙән ҡырымсаҡтар килеп төпләнгән йәһүдтәр менән ассимиляцияға инә, улар раввинист йүнәлешендәге иудаизмға (йәғни ҡарайымдарҙыҡы булмаған дин) ылығыу нигеҙендә бер бөтөн халыҡ булып берләшә башлай. Әммә берләшеү мәлендә күрше йәшәгән ҡырым татарҙарының аралашыу телен, кейемен һәм көндәлек ғөрөф-ғәҙәттәрен дә үҙләштерәләр. Шуға ҡарамаҫтан, XVI быуат башында Кафаның раббанит ойошмаһы үҙҙәре килеп сыҡҡан ашкеназ, романиот йәки вавилон дини ойошмаларының доға уҡыу йолаһын һаҡлаған яҡташтар берекмәләренә бүленә. Моше а-Голе Ҡырым йәһүдтәре өсөн дөйөм булған доға китабын яҙа, аҙаҡ был китап «Кафа йолалары доғалары» (Махзор минхаг Кафа) атамаһын ала. Ләкин шул осорҙа Ҡырымдың йәһүд ойошмаһында етәкселек итеү раббаниттарҙан Ҡырым ханлығында бер нисә яуаплы посын биләгән ҡарайымдарға күсә. Раббанит ойошмаһы, башлыса, Ҡырымдың көнсығыш өлөшөндә, Кафала һәм Ҡараһыубаҙарҙа йәшәй. Ҡарайымдар һан буйынса ла раббанит-ҡырымсаҡтарҙан артығыраҡ була. Ҡайһы бер статистика баһалары буйынса, XVIII быуат аҙағына раббаниттар Ҡырым ханлығында йәһүд подданныйҙарының дөйөм һанының 25 процентын, ә ҡарайымдар 75 процентын тәшкил итә. Ҡырым раббанитттары һәм ҡарайымдар, дини ҡапма-ҡаршылыҡтарға ҡарамаҫтан, дөйөм алғанда яҡшы күршеләрсә мөнәсәбәттәрҙә йәшәй, һәм был дини ойошмалар йыш ҡына бер-береһенә ярҙам итер була.
XVIII быуатта Ҡараһыубаҙарҙың дини ойошмаһын Давид бән-Элиэзер Лехно етәкләй (вафаты 1735 йыл), ул "Кафа йолалары доғалары"ның (Махзор минхаг Кафа) инеш һүҙе һәм иврит грамматикаһына арналған «Давид Мишкан» («Давид йәшәгән урын») әҫәре авторы. Шулай уҡ боронғо йәһүд телендә Ҡырым ханлығы тарихына бағышланған «Девар сефатаим» («Речение уст») монументаль-тарихи хрониканың да авторы ул.Ҡырымдың Рәсәйгә ҡушылыу мәлендә (1783) Ҡырымдың төрки раввинистик ҡырымсаҡ ойошмаһында 800 тирәһе кеше була. Яҡынса XIX быуаттың икенсе яртыһынан Ҡырым йәһүдтәре-раввинистары үҙҙәрен «ҡырымсаҡтар» тип атай башлай.
1897 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙа 3345 ҡырымсаҡ теркәлә. Икенсе донъя һуғышы алдынан Ҡырымда 6 мең тирәһе ҡырымчак йәшәй. 1941 йылдың көҙөндә Ҡырымды немецтар баҫып алғандан һуң ярымутрауҙа ҡалған ҡырымсаҡтар Айнзацгруппы D Отто Олендорфтың, шул иҫәптән Пауль Цапптың 10А, 10b, 11a һәм 11b Айнзацкомандалары тарафынан атып үлтерелә, йәки икенсе төрлө язалана. Һуғыштан һуң СССР-ҙа тере ҡалған ҡырымсаҡтар 1000 кеше тәшкил итә, улар — һуғыштан ҡайтҡан ир-егет-фронтовиктар һәм эвакуацияланып өлгөргән аҙ һанлы ғаилә вәкилдәре.
Ҡырымсаҡтар бөгөн
Ҡырымсаҡтарҙың дөйөм һаны 1,2—1,5 мең кеше тирәһе. Был һанға Израилдә йәшәгән 600—700 кеше, Украиналағы 126 (2001 йыл), Рәсәйҙәге яҡынса 370 кеше (уларҙың 228-е Ҡырымда һәм Севастополдә йәшәй) (2014&nbsp;йылда Ҡырым федераль округында үткәрелгән халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ), Үзбәкстандағы 173 кеше лә инә (1989 йыл).
Чёрный Калтанчик (йылға)
Чёрный Калтанчик  — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2677/585/55/12 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Ҡырымсаҡтар
Ҡырымсаҡтар бөгөн
1989 йылдың 8 октябрендә Симферополдә ҡырымсаҡтарҙың «Кърымчахлар» Мәҙәни-ағартыу йәмғиәте эшләй башлай, уға Бинйәмин Моисеевич Ачкинази (1927—1992) етәкселек итә. 1990 йылдың 21 декабрендә Ҡырым мәҙәниәт фонды идараһы ҡарары менән Евсей Пейсах исемендәге премия булдырыла, ул ҡырымсаҡ халҡы тарихы һәм мәҙәниәте өлкәһендә иң яҡшы тикшеренеү эштәре өсөн тапшырыла. «Кърымчахлар» һәм Ҡырымдың йәһүд ойошмаһы инициативаһы буйынса һәм Ҡырым Автономиялы Республикаһының Юғары Радаһының 2004 йылдың 20 октябрендәге ҡарары менән 11 декабрь нацизм ҡорбандары булған ҡырымсаҡтарҙы һәм йәһүдтәрҙе Иҫкә алыу көнө тип иғлан ителә. 2006 йылдан Ҡырым Автономиялы Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Д. Т. Пиркова — «Кърымчахлар» йәмғиәте рәйесе. 2004 йылда Симферополдә ҡырымсаҡтарҙың тарихи-этнографик музейы асыла. Ҡырымсаҡтарҙың Ҡырым йәмғиәте 2005 йылдан алып «Кърымчахлар» фәнни-популяр, әҙәби-нәфис альманах баҫтырып сығара башлай.
2014 йылдың 25 июнендә Ҡырым Республикаһының Дәүләт Советы Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенә Ҡырымда йәшәгән ҡарайымдарҙы һәм ҡырымсаҡтарҙы Рәсәй Федерацияһының Берҙәм аҙ һанлы аҫаба халыҡтары исемлегенә индерергә тигән рәсми тәҡдим ебәрә. 2015 йылда «Кърымчахлар» Мәҙәни-ағартыу йәмғиәте йәмәғәт ойошмаһы «Ҡырымчаҡтарҙың „Кърымчахлар“ Ҡырым ойошмаһы» исеме аҫтында Йәмәғәт ойошмаһы булараҡ теркәлә, уға Симферополь һәм Керчь ҡала округтарындағы урындағы ҡырымсаҡтарҙың милли-мәҙәни автономиялары ла инә.
Чёрный Калтанчик (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Торна (йылға)
Торна — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Аҡ диңгеҙгә ҡоя. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Ҡырғыҙҙар
Ҡырғыҙҙар – Ҡырғыҙстанда йәшәүсе төрки халыҡ. Шулай уҡ Ҡытайҙа, Рәсәйҙә, Үҙәк Азия илдәрендә көн итә.
Ҡырғыҙ теле төрки телдәрҙең таулы-алтай ҡырғыҙ-ҡыпсаҡ төркөмөнә инә.
Этнонимы
Автоэтнонимы, йәғни, был халыҡтың үҙатамаһы «кыргыз» (ҡырғыҙ. Урыҫ теле орфоэпияһына ярашлы, ғәҙәттә киргиз тип ҡулланыла. Ҡырғыҙҙар боронғо үҙатамаһын һаҡлап ҡалған берҙән-бер төрки халыҡ тип һанала. Йәнәсәй буйында йәшәгән халыҡтар ғәрәп һәм фарсы сығанаҡтарында «хархыз», «хырхыр», ә ҡытайҙарҙа — «сяцзясы», боронғо төрки, уйғыр һәм сөғд яҙмаларында — «кыргыз». Ҡырғыҙ этнонимы сығышын төрлөсә аңлаталар. Бер фараз буйынса, «ҡырғыҙ» һүҙе «ҡырҡ» (кирг- «кырк») тигәндән килеп сыҡҡан, ул ҡырҡ ырыу ойошоуына бәйле тип аңлатыла, уларҙы ҡырғыҙҙарҙың эпосындағы  милли ҡаһарман Манас берләштергән тип бәйән ителә. «Ҡыҙыл уғыҙ » йәки «бөркөт» тигән менән дә бәйләйҙәр.
Тарихынан
Ҡырғыҙ атамаһы VI быуаттан Йәнәсәй йылғаһы төбәгендә билдәле була. Боронғо заманда (1Х быуат) Йәнәсәй ҡырғыҙҙары уйғырҙарға ҡаршы һуғышҡан.
Монгол империяһы барлыҡҡа килгәндән һуң, ҡырғыҙҙарҙың бер өлеше империя тарафынан йотолған, икенсе өлөшө бөгөнгө Ҡырғыҙстан еренә күсенеп ултырған.
ДНК генеалогияһы
Y-ДНК тикшеренеүҙәре буйынса ҡырғыҙҙарҙың гаплотөркөмдәре:
Дине
Ҡырғыҙҙарҙың күпселеге - сөнни мосолман. Ислам динен ҡабул иткәнгә тиклем тәңреселек инанысында булғандар, әлеге көнгә тиклем уның ҡайһы бер реликттары һаҡланып ҡалған. Дөйөм алғанда, хәҙерге Ҡырғыҙстанда дини мәсьәлә (шул иҫәптән тәңреселек) йыш ҡына сәйәси маҡсаттарҙа файҙаланыла. Күп кенә башҡа көнсығыш халыҡтары кеүек, ҡырғыҙҙар зороастризм инанысынан ҡалған Науруз байрамын билдәләй.
Ҡытайҙағы Синьцзян-Уйғыр автономиялы районында ҙур булмаған уникаль этник төркөм - тарбағатай ҡырғыҙҙары йәшәй.Уларҙың бер өлөшө ислам динендә, ә икенсеһе тибет-монгол формаһындағы буддизм инанысында.
Йәшәгән урындары
🇹🇯: 74 000 (2016)
🇰🇿: 26 800 (2011)
🇹🇷: 6000 (оценка)
🇺🇦: 1128 (2001)
🇦🇫: 1100 (2016)
🇨🇦: 1400 (2016)
Ырыуҙар
Ҡырғыҙҙарҙа XVI быуаттан ҡәбиләләргә бүленеп йәшәй башлаған, улары үҙ сиратында ырыуҙарға бүленгән — был бүленеше « санжыр» тип аталған. Санжырға ярашлы, Тянь-Шань ҡырғыҙҙарының Тәүатаһы Долонбий исемле булған тип иҫәпләнә, уның өс улы булған Аҡ уул (уғыл) (унан уң ҡанат киткән), Куу уул (уғыл) (унан һул ҡанат киткән ) һәм Ҡыҙыл уул (унан эске ҡырғыҙҙар — «ичкилик» тармағы киткән) .
Александр Невский ғибәҙәтханаһы (Ҡыҙыл Сулин)
Александр  Невский ғибәҙәтханаһы  — Ҡыҙыл Сулин ҡалаһындағы православие сиркәүе, ул Мәскәү Патриархаты Урыҫ Православие Сиркәүенең Шахты һәм Миллерово епархияһы, Сулин мәнфәғәтенә ҡарай.
Адресы: Ростов өлкәһе, Красносулинский районы,  Ҡыҙыл Сулин ҡалаһы, Беренсе Май  урамы, 3 ( 4-се мәктәп территорияһы).
Тарих
Сулин заводы ауылы һәм уның янындағы утарҙарҙың мәхәллә кешеләре рухи ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереү маҡсатында Дон һәм Новочеркасск Архиепоскобына Сулинда ғибәҙәтхана төҙөүҙө һорап мөрәжәғәт иткән. Был хатҡа суйын ҡойоу һәм тимер эшләү заводының идара итеүсеһе Петр Пастухов эшләгән һыҙымды ла һалғандар. Хатта: «Заводтағы халыҡтың 5000 кешенән артыуы һәм яҡын-тирәлә ғибәҙәтханаларҙың булмауы сәбәпле, ауылда ғибәҙәтхана төҙөү мотлаҡ»,- тип яҙғандар.
Ул саҡта суйын ҡойоу һәм тимер эшләү заводы хәҙерге Рәсәй Федерацияһының Ростов һәм Волгоград өлкәләренең территорияһын биләгән Дон Ғәскәре өлкәһендә урынлашҡан булған. Сулин металлургия заводының хужаһы, тыумыштан Почетлы гражданы Николай Петрович Пастухов, завод янындағы Дон Ғәскәренә ҡараған ике ер участкаһында, 1989 йылдың 17 авгусында хакимиәт менән контракт төҙөп, үҙ аҡсаһына сиркәү төҙөргә ҡарар итә. Ерҙе арендалау срогы сыҡҡас, унда төҙөлгән ғибәҙәтхана Дон Ғәскәренә бирелергә тейеш булған. 1898 йылда таш сиркәү төҙөүҙе ДонРухи Консисторияһы хуплай. Сиркәүҙең төҙөлөш планына Епархияның архитекторы ҡул ҡуйған һәм төҙөлөштөң барышын күҙәтеп барған.
Таш сиркәүҙе төҙөү 1900 йылда уны изеләндергәнсе дауам иткән. Александр Невский ғибәҙәтханаһының һыйҙырылышы 1000 кеше тәшкил иткән. Сиркәүҙе төҙөү, клирҙы материаль яҡтан ҡарау Н. П. Пастухов иҫәбендә булған.
Ғибәҙәтхана янындағы хужалыҡ ҡоролмалары хәҙерге ваҡытта һаҡланып ҡалған. Сиркәү янында сиркәү-мәхәллә мәктәбе эшләгән. Унда ата-әсәләре Николай Пастуховтың заводында эшләгән кешеләрҙең балалары уҡыған. Уларҙы Александр Невский ғибәҙәтханаһының руханийҙары уҡытҡан.
Сиркәү 1900—1931 йылдарҙа эшләгән. Унда үҙ ваҡытында (1912 йылдар тирәһендә) Иоанн Александров һәм Савва Поляковтар эшләгән. Сиркәүҙә дини хеҙмәтләндереү 1917 йылдан һуң ХХ быуаттың 20-се йылдарына тиклем дауам иткән. Һуңынан сиркәүҙе япҡандар. Бина ваҡыт үтеү менән иҫкергән һәм өлөшләтә емерелгән. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында сиркәүгә бомба төшөп шартлаған. Станица совет һалдаттары тарафынан азат ителгәс, ғибәҙәтхананы талағандар һәм оҙаҡламай һүткәндәр.
Хәҙерге ваҡытта боронғо ғибәҙәтхананан ҡалған ҡоролмалар Ҡыҙыл Сулин ҡалаһының 4-се һанлы мәктәбе территорияһында торалар. Ҡалала Изге ышаныслы кенәз Александр Невский хөрмәтенә ваҡытлыса ғибәҙәтханала православныйҙарҙың мәхәлләһе асылған, унда Йәкшәмбе мәктәбе эшләй. Мәхәллә ғибәҙәтхананы тергеҙеү эштәре алып бара.
Дин әһелдәре
Ҡыҙыл Сулиндағы Александр-Невский  ғибәҙәтханаһының өлкән руханийы — иерей Виктор Литвинов.
Серов Валентин Александрович
Валентин Александрович Серов (, Санкт-Петербург —, Мәскәү) — урыҫ рәссамы һәм графигы, портрет яҙыу оҫтаһы, Император Сәнғәт академияһы академигы.
Биографияһы
Валентин Александрович Серов 1865 йылда Санкт-Петербургта, композитор Александр Николаевич Серов һәм Валентина Семеновна Серова (ҡыҙ фамилияһы Бергман) ғаиләһендә тыуа. Уның ҡарт олатаһы (атаһы яғынан) тәбиғәт фәндәре белгесе Карл Иванович Габлиц була.
1869 йылдың йәйендә Валентин Серов беренсе тапҡыр ата-әсәһе менән сит илгә сыға.
1870—1879
1871 йылда атаһы үлгәндән һуң (20 ғинуар) әсәһе, консерваториянан китеп, уҡыуын дауам итеү өсөн Мюнхен ҡалаһына юллана. Ә Валентин Серов Смоленск губернаһындағы Никольское имениеһына Н. Н. Друцкая-Соколинскаяның коммунаһына урынлаштырыла. Тап ошонда тәүге тапҡыр уның һүрәт төшөрөү һәләте асыла.
1874 йыл — октябрь башынан Парижда (Верон урамы, 31) И. Е. Репинда шөғөлләнә башлай. Репин уны түбәндәгесә һүрәтләй: «ул шул тиклем бирелеп эшләй, ҡайһы берҙә миңә унан эшен ҡалдырыуын талап итергә тура килә ине».
Гинзбург Виталий Лазаревич
Виталий Лазаревич Гинзбург (21 сентябрь (4 октябрь) 1916 йыл — 8 ноябрь, 2009 йыл) — СССР һәм Рәсәй -теоретигы, физика-математика фәндәре докторы (1942), профессор. СССР Фәндәр академияһы академигы (1966 ; мөхбир ағзаһы 1953 ). Ленин премияһы (1966), беренсе дәрәжәләге Сталин премияһы (1953) һәм физика буйынса Нобель премияһы лауреаты (2003).
Серов Валентин Александрович
1870—1879
1875 йыл — Рәсәйгә ҡайтҡандан һуң йәйгеһен Абрамцевола Мамонтовтарҙа йәшәй. Бында ул «Күк ваза» натюрмортын яҙа. Сентябрь айынан Санкт-Петербургта Карл Мая гимназияһында уҡый башлай.
Газ-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Серов Валентин Александрович
1870—1879
1876 йыл — яҙ башынан әсәһе һәм уның гражданлыҡ ире Василий Иванович Немчинов менән бергә Киевта һәм Харьков губернаһында Немчиновтың Ахтырка утарында йәшәй. Әсәһе үҙенең әхирәте Е. Бларамбергкә яҙған хатында үҙ фекерен белдерә: «ул ат һәм мылтыҡтан башҡа бер нимә менән дә ҡыҙыҡһынмай…». Репин тәҡдиме буйынса көҙөн Валентин Серов Николай Иванович Мурашконың рәсем төшөрөү мәктәбенә йөрәй башлай, аҙаҡ тырышып уҡығаны өсөн уға көмөш миҙал тапшырыла. Тап шул ваҡыт уның ҡустыһы Александр (1876—1885) тыуа.
Гинзбург Виталий Лазаревич
Халыҡ-ара астронавтика академияһы академигы (1969; мөхбир ағзаһы 1965). Халыҡ-ара астрономия союзы ағзаһы (1961). Американың сәнғәт һәм фән академияһының (1971), Дания фәндәр академияһының (1977), АҠШ-тың Милли фәндәр академияһының (1981), Лондон король йәмғиәтенең (1987), Европа Академияһының (1990) һ. б. сит ил ағзаһы.
1944 йылдан ВКП(б) ағзаһы. СССР Фәндәр академияһынан СССР халыҡ депутаты (1989—1991).
Серов Валентин Александрович
1870—1879
1877 йыл — көҙөн Киев гимназияһының икенсе синыфына уҡырға бара, бер үк ваҡытта рәсем төшөрөү мәктәбендә лә уҡыуын дауам итә.
Гинзбург Виталий Лазаревич
Биографияһы
Виталий Лазаревич Гинзбург 1916 йылда Мәскәүҙә йәһүд ғаиләһендә тыуа. Атаһы — Рига политехникумын тамамлаған инженер Лазарь Ефимович Гинзбург (1863—1942, Ҡазан) һыу таҙартыу буйынса белгес була; әсәһе Харьков университетын тамалаған, табип Августа Вениаминовна Гинзбург (ҡыҙ фамилияһы — Вильдауэр, 1886, Курляндия губернаһы, Митава — 1920, Мәскәү). Әсәһе 1920 йылда ҡорһаҡ тифынан вафат булғас, иртә етем ҡала (тәрбиә менән әсәһенең һеңлеһе Роза Вениаминовна Вильдауэр шөғөлләнә).
Ғирфанов Солтан Ғирфан улы
Ғирфанов Солтан Ғирфан улы (3 июль 1913 йыл — 31 март 1989 йыл) — ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 1946—1949 йылдарҙа Ҡыйғы районының Киров исемендәге колхозының йылҡысылыҡ фермаһы мөдире. Совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948), 3‑сө дәрәжә Дан ордены кавалеры (1943).
Гинзбург Виталий Лазаревич
Биографияһы
11 йәшкә тиклем атаһы етәкселегендә өйҙә белем ала. 1927 йылда 7-се ете йыллыҡ мәктәптең 4-се класына уҡырға бара. Уны тамамлағандан һуң 1931 йылда урта белемде фабрика-завод училищеһында (ФЗУ) ала, һуңынан үҙ аллы уҡый, бер үк ваҡытта рентгенология лабораторияһында буласаҡ физиктар В. а. Цукерман (1913—1993) һәм Л. В. Альтшулер (1913—2003) менән бергә эшләй. Был дуҫлыҡ ғүмерлеккә әйләнә.
1934 йылда шунда уҡ Мәскәү дәүләт университетының физика факультетына 2-се курсҡа инә, уны 1938 йылда тамамлай. 1940 йылда аспирантура таммалай һәм шул вуҡ йылда кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. Докторлыҡ диссертацияһын 1942 йылда яҡлай. Хәтерләүҙәрендә: «Ике тапҡыр доброволец булып барырға ғариза яҙһам да, мине фпонтҡа алманылар», — ти. 1942 йылда ФИАН-дың И. Е Тамм исемендәге теоретик бүлегендә эшләй, һуңынан уның мөдире була (1971—1988).
Ғирфанов Солтан Ғирфан улы
Биографияһы
Солтан Ғирфан улы Ғирфанов 1913 йылдың 3 июлендә Башҡортостан Республикаһының хәҙерге Ҡыйғы районы Йыланлы ауылында тыуған. Урта белемле.
Ветеринария, анатомия, физиология һәм ауыл хужалығында малдарҙы туҡландырыу өлкәһендәге нигеҙле белеме һөҙөмтәһендә, С. Ғ. Ғирфанов фермала хеҙмәтте оҫта ойоштора һәм ҡыҫҡа ваҡыт эсендә йылҡысылыҡты үҫтереүҙә юғары хеҙмәт күрһәткестәренә өлгәшә. Ике йыл эсендә малдарҙың һаны ике тапҡырға арта. Йылҡыларҙы тәрбиәләү һәм ҡолон алыуҙа юғалтыуҙарға юл ҡуймауға ҡарап хеҙмәт хаҡы түләү, ай һайын зоотехник һәм ветеринар тарафынан тикшереү үткәреү ише яңы тәртип индерелә. Йылҡы малдарын ҡарауҙың санитар-гигиена шарттарына, уларҙы ашатыу рационына, малсылыҡ ҡорамалдары торошона айырым иғтибар бүленә. Йылҡысылыҡ фермаһындағы эштәрҙең оҫта ойошторолоуының һөҙөмтәһе булып, йылҡыларҙың һаны артыуы һәм ҡолон-тайҙарҙың именлегендәге юғары күрһәткестәр тора: С. Ғ. Ғирфанов етәкләгән фермала 1947 йылда 28 бейәнән 28 ҡолон алынған һәм үҫтерелгән.
1947 йылда юғары артымлы ауыл хужалығы продукттарын һатыуға мотлаҡ сығарыу планын үтәгәне һәм малсылыҡты үҫтергәне өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың 27 июль Ҡарары менән С. Ғ. Ғирфановҡа Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1949 йылда Киров исемендәге колхоз рәйесе итеп һайлана. 1954 йылда «Ҡыҙыл Урал» колхозында агроном булып эшләй,1966 йылда Йыланлы ауыл советы рәйесе итеп тәғәйенләнә. 1971 йылда пенсияға сыға.
1989 йылдың 31 мартында вафат булған
Хәтер
С.Ғ. Ғирфанов иҫтәлеген мәңгеләштереү маҡсатында Йыланлыла уның исеме ауылдың бер урамына бирелә, Герой йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Нечайка
Нечайка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кинель йылғаһының һул ярына тамағынан 126 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһы башынан Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Серов Валентин Александрович
1870—1879
1878 йыл — яңынан ата-әсәһе менән Ахтыркаға китергә мәжбүр була, шунда ул ҡәләм менән имениеның һүрәтен төшөрә. Губернала дифтерит эпидемияһы башланыу сәбәпле, әсәһе балалары менән Мәскәүгә ҡайта. Валентин көҙөн Хамовникта йәшәгән И. Е. Репин менән занятиеларын дауам итә; шулай уҡ Валентин Серов 1-се Мәскәү прогимназияһының өсөнсө класына алына.
1879 йыл — апрель башында, ҡыҙы Надежда тыуғандан һуң, әсәһе Валентина Серова ике бәләкәй балаһы менән Новгород губернаһындағы Сябринцы имениеһына китә. Өлкән улы Мәскәүҙә әсәһе яғынан апаһы Софья Семеновна Колль ғаиләһендә ҡала, сөнки өлгәшмәгән өсөн прогримназиянан уны сығаралар. Репин түбәндәгесә хәтерләй: ''«Беренсе картинаһын ул Мәскәүҙә 1878—1879 йылдарҙа миндә йәшәгәндә башланы. Дәрескә уға Таш күпер аша Мәскәү йылғаһының аръяғына йөрөргә тура килде. Йыш ҡына йылға ярында ултырып ҡағыҙ киҫәгенә тәбиғәт күренешен күсерер ине <…> Малай саҡтан Серов ысынбарлыҡты бар тулылығында һүрәттәренә төшөрөргә тырышты…»''. Йәйгеһен ул Репин менән Абрамцево менән йәшәй, С И. Мамонтов ғаиләһенең спектаклдәрендә ҡатнаша; Валентин Серов ошонда тәүге тапҡыр ҡәләм менән Савва Иванович Мамонтов, Татьяна Анатольевна Мамонтова һәм уҡытыусыһы Илья Ефимович Репиндарҙың портреттарын яҙа; көҙөн Репин менән Санкт-Петербургта йәшәй; инәһе Аделаида Семеновна Симонович ғаиләһендә тәрбиәләнгән Ольга Трубникова менән таныша.
1880—1889
1880 йыл — йәй башында Репин менән Ҡырым һәм Украина буйлап сәйәхәт ҡыла, — уны бигерәк тә Запорожье Сечы менән бәйле урындар ҡыҙыҡһындыра. Көҙөн Император художество академияһына ирекле тыңлаусы итеп ҡабул ителә; бер үк ваҡытта П. П. Чистяковтың шәхси студияһына ла йөрөй.
1881 йыл — ҡышын инәһе Аделаида Семеновна Симонович-Бергмандың бөтә ғаилә ағзаларының һүрәттәрен төшөрә; 31 мартта П. П. Чистяковтың һүрәтен тамамлай; йәйгеһен Репин менән бергә Абрамцевола һәм уның тирә-яғында һүрәт төшөрөү менән мәшғүл була.
1882 йылда — тейешле имтихандарҙы тапшырғас, августа ирекле тыңлаусынан «академист» (уҡыусы) итеп күсерелә — Академияның III курсына; көҙөн И. Е. Репиндың акварель класына ла йөрөй башлай, Репин Поленовҡа яҙа: «Йәкшәмбе көндәрендә миндә алты йәш кеше йыйыла — акварелдәре менән… Бына, исмаһам, таланттар… Мин уларҙан өйрәнәм». Был ваҡытта Валентин Серов Васильевский утрауының 3-сө һыҙатында йәшәй: 40-сы йорт, 10-сы фатир.
1883 йыл — йәй үҙенең иптәше В. Д. Дервиз менән Ҡырым һәм Кавказ буйлап сәйәхәт итә.
1884 йыл — йәй, Абрамцево эшләп, тәүге әһәмиәтле әҫәрҙәренең береһе — Л. А. Мамонтованың портретын яҙа; Ольга Трубникова менән хат алыша, был хаттарҙа улдарҙың бер-береһенә булған хистәре асыла. Көҙгә табан үҙенә яңы торлаҡ таба.
1890—1899
1890-сы йылдар аҙағында Серов рәссам Василий Иванович Суриков портреты өҫтөндә эшләй.
1900—1909
1900 йыл — ғинуар—мартта батша ғаиләһенең портреттары өҫтөндә эшләй. Портрет яҙған буласаҡ Император Николай Икенсенең портретын яҙа.
1910—1911
1910 йыл — данлыҡлы бейеүсе Ида Рубинштейндың портретын яҙа — Ида Рубинштейн портреты һәм Княгиня Ольга Орлова портреты.
1911 йыл — Дягилев тәҡдиме буйынса «Шехерезада» балеты өсөн шаршыуының эскизын яҙа. Портреттар яҙыуҙы дауам итә.Серов 1911 йылдың 22 ноябрендә (5 декабрь) Мәскәүҙә вафат була (стенокардия өйәнәгенән ). Мәскәүҙә Донской зыяратында ерләнә. 1939 йылда Серовтың һөйәктәре Новодевичье зыяратына күсереп ерләнә.
Борна
Борна (Borna) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 20680 кеше йәшәй. Майҙаны — 62,35 км2. Диңгеҙ кимәленән 159 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4552 һәм автомобиль коды L (элек: BNA).
Гамбург порты театры
«Гамбург порты театры» (Das Theater im Hafen Hamburg) — Гамбург ҡала портында урынлашҡан театр, Германия.
Тарихы
Театр бинаһы 1994 йылда, элекке Стюлкен верфы урынында, һигеҙ ай эсендә махсус рәүештә «Приятель» мюзиклын сәхнәләштереү өсөн төҙөлә. Бынан театрға ярашлы — ««Приятель» музыкаль театры» (Buddy Musicaltheater) исеме бирелә. Башта тамаша залы 1500 кешегә иҫәпләнгән була. Төҙөлөш 15 млн немец маркаһына төшә.
2001 йылдың апрель айынан «Stage Entertainment Germany» компанияһы театрҙың хужаһы булып китә. Ул театрҙы реконструкциялай, сәхнәне, тамаша залын һәм фойены яңынан эшләй. Быяла фасад сиктәрендә майҙаны 600 м² һәм 220 кеше һыйҙырышлы ресторан урынлаштырыла. Бынан Эльбаға һәм Гамбург үҙәгенә күренеш асыла. Фойе һәм ресторан стеналарында картиналар күргәҙмәһе ойошторола, ә асыҡ комплекста Ники де сен-Фаллдың ике скульптураһы урынлаштырыла. Залдың һыйҙырышлылығы 2030 кешегә тиклем арттырыла. Театр яңы исем ала — «Гамбург порты театры». Театрҙағы бөтә был үҙгәрештәр «Король лев» мюзиклының немец премьераһына тура килтерелә, бында уның беренсе спектакле 2001 йылдың 2 декабрендә була. Был постановка инде 13 йыл бара, был Германияла төрлө театр рекордтары ҡуйыу мөмкинлеген бирә. 2014 йылдың октябрендә «Король лев» спектаклен ун миллион тамашасы ҡарай.
Түбәнге Аманаҡ
Түбәнге Аманак — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аманаҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кенәле башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһы башынан Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем. Ҡушылдыҡтары — Ягодная, Бордянка, Дунайка.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чёрный Таз
Чёрный Таз — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Джон Леннон
Джон Уинстон Оно Леннон[комм. 1] (John Winston Ono Lennon; тыуған ваҡыттағы исеме — Уинстон Джон Леннон (John Winston Lennon);, Ливерпуль, Мерсисайд, Англия, Бөйөк Британия — , Нью-Йорк, АҠШ) — донъя кимәлендә Британияның The Beatles төркөмөн ойоштороусыһы, авторҙашы, вокалисы һәм ритм- гитарасыһы булараҡ танылған рок-музыканты, йырсы, шағир, композитор, рәссам, яҙыусы һәм активист. Леннонды фетнәсел характеры һәм әсе телле аҡылы менән айырылып тора, был һыҙаттары уның музыкаһында, картиналарында, фильмдарында, шулай уҡ хаттарында һәм интервьюларында сағыла. Беҙҙең көндәргә тиклем ул XX быуаттың Леннон үҫмер сағынан музыка менән мауыға. Ул 1956 йылда The Quarrymen скиффл-төркөмөн ойоштора, 1960 йылда был төркөм The Beatles булып китә. «Аҡыллы битл» ҡушаматын алып, баштан уҡ төркөмдә ысынбарлыҡта лидер була, әммә йылдар үтеү менән етәксе роле Маккартниға күсә. Леннон үҙ карьераһы дауамында ижадтың төрлө төрҙәрен һынап ҡарай: күп һанлы фильмдарҙа, шул иҫәптән «Как я выиграл войну» фильмында төшә, шулай уҡ «Пишу как пишется» һәм «Испалец в колесе», автор иллюстрациялары менән ҡара һәм абсурд юмор рухында хикәйәләр йыйынтытарын баҫтырып сығара. "All You Need Is Love"нан башлап, уның йырҙары һуғышҡа ҡаршы хәрәкәттә һәм контрмәҙәни мөхиттә ҡатнашыусылар араһында популяр булып китә. 1969 йылда ул үҙенең икенсе ҡатыны, япон авангард рәссамы Йоко Ono менән Plastic Ono Band төркөмөнә нигеҙ һала, ике аҙна буйы һуғышҡа ҡаршы «түшәк акцияһын» үткәрә һәм соло карьераһы менән шөғөлләнеү өсөн The Beatles-тан китә.
1968—1972 йылдарҙа Леннон Оно менән бергә бер нисә проектты тормошҡа ашыра, шул иҫәптән авангард альбомдары трилогияһын, шулай уҡ John Lennon / Plastic Ono Band соло дебют альбомын һәм бер нисә уңышлы синглдарҙы сығара: "Give Peace a Chance ", «Instant Karma!», «Happy Xmas (War Is Over)» һәм «Imagine». 1971 йылда Нью-Йоркҡа күсенгәндән һуң Леннондың Вьетнамдағы һуғышты тәнҡитләүе арҡаһында Ричард Никсон хакимиәте тарафынан илдән ҡыуып сығарарға тырышыуға килтерә, һәм бындай хәл өс йыл буйы дауам итә. Артабанғы ике йылд, 1973—1975, Леннон"юғалтылған уикэнд" тип атай, был осорҙа ул Ононан айырыла, ижад менән шөғөлләнә, дуҫтары менән хеҙмәттәшле итә, атап әйткәндә Гарри Нилсондың Pussy Cats альбомының продюсерҙәше була. Уның менән яҙып синг Элтон Джон һәм Дэвид Боуи («Fame») менән яҙҙырылған синглдары АҠШ-тың милли хит-парадының алғы сафында яңғырай. Биш йылдан һуң Леннон Оно менән бергә яҙылған Double Fantasy альбомы менән кире музыкаға ҡайта. Пластинкаһы сыҡҡандан өс аҙна үткәс, музыкантты The Beatles-тың элекке фанаты Марк Чапман атып үлтерә.
Башҡарыусы, автор йәки авторҙаш булараҡ Леннондың 25 синглы бар, улар Billboard Hot 100 чартын етәкләй. Уның коммерция йәһәтенән иң уңышлы Double Fantasy альбомы, «Йыл альбомы » категорияһында «Грэмми » премияһы менән билдәләнә. 1982 йылда музыкаға ҙур өлөш индергәне өсөн музыкант Brit Awards премияһына лайыҡ була. 2002 йылда Леннон BBC телеканалының «100 бөйөк британ» дөйөм милли һорау алыуында 8-се урынды биләй. Rolling Stone журналы редакцияһы уны бөтә замандарҙың бөйөк вокалсылары араһында 5-се урынға һәм шундай уҡ бөйөк артистар рейтингында 38-се урынға ҡуя. Ул Йыр авторҙарының Дан залына (1997 йылда) һәм рок-н-ролланың Дан залына (1988 йылда The Beatles ҡатнашыусыһы һәм 1994 йылда башҡарыусы булараҡ ике тапҡыр) индерелә. Музыкаль эшмәкәрлегенән тыш, Леннон шулай уҡ сәйәси активист булараҡ билдәле була. Үҙенең ҡараштарын ул йырҙарҙа ла, шулай уҡ асыҡ сығыштарҙа ла белдерә. Данлыҡлы «Imagine » йырында Леннондың донъяның нисек ойошторолоуы тураһындағы уйҙары сағыла. Ул тигеҙлек һәм кешеләрҙең туғандарса мөнәсәбәтен, донъя, тыныслыҡ, азатлыҡ идеяларын пропагандалай. Был уны хиппи кумиры һәм 1960-сы һәм 1970-се йылдарҙағы иң әһәмиәтле йәмәғәт эшмәкәрҙәренең береһе итә.
Бала сағы һәм үҫмер йылдары: 1940—1957
Бала сағының һәм үҫмер йылдарының ҡалған өлөшөн Леннон Менлав-авеню буйынса 251-се йортта үткәрә, шулай уҡ Ливерпулдең респектабель биҫтәһе Вултонда (ингл.), үҙ балалары булмаған Мими һәм уның ире менән бергә үткәрә. Инәһе Джонға хикәйәләр китаптарын һатып алыр була, ә бабаһы уны ауыҙ гармунын бүләк итә һәм кроссврдтар сисергә өйрәтә. Джулия даими рәүештә улы янына килә, Леннон үҙе лә йыш ҡына әсәһе йәшәгән Ливерпуль ҡалаһына килгеләй. Әсәһенең йортонда ул Элвис Пресли пластинкаларын тыңлай һәм музыкаға әкренләп ылыға.
Джулия Леннон, 1958 йылдың 15 июлендә автомобиль тәгәрмәсе аҫтына эләгеп, һәләк була. Әсәһенең үлемен Леннон бик ауыр кисерә — артабанғы ике йыл дауамында ул спиртлы эсемлектәрҙе йыш ҡуллана башлай, кәрәкмәгәнгә кемдәр менәндер һуғыша. Аҙағыраҡ әсәһенең яҡты образы уны илһамландыра; уға арнап бер нисә йыр ҙа, шул иҫәптән The Beatles репертуарынан «Julia» (1968) йырын яҙа.
Леннон мәктәп имтихандарын тапшыра алмай, әммә инәһе Мими һәм уҡыу йорто директоры юллауы буйынса уны Ливерпуль сәнғәт колледжына ҡабул ителә. Колледжда ул Тедди-боя кеүек кейенә башлай, һәм элеккесә тәртибе буйынса иҫкәрмәләр ала, шулай уҡ уға уҡыуҙан ҡыуылыу ҡурҡынысы янай. Леннондың курсташы, аҙаҡ уның ҡатыны булған Синтия Пауэлл һүҙҙәренсә, Джон йыл буйы уҡыу йортонан бирелгән бер генә заданиены үтәмәй.
Ойошоу, танылыу һәм гастролдәр: 1956—1966
15 йәшендә Леннон The Quarrymen скиффл-төркөмөн ойоштора. 1956 йылдың сентябрендә Леннон Куари Бэнк урта мәктәбендә Quarry Bank High School тип аталған музыкаль төркөмдө ойоштора. Төркөмө менән икенсе тапҡыр сығыш яһағанда (6 июль, Вултонда, Изге Петр сиркәүендә) Леннон тәүге тапҡыр Пол Маккартни менән осраша. Шунан һуң Леннон Маккартниҙы үҙҙәренең төркөмөнәә ҡушылырға саҡыра.
Маккартни үҙенең дуҫы Джордж Харрисонды төркөмгә соло гитарасы сифатында алырға тәҡдим итә[63]. Әммә башта Леннон, ул бик йәш, тип иҫәпләй, сөнки ул ваҡытта Харрисонға ни бары 14 йәш була. Маккартни Ливерпуль автобусының өҫкө ҡатында тыңлау ойоштора, унда Харрисон Леннон өсөн йыр уйнай, шунан һуң төркөмгә ҡабул ителә[64]. Джондың сәнғәт колледжындағы дуҫы Стюарт Сатклифф, һуңыраҡ төркөмгә басист сифатында саҡырыла[65]. Леннон, Маккартни, Харрисон һәм Сатклифф 1960 йылдың башында The Beatles тип үҙгәртелә[комм. 4]. Шул уҡ йылдың авгусында музыканттар Гамбургта 48 тапҡыр сығыш яһауға контракт ала. Төркөмгә ашығыс рәүештә барабансы кәрәк булғанлыҡтан, улар Пит Бестаны төркөмгә ҡушылырға саҡыралар[68]. Мими, был музыкаль төркөмдөң ҡайҙалыр гастролгә китергә йыйыныуын ишеткәс, Джонжың колледжда уҡыуын дауам итеүен талап итә. Көнбайыш Германияға барып ҡайтҡандан һуң, төркөм 1961 йылдың апрелендә тағы ла саҡырыу ала. Әммә тик 1962 йылдың апрелендә генә Көнбайыш Германияға барыу насип була. Бына шул гастролдәр мәлендә Леннон тәүге тапҡыр наркотик тәмләп ҡарай, артабан даими рәүештә ҡуллана башлай, айырыуса оҙайлы төнгө сығыштар мәлендә. Брайан Эпстайн The Beatles менеджеры вазифаһын 1962 йылдан алып 1967 йылда вафатына тиклем башҡара. Быға тиклем уның музыкаль бизнес тәжрибәһе булмай, әммә ул уларҙың кейендереү манераһына һәм сәхнәләге тәртибенә көслө йоғонто яһай. Башта Леннон уның император сәхнә образын таратырға маташыуына ҡаршы була, әммә аҙаҡ уның фекере менән килешә.
1970 йылда төркөм тарҡала. 1987 йылда биргән интервью?ында Маккартни Леннон тураһында түбәндәге һүҙҙәрҙе әйтә: «Ул беҙҙең һәр беребеҙ өсөн ниндәйҙер дәрәжәлә персональ Эльвис булды… Беҙ Джонды ихтирам иттек. Ул беҙгә ҡарағанда олораҡ та ине һәм, әлбиттә, төркөмдөң лидеры булды». 1963 йылдың башында The Beatles тыуған илендә популярлыҡ яулай. Леннон төркөм менән гастролдәрҙә була, апрелдә уның беренсе балаһы Джулиан тыуа (музыкант исемде әсәһе хөрмәтенә һайлай). Бөйөк Британияның Король варьетеһында сығыш яһағанда тамашасылар араһында Британия короле ғаиләһе һәм королева ла була. <!-- фотолар таралып бөткән
Библиографияһы
-->
Иҫкәрмәләр
КомментарийҙарСығанаҡтар
Туйыш
Туйыш (Туюшево) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 121 кеше. Почта индексы — 452369, ОКАТО коды — 80234872004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Борсдорф
Борсдорф (Borsdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 8185 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,56 км2. Диңгеҙ кимәленән 152 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 4451 һәм автомобиль коды MTL.
Яңы Собханғол ауыл Советы (Бөрйән районы)
Яңы Собханғол ауыл Советы —  Бөрйән районы составында булған, 2008 йылда бөтөрөлгән  административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 453584. ОКАТО коды — 80219821000. Иҫке Собханғол ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелгән. 1992 йылда ойошторолған.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Президиумының 1992 йылдың 17 апрелендәге 6-2/190 һанлы «Бөрйән районында Яңы Собханғол ауыл Советы ойошторолоуы тураһындағы»  указы белдерә : 1. Бөрйән районы Яңы Собханғол ауылында административ үҙәге менән Яңы Собханғол ауыл Советы ойошторорға
2. Яңы Собханғол һәм Иҫке Мөсәт ауылдарын Иҫке Собханғол ауыл Советынан алып ташлап, Яңы Собханғол ауыл Советы составына индерергә
3. Яңы Собханғол ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға. Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
16) Бөрйән районы буйынса:Иҫке Собханғол һәм Яңы Собханғол ауыл Советтарын, «Иҫке Собханғол» атамаһын һаҡлап,  берләштерергә, административ үҙәкте Иҫке Собханғолда урынлаштырырға. Яңы Собханғол һәм Иҫке Мөсәт ауылдарын Иҫке Собханғол ауыл Советы составына индерергә. Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға. Яңы Собханғол ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға 2008 йылға «Шүлгәнташ» дәүләт ҡурсаулығы, Иҫке Монасип ауыл Советы, Тимер ауыл Советы, Байғаҙы ауыл Советы, Иҫке Собханғол ауыл Советы, Кейекбай ауыл Советы, Ғәлиәкбәр ауыл Советы, Аҫҡар ауыл Советы менән сиктәш була.   («Ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
Гаревой Лекваж
Гаревой Лекваж — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Анаваж йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Петр һәм Павел сиркәүе (Таганрог)
Изге Петр һәм Павел сиркәүе — Таганрогтағы православие ғибәҙәт йорто. Архитекторы — С. И. Гущин. Сиркәүҙе төҙөү 1896 йылда башланған, 1936 йылда сиркәү ябылған.
Адресы: Ростов өлкәһе, Таганрог ҡалаһы, Ломакин урамы,2-а (Ломакин урамындағы Мясницкий майҙанында)
Тарих
1893 йылда Дума ағзалары Юлиан Филиппович Арбушевский һәм Петр Матвеевич Добровольский таганрогтың Мясницкий православие сиркәүен төҙөү тураһындаы мәсьәләне күтәреп сыҡҡандар. 1893 йылдың 12 авгусында Таганрог сауҙагәре Петр Петрович Шилов сиркәү йортон төҙөү өсөн 15 мең һум аҡса хәйергә бирергә булған Ҡала архитекторы С. И. Гущин 1895 йылда 550 кеше һыйҙырышлы сиркәүҙең планын төҙөгән.Шул уҡ йылда епархия етәкселәре ҡалала апостол Петр хөрмәтенә бер клирослы таш сиркәү һалырға рөхсәт биргән. Апостол Петр император Петр I нигеҙләгән ҡаланың ҡурсалаусыһы булған.
1896 йылдың 16 майында сиркәү төҙөләсәк урын изгеләндерелгән. Йортто 1896 йылда төҙөй башлағандар,1899 йылда нигеҙен һалғандар, 1900 йылдың ине возведены тиклем тәреләр диуар уртаһында 1900-се йылдар уртаһында уның стеналарын тулыһынса ҡалҡытып бөткәндәр. Төҙөлөш сауҙагәр. П. П. Шилов аҡсаһына эшләнгән, ул йорт өсөн 30 мең һум аҡса сығарған. Иконостас та шулай уҡ Петр Шиловтың 10 мең һум аҡсаһына эшләнгән.
Иконостас өс тәхетле булған, уны ҡарағай таҡталарҙан семәрләп эшләнгән колонналар һәм рамдар менән биҙәгәндәр. Биҙәктәренә алтын ялатҡандар. Иконаларын Иван Евстафьевич Гетман икона оҫтаханаһының рәссамдары төшөргән.
Сиркәүҙең беренсе старостаһы- В. В. Бибеш, беренсе өлкән руханийы- О. И. Шатуленко булған
Сиркәү төҙөүгә хәйриә аҡсаһы биргән сауҙагәр Петр Петрович Шилов 1910 йылдың 2авгусында холеранан үлгән. Ул үҙенең үлере алдынан уҡ үҙен сиркәү ҡоймаһы янында ерләтергә рөхсәт алған булған, тик холеранан үлгән кешене сиркәү территорияһында ғына түгел, хатта зыярат территорияһында ла күмергә рөхсәт ителмәгән.
Бесконечный йырыны
Бесконечный йырыны — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сарбай йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чанышев Әнүәр Хәйҙәр улы
Чанышев Әнүәр Хәйҙәр улы (2 октябрь 1924 йыл — 27 апрель 2017 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр. Полковник. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре. Ҡыҙыл Байраҡ, Ҡыҙыл Йондоҙ, I дәрәжә Ватан һуғышы, III дәрәжә «РФ Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәте өсөн» ордендары кавалеры.
Биографияһы
Әнүәр Хәйҙәр улы Чанышев 1924 йылдың 2 октябрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы Күҙәй ауылында тыуған. 1931 йылда, ғаиләләрен кулак булараҡ ситкә ебәргәс, балалар йортона тәрбиәгә тапшырыла. 1934 йылда ғаиләләре Мәскәүгә күсенә. 16-сы татар дөйөм белем биреү мәктәбендә уҡый, 10-сы класты тамамлағандан һуң, 1942 йылда Өфө пехота училищеһына уҡырға инә.
1943 йылдың 15 апрелендә училищены тамамлай һәм Көньяҡ-көнбайыш фронтына хеҙмәт итергә йүнәлтелә. Унда 394-се уҡсылар дивизияһының 810 уҡсылар полкында взвод менән командалыҡ итә. Днепрҙы кискәндә күрһәткән ҡыйыулығы өсөн Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә. Плацдарм өсөн һуғышта ҡаты яралана. Һауыҡҡас, 96-танк бригадаһының танк-десант ротаһы менән командалыҡ итә. Яссы-Кишинев операцияһында күрһәткән батырлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә. Һуғышта икенсе тапҡыр ҡаты яралана. Хәрби хеҙмәт юлын Чанышев Болгарияла танк батальоны штабы начальнигы ярҙамсыһы дәрәжәһендә тамамлай.
1949 йылда ул Ленин исемендәге Ҡыҙыл Байраҡлы хәрби физик культура институтын тамамлай, 38-се армияның дивизия физик әҙерлек начальнигы вазифаһын башҡара һәм ошо уҡ вазифаны Карпат яны хәрби округында ла башҡара.
1962 йылдан — Мәскәүҙә Армияның үҙәк спорт клубы начальнигы урынбаҫары.