cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нюрлики
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нефтекама (мәғәнәләр)
Нефтекама — топоним.
Яңауыл (мәғәнәләр)
Яңауыл — топоним.
Яңауыл (станция)
Яңауыл — Горький тимер юлдарының Ижев регионы Яңауыл ҡалаһындағы тимер юлы станцияһы. Йөк тейәү-бушатыу станцияһы һәм пассажирҙар станцияһы.
Тарихы
1909—1914 йылдарҙа Ҡаҙан — Екатеринбург тимер юлы төҙөлгән. «Суйын» бер-береһенән берәр км алыҫлыҡта урынлашҡан Иванаево (Иманаево, Юбанаево) һәм Яңауыл ауылдары араһынан уҙған. Бында станция асылған. Ул станцияны «Яңауыл» тип атағандар. Станцияла вокзпл бинаһы, һыу ҡыуҙырыу ҡоролмаһы, тимер юлдары хеҙмәткәрҙәре өсөн махсус бер нисә ҡаҙарма йорттар төҙөгәндәр. Олатайҙар һөйләүе буйынса беренсе поезд ауыл аша 1916 йылда үтеп киткән. Был бик ҙур ваҡиға булған. Станция төҙөлөүе ауылға яңы йәшәү йүнәлеше биргән.
Станция аша уҙған поездар теҙмәһе
2016 йылдың декабрь айы торошона станция аша түбәндәге алыҫ-ара поездар уҙа.
Станция аша йөрөүсе ҡала-тирә поездары
Станциянан ҡала-ирә поездарын «Содружество» ППК-һы хеҙмәтләндерә. 2016 йыл мәғлүмәттәре буйынса станция аша Яңауылдан Ижевский ҡалаһына, Красоуфискийға, һәм Нефтекамаға хәтле электр поездары йөрөгән.
Палас-отель (Дондағы Ростов)
Палас-Отель — Дондағы Ростов ҡалаһындағы боронғо биш ҡатлы йорт. XVIII быуат архитектура ҡомартҡаһы.
Йорттоң адресы: Дондағы Ростов, Буденный проспекты, 43/53.
Тарихы
Дондағы Ростов ҡалаһындағы Буденный проспекты һәм Пушкин урамы мөйөшөндә урынлашҡан өс ҡатлы йорт 1880-се йылдарҙа Кушнарёвтың тәмәке фабрикаһы өсөн төҙөлә. 1914 йылда «Я. С. Кушнарёв ширҡәте» Асланиди тәмәке фабрикаһы менән бергә Ҡазан (Газетный) тыҡрығында урынлашҡан Асмоловтың тәмәке фабрикаһына ҡушыла, ә Буденный проспектындағы бина 1914—1915 йылдарҙа әрмән архитекторы Зәкиев Арутюн Христофорович проекты буйынса «ампир» архитектура стилендә үҙгәртеп төҙөлә. Үҙгәртеп төҙөгәндән һуң бинала 1-се класлы ҡунаҡхана асыла. Ҡунаҡханала 2-3-әр урынлы 70-ләп номер, ҙур ашхана залы була. Залдың уртаһында фонтан атылып тора. Залдағы арҡыры стена буйында оркестр ҡыуышлығы урынлашҡан. Ашхана залына ингән ерҙә стеналағы ҙур уйымда балыҡ аквариумы тора, ундағы балыҡтар ресторан менюһына инә. Аквариум майҙаны 8 квадрат метр тәшкил итә. Ашхананың стенаһы яҡты һарғылт аҡ төҫкә буялған. Буй һәм бер арҡыры стена буйлап айырым ашхана кабинеттары урынлашҡан. Кабинеттарҙан ашхана залына сығынтылары булған аркалы ишектәр асыла. Ашхана залы 800 кешегә иҫәпләнгән була.
1914 йылдың авгусында был зиннәтле «Палас-отель» ҡунаҡханаһында император Николай II ғаиләһе һәм тәхет вариҫы менән туҡтала. Император ғали йәнәптәре ғаиләһе менән Кавказдан Мәскәүгә атлы экипажда китеп барған була.
1918 йылдың 23 мартынан 4 майға тиклем «Палас-отелдә» Дондағы революцион казак башлыҡтары Подтёлков Фёдор Григорьевич һәм Кривошлыков Михаил Васильевич етәкселегендә Дон совет республикаһы хөкүмәте урынлаша.
Ростовты аҡтар ғәскәре баҫып алғандан һуң 1918 йылдың май айында бында яңынан ҡунаҡхана эшләй башлай.
1919 йылдың 13 июнендә ҡунаҡхананың вестибюлендә Кубань радаһы рәйесе хорунжий Николай Рябовол үлтерелә. Ул Кубандең үҙаллылығы һәм артабан Граждандар һуғышында ҡатнашыуҙан баш тартып Рәсәйҙән бүленеп сығыуы өсөн сығыш яһай. Офицер погонындағы үлтереүсе уның арҡаһына ике тапҡыр ата һәм автомобилдә ҡаса.
1920 йылда ҡунаҡханала 1-се атлы армияның штабы, ә һуңғараҡ Төньяҡ Кавказ хәрби округ штабы урынлаша.
Ғималова Фәнүзә Арыҫлан ҡыҙы
Ғималова Фәнүзә Арыҫлан ҡыҙы (3 октябрь 1957 йыл) — ғалим-химик-органик, химия фәндәре докторы (2007), профессор (2010).
Биографияһы
Фәнүзә Арыҫлан ҡыҙы Ғималова (ҡыҙ фамилияһы — Аҡбутина) 1957 йылдың 3 октябрендә Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Түбәнге Бикбирҙе ауылында тыуған.
Өфөләге 1-се башҡорт интернат-мәктәбен (хәҙер — Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты) тамамлағандан һуң Башҡорт дәүләт университетының химия факультетына инә.
1979 йыл — БДУ-ны тамамлай һәм СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Органик химия институтына эшкә инә.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнүзә Ғималова — простаноидтар, циклопентаноидтар химияһы, шешкә ҡаршы тәбиғи берләшмәләр синтезы һәм уларҙың аналогтары өлкәһендә юғары квалификациялы белгес. Ғилми хеҙмәттәре 11-дезоксипростагландиндарҙы, простагландиндарҙың ω-перфторароматик аналогтарын тикшереү һәм синтезлауға бағышланған.
Озёрная (Собакина ҡушылдығы)
Озёрная  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Собакина йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Ғималова Фәнүзә Арыҫлан ҡыҙы
Фәнни эшмәкәрлеге
1987 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Простагландиндарҙың перфторароматик аналогтарын синтезлауҙы, простагландиндарҙың ферутинол нигеҙендә оптик яңы нораналогтарын алыуҙы беренсе булып тормошҡа ашыра, (ЖОрХ, 1992, т.28, вып.10, с.2081). Уның тарафынан ферутинолдың «тулы» дециклизацияһының каскад тибындағы яңы реакцияһы асыла (MendeleevCommun., 1993, N.6, p.253). Эпотилондарҙың яңы карбааналогы өсөн блок-синтондар синтезының оригиналь ысулдары эшләнә (химия фәндәре кандидаты Н. К. Селезнева менән бергә). Фәнүзә Арыҫлан ҡыҙы өсхлорциклопентенондарҙың лабораторияла эшләнгән оригиналь серияһының химик үҙенсәлектәрен өйрәнеү буйынса эштәр программаһын башҡара. Тривиаль булмаған әүерелештәр һәм реакцияларҙың тотош теҙмәһе табыла, мәҫәлән, аминдар менән реакция ваҡытында тетрахлорциклопентадиенондың каскадлы фрагментацияһы (химия фәндәре кандидаты О. А. Гаврилов менән берлектә; MendeleevComm., 2003, N.5, p.232), өсхлорфурилциклопентенондарҙың икенсел аминдар ҡатнашлығында оригиналь дециклизацияланыу реакцияһы (химия фәндәре кандидаты Э. М. Миңлебаева менән берлектә; ЖОрХ, 2007, т.43, вып. 11, с.1651) һ.б. Шулай уҡ H1N1 һәм башҡа вирустарға ҡаршы юғары әүҙемлектәге L-метионинлы трихлорциклопентенон конъюгаты тәҡдим ителә (химия фәндәре кандидаты В. А. Егоров менән берлектә). Был препарат әүҙем тәьҫир көсө буйынса Арбидолдан ҡалышмай, етмәһә, уны синтезлау еңел һәм ябай. Тамифлюҙың ациклик аналогы, пирролидиндарҙың яңы серияһы һ. б. синтезлана (химия фәндәре кандидаты Г. М. Халиҡова менән берлектә; Изв. АН, сер. хим., 2013, № 5, с.1227; ЖОрХ, 2013, т.49, вып.7, с.1062).
Озёрная (Собакина ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ғималова Фәнүзә Арыҫлан ҡыҙы
Фәнни эшмәкәрлеге
2007 — Ғималова Ф. А. «Биологик әүҙем циклопентаноидтарҙы һәм эпотилондарҙың элгәрҙәрен синтезлау» тигән темаға докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Йәмһеһе 80-ләп ғилми мәҡәлә нәшер иткән (авторҙаштар менән), 1 авторлыҡ танытмаһы һәм 2 патенты бар. Ғималова Ф. А. етәкселегендә 6 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана.
Озёрная (Собакина ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғималова Фәнүзә Арыҫлан ҡыҙы
Бүләктәре
1985 — Ф. Ғималованың һәм авторҙаштарының фәнни уңыштары СССР Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең бронза миҙалы менән билдәләнә.
2003 — «Наука/Интерпериодика» халыҡ-ара академик нәшриәт компанияһы нәшер иткән журналдарҙа баҫылған иң яҡшы публикация өсөн Ғималова лабораторияның бер нисә хеҙмәткәре менән компанияның премияһына лайыҡ була.
Ғаиләһе
Фәнүзә Арыҫлан ҡыҙының ире биология фәндәре докторы Ғималов Фуат Рамазан улы Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге Биохимия һәм генетика институтының ғилми секретары булып эшләй. Ике ҡыҙҙары бар. Өлкәне Ғәлиә Ғималова биология фәндәре кандидаты, Биохимия һәм генетика институты хеҙмәткәре, 2016 йылда йәш ғалимдар һәм аспиранттарҙың РФ Президенты стипендияһын алыу буйынса конкурсында еңә. Ғималовтарҙың кинйә ҡыҙы Гөлли Ғималова — юрист, Мәскәүҙә Юғары иҡтисад мәктәбен тамамлаған.
Әхмәтов Сафа Әхмәт улы
Әхмәтов Сафа Әхмәт улы (11 ғинуар 1935 йыл) — инженер-технолог, техник фәндәр докторы (1976), профессор (1977). БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1978), РФ юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2011), СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1977).
Биографияһы
Сафа Әхмәт улы Әхмәтов 1935 йылдың 11 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ҡыйғы районы Алағуз ауылыда тыуған. И. М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть институтын тамамлаған (1958).
1967 йылдан алып Өфө нефть институтының Салауат ҡалаһындағы киске факультетында эшләй. 1977 йылдан — химия‑технология процестары кафедраһы мөдире). 1979 йылдан башлап БДУ‑ның аналитик химия һәм дөйөм химик технология кафедраһы мөдире. 1981 йылдан алып ӨДНТУ‑ла эшләй (1991 йылға тиклем нефть һәм газ технологияһы кафедраһы мөдире), бер үк ваҡытта, 1981—1991 йылдарҙа, СССР Нефтехимия һәм нефть эшкәртеү сәнәғәте министрлығының тармаҡ лабораторияһы (Өфө) ғилми етәксеһе.
Оккын-Игол
Оккын-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пьюкин-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Катаржина
«Катаржина» — инвалидтар өсөн әүҙем кресло-коляскаларҙы камиллаштырыусы һәм етештереүсе автономлы коммерцияға ҡарамаған ойошма. Шулай уҡ коляска менән йөрөүсе инвалидтар өсөн реабилитацион сборҙар уҙғарыу менән шөғөлләнә, йәмәғәт һәм шәфҡәтлелек сараларында ҡатнаша. Компанияға Мәскәүҙә 1995 йылда инвалид Андрей Елагин менән нигеҙ һалына. Предприятие хеҙмәткәрҙәренең яҡынса яртыһын шуйай уҡ инвалидтар тәшкил итә. Рәсәйҙә инвалид коляска етешереүселәр араһынан иң ҙур шәхси компанияларҙың береһе, һәм инвалид-спортсылар өсөн титан коляскаларын эшләүсе берҙән-бер Рәсәй компанияһы.
Оккын-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Катаржина
Тарих
Еңеләйтелгән инвалид коляскаларын етештереү тураһында идея 1990 йылда Андрей Елагин был өлкәлә ҙур ғына уңыштарға өлгәшкән Rekryterings Gruppen швед компанияһының реабилитацион сборҙарында булғанда барлыҡҡа килә. Ул фекерҙәштәре менән Рәсәйҙә шуға оҡшаш производство ойошторорға ҡарар итә. Офис Мәскәүҙең Көньяҡ-көнсығыш административ округының инвалидтар йәмғиәте бинаһында асыла, ә етештереү цехы ябай торлаҡ йорттоң подвалында урынлаштырыла. Предприятиеның исемен Швецияла йәшәүсе Катарина Трок исемле ҡыҙға арнап атағандар, ул реабилитацион сборҙарҙа ҡатнашҡан һәм рәсәй һәм шведтар араһында бәйләүсе звено булып торған. Коляскалар өсөн ҡорос рамаларҙы Дондағы Ростовтан заказ биреп һатып алғандар, титан детальдәрен менән Урал предприятиелары тәьмин иткән, уларҙы Долгопрудный ҡалаһында буяғандар. Башҡа етештереү процесстары — слесар эштәре, ҡороу, япмалар тегеү, ултырғыстар һәм башҡаларҙы эшләү компания хеҙмәткәрҙәре үҙ-аллы башҡара. 1995 йылда «Крошка Ру» һәм «Пикник» сауҙа маркаларындағы еңелләштерелгән тәүге коляскалар етештерелә.
Оккын-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Катаржина
Тарих
Тәүге эш йылы осоронда яҡынса 200 коляска эшләнелә, артабанғы йылдарҙа етештереү ҡеүәте яйлап арта бара. Компания продукциялары Рәсәй паралимпсылары араһында таралыу таба, мәҫәлән, 2008 йылғы Пекиндағы йәйге паралимпия уйындарында фехтование буйынса бөтә Рәсәй йыйылма командаһы «Катаржина» компанияһының махсуслаштырылған коляскаларында сығыш яһағандар.
Компания ҙур ведомстволар һәм дәүләт эшмәкәрҙәре исеменән грамоталар, дипломдар һәм рәхмәт хаттары менән бүләкләнгән, уларҙың күрһәткән хеҙмәттәре өсөн дәүләттең беренсе кешеләре менән баһаланған. Атап әйткәндә, предприятие етәкселәре Юрий Лужков, Дмитрий Медведев, Владимир Путин менән осрашалар. Андрей Елагин шулай уҡ Стратегик инициативлар агентлығы ойошторған кәңәшмәләрҙә ҡатнашҡан, Мәскәү йәмәғәт палатаһы ағзаһы, Спорт, туризм һәм ял итеү буйынса комиссияһы етәксеһе урынбаҫары һәм Социаль яҡлау, ғаилә эштәре, йәштәр һәм балалар буйынса комиссия ағзаһы була. 2014 йылда Мәскәү ҡала думаһына депутатлыҡҡа үҙенең кандидатураһын ҡуя.
Хәҙерге ваҡытта компания сикләнгән мөмкинлектәре булған кешеләргә кәрәкле тип һаналған теләһә ниндәй ҡоролмалар: коляскалар, пандустар, күтәргестәр, вертикализаторҙар, реабилитация саралары, сантехника, спорт инвентары, запас частары, аксессуарҙар һ. б. етештереү менән шөғөлләнә. Төп заказ яһаусыһы булып Рәсәй Федерацияһының социаль страховкалау фонды булып тора. Компания зыянһыҙ эшләү принцибында эшләй, аҙыраҡ килем барлыҡҡа килһә, уны хәрби йәрәхәт алған инвалидтар өсөн буш коляскалар бүләк итеүгә файҙаланалар.
Окурненко
Окурненко — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының уң ярына тамағынан 266 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Охтын-Еган
Охтын-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының уң ярына тамағынан 274 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Окум-Нюрлики
Окум-Нюрлики — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нюрлики йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пантым-Игол
Пантым-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оккын-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Олгы
Олгы — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Човкинский Пасол ҡылымығының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Охогр-Игол
Охогр-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1730/195/237  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 130 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Мостафа
Яңы Мостафа — бер нисә исемдәш тораҡ пункттар атамаһы.
Изотова Галина Сергеевна
Изотова Галина Сергеевна (3 май 1960 йыл) — Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт думаһы депутаты (2007 йылдан), «„Кредит гарантиялары агентлығы“ банкка ҡарамаған депозит-кредит ойошмаһы» АЙ идара рәйесе" (АО «Небанковская депозитно-кредитная организации "Агентство кредитных гарантий"»). Иҡтисад фәндәре кандидаты. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы.
Биографияһы
Галина Сергеевна Изотова 1960 йылдың 3 майында РСФСР-ҙың Вологда өлкәһенең Череповец ҡалаһында тыуған.
1977 йылдан алып 1997 йылға тиклем банк сфераһында эшләй, шул иҫәптән 1992—1997 йылдарҙа Череповецтағы АКБ «Соколбанк» Идаралағы рәйесе була.
1983 йылда Н. А. Вознесенский исемендәге Ленинград иҡтисади-финанс институтын тамамлай.
1997 йылдан алып 2007 йылға тиклем Вологда өлкәһенең финанс департаментында хеҙмәт итә, хөкүмәт ағзаһы һәм өлкә губернаторының беренсе урынбаҫары вазифаларын башҡара.
2001 йылда Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтын тамамлай. «Төбәк бюджет системаһының хәүефһеҙлеген тәьмин итеү ысулдары» («Методы обеспечения безопасности бюджетной системы региона») темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
2006 йылда Төньяҡ-Көнбайыш федераль округында Рәсәй Федерацияһы Президентының тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
2007 йылда «Берҙәм Рәсәй» партияһынан Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт думаһы депутаты итеп һайлана. Федерация эштәре һәм Дәүләт думаһының төбәк сәйәсәте буйынса комитет рәйесенең беренсе урынбаҫары була.
Мостафа
Мостафа — бер нисә исемдәш тораҡ пункттар атамаһы.
Арҙат
Арҙат — бер нисә исемдәш тораҡ пункттар атамаһы.
M-KOPA
M-KOPA (суахили телендә  kopa  — үтескә алыу) — Африкалағы бер нисә илдә эшләүсе компания, «pay-as-you-go» (PAYG) моделен   уйлап тапҡан һәм тормошҡа ашыра, был яңылыҡ бик түбән килемле  йорт хужалыҡтарына ҡояш энергияһын файҙаланыу  системаһын һата.
Компания мохтажлыҡта йәшәгән кешеләргә энергия  тотоноу һәм кәрәсин лампаһынан ҡотолоу мөмкинлеген биреү маҡсатын ҡуя.
Ойошторолоуы
2010 йыл буйы барған һынауҙар уңышлы тамамланғас, 2011 йыл да Кенияла бер нисә кеше ҡатнашлығында  M-KOPA ойошторола, был кешеләрҙең ҡайһы берҙәре быға тиклем  M-Pesa мобиль түләүҙәр системаһын эшләүҙә ҡатнаша. Улар араһында — Ник Хьюз (ингл.   Nick Hughes ), Джесси Мур (ингл.   Jesse Moore ) һәм башҡалар.
Компанияның идарасы директоры —  Джесси Мур (ингл.  Jesse Moore ).
M-KOPA LLC'тың штаб-фатиры Кенияла Найроби ҡалаһында урынлашҡан. Компанияның бүлендек ойошмалары ла бар: Танзанияла (Дар-әс-Сәләм) —  M-KOPA Solar Tanzania Limited һәм  Угандала (Энтеббе) — M-KOPA Uganda.
2014 йылға  компанияла 300 хеҙмәткәр эшләй. Бынан тыш M-KOPA  700 бойондороҡһоҙ эшҡыуар һәм магазин хужаһы менән хеҙмәттәшлек итә.
Компания  инвестициялар теҙмәһен үткәрә, атап әйткәндә Acumen, Gray Ghost Ventures һәм Royal Dutch Shell ([//en.wikipedia.org/wiki/Shell Foundation][ Shell Foundation]) уның акционеры булып тора.
M-KOPA шулай уҡ  Билл һәм Мелинда Гейтстар фондынан  һәм Бөйөк Британияның халыҡ-ара үҫеш министрлығынан кире ҡайтарылмай торған гранттар ала.
Тәүшарттар
2014 йылға  Кениялағы йорт хужалыҡтарының 80 %-ы самаһы  (уларҙа 44 миллионлап кеше йәшәй) электр селтәрҙәренә тоташмаған, һәм өйҙө яҡтыртыу өсөн кәрәсин ҡулланыла.
Селтәрле электрҙан баш тартыу сәбәбе — уның, шул иҫәптән уға тоташыуҙың, ҡиммәтлеге. Селтәргә тоташыу өсөн кәм тигәндә   35 000 [ шиллинг ](яҡынса 412 АҠШ доллары) түләргә кәрәк.
Ә йән башына тура килгән йыллыҡ килем дәүмәле Кенияла 820 АҠШ доллары тәшкил итә.
Ғаилә килеменең 30 %-ынан ашыуы кәрәсин алыуға китә.
Түбән килемдәр һәм үҫешмәгән инфраструктура кениҙарҙы ҡулаҡсаһыҙ финанс  әйләнешендә ҡатнашыуҙан да мәхрүмә итә. Ҡайһы бер баһалар буйынса, ил граждандарының  33%-ы банк секторы менән солғанмаған,  һаҡлыҡҡа аҡса һалыу иҫәптәре, кредит  карталары, кредиттар һәм хатта ҡулаҡсаһыҙ хисаплашыу менән файҙаланыуҙан мәхрүм.
Иҡтисади проблемаларҙан тыш, фәҡир кениҙар сәләмәтлеген хәүеф аҫтына ҡуя. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса, кәрәсин лампаларын ҡулланыусы көнөнә ике ҡап тәмәке төтөнөнә бәрәбәр зарарлы матдәләр һулай.
Система
M-KOPA'ның төп продукты — D.light Design тарафынан эшләнгән һәм етештерелгән ҡояш электрификацияһы системаһы —  ҡыйыҡҡа ҡуйыла торған  4 ватлы ҡояш панеленән, мобиль элемтә функционалы булған идара итеү блогынан (ул стенаға беркетелә), өс лампанан һәм кеҫә телефоны өсөн зарядлау ҡоролмаһынан тора.
Бындай  системаның хаҡы 16 900 шиллинг (199 АҠШ доллары самаһы) тора, Кенияла күптәрҙең уны һатып алырға көсө етмәй.
Йорт хужалыҡтарына тәҡдим ителгән система даими камиллаштырыла һәм  2015 йылда өсөнсө йыйылма барлыҡҡа килде.
Бизнес-сиселеш
M-KOPA компанияһы үҙенең продукты өсөн түләүҙе кисектереүҙең үҙенсәлекле юлын тапты, ул «pay-as-you-go» (PAYG — «файҙаланылған өсөн түлә») тип атала.
Договор буйынса тәүге түләү 2 500 шиллинг  (29 АҠШ доллары самаһы) тәшкил итә, артабан һатып алыусы системаның хаҡы ҡапланғансы  йыл буйына көн һайын 40 шиллинг  (40-50 АҠШ центы) түләй.
Артабан системаны файҙаланыу өсөн түләү юҡ.
Бизнес-модель параметрҙары түләүҙәр йорт хужалыҡтарының электр энергияһына ағымдағы ихтыяжын ҡапларлыҡ һәм көн һайын кәрәсин алыуға киткән аҡса күләменә торошло булырлыҡ  итеп төҙөлгән. Хатта кәрәсин сығымдары ошо схема буйынса түләүҙәрҙән артығыраҡ та була. Һөҙөмтәлә йорт хужалығы бер аҙ аҡсаһын янда ла ҡалдыра ала. Өҫтәүенә, был схеманың хаҡына кешеләрҙең электрлы ергә барып, кеҫә телефонын зарядлап алыуына киткән сығымдар ҙа индерелмәгән. Шуны ла ҡушып һанаһаң, экономия тағы ла күберәк булып сыға.
Һатылыусы системаның идара итеү блогы  ситтән тороп контролләү һәм электр энергияһы биреүҙе көйләү мөмкинлеген дә индерә, был  M-KOPA'ның түләүҙәрҙең индерелмәүе ихтималлығына бәйле хәүефен кәметә. Шулай итеп, аҡсаң булмағанда системаны файҙаланмай торорға, аҡсаң булғас, ҡабат тотона башларға мөмкин (мәҫәлән, һәйбәт уңыш йыйып алғас).
Түләүҙе кисектереүгә инновациялы ҡараштан тыш M-KOPA үҙ-ара хисаплашыуҙарҙа ла алдынғы ысулды ҡуллана. M-KOPA түләүҙәре [ Vodafone]'дың Африкалағы бүлендеге, мобиль элемтә операторы Safaricom тарафынан хеҙмәтләндерелә, уның Кенияла ғына ла 15,1 миллион клиенты бар. Селтәрҙе ҡулланыусылар өсөн оператор M-Pesa системаһын эшләгән, ул банк операцияларын гаджет ярҙамында иҫәп асып тормайынса башҡарыу мөмкинлеген бирә. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, был мобиль түләүҙәр системаһы менән  кениҙарҙың 95 %-ы файҙалана һәм уның аша йыл һайын илдең тулайым эске продуктының өстән бер өлөшө самаһы үтә.
M-KOPA сифатлы маркетинг системаһы булған продукт тәҡдим итеп кенә ҡалмай, клиенттарҙы хеҙмәтләндереүгә лә заманса ҡараш индерә. Мәҫәлән, компанияла 24 сәғәт эшләй торған  колл-үҙәк асҡандар, ул 100 хеҙмәткәр тота.
Конкуренттар
Хәҙер M-KOPA ҡояш батареялары һатҡанда  PAYG принцибын ҡулланыусы берҙән-бер компания түгел, ләкин нәҡ ул бик юғары һөҙөмтәләргә өлгәшә алды. Сағыштырыу өсөн: 2013  йылдың  ноябрендә  M-KOPA'ның  31 мең клиенты булғанда, Англияның Кембридж ҡалаһынан Azuri Technologies Ltd.   21 000 -гә етергә планлаштыра ғына ине, ә Сан-Францисконан  AngazaDesign 12 айҙа  10 000 книент йыйырға йыйына ине.
Эшмәкәрлек күрһәткестәре
2014 йыл башына компания 18 ай эсендә 65 000 самаһы ҡояш батареяһы һата (аҙнаһына уртаса 1000-де йәки айына 5000-де).
2015 йылға  M-KOPA 150 000-дән ашыу берәмек система һатҡан.
Баһалар
2014 йылда M-KOPA  Bloomberg агентствоһы тарафынан «Яңы энергия пионеры» (ингл. New Energy Pioneer) тип аталды <span style="background-color: rgb(254, 252, 224);">.
2015 йылда M-KOPA  Zayed Future Energy Award премияһына лайыҡ булды  (1,5 миллион доллар).
M-KOPA социаль эшҡыуарлыҡта технология рычагтарын уңышлы ҡулланыу миҫалы итеп килтерелә.
Иҫкәрмәләр
<div class="references-small " id="cx201" style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2;" data-source="201" data-cx-state="source" data-cx-weight="1741" contenteditable="true" data-cx-draft="true">
Парака-Еган
Парака-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кулын-Игол йылғаһының уң ярына тамағынан 314 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Паптакулым-Игол
Паптакулым-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лелен-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Mekelle Farms
Mekelle Farms PLC ( «Мэкэле фермалары») — ауырыуҙарға тотороҡло һәм күп күкәй һалған йорт тауыҡтарының күкәй тоҡомоноң себештәрен сығарыуҙа шөғөлләнгән Эфиопия ҡош-ҡорт аҫрай торған фабрика.
Mekelle Farms PLC тауыҡтарҙың һаны кәмеген ваҡытта аҡһым менән туҡланыу мәсьәләһен хәл итеү һәм Эфиопияның бәләкәй фермерҙарҙың табыштарын арттырыу маҡсатында барлыҡҡа килә. Әлеге ваҡытта, башта булған маҡсаттарҙы һаҡлап, компания уңышлы һәм масштаблы бизнесҡа әйләнә, үҙе эшлегән өлкәлә ил баҙарында лидерҙар исемлегенә керә.
Ойошма
2010 йылда Көнсығыш Африкала йәмәғәт ойошмаларында эшләгән ваҡытта ике йәш кеше, Дэвид Эллис (David Ellis) һәм Трент Котсюбос (Trent Koutsoubos) фекеренсә, был регионды үҫтеререүҙә мәсьәләләр булыуын асыҡлана. Мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн улар бәләкәй һәм урта предприятияларға социаль инвестициялау юлын һайлайҙар, Америка Ҡушма Штаттарында Flow Equity «фондын» нигеҙләйҙәр һәм уны етәкләйҙәр. 2011 йылдың июль айында уларға Джозеф Шилдс (Joseph Shields) ҡушыла.
Ҡуйылған маҡсаттарҙы тормошҡа ашырыуҙың тәүге тырышыуҙары 2010 йылдың көҙ миҙгелендә Эфиопияла бөлгөнлөккә төшкән дәүләт ҡош фабрикаһын тергеҙеү өсөн аҡса һалыу була. Был маҡсаттар өсөн «Mekelle Farms PLC» исемле компания барлыҡҡа килә. Компания исемен эргәлә урынлашҡан Эфиопияның төньяғындағы Тыграй регионының үҙәге Мэкэле ҡалаһынан ала. Тәүге инвестициялар 2,5 миллион АҠШ долларына тиң була.
Был эшмәкәрлек башланғыс инвесторҙарҙы үҙ эсенә шул үҙенә йәлеп итә, хатта улар инвестиция уйҙарынан китеп торалар һәм эшҡыуарлыҡтың актив моделенә күсәләр, үҙ эштәренең артабан үҫтереү юлын һайлайҙар.Шуға ҡарамаҫтан, 2015 йылда Flow Equity ғәмәлдәге эшләп килгән ойошма булып ҡала.
Компанияның штаб-квартираһы Эфиопияла урынлашҡан.
2015 йылда Mekelle Farms PLC компанияһын (генераль менеджер) Джозеф Шилдс (Joseph Shields) етәкләй. Дэвид Эллис консультант кеүек компанияның эшмәкәрлегендә актив эшләүен дауам итә.
«Flow Equity» финанстарҙы Acumen фондынан, Africa Enterprise Challenge Fund (AECF) һәм башҡа инвесторҙарҙан ала.
Мәсьәләләрҙең һүрәтләүе
2015 йылға ҡарата 90 миллионлы Эфиопияның халҡының 30 % ярлыҡта йәшәй, шул уҡ ваҡытта балаларҙың 47 % үҫеүҙең туҡталышы, аслы-туҡлыҡ һәм ябыҡлыҡ проблемаларына дусар. Туҡланыуҙа аҡһим етешмәүен тауыҡ ите һәм күкәй ашау менән ҡаплайҙар. Әммә ауырыуҙарға дусар булғанға күрә урындағы тауыҡтарҙың төрөнөң иҫән ҡалыуы 50% тиң, һәм улар донъяның уртаса күрһәткестәренә ҡарағанда әҙерәк күкәй һала.
Бизнес-моделе
Бизнесты башлар алдынан Mekelle Farms PLC компанияһының ойоштороусылары ҙур консультациялар һәм әңгәмәләр үткәрәләр, күбеһенсә Һиндостандан сифатлы тоҡомло материалдар һәм заманса инкубацион йыһаздар һатып ала, уларҙы Эфиопияның төньяғында яңынан төҙөлгән дәүләт ҡош-ҡорт фабрикаһында урынлаштыра.
Mekelle Farms PLC тирә-яҡҡа һәм ауырыуҙарға тотороҡло булған, тиҙ өлгөргән һәм урындағы эфиоп тауыҡтарына ҡарағанда биш тапҡырға күберәк күкәй һалған 40 көнлөк себештәрҙе сығара һәм урындағы фермерҙарға һата.
Оҙаҡламай ойошмаға халыҡ-ара һәм урындағы эшҡыуарҙар һәм түрәләр ярҙам ҡулын һуҙа, компания үҫә, ә бизнес-моделе тиражлана башлай.
Төп эшмәкәрлегенән башҡа компания, хәҙерге заман талаптарына тура килгән механизацияланған мал аҙығы етештереү буйынса AgFlow Farms йүнәлешен үҫтерә.
Эшмәкәрлегенең күрһәткесе
2014 йылға ҡарата Mekelle Farms PLC йылына бер миллион тирәһе себеш сығара.
Билдәләр
2013 йылда Стенфорд бизнес-мәктәбе «Mekelle Farms PLC» тәжрибәһен  уҡытыу нигеҙе итп ала.
Пег-Еган
Пег-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Еккан-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһе
Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһе (ВДНХ) (1939—1959 йылдарҙа — Бөтә союз ауыл хужалығы күргәҙмәһе (ВСХВ), 1959—1991 йылдарҙа — СССР халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһе (ВДНХ СССР), йылдың 1992—2014 йылдарҙа— Бөтә рәсәй күргәҙмәләр үҙәге (ВВЦ)) — Мәскәү ҡалаһының Төньяҡ-Көнсығыш административ округы Останкинский районындағы күргәҙмә комплексы, ҡаланың ҙурлығы буйынса икенсе күргәҙмә комплексы. Донъяның 50 иң ҙур күргәҙмәләр үҙәгенә инә.. Йыл һайын ВДНХ-ны 30 миллион ҡунаҡ килеп ҡарай. 2019 йылдың 1 авгусында күргәҙмә 80 йыллыҡ юбилейын билдәләне.
Территорияһы менән ВДНХ (2014 йылдан) «Останкино» паркы һәм Төп ботаника баҡсаһы менән берләштерелгән ), Уларҙың дөйөм майҙаны яҡынса 700 гектар тәшкил итә: 240,2 гектар — ВДНХ майҙаны, 75,6 гектар — «Останкино» паркы майҙаны, 361 гектар — Төп ботаника баҡсаһы майҙаны, 9,5 гектар — «Эшсе һәм колхозсы» музей-күргәҙмә үҙәге һәм Төп инеү урыны аркаһы алдындағы майҙан. Күргәҙмә биләмәһендә бик күп архитектура шедеврҙары урынлашҡан — ВДНХ-ның 49 объекты мәҙәни мираҫ ҡомартҡылары тип танылған.
Совет заманында булдырылған был ҡомартҡылар төрлө осорҙа өҫтөнлөк иткән архитектура йүнәлеше ҡомартҡыһы булып тора. Скульптор Вера Игнатьевна Мухинаның һәм архитектор Борис Михайлович Иофандың «Эшсе һәм колхозсы» монументы, «СССР халыҡтары дуҫлығы» һәм «Таш сәскә» фонтандары, Украина ССР-ы, Үзбәк ССР-ы, 32-се «Йыһан» павильондары ВДНХ-ның иң сағыу һәйкәлдәре иҫәбенә инә.
1935—1939: Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы күргәҙмәһен проектланыуы һәм төҙөлөшөнөң тәүге этабы
1934 йылда ил етәкселеге совет власының 20 йыллығына ҡарата ауыл хужалығында үткәрелгән коллективлаштырыуҙың ыңғай яҡтарын сағылдырыусы юбилей күргәҙмәһен ойоштороу идеяһы тыуҙы. Ауыл хужалығы күргәҙмәһен булдырыу тураһында иғлан 1935 йылдың 11-17 февралендә Мәскәүҙә үткән Бөтә Союз ударник-колхозсылар съезында яһала. Съезд эшенең һуңғы көнөндә СССР-ҙың игенселек халыҡ комиссары Михаил Чернов 1937 йылда Мәскәүҙә Бөтә Союз ауыл хужалығы күргәҙмәһен ойоштороу тураһындағы тәҡдимде ҡарауға индерә. Съезда ҡатнашыусылар «социалистик ауыл хужалығы ҡаҙаныштарын Бөтә Союз күргәҙмәһендә сағылдырырға» тигән ҡарар ҡабул итеп, был тәҡдимде бер тауыштан хупланы. Шул уҡ көндө СССР Халыҡ комиссарҙары Советы һәм ВКП(б) Үҙәк комитетының «Мәскәүҙә Бөтә Союз ауыл хужалығы күргәҙмәһен ойоштороу тураһында» ҡарары ҡабул ителә, уға ярашлы күргәҙмә 1937 йылдың 1 авгусында асылырға тейеш була.
Игенселек халыҡ комиссариаты һәм Мәскәү Советы ҡарар ҡабул ителгәс тә буласаҡ күргәҙмәгә биләмә һайлай башланы. Күргәҙмә комплексын урынлаштырыуҙың бер нисә альтернатив варианты ҡаралды — Марфин (Дмитров шоссеһы янында), Сокольники (парк артында), «Красная Пресня» мәҙәниәт һәм ял паркы, Лужнецк яры, Ленин тауҙары (Воробьёвы горы). Игенселек халыҡ комиссариаты структураһына ингән, ул ваҡытта ауыл хужалығы фәненең төп үҙәге булған һәм күргәҙмәнең әҙер экспонатын үҙе күрһәтә алған Тимирязев ауыл хужалығы академияһының уҡыу ҡаласығын уратып алған территорияға өҫтөнлөк бирелгән. Был участканы һайлауҙы бер нисә алдынғы архитектор хуплап сыҡты — Алексей Щусев, Иван Фомин, Николай Колли, Борис Иофан, Борис Кондрашов. Күргәҙмә биләмәһенең өҫтөнлөгө итеп уның магистраль транспорт юлдары янында урынлашыуы, шулай уҡ һаҙланған участканы үҙ эсенә алған һәм ауыл хужалығы алымдарын күрһәтергә мөмкинлек биргән ландшафт төрлөлөгө билдәләнде.
Күргәҙмәне үткәреү өсөн һайланған урынды иҫәпкә алып, 1935 йылдың майында Мәскәү советының архитектура-планлаштырыу оҫтаханаһы етәксеһе профессор Борис Кондрашов генераль пландың һәм павильондарҙың эскиз проектына бөтә Союз конкурсы программаһын әҙерләй. Берәүһен ябыҡ, икенсеһен уға параллель рәүештә шул уҡ программа менән бергә махсус саҡырылған архитекторҙар һәм проект ойошмалары араһында эшләү күҙ уңында тотолғайны. Унда теләгән һәр кем ҡатнаша алды.. Ябыҡ конкурста ҡатнашыуға Мәскәүҙән күренекле архитекторҙарын — Иван Жолтовскийҙы, Ивана Фоминды, Алексей Щусевты, Григорий Бархинды, Константин Мельниковты, Илья Голосовты, Борис Иофанды, Даниил Фридманды, Николая Коллиҙы, шулай уҡ Ленинградтан, Киевтан һәм Харьковтан берешәр архитектура оҫтаханаһы архитекторҙары саҡырылды; проект тәҡдимдәрен сағыштырма баһалау өсөн «эталон» контроль проекты конкурс программаһы авторы Борис Кондрашовҡа башҡарырға ҡуштылар.
Программала буласаҡ күргәҙмә биналарының исемлеге билдәләнде. Улар ике төркөмгә бүленде. Беренсе төркөмгә биш бина ҡарай ине: күргәҙмәнең төп бинаһы — Партия фәне, техникаһы һәм сәйәсәте һарайы, ауыл хужалығы машиналарын күрһәтеү бинаһы, тракторҙар һәм автомобилдәр күрһәтеү бинаһы, ауыл хужалығын химиялаштырыу һәм ауыл хужалығын электрлаштырыу бинаһы. Икенсе төркөмгә — ҡалған күргәҙмә биналары. Проекттан биналарҙың композицион берҙәмлеге, шулай уҡ уларҙы халыҡ ағымын тигеҙ бүлеү өсөн уңайлы урынлаштырыу талап ителде.
Программа менән танышҡас, конкурсанттар буласаҡ күргәҙмә урынын һайлауға дәғүәләр белдерҙе, уның төп етешһеҙлектәре араһында — оҙонлоҡҡа һуҙылған, дөрөҫ булмаған формалы участка, етмәһә, уны бер нисә ҙур урамдың трассаһы киҫеп үтә, шулай уҡ халыҡты (10 мең кешегә тиклем) күсереүгә ҙур сығымдар талап ителде. Күргәҙмә комплексын урынлаштырыуҙың бер нисә альтернатив вариантын ҡарап, Мәскәү ҡала Советы ҡарамағындағы 4-се архитектура-планлаштырыу оҫтаханаһының (етәксеһе — Григорий Бархин) Мәскәүҙең төньяҡ өлөшөн планлаштырыу менән шөғөлләнгән белгестәр конкурс программаһын үҙгәртергә һәм күргәҙмәне Останкин усадьбаһы паркынан көнсығышҡа табан урынлаштырырға тәҡдим итте. Был участканың өҫтөнлөгө бер нисә: эргәһенән Ярославль шоссеһы үткән, Алексеевка ауылы (XX быуат башынан алып ҡала эсенә ингән) биләмәһе, Останкин урман паркының бер өлөшө һәм «ташланған» ерҙәре сағыштырмаса тигеҙ булған һәм халыҡ тығыҙ ултырмаған — төҙөлөш уңайлы булырын күрһәткән.
Күргәҙмә комитетының беренсе ултырышында күргәҙмәнең генераль планына ябыҡ конкурс үткәрергә һәм проектты 1935 йылдың 1 ноябренә тиклем тапшырыу мотлаҡ тигән ҡарар ҡабул ителә. Коросташев рәйеслегендәге бәйге комиссияһына 11 коллективтың эше килә. Беренсе коллектив — Моссоветтың 4-се оҫтаханаһы (архитекторҙар Г. Б. Бархин, М. Г. Бархин, Г. К. Пьянков, Албури Алхазов), икенсеһен Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы күргәҙмәһенең проектлау бүлеге (Вячеслав Олтаржевский, Р. Л. Подольский, Н. В. Алексеев, А. Б. Борецкий, Д. Г. Олтаржевский), өсөнсөһө — 2-се оҫтахана (Л. С. Теплицкий и Я. Л. Эстрин), дүртенсе проектты М. И. Синявский (1-се оҫтахана), бишенсеһе — В. И. Печенев-Василевский (Ленинград), ҡалғандары — СССР рхитектура академияһы аспиранттары. Беренсе бригада — В. С. Андреев, В. А. Захаров, А. В. Тарасенко, И. Г. Таранов; икенсеһе — Н. Н. Звегильский, М. Я. Климентов, А. И. Попов-Шаман, Г. К. Яковлев; өсөнсөһө — П. А. Александров, А. А. Кабаков, Л. К. Комарова, П. Г. Стенюшин; дүртенсеһе — Б. А. Иванов, Л. В. Мелеги, Ю. А. Сутягин, В. М. Таушканов, Р. Н. Троцкий; бишенсеһе — К. К. Барташевич, Н. Д. Белоусов, А. И. Диденко, К. К. Трилисов; алтынсыһы — Б. А. Важдаев, А. Г. Волков, М. Ф. Оленев һәм С. Н. Шевердяев. Конкурс комиссияһы еңеүсене билдәләй алманы — тәҡдим ителгән роектар теге йәки был етешһеҙлектәргә эйә ине һәм В. К. Олтаревский етәкселегендәге Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы етештереү кооперативының проектлау бүлегенә башҡа конкурс проекттарынан уңышлы тәҡдимдәрҙе иҫәпкә алған генераль пландың яңы проектын әҙерләргә ҡушылды. Күргәҙмәнең тарихын өйрәнеүсе А. А. Зиновьев фекеренсә, «ҙур иҫәп буйынса ябыҡ конкурс үткәреү фикация булды», ә «еңеүсе алдан билдәләнгәйне инде».
Олтаржевский йәнә бер нисә тапҡыр күргәҙмә павильондарының үҙгәреүсән титуллы исемлегенә таянып проектты эшкәрткән. Генераль пландың һуңғы варианты СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарары менән 1936 йылдың 21 апрелендә раҫлана. Сметаларҙы һәм техник проектты әҙерләү ваҡыты 1936 йылдың 1 июненә билдәләнә. Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы ғәскәрҙәрен төҙөү 1937 йылда — Октябрь революцияһының XX йыллығында тамамланырға тейеш була; күргәҙмәне тантаналы асыу 1937 йылдың 6 июленә — СССР Конституцияһы көнөнә планлаштырыла. 1936 йылдың майында генераль план нигеҙендә Төп күргәҙмә комитеты күргәҙмәлә павильондарҙы урынлаштырыуҙың һуңғы схемаһын һәм ете төп бүлекте үҙ эсенә алған күрһәтеү программаһын раҫлай:
Күргәҙмәне асыуға уны ул ваҡытта был урында булмаған тейешле ҡала инфраструктураһы менән тәьмин итеү талап ителде. Моссовет 1936 йылдың 1 июненә күргәҙмәгә — һыу үткәргесен, ә 1937 йылдың 1 июленә — канализацияны үткәрергә тейеш була. Шулай уҡ киләсәктә асыласаҡ күргәҙмә менән транспорт бәйләнешен камиллаштырырға — ҡала автобусы, троллейбус һәм трамвай маршруттЯрославль шоссеһын һәм и Крестов юл үткәргесен киңәйтергә кәрәк ине.
Ҡоролмаларҙы сәнәғәт ысулы менән эшләнгән ағас элементтарҙан йыйғандар; тәүҙә бөтә балта эштәрен 1936 йылдың ноябренә тамамлау планлаштырылған. Павильондар һалыу һәм территорияны төҙөкләндереү буйынса эштәрҙе ойоштороу ҡәнәғәтләнерлек түгел ине: проектлаусылар ҡабул ителгән графиктан күпкә артта ҡалды, ә әҙер проекттар оҙаҡ ваҡыт Төп күргәҙмә комитеты тарафынан раҫланманы: Мәскәү архитекторҙары төҙөлөш менән шөғөлләнеүе арҡаһында республика павильондарында милли архитектура стилдәрен ҡулланыуҙың етерлек булмауы айырым проблема булып торҙо, төҙөлөш сей урман эшләнмәләрен ҡулланып бойомға ашырылды, күп кенә төҙөлөш бригадалары кәрәкле тәжрибәгә эйә түгел ине, шуға бәйле әҙер павильондарҙы ла ҡабаттан һүтеп ҡорорғп тура килде. Күргәҙмә хеҙмәткәрҙәре активы йыйылышында Исаак Коросташевский павильондарҙы, айырыуса төп инеү урыны биҙәлешен тәнҡитләне. 1937 йылдың февраленә күргәҙмә павильондарының әҙерлеге уртаса 60-70 % тәшкил итә, уларҙы художестволы биҙәү буйынса эштәр башланып ҡына тора; ҡайһы бер ҡоролмалар төҙөлә башламаған да була. Шуның менән бәйле 1937 йылдың февралендә Халыҡ Комиссарҙары Советы күргәҙмәне асыу ваҡытын 1937 йылдың 15 авгусына күсерә, ә шул уҡ йылдың апрелендә Халыҡ комиссарҙары советы һәм ВКП (б) Үҙәк Комитетына ярашлы, күргәҙмәне асыу 1938 йылдың 1 авгусына тиклем кисектерелә.
1937 йылдың йәйендә Наркомзем (Игенселек халыҡ комиссариаты) хеҙмәткәрҙәре ҡулға алына, улар араһында күргәҙмә комитеты ағзалары — Арон Гайстер, Яков Збарский, Моисей Калманович та була; шул ваҡытта уҡ ВКП (б)-ның Ростокин РК бюроһының Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы күргәҙмәһе төҙөлөшөндәге (күбеһе нигеҙһеҙ ғәйепләү була) күп етешһеҙлектәре һанап кителгән «Ауыл хужалығы күргәҙмәһен төҙөүгә килтерелгән зыян эҙемтәләрен бөтөрөү тураһында»ғы йәшерен ҡарары сыға. 1937 йылдың октябрендә — халыҡ комиссары вазифаһынан Михаил Чернов, 1938 йылдың ғинуарында Исаак Коросташевский нарком вазифаһынан бушатыла һәм ҡулға алына. Оҙаҡламай уларҙың барыһы ла иң юғары яза сараһына хөкөм ителә һәм атып үлтерелә. Игенселек наркомы (халыҡ комиссары) һәм Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы күргәҙмәһенең Төп күргәҙмә комитеты рәйесе вазифаһына Роберт Эйхе тәғәйенләнә, әммә ул да бер нисә айҙан ҡулға алына; комитет рәйесе итеп РСФСР-ҙың иген һәм малсылыҡ совхоздары халыҡ комиссары Тихон Юркин тәғәйенләнә.
1938—1939: Тамырынан үҙгәртеп ҡороу
1938 йылдың яҙында матбуғатта күргәҙмәнең баш архитекторы Олтаржевскийға ҡарата ғәйепләүҙәр күренә башлай — уны ғәйепләүҙә павильондарҙың архитектураһын хәл иткәндә киткән иҫәп хаталарын, комплекстың уңышһыҙ, «байрамсалығы һәм сағыулығы булмаған» генераль планын иҫәпкә алғандар (көнсөлдәр хатта унда йәшерен билдәне — йәнәһе лә, архитектор православие тәреһе рәүешендәге павильондар ҡуйылған тип иҫбат иткәндәр); Олтаржевскийҙың күптән түгел Америкала оҙайлы командировкала булғанын (1924—1935), унан һуң төҙөлөштә ул йыш ҡына инглиз телендә һөйләшкәнен иҫенә төшөрәләр. 1938 йылдың июлендә Олтаржевский "Бөтә Союз ауыл хужалығы күргәҙмәһендә булдырылған Советтарға ҡаршы ҡоротҡос ойошма"ла ҡатнашыуҙа ғәйепләнеп ҡулға алына һәм Воркутаға һөргөнгә ебәрелә.
Мәскәүҙе реконструкциялау генераль планы авторҙарының береһе, ул ваҡытта ҡаланың баш архитекторы вазифаһын биләгән Сергей Чернышёв күргәҙмәнең баш архитекторы була. Николай Жуков Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы күргәҙмәһенең баш архитекторы урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. Чернышёвтың башҡа проекттар буйынса эше күп булыуы сәбәпле, Жуков ысынында күргәҙмәнең баш архитекторы вазифаһын үтәгән. Олтаржевскийҙы ҡулға алғандан һуң әҙер павильондарҙың күбеһенең архитектураһы тотош уңышһыҙ тип, ә ҡайһы бер ҡаралтыларҙы тормошҡа ашырыу — «зыянлы» тип таныла. Жуков фекеренсә, Мәскәү өлкәһе павильоны — «декоратив-перәникле», Белоруссия павильонын бай амбар менән сағыштырырлыҡ, ә Украина ССР-ы павильонын «ҙур кенәз поместьеһындағы таҙа ат һарайы» тип атаған. Һөҙөмтәлә Төп инеү урынын, «Мәскәү өлкәһе», «Көньяҡ-Көнсығыш», «Механизация», «Украина ССР-ы», «Төньяҡ игенселеге», «Себер» һәм башҡа павильондарын һүтергә һәм яңынан төҙөргә ҡарар ителә; шулай уҡ Белорус ССР-ы, Ҡаҙаҡ ССР-ы һәм Кавказ аръяғы республикалары павильондары әһәмиәтле үҙгәртеүҙәр кисерә. 57 ҡоролмала фундаменттар, 25-ендә — ҡыйыҡтар, 15-ендә — иҙәндәр алмаштырыла. Үҙәк аллея үҙәге тирәләй ҡуйырға ҡарар иткән «Механизация» (архитектоҙар Виктор Андреев, Иван Таранов, Надежда Быкова) яңы павильонына урын бушатыу өсөн ошонда торған «Главтабак», «Главмясо», «Главконсерв» һәм «Главкондитер» сауҙа павильондарын күсерергә тура килә. «Механизация» павильоны урынлашҡан урынды Иосиф Сталиндың 25 метрлыҡ тимер-бетон һәйкәлен ҡороу өсөн бирелә. Тоталь үҙгәртеп ҡороуға һәм ҡайһы бер павильондарҙың торошон үҙгәреүгә ҡарамаҫтан, Олтаржевский төҙөгән Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы күргәҙмәһенең генераль планы үҙгәрешһеҙ тиерлек ҡала. Күргәҙмә биләмәһен йәшелләндереү проектын Виталия Долганов, Милица Прохорова, Михаил Коржев, Ю. С. Гриневицкий, И. П. Кычаков составындағы архитекторҙар коллективы әҙерләгән.
Күргәҙмәне асыу ваҡытына — 1938 йылдың 1 авгусына — эштәрҙе тамамлау мөмкин түгеллеге асыҡлана. 1938 йылдың 21 авгусында СССР-ҙың Юғары Советы махсус «Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы күргәҙмәһе тураһында закон» ҡабул итә, һәм күргәҙмәне асыу көнөн йәнә 1939 йылдың 1 авгусына күсерә. Закондың инеш өлөшөндә етешһеҙлектәр — күргәҙмәлә ҡатнашыусыларҙы һайлап алыу системаһының булмауы, төҙөлөш эштәренең тамамланмауы һәм ҡайһы бер ҡоролмаларҙың уңышһыҙ хәл ителеүе билдәләнә; ҡарар сығарыусы өлөшө БР Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығына һәм СССР Наркомсовхозына Бөтә Рәсәй ауыл хужалығын ойоштороуҙағы етешһеҙлектәрҙе кисекмәҫтән төҙәтергә ҡушты. 1938 йылдың ноябрендә игенселек наркомы итеп, тиҙҙән Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы күргәҙмәһенең Төп күргәҙмә комитетын етәкләүсе Иван Бенедиктов тәғәйенләнә. 1938 йылдың 28 декабрендә күргәҙмәнең яңы директоры итеп Николай Цицин, ә төҙөлөш начальнигы итеп (Эске эштәр халыҡ комиссариатынан) А. А. Усиевич ҡуйыла.
1939—1941: Беренсе Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы күргәҙмәһе
Күргәҙмә 1939 йылдың 1 авгусында тантаналы асылды. Вячеслав Молотов йыйылыусыларға сәләмләү һүҙе менән мөрәжәғәт итеп, «күргәҙмә ун йылға йомғаҡ яһай, уның нигеҙендә крәҫтиән массалары яңғыҙ хужалыҡтан ҙур колхоз хужалығына тулыһынса боролдо» тине. Тантаналы өлөш һуңында Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы күргәҙмәһен асыуға махсус ижад ителгән композитор Исааком Дунаевским яҙған «Славься, Родина обильная» тигән яңы йыр башҡарылды.