cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мораҙым (Ауырғазы районы)
Мораҙым (Мурадым; элекке атамаһы Иҫке Мораҙым) — Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районындағы ауыл. Михайловка ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 773 кеше. Почта индексы — 453475, ОКАТО коды — 80 205 825 006.
Географик урыны
Аҡ Шишмә йылғаһы (Өршәк йылғаһы ҡушылдығы) буйында урынлашҡан
Тарихы
Мораҙым ауылы Меркет-Мең улусы старшиналарының береһе Мораҙым Сәйетмәмбәтовтың исемен йөрөтә. Бер ваҡыт ул Өршәк-меңдәрҙең башлығы булған. Мораҙым Пугачёв етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашҡан.
XVIII быуат аҙағында ауылда 23 йортта 138 кеше иәҫпләнгән. 60 йылдан һуң — 70 йортта 400 аҫаба башҡорт йәшәгән. Мораҙым һәм Турһәғәҙе ауылдарының туғанлыҡ бәйләнештәре тығыҙ була, был турала Мораҙым Байым етәкселегендә тәүгеһенән икенсеһенә 6 ғаиләнең күсенеүе һөйләй. Байым Мораҙымов 1760—1825 йылдарҙа йәшәй.
Сәйетмәмбәттең 3 улы була — Мораҙым, Исмәғтл, Кинйәкәй. Мораҙымлдың улдары — Ғәҙелша, Исламғол, Байым. Ғәҙелша улы Мираҫ (1773—1812) йорт старшинаһы, уның 1803 йылда тыуған улы Мөхәмәтхәсән. Исламғолдоң улдары — Исмәғил, Яхъя, Вәлит. Яхъя (1770—1826) — йорт старшинаһы, ике ҡатынынан улдары Улдары 1785 йылғы Ҡотлогилде, зауряд-сотник, 1793 йылғы Моратбаҡый була. Исмәғил Сәйетмәмбәтовтың ике улы — Ғайса (1806), Ибраһим (1808), Төхвәтулла (1824).
1777 йылғы Вәлит Мораҙымов — сотник, уның балалары — Нурмөхәмәт (1804), Батырша (1810), Йыһанша (1814), Ноғоман (1817), Кинйәбай (1823). Байым Мораҙымовтың (1760—1825) улдары — Ҡотлогилде (1785), зауряд-сотник, Моратбаҡый. Ҡотлогилденең улдары — Ҡотлобай (1811), Ҡотлоюл (1833). Моратбаҡыйҙың улдары — Искәндәр (1819), Шаһиәхмәт (1822), Шәңгәрәй (1825), Шаһимәрҙән һәм Әхмәтгәрәй (икеһе лә 1834 йылғы).
Исмәғил Сәйетмәмбәтовтың 2 улы — Ҡотлой һәм Килсура.
Ҡотлойҙоң икенсе улы Килдеғол (1754—1827), үҙ балалары булмай, аҫырауға алған улы Хәбибулла, уның улы — Баймырҙа.
Ҡотлойҙоң өсөнсө улы — Шаммас (1762), йорт старшинаһы ярҙамсыһы. VIII рәүиз осоронда ул иҫән була. Шаммастың улдары — зауряд-есаул Әбделнасир (1788), указлы мулла Абдулҡаһир (1791), зауряд-сотник Әбделлатиф (1802).
Ҡотлойҙоң 4-се улы — Ғүмәр (1771), уның улдары — Әбделвәхит (1793), Дәүләтша (1799), Ғәҙелша (1802, уның улдары Ғәли, Ғәлиулла), Дәүләтшаның улдары — Мөхәмәткәрим һәм Мөхәмәтрәхим.
Килсура Исмәғиловтың алты улы була, иң өлкәне — Бирҙеғол. Уның өлкән улы — Байрамғол (1775—1831), уның улы — Ҡотлосура (1801—1819).
Бирҙеғолдоң икенсе улы — Яманғол (1777—1826), уның улдары — Иҫәнбай (1809), Ҡәнзәбай (1826), шәжәрәләге Байғунды урынына. VII—VIII рәүиз материалдары буйынса Бирҙеғолдоң башҡа улдары булмай.
Килсураның икенсе улы Мухаметамин Килсурин (1761—1832). Уның улдары — Айытбай (1794, уның улдары — Аҡъюл, 1825), Аҡбулат (1829), Аҡдәүләт (1832).
Килсураның өсөнсө улы — Татлембәт (1768—1834). Уның улы — Аралбай (1813).
Килсураның дүртенсе улы — Яҡшембәт (1775—1825). Уның улдары — Иҫәнгилде (1791), Төхвәтулла (1800), Хисмәтулла (1800—1831). Иҫәнгилденең балалары — Алтынсура, Ҡужәхмәт, Ҡотләхмәт. Төхвәтулланың улы — Мәхәммәт (1833).
Килсураның бишенсе улы — Юлай (1778).
Килсураның алтынсы улы — Иҫәнгилде (1789). Уның улы — Аҫылбай (1829).
Килсураның шәжәрәлә күрһәтелгән етенсе улы Хоҙайбирҙе һәм уның улдары рәүиз материалдарында теркәлмәгән.
Был ауылдың башҡорттары ярым күсмә малсылыҡ, умартасылыҡ, сана, арба яһау менән шөғөлләнгән. Ужым иген тураһында әле белмәгәндәр. 1842 йылда 305 кешегә 1120 бот яҙғы иген сәселгән. Мәсет, училище, һыу тирмәне булған. XX быуат башында Яңы Мораҙым бүлендек ауылы барлыҡҡа килгәс, Иҫке Мораҙым тип теркәлгән, 2002 йылдан алып улар хәҙерге исем менән бергә иҫәпкә алына.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %).
Ревизия материалдары
1850 йылда һәм 1851 йылда Мораҙым ауылында рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.
Хисаметдинова Рәмзилә Миндеғәли ҡыҙы
Хисаметдинова Рәмзилә Миндеғәли ҡыҙы (28 май 1949 йыл — 4 июнь 1995 йыл) — башҡорт шағиры, уҡытыусы-педагог. 1977 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы (1995).
Тормошо һәм хеҙмәт эшмәкәрлеге
Рәмзилә Миндеғәли (Башҡорт энциклопедияһында Миндиғәле тип алынған) ҡыҙы Хисаметдинова 1949 йылдың 28 майында Башҡорт АССР-ының Учалы районы Сәфәр ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған. 1966 йылда урта белем алғас, үҙ мәктәбенең интернатында тәрбиәсе булып эш башлай. 1970 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының (2012 йылдан Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы) филология факультетына уҡырға инә. 1975 йылда юғары белемле башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Учалы районына эшкә ебәрелә, Юлдаш һәм Сәфәр мәктәптәрендә балалар уҡыта. Кейәүгә сығыу менә бәйле ижади уҡытыусының артабанғы тормошо Салауат районының үҙәге Малаяҙ ауылында дауам итә. Бында Рәмзилә Миндеғәли ҡыҙы урта мәктәптә башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән балаларға күп яҡлы һәм төплө белем бирә. Уның педагогик эшмәкәрлеге «Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы» тигән маҡтаулы исем менән баһалаған. 1995 йылдың 4 июнендә шағир-уҡытыусы көтмәгәндә вафат була.
Әҙәби ижады
Рәмзилә Хисаметдинова мәктәп йылдарынан шиғырҙар яҙа, уның тәүге әҫәрҙәре республика гәзит һәм журналдары биттәрендә 1965 йылдан күренә башлай. Ошо тәүге уңыштары менән ҡанатланған йәш ижадсыны әҙәбиәткә һәм шиғриәткә һөйөү Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының (2012 йылдан Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы) филология факультетына алып бара. Студент йылдарында факультетта эшләп килгән «Ашҡаҙар» әҙәби-ижад түңәрәгенең әүҙем ағзаһы була ҡәләмен һиҙелерлек шымарта. Нәтижәлә ошо осорҙа яҙылған шиғырҙары 1975 йылда донъя күргән «Бүләгем» тигән тәүге йыйынтығына туплана. 1977 йылда үҙен танытып өлгәргән йәш шағир СССР Яҙыусылар союзына ҡабул ителә. 1981 йылда уның «Ирәмәл ҡыҙҙары» исемле икенсе китабы нәшер ителә.
Йылдан-йыл арта барған тормош тәжрибәһе, яңынан-яңы кисерештәр, тирә-яҡ көнитмешкә арыу ғына үтелгән ғүмер бейеклегенән ҡарау, улар тураһында тәрән һәм даими уйланыу Рәмзилә Хисаметдиноваға матур һәм үҙенсәлекле шиғырҙар ижад итергә булышлыҡ итә. Күҙ алдынан үткән хәл-ваҡиғаларҙы һүрәтләүҙә әҙип сағыу образдар табырға ынтыла, уның әҫәрҙәренең һәр береһендә ниндәйҙер шиғри асышты табырға була. Тәүге ике йыйынтығына ингән лирика өлгәләрендә уҡыусылар ҙа, әҙәбиәт белгестәре лә авторҙың ихлас хистәрен, поэтик һөйләшеүҙең башҡорт ҡатын—ҡыҙҙарына хас тәбиғилеген һәм бер үк ваҡытта теленең бай образлылығын бер тауыштан билдәләне. Уларҙа шулай уҡ ауылда йәшәп ижад итеүсенең үҙ заманы менән бергә атлауы асыҡ сағыла, йәштәштәренең төрлө хеҙмәт өлкәләрендә фиҙакәр эшләүенә, уларҙың матур уй-тойғоларына маҡтау йырлана.
Ике китабы менән нәҡ үҙенең тоғро уҡыусыһын тапҡан Рәмзилә Хисаметдинова шиғыр һөйөүселәрҙе 1989 йылда «Әсә һүҙе» тип аталған яңы тупланмаһы менән тағы ла шатландырҙы. Поэтик форма һәм жанр өлгөләрен яңылары менән тулыландырыу йәһәтенән был йыйынтығында автор үҙенең эҙләнеүҙәрен төрлө юҫыҡтарҙа дауам итә, шуға ла уның һәр яңы асышы бигерәк тә ҡыҙыҡлы һәм күңелгә яҡын итеп ҡабул ителә. Иренең тоғро һәм һөйөклө ҡатыны, балаларының яратҡан әсәһе булған әҙип үҙенең бай кисерештәрен сағыу образдар аша бик тә уңышлы сағылдырыуға өлгәшә. Тормошоноң һәр яңы йыл-баҫҡысы менән шиғри таланты нығыраҡ һәм күп яҡлы асыла барған шағир уҙған быуаттың 90-сы йылдар башында башҡорт шиғриәтендә иң әүҙем ижадсылар рәтендә ныҡлап урын ала барҙы. Уны нигеҙле рәүештә «ҡатын-ҡыҙ лирикаһы оҫтаһы» тип нарыҡланылар. Әҙиптең шиғри шәлкемдәре республиканың башҡорт һәм татар телдәрендә сыҡҡан гәзит һәм журналдарында даими баҫылып килә, тәрән хисле һәм бай эске йөкмәткеле поэтик әҫәрҙәренең айырым өлгөләре рус телендә сыҡҡан баҫмаларҙа ла йыш ҡына урын ала. Уларҙы үҙ ваҡытында бик оҫтә тәржемә итеп, «Бельские просторы» журналында баҫтырған билдәле шағир Ғәзим Шафиҡов «Рәмзилә Хисаметдинова шиғырҙарының ни яғы менәндер Марина Цветаева әҫәрҙәренә ныҡ яҡын» булуыуын билдәләгән.
Беренсе шиғри йыйынтығынан һуң уҡ СССР Яҙыусылар союзына ағза итеп алынған шағир үҙе тере саҡта шиғыр яратыусыларға тәҡдим итеп өлгөргән тағы ла ике китабы менән үҙен башҡорт шиғриәтенә төплө һәм ныҡлы аяҡ менән килгән әҙип итеп күрһәтте. Әллә ни ҙур күләмле булмаһалар ҙа, был шиғыр китаптары башҡорт әҙәбиәте тарихына үҙенсәлекле һәм һиҙелерлек күренеш булып инеп ҡалды. Улар уҡыусыларҙың да, тәнҡитселәрҙең дә юғары баһаһына лайыҡ булды. Шуға ла институтты шиғри йыйынтыҡ менән тамамлаған йәш шағирҙың ысын талант сатҡыларын ваҡытында күреп ҡалған ижадсылар бер ҙә яңылышмаған, тип әйтергә ныҡлы нигеҙ бар. Аяуһыҙ үлем Рәмзилә Хисаметдинованы беҙҙең аранан һәм ижад донъяһынан көтмәгәндә һәм иң үкенеслеһе – бик иртә алып китһә лә, уның әҫәрҙәре әле лә шиғыр һөйөүселәр күңелендә. Әҙиптең тәүге йыйынтыҡтарына инмәй ҡалған һәм улар ташҡа баҫылғас яҙылған башҡа әҫәрҙәре менән иң яҡшылары тип табылғандары бергә йыйылып, 2001 йылда «Китап» нәшриәтендә сыҡҡан «Һандуғас ғүмере» исемле китапта тупланған. Был уның әҫәрҙәренең иң тулы тупланмаһы булып тора. Уларҙа авторҙың тыуған төйәгенә, сал Уралға булған һөйөүе, үҙенә ғүмер бүләк иткән әсәһенә рәхмәте, шулай уҡ бар туғандарына һәм дуҫтарына булған матур хистәре яҡты образдар аша һынландырыла. Шиғырҙарҙағы шатлыҡ һәм моңһоулыҡ, нәфислек һәм ғорурлыҡ кеүек һәм башҡа күп яҡлы матур хистәр бермә-бер үрелеп, авторҙың һутлы теле аша уҡыусы күңеленә бик еңел үтеп инә. Рәмзилә Хисаметдинова бар ижады менән үҙен телебеҙҙе бик яҡшы белеүсе шағир-уҡытыусы итеп күрһәтте.
Пу И
Айсиньгеро Пуи (, 7 февраль 1906 йыл — 17 октябрь 1967 йыл) — Айсин Гёро маньчжур династияһының унынсы вәкиле, Цин дәүләтенең һуңғы императоры (1908—1912 йылдар,1924 йылға тиклем титуляр император булып ҡала). 1932 йылдан Юғары хаким, ә 1934 йылдан — Маньчжоу-го императоры, генералиссимус Маньчжур император армияһы командующийы.
Цин империяһында идаралығы
1898 йылда хакимлыҡтан мәхрүм ителгән «Гуансюй» исеме аҫтында идаралыҡ иткән император Айсиньгиоро Цзайтяньдең туғаны. Тол императрица Цыси уны императорҙың вариҫы тип билдәләй, ул үҙе ысынында Цин империяһының императоры була,. Цзайтянь 1908 йылдың 14 ноябрендә ағыуланғандан һуң үлә (Цыси үҙе уны ағыулаған тигән имеш-мимештәр тарала), Цыси бер көндән вафат була. Ике йәшлек Пуи 1908 йылдың декабрендә император булып китә, регенты — уның атаһы, «кенәз Чунь» титутына эйә булған, Айсиньгёро Цзайфэн.
Цин империяһын ҡолатҡан һәм Ҡытай Республикаһын барлыҡҡа килтергән Синьхай революцияһынан һуң, 1912 йылдың 12 февралендә Цзайтяньдың тол ҡатыны — Лунъюй император тәхетенән баш тартыуы тураһында актҡа ҡул ҡуя. Ул отставкаға киткән кенәз Чунь урынына регент булып ҡала. Монарх ғаиләһенә генерал Юань Шикай вәғәҙә иткән шарттарға ярашлы Пуи император титулын, Пекин "Тыйылған ҡалаһы"нда йәшәү хоҡуғын һаҡлап ҡала, ә протокол буйынса ул сит ил монархына тиңләнә.
1917 йылдың июлендә, Пекинда хакимлыҡты генерал Чжан Сюнь баҫып алғандан һуң, Пуи ҡыҫҡа ваҡытҡа (ике аҙнаға) ҡабаттан батшалыҡ иткән император итеп иғлан ителә. Генерал Дуань Цижуя командованиеһы аҫтында ғәскәрҙәр Пекинға килеп ингәс, Пуи икенсе мәртәбә хакимлыҡтан ситләтелә, әммә император ғаиләһенә Пекинда ҡалырға рөхсәт ителә. 18 йәше тулғас, 1924 йылда ул тулыһынса тәхеттән төшөрөлә, бөтә титулдарынан мәхрүм ителә, Тыйылған ҡаланан ҡыуыла һәм республиканың ябай гражданы тип иғлан ителә.
Япония йоғонтоһо. Маньчжоу-го
1925 йылда ул Тяньцзинда япон концессияһы территорияһында йәшәү өсөн урынлаша, шунда "һөргөндә һарай даирәһе"ойоштора. Ошо ваҡыттан уға япон хөкүмәте ныҡ йоғонто яһай.
1932 йылдың 1 мартында япондар патронажы аҫтында, Бөтә Маньчжур ассамблеяһы ҡарарына ярашлы, Маньчжоу-го Дәүләте төҙөлә. Башта Хөкүмәт Башлығы итеп тәғәйенләнгән («Датун» девизы аҫтында (大同)) Пуи — дәүләттең Юғары хакимы булараҡ вазифаһына 1932 йылдың 9 мартында инә, 1934 йылдың 1 мартынан «Кандэ» (康德) хакимлыҡ девизы менән Даманьчжоу-диго (Бөйөк Маньчжурия империяһының) императоры булып китә. Коронация 1934 йылдың 10 майында үтә.
Маньчжурия армияһының Башкомандующийы була.
Ҡулға алыу
1945 йылдың 19 августында Мукденда генерал-майор Александр Дорофеевич Притула тарафынан ҡулға алына. Император Пу Ины ҡулға алған саҡта майор Петр Челышевтың подразделениелары батырлыҡ күрһәтә. Ҡулға алғандан һуң император Хабаровск янында хәрби әсирҙәр өсөн лагерҙа тотола. 1946 йылдың августында Токио процесында ғәйепләү шаһиты була һәм 8 көн дауамында күрһәтмәләр бирә.
Һуңғы йылдары
1959 йылдан ул ҡабаттан Пекинда йәшәй башлай, бында башта ботаника баҡсаһында, һуңынан милли китапханала архивариус булып эшләй. Халыҡ власын ҡабул итеүе тураһында иғлан итә.
1961 йылдың көҙөндә Ҡытай Халыҡ Республикаһының рәйесе МАО Цзедун менән осрашыу үткәрелә. 1964 йылдан ҠХР-ҙың сәйәси-консультатив советы ағзаһы була.
Мао Цзэдун Чжоу Эньлая хуплау менән мемуарҙар яҙа — «Тормоштоң тәүге яртыһы» (инглиз телендә — «Императорҙан гражданға тиклем»), мемуарҙарҙа ул уның фекерен бер кем һанға һуҡмаған формаль рәүештәге хаким булып һүрәтләнә. Ҡайһы бер тарихсылар фараздары буйыса, ПУ И, Японияға ҡаршы хәрби енәйәттәрҙә ғәйепләнеүҙән ҡурҡып, үҙенең сәйәси ролен кәметергә тырышҡан.
Биш тапҡыр никахҡа ингән. Уның ҡатындары император ҡатыны Вань Жун, шулай уҡ Вэнь Сю, Тань Юйлин, Ли Юйцинь; аҙаҡҡыһы шәфҡәт туташы Ли Шусянь була, уның менән ҠХР-ҙа 1962 йылда өйләнешәләр, әммә бер ҡатынынан да балалары булмай. Ҡытай тәхете вариҫы итеп ике туған ҡустыһын, Маньчжур тәхетенең вариҫы итеп бер туған ҡустыһы Пуцзены иғлан итә.
Вафаты
1967 йылдың 17 октябрендә бауыр яман шешенән вафат булды. Үгәй атаһы һәм икенсе ҡатыны менән йәнәш ерләргә васыят итеп ҡалдыра. Кәүҙәһе яндырыла һәм Пекинда Бабаошань хөкүмәт зыяратында ерләнә. Уны 1980 йылда һәм 1995 йылда ҡабатлап ерләйҙәр. Хәҙерге ваҡытта Цинсилинда ерләнгән, үҙенең үгәй атаһы Гуаннсюй кәшәнәһенән 300 метр алыҫлыҡта.
Суйынсы-Николаевка
Суйынсы-Николаевка (Чуюнчи-Николаевка) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 558 кеше. Почта индексы — 453423, ОКАТО коды — 80222846003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек сыуаштар (97 %) йәшәй.
Тарихы
Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан көньяҡ‑көнсығышҡа табан 40 саҡрым алыҫлыҡта Суйынсы йылғаһы (Өршәк йылғаһы бассейны) буйында урынлашҡан. Ауылға 1794 йылда керҙәшлек килешеүе буйынсаса Бәләбәй өйәҙе Өршәк‑Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә Өфө, Стәрлетамаҡ өйәҙе, Ҡазан наместнигы ауылдарынан яңы суҡындырылған сыуаштар Николаевка (Суйынсы) исеме менән нигеҙ һала. Ҡазан наместнигынан Суйынсы- Николаевка ауылы еренә 1791 йылда уҡ күсеп киләләр. Өршәк-Мең улусы башҡорттары менән керҙәшлек килешеүе 1794 йылдың 14 июлендә 30 йылға төҙөлә. Ауыл православ Николай Чудотворец һәм Суйынсы йылғаһы исеме менән атала. 1865 тиклем Стәрлетамаҡ өйәҙе Кистенлинск улусы составында. 1870 йылда ауыл Бәләбәй өйәҙендә иҫәпкә алына. 1896—1914 һәм 1923—1930 йылдарҙа Әлшәй, 1914—1965 йылдарҙа Ниғмәтулла улустарында, 1930 йылдан Дәүләкән районы составында. 1919—1923 һәм 1930—1954 йылдарҙа ауыл Советы үҙәге. 1923—1930 һәм 1954—1965 йылдарҙа Филипповка ауыл Советы, 1965 йылдан Суйынсы ауыл Советы биләмәһендә. 1865 йылда 53 йортта 296 кеше йәшәгән. Игенселек, умартасылыҡ, күн эше менән шөғөлләнгәндәр. Һыу тирмәне булған. 1906 йылда сиркәү (1898 йылда төҙөлгән), мәктәп, шарап һәм 2 бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән. 1920‑се йылдарҙан алып хәҙерге исемен йөрөтә. 1896 йылда ауыл халҡы 872 дисәтинә ер һәм 174 дисәтинә урман менән файҙаланған, 1913 йылда 3432 дисәтинә үҙ һәм 1441 ҡурымта ерҙәр менән хужалыҡ иткән, 1930—1950 йылдарҙа «Канаш», 1950—1990 йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге, 1990—2000 йылдың башында «Рассвет» колхозында эшләй. Халҡы:1795 йылда — 175 кеше; 1870 йылда — 290 кеше; 1834 йылда — 256 кеше; 1906 йылда — 519 кеше; 1920 йылда — 599 кеше; 1939 йылда — 699 кеше; 1959 йылда — 581 кеше; 1989 йылда — 524 кеше; 2002 йылда — 506 кеше; 2010 йылда — 558 кеше. Сыуаштар — 97 % (2002). Төп мәктәп, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.
Урамдары
Исемдәре:
Һарғаяҙ
Һарғаяҙ (Саргаязово) — Башҡортостандың Нуриман районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 47 кеше. Почта индексы — ?, ОКАТО коды — ?.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Альтомюнстер аббатлығы
Альтомюнстер аббатлығы(Kloster Altomünster) — элекке Биргиттин орденына ҡараған католик монастыры. Был монастырь бөгөн Баварияның Альтомюнстер общинаһы территорияһында урынлашҡан. Монастырь Мюнхен һәм Фрайзинг архиепархияһы ҡарамағында торған. Риүәйәттәр буйынса, 750 йылдар тирәһендә британ утрауҙарынан килгән Изге Альто Ампер һәм Леха убалары араһында яңы монастырға нигеҙ һалған. Бөгөн был монастырь үҙенең Изге Альта һәм Изге Бригитта сиркәүе менән билдәле. Нәҡ улар бында үҙенә туристарҙы йәлеп итеп тора.
Нгарка-Сэври-Яха
Нгарка-Сэври-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дёблиц
Дёблиц (Döblitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 189 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,24 км2. Диңгеҙ кимәленән 94 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6198 һәм автомобиль коды — SK.
Угричка
Угричка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угра йылғаһының уң ярына тамағынан 388 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Керәүле-Илюшкин ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
Керәүле-Илюшкин ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Керәүле-Илюшкин ауылы.
Тарихы
Керәүле-Илюшкин ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Байрам
Байрам — тантаналы көн. Ял, эшләмәгән көн. Байрамдың төп маҡсаты — кешеләрҙе берләштереү. Байрамдарҙың дин, дәүләт, ижтимағи, ғаилә төрлөләре була. Дәүләт байрамының төп бурысы — халыҡ берләштере ҡағылышлы юлбашсыһы.
Рәсәй байрамдар
Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт кодексына ярашлы, түбәндәге байрамдар бар:
Мань-Кисыр-Я
Мань-Кисыр-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кисыр-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Зелигенталь монастыры (Ландсхут)
Зелигенталь монастыры (Kloster Seligenthal, Abbatia B.M.V. Felicis Vallis) — ҡатын-ҡыҙҙар монастыры. Цистерциан орденына ҡараған. Монастырь Баварияның Изар йылғаһы буйында торған Ландсхут (Түбәнге Бавария) ҡалаһында урынлашҡан һәм Регенсбург епархияһы ҡарамағында булған.
Тасуирлау һәм тарихы
Монастырға нигеҙҙенемецҡа кейәүгә сыҡҡан герцог ҡатын Людмила Чех 1232 йылда һала. Монастырь бинаһы Пресвятая Богородица хөрмәтенә изгеләндерелә. 1236 йылда монастырь Кайсхайм аббатлығы ҡарамағына буйһондорола. Ошо ваҡыттан алып монастырь беренсе тапҡыр «Зелигенталь» монастыры тип атала. Хәҙерге көндә Ландсхут ҡалаһындағы Зелигенталь монастыры үҙенә бик күп туристарҙы йәлеп итеп тора.
Украина 2016 йылғы йәйге Паралимпия уйындарында
Бразилияның Рио-де-Жанейро ҡалаһында үткән 2016 йылғы йәйге Паралимпия уйындарында Украинаның 15 спорт төрөнән (академик ишеү, велоспорт, ултырған килеш волейбол, дзюдо, коляскала фехтование, йөҙөү, өҫтәл теннисы, пуля менән атыу, уҡтан атыу, футбол ДЦП, велотрек шоссе, паратриатлон, гол-болл) 172 спортсмены ҡатнашты.
Бограч
«Бограч» — венгр халҡының яратҡан милли ашы, атамаһы «bogracs» — ҡаҙан (русса котел) һүҙенән алынған. Венгр телендә «gulya» — «һыйыр көтөүе», ә «gulyas» — «һыйыр көтөүсе». Тимәк, «gulyas hus» («hus» — ит), йәки «gulyas», «көтөүселәр бешергәнсә ит». Бер нисә быуат көтөүселәр итте "bogracs"та -ҡаҙанда бешергән. «Bogracs gulyas» — ҡаҙанда бешкән гуляш. Бограч-Гуляш (бограч-гуйяш) Венгрияла ғына түгел, венгрҙар йәшәгән башҡа илдәрҙә лә, мәҫәлән, Закарпатьела йыш бешерелгән ризыҡтарҙан һанала.
Тарих һәм риүәйәт
Бограч боронғо уғыр ырыуҙары менән Уралдан һәм Урал далаларынан Хазар ҡағанлығы, Кавказ аша, Ҡара диңгеҙ буйҙарынан ярты Европа аша Карпат тауҙарын үтеп, Дунай буйынаса килеп еткән. Күсмә ырыуҙар үҙ ҡаҙандарында ниндәй ризыҡтар әҙерләгәндер, ләкин шуныһы мәғлүм, был ризыҡты алдан әҙерләп, һаҡлап йөрөткән, ҡояшта киптереп төйөлгән һыйыр, йәки йылҡы итенән бәшмәк, төрлө үләндәр һәм тамырҙар өҫтәп бешергәндәр тиҙәр. Үләндәрҙән бәпембә (лат. taraxakum), йәш кесерткән (лат. urtica), бөтнөк (лат.mentha, мята), verbena (вербена), артыш (лат. juniperus, можжевельник) ҡулланғандар.
Венгрҙар араһында ошондай риүәйәт йәшәп килә. Бер заман һыңар күҙле төрөк янычары Юһемжак ике венгр әсиренә, рухани менән күсергә, төрөк яугирҙәренә ашарға бешерергә ҡушҡан. Рухани ҙур ҡаҙанды аҫып, һыу һалғансы, күсер бер бәрәсте салып, тиреһен тунап, турап, уға бешерергә әҙерләп тә биргән. Рухани итте ҡаҙанға һалған, төрлө үләндәр, һуған өҫтәгән, шунан ниндәйҙер төрөктәр үҙҙәре менән һәр саҡ йөрөткән ҡыҙыл тәмләткесте ҡаҙанға һалған.
— ''Ҡәһәр һуҡҡыр! Ниңә һин иткә шул тиклем паприка өҫтәнең?'' — тип аҡырып, ауыҙын асып, күпмелер ваҡыт лагерь буйлап йүгереп йөрөгән ти. Бограчты төрөктәр ашарға теләмәгәс, әсирҙәргә биргәндәр. Шул замандан башлап мадьярҙар, дошмандар ашай алмаһын өсөн, бограчҡа күп итеп паприка төйәй башлаған.
Бограчты бешереү
Бограчты әҙерләү рецептары бик күп. Улар барыһы ла тиерлек билдәле венгр ашнаҡсыһы Карой Гунделдең "төп рецебы"на яҡын. Ваҡыт үтеү менән, бограч-гуляш 1954 йылғы "Бәләкәй венгр ашнаҡсы китабы"нда яҙылғандан әҙерәк үҙәгәртеберәк бешерелә башлай, ләкин башлыса бер аҙ тәме генә үҙгәрә. Ләкин бограчтың венгрҙар яратҡан тәмен боҙмай бешереү— төп талап булып ҡала.
Бограч (рецепт: 7-8 литр шишмә һыуы менән бешергәндә):
— ыҫланған сусҡа майы (йәки шпондер) — 150 г
— һыйыр ите — 0,5 кг
— быҙау ите — 0,5 кг
— сусҡа ите — 0,5 кг
Әүешкүл
Әүешкүл Викиһаҡлағыста
Бограч
Бограчты бешереү
— ыҫланған ҡабырға — 250 г
Әүешкүл
Әүешкүл (Аушкуль) — Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Иҫке Байрамғол ауылы эргәһендәге күл. Шартадма йылғаһы ҡоя. Әүешкүл күле - Уй йылғаһы бассейнында. Төньяҡ-көнбайышта 643,7 м бейеклектәге түбә бар.
Бограч
Бограчты бешереү
— пикныця (ыҫланған йортта эшләнгән колбаса) — 200 г
— быҙау йәки сусҡа тояғы — 0,7-1 кг
Әүешкүл
Характеристика
Күл тектоник сығышлы, силур һәм девон (серпентинит, ҡомташ, балсыҡ) тоҡомдарында барлыҡҡа килгән. Сеүәтә формаһында соҡоро бар, төбө һөҙәк, ләмле.
Бограч
Бограчты бешереү
— башлы һуған — 300 г
Әүешкүл
Характеристика
Атмосфера яуым-төшөмө менән туҡлана, эвтрофлы (йылғаларға ағып төшкән һыу менән органик матдәләр килеп, биологик бысраныу килеп сыға. Микроорганизмдар ныҡ үрсей, һыу үҫемлектәре көслө үҫә.Уларҙың ҡулланылып өлгөрмәгәндәре сереп һыу ятҡылығын бысрата. Етештереүсе-ҡулланыусы-тарҡатыусы балансы боҙола).
Бограч
Бограчты бешереү
— паприка (ҡыҙыл, төйөлгән) — 3 аш ҡалағы
Әүешкүл
Характеристика
Ландшафты — ташлы дала, ҡайынлы урман. Күлдең көнбайыш ярынан Әүештау тауы күтәрелә (диңгеҙ кимәленән 645 метр, күл өҫтөнән 230 метр). Күл яры буйлап йәшмә ятҡылығы бар.
Бограч
Бограчты бешереү
— картуф — 1 кг
Әүешкүл
Фаунаһы
Күлдә табан балыҡ, һаҙан, ҡорман, ҡарабалыҡ, алабуға, сабаҡ, суртан балыҡтары һәм ҡоштарҙан һоро торна, һуна өйрәк, ҡор һәм башҡалар тереклек итә.
Киюга
Киюга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вель йылғаһының уң ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Бограч
Бограчты бешереү
— кишер — 250 г
Киюга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Бограч
Бограчты бешереү
— борос (татлы: йәшел, ҡыҙыл)
Әүешкүл
Топонимика
Күл исеме башҡорт һүҙе «Атауҙы Әүешкүл» — кәкре күлдән килеп сыҡҡан. Әүешкүл ауылында Әүеш тауында Рамаҙан әүлиә, Уау диуана (Вәхит) тауы һәм шишмәһе бар.
Бограч
Бограчты бешереү
— яңы өҙөлгән помидор — 150 г
Киюга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бограч
Бограчты бешереү
— һарымһаҡ, тмин, тәмләткестәр, йәш укроп (петрушка) япраҡтары
— әсе чили боросо
— ҡыҙыл шарап (ярым шәрбәтле) — 150 г
— йомортҡа — 2 шт
— тоҙ
Һум итте (арҡа итенән) бөтә яғы ла 4-5 см итеп шаҡмаҡлап турарға. Ҡаҙанда талғын ғына утта ваҡ ҡына итеп туралған сусҡа майын һарғылт төҫкә ингәнсе ҡыҙҙырырға. Ҡыҙған майға ваҡлап туралған һуған һалып, яҡшылап ҡыҙҙырырға. ҡыҙҙырылған һуғанлы бик ныҡ эҫе булмаған сусҡа майына онталған киптерелгән паприка өҫтәргә һәм болғатырға. Бынан һуң тиҙ генә ваҡлап туралған итте һалырға, һәйбәтләп бутайбыҙ һәм бер аҙ һыу өҫтәргә. Туралған ит янына ыҫланған ҡабырға киҫәктәре, һөйәкле тояҡ итен (алғы аяҡтың һөйәкле өлөшөн) һалғас, тағы ла һыу өҫтәргә (ит киҫәктәре бөтөнләй тиерлек һыу аҫтында ҡалырға тейеш). Шунан талғын ғына утта ара-тирә болғатыштырып, быҡтырып бешерергә. Кәрәк булһа, ит 2-2,5 сәғәт буйы бешеп ятһын өсөн, һурпаға һыу өҫтәп торорға.
Ит һөйәктән айырыла башлау менән, уны ҡаҙандан алырға һәм итте һөйәктән матурлап айырырға. Итте ваҡлап турарға һәм кире ҡаҙанға һалырға. Һуңынан ҡалған һыуҙы өҫтәргә, тоҙларға, шаҡмаҡлап туралған кишер, тәмләткестәр, әсе борос, төйөлгән тмин һәм ваҡлап туралған һарымһаҡ һалырға. Шунан тағы 30 мин бешерергә. Шул арала, картуф әрсеп, бер нисә киҫәккә бүлергә. Яңы ғына өҙөлгән борос һәм помидорҙарҙы шаҡмаҡлап турарға. Туралған йәшелсәләрҙе ҡаҙанға йортта эшләнгән ыҫланған колбаса (пикныця) менән бергә ҡаҙанға һалырға.
Йәшелсәләр өлгөргәнсе «чипетке» — ыумас киҫәктәре әҙерләргә: онға йомортҡа, тоҙ ҡушып ҡамыр баҫырға. Яҡшылап баҫҡас, ҡамыр йәбешмәһен өсөн ҡулды онлап, ваҡ ҡына ыумас киҫәктәрен өҙөп алып, ағас таҡтаға теҙә барырға. Шунан уларҙы тиҙерәк кипһен өсөн ҡояшлы, еллерәк урынға ҡуйырға («чипетке» «чипкедны» тигән венгр һүҙенән — семетеп алыу, «щипать»).
Бер аҙ елләгән ҡамыр киҫәктәрен ҡайнап торған ашҡа һалырға. Ҡамыр әҙер булғас (5-6 минуттан), ыумас аш өҫтөнә ҡалҡып сыға. Ҡаҙанды уттан алырҙан алда бер аҙ ваҡлап туралған укроп һәм петрушка өҫтәргә, бограч-гуляшҡа бер бокал ҡыҙыл шарап һалырға. Иң аҙаҡта боронғо йола башҡарыла — янып торған бер торомбашты алып, ашҡа тығып алырға (Башҡорттарҙа ла тәбиғәттә бешергән балыҡ һурпаһына янып торған торомбаш тығып алыу ғәҙәте осрай). Ул ҡаты япраҡлы, йә иһә емеш ағасы торомбашы булырға тейеш.
Бограч-гуляшты ҙур тәрән тәрилкәләрҙә (сеүәтәләрҙә) күп итеп һалып бирәләр (400—500 гр). Уны ҡайнар килеш ашайҙар, янына ҡыҙыл шарап та бирәләр. Закарпатьела ресторанда һәм һәм барҙарҙа бограчты ғәҙәттәгесә тәрилкәләрҙә генә түгел, хатта икмәккә һалып, йәки бәләкәй ҡаҙандарҙа ла бирәләр.
Әҙәбиәт
https://www.e-reading.club/book.php?book=17571
Тамбов
Тамбов (Тамбов) — Рәсәйҙә урынлашҡан ҡала, Тамбов өлкәһенең административ үҙәге.
Географияһы
Цна йылғаһы ярында урынлашҡан.
Транспорт
Тамбов — илдең эре транспорт-логистик үҙәге.
Городищенская (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нгарка-Хасуй-Яха
Нгарка-Хасуй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пухуча-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Волгодонск районының тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Муниципаль бюджет мәҙәниәт учреждениеһы Волгодонск районының тыуған яҡты өйрәнеү музейы — Ростов өлкәһенең Романовская станицаһында тыуған яҡты өйрәнеү музейы. Директоры Надежда Александровна Куфилова (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, Е.Л.. Сарнавская ). Музей 1998 йылда музей асыла. 1908 йылда төҙөлгән бинала урынлашҡан, дөйөм майҙаны 516 м² тәшкил итә. Музейға килеү төбәк туристик фирмаларҙың  туристик маршрутына инә.
Эшмәкәрлеге
Музей эшенең төп йүнәлеше — боронғо әйберҙәрҙе, халыҡ күнкүреше әйберҙәрен һаҡлау һәм уларҙың күргәҙмәһе,   Ростов өлкәһенең Вологдонск районы халҡы өсөн хас һөнәрҙәрҙе, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, халыҡ йолаларын   һаҡлау һәм тергеҙеү
Нгарка-Хасуй-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Волгодонск районының тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Эшмәкәрлеге
Музей эпос, этнография, урындағы халыҡ фольклорын өйрәнеү менән шөғөлләнә; станицаларҙың, утарҙарҙың, ҡасабаларҙың   килеп сығышы, уларҙың исемдәре  тураһында тарихи материалдар йыя.
Йәштәргә һәм үҫеп килеүсе быуынға патриотик тәрбиә биреүгә айырым иғтибар бүленә. Ошо маҡсат менән  осрашыуҙар, кисәләр, лекциялар, экскурсиялар, тематик күргәҙмә-экспозициялар, күргәҙмәләр уҙғарыла. Музей фәнни-ағартыу, ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлеге менән  шөғөлләнә.
Музей янында «Һалдат медальоны» патриотик секция  эшләй, ул район территорияһында Бөйөк Ватан һуғышы осоронда һәләк булған һалдаттарҙың  ҡәберҙәрен һәм исемһеҙ  ҡәберлектәрҙе  табырға мөмкинлек бирә
Экспозицияһы
Музейҙа даими «Романов подпольеһы», «Еңеүселәр», «кДон казактарының өнкүреш әйберҙәре», «Аҡ өй» күргәҙмәләре эшләй.
Музейға килеүселәргә  Романов подпольщиктарының документтары, хатлашыуҙары, фотоһүрәттәре, тарихи материалдары һәм уларҙың эшмәкәрлеге һәм һәләк булыуҙары тураһында материалдар тәҡдим ителә.
Музейҙа экскурсиялар залдар  буйлап ҡына үтмәй, шулай уҡ Романовская станицаһы, райондың иҫтәлекле урындары буйлап, һәйкәлдәренә экскурсиялар үтә.
Музейҙың төп фондында — 1097 һаҡлау берәмеге, ғилми-ярҙамсы фондында — 608 берәмек һаҡлана
Шулай уҡ музейҙа станицаның 1:5 масштабында  макеты эшләнгән.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Хольцен монастыры
Хольцен монастыры (Kloster Holzen) — элекке бенедикт монастыры. Баварияның Алльмансхофен общинаһы территорияһында урынлашҡан һәм Аугсбург епархияһы ҡарамағында булған. Монастырға нигеҙ1150 йылда Марквард фон Доннерсберг тарафынан һалынған.
Тасуирлау һәм тарихы
Урындағы риүәйәт буйынса, 1150 йылда Марквард фон Доннерсберг монастырға нигеҙ һалған. Был монастырь XIII быуат башында «Нойвассер» тип аталған. Бөгөн элекке монастырь территорияһында мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн учреждение урынлашҡан. 1704 йылда билдәле Иоанн Креститель хөрмәтенә төҙөлгән барокко сиркәүе Романтика юлы буйлап сәйәхәт итеүсе туристарҙы бөгөн дә үҙенә йәлеп итеп тороуын дауам итә.
Маньлесья
Маньлесья — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тол-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәҡәбә янында беренсе бәйғәт
Ғәҡәбә янындағы беренсе бәйғәт (بيعة العقبة الأولى) — Бәнү Аус һәм Бәнү Хәзрәж ҡәбиләләре вәкилдәре Мәккә менән Мина араһындағы Ғәкәбә ҡалҡыулығында Мөхәммәт Пәйғәмбәргә бәйғәт килтергән ант (бәйғәт). Был ваҡиға «Ғәкәбәнең беренсе бәйғәте», «ун икенең бәйғәте» һәм «диндар ҡатын-ҡыҙҙар бәйғәттәре» тип атала
Икенсе бәйғәт
Көнбайыштың ҡайһы бер ислам белгестәре фекеренсә, Ғәҡәбәлә бер генә осрашыу булған, сөнки әт-Табари беренсеһен — «ҡатын-ҡыҙҙар бәйғәтен» генә телгә алған[2]
Ҡөрьәндә
Ғәҡәбә бәйғәте һүҙмә-һүҙ тиерлек Әл-Мүмтәхәнә сүрәһенең 12-се аятының өҙөгөн ҡабатлай..
Клостерхезелер
Клостерхезелер (Klosterhäseler) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 783 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,9 км2. Диңгеҙ кимәленән 196 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6647 һәм автомобиль коды — BLK.
Ужаток
Ужаток — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ресса йылғаһының уң ярына тамағынан 92 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нгарка-Япта-Яха
Нгарка-Япта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Япта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Киюк
Киюк (Оло Киюк) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вага йылғаһының һул ярына тамағынан 515 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Папян Асмик Арутюновна
Папян Асмик Арутюновна (Հասմիկ Պապյան; 2 сентябрь 1961 йыл) — СССР һәм Әрмәнстандың опера йырсыһы. The Washington Post гәзите уны «иң яҡшы тере Норма» тип атай.
Ейәнсура (исем)
Ейәнсура — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки хәлыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Этимология
Ейәнсура башҡорт исеме — ейән + сура (улан, ир бала; батыр, ҡыйыу, дуҫ) һүҙҙәре ҡушылыуҙан яһалған. Ейәнсура районының атамаһы ошо исемгә ҡайтып ҡала
Папян Асмик Арутюновна
Биографияһы
Асмик Арутюновна Папян 1961 йылдың 2 сентябрендә Әрмән ССР-ының баш ҡалаһы Ереванда тыуа.
Ейәнсура (исем)
Фамилияла
Ейәнсурин Ғәҙелша Дәүләт улы (1894 йыл — 1937 йыл) — дәүләт эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының Баш суды рәйесе (1929 йыл — 1931 йыл).
Йәркәй Ейәнсурин (Ялан Йәркәй; XVII быуат аҙағы — XVIII быуат башы) — Йылан улусының атаҡлы башҡорто.
Ғәҙелша Дәүләт улы Ейәнсурин (1894 йылдың 27 ноябрендә, Буҫтыбай — 1937, Өфө) — совет башҡорт хәрби һәм сәйәси эшмәкәре. 1930-сы йылдарҙа репрессияға эләгә.
Папян Асмик Арутюновна
Биографияһы
1982 йылда — Комитас исемендәге Ереван дәүләт консерваторияһының скрипка класын, 1985 йылда вокал факультетын (етәксеһе М. А. Арутюнян) тамамлай. Профессиональ карьераһын Асмик Папян Спендиаров исемендәге Ереван опера һәм балет театрында башлай. СССР-ҙа һәм сит илдәрҙә сығыш яһай. 1993 йылда, бер нисә халыҡ-ара конкурста еңгәндән һуң, саҡырыла.
Ейәнсура (исем)
Ауыл, ҡала
Ейәнсура (Зиянчурино) — Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районындағы ауыл. Ейәнсура ауыл биләмәһенең үҙәге. Һаҡмар йылғаһы буйында урынлашҡан.
Ейәнсура районы — Башҡортостандың көньяғында урынлашҡан, Ырымбур өлкәһе менән сиктәш. Майҙаны — 3 342 км. Район үҙәге — Иҫәнғол ауылы, Өфөнән 337 км алыҫлыҡта.
Папян Асмик Арутюновна
Биографияһы
Асмик Арутюновна донъяның күп театрҙарында күп һанлы опера ролдәрен башҡара, улар араһында: Вена дәүләт опера театрында Донна Анна («Дон Жуан»), Рахиль («Жидовка»), Леонора («Сила судьбы»), Абигайль («Набукко»), Лиза («Пиковая дама»), Тоска («Тоска»), Аида («Аида»); Миландың Ла Скала театрында Абигайль, Барселонаның Театр дель Лисеу театрында Аида; Париждың Бастилия Операһында Матильда («Вильгельм Телль»), Лиза; Нью-Йорктың Метрополитен-операһында Аида, Норма, леди Макбет, шулай уҡ Леонора («Трубадур»). Винченцо Беллиниҙың «Норма»һында Норма партияһы йырсы репетуарының иң сағыу биҙәге булып тора, ул уны Европаның күп ҡалаларында һәм АҠШ-та йырлай.
Ейәнсура (исем)
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ейәнсура тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы — музей. Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы Иҫәнғол ауылында урынлашҡан.
Ленин ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
Ленин ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районындағы муниципаль берәмек.
Папян Асмик Арутюновна
Биографияһы
Артислыҡ карьераһы дауамында Асмик Папян донъяның мәшһүр дирижёрҙары һәм опера йондоҙҙары менән бергә сығыш яһай.
Ленин ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
Административ үҙәге — Бөгөлсән ауылы.
Ейәнсура (исем)
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ейәнсура таңдары (гәзит) — ижтимағи-сәйәси гәзит. Ойоштороусылары — Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы. Башҡортостан Республикаһының «Зианчуринские зори» редакция-нәшриәт комплексы дәүләт унитар педприятиеһы. Ейәнсура районының Иҫәнғол ауылында аҙнаһына 3 тапҡыр сыға. 1991 йылдан алып «Зианчуринские зори» гәзите тәржемәһе булараҡ нәшер ителә, 2006 йылдың июненән — үҙ аллы гәзит.
Ленин ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
Тарихы
Ленин ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Папян Асмик Арутюновна
Биографияһы
Әле йырсы Венала йәшәй һәм Вена дәүләт операһында һәм Метрополитен-операла сығыш яһай. Концерттар менән тыуған иленә йыш ҡайта.
Ейәнсура (исем)
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ейәнсура (йыр) - Ейәнсураға бағышлап яҙылған йыр.
Сатлыҡ
Сатлыҡ (Сатлык) — Башҡортостандың Нуриман районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 80 кеше. Почта индексы — 452436, ОКАТО коды — 80245835002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Шестаев
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Козятын
2015 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 25 179 кеше йәшәй.
Латипов Эдуард Ратмил улы
Иртә йылдары
Эдуард Латыпов 1994 йылдың 21 мартында Белоруссияның Гродно ҡалаһында тыуған. Эдвардтың атаһы бында армияла хеҙмәт итә. Һуңыраҡ Эдуард атаһы Ратмил, әсәһе Анна, өлкән ағаһы Руслан менән бергә атаһының тыуған иленә, Һамар өлкәһенең Ҡамышлы ауылына күсеп килә. Эдуард бала сағында футбол, баскетбол, волейбол, шулай уҡ йыр менән шөғөлләнә. 9-сы синыфҡа ул саңғы менән мауыға һәм буласаҡ һөнәренә әүерелә.
Уҡыуҙың беренсе йылында Латипов ябай саңғыла шөғөлләнә һәм башта тиҫтерҙәренән артта ҡала, сөнки секцияға барыһынан да һуңғараҡ килә. Шулай ҙа үҙенең тәүге саңғы миҙгелен ул 3-сө булып тамамлай. Эдуард яйлап өлкә һәм район ярыштарында 1-се урынды биләй башлай. 10 класты тамамлағандан һуң, ул 2011 йылда Өфөләге олимпия резервы мәктәбенә уҡырға инә.
Юниор осоро
2013 йылдан алып халыҡ-ара кимәлдәге юниорҙар ярыштарында ҡатнаша башлай. 2013 йылда Обертиллахта 19 йәшлек спортсылар араһында эстафетала дүртенсе була, шәхси төрҙәрҙә иң яҡшы һөҙөмтәһе — 18-се урын. 2014 йылда 21 йәшлек спортсылар араһында Европа юниорҙар чкмпионатында ҡатнаш эстафетала көмөш призер була, донъя чемпионатында эстафетала һәм спринтта ике бронза миҙал яулай.
2015 йылда Отепяла юниорҙар араһында Европа чемпионатында эҙәрлекләү уҙышында чемпион һәм спринтта көмөш призер була. Раубичиҙа юниорҙар араһында донъя чемпионатында эҙәрлекләү һәм эстафетала ике алтын миҙал яулай.
Өлкәндәр осоро
2015 йылдан IBU Кубогында (Кубок IBU) ҡатнаша. Уның этаптарында еңеүсе һәм призёр була, шәхси спорт төрҙәрендә беренсе еңеүҙе Осрблиҙа 2016 спринтта яулай. 2016 һәм 2018 йылдарҙа Европа чемпионатында ҡатнашыусы.
2016 йылда милдронат ҡулланыуҙа ғәйепләнә, ярыштарҙан ситләтелә әммә һуңыраҡ ғәйепләүҙәр алып ташлана.
Уның төп команда өсөн дебюты 2018 йылдың 6 декабрендә Поклукала беренсе этапта шәхси уҙышта була. 99-сы урынды биләй.
Тәүге Кубок мәрәйҙәрен 2019 йылдың 7 февралендә Кэнморҙа шәхси уҙышта ала.
Коронавирусҡа ыңғай тест һәм Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы раҫламаған «Спутник V» менән вакцинациялау арҡаһында Латипов Кубок ярыштары осоронда 14 тәүлеккә карантинда була, ике этапта ҡатнашмай (Оберхофта һәм Рупольдингта). Әммә спортсы был проблемаларҙы еңеп сыға һәм Рәсәй йыйылма командаһына эләгә.
Шәхси тормошо
Эдуард Латипов өйләнгән. Ғаиләһе Һамарҙа йәшәй. Эдуардтың ата-әсәһе һәм ҡустыһы — Ҡамышлыла.
Донъя Кубогында сығыш яһау статистикаһы
Эдуард Латипов 10 приз яулай, шул иҫәптән 3 шәхси уҙышта:
Миҙгел һөҙөмтәләре
Атыу статистикаһы
Мань-Лыраки
Мань-Лыраки — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лыраки йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Егаль-Юган
Егаль-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вотма-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нгой-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Зоттерхаузен
Зоттерхаузен (Sotterhausen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 250 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,75 км2. Диңгеҙ кимәленән 190 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6528 һәм автомобиль коды — MSH.
Агландзия
Агландзия (грек. <span style="font-family: palatino linotype, new athena unicode, athena, gentium, code2000, serif; font-size: 105%;">Αγλαντζιά , кипр әйтелеше Агланджа, төр.  Eğlence ) — Никосия ҡалаһы муниципалитеты һәм ҡала яны. Никосиянан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай урынлашҡан  һәм    яҡынса 31 км² майҙанды  биләй, шуның  14 км²  майҙанды  1974 йылдан төрөк ғәскәрҙәре оккупациялай. Ҡалған 17 км², 9 км² майҙанды парктарҙың Милли урманы —   Аталасс паркы (8,6 км²) һәм Педагогия академияһы паркы (0,4 км²) биләй.
Этимология
Агланджа һүҙе төрөк сығышлы һәм «күңел асыу» тигәнде аңлата
Географияһы
Агландзия тау итәгендәге яҫылыҡта урынлашҡан һәм муниципалитеттың күп йорттары ҡалҡыулыҡтарҙа һәм ҡалҡыулыҡ битләүҙәоендә төҙөлгән. Ауылдың төп өлөшө ике бейек ҡалҡыулыҡ араһында ята. Көнсығыш яҡтағы ҡалҡыулыҡ Арона Хилл тип атала һәм әлеге ваҡытта төрөк армияһы тарафынан контролдә тотола. Көнбайыш яҡтан ҡалҡыулыҡ — Аталасс Аронас, уның түбәһендә  урта быуаттарҙағы  «Ла Кава».замогы харабалары тора
Агландзияла Кафизин — утрауҙың Птоломей хакимиәте аҫтына күскәнгә тиклемге кипр мәҙәниәтенең мөһим археология ҡомартҡыһы бар. Кафизинда кипр яҙыуының иң һуңғы ҡомартҡылары табылған.
Хакимиәте
Агландзия 1986 йылдың майында  референдумда  муниципалитет тип  иғлан ителә. Муниципаль совет мэрҙан һәм  16 муниципаль  кәңәшсенән  тора. Хәҙерге мэры — Хараламбос Петридис (1986— 2011 —  Андреас Петру,  2011— 2016 — Костас Кортас).
Дауахана
Дауахана — сирлеләрҙе дауалау һәм/йәки стационар ({{lang-lat|stationarius}} — хәрәкәтһеҙ ) шарттарында ауырыуҙарҙы тәрән дифференциаль диагностикалау йүнәлешендәге граждандар стационар медицина учреждениеһының бер төрө. Хәрби дауахана — госпиталь.
Классификацияһы
Дөйөм алғанда, дауаханалар ойошма һәм махсуслашыу төрө буйынса бүленә.
Махсуслашыу (профиле) буйынса
Дауалау профиленә ярашлы палаталарҙы терапия, хирургия һәм инфекция корпустарына урынлаштырыу планлаштырыла.
Составы
Дөйөм профилле дауахана составына, ҡағиҙә булараҡ, түбәндәгеләр инә: