cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хафиз Ширази
Биографияһы
Малай бала саҡтан Руми һәм Сәғҙи, шулай уҡ Аттар (исем) һәм  Низами әҫәрҙәре менән таныш булған. Бәләкәйҙән икмәкханала эшләй, әммә бер юлы мәктәптә уҡып та йөрөй. Мәҙрәсәлә ул яҡшы белем алған тип фараз итергә була. Һуңғараҡ уға Ҡөрьән уҡыған өсөн эш хаҡы түләйәҙәр һәм шулай уҡ хәйриә ярҙамы күрһәтеүселәр була.
21 йәшендә ул Ширазда Аттарҙың уҡыусыһы булып китә. Ул шул ваҡытта уҡ шиғырҙар яҙған була шаһ Әбү-Исхаҡтың һарай шағиры һәм ҡарый булып китә, суфыйҙар тәриҡәтенә инә. Хафиз ғәрәп телен,  хәҙистәрҙе, тәфсирҙе, фиҡһты  белә.
Ул бик күп танылған лирик шиғырҙар - ғәзәлдәр яҙа. Шиғырҙарын яратып уҡыйҙар һәм ''Шәкәрлеби" (шәкәр телле) тигән ҡушамат бирәләр
Хафиз Ширазда 1390 йылда вафат була. Шираздағы Мусалла баҡсаһында ерләнгән.
Вафатынан һуң «Диван» тигән шиғырҙар йыйынтығы донъя күргән.
Хафиз ижады урта быуат фарсы телле  лирик шиғриәттең иң юғары ҡаҙанышы булып тора. Шиғырҙары бөтә Европа һәм күп кенә Азия телдәренә тәржемә ителгән. Урыҫ теленә Афанасий Фет тәржемә иткән.
Леонид Соловьев «Очарованный принц» тигән китабында шағир Хафизды телгә ала. Хужа Насретдинде Насретдин тураһында насар һүҙҙәре өсөн туҡмайҙар. Насретдин шунда Шираз баҙарында  иҫерек Хафиз үҙенең ғәзәлдәрен яманлап әйткәс, танымайса, үҙен тотоп туҡмауҙарын әйтә. Хафиз шуның менән бәйле яңы ғәзәл яҙа, унда ул ҡайһы саҡ исеме кешенең үҙенән дә көслө, һәм кеше үҙ исеме менән ярыша алмай, тип яҙа.
Риүәйәт
Бер мәл Аҡһаҡ Тимер ҡолағына Хафиздың бер ғәзәле килеп ишетелә:
Быны ишеткәс, Тимер Хафизды эҙләп табып ҡулға алырға ҡушҡан. Һәләмә кейемле шағирҙы тотоп алып килеп, Тимерҙең аяҡ аҫтына ырғытҡастар, әмир һорай икән: "Нисек һин, фәҡир, ниндәйҙер миң өсөн Сәмәрҡәнд менән Бохараны бирә алаһың?"
Хафиз уға: "Үҙең күреп тораһың бит йомартлығым ни хәлгә килтереп еткергәнен!" - тип яуаплаған
Аҡһаҡ Тимер йылмайған да уны сығарып ебәргән.
Нуриев Ғабдул Ғәҙелша улы
Нуриев Ғабдул Ғәҙелша улы (6 февраль 1922 йыл — 16 февраль 2004 йыл, Ҡазан) ― ғалим-табип, дерматовенеролог. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Медицина фәндәре докторы (1982), профессор (1983), Татар АССР-ының атҡаҙанған табибы (1989).
Хафиз Ширази
Ижадына байҡау
Бындай аңлашыумаусанлыҡ фарсы әҙәбиәте тарихындағы башланғыс осорҙа шиғри һүҙлек, алымдар мистиктар ҡулында булып сыҡҡан. Мистик йөкмәткеле шиғырҙар ижад итеп, улар һәр һүҙгә мистик һыҙат биргән, мистика һәм лириканы бер бөтөнлөк традицияһына әйләндергән. Хафиз бындай берлекте ҡабул итә һәм шул юҫыҡта гүзәл әҫәрҙәр тыуҙыра. Уил Такстон был хаҡта юҡҡа ғына: "Хафиз әҙәми һәм мистик мөхәббәт ҡатышмаһын шул тиклем тигеҙ үлсәп яҙа... уның береһен икенсеһенән айырыу мөмкин түгел" - тип әйтмәгәндер.
Нуриев Ғабдул Ғәҙелша улы
Биографияһы
Ғабдул Ғәҙелшә улы Нуриев 1922 йылдың 6 февралендә Татар АССР-ының Ар кантоны Иҫке Мәңгәр ауылында тыуған.
1940 йылда Ҡазан дәүләт медицина институтына уҡырға инә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың йәйендә Ҡыҙыл Армияға мобилизациялана. 3-сө Украин һәм 4-се Украин фронтында һуғыша, ҡаты яралана. I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордены һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары менән бүләкләнә. 1945 йылда демобилизацияланып, тыуған яғына ҡайта һәм медицина институтында уҡыуын дауам итә. Уны 1950 йылда тамамлай.
Хафиз Ширази
Ижадына байҡау
Шул сәбәпле Хафизды тәржемә итеү ныҡ ҡатмарлы, көнбайыш телдәренә тәржемә ителгән әҫәрҙәренең бик аҙы ғына тулыһынса уңышлы килеп сыға.
Нуриев Ғабдул Ғәҙелша улы
Биографияһы
1954 йылдан алып 1957 йылға тиклем Республика клиник дауаханаһында тире-венерология бүлеге мөдире булып эшләй. 1957 йылда Республика тире-венерология диспансерының баш табип урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. 1961 йылда Ҡазан дәүләт медицина институтының дерматовенерология кафедраһы мөдире була.
1967 йылда кандидатлыҡ, 1982 ― докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай. 1983 йылда профессор итеп һайлана. 1989 йылда һаулыҡ һаҡлауҙы үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн Нуриев Ғабдул Ғәҙелша улы «Татар АССР-ының атҡаҙанған табибы» почетлы исеменә лайыҡ була. Шул уҡ йылда Татарстан дерматовенерологтарының ғилми йәмғиәте рәйесе итеп һайлана. 1990 йылда профессор-консультант булып китә.
Тире ауырыуҙары патогенезында микроблы аллергия һәм аутоаллергия проблемалары буйынса 100-ҙән ашыу хеҙмәт авторы. Стрептококка һәм стафилококкҡа аллергияһы булған хроник дерматоз менән ауырығандарҙы үҙенсәлекле гипосенсибилизациялау терапияһының яңы методикаһын эшләй.
Урыҫ (Ыҡ ҡушылдығы)
Урыҫ  (Урус) — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 427 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км. Һыу бассейны майҙаны 51,8 км². Оҙонлоғо 10 км-ҙан кәмерәк булған ҡушылдыҡтары — 4, уларҙың дөйөм оҙонлоғо 5 км тәшкил итә.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102800
— ГӨ буйынса томы — 11
Антошин Яков Фёдорович
Биографияһы
1913 йылдың 18 апрелендә (яңы стиль буйынса 1 май) Түбәнге Новгород өлкәһе Большеболдин районы Кистенево ауылында кәрҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте буйынса Урыҫ. Белеме — башланғыс. 1936 йылдан башлап Горький фрезерҙар станоктары заводында эшләй.
Ҡыҙыл Армияла — 1942 йылдың майынан. 1942 йылдың октябренән — ғәмәлдәге армияла.
Үҙәк фронты 61-се армия 7-се гвардия кавалерия полкы 16-сы гвардия Чернигов дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкы пулемётсыһы ҡыҙылармеец Яков Антошин 1943 йылдың сентябрендә Днепр йылғаһын аша сыҡҡан саҡта Комарин тирәһендә (хәҙерге ваҡытта Белоруссияның Гомель өлкәһе Брагин районы ҡала тибындағы ҡасаба) кәмәнең ал яғына ҡул пулемётын ҡуйып ала һәм тәүгеләрҙән булып дошмандың көслө миномет һәм пулемёт уты аҫтында йылғаның ҡаршы яҡ ярына сыға һәм дошман пехотаһын ярҙан утҡа тота. Әлеге алышта ҡыйыу гвардеец яралана, әммә сафта ҡала. Медсанбаттан һуң ул яңынан үҙенең часына ҡайта.
Алыштарҙың береһендә ҡыҙылармеец Антошин гвардеецтарҙың бер төркөмө менән, пулемёт утын яуҙыра-яуҙыра, Нивки ауылының бер яҡ осона бәреп инә (Белоруссия, Гомель өлкәһе). Әммә дошман да бирешмәй, ҡабат-ҡабат һөжүмгә күтәрелә, ауылды кире ҡайтарырға маташа. Яков Антошин ҡамауҙа ҡала. Бер йорттоң салағына менеп, ҡурҡыу белмәгән кавалерист фашистарҙы өҫтән пулемёт утында тота. Хатта өйҙө яндырып ебәргәндән һуң да ул дошманға төҙәп атыуын дауам итә. Һәләк булыуҙан уны хәрби дуҫтары ҡотҡара. Янған, әммә тере ҡыҙылгвареец Антошин медсанбатҡа оҙатыла, ә һауыҡҡандан һуң ҡабаттан алыштарҙа ҡатнаша.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарындағы указына ярашлы немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне өсөн гвардия ҡыҙылармеецы Яков Федорович Антошинға Советтар Союзы Геройы исеме бирелә һәм уға Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы (5920-се һанлы).
Һуғыштан һуң батыр пулемётсы демобилизациялана. Тыуған яҡтарына ҡайта, колхозда эшләй. Артабан Горький ҡалаһында йәшәй (1990 йылдан — Түбәнге Новгород). 1993 йылдың 2 декабрендә вафат була. Тыуған ауылында ерләнгән.
Санта-Круз (Калифорния)
Санта-Круз (ингл.   һәм исп.  Cruz Santa ) —Калифорния штатындағы иң эре ҡала, ул Санта-Круз округының административ үҙәге. 2010 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Санта-Круз ҡалаһында бөтәһе кеше йәшәй. Ҡала Монтерей ҡултығынан көньяҡҡа табан Сан-Франциско ҡалаһынан 115 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Санта-Круз ҡалаһында Калифорния университеты (UCSC, Cruz University of California Santa) эшләй.
2007 йылда урындағы бар хужаһы Джесс Авшаломов (ингл.   Jesse Avshalomov ), Санта-Круз ҡалаһында һыра байрамына нигеҙ һала, был байрам көнө тиҙ арала Халыҡ-ара һыра көнө тип билдәләнә башлай.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Маркзуль
Маркзуль (Marksuhl) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3032 кеше йәшәй. Майҙаны — 64,98 км2. Диңгеҙ кимәленән 245 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99819 һәм автомобиль коды — WAK.
Сәүәҙебаш ауыл Советы (Бүздәк районы)
Сәүәҙебаш ауыл Советы — Бүздәк районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452728. ОКАТО коды — 80217834000. Түреш ауыл Советы менән берләштерелә
Ауыл Советы составы
Сәүәҙебаш ауылы — административ үҙәк, Баҡса, Бейек, Түбәнге Сатра ауылдары.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: Бүздәк районы буйынса:
Түреш ауылында административ үҙәк менән,«Түреш» атамаһын һаҡлап, Түреш һәм Сәүәҙебаш ауыл Советтарын берләштерергә. Сәүәҙебаш ауыл Советының Сәүәҙебаш, Баҡса, Бейек, Түбәнге Сатра ауылдарын Түреш ауыл Советы составына индерергә.
Түреш ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Сәүәҙебаш ауыл Советын алып ташларға
2008 йылда Благовар районы, Күҙәй ауыл Советы, Түреш ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш  («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
Беренсе түңәрәк эсендә (фильм, 1992)
«Беренсе түңәрәк эсендә» (The First Circle) — драматик триллер. 1992 йылда режиссёр Шелдон Ларри төшөргән. Триллерҙың сюжеты Александр Исаевич Солженицын романы нигеҙендә эшләнгән. Фильмды Монреалдә, Мәскәүҙә һәм Парижда төшөрәләр. Фильмдың телепремьераһы 1992 йылдың 25 февралендә Францияла үтә. Артабан картина бер нисә европа илдәрендә, ә 1994 йылда, урыҫ теленә дубляж яһалып, Беренсе каналда күрһәтелә.
Сюжет
Фильмдағы ваҡиғалар 1949 йылда бара. СССР сәйәсәт тотҡондары, ғалимдар һәм инженерҙар, ГУЛАГ-ҡа ғына ебәрелеп ҡалмай, шулай уҡ «Тамуҡтың» Данте Алигьериҙың  «Ад» әҫәре аллегорияһы «Беренсе түңәрәккә»  Данте Алигьери) — махсус төрмә бүлексәһе, Мәскәү янындағы шарашкаға ебәрелә һәм һаҡ аҫтында хөкүмәт өсөн эшләргә тейеш була.
Баһаламалар
Фильм кино тәнҡитселәренең аҙ һандағы һәм түбән баһаһын ала.
Еңеү (кинотеатр, Петрозаводск)
«Еңеү» — элекке кинотеатр, Карелия Республикаһы Петрозаводск ҡалаһының Ленин урамындағы бинала урынлашҡан. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң төҙөлгән бина төбәк өһөмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә ингән.
Тарих
1944 йылдың октябрендә Петрозаводск ҡалаһында 600 урынлыҡ кинотеатр төҙөү тураһында ҡарар ҡабул ителә, был ҡарар ҡаланы фашист оккупацияһынан азат ителеүгә дүрт ай тулғас булдырыла. Кәңәшмә барышында бер нисә мөмкин булған проекттарҙы ҡарайҙар, шул иҫәптән архитектор Семен Якшиндың проекты ла ҡарала. Цемент һәм тимер сығымдарының күп талап ителеүенә ҡарамаҫтан, уның проекты иң уңышлы вариант булып таныла һәм был проект Карел-Фин ССР-ы Халыҡ комиссарҙары советы рәйесе тарафынан раҫлана.
Якшин проекты буйынса Өфөлә немец хәрби әсирҙәре ҡулдары көсөн файҙаланып 1948 йылда был Еңеү кинотеатрының-«игеҙәге» төҙөлгән. Был маҡсатҡа бүленгән участкала бинаны 1948 йылда Ленин проспектының № 61 участкаһында төҙөй башлағандар, төҙөлөш өс йыл дауамында алып барылған, өҫтәүенә немецтар төҙөлөш башында ғына булып, ә инде артабан төҙөлөш урындағы фабрика-завод училищеһы уҡыусылары тарфынан башҡарылған.
«Еңеү» кинотеатрын тантаналы асыу 1951 йылдың 1 ғинуарында үтә. Был көндә кинотеатрға ике меңдән ашыу кеше кино ҡарарға килә, ә Александр Столперҙың «Далеко от Москвы» фильмы иң беренсе итеп күрһәтелгән фильм була, был фильм 1951 йылда 1-се дәрәжә Сталин премияһына лайыҡ булған була.
Кинотеатрҙың репертуарында төрлө фильмдар була: хәрби-патриотик һәм тарихи-документаль фильмдар, етди драма һәм комедия таҫмалары, фәнни-популяр картиналар. Ватан фильмдары менән бер рәттән шулай уҡ сит ил таҫмалары күрһәтелгән, ә балалар каникулдары ваҡытында улар өсөн мультфильм һәм фильмдар күрһәтелә. Октябрь революцияһының 50 йыллығы байрамына әҙерләнеү барышы тураһындағы документтарҙа Карел АССР-ы кино селтәрҙәре араһында «Еңеү» кинотеатры әйҙәүсе предприятие булып тора, тип күрһәтелә.
1990-сы йылдарҙа кинотеатрға йөрөүселәрҙең һаны кәмей һәм, ниһайәт, кинотеатр ремонт эштәре үткәреү өсөн ябыла. Яңынан үҙ ишектәрен килеүселәр өсөн «Еңеү» кинотеатры бары тик 1999 йылда ғына аса — бинала косметик ремонт үткәреүҙән тыш, шулай уҡ башҡа техник яңыртыу башҡарыла: кинозал «Dolby Digital» системаһы менән йыһазландырыла һәм киң форматлы экранлыға әйләнә. Һуңғы тапҡыр кинотеатрҙа киноны 2012 йылдың апрелендә күрһәтәләр, шунан һуң уны реконструкциялауға ябалар, ләкин «Еңеү» кинотеатрының эше яңынан тергеҙелмәй.
Архитектура
Пландағы тура мөйөшлө кинотеатр бинаһы совет неоклассицизмы стиленә ҡарай, ул Ленин проспектынан квартал эсенәрәк индереп төҙөлгән. Был алым кинотеатрҙың төп ишеге алдында майҙансыҡ яһай һәм тамашасылар өсөн бинаға иркенләп инеү мөмкинлеген бирә. Кинотеатр бинаһы алдындағы буш урын бинаның күләмен һәм архитектура деталдәрен яҡшылап күрергә мөмкинлек бирә.
Дөйөм ике япмалы ҡыйыҡ аҫтында бинаның фойелы һәм тамаша заллы ике ҡатлы өлөшө һәм ярзамсы бүлмәләре торған дүрт ҡаты тоташып тора. Фасадты биҙәүҙә ордер төҙөлөшө ҡулланылған була. Бинаның беренсе ҡаты эре рустар менән биҙәлгән һәм коринф ордерының колонналары һәм пилястрҙарының нигеҙе булып тора. Төп фасадының бейектә эскә инеп торған урыны бар, уның күсәре буйынса ишек урынлашҡан. Ошо урындың өҫтөндәге архитрав пьедесталдарҙың ике колоннаһына таянған. Бина эстән һылап-семәрләп биҙәлгән: уның филенка, түбә кессондары, осло йондоҙло диск һәм гирляндалар рәүешендәге барельефтары бар.
Аҡкучукова Роза Сабирйән ҡыҙы
Аҡкучукова Роза Сабирйән ҡыҙы (12 февраль 1950 йыл — 8 февраль 2021 йыл) — башҡорт эстрада йырсыһы. 1973 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының вокалсыһы, 1999 йылдан — баш администраторы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009).
Биографияһы
Роза (Рауза) Сабирйән ҡыҙы Аҡкучукова 1950 йылдың 12 февралендә Башҡорт АССР-ының Белорет районы Абҙаҡ ауылында тыуған. «Абҙаҡта уның ата-әсәһе Нажия һәм Сабирйән Аҡкучуковтар ғаиләһе донъяны шаулатып йәшәгән абруйлы ғаиләләрҙең береһе булды. Уларҙың балалары етәксе вазифаларҙа эшләп, хаҡлы ялға сыҡты», тип яҙа Белорет районының «Урал» гәзите
Абҙаҡ һигеҙ йыллыҡ мәктәбенән һуң Роза Өфө музыка-педагогика училищеһына уҡырға инә. Уны тамамлағас, 1972 йылда Башҡорт дәүләт филармонияһында артист-вокалсы булып эш башлай.
Үҙенсәлекле моңло тауышы тамашасы күңеленә хуш килә, емешле ижады өсөн ул БАССРҙың атҡаҙанған, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы тигән исемдәргә лайыҡ була.
Йырсының репертуарында башҡорт халыҡ йырҙары менән бергә башҡорт һәм татар композиторҙарының эстрада йырҙары ла бар. Элекке СССР республикалары һәм ҡалалары буйлап гастролдәрҙә була.
1997 йылдан Роза Аҡкучукова филармонияла администратор булып эшләй.
Йырсы 2021 йылдың 8 февралендә Өфө ҡалаһында вафат булды.
Башҡарған йырҙары
Йырсы халыҡ йырҙарын да, эстрада йырҙарын да берҙәй оҫталыҡ менән башҡара. «Зөлхизә», Сыбай ҡашҡа, «Түрәкәй», «Һары ла сәс» һәм башҡалар; Хөсәйен Әхмәтов, Заһир Исмәғилев, Айрат Кәримов, Таһир Кәримов, Рафиҡ Сәлмәнов йырҙары һәм романстары, Абдулла Хәлфетдиновтың «Алтын балдаҡ», «Һин ултыртҡан муйыл», «Аҡсарлаҡ» тигән йырҙарын, оҫта һәм үҙенсәлекле башҡарып, ҙур уңыш ҡаҙана һәм тамашасыларҙа киң популярлыҡ яулай.
Ихый-Егарт
Ихый-Егарт — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лооль-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шанель Коко
Габриэль Бонер (Коко) Шанель (Gabrielle Bonheur "Coco" Chanel; 19 август 1883 йыл — 10 ғинуар 1971 йыл) — француз модельеры, «Chanel» мода йортона нигеҙ һалыусы һәм XX быуатта Европа модаһына ҙур йоғонто яһаусы. Ҡатын-ҡыҙ костюмын ябайлаштырыуға булышлыҡ иткән Шанель стиле өсөн традицион ирҙәр гардеробы элементтарын алыу һәм «зиннәтле ябайлыҡ» (le simplicité de luxe la) хас. Ул ҡатын-ҡыҙҙар модаһына билле жакет һәм ҡыҫҡа ҡара күлдәк; биҙәүестәрҙән сылбырлы сумка һәм эре бижутерия — тәү сиратта ҙур ҡаптырма-камелиялар һәм яһалма ынйы индерә. Уның фирмаһы сығарған «Chanel No. 5» хушбуйҙары XX быуат парфюмерияһының бестселлерына әүерелә.
Биографияһы
1883 йылда Сомюр (Франция) ҡалаһында тыуа. Үҙе Францияның Овернь төбәгендә ун йылға һуңыраҡ тыуғанмын, тип раҫлай. Ҡыҙға 11 йәш булғанда әсәһе вафат була. Габриэлгә саҡ 12 йәш тулғанда дүрт туғаны менән ҡалдырып, атаһы ташлап сығып китә; балалар бер ни тиклем туғандаы ҡарауында була, бер ни тиклем приютта йәшәй.
18 йәшендә Габриэль кейемдәре магазинына эшкә урынлаша, буш ваҡытында кабарела йырлай. «Ko Ko Ri Ko» һәм «Qui qu’a vu Coco» йырҙарын башҡарыуы һөҙөмтәһендә — «Коко» ҡушаматын ала. Ошондай сығыштарының береһендә уны офицер Этьен Бальсан күреп ҡала — ҡыҙ уның эргәһенә Парижға күсә, әммә тиҙҙән инглиз сәнәғәтсеһе, дуҫтары араһында «Бой» ҡушаматлы Артур Кэйпелға китә.
1910 йылда Шанель эшләпә магазины аса — йыл дауамында ул Камбон урамындағы 31-се йортҡа күсә һәм бөгөн дә шунда.
Шанель һәм уның әхирәте Мися Серт вафаты алдынан Дягилевты 1929 йылдың 19 авгусында һуңғы тапҡыр күреүселәр була. Улар уны Сан-Микелела ерләүҙе лә үҙҙәре ойоштора, сөнки Дягилевтың да, уның эргәһендә булған Лифарҙың да аҡсаһы булмай
Төхвәтуллин Расфар Мөхлис улы
Төхвәтуллин Расфар Мөхлис улы (4 апрель 1933 йыл) — ғалим-социолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Социология фәндәре докторы (2000), профессор (2001). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2000).
Биографияһы
Расфар Мөхлис улы Төхвәтуллин 1933 йылдың 4 апрелендә Башҡорт АССР-ының Туймазы районы Иҫке Арсҫланбәк ауылында тыуа. 1959 йылда Башҡорт дәүләт университетының Тарих факультетын тамамлағандан һуң, хеҙмәт юлын тыуған районының Ҡаҙнаҡай тулы булмаған урта мәктәбе директоры булып башлай. 1965—2010 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында эшләй: 1979—1990 йылдарҙа БДУ-ның фәнни коммунизм кафедраһының ассистенты, өлкән уҡытыусыһы, доценты була; 1991—2001 йылдарҙа фәнни коммунизм кафедраһы доценты, политология кафедраһы профессоры;2000-2001 йылдарҙа философия һәм социология факультеты деканының уҡытыу эштәре буйынса урынбаҫары; 2001—2004 йылдарҙа — социаль хеҙмәт теорияһы кафедраһы мөдире; 2005—2010 йылдар — политология кафедраһы профессоры. 1978 йылда Мәскәү дәүләт университетының аспирантураһын тамамлай. 2000 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Ғилми эшмәкәрлеге
Расфар Мөхлис улының ғилми тикшеренеүҙәре милли үҫеш һәм милләт-ара мөнәсәбәттәргә, социаль хеҙмәт теорияһына, этносоциологияға, этнополитологияға, социологияға, политологияға, мәҙәниәт социологияһына, шәхес социологияһына ҡағыла. Ул ике тиҫтә самаһы ғилми хеҙмәт авторы. 100-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Р. М. Төхвәтуллин 2001—2007 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының социологик фәндәр буйынса кандидатлыҡ дисесертация комиссияһы рәйесе, социологик фәндәр, сәйәси фәндәр буйынса диссертация советтары ағзаһы була.
Йыназа
Йыназа (جنازة; Джаназа) — ислам ерләү йолаһы. Ҡөрьәндә ерләү йолаһы яҙылмаған, әммә фиҡһта ентекле тасуирлана. Мосолман илдәрендә ерләү йолаһы бер аҙ айырыла. Был бигерәк тә исламға тиклемге осорҙағы йолала менән бәйле, әммә бөтә илдәрҙә лә һәммә мосолмандар күҙәткән төп ҡағиҙәләр бар.
Ерләүгә әҙерлек
Хәл өҫтөндәге сөнни шәһәҙәт әйтә алһа, уға быны эшләргә кәрәк, юҡ икән, уның ҡолағына шыбырлайҙар. Шиғыйҙар йолаһында шәһәҙәт урынына Ҡөрьәндең 36-сы Йа Син сүрәһе ҡулланыла. Мәрхүмде ҡибла яғына бороп кәфенлйҙәр.
Кәфенләү
Йыуылған тәнгә бер нисә япманан торған айырым ерләү кейемдәре — кәфен кейҙерелә. Сөнниҙәр өс йәки таҡ һандан торған япма алыуҙы хәйерле һанай, шиғыйҙар өсәүҙе мотлаҡ тип иҫәпләй, әммә йыш ҡына ике ҡаплама алалар. Теләһә ниндәй төҫ ҡулланырға рөхсәт ителә, тик аҡ төҫ яҡшыраҡ, күк төҫ өнәлмәй. Мәрхүмдең күҙҙәрен ҡаплап, яңағын бәйләйҙәр. Тығыҙ итеп кәфенләп, кәүҙәһен йыназа ағасына һалалар һәм йыназа намаҙы уҡыйҙар.
Бөтә сөнни мәҙһәбтәр ҙә зарураттан ғына булмаһа (дымлы тупраҡҡа ерләнһә йәки тәне ныҡ зыян күргән булһа) табутта ерләү тейешһеҙ тип иҫәпләй.
Ерләү
Мәрхүмде мөмкин тиклем иртәрәк ерләргә кәрәк. Әгәр мосолман иртән үлһә, ерләү шул уҡ көндө ҡояш байығанға тиклем башҡарылырға тейеш. Әгәр кеше көндөҙ йәки төнөн вафат булһа, уны икенсе көндө ерләргә мөмкин. Йыназа намаҙын уҡығандан һуң кәүҙәне ерләү процессияһы оҙатыуында зыяратҡа алып китәләр. Бындай процесс тиҙ хәрәкәт итергә тейеш, ә йыназа ағасын күтәреп барыусылар туҡтамайынса, уларҙы башҡаларға тапшырырға тейеш. Ҡатын-ҡыҙҙарға процеста ҡатнашыу, шулай уҡ ҡысҡырып илау тыйылған, әммә йыш ҡына был тыйыу үтәлмәй. Яҡын туғандары мәрхүмдең кәүҙәһен ҡәбергә йөҙө менән ҡиблаға ҡаратып һала.
Ҡәбер
Ҡәбер мөмкин тиклем киң булырға тейеш. Ҡәберҙәр ике төрлө була: ҡәбер төбөндә махсус соҡор (шәкке) йәки ҡәберҙең ҡибла яҡ ҡабырғаһында уйым (ләхет) ҡаҙалар. Мәрхүмде ҡәбергә Ҡөрьән сүрәләре һәм аяттары уҡып һалалар. Дин әһелдәре ҡәберҙе билдәләүҙе тыя, ләкин мәрхүмдең исеме, уның тыуған һәм вафат булған йылдары яҙылған ҡәбер ташын ҡуйыу киң таралған.
Ерләүҙең айырым осраҡтары
Мосолмандарға кафырҙар өсөн доға ҡылыу тыйыла. Уның тәнен йыумайҙар, әммә ерләйҙәр. Әгәр үлгән сабый бер тапҡыр булһа ла ҡысҡырһа, уның мәйете өҫтөндә доға ҡылырға кәрәк. Шәһиттәрҙең кәүҙәһе ғөсөлләнмәй, һәләк булған мәлдәге кейемдә ерләнә; шәфиғиҙәр шәһитте кәфенләп ерләү рөхсәт ителә тип иҫәпләй. Шәфиғиҙәрҙә, мәликиҙәрҙә һәм хәнбәлиҙәрҙә шәһиттәргә йыназа уҡылмай; хәнәфиҙәр һәм шиғыйҙар шәһиттәргә ташлама яһамай.
Ҡайғы уртаҡлашыу
Мәрхүмдең ғаиләһенең һәм яҡындарының ауыр ҡайғыһын уртаҡлашыу тәзиә (تعزية) тип атала. Уның мәрхүмдең вафатынан һуң тәүге өс көн эсендә белдерелеүе хәйерле. Шәриғәт был ваҡытта юлда булған йәки төрлө сәбәптәр арҡаһында кешенең үлеме тураһында һуңыраҡ белгән осраҡта аҙағыраҡ ҡайғы уртаҡлашырға рөхсәт итә. Бер тапҡырҙан күберәк ҡайғы уртаҡлашыу мәкруһ тип һанала.
Урындағы традицияларға ярашлы мәрхүмдең вафатынан һуң 3-сө, 7-се һәм 40-сы көнөн иҫкә алыу йолаһы таралған.
Радиология мемориалы
Радиология мемориалы — рентген нурланышы тәьҫире һөҙөмтәһендә һәләк булғандар хөрмәтенә һәйкәл. Гамбургта Изге Георгий дауаханаһы баҡсаһында ҡуйылған, 1936 йылдың 4 апрелендә асылған. Монументтағы яҙмала былай тиелә: «Һәйкәл бөтә милләт рентгенологтары һәм радиологтарына, үҙҙәренең яҡындарының ауырыуҙарына ҡаршы көрәштә ғүмерен фиҙа ҡылған табиптарға, физиктарға, химиктарға, техниктарға, лаборанттарға, шәфҡәт туташтарына арнала. Улар рентген нурҙарын һәм радийҙы медицинала һөҙөмтәле һәм хәүефһеҙ ҡулланыуға геройҙарса юл һалдылар. Уларҙың даны үлемһеҙ». Һуңыраҡ мемориаль тағы дүрт стела менән тулыландырыла, монументта барлығы 359 исем уйылған, шул иҫәптән беҙҙең 13 ватандаш.
Бөтә милләт радиологтарының Почёт китабы
Китаптың беренсе баҫмаһы 1937 йылда, икенсе баҫмаһы — 1960 йылда, өсөнсө баҫмаһы — 1992 йылда сыға. Китапта күп илдәрҙән — Австралиянан, Австриянан, Бельгиянан, Бөйөк Британиянан, Венгриянан, Германиянан, Грециянан, Даниянан, Израилдән, Һиндостандан, Испаниянан, Италиянан, Нидерландтан, Польшанан, Португалиянан, Рәсәйҙән (Арутюнов А. И., Баумгартен П., Будинов А. Т., Веселый М. Е., Гольдберг С. В., Григорьев С. П., Иванова-Подобед С. В., Либерзон И. Г., Розенблат И.М, .Розенцвейг Б. К., Штерман А. Ю.), АҠШ-тан, Финляндиянан, Франциянан, Чехословакиянан, Швейцариянан, Швециянан, Югославиянан, Япониянан рентген нурланышы тәьҫире арҡаһында һәләк булған кешеләрҙең биографияһы.
Зруг
Зруг — Рәсәйҙәге йылға. Төньяҡ Осетия — Алания биләмәләрендә аға. Йылға Нар йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ардон йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әйүпова Ләлә Әҙһәм ҡыҙы
Әйүпова (Имашева) Ләлә Әҙһәм ҡыҙы (18 август 1951 йыл) — журналист. «Гөлистан» Яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең генераль директоры.
Биографияһы
Ләлә Әҙһәм ҡыҙы Имашева 1951 йылдың 18 авгусында Башҡорт АССР-ы Бишбүләк районы Аҙнай ауылында уҡытыусылар династияһы ғаиләһендә тыуған.
Аҙнай һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә уҡый. Тәүҙә Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай. Һуңғараҡ — Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының тәбиғи-география факультетын тамамлай.
Хеҙмәт юлы һәм ҡаҙаныштары
Имашева Ләлә Әҙһәм ҡыҙы хеҙмәт юлын 1970 йылда Аҙнай һигеҙ йыллыҡ мәктәбенең оҙайтылған көн төркөмө тәрбиәсеһе булып башлай.
1972 йылда БАССР-ҙың телевидение һәм радиотапшырыуҙар Комитеты радио-телевидение үҙәгендә киң мәғлүмәт саралары секретарь-машинисткаһы хеҙмәтен башҡара. Артабан радиотапшырыуҙар цехында тауыш яҙҙырыу операторы, «Эфир Башкортостана» гәзитенең иғландар һәм баҫма программалар буйынса кесе мөхәррире, «Башҡортостан» Дәүләт теле-радиотапшырыуҙар компанияһы реклама-коммерция үҙәгенең өлкән мөхәррире булып эшләй. БАССР-ҙың телевидение һәм радиотапшырыуҙар Комитетында барлығы 26 йыл хеҙмәт итә.
1996 йылдың декабрендә «Радио-101 «Гөлистан» Яуаплылығы сикләнгән йәмғиәткә нигеҙ һала.
2000 йылда «Гөлистан» Яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте «Деловой мир Башкортостана» мәғлүмәти-реклама гәзитен булдыра һәм баҫтыра.
Уның етәкселегендә Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығына ҡарата Башҡортостандың лайыҡлы кешеләренең тормошон һәм ижадын яҡтыртыуға арналған ике томдан торған „Летопись достижений к 100-летию Республики Башкортостан“ биографик-публицистик баҫма донъя күрҙе.
Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына ҡарата „Живая память поколений“ китабы баҫылып сыҡты.
Ләлә Әҙһәм ҡыҙы Әйүпова Рәсәйҙә генә түгел, ә халыҡ-ара кимәлдәге ҙур күргәҙмәләрҙә: Шэньян йәрминкәһе (ҠХР, 2001 йыл), Төркиә (Измир ҡалаһы, 2003 йыл), „Нефть-Газ“ күргәҙмәһе (Пекин, 2006 йыл), Йыл һайын үтеүсе Инвестиция Форумы (AIM) (Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре, Дубай ҡалаһы, 2013 йыл, 2014 йыл), Йыл һайын үтеүсе Төҙөлөш Форумы (ОАЭ, 2014 йылдың ноябре) ҡатнаша.
Ләлә Әҙһәм ҡыҙы башланғысы менән 2008 йылда Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының тәүге директоры һәм режиссёры Булат Имашевтың 100 йәшенә ҡарата артистың тыуған Бишбүләк районы Аҙнай ауылында йорт-музейын аса. Шулай уҡ Аҙнай ауылындағы Тимербулат Имашев урамын төҙөкләндереүҙе лә финанслай.
Бенжереп
Бенжереп — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сары-Чумыш йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.
Овья
Овья — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бенжереп
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәлиә
Ғәлиә — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме, төрки телле халыҡтарҙа киң таралған.
Этимологияһы
Ғәлиә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе «бөйөк» тигәнде аңлата.
Билдәле шәхестәр
Солтанова Ғәлиә Кәлимулла ҡыҙы (16 февраль 1937 йыл) — йырсы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993) һәм халыҡ артисы (2011).
Имашева Ғәлиә Шакир ҡыҙы (17 май 1915 йыл — 5 ғинуар 1995 йыл) — совет театр рәссаме. РСФСР-ҙың (1955) һәм БАССР-ҙың (1943) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. БАССР-ҙың (1970) һәм РСФСР-ҙың халыҡ рәссамы (1973). Рәссамдар союзы ағзаһы (1938). Башҡорт профессиональ театр декорацияһы сәнғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары араһынан беренсе профессиональ рәссам. К. С. Станиславский исемендәге дәүләт премияһы лауреаты. Ике «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.
Науразбаева Ғәлиә Мөҙәрис ҡыҙы (1 июль 1930, БАССР Бөрйән районының Яуымбай ауылы — 23 март 2009, Башҡортостан Республикаһы, Бөрйән районы, Байназар ауылы) — алдынғы һауынсы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, Октябрь Революцияһы ордендары кавалеры, БАССР Юғары Советы депутаты, Коммунистик хеҙмәт ударнигы, хеҙмәт ветераны.
Мөхәмәтйәнова Ғәлиә Мөхтәр ҡыҙы (1 декабрь 1950 йыл) — педагог, дәүләт хеҙмәткәре, ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының мәғариф министры (1998—2004). Рәсәй Федерацияһы Педагогия һәм социаль фәндәр академияһының ағза-корреспонденты, педагогия фәндәре кандидаты. Башҡортостан Йәмәғәт палатаһы ағзаһы (2015). СССР-ҙың мәғариф отличнигы, Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре.
Кайбицкая Ғәлиә Мотыйғулла ҡыҙы — танылған йырсы, Татарстандың халыҡ артисы.
Измайлова Ғәлиә Баязит ҡыҙы (12 февраль 1923 йыл, РСФСР, Томск — 2 октябрь 2010 йыл, Үзбәкстан, Ташкент) — балет бейеүсеһе, балетмейстер, режиссер, Үзбәкстан ССР-ы (1951) һәм СССР (1962) халык артисы, Үзбәкстан ССР-ының Хәмзә исемендәге (1970) һәм СССР (1950) дәүләт премиялары лауреаты.
Әҙәбиәттә
Ғәлиә — Фәнил Әсәновтың «Тол ҡатындар» әҫәре геройы.
Ғәлиә — Флорид Бүләковтың «Таштуғай» пьесаһы геройы.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ғәлиә мәҙрәсәһе — Өфө ҡалаһындағы мосолман уҡыу йорто. 1906 йылдың көҙөндә асыла.
Жас Алаш
'Жас Алаш'' — ҡаҙаҡ телендәге уң-консерватив ижтимағи-сәйәси гәзит, 1921 йылда һул йүнәлештәге совет баҫмаһы булараҡ нигеҙ һалына. СССР осоронда Лениншіл жас («Ленинская молодёжь») исеме аҫтында сыға. Аҙнаһына ике тапҡыр сыға.
Тәүге йылдары
Төркөстан АССР-ы ҡаҙаҡ йәштәре өсөн тәғәйенләнгән баҫма (шул иҫәптән Ҡаҙағстандың көньяғын да үҙ эсенә алған) Төркөстан комсомол ойошмаһының рупоры булып хеҙмәт итергә тейеш була, шуға күрә 1922 йылдың 1 сентябренән «Жас ҡайрат» гәзите сыға башлай (мөхәррире Е.Алдонгаров). Гәзит яҡынса бер йыл сыға, ә 1924 йылдан уның нигеҙендә шул уҡ исемле журнал булдырыла. Әммә 1925 йылдың 3 февраленән 1926 йылдың 30 октябренә тиклем тәүҙә Ырымбурҙа, ә һуңынан Ҡыҙылурҙала элекке «Жас ҡайрат» исеме аҫтында аҙналыҡ гәзит яңынан сыға башлай. Яңынан тергеҙелгән гәзит уҡыусыларҙы илдәге һәм сит илдәрҙәге яңылыҡтар менән таныштыра. «Ҡаҙағстан йәштәре» бүлегендә урындағы йәштәр органдары эшмәкәрлеге тураһында мәҡәләләр баҫыла. «Сәләмәт тәндә — сәләмәт рух» рубрикаһы медицина һәм спортҡа арналған. «Хужалыҡ» бүлеге күсмә тормоштан ултыраҡ тормошҡа күсеүҙе пропагандалай. 1926 йылдың сентябрендә, ябылыу алдынан, гәзит Ҡаҙағстан край һәм Һырдаръя губернаһы йәштәр комитеты органы итеп үҙгәртелә.
1922 йылда Ырымбурҙа — Ҡырғыҙ АССР-ының (шул иҫәптән Ҡаҙағстанды ла үҙ эсенә алған) баш ҡалаһында күрһәтелгән баҫмалар менән бер үк ваҡытта «Ортен» йәштәр гәзите сыға, ул тиҙҙән ышанысһыҙ тигән сәбәп менән ябыла. Уның урынына «Жас казах» журналы сығарыла, ә һуңыраҡ (1924 йылдың 8 февраленән) «Енбекши казак» гәзите эргәһендә «Лениншил жас» ҡушымтаһы булдырыла (журнал етерлек оператив баҫма булып күренмәй), киләһе йылда ул «Жас казах» үҙ аллы гәзите булараҡ бүленә (бер йылдан кәмерәк сыға).
Шул уҡ 1925 йылда «Жас казак» һәм «Жас ҡайрат» журналдары «Лениншил жас» исемле журналға (яҡынса шул ваҡытта шул уҡ исемле ҡушымта сығарылыуҙан туҡтай) берләшә, 1926 йылдың ноябренән ҡаҙаҡ телендә йәштәр өсөн берҙән-бер баҫма була, һәм, ниһайәт, 1927 йылдың 22 сентябренән шул уҡ исемле гәзиткә үҙгәртелә.
«Лениншил жас»
1929 йылда гәзит баҫма урынын алмаштыра, республиканың яңы баш ҡалаһы Алма — Атаға күсә. 1931 йылдың ғинуарында ғәрәп яҙмаһынан латиницаға, ә һуңыраҡ кириллицаға күсә. 1941 йылдың октябренән, хеҙмәткәрҙәрҙең күпләп фронтҡа китеүе менән бәйле, гәзит сығарыу туҡтатыла, 1945 йылдың сентябрендә яңынан сыға башлай.
«Бер аҙ иркенлек» башланыу менән гәзиттең йөкмәткеһе һәм тышҡы ҡиәфәте ҡыҙыҡлыраҡ була, һөҙөмтәлә баҫманың популярлығы арта. «Был 1959 йыл ине, — тип иҫенә төшөрә С. Бердиҡулов, ул саҡта йәш журналист, ә киләсәктә гәзиттең баш мөхәррире, ул йылда былай ҙа популяр йәштәр гәзите „Лениншил жас“, әйтерһең дә, дандың иң юғары нөктәһендә була. Һәм миңә уның туҙған номерҙарының ҡулдан ҡулға йөрөүен үҙ күҙҙәрем менән күрергә тура килде —Мойынкумда бер баш бухгалтер йыйып барған билдәле повесты минең янымда бер үк ваҡытта дүрт кеше уҡыны». 1973 йылда гәзит «Почет Билдәһе» ордены. .
Ильясова Зөһрә Хәмит ҡыҙы
Ильясова Зөһрә Хәмит ҡыҙы (17 ноябрь 1950 йыл) — балет артисы, педагог. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1984), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1980) артисы.
Биографияһы
Зөһрә Хәмит ҡыҙы Ильясова 1950 йылдың 17 ноябрендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.
1969 йылда А. Я. Ваганова исемендәге Ленинград хореография училищеһын тамамлай (педагогы Ф. И. Балабина) һәм Өфөгә яҡшы әҙерлекле профессиональ балерина булып ҡайта. Силәбе мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһын (2012) тамамлаған. Ильясованың башҡарыу сәнғәтенә рух күтәренкелеге, музыкаль тасуирилыҡ, нескә һығылмалылыҡ һәм юғары бейеү оҫталығы хас.
1969—1980 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының балет солисы. Түбәндәге партиялар башҡара: Анель («Зәңгәр Дунай»), Маша («Щелкунчик»), Аврора («Йоҡоға талған һылыу») Жизель (А. Адандың шул уҡ исемле балеты), Одетта — Одиллия «Аҡҡош күле»); Зәйтүнгөл («Сыңрау торна»), Айгөл («Айгөл иле»; дебют, 1971, Мария «Баҡсаһарай фонтаны», Сөйөмбикә «Шүрәле»), Китри («Дон Кихот»).
Рәсәйҙең Ҙур театры, «Ла‑Скала» театры (Милан ҡалаһы, Италия) һәм башҡа сәхнәләрендә бейей. РСФСР-ҙың халыҡ артистары А. П. Головань, А. Ә. Монтаһиров менән сығыш яһай. Ульяновск (1968), Ленинград (1969) ҡалаларында БАССР сәнғәте көндәрендә, Ҡарағалпаҡ АССР-ында үткәрелгән БАССР әҙәбиәте һәм сәнғәте көндәрендә (1976) ҡатнаша. СССР һәм сит илдәр (Венгрия, Испания, Италия, Португалия, Чехословакия һәм башҡалар) буйлап гастролдәрҙә була.
1980 йылда Зөһрә Ильясова Муса Йәлил исемендәге Татар академия опера һәм балет театрының төп солисы булып китә. 1984 йылда «РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы» исемен ала.
1990 йылда Ильясова Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының ул саҡтағы директоры Радик Гәрәев саҡырыуы буйынса ҡабаттан Өфөгә ҡайта һәм 1992 йылға тиклем Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында эшләй. 1992—1994 йылдарҙа Түбәнге Новгород һәм Силәбе опера һәм балет театрҙарында эшләй. 1994 йылдан ул Хореография училищеһының (хәҙер Рудольф Нурeев исемендәге Башҡорт хореография училищеһы) директоры Алик Сәлих улы Биксурин саҡырыуы буйынса училищела педагог булып эшләй башлай.
2000—2004 йылдарҙа — Зөһрә Хәмит ҡыҙы Ҡаһирә балет академияһында (Мысыр) уҡыта.
2004 йылда ҡабаттан Өфөгә ҡайта һәм Башҡорт хореография училищеһында педагогик эшмәкәрлеген дауам итә.
Изге Урбан соборы
Изге Урбан соборы (нем. Propsteikirche St. Urbanus ) —Гельзенкирхен (Германия) ҡалаһының  төп католик ғибәҙәтханаһы. 1890 йылда Гертель Бернхард проекты буйынса төҙөлгән, ә 1893 йылдың 10 октябрендә  епископ Мюнстер Герман Дингельстад тарафынан изгеләндерелгән.
Тарихы
Сиркәү төҙөү тарихы быуаттар төпкөлөнә китә. Билдәле булыуынса, хәҙерге собор урынында бер нисә быуатҡа тиклем  шул уҡ исем менән икенсе собор булған. Сиркәү тураһында беренсе тапҡыр   1019 йылда телгә алына. Пастор Альберт Ниман башланғысы менән иҫке сиркәүҙең мәхәлләһе   1890 йылда  һүтеп алына, һуңынан   неоготик стилдә яңы собор төҙөлә. 1920 йылда сиркәү ремонтлана һәм яңынан биҙәлә, 1936 йылда  хор зонаһы ҙурайтыла һәм яңынан ҡорола. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында сиркәү ныҡ зыян күрә һәм 1946—1949 йылдарҙа яңынан ҡорола. 1963—1964 йылдарҙа яңы литургия талаптарына ярашлы интерьерының реконструкцияһы үткәрелә. Изге Урбанус соборы Гельзенкирхен ҡалаһында иң боронғо ҡоролмаларҙың береһе булып тора. Сиркәүҙә ҡаланың төп ғибәҙәттәре башҡарыла, шулай уҡ католик ҡоролма үҙенең архитектруа стимле менән күп туристарҙы йәлеп итә. Изге Урбан соборы 40 000 ашы католигы менән иң ҙур немец епархияһы иҫәбенә инә
Фёдоровка ауыл Советы (Фёдоровка районы)
Фёдоровка ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Фёдоровка районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге. Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярышлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Составы
Аҡбулат ауылы,
Гавриловка ауылы,
Кузьминовка ауылы,
Маганевка ауылы,
Улядаровка утары
Кәзә
thumb|right|150px|Тәңкәләрҙә кәзә һүрәте Кәзә  — ҡыуыш мөгөҙлөләр ғаиләһенән, тау кәзәләре ырыуынан булған йорт хайуаны. ; Кәзәләр иң беренселәрҙән булып ҡулға эйәләштерелгән хайуан.
thumb|left|180px|Әсәһен имеүсе кәзә бәрәсе Кәзә- талымһыҙ хайуан. Үлән йүнләп үҫмәгән ерҙәрҙә лә үҙенә ашарға таба. Башҡа малдар йөрөй алмаған ерҙәрҙе лә үҙләштерә. Үрмәләй ала. Йәшәү осоро 9-10 йыл. Иң күп йшәгәндәре 17 йәшкәсә етә. Хужалыҡ өсөн файҙаланыуға 7-8 йыл аҫырала.
thumb|left|200px|Ауыл кәзәләре
Геральдика
Кәзәләр ҡайһы бер ҡалалар гербында сағылыш тапҡан.
Кәзә ҡушаматы
Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районында Ләмәҙтамаҡ һәм Ҡотош ауылдарының ҡушаматы кәзә. Кешеләрен кәзәләр тиҙәр.
Сембер
Сембер (Симбирский) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 24 кеше. Почта индексы — 453346, ОКАТО коды — 80238845009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Аллаярова Нажиә Һибәт ҡыҙы
Биографияһы
Нажиә Һибәт ҡыҙы Аллаярова Башҡорт АССР-ының Учалы районының Яңы Байрамғол ауылында 1936 йылдың 15 июлендә тыуған.
Мәктәптә уҡып йөрөгән сағында уҡ уға Мәскәүҙә Башҡортостан мәҙәниәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнашыу бәхете лә тейә.
Өфө сәнғәт училищеһында һәләтле ҡыҙ Мортазина Миләүшә Ғәли ҡыҙы класына эләгә. Уҡытыу дәүерендә бик күп йондоҙҙар ҡабыҙасаҡ педагогтың тәүге уҡыусыларының береһе була ул. Нажиә Аллаярова училищены, артабан Мәскәүҙең Гнесиндар исемендәге музыка-педагогия институтын тамамлап, сирек быуат Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында эшләй.
Сыңғырлап торған саф тауышлы артист классик операларҙы ла, башҡорт халыҡ йырҙарын да, композиторҙар әҫәрҙәрен дә берҙәй оҫта башҡарыуы менән билдәле. Тормош юлдашы — композитор Абрар Ғабдрахманов ижад иткән йырҙар һәм романстар уның репертуарының ҙур өлөшөн тәшкил итә.
Маркфиппах
Маркфиппах (Markvippach) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 540 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,18 км2. Диңгеҙ кимәленән 172 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99195 һәм автомобиль коды — SOM.
Кәфен
Кәфен йәки кәфән (саван, кафан), — исламда мәрхүмдәр кейем е. Шәһиттәрҙән башҡа бөтә мосолмандарҙы ла кәфенләйҙәр.
Тасуирламаһы
Кәфенде аҡ төҫтәге материянан яһауға өҫтөнлөк бирелә, уртаса хаҡы — мәрхүмдең етешлегенә күрә. Ул яңы булырға тейеш, әммә был мөмкин түгел икән, йыуылған булыуы ла ихтимал.
Кәфендең минималь үлсәме — мәрхүмдең бөтә тәнен ҡаплаған бер киҫәк туҡыма
Кәфенгә еҫлемайҙар һибеү яҡшы.
Үле тыуған йәки төшкән баланы ерләү өсөн бер ҡат туҡымаға төрәләр.
Машҡаласыҡ (Мейәс)
Машҡаласыҡ — Силәбе өлкәһендәге Мейәс ҡалаһының төньяҡ өлөшөндәге торлаҡ массивы. Мейәстең Төньяҡ территориаль округы составына инә.
Машҡаласыҡҡа 1959 йылда нигеҙ һалына. Шулай уҡ, «Төньяҡ өлөш (ҡаланың)» исеменә эйә.
МашМашҡаласыҡ районы Мейәс йылғаһының көнсығыш ярында, Илмән тауҙары итәгендә, Мейәс I тимер юл станцияһынан төньяҡҡа табан 16 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Көнсығыштан Илмән дәүләт минералогик ҡурсаулығы менән, көнбайыштан Мейәс йылғаһы буйлап Түргеяҡ ҡасабаһы менән сиктәш. Автомобиль юлдары Машҡаласыҡты Ҡарабаш, Златоуст һәм ҡала үҙәге менән бәйләй. Райондан көнбайышҡа табан 3 км алыҫлыҡта Түргеяҡ күле урынлашҡан.
Йыл һайын июлдең беренсе йәкшәмбеһендә ҡала көнө билдәләнә.
Мәғариф
Машҡаласыҡта 20-нән ашыу балаларҙың мәктәпкәсә учреждениеһы һәм 6 урта мәктәп эшләй: лицей № 6, урта мәктәптәр № 7, № 9, № 10, № 18, № 19. Урта профессиональ белем биреү учреждениелары: Лицей № 89, Мейәс электромеханик техникумы, Силәбе юридик колледжы филиалы. Юғары уҡыу йорттары: Көньяҡ Урал дәүләт университетының Мейәс филиалының электротехника факультеты. Бынан тыш, Машгородокта бер нисә өҫтәмә белем биреү учреждениеһы бар, шул иҫәптән «Юғары уҡыу йорттары мәктәбе», 3-сө һанлы балалар сәнғәт мәктәбе, «Утрау» балалар ижад йорто.
Социаль учреждениелар
Машҡаласыҡта «Солнышко» сабыйҙар йорто һәм балалар йорто эшләй. Шулай уҡ торлаҡ массивында янғын һүндереү часы, Төньяҡ полиция бүлеге, Мәшғүллек үҙәге һәм халыҡты социаль яҡлау идаралығы эшләй.
Медицина учреждениелары
Машҡаласыҡта стационар һәм поликлиниканы үҙ эсенә алған 4-се ҡала дауаханаһы, балалар һәм стоматология поликлиникалары, бер нисә шәхси клиника һәм стоматология салондары, шулай уҡ аптекалар («Нью-Фарм», «Классика», «Медуница») эшләй.
Спорт һәм ял
Машҡаласыҡта «Северный» стадионы, йөҙөү бассейны булған «Заря» спорт һарайы, бильярд һәм боулинг-үҙәктәре, балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе, шахмат клубы һәм «Райдер» тау саңғыһы үҙәге эшләй. Шулай уҡ Машҡаласыҡта мунса-һауыҡтырыу комплексы бар.
Күңел асыу урындары
Машҡаласыҡта бер нисә ресторан («Нептун»,), кафелар («Ильмены», «М5») эшләй. Сауҙа үҙәге биләмәһендә «Звездный» күңел асыу комплексы бар. 2010 йылда Машҡаласыҡта Донъялағы иң юғары скрепка ҡуйыла, ул Гиннес рекордтар китабында урынға дәғүә итә. Скрепка бейеклеге 10 метр тәшкил итә.
Транспорт һәм элемтә
Машҡаласыҡта Мейәс ҡала транспортының бөтә төрҙәре эшләй: троллейбус, автобус, маршрут таксиҙары. «Урал Доброволецтары урамы» туҡталышындағы автостанция ҡала яны һәм ҡала ара маршруттарҙы хеҙмәтләндерә. Силәбегә, Златоустҡа, Екатеринбургҡа, Ҡарабашҡа, Арғаяшҡа, Наҙы-Петровскиға йөрөүсе автобустар ошонда туҡтай. Районда 2 элемтә бүлексәһе һәм 2 телеграф эшләй. Машҡаласыҡта транспорт проблемаһын хәл итеүҙең 4 варианты ҡарала: монорельс, автобус, трамвай, троллейбус. Ахыр сиктә, иң һөҙөмтәле һәм арзан булараҡ һуңғы вариантты һайларға булалар. 1990 йылға Машҡаласыҡта 1200 урынға иҫәпләнгән кино-концерт залы һәм кесе һауа линиялары аэродромы төҙөү күҙ уңында тотолған була.
Сауҙа
Районда 100-ҙән ашыу сауҙа нөктәһе эшләй, улар араһында дүрт сауҙа комплексы, эре сауҙа селтәрҙәре магазиндары («Магнит», «Пятерочка», «Дикси»), ваҡ сауҙа нөктәләре һәм автосалон.
Банктар
Машҡаласыҡ халҡын 4 Рәсәй һаҡлыҡ банкы бүлексәһе, Снежинский банкы, Челябинвестбанк, һәм Райффайзенбанк бүлексәләре хеҙмәтләндерә.
Варенцов Михаил Иванович
Варенцов Михаил Иванович (7 ғинуар (20 ғинуар) 1902 йыл — 26 май 1977 йыл) — СССР-ҙың ғалим-геологы, нефть һәм газ сығанаҡтары өлкәһе белгесе; Геология-минералогия фәндәре докторы (1940), профессор (1942), СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1953).
Биографияһы
Михаил Иванович Варенцов 1902 йылдың 7 ғинуарында (яңы стиль буйынса 20 ғинуарҙа) Владимир губернаһы Шуй өйәҙе Поповское ауылында тыуа.
1921—1923 йылдарҙа Иваново-Вознесенск политехник институтының әҙерлек бүлегендә уҡый.
1929 йылда Мәскәү тау академияһын тамамлай.
1927—1931 йылдарҙа СССР-ҙың Халыҡ Хужалығы Юғары Советы ҡарамағындағы Дәүләт нефть ғилми хеҙмәт институтының ғилми хеҙмәткәре булып эшләй. 1931—1934 йылдарҙа — Нефть геологик разведка институтында эшләй, 1933 йылдан — нефть геологияһы секторы мөдире.
1934—1949 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының ҡаҙылма яғыулыҡ институтында эшләй: 1936 йылда өлкән тикшереүсе һәм лаборатория мөдире, 1946 йылдан өлкән ғилми хеҙмәткәр һәм лаборатория мөдире, 1946 йылдан — директорҙың фән буйынса урынбаҫары. Бер үк ваҡытта 1929—1937 йылдарҙа И. М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть институтында уҡыта.
1949—1955 йылдарҙа ул СССР Фәндәр академияһының Геология фәндәре институты ((ИГН) Академии наук СССР) директоры булып эшләй.
1956—1977 йылдарҙа ул тағын Нефть институтында эшләй, нефть һәм газ сығанаҡтары өлкәләренең региональ тектоника лабораторияһы мөдире.
Ул «Нефтяной хозяйство» (1932—1937) һәм «Советская геология» (1936—1940) журналдарының баш мөхәррире урынбаҫары була.
СССР-ҙа фәнде советлаштырыуҙа актив ҡатнаша, «серегән капитализм» яуызлығын күрһәтә
Мәскәүҙә йәшәй (Митная урамы, 52/54 йорт, һәм Губкин урамы, 4-се йорт).
1977 йылдың 26 майында Мәскәүҙә вафат була.
Ойошмаларҙа ағзалығы
— 1925 йылдан ВКП (б) ағзаһы.
Таҡһыр
Таҡһыр (Таксырово) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 398 кеше. Почта индексы — 453614, ОКАТО коды — 80201819004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — башҡорттар 99 % тәшкил итә.