cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Леонардо Фавио
Биография
1966 йылда Леонардо Фавио «Анисето һәм Франциска тураһында романс» драмаһын төшөрә, был фильм «Көмөш ҡоҙғон» премияна лайыҡ була һәм тамашасылар араһында популярлыҡ яулай. 1998 йылда «Tres Puntos» журналының һорауламаһы буйынса фильм «бөтә замандарҙың иң яҡшы аргентин фильмы» тип исемләнә.
Леонардо Фавио бик һәләтле кеше. Бала саҡта уҡ ул гитарала уйнап өйрәнә. Уның башҡарыуындағы романтик балладалар дуҫтары араһында уңыш ҡаҙанһа, һуңынан ул ҙур сәхнәләрҙә сығыш яһай башлай. Йырсы буларак ул 1960—1970 йылдарҙа бик популяр була. Уның әҫәрҙәре 14 телгә тәржемә ителгән. Барыһы ул 20 соло альбомын яҙҙыра.
Ғүмер буйы перонизм идеологияһына тоғро булып ҡала. Перонистарға ул йәш сағында уҡ ылыға, улар менән полковник Перондың президентлыҡ осоронда тәүге ике йылда хеҙмәттәшлек итә. 1976 йылда ошо бәйләнештәр арҡаһында Леонардо Фавио илдән сығып китергә мәжбүр була, 1987 йылға тиклем сит илдәрҙә йәшәй. Перонизм темаһын һәйбәт белеүе уға 1996—1999 йылдарҙаалты сәғәтлек «Перон, хистәр симфонияһы» документаль ильмын төшөрөргә мөмкинлек бирә.
2008 йылда Леонардо Фавио «Анисето һәм Франциска тураһында романс» драмаһының яңы версияһын төшөрә — «Анисето».
2010 йылдың октябрендә Президент указына ярашлы тәғәйенләүҙәр Леонардо Фавио Аргентина мәҙәниәте илсеһе тип тәғәйенләнә (Argentina's Embassador of Culture).
1967—1973 йылдарҙа актриса Мария Ванер менән никахта тора. Уларҙың ике улы тыуа, шуларҙың береһе, Леонардо, актёр булып китә.
Йомаш ауыл Советы (Баймаҡ районы)
Йомаш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Йомаш ауылы.
Тарихы
Ойоштороу ваҡыты: 1928 йыл.
Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы"на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә. 1918 йылдың 2 декабрендә ойошторолған. Йомаш, Юлыҡ ауылдары, Ислам утары тораҡ пункттары ингән, 530 йортта 1890 кеше йәшәгән.
Совет территорияһында «Һаҡмар» колхозы, Юлыҡ урмансылығы урынлашҡан була. Шулай уҡ Совет ҡарамағында 2 балалар баҡсаһы һәм ауыл мәҙәниәт йорто, 2 китапхана, фельдшер-акушер пункттары була.
1961 йылда әлеге ауыл советында ете тораҡ пункты ингән (Йомаш, Ғәптекәй, Исмаҡай, Ислам, Комсомол, Тәңгребирҙе, Йоносбай) ингән. 1961 йылдың 14 ғинуарында Юлыҡ ауыл Советы бөтөрөлөүе арҡаһында Юлыҡ ауылы Йомаш ауыл Советы составына индерелә.
Урындағы үҙидара
Ауыл советы башлығы: Әйүпов Айрат Билал улы.
Ауыл советы хакимиәте адресы буйынса урынлашҡан:
Рәсәй 453675, Башҡортостан Республикаһы, Баймаҡ районы, Йомаш ауылы, Совет урамы, 26-сы йорт.
Рәзинә (исем)
Рәзинә — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Башҡа төрки халыҡтарында ла ҡулланыла.
Этимологияһы
Рәзинә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән, сабыр, тыныс тигәнде аңлата.
Билдәле кешеләр
Ҡаһарманова Рәзинә Дәүләт ҡыҙы (12 ноябрь 1931 йыл — 8 октябрь 2018 йыл) — артист, театр эшмәкәре. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1982), Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1971). Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1954).
Йондоҙ сәскә
thumb|250px|right|[[Бал ҡорто йондоҙ сәскәлә]]
Йондоҙ сәскә (А́стра) (лат. Aster) — ҡатмарлы сәскәлеләр ғаиләһенә кергән еҫһеҙ, эре сәскәле үҫемлек; июль- сентәбрь айҙарында сәскә ата; бал ҡорто өсөн иң һуңғы өҫтәмә аҙыҡ биреүселәр рәтенә инә.
Төрҙәре
На территории бывшего СССР произрастает 26 видов астр. В средней полосе России можно встретить следующие виды :
Көнгәк
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урамдары
Урам исеме
Тарихы
Балыҡсы волосы башҡорттарының 1784 йылдағы килешеүендә Көнгәк йылғаһы буйында типтәр ауылы Көнгәк барлыҡҡа килгәнлеге күрһәтелгән. 1816 йылда 56, 1834 — 124, 1850 — 476, 1920 йылда — 1229 татар иҫәпләнгән.
Аусаф (исем)
Аусаф — ғәрәптәрҙән ингән башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки телле халыҡтарҙа ла был исем ҡулланыла.
Этимологияһы
Аусаф исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән үҙләштерелгән, сифат, билдә; һәй­бәт мәғәнәләрен аңлата.
Тальжина
Тальжина — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 600 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Арка-Лымпараси
Арка-Лымпараси — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пойлово-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 112 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Иль (йылға)
Иль — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Крюков ҡултығында ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Крюковск гидроузеле һыу объекттары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Фәттәх
Фәттәх — башҡорт ир-ат исеме.
Этимологияһы
Фәттәх ғәрәп теленән ингән ир-ат исеме. Башлаусы, еңеүсе тигәнде аңлата.
Билдәле кешеләр
Шәмғолов Фәттәх Ғәфүрйән улы (4 август 1921 йыл — 18 апрель 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкы командиры урынбаҫары, майор. Советтар Союзы Геройы (1946, үлгәндән һуң).
Ибраһимов Фәттәх Әҙелмырҙа улы (1892 йыл — 1937 йыл) — Граждандар һуғышында ҡатнашыусы (1918—1921). Бөрйән-Түңгәүер кантонының хәрби комиссары (1921—1922). БАССР-ҙың почетлы таусыһы.
Фамилияла
Фәттәхова Вәсилә Разиф ҡыҙы (31 декабрь 1979 йыл — 26 ғинуар 2016 йыл) — Башҡортостан йырсыһы. Башҡортостан Республикаһының (2015) һәм Татарстан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2015). Композитор Урал Рәшитовтың «Тыуған яҡ» йырын башҡарыусы булараҡ популярлыҡ яулай.
Фәттәхов Рафаэль Вәлиәхмәт улы (6 ғинуар 1949 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, математик. Иҡтисад фәндәре докторы, профессор. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс университеты Төбәк тикшереүҙәр һәм арауыҡ үҫеше мәсьәләләре институты директоры. Рәсәй Федерацияһының Төбәктәр үҫеше министрлығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советы ағзаһы.
Борнзен
Борнзен (Bornsen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 350 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,07 км2. Диңгеҙ кимәленән 70 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29413 һәм автомобиль коды — SAW.
Айыт (Миәкә районы)
Айыт (Аитово) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 121 кеше.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауыл тарихы
Айыт ауылы Илекәй-Мең улусына ҡарай ( башҡа сығанаҡтарҙа Мәркет-Мең улусы), ләкин бында Юрматы улусы башҡорттары йәшәй. 1816 йылда ул 20 кеше йәшәгән 3 йорттан ғына торған. Тимәк, ул ревизия алдынан ғына барлыҡҡа килгән. 1834 йылда 133 кешенең 33-ө (сығышы менән) Стәрлетамаҡ өйәҙенән, ҡалғандары Бәләбәй өйәҙенән булған. Бөтәһе лә - керҙәштәр. 1859 йылда 46 йортта 226 кеше иҫәпкә алынған. 1917 йылда 485 башҡорт булһа, 1920 йылда - 456 кеше иҫәптә булған. 1834 йылғы ревизия буйынса,тәүге төпләнеүсе Айыттың улдарын, ейәндәрен һәм бүләләрен исемләп һанап сығайыҡ:66 йәшлек Юлдыбай Айытов, улы - Ишбулат; 66 йәшлек Көмөшбай Айытов, улы - Сәфәрғәли (уның улдары - Заһретдин, Зәйнитдин); 49 йәшлек Тимербай Айытов, улдары - Ғәбделғәлим, Ғәбделғәзиз, Ғәбделнасир; 49 йәшлек сотник (йөҙбашы) Дәүләтбай Айытов. Ул саҡта 19 йорттоң 5-ендә ике һәм өс игеҙ балалар теркәлгән.1925 йылдан һуң бүленеп сыҡҡан Ҡамышлы, Етегән, Йәштәр, Йәшелкүл, Аҡъяр- башҡорт ауылдары була.XX быуаттың башында Нарыҫтауға (1920 йылда 389 башҡорт), Сирәштамаҡҡа (1920 й. 119 башҡорт) нигеҙ һалына. Башҡа бүлендек ауылдар Тимәш, Сейәле, Туҡмаҡ-Шишмә, Йәшәһен, Ихтисад, Ҡыҙыл Шишмә, Сытырбаш, Сулпан, Өршәк ауыл хужалығын коллективлаштырыу йылдарында барлыҡҡа килгән татар ауылдары була.
Самоков
Самоков (болг. Самоков) — Болгариялағы ҡала. София өлкәһендә урынлашҡан, Самоков общинаһына инә. Халҡы 27 851 кеше тәшкил итә.
Сәйәси хәле
Самоков общинаһының кметы (мэры)   — Владимир Георгиев (Болгар социалистик партияһы (БСП)) һайлау һөҙөмтәләре буйынса община менән идара итә.
Билдәле шәхестәре
Самоковта билдәле болгар рәссамдары Димитр Христосв һәм Захарий Зограф, яҙыусы Константин Фотинов тыуған
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
РСФСР-ҙың Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
РСФСР-ҙың Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены — Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы ордены, 1920 йылдан алып 1933 йылға тиклем ғәмәлдә була, хеҙмәт эшмәкәрелегендәге айырым ҡаҙаныштары өсөн айырым кешеләргә лә, коллективтарға ла бирелгән.
Орден тарихы
Тәүгеләрҙән булып 1921 йылдың 25 апрелендә Тула ҡорал һәм Тула патрон заводтары, Охтен һәм Шостен капсул заводтары бүләкләнә: Никита Захарович Менчук — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденының тәүге кавалеры, РСФСР-ҙың Гомель губернаһы Чигиринки ауылы крәҫтиәне 1921 йылдың 28 июлендә бүләкләнә. Ә һуңғы кавалеры — РСФСР прокуроры А. В. Вышинский, 1933 йылдың 21 ғинуарында бүләкләнә.
Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса барыһы 163 орден тапшырылған, шул иҫәптән 43 эшсе коллективҡа һәм Дағстан АССР-на. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 43 коллектив (Түбәнге Новгород радиолабораторияһы хеҙмәткәрҙәре ике тапҡыр бүләкләнгән) һәм 115 хеҙмәткәр шәхсән бүләкләнгән.
1925 йылдан башлап шулай уҡ СССР-ҙың Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләү үткәрелә, әммә орден булмағанға күрә 1931 йылға тиклем республикалар ордендары бирелә.
Артабан РСФСР-ҙың Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены Бөтә Союз наградаһы — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән алыштырыла.
Савельев-Сас Александр Сергеевич
Савельев-Сас Александр Сергеевич (26 сентябрь 1932 йыл) — сыуаш шағиры, яҙыусы. Халыҡ мәғарифы алдынғыһы. М. Трубина, Ф. Кәрим, Ауырғазы район хакимиәтенең Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премиялар лауреаты. Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы (1994). Әлеге ваҡытта Башҡортостанда йәшәй һәм эшләй.
Биографияһы
Александр Сергеевич Савельев-Сас 1932 йылдың 26 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Ауырғазы районындағы Юламан тигән сыуаш ауылында тыуа.
Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң, туған колхозында эшләй. 1951—1954 йылдарҙа хәрби хеҙмәттә була. Киске мәктәпте тамамлап, Стәрлетамаҡ пединститутында юғары белем ала.
Туған мәктәбендә уҡыта, район гәзитендә эшләй.
Күп хикәйә һәм повестарын Чебоксарҙың гәзит-журналдарында баҫтыра. Уларҙың иң билдәлеһе — «Ют арăм» (Сит ҡатын) повесы. Әҙәбиәт хеҙмәткәре барлығы алты китап сығара.
Яҙыусының әҫәрҙәре урыҫ, татар, башҡорт телдәренә тәржемә ителгән.
Әлеге ваҡытта Башҡортостанда йәшәй һәм эшләй.
Әҫәрҙәре
Китаптары: «Кама пысăкрах» — Кем бейегерәк (1975), «Ялти сукмаксем» — Ауыл һуҡмаҡтары (1981), «Кашкăр сукмакĕ» — Бүре һуҡмағы (1987), «Шăнкăравлă пĕкĕ» — Дөңгөрлө дуға (1993), «Сăвăсем» — Шиғырҙар (2000).
Арка-Монгото-Епоко
Арка-Монгото-Ёпоко — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.
Тарбас
Тарбас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Назас йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Арка-Монгото-Епоко
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Тарбас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Арка-Монгото-Епоко
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Буланаш
Оло Буланаш — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирбит йылғаһының һул ярына тамағынан 146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Медея
Ясонға ғашиҡ булып, ул уға алтын руноны ҡулға төшөрөргә ярҙам итә һәм ул уның менән бергә Колхиданан Грецияға ҡаса. Ясон һуңынан башҡаға өйләнергә булғас, Медея көндәшен һәләк итеп, Ясондан булған ике балаһын да үлтерә лә ҡартатаһы Гелиос алла ебәргән ҡанатлы арбала юғала.
Миф
Медея колхида батшаһы ЭЭттың һәм океанида Идияның ҡыҙы, хоҙай Гелиостың ейәнсәре, Цирцеяның племянницаһы була. Сихырсы, шулай уҡ Гекатаның жрицаһы (йәки хатта ҡыҙы).
Ясон менән осрашыу
Аргонавтарҙың башлығы Ясонды яратҡанға, ул тылсымлы эсемлек ярҙамында уға алтын руноны ҡулға төшөрөргә һәм атаһы ҡушҡан бөтә һынауҙарҙы үтергә ярҙам итә. Башта Ясон баҫыуҙы тындары ут бөркөп торған үгеҙҙәр менән һөрөргә, шунан уға аждаһа тештәрен сәсергә тейеш ине. Тештәрҙән яугирҙәр үҫеп, тотош ғәскәр барлыҡҡа килә. Әммә Медея Ясонды алдан киҫәткәнгә Ясон ғәскәр уртаһына таш ташлай, һуғышсылар бер-береһен үлтерә башлай (сағ. Кадм). Шунан бергә Медея үҙенең үләндәре ярҙамында алтын тирене һаҡлаған драконды йоҡлата, Ясон алтын тирене урлай ала. (Мифтың ҡайһы бер версияһылары буйынса, Гераның Афродитаға биргән бойороғо арҡаһында ғына Медеяның йөрәгендә Ясонға ҡарата мөхәббәт ҡабына. Алиһә үҙе ҡурсалаған батырға кем дә булһа алтын тирене ҡулға төшөрөргә ярҙам итеүен теләй). Пиндар уны аргонавтарҙың ҡотҡарыусыһы тип атай.
"Арго"ла йөҙөү
Медея энеһе Апсиртты үҙе менән алып, аргонавтар менән Колхиданан ҡаса. Атаһының карабы "Арго"ны ҡыуып етә башлағас, Медея ҡустыһын үлтереп, тәнен киҫәктәргә бүлеп, диңгеҙгә ырғыта. Атаһының туҡтап, улының ҡалдыҡтарын йыясағын белеп, уны тотҡарлар өсөн шулай эшләй. (Икенсе вариант: Аспирт Медея менән ҡасмай, ә уны эҙәрлекләгән колхтарҙы етәкләй. Сихырсы Медея ҡустыһын алдатып, тоҙаҡҡа килтерә, ә Ясон уны үлтерә)
Аргонавт Аталанта етди яраланған була. Медея уны дауалай. Карапта Ясонға кейәүгә сыға, сөнки феакиҙар ҡасҡынды кейәүгә сығып өлгөрмәгән хәлдә генә кире биреүҙәрен талап итәләр. Ҡарап Медеяның инәһе Цирцеяның утрауында туҡтай, Цирцея үлтереү гөнаһынан таҙартыу йолаһын үткәрә.
Аргонавтар Иолкҡа ҡайтып еткәндә унда һаман Пелий тәхеттә ултыра. Ул Ясонға батшалыҡты биреүҙән баш тарта. Ясон атаһы, барлыҡ туғандары Пелий тарафынан үлтерелгәнен белә. Медея ярҙамында Ясон Пелийҙан үс ала. Медея Пелийҙың ҡыҙҙарына атайығыҙҙы йәшәртергә теләһәгеҙ, киҫкеләп, ҡайнап торған ҡаҙанға ташлағыҙ, ти. Улар ышанһын өсөн тәкәне өлөштәргә киҫкеләп ҡаҙанға ырғыта ла аҙаҡ уны терелтә. Ҡыҙҙар ышанып, аталарын үлтерәләр, ләкин Медея Пелийҙы терелтмәй.
Пелийҙың үлеменән һуң Ясон менән Медея Коринфҡа ҡасырға мәжбүр булалар.
Коринфта
Ясон һәм Медея Коринфта батшалыҡ итәләр тигән версия бар.
Төп версия буйынса, улар Коринфта Креонт батшала йәшәй башлайҙар. Уларҙың ике улы Мермер һәм Ферет тыуа. Унда 10 йыл бәхетле ғүмер итеп ҡалалар. Ясон Креонт батшаның ҡыҙы Главкҡа өйләнергә була. Ташланған, хыянаттан ярһыған Медея тылсымлы үләндәр һутына мансып көндәшенә бүләккә затлы пеплос ебәрә. Батша ҡыҙы уны кейеү менән күлдәк яна башлай, һәм Главка үҙен ҡотҡарырға маташҡан атаһы менән бергә һәләк була. Шунан Медея үҙҙәренең бәләкәй йәштәге улдарын (Мермер һәм Фересты) Ясондың күҙ алдында үлтерә лә ҡартатаһы Гелиос хоҙай (йәки Гекато) ебәргән ҡанатлы аттар (аждаһалар) егелгән арбала осоп китә.
Ясондан ҡасҡас, Медея Фиваға йүнәлә, унда ул Гераклды (шулай уҡ боронғо аргонавт) балаларҙы үлтергәндән һуң аҡылынан шашыуынан терелтә. Батыр рәхмәт йөҙөнән уға ҡалала ҡалырға рөхсәт итә, ләкин ярһыған фивандар сихырсы һәм енәйәтсе ҡатынды ҡалдырырға теләмәй ҡыуып ебәрәләр.
Афинала
Медея Афинаға килә һәм Эгей батшаның ҡатыны була. Афинала Гиппот, Коринф Креонтының улы уны хөкөмгә бирә, ләкин Медеяны аҡлайҙар. Ул Эгейға Медей исемле ул таба.
Медея тыуған яғына Колхидаға аждаһалы арбала әйләнеп ҡайта. Юлда ул Абсорида ҡалаһын йыландарҙан азат итә. Тыуған илендә атаһын ҡустыһы Перс тәхеттән бәреп төшөрөп, хакимлыҡ итә. Медеяның улы Медей Персты үлтереп, тәхеткә ултыра. Медей һуңынан Азияның байтаҡ өлөшөн яулай.
Тәкә һаҡалы
Тәкә һаҡалы (ва́йда) (Ísatis) — ҡатмарлы сәскәлеләр ғаиләһенә ҡараған ҡыҫҡа ғына шау япраҡлы. һары суҡ сәскәле үҫемлек; бал ҡорттары уның татын йыя.
ref>.
Мельбурн
Ҡала Австралияның төп коммерция, сәнәғәт һәм мәҙәниәт үҙәктәренең береһе һанала. Мельбурнды илдең «спорт һәм мәҙәниәт баш ҡалаһы» тип тә йөрөтәләр, сөнки унда ил тормошондағы мөһим спорт һәм мәҙәни ваҡиғалар үтеп тора. Ҡала викториан һәм заманса архитектуралар ҡатнашмаһы, күп һанлы парктар һәм баҡсалар, халҡының күп милләтле булыуы менән дә билдәле. 1956 йылда Мельбурнда — йәйге Олимпия уйындары, 2006 йылда Берләшмә Уйындары үтә. Бында шулай уҡ 1981 йылда — Британ Милләттәр берләшмәһе дәүләттәре башлыҡтарының осрашыуы, 2006 йылда G20 саммиты үткәрелә. 2017 йылда The Economist журналы етенсе тапҡыр рәттән Мельбурнды күп билдәләр буйынса планетаның йәшәү өсөн иң уңайлы ҡалаһы тип атай.
Мельбурн 1835 йылда Ярра йылғаһы буйында үҙ ирке менән килеп төпләнгән кешеләр тарафынан ауыл хужалығы биләмәһе сифатында нигеҙләнә (Австралияла европалыларҙың беренсе торамаһы барлыҡҡа килгәндән һуң 47 йыл үткәс). Штатта башланған алтын биҙгәге арҡаһында ҡала тиҙ арала метрополияға әүерелә һәм 1865 йылға Австралияның иң эре һәм мөһим ҡалаһы була, ләкин XX быуат башына беренселек Сиднейға күсә.
Австралия Федерацияһы 1901 йылда барлыҡҡа килә, шул ваҡыттан алып дәүләттең баш ҡалаһы Канберраға күсерелгән 1927 йылға тиклемге арауыҡта Мельбурнда Австралияның хөкүмәт учреждениелары урынлашҡан була.
Тарихы
Ярра йылғаһы һәм Порт-Филлип ҡултығы буйындағы территориялар европалыларға тиклем Австралияның вурунджери ҡәбиләһенеке була. Аборигендар бында кәм тигәндә 40 мең йыл йәшәгән. Европалылар колония булдырыу ниәтен тәүҙә 1803 йылда ғәмәлгә ашырырға тырыша, Салливан-Бей төбәгендә торама нигеҙәй, әммә бер нисә айҙан уны ташлап ҡайтып китә.
1835 йылдың майында һәм июнендә әлеге ваҡытта ҡаланың үҙәк һәм төньяҡ өлөштәре урынлашҡан территорияны Порт-Филлип ассоциацияһын ойоштороусыларҙың береһе булған Джон Бэтман тикшереп сыға, ул вурунджери ҡәбиләһенең һигеҙ башлығы менән 600 000 акр (2400 км²) ерҙе һатып алыу тураһында килешеү төҙөй. Ул Ярраның төньяҡ ярын һайлай һәм шунда ауыл төҙөләсәге тураһында белдерә. Артабан Тасманиялағы (ул саҡтағы атамаһы Ван-Димен Ере) Лонсестон ҡалаһына ҡайтып китә. Әммә Ассоциация тарафынан ебәрелгән кешеләр ауыл булаһы урынға килһә, бында Джон Паскоу Фокнер етәкселегендәге төркөмдөң ауыл төҙөп ҡуйғанын күрә. Фокнер кешеләре 1835 йылдың 30 авгусында «Энтерпрайз» карабы менән килгән була. Ике төркөм территорияны бергәләп үҙләштерергә була. Бэтмандың аборигендар менән төҙөгән килешеүен ул ваҡытта тотош Австралия территорияһына идара иткән Яңы Көньяҡ Уэльс хакимиәте юҡҡа сығара. Хакимиәт төҙөгән документҡа ярашлы, ер хакимиәт ҡарамағына күсә, шул уҡ ваҡытта бында йәшәгән кешеләрҙең хоҡуҡтары нығытыла һәм ҡала рәүешен ала барған торама ла законлаштырыла.
1836 йылда губернатор Бурк ҡаланы Порт-Филлип округының административ үҙәге тип иғлан итә, ә 1837 йылда ҡаланың беренсе планын («Ходдл планы» булараҡ билдәле) раҫлай. Шул уҡ йылдың аҙағында ҡаланың Мельбурн тигән атамаһы нығытыла, был исем Бөйөк Британияның премьер-министры, Мельбурн 2-се виконты Уильям Лэм хөрмәтенә бирелә. Уның ырыу утары Англияның Дербишир графлығындағы Мелборн тигән төбәктә урынлашҡан була. 1847 йылдың 25 июнендә королева Викторияның ярлығын уҡып ишеттергәндән һуң Мельбурн ҡала тип иғлан ителә.
1851 йылда Виктория штаты бойондороҡһоҙ колония статусы алғас, Мельбурн уның баш ҡалаһы ителә. 1850-се һәм 1860-сы йылдарҙа Мельбурн бик шәп үҫә.
1880-се йылдарға Мельбурн Британия империяһының иң ҙур, донъяның иң бай ҡалаларының береһенә әүерелә.
1891 йылда ҡалала көслө иҡтисади кризис башлана һәм үҫеш осоро тамамлана.
Австралия бойондороҡһоҙ дәүләт булараҡ ойошҡас, 1901 йылдың 1 ғинуарында Мельбурн илдең ваҡытлы баш ҡалаһы тип иғлан ителә. Австралия хөкүмәте Канберраға 1927 йылда күсә, әммә 1930 йылға тиклем Мельбурн Австралия генерал-гүбернаторының резиденцияһы булып ҡала.
ХХ быуаттың 60-сы йылдар аҙағы—70-се йылдар башында иҡтисади күтәрелеш башлана, тау-сығарыу сәнәғәте үҫә. Мельбурнға эре компанияларҙың баш офистары күсерелә. Әммә әһәмиәте буйынса яйлап Сидней алға сыға.
Топографияһы
Мельбурн Австралияның материк өлөшөнөң көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Геологик күҙлектән ҡала көнбайышта дүртенсел осор лаваһы, көнсығышта силур осоро аргиллиты һәм көньяҡ-көнсығышта голоцен осоро ҡомташлығы ултырмалары яландарының шыуышыу урынында ултыра.
Мельбурндың көнбайышы Ярра йылғаһы буйында һәм уның үҙәне буйлап урынлашҡан. Төньяҡта Ярра ҡушлыдыҡтарынан хасил булған үҙән буйлатып һуҙыла һәм Крейгибурн менән Уитлси райондарына терәлеп ослана. Көньяҡта һәм көньяҡ-көнсығышта Мельбурн Порт-Филлип ҡултығы һәм Данденонг тауҙары буйынан һуҙыла. Шунан ҡаланың райондары ҡултыҡ буйлатып көньяҡҡа борола һәм Паттерсон-Ривер йылғаһы менән Морнингтон ярымутрауына барып етә. Ошо йүнәлештә үҫкән сағында Мельбурн Фрэнкстон ҡалаһын йота. Көнбайышта Мельбурн Марибирнонг йылғаһы һәм уның ҡушылдыҡтары буйлап Македон тауына етә.
Климаты
Кёппен классификацияһы буйынса Мельбурн уртаса диңгеҙ климаты зонаһында урынлашҡан, унда һауа торошо йыш һәм көтмәгәндә алмашынып тороусан. Был уның бер яҡтан Данденонг тауҙары, икенсе яҡтан Порт-Филлип ҡултығы һыуҙары менән сикләнгән тигеҙлектә ултырыуына бәйле. Диңгеҙҙән һәм тау яғынан килгән һауа массалары бер-береһен даими алмаштырып торғанлыҡтан, ҡалалағы һауа торошо шулай үҙгәреүсән. .
Мельбурнда ҡышҡы температура материктағы Австралияның башҡа ҡалаларына ҡарағанда түбәнерәк. Ҡаланың үҙәк өлөшөндә температураның абсолют минимумы 1869 йылдың 21 июлендә теркәлгән: минус 2,8 °C. Мельбурнда ҡар һирәк яуа.
Яҙ һауа торошо ғәҙәттә йылы, яуым-төшөм әҙ була. Йәй эҫе һәм ҡоро. Температура 40 °C-тан артып та киткеләй.
Демография
Хәҙерге Мельбурн күп милләтле һәм күп төрлө динле. Виктория штатында йәшәүселәрҙең сиреге Австралияла тыумаған, Мельбурнда 233 илдән күсеп килгән кеше йәшәй, улар 180 телдә һөйләшә һәм 116 төрлө дингә ҡарай.
Хәҙерге Мельбурн урынында борон австралий аборигендары, атап әйткәндә, банаронг, вурунджери, ватаронг ҡәбиләләре йәшәгән. Хәҙер ҙә ҡала ерле халыҡ өсөн мөһим үҙәк булып ҡала. Мельбурнда Австралияның 20 мең самаһы ерле халҡы вәкиле йәшәй (ҡала халҡының 0,6 проценты).
Инглиздәр һәм ирландтар ҡаланың тәүге европалы халҡы булған. Икенсе донъя һуғышы башланғанға тиклем иммигранттарҙың күпселеген улар тәшкил иткән. Алтын ятҡылыҡтарын табыу һәм XIX быуаттың 50-се йылдарында алтын биҙгәге башланыу Мельбурндың дәррәү үҫешенә сәбәп булған. 1865 йылда Мельбурн халыҡ һаны буйынса Сиднейҙы уҙып китә. Алтын биҙгәге барған артабанғы йылдарҙа Викторияға һәм Мельбурнға Ҡытай, Германия һәм Америка Ҡушма Штаттары кешеләре күпләп килә. Икенсе донъя һуғышы тамамланғас, Мельбурнға Урта диңгеҙ илдәренән эмигранттар ағымы йүнәлә, күскенселәр башлыса Грециянан, Италиянан, шулай уҡ Төркиә һәм Кипрҙан була. 2001 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, Оло Мельбурн территорияһында 151 785 этник грек йәшәй. Австралия гректарының 47 проценты Мельбурнда йәшәй.
Ҡала төҙөлөшө һәм идаралыҡ
Мельбурнға 1835 йылда Ярра йылғаһының төньяҡ яр буйындағы 1,6 км х 0,8 км майҙанда нигеҙ һалына. Ҡала Ходдл планы (Hoddle Grid) буйынса төҙөлә. Был план ул саҡта колонияның ер үлсәүсеһе булған Роберт Ходдл тарафынан эшләнгән була. Мельбурндың үҙәк өлөшөндәге төп урамдар әле лә шул планға ярашлы көйө тора. Ҡаланың үҙәгенда тарихи урамдар һәм пассаждар күп, уларҙың иң билдәлеләре — Блок-Плейс һәм Ройял-Аркейд. Ҡала үҙәгендә тарихи һәм архитектура йәһәтенән әһәмиәтле биналар күп, мәҫәлән, Король күргәҙмә үҙәге, Виктория парламенты бинаһы, Мельбурндың Үҙәк залы. Ҡала төҙөлә башлаған урын әле лә уның үҙәге тип иҫәпләнһә лә, ул географик үҙәк түгел, сөнки XX быуатта Мельбурн көнсығыш йүнәлештә үҫә.
Мельбурн Австралияның типик ҡалаһы булып тора, сөнки уның үҫешендә, айырыуса XX быуатта, һәр австралий ғаиләһенең бәләкәс кенә ер участкаһы булған айырым йорт тураһындағы хыялын тормошҡа ашырып төҙөлгән йоҡо биҫтәләре мөһим урын ала. Мельбурн метрополияһының ҙур өлөшөнә халыҡтың һирәк ултырыуы хас. Радиаль тимер юлдар һәм трамвай юлдары төҙөлөү ҡаланың нәҡ ошондай үҫешен тәьмин итә, йәғни кешеләр сағыштырмаса арзан ер участкаларына «транспортлы коридорҙарға» яҡын урындарға йорт һалып төпләнә.
Мельбурнда парктар, баҡса һәм бульварҙар күп, шунлыҡтан уны «баҡса ҡала», ә Виктория штатын XIX быуаттан уҡ «Сәскәләр штаты» тип йөрөтәләр. Австралияның иң бейек алты бинаһының бишеһе — Мельбурнда, уларҙың иң бейеге — Эврика башняһы.
Мельбурн хакимиәте ҡаланың үҙәк өлөшөнә идара итә, унда Үҙәк эш районы һәм ҡайһы бер күрһе райондар инә. Ләкин хакимиәт башлығы, Мельбурндың лорд-мэры, йыш ҡына (айырыуса сит ил сәфәрҙәрендә) Оло Мельбурндың вәкиле тип ҡабул ителә. 2006 йылда ул саҡтағы Мельбурн лорд-мэры Джон Со «Донъя мэры» тигән абруйлы наградаға лайыҡ була. 2008 йылда был вазифаға Роберт Дойл һайлана.
Оло Мельбурндың ҡалған территорияһы урындағы 30 муниципалитетҡа бүленгән. Уларҙың ҡала яны районы статусындағы дүртеһенән башҡа ҡалған бөтәһе лә ҡала хакимиәте статусына эйә. Район хакимиәттәре советтар ойоштора һәм үҙҙәренә тапшырылған вәкәләттәр даирәһе өсөн яуаплы булып тора (улар Виктория штаты хөкүмәте тарафынан Урындағы үҙидаралыҡ тураһындағы 1989 йылғы Закон нигеҙендә бирелә Local Government Act 1989.(инг.) ).
Тотош ҡала мәнфәғәтендәге сараларҙың күпселеге Виктория штаты хөкүмәте тарафынан үткәрелә. Хөкүмәт буйһоноуындағы өлкәләр: йәмәғәт транспорты, төп юлдар, транспорт хәрәкәтенә идара итеү, полиция, мәғариф, ҡала инфраструктураһын планлаштырыу һәм уға идара итеү.
Иҡтисады
Австралия автомобиль сәнәғәте предприятиеларының күпселеге Мельбурнда урынлашҡан. Уларға Форд менән Тойотаның автомобиль йыйыу заводтары, Холден автомобилдәре өсөн двигателдәр етештереү заводы инә. Бында башҡа сәнәғәт тармаҡтары предприятиелары ла бар, ҡала шулай уҡ эре финанс һәм коммерция үҙәге тип һанала.
Мельбурн — заманса технологиялар үҙәге. Компьютер йәки мәғлүмәт технологиялары менән бәйле тармаҡтарҙа 60 000-дән ашыу кеше эшләй, Австралия буйынса был өсөнсө күрһәткес булып тора. Был индустрияның әйләнеше AUD$ 19,8 миллиардҡа етә, шуның AUD$ 615 миллионы экспортҡа китә.
Мельбурн Азия-Тымыҡ океан төбәгендәге эре банк эшмәкәрлеге үҙәгенә әүерелгән.
Туризм Мельбурн иҡтисадының төп тармаҡтарының береһе һанала. 2004 йыл мәғлүмәттәре буйынса, ҡалаға Австралиянан яҡынса 4,6 миллион турист һәм сит илдәрҙән 1,88 миллион турист килгән. Мельбурнда Австралияның эре корпорациялары урынлашҡан, улар араһында дөйөм тауар әйләнеше буйынса тәүге тиҫтәгә ингәндәрҙең бишеһе бар, атап әйткәндә — ANZ, BHP Billiton, National Australia Bank, Rio Tinto һәм Telstra.
Мельбурн, Мастеркард донъя коммерция үҙәктәре индексына ярашлы, донъяның иң эре 50 финанс үҙәге исемлегендә 34-се урынды һәм Австралияла,Сиднейҙан ғына ҡалып, икенсе урынды биләй.
2014 йылда, The Economist журналы баһаһы буйынса, Мельбурн донъяның иң ҡиммәтле ҡалалары араһында алтынсы урынды ала, Австралияла иһә — Сиднейҙан ҡала икенсе урында.
Транспорты
Мельбурндың транспорт селтәре XIX быуаттың икенсе яртыһында ҡорола башлай, ул саҡта трамвай һәм поезд йәмәғәт транспортының төп саралары була. 1950-се йылдарҙан шәхси автомобилдәр һаны ҡырҡа арта һәм шунлыҡтан автоюлдар менән шосселар төҙөлөшө лә йылдамлана. 1999 йылда Мельбурндағы йәмәғәт транспорты хосусилаштырыла.
Мельбурндың эске поездар селтәре 17 линиянан тора. Флиндерс-Стрит Стейшн вокзалы ҡалала иң ҙур вокзал һанала. Тимер юл Мельбурнды Виктория штатындағы күп ҡалалар, шулай уҡ Сидней һәм Аделаида менән бәйләй.
Мельбурндың автобустар селтәренә 300-ләп маршрут инә.
Мельбурнда шәхси транспорт киң файҙаланыла: халыҡтың 7,1 проценты ғына йәмәғәт транспортында йөрөй, ләкин һуңғы йылдарҙа бензин ҡиммәтләнеү арҡаһында уларҙың һаны арта бара.
Мельбурнда дүрт аэропорт бар. Туллимаринда урынлашҡан Мельбурн Халыҡ-ара аэропорты — уларҙың иң ҙуры.
Мәғариф һәм фән
Мельбурнда белем биреү системаһы, бөтә Виктория штатындағы кеүек үк, Белем биреү һәм баланың иртә үҫеше департаменты (DEECD) ҡарамағына инә.
Белем биреү системаһы өс баҫҡыслы итеп төҙөлгән: башланғыс белем (primary school), урта белем (secondary schools йәки secondary colleges) һәм юғары белем.
Балалар 6 йәштән 15 йәшкә тиклем мәктәптә белем ала. Уҡыусыларҙың өстән ике өлөшө самаһы — дәүләт мәктәптәрендә, ҡалғаны хосуси мәктәптәрҙә белем ала. Дәүләт мәктәптәрендә 12 йәшкә тиклем уҡыу түләүһеҙ, ләкин сит ил студеттарына был ҡағиҙә ҡағылмай. Уҡыусы ниндәй мәктәптә уҡыһа ла (дәүләт йә хосуси), уҡыу тамамланғас, берҙәм имтихан биреп, белемен раҫларға тейеш. Мельбурн университеты һәм Монаш Университеты Мельбурндың ғына түгел, бөтә Австралияның иң эре уҡыу йорттары иҫәбенә инә. 2006 йылда Мельбурн университеты Австралияның иң яҡшы икенсе университеты тип табыла.
Мельбурнда Австралияның иң боронғо уҡыу йорттары, мәҫәлән, юридик мәктәп (1857), техник (1860), медицина училищелары (1862), теш табибы (1897), музыка мәктәптәре (1891), урынлашҡан. Улар бөтәһе лә Мельбурн университеты составына инә. Мельбурнда шулай уҡ 1990-сы йылдарҙа Австралия космос тикшеренеүҙәре институты асыла.
Һаулыҡ һаҡлау
Мельбурн территорияһында Виктория хөкүмәте ҡарамағындағы 30-лап йәмәғәт дауаханаһы һәм госпитале, шулай уҡ медицина хеҙмәттәре күрһәтеүсе тағы 13 ойошма урынлашҡан. Ҡалала хосуси клиникалар һәм госпиталдәр ҙә күп. Мельбурн Австралияла мөһим медицина фәне үҙәге булып тора.
Мәҙәниәт
Мельбурнда музыкаль мәҙәниәттең тамырҙары бик тәрәндә ята. Австралияның билдәле музыканттары араһында Мельбурндыҡылар күп. Һуңғы йылдарҙа ҡала донъяла стрит-арт үҙәктәренең береһе булараҡ танылыу алған. Ҡала шулай уҡ донъяла викториан архитектураһы үҙәге булараҡ та танылған (1837—1901), был стилгә ҡараған күп биналар һаҡланған. Ҡаланың архитектура йөҙөн заманса архитектура өлгөләре лә биҙәй.
Мельбурнда театр тормошо күп төрлө. Австралия Милли балеты, Король филармония оркестры (1853 йылда барлыҡҡа килгән), күп һанлы башҡа театрҙар эшләй. Ҡала мода үҙәге булып та һанала. Бында йыл һайын Мельбурн мода фестивале үтә.
Спорт
Мельбурнда халыҡ-ара спорт ярыштары үтә. Иң әһәмиәтлеләре: Мельбурнда 1956 йылда йәйге Олимпия уйындары һәм 2006 йылда Берләшмә Уйындары үткәрелә. 2003 йылда Мельбурнда регби буйынса Донъя кубогы уйындары ойошторола; 2001 йылда Мельбурн Көньяҡ ярымшарҙа поло буйынса Донъя чемпионатын ҡабул иткән беренсе ҡала була. 2007 йылда спорттың һыуҙағы төрҙәре буйынса донъя чемпионаты, 2008 йыл башында Азия-Тымыҡ океан төбәге илдәренең уйындары уҙғарыла.
Мельбурн Австралия футболының тыуған ере һанала. Был спорт төрөндә Австралия футбол лигаһында уйнаған ун алты команданың туғыҙы Мельбурнда урынлашҡан.
Мельбурнда трибуналарында 10 000-дән ашыу тамашасы һыйҙыра алған 29 спорт ҡоролмаһы бар. 2000 йылда ҡаланың иң ҙур стадионы «Телстра Дом» төҙөлөп бөтә, ул 56 000 кешене һыйҙырырға һәләтле. Был стадион — донъяла футбол һәм крикет матчтарын ҡыйыҡ аҫтында үткәреп була торған беренсе спорт ҡоролмаһы.
2006 йылда Лондонлдың Аркспорт тикшеренеү һәм консультация биреү компанияһы Мельбурнды спорт ярыштары үткәреү өсөн донъялағы иң яҡшы ҡала тип баһалай. Был Мельбурнды донъяның рәсми булмаған спорт баш ҡалаһы тип һанарға нигеҙ бирә.
Сильва Давид
Давид Хосуэ Хименес Сильва (David Josué Jiménez Silva, испанса әйтелеше: [ˈsilβa daˈβið]; 8 ғинуар 1986 йыл, Аргинегин, Канар утрауҙары) — Испания футболсыһы, Англияның «Манчестер сити» клубы уйынсыһы һәм Испания милли йыйылма командаһының экс-уйынсыһы. Донъя чемпионы (2010), Испания йыйылма командаһы составында Европа чемпионы (2008 һәм 2012 йылдар).
Сильва ярымһаҡ һыҙатында һөжүм функцияһын үтәй, флангыларҙа ла уйнай ала, һул яҡҡа өҫтөнлөк бирә, сөнки һулаҡай, шулай уҡ үҙәк һөжүм итеүсе ярымһаҡсы бурысын да уңышлы башҡара. Сильва, йыш ҡына һөҙөмтәле пас тапшырып, плеймейкер функцияһын үтәй, шулай уҡ даими рәүештә икенсе һөжүмсе ролен башҡарып, команда һөжүмен тамамлап ҡуя.
Давид Сильва 14 йәшендә «Валенсия» йәштәр футбол клубына килеп эләгә һәм уның тәрбиәләнеүсеһе булып тора. Үҙен төп командала күрһәткәнгә тиклем ул ике миҙгел «Эйбар» һәм «Сельта» өсөн ҡуртым нигеҙендә сығыш яһай. «Валенсия» составында дүрт миҙгелдә 150-нән ашыу матчта ҡатнашып, 2010 йылда Сильва «Манчестер Сити» клубына күсә һәм шунан алып уның иң алдынғы уйынсылары береһе булып тора, клуб менән бергә дүрт тапҡыр Англия Премьер-лигаһында еңә, биш тапҡыр Футбол лигаһы кубогын ике тапҡыр Англия кубогын яулай.
Иртә йылдары
Давид Сильва 1986 йылдың 8 ғинуарында Гран-Канария утрауының көньяғында ҙур булмаған Аргинегин ҡалаһында тыуа. Уның атаһы, Фернандо Хименес, сығышы менән Канар утрауҙарынан була, полицияла эшләй һәм йәш сағында төбәк кимәлендә ярымпрофессиональ футбол командаларында уйнай, шулай уҡ был командаларҙа Испания йыйылма командаһының буласаҡ уйынсыһы Хуан Карлос Валерон да була. Давидтың әсәһе — Сильва Эва сығышы менән Япониянан. Үҙенең азат һыҙатлы булыуы һөҙөмтәһендә Давид бала сағында «Ҡытай» (El Chino) ҡушаматын ала.
Сильваға футбол менән мауығыу атаһынан күсә. бала сағында ул атаһының күнекмәләренә һәм уйындарына йөрөй, майҙандан ситтә туп менән уйнай, күп ваҡытын урамда дуҫтары менән футбол уйнап үткәрә. Балалар командаһында уйынын Сильва ҡапҡасы булып башлай, һуңынан ялан уйынсыһы була. Кумиры Микаэль Лаудрупҡа оҡшарға тырышып, үҙ урынын вингер позицияһында таба.
14 йәшендә Сильваны Мадридтың "Реал"ына ҡарарға саҡыралар. Ул баш ҡалаға тиклем оҙон юл үтә, бер нисә күнекмә үткәрә, уның күнекмәләрен клубтың баш тренеры Висенте Дель Боске үҙе ҡарай, әммә һөҙөмтәлә буйы бәләкәй булғас, командаға тура килмәй. Бер нисә айҙан, йәштәртурнирҙарында уны иғтибарға алғандан һуң, Давид "Валенсия"ның йәштәр командаһына эләгә. Атаһы уның менән күсенә һәм стадионға һаҡсы булып эшкә урынлаша.
«Валенсия»
2004 йылда "Валенсия"ла 18 йәшлек Сильваға урын табылмай, дәғүәселек бик юғары була, ә ул икенсе команда кимәленән үҫкән була. Йәш футболсы уйын тәжрибәһен туплаһын өсөн уны бер йылға Испанияның икенсе дивизиондағы «Эйбар» клубына ҡуртымға бирәләр. Ул команда составына яҡшы инеп китә һәм миҙгелдә 35 матч уйнап, 5 гол индерә. Киләһе миҙгелде лә Сильва ҡуртымда үткәрә, был юлы Испанияның элиталы дивизионына эләккән «Сельтала». Ул унда ла төп ролдәрҙә була, 34 уйын уйнай һәм 4 гол индерә. Сельта уйламаҫтан, "Валенсия"нан саҡ ҡына ҡалышып, турнир таблицаһының 6 юлын биләй.
2007/2008 йылдар миҙгеле «Валенсия» һәм Сильва өсөн ауыр була. Команда түбән кимәл күрһәтә, бер нисә ҡыйратыуға дусар була, ә яңы баш тренер Рональд Куман команданың алдынғы уйынсылары менән низағҡа инә, һөҙөмтәлә унан Каньисаресты, Ангулоны һәм Альбельданы ҡыуып сығара. «Валенсия» чемпионатта 10-сы урын ала, әммә 2008 йылдың апрелендә Испания кубогын яулауға өлгәшә. Был Сильваның карьераһында беренсе профессиональ трофей була. Команда өсөн ауыр миҙгел булыуына ҡарамаҫтан, Сильва барлыҡ уйындарҙа ҡатнаша һәм юғары әҙерлек күрһәткән аҙ һанлы уйынсыларҙың береһе була. Был уға Испания йыйылма командаһы менән Европа чемпионатына барыу мөмкинлеге бирә.
2008 йылдың йәйендә «Валенсия» эштән киткән Куманға компенсация түләү тһәм яңы клуб стадины төҙөү сығымдарына бәйле етди финанс проблемалары кисерә. Команданың ҡайһы бер алдынғы уйынсылары, шул иҫәптән Европа чемпионатында үҙен яҡшы күрһәткән Сильва ла башҡа клубтарға күсер, тип күҙаллана. Футболсы менән Англия Премьер-лигаһы клубтары ҡыҙыҡһына. «Манчестер Юнайтед» етәкселегенең тәҡдимден «Валенсия» кире ҡаҡҡан, тигән хәбәрҙәр була, шулай уҡ испанлыны «Ливерпуль» һәм «Тоттенхэм» клубтары ла һатып алырға теләй. Авнгуста Давид үҙ клубы менән тағы ла биш йылға контракт төҙөй һәм шулай итеп "Валенсия"ла ҡалыу теләген белдерә.
2008 йылдың 30 авгусында, Примераның яңы миҙгелендәге беренсе беренсе матчында Сильва тағы ла һул балтырын йәрәхәтләй. Физиотерапия ярҙам итмәй һәм футболсыға сентябрҙә операция яһала, ул өс айҙан тергеҙеү ваҡытын үтә. 2009 йылдың 3 ғинуарында, йәрәхәтләнгәндән һуң "Валенсия"ның төп составына тәүге тапҡыр сығып, Сильва «Атлетико Мадрид» командаһы ҡапҡаһына ике туп индерә. Был уның командаһына 3:1 иҫәбенә еңеү мөмкинлеген бирә. Marca гәзите, Сильва "Валенсия"ның йөҙөн ныҡ үҙгәртте, тип яҙа, ә El País баҫмаһы команданың еңеүен уның ҡаҙанышы тип баһалай. Давид бик тиҙ элекке формаһына ҡайта һәм миҙгелдең ҡалған өлөшөн "Валенсия"ның төп составында үткәрә. 2009 йылдың йәйендә сираттағы тапҡыр башҡа клубтар уға иғтибар күрһәтә башлағас, «Валенсия» президенты Мануэль Льоренте, Сильва һатылмай, тип белдерә. Испанлыны бигерәк тә Англияның «Ливерпуле» алырға тырыша һәм уның өсөн 25 миллион фунт тәҡдим итә.
«Манчестер Сити»
2010 йылдың 30 июнендә Давидтың «Манчестер Сити»ға күсеүе тураһында иғлан ителә. Трансфер суммаһы 28,5 миллион евро тәшкил итә. Контракт биш йылға иҫәпләнә. Манчестерҙа Сильва яңынан асыла, клуб фанаттарын үҙенә ғашиҡ итә. Тевес—Сильва парын белгестәр Англия Премьер-лигаһының иң көслөһө тип таный.
2011/2012 йылдар миҙгелендә «Сити»ға Серхио Агуэро һәм Самир Насри кеүек оҫталар килә, әммә Давид был йондоҙло компанияла юғалып ҡалмай, киреһенсә, уларҙың фонында асығыраҡ күренә башлай һәм 2011 йылдың сентябрендә «Премьер-лиганың иң яҡшы ай уйынсыһы» исеменә лайыҡ була.
2014 йылдың авгусында футболсы «Манчестер Сити» менән контрактын тағы ла тағы биш йылға оҙайта. "«„Сити“ менән контракт оҙайтыу — минең өсөн ғәҙәти ҡарар. Мин карьерамдың иң яуҡшы йылдарын ошо клубта иҫ киткес көйәрмәндәр менән үткәрергә теләйем», — тип белдерә Сильва команданың рәсми сайтына биргән интервьюһында.""Манчестер Сити"ҙа Давид төп уйынсы статусына эйә була. Һөжүмсе менән яҡшы бәйләнештә тора, дәғүәселәрҙең ҡапҡаһына даими хәүеф менән янай.
2017 йылдың декабрендә Сильва бер ни тиклем ваҡытта балаһының һаулығы менән проблемалар булыу арҡаһында уйндарҙа ҡатнашмай: «Минең улым Матео тыуҙы. Ул ваҡытынан алда тыуҙы һәм табиптар ярҙамында һәр көн йәшәү өсөн көрәшә». 2018 йылдың 11 майында Матео дауахананан сыға.
2019 йылдың 26 июнендә Сильва 2020 йылдың йәйендә «Манчестер Сити»ҙан китәсәген белдерә.
Йыйылма командаһы
2003 йылда үҫмерҙәр командалары араһында Донъя чемпионатында Давид «Бронза туп»ҡа эйә була һәм командаһына финалға етергә ярҙам итә. 2005 йылдағы Донъя йәштәр чемпионатында дүрт гол индереп, Испания йыйылма командаһына турнирҙың 1/8 финалына етергә ярҙам итә.
Давидтың Испания йыйылма командаһы өсөн дебюты 2006 йылдың 15 ноябрендә Румынияға ҡаршы иптәштәрсә матчта үтә. Ул шулай уҡ Англия еңелгән матчта ла уйнай. Беренсе матчтарҙа яҡшы уйын күрһәтеп, Сильва йыйылма командала урынын һаҡлап ҡала. 2007 йылдың 22 авгусында, Грецияға ҡаршы иптәштәрсә матчта испандар 3:2 иҫәбенә еңә, Сильва 2 гол индерә. 2008 йылда Испания йыйылма командаһы өсөн триумфаль булған Европа чемпионатында, Рәсәй командаһына ҡаршы ярымфиналда ҡатнаша. Унда испандар 3:0 иҫәбе менән еңә, Сильва 82-се минутта өсөнсө гол индерә.
Давид үҙ активына 2010 йылдың Донъя чемпионатын индерә алмай, сөнки баш тренер Висенте дель Боске 24 йәшлек футболсыға Швейцария менән уйындағы еңелеүҙе (1:0) аҡлау мөмкинлеге бирмәй. Һуңыраҡ Давид был хаҡта: 2010 йылда Европа чемпионатында Швейцарияға еңелгәс, эҙемтәләре миңә генә ҡағылды. Был мин ҡорбан булған беренсе генә хәл түгел. Әгәр мин «Барселона» йәки «Реал» өсөн уйнаһам, хәл-торош икенсе булыр инеме икән? Дөрөҫөн әйткәндә, әгәр мин был командаларҙың берәйһенә күсһәм, миңә мөнәсәбәт икенсерәк булыр кеүек тойола", — ти.
Евро-2012 финалында Сильва Италия командаһы ҡапҡаһына тәүге тупты индерә. Матч Испания йыйылма командаһы файҙаһына 4-0 иҫәбе менән тамамлана. Шулай уҡ айырыла: Альба Жорди, Фернандо Торрес һәм Хуан Мата айырылып тора.
2018 йылдың 13 авгусында, Рәсәйҙәге Донъя чемпионатынан һуң, 32 йәшендә йыйылма командалағы карьераһын тамамлай.
Уйын ҡылыҡһырламаһы
4-3-3 схемаһы буйынса уйын ваҡытында бер һөжүмсе һәм ике һөжүм итеүсе флангы ярымһаҡсыһы һөжүме комбинацияһында Сильва бик йыш вингер функцияһын башҡара. Һулаҡай булһа ла, ул һул флангыла ла, уң флангыла ла уйнай уйнай ала, инсайд манераһына өҫтәнләк бирә, йәғни дәғүәселәр ҡапҡаһына яҡынлашҡан һайын үҙәккә күсә һәм юғары тиҙлеге, яҡшы дриблингыяйыраҡ үҙәк һаҡсыларға ҡаршы һөҙөмтәле уйнау мөмкинлеге бирә. Әммә Сильва үҙәккә уйнарға сығып, оборонала асыҡ урын ҡалдырғанда флангы һаҡсыларына фланганы ҡапларға тура килә.
Башҡа, һөжүм линияһы тығыҙлығы юғары булғанда (мәҫәлән, ике һөжүмсе менән уйнағанда йәки үҙәк һөжүмсе ярымһаҡсы менән уйнағанда), фланга ярымһаҡсылары роле үҙгәрә. Был осраҡтаСильва бик йыш үҙәктә һөжүмселәр эргәһендә урынлаша, компактлы киңлектә хәрәкәт итә, әммә шул уҡ команда буйынса партнерҙарына һөжүм өсөн мөмкинлектәр булдырыу диспетчеры функцияһын башҡара. Давид үҙе, үҙәктә уйнау уның өсөн әһәмитәлерәк, тип белдерә. Беренсенән, был позициянан уның үҙенең гол индереү мөмкинлектәре ҙурыраҡ, икенсенән, флангыла башҡарырға тура килгән оборона функцияларынан азат
Сильва Премьер-лиганың элиталы плеймейкерҙары иҫәбенә инә. Ул уйын ҡырын яҡшы күреүе һәм пасты оҫта биреүе менән айырылып тора. 2011/2012 йылдар миҙгелендә Сильва 12 һөҙөмтәле пас бирә һәм ошо күрһәткес буйынса Премьер-лиганың лидеры булып таныла. 2013/2014 йылдар миҙгеле уртаһында пастар һаны буйынса (90 минут уйын ваҡытында уртаса 78,94) лидерҙар рәтендә була, шул уҡ ваҡытта уның пасының 88 проценты адресатҡа барып етә. 2013/2014 йылдар миҙгелендә Давид 86 гол мөмкинлеген тыуҙыра, «Манчестер Сити»ҙа был күрһәткес буйынса уны Самир Насри ғына уҙа(92).
Командала
Валенсия
Манчестер Сити
Испания йыйылма командаһы
Статистика
2020 йылдың 5 мартында яңыртыла
Көнгәкбаш
Көнгәкбаш (Кунгакбаш) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1 кеше. Почта индексы — 452893, ОКАТО коды — 80 204 831 003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡоро Хабль
Сухая Хабль (Хабль) — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сухая Аушедз йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Крюковск гидроузеле һыу объекттары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Этнографик музей (Белград)
Белград этнографик музейы (Этнографический музей Белграда, Етнографски музеј) — Балҡан ярымутрауындағы иң боронғо этнография музейҙарҙың береһе. Стари град биҫтәһенең Студенттар майҙанында урынлашҡан.
Тарихы
Этнографик музей 1901 йылдың февралендә булдырылған, әммә уның тамырҙары бик боронғо. Этнографик әйберҙәр йыйыу XIX быуат уртаһында башлана. Сербияның Милли музейы сиктәрендә (Сербсконародни музеум) 1844 йылда күпмелер һанда этнография предметтары һаҡланған.
1872 йылда Серб ғалимдары йәмғиәте сиктәрендә этнография предметтары һаҡлау өсөн музей төҙөү тураһында аныҡ тәҡдимдәр туплана. Ошо уҡ йылда Стоян Новакович тарихи-этнография музейы проектын тәҡдим итә. 1901 йылдың февралендә Сербияның Милли музейынан этнографик коллекцияны айырым бинаға күсерәләр, һәм был дата этнографик музей барлыҡҡа килтерелгән көн тип һанала.
Этнография музейы коллекциялары тәүге ваҡытта 909 этнография предметынан, 32 китаптан, ҙур булмаған һанда фотографияларҙан һәм шулай уҡ Никола Арсеновичтың милли кейемдәр һыҙмалары йыйылған альбомдан тора. Тәүге етәксеһе итеп Сима Троянович тәғәйенләнә. Этнологик тикшеренеүҙәр һәм этнографик материалдар йыйыу 1902 йылда уҡ башлана.
Этнографик музейҙың беренсе даими экспозицияһы 1904 йылдың 20 сентябрендә асыла, һәм шунан алып музей һаҡлаусылар этнографик предметтарҙы өҙлөкһөҙ йыя, шулай уҡ музейҙың фондтарын даими арттыра.
Беренсе һәм Икенсе донъя һуғыштары осоронда Этнография музейы һуғыш ғәрәсәттәрендә күп предметтарын юғалта.
Балҡанда йәшәгән халыҡтарҙың традицион тормош рәүешен һаҡлап ҡалыуы арҡаһында, Беренсе донъя һуғышынан һуң музей фондтарын тулыландырыу дауам итә, һәм 1926 йылда Этнография музейы вестнигының беренсе томы баҫылып сыға, әлеге ваҡытта ла ул даими сығарылып килә.
Икенсе бөтә донъя һуғышынан һуң этнографик өлкәләрҙе системалы рәүештә этнологик тикшереүҙәр башлана, бик күп айырым тикшеренеүҙәр үткәрелә, шулай уҡ предметтарҙы фәнгә нигеҙләнеп системалаштырыу, консервациялау эше башлана.
Музей бинаһы
Стевчи Михайлович йортонан бирле бер нисә тапҡыр адрестары үҙгәргәндән һуң, Музей 1951 йылда 1933—1934 йылдарҙа архитектор Александр Джорджевич проекты буйынса төҙөлгән Студент майҙаны 13-сө һәм Узун-Мирков урамы 2-се йорт ултырған урамдар киҫелешендә урынлаша.
Академия паркы территорияһында махсус урында, юғары уҡыу йорттары биналарына яҡын ерҙә - (Бөйөк мәктәп йорто — хәҙерге ваҡытта Белград университеты ректораты, Яңы университет йорто — хәҙерге ваҡытта Филология факультеты), мәҙәниәт учреждениелары (Колорац исемендәге Халыҡ университеты йорто), ҡала административ биналары (Белград муниципалитеты йорто — хәҙерге ваҡытта Югослав кинотекаһы , ҡала полицияһы) янында төҙөлгән алты ҡатлы бина, төҙөлөш тамамланғас уҡ айырата мөһим архитектура әҫәр тип танылһа, хәҙерге ваҡытта иһә Сербияла модерн архитектура стиленең бер өлөшө тип баһалана.