Словакия_тарихы
XIII—XV быуаттар
XIII быуатта Словакия территорияһында күп замоктар төҙөлгән. Өҫтөнлөклө ҡалалар барлыҡҡа килгән: Трнава, Зволен, Банска-Штьявница, Стари-Теков, Крупина. 1241—1242 йылдарҙа Венгрия татар-монгол ябырылыуына дусар була. Баҫып алыусылар Банска-Штьявница һәм Зволенға барып етә, Словакия территорияһының өлөшө юҡҡа сыға. Бынан һуң һөрөлмәгән ерҙәр артынан аслыҡ килә. 1271 йылда чех короле Пржемысл Отакар хәҙерге Словакияның көньяҡ-көнбайышындағы замоктарҙы — Братислава, Пайштун, Девинды баҫып ала,  Нитраны яндыра. 1273 йылда Моравияға ҡыпсаҡтар һөжүм итә, шунан һуң Нитраны ҡыйрата. Илдә анархия урынлашыу менән көнсығыш Словакияла  феодал  Омодей Аба, ә көньяҡ-көнбайышында Чактар  тоҡомо  хужа була. «Матуш Ере» (исеме, күрәһең, 1320 йылда килеп сыға) 1311 йылдың яҙында 14 комитатты үҙ эсенә ала, ул көньяҡта Дунайҙан  көнсығышта Зволен  жупанлығына тиклем һуҙыла. Ҡеүәтле феодалдар еңелгәндән һуң, Венгрияла иҡтисади үҫеш башлана. Матуш Чак ерҙәрен король тартып ала. XIII быуат аҙағында Словакия халҡы һаны яҡынса 300 мең кеше тәшкил итә. Немец колонистары Словакия территорияһында төрлө райондарҙа, бигерәк тә Кесе Карпат, урта һәм түбәнге Спишта, урта словак мәғдән өлкәһендә урынлаша. Улар, мәҫәлән, XIII быуатта Левоча ҡалаһына нигеҙ һала. Братиславала, Спишта һәм словак Рудногорьеһында немецтар төп халыҡ була. Словактар күп йәшәгән  иҫке ҡалаларҙағы идаралыҡты немецтар баҫып алырға маташа. 1381 йылда венгр короле Людовик I «Жилина өҫтөнлөктәрен» нәшер итә, унда ҡала идаралығына словактарҙың һәм немецтарҙың тигеҙ һанын һайлау ҡарала. Немецтар үҙҙәре менән тупраҡ эшкәртеүҙең яңы һөҙөмтәле ысулдарын алып килә (Словакия тарихы, 2003), һәм ҡалаларҙың  өҫтөнлөклө ҡатламы була. Уларҙың һаны Словакия территорияһындағы бөтә халыҡтың 20% яҡын кешеһен тәшкил итә. Ике баҫыулы система яйлап өс баҫыулы менән алмашына. Тау эше үҫешә, уның боронғо үҙәге Банска-Штьявница була. Сауҙа юлдары буйында Прешов һәм Кошице ҡалалары үҫеп  сыға. Иң ҙур король ҡалалары тулы суд компетенциялары менән  (король биләмәһендә урынлашҡан) Трнава, Зволен Крупина, Нитра, Братислава, Банск-Бистрица ҡалалары була. Өҫтөнлөклө ҡалалар ирекле баҙар сауҙаһы һәм үҙидара  хоҡуғына эйә була:  ҡала халҡы  ҡала советы һәм бургомистр һайлай алған. Трнава, Братислава, Кошице һәм Левоча сит илдәр менән сауҙа алып барған. Словакияның урта быуат ҡалаларында Нюрнберг һәм Магдебург хоҡуҡтары эшләгән. Нитра, Трнава, Братислава кеүек эре ҡалаларҙа йәһүдтәр йәшәгән, улар сауҙа, һөнәрселек һәм финанс операциялары менән шөғөлләнгән. Словакия ерендә ордендар монастыры, шул иҫәптән ҡараҡоромдар, доминикансылар, цистерцианлылар, антонианлылар һәм картузианлылар монастырҙары эшләп килгән. XIII быуат архитектураһында роман стиленән  готика стиленә күсеү башланған. XIV быуат аҙағында Словакияның тау райондарының валах колонизациялауы башлана. Ваҡыт үтеү менән «валахтар» термины этник мәғәнәһен юғалта һәм малсылар тигәнде аңлата башлай. 1428 йылдан 1433 йылға тиклем Словакия территорияһы йыл һайын гуситтар отрядының талауына дусар була, улар ҡала һәм ҡәлғәләрҙе баҫып ала, халыҡтан яһаҡ йыя. Гуситтарҙың идеяларын словак ҡалалары халҡы хуплай, бигерәк тә Словакияның көнбайыш райондарында. 1440—1450 йылдарҙа элекке яугир-гуситтарҙан торған «братриктар» лагерҙары словак ерҙәрендәге  антифеодаль  хәрәкәттең  терәк пункты була. XV быуат башында Словакия территорияһында халыҡ һаны 500-ҙән алып 550 мең кеше тиклем тәшкил итә. Иң мөһим король ҡалалары булып Братислава һәм Кошице тора: уларҙа 5-10 мең кеше йәшәй. XV быуат аҙағында Словакия территорияһында 200 самаһы ҡала торағы була. Шарап эшләү үҙәктәре булып был быуатта Трнава, Братислава, Модра, Пезинок, Кошице тора. Етештерелгән шараптың бер өлөшө  Польша, Чехия, Германияға сығарыла. 1467 йылда уҡ Братиславала студенттар өсөн Истрополитан Академияһы ишектәрен аса, унда сәнғәт,  юриспруденция һәм теология уҡытыла. Ике тиҫтәнән һуң академия ябыла. Феодалдар был осорҙа Венгрияның баш ҡалаһындағы йорттарға хужа була, Словакия территорияһындағы замоктарҙы  һарайҙар итеп үҙгәртеп ҡора. Улар нәҫелдән кәшәнә булып хеҙмәт итеүсе үҙҙәренең монастырҙарына эйә булырға тейеш була. 1440 йылдарҙа магнаттарҙың башбаштаҡлығынан  һаҡланыу өсөн «Пентаполитан» ҡалалар союзы  ойошторола, ул  Кошице  Прешов, Левоча, Бардеев һәм Сабинов ҡалаларын берләштерә. 1487 йылда Словакияның көнсығыш ҡалалары  союзы барлыҡҡа килә, уға Смолник, Гелница, Рожнява, Ясов, Спишска-Нова-Вес инә.