cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Әһәмәниҙәр дәүләте
Әһәмәниҙәр державаһы (бор. фарс. Ariyānām Xšaçam ) — Азияла б. э. т. VI—IV быуаттарҙа фарсы Әһәмәни ырыуы төҙөгән дәүләт. Б. э. т. VI аҙағына Әһәмәни державаһының сиктәре көнсығышта Инд йылғаһынан алып көнбайышта Эгей диңгеҙенә, көньяҡта Нилдың беренсе һикәлтәһенән төньяҡта Кавказ аръяғына тиклем йәйрәп ятҡан.
Дәүләт тарихына ҡағылышлы сығанаҡтар
Бабил сығанаҡтарында (Кир манифесы, Бабилдың ҡолауы йылъяҙмаһы) Кир II батша осорондағы ваҡиғалар һүрәтләнә. Кирҙың Пасаргад эргәһендәге яҙмалары иң боронғо тәүсығанаҡ булып тора. Дарий батшаның Беһистун шына яҙыуҙары иң күләмле һәм ҡиммәтле һанала. Персеполь, Суза һарайҙарының диуарҙарында, Ван күле эргәһендә, Мысырҙағы Суэц эргәһендә, Наҡш-Рөстәмдә ҡаяға уйылған Дарий I төрбәһендә башҡа яҙыуҙар ҙа бар. Ғәҙәттә Әһәмәниҙәр яҙыуҙары өс телдә: боронғо фарсы, элам һәм бабил телдәрендә булған. Меңдәрсә балсыҡ таҡтанан торған авхив 1933—1934 йылдарҙа Персеполдә табыла. Табылған архив документтарының күбеһе — элам телендә, Әһәмәниҙәр дәүерендә үк халыҡ-ара аралашыу теле булып йөрөгән арам телендәгеләре лә бар. Элефант папирустары әһәмәндәрҙең Мысырҙағы хәрби колониялары тураһында һөйләүсе ҡыҙыҡлы документтар булып тора. Фарсылар тураһында мөһим мәғлүмәттәрҙе грек тарихсылар ҡалдырған. Рәсми фарсы сығанаҡтарынан, грек-фарсы һуғышы ҡатнашыусылары яҙмаларынан һәм фарсыларҙың үҙҙәре һөйләгәндәрҙән мәғлүмәт алған Геродот тың хеҙмәте айырыуса ҙур әһәмиәткә эйә. Дәүләттең төрлө өлкәләрен һүрәтләгән һәм был өлкәләр тураһында этнографик, географик белешмәләр яҙып ҡалдырған Ксенофонттың мәғлүмәттәре лә ифрат ҡиммәтле һанала.
Фарсыларҙың килеп сығышы
Фарсылар — Иранға б. э. т. XV быуаттарҙа Кавказ ашамы, Урта Азия ашамы килгән иран телле ҡәбиләләрҙең береһе. Б. э. т. IX быуат аҙағында фарсы ҡәбиләләре төркөмө Элам сигендә торлаған, унан һуң Кермандағы һәм Фарстағы киң биләмәләрҙә төпләнгән.
Административ бүленеше
Әһәмәниҙәр дәүерендә Фарсы империяһы территорияһы Греция менән Ливиянан Һиндостанға тиклемге ерҙәрҙе алып торған. Әһәмәни империяһының халҡы һаны 25 миллиондан сама менән 50 миллионға тиклем булған, был б. э. т. V—IV быуаттарҙа Ер йөҙөндә йәшәгән кешеләрҙең яртыһын тәшкил иткән. Б. э. т. 521 йылда дәүләт 20 хәрби-административ округҡа (сатраплыҡҡа— бор. фарс. xšaθra ) бүленгән, һәр береһенең башында сатраптар (бор. фарс. xšaθrapāvan) торған. Фарсылар буйһондорған батшалыҡтар (Мидия, Лидия, Яңы Бабил, Мысыр, Бактрия) төп сатраплыҡ статусын алған. Уларҙың эске бүлектәре кесе сатраплыҡ статусында булған. Сатраплыҡтарҙың бер өлөшө (мәҫәлән, Саҡтар сатраплығы, һинд сатраплыҡтарының бер өлөшө, Нубия, Фракия, Колхида) империя провинцияһы тип һаналһа ла, бер ҡасан да фарсылар идаралығында булмаған.
Сатраплыҡтар исемлеге (йыл һайын түләнгән яһаҡ күләмен күрһәтеп) түбәндәге таблицала бирелә.
Әһәмәниҙәр армияһы
Әһәмәниҙәр державаһының барлыҡҡа килеүендә һәм йәшәүендә Кир II төҙөгән ғәскәр ифрат ҙур әһәмиәткә эйә була. Ил хәрби топархияларға бүленгән була. Ғәскәр кавалериянан (asabara) һәм пехотанан (pasti) тора. Хәрби яу арбалары махсус тәғәйенләнештәге ҙур булмаған подразделениелар рәүешендә файҙаланыла. Армияның үҙәген «үлемһеҙҙәр» отряды менән батшаның атлы гвардияһы тәшкил итә. Мең «үлемһеҙ» батшаның шәхси йәнһаҡсыһы булып тора. Унлы система буйынса төҙөлгән армия подразделениелары кавалеристарға, һөңгөсөләргә һәм уҡсыларға бүленә.
Әһәмәниҙәрҙең мәҙәниәте
Әһәмәниҙәр империяһы бик ҙур булғанлыҡтан, мәҙәниәт тә төрлө була. Фарсы аҡһөйәктәре зәртүштилек (зороастризм) динендә була һәм куб рәүешле ҡорамдарҙа (Зәртүшт ҡәғбәһе) утҡа табына. Боронғо Ҡояш культы ла йәшәй (Митраға табыныу). Геродот хәбәр итеүенсә, фарсыларҙың илаһ һындарына табыныу йә булмаһа күп һанлы ҡорамдар төҙөү ғәҙәте булмай. Урындағы халыҡтарға түҙемле мөнәсәбәт хөкөм һөрә. Фарсы аҡһөйәктәре, эламдарҙан күреп, монументаль ҡоролмалар менән мауыға. Архитектурала барельефтар һәм колонналарға өҫтөнлөк бирелә.
Берҙәм рәсми тел булмай (Беһистун яҙыуҙары). Боронғо фарсы теленән тыш (ул шына яҙыуы менән яҙылған) финики яҙмалы арам теле таралған була.
Әһәмәниҙәр династияһынан Фарсия батшалары
Әһәмәниҙәр ырыуы пасаргад ҡәбиләһенән сыҡҡан була. Ксеркс I-гә тиклемге фарсы батшалары шәжәрәләрендә үҙҙәрен «Әһәмәниҙәр» ырыуынан, «парса» һәм «арья» ҡәбиләһенән тип билдәләй. Монархтарҙың титулдары — бөйөк батша, батшаларҙың батшаһы, Фарсия батшаһы, илдәр батшаһы. Рус тарихында әһәмәни батшаларын уларҙың исемдәренең грек варианты менән йөрөтөү ҡабул ителгән. Түбәндәге исемлектә был исемдәрҙең дөйөм ҡабул ителгән эллинса формаһы һәм фарсыса төп нөсхәһе бирелгән: Б. э. т. 329 йылда Фарсы империяһы Бөйөк Искәндәр Зөлҡәрнәй тарафынан яулап алына һәм юҡҡа сыға.
Ловран
Ловран (Lovran) — Истрия ярымутрауының төньяҡ көнсығышындағы ҡала, Адриатик диңгеҙенең яры буйында, Хорватияның төньяҡ өлөшөндә ята. Кварнер ҡултығы ярында урынлашҡан. Йәйге генә түгел, ҡышҡы популяр курорт булараҡ та билдәле.
Тарихы
Ловран XIX быуатҡа тиклем урта быуат диңгеҙ үҙәге кеүек билдәле.
XX быуат башында Ловран австро-венгрия юғары ҡатламының киң билдәле ҡышҡы курортына әүерелә. Тик Икенсе донъя һуғышынан һуң ғына ҡала йәйге ял өсөн курорт урыны һымаҡ үҫешә башлай.
Волошина Вера Даниловна
Волошина Вера Даниловна (30 сентябрь 1919 йыл — 29 ноябрь 1941 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған ҡыҙылармеец, Көнбайыш фронты штабының диверсия-разведка төркөмө ағзаһы. Рәсәй Федерацияһы Геройы (1994).
Биографияһы
Вера Даниловна Волошина 1919 йылдың 30 сентябрендә Щегловск ҡалаһының (хәҙер — ҡала Кемерово), шахтер һәм уҡытыусы ғаиләһендә тыуған. Беренсе кластан уҡ гимнастика һәм еңел атлетика менән шөғөлләнә. Өлкән синыфта бейеклеккә һикереү буйынса ҡала чемпионатында еңеү яулай. 1937 йылда Мәскәүҙә Дәүләт физик культура институтына уҡырға инә. Атыу, рәсем һәм шиғриәт менән мауыға. 1936 йылда Испаниялағы граждандар һуғышында ҡатнашырға теләүе тураһында ғариза яҙа. Уны кире ҡағалар.
Беренсе курста Волошина башҡа студенттар иҫәбендә ҡышҡы спорт лагерына бара. Унда ҡыҙ һалҡын тейҙерә, киҙеү арҡаһында аяҡтарына өҙлөгөү ала. Оҙаҡ дауалана, әммә һөҙөмтәлә спорт институтында уҡыуын ташларға мәжбүр була. Әммә Вера юғалып ҡалмай: Мәскәүгә килеп, Мәскәү совет кооператив сауҙа институтына уҡырға инә. 1940 йылдың сентябрендә Чкалов исемендәге Мәскәү аэроклубы курсанты булып теркәлә, унда И-153 «Чайка» самолетында осоуҙы үҙләштерә һәм парашют менән һикереү буйынса шөғөлләнә.
Һуғыш
Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән Мәскәү янында окоптар һәм танкҡа ҡаршы йырындар ҡаҙыу эшенә мобилизациялана. Октябрҙә Ҡыҙыл Армия сафына алына һәм дошман тылында эшләү өсөн Көнбайыш фронттың разведка бүлеге штабының 9903-сө хәрби часына ҡабул ителә. Вера үҙенең беренсе заданиеһына Мәскәү районындағы Завидово станцияһына 1941 йылдың 21 октябрендә китә. Бынан һуң уның немецтарҡа тылға тағы ла алты уңышлы разведкаһы була.
1941 йылдың ноябрь айында 9903-сө хәрби часть тулыландырыла. Килгәндәр араһында кисәге мәктәп уҡыусыһы Зоя Космодемьянская ла була. Тәүҙә ул коллективтан айырым йөрөй, әммә Вера бик тиҙ күңел асыҡысын таба, һәм ҡыҙҙар дуҫлаша.
Соника
Соника — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волошка йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Волошина Вера Даниловна
Һәләк булыуы
Шул уҡ көндө, фашистар Вераны язалаған ваҡытта, Головковонан ун саҡрым алыҫлыҡта, Петрищево ауылы үҙәгендә немецтар Зоя Космодемьянскаяны аҫып үлтерә.
Вераның һөйгәне — Советтар Союзы Геройы Юрий Двужильный ҙа һуғышта Могилев операцияһы барышында һәләк була. Әммә ғашиҡтарҙың юлы бергә тоташа. Кемерово ҡалаһында Волошина урамы Советтар Союзы Геройы Юрий Двужильный урамы менән киҫешә.
Мигель де Сервантес
Миге́ль де Серва́нтес Сааве́дра (Miguel de Cervantes Saavedra; сама менән 29 сентябрь 1547 йыл, Испания, Алькала-де-Энарес — 23 апрель 1616 йыл, Мадрид)— бөтә донъяға билдәле испан яҙыусыһы. Иң беренсе, донъя әҙәбиәтендә билдәле әҫәр — «Хитроумный Идальго Дон Кихот Ламанчский» романы менән таныла.
Тәүге йылдар
Мигель Сервантес хәйерселеккә төшкән дворян ғаиләһендә, Алькала-де-Энарес ҡалаһында тыуған. Уның атаһы Идальго Родриго де Сервантес ябай табип була, әсәһе — Донья Леонор де Кортина, үҙ байлығын юғалтҡан дворян ҡыҙы. Уларҙың ғаиләһендә 7 бала үҫә, Мигель иһә дүртенсе бала була. Сервантестың бала, үҫмер сағы тураһында бик аҙ билдәле. Уның тыуған йылы булып, 29 сентябрь 1547 йыл һанала. Был дата сиркәү китабындағы яҙыу буйынса билдәләнгән. Сервантестың 1547 йылдың 9 октябрендә суҡындырылыуы билдәле. в церкви Санта Мария ла Майор города Алькала-де-Энарес.
Иерусалимдың сефард общинаһы президенты Авраам Хаим фекере буйынса, Сервантестың әсәһенең тамырҙары суҡынған йәһүдтәр ғаиләһенә барып тоташа. Атаһы дворяндар ғаиләһенән. Әммә уның ата-әсәһенең йорто тыуған ҡалаһы Алькала де Энарестың худерия үҙәгенең йәһүдттәр кварталында урынлашҡан. Сервантестың өйө ҡаланың элеке йәһүдттәр үҙәгендә була.
Италия
Сервантесты Кастилионы ташлап китергә мәжбүр иткән сәбәптәр билдәһеҙ ҡала. Ул студент булғанмы, әллә хөкөмдән ҡурҡҡанмы, йәки дуэлда Антонио де Сигураны яралағаны өсөн королдең «Ҡулға алырға!» тигән ордерынан ҡасҡанмы — былар барыһы ла уның тормошоноң тағы ла бер сере булып ҡала. . Нисек кенә булмаһын, Италияға китеп, ул үҙ карьераһы өсөн башҡа йәш испандар нимә эшләй, шуның менән шөғөлләнә. Рим йәш яҙыусы өсөн үҙенең сиркәү ритуалдарын һәм бөйөклөгөн асһа, боронғо емереклектәре күп булған ҡалала Сервантес үҙе өсөн антик сәнғәтте аса һәм үҙенең иғтибарын Яңырыу дәүеренә, архитектураға һәм шиғриәткә йүнәлтә (уның итальян әҙәбиәтен белеүе әҫәрҙәрендә сағыла). Боронғо донъя ҡаҙаныштарында ул сәнғәтте терегеҙеүгә көслө импульс таба алған. . Шулай итеп, уның һуңғы эштәрендә күренгән Италияға булған бөтмәҫ һөйөүе иртә Яңырыу осорона үҙенә күрә кире ҡайтыу теләге булып тора.
Хәрби карьераһы һәм Лепантолағы алыш
1570 йылда Сервантес Испанияның Неаполь диңгеҙ пехотаһы полкына һалдат итеп алына. Ул бында, актив хеҙмәткә күскәнсе, йылға яҡын ваҡыт була. 1571 йылдың сентябрендә Сервантес Изге лига (1571) галер флот составына ингән «Маркиз» бортында йөҙөп китә. 7 октябрҙә был флот Патрасс ҡултығындағы Лепанто алышында Оттоман флотилияһын (Ғосман империяһы) еңә. Ул көндө Сервантес биҙгәк менән ауырыуына ҡарамаҫтан, түшәктән баш тартып, һуғышҡа индереүҙәрен һорай. Күреүселәр әйтеүенсә, ул: «ауырыу булһам да, палубала йәшенеп ятмайынса, һәр һалдатҡа тейеш булғанса, алышырға әҙермен», — ти. Ул корабль бортында батырҙарса алышып, 3 пуля яраһы ала — береһе иңбашына, икеһе күкрәгенә. Иңбашындағы яра һул ҡулының хәрәкәтһеҙлегенә килтерә. «Парнасҡа сәйәхәт» поэмаһында ул һул ҡулының эшмәкәрлеген уң ҡулының даны өсөн юғалтыуын әйтә (ул «Дон Кихот»-тың беренсе өлөшөнөң уңышы тураһында уйлай). Был һуғышта ҡатнашыуын Сервантес һәр ваҡытта ҙур ғорурлыҡ менән иҫкә ала. Ул Европа тарихы барышын билдәләгән ваҡиғала ҡатнашыуына ышана.
Ҡулын юғалтыу сәбәбенең икенсе, шикле булған тағы бер варианты бар. Ата-әсәһенең ярлы булыуы арҡаһында Сервантес насар ғына белем ала, йәшәү өсөн урлашырға мәжбүр була. Йәнәһе лә, нәҡ ошо урлашыуы өсөн ул ҡулынан яҙа һәм Италияға китә. Әммә был версия әллә ни ышандырмай, сөнки был ваҡытта бурҙарҙың ҡулын ҡырҡмайҙар, ә галераға ебәрәләр. Унда иһә ике ҡул да кәрәк була.
Лепантолағы һуғыштан һуң Мигель Сервантес, яралары төҙәлеп, яңынан хеҙмәткә яраҡлы булғансы, алты ай госпиталдә ята. . 1572 йылдан 1575 йылға тиклем ул Неаполдә була һәм хеҙмәтен дауам итә. Бынан тыш, Корфу (утрау) һәм Пилос Навариноға экспедицияла ҡатнаша. 1557 йылда ғосман төрөктәре тарафынан Тунис (ҡала) һәм Хальк-эль-|Уэд Ла-Гулетта баҫып алыуына шаһит була. . Тағы ла, Сервантес Португалия-ла була һәм хеҙмәте буйынса 1580 йылдарҙа, Оранға бара, Севильяла хеҙмәт итә.
Яҡынса 1575 йылда Герцог де Сессе Мигелға король һәм министрҙар өсөн рекомендация хаттары бирә (уны Мигель әсиргә алынған ваҡытта юғалта). Унда батыр һалдатҡа мәрхәмәтлек һәм ярҙам күрһәтеү һорала. .
Алжир әсирлегендә
1575 йылда Мигель Сервантес ағаһы Родриго менән «Солнце» галераһы бортында Неапольдан Барселонаға ҡайта (la Galera del Sol). 26 сентябрҙә, иртәнсәк Каталонск ярына яҡынлашҡан ваҡытта галераға алжир Корсары һөжүм итә. Һөжүм итеүселәргә ҡаршылыҡ күрһәтелә, шул арҡала «Солнце» командаһы ағзаларының күбеһе үлтерелә, ҡалғандары әсиргә алына һәм уларҙы алжирға алып китәләр.
Сервантеста табылған рекомендация хаттары, һоралған түләү суммаһын арттыра. Алжир әсирлегендә мигель Сервантес 5 йыл була (1575—1580 йылдар). Ул дүрт тапҡыр ҡасырға маташа һәм мөғжизә менән генә язаланмай тороп ҡала. Тотҡонда саҡта төрлө ғазаптарға дусар ителә.
Родриго Сервантестың атаһы, 1578 йылдың 17 мартындағы юллауында, улы Солнце галераһынан Каррильо де Кесада командаһы аҫтында әсиргә алына һәм аркебуздан атыу арҡаһында күкрәгенән яралана, һул ҡулһыҙ ҡала, тип белдерә. Мигельдең атаһының уны һатып алыуға аҡсаһы булмай, сөнки ул алдан ғына ошо уҡ кораблдә булған икенсе улы Родригоны әсирлектән аҡса түләп сығарған була. Ошо юллауҙың шаһиты булған Матео де Сантистебан Мигелде 8 йыл белеүен, уның менән Лепанто алышында, уға 22 йәки 23 йәш булғанда танышыуын белдерә. Ул алыш ваҡытында Мигелдең ауырыуын, температураһы юғары булыуына һәм уға карауатта ҡалырға ҡушһалар ҙа уның алышта ҡатнашырға хәл итеүенә лә шаһитлыҡ итә. Һуғышта күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн капитан уға ғәҙәти түләүҙән тыш, тағы ла өҫтәп дүрт дукат менән бүләкләй.
Мигельдең Алжир әсирлегендә булыуы тураһындағы хәбәрҙе Каррьедо уйһыулығының Саласар ауылында йәшәгән һалдат Габриэль де Кастаньеда хат менән килтерә. Уның мәғлүмәте буйынса Мигель ислам ҡабул иткән гректа,Арнаутриомамикапитанында яҡынса ике йыл әсирлектә була (йәғни 1575 йылда) Мигель Сервантестың әсәһенең 1580 йылдағы үтенесендә, улын һатып алыу өсөн Валенсия короллегенән тауар рәүешендә 2000 Дукат (тәнкә) сығарырға рөхсәт һорауы бедерелә. .
1580 йылдың 10 октябрендә Алжирҙа Мигель Сервантес һәм 11 шаһит ҡатнашлығында Мигельде әсирлектән һатып алыу тураһында нотариаль акт төҙөлә. 22 октябрҙә Изге Троица Ордены монахы Хуан Хиль, ошо акт нигеҙендә Сервантестың король алдындағы хеҙмәтен раҫлап, доклад әҙерләй.
Португалиялағы хеҙмәте
Әсирлектән ҡотолғас, Мигель ағаһы менән Португалияла һәм маркиз де Санта Круста хеҙмәт итә
Оранға барыу
1580 йылдарҙа Мигель король приказы менән Оранға бара.
Севильелағы хеҙмәт
Севильела ул Антонио де Гевара приказы буйынса Испан флоты эштәре менән булыша.
Америкаға китеү уйы
1590 йылдың 21 майында Мадридта Мигель Совет Индийға америка колонияһында (атап әйткәндә "'' Яңы короллектең Ревизион контораһында Яңы Гранада йәки Гватемалалағы Соконуско провинцияһының губернаторлығын йәки Картахены галераһында иҫәпсе йәки Ла-Пас (Боливия) ҡалаһында коррехидор) вакантлы урын биреүҙәрен һорап ғариза яҙа. ". 1590 йылдың 6 июнендә Индий советы рәйесе ғаризала, үтенес яҙыусы уға ниндәйҙер хеҙмәт биреүҙәренә лайыҡлы, уға ышанырға була, тигән билдә ҡалдыра.
Сервантес үҙе тураһында
1613 йылда Мигель Сервантес үҙенең «Назидательные новеллы» прологында яҙа:
Портрет аҫтында минең дуҫым: «Һеҙ бында күргән кеше оҙонса йөҙлө, каштан төҫөндәге сәсле, асыҡ ҙур маңлайлы, шат ҡарашлы, көмөрө танаулы; 20 йыл элек алтын, ә хәҙер көмөш һаҡаллы; оҙон мыйыҡлы, ҙур булмаған ауыҙлы; һирәк тә, йыш та урынлашмаған тешле, сөнки тештәре уның ни бары 6 ғына; буйы ғәҙәти — ҙур ҙа, бәләкәй ҙә түгел; йөҙөнөң төҫө яҡшы, ҡуңырға ҡарағанда асығыраҡ; еңелсә генә көмөрөрәк, ауыр аяҡлы. «Галатея» һәм «Дон Кихот Ламанчский», «Путешествие на Парнас» һәм башҡа әҫәрҙәр авторы. Уның исеме Мигель де Сервантес Сааведра. Бер нисә йыл һалдат булып хеҙмәт итә, 5,5 йыл ярым әсирлектә була һәм унда бәхетһеҙлектәрҙе түҙемле итеп үткәрергә өйрәнә. Лепантолағы диңгеҙ һуғышында аркебуздан атыу сәбәпле ҡулы ғәрипләнә».
Шәхси тормошо
1584 йылдың 12 декабрендә Мигель де Сервантес Эскивиас ҡалаһынан 19 йәшлек Каталине Паласиос де Саласарға өйләнә. Унан уға бәләкәй генә бирнә ҡала. Уның никахтан тыш тыуған бер ҡыҙы Исабель де Сервантес үҫә.
Холҡо
Биограф Шаль Мигель Сервантесты шулай тип ҡылыҡһырлай:
«Еңел-елпе, хыялланыусан шиғирға тормош белеме етешмәй, ул үҙенең хәрби кампанияларынан да, әҫәрҙәренән дә файҙа алмай. Эскерһеҙ, үҙенә дан ала белмәгән, уңышҡа иҫәп томаған кеше. Ул бар матур нәмәгә лә бер ҡатлы ғашиҡ, романтик һәм мөхәббәт хыялға бирелеүсән, һуғыш майҙанында янып тора, йә тәрән уйҙарға бата, йә ғәмһеҙ шат була... Тормошон анализлауҙан ул намыҫлы, киң күңелле, ғәжәп һәм бер ҡатлы әүлиә, бәхетһеҙлектәрендә герой, бөйөклөгөндә изге булып күренә.»
Әҙәби эшмәкәрлеге
Мигельдең әҙәби эшмәкәрлеге һуң ғына башлана. Был ваҡытта уға 38 йәш була. Беренсе хеҙмәте «Галатея (новелла)»нан (1585) һуң бик күп драматик пьесаларын ижад итә. Улар әллә ни уңыш ҡаҙанмай.
«Дон Кихот» әҫәренең буласаҡ авторы үҙенә икмәк табыу өсөн интендант хеҙмәтенә урывнлаша. Уға «Непобедимая армада» өсөн провиант һатып алыуҙы йөкмәтәләр, һуңынан недоимка йыйыусы итеп тәғәйенләйҙәр. Был бурыстарҙы башҡарғанда ҙур уңышһыҙлыҡҡа осрай. Ҡаҙна аҡсаһын бер банкирға ышынып биреп (ул был аҡсалар менән ҡаса), Сервантес 1597 йылда өҫтөнә сығыуҙа ғәйепләнеп, төрмәгә эләгә. 5 йылдан һуң уға тағы ла төрмәгә ултырырға тура килә. Уны аҡса менән мутлашып енәйәт ҡылыуҙа ғәйепләйҙәр. Был йылдар уның тормошондағы иң уңышһыҙ ваҡыт булып һанала.
Шулай ҙа ул үҙенең яҙыу эшмәкәрлеген туҡтатмай, тик ижад емешенең береһен дә баҫтырып сығармай тора.
1598 йылдан 1603 йылға тиклем Сервантестың тормошо тураһында бер нәмә лә билдәле түгел. 1603 йылда ул Вальядолидта килеп сыға. Ул унда тамаҡлыҡ ҡына эш хаҡы биргән ваҡ шәхси эштәр менән шөғөлләнә. 1604 йылда «Хитроумный Идальго Дон Кихот Ламанчский» романынң тәүге өлөшө сыға һәм Испанияла, сит илдә ҙур уңышҡа ирешә, төрлө телдергә тәржемә ителә. Тик ул авторҙың матди хәлен яҡшыртмай, киреһенсә, уға дошмандарса ҡарашты көсәйтә.
Ошо ваҡыттан алып, үлгәнсә, Сервантестың әҙәби эшмәкәрлеге туҡтамай. 1604 һәм 1616 йылдар арауығында «Дон Кихот»тың икенсе өлөшө, бөтә новеллалары, бик күп драматик әҫәрҙәре, «Путешествие на Парнас» поэмаһы һәм «Персилес и Сихизмунда» романы (автор үлгәндән һуң баҫылып сыға) яҙыла. Мигель Сервантес үлем түшәгендә лә эшләүҙән туҡтамай тиерлек. 1616 йылдың 23 апрелендә мейеләге һары һыу ауырыуынан уның ғүмере өҙөлә. Сервантестың үлгән көнө икенсе бер бөйөк яҙыусы Уильям Шекспирҙың үлгән көнө менән тура килә.
Мираҫ
Сервантес Мадридта үлә, ул унда вафатынан саҡ ҡына алда Вальядолидтан күсеп бара. Уның ҡәбере ташландыҡ хәлгә ҡала, сөнки унда бер яҙыу ҙа булмай. .
Испанияла Сервантестың мәйет ҡалдыҡтарын эҙләү башлана һәм 2015 йылдың мартында де лас Тринитариас монастырында бер кәшәнәлә табыла. 400 йыл үткәс, 2015 йылдың июнендә, Испанияла Сервантесты яңынан ерләйҙәр.
Мадридта Сервантесҡа 1835 йылда ғына һәйкәл ҡуйыла (скульпторы Антонио Сола); пьедесталда латын һәм испан телендәге ике яҙыу: «Мигель де Сервантес Сааведреға, испан шағирҙары батшаһына».
Сервантестың донъялағы әһәмиәте уның «Дон Кихот» романы менән бәйле. Әкренләп был әҫәр, бәлки, хатта авторҙың иркенән тыш та, кеше тәбиғәтенең тәрән психологик анализына, изге, әммә идеализм һәм реалистик тәжрибәлелекте тар-мар итеүсе ике яҡлы күңел эшмәкәрлегенә күсә.
Дон Кихот
Мигель де Сервантестың әҫәргә исем биргән геройҙың мажаралары хаҡындағы донъяла киң билдәлелек алған романы — «Дон Кихот». Әҫәрҙең тулы исеме — «Хәйләкәр идальго Дон Кихот Ламанчский», русса «Хитроу́мный ида́льго Дон Кихо́т Лама́нчский» испанса «El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha»). Ике томда баҫыла, уларҙың беренсеһе 1605 йылда, икенсеһе — 1615 йылда донъя күрә. Әҫәр рыцарь романдарына пародия ителеп уйланылған була. Һуңынан ул Европаның бөтә телдәренә тәржемә ителә һәм бөгөнгәсә иң популяр китаптарҙың береһе булып ҡала килә. 2002 йылда «Дон Кихот» донъя әҙәбиәтенең иң яҡшы романы булып таныла.
Был китабын яҙырға Сервантесты «Интерлюдии романсов» романы дәртләндерә. Унда күп рыцарь романдарын уҡығандан һуң аҡылдан яҙған фермер мыҫҡыллап һүрәтләнгән була: бахыр фермер ҡатынын ташлап ҡалдыра һәм лонъя буйлап сәйәхәткә сығып китә. Сервантестың геройы Дон Кихот та нәҡ шулай эшләй, тик ул буйҙаҡ була. Сюжеттың төптә ятҡан мәғәнәһе шулай уҡ испан драматургы, шағир һәм яҙыусы Лопе де Вегаға ла ишаралай: ул да, үҙенең күп һанлы автобиографик мөхәббәт әҫәрҙәрен яҙғандан һуң, ғаиләһен ҡалдыра ла флотҡа хеҙмәткә юллана.
Рус теленә тәржемәселәре
Артабанғы быуаттарҙа «Дон Кихот» романын тәржемәләйҙәр:
Ҡорманай районы
Ҡорманай райо́н (Курманаевский район) — Ырымбур өлкәһендә район.
Административ үҙәге — Ҡорманай ауылы.
География
Ҡорманай районы районы Ырымбур өлкәһенең көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан һәм төньяҡта — Быҙаулыҡ, көнсығышта — Тоцк, көньяҡта — Первомайский райондары менән һәм көнбайышта — Һамар өлкәһе менән сиктәш.
Райондың территорияһы төньяҡтан көньяҡҡа ҡарай 73 км-ға һәм көнбайыштан көнсығышҡа табан — 45 км-ға һуҙылған. Дөйөм майҙаны — 2,9 мең км².
Тарих
Район 1934 йылда ойошторола.
Иҡтисад
Районда ауыл хужалығы продукцияһы — иген һәм һөт етештерелә. Районда аграр сәнәғәтендә 3 акционер йәмғиәттәре, 17 ауыл хужалығы етештереү компанияһы, 3 коллектив хужалыҡтар, 17 — крәҫтиән-фермер хужалыҡтары һәм 5 ЯСЙ тибындағы предприятиелар эшләй.
Транспорт
Ҡорманай районы аша «Быҙаулыҡ—Һарытау» тимер юлы һәм «Бөгөлмә—Уральск» шоссе юлы магстральдәре үтә.
Кесе Кортюга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡорт иҡтисади-хоҡуҡ техникумы
Башҡорт иҡтисади-хоҡуҡ техникумы Дәүләттеке булмаған Урта-профессиональ белем биреү учрежденияһы (Негосударственное образовательное учреждение среднего профессионального образования «Башкирский экономико-юридический техникум») — Өфө ҡалаһында урынлашҡан Рәсәй Федерацияһы мәғариф буйынса Федераль Агентлығынан бирелгән Аккредитация һәм Башҡортостан Республикаһының Мәғариф Министрлығы Лицензия тарафында эшләгән техникум. БИХТ 1995 йылда Өфө ҡалаһында барлыҡҡа килгән. Ойоштороусыһы Көнсығыш иҡтисади хоҡуҡ, идара һәм гуманитар фәндәре институты.
Структура
БХИТ составында: Шулай уҡ БИХТ-тың Башҡортостандағы Стәрлетамаҡ, Салауат, Күмертау, Нефтекама ҡалаларында филиалдары, Стәрлебаш, Ҡырғыҙ-Миәкә ауылдарыда вәкәләтлектәре урынлашҡан. Ырымбур өлкәһендә лә филиалдары бар.
Сигари-Яха
Сигари-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Покотыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Япаркүл
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Клайнобринген
Клайнобринген (Kleinobringen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 288 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,11 км2. Диңгеҙ кимәленән 290 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99439 һәм автомобиль коды — AP.
Ҡайтыу (Хайтарма) фильмы
«Хайтарма́» (Qaytarma; Qaytarma — «Ҡайтыу») — режиссёр Ахтем Сейтаблаевтың ҡырым татар халҡының тарихи осорона бағышланған тарихи хәрби драматик нәфис фильмы. Фильм 1944 йылдың майында булып үткән реаль ваҡиғаларға — ҡырым татарҙарын депортациялауға бағышланған. Картинаның төп геройы — хәрби лётчик-истребитель, гвардия майоры, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Амет-Хан Султан (актёр — Ахтем Сейтаблаев).
Фильмдың премьераһы 2013 йылдың 17 майында Симферополдә үткән. Фильмға ҡарата реакция төрлө булаған һәм уның премьераһы скандалдан башланған.
Сюжеты
Фильмдағы ваҡиғалар 1944 йылдың 9 майында Севастополь ҡырындағы аэродромда башлана. Бөйөк Ватан һуғышы бара. Совет ғәскәрҙәре Ҡырымды фашист баҫҡынсыларынан азат итәләр. Севастополь өсөн барған һауа һуғышында Амет-Хандың дуҫы һәм уҙаҡташы (напарник), Андрей исемле лётчик һәләк була.
1944 йылдың 16 майында, Севастополде азат иткәндән һуң, Амет-Хан Султан үҙенең фронтташ дуҫтары Вовка һәм Франсуа менән тыуған Алупкаһына өс көнлөк отпускыға ҡайта, шунда үҙенең күп һанлы туғандары менән осраша. Ә 1944 йылдың 18 майында иртәнге сәғәт 4-тә уның күҙ алдында туған ҡырым татар халҡын, шулар араһында уның бөтөн туғандарын да, Ҡырымдан һөрөү операцияһы башланған…
Ижад итеү
2004 йылда Үзбәкстанға депортацияланған ҡырым татар ғаиләһендә тыуып үҫкән Ҡырым Автономиялы Республикаһының атҡаҙанған артисы Ахтем Сейтаблаевҡа Амет-Хан Султан тураһында фильм төшөрөү идеяһы килгән: «Ҡырым татары өсөн ул бик баһалы ир-егет. Һәм әлбиттә, актёр булараҡ, мин был герой ролен уйнағым килде. Был шотландлыға Уильям Уоллесты уйнау һымаҡ». Ахтем Сейтаблаев фильмдың режиссёры һәм төп ролде башҡарыусыһы, фильм сценарийы авторы - кинодраматург Николай Рыбалка.
Хайтарма — ҡайтыу символы булған милли бейеүҙең атамаһы.
Башта фильм төшөрөүселәр Төркиәнең финанслауына иҫәп тотҡандар. Әммә сценарий менән танышҡандан һуң, төрөк вәкилдәре аҡса биреүҙән баш тартҡандар. Шул ваҡытта, 2012 йылда, иэңжади төркөмгә Ҡырымда «СимСитиТранс» транспорт компанияһын, Симферополдәге «ATR» телеканалын, «Meydan» һәм «Лидер» радиостанцияларын, crimeantatars.org интернет-порталын контролдә тотоусы «Квин Груп» компанияһы хужаһы рәсәй бизнесмены Ленур Ислямов. ярҙамға килгән. Ахтем Сеитаблаев әйтеүенсә, Ленур Ислямов депортация тураһында фильм төшөрөргә хыялланған булған.
Ленур Ислямов һуғыш осорондағы күмәк сәхнәләрҙе, ҡорал, поездар, автомобилдәр һәм самолёттар менән тәьмин итеү маҡсатында 1,5 миллион доллар аҡса бүлгән. Баҡсаһарайҙа һуғыш ваҡытын һүрәтләгән ҙур декорациялар төҙөлгән. Кино төшөрөүҙә иң ҡиммәтлеһе компьютер графикаһы һәм техник яҡтан тәьмин итеү булған. Тимур Бекмамбетовтың «Дозоров» командаһы һуғыш (батальный) сәхнәләрен күрһәткән. Режиссёр Ахтем Сейтаблаев әйтеүенсә, картинаның дөйөм бюджеты яҡынса 9,26 млн гривен тәшкил иткән. Фильм 2012 йылда Алупкала һәм Судакта төшөрөлгән. Баҡсаһарайға ингән урында аэродром сәхнәләре төшөрөлгән, һуғыш сәхнәләрен төшөрөү өсөн шулай уҡ фанер самолёт та ҡуйылған, һуңғараҡ ул Алупкалағы Амет-Хан Султан музейына бирелгән. Төндә вагондарға тейәлеү сәхнәһе Баҡсаһарай тимер юл вокзалының 9-сы ярҙамсы юлында, 1944 йылдың майында ысынбарлыҡта, «Сюрень» станцияһынан йыраҡ түгел, ошо ваҡиғалар барған да инде. Ҡырым татар халҡын һөрөүҙе уйнар өсөн күмәк сәхнәләрҙә бөтөн Ҡырымдан өс меңдән артыҡ кеше ҡатнашҡан, шуларҙың 700 -ә яҡыны был трагедияны шәхсән башынан кисергән. Айырым алғанда, ҡырым татар театры актёры Рәсим Юнусов фильмда ғәмәлдә үҙенең олатаһын — һыу ташыусы ҡартты уйнай, ә депортация сәхнәһендә ығы-зығы эсендә бер ҡарт теген машинаһын ҡулбашына йөкмәп китеп бара — 1944 йылда уның әсәһе иң һуңғы минутта ысынбарлыҡта үҙенең теген машинаһын тотоп алып киткән була, һәм шул машина Үзбәкстанда йәшәгәндә уларҙың ғаиләһен күрәләтә аслыҡтан ҡотҡарған.
Романтик мөнәсәбәттәр сәхнәһен, төп герой, атҡа ултырып, үҙенең һөйгәненә тәҡдим яһағанын төшөргәндә, хайуан Ахтем Сеитаблаевты өҫтөнән алып ырғыта, шуның һөҙөмтәһендә артист ҡалаҡ һөйәген ҡаты имгәтә, был уның кино төшөрөүҙәр барышында башына төшкән 11-се имгәнеүе була. Был мажара арҡаһында Амет-Хан һәм Фериденең мөхәбәтенә арналған сюжет һыҙығын күпкә кәметергә тура килгән.
«Ҡайтыу» ҡырым татар халҡы тарихын һүрәтләгән тәүге нәфис таҫма булып тора. Фильм «кемдәрҙән башҡа беҙ ҙә, беҙҙең балалар ҙа, беҙҙең хәтер ҙә, мәҙәниәт тә булмаҫ ине, олатайҙар һәм ҡарт олатайҙар, атайҙар һәм әсәйҙәр иҫтәлегенә» бағышланған. Шулай уҡ «Ҡайтыу» («Хайтарма») — беренсе ҡырым татар телеканалы «ATR» продакшн-студияһы тыуҙырған тәүге тулы метражлы нәфис картина.
Премьера һәм баһалау
2013 йылдың 17 майында, ҡырым татар халҡын депортациялауға 69 йыл тулыуы алдынан фильм тәү тапҡыр (премьера) күрһәтелгән. QHA Информагентствоһы премьераны ҡырым ҡалаларының ике телдәге атамалары аша алдан иғлан иткән: «Теләгәндәр был фильмды Симферополдә/Акмесджитта, шулай уҡ Ҡырымдың Белогорск/Ҡарасубазар, Керчь, Севастополь/Аҡ-Яр, Судак, Феодосия/Кефе һәм Евпатория/Кезлев ҡалаларында ҡарай ала». «Хайтарма» фильмының премьераһында меджлис лидерҙары, Украина Юғары радаһы депутаттары Мостафа Джемилев, Рефат Чубаров, автономия хөкүмәтенең вице-премьеры Георгий Псарев һәм Азиз Абдуллаев, Киев ҡунағы — кеше хоҡуҡтары буйынса парламент комитеты башлығы  (укр.) баш.>ҡатнашҡан. Премьераға шулай уҡ почётлы ҡунаҡтар сифатында Мәскәүҙән хәрби лётчиктар һәм ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Амет-Хан Султандың хәрби ыласындары саҡырылған.
«Хайтарма» нәфис таҫмаһын тәүләп күрһәтеү (премьера) скандалдан башланған: Симферополь ҡалаһының «Космос» кинотеатры һаҡсылары Меджлискә оппозицияла торған «Милли Фирҡә» (2006) татар йәмәғәт ойошмаһы вәкилдәрен фильмды ҡарарға индермәгән. Шунан бына нимә аңлашылған: Симферополдә РФ генконсуллығында уҙған әңгәмә барышында, илселәр кәңәш биргәндән һуң, ҡайһы бер мәскәү ҡунаҡтары үҙҙәренең фильмды ҡарау теләгенән баш тартҡан. Генераль консул Владимир Андреев, фильмды үҙе ҡарамаһа ла, фильмда ваҡиғалар бер яҡлы ғына яҡтыртылған һәм совет етәкселегенең депортация тураһындағы ҡарары барлыҡҡа килеүенең сәбәбен асып бирмәй тигән һығымта яһаған :
Әгәр 20 сериялы күп сериялы фильм булып, 17 серияһы совет халҡының, совет һалдатының, Бөйөк Ватан һуғышында легендар лётчиктарҙың батырлығы, ике серияһы Икенсе донъя һуғышы осоронда ҡырым татар коллаборационизмы йәғни ҡырым татар милләтле кешеләрҙең фашист оккупанттары менән хеҙмәттәшлеге тураһында булып, һәм аҙаҡҡы серияһы, бәлки, ҡырым татарҙарын депортациялау, трагедия һәм совет етәкселегенең дәүләти енәйәтенә бағышланған булһа, мин был фильмды ҡарарға барыр инем, бөтөн 20 серияһын да ҡарар инем …. Бөйөк Ватан һуғышы хаҡында дөрөҫ итеп, шул иҫәптән, әйтеп бөтөрөлмәгән эпизодтары хаҡында яңғыраһа. Был фильмда ул юҡ. Тап хыянатсылыҡ тематикаһы юҡ.
Бындай белдереү күп төрлө киң мәғлүмәт саралары (СМИ), меджлис һәм Украинаның сәйәси эшмәкәрҙәре яғынан киҫкен тәнҡит һүҙҙәренә сәбәп булып торҙо (ҡотҡо һалды). Генераль консул Владимир Андреевҡа ҡарата тәнҡитте Рәсәй сит ил эштәре министрлығы ла яҡланы, дипломат ҡулланған формулировка «коррект түгел» һәм ул «был тәрән тәьҫир итерлек, нескә тойғоло мәсьәләне тейешенсә баһаламайса» сығыш яһаған, тип таныны. 24 майҙа, эштән бушатыуҙарын көтөп тормайса, етәкселек позицияһы менән риза булмаған килеш, генерал консул үҙе отставкаға китте. Һуңғараҡ, меджлисты украин либерал киң мәғлүмәт сараларының (СМИ) күпселек өлөшө хуплағанына иғтибар итеп, уны «Рус берҙәмлеге» («Русское единство») партияһы лидеры Сергей Аксёнов та яҡлап сығыш яһаны: «Бөгөн Ҡырымда һәм Украинала, хәҡиҡәтте боҙоп күрһәтеүгә нигеҙләнгән, рустарға ҡаршы ?антирусский) фронттың формалашыу процесы барғаны көн кеүек асыҡ. Һәм Рәсәйҙә, Владимир Андреев кеүек, беҙҙең тарих дөрөҫлөгөн яҡлаған сәйәсмәндәр булыуы бик шатландыра» . Ә фильм режиссёры Ахтем Сейтаблаев, үкенес менән, Владимир Андреев «нимә хаҡында һөйләгәнен белмәйенсә, фильмды ғәйепләне» тине, ләкин икенсе яҡтан, «беҙҙең картинабыҙға эшләгән ғәҙәттән тыш пиар яһағаны өсөн, рәхмәтлемен» тип белдерҙе.
Ғауға (скандал) фонында «Хайтарма» фильмы тамашасылар араһында ажиотаж тыуҙырҙы. «Билет алыу ихтыяжы артҡанлыҡтан», Симферополь ҡалаһының «Космос» кинотеатры фильмды күрһәтеү мөҙҙәтен (срогын) оҙайтҡан.
«Комсомольская правда» гәзите күҙәтеүсеһе Галина Сапожникова бөтөн Ҡырым биләмәләрендә ҙур уңышҡа өлгәште, тип билдәләне: «Барыһы ла сеанстан еүеш күҙҙәре менән сыға. Уларға һеҙҙең конкрет ғаиләгеҙгә ҡағылдымы, тигән һорау биреү — йүләрлек, сөнки был трагедия, айырмайса, барыһына ла ҡағылған». Уның фекеренсә, фильм «рухи пропаганда» булып тора (сөнки так как всем полезно увидеть «сталин депортацияһының бөтөн ҡырағайлығын», ысынбарлыҡта нисек булған, шулай күреү барыһы өсөн файҙалы), ләкин шул уҡ ваҡытта, фильмда ҡырым татарҙарының вермахта хеҙмәт иткәнлеге, уларҙың совет партизандарына ҡаршы көрәше, Амет-хандың кесе туғаны Имрандың полицияла хеҙмәт иткәнлеге һәм трибунал тарафынан хөкөм ителгәнлеге тураһында мәғәнәле әйтеп бөтөрмәй ҡалдырыуҙар бар, шулай уҡ, айырым алғанда, совет һалдатының ҡасып китеп барған ҡыҙға эт һөсләткәне — совет фильмдарында эсэсовсыларҙы тап шулай күрһәтәләр ине — оҡшаған бер нисә штампҡа урын бар
Ҡырым политологы, Таврида Үҙәк музейы генераль директоры Андрей Мальгин фекеренсә, «Хайтарма» фильмы — «ҡырым татарҙары хәҙер үҙҙәренең тарихи оптимизм дәүерен кисерәләр — улар өйҙәренә ҡайтты»; фильм был ыңғай күренештең символы, һәм конфликт ҡораллы ҡаршы тороу кимәленән эстетик сфераға күсә.
2013 йылдың 9 сентябрендә фильм принимал участие на Ҡазан халыҡ-ара мосолман киноһы фестивалендә ҡатнашты, һәм, баштараҡ ошо таҫма менән кинофестивалде асыу планлаштырылһа ла, фильм тик конкурстан тыш күрһәтеүгә лайыҡ тип табылды. Фестивалде ойоштороусылар, РФ Сит ил эштәре министрлығының, фильмды конкурс ҡарауҙары барышында күрһәтмәү тәҡдиме менән шылтыратыуынан һуң, үҙҙәренең ҡарарын үҙгәрткән. Һайлап алыу рәйесе Сергей Лаврентьев самалауынса, бының менән, элегерәк Симферополь булып үткән ғауға булғанлығын белгәнлектән, РФ Сит ил эштәре министрлығы (МИД) яуаплылыҡты үҙ өҫтөнән төшөрөргә тырышҡандыр (перестраховался). Бизнес Online гәзите һорауҙарына яуап биргән күп кенә эксперттар ҙа ошондай уҡ фекер яҡлы. Шуның һөҙөмтәһендә, иң күп тамашасы йыйыуына ҡарамаҫтан, «Хайтарма» фильмы, йолаға ҡаршы китеп, фильмды ҡарағандан һуң уның буйынса фекер алышыуҙар ҙа ойошторолмайынса, конкурстан тыш ҡына күрһәтелде.
2014 йылдың апрелендә РФ президентының халыҡ-ара мәҙәни хеҙмәттәшлек итеү буйынса махсус вәкиле Михаил Швыдкой, фильмға Мәскәүҙә «Ника» кинематографик премияһын тапшырғанда, «дөйөм сәнғәт, айырым алғанда, кино сәнғәте лә — беҙҙең тормошта иң мөһиме, ул сәйәсәткә ҡарағанда мөһимерәк» тине.
Музыкаль яҡтан биҙәү
Фильмды музыкаль биҙәү өҫтөндә Украина Милли радиокомпанияһы Атҡаҙанған академия симфоник оркестры (дирижёры — Владимир Шейко) һәм Джемиль Кариков етәкселегендәге «ATR» телерадиокомпанияһы ансамбле эшләне. 2014 йылда Qartbaba Production компанияһы фильмға саундтрек сығарҙы һәм ул картинала яңғыраған 18 музыкаль композицияны, шулай уҡ бер нисә ҡырым татар халыҡ көйөн үҙ эсенә алған. Композиторҙары: Сергей Круценко (төп оркестр музыкаһы) һәм Джемиль Кариков (халыҡ әҫәрҙәренә нигеҙләнгән этник музыка). Альбом First Recording Company студияһында яҙылған, тауыш режиссёры — Макс Гладецкий, дирижёры — Владимир Шейко.
Һылтанмалар
[[Категория:Сталин репрессиялары тураһында фильмдар]
Терновочка
Терновочка — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ростов өлкәһе,Краснодар крайы,Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ташла йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы Новотроицк һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Криминон
Кримино́н (енәйәт юҡ) - Л. Рон Хаббард технологияһында нигеҙләнгән тотҡондарҙы аяҡҡа баҫтырыу программаһы. Тормошто һәм Мәғарифты Яҡшыртыу Ассоциацияһы бындай эшмәкәрлек менән шөғөлләнә. Енәйәтселәр үҙ-үҙеңде хөрмәтләүҙе ҡайтаралар.
Балахта (Чулым ҡушылдығы)
Балахта (Балахта 1-я) — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы/ Хакас Республикаһы/ Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 1606 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Армазисхеви
Армазисхевиҙа (груз. არმაზისხევი)- боронғо баш ҡаланың көнбайыш өлөшөндә беҙҙең эраның беренсе быуаттарында бында Картли хакимдарының һарай ҡоролмалары комплексы урынлашҡан булған. Археологик ҡаҙыныу эштәре ваҡытында бында 1937-1946 йылдарҙа үтә. Некрополдә һуңғы бронза быуаты- иртә тимер быуаты саркофаг һәм мавзолей тибындағы ҡәберлектәре һәм феодал таш кәшәнәләре, шулай уҡ һарай комплексына ҡараған емереклектәр, мунсалар, оҫтаханалар һәм мөгәрәптәр табылған.
Бигерәк тә хакимдарҙың кәшәнәләре бай булған (II-III бб.). Алтын билбау, алтын ҡындар, мунсаҡтар, беләҙектәр, алҡалар, йөҙөктәр, һәм зәңгәр яҡут, зөбәржәт, нефрит, сапфир, аметист, халцедон, малахит, зәңгәрһыу оникс, гәүһәр һәм башҡа башИз того же материала выделяются: золотой пояс, золотые ножны подзатыльников (корон), ожерелья, браслеты, серьги, кольца, браслеты и другие золотые изделия, украшенные альмандинами, изумрудами, нефритами, сапфирами, аметисҡиммәтле таштар менән биҙәлгән алтын әйберҙәр табылған. Уларҙа йыш ҡына һүрәттәр һәм яҙыуҙар сағылған.
Ксангтың ҙур короле Берт һәм башҡа хакимдар тураһында асыҡлана. Армазисхевиҙың археологик ҡомартҡылары әлеге ваҡытта сикләнгән һәм музей ойошторола.
2014 йылда Армазисхевиға Грузияның хөкүмәте указына ярашлы милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡы статусы бирелә
Дауыт (исем)
Дауыт — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарында ла киң таралған. Шулай уҡ йәһүттәрҙә лә был исем бар.
Этимологияһы
Дауыт исеме башҡорт теленә ғәрәп теле аша йәһүд теленән ингән. Һөйөкле тигән мәғәнәне аңлата.
Билдәле шәхестәр
Дауыт (דָּוִד; һөйөклө) — Талуттан (Саул)  ҡала Исраил халҡының икенсе батшаһы, Бет-Ләхәмдә тыуып үҫкән  Йишайҙың (Иессей) кинйә улы.
Дауыт Юлтый (төп исеме Юлтыев Дауыт Исхаҡ улы; 18 апрель 1896 йыл (ҡайһы бер башҡа мәғләмәттәр буйынса 1893 йыл) — 10 июль 1938 йыл) — хәрби, дәүләт һәм партия органдары хеҙмәткәре, журналист һәм яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре. 1919 йылдан РКП (б), 1934 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Беренсе донъя һәм граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт әҙәбиәтенә, милли матбуғатҡа һәм милли театр сәнғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. СССР яҙыусыларының 1-се Бөтә Союз съезы делегаты (Мәскәү, 1934). Сәйәси золом ҡорбаны.
Дауыт Йәналин (18-се быуаттың сиреге — 1800 йылдан һуң) — Емельян Пугачёв етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, старшина, марганец мәғдәнен табыусы.
Мортазин Дауыт Лот улы (1893—1926) — башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Башҡорт айырым кавалерия бригадаһының эскадрон командиры (1920). Күбәләк-Тиләү улусы башҡарма комитеты рәйесе.
Имелбаев Дауыт Аздархан улы (1908 йыл — 19 декабрь 1949 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
Тораҡ пункттар атамаһы
Дауыт-Ҡайып — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл.
Бондаревский
Бондаревский — Рәсәйҙәге йылға. Белгород өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Айдар йылғаһы  Рәсәй  менән  Украина сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Северский Донец (бассейндың рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сора (Лима ҡушылдығы)
Сора (Сара) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лим йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сипаль-Кы
Сипаль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Чортово күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Папайя
Папайя йәки ҡауын ағасы (Cárica papáya) — ағас үҫемлек; Карикалар ғаиләһенән (Caricaceae)  ырыуы төрө.
Папайа һүҙе — үҫемлектең латинлаштырылған малабар атамаһы (papaya).
Ботаник тасуирлама
3-10 бейеклектәге йоҡа олоно менән ботаҡһыҙ пальма рәүешле тәбәнәк ағас.
Копт теле
Копт теле — коптарҙың теле. Ул Афразия макро-ғаиләһенең Мысыр ғаиләһендәге һуңғы тел. Копт алфавиты грек алфавиты нигеҙендә төҙөлгән.
Папайя
Ботаник тасуирлама
Япраҡтары ҙур, диаметры 50-70 см, оҙон һабаҡта тешле-ҡырҡылған.
Сәскәләре япраҡ аҫтында үҫә, улар 10—30 см диаметрында һәм 15-45 см оҙонлоғондағы емештәргә әүерелә. Өлгөргән емеш һары гәрәбә төҫөнән алып ҡыҙғылт һары төҫкә тиклем була. Өлгөргән емеш йомшағы һары, ҡыҙғылт һары һәм ҡыҙыл.
Үҫемлектең бөтә өлөшөндә лә һөт һымаҡ һут бар.
Кесе Лоптюга
Кесе Лоптюга — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 631 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.
Папайя
Хужалыҡтағы әһәмиәте һәм ҡулланылышы
Папайяның тыуған иле Мексиканың көньяғы һәм Үҙәк Америка һәм Көньяҡ Американың төньяғы, әммә хәҙер ул бөтә тропик илдәрҙә үҫтерелә, төп етештереүселәре Бразилия һәм Һиндостан. Шулай уҡ Рәсәйҙең көньяғында, Кавказ дың Ҡара диңгеҙ яры буйында ботаника баҡсаларында папайяны эксперименталь ултырталар.
Кесе Лоптюга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Папайя
Хужалыҡтағы әһәмиәте һәм ҡулланылышы
Емеште йыйғанда бик һаҡ булыр кәрәк, сөнки папайя күп кешеләрҙә тире бүртеүен, шулай уҡ аллергия реакцияһын ҡуҙғытыуға һәләтле латекс һуты бүлеп сығара. Папайя емеше һәм уның япраҡтары составында карпаин алкалоиды бар, ул бабасыр төшөрөү һәләтенә эйә, әммә  ҙур дозала хәүефле булыуы мөмкин.
Кесе Лоптюга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Папайя
Медицинала
Папайяла папаин (протеаза, итте йомшартыусы) тип аталған ферменттар һәм башҡа аҡһымдар күп. Папайя һутының ҡаты ит сүстәрен йомшартыу үҙенсәлеген Көньяҡ Америкала мең йыл буйына ҡулланғандар. Уны өлгөрөп етмәгән емештең һәм япарҡтарының таҙартылған һөт һымаҡ һутынан алалар һәм аш һеңдереүҙе яҡшыртыу өсөн һәм «Лекозим» һәм «Кариопазин» (протеолитик ферменттар ҡатнашмаһы) препараттарында ҡулланғандар, уның менән умыртҡа һөйәктәре араһындағы остеохондрозды дауалайҙар
Аалто университеты
Аалто университеты (фин. Aalto-yliopisto, швед. Aalto-universitetet ) — Хельсинки ҡалаһының өс юғары уҡыу йортон: Хельсинки Политехник институтын (1849 йылда нигеҙләнгән), Юғары иҡтисад мәктәбен (1904 йылда нигеҙләнгән), шулай уҡ  Сәнғәт, дизайн һәм архитектура   институтын (1871 йылда ойошторолған) берләштереү  юлы менән барлыҡҡа килгән фин университеты. Фән, бизнес һәм сәнғәт араһында тығыҙ бәйләнеш дисциплина-ара өлкәләрҙә инновацион тикшеренеүҙәргә йүнәлтелгән.
2015 йылда абруйлы QS Quacquarelli Symonds компанияһының рейтингында университет донъяла иң яҡшы университеттар араһында 139-сы урынды һәм архитектура һәм сәнғәт өлкәһендә 17-се урынды биләй. Шулай уҡ Microsoft Research версияһы буйынса университет донъяла машина  — компьютер фәндәренең киң бүлегенә уҡытыу буйынса 21-се урынды биләй  Шулай уҡ университеттың Эшлекле администраторлыҡ итеү магистры программаһы «өс төрлө аккредитацияға»  эйә, бының менән бөтә донъяла тик 74 бизнес-мәктәп кенә маҡтана ала.
Папайя
Медицинала
Халыҡ медицинаһында папайяны бабасыр төшөрөү (тамыр, япраҡтары төнәтмәһе), контрацепция һәм аборт өсөн сара булараҡ ҡулланыла. Киптерелгән япраҡтарын астманы еңеләтеү йәки тәмәкене алмаштырыу өсөн тартҡандар. Ҡоро япраҡтарынан әҙерләгән пакеттар  магазиндарҙа сәй әҙерләү өсөн һатыуға ҡуйыла. Бынан тыш япраҡтары төнәтмәһе Гана һәм Кот-д' Ивуарҙа аттар өсөн эс йомшартҡыс сара кеүек ҡулланыла.
Аалто университеты
Аалто университетын тамамлағандар һәм профессорҙары араһында Нобель премияһы лауреаты Арттури Виртанен, Фрэнк Розенблатт наградаһы лауреаты Теуво Кохонен, физик Гуннар Нордстрём, шулай уҡ   исеме менән университет аталған бөтә донъяға билдәле архитектор  Алвар Аалто  бар.
Папайя
Медицинала
Вирусолог Люк Монтанье раҫлауынса, папайянан препараттар вируслы инфекцияларҙы булдырмауға булышлыҡ итә.
Аалто университеты
Тарихы
Университет 2010 йылдың 1 ғинуарында Хельсинки политехник институтын, Юғары иҡтисад мәктәбен һәм Хельсинкиның сәнғәт  һәм дизайн Юғары мәктәбен берләштереү юлы менән барлыҡҡа килгән.
Башҡорт ауыл советы
Башҡорт ауыл советы — Ҡурған өлкәһе Половинный районы составындағы ауыл тораҡ пункты статусындағы муниципаль берәмек. Административ үҙәге — Башҡорт ауылы.
Ҡомаҡтар
Ҡомаҡ (крыса)(Rattus)- кимереүселәр ғаиләһенә ҡараған, нәҙек оҙон ҡойроҡло һоро йәнлек.
Башҡорт ауыл советы
Тарихы
Ҡурған өлкәһенең 2004 йылдың 6 июлендәге 419-сы һанлы Законына ярашлы ауыл советына ауыл тораҡ пункты статусы бирелә.
Ҡомаҡтар
thumb|right|Rattus fuscipes thumb|160px|right|[[Эйәләштерелгән ҡомаҡ]] 160px|thumb|left|Ҡулайлаштырылған ҡомаҡ Вистар линияһы