cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вальтер Скотт
Ижады
Вальтер Скотт тарихи шәхесте тарихи ысынбарлыҡ фонында күрһәтә, ә алға ул үҙе уйлап сығарған геройҙарҙы сығара, уларҙың яҙмышын шул дәүерҙә барған үҙгәрештәр үҙгәртә. Шулай итеп, Вальтер Скотт тарихты алға этәреүсе көс- халыҡ икәнен күрһәтә. Халҡы тормошо—Скотттың яҙыусы булараҡ төп тикшеренеү объекты. Ул күрһәткән боронғо донъя бер ҡасан да үтә күренмәле, фантастик түгел; Вальтер Скотт тарихи ваҡиғаларҙы тасуирлағанда барыһын да тарихи ысынбарлыҡҡа яҡын итеп күрһәтергә тырыша, ул «тарихи колорит» тигән төшөнсәне уйлап сығара, йәки ниндәйҙер бер дәүерҙең үҙенсәлектәрен бик оҫта итеп күрһәтә белә.
Скоттан алда яҙғандар «тарихты тарих өсөн» яҙа, үҙҙәренең тарихты шәп белеүен күрһәтә һәм шулай итеп уҡыусыларҙы белемгә байыта, тик улар ҡоро белем генә бирә. Скотт улай итмәй: ул тарихи дәүерҙе бик һәйбәт белә, уны һәр саҡ үҙ дәүере проблемалары менән бәйләй, уҡыусыға был мәсьәләне элек нисек сискәндәрен күрһәтә.Тимәк, Вальтер Скотт —тарихи роман жанрын булдырыусы; был жанрҙағы уның тәүге романы— «Уэверли» (1814) — автор исемен ҡуймаған килеш сыға (1827 йылға тиклем ҡалған романдары ла «Уэверли» авторы исеме аҫтында сыға).
Скотт романдарында бик мөһим ижтимағи һәм тарихи ҡапма-ҡаршылыҡтарға бәйле булған ваҡиғалар яҡтыртыла. Улар араһында— Скоттың «шотланд» романдары (улар Шотландия тарихына нигеҙләнеп яҙылған) — «Гай Мэннеринг» (1815), «Антиквар» (1816), «Пуритане» (1816), «Роб Рой» (1818), «Легенда о Монтрозе» (1819), «Пертская красавица» (1828).
Улар араһында иң яҡшылары тип «Пуритандар» һәм «Роб Рой» атала. Тәүгеһендә яңынан тергеҙелгән Стюарттар династияһына (1660 йыл) ҡаршы 1679йылғы ихтилал тарихы һүрәтләнә; «Роб Рой» романының геройы— халыҡ батыры, «шотланд Робин Гуды».
1818 йылда Скоттың «Рыцарство» тигән мәҡәләһе баҫылған «Британия энциклопедияһы» донъя күрә.
1819 йылдан алып яҙыусының донъяға ҡарашында ҡапма-ҡаршылыҡтар көсәйә. Синфи көрәш тураһындағы мәсьәләне Вальтер Скотт элекке кеүек киҫкен итеп ҡуя алмай. Ләкин уның романдарының тематикаһы киңәйә. Ул Шотландия сиктәренән сығып, яҙыусы Англия менән Францияның бер нисә быуат элек булған тарихы тураһында яҙа. Англия тарихына бәйле ваҡиғалар «Айвенго» (1819), «Монастырь» (1820), «Аббат» (1820), «Кенилворт» (1821), «Вудсток» (1826) кеүек романдарҙа тасуирлана.
Скотт романдарындағы ваҡиғаларҙы дөйөмләштерһәк, беҙ үҙенсәлекле ваҡиғалар һәм хистәр донъяһын, Шотландия, Англия һәм Франция тормошоноң XI быуат аҙағынан XIX быуат аҙағынаса ғәйәт ҙур панорамаһын күрәбеҙ.
Скоттың 1820 йылдарҙағы реалистик әҫәрҙәрендә романтизмдың тәьҫире һиҙелә (бигерәк тә XII быуатҡа бағышланған "Айвенго"ла). Биерәк тә Скотт дворяндарҙың бужуазияға оҡшай барыуын тәнҡитләй, юғары ҡатлам кешеләренән көлә.
1820 йылдарҙа Скоттың тарихи һәм әҙәбиәт тарихына бәйле әҫәрҙәре донъя күрә: «Жизнь Наполеона Бонапарта» (1827), «История Шотландии» (1829—1830), «Смерть лорда Байрона» (1824). «Жизнеописание романистов» (1821—1824) китабы Скоттың XVIII быуат яҙыусылары менән, бигерәк тә Генри Филдинг менән ижади бәйләнешен күрһәтә. Уны Скотт «инглиз романының атаһы» тип атай.
Скотт романдарын ике төркөмгә бүлеп ҡарарға була. Тәүгеһе Шотландияның һуңғы быуаттар тарихына, граждандар һуғышы тарихына бәйле— XVI быуаттағы пуритан революцияһынан алып,XVIII быуат уртаһында тауҙарҙа йәшәгән кландарҙы ҡыйратыу һәм унан һуңыраҡ ваҡыт: «Уэверли» (1814), «Гай Маннеринг» (1815), «Эдинбургская темница» (1818), «Шотландские пуритане» (1816), «Ламмермурская невеста» (1819), «Роб Рой» (1817), «Монастырь» (1820), «Аббат» (1820), «Сен-Ронанские воды» (1823), «Антиквар» (1816) һ.б.
Был романдарҙа Скотт шотланд халҡы вәкилдәрен — шотланд йәмғиәтенең төрлө ҡатламына ҡараған кешеләрҙе, күбеһенсә ҡала кешеләрен, крәҫтиәндәр һәм берәҙәк тормош алып барған ярлыларҙы ысынбарлыҡҡа яҡын итеп һүрәтләй. Уларҙәң һәр береһе иҫтә ҡалырлыҡ итеп кәүҙәләндерелә, улар йәнле, ысын халыҡ телендә һөйләшә. Был геройҙар булдырған фонды Шекспирҙың «фальстаф фоны» менән генә сағыштырып булалыр. Был фонды булдырыусылар араһында ҡайһы береһе көлкөлө персонаж, ләкин улар янында һүрәтләнгән бик күп плебейҙар (түбән ҡатлам кешеләре) художество яғынан юғары ҡатлам кешеләре менән тигеҙ ҡуйылған. Ҡайһы бер романдарҙа улар—төп геройҙар, вмәҫәлән, «Эдинбургская темница» романындағы төп героиня— ваҡ крәҫтиән -арендатор ҡыҙы. XVIII быуат «сентименталь» әҙәбиәте менән сағыштырғанда Скотт романды демократлаштырыу юлынан бара һәм шул уҡ ваҡытта ысын мәғәнәһендә тере образдар тыуҙыра. Шулай ҙа күп осраҡта уның төп геройҙары— юғары ҡатламдан сыҡҡан идеалләштерелгән, ҡайһы саҡта хатта ысын тормоштан алыҫ торған йәш кешеләр (романтизм тәьҫире).
Скотт романдарының икенсе төркөмө Англия һәм Европа илдәре тарихына, башлыса Урта быуаттарға бағышланған: «Айвенго» (1819), «Квентин Дорвард» (1823), «Кенильворт» (1821), «Карл Смелый, или Анна Гейерштейнская, дева Мрака» (1829) һәм б. Был романдарҙа яҙыусының боронғо риүәйәт, легендалар менән шәхси бәйләнеше һиҙелмәй, ул уйлап сығарған ысынбарлыҡ (фон) ул тиклем бай түгел. Ләкин тап уларҙа Скотт үҙенең үтеп киткән дәүерҙәрҙе һиҙемләү оҫталығын күрһәтә. Шуның өсөн дә Огюстен Тьерри уны «бөтә дәүерҙәрҙең иң бөйөк тарихи дивинация оҫтаһы» («величайший мастер исторической дивинации всех времён») тип атай (дивинация- Divinatio, гадание, прорицание, күрәҙә итеү). Скоттың тарихилыҡ методы (историзм) — тәү сиратта тышҡы тарихилыҡ, шул дәүерҙең атмосфераһын һәм һулышын тергеҙеү. Был яҡтан Скотт үҙенең бындай һүрәтләүгә өйрәнмәгән замандаштарын ғәжәпкә ҡалдыра.
"Айвенго"ла (1819) ул һүрәтләгән «классик» Урта быуаттар картинаһы хәҙер бер аҙ иҫкерҙе инде. Ләкин бындай ысынбарлыҡҡа оҡшаған, шулай ҙа хәҙерге замандан айырылып торған донъя Скотт йәшәгән дәүергә тиклем әҙәбиәттә булмаған. Был ысынлап та яңы донъяны асыу итеп ҡабул ителгән. Ләкин Скоттың тарихилыҡ ысулы тышҡы, эмпирик яҡ менән генә сикләнмәй. Уның һәр бер романы ниндәй ҙә булһа тарихи процесс концепцияһына нигеҙләнә.
«Квентин Дорвард» (1823) романында яҙыусы, мәҫәлән, Людовик XI менән уның ярандарының сағыу образдарын ғына бирмәй, уның сәйәсәтенең асылы- буржуазияның феоализм менән көрәшенең бер этабы икәнен күрһәтә. «Айвенго» (1819) романының концепцияһы тарих фәне өсөн бик ҡыҙыҡлы була. Унда XII быуат аҙағында Англияла сакстарҙың нормандарға ҡаршы көрәше һүрәтләнә— был концепция историка билдәле француз тарихсыһы Огюстен Тьерриҙың фәнни эшмәкәрлегенәйоғонто яһай.
Скоттың романдары тураһында фекер йөрөткәнәдә, уның романдары бик күп тарихсыларҙың хеҙмәтенән алда сыҡҡанын онотмаҫҡа кәрәк. Шотландия халҡы өсөн ул яҙыусы ғына түгел. Ул был халыҡтың тарихи хәтерен уятыусы, Шотландияны ҡалған донъяға асыусы, һәм иң беренсе нәүбәттә Англия өсөн. Уға тиклем Англияла, бигерәк тә Лондонда, Шотландия тарихы менән ҡыҙыҡһынмайҙар, тау кешеләрен «ҡырағай» тип иҫәпләйҙәр. Наполеонға ҡаршы барған һуғыштарҙа шотланд полктары үҙҙәрен ҡурҡыу белмәҫ яугирҙар итеп күрһәтә. Бынан тыш ошо дәүерҙәге һуғыштарҙан һуң сыҡҡан Скотт әҫәрҙәре Бөйөк Британия зыялыларының был ярлы, ләкин ғорур халыҡҡа, уның иленә ҡарашын үҙгәртә.
Урта Попьюга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Белозёров Юрий Николаевич
Белозеров Юрий Николаевич (24 август 1929 йыл — 5 февраль 2019 йыл) — юрист, енәйәт суды эше буйынса белгес; Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетын тамамлаған, юридик фәндәр кандидаты диссертацияһы енәйәт эше ҡуҙғатыуҙың нигеҙлелеге тураһында яҙылған (1972);  Рәсәй эске эштәр министрлығының Мәскәү университеты профессоры (1994); эске хеҙмәт полковнигы һәм РФ атҡаҙанған юрисы (1997).
Тәүге йылдары. Ғаиләһе
1937-1947 йылдарҙа Юрий Белозеров урта мәктәптә уҡый һәм уны көмөш миҙалға тамамлап сыға. Бынан һуң ул М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетына (имтиханһыҙ) уҡырға ҡабул ителә; Мәскәүҙең Стромынка урамындағы университет ятаҡханаһында йәшәй. Урындағы комсомол комитеты секретары урынбаҫары була; КПСС- ҡа ағза булып инә. 1952 йылда Мәскәү дәүләт университетын «юрист» һөнәрен алып (ҡыҙыл диплом менән) тамамлай; шулай уҡ уға «юридик фән өлкәһендә ғилми хеҙмәткәр, юғары уҡыу йорттары уҡытыусыһы» квалификацияһы ла бирелә. Уҡыуын тамамлағандан һу, ул Мәскәү прокуратураһына эш кә йүнәлтелә — тәфтишсе булып Сокольники районы нда  хеҙмәт юлын башлай.
Белозеров шул осорҙ, «Белем» йәмғиәтендә уҡыта, юридик лекциялар уҡый — Мәскәү урта махсус милиция мәктәбе курсанттарын уҡыта. 1955 йылда был мәктәптә енәйәт процесы буйынса өлкән уҡытыусы һәм Мәскәү милицияһында практика үткән курсанттарҙың практика етәксеһе була. Һуңынан ул РСФСР Йәмәғәт тәртибен һаҡлау министрлығы (МООП) аппаратына күсерелә, артабан Ю. Н. Белозеров СССР Эске эштәр министрлығы уҡыу йорттары кадрҙары идаралығының өлкән инспекторы була. 1960-сы йылдарҙа Белозеров СССР Эске эштәр министрлығының Омск урта махсус милиция юғары мәктәбен (бөгөн — Рәсәй Эске эштәр министрлығының Омск академияһы) үҙгәртеп ҡоролоуҙа ҡатнаша; шулай уҡ 1967 йылда асылған СССР ЭЭМ-ының Волгоград Юғары тәфтиш мәктәбен ойоштороуҙа ҡатнаша (бөгөн — Рәсәй Эске эштәр министрлығының Волгоград академияһы),. Омск ҡалаһындағы Милиция юғары мәктәбе өсөн кадрҙар табыу, шулай уҡ — Эске эштәр министрлығы Юғары мәктәбенә кадрҙар йүнәлтеү менән шөғөлләнә.
Ғилми һәм белем биреү эшмәкәрлеге
1969 йылда Белозеров СССР Эске эштәр министрлығының Юғары мәктәбенең социологик методтарҙы тикшереү, енәйәттәрҙе киҫәтеү һәм асыу лабораторияһында  өлкән ғилми хеҙмәткәр була. 1972 йылдың июль айында «Законность и обоснованность возбуждения уголовного дела» темаһына юридик фәндәр кандидаты Александр Чувилев етәкселеге аҫтында һәм профессор Владимир Чугунов ярҙамында кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай — юридик фәндәр кандидаты булып китә. Белозеров «Социалистическая законность », «Следственная практика», «Советская милиция» журналдарында үҙ хеҙмәттәрен баҫтырып сығара.
Белозеров СССР ЭЭМ-ының Юғары мәктәбенең махсус факультетының енәйәт процесы кафедраһында эшләй, доцент позицияһын биләй. 1975 йылда ул Мәскәү милиция юғары мәктәбенең (бөгөн — Эске эштәр министрлығы университеты) енәйәт поцесы кафедраһы начальнигы Карнеева Лидиның урынбаҫары була. Унан һуң, 1980 йылдың октябрендә, Мәскәү юридик ситтән тороп уҡыу филиалының (МФЮЗО) енәйәт процесы кафедраһы начальнигы була һәм был вазифаһында 1994 йылға тиклем ҡала. Бынан тыш, СССР Эске эштәр министрлығының кадрҙар идаралығы ҡарамағында ойошторолған методик комиссияһы составында тора. Шулай уҡ Мәскәү юридик ситтән тороп уҡыу филиалының (МФЮЗО) ғилми советы ағзаһы, Рәсәй Эске эштәр министрлығының Юридик институтының да ғилми советы ағзаһы була.
Белозеров 1997 йылда «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юрисы» исеменә лайыҡ була; 2006 йылдың ғинуарында II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн»орденының миҙалы менән бүләкләнә. Эске хеҙмәт полковнигы. 2019 йылдың 5 февралендә Мәскәүҙә вафат була һәм Белозеров Троекуров зыяратында ерләнә.
Эштәре
Юрий Белозеров йөҙҙән ашыу ғилми хеҙмәт авторы һәм авторҙашы булып тора (250-нән ашыу баҫма биттәрендә), шул иҫәптән енәйәт суды мәсьәләләре буйынса 10 монография авторы; ул ҡырҡтан ашыу кандидатлыҡ диссертацияларының ғилми етәксеһе булып тора:
Тәнәй (Благовещен районы)
Тәнәй (Танайка) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 60 кеше. Почта индексы — 453446, ОКАТО коды — 80215804007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Атауҙы
Халыҡ һаны
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, «Йәнгел» совхозының 3-сө бүлексәһендә башҡорттар (99 %)
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Ауылға 1934 йылда «Йәнгел» совхозы ойошторолғандан һуң, совхоздың дүртенсе бүлексәһе ҡасабаһы булараҡ нигеҙ һалына. 2005 йылда хәҙерге статусын ала, 2007 йылдан алып хәҙерге исемен йөрөтә.
Ҡайраҡ (уйын ҡоралы)
Ҡайраҡ (Кайрак, кайрок, Қайроқ) — үзбәктәрҙең һәм тажиктарҙың һуҡма музыка уйын ҡоралы, кастаньета төрө.
Эшләнеше
Ҡайраҡ ҙурлыҡтағы дүрт оҙонса яҫы таштан эшләнә. Әлеге ваҡытта бер генә ҡайраҡ ташҡа йоҡа тимер пластинка менән һуғып уйнау осрай. Йылға һыуы тәбиғи рәүештә шымартҡан был таштарҙы йылға буйҙарынан эҙләп алалар.
Ҡулланылышы
Уйын ҡоралын XX быуат башында канат буйлап, ҡолға аяҡҡа менеп йөрөүселәрҙең сығыштарын һәм бейеүҙәрен биҙәр өсөн ҡулланғандар. Бохарала, Феирғәнәлә, Ташкентта киң ҡулланылған булған. Ҡайраҡ Үзбәк ССР-ының Халыҡ инструменттары оркестрына ингән булған. Халыҡ музыкаһында һирәк ҡулланылған.
Ғөмүмән, бындай ябай һуҡма уйын ҡоралдары борондан йыр-бейеүгә ритм биреү өсөн файҙаланылған.
Көй башҡарыу
Ҡайраҡ уйын ҡоралында уйнаусылар һәр ҡулында икешәр таш тотоп, бик ҡатмарлы ритмдар башҡара алған. Был башҡарылышты усүл (أصول, «нигеҙҙәр») тип атайҙар. Усүлдәр бик боронғо замандарҙа килеп сыҡҡан һәм әл-Фараби (б.э. IX—X быуаттары), Ибн Сина (X—XI быуаттар), әш-Ширази (XIII быуат), Дәрүиш Али (XVII быуат), Сафиаддин Урмави (XIII быуат) яҙмаларында һүрәтләнгән. Һуңғыһы усулдәрҙе табулатура менән яҙып алыу системаһын уйлап сығарған.
Видео
КАК ИГРАТЬ НА ВОСТОЧНЫХ ИНСТРУМЕНТАХ
Сыуаш Википедияһы
Сыуаш Википедияһы (Чăваш Википедийĕ) — Википедияның сыуаш телендәге бүлеге.
Бүлек 2004 йылдың 22 ноябрендә ойошторолған. Ун йылда 50000 мәҡәлә яҙылған. Урыҫ Википедияһының йоғонтоһо көслө — урыҫсанан мәҡәләләр тәржемә ителә, ҡалыптар күсерелә.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Википедия
Егозова
Егозова — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының уң ярына тамағынан 476 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Исламғазин Зәбих Хөснөтдин улы
Исламғазин Зәбих Хөснөтдин улы (9 декабрь 1887 йыл — 8 ноябрь 1951 йыл) — матбуғат хеҙмәткәре һәм мөхәррир, Башҡорт АССР-ына Һамар губернаһы Пугачёв өйәҙе башҡорттарын күсереү буйынса вәкәләтле кеше (уполномоченный), йәмәғәт һәм партия эшмәкәре.
Биографияһы
Зәбих Хөснөтдин улы Исламғазин 1887 йылдың 9 декабрендә Һамар губернаһы Николаев өйәҙе Имәләй улусы Ташбулат ауылында (хәҙер — Һамар өлкәһе Оло Глушица районы Южный муниципаль берәмеге Таш-Күстән ауылы) тыуған.
1901 йылға тиклем башланғыс белемде тыуған ауылында ала, һуңынан 1901—1904 йылдарҙа, Таш-Күстән ауылындағы «Рушди» мәҙрәсәһендә уҡый.
Зәбих Хөснөтдин улы зирәк аҡыллы кеше була. Урыҫ, башҡорт, татар һәм ҡаҙаҡ телдәрен белгән.
Хеҙмәт юлы
1904—1909 йылдарҙа Имәләй улусында урынлашҡан үҙҙәренең хужалығында эшләй. 1905—1907 йылдарҙа — Һамар губернаһында крәҫтиәндәрҙең власть вәкилдәренә әүҙем ҡаршы сығыуҙарында ҡатнаша.
1909 йылда — батша армияһы сафына хәрби хеҙмәткә алына.
1909 йылдың ноябренән 1913 йылдың декабренә тиклем — рядовой Исламғазиндың Һарытау ҡалаһындағы хәрби хеҙмәт йылдары.
1913 йылдың декабре — 1914 йылдың июле — Таш-Күстән ауылында, үҙ хужалығында эшләй.
1917 йылдың апреле — 1918 йылдың июне — тыуған ауылында үҙ хужалығында эшләй.
1918 йылдың июне — 1919 йылдың 19 феврале — Имәләй улусы ярлылар комитеты секретары.
1919 йылдың 19 феврале — 1920 йылдың 14 июле — Таш-Күстән ауыл Советы секретары. 1920 йылдың 15 июле — 1921 йылдың марты — Имәләй улусы хәрби комиссариатында эштәр башҡарыусы.
1921 йылдан — гәзит хеҙмәткәрҙәре профсоюзы ағзаһы.
1921 йылдың марты — 1922 йылдың феврале — Һамар ҡалаһы балалар ҡабул итеү йорто мөдире.
1922 йылдың 1 феврале — 1923 йылдың 1 октябре — Һамар башҡорт-татар педагогия техникумында уҡытыу-административ мөдире ярҙамсыһы.
1923 йылдың 1 октябре — 1924 йылдың 21 ғинуары — Һамар башҡорт-татар педагогия техникумы ятағында хужалыҡ бүлеге һәм ятаҡ мөдире.
1924 йылдың феврале — 1925 йылдың сентябре — Өфө ҡалаһында Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарамағындағы башҡорт телен ғәмәлгә ашырыу үҙәк комиссияһының канцелярия хеҙмәткәрҙәрен әҙерләү курстары мөдире.
1924 йылдың 2 декабре — 1928 йылдың 19 июне — Һамар губернаһы Пугачёв өйәҙе башҡорттарын Башҡорт АССР-ына күсереү буйынса вәкәләтле кеше (уполномоченный).
1925 йылдың 27 марты — Эшсе-крәҫтиән һәм ҡыҙылармеец депутаттарының V Советтарҙың Бөтә Башҡорт съезында ҡатнаша.
1925 йылдың сентябре — 1927 йылдың ноябре — БАССР-ҙың Йылайыр кантонында башҡорт телен өйрәнеүҙе тормошҡа ашырыу комиссияһының яуаплы секретары.
1927 йыл — ВКП(б) ағзаһы итеп ҡабул ителә.
1927 йылдың ноябре — 1929 йылдың ноябре — Йылайыр кантоны халыҡ мәғарифы кантон бүлегенең сәйәси мәғрифәтселек инспекторы.
1929 йылдың декабре — 1930 йылдың сентябре — Йылайыр кантоны Таналыҡ улусындағы Йылайыр орлоҡсолоҡ совхозы кассиры.
1931 йылдың 1 июне — 1932 йылдың 1 майы — Йылайыр орлоҡсолоҡ совхозының иҫәп (совхозуч) мөдире.
1932 йылдың 1 майы — 1933 йылдың ғинуары — Йылайыр орлоҡсолоҡ совхозында директорҙың хеҙмәт һәм кадрҙар буйынса урынбаҫары.
1933 йылдың ғинуары — 1934 йылдың майы — Йылайыр орлоҡсолоҡ совхозының иҫәп мөдире.
1934 йылдың февраль-апреле — ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты Партия мәғарифы Йорто эргәһендәге сәйәси бүлек гәзиттәре хеҙмәткәрҙәренең 3 айлыҡ курстары тыңлаусыһы.
1934 йылдың 2 майы — 1937 йылдың 22 июне — Йылайыр орлоҡсолоҡ совхозы сәйәси бүлегенең «Зерновая фабрика» гәзитенең яуаплы мөхәррире.
1937 йылдың 22 июне — 1942 йылдың 20 ғинуары — БАССР-ҙың Матрай районы Юлдыбай ауылында урынлашҡан «Коммунизм өсөн» район гәзитенең яуаплы мөхәррире.
1938—1939 йылдар — Юлдыбай ауылындағы ВКП(б) тарихын ситтән тороп өйрәнеү юғары мәктәбенең курсанты.
1942 йылдың 20 ғинуары — 1943 йылдың 1 июле — Баймаҡ районы Таналыҡ ит совхозының сәйәси бүлек начальнигы.
1943 йылдың 1 июле — 1944 йылдың 1 марты — Баймаҡ районы 46-сы Ат заводының партия ойошмаһы секретары.
1944 йылдың 1 марты — 1944 йылдың 23 ноябре — Баймаҡ районы 46-сы Ат заводы эргәһендәге Башторгтың баш магазины директоры.
Кесе Бахта
Кесе Бахта — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Оло Бахта йылғаһының һул ярына тамағынан 8,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Исламғазин Зәбих Хөснөтдин улы
Хеҙмәт юлы
1944 йылдың 1 декабре — 1945 йылдың 1 марты — Баймаҡ ҡалаһындағы Баймаҡ районы ҡулланыусылар союзының (райпотребсоюз) етештереү бүлеге мөдире.
Ихсанов Ғимат Сөләймән улы
Ихсанов Ғимат Сөләймән улы (1 июль 1899 йыл — 1956 йыл) — педагог, партия органдары хеҙмәткәре. 1924—1956 йылдарҙа хәҙерге Бөрйән районы мәктәптәре уҡытыусы һәм директоры. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1941).
Биографияһы
Ғимат Сөләймән улы Ихсанов 1899 йылдың 1 июлендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районы Ибрай ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Үҙ ауылы мәктәбен 1914 йылда тамамлай. 1914—1917 йылдарҙа кесе уҡытыусы булып эшләй, шунан мәктәп директоры итеп тәғәйенләнә.
Октябрь революцияһынан һуң Ғимат Ихсанов яңы тормош төҙөүҙә әүҙем ҡатнаша, йәштәр менән эшләй. 1920 йылдың көҙөндә институтҡа уҡырға ебәрелә, 1920/21 уҡыу йылында Ырымбур халыҡ мәғарифы институтында, 1921/22 уҡыу йылында Ташкент халыҡ мәғарифы институтында белем ала, бер аҙ Һырдарья өлкәһендә балалар уҡытҡас, Башҡортостанға ҡайта.
Ғимат Ихсанов 1924 йылдың декабрендә хәҙерге Бөрйән районы Иҫке Монасип башланғыс мәктәбен асып, балаларҙы уҡыуға йәлеп итә. Ул терәк мәктәп булып таныла. 1924 йылда Иҫке Собханғолда ла мәктәп асыла, 1925 йылда Байназар, Байғаҙы, Ғәҙелгәрәй, Әтек мәктәптәре эш башлай. Уларҙың эшен ойоштороп ебәреүҙә Ғимат Сөләймән улының хеҙмәте ҙур. Ул айырыуса Иҫке Собханғол, Байназар ауылдарында яңы мәктәптәр асыуҙа яҡындан ҡатнаша, уҡытыусыларға программалар, дәреслектәр табып тарата, уҡытыу тәжрибәһе менән уртаҡлаша. 1928 йылдың сентябренән Ғимат Ихсанов Иҫке Собханғол башланғыс мәктәбендә эшләй, уны ла терәк мәктәп кимәленә күтәрә, уҡытыусыларҙы яңыса эшләргә өйрәтә.
Исламғазин Зәбих Хөснөтдин улы
Хеҙмәт юлы
1945 йылдың 1 марты — 1948 йылдың 1 ғинуары — Баймаҡ ҡала советы эргәһендәге аҙыҡ-түлек карточкалары (продкарточка) бюроһы начальнигы.
Кесе Бахта
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Ихсанов Ғимат Сөләймән улы
Биографияһы
1930 йылда Бөрйән кантоны төҙөлгәс, Ғимат Ихсанов кантон халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә, уҡытыусылар менән уҡытыу-тәрбиә эшен яйға һалыуҙа, наҙанлыҡты бөтөрөүҙә, балаларға башланғыс белем биреүҙе ойоштороуҙа ең һыҙғанып эшләй, мәҙәни-ағартыу сараларына йәлеп ителә.
Исламғазин Зәбих Хөснөтдин улы
Хеҙмәт юлы
1948 йылдың ғинуары — 1951 йыл — Баймаҡ ҡалаһында нәшер ителгән «Ҡыҙыл Баймаҡ» район гәзите мөхәррире.
1951 йылдың 8 ноябрендә вафат була, Баймаҡ ҡалаһында ерләнә.
Ихсанов Ғимат Сөләймән улы
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ғимат Ихсанов партияның Бөрйән район комитетында яуаплы вазифалар башҡара, тик 1948 йылда ғына яратҡан эшенә — балалар уҡытыуға ҡайта. Ул Иҫке Собханғол мәктәбендә тарих уҡыта, аҙаҡ директор итеп ҡуйыла. 1938 йылда уҡ төҙөлә башлаған ике ҡатлы мәктәп бинаһы һуғыштан һуң ғына һалынып бөтә, интернат та күп ауырлыҡтар менән сафҡа индерелә. Иҫке Собханғол мәктәбендә шунан һуң ғына уҡытыу-тәрбиә эше йәнләнә, коллективҡа йәш уҡытыусылар өҫтәлә.
Исламғазин Зәбих Хөснөтдин улы
Сығанаҡтар
1) Статья «К вопросу прохождения ходатайств о переселении башкир Самарской губернии в БАССР».
Ихсанов Ғимат Сөләймән улы
Биографияһы
Иҫке Собханғол урта мәктәбе директоры Ғимат Сөләймән улы Ихсанов һәр уҡытыусыны ижади хеҙмәткә рухландыра, уның нисек эшләүен, нисек йәшәүен яҡшы белә, барлыҡ уҡытыусыларға ла методик ярҙам ойоштора.
Исламғазин Зәбих Хөснөтдин улы
Сығанаҡтар
2) Статья «Землеустроительные работы в Зилаирском кантоне Башреспублики накануне переселения башкир Самарской губернии».
Ихсанов Ғимат Сөләймән улы
Биографияһы
Уҡыусы йәштәргә ныҡлы белем биреү һәм тәрбиәләү эшендә 42 йыл хеҙмәт итеү осоронда Ғимат Сөләймән улы Ихсанов үҙен ысын уҡытыусы, талантлы педагог итеп күрһәтә, уҡытыусыларҙы алда торған мөһим бурыстарҙы уңышлы үтәүгә илһамландыра.
Исламғазин Зәбих Хөснөтдин улы
Сығанаҡтар
3) Статья «Деятельность Губая Киреевича Давлетшина в Зилаирском зерносовхозе Баймакского района».
Ихсанов Ғимат Сөләймән улы
Биографияһы
Уҡытыу-тәрбиә эшендә өлгәшкән уңыштары өсөн Ғимат Сөләймән улы Ихсановҡа 1941 йылда «Башҡорт АССР-ның мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы» тигән маҡтаулы исем бирелә, төрлө йылдарҙа ул миҙалдар һәм Маҡтау грамоталары менән бүләкләнә.
Исламғазин Зәбих Хөснөтдин улы
Сығанаҡтар
4) Историческая справка деревня Узян Баймакского района БАССР.
5) Историческая справка деревня Гайсарово Таналыкской волости Зилаирского кантона.
6) Историческая справка хутора Акирово Хайбуллинской волости Зилаирского кантона.
7) Историческая справка хутора Янгулово Хайбуллинской волости Зилаирского кантона.
8) Список башкир-переселенцев из Пугачевского уезда Самарской губернии.
9) Информация о планируемом проведении в 2018 г. 90-летнего юбилея с момента основания микрорайона Узян села Ургаза Баймакского района Республики Башкортостан.
Хадутей-Яха (Часелька ҡушылдығы)
Хадутей-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Часелька йылғаһының һул ярына тамағынан 247 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кутты-Лор-Игай
Кутты-Лор-Игай — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 367 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Сөләймәнов Ғата Зөлҡәфил улы
Сөләймәнов Ғата Зөлҡәфил улы (15 июнь 1912 йыл — 25 июнь 1988 йыл) — башҡорт йырсыһы, ҡурайсы һәм актёр. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1978), БАССР-ҙың атҡаҙанған (1953) һәм халыҡ (1963) артисы. Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1971).
Кутты-Лор-Игай
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Сөләймәнов Ғата Зөлҡәфил улы
Биографияһы
Ғата Зөлҡәфил улы Сөләймәнов Ырымбур губернаһы Үрге Урал өйәҙе 1-се Төрөкмән ауылында 1912 йылдың 15 июнендә тыуған. 1926 йылда Темәскә ысын театр труппаһы килеп төшә. Тәүге башҡорт театрының тәүге артистары була улар. Ун дүрт йәшлек Ғата өсөн иһә был ысын мәғәнәһендәге байрам була, был ағайҙар йәш егеттә артислыҡ һәләтен күреп өлгөрә.
Сөләймәнов
Сөләймәнов — ир-ат фамилияһы. Сөләймән исеменән барлыҡҡа килгән. Төрки халыҡтарҙа киң ҡулланыла.
Сөләймәнов Ғата Зөлҡәфил улы
Биографияһы
Шулай башланып китә Ғата Сөләймәновтың серле, тылсымлы ижад донъяһына илткән юлдары. Ошонда ул тәү тапҡыр сәхнәгә сыға, танылған ҡурайсы-музыкант Йомабай Иҫәнбаев, Ғиниәт Ушанов, Хәмит Әхмәтов менән бергә халыҡ алдында ҡурай уйнау бәхетенә ирешә.
Кутты-Лор-Игай
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сөләймәнов
Сөләймәнова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Сөләймәнов Ғата Зөлҡәфил улы
Биографияһы
1943 йылда Ғата Сөләймәнов Башҡорт художество бригадаһы составында фронтҡа йүнәлә. Һуғыш яландарында үткәрелгән өс ай самаһы ваҡыт эсендә артистар туҡһанға яҡын концерт ҡуйыр¬ға өлгөрә.
1953 йылда Бухареста үткәрелгән Йәштәрҙең һәм студенттарҙың IV Бөтә донъя фестивалендә лә ҡатнаша ул. 1954 йылда СССР-ҙың мәҙәни делегацияһы составында Һиндостан сәхнәләрен ҡурай менән шаулата.
Ғата Сөләймәнов, ҡурайға ғашиҡ кеше булараҡ, ғүмер буйы уны пропагандалай. Оҙаҡ йылдар Башҡортостандың төрлө төбәктәрен гиҙеп, 250 тирәһе йыр һәм легенданы туплаған шәхес булараҡ та уның эшмәкәрлеге иғтибарға лайыҡ. Шуларҙың 150-һе уның эшкәртеүендә матбуғат баҫмаларында донъя күргән, иллеләбе ғилми баҫмаларға инеп киткән. Композитор Камил Рәхимов менән берлектә башҡорт мәктәптәренең 1−2-се кластары өсөн «Йыр һәм музыка дәрестәре» тигән методик ҡулланма әҙерләйҙәр. Ошо ҡулланма һуңынан өс тапҡыр ҡабатлап нәшер ителә. Ғата Сөләймәновтың «Ҡурай» тигән китабы ла бик билдәле. Ул 1970 һәм 1984 йылдарҙа ҡайтанан баҫтырып сығарыла.
Ғата Сөләймәновтың актёр булараҡ эшмәкәрлеге үҙе үк — ҙур бер тема. Ул 1947 йылдан 1972 йылғаса — сирек быуат Башҡорт дәүләт академия драма театрында хеҙмәт итә. Ошо йылдар эсендә йөҙләп спектаклдә ҡатнашып, шул самаһы уҡ образ тыуҙырған.
Ғата Зөлҡәфил улы Сөләймәнов 1988 йылдың 25 июнендә Өфөлә вафат була.
Эшмәкәрлеге
1936 йылда Мәскәүҙән комиссия килеп төшә. Улар Башҡорт опера театрына кадрҙар әҙерләү өсөн колхоз-совхоз театрҙары артистарының уйыны менән ҡыҙыҡһына. Баймаҡта «Һаҡмар» спектаклен күргәндән һуң, Ғата Сөләймәнов уларҙың иғтибар үҙәгенә эләгә. Шулай итеп, ул Мәғәфүр Хисмәтуллин, Мәрхиә Сенәкәева, Ғәйшә Фәррәхова менән бергә Мәскәү дәүләт консерваторияһының башҡорт бүлегенә уҡырға китә. Һуғыш башланыу сәбәпле, улар¬ҙың уҡыуы өҙөлә. Шулай ҙа 1942 йылда улар уҡыуын Өфөлә тамамлай.
Был яңы ғына ойошторолған башҡорт опера сәнғәтенең формалашып килгән дәүере була. Юғары белемле йәш солисты Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрына саҡыралар.
Ҡурай сәнғәтен өр-яңы бейеклеккә күтәреүе, башҡорт халҡының рухи байлығын үҫтереүҙәге хеҙмәттәре өсөн 1971 йылда ул Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була.
Репертуары
Ҡарағол, Иван Иванович, Һөйөндөк, Кондрат Петрович (Дауыт Юлтый, «Ҡарағол»), Ғайса (Сәғит Мифтахов, «Зимагорҙар»), Шатморат (Баязит Бикбай, «Ҡарлуғас»), Аҡназар (Б. Бикбай, «Ҡаһым түрә»), Әжмәғол ҡарт (Мостай Кәрим, «Ҡыҙ урлау»), Монтано (В. Шекспир, «Отелло»), Петрушин (Л. Толстой, «Тере мәйет») һәм башҡа ролдәрҙе башҡарып, үҙен башҡорт драма сәнғәтенең күренекле оҫтаһы итеп таныта.
Ҡотоев Альберт Әсхәт улы
Ҡотоев Альберт Әсхәт улы (10 декабрь 1940 йыл — 25 май 1998 йыл) — журналист, шағир һәм яҙыусы. 1973 йылдан «Кызыл таң» республика гәзите хеҙмәткәре, Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы ҡарамағындағы Матбуғатта дәүләт серҙәрен һаҡлау идаралығы мөхәррире. Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Биографияһы
Альберт Әсхәт улы Ҡотоев 1940 йылдың 10 декабрендә Башҡорт АССР-ының Бүздәк районы Иҫке Бүздәк ауылында тыуған. Урта мәктәпте тамамлағас, колхозда эшләй, аттар көтә. Бер аҙҙан Бүздәк районының «Алға» район гәзитенә әҙәби хеҙмәткәр итеп эшкә алалар.
Һуңынан егерме йылға яҡын Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы ҡарамағындағы Матбуғатта дәүләт серҙәрен һаҡлау идаралығында мөхәррир вазифаһын үтәй.
1998 йылдың 25 майында Өфөлә вафат була.
Ижады
Альберт Ҡотоев колхозда эшләгән сағында район гәзитенә хәбәрҙәр яҙа башлай, үҙен һәләтле хәбәрсе итеп таныта. «Алға» гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр булып эшләгән сағында тәүге хикәйәләре донъя күрә. Һуңынан таланты шағир булараҡ ныҡлы асыла. Балалар өсөн 1980 йылда баҫылған тәүге шиғри китабы «Төймәле йондоҙ» тип атала. 1985 йылда — «Ҡояш күтәрелгәндә», 1990 йылда — «Офоҡтарҙа — аҡ томан» исемле шиғри, ә 1996 йылда, үҙе вафат булғас, «Еләк тәме» тигән хикәйәләр йыйынтығы донъя күрә.
Альберт Ҡотоев шиғырҙарына ҡыҫҡалыҡ, афористиклыҡ хас, фәлсәфәүи йүнәлештән мәхрүм түгел. Лирик геройы тормош әүҙемлеге, маҡсатына ынтылыусанлығы менән үҙенсәлекле. Тыуған яҡ, әхлаҡ темалары, тормош һәм ғүмер фәлсәфәһе, тәбиғәт лирикаһы Альберт Ҡотоев шиғриәтендә төп урынды биләп тора. «Еләк тәме» китабына тупланған хикәйәләре матур тел һәм тәрән психологик алым менән ижад ителгән. Уның геройҙары үҙҙәренең күркәм кешелек сифаттары менән иғтибарҙы йәлеп итә.
Нохо-Сэв-Яга
Нохо-Сэв-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пыртей-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нидерросла
Нидерросла (Niederroßla) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1125 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,84 км2. Диңгеҙ кимәленән 175 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99510 һәм автомобиль коды — AP.
Ивер ҡатын-ҡыҙҙар монастыры (Дондағы Ростов)
Ивер ҡатын-ҡыҙҙар монастыры — Дондағы Ростов епархияһының Дондағы Ростов ҡалаһында Божья Матерь Ивер иконаһына бағышланған ҡатын-ҡыҙҙар монастыры.
Тарихы
Монастырь тарихы 1903 йылда башлана.
Ростов идаралығы Черноморский монастыры монахинялары Екатерина һәм Александраның ҡатын-ҡыҙҙар өсөн монастырь төҙөү тураһында үтенесен үтәп, Дондағы Ростовтан алыҫ түгел ерҙән участка бүлеп бирә.
Ростов сауҙагәре С. И. Федоров  монастырь төҙөү буйынса попечитель була.
Ҡатын-ҡыҙҙар монастырының башлығы игумения Анастасия була, уның етәкселеге аҫтында монастырҙа илле тирәһе монахиня йәшәй.
Бер нисә йылдан монастырь биләмәһендә ҙур булмаған ағас сиркәү һәм хөжрәләр төҙөлә.
1908 йылда ҡорам төҙөү тамалана, һәм ул Божья Матерь Ивер иконаһы хөрмәтенә изгеләндерелә.
Өлкән кешеләр һөйләүенсә 1914 йылдың йәй аҙағында батша кортежы Кавказ Минераль һыуҙарҙан ҡайтышлай  изге монастырь эргәһендә туҡтап китә. Император Николай II вариҫы Алексий менән монастырға Божья Матерь Ивер иконаһына табынырға инә.
Беренсе донъя һуғышы осоронда монастырь оккупацияланған Польшанан 9-11 йәшлек етем  ҡыҙҙар приюты булараҡ ҡулланыла.
Ҡыҙҙар бында 1920 йылдар башына тиклем йәшәгән һәм уҡыған.
Игуменья Анастасия 1919 йылда ғибәҙәтханаға ябылыу ҡурҡынысы янауы арҡаһында  уны ауыл хужалығы артеле тип теркәтә.
Монастырь эргәһендә мал аҙбары, икмәк бешереү, аш-һыу бүлмәһе, балыҡ үрсетеү өсөн яһалма быуа һәм роза баҡсаһы булған.
Шуға ҡарамаҫтан, 1929 йылдарҙа сиркәү ябыла, ә  игуменья һәм монахиняларҙы  Себергә ҡыуалар, ғибәҙәтхананың мөлкәтен дәүләткә тапшыралар. Ҡорам ябылғас, уның биналарында төрлө ваҡыттарҙа клуб, балалар йорто, оҫтаханалар һәм келәттәр урынлаша.
Ивер ҡатын-ҡыҙҙар монастыры 1991 йылдың 30 авгусында тергеҙелә.
1992 йылда  монастырь бүләккә  митрополит Владимирҙан (Сабодан) Пресвятая Богордица Ивер иконаһын  ҡабул итеп ала.
Яйлап хөжрәләре төҙөкләндерелә, шишмә  таҙартыла һәм кәртәләп алына. 1995 йыл аҙағына  монастырь сиркәүе тергеҙелә. 2002 йылдың көҙөнә Ростов рәссамдары-реставрациялаусылары монастырҙың стеналарын биҙәй. Түбәнге ҡорамдың иконостасы яңыртыла.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Камалов Азат Әхмәҙулла улы
Камалов Азат Әхмәҙулла улы (1 декабрь 1937 йыл — 23 апрель 2007 йыл) — СССР һәм Рәсәй филологы, башҡорт тел белгесе, филология фәндәре докторы, башҡорт топонимикаһы өлкәһендәге белгес.
Биографияһы
Азат Әхмәҙулла улы Камалов 1937 йылдың 1 декабрендә Башҡорт АССР-ының элекке Матрай районы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районы) Яманһаҙ ауылында тыуған. 1964 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. 1967-1990 йылдарҙа Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй (1972 йылдан — өлкән хеҙмәткәр). 1990-1992 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡыта. 1992-1996 йылдарҙа Башҡортостан мәғариф хеҙмәткәрҙәренең квалификацияһын күтәреү институтында эшләй. 1996 йылда Рәсәй Федерацияһының Милли мәғариф мәсьәләләре институтының Башҡортостан филиалында ғилми хеҙмәткәр вазифаһын башҡара. 1997-2005 йылдарҙа М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡыта, 1999-2004 йылдарҙа филология кафедраһы мөдире булып эшләй. 2007 йылдың 23 апрелендә Өфөлә вафат була.
Ғилми эшмәкәрлеге
Башҡорт топонимикаһы буйынса 80-дән ашыу фәнни хеҙмәт авторы. Топонимика фәне менән дүрт тиҫтә йылға яҡын шөғөлләнеү һөҙөмтәһендә атамалар тарихы һәм этимологияһы хаҡында күп мәҡәләләр, китаптар яҙа. Ул ғилми-тикшеренеү эштәрендә Башҡортостан Республикаһының ойконимияһын, гидронимияһын һәм оронимияһын тикшереүгә төп урын бүлә. Башҡорт топонимдарын башҡа төрки телдәр, фин-уғыр телдәре һәм иран телдәре менән сағыштырып өйрәнә.
Ғилми хеҙмәттәрендә башҡорттарҙың этногенезы, ҡәбилә-ырыу составы, хәрби-сәйәси ойошмалары, тамғалары тураһында бай мәғлүмәттәр бирелә. «Атайсал» (2001) китабы миҫалында был айырыуса асыҡ күренә.
Ағас
Ағас — үҫемлектәрҙең йәшәү формаһының береһе; берҙән-бер һабағы — күп йыллыҡ олоно һәм күп һанлы ботаҡтарҙан торған сатырлы үҫемлек.
Классификация
Ағастар япраҡ төрҙәре буйынса ылыҫлы һәм киң япраҡлыларға бүленәләр.
Ылыҫлылар ғәҙәттә ылыҫтар йәки энәләр тип аталған ҡаты, мәңге йәшел, энәгә оҡшаш йәки тәңкәле япраҡтары менән айырылып тора, тубырсыҡ йәки еләк (артышта) барлыҡҡа килтерәләр. Был төркөмгә мәҫәлән, ҡарағай, шыршы, аҡ шыршы, ҡарағас, кипарис, секвойя инә.
Киң япраҡлы ағастарҙың яҫы һәм киң япраҡтары бар — уларҙың ҡалынлығы оҙонлоғона һәм киңлегенә ҡарағанда күпкә кәмерәк, ғәҙәттә йылына бер тапҡыр ҡойола. Киң япраҡлы (йәки ябайыраҡ япраҡлы) ағастар ғәҙәттә сәскә аталар һәм емеш бирәләр. Был төркөмгә саған, бук, йәсин ағасы, эвкалипт һ. б. ҡарай.
Япраҡтарҙың төрөнә ҡарап синыфланыуҙан тыш, япраҡтарының ағаста тороу ваҡытына ҡарап япраҡ ҡойоусыларға һәм мәңге йәшелдәргә бүленәләр.
Япраҡ ҡойоусы ағастар билдәле бер тәртиптә япраҡ ҡатламын алмаштыра: ағастағы бөтә япраҡтар ҙа йәшел төҫөн юғалта һәм ҡойола, билдәле бер ваҡыт эсендә (ҡышын) ағастар япраҡһыҙ тора, һуңынан (яҙын) бөрөләрҙән яңы япраҡтар үҫеп сыға.
Мәңге йәшел ағастарҙа аныҡ ҡына япраҡ ҡатламын алмаштырыу ваҡыты юҡ: йыл әйләнәһенә ағаста япраҡтар була, улар бер юлы ҡойолмай, әкренләп кенә ҡойолоп алмашына бара. Биологик синыфланыуҙан тыш ағастар башҡа төрлө сифаттары буйынса ла бүленә: мәҫәлән, емеш биреүсе ағастар (уларҙың емештәрен кеше аҙыҡ сифатында ҡуллана), ҡиммәтле (уларҙың үҙағастары сәнәғәт кәрәк-яраҡтарында ҡулланыла), карап төҙөүгә яраҡлы (карап төҙөгәндә ҡулланыла), тропик (уларҙың таралыу ареалы экваторҙан йыраҡ түгел ерҙә үтә), төньяҡ (уларҙың таралыу ареалы экваторҙан йыраҡта үтә) һ.б.
Морфология
Ағаста төп өс өлөш билдәләйҙәр: тамыр, олон, һәм сатыр.
Ағас тамыры — ул, ғәҙәттә, үҫемлектең ер аҫтында урынлашҡан өлөшө. Төп функциялары — ағасты вертикаль торошта тота, тупраҡтан туҡлыҡлы матдәләрҙе һурып алыу һәм уларҙы олон буйлап тапшырыу. Тамырҙар киң таралған булалар: улар 30 метрға тиклеп тәрәнлеккә һәм тирә-яҡҡа 100 метр ян-яҡҡа таралыуы мөмкин. Ҡайһы бер ағастарҙың тамырҙары һауала аҫылынып тороуы мөмкин, улар ер өҫтөндә урынлашалар, һәм уларҙың функциялары япраҡтарҙыҡына оҡшаш.
Ағас олоно сатыр өсөн терәк функцияһын үтәй, һәм шулай уҡ тамыр менән сатыр араһында матдәләр тапшырылыуын башҡара.Ҡышҡы ваҡытта һыу һәм туҡлыҡлы матдәләр һаҡлағысы сифатын башҡара.
Ағас олоно үҙәктән һәм үҙағастан тора, һуңғыһы камбийҙан эскә ҡарай үҫә, йыллыҡ үҫеү балдаҡтарын барлаҡҡа килтерә — ағастың арҡыры киҫемендә күренгән асыҡ һәм ҡара өлөштәр. Йыллыҡ үҫеү балдаҡтарын һаны урта зонала урынлашҡан урмандарҙа ағас йәшенә тиң, ә уларҙың ҡалынлығы иһә — һәр бер билдәле йылдағы ағастың йәшәү ысулына тиң була.
Ҡоролоҡ булған райондарҙа, яуым-төшөм үткәндән һуң, ағастарҙа ялған йыллыҡ үҫеү балдаҡтары хасил булыуы мөмкин. Тышҡы яҡтан олон ҡабыҡ менән ҡаплана. Ғәҙәттә ағастың бөтә ғүмер оҙонлоғо эсендә бер генә олоно була. Төп олон зарар күргән (бысылған) осраҡта ҡайһы бер ағастарҙа йоҡлаған бөрөләрҙән туғандаш олондар уҫеп сығыуы мөмкин.
Ағас сатыры — беренсе ботаҡланыуҙан ағастың осона тиклем олондо дауам итеүсе ағастың юғарғы өлөшөндәге ботаҡтар һәм япраҡтар берҙәмлеге, йәки ҡыуаҡтағы бөтә ян-яҡтағы ботаҡтар таралмаһы менән япраҡтар. Шулай уҡ, киләһе үҙенсәлектәрҙе айыралар: ағас сатырына ҡарап — колонна кеүек тән таралмалыға, сатыр тығыҙлығына ҡарап — тығыҙҙан һирәккә тиклем, һәм ажурлы. Яҡтылыҡ тәҫьирендә япраҡтарҙа фотосинтез арҡаһында кәрәкле матдәләр синтезланыуы бара.
Ағас көнкүрештә һәм мәҙәниәттә
Киң таралыу һәм эшкәртеү еңеллеге арҡаһында, донъялағы культураларҙың күбеһендә көнкүреш тауарҙары (мебель, һауыт-һаба һ.б.) сифатында һәм шулай уҡ йортто йыһазландырыу предметтары сифатында ҡулланыла. Ағастан йорттар төҙөйҙәр, сваялар эшләйҙәр.
Ағас, таш кеүек, төшөрөлгән һүрәттәрҙе һаҡлап ҡалыусы тәбиғи материал булып тора, быныһы иһә, ғалимдар раҫлауынса, күп телдәр араһында яҙыуҙың үҫешенә булышлыҡ иткән. Яныу һәләте — утты үҙләштереүҙә, быныһы иһә кешенең таралыу ареалын кинәт төньяҡҡа ҡарата киңәйеүенә, һәм яңы торлаҡ төрҙәрен үҙләштереүҙә булышлыҡ иткән: мәмерйәләр, өйҙәр, иглу һ.б. Янып бөткәндән һуң ҡалған күмер иң тәүге ҡаяла төшөрөлгән рәсемдәрҙә ҡулланылған. Үҙағастың һыуға ҡарағанда кәм тығыҙлағы судно гиҙеүсәнлек уҫеүенә булышлыҡ иткән: һалдарҙан башлап һәм каравеллалар менән тамамлап — күп йылдар буйына суднолар ағастарҙан яһалғандар. Ҡайһы бер ағастарҙың сәскә атыу үҙенсәлектәре донъялағы күп халыҡтар мәҙәниәтендә уртаҡ исем булғандар, шулай, Японияла сакура сәскәһен күп шағирҙар данлаған һәм йыш медитация һәм ял итеүҙә ҡуланыла. Көнсығышта персик образы киң таралған, Рәсәйҙә алма сәскәһе маҡтап йырланған. Музыкаль ҡоралдар кеүеҡ үк, (уларҙың күбеһе билдәле ағас сорттарынан эшләнә) емеш-еләк бөтә байрамдарҙың һис шикһеҙ атрубуты булып тора.
Ағас диндә
Боронғо замандарҙан алып ағас тереклекте символлаштыра һәм тәүтормош диндәрендә табыныу объекты булып торған. Мәҫәлән, боронғо гректар һәр бер ағас менән нимфа бәйле булған тип уйлағандар.
Боронғо кельттар һәм друидтар ағастар менән үҙ-ара бәйләнештә булғандар, сихыр йолаһында "коелбрен"дар тигән — бармаҡ ҙурлығындағы ағас таяҡтар ҡулланғандар, шуларҙың һәр береһендә ағастың тоҡомона ҡарап 20-нән булған огама тамғаның береһен яндырып йәки соҡоп яҙылған. Коелбрен огама сихри серҙәргә хазинаһы асҡысы һәм друидтар көсөнөң төп сығанағы булып тора.
Ағас тураһында шулай уҡ хәҙерғе заман диндәрендә телгә алына, христиандарҙа яҡшылыҡты һәм яуызлыҡты белеү ағасы телгә алына, Тереклек ағасы.
Пальма йәкшәмбеһе, йәки Иерусалимға алланың сығыу байрамы башрамлы ғибәрәт ҡылыу менән билдәләнә, уға ышыныусылар пальма ботаҡтары менән киләләр. Рәсәйҙә иң беренсе булып тал ата (тал ағасы), шуға күрә был ағастың ботаҡтарың ҡуллана башлағандар һәм байрам Тал көсөгө йәкшәмбеһе исемен алған.
Ағас динни символдар эшләгәндә киң ҡулланыла (идолдар һәм башҡалар).
Әхийәров Камил Шәйехмырҙа улы
Әхийәров Камил Шәйехмырҙа улы (19 февраль 1930 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең ғалим-педагогы, юғары мәктәп эшмәкәре. педагогия фәндәре докторы (1974), профессор (1976), Белем биреүҙе гуманлаштырыу халыҡ-ара академияһының ғәмәлдәге ағзаһы (1995), Рәсәй Мәғариф академияһының мөхбир ағзаһы.
600-ҙән ашыу ғилми һәм уҡытыу-методик эштәр авторы, уларҙың бер өлөшө сит илдәрҙә баҫылып сыҡҡан; Әхийәровтың ғилми тикшеренеүҙәре этнопедагогика, хеҙмәт, уҡытыу проблемаларына арналған.
Биографияһы
Камил Шәйехмырҙа улы Әхийәров 1930 йылдың 19 февралендә Башҡорт АССР-ы Бөрө кантоны Үрге Маншыр ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Илеш районы) күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Уның атаһы — Шәйехмырҙа Әхийәров колхоз рәйесе, Йәркәй МТС-ында директор була; әсәһе Гөлзифа Шәкир ҡыҙы колхозда эшләй.
1951 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын отличие менән тамамлай һәм Борай районының Салҡаҡ урта мәктәбендә уҡытыусы һәм директор булып эшләй (1951—1963).
Кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлағандан һуң Камил Әхийәров Бөрө дәүләт педагогия институтының фәнни һәм уҡытыу эштәре буйынса проректоры итеп раҫлана, артабан 1963 йылдан алып 1989 йылға тиклем был юғары уҡыу йортоноң ректоры була.
1974 йылда «Трудовое воспитание в сельской общеобразовательной школе на современном этапе» темаһына диссертация яҡлап, педагогия фәндәре докторы булып китә; 1976 йылда профессор итеп һайлана. 1989 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының кафедра мөдире була, мәктәптәр менән идара итеүҙең фәнни нигеҙҙәрен эшләй, 2007 йылға тиклем был вазифаны биләй. Әлеге ваҡытта был юғары уҡыу йортонда педагогика кафедраһында эшләй.
Камил Әхийәров башланғысы менән республикала педагогика буйынса кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертацияларын яҡлау буйынса беренсе махсуслаштырылған совет асыла. Уның етәкселегендә 150-нән ашыу фән докторы һәм кандидаты әҙерләнә. Күп йылдар педагогик тикшеренеүҙәр методологияһы буйынса фәнни мәктәпте уңышлы етәкләй, Халыҡ мәғарифы хеҙмәткәрҙәренең Бөтә Союз съезында хупланған педагогик белемдең концепцияһын әҙерләүҙә ҡатнаша.
Фәнни-педагогик эшмәкәрлек менән бер рәттән ижтимағи эш менән дә шөғөлләнә — РФ Педагогия йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе президиумы рәйесе, Башҡорт АССР-ының 6-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты, халыҡ депуттарының Бөрө ҡала Советы депутаты (1963—1989), 1988 йылда СССР Халыҡ мәғарифы хеҙмәткәрҙәренең Бөтә Союз съезына делегат итеп һайлана.
Арыҫлан күпере (Санкт-Петербург)
Урынлашыуы
Күпер Арыҫлан тыҡрығы менән Подьяческий урамын тоташтырып тора.
Яҡын метрополитен станциялары (1 км) — «Баҡса», «Сенная майҙаны», «Спасский».
Исеме
Суйын күперҙең дүрт мөйөшөнә П.П. Соколов эшләгән дүрт арыҫлан скульптураһы ҡуйылған. Исем дә тап ошо скульптураларға бәйләп бирелгән. 1912 йылдарға тиклем уны Мариинский (Арыҫлан тыҡрығының элекке атамаһы буйынса) һәм Театр йәйәүлеләре күпере (янында торған Театр майҙанының атамаһы исеменән) тип йөрөткәндәр. Ҡайһы саҡ «Арыҫлан» атамаһына «йәйәүлеләр», «йәйәү», «сылбырлы» тигән өҫтәмәләр ҙә ҡушҡандар, әммә һөҙөмтәлә хәҙерге атамаһы нығынған.
Тарих
Екатерина районына халыҡтың күпләп күсеп ултырыуы арҡаһында күпер төҙөүгә ихтыяж артҡан. Инженер Г. М. Треттер һәм В. А. Христианович күперҙең проектын төҙөгәндәр. Бер үк ваҡытта Банк каналы аша икенсе йәйәүлеләр күперенең дә проекты төҙөлгән. 1825 йылдың 18 февралендә ике проект та раҫлана, шул йылдың йәйендә үк күпер төҙөү башлана. Шул уҡ йылдың октябрендә эште тамамлау планлаштырыла, әммә күперҙең металл өлөштәрен йыйыуҙа тотҡарлыҡтар килеп тыуыу арҡаһында эштәр 1826 йылдың яҙында башлана. Күперҙең таяныс бағаналарын урынлаштырыу өсөн башта ярҙың бут менән ҡапланған өлөшө һүтелә (гранит йөҙлөгөн һүтмәй ҡалдырғандар). Металл һәм суйын өлөштәрен Берд заводында әҙерләгәндәр һәм шунда уҡ төҙөлөш элементтарын бер урынға йыйып ҡуйғандар. 1826 йылдың 1 июлендә күпер хәрәкәт өсөн асыла.