cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вотчица (Емба ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ҡаһым түрә (йыр)
Ҡаһым түрә — башҡорт халыҡ йыры.
Хорҙа йырлаусы (хикәйә)
Баҫмалар
Хикәйә тәүге тапҡыр Околки журналының 14-се һанында 1886 йылдың 18 июлендә баҫыла. Әҫәр башта Певичка ("Йырсы") тип аталып, «А. Чехонте» ҡултамғаһы менән сыға. Хикәйәнең ҡабаттан эшләнгән варианты Санкт-Петербургта 1893 йылда донъя күргән «Путь-дорога» хәйриә антологияһына индерелә.
Ҡаһым түрә (йыр)
Риүәйәте
Тарихсы Әнүәр Әсфәндиәровтың тикшеренеүҙәренән күренеүенсә, Ҡаһым Түрә — тарихи шәхес. Фамилияһы — Мырҙашев, исеме Ҡасим. Элекке Стәрлетамак ойәҙенең Айыусы ауылында тыуған, юрматы ырыуы башҡорто. 1812 йылғы һуғышҡа сотник дәрәжәһендә киткән, 1813 йылда һәләк булған.
Хорҙа йырлаусы (хикәйә)
Баҫмалар
Нәшерсе Адольф Маркс 1899—1901 йылдарҙа яҙыусының әҫәрҙәр йыйынтығының икенсе томын баҫтырып сығарыр алдынан автор тексҡа бер ни тиклем үҙгәрештәр индерә. Әҫәрҙе мөхәррирләү ваҡытында Чехов әҫәрҙәге герой ҡатынға үҙенең мөнәсәбәтен үҙгәртә. «Аҙғын ҡатын тормошон һүрәтләүсе юмористик әҫәрҙе ул кәмһетелгән кешенең күңелһеҙ тарихына әйләндерә».
Ҡаһым түрә (йыр)
Риүәйәте
1812 йылда француз яуы була. Башҡорттарҙың бер ғәййәре була — ул Ҡаһым түрә. Башҡорттар: «Был француз баҫып алһа, яланда ҡалабыҙ», — тип, үҙ-ара кәңәш итәләр. Улар, ғәскәр төҙөп, Ҡаһым түрә башлығында һуғышҡа китәләр. Урыҫтар менән бергәләп, француздарҙы сигендереп, илдәренең башҡалаһын баҫып алалар. Батша Ҡаһым түрәгә полковник исеме бирә.
Хорҙа йырлаусы (хикәйә)
Баҫмалар
Чехов тере саҡта хикәйә венгр, немец, поляк һәм словак телдәренә тәржемә ителә.
Ҡаһым түрә (йыр)
Риүәйәте
— Тағы һеҙгә нимә кәрәк? — тип һорай батша.
Хорҙа йырлаусы (хикәйә)
Ҡыҫҡаса сюжеты
Бер көндө йырсы Пашаның өйөндәге антресолдә уны өҙөлөп яратыусы Николай Петрович Колпаков ултыра. Дачалағы кешеләрҙең уйланып ултырыуын йомош менән килгән бер серле ҡатын бүлдерә. Был ҡатын дачалағы икенсе бүлмәлә үҙенән йәшеренеп ултырған ирен Пашанан сығартыуҙы талап итә, һуңынан иренең Пашаға бүләк иткән барлыҡ бүләктәрен, минең байтаҡ аҡсамды ирем һиңә алып китте, тип кире таптыра. Паша уға алтын беләҙек менән ҡыҙыл яҡут ташлы йөҙөктө бирергә ҡарар итә. Тик был биҙәүестәр ҡатындыҡы булмай сыға. Һуңынан ҡатын был һәм башҡа биҙәүестәрҙе лә үҙенә ала.
Былар барыһы ла Колпаков күҙ алдында эшләнелә. Йырсы Пашаның шундай түбәнселеккә төшөүен күргән Копаков: «Юҡ, мин бының өсөн һис ҡасан да үҙемде ғәфү итмәйәсәкмен! Ғәфү итмәйәсәкмен! Минән ситкә кит, алама ҡатын!» — тип ерәнеү менән Пашаға ҡысҡыра һәм ҡалтыранған ҡулдары менән уны ситкә этәрә. «Минең ҡатын һинең алдыңда тубыҡланырға теләне һәм… кем алдында? Һинең алдыңда! Эй, Хозайым!»- ти ҙә, күргәненә үҙенең ҡарашын белдереп, Пашаны ҡалдырып сығып китә.
Ҡаһым түрә (йыр)
Риүәйәте
— Беҙҙе ҡаҙаҡ ыҙалатмаһын ине, — тиҙәр башҡорттар. Шунан Эленйә еренә (сик еренә) — Яйыҡ буйына казачий ауылдары һалалар.
Батшаның бер майоры, көнсөллөгө килеп, Ҡаһым түрәгә ағыу эсереп ебәрә. Шунда ул үлеп ҡала. Халыҡ уның тураһында былай тип йырлаған
Сытяру-Яха
Сытяру-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Се-Яха (Зеленая) йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Старуха-Йоль (Ручь-Ю ҡушылдығы)
Старуха-Йоль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ручь-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Фазылова Рима Фәми ҡыҙы
Фазылова Рима Фәми ҡыҙы — Яңауыл районының почетлы гражданины.
Старуха-Йоль (Ручь-Ю ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Фазылова Рима Фәми ҡыҙы
Биография
1952 йылда тыуған. Асауҙыбаш һиғеҙйыллыҡ, Ямаҙы урта мәктәбендә уҡыған. Казан дәүләт педагогия университетының тарих-филология факультетын тамамлаған. 1975 йылда 25 һанлы Бәҙрәш СПТУда тарих һәм әҙәбиәт уҡытҡан, 1977 йылдан — училище завучы.
Старуха-Йоль (Ручь-Ю ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шиньга
Шиньга — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғәлимуллина Рәйсә Ғәли ҡыҙы
Ғәлимуллина Рәйсә Ғәли ҡыҙы (7 май 1931 йыл — 6 сентябрь 2000 йыл) — йырсы (лирик-колоратур сопрано), педагог, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1974), профессор (1995).
Биографияһы
Рәйсә Ғәли ҡыҙы Ғәлимуллина 1931 йылдың 7 майында Ҡырғыҙ АССР-ының Каракол ҡалаһында (хәҙерге Пржевальск) тыуған.
1954 йылда П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваторияһын Е. В. Кузьмина класында тамамлай. Ошо уҡ Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры йырсыһы була.
1957—1988 йылдарҙа Башҡорт филармонияһында эшләй.
1971 йылда бер үк ваҡытта Өфө сәнғәт институтында уҡытыусы булып эшләй, 1983 йылдан алып — опера әҙерлеге кафедраһы мөдире, 1995 йылдан — яңғыҙ йыр кафедраһы мөдире.
Йырсының профессиональ стартының әһәмиәтле факты булып уның 1955 йылда Мәскәүҙә «Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында», 1969 йыл Ленинградта һәм Ҡазанда БАССР көндәрендә ҡатнашыуы тора. 1976 йылда Ҡарағалпаҡ АССР-ында БАССР әҙәбиәте һәм сәнғәте көндәрендә ҡатнаша. Башҡорт опера һәм балет театры труппаһы составында СССР һәм сит илдәр буйлап (Ҡытай, Корея, Монголия, Финляндия, Чехословакия һ. б.) гастролдәргә сыға.
Репертуарында сит ил, рус, башҡорт композиторҙарының, башҡорт традицион халыҡ-йыр ижады өлгөләренең камера-вокаль әҫәрҙәре. Марфа, Ҡарһылыу (Римский-Корсаковтың шул уҡ исемле әҫәренән "Батша кәләше) һ.б. опера партияларын башҡара.
Ул 10-дан ашыу фәнни һәм уҡытыу-методик хеҙмәт, шул иҫәптән башҡорт вокаль сәнғәтенең тарихы буйынса эштәр баҫтырып сығара.
Рәйсә Ғәли ҡыҙы 2000 йылдың 6 сентябрендә Өфөлә вафат була һәм ерләнә.
Хәтер
Күренекле педагог һәм йырсы иҫтәлегенә Карл Маркс урамындағы ул күп йылдар йәшәгән 83-сө йортта мемориаль таҡтаташ ҡуйылған
Сэвк-Яха (Матюй-Яха ҡушылдығы)
Сэвк-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Матюй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Коноплянка (Лобва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Щепкин урманы
«Щепкин урманы» дәүләт тәбиғи ҡурсаулығы"— айырыуса һаҡлана торған тәбиғәт территорияһы, бөгөнгө көндә Дондағы Ростов та иң ҙур ҡурсаулыҡ.
Ҡурсаулыҡ үҙе урынлашҡан Щепкин йырынының исеме менән аталған. Бынан тыш, ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, ул яҡында торған Щепкин ауылы исеме менән аталған тип тә аңлатыла. Парктың оҙонлоғо: төньяҡтан көньяҡҡа — 4 км, көнбайыштан көнсығышҡа — 4-4,5 км.
Тарих
20-се быуат башында Ростов өлкәһе нең Щепкин ауылы тирәһендә ағас культуралары ултыртырға булалар. Был Щепкин ҡурсаулығына нигеҙ һала. Билдәле булыуынса, заказник уның территорияһында төрлө хайуандар үрсетеү маҡсаты менән булдырыла, тик был эш тормошҡа ашмай ҡала һәм, хужалыҡ эшсәнлеге туҡтатыла. Шул ваҡыттан үҙенең матурлығы менән күҙҙең яуын алып торған урман тороп ҡалған. Уның киңлегендә төрлө үҫемлектәр үҫә.
Бөгөн Щепкин урманы — Дондағы Ростов янында кеше сәсеп үҫтергән иң ҙур урман. Дондағы Ростов ҡалаһы халҡы матур урманда үҙ байрамдарын үткәрергә яраталар. Байрамдарҙа төрлө уйындар һәм ярыштар, шул иҫәптән пейнтбол ойошторола. Урманды шулай уҡ төрлө ролле уйындар үткәреү өсөн файҙаланалар, сөнки бындағы тәбиғәт күренеше әкиәттәр донъяһына оҡшаш.
Географияһы
Дондағы Ростов тың төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Ере аккумулятив-тигеҙлектән тора. Ҡурсаулыҡ территорияһында ике карьербар, уларҙың береһенә һыу йыйылған.. Шулай уҡ үҙәк ыҙандың үҙәк өлөшөндә аҡмай торған һыулы быуа бар. Унда һыу инеү тыйылған. Урмандың көнсығышында яһалма күл. Ул Большая Камышеваха һәм Темерник йылғаларының ҡушылдыҡтарынан барлыҡҡа килгән.
Ламбе-Юган
Ламбе-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Войкар йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Дальняя Вотчица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ламбе-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дальняя Вотчица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Приттиц
Приттиц (Prittitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1028 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,33 км2. Диңгеҙ кимәленән 196 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6667 һәм автомобиль коды — BLK.
Йомағужа мәктәбе (Йылайыр районы)
Йомағужа мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы Ҡәнзәфәр ауыл Советына ҡараған Йомағужа ауылында урынлашҡан уҡыу йорто
Тарихы
Йомағужа ауылында мосолман мәктәбе 1835 йылда асыла. Мәктәп-мәҙрәсә 1925 йылға тиклем эшләй. Мәсеттең иҫке бинаһында уҡығандар, бер үк ваҡытта дини белем дә биргәндәр. Был осорҙа Хәсәнов Шәрәфетдин уҡыта.
1924 йылда башланғыс мәктәп асыла, ете йыллыҡ итеп 1939 йылда үҙгәртеп ҡорола (ЦГИА РБ. Фонд Р-798, Оп. З, Д.2274, ЛЛ 1-5).
1959 йылда 7 йыллыҡ мәктәп нигеҙендә һигеҙ йыллыҡ мәктәп асыла. Уҡыусылар айырым урынлашҡан 4 бәләкәй бинала белем алды. Һәр бина 2 — 3 бәләкәй класс бүлмәһенән тора.
1974 йылда яңы бина төҙөлгәс, урта дөйөм белем биреү мәктәбенә үҙгәртелә. Яңы мәктәп 2009 йылда төҙөлә бөтә
Озеро ауыл Советы (Дыуан районы)
Озеро ауыл советы — Дыуан районы составында ауыл биләмәһе, 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек  һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452532. ОКАТО коды — 80223830000. Һикәяҙ ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.
2008 йылда Салауат районы, Һикәяҙ ауыл Советы, Михайловка ауыл Советы  муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
Ауыл Советы составы
Озеро ауылы— административ үҙәк.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: Һикәяҙ ауылында административ үҙәк менән, «Һикәяҙ» атамаһын һаҡлап, Һикәяҙ һәм Озеро ауыл Советтарын берләштерергә. Озеро ауыл Советының Озеро ауылын Һикәяҙ ауыл Советы составына индерергә.
Һикәяҙ ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Озеро ауыл Советын алып ташларға
Кузи (Пызепа ҡушылдығы)
Кузи — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пызеп йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Воронов Николай Николаевич
Николай Николаевич Воронов (23 апрель (5 май) 1899 йыл — 28 февраль, 1968 йыл, Мәскәү, СССР) — совет хәрби етәксеһе, артиллерияның баш маршалы (1944 йыл 21 февраль ), Советтар Союзы Геройы (1965 йыл 7 май). СССР Юғары Советы депутаты (1946—1950).
Рәсәйҙә һәм Испанияла Граждандар һуғышында ҡатнаша, Совет-поляк, «Ҡышҡы» һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнаша; РККА-ның Польша походында һәм Бессарабия менән Төньяҡ Буковинаның ҡушылыуында ҡатнаша. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәм һуғыштан һуңғы йылдарҙа РККА Артиллерияһын етәкләй.
Иртә биографияһы
Воронов шәхси реаль училищела уҡый, әммә финанс проблемалары арҡаһында 1914 йылда уҡыуын ташлай, ә 1915 йылда техник секретарь булып эшләй башлай. 1916 йылдың көҙөндә атаһы Николай Терентьевич Воронов рус армияһына мобилизациялана, һәм Н. Н. Воронов иңенә ғаиләне хәстәрләү бурысы ята.
1917 йылда Николай Воронов өлгөргәнлек аттестатына имтихандарҙы экстерн тапшыра.
Граждандар һәм Совет-поляк һуғышында ҡатнашыуы
1918 йылдың майында Воронов 2-се Петроград команда артиллерия курстарына ҡабул ителә, уны тамамлағас Петроградтың запастағы мортир артиллерия дивизионының 2-се батареяһына взвод командиры итеп тәғәйенләнә. Был взыод 15-се армия ғәскәрҙәре составында Псков районында Николай Юденич ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыштарҙа ҡатнаша. Юденич менән алышта Воронов бер нисә тапҡыр шәхси батырлыҡ күрһәтә.
1919 йылда РКП(б)-ға инә ; уны партияға тәҡдим итеүселәр араһында Матвей Захаров та була.
Степко-Вож
Степко-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лыа-Юйылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
South Pole Group
South Pole Group (ингл. «көньяҡ полюс төркөмө»; 2015 йылдың 20 мартына тиклем — South Pole Carbon Asset Management, Ltd. ) — парник газдарын сағарып ташлауын әҙәйтеүҙә шөғөлләнгән халыҡ-ара компаниялар төркөмө; компания шулай уҡ яңы проектарҙы билдәләй һәм иҫкеләрҙең аудитын үткәрә, профиль буйынса консультацион ярҙам күрһәтә, үҙенең өлкәһендә төрлө ҡоралдар һәм сертификаттар тәҡдим итә.
Ойошма
«South Pole Carbon Asset Management», Ltd. компанияһын 2006 йылда Патрик Бюрги (Patrick Bürgi), Томас Камерата (Thomas Camerata), Ренат Хойбергер һәм Кристоф Саттер нигеҙләй. «South Pole Carbon» 2002 йылда Швейцарияның Цюрих юғары техник мәктәбенән сыҡҡан, Хойбергер етәкләгән һәм климат үҙгәреүе өлкәһендә стандарттар һәм ысулдар эшләүҙәрҙә шөғөлләнгән myclimate коммерциялы булмаған ойшмаһының үҫеше була.
2015 йылдың 20 мартында, South Pole Group яңы исемен алып, «эшмәкәрлегенең глобаль үҙенсәлеген күрһәтеү» маҡсаты менән ребрединг үткәрә.
South Pole Group компанияһын Ренат Хойбергер (2012 йылдан башлап CEO) һәм Кристоф Саттер (2012 йылға тиклем CEO) етәкләй.
Компанияның штаб-квартираһы Швейцарияла Цюрих ҡалаһында урынлашҡан, шунда 100 кеше тирәһе эшләй.
South Pole Group ойошмаһының 20-нән күберәк илдә ундан күберәк офистары бар, улар араһында Пекин (Ҡытай), Бангкок (Таиланд), Тайчжун (Тайвань), Йоханнесбург (КАР), Джакарта (Индонезия) һәм Мексика. Локаль офистарҙа 10 меңдән артыҡ урындағы кеше эшләй.
Компанияның табыш капитализмламай, ә дивиденттарҙы түләүгә китә.
Эшмәкәрлеге
Киот протоколы шарттарын үтәү өсөн экономик үҫешеү яғынан төрлө булған илдәргә ныҡ айырылып торған ресурстар инвестициялау кәрәк. Так стоимость сокращения выбросов одной тонны CO2 в Швейцарии в десять раз выше чем во Вьетнаме. «South Pole Carbon» ойоштороусылары ҡалдыҡтарҙы әҙәйтеү мәсьәләһен ярлы илдәрҙә хәл итеүе һәм артабанғы үҫешкән илдәр менән эмиссион квоталар алыу яҡшыраҡ тигән һығымтаға киләләр. Был осраҡта бөтөн донъя ҡалдыҡтар сығарып ташлауы әҙәйә, үҫешеп барған илдәр экологик таҙа етештереүҙе үҫтереүҙә һәм яңы эш урындарын барлыҡҡа килетереүҙә табыш ала, ә экономик яҡтан алдынғы дәүләттәр минималь түләүҙәр менән һөйләшелгән килешеүҙәрҙе эшләйҙәр.
«South Pole Carbon» ҡуйылған маҡсаттарҙы үтәү өсөн ҙур сәнғәт кимәле менән булған үҫешкән илдәрҙә ҡыҫҡа ваҡытта офистарын аса һәм шул илдәргә сәнәғәт ҡалдыҡтарын сығарып ташлауҙарын әҙәйтеү, экологик таҙа етештереү, ҡалдыҡтарҙы етәкләү һәм урманды тәүге хәленә ҡайтарыу буйынса программалар тәҡдим итә.
Парник газдарын сығарып ташлау мәсьәләләренән башҡа, «South Pole Group» компанияһы экологик мәсьәләләрҙең киң диапазонда уңайлыҡтар күрһәтә, мәҫьәлән, аҡылған һыуҙарҙы таҙартыу,. биогазды, биотопливоны һәм энергияны утилләштереү.
«South Pole Group» эшмәкәрлегенең йүнәлештәренең береһе — яңы проектарҙы экологик билдәләү, ә булған проектарҙы аудитлау, артабанғы экологик күрһәткестәрҙе яҡшыртыу буйынса консультациялар менән.
Компанияның клиенттары араһында күбеһенсә дәүләттәр һәм ҙур компаниялар.
Эшмәкәрлегенең күрһәткестәре
2008 йылға компания 100-ҙән артыҡ илдә 100-ҙән артыҡ проекты тормошҡа ашара.
2012 йылға компания эшмәкәрлегеның углерод диоксидының 100 миллион тоннға эквивалент булған сәнғәт ҡалдыҡтарын сығарып ташлауҙың әҙәйтеүенә килтерә.
2014 йылға компанияның портфелендә 250 артыҡ проект бар.
Бүләктәре һәм премиялары
2011 йылдың 13 декабрендә «South Pole Carbon» компанияһының ойоштороусылары һәм етәкселәре Ренат Хойбергерҙы һәм Кристоф Саттерҙы Шваба Фонды компанияла тотороҡло үҫешеүҙе һәм климат үҙгәреүе глобаль мәсьәләһен баҙар ҡарашы менән хәл итеүҙе берләштергән өсөн йыл социаль эшҡыуары тип атайҙар.
Компания үҙенең эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре буйынса баҙарҙа күп тапҡыр иң яҡшыһы тип атала.
Почта (хикәйә)
Почта — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1887 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1887 йылдың 14 сентябрендә «Петербург гәзите»нең 252-се һанында  А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылған.
Баҫмалар
Антон Павлович Чеховтың «Почта» хикәйәһе 1887 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1887 йылдың 14 сентябрендә «Петербург гәзите»нең 252-се һанында  А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылған. 1890 йылда А. Ф. Маркс нәшер иткән А. П. Чеховтың әҫәрҙәр йыйылмаһына ингән «Хмурые люди» йыйынтығында ла донъя күрә.
Чехов тере саҡта серб-хорват һәм шведтелдәренә тәржемәләнә.
Тәнҡит
Хикәйә яҙыусы А. И. Эртелгә бик ныҡ оҡшай, ул: «Быйыл йәй миңә Чеховтың һуңғы хикәйәләре ингән китап менән танышырға тура килде, һәм мин, Һеҙгә әйтәйем, был ҙур талант. Әҙәби «йүнәлеше» ғәҙәти үлсәү менән ҡарағанда тойомланмаһа ла, уның бик етди йөкмәткеһе бар. Һуңғы томға ингән күп хикәйәләрҙә шундай «ваҡ-төйәктең» шул тиклем көслө трагик власы күрһәтелгән — мәҫәлән «Почтальондағы» табибтың фельдшерҙың яңағына шәлтерәтеүе, —был ысынлап та төрлө йүнәлештәргә лә хас». Ошо хикәйәнән башлап Эртель А. П. Чеховты яҙыусы итеп бик юғары баһалай.
Публицист Н. К. Михайловский, хикәйәгә һылтанып, Чеховтың вайымһыҙлығына һәм темаларының нисек килде шулай алыныуына иғтибар итә. Ул: «Бер кемгә лә хикәйә йылылыҡ һәм шатлыҡ өҫтәмәй, ә шулай ҙа ундағы бәләкәй генә шөңгөрҙәр ҡыңғырауҙар менән бик тә мөләйем көлөшәләр» - тип яҙа.
Тәнҡитсе П. Краснов А. П. Чехов хикәйәһендәге «һытыҡ сырайлы кешенең» күрһәтелеүен йәмғиәттә батшалыҡ ҡылған әҙәпһеҙлек һәм күңелһеҙлек менән аңлата.
Ф. Пактовский Чехов «Почта» хикәйәһендә «үҙ өлөштәренә бары тик мохтажлыҡ кисереү, бер киҫәк икмәкте лә ауыр эш эшләп табыу төшкән, әммә хәлдәрен яҡшыртыуға бер ниндәй ҙә өмөтө булмаған кешеләр яҙмышын һүрәтләй» -тип яҙа.
Сюжет
Хикәйәләге ваҡиға ҡала почта бүлексәһендә бара. Почта йөрөтөүсе Игнатьев атҡа ултырып станциялағы поезға почта менән ебәрелгән әйберҙәрҙе алып барырға йыйына. Почтала әйберҙәр ҡабул итеүсе Игнатьевтан юл ыңғайында уның студент энеһе Михайлоны ла станцияға бушлай ултыртып алып барыуын үтенә. Почта йөрөтөүсе риза була. Ҡараңғылыҡҡа ҡарамайынса, улар ситән арбаға ултырып китә. Станцияға барған юл урман аша үтә.
Cтудент йәнә почта йөрөтөүсе менән һөйләшергә тырыша, ә тегеһе: «Эй, һеҙ шул тиклем һөйләргә яратаһығыҙ икән! Өндәшмәйсә генә барып булмаймы ни инде? » - ти. Ниһайәт, улар станцияға килеп етә һәм почта поезының килеп етеүен көтә башлай.
Шлянда
Шлянда — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Вахтан йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәҙе буйы (йыр)
Cәҙе буйы (Бөлдөрөү) —— башҡорт халыҡ йыры.
Риүәйәте
Халыҡ йырҙарының күбеһенән күренеп тора, башҡорт йырҙы күңел асыр өсөн генә сығармаған. Ул йырға тарихын, зарын һалған.
Билдәле этнолог, тарихсы Рәил Кузеев был хаҡта үҙенең Башҡорт халҡының килеп сығышы, тип исемләнгән китабында яҙып сығара. Башҡорт ырыуҙары бөрйәндәр менән үҫәргәндәрҙең Оло Ырғыҙ, Оло һәм Кесе Үҙән, Сәҙе буйҙарында төпләнеүе хаҡында яҙа әҙип. Бөрйән һәм үҫәргән башҡорттарының 16—18-се быуаттарҙа Оло һәм Кесе Үҙән, Сәҙе буйҙарында аҫаба ерҙәре була. 17—18-се быуаттарҙа был ерҙәргә ҡыпсаҡтар ҙа килә. 19-сы быуаттың икенсе яртыһында Һарытау губернаһы хөкүмәте Сәҙе башҡорттарын Оло Ырғыҙ һәм Кәмәлек буйҙарына көсләп күсерә башлай. Сәҙе башҡорттары үҙ төйген ташлап китергә мәжбүр була. 1911-се йылда Сәҙе буйҙарындағы бик һирәк башҡорт ауылдары осраһа, унан һуң бер ниндәй хәбәр булмай, тип яҙа Рәил Кузеев.
Шулай итеп, башҡорттар ерһеҙ ҡалып, Сәҙе буйы йыры барлыҡҡа килә.
Лобанов йорто (Таганрог)
Лобанов йорто, шулай уҡ Шучкин йорто  — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһындағы Грек урамы, 32-се һанлы йорт, урындағы әһәмиәттәге архитектура һәйкәле.
Тарих
Мещан Матвей Яковлевич Лобанов 1897 йылда Грек урамында 32-се һанлы бер ҡатлы йорт төҙөй. 1906 йыл мәғлүмәттәре буйынса был йорт уның милкендә тора. Ҡайһы бер мәғлүмәттәргә ҡарағанда 1910 йылда, башҡалары буйынса — 1915 йылда йорт Наталья Дмитриевна Щучкина милкенә күсә. Уның ире — табип һәм статский кәңәшсеһе Иван Павлович Щучкин XX быуат башынан алып ҡалала хәрби табип була. Ғаиләлә өс бала тәрбиәләнә. Берҙән-бер улдары — Павел — хорунжий чинында булған, ул утыҙ йәшендә Көнсығыш Пруссияла һәләк була. Уның атаһы Иван Павлович 1915 йылдың февраль башында һуғыш яланына барып, улының үле кәүҙәһен Таганрогҡа алып ҡайта. 1921 йылда йортта 10-сы приют булған. 1992 йылда өйгә архитектура һәйкәле статусы бирелә, ул закон менән һаҡлана.
Һүрәтләү
Йорт алдын шартлы рәүештә өс өлөшкә бүлергә мөмкин. Бинаның ҡабырға өлөштәрендә фигуралы фронтондар. Йорттоң һул яғында бәләкәй ишекле тимерҙән сүкеп эшләнгән ҙур ҡапҡа. Йорт ихатаһында балконлы ҙур булмаған манара. Ишек күтәрмәһе йорттоң урта өлөшөндә. Фасадында бер нисә түңәрәкләндерелгән тәҙрә. Ҡоролманы ярым колонналар биҙәп тора.
Котлия (Лозьва ҡушылдығы)
Котлия — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының һул ярына тамағынан 508 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Эльсниг
Эльсниг (Elsnig) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1589 кеше йәшәй. Майҙаны — 36,76 км2. Диңгеҙ кимәленән 88 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4886 һәм автомобиль коды TO.
Сэрви-Се
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Суборъю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ивановка (Ҡырмыҫҡалы районы)
Ивановка (Ивановка) — Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 25 кеше. Почта индексы — 453020, ОКАТО коды — 80235830002.
Неплюев Иван Иванович
Неплюев Иван Иванович (5 ноябрь 1693 йыл — 11 ноябрь 1773 йыл) — Рәсәй империяһының дәүләт эшмәкәре, дипломат, адмирал, действительный йәшерен советник. Ырымбур губернаһының беренсе губернаторы (1744—1758). Неплюевтар нәҫеленән, мемуарҙар авторы.
Биографияһы
Иван Иванович Неплюев Череменец күле ярындағы Наволок алпауыт хужалығында 1693 йылдың 5 ноябрендә Новгород алпауыты Иван Никитич Неплюев (1672—1709) һәм кенәз ҡыҙы Марфа Петровна Мышецкая (1673—1715) ғаиләһендә тыуа. 1711 йылдың 6 сентябрендә И. Ю. Татищевтың ҡыҙ туғаны Феодосья Федоровна менән никахлаша.
1715 йылда, указ буйынса 1714 йылда, өйләнеүенә һәм ике балаһы булыуға ҡарамаҫтан, Новгород математика мәктәбенә уҡырға инә. 1715 йылдың июнендә Нарва навигация мәктәпбенә, ә өс ай үткәс, яңы асылған Петербург диңгеҙ академияһына күсерелә, уны 1716 йылда тамамлай. Ревель флотында гардемарин булып хеҙмәт итә, уҡыу өсөн Венецияға ебәрелә; 1717—1718 йылдарҙа Венецияның Төркиә менән һуғышында ҡатнаша. Белем алыуын Кадикста дауам итә; 1720 йылда Рәсәйгә ҡайта.
1720 йылда бөйөк Петр алдында имтиханды бик яҡшы тапшыра һәм батшанан: «был йәш кешенән рәт сығыр» тигән маҡтау ишетә, һәм диңгеҙ галера флоты поручигы чинында Петербургта төҙөлгән бөтә караптарға баш командир итеп тәғәйенләнә..
1721—1734 йылдарҙа Константинополдә рус резиденты була һәм «төрөк һарайы даирәһендә оҙаҡ ваҡыт булғаны һәм император Ғали йәнәптәренең хеҙмәтен һәйбәт башҡарғаны өсөн» 1724 йылда 3-сө ранг капитаны чины, 1726 йылда — 1-се ранг капитаны чины һәм 1728 йылда капитан-командор чины бирелә. 1730 йылда шаутбенахт чинын ала. 1737 йылда Немировский конгресында, 1739 йылда Белград солохын төҙөү тураһындағы һөйләшеүҙәрҙә ҡатнаша.
1740 йылда Киев губернаторы булараҡ, Днепр һәм Буг йылғалары буйлап Рәсәй менән Төркиә араһындағы сикте билдәләүҙә ҡатнаша. 1741 йылдың ноябрендә, Елизавета I-ҙең батшалыҡ итеүе башында, ошаҡ һөҙөмтәһендә, Малороссияның баш командиры вазифаһынан бушатылып, ҡулға алына, йәшерен советник чинынан, Изге Александр Невский орденынан һәм Малороссиялағы ерҙәренән мәхрүм ителә.
Тиҙҙән императрица Неплюевтың ғәйепле булмауына инана, чинын, орденын ҡайтарып бирә, ә бына тартып алынған ерҙәрен ҡаҙнала ҡалдыра, 1742 йылда уны Ырымбур крайы на (хәҙерге Һамар һәм Ырымбур өлкәләре, Башҡортостан, Пермь крайы ның һәм Көнбайыш Ҡаҙағстандың бер өлөшө) наместник — Ырымбур комиссияһы башлығы итеп тәғәйенләй. Крайға 16 йыл буйы идара итеү осоронда Неплюев, башҡорттар, ҡалмыҡтар, ҡаҙаҡтар һәм башҡаларҙан һаҡланыу өсөн Ырымбурға нигеҙ һала, Һамар, Урал, Уй, Увелька, Миә с һәм Тубыл йылғалары буйлап 70 ҡәлғә төҙөй, Ырымбур казак ғәскәренә дөрөҫ хәрби йүнәлеш бирә, Яйыҡ ғәсҡәренең ҡоролошон яҡшырта, шулай уҡ, башҡорттарҙың, суҡындырылған ҡалмыҡтарҙың һәм Ырымбур крайына күсенеп килгән башҡаларҙың хәлен арыулата, мәктәптәр һәм сиркәүҙәр төҙөү, сауҙа һәм сәнәғәтте күтәреү тураһында бик ныҡ хәстәрләй; ул идара иткән осорҙә 28 баҡыр иретеү һәм 13 тимер эше заводтары асыла.
1743 йылда Ырымбурҙың Яйыҡ ярында, Һаҡмар тамағы эргәһендә урынлашасағын билдәләй. 1743 йылдың 22 сентябрендә Сенат Неплюевтың юллауын раҫлай, һәм Силәбе ҡәлғә һе Иҫәт провинцияһы ның төп административ үҙәге һәм йәрминкә баҙарҙарына әйләнә. Ул әллә ни ҙур юғалтыуҙар кисермәй генә 1755-1757 йылдарҙа баш күтәргән башҡорттар ҙы тынысландырыуға һәм мосолмандарҙы рустарға ҡаршы яуға күтәрергә йыйынған мулла Абдулла Ғәлиев ты тотоуға өлгәшә. Ошо ваҡиға хөрмәтенә Урал йылғаһы ның бейек ярына Азияға табан асылған символик ҡапҡа — Елизавета ҡапҡаһы ҡуйыла.
1758 йылда отставкаға китә. 1760 йылда сенатор һәм конференц-министр итеп тәғәйенләнә (1760 йылдың 16 авгусынан 1762 йылдың 20 ғинуарына тиклем). Ул Екатерина II-нең ҙур ышанысы менән файҙалана, шуға ла батшабикә Петербургта үҙе булмаған саҡта баш ҡалалағы ғәсҡәрҙе Неплюев ҡарамағында ҡалдырыр була, уның менән хат алышып тора һәм тәхет вариҫы тураһындағы хәстәрлекте лә уға ышанып тапшыра.
1761 йылдың октябрендә ул кенәз ҡатыны Наталья Федосиевна Долгорукованан дача һатып ала — "Шлиссельбург өйәҙендә, Нева һәм Тосня йылғалары буйында, Санкт-Петербургтан 31 саҡрым алыҫлыҡта "; был биләмәне (хәҙер Отрадное) аҙаҡ Екатерина II ейәне Искәндәр өсөн һатып ала.
1764 году йылда күреү һәләтен юғалта, отставкаға сыға. Петербургта улында, аҙаҡ — Поддубьелағы имениеһында йәшәй, шунда үлә һәм ерләнә.
Ғаиләһе
В 1711 йәки 1712 йылда Федосье Фёдоровне Татищеваға (1695 — 4.12.1740, Киев), стольник Ф. Ю. Татищевтың ҡыҙына өйләнә. Балалары: Тол ҡалғандан һуң Иван Неплюев 1741 йылдың 7 октябрендә икенсе тапҡыр фрейлин Анна Ивановна Панинаға (1717—1745, Орск), генерал-поручик Иван Васильевич Паниндың ҡыҙына (1673—1736) Аграфеныа Васильевна Эверлаковаға (1688—1763) өйләнә. Ошо никах арҡаһында абруйлы графтар Никита һәм Петр Паниндарҙың кейәүенә әйләнә.
Һайланма хеҙмәттәре
И. И. Неплюевтың "Записки"лары тәүге тапҡыр 1823 йылда Свиньиндың "Отечественные Записки"ларында баҫыла, аҙаҡ 1871 йылда Л. Н. Майков уны "Русский Архив"та, авторҙың өҫтәмәләре менән ҡабатлап баҫтырып сығара.
Әҙәбиәт
И. И. Неплюевтың Ырымбур өлкәһендәге эшмәкәрлеге хаҡында, әле ул тере саҡта уҡ, П. И. Рычков яҙып сыға (Ырымбур тарихы. — 1750). И. И. Неплюевтың биографияһы В. Н. Витевский мәҡәләләрендә ентекле яҡтыртыла.
Яковлев Николай Дмитриевич
Яковлев Николай Дмитриевич (31 декабрь 1898 йыл — 9 май 1972 йыл) — совет хәрби начальнигы, Артиллерия маршалы. Илдең Һауа һөжүменә ҡаршы оборона ғәскәрҙәре баш командующийы (1955—1960). СССР-ҙың 2-се саҡырылыш (1946—1950) Юғары Советы депутаты.
Рәсәй император армияһындағы хеҙмәте
Николай Дмитриевич Яковлев хәҙерге Новгород өлкәһенең Старая Русса ҡалаһында тыуа. Мещан. Урыҫ. Рәсәй армияһына 1916 йылда саҡырыла. 1917 йылда уҡыу командаһын таммалай, Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша, 35-се армия корпусының 67-се пехота дивизияһы 268-се Пошехон полкының кесе унтер-офицеры.
Граждандар һуғышы
Ҡыҙыл Армияла 1918 йылдан. Граждандар һуғышында штабта эш башҡарыусы була, артабан взвод һәм рота менән командалыҡ итә. 1920 йылда 2-се Петроград артиллерия курстарын тамамлай.
Һуғыштар араһындағы осор
1921 йылдың майында 32-се гаубица артдивизионы адъютанты итеп тәғәйенләнә, шул уҡ йылдың июнендә — 28-се йыйылма ауыр гаубица артдивизионының, шул уҡ йылдың декабрендә — 28-се Царицын уҡсылар дивизияһының, 1922 йылдың апреленән — 28-се тау уҡсылар дивизияһының. Шул уҡ йылдың июненән — 28-се тау уҡсылар дивизияһының айырым гаубица батареяһы командиры ярҙамсыһы. 1923 йылдың сентябренән — 28-се артиллерия дивизионының начальник урынбаҫары. 1923 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
Кыч
Кыч — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ил йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Делялевка
Делялевка — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубенское күле Сухона йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бейеш (йыр)
Бейеш — башҡорт халыҡ йыры.
Тарихы
«Бейеш» башҡорт халыҡ йырын 1933 йылда БАССР-ҙың Баймаҡ районы Темәс ауылында йәшәүсе Ә. Кәримовтан А. С. Ключарёв яҙып ала. «Башҡорт халк йырҙары» йыйынтығында баҫтырыла.
Йырҙың төрлө варианттарын Ф. Х. Камаев, Л. Н. Лебединский, К. Й. Рәхимов яҙып алалар, инструменталь варианттары С. Т. Рыбаковтың «Музыка и песни уральских мусульман с очерком их быта» китабында баҫтырылып сығарыла.
«Бейеш» йырын тауыш һәм симфоник оркестр өсөн А. Ключарев, Р. А Мортазин, К. Рәхимов, тауыш һәм флейта өсөн — С. Г. Шаһиәхмәтова эшкәртәләр.
Йырҙың көйө «Тау хикәйәһе», «Гөлнәзирә», «Торналар йыры» балеттарында (А. С. Ключарёв), «Айһылыу» операһында (Н. И. Пейко) файҙаланыла.
Риүәйәте
Бейештең ата-әсәһе ярлы булла. Шуға ҡарамаҫтан, ул үҙенең тиңдәштәре араһында ҙур кәүҙәле, көслө бала булып үҫә. Ныҡлы, көслө малайҙан өлкәнерәктәр ҙә шыртлаған. Көрәшкәндә, уйнағанда яңылыштан ҡайһы берҙә тиңдәштәренең аяҡ-ҡулдарын да һындырып ҡуя торған булған. Бай балалары илаһа, бәлә һалһа, яза Бейештең ата-әсәһенә төшкән. Ун-ун ике йәштәрҙә инде ул бик ҙур кәүҙәле малай булып үҫеп етә. Ни тотһа, шуны һындыра, ҡулдары көрәктәй, йоҙроҡтары сүместәй икән. Ә ун алты-ун ете йәшендә киң яуырынлы, яҫы маңлайлы, үткер күҙле, ҡара йылтыр йөҙлө һылыу егет була. Урта кәүҙәле берәй кеше Бейеш янында торһа, ултырһа, бала һымаҡ ҡына күренгән. Бәйгеләрҙә, көрәштә уны бер батыр ҙа йыға алмаған, күптәр Бейеш менән көрәшеүҙән ҡурҡҡан. Хәҙер егеттең даны тирә-яҡҡа таралған, уны Бейеш батыр тип йөрөтә башлағандар. Бейеш батырҙың ата-әсәһе ҡартая, инде егет үҙе байҙа тора. Ул эшкә шәп булған. Эшен дә эшләгән, ашын да ашаған, хатта бер ултырғанда бер ҡуйҙы йә биленә ураған ҡаҙыны ашап бөтә торған булған. Шуға күрә лә байҙар, эш хаҡың ашауыңдан артмай, тип, уға бик аҙ түләгәндәр. Бындай саҡта батыр асыуынан байҙы туҡмап китә торған булған. Шуға ла байҙар уны хеҙмәтсе итеп тотмайҙар, нисек тә булһа ҡотолоу юлын эҙләй башлайҙар. Бейеш батыр ҙа уларҙы күрә алмай, ярлылар менән байҙарҙы айырып ҡарай башлай. Ата-әсәһе ярлы тормошта үлеп тә китәләр.
Бейеш батыр ҡасҡынға әйләнә. Байҙарҙы, батша түрәләрен талап, йорттарын яндырып, үс ала. Талап алған аҡсаларҙы, затлы әйберҙәрҙе ярлыларға таратып бирә. Хәҙер батша властары нисек булһа ла Бейеште юҡ итеү юлын эҙләй. Уға «Бейеш ҡараҡ» тигән исем тағалар. Бер саҡ түрәләрҙең ярандары батырҙың эҙенә төшәләр, уны Ирендек тауында осраталар. Батыр артыҡ аптырап тормаған, тирә-яғында үҫеп ултырған баҫырау йыуанлыҡ ағастарҙы йолҡоп алып, ҡыуыусыларҙы туҡмай башлаған. Эҙләүселәр, ҡоттары осоп, ҡаса башлайҙар. Бейеш батыр Ирәндек. Урал тауҙарының ҡая таштары, ҡуйы урмандары араһында көндәрен үткәрә, ә төндәрен байҙарҙан үс ала. Бейеште былай ғына тотоп булмаясағын белеп, байҙар, тирә-яҡҡа һөрән һалып, батырҙар йыя башлайҙар, бик ныҡ әҙерләнәләр. Бөтә түрә-ҡаралар ошо эш менән була. Бейеш батыр һәр көн юлдарын, эҙҙәрен яңылыштырып йөрөй. Төрлөсә кейенеп, ауылдарға, ҙур баҙарҙарға ла килеп сыҡҡылай. Ул бер ваҡыт Хәлил (хәҙерге Әбйәлил районы) баҙарына килә. Баҙарҙа көсө менән тирә-яҡта дан алған бер Ҡуштан батыр була. «Бейеш» ҡараҡты күрһәм, уны тотоп алып, ҡул-аяҡтарын бәйләр ҙә, тештәрен кеҫәһенә һалып ебәрер инем", — тип маҡтана икән был. Уның һүҙҙәрен Бейеш ишетеп-тыңлап торған. Бына теге батыр ҡайтыу юлына сыға, уның артынан Бейеш тә ҡуҙғала. Улар икеһе лә кырандастарына саҡ һыйып китеп баралар. Бер аҙҙан Бейеш тегене ҡыуып етә. Ҡуштар батыр: «Бейеш ҡараҡты беләһеңме?» — тип һорауға «Беләм», — тип яуаплай Бейеш.
— Ҡайҙа һуң ул ҡараҡ? Мин уның тештәрен йолҡоп, кеҫәһенә һалып ебәрәйем әле! — ти тегеһе.
— Бейеш батыр бына мин булам, — тигән Бейеш. Ике батыр алыша башлаған. Бейеш, тегенең аяҡ-ҡулдарын кырандасҡа ҡуша бәйләп, тештәрен берәм-берәм һурып алып, кеҫәһенә һалып ебәргән.
Көндәрҙең береһендә Бейеш Урал тауы буйлап йөрөгәндә бер урыҫ кешеһен осрата. Ул да ҙур кәүҙәле, киң яуырынлы, мөһабәт кәүҙәле, етен сәсле, үткер күҙле ир икән. Улар бер-береһенә өнһөҙ-тауышһыҙ яҡын киләләр һәм үҙ-ара аңлашалар, танышып китәләр. Завод хужаһын үлтерә һуғып, Урал тауҙары буйлап ҡасып йөрөүсе Синцов фамилиялы эшсе икән был. Хәҙер улар икеһе бергә ҡасҡын булып йөрөй, байҙарға ҡаршы көрәшә, үс ала. Олатайҙарҙың һөйләүенә ҡарағанда, Свинцов Бейешкә ҡарағанда ла көслөрәк була. Ул 12 ботлоҡ батман, Бейеш батыр 8 ботлоҡ тимер лом алып йөрөй. Байҙарҙың магазиндарын талағанда йәки һарайҙан аттарҙы урлағанда, батманды ломға таяу итеп, йорт, һарай күтәрткәндәр. Талап алған аҡсаларҙы, затлы нәмәләрҙе ярлыларға таратҡандар. Бер ваҡыт Бейеш Свинцовтан айырылып, ауылдар буйлап сығып киткән. Ул бөтөнләй икенсе кейемдәр кейенеп ала, үҙен танымаҫтар, тип уйлай. Тик быны танып ҡалалар. Бай-түрәләр, күп халыҡ йыйып, батырҙы ҡыуа сығалар. Бейеш, ҡырандасын туғарып, атын эйэрләй ҙә һыбай урманға, тау араһына ҡаса. Кыуыусылар, яңынан-яңы аттарға атланып, Бейешкә яҡынлашалар. Батыр Иҙел башы менән үҙенең төйәк итеп йәрәгән урыны — бейек таш -ҡаяға менә башлай. Тегеләр бик яҡынлашҡас, Бейеш, атынан төшөп, ҡая тау башына үрмәләп менеп китә. Эҙләүселәр ҡая таштың тирә-яғын һырып алалар, артынан үрмәләйҙәр. Бейеш ҡая башындағы бейек ҡарағас башына менә. Тегеләр быға төшөргә ҡушалар. Батыр тереләй бирелергә теләмәй, шуға түбәнгә төшмәй. Ҡуштандар балта менән ҡарағасты тумыра башлай. Хәҙер Бейеш батырҙың башына бер уй килә. Ул йәйелеп үҫкән ике йыуан ҡарағас ботағын беләктәренә урап тота ла, йыуан ботаҡтарҙы айырып алып, уларҙы йәйек итеп, Иҙелгә һикерә, ти. Һыу аҫтынан сумып ҡаса. аҙаҡ йөҙөп барып сығып, йырлай-йырлай Урал урмандары араһына инеп юғала, ти. Хәҙер инде Бейеш батыр байҙарға, түрәләргә ҡаршы тағы ла уҫалыраҡ көрәшә башлай. Уларға ҙур ҡурҡыу һала. Бейеш батырҙы эҙләйҙәр. Бер йылды ҡар иртә яуа. Эҙләргә сығыусылар аҡ ҡар өстөндә Бейеш батырҙың эҙҙәрен табалар. Шул эҙҙәр буйлап йөрөй торғас, бер аҙҙан Бейеште табып, тотоп алалар. Уны тереләй тота алмағандар.
Клайн-Гарц
Клайн-Гарц (Klein Gartz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 170 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,52 км2. Диңгеҙ кимәленән 31 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29416 һәм автомобиль коды — SAW.
Шолонерка
Шолонерка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лаж йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Сюрети-Яха
Сюрети-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тамбей йылғаһының уң ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Шолонерка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сюрети-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Готман Альфред Леонидович
Готман Альфред Леонидович (2 октябрь 1947 йыл) — ғалим-инженер-төҙөүсе. 1972 йылдан Башҡортостандың хәҙерге Төҙөлөш комплексы ғилми-тикшеренеү проект-конструкторлыҡ һәм производство институты хеҙмәткәре, 1983 йылдан лаборатория, 1993 йылдан — бүлек мөдире, 2003 йылдан — директорҙың ғилми эштәр буйынса урынбаҫары—баш инженер; бер үк ваҡытта 2001 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1995), профессор (2008). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (1997), Рәсәй Федерацияһының почётлы төҙөүсеһе (2007). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2008).
Биографияһы
Альфред Леонидович Готман 1947 йылдың 2 октябрендә Томск ҡалаһында тыуған.
«Сәнәғәт һәм гражданлыҡ төҙөлөшө» һөнәре буйынса 1976 йылда Өфө нефть институтын тамамлаған.
1972 йылдан алып — БашНИИстройҙа: өлкән техник, свай фундаменттарын тикшеренеү лабораторияһы мөдире, 1983 йылдан — нигеҙҙәрҙе һәм фундаменттарҙы фәнни-тикшеренеү бүлеге мөдире.
РОМГГиФ-тың Башҡортостан бүлексәһе рәйесе һәм вице-президенты, ISSMGE һәм IGS-ның ағзаһы.
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: вертикаль һәм горизонталь йөкләнештәге свай һәм свай фундаменттарының эксперименталь-теоретик тикшеренеү эштәре, шул иҫәптән ишелмәгә ҡаршы ҡоралмаларға. 11 авторлыҡ таныҡлығы һәм уйлап сығарылған нәмәгә патент эйәһе. 219 баҫма эштәр авторы. 2008 йылда Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына иң яҡшы әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура әҫәрҙәре өсөн өлкәһендә лайыҡ булды : ''«Башҡортостан Республикаһының Конгресс-холлы» күп функциялы бинаһын проектлау өсөн. Указдан:'' Әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура әҫәрҙәре өлкәһендә Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияларын бирергә:
Киокадзу Араиға, Кито ҡалаһының Сейка университеты профессоры (Япония), Готман Альфред Леонидовичҡа, фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары — дәүләт унитар предприятиеһы Институт «Башниистрой»-ҙың баш инженеры, техник фәндәр докторы; Ҡаранаев Марат Закир улына, дәүләт унитар предприятиеһы Институт «БашНИИстрой»-ҙың төҙөлөш конструкциялары бүлеге мөдире; Муллағилдин Ришат Усман улына, «РАУМ Арчитэкс» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте президенты — «Башҡортостан Республикаһының Конгресс-холлы» күп функциялы бинаһын проектлау өсөн.
Ланги-Вож-Юган
Ланги-Вож-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 461 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Эллефельд
Эллефельд (Ellefeld) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2836 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,55 км2. Диңгеҙ кимәленән 490–650 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8236 һәм автомобиль коды V.
Danone Ecosystem Fund
Danone Ecosystem Fund — 2009 йылда Danone франция аҙыҡ-түлек корпорацияһы ойошторған иғәнәләр фонды һәм шхси коммерциялы булмаған ойошма. Фондтың төп маҡсаты — экологик таҙа продукты эшкәрткән, һаҡлаған һәм етештергән, заманса эш ысулдарына өйрәткән, социаль тотороҡлоҡто һәм бәләкәй менән урта бизнеста эш менән булышыуҙы үҫтергән ваҡ фермерҙарҙан, кооперативтарҙан һәм дистнибьютерҙарҙан торған партнер селтәрен үҫтереү. Danone Ecosystem Fund төрлө социаль проектарҙы финанслай: ваҡ ғаилә фермаларын һәм ҙур булмаған аҙыҡ-түлек ритейлерҙар төҙөү, инновацион экологик ысулдарҙы һәм Danone предприятиеһы тирәһендәге ерҙәрҙе үҫтереү, тренинг фермаларын һәм уҡыу йорттарын төҙөү. Шулай уҡ фонд әсә компанияһының социаль стандарттарына тура килгән тәьмин итеүселәргә ярҙам итә.
Эшмәкәрлеге
Danone Ecosystem Fund фондының тәүге социаль-экономик проекты ваҡ фермерҙар араһында ярлылыҡ кимәлен әҙәйтергә һәм эшкәртә торған предприятиеларға тапшырылған һөттөң сифатын күтәрергә мөмкинлек биргән Украинала һөт кооперативтарын һәм ғаилә фермаларын үҫтереү программаһы була. 2011 йылда Danone һәм уның партнерҙары ярҙамында Днепропетровск өлкәһендә 60 һыйыр башына уҡыу фермаһы төҙөлә. Шунда бөтәһе, кем ғаилә фермаһын эшләргә теләй, өсөн тренингтар эшләнгән. 2013 йылда фонд Тернополь өлкәһендә ер еләге кооперативтары селтәрен эшләтеп ебәрә. Кооперативтар эшләгән ауылдарҙа фонд балалар майҙансыҡтарын төҙөй.