cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вәхитов Зәйнулла Вәхит улы
Биографияһы
Вәхитов Зәйнулла Вәхит улы 1906 йылда Башҡорт АССР-ының Ғафури районы Яугилде ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Ғафури районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 22 июлендә яуҙа һәләк була. Курск өлкәһенең Больше-Полянский районы Икенсе Тербуны ауыл Советы Икенсе Тербуны ауылында ерләнгән.
Арарат (футбол клубы, Ереван)
Клуб хужаһы — Швейцария эшҡыуары әрмән сығышлы Грач Каприелян.
Стадион
«Раздан» 1970—1971 йылдарҙа 11 ай эсендә, стадионға исем биргән Раздан йылғаһы яры битләүендә төҙөлә. 1971 йылдың 19 майында асыла. Совет заманында СССР-ҙың иң ҙур стадиондарының һәм ике яруслыларҙың береһе була. Нәҡ ошо стадионда "Арарат"тың футбол көйәрмәндәре клубтың 1973 йылда алтын миҙал яулауын һәм 1973, 1975 йылдарҙа Кубок яулауын күрә. СССР йыйылма командаһы стадионда ике генә уйын үткәрә һәм был саралар 1978 йылда була: апрелдә Фин йыйылма командаһына ҡаршы иптәштәрсә уйын (СССР файҙаһына 10:2), ә ярты йыл үткәс, грек командаһына ҡаршы Европа чемпионатының һайлап алыу матчы (совет йыйылма командаһы 2:0 иҫәбе менән еңә). Финляндия менән матчта тамашасылар һаны — 12 000, Греция менән уйнағанда 40 меңгә етә.
Иң ҙур еңеүҙәре һәм еңелеүҙәре
Иң ҙур еңеүҙәре:
СССР чемпионатында:
Әрмәнстан чемпионатында:
Әрмәнстан кубогында:
Европа кубоктарында:
Иң ҙур еңелеүҙәре:
Инженерлыҡ эше
Инженер эшмәкәрлегенең маҡсаттары —  техниканы, материалдарҙы йә  процестарҙы уйлап табыу, барлыҡҡа килтереү, проекттарын һәм иҫәпләүҙәрен эшләү, файҙаланыуға индереү, ремонтлау, хеҙмәтләндереү, һәм/йәки камиллаштырыу.
Элек
«Инженерлыҡ эше» терминының синонимы — техника (бор. грек. τεχνικός ← τέχνη — «оҫталыҡ», «сәнғәт», «таҫыллыҡ»), ул  кешенең йәшәйеш ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереү маҡсатында тәбиғәтте үҙгәртеүгә йүнәлтелгән әүҙем ижади эшмәкәрлекте аңлата.
Үҙенең хеҙмәттәрендә Аристотель «техника» терминына әйберҙәр эшләү сәнғәте мәғәнәһен һала; боронғо грек философы техника менән фән араһындағы айырманы шунда күрә: техника әйберҙәрҙең асылын аңлауға түгел, ә уларҙы эшләүгә йүнәлтелә. Немец философы И. Кант та шул уҡ ҡарашта тора. Кант  ер үлсәүсе оҫталығы (ғәмәли эшмәкәрлек) менән геометрия (теория) араһындағы айырманы миҫал итеп килтерә. Брокгауз менән Ефрондың энциклопедик һүҙлеге (1907 йылғы ред.) техникаға «теоретик белемдәрҙе ғәмәлиәттә ҡулланыу» тигән билдәләмә бирә.
Совет осоронда техника төшөнсәһе киңәйә һәм техник эшмәкәрлектән тыш техник ҡоролмаларҙы  өйрәнеү һәм  етештереүҙе лә солғай. СССР-ҙа «фән һәм техника ҡаҙаныштары» тигән тотороҡло һүҙбәйләнеш барлыҡҡа килә, уның техника тигән өлөшө дөйөм мәғәнәләге инженерлыҡ эшмәкәрлеген дә,  айырым ҡулланма ғилми тикшеренеүҙәрҙе лә күҙҙә тота. Техниканы киң мәғәнәләге ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлеге тип аңлау инженерлыҡ фәндәре булараҡ теорияның һәм инженерлыҡ эшмәкәрлеге булараҡ ғәмәлиәттең айырылғыһыҙ берлеген һәм үҙ-ара бойондороҡлолоғон һыҙыҡ өҫтөнә ала. СССР-ҙа ҡулланма тикшеренеүҙәргә дәүләт етәкселеген фән һәм техника буйынса дәүләт комитеты тормошҡа ашыра, ул СССР Фәндәр академияһы һәм башҡа органдар менән берлектә айырыуса перспектив фундаменталь тикшеренеүҙәрҙе айырып ала һәм уларҙы артабан халыҡ хужалығында ҡулланыуға индереү өсөн махсуслашҡан инженерлыҡ институттарына һәм конструкторлыҡ бюроларына эшкәртеүгә тапшыра.
ХХ—ХХI быуаттар сигендә инженерлыҡ эшен билдәләү термины булараҡ «техника» һүҙе ҡулланыуҙан сыға башлай, уға алмашҡа «инженерия», «инжиниринг» тигән һүҙҙәр килә.
1947 йылда инженерлыҡ кадрҙарын уҡытыу, аккредитациялау һәм эшмәкәрлектәрен көйләү өлкәһендәге абруйлы Америка ойошмаһы  <span class="ref-info" title=" Инглиз телендә " style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;">(инг.) баш. (Engineers' Council for Professional Development [ECPD]Engineers' Council for Professional Development [ECPD]) «инженерия» терминына түбәндәге билдәләмәне бирә :
Инженерлыҡ эше тарихы
Инженерлыҡ эшенең тамырҙары тарихҡа тиклемге мифологик осорға барып тоташа. Уҡ-һаҙаҡ,  тәгәрмәс, һабан эшләү аҡыл эшен, эш ҡоралдарын ҡуллана белеүҙе, ижади һәләттәрҙе талап итә. Легендар Дедал менән Нухты тәүге инженерҙар тип иҫәпләргә була. Беҙгә исемләп билдәле тәүге инженер тип Джосер пирамидаһын төҙөүгә етәкселек иткән мысыр Имхотепты атарға мөмкин (беҙҙең эраға тиклем III мең йыллыҡ). Архимед   антик донъяның иң билдәле инженеры тип һанала.
Инженерлыҡты  айырым эшмәкәрлек төрө тип ҡарау ынтылышын  Витрувийҙың «Архитектура тураһында ун китап» (De architectura libri decemDe architectura libri decem) тигән хеҙмәтендә табырға  була. Витрувий  инженер өсөн мөһим булған  «уйланыу» һәм «уйлап табыу» ысулдарына иғтибар йүнәлтә, буласаҡ ҡоролманың һыҙмаһын төҙөү кәрәклеген билдәләй. Витрувий үҙенең хикәйәләүҙәрендә ғәмәли тәжрибәһенә таяна. Антик осорҙа ҡоролмалар теорияһы үҫә башлаған ғына була әле.
Масштаблы һыҙымдар ҡулланыу инженерлыҡ эшенең  мөһим өлөшө булып тора. Был ысул  XVII быуатта әүҙем үҫә һәм инженерияның артабанғы тарихына ҙур йоғонто яһай. Уның арҡаһында  инженерлыҡ эшен идеяны эшләүгә һәм  уны техник йәһәттән тормоша ашырыуға бүлеп ҡарау мөмкинлеге тыуа.
XVII быуатта  инженерлыҡ эше, ниһайәт, айырым профессия булып формалаша башлай. 1601 йылда  француз короле  Генрих IV  Максимильен де Бетюнды   артиллерияның баш начальнигы һәм бөтә ҡәлғәләрҙең инспекторы итеп тәғәйенләй. 1602 йылда де Бетюн армия офицерҙарынан махсус төркөм ойоштора һәм уларға фортификация ҡоролмаларын төҙөү һәм йүнәтеү бурысын йөкмәтә. 1677 йылда  Францияның баш инженеры итеп  Себастьен Ле Претр де Вобан  тәғәйенләнә.
Хеҙмәттең цехлы ойошторолоуы инженерлыҡ эше оҫтаһына даими килем тәьмин итә. Техник белемдәрен һәм таҫыллығын ҡулланып  килем алған кешеләр һаны арта. Профессия институтлаша бара. Ләкин белем биреү, белгестәр әҙерләү системаһы ла, уларҙың профессиональ кимәлен тикшереү һәм контролләү системаһы ла булмай әле.
Мануфактуралар производствоһы барлыҡҡа килеүҙе  инженерлыҡ эше үҫешенең киләһе баҫҡысы тип ҡарарға була. Туҡыу,  металлургия, металл эшкәртеү, суднолар төҙөү, ҡағыҙ һәм  быяла эшләү,  күнселек һәм башҡа производстволар төрлө эш ҡоралдары һәм механизмдар, станоктар һәм биналар талап итә. Һәр  мануфактурала хеҙмәт бүленеше ихтыяждарҙы тағы ла нығыраҡ арттыра.
Фабрика сәнәғәте үҫеү һәм патент системаһын индереү инженерлыҡ ижадын көсәйтеп ебәрә. Үҫештәге производстволарға яңынан-яңы уйлап табыуҙар кәрәк була,  әһәмиәтле техник идея уйлап табыусыға мул ғына килем килтерә. Инженерлыҡ эше фәнни прогресс менән үрелеп үҫә башлай.
Рәсәйҙә инженерлыҡ эшенең үҫеше
Иван Грозный заманында төҙөлөш эшендәге хәрби кешеләр өсөн разрядтар индерелә: 1557 йылда Тупсылар приказы тигән хәрби идара итеү органы ойошторола, уның алдына инженерлыҡ бурыстары ла ҡуйыла: оборона ҡоролмалары төҙөлөшөнә етәкселек итеү, хәрби йә оборона төҙөлөшөнә етәкселек иткән воеводаларға   инструкциялар яҙыу, төҙөлөш сметаларын төҙөү, отчётлылыҡты тикшереү. Тупсылар  приказы Рәсәйҙә инженерлыҡ эшмәкәрлегенә контроллек иткән һәм уны көйләгән беренсе учреждение була. Приказға хеҙмәткә ҡабул ителгән хеҙмәткәрҙәр проекттар төҙөгән  инженерҙарҙан башлап өйрәнсектәргә һәм «һыҙымсыларға» тиклем һәммәһе категорияларға бүленә. Тәү башлап инженерлыҡ эшмәкәрлеге  махсуслашҡан шөғөлдәргә бүленә:  конструкторлыҡ эшмәкәрлеге, иҡтисади эшмәкәрлек (сметалар төҙөү), идара итеү, метрологик эшмәкәрлек айырым эш төрҙәре ителә.
Пётр I идаралыҡ иткән осорҙо Рәсәйҙә инженерлыҡ эшендә яңы дәүер тип ҡарарға кәрәк. Пётр батша профессиональ инженерҙарҙың тотош корпусын булдыра, инженерлыҡ белеме биреү өсөн шарттар тыуҙыра. Пётр Европа өлгөһө буйынса техник сәйәсәтте тамырҙан үҙгәртеп ҡора. Нәҡ Пётр ваҡытында Рәсәйҙә юғары техник белем биреү барлыҡҡа килә, сәнәғәт ҡануниәте эшләнә, инженерҙарҙың эшмәкәрлеген контролләй алған органдар ойошторола  (Берг-коллегия, Мануфактур-коллегия), ғәскәрҙәрҙең инженер төрө барлыҡҡа килә.
Инженер белеме биреү
Баҫма станогын уйлап тапҡас, инженерлыҡ ғилемдәрен йыйыу, анализлау, таратыу мөмкинлеге барлыҡҡа килә. Тарталья 1531 йылда туп атыуҙың ҡулай мөйөшөн иҫәпләп сығара. Георгий Агриколаның «Тау эше һәм металлургия тураһында» (ингл. De re metallica) (1530—1556), Галассо Альгизиҙың (итал. Galasso Alghisi) «Фортификация тураһында» (Delle fortificazioni) (1570), Джироламо Маджи һәм Джакомо Фусто Кастриоттоның «Ҡалаларҙың фортификацияһы тураһында» (Della fortificatione delle città) (1664) тигән хеҙмәттәре баҫылып сыға. Шулай уҡ Галилей, Декарт, Торричелли кеүек мәшһүр ғалимдарҙың хеҙмәттәре донъя күрә.
1505 йылдың 25 мартында Венеция Бомбардирҙар конгрегацияһы Европала беренсе артиллерия мәктәбен аса. Мәктәп эргәһендә утлы ҡоралды һынау буйынса полигон төҙөлә. 1513 йылда Бургоста Король артиллерия мәктәбе асыла, тик унда теоретик белемдәр бирелмәй
1653 йылда Пруссияла инженерҙар әҙерләүсе тәүге кадет мәктәбе асыла. Шулай уҡ хәрби инженерҙар уҡытыу өсөн XVII быуатта Данияла беренсе айырым училище ойошторола. 1690 йылда Францияла артиллерия мәктәбенә нигеҙ һалына.
1707 йылда Изге Рим империяһы императоры Иосиф I инженерлыҡ мәктәбе итеп нигеҙләгән Чех техник университеты барлыҡҡа килә.
1716 йылда Францияла Тимер юл инженерҙары корпусы, Англияла Король инженерҙары корпусы ойошторола. 1747 йылда француз инженеры һәм архитекторы Жан Родольф Перроне Парижда "Күперҙәр һәм юлдар мәктәбе"н аса. Унда уҡытыу тәүҙә ҡәҙимге мәктәптәге кеүек бара, ә 1775 йылда ул «Күперҙәр һәм юлдар милли мәктәбе» тип үҙгәртелә һәм юғары инженерлыҡ белемдәре бирә башлай.
1745 йылда — Брауншвейг техник университеты, 1765 йылда — Фрайберг тау академияһы, 1770 йылда Берлин техник университеты асыла.
Инженерлыҡ эше буйынса беренсе дәреслек тип француз Бернар Форест де Белидоның хәрби инженерҙар өсөн 1729 йылда сыҡҡан «Инженерлыҡ эше ғилеме» тигән дәреслеген иҫәпләргә була.
1794 йылда Парижда Политехник мәктәп (Ecole Polytechnique) асыла, ул бөтә Европалағы ошондай юғары уҡыу йорттары өсөн үрнәккә әйләнә: Берлинда, Карлсруэла, Мюнхенда, Ганноверҙа асылған политехник мәктәптәр уға оҡшаш була.
1809 йылда Санкт-Петербургта император Александр I Тимер юл инженерҙары корпусын нигеҙләй, корпус эргәһендә институт (хәҙерге Петербург Тимер юл дәүләт университеты) ойошторола.
XIX быуатта юғары инженерлыҡ белем биреү тармағының төрлө махсуслашыуҙарын һәм йүнәлештәрен булдырыу дауам итә. Шулай итеп, Рәсәй империяһында инженер-техник белемдәр биреүсе уҡыу йорттары сифат яғынан үҫә һәм юғары белем биреү системаһы барлыҡҡа килә. Был процесты ойоштороусылар араһында Дмитрий Иванович Менделеев иң мәшһүрҙәрҙең береһе булып таныла.
Англияла инженерлыҡ белгестәрен түбәндәге учреждениелар әҙерләй: Гражданлыҡ инженерҙары институты (<span title="Версия статьи «Институт гражданских инженеров (Англия)» на английском языке">Institution of Civil Engineers ) (1818 йылда нигеҙләнә), Инженер-механиктар институты (<span title="Версия статьи «Институт инженеров-механиков» на английском языке">Institution of Mechanical Engineers ) (1847), Диңгеҙ архитекторҙары институты (<span title="Версия статьи «Институт морских архитекторов» на английском языке">Royal Institution of Naval Architects ) (1860), Инженер-электриктар институты (<span title="Версия статьи «Институт инженеров-электриков» на английском языке">Institution of Electrical Engineers ) (1871).
Инженер профессияһы
Инженерлыҡ эше менән шөғөлләнгән белгес инженер  тип атала. Хәҙерге иҡтисади системала  был профессия кешеһенең эшмәкәрлеге  инженер-техник эшмәкәрлеге тупланмаһы булып тора. Инженер эшмәкәрлеге, ижади интеллигенцияның башҡа вәкилдәренең (педагогтар, табиптар, актёрҙар, композиторҙар һ.б.) эшмәкәрлегенән айырмалы,  ижтимағи етештереүҙәге роле буйынса милли килемде барлыҡҡа килтереүҙә туранан-тура ҡатнашыусы булып тора. Инженерлыҡ эшмәкәрлеге аша инженер продукцияның йәшәү циклындағы төрлө этаптарҙа ниндәй ҙә булһа техник мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн үҙенең фәнни белемдәрен һәм ғәмәли тәжрибәһен ҡуллана.
Фәнни белемдәр киңәйә һәм тәрәнәйә барған һайын инженер профессияһының төрлө дисциплиналар буйынса махсуслашыуҙары ла арта бара. Әлеге ваҡытта инженерияның  ниндәй ҙә булһа өлкәһендә махсуслашҡан инженерҙарҙан торған инженерҙар коллективы ғына һөҙөмтәле эшләй ала. Инженер хеҙмәттәре баҙарында инженерлыҡ ойошмалары эш итә,   улар ғилми-тикшеренеү институты, проектлау-конструкторлыҡ бюроһы, ғилми-етештереү берекмәһе  һәм башҡа формаларҙы ала. Баҙар шарттарында инженерлыҡ ойошмалары махсуслашыуы, йөкмәткеһе һәм сифаты йәһәтенән төрлө-төрлө хеҙмәттәр күрһәтә. Инженерлыҡ ойошмаларының күбеһе йыш ҡына ҡәҙимге инженер эшләнмәләрен тормошҡа ашырыу өлкәһенән ситкә сығып китә. Мәҫәлән, ғилми-тикшеренеү, проектлау-конструкторлыҡ һәм консультация биреү хеҙмәттәренән тыш,  эре инженерлыҡ ойошмалары биналар һәм төҙөлөш ҡоролмалары төҙөү, проекттарға идара итеү,   эксплуатациялау баҫҡысында ҡатмарлы инженер-техник объекттарҙы хеҙмәтләндереү һәм уларға оператив идара итеү  һәм башҡа төрлө хеҙмәттәрҙе күрһәтәләр.
Ҡайһы бер инженерлыҡ ойошмалары  төҙөлөшө һәм эшмәкәрлек төрө буйынса инженер-етештереү ойошмаһы булып тора; бындай ойошмаларҙа  инженерлыҡ подразделениеларының төп эшмәкәрлеге тәү сиратта ойошманың үҙенең производство ихтыяждарын ҡәнәғәтәндереүгә йүнәлтелә,  ә тышҡы заказсыларға   инженерлыҡ хеҙмәттәре күрһәтеү икенсел эшмәкәрлек булып тора. Бындай төр ойошмалар айырыуса юғары технологиялар өлкәһендә киң таралған.
Инженерлыҡ тармаҡтары
Системалы инженерия Төҙөлөш инженерияһы Ген инженерияһы  Ғилемдәр инженерияһы  Программалау инженерияһы  Сәнәғәт инженерияһы  Ресурстарҙы һаҡлау өлкәһе инженерияһы
Венгрия хөкүмәте
Венгрия хөкүмәте (Magyarország Kormánya) — Венгрияның төп башҡарма власть органы, ил парламенты алдында яуаплы. Хөкүмәт премьер-министрҙан һәм министрҙарҙан тора. Премьер-министр республика президенты тәҡдиме буйынса Венгрия парламентында күпселек тауыш менән һайлана. Хөкүмәт ағзалары парламент алдында ант бирә. Хөкүмәт составы айырым закон нигеҙендә раҫлана, уға министрҙар — министрлыҡтар башлыҡтары, шулай уҡ айырым йөкләмәләрҙе үтәүсе министрҙар инә.
Ағымдағы хөкүмәт
Венгрияның хәҙерге хөкүмәте власҡа 2018 йылғы парламент һайлауҙарынан һуң раҫланған. Хөкүмәт Премьер-министры Виктор Орбан, Фидес партияһы вәкиле, етәкселек итә. Хөкүмәт составына түбәндәге министрҙар инә:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Үрге Мал
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Маслова Валерия Олеговна
Маслова Валерия Олеговна (23 ғинуар 2001 йыл, Дондағы Ростов ҡалаһы) — Рәсәй гандболсыһы, Рәсәй йыйылма командаһы һәм «Дондағы Ростов» гандбол клубының үҙәк һәм уң ярымурта уйынсыһы. Рәсәйҙең спорт мастеры. 2019 йылда донъя чемпионатының бронза призеры. 2018 йылда юниорҙар араһындағы донъя чемпионы.
Биографияһы
Валерия Олеговна Маслова 2001 йылдың 23 ғинуарында Дондағы Ростов ҡалаһында тыуған. Бала саҡтан уҡ спорт менән әүҙем шөғөлләнә. Мәктәптә уҡыу йылдарында спорт секцияларына йөрөй. Дондағы Ростовтағы шул уҡ исемдәге ҡатын-ҡыҙҙар гандбол клубында шөғөлләнә һәм ярыштарҙа шул уҡ ҡала клубы өсөн сығыш яһай.
2017 йылда Суперлигалағы уйын майҙансығында сығыш яһау сиктәрендә «Йондоҙ» командаһына ҡаршы уйнай һәм шунда уҡ уға туп бәреп индерә. Был турҙа Валерия 7 уйында ҡатнашып, шуның 13-ндә гол индерә.
Йәштәр араһындағы VIII йәйге Спартакиадала Валерия Олеговна Маслова иң яҡшы уйынсы тип таныла.
2020 йылдан алып Черногорияның Будучность клубы өсөн сығыш яһай.
Йыйылма командалағы карьераһы
2017 йылда Валерия Олеговна Маслова Европа-2018 чемпионатына һайлап алыу уйындарына спортсылар әҙерләү өсөн гандбол буйынса Рәсәй йыйылма командаһына саҡырыла. 2018 йылда Польшалағы юниорҙар чемпионатында донъя чемпионы була.
2019 йылда буласаҡ донъя чемпионатының милли йыйылма командаһына саҡырыла. 2019 йылда Японияла үткән донъя чемпионатының бронза призеры.
Корбут Ольга Валентиновна
О́льга Валенти́новна Ко́рбут (16 май 1955 йыл, Гродно, Белорус ССР-ы, СССР) — совет гимнасы, дүрт тапҡыр олимпия чемпионы, СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1972). Ҡораллы Көстәр өсөн сығыш яһай. Ренальд Кнышта шөғөлләнә. Уҡытыусы тренер специальносы буйынса Гродно дәүләт педагогия институтын тамамлай (1977).
Спорт биографияһы
Ольга Корбут 1963 йылда икенсе класта уҡыған сағында Ярослав Иванович Королдең гимнастика түңәрәгенә килә. 1965 йылда 10 йәшендә Ренальд Кныштың төркөмөнә эләгә. Тәүге ҙур уңышҡа 1970 йылда өлгәшә — таянып һикереүҙә СССР чемпионы була һәм СССР йыйылма командаһына индерелә. Ҡатын-ҡыҙҙар араһында бүрәнәлә сальто эшләй алған тәүге гимнаст.
Спорт гимнастикаһы тарихына Людмила Турищева менән Ольга Корбуттың бер-береһенә ҡаршы тороу тарихы ингән. Турищева иҫке академик гимнастика мәктәбен кәүҙәләндерә, ә Корбут спорттағы яңы ағымды сағылдыра: дыуамал элементтар, атлетизм һәм йәшлек. 1972 йылда Мюнхен Олимпиадаһында Корбут новаторҙарса гимнастика элементтарын күрһәтә һәм тамашасы һөйөүен яулай. Ләкин абсолют беренселек өсөн ҡаты алышта Турищеванан еңелә. Абсолют беренселектә үҙенең яратҡан снаряды булған бүрәнәлә сығыш яһағанда ул етди хата ебәрә һәм һөҙөмтәлә хатта призёрҙар иҫәбенә лә инмәй.
1991 йылдан АҠШ-та йәшәй, Америка гражданлығына эйә.
Шәхси тормошо
1972 йылғы Олимпиаданан һуң Ольга Корбут эфир йондоҙона әүерелә һәм 1973 йылда АҠШ-ҡа гастролгә саҡырыла. Гастролдәр ҙур триумф менән үтә, һәм Америкала спорт гимнастикаһының абруйы ҡапыл күтәрелеүҙе уның менән бәйләйҙәр. 1974 йылда биографияһы мотивтары буйынса «Чудо с косичками» тигән нәфис фильм төшөрөлә, унда спорт күнегеүҙәрен үҙе башҡара (төп ролдә — Ирина Мазуркевич).
Спорт карьераһын Ольга Монреалдә үткән Олимпиаданан һуң тамамлай. 1977 йылда Гродно университетының тарих факультеты дипломын ала. 1978 йылда «Песняры» төркөмөнөң солисы билдәле йырсы Леонид Борткевичҡа кейәүгә сыға. Уның менән 22 йыл йәшәй, Ричард исемле ул үҫтерәләр. 2000 йылда айырылышалар.
2017 йылда биш олимпия миҙалын һәм спорт еңеүҙәре менән ҡайһы бер әйберҙәрен аукционға һатыуға сығара, улар өсөн 183 мең доллар ала. The Daily Telegraph хәбәр итеүенсә, Корбуттың миҙалдарын һәм шәхси әйберҙәрен һатыуы финанс ауырлыҡтары һәм шәхси тормошондағы проблемалар менән бәйле, әммә Корбут үҙе миҙалдарҙы һатыуы тураһындағы хәбәрҙе инҡар итә.
«Корбут тоҡаны»
Ольга Корбут беренсе булып «Корбут тоҡаны» тигән уникаль элементты башҡара. Гимнаст төрлө бейеклектәге брустарҙың бейегенә менеп баҫа ла өҫкө брусҡа йәбешеп фляк яһай. Элемент уның тарафынан Мюнхендағы Олимпиадала брустағы күнегеүҙәр барышында башҡарыла.
Һуңынан элементты гимнаст Елена Мухина камиллаштыра — уға винт өҫтәй. Әлеге ваҡытта «Корбут тоҡаны» рәсми ярыштарҙа башҡарылмай, сөнки ҡағиҙәләр менән тыйыла (ҡатын-ҡыҙ гимнастарға өҫкө брусҡа аяҡ менән менеп баҫырға ярамай).
Кесе Пайдугина
Кесе Пайдугина — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пайдугина йылғаһының һул ярына тамағынан 373 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Магнитогорск дәүләт техник университеты
Университетта һәм уның филиалында яҡынса 15000 студент 753 юғары белем биреү программаһы буйынса һәм 20 урта һөнәри белем белгеслегенә уҡый, шул иҫәптән: 51 уҡыу-уҡытыу йүнәлешендә бакалавриат буйынса 423 белем биреү программаһы, 8 һөнәр буйынса 107  белем биреү программаһы, 34 уҡыу-уҡытыу йүнәлеше буйынса 138 магистратура  белем биреү программаһы, 15 өлкәлә аспиранттар уҡытыу өсөн 85 уҡытыу программаһы эшләп килә. 11 фәнни белгеслек буйынса 6 докторлыҡ диссертацияһы советы бар, 106 фән докторы һәм 502 кандидат эшләй
Етәкселеге
Президенты — Валерий Михайлович Колокольцев
Ректоры — Михаил Витальевич Чукин
Институттар һәм факультеттар
2017-2018 йылдарҙың университеттың структураһына 9 институт һәм 2 факультет инә :
2015 йылда университет структураһына 9 институт, 4 факультет, 74 кафедра һәм 1 филиал инә.
Үҙгәртеп ҡороу
Юғары уҡыу йортон сит илдәр менән тәжрибә уртаҡлашыу маҡсатында Германияға, Ирландияға, Италияға, Испанияға,Һиндостанға, Польшаға, Португалияға, Швейцарияға,Бөйөк Британияға, Ҡытайға, Сингапурға, Вьетнамға, АҠШ-ҡа, Көньяҡ Африка Республикаһына, Финляндияға ебәреп профессорҙар-уҡытыусылар составының һәм хеҙмәткәрҙәренең квалификацияһын күтәреү курстары ойошторола. Университет ғалимдары сит ил юғары уҡыу йорттары аспиранттарының металлургия һәм тау белгеслектәре буйынса фәнни етәкселәре булып тора, халыҡ-ара конференцияларының ойоштороу комитеттары составына инәләр. МДТУ ғалимдарының фәнни тикшеренеүҙәре һәм перспективалы ғилми эшләнмәләре Һөҙөмтәләре АҠШ, Япония,  Бөйөк Британия, Германия,Корея Республикаһы, Польша, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәрендә халыҡ-ара фәнни-техник конференцияларҙа тәҡдим ителгән.
Башҡа бүлексәләре
МДТУ-ның матбуғат органы - «Денница» газетаһы ( 1956 йылдан сығарыла, 1990 йылға тиклем - «За кадры»).
Башҡортостан Республикаһының Белорет ҡалаһында филиалы эшләп килә. Шулай уҡ докторантура, күп йүнәлешле лицей, күп йүнәлешле колледжы бар.
Белоретттағы филиалы
1957 йылдың 24 июнендә Башҡорт АССР-ының Белорет ҡалаһында Магнитогорск тау-металлургия институтының (МГМ) киске бүлеге асыла.
Уҡыу йортон асыу ҡаланың төп сәнәғәт предприятиелары һәм, беренсе сиратта, Белорет металлургия комбинаты өсөн инженерҙар әҙерләү буйынса ҙур әһәмиәткә эйә була. 1957 йылда беренсе курсҡа 122 кеше ҡабул ителә.
Был йылдар эсендә уҡыу йорто киске факультеттан Магнитогорск дәүләт техник университеты филиалы дәрәжәһенә тиклем үҫә.
Хәҙерге ваҡытта студенттар контингенты 700 кеше, шул иҫәптән көндөҙгө уҡыу формаһы буйынса - 300 кеше, ситтән тороп уҡыу формаһы буйынса 400 кеше тәшкил итә.
Профессор-уҡытыусылар составына 60 кеше инә, уларҙың 60%-ы - фән кандидаттары һәм докторҙары дәрәжәһендәге ғалимдар. Уҡытыуға, штат уҡытыусыларынан тыш, Белорет металлургия комбинатының һәм баш университеттың әйҙәүсе белгестәре йәлеп ителә.
Аҡйол Төркән
Иртә йылдары
Төркән Аҡйол 1928 йылдың 12 октябрендә Истанбулда тыуған. Башланғыс белемде Төркиәнең төрлө ҡалаларында ала, сөнки атаһы штаб офицеры була. 1947 йылда Истанбулда ҡыҙҙар өсөн Эренкей мәктәбен тамамлай.
Ғалим һәм сәйәсмән карьераһы
Аҡйол медицина белемен Анкара университетында ала, уны 1953 йылда тамамлай. Ул табип-пульмонолог булып китә һәм академик карьераһын үҙенең альма-матерҙа дауам итә. 1965 йылда доцент, ә 1970 йылда профессор була. 1959 һәм 1965 йылдар араһында Акйол АҠШ-та, Францияла һәм Нидерландта ғилми тикшеренеүҙәр үткәрә.
1971 йылдың 25 мартында ул Нихат Эрим кабинетында һаулыҡ һаҡлау һәм социаль тәьминәт министры итеп тәғәйенләнә, шулай итеп Төркиә Хөкүмәтенең беренсе ҡатын-ҡыҙ министры була. Шул уҡ йылдың 13 декабрендә ул вазифаһынан отставкаға китә һәм университетка ҡайта.
1980 йылда Акйол Анкара университеты ректоры итеп һайлана, Төркиәнең беренсе ҡатын-ҡыҙ ректоры була. Был вазифала ул 1982 йылға тиклем эшләй, шунан һуң Юғары белем биреү советы менән аңлашылмаусанлыҡтар арҡаһында эштән китә. Аҡйол университетта 1983 йылға тиклем, Эрдал Иненю уға Социал-демократик партияның (SODEP, һуңыраҡ Социал-демократик халыҡ партияһы) ойоштороусыһы булырға тәҡдим иткәнгә тиклем уҡыта. Аҡйол партия рәйесе урынбаҫары була.
Төркән Аҡйол парламентҡа 1987 йылғы дөйөм һайлауҙарҙан һуң Измир провинцияһынан депутат сифатында инә. 1991 йылда парламентта эшләү ваҡыты тамамланғандан һуң ул уҡытыусылыҡ эшмәкәрлегенә ҡайта. 1992 йылда Сөләймән Демирелдың коалиция хөкүмәтендә ҡатын ҡыҙҙар һәм ғаилә эштәре буйынса министр итеп тәғәйенләнә. 1993 йылда ул ҡабаттан Төркиәнең беренсе ҡатын-ҡыҙ премьер-министры Тансу Чилләр кабинетында министр итеп тәғәйенләнә.
Хәтер
Бурса ҡалаһында дауахана уның исемен йөрөтә.
Үрге Арша
Үрге Арша (Верхнеаршинский) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 119 кеше. Почта индексы — 453555, ОКАТО коды — 80211834005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡара сәй
Ҡара сәй — ике аҙнанан алып бер ай буйы тулыһынса ферментация (әсеү, тарҡалыу) үткән сәй япрағынан әҙерләнгән эсемлек төрө. Европала ла, Рәсәйҙә лә, иң яратып эселгән сәй төрө.
«Ҡара сәй» тип уны Европала атай башлайҙар. Ҡытайҙа шул уҡ сәй «Ҡыҙыл сәй» тип атала. Ә «Ҡара сәй» тип ҡытай халҡында «пуэр» эсемлеген атайҙар.
Ҡара сәй эре һәм ваҡ япраҡлы (байховый), бөртөклө (гранулалы), пакетлы һәм плиткалы була. Төрлө хуш еҫ һеңдерелгән (мәҫәлән. Бергамот майы («Эрл Грей»), бөтнөк, лимон, еләк еҫе) ҡара сәйҙәр ҙә була.
Киң таралған ҡара сәй төрҙөре: Кимун, Юньнань, ассам сәйе, цейлон сәйе, Эрл Грей, Лапсанг Сушонг.
Йыш ҡына ҡара сәйҙәр рәтенә Дарджилинг (сәй) сәйен индерәләр, әммә был сәй тулыһынса ферментланмаған.
Ҡыҙыл сәйҙәр европалыларҙа ҙур билдәлелек яулаған. Сөнки был сәй төрө бик ныҡ үҙгәртелмәгән һәм транспортлау ваҡытында боҙолмаған.
Тап ошо сәй төрөн европалылар (айырып әйткәндә, инглиздәр), сәй сығанағы булараҡ Ҡытайҙы юғалтҡас, үҙҙәренең колонияларында үҫтерә башлайҙар.
Туҡмак-Ҡаран
Туҡмак-Ҡаран (Тукмак-Каран) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 110 кеше. Кәкребаш ауыл Cоветы составына инә. Почта индексы — 452771, ОКАТО коды — 80251825010.
Исеме
Ауылдың исеме Туҡмаҡ-Ҡаран (туҡмаҡ ‘ҡыҫҡа’ һәм ҡаран ‘күләүек, йылға’) йылғаһының исеменән алынған.
Тарихы
Туҡмаҡ-Ҡаран ауылы башҡорт-ҡырғыҙҙарҙың сағыштырмаса йәш тораҡ пункты. Шулай уҡ Ғауыл булараҡ та билдәле булған. Бында сауҙагәрҙәр һәм яһаҡлы татарҙар йәшәгән. Татарҙарҙың ҡайһы берҙәренең ерҙе файҙаланыу буйынса документтары булмаған, ҡалғандары 1739 йылдың 27 сентябрендәге килешеү буйынса ҡабул ителгәндәр. Ауылдың үҫешен түбәндәге һандарҙан күҙәтергә мөмкин. 1858 йылда бөтәһе 11 ихатала 96 кеше; 1870 йылда 23 ихатала 145 башҡорт, 53 яһаҡлы татар; 1917 йылда 20 ихатала 128 башҡорт һәм 28 ихатала 196 яһаҡлы татар; 1920 йылда бөтәһе 60 йортта 306 кеше йәшәгән.
Сауҙа татарҙары 1816—1833 йылдар араһында был тораҡ пункттан китә. 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу халыҡтың этник сығышын хаталы рәүештә күрһәтә: бында башҡорттар ҙа һәм татарҙар ҙа йәшәгән.
1843 йылда һәр башҡортҡа ни бары 1,5 бот иген сәселгән. 12 бот картуф ултыртылған. Уларҙың 70 умартаһы булған.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
Алыҫлығы:
Исток (Дорогуча ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Скопье
Ско́пье (Скопје, Скопље, Скопие) йәки Өскөп (Üsküp, وسکوب) — Төньяҡ Македония Республикаһының баш ҡалаһы. 10 райондан торған илдең айырым административ берәмеген барлыҡҡа килтерә.
Халҡы — яҡынса 670 мең кеше. Милли составы — 65 % македондар, 27 % албандар, шулай уҡ ҡалала сербтар, бошнактар, хорваттар, болғарҙар һәм башҡалар йәшәй.
Македонияның иң төньяғында Сербия сигенән бер нисә километр алыҫлыҡта, Вардар йылғаһы буйында урынлашҡан.
VI быуатта ер тетрәүенән һуң юҡҡа сыҡҡан антик ҡалаһы Скупи эргәһендә Скопье ҡалаһы барлыҡҡа килә. Антика һәм Ғосман империяһы осорҙарында төҙөлгән биналар бар. 1963 йылғы ер тетрәүе һөҙөмтәһендә ҡала бик ныҡ емерелә, артабан япон архитекторы Тангэ Кэндзо етәкселегендә тергеҙеү эштәре башҡарыла. 2010 йылдан ҡала үҙәген яңыртыу буйынса «Скопье-2014» дәүләт проекты ғәмәлгә ашырыла.
IX быуаттан Беренсе Болгар батшалығы, XIII быуаттан — Сербия составында була. XIV быуатта — Стефан Душан дәүләтенең баш ҡалаһы, XIV быуат аҙағынан 1912 йылға ҡәҙәр Ускюб төрөк атамаһы менән Ғосман империяһы составында була. 1913 йылда Сербия составына керә. 1944 йылдан — Македония Республикаһының баш ҡалаһы.
Тарих
Скопье тәүге тапҡыр Клавдий Птолемей тарафынан «Скупи» антик исеме аҫтында телгә алына. Б.э.т. III быуатта ойоша башлай, ә б.э.т. 164 йылда Боронғо Рим составына керә һәм Мёзия рим провинцияһының үҙәгенә әүерелә. Б.э. 84 йәки 85 йылда рим императоры Домициан бында Флавиа Аэлиа Скупи колонияһын нигеҙләй, аҙаҡ ул ҙур ҡалаға әйләнә.
VI быуатта славяндар килгәс, ҡаланы брсяц ҡәбиләһе баҫып ала, улар уға «Скопье» тип исем бирәләр. Болгар батшаһы Самуил осоронда Скопь ҡыҫҡа ваҡытҡа Болгар батшалығының баш ҡалаһы була. Артабан ҡала алмашлап Византия һәм Сербия хакимлығы аҫтында була. 1345—1371 йылдарҙа Сербия короллегенең баш ҡалаһы була.
1392 йылдың 19 ғинуарында ҡала Эвренос етәкселегендәге ғосмандар тарафынан баҫып алына һәм «Ускюб» (Üsküp) исемен ала. 1689 йылдың 25—26 октябренә ҡала Австрия генералы Энгельберто д’Уго Пиколомини яулап ала, ул ваба эпидемияһы таралыуы арҡаһында Скопьены яндырырға мәжбүр була. Ҡала ике көн дауамында яна һәм тиҙҙән тулыһынса тиерлек юҡ ителә. XIX быуатта Скопье йәнә эре ҡала булып китә. 1912 йылдың 25 октябрендә ғосмандар ҡаланы ҡалдыралар, ә 1913 йылда Икенсе Балҡан һуғышынан һуң ул Сербия составына керә һәм Скопле серб атамаһын ала.
1944 йылдан һуң ҡала тиҙ үҫешә башлай һәм Югославия Социалистик Федератив Республикаһы составындағы Македония Социалистик Республикаһының административ, индустриаль һәм мәҙәни үҙәгенә әйләнә. 1963 йылдың 26 июнендә 5:17 төбәк ваҡыты буйынса Скопье ер тетрәүе (Рихтер шкалаһы буйынса 6,9 балл) һөҙөмтәһендә емерелә, ҡаланың 1070 кешеһе һәләк була һәм 20 меңдән ашыуы торлаҡһыҙ ҡала. Һуңынан Скопье япон архитекторы Кэндзо Тангэ планы буйынса тергеҙелә. Косоволағы низағтан һуң, ҡалаға башлыса албандарҙан торған ҡасаҡтар килә.
Территориаль бүленеш
Скопье ҡалаһы 10 общинанан тора. Уларҙан халыҡ һаны буйынса иң ҙурыһы — Гази-Баба (72 617 кеше), иң бәләкәйе — Шуто-Оризари (20 800 кеше). Майҙаны буйынса иң ҙурыһы — Сарай (229 км²), иң бәләкәйе — Чаир (3,5 км²). Шуто-Оризари общинаһының халҡы башлыса сиғандар булып тора.
Барауыш (Әңгәсәк ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Үрге Пожёг
Үрге Пожёг — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пожёг йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ризыҡ
Ризыҡ — ашарға яраҡлы бер-нисә әйберҙе ҡушып эшләнгән кеше ашай торған ашамлыҡ. Ғәҙәттә, «ризыҡ» һүҙен мал-тыуар, ҡош-ҡорт аҙығы өсөн ҡулланмайҙар.
Беренсе итеп бирелгән (һурпалар, аштар), икенсе итеп бирелгән (гарнир ҡушылған ит, балыҡ, бутҡалар һ.б.), өсөнсө итеп бирелгән (һуттар, татлы десерттар) ризыҡтар төрөнә бүленә. Шулай уҡ «ризыҡ» тип милли аш-һыу төрөнә ҡараған берәй ашамлыҡ та аталыуы ихтимал (мәҫәлән, «Гуляш — мадъяр милли ризығы»).
Ризыҡ әҙерләү ысулдары тураһындағы яҙыуҙы «Кулинар рецепт» тип атайҙар.
7 июль
7 июль — григориан стиле буйынса йылдың 188-се (кәбисә йылында 189-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 177 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Төбәк байрамдары
}}
Гурбаев Мостафа
Гурбаев Мостафа (башҡа сығанаҡтар буйынса атаһының исеме ҡыҫҡартылып Мух. рәүешендә бирелгән ) (1918 йыл — 10 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы 3-сө эскадроны 1-се ҡылыссылар взводы яугиры.
Биографияһы
Мостафа Гурбаев 1910 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостандың Баймаҡ районы) Татлыбай (документта Ташлыграй ) ауыл Советына ҡараған Фәйзулла ауылында тыуған. БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы 3-сө эскадроны 1 взводы ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһендә Большая Поляна районы Озерки тирәһендәге аяуһыҙ алыштар барышында яуҙа һәләк була. Яугирҙың һуңғы төйәге — Тербәны районы Озерки ауылындағы туғанлыҡ ҡәберлегендә. Кире ҡайтармаҫлыҡ юғалтыуҙар исемлегендә Федоровка районы Юрматы ауылында йәшәгән ҡатыны Гурбаева (исеме юҡ) күрһәтелгән )
Абули ҡәлғәһе
Абули ҡәлғәһе — Кесе Абули тауында диңгеҙ кимәленән 2670 метр бейеклектә урынлашҡан. Мегалитик ҡәлғә бронза быуат дәүерендә төҙөлгән. Шаори ҡәлғәһен ныҡ хәтерләтә.
Архитектураһы
Абули ҡәлғәһе ныҡ ҙур һәм ҡатмарлы. Ҡәлғә ҡулса формаһында. Эсендә башня һәм тораҡ биналарҙы айырырға мөмкин. Стеналары һәм башнялары цемент ҡулланылмайынса яҫы таштарҙан һалынған. Стеналары ныҡ ҡалын.
Ҡайһы бер урындарында стеналарының бейеклеге 5 м, ә киңлеге 3 метрға тиклем етә. Майҙаны 60×40. Стеналары эсе тығыҙ төҙөлгән, унда ниндәйҙер стеналар, коридорҙар һәм башҡа күп һанлы бүлмәләр булған. Бер бүлмәлә иҙән хатта яҫы плита менән тигеҙләнгән. Һәр бер стенаға бер өй төкәтеп эшләнгән, һәм был өйҙәр унлаған, хатта йөҙләгән иҫәпләнә. Шулай итеп был ҙур ҡәлғә лә һәм уның янындағы ҙур ҡала ла булып тора.
Әйҙекүл (Силәбе өлкәһе)
Әйҙекүл (Айдыку́ль, Айбыкуль, Алаку́ль) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районындағы күл.
Этимологияһы
Силәбе өлкәһенең топонимикаһын өйрәнеп, китаптар сығарған географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә XVII быуат сығанаҡтарында Әйле күл (Айле-Куль) тигән варианттар булғанын яҙа. Уның фекеренсә, атама башҡорттарҙың әйле йәки әйҙе ырыуынан алып ҡушылған булыуы ихтимал.
Тасуирламаһы
Күлдең көньяҡ-көнбайыш яр буйында — Барак ауылы һәм МТФ, төньяҡ-көнсығыш ярынан 1,5 км алыҫлыҡта — Ҡобағош, күлдең шундағы ярында — шул ауылдың хужалыҡ ҡоролмалары (һарай). Төньяҡ-көнбайыш ярында — йәйләү. Шулай уҡ төньяҡ яры буйлап район әһәмиәтендәге автомобиль юлдары участкалары үтә.
Кесе Пиковка
Кесе Пиковка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пиковка (Оло Пиковка) йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 77 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
МЙХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
МЙХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә — Милли йәштәр хоккей лигаһының өсөнсө миҙгеле. Чемпионат 2018 йылдың 14 сентябрендә башлана һәм 2019 йылдың апрель айында чемпионаттың Региондар кубогы өсөн финал уйындары менән тамамланасаҡ.
Быуындар кубогы тәүгегә Новомосковск ҡалаһында 2019 йылдың 25 ғинуарында үтә. Шунда МЙХЛ йыйылма командаһы Студенттар хоккей лигаһының йыйылма командаһын 4:2 иҫәбе менән ота.
Чемпионатта Рәсәйҙең Европа өлөшөнән 13 ҡалаһынан 13 команда ҡатнаша. Даими миҙгелдә «Россошь» хоккей клубы 80 мәрәй менән беренсе урынды яулай, ә плей-оффтың финалында Пензанан «Дизелист» командаһын серияла 3-2 иҫәбе менән отоп икенсегә Региондар кубогын яулай һәм тәүгегә МЙХЛ чемпионы исеменә етә.
Даими чемпионат
Даими чемпионатта һәр 13 команданың береһе башҡалар менән дүртешәр (ике — өйҙә, ике — ҡунаҡта) осрашыу уҙғара. Тимәк, һәр команда 48 матч уйнаясаҡ. Ошо миҙгелдән алып даими беренселектә бар еңеү өсөн ике мәрәй бирелә башлай, өҫтәмә ваҡытта йә булиттар серияһында еңелгән өсөн бер мәрәй өҫтәлә. Иң күп мәрәй йыйған команда даими беренселек еңеүсеһе тип һаналасаҡ.
Быуындар кубогы 2019
МЙХЛ бөтә йондоҙҙар уйыны был миҙгелдә үҙгәрештәр кисерә. Конференцияларға бүленеү булмағас, лиганың йыйылма командаһы Студенттар хоккей лигаһының йыйылма командаһына ҡаршы Новомосковскиҙа Быуындар кубогы өсөн көрәшә. МЙХЛ командаһына тренерҙарҙы көйәрмәндәр һайлауы буйынса билдәләйҙәр: Юрий Кузнецовҡа (НХК) был уйында Игорь Меляков (Локо-Юниор) һәм Владимир Кольцов (Тверичи) ярҙам итә.
* – бында һәм артабан ваҡыттар Мәскәү ваҡыты буйынса күрһәтелгән.
Турнир таблицаһы
Яртыса ҡалын шрифты менән «плей-офф» ярыштарында үҙенә урын алған командалар билдәләнгән.
Курсив менән «плей-офф» ярыштарына эләкмәгән командалар билдәләнгән.
Әсеялан
Әсеялан (Асиялан) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 44 кеше. Этҡол ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453224, ОКАТО коды — 80231830004.
МЙХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Һөжүмселәр
Иҫкәрмәләр: У = ҡатнашҡан уйындар һаны; Г = голдар; П = һөҙөмтәле пастар; М = мәрәйҙәр; +/− = Плюс-минус; Штр = штраф ваҡыты
Һаҡсылар
Иҫкәрмәләр: У = ҡатнашҡан уйындар һаны; Г = голдар; П = һөҙөмтәле пастар; М = мәрәйҙәр; +/− = Плюс-минус; Штр = штраф ваҡыты
Ҡапҡасылар
Иҫкәрмәләр: У = ҡатнашҡан уйындар һаны; Е = еңеүҙәр; ЫК = ышаныслыҡ коэффициенты; КҠҺ% = кире ҡағылған һуғыуҙар проценты; «0» = бер гол да үткәрмәгән уйындар; Мин = боҙҙа уҙғарған минут һаны
Әсеялан
Тарихы
Тәүгеләрҙән булып кулактар һәм халыҡ дошмандары йәшәй. Урындағы төрмә тотҡондары ағас ҡырҡыу һәм Һәләүек йылғаһы буйлап Стәрлетамаҡҡа тиклем ағыҙыу менән шөғөлләнгәндәр. Хөкөм язаһының яртыһын Өфө төрмәләрендә үткәргән тотҡондар бында төрмәгә күсерелгән.
МЙХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Региондар кубогы өсөн плей-офф
Даими чемпионат һөҙөмтәләре буйынса иң яҡшы һигеҙ команда МЙХЛ төп трофейы — Региондар кубогы өсөн көрәште дауам итәсәк. Плей-офф парҙары ошолай төҙөлә: даими миҙгелдә иң юғары урын алған команда иң түбәнгеһе менән уйнай һәм артабан шулай уҡ. Мәҫьәлән, сирекфиналдағы парҙар: 1—8, 2—7, 3—6 һәм 4—5. Ярымфиналда еңелгән командалар өсөнсө урын өсөн ике уйындан торған серияла ҡатнаша. Бар сериялар бер команданың өс еңеүенә тиклем дауам итә. Бер үк клубтар бер-береһе менән иң күбе биш тапҡыр уйнай ала.
Әсеялан
Тарихы
Ауылда һәм төрмәлә тотҡондарҙың тормошо тураһында «Уральский Гулаг» на «Кислой поляне» китабы яҙылған, авторы Тамара Федорова (2013).
МЙХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Сирекфиналдар
2. «Дизелист» — 7. «Тверичи» 3-0 (2:0, 3:2 Б, 5:3)
Әсеялан
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
МЙХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Сирекфиналдар
4. «Локо-Юниор» — 5. «Белгород» 3-0 (4:3 Б, 2:1, 6:3)
Әсеялан
Географик урыны
Ауыл Һәләүек йылғаһы яры буйында, райондың  барып етеүе ҡыйынлыҡ тыуҙырған таулы һәм урманлы өлөшөндә урынлашҡан.
МЙХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Ярымфиналдар
1. «Россошь» — 6. НХК 3-1 (3:2 Б, 4:8, 2:0, 2:0)
Әсеялан
Географик урыны
Алыҫлығы:
МЙХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Ярымфиналдар
2. «Дизелист» — 4. «Локо-Юниор» 3-0 (3:2 ө.в., 5:1, 2:1 ө.в.)
Әсеялан
Урамдары
Урам исеме :
МЙХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Региондар кубогы финалы
1. «Россошь» — 2. «Дизелист» 3-2 (1:2, 4:3, 4:3 ө.в., 1:6, 6:1)
Әсеялан
Иҡтисады
Туризм үҫешкән.
МЙХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Региондар кубогы финалы
Беренсе уйын
Дүртенсе уйын
Бишенсе уйын
Озёрки (Тербун районы)
Озёрки — Липецк өлкәһе Тербун районындағы ауыл. Озерки ауыл Советы үҙәге. Ауыл Кобылья Снова йылғаһының уң ярында урынлашҡан..
Озерки ауылы XVIII быуат башында барлыҡҡа килә. Бер нисә йыл дауамында Кобылья Снова йылғаһының һул ярында урынлашҡан күрше Красная Поляна ауылы составында була. Һыу менән насар тәьмин итеү сәбәпле Красная Поляна ауылы халҡы Озерки ауылына күсенә башлай, ә 1821 йылда шул ауылға үҙҙәренең сиркәүен дә күсереп ҡуялар. Шулай итеп, Озерки ҙур ауылға әүерелә.
1778 йылғы документтарҙа ауыл Озерки йырындары буйында урынлашҡан, тип яҙыла. Ауыл исеменең сығышы ҙур һәм тәрән булмаған күлдәрҙән алынған. 1937—1938 йылдарҙа сиркәү ябыла, бинаны иген һаҡлау өсөн ҡулланалар. Әлеге көндә сиркәү яртылаш емерелгән хәлдә.
1954 йылдың 6 ғинуарында, Орел һәм Воронеж өлкәләренең административ бүленеше үҙгәргән саҡта, Озерки ауылы Липецк өлкәһе Тербун районы составына индерелә.
Цитология
Цитология  (κύτος «күҙәнәк» һәм  — «тәғлимәт», «фән») — биология фәненең тере күҙәнәктәрҙе ң һәм органоидтарын төҙөлөшөн, функцияланыуын, үрсеүен, ҡартайыу һәм үлем процестарын өйрәнеүсе бүлеге.
Шулай уҡ, күҙәнәк биологияһы тигән дә термин ҡулланыла (cell biologycell biology).
Цитологияның барлыҡҡа килеүе һәм үҫеше
Күҙәнәк тураһындағы фән цитология тип атала (гр. «цитос» — күҙәнәк, «логос» — фән).
Цитология фәненең предметы — күп күҙәнәкле хайуандарҙың һәм үҫемлектәрҙең, шулай уҡ бактерияларҙы, иң ябай һәм бер күҙәнәкле ылымыҡтарҙы үҙ эсенә алған бер күҙәнәкле организмдарҙың күҙәнәктәре.
Цитология күҙәнәктәрҙең төҙөлөшөн һәм химик составын, күҙәнәк эсендәге структураларҙың функцияһын, хайуандар һәм үҫемлектәр организмдары күҙәнәктәренең функцияһын, күҙәнәктәрҙең үрсеүен һәм үҫешен, уларҙың тирә-яҡ мөхиткә яраҡлашыуын өйрәнә.
Хәҙерге заман цитологияһы — комплекслы фән. Ул башҡа биологик фәндәр, мәҫәлән ботаника, зоология, физиология, органик донъяның эволюцияһы тураһындағы фән, шулай уҡ молекуляр биология, химия, физика, математика фәндәре менән тығыҙ бәйләнештә тора.
Цитология — сағыштырмаса йәш биологик фәндәргә инә, уның йәше 100 йыл тирәһе. «Күҙәнәк» терминының йәшенә 300 йылдан ашыу.
«Күҙәнәк» атамаһын XVII быуат уртаһында беренсе булып Роберт Гук ҡуллана.
Үҙе төҙөгән микроскоп ярҙамында Гук, кигермәктең йоҡа киҫелмәһенә ҡарап, кигермәктең өлөштәрҙән-күҙәнәктәрҙән тороуын күрә.
Роберт Гуктың эштәренән һуң биологиялағы ғилми тикшеренеүҙәрҙә микроскоп тағы ла киңерәк ҡулланыла башлай.
Бер күҙәнәкле организмдар асыла (Антон Левенгук, 1680); күп кенә хайуандарҙың һәм үҫемлектәрҙең туҡымалары составында күҙәнәктәр табыла.
Күҙәнәк тәғлимәте
XIX быуаттың урталарында күҙәнәк тураһында күп һанлы мәғлүмәттәр нигеҙендә анатом Т. Шванн һәм ботаник Матиас Шлейден бер үк мәлдә һәм бер-береһенән айырым күҙәнәк тәғлимәтен төҙөй (1838).
Ул күҙәнәк тураһындағы барлыҡ мәғлүмәттәрҙе бергә туплап, бөтә тере организмдар төҙөлөшөнөң төп берәмеген күҙәнәктәр тәшкил итеүен асыҡлай.
Төҙөлөшө буйынса хайуан һәм үҫемлек күҙәнәктәренең оҡшаш булыуҙарын күрһәтеп бирә.
Т. Шванн, күҙәнәктәрҙе тереклектең үҙ аллы, иң бәләкәй төҙөлөш берәмеге тигән төшөнсә индерә. Шулай уҡ, күҙәнәктән тыш тереклек мөмкин түгел тигән аңлатма индерә:.
Үткән быуаттың икенсе яртыһында күҙәнәк бүленеү күренеше асыла.
Һәр күҙәнәктең үҙе кеүек үк башланғыс күҙәнәктән бүленеү юлы менән барлыҡҡа килеүе тураһында ҡараш формалаша (Рудольф Вихров, 1858).
Рәсәй Фәндәр академияһының академигы Карл Бэр һөтимәрҙәрҙең инә күҙәнәген аса. Күп күҙәнәкле бөтә организмдарҙың да бер күҙәнәктән үҫә башлауын иҫбатлай. Был күҙәнәк зигота тип атала. К. Бэрҙың асышы күҙәнәктең төҙөлөш берәмеге генә түгел, ә бөтә тере организмдарҙың да үҫеш берәмеге икәнлеген раҫлай
1870 йылда ике эукариоттар күҙәнәктәрҙең бүленеү ысулдарын асалар(митоз һәм мейоз). Ә 10 йылдан генетика был күренештәрҙең цитогенетик нигеҙҙерен асыҡлай.
Шулай итеп, күҙәнәк тәғлимәтенең барлыҡҡа килеүе цитология фәненә нигеҙ һәла һәм уның барлыҡҡа килеү йылы булып тора.
Күҙәнәктәрҙең химик составының оҡшашлығы тураһындағы мәғлүмәттәр бөтә органик донъяның берлеген тағы ла бер тапҡыр раҫлай.
Хәҙерге күҙәнәк тәғлимәте
Күҙәнәк теорияһы үҙенең әһәмиәтен хәҙерге көндә лә һаҡлай. Әммә фән бер урында тормай. Цитология фәненең барлыҡҡа килеүенә лә бер быуаттан ашыу йыл үткән.
Күҙәнәк — бөтә тере организмдар төҙөлөшөнөң һәм үҫешенең төп берәмеге, тереклектең иң бәләкәй берәмеге;
Хәҙерге күҙәнәк тәғлимәтенең төп фекерҙәре:
Цитология фәненең әһәмиәте
Цитология фәне организмдарҙы молекуляр һәм күҙәнәк кимәлдә өйрәнә.Организмда барған бөтә әүерелештәр иң элементар кимәл — молекуляр һәм күҙәнәк кимәленән башлана. Шуға ла, күҙәнәктәрҙе тикшереү ауырыуҙарҙың серен асыуҙа ҙур әһәмиәткә эйә. Ауырыуҙар барлыҡҡа килтереүсе патологик үҙгәрештәр тап бына күҙәнәктәрҙә үҫешә башлай. Мәҫәлән, шәкәр диабеты — кешеләге иң етди сирҙәрҙең береһе.
Яман шештәрҙең үҫешенә килтереүсе кире үҙгәрештәр шулай уҡ күҙәнәктәр кимәлендә барлыҡҡа килә.