Словакия_тарихы
Славяндарҙың дәүләтселеге
Тәүге славяндар (Польша территорияһынан, күрәһең) Урта Дунай буйына V быуат аҙағында килә. Славянғаса тиклем халыҡ тураһында хәтирәләр эре тау һәм йылғалар атамаһында һаҡланған. VI быуатта лангобардтар гепидтар менән һуғыш ваҡытында Паннонияға аварҙарҙы саҡыра, улары башта Төньяҡ Ҡара диңгеҙ буйында йәшәгән була, шунан һуң Төньяҡ Италияла йәшәй. Словакияға аварҙар Дунай аша Комарно һәм Братислава райондарына VI быуат аҙағында үтеп инә. Франк хронисы Фредегар раҫлауынса, аварҙар ҡыш славяндарҙа йәшәгән һәм уларҙың ҡыҙҙарын һәм ҡатындарын һөйәркә урынында тотонған. Аварҙарҙың көс ҡулланыуына ҡаршы славяндарҙың  ихтилалы ваҡытында, 623 йылда славяндар үҙҙәренең   кенәзе итеп франк сауҙагәре Самоны ҡуя. Уның державаһы —  Само дәүләте, 658 йылда Само үҙе үлгәнгә тиклем була. Шунан һуң йылға атамалары буйынса — Моравия һәм Нитра атамалары буйынса ике славян кенәзлектәре барлыҡҡа килә, улар бер-береһенән Кесе һәм Аҡ Карпаттар менән айырыла. Бынан тыш, Моравия кенәзлеге хәҙерге Чехия биләмәһендә, ә Нитра кенәзлеге Словакия биләмәһендә була. Хәҙерге Бойна торағы биләмәһендә (Топольчани районы) Бөйөк Моравия ҡаласыҡтарының береһендә Поважски-Иновец тауы итәгендә күсмә миһрапта алты комплекттан торған алтын ялатылған рельефлы плакет (миҙал) табылған, уларҙа 780—820 йыл менән даталанған ҡыҫҡа текстар уйып яҙылған. IX быуатта Авар ҡағанаты йәшәүҙән туҡтай. Нитра кенәзлеге Словакияның көньяк-көнбайыш территорияһында  VIII быуаттың икенсе яртыһынан да һуң түгел барлыҡҡа килә. Кенәзлек оборона һәм сауҙа-һөнәрселек үҙәктәренән торған,  улар араһында баш ҡала Нитра, Победим, Вышни-Кубин, Майцихов, Спишски-Томашовцы һәм Бреков булған. 820 йылда Дунайҙың һул ярындағы славяндар христианлыҡ ҡабул итә. 828 йылда Нитрала кенәз Прибина төҙөгән  христиан сиркәүе изгеләндерелә: был славяндарҙың сиркәү төҙөү тураһында яҙма сығанаҡтарҙа беренсе тапҡыр телгә алыныуы була. Нитра кенәзлегендә христианлыҡты таратыу буйынса  Зальцбург миссионерҙары шөғөлләнә. Яҡынса 840 йылда Прибина Немец Людовигынан  Каринтия маркаһының  Паннония  өлөшөн ала, Прибина биләмәләренең яңы баш ҡалаһы  Блатенград була. Людовик Прибинаға был биләмәләргә милек хоҡуғы биргәндән һуң, улар Паннония кенәзлегенә әйләнә. 833 йылдар тирәһендә ҡеүәтле Моравия кенәзе Моймир I Нитра кенәзлеген яулай, шунан һуң кенәз Прибина ҡаса. Был ваҡиғаларҙан Бөйөк Моравия державаһы тарихы башлана. Артабан Нитра кенәзлеге үҙенең хәлен тергеҙеп, удел кенәзлегенә әйләнә. Ростислав идаралығы ваҡытында Бөйөк Моравия франктарҙың һөжүмен кире ҡағырға мәжбүр була. Көнсығыш франк сәйәси йоғонтоһонан арынырға тырышып,  Ростислав башта папаға мөрәжәғәт итә, ә һуңынан Византия императоры Эскесе Михаилға   мораван телендә вәғәз өсөн миссионерҙарҙы ебәреү үтенесе менән мөрәжәғәт итә. Быға яуап итеп 863 йылда ағалы-ҡустылы Кирилл һәм Мефодий Византиянан Моравияға китә. Святополк (894 й. үлгән) идара иткән осорҙа ил көнсығыш франк короле инициативаһы менән ваҡытлыса баварҙар тарафынан баҫып алына. Нитра кенәзлегендә франктарға ҡаршы ихтилал барышында Святополк власты үҙенә кире ҡайтара, һәм 874 йылда франктар менән, үҙен уларҙың яһаҡ түләүсеһе икәнен танып, солох  килешеүе төҙөй. Күрәһең, ул 875 йылда үҙенә Висланың үрге ағымындағы кенәзлекте буйһондора (хәҙерге Польша биләмәһендә). 880 йылда Нитрала епископлыҡ ойошторола. 880 йылдарҙа Мефодий үҙенең эйәрсендәре менән Тәүратты иҫке славян теленә тәржемә итә. 885 йылда Мефодий вафатынан һуң ғибәҙәттә славян телен ҡулланыу Рим папаһы тарафынан тыйыла, ә 885—886 йылдарҙа Мефодий эйәрсәндәре илдән ҡыуыла йәки ҡоллоҡҡа алып кителә. Һуңыраҡ уларҙың күбеһе Болгарияға китә. Моймир II ваҡытында баварҙарға Паннония кенәзлеге китә. Һуңынан Бөйөк Моравиянан чех һәм полаб ерҙәре төшөп ҡала, ә Потисьены мадьярҙар биләй. 900 йылда һуңғылары үҙенә Паннония кенәзлеген буйһондора. Күрәһең, 906 йылда Бөйөк Моравия дәүләте үҙенең һуңғы кенәзе Моймир II менән бергә венгрҙар ҡыҫымы аҫтында һәләк була.