cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бөтә донъя банкы
Тәнҡит
Атап әйткәндә, Дж. Стиглиц ХВФ, Бөтә донъя банкы, АҠШ хөкүмәте иҡтисадсылары әҙерләгән үҫештәге илдәргә ҡарата сәйәсәтте хаталы тип атай. Ул шулай уҡ Рәсәйҙең тәҡдимдәргә ҡолаҡ һалыуын һәм халыҡтың реаль килемдәренең кәмеүен кисереүен, шул уҡ ваҡытта Ҡытай артынан эйәрмәүен һәм иҡтисади күтәрелеш кисереүен билдәләне.
Атап әйткәндә, Джозеф Стиглиц Бөтә донъя банкының Рәсәйгә ҡарата сәйәсәтенә ҡырҡа кире ҡараш белдерә, күсеү осорондағы шок терапияһын тәнҡитләй. Донъя иҡтисады үҫешен анализлау бөтә донъя банкы программаларының тотороҡло һәм ғәҙел иҡтисади үҫеште тәьмин итмәүен күрһәтә. Ошо менән бәйле Банкка баҫым көсәйә. Был банк менән бәйле булыуына баҫым көсәйә бара. Милли һәм халыҡ-ара кимәлдәге хөкүмәткә ҡарамаған ойошмалар Бөтә донъя банкы сәйәсәтенә альтернативаларҙы асыҡ һәм демократик рәүештә ҡтикшереүҙе талап итә башлай.
2001 йылда АҠШ Конгресы комиссияһы халыҡ-ара финанс ойошмаларының эшмәкәрлеген баһалай һәм Бөтә донъя банкы проекттарының 60 проценты уңышһыҙлыҡҡа осраған тигән һығымтаға килә. Бөтә донъя банкы фәҡирлек менән көрәшкә йүнәлтелгән, әммә һуңғы биш йылда бындай ярҙамға мохтаж «ярлы» дәүләттәр кредиттарҙың 1 процентын ғына алған. Ошо ваҡыт эсендә донъяла фәҡирлек кимәле бер аҙ кәмей, әммә быны Бөтә донъя банкы эшмәкәрлеге менән генә аңлатып булмай. Бөтә донъя банкынан финанс ярҙамы алмаған дәүләттәр уңышҡа өлгәшә. Төп ярҙам пакеттарын алған илдәрҙә фәҡирлек менән менән бәйле хәл тағы ла насарая. .
Foundation Heritage фондының тикшеренеү үҙәге донъя банк кредиттарының иң ярлы илдәргә йоғонтоһон анализланы. 1980 −2003 йылдарҙа 105 «ярлы» дәүләт кредит һәм гранттар ала. Һөҙөмтәлә, 39 илдә эске тулайым продукт кәмей, 17 илдә — ЭТП үҫеше минималь була (нулдән 1 процентҡа тиклем), 33 илдә — уртаса (1-4 %). Тик 12 алыусы ғына иҡтисади үҫеш темптарын һиҙелерлек арттыра алған. Африкала хәл тағы ла хөртөрәккә әйләнә. Бында 48 ил Бөтә донъя банкы аҡсаһын ала, уларҙың өсәүһе генә иҡтисади яҡтан уңышлы үҫешә алған, 23-ендә иҡтисади көрсөк билдәләнгән.
Черёмушка (Кесе Коряжемка ҡушылдығы)
Черёмушка  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Коряжемка йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Урта белем
Урта белем — башланғыс һәм юғары белем араһында традицион кимәл (баҫҡыс) атамаһы.
Рәсәй традицияһында термин аныҡ мәғәнәгә эйә түгел, һәм дөйөм белем (мәктәпкәсә, урта мәктәптә алынған башланғыс дөйөм, төп дөйөм, урта (тулы) дөйөм) ), башланғыс профессиональ белем, урта профессиональ (махсус, техник) белем синонимы сифатында ҡулланыуы мөмкин
Дифференциация
Ғәҙәттә, урта белем төп дөйөм (тулы булмаған урта — 8-9 класс), урта (тулы) дөйөм (10-11 класс), башланғыс һөнәри белемгә (профессиональ-техник училищелар, эшсе йәштәр курстары, лицейҙар), урта профессиональ (махсус, техник) белемгә (техникум, колледждар, гуманитар йүнәлештәге ҡайһы бер училищелар: медицина, ветеринария, юридик, педагогик) бүленә.
Тарихы
XIX быуатта Рәсәйҙә урта белем  биреү  системаһы төп уҡыу йорттары  —гимназиялар менән классик белем биреү рәүешендә рәсмиләштерелә.
Рәсәйҙә дөйөм белем алыу менән бер рәттән реаль училищеларҙа махсус белем алыу ҙа киң тарала
XIX быуат аҙағында — XX быуат башында урта белемде дөйөм һәм махсус  белем биреүгә дифференциациялау күпселек илдәрҙең мәғариф системаһында нығына.
Мысыр
Мысырҙа урта белем өс төрлө типта: дөйөм, һөнәри һәм техник.
Кипр
Кипр уҡыусылар ике этапта урта белем ала. Беренсе этапты 3 йыл буйына гимназиялар йәки түбән урта мәктәптәр (gymnasium, gymnasio) бирә. Гимназияны уңышлы тамамлағандан һуң сығарылыш уҡыусылары сертификат ала (apolytirio), ул юғары урта мәктәптә  уҡырға мөмкинлек бирә. Киләһе 3 йыл дауамында юғары урта белемде  лицейҙарҙа  (lyceum, lykeio) йәки профессиональ техник мәктәптәрҙә алалар (techniki scholi).
Монако
Монакола урта белем  Шарль III Колледжында,  Альберт I Лицейында бирелә, улар  дөйөм һәм техник белем бирә, шулай уҡ лицейҙа уҡыйҙар, ул туризм өлкәһендә белем бирә. Шулай уҡ Монакола ике шәхси мәктәп бар, уларҙы  дини общиналар — Николь Франсуа д ' Ассис Институты  һәм Монаконың Халыҡ-ара мәктәбе финанслай.
Рәсәй
Әлеге ваҡытта урта дөйөм белемде Рәсәйҙә мәктәптәр бирә  — урта мәктәп, предметтарҙы тәрән өйрәнеү   мәктәптәре, профилле мәктәп, уҡытыу-тәрбиә комплексы, лицей, мәктәп белеме сиктәрендә гимназия, ә урта профессиональ белем колледждарҙа  һәм техникумдарҙа бирелә.
Франция
Францияла урта белем колледждар, лицейҙар сиктәрендә бирелә
АҠШ
Урта мәктәптәр (middle schools, junior high schools, йәки intermediate schools), ҡағиҙә булараҡ, балаларҙы ун бер йәки ун ике йәштән ун дүрт йәшкә тиклем уҡыта — алтынсы йәки  етенсе кластан  һигеҙенсе класҡа тиклем. Һуңғы ваҡытта алтынсы класты йыш ҡына урта мәктәпкә индерәләр. Урта мәктәптә, ғәҙәттә, башланғыс мәктәптән айырмалы рәүештә, бер уҡытыусы бер предметты уҡыта. Уҡыусылар математика, инглиз теле, тәбиғәт фәндәре, ижтимағи фәндәр (йыш ҡына үҙ эсенә донъя тарихын ала) һәм физкультура дәрестәре ала. Уҡыусы бер йәки ике предметты үҙе һайлай, ғәҙәттә  сит телдәр, сәнғәт һәм технологиялар буйынса
Швейцария
Швейцарияла мотлаҡ урта белем алыу -  башланғыс мәктәп һәм урта мәктәптең беренсе баҫҡысы (I Secondaire). Secondaire I - был 3 (ҡайһы бер кантондарҙа 4 ) класс, шулай итеп, уҡыу 6 йәштән 15 йәшкә тиклем мотлаҡ. Тулы урта белем   өлкән урта мәктәптә - Secondaire II  өҫтәмә 3-4 йыл уҡыуға иҫәпләнгән. Өлгөргәнлек аттестатын Maturité gymnasiale уҡыусылар 18-19 йәштә  ала. Урта белемдең беренсе  баҫҡысы аҙағында  (Secondaire I) артабан академик программа буйынса уҡырға һәм университетта уҡыуға әҙерләнеүгә һәләтле һәм уңыш күрһәтмәгән уҡыусыларға бүләләр. Һуңғылары мәктәптән китә һәм урта һөнәри белем тураһында аттестат алыу өсөн әҙерлек уҙа
Мәктәптәрҙә белем биреүҙең сифатын халыҡ-ара тикшереү
Стандарттары халыҡ-ара характерға эйә булған юғары белемдән айырмалы рәүештә, (Болонья процесы), урта белем сифаты, уҡыусыларҙы һәм уҡыу программаларын әҙерләү стандарттары һәр айырым илдә дәүләт кимәлендә  эшкәртелә. Урта белем биреүҙә берҙәм халыҡ-ара мәғариф стандарты юҡ тиерлек: мәктәптә уҡыу дауамлығына (кәмендә 12 йыл) һәм мәктәпте тәмамлаусылар өсөн дәүләт имтихандарын кертеү зарурлығына гөмүми талаптар ғына бар. Бер илдә уҡыусылар 6 имтихан (Бөйөк Британия, Франция), башҡа илдәрҙә 12 (Швейцария) имтихан тапшыра. Күп илдәрҙә мәктәптә уҡыу 12 йыл тәшкил итә, әммә Германияла, Австрияла урта белем биреү  13 йыл күҙ уңында тотола. СССР -ҙа уҡыу циклы 10 йыл тәшкил итте, ә имтихан һаны – 6. Хәҙер Рәсәйҙә  уҡыу циклы  1 йылға артты һәм 11 йыл тәшкил итә, ләкин мотлаҡ дәүләт имтихандары  2 -гә тиклем кәмене,  рус теле һәм математиканан ғына имтихан ҡалдырылды. Ҡалған имтихандар сығарылыш уҡыусыһы теләге буйынса тапшырыла.
Белем биреү – дәүләт сәйәсәтенең мөһим стратегик йүнәлеше. Шуға күрә, урта белем биреү өлөшөндә халыҡ-ара стандарттарҙың булмауына ҡарамаҫтан, халыҡ-ара ойошмалар (ОЭСР, ЮНЕСКО, БМО һәм башҡа) урта белем биреү өлкәһендә барған үҙгәрештәрҙе донъя кимәлендә лә, шулай уҡ милли кимәлдә лә күҙәтеп барыуҙы мөһим тип һанай һәм бының өсөн тикшеренеүҙәр үткәрә. Иң абруйлы тип PISA тикшеренеүҙәре һанала (Programme for International Student Assessment). Был халыҡ-ара тикшеренеүҙәргә ярашлы урта  белем биреү сифаты, уртаса ОЭСР буйынса уҡыусыларҙың әҙерлек сифаты кәмей (2000 йылда 500 баллдан  2009 йылда ҡалаға 493 баллға тиклем). PISA рейтингына ярашлы  иң яҡшы урта белем биреү Кореяла, Ҡытайҙа һәм Сингапурҙа. Европа илдәре исемлеген  Нидерланд һәм Финляндия етәкләй. 2009 йылда урта белем биреү сифаты рейтингында ҡатнашыусы  65 ил араһында Рәсәй, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре һәм Төркиәнән  артта ҡалып,  41-се  урынды биләй.
Урта белем тураһында документтар
Бөтә илдәрҙә лә мотлаҡ мәктәп программаһы бар, әммә уның йөкмәткеһе һәм сифаты бөтә илдәрҙә лә бер үк түгел. Төрлө илдәрҙең мәктәп программаларының йөкмәткеһенә һәм сифатына талаптарҙы стандартлаштырыу маҡсатында Европа Советы тарафынан урта белем биреү тураһында документтарҙы таныу буйынса тәҡдимдәр эшләнде. Был тәҡдимдәргә ярашлы бөтә илдәр 4 төркөмгә бүленә:
1-се төркөм: белем хаҡында документтар һәм ҡәнәғәтләнерлек тип иҫәпләнә. Университеттарға ҡабул итеү өсөн дипломдарҙың эквивалентлығы тураһында Европа Советының № 15/1953 конвенцияһына ҡул ҡуйыусы илдәр. Илдәр үҙ-ара урта белем тураһында сертификаттарҙы таный.
2-се төркөм: белем хаҡында документтар өлөшләтә танылған тип һанала. Европа илдәре эсендә юғары белем өлкәһендә квалификацияларҙы таныу тураһында 165/1997 Лиссабон Декларацияһына ҡул ҡуйыусы илдәр.
3-сө төркөм: белем хаҡында документтар ҡәнәғәтләнерлек тип иҫәпләнә. Мәғариф тураһында документтарының эквивалентлығы тураһында билатераль килешеүҙәргә ҡул ҡуйған илдәр  (Швейцария, Германия, Австрия, Франция, Италия)
4-се төркөм: белем алыу тураһында документтар танылмай. Европала мәғариф тураһында документтары танылмаған илдәр.
Рәсәй икенсе төркөмгә инә. Рәсәй стандартының өлгөргәнлек аттестаты өлөшләтә танылған һанала. Быға 11 йыллыҡ  мәктәп уҡыу  (Көнбайышта 12 йыллыҡ) һәм БДИ стандарттарының дисциплиналар  йыйылмаһы өлөшөнә  ярашлы булмауы.
Сурб Аствацацин сиркәүе (Оло Салы)
Файл: Дворик_церкви.jpg|мини|Сиркәү әле
Сурб Аствацацин сиркәүе  — Ростов өлкәһе Мясников районы Оло Салы ауылындағы ғибәҙәтхана. Әрмән апостол сиркәүенә ҡарай. Әрмән Апостол Сиркәүенең Яңы Нахичеван һәм Рәсәй епархияһы.
Адресы: Рәсәй, Ростов өлк., Мясников районы, Оло Салы ауылы, Ленин урамы.
Тарих
Император Екатерина Икенсе 1778 йылдың 9 мартында әрмәндәрҙе Дон еренә күсереү тураһындағы указында, күсеп килгән әрмәндәргә үҙ диндәренә һәм милли ҡанундарына ярашлы бары тик Эчмиадзин католикосы — әрмәндәрҙең Юғары патриархына буйһоноп ҡына сиркәү төҙөү хоҡуҡы бирелгән. Яңы ерҙәргә күсеп килгәс, әрмәндәр үҙ сиркәүҙәрен төҙөй башлағандар.
1848 йылда Оло Салы ауылы араларында әрмәндәр ҙә булған мәхәллә кешеләре кирбес сиркәү төҙөргә ҡарар иткән. Төҙөлөш 1860 йылда башланып 1867 йылда тамамланған. Сиркәү проектының архитекторы Н. Моратов булған. Сиркәү проектын барлыҡ әрмәндәрҙеъ Католиксы Армян Нерсесян V раҫлаған. Ул вафат булғас, сиркәүҙе төҙөргә Католикос Матевос I (1858—1865) ярҙам иткән. Төҙөлөш эштәре тамамланғандан һуң, 1867 йылда Католикос Геворк IV (1866—1882) сиркәүҙе изгеләндергән.
1938 йылда сиркәү ябылған, уның милкенең бер өлөшөн урындағы магазин аша һатҡандар. Файл: Нацисты_в_селе_Большие_Салы.jpg|слева|мини|202x202пкс| Немецтар Оло Салы ауылында. Уларҙан артта Сурб Аствацацин сиркәүе күренеп тора. Һуғыш аҙағында, 1945 йылда, сиркәү өр-яңынан эш итә башлаған. Ауылда (3 май 2001 йыл) " Сурб Аствацацин сиркәүе " дини ойошмаһы барлыҡҡа килгән һәм унда мәхәллә кешеләре теркәлә башлаған. Шул уҡ йылда сиркәү тергеҙелгән, 2003 йылда көмбәҙ өлөшө һәм сиркәүҙең стенаһы аяҡҡа баҫтырылған. Мәхәллә кешеләре юғалтылған сиркәү әйберҙәрен табып, кире сиркәүгә килтергәндәр.
2008 йылда сиркәү Сурб Аствацацин сиркәүе тулыһынса аяҡҡа баҫҡан һәм уны барлыҡ әрмәндәрҙең Юғары Патриархы һәм Католикосы Гарегин II 7 сентябрҙә изгеләндергән.
Был ваҡытта Әрмәнстандан килтерелгән барлыҡ әрмәндәрҙең дә изге ҡомартҡыһы — Хачкар, тәре формаһындағы таш, изгеләндерелгән. Ул әрмәндәрҙең үҙ Тыуған илдәренең символы булып, рус-әрмән дуҫлығы хөрмәтенә сиркәү янында ҡуйылған. Ташты бизнесмен Артур Ханамирович Карапетян сиркәүгә бүләк иткән.
26 сентябрь 2011 йыл. Ауылдың репрессияға эләгеп ҡорбан булған дин әһелдәре һәм сиркәү-мәхәллә уҡытыусылары иҫтәлегенә мемориаль һәйкәл-тәре ҡуйылған.
Август айының һуңғы йәкшәмбеһендә Мәрйәм инәнең Успениеһы көнө сиркәүҙә йыл һайын тәхет байрамы үткәрелә.
Дин әһелдәре
2004 йылда сиркәүҙең руханийы булып Сурб Аствацацин тәғәйенләнгән.
Кулан-Игай (йылға)
Кулан-Игай  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/174/226    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кулетка (йылға)
Кулетка  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кинжар ҡылымығының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сурб Геворг сиркәүе (Солтан Салы)
Адресы: Россия, Ростов өлкәһе, Мясников районы,  Солтан Салы ауылы, Беренсе май урамы, 1Б һанлы йорт.
Тарих
Дон ерҙәренә  быуаттан артыҡ элек ,ХVIII быуат аҙағында, Екатерина II  Ҡырымдан әрмәндәрҙе Приазовьеға күсереү тураһынду указ яҙған. 1779 йылда меңләгән  әрмәндәр, яңы йәшәү урынына күсеп килеп, Чалтырь, Ҡырым, Оло  Салы, Солтан  Салы һәм Несветай ауылдарына нигеҙ һалғандар. Солтан Салы ауылы  1779 йылда барлыҡҡа килгән, ә ундағы ауыл Сурб Геворг сиркәүенә нигеҙ ташы  1795 йылда һалынған.
1848 йылда сиркәү  туҙған булғанлыҡтан, мәхәллә кешеләре. сиркәү төҙөргә  аҡса йыя башлауға рөхсәт һорап, консисторияға мөрәжәғәт иткәндәр. Яңы Нахичеван  ҡала башлығы  Арутюн Халивов  аҡса йыя башлаған. 1849 йылда сиркәүҙе талағандар, шунлыҡтан халыҡ сиркәүҙе ремонтлау урынына яңы сиркәү төҙөүҙе хуп күргән.
Сиркәүгә йөрөүсөләрҙән йыйылған аҡсаға  1850 йылда ауылда яңы сиркәү төҙөгәндәр. 1854 йылда сиркәүҙе яңынан уңайлыраҡ итеп өҫтәп һалырға ҡарар иткәндәр. 1858 йылда ғибәҙәтхананы камиллаштырыуға  рөхсәт алынған.
Дин әһеле Погос  Хрчян архитектор Гаврилов менән бергә  1863 йылда  сиркәү ҡоймаһын төҙөргә урын ҡараған.
1864 йылдың март айында халыҡ үҙ белдеге менән иҫке сиркәүҙе һүткән, ә  1867 йылда яңы сиркәү төҙөлөп, изгеләндерелгән.
Һуңыраҡ сиркәүҙең эсе-тышы  бер нисә мәртәбә ремонтланған.
Сиркәү янында 1872 йылда сиркәү-мәхәллә мәктәбе асылған. 1908 йылда унда  126 бала уҡыған.
Сиркәү  1896 йылдың 28 октябрендәге дауыл ваҡытында ныҡ зыян күргән: уның баш көмбәҙе тәреһе менән бергә ергә йығылып төшкән. Совет власы 1930 йылда сиркәүҙе  япҡан.
Сиркәү Бөйөк Ватан һуғышы осоронда ут аҫтында ҡалып зыян күргән,  туҙған хәлдә хәҙерге ваҡытҡа тиклем торған. Бөгөнгө көндә сиркәү руханийы Тер Теодос Гайбарян  етәкселегендә сиркәү аяҡҡа баҫтырыла башлаған.
Дин  әһелдәре
Эчмиадзин Дини семинарияһында уҡып сыҡҡан, Чалтырь ауылында тыуған Тер Теодос Гайбарян - сиркәүҙең руханийы.
Фома Аквинский
Фома́ Аквинский (йәки Фома Аквинат, Томас Аквинат, Thomas Aquinas, Tommaso d'Aquino, Фома́ Акви́нский; 1225—1274) — урта быуаттар теологы һәм философы, монах-доминиканлы (1244 йылдан алып), томизмға нигеҙ һалыусы. Католик сиркәүе тарафынан изге тип ҡанунлаштырылған, ортодоксаль схоластикаһын системалаштырыусы, Сиркәү мөғәллимы, Doctor Angelicus, Doctor Universalis, «princeps philosophorum» («князь философов»), томизмға нигеҙ һалыусы, доминикан ордены ағзаһы; 1879 йылдан христиан тәғлимәтен (атап әйткәндә, Блаженный Августин идеяларын) Аристотель фәлсәфәһе менән бәйләгән иң абруйлы католик дини философы тип таныла. Ул Алла барлығына биш дәлил формулировкалаған. Тәбиғи тормоштоң һәм кеше аҡылының сағыштырмаса бойондороҡһоҙлоғон танып, тәбиғәт — мәрхәмәтлек, аҡыл — иман, фәлсәфәүи белем һәм тәбиғи теология Аллаһы Тәғәләнең мөғжизәле китабы менән тамамлана, тип раҫлай.
Биографияһы
Фома 1225 йылда Рокказекка ҡәлғәһендә тыуа, граф Аквинский Ландольфтың етенсе улы була. Фоманың әсәһе Теодора бай неаполитан ғаиләһенән сыҡҡан. Атаһы, ахыр сиктә, улының уларҙың ғаилә замогы эргәһендә урынлашҡан Монтекассинолағы Бенедикт монастырының аббаты булырын теләй. 5 йәшендә Фома Бенедикт монастырына ебәрелә, унда ул туғыҙ йәшенә тиклем йәшәй. 1239 йылдан 1243 йылға тиклем Неаполь университетында уҡый. Унда ул доминикан орденына инә, әммә уның туғандары уның әлеге ҡарарына ҡаршы сығалар һәм Фоманы ике йылға Сан-Джовани ҡәлғәһенә бикләп ҡуялар. 1245 йылда иреккә сыҡҡандан һуң, ул доминикан ордынының монах антын ҡабул итә һәм Париж университетына уҡырға инә. Унда Аквинский Бөйөк Альберттың шәкерте була. 1248—1250 йылдарҙа Фома Кельн университетында уҡый, унда уҡ уҡытыусыһы артынан күсеп китә. 1252—1259 йылдарҙа Парижда уҡыта. 1259 йылда уны папа Урбан IV Римға саҡыртып ала. Артабан ун йыл дауамында Италияла уҡыта, бер үк ваҡытта философия-дини хеҙмәттәрен яҙа. 1269 йылда Парижға әйләнеп ҡайта һәм Аристотелде ғәрәп тәржемәселәренән «таҙартыу» өсөн һәм ғалим Брабант Сигерға ҡаршы көрәш алып бара. 1274 йылдың башында Фома Аквинский Фоссанов монастырында вафат була. Францияның Тулуза ҡалаһында ерләнгән.
Тарихи-фәлсәфәүи сығанаҡтары
Наибольшее влияние на философию Фомы оказал Аристотель, в значительной мере творчески переосмысленный им; Фома фәлсәфәһенә иң ҙур йоғонтоно Аристотель яһай, әммә Фома уны ижади яҡтан яңынан тергеҙә; шулай уҡ неоплатонистарҙың, грек һәм ғәрәп комментаторҙары Аристотель, Цицерон, Әбүғәлисина, һәм башҡа күп кенә аҡыл эйәләренең йоғонтоһо һиҙелә.
Теология һәм фәлсәфә
Фома Аквинат теологияны һәм фәлсәфәне айырҙы. Теологияның төп предметы — аҡыл дөрөслөғө, фәлсәфәнең — яңылыҡ асыу.
Фәлсәфә теологияға буйһона. Теология халыҡҡа аңлатыу өсөн фәлсәфәнән мәғлүмәт алырға мәжбүр.
Ростов диңгеҙ сауҙа порты
Ростов сауҙа порты — Ростов ҡалаһында урынлашан сауҙа порты.
Миттельхервигсдорф
Миттельхервигсдорф (Mittelherwigsdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3899 кеше йәшәй. Майҙаны — 36,48 км2. Диңгеҙ кимәленән 304 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2763 һәм автомобиль коды ZI.
Ростов диңгеҙ сауҙа порты
Дондағы Ростов ҡалаһындағы портҡа 1750 йылда нигеҙ һалынған. Рәсәй порттарының иң элеккеһебулып тора, шулай уҡ илебеҙҙең көньяғында тышҡы сауҙа үҙәге тип һанала.
Тиҙ арала мөһим йөк бушатыу пунктына әйләнгән Ростов порты Темерницкий порты вариҫы булған. Үҙенең порт хужалығын даими киңәйтеп, йөк һәм сауҙа суднолары әйләнешен үҫтереп, порт дон судно йөрөшөн үҫтереүгә булышлыҡ итә.
Рәсәй тимер, аҙыҡ-түлек, етен киндере, пенька һәм парусина экспортының сиреге Рәсәйгә тура килгән, шарап, емеш, сәтләүек, йөн, тәмәке һәм ҡыҙыл ағас импортланған.1768 йылда адмирал А. Н. Синявин етәкләгән ағас суднолар өсөн верфь төҙөү башланған.
XIX быуатта Ростов порты Рәсәйҙең иген йөктәрен төп экспорлаусы. Йөк әйләнеше үҫеше суднолар йөрөшөнә һәм түбәнге Донда суднолар төҙөү үҫешен тиҙләтеүгә булышлыҡ иткән. Был ваҡытта донъяла интенсив рәүештә паровой флот үҫә, Ростов та ҡалышмай. 1839 йылда Ростов портында паровой суднолар йөрөшө эраһы башлана.
XX быуат башында Ростов порты Аҙау-Ҡара диңгеҙ буйы бассейнында иң мөһим порттарҙың береһе булыуын дауам иткән. Йөк әйләнеше уңышы «тимер юл – йылға – диңгеҙ» траспорт развязкаһы аша тормошҡа ашырылған. 1912 йылғы навигацияла портҡа килгән судноларҙың дөйөм һаны 7 мең берәмек, шуның 40%-ҡа яҡыны – йылға һәм 60% – диңгеҙ, йөк әйләнеше ― 3 млн-ға яҡын тонна тәшкил иткән. Ул ваҡытта портҡа 176 судно беркетелгән булған. Портта хеҙмәтләндереү эшендә 102 судно файҙаланылған. Әйләндереп асылған тимер юл күпере аҫтынан былтыр 11 меңдән ашыу судно үткән.
Ростов портының әһәмиәте В. И. Ленин исемендәге Волга-Дон суднолар йөрөү каналы эксплуатацияға индерелгәс, шулай уҡ РСФСР Европа өлөшөндәге Берҙәм тәрән һыу системаһын булдырылғас үҫкән.
ХХ быуат аҙағында йөктәр номенклатураһы һәм йөк ағымы йүнәлеше тамырынан үҙгәргән, ә бизнес-проекттар үҫеше төрлө тәғәйенләнешле импорт-экспорт тауаҙарын бушатыуҙы тәьмин итеүсе яңы порт ҡеүәттәре талап иткән. Шул ваҡытта Дондағы Ростов порты берҙән бер акционер йәмғиәте - «Ростов порты» ААЙ-нә (ОАО) ҡараған өс йөк терминалына эйә булған. Бөгөнгө көндә портта 19 стивидорлы компания эшләй.
РФ Хөкүмәтенең 2010 йылдың 14 июле 1160-р Ҡарары менән диңгеҙ порты статусы алған. Ул сит ил флагы аҫтындағы судноларҙы ҡабул итә, дәүләт сиген аса һәм яба алған. Порттың 54 причалы һәм оҙонлоғо 8 978,9 метр булған причал стенкаһы бар. Стивидорҙарҙың дөйөм һаны — 24. Тауар әйләнеше буйынса ул Рәсәйҙең ун-ун биш иң эре диңгеҙ порттарына ҡарай. Структура яғынан ул «Ростов порты» акционер йәмғиәтенә ҡараған порт ҡоролмаларынан, ООО «Ростовский универсальный порт» (РУП) һәм башҡа компанияларҙың үҙ причалдарынан тора.
Фома Аквинский
Теология һәм фәлсәфә
Аристотельден 4 дөрөслөғө айырыла: тәжрибә (empeiria), cәнғәт (techne), белем (episteme), ҡатмарлылыҡ (sophia).
Ростов диңгеҙ сауҙа порты
Ростов порты
Территориаль бойондороҡһоҙ дүрт йөк районына эйә:
Фома Аквинский
Теология һәм фәлсәфә
Фома Аквинат идеяларында ҡатмарлылыҡ иркән, ситтә тора. Фома Аквинат идеялар буйынса ҡатмарлылыҡ — тәңрә тураһында юғары белем. Фома Аквинат идеяларында ҡатмарлылыҡ 3 бүленә:
Сурб Карапет сиркәүе (Несветай)
Сурб Карапет сиркәүе  — Ростов өлкәһе Мясников районы Оло Салы ауылындағы ғибәҙәтхана. Әрмән апостол сиркәүенә ҡарай. Сиркәү бинаһы өлкә советының 17.12.1992 йылғы 325-се ҡарары буйынса төбәк әһәмиәтендәге архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнә.
Чернокурка
Чернокурка — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 218 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Фома Аквинский
Теология һәм фәлсәфә
Фома Аквинат буйынса бер-нисә дөрөҫлөктәр кеше аҡылы аңла ала (тәңре бер булыуы, тәңрә булыу), икенсе дөрөҫлөктәрҙе аңламай (яңынан тыуыу, өҫ берҙәмлек). Ошо нигеҙҙән теология илаһи (кеше аҡылы аңла алмай) һәм рациональ (кеше аҡылы аңла ала) була.
Фома Аквинат буйынса фән һәм иман үҙ үҙенә ҡаршы тора алмай. Ҡатмарлылыҡ — тәңрәне аңлау ынтылышы, фән — тәңрәне аңлау ынтылышына ярҙамсы ҡорал.
Чернокурка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Фома Аквинский
Ысынбарлыҡ тураһында
Фома Аквитант ысынбарлыҡты 2 бүлә:
Материя һәм форма тураһында
Бөтә һынлы нәмәнең асылы форма менән материяның берҙәмлегендә ята. Фома Аквинский, Аристотель кеүек үк, материяны пассив субстрат тип, ә формаһы арҡаһында ғына әйбер билдәле бер төр һәм күренеш ала тип һанай.
Шулай итеп, «әйбер» сикле матдилыҡта рухи үҙенсәлекте сағылдырған билдәле бер форманы ала. Форманың камиллығы Алланың үҙенең оҡшашлығы булараҡ ҡарала.
Кеше һәм уның йәне тураһында
Кешенең индивидуаллеге — йән менән тәндең шәхси берҙәмлеге.
Сурб Карапет сиркәүе (Несветай)
Адресы: Рәсәй, Ростов өлкәһе, Мясников районы, Несветай ауылы, Ворошилов урамы.
Фома Аквинский
Кеше һәм уның йәне тураһында
Йән — кеше тәненең йән биреүсе көсө; ул матди түгел һәм үҙаллы; ул — үҙенең бөтөнлөгөн тән менән берҙәмлектә генә тапҡан субстанция, обретающая свою полноту лишь в единстве с телом, шуның арҡаһында ғына кәүҙә үҙ үҙ әһәмиәтлелегенә эйә булып кешегә әүерелә. Тән менән йән берҙәмлегендә уйҙар, хис-тойғолар, маҡсаттар тыуа. Кешенең йәне үлемһеҙ.
Сурб Карапет сиркәүе (Несветай)
Тарих
Дон ерҙәренә әрмәндәр ике быуаттан артыҡ элек күсеп килгәндәр. ХVIII быуат аҙағында Екатерина II Ҡырымдағы әрмәндәрҙе Приазовьеға күсереү тураһында указ яҙған. 1779 йылда меңләгән әрмән яңы урынға килеп йәшәй башлаған. Улар Чалтырь, Ҡырым, Оло Салы, Солтан Салы һәм Несветай ауылдарына нигеҙ һалған. Несветай ауылы 1780 йылда барлыҡҡа килгән, ә Сурб Карапет сиркәүе 1790 йылда ойошторолған.
Фома Аквинский
Кеше һәм уның йәне тураһында
Фома Аквинский, йәне менән Аллаһы Тәғәләне таныған, аңлаған тән (кәүҙә) камил була, тип һанай. Кеше тормошоноң һуңғы маҡсаты — үлгәндән һуң Алла хозурында бәхеткә өлгәшеү.
Кеше бөтә тереклек һәм фәриештәләр араһында тора. Тәнле заттар араһында ул — юғары зат, уны аҡыллы йән һәм ихтыяр ирке айырып тора. Ихтыяр ирке арҡаһында ул үҙ ғәмәлдәре өсөн яуаплы. Азатлығының нигеҙе — тәрән аҡыллылыҡ.
Сурб Карапет сиркәүе (Несветай)
Тарих
1837 йылда беренсе гильдия сауҙагәре Яңы Нахичевандан килгән Махтеси Карапет Тоникян үҙ ҡалаһының дини идаралығына Несветай ауылындағы сиркәүҙең иҫкереүе сәбәпле ауылда үҙ аҡсаһына сиркәү төҙөүгә рөхсәт һорап мөрәжәғәт иткән. Рөхсәт 1858 йылдың яҙында алынған һәм төҙөлөш эштәре башланған. Сиркәү бер юлы 250 кеше һыймалы итеп төҙөлгән. 1866 йылдың 12 июлендә сауҙагәр вафат булған. Сиркәү төҙөлөп бөтмәй ҡалған. Тоникян үҙ үлеме алдынан сиркәүҙе төҙөп бөтөрөүҙе васыят итеп әйтеп ҡалдырған, сөнки үҙе иҫән саҡта ул сиркәү өсөн бик күп төҙөлөш материалдары һатып алып ҡалдырған.
Фома Аквинский
Кеше һәм уның йәне тураһында
Кеше хайуандар донъяһынан белемгә ынтылыуы һәм шуның нигеҙендә ирекле аңлы һайлау һәләте менән айырыла: нәҡ аҡыл һәм ихтыяр ирке ысын мәғәнәһендә кеше ғәмәлдәрен үтәү өсөн нигеҙ булып тора. Кешенең ике һәләте араһында (интеллек һәм иххтыяр көсө) интеллект өҫтөнлөклө позицияла. Кешенең үҙ тырышлығы менән бер рәттән изгелек ҡылыу ҙа Аллаһ мәрхәмәтен талап итә, ул кеше тәбиғәтенең үҙенсәлеген юҡҡа сығармай, уны камиллаштыра ғына. Шулай уҡ донъя менән илаһи идара итеү һәм бөтә ваҡиғаларҙың алдан күреү һәләте һайлау азатлығын да инҡар итмәй: Аллаһ, иң юғары сәбәп булараҡ, икенсел сәбәптәрҙең, шул иҫәптән кире әхлаҡи эҙемтәләргә килтереүсе сәбәптәрҙең үҙ аллы эш итеүенә юл аса, сөнки Аллаһ бойондороҡһоҙ агенттар тыуҙырған яуызлыҡты яҡшылыҡҡа әйләндерергә һәләтле.
Сурб Карапет сиркәүе (Несветай)
Тарих
1866 йылда Сурб Карапет сиркәүе өсөн сығымдар яҡынса 30 мең һум тотонолған, бинаның стеналары кәрнизенә тиклем күтәртелгән.
Фома Аквинский
Танып белеү тураһында
Фома Аквинский, универсалийҙар өс йәһәттән булған, тип иҫәпләй:
Ростов диңгеҙ сауҙа порты
Ростов порты
«Ростов порты» акционер йәмғиәтенең ҡеүәттәре түбәндәге йылға-диңгеҙ тибындағы: Волга-Балт, Волга-Дон (судно тибы), Сормовский, Себер, Омский, Амур һ. б. йөк ауырлығы 5 меңгә тигеҙ булған 16 судноны, шул иҫәптән шуға оҡшаған характеристикалы һәм осадкаһы булған сит ил судноларын бер үк ваҡытта эшкәртеү мөмкинлеген бирә. Дондағы Ростов ҡалаһының генпланы буйынса Үҙәк йөк районын ҡала үҙәгенән сығарыу планлаштырыла.
Фома Аквинский
Танып белеү тураһында
Фома Аквинский үҙе Аристотель гилеморфизмына ҡараған уртаса реализм позицияһын биләй.
Аристотель артынан Аквинский пассив һәм әүҙем интеллектты айыра.
Фома Аквинский тәғлимәтен ҡабул итеү
Фома Аквинскийҙың тәғлимәте, традиционалистарҙың ҡайһы бер ҡаршылығына ҡарамаҫтан, католик теологияһына һәм фәлсәфәһенә ҙур йоғонто яһай. Быға 1323 йылда Фоманың ҡанунлаштырылыуы һәм рим папаһы Лев XIII (1879) энциклопедияһында иң абруйлы католик дин белгесе тип танылыуы булышлыҡ итә. Томистик положениеларҙың бер өлөшө 1277 йылда Париж архиепискобы Этьен Тампьер тарафынан хөкөм ителә.
Фома Аквинский идеялары «Томизм» тип аталған фәлсәфәүи йүнәлеш сиктәрендә барлыҡҡа килгән. Томизмдың иң күренекле вәкилдәре — Томмасо де Вио (Caetán) һәм Франсиско Суарес, улар хәҙерге заман фекере үҫешенә ниндәйҙер йоғонто яһаған.
Бер нисә быуат дауамында томас фәлсәфәһе фәлсәфә диалогында әллә ни ҙур роль уйнамай, әммә XIX быуат аҙағынан Фоманың тәғлимәте ҡабаттан киң ҡыҙыҡһыныу уята һәм актуаль фәлсәфәүи тикшеренеүҙәрҙе дәртләндерә башлай; Фоманың «неотомизм» тигән дөйөм исеме менән билдәле фәлсәфәһен әүҙем ҡулланған бер нисә фәлсәфәүи йүнәлеш барлыҡҡа килә, уға нигеҙ һалыусы булып Жак Маритайн тора.
Ростов диңгеҙ сауҙа порты
Ростов универсаль порты
Проект буйынса Ростов универсаль порты «Йылға аръяғы» («Заречная») промзонаһында, Дон йылғаһының һул яҡ ярында урынлашҡан өс йөк районынан тора:
3-сө йөк районын артабан үҫтереү һәм төҙөү 27-гә яҡын универсаль һәм махсуслаштырылған причал комплекстары булдырыу, порт майҙанын 400 гектарға саҡлы үҫтереү мөмкинлеген бирҙе. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 20.05.2008 й. 377-се ҡарары буйынса, «„РУП“ МТЛУ-ның үҫеше» инвестиция проектына дөйөм дәүләт әһәмиәтендәге статус бирелде. Бынан тыш «Рәсәй транспорт системаһы үҫеше» федераль маҡсатлы программаһына (2010—2015 йй. һәм 2020 й. саҡлы) индерелгән. Порттың проект ҡеүәте йылына 16 млн тонна.
Башҡа причалдар
Тауарҙарын йөрөтөү маҡсатында файҙаланыу өсөн производство компанияларының үҙ причалдары бар:
Сурб Карапет сиркәүе (Несветай)
Тарих
1867 йылда сиркәүгә йөрөүселәр, Сурб Карапет сиркәүенең урыны насарлыҡҡа һәм сиркәү архитектураһының әрмәндәрҙекенә тура килмәүенә һылтанып, консисторияға яңы сиркәү төҙөүҙе һорап мөрәжәғәт иткәндәр, ләкин 1869 йылдың ноябрендә консистория уларға Тоникян төҙөй башлаған сиркәүҙе генә, унан тороп ҡалған материалдарҙы файҙланып, төҙөп бөтөрөргә рөхсәт биргән. 1870 йылда сиркәү төҙөү тамамланған.
Ғибәҙәтханала 1868 йылда сиркәү-мәхәллә мәктәбе ойошторолған, унда 18 детей бала уҡыған. 1896 йылда уҡыусыларҙың һаны 87 кеше булған. 1903 йылда мәктәпте сиркәү финанслауында ҡалдырып мәғариф министрлығына биргәндәр.
Архитектура
Карапет сиркәүенең архитектураһы Сурб Хач монастыры сиркәүенекенә оҡшаш булған.
Мокрена
Мокрена (Mockrehna) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 5293 кеше йәшәй. Майҙаны — 115,18 км2. Диңгеҙ кимәленән 99 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4862 һәм автомобиль коды TO.
Кулунь
Кулунь — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Янпул йылғаһына 12 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Моргенрёте-Раутенкранц
Моргенрёте-Раутенкранц (Morgenrothe-Rautenkranz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 851 кеше йәшәй. Майҙаны — 30,03 км2. Диңгеҙ кимәленән 620–750 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8262 һәм автомобиль коды V.
Чёрный Нарчуг
Чёрный Нарчуг — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нарчуг йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лога (парк)
«Лога» паркы — Ростов өлкәһенең Иҫке Станица утарындағы ландшафтлы парк. Исемен Лога тар күленән алған, ул уның һыу баҫа торған туғайында урынлашҡан.
Тарихы һәм эшмәкәрлеге
Ростов өлкәһенең Каменский районында урынлашҡан «Престиж-Холдинг» лак-буяу предприятиеһы хужаһы — эшҡыуар Сергей Александрович Кушнаренко, Иҫке Станица утары эсендә (ҡоролоҡло дала ерендә) «Лога» ландшафтлы паркын («Бәләкәй Швейцария» тигән рәсми булмаған исем алған) төҙөй. Был парк хәҙерге баҡса-парк сәнғәте өлгөһө булып тора. 2012 йылда в элекке утар сүплеге урынында европа стилендә төҙөлгән. Башта 16 гектар территорияны биләй, аҙаҡ майҙан 22 гектарға тиклем киңәйтелә, унда йөҙҙән артыҡ скульптура, йорт ҡуяны өңө, боҙоп күрһәткән көҙгөләр, таштар баҡсаһы, күперҙәр һәм беседкалар, һыу тирмәне, йылға, күл, шарлауыҡтар, тере боландар, аҡҡоштар, тауистар, ағастар һәм сәскәләрҙең күп төрҙәре урынлашҡан.
Парк хәҙерге ваҡытта ла үҫеүен дауам итә — уның территорияһы киңәйә, яңы ландшафт объекттары төҙөлә, ресторандар һәм кафе төҙөлә, аквапарк һәм ҡунаҡханалар төҙөү планлаштырыла. 2013 йылда парк территорияһында Преподобный Сергий Радонежский православие ҡорамын төҙөү башлана, 2015 йылда төҙөлөп бөтә. 2016 йылда паркта Ростов өлкәһе губернаторы Голубев Василий Юрьевич була, ул паркка ярҙам һәм М4 «Дон» автомобиль трассаһынан уға айырым юл төҙөүҙе вәғәҙә итә.
Парк тәүлек әйләнәһенә эшләй, автомобиль парковкаһы бар. Паркка инеү «Дон» трассаһынан автомобиль юл саты аша Иҫке Станицаға күрһәткесе буйынса үтә.
Чинья-Ворык
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кулун-Ях (Лонтын-Ях ҡушылдығы)
Кулун-Ях  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лонтын-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Кулун-Ях (Кельват ҡушылдығы)
Кулун-Ях  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кельват йылғаһының уң ярына тамағынан 177 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Морицбург (Саксония)
Морицбург (Саксония) (Moritzburg (Sachsen)) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 8262 кеше йәшәй. Майҙаны — 46,37 км2. Диңгеҙ кимәленән 166 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 01466-01468 һәм автомобиль коды MEI.
Чисва
Чисва — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вымь йылғаһының уң ярына тамағынан 227 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 81 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кумыль-Сын
Кумыль-Сын — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/114/25/164/4    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чов-Ю
Чов-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Серт-Полой ҡылымығының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Төньяҡ амурҙары
Төньяҡ амурҙары һүҙбәйләнешенең бер нисә төшөнсәһе бар.
Мохау (Саксония)
Мохау (Саксония) (Mochau) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2542 кеше йәшәй. Майҙаны — 38,82 км2. Диңгеҙ кимәленән 248 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4720 һәм автомобиль коды DL.
Кын (Васюган ҡушылдығы)
Кын  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының һул ярына тамағынан 826 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 71 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мульда (Саксония)
Мульда (Саксония) (Mulda/Sa.) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2752 кеше йәшәй. Майҙаны — 43,08 км2. Диңгеҙ кимәленән 505 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9619 һәм автомобиль коды FG.
Чуб (Вымь ҡушылдығы)
Чуб  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вымь йылғаһының уң ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 127 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кынгылат
Кынгылат — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюролька йылғаһының һул ярына тамағынан 286 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 95 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мульденхаммер
Мульденхаммер (Muldenhammer) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3462 кеше йәшәй. Майҙаны — км2. Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8262 һәм автомобиль коды V.
Мучен
Мучен — Германиялағы, Саксония ерендәге. йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла кеше йәшәй. Майҙаны — км2. Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ның почта индексы һәм автомобиль коды.
Кындара
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Швань-Ёль
Швань-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вой-Вож йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мюгельн
Мюгельн (Mugeln) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 6559 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,06 км2. Диңгеҙ кимәленән 157 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4769 һәм автомобиль коды TO.
Чупыр
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу объекты
Һыу объекты — яһалма йәки тәбиғи һыу сығанағы, даими йәки ваҡытлыса һыу ҡаплаған, һыу режимына хас булған формалары һәм билдәләре булған объекттар.
Чупыр
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һыу объекты
диңгеҙҙәр, океандар, йылғалар, күлдәр, һаҙлыҡтар, һыуһаҡлағыстар, ер аҫты һыуҙары, шулай уҡ һыу каналдары, быуа һәм ҡоро ер өҫтөндәге даими һыу сығанағы (мәҫәлән, ҡар ҡатламы рәүешендә) булған урындар һыу объекттары булып тора.
Һыу объекттары һәм һыу ресурстарының нигеҙен тәшкил итә.
Лаврентьевская
Лаврентьевская — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Салат йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу объекты
Һыу объекттарын тикшереү менән күп фәндәр шөғөлләнә.
Лаврентьевская
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һыу объекты
Һыу объекттарын һәм уларҙың режимын өйрәнеү өсөн гидрологик үлсәү һәм анализ ысулдары ҡулланыла. Экология күҙлегенән ҡарағанда, һыу объекттары экологик системанан ғибәрәт.
Һыу объекттарының режимы, уның физик-географик, морфометрик һәм башҡа үҙенсәлектәренә ҡарап, ошолай бүленә:
Өҫкө һыу объекттары:
Ер өҫтө һыуҙары объекттарына ер өҫтө һыуҙары һәм һыу ҡаплаған яр һыҙаттары инә.
Башҡортостандың һыу объекттары
Республикабыҙ һыу объекттарына бай. Урал һәм Ағиҙел йылғалары, Ағиҙелдең иң ҙур ҡушылдыҡтары — Ҡариҙел, Дим, Эҫем, Ашҡаҙар, Йор Танып, Йүрүҙән, Ыҡ, Һаҡмар, Таналыҡ, Уй менән Мейәс йылғалары, башҡа бик күп вағыраҡ йылғалары бар. Күлдәргә, шишмәләргә лә бай.
Сәйфулла Сәйҙәшев
Сәйфулла Сәйҙәшев — Башҡортостанда 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың полковнигы. Мулла.
Тормош юлы
Сәйфулла Сәйҙәшев сығышы менән Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусы Тонтортүз ауылы башҡорттарынан.
1773 йылдың ноябрь аҙағында Әбдей Абдуллов отрядына ҡушыла. 1773 йылдың 14 декабрендә, Уҫы даруғаһының башҡорт старшиналары, йөҙбаштары һәм рядовой общинниктар делегацияһы составында, Емельян Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ихтилал үҙәктәренең береһе булған Чесноковкаға килә. 1773 йылдың ҡышында Сәйфулла Сәйҙәшев Бердаға бара, Е. И. Пугачёвта хеҙмәт иткән ике энеләре менән осраша һәм улар менән бергә Төп ғәскәрҙең башҡорт атлыларының (конница) командиры Кинйә Арыҫлановҡа бара. Кинйә Арыҫланов уға указ тапшыра һәм Уҫы даруғаһының 200 башҡорто менән туған яғында көрәште дауам итергә ебәрә. Сәйфулла Сәйҙәшевҡа һәм уның энеләренә полковник званиеһы бирелә.
1773 йылдың көҙөндә-ҡышында Әбдей Абдуллов, Батырҡай Иткинин һәм Әҙел Әшмәнев менән берлектә Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында хәрәкәт иткән баш күтәреүселәрҙең етәкселәренең береһе була. 1773 йылдың декабренең икенсе яртыһынан Сәйфулла Сәйҙәшев, Әбдей Абдуллов, Батырҡай Иткинин һәм Әҙел Әшмәневтең отрядтары Уҫы ҡалаһы янын, Сарапул һәм Каракулино һарай ауылдарын, Йоҡ ҡаҙна, Аннинский, Рождественский, Башап, Шәрмәйет һәм башҡа заводтарҙы баҫып алалар. 1773 йылдың декабрь аҙағында баш үтәреүселәрҙең отрядтары Уҫы ҡалаһы янында туплана. 1774 йылдың ҡыш һәм яҙында Уҫы, Шәрмәйет заводы һәм Йоҡ-Кама заводтарында ихтилалсыларҙың үҙидара органдарына хәрби ярҙам күрһәтә.
1774 йылдың мартында Сәйфулла Сәйҙәшев, Әҙиғот Темәсов һәм Әҙел Әшмәнев етәкселегендәге 2 мең кешенән торған йыйылма отряд Ҡазан губернаһы ның Бәли ауылы янында хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 1774 йылдың июнендә Салауат Юлаевтың отрядтары составында Уҫы ҡалаһын алыуҙа ҡатнаша. 1774 йылдың йәйендә Е. И. Пугачёв Төп ғәскәре составында Воткинск һәм Ижевск заводтарын, Мамадышты алыуҙа, Ҡазанды штурмлауҙа ҡатнаша.
1774 йылдың октябрь аҙағында Себер даруғаһының Ҡайпан ауылы янында Шәрип Кейеков отряды тарафынан әсиргә алына. Шул уҡ йылдың ноябрендә Ҡазан йәшерен комиссияһына килтерелә. Бында үлем язаһынан азат ителә, ҡамсы менән һуҡтырылып, һөргөн полкына ебәрелә.