cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Әл-Жәзирә
Ғәрәп яҙында "Әл-Жәзирә"нең урыны
Заманында Американың «The New York Times» гәзите билдәләүенсә, ғәрәп донъяһын тетрәткән болаларҙы берләштергес бер нөктә бар, ул — «Әл-Жәзирә» телеканалы. Телеканалдың ваҡиғаларҙы утҡа кәрәсин һипкән рәүештә яҡтыртыуы төбәктәге бөтә баш ҡалаларҙа ла боласыларҙы ҡомарландырып ебәрә. Нәҡ «Әл-Жәзирә» («Әл-Арабия» телеканалы менән бергә) Яҡын Көнсығыштың сәйәси йөҙөн үҙгәрткән Ғәрәп яҙы механизмын уйлап сығара һәм тоҡандырып ебәрә. .
Ҡыҙ күләһе (Истанбул)
Легендалар
Күлә төҙөлөшө һәм уның урыны тураһында бик күп легендалар бар. Иң билдәле төрөк легендаһы былай бәйән итә: төрөк солтаны үҙенең ҡыҙын үлеп ярата.
Әл-Жәзирә
Мысырҙағы 2011 йыл инҡилабын ойоштороуға индергән өлөшө
2011 йылда Мысырҙағы болалар ваҡытында «Әл-Жәзирә» Хөсни Мөбәрәктең донъяуи режимын ҡолатыуҙа бик мөһим роль уйнаған, тип иҫәпләнелә. Инҡилапты Катар булышлығында эш итеүсе «Мосолман туғандар» исламсы ойошмаһы (донъяның ҡайһы бер илдәрендә, шул иҫәптән Мысырҙа һәм Рәсәйҙә, террорсы тип танылған) дөрләтеп тора. Төбәкте исламлаштырыу яҡлы булған Катар Әл-Жәзирәне был ойошманың «орансыһы» итеп файҙалана.
Мысыр оппозицияһына эфир биреп, «Мосолман туғандар» лидерҙарының Мысыр халҡын урамдарға сығырға һәм Хөсни Мөбәрәккә ҡаршылар хәрәкәтенә ҡушылырға өндәгән мөрәжәғәттәрен тапшырып, телеканал ғәмәлдә мысыр исламсыларының урам хәрәкәттәрен «ойоштороусы» булып сыға. Ваҡиғаларҙың шаһиты, офисы Таһрир майҙанында урынлашҡан мысыр яҙыусыһы белдереүенсә, боланың башланған мәлендә «Әл-Жәзирә» Таһрир майҙанында миллионлап кеше йыйылыуы тураһында яңылыҡ тапшыра. Тәҙрәнән ҡараған яҙыусы ысынында иһә майҙанда 200-ләп кенә кеше булыуын күрә. Ләкин телеканалдың шаштырып һөйләүе һөҙөмтәһендә майҙанға йыйылған фетнәселәр һаны бер сәғәт эсендә байтаҡҡа арта.
Ҡыҙ күләһе (Истанбул)
Легендалар
Тағы ла бер легенда башняның икенсе исеме — Леандр башняһы тураһында һөйләй. Был легенда буйынса башня боронғо грек мифы геройы — Леандр хөрмәтенә үҙ исемен ала. Ул Афродита жрицаһы Героға ғашиҡ була, уның өсөн никахһыҙлыҡ вәғәҙәһен боҙа, һөйгәне менән осрашыу өсөн, һәр төндө Босфор боғаҙы аша йөҙөп килә. Хәүеф-хәтәр ғашиҡ егетте ҡурҡытмай, һәм һәр төндә ул Геро ҡабыҙған йыраҡ факелдың утына табан йөҙөп бара. Ләкин бер төндө ут һүнә, һәм ҡараңғыла утрауға дөрөҫ юл таба алмаған Леандр батып үлә. Иртә менән тулҡындар уның мәйетен ҡыҙ янына алып сыға. Сараһыҙланып, ҡыҙ манараға менә лә диңгеҙгә ташлана һәм батып үлә ..
Әл-Жәзирә
Мысырҙағы 2011 йыл инҡилабын ойоштороуға индергән өлөшө
Мысырҙағы 2011 йылғы инҡилап ваҡиғаларын яҡтыртыу йәһәтенән телеканалға төбәлгән ғәйепләүҙәрҙең береһе мәғлүмәттең бер яҡлы бирелеүенә, тик «Мосолман туғандар» мәнфәғәтендә генә булыуына ҡағыла. Эфир ваҡытының күп өлөшөн телеканал ғәмәлдәге президентҡа ҡаршы фетнәгә сыҡҡандарға бирә, ә власты һаҡлап ҡалыусыларҙың манифестацияларын күрһәтмәй тиерлек. Күрһәткән хәлдә лә телеканал операторҙары, ҡулайһыҙ ракурстар файҙаланып, Хөсни Мөбәрәк яҡлылар һанын күпкә кәм итеп күрһәтә.
Мысыр властары, "Әл-Жәзирә"нең президент Мөбәрәккә кире мөнәсәбәттә булыуын һәм материалдарының сенсацияға ҡоролоуы илдә тәртипһеҙлектәрҙе көсәйтеүен иҫәпкә алып, телеканал журналистарының аккредитацияһын юҡҡа сығара һәм Әл-Жәзирәнең тапшырыуҙар спутнигынан файҙаланыуын туҡтата. Ләкин телекомпанияның мәғлүмәт сәйәсәте маҡсатына өлгәшә: 2012 йылдың июнендә «Мосолман туғандар» вәкиле Мөхәммәт Мурси президент һайлауҙа еңә.
2013 йылда Мысырҙағы исламсыларға булышлыҡ итеү
2013 йылда Мысырҙа халыҡ араһында Мурси алып барған илде исламлаштырыу сәйәсәтенән ризаһыҙлыҡ көсәйә. Хәрби түңкәрелеш һөҙөмтәһендә илгә яңы власть килә. Ләкин бынан һуң да телеканал мәғлүмәтте исламсылар мәнфәғәтендә биреү сәйәсәтен дауам итә.
Канал Катарҙың тышҡы сәйәси маҡсаттарына хеҙмәт итеүен дауам итә.
Ливияла граждандар һуғышы тоҡаныуға индергән өлөшө
2011 йылдың февралендә Мысыр ваҡиғаларынан һуң Ливияла сыуалыштар башлана. Был сыуалыштар Муаммар Ҡаддафи яҡлылар һәм уға ҡаршылар араһындағы граждандар һуғышына әүерелә. "Әл-Жәзирә"нең тапшырыуҙары конфликттың үҫеүенә һәм көнбайыш илдәренең Ливия ваҡиғаларын дөрөҫ аңламауына килтерә.
2008—2011 йылдарҙа Рәсәйҙең Ливиялағы ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе В. Чамов иҫтәлектәрендә былай тип яҙа: «2011 йылдың ғинуар-мартында Әл-Жәзирә Ливияла туғандарҙың үҙ-ара үлтерешеүенә килтергән талашты дөрләтеү һәм унда булғандарҙы боҙоп күрһәтеү өсөн бар көсөн һалды». Телеканал бер видео тапшыра, унда, «Әл-Жәзирә» раҫлауынса, Ливия армияһының боласыларҙы атыуы төшөрөлгән. Әммә иғтибарлы телетамашасылар улар араһында йәшел флаг тотҡан кешеләрҙе лә шәйләй, ә йәшел флаг Ливия Жәмәһириәһенең билдәһе булып тора. Шулай итеп, Ҡаддафи яҡлылар демонстрацияһын атыу Ливия лидерының үҙенә ҡаршыларҙы аттырыуы итеп күрһәтелә.
Һуңыраҡ «Әл-Жәзирә», Ливия авиацияһының тыныс демонстранттарҙы бомбаға тотоп, Киренаикала мең гражданды һәләк итеүе тураһында һөйләй. Аҙаҡ асыҡланыуынса, манифестанттарға һауанан бер кем һөжүм итмәгән, Ливияның көнсығышында бөтә ҡорбандар һаны 200-ҙән артмаған. Күпселек илдәрҙең матбуғат баҫмалары Ливияла ғәмәлдә ниҙәр барғанын асыҡлап тормайынса «Әл-Жәзирә» сюжеттарын файҙаланған. Ошо сәбәпле Ҡаддафи хөкүмәте «ҡанлы режим» тип ҡарала, ә лидер үҙе кеше хоҡуҡтарын боҙоуҙа ғәйепләнә.
БМО-ның Хәүефһеҙлек Советы, Ливияла кеше хоҡуҡтарын боҙоуҙарға борсолоп, 1970-се һәм 1973-сө резолюцияларын ҡабул итә. 1970-се резолюцияға ҡағылышлы М. Ҡаддафи, «БМО-ның Хәүефһеҙлек Советы резолюцияһы кешелек тарихында беренсе тапҡыр телевидение репортаждары нигеҙендә ҡабул ителде», тип белдерә. 1973-сө резолюция ла Хәүефһеҙлек Советы ағзалары булған илдәр белдереүҙәре нигеҙендә түгел, ә «Әл-Жәзирә» һәм башҡа телеканалдар тапшырыуҙарына таянып сығарыла.
Һуңғы ҡарар Ливия өҫтөнән осоуҙы тыя һәм халыҡ-ара коалицияның баҫып инеүенә рөхсәт бирә. Ливия армияһының хәрби техникаһын һәм инфраструктураһын бомбаға тотҡандан һуң Ливия баш күтәреүселәренең хәле нығына. Муаммар Ҡаддафи тотоп алына һәм үлтерелә, ә власть күсеш осоро Милли советына тапшырыла.
«Russia Today» телеканалы «Әл-Жәзирә» күрһәткән ялған видеоның күсеш осоро Милли советын Ливиялағы яңы хөкүмәт итеп таныуҙы тәьмин итеүе тураһында белдерә. . Катар телекомпанияһы Ливия оппозицияһы, йәнәһе, Триполиҙы штурмлаған кадрҙар күрһәтә. Ләкин журналистар, имеш, Йәшел майҙанда төшөргән был сығыштар ысынында «Әл-Жәзирә» тарафынан алдан уҡ Катарҙа төшөрөп ҡуйылған була.
Журналистар һүҙ азатлығы өсөн
2012 йылдың мартында ваҡытлы матбуғат сараларында "Әл-Жәзирә"нең Сүриә ваҡиғаларын объектив яҡтыртмауына ҡаршы ризаһыҙлыҡ белдереп, телеканал журналистарының бер-бер артлы эштән китеүе тураһында хәбәрҙәр күренә башлай. "Әл-Жәзирә"нең Бәйруттағы бюроһының башҡарма директоры Хәсән Шаабан, ошо уҡ бюро продюсеры Муса Әхмәд һәм хәбәрсе Али Хашем беренселәрҙән булып эштән китә. Муса Әхмәд ул саҡта, телеканал Сүриә президенты Бәшәр Асад режимына ҡаршы ҡулланылыусы сәйәси ҡоралға әүерелде, тип белдерә.
2013 йылдың 12 июлендә «Әл-Жәзирә» телеканалының 20-ләгән репортёры бер юлы эштән китеү тураһында ғариза бирә. Журналистар әйтеүенсә, Мысырҙағы хәрби түңкәрелеште объектив яҡтыртмау был аҙымдың сәбәбе була. Репортёрҙар раҫлауынса, телеканал етәкселеге уларға Ҡаһирәнән «Мосолман туғандар»ҙы яҡлаған репортаждар эшләргә ҡуша, илдәге ваҡиғалар тураһында ялған һөйләргә һәм шуның менән ватандың һәм армияның абруйын ҡаҡшатырға мәжбүр итә. Эштән китергә теләк белдергәндәрҙең күбеһе канал менән 10 йылдан ашыу хеҙмәттәшлек иткән.
Бүләктәре
2012 йылда Рузвельт фонды (ингл.  Roosevelt Stichting ) «International Four Freedoms Award» проекты сиктәрендә «Әл-Жәзирә» каналын «Һүҙ һәм фекер әйтеү азатлығы» номинацияһында еңеүсе итә. Бүләкләү тантанаһы Нидерландта королева Беатрикс ҡатнашлығында үтә.
2012 йылда Ғәрәп яҙын яҡтыртҡан һәм «ваҡиғаларға эстән ҡарау» мөмкинлеген биргән өсөн Бөйөк Британияның Королева телевидение йәмғиәте (Royal Television Society, RTS) Катарҙың «Әл-Жәзирә» телеканалын йылдың иң яҡшы яңылыҡтар каналы тип таный.
Хабер-Яха
Хабер-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сертан-Се йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Туеска
Оло Туеска — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 1067 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Хоҙайбирҙе (Белорет районы)
Хоҙайбирҙе (Худайбердино) — 1986 йылда бөтөрөлгән Башҡорт АССР-ы Белорет районының Егәҙе ауыл Советы ауылы. Елмерҙәк һырты янындағы Кейәү Аты Үлгән йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауыл ике урамдан (Мостафин һәм Ғ. Хоҙайбирҙин урамдары) торған.
Оло Туеска
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Хоҙайбирҙе (Белорет районы)
Тарихы
Ауылдың атамаһы антропонимик характерҙа. Рәүиз материалдары буйынса Әсфәндияров күсенеүсе тураһында ла, уның улдары тураһында мәғлүмәттәр таба алмай.
Оло Туеска
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хоҙайбирҙе (Белорет районы)
Тарихы
V рәүиз мәғлүмәттәре буйынса ауыл 80 кешеһе менән 22 хужалыҡтан торған. 55 йылдан һуң 39 йортта 250 кеше йәшәй. 1920 йылда 56 йортта 277 кеше йәшәгән. Ауылдың ярым күсәк халҡының 150 аты, 100 һыйыры, 58 һарығы булған. 40 умарта, 8 солоҡ тотҡан.
Совет осоронда ир-аттар урман киҫеүсе, ағас йығыусы, ботаҡ ҡырҡыусы, ыҫмала һәм сайыр йыйыусы булып эшләгән, ҡатын-ҡыҙҙар башлыса хужабикә  булған.
1952 йылда — Хоҙайбирҙе ауыл советына ингән ауыл  район үҙәге — Белорет ҡалаһынан 138 км, ауыл советы үҙәге — Ботай ауылынан 13 км һәм Белорет тар колеялы тимер юлының Туҡан станцияһынан 22  алыҫлыҡта булған.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге Н 6-2/39Н 6-2/396 « Ҡайһы бер торак пункттарҙы  иҫәпкә алыу мәғлүмәттәренән төшерөп ҡалдырыу тураһында» Указы менән бөтөрөлә
Хәтер
Хоҙайбирҙе ауылынан сыҡҡан яҙыусы һәм журналистар — Нәсибулла Ғүмәров, Ғимранов Исмәғил, Нурислам һәм Рамаҙан Шәйхуловтар, Нәбиулла Төхвәтуллиндар тарафынан Хоҙайбирҙе ауылы халҡына, тәбиғәтенә һәм тарихына арналған әҫәрҙәр яҙыла. Улар араһында Шәйхулов Нурисламдың  «Шаулай Еҙем», «Һағындырыр һандуғас», «Суҡмуйыл» повестары, Рамаҙан Шәйхуловтың  «Тамамланмаған этюд» китабы, Г. Мостафинаның «Елмерҙәк әсирҙәре» повесы бар.
Билдәле кешеләре
Вәлиев Камил Абдрахман улы (23 февраль 1934 йыл, БАССР Белорет районының Хоҙайбирҙин ауылы — 26 март 2000 йыл, Өфө) — Рәсәй башҡорт ғалимы. Доктор.
Конгруэнтлыҡ (геометрия)
Конгруэнтлыҡ (congruens, сығанаҡ килеш congruentis — «үлсәмдәш», «ярашлы») — геометрик фигуралар (киҫектәр, мөйөштәр һ. б.) күмәклегендә эквивалентлылыҡ бәйләнеше. Йәки, мәҫәлән Гильберт аксиомалар системаһындағы кеүек аксиоматик ысул менән (бында, мәҫәлән, киҫектәргә, мөйөштәргә йәки өсмөйөштәргә  конгруэнтлыҡ, геометрик тигеҙлек төшөнсәләрен ҡулланып була), йәки ниндәйҙер үҙгәртеүҙәр төркөмө, йышыраҡ хәрәкәттәр нигеҙендә индерелә.
Әгәр бер фигураны икенсеһенә сағылдырыусы изометрия булһа, был ике фигура конгруэнт йәки тигеҙ тип атала. Мәҫәлән, Евклид геометрияһында, әгәр яҫы фигураларҙың береһен икенсеһенә параллель күсереү, боролош йәки көҙгөләгесә сағылыу (йәки уларҙың композицияһы) ярҙамында сағылдырып булһа, ике яҫы фигура конгруэнт тип атала.
Ике фигураның конгруэнтлығы ғәҙәттә математик \cong (шулай уҡ Тигеҙлек символы мәҡәләһен ҡарағыҙ) символы менән тамғалана. Мәҫәлән: яҙыуы ABC өсмөйөшө DEF өсмөйөшөнә конгруэнт тигәнде аңлата.
Ҡаһарман
Ҡаһарман (Кагарманово) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 432 кеше. Почта индексы — 453522, ОКАТО коды — 8388607.
Тарихы
1834 йылда Тамьян улусы Юнай ауылы кешеләре 1786 йылда урядник Юнаев Ҡаһарман Ҡаҙаҡҡол улы етәкселегендә Ҡаһарман (Ҡухтыр, Ҡотҡор) ауылына нигеҙ һала. Юнай ауылынан 17, Амангилденән 5, Ишкилденән 3 йорт яңы урында төпләнә. 1859 йылда 18 йортта 134 кеше йәшәй. 1920 йылда 85 йортта 471 кеше иҫәпләнә. 23 йорттан 18 арба йыл һайын йәйләүгә сыға. 114 кешенең 115 аты, 100 һыйыры, 50 һарығы һәм 15 кәзәһе була. 17 дисәтинә һөрөнтө ерҙәре була, 1843 йылда 24 бот ужым, 80 бот ярауай иген сәселә.
Ауылдың XX быуаттағы үҫеше
1900 йылда мәсет теркәлгән.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (98 %).
Пәнж
Пәнж (Панҷ; Пяндж) — Азиялағы йылға, Амударъя йылғаһының һул өлешө.
Тасуирламаһы
Оҙонлоғо 921 км, бассейн майҙаны 114 мең км², уртаса һыу сығымы 1000 м³/с. Һуғарыу өсөн ҡулланыла.
Сығанағының бейеклеге диңгеҙ кимәленән яҡынса 2817 м.
Географияһы
Памир һәм Вәхандаръя йылғалары ҡушылып, Пәнж йылғаһын хасил итә. Ә Пәнж Вахш менән ҡушылып Амударъя йылғаһын барлыҡҡа килтерә. Афғанстан (яр буйында) һәм Тажикстан араһынан аға, тик Тажикстан ерҙәренең Хатлон өлкәһе Хамадони районының бәләкәй генә өлөшө, йырҙа үҙгәреү арҡаһында, йылғаның һул ярында тороп ҡала.
Пәнж үҙәне буйлап Дүшәнбе — Хорог автомобиль юлы үтә.
Пәнжгә Йорхдара йылғаһы ҡойған ерҙә Йорх ҡышлағы урынлашҡан.
Археологик табыш
Төньяҡ-көнсығыш Афғанстанда Пәнж һәм Күксә йылғалары ҡушылған ерҙә археологтар Шортуғай ауылы эргәһендә боронғо харапп Шортуғай А торамаһын (б. э. т. 2200—2000 йылдар) тапҡан. Тораманың майҙаны 2,5 га.
Этимологияһы
Йылға исеме (иран теленән — «биш»), йәнә бер версияға ярашлы, исмәғилиҙәрҙең символына — биш бармаҡҡа йүнәлтә.
Бекеме Масаде
Бекеме Масаде (Bekeme Masade; 19 август 1982 йыл, Лагос) — Нигерия эшҡыуары, яҙыусы һәм йәмәғәтселек менән бәйләнештәр белгесе. «CSR-in-Action» исемле социаль предприятиены нигеҙләүсе һәм уның башҡарма директоры.
Масаде кеше ресурстарына идара итеү һәм хеҙмәт мөнәсәбәттәре өлкәһендәге уңыштары өсөн Лондондың Королева Мария университеты наградаһына лайыҡ була.
Биографияһы
Масаде 1982 йылдың 19 авгусында Лагоста тыуа, Бениндың федераль дәүләт ҡатын-ҡыҙҙар колледжын тамамлай. Масаде ғаиләһе менән Лагоста йәшәй һәм бизнес йүнәлешле «CSR-in-Action» социаль платформаһына идара итә, ул корпоратив социаль яуаплылыҡҡа, ҡатын-ҡыҙҙар һәм йәштәр хоҡуҡтарын һәм мөмкинлектәрен киңәйтеүгә, Нигерияла тотороҡло үҫешкә бағышланған.
2005 йылдың февраленән декабренә тиклем Масаде Нигериялағы"Adroit Studios" компанияһында шоуҙарҙы алып барыусы һәм йәмәғәтселек менән бәйләнештәр белгесе булып эшләй. Артабан ул Лагоста "Galaxy Television"да «Musique Graffiti» алып барыусыһы була. 2006 йылда The Guardian британ гәзитенең мөхәррир ярҙамсыһы булып эшләй башлай. 2007 йылда ул, Бөйөк Британияла Кингстон короллек районында торлаҡ төҙөлөшө проекттары координаторы һәм йәмәғәтселек менән бәйләнештәр белгесе булараҡ, сит илдәрҙә эшләү тәжрибәһен ала. Унан һуң Нигерияла «PHB» банкында ISO стандарттарын (Бизнес-процестарҙы камиллаштырыу) индереү буйынса мөдир була.
Масаде 2010 йылда Монреалдә Бөтә донъя энергетика конгресы, 2011 йылда Копенгагенда"United Nations Global Compact Local Network Meet", Нью-Йоркта «Clinton Global Initiative» кеүек халыҡ-ара форумдарҙа һәм БМО-ның Генераль Ассамблеяһында делегат була, «The Nigeria Economic Summit Group» 17-се саммитында доклад менән сығыш яһай.
Социаль эшҡыуар булараҡ, ул Нигерияла йәштәргә булышлыҡ итеүсе төрлө социаль саралар үҙәгендә була. 2009 йыл аҙағына «CSR-in-Action» һәм «RedBee Limited» тигән ике компанияны нигеҙләй. RedBee Limited — маркетинг сиселештәре менән шөғөлләнеүсе берләштерелгән компания. «CSR-in-Action» Африкала социаль этиканы, социаль яуаплылыҡты һәм корпоратив идараны пропагандалаусы социаль предприятие булараҡ теркәлгән, фирманың шулай уҡ Көнбайыш Африкала беренсе һәм берҙән-бер корпоратив социаль яуаплылыҡ онлайн порталы бар. Тотороҡло бизнес һәм корпоратив социаль яуаплылыҡ булдырыу буйынса күп һанлы хеҙмәттәре өсөн Масаденың «CSR-in-Action» фирмаһына БМО-ның Иҡтисади һәм социаль советында консультант статусы бирелә.
Уны Нигерияла корпоратив социаль яуаплылыҡ һәм тотороҡло үҫеш мәсьәләләре буйынса идея лидеры тип һанайҙар. 2014 йылдың майында Масаде «CSR-in-Action» Нигерия эшҡыуарҙарының тотороҡло үҫеш буйынса беренсе кәңәшмәһен үткәрҙе. Был сарала Нигерия иҡтисадының төрлө тармаҡтарынан 33 бизнес-лидер ҡатнашты.
Славейков Петко
Пе́тко Ра́чов Славе́йков (17 ноябрь 1828 йыл, Велико-Тырново — 1 июль 1895 йыл, София) — болгар шағиры, публицист, мәғрифәтсе, йәмәғәт эшмәкәре һәм фольклорсы; улдары — күренекле сәйәсмәндәр Иван, Христо, публицист Рачо һәм шағир Пенчо Славейковтар.
Биографияһы
Рачо Казанджи ғаиләһендә тыуған. Уның әсәһе, Пенка, бала тапҡанда үлгән.
Петко Славейков бер үк ваҡытта Велико-Тырново, Дряново, Трявна һәм Преображенский монастырында белем алған. Бынан тыш, Тырново эргәһендәге монастырь китапханаһындағы китаптарҙы уҡыған. Уның белемен үҫтереүендә Паисий Хилендарскийҙың "Славян-болғар тарихы"н үҙләштереүе әһәмиәтле роль уйнаған. Свиштов ҡалаһы училищеһында (етәксеһе — Эммануил Васкидович) уҡыған ваҡытында грек теле буйынса белемен камиллаштырған, серб һәм Көнбайыш Европа әҙәбиәте әҫәрҙәрен өйрәнгән. 1843 йыл дан был Тырновола преподаватель булып эшләгән. 1863—1867 йылдарҙа «Гайда» гәзите, һуңғараҡ — «Македония» гәзиттәре мөхәррире (1866—1872) булып һәм башҡа матбуғат баҫмаларында эшләй.
Болгарияны төрөк иҙеүенән азат иткәндән һуң (1878), Тырново учредительный йыйылышы (1879) ағзаһы, Халыҡ йыйылышы депутаты (1880 йылда рәйеслек иткән), Либераль партияның нигеҙ һалыусыларының һәм лидерҙарының береһе, Петко Каравелов хөкүмәте министры булған.
Болгар мәҡәлдәренең һәм әйтемдәренең тулы йыйынтығын (1889—1897) әҙерләп сығарған, болғар әҙәбиәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе тип иҫәпләнә. «Пёстрый букет», «Песенник» һәм «Басенник» (Бухарест, 1852), «Песни и стихотворения» (1879) шиғри йыйынтыҡтары, «Источник Белоногой» поэмаһы (1873) авторы. рус, грек, төрөк, серб-хорват телдәренән тәржемә иткән.
Петко-Славейков ауылы уның хөрмәтенә аталған.
Беренсе канал
«Беренсе канал» асыҡ акционерҙар йәмғиәте (Первый канал) — Рәсәй Федерацияһының телевизион каналы. Рәсәй телеканалдары араһында Рәсәй аудиторияһын иң күп ҡаплаган канал (98,8 %). Йәше буйынса Санкт-Петербургтың Бишенсе каналынан һуң СССРҙың һәм Рәсәйҙең икенсе каналы. Тапшыруҙарын Мәскәүҙән, «Останкино» телеүҙәгенән алып бара.
Беренсе канал үҙен Рәсәйҙең төп каналы итеп күрһәтә. Канал тарихы 1951 йылдан, СССР ҮТ -ның беренсе тапшыруынан башлана. 1991 йылда Үҙәк Телевидение «Останкино» РДТРК-ға үҙгәртелә, 1995 йылда канал ОРТ исемен йөрөтә башлай. Беренсе канал исеме 2002 йылда бирелә.
Директорҙар Советы
Директорҙар советы Рәйесе — Торкунов, Анатолий Васильевич, Мәскәү дәүләт Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтының Ректоры.
Үрге Аташ
Үрге Аташ (Верхний Аташ) — Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 474 кеше була. Почта индексы — 452204, ОКАТО коды — 80256815002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кесе Евва
Кесе Евва — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Евва йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Өфө өйәҙе (мәғәнәләр)
Өфө өйәҙе:
Бишбүләк районы
Бишбүләк районы (Бижбулякский район) — Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге — Бишбүләк ауылы.
Башҡортостандың көньяҡ-көнбайышда урынлашҡан, Ырымбур өлкәһе менән сиктәш. Өфөнән — 230 км, Приют тимер юл станцияһынанан 40 км алыҫлыҡта ята. 1930 ойошторолған. Майҙаны 2134 км². 2010 йылда халҡы 27,5 мең кеше (1970 — 38,4 мең, 1979 — 32,9, 1989 — 27,8 мең, 1995 — 27,6 мең). Күпселек башҡорттар, сыуаштар, татарҙар йәшәй. Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 1 км²-ға 13 кеше. Районда 91 ауыл. Иң ҙурҙары — Бишбүләк (5,2 мең кеше, 1989), Дим ауылы (1,4 мең), Ҡыңғыр-Мәнәүез (1,3 мең), Айыт ауылы (1,2 мең).
Географияһы
Район Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығының көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан. Ер аҫты байлыҡтарынан нефть (Шкапово, Дим, Сатай, Аҙнай ятҡылыҡтары), эзбизташ (Сулпан), ҡом ҡатыш ҡырсынташ (Сулпан), балсыҡ (Айыт) запастары асылған.
Климаты континенталь, уртаса дымлы. Яҙ һәм йәй көндәре йыш ҡоролоҡ, ҡыш ҡар бурандары була. Райондың төньяҡ-көнбайышында Ыҡ йылғаһы башлана, көньяҡнан Дим йылғаһы (Мәнәүез, Өйәҙе, Сиҙәк ҡушылдыҡтары менән) аға.
Ере һелтеле һәм карбонатлы ҡара тупраҡлы, урыны-урыны менән ҡара-һоро урман тупрағы осрай. Бишбүләк районы Урал алды дала зонаһы сиктәрендә урынлашҡан. Йүкә, саған, имән, ҡайын урмандары райондың 11% майҙанын алып тора.
Иҡтисад
Бишбүләк районының иҡтисадында төп тармаҡ — ауыл хужалығы, ул иген культуралары, шәкәр сөгөлдөрө, көнбағыш үҫтереүгә, мөгөҙлө эре малдар, сусҡа һәм һарыҡ үрсетеүгә махсуслашҡан. Умартасылыҡ ҙур ғына урын тота.
Нефть ятҡылыҡтарын “Аксаковнефть" НГДУ-һы үҙләштерә. Бишбүләктә һөт заводы, хужалыҡ-ара ҡатнаш аҙыҡ заводы, инкубатор-ҡошсолоҡ станцияһы, урман хужалығы, ДРСУ, РТП һ.б. предприятиелар эшләй.
Транспорт
Төньяҡ-көнбайыш сигендә район територияһын Һамар—Өфө—Силәбе тимер юлы киҫеп үтә. Автомобиль юлдары районды Бәләбәй, Туймазы, Өфө ҡалалары менән тоташтыра.
Социаль-мәҙәни өлкә
49 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 18 урта мәктәп; ПУ, 31 дөйөм китапхана, 45 клуб учреждениеһы, 3 дауахана, Дүсән ауылында Кәрим Хәкимовтың йорт-музейы бар.
Урыҫ, татар, сыуаш телдәрендә «Светлый путь» — «Якты юл» — «Сута сул» гәзите сыға.
Халыҡ һаны
1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Халыҡтың уртаса тығыҙлығы 13 кеше - км² (2010).
2010 йылғы Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса : сыуаштар — 35,3 %, татарҙар — 26,1 %, башҡорттар — 22 %, урыҫтар — 11,8 %, мордва-эрзя — 3,6 %, лица других национальностей — 0,9 %.
Халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса:
Магринга
Магринга — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Емба йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бисярина Валентина Павловна
Бисярина Валентина Павловна (24 июль 1912 йыл — 19 август 1997 йыл) — совет врач-педиатры, медицина фәндәре докторы, СССР Медицина фәндәре академияһы академигы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1982).
Биографияһы
1912 йылдың 24 июлендә Омск ҡалаһында тыуған.
1936 йылда Омск медицина институтының балалар ауырыуҙары клиникаһында ординатор.
1941 йылдан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһында. Фронт дауалау бүлеге (Дала фронты, аҙаҡ 2-се Украина фронты) начальнигының ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. Үҙен яҡшы яҡтан күрһәтә, һуғыштың башынан аҙағына тиклем үтә һәм һуғышты Венгрияла тамамлай.
Һуғыш тамамланғандан һуң Омскиҙа эшен дауам итә.
1954 йылда госпиталь педиатрия кафедраһы мөдире вазифаһын биләй. Фәнни эшмәкәрлек менән әүҙем шөғөлләнә, алдан диагностикалауҙың, күп сирҙәрҙе һөҙөмтәле дауалау һәм профилактикалауҙың яңы ысулдарын тәҡдим итә.
1958 йылда «Состояние сердечно-сосудистой системы при различных формах лёгочного туберкулёза у детей» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1960 йылда профессор дәрәжәһе бирелә. 1990 йылға тиклем кафедра мөдире. Бөтә Рәсәй балалар табиптарының ғилми йәмғиәт идараһы рәйесе (1988 йылдан алып — почетлы) булып тора, балалар табиптарының Бөтә Союз йәмғиәте идараһы, Бөтә Союз кардиологтар ғилми йәмғиәте ағзаһы була.
СССР Юғары Советы Президиумаының 1982 йылдың 23 июлендәге ҡарары менән һаулыҡ һаҡлауҙы үҫтереүҙә ҙур ҡаҙаныштары өсөн һәм етмеш йәше уңайы менән В. П. Бисяринаға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Бер нисә ғалим әҙерләй, улар араһында 45 фән кандидаты һәм 9 фән докторы бар. Уның китаптары һәм әҫәрҙәре танылыу алған, Бисяринаның дәреслектәре төрлө медицина уҡыу йорттарында ҡулланыла. Ҡайһы бер хеҙмәттәре әле лә актуаль.
Бисярина КПСС-тың XXII съезы делегаты, РСФСР Юғары Советы депутаты була, ул Себерҙән беренсе ҡатын-ҡыҙ СССР Медицина фәндәре академияһы академигы (1969 йыл).
Омск ҡалаһында йәшәй. 1997 йылдың 19 авгусында 86-сы йәшендә вафат була. Омск ҡалаһының Иҫке-Көнсығыш зыяратында ерләнгән.
Библиография
400-ҙән ашыу фәнни эш авторы, улар араһында 8 монография һәм бер нисә дәреслек. Ҡайһы бер әҫәрҙәре:
Цицернакаберд
Цицернакаберд (Ծիծեռնակաբերդ, тәржемәһе — «ҡарлуғас ҡәлғәһе») — Ереванда 1915 йылда әрмән геноциды ҡорбандарына бағышланған мемориаль комплекс. Шул уҡ атамалағы ҡалҡыулыҡта урынлашҡан.
Мемориал идеяһы һәм төҙөлөшө
Клмплекс төҙөүгә үҙәк һәм урындағы совет власы рөхсәт бирә. Ошо версияны Әрмәнстан милли архивы директоры Аматуни Вирабян яҡлай. Идеяның инициаторы Әрмәнстан коммунистар партияһы үҙәк комитетының беренсе секретары Яков Заробян була. 1964 йылда ул «Беренсе донъя һуғышында һәләк булған әрмәндәр иҫтәлегенә монумент» төҙөү тәҡдиме менән үҙәк власть органдарына мөрәжәғәт итә. Был мәсьәләлә һуңғыларын дәртләндереү маҡсатында Вирабян совет пропагандаһы йүнәлешендә әрмән диаспораһына (Спюрк) йоғонтонтоно нығытыуҙы күҙаллай. 1963—1964 йылдарҙа Спюрк әрмән геноцидының 50 йыллыҡ хәсрәтле юьилейын үткәрергә ныҡлы әҙерләнә.
1965 йылда, геноцидтың 50 йыллығына мемориал булдырыу идеяһы асыҡтан-асыҡ иғлан ителә. Төҙөлөш урыны тип Раздан йылғаһы тарлауығындағы Цицернакаберд убаһы һайлана. 1965 йылдың мартында конкурс иғлан ителә, унда 78 эш тәҡдим ителеп, шуларҙың 4-һе финалға сыға һәм архитекторҙар Артур Тарханян менән Сашур Калашяндың проекты һайлап алына.
Авторҙың уйы буйынса, ул «ғәйепһеҙ һәләк булғандар иҫтәлегенә месса ла, шул уҡ ваҡытта, беҙгә, иҫән ҡалғандарға васыят та; ул, милләтенә һәм диненә ҡарамаҫтан, бөтәһенә лә аңлайышлы; һәм, ниһайәт, әрмән геноциды тарихынан дәлилдәр һаҡланған үҙәк булырға тейеш».
Мемориаль комплексын төҙөү ике йылдан һуң нигеҙҙә тамамлана, айырым элементтары 1990 йыл уртаһына тиклем төҙөлә.
Мемориаль комплексы
44 метрлыҡ стела әрмән халыҡының тергеҙелеүгә ихтыярын кәүҙәләндерә. Стеланың нигеҙенән осона тиклем тәрән ярыҡ һуҙылып, уны ике өлөшкә бүлә. Мемориал әрмән халҡын бүлгеләүҙе символлаштыра. Халыҡтың аҙсылығы Әрмәнстанда йәшәй, күпселеге — диаспорала.
Стела эргәһендә 12 ҙур таш плитанан эшләнгән киҫелгән конус тора. Уның уртаһында 1,5 метр тәрәнлектә Мәңгелек ут яна. Плиталар әрмәндәр юҡ ителгән 12 провинцияны кәүҙәләндерә, тигән ҡараш йәшәй. Шулай уҡ уларҙы Севр килешеүенә ярашлы, Әрмәнстанға тапшырылырға тейеш булған виләйәттәр тип тә әйтәләр, әммә виләйәттәр һаны әҙерәк. Ҡайһы берҙә 12 һанын апостолдар менән бйләйҙәр. Әммә, Сашур Калашян, комплекс архитекторҙарының береһе, 12 һанын һайлауҙарын түбәндәгесә аңлата:
Калашян, постаменттың символизмын аңлатып, уның «ғәйепһеҙ һәләк булғандар иҫтәлегенә ҙур ҡәбер ташы. Ауыр юғалтыу бөгөн дә халыҡ хәтерендә һәм плита, уңалмаҫ яра булып, ярылған һәм ҡайғының ниндәй тәрән икәнлеген асып бирә».
Шунда уҡ, стела йәнәшәһендә 100 метрлыҡ матәм диуары бар. Унда геноцид ваҡытында депортацияланған әрмәндәр ңткән урындарҙың (ауыл ҡалаларҙың) атамалары яҙылған. 1996 йылдан башлап стеланың кире яғына әрмән геноцидына ҡаршы баш күтәргән сәйәси һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәренең ҡәберҙәренән килтерелгән тупраҡлы урна ҡуйыла башлай. Улар араһында — Армин Вегнер, Хедвиг юль, Генри Моргентау, Франц Верфель, Йоханнес Лепсиус һәм виконт Джеймс Брайс.
Геноцид музейы
Комплекстың иң һуңғы төҙөлгән бинаһы булып 1995 йылда парктың икенсе осонда асылған Геноцид музейы һанала (архитекторҙары Сашур Калашян һәм Людмила Мкртчян). Музей тулыһынса тиерлек ер аҫтында урынлашҡан, дөйөм майҙаны 2000 кавдрат метр булған ике ҡаттан тора.
Унда Германия фотографтары эшләгән (шул иҫәптән Армин Вегнер) Agen Sv388 фотолар, шулай уҡ уларҙың мәҡәләләре бар. Музейынан алыҫ түгел аллеяһы бар, унда сит ил дәүләт эшмәкәрҙәре геноцид ҡорбандары иҫтәлегенә ағас ултырта.
2014 йылдың майында "Әрмәндәр геноциды музейы"н «Forbes» журналы тарафынан һәр кем күрергә тейешле 9 мемориаль музей исемлегенә индергән.
Музей менән танышҡан билдәле шәхестәр
Төрлө йылдарҙа әрмәндәр геноциды ҡорбандары мемориалында Рәсәй (Борис Ельцин, Владимир Путин, Дмитрий Медведев), Франция (Жак Ширак, Николя Саркози, Франсуа Олланд), Чехия, Украина, Польша, Греция, Грузия, Иран һәм башҡа илдәрҙең президенттары, АҠШ-тың дәүләт секретары Хиллари Клинтон, Рим Папалары Иоанн Павел II (2001 йыл), Франциск (2016 йыл), Израилдең баш раввины Йона Мецгер, Рус православие сиркәүе патриархы Кирилл, шахмат буйынса донъя чемпионы Владимир Крамник, инглиз рок-йолдоҙо — Ян Гиллан, режиссерҙар Андрей Тарковский менән Эмир Кустурица, актерҙар Джордж Клуни менән Ален Делон, физика буйынса Нобель премияһы лауреаты Жорес Алферов, космонавт Алексей Леонов, йырсылар Монсеррат Кабалье һәм Мария Гулегина, пианист Евгений Кисин, поп-йондоҙ Шер, шансонье Шарль Азнавур, Нобелдең тыныслыҡ премияһы лауреаты Лейма Гбови, яҙыусы Пауло Коэльо һәм башҡалар була.
Кесе Тукшин
Кесе Тукшин — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тукшин йылғаһының һул ярына тамағынан 1,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Хассельфельде
Хассельфельде (Hasselfelde) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3072 кеше йәшәй. Майҙаны — 74,28 км2. Диңгеҙ кимәленән 488 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38899 һәм автомобиль коды — HZ.
Кесе Тукшин
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Пругова Анна Александровна
Пругова Анна Александровна (11 ноябрь 1993 йыл, Хабаровск, Рәсәй) — Рәсәй хоккейсыһы, ҡапҡасы. Рәсәй йыйылма командаһы составында ике тапҡыр донъя чемпионатының бронза миҙалын яулаусы.. Әлеге ваҡытта Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһында сығыш яһаусы «Ағиҙел» командаһы уйынсыһы. 2018 һәм 2019 йылдарҙа ҠҠХЛ кубогына эйә була.
Карьера
Анна Пругованың үҙенең әйтеүе буйынса, ул хоккей менән «Амур» хоккей клубының уйынында мауыға башлай, ә атаһы 8 мартҡа ҡапҡасы формаһын бүләк итә. Анна «Самородок» ҡатын-ҡыҙҙар хоккей клубында уйнай башлай.
1,5 йылдан уны «Амур-1993» малайҙар командаһы өсөн сығыш яһай, үҫмерҙәр араһында Владислав Третьяк кубогында ла ҡатнашып өлгөрә.
Район
Район-территориаль берәмек.
Тарих
1923-1929 йылдарза барлыкка килган.
Пругова Анна Александровна
Карьера
Шунан ул Дмитровтан «Торнадо» хоккей клубына күсә. Был клуб менән Анна Рәсәй чемпионатын һәм Европа чемпиондары кубогын дүртешәр тапҡыр яулай.
Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһында
2015 йылда Рәсәй чемпионаты урынына Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһы нигеҙләнә. Яңы лиганың тәүге миҙгеле алдынан Анна Санкт-Петербургтан «Динамо» хоккей клубына күсә.
2015/2016 йылдар миҙгелендә Анна 11 осрашыуҙың дүртәүһен еңә һәм бер тапҡыр ҡапҡаһын «ҡоро» ҡалдыра, ә «Динамо» бронза миҙалдарҙы еңә.
ҠҠХЛ тәүге миҙгеле тамамланғас, Анна Пругова үткән чемпионаттың көмөш миҙалсыһы Өфөнән «Ағиҙел» хоккей клубына күсә.
Анна командала Юлия Лескина менән алмашып уйнай, 19 осрашыуҙың ун бишендә еңә һәм 4 тапҡыр бер гол да үткәрмәй.
«Ағиҙел» икенсе тапҡыр ҠҠХЛ чемпионатының көмөш миҙалдарын яулай.
Миҙгел тамамланғас, Юлия Лескина команданан китә, ә уның урынына ике йәш ҡапҡасы килә. Шуға күрә Анна команданың төп ҡапҡасы ролен үҙенә ала.
2018/2019 йылдар миҙгелендә Анна «Ағиҙел» өсөн бөтә 42 осрашыуҙа ла ҡатнаша, даими миҙгелдә 27 еңеү яулай һәм шуларҙың туғыҙ уйынында бер гол да үткәрмәй — лиганың яңы рекордтары. Шулай уҡ ҡапҡасы икенсе йыл рәттән ҠҠХЛ йондоҙҙар уйынында ҡатнаша. «Ағиҙел» даими миҙгелдә беренсе урынды яулай, плей-оффтың ярымфиналында «СКИФ» (2-1 серияла иҫәп) һәм финалында «Динамо» (3-0) хоккей клубтарын отоп, икенсе йыл рәттән Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһының чемпионы исемен яулай. Анна Пругова миҙгелдең иң яҡшы уйынсыһы һәм ҡапҡасыһы тип таныла.
Рәсәй йыйылма командаһында
2009 йылда Анна 15 йәшендә юниорҙар араһында донъя чемпионатына бара, шунда бөтә биш уйында ла ҡатнаша. Ҡапҡасылар араһында иң яҡшы статистика күрһәткәндәрҙең береһе була, ә Рәсәй командаһы турнирҙы етенсе урында тамамлай.
2010 йылдағы юниорҙар донъя чемпионаты Рәсәй өсөн бик насар була — Анна Пругова командаһы менән һуңғы һигеҙенсе урынды яулай һәм киләһе йылда бер дивизионға түбәнәйә.
2010 йылғы Канаданың Ванкувер ҡалаһында Ҡышҡы Олимпия уйындарында шайбалы хоккей турнирында Рәсәй төп йыйылма командаһына Анна Пругова 16 йәшендә саҡырыла. Шунда ул бер уйында ғына ҡатнаша, ә Рәсәй турнирҙы алтынсы урында тамамлай.
2011 йылдың башында юниорҙар донъя чемпионатының беренсе дивизионы Рәсәйҙә үтә. Шунда хужа команда бар биш уйында ла ҙур иҫәп менән еңә һәм кире ТОП дивизионға ҡайтырға хоҡуҡты яулай. Анна бөтә биш уйында ла ҡатнаша.
Шул уҡ йылда ул Рәсәй төп йыйылма командаһы менән тәү тапҡыр донъя чемпионатына барып ҡайта. Унда команда бронза миҙалдары өсөн уйынға тиклем барып етә, Әммә Финляндия файҙаһына отола. Анна Пругова команданың был турнирында төп ҡапҡасы була.
Киләһе йылда Америкала үткән донъя чемпионатында Рәсәй йыйылма командаһы турнирҙы алтынсы урында ғына тамамлай. Ә Анна был чемпионаттың 4 уйынында ҡатнаша.
2013 йылғы Канадала үткән донъя чемпионатында Рәсәй йыйылма командаһы үҙ тарихында икенсе тапҡыр бронза миҙалдарҙы яулай. Ә Пругова уға бирелгән өс уйындың берәүһендә еңеүгә өлгәшә.
2013 йылда Ҡышҡы Универсиадала Рәсәй студенттар командаһы составында Анна Пругова тағы бронза миҙалдарын яулай.
2014 йылдың февралендә Ҡышҡы Олимпия уйындары Рәсәйҙә Сочи ҡалаһында үтә. Рәсәй командаһы «Б» төркөмөндә беренсе урынды яулай. Әммә сирекфиналда Швейцарияға отола. Өҫтәүенә, бишенсе урын өсөн уйында Финляндияға ла отола.
Өйөндәге Олимпия уйындарын Рәсәй хоккей командаһы алтынсы урында тамамлай, ә Анна турнирҙың иң яҡшы биш ҡапҡасылар исемлегенә керә.
2016 йылда Канадалағы донъя чемпионатында Рәсәй йыйылма командаһы тағы ла бронза миҙалдарын яулай. Киләһе тапҡыр Анна Рәсәй йыйылма командаһына тик 2019 йылда Финляндияла үткән донъя чемпионатында ҡатнашыр өсөн саҡырыла. Шунда ул 5 уйында ҡатнаша, ә Рәсәй командаһы бронза миҙалы өсөн уйында Канадаға отола.
Шәхси тормошо
2017 йылдың июнь айында Анна Пругова ҡапҡасы Павел Шегалоға кейәүгә сыға.
Килмәк Нурышев
Килмәк Нурышев (XVII быуаттың икенсе яртыһы — XVIII быуат уртаһы)) — Нуғай даруғаһы Юрматы улусының башҡорт феодалы, 1735-1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе. Халыҡ араһында Килмәк батыр һәм мөғәллим-абыҙ сифатында танылыу ала.
Башҡорт ихтилалдарында ҡатнашыуы
Килмәк Нурышев 1704-1711 йылдарҙағы ихтилалда ҡатнашыусы башҡорттарҙың илселеге составында Ҡырым ханлығына һәм 1706—1707 йылдарҙа Ғосман империяһына барған.
1734 йылда башҡорттар, шул мәлдә Петербургта булыусы старшина һәм мулла Туҡсура Алмаҡовтан Ырымбур экспедицияһы әҙерләнеүе тураһында хәбәр алалар. Хат Килмәк Нурышевҡа төбәлгән була. Килмәк Нурышев 1734 йылдың декабрь айында Ҡазый мәсетендә бөтә башҡорт ҡоролтайын ойоштороусыларҙың береһе була. Ошо ҡоролтайҙа, батша хөкүмәтенең башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғын, шулай уҡ дини һ.б. традицияларын боҙоу, һалым түләүҙе арттырыу, һалым йыйыусы рус чиновниктарының һалымды үҙ файҙаһына ҡулланыу һ.б. сәбәпле, ихтилал башларға ҡарар ҡабул ителә. Шулай ҙа төп сәбәп Ырымбур экспедицияһы эшмәкәрлегендә була.
Килмәк Нурышев Нуғай даруғаһы башҡорттарынан өс мең кешелек отряд йыя, 1735 йылдың июнендә отряд ихтилалға күтәрелә. П. И. Рычковтың раҫлауы буйынса, «…бөтә көс менән Ырымбур (хәҙерге Орск ҡалаһы) ҡалаһын төҙөүгә ҡаршылашырға, сөнки унан башҡорттарға бер төрлө лә ирек булмаясаҡ». Аңлашылыуынса, баш күтәреүселәрҙең төп маҡсаты — Ырымбур экспедицияһының эшмәкәрлеген туҡтатыу була. Экспедиция рәйесе И. К. Кирилов ставкаһына Килмәк Нурышевтан ике илсе килә һәм, башҡорттар бөтә көс менән экспедицияның план үтәлешенә ҡамасаулаясаҡтарын хәбәр итеп, был проектты туҡтатыуҙы талап итәләр. Әммә улар икеһе лә ҡаты һорау алыуға һәм язалауға дусар ителәләр, һөҙөмтәлә бер илсе вафат була. Кириллов өҫтәмә көстө көтмәҫкә һәм Орь йылғаһына юлланырға ҡарар итә. Ихтилал етәкселәренең ниәте буйынса, улар ҙур көс менән Кириловҡа һөжүм яһап, уның Орь йылғаһына хәрәкәтен туҡтатырға тейеш булалар. Әммә баш күтәреүселәр отрядтары бергә тупланып өлгөрмәү сәбәпле, план ғәмәлгә ашырылмай.
1736 йылдың 1 июлендә Зиргән тауы (хәҙерге Башҡортостан республикаһының Мәләүез районы) янында Килмәк Нурышев үҙенең төркөмө менән Өфөнән Ырымбур экспедицияһына ҡушылыу өсөн ебәрелгән 5 драгун ротаһының хәрәкәтенең туҡталыуға өлгәшәләр. Ошо уҡ йылдың 6 июлендә, Кириллов драгундар ротаһына ярҙамға көслө команда оҙата. Килмәк етәкселеге аҫтындағы ихтилалсылар, ике фронтҡа һуғыша алмайынса, сигенергә мәжбүр булалар. Һөҙөмтәлә драгундар ротаһы Кириловтың төп көстәренә ҡушыла.
1737 йылдың февраль башында Килмәк Нурышев Табын ҡаласығында ҡулға алына һәм башта Өфөгә, һуңынан Минзәләгә, 1738 йылда Санкт-Петербургҡа оҙатыла. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
Өммө Сәләмә бинт Әбү Һүмәйә
Биографияһы
Пәйғәмбәребеҙҙең (с.ғ.с) һөттәш туғаны Ғәбд-әл- Әсәдтә тормошта була, уның менән бергә Хәбәшстанға (Эфиопия) һижрәт ҡыла. Һуңғараҡ Мәҙинәгә күсенәләр. Бәҙер һуғышында ире һәләк булып ҡалғас, Пөйғәмбәр с.ғ.с. уға өйләнә. Бик уҡымышлы булыуы менән айырылып тора, Хәлифәттең ижтимағи-сәйәси тормошонда әүҙем ҡатнаша.Уның һүҙҙәренән 378 хәҙис яҙып алынған. Ғәрәптәрҙә йыш ҡына кешенең үҙенә ҡушылған исеме онотолоп, йә ата-әсәһенә, йә балаһына бәйле ҡушамат тағыла. Өммө Сәләмә Инәбеҙҙең ысын исеме Һинд. Сәләмә исемле улы тыуғас, уның шул баланың әсәһе тип йөрөтә башлағандар.
Һинд Мәккәлә рисәләт инерҙән 15 йыл әүәл донъяға килгән. Исламды ул тәүгеләрҙән булып ҡабул иткән һәм шул арҡала бик күп ауырлыҡтар, ҡайғылар кисергән.
«Россия-1»
«Россия-1» телеканалында региональ ДТРК-лар өсөн берҙәм эфир ваҡыттары бар. Мәҫәлән, билдәле ваҡытларҙа Башҡортостан телерадиокомпаниеһы урыҫ һәм башҡорт телдәрендә үҙ тапшырыуҙарын күрһәтә. Ошо региональ ваҡытта урыҫ телендә урындағы «Вести» хәбәрҙәре күрһәтелә.
Өммө Сәләмә бинт Әбү Һүмәйә
Биографияһы
Ҡатын Мәккә ҡөрәйештәренең бик абруйлы мәхзүмит араһынан булып, ошо заттан һәр ерҙә һүҙе үткән Әбү Йәһел һәм Хәлид ибн Вәлид Исламға даими дошманлыҡ ҡылып торалар. Әбү Йәһел хатта бер сәхәбәнең әсәһе Сүмәййәне үлтерә, мосолмандар менән алыш-биреште туҡтаттыра, Мәҙинәгә күсенгәндә Пәйғәмбәребеҙҙе юҡ итергә тап ул өгөтләй һәм үлтереүселәрҙе лә үҙе туплай.
Уның Әбү Йәһел ағаһы мосолмандар менән һуғышта үлеп ҡала, Хәлид иһә башҡаса Пәйғәмбәребеҙгә ҡаршы сыҡмай, сөнки ғәрәптәрҙә кейәү-еҙнә яғы менән низағлашып йәшәү ғәйеп һанала. Шулай итеп, Өммө Сәләмә Инәбеҙ арҡаһында Мәккә мөшриктәренең йоғонтоло бер заты дошман булыуҙан туҡтай.
Ул Аллаһ Илсеһенең ҡатындары араһында иң оҙон ғүмерлеһе, 84 йәшендә иң һуңғыһы булып баҡый донъяға күскән.Әл-Баҡый зыяратында ерләнгән.
Күлләр
Күлләр (Куллярово) — Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 148 кеше булған. ОКАТО коды — 80235820007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) буйынса өҫтөнлөк иткән милләт башҡорттар (100 %).
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Ауыл халҡы малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. 1839 йылда 173 кешенең 500 аты, 200 һыйыры, 39 һарығы һәм 25 кәзәһе була. Ҡортсолар 80 умарта тота. Игенселектә бында билдәле бер уңышҡа өлгәшкәндәр: йән башына 7,1 бот ужым (408 бот) һәм яҙғы (832 бот) иген сәскәндәр. 157 һыу тирмәне эшләгән. Башҡа кәсептәр араһынан урман кәсептәре айырылып тора.
1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусылар араһында Мөхәмәтәмин Хәсәнов һәм Бикбулат Ҡәҙербирҙин исемдәре бар.
Зәйнетдинов Энгель Әхмәт улы
Зәйнетдинов Энгель Әхмәт улы (22 ноябрь 1937 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең нефтсе-геологы, ғалим, топ-менеджер, журналист. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1975). Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы ағзаһы (2011). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1982). Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2018).
«Башҡортостан нефте» исемле тарихи-иҡтисади йыйынтыҡтың тәүге төҙөүсеһе. Башҡортостанда нефть сығарыу тарихын өйрәнеүсе булараҡ билдәле (ҡара: Әҙәбиәт һәм библиография). Төп хеҙмәт урыны — «Башнефть» берекмәһе.
Биографияһы
Энгель Әхмәт улы Зәйнетдинов 1937 йылдың 22 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Малаяҙ районы Арҡауыл ауылында уҡытыусылар ғаиләһендә тыуған.
Юғары белемле — Өфө нефть институтының тау-нефть факультеты «Нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү» һөнәре буйынса 1959 йылда тамамлай. Аспирантурала уҡый. 1975 йылда Э. А. Зәйнетдинов, «иҡтисад фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп, диссертация яҡлай.
Фәнни эшмәкәрлеге
70-кә яҡын ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән «Нефть сығарыуҙа хеҙмәт етештереүсәнлеген арттырыу» монографияһы авторы (1976).
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
А. Э. Зәйнетдинов «Хеҙмәт ветераны», «Хеҙмәт батырлығы өсөн. В. И. Лениндың йөҙ йыллығы хөрмәтенә», «СССР-ҙың нефть сығарыу сәнәғәте отличнигы», СССР Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең көмөш һәм бронза миҙалдары, шулай уҡ өс тапҡыр — Нефть сәнәғәте министрлығының һәм профсоюздар Үҙәк комитетының Почёт грамотаһы менән бүләкләнгән. 1982 йылда «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған иҡтисадсыһы» исеменә лайыҡ була.
Ғаиләһе
Атаһы — Әхмәт Ҡәйүм улы Зәйнетдинов, фронтовик, БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы.
Оло Чудовая
Оло Чудовая — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 1065 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Куршумли хан
Куршумли-хан (Kurşunlu han) — Скопьеның (Македония Республикаһы) Боронғо ҡалаһында урынлашҡан Ғосман империяһының каруанһарайы. XVI быуатта төҙөлә. Вардар йылғаһының һул яғында, Македония музейы ихатаһында урынлашҡан. Ҡоролма ҡунаҡхана һәм төрмә булып хеҙмәт итә. Куршумли хан — Скопьела һаҡланып ҡалған урта быуат ҡоролмаларының береһе.
Тарихы
Куршумли хан XVI быуатта төҙөлә, аныҡ ваҡыты билдәле түгел. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, бинаны 1556 йылдар тирәһендә Ходзал мәҙинә мәзине булараҡ билдәле Мөслихитдин Абдул Ғәни төҙөй. Күҙаллауҙар буйынса, ул тағы ла боронғораҡ бина нигеҙе өҫтөнә ултыртыла. Куршумли хан ҡунаҡхана булып хеҙмәт итә, 100 ат ҡуйырлыҡ ат һарайы була. 1787 йылда бина төрмә итеп үҙгәртелә. Унда бик күп македон һәм болгар революционерҙары тотола. 1904 — 1914 йылдарҙа бина тағы ла ҡунаҡханаға әйләндерелә. Куршумли хан 1963 йылдағы ер тетрәүе ваҡытында етди зыян күрә, һуңынан тергеҙелә. Әлеге ваҡытта музейҙың бер өлөшө һәм лапидарий итеп файҙаланыла.
Архитектураһы
Архитектураһы буйынса Куршумли ошо осорҙағы башҡа ҡаруанһарайҙарға оҡшаш. Стеналары квадрат, ә ҡыйығы пирамидаль көмбәҙҙәрҙән ғибәрәт. «Куршумли» аҡ ҡурғаш тигәнде аңлата, был металл тәүҙә ҡыйыҡ япыу өсөн ҡулланылған (по другой версии крыша была покрыта свинцом ). Куршумли хандың үҙәк өлөшөндә фонтанлы эске ихата бар. Ул ике ҡатлы ябыҡ галерея менән уратып алынған. Галереяға һәр береһе камин менән йыһазландырылған бүлмәләрҙең ишеге инә. Помещения на первом этаже здания использовались в качестве склада, верхний этаж — для спальных помещений. Төп ихата икенсе ихата менән арка аша тоташа.
Кесе Земляная
Кесе Земляная — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Земляная йылғаһының уң ярына тамағынан 0,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Харбей-Ты-Вис
Харбей-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сейда йылғаһының уң ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :