cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Михляев Степан Андреевич
Батырлығы
«917-се артиллерия полкының (1-се Украина фронты 13-сө армия 350-се уҡсылар дивизияһы) дивизион командиры майор Михляев Степан 1944 йылдың 18-24 июлендә дошманды эҙәрлекләп барып, Көнбайыш Буг (Буг) һәм Сан йылғаларын һуғышып аша сыға һәм Польшаның Сандомир ҡалаһынан көньяҡтараҡ Висла йылғаһының көнсығыш ярына килеп сыға. А. С. Михляев үҙенең дивизионының орудиелары уты менән уҡсылар подразделениеларына дошмандың һыу аша сығыу кәрәк-яраҡтарын баҫып алырға мөмкинлек тыуҙыра. 1944 йылдың 29 июлендә Сандомир ҡалаһынан 20 км көньяҡ-көнбайыштараҡ, Лонжак тигән урын районында, разведчиктарҙың ҙур булмаған төркөмө менән ике батареяны паромда Висла йылғаһының һул ярына сығара.
Сандомирский плацдармында һуғышта дивизиондың ҡыйыу командиры дошмандың һигеҙ контратакаһын кире ҡаға».
1944 йылдың 23 сентябрендә СССР Юғары Советы Президиумының указы менән, командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлыҡтары һәм ҡаһарманлыҡтары өсөн, майор Михляев Степан Андреевичкә Советтар Союзы Геройы исеме бирелә һәм Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 4597) тапшырыла.
Пролетариат
Пролетариа́т (Proletariat proletarius — урыҫса неимущие, башҡортса фәҡирҙәр, ярлылар) — етештереү сараларына хоҡуҡһыҙ социаль синыф, үҙҙәре өсөн көн итеүҙең берҙән-бер сығанағы ялланып эшләү (үҙҙәренең ҡул көсөн һатыу) булған ялланма эшселәр. Карл Маркс фекеренсә, пролетариат башҡа эшселәрҙән өҫтәмә хаҡ тыуҙырыусы булараҡ айырыла.
Һүҙҙең тәүге мәғәнәһе
Латин телендәге proletarius һүҙе бер нисә мәғәнәгә эйә була.
Беренсе мәғәнә: proletarius — урыҫса «производящий потомство», башҡортса «нәҫел тыуҙырыусы» («proles» — «pro + alo» — «для + выращивать, воспитывать», «өсөн + үҫтереү, тәрбиәләү»). Башҡа һүҙбәйләнештәрҙә лә шулай уҡ ҡулланыла: proles postuma — отпрыск, потомок, детище, дитя; нәҫел, тоҡом, емеш, ҡаҙаныш, бала; proles futurorum hominum — род, потомство; ырыу, зат, төркөм, нәҫел, быуын; proles ferrea — племя, раса; ҡәбилә, млләт, туған, раса; proles equitum peditumque — молодёжь; йәштәр, йәш-елкенсәк.
Икенсе мәғәнә: proletarius sermo — урыҫса «простонародный», башҡортса ябай халыҡ, ябай халыҡҡа хас.
Һәм, ниһайәт, өсөнсө йәғни был мәҡәләлә ҡулланылған атама (термин) мәғәнәһе: proletarius civis — ул Рим граждандары. Боронғо Римдең беҙҙең эраға тиклем 578—535 йылдарҙа хакимлек иткән алтынсы батшаһы Сервий Туллий индергән система буйынса, йәмиғиәттең иң түбән ҡатламына ҡараған һәм бер ниндәй ҙә мөлкәте булмаған кешеләр. Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәрендә, уларҙың мөлкәте тураһындағы һорауға яуап итеп, был графаға «балалары» (урыҫса — «дети», латинса «пролес») тип яҙыр булғандар. Нәҡ ошонан халыҡтың был иң ярлы өлөшөнә «пролетарии» — «пролетарийҙар» тигән исем тағыла. Икенсенән, уларҙың дәүләткә кәрәклеге бары тик нәҫел үрсетеү — балалар, Римдең буласаҡ граждандарын тыуҙырыу йәһәтенән генә баһалана. Тәү мәлдәрҙә пролетарийҙар хәрби хеҙмәттән азат булһалар ҙә, һуңыраҡ мохтажлыҡ тыуғанда уларҙы ғәскәр сафына, башлыса флотҡа ала башлайҙар. Б. э. т. осорҙоң һуңғы быуатында йәшәгән полководец һәм сәйәси эшмәкәр Гай Марий ваҡытынан Рим ғәскәрен пролетарийҙар иҫәбенә тулыландырыу ғәҙәти күренешкә әйләнә. Хәрби хеҙмәткә алынған пролетарийға дәүләт ҡорал — ҡалҡан һәм ҡылыс биргән. Шул уҡ ваҡытта пролетарийҙарҙың дәүләт тормошонда ҡатнашыуы бик сикләнгән була.
Күп кенә пролетарийҙар тамаҡ хаҡы иҫәбенә абруйлы һәм билдәле шәхестәргә төрлө ваҡ хеҙмәт күрһәтеү менән шөғөлләнгән, уларҙы маҡтап рекламалаған һәм бер үк ваҡытта пролетарийҙарға махсус бүленгән социаль ярҙамды алыу маҡсатында уларға баҫым да яһаған.
Урыҫ телендәге баштағы аңлатмаһы
Владимир Даль төҙөгән «Бөйөк урыҫ йәнле теленең аңлатмалы һүҙлеге» («Толковый словарь живого великорусского языка») буйынса — пролетарий — ерһеҙ һәм йорт-ҡураһыҙ ярлы крәҫтиән, йорт-ерһеҙ, төлөкһөҙ, төйәкһеҙ, әрәмтамаҡ.
Һүҙҙең яңы ваҡыттағы мәғәнәһе
Бөйөк француз революцияһы осоронда «пролетарийҙар» аңлатмаһын политэкономияға нигеҙ һалыусыларҙың береһе, Швейцария иҡтисадсыһы һәм тарихсыһы Жан Шарль Леонар Симонд де Сисмонди ҡулланыуға индерә: киләсәген ҡайғыртмай, бөгөнгө көн менән генә йәшәгән ярлы һәм мөлкәтһеҙ фәҡирҙәрҙе (живущие сегодняшним днём, vivre au jour le jour) ул шулай атай.
Ворошилов проспекты
Ворошилов проспекты — Дондағы Ростов ҡалаһының үҙәк проспекттарының береһе.
Географияһы
Төньяҡта проспект Гагарин майҙанына терәлә, көньяҡ осо менән Дон аша һалынған Ворошилов күперенә сыға.
Көньяҡтан төньяҡҡа ҡарай йорттарҙың номерҙары арта бара.
Тарихы
Проспект совет хәрби етәксеһе, дәүләт һәм партия эшмәкәре Климент Ефремович Ворошилов хөрмәтенә аталған.
Элек урам Ҙур проспект тип аталған, ә 1912 йылда — Оло Столыпин проспекты тип , 1958 йылда Карл Маркс проспекты тип үҙгәртелә. Исеме Ворошиловтың шәхесенә йәбер башланғандан һуң үҙгәртелә. Был ваҡытта уның хөрмәтенә аталған күп урамдар һәм тораҡ пункттары исемдәрен алмаштыралар. 1970 йылда исемен яңынан Ворошилов проспекты тип үҙгәртәләр һәм бөгөнгө көнгә тиклем исеме башҡаса үҙгәртелмәне.
1941—1942 йылдарҙа проспектта Ростов һауа һөжүменә ҡаршы оборона дивизияһы районы штабы урынлаша, 1943 йылда ул Ростов һауа һөжүменә ҡаршы оборона корпусы районы тип үҙгәртелә.
Транспорт
Ворошиловский проспекты — Дондағы Ростовтың иң төп транспорт артерияһы, уның аша бик күп автобус маршруттары һәм бер троллейбус маршруты үтә.
Серб Республикаһының динары
Серб Республикаһының динары (Динар Републике Српске Динар Републике Српске) — Серб Республикаһының 1992—1998 йылдарҙағы аҡса берәмеге.
Тарихы
Динар 1992 йылда  индерелә һәм югослав динары менән йәнәш  1:1 нисбәтендә әйләнештә йөрөй.
Босния һәм Герцеговина Серб Республикаһы Халыҡ банкының 1992 йыл өлгөһөндәге банкноталары 10, 50, 100, 500, 1000, 5000, 10 000 динар номиналлы итеп сығарыла. Унан һуң  1993 йыл өлгөһөндә шундай уҡ биҙәлешле 50 000, 100 000, 1 миллион, 5 миллион, 10 миллион динарлыҡ банкноталар сығарыла. 1993 йылда 1992 йыл өлгөһөндәге 50 динарлыҡтар,  «МИЛИОНА ДИНАРА»   тигән һүҙҙәрҙе өҫтәп, 50 миллион динарлыҡ итеп сығарыла.
1992 йылдың 12 авгусында банктың атамаһы үҙгәртелеп, ул Серб Республикаһының Халыҡ банкы тип йөрөтөлә башлай. Банктың яңы атамаһы яҙылған банкноталар, элгәрге сығарылыштарҙағы биҙәлешен һаҡлап, 1993 йылда баҫтырыла. Банктың яңы атамаһы яҙылған 1993 йыл өлгөһөндәге банкноталарҙың номиналдары: 100 миллион, 1 миллиард, 10 миллиард динар.
1993 йылдың 1 октябрендә 1 000 000:1 нисбәтендә динарға деноминация үткәрелә, бер үк ваҡытта  югослав динары ла деноминациялана. 1993 йыл өлгөһөндәге яңы серия банкноталары сығарыла башлай. Был сығарылыш банкноталарының бөтәһенә лә Петар Кочич портреты төшөрөлә. 5000, 50 000, 100 000, 1 миллион, 5 миллион, 100 миллион, 500 миллион, 10 миллиард, 50 миллиард динарлы банкноталар сығарыла.
1998 йылда Серб Республикаһында, Дейтон килешеүенә ярашлы, конвертацияланыусы Босния  маркаһы әйләнешкә индерелә.
Фролов Александр Павлович
Фролов Александр Павлович (27 сентябрь 1921 йыл — 10 октябрь 1994 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби осоусы, авиация полкының эскадрилья командиры урынбаҫары, майор (1945). Советтар Союзы Геройы (1965).
Биографияһы
Александр Павлович Фролов 1921 йылдың 27 сентябрендә Тамбов өлкәһе Мичурин районының Заворонежское ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Урыҫ. 1943 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы. 9-сы синыфты һәм аэроклубты тамамлай.
1940 йылда Тамбов өлкәһе Мичурин район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 1941 йылда Чугуев хәрби авиация пилоттар мәктәбен тамамлай. 1942 йылдың сентябренән хәрәкәт итеүсе армияла.
659-сы истребителдәр авиацияһы полкының эскадрилья командиры урынбаҫары (288-се истребителдәр авиация дивизияһы, 17-се һауа армияһы, 3-сө Украин фронты) капитан Фролов Александр 1945 йылдың февраленә 475 хәрби осош яһай һәм һауа һуғышында шәхсән дошмандың 13 самолетын, төркөмдә 7 самолетын бәреп төшөрә.
1945 йылдан майор А. П. Фролов — запаста. 1952 йылда ул педагогия институтын тамамлай. Башҡортостанға күсеп килгәс, Әлшәй районының Казанка ауылында йәшәй, «Ҡыҙыл» игенселек совхозында партбюро секретары булып эшләй, 1965—1985 йылдарҙа Казанка урта мәктәбе директоры була.
1994 йылдың 10 октябрендә вафат була.
Ишембайҙа нефть эҙләү тарихы
Ишембайҙа нефть эҙләү тарихы — Икенсе Баҡы булараҡ дан ҡаҙанасаҡ төбәктә нефть эҙләү хронологияһының шартлы атамаһы.
Тарихтың башы
Башҡорт ерендә нефть барлығы тураһындағы тәүге фәнни хәбәр 1770 йылда баҫылып сыға һәм халыҡ араһында тарала. Петербург Тәбиғи фәндәр буйынса Фәндәр Академияһы академигы (1771) Иван Иванович Лепёхин «Фәндәр академияһы докторы адъюнкты Иван Лепёхиндың 1768 һәм 1769 йылдарҙа Рәсәй дәүләтенең төрлө төбәктәре буйлап сәйәхәте ваҡытында ҡағыҙға төшөрөлгән көндәлек яҙмалары», т.5. Көҫәпҡол кискә табан Көҫәтҡол (Лепехин көндәлектәрендә ауыл шулай атала) тип аталған башҡорт ауылына килеп еттек, ул Ағиҙел йылғаһына ҡойған Тәйрүк йылғаһы эргәһендә ята, шунда йоҡларға ҡалдыҡ. <…> Көҫәтҡолда руда эҙләп йөрөүсе икәү, алтын тауҙы күрһәтергә вәғәҙә итеп, беҙгә тағылып алды. Башҡорттар менән алтын тауына юлландыҡ. Алтын тау тип аталған ер Көҫәтҡол ауылынан биш саҡрым алыҫлыҡта ята һәм Кызлы Яр (Ҡыҙыл Яр) тип аталған яр икән. <…> Был урында беҙ ҡаҙа башланыҡ һәм йылғаға ҙур булмаған тау нефте шишмәһенә юлыҡтыҡ. Ҡыҙыҡһыныуыбыҙ арта төштө. Бер аршын тәрәнлегендә шишмә сығанағына барып еттек. Был нефть таш күмер юлағынан һарҡылып сыға ине. Артабан ҡаҙыу башҡа юлаҡтарға беҙҙе сығарҙы. Был ауылда оҙаҡҡа ҡалыу мөмкинлеге булмағанға күрә, нефть эҙләүҙе артабан дауам иттек.<…> Атап үтелгән урындан биш саҡрым тирәһе алыҫлыҡта, Биш Казак (Бишҡаҙаҡ) тип аталған башҡорт ауылы янында, йылға ярында Ағиҙелгә ағып ятҡан ҡуйы асфальтҡа юлыҡтыҡ. Шуға күрә был ерҙәрҙе яҡшылап тикшергән осраҡта, аҙаҡ бөтә сығымдар ҙа ҡаплатыласаҡ, тип раҫларға була. Бер быуатҡа яҡын ваҡыт үткәс кенә башҡорт ерендә нефть барлығы тураһындағы хәбәр тағы ла тарала.
1800-сө йыл
1864—1867 йылдар. Тау инженеры Васильев ҡаҙна аҡсаһына Яр-Бишҡаҙаҡ һәм Урман-Бишҡаҙаҡ ауылдары тирәһен тикшереп сыға. 106 метр оҙонлоғонда штольнялар төҙөлә, 10-45 метр тәрәнлегендә өс шахта ҡаҙыла, 32 метр тәрәнлегендә скважина быраулана. Әммә асфальт юлаҡтары ғына табыла. Скважиналарҙы Александр Карпинский (киләсәктә СССР Фәндәр академияһының беренсе президенты) тикшерә.
1880—1881 йылдар. Тау ведомствоһы геологы В. И. Меллер беренсе тапҡыр Ишембай районының киләсәгенә геологик тикшереү үткәрә. Был ерҙәрҙә нефттең булыу мөмкинлеген ул кире ҡаға.
1890—1897 йылдар. Стәрлетамаҡ ҡалаһы башлығы А. Ф. Дубинин Түбәнге Бурансы, Көҫәпҡол ауылдары районында тәрәнлектәре 21-91 метрға еткән разведка скважиналарын быраулауҙы ойоштора. Нефть табылмай, ләкин нефть биреүсе ҡатламдың булыуы тураһында ыңғай баһа алына һәм Геология комитетына ҡаҙна иҫәбенә тәрәнгә быраулау үткәреү тураһында прошение яҙыла.
1900-се йылдар
1902 йыл. Геология комитетының өлкән геологы А. А. Краснопольский тикшеренеү үткәрелгән урынға килә, нефть юлаҡтарын ҡарай һәм Дубининдың үтенесен кире ҡаға.
1904—1905 йыл. Геологтар А. П. Иванов һәм Ф. И. Кандыкин Ишембай, Көҫәпҡол, Түбәнге Бурансы ауылдары тирәһенә килә һәм А. А. Краснопольскийҙың кире яуабынан айырмалы булған һығымта яһай. Улар Ишембай ауылы янындағы ерҙәрҙә нефть булыуын таный һәм нефттең тәрәнерәк горизонттарҙа урынлашыуы ихтимал, тип билдәләй.
1907 йыл. Китап сыға: ''Кандыкин Ф. И.'' Нижне-Буранчинское месторождение в Стерлитамакском уезде, Уфимской губернии (русский) // Записки Уральского общества любителей естествознания. — 1907. — Т. № 16.
1910-сы йыл
1911—1914 йыл. Шәхси йүнсел А. И. Срослов тәрәнлеге 20 метрҙан 90 метрға тиклем еткән скважина быраулай, тәрәнлеге 20 метрлыҡ шахта ҡаҙа, асфальт һәм ҡуйы нефть табыла.
1913 йыл. Геолог Ф. И. Кандыкин Урал тау идаралығына ҡаҙна иҫәбенә тәрәнгә быраулау эштәрен башҡарыу кәрәклеге тураһында прошение бирә. Үтенес ҡәнәғәтләндерелмәй.
Шунан һуң Өфө губернаторы Геология комитетына Түбәнге Бурансы, Ишембай, Көҫәпҡол ауылдары районына ҡаҙна иҫәбенә геологик экспедиция ойоштороу тураһында үтенес бирә. Кире яуап алына.
1916 йыл. Геология комитеты заданиеһы буйынса геолог А. Н. Замятин атап үтелгән башҡорт ауылдары урынлашҡан районға уны тикшереү өсөн килә. Ул нефть эҙләүҙең перспективалы булмауы тураһында һығымта яһай.
1918—1921 йылдар. Башҡорт Халыҡ Комиссарҙары Советы инициативаһы буйынса Ишембай ауылы янында тәрәнлектәре 57 метрға тиклем еткән булған 25 скважина быраулана, алынған тау тоҡомдарында нефть эҙе табыла.
1919 йыл, сентябрь аҙағы. Совет хөкүмәте нефть сығасаҡ районға геология партияһын ебәрә, уның базаһында Урал хәрби округы эргәһендә Ишембай эҙләнеү контораһы булдырыла.1919 йыл, 16 сентябрь. И. М. Губкин инициативаһы буйынса ВСНХ Урал — Волга буйы төбәгендә нефть эҙләүҙе киң масштабта ойоштора.
1920-се йылдар
1929 йыл, май айы. Тау бүлеге начальнигы Ф. Н. Курбатов инициативаһы буйынса Башсовнархоз Дәүләт нефть тикшеренеү институтына һәм Геология комитетына Башҡортостанда нефть эҙләүҙе ойоштороу тураһындағы үтенес менән мөрөжөғөт итә.
1929 йыл, йәй. Дәүләт нефть тикшеренеү институты БАССР-ға өс геология партияһын ебәрә, геолог А. А. Блохин етәкселегендәге партия киләсәктә Ишембай районы тип аталасаҡ төбәктә эшләй.
1930-сы йылдар
1930 йыл, июнь. БАССР хөкүмәте Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумына һәм СССР Совнаркомына киләсәктә Ишембай районы тип аталасаҡ төбәктә тәрәнгә быраулау эштәрен башлауҙы тиҙләтеү тураһындағы мәсьәлә менән мөрәжәғәт итә.
1930 йыл, 28 октябрь. СССР Хөкүмәте СССР ВСНХ-һына «1931 йылда Союзнефть пландарына БАССР-ҙағы нефть ятҡылыҡтарында тәрәнгә быраулауҙы тәьмин итеүҙе» йөкмәткән Ҡарар ҡабул итә. Нефть эҙләүселәрҙең матди-техник базаһын нығытыу буйынса саралар күрелә.
1930 йыл, көҙ. А. А. Блохин геологик тикшереүҙәрҙе йомғаҡлау буйынса тәрәнгә быраулау скважиналарын (701-704-се) урынлаштырыу өсөн дүрт урын билдәләй.
1930 йылдың көҙө — 1931 йылдың яҙы. Әзербайжандан ҡорамалдар һәм инструменттар, быраулау станоктары, электр энергияһын биреүсе станция тейәлгән 104 вагон оҙатыла, шул уҡ поезда «Азнефть» һәм «Грознефть» трестарының белгестәре һәм квалификациялы эшләре лә килә. 1930—1931 йылдар араһындағы ҡыш көнө 120 километрҙа ятҡан Раевка станцияһынан ауыр быраулау ҡорамалдары ат егелгән саналарҙа ташыла.
1931 йыл, 17 апрель. Ишембай ауылы янында тәүге скважина быраулана. Быраулау мастеры Коровниковтың бригадаһы ҡаты ҡатламды (ҡатҡан эзбиз ташын) быраулау өсөн яраҡлы булмаған «балыҡ ҡойроғо» (РХ) тип аталған ҡасауҙар ҡуллана, шуға ла проходка бик түбән (40 — 50 м/ст.-мес. Р) була.
1931 йыл, 3 июнь. 702-се скважина быраулана.
1932 йыл, 3 июнь. 703-се скважинанан тәүлегенә 320 тонна нефть биргән нефть фонтаны урғыла (быраулау мастеры Д. Лебедев).
Әҙәбиәт
Ишимбаевский нефтепромысел им. Кирова. Конференция буровиков (1936). Материалы Промысловой конференции буровиков Ишимбаевского имени Кирова нефтепромысла [Текст] : 26-28 мая 1936 г. / Под ред. гл. инж. по бурению т. А. Ф. Борзенко и старш. инж-ра Б. С. Авдеева; Трест Башнефть. — Отдел кадров. — Уфа : Башгосиздат. Сектор техн. лит-ры, 1937 [на обл.: 1936] (типо-лит. «Октябр. натиск»). — Обл., 103 с., 1 вкл. л. черт. : черт.; 22х14 см.
Ишимбаевский нефтепромысел им. Кирова. Режим бурения скважин в условиях Ишимбаевского промысла имени С. М. Кирова треста «Башнефть» [Текст]. — Уфа : [б. и.], 1939. — 80 с., 5 вкл. л. граф. : граф.; 22 см.
Куликов, П. П. По-стахановски строить вышки [Текст] / П. П. Куликов, плотник-стахановец Ишимбаевск. нефтепромысла. — Уфа : Башгосиздат. Сектор техн. лит-ры, 1937 (типо-лит. «Октябр. натиск»). — Обл., 15 с.; 22х14 см. В конце текста: «Записал Х. Кадырматов»
Первенец переработки нефти в Башкортостане : [Ишимбайс. нефтеперераб. з-д] / Э. М. Мовсумзаде, Е. М. Савин, К. Р. Телицкая. Уфа : Реактив, 1996
Повышение эффективности разработки нефтяных месторождений Республики Башкортостан : (Сб. тез. докл. науч.-практ. конф., посвящ. 70-летию башк. нефти, г. Ишимбай, 15-16 мая 2002 г.). Уфа : Башнипинефть, 2002
Телицкая, Карина Руфетдиновна. Становление и развитие промышленной переработки башкирской нефти : На примере Ишимбайского НПЗ : диссертация … кандидата технических наук : 07.00.10. Уфа,1997
Абазиндар
Абазиндар, абазин халҡы (үҙатамаһы: Аба́за, ашхаруа, ашхар, тапанта, шкаруа) — адыгей халыҡтарының бер төрө, нигеҙҙә Ҡарасай-Черкес Республикаһында йәшәйҙәр. Понтий расаһы
Башкирские Пираты
«Башкирские Пираты» (Башҡорт Пираттары) следж-хоккей клубы — Башҡортостандың Өфө ҡалаһында 2015 йылда Башҡортостандың берләштерелгән хоккей федерацияһы һәм «Салауат Юлаев» хоккей клубы ярҙамында ойошторолған следж-хоккей буйынса профессиональ команда. 2016 йылдан башлап Рәсәй чемпионатында ҡатнаша башлай.
Тарихы
2015 йылдың 23 октябрендә Өфөлә тәү тапҡыр боҙға следж-хоккейсылар сыға. Башҡортостандың баш ҡалаһында следж-хоккей клубын яһау инициаторы Алексей Канатников була. Ул үҙе лә был спорт төрө менән шөғөлләнә ине. Алексей — команданың етәксеһе һәм баш тренеры. Оҙаҡламай, Өфөләге следж-хоккей клубына «Башкирские Пираты» исеме бирелә. Командаға Башҡортостан берләштерелгән хоккей федерацияһы һәм «Салауат Юлаев» хоккей клубы ҙур ярҙам күрһәтә.
2016 йылда «пираттар» Рәсәй чемпионатында ҡатнаша башлай. 5 октябрҙә улар «Югра» командаһына ҡаршы уйын менән Рәсәй чемпионаттарында дебют яһай. Шул уйын 2:27 иҫәбе менән Ханты-Манси уйынсылары файҙаһына тамамлана. Рәсәй чемпионатының беренсе этабында «Башкирские Пираты» бөтә алты уйында ла еңелә. Команданың тәүге шайбаһын Алексей Канатников керетә. Икенсе этапта ла шул уҡ хәл ҡабатлана. Команда миҙгел һөҙөмтәләре буйынса һуңғы 7-се урынды ала.
Елена һәм Геннадий Тимченко хәйриә фонды үткәргән балалар следж-хоккейын үҫтереү проектары конкурстарында икенсе йыл рәттән Башҡортостан коллективы еңә. Еңгән аҡсалар республикала балаларҙан торған следж-хоккей клубын төҙөүгә китәсәк.
Немчинов Александр Михайлович
Биографияһы
Александр Михайлович Немчинов 1919 йылдың 15 ноябрендә Өфө губернаһының Стәрлетамаҡ өйәҙе Воскресенск ауылында тыуған.
Урыҫ. Белеме — ете класс. 1943 йылдан КПСС ағзаһы. Армияға тиклем бәйләнеш контораһында эшләгән.
Ҡыҙыл Армия сафына 1939 йылда Мәләүез район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында 1943 йылдың февраленән.
Башкирские Пираты
Тарихы
2018/2019 йылдар миҙгелендә «пираттар» Силәбе өлкәһе командаһын ике тапҡыр тар-мар итә (15:0, 12:0). Был команданың иң эре еңеүҙәре була. Шулай уҡ улар Мәскәү командаһын булиттар серияһында оталар. «Башкирские Пираты» даими миҙгелде етенсе урында тамамлай. 2019/2020 йылдар миҙгелендә «пираттар» 14 осрашыу үткәрә, ике еңеү яулай, 21 гол керетә һәм тағы ла миҙгелде етенсе урында тамамлай.
Немчинов Александр Михайлович
Биографияһы
63-сө айырым истребителдәр-танкыға ҡаршы дивизиондың орудие командиры (106-сы уҡсылар дивизияһы, 65-се армия, Үҙәк фронт) өлкән сержант А. М. Немчинов 1943 йылдың 15 октябрендә Лоев ҡасабаһы (Гомель өлкәһе) янында Днепр йылғаһын һуғышып аша сыҡҡанда батырлыҡ күрһәтә. .
Һуғыштан һуң хеҙмәтен Совет Армияһында дауам итә. 1949 йылда хәрби пехота училищеһын тамамлай. 1966 йылдан майор А. М. Немчинов — запаста.
Башкирские Пираты
Тарихы
2020 йылдың 18 мартында следж-хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһының тренеры Александр Ларионов «Башкирские Пираты» хоккей клубының баш тренеры итеп тәғәйенләнә.
Немчинов Александр Михайлович
Биографияһы
1985 йылдың 3 октябрендә Чернигов ҡалаһында вафат була. Чернигов ҡалаһының Яцев зыяратында ерләнгән.
Батырлығы
«63-сө айырым истребителдәр-танкыға ҡаршы дивизиондың орудие командиры (106-сы уҡсылар дивизияһы, 65-се армия, Үҙәк фронт) өлкән сержант Немчинов А. М. 1943 йылдың 15 октябрендә Белоруссияның Гомель өлкәһе Лоев ҡасабаһы районында беренселәрҙән булып дошман уты аҫтында Днепр йылғаһы аша һал менән орудиены сығара. Пехотаның хәрби тәртибендә эш итеп, дошмандың 2 пулемётын һәм 25-кә яҡын гитлерсыны юҡ итә. Бер нисә дошман контратакаһын кире ҡағыуҙа ҡатнаша».
СССР Юғары Советы Президиумының 1943 йылдың 30 октябрендәге указы менән немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне, шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн өлкән сержант Немчинов Александр Михайловичҡа Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 1620) тапшырылып, Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
Башкирские Пираты
Сығыш яһауҙар тарихы
Иҫкәрмәләр: У — уйындар һаны, Е — төп ваҡытта еңеүҙәр, ӨВЕ — өҫтәмә ваҡытта еңеүҙәр, БСЕ — булиттар серияһында еңеүҙәр, БСО — буллитар серияһында отолоуҙар, ӨВО — өҫтәмә ваҡытта отолоуҙар, О — төп ваҡытта отолоуҙар, ШК — керетелгән шайбалар, ҮШ — үткәргән шайбалар, ±Ш — шайбалар айырмаһы, М — мәрәйҙәр, %М — мәрәйҙәр проценты
Баш тренерҙар
«Башкирские Пираты» командаһының бөтә баш тренерҙары:
Компост
Компост (Kompost, composta, compositus — «ҡатнаш») — органик ашлама. Ул үҫемлек йәки хайуан  ҡалдыҡтарының органик тарҡалыуы һөҙөмтәһендә акилеп сыға. Компост төрлө материалдарҙың микроорганизмдар, редуценттар, детритофагтар йоғонтоһонда биодеградация процесына бирелеүе һөҙөмтәһендә килеп сыға. Компост етештереү процесы компостлау тип атала, уны ҡулланыу тупраҡ сифатын яҡшырта.
Компостлау
Компостлау — ҡаты органик ҡалдыҡтарҙың һауа ҡатнашлығы мотлаҡ булған аэроб процесс. Шуның өсөн компостлауға сеймал ғәҙәттә өйөмдәргә һәм компост бураларына, мискәләргә, махсус ҡоролмаларға урынлаштырыла.Соҡорҙарҙа кислород менән тәьмин итеү ауыр. Һауанан тыш эске биологик йылылыҡ, юғары дымлылыҡ һәм микроорганизмдар булыуы талап ителә.
Органиканы Һөҙөмтәле эшкәртеү өсөн микроорганизмдарға ошолар талап  ителә:
Ҡулланыу
Компост яҡынса тиреҫ кеүек үк дозала бөтә үҫемлектәрҙе ашлауға ҡулланыла (15-40 т/га). Компост уңдырышлылыҡ арттырыу үҙенсәлектәре буйынса тиреҫтән ҡалышмай, ә ҡайһы берҙәре  (мәҫәлән,  торф-тиҙәк һәм  фосфорит оно) уны уҙҙыра ла.
Компост өсөн сеймал
Компост әҙерләү өсөн төп материалдар:
Ставский проспекты
Ставский проспекты — Дондағы Ростовтың Тимер юл районындағы Ленгородоктың (Затемерницкий ауылы) ҙур булмаған проспекты.
Ихтилал майҙанында урынлашҡан Лендворецтан башлана, һәм 1-се Баррикада урамына тиклем һуҙыла. Башында ауышлыҡ бар һәм артабан, Профсоюз урамынан һуң, тигеҙләшә.
1902 йылғы Ростов стачкаһы етәксеһе Иван Иванович Ставский хөрмәтенә аталған.
Элекке исеме барон Коцебу Фёдор Пеллар фон Пильхау — 1904—1910 йылдарҙағы Ростов ҡала башлығы хөрмәтенә бирелгән була. Проспект Ленгородоктың төп урамы.
1997 йылға тиклем проспектта таш түшәлгән була. Һуңғараҡ уны асфальт менән алмаштыралар.
Хәрәкәт
Ихтилал майҙанынан Профсоюз урамына тиклем проспектта хәрәкәт бер яҡлы. Йүнәлеш Темерник үҙәненән өҫкә ҡарай Профсоюз урамына бара. Профсоюз урамынан һуң 1-се Баррикада урамына тиклем хәрәкәт ике яҡлы.
Органик ашламалар
Составы
Органик матдәләр хайуан һәм үҫемлек сығышлы матдәләрҙән барлыҡҡа килә, улар тарҡалғанда минераль матдәләр килтерә, был ваҡытта углерод диоксиды бүленеп сығып, үҫемлектәрҙең фотосинтезына булышлыҡ итә. Бынан тыш, органик ашлама үҫемлектәрҙең һауа һәм һыу аша туҡланыуына ыңғай тәьҫир итә, тупраҡта йәшелсә тамырҙарының туҡланыуын тәьмин иткән микроорганизмдар, бактериялар үҫешенә булышлыҡ итә, сөнки улар симбиоз булып йәшәй. Онтаҡ рәүешле органик ашламалар уңышты байтаҡҡа арттыра.
Органик ашлама төрҙәре
Органик ашламаларға инә:
Галерея
Сидераттар
Абдулла Сурағолов
Абдулла Сурағолов (Ғабдулла Сурағол улы Яугилдин; 1773—1845) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында 14-се Башҡорт атлы полкының поход старшинаһы, подпоручик.
Биографияһы
Абдулла Сурағолов (Ғабдулла Сурағол улы Яугилдин) 1773 йылда Ырымбур губернаһы Ҡарағай-Ҡыпсаҡ улусы Таһир ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы Үрге Таһир ауылында) тыуған. Төрки телендә уҡый-яҙа белгән.
1812 йылда Ватан һуғышы башланғас, Верхнеурал өйәҙендә 6-сы кантон башҡорттарынан 14-се Башҡорт атлы полкы ойошторола. Был полк составында 1812 йылдың сентябренән 1814 йылдың декабренә ҡәҙәр поход старшинаһы Абдулла Сурағолов полк командиры ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә.
1812 йылдың 8 октябрендә 14-се Башҡорт полкы Һаҡмар үҙәненән ҡуҙғала һәм Һамар ҡалаһы аша үтеп Түбәнге Новгородҡа килеп етә. 1813 йылдың ғинуарында Волынь губернаһына йүнәлә, ә шул уҡ йылдың майында Варшава герцоглығына барып етә. 1813 йылдың 26 сентябрендә полк Гисгибень ауылы, 27 сентябрҙә — Дона, 29 сентябрҙә һәм 1 октябрҙә — Плауден ауылы янындағы алыштарҙа һуғыша.
1813 йылдың октябрендә был полк шулай уҡ Лейпцигтағы «Халыҡтар һуғышы»нда ҡатнашҡан 1-се, 4-се һәм 5-се Башҡорт полктары менән бергә Дрезден гарнизонына ҡаршы һуғышҡан 2-се, 15-се һәм 18-се Башҡорт полктарына ярҙамға ебәрелә. 30 һәм 31 октябрҙәге Дрезден өсөн хәл иткес алыштарҙа бигерәк тә 14-се һәм 4-се Башҡорт полктары ҙур ҡаһарманлыҡ күрһәтә.
1813 йылдың ноябрендә 14-се Башҡорт полкы Магдебургты блокадалауҙа ҡатнаша, ә шул уҡ йылдың декабрендә Кёльн ҡалаһына барып етә.
1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 14-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә. 1814 йылдың декабрендә полк туған яғына юл тота. 1821 йылға ҡарай подпоручик званиеһын ала.
1834 һәм 1845 араһында Абдулла Сурағолов ғаиләһе менән Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе Ҡарағай-Ҡыпсаҡ улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы) Билал ауылына күсә һәм бында 1845 йылда 72 йәшендә вафат була.
Ғаиләһе
Ҡатындары — Итбикә һәм Зөләйха; улдары — Мөхәмәтәмин, Әбүбәкир, Ғүмәр, Әхмәтйән, Әхмәтшаһ; ҡыҙҙары — Гөлъямал һәм Сюрюмаш.
Калькутта университеты
Калькутта университеты (কলিকাতা বিশ্ববিদ্যালয়, англ. University of Calcutta) —  Һиндостандың иң боронғо һәм иң ҙур университеттарҙың береһе. 1857 йылдың 24 ғинуарында Калькутта ҡалаһында —  Британиялы Һиндостандың баш ҡалаһында барлыҡҡа килә. Калькутта университеты эсенә шулай уҡ төрлө колледждар инә: президентлы (1855 йылда барлыҡҡа килә), санскрита (1824 йылда барлыҡҡа килә), Бехтун исемендәге колледж (1949 йылда барлыҡҡа килә), Дэвтон колледжы (1823 йылда барлыҡҡа килә, христиан ғаиләһенән егеттәргә белем биргән), «Да Мартиньер» (1836 йылда генерал К.Мартин нигеҙ һала.), мосолман мәҙрәсә- колледжы (1781 йылда барлыҡҡа килгән) һәм  әрмән колледжы (1821 йылда әрмән байҙарының общинаһы менән ойошторолған). Шулай уҡ университетың уға бойоролған мәктәптәре бар, мәктәптәр һәм колледждар менән бергә һанаһаң, унда 200 меңдән ашыу кеше уҡый. Китапхпнаһында 1972 йылда 430 мең китап һаналған, шулай уҡ университетың үҙ обсерваторияһы булған (1875 йылда барлыҡҡа килгән).
Һиндостандың үҙендә уҡыу йорто «биш йондоҙло унивеситет» тип данлана. Калькутта университетынан дүрт Нобель лауреаты сығарылған.
Кампус
Университетҡа Калькуттала һәм ҡала эргәһендәге төрлө өлөштәрендә урынлашҡан бер нисә йорттар  ҡарай. Шулай уҡ уға бөтә Көнбайыш Бенгалияның аффилирланған колледждары ҡарай. Әммә университеттың төп компусы 0,011 км² майҙанлы территорияла  Колледж-стрит урамында урынлашкан .
Факультеттары
Университет структураһында һигеҙ факультетҡа кушылған 65 кафедра бар: ауыл хужалығы; гуманитария; сауҙа, бизнес һәм социаль тәьмин итеү идаралығы; белем, журналистика һәм китапхана эше; инженер-технология; музыка һәм һынлы сәнғәт; юридик; фәнни.
Һиндостан фәнни институты
Һиндостан фәнни институты(англ. Indian Institute of Science (IISc)) — Һиндостандың элиталы юғары фәнни - тикшеренеү һәм Бангалорала урынлашҡан уҡыу йорто, уны күбеһенсә, ғилми дәрәжәһенә эйә булаған ғалимдар биләгән.
Дөйөм мәғлүмәттәр
Һиндостан фәнни институты  1909 йылда, әле Британия Һиндостанында барлыҡҡа килгән, күренекле сәнәғәт эшмәкәре һәм меценат Джамшеджи Тата башланғысы буйынса һәм  инглиз  нобель лауреаты профессор Уильям Рамзайҙың туп-тура ҡатнашыуы менән. Беренсе һинди  директоры нобель лауреаты сэр Ч. В. Раман булды. Институтты нигеҙләуенә Дж.Н. Тата, ул бик харизмалы һәм киң күңелле кеше була, һәм Уильям Рамзайҙан башҡа, Һиндостандың башҡа күренекле шәхестәре лә ҡул һала. Мәҫәлән, Свами Вивекананда, уның менән Дж.Н. Тата Америка Ҡушылған Штаттарында сәйәхәт иткәнендә дуҫлаша, Махараджа Майсура, Шри Кришнараджа Вадияр IV һәм, ул ваҡытта  уның вәкиле булаған әсәһе, шулай уҡ Һиндостандың вице- батшаһы Курзон Лорд .Һуңғыһының ,1898 йылдың 31декабрендә  илгә килеүенән һүң тәүге мәсьәләһе булып, институтты барлыҡҡа килтереү өсөн ваҡытлыса комитет менән әҙерләнгән  проекттарҙы тикшереү һәм ҡабул итеү була. Был проект бик күп һәм ҡатмарлы йылдар ваҡытында Дж.Н. Татаның яҡын иптәше Бурджоджи Падшахтың бер өҙлөкһөҙ иғтибары аҫтында була. Уҡенескә күрә, 1904 йылда Дж.Н. Тата вафат булып кала, һәм уның идеяһы бер нисә йыл үткәс тормошҡа ашҡанын белмәй.
Ойошма
Һиндостан фәнни институтының департаменты һәм бүлектәре  2 өлөшкә бүленә —  фәнни һәм инженерлыға. Фәнни  төркөмгә алдағылар инә:
Инженер төркөмөнә бер нисә бүлек инә:
Бынан башҡа, институт составына Электрон технологиялар һәм дизайн үҙәге, Мәғарифты үҫтереү буйынса үҙәк, Яңы проекттарҙы бағыу буйынса үҙәк, Сәнәғәт һәм фәнни үҙәктәр консультациялары, Дж. Тата исемендәге мемориаль китапханаһы, Милли фәнни мәғлүмәттәр, Суперкомпьютерлы кимәл һәм белем үҫтереү үҙәге, Биоинформация үҙәге, Дигиталь мәғлүмәттәрҙе хеҙмәтләндереү  үҙәге, Үҙәк  архив.
Тургенев урамы (Дондағы Ростов)
Тургеневский урам — ҡала үҙәгендәге сауҙа урамы, Дондағы Ростовтың иң боронғо урамдарының береһе.
Тарихы
Полиция урамы тураһында үҙенең «Картинки ростовской жизни» китабында Свирский Алексей Иванович былай тип яҙа: «Элеккесә үҙенең ҡот осмалы бысрағына батҡан, элеккесә яҡындағы сиркәүҙең ҡыңғырау тауышы һәм етемдәр йортондағы балаларҙың яңғырауыҡлы тауыштары күңелле йорттарҙа һәр ваҡыт булыусыларҙың әҙәпһеҙ йырҙары менән күмелә…».
Ошо өҙөктән күренеүенсә, урам ул саҡта ниндәй хәлдә булғанын күҙ алдына килтереп була. «Яҡын сиркәү» — был, әлбиттә, собор, етемдәр йорто һәм бысраҡ.
Тәүҙә ҡала думаһы Тургенев урамы тип Сенная (хәҙер Горький урамы) урамын атай. Әммә 1896 йылда, элекке ҡарарын юҡҡа сығарып, билдәле яҙыусы исеме менән Полиция урамын атай. Гәзиттәрҙә һуңлап, бысраҡ Полиция урамына, әгәр инде уның исемен үҙгәртергә кәрәк булһа, Баҙар йәки Сауҙа урамы исеме нығыраҡ тап килер ине, ә И. С. Тургенев исемен икенсе, яҡшыраҡ урамға бирергә кәрәк ине, тип яҙҙы. Ләкин дума быға иғтибар итмәй. Исемен үҙгәртеү бында бер нәмәне лә үҙгәртмәй. Иҫке баҙар янындағы урам шул уҡ сауҙаға хас булып ҡала. Бында күп складтар, барлыҡ милләт сауҙагәрҙәренә ҡараған бәләкәй магазин һәм ваҡ-төйәк кибеттәр урынлашҡан була. Сәнәғәт учреждениеләренән (Почта тыҡрығы, хәҙер Островский тыҡрығы эргәһендә) берәү генә: 1889 йылда төҙөлгән Г. И. Чмелевтың һеркә заводы була. Ул, егерме йыл үткәс, һеркә етештереүҙе 40 мең биҙрәгә тиклем еткерә. Ул етештергән һеркә Нахичевань Ростовҡа, Дон өлкәһенә һәм бөтә Төньяҡ Кавказға, шулай уҡ Екатеринослав губернаһына китә. 1914 йылғы белешмәлә урындағы «иҫтәлекле урындар» билдәләнгән: Николаев тыҡрығы мөйөшөндә (хәҙер Семашко проспекты) округ земствоһы, Ҡазан тыҡрығында (Гәзит) хор синагогаһы урынлашҡан булған.
Бәҙретдинов Ратмир Сәрүәр улы
Бәҙретдинов Ратмир Сәрүәр улы (15 ноябрь 1931 йыл — 30 октябрь 2020 йыл) — бейеүсе, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1977). Бәҙретдинов Йәғәфәр Зәйнәғетдин улының туғаны.
Биографияһы
Ратмир Сәрүәр улы Бәҙретдинов 1931 йылдың 15 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Дыуан-Мәсетле районы (хәҙерге Мәсетле районы) Ҡотош ауылында тыуған. Бәләкәйҙән хисле, халыҡ йырҙарына һәм бейеүҙәренә ғашиҡ була. Үҫмер йылдарында уҡ башҡорт бейеүҙәрен оҫта башҡарыусы булып таныла.
1952 йылда Башҡорт театр-сәнғәт училищеһын тамамлағандан һуң, хеҙмәт юлын Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамблендә солист булып башлай. 1973 йылда ансамблдең директоры итеп тәғәйенләнә. 1980 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтының проректоры булып эшләй. 1986—2001 йылдарҙа — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрының директор урынбаҫары һәм төп администраторы.
Ратмир Сәрүәр улы Бәҙретдинов 2020 йылдың 30 октябрендә Өфө ҡалаһында вафат булды, ул пневмония менән сирләп дауаханала ятҡан
Ижады
Хисбулла Зөбәйҙуллин, Мөхәмәт Иҙрисов, Әнүәр Фәхретдинов, Закир Исмәғилев һәм башҡа арҙаҡлы бейеүселәр менән эшләү уға оло мәктәп була. 1955 йылда Варшавала үткән V Бөтә донъя йәштәр һәм студенттарҙың фестивалендә Ратмир Бәҙретдинов сәхнәләш партнерҙары Зилара Әйүпова һәм Фәрит Кәримов менән берлектә тамашасыны һәләте менән таң ҡалдыра. Ф. Ғәскәров исемендәге ансамбль составында ул Польшала, Вьетнамда, Монголияла, Һиндостанда, Францияла, Испанияла — барлығы 40-тан ашыу илдә уңышлы сығыш яһай.
Ратмир Бәҙретдинов башҡарған «Еңел баҫ!», «Йәш йөрәктәр», «Тау бөркөтө», «Өс туған», «Әпипә», «таулы марийҙар бейеүе» юғары башҡарыу оҫталығы өлгөһө булып тора.
2007 йылдан «Байыҡ» телепроектының алыштырғыһыҙ жюри рәйесе булды.
Гордеев Александр Семёнович
Гордеев Александр Семёнович (10 декабрь 1903 йыл — 16 октябрь 1975 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, танкыға ҡаршы ҡорал тоҫҡаусы ярҙамсыһы, гвардия старшинаһы. Еңеү парадында ҡатнашыусы. СССР-ҙың 2‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Советтар Союзы Геройы (1944).
Биографияһы
Александр Семёнович Гордеев 1903 йылдың 10 декабрендә Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Әнйәк ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Башланғыс белем ала, йөк ташыусы булып эшләй. 1941 йылда Гордеев Тажик ССР-ының Сталинабад районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһына хеҙмәткә саҡырыла. 1942 йылдың көҙөнән Бөйөк Ватан һуғышында. Сталинград һуғышында, Дон өсөн һуғышта ҡатнаша. 1943 йылдың сентябренә гвардия ҡыҙылармеец Александр Гордеев Үҙәк фронттың 61-се армия 7-се гвардия кавалерия корпусы 7-се гвардия кавалерия истребитель-танкыға ҡаршы дивизионында танкыға ҡаршы мылтыҡ тоҫҡаусы ярҙамсыһы була. Днепр өсөн һуғыш ваҡытында батырлыҡ күрһәтә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарындағы указы менән, «командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм немец илбаҫарҙары менән һуғышта ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ күрһәткәне өсөн», гвардия ҡыҙылармеец Александр Гордеев «Советтар Союзы Геройы» тигән юғары исемгә лайыҡ була, уға Ленин ордены һәм 3003-се «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла.
Еңеү Парадында ҡатнаша, Ҡыҙыл майҙан буйлап 7-се гвардия кавалерия корпусы байрағын тотоп үтә. Һуғыш тамамланғандан һуң демобилизациялана. Дүшәмбелә тимер юл вокзалы начальнигы урынбаҫары булып эшләй, артабан поезд начальнигы. 1975 йылдың 27 октябрендә вафат була, Дүшәмбе ҡалаһында ерләнә.
Булатов Анатолий Павлович
Биографияһы
Анатолий Павлович Булатов 1939 йылдың 14 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Дыуан районы Ләмәҙ ауыл Советының Ләмәҙ ауылында тыуған.
Дыуан районының Ярославка мәктәбендә урта белем ала.
1963 йылда Ҡурған ауыл хужалығы институтының зооинженерия факультетын тамамлай.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген Ҡурған өлкәһе Белозерский районы Менщиковский (хәҙер Түбәнге Тобол) ауыл Советының «Маяк» колхозында баш зоотехник булып башлай. 1965 йылда Ҡурған ауыл хужалығы институтына аспирант итеп ҡабул ителә. 1969 йылда «К использованию сенажа и силоса из проявленной люцерны в рационе дойных коров» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1971 йылдан алып 1980 йылға тиклем Төмән ауыл хужалығы институтының ауыл хужалығы малдарын ашатыу һәм үрсетеү кафедраһы мөдире булып эшләй. 1972 йылда «доцент» ғилми исеме бирелә.
Вәлиев Фәйзи Ислам улы
Вәлиев Фәйзи Ислам улы (1892 — 29 ноябрь 1941) — партия һәм хужалыҡ хеҙмәткәре, шағир һәм яҙыусы. Беренсе бөтә донъя һәм Граждандар һуғышында ҡатнашыусы.
Булатов Анатолий Павлович
Биографияһы
1981—1988 йылдарҙа Булатов физиология, биохимия һәм ауыл хужалығы малдары туҡланыуы Бөтә Союз ғилми-тикшеренеү институтының һыйыр ите етештереүҙең физиологик-биохимик нигеҙҙәре Ҡурған бүлеге мөдире. 1986 йылдың октябрь айында докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, 1987 йылдың майында уға «биология фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһе бирелә.
Вәлиев Фәйзи Ислам улы
Биография
Фәйзрахман Ислам упы Вәлиев 1892 йылда Өфө губернаһының Өфө өйәҙе Шәрип ауылында (Башҡортостандың Кушнаренко районы) тыуған.
Булатов Анатолий Павлович
Биографияһы
1988—2013 йылдарҙа Т. С. Мальцев исемендәге Ҡурған дәүләт ауыл хужалығы академияһының ауыл хужалығы малдарын туҡландырыу кафедраһы мөдире һәм физиология, биохимия һәм ауыл хужалығы малдары туҡланыуы буйынса проблемалы лабораторияның фәнни етәксеһе. 1989 йылда «профессор» ғилми исеме бирелә.
Вәлиев Фәйзи Ислам улы
Биография
1906 йылда Өфөләге «Ғәлиә» мәҙрәсәһенә уҡырға инә. Уҡыуын 1912 йылда тамамлай. Беренсе бөтә донъя һәм Граждандар һуғышында ҡатнаша.
Булатов Анатолий Павлович
Биографияһы
Ҡурған өлкәһенең Кетовский районы Лесниково ауылы Ҡурған дәүләт ауыл хужалығы академияһы ҡасабаһында йәшәй.
Вәлиев Фәйзи Ислам улы
Биография
1941 йылдың 29 ноябрендә Өфөлә вафат була.
Булатов Анатолий Павлович
Фәнни эшмәкәрлеге
Булатов ауыл хужалығы малдарын туҡландырыу һәм мал аҙығы технологиялары өлкәһендә белгес була. Ул аҙыҡтың энергетик, протеинлы, минераль һәм витаминға туҡлыҡлылығын өйрәнә. Урал аръяғы шарттарында төрлө мал аҙығы культураларынан сенаж етештереүҙең технологияларын эшләй. Урал аръяғы аҙыҡ ресурстарынан рациондарҙың туҡлыҡлылыҡ ҡиммәттәре билдәләнә һәм мал аҙығы рецептары әҙерләнә.
Төмән, Омск, Ҡурған ауыл хужалығы институттарында бер нисә тапҡыр дәүләт имтихан комиссияһы рәйесе итеп тәғәйенләнә. Себер фәнни-тикшеренеү малсылыҡ институты ҡарамағындағы Рәсәй Ауыл хужалығы фәндәре академияһының Себер бүлексәһендә «фән докторы» ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеүсе диссертацияларҙы яҡлау буйынса махсуслаштырылған совет ағзаһы һәм Омск аграр университетының диссертация советы ағзаһы.
Вәлиев Фәйзи Ислам улы
Ижады
«Башҡорт энциклопедияһы» был әҫәрҙәрҙе башҡорт лирика прозаһында иң яҡшы әҫәрҙәр исемлегенә индерә.
1920 йылда «Большевик Сәләй» хикәйһен, «Анкара юлында» тигән юлъяҙмаһын баҫтыра. 1916 йылда тәүгеләрҙән булып Ек-Мәргән башҡорт эпосын Ҡазанда татар телендә «Аң» журналында баҫтыра.
Булатов Анатолий Павлович
Ғилми хеҙмәттәре
250-нән ашыу фәнни һәм фәнни-методик хеҙмәттәр батырып сығара, шул иҫәптән Рәсәй Федерацияһы ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министрлығының уҡыу-методик берекмәһе грифы менән 7 уҡыу әсбабы, 12 китап, 16 уҡытыу-методик хеҙмәттәр, 13 тәҡдимдәр.
Ғаиләһе
Ҡатыны Галина Николаевна — бухгалтер, ҡыҙҙары Ольга һәм Юлия — хеҙмәткәрҙәр.
Нестеров Дмитрий Леонтьевич
Нестеров Дмитрий Леонтьевич  (5 ноябрь 1899 йыл — 1 ғинуар 1986 йыл) — ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 1935—1959 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Дәүләкән машина-трактор станцияһының өлкән агрономы. СССР-ҙың дүртенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1954—1958). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).
Биографияһы
Дмитрий Леонтьевич Нестеров 1899 йылдың 5 ноябрендә һамар өлкәһенең Оло Раковка ауылында тыуған.
Юғары белемле, 1932 йылда Краснодар ҡалаһында Кубань ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
1919 йылда Һамар өйәҙе идаралығында агроном булып хеҙмәт юлын башлай. 1925—1927 йылдарҙа Волга буйы хәрби округының «Грань» совхозында техник етәксе, 1927—1930 йылдарҙа — Ҡаҙаҡ ССР-ының Урал өлкәһе Троицк, Чудин район хеҙмәтсәндәр депутаттары советы башҡарма комитеты агрономы, 1932—1933 йылдарҙа. — Һамар өлкәһе Денискин МТС-ында өлкән агроном булып эшләй. 1934—1935 йылдарҙа — Саҡмағош районы Имәнлекүл МТС-ында өлкән агроном, 1935 йылда — Башҡорт АССР-ы Дәүләкән МТС-ында өлкән агроном.
1947 йылда Дәүләкән районының артта ҡалыусы «Тау хеҙмәте» ауыл хужалығы артеле 150 майҙан гектарҙың һәр гектарынан 14 центнер арыш ала һәм һуңғы йылдар өсөн бойҙайҙы тулайым йыйыу буйынса иң ҙур уңышҡа өлгәшә. Өлкән агроном булып Д. Л. Нестеров эшләгән машина-трактор станцияһы 154 мең һум — йомшаҡ һөрөлгөн ерҙең һәр гектарына 2 һум 48 тин аҡса һаҡлап ҡала. Уртаса бер тракторға 5000 бот иген әйберләтә түләү алына. Трактор бригадалары 1000 килограмм яғыулыҡ экономиялай.
1947 йылда хеҙмәтләндергән колхоздарҙа 610 гектар майҙанда һәр гектарынан 21,53 центнер арыш алыуҙа сағылған дәүләт алдындағы ҡаҙаныштары өсөн, СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың 2 апрелендәге указы менән Д. Л. Нестеровҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1959 йылға хаҡлы ялға киткәнгә тиклем Дәүләкән МТС-ында өлкән агроном булып эшләй.
СССР-ҙың дүртенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1954—1958).
Нестеров Дмитрий Леонтьевич 1986 йылдың ғинуарында вафат була.
Яр буйы урамы (Дондағы Ростов)
Яр буйы урамы — Дондағы Ростовтың үҙәк өлөшөндә һәм Нахичевань өлөшөндә ятҡан урам. Хәҙерге күренештә урам, Дондың уң яҡ ярының яр буйын һәм ҡаланың күпләп төҙөлгән беренсе һыҙығын айырып тора. Башта ул Яр буйы менән бер бөтөн була һәм шул исемде йөрөтә. Сиверс проспектынан башлана һәм Дон буйлап Кизетеринка йырынына тиклем һуҙыла, урам Богатян төшөү юлынан Державин тыҡрығына тиклемге участкала ғына өҙөлә.
Тарихы
Яр буйы урамы теплоходтар, караптар йөрөү миҙгелендә һәр ваҡыт Дондағы Ростовтың иң йәнле урамдарының береһе була, склад һәм амбар келәттәре төҙөлә. Көньяҡ-Көнсығыш тимер юлының тауар тармағы төҙөлгәндән һуң, әүҙемлеге тағы ла арта. Беренсе донъя һуғышы башланыр алдынан, 1897 йылда башланған яр буйы урамын төҙөкләндереү эше тамамлана. Темерник тамағынан Богатян төшөү юлына тиклемге терәлеп ятҡан участкаларҙың өҫтө түшәлә. Совет осоронда урамды төҙөкләндереү үткәрелә. 1949 йылда беренсе участка — Темерник тамағынан Соколов проспектына тиклем, сирек быуат үткәс — "Ҡыҙыл Дон"заводына тиклемге участка төҙөкләндерелә.
Хәҙерге торошо
Яр буйы урамының Сиверс проспектынан Богатян төшөү юлына тиклемге участкаһы Дондағы Ростовтың иң матур урамдарының береһе, Дон яғынан ҡаланың йөҙө булып тора. Урам буйлап бер нисә һәйкәл, матур йорттар, төҙөк яр буйы һәм федераль әһәмиәттәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары исемлегенә ингән Парамонов складтары урынлашҡан. 2011 йылда, элек урам составына ингән яр буйының Сиверс проспектынан Богатян төшөү юлына тиклемге участкаһы, парк зонаһы юридик статусын ала. Әлеге мәлдә Державин тыҡрығынан Кизетиринка йырынына тиклемге участка бер ниндәй ҙә практик әһәмиәткә эйә түгел. Әммә, урамдың Богатян төшөү юлынан көнсығыш йүнәлештә 13-сө һыҙыҡҡа тиклемге дауамын проектлау иғлан ителгән. Хәрәкәт өсөн дүрт һыҙатлы юл, 20-40 метрлыҡ таяуҙарҙа 310- метрлыҡ эстакада, шулай уҡ транспорт маршруы тамамланышы түңәрәге буласаҡ. Яр буйы урамын һәм Донға терәлеп торған яр буйын дауам итеү, буласаҡ Театр төшөү юлын һәм Йәшел утрауға күсеүҙе планлаштырыу менән бәйле, киләсәктә күпер төҙөү планлаштырыла. Урамдың әлеге ваҡытта йылға порты урынлашҡан ошо тоташтырыу участкаһы биләмәһен, ҡунаҡханалар, ял итеү урындары һәм офис биналары урынлаштырылған ижтимағи-эшлекле зона итеп үҫтереү планлаштырыла.
Никифоров Алексей Фёдорович
Никифоров Алексей Фёдорович (17 март 1915 йыл — 21 март 1977 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының отделение командиры, гвардия өлкән сержанты. Советтар Союзы Геройы (1944).
Биографияһы
Алексей Фёдорович Никифоров 1915 йылдың 17 мартында Өфө өйәҙенең Өфө өйәҙенең Яковлевка ауылында тыуған. Колхозда, һуңынан Благовар район эске эштәр хәрби комиссариаты бүлексәһендә эшләгән.
1936—1938 йылдарҙа Ҡыҙыл Армияла һәм 1942 йылдың март айынан сапер взводы отделениеһы командиры (58-се гвардия кавалерия полкы, 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы, 7-се гвардия кавалерия корпусы, 1-се Белоруссия фронты).
Днепр йылғаһын һуғышып аша сыҡҡанда күрһәткән батырлығы өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарындағы указы менән Никифоров Алексей Федоровичҡа Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 3015) тапшырылып, Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
1943 йылдан КПСС ағзаһы.
Хәтер
Геройҙың исеме Башҡортостан Республикаһының Милли музейында (Өфө ҡалаһы, Совет урамы, 14) һәм 112-се (16-сы гвардия) Башҡорт кавалерия дивизияһы музейында (Өфө ҡалаһы, Левитан урамы, 27) урынлашҡан мемориал таҡталарҙа 112-се Башҡорт (16-сы Чернигов гвардия) кавалерия дивизияһының 78 Советтар Союзы Геройҙары исемдәре менән бергә уйып яҙылған.
Евразия берлеге
Евразия берлеге (Евразийский союз, ЕАС; Еўразійскі саюз, Еуразиялық одақ) —  элекке совет дәүләттәренән торған берҙәм сәйәси, иҡтисади, хәрби, таможня, гуманитар һәм мәҙәни даирәле конфедератив берләшмә проекты өсөн ҡаралған атама. Ваҡытлы матбуғатта йыш ҡына «Евразия берлеге» терминын  Евразия иҡтисади берлеге  (Евразийский экономический союз, ЕАЭС) менән бутайҙар.
2013 йылда Белоруссия менән  Ҡаҙағстандың сәйәси лидерҙары   Евразия берлеген ойошторорға йыйынмауҙары һәм милли суверенитеттарҙы һаҡлау маҡсатында иҡтисади интеграцияны ғына яҡлауҙары тураһында белдерә.
Терминдың тарихы
СССР тарҡалғандан һуң  XX быуат  аҙағы — XXI быуат  башында элекке совет республикаларының йәмәғәтселеге һәм ҡайһы бер сәйәсмәндәре араһында элекке совет биләмәһендә тығыҙ  интеграция булдырыу идеяһы тарала. Уны айырыуса яҡлаусылар араһында Ҡаҙағстан президенты Нурсолтан  Назарбаевты, Рәсәй президенты Владимир  Путинды, фәйләсүфтәр һәм сәйәсмәндәр  Александр Дугинды , Александр  Панаринды, ҡырғыҙ яҙыусыһы  Сыңғыҙ Айытматовты  атайҙар.
Евразия берлегенең кәрәклеге тураһында әле 1920-се — 1930-сы йылдарҙа уҡ классик евразиясылар  Н. С. Трубецкой, П. Н. Савицкий һәм Г. В. Вернадский яҙған була. Улар  Советтар Союзын яйлап Евразия берләшмәһенә әүерелдереүҙе,  коммунистик идеологияны евразия идеологияһына әйләндереүҙе күҙҙә тота.
Европа менән  Азия Совет Республикалары Берлегенең — Европа-Азия Берлегенең ентекле проекты  СССР тарҡалмаҫ элек академик А. Д. Сахаров тарафынан тәҡдим ителә.
СССР тарҡалғанда ҡаралған конфедератив Суверен Дәүләттәр Союзын ойоштороу проекты тормошҡа ашырылмай,  СССР урынына бер-береһе менән насар ғына бәйләнгән  Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе (БДБ) халыҡ-ара (дәүләт-ара) берекмәһе хасил була.