cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Луис Альберто Спинетта
Banda Spinetta, Almendra и Spinetta Jade
Тенниссы Гильермо Вилас ярҙамында Луис Альберто Спинетта 1979 йылда АҠШ-ҡа күсеп китә, унда Америка музыканттары менән бергә инглиз телендә берҙән-бер Only Love Can Sustain альбомын яҙҙыра. Диск коммерция характерында була һәм уның стиленә тап килмәй. Шул уҡ йылда Almendra төркөмө ҡабаттан берләшә һәм El Valle Interior (1980) яңы студия дискын яҙҙырып, ике яҡлы Almendra en Obras (1980) концерт альбомын сығара. Ошо уҡ ваҡытта параллель рәүештә 1980 йылда Спинетта клавишсылар Диего Рапопорт һәм Хуан дель Баррио, басист Бето Сатраньи һәм һуҡмасы Эктор «Помо» Лоренсо менән Spinetta Jade исемле яңы төркөм булдыра. Уның дебюты 1980 йылдың 3 майында Obras Sanitarias стадионында үтә. Сентябрҙә Spinetta Jade Чарли Гарсия төркөмө менән (Serú Girán) бергәләп концерт бирәләр, әлеге концертты журналистар йыл ваҡиғаһы тип атайҙар. Spinetta Jade дүрт студия альбомын яҙҙыра: Alma de diamante (1980), Los niños que escriben en el cielo (1981), Bajo Belgrano (1983) һәм Madre en años luz (1984), джаз стиле синтипопҡа тиклем яйлап үҙгәртелә бара. 1985 йылда төркөм тарҡала.
Алтей үләне
Шифаһы
Алтей үләненең япрағы һәм сәскәһенән әҙерләнгән төнәтмә, нигеҙҙә, ауыҙ эсен сайҡатыу өсөн дә ҡулланыла. Төнәтмәне әҙерләү: 1 аш ҡалағы кипкән дарыу үләнен 1 стакан ҡайнар һыуға һалып, өҫтө ябыҡ килеш йылы урында 1 сәғәт тоторға кәрәк.
Луис Альберто Спинетта
Banda Spinetta, Almendra и Spinetta Jade
Ошо уҡ ваҡытта Спинетта ике соло альбомын сығара: Kamikaze (1982) һәм Mondo di cromo (1983)..
1980 йылдарҙағы яңғыҙ сығыштары
1986 йылда Спинеттаның Privé соло альбомы сыға, унда шулай уҡ Чарли Гарсия һәм Леон Хьеко менән берлектә яҙҙырылған йырҙар ҙа инә. Шул уҡ йылда һатыуға Луис Альберто Спинеттның һәм Фито Паэсаның берлектәге La la la исеме аҫтында дискы сыға, уны тамашасылар һәм тәнҡитселәр бик яҡшы ҡабул итәләр. 1988 йылда музыкант Téster de violencia яңы альбомын яҙҙыра, әлеге альбом үҙ заманаһы өсөн иң яҡшы концептуаль һәм Clarín гәзите версияһы буйынса иң яҡшы йыл альбомы итеп таныла. 1989 йылда Спинеттаның Don Lucero исемле яңы дискы донъя күрә, ул да йыл дискы тип таныла. ,1990 йылда йырсының тәүге концерт альбомы сыға (Exactas), ул билдәле Аргентина музыканттары ҡатнашлығында Буэнос-Айрес университетында яҙҙырыла.
Артабанғы альбомы (Pelusón of milk, 1991) тағы ла Аргентинала йылдың иң яҡшы альбомы тип таныла.
Spinetta y los Socios del Desierto
1994 йылда Спинетта «Һоро ялҡын» фильмына саундрек яҙҙыра, шунан уҡ яңы Spinetta y los Socios del Desierto проекты өҫтөндә эшләй башлай, уға шулай уҡ Даниэль Вирц (һуҡма) һәм Марсело Торрес (бас ҡушылалар. Төркөм Аргентина буйлап турне үткәрә, һуңғы концерттары Опера театрында уҙғарыла, ул йылдың иң яҡшы шоуы тип таныла.
1996 йылдың мартында Спинетта бушлай концерт бирә.
1997 йылда оҙаҡ бәхәстәрҙән һуң ике яҡлы Spinetta y los Socios del Desierto донъя күрә, унда элек тере тауыш менән башҡарылған йырҙар индерелә. Диск тиҙ арала Аргентина чартарында киң популярлыҡ яулай. Шул уҡ йылда Спинетта MTV Unplugged программаһында ҡатнаша.
Шулай уҡ был төркөм менән бергә Спинетта San Cristoforo (1998) концерт һәм Los ojos (1999) студия альбомдарын яҙҙыра.
2000 йылдарҙағы яңғыҙ сығыштары
2009 йылдың 23 октябрендә йырсы Чарли Гарсия концертында ҡатнаша (Spinetta / García уртаҡ проекты сиктәрендә).
н 2009 йылдың 4 декабрендә Буэнос-Айрестағы Велес Сарсфилд стадионында ҙур концерт бирә, ул биш сәғәт ярым дауамында бара. Концертта Спинетт ҡырҡ йыллыҡ карьераһында хеҙмәттәшлек иткән бөтә коллективтар һәм башҡарыусылар менән бергә сығыш яһай. 2010 йылдың 4 декабрендә концерт DVD-ла сыға.
Ауырыуы һәм вафаты
2011 йылдың уртаһында Спинеттала үпкә рагы табыла, ошо ауырыу арҡаһында музыкант2012 йылдың 8 февралендә вафат була.
Сир-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Фрунзе (Борай районы)
Фрунзе (Фрунзе) — Башҡортостандың Борай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 28 кеше. Почта индексы — 452967, ОКАТО коды — 80218825008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Батталов Мөхтәр Ғәйнулла улы
Мөхтәр Ғәйнулла улы Батталов (1922—?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡурайсы.
Биографияһы
Батталов Мөхтәр Ғәйнулла улы 1922 йылда Башҡортостан АССР-ы Йылайыр кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы ) Әхмәр ауылында тыуған.
7 синыф белем алғас һатыусы булып эшләй.
1939 йылда Баймаҡ тау техникумына уҡырға инә.
Ривица (Молога ҡушылдығы)
Ривица  — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молога йылғаһының һул ярына тамағынан 290 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Батталов Мөхтәр Ғәйнулла улы
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас үҙе теләп һуғышҡа китә. Десантсылар дивизияһында хеҙмәт итә. 1941 йылдың декабрендә Мәскәүҙе обороналауҙа ҡатнаша.
Ривица (Молога ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Батталов Мөхтәр Ғәйнулла улы
Биографияһы
1942—1943 йылдарҙа Ленинград блокадаһын өҙөүҙә ҡатнаша. Ул яуҙа 13 фашисты юҡ итә."Батырлыҡ өсөн"миҙалы менән бүләкләнә.
Артабан Волхов, Смоленск, Белоруссия фронттарында һуғыша, Минск ҡалаһын азат иткәндә өсөнсө тапҡыр яралана. 1944 йылда Кенигсберг ҡалаһын азат итеүҙә ҡатнаша. 1945 йылда Японияға ҡаршы һуғышҡа китә.
1946 йылда тыуған ауылына ҡайта. Тәнендә 15 яраһы ла була. Ҡатыны Ҡунаҡбикә апай менән алты бала тәрбиәләй. Моҡас ауыл Советы рәйесе, колхозда бригадир, сельпо рәйесе, тәьминәт агенты булып эшләй. Ҡурайҙа оҫта уйнап, мәктәптә балаларға ҡурай серҙәрен өйрәткән.
Базега
Базега — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шола йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Антрава
Антрава — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туртас йылғаһының уң ярына тамағынан 138 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Саредаяга
Саредаяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нерута йылғаһының һул ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Алтын тамыр
Алтын тамыр, родиола(Родио́ла ро́зовая, Rhodíola rósea) — күп йыллыҡ үлән үҫемлек. Бейеклеге 24-50 см тирәһе, июнь-август айҙарында ваҡ һары сәскә ата, июль-сентябрҙә орлоғо өлгөрә.
Алтын тамыр ташлы ерҙәрҙә, таулы ҡаяларҙа, тау йылғаларының ҡояш төшмәгән ярында үҫә. Башҡортостанда Ирәмәл, Ирәндек, Янғантау түбәләрендә һирәкләп осратырға мөмкин.
Үҫемлек «Ҡыҙыл китап»ҡа индерелгән, һаҡсыл файҙаланыу талап ителә.
Скуба (Берсуата ҡушылдығы)
Скуба — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Берсуат йылғаһының һул ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Увелька йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Майна Туду
Maйна Туду (11 март 1985) — һинд яҙыусыһы, үҙенең туған сантали телендә яҙа. Одиша штатынан.
Мансуров Павел Дмитриевич
Мансуров Павел Дмитриевич (1726—1801 ) — генерал-поручик, Пугачев ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнашҡан етәкселәрҙең береһе; сенатор, мөхбир йәшерен советник.
Биографияһы
1773 йылдың ноябрендә Хәрби коллегияһы указы буйынса П. Д. Мансуров һәм генерал-майор П. М. Голицын генерал-аншеф А. И. Бибиков етәкселегендә Пугачев ихтилалын баҫтырыу өсөн ебәрелә. Мансуров етәкләгән бригада Пугачев атаманы И. Ф. Араповты Алексеевск тирәһендәге алыштарҙа һәм Быҙаулыҡ ҡәлғәһе янында ҡыйрата, артабан Сорочинскиҙа Ҡаҙандан килә ятҡан генерал Голицын корпусы менән ҡушыла.
Голицын менән Мансуров 1774 йылдың 22 мартында Пугачев отрядтарын — Татищев ҡәлғәһе янындағы алышта, һуңынан |Һаҡмар (Ырымбур өлкәһе)|Һаҡмар ҡаласығы эргәһендә еңәләр. Бынан һуң Изюм гусар полкы һәм Яйыҡ старшинаһы М. И. Бородиндың казак отряды менән көсәйтелгән Мансуровтың бригадаһы Яйыҡ ҡаласығына һөжүм башлай. Апрелдең беренсе көндәрендә Мансуров Нижнеозерный һәм Рассыпной ҡәлғәләрен, Илецк ҡаласығын яулап ала. 12 апрелдә Иртецк форпосында — баш күтәреүсе казактарҙы, өс көндән — Быковка йылғаһы янында атамандар А.Овчинников, А. П. Перфильев һәм К. И. Дехтяревтарҙы тар-мар итәләр.
Бригада Яйыҡ ҡаласығына 16 апрелдә бәреп инә, Михайло- Архангел соборының ҡала ҡәлғәһен ҡамауҙан азат итә, быға тиклем ҡәлғә 1773 йылыдң 30 декабренән пугачевсылар ҡулында була. Май-июлдә Мансуров Оло Үҙән, Кесе Үҙән һәм Ырғыҙ йылғалары янында Толкачев, Дербетев, Речкин, Фофанов атамандарҙы ҡыйрата, август-сентябрҙә Волга менән Яйыҡ араһында казактарҙың аҙаҡҡы отрядтарын тар-мар итә, бынан һуң Пугачев та тотола. Мансуров боланы баҫтырғаны өсөн 40 мең дисәтинә ер бүләккә ала һәм Изге Анна орденына лайыҡ була (1774).
Екатерина Икенсенең 1777 йылдың 28 июнендәге указына ярашлы генерал-поручик итеп үрләтелә. Батшалыҡҡа күрһәткән хеҙмәттәре өсөн Көньяҡ Уралда 20 мең дисәтинә ер менән бүләкләнә, һуңынан шунда Мансуров Калуга губернаһының Медынск һәм Масальск өйәҙҙәренән 300 крәҫтиәнен күсерә. Әлеге буш ерҙәрҙә бер нисә ауыл төҙөй, улар араһында Спасский (Мансуров) һәм Александровка (Бурунча). 1778—1781 йылдарҙа Псков наместниклығын етәкләй, 1781 йылдың 28 июнендә 2-се департамент сенаторы вазифаһына тәғәйенләнә, ә 1781 йылдан сенатор вазифаһында хеҙмәт итә. Император Павел I уны 1798 йылда отставкаға ебәрә.
Ҡыҙҙарынан башҡа улы була. Ырымбур тыуған яҡты өйнеүселәрҙең мәғлүмәттәренән — Мансуровтың улы Александр менән XIX быуат башында П. Д. Мансуровтың бөтә Ырымбур имениеларына, шул иҫәптән Бурунча ауылына хужа булған генерал-лейтенант Александр Павлович Мансуров — бер үк кеше.
Фриц Эрпенбек
Фриц Э́рпенбек (Fritz Erpenbeck; 6 апрель 1897 йыл; Майнц — 7 ғинуар 1975 йыл, (Берлин) — немец (алман) яҙыусыһы, публицист һәм актёр.
Биографияһы
Эрпенбек Оснабрютта слесарлыҡҡа уҡып, актёрлыҡ оҫталығына дәрестәр ала. Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша. 1920 йылдан Берлинда Лессинг Театрында һәм Эрвин Пискаторҙа сәхнәлә сығыш яһай башлай, шулай уҡ режиссёр һәм драматург булараҡ көсөн һынап ҡарай. 1928 йылда яҙыусы Һедда Циннерға өйләнә
1927 йылда Германия Коммунистар партияһына инә. 1929 йылдан журналистика менән шөғөлләнә башлай. 1931—1933 йылдарҙа «Ҡыҙыл борос» (Roter Pfeffer) журналын баш мөхәррире вазифаһын биләй. .
1933 йылда Прагаға күсенә, ә 1935 йылда ҡатыны менән СССР-ға килә, унда бер нисә баҫманың мөхәррире булып эшләй. 1936 йылда «Көрәшселәр (Борцы)» фильмында эпизодик ролдә уйнай. «Ирекле Германия» Милли комитетына инә, «Ирекле Германия» радиостанцияһының баш мөхәррире була. Ульбрихт төркөмөндә ҡатнаша.
1941 йылдың октябренән 1943 йылға тиклем ҡатыны Һедда менән Өфөлә эвакуацияла була. Ошонда киләсәктә билдәле физик, философ һәм яҙыусы булып китәсәк улдары Йон (John Erpenbeck) донъяға килә. Йон — билдәле яҙыусы һәм режиссёр Дженни Эрпенбектың атаһы.
Урта Тогызак
Средний Тогызак (Средний Тогузак) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тогызак йылғаһының һул ярына тамағынан 169 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Увелька йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡәбил менән Һәбил
Ҡәбил менән Һәбил (قابيل وهابيل — Ҡәбил үә Һәбил) — Әҙәм менән Һауаның улдары. Библиялағы Каин һәм Авель менән тиңләштерелә. Аллаһы Тәғәлә икеһенә лә ҡорбан килтерергә ҡушҡан һәм Һәбилдең генә ҡорбанын ҡабул иткән. Көнләшеүҙән Ҡәбил ҡустыһы Һәбилде үлтергән һәм кешелек тарихында беренсе кеше үлтереүсе булып танылған. Һәбилде үлтереү тарихы Ҡөрьәндә бәйән ителә, әммә унда туғандарҙың исеме күрһәтелмәгән.
Ҡөрьән бәйәне
Әҙәмдең ике улы ҡорбан килтереүе тарихы Ҡөрьәндең Әл-Мәида сүрәһендә бәйән ителә.
Төп нөсхә:
Ҡөрьән Әҙәмдең улдары ҡорбан килтереүе һәм бер балаһының ғына ҡорбаны ҡабул ителеүен хикәйәләй. Бынан һуң Ҡәбил ҡустыһына үлтереү менән янай. Һәбил иһә Аллаһтан ҡурҡыуын һәм үҙе ағаһына ҡулын күтәрмәйәсәген, ә үлтереүсе кисекмәҫтән тамуҡ утына эләгәсәген әйтә. Үлтерештән һуң Аллаһ ҡоҙғондо ебәрә, ул ерҙе соҡоп, мәйетте нисек йәшерергә күрһәтә. Ошо ваҡиғанан һуң бәнү Исраилдә кеше үлтереү тыйыла.
Антурец
Антурец — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Туртас йылғаһының уң ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Петропавловка (Мәләүез районы)
Петропавловка (Петропавловка) — Башҡортостандың Мәләүез районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 209 кеше. Почта индексы — 453881, ОКАТО коды — 80241835004.
Пералильо
Коммунаның майҙаны — 282,6 км². Халыҡ һаны — 10261 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 36,31 кеше/км².
Петропавловка (Мәләүез районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Пералильо
Географик урыны
Коммуна сиктәштәре:
Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
Божай
Божай (Божайка) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шексна йылғаһының уң ярына тамағынан 5,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сареда-Яга
Сарёда-Яга (Сареда) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Наулъяга йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рыбина
Рыбина — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведа йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғаязов Әлфис Суфиян улы
Биографияһы
Әлфис Суфиян улы Ғаязов 1956 йылдың 3 июнендә Башҡорт АССР-ы Асҡын районының Иҫке Ҡаҙансы ауылында тыуған.
Ижади эшмәкәрлеге
Әҙиптең драматургия өлкәһендәге тәүге ижади емеше лә бик уңышлы булды. Йәш драматургтың «Яңғыҙҙар ташы» исемле драмаһы 2014 йылда Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры сәхнәһендә ҡуйылып (режиссеры Олег Ханов), тамашасылар тарафынан йылы ҡабул ителде, төрлө кимәлдәге тәнҡитселәрҙең иғтибарын йәлеп итте. Улар спектаклгә ыңғай баһа бирҙе.
Ғилми эшмәкәрлеге
Фәнни тикшеренеүҙәре үҫеп килгән быуынды тәрбиәләү, гражданлылыҡ формалаштырыу мәсьәләләренә арналған. 150-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Ғәзиз
Ғәзиз — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Этимологияһы
Ғәзиз исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән, иң ҡәҙерле, ғәзиз; ҡеүәтле тигәнде аңлата.
Билдәле кешеләр
Әлмөхәмәтов Ғәзиз Сәлих улы (29 октябрь 1895 йыл — 10 июль 1938 йыл) — йырсы (лирик тенор), композитор, музыкаль йәмәғәтселек эшмәкәре. Тәүгеләрҙән булып Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1929) исеменә лайыҡ булыусы, башҡорт һәм татар профессиональ музыкаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Сәйәси золом ҡорбаны.
Мырҙағәлимов Ғәзиз Ғәбиҙулла улы (15 август 1923 йыл — 11 июнь 1990 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, орудие командиры, кесе сержант. Советтар Союзы Геройы (1944).
Дәүләтбирҙин Ғәзиз Сәлих улы (24 ғинуар 1951 йыл — 2 сентябрь 2011 йыл) — композитор, педагог. 2000 йылдан Башҡортостан Композиторҙар союзы ағзаһы. Свердловск ҡалаһында үткән Бөтә Союз халыҡ ижады фестивале лауреаты (1977).
Фамилияла
Ғәзизов Роберт Хәким улы (25 сентябрь 1939 йыл) — башҡорт совет (1995 йылдан Америка) композиторы, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, музыкаль-йәмәғәт эшмәкәре. 1974 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. 1978—1992 йылдарҙа Башҡортостандың Композиторҙар союзының идара рәйесе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1987). Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы лауреаты (1984). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986).
Ғәзизуллин Исмәғил Ҡорбан улы (17 сентябрь 1946 йыл) — рәссам. 1990 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы.
Ғәзизова Зәйтүнә Сабир ҡыҙы (26 февраль 1937 йыл) — опера йырсыһы, 1982 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1986).
Ғәзизов Флүс Мирзасәлих улы (25 июнь 1937 йыл — 4 февраль 2008 йыл) — химик-технолог, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (1995), техник фәндәр докторы (1993), профессор (1995), Рәсәй Федерацияһының (1993) һәм Башҡортостан Республикаһының (1992) атҡаҙанған химигы.
Гүзәл һәм Юнир Ғәзизовтар — ирле-ҡатынлы, СССР-ҙың циркта эшләгән һауа гимнастары дуэты.
Ғәзизов Хөрмәт Мөхәмәтулла улы (1920 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы.
Ғәзизов Мостафа Шакир улы (5 октябрь 1923 йыл — 27 октябрь 2005 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, танк полкының разведка взводы уҡсыһы, командир ярҙамсыһы, гвардия старшинаһы (аҙаҡтан гвардия капитаны). Башҡортостандан Дан орденының беренсе тулы кавалеры.
Ауылдар
Ғәзиз (Газиз) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ғәзиз Әлмөхәмәтов музейы (1995 йылдан). Киров исемендәге колхоздың Хәрби һәм Хеҙмәт даны музейы (1988—1995). Музей Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы Яңы Мораптал ауылында урынлашҡан.
Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернаты — Башҡортостандың Өфө ҡалаһындағы республика әһәмиәтендәге музыкаль гимназия-интернат.
2020 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге
{{СтрокаСпискаЗап | гд=2020 | ай=08 | дт=23 | сәғәт=02 | мн=27 | комплекс = {{Флаг|КНР}} Цзюцюань SLS-2 | ракета йөрөтөүсе = {{Флаг|КНР}} Чанчжэн-2D | һан  = 3 | NSSDC ID = 2020-058A | SCN     = 46232 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Гаофэнь-9-05 | төр     = }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = | SCN     = | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Тяньтоу-5 | төр     = }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = | SCN     = | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} МЭС | төр     = }}
{{СтрокаСпискаЗап | гд=2020 | ай=09 | дт=03 | сәғәт=01 | мн=51 | комплекс = Куру ELA-3 | ракета йөрөтөүсе = {{Флаг|Европа}} Вега VV16 | NSSDC ID = 2020-061A | һан  = 65 | SCN     = 46272 | Wikidata = | атамаһы =  ÑuSat 6 (Hypatia) | төр     = | йәшерен_id=Vega }}
{{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-061N | SCN = 46284 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|Израиль}} DIDO 3 | төр = | йәшерен_id=Vega }}
{{СтрокаСпискаЗап | гд=2020 | ай=09 | дт=04 | сәғәт=05 | мн=30 | комплекс = {{Флаг|КНР}} Цзюцюань LC 43/91 | ракета йөрөтөүсе = {{Флаг|КНР}} Чанчжэн-2F T3 | NSSDC ID = 2020-063A | SCN     = 46389 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}}  (моғайын Шэньлун) | төр     = }} {{СтрокаСпискаЗап | гд=2020 | ай=09 | дт=07 | сәғәт=05 | мн=57 | комплекс = {{Флаг|КНР}} Тайюань LC-9 | ракета йөрөтөүсе = {{Флаг|КНР}} Чанчжэн-4B Y46 | NSSDC ID = 2020-064A | SCN     = 46396 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Гаофэнь-11-02 | төр     = }}
{{СтрокаСпискаЗап | гд=2020 | ай=09 | дт=12 | сәғәт=05 | мн=02 | комплекс = {{Флаг|КНР}} Цзюцюань SLS-E2 | ракета йөрөтөүсе = {{Флаг|КНР}} Куайчжоу-1A Y3 | статус  = уңышыҙ | NSSDC ID = | SCN     = | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Цзилинь-1 Гаофэнь-02C | төр     = Цзилинь-1 }} {{СтрокаСпискаЗап | гд=2020 | ай=09 | дт=15 | сәғәт=01 | мн=23 | комплекс = {{Флаг|КНР}} Морская платформа «Дебо-3» в акватории Желтого моря | ракета йөрөтөүсе = {{Флаг|КНР}} Чанчжэн-11H Y2 | һан  = 9 | NSSDC ID = 2020-065A | SCN     = 46454 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Цзилинь-1 Гаофэнь-3B | төр     = | йәшерен_id=Цзилинь-1 }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-065B | SCN     = 46455 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Цзилинь-1 Гаофэнь-3C | төр     = | йәшерен_id=Цзилинь-1 }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-065C | SCN     = 46456 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Цзилинь-1 Гаофэнь-3D | төр     = | йәшерен_id=Цзилинь-1 }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-065D | SCN     = 46457 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Цзилинь-1 Гаофэнь-3E | төр     = | йәшерен_id=Цзилинь-1 }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-065E | SCN     = 46458 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Цзилинь-1 Гаофэнь-3F | төр     = | йәшерен_id=Цзилинь-1 }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-065F | SCN     = 46459 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Цзилинь-1 Гаофэнь-3G | төр     = | йәшерен_id=Цзилинь-1 }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-065G | SCN     = 46460 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Цзилинь-1 Гаофэнь-3H | төр     = | йәшерен_id=Цзилинь-1 }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-065H | SCN     = 46461 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Цзилинь-1 Гаофэнь-3I | төр     = | йәшерен_id=Цзилинь-1 }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-065J | SCN     = 46462 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Цзилинь-1 Гаофэнь-3J | төр     = | йәшерен_id=Цзилинь-1 }} {{СтрокаСпискаЗап | гд=2020 | ай=09 | дт=21 | сәғәт=05 | мн=40 | комплекс = {{Флаг|КНР}} Цзюцюань SLS-2 | ракета йөрөтөүсе = {{Флаг|КНР}} Чанчжэн-4B Y41 | NSSDC ID = 2020-066A | SCN     = 46469 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Хайян-2C (HY-2C) | төр     = }} {{СтрокаСпискаЗап | гд=2020 | ай=09 | дт=27 | сәғәт=03 | мн=23 | комплекс = {{Флаг|КНР}} Тайюань LC-9 | ракета йөрөтөүсе = {{Флаг|КНР}} Чанчжэн-4B Y42 | һан  = 2 | NSSDC ID = 2020-067A | SCN     = 46478 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Хуаньцзин-2A (HJ-2A) | төр     = }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-067B | SCN     = 46479 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Хуаньцзин-2B (HJ-2B) | төр     = }}
{{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-068H | SCN = 46493 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|Рәсәй}} Декарт | төр = 3U CubeSat | йәшерен_id=Gonecz }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-068J | SCN = 46494 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|Рәсәй}} Норби | төр = 3U CubeSat | йәшерен_id=Gonecz }}
{{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-068T | SCN = 46503 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|АҠШ}} Lemur-2 122 (Nichol) | төр = 3U Кубсат | йәшерен_id=Gonecz }}
{{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = | SCN     = | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|Аргентина}} Mary (ÑuSat-17) | төр     = ÑuSat | йәшерен_id= LongMarch-6 }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = | SCN     = | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|Аргентина}} Vera (ÑuSat-18) | төр     = ÑuSat | йәшерен_id= LongMarch-6 }} {{СтрокаСпискаЗап | гд=2020 | ай=11 | дт=07 | сәғәт=07 | мн=12 | комплекс = {{Флаг|КНР}} Цзюцюань | ракета йөрөтөүсе = {{Флаг|КНР}} Церера-1 Y1 | NSSDC ID = 2020-080A | SCN     = 46904 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Тяньци-11 | төр     = }}
{{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-081D | SCN     = 46908 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|АҠШ}} Lemur-2 126 (Ozarak) | төр     = 3U Кубсат | йәшерен_id= PSLV-1 }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-081E | SCN     = 46909 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|АҠШ}} Lemur-2 127 (Jindra) | төр     = 3U Кубсат | йәшерен_id= PSLV-1 }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-081F | SCN     = 46910 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|АҠШ}} Lemur-2 128 (Wallace) | төр     = 3U Кубсат | йәшерен_id= PSLV-1 }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-081G | SCN     = 46911 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|АҠШ}} Lemur-2 129 (Jeremiah) | төр     = 3U Кубсат | йәшерен_id= PSLV-1 }}
{{СтрокаСпискаЗап | гд=2020 | ай=11 | дт=12 | сәғәт=15 | мн=59 | комплекс = {{Флаг|КНР}} Сичан LC-2 | ракета йөрөтөүсе = {{Флаг|КНР}} Чанчжэн-3B/G2 Y73 | NSSDC ID = 2020-082A | SCN     = 46916 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Тяньтун-1 02 | төр     = }} {{СтрокаСпискаЗап | гд=2020 | ай=11 | дт=13 | сәғәт=22| мн=32 | комплекс = {{Флаг|АҠШ}} Канаверал SLC-41 | ракета йөрөтөүсе = {{Флаг|АҠШ}} Атлас-5 531 AV-090 | NSSDC ID = 2020-083A | SCN     = 46918 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|АҠШ}} NROL-101 (USA-310) | төр     = }} {{СтрокаСпискаЗап | гд=2020 | ай=11 | дт=16| сәғәт=00| мн=27 | комплекс = {{Флаг|АҠШ}} QҮ Кеннеди, LC-39А | ракета йөрөтөүсе = {{Флаг|АҠШ}} Falcon 9 FT B1061 | һан  = | NSSDC ID = 2020-084A | SCN     = 46920 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|АҠШ}} SpaceX Crew-1 | төр     = Crew Dragon }} {{СтрокаСпискаЗап | гд=2020 | ай=11 | дт=17 | сәғәт=01 | мн=53 | комплекс = Куру ELA-3 | ракета йөрөтөүсе = {{Флаг|Европа}} Вега VV17 | һан  = 2 | статус  = уңышыҙ | NSSDC ID = | SCN     = | Wikidata = | атамаһы =  SEOSat-Ingenio | төр     = }}
{{СтрокаСпискаЗап | гд=2020 | ай=11 | дт=20 | сәғәт=02 | мн=20 | комплекс = {{Флаг|Яңы Зеландия}} Rocket Lab LC-1 | ракета йөрөтөүсе = {{Флаг|Яңы Зеландия}} Электрон | NSSDC ID = 2020-085A | һан  = 31 | SCN     = 46929 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|Яңы Зеландия}} APSS-1 | төр     = | йәшерен_id= Electron-6 }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-085AB | SCN     = 46954 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|АҠШ}} Dragracer 1 (Alchemy) | төр     = 6U Кубсат | йәшерен_id= Electron-6 }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-085AC | SCN     = 46955 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|АҠШ}} Dragracer 2 (Augury) | төр     = 6U Кубсат | йәшерен_id= Electron-6 }}
{{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = | SCN     = | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Хайсы-1 | төр     = }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = | SCN     = | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Yuanguang | төр     = }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = | SCN     = | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Тяньци-8 (Apocalypse 12) | төр     = }} {{СтрокаСпискаЗап | гд=2020 | ай=12 | дт=27 | сәғәт=15 | мн=44 | комплекс = {{Флаг|КНР}} Цзюцюань SLS-2 | ракета йөрөтөүсе = {{Флаг|КНР}} Чанчжэн-4C Y35 | һан  = 2 | NSSDC ID = 2020-103A | SCN     = 47302 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Яогань-33 | төр     = }} {{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-103B | SCN     = 47303 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|КНР}} Weina-2 | төр     = }} {{СтрокаСпискаЗап | гд=2020 | ай=12 | дт=29 | сәғәт=16 | мн=42 | комплекс = {{Флаг|Франция}} Куру ELS | ракета йөрөтөүсе = {{Флаг|Рәсәй}} Союз-СТ-А/Фрегат-М VS25 | һан  = | NSSDC ID = 2020-104A | SCN     = 47305 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|Франция}} CSO-2 | төр     = }} }}
Буранғол ауыл Советы (Әбйәлил районы)
Буранғол ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы муниципаль районындағы муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законға» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Хажи
Хажи (Хазиево) — Башҡортостандың Борай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 66 кеше. Почта индексы — 452973, ОКАТО коды — 80218846004.
Хиршберг (Заале)
Хиршберг (Заале) (Hirschberg (Saale)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2352 кеше йәшәй. Майҙаны — 24,12 км2. Диңгеҙ кимәленән 454 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7927 һәм автомобиль коды — SOK.
Хажи
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сябу-Яха (Неро-Яха ҡушылдығы)
Сябу-Яха  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Неро-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Оло Лобенжа
Оло Лобенжа — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тумбаж күле (Тумба йылғаһының бастауы) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ардянка
Ардянка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1162/318/750 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Биксурин Мирсәлих Мирсәлим улы
Биксурин Мирсәлих Мирсәлим улы (16 февраль 1819 йыл — 7 март 1903 йыл) — тел белгесе, мәғрифәтсе, педагог һәм йәмәғәт эшмәкәре. Статский советник, генерал. Башҡортостандың мәғариф тарихында, фән һәм мәҙәниәт үҫешендә үҙенсәлекле эҙ ҡалдырған эшмәкәр. Рус география йәмғиәте Ырымбур бүлегенең тулы хоҡуҡлы ағзаһы. Рәсәй империяһының 3‑сө (1873) һәм 4‑се (1867) дәрәжә Изге Владимир, 2‑се дәрәжә Изге Анна (1869), 2‑се (1866) һәм 3‑сө (1864) дәрәжә Изге Станислав ордендары кавалеры.
Биографияһы
Мирсәлих Мирсәлим улы Биксурин 1819 йылдың 16 февралендә тыуған. Уның тыуған урыны тураһында дөйөм фекер юҡ. Әнүәр Әсфәндиәров уны 1820 йылда Ырымбур губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Стәрлетамаҡ ауылында ерһеҙ башҡорт ғаиләһендә тыүған тип иҫәпләһә, Рәшит Шәкүр 1819 йылда Ырымбур ҡалаһында бөлгөнлөккә төшкән дворян ғаиләһендә тыуған тип иҫәпләй.
1830 йылда Ырымбурҙағы Неплюев хәрби училищеһына уҡырға инеп, 1838 йылда, коллежский регистратор дәрәжәһенә лайыҡ булып, ҙур уңыш менән тамамлай. Башта Ырымбур сик буйы комиссияһында тәржемәсе вазифаһын башҡара. Тиҙҙән Неплюев кадет корпусына ғәрәп, фарсы һәм башҡорт, татар, ҡаҙаҡ телдәре уҡытыусыһы булып урынлаша, ғүмеренең төп өлөшөн ошо эшкә арнай. 1850—1869 йылдарҙа бер үк ваҡытта ҡаҙаҡ балалары мәктәбендә рус, ҡаҙаҡ, татар телдәрен уҡыта.
1860 йылдар уртаһында, тәржемәсе булараҡ, рус армияһының Урта Азияға хәрби походтарында ҡатнаша, Төркөстан делегацияһы составында, баш тәржемәсе сифатында, Санкт-Петербургка бара. Юғары хәрби звание — генерал дәрәжәһен алыуға өлгәшә. Фән, ғилем өлкәһендәге хеҙмәттәре, педагогик эшмәкәрлеге өсөн Рәсәй география йәмғиәтенең ағза-хеҙмәткәре һәм ошо йәмғиәттең Ырымбур бүлегенең тулы хоҡуҡлы ағзаһы итеп һайлана, орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә. Уның шәкерттәре араһында башҡорттоң һәм ҡаҙаҡтың атаҡлы мәғрифәтселәре М. Өмөтбаев һәм И. Алтынһарин һымаҡ оло шәхестәр бар. 1879 йылда отстав-каға сығып, Ырымбур губерна канцелярияһында штаттан тыш махсус йомоштар чиновнигы бурысын үтәй башлай.
Атаҡлы башҡорт мәғрифәтсе ғалимы һәм шағир Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев 1887 йылдың 12 ғинуарында Өфөнән Ҡырымға барышлай, Ырымбурға кереп, остазы генерал Биксурин менән күрешеп, аҙаҡ, уға арнап, «Остаз Мирсалих Биксуринға» тигән шиғырын яҙа. Ырымбур йортона керһәм, ул шәһрә
Ни булған инде, алһам чәнд бәһрә.
Шул ғилем баксаһында һин сәрри әфраз,
Ярҙамыңды курһәт беҙгә, серең ас, — тип, М. Өмөтбаев М. Биксуриндың ғилемлелеген, уҡымышлылығын юғары күтәреп маҡтай, уға дан йырлай. Мирсалих Биксуриндың ғилми-педагогик эшмәкәрлегендә айырыуса ҡиммәтле бер хеҙмәт бар. Уның төп нөсхәһендә тулы исеме ошондай: «Начальное руководство к изучению арабского, персидского и татарского языков с наречиями бухарцев, башкир, киргизов и жителей Туркестана с русско-персидско-татарскими словами, расположенными по предметам, разговорами и прописями».
Китап ике мәртәбә нәшер ителә: 1-се баҫмаһы Ырымбурҙа, 1859 йылда; 2-се баҫмаһы Ҡазанда, 1869 йылда баҫылып сыға. (Тикшеренеүселәр уны, ғәҙәттә, ҡыҫҡаса «Начальное руководство…» йәки «Башланғыс ҡулланма…» тип йөрөтәләр.) «Башланғыс ҡулланма…» — күп йәһәттән бик үҙенсәлекле хеҙмәт. Автор башҡорт, ҡаҙаҡ, татар телдәренең фонетик һәм грамматик төҙөлөшөн йыш ҡына ғәрәп, фарсы һәм рус телдәре менән сағыштырыу планында тикшерә.
Мирсәлих Биксурин «Ҡазан университетының ғилми яҙмалары»нда «Өс туған» тигән башҡорт әкиәтен баҫтырып сығара. «Ике әҫәрҙең дә теле беҙҙең быуаттың 20-се йылдарында ғәрәпсә шрифт менән башҡортса яҙылған текстарҙан стиль яғынан да, лексик һәм грамматик йәһәттән дә әллә ни айырылмай. Был күренеш ниндәйҙер дәрәжәлә М. Биксуринды башҡорттоң яңы (милли) яҙмаһын башлап ебәреүселәрҙең береһе тип ҡарарға хоҡуҡ бирә».
Мирсәлих Биксуриндың «Башланғыс ҡулланма»һын академик А. Н. Кононов тәү башлап «башҡорт грамматикаһын билдәле дәрәжәлә системалы тасуирлаусы» хеҙмәт булараҡ баһаланы.
1870 йылда М. Биксурин мөхәррирлегендә башҡорт һәм татар йырҙары йыйынтығы донъя күрә. Бында башҡорт йырҙары ғәрәп графикаһы менән төп нөсхәһендә һәм руссаға тәржемәлә баҫып сығарыла.
Был хеҙмәттәре һәм күп йыллыҡ эшмәкәрлеге М. Биксуринды талантлы ғалим-педагог, лингвист, фольклорсы булараҡ күҙ алдына баҫтыра. Үҙ халҡының ауыҙ-тел ижады өлгөләрен йыйыу эше менән ул йәш сағынан, 1840 йылдарҙа уҡ, ҡыҙыҡһына һәм башҡорттар араһынан тәүгеләрҙән булып башлап ебәрә. Башҡорт иленең төрлө төбәктәренән ул йырҙар, әкиәттәр, хикәйәттәр, легендалар яҙып ала. Уның тарафынан яҙып алынған фольклор материалдарының бер өлөшө ҡулъяҙма хәлендә хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге китапханаһында һаҡлана. М. Биксуриндың фольклорсылыҡ эшмәкәрлеге махсус өйрәнеүҙе, ул йыйған материалдар һәм, ғөмүмән, уның күп яҡлы ғилми мираҫы айырым том итеп туплап, баҫып сығарыуҙы көтә.
Мирсәлих Биксуриндың ижадында Төркөстан төйәгенә арналған тарихи-этнографик һәм публицистик хеҙмәттәре үҙенсәлекле урында тора. Рәсәй армияһы составында Урта Азияға походтарҙа ҡатнашыу һөҙөмтәһендә яҙылған бындай мәҡәләләрҙен, бер өлөшөн ул, айырым йыйынтыҡ итеп туплап, баҫтырып сығара. М. Биксурин яҙмалары Урта Азияның географияһы, тәбиғәт үҙенсәлектәре, унда йәшәгән халыҡтарҙың тормош-көнкүреше, хужалыҡ системаһы, ижтимағи мөнәсәбәттәре, матди һәм рухи мәҙәниәте буйынса күркәм бер әҙәби-тарихи ҡомартҡы һанала. Был китапҡа ингән мәҡәләләр, академик Ғайса Хөсәйеновтың баһалауы буйынса, «мәғлүмәттәр байлығы, зирәк күҙәтеүсәнлеге, практик тәҡдимдәре, энциклопедик киң ҡараштары менән хәҙер ҙә хайран итә».
Атаҡлы мәғрифәтсе, педагог һәм ғалим Мирсалих Биксуриндың ишле ғаиләһендә дүрт ул, дүрт ҡыҙ тәрбиәләнеп үҫеүе тураһында ла әйтеп үтергә кәрәк. Улдары Мирйософ, Мирәбүбәк, Мирмәхмүт, Миряҡуп, ҡыҙҙары Зөләйха, Хәҙисә, Фатима, Зөһрә исемле булып, өс улы Неплюев кадетлыҡ корпусын тамамлай һәм офицерҙар булып китә, бер улы — Мирйософ — ғилем юлын һайлап, Ырымбур Ғилми архив комиссияһының хәҡиҡи ағзаһы тигән дәрәжәле исем алыуға өлгәшә.
Мирсәлих Мирсәлим улы Биксурин, 84 йәшкә етеп, 1903 йылда тыуған ҡалаһы Ырымбурҙа донъя ҡуя.
Уның исеме башҡорт фәне һәм мәҙәниәте тарихында ғәйәт ҙур һәм маҡтаулы урында тора.
Шәрмәйет (ауыл)
Шәрмәйет — Пермь крайының Барҙым районындағы ауыл. Шәрмәйет ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Барҙы ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан яҡынса 17 км өҫтәрәк урынлашҡан.
Исеме
Ауылдың атамаһы Шәрмәйет йылғаһы исеменән сыҡҡан ( "шәрми" фин-уғыр телендә "тәртипле" тигәнде аңлата, башҡорт телендә уның аңлатмаһы юҡ). Тағы бер фараз буйынса Ширәмәт-кеше исеме (Шеремет фамилияһы төрки тамырға эйә. Бер версия буйынса, ул «етеҙ, еңел аҙымлы», йә «тупаҫ, ярһыусан, ҡыҙыу» тигәнде аңлата. Бәлки, ул сыуаш теленән дә килгәндер, унда seremet һүҙе бар - "бахыр, хәсрәт тоҡсайы, меҫкен, йәлләүгә лайыҡ" тигәнде аңлата.
Тарихы
Ауыл барлыҡҡа килгән урын башҡорттарға ҡараған һәм Башҡортостан территорияһында урынлашҡан Башҡортостан (тарихи)). Был ерҙәрҙе Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусы башҡорттары биләгән. 1758 йылда А.И.Глебов императрица Елизавета Петровнаға Туҡтамыш Ишбулатов етәкселегендә Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусы башҡорттарының Башҡортостанда завод төҙөү теләген еткерә. Был тәҡдим императрица тарафынан башҡорт ерҙәрен һатып алыу, шунда крепостной крәҫтиәндәрҙе күсереү  һәм 1557 йылдың грамотаның тейешлеген юҡҡа сығарыу маҡсаты менән ҡабул ителә (Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусы  башҡорттарының бөтә Урал ерҙәренә биләмә хоҡуҡтары тураһындағы батша Иван Грозный грамотаһы)  . 1759 йылдың 7 июнендәге указ менән урыҫ һәм башҡорт телендә ерҙәргә хоҡуҡ Глебовҡа беркетелә. Межалау Өфө өйәҙенең Шәрмәйет йылғаһынан алып 50 -шәр саҡрым дүрт яҡҡа башлана, шулай итеп «Шәрмәйет дачаһы» барлыҡҡа килә, унда баҡыр иретеү заводы төҙөлөшө башлана.
Халҡы
2010 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауыл халҡы һаны 253 кеше тәшкил итә, шул иҫәптән 123 ир-ат һәм 130 ҡатын-ҡыҙ.
2005 йылда халыҡ һаны 271 кеше иҫәпләнгән.
Элегерәк халҡы һаны 1869 йылда 688 кеше, 1926 йылда 884 кеше тәшкил иткән
Билдәле кешеләре
Бында Социалистик Хеҙмәт Геройы Ванюков Геннадий Иванович тыуған.
Урман
Урман — ҙур майҙанды алып торған ҡуйы эре ағаслыҡ ; ағас үҫемлектәр менән ҡапланған Ер йөҙөнөң бер өлөшө. Урмандар 380 млн йылдар элек девон осоронда барлыҡҡа килгән. Урмандар ҡоро ерҙең 27 %, 3,4 млрд га майҙанын биләп тора, 30 проценты — ылыҫлы, 70 проценты япраҡлы ағас.
Әлегә урмандар ҡоро ерҙең яҡынса өстән бер өлөшөн тәшкил итә һәм Ер йөҙөндә һауа һулаусы тормош өсөн бик әһәмиәтле роль уйнай. Урмандарҙа, ағас һәм үҫемлектәрҙән башҡа, үҙенә генә төрлө микроорганизмдар, бөжәктәр һәм хайуандарҙы алған үҙенсәлекле ҡатмарлы экосистема барлыҡҡа килә.
Урман структураһы
Урмандағы тереклек — үҫемлектәр, йәнлектәр, бәшмәктәр, микроорганизмдар — үҙ ара тығыҙ бәйләнештә тора, бергәләшеп уртаҡ тормошта йәшәй. Шуға күрә урманды тәбиғи берҙәмлек тип атайҙар.
Тәбиғи урман бер нисә «ярус»тан тора. Иң өҫкө ярус — ағастар. Унан түбәнерәк «урман аҫты» — ваҡ ағастар һәм ҡыуаҡтар ярусы урынашҡан. Ул ҡош-ҡорттоң күп төрҙәренә һыйыныу һәм туҡланыу урыны бирә. Тағы ла түбәндәрәк — кескенә ҡыуаҡлыҡтар (мәҫәлән, ҡурай еләге, нарат еләге) һәм үләндәр. Иң аҫҡы ярусты мүктәр һәм лишайниктар тәшкил итә. Улар тупраҡты ҡаплап торалар. Урман шулай уҡ бәшмәктәрһеҙ йәшәй алмай. Бәшмәк ептәре ағас тамырҙары менән ҡушылып үҫәләр һәм ағастарға тупраҡтан һыу, унда эрегән тоҙҙарҙы һуырырға ярҙам итәләр. Элек урман булмаған урынға полоса (ышыҡлау полосаһы) итеп ағастар ултыртыу йыш ҡына һөҙөмтә бирмәй, сөнки тупраҡта бәшмәк булмағас, ағастар үҫеп китә алмай.
Ярустан тыш үҫемлектәр ҙә осрай. Улар үрмәле үҫемлектәр, мәҫәлән лианалар һәм үрмәләүсе үҫемлектәр — орхидеялар.
XVIII быуатта Пруссияла фәнни урмансылыҡ тип бер ҡыҙыҡлы эксперимент үткәрәләр. Урманда бер төрлө генә ағас ҡалдырыла, урман аҫты (бейек ағастар аҫтындағы ҡыуаҡтар) бөтөрөлә, тар һуҡмаҡтар урынына туры киң ыҙандар һуҙыла. Бер-ике йылдан урман үлә башлай. Ҡатлаулы биологик сылбырҙар өзөлгәс, урман табыш сығанағынан дотацияға ҡала, сөнки яһалма урман янғындарға тиҙерәк бирешә, ул минераль ашлама керетеүгә, ҡоротҡостарға ҡаршы сараларға, үҫентеләр ултыртыуға даими мохтаж була.
Урман төрҙәре
Тайга — ылыҫлы урман, урман зонаһының күп өлөшөн алып тора. Тайгала ҡышын һалҡын,ә йәйен тундраға ҡарағанда йылыраҡ. Үҫемлектәр бейек, ҡояшҡа бик талапсан түгел, ағастар — ылыҫлы. Ылыҫлы урмандарҙың киң таҫмаһы, күлле Карелиянан алып, көнсығышҡа таба һуҙылған, Уралтау һырттарын ҡаплап алған, унан Себер һәм Йыраҡ Көнсығыштың икһеҙ-сикһеҙ киңлектәренә йәйелгән. Был — мөһабәт тайга. «Тайга» һүҙе саха телендә «урман» тигәнде аңлата. Тайга зонаһында яҡынса 7 төрлө агас һәм бер ничә төрлө ҡыуаҡ үҫә. Ылыҫлы урмандарҙың күпселеген ҡарағай тәшкил итә. Ул — иң сыҙам ағастарҙың береһе, эҫегә лә, һалҡынға ла бирешмәй. Урмансылар уның ике төргә бүлә: себер ћәм даур. Улар урмандың — 40, ҡарағай һәм кедр — 22, шыршылар — 16, ҡайын менән уҫаҡ 17 процент майҙанын биләй.
Тайганан көньяҡҡа табан ҡатнаш урмандар осрай. Бында күп йыллыҡ туңлыҡ юҡ. Ҡыш шаҡтай йылы. Шуға урманда ылыҫлы һәм япраҡлы ағастар, ҡыуаҡтар бергә үҫә. Рәсәйҙә ҡатнаш урмандарҙа ылыҫлы ағастар менән йәнәшә ҡайын, уҫаҡ, имән һәм башҡа төр ағастар үҫә. Япраҡлы ағастарҙың япраҡтары ҡышҡа ҡойола.
Ҡатнаш урмандар зонаһы тайганан киң япраҡлы урмандарға күсеш зонаһы булып тора. Ҡатнаш һәм киң япраҡлы урмандарҙа тупраҡ һоро һәм көрән төҫтә. Улар тайганың көлһыу тупрағына ҡарағанда серетмәгә байыраҡ.
Сармойка-Яга
Сармойка-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Худелка-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Урман
Урман төрҙәре
Тропик һәм субтропиктарҙа үҫә торған ҡуйы, кеше үтеп сыға алмаҫлыҡ ағастар һәм ҡыуаҡлыҡларҙан торған урман джунгли тип атала.
Сармойка-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Урман
Урман байлығы
Рәсәй урмандарында 160 тан артыҡ төрлө еләк-емеш ағасы һәм ҡыуағы үҫә. Урман еләктәренең уңышы йылына 11 миллион тонна, сәтләүек — 5 миллион, бәшмәк 330 мең тонна тәшкил итә. Хатта уңыш аҙ булған йылдарҙа ла 1 гектар ерҙән 50 килограмм эрбет сәтләүеге, 10 килограмм бәшмәк, 60 килограмм ҡарағат, 100 килограмм мүк еләге йыйырға була.
Фитонцидтар — күҙгә күренмәй торған урман «санитарҙары». Был матдәләр ауырыу тыуҙырыусы микробтарҙың, бактерияләрҙың, бәшмәктәрҙең үҫеш процесстарын бер туҡтауһыҙ кәметеп тора һәм уларҙы аяуһыҙ рәүештә юҡ итә.
Мәҫәлән, ҡорһаҡ тифы, туберкулез, дизентерия, дифтерит кеүек ҡурҡыныс ауыруҙар тыуҙырусы микробтар ҡайын, муйыл, артыш бүлеп сығарған фитонцидтар тәьҫирендә бик тиҙ һәләк булалар. Имән, осло япраҡлы өйәңке, ҡайын, уҫаҡ, муйыл, ҡарағай, шыршы һәм башҡа ағастар микробтарҙы 1,5 — 3 минут эсендә юҡ итәләр.
Ҡарағай һәм кедр ағаслыҡтарындағы фитонцидтар айырыуса көслө була. Улар көндөҙ ҙә, төндә дә һауа ҡатлауын ғажәйеп ҙур теүәллек менән айҡап сығалар, нәтижәлә һауа таҙара.
Фитонцидтар ауырыу тыуҙырыусы микробтарға ғына һәләк иткес тәьҫир яһап ҡалмай. Муйыл фитонциды, мәҫәлән, инфекция таратыусы талпандарҙы һәм кимереүселәрҙе лә ағыулай. Фитонцидтарҙың был үҙенсәлегенән медицинала, аҙыҡ сәнәғәтендә һәм ауыл хужалығында файҙаланалар. Медицинала фитонцидлы препараттар киң ҡулланылыш тапты.