cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Карелия хеҙмәт коммунаһы
Тарихы
КТЫҢ дөйөм майҙаны — 115186 км2, халыҡ һаны 147,3 мең кеше (60 % — карелдар, 37 % - урыҫтар).
Олонец губернияһы урынында ике губерна барлыҡҡа килә: Олонец һәм КТ. Партия үҙәге тураһында мәсьәлә буйынса фекер алышҡанда партия ойошмаларын берләштерергә түгел, ә булған берҙәм структураны һаҡлап ҡалырға тигән ҡарар ҡабул ителә.
1920 йылдың 16-17 сентябрендә Олонец губернаһы һөнәр берлектәре секретарьҙары кәңәшмәһендә профсоюз органдарын бүлеү максатка маҡсатҡа ярашлы түгел тип табыла. Олонец гуровты Карелия-Олонец өлкә Профсоюздар тип советы үҙгәртелә.
Октябрь айында «Karjalan kommuuni» («Карельская коммуна») фин телендә газета баҫыла башлай.
1920 йылдың 14 октябрендә Совет Рәсәйһы һәм Финляндия үҙ-ара килешеү төзи. Совет Рәсәйһы регионға урындағы үҙидара һәм халыҡҡа амнистия хокукын гарантия торған Дерпт (Тарту) шартнамәһенә икенсе өҫтәмә имзаланы ризалашҡандан һуң, аҡ финдар Карелияның ике сик районынан сигенгән. Граждандар һуғышы өҙөлгәндән һуң, Совет хөкүмәте дәүләт сиген күтәреү өсөн саралар күрә. КТК составына Реболь һәм Поросозер волостары күсә.
1921 йылдың 26 апрелендә Карелия хеҙмәт Коммунаһының халыҡ хужалығы менән туранан-тура етәкселек итеү өсөн Иҡтисад советы ойошторола (рәйесе Александр Васильевич Шоман).
1921 йылда Финляндиянан Карел хеҙмәт коммунаһына Раяселька ауылы ҡушыла.
1921 йылдың көҙөндә халыҡ аслыҡтан интеккән Коммуна өлкәләрендә Совет хакимиәтенең урындағы вәкилдәренә ҡаршы ихтилал башлана.
1922 йылдың 18 сентябрендә бөтөн рәсәй Үҙәк башҡарма комитеты декреты сыға, уның буйынса Олонец губернаһы бөтөрөлә, ә Пудожский һәм Повенецкий өйәҙҙәре Карелия хеҙмәт коммунаһы составына инә.
Бөтөн Рәсәй Үҙәк башҡарма комитеты һәм СНК 1923 йылдың 25 июлендәге 51 номерлы ҡарары менән Карел хеҙмәт коммунаһы автономиялы Карелия Совет Социалистик Республикаһы итеп үҙгәртелә.
Сығанаҡтар
Төркөм:Карелия тарихы
Бамдас Александр Маркович
Бамдас Александр Маркович (13 ноябрь 1905 йыл — 11 ғинуар 1972 йыл) — электр машиналары һәм аппараттарын өйрәнеү менән шөғөлләнгән СССР ғалимы, профессор, техник фәндәр докторы (1938). 1970—1972 йылдарҙа Серго Орджоникидзе исемендәге Өфө авиация институтының электр машина һәм аппараттар кафедраһы мөдире.
Биографияһы
Александр Маркович Бамдас 1905 йылдың 13 ноябрендә Тулала тыуған. Ата-әсәһе — Меер Мовшевич Бамдас һәм Шифра Залмановна Шик. Ғаилә Ильинка урамындағы 815-се йортта йәшәгән.
Плеханов исемендәге Мәскәү халыҡ хужалығы институтының электр-сәнәғәт факультетын тамамлаған.
1928 йылда, студент сағында уҡ, Мәскәү электр заводында СССР-ҙа тәүгеләрҙән реактор серияһын уйлап таба.
Завод эше менән бер үк ваҡытта уҡытыу менән дә шөғөлләнә:
1929—1938 йылдарҙа Мәскәү энергетика институтының электр машиналары кафедраһы доценты;
1938 йылдан Мәскәү тау институтының электротехника кафедра мөдире;
1941—1943 йылдарҙа Красноярск урман-техник институтында электротехника кафедра мөдире.
1951—1954 йылдарҙа Одесса технология институтының электротехника кафедраһы мөдире, ә 1954—1970 йылдарҙа — А. А. Жданов исемендәге Горький политехник институтының электр машиналары һәм аппараттары кафедраһы мөдире.
1970 йылдан алып Өфө авиация институтының электр машиналары һәм аппараттары кафедраһы мөдире.
1972 йылдың 11 ғинуарында Өфөлә көтмәгәндә вафат була. Востряково йәһүд зыяратында ерләнгән.
Семчуга
Семчуга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тарнога йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Солтанбаев Иншар Әхмәҙулла улы
Биографияһы
Иншар Әхмәҙулла улы Солтанбаев 1931 йылдың 15 авгусында БАССР-ҙың Ейәнсура районы Башҡорт Үргене ауылында тыуған.
Атаһы ла, әсәһе лә йырға маһир кешеләр була. Атаһынан күргән уҡ юнған, тигәндәй, бәләкәй Иншар Иҫәнғолда ете йәшендә үк күмәк кеше араһында йырлай. Арба өҫтөндә «Урал» йырын башҡара ул. Иншарҙың йырҙарҙы махсус өйрәнергә ваҡыты ла, форсаты ла булмай, хәтерем яҡшы ине, йырҙарҙы ишетһәм, шундуҡ отоп ала инем, тип һөйләгән ул Юлай Ғәйнетдиновҡа биргән интервьюһында. 1954 йылда Өфөлә һуғыштан һуң тәүге тапҡыр үткәрелгән фестивалдә ҡатнашып, лауреат исеменә лайыҡ була.
Шул уҡ йылда урман хужалығы өлкәһендә эшләр өсөн Өфөгә уҡырға килә, әммә ул уҡыу йортонда әлеге бүлек ябылған булып сыға. Иншар ауылына кире ҡайтмай, авиация заводы янында һөнәрселек училищеһында уҡый, уны ҡыҙыл диплломға тамамлай һәм заводта 1956 йылға тиклем эшләй. Әсәһе ауырып китеү сәбәпле ауылға ҡайтырға тура килә, урмансы булып эшләй. Үҙешмәкәр концерттарҙа әүҙем ҡатнаша. Район етәкселәре һәләтле егетте уҡырға барырға өгөтләйҙәр. Бик күп кеше араһынан Иншар Солтанбаевты һайлап Мәскәүгә ебәрәләр, әммә музыкаль белеме булмағас, уға Мәскәүҙәге консерватория янындағы училищела 2 йыл уҡырға ҡушалар. Егет Өфөгә ҡайта һәм бында Өфө сәнғәт училищеһына уҡырға инә. Техникумды тамамлай алмай, сөнки көсөргәнешле күнегеүҙәрҙән һуң тауышы «ултыра».
Иҫәнғолда мәктәптә йыр уҡытыусыһы булып эшләй, артабан Әбйәлилдә тормош ҡороп, урмансы булып хеҙмәт итә. 1968 йылдан алып Әбйәлил районы Асҡар ауыл музыка мәктәбендә, 1971 йылдан — Ейәнсура район мәҙәниәт йорто директоры (һәм ойоштороусыһы), 1974—1991 йылдарҙа һәм 1994—1996 йылдарҙа Әбйәлил район ҡулланыусылар союзының әҙерләү контораһында эшләгән.
Матур тембрлы тауышҡа, әҫәрҙең музыкаль драматик образын төшөнөү һәләтенә эйә булған. Репертуарында — «Бейеш», «Буранбай», «Каруанһарай», «Сибай», «Урал» һәм башҡа башҡорт халыҡ йырҙары. Мәҫәлән, «Сибай» башҡорт халыҡ йырын ҡурайҙа башҡарыусылар араһында Иншар Солтанбаевтың оҫта уйнауы менән һоҡланмау мөмкин булмаған
Ҡаҙаныштары
1957 йылда Мәскәү ҡалаһында үткән Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале, Бөтә Рәсәй үҙешмәкәр сәнғәт смотрҙары (Мәскәү, Өфө; икеһе лә — 1972, республика ауыл үҙешмәкәр сәнғәт (1961), В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған үҙешмәкәр сәнғәт (1970) смотрҙары, үҙешмәкәр сәнғәт (1972), БАССР ҡулланыусылар кооперацияһы үҙешмәкәр сәнғәт коллективтары (1981; бөтәһе лә — Өфө) фестивалдәре лауреаты.
1999 йылда Әбйәлил районы Байым ауылында уның исемендәге призға башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусылар конкурсы булдырылған.
Солтанбаев Иншар Әхмәҙулла улы 2006 йылдың 7 ноябрендә Башҡортостандың Әбйәлил районы Асҡар ауылында вафат була.
Ночной Портюг
Ночной Портюг — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Портюг йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Сома-Я
Сома-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ляпин йылғаһының уң ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дорин Вячеслав Николаевич
Дорин Вячеслав Николаевич (5 сентябрь 1941 йыл — 1992 йыл) — партия һәм совет органдары хеҙмәткәре. 1981—1983 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Өфө ҡалаһы Совет район Советы башҡарма комитеты, 1991—1992 йылдарҙа Ленин район Советы башҡарма комитеты рәйесе. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Биографияһы
Вячеслав Николаевич Дорин 1941 йылдың 5 сентябрендә Липецк ҡалаһында тыуған. Милләте рус, юғары белемле — 1969 йылда Ленинград инженер-төҙөлөш институтын (хәҙерге Санкт-Петербургский архитектура-төҙөлөш университеты) тамамлаған. 1958—1961 йылдарҙа Липецк төҙөлөш техникумында уҡый, һуңынан Совет Армияһында хеҙмәт итә. 1969 йылда инженер-төҙөлөш институтын тамамлағас, Өфө ҡалаһында 21-се треста мастер булып башлай. 1972—1981 йылдарҙа КПСС-тың Өфө ҡалаһы Орджоникидзе райкомы сәнәғәт-транспорт бүлеге мөдире, инструктор булып эшләй. 1981—1983 йылдарҙа Өфө ҡалаһы Совет район Советы башҡарма комитеты рәйесе. 1991—1992 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Өфө ҡалаһы Ленин район Советы башҡарма комитеты рәйесе. Өфө ҡалаһының Ленин районы, 29-сы Нижегородка һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Дорин Вячеслав Николаевич 1992 йылда вафат була.
Хунделуфт
Хунделуфт (Hundeluft) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 259 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,78 км2. Диңгеҙ кимәленән 92 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6862 һәм автомобиль коды — WB.
Пермь губернаһы
Пермь губернаһы — 1781—1923 йылдарҙа Рәсәй империяһының административ-терриориаль берәмеге.
Административ үҙәге — Пермь ҡалаһы.
Тарих
1796 йылда Пермь наместниклығы 12 өйәҙенән ойошторола. Губерна Верхотур, Екатеринбург өйәҙҙәренән, Эрбет, Ҡамышлы, Красноуфимск өйәҙҙәренән, Көңгөр, Уҫы өйәҙҙәренән, Оханск, Пермь өйәҙҙәренән, Соликамск, Чердынь, Шадринск өйәҙҙәренән торған. Идара итеүҙең кантон системаһы индерелгәс, Екатеринбург, Красноуфимск, Уҫы, Пермь, Шадринск өйәҙҙәренең бер өлөшө 1—3‑сө башҡорт кантондары составынва инә. 1919 йылдың мартында Екатеринбург, Красноуфимск, Шадринск өйәҙҙәре Арғаяш кантонына һәм Ҡошсо кантонына (Бәләкәй Башҡортостан) бирелә, июлдә Верхотур, Екатеринбург, Эрбет, Ҡамышлы, Красноуфимск, Шадринск өйәҙҙәренән Екатеринбург губернаһы ойошторола. 1921 йылдың мартында Пермь губернаһы составына Вятка губернаһы Сарапул өйәҙе күсерелә. Пермь губернаһы 1923 йылда нояб. бөтөрөлә, территорияһы Урал өлкәһенең Үрге Кама, Көңгөр, Пермь, Сарапул округтары составына инә, 1938 йылдан Пермь өлкәһе ойошторола.
География
Майҙаны — 332 052 км² (1897). XVIII быуат аҙағында төньяҡта — Вологда губернаһы, көнсығышта — Тубыл губернаһы, көньяҡта — Ырымбур губернаһы, көнбайышта Вятка губернаһы менән сиктәш була. Ҡалалары: Пермь, Алапаевск, Верхотурье, Далматов, Дедюхин, Екатеринбург, Эрбет, Ҡамышлы, Красноуфимск, Көңгөр, Уҫы, Оханск, Соликамск, Чердынь, Шадринск (1869).
Иҡтисад
Тау сәнәғәте (мәғдән сығарыу, металлургия һәм химия тармаҡтары) һәм ауыл хужалығы киң үҫеш алған. Эре пр‑тиеларҙың төп өлөшө Верхотур, Екатеринбург, Красноуфимск, Пермь, Соликамск өйәҙҙәрендә урынлашҡан. Йәрминкәләр (иң билдәлеләре — Эрбет һәм Крестовский-Иваново) үткәрелгән, сауҙа һәм баҙар ойошторолған. XIX быуат уртаһында Сулман йылға буйлап пароход йөрөй башлай. Пермь тимер юлы участкалары төҙөлә: Пермь—Екатеринбург (1878), Екатеринбург—Силәбе (1896), Пермь—Котлас (1899), Пермь—Көңгөр—Екатеринбург (1909) һәм башҡалар 783 сиркәү, 181 мәсет иҫәпләнгән (1870).
Халҡы
Халҡы: 1795 йылда — 900589 кеше, 1897 йылда — 2 994 302 (башҡорттар — 85 395, коми-пермяктар — 92 641, мариҙар — 15 687, мишәрҙәр — 21 163, татарҙар — 46 711, типтәрҙәр — 5 295, удмурттар — 6 505, урыҫтар — 2 705 327 һәм башҡалар). XIX быуат аҙағында губернала 2 849 166 крәҫтиән, 97 241 мещан, 17 482 дворян, 5 118 сауҙагәр һәм башҡалар иҫәпләнә; мосолмандар — 151495, православие динендәгеләр — 2815573 (шул иҫәптән 218 396 старообрядсы), католиктар — 2441, йәһүдтәр — 2119, протестанттар — 1184 һәм башҡалар.
Административ-территориаль бүленеше
Пермь губернаһы составында 12 улус иҫәпләнә
Көнбайышта Пермь губернаһы 7 өйәҙҙәре:
Көнсығышта Пермь губернаһы 5 өйәҙҙәре:
Сянгур-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хелга Влахович
Хелга Влахович (Helga Vlahović; 28 ғинуар 1945 йыл, Загреб — 27 февраль 2012 йыл, шунда уҡ) — хорват журналисы, һәм продюсер һәм телетапшырыуҙар алып барыусы, карьераһы Югославия булған осорҙа ла, хәҙерге Хорватия осоронда ла биш тиҫтә дауам итә. 1980 йылдарҙа илдә иң популяр телетапшырыуҙар алып барыусыларҙың береһе. Шулай уҡ Влахович-Пеа (Vlahović Pea) и Влахович-Брнобич (Vlahović Brnobić) булараҡ та билдәле, фамилияһының үҙгәреүҙәре уның никахтары менән бәйле.
Иртә йылдары
Хелга Влахович Загребта венгр Калман Влахович һәм уның ҡатыны австриялы Вера ғаиләһендә тыуған. Хельга әсәһе менән немец телендә һөйләшеп үҫә, инглиз телен өйрәнә.
Карьераһы
Влахович 1964 йылда Югославия радиотелевизион селтәре булған Загреб радио һәм телевидениеһында эшләй, параллель рәүештә Загреб университетында белем ала, унда немец, инглиз һәм сәнғәт тарихын өйрәнә. 1966 йылда ул төрлө музыкаль һәм күңел асыу телешоуҙарын алып барыусы була. 1968 йылда Польшала Сопотта Халыҡ-ара йыр фестивален алып барыусы сифатында эшләй, ә 1971 йылдан алып — Схевенинген йыр фестивалендә (Нидерланд). 1972 йылда Влахович иртәнге  «Jugoslavijo, dobar dan» ток-шоуҙы алып бара һәм уның өсөн яуаплы итеп тәғәйенләнә, 1977—1978 йылдарҙа шулай уҡ музыкаль «Svjetla pozornice» варьете алып бара. 1978—1980 йылдарҙа ул француз телеуйынының  «Jeux sans frontières» югослав версияһын ойоштора.
1984 һәм 1988 йылда  Влахович  «Beč pozdravlja Zagreb, Zagreb pozdravlja Beč»  һәм «Dubrovnik-Stuttgart» программаһын төҙөүҙә ҡатнаша, был JRT, ORF һәм  ARD каналдарында сәйәхәттәр тураһында сериалдар күрһәтә. Улар «йортон күререгә теләгән», ләкин унда сәйәхәт ҡылырға мөмкинлеге булмаған югослав  гастарбайтерҙарына  йүнәлтелгән. Музыкаль программа үткәреүҙә ҙур тәжрибәһе, шулай уҡ инглиз телен белеүе арҡаһында ул Оливер Млакар менән бергә Загребта «Евровидение-1990» йыр конкурсын (1989 йылда был конкурста Югославияның еңеүенән һуң) алып барыусы сифатында һайлана.
1991 йылда Югославия тарҡалыу һәм Хорватия бойондороҡһоҙлоғо өсөн һуғыш башланыу менән Влахович яңы ойошторолған HRT каналында һуғыш менән бәйле мәғлүмәт телепрограммалары өсөн яуаплы итеп тәғәйенләнә. 1995 йылда һуғыш аҙағына тиклем ул  «хәрби мәғлүмәт телетапшырыуын»  етәкләй. 1996 йылда Влахович һаулыҡҡа арналған үҙ  «Govorimo o zdravlju» телешоуын алып бара. 2006 йылда Влахович телевидениела рәсми рәүештә үҙ  карьераһын тамамлай, әммә шуға ҡарамаҫтан  телеэфирҙарҙа даими күренә,  һуңғыһы 2012 йылдың 1 ғинуарына тура килә. .
Шәхси тормошо
Влаховичтың Франк Пеа менән ун йыллыҡ никахтан ҡыҙы Рен Пеа (1975)   һәм 1997 йылда вафат булған нейрохирург Миленко Брнобич менән никахтан ҡыҙы Карла Брнобич  (1982) була. Тап һуңғыһының йоғонтоһо аҫтында «Govorimo o zdravlju» телетапшырыу ойоштора.
Үлеме
Влаховичта 2009 йылда яман шеш табыла. 2012 йыл башынан билдәле булыуынса, уның хәле насарая, һәм ул дауаханага эләгә. 2012 йылдың 27 февралендә Влахович 67 йәшендә вафат була.
Мария Росетти
Мария Росетти (Maria Rosetti, тыумыштан Мария Грант (Marie Grant); 14 сентябрь 1819 йыл утрау Гернси — 25 февраль 1893 йыл) — валах һәм румын сәйәси активисы, журналист, эссе яҙыусы, филантроп, Британияның Гернси утрауында тыуған. Британия дипломаты Эффингем Гранттың апаһы, румын радикалы Константин Росеттиҙың ҡатыны. Мария 1848 йылда Валах революциһында әүҙем ҡатнаша. Ул шулай уҡ билдәле рәссам Даниэль Константин Розенталь һәм милли-либераль сәйәсмән Йон Брэтиануҙың ҡатыны Пия Брэтиану менән оҙайлы дуҫтар булараҡ билдәле. Росеттиҙың һигеҙ балаһы була: Мирча, Йон, Винтилэ (журналист һәм яҙыусы), Хория, Елена-Мария, Тони, һәм София Флоричел һәм Либертатя София, улар бөтәһе лә сәйәси эшмәкәрлек менән шөғөлләнә.
Биографияһы
Мария Гернси утрауында йәшәгән капитан, караптар хужаһы Эдвард Грант һәм уның ҡатыны англикан сиркәүенә ҡараған Мария Ле Лашер ғаиләһендә тыуған. Гранттар инглиз  Плимутында төпләнә, үҙҙәренең сығышы Гранттарҙың шотланд кланынан тип раҫлай, әммә был ысынында билдәһеҙ.
1837 йылда уның кесе ҡустыһы  Эффингем Валахияла Британия консулы  Роберт Гилмор Колкухаундың секретары итеп тәғәйенләнә Мария шунан һуң үҙе  Бухарестҡа күсенә,  унда репетитор булып эшләй башлай. Тап шунда ул туғанының яҡын дуҫы һәм Росетти бояр ғаиләһе ағзаһы Константин Росетти менән таныша. Мария Грант Валах милицияһының полковнигы  Йоан Одобескуҙа эшләй,  уның балаларына, шул иҫәптән киләсәктә яҙыусы һәм сәйәсмән Александруға дәрестәр бирә. Шул ваҡытта ул Бухаресттың Куртя-Веке районында йәшәй.
Мария Грант Росеттиға уның Плимуттағы ғаилә йортонда кейәүгә сыға, никахлашыу 1847 йылдың 31 авгусында англикан  йолаһы буйынса үтә, аҙаҡ улар  Венала православие йолаһы буйынса ҡабаттан никахлаша. Һуңғы тантанала Росеттиҙың ғаилә ағзалары, Штефан һәм Александру Голеску ҡатнаша, улар Росеттиҙарҙың балаларын суҡындырыусы ата-әсәләре була. Тарихсы Павел Черноводяну  һүҙҙәре буйынса, ул бояр мөхитендә  адаптация  ҡыйынлыҡтары  менән осраша, әммә тыумыштан булған сифаттары, намыҫлы тәртибе, аҡыл һәм мәҙәнилеге был ҡыйынлыҡты еңеп сығырға ярҙам итә. 1848 йылда революция осоронда уның ире радикалдар яғында Бухарест халҡын берләштереүҙә мөһим роль уйнай һәм Ваҡытлы хөкүмәт ағзаһы була. Ғосман ғәскәрҙәре ихтилалды баҫтырып һәм уның лидерҙарын ҡулға алып, ил территорияһына ингән ваҡытта, Константин ихтилалдың башҡа күренекле башлыҡтары менән бергә ғосмандар тарафынан һаҡ аҫтына алына һәм Джурджанан баржала Оршовтың Дунай портынан алыҫ түгел контроль аҫтындағы Австрияның Свиницаһына ебәрелә. Йәһүд рәссамы Даниэль Константин Розенталь менән бергә Мария улар артынан  эйәрә, Свиницаға килеү менән ул урындағы властарҙы башҡа ғосман юрисдикцияһы аҫтында түгеллегенә ышандыра  һәм Свиница башлығын охрананы ҡоралһыҙландырырға күндерә, был, үҙ сиратында, тотҡондарға ҡасырға мөмкинлек бирә. Уның был революцияның һуңғы этабындағы роле фрацуз тарихсыһы Жюль Мишленең 1851 йылда «Мадам Росетти» эссеһында һәм уны итальян революционеры Джузеппе Гарибальдиҙың ҡатыны Анита менән сағыштырыусы ире тарафынан әйтелә.
Яҡынса 1850 йылдарҙа Розенталь үҙенең иң билдәле картиналарының береһе — «Революцион Румыния» (România revoluţionară) картинаһын тамамлай. Румын халык кейемендәге ҡатын-ҡыҙҙы һүрәтләгән милли персонификация функцияһын үтәп, ул бының менән бер үк ваҡытта Мария Росетти портретын да күҙ уңында тота. Рәссам 1851 йылдың июлендә вафат була, Валахияға үтергә маташыуында Австрия властары ҡулға ала һәм үҙенең тыуған Пешт ҡалаһында уны үлтергәнсе язалай. 1878 йылда Мария Росетти үҙенең «Mama şi Copilul» («Мать и дитя») журналында «Розенталь-Аллаһ ҡылган иң яҡшы һәм иң тоғро кешеләрҙең береһе ине. Ул Румыния өсөн, уның азатлығы өсөн үлә, ул үҙенең румын дуҫтары өсөн үлә. Ул Румынияның дуҫы, улы, был Румынияның ыҙа сигеүсеһе -израилле. Уның исеме Даниэль Розенталь» тип маҡтап яҙа». 1850 йылдар дауамында ғаиләһенә Дунай кенәзлегенә ҡайтырға мөмкинлек биргән 1856 йылда Париж тыныслыҡ килешеүенә ҡул ҡуйғандан һуң, Мария Росетти һәм уның ире Милли партияны  әүҙем хуплай,  Валахияны  Молдавия менән  берләшергә саҡыра, берләшеү  1859 йылда  Александру Иоан Кузаны валах кенәзе, аҙаҡ ике дәүләттең домниторы булып  һайланыу менән башҡарыла. Ул ире менән бергә үҙенең аҙналыҡ «Mama şi Copilul» журналын сығарғанға тиклем күп тапҡыр төрлө нәшриәттәрҙә, шул иҫәптән «Românul» гәзитендә материалдар баҫтырып сығара, унда башлыса бәләкәй балаларҙы тәрбиәләү буйынса кәңәштәр һәм Румыния берләшкәндән һуң  йәмғиәттәге үҙгәрештәргә ҡарата   хәүефләнеүҙәр яҙыла. Журнал 1865—1866 йылдарҙа ғына баҫылып сыға. Росеттиҙың был эшмәкәрлеге уның тәүге румын журналисы тигән исемгә хоҡуҡ бирә.
Артабан Мария Росетти хәйриә ойошмаларының сараларында һәм асыҡ тантаналарҙа ҡатнаша: 1866—1867 йылдарҙа аслыҡ менән көрәшкә аҡса йыя, 1871 йылда уҡ молдаван  Путна ерендә  тантаналар  ойоштора. 1875 йылдан һуң ире Константин Росетти Милли-либераль партияһы етәкселегән ингәндән һуң уның йоғонтоһо бигерәк тә арта. Журналист булараҡ, ул ҡатын-ҡыҙҙарҙың эмансипацияһын пропагандалау тураһында мәҡәләләр баҫтыра. 1877 йылда, Румыния бойондороҡһоҙлоғон иғлан итеп, Ғосман имперяһына ҡаршы һуғышта Рәсәй империяһы яғына күскәндән һуң Мария Росетти Турну-Мэгурелела госпиталь ойоштороп һәм уның менән идара итеп, яралыларға ярҙам итеү өсөн аҡса йыя.
Марияның үлеменән һуң либераль милли «Voinţa Naţională» гәзите ҙур некролог баҫтырып сығара, унда ул үҙ быуынының иң күренекле румын ҡатын-ҡыҙы тип атала. Уның 1860 йылғы хеҙмәттәре китапта йыйыла һәм 1893 йылда Мишленың инеш һүҙе менән баҫтырып сығарыла. Мария шулай  Камила Петрескуның «Un om între oameni» романының персонаждарының береһе булып тора. Уның хөрмәтенә Бухарест үҙәгендә урам аталған, ул көнсығыш Константин Росетти урамының дауамы булып тора;  Бухаресттың  Флоряска районы мәктәбе  уның хөрмәтенә  атала. Коммунистик режим йылдарында илдә уның тормошо тураһында бер нисә монография баҫылып сыға.
Пут-Ега
Пут-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тор-Ёш йылғаһының һул ярына тамағынан ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сена (Рәсәй йылғаһы)
Сёна (Кесе Сёна) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кулой йылғаһының уң ярына тамағынан 160 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Липтовски Микулаш (хоккей клубы)
Липтовски Микулаш йәштәр хоккей командаһы 32 хоккей клубы (MHK 32 Liptovský Mikuláš) — профессиональ хоккей клубы. Был клуб Словакияның Липтовски Микулаш ҡалаһы командаһы. Уға нигеҙ 1932 йылда һалынған. Словакия чемпионаттарының 1-се лигаһында сығыш яһай.
Тарих
1932 йылда хоккей командаһы булдырыла. 1934 йылдың 13 февралендә команда беренсе матчын уйнай. Икенсе донъя һуғышы башланыр алдынан был команда төбәк чемпионаттарында уйнай. 1945 йылдан алып команда Словакия милли беренселегендә тәнәфестәргә туҡталып тороп уйнай. 70-се йылдарға клубтың сәскә атыуы тура килә. Хоккей командаһы Словакия милли беренселегендә өс тапҡыр чемпион була. 2009—2010 йылдар миҙгелендә команда словак юғары беренсе дивизионынан сығып китә һәм хәҙерге ваҡытта 1-се лигала сығыш яһай. Хоккей клубы төрлө йылдарҙа төрлө исемдәрҙә йөрөй:
Байройт
Байройт, шулай уҡ Байрейт  (Bayreuth, Bayreith) — Германияның Бавария еренә буйһонған һөм был ер территорияһында урынлашҡан ҡалаһы.
Үрге Франкония округының административ үҙәге. Халыҡ һаны-72 683 кеше (2010 йылдың 31 декабренә ҡарата). Ҡала 66,92 км² майҙанды биләй. Рәсми коды — 09 4 62 000.
Тарих
1421 йылда тәүге тапҡыр Байройт географик картала күрһәтелә. Дәүләт бүленгәндән һуң, Байройт Кульмбах кенәзлегенең өлөшө булып китә. Бер нисә тапҡыр ҡала чума эпидемияһынан һәм һуғыштарҙан яфалана. 1430 йылда Гуситтар һуғышы барышында емерелә. 1528 йылда (Реформация башланғандан һуң 10 йыл үткәс) фФранконияның маркграф өлкәһе хакимдарылютеран диненә күсә.
Байройттың алтын быуаты маркграф ҡатын Вильгельмина, Пруссия короле I Фридрих Вильгельмдың өлкән ҡыҙы һәм Бөйөк Фридрихтың апаһы хакимлыҡ иткән осорҙа була. Ул бында бер нисә замок һәм парк төҙөй, улар бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланған һәм ҡаланың йөҙөн билдәләп тора. Шулай уҡ уның заманында ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы ҡомартҡыһы тип билдәләнгән Маркграф опера һарайы төҙөлгән.
1769 йылда Байройттың һуңғы маркграфы вариҫ ҡалдырмай вафат була. Байройт Ансбах кенәзлеге тарафынан аннексиялана. Бер аҙҙан һуң ҡала һәм уның тирә-яғы Пруссия провинцияһына әйләнә (1792), шунан Францияға (1806) һәм, ниһайәт, Баварияға ҡарай (1810).
1872 йылда ҡалаға композитор Рихард Вагнеркүсеп килә. Ул бында үҙенең иң күренекле әҫәрен: «Кольца Нибелунгов» — ижад итә. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында, Гитлерҙың Вагнер фестивалдәренә ҙур иғтибар биреүе арҡаһында, Байройт нацизм идеология үҙәге булып һанала.
Бында ҡала үҫешенә етди этәргес көс булып 1975 йылда университет асыу тора.
Географияһы
Байройт ҡалаһы Ҡыҙыл Майнда, Майн йылғаһы башынан көньяҡтараҡ, Фихтель һәм Швейцария Франконияһы араһында урынлашҡан.
Ҡаланың административ бүленеше
Байройт 39 райондан тора:
Ҡәҙерғолов Илгиз Раян улы
Ҡәҙерғолов Илгиз Раян улы (4 ноябрь 1976 йыл) — ғалим-физик, юғары мәктәп эшмәкәре. 2017 йылдың февраленән 2021 йылдың 25 мартына тиклем Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһы ректоры. Физика-математика фәндәре докторы.
Биографияһы
Илгиз Раян улы Ҡәҙерғолов 1976 йылдың 4 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Ишембай районы Байғужа ауылында тыуған.
2003 йылдан — Башҡорт дәүләт университетында: теоретик физика кафедраһының өлкән уҡытыусыһы һәм доценты.
2006 йылда Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Аппаратына мәғариф һәм фән бүлегенә баш белгес итеп саҡырыла.
2006—2009 йылдарҙа Зәйнәб Биишева исемендәге Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһының уҡыу эштәре һәм йәмәғәтселек менән бәйләнеш буйынса проректоры булып эшләй.
2011—2012 йылдарҙа Зәйнәб Биишева исемендәге Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһы ректоры.
2015 йыл — 2017 йылдың феврале — Башҡорт дәүләт университетының Нефтекама филиалы директоры.
2017 йылдың 22 февраленән — 2021 йылдың 25 мартына тиклем Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһы ректоры.
Мамалыга
Мамалы́га — кукуруз ононан ҡаты итеп бешерелгән бутҡа; молдаван милли ашамлығы. Кавказ халыҡтарында киң таралған: грузиндарҙа (ღომი [гоми]), абхаздарҙа (абысҭа), абазиндарҙа (абаста, баста), адыгейҙарҙа (марэмысэ), чечендарҙа (ахьар худар — кукуруз ононан бутҡа), ингуштарҙа (журан-худар), осетиндарҙа (мамæлайы къæбæр — һүҙмә-һүҙ «үлмәҫ өсөн киҫәк») һәм Одессала. Тәме, консистенцияһы һәм тышҡы күренеше буйынса бөтә бутҡаларҙан да айырыла. Балауыҙланған еп йәки махсус ағас бысаҡ менән теленә.
Тарихы
Тарихи мамалыга крәҫтиәндәрҙең икмәкте алмаштырған төп ризығы була. Мамалыганы шулай уҡ тарынан да эшләйҙәр. Молдаван кенәзлектәрендә кукуруз баҫыуҙары тураһында иң тәүге телгә алыу Дука Константин Георгиевич (1693-95) хакимлыҡ иткән осорға ҡарай. Кукуруз бик тиҙ тарала башлай, сөнки Ғосман империяһы уға һалым һалмай. Кукуруздан мамалыга тәме һәм туҡлыҡлылығы буйынса быға тиклем тарынан әҙерләнгән мамалыганан күпкә яҡшыраҡ була.
Дубовский Анатолий Николаевич
Биографияһы
Анатолий Николаевич Дубовский 1950 йылдың 7 ноябрендә Белоруссияның Могилёв өлкәһе Ново-Елковщина ауылында тыуған. Милләте белорус, юғары белемле — 1976 йылда Өфө авиация институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1970 йылда, Өфө энергетика техникумын тамамлағас, Өфөләге ТЭЦ-2-лә слесарь булып башлай. 1970—1972 йылдарҙа Совет Армияһында хәрби хеҙмәттә була. Запасҡа ҡайтҡас, «Башкирэнерго» предприятиеһында слесарь, мастер, профком рәйесе, партком секретары булып эшләй.
1986—1990 йылдарҙа Өфө ҡалаһының Калинин районы Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары һәм рәйесе була.
1990 йылдан — «Акасстрой» берләшмәһенең генераль директоры Өфө ҡалаһының Калинин районы 13-сө Фурманов һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы. Өйләнгән, ҡыҙ һәм ул үҫтергән.
Ижора теле
Ижора теле (үҙ исеме - ižorin klili) - Рәсәй Федерацияһының Ленинград өлкәһендә йәшәүсе аҙ һанлы ижор халҡы теле. Урал теле ғәиләһенең Балтик буйы фин телдәренең төньяҡ төркөмөнә инә.
Ижор теле юҡҡа сығыу ҡурҡынысы аҫтында: 2009 йылда ул ЮНЕСКО тарафынан «юғалыу ҡурҡынысы көслө булған телдәр» аҫтында (инглизсә severely endangered) тип алына.
Ижор теленең дүрт төп диалекты — сойка, түбәнге луга, эва һәм оредеж (һуңғы икеһе бөгөнгө көнгә юҡҡа сыҡҡандар) асыҡ айырылып тора.
Ижор теле һүҙҙәрендә баҫым беренсе ижеккә яһала. Һуҙынҡы ауаҙдар һуҙыу буйынса айырыла. Синтаксис һүҙҙәрҙең ирекле тәртибе менән характерлана,төп фән SVO булып һанала. Лексика, күпселек өлөшөндә, үҙ; алынмалар араһында русизмдар өҫтөнлөк итә.
Таралышы
Хәҙерге ваҡытта Ленинград өлкәһе Кингисепп районында ижор телендә һөйләшәләр. Ул Элегрәк Ломоносов һәм Гатча райондарында ла таралған була.
1732 йылда Ингерманландияның яңы ҡушылған ерҙәрендә батша хакимиәте 14,5 мең тонна "ижор" кешеһен иҫәпләгән, шул уҡ ваҡытта дөйөм һанға водь халҡы ла кергән, П.И. Кеппен иҫәпләп сығарғанса, 1848 йылда ижора 18 489 кеше булған (Санкт-Петербург губернаһында 17 800 һәм Карелияла 689). 1897 йыл мәғлүмәттәре буйынса, 13 725 кеше. 1926 йылғы халыҡ һанын ҡабул итеү нәтижәләре буйынса, ижорҙарҙа һаны 16 137 кеше, 1959 йылғы халыҡ һанын ҡабул итеү буйынса — 1062 кеше генә, уларҙың ы — тел йөрөтөүсе; 1970 йылғы халыҡ һанын ҡабул итеү буйынса 781 кеше, донъя е туған телен ижор теле тип һанаған; 1979 йылғы халыҡ һанын ҡабул итеү нәтижәһендә, 748 ижор теркәлгән, 1989 йылғы халыҡ һанын ҡабул итеү ваҡытында 820 кеше ижор була, аларның 320се ижор телен туған теле тип һанаған. 2010 йыл мәғлүмәттәре буйынса, ижор теленә эйә булыу тураһында 123 кеше белдергән. 2002 йылғы халыҡ һанын ҡабул итеү нәтижәләре буйынса, ижорҙарҙа уртаса йәше 65,8-70,5 йәш булған.
Ижорҙар, Ленинград өлкәһендә йәшәүсе аҙ һанлы халыҡ булараҡ, Россия 2002 йылда Федерацияһы Хөкүмәтенең «Россия Федерациясының аҙ һанлы халыҡтарының берҙәм исемлеге тураһында» 2000 йылдың 24 мартындағы 255 номерлы ҡарары менән раҫланған Россия Федерациясының аҙ һанлы халыҡтарының берҙәм исемлегенә индерелгән.
Яҙыу
2014 йылдан ҡулланыла торған ижора теле әлифбаһы:
Сығанаҡтар
Төркөм:Балтик буйы фин телдәре Төркөм:Ижора теле
Нужная
Нужная — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Межа йылғаһының һул ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сони-Ари
Сони-Ари — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 325 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сорним-Юхль
Сорним-Юхль — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вогулка йылғаһының һул ярына тамағынан 139 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әкәнәй (Дүртөйлө районы)
Әкәнәй (Аканеево) — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 283 кеше. Почта индексы — 452306, ОКАТО коды — 80224834002.
Тарихы
Өфө өйәҙе Ҡаҙан даруғаһы Шамшаҙы улусына ҡараған Әкәнәй ауылы аҫаба башҡорттар йәшәгән төп ауылдарҙың береһе, XIX быуат башында улар 72 108 дисәтинә ерҙе аҫабалыҡ хоҡуғында биләй. 1701 йылдың 16 майында Әкәнәй Бишенбаев иптәштәре Русай Иванаев, Дәүләт Чичканов, Мәскәү Аҡъегетов, Бәсекәй Афонасов, Илек Тәкәнов, Күҫәк Ҡуғошевтар менән бергә рухани Дмитрий Серегевҡа һәм уның иптәштәренә Ағиҙел буйындағы ерҙе ҡуртымға биреү документына ҡул ҡуя. Ауылға нигеҙҙең ҡасан һалыныуы теүәл генә билдәле түгел, әммә 1709 йылдың 19 мартында төҙөлгән документта Әкәнәй ауылы атап үтелә. Күрәһең, ауылға тәүгеләрҙән булып Әкәнәй Бишенбаев килеп төпләнгән.
1736 йылдың 5 декабрендә төҙөлгән документ та иғтибарға лайыҡ: Әкәнәй ауылында йәшәгән аҫаба башҡорт, йөҙ башы Байыш Раслекеев (Расмекеев), Рысай ауылынан рядовой башҡорттар Һатылған Бирҙегәнғолов, Таймас Рысаев һәм уларҙың иптәштәре канцелярияла эшләгән Иван Зиновҡа һәм уның иптәштәренә үҙҙәренең аҫаба ерҙәрен ҡуртымға бирә. Улар Ляпустино ауылына нигеҙ һала.
Әкәнәй ауылы байтаҡ ҡына архив документтарында осрай. 1795 йылғы рәүиздә ауылда 146 башҡорттоң йәшәүе теркәлә. 1816 йылда - 193 башҡорт, 1834 йылда - 150 башҡорт, 148 типтәр, 6 мишәр, 1859 йылда - 160 башҡорт, 220 типтәр, 12 мишәр йәшәй. 1920 йылда ауыл халҡы тулыһынса үҙҙәрен башҡорт тип таный.
Башҡорттарҙың аҫаба еренә типтәрҙәрҙәрҙең һәм мишәрҙәрҙең ҡасан индерелеүе теркәлмәгән. Әммә рәүиз документтарына ярашлы типтәрҙәрҙең килеп төпләнеүе 1748 — 1762 йылдар араһында булырға тейеш. Ә мишәрҙәр 1816 һәм 1836 йылдар араһында үҙ ихаталарын булдыра.
Ауыл халҡы мал аҫырау, иген игеү, һунарсылыҡ һәм солоҡсолоҡ менән шөғөлләнә. 1834 йылда ауылда йәшәгән 315 кеше 215 йылҡы, 306 һыйыр, 400 һарыҡ 200 кәзә аҫырай. Ауылда ике тирмән эшләй. 150 башҡортҡа 433 бот ужым һәм 560 бот яҙғы иген сәселә. Ауылда мәсет тә була. 1909 йылда Әкәкнәй земский мәктәбендә 46 уҡыусы белем ала.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Радом (Чемаш-Юган ҡушылдығы)
Радом  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Чемаш-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 74 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сеньгас
Сеньгас — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вонжуга йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Исҡужин Рудик Ғәзиз улы
Исҡужин Рудик Ғәзиз улы (28 июль 1950 йыл) — СССР-ҙың хәрби хеҙмәткәре, Рәсәй дәүләт эшмәкәре. 1972—1992 йылдарҙа СССР Дәүләт именлеге органдары хеҙмәткәре, генерал-майор. 2004—2013 йылдарҙа Рәсәйҙең Федерация Советы ағзаһы.
Биографияһы
Рудик Ғәзиз улы Исҡужин 1950 йылдың 28 июлендә Башҡорт АССР-ының Күмертау районы (хәҙерге Көйөргәҙе районы) Таймаҫ ауылында тыуған.
1976 йылда СССР Дәүләт именлеге комитетының Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Юғары мәктәбен, 1985 йылда — Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Институтын тамамлаған, В. В. Путин менән бер төркөмдә (группала) уҡый.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1969 йылда һәүерташ комбинаты технигы (Силямяе ҡалаһы, Эстон ССР-ы) булып башлай. 1972—1992 йылдарҙа Ҡораллы Көстәрҙә танк полкында хеҙмәт итә.
Төрлө йылдарҙа электр селтәрҙәре техник-релейщигы (Күмертау ҡалаһы); «Махсуслаштырылған Мәғлүмәт һәм Именлек агентлығы» фирмаһы директоры (Мәскәү); «Халыҡ-ара Иҡтисади Хеҙмәттәшлек» компанияһының программалар етәксеһе (Мәскәү ҡалаһы); «Газпром» Рәсәй акционерҙар йәмғиәтенең тулы хоҡуҡлы нефть операторы, Яҡын һәм Урта Көнсығыш илдәрендә «Транснефть» акционерҙар компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең программалар етәксеһе. Сит илдәр менән Эшлекле хеҙмәттәшлек үҙәге компанияһы вице-президенты; РФ Федераль Йыйылышы Федерация Советы ағзаһының ярҙамсылар төркөмө етәксеһе; «Машиноимпорт» генераль директоры урынбаҫары; «Берҙәм Рәсәй» партияһының Генераль советы секретары советнигы булып эшләй.
2004 йылдан 2013 йылға тиклем Рудик Исҡужин Рәсәй Федераль Йыйылышы Федерация Советы ағзаһы була.
Федерация Советына тәғәйенләнгәнсе Берҙәм Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының Генераль Советы сәркәтибенең кәңәшсеһе, Берҙәм Рәсәй үҙәк тикшереү-ревизия комиссияһы рәйесе урынбаҫары була.
Урыҫ һәм башҡорт телдәренән тыш инглиз, ғәрәп, фарсы, португал телдәрен белә.
Ғаиләһе
Уның сығышы 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышы етәксеһе Емельян Пугачевтың (Бүгәсәү)көрәштәше һәм уның полковнигы, башҡорт дворяны, абыҙ, философ, дин белгесе, старшина Кинйә Арыҫлановҡа барып тоташа.
Өйләнгән, ике ҡыҙ атаһы. Ҡатыны Светлана Ҡәйүмова, уның менән Өфө ҡалаһында ЭЭМ(МВД) мәктәбендә уҡыған ваҡытта таныша. Карате буйынса тренер, ҡара билбау эйәһе, спорт оҫтаһы. Бабаһы — Ғәфиәтулла Арыҫланов — 1939 — 1940-сы йылдарҙағы Совет-фин һуғышында ҡатнашыусы, башҡорттар араһында тәүгеләрҙән булып Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булған,
Ҡыпсаҡ кантоны
Ҡыпсаҡ кантоны (Кипчакский кантон) — Башҡортостан кантоны.
Тарихы
1919 йылдың 20 мартындағы «Үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт совет автономияһы тураһында килешеү»гә ярашлы республика территорияһы 13 кантондан тора, уның араһында Ҡыпсаҡ кантоны ла була.
1919 йылдың июнендә кантон бөтөрөлә, территорияһы Ҡыпсаҡ-Ете ырыу кантонына инә.
Халҡы
thumb|Башҡортостан кантондары, 1920 йыл
География
Кантонға Ырымбур өйәҙенең Бөрйән-Ҡыпсаҡ, Бошман-Һыуын-Ҡара-Ҡыпсаҡ, 1‑се һәм 2‑се Ҡара-Ҡыпсаҡ, Семён-Петровский һәм Йомағужа улустары инә. Төньяҡта Юрматы кантоны, төньяҡ-көнсығышта — Бөрйән-Түңгәүер кантоны, көньяҡ-көнсығышта — Үҫәргән кантоны, көньяҡта — Ырымбур өйәҙе, көнбайышта Ете ырыу кантоны менән сиктәш була.
Табси-Яха
Табси-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
КХЛ 2014/2015 йылдар миҙгелендә
КХЛ 2014/2015 йылдар миҙгелендә — Континенталь хоккей лигаһының 7-се чемпионаты. Турнирҙа 7 илдән (Рәсәй, Ҡаҙағстан, Белоруссия, Латвия, Финляндия, Хорватия һәм Словакия) 28 команда ҡатнаша. Даими чемпионат 2014 йылдың 3 сентябрендә Асыш кубогы өсөн Гагарин кубогының ғәмәлдәге еңеүсеһе «Металлург» (Магнитогорск) һәм Континент кубогының ғәмәлдәге еңеүсеһе «Динамо» (Мәскәү) араһында уйын менән башлана һәм 2015 йылдың 23 февралендә тамамлана. Плей-офф уйындары 2015 йылдың 27 февраленән алып 19 апреленә тиклем үтә.
Табси-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
КХЛ 2014/2015 йылдар миҙгелендә
Даими чемпионат һөҙөмтәләре буйынса Рәсәй чемпионатының миҙалсылары билдәләнде: ЦСКА (Мәскәү) ил чемпионы исемен яулай, СКА (Санкт-Петербург) — көмөш миҙалдарҙы, «Динамо» (Мәскәү) — бронзаны.
Табси-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
КХЛ 2014/2015 йылдар миҙгелендә
Турнирҙа тәүгегә «Сочи» һәм «Йокерит» клубтары ҡатнаша. 2010 йылдан башлап тәүгегә «Лада» хоккей клубы лигала сығыш яһауын дауам итә.
Финалда серияла 4:1 иҫәбе менән Аҡ Барс уйынсыларын еңеп, СКА үҙ тарихында тәү тапҡыр Гагарин кубогын яулай.
Ҡатнашыусылар составында үҙгәрештәр
Лига составына был миҙгелдән башлап Рәсәйҙән «Сочи» һәм Финляндиянан «Йокерит» командалары инә. Тольяттиҙан «Лада» клубы дүрт йыллыҡ тәнәфестән һуң лигаға ҡайта.
Чемпионатта ҡатнашыусылар эсенән Чехияның «Лев» һәм мәскәүҙең «Спартак» хоккей клубтары финанс яҡтан ҡыйынлыҡтары булғанға күрә сығалар. Украинаның «Донбасс» командаһы илдә ҡыйын хәл булғанға лига составынан сығырға мәжбүр була.
Драфт 2014
Драфт 2014 йылдың 7 һәм 8 майҙа Санкт-Петербургта Боҙло һарайҙа үтә. Тәүге көндә драфтың юниорҙары араһында дуҫтарса осрашыу үтә, шунда Көнсығыш командаһы Көнбайыш командаһын 6:2 иҫәбе менән ота. Икенсе көндә драфт церемонияһы үтә. Дөйөм алғанда, драфтың биш раундында 206 юниор һайлана. Беренсе номер аҫтында «Металлург» (Новокузнецк) командаһы новокузнецк хоккей мәктәбенең тәрбиәләнеүсеһен Кирилл Капризовты һайлай.
Даими чемпионат
Даими беренселектә бөтә командалар 60 уйын уҙғарасаҡ. Иң күп мәрәй йыйған команда даими беренселектең, Рәсәй чемпионатының еңеүсеһе тип билдәләнә һәм уға Континент кубогын бирәләр.
Асыш кубогы
2014/2015 йылдар миҙгелендә үткән чемпионаттың финалсыһы Праганан «Лев» хоккей клубы ҡатнашыуҙан баш тартҡанға күрә, ғәмәлдәге чемпион Магнитогорскиҙан «Металлург» үҙ боҙ майҙансығында миҙгелдең тәүге уйынында Континент кубогы 2014 эйәһен — Мәскәүҙән «Динамо» хоккей клубын ҡабул итә. Хужалар 6:1 иҫәбе менән еңделәр.
Бөтә йондоҙҙар уйыны
КХЛ йондоҙҙар уйыны 2015 йылдың 25 ғинуарында Сочи ҡалаһында үтә. Уйында 18:16 иҫәбе менән Көнсығыш командаһы еңә.
Турнир таблицаhы
Яртыса ҡалын шрифт менән плей-офф уйындарына эләккән командалар билдәләнгән.
Курсив менән плей-офф уйындарына эләкмәгән командалар билдәләнә.
р – Континент кубогы эйәһе (даими миҙгел еңеүсеһе), к – конференция еңеүсеһе, д – дивизиона еңеүсеһе
Көнбайыш конференцияһы
1. ЦСКА — 8. «Сочи» 4-0 (3:0, 3:1, 2:1, 6:2)
2. СКА — 7. «Торпедо» 4-1 (6:3, 1:2, 4:2, 3:1, 2:0)
3. «Динамо» М — 6. «Локомотив» 4-2 (3:1, 1:2, 1:2, 3:0, 7:3, 4:0)
4. «Йокерит» — «Динамо» Мн 4-1 (2:3 ө.в., 4:1, 5:0, 2:1, 7:1)
Көнсығыш конференцияһы
2. «Себер» — 7. «Трактор» 4-2 (1:4, 5:2, 7:3, 1:2 ө.в., 3:1, 2:1)
3. «Металлург» Мг — 6. «Салауат Юлаев» 4-1 (2:0, 1:2, 2:1, 6:4, 3:1)
4. «Авангард» — 5. «Барыҫ» 4-3 (5:2, 0:2, 0:3, 4:3, 2:0, 1:4, 3:1)
Көнбайыш конференцияһы
1. ЦСКА — 4. «Йокерит» 4-1 (3:2, 4:0, 2:3, 3:0, 2:0)
2. СКА — 3. «Динамо» М 4-1 (3:2 ө.в., 4:1, 2:0, 6:1, 3:2 ө.в.)
Көнсығыш конференцияһы
1. «Аҡ Барс» — 4. «Авангард» 4-1 (3:4 ө.в., 4:0, 2:0, 3:1, 2:0)
2. «Себер» — 3. «Металлург» Мг 4-1 (2:0, 3:2, 2:5, 3:2 ө.в., 3:1)
Конференциялар финалы
1. ЦСКА — 2. СКА 3-4 (3:0, 3:2 ө.в., 3:1, 1:4, 2:6, 1:2 ө.в., 2:3)
1. «Аҡ Барс» — 2. «Себер» 4-1 (2:0, 2:1, 1:2, 1:0 ө.в., 1:0 ө.в.)
Гагарин кубогы финалы
1. «Аҡ Барс» — 2. СКА 1-4 (2:4, 0:1, 2:1, 2:3, 6:1)
Беренсе уйын
Икенсе уйын
Өсөнсө уйын
Бишенсе уйын
Шпенглер кубогы
Швейцарияла 2014 йылдың һуңғы көндәрендә үткән традицион Шпенглер кубогында Континенталь хоккей лигаһынан тәүгегә өс команда ҡатнаша. Өфөнән «Салауат Юлаев» хоккей клубы төркөм этабында «Женева-Серветт» командаһына 2:3 иҫәбе менән еңелә һәм тағы бер КХЛ вәкилен — «Йокерит» клубын 4:3 иҫәбе менән еңә. Сирекфиналда һәм ярымфиналда «Салауат Юлаев» сиратлап «Медвешчак» (3:0) һәм «Давос» (4:3) клубтарын еңә. Финалда тағы ла «Женева-Серветт» командаһына отола (0:3). «Йокерит» төркөм уйындарында «Салауат Юлаев» һәм «Женева-Серветт» (1:3) хоккей клубтарына еңелә. Сирекфиналда Канада йыйылма командаһына 2:5 иҫәбе менән отолоп турнирҙағы көрәштән төшөп ҡалалар. «Медвешчак» төркөм этабында Канадаға (1:3) һәм «Давос» (0:1) командаларына еңелә. Сирекфиналда Хорватия хоккейсылары Өфө клубынан отолалар.
КХЛ бүләктәрен тапшырыу церемонияһы
КХЛ трофейҙары бүләктәр тапшырыу церемонияһы Ритц-Карлтон Мәскәү отелендә 21 майҙа үтә.
КХЛ чемпионаты миҙалсыларына миҙалдар
Бөтәһе 200 миҙал тирәһе эшләнеләсәк: бронза, көмөш һәм алтын миҙалдарының команда комплектары. Миҙалдың нигеҙе — бронза, көмөш һәм алтын миҙалдар тура килгән металдарҙан ҡапланған. Һәр миҙалдың ауырлығы — 320 грамм тирәһе.
Нюненьга
Нюненьга — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кема йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әңгәсәк
Әңгәсәк (Ангасяк) — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1850 кеше. Почта индексы — 452303, ОКАТО коды — 80224804001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)