cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Джим Торп
Олимпия уйындарындағы еңеүе
Яуланған һөҙөмтә йәмғиәттә шау-шыу ҡуптара. Легендаға ярашлы, швед короле Густав Торпҡа алтын миҙал менән бергә бюст (ун алышта еңгән өсөн королдең махсус призы), ул былай тигән: «Сэр, һеҙ донъяның иң бөйөк атлеты».
Торп, легенда буйынса: «Рәхмәтлемен һеҙгә, король»,- тип әйтә була. Әлеге легенда, хәҙерге заман сығанаҡтары менән раҫланмай, ул тәүге тапҡыр 1940 йылда барлыҡҡа килә.
Биш алышта еңгәне өсөн Торп шулай уҡ махсус приз ала. Был призды батша Николай II тапшыра.
Шуныһы билдәле: старт алдынан, Торптың еңел атлетика өсөн алынған туфлиҙарын урлайҙар, шуға күрә ул ике төрлө парҙан булған һыңарышар туфли (сүп-сар кәрзиненән табылған туфлиҙар) кейеп сығыш яһарға мәжбүр була (ике миҙалды ла ала).
Был туфлиҙарҙы уның 1912 йылда төшкән фотоһында күрергә була. Иғтибарлап ҡарағанда, шул күҙгә салына: һыңар туфли үтә ҙур булғанлыҡтан, ул бар аяғына ҡатлап ойоҡ кейергә мәжбүр була.
Дисквалификация
1913 йылда спортсының Олимпия миҙалдары Халыҡ-ара олимпия комитеты (МОК) тарафынан тартып алына Сөнки Троптың Олимпия уйындарында сығыш яһағанына тиклем ярым профессиональ кимәлдә ике миҙгел буйы бейсбол уйнау факты асыҡлана.
Өҫтәүенә, матчтарҙан һуң аҡса ла ала (ул заманда Олимпия уйындарында тик һәүәҫкәрҙәргә генә сығыш яһарға рөхсәт итәләр). Был ҡарар һәр төрлө бәхәстәр тыуҙыра, һәм улар 70 йылға яҡын дауам итә.
Һуңғараҡ күп кенә белгестәр миҙалдарҙан мәхрүм итеү дискриминацион характерҙа булыуын белдерә. Сөнки Торп милләте буйынса өлөшләтә индеец була. Шуны ла билдәләргә кәрәк, 1952—1972 йылдарҙағы МОК президенты Эвери Брендедж, үҙенең был вазифаны биләгән йылдарында, Торптың хоҡуҡтарын тергеҙеүгә ҡырҡа ҡаршы төшә («белмәү яуаплылыҡтан ҡотҡармай», тип мотивациялай).
Шуныһы ҡыҙыҡ: ул үҙе шул уҡ Олимпия уйындарында, 1912 йылда биш алыш һәм ун алыш уңул атлетикаһы ярыштарында АҠШ өсөн сығыш яһай, әммә ярышта Торп еңә.
Профессиональ карьераһы
Профессионал булараҡ, 41 йәшкә тиклем сығыш яһай. Бейсболда аутфилдер позицияһынан сығыш яһап, Торп 6 йылын «Нью-Йорк Джайентс», «Цинциннати Редс», «Бостон Брэйвс» командаларында үткәрә.
1916 йылда Торптың «Кантон Бульдогс» футбол командаһы 3 рәсми булмаған милли чемпион исеменең берәүһен яулай. Был ваҡытта ул хәҙер йәшәп килгән Милли футбол лигаһының беренсе президенты була.
Үлеме һәм ҡабаттан ерләнелеүе
Спортсмен йөрәк өйәнәгенән 1953 йылдың 28 мартында Калифорнияның Ломитаһында вафат була. Мәйетте Оклахома штатының Шони ҡалаһына алап баралар һәм шунда ерләйҙәр.
Йәмәғәтселек мемориал һәм парк булдырыу мөмкинлеген эҙләй, ләкин властар финанслау менән әллә ни ҡабаланмай. Спортсының өсөнсө ҡатыны, Патрисия, Пенсильваниялағы Мауч-Чунк ҡаласығы бизнес йәлеп итеү юлдарын эҙләүе хаҡында белеп ҡала.
Патрисия ҡала властарына иренең һөлдәһен күсереү тәҡдиме менән мөрөжөғәт итә. 1954 йылда ҡала властары һөлдәне күсерәләр мемориал (мавзолей) булдыралар, ә Мач-Чанк үҙе Джим-Торп тип үҙгәртелә (спортсы унда бер ваҡытта булмаһа ла).
Әлеге көндә ул Карбон округының үҙәге.
Хоҡуҡтарын ҡайтарыу
1983 йылда рәсми рәүештә Торптың олимпия чемпионы тигән исемен кире ҡайтаралар. Ул ваҡытта Олимпия уйындарында профессиональ спортсыларға сығыш яһауға рәсми рөхсәт булмағанлыҡтан, хоҡуҡтарын ҡайтарыуҙа формаль нигеҙ булып, дисквалификацияның ярыштар үткәндән һуң ярты йылдан күберәк ваҡыт үтеүе тора.
Сөнки 1912 йылғы ҡағиҙәләргә ярашлы, бындай ҡарарҙар сығарыу өсөн 30 көндән артыҡ ваҡыт үтмәҫкә тейеш була.
Профессионалдарҙың Уйындарҙа ҡатнашыуына рәсми рөхсәт бары тик 1988 йылғы Олимпия уйындары алдынан ғына ҡабул ителә.
Ҡаҙаныштарын таныу
Америка телеканалы ABC Sports үткәргән һорау алыу һөҙөмтәләре буйынса, Торп XX быуаттың бөйөк еңел атлеты тип таныла.
Уның конкуренттары араһында Мохаммед Али, бейсболсылар Бейб Рут, Джесси Оуэнс, Уэйн Гретцки, гольфсылар Джек Никлаус, Пеле, Вильма Рудольф, Мартина Навратилова, Джекки Джойнер-Керси һәм Майкл Джордан була.
Торптың тормошо буйынса 1951 йылда «Джим Торп: ысын американлы» тигән фильм төшөрәләр, унда Берт Ланкастер уйнай.
Торп АҠШ почта маркаһында бар.
Сулица (№419 Меша ҡушылдығы)
Сулица (Сула) — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға №419 Меша йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мая Фьестад
Карьераһы
Майя Халлен 1895 йылдың Рәссамдар ассоциацияһы ағзаһы була, унда рәссам Густав Фьестад менән таныша. 1898 йылда өйләнешеп, улар Арвикала скульптор Кристан Эрикссонға ҡараған йорт-студияға күсенә. Һуңынан ирле-ҡатынлы Густав проекты буйынса төҙөлгән үҙҙәренең иркен йортона күсә, унда улар Стокгольмдан  дуҫтарын, шулай уҡ урындағы рәссамдарҙы һәм һөнәрселәрҙе  ҡунаҡҡа саҡыра. Шулай итеп Раккен төркөмө кеүек билдәле булған рәссамдар колонияһы                                   (Rackengruppen) барлыҡҡа килә. Уның күренекле ағзалары (1874—1962) и Бьёрн Альгренссон (1872—1918) була
Үҙенең туҡыу сәнғәте эшенә өҫтәп Мая Фьестад шулай уҡ ағаста граверлау һәм рәсем төшөрөүҙе дауам итә. 1901 йылда ул үҙенең туҡыу оҫтаханаһын аса. Уның әҫәрҙәре өсөн урындағы үҫемлектәрҙе, йыш ҡына геометрик формаларҙа һүрәтләү хас. Фьестадтың иртә эштәре һуңғыларына ҡарағанда юғарыраҡ баһалана. 1915 йылда ул ағаста үҫемлектәрҙе һәм сәскәләрҙе һүрәтләгән гравюралар яһай башлай, дөйөм алғанда яҡынса 170 эш башҡара. Ҡағиҙә булараҡ япон ҡағыҙында баҫтырылған эштәр 1920-се һәм  1930-сы йылдарҙа Швецияла ғына түгел, шулай уҡ Бөйөк Британияла һәм АҠШ-та күргәҙмәгә ҡуйыла. Уларҙың ҡайһы берҙәре Виктория һәм Альберт музейында һәм Британия музейында һаҡлана.
Рәссам 1922 йылда 12 урындағы рәссамдар менән «Arvika Konsthantverk» һөнәрселек ассоциацияһы ойоштора, уны 1948 йылға тиклем  етәкләй. Майя Фьестад 1961 йылдың 15 майында вафат була  һәм Арвикала ерләнә.
Кокузовка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Архипова Татьяна Сергеевна
Архипова Татьяна Сергеевна (1967)  — Рәсәйҙең мәҙәниәт өлкәһендә менеджеры, 2014 йылдан — Санкт-Петербургтың Ҙур драма театры директоры.
Биографияһы
Татьяна Архипова А. А. Жданов исемендәге Ленинград дәүләт университетының социология факультетын тамамлай.
1990-сы йылдар башында «5 канал» дәүләт телерадиокомпанияһында (хәҙерге ТРК «Петербург — 5 канал») карьераһын башлай. 1994 йылда Санкт-Петербургта Хосе Каррерастың концерты менеджеры була.
1995 йылдан 2005 йылдар буйынса Владимир Кехман контролендәге Рәсәй баҙарына эре емеш-еләк импортсыһы JFC компаниялары төркөмө хеҙмәткәре. Архипова персонал буйынса директор һәм маркетинг һәм PR буйынса директор позицияларын бергә алып бара.
Татьяна Архипова 2005 йылдан 2007 йылдар буйынса «ТНТ — Санкт-Петербург» телеканалын етәкләй. Уның етәкселегендә ТНТ-ның Петербург бүлеге үҙ телепроизводствоһын ойоштора, каналдың рейтингы 2007 йыл башында рекордлы билдәләргә етә.
2007 йылдың майында Владимир Кехман Михайловский театрының генераль директоры итеп тәғәйенләнә. Уның артынса Татьяна Архипова ла театрға генераль директорҙың беренсе урынбаҫары вазифаһына эшкә килә. 2014 йылға тиклем был вазифала эшләй.
2014 йылдың майында Архипова Ҙур драма театры директоры булып китә. 2017, 2020 һәм 2021 йылдарҙа «Деловой Петербург» гәзите версияһы буйынса Санкт-Петербургтың иң йоғонтоло ҡатын-ҡыҙҙары исемлегенә индерелә.
Санкт-Петербургтың Закондар сығарыу йыйылышының Рәхмәт хатына лайыҡ була (2019).
Судхакара Двиведи
Биографияһы
Судхакара Двиведи 1855 йылда Варанаси янында ауылда, Кхажурила тыуған булған. Баласағында ул Пандит Девакришнанан математиканы өйрәнгән. 1883 йылда ул китапханасы итеп Варанаси Дәүләт Санскрит Колледжына билдәләнгән булған, унда ул 1889 йылда Бапудэва Шастри ялға киткәс, математика һәм астрология уҡытыусыһы итеп билдәләнгән булған. Ул Куинс Колледжы Берта математика департаменты мөдире булған, унан ул 1905 йылда киткән һәм математик Ганеш Пасал яңы департамент башы булып киткән. Двиведи тәржемәләр, комментарийҙар һәм трактаттар яҙған, анда алгебра буйынса, унда Пеллиан тигеҙләмәләре, квадраттар һәм Диофант тигеҙләмәләре кеүек темалар бар.
Түбәнге Хадыта
Түбәнге Хадыта — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Томанга
Томанга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Царева йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Абдуллин Хәмзә Ильяс улы
Абдуллин Хәмзә Ильяс улы (7 ғинуар 1918 йыл — 31 июль 2008 йыл) — педагог. РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1971).
Биографияһы
1938 йылдан Башҡортостан АССР-ы Хәйбулла районы Аҡъяр урта мәктәбендә, 1939 йылдан Әбеш ете йыллыҡ мәктәбендә уҡыта.
1945 йылда Совет-япон һуғышында ҡатнаша.
1950 йылдан КПСС-тың Хәйбулла район комитетында партия кабинеты мөдире, пропаганда һәм агитация бүлеге мөдиренең урынбаҫары, 1953—1954 йылдарҙа «Красное знамя» колхозының партия ойошмаһының сәркәтибе вазифаларын башҡара.
1958 йылда Өфө юғары партия мәктәбен тамамлай. 1958 йылдан Хәйбулла район Советы башҡарма комитеты рәйесенең урынбаҫары була.
1960 йылдан Бүребай һигеҙ йыллыҡ башҡорт мәктәбенең директоры вазифаһын үтәй. 1964 йылда Ырымбур педагогия институтын тамамлай.
1976—1979 йылдарҙа Бүребай урта мәктәбендә, 1979—1986 йылдарҙа Татыр-Үҙәк урта мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.
2008 йылдың 31 июлендә Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы Бүребай ауылында вафат була.
Ҡаран-Ҡуңҡаҫ
Ҡаран-Ҡуңҡаҫ (Каран-Кункас) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 407 кеше. Почта индексы — 452086, ОКАТО коды — 80244829001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе буйынса, күпселек — башҡорттар (99%).
Ауыл тарихы
Бәләбәй өйәҙе Ил‑Күл‑Мең улусы Ҡуңҡаҫ ауылына 18 быуат аҙағында нигеҙ һалына. Хәҙерге Әлшәй районы башҡорттары нигеҙ һалған ауыл, Үрге Ҡуңҡаҫ исеме менән аталған. 19 быуат башынан 1‑се Түбән Ҡуңҡаҫ булараҡ иҫәпкә алынған. 1795 йылда 22 йортта 94 кеше йәшәгән, 1865 йылда 40 йортта 376 кеше иҫәпләнгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. 1906 йылда мәсет теркәлгән. 30‑сы йылдарҙан алып хәҙерге Ҡаран-Ҡуңҡаҫ исемен йөрөтә Халҡы: 1906 йыл — 576 кеше; 1920 — 682; 1939 — 453; 1959 — 440; 1989 — 328; 2002 — 512; 2010 — 407 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Сунь (Берсута ҡушылдығы)
Сунь — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Берсут йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рәфисә
Рәфисә — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.
Билдәле шәхестәр
Әсәҙуллина Рәфисә Хәйрулла ҡыҙы (15 март 1957 йыл) — эстрада йырсыһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы. Ғәзиз Әлмөхәмәтов һәм Ишмулла Дилмөхәмәтов исемендәге республика йәш башҡарыусылар, «Дуҫлыҡ йыры» конкурстары лауреаты. 1996 йылдан — «Башҡортостан» Дәүләт телерадиокомпанияһы хеҙмәткәре, БР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Кәримова Рәфисә Ғөзәйер ҡыҙы (30 сентябрь 1959 йыл) — уҡытыусы, тәрбиәсе. «Шахматист» түңәрәген етәкләй. Округ, ҡала, район шахмат турнирҙарында күп тапҡыр призлы урындар яулай. Сургут районы Лянтор ҡалаһының шахмат йыйылма командаһы ағзаһы. 2019 йылда «Спорт ҡалаһы Лянтор геройы» тигән наградаға лайыҡ була. Бик күп Маҡтау ҡағыҙҙары һәм Рәхмәт хаттары менән билдәләнә.
Бисау
Биса́у (Bissau) — Гвинея-Бисау Республикаһының баш ҡалаһы, Бисау автономиялы секторының административ үҙәге. Халҡы — 492 004 кеше (2015).
Этимологияһы
Ҡала XVI быуатта Португалияның нығытмаһы булараҡ утрауҙа нигеҙләнгән. Ул утрауҙың урындағы атамаһы буйынса аталған. Утрауҙың атамаһы биса («бисано», «бусано», «бисагве», «буса» һәм башҡалар — манде телдәр төркөмө) этнонимынан барлыҡҡа килгән.
Тарихы
Аҡ тәнлеләр бында килеп еткәнгә тиклем, хәҙерге Бисау ҡалаһы урынлашҡан ерҙә көнбайыш-атлантик телдәрҙә һөйләшкән (лингва-франка сифатында мандинака ҡулланылған) һәм тәүтормошта йәшәгән урындағы ҡара тәнле ҡәбиләләр йәшәгән. 1446 йылда Нуну Триштандың экспедиция моряктары был ерҙәргә килеүсе тәүге европалар була, шул уҡ ваҡытта Триштан үҙе һәм уның яр буйына төшкән юлдаштарының бер өлөшө аборигендар тарафынан үлтерелә. Киләһе егерме йылда Гвинеяның ҡунаҡсыл булмаған ярҙарына төшөргә маташыуҙар булмаған.
1466 йылда Португалия короле Афонсу V яҡында урынлашҡан Йәшел Морон утрауҙарында йәшәгән подданныйҙарына Гвинеяны үҙләштереү хоҡуғын бүләк итә. Шуға ҡарамаҫтан, ҡатмарлы тәбиғәт шарттары һәм урындағы халыҡтарҙың һуғышсанлығы колониялаштырыуға ҡамасаулай. Тик тиҫтә йылдан һуң ғына, инглиздәр, француздар, голландтар менән яңы ерҙәр өсөн ярыш баҫымы аҫтында, португалдар яр буйында нығытылған сауҙа постары төҙөүгә тотона. Уларҙың иң мөһимдәренең береһе Кашеу була.
Ҙур суднолар һаны артыуға бәйле, Кашеу гаване сауҙа итеү өсөн уңайһыҙға әйләнә. 1687 йылда португалдар (Кашеу һәм Кабу-Верда компанияһы йөҙөндә) сираттағы сауҙа факторияһын — Бисау ҡалаһын нигеҙләү тураһында яр буйында йәшәгән пепель ҡәбиләһе юлбашсыһы менән килешеүгә өлгәшә. Ҡалаға нигеҙ һалыу урынын һайлауға был осорҙағы яҡшы һаҡланған гавандең булыуы ҙур йоғонто яһай. Торамаға 1692 йылдың 15 мартында нигеҙ һалынған, ә 1696 йылда компания нығытылған форт төҙөй башлаған.
Португалия короле Педру II компанияға Гвинея ҡолдары менән сауҙа итеүгә монополияны оҙайтмағас, тораманың үҫеше 1703 йылда ҡапыл өҙөлә. Монополияны юғалтыу байтаҡ зыян килтергән, һөҙөмтәлә 1707 йылдың декабрендә Бисауҙы португалдар ҡалдырып китә, ә ташланған фортты урындағы ҡәбиләләр емерә.
Икенсе тапҡыр португалдар Бисау ярҙарына 1753 йылдың ноябрендә килеп бында торама төҙөй башлаған. Әммә 1766 йылда ғына, яңы ҡәлғә төҙөлөп бөткәс, ҡала сауҙа һәм коммерция суднолары йөрөшө үҙәге булып формалаша башлаған. 1836 йылда Бисау Португалия Гвинеяһының административ үҙәгенә әүерелә. Шул уҡ ваҡытта ул туранан-тура Лиссабонға түгел, ә Праялағы (Кабо-Верде — Йәшел Морон утрауҙары) наместникка буйһонған. Был осорҙа ҡаланың үҙенең үҫеше бик әкрен барған, быға бик күп факторҙар — уңайһыҙ климат, урындағы ҡәбиләләрҙең даими һөжүме (нығытмалы диуарҙарҙан ситтә төҙөлгән биналар даими рәүештә яндырылған), башҡа португал торамалары яғынан конкуренция булышлыҡ иткән. Шуға ҡарамаҫтан, 1855 йылда Бисауҙа граждандар муниципалитеты ойошторола, ә 1858 йылдың 15 апрелендә ул рәсми рәүештә ҡала статусын ала. Рәсми рәүештә статус бирелеүгә ҡарамаҫтан, Бисау ысын ҡаланы хәтерләтмәгән. Тәү сиратта транзит пункты һәм уны яҡлаусы форт булып ҡалыуын дауам итә. 1879 йылда Кабо-Верде һәм Португалия Гвинеяһы административ бүленеүе һөҙөмтәһендә, яңы колонияның административ үҙәге Боламаға күсерелә. Шуға ҡарамаҫтан, XIX быуат аҙағында ниһайәт Бисау ҡалаһының үҫеше башлана, быға күп осраҡта порттың йөк әйләнеше, ғөмүмән, сауҙа артыуы булышлыҡ иткән. 1914 йылда ҡала Советы Бисауҙың тәүге ҡала төҙөлөшө планын раҫлай. 1941 йылдың декабрендә Боламанан колония губернаторы хакимиәте Бисауға кире күсә.
Метрополия өсөн аяуһыҙ, ҡан ҡойғос һәм уңышһыҙ һуғыш, СССР-ҙың, Ҡытайҙың һәм Африка илдәренең күмәк яҡлауын алған Гвинея фетнәселәренә ҡаршы көрәш Бисауға ҡағылмаған тиерлек — хатта иң ауыр ваҡытта ла (1967-68 һәм 1971 йылдарҙа) фетнәселәр баш ҡалаға үтеп инә алмаған. Шуға ҡарамаҫтан, һуғыш баш күтәреүселәр контролдә тотҡан биләмәләрҙән ҡалаға ҡасҡан халыҡтың (1955 йылда — 18000 кеше, 1970 йылда — 71000 кеше, 1979 йылда — 109000 кеше ) ҡапыл артыуына килтерә, был ҡала инфраструктураһына етди көсөргәнешлек килтерә.
Ҡәнәферҙәр революцияһынан һуң, Португалияның яңы хөкүмәте колония өсөн көрәштән баш тарта һәм уларға бойондороҡһоҙлоҡ бирә — 1974 йылдың 10 сентябрендә Бисау Гвинея-Бисау Республикаһының баш ҡалаһына әйләнә. Бисауға 1998-99 йылдарҙағы граждандар һуғышы ҙур зыян килтерә, ҡала әлегә тиклем уның эҙемтәләренән аяҡҡа баҫа алмай.
Халҡы
Ярты быуат самаһы эсендә Бисау халҡы биш ярым тапҡырға артҡан — 2015 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙа 492 000 кеше теркәлгән. Башҡа ил фонында (башлыса мосолмандар һәм тулыһынса тиерлек негроид расаһынан), баш ҡала христиандарҙың сағыштырмаса күпселеге (40,2 %, шул уҡ ваҡытта мосолмандар — 34,2 % һәм анимистар — 7,9 %), шулай уҡ мулаттарҙың һиҙелерлек ҡатламы менән айырылып тора.
Иҡтисад һәм транспорт
Бисау — илдең төп сәнәғәт үҙәге, ҡалала һәм уның эргәһендә Гвинея-Бисау предприятиеларының күбеһе урынлашҡан. Таҡта ярыу, аҙыҡ-түлек, мебель һәм еңел сәнәғәт предприятиелары, көршәк яһау производствоһы, суднолар ремонтлау оҫтаханалары бар. Эш урындарының байтаҡ өлөшөн дәүләт секторы тәьмин итә. Властар туристарҙы йәлеп итергә тырыша (айырыуса йыллыҡ карнавалға), ләкин быға инфраструктураның үҫешмәүе, чиновниктарҙың коррупцияға бирелгәнлеге, юғары енәйәтселек һәм тирә-яҡ мөхиттең ныҡ бысраныуы ҡамасаулай.
Атлантик океандағы уңайлы порт пальма майы, пальма сәтләүеге, арахис, тире, урман материалдары, кофе, мамыҡ һәм башҡаларҙы ташыу өсөн файҙаланыла. Освалду Виейра исемендәге Халыҡ-ара аэропортынан Лиссабонға, Дакарға һәм Касабланкаға, шулай уҡ күрше дәүләттәрҙең баш ҡалаларына даими рейстар башҡарыла.
Герб һәм флаг
Бисауҙың гербында көмөш таҡтала ҡыҙыл салмаларҙа ике негрҙың башы менән ҡәлғә башняһы төшөрөлгән. Был герб Бисауҙың һигеҙ шаҡмаҡлы ҡара-ҡыҙыл флагы уртаһында ла һүрәтләнә.
Боты (Бутый)
Бутый (боты, botte, boot — итек) — СССР -ҙа уртаса һыуыҡ климат өсөн өҫтө кейеҙ йәки фетрҙан эшләнгән йылы ҡышҡы ботинка атамаһы.
Уның табаны резинанан йәки синтетик материалдарҙан эшләнгән.
Бутыйға йылы олтораҡ һалынған.
Бутый арзан торған.
Советтар Союзында халыҡ был аяҡ кейеменә «Прощай, молодость!» тигән ҡушамат биргән.
Махсус кейем
Резиналы диэлектрик бутыйҙар ябыҡ һәм яуым-төшөм булмағанда, асыҡ электр ҡоролмаларында эшләгәндә электр тогынан өҫтәмә һаҡланыу өсөн тәғәйенләнгән.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Хисмәтуллина Миңлегөл Хәбибйән ҡыҙы
Хисмәтуллина Миңлегөл Хәбибйән ҡыҙы (24 ноябрь 1927 йыл — 18 февраль 2004 йыл) — уҡытыусы, шағир һәм прозаик. 1945—1948 йылдарҙа Шишмә районының Суҡраҡлы ете йыллыҡ мәктәбе уҡытыусыһы, 1960—1980-се йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы ҡарамағындағы Телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса дәүләт комитеты, «Башҡортостан ҡыҙы» журналы хеҙмәткәре. 1983 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Коноваловка (Тура ҡушылдығы)
Коноваловка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тура (№1070 исемһеҙ күл) йылғаһының уң ярына тамағынан 596 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Хисмәтуллина Миңлегөл Хәбибйән ҡыҙы
Биографияһы
Миңлегөл Хәбибйән ҡыҙы Хисмәтуллина 1927 йылдың 24 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Шишмә районы Ябалаҡлы ауылында тыуған. Ауылдарында ете йыллыҡ мәктәп тамамлағас, Дәүләкән педагогия училищеһына уҡырға керә. Күп йылдар башланғыс кластар уҡытыусыһы булып эшләй. Тормош иптәше хәрби кеше булғанлыҡтан, күп йылдар хәрби ҡаласыҡтарҙа йәшәй. Өфөгә ҡайтҡандан һуң, тәүҙә радиокомитетҡа эшкә урынлаша. Байтаҡ йылдар «Башҡортостан ҡыҙы» журналында әҙәби хеҙмәткәр, артабан тәрбиәсе, китапханасы булып эшләй.
Коноваловка (Тура ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Атлант (анатомия)
Атлант  — умыртҡалы хайуандарҙың беренсе муйын умыртҡаһы. Соңҡа һөйәге менән хәрәкәтсән тоташҡан. Шуға бәйле, башҡа муйын умыртҡаларынан айырмаһы бар.
Төҙөлөш үҙенсәлектәре
Атлантта тән өлөшө һәм артҡы үҫенте булмай. Тән өлөшө яралғы үҫеше (эмбриональ) осоронда икенсе муйын умыртҡаһы менән ҡушылып үҫә һәм теш формаһын ала (dens). Шуға ла, атланттың умыртҡа каналын төҙөүсе тишеме ҙур була. Ә тәне урынында ҡыҫҡа ғына дуға ҡала (anterior arcus). Алғы һәм артҡы дуғалар (posterior arcus) ике яҡтан ҡалынайған һөйәк массаһы менән тоташҡан (lateralis massae). Алғы дуғала тыш яғынан түмһәләге була (tuberculum anterius).
Алғы дуғаның эске йөҙөндә соҡор була (dentis fovea). Икенсе муйын умыртҡаһының теше шул соҡорға инеп ултыра. Ул атлантты икенсе муйын умыртҡаһы менән тоташтыра торған урын. (срединный атлантоосевой сустав).
Артҡы дуғаның өҫкө йөҙөндә ике яҡлап умыртҡа артерияһы үтә торған бураҙна (vertebralis sulcus arteriae) күренеп тора.
Анланттың ян яҡлап ике яҡтан да аҫҡы һәм өҫкө быуын урыны бар. Өҫкөләре (лат. facies articulares superiores) соңҡа һөйәгенең байырсалары (мыщелки) менән атлант-соңҡа быуыны төҙөй.
Үҫеш аномалияһы
Атлант аномалияһы булып, уның үҫеш осоронда соңҡа һөйәге менән ҡушылып үҫеү осрағы тора. (атлант ассимиляцияһы).
Тайпылыш йыш ҡына атланттың артҡы дуғаһының бүлемләнеүе менән бергә бара. Был осраҡта миеломенингоцеле — муйын бүлегендә умыртҡа кистаһы барлыҡҡа килә.
Иҫке Ҡаҙансы
Иҫке Ҡаҙансы (Старые Казанчи) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 631 кеше. Почта индексы — 452887, ОКАТО коды — 80204816001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урамдары
Урам исеме
Ғәлин Шакир Хәмитулла улы
Ғәлин Шәкир Хәмитулла улы — башҡорт шағиры.
Шәкир Ғәлин 1928 йылдың 5 октябрендә Архангел районы Аҙау ауылында тыуған. Ауылдарында ете клас тамамлай. Төрлө эштәрҙә йөрөй. Урман ҡырҡа, ҡыуғын ҡыуа, һал ағыҙа.
Ике китап авторы.
Сәлих нефть ятҡылығы
Сәлих нефть ятҡылығы — Башҡортостандың хәҙерге Ишембай районы Сәлих ауылынан алыҫ булмаған нефть ятҡылығы.
1944—1960 йылдарҙа эшкәртелгән. Хәҙерге ваҡытта консервацияға ҡуйылған.
Тарихы
1932 йылда асылған Ишембай нефть ятҡылығынан бик алыҫ булмаған нефть ятҡылығы. 1944 йылда Башҡортостандың элекке Маҡар (хәҙер Ишембай) районының Сәлих ауылы янында асылған.
1945 йылда ятҡылыҡ эшкәртелә башлай, 1960 йылдың август айында (башҡа мәғлүмәттәр буйынса— май айында) был ятҡылыҡта нефть табыу эшмәкәрлеге туҡтатыла.
Кинйәбулат тибындағы Ағиҙел уйпатлығының үҙәк өлөшөндә урынлашҡан ятҡылыҡ. Ул 6,5х1,5 км (башҡа мәғлүмттәр буйынса — 4,5х1,0 км) ҙурлығындағы брахиантиклиналь бөгөлөшкә тура килгән. Продуктлы горизонттың тәрәнлеге 620 м. Ҡабырғаларының текәлеге-15-20*. Нефть табыу түбән пермь ҡатлауының арти-һакмар ярусының ярғыланған эзбизташтарына бәйле.
Эшкәртелгән осорҙа 81 мең т нефть, 73 мең т эйәрсән пласт һыуы, 13 млн м3 шыйыҡлыҡта ирегән газ сығарылған. Барлығы 33 скважина бураулана, шуларҙың 10-нан нефть алына, 23 -разведка скважиналары. Сәлих ятҡылыҡтарында быраулау тығыҙлығы-25 скв/км2 була. Әлеге ваҡытта бөтә скважиналар ҙа алынған, урындарындағы торбалар ер өҫтөнән 1 м түбәнерәк итеп киҫеп, консервацияға ҡуйылған (дәүләт талаптарына ярашлы). Файҙалы ҡаҙылмаларҙың дәүләт балансында 2011 йылдың 1 ғинуарына С1 категорияһына ҡараған 0,323 млн т — геологик, 0,040 мең т- сығарып булған нефть иҫәпләнә. Лицензияланған участка майҙаны 5,4 км2 тәшкил итә.
Башҡортостан Республикаһы буйынса Ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу идаралығы (Башнедра) Кинйәбулат (Кинйәбулат ятҡылығы) һәм Сәлих (Сәлих ятҡылығы) участкаларында углеводород сеймалын разведкалау һәм сығарыу маҡсатында Башҡортостан Республикаһында 2012 йылдың 5 июлендә аукцион үткәрергә планлаштырғайны, был аукцион һатып алырға теләүселәр булмау сәбәпле үтмәне.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ишембай районы
Ишембайнефть
Һылтанмалар
Геонедра.Салиховское месторождение.Башкортостан
[https://www.rfgf.ru/gkm/itemview.php?id=25743 Объекты учета Государственного кадастра месторождений и проявлений полезных ископаемых Информация об объекте учета государственного кадастра месторождений. Салиховское]
Түбәнге Харвута
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Хольцхаузен (Альтмарк)
Хольцхаузен (Альтмарк) (Holzhausen (Altmark)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 117 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,81 км2. Диңгеҙ кимәленән 35 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39629 һәм автомобиль коды — SDL.
Брандт Николай Николаевич
Николай Николаевич Брандт (26 декабрь 1917 йыл, Петроград — 20 март 1975 йыл, Ленинград) — СССР рәссамы, Ленинград Рәссамдар союзы ағзаһы.
Биографияһы
Николай Николаевич Брандт 1917 йылдың 26 декабрендә Петроградта тыуа. 1935—1939 йылдарҙа А. А. Громовта Ленинград сәнғәт-педагогика техникумында шөғөлләнә. 1939 йылда Ленинград рәсем сәнғәте, скульптура һәм архитектура институтының рәсем сәнғәте факультетына уҡырға инә. 1941 йылдың июлендә Ҡыҙыл Армияға алына. Ленинград фронтында Юғары Баш командованиеның резерв танкка ҡаршы 4-се артиллерия полкында танкка ҡаршы взвод командиры булып һуғыша. 1942 йылдың февралендә сәләмәтлеге насарайыу сәбәпле демобилизациялана һәм Сәмәрҡәндҡә китә, унда Ленинградтан институт эвакуацияланған була һәм Брандт уҡыуын шунда дауам итә. 1942 йылдың сентябренән һуғыш аҙағына ҡәҙәр Брандт ҡабаттан Эшсе-крестьян Ҡыҙыл Армияһында. «Ленинградты обороналаған өсөн», «Германияны еңгән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнә.
Демобилизациянан һуң институтҡа ҡайта, А. А. Деблер һәм М. П. Бобышовта шөғөлләнә. 1948 йылда И. Е. Репин исемендәге Ленинград рәсем сәнғәте, скульптура һәм архитектура институтын театр-декорация рәсем сәнғәте оҫтаханаһында һынлы сәнғәт рәссамы исеме менән тамамлай. Диплом эше — «Оформление спектакля "Земля" по произведению Н. Вирта». Артабан станоксы булараҡ эшләй, күбеһенсә пейзаж, натюрморт, портрет жанрында ижад итә. Шул уҡ йылда совет рәссамдарының Ленинград Союзы ағзаһы итеп  ҡабул ителә.
1950 йылдар башынан алып күргәҙмәләрҙә даими ҡатнаша, үҙ эштәрен Ленинградтың төп рәсем сәнғәте оҫталары әҫәрҙәре менән бергә күрһәтә. Талантлы колорист. Бер нисә тапҡыр Волховта Иҫке Ладогала, Псковта, Академик дачала Ленинград рәссамдарының ижад йортонда эшләй. 1982 йылда Ленинградта РСФСР Рәссамдар союзының Ленинград ойошмаһы залдарында шәхси күргәҙмәһе үтә. Николай Брандт ижад иткән әҫәрҙәр араһында «Лодки», «Осень» (икеһе 1956), «На веранде» (1957), «Ночное», «Цветы. Натюрморт» (икеһе 1958), «Мелодии Кавказа (М. Ю. Лермонтов)» (1959), «Летнее утро» (1960), «Рожденный семилеткой» (1961), «Рабочий», «Цветы и фрукты» (икеһе 1964), «Волхов. Церковь св. Георгия», «Курган», «Последний снег» (барыһы ла 1965 йылда), «Рябина» (1969), «Иван-чай», «Июль» (икеһе 1970 йылда), «Ласточки», «Лодки» , «Праздничный стол» , «Сирень» (барыһы 1972), «На пашне» һәм башҡа картиналар.
1975 йылдың 20 мартында Ленинградта 58-се йәшендә йөрәк ауырыуынан вафат була. Көньяҡ зыяратта ерләнә.
Николай Брандттың хеҙмәттәре Рәсәй, Финляндия, Япония, Бөйөк Британия, Франция һәм башҡа илдәрҙә музейҙарҙа һәм шәхси йыйылыштарҙа урынлашҡан.
Томашка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Супинатор (олтораҡ)
Яҫы табанлылыҡ, табан һәм аяҡ йәрәхәтләнгәндән һуң һ.б.ортопедик супинаторҙар ҡулланыла. Тире, металл, пластмасса ҡулланып эшләнә, шулай уҡ формалап, ҡойоу ысулы менән эшләнгән булыуы мөмкин; ябай йәки ортопедик аяҡ кейеменә һалына. Супинаторҙар ҡатын-ҡыҙҙарҙың үксәле һәм бейек үксәле аяҡ кейемендә булырға тейеш.
Халыҡ ижадында
Әйтемдәр Йырҙарҙа Фразеологик берәмектәрҙә
Лиллехаммер
Ли́ллехаммер (шулай у Лиллегаммер, Lillehammer) — Норвегиялағы Оппланн губернаһындағы ҡала һәм коммуна.
Географияһы
Лиллехаммер Эйер ҡалаһынан көрьяҡтараҡ, Гёусдал ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышта һәм Йёвик ҡалаһынан төньяҡтараҡ урынлашҡан.
Был ҡалалар барыһы ла Оппланеның муниципалеттары булып тора. Лиллихамер Осло/Гардермуэн аэропортынан 145 км алыҫлыҡта ята.
Шулай уҡ, баш ҡала Ослонан 180 км алыҫлыҡта. Лиллихамерға барыуҙың иң еңел ысулы тимер юл хәрәкәте менән барыу тора.
Юлда үткән ваҡыт  — поездар көн һайын бер сәғәт арауығында йөрөп тора. Ҡала аша Е6 шоссеһы уҙа.
Ҡалала сағыштырмаса ҡоро континенталь климат.
Тарих
Ҡала биләмәһенә кешеләр тимер быуатында уҡ килеп ултырғандар. Боронғо сагаларҙа ҡала Литликаупангр (ҙур булмаған һатыу урыны) исеме менән телгә алына, йәки Литлихамарр (бәләкәй Хамар).
Был исем ҡаланы Хамар епархияһынан айырыу өсөн бирелгән.
1390 йылда ҡала урыны үҙидара органы үҙәге булараҡ та телгә алынған. 1880 йылдарҙа бында бик йәнле баҙар булған.
1827 йылдың 27 авгусында Лиллехаммер сауҙа ҡалаһы хоҡуғын алған. Был осорҙа уның сиктәрендә 50 рәсми теркәлгән халыҡ йәшәгән.
1973 йылда Лиллехамерҙа израиль разведкаһының операцияһы арҡаһында Марокко ашнаҡсыһы Бучикхи Әхмәд атып үлтерелә.
Уны яңылыш мюнхен терактында ҡатнашыусы  «Ҡара сентябрь» террористик төркөмө лидеры Саламех Хәсән тип ҡабул итәләр..
1994 йылда Лиллехамерҙа Ҡышҡы Олимпия уйындары 1994 уҙғарыла. Ҡала бар төр спорт уйындарын үткәреүгә яраҡлы үҙәк тип табыла.
Инфраструктура
Ҡаланың үҙәге XIX быуат аҙағынан һаҡланған. Ағастан төҙөлгән ҡоролмалар, Мьёса (Mjøsa) күленең төньяҡ өлөшөн һәм Логен (Lågen) йылғаһының тауҙар менән уратып алған яғында күркәм күренеш барлыҡҡа килтерә.
Үҙәк урамда променад, магазин, ҡәһүәхана, ресторандар бар.
Ҡотлобаевтар
Ҡотлобаевтар — башҡорт дворяндары нәҫеле. Ырымбур губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Борай районы) Йәлдәк улусының Кәмил ауылы башҡорттарынан.
Дөйөм характеристика
Ҡотлобаевтар нәҫелен башлап ебәреүсе Зөбәйер Ҡотлобаев була. Зөбәйер Ҡотлобаев 1823—1835 йылдарҙа 10-сы башҡорт кантоны башлығы вазифаһын үтәй. Уның улдары:
Уйылдан Зөбәйер улы Ҡотлобаевтың улдары:
Башҡа билдәле вәкилдәре:
Румыния милли банкыһы
Тарих
Иң тәүге румын ҡағыҙ аҡсалар 1853 йылда Милли революцион комитет тарафынан 10 дукат купюраһы әҙерләнә. Улар әйләнештә ҡулланылмаған. 1852 йылда барлыҡҡа килгән Молдова банкы 1856 йылдың 1 сентябрендә ике телдә номиналдары булған билеттар сығара: румын телендә (лей) һәм француз телендә (пиастра).
1877 йылда "ипотека билет" ике өлгөлә — Румынияның Милли банкы һәм Финанс министрлығы өлгөһөндә сығарыла (банк 1880 йылда ғына төҙөлгән булһа ла).
1880 йылдың 23 апрелендә Румыния Милли банкына нигеҙ һалына, ⅓ банк капиталы дәүләттеке булған. Румыния Милли банкыһының тәүге директоры Евгений Карада (1880) 30 йылдан ашыу эшләй.
1916 йылдың 15 ноябрендә Милли банк Яссыға Рәсәй ғәскәрҙәре яҡлауы аҫтына эвакуациялана. Көндөҙ шул уҡ ергә ҡаҙна эвакуациялана. 1917 йылда герман һәм австро-венгр ғәскәрҙәре тарафынан оккупацияланған Румыния биләмәһендә Румыния Генераль банкының ҡағыҙ аҡсалары әйләнешкә сығарыла.
Банк менән идара итеүҙе административ кәңәшмә тормошҡа ашыра, ул парламент тарафынан 5 йылға һайлана, яңынан һайлау мөмкинлеге булғанда, губернаторҙан (Guvernator), беренсе вице-губернаторҙан (Prim-viceguvernator), ике вице-губернаторҙан (Viceguvernator) һәм 5 ағзанан (Membru) тора.
Рейна Пепе
Хосе Мануэль Рейна Паэс (José Manuel Reina Páez; 31 август 1982 йыл, Мадрид), шулай уҡ Пепе Рейна булараҡ билдәле (үҙе ошо ҡушаматын өҫтөн күрә) — испан футболсыһы, Англияның «Астон Вилла» клубы ҡапҡасыһы. Испания йыйылма командаһы өсөн сығыш яһай, уның составында Донъя чемпионы һәм ике тапҡыр Европа чемпионы була. Пепе Рейна дүрт тапҡыр Премьер-лиганың иң яҡшы ҡапҡасыһы тип таныла. Рейна тарихҡа Испания, Англия, Италия һәм Германия чемпионаттары матчтарында уйнаған беренсе ҡапҡасы булып инә.
Иртә йылдары
Атаһы Мигель Рейна 1980—1963 йылдарҙа юғары кимәлдә сығыш яһай. Ул Трофео Самора, Испания чемпионаты, ике тапҡыр Испания кубогы еңеүсеһе була. 1982 йылда улы Хосе Мануэль тыуа. Мигель ғаиләһендә 5 бала, барыһы ла малайҙар.
Рейна ҡапҡасы карьераһын «Мадрид Оэст» командаһында башлай, ләкин унда оҙаҡ уйнамай. «Барселона» академияһына күсеү мөмкинлеге барлыҡҡа килгәс, 13 йәшендә, 1995 йылда, Каталонияға күсә. 16 йәшендә ошо йәш категорияһында Испания йыйылма командаһы ҡапҡасыһы була.
Командала дебюты 18 йәш булғас үтә. 2000—2002 йылдарҙа ул беренселектә — 30, Европала 11 уйында ҡатнаша, шул иҫәптән ике уйында «Ливерпулгә» ҡаршы уйнай. 2001 йылда УЕФА кубогы ярымфиналында «Барселона» «Ливерпуль» менән уйнағанда ҡапҡаға туп үткәрә.
2002 йылда үҙ клубының төп составында үтә алмағас, «Вильярреал»ға ҡуртымға ебәрелә. Рейна "Вильярреал"да беренсе миҙгелендә лигала 32 уйында уйнай һәм икенсе-өсөнсө миҙгелдәрҙә бер уйынды ла ҡалдырмай. 2004 йылда «Вильярреал» менән даими килешеү төҙөй. Ул 2004/2005 йылдар миҙгелендә чемпионаттың иң яҡшы голкиперы тип таныла, был ваҡытта «Вильярреал» Испания беренселегендә өсөнсө урын яулап, үҙ тарихында тәүге тапҡыр Чемпиондар лигаһына путевка ала. Рейна «Вильярреал» ҡапҡаһына тибелгән туғыҙ пенальтиҙың етеһен кире ҡаға.
«Ливерпуль»
2005 йылдың июлендә «Ливерпуль» командаһының яңы тренеры — испанлы Рафаэль Бенитес инициативаһы менән Рейна «мерсисайдтарға» күсә. Бенитес уны команданың төп ҡапҡасыһы сифатында ҡарай. Ул «Ливерпулдә» 2005/06 йылдарҙағы Чемпиондар лигаһының 1-се квалификациялы матчында ТНС клубына ҡаршы уйында дебют яһай.
2005/06 миҙгел 2005 йылғы Чемпиондар лигаһы геройы Ежи Дудекты запас уйынсылар эскәмйәһенә ебәреп, Рейна «Ливерпулдең» төп ҡапҡасыһы булып китә. Шулай уҡ миҙгел башында, 2005 йылдың 17 авгусында, Рейна Испания йыйылма командаһы Уругвайға ҡаршы уйнында ҡатнаша. Испания 2:0 иҫәбенә еңә.
Рейна өсөн иң ҙур уңышһыҙлыҡ 2006 йылдың 5 февралендә, чемпионатта «Челси»ға ҡаршы уйнағанда була. Ҡапҡасы Эйдур Гудйонсен менән ҡаты бәрелешкәндән һуң, ҡулы менән Арьен Роббендың битенә тейгән, уныһы еңел генә һәм оҫта йығылған өсөн бәхәсле ҡыҙыл карточка ала. «Ливерпуль» 2:0 иҫәбе менән еңелә, ә Рейна өс матчҡа дисквалификациялана. Матчтан һуң Рейна Роббенды провокацион ҡылыҡта.
Ниғмәтулла Яҡупов
Ниғмәтулла Яҡупов (1785—?) — хәрби эшмәкәр. Рус-прусс-француз һуғышында, 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
Рейна Пепе
«Ливерпуль»
2006 йылдың 16 апрелендә Рейна «Ливерпуль» составында «Роверс Блэкберн»ға ҡаршы уйнап, ҡапҡаһына бер генә гол да үткәмәйенсә, үҙенең 50-се матчын билдәләй. Һөҙөмтәлә, ул тағы бер клуб рекорды ҡуя — клуб өсөн тәүге 50 уйында ҡапҡаһына иң аҙ туп индергән ҡапсаҡсы була. Быға тиклемге рекорд 1970/71 йылдар миҙгелендә 50 уйында 32 гол үткәргән Рэй Клеменстабула. Пепе был һанды 29-ға тиклем ҡыҫҡарта.
Ниғмәтулла Яҡупов
Биографияһы
Ниғмәтулла Яҡупов (Ниғмәтулла Яҡуп улы Юзеев) Ырымбур губернаһы Бүләр улусы (хәҙерге Татарстан Республикаһының ) Әлмәт ауылында йәшәгән. Поход старшинаһы булып хеҙмәт итә.
Рейна Пепе
«Ливерпуль»
2006 йылдың майында 2005/06 йылдар миҙгеленең Преьмер-лигаһында 20 матчта гол индермәгән өсөн "Алтын бирсәткә"гә эйә була. Ул «Манчестер Юнайтед» ҡапҡасыһы Эдвин ван дер Сараны (18) һәм бынан алдағы награда эйәһе «Челси»ҙан Петр Чехты (17) уҙып китә.
Суша (йылға)
Суша — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев (Кама ҡултығы) һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Рейна Пепе
«Ливерпуль»
Миҙгелдәге өйҙәге һуңғы матчта — 2006 йылдың 13 майында Англия кубогы финалында — Рейна осрашыуҙың бер юлы геройы һәм антигеройына әүерелә. Унда «Ливерпуль» "Вест Хэм Юнайтед"ты еңә. Матчтың төп ваҡытында Рейна бер нисә хата ебәрә һәм иҫәп 3:2 булып китә. Стивен Джеррард иҫәпте тигеҙләй, һуңынан Рейна өҫтәмә ваҡытта хәүефле һөжүмде кире ҡаға. Уйын 3:3 иҫәбе менән тамамлана, ә Рейна ренальти серияһында туптың өсөһөн кире ҡағып, тулыһынса аҡлана. Кубокты «Ливерпуль» яулай. 2006/07 йылдар миҙгеле башын Рейн һәм «Ливерпуль» оборонаһы өсөн бик уңышһыҙ башлана — команда бик күп туп үткәрә, ҡапҡасы ярҙам итә алмай, улай ғына ла түгел, ныҡ хаталана — «Эвертон» менән хәл иткес ярыштың һуңғы минуттарында тупты дәғүәсенең һөжүмсеһе Энди Джонсондың башына ташлай һәм ул, үҙ сиратында, иҫәпте 3:0-гә еткерә. Әммә миҙгел аҙағына Рейна ҡабат элекке кимәленә етә: Чемпиондар лигаһының ярымфиналында «Челси»ға ҡаршы уйнағанда ул төп геройға әйләнә. Беренсе осрашыуҙа яуапһыҙ туп үткәрһә лә, дәғүәсеһенең һөжүмселәренең хәүефле туптарын кире ҡағып, команданы бер нисә тапҡыр ҡотҡара. Яуап матчында Рейна уйын уйын уйын үткәрепһуңындағы пенальти серияһында ике пенальтиҙы кире ҡаға, һөҙөмтәлә Ливерпуль 4:1 иҫәбенә еңеп, финалға сыға.
Суша (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Рейна Пепе
«Ливерпуль»
2007/08 йылдар миҙгеле Рейна өсөн ул Премьер-лигала күп матчтарҙы «ҡоро»ға үткәргәне өсөн "Алтын бирсәткә"гә лайыҡ булған рәттән өсөнсө кампания була. Шулай уҡ ул «Ливерпулдең» командала 92 уйын үткәреп, 50 «ҡоро уйын» билдәһенә еткән беренсе ҡапҡасыһы тип таныла. «Сандерленд» 3:0 иҫәбенә еңелгәндән һуң ул Рэй Клеменс рекордын өс уйынға уҙып китә.
Суша (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рейна Пепе
«Ливерпуль»
Миҙгел аҙағында «Ливерпуль» трофейһыҙ ҡалыуға ҡарамаҫтан, Рейна 2008 йылғы Европа чемпионатында миҙалға дәғүә иткән Испания йыйылма командаһына — коллегалары Альваро Арбелоа, Фернандо Торрес һәм Алонсо Хабиға ҡушыла. Рейна 1-се ҡапҡасы Икер Касильясты ҡыҫырыҡлап сығара алмай. Финалда Торрес индергән гол арҡаһында Испания Германияны 1:0 иҫәбенә еңеп, Рейна ла, төркөм этабында Грецияға ҡаршы бер генә уйын уйнауына ҡарамаҫтан, алиын миҙалға лайыҡ була.
Ниғмәтулла Яҡупов
Биографияһы
1807 йылда Рус-прусс-француз һуғышында ҡатнаша.
Рейна Пепе
«Ливерпуль»
2009 йылдың 22 мартында Рейна Ливерпуль тарихында яңы рекорд ҡуя — уйналған аҙ һанлы матчтарында 100 уйынды «ҡоро»ға үткәрә. Быға ул «Астон Вилла» 5:0 иҫәбенә еңелгәндән һуң өлгәшә. Был Рейнаның Ливерпуль өсөн 197-се уйыны була.
Ниғмәтулла Яҡупов
Биографияһы
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 5-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 5-се Башҡорт атлы полкы Бөгөлмә өйәҙе Ҡарабан ауылында 12-се, 11-се һәм 10-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 29 авгусында Ҡазан менән Чебоксар аша Түбәнге Новгородҡа бара. 15 октябрҙән кенәз П. М. Волконский отряды составына керә, Сураж һәм Велиж ҡалаларында урынлаша. 1 ноябрҙән генерал-майор М. М. Свечин отряды составына инә. 1812 йылдың 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Артабан Витебскиҙа һәм Борисовта була. 1813 йылдың ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа ҡатнаша. 1813 йылдың октябренән 1814 йылдың апреленә ҡәҙәр Минск губернаһында хеҙмәт итә, шул уҡ ваҡытта полктың бер өлөшө Лейпциг янындағы алышта ҡатнаша һәм һуғышты Парижда тамамлай.
Сушка (Актай ҡушылдығы)
Сушка (Ямбухтин йырыны) — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Актай йылғаһының һул ярына тамағынан 5,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Рейна Пепе
«Ливерпуль»
2010/11 йылдар миҙгеле башы испан голкиперы өсөн уңышһыҙ башлана. Беренсе турҙа Лондондың «Арсеналы» менән уйнағанда 90-сы минутта тупаҫ хата ебәреп, ҡапҡаһына туп үткәрә һәп иҫәп тигеҙләнә. Һуңынан, Аргентина йыйылма командаһы менән иптәштәрсә матчта Пепе Педронан пас алып, уны кире ҡағып өлгөрмәй, тайып йығыла, ә Аргентина һөжүмсеһе Тевес Карлос мәлде файҙаланып, иҫәпте арттыра.
Сушка (Актай ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Ҡурай (телеканал)
Ҡурай — беренсе башҡорт музыкаль телеканалы. Беренсе исеме «БСТ+». «Ҡурай» исеме «Йәшлек» гәзитендә иғлан ителгән конкурс аша халыҡ тәҡдиме менән һайлана. Бөгөнгө көндә канал директоры Өмөтбаева Рита Ришат ҡыҙы.
Сушка (Актай ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Олимпия Зевсы ҡорамы
Олимпейон, Олимпия Зевсы ҡорамы (грек. <span style="font-family: palatino linotype, new athena unicode, athena, gentium, code2000, serif; font-size: 105%;">Ναός Διός του Ολυμπίου ) — Грецияның иң ҙур, беҙҙең эраға тиклем тиклем VI быуаттан алып беҙҙең эраның II быуатына тиклем төҙөлгән ҡорамы; Афинала, Акрополдән 500 метр көньяҡ-көнсығышта һәм Синтагма майҙанынан 700 метр көньяҡта урынлашҡан.
Ҡурай (телеканал)
Канал тураһында
Телеканал 2009 йылдың октябрь айында «БСТ+» исеме менән тест режимында эшләй. Шул уҡ йылдың декабрь айынан «Ҡурай» исеме менән эфирға сыға башлай.
Рейна Пепе
«Ливерпуль»
2011 йылдың 29 ноябрендә Лига кубогында «Челси» командаһына ҡаршы матчта (2:0) Рейна «ҡоро» уйындар иҫәбе буйынса клуб рекордын ҡуя.
Олимпия Зевсы ҡорамы
Легендаға ярашлы, ҡорам грек халҡының тәүатаһы, мифик Девкалиондың ғибәҙәтханаһы урынында төҙөлә.
Ҡурай (телеканал)
Маҡсаты
Канал башҡорт халҡының музыкаль мираҫын пропагандалау, милли-мәҙәни гөрөф-ғәҙәте һәм сәнғәте менән таныштырыу, хәҙерге башҡорт мәҙәниәте үҫешенә булышлыҡ итеү, ватандың музыка баҙары үҫешенә булышлыҡ итеү өсөн ойошторолған.
Рейна Пепе
«Ливерпуль»
2012 йылдың 1 апрелендә "Ньюкасл"тан 2:0 иҫәбенә еңелгән матчта Окуне Джеймсҡа ҡарата агрессив тәртибе өсөн ҡыҙыл карточка ала. Рейна Премьер-лигала «Астон Вилла» һәм «Блэкберн Роверс» менән матчтарҙа, шулай уҡ Англия кубогының ярымфиналында 14 апрелдә «Эвертон»ға ҡаршы уйында ҡатнашмай.
Олимпия Зевсы ҡорамы
Ҡорам Писистрат хакимлығы осоронда төҙөлә башлай, беҙҙең эраға тиклем 515 йылда Афина демократияһы уның менән ҡыҙыҡһына башлай, Фемистокл бинаның өлөштәрен Афина менән Пирейҙы бәйләп тороусы һаҡ диуары — нығытма итеп файҙалана (ҡорам эргәһендәге ҡаҙылған участка күренеп тора).
Ҡурай (телеканал)
Каналдың сайты
| Ҡурай (телеканал)
Рейна Пепе
«Ливерпуль»
2012/13 йылдар миҙгеленең аҙағына, имеш-мимештәр буйынса, Виктор Вальдес "Барселона"нан «Монако»ға китергә, ә Рейна уны алмаштырырға тейеш була. Атаһының һүҙҙәре буйынса, Рейна менән килешеү төҙөү мәсьәләһе хәл ителгәс, Вальдес "Барселона"латағы ла бер миҙгелгә ҡалырға була һәм бер ниндәй ҙә үҙгәреш күҙәтелмәй. Рейна китер алдынан «Ливерпуль» "Сандерленд"тан Бельгия ҡапҡасыһы Симон Миньоль менән контракт төҙөй.
Олимпия Зевсы ҡорамы
Беҙҙең эраға тиклем 175—164 йылдарҙа Зевс ҡорамын (хәҙер инде коринф ордерында) эллинистик Сүриә батшаһы Антиох IV Эпифан дауам итә. Беҙҙең эраға тиклем 84 йылда Рим диктаторы Сулла коллоналарҙан бер нисә һырланған капителде алып, уларҙы ҡорамдың Рим аналогы Капитолия Юпитерын төҙөүҙә ҡуллана. Шуға ҡарамаҫтан, Тит Ливий йөҙ йыл самаһы үткәндән һуң, Зевстың Афиналағы ҡорамын «был аллаһҡа лайыҡ берҙән-бер ҡорам» тип атай.
Төҙөлөш башланғандан һуң 650 йыл үткәс кенә, грек мәҙәниәтенә табыныусы Рим императоры Адриан идара иткәндә тамамлана. Олимпия Зевсына бағышланған ҡорамды изгеләндереү императорҙың Афинаға икенсе килеүенә тап килтерелә һәм 132 йылда Бөтә грек байрамы программаһының төп пункты булып тора.
Ҡурай (телеканал)
«Ҡурай даны» милли телевизион премияһы
2018 йылда «Башҡортостан» ТРК ДУП-һының «Ҡурай-ТВ» музыкаль-күңел асыу телеканалы башланғысы менән «Ҡурай даны» милли телепремияһы булдырыла. Телепремияның төп маҡсаты — үҙ эшендә уңышҡа өлгәшкән замандаштарыбыҙҙы асыҡлау һәм танытыу. Заманса мәҙәниәтте пропагандалау, һаҡлау һәм үҫтереү, халыҡ йолаларын, кәсептәрен һәм һөнәрҙәрен һаҡлауға ҡоролған проект халыҡта ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы.
Тонбаш
Тонбаш — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Коченьга йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Ҡурай (телеканал)
«Ҡурай даны» милли телевизион премияһы
2020—2021 йылдарҙа телепремияға 45 ҡатнашыусы — «Ҡурай-ТВ» тамашасылары тәҡдим икән замандаштарыбыҙ дәғүә итте. «Ҡурай даны» милли телепремияһы туғыҙ номинацияла: «Ер кешеһе», «Һөнәр оҫтаһы», «Эшлекле ханым», «Оҫта кеше», «Ижади ғаилә», «Йыл батыры», «Спорт һөйөүсе ғаилә», «Йыл тренеры», «Йыл режиссеры» уҙғарыла.
Тонбаш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.