cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мәшәди Әзизбәков
Биографияһы
1917 йылдың Февраль революцияһынан һуң Баҡы эшселәр һәм хәрби депутаттар Советы депутаты итеп һайлана. 1917 йылдың март айынан "Һүммәт" ойошмаһының ваҡытлыса комитеты ағзаһы, "Һүммәт" газетаһының редколлегия ағзаһы. 1917 йылдың 5 апрелендә Баҡы Мосолман социалистик партиялары бюроһы рәйесе итеп һайлана. 15-20 апрелдә Кавказ мосолмандарының 1-се съезында ҡатнаша. Яңынан Баҡы ҡала Думаһы депутаты итеп һайланған, аҙыҡ-түлек комитетында эшләгән. 23 апрелдән РСДРП(б) Баҡы комитеты пропаганда һәм агитаторҙар коллегияһы ағзаһы.
Баҡы губернаһы өйәҙҙәренә сығып, крәҫтиәндәр араһында пропаганда алып барған, Грузияла һәм Әрмәнстанда һүммәтселәр менән бәйләнеш урынлаштырған. Июнь айынан РСДРП(б) Баҡы комитеты ағзаһы. Сентябрь айында Ҡала Думаһына һайлауҙар буйынса һайлау комиссияһына инә. 27 сентябрь - 3 октябрҙә Баҡы нефть промыселы районының үҙәк стачка комитеты ағзаһы булараҡ етәкселек иткән; забастовка эшселәрҙең еңеүе менән тамамланған.
1917 йылдың 29 октябрендә Баҡы ҡала Думаһы гласныйы итеп һайлана. 1917 йылдың ноябрендә фирҡәнең Кавказ край комитеты тарафынан Ойоштороу йыйылышы ағзалығына кандидат итеп тәҡдим ителә. Аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеү киҫкенләшеүе сәбәпле, Баҡы губернияһында аҙыҡ-түлек торошон тикшереү һәм икмәкте ҡалаға килтереүҙе яйға һалыу буйынса губерна комитеты эмиссары итеп билдәләнә.
1918 йылдың февраленән Баҡының Ҡыҙыл гвардия үҙәк штабы ағзаһы. 1918 йылдың 31 мартында Баҡының мосолман өлөшөн һаҡлау буйынса комиссар итеп билдәләнә. Апрель айынан губкомиссар, Баҡы СНК Эске эштәр буйынса комиссар урынбаҫары.
1918 йылдың 26-29 майында - Баҡы өйәҙе крәҫтиән депутаттары съезы ойошторусыларҙың һәм етәкселәренең береһе, Баҡы өйәҙе крәҫтиән депутаттары Советтары башҡарма комитеты рәйесе итеп һайлана. 1918 йылдың июненән "Һүммәт" ойошмаһы комитетының почетлы рәйесе. Германия-Төркиә интервенттары һөжүме ваҡытында Баҡы оборонаһын ойоштороша, һуғыштарҙа ҡатнаша. 1918 йылдың авгусында Совет власы ваҡытлыса тарҡалғандан һуң Баҡыла ҡулға алына.
1918 йылдың 20 сентябрендә Баҡы аръяғы тимер юлының 207-се саҡрымында йәнә 25 көрәштәше араһында атып үлтерелә (26 Баҡы комиссары).
Яңы Илек (Благовещен районы)
Яңы Илек (Новоиликово) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 16 кеше. Почта индексы — 453456, ОКАТО коды — 80215822004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Үрмәкәй (Свердловск өлкәһе)
Үрмәкәй  (Урмикеево) — Свердловск өлкәһенең Түбәнге Серге районында урынлашҡан тарихи башҡорт ауылы, Михайловск муниципаль берәмегенә керә.
Халыҡ һаны
2010 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 827 кеше йәшәй, шул иҫәптән 400 ир-ат һәм 427 ҡатын-ҡыҙ. .
2002 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 785 кеше теркәлгән.
Тавла
Тавла — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2064/277/136/100    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Үрмәкәй (Свердловск өлкәһе)
Тарихы
1834 йылда үткәрелгән ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылдың 20 йортонда 98 башҡорт йәшәгән. 1850 йылғы ревизия 20 йортта 107, ә 1859 йылда 22 йортта 140 башҡортто теркәгән.
Тавла
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Килуновка
Килуновка — Башҡортостандың Ҡариҙел районында бөткән ауыл. Павловка ГЭС-ын сафҡа ебәрер алдынан бөтөрөлә. Урыҫтар йәшәгән ауыл.
Үрмәкәй (Свердловск өлкәһе)
Тарихы
1755 йылда Үрмәкәй халҡы үҙ аҫаба ерен билдәле урыҫ сәнәғәтселәр ғаиләһе Строгановтарға һатыу сәбәпле, XVIII быуаттың уртаһынан алып ауылда йәшәүселәрҙең үҙ ере булмай.
Килуновка
Тарихы
Күрәһең ауылға Пермь губернаһынан күсенеп килеүселәр, башҡорттарҙан ошо ерҙәрҙе һатып алыусы дәүләт крәҫтиәндәре нигеҙ һалған. Нигеҙ һалыу ваҡыты, моғайын, күрше Непряхино, Урғыш һәм Әтербаш ауылдары кеүек үк — XIX быуаттың 60-сы йылдары. 1877 йылда 23 ихата була, 67 ир-ат һәм 70 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән.
Үрмәкәй (Свердловск өлкәһе)
Тарихы
Архив сығанаҡтарҙа шулай уҡ ауылда йәшәүселәрҙең хужалығы тураһында ла мәғлүмәт һаҡланған. Мәҫәлән, 1842 йылда ауылда йәшәүселәр 488 бот ярма икмәк сәскән.
Профессор Ә.З.Әсфәндиәров 1850 йылда үткәрелгән IX ревизия мәғлүмәттәренә таянып ауылда йәшәүсе башҡорттарҙың исемлеген баҫтырған: Р.Р.Аҫылғужин фекеренсә Үрмәкәй ауылында башҡорт халҡының ҡошсо ырыуы вәкилдәре йәшәй.
Ванкыр-Ягун
Ванкыр-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 160 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Килуновка
Исеменең килеп сығышы
Ауылдың бер кешеһенең фекере буйынса ауылдың исеме «кила» һүҙенән сыҡҡан. Буласаҡ ауыл менән йәнәшәлә ҡайын урмандары күп булған, ҡайындарҙың олондарында оро-бәшмәктәр, халыҡ телендә бакалар йәки килалар күп булған. Был урында уларҙың күплеге күскенселәрҙе шаҡ ҡатырған, һәм улар үҙҙәренең ауылын шулар хөрмәтенә Килуновка тип атарға ҡарар иткән. Был килаларҙы улар ағыуын юҡ итер өсөн бешергәндәр, киптергәндәр һәм аҙаҡ ут тоҡандырыу өсөн саҡма мамығы сифатында ҡулланғандар. Ошолай кипкән осраҡта ул кремний осҡононан да еңел тоҡанған һәм бик оҙаҡ быҫҡыған (хатта көнө буйына). Нығыраҡ янып китһен өсөн тик уға көслө итеп өрөргә генә кәрәк булған.
Ванкыр-Ягун
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Килуновка
Тасуирламаһы
Революцияға тиклем ауыл бай, хәлле һәм төҙөк була. Килуновкала май заводы, һөт заводы эшләй, күп ҡатлы йорттар була, өҫтәүенә аҫҡы ҡаты кирбестән, ә өҫкө ҡаты ағастан була. Ауылда иркен кластар, ике залы һәм эсендә туалеты менән кирбес мәктәп (1-4 кластар) була (шул ваҡыт өсөн бик яҡшы бина).
Ванкыр-Ягун
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Килуновка
Тасуирламаһы
Ауылда башлыса дәүләт крәҫтиәндәре йәшәгән, ләкин унда бер нисә алпауыт, шул иҫәптән Цыбин һәм Киселёв та йәшәгән. Киселёв революциянан һуң халыҡ тарафынан колхоз рәйесе итеп һайланған, был вазифаны ул Павловка ГЭС-ы төҙөлөшө алдынан ауыл бөткәнгә тиклем биләй. Фронтҡа уны алмайҙар, сөнки ҡулы булмай. Халыҡ һәр саҡ уның яҡлы була һәм ғүмер буйына уға ярҙам итә. Киселёв шулай уҡ халыҡҡа хәленән килгәнсе ярҙам итә, үҙенең ике ҡатлы йортон колхоз идаралығына тапшыра. Ә Цыбиндың ике ҡатлы йортонда балалар баҡсаһы була.
Бәширов Рәҡит Ғәбит улы
Бәширов Рәҡит Ғәбит улы (10 ғинуар 1940 йыл) — төҙөлөш, партия органдары һәм муниципаль хеҙмәт ветераны, йәмәғәтсе. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы халыҡ депутаты. Милләте — башҡорт 1992 йылдың мартынан Иглин районы хакимиәте башлығы.
Килуновка
Ауылда йәшәүсе ғаиләләр
Ауылда түбәндәге ғаиләләр йәшәгән:
Позрыгат
Позрыгат — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карадыге йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Бәширов Рәҡит Ғәбит улы
Биографияһы
Рәҡит Ғәбит улы Бәширов 1940 йылдың 10 ғинуарында БАССР-ҙың Күмертау районы (хәҙерге Көйөргәҙе районы) Иҫке Мораптал ауылында тыуған.
Позрыгат
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Бәширов Рәҡит Ғәбит улы
Биографияһы
1976 йылда Өфө нефть институтын тамамлаған.
Позрыгат
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бәширов Рәҡит Ғәбит улы
Биографияһы
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1958 йылда Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы ремонт заводында токарь өйрәнсеге булып башлай, артабан слесарь булып эшләй.
1978 йылдан колхоз-ара төҙөлөш ойошмаһы Советы рәйесе.
Артабан партия һәм дәүләт эшендә әүҙем ҡатнаша. 1980 йылдан — КПСС-тың Иглин райкомында комитетында икенсе секретарь.
1982—1992 йылдарҙа халыҡ депутаттарының район Советы башҡарма комитеты рәйесе.
1992 йылдың мартынан Иглин районы хакимиәте башлығы.
Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана
Ғаиләһе
Ғаиләһендә ике ул тәрбиәләп үҫтергәндәр.
Ҡарағыҙ
БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге
1735 йыл
1735 йыл — шәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Башҡорт сәвит музыкаһы тыуҙырыу өсөн көрәш юлында
Очерк 1933 йылда Өфөлә шул уҡ исемле китапта донъя күргән.
Төп өлөш
Йырсылар араһынан тәүге Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1929) Ғәзиз Әлмөхәмәтовтың «Башҡорт сәвит музыкаһы тыуҙырыу өсөн көрәш юлында» (1933) очеркы Башҡортостанда музыка ғилеме буйынса тәүге хеҙмәт була. 1937 йылдың декабрендә йырсы ҡулға алынғандан һуң уның йырҙары яҙылған пластинкалар, уның фотоһүрәттәре юҡ ителә, музыка ғилеме буйынса башҡорт телендә сыҡан тәүге китап та оҙаҡ йылдар уҡыусыларға бирергә ярамаған китаптар исемлегендә була. Ғәзиз Әлмөхәмәтов 1957 йылда үлгәндән һуң (1938) аҡлана, ләкин оҙаҡ йылдар уның исемен иҫкә алмайҙар.
Китап музыка белгестәре, музыка һөйөүселәр, мәҙәниәт тарихын өйрәнеүселәр өсөн әһәмиәтен юғалтмаған.
Ситдиҡов Мөхәмәт Хәмзә улы
Ситдиҡов Мөхәмәт Хәмзә улы (8 сентябрь 1943 йыл - 25 февраль 2023 йыл) — Хеҙмәт ветераны, «1941 — 1945 йй Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 20 йыллығы» юбилей миҙалы (7 май 1965), «Алыҫ поход өсөн» жетоны, «В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы маҡтаулы хеҙмәт өсөн» миҙалы кавалеры (27 март, 1970).
Биографияһы
1943 йылдың 8 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Белорет районы Татлы ауылында эшсе ғаиләһендә тыуған.
Атаһы Хәмзә Ситдыҡ улы — ауылға нигеҙ һалған Илмәш старшина тоҡомо, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, тимер юл эшсеһе, әсәһе — төбәктәге атаҡлы Әхмәт мулла ейәнсәре Сәфәрбикә Һарун ҡыҙы.
1959 йылда Магнитогорск ҡалаһында 18-се төҙөлөш училищеһына уҡырға инә. 1961 йылда, уны тамамлағас, 4-се төҙөлөш идаралығының «Магнитстрой» тресында хеҙмәт юлын башлай.
1963 йылда Флотҡа ғәскәр хеҙмәтенә алына. Ул ил һаҡлауҙа күрһәткән хеҙмәттәре өсөн 1965 йылдың 7 майында «1941 — 1945 йй Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 20 йыллығы» юбилей миҙалы, 1966 йылдың 26 февралендә «Алыҫ поход өсөн» жетоны менән бүләкләнә.
1967 йылдың ноябрендә, 4 йыл хеҙмәт итеп, Армиянан ҡайта һәм Салауат нефтехимия комбинатына эшкә урынлаша, унда установка начальнигы дәрәжәһенә тиклем үҫә. Намыҫлы хеҙмәте менән абруй яулап, 1970 йылда «В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы маҡтаулы хеҙмәт өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
1974 йылда Өфө нефть институтының Салауаттағыкиске бүлексәһен тамамлай.
1976 йылда Мөхәмәт Хәмзә улы Нижневартовскиға «Сибнефтепереработка» производство берекмәһенә күсерелә. Бында ул 1984 йылға тиклем эшләй.
1985 йылдың апрелендә Ханты-Манси автономиялы округының Радужный ҡалаһына, «Сибнефтепереработки» берекмәһенең баш технологы итеп күсерелә. 1988 йылда идаралыҡтың газ эшкәртеү буйынса начальник урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
КХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
КХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә — Континенталь хоккей лигаһының ун беренсе миҙгеле. Даими чемпионат 2018 йылдың 1 сентябрендә Асыш кубогы өсөн уйын менән башлана. Артабан апрель аҙағына тиклем Гагарин кубогы өсөн плей-офф уйындары уҙа. Был миҙгелдә КХЛ-дың 2023 йылға хәтлем стратегияһы буйынса ҡатнашҡан командалар һаны 25-кә тиклем әҙәйә — Лига составынан Тольяттиҙан «Лада» һәм Ханты-Мансиҙан «Югра» хоккей клубтары сыға.
Ситдиҡов Мөхәмәт Хәмзә улы
Биографияһы
Мөхәмәт Хәмзә улы газ эшкәртеү буйынса байтаҡ рационализаторлыҡ тәҡдимдәре индереп, технологияны камиллаштырыуға ҙур өлөш индерә һәм тармаҡ буйынса маҡтаулы грамоталар ала
Предприятие баҙар шарттарында үҙгәрештәргә дусар була, ул 1995 йылда «Варьеганнефтегаз» берекмәһе составына индерелә.
КХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Шулай уҡ асыҡ һауала үткән миҙгелдәге кеүек даими чемпионаттың уйындары көтөлә. КХЛ йондоҙҙар уйыны тәүге пландар буйынса Хельсинкиҙа үтергә тейеш ине, әммә аҙаҡтан был йондоҙло аҙнаны Ҡазанға күсерергә булалар. Татарстандың баш ҡалаһында КХЛ йондоҙҙары ҡатнашлығында оҫталыҡтар конкурстары һәм төп турнир үтә, ә Түбәнге Камала ЙХЛ менән ҠҠХЛ бөтә йондоҙҙар уйындары буласаҡ. Октябрь менән ноябрҙә КХЛ Швейцария менән Австрияның баш ҡалаларында даими миҙгелдең рәсми уйындарын үткәрә.
Ситдиҡов Мөхәмәт Хәмзә улы
Биографияһы
Хеҙмәт стажы буйынса хаҡлы ялға сығыр ваҡыты етһә лә, предприятиеның башҡа тармағына күсеп, Мөхәмәт Ситдиҡов эшләүен дауам итә.
1991 йылда уға «Хеҙмәт ветераны» тигән маҡтаулы исем бирелә.
КХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Мәскәүҙең ЦСКА хоккей клубы өй уйындарын ВТБ Боҙ һарайында үткәрәсәк, ә баш ҡаланың «Динамо» командаһы 2019 йылдың 1 ғинуарына тиклем Мегаспорт боҙ һарайында уйнаясаҡ, ә аҙаҡтан Петровский паркындағы «Динамо» стадионына күсәсәк. Омскиҙан «Авангард» хоккей клубының «Арена Омск» боҙ һарайы спорт ярыштарын ҡабул итә алмауы 2018 йылдың йәйендә билдәләнә, шуға күрә клуб үҙенең уйындарын Балашихала үткәрәсәк.
Даими миҙгелдә Мәскәүҙән ЦСКА хоккей клубы 103 мәрәй һуңғы биш йылда дүртенсе тапҡыр беренсе була һәм Континент кубогын яулай. Шул уҡ ЦСКА плей-офф финалында «Авангард» хоккей клубын ота һәм тәүгегә Гагарин кубогын еңә. КХЛ тарихында тәүге тапҡыр даими миҙгел еңеүсеһе Гагарин кубогын үҙенә ала. Ҡапҡасы Илья Сорокин плей-офф уйындарының иң ҡиммәтле уйынсыһы тип таныла
Ситдиҡов Мөхәмәт Хәмзә улы
Биографияһы
2011 йылдың 28 ноябрендә, ярты быуаттан ашыу хеҙмәт юлын тамамлап, хаҡлы ялға сыға.
КХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Ҡатнашыусылар составында үҙгәрештәр
2018 йылдың 28 мартында түбән спорт күрһәткестәре, КХЛ рейтингында һуңғы урындарҙа барған «Лада» менән «Югра» хоккей клубтары Лигала ҡатнашыусылар составынан сығарыла.
Лига составында командалар һаны үҙгәргәнгә күрә, конференциялар менән дивизиондар эсендә лә үҙгәрештәр була. Түбәнге Новгородтан «Торпедо» 2013/2014 йылдағы кеүек Көнсығышҡа Харламов дивизионына күсерелә. Көнбайышта Минскиҙан «Динамо» һәм Братиславанан «Слован» хоккей клубтары Бобров дивизионынан Тарасов дивизионына күсә, ә кире маршрутта Мәскәүҙән «Динамо» һәм Череповецтан «Северсталь» командалары Бобров дивизионын тулыландыра. Үҙгәрештәрһеҙ тик Чернышёв дивизионы ғына ҡала.
Яңы боҙ һарайҙары
Омскиҙағы «Арена Омск» боҙ һарайының нигеҙҙәрендә ярылыуҙар табыла, шуға унда уйындарҙы үткәреү кеше ғүмеренә хәүефле була. «Авангард» хоккей клубы өсөн өйҙәге уйындарҙы үткәрергә тип Красноярск, Мытищи һәм Балашиха ҡалаларындағы боҙ һарайҙары ҡарала. Красноярскиҙа 2019 йылдың мартында Универсиада үтә, Мытищила «Химки» баскетбол клубы уйындарын уҙғара. 8 августа «Балашиха Арена» рәсми рәүештә «Авангард» хоккей клубының 2018/2019 йылдар миҙгеленә боҙ майҙаны тип һайлана.
Эш хаҡтарының түбәһе
2018/2019 йылдар миҙгелендә КХЛ клубтарының уйынсыларға дөйөм түләүҙәр 850 миллион һумдан артыҡ булырға тейеш түгел. Был күрһәткесте уҙҙырған һәр клубҡа 20 процентлы штраф бирелә.
Даими чемпионат
2018/2019 йылдар миҙгеленән алып КХЛ чемпионатында бар еңеү өсөн ике мәрәй бирәләр, өҫтәмә ваҡытта йә буллитар серияһында еңелгәнгә бер мәрәй менән баһалайҙар.
Асыҡ һауала уйындар
2018 йылдың 22 декабрендә СКА хоккей клубы Санкт-Петербургта футбол өсөн булған Газпром Аренаһында Мәскәүҙән ЦСКА хоккей клубын ҡабул итә һәм 1:4 иҫәбе менән отола, ә уйында 67 770 тамашасы була. Был Европа клуб хоккейының яңы рекорды.
Йондоҙҙар уйыны
КХЛ бөтә йондоҙҙар уйыны тәүгегә Татарстандың баш ҡалаһында 19-20 ғинуарҙа Ҡазанда Татнефть-Аренала үтәсәк. Йәштәр һәм Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаларының йондоҙҙар уйындары Түбәнге Камала 12 һәм 13 ғинуарҙа уҙғарыласаҡ. ЙХЛ сараһының иң яҡшы дүрт уйынсыһы КХЛ йондоҙҙар уйынында ҡатнашырға хоҡуҡ аласаҡ.
КХЛ дивизиондары турнирында командаларҙың баш тренерҙарына телевидениела эшләгән ҡатын-ҡыҙҙар ярҙам итәсәк: Зинәтула Биләлетдиновҡа — Дарья Миронова, Илья Воробьёвҡа — Наталья Кларк, Боб Хартлиға — Мария Басс, ә Игорь Никитинға Евгения Головина эләкте. Шулай уҡ командаларҙың капитандары итеп ҡапҡасылар һайлана — рәсми уйындарҙа бындай күренеш ҡәтғи тыйыла.
Оҫталыҡтар конкурсында Чернышёв дивизионы еңеүҙе яулай һәм үҙенә йондоҙҙар турнирында дәғүәсе итеп Харламов дивизионы командаһын яулай. Шул уҡ Чернышёв дивизионы дүрт команданан торған мини-турнирҙа икенсе тапҡыр еңеү яулай.
Турнир таблицаhы
Яртыса ҡалын шрифты менән «плей-офф» ярыштарында үҙенә урын алған командалар билдәләнгән.
Курсив менән «плей-офф» ярыштарына эләкмәгән командалар билдәләнгән.
р — Континент кубогы яулаусыһы (даими беренселектең еңеүсеһе), к — конференция еңеүсеһе, д — дивизион еңеүсеһе.
Көнсығыш
1. «Автомобилист» — 8. «Трактор» 4-0 (3:0, 4:2, 1:2 ө.в., 4:3)
2. «Барыҫ» — 7. «Торпедо» 4-3 (4:1, 5:4 ө.в., 1:3, 4:5 ө.в., 3:1, 1:3, 3:2)
3. «Металлург» — 6. «Салауат Юлаев» 2-4 (2:1 ө.в., 1:4, 1:5, 2:1 ө.в., 1:2 ө.в., 2:3 ө.в.)
4. «Авангард» — 5. «Аҡ Барс» 4-0 (6:0, 6:3, 4:1, 3:2)
Көнбайыш
1. ЦСКА — 8. «Витязь» 4-0 (4:0, 6:2, 3:1, 3:1)
Хәким
Хәким — ир-ат исеме.
КХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Көнбайыш
2. СКА — 7. «Спартак» 4-2 (0:2, 2:3, 5:2, 3:2 ө.в., 2:1, 2:1)
Хәким
Этимология
Хәким — башҡорт теленә ғәрәптәрҙән килеп ингән исем. Аҡыл эйәһе тигәнде аңлата. Ғәрәптәрҙә ғәҙәттә ир-ат исеменә ә һәм а хәрефтәре ҡушылып ҡатын- ҡыҙ исеме яһала. Хәкимә — ҡатын-ҡыҙ исеме. Ҡатын-ҡыҙға ҡарата ҙур аҡыл эйәһе, түрә, ҡатын-ҡыҙ судья, бойороусы, фәйләсуф ҡатын тигән мәғәлә йөрөй.
КХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Көнбайыш
3. «Локомотив» — 6. «Сочи» 4-2 (4:3 ө.в., 3:0, 2:3 ө.в., 1:3, 3:0, 5:2)
Хәким
Фамилияла
Әхиәр Хәким, Әхиәр Хәсән улы Хәкимов (23 август 1929 йыл — 27 декабрь 2003 йыл) — Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2001), тәржемәсе, тәнҡитсе-ғалим, филология фәндәре кандидаты (1967); Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1984). Дәүләкән районының почётлы гражданы.
КХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Көнбайыш
4. «Йокерит» — 5. «Динамо» М 2-4 (2:4, 2:3, 3:2 ө.в., 0:3, 2:1, 2:6)
Хәким
Фамилияла
Хәкимов Кәрим Әбдрәүеф улы (ғәр. کریم حاك; «Ҡыҙыл паша»; төп исеме — Ғәбделхәкимов Ғәбделкәрим Ғәбделрәүеф улы; 28 ноябрь (15 ноябрь) 1890 йыл — 10 ғинуар 1938 йыл) — СССР-ҙың дәүләт эшмәкәре, дипломат. Ғәрәп илдәрендә СССР-ҙың тәүге тулы хоҡуҡлы вәкиле. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.
КХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Көнсығыш
1. «Автомобилист» — 6. «Салауат Юлаев» 1-4 (0:1, 2:0, 1:2 ө.в., 2:4, 1:4)
Хәким
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Хәкимиә (мәҙрәсә) — Өфө ҡалаһының 4-се йәмиғ мәсете, Хәкимиә мәсетендә эшләп килеүсе урта дини уҡыу йорто.
КХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Көнсығыш
2. «Барыҫ» — 4. «Авангард» 1-4 (1:3, 4:2, 0:5, 1:3, 3:5)
Көнбайыш
1. ЦСКА — 5. «Динамо» М 4-1 (4:1, 0:1 ө.в., 4:0, 2:1, 3:2)
2. СКА — 3. «Локомотив» 4-1 (1:0, 6:1, 1:3, 3:1, 5:4 ө.в.)
Конференциялар финалдары
1. ЦСКА — 2. СКА 4-3 (2:1, 3:1, 1:2 ө.в., 1:3, 3:0, 2:3, 3:1)
4. «Авангард» — 6. «Салауат Юлаев» 4-2 (4:3 ө.в., 4:1, 1:5, 4:2, 2:3 ө.в., 1:0 ө.в.)
Гагарин кубогы финалы
1. ЦСКА — 4. «Авангард» 4-0 (5:2, 3:0, 2:0)
Беренсе уйын
Өсөнсө уйын
Дүртенсе уйын
Һөжүмселәр
Иҫкәрмәләр: У = ҡатнашҡан уйындар һаны; Г = голдар; П = һөҙөмтәле пастар; М = мәрәйҙәр; +/− = Плюс-минус; Штр = штраф ваҡыты
Һаҡсылар
Иҫкәрмәләр: У = ҡатнашҡан уйындар һаны; Г = голдар; П = һөҙөмтәле пастар; М = мәрәйҙәр; +/− = Плюс-минус; Штр = штраф ваҡыты
Ҡапҡасылар
Иҫкәрмәләр: У = ҡатнашҡан уйындар һаны; Е = еңеүҙәр; ЫК = ышаныслыҡ коэффициенты; КҠҺ% = кире ҡағылған һуғыуҙар проценты; «0» = бер гол да үткәрмәгән уйындар; Мин = боҙҙа уҙғарған минут һаны
КХЛ бүләктәрен тапшырыу церемонияһы
КХЛ миҙгеле тамамланғас, 28 майҙа Барвихала чемпионаттың ябыу тантанаһында миҙгелдең бар геройҙарын бүләкләйҙәр.
Мөхәмәтрәхим Йомашев
Мөхәмәтрәхим Йомашев  (1790—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
Биографияһы
Мөхәмәтрәхим Йомашев  (Мөхәмәтрәхим Йомаш улы Мөслимов) Ырымбур губернаһы Ҡаршын улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының ) Урта Аҡбаш ауылында йәшәгән.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем4-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 4-се Башҡорт атлы полкы 12-се, 8-се, 5-се һәм 4-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 25 июлендә Түбәнге Новгородҡа бара. 3 ноябрҙә полк Волконскийҙың отряды менән бергә Витгенштейн корпусына керә, 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Рус армияһының сит илгә походтары барышында Лейпциг һәм Дрезден янындағы алыштарҙа ҡатнаша. 1813 йылдың декабрендә Богемия армияһының Төп фатиры ҡарамағында хеҙмәт итә. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 4-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә.
Бәләкәй Муса (Мәләүез районы)
Бәләкәй Муса (Мало-Мусино) — Башҡорт АССР-ы Мәләүез районының рәсми иҫәптән алынған ауылы. 1956 йылдан Салауат ҡалаһы составында.
Географик урыны
Хәҙерге Салауат ҡалаһы үҙәгенән көнсығыш йүнәлештә Ағиҙел йылғаһы буйында урынлашҡан була. 1956 йылда Мәләүез районының Нурдәүләт ауыл Советы составына ингән. Хәҙерге ваҡытта ауылдың элекке биләмәләрендә Салауат ҡалаһының Муса, Тыныслыҡ һәм Геология урамдары урынлашҡан.
Тарихы
Ауыл Нуғай даруғаһы Юрматы улусының аҫаба башҡорттары ерҙәрендә урынлашҡан. Уға нигеҙ һалыусы булып указлы мулла Муса Имашев иҫәпләнә. Нәҡ ул 18-се быуат уртаһында ошонда килеп төпләнә һәм артабан торама пукты уның исеме менән аталып китә. Тарихи мәғлүмәттәр күрһәтеүенсә, 19-сы быуаттың беренсе яртыһында ауыл «Мулла Муса» атамаһы менән иҫәпкә ҡуйылһа, 20-се быуаттың 30‑сы йылдарында иһә «Бәләкәй Муса» исемен алған.
Ауылда йәшәүселәрҙең төп шөғөлө малсылыҡ һәм игенселек булһа, шулай уҡ умартасылыҡ һәм урман кәсептәре менән мәшғүлдәр ҙә арыуыҡ ҡына осраған. 1906 йылда мәсет теркәлгән.
Халҡы
1795 йылғы иҫәп алыу буйынса ауылда булған 25 йорт-хужалыҡта 104 кеше йәшәүе теркәлһә, 1865 йылда иһә был күрһәткестәр ике тапҡырҙан күберәккә артҡан: 56 йортта барлығы 282 кешенең көн күреүе асыҡланған. Артабанғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда йәшәүселәр һаны: 1906 йылда — 387 кеше, 1920 йылда — 402; 1939 йылда — 309 кеше булып тарихҡа кергән.
Гот ихатаһы
Гот ихатаһы — Новгородта урынлашҡан немец сауҙагәрҙәренең беренсе сит ил ихатаһы,  яҡынса XII—XVI быуатта булған.
Исеме
Гот ихатаһы исеме тәүге тапҡыр 1269 йылда латин һәм боронғо рус телендә Новгородтың Любек һәм Гот яры менән сауҙа һәм суд мөнәсәбәттәре тураһында килешеү проектында   телгә алына. Бындай килешеү төҙөү 1371 йылда төҙөлә, унда шулай уҡ Гот ихатаһы тип атала. Е.А.Мельникова фекере буйынса XIII быуат уртаһына был исемдең нығынғанын ике килешеү раҫлай. Уларҙан тыш Новгородтың беренсе йылъяҙмаһында ике тапҡыр Гот ихатаһы тураһында 1403 һәм 1406 йылда әйтелә, ике  ваҡиға ла янғын менән   бәйле.
Тарихы
Археология мәғлүмәттәре буйынса Гот ихатаһы ҙур майҙанға эйә була. Волхов йылғаһы яры буйында Ярослав ихатаһы нан алыҫ түгел урынлаша. XII быуат башына Готланд утрауынан килгән немец сауҙагәрҙәре тарафынан нигеҙ һалына тип фаразлана. Д. Г. Хрусталев уның XII быуаттан XIII быуат уртаһына тиклем иҫке Гот ихатаһы булғанлығын әйтә. XIII быуат башында  яңы  Гот ихатаһына нигеҙ һалына, ул  XVI быуатҡа  тиклем була.
Гот ихатаһы һәм уның ьтсруктураһы тураһында мәғлүмәттәр аҙ. Был структураның башында ольдерман (староста) тороуы, шулай уҡ Изга Олава сиркәүендә даими рухани тороуы билдәле. Гот ихатаһының, немец ихатаһы кеүек үк, үҙенең уставы булыуы фаразлана. Новгородтың беренсе йылъяҙмаһында новгородлыларҙың немецтар менән сауҙа мөнәсәбәттәре тураһында тәүге тапҡыр 1130 йылда телгә алына. 1152 йылда шунда уҡ янған враягтарҙың сиркәүе тураһында хәбәр ителә. Е. А. Рыбинаның фекере буйынса был һәм башҡа раҫлауҙар XII быуат башына Новгород һәм Готланд араһында яйға һалынған мөнәсәбәттәр тураһында һөйләй. «Варяг сиркәүе» (Варяг божница) —  был изге Олав сиркәүе тип фаразлана, ул Гот ихатаһына нигеҙ һалынғандан һуң төҙөлә. Был сиркәү янғындар менән бәйле йылъяҙмаларҙа йыш телгә алына, иң иртә йылъяҙма ваҡиғаһы 1152 йылға ҡарай. Һуңынан 1181, 1217 һәм 1311 йылдарҙа барлыҡҡа килә. Шулай уҡ ихатала торлаҡ, шулай уҡ келәт биналары ла була. Келәт биналарында төрлө тауарҙар, шул иҫәптән тоҙ һаҡлана.
Ганза ның немец сауҙагәрҙәре күпмелер ваҡыт Готландта була, һуңғараҡ Гот ихатаһына күсенә, тик һуңынан ғына улар Немец ихатаһын төҙөү мөмкинлеге ала. 1402 йыл хатына ярашлы, немецтар был ваҡытта Гот ихатаһын ҡуртымға ала. Немец сауҙагәрҙәре готлданд сауҙагәрҙәре менән ҡуртымдың килешеүен йыш яңынан төҙөгән — 1402 йылдан ун йылға,  1414 йылдан шул уҡ ун йылға, 1424 йылдан инде  егерме йылға  һәм артабан да шулай уҡ. 1424 йылға тиклем ҡуртым өсөн түләүҙәр һәр биш йыл һайын гот маркаһында, тик һуңғы осраҡта Рейн гульденында башҡарыла. Ошо килешеүҙәргә ярашлы, Ганза сауҙагәрҙәре исеменән Ревель ҡалаһы, ә Готланд сауҙагәрҙәренән Висбю ҡалаһы сығыш яһай.
1541 йылда Сауҙа яғында янғын сыға, унда ҡаланың күп биналары, шул иҫәптән сит ил сауҙа ихаталары яна. Шунан һуң Гот ихатаһы бүтән сығанаҡтарҙа телгә алынмай. Е.А. Рыбилин фекеренсә, уны тергеҙеп тормағандар, сөнки ике ихатаны тотоу сауҙагәрҙәргә бигерәк ҡыйбатҡа төшөр ине.
1736 йыл
1736 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә.
Каменоломни (станция)
Каменоломни —  Ростов төбәгендә Төньяҡ-Кавказ тимер юлының тмиер юлы станцияһы ҡала   тибындағы   Каменоломни ҡасабаһында урынлашҡан. Участка станцияһы статусына эйә.
Электропоездар туҡталышы.
Тарихы
XIX быуат башында күмер ятҡылығы табылғас, уны әленән әле күпләп сығаралар һәм  егеүле транспортта  уны ташып өлгөрә алмайҙар. Шул саҡта Дон Ғәскәре хөкүмәте тимер юлы төҙөргә ҡарар итә — Грушевский һәм Аютинский станцияларынан Максимовский (хәҙерге Каменоломни) станцияһы аша Аҡсай станцияһына «күмер юлы»төҙөлә башлай. 1863 йылдың 29 декабрендә казак утары Максимовский аша үтеүсе  оҙонлоғо саҡрым 66 (70 км) булған тимер юлы һыҙығы  сафҡа инә. Ул бында табылған күмергә Донға сығырға юл бирә.
Ҡушкүл
Ҡушкүл:
Ҡамышлы (Минзәлә ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әйбалыҡ (Һаҡмар ҡушылдығы)
Әйбалыҡ (Эйбалык) — Рәсәй, Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районындағы йылға.
Географияһы
Әйбалыҡ йылғаһы — Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы Һаҡмар йылғаһының һул ҡушылдығы. Йылға Яйыҡ һыу бассейны округына инә. Уның ярында хәҙер инде юҡҡа сыҡҡан Үрге Үтәғол ауылы урынлашҡан булған. Йылға ярындағы ҡаяны ла Әйбалыҡ ҡаяһы тип атайҙар.
Этимологияһы
Ырымбур өлкәһенең топонимикаһын өйрәнгән ''С. М. Стрельников'' «Кувандыкский край в географических названиях» тигән китабында йылғаның атамаһын, кемдеңдер балыҡ күплеген күреп, "Әй, балыҡ" тип һоҡланып ҡысҡырғанынан килеп сыҡҡан, тигән риүәйәт менән аңлата. Шулай уҡ Е. Койчубаев тигән кеше, ҡаҙаҡтарҙа "балыҡ - һыу" тигән мәғәнәлә, тигән фекер ҙә белдергән икән. Балыҡ һүҙе күп кенә төрки телдәрҙә "нығытма", "ауыл", "ҡала" тигәнде лә аңлатҡан, ти ул. Шул ҡараштан фекер йөрөтһәң, бында ҡасандыр нығытма йәки ауыл булғандыр, ти топонимдар белгесе
Башҡортостанда Әй йылғаһы бар, уның атамаһы әйле ырыуынан килеп сыҡҡан тигән фекер йәшәй. Мәгәр, был ырыу Ырымбур яҡтарында төйәкләнгән тигән мәғлүмәт юҡ. Йылғаның Әй- тигән өлөшө, ихтимал, ысынлап та ымлыҡтыр. Шулай уҡ Юань династияһының баш ҡалаһы урта монгол телендә Ханбалыҡ (Хан ҡалаһы) тип аталған булған, бөгөн уны Пекин тип атайҙар.
Яманташ (йылға)
Яманташ — Рәсәй йылғаһы, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Мағаш йылғаһына һул яғынан (тамағынан 8,7 км алыҫлыҡта) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км тәшкил итә.
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәренә ярашлы Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы башынан Оло Эйек йылғаһына ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәттәре буйынса :
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005003
Поперечка (Балахтон ҡушылдығы)
Поперечка — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Балахтон йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Азалов Ҡлычнияз
Ҡлычнияз Азалов (10 март 1921 йыл — 27 декабрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкы ҡылыссыһы, Советтар Союзы Геройы (1944), гвардия ҡыҙылармеецы.
Яманташ (йылға)
— Бассейн коды — 12.01.00.005
Азалов Ҡлычнияз
Биографияһы
1921 йылдың 10 мартында Төркмәнстандың хәҙерге Марый районы Меджаур Баба Һары ауылында тыуған. Милләте буйынса төркмән. Колхозда эшләгән.
Ҡыҙыл Армияла — 1941 йылдан. 1943 йылдың майынан фронтта.
1943 йылдың 27 сентябрендә 58-се гвардия кавалерия полкы ҡылыссыһы комсомолец гвардия ҡыҙылармеецы Ҡлычнияз Азалов дошман уты аҫтында Нивки ауылы янында (Белоруссия, Гомель өлкәһе, Брагин районы) Днепр йылғаһы аша уң ярға сыға, плацдармды тотоп ҡалыу буйынса алыштарҙа ҡаһарманлыҡ күрһәтә: өс тапҡыр яралана, әммә сафта ҡала. 1943 йылдың 27 декабрендә һуғышта алған яраларҙан вафат була. Белоруссиялағы Гомель өлкәһе Светлогорск ҡалаһында ерләнә.
Яманташ (йылға)
— ГӨ буйынса томы — 12
Азалов Ҡлычнияз
Биографияһы
СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарындағы Указына ярашлы немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн һәм шул ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия ҡыҙылармеецы Азалов Ҡлычнияз Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була.
Яманташ (йылға)
— ГӨ буйынса сығарылыш — 2
Поперечка (Балахтон ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әхмәтов Радик Рәхимйән улы
Әхмәтов Радик Рәхимйән улы (3 март 1933 йыл—9 август 2008 йыл) — ғалим-биохимик, биотехнолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1981—1985 йылдарҙа Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Биология институты директоры. Биология фәндәре докторы (1976), профессор (1986). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1975), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1975)
Биографияһы
Радик Рәхимйән улы Әхмәтов 1933 йылдың 3 мартында Башҡорт АССР-ының Дыуан районы Өлкөндө ауылында тыуа.
1958 йылда Башҡорт ауыл хужалығы институтын тамамлай. 1959—85 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалында эшләй: 1967 йылдан биохимия һәм цитохимия бүлеге мөдире, 1981 йылдан Биология институты директоры, бер үк ваҡытта 1967—81 йылдарҙа, шулай уҡ 1985 йылда мөдир, 2000 йылдан Башҡорт дәүләт университетының биохимия һәм биотехнология кафедраһы уҡытыусыһы. Республикала үҫемлектәр биотехнологияһы һәм кеше генетикаһы үҫешенә башланғыс һала.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни хеҙмәттәре үҫемлектәр гетерозисының күҙәнәк ядроһын һәм молекуляр-генетик тәбиғәтен өйрәнеүгә арналған. Әхмәтов етәкселегендә тәүге тапҡыр үҫемлектәрҙәге гистон аҡһымдарының модификацияһы асыла; фитогормондарҙың һәм башҡа физиологик актив матдәләрҙең күҙәнәктең генетик аппараты активлығын көйләүҙә ҡатнашыуының яңы механизмдары асыҡлана; рекомбиноген үҙенсәлектәргә эйә булған һәм иммунитетты стимуллаштырыусы, фунгицид тәьҫиргә эйә химик берләшмә асыҡлана. Уның тарафынан үҫемлектәрҙә матдәләр алмашыныуының, шул иҫәптән үҫемлектәрҙең гетерозис гибридтарының нуклеин кислоталары синтезы һәм уларҙың инә формаларының законлыҡтары асыҡлана; тәүге тапҡыр ҡыяҡлылар протопластарынан каллусҡа оҡшаш туҡымалар алына. 190-дан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 10 уйлап табыу авторы. Әхмәтов - РФ биохимия йәмғиәтенең Өфө бүлексәһен һәм РФ генетиктары һәм селекционерҙары йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһен ойоштороусыларҙың береһе.
Бобер Николай Васильевич
Бобер Николай Васильевич (1 август 1947 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең хужалыҡ эшмәкәре, 1992—1998 йылдарҙа Бөрө ҡалаһы хакимиәте башлығы. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы халыҡ депутаты, Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Вәкилдәр Палатаһы депутаты. Милләте — украин
Биографияһы
Николай Васильевич Бобер 1947 йылдың 1 авгусында БАССР-ҙың Стәрлетамаҡ районы Яблуновка ауылында тыуған.
1976 йылда Өфө нефть институтын тамамлай.
1966—1969 йылдарҙа —"Востокнефтезаводмонтаж" трестының монтаж идаралығы слесарь-монтажсыһы, 1969—1971 йылдарҙа — трестың ВЛКСМ комитеты секретары урынбаҫары.
1971—1984 йылдарҙа — «Востокнефтезаводмонтаж» тресының монтаж идаралығы мастеры, монтаж участкаһы етәксеһе, «Бирскмежрайгаз» тресының баш инженеры, идарасыһы.
1984—1987 йылдарҙа — Бөрө ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары.
1987—1992 йылдарҙа — Бөрө ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе.
1992—1998 йылдарҙа — Бөрө ҡала хакимиәте башлығы, 1998 йылдан Бөрө ҡалаһы һәм Бөрө районы хакимиәте башлығы.
48-се Иглин һайлау округы буйынса Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы халыҡ депутаты һәм Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайлана
Ғаиләһе
Өйләнгән, ғаиләһендә ике ул тәрбиәләп үҫтергәндәр.
Сығанаҡтар
Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104
Һылтанмалар
‎
Ҡара бөрлөгән
Ҡара бөрлөгән, тал бөрлөгәне — Rubus ырыуы Раузалар ғаиләһендәге бер нисә үҫемлек төрө.Башҡортостанда ҡара бөрлөгән һәм тал бөрлөгәне тип тә йөрөтәләр.
Биологик яҙма
Өлгөрөү осоронда бөрлөгән емештәре башта йәшел, йәшел-ҡыҙыл, ә һуңынан ҡыҙыл-ҡара төҫтә булалар. Өлгөргән бөрлөгән емештәре ҡара төҫтә була. Ике төрҙә сәнескеләр менән ҡапланған һабаҡ һәм үрентеләрҙән тораған ярымҡыуаҡ булып тора; һабаҡ үҫентеләрә өҫкә үрләүсән йәки ергә ятып үҫә; Rubus caesius төрөнөң япраҡтары өсәүле, ҡайһы саҡта бишәүле; Rubus fruticosus төрө биш һәм ете япраҡлы. Rubus caesius күҡһел ҡуныҡ (налёт) менән ҡапланған; Rubus fruticosus төрөнөң ҡуныҡ ҡатламы юҡ. Емештәренең һуты ҡара-ҡыҙыл; тәле әскелт, бер аҙ сайырлы. Емештәренән ҡайнатма яһарға мөмкин. Европанан Скандинавияға тиклем, Архангельск өлкәһенең көнбайыш өлөшөнөндә керетеп, уртаса климатлы һәм йылы илдәрҙә ике төрҙә киң таралған. Кавказда, бигерәктә Rubus fruticosus төрө башҡа ҡыуҡтар менән үтеп сыҡмаҫлыҡ әрәмәлек булып үҫә.
Культивациялау
Европала ҡара бөрлөгәндең емешселектә әһәмиәте юҡ, әммә Америкала үны баҙар өсөн үҫтерәләр. Америка сорттары: тәпәш буйлы — «Crystal white» (еләктере аҡ), «Golden Cap» (еләктәре һарғылт-ҡара), «Seneca black» һәм «Garden black» (ҡара еләкле); «Philadelphia», «Kirtland», «Arnolds hybride» кеүек башҡа сорттар ҡурай еләге менән ҡатнаш сорт булып тора, иң яҡшы «Lawton» («New Rochelle») сортын Рәсәйҙең көньяғында үҫтерегә тәҡдим итергә була. Ҡурай еләген тәрән балсыҡлы-избесле, серетмә менән бай булмаған тупраҡта ҡояшлы ерҙә орлоҡтарынан, һабаҡсанан, тамыр үҫентелеренән үрсетәләр; һирәкләү һәм һабаҡтарын киҫеү, ваҡытында күтәреп бәләү — тәрбиәләү саралары.
Чанышев Әмир Иҙрис улы
Чанышев Әмир Иҙрис улы (15 ғинуар 1909 йыл — 4 апрель 1996 йыл) — ғалим-әҙәбиәт белгесе, яҙыусы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, дәреслектәр авторы. 1979 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре кандидаты (1949). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
Биографияһы
Әмир Иҙрис улы Чанышев 1909 йылдың 15 ғинуарында Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе (хәҙерге Силәбе өлкәһенең Бреды районы) Байтуҡ (Петропавловский) ауылында тыуа. Йәшләй етем ҡала һәм Орск ҡалаһындағы балалар йортонда тәрбиәләнә. 1924 йылдан Өфөләге Ленин исемендәге интернат-мәктәптә уҡый.
Поливанова Мария Семёновна
Поливанова Мария Семеновна (24 октябрь 1922 йыл — 14 август 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған снайпер. Советтар Союзы Геройы (1943, үлгәндән һуң).
Чанышев Әмир Иҙрис улы
Биографияһы
1928—1932 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡый. Артабан Мәскәүҙә аспирантура бөтөргәс, шул институтҡа уҡытыусы булып ҡайта.
Поливанова Мария Семёновна
Биографияһы
Мария Семёновна Поливанова хәҙерге Тула өлкәһенең Алексин районындағы Нарышкино ауылында тыуған.
Урта белемле. Мәскәүҙә «Оргавиапром» ғилми-тикшеренеү институтында (хәҙер — Авиация технологиялары милли институты, НИАТ) эшләй.
Чанышев Әмир Иҙрис улы
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Салауат Юлаев исемендәге Башҡорт артиллерия полкы сафында Прагаға тиклем юл үтә. 1945 йылдан алып янынан Башҡорт дәүләт педагогия институтында, 1957 йылдан башлап Башҡорт дәүләт университетында доцент. Шулай уҡ — профессиональ яҙыусы.
Тәүге хикәйәһе («Юлда») 1930 йылда баҫыла. Бынан һун уның «Әнтүк» (1935), «Кавказ хикәйәләре» (1940), «Хикәйәләр» (1948), «Тауҙар, үҙәндәр» (1971) тигән китаптары сыҡты. Әмир Чаныш башҡорт урта мәктәптәре өсөн стабиль дәреслектәр төҙәүҙә ҡатнашты. Әҙәби тәнҡит өлкәһендә лә 1930-сы йылдарҙан бирле эшләй. «Күк күкрәтеп, ер тетрәтеп» исемле повесть һәм «Саңҡ-саңҡ игә Ирәндек бөркөтө» тигән роман ижад итте.
Поливанова Мария Семёновна
Биографияһы
1942 йылдың 14 авгусында Новгород өлкәһенең Парфин районындағы Сутоки ауылы янында әхирәте, Өфө ҡыҙы Наталья Ковшова менән дошманға ҡаршы һуңғы патронға тиклем атыша. Һуңғы гранаталары менән ҡыҙҙар уларҙы ҡамап алған дошман һалдаттары менән бергә үҙ-үҙҙәрен дә шартлатар.
Чанышев Әмир Иҙрис улы
Наградалары
2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985).
Поливанова Мария Семёновна
Биографияһы
Новгород өлкәһенең Старая Русса районындағы Коровитчино ауылында ерләнгән.
«Советтар Союзы Геройы» исеме үлгәндән һуң 1943 йылдың 14 февралендә бирелә.
1737 йыл
1737 йыл — шишәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Әзербайжан келәме музейы
Әзербайжан Келәм музейына 1967 йылда нигеҙ һалына, ул донъяла келәмдәрҙе йыйыу, һаҡлау һәм өйрәнеү буйынса махсуслашҡан беренсе музей була. Тәүге экспозицияһы 1972 йылда Баҡы ҡалаһының боронғо ҡәлғәһе булған Эскешәһәр территорияһындағы Йома мәсетендә асыла. Келәмде Әзербайжандың башҡа традицион сәнғәт төрҙәре менән берлектә күрһәтеп, музей әзербайжан милли мәҙәниәте хазиналығына әйләнә. Уның тупланмаһында 14 000 самаһы келәм, сигеү, кейем, баҡырҙан сүкелгән әйберҙәр, ювелир сәнғәте предметтары, хәҙерге заман быяла, ағас, кейеҙ әйберҙәре бар. Музей әзербайжан келәмен өйрәнеү һәм артабан үҫтереү буйынса ғилми үҙәк булып тора. Ул әзербайжан келәме буйынса халыҡ-ара симпозиумдар үткәреүҙә ҡатнаша. Беренсе симпозиум 1983 йылда Баҡыла ЮНЕСКО эгидаһы аҫтында үтә. Сираттағы өс симпозиум 1988, 2003 һәм 2007 йылдарҙа була. Быларының һуңғыһы Парижда ЮНЕСКО-ның штаб-фатирында үткәрелә. 2008 йылда, Әзербайжан президенты Илһам Алиев указы менән Келәм музейының хәҙерге бинаһы төҙөлә башлай. 2014 йылдың авгусында уның яңы экспозицияһы асыла.
Төп маҡсаттары
Келәм туҡыу Әзербайжандың биҙәү-ҡулланма сәнғәтенең иң боронғо төрҙәренең береһе булып тора. Әзербайжан территорияһында үткәрелгән археологик тикшеренеүҙәр келәм туҡыу сәнғәтенең бында бик борон замандарҙа уҡ барлыҡҡа килгәнлеген дәлилләй. Келәм музейы халыҡ-ара күргәҙмәләр, конференциялар, симпозиумдар һәм башҡа саралар үткәреү юлы менән милли сәнғәтте киң билдәле итеү буйынса ентекле эш алып бара.
Музей тарихы
Музейға Латиф Кәримов 1967 йылдың 1 июнендә нигеҙ һала. Беренсе экспозиция 1972 йылда асыла. Ул саҡта музей Баҡының Эскешәһәр тигән боронғо ҡәлғәле өлөшөндәге Йома мәсетендә эшләй. 1992 йылда ул Музей үҙәгенә (элекке Ленин музейы) күсә, ә мәсет яңынан ғибәҙәт ҡылыу урыны булып ҡала.
2008 йылдың 17 майында Баҡыла яңы музейҙың беренсе нигеҙ ташын һалыу тантанаһы була. Тантанала Әзербайжан Республиикаһы президенты Илһам Алиев һәм ЮНЕСКО-ның баш директоры Коитиро Мацуура ҡатнаша. Музейҙың яңы бинаһы төрөп һалынған келәм рәүешендә төҙөлә. Архитекторҙары — Франс Янс һәм Валтер Мари.
Музейҙың тупланмаһы донъяның 50-нән ашыу илендә күп тапҡырҙар күрһәтелә, ул илдәр араһында — Бөйөк Британия, Португалия, Голландия, Испания, Италия, Франция; Һиндостан, Иран, Израиль, Төркиә; элекке СССР илдәре, шулай уҡ Куба, АҠШ һәм башҡалар. Келәм музейының тарихы тураһында документаль фильм төшөрөлгән.
Музей тупланмаһы
Әзербайжан келәме һәм биҙәү-ҡулланма сәнғәте дәүләт музейында Губа, Кабала, Ширван, Ҡазах, Тәбриз, Әриван, Гәнжә, Шәки һәм башҡа ҡалалар һәм төбәктәрҙән йыйылған һәм Әзербайжандың күп быуатлыҡ тарихын солғаған ҡиммәтле тарихи экспонаттар һәм сәнғәт әҫәрҙәре һаҡлана. Һаҡланмала бронза быуатына ҡараған археологик ҡомартҡылар (ҡара керамика һәм бронза әйберҙәр), XII быуаттың фаянс һауыт-һабаһы, нәфис тегеү өлгөләре һәм XIX быуаттағы милли кейем, металл, ағас, быяла һәм ювелир әйберҙәр, ҡорал, келәмдәрҙең төрлө төрҙәре, милли биҙәктәр һәм сюжеттар төшөрөлгән, халыҡ кәсептәре менән бәйле келәм изделиелары, ховлу (халча, халы, дест халы, гебе), ховсуз (балаҫ, килим, чечим, сумах, шәддә, лади, вәрни, зили), башҡа төрлө келәм әйберҙәре (хуржун, чул, һәйбә, мәфрәш) бар.
Музейҙа келәм һуғыу сәнғәтенең иң боронғо предметы — Тәбриз келәме «Овчулуг»тың фрагменты. Ул XVII быуатҡа ҡарай. Баҡы эргәһендәге Хила ауылында (Әмиржан) туҡылған XVIII быуат келәме «Хила Афшан» да ҡиммәтле экспонат булып тора. Музейҙа һатып йә бүләк итеп тапшырылған ғаилә реликвиялары күп. Улар араһында кейәүҙең кәләшкә бүләге булған 1724 йылғы хуржун, 1727 йылғы чулу (ат япмаһы) бар.
Музей тупланмаһына Шушалағы элекке келәм музейындағы келәмдәр ҙә ингән. Ҡарабах һуғышы барғанда 1992 йыл башында Шуша әрмән ҡамауында ҡала. Келәмдәргә ҙур хәүеф янай, уларҙың юғалыу йә юҡ ителеү ихтималлығы ҙур була. Һирәк осрай торған был артефакттарҙы ҡотҡарыу өсөн Шуша музейы директоры армия автомобилдәрендә 600-ләп келәмде алып сыға. Бөгөн был келәмдәрҙе Баҡы музейында «Янған мәҙәниәт» тигән күргәҙмәлә күрергә була.
2013 йылдың 18 июнендә Чикаго көнсығыш келәме һәм текстиле йәмғиәте ағзаһы Гровер Шильцтың ҡатыны Беверли Шильц музейға иренең шәхси коллекцияһында һаҡланған ике әзербайжан келәмен тапшыра. Улар — Ҡарабахтан «Аждаһа келәме» (XVII быуат) һәм Ширвандан «Сальян хилаһы» (XIX быуат).
Ярма
Ярма — иген культураларын бөтәүләй йәки ваҡлып, онтаҡлап етештерелгән аҙыҡ-түлек сеймалы.
Ярма нигеҙҙә ярма культураларынан (тары, ҡарабойҙай, дөгө, кукуруз), башҡа игендән (арпа, һоло, бойҙай, дагусса, һирәгерәк арыш) һәм ҡуҙаҡлыларҙан (борсаҡ, яҫмыҡ) етештерелә. Шулай уҡ ярмаға (һоло, кукуруз) йәйпәктәре, бүрттереп киптерелгән дөгө, бойҙай, яһалма саго һәм башҡалар инә.
Ярма етештереү процесы орлоҡтарҙы ҡушылмаларҙан, ҡабыҡтарынан таҙартыуҙан һәм тейешле  рәүеш һәм тышлыҡ барлыҡҡа килтереүҙән ғибәрәт.
Ярма организмға сәләмәт туҡланыу өсөн кәрәкле ҡатмарлы углеводтарға  бай. Ярманан башлыса бутҡа һәм өйрәбешерәләр.
Николай II
Никола́й II Алекса́ндрович (, Царское Село — 17 июль 1918, Екатеринбург ) — Бөтә Рәсәй Императоры, Польша батшаһы һәм Финляндия Бөйөк Кенәзе ( — ). Романовтар император йортонан. Гвардия полковнигы (1892); бынан тыш, британ монархтарынан Британия армияһы флоты адмиралы һәм фельдмаршалы ( йыл) чинына эйә.
Николай II идара иткән йылдар Рәсәйҙең иҡтисади үҫеше һәм бер үк ваҡытта унда социаль-сәйәси ҡапма-ҡаршылыҡтар, 1905—1907 йылдарҙағы революцияға, 1917 йылдың Февраль революцияһы һәм Октябрь революцияһына тиклем барып еткән революцион хәрәкәткә әүерелә; тышҡы сәйәсәттә — Алыҫ Көнсығыштағы экспансия, Япония менән һуғыш, шулай уҡ Рәсәйҙең европа державалары хәрби блоктарында ҡатнашыуы һәм Беренсе донъя һуғышы менән билдәләнә.
1917 йылғы Февраль революцияһында барышында Николай II тәхеттән баш тарта, шунан һуң ғаиләһе менән бергә Царское Селолағы Александровский һарайында өй тотҡонлоғонда тотола. 1917 йылдың йәйендә Ваҡытлы хөкүмәт ҡарары менән ғаиләһе һәм яҡындары менән бергә Тобольск ҡалаһына һөргөнгә оҙатыла, ә 1918 йылдың яҙына большевиктар Екатеринбургҡа күсерә, 1918 йылдың июль айында Ипатьев йорто подвалында ғаиләһе һәм дүрт яҡын кешеһе менән бергә атып үлтерелә.
Рус православие сиркәүе 2000 йылдың 20 авгусында (ҡатыны һәм балалары менән бергә) бирелгәнлеге өсөн ғазап кисереүсе изгеләр булараҡ данланы, элек, 1981 йылда, сит илдәге Рус сиркәүе ыҙа сигеүсе тип данланы.
Исемдәре, титулдары, ҡушаматтары
Малайға романовтарҙың традицион — «Николай» исемен ҡушалар. Бынан тыш, был хәлде «бабаһы буйынса исем ҡушыу» (Рюриковичтар заманынан бирле билдәле йола) осрағына ҡайтарып була. Уға йәшләй генә вафат булған атаһының өлкән ағаһы һәм әсәһенең буласаҡ кейәүе — батша улы Николай Александрович (1843—1865) иҫтәлегенә исем ҡушыла, тап шул уҡ ваҡытта, исемдәре, атаһының исемдәре, һәм батша улдарының аҙаш изгеләре (Николай Мирликийский) һәм уларҙың аталарының исемдәре (Александр Невский) тап килгән. Аҙашлыҡ тыуған көнлөк тезоименитство — юлиан календары (Николай Чудотворец) буйынса 6 декабрь.
Тыуғандан бирле титулына ярашлы, Император вғали йәнәптәре (батша хәҙрәттәре) бөйөк кенәз Николай Александрович, тип өндәшкәндәр. Народниктар ойошторған теракт һөҙөмтәһендә 1881 йылдың 1 мартында олатаһы, император Александр II һәләк булғандан һуң һәм атаһы, император Александр III тәхеткә ултырғандан һуң, «вариҫ батша улы цесаревич» титулы менән .тәхет вариҫы булып ҡала.