cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мао Цзэдун
Цзянсиҙа Совет Республикаһы
1927 йылдың апрелендә Мао Цзэдун Чанша тирәһендә «Көҙгө уңыш» исемен алған крәҫтиәндәр ихтилалын ойоштора. Баш күтәреүселәр урындағы власть тарафынан баҫтырыла. Мао отряд ҡалдыҡтары менән Хунань һәм Цзянси сиктәрендәге Цзинганшань тауҙарына ҡасырға мәжбүр була. Гоминьдан һөжүмдәре Мао төркөмдәрен һәм Ҡытай коммунистар партияһының башҡа хәрби лидерҙарын әлеге территорияны ташлап китергә мәжбүр итә. 1928 йылда, күп кенә күсенеп йөрөгәндән һуң, коммунистар Цзянси провинцияһының көнбайышында төпләнә. Унда Мао ярайһы уҡ көслө совет республикаһын ойоштора. Артабан ул бында бер нисә аграр һәм социаль реформалар үткәрә — мәҫәлән, ерҙе конфискациялау һәм яңынан бүлеү, ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтарын либералләштереү. Шул уҡ ваҡытта Ҡытай коммунистар партияһы ауыр көрсөк кисерә. Уның ағзалары һаны 10 000-гә тиклем ҡыҫҡара, шуларҙың 3 процентын ғына эшселәр тәшкил итә. Партияның яңы лидеры Ли Лисань хәрби һәм идеологик юҫыҡта бер нисә етди еңелеүҙән һәм шулай уҡ Сталин менән килешмәүсәнлек арҡаһында, Үҙәк Комитеттан сығарыла. Партия етәкселеге менән йыш ҡына конфликттарына ҡарамаҫтан, крәҫтиәнлеккә баҫым яһаған һәм ошо өлкәлә ярайһы уҡ һәйбәт уңыштарға өлгәшкән Маоның позициялары нығына. Ошо арауыҡта барлыҡҡа килгән дошмандарын Мао 1930—1931 йылдарҙа репрессиялай, күп кенә урындағы етәкселәр үлтерелә йәки уйлап сығарылған «АБ-туаней» йәмғиәте агенттары сифатында төрмәгә ултыртыла. Шулай итеп, «АБ-туаней» эше ҠКП тарихында беренсе «таҙартыу» булып тора.
Шул уҡ ваҡытта Мао шәхси юғалтыу кисерә: Гоминьдан агенттары уның ҡатыны Ян Кайхуэйҙы ҡулға төшөрөп өлгөрә. 1930 йылда язалап үлтерелә, ә бер аҙҙан Маоның кесе улы дизентериянан вафат була. Кайхуэйҙың икенсе улы Мао Аньэн 1950—1953 йылдарҙағы Корея һуғышында һәләк була. 1931 йылдың көҙөндә Үҙәк Ҡытайҙың 10 совет районы территорияһында Ҡытай Совет Республикаһы булдырыла. Был райондарҙы Ҡытай Ҡыҙыл Армияһы һәм партизандар контролдә тотҡан. Ваҡытлы Үҙәк Совет хөкүмәте (Халыҡ Комиссарҙары Советы) башында Мао Цзэдун тора.
Бөйөк поход
1934 йылға ҡарата Чан Кайши көстәре Цзянсиҙағы коммунистик райондарын ҡамап ала һәм һөжүмгә әҙерләнә башлай. ҠКП етәкселеге был райондан китеү тураһында ҡарар ҡабул итә. Ҡамауҙан сығыу операцияһын Чжоу Энлаеңй үткәрә — Мао был ваҡытта ҡабаттан конфликтта була. Ли Лисань вазифаһынан киткәндән һуң төп позицияларҙы «28 большевик» төркөмө биләй, был төркөм Коминтернға һәм Сталинға яҡын була, сөнки уның йәш ағзалары Мәскәүҙә белем алалар. Коммунистар ҙур юғалтыуҙар менән милләтселәр кәртәләре аша Гуйчжоу тау райондарына сығалар. Цзуньи ҡалаһында ял иткәндә киң билдәлелек алған партия конференцияһы үтә, унда Мао тәҡдим иткән ҡайһы бер тезистар ҡабул ителә; Мао үҙе политбюроның даими ағзаһы булып китә, 28 большевик төркөмө бик ныҡ тәнҡитләнә. Партия, Чан Кайши менән асыҡтан-асыҡ бәрелештән тайпылыу өсөн, төньяҡҡа табан үтә алмаҫлыҡ таулы урындар аша китергә ҡарар итә. Фидель Кастро билдәләүенсә, «Чианг Кайшиның күпкә өҫтөнөрәк милләтсел көстәре менән осрашып, Мао етәкселегендәге 100 000-гә яҡын ҡытай яугиры „Бөйөк маршты“ 1934 йылда төньяҡ-көнбайыш йүнәлешендә башлай — улар 6 000 километрҙан ашыу юл үтә, йылдан ашыу даими һуғыша, был бығаса күрелмәгән батырлыҡ була һәм Маоны Ҡытайҙа партия һәм Революцияның бәхәсһеҙ лидеры итеп таныта».
Яньань осоро
Мао көнбайыш философияһының классикаһын һәм айырыуса марксизмды өйрәнә. Марксизм-ленинизм, традицион ҡытай философияһының ҡайһы бер аспекттары нигеҙендә, шулай уҡ үҙенең тәжрибәһенән сығып, марксизмдың яңы йүнәлеше — маоизмды булдыра, был эштә уға уның шәхси сәркәтибе Чэнь Бод ярҙам итә. Маоизм ул ваҡыттағы ҡытай ысынбарлығына нығыраҡ яраҡлашырлыҡ марксизмдың прагматик формаһы булараҡ уйланыла. Уның төп һыҙаттарын крәҫтиәнлеккә (пролетариатҡа түгел) һәм Бөйөк Хань милләтселегенә асыҡтан-асыҡ ориентирлашыуы менән билдәләргә мөмкин.
ҠКП-ның граждандар һуғышында еңеүе
Япония менән һуғышта коммунистар Гоминьдагка ҡарағанда уңышлыраҡ эш итә. Бер яҡтан, быны Маоның ғәмәлдәге партизан һуғышы тактикаһын яҡшы белеүе менән аңлатып булһа, икенсе яҡтан, япондар тарафынан яҡшыраҡ ҡоралланған Чан Кайши армияһы һөжүмдәргә йышыраҡ бер үҙе ҡаршы тора. Һуғыш тамамланыуға хатта Америка Ҡытай коммунистарына яҡынайырға маташа.
1940 йылдар уртаһына Гоминьдандың бөтә йәмәғәт учреждениелары, шул иҫәптән армия ла тарҡалыу кимәлендә була. Бөтә ерҙә лә коррупция, башбаштаҡлыҡ һәм көс ҡулланыу сәскә ата; илдең иҡтисады һәм финанс системаһы юҡҡа сыға.
Айытбаев Хәбетдин Хәбрахман улы
Айытбаев Хәбетдин Хәбрахман улы (Аитбаев Хабутдин Хабрахманович; 1910-5.08.1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. 294-се кавалерия полкының 4-се эскадроны кавалерисы. Ҡыҙылармеец.
Биографияһы
Хәбетдин Хәбрахман улы Айытбаев 1910 йылда Өфө губернаһы Өфө өйәҙенең (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Архангел районы) Оҙондар ауылында тыуған.
Архангел районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.
Ҡыҙылармеец Айытбаев Хәбетдин Хәбрахман улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкының 4-се эскадроны кавалерисы була.
1942 йылдың 5 авгусында Курск өлкәһе, Больше-Полянский районында хәбәрһеҙ юғала.
Хәтер
Айытбаев Хәбетдин Хәбрахман улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Архангел районы Оҙондар ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында ул хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен тапты. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Айытбаев Хәбетдин Хәбрахман улы буйынса тулы мәғлүмәт юҡ.
Ленин һәйкәле (Каменск-Шахтинский)
Каменск-Шахтинский ҡалаһында Ленин һәйкәлдәре — совет сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре, донъя тарихында беренсе социалистик дәүләт төҙөүсе Владимир Ильич Ленин һәйкәлдәре.
Тарих
Совет власы йылдарында СССРҙың күп ҡалаларында В. И. Ленинға һәйкәлдәр ҡуйылды. Уларҙың бер өлөшө мәҙәни мираҫ объекты тип танылды. Каменск-Шахтинский ҡалаһында бер нисә һәйкәл ҡуйыла. Үҙ ваҡытында ҡалала В. И. Ленинға дүрт һәйкәл төҙөлә. Хәҙерге ваҡытта улар бөтәһе лә һаҡланып ҡалған. Һәйкәлдәр Ленин урамы менән Карл Маркс проспекты киҫешкән ерҙә, Хеҙмәт майҙанында, Маяковский исемендәге паркта, Заводской микрорайонында машина төҙөүселәр мәҙәниәт һарайы алдында урынлашҡан.
В. И. Ленинға һәйкәл һәм бюст шулай уҡ ҡаланың Заводская һәм Ленинға микрорайондарында ҡуйылған.
Бехтерев (ауыл)
Бехтерев (Бехтерева) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Наҙы-Петровск районы ауылы. Ҡурға ауыл биләмәһе составына керә.
География
Савалда йылғаһы буйында, район үҙәге Наҙы-Петровск ҡалаһынан 17 км төньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 312 метр.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса урыҫтар һәм башҡорттар йәшәй.
Шигаев Максим Григорьевич
Максим Григорьевич Шигаев (1736 йыл — 10 ғинуар 1775 йыл) — Яйыҡ казагы, 1772 йылда ихтилалдарҙа һәм Е. И. Пугачев етәкселегендәге 1773-1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы ҡатнашыусыһы, Пугачевтың яратҡан казагы. Ағзаһы, «Хәрби коллегия» ағзаһы һәм судья.
Биографияһы
Шигаев 1772 йылдың 13 ғинуарында Яйыҡта тоҡанған казактар ихтилалының әүҙем ҡатнашыусыһы. Ғинуар һуңында ул ихтилал башлыҡтарының Екатерина II адресланған үтенесен Петербургка алып барған делегация етәксеһе була. Үтенестә казактарҙың ғәскәр старшиналарына һәм хакимиәткә үпкәләре һанала, Яйыҡ ҡалаһында тыуған фетнә шарттары һәм баш күтәреүселәрҙең ғәмәлдәре аҡланыуы тураһында яҙыла. Делегацияны Хәрби коллегия ултырышында тыңлайҙар һәм дүрт айға Петропавловск ҡәлғәһенә ябып ҡуялар. 1772 йылдың июнендә, Яйыҡ ихтилалы баҫтырылғандан һуң, Шигаевты һәм уның иптәштәре баш ҡаланан Ырымбурға оҙаталар. Улар Ырымбур бастругында ихтилалдың күренекле етәкселәре менән бергә ике йыл тотола. Полковник В. В. Неронов етәкселегендәге тәфтиш комиссияһы һорау ала. Комиссия фекер менән ризалашып, Хәрби коллегия уны ярлыҡарға ҡарар итә.
Хәрби коллегияла Шигаев «интендант» эштәре менән шөғөлләнә, ғәскәрҙәргә ҡорал, боеприпастар, аҙыҡ-түлек, фураж, аҡса менән тәьмин итә. Пугачевсыларҙың ҙур берләшмәләре менән етәкселек итә Пугачев Яйыҡ ҡалаһына киткән ваҡытта Ырымбурҙы ҡамауҙы командалыҡ итеүҙе үҙ өҫтөнә ала. Уның етәкселегендә пугачевсылар 1774 йылдың 13 ғинуарында Берда Слободаһы эргәһендә Ырымбур гарнизоны ғәскәрҙәрен еңә.
1774 йылдың 2 апрелендә, Һаҡмар ҡаласығы эргәһендә кенәз П. М. Голицындан еңелгәндән һуң, Шигаев, эҙәрлекләүҙән ҡасып, биш казак менән менән Илецк ҡаласығына ҡаса, әммә бер аҙнанан тотола һәм Ырымбурға килтерелә. Һуңынан Мәскәүгә оҙатыла. Унда Пугачевҡа һәм уның арҡалаштарына генераль тикшереү үткәрелә.
1775 йылдың 9 ғинуарындағы хөкөм ҡарары буйынса ул Е. И. Пугачев, А. п. Перфильев, Чико-Зарубин, И. Т. Подуров һәм В. И. Торнов менән бергә үлем язаһына хөкөм ителә. 10 ғинуарҙа Мәскәү ҡалаһында аҫыла.
Шохонка
Шохонка — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/135/122/33    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем,  Уводь  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡотдосова Шәфиҡа Йософ ҡыҙы
Ҡотдосова Шәфиҡа Йософ ҡыҙы (ҡыҙ фамилияһы Рәхимова,  18 март  1910 йыл, РИ, Таврия губернаһы, Аҡъяр —  18 апрель 1956 йыл  , СССР, РСФСР, Мәскәү) — йырсы (лирик-колоратуралы сопрано), пианиносы, Муса Йәлил исемендәге (956) Татар  дәүләт опера һәм балет театрының опера солисы (1941—1951), Татар дәүләт филармонияһы солисы (1951-1954). Татарстан Республикаһы атҡаҙанған артисы (1954). «Алтынсәс» операһында Алтынсәс арияһын беренсе башҡарыусыларҙың береһе (1941).
Биографияһы
1910 йылдың 5 (18) мартында Аҡъярҙа (хәҙер Севастополь)  ҡала мәсете муллаһы Йософ хәҙрәт Рәхимовтың ете балалы ғаиләһендә алтынсы бала булып тыуған. Истанбулда дини академия тамамлаған. Сығышы менән атаһы Ульяновск губернаһы Ҡурмыш өйәҙе Яңы Муса ауылынан. Әсәһе Фатима,  ағалары  Фазыл, Наил, апаһы Ғәйшә, һеңлеһе Нурия. 1909 йылда Йософ хәҙрәт Исмәғил Ғаспыралы саҡырыуы буйынса Аҡъярға килеп, яңы мәсеткә, татар милли мәктәбенә нигеҙ һала. Ҡыҙына исемде Исмәғил Ғаспыралы һәм Зөһрә Аҡсуринаның ҡыҙҙары Шәфиҡа хөрмәтенә куша.
Шәфиҡа музыкага өй шартларында Смольный затлы ҡыҙҙар институтын тәмамлаган поляк кызы Елена Строменскаянан өйрәнә. Уның кәңәшн менән Мәскәү консерваторияһына  уҡырга керергә тип бара, ләкин мулла ҡыҙы булыу  сәбәпле, уны консерваторияға  алмайҙар. Аҡъярға кире  әйләнеп Ҡайта. Севастополгә гастролдәргә килгән Ҡырым татар театры спекталдәрен ҡарағас, драма актеры булырга хыяллана башлай. Татар клубында асылған драмтүңәрәктә спектаклдәргә ҡатнаша (мәҫәлән, «Аршин мал алан »да Гөлчәһрәне уйнай). .
1927 йылда юрист Абдраим (Ғабдерәхим) Ҡотдосовҡа кейәүгә сығып, Керчь ҡалаһына күсә. Беренсе балаһы Жәүит тыуа. Радионың симфоник оркестрында пианист-концертмейстер булып урынлаша. Ҡыҫҡартыуға эләгеп, кинотеатрға тапер булып күсә. 1934 йылда икенсе улы Эрик (Эрнст) тыуа. Совхоз директоры булып эщләгән ирен партиянан сығаралар. Шәфиҡаға ике эштә эшләргә тура килә: көндөҙ заводта иҡтисадсы, кисен кинотеатрҙа тапер булып пианинола уйнай.
Аҡмәсеттә
1936 йылда Ҡотдосовтар ғаиләһе Аҡмәсеткә күсә. Аҡмәсеттә музыка бүлегендә  фортепиано һәм вокал факультеттарын тамамлай (1930,1940. Фортепиано факультетында уның менән Мәскәү һәм Лениград консерваторияларында белем алған Ева  Павел ҡыҙы Сеферова (милләте менән әрмән) шөғөлләнә. Музыка факультетын тамамлағас, ҡырым-татар йыр һәм бейеү ансамблендә солистка булып урынлаша. Ҡырым радиокомитетында пианист-аккомпаниатор булып эшләй. Татар халыҡ, Ҡырым татарҙары йырҙарынан, романстар, опера арияларынан торған үҙ концерт программаһын булдыра.
Ҡазанда
1940 йылдың көҙөндә Ҡырымға килгән комиссия (рәйесе Йәүҙәт Фәйзи) * Ш. Ҡотдосованы Мәскәүҙә уҙасаҡ татар сәнғәте декадаһына опера йырсыһы булараҡ һайлап ала һәм Ҡазанға саҡыра. «Алтынсәс» операһынан Алтынсәс ролен өйрәнеү өсөн йырсы ғаиләһе менән Ҡазанға килә. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу сәбәпле, декада уҙмай ҡала. Операның премьераһы 1941 йылдың 12 июлендә Ҡаҙанда уҙа. Алтынсәс арияһын Ғәлиә Кайбицкая менән сиратлап башҡаралар.
Шәфиҡа Татар  дәүләт опера театрында әйҙәүсе йырсыға әүерелә. 1950 йылда уға ТАССР-ҙың атҡаҙанған артисы исеме бирелә.
НКВД талабы менән (Урта Азияға гастролгә барғас, һөргөндәге туғандары менән күрешеп, сәйәси ышанысты юғалтҡан өсөн) 1951 йылда «һөнәри яраҡһыҙ» тип, эшенән ҡыуыла. Олег Лундстрем уны үҙенең джаз төркөмөнә йырсы итеп ала, ләкин СССР-ҙа джаз уйнау тыйылғас, төркөм тарҡала.
Мәскәүҙә
Гастроль бюро саҡырыуы  буйынса  Мәскәүгә китеп, бер нисә йыл ил буйынса гастролдәрҙә йөрөй. 1953 йылда Ҡазанға ҡайтып, «Алтынсәс» операһында Алтынсәс арияһында яҙылып китә. Москонцерт солисы булып урынашып, ҙур сәхнәләрҙән танылған йырсылар Иван Козловский, Зара Долуханова, Бәһбудов Рәшид Мәжид улы менән бергә йырлай.
1956 йылдың 18 апрелендә Мәскәүҙә ашҡаҙан яман шеше ауырыуынан вафат була.
Ғаиләһе
Атаһы Севастополь мәсетенең имам-хатибы Йосыф Рәхимовҡа 1938 йылда «халыҡ дошманы» тип сығарылған үлем язаһы тураһында ҡарар ун йылға ирегенән мәхрүм итеүгә алыштырыла. Төрмәлә 1943 йылдың 19 февралендә йөрәк өйәнәгенән вафат була. 1957 йылда аҡлана.
Инҡилаб һәм Беренсе бөтә донъя һуғышы йылдарында Ҡырымдағы тугандарының ҡайһы берҙәре трагик рәүештә вафат була.
Ағаһы Камил Рәхимов (1890-1978), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, Бөрйәндә һөргөндә була, композитор, БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт  эшмәкәре.
Һеңлеһе Нурия Рәхимова, әҙәбиәт белгесе, педагог.
Беренсе ире Ғабдерәхим (Abdureim, Абдраим) Ҡотдос улы Котдусов Бөйөк Ватан һуғышында һәләк була.
Өлкән улы Жәүит Ҡотдосов (1927—), хор дирижеры, композитор, профессор, ТАССР (1968), РСФСР (1977) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
Вәзир
Вәзир - (Визи́рь, وزير, wazīr) — министр вазифаһы йәки мосолман Шәреғендәге илдәрҙә юғары дәрәжә биләгән чиновник. Сәсәниҙәрҙән ҡалған ғәҙәт буйынса, Ғәббәсиҙәр хәлифәлегендә писарҙарҙы, кәтибтәрҙе (секретарҙарҙы) вәзир тип атайҙар .Урыҫ телендә бер нисә вариант яҙылыш осрай: вазир, везер, везир, визир; күплектә -  вюзера́
Ҡотдосова Шәфиҡа Йософ ҡыҙы
Ғаиләһе
Кесе улы Эрнст (Ирек) Ҡотдосов (1934—) Мәскәү дәүләт университетын тамамлай. Икенсе ире Алексей Григорий улы Мамай, профессор.
Вәзир
Хәҙерге заманда ҡулланылыш
Вәзир — хөкүмәт министры өсөн ҡулланылған стандарт ғәрәп һүҙе. Премьер-министрҙарҙы ғәҙәттә Рәис- әл-Вүзәр (һүҙмә-һүҙ: министрҙар президенты) йәки әл-Вәзир әл-Әүүәл (барыһынан алдағы министр - премьер-министр) тип атайҙар.
Шахматта
«Вәзир» һүҙенән урыҫ телендәге шахмат фигураһы атамаһы яһалған:ферзь. Мәгәр Аҡһаҡ Тимер шахматында уны "вәзир" тип атауҙы дауам итәләр.
Әхмәтшин Моратша Әхмәтша улы
Әхмәтшин Моратша Әхмәтша улы (1910 — апрель 1944 йыл) — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, гвардия ҡыҙылармеецы , Ҡыҙыл Йондоҙ ордены һәм «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы кавалеры.
Биографияһы
Әхмәтшин Моратша Әхмәтша улы 1910 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Туймазы районы Николаевка ауыл Советы Яңы Һыуыҡҡул ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға Туймазы район хәрби комиссариаты тарафынан 1942 йылдың 4 декабрендә саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкында станоклы пулемёт тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә.
Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн 1943 йылдың 28 февралендә «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (Дата Документ датаһы: 28.02.1943, № 58), 1943 йылдың 27 октябрендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (подразделениеның 1943 йылдың 27 октябрендәге 285/н һанлы бойороғо) менән бүләкләнә.
Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән Наградлау ҡағыҙында Әхмәтшин Моратша Әхмәтша улының ҡаһармалығы тураһында ошолар яҙылған:
1944 йылдың апрелендә хәбәрһеҙ юғала.
Ахобила Матха
Шри Ахобила Матха (шулай уҡ Шри Ахобила Матха тип атала) ул Һиндостанда, Андхра Прадешта Ахобиламда беҙҙең эраның яҡынса 1400 йылында нигеҙләнгән Вадакалай Шри Вайшнава монастыре, ул Веданта Десиканың бөйөк иҙгеһе. Ул Шри Адиван Сатакопа Свамиға ҡарай (башта ул Шринивасан булараҡ билдәле булған). Вадакалай изгеһе, Шри Адхиван Сатакопа,  һәм Гхатикастахам Аммалның шишьяһы (өйрәнсеге), билдәле Шри Вайшнава Нададур Аммалның өйрәнеү вариҫы, ул Панчанатра традицияһы Матхады нигезләгән.
Ҡарамағына кергән ғибәҙәтханалар
Шри Ахобила Матха Нарасимха Лакшми Ғибәҙәтханаһы, Ахобила Матха Марг, Мумбаиҙа Чембур. Чемурда Ахобила Матха ғибәҙәтханаһы 1968 йылда нигеҙләнгән булған, ул Мумбаи төньяҡ ҡалаһының ҙур дини үҙәге. Тағы бер нисә ғибәҙәтхана, мәҫьәлән, Тиллуваррҙа Вираргхава ғибәҙәтханаһы, Ахобиламдың бер ни тиклем Нарасимха ғибәҙәтханалары, һәм Валвил Рама ғибәҙәтханаһы, Кумбаконам (Пуллабутхакунда) янында Аандалаккум айян ғибәҙәтханаһы Ахобила Матха тарафынан идара ителә. Матханың Һиндстан буйлап бер нисә тармағы.
Идара ителгән учреждениелар
Сахабиҙар Мартаның Һиндстанда бер нисә дини һәм мәғариф учреждениеһы:
Поляктар йорто
Поляктар йорто (Ляхович йорто) — Минск ҡалаһында XIX быуат аҙағындағы тарихи бина, архитектура ҡомартҡыһы (номеры 712Г000145). Адресы: Мясников урамы, 76-сы йорт, Мясников майҙанында.
Тарихы
Бина килем йорто булараҡ XIX быуат аҙағында төҙөлгән (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1903 йылда). Хужаһы Вениамин Элевич (Ильич) һәм Перла Поляк. 1904 йылда йорт Казимир Адольфович Ляховичҡа, аҙаҡ йәһүд үҙәк хәйриә йәмғиәтенә күсә. Был ваҡытта унда 7- се ҡатын-ҡыҙҙар училищеһы һәм 5-се бер синыфлы   мәхәллә училищеһы, ә һуңғараҡ — 3-сө йәһүд ҡатын-ҡыҙҙар училищеһы урынлаша. Октябрь революцияһынан һуң мансардаһы торлаҡ итеп бирелә, унда 1939 йылға тиклем  яҙыусы Янка Мавр йәшәй. Беренсе һәм икенсе ҡатында 31-се урта мәктәбе урынлаша. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң торлаҡ йорт була, БССР Мәғариф министрлығы ҡарамағына күсә. 1990—1998 йылдарҙа йорт реконструкциялана һәм уға ике ҡат өҫтәлеп төҙөлә.
Архитектураһы
Бина эклектика стилендә төҙөлгән. Төп фасады симметриялы композицияға эйә. Йәйәгә оҡшаған фронтон менән мезонины, өслө тәҙрә һәм суйындан ҡойолған семәрле рәшәткәле балконы менән айырылып тора. Икенсе ҡат тәҙрәләре ярым түңәрәк формала, ҡалғандары тура мөйөшлө. Фасадтарын ике кәрниз бүлкәте һәм ионик ордерының пилястралары биҙәй.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Асатрян Гегам Магносович
Асатрян Гегам Магносович (Գեղամ Մագնոսի Ասատրյան; 27 ноябрь 1920 йыл — 16 декабрь 1995 йыл) — СССР-ҙың театр һәм кино рәссамы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1953 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Әрмән ССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1967).
Биографияһы
1939 йылда отличие менән Ереван художество-сәнәғәт училищеһын тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
1946—1951 йылдарҙа Ереван художество-театр институтында уҡый. Вуздан һуң институтта педагог итеп ҡалдырыла, бында 1959 йылға тиклем эшләй. Гегам Асатряндың остаздары — әрмән оҫталары: Гюрджян Габриэль, Мартирос Сарьян, Ваграм Гайфеджян, Степан Агаджанян, Седрак Аракелян.
1951 йылда төрлө күргәҙмәләрҙә ҡатнаша, 200-ҙән ашыу фильм һәм спектаклдәрҙе биҙәй.
1953 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы.
1967 йылда уға «Әрмәнстандың атҡаҙанған рәссамы» исеме бирелә.
Үҙенә ҡарата үтә талапсанлығы һөҙөмтәһендә бер ваҡытта ла эштәрен күрһәтергә йөрьәт итмәй. Бары тик үҙе вафат булғас ҡына 1996, 2004, 2011 йылдарҙа Әрмәнстан рәссамдарының Үҙәк йортонда уның шәхси күргәҙмәләре ойошторола. Рәссамдың эштәре Әрмәнстан Республикaһының тетар йәмғиәте, Мәҙәниәт министрлығының художество фондтарында, шулай уҡ шәхси тупланмаларҙа һаҡлана.
Тәмәке (сеймал)
Тәмәке (Nicotiána) — ғәҙәти тәмәке һәм тилебәрән төркөмөнә ҡараған тәмәке төрҙәренең киптерелгән япраҡтары. Наркотик матдә булараҡ ҡулланыла. Уны тартыу, сәйнәү, еҫкәү бәйлелеккә килтерә. Тәьҫир итеүсе өлөшө — алкалоид никотин.
Тарихы
XVI быуатҡа тиклем тәмәке тик Төньяҡ һәм Көньяҡ Америкала ғына үҫә. 1556 йылда Андре Теве уның орлоғон Бразилиянан Францияға алып килеп сәсә. 1560 йылда тәмәке испан короле Филипп II һарайында декоратив үҫемлек булараҡ ҡулланыла. Португалиялағы француз илсеһе Жан Вильман Нико Испаниянан Парижға еҫкәй торған тәмәке алып ҡайта һәм был бик тиҙ модаға инә. Тәмәке тартыу 1565 йылда һуң инглиздәрҙән тарала башлай. 150 йыл эсендә тәмәке Евразия буйлап таралып, Африкаға килеп етә.
1600 йылда Испаниялағы Америка колонияларында тәмәке плантациялары күренә башлай. 1612 йылда Джон Ролф Англия колонияһы Джеймстаунда (Виргиния) тәүге уңыш йыя һәм ул тәмәкене виргин атамаһы менән йөрөтә башлайҙар. 10 йылдан һуң тәмәке төп экспортҡа әйләнә, уны хатта сауҙала алыш-биреш өсөн ҡулланалар.
Хәҙерге ваҡытта тәмәке күп илдәрҙә үҫтерелә. Ҡайһы бер тәмәке төрҙәренең киптерелгән япраҡтары тартыу өсөн ҡулланыла.
Тәмәке үҫтереү
Тәмәке культураһы өсөн түбәндәгеләр мөһим сорттар булып иҫәпләнә:
Тәмәке япраҡтары тартыу, еҫкәү һәм сәйнәү өсөн ҡулланыла; тәүге осраҡ өсөн ике сорт: сигара һәм папирос сорттары ҡулланыла; сигара сортына ҡарағандары сигара итеп урауға уңайлы булһын өсөн киң япраҡлы, йөҙө шыма булыуы менән айырыла. Яныусанлыҡ сифаты тәмәкенең өҫтөнлөктәрен билдәләү өсөн бик мөһим. Япраҡтарҙа бик еңел иреп барған хлорлы тоҙҙарҙың булыуы тәмәкенең тотош янып бөтөүенә ҡамасаулай. Бындай тоҙҙарҙың тәмәке составында күберәк йәки әҙерәк булыуы уның сифатын билдәләй ҙә инде. Еңел яныусанлыҡ үлән үҫкән тупраҡҡа, индерелгән ашламаларға һәм климатҡа бәйле. Япраҡтарына хуш еҫ биреү өсөн ҡайһы берҙә тәмәкене төрлө ыҫмалалар, ваниль, бөтнөк, сәй менән бергә ҡайнаталар; зәһәрлеген кәметеү өсөн дә төрлө йомшаҡ кислоталар ҡулланыла
Рәсәйҙең Европа өлөшөндә тәмәке 55-се параллелдән төньяҡҡараҡ үҫтерелмәй; уны айырым участкаларҙа йәки башҡа үҫемлектәр менән бергә лә үҫтерәләр, сөнки тәмәке үләне был үҫемлеккә яҡшыраҡ үҫергә булышлыҡ итә. Хуш еҫлерәк сорттарҙы алыу өсөн тәмәкене ғәҙәттә яңы ергә ултырталар, йәки пар ерҙәренә һәм ужым культураларынан йәки тупраҡта тәмәке үҫентеһенә кәрәк булған файҙалы матдалар ҡалдырған үҫемлектәрҙән һуң сәсәләр. Әммә тәмәке үҫентеһен калий ашламаһын үҙләштергән сөгөлдөр, картуфтан һуң ултыртырға ярамай; тәмәке ултыртыласаҡ тупраҡҡа тиреҫ ашламаһын индергән осраҡта киләһе йылына был ергә тик кукуруз ғына ултыртырға ярай. Тәмәкене ҡара тупраҡҡа, составында эзбиз, калий һәм тупраҡ азоты булған ергә сәсеү мул уңыш бирәсәкя.
Һыйыр малдары тиҙәге — тәмәке үҫентеләре өсөн иң яҡшы ашлама. Көнбағыштың көлө лә тәмәкегә яҡшы үҫеп китергә булышлыҡ итә. Ҡош тиҙәге, төпрә лә был үҫемлек өсөн яҡшы ашлама. Тиҙәк менән бергә тиҙәк һарҡындыһы ла ашлама булараҡ ҡулланыла.
Тәмәке үҫентеһенең үҫеү ваҡыты оҙайлы, шуға тәүҙә уның орлоғон үрсеткескә сәсәләр, аҙаҡ плантацияларға сығарып ултырталар. Үрсеткес өсөн һыуыҡ елдәрҙән ышыҡланған урынды, плантацияларҙы ла ҡояш нурҙары мул төшкән көнбайыш йәки көньяҡ битләүҙәрҙе һайлайҙар. Тәмәке орлоҡтарының шытып сығыу сифаты бик оҙаҡ һаҡлана, шуға ла үткән йылғы орлоҡтарҙы ла файҙаланырға була. Тәмәке орлоҡтары бик ваҡ булғанға күрә тигеҙ итеп сәсеү өсөн сәсеү материалына бысҡы онтағы, көл өҫтәлә, артабан ул тупраҡҡа бер тигеҙ итеп һибеп сығыла. Профессор Будрин Пётр Васильевич шыттырылған орлоҡто сәскәндә көл ҡулланмаҫҡа, тип тәҡдим итә, сөнки көлдәге һелте шытымдарҙы юҡҡа сығара. Орлоҡтарҙың үҫеп китеүен тиҙләтеү маҡсатында шытымдарҙы, 20-25 градуслы тупраҡта 1,5 — 2 һыҙатҡа еткәнсе үҫтереп, үрсеткескә сығарып ултырталар. Сәселгән ер өҫтөнә компост йәки ағас күмере һибелә.
Ҡоротҡостар һәм сирҙәр
Тәмәке плантацияларына рябуха сире ныҡ зыян килтерә. Үҫемлек япраҡтарында аҡ һәм ҡыҙыл-һары таптар хасил булыуы уның ошо сир менән зарарланыуын күрһәтә; бындай таптар, ғәҙәттә, түбәнге япраҡтарҙа башлана, артабан үҫемлектең башҡа япраҡтарын да зарарлай. Рябуха — йоғошло ауырыу түгел, ул япраҡ туҡымаһында һыуҙың үтә күп парға әйләнеүе йоғонтоһонда физиологик процестарҙың боҙолоуынан хасил була. Һауалағы дымлылыҡ һәм ҡоролоҡтоң тиҙ арала үҙгәреүенә дусар булған үҫемлектәрҙең ошо сир менән ауырыуы ихтимал; шулай уҡ тупраҡҡа туҡлыҡлы матдәләрҙең, мәҫәлән, фосфор кислотаһының, тигеҙ генә миҡдарҙа даими рәүештә килеп тормауы ла үҫемлектең рябуха менән сирләүенә килтерә. Тимәк һауа температураһы һәм дымлылыҡтың бер кимәлдә һаҡланыуын тәьмин итеп һәм дөрөҫ сәсеү әйләнешен булдырып, был сир менән һөҙөмтәле көрәшергә мөмкин.
Тәмәке мозаикаһы вирусы йәки, Ҡырым плантаторҙары әйткәнсә, бозух сире лә тәмәке үҫентеһенә ҙур зыян килтерә. Был ауырыу башланған мәлендә рябухаға оҡшаш була: үлтыртҡандан һуң 2-3 аҙна үткәс, үҫемлек япраҡтарында асыҡ һары һәм ҡара йәшел таптар хасил була; улар беренселәренә ҡарағанда тиҙерәк үҫә һәм үлән бете (тля) менән зарарланғандағы кеүек ҡабараңҡы йомшаҡ күперектәр барлыҡҡа килә. Был сир менән йәш үҫентеләр сирләүсән. Мозаика сире — зарарлы вирус сире. Шуға ла был сир менән зарарланған үҫемлекте ҡаҙып алып яндырырға кәрәк, шул юл менән генә унан ҡотолоп була. Юғиһә ул бөтә плантацияны тиҙ арала ялмап аласаҡ.
Тәмәке үҫентеһе пепелица сире менән дә ауырый. Был сир үҫентелә үтә дымлы ваҡытта, ғәҙәттә июль, август айҙарында, плантацияның күләгәле урынында барлыҡҡа килә. Түбәнге япраҡтарҙың өҫкө яғында саҡ һиҙелерлек сабыртма, йәки үңәҙ хасил була, һәм уның тиҙ арала бөтә плантацияға таралыуы ихтимал. Был сир андыҙ, дегәнәк кеүек дарыу үләндәренә лә күсә ала. Уларҙың япраҡтарына, олонона йәбешеп, ҡыш сыға һәм мәле етеү менән тәмәке плантацияларына күсә. Сирҙең таралыуына үҫентеләрҙе бер-береһенә бик яҡын ултырытыу булышлыҡ итә. Үҫемлектә был сир сабыртмалары хасил булыу менән, беренсенән, үҫемлектәрҙе һирәкләргә, артабан уларҙы йыйып алып яндырырға кәрәк.
Халыҡ-ара тәмәке баҙары
2017 йылға Нидерланд 14 % ($873 млн АҠШ доллары йәки 14 %), Германия 13 % ($828 млн АҠШ доллары), Италия 11 % ($722 млн АҠШ доллары), Польша 9 % ($562 млн АҠШ доллары) иң эре импортлаусылар (донъя импорты өлөшөнән процент күрһәтелә); Япония 15 % ($931 млн АҠШ доллары), Германия 7 % ($438 млн АҠШ доллары), Алжир 6 % ($377 млн АҠШ доллары), Франция 5 %($338 млн АҠШ доллары) һәм Бөйөк Британия 5 % ($306 млн АҠШ доллары) төрлө сигаралар, сигареллалар, сигареттар, шулай уҡ экстраттар, эссенцияларҙы индереп, эшкәртелгән тәмәкене иң эре экспортлаусылар (донъя экспорты өлөшөнән процент күрһәтелә).
Тәмәке сеймалы донъя баҙарында 2017 йылда әүҙем һатылыусы тауарҙар араһында 278 урынды биләй. 2017 йылда Бразилия ($1,99 млрд долл. АҠШ), АҠШ ($997 млн долл. АҠШ), Зимбабве (АҠШ $977 млн доллар), Һиндостан ($657 млн АҠШ доллары) һәм Ҡытай ($654 млн долл. АҠШ) Тәмәке сеймалын иң эре экспортлаусылар була. Бельгия һәм Люксембург (барлығы $1,36 млрд долл., АҠШ), Ҡытай ($1,21 млрд долл. АҠШ), Германия ($792 млн АҠШ доллары), АҠШ ($653 млн долл. АҠШ доллары) һәм Рәсәй ($600 млн долл. АҠШ) — иң эре импортлаусылар.
М1 (автомобиль юлы, Белоруссия)
М1 магистрале - (Магістраль М1) — Беларусь Республикаһына төп транзит юл. һәм II Берлин—Түбәнге Новгород панъевропа транспорт коридоры европа маршрутының бер өлөшө булып тора. Трасса 1980 йылғы Йәйге Олимпия уйындарына ҡарата төҙөлгән, шуға йыш ҡына халыҡ телендә «Олимпийка» тип йөрөтөлә, мәгәр 1980 йылда СССР сиге  —  "Минский" мотеле араһында бер киҫем генә төҙөлөп өлгөргән.
Беларусь түләүле юлдарынан үтеү BelToll системаһы аша тормошҡа ашырыла. Был транспорт сараларына түләү пунктында туҡтамай ғына хаҡ индерергә мөмкинлек бирә. Түләү өсөн махсус борт ҡорамалы һатып алырға кәрәк. Система тураһында тулыраҡ мәғлүмәтте рәсми сайтта алырға булаwww.beltoll.by.
Польша сигенән Брест өлкәһе территорияһынан, Минск өлкәһе һәм Витебск өлкәһе биләмәләренән Рәсәй сигенә тиклем бара. Буйынан-буйына 4 һыҙатлы, 1 категориялы. Магистраль Бресттан Жабинка,Кобрин, Берёза, Ивацевичи, Барановичи, Столбцы, Дзержинск,Фаниполь, Минск, Смолевичи, Борисов, Крупки, Толочин, Орша аша дауам итеп Рәсәй сигендәге Редьки ҡалаһына барып етә. Тиҙлек сикләү — 90-120 км/ч. Магистралдә йөрөү түләүле. Түләүһеҙ үтергә рөхсәт ителгән автомобилдәрҙән тыш (тағылмалары менән), мотоцикл һәм мопедтарҙан хаҡ алынмай. Кобриндан М10 (автомобиль юлы, Белоруссия) Оршаға тиклем дөйөм алғанда 505 км юлдан юғары тиҙлек менән үтергә мөмкин.
Көнбайышҡа дауамы — польша юлы ,ул автотрассаһына алып сыға, көнсәғышҡа — Рәсәй федераль автомобиль юлы «Беларусь».
Маршрут
Маршрут 611 км тәшкил итә.
М1 трассаһында тиҙлекте арттырыуҙы теркәүсе автоматик система
2012 июленән М1 трассаһында тиҙлекте арттырыуҙы теркәүсе автоматик система эшләй башлаған. Магистралдә контроль һәм түләү пункттары бар (КТП), тиҙлек арттырған өсөн штраф шунда түләтелә.
Тиҙлекте арттырыу мәғлүмәттәре теркәү үҙәгенә on-line режимында тапшырыла. ГАИ Беларустә теркәлгән автомобилдәрҙе аныҡлап, ике фотография һалып административ яза тураһында белдереү ебәрә, ә КТП-ла ГАИ хеҙмәткәрҙәре Беларустән булмаған транспорт саралары тураһында мәлендә үк мәғлүмәт алып тора.
Касаткин Василий Николаевич
Касаткин Василий Николаевич (6 декабрь 1891 йыл — 1961 йыл) — Рәсәй империяһы һәм СССР-ҙың мәғариф хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. Профессор, Новочеркасск политехник институтының директоры (1929−1930 ), Мәскәү дәүләт университеты директоры (1930−1934).
Биографияһы
Василий Николаевич Касаткин 1891 йылдың 6 декабрендә Кострома губернаһы Нероново ауылында тыуған (хәҙер — Түбәнге Новгород өлкәһе)
1912 йылда Петербург уҡытыусылар институтын тамамлай.
Социал-демократик эшселәр хәрәкәте ҡатнашыусыһы (Л. Н. Толстойҙың вафаты буйынса Петербургта демонстрацияла ҡатнашыусыһы булараҡ ҡулға алына)) 1912 йылдан РСДРП ағзаһы, 1918 йылдан РКП (б) ағзаһы.
1912-1916 йылдарҙа педагогик эштә, ,уҡыусылар түңәрәгендә революцион пропаганда менән шөғөлләнә.
1916-1917 йылдарҙа батша армияһында агитация эштәре алып бара.
1917-1919 йылдарҙа Новгород губернаһында административ-педагогик һәм совет эшендә — губерна халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире һәм губерна ағзаһы була.
Граждандар һуғышында әүҙем ҡатнашыусы.1919-1920 йылдарҙа 3-сө Көнсығыш армия фронты һәм Көньяҡ-Көнсығыш фронттың 9-сы армияһы хәрби-сәйәси етәкселегенә ингән, алыштарҙа туранан-тура ҡатнаша.
1920-1924 йылдарҙа — Екатеринодарҙа Азов-Ҡара диңгеҙ крайком фронтының РКП(б) секретары. Кавказ фронты политоидаралығы начальнигы, РКП (б) ҮК-ның Көньяҡ-Көнсығыш бюроһы секретары, полиция идаралығы начальнигы ярҙамсыһы һәм Ҡыҙыл Армия һәм Флоты ҡарамағындағы полиция идаралығының бүлек начальнигы ярҙамсыһы.
1924—1929 йылдарҙа — профессиональ белем биреү һәм юғары уҡыу йорттары бүлеге мөдире урынбаҫары һәм Халыҡ комиссариаты юғары уҡыу йорттары бүлеге мөдире, Халыҡ комиссариатының ойоштороу-план идаралығы начальнигы.
1929-1930 йылдарҙа Дон политехник институты директоры.
1934-1936 йылдарҙа — Һарытау өлкәһе>нең халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире.
1936 йылдың 13 авгусында Горький ҡалаһының педагогия институтының директоры итеп тәғәйенләнә.
1938 йылдың мартынан 1940 йылдың июненә тиклем Мәскәү ҡалаһы Свердловск районыны халыҡ мәғарифы бүлегенең 172-се мәктәбе директоры, унан һуң Мәскәү ҡалаһының 2-се махсус мәктәбендә тарих уҡытыусыһы булып эшләй. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында, 1941 йылдың июленән 1945 йылдың сентябренә тиклем В. Н. Касаткин Мәскәү эргәһендәге Новогиреево өлкәһе Үҙәк хәрби-техник мәктәбендә социаль-иҡтисади циклдан өлкән уҡытыусы булып эшләй.
1945 йылдың сентябренән В. Н. Касаткин Мәскәү партия уҡыу йорттарында: ВКП (б)-ның партия мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. Ғүмеренең һуңғы йылдарында В. Н. Касаткин йәнә — 509-сы Мәскәүҙең тарих уҡытыусыһы булып эшләй. В. Н. Касаткиндың төп хеҙмәттәре педагогик белем биреү һәм мәғрифәтселек эшен планлаштырыу методологияһына ҡағыла. Ул бер нисә китап һәм уҡыу әсбабы авторы һәм яуаплы мөхәррире. В. Н. Касаткин 1961 йылда Мәскәүҙә вафат була.
Егоров Александр Ильич
Александр Ильич Егоров (13 октябрь 1883 йыл — 23 февраль 1939 йыл) — совет хәрби етәксеһе, Советтар Союзы Маршалы (1935).
Беренсе донъя һуғышы өсөн — Георгий ҡоралына һәм Граждандар һуғышы өсөн Почетлы революцион ҡоралына лайыҡ була.
1918 йылдың июленән РКП(б) ағзаһы.
Биографияһы
1883 йылдың 13 (25) октябрендә Һамар губернаһы (хәҙерге Ырымбур өлкәһе) Быҙаулыҡ ҡалаһында күп балалы мещан ғаиләһендә тыуа.
1901 йылда Һамар классик гимназияһын тамамлай.
Император армияһында хеҙмәте
Шул уҡ йылда ирекле хәрби хеҙмәткәр булып Несвиж гренадер полкына ҡабул ителә. Беренсе разряд менән Ҡаҙан пехота юнкер училищеһын тамамлай (1902—1905 йылдарҙа уҡый). 1905 йылдың 22 апрелендә подпоручик дәрәжәһендә сығарыла (1904 йылдың 9 апреленән ололоҡ менән) һәм 13-се Эриван лейб-гренадер полкына тәғәйенләнә.
Автобиографияһында, 1904 йылда эсерҙәргә ылыҡтым, тип яҙа.
Рус император армияһының кадрҙағы хәрби хеҙмәткәре, Беренсе донъя һуғышы ҡатнашыуысыһы. 1916 йылдың ғинуарында капитан дәрәжәһендә Алексеев хәрби училищеһы ҡарамағында хеҙмәт иткән Егоров Бөйөк Кенәз Михаил Николаевич Тифлис хәрби училищена күсерелә, унда ул хәрби фәндәрҙе прапорщиктарҙы әҙерләгән тиҙләтелгән курста уҡыта, бер үк ваҡытта училище начальнигы ярҙамсыһы булып тора. 1916 йылдың 21 авгусында 2-се Кавказ кавалерия корпусы штабы йомоштар буйынса штаб-офицеры вазифаһын ваҡытлыса үтәүсе итеп тәғәйенләнә. 1916 йылдың 6 декабренән подполковник дәрәжәһендә (1916 йылдың 15 авгусынан ололоҡ (старшинство) ). Артабан батальон менән етәкселек итә, ә һуңынан 132-се Бендер пехота полкы менән, башта ошо уҡ дәрәжәлә, артабан — полковник дәрәжәһендә. Биш тапҡыр яралана һәм контузиялана.
Февраль революцияһынан һуң, подполковник дәрәжәһендә, эсерҙар партияһына инә. 1917 йылдың ноябрь айында мин, ул ваҡытта уң эсер булған, подполковник А. И. Егоровтың сығышын тыңланым, ул үҙенең сығышында иптәш Ленинды авантюрист, немецтарҙың илсеһе тип атаны. Ахыр сиктә, уның бөтә телмәре, һалдаттарҙы көрәшсе-революционер булараҡ эшселәр синыфы һәм крәҫтиәндәр азатлығы өсөн көрәшкән Ленинға, ышанмаҫҡа өндәүгә ҡайтып ҡалды.
Граждандар һуғышында ҡатнашыуы
Октябрь революцияһынан һуң РККА-ның ойошторолоуы тураһындағы Декретты әҙерләүҙә ҡатнаша. 1918 йылдың ғинуарынанВЦИК-тың Хәрби бүлегендә хеҙмәт итә. РККА-ла 1918 йылдан тора, Ҡыҙыл Армияны офицерҙар менән тәьмин итеү өсөн яуаплы була, әсирҙәр һәм ҡасаҡтар мәсьәләләре менән шөғөлләнә, 1918 йылдың авгусынан, Граждандар һуғышы осоронда, армиялар һәм фронттар менән етәкселек итә (мәҫәлән, Һамар һәм Царицыно тирәһендәге хәрби ғәмәлдәрҙә ҡатнаша), ә һуңынан — Совет-поляк һуғышында (1919—1921).
1918 йылдың 26 декабренән 1919йылдың 25 майына тиклем — 10-сы армия командующийы. 1919 йылдың май айында Плетнев эргәһендәге алышта (Һал йылғаһы янында) ҡаты яралана. 1919 йылдың июль-октябрендә — 14-армия командующийы.
1919 йылдың ғинуарынан 1920 йылдың октябренә тиклем — Көньяҡ фронты ғәскәрҙәре командующийы. 1920 йылдың ғинуар-декабрендә — Көньяҡ-Көнбайыш фронт ғәскәрҙәре командующийы. А. И. Егоровты мин ныҡ ихтирам итә инем. Уның йөҙөндә мин революцион идеалға тоғро булған, уға үҙенең белемен һәм тәжрибәһен ихлас биргән күренекле хәрби белгесте күрә инем. Миңә уның үҙ-үҙен баҫалҡы тотоуы, элекке офицерҙар һымаҡ, үҙенең белемлеге менән ҡупраймауы оҡшай ине. Айырыуса мине уның батырлығы, армия командующийы булып та, кәрәк булған саҡта, ҡыҙылармеецтар менән бергә атакаға йөрөгәне әсир итә ине
Граждандар һуғышынан һуң
1920 йылдың декабре — 1921 йылдың апрелендә — Киев хәрби округы ғәскәрҙәре командующийы. 1921 йылдың апреленән сентябргә тиклем — Петроград хәрби ғәскәрҙәре округы командующийы.
1921 йылдың сентябре — 1922 йылдың ноябрендә — Көнбайыш фронты командующийы. 1922 йылдың феврале — 1924 йылдың майы — Кавказ Ҡыҙыл Байраҡ армияһы командующийы.
1934 йылдың февралендә ВКП(б)-ның XVII съездында ВКП(б) Үҙәк Комитеты ағзалығына кандидат итеп һайлана. 1935 йылда СССР-ҙың оборона наркомы Ворошилов үҙенең бойороғо менән Егоров хөрмәтенә 37-се Новочеркасск уҡсылар дивизияһы исемләнә.
1937 йылдың 11 майынан алып — СССР-ҙың оборона Наркомының 1-се урынбаҫары.
Беҙҙә Советтар Союзы Маршалдары бишәү булыуы билдәле. Улар араһында был званиеға иң лайыҡһыҙы Егоров ине, Тухачевский тураһында һүҙ ҙә йөрөтмәйем. Егоров — сығышы менән офицерҙар ғаиләһенән, элекке тормошонда — полковник, ул беҙгә икенсе лагерҙан килде һәм башҡа телгә алынған иптәштәргә ҡарағанда маршал званиеһына хоҡуғы ла аҙ ине, шулай булыуға ҡарамаҫтан Граждандар һуғышындағы хеҙмәттәре өсөн беҙ уға звание бирҙек… 1938 йылдың ғинуарында ВКП(б)Үҙәк Комитеты Политбюрһы ҡарарына ярашлы Егоров СССР-ҙың Оборона Наркомы урынбаҫары вазифаһынан төшөрөлә һәм «һуңғы һынау сифатында» Кавказ аръяғы хәрби округы командәющийы вазифаһына күсерелә. СССР Оборона халыҡ комиссары урынбаҫары иптәш Егоров А. И. РККА штабы начальнигы вазифаһында ҡәнәғәтләнерлек дәәржәлә эшләмәне, Генераль Штабы эшен, поляк, немец һәм итальян разведкаларының яуыз шпиондарына, Левичев һәм Межениновҡа, йөкмәтеп, тулыһынса юҡҡа сығарҙы  }}.
1938 йылдың 28 февраленән 2 мартҡа тиклем ВКП(б) Үҙәк Комитеты ағзалары араһында һораулама алыу Егоров ВКП(б) Үҙәк Комитеты составынан сығарыла.
Кэтрин Хепбёрн
Карьераһы
Хепбёрн Яңы Англияла табип Томас Норвал Хепбёрн (1879—1962) ғаиләһендә үҫкән. Атаһы Хартфорд госпиталендә уролог булып эшләгән, ә әсәһе күренекле феминист Кэтрин Марта Хотон Хепбёрн урындағы суфражисткалар ойошмаһы етәксеһе, контрацепция ҡулланыу хоҡуғы буйынса Маргарет Сэнгерҙың көрәштәше булған.
Егоров Александр Ильич
Ҡулға алыу һәм язалау
1938 йылдың 8 февралендә уның икенсе ҡатыны — Галина Цешковская — ҡулға алына. 27 мартта Егоров үҙе лә ҡулға алына, ҡулға алыу ордеры бер ай һуң яҙылған.
Кэтрин Хепбёрн
Карьераһы
12 йәштән Кэтрин Хепбёрн үҙешмәкәр спектаклдәрҙә ҡатнаша, театрҙа дебюты 1928 йылда Балтиморҙа була, ә бер йыл үтеүгә ул Бродвей сәхнәләренә лә барып сыға. Шул уҡ ваҡытта Филадельфия брокеры Огден Смит менән никахҡа инә. Был никах оҙаҡҡа һуҙылмай — 1934 йылда улар айырылышалар. Кэтринды йыш ҡына театрҙарҙан сығарып ебәрәләр, бер әҙерәктән яңынан саҡырып алалар, сөнки спектаклдәрҙең ҙур уңышын тамашасылар ҙа, тәнҡитселәр ҙә уның исеме менән бәйләй. Кинола Хепбёрн беренсе мәртәбә 1932 йылда «Билль о разводе» фильмында төшә. Ул «RKO» менән килешеүгә ҡул ҡуя. Актриса бик оҫта итеп төрлө түбән сифатлы романдарҙың һәм пьесаларҙың экранизацияларына юмор һәм нәзәкәтлелеген ҡушып ебәрә белгән. Был фильмдар хатта бүләкләнгәндәр («Ранняя слава» (1933) — Оскар; «Маленькие женщины» (1933) — Венеция кинофестивале призы). Кэри Грант менән бергә төшкән «Воспитание крошки» комедияһы уңышһыҙлыҡҡа тарығандан һуң, «уңышты юҡ итеүсе» тигән мыҫҡыллы исем алған Хепбёрн кинематограф менән бөтөнләй хушлашырға була һәм ике йыл дауамында бөтә төҡдимдәрҙән дә баш тарта. Хепбёрн «Унесённые ветром» экранизацияһында Скарлет О’Хара ролен алырға тырышып ҡарай, әммә уның тәҡдиме кире ҡағыла.
Иһәнәк
Иһәнәк (Синяк) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тығын йылғаһының уң ярына тамағынан 2,8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Егоров Александр Ильич
Ҡулға алыу һәм язалау
26 июлдә НКВД наркомы Ежов раҫлау өсөн Сталинға атып үлтереүгә тәҡдим ителгән исемлекте тапшыра, исемлектә 139 фамилия була. Сталин исемлектән Егоров фамилияһын һыҙып ташлай һәм резолюция ҡуя: «138 кешене лә атып үлтереүгә — за». Сталиндың ҡыҫылышы арҡаһында Егоров тағы ярты йыл йәшәй".
Кэтрин Хепбёрн
Карьераһы
Трейси исеме менән Хепбёрндың ижади тормошонда биш йыл эшләмәгән осоро бәйле: 1962 йылдан 1967 йылға тиклем ул ҡаты ауырыған һөйөклө кешеһен уның законлы ҡатынын алмаштырып ҡарай. Трейси 1928 йылдан алып өйләнгән булған, тик ғаиләһенән айырым йәшәгән. 1967 йылда улар һуңғы мәртәбә Стэнли Крамерҙың «Угадай, кто придёт к обеду?» таҫмаһында бергә уйнайҙар. Уның вафатынан һуң Хепбёрн Бродвейға һәм киноға ҡабаттан ҡайта.
Һуңғы йылдарҙа
Бөтә ғүмере буйына Хепбёрндың сәләмәтлеге ныҡ була, әммә 1990 йылдар уртаһында, инде кинокарьераһын тамамлағандан һуң, һаулығы әкренләп насарая бара. 1996 йылдың ҡышында уны саҡ үлтермәгән пневмония менән ауырып китә. 1997 йылға актриса бик йонсой, бик аҙ ашай һәм һөйләшмәй тиерлек. Ғүмеренең һуңғы йылдарында Хепбёрндта деменция билдәләре күҙәтелә башлай. 2003 йылдың май айында муйынында актив үҫешкән шеш табыла, әммә өлкән йәшен иҫәпкә алып операция эшләмәҫкә булалар. Кэтрин Хепбёрн 96 йәшендә 2003 йылдың 29 июнендә үҙ йортонда Коннектикут штатының ҙур булмаған Олд-Сейбо ҡалаһында вафат була. Актриса Хартфордта Седар — Хилл зыяратында ғаилә биләмәһендә ерләнә.
Иһәнәк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы башынан Арский Ташы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Кэтрин Хепбёрн
Хәтер
Актрисаның исеме менән Манхеттендағы Тёртл-Бей кварталында бер нисә урын бәйле. Был кварталда актриса алтмыш йылдан ашыу йәшәгән. 1997 йылда ул торған ерҙән алыҫ булмаған ҡала баҡсаһына уның исеме бирелә. Баҡсала уның Америка киноакадемияһы премияһына ун ике номинацияһын кәүҙәләндергән ун ике баҫҡыс бар. Һәр баҫҡыста актрисаның цитатаһы яҙылған. Бынан башҡа Көньяҡ 49 урам менән 2 авеню киҫелешкән урын Кэтрин Хепбёрн майҙаны тип атала. Актрисаның исеме Олд — Сейбрук ҡалаһындағы ул аҙаҡҡы ваҡыт эшләгән театрға бирелә.
Егоров Александр Ильич
Ҡулға алыу һәм язалау
1939 йылдың 22 февралендә СССР Юғары Судының Хәрби коллегияһы тарафынан йәшерен хәрби шпионлыҡта ғәйепләнеп, атып үлтереүгә хөкөм ителә. 1939 йылдың 23 февралендә, Ҡыҙыл Армия һәм Флоты көнөндә, атып үлтерелә. Яңы Дон зыяратында кремациялана. 1956 йылдың 14 мартында, үлгәндән һуң, аҡлана.
Иһәнәк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кэтрин Хепбёрн
Хәтер
Кэтрин Хепбёрн персонажы бер нисә фильмда килеп сыға. 1977 йылда актрисаны Тола Фелдшью «Иҫ киткес Говард Хьюз» телефильмында уйнай, ә 1980 йылда уның персонажы Мэрианн Тейлор башҡарыуында «Скарлетт О’Хара һуғышы» телефильмында килеп сыға. 2004 йылда Мартин Скорсезеҙың  «Авиатор» биографик драмаһында   Кэтрин Хепбёрн ролен Кейт Бланшетт уйнаны һәм үҙенең башҡарыуы өсөн  икенсе пландағы иң яҡшы актриса номинацияһында «Оскар» премияһына лайыҡ булды.
Егоров Александр Ильич
Наградалары
Рәсәй империяһы наградалары:
Совет наградалары:
Шумарь
Шумарь — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/14/68 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сыбаръяҙ
Сыбаръяҙ (Чуварез) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 216 кеше. Почта индексы — 450517, ОКАТО коды — 80252872007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Әхмәтшин Сабир Әхмәтша улы
Әхмәтшин Сабир Әхмәтша улы (1907 — 14 ноябрь 1943 йыл) — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы , гвардия ҡыҙылармеецы.
Биографияһы
Әхмәтшин Сабир Әхмәтша улы 1907 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Салауат районы Ҡалмаҡтар ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға Салауат район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7-се гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 62-се гвардия кавалерия полкында ат тотоусы (пушка арбаһының күсере) булып хеҙмәт итә.
1943 йылдың 14 ноябрендә Белоруссияла һуғышта һәләк була. Полесский (хәҙерге Гомель) өлкәһенең Речица районы Смогорин ауылы үҙәгендә, магазин янында туғандар ҡәберендә ерләнгән.
Мцхета төрбәһе
Мцхета төрбәһе — Мцхетаның һуңғы антиклыҡ дәүерендәге архитектура һәм археология ҡомартҡыһы. Мцхета тимер юл вокзалынан алыҫ түгел, Картлиҙан төньяҡҡа ҡарай урынлашҡан. 1951 йылда табылған.
Мцхета төрбәһе тура мөйөшлө формала, ярым түңәрәк көмбәҙе һәм ике яҡлы түбәлеге эзбизташ иретмәһе менән нығытылған эре черепицалар менән ябылған. Мцхета төрбәһенең антик дәүерҙәге Көнсығыш Урта диңгеҙ һәм Төньяҡ Ҡара  диңгеҙ буйындағы монументаль ҡурған төрбәләре менән берләштергән оҡшаш һыҙаттары бар.
Әммә артабанғы дәүерҙәге грузин архитектураһы өсөн хас булған бер рәт һыҙаттары баҙыҡ, саркофагтың ағас һәм металл деталдәре, ҡасандыр бай йыһаз ҡалдыҡтары: таштар менән алтын ҡаптырма, унлаған алтын мунсаҡ, төймәләр, төрлө төҫтәге быяла һауыттар, күп һанлы көмөш, алтын тәңкәләр  табылған. Төрбә б.э. 1 быуат аҙағына йәки 2 быуат башына ҡарауы ихтимал, сөнки быға тиклем Мцхетала ҡаҙылған бай кәшәнәләр 2-3 быуаттарға ҡарай.
Цитверҙың аяҡ кейемдәре фабрикаһы бинаһы
Цитверҙың аяҡ кейеме фабрикаһы бинаһы — Минсктағы  бина, Троицк биҫтәһендә  Максим Богданович урамы, 15 адресы буйынса урынлашҡан (элекке адресы — Александровская урамы, 11). 13-сө һәм 17-се йорттар  менән бергә берҙәм симметрик композициялы һәм берҙәм фасады менән ҙур бина булып тора. Бинала белорус әҙәбиәте тарихының Дәүләт музейы урынлашҡан.
Архитектураһы
Горизонтале буйынса  кәрниз бүлкәте менән бүленгән 15-се  йорт  ике ҡатлы бинанан ғибәрәт. Йорттоң икенсе ҡаты йәйәгә оҡшаған тәҙрәләр менән бүленә, уларҙың ҡайһы берҙәре йәйә һымаҡ сандриктар менән тулыландырылған. Фасадының ҡабырға ризалиттары ҡыйыҡтағы өс мөйөшлө тәҙрә уйымдары менән тамамланған. . Икенсе ҡатында ағас галерея үтә, уға  баҫҡыстар илтә.