cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бетт Дейвис
Биографияһы
Дейвистың артабанғы фильмдары, барыһы ла тиерлек, уңышлы булмай. 1961 йылда ул мәжбүри хәлдә эш эҙләү тураһында гәзиткә иғлан бирә һәм тиҙ арала, бигүк теләмәһә лә, элекке дошманы Джоан Кроуфорд менән «Что случилось с Бэби Джейн?» триллерында төшөргә ризалыҡ бирә. Был триллерҙа улар ҡартайып барған кинойондоҙҙарҙы кәүҙәләндерәләр. Дейвисты фильмдағы роле өсөн «Оскар»ға кандидат итеп күрһәтеү Кроуфорд менән араларҙы тағы ла ныҡ ҡатмарлаштырҙы. Йәш быуын йондоҙҙары менән дә уның мөнәсәбәттәре яҡшыларҙан булмай, сөнки уларҙы Дейвис кәрәкле белемдәре һәм профессионализм юҡлығында ғәйепләне. 1962 йылда Дейвис хәтирәләр китабын сығара. Күп кенә интервьюлары һымаҡ, уның китабы ла һирәк осрай торған эскерһеҙлек менән айырылып тора.
1960 йылдарҙа актриса ҡабаттан Бродвейға ҡайтып ҡарай, тик уңышһыҙ. Йыш сирләүенә ҡарамаҫтан фильмдарҙа төшөүен дауам итә, мәҫәлән, Агата Кристиның романы буйынса ҡуйылған «Смерть на Ниле» (1978) картинаһында төшә. 1979 йылда ул «Эмми» премияһына лайыҡ була. Бер йыл элек Дейвис Америка кино институтының почетлы наградаһын алған беренсе ҡатын-ҡыҙ була. 1983 йылда телесериал «Отель» өсөн төшөрөлгән эксперименталь эпизодтан һуң, Дейвисҡа түш биҙҙәре рагы диагнозы ҡуйыла һәм мастэктомия кәрәк, тип табыла. Операциянан һуң ике аҙна эсендә ул дүрт инсульт кисерә. Битенең уң яғын һәм һул ҡулын фалиж һуға һәм телмәре лә аңлайышыҙға әйләнә. Дейвис бик оҙайлы физиотерапия осорон башлай һәм өлөшләтә фалиждан ҡотола.
1988 һәм 1989 йылдарҙа Дейвисты карьера ҡаҙаныштары өсөн бик ҙурлайҙар: ул Францияла Почетлы легион Орденына, Италияла Кампионе-д’Италия премияһына, киноберләшмәнең Линкольн- центрҙағы хеҙмәте өсөн наградаларына лайыҡ була. 1989 йылда актрисаға ҡабаттан рак диагнозы ҡуйыла. Һаулығын яҡшыртыу менән актриса йәй аҙағында Испанияға китә. Сан — Себастьянда кинофестиваль премияһына лайыҡ була, әммә был сәфәр ваҡытында уның һаулығы бик тиҙ ҡаҡшай башлай. Һаулығы бик насар булыуы арҡаһында ул АҠШ-ҡа осорға баҙнат итмәй һәм Францияға китә. 1989 йылдың 6 октябрендә Нёйи-сюр-Сен ҡалаһында Америка клиникаһында вафат була. Голливуд калҡыулыҡтарында ерләнгән.
Яңы Ҡормаш (Татарстан)
Яңы Ҡормаш — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы ауылы. Татар Сыуыҡсыуы ауыл биләмәһе составына керә.
География
Ауыл Шәбеҙ йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көнбайыштараҡ 24 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Яңы Ҡормаш — бүләр ырыуы башҡорттарының ауылы. XIX быуатта Иҫке Ҡормаш ауылы кешеләре тарафынан нигеҙләнгән. Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Байсары улусы составына керә.
ХХ быуат башында ауылда мәсет (1893—1894 йй. төҙөлгән), мәҙрәсә-мәктәп теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составында була.
Халҡы
1859 йылда ауылда ир енесле 166 йән аҫаба башҡорт; 1870 йылда — 404 башҡорт; 1906 йылда — 736 башҡорт һәм типтәр йәшәй. Типтәрҙәр сығышы менән байлар ырыуы салағош түбәһе аҫаба башҡорттарынан (хәҙерге Әгәрже районы Вәрзи ауылынан).
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ үҫешкән. Ауылда мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Көҙәшле
Көҙәшле (Кудушлы) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 342 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Өфөнән Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Постна
Постна — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/135/147 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Морозов стачкаһы
Морозов стачкаһы — Рәсәй империя һындағы 1885 йылдың 7—17 ғинуарында «Савва Морозов, улы һәм Ко мануфактураһы ширҡәте» туҡыу фабрикаһында ойошторолған иң ҙур забастовка (хәҙерге Орехово-Зуево ҡалаһы янындағы Никольское ауылы). Фабрика сауҙагәрҙәрТимофей Саввич Морозовҡа, ширҡәткә нигеҙ һалған мәрхүмдең улына ҡараған була.
Стачканы Никольский мануфактура эшселәре П. А. Моисеенко һәм В. С. Волков ойоштора. Забастовкала мануфактураның 11 мең тирәһе эшсеһенең 8 меңе ҡатнаша.
Сәбәптәре
Эшселәр стачкаһының килеп сығыуына эшселәр хәленең 1880-се йылдарҙағы сәнәғәт кризисы арҡаһында ҡырҡа насарайыуы һәм фабрика хужаларының эшселәрҙе аяуһыҙ эксплуатациялауы сәбәпсе була. Атап әйткәндә, 1882- 1884 йылдарҙа эш хаҡы биш тапҡыр кәмей, уртаса эш хаҡының сирегенә, йә булмаһа, яртыһына тиң юғары штрафтар индерелә.
Баш күтәреүселәрҙең төп талаптары —эш хаҡын 1880 -1882 йыл кимәленә тиклем күтәреү, штрафтарҙы эш хаҡының 5 % кимәлендә генә тотоу һәм эшселәрҙең дөйөм хәлен еңеләйтеү. 11 ғинуарҙа В. С. Волков Владимир губернаторына «Эшселәрҙең дөйөм ризалығы буйынса талаптар»ын тапшыра, унда фабриканттар өҫтөнән хөкүмәт күҙәтеүен булдырыу һәм ялланған эшселәрҙең эш шарттарын закон тарафынан үҙгәртеү пункттарын яҙғандар.
А. В. Пыжиков күрһәтеүенсә, стачканың тәүшарты булып Рәсәй империяһының Урал, Волга буйы губерналары старообрядсыларынан сыҡҡан күп һанлы сауҙагәрҙәр һәм сәнәғәтселәрен сығарған старообрядсылар общинаһының эсендәге процестар тора. Башта сауҙагәрҙәр бары тик старообрядсылар общинаһы аҡсаларының етәксеһе генә булһа, 1855 йылдан һуң старообрядсы сауҙагәр һәм фабриканттар (шул иҫәптән Морозов) хөкүмәт баҫымы аҫтында шул аҡсаларҙың шәхси милексеһенә-хужаһына әйләнә. Үҙҙәре менән бер диндәге эшсе кешеләре өсөн социаль инфраструктура (торлаҡ, дауаханалар) булдырыу буйынса бурыстар менән бәйле старообрядсы фабриканттар предприятиеларының конкурентлыҡ һәләте түбән булыуы милекселәрҙе социаль сығымдарҙы кәметеүгә (йәки уларҙы штраф системаһы ярҙамында ҡаплауға) этәрә. Иң баштан уҡ старообрядсы тормошон тәьмин итеүгә социаль йүнәлтелгән хужалыҡтың ғәҙелһеҙ капиталистик иҡтисадҡа күсеүе ябай община ағзаларының ризаһыҙлығын тыуҙыра.
Стачканың туранан-тура сәбәпсеһе булып Иоанн Креститель байрамын (1885 йылдың 7 ғинуарында иҫке стиль буйынса) эш көнө тип иғлан итеү тора. Эшселәр штрафтарҙы кәметеү генә түгел, ә эш хаҡы түләүҙе арттырыу һәм эшселәр артелендә старообрядсылар традицияларына ярашлы рәүештә старосталарҙы ирекле һайлап ҡуйыуҙы ла талап итәләр. Т. С. Морозов уларға яуап биреүҙән баш тара, шунан һуң эшселәр, милекселәр уларҙың талаптарына ҡаршы торғас, «то и фабрику Вам не водить», - тип киҫәтеү яһайҙар, сөнки Морозовтар үҙ капиталын шул старообрядсылар общинаһынан алған була.
Баш күтәреүҙе баҫтырыу
Стачканы баҫтырыуҙа Орехово-Зуевонан килгән Владимир губернаторы етәкселегендәге 3 батальон һалдат һәм 6 казак йөҙө  ҡатнаша. 600-ҙән ашыу эшсе ҡулға алына, шул иҫәптән Моисеенко һәм Волков та. 17 ғинуарҙа хөкүмәт ғәскәрҙәре бола күтәреүселәрҙе тулыһынса еңә.
33 кеше судҡа бирелә, ләкин улар эшселәр хәленең насар булғанлығы һәм мануфактура хакимиәте яғынан боҙоҡлоҡтар яһалыу арҡаһында суд присяжныйҙары тарафынан аҡлана. Стачкала ҡатнашыусы 800-гә яҡын эшсе судһыҙ-ниһеҙ тыуған илдәренә полиция күҙәтеүе аҫтына ебәрелә, П. А. Моисеенко Архангел губернаһына 5 йылға һәм В. С. Волков Вологда губернаһына 3 йылға һөргөнгә ебәрелә.
Әһәмиәте
Эшселәр стачка арҡаһында ҡайһы бер ташламаларға ирешәләр: 1884 йылдың 1 октябренән алып тотолған штрафтарҙы фабрикаһы хужалары ҡайтарып бирә, әммә юғары эш хаҡы булдырылмай.
Рәсәй империяһындағы башҡа фабрикалар Морозов стачкаһы арҡаһында штрафтар сәйәсәтендә еңеллек тыуҙыра, шулай уҡ 1886 йылда фабрика ҡануниәтен барлыҡҡа килтерә (әйткәндәй, 1886 йылдың 3 июнендә штрафтар тураһындағы закон ҡабул ителә).Значение Морозовской стачки для развития революционного движения подчёркивал В. И. Ленин:
Эта громадная стачка произвела очень сильное впечатление на правительство, которое увидало, что рабочие, когда они действуют вместе, представляют опасную силу, особенно когда масса совместно действующих рабочих выставляет прямо свои требования.
(Полное собрание соч., 5 изд., т. 2, с. 23)
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">
(Полное собрание соч., 5 изд., т. 2, с. 23) <templatestyles src="Шаблон:Конец цитаты/styles.css" /> 1923 йылдың ноябрендә Орехово-Зуево стачкаһында ҡатнашыусылар иҫтәлегенә рәссамдар А. Шапошниковһәм В Взоров проекты буйынса һәйкәл ҡуйыла. 1961 йылда А. Шапошниковрәссам А. Куров менән берлектә «Морозовская стачка 1885 года» иң яҡшы картинаһын яҙа.
Сакдриони һарайы
Сакдриони һарайы — Цалка муниципалитетының Сакдриони ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай Джавахети һырты итәгендәге  милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡы. Диңгеҙ кимәленән  1540 м бейеклектә, Цалканан 15 км алыҫлыҡта ята.
Тарихы
Уға XIX быуатта Ғосман империяһынан ҡыуылған гректар нигеҙ һала. 7 колонна һәм һарай бар (ҡайһылары — өлөшләтә).
2002 йылдан ауылда Аджария Автономиялы Республикаһының Хуло һәм Кеда ауылдарынан  мигранттар йәшәй. Шулай уҡ грек халҡының иммиграцияһы ла көсәйә. 2006 йылда ауыл халҡы 300 кеше иҫәпләнә,  шуларҙың 90%  грузиндар  тәшкил итә.
Әҙәбиәт
ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, გვ. 29, თბ., 1979 წელი.
Һылтанмалар
საყდრიონი
Хисмәтуллин Ҡаһарман Ильяс улы
Биографияһы
Ҡаһарман Ильяс улы Хисмәтуллин 1916 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы 1-се Этҡол ауылында тыуған. 1941 йылдың 19 декабрендә Үзбәк ССР-ы Сәмәрҡәнд районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. ВЛКСМ ағзаһы. Юғары белемле. Хәрби юлын 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында башлай, 294-се кавалерия полкының огневой взводы командиры булып хеҙмәт итә. 294-се кавполк составында 1942 йылдың 1 майынан 10 октябренә тиклем хәрби юл үтә, артабан Ҡаһарман Хисмәтуллинды Оборона Халыҡ Комиссарриатының кадрҙар буйынса Баш идаралығына күсерәләр. 1942 йылдың 19 ноябрендә яуҙа һәләк була һәм Рәсәй Федерацияһы Ростов өлкәһе Обливская станицаһында һуңғы төйәген таба. Биләгән вазифалар исемлеге документтарында Баймаҡ ҡалаһы, Арыҡ урамы, 14 йорт тигән яҙыу бар. Сәмәрҡәнд ҡалаһында ҡатыны Бәхтиева Нәғимә Сәфиулла ҡыҙы күрһәтелгән.
Джива
Индуизм динендә һәм Джайнизм динендә "'джива"' (Санскрит телендә: जीव, IAST:jīva) йәки “джив” (Һинди телендә:जीव, IAST:jīv), ул тере мәхлүкәт, йәки тормош көсө булған теләсә ниндәй берлек. Джайнизм һәм Индуизм яҙмаларында дживаның аҙаҡҡы маҡсаты төрлө ысулдар менән тасуирлана (конкрет фәлсәфәүи мәктәпкә ҡарап): «Бхагавад-гита»ла яҙылғанса, джива үҙгәрмәүсән, даими һәм емереүлмәүсән итеп тасуирлана. Ул тыумай һәм үлмәй. Ул беркайчан да барлыҡҡа килмәгән һәм барлыҡҡа килмәй һәм барлыҡҡа килмәйәсәк. Ул тумаған, даими, һис тә булыусы һәм иң тәүҙә булыусы. Ул тән вафат булғас, вафат булмай. "Бхагавад-гита"ла әйтелгәнсә, джива матди дөньяныҡы түгел, ә "рухи" тәбиғәткә эйә. Реинкарнация процессы дауамында, физик тәндең үлеменән һуң, джива, үҙенең кармаһы һәм шәхси теләктәренә ярашлы рәүештә яңы материаль тән ала. « Кеше иске кейемдәрен һалып, яңыларын кигән кеүек үк, джива иҫке һәм файҙаһы булмаған тәнде ҡалдырып яңы матди тәндәргә инә.[4] » Һүҙ үҙе үк Санскрит "дживас"тан килеп сыҡҡан, тамыры "джив-" "һуларға" тигәнде аңлата. Ул Һинд-Европа тамыры латин һүҙе "vivus" - "тере" менән бер тамырлы.
Березовский Максим Созонтович
Березовский Максим Созонтович (27 октябрь 1745 йыл — 2 апрель 1777 йыл) — Рәсәй империяһының Италияла эшләгән композиторы. Д. С. Бортнянский менән бергә рус классик хор концертын барлыҡҡа килтереүсе булып һанала.
Биографияһы
Максим Созонтович Березовский 1745 йылдың 16 (27) октябрендә тыуған. Тикшереүселәр билдәләүенсә, композиторҙың атаһы Сас гербы дворяны булған. Березовскийҙың тыуған урыны билдәле түгел. Бала сағы Гетман Т. Разумовский резиденцияһында Сумщиналағы Глуховта үткән тип фаразлана. Унда бәләкәй Максим гетман Д. Апостол инициативаһы менән ойошторолған популяр йыр мәктәбендә уҡыған, йыр, нота грамотаһын, цимбал һәм бандурала уйнауға өйрәнгән. Мәктәпкә йәштәрҙе лә, ололарҙы ла ҡабул иткәндәр. Ике йыл уҡыу ваҡытында улар мәктәп хорында һәм Глуховтың Николай сиркәүендә йырлаған; гетман резиденцияһында опера, балет һәм драма спектаклдәрендә, хор һәм симфоник концерттарҙа сығыш яһар булған.
Фаразланыуынса, Максим Киев дини академияһында уҡыған. 13 йәшенән (1758 Бөйөк кенәз Петр — буласаҡ император Петр III Федорович һарайындағы сиркәү хорында йырлай. Березовский исемен Я. Штелин 1759 һәм 1769 йылдарҙа Ораниенбаумдағы Италия операларында спектаклдә йырсы булараҡ телгә ала 1763 йылда һарай яны оркестры валторна уйынсыһының ҡыҙы — Ораниенбаум театр мәктәбен тамамлаған һәм һарайҙағы театр бейеүсеһе Францияна Юбершерға өйләнә.
1760 йылдарҙа камера-музыкант булып хеҙмәт иткән Березовский бер нисә хор концерты һәм йырҙары ижад итә. Уның композиторлыҡ оҫталығы замандаштарының күп кенә маҡтау һүҙҙәренә лайыҡ була — уның әҫәрҙәрен зауығы һәм көйлөлөгө өсөн маҡтағандар. «Рәсәй музыкаһы тарихы» хеҙмәте М. Березовскийҙың классик типтағы хор концерты урыҫ сиркәүенең «капелла» йырлау традицияларын (инструменталь оҙатмайынса) Италия хор мәктәптәре йырлауы менән берләштергәнен яҙа. Ул 1760-сы йылдарҙа Рәсәй империяһында эшләгән италияндар әҫәрҙәре, шулай уҡ Березовскийҙың был жанрҙағы беренсе авторҙың хор кантаталары менән раҫлана.
1769 йылдың яҙында Березовский Болон филармонияһы академияһына ебәрелә, һәм ул унда 1771 йылға тиклем уҡый. Был иң абруйлы институт XVII быуаттан алып бөтә Европа өсөн музыканттар әҙерләй. Академияны тамамлаусыларҙың оҫталығына ышаныс уның башлығы, танылған композитор Мартиниҙың юғары фәнни һәм педагогик абруйына нигеҙләнгән, замандаштары уны «музыка аллаһы» тип атағандар. Нәҡ ул Березовскийҙың уҡытыусыһы була.
Академик исемен алыу өсөн, өс дәрәжә белем алыу ғына түгел, имтихандар тапшырыу ҙа мотлаҡ була — музыка әҫәре яҙыу өсөн бик яҡшы уҡырға кәрәк була (сөнки ул ваҡытта уҡый-яҙа белмәгән кешеләр хәйерсе һаналған). Березовскийға билдәле бер стилдә полифоник (полифоник) композиция яһарға тура килә. Ул Болон филармония академияһында «академик-композито»р (1771) исеме өсөн имтихан тапшыра — шул уҡ көндә Чехия композиторы Иосиф Мастиктан да имтихан алалар, һәм бер элек йәш Вольфганг Амадей Моцарт та имтихан биргән булған, ул да академик була.
1771 йылда Березовский Болон академияһының сит ил ағзаһы статусын ала. Был исем сит ил кешеһенә капельмейстер булып эшләргә хоҡуҡ бирә. «Massimo Berezovsky» тип ҡул ҡуйған Березовскийҙың антиподының протокол әле лә академия архивында һаҡлана. Березовскийҙың Италияла булыуы Болонья менән генә сикләнмәй, композитор Венецияла була, унда ул стипендия ала, Рәсәй империяһының диңгеҙ эскадраһы урынлашҡан Ливорнола була. Урындағы традицион ҡышҡы карнавал өсөн Березовский «Демофонт» операһын яҙа (П. Метастазио либретто, 1773 йылда Ливорнола ҡуйыла). Риүәйәт буйынса, ул быны Рәсәй флотилияһы командующийы Орлов теләге буйынса эшләй.
Италияла дүрт йылдан артыҡ йәшәгән Березовский башҡа ҡалаларҙа ла була. Мәҫәлән, уның «Соната для скрипки и чембало» тигән әҫәренең ҡулъяҙмаһында ижад итеү урыны итеп Пиза билдәләнгән. Италия архивтарында «Симфония» һәм өс клавир соната асыҡланған. Әлегә тиклем төрлө сығанаҡтарҙан билдәле булған кантаталар һәм концерттың партитураларын табылмаған.
1773 йылдың октябрендә композитор Санкт-Петербургка ҡайта һәм империя театрҙары коллективына билдәләнә, һәм һигеҙ айҙан һуң — һарай яны капеллаһы капельмейстеры була.
Березовский тормошоноң һуңғы йылдары тураһында мәғлүмәттәр ҡаршылыҡлы. Композиторҙың беренсе биографы Евгений (Болотнов) әйтеүенсә, ул «ипохондрияға бирелгән» һәм «үҙенә бысаҡ менән сәнскән». Ҡайһы бер биографтар был үҙ-үҙен үлтереү Березовскийҙың опальный принцесса Тараканова менән танышыуына бәйләйҙәр. Березовскийҙың хәҙерге биографы М. Г. Рыцарева композитор тормошоноң һуңғы йылдарына ҡағылышлы был фаразды кире ҡаға. Ул Березовскийҙың Тараканова ҡулға алынғансы ике йыл элек Рәсәйгә ҡайтҡанын һәм үҙ-үҙенә ҡул һалыу версияһы Евгений китаптарында XIX быуаттың икенсе ун йыллығында ғына күренгәнен яҙа; Рыцарева билдәләүенсә, Березовский 1777 йылдың мартында киҙеңү менән ауырып китә, был уның көтмәгән үлеменә сәбәп була.
Ижады
Д. С. Бортнянский Березовский менән бергә классик хор концертын (инструменталь оҙатмайса) яһаусы булып һанала. Уның хор өсөн музыкаһы араһындағы Иоанн Златоуст Литургияһы (иң танылған өлөшө — «Верую»), хор концерттары («Господь, воцарися», «Отрыгну сердце», «Милость и суд», «Слава в вышних Богу», «Не имамы иныя помощи»), ҡатнаш шиғырҙар («Знаменася на нас», «В память вечную», «Хвалите господа с небес» һ. б.). Рухи музыка өлкәһендә Березовский ижадының иң юғары нөктәһе — «Не отвержи мене во время старости» хор концерты (70-се Мәдхиәнең айырым шиғырҙарына).
Шул уҡ ваҡытта композиторҙың ижадына Көнбайыш Европаның барокко музыкаһы ҙур йоғонто яһай. Италияла Березовский, нигеҙҙә, классик музыка ижад итә; «көнбайыш» стилистикаһында — «Домофон» опера-серияһында күләмле әҫәрҙәр араһында (Ливон, 1773) һәм скрипка һәм клавесин өсөн соната (1772) һаҡлана. Березовскийҙың ҡайһы бер әҫәрҙәре әлегә тиклем баҫылып сыҡмаған.
Бөгөнгө көндә композиторҙың ижади мираҫы күп Европа хор төркөмдәренең репертуарына индерелгән. Бортнянский һәм Ведель менән Березовский — XVIII быуаттың иң талантлы рус композиторҙарының береһе. Максим Созонтович Березовскийҙың хор әҫәрҙәре исемлегендә атрибутикаһы булған 46 пьеса бар.
Радон
Радон (, Rn) — Менделеевтың периодик таблицаһының 6-сы осор, 18-се төркөм элементы. Тәртип номеры — 86.Атом һаны 86.
Символы
Радон элементының символы — Rn (Радон тип уҡыла).
Репликация (ДНК-ның икеләтә артыуы)
Репликация (ДНК-ның икеләтә артыуы) — ДНК молекулаһының үҙ копияһын эшләй алыу һәләтлеге. Йәнле тәбиғәттең уникаль үҙенсәлектәренең береһе. Фәнгә был биохимик процесс — матрица синтезы реакцияһы тип инеп киткән.
Радон
Асыу тарихы һәм атаманың килеп сығышы
Башта торий эманацияһын — торон, радий эманацияһын — радон, актинийҙы — актинон тип атайҙар. Ысынында бөтә эманацияларҙың яңы элемент — атом номеры 86 булған инерт газдың радионуклидтары булыуы иҫбатланған. Беренсе тапҡыр уны айырып алып, ентекле рәүештә уның тығыҙлығын 1908 йылда Уильям Рамзай һәм Роберт Отоу-Грей үлсәйҙәр. Һәм улар уҡ матдәгә нитон (- яҡтыртыусы) тип исем бирә. 1923 йылда газ радон исемен ала һәм Em символы Rn-ға алыштырыла.
Анатолия цивилизациялары музейы
Анатолия цивилизациялары музейы (Anadolu Medeniyetleri MüzesiAnadolu Medeniyetleri Müzesi, ингл. Anatolian Civilizations Museum of) — донъяның иң бай музейҙарының береһе, Төркиәнең төп тарихи музей, дәүләттең баш ҡалаһы Анкарала урынлашҡан.
Радон
Асыу тарихы һәм атаманың килеп сығышы
Радонды химик элемент булараҡ асыуҙы йыш немец химигы Фридрих Дорн ҡаҙанышы тип билдәләйҙәр. Радонды асыу мәсьәләләрен тикшергән Джеймс һәм Вирджиния Маршалл радонды химик элемент булараҡ беренсе асыусы итеп Резерфордты күрһәткәндәр.
Тәбиғәттә
Радиоактив рәттәр составына 238U, 235U һәм 232Th инә. Ер ҡабығында масса буйынса тигеҙлек 7⋅10-16 % тәшкил итә. Химик инертлыҡ арҡаһында радон «ата-әсә» минералдың кристалл рәшәткәһенән сағыштырмаса еңел сығып китә һәм ер аҫты һыуҙарына, тәбиғи газдарға һәм һауаға эләгә. Радондың дүрт тәбиғи изотобынан (218, 219, 220, 222) 222Rn иң оҙайлы һаҡланыу сәбәпле, нәҡ бына ул шул мөхиттәрҙә күпләп туплана.
Репликация (ДНК-ның икеләтә артыуы)
ДНК-ның икеләтә артыуы
ДНК структураһының нигеҙе булған комплементарлыҡ принцибы күҙәнәк бүленер алдынан ДНК-ның яңы молекулалары нисек синтезланыуын аңларға мөмкинлек бирә.
Анатолия цивилизациялары музейы
Әлеге ваҡытта музей неолит, бронза быуаты, Ассирия һәм Урарту, хет һәм фригиялылар, Боронғо Греция һәм Боронғо Рим, Византия империяһы, Оттоман империяһы цивилизациялары осоро коллекцияларына эйә.
Репликация (ДНК-ның икеләтә артыуы)
ДНК-ның икеләтә артыуы
Был синтез ДНК молекулаһының икеләтә арта алыу кеүек ғәжәйеп һәләтенә бәйле. Тап ул инә күҙәнәктәге нәҫел үҙсәнлектәренең бала күҙәнәктәргә күсеүен билдәләй.
Анатолия цивилизациялары музейы
Анатолия циыилизациялары музейы 1997 йылда «Европаның йыл музейы» исеменә лайыҡ була.
Радон
Шифаһы
Радон ванналарының шифалы үҙенсәлектәре тураһында кешеләр радиоактивлыҡ асылғансы уҡ белгән. Баден-Баден һыуҙары боронғо римлыларға билдәле булған. 1861 йылда, Р. Бунзен атаҡлы курорт һыуҙарына беренсе химик анализ яһай, ә 1904 йылда физик Х. Ф. Гайтель һәм Баден-Баденда йәшәүсе аптекарь О.Реслер Баден һыуҙарының радиоактивлығын асалар. Шул уҡ йылды Германияның тағы бер курорты – Бад Кройцнахтың 1817 йылда төҙөлгән күп термаль дауалау сығанаҡтарының радиоактивлығы билделәнә, ә 1912 йылда, радон штольнялары табылғандан һуң, курортта донъяла беренсе ингаляцион радон үҙәге асыла.
Репликация (ДНК-ның икеләтә артыуы)
ДНК-ның икеләтә артыуы
ДНК молекулаһы ике полинуклеотид ептән тора.
Радон
Башҡортостанда
Башҡортостанда радон ванналары менән дауаланыуҙы шулай уҡ борондан белгәндәр, халыҡ ул сығанаҡтарға үҙ аллы йөрөп дауаланған. Шифаханаларға барыу мөмкинлеге булмағандар әле лә "ҡырағай" дауаланыусы булып ул сығанаҡтарға йөрөүен дауам итә.
Кировский (Арғаяш районы)
Кировский (Кировский) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ҡасаба. Аҡбаш ауыл биләмәһе составына инә.
Репликация (ДНК-ның икеләтә артыуы)
ДНК-ның икеләтә артыуы
ДНК молекулаһында был был полинуклеотид сынйырҙарҙы бер-береһе менән водород бәйләнештәретотоп тора.
Радон
Башҡортостанда
Башҡортостан шифаханаларынан "Яҡтыкүл"дә радон ванналары алырға мөмкин.
Кировский (Арғаяш районы)
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (81 %) йәшәй.
Репликация (ДНК-ның икеләтә артыуы)
ДНК-ның икеләтә артыуы
Водород бәйләнештәрен үҙ-ара комплементар парҙар төҙөй: А(аданин) — Т(тимин) һәм Ц(цитозин) — Г(гуанин). ДНК-ның икеләтә спирале ДНК-синтетаза ферменты тәьҫирендә бер осонан тағатыла башлай. Һәр сынйыр нигеҙендә тирә-яҡ мөхиттәге ирекле нуклеотидтарҙан яңы сынйыр төҙөлә. Йәғни, һәр полинуклеотид сынйыр комплементарлыҡ принцибы буйынса яңы полинуклеотид сынйыр йыйып ала.
Иҫке Ҡормаш (Татарстан)
Иҫке Ҡормаш — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы ауылы. Иҫке Ҡормаш ауыл биләмәһе үҙәге.
География
Ауыл Шәбеҙ йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан 24 км көнбайыштараҡ урынлашҡан.
Тарих
Иҫке Ҡормаш — бүләр ырыуы башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улысына ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Байсар улусы составына керә.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составында була.
Халҡы
1795 йылда ир енесле 57 йән башҡорт; 1816 йылда — 165 йән башҡорт (уларҙың 5-һе күп ҡатынлы); 1834 йылда — 247 йән башҡорт, шул иҫәптән 88 аҫаба (бүләр ырыуы) һәм 159 керҙәш башҡорт (байлар ырыуы); 1859 йылда — 327 керҙәштәр (типтәрҙәр); 1870 йылда — 741 типтәр йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Стуколкин
Стуколкин (Стуколкино) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 441 кеше. Почта индексы — 450501, ОКАТО коды — 80252810012.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Темәс мәктәбе
Темәс мәктәбе (рус. МОБУ СОШ с. Темясово) — Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы муниципаль районының Темәс ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбе. Адресы: Совет урамы, 2
Ҡолошбай
Ҡолошбай (Кулужбаева) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Үрәкүл ауыл биләмәһе составына керә.
Тарих
Тәүге тапҡыр 1790 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Ҡолошбай ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Оло Ҡатай улусы составында була.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.
Комсомольский (Арғаяш районы)
Комсомольский (Комсомольский) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ҡасаба. Хоҙайбирҙе ауыл биләмәһе составына инә.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (67 %) йәшәй.
Пайгуано
Пайгуано (Paiguano) — Чилилағы ҡасаба. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡасаба менән коммуна Эльки провинцияһына ҡарай. Ҡасаба халҡы — 952 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 1495 км². Халыҡ һаны — 4168 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 2,8 кеше/км².
Географик урыны
Өлкәнең административ үҙәгенән 74 саҡрым (70 км) көнсығышта, Эльки йылғаһы буйында урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
Административ бүленеш
Коммуна 8 райондан тора:
Маяҡ
Маяҡ (Маякский) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ҡасаба. Байрамғол ауыл биләмәһе составына инә.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (90 %) йәшәй.
Һөйәрғолов Тажимөлөк Сәйфелмөлөк улы
Һөйәрғолов Тажимөлөк Сәйфелмөлөк улы (СУЯРГУЛОВ Тажимулюк Сайфулмулюкович 1903—1980) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ефрейтор.
Биографияһы
Һөйәрғолов Тажимөлөк Сәйфелмөлөк улы 1903 йылда хәҙерге Башҡортостандың Стәрлебаш районы Яңы Ҡалҡаш ауылында тыуа. 1925 йылда Ҡыҙыл Армия сафына Стәрлетамаҡ район хәрби комиссариаты, 1941 йылда Стәрлебаш район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 1925—1927 йылдарҙа 8-се Төркөстан уҡсылар полкы составында хеҙмәт итә, 1941 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында: 112-се гвардия кавалерия дивизияһы составында кавалерист, 1942 йылдың ноябренән линейный надсмотрщик 246-сы айырым төҙөлөш ротаһы күҙәтеүсеһе, 1945 йылдың март-ноябрь айҙарында 251-се айырым элемтә батальонында хеҙмәт итә. Һуғыштан һуң Стәрлебаш районының Мәжит Ғафури исемендәге колхозда бригадир булып эшләй. Хаҡлы ялға киткәс тә Һөйәрғолов Тажимөлөк Сәйфелмөлөк улы янғын һүндереүсе, һыу ташыусы булып эшләй.
Тажимөлөк Сәйфелмөлөк улы хөрмәтле кеше була, ауыл халҡы араһында ҙур абруй менән ҡаҙана. Даими рәүештә мәктәпкә барып, фронт, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы һәм шаһит булараҡ хәтирәләре тураһында һөйләй. Ветеран 1980 йылда тыуған ауылында вафат була һәм шунда ерләнә.
Потанина (Возополь ҡушылдығы)
Потанина  — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Возополь йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һарыкүлмәк
Һарыкүлмәк (Сарыкульмяк) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Ҡояш ауыл биләмәһе составына керә.
Тарих
Тәүге тапҡыр 1795 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Һарыкүлмәк ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Оло Ҡатай улусы составында була.
Халҡы
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (93 %) йәшәй.
Азот
Азот – Менделеевтың периодик таблицаһының 7-се һанында, 5-се төркөмдә урынлашҡан, сағыштырма атом массаһы 14,0067 булған химик элемент. Уның исеме грек һүҙе azoos – терекһеҙ тигән һүҙҙән яһалған, латинса әйтелеше Nitrogenium. Азот – төҫһөҙ һәм еҫе булмаған газ.
Азот (ябай мәтдә) — атмосфераның иң кәрәклеләрҙән булған өлөшө (78% күләм тәшкил итә). Азот атомдары үҫемлектәрҙең аҡһым составында, шулай уҡ ер аҫтындағы натрий нитраты составында осрай. Тәбиғи азот ике изотоптан тора: 14N (99,635% массанан) һәм 15N (0,365% массанан).
Химик яҡтан бик инерт, әммә күсеүсе металдарҙың ҡатмарлы берләшмәләре менән реакцияға инә.
Һауаның төп компоненты (күләменең 78 %), һауанан азот алыу — сәнәғәт азотын етештереү ысулы (3/4 ашыуы аммиак синтезына тотонола).
Төрлө технологик процестар өсөн инерт сара булараҡ ҡулланыла; шыйыҡ азот һыуытҡыс агент булараҡ файҙаланыла.
Азот — аҡһым һәм нуклеик кислоталарҙы тәшкил иткән төп биоген элементтарҙың береһе.
Асылыу тарихы
1772 йылда Генри Кавендиш эксперимент үткәрә: ул бер нисә тапҡыр эҫе күмер өҫтөнән һауа өрҙөртә, һуңынан уны һелтеле менән эшкәртә, һөҙөмтәлә Кавендиш тонсоғтороусы (йәки мефитик) һауа тип атаған ҡалдыҡ ала. Хәҙерге заман химияһы күҙлегенән ҡарағанда, эҫе күмер менән һауа кислороды реакцияға инеп углекислый газға әүерелә, һуңынан һелтелә йотола. Шул уҡ ваҡытта газ ҡалған башлыса азот була. Шулай итеп, Кавендиш азотты айырып ала, әммә уның яңы ябай матдә (химик элемент) булыуын аңламай һәм уны мефитик һауа (инглиз мефитикаһынан — «зарарлы») тип һүрәтләй. Шул уҡ йылда Кавендиш был тәжрибә тураһында Джозеф Пристлиға хәбәр итә. .
Шуныһы ҡыҙыҡ: ул азотты электр тогы разряды ярҙамында кислород менән бәйләй алған, ә азот оксидтарын йотҡандан һуң,  реакцияға инмәгән бик аҙ миҡдарҙа инерт газ аргон тороп ҡалған, ул үҙе яңы химик элемент асҡанын аңламаған.
1772 йылдың сентябрендә, Шотланд химигы Даниэль Резерфорд үҙенең «Ьефитикной һауа тураһында» темаһына үҙенең магистрлыҡ диссертацияһын баҫтырып сығара, унда ул азотты зарарлы, ағыулы һауа тип һүрәтләй һәм уны яңы химик элемент тип һүрәтләй, шулай уҡ азоттың төп үҙенсәлектәрен тасуирлай (нигеҙҙәр менән реакцияға инмәй, яныуҙы хупламай, тын алыу өсөн яраҡһыҙ). Резерфорд шулай уҡ флогистон теорияһы яҡлы була, шуға күрә ул нимәне айырып торғанын да аңлай алмай. Шулай итеп, азотты асыусыны аныҡ ҡына асыҡлау мөмкин түгел.
Шул уҡ ваҡытта Карл Шеле азотты айырып ала: 1772 йылдың йәйендә ул азотты Кавендиш ысулы менән ала һәм уны биш йыл өйрәнә, һуңынан тикшеренеүҙәренең һөҙөмтәләрен баҫтырып сығара. Был баҫмала Шеле беренсе булып һауаны айырым газдар ҡатнашмаһы тип тасуирлай: «ялҡынлы һауа» (кислород) һәм «бысраҡ һауа» (азот). Шеле тикшеренеүҙәрен баҫтырыуҙы тотҡарлағанға күрә, әлегә азот асыусы тураһында бәхәстәр бара.
Тарихи белешмә
Азот ҡушылмалары – селитра, азот кислотаһы һәм аммиак – азотты ирекле хәлдә табыуға хәтле үк белгәндәр. 1772 йыл Д. Резерфорд быяла һауытта фосфор һәм башҡа матдәләрҙе яндырып, һулауға һәм яныуға ярҙам итмәүе, ул үҙе "быуыусы һауа" тип исем биргән газ таба. 1787 йылда А. Лавуазье һауа күләменә кереүсе был газдың ябай икәнен иҫбатлай һәм уға "азот" исемен тәҡдим итә. 1784 йылда Г. Кавендиш азоттың селитра составына инеүен билдәләй.
Тәбиғәттә таралышы
Азот – тәбиғәттә иң таралған элементтарҙың береһе. Уның төп массаһы ирекле килеш атмосферала таралған. Ирекле азот (N 2 молекулаһы) һауаның күләм буйынса 78,09% ын, ә ауырлык буйынса 75,6% ын алып тора. Литосферала азоттың масса буйынса уртаса өлөшө – 1,9*10< -3 %. Азот таралышы буйынса Ҡояш системаһында 4-се элемент (водород, гелий һәм кислородтан ҡала)
Физик һәм химик үҙенсәлектәре
Азот һауанан бер аҙ ғына еңелерәк; уның тығыҙлығы 1,2506 кг/м 3 (0 С һәм 101325 н/м 2 йәки 760 мм. төр. бағ. булғанда), t эреү -209,86 0 С, t ҡайнау -195,8 0 С. Шыйыҡ азоттың тығыҙлығы 808 кг/м<3. Азот һыуҙа аҙ ирей: 0° С та 1 м<3 һыуҙа 23,3 г азот ирей.
Азот сағыштырмаса аҙ температураларҙа литий, магний, кальций кеүек актив металдар менән генә тәьҫирләшә. Ә башҡа элементтарның күбеһе менән юғары температураларҙа һәм катализаторҙар булғанда реакцияға керә.
Азот күп кенә бик мөһим органик ҡушылмаларҙың өлөшө булып тора (аминдар, аминокислоталар, нитроҡушылмалар һ.б.).
Ҡулланылышы
Ирекле азотты сәнәнғәттең төрлө тармаҡтарында ҡулланалар: химик һәм металлургик процесстар ваҡытында инерт мөхит булараҡ, терегөмөш термометрҙарында буш урынды тултырыр өсөн, яныусан шыйыҡлыҡтарҙы һурҙыртҡанда һ.б. Шыйыҡ азотты төрлө һыуытҡыс йыһаздарҙа ҡулланалар. Шыйыҡ азотты Дьюар һауыттарында, ә газ һымаҡ азотты ҡыҫылған килеш – балондарҙа.
Татар Сыуыҡсыуы
Татар Сыуыҡсыуы (Һыуыҡһыу) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы ауылы. Татар Сыуыҡсыуы ауыл биләмәһе составына керә һәм уның үҙәге булып тора.
География
Ауыл Аҡтаныш ауылынан көнбайыштараҡ 28 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Сыуыҡсыу (Һыуыҡһыу) — йәнәй ырыуы башҡорттарының ауылы. 1745 йылдан билдәле. Революцияға тиклем Башҡорт Сыуыҡсыуы тип телгә алына. Татарҙан ауылда керҙәштәр булмаһала, урыҫ сығанаҡтарында ауыл Татар Сыуыҡсыуы тип атала. Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Йәнәй улусына ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Семиостровная улусы составына керә һәм уның үҙәге була.
Ауыл башҡорттары — Миңлеғол Ҡанбаров һәм Рәхмәтулла Илъясов 6-сы башҡорт полкы составында 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнаша. ХХ быуат башында ауылда улус идаралығы, почта станцияһы, мәсет (1798 йылдан билдәле), мәктәп, ел һәм һыу тирмәне, баҙар теркәлгән.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Дазинг
Дазинг (Dasing) —. Германияның, Бавария Республикаһындағы йәрминкә общинаһы
Дазинг общинаһы Швабия хөкүмәт округында, Айх-Фридберг районында, урынлашҡан. Дазинг общинаһы шул уҡ исемдәге идаралыҡҡа буйһона. Дазинг общинаһында 5359 кеше йәшәй (2010 йылдың 31 декабренә ҡарата мәғлүмәттәр буйынса). Община торған майҙан 40,91 квадрат километрҙы биләп тора. Ул диңгеҙ кимәленән 483 метр бейеклектә ята. Общинаның башлығы — Эрих Нагль. Данзиг общинаһының рәсми коды — 09 7 122 71.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Пурежка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Брюсов Александр Яковлевич
Биографияһы
Александр Яковлевич Брюсов 1885 йылдың 17 сентябрендә сауҙагәр ғаиләһендә тыуған. Билдәле шағир Валерий Яковлевич Брюсовтың ағаһы.
Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша, 1915 йылдан 1919 йылға тиклем әсирлектә булған.
1925 йылда Мәскәү дәүләт университетының этнология факультетын «археология» һөнәре буйынса тамамлай һәм РАНИОН археология һәм сәнғәт белеме ғилми-тикшеренеү институтының аспиранты була. Яйлап неолит һәм бронза осороноң археология өлкәһендә, шулай ук сиктәш фәндәрҙә эшләүсе төп ғалимдарҙың береһе була. 1926 йылдан — РСФСР-ҙың Европа өлөшөнөң төньяҡ төбәктәрендә эшләгән бер нисә экспедиция етәксеһе була, шул иҫәптән М. Е. Фосс, Д. А. Крайнов һәм А. В. Збруева менән бергә Аҡ диңгеҙҙең Йәйге ярында эшләй, һуңынан Карелияла һәм Вологда өлкәһендә, Новгород өлкәһендә һ.б. 1929 йылда аспирантураны тамамлай һәм ошо йылдан алып — Мәскәү дәүләт университеты доценты. 1929 йылдан 1931 йылға тиклем — РАНИОН археология һәм сәнғәт ғилми-тикшеренеү институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр. 1941 йылдан 1943 йылға тиклем А. Я. Брюсов музей фондтары менән эвакуацияла була. 1943 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1944 йылда ИИМК-ла өлкән ғилми хеҙмәткәр була, унда бөтә ғүмере тиерлек эшләй. 1966 йылдың 1 декабрендә вафат була. Новодевичье зыяратында ерләнә.
Ҡурған гипотезаһы яҡлы, был яҡтан Л. С. Клейн тәнҡитенә дусар була. Брюсовтың «Ҡурған гипотезаһы» хәҙерге ваҡытта иҫкергән дип һанала: Брюсов һинд-европа халыктарының ата-бабалары тип соҡор һәм катакомба культураһы вәкилдәрен һанай
Ҡорған (Сәрмәсән ҡушылдығы)
Ҡорған  (Курган) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сәрмәсән йылғаһының һул ярына тамағынан 153 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһыӨфөнән Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Үрге Кодисцкаро һарайы
Үрге Кодисцкаро һарайы— архитектура комплексы Грузияла, Мцхета-Мтианети төбәге Душети  районының  Земо ауылында Төньяҡ зыяратта урынлашҡан. XVI быуатҡа ҡарай. Комплексҡа һарай, манара, сиркәү һәм бер нисә бина инә
Тарихы
1976 йыл да ҡомартҡыға И. Джавахишвили исемендәге Тарих, археология һәм этнография институты тарафынан археология экспедицияһы эҙләнеүҙәр үткәрә (етәксеһе Р. Рамишвили).
Комплекс 2006 йылда Грузия президенты указына ярашлы дәүләт әһәмиәтендәге мәҙәни ҡомартҡылар исемлегенә индерелә.
Һарай
Һарай планында тура мөйөшлө (30 м х 17). Башлыса кирбестән төҙөлгән. Төҙөлөшөндә һуйырташ ҡулланылған, рәт аралары кирбес менән алмашына. Көмбәҙҙәре һәм аркалары тотош кирбестән эшләнгән. Беренсе ҡат диуарҙарының тик өлөшө генә һаҡланған. Бүлмәләр ике рәттә урынлашҡан. Беренсе рәттә дүрт бүлмә, артҡы рәттә - өс бүлмә. Бөтә бүлмәләрҙә лә камин бар.
Башня
Башня (8 х 7,6 м) һарайҙан көнсығышҡа ҡарай 20-25 м алыҫлыҡта тора,  һуйырташтан төҙөлгән. Беренсе ҡатта инеү урыны төньяҡ яҡтан. Дүртенсе ҡатта бер тәҙрә, ә өсөнсө ҡатта ике тәҙрә бар. Иҙәне бурсанан, ике ҡатлы. Беренсе. икенсе һәм өсөнсө ҡаттары бер-береһе менән баҫҡыс менән тоташҡан. Башня эстән дә, тыштан да штукатурланған. Ул бай биҙәлгән ҡыйыҡ менән ябылған.
Сиркәү
Сиркәү һарайҙан  100 метр алыҫлыҡта, урманда урынлашҡан. Һуңғы урта быуатҡа ҡарай. Сиркәү  (5.3 X7.6 м) төрлө ҙурлыҡтағы  һуйырташтарҙан торған төкәтмәләрҙән төҙөлгән. Ныҡ зыян күргән. Сиркәүгә инеү урыны көньяҡ яҡтан булған. Көнсығыш яҡта апсиданың ярым түңәрәк күсәре, ә көнбайыш стенала тура мөйөшлө тәҙрәһе бар. Апсидала, тәҙрәнең ике яғында тура мөйөшлө ниша бар.
Мәрйенбай
Мәрйенбай (Мәрженбай; Маржинбаева) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Байрамғол ауыл биләмәһе составына инә.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (97 %) йәшәй.
Суровка (Өфө районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ике ҡатлы Ахалшени күпере
Ике ҡатлы Ахалшени күпере — ысын мәғәнәһендә Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡыһы. Цалка муниципалитетының Ахалшени ауылында урынлашҡан.
Күпер ике ҡаттан тора. Ул яҫы таштан төҙөлгән. Күпер уртаһында ҙур тәпәш пирс урынлашҡан. Йылғаның ҡаршы яғында конус һымаҡ контрфорстар бар. Күперҙең йөрөй торған өлөшө һуйырташ менән түшәлгән.
Ахалшени күперенә 2006 йылдың 30 мартында Грузияның мәҙәниәт, спорт һәм ҡомартҡыларҙы һаҡлау министрлығы тарафынан мәҙәни ҡомартҡы статусы, ә шул уҡ йылдың 7 ноябрендә  Грузия президентының  665-се указына ярашлы  милли  әһәмиәттәге  мәҙәни ҡомартҡылар категорияһы бирелә.
Әжәкүл
Әжәкүл — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы ауылы. Аҡтанышбаш ауыл биләмәһе составына керә.
География
Ауыл Ағиҙел буйында пристань булып тора, ул Аҡтаныш ауылынан төньяҡ-көнбайыштараҡ 5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауыл эргәһендә Әжәкүл күле урынлашҡан.
Тарих
Әжәкүл — гәрә ырыуы башҡорттарының ауылы. 1722 йылдан билдәле. Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Гәрәй улусына ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл башта Шәрип, ә артабан Таҡталасыҡ улусы составына керә.
Ауыл мәсете тураһындағы тәүге мәғлүмәт 1831 йылға ҡарай, 1870 йылда уның ҡарамағында мәктәп теркәлә. ХХ быуат башында земство мәктәбе эшләй.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составында була.
Коллективизация осоронда «Урал» колхозы ойошторола, 1958 ул «Үҙәк» колхозына ҡушыла.
Халҡы
1795 йылда — 225 йән башҡорт һәм 6 йән типтәр; 1816 йылда — 305 йән башҡорт; 1834 йылда — 363 йән башҡорт (уларҙың 6-һы — ике ҡатынлы, 1-һе — өс ҡатынлы); 1848 йылда — 351 йән башҡорт; 1859 йылда — 404 башҡорт; 1912 йылда — 580 башҡорт йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән, комбикорм заводы эшләй. Ауылда мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Әхмәтгәрәев Сәлимгәрәй Әхмәтгәрәй улы
Әхмәтгәрәев Сәлимгәрәй Әхмәтгәрәй улы (1905-?) — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, гвардия ҡыҙылармеецы.
Биографияһы
Әхмәтгәрәев Сәлимгәрәй Әхмәтгәрәй улы 1905 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районы Олокүл ауылында тыуған. Ҡырмыҫҡалы район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкы 3-сө пулемёт эскадронында ат тотоусы (артиллерияла пушка арбаһының күсере) булып хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлығы өсөн 1944 йылдың 10 июнендә «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (подразделениеның 1944 йылдың 10 июнендәге 25/н номерлы приказы), «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалына Наградлау ҡағыҙында Әхмәтгәрәев Сәлимгәрәй Әхмәтгәрәй улының ҡаһарманлығы тураһында ошолай яҙыла: «3-сө эскадрондың ат тотоусыһы Әхмәтгәрәев Сәлимгәрәй Әхмәтгәрәй улын теләһә ниндәй юлһыҙ ауыр шарттарҙа һуғыш припастарын алғы һыҙыҡҡа ваҡытында алып килгәне һәм шуның менән һөжүм итеү һуғыштарының уңышлы булыуын тәьмин иткәне өсөн „Хәрби хеҙмәттәре өсөн“ миҙалы менән бүләкләргә» тип яҙылған. 1985 йылда, Бөйөк Еңеүҙең 40 йыллығы айҡанлы I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.
Украин диаспораһы
Украин диаспораһы (укр. Українська диаспора) — Украинаның сиктәренән тыш украин милли берләшмәһенең йыйылма билдәләмәһе.
Үҫеш тарихы
XVIII быуат башында уҡ аҙ һанлы сәйәси эмиграция Төркиәлә һәм, 1709 йылда Полтава һуғышында еңелгәндән һуң, Көнбайышта ла йәшәй. Украиндар ваҡыт үтеү менән Рим, Будапешт, Вена һәм Лондонға күсенеп йәшәй башлай.
XIX быуат аҙағында ауыл хужалығы тармағында хәлдәрҙең ҡатмарлашыуы арҡаһында украиндарҙың 1877 йылдан алып Австро-Венгриянан АҠШ-ҡа һәм Рәсәй империяһынан Алыҫ Көнсығышҡа массауи эмиграцияһы башлана.
1920 йылда Украин диаспораһы яҡынса 3,6 млн кеше тәшкил итә. 1926 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы украин диаспораһы СССР-ҙа (УССР-ҙан тыш) 7 млн кешенән артыҡ була.
Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғандан һуң сәйәси эмиграция иҫәбенә диаспораның һаны 250 мең кешегә артыуы күҙәтелә. Элекке урынлашҡан ерҙәренән тыш, украин диаспораһы үҙәктәре Венесуэлала, Австралияла, Туниста барлыҡҡа килә. Европала һәм Америкала бер нисә йәмәғәт ойошмалары булдырыла: украин йәмәғәт ойошмалары Координация үҙәге, Панамерикан украин конференцияһы, ирекле украиндар Донъя конгресы. Шулай уҡ төрлө фәнни һәм дини ойошмалар: АҠШ — та украин православие сиркәүе, украин автокефаль православие сиркәүе, дөйөм украин инжил — баптист берләшмәһе, украин католик иерархиялары булдырыла.
СССР тарҡалғандан һуң украиндар, ҡағиҙә булараҡ, эш эҙләп Европа илдәре Италия, Испания, Португалия, Греция, Чехияға юлланалар.
Көнбайыш диаспораһы
Польшала украин диаспораһы 360—500 мең кеше тәшкил итә һәм алтынсы урынды биләй. Украина диаспоралары көнсығыш Словакия, Румыния, Бөйөк Британия, Германия, Нидерландта ла бар. Алыҫ сит илдәрҙән украин диаспоралары Канадала (яҡынса 1 млн украиндар), АҠШ, Бразилия, Аргентина, Парагвай, Уругвай, Австралияла бар.
Ойошмалар
Украин диапоралары араһында иң ҙур ойошмалар — Канада украиндар конгресы, Украина дәүләт фронты (Бөйөк Британия), Бенилюкс илдәренең украин дәүләт халыҡ фронты, Европа украиндар конгресы, украиндар Лигаһы һәм Канада украин ҡатын — ҡыҙҙар Лигаһы, «Теләк» украин — америка ойошмаһы. Көнбайышта украин диаспораһы менән тығыҙ бәйләнеш булдырған сәйәси ойошма булып украин милләтселәре Конгресы (УМК) тора. Диаспора менән шулай уҡ бер нисә абруйлы уң милләтсел партиялары бәйле. Украин диаспораһы менән бәйләнеште «Ватан» берекмәһе, «Ирекле украиндар Конгресы», йәмғиәт һәм мәҙәни ойошмалар булдыра. Был бәйләнештәрҙе нығытыуҙа мөһим роль Украина милли фәндәр Академияһы нәшер иткән «Украин диаспораһы» журналы уйнай.
Көнсығыш диаспораһы
Көнсығыш диаспораһы үҙ эсенә постсовет илдәрендә йәшәүсе украиндарҙы ала. Иң ҙур диаспоралар Рәсәйҙә (бөтөн диаспораның яҡынса 50 %), Ҡаҙағстанда (24 %) һәм Молдавияла (10 %) урынлашҡан.
Һаны буйынса иң ҙур украин диаспораһы Рәсәйҙә көн күрә. Рәсәйҙә украиндарҙың дөйөм һаны 4,363—5,000 мең кеше тәшкил итә. Күбеһенсә украиндар эре ҡалаларҙа: Мәскәү, Санкт-Петербург, Курск, Воронеж, Һарытау, Һамар, Әстерхан, Владивостокта, шулай уҡ ҡайһы бер райондарҙа: Кубань (Краснодар крайы), Дон, Ырымбурҙан Тымыҡ океанға тиклем, Каспий аръяғындағы өлкәлә, Уссури йылғаһы үрендә Приморье крайында, Амур өлкәһендә (укр. Зелений Клин, Закитайщина) йәшәйҙәр.
Молдавияла респбулика халҡының 13,8 % тәшкил иткән 600,4—650 мең украин йәшәй, 1991 йылда, Молдова Республика хөкүмәте «Республикала украин милли мәҙәниәтен үҫешен булдырыу саралары тураһында» ҡарар сығарҙы, шулай уҡ Приднестровье конфликтының мәсьәләһен сисеү буйынса бер нисә аҙым эшләне, әммә Молдовала йәшәүсе украиндарҙың проблемалары халыҡ — ара кимәлдә һәр халыҡ — ара осрашыуҙарҙа, тиерлек, күтәрелә.
Башҡортостан украиндары
Башҡортостан Республикаһы украин диаспораһы картаһында үҙенә башҡа бер урын биләй.
Украиндарҙың Көньяҡ Уралда йәшәй башлауы XVI быуаттан уҡ билдәле. Башҡортостанға украиндар күпләп 1861 йылдағы Крәҫтиән реформаһынан һуң күсенә. Айырыуса Подольск, Харьков, Полтаванан килеүселәр күп була.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда Украинанан 20 сәнәғәт предприятиеһы, шулай уҡ социаль һәм мәҙәни учреждениелар эвакуациялана. Улар араһында 5 вуз, Фәндәр Академияһы; композиторҙар, рәссамдар, яҙыусылар, архитекторҙар союздары; Днепропетровск музыкаль-драма театры, Киев опера һәм балет театры, музыкаль комедияһы театры, Николаев ҡалаһынан ҡурсаҡ театры; Тарас Шевченко һәм Михаил Коцюбинскийҙың мемориаль музейҙары һ.б. Украин ғалимдары А. Богомолец, Л. Булаховский, Н. Петровский; яҙыусылар һәм шағирҙар М. Рыльский, П. Тычина, Н. Рыбак, А. Корнейчук исемдәре Башҡортостан менән бәйле.