cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Әхмәҙиева Шәһүрә Шәкир ҡыҙы
Хеҙмәт ҡаҙаныштары
Оҙаҡ йылдар башланғыс кластарҙа уҡытыу тәжрибәһе нигеҙендә Н. А. Зайцев технологияһы буйынса «Кубиктар, таблицалар ярҙамында башҡорт телендә тиҙ ваҡыт эсендә уҡырға һәм яҙырға өйрәтеү» алымдарын уйлап таба.
1993 йылдың 4 апрелендә Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институты ғалимдары Шәһүрә Әхмәҙиеваның «Башҡорт телендә балаларҙы тиҙ ваҡыт эсендә уҡырға һәм яҙырға өйрәтеү» авторлыҡ программаһын хуплай.
10-сы урта мәктәп базаһында уҡытыусыларға семинарҙар үткәреү өсөн Мәғариф министрлығы тарафынан лаборатория ойошторола. Ҡаланың 10-сы балалар баҡсаһында тәжрибә майҙансығы асыла. Республика күләмендә Өфөлә, Сибайҙа, Белоретта, Баймаҡ, Бөрйән һәм башҡа райондарҙа семинарҙар ойошторола.
Тәҡдим иткән методик алымдары, кубик-таблицалары Мәғариф министрлығы тарафынан үҙ ваҡытында республика мәктәптәренә таратыла.
Шәһүрә Әхмәҙиева асыҡ дәрестәр, оҫталыҡ дәрестәре, кластан тыш саралар, конференциялар уҙғара, педагогик эш тәжрибәһе менән бүлешә.
Ул 1992 йылдан юғары категориялы уҡытыусы. 1992 йылда уҡытыусы-методист дәрәжәһенә лайыҡ була.
Тынғыһыҙ, һәр саҡ алға ынтылыусан уҡытыусы «Йыл уҡытыусыһы», «Эврика» конкурстарында әүҙем ҡатнаша.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Хеҙмәт юлының башынан уҡ Шәһүрә Шәкир ҡыҙының һәр өлкәлә лә әүҙем эшләй. Ҡәйепҡол, Ҡотой һәм Өргөн мәктәптәрендә эшләгәндә мәктәптәге һәм ауылдағы барлыҡ сараларҙың да уртаһында була. Ауыл клубтарындағы, Учалы ҡалаһының мәҙәниәт йортонда, дөйөм алғанда райондың үҙ майҙанында үткәргән йәки республика кимәлендә ҡатнашҡан барлыҡ байрамдар, мәҙәни саралар уның ҡатнашлығынан башҡа үтмәй.
Беренсе (1995) һәм Икенсе Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына (2002) делегат итеп һайлана.
Китаптары
<!-- Шәһүрә Шәкир ҡыҙының иҫтәлектәренән: ''«…1996 йылда Яҙыусылар ойошмаһы, ҡаланың башҡорт теле уҡытыусылары, ата-әсәләр тырышлығы менән бөтөн ҡаршылыҡтарҙы еңеп, Учалы ҡалаһында башҡорт мәктәбе астыҡ. „Һеҙҙең башҡорт мәктәбенә ни бары ун ете генә бала яҙылған, ата-әсәләр балаларын һеҙгә уҡытырға бирергә теләмәй“, — тип ҡаршы төшөүселәр булһа ла, шул йылда һигеҙ беренсе класҡа балалар йыйҙыҡ. Ҙур рух күтәренкелеге, дәрт менән эш башлап ебәрҙек. Мәктәбебеҙ — гимназияға, аҙаҡ лицейға әйләнде. 12-се Башҡорт лицейы һәр саҡ алдынғылар рәтендә булды. 2013—2014 уҡыу йылында оптимизация һылтауы менән 1-се дөйөм урта белем биреү мәктәбе менән бергә ҡушып, 12-се Башҡорт лицейын бер һелтәгәндә „ерләп тә“ ҡуйҙылар. Хәҙер ул 1-се лицей тип кенә йөрөтөлә…»''
Шәрипова Зәйтүнә Яхъя ҡыҙының (ғалим-әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, балалар яҙыусыһы, телевизион тапшырыуҙар авторы һәм алып барыусыһы. Филология фәндәре докторы (2006). 1996 йылдан Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәйҙең Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре) Шәһүрә Шәкир ҡыҙына биргән ҡылыҡһырламаһы
"…Һәр кешене, дөрөҫ, тыуғандан алып баҡыйлыҡҡа күскәнгә тиклем кендек ҡаны тамған, тәпәй баҫҡан йәнтөйәге, ата-әсәһе, туғандары, бергә уйнаған иптәштәре, ундағы көнитмеше — барыһы ла татлы иҫтәлектәр булып ғүмере буйы оҙатып бара. Күңел йылылығына төрөп, үҙ хәтирәләрен башҡалар менән бүлешергә ниәтләп, ҡәләмгә тотонған уҡытыусыға ни әйтәһең! «Бөрйәнемдең тамғалы ҡарағайҙары» (Учалы, 2015) баҫмаһында тауҙар ҡуйынына һыйынып ятҡан Ғәлиәкбәр ауылы та-рихында эҙ ҡалдырған абруйлы яҡташтарының — Сәғитов Әбделҡәйүм, Ғәбитов Хажимөхәмәт, Яубаҫаров Ғәни, Ишмөхәмәтов Шакир, Ҡолбаев Мөхәммәт һәм ауыл ағинәйҙәренең, өләсәйҙәрҙең тормош юлын барлау ыңғайында солоҡсолоҡ һәм бүтән кәсептәр, һынамыштар, халыҡса дауалау ысулдары, им-том, әйтем-бәйеттәр хаҡында, йәнә этнографик йәһәттән ҡыҙыҡлы ғына мәғлүмәттәр ҙә бирә.
''Бына шуларҙың баһаһын аңлап, ваҡытында башҡаларҙың да иҫендәгеләрен ҡағыҙға төшөрөү, китап итеп халыҡҡа еткереү — быуындарҙы быуынға ялғауҙың уңышлы бер сараһы бит. Әйтергә кәрәк, халҡыбыҙҙың киләсәге өсөн етди борсолоп, туристик маршруттар, карталар төҙөгәндә бик борондан нығынған ер-һыу атама-ларын башҡортсаға ярашлы рәсмиләштереү мәсьәләләрен дә бик ваҡытлы күтәрә Шәһүрә үҙенең публицистик яҙмаларында. «Ауылдарҙың исемдәрен боҙоп үҙгәрттереп, өнһөҙ-тынһыҙ ғына ерҙәребеҙҙе, халҡыбыҙҙың үткәнен, тарихын, рухи байлығыбыҙҙы һатабыҙ түгелме? Ғәмһеҙлектән сыға алмаһаҡ, легендаларға бай, данлыҡлы Мәсем тауыбыҙ ҙа, Шүлгәнташ мәмерйәһе „Капауай“ға әйләнгән кеүек, Максим тауы булып китеүе ихтимал», тигәндәре айырыуса киҫәтеүле яңғырай.''
''Алдымда ятҡан йыйынтыҡта ла уның уҡытыусылыҡ булмышы ярылып ята. Киләсәктә тәртипле, изгелекле, илгә һәм кешеләргә файҙалы булып үҫерҙәр тигән өмөт менән, барыһынан да бигерәк, үҫеп килгән йәш быуында тыуған ергә, ата- бабаларыбыҙға хөрмәт һәм һөйөү тәрбиәләү маҡсатын ҡуя ул. Хәйер, «хәҙерге быуын йәштәре Уйылдан әүлиәбеҙ тураһындағы хәтирәләрҙе уҡып, оло шәхесебеҙ менән ғорурланһындар, фәһем алһындар, иманлы кешеләр булып үҫһендәр тигән ниәттә барлыҡ иҫтәлектәрҙе тупланым» тип, үҙе лә шуны раҫлай…" (« Ағиҙел» ИЗГЕ ҒӘМӘЛДӘРЕ — ХАЛЫҠ ХӘТЕРЕНДӘ.Рухи хазиналар. 16 НОЯБРЬ 2017)'' -->
Кесе Утрас
Кесе Утрас — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Утрас йылғаһының уң ярына тамағынан 0,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кобра (Молома ҡушылдығы)
Кобра  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының уң ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вильгельм Конрад Рентген
Вильгельм Конрад Рентген (рус. Рентген [инг’р’эй]; Wilhelm Conrad Röntgen; 27 март 1845 йыл, Леннеп — 10 февраль 1923 йыл, Мюнхен) — Вюрцбург университетында эшләгән немец физигы. 1875 йылдан ул Хоэнхаймда профессор, 1876 йылдан — Страсбургта физика профессоры, 1879 йылдан — Гиссенда, 1885 йылдан — Вюрцбургта, 1899 йылдан Мюнхенда эшләй. 1895 йылдың ноябрендә рентген нурланышын асҡан өсөн тарихта тәүге физика буйынса 1901 йылғы Нобель премияһы лауреаты.
Дәүләткирәев Айтуған Әхмәт улы
Дәүләткирәев Айтуған Әхмәт улы (14 ноябрь 1972 йыл) — бейеүсе, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2014).
Биографияһы
Айтуған Әхмәт улы Дәүләткирәев 1972 йылдың 14 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Амангилде ауылында тыуған.
Өфө хореография училищеһын (1991 йыл), Мәскәү мәҙәниәт һәм сәнғәт университетын (2000 йыл) тамамлаған. 1993 йылдан Сибай филармонияһында балет артисы булып эшләй, шул уҡ ваҡытта 1995—2003 йылдарҙа балет репетиторы, 2003—2008 йылдарҙа «Сибай» халыҡ бейеүҙәре ансамбле етәксеһе. Репертуарында «Еҙ үксә», «Замана Байығы», «Һунар сыҡтым, ҡуян һуҡтым» яңғыҙ, «Бүләк», «Дуҫлыҡ», «Һыу буйында осрашыу» һәм башҡа дуэт бейеүҙәре бар. «Матростар бейеүе», «Молдавандар бейеүе», «Татар йәштәре бейеүе» һ.б. бейеүҙәрҙе ҡуйыусы.
Вильгельм Конрад Рентген
Биографияһы
Уҡыу йортоноң ҡағиҙәләре буйынса был университетың студенты була алмауына ҡарамаҫтан, 1865 йылда Рентген Утрехт университетына уҡырға инергә тырышып ҡарай. Артабан ул Цюрихтың Федераль политехник институтына имтихан тапшыра һәм механик инженерия бүлеге студенты булып китә, шунан һуң 1869 йылда был уҡыу йортон философия докторы дәрәжәһендә тамамлай.
Әммә үҙенең физика менән нығыраҡ ҡыҙыҡһыныуын аңлап, Рентген университетҡа уҡырға күсергә ҡарар итә. Диссертацияһын уңышлы яҡлағандан һуң ул Цюрихта физика кафедраһында ассистент булып эшләй башлай, унан һуң Гиссенда эшен дауам итә. 1871 йылдан алып 1873 йылға тиклем Вильгельм Вюрцбург университетында эшләй, ә һуңынан, 1874 йылда, профессор Август Адольф Кундт менән бергә Страсбург университетына күсә, унда биш йыл буйы (1876 йылға тиклем) лектор, артабан — 1876 йылдан алып профессор булып эшләй. 1875 йылда Вильгельм Каннингемда (Виттенберг) Ауыл Хужалығы академияһы профессоры була.
1879 йылда ул Гиссен университетының физика кафедраһында эшләй башлай, һуңынан уның етәксеһе итеп тәғәйенләнә.
1888 йылда Рентген Вюрцбург университетының физика кафедраһын етәкләй, һуңғараҡ, 1894 йылда, ул был университеттың ректоры итеп һайлана.
1900 йылда Рентген Мюнхен университетының физика кафедраһы етәксеһе була — был уның һуңғы эш урыны буласаҡ. Һуңыраҡ, ҡағиҙә буйынса ҡаралған йәшкә еткәс, ул кафедраһын Вильгельм Винға тапшыра, әммә ғүмеренең аҙағынаса эшләүен дауам итә.
Вильгельм Рентгендың АҠШ-та туғандары була, бер мәл ул хатта унда күсенергә лә ниәтләй. Уны Нью-Йоркҡа Колумбия университетына эшкә саҡыралар, ләкин ул Мюнхен ҡалаһында ҡала һәм карьераһын дауам итә.
1923 йылда 10 февралендә рак сиренән вафат була һәм Гиссендаерләнә.
Карьераһы
Рентген кристалдарҙың пьезоэлектрик һәм пироэлектрик үҙенсәлектәрен тикшереү менән шөғөлләнә, кристалдарҙа электр һәм оптик күренештәрҙең үҙ-ара бәйлелеген таба, Хендрик Лоренцтың электрон теорияһының нигеҙҙәренең береһе булып торған магнитизм буйынса тикшеренеүҙәр үткәрә.
Нурҙарҙы асыу
Вильгельм Рентген үҙ эшенә ныҡ бирелгән кеше була, Вюрцбург университетының физика институты етәксе булыуына ҡарамҫтан, ул бик оҙаҡ лабораторияла эшләргә ярата. Уның төп асышын — икс-нурланышты — ул 50 йәштә сағында яһай.
1895 йылдың 8 ноябре, йома кисе, ғалимдың ассистенттары өйҙәренә таралышҡан, ә Рентген лабораторияла эшләүен дауам итә. Ул тағы бер ҡат бөтә яғы ҡара төҫтәге ҡаты картон менән көпләнгән катод көпшәһенә ток бирә. Шул мәл бер яҡ ситтәрәк урынлашҡан һәм платиноцианистик барий кристалдары һибелгән ҡағыҙ экран йәшкелт төҫ менән йылтырап күренә башлай. Ғалим токты һүндергәс, кристалдарҙың йылтырауы туҡтай. Ҡабатлап катод көпшәһенә көсөргәнеш бирелә һәм бер ниндәй прибор менән дә бәйле булмаған кристалдарҙың йылтырауы ҡабатлана.
Артабанғы тикшеренеүҙәре һөҙөмтәһендә ғалим, көпшәнән билдәһеҙ нурланыш тарала, тигән һығымтаға килә, һуңынан ул уны икс-нурҙары тип атай. Рентген эксперименттары катод нурҙарының катод көпшәһе эсендәге кәртәгә барып тейгән урында икс-нурҙар хасил булыуын күрһәтә. Ғалим махсус конструкциялағы көпшә яһай — антикатод күренеше буйынса йәйеңке була, ул икс-нурҙар ағымын интенсив рәүештә үткәрергә тейеш була. Ошо көпшәләр (һуңынан ул рентген көпшәһе тип атала) ярҙамында ғалим, бер нисә аҙна эсендә элек билдәле булмаған нурланышты өйрәнеп, уның төп үҙенсәлектәрен һүрәтләп бирә. Был нурланыш рентген нурҙары тип атала.
Икс-нурланыштың үтәнән-үтә күренмәгән күп кенә материалдар аша үтеүе лә беленә; шул уҡ ваҡытта ул ҡаҡлығып сағылмай һәм һынмай. Тикшерелгән нурҙарға ҡарата матдәләрҙең үтә күренмәле булыуы материалдың ҡалынғына ғына түгел, ә уның составына лә бәйле була. Рентген нурланышы әйләнә тирәһендәге һауаны ионлаштыра. Ул ҡайһы бер материалдарҙы флюоресценциялау сифатына эйә (платиноцианистый барийҙан башҡа, Рентген был үҙенсәлектәрҙе кальцитта, ябай һәм уран быялаһында таш тоҙонда һ. б. таба). Ул катод нурҙарына ҡарағанда күпкә тәрәнерәк үтеү һәләтенә эйә, һәм уларҙан айырмалы рәүештә, магнит ҡырынан тайпылмай. Шулай уҡ Рентген күҙҙәрҙең нурланышҡа реакцияһының юҡлығын билдәләй; 22 декабрҙә ул рентген нурланышы ярҙамында тәүге һүрәттәрҙе эшләүгә өлгәшә. Рентгендың ҡатыны Герта Анна Людвиг иренә ярҙам итә, уның ҡул суғы ғилми тикшеренеү объектына әйләнә. Һүрәттә ҡул суғының һөйәктәре, йомшаҡ туҡымалары һәм бармағындағы балдағы асыҡ күренә.
Немец ғалимының асышы фәндең бик ныҡ үҫешенә ҙур йоғонто яһай. Рентген нурҙарын ҡулланып үткәрелгән эксперименттар һәм тикшеренеүҙәр матдәлрҙең төҙөлөшө тураһында яңы мәғлүмәт алырға ярҙам итә, шул уҡ ваҡытта ул классик физиканың ҡайһы бер положениеларын ҡайтанан ҡарарға мәжбүр итә. Рентген нурҙары менән бәйле тикшеренеүҙәр тиҙҙән радиоактивлыҡты асыуға килтерә: А. Беккерель, М. һәм П. Кюри. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт арауығында рентген көпшәләре медицинала һәм техника өлкәһендә ҡулланылыш таба.
1919 йылға рентген көпшәләре киң тарала һәм күп илдәрҙәҡулланыла. Был асышҡа бәйле фән һәм техникала яңы йүнәлештәр барлыҡҡа килә — рентгенология, рентгенодиагностика, рентгенометрия, рентгеноструктура анализы һ. б.
Шәхси тормошо
1872 йылда Рентген пансион хужаһының ҡыҙы Анна Берта Людвиг менән никахҡа инә. Анна ул мәлдә Цюрих ҡалаһында Федераль технологиялар институтында уҡыған була. Үҙ балалары булмай, улар 1881 йылда Аннаның ҡустыһы Ганс-Людвигтың ҡыҙы алты йәшлек Жозефина Берта Людвигты ҡыҙлыҡҡа алып тәрбиәләй. Ҡатыны 1919 йылда вафат була, ул мәлдә ғалимға 74 йәш була. Беренсе донъя һуғышы тамамланыуға ғалим япа-яңғыҙ ҡала.
Наградалар
Рентген бик ғәҙел һәм баҫалҡы кеше була. Баварияның принц-регенты фәндәге юғары ҡаҙаныштары өсөн ғалимды орден менән бүләкләй, был орден дворян титулын алыу хоҡуғын бирә. Әммә Рентген, дворян дәрәжәһенә дәғүә итеү мөмкин түгел, тип иҫәпләй. 1901 йылда уға Физика буйынса беренсе Нобель премияһы бирелә, ләкин ул, эштән бушай алмауына һылтанып, барып алыуҙан баш тарта. Премия почта аша ебәрелә. Беренсе донъя һуғышы мәлендә Германия хөкүмәте халыҡҡа дәүләткә аҡсалата һәм ҡиммәтле әйберҙәр менән ярҙам итеүҙәрен үтенеп мөрәжәғәт итә. Вильгельм Рентген үҙенең йыйылған бөтә аҡсаһын, шул иҫәптән Нобель премияһын да дәүләткә тапшыра.
Хәтер
Вильгельм Рентгенға ҡуйылған тәүге һәйкәлдәрҙең береһе 1920 йылдың 29 ғинуарында Петроградта (ваҡытлыса эшләнгән бюсты цементтан эшләнгән була, ә бына бронза бюсты 1928 йылдың 17 февралендә асыла) Үҙәк рентген-радиология ғилми-тикшеренеү институты бинаһы алдына ҡуйыла. Әлеге ваҡытта был бинала Санкт-Петербург академик И. П. Павлов исемендәге дәүләт медицина университетының рентгенология кафедраһы урынлашҡан.
1923 йылда, Вильгельм Рентген вафатынан һуң, уның исемеПетроградтың бер урамына бирелә.
Ғалим хөрмәтенә рентген (1928 й.) нурланышы фотон ионлаштырыуы экспозиция дозаһының системанан тыш берәмеге һәм яһалма химик элемент рентгений тип аталған, тәртип һаны 111 (2004 г.).
1964 йылда Халыҡ-ара астрономия союзы Айҙың артҡы яғындағы кратерына Вильгельм Рентген исемен бирә
Донъяның бик күп телдәрендә (мәҫәлән, урыҫ, немец, голланд, фин, дания, венгрия, сербия…) Рентген асҡан нурланыш рентген тип атала. Был нурланышты ҡулланыу менән бәйле ғилми дисциплиналар һәм ысулдар шулай уҡ Рентген исеменән килеп сыҡҡан: рентгенология, рентген астрономияһы, рентгенография, рентген-дифракция анализы һәм башҡалар.
Мәүлит байрамы
Мәүлидин-Нәби (ғәр. مَوْلِدُ آلنَبِيِّ‎‎) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең тыуған көнөн байрам итеү Рабиғел әүүәл айының 11 көнөндә билдәләнә. Байрам бер ай дауам итә. Ҡайһы бер мосолман илдәрендә бөйөк байрам булараҡ үткәрелә.
Байрамдың дауамы — 12 рабиғел-әүүәл Мөхәммәт Пәйғәмбәр вафат булған көн.
Байрам тарихы
Рабиғел әүүәл айының 12-се көнө бөтөн донъя мосолмандарының иң ҙур байрамы. Был көндө һөйөклө пәйғәмбәребеҙ Мостафа Салләллаһу ғәләйһиссәләм донъяға килгән. Шул көндән башлап Ислам нуры йәйелгән.
«Мәүлет» — ғәрәп һүҙе, тыуыу тигән һүҙ. Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм донъяға килгән көн Мәүлит исеме менән аталып мосолмандарҙың байрамына әйләнә. Аллаһы Тәғәлә Мөхәммәт ғәләйһиссәләмгә Ҡөрьән индерә, пәйғәмбәрлек бирә, ер йөҙөнә Ислам дине тарала. Аллаһы Тәғәлә Мөхәммәт пәйғәмбәргә бәндәләрҙе Ислам диненә өндәргә бойора. Шуға күрә уның тыуған көнө ҙур байрам була.
Мосолманлыҡты үҙ иткәндәр Рәсүлебеҙҙең шәфәғәтен өмөт итеп, ҙур аш мәжлестәре әҙерләп, күп халыҡты ҡунаҡ итеп, хәйер-саҙаҡалар биреп, ул күрһәткән юлды өйрәнә. Пәйғәмбәребеҙҙе маҡтап, ҙурлап шиғырҙар, мөнәжәттәр уҡыйҙар. Салауаттар әйтәләр.
Мосолман инаныуы буйынса: "Кем дә кем Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһиссәләм Мәүлетен данлаһа һәм дә Мәүлетте уҡытырға теләһә, Мәүлеттә ҡатнашһа, Мәүлетте хөрмәтләһә, иманға ирешкән шикелле булыр. Кем дә булһа Мөхәммәт ғәләйһиссәләм Мәүлетен уҡытырға ризыҡ әҙерләһә, өйөн ут менән яҡтыртһа, яңы кейемен кейеп, хуш еҫтәр, хуш еҫле майҙар менән һөртөнһә, Аллаһ Тәғәлә Ҡиәмәт көнөндә ул бәндәне Пәйғәмбәрҙәр менән бер төркөмдә булдырыр һәм уның урыны күктең етенсе ҡатында булыр.
Мөхәммәт ғәләйһиссәләм Мәүлете тоҙ, йәки бойҙай, йәки башҡа бер ризыҡ өҫтөнә уҡылһа, шул ризыҡҡа бәрәкәт инер. Инде һыу өҫтөнә Мәүлет уҡылғандан һуң, ул һыуҙы эсеүсенең йөрәгенә мең нур һәм шәфҡәт хистәре инер, мең яуызлыҡ һәм ауырыу сығып китер. Бындай йөрәк башҡа йөрәктәр үләсәк көндө үлмәйәсәктер. Һүҙ Ҡиәмәт көнө тураһында бара.
Берәр бәндә туғандарын Мәүлет уҡытыр өсөн йыйһа, ризыҡ әҙерләһә, Мәүлетте уҡытырға урын әҙерләһә, яҡшы ғәмәл ҡылһа, йәки Мәүлет уҡытырға бер сәбәп биреүселәрҙән булһа, Аллаһ Тәғәлә уны Ҡиәмәт көнөндә тура хаҡ һүҙ һөйләүселәр, шәһиттәр һәм изге күңелле бәндәләр менән бергә терелтер һәм ул кешенең урыны Мәғыйым йәннәттәрендә булыр. Берәр кеше Мәүлет уҡыта торған урынға барырға тигән ниәттә булһа, йәннәт баҡсаларына барырға маҡсат тотҡан шикелле булыр, сөнки кешенең ул мәжлескә барыу маҡсаты Мөхәммәт пәйғәмбәр ғәләйһиссәләмгә ҡарата мөхәббәт хисенәндер. Берәр йортта, мәсеттә, мәхәлләлә (кварталда) Мәүлет уҡылһа, ул йорттоң йәки мәсетенең, йәки мәхәлләнең тирә-яҡтарын фәрештәләр сорнап алыр һәм ошо урындың халҡына салауат әйтеп торор. Барыһына ла Аллаһ Тәғәлә тарафынан мәрхәмәт һәм Аллаһтың ризалығы насип булыр.
Кем Ислам диненә яҡшы ғәҙәт индерә, шул кешегә һауабы булыр. Был яҡшы ғәҙәткә эйәргән һәр кемдең һауабы ла керетеүсе кешегә насип булыр. Эйәргәндәрҙең дә әжерҙәре аҙаймаҫ. Был хәҙис хәҙрәти Мөслим китабында килтерелгән. Жәбрәил, Микаил, Исрафил һәм Ғазраил ғәләйһиссәләм фәрештәләр Мәүлет уҡыуға сәбәпсе кешегә үҙҙәре салауат әйтерҙәр. Был хәҙистә әйтелгән: "Мосолмандың өйөндә Мәүлет уҡылһа, ул өйгә Аллаһы Тәғәлә рәхмәте менән ҡоролоҡ теймәҫ, ауырыу кермәҫ, ут, һыуҙан (ташҡындан) һаҡланған булыр, бәлә-афәттәр, нәфрәт, хөсөт, яуыз күҙ урап үтер, ҡараҡтарҙан имен булыр. Әгәр Мәүлет уҡыусы бәндә вафат булһа, Аллаһ Тәғәлә Мөнкир һәм Нәкир һорауҙарына яуап биреүҙе еңеләйтер һәм ул бәндә ҡөҙрәтле Аллаһ Тәғәләнең хаҡлыҡ урынында булыр. Шулай итеп Рәсүлуллаһ саллаллаһу ғәләйһиссәләм Мәүлетен үткәреү яҡшы ғәмәлдәрҙән һанала, бер нисек тә яңылышлыҡҡа алып барыусы ғәмәл түгел. Был мөбәрәк мөнәсәбәт уңайынан кешеләр яҡшы, изге ғәмәлдәрен күбәйтергә тырыша. Мосолмандар йыйылып, Аллаһ Тәғәлә илсе, Мөхәммәт Мостафа ғәләйһиссәләмдең тормошон иҫкә төшөрә".
Беренсе тапҡыр байрам XII быуатта Сурияла билдәләнә.
Кесе Шистом
Кесе Шистом — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шистом йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ковырза
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Копаниха
Копаниха — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кумена йылғаһының һул ярына тамағынан 6,8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вәлиева Гөлназ Даурат ҡыҙы
Вәлиева Гөлназ Даурат ҡыҙы (27 август 1972 йыл) — ғалим-тел белгесе. 2017 йылдан Башҡорт дәүләт университетының шәрҡиәт һәм башҡорт тел ғилеме кафедраһы уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (2002), доцент (2003).
Менеевская
Менеевская — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карцеуха йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Вәлиева Гөлназ Даурат ҡыҙы
Биографияһы
Гөлназ Даурат ҡыҙы Вәлиева (ҡыҙ фамилияһы Хәлиуллина) 1972 йылдың 27 авгусында Башҡорт АССР-ының Учалы районы Һөйөндөк ауылында тыуған.
Менеевская
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вәлиева Гөлназ Даурат ҡыҙы
Биографияһы
1979—1987 йылдарҙа Һөйөндөк тулы булмаған урта мәктәбендә уҡый, 1987—1991 йылдарҙа Белорет педагогия училищеһында махсус урта һөнәри белем ала.
1991 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институты тарих факультетының «Тарих, башҡорт теле һәм әҙәбиәте» бүлегенә уҡырға инә. 1996 йылда институтты ҡыҙыл дипломға тамамлай һәм башҡорт филолологияһы факультетының башҡорт теле һәм әҙәбиәте кафедраһында ассистент итеп эшкә ҡалдырыла. 1997 йылдың 10 февралендә Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре (башҡорт теле) йүнәлеше буйынса ситтән тороп аспирантураға уҡырға инә. 2002 йылда «Башҡорт телендә тасуирлау тибындағы текстарҙың структур-семантик төҙөлөшө» тигән темаға диссертация яҡлай.
Г. Д. Вәлиева «Башҡорт телен уҡытыу методикаһы», «Башҡортса текстарға филологик анализ», «Башҡорт теле дәрестәрендә компьютер технологиялары», «Текст теорияһы», «Дискурс теорияһы» дисциплиналарын уҡыта. 300-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, улар иҫәбендә уҡыу әсбаптары һәм ҡулланмалары бар (автор һәм авторҙаш). Филология факультеты студенттары менән Башҡортостандың күп райондарында диалектологик экспедицияларға етәкселек итә. Халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференцияларҙа ҡатнаша һәм сығыш яһай.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Стәрлетамаҡ ҡалаһының башҡорттар ҡоролтайы, йәштәр бүлеге, ҡала хакимиәте, Салауат ҡалаһы хакимиәте, Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһы ректораты, Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы директоратының Маҡтау ҡағыҙҙары, Рәхмәт хаттары
Ғалимдың хеҙмәттәре
Монографиялар, уҡыу ҡулланмалары:
Вестник Уфы
Мөхәррир-нәшерсеһе А. И. Трубников. Шулай уҡ мөхәррир Александр Федорович Ница исеме лә атала (1870—1918)
Тарихы
«Рәсәйҙең ваҡытлы баҫма библиографияһы» «Вестник Уфы» һәм «Уфимский вестник» гәзиттәрен айырып ҡарай:
Гәзит Өфө округы суды ҡарары менән туҡтатыла. Гәзиткә яҙылыусыларға алмашҡа тергеҙелгән «Уфимский вестник» гәзите таратыла (см. № 8949).
Башҡорт энциклопедияһында ошолай яҙылған:
«Уфимский вестник» гәзитен сығарыу тыйылып мөхәррирҙәре ҡулға алынғандан һуң, 1907 йылдың башынан «Вестник Уфы» булып сыға башлай; 1910 йылдың ноябренән элекке исеме менән сыға.
XX быуатта сығыу графигы
1906 № 1 (14-XII) — № 12 (30-XII)
1907 № 1 (1-I) — № 280 (30-XII)
1908 № 1 (1-I) — № 270 (31-XII)
1909 № 1 (1-I) — № 279 (30-XII)
1910 № 1 (1-I) — һуңғы № 238 (2-XI).
Йөкмәткеһе
1907—1909 йылдарҙа сираттағы гәзит материалдары һәм телеграммалар менән даими булмаған ҡушымталар баҫылып сыға.
Өйрәнеү
В. В. Пугачев «Уфимская книжность. Эволюция газетного, журнального, типографского и книжного дела» исемле докторлыҡ диссертацияһында тикшеренеү эшенең төп сығанаҡтары араһында Өфө губернаһының түбәндәге гәзит һәм журналдарын атай: «Оренбургские губернские ведомости», «Уфимские губернские ведомости», «Уфимский край», «Уфимский вестник», «Уфимская жизнь», «Вестник Уфы», «Уфимская земская газета», «Заволжский летописец», «Пчела», «Мозаика», «Лига», «Листок белого цвета», «Вестник Оренбургского учебного округа», «Уфимские епархиальные ведомости», «Известия Центросоюза», «Белебеевский сельскохозяйственный листок», «Справочный листок Белебеевского уездного земства», «Сеятель», «Уфимский листок объявлений и извещений», «Уфимский справочный листок»
Әҙәбиәт
Вестник Уфы: [Библиография периодических изданий России. № 1174] // Беляева Л. Н., Зиновьева М. К., Никифоров М. М. Библиография периодических изданий России, 1901—1916. — Л.: [ГПБ], 1958. Т. I: А—З. — С. 244.
Пугачев Валерий Вениаминович. Уфимская книжность. Эволюция газетного, журнального, типографского и книжного дела : Дис. … д-ра филол. наук : 10.01.10 Воронеж, 2004 278 с. РГБ ОД, 71:05-10/205
Һылтанмалар
Уфимская земская газета
Каруанһарай мәсете
Каруанһарай мәсете (Ырымбурҙың 2-се йәмиғ мәсете) — Ырымбур ҡалаһының Каруанһарай тарихи-архитекутра комплексындағы мәсет.
Тарих
1836 йылдың 20 апрелендә Ырымбур генерал-губернаторы В. А. Перовский Башҡорт-мишәр ғәскәре идаралығы өсөн ҡалала таш биналары комплексын — Каруанһарайҙы һәм уның янында мәсет төҙөү инициативаһын күтәреп сыға. Генерал-губернатор был ҡарарын башҡорттарҙың 1812 йылғы Ватан һуғышында әүҙем ҡатнашҡандары өсөн рәхмәт әйтеү ниәтендә ҡабул итә.
Р. З. Йәнғужин фекеренсә, В. А. Перовский ҡушыуы буйынса, комплексты төҙөр өсөн 1836 йылдың яҙынан 1838 йылдың көҙөнә ҡәҙәр Үрге Себенле ауылы муллаһы А. Дәүләтшин барлыҡ башҡорт һәм мишәр кантондары буйлап йөрөп иғәнә йыя. Башҡорттарҙан ассигнациялар менән барлығы 804 мең һум йыя. В. В. Дорофеев буйынса, 1838—1839 йылдарҙа Бүкәй Урҙаһы ханы Йыһангир Каруанһарайҙы төҙөү өсөн 9512,9 һум аҡса йыйған. Каруанһарай комплексын төҙөү менән башлыса башҡорттар шөғөлләнгән, мәҫәлән 1838 йылдың майынан октябренә тиклем был төҙөлөштә 4861 һыбайлы һәм 2307 йәйәүле башҡорт эшләгән. 1844 йылда мәсет төҙөлөп бөтә. 1846 йылдың 30 авгусында Каруанһарай комплексы тантаналы рәүештә асыла.
Мәсет янында мәктәп эшләй, 1878 йылда ул мәҙрәсә итеп үҙгәртелә.
1930 йылда мәсет совет власы вәкилдәре менән ябыла. 1932 йылда мәсет бинаһы клубҡа бирелә, ә 1954 йылда — планетарий итеп үҙгәртелә. 1991 йылда мосолмандарға ҡайтарыла.
Тасуирлама
Мәсеттең бинаһы Каруанһарай комплексы композицияһының үҙәге булып уның эске ихатаһының уртаһында урынлашҡан. Мәсеттең бейеклеге — 18,9 м, ә киңлеге — 12,6 м. Бинаһы 8 мөйөшлө, көмбәҙ менән ҡапланған. Көмбәҙ уртаһында 6 ҡырлы гәлсәр призмалы алтын ялатылған шәмдәл эленгән. Мәсет бинаһы һигеҙ ҡырлы ҙур тирмәне хәтерләтә, риүәйәт буйынса был башҡорт йәйләүҙәрен сағылдырыу өсөн эшләнгән. Бинаға инеү урыны төньяҡта урынлашҡан. Тәҙрәһеҙ аҡ стеналар аҡ мәрмәр менән көпләнгән, орнаменттар башҡорт халыҡ ижадында нигеҙләнеп эшләнгән. Намаҙ бүлмәһенең стеналары ла мәрмәрле, пилястралар менән биҙәлеп улар араһына алтын ялатылған ғәрәп хәрефтәре менән Ҡөрьән сүрәләре яҙылған.
Эске ихатаға инеү арауығында манара урынлашҡан. Уның бейеклеге яҡынса 38,8 метр, уның осондағы көмөш ай ҡиблаға ҡаратып ҡуйылған. Манараның олоно кәрниз менән биҙәлеп, 24 ҡырҙан тора. 136 баҫмалы бормалы таш баҫҡыс бар.
Митюг (Оло Парюг ҡушылдығы)
Митюг  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Парюг йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Костиха (Оло Кумена ҡушылдығы)
Костиха  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кумена йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Копотяги
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Севастополь
Севасто́поль йәки Аҡъяр (Севастополь, 1797—1826 йй. — Ахтиар) — Ҡара диңгеҙ яр буйында Ҡырым ярмутрауының көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан ҡала. Туңмай торған сауҙа һәм балыҡ тотоу диңгеҙ порты, сәнәғәт, фәнни-техник, рекреацион һәм тарихи-мәҙәни үҙәк. Герой-ҡала исемен йөрөтә. Севастополдә Рәсәй Федерацияһы Ҡара диңгеҙ флотының төп хәрби-диңеҙ базаһы урынлашҡан.
Севастополдең дәүләткә ҡарағанлығы был территорияны контролдә тотоусы Рәсәй Федерацияһы һәм Украина араһында бәхәсле булып тора. Рәсәйҙең федератив ҡоролошона ярашлы Севастополь Рәсәй Федерацияһы субъекты — федераль әһәмиәтендәге ҡала булып тора. Украинаның административ бүленешенә ярашлы, Севастополь Украинаның төбәге — махсус статуслы ҡала булып тора.
География
Севастополь ҡалаһы Ҡырым ярымутрауының көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә Гераклей ярымутрауында урынлашҡан. Ҡаланың тарихи үҙәге Севастополь бухтаһының көньяҡ яғында урынлашҡан. Федераль әһәмиәтендәге ҡала Севастополь көнсығышта Ҡырым Республикаһы менән сиктәш, башҡа яҡтағы ярҙары Ҡара диңгеҙ һыуҙары менән йыуыла.
Майҙаны — 0 км².
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, субъект халҡы 0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — кеше/км2. Ҡала халҡы — %.
Севастополдә 2001 йылда — 139, 2014 йылда — 162 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
Кривуша (Ағиҙел ҡушылдығы)
Кривуша  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты
Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се башҡорт гимназия-интернаты —Ишембай ҡалаһының муниципаль бюджет дѳйѳм белем биреү учреждениеһы. Ҡаланың иң абруйлы мәғариф учреждениеларының береһе. Беренсе тапҡыр тулы булмаған урта башҡорт мәктәбе 1935 йылда иҫкә алына. 1937 йылдан башлап, 3-сө башҡорт урта мәктәбе, 1961 йылдан — 2-се интернат-мәктәп. 1992—2012 йылдарҙа — Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт республика гимназия-интернаты. Зәки Вәлиди исемендәге гимназияла даими рәүештә «Вәлиди уҡыуҙары» фәнни-ғәмәли конференцияһы уҙа «Мѳғжизәле шашка» ярышында бер нисә тапҡыр еңеүсе була. Башҡорт гимназияһында шашка буйынса олимпия резервының Ишембай мәктәбе филиалы эшләй. Гимназияны тамамлаусылар араһында донъяның иң көслө шашка уйынсылары бар.
Тарихы
Әлеге ваҡытта Әхмәтзәки Вәлиди исемен йөрөткән 2-се Башҡорт гимназия-интернатының тарихы Стәрлетамаҡ ҡалаһынан 30 километр алыҫлыҡта ятҡан Ишембай, Бурансы ауылдары янындағы 702-се,703-сө вышкаларҙан нефть атыла башлауы менән бәйле. Нефть промыслалары янында нефтселәрҙең ҡасабалары барлыҡҡа килә. Нефть промыслаларына иң яҡын мәктәптәр Иҫке Ишембай, Көҫәпҡол, Бурансы ауылдарында була. 1932 йылдың йәйендә, 29 июлдә, әлеге Блохин урамында башланғыс мәктәп асыла. 5-7 класс уҡыусыларын көн дә Стәрлетамаҡ ҡалаһына йөк машинаһында йөрөтәләр.
1935 йылдың 25 февралендә Стәрлетамаҡ районы мәғариф бүлеге мөдире Урманов яҙған 160-се бойороҡҡа ярашлы рус мәктәбендә 1-сенән 7-се класҡа тиклем берәр комплект башҡорт һәм татар кластары булдырыла. 1934-35 уҡыу йылы аҙағына мәктәптә 14 башҡорт һәми татар класы була. Башҡорт мәктәбен асыу тураһындағы документ һаҡланмаған. Стәрлетамаҡ район мәғариф бүлегенең 1936 йылғы документтарында башҡорт мәктәбе иҫкә алына. «Башкирская вышка» гәзитендә (1936 йыл 24 апрель, № 55) журналист Старостин : «Тулы булмаған урта башҡорт мәктәбенең уҡыусылары хәрби уҡыуҙы һәм ялды һәйбәт итеп ойошторған»,- тип яҙған. Тимәк, 1935 йылдың 1 сентябрендә башҡорт мәктәбе асылған. Башҡорт мәктәбе Геология урамында әлеге НГДУ «Ишембайнефть» булған урында, рус мәктәбенә ҡаршы бинала булған. Рус мәктәбендә уҡыған Бикбулатов Дуглас Насир улы иҫләүенсә, уның әсәһе, Бикбулатова Зәкиә Зариф ҡыҙы (Смаҡайҙа ла уҡытҡан) юл аша ғына башҡорт мәктәбендә эшләгән. 1937 йылдың башына уҡыусылар һаны бик ныҡ артҡан, ҡасаба етәкселәре яңы мәктәп төҙөүҙе ҡайғырта башлай. Иҫке Ишембай (Левый берег)балалары айырым мәктәптә уҡыған. Ишембай район мәғариф бүлегенең 1937 йылдың 14 июлендәге 1-се һанлы приказына ярашлы ҡасабала яңы мәктәптәр асыла (1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 13, Аллағыуат мәктәбе).
1937 йылдың 17 майында Стәрлетамаҡ төҙөлөш контораһы эшселәре мәктәп бинаһын төҙөй башлай. Был Ишембай ҡасабаһындағы иң тәүге үҙ ҡаҙанлығы аша үҙәк йылытыу системаһы булған, һыу үткәрелгән, вентиляциялы, электр лампалары менән яҡтылыған беренсе кирбес бина була.
Эшселәр икешәр смена эшләп, мәктәпте 1937 йылдың 3 ноябренә өлгөртәләр. Әҙер кластарҙа уҡыу 4 сентябрҙә үк башлана. Мәктәп 3-сө һанлы урта мәктәп булып йөрөй. Уның директоры итеп Арыҫланов Ибраһим Ғариф улы тәғәйенләнә. 1937 йылдың декабрендә уны был вазифала Мусин Вахит Мөхәмәт улы алмаштыра һәм 1940 йылға хәтле эшләй. 1940 йылдың 19 октябрендә (104-се бойороҡ) Буранғолов Фәхрей Таһир улы мәктәп директоры итеп тәғәйенләнә. 1940 йылдың башында Ишембайҙа инде 17 мәктәп була, башҡорт мәктәбе латин алфавитынан кириллицаға күсә.
Тәүге уҡытыусылары
Арыҫланов Ибраһим Ғариф улы — математика уҡытыусыһы; һуғыш ветераны
Мөслимов — математика; 1941 йылда һуғышҡа китә
Ғиләжев К. Л. — тарих;1941 йылда һуғышҡа китә
Хисмәтуллин Ғабдрахман Ғәбит улы — тарих. Һуғыш ветераны
Хисмәтуллина Р. Г. - башланғыс кластар уҡытыусыһы.
Башкирёва Полина Трофимовна — рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.
Сәфәров - физика уҡытыусыһы,һуғыш ветераны;
Древицкий йорто
Древицкий йорто — Таганрогтың боронғо бинаһы 1840 йылдарҙағы архитектура һәйкәле (Фрунзе урамы, 23). Рәсәй Федерацияһының мәҙәни мираҫ объекты исемлегенә инә.
Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты
Тәүге уҡытыусылары
Ғәлимов А. Н.- математика,
Древицкий йорто
Архитектура үҙенсәлектәре
Ике ҡатлы бина неоклассицизм стилендә төҙөлә. Фасады буйынса ике ҡатында ла алтышар тәҙрә бар. Ике ҡаттың тәҙрәләре араһында арыҫлан баштары төшөрөлгән барельефтар бар. Бүлмәләрҙы камин эшләнгән.
Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты
Тәүге уҡытыусылары
Ураҙбаева Сәрүәр Талип ҡыҙы - биология уҡытыусыһы;
Древицкий йорто
Тарихы
Йорт 1840 йылда төҙөлә. 1873 йылда бинаға коллеж теркәүсеһе Ф. Серебряков хужа була, 1880 йылда — коллеж асессоры Яковенко, 1890 йылда — Төркиә сауҙәгәре Н. Һамар-Оглы, 1898 йыл — Н. Т. УМумулов (бинала тәмәке фабрикаһын аса), 1906 — 1912 йылдарҙа — Рәсәй пароходсылыҡ йәмғиәтенең таганрог филиалы идарасыһы И. Я. Древицкий. 1912 — 1925 йылда йорт уның вариҫтарының милкендә була.
Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты
Тәүге уҡытыусылары
Хәлитов Хәмит Исмәғил улы - физика, математика.
Древицкий йорто
Тарихы
1925 йылда йорт дәүләткә күсә һәм коммуналь фатирҙарға бүленә. Тейешле тәрбиә булмағанлыҡтан ул туҙа һәм 1980 йылдар һуңында йортта йәшәүселәр икенсе урынға күсерелә, йорт үҙе авария торошонда ҡала. 1991 йылда йорт Таганрог балығ эшәкртеү заводына (директоры — Н. И. Демьяненко) тапшырыла. Урындағы халҡы йорттоң ҡалдыҡтарын «граф емереклектәре» тип атай. 2002 йылдың мартында Древицкий йорто урынында бинаның тарихи фасадын һаҡлап ҡалып, яңы торлаҡ йорт төҙөң тураһында «Эксперт-Юг» яуаплылығы сикләнгән ширҡәт белдерә.
Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты
Тәүге уҡытыусылары
Ҡарамышева Мәрғизә Салауат ҡыҙы- немец теле;
Древицкий йорто
Тарихы
Тулыһынса Древицкий йорто 2002 йылда юҡҡа сығарыла.
Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты
Тәүге уҡытыусылары
Туктамышев Мөхәммәт Фәхретдин улы — башҡорт теле һәм әҙәбиәте.Һуғыш ветераны
Ҡарамышев Лотфулла Абдулла улы -башҡорт теле һәм әҙәбиәте;һуғыш инвалиды
Арыҫланова Шафиға Имаметдин ҡыҙы- математика;
Древицкий йорто
Тарихы
Был урында «Веста-Д» яуаплылығы сикләнгән ширҡәт (директоры В. П. Дащенко) 2005 — 2007 йылдарҙа дүрт ҡатлы торлаҡ йорт төҙөй. Өлкә мәҙәниәт министрлығы тарафынан мәҙәни мираҫ объектын реконструкциялау (төҙөлөш) буйынса эштәр алып барыуға рөхсәт бирелмәгәнлектән, төҙөүсе админимстратив хоҡуҡ боҙоусы булараҡ, 2007 йылдың ноябрендә уға штраф рәүешендә яза бирелә.
Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты
Тәүге уҡытыусылары
Сәйфетдинов Ғариф Хәлиулла улы- физкультура, военрук.Һуғыш ветераны
Бөйөк Ватан һуғышы осоро
1941 йылдың 20 июнендә сығарылыш кисәһе була,ә 22 июндә һуғыш башлана. 11 уҡытыусы, юғары класс егеттәре һуғышҡа китә. Уҡытыусылар Ғиләжев, Сәфәров, Росляков, Кожуров, Платонов, Улумбеков, завуч Мөхәмәтйәнов, элекке мәктәп директоры Мусин Вәхит Мөхәмәт улы һуғышта вафат була. Һуғыш ваҡытында бик күп балалар, кейем, аҙыҡ, транспорт булмау сәбәпле уҡыуҙы ташлай. Фронтҡа киткәнсе, 1942 февраленән мартҡа хәтле Хисмәтуллин Ғабдрахман Ғәбит улы, март- июнь айҙарында Туҡтамышев Мөхәммәт Фәхретдин улы директор булып эшләй.Нагаева Мәфтуха Ғиниәт ҡыҙы директор вазифаһын ҙур тырышлыҡ һалып,1949 йылға тиклем башҡара. 1942 йылда 10 кластан һуғышҡа киткән егетттәрҙең береһе лә кире әйләнеп ҡайтмай.
Мәктәптә дәрестәр Геология урамындағы ике ҡатлы ағас бинала бара,ә Совет урамындағы кирбес бинала 2606- сы һанлы эвакогоспиталь була. 1944 −1946 йылдарҙа был бинала әсиргә төшкән немец һалдаттары өсөн 5920-сы айырым госпиталь була.Әсирҙәр араһында итальяндар, чехтар, венгрҙар, поляктар, румындар, Австрия немецтары ла була.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан уҡытыусылар һәм уҡыусылар
Һуғышта вафат булған уҡытыусылар:
Һуғыштан Еңеү менән ҡайтҡан уҡытыусылар:
Һуғышта вафат булған уҡыусылар:
Һуғыштан һуң
1949 йылдан мәктәп директоры булып, Мәҡсүтов Ләбиб Абдулла, завуч булып Үтәғолов Мансур Хәбиб улы эшләй.
1952 йылда биология уҡытыусыһы Хаҡбирҙин Хөсәйен Ғаббас улы етәкселегендә уҡыусылар 1954 йылда Мәскәүҙә Бөтә Союз халыҡ хужалығы күргәҙмәһендә ҡатнашалар.
1955 йылда Мөхөтдинов Рәшит Ғирфан улы директор, Кәримова Сәлисә Сафа ҡыҙы (Мостай Кәримдең бер туған һеңлеһе) уҡыу- уҡытыу бүлеге мөдире (завуч) итеп тәғәйенләнә.1957-58 уҡыу йылында мәктәп төп фәндәрҙе башҡорт телендә уҡытыуға күсә.
Крапивка (Лобище ҡушылдығы)
Крапивка  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лобище йылғаһының һул ярына тамағынан 1,7 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты
Һуғыштан һуң
1958 йылда директор булып Хисмәтуллин Ғабдрахман Ғәбит улы эшләй башлай, 1959 йылда мәктәптә спортзал төҙөлә.1961 йылдың июлендә БАССР Министрҙар советы ҡарары менән мәктәп интернат-мәктәпкә әйләнә, 400 урынлыҡ дөйөм ятаҡ, 1964 йылда мәктәпкә төкәтеп, өс этажлы яңы бина төҙөлә. 1960- 1961 уҡыу йылынан 1964 йылға тиклем 11 класс уҡытыу системаһы, ә 1964 йылдан яңынан 10 класс системаһы индерелә. Мәктәп уҡытыу- тәрбиә эштәре буйынса иң алдынғылар рәтендә була. Хәрби патриотик тәрбиә эшен мәктәптең башланғыс хәрби әҙерлек дәрестәрен уҡытыусылар Шәрәфетдинов Нариман Абдулла улы (1970 башы- 1976)(рухы алдында уҡыусылары баш эйә), Богданов Рауил Хәбиб улы юғары кимәлдә алып бара.
Крапивка (Лобище ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты
Һуғыштан һуң
1969- 1980 йылдарҙа директор вазифаһында сығышы менән Баймаҡ районынан булған Ҡәйепов Ғәниулла Шәрифулла улы (1929-2017) эшләй. Был йылдарҙа мәктәптә республиканың төрлө райондарынан йыйылған балалар менән бер рәттән ҡала һәм яҡын тирәләге ауыл балалары уҡый.
Крапивка (Лобище ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты
Һуғыштан һуң
1994 йылда директор Әхмәҙиева Гөлназ Ғафир ҡыҙы тәҡдиме менән шашка түңәрәге эшләй башлай.2-се һанлы интернат-мәктәп шашка уйынсылары даны бөтә донъяға билдәле (Тамара Танһыҡҡужина, Олеся Абдуллина, Айнур Шәйбәков, Алия Әминева,Руфина Әйүпова һәм башҡалар).
1998 йылда 2-се БРГИ Бөтә Рәсәй « Матур мәктәп — 21 быуат мәктәбе» конкурсында икенсе урын яулай.
2004—2005 йылдарҙа мәктәпкә һәм ятаҡҡа тулы реконструкция яһала, Бульвар урамы яғында яңы бина төҙөлә. Гимназияла 300 урынлыҡ ике ятаҡ, 30 уҡыу кабинеты, тамаша залы, ике спортзал, ашхана бар.
2012 йылда ҡаланың 8 мәктәбен ҡушыу сәбәпле, мәктәптән республика гимназияһы статусы алына. 1-5 класс уҡыусылары Стаханов урамындағы 99-сы һанлы бинала уҡый башлай (элеккеге 10 -сы урта мәктәп).
Мәктәпте 4 меңдән ашыу уҡыусы тамамлаған. Гимназия-интернат 2006 йылда Рәсәй Федерацияһы Президенты гранты менән бүләкләнгән. Уҡытыусылар араһында Рәсәй Федерацияһы Президенты гранты менән бүләкләнеүселәр бар (Аҙнабаева Г. Ш.- башҡорт теле; Әйүпов Р. Р.- башҡорт теле, Мәҡсүтова Ф. С. — башҡорт теле, Ғүмәрова З. М.- география, Йосопова С. Г.- рус теле һәм әҙәбиәте һ.б.)
Мәктәптә музей булдырылған. Бында Әхмәтзәки Вәлиди эшмәкәрлеген, мәктәп тарихын яҡтыртҡан материалдарҙы күрергә була.
Кучеровка (Черняница ҡушылдығы)
Кучеровка  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черняница йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кузюг (Молома ҡушылдығы)
Кузюг  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының һул ярына тамағынан 274 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 132 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Ингушетия
Ингуш Республикаһы (Гlалгlай Мохк, Гlалгlайче) — республика, Рәсәй Федерацияһы субъекты, Төньяҡ Кавказ федераль округы составына инә.
Баш ҡалаһы — Магас.
География
Ингуш Республикаһы көнсығышта — Чечен Республикаһы, көньяҡта — Грузия, көнбайышта — Төньяҡ Осетия — Алания менән сиктәш. Федераль әһәмиәтендәге ҡалаларҙы иҫәпкә алмаған осраҡта, республика майҙаны буйынса Рәсәй Федерацияһы субъекттары араһында иң бәләкәйе тип иҫәпләнә.
Тарих
1992 йылда ойошторола.
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, республика халҡы 0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — 0 кеше/км2. Ҡала халҡы — 0 %.
Республикала башлыса ингуштар (94,1 %), чечендар (4,6 %) һәм урыҫтар (0,8 %) йәшәй. 2002 йылда — 51, 2010 йылда — 22 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
СКА СКВО (стадион)
ТКХО АСК— Дондағы Ростов ҡалаһы стадионы. 1971 йылда төҙөлгән, 27300 тамашасыны һыйҙыра. Стадионда шулай уҡ ТКСК-ның өйҙәге матчтары ла үткәрелә.