cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вуди Аллен
Шәхси тормошо
Фэрроуҙың элекке ире, танылған музыкант һәм элек Лос-Анджелес филармонияһы оркестрының баш дирижеры булып эшләгән Андре Превендың ҡыҙы 22 йәшлек Сун-и Превен менән Аллендың бәйләнеше Фэрроу менән айырылышыу сәбәбе була. 1997 йылда Сун-Превен һәм Вуди Аллен өйләнешә. Артабан улар ике ҡыҙ баланы тәрбиәгә ала һәм уларға джаз музыканттары Сидней Беше менән Мэнзи Джонсондың исемдәрен бирә.
Вуди Аллен атеист була, быны күп һанлы интервьюлары, шулай уҡ 2013 йылда сыҡҡан «Ҡафыр» документаль картинаһы ла раҫлай.
Әҙәбиәт
Нью-Йорк университеты һәм Колледждағы уңышһыҙлыҡтарынан һуң Аллен һәләте буйынса эш һайлай, юморист Герберт Шрайнерға сценарийҙар ижад итеү менән шөғөллөнә. 1954 йылдан «Эд Салливан шоуы», «Киске шоу», «Сизар сәғәте» һәм башҡа бик күп популяр ТВ-программалары өсөн сценарийҙар яҙа.
1961 йылда яңы эш даирәһе барлыҡҡа килә: ул, Гринвич Вилледж районында «Дуплекс» клубындағы дебюты менән, «юмористик импровизациялар» (ингл.   Stand-up comedy ) жанрында сығыш яһай. Ошо ваҡытта Аллен «Йәшерен Камера» популяр телевизион шоуы өсөн яҙа башлай һәм программаның бер нисә эпизодында үҙе лә күренеп ҡала.
Бродвейҙа
1966 йылда «Был һыуҙы эсмәгеҙ» пьесаһының 1966 йылдың 17 ноябрендә ҡуйылған премьераһы уны Бродвейҙағы иң уңышлы драматургтарҙың береһе иҫәбенә индерә. Был пьеса 598 тапҡыр ҡуйыла. Постановкала Лу Якоби, Кэй Медфорд, Анита Джиллетт һәм артабан күп тапҡырҙар Аллен фильмдарында уйнаған Энтони Робертс ҡатнаша. Пьесаның режиссёр Говард Моррис ҡуйған киноверсияһында Джеки Глисон ҡатнаша, фильм 1969 йылда прокатҡа сығарыла. 1994 йылда Аллен үҙе телевидениела Майкл Джей Фокс һәм Майим Бьялик ҡатнашлығында пьесаның өсөнсө версияһын ҡуя.
1970-се йылдарҙа Аллен бер актлы бер нисә пьеса яҙа (иң күренеклеләре — «Ҡауырһындарһыҙ» йыйынтығына ингән «Алла» һәм «Үлем»).
1981 йылда Бродвейҙа Аллендың «Йөҙөп барған маяҡ яҡтыһы» пьесаһы буйынса спектакль ҡуйыла, ул тәнҡитселәр тарафынан бик йылы ҡабул ителһә лә тамашасылар һөйөүен яулай алмай. Ике тапҡыр «Тони» номинацияһына лайыҡ булһа ла һәм «Иң яҡшы ирҙәр роле» категорияһында еңеү яулаһа ла, барлығы 62 тапҡыр ғына сәхнәләштерелә.
Оҙайлы тәнәфестән һуң 1995 йылда Аллен бер актлы «Вест Парк Централы» пьесаһы менән театрға ҡабат ҡайта.
Музыка
Вуди Аллен — классик һәм джаз музыкаһын ярата, быны фильмдарына яҙылған музыкаһы ла раҫлай. Псевдонимы ла музыкаға бәйле: америка джаз кларнетисы һәм саксофонсыһы Вуди Херман хөрмәтенә алына.
Кинолағы эше
Тәнҡитселәр билдәләүенсә, Аллендың ижадын «автор киноһы» өлгөһө тип ҡарарға кәрәк. Ҡағиҙә булараҡ, ул үҙе сценарийҙар яҙа, үҙе фильмдарының режиссёры һәм төп ролде лә башҡара. Аллен «интеллектуаль комедия» жанрына нигеҙ һалыусы тип һанала, ғәҙәттә уның фильмдарында етдилек янында көлөү һәм ирония урын алған була. Аллен шулай уҡ тәрән психологик драмалар авторы булараҡ та билдәле. Уның әҙәбиәтте, музыканы һәм киноны төплө белеүе ижадында асыҡ сағыла. Һәр фильмында бөйөк замандаштары киноларына һәм бынан бик күп алдағы картиналарға, классик һәм хәҙерге заман әҙәбиәте әҫәрҙәренә йәшерен һәм асыҡтан-асыҡ һылтанмалар ярылып ята.
Аллендың һуңғы фильмдарын тамашасы, уңышҡа өлгәшеү-өлгәшмәүенә ҡарамайынса, донъя классикаһы булараҡ ҡабул итә.
Дебют
«Яңылыҡтар бармы, бесәйем?» (1965) фильмы — Аллендың кинолағы беренсе эше. Алленды был картинаға продюсер Чарльз Фельдман йәлеп итә, уның алдына булған сценарийҙы яҡшыртыу өҫтөндә эшләү һәм фильмдың Уоррен Биттиға тәғәйенләнгән төп ир-егет ролен ҡайтанан яҙыу бурысы ҡуйыла. Бынан тыш Алленға бәләкәй генә роль дә бирелә. Әммә сценарий өҫтөндә эшләгәндә Аллен үҙенең ролен байтаҡҡа ҙурайта, ә Битти ролен бәләкәсәйтә.
Икенсе пландағы ролде башҡарырға тура киләсәген аңлағас, Битти менән студия араһында бәхәс тыуа. Әммә низағ Аллен файҙаһына хәл ителә. Студия, Аллен яҙған сценарий тәүге версияға ҡарағанда күпкә отошлораҡ, тигән һығымтаға килә.
Шунан һуң Уоррен Битти проекттан сыға, ә уның урынына ролгә Питер Тула О' саҡырыла: элек әллә ни билдәле булмаған Вуди Аллен үҙен фильмдан хатта «йондоҙҙо» ҡыуып сығарырға һәләтле фигура булараҡ таныта.
Сәба батшабикәһе
Библия тексында
Сәба батшабикәһе тураһындағы текстың ҡасан яҙылғаны билдәле түгел. Филолог-библеистарҙың күпселеге фараз итеүенсә, Сәба батшабикәһе тураһындағы тарих иртә вариантта Ҡабатлап әйтелгән ҡанундарҙы уның билдәһеҙ авторы, традиция буйынса уны Девтерономист (Deuteronomist, Dtr1) тип атайҙар (б.э.т. 640—609 йй.), яҙып, девтерономик тарихты хасил итеүсе китаптар араһына ҡуйғанына тиклем үк барлыҡҡа килгән. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекеренсә, Өсөнсө Батшалар китабына (Dtr2) хикәйә икенсе девтерономик редакцияһында ингән. Хикәйәнең маҡсаты абруйлы, ҡеүәтле Сөләймән батшаны данлау. Шуныһы: был маҡтау девтерономик тарихтың Сөләймәнгә тәнҡитле мөнәсәбәте менән ярашып бөтмәй. Һуңынаныраҡ был тарих Икенсе Йылъяҙмалар (II Паралипоменон) китабына ла индерелә, ә ул Бабил әсирлеге осоронан һуң яҙылған.
Таж Махал
Таж Махал — XVII быуатта Бөйөк Моголдар империяһы падишаһы Шаһ Йыһан үҙенең ун дүртенсе бала тапҡанда үлгән ҡатыны Мумтаз-Махал иҫтәлегенә төҙөткән мавзолей-мәсет. Таж Махал һинд, фарси һәм ғәрәп стилдәрен ҡулланған Бөйөк Моголдар империяһы стилендә төҙөлгән иң яҡшы архитектура өлгөһө тип иҫәпләнә. 1983 йылда Таж Махал ЮНЕКСКО-ның Бөтә донъя мираҫы тип иғлан ителә: «Һиндостанда мосолман сәнғәтенең ынйыһы һәм барыһы ла танығын бөтә донъя мираҫы».
Аҡ мәрмәрҙән эшләнгән кәшәнә көмбәҙе иң билдәле тип компоненты булып тороуға ҡарамаҫтан, Таж Махал структураһы интеграцияланған комплекс. ин 1632 йылда бина төҙөү башлана һәм яҡынса 1653 йылда тамамлана. Төҙөлөштә 20 меңдән ашыу оҫта һәм һөнәрсе эшләй. Төҙөлөш эштәрен император контролендәге архитекторҙар советы башҡара. Архитекторҙар советында Дешенов-Ана, Макрамат Хан һәм Устад Ахмад Лахори була. Баш архитектор булып Лахори иҫәпләнә. Башҡа фараз буйынса төрөк архитекторы Иса Мәхәмәт Әфәнде баш архитектор булған.
Мавзолей эсендә шаһ һәм уның ҡатынының төрбәһе ҡуйылған. Ысынында иһә, уларҙың ерләнгән урыны төрбә аҫтында ергә күмелгән. Төҙөлөш йылдары яҡынса 1630—1652 йылдар. Тах Махал 74 метрлыҡ платформа өҫтәндә ҡуйылған биш мөйөшлө көмбәҙҙән тора. Мөйөштәренә дүрт манара ҡуйылған. Манаралар емерелгән осраҡта төрбәне емермәһен өсөн ситкә ауышырыҡ итеп ҡуйылған. Мавзолей алдында фонтанлы һәм бассейнлы баҡса урынлашҡан.
Сәба батшабикәһе
Фараздар һәм археологик шәһәҙәтнамәләр
Тикшеренеүселәр билдәләүенсә, Сәба батшабикәһенең Йәрүсәлимгә сәфәре Исраил батшаһының Ҡыҙыл диңгеҙ буйында нығынырға һәм ошоноң менән Сәбаның һәм башҡа Көньяҡ Ғәрәбә батшалыҡтарының Сүриә һәм Местопотамия менән каруан сауҙаһы юлдарына хужа булыуына кәртә ҡуйырға тырышыуы менән бәйлелер. . Ассири сығанаҡтары раҫлауынса, Көньяҡ Ғәрәбә халыҡ-ара сауҙаны б.э.т. 890 йылда уҡ алып барған, шулай булғас, ниндәйҙер ғәрәп батшалығының Йәрүсәлимгә сауҙа мәсьәләләре буйынса сәфәр ҡылыуы бик тә ихтимал тойола.
Йөҙ
Йөҙ — һан 100.
Таж Махал
Һиндостандың Утар Прадеш штатының Агра ҡалаһында урынлашҡан. Донъяла иң матур биналарҙың береһе, Һиндостанға килеүсе туристар өсөн иҫтәлекле урын булып иҫәпләнә.
Сәба батшабикәһе
Фараздар һәм археологик шәһәҙәтнамәләр
Тик хронология менән бәйле проблема бар: Сөләймән яҡынса б.э.т. 965—926 йй. йәшәгән, ә сәбиҙәр монархияһының тәүге эҙҙәре унан һуң яҡынса 150 йылдан ғына күренә .XIX быуатта тикшеренеүселәр И. Галеви һәм Глазер Ғәрәбә сүлендә бик ҙур Мәғрәб ҡалаһының харабаларын таба. Унда табылған яҙыуҙар араһында ғалимдар дүрт Көньяҡ Ғәрәбә дәүләтенең исемен уҡый: Минийә, Һадрамаут, Ҡатабан һәм Сәба. Асыҡланыуынса, Мәғрәб ҡалаһы (хәҙерге Йәмән) Сәба батшаларының резиденцияһы булған, был батшабикәнең Ғәрәбә ярымутрауының көньяғынан булыуын раҫлай. Көньяҡ Ғәрәбәлә табылған яҙмалар хакимәләр исемен телгә алмай, ләкин б.э.т. VIII—VII бб. документтары аша Ғәрәбәнең төньяҡ өлкәләре хакимәләре билдәле. 1950-се йылдарҙа Вендел Филипс (Wendell Philips) Мәғрәбтә Бәлкис алиһәһе ҡорамын ҡаҙый. 2005 йылда американ археологтары Санала Библиялағы Сәба батшабикәһенең Мәғрәбтәге һарайы эргәһендә (Сананан төньяҡтараҡ) ҡорам емереклектәрен таба. АҠШ тикшеренеүсеһе Мадлен Филлипс 3 мең йыл элекке колонналар, һүрәттәр һәм төрлө әйберҙәр таба .Сәба батшабикәһенең улы тураһында легенданың Эфиопияла килеп сығыуын тикшеренеүселәр ошоноң менән бәйләй: күрәһең, б.э.т. VI быуатта сәбиҙәр, Баб-әл-Мандәб боғаҙы аша сығып, Ҡыҙыл диңгеҙ буйына ултырғандарҙыр һәм Эфиопияның бер өлөшөн биләгәндәрҙер, улар үҙҙәренең хакимәһе тураһындағы хәтирәне лә, моғайын, ошонда еректергәндәрҙер. Эфиопия провинцияларының береһе Шева (Шава, хәҙ. Шоа) тип атала.
7 ноябрь
7 ноябрь — григориан стиле буйынса йылдың 311-се көнө (кәбисә йылында 312-се). Йыл аҙағына тиклем 54 көн ҡала.
Йөҙ
Төркөм:Һандар
7 ноябрь
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Сәба батшабикәһе
Фараздар һәм археологик шәһәҙәтнамәләр
Тағы бер ярайһы уҡ киң таралған фараз буйынса, Сәба батшабикәһенең (бәлки, уның прототибының) тыуған ере Көньяҡ түгел, ә Төньяҡ Ғәрәбә булған. Башҡа төньяҡ ғәрәп ҡәбиләләре араһында сәбиҙәр Тиглатпаласар III стелаһында телгә алына. Был төньяҡ сәбиҙәре ниндәйҙер билдәләр буйынса Әйүп китабындағы (Иов. 1:15) сәбиҙәргә, Зөлкифел пәйғәмбәр китабындағы (Иез. 27:22) Сәбаға, шулай уҡ Ибраһимдың ейәне Шеваға (Быт. 25:3, Быт. 10:7, Быт. 10:28) (Шева менән бергә телгә алынған уның туғаны Дедандың исеме Мәҙинәнән төньяҡтараҡ ятҡан Әл-Ула сәхрәһе менән бәйле) тиңләштерелгәндер. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекеренсә, Исриал батшалығы тәүҙә — төньяҡ сәбиҙәр менән, һуңынан, бәлки, улар ярҙамындалыр, көньяҡтағы Сәба менән бәйләнешкә инә. Тарихсы Дж. А. Монтгомери фаразлауынса, б.э.т. X быуатта сәбиҙәр Төньяҡ Ғәрәбәлә йәшәгән, шуға ҡарамаҫтан, көньяҡтан килгән сауҙа юлдарына контроллек иткән .Ғәрәбстанды тикшереүселәрҙең иң билдәлеләренең береһе Г.Сент Джон Филби (H.St.John Philby) фаразлауынса ла, Сәба батшабикәһе Төньяҡ Ғәрәбәнән сыҡҡан, ә Көньяҡтан түгел. Ә уның тураһындағы легендалар ҡайһылыр мәлдә Пальмираның (хәҙерге Тадмур, Сүриә) яугира батшабикәһе Зенобия (ул б.э. III быуатында йәшәгән һәм иудаизмға күскән) тураһындағы тарихтар менән буталып киткән. Мәҫәлән, Мөхәммәт биографтарының береһе һөйләүенсә, нәҡ Пальмирала VIII быуатта хәлиф Вәлид I идара иткән саҡта  «Бында тәҡүәле Билкис, Сөләймәндең ҡатыны, ерләнгән…» тигән яҙыулы саркофаг табыла. Ибри каббалистик традицияһы ла Тадмурҙы иблис батшабикә ерләнгән ҡала тип һанай, ә ҡала үҙе шомло иблистәр төбәге тип иҫәпләнә. Бынан тыш, Сәба батшабикәһе менән икенсе бер шәреҡ хакимәһе — данлыҡлы Семирамида менән йәнәшәлектәр үткәрелә, был ханым да һуғыштар алып барған, ерҙәрҙе һуғарыу менән шөғөлләнгән, шул уҡ осорҙарҙа — б.э.т. IX быуат аҙағында йәшәгән. Бындай эҙҙәр фольклорҙа ла шәйләнә. Мәҫәлән, беҙҙең дәүер яҙыусыһы Мелитон Семирамиданың атаһы Һадһад исемеле булыуы тураһындағы сүриә легендаһын һөйләй. Өҫтәүенә, йәһүд легендаһы батшабикәне — Навуходоносорҙың әсәһенә, ә Семирамиданы уның ҡатынына әйләндерә.
Төньяҡ
Төньяҡ — Көнсығыштан һул яҡтағы донъя тарафы.
Сәба батшабикәһе
Фараздар һәм археологик шәһәҙәтнамәләр
Васко да Гама юлдаштарының береһе фекеренсә, Сәба батшабикәһе Софаланан — Көньяҡ ярымшарҙың борондан документтар буйынса билдәле гаваненән, уның фараз итеүенсә, Офир тип аталған яр буйынан, сыҡҡан. Ошо юҫыҡта Софаланы «Юғалған йәннәт»тә Джон Мильтон да телгә ала. Әйткәндәй, һуңынан ошо төбәктә португалдар Сәба батшабикәһенең алтындарын эҙләү буйынса экспедициялар ойоштора.
Башҡа фараздар
Иосиф Флавий «Йәһүд боронғолоҡтары» тигән хеҙмәтендә «ул саҡтарҙа Мысырҙа һәм Эфиопияла хакимлыҡ иткән һәм аҡыл эйәһе булыуы менән, ғөмүмән, иҫ киткес сифаттары менән айырылып торған» батшабикәнең Сөләймәнгә килеүе тураһындағы хикәйәне һөйләй. Йәрүсәлимгә килгәс, ул, башҡа легендаларҙағы кеүек, Сөләймәнде табышмаҡтар менән һынай, уның аҡылына һәм байлығына таң ҡала. Был хикәйә шуның менән ҡыҙыҡ: историограф батшабикәнең тыуған ере тип бөтөнләй башҡа илдәрҙе атай.Тикшеренеүсе Иммануил Великовский, академик булмаған «ревизионистик йылъяҙманы» төҙөүсе, фекеренсә, Сәба батшабикәһе — ул Хатшепсут батшабикә (Боронғо Мысырҙың традицион йылъяҙмағына ярашлы, б. э. т. XV быуат), фирғәүендәрҙең 18-се династияһы хакимдары араһында иң тәүгеләрҙең һәм иң ҡеүәтлеләрҙең береһе (Яңы батшалыҡ), уның атаһы Тутмос I Ҡуш (Эфиопия) илен Мысырға ҡушҡан.
Британ яҙыусыһы Ральф Эллис (Ralph Ellis) (уның теорияһын ғалимдар шик аҫтына ала) Сәба батшабикәһе фирғәүен Псусеннес II-нең ҡатыны булған, был хаким Мысырға Сөләймән осоронда идара иткән, ә исеме мысыр телендә Pa-Seba-Khaen-Nuit  булған, ти.
Шулай уҡ Сәба батшабикәһе менән ҡытай алиһәһе Си Ван Му — көнбайыш ожмах һәм үлемһеҙлек алиһәһе — араһында йәнәшәлектәр үткәрелгәне бар. Был легендалар ҙа шул осорға ҡарай һәм оҡшаш һыҙаттарға эйә.
Типтәрҙәр
Типтәрҙәр (тептяри — XVII быуаттан алып Башҡортостанда билдәле ҡатлам (тәүге осорҙа социаль төркөм). Күпселек тарихсылар (Ә. З. Әсфәндиәров, Б. С. Дәүләтбаев, Н. Ф. Демидова, У. Х. Рәхмәтуллин) типтәрҙәрҙе ҡатлам тип иҫәпләй. Р. Ғ. Кузеев фекеренсә, типтәрҙәр — этник ҡатлам төркөмө. Г. Георги, П. Паллас, П. И. Рычков кеүек билдәле крайҙы өйрәнеүселәр типтәрҙәр тураһында яҙып ҡалдырған.
Сәба батшабикәһе
Һынлы сәнғәттә
Көнбайыш Европаның һынлы сәнғәтендә Сәба батшабикәһе темаһы (Иҫке Ғәһедтең башҡа күп сюжеттары кеүек үк) әллә ни популяр булмай. Урта быуаттарҙа батшабикә ҡара тәнле итеп һүрәтләнә (ғәмәлдә Йәмән халҡы семит төркөмөнә инә), шулай уҡ уның ҡаҙ тәпәйле һүрәттәре телгә алына. Ҡара тәнле Сәба батшабикәһе Ҡара Мадонналар — ҡара тәнле Алла Анаһын һүрәтләгән иконалар һәм статуялар барлыҡҡа килеү сәбәбе булғандыр, тип тә фараз ителә.
Батшабикәнең «Ҡаҙ Тәпәйле королева» итеп һүрәтләнеүе тәү башлап сәнғәт тарихсыһы Жан Мабийон тарафынан 1682 й. тасуирлана. Былар Сен-Бенинь (Дижон) аббатлығында, Неверҙа (Бретань), Сен-Пуркен-сюр-Сулдә (Оверн) һәм Нель-ла-Репосттағы (Шампань) сиркәүҙәрҙә осраған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был статуялар һаҡланмаған, Француз революцияһы осоронда емертелгән.
Типтәрҙәр
Терминдың этимологияһы
«Типтәр» терминының этимологияһы асыҡ түгел. Ҡайһы бер тикшеренеүҙәр уны фарсы телендәге «дәфтәр» — «исемлек», «реестр» (П. И. Рычков, В. Н. Витевский), «регистрлы китап» (У. Х. Рәхмәтуллин), сыуаш телендәге «типтәр» — «киртелгән тамға» һүҙенән (Г. Комиссаров) килтереп сығара. Ә. З. Әсфәндиәров ҡыҫырыҡлау, ҡыуып ебәреү, инҡар итеү мәғәнәһендәге «тип-тибел-типтер» кеүек башҡортса һүҙҙең үҙгәреүе версияһын тәҡдим итә.
Тарихы
Типтәрҙәрҙең килеп сығыуы башҡорт йәмғиәтенең феодалләшеү процесы, уның социаль төркөмдәргә бүленеүе менән бәйләнгән. Типтәрҙәр ҡатламы аҫабалар, бобылдәр һәм яһаҡ түләмәгән ҡәрҙәштәрҙән формалашҡан. Үҙ общинаһынан ҡыҫырыҡлап сығарылған аҫаба башҡорттар тәүге типтәрҙәр булған. Типтәрҙәр төркөмөнә эләгеү башҡорттар өсөн ҡәтғи рәүештә шунда тороп ҡалыуҙы аңлатмаған, ыңғай мәл килеп сыҡҡанда, башҡорт-типтәрҙәр кире үҙ общинаһына ҡушыла алған.
Сәба батшабикәһе
Һынлы сәнғәттә
Яңырыу осоронда батшабикәгә ҡыҙыҡһыныу арта, уның батшаларса ҡиәфәтенә, зиннәтлелеккә иғтибар бирелә. Пьеро делла Франческаның Ареццолағы Сан-Франческо сиркәүендәге фрескалары оло иғтибарға лайыҡ. Пьеро делла Франческа уны аҡ тәнле итеп, европаса кейемдәргә кейендереп төшөрә.
Таж Махал
2007 йылда «Донъяның ете мөғжизәһе» итеп һайланған 2,5 км ситтә урынлашҡан Агра Форты менән берлектә ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән.
Типтәрҙәр
Типтәрҙәр һаны
XIX быуат аҙағында — XX быуат башында халыҡ һанын иҫәпкә алыу ваҡытында күпселек типтәрҙәр этник билдә буйынса үҙен башҡа берәй милләт итеп һанай (башҡорт, татар, мари, мордва һәм башҡалар), ҡайһы бер өлөшө үҙенең элекке атамаһын һаҡлап ҡалдыра.
Таж Махал
Төҙөлөшө
Комплекс төҙөлөшөнә империяның барлыҡ мәйөштәренән, шулай уҡ Урта Азия, Фарсы һәм Яҡын Көнсығыш илдәрернән 22 00-нән артың оҫта саҡылыла.
Таж Махал Агра крпестынан көньяҡтараҡ төҙөлә. Махарадже Джай Сингху (англ. Jai Singh I) ерен Шах-Джахан Агры үҙегендәге ҙур һарайға алыштырып ала. 1.2 герктар ерҙең ҡатламы алыштырыла, йылға ярынан 50 метрға күтәрелә.Буласаҡ мавзолей урынында ҡоҙоҡтар ҡаҙыла, ҡоҙоҡтар буласаҡ ҡорамдың фундаменты өсөн бур ташы менән тултырыла.Мавзолей тирәләй кирбестән төҙөлөш баҫҡыстары төҙөлә. Төҙөлөш баҫҡыстары шул тиклем ҙур була, оҫталар улырҙы емереү генә бер нисә йыл ваҡытты аласаҡ тип хәүфләнә. Риүәйәт буйынса, тәһәләш тамамланғас Шах-Джахан һәр кем үҙенә кәрәгенсә кирбес ала ала тип иғлан итә. Нәтижәлә крәҫтиәндәр бер тән эсендә ярҙамсыл стенаны ҡутарып ташып алалар.
Тадж Махал Могол архитектураһы өлгөһө булып тора – бында Ислам, Һиндостан, Персия (Иран) төҙөлөш сәнғәте өлгөләре ҡатнашҡан.
Жахан Шах үҙе өсөн дә мавзолей төҙөргө йыйына, әммә төҙөлөш башланмаҫ элек вафат була һәм Тадж Махалда ҡатыны менән ерләнә.
Вуди Аллен
Дебют
1967 йылда Аллен тағы ла Фельдман менән «„Рояль“ казиноһы» фильмын төшөргәндә хеҙмәттәшлек итә, Аллен үҙе бер нисә эпизодта уйнай. 1969 йылдан башлап Вуди Аллен фильмдарына Jack Rollins &amp; Charles H. Joffe Productions кинокомпанияһы продюсерлыҡ итә. Иң тәүге фильмдары «Аҡса ал да ҡас» (1969), артабан «Банандар», «Секс тураһында һеҙ белергә теләгән, әммә ҡурҡып һорамаған мәғлүмәт», «Йоҡола», «Мөхәббәт һәм үлем» фильмдары төшөрөлә. «Аҡса ал да ҡас» һәм «Банандар» фильмдарын Аллен бала саҡтан дуҫ булған Микки Роуз менән авторҙашлыҡта ижад итә.
Типтәрҙәр
Типтәрҙәр һаны
1897 йылда уҙғарылған Рәсәй империяһының беренсе бөтә халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса Рәсәй империяһында уҙенең туған теле типтәр теле тип 117 773 кеше яуап биргән, шул иҫәптән 59293 ир һәм 58480 ҡатын-ҡыҙ.
1926 йылда уҙғарылған Бөтә союз халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса СССР-ҙа 27 387 кеше милләте буйынса типтәр тип теркәлгән, шул иҫәптән 12 707 ир һәм 14 680 ҡатын-ҡыҙ. 1926 йылда халыҡ иҫәбен алғанда типтәрҙәр һуңғы мәртәбә теркәлгән.
Сәба батшабикәһе
Һынлы сәнғәттә
Франческо иконаларынан «Сөләймәндең Сәба батшабикәһе менән осрашыуы» тигән эш айырыуса типик тип баһалана. Унда Исраил батшаһы алдына теҙләнгән батшабикә һүрәтләнә. Бындай иконография урта быуаттар манускрипттарында ла, Яңы осор һынлы сәнғәтендә лә йыш осрай. Атап әйткәндә, Тинторетто, Рубенс әҫәрҙәрендә һәм Рафаэль һүрәттәрендә. Был ике хакимдың осрашыуы мотивы Иҫке Ғәһедтең башҡа персонаждарына ҡарата ла ҡулланыла, мәҫәлән, Эстер менән Артаксеркс осрашыуы, йәки хатта король Карла I-нең ҡатыны менән осрашыуы. Батшабикәнең барокко стилендәге һүрәтләнештәре Эскориал эштәрендә осрай. Лукас ван Хеере картинаһында Сөләймәндең йөҙө һүрәткә заказ биргән испан короле Филипп II-нең йөҙө ҡуйып төшөрөлгән. Аҙ билдәле рәссамдар әҫәрҙәрендә лә был сюжет йыш осрай. XVбыуаттан бирле төшөрөлгән гравюралар ҙа күп. Бынан тыш, дини трактовка арҡаһында Сәба батшабикәһенең баш эйеүе «Әүлиәләрҙең баш эйеүе» темаһына яҡынайтылыуын билдәләргә кәрәк (ҡара: Яңы Ғәһедтә). Әүлиәләрҙең баш эйергә килеүе Сөләймәнгә батшабикәнең баш эйергә килеүенә бәрәбәр ваҡиға. Был оҡшашлыҡ сәнғәт әҫәрҙәрендә лә сағыла. Мәҫәлән, Босхтың «Әүлиәләрҙең баш эйеүе», Яңырыу осоронан Джулио Кловионың «Часослов Фарнезе»  тигән эштәре шундайҙарҙан
Вуди Аллен
Дебют
1972 йылда Вуди Аллен «Тағы бер тапҡыр уйна, Сэм» киноверсияһында төп ролде уйнай, фильмдың режиссёры — Росс Герберт. Вуди Аллендың йәш сағындағы ижадына Боб Хоул, ағалы-ҡустылы Маркстар һәм Хамфри Богарт йоғонто яһай. 1976 йылда ул Мартин Риттың «Ялған битлек» сатирик фильмында төп ролде башҡара, фильм 50-се йылдарҙа Голливудта булған ҡара исемлек тураһында һөйләй.
Таж Махал
Төҙөлөшө
Тадж Махалды төҙөү өсөн төҙөлөш материалдары бөтә донъянан ҡайтарыла, уларҙы күсереү өсөн 10 000 кеше ҡатнаша. Төҙөлөш менән Әхмәд Лухара (Uhmad Ahmad Lahauri) етәкселек иткән тип иҫәпләнә. Төҙөлөш 1653 йылда тамамлана.
Сәба батшабикәһе
Һылтанмалар һәм сығанаҡтар
<div class="references-small references-scroll" id="cx1854" style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2;" data-source="1854" data-cx-state="source" data-cx-weight="8624" contenteditable="true" data-cx-draft="true">
Таж Махал
Хәүеф
Күптәр ҡасан да булһа төҙөлгән иң матур бина тип иҫәпләй. Тик, бина кислота ямғырҙары аҫтында әкренләп емерелә. Яҡындаға нефть эшкәртеү заводтарын емереүҙә ғәйепләйҙәр. 1996 йылда Һиндостандың Юғары суда яҡындағы сәнәғәт объекттары Тадж Махалға зыян килтерә тип белдәрә. Суд 10 400 км тирәлекте һаҡлау зонаһы тип иғлан итә. Заводтар таш күмер урынына тәбиғи газ ҡулланырға бурыслы.
Күрергә килеүселәрҙең дә йоғонтоһо бат тип иҫәпләнә. Агра экологы Раджан Кишоре (Rajan Kishore) күрергә килеүселәр емерелеүгә баҫым яһай, һәм уларҙың һанан сикләргә тигән тәҡдим яһай.
Вуди Аллен
1980-се йылдар
Аллендың 80-се йылдарҙағы фильмдары, шул иҫәптән комедиялары, фәлсәфәүи уйланыуҙар менән тулы. «Сентябрь» һәм «Йондоҙҙар туҙаны тураһында хәтирәләр» кеүек фильмдарында Ингмар Бергман һәм Федерико Феллини кеүек Европа режиссёрҙары эштәренең йоғонтоһо һиҙелә.
1990-сы йылдар
Был осорҙа Аллен төрлө стилдәрҙе ҡулланып эшләй, шул уҡ ваҡытта үҙенең әҙәби һәм кинематография буйынса эрудицияһын күрһәтә. Уның эштәрендә 1920-се йылдарҙа ижад иткән Фриц Ланг, Орсон Уэллс, Чарльз Чаплин һәм башҡа оҫталарҙың ижадтарының йоғонтоһо тойола.
2010-се йылдар
2010 йылда төшөрөлгән «Серле сит кешене осратырһың» фильмында Антонио Бандерас, Джош Бролин һәм Энтони Хопкинс уйнай. Фильм 34 миллион доллар килем китерә.
2014 йылда Аллен донъя кино сәнғәтенә индергән өлөшө өсөн «Алтын глобус» почетлы премияһына лайыҡ була.
Халыҡ-ара танылыуы
Ален «Оскар» премияһы менән бүләкләү тантанаһына бөтөнләй йөрөмәй, хатта уның фильмдары премияға дәғүә итһә лә. Тапшырылған статуэткаларҙы ул ата-әсәһенә ебәреп тора. Шуға ҡарамаҫтан, Вуди Аллен актёрлыҡ һәм режиссёрлыҡ эштәре, сценарийҙары өсөн бихисап халыҡ-ара наградаларға лайыҡ. Уның һәр фильмы бер юлы бер нисә категория буйынса «Оскар» премияһына һәм башҡа премияларға тәҡдим ителә. Уның фильмдарында уйнаған актёрҙар ҙа күп тапҡырҙар премияларға лайыҡ була.
Голливуд йондоҙҙары Аллен фильмдарында төшөүҙе уларға хөрмәт күрһәтеү тип таный. Мәҫәлән, Майкл Китон «Ҡаһирәнең ҡуйы ҡыҙыл раузаһы» фильмында символик хаҡҡа ғына уйнарға ризалаша (әммә режиссёр башҡа актёрға өҫтөнлөк бирә).
Вуди Аллендың танылыуы һәм наградалары тураһында ҡайһы бер факттар:
Көньяҡ
Көньяҡ — Көнсығыштан уң яҡтағы донъя тарафы.
Ирек
Ирек — башҡа шарттар, шул иҫәптән, тәбиғи, ижтимағи, шәхси коммуникатив (аралашыу) һәм шәхси нәҫел факторҙары менән сикләнмәгән субъект эшмәкәрлегенең төп сәбәпсеһе булған хәл. Был осраҡта иректе кеше үҙ эшмәкәрлегенең үҙен һәм башҡаларҙы һәләкәткә илтеү ҡурҡынысын иҫәпкә алмаған бәйһеҙлек менән бутарға ярамай.
Иректең төрлө билдәләмәләре бар. Этикала ирек кешенең ихтыяр азатлығы менән бәйле.
Философияла: Ирек — тышҡы маҡсат ҡуйыу булмағанда эшмәкәрлек һәм тәртип булдырыуҙы нығытыусы субъектҡа бәйле дөйөм мәҙәни төшөнсә — универсалия.
Ирек- хоҡуҡи тәртип
Немец классик философияһына нигеҙ һалған философ Иммануил Кант ирек менән хоҡуҡи тәртиптең тығыҙ бәйләнеше тураһында яҙа. Ул кеше башҡа кешегә түгел, ә законға буйһонған хәлдә генә ирекле була тип раҫлай : Ирек- башҡаларҙың [кешенең] башбаштаҡлығына буйһонмау. Башҡаларҙың [кешеләрҙең] иркенә ҡамасамауламаһа, дөйөм законға ярашлы — был уға, кеше тәбиғәтенә ярашлы, тәбиғәттән, тыумыштан бирелгән хоҡуҡ.
Ирек — үҫеш маҡсаты
Эрих Фромм фекеренсә, ирек- кеше үҫеше маҡсаты : Библияла […] ирек менән бәйһеҙлек- кеше үҫешендә маҡсат булып тора ; кеше эшмәкәрлегенең тәғәйенләнеше шунан ғибәрәт- был кешене үткәндәргә, тәбиғәткә, ырыуға һәм һынташтарға бәйләп тотҡан бығауҙарҙан ҡотолоу процесы.
Иҡтисади ирек
Билдәле экономист Фридрих фон Хайек иҡтисади иректең түбәндәге билдәләмәһен бирә : Иҡтисади ирек —һайлап алыу хоҡуғы һәм уға бәйле тәүәкәллек һәм яуаплылыҡты эсенә алған теләһә ниндәй эшмәкәрлек азатлығы ул. Хайек фекеренсә, планлы иҡтисад либераль капитализмдан иҡтисади азатлыҡ булмау менән айырылып тора.
Майдов
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нарштедт
Нарштедт (Nahrstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 295 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,63 км2. Диңгеҙ кимәленән 35 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39599 һәм автомобиль коды — SDL.
Левая Яру-Яха
'''Лев. Яру-Яха''' — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яру-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Ильяс (йылға)
Ильяс (Ильяска) — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл районы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ҡараған йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса :
Этимологияһы
Киң билдәле географ, топонимист Шувалов Николай Иванович — Силәбе өлкәһенең топонимикаһын ғына түгел, ғөмүмән, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән шәхес — гидронимдың килеп сығышы тураһында ошолай тип яҙа: ''Ильяска, речка, правый приток Караганки, бассейн Урала; Ильяс, гора, Кизильский район. От распространенного у мусульманских народов персидского мужского имени Ильяс, в значении стойкий «непобедимый»''.
«Башҡорт исемдәре» белешмә китабында Ильяс исеме боронғо йәһүд һәм ғәрәп телдәренән ингән исем тип аңлатыла. Ул бик ныҡ, еңелмәҫ тип тәржемә ителә
Березовская Ирина Гурьяновна
Ирина Гурьяновна Березовская (ҡыҙ фамилияһы — Жеребцова, 1912 йыл — 1991 йыл) — Новосибирск өлкәһе Маслянинский районының «Етенсе» орлоҡсолоҡ колхозының звено башлығы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).
Биографияһы
Ирина Гурьяновна Березовская 1912 йылда Борково ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1930 йылда маслянинский районының Мамоново ауылында «Етенсе» орлоҡсолоҡ колхозында төрлө эштәрҙә эшләй. Иген һәм техник культуралар үҫтереү буйынса звеноны етәкләй.
1947 йылда Ирина Жеребцова звеноһы  9,87 гектар майҙанда һәр гектарҙан уртаса  32,06 центнер арыш  йыйып ала. СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың 8 мартындағы указы менән колхоздың дәүләткә мотлаҡ иген тапшырыуын үтәү өсөн арыштың юғары уңышын алыуы  һәм  1948 йылғы яҙғы сәсеү өсөн бөтә культураларҙың орлоғо менән ихтыяжды тулыһынса тәьмин итеүе  өсөн Ирина Гурьяновна Жеребцоваға Ленин ордены һәм ««Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып,   Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Ирина Березовскаяның (Жеребцова) портреты Мамоново ауылының Дан аллеяһында урынлашҡан.
Иҫке Ҡарамалы
Иҫке Ҡарамалы — топоним.
Үрге Аллағыуат
Үрге Аллағыуат (Верхний Аллагуват) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 154 кеше. Почта индексы — 453188, ОКАТО коды — 80248802002.
Тарихы
Аллағыуат ауылы Ашҡаҙар йылғаһы үҙәнендә ултырған Алаҡай һәм Сытырман ауылдары араһында урынлашҡан. Уға ҡайһы ваҡытта нигеҙ һалыныуын билдәләү ауыр. Уның тураһындағы мәғлүмәт тик 1786 йылда Өфө наместниклығы картаһында хасил була. Тимәк, ауыл XVIII быуаттың 60 — 70-се йылдарында барлыҡҡа килгән, тип фаразларға мөмкин. Өҫтәүенә, картала тик бер генә ауыл күрһәтелә. 1834 һәм 1859 йылдар араһында ғына ул икегә бүленә. Х Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу материалдарында Түбәнге Аллағыуаттағы (Сәрмәк) 62 ихатала 370 кеше йәшәүе теркәлә. Үрге Аллағыуатта 38 ихатала 200 кеше йәшәй. Халыҡ тотошо менән аҫаба башҡорттар. Ике ауыл да Федоровка ауылынан 23 саҡырымда урынлаша.
1770 йылдың 20 майында үҙенең Рәсәй империяһы буйлап сәйәхәте ваҡытында И. И. Лепехин Воскренск заводтарынан 50 саҡырымда ултырған Бүләк ауылында Бүләк исемле старшинала ҡунаҡта була. Башҡорттар уның ниндәй маҡсат менән сәйәхәт итеүе менән ҡыҙыҡһына. Лепехин уларҙың ҡулына губерна канцелярияһынан сәйәхәттең маҡсаты атап яҙылған указды тоттора. Был документҡа ҡарата башҡорттарҙа ихтирам тойғоһо күҙәтелеүен биләдәләп үтә сәйәхәтсе. Артабанғы халыҡ иҫәбен алыу сараларында ни өсөндөр Бүләк ауылы тураһында мәғлүмәттәр бирелмәй.
Иҫке Ҡарамалы (Татарстан)
Иҫке Ҡарамалы (Ҡарамалы, Ҡалмиә; Иске Карамалы, Старые Карамалы) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Мөслим районы ауылы.
География
Ауыл Ҡалмиә йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан көнсығышҡа табан 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Ауылға бүләр ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. 1735 йылдан билдәле. Ауыл Бүләр улусының Бүләр түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әмәкәй административ-территориаль улусы составына керә.
1848 йылда ауылда мәсет, 1905 йылда тирмән теркәлгән.
Ырымбур Неплюев кадет корпусы
Ырымбур Неплюев кадет корпусы — дворян балаларына урта белем биреү һәм аҫаба халыҡтан урындағы власть өсөн кәрәк булған белгестәр әҙерләү өсөн Ырымбур губернаһының Рәсәй хакимиәте ойошторған урыҫ телле уҡыу йорто («урыҫтарҙың азиаттар менән яҡынайыуына булышлыҡ итергә, был алыҫ крайҙы белемле чиновниктар менән тәьмин итергә»); Ырымбур губернаһының беренсе губернаторы Иван Иванович Неплюев хөрмәтенә аталған.
Әтә
Әтә — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Әтә Уҡ йылғаһына тамағынан 19 км өҫтәрәк һул ярынан барып ҡоя. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Ырымбур Неплюев кадет корпусы
Корпус тарихы
Неплюев хәрби училищеһы Ырымбурҙа 1825 йылдың 2 ғинуарында асыла.
Әтә
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Ырымбур Неплюев кадет корпусы
Бинаһы
Тәүҙә училище ябай ағас йортта асыла; аҙаҡ, һуңынан ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы асылған бинала урынлаша; 1872 йылдан — Каруанһарай майҙанында махсус төҙөлгән, ҙур таш йортта. Хәҙер был бина медицина университетының III корпусы булып тора.
Әтә
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ырымбур Неплюев кадет корпусы
Корпус составы
Корпус европа һәм азия бүлектәренән (артабан эскадрон тип атала) тора. Беренсеһендә башлыса урыҫ тәрбиәләнеүселәре уҡыған, икенсеһендә күпселекте урыҫ булмағандар тәшкил итә. Штат буйынса 200 уҡыусы ҡабул ителә: 70 уҡыусы ҡаҙна иҫәбенә һәм 40 уҡыусы үҙ иҫәбенә (үҙ коштлы тәрбиәләнеүсе); ҡалған 90 урын урындағы казак ғәскәре офицерҙары улдарына бирелгән, шуларҙан 30 вакансия Башҡорт-мишәр ғәскәрҙәре өсөн һаҡлап тотолған булған.
Уҡыу программаһы
Уҡыу программаһы 6 йылға иҫәпләнгән булған (2-шәр йылдан 3 класс). Дөйөм белем биреү предметтары (тарих, география, ботаника, минералогия, математика) уҡытыла һәм махсус предметтар өйрәнелә. Европа бүлексәһендә дөйөм белем биреү дисциплиналары менән бер рәттән, француз һәм немец телдәре, шулай уҡ фортификация һәм артиллерия өйрәнелә. Азия бүлексәһендә хәрби фәндәр уҡытылмай; христиан һәм мосолман дини тәғлимәттәре һәм дөйөм белем биреү дисциплиналары менән бер рәттән, ғәрәп, фарсы һәм туған телдәр уҡытыла; архитектура, каллиграфия һәм нәфис сәнғәт буйынса билдәле бер белемдәр бирелә; игенселек һәм урман хужалығына бәйле дисциплиналар уҡытыла. XIX быуаттың 60-сы йылдарында кадет корпусы үҙгәртеп ҡорола. Уҡыу курсы һәм ойошманың үҙенсәлектәре бөтөрөлә, урындағы һәм көнсығыш телдәре, урмансылыҡ, архитектура һәм башҡалар программанан алып ташлана. Урыҫ булмаған халыҡтар өсөн вакансиялар бөтөрөлә, бөтә уҡыусылар ҙа берҙәм уҡытыу программаһы буйынса уҡытыла башлай.
Әһәмиәте
Кадет корпусы XIX быуаттың беренсе яртыһында крайҙың мәҙәни тормошона, башҡорттарҙың һәм крайҙың урыҫ булмаған башҡа халыҡтарының мәғрифәтселегенә ҙур йоғонто яһай. Бында М. И. Өмөтбаев — күренекле башҡорт шағир-мәғрифәтсеһе, ғалим-энциклопедист белем алған.
Иҫкәрмәләр
1905 йылдың июненә тиклем корпус менән Феофил Матвеевич Самоцвет, инфантерия генералы етәкселек итә.
Оло Шалюга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Ҡарамалы
Яңы Ҡарамалы — топоним.
Комсомольская (йылға)
Комсомольская  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Соснинский Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәсәниҙәр
Сәсәниҙәр - 224 - 651 йылдарҙа Сәсәни Иранында идара иткән фарсы хакимдары (шаһтар шаһы) һәм ошо дәүләттең, бойондороҡһоҙ территорияларҙың айырым өлкәләре (шаһтар, ҡушаншаһтар), һуңыраҡ Тәбәристан хакимдары нәҫеле.
Тарихы
Папактың улы Ардашир 224 йылда парфян батшаһын ҡыйрата һәм Сәсәниҙәр дәүләтенә нигеҙ һала. Дәүләт ойошторолғанда уҡ Сәсәниҙәр Иран мәжүси руханилығына (зороастризм) таяна. .
628 йылдан 632 йылға тиклем яҡынса 10 батша алмашына. Йәздәгирд III хакимлығы ваҡытында Сәсәниҙәр дәүләтен ғәрәптәр яулап ала.
Макариха (Түбәнге Шарда ҡушылдығы)
Макариха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбәнге Шарда йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һыуыҡҡул (Йәрмәкәй районы)
Һыуыҡҡул (Суккулово) — Башҡортостан Республикаһының Йәрмәкәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 777 кеше булған. Почта индексы — 452194, ОКАТО коды — 80225834001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Вачаев Анатолий Васильевич
Вачаев Анатолий Васильевич (14 сентябрь 1936 йыл — 2000 йыл) — ғалим-инженер-металлург. 1978 йылдан Магнитогорск тау-металлургия институты һәм Магнитогорск дәүләт техник университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1981 йылға тиклем йылылыҡ-газ менән тәьмин итеү һәм елләтеү кафедраһы мөдире. Техник фәндәр кандидаты (1972), профессор (1997).
Поти (порт)
Поти диңгеҙ порты (ფოთის საზღვაო ნავსადგური, потис сазгвао навсадгури) — грузин ҡалаһы Потиҙағы Риони йылғаһы тамағында урынлашҡан диңгеҙ порты, Ҡара диңгеҙҙең көнсығыш өлөшөндәге иң ҙур порт. Коды UN/LOCODE — GEPTI. Каспий төбәктәре һәм Үҙәк Азия илдәре менән хеҙмәттәшлек иткән һәм румын порты Констанцаны менән болгар порты Варнаны үҙ эсенә алған Транс-Кавказ коридорында һәм «ТРАСЕКА» программаһында иң мөһим нөктәләрҙән һанала.
Вачаев Анатолий Васильевич
250-нән ашыу фәнни эш авторы, киң даирәле фәнни проблемалар буйынса: файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылыҡтарын эшкәртеү, металлургиянан алып квант техникаһына тиклем — тикшеренеүсе һәм яҙыусы.
Поти (порт)
Тарихы
Поти ҡалаһында порт төҙөү эше 1828 йылда ҡала Рәсәй империяһына ҡушылғас башлана. 1858 йылда ҡалаға порт статусы бирелә, әммә порт үҙе ни бары 1899—1907 йылдарҙа ғына, ҡала башлығы булып Никон Николадзе торған заманда ғына төҙөлә. Шул ваҡыттан алып порт бер нисә тапҡыр яңынан төҙөкләндерелә, хатта Нидерланд хөкүмәте һәм Европа Союзы аҡсаһы иҫәбенә лә. 2007 йылда портта әйләнеш 7,7 миллион тонна тәшкил итә, йөк ташыуҙың дөйөм күләме — 185 мең teu (шартлы берәмек).
Хосусилаштырыу
2008 йылдың апрелендә 51 % акция Рас-эль-Хайм әмирлегенә ҡараған грузин компанияһы RAKIA-ға һатыла. Үҙен грузин RAKIA-һының филиалы итеп күрһәткән Industrial Georgia Zone LLC RAKIA Free яңы терминалдар урынлаштырыу һәм ирекле сәнәғәт зонаһы үҫеше менән шөғөлләнә. 2008 йылдың 15 апрелендә зонаны асыуҙы Михаил Саакашвили үткәрә. 2009 йылда RAKIA UAE компанияһы порттың ҡалған 49 процент акцияларын һатып ала, ләкин Дубайҙағы йөкләмә менән бәйле кризис арҡаһында, 2009 йылда шәйех Сәүд ибн Сакр әл-Касими 2010 йылдың октябрь айында активтарҙың төп өлөшөн сит илдәргә һатып ебәрә һәм эске өҫтөнлөктәргә диҡҡәтен тупларға ниәтләй, быға ниндәйҙер кимәлдә атаһы Сакр ибн Мөхәммәт әл-Касимиҙың үлеме лә булышлыҡ итә. 2011 йылдың апрелендә порттың 80 % Данияның Moller-Maersk бүлендек предприятиеһы Terminals APM компанияһына һатыла. 2011 йылдың 8 сентябрендә RAKIA Georgia FIZ ҡулы аҫтындағы тағы ла 15 процент акциялары эшҡыуар Геле Микадзеға тапшырыла, ул FIZ-тың партнеры булып китә. Manline Projects LLP компанияһы арҡаһында Микадзе акцияларҙың ошо өлөшөнә хужа булып тора.
Вачаев Анатолий Васильевич
Биография
Анатолий Васильевич Вачаев 1936 йылдың 14 сентябрендә Башҡорт АССР-ы Баҡалы районының Логовка ауылында тыуған.
1964 йылда Магнитогорск тау-металлургия институтын (хәҙер Магнитогорск дәүләт техник университеты) «файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылыҡтарын ер аҫты эшкәртеүе» һөнәре буйынса тамамлай. 1972 йылда аспирантурала уҡырға ҡала һәм ошо уҡ юғары йортонда «Рациональные параметры разработки тонких жил» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. Уның ғалим булараҡ формалашыуында техник фәндәр докторҙары профессорҙар П. Э. Зурок һәм Н. И. Иванов мөһим роль уйнай.
А. В. Вачаев Магнитогорск ҡалаһының сәнәғәт предприятиеларының үҫешенә ҙур өлөш индергән. Ул материалдарҙы һәм мейестәрҙе ультра тауышлы генераторҙар менән диагностикалау, йылылыҡты интенсификациялау һәм массаны ультра тауыш менән күсереү, коксһыҙ киптереү-конденсациялау ысулы менән суйын һәм ҡорос етештереү авторҙарының береһе була. Бер нисә авторлыҡ таныҡлығы һәм патенттар алған.
Күп йылдар дауамында тау инженеры булып эшләгәндән һуң, Анатолий Васильевич Магнитогорск тау-металлургия институтына эшкә килә, унда 1978-1981 йылдарҙа йылылыҡ менән тәьмин итеү һәм елләтеү кафедраһы мөдире вазифаһын биләй. 1981 йылда йылылыҡ техникаһы һәм энергетика системалары кафедраһында профессоры булып эшләй, унда бер нисә фән кандидатын тәрбиәләй. 1997 йылда уға профессор дәрәжәһе бирелә.
Шуныһы ҡыҙыҡ, 1994—2000 йылдарҙа Магнитогорск дәүләт техник университетында Николай Иванович Иванов һәм Анатолий Васильевич Вачаев, байтаҡ көнбайыш ғалимдарынан күпкә алданыраҡ, һалҡын ядро синтезы буйынса эш алып бара. Һыуыҡ ядро синтезы ҡоролмаларының («Энергонива» һәм «Энергониво-2») тәжрибә өлгөләре үҙҙәрен шундай уңышлы күрһәтә, шуның арҡаһында Магнитогорск ҡалаһында уларҙың ике тәжрибә-сәнәғәт өлгөләре төҙөлә башлай, шуларҙың береһе — Магнитогорск металлургия комбинатында. Иванов һәм Вачаевтарҙың эштәре шул тиклем көтөлмәгән, революцион була, шунлыҡтан уларҙың хеҙмәтен бер генә етди фәнни нәшриәт тә баҫтырыу яуаплылығын үҙ өҫтөнә алмай, уларҙы бары тик фәнни сенсация тип кенә донъяға хәбәр итә. 2000 йылда Вачаев вафат булғандан һуң, финанслау туҡтатыла, лабораториялар ябыла, техник материалдар баҫылмай ҡала.
А. В. Вачаев «Юғары мәктәп отличнигы» билдәһе менән бүләкләнә.
Лумбода-Яха
Лумбода-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Иц
Иц (Uetz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 199 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,85 км2. Диңгеҙ кимәленән 45 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39517 һәм автомобиль коды — SDL.
Штат
Штат (Staat «дәүләт, хөкүмәт») — ҡайһы бер федераль субъекттарҙа (дәүләттәрҙә) билдәле бер кимәлдә суверенитетҡа эйә булған административ-территориаль берәмектәр атамаһы. Штаттың хоҡуҡи һәм юридик статусы, шулай уҡ уның власть органдарының компетенцияһы күләме һәм кимәле союздың конституцияһы менән билдәләнә. Бынан тыш, ҡайһы бер дәүләттәрҙә штаттар үҙҙәренең конституцияларына эйә.
Штат башлығы булып, ҡағиҙә булараҡ, губернатор тора, ул халыҡ тарафынан һайлана йәки федератив дәүләттең состав өлөшө башлығы йәки унитар дәүләттең административ берәмеге башлығы итеп тәғәйенләнә.
Ил парламентының юғары палатаһында һәр штаттың үҙ вәкилдәре бар, уларҙың һаны закон менән билдәләнә — ул дәүләт халҡына бәйле булыуы мөмкин (мәҫәлән, Һиндостан), йәки һәр дәүләттең парламентта бер үк һандағы вәкилдәре бар (мәҫәлән, АҠШ, Бразилия).
Федераль эквивалентҡа эйә булған вазифалар һәм штат органдары өсөн ғәҙәттә федераль кимәлдән башҡа терминология ҡулланыла (мәҫәлән: президент — губернатор, хөкүмәт — дәүләт советы, милли ассамблея - штаттың генераль ассамблеяһы)
Плужникова Раиса Трофимовна
Раиса Трофимовна Плужникова (1 июль 1927 йыл) — баҫыусылыҡ звеноһы башлағы, Белгород өлкәһе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1947).
Биографияһы
Раиса Трофимовна Плужникова 1927 йылдың 1 июлендә Политотдельский эшселәр ҡасабаһында (хәҙер Белгород өлкәһе Белгород районы). Бөйөк Ватан һуғышына тиклем ете классты тамамлап өлгөрә.
1943 йылдың авгусында фашистарҙы ҡыуғас, 16 йәшлек Раиса ҡалған башҡа халыҡ совхоз контораһына килә. Бер аҙҙан районы вәкиле килә. Стихиялы митинг барлыҡҡа килә, унда ауыл халҡы нисек итеп хужалыҡты тергеҙеү тураһында һүҙ алып бара. Плужникова активистка була, һәм уны тиҙҙән йәштәр баҫыусылыҡ бригадаһының звено етәксеһе итеп тәғәйенләйҙәр
1946 йылда Плужникованың йәштәр звеноһы уңыш ҡаҙана, һәм звено Курск өлкә комсомолы ойошмаһының кенәгәһенә индерелә, ә Раиса Плужникова ВЛКСМ Үҙәк Комитетының Почет грамотаһы менән бүләкләнә.
Раиса Плужникова звеноһы һәр гектарҙан 33 центнер арыш йыйып ала.1947 йылда 20 йәше тулыр тулмаҫ Раиса Плужникова Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була. Звеноның ағзалары орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә. Һуңынан, агроном курстарын тамамлағандан һуң, Раиса Трофимовна шул уҡ совхозда бүлексә идарасыһы ярҙамсыһы булып эшләй, һуңынан бер нисә йыл Кадиевкала йәшәй һәм эшләй. Унда ла үҙенең наградаларын ала
1985 йылдан пенсионер Р. Т. Плужникова тыуған яғына ҡайта, Май ҡасабаһында йәшәй.
ОКАТО
ОКАТО́ коды, ОКАТО́ һаны (Общероссийский классификатор административно-территориальных объектов һүҙҙәренән ҡыҫҡартма) — Рәсәй Федерацияһының барлыҡ төбәктәре һәм тораҡ пункттарының дөйөм төркөмләүсе исемлеге; статистика һәм иҡтисад кеүек өлкәләрҙә мәғлүмәтте ышаныслы, сағыштырырлыҡ һәм автоматик рәүештә эшкәртеү өсөн булдырылған.
Иҫәп-теркәү берәмектәре
Классификацияның беренсе кимәленә федерал әһәмиәткә эйә булған берәмектәр ҡарай:
Икенсе кимәлгә түбәндәгеләр ҡарай:
Өсөнсө кимәлгә түбәндәгеләр ҡарай:
Ауыл тораҡ пункттары өсөнсө кимәл берәмектәре эсендә танытыла.
ОКАТО һаны төҙөлөшө миҫалы
Миҫал өсөн, Учалы районының Ҡарт Муйнаҡ ауылының ОКАТО һаны — 80 253 884 004. Был һан ошондай өлөштәрҙән төҙөлгән:
Арон Тамаши
Арон Тамаши (20 сентябрь 1897 йыл, Фаркашлака, Австро-Венгрия — 26 май 1966 йыл, Будапешт, ВХР) — венгр яҙыусыһы. Тыуған Трансильванияла һәм Венгрияла секей стилендә яҙылған әҫәрҙәре менән танылыу яулаған.
Биографияһы
Арон Тамаши Секей ырыуына ҡараған ғаиләлә Фаркашлакала тыуған (хәҙерге Лупени, Харгита өйәҙе). 1912 йылда Аронды Секейудвархей ҡалаһы католиктары гимназияһына бирәләр. Гимназист саҡтан алып ул хикәйәләр яҙа башлай. 1918 йылдың июлендә ул Пьява янындағы алышта ҡатнаша. Клуж университетының хоҡуҡ факультетына уҡырға инә, тик бында ул оҙаҡ уҡый алмай, сөнки уҡытыу тотошлайы менән румын теленә күсерелә. Коммерция академияһына күсә һәм ике йылдан уны тамамлай.
1923 йылда АҠШ-ҡа эмиграцияға китә, унда бик әүҙем эшләй, хикәйәләрен тыуған яғына ебәреп тора. 1925 йылда Клужда уның тәүге «Душа отправляется в путь» китабы сыға. Эмиграциянан Арон Тамаши 1926 йылда ҡайта, был ваҡытта ул тыуған илендә билдәле кеше була. 1926 йылдың июлендә "Эрдей Геликоны"н (« яҙыусыларҙың ирекле берләшмәһе») ойошторған Румынияла йәшәгән венгр яҙыусыларының йыйынтығында әҫәрҙәрен баҫтыра. Был ойошма Тамашиҙың тыуған илендә яҙған әҫәрҙәрен баҫтырып сығара.
1945 йылда Тамаши Венгрия парламентының почетлы депутаты, 1954 йылда — Венгрияның Ватан фронты ағзаһы булып китә. Уға иң юғары милли премия — Кошут премияһы бирелә. 1963 йылда Арон Тамаши Донъя Советы президиумы ағзаһы итеп һайлана. Яҙыусы иң һуңғы «Ветка шиповника» романын ҡатынына әйтеп яҙҙыра, ләкин уны тамамлап өлгөрмәй. Арон Тамаши 1966 йылдың 26 майында Будапештта вафат була.
Оло Шудья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Псков районы
Псков районы — Рәсәй, Псков өлкәһенең төньяҡ-көнбайышындағы административ-территориаль берәмек (район) һәм муниципаль берәмек (муниципаль район). Район составына ауыл биләмәһе статусы менән 10 муниципаль берәмек (улустар), шулай уҡ 1 аралыҡ территория инә.
Административ үҙәге — Псков ҡалаһы, ул район составына инмәгән, үҙ аллы муниципаль берәмек, «Псков ҡалаһы» статусы булған ҡала округы.
Муниципаль-территориаль ҡоролошо
Майҙаны 3573 км². Көнбайыш райондары менән сиктәш Печора районы, көньяҡта — Палкино һәм Островский районы, көнсығышта — Порхов һәм Струго-Красненск райондары, төньяҡтан — Гдов районы, төньяҡ-көнбайышта һәм көнбайышта — Эстония, Йылы күл аша — өйәҙе менән Пылвамаа (Ряпин улусы) һәм Псков күле аша — өйәҙе менән Вырумаа (Сетомаа улусы).
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса район территорияһында 625 тораҡ пункты урынлашҡан, шуларҙың 61 ауылында халыҡ йәшәмәгән.
Тарихы
Район 1927 йылдың 1 авгусында барлыҡҡа килгән
1927—1958 йылда Псков менән бер рәттән,Серёдкинский һәм Славковский райондары булған. Улар 1958 йылда Псков һәм Гдов араһында бүленә; ярашлы рәүештә Карамышевский һәм Порховский райондары була. 1927—1931 һәм 1935—1963 йылдарҙа шулай уҡ Карамышевский районы булған һәм 1963 йыл бөтөрөлөп, Псков һәм өлөшләтә Порховский райондарына ҡушылған.