cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ростов кремле
Төҙөлөш ваҡытында Ростов ҡоролмаларының ниндәйҙер оборона әһәмиәте булмаған, шуға күрә кремлдең оборона ҡоролмалары ябай архитектура биҙәүе генә булып тора, һәм улар туранан-тура хәрби хәүеф осраҡтары килеп сыҡҡан саҡта алып ҡуймалы булған — шуға уның ҡапҡаһы киң, манараның иң өҫтөндә торған бойницалар майҙансыҡтары тар, тәҙрәләре ҡапҡаслы. Шуға ҡарамаҫтан, кремль рус хәрби традициялары буйынса Петр заманынан элек төҙөлгән рус оборона төҙөлөшө архитектура ҡомартҡыһы булып тора.
1998 йылдан алып Ростов кремлеЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы исемлегенә индереүгә кандидат булып тора.
Кремль тарихы
Ростов кремле 1650—1680 йылдарҙа митрополит Иона Сысоевич уйынса төҙөлгән. Библияға ярашлы манаралы диуар менән уратып алынған, ожмах баҡсаһының уртаһында күл торған ҡаралты итеп төҙөлгән.
1787 йылда Ростов архиерей кафедраһын Ярославлға күсереү тураһында ҡарар ҡабул ителгән, шунлыҡтан Ростов митрополит ихатаһы үҙ функцияһын юғалтҡан һәм яйлап туҙа башлаған. Ғибәҙәтханала ғибәҙәт ҡылыу алып барылмаған, уны һатырға әҙер булғандар. Әммә Ростовтың мәғрифәтсе сауҙагәрҙәре 1860-1880-се йылдарҙа архитектура комплексын яңынан тергеҙгән.
Һәйкәл ансамбле 1953 йылда,23 августа [./https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%87 ҡойон] ваҡытында зыянлана. Авария-тергеҙеү эштәре Ростов кремлендәге бөтә объекттарҙы тәүге ҡиәфәтенә килтереп тергеҙеү буйынса ғилми эштәрҙе килтереп сығара. Реставраторҙар менәнкүренкле рестаратор В. С. Банига етәкселек итә 1957 йылда реставрация эштәре кремлдең күп өлөшөндә тамамлана. Реставрация финанслау булмау арҡаһында һуңғараҡ тамамланған.
2010 йылда Григорий Богослов исемендәге фондтың йәмәғәт ойошмаһы патриарх Кирилл ярҙамында Ростов кремлен Рус православие сиркәүенә тапшырырға тырыша. 2010 йылдың октябрендә Ярославль өлкәһе губернаторы А. С. Вахруков «Ростов кремле» музей-ҡурсаулығын сиркәүгә бирергә, музейҙың яңы бинаһына музей фондын күсерегә һәм архиерей резиденцияһы йортонда «Бөтә Рәсәй никахлашыу һәм суҡындырыу үҙәге» булдырыуҙы тәҡдим итә. Был проект саҡырылған белгестәр яғынан тәнҡитләнә һәм проект кире ҡағыла.
Ростов кремле 2013 йылда «Рәсәй символдары» иҫәбенә индерелә,
Кремлдең архитектура ансамбле
Кремль Неро күле эргәһендә уңышлы урынлашҡан. Кремльдең 11 башняһы бар.
Кремль архитектура һәйкәлдәре:
Кенжебаев Түле Таскентбай улы
Кенжебаев Түле Таскентбай улы (1 ғинуар 1902 йыл—18 октябрь 1988 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының 1-се эскадроны ҡылыссыһы. Гвардия сержанты. Советтар Союзы Геройы (1944).
Биографияһы
Түле Кенжебаев 1902 йылдың 1 ғинуарында Зайцевский ауылында (хәҙер — Ҡаҙағстандың Алматы өлкәһе Еңбекшиҡаҙаҡ районы Шелек ауылы) тыуған. Башта ялланып эшләй, һуңынан — күн заводында, колхозда көтөүсе булып эшләй. 1942 йылдың мартында Кенжебаев Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына алына. 1943 йылдың сентябренән — Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының 1-се эскадроны ҡылыссыһы (Үҙәк фронты, 61-се армия. 7-се гвардия кавалерия корпусы) булып хеҙмәт итә. Днепр өсөн алыштарҙа айырыуса ҡаһарманлыҡ күрһәтә.
1943 йылдың 27 сентябрендә Кенжебаев эскадронда тәүгеләрҙән булып Нивки ауылы (Белоруссия, Гомель өлкәһе, Брагин районы) тирәһендә Днепр аша сыға. Шул уө төндә совет ғәскәрҙәре позициялары йәшерен рәүештә килеп сыҡҡан немец ғәскәрҙәре тарафынан утҡа тотола. Секретта торған Кенжебаев флангка инеп барған бер төркөм немец пехотасыларын күреп ҡала. Кенжебаев уларға ҡаршы граната ырғыта, шунан ҡул һуғышына инә, өс һалдатты үлтерә һәм бер офицерҙы пленға ала. Ҡалған немец һалдаттары ҡасып ҡотола. Барыһы әлеге алыштарҙа Кенжебаев бер нисә тиҫтә дошман һалдатын һәм офицерын юҡ итә.
СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуар ындағы Указына ярашлы немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн һәм шул ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия өлкән сержанты Кенжебаев Түле Таскентбай улы Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була һәм уға Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы (8077-се һанлы) тапшырыла.
Һуғыш тамамланғандан һуң Кенжебаев демобилизациялана. Тыуған яғына ҡайтҡас, колхозда эшләүен дауам итә. 1988 йылдың 18 октябрендә вафат була.
Эндрю Карнеги
Э́ндрю Карне́ги (Andrew Carnegie; 25 ноябрь 1835 йыл — 11 август 1919 йыл) — Америка Ҡушма Штаттары эшҡауары, эре ҡорос сәнәғәтсеһе, мультимиллионер һәм филантроп.
Карнеги Шотландиялағы Данфермлинда тыуған, шунан ата-әсәһе менән АҠШ-ҡа күсә. АҠШ-та уның беренсе эше туҡыу фабрикаһында «бобиналар ҡарауылсыһы» була. Һуңғараҡ ул ошо уҡ фабрикала проекттарҙы теркәүсе була. Шунан йомошсо булып эшләй. Унан һуң телеграф компанияһына юғарыраҡ эш хаҡлы урынға күсә. Һуңынан Питтсбургта Company Steel Carnegie тигән үҙ компанияһын аса. Ул Steel Federal Company һәм башҡа ваҡ компаниялар менән берләштереү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә.
Хәйриә эшмәкәрлеге менән билдәле. Ул мәҙәниәт өлкәһендә, атап әйткәндә, Нью-Йоркта Карнеги-холлдың төҙөлөшөн финанслай (1891 йылда асыла). Ул мәғариф өлкәһендә Корпорацияһы Карнеги Нью-Йоркта Халыҡ-ара тыныслыҡ өсөн Карнеги Фонды, Вашингтонда Карнеги Институты, Питтсбургта Карнеги-Меллон университеты һәм Карнеги музейы аса.
Карнеги хөрмәтен астероидҡа (671) исем бирелә — Карнегия, уны 1908 йылда Австрия астрономы Иоганн Пализа аса.
Тормошо һәм эшмәкәрлеге
Эндрю Данфермлинда туҡыусылар ғаиләһендә тыуа. Уға исемде атаһы яғынан олатаһы хөрмәтенә ҡушалар. 1836 йылда ғаилә Эдгар-стриттағы ҙур йортҡа күсә.
Яҡшыраҡ тормошҡа өмөтләнеп, 1848 йылда Уильям Карнеги ғаиләһе менән Аллегейниға (АҠШ-тың Пенсильвания штаты) күсергә була. Юлға Джордж Лаудерҙан бурысҡа аҡса алырға тура килә.
1850 йылда Карнеги Питтсбург типографияһына йомошсо булып эшкә инеп, аҙнаһына 2,5 доллар аҡса эшләй башлай. Тиҙҙән оператор итеп ҡуйыла һәм аҙнаһына 4 доллар ала.
18 йәшендә тырыш егетте Питтсбургтағы телеграф бүлеге начальнигы итеп тәғәйенләйҙәр. Уның тимер юл менән ҡыҙыҡһыныуы уға бизнеста уңыш килтерә. Пенсильвания тимер юл компанияһы Америкала иң ҙур компанияларының береһе була. 1855 йылда Карнеги Adams Express компанияһына 500 доллар инвестициялай. Бер нисә йылдан Вудрафф компанияһы акцияларын ала. Яйлап капитал туплап, артабанғы уңыштары өсөн нигеҙ һала.
1860—1865 йылғы граждандар һуғышында Карнеги Вудрафф компанияһының берләшеүен ойоштора. 1861 йылда Карнегиҙы элекке танышы хәрби министр ярҙамсыһы Томас А. Скотт хәрби тимер юл етәксеһе һәм Көнсығышта телеграф берлеге етәксеһе итеп ҡуйҙыра. Ул Төньяҡтың еңеүенә ҙур өлөш индерә.
Карнеги һуғыштан һуң тимер юлдан китеп, эшмәкәрлеген металлургия сәнәғәтенә бағышлай. Питтсбургта The Keystone Bridge Works һәм Union Ironworks аса. Үҙенең тәүге металлургия заводын төҙөй.
Карнеги ғүмеренең ахырын хәйриә менән шөғөлләнеп үткәрә. Шотландияла замокта йәшәй. Бөйөк Британияла һәм Ҡушма Штаттарҙа күп һанлы китапханалар астыра.
Карнеги АҠШ-та, Канадала, Бөйөк Британияла, Австралияла, Яңы Зеландияла, Фиджиҙа бөтәһе 3000-ләп китапхананы финанслай. Ул шулай уҡ Бирмингем университетын нигеҙләүгә 1899 йылда £ аҡса бирә. 1901 йылда Питтсбург Технология институтына 2 млн доллар бирә һәм шунса уҡ сумманы 1902 йылда Вашингтонда Карнеги Институтын асыуға һала.
Карнеги 1919 йылдың 11 авгусында Массачусетс штаты Леннокс ҡалаһында ҡурылдай пневмонияһынан вафат була. Уны Нью-Йоркта Йоҡоло Үҙән зыяратына ҡуялар.
Сельхозтехникум учхозы
Сельхозтехникум учхозы (Учхоза сельхозтехникума) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 36 кеше. Почта индексы — 452236, ОКАТО коды — 80240835003.
Отюн-Игль
Отюн-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лооль-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Карюшка
Карюшка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Бича йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гектор Берлиоз
Гекто́р Луи́ Берлио́з (Hector Berlioz) (11 декабрь 1803 йыл — 8 март 1869 йыл) — Франция композиторы, дирижёр, музыка тураһында яҙыусы. 1856 йылдан илдең төп ғилми үҙәге — Франция Институты ағзаһы.
Бала сағы
Франция көньяҡ-көнсығышында, Изер департаментындағы Кот-Сент-Андре ҡалаһында тыуған. Уның атаһы Луи-Жозеф Берлиоз хөрмәтле провинциаль табип була Луи-Жозеф Берлиоз атеист; әсәһе, Мария-Антуанетта католик була ; Гектор Берлиоз ғаиләлә алты баланың беренсеһе була, шуларҙың өсәүһе өлкән йәшкә тиклем йәшәмәй. Берлиоз ике һеңлеһе— Адель һәм Нэнси менән яҡшы мөнәсәбәттә була. Йәш Гектор менән, нигеҙҙә, атаһы шөғөлләнә.
Балалыҡ йылдарын Берлиоз провинцияла үткәрә, унда боронғо халыҡ йырҙарын ишетә һәм мифтары менән таныша. Шул ваҡыттағы ҡайһы бер башҡа билдәле композиторҙарҙан айырмалы рәүештә, Берлиоз вундеркинд булмай. Ул 12 йәшенән музыка менән шөғөлләнә башлай, һәм шул ваҡытта уҡ ҙур булмаған композициялар һәм аранжировкалар яҙа. Атаһы тыйыуы арҡаһында, Берлиоз бер ҡасан да фортепианоға уйнарға өйрәнмәй. Ул гитара, флажолетта һәм флейтала уйнарға өйрәнә. Гармонияны дәреслек буйынса ғына өйрәнә. Уның тәүге әҫәрҙәренең күбеһе романс һәм камера әҫәрҙәре була.
Гекторҙың Тантаналы Мессаһының беренсе (уңышһыҙ) уйнауы 1825 йылда Парижда булған.
Студент тормошо
1821 йылдың март айында Греноблдә ул урта мәктәпте тамамлай, ә октябрҙә, 18 йәшендә, Берлиоз Парижға бара, унда ата-әсәһенең теләген тотоп,  медицина өйрәнә башлай. Тик Берлиоз музыкаға тартыла. Медицинаға ҡыҙыҡһыныуы булмай, ә инде мәйетте ярғандан һуң медицинаға сирҡаныу кисерә башлай <.
Тәүге сәфәрен Берлиоз Гектор Париж операһына башҡара, Кристоф Глюктың «Тавридала Ифигения» операһында була, Берлиоз Людвиг ван Бетховендың ижады менән бер рәттән был композиторҙың ижады менән һоҡлана. Шул уҡ ваҡытта Берлиоз Париж консерваторияһының китапханаһына йөрөй башлай, унда күсермәләрен алыу өсөн Глюк операларының партитураларын эҙләй. Ул үҙенең мемуарҙарында беренсе тапҡыр консерваторияның буласаҡ директоры Луиджи Керубини менән осрашыуҙары тураһында яҙа. Керубини Берлиозды китапханаға индерергә теләмәй, сөнки ул консерваторияның студенты булмай. Берлиоз шулай уҡ ижады менән ҙур йоғонто яһаған Гаспаре Спонтининың ике операһына бара. Тиҙҙән ул композитор булырға ҡарар итә. Был башланғыста уға Жан-Франсуа Лесюер, консерваторияның профессоры ярҙам итә. 1823 йылда Берлиоз үҙенең тәүге мәҡәләһен — Le Corsaire[fr] журналына Спонтининың «Весталка» операһын яҡлап хат яҙа.
Ата-әсәһенең ризаһыҙлығына ҡарамаҫтан, 1824 йылда ул композитор карьераһын дауам итер өсөн медицинаны рәсми ташлай. 1825 йылда Парижда уның беренсе «Тантаналы месса» әҫәренең уңышһыҙ асыҡ башҡарылыуы үтә. Аҙаҡ «Йәшерен судьялар» операһын яҙа башлай, унан бөгөнгө көнгә тиклем бары тик фрагменттары һаҡланып ҡалған.
Берлиоз, үҙ аллы белем алыу менән шөғөлләнеп, Жан-Франсуа Лесюерҙан дәрестәр ала һәм ул Париж консерваторияһына 1826 йылда (шулай уҡ уның класында шөғөлләнә Антонин Рейх) уҡырға ингәндән һуң уның полифония класына бара. Ул хор йырсыһы булып аҡса эшләй башлай. 1827 йыл аҙағында Одеон театрына бара һәм ирланд актрисаһы Гарриет Смитсондың Шекспир «Гамлет» һәм «Ромео һәм Джульетта» пьесаларында Офелия һәм Джульетта ролдәрен башҡарғанын күрә. Ул актрисанан хайран ҡала. Берлиоз Гарриетҡа мөхәббәт хаттарын күп яҙа, әммә улар яуапһыҙ ҡала.
1828 йылдан башлап, Берлиоз музыка тураһында тәнҡит мәҡәләләре яҙа һәм шул ваҡытта популяр булған Виктор Гюго, Александр Дюма, Никколо Паганини, Жорж Санд кеүек яҙыусы һәм музыканттар менән таныша. 1828—1830 йылдарҙа Берлиоздың бер нисә әҫәре — «Йәшерен судьялар» һәм «Фантастик симфонияһы» операһына «Уэверли» увертюраһы башҡарыла, уның башҡарыуҙан һуң тамашасы йәш композиторға иғтибар итә.
1830 йылда Берлиоз консерваторияны тамамлай. Шул уҡ йылда ул академик «Сарданапал» кантатаһы өсөн Рим премияһы ала. Быға тиклем Берлиоз өс йыл рәттән был премияны алырға тырыша, әммә жюри ағзалары һәр тапҡыр уға кире ҡаға килә. Ошо уҡ йылда революция башлана; Берлиоз революционерҙарға теләктәшлек күрһәтә һәм хатта «Марсельезаға» инструментовка яһай. Стипендиат шарттары буйынса премия алғандан һуң ул Италияға, Медичи виллаһына юллана. Йәш пианист Мари Мок менән йәрәшкәндән һуң, Римдә кәләшенең вәғәҙәләшеүҙе өҙөүе һәм 1831 йылдың 5 апрелендә музыка инструменттары фабриканты Игнац Плейелдәң партнёры һәм өлкән улы музыкант һәм нәшриәтсе Камиль Плейелға кеәүгә сығыуы тураһында хәбәр ала. Берлиоз Марины, уның әсәһен һәм Камилды үлтерегә ҡарар итә, аҙаҡ үҙ-үҙенә ҡул һалырға ниәтләп, пистолет та урлап ала — әммә Парижға ярты юлда үҙ планынан баш тарта, Ниццала булып, үҙенең һүҙҙәре буйынса хатта тормошоноң иң бәхетле егерме көнөн үткәрә. Һуңынан стипендияһын юғалтмаҫ өсөн Берлиоз Римгә ҡайта. Унда итальян музыкаһы менән ҡыҙыҡһына, Михаил Глинка менән осраша, Байрон әҫәрҙәре менән таныша.
1833 йылда Берлиоз үҙенең яңы әҫәрҙәрен — Ниццала яҙылған «Король Лир» увертюраһын, «мелолог» (декламация менән инструменталь һәм музыкаль ҡатнашма) тип үҙе атаған жанрҙағы симфоник әҫәрҙәрен алып Францияға әйләнеп ҡайта, улар «Фантастик симфония» дауамын тәшкил итә. Италиянан ҡайтҡас, ул әүҙем дирижерлыҡ, композитор, музыка тәнҡитсеһе эшмәкәрлеген башлай, әммә Францияның рәсми даирәләре яғынан уның новаторлыҡ эшмәкәрлеге тулы битарафлыҡҡа дусар була.
Парижда Гектор Берлиоздың Гарриет Смитсон менән романтик мөнәсәбәттәре башлана һәм 1833 йылдың 2 октябрендә улар өйләнешә. Киләһе йылда уларҙың беренсе балалары — Луи- Том Берлиоз тыуа (1834—1867). Әммә тиҙҙән ғаиләлә Гектор һәм Гарриет араһында конфликт башлана һәм 1840 йылда улар айырылыша.
Берлиоз — тәнҡитсе
Парижға барып төпләнгәс, Берлиоз ижади әүҙемлеген үҫтерә, симфониялар һәм опералар ижад итеп, композитор булараҡ эшләй; дирижер (атап әйткәндә, Париж консерваторияһында эшләй) һәм музыка тәнҡитсеһе була. («Gazette de Paris musicale» гәзитендә, һуңғараҡ «Journal des Débats» гәзитендә яҙа һәм 1864 йылға тиклем етди һәм ҡәтғи тәнҡитсе данын ала). Мәҫәлән, публицистик эшмәкәрлеге йылдарында уның тарафынан күп һанлы фельетондар һәм мәҡәләләр яҙыла, улар буйы ҡырҡ йылдан ашыу көн һайын тиерлек 1823 йылдан алып 1864 йылдарға тиклем «Le Corsaire» (1823 йылдан), «Le Correspondant » (1829 йылдан), «La Gazette musical de Paris» (1834 йылдан), шулай уҡ «Le Journal des Débats» гәзиттәрендә баҫылып сыға.
Берлиоздың иң күренекле әҙәби әҫәрҙәренең береһе: «Voyage musical en Allemagne et en Italie» (Париж, 1854), «Les Soirées de l’orchestre» (Париж, 1853; 2 изд. 1854), «Les grotesques de la musique» (Париж, 1859), «A travers chant» (Париж, 1862), «Traité d’instrumentation» (Париж, 1844).
1839 йылда ул Париж консерваторияһы китапханасыһының булып урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. Үҙе һәм ғаиләһен тәьмин итеү өсөн, Берлиоз музыка тәнҡитсеһе булып эшләй, биш йыл буйына «Journal des débats», шулай уҡ «Gazette musicale» һәм «Le rénovateur» гәзиттәре өсөн мәҡәләләр яҙа.
Рәсәй һәм Берлиоз
1842 йылдан Берлиоз сит илдәргә гастролгә сыға. Ул Рәсәйҙә композитор һәм дирижер булараҡ триумф менән сығыш яһай (1847 й., 1867—1868 й.й.), атап әйткәндә, Мәскәү манежында концертта бик күп тамашасыны йыя. 1847 йылда, Рәсәйҙә булып, элек ижад иткән «Фантастик симфонияны» император Николай I арнай. Мәскәү һәм Петербургта дирижер сифатында сығыштары көслө алҡыштар менән оҙатыла, ә финанс һөҙөмтәләре көткән өмөттәренән күпкә юғары була. «Һин минең ҡотҡарыусым, Рәсәй!» — былай тип яҙа ул һуңынан.
1867—1868 йылдарҙа Санкт-Петербург ҡалаһында композитор түбәндәге адрестар буйынса йәшәй: Михайловка һарайы — Инженер урамы, 4. Глинка уны «беҙҙең быуаттың беренсе композиторы» тип атай. Берлиоздың Петербург концерттары тураһында Берлиоз Н. А. Римский-Корсаков былай тип хәтерләй: «Башҡарыуы бик матур була, күренекле шәхестең һөйкөмлөлөгө бөтәһен дә эшләне. Берлиоздың ҡул елпеүе ябай, аныҡ, матур. Төҫтәрҙә бер ниндәй ҙә ҡабарынҡылыҡ юҡ...».
Һуңғы йылдарҙа
1850 йылда Берлиоз Париж консерваторияһының төп китапханасыһы була. 1856 йылда Берлиоз Сәнғәт академияһының ағзаһы булып тәғәйенләнә. [1860 йыл]]да Берлиоз мәҡәләләр йыйынтығын, шулай уҡ үҙенең «Мемуарҙарын» сығара (1870 йыл).
Шәхси тормошо аяныслы ваҡиғалар менән күңелһеҙләнә, улар тураһында ентекле итеп «Мемуарҙарында» яҙа. Уның ирланд актрисаһы Гарриэт Смитсон беренсе никахы 1843 йылда айырылышыу менән тамамлана (Смитсон күп йылдар нервы ауырыуынан яфалана); уның вафатынан һуң Берлиоз йырсы Мария Ресио менән никахҡа инә, ул 1854 йылда ҡапыл вафат була. Композиторҙың тәүге никахынан булған улы 1867 йылда Гаванала вафат була. Композитор үҙе 1869 йылдың 8 мартында яңғыҙлыҡта вафат була, 11 мартта ерләйҙәр.
Ижады
Берлиоз — музыкала романтизмдың сағыу вәкиле, романтик программалы симфонияны ойоштороусы. Ул музыкаль форма өлкәһендә яңылыҡтарҙы, гармонияларҙы һәм бигерәк тә инструментлауҙы ҡыйыу индерә, симфония музыкаһын театралләштереүгә, ҙур әҫәрҙәргә тартыла.
1826 йылда «Грек революцияһы» кантатаһын яҙа— был Ғосман империяһына ҡаршы гректарҙың азатлыҡ көрәшенә баһаламаһы. 1830 йылғы Ҙур июль революцияһы ваҡытында Париж урамдарында халыҡ менән бергә революцион йырҙарҙы, атап әйткәндә, үҙе эшкәрткән хор һәм оркестр өсөн «Марсельезаны» өйрәнә. Был «Ҡайғылы-триумфаль симфонияла» (1840, июль ваҡиғалары ҡорбандарының кәүҙәһен күсереү тантанаһына яҙа) революцион тема сағылыш таба.
1837 йылда Алжирҙа һәләк булған генерал Дамремонды ерләүгә Берлиоз бөйөк реквием яҙа.
Берлиоздың стиле «Фантастик симфонияла» уҡ билдәләнә (1830 йылдарҙа яҙылған). Был беренсе романтик программалы симфония. Унда шул ваҡыттағы типик булған кәйеф сағылыш таба (ысынбарлыҡ менән аңлашмаусылыҡ һәм эмоционаллек). Ижадсының субъектив кисерештәре симфонияла социаль дөйөмләштереүҙәргә күтәрелә: «бәхетһеҙ мөхәббәт» темаһы юғалған иллюзиялар трагедияһы мәғәнәһен ала.
Симфониянан һуң Берлиоз «Лелио, йәки тормошҡа ҡайтыу» монодрамаһын яҙа (1831, «Фантастик симфонияның» дауамы). Берлиозды Байрон әҫәрҙәренең сюжеты йәлеп итә — альт һәм оркестр өсөн «Гарольд Италияла» (1834), «Корсар» увертюраһы (1844); Шекспирҙың — «Король лир» увертюраһы (1831), «Ромео һәм Джульетта» драматик симфонияһы (1839), «Беатриче һәм Бенедикт» комик операһы (1862, «Юҡтан күп тауыш» сюжетына); Гете — «Фаусты хөкөм итеү» драматик легендаһы (ораторлыҡ) (1846, был Гете поэмаһын ирекле аңлата). Берлиозға шулай уҡ « Бенвенуто Челлини» операһы ҡарай (1838); 6 кантата; оркестр увертюралары, атап әйткәндә «Рим карнавалы» (1844); һ. б. 9 серияла әҫәрҙәр йыйынтығы (20 тт.) Лейпцигта сыға (1900—1907). Һуңғы йылдарҙа Берлиоз күберәк академизм, әхлаҡ проблематикаһы яғына ауыша: «Христостың бала сағы» ораториаль трилогияһы (1854), Вергилий буйынса «Троянсылар» опера трилогияһы («Трояны алыу» һәм «Троянлылар Карфагенда», 1855—1859).
Берлиоз һуңғы «Фаусты хөкөм итеү», «Христостың бала сағы» операларына һәм башҡа әҫәрҙәренә либреттоны үҙе яҙа. Берлиоз тураһында композитор булараҡ төрлө фекерҙәрҙең сәбәбе уның музыкаль эшмәкәрлегендә бөтөнләй яңы, тулыһынса үҙаллы юл менән китеүе тураһында һөйләй. Ул шул ваҡытта уҡ Германияла яңы үҫешә башлаған йүнәлешкә берегә,һәм 1844 йылда Германияға килгәс, унда үҙ Ватанында ҡарағанда күпкә күберәк баһалана. Рәсәйҙә күптән инде үҙ баһаһын ала. Үҙе үлгәндән һуң, бигерәк тә 1870 йылдағы Франция-пруссия һуғышынан һуң, Францияла милли, илһөйәрлек тойғоһо уянғанда, Берлиоздың әҫәрҙәре ватандаштары араһында ҙур популярлыҡ яулай.
Берлиоздың сәнғәт өлкәһендәге әһәмиәте уның ҡоралдарҙы тәрән аңлауы һәм уларҙы оркестровкалауҙа оҫта ҡулланыуы тора. Уның партитуралары яңы һәм ҡыйыу оркестр эффекттары менән тулы (мәҫәлән, Берлиоз беренсе булып «Фантастик симфонияла» ҡыллы col legno уйын алымдарын ҡуллана). Күп телдәргә тәржемә ителгән инструментовка тураһындағы трактаты киң таратылған. Берлиоздың вафатынан һуң ул яҙған «Мемуарҙар» (Париж, 1870), «Correspondance inedite 1810—1868» (1878) нәшер ителә.
Берлиоз композитор булараҡ ҡына түгел, дирижер булараҡ та билдәлелек ала. Вагнер менән бергә ул яңы дирижёрлыҡ мәктәбенә нигеҙ һала, музыка-тәнҡит фекере үҫешенә мөһим өлөш индерә.
Заманса инструментовкалау һәм оркестровкалау тураһында трактат
Музыка белеменә ҙур өлөшө булып Рихард Штраус мөхәррирләүендәге Берлиоздың фундаменталь «Инструментовкалау һәм оркестровкалау тураһында трактат» теоретик хеҙмәте тора (1843, ҡушымта менән — «Оркестр дирижеры». Берлиоз оркестрҙың төп төркөмдәре буйынса төрлө функцияларҙың бүленеш принциптарын раҫлай, — ҡыллы, ағас һәм баҡыр — был тембрҙарҙы нивелирлауын булдырмау өсөн кәрәк була. Берлиозды хаҡлы рәүештә оркестровкалауҙың реформаторы тип һанайҙар. Ул һирәк ҡулланыла торған инструменттарҙы файҙалана — сағыу шәхси тембрҙар менән, тембрҙарҙың ғәҙәти булмаған аралашыуы, үҙенсәлекле яңғыраған регистрҙар, яңы штрихтар, элек ишетелмәгән эффектар булдырған уйын алымдарҙы. Берлиоз әҫәрҙәрендә оркестрҙың тотороҡло составы юҡ — образдар даирәһенә бәйле. Ҡайһы бер осраҡта ул ҙур, ауыр оркестрҙы ылыҡтыра («Реквием», «Ҡайғылы-триумф симфония»), икенсе осраҡта ул камера оркестры составын сикләй («Фаусты хөкөм итеү»).
Кантаталары
Грек революцияһы (2 төрлө версия) H. 21a, 21b H. (1825—1826, 1833)
Райхенбах (Тюрингия)
Райхенбах (Тюрингия) (Reichenbach (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 933 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,8 км2. Диңгеҙ кимәленән 330 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7629 һәм автомобиль коды — SHK.
Сөләймәнов Рафаил Әнүәр улы
Сөләймәнов Рафаил Әнүәр улы (31 май 1952 йыл, Черемхово ҡалаһы) — гигиенист. Медицина фәндәре докторы (2001). Рәсәй Федерацияһының санитария‑эпидемиология хеҙмәте отличнигы (2001), Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2004), Рәсәй Дәүләт санитария‑эпидемиология хеҙмәтенең почётлы хеҙмәткәре (2015).
Биографияһы
Рафаил Әнүәр улы Сөләймәнов 1952 йылдың 31 майында Иркутск өлкәһенең Черемхово ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуған. 1978 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтының санитар-гигиена факультетын тамамлай. 1978 йылдан Хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы Өфө ғилми-тикшеренеү институтында эшләй. Кесе ғилми хеҙмәткәрҙән алып медицина экологияһы кафедраһы мөдиренә тиклем юл үтә.
1987 йылда «медицина фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп диссертация яҡлай. 2001 йылдың сентябрендә медицина фәндәре докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп «Гигиенические основы охраны здоровья населения в регионах размещения нефтехимических и нефтеперерабатывающих производств» темаһына диссертация яҡлай.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлеше булып тирә-яҡ мөхиттең насар факторҙарының кеше һаулығына йоғонтоһон баһалау тора.
Уның етәкселегендә Башҡортостан Республикаһы өсөн генә түгел, тотош ил өсөн ҙур халыҡ хужалығы әһәмиәтенә эйә булған фәнни тикшеренеүҙәр үткәрелә.
Был тикшеренеүҙәр буйынса әҙерләнгән тәҡдимдәр тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өсөн уңайһыҙ булған райондарҙа урынлашҡан йөҙ меңдән ашыу кешенең йәшәү шарттарын һәм һаулығын яҡшыртырға мөмкинлек биргән.
Тикшеренеүҙәр һөҙөмтәләре буйынса Сөләймәнов Р. А. тарафынан Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы раҫлаған 5 норматив-методик документ әҙерләнгән, тораҡ пункттарҙың һыу ятҡылыҡтары һыуында һәм атмосфераһында 10-дан ашыу химик матдәләрҙең рөхсәт ителгән концентрацияһы эшләнә, 100-ҙән ашыу яңы химик матдәгә токсикологик баһа бирә. Волга буйы иҡтисади төбәгендә нефть химияһы һәм нефть эшкәртеү үҫешкән ҡалаларҙы һауа бассейнының бысраныуы һәм халҡының һаулығының гигиеник карта-схемалары эшләнгән, Гигиена буйынса тәҡдимдәр һәм ҡарарҙар комплексы нигеҙләнә, уларҙы төрлө ведомстволар, предприятиелар, учреждениелар, хеҙмәттәр (Башҡортостан Республикаһының, Төньяҡ Осетияның, Коми Республикаһының  дәүләт санитария-эпидемиология күҙәтеүе үҙәктәре, Ангарск хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы ғилми-тикшеренеү институты, Волгоград гигиена ғилми-тикшеренеү институты, Башҡортостан Республикаһының Юғары Советы,  Өфөнөң архитектура һәм ҡала төҙөлөшө буйынса баш идаралығы, Башҡортостан Республикаһының тәбиғәт ресурстары буйынса дәүләт комитеты, Башҡортостан Республикаһының Торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр министрлығы һ. б.) эшенә индерелгән.
Сөләймәнов Р. А. Рәсәй һәм Башҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығының тәбиғәтте һаҡлау комиссиялары эшендә әүҙем ҡатнаша. Әстерхан, Төмән, Владикавказ, Чапаевск, Ҡурған, Сыктывкар, Салауат, Күмертау һ. б. ҡалаларында тирә-яҡ мөхиттәге ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе баһалау өсөн бер нисә тапҡыр гигиена буйынса эксперт сифатында  Хөкүмәт комиссиялары составында сыға. Әлеге ваҡытта Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының биология, медицина һәм ауыл хужалығы фәндәре бүлегенең медицина фәндәре секторы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһы Тәбиғәт ресурстары министрлығының йәмәғәт һәм ғилми советтары ағзаһы. 200‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Хорова-Юр-Се
Хорова-Юр-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сарембой-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡыҫҡайылға (Бүздәк районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Уолш Родольфо
Биографияһы
1927 йылда бәләкәй генә Пуэбло-Нуэво-де-ла-Колония-Чоэле-Чоэль ҡалаһында тыуа.
Буэнос-Айрес университетының философия факультетына уҡырға инә, әммә уҡыуын ҡалдыра һәм бер нисә һөнәр алыштыра. Йәш сағында ультрауң ойошмала тора, һуңынан Хуан Доминго Перонға ҡаршы түңкәрелеште хуплай, әммә 1956 йылда урынлашҡан хәрби режимды фашлай. Үҙенең бойондороҡһоҙ журналист тикшереүе материалдары (докуромандар, non-fiction романдары) менән билдәле. Шуларҙың араһында ошо жанрҙа беренсе урында — «„Бойня“ Операцияһы» (1957) тора (Трумен Капотеның «Хладнокровное убийство»һын да үтеп китә).
Аргентинаға ҡайтҡас, Аргентина Дөйөм хеҙмәт конфедерацияһы профсоюздары берләшмәһе менән тығыҙ бәйләнештә була, «Перонистик ҡораллы көстәр» сафына баҫа, улар менән бергә 1975 йылда ҡаланың «Монтонерос» йоғонтоло һул радикал ҡала партизандары йәшерен төркөмөнә инә. Ләкин ваҡыт үтеү менән уларҙың ҡарашында айырмалыҡтар барлыҡҡа килә — Уолш ҡоралға ҡарағанда ҡәләм көсөнә өҫтөнлөк бирә, хәрби хунта терроры һәм кеше хоҡуҡтарын боҙоу тураһында һөйләй. Шуға ҡарамаҫтан, Уолш революцион көрәш ысулдарынан баш тартмай.
1976 йылда ул ике яҡын кешеһен — ҡыҙы Виктория һәм дуҫы Урондо Франсисконы юғалта. Улар ҙа "Монтонерос"та тора һәм «үлем эскадроны» тарафынан атып үлтерелә.
1976 йылда хәрби-фашистик диктатура урынлаштырылғандан һуң Уолш, репрессияларҙан ҡасып, подпольеға китергә мәжбүр була. 1977 йылдың 24 мартында "Яҙыусының хәрби хунтаға Асыҡ хаты"н тамамлай. Унда диктатураның репрессиялар сәйәсәтен фаш итә һәм шул йылдарҙағы ауыр иҡтисади көрсөк эҙемтәләре тураһында һөйләй. Хат Уолштың дуҫтарына һәм гәзит редакцияларына таратыла. Икенсе көндө Уолшты урамда урларға маташалар, әммә ул ҡаршылыҡ күрһәтә һәм атыш ваҡытында һәләк була.
Уның үлеме буйынса процесс 2005 йылда ғына башлана.
Скумми-Дон
Скумми-Дон — Рәсәй йылғаһы. Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Урсдоннан йылғаһы ҡушылған урындан Урух йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сөмәләк (йылға)
Сөмәләк  (Чумляк) — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Һеләүһен күленә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә отСиләбе ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Хажиев Ризван Закирхан улы/Библиография
Хажиев Ризван Закирхан улы/Библиография — Хажиев Ризван Закирхан улының гәзит-журналдарҙа нәшер иткән мәҡәләләр, хикәйәләр, очерктар исемлеге.
Сөмәләк (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Солоновка (Чумыша ҡушылдығы)
Солоновка — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чумыш йылғаһының һул ярына тамағынан 388 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вахитов Наил Шәрәф улы
Вахитов Наил Шәрәф улы (Вахитов Наиль Шарифович) (2 ғинуар 1947 йыл)  — совет һәм партия эшмәкәре, «Ишембайнефть» акционер йәмғәиәтенең генераль директоры. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Биографияһы
Вахитов Наил Шәрәф улы 1947 йылдың 2 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ районы Түбәнге Уҫылы ауылында тыуған. Милләте татар. Юғары белемле. 1970 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған. 1985 йылда Свердловск Юғары партия мәктәбен тамамлай. Хеҙмәт юлын 1970 йылда, ауыл хужалығы институтын тамамлағас, Стәрлетамаҡ районы «Салауат» колхозында баш инженер булып башлай. 1975 йылдан 1979 йылға тиклем Стәрлетамаҡ районы «Первомайск» совхозының директоры булп эшләй. 1979 йылда КПСС-тың Стәрлетамаҡ райкомының икенсе секретары итеп һайлана, 1983 йылдан Стәрлетамаҡ район Советы башҡарма комитеты рәйесе булып эшләй. 1985 йылда КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының партия ойоштороу эше бүлеге мөдире урынбаҫары. 1986 йылда Башҡорт АССР-ы Дәүләт агросәнәғәт комитеты рәйесе урынбаҫары.
1987 — 1991 йылдарҙа КПСС-тың Ишембай ҡала комитетының беренсе секретары. 1991 —1993 йылдарҙа «Ишембайнефть» тәжрибә заводының начальник урынбаҫары. 1993 йылдан «Ишебайнефть» акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры.
Башҡортостан Республикаһының Юғары Советында Халыҡ депутаттары советы Комиссияһы ағзаһы..
Өйләнгән, ике ул үҫтергәндәр.
Мысыр баҙары
Мысыр баҙары, Тәмләткестәр баҙары (Spice Bazaar), Мысыр чаршысы (Mısır Çarşısı) — Истанбулдың иҫке өлөшөндә Эминөнү районында урынлашҡан баҙар; Оло баҙарҙан һуң ҡалала ҙурлығы буйынса икенсе баҙар. Территорияһында 80-ләп магазин бар, уларҙың төп ассортименты — тәм-том, тәмләткестәр, дарыу үләндәре, специялар, киптерелгән емеш-еләктән һәм иттән әҙерләнгән деликатестар, һөт ризыҡтары.
Тәүҙә «яңы», шулай уҡ «әсәй» баҙары тип йөрөтөлгән. Шунан «Мысыр баҙары» тигән атама өҫтөнлөк алған, сөнки ул заманда тәмләткестәр һәм специялар башлыса Һиндостандан Европаға Мысыр аша ташылған.
Мысыр баҙары ике тапҡыр янғындан ҡаза күрә — 1691 һәм 1940 йылдарҙа. 1940—1943 йылдарҙағы тергеҙеү эштәре барышында комплекстың күп деталдәренең төп нөсхәһе юғалтыла. 1941 йылда уны Яңы мәсеттән айырып юл һалына.
Һылтанмалар
]]
Горбушина Светлана Николаевна
Горбушина Светлана Николаевна (13 ноябрь 1952 йыл) — педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре кандидаты (1981), педагогия фәндәре докторы (2008).
Биографияһы
Светлана Николаевна Горбушина 1952 йылдың 13 ноябрендә Өфө ҡалаһында тыуған. Урта белем алғандан һуң Башҡорт дәүләт университетына уҡырға инә һәм уны 1975 йылда тамамлай, һөнәре буйынса — биолог-биохимик. Хеҙмәт юлын «Иммунопрепарат» ғилми-производство берекмәһендә үҙ профиле буйынса башлай һәм оҙайлы ваҡыт бында эшләп, тәжрибә туплай (1975—1991). 1991 йылдан алып Өфөнөң 2-се балалар поликлиникаһында эшләй, артабан, 1994 йылдан башлап, Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡыта. Докторлыҡ диссертацияһының темаһы: «Мировоззренческие детерминанты формирования культуры здоровья будущего учителя». 2008 йылда Өфө дәүләт авиация техник университетына эшкә күсә, бында ул — стандартизациялау һәм сертификациялау кафедраһы профессоры.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни хеҙмәттәре йәшәйеш хәүефһеҙлеге, белем биреү өлкәһендә һаулыҡ һаҡлау һәм сифатты тикшереү, иммуно- һәм -вакцинопрофилактика проблемаларына арналған.
100-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Төп ғилми хеҙмәттәре
Педагогическая профилактика табакокурения среди девушек-учащихся в системе начального профессионального образования. Уфа, 2008.
София Браге
София Браге (Sophie Brahe, 22 сентябрь 1556 йыл — 1643 йыл) — Дания астрономы, ботаник, табип һәм тарихсы, Тихо Брагеның кесе һеңлеһе, ағаһы менән фәнни тикшеренеүҙәрҙә хеҙмәттәшлек иткән.
Биографияһы
Браге Кнудстурп (хәҙер — Швеция) ғаиләһенең фамилия һарайында, Дания короле кәңәшсеһе һәм Отто Браге һәм королева София батша һарайындағы ханым — Беате Билле Браге ун балаһы араһында иң кесе бала булып тыуған. Софияның ағай-энеһе араһында унан 10 йәшкә өлкән билдәле астроном Тихо Браге булған. София, немец телендә астрономия китаптарын өйрәнеп, шулай уҡ үҙ иҫәбенә латин теленән тәржемә ителгән китаптарға заказ биреп, астрономияны үҙаллы өйрәнгән. 1573 йылдан София Тихоға астрономик күҙәтеүҙәрендә ярҙам иткән, йыш ҡына уның обсерватория Ураниборг обсерваторияһына барған. Тихо Софияның аҡылы һәм һәләте менән һоҡланыуы тураһында әйткән, шул уҡ ваҡытта уларҙың туғандары, юғары ҡатлам кешеһенә фән менән шөғөлләнеү түбәнселек тип, уларҙы хупламағандар.
1576 йылда, уға 19 йә 20 йәш булғанда, София Отто Тоттҡа кейәүгә сыға, уларҙың никахынан 1580 йылда тыуған бер улы булған. 1588 йылда Софияның ире вафат булғас, һәм улы бәлиғ булғанға тиклем, ул иренең мөлкәте менән идара иткән. Был ваҡытта ул, Тихоға йондоҙнамә төҙөргә ярҙам күрһәтеп, шулай уҡ баҡсасылыҡҡа, химия һәм медицинаға ҙур иғтибар бүлгән. Ураниборгҡа килеп йөрөгәндә, София менән алхимик Эрик Ланж менән танышҡан, ир өйләнергә тәҡдим яһаһа ла, аҡса булмау сәбәпле, улар бары 1602 йылда ғына өйләнешә, һәм һуңынан Экенфордта артыҡ хәйерселектә йәшәй. Софияның туғандарына яҙған хаттарынан күренеүенсә, ярлылыҡты ул дәрәжәһен тотоп, юмор хисе менән үткәрә. Эрик Ланж 1613 йылда Прагала вафат була.
1616 йылда, ире үлгәндән һуң, София Данияға ҡайта һәм Хельсингёрҙа урынлаша. Ғүмеренең һуңғы йылдарын ул дат дворян ғаиләләренең генеалогияларын шәжәрәларен төҙөүгә бағышлай, уның тәүге хеҙмәте 1626 йылда нәшер ителә. Әлегә тиклем уның генеалогик хеҙмәттәре дат дворянлығының иртә тарихы буйынса төп сығанаҡ тип һанала һәм Король китапханаһында һаҡлана. София Браге 1643 йылда Хельсингёрҙа вафат булған, Кристианстадта (Швеция), Тоттарҙың ғаилә ҡәберлегендә ерләнгән.
Асылыкүл (гәзит)
«Асылыкүл» — ижтимағи-сәйәси гәзит. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһы «„Асылыкүл“ редакция-нәшриәт комплексы» дәүләт унитар предприятиеһы. Дәүләкән ҡалаһында аҙнаһына 2 тапҡыр урыҫ һәм башҡорт («Балҡантау») телдәрендә сыға. 1930 йылдың мартынан урыҫ телендә «Победим» («Еңербеҙ») исеме аҫтында сыға башлай.
Тарихы
Хәҙерге «Асылыкүл» район гәзите үҙенең «Балҡантау» дубляж версияһы менән бергә оҙон һәм данлы юл үткән. Дәүләкән районы барлыҡҡа килгәндән һуң, нәшер ителә башлай. 1930 йылдың ҡышы аҙағында Мәскәү партияһы ағзалары урындағы гәзит эшен ойоштороу өсөн районға журналистар төркөмөн ебәрә. Мәскәү пролетарҙары дәүләкәнселәргә бүләк итеп гәзитте даими баҫтырыу өсөн тулы ҡорамалдар тупланмаһы менән күсмә типография ебәрә. Мәскәү журналистары гәзитте баҫтырыуҙы ойоштора, урындағы кадрҙарҙы ижади эшкә индерә һәм үҙ һөнәрҙәренә өйрәтә.
«Победим» гәзитенең беренсе сығарылышы 1930 йылдың 8 мартында сыға. Журналистар коллективын башта И. Антонов етәкләй. И. Антонов артынан гәзиттең тәүге 12 йылында журналистарҙы етәкләгән түбәндәге мөхәррирҙәрҙең исемдәре билдәле: И. И. Лисков, А. И. Леонтьев, А. Комиссаренко, Я. Шульман.
1932 йылдың ғинуарынан районда башҡорт телендә «Колхозсы» гәзите сыға. Уның беренсе мөхәррире Сабитов була, ә 1937 йылдан коллективты Т.M Сәхибгәреев етәкләй. Ул 1941 йылдың сентябрендә фронтҡа китә. «Колхозсы» гәзитенең мөхәррире итеп билдәле башҡорт яҙыусыһы Али Карнай тәғәйенләнә. Биш айҙан һуң Али Карнай Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла. Артабанғы йылдарҙа "Колхозсы"ның мөхәррирҙәре С. Гафанов һәм Р. Суфиянов була. Ә «Победим» гәзитен 1947 йылдан фронттан ауыр яралар менән ҡайтҡан С.M. Хәлиҡов етәкләй.
1950 йылдың 15 декабрендә ике айырым редакция берләшә. «Победим» — «Еңербеҙ» гәзите коллективы менән С.M. Хәлиҡов етәкселек итә. 1954 йылдың мартында гәзиттең әҙәби хеҙмәткәре булып 10 йылдан ашыу эшләгән Г. Ш. Рауилов мөхәррир итеп тәғәйенләнә. Шул уҡ йылдың октябрендә «районка» «Ленинское знамя» — «Ленин байрағы» тип үҙгәртелә. Ә һигеҙ йылдан һуң, 1962 йылдың майында, район гәзиттәрен берләштереүгә бәйле, Башҡорт АССР-ы Мәҙәниәт министрлығының Полиграф нәшриәт бүлеге бойороғона ярашлы Дәүләкән район гәзите бөтөрөлә. Раевка ауылы өс йыл дауамында ике райондың — Әлшәй һәм Дәүләкәндең берлектәге гәзитен баҫтырып сығара.
1965 йылдың мартында Дәүләкән районы «Знамя» — «Байраҡ» тип аталған Х.М Әхмәтйәнов мөхәррирлегендә үҙ гәзитен яңынан нәшер итә башлай. 1967—1972 йылдарҙа гәзиттең мөхәррире — А. А. Балобнов, артабанғы алты йыл (1972 йылдан 1978 йылға тиклем) редакция коллективын Т.B Рәжәпов етәкләй.
1978-1995 йылдарҙа мөхәррир — журналистика ветераны М. Н.Мөхәмәҙиев.
1995-2005 йылдарҙа оҙаҡ йылдар элек урындағы радиотапшырыуҙар мөхәррире һәм «Знамя» гәзитенең әҙәби хеҙмәткәре булып эшләгән Ғ.Н.Нурыева мөхәррир булып эшләй.
2007 йылдың 1 ғинуарында район гәзите яңы исеме — «Асылыкүл» — «Балҡантау» исеме аҫтында сыға башлай. Исемен үҙгәртеү Рәсәйҙең мәғлүмәт киңлеген яйға һалыу һәм гәзиттәрҙең шул уҡ исемдәрен ҡабатламау маҡсатында Матбуғат һәм полиграфия эштәре буйынса республика идаралығы тәҡдиме буйынса башҡарыла.
2007 йылдың июлендә гәзит мөхәррире итеп Ишбулат Йомабай улы Аҡҡолов тәғәйенләнә, ул артабан коллектив эшмәкәрлеген модернизациялау һәм үҙгәртеп ҡороу буйынса эште дауам итә.
Дауыт Юлтый
Дауыт Юлтый (төп исеме Юлтыев Дауыт Исхаҡ улы; 18 апрель 1896 йыл (ҡайһы бер башҡа мәғләмәттәр буйынса 1893 йыл) — 10 июль 1938 йыл) — хәрби, дәүләт һәм партия органдары хеҙмәткәре, журналист һәм яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре. 1919 йылдан РКП (б), 1934 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Беренсе донъя һәм граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт әҙәбиәтенә, милли матбуғатҡа һәм милли театр сәнғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. СССР яҙыусыларының 1-се Бөтә Союз съезы делегаты (Мәскәү, 1934). Сәйәси золом ҡорбаны.
Биографияһы
Дауыт Исхаҡ улы Юлтыев 1893 йылдың 18 апрелендә Һамар губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе Йомран-Табын улусына ҡараған (хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Ҡыҙыл Гвардия районы) Юлтый ауылында тыуған.
Асылыкүл (гәзит)
Тарихы
2009 йылдың ғинуарынан Башҡортостан Дәүләт унитар предприятиеһында «Өфө 1-се типография» тарафынан гәзит нәшер ителә башлай.
Дауыт Юлтый
Биографияһы
Юлтый ауылындағы һәм Сорокин мәҙрәсәһендә уҡый. Ҡаҙағстан далаларында һәм тыуған ауылында балалар уҡыта.
1914 йылда Беренсе донъя һуғышына китә. 1917 йылғы Февраль һәм Октябрь революцияларын фронтта ҡаршылай.
1919 йылда Коммунистар партияһы сафына инә, граждандар һуғышында ҡыҙылдар яғында ҡатнаша. Ошо мәлде беренсе революцион армияның штабында сыҡҡан «Ҡыҙыл йондоҙ» гәзитендә эшләй. Артабан Туҡ-Соран кантонында хәрби комиссар, партияның кантон комитеты секретары вазифаларын башҡара.
1920 йыл аҙағында Башҡортостандың элекке баш ҡалаһы Стәрлетамаҡҡа саҡыртып алына. Башҡортостан хәрби комиссариаты политидаралығында «Ҡыҙыл батыр» тигән гәзитте ойоштороуҙа ҡатнаша һәм шул гәзиттең мөхәррире була. Артабан республика хәрби комиссариаты политидаралығының мәктәптәр бүлегендә инспектор, Башҡортостан дәүләт нәшриәтенең мөдире, Башҡорт дәүләт драма театрының әҙәби консультанты булып эшләй.
Асылыкүл (гәзит)
Редакцияның адресы
2010 йылдың ғинуарында гәзитселәр ҡуртымға алынған бинанан үҙҙәренең тарихи бинаһына күсәләр (Туҡай урамы, 1), унда элек, 1930 йылда, Дәүләкән сауҙагәрҙәренеке булған бинала, күсмә типография менән бергә Мәскәү гәзитселәре төркөмө эш башлаған була.
Дауыт Юлтый
Биографияһы
1921 йылдан «Башҡортостан» гәзитенә мөхәррир булып эшләй, «Яңы юл», «Белем» журналдарын сығарыуҙа ҡатнаша. 1925—1926 йылдарҙа Мәскәүҙә Ҡыҙыл профессура институтында уҡый, бер ни тиклем ваҡыт Центриздатта мөхәррир булып эшләй.
Асылыкүл (гәзит)
Төрлө йылдарҙа эшләгән редакция хеҙмәткәрҙәре
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәре: Коллективта бер нисә тиҫтә йыл эшләгән башҡа бик күп кешеләр: С. Ш. Тәүлиәрова,, Р. Ш.. Зинурова, Л. Г. Башлыкова, С. А. Печаткин, Ф. В. Миранова, Л. А. Солтанова, В. И. Кузнецова, М. З. Зангурова, К.M. Мөхәрәмова, В.M. Төхвәтуллина һ.б.
Дауыт Юлтый
Биографияһы
Утыҙынсы йылдарҙа «Октябрь» журналының, «Әҙәби удар» гәзитенең мөхәррир вазифаларын алып бара, Башҡортостан Милли мәҙәниәт институты эшендә яҡындан ҡатнаша, Башҡортостан Яҙыусылар союзын ойоштороусыларҙың һәм уның етәкселәренең береһе була.
1938 йылда шәхес культы репрессияһына дусар ителә һәм атып үлтерелә.
Драматургияһы
1920 йылда Туҡ-Соран кантонында йәшәгән осорҙа «Ҡарағол» пьесаһын яҙа. Шулай уҡ «Һин кем?», «Урланған Көнһылыу», «Тирмәндә», «Табылған Марат», «Йәнтүрә», «Аҡшан батыр», «Маҡтымһылыу» пьесаларыаның авторы булып тора.
Захарова Мария Владимировна
Мария Владимировна Захарова (24 декабрь 1975 йыл) — Рәсәй дәүләт хеҙмәткәре, дипломат, Рәсәй Федерацияһы сит ил эштәре министрлығының матбуғат һәм мәғлүмәт департамент директоры,Рәсәй сит ил эштәре министрлығының рәсми вәкиле (10 август 2015 йыл). Ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсе — дипломатик рангы эйәһе (2020). Рәсәй сит ил эштәре министрлығының коллегия ағзаһы, Дуҫлыҡ,Почёт ордендары кавалеры, тарих фәндәре кандидаты.
Бала сағы һәм ғаиләһе
Олатаһы — Захаров Юрий Иванович, милләте буйынса мордвин (эрзя),Һамар өлкәһе Степная Шентала ауылында тыуған. Атаһы — Захаров Владимир Юрьевич — дипломат, шәрҡиәтсе, 1948 йылда Мәскәүҙә тыуған, 1971 йылда А. А. Жданов исемендәге Ленинград дәүләт университетын « ҡытай теле һәм әҙәбиәте» һөнәре буйынса тамамлай. 1980—2014 йылдарҙа СССР/Рәсәй Сит ил эштәре министрлығында эшләй, шул иҫәптән 1980—1993 йылдарҙа — СССР/Рәсәй Ҡытайҙа илселеге секретары, 1997—2001 йылдарҙа — Рәсәйҙең Ҡытайҙағы илселегенең мәҙәниәт, мәғлүмәт һәм мәғариф буйынса кәңәшсеһе, 2001—2003 йылдарҙа — Рәсәй Федерацияһы Сит ил эштәре министрлығының Азия-Тымыҡ океан хеҙмәттәшлеге департаментының Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы (ШОС) бүлеге мөдире, 2007—2010 йылдарҙа — ШОС Генераль секретары урынбаҫары, 2010—2012 йылдарҙа — Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының баш кәңәшсеһе, 2012—2014 йылдарҙа — Пекинда ШОС Секретариатының кәңәшсеһе, 2014 йылдан — Юғары иҡтисад мәктәбенең донъя иҡтисады һәм донъя сәйәсәте факультетының Көнсығышты өйрәнеү мәктәбенең өлкән уҡытыусыһы, Ҡара диңгеҙ-Каспий өлкәһенең сәйәси тикшеренеүҙәр институты директоры.
Әсәһе — Ирина Владиславовна Захарова, ҡыҙ фамилияһы Мачулко  — 1949 йылда тыуған, 1977 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты ның тарих факультетының сәнғәт тарихы кафедраһын тамамлай, шунан һуң Пушкин һынлы сәнғәт музейында эшләй башлай. Әлеге ваҡытта эстетик тәрбиә биреү кафедраһының өлкән ғилми хеҙмәткәре; 1994 йылда Рәсәй сәнғәт академияһында «Традиционные основы китайской народной игрушки» темаһына диссертация яҡлай, сәнғәт тарихы кандидаты, «Ғаилә төркөмдәре» етәксеһе, музыкаль программалар, эксперименталь проекттар етәксеһе, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы, Рәссамдар союзының Мәскәү ойошмаһы ағзаһы.
М. В. Захарова бала сағы Пекинда үтә, (атаһы дипломат булып эшләй), унда беренсе тапҡыр 1980-се йылдарҙа килә. Әсәһе ул ваҡытта Пекинда илселектең консуллыҡ участкаһында эшләй.
Карьераһы
1998 йылдан — Рәсәй Федерацияһы Сит ил эштәре министрлығының «Дипломатический вестник» журналы редакцияһы хеҙмәткәре, һуңынан Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының мәғлүмәт һәм матбуғат департаментында эшләй.
2003 йылда Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университетында тарих фәндәре докторы профессор А. А. Маслов ғилми күҙәтеүе аҫтында тарих фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә «Трансформация осмысления символики празднования традиционного Нового года в современном Китае. Последняя четверть XX века» темаһына диссертация яҡлай.
2003 йылдан 2005 йылға тиклем Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының мәғлүмәт һәм матбуғат департаментында киң мәғлүмәт сараларына оператив мониторинг бүлеге мөдире була. 2005 йылдан 2008 йылға тиклем — Рәсәйҙең Нью-Йорктағы Берләшкән Милләттәр Ойошмаһындағы даими миссияһының Матбуғат хеҙмәте начальнигы.