cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шопенгауэр Артур
Биографияһы
Философтың атаһы, Генрих Флорис Шопенгауэр, белемле, Европа мәҙәниәтен баһалаусы кеше була. Сауҙа эше буйынса Англия һәм францияға йыш йөрөй. Ул яратҡан яҙыусыһы — Вольтер. Артурҙың әсәһе, Иоганна, иренән 20 йәшкә йәшерәк була. Яҙыусы һәм әҙәби салон хужабикәһе.
Булатов
Булатов — төрки һәм урыҫ фамилияһы. Мәғәнәһе (ғәрәп һәм фарсы телдәрендә) иң шәп ҡо­рос (Дамаск ҡоросо) тигәнде аңлата
Ғиндуллин
Ғиндуллин — ир-ат фамилияһы. Ғиндулла исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡорт һәм татар халыҡтарында киң ҡулланыла.
Ғиндуллина — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Бәҙретдинов
Бәҙретдинов — фамилия.
Кесе Мостовая (Мостовая ҡушылдығы)
Кесе Мостовая — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мостовая йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Божья Матерь Дон иконаһы ғибәҙәтханаһы (Новочеркасск)
Божья Матерь Дон иконаһы ғибәҙәтханаһы — Новочеркасск ҡалаһында православие ҡорамы
Хәҙерге ваҡытта
Хәҙерге ҡорам 1992 йылда төҙөлгән, ләкин фундаменты һалынғандан һуң эштәр туғыҙ йылға туҡтап ҡала. 1995 йылда архитекторҙар Е.В. Пантелеймонов һәм А.А. Тумасов элекке йәйге кинотеатр урынына Божья Матерь Дон иконаһы ҡорамының проектын эшләйҙәр. Әммә сиркәү тик 2013 йылда ғына эшләй башлай һәм рус ҡорамы архитектураһы традицияһында була Төп инеү урыны өҫтөндә ике ҡатлы манара урынлашҡан. Ҡорамдың һигеҙ ҡырлы үҙәк өлөшө сатырлы алтын ялатылған көмбәҙ менән ослана Семәрле иконостасын урындағы оҫталар башҡарған.
Ҡорамдың адресы: 346414, Ростов өлкәһе, Новочеркасск, Гагарин урамы, 108Б.
Ғиниәтуллина Светлана Ғәйнулла ҡыҙы
Ғиниәтуллина Светлана Ғәйнулла ҡыҙы (7 июль 1975 йыл) — драма актрисаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2014) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2008).
Биографияһы
Светлана Ғәйнулла ҡыҙы Ғиниәтуллина 1975 йылдың 7 июлендә Башҡорт АССР-ы Ҡариҙел районының Ҡариҙел ауылында тыуған. Урынлағы 1-се урта мәктәпте, фортепиано буйынса музыка мәктәбен, Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр сәнғәте факультетын (''А. И. Карякин курсы, 1997 йыл|1да тамамлай.
Өфөлә Башҡортостан Республикаһы рус дәүләт академия драма театрында, Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында, 1997 йылдан Стәрлетамаҡ рус дәүләт драма театрында эшләй.
Иҗады
Амплуасы — лирик-драматик йәш ҡаһармандар, көлкөлө ролдәр.
Төркиә әҙәбиәте
Төркиә әҙәбиәте — Анатолия (йәғни Кесе Азия) территорияһында ижад ителгән әҙәби әҫәрҙәр, Төркиә мәҙәниәтенең бер өлөшө.
Башланғыс осоро
Юғары синыф даирәһендә диван әҙәбиәте таралыу тапһа, ашуғ-саз әҙәбиәте халыҡтыҡы була, ул  ижады һыҙаттарын һаҡлай һәм  мистиклыҡ менән ислам догмалары йоғонтоһонан азат була. Ошо бүленеш ике төп телле Сәлжүктәр дәүләте һәм Ғосман империяһы лингвистикаһында ла  сағыла: ғәрәп теле  — дин һәм ғилем,  ғосман теле халыҡсан һөйләш теле булып иҫәпләнә.
Халыҡ әҙәбиәте
Уғыҙ ауыҙ-тел ижады эпостары араһында Ҡорҡот олата тураһында цикл, унан һуң Көруғлы тураһында дастандар, романтик хикәйәләр, Хужа Насретдин һәм хайуандар тураһында әкиәттәр һәм мәҫәлдәр, мәҡәлдәр, әйтемдәр, йомаҡтар, мани таҡмаҡтары, «төркүи кошма» (лирик) һәм «хулы ташлама» (трагик) йырҙары барлыҡҡа килә.
Диван шиғриәте
Ғосман империяһының диван шиғриәте  XIII—XV быуаттарҙа ғәрәп һәм фарсы әҙәбиәте өлгөһөндә хасил була. Тәүге әҫәрҙәр араһында фарсы теленән тәржемә ителгән шиғырҙар байтаҡ. Мәҙрәсә шәкерттәре Әхмәтидаи һәм Ғази Борханетдин тәүге диван шағирҙары була, улар башлыса дини тематикаға яҙа. Шағирҙар силлабик һәм силабик-тоник  үлсәмле төрки дүрт юллыҡтары формалы, шулай уҡ ғәрәп-фарсы әҙәбиәтендәге аруз үлсәмендәге  шиғырҙар ижад итә. Төркиҙәр шулай уҡ мәснәүи, ҡасидә, ғәзәл кеүек шиғри формаларҙы ла үҙләштерә.
Диван шиғриәтенең күсеш осоронда (XV—XVI быуаттар) уның үҫешенә батша һарайы ҙур булышлыҡ күрһәтә. Проза барлыҡҡа килә. Проза әҫәрҙәрен Әхмәт паша, Нәджәти, Мәржимәк Әхмәт, Ашыҡ пашазадә, Синан паша кеүек авторҙар ижад итә. Диван шиғриәте сәскә атҡан осорҙа (XVI—XVIII быуаттар) ерле материал нигеҙендә классика тыуа, « <span class="ref-info" title=" төрөк телендә " style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;">(төр.) баш. » (һинд стиле) кеүек яңы стилдәр барлыҡҡа килә. Был стилгә Фүзули, Баки,  Бағдадлы Рухи, Йософ Нәби, Нәфи, Әхмәт Нәдим, шәйех Ғалиб, Әүлиә Челеби, Кәтиб Челеби, Наимә, Вәйси һәм Нәргиси кеүек авторҙар ҡарай.
Суфый әҙәбиәте
Иҫке Анатолия әҙәбиәтенең тәүге әҫәрҙәре  (XIII быуат уртаһы — XV быуат уртаһы) суфыйсылыҡҡа ҡарай. Әхмәт Факиһтың  «Яҙмыш китабы» иң боронғо әҫәр тип иҫәпләнә. Уның уҡыусыһы Шәйад Хәмзә  «Йософ менән Зөләйха» поэмаһын яҙа. Йәнә шағир Руми төрөк телендә бер нисә шиғыр ҡалдыра; уның традицияларын улы Солтан Вәләд дауам итә. Дәрүиш Йонос Имрә илһамлы гимн шиғырҙары менән билдәле була, шиғырҙарында фетнәсел ҡараштары сағыла. Суфый Ашыҡ пашаның  «Ғарипнамә» мәснәүи поэмаһы тәүге иң күләмле әҫәр була.
Милли әҙәбиәт
XVIII быуаттан ғосмандар көнбайыш цивилизацияһына әүҙем ылыға башлай. Әҙәбиәттә был осорҙоң башын «Тәржүмән-и Әхүәл» гәзитен (1860 йыл) нәшер итеү  менән бәйләйҙәр. Был әҙәбиәт бер нисә осорға бүленә: конституция реформалары осоро, «сәрүәт-и фүнүн», «фәср-и ати», милли осор, республика осоро һәм хәҙерге осор.
Конституция реформалары осороноң билдәле яҙыусылары: Намыҡ Кәмал, Шинаси, Әхмәт Митхәт,  Зия Паша, Мәхмүт Әкрәм, Абдулхаҡ Хәмит, Сами Пашазадә, Сезаи.
Сәрүәт-и фүнүн
1891—1944 йылдарҙа Истанбулда Serveti fünun (Фәндәр байлығы) тигән әҙәби журнал сыға,   «яңы әҙәбиәт» тыуҙырған һәм көнбайышҡа йөҙ тотҡан йәш әҙиптәр  шуның тирәһендә йыйыла. Яҙыусыларҙан Тевфик Фикрет, Фаик Али, Халит Зыя Ушаклыгил, Мәхмәт Рәүеф, Сөләймән Нәзиф һәм шағирҙарҙан Мәхмүт Әкрәм Режаизадә, Джәнәб Шәһәбетдин айырыуса билдәле була. Журналда тәнҡит мәҡәләләре, тарихи шәхестәргә арналған эсселар, француз классикаһы тәржемәләре, яңы Европа  шиғриәте, верлибр менән яҙылған төрөк шиғырҙары, Европа журналдарынан иллюстрациялар,  М. Рәүефтең «Сентябрь» (Eylül), Х. Зияның «Ҡыйралған тормоштар» (Kırık hayatlar) романдары баҫыла.
Фәжр-и ати
Образованное 24 февраля 1910йылдың 24 февралендә барлыҡҡа килгән  Fecr-i ati (Таң атыуы) беренсе әҙәби ойошмаһы 1912 йылға тиклем йәшәй. Йәмғиәт ағартыу маҡсаты менән эш итә. Уға егерме йәш яҙыусы инә: Әхмәт Самим, Әхмәт Хашим, Тахсин Нәхид, Жәләл Саһир, Рәфик Халид Ҡарай, Шәһәбетдин Сөләймән, Мәхмәт Бәхчәт, Мәхмәт Фуат Көпрүлүзадә, Мөфид Ратиб, Яҡуб Ҡәдри, Әмин Бүләнт Сәрдароғлу, Хәмдуллаһ Супхи Тәнреүбер, Яҡуб Ҡәдри Ҡараосманоғлу һәм башҡалар.
Милли осор
Милли осорҙоң төп эшмәкәрҙәре: Өмәр Сәйфеттин, Мәхмәт Акиф Эрсой, Халидә Әдип Адывар, Решат Нури Гүнтекин.
Республика осоро һәм хәҙерге заман
Төрөк Республикаһының иң билдәле яҙыусылары: Решат Нури Гүнтекин, Аҡа Гүндүз, Яҡуп Ҡәдри Ҡараосманоғлу, Пеями Сафа, феминист ҡатын Халидә Әдиб Адывар, Мәхмүт Йәсари, Осман Жәмал Ҡайғылы. Уларҙың ижадына социаль реализм, ысынбарлыҡты тәнҡитле ҡабул итеү, милли мотивтарҙы файҙаланыу һәм персонаждарҙың психологизмы хас.
Назым Хикмәт Ран иң сағыу шағир булып таныла. Ул шиғырҙың «дизе» формаһынан баш тарта. Күп шағирҙар  «хәджә» стиленә эйәрә, улар араһында — Әхмәт Хәмди Танпынар, Зия Осман Саба, Кәмалеттин Каму, Әхмәт Мөхип Дранас.
1950-се йылдарҙан әҙәбиәткә ауыл темаһы инә. Был йүнәлештең иң билдәле әҫәрҙәре: Мәхмүт Макалдың «Беҙҙең ауыл», Факил Байҡорттоң  «Йыландар үсе» әҫәрҙәре. Йәшәр Кәмал 1955 йылда Чуҡурова үҙәне тормошо тураһында  «Ҡаҡса Мәмәд» романының беренсе томын баҫтыра. Был әҫәр  яҙыусы Кәмал Таһирҙың яҙыу стиленә нигеҙ һала. Был йүнәлешкә  Демир Өзлү, Фәрит Эдгү, Юсуф Атылған һәм Нәзихә Мерич ҡарай.
Сатира йүнәлеше Азиз Нәсин ижадында сағылыш таба. Ул ике тапҡыр «Алтын пальма» әҙәби наградаһына лайыҡ була һәм  донъяла билдәлелек ала. Был жанрҙа шулай уҡ Мозаффәр Изгү менән  Рыфат Ылғаз да таныла .
1960-сы һәм 1970-се йылдарҙа йәмғиәттәге ҙур үҙгәрештәр һөҙөмтәһендә социаль-сәйәси темаларға иғтибар көсәйә. Яҙыусылар Осман Атилла, Явуз Бүләнт Бакиләр, Фәйзи Халыджи, Айхан Инал, Исмәт Өзел, Атаол Бәһрамоғлу, Һилми Явуз, Севги Сойсал, Четин Алтан, Адаләт Ағаоғлу, Тезер Өзлү, Пынар Күр, Сәлим Илери, Бәкир Йылдыз, Томрис Уйар һәм Айла Ҡотлу яңы әҙәби формалар табырға тырыша. 1980 йылда  төрөк йәмғиәтенең сәйәсиләшеүҙән ҡотолоуы ғына төрөк һәм төрки тарихына иғтибар уята, был Мостафа Нәджати Сәпәтчиоғлу ижадында сағылыш таба.
Төркиәнең иң билдәле  хәҙерге заман яҙыусыһы — Нобель премияһы лауреаты  Орхан Памук.
Башҡа яҙыусыларҙан  Йәшәр Нәби Наыр, Орхан Вәли Ҡаныҡ, Октай Рифат, Джаһит Көләби, Хөсәин Раһми Гөрпынар, Нәджәти Джумалы, Сәлим Илери ижады танылыу тапҡан.
Нюдя-Яга
Нюдя-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хей-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кутык-Игль
Кутык-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вуя-Яны йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ишбулатов
Ишбулатов — башҡорт фамилияһы.
Нидерциммерн
Нидерциммерн (Niederzimmern) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1027 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,23 км2. Диңгеҙ кимәленән 200 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99428 һәм автомобиль коды — AP.
Халомер-Яха
Халомер-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лимбя-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аршын мал алған (фильм,1945)
«Аршын мал алған» — әзербайжан музыкаль комедияһы, фильм Ғөзәйер Һажибәковтың «Аршын мал алған» опереттаһы буйынса төшөрөлгән. Фильм 86 телгә тәржемә ителгән.
Йөкмәткеһе
Көнсығышта егет кеше кәләш итеп алырға теләгән ҡыҙҙың йөҙөн туйға тиклем күрә алмай, шуға күрә бай егет Әскәр, дуҫы Сөләймәндең кәңәшен тотоп, урамда туҡыма һатып йөрөүсе — «аршын малсы» булып кейенә. Был һатыусылар ҡатын-ҡыҙ булған өйҙәргә инеп, әйберҙәрен тәҡдим иткән, ә туҡымалар ҡараған саҡта ҡатын-ҡыҙ уларҙан йөҙөн йәшермәгән. Аршын малсы булып алған Әскәр хәҙер теләгән өйгә инеп, үҙенә кәләш һайлай ала. Фильмды ҡарауы күңелле — унда бик күп йыр — көлкө, мәрәкәләшеү, иң мөһиме — мажара барыһы өсөн дә һәйбәт тамамлана.
Үрге Аҡбаш
Үрге Аҡбаш (Верхнеакбашево) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 86 кеше. Почта индексы — 452251, ОКАТО коды — 80240890003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Саҡмағош (Дим ҡушылдығы)
Саҡмағош — Башҡортостандың Бишбүләк районы биләмәләрендә аға. Дүсән ауылы янында Дим йылғаһының уң ярына тамағынан 390 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һылтанмалар
Ағиҙел Бөрөнән тамағына тиклем ‎
Трошкин
Трошкин (Трошкино) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 284 кеше. Почта индексы — 453444, ОКАТО коды — 80215831007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Журавлиха (Калышная ҡушылдығы)
Журавлиха  — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Калышная йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Симашко Константин Николаевич
Константин Николаевич Симашко (Костянтин Миколайович Симашко; 12 ноябрь 1980 йыл, Никополь ҡалаһы, Днепропетровск өлкәһе, Украина) — украин футболсыһы. 2008 һәм 2016 Йәйге Паралимпия уйындарының чемпионы. 2012 Йәйге Паралимпия уйындары көмөш призеры.
Рәхмәтуллин Шамил Сәйет улы
Рәхмәтуллин Шамил Сәйет улы (7 сентябрь 1920 йыл — 1 октябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, кавалерия дивизияһының артиллерия-миномёт полкы командиры, гвардия капитаны. Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң).
Биографияһы
Шамил Сәйет улы Рәхмәтулин 1920 йылдың 7 сентябрендә Томск ҡалаһында тыуған. Урта мәктәптең 10 класын тамамлай. 1939 йылдың авгусында Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына хәрби хеҙмәткә саҡырыла. 1941 йылда 1-се Мәскәү артиллерия училищеһын тамамлай. Шул уҡ йылдан — Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында һуғыша.
1943 йылдың сентябренән гвардия капитаны Шамил Рәхмәтулин — Үҙәк фронттың 61-се армияһы 7-се гвардия кавалерия корпусы 14-се гвардия кавалерия дивизияһы 146-сы гвардия артиллерия-миномёт полкы командиры. Днепр өсөн һуғыштарҙа батырлыҡ күрһәтә. 1943 йылдың 30 сентябрендә Рәхмәтулин полкы Белорус ССР-ы Гомель өлкәһе Лоев ҡасабаһы эргәһендә Днепр йылғаһы аша сығып, уның көнбайыш ярында плацдарм яулай, немецтарҙың бик күп контратакаларын кире ҡаға. 1943 йылдың 1 октябрендә бер алышта Шамил Рәхмәтулин батырҙарса һәләк булған. Чернигов паркында Валдағы туғандаш ҡәберлегендә ерләнгән.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 9 февраль Указы менән «командованиеның хәрби заданиеһын өлгөлө үтәгәне һәм немец илбаҫарҙары менән көрәштә күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн» гвардия капитаны Шамил Рәхмәтулин үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» тигән юғары исемгә лайыҡ була. Яугир шулай уҡ Ленин, Ҡыҙыл Байраҡ, 1-се дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары менән бүләкләнә.
Ҡазан һәм Чернигов ҡалаларында урам һәм тыҡрыҡ Шамил Рәхмәтулиндың исемен йөрөтә.
Бутринти
Бутринти (лат. Buthrotum, алб. Butrint йәки Butrinti) — Греция сигенә яҡын Саранданан алыҫ булмаған Албания көньяғындағы археологик музей-ҡурсаулыҡ. Керкир утрауы ҡаршыһындағы Ион диңгеҙенән ике километр алыҫлыҡта ятҡан күл ярында урынлашҡан. Эргәлә Бутринти тип аталған хәҙерге албан ауылы урынлашҡан.
1992 йылдағы грек һәм рим ҡаҙылдыҡтары ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы объекттары исемлегенә индерелгән. 1999 йылда объектҡа урта быуат венеция ҡәлғәһе лә индерелә.
Координаттары: 39.73333°N, 20.01667°W
Хәҙерге торошо
Бутринти 1928—1935 йылдарҙа итальян ғалимы Л. Уголини тарафынан өлөшләтә ҡаҙылған. Беҙҙең эраға тиклем 5-4 быуаттарҙы акропольды уратып алған диуарҙар менән ҡапҡалар (шул иҫәптән «архитравта рельефлы арыҫлан һүрәте менән Арыҫлан ҡапҡалары») табылған. Түбәнге ҡалала — алла һыны менән Асклепий ғибәҙәтханаһы, беҙҙең эраға тиклем III быуат театры үҙенең 19 рәт эскәмйәләре һәм мәрмәр һындары менән, торлаҡ һәм йәмғиәт биналары ҡалдыҡтары асыҡланған. Икенсе донъя һуғышынан һуң ҡаҙыуҙар дауам итә.
1959 йылда Хрущевтың Албанияның Бутринтиға визитына ҡарата 15 км төньяҡтараҡ урынлашҡан Саранда ҡалаһынан баш ҡаланың юлдарына асфальт түшәлә.
Субась (Пучкома ҡушылдығы)
Субась  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пучкома йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Хачин Георгий Андреевич
Хачин Георгий Андреевич (15 март 1915 йыл — 2 май 1978 йыл) — Халхин-Гол йылғаһы буйындағы ҡораллы бәрелештәрҙә, Совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы, орудие тоҫҡаусыһы, өлкән сержант. Советтар Союзы Геройы (1943).
Субась (Пучкома ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хачин Георгий Андреевич
Биографияһы
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1930 йылда Советтарҙың бөтә Рәсәй съезы исемендәге колхозда башлай.
1938 —1940 Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә. Халхин-Гол һәм Совет-фин һуғышында ҡатнаша. 1943 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
1941 йылда Ҡананикольский урман хужалығына тыныс хеҙмәткә ҡайтып, урмансы булып эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыуы
1941 йылдың июнендә Егор Андреевич Йылайыр район хәрби комиссариаты тарафынан йәнә армияға саҡырыла.
Сталинград һуғышы
Георгий Андреевич хеҙмәт иткән 149-се айырым уҡсылар бригадаһы Сталинград һуғышында ҡатнаша һәм полковник Горохов төркөмөндә билдәлелек яулай. 1942 йылдың 31 авгусында бригада дошманға Сталинградтың төньяғында Рыно́к — Спартаковка участкаһындағы Волгаға инеп үтергә ирек бирмәй һуғыштар алып бара.
1942 йылдың 13 октябрендә Сталинград ҡалаһының Завод районында барған һуғышта Георгий Андреевич 45 мм-лы пушкаһын ышыҡтан сығара һәм һөжүм итеүсе танктарға ут аса. Төҙ ут асып ике танкты ҡыйрата. Дошмандың яуап уты менән орудиеның тәгәрмәсе айырыла һәм пушканың ярты ҡалҡаны емерелә. Орудие расчеты һәләк була, ә тоҫҡаусы яралана. Хачин орудиены ҡора һәм атып, тағы бер танкты сафтан сығара. Немецтың сираттағы атыуынан һуң пушканың ҡалҡаны бөтөнләй ҡыйрала һәм сәплеге айырыла. Георгий Андреевич кәбәк аша тоҫҡап, орудиены ҡора һәм дүртенсе тапҡыр атып ебәрә, дүртенсе танк сафтан сыға. Бынан һуң дошман орудиены бөтөнләй ҡыйрата. Өлкән сержант Хачин дошманға ҡаршы тороу участогын ташлап китмәй, ә яугирҙәрҙе йыйып, оборона ойоштора. Һуғыш көнө буйы бара, һәм тик төндә генә, 149-се айырым уҡсылар бригадаһының подполковнигы В. А. Болвинов бойороғо буйынса, Георгий Андреевич етәкселегендәге ҡыҙылармеецтар ҡоралдары менән биләгән участокты ҡалдыралар һәм ҡамауҙан сығалар. Был алыш өсөн өлкән сержант Г. А. Хачин «Советтар Союзы Геройы» исеменә тәҡдим ителә.
14 октябрҙә дошмандың танктары менән алышта өлкән сержант Г. А. Хачиндың артиллерия расчеты өс танкты һәм ун ете һалдатты юҡ итә. Был һуғыш өсөн Георгий Андреевич II дәрәжә Ватан һуғышы орденына тәҡдим ителә, ә 1942 йылдың 3 декабрендә I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.
Советтар Союзы Геройы исеме Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырылып, 1943 йылдың 8 февралендә бирелә.
Сталинградтан һуң
Сталинградтан һуң Георгий Андреевич Көньяҡ-Көнбайыш, 3-сө Украина һәм 1-се Белоруссия фронттарында һуғыша.
Һуғыштан һуң
1945 йылда демобилизацияланғандан һуң Георгий Андреевич Йылайыр район партия комитетында хәрби бүлек те етәкләй. 1947 йылда Ҡананикольский урман контораһында тәүҙә участка начальнигы, ә 1951 йылдан алып партия ойошмаһы секретары була. 1961 йылдан Йылайыр районының Бирҙәш урмансылығында урмансы булып эшләй. 1971 йылда Хачин Кустанай өлкәһенең Джетыгара ҡалаһына күсеп китә. Хеҙмәт эшмәкәрлеген Джетыгара асбест тау-байыҡтырыу комбинатында бригадир булып тамамлай. Георгий Андреевич Хачин 1978 йылдың 2 майында Джетыгара ҡалаһында вафат була.
Ғаиләһе
Георгий Андреевичтың ҡатыны Анастасия Михайловна.
Хәтер
Хачин Георгий Андреевичтың тыуған Кананикольский ауылында бер урам Герой исеме менән аталған; ул йәшәгән йортта иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған.
Герой исемен Кананикольский урта мәктәбе йөрөтә. Мәктәп бинаһында (Матросов урамы, 20-се йорт) иҫтәлекле таҡтаташ асылған.
Элекке КПСС-тың Йылайыр район комитеты бинаһында, унда эшләгән Георгий Андреевич иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Мостафина Флүрә Миңлейәр ҡыҙы
Мостафина-Ниғмәтуллина Флүрә Миңлейәр ҡыҙы (16 декабрь 1941 йыл) — театр ветераны. 1964—2006 йылдарҙа Салауат башҡорт дәүләт драма театры актёры, бер үк ваҡытта 1989—2001 йылдарҙа Салауат музыка училищеһы һәм колледжы уҡытыусыһы. 1969 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1979), Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1990), 2002 йылдың иң яҡшы актёры премияһы лауреаты.
Биографияһы
Мостафина-Ниғмәтуллина Флүрә Миңлейәр ҡыҙы 1941 йылдың 16 деабрендә Башҡорт АССР-ының Благовар районы Өйҙөрәкбаш ауылында тыуған.
1964 йылда Өфө сәнғәт училищеһын тамамлай.
карьераһын Салауат драма театрында башлай. Бер үк ваҡытта, 1989-2001 йылдарҙа, Салауат музыка колледжында башҡорт фольклоры бүлегендә, 2006-2010 йылдарҙа Салауат ҡалаһының Сәнғәт үҙәгендә уҡыта. Үҙенең берҙән-бер театры сәхнәһендә Флүрә Миңлейәр ҡыҙы сағыу образдар галереяһын булдыра. Уларҙың һәр береһе үҙ заманының ысын ҡапма-ҡаршылығын йөрөткән йәнле һәм танылған персонаждар. Оҙаҡ йылдар театрҙың төп актёры була.
Ижады
Һәләтле, матур тауышлы, бейеү оҫталығына эйә булған артист сәхнәлә уйнаған тәүге ролдәре менән үк тамашасының һөйөүен яулай. Флүрә Миңлейәр ҡыҙы Мостафина Салауат драма театрында эшләгән дәүерендә 70-тән артыҡ ролдә уйнай, шуларҙың 15 «йырлы» ролдәр. Төп ролдәре: Флүрә Мостафина — киң диапазонлы артист, лирик, комик, трагик ролдәрҙе берҙәй уңышлы башҡара. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың төрлө яҙмыштарын уйнап, ул тамашасыны бәхетһеҙ булырға хоҡуғыбыҙ юҡ, тип инандыра.
Ҡасим Дәүләткилдеев исемендәге республика һынлы сәнғәт интернат-гимназияһы
Дәүләткилдеев исемендәге республика һынлы сәнғәт гимназия-интернаты   (РХГИ ) — белем һәм тәрбиә биреүҙә милли-региональ компонентты эсенә алған дөйөм (урта) белем биреү учреждениеһы.
Тарих
thumb|200px|right|Ҡасим Дәүләткилдеев исемендәге республика һынлы сәнғәт гимназия-интернаты уҡыусылары күргәҙмәһе 1961 йылда халыҡ мәғарифы министры Мостафина Фатима Хәмит ҡыҙы башланғысы менән асыла.
1965 йылда БАССР Министрҙар Советы ҡарары буйынса урта һынлы сәнғәт мәктәп-интернаты тип үҙгәртелә (РСХШИ).
Уҡыусыларҙың һәм мәктәпте тамамлаусыларҙың ижади эштәре
Графика (акварель, гуашь, тушь, перо), һынлы сәнғәт (майлы буяу), туҡымаға һүрәт төшөрөү (батик), күлдәктәр тегеү, сигеү, ағасты һырлап киҫеү, скульптура һәм башҡалар.
Кесе Мостовая (Чумыша ҡушылдығы)
Кесе Мостовая — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чумыш йылғаһының уң ярына тамағынан 582 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Афридонов Миҙхәт Вафа улы
Афридонов Миҙхәт Вафа улы (15 сентябрь 1924 йыл — 20 июль 2000 йыл) — партия, дәүләт һәм комсомол органдары хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1958 йылдан КПСС-тың Октябрьский ҡала комитет секретары, беренсе секретары, 1970—1980 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының сауҙа министры. Башҡорт АССР-ының 6—9-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. БАССР-ҙың атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре (1980). Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966, 1971) һәм ике 1-се дәрәжә Ватан һуғышы (1966, 1985) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Миҙхәт Вафа улы Афридонов Төркөстан АССР‑ы Кина‑Аральск ауылында тыуған. Мәскәүҙә 1958 йылда КПСС Үҙәк комитетының Юғары партия мәктәбен тамамлаған. 1943 йылдан алып ВЛКСМ‑дың Бөрө район комитетында, 1945 йылдан алып Башҡортостан өлкә комитетында эшләй; 1954 йылдан башлап БАССР‑ҙың мәҙәниәт министры урынбаҫары. 1958 йылда КПСС Октябрьский ҡала комитеты секретары, артабан 1‑се секретары итеп һайлана һәм ошо ваифаны 1970 йылға тиклем биләй. 1970 йылда Өфөгә БАССР-ҙың сауҙа министры итеп үрләтелә, 1980 йылға тиклем ошо урында эшләй.
Афридонов М. Ф. ҡайҙа эшләһә лә, намыҫлы хеҙмәте менән халыҡ араһында абруйлы була. Сауҙа министры вазифаһы осоронда уның башланғысы. сауҙаның прогрессив формалары индерелә; Өфөлә «Росторгодежда», «Роскультторг», «Росбакалея» күмәртә базалары. Айырыуса Октябрьский ҡалаһына иғтибарын бүлә, был ҡалала Спорт һарайы, керамик плитка һәм фаянс изделиелар, күн, «Нефтемашремонт» заводтары төҙөлә; Октябрьский коммуналь-төҙөлөш техникумы асыла.
2000 йылдың 20 июлендә өфө ҡалаһында вафат була.
Учалы районы
Учалы районы — Башҡортостандың көнсығыш (Урал тауы аръяғы) өлөшөндә урынлашҡан район. Үҙәге — Учалы ҡалаһы.
География
Учалы районы Башҡортостандың Әбйәлил һәм Белорет райондары, Силәбе өлкәһенең Златоуст һәм Мейәс ҡала округтары, Верхнеурал, Уй һәм Сыбаркүл райондары менән сиктәш.
Ландшафты күбеһенсә таулы-урманлы. Майҙаны — 4549 км², республика райондары араһында 4-се урын.
Егерменән ашыу күл бар. Шуға ла Учалыны «күлдәр иле» тип атайҙар. Район биләмәһендә Әүәләк, Кесе Ирәндек тау һырттары урынлашҡан. Райондағы иң бейек тау — Ирәмәл, уның итәгенән Ағиҙел йылғаһы башлана. Район ерҙәренән шулай уҡ Яйыҡ, Уй һәм Мейәс йылғалары ағып сыға.
Учалы районында бик күп төрлө ер аҫты байлыҡтары бар (баҡыр, цинк, көкөрт, йәшмә, алтын, гранит, төҙөлөштә ҡулланылған тау тоҡомдары һ.б.), шуға ла бында уларҙы сығарыу һәм эшкәртеү тармаҡтары етерлек кимәлдә үҫеш алған.
Тарих
Учалы районы 1930 йылдың 20 авгусында ойошторола, уның составына Тамъян-Ҡатай кантонына ҡараған улустар индерелә.
Улар иҫәбенә 1919 йылға тиклем Ырымбур губернаһына ингән Үрге Урал өйәҙенең Тамъян, Ҡатай, Түңгәүер, Күбәләк, Теләү (үҙәге — Ҡарағужа), Көҙәй (үҙәге — Һөйәрғол), Ҡарағай-Ҡыпсаҡ, Бөрйән, Учалы-типтәр (үҙәге — Учалы) һәм Троицк өйәҙе Ҡара-Табын, Барын-Табын, Ҡыуаҡан улустары инә.
1930—1970 йылдарҙа район үҙәге Учалы ауылында урынлаша.
Халыҡ һаны
1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):
2010 йылғы йән иҫәбе мәғлүмәттәренә ярашлы: башҡорттар — 64,3 %, урыҫтар — 18,2 %, татарҙар — 15,9 %, башҡа милләт вәкилдәре — 1,6 %.
Транспорт
Район аша Белорет — Учалы — Мейәс — Силәбе, Учалы — Магнитогорск (Ахун ауылы йәки Межозёрный аша), Учалы— Ҡорама — Ларино — Силәбе автомобиль юлдары үтә.
Тимер юлы
Район аша Рәсәй тимер юлдары Көньяҡ Урал тимер юлының Межозерный — Учалы — Мейәс тимер юлы үтә. 1995 йылға тиклем ошо юл буйынса Учалы—Мейәс—Өфө—Күмертау—Ырымбур поезы йөрөнө. 2000 йылда поезд Күмертауға тиклем, 2005 йылдан — Өфөгә тиклем, 2010 йылдан — Мейәскә тиклем йөрөнө. 2012 йылдан был йүнәлештә пассажирҙар йөрөтөү туҡтатылды. Учалы ауылында билет кассаһы ябылды. Тимер юлға билет алыу өсөн учалылар күрше ҡалаларға барырға йәки «Баштрансагентлығы» аша (1 билет өсөн 200 һум хеҙмәтләндереү хаҡын түләп) алырға мәжбүр.
Мөхөтдин Тажи
Мөхөтдин Тажи (төп исеме — Мөхөтдин Язар улы Тажитдинов; 3 апрель (16 апрель) 1906 йыл — 11 август 1991 йыл) — журналист, шағир. 1936 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Биографияһы
Мөхөтдин Язар улы Тажитдинов 1906 йылдың 3 апрелендә (яңыса 16 апрелдә) Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе Кәртәле ауылында урмансы ғаиләһендә тыуған. Ун йәшенән ҡаҙаҡ далаларында көтөү көтә, байҙарҙа батраклыҡта йөрөй. 1920—1924 йылдарҙа Сермән ауылындағы балалар йортонда тәрбиәләнә. Шунан һуң Өфөләге башҡорт педагогия техникумында уҡый. «Башҡортостан йәштәре», «Башҡортостан» гәзиттәрендә эшләй.
1936 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай. 1937—1954 йылдарҙа Башҡортостан тарих, тел һәм әҙәбиәт ғилми-тикшеренеү институтында, БАССР Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарамағындағы Сәнғәт эштәре идаралығында, республика радиокомитетында, «Әҙәби Башҡортостан» журналында эшләй.
Ижади эшмәкәрлеге
Мөхөтдин Тажи әҙәбиәткә егерменсе йылдар аҙағында килә. Уның тәүге шиғыр һәм очерктарына азат хеҙмәт кешеһен кәүҙәләндереү, уға дан йырлау характерлы. Шағирҙың 1934 йылда яҙылған «Тәлгәш ҡайын» поэмаһында башҡорт халҡының социаль аңы уяныуы, байҙарға ҡаршы стихиялы көрәшкә күтәрелеүе сағыла. Әҫәр халыҡ ижадын оҫта файҙаланыуы менән дә үҙенсәлекле. Ватан һуғышы йылдарында яҙылған әҫәрҙәре араһынан «Урал егете» поэмаһы (1941) айырыуса иғтибарға лайыҡлы. Бында шағир Александр Матросов ҡаһарманлығына оҡшаш күренештәрҙең совет йәмғиәте өсөн тәбиғи икәнен күрһәтте. Һуңғы йылдарҙа әҙип «Сәғиҙәнең яҙмышы» исемле повесть яҙа, тәржемә менән дә шөғөлләнә.
Ханчей-Яха (Часелька ҡушылдығы)
Ханчей-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Часелька йылғаһының уң ярына тамағынан 167 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 73 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нядей-Ты-Вис
Нядей-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Падымей-Ты-Вис йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нимриц
Нимриц (Nimritz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 327 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,12 км2. Диңгеҙ кимәленән 255 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7381 һәм автомобиль коды — SOK.
Тереза Әсә
Изге Тереза Калькутталы (ысын исеме Агнес Гондже Бояджиу; Anjezë Gonxhe Bojaxhiu; 26 август 1910 йыл, Скопье, Ғосман империяһы — 5 сентябрь 1997 йыл, Калькутта, Һиндостан), бөтә донъяла Тереза Әсә булараҡ билдәле — католик монахиняһы, фәҡирҙәргә һәм сырхауҙарға ярҙам күрһәтеүсе «Мөхәббәт Миссионеркаһының ҡыҙ ҡәрҙәштәре» ҡатын-ҡыҙ монахлыҡ конгрегацияһын нигеҙләүсе. Тыныслыҡ буйынса Нобель премияһы лауреаты (1979). 2003 йылда Католик Сиркәүе тарафынан блаженныйҙар сафына индерелгән, 2016 йылдың 4 сентябрендә ҡанунлаштырылған (изгеләр сафына индерелгән).
Биографияһы
Агнес Гондже Бояджиу 1910 йылдың 26 авгусында Македонияның Скопье ҡалаһында Косово албандары Дранфиле именән Никола Бояджиу ғаиләһендә кинйә бала булып тыуа. Һуңыраҡ Тереза Әсә сумырыу йолаһын үткән 27 август көнөн үҙенең ысын тыуған көнө тип белдерә. Ата-әсәһе Католик динен тота. Уның Агата исемле апаһы, Лазарь исемле ағаһы була. Ғаилә бик хәлле йәшәй. Дранфиле күп ваҡытын доғалар уҡыуға һәм ғибәҙәт хеҙмәтенә, шулай уҡ хәйриәлеккә бағышлай. Бояджиу ғаиләһендә фәҡирҙәрҙе ихлас ҡаршылайҙар, бынан тыш Дранфиле балалары менән бер нисә ярлы ғаиләнең йортона барып йөрөй. Никола 1919 йылда серб ауылына яһалған һөжүм ваҡытында үлтерелә. Дранфиле өс бала менән тороп ҡала, тегеү, сигеү, башҡа төрлө эштәр менән көн күрә. Һуңыраҡ ул тәрбиәгә алты етемде ала.
Гонджа 12 йәшенән монахиня булырға һәм, Һиндостанға барып, унда ярлылар тураһында хәстәрлек күрергә хыяллана.
Ун һигеҙ йәшендә Ирландияға китә һәм унда «Лорето ирланд ҡыҙ ҡәрҙәштәре» монахлыҡ орденына инә. 1931 йылда сәс алыу йолаһын үтә һәм 1927 йылда ҡанунлаштырылған кармелит монахиняһы Тереза Лизьёлы хөрмәтенә Тереза тигән исем ала.
1965 йылдан Тереза Әсә асҡан монахлыҡ конгрегацияһының эшмәкәрлеге Һиндостан менән сикләнмәй, хәҙерге көндә уның 111 илдә 400 бүлексәһе, 120 илдә 700 хәйриәлек йорто бар. Уның миссиялары, ҡағиҙә булараҡ, тәбиғәт бәлә-ҡазалары булған һәм иҡтисади бөлгөнлөк һөргән төбәктәрҙә эш итә.
1973 йылда Тереза Әсә диндәге прогресс өсөн Темплтон премияһының тәүге лауреаты була.
1979 йылда Тереза Әсәгә «Мохтаж кешегә ярҙам итеү эшмәкәрлеге өсөн» тыныслыҡ буйынса Нобель премияһы тапшырыла.
Ул 1997 йылдың 5 сентябрендә Калькуттала (Һиндостан) 88-се йәшендә мәрхүм була. 2003 йылдың 19 октябрендә католик сиркәүе тарафынан блаженныйҙар иҫәбенә, 2016 йылдың 4 сентябрендә Рим католик сиркәүе тарафынан изгеләр рәтенә индерелә.
Тәнҡит
Stern немец журналында баҫылған отчётта раҫланыуынса, 1991 йылда Шәфҡәтлелек Миссияһына килгән иғәнәләрҙең 7 проценты ғына хәйриә маҡсаттарында тотонолған.
1963 йылдың 26 июнендә уның тыуған ҡалаһы Скопье ер тетрәүҙән ҙур ҡаза күрә (1070 кеше һәләк була, биналарҙың 75 проценты ҡыйрала), әммә Агнес Бояджиу үҙенең монахлыҡ орденынан уға финанс ярҙамы күрһәтмәй.
Йөҙҙәрсә мең кеше Һиндостандағы тәбиғәт ҡазалары ҡорбаны була, Тереза Әсә бисаралар өсөн доғалар уҡырға саҡыра, әммә бер тапҡыр ҙа аҡсалата ярҙам бүлмәй. Тикшеренеүселәр шикле сәйәси бәйләнештәргә, уның ҡулы аша ҙур күләмле аҡсалар үтеүенә, 100 илдә Тереза Әсә асҡан 517 миссияла ауырыуҙарға һәм үлем сигендә ятҡандарға бик насар тәрбиә күрһәтелеүенә иғтибар йүнәлтә. Данлыҡлы монахиня аяуһыҙ һәм догматик ҡараштарҙа тора, уныңса, сырхауҙарҙың яҙмышы — ғазапланыу, шунлыҡтан уларға һыҙланыуҙарҙы баҫа торған дарыуҙар бирҙертмәй, шулай уҡ айырылыуҙарға, аборттарға һәм контрацепцияға ҡаршы була.
Шәфҡәтлелек Миссияһы приюттарында бысраҡ, улар насар йыһазландырылған, ауырыуҙар йүнләп ашатылмай. Быларҙы аҡса етмәүгә һылтап булмай — Тереза Әсә бөтә донъянан бик күп аҡсалар алып тора. Робин Фокс (1990—1995 йылдарҙа Lancet медицина журналы мөхәррире) 1994 йылда уҡ шуны билдәләй: фондта ирекмәндәр бик күп, әммә табиптар юҡ тиерлек, ул һаулыҡ һаҡлау менән дәррәү шөғөлләнгән төҫ сығара, ғәмәлдә заманса медицина ярҙамы күрһәтмәй.
Шәфҡәтлелек Миссияһы һауыҡтырып була торған һәм һауыҡтырып булмай торған ауырыуҙарҙы айырмай, шунлыҡтан иҫән ҡала алған кешеләрҙең ғүмере инфекция һәм тейешле дауа алмағанлыҡтан үлем хәүефе аҫтына ҡуйыла. Тереза Әсә үҙе объекттарын «Үлем сигендәгеләр йорто» (Houses of the Dying) тип атай. Тереза Әсә үҙе ауырыған саҡта, АҠШ-тағы, Европалағы, Һиндостандағы медицина клиникаларына мөрәжәғәт итеп, квалифициялы медицина ярҙамы алыр була. Шул сәбәпле Кристофер Хитченс кеүек тәнҡитселәр уны ике йөҙлөлөктә ғәйепләй.
1981 һәм 1983 йылда ул диктатор Жан-Клод Дювалье идара иткән Гаитиға бара, уны хуплап-маҡтап сығыш яһай. Бының өсөн уға диктатор 2,5 миллион доллар аҡса түләй һәм Дан легионы ордены менән бүләкләй.
1993 йылда Һиндостандың Латур провинцияһында ер тетрәй һәм 8000 кеше һәләк була, 5 миллионы ҡыйыҡһыҙ ҡала. Ләкин уның монахлыҡ ордены ҡаза күреүселәргә бер тин аҡса бүлмәй, хатта ярҙамға монахиняларын ебәреүҙән да баш тарта.
Спитакта ер тетрәгәс, Тереза Әсәнең Әрмән ССР-ына барыуы тураһында мәғлүмәт табырға була, ләкин фондың ярҙам йөҙөнән аҡса биреүе тураһында бер хәбәр ҙә юҡ.
1998 йылда Калькуттала ойошмаларҙан алынған финанс ярҙамы рейтингы төҙөлә, әммә «Мөхәббәт Миссионеркаһының ҡыҙ ҡәрҙәштәре» тәүге 200 араһында осрамай. Ә Тереза Әсә, уға Нобель премияһы тапшырылғанда, Калькуттаның 36000 кешеһенә ярҙам күрһәтелеүе тураһында белдерә, әммә һинд журналистары үткәргән тикшереү ундай ярҙамды алыусыларҙың 700-ләп кенә булыуын асыҡлай.
Тереза Әсәне тәнҡитләүселәрҙең береһе — инглиз журналисы, әҙәбиәт белгесе һәм антитеисы Кристофер Хитченс, Миссионерлыҡ позицияһы: Тереза әсә теорияла һәм ғәмәлиәттә (The Missionary Position: Mother Teresa in Theory and Practice)(1995) тигән эссе авторы. 2003 йылда бер мәҡәләһендә ул былай ти: «Тереза Әсә фәҡирҙәрҙең дуҫы булманы. Ул фәҡирлектең дуҫы булды. Ғазапланыу — Алла бүләге, ти торғайны ул. Тормошон ҡатын-ҡыҙҙарҙың мал шикелле үрсеүҙән ҡотолоуына аяҡ салыуға, донъяла фәҡирлектән ҡотолоуҙың берҙән-бер юлы булған ҡатын-ҡыҙ эмансипацияһын инҡар итеүгә бағышланы». Тереза йөрәген дауалатыу өсөн алдынғы клиниканы һайлағас, Хитченс уны ике йөҙлөлөктә ғәйепләй.
Мең (мәғәнәләр)
Мең — 1000 һанының атамаһы.
Һинд-ислам архитектураһы
Барлыҡҡа килеү тарихы
712 йылда Мөхәммәт бен Ҡасим Синд (хәҙерге Пакистан) территория8ын баҫып ала. Ул саҡта халыҡтың күпселек өлөшө буддизм динен тота. Үҙ власын нығытыу һәм исламды Синд территорияһында таратыу өсөн Мөхәммәт бен Ҡасим Мансура ҡалаһын төҙөй, уның биҙәге булып ислам ғибәҙәтханалары һәм күркәм баҡсалар тора. 727 йылда Пакистан дың Банбхор ҡалаһында мәсет төҙөлә (емерелгән). Синд Һиндостан ярымутрауында "ислам ҡапҡаһы"на әйләнә.
Әммә һинд-ислам архитектураһының барлыҡҡа килеүе 12-се быуат аҙағына, Ғуриҙар ҙың баш ҡалаһы булараҡ Дели ҡалаһына нигеҙ һалынған ваҡытҡа һәм Дели солтанатын булдырыуға ҡарай. Үҙәк Азиянан бер нисә быуын династия һәм 15-се быуаттан алып Бөйөк Моголдар Империяһы хакимдары Һиндостанда ислам динен тарата һәм мәсеттәр, мәҙрәсәләр, кәшәнәләр төҙөү менән әүҙем шөғөлләнә.
Дели солтанлығы
1199 йылда Дели ҙың беренсе солтаны Ҡотоб-уд-Дино-Айбаҡ осоронда Делиҙа Ҡотоб дини комплексы төҙөлә башлай. Төҙөүселәр тәү сиратта иран архитектура традицияларына таяна. Әммә скульптура биҙәүестәре һинд стилендә эшләнгән. Биш секциянан торған Ҡотоб манараһы айырыуса иғтибарға лайыҡ, уларҙың һәр береһе кәрәҙле көмбәҙ тотоп торған балкон менән биҙәлгән.
Бөйөк Моголдар Империяһы
Бөйөк Моголдар Империяһы — 1526 йылдан 1857 йылға тиклем Һиндостанда йәшәгән ислам империяһы. Могол архитектураһы үҙендә фарсы, төрөк, ғәрәп, Урта Азия һәм үҙ һинд архитектура мәктәптәре традицияларын берләштерә. Шулай уҡ могол архитектураһының үҙенсәлеге тип биналарҙың масштаблылығын һәм мөһабәтлеген, ҡәтғи симметрияһын атарға мөмкин.
1605—1613 йылдарҙа могол императоры Аҡбар кәшәнәһе төҙөлә. Ул Бөйөк Моголдарҙың мөһим архитектура шедевры булып тора Һәм Һиндостандың Уттар-Прадеш штатында Сикандрала урынлашҡан
Могол һәм бөтә һинд-ислам архитектураһының иң танылған бинаһы булып шаһ-Йыһандың 1631 йылда вафат булған ҡатыны кәшәнәһе Таж Махал тора. 171 метрлыҡ мемориаль комплекс Таж Махал алдындағы быуаның көҙгөһөндә сағыла. Архитекторҙар ҡәберҙе уратып алған баҡсаларға ла айырыуса иғтибар бүлә.
Кыртык
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әхмәтйәнов Динир Әсғәт улы
Әхмәтйәнов Динир Әсғәт улы (28 октябрь 1957 йыл) — партия, хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре. 2014—2017 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының урман хужалығы министры, 2017—2019 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Башлығы Хакимиәтенең етәксе урынбаҫары. 1995—2008 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.
Биографияһы
Динир Әсғәт улы Әхмәтйәнов 1957 йылдың 28 октябрендә Башҡорт АССР-ының (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Әбйәлил районы Ҡырҙас ауылында тыуған.
Башҡортостан ауыл хужалығы институтын, Урал социаль идара һәм политология институтын тамамлаған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1979 йылда ВЛКСМ-дың Әбйәлил район комитетында ойоштороу бүлеге инструкторы булып башлай.
Әхмәтов Хөсәйен Фәйзулла улы
Әхмәтов Хөсәйен Фәйзулла улы (6 ғинуар 1914 йыл — 8 ғинуар 1993 йыл) — башҡорт совет композиторы. 1946—1974 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһы художество етәксеһе. 1943 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1989), РСФСР-ҙың (1974) һәм Башҡорт АССР-ының (1967) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1968). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) һәм ике «Почёт Билдәһе» (1949, 1954) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Хөсәйен Фәйзулла улы Әхмәтов 1914 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районының Сыңғыҙ ауылында тыуған; 1993 йылда Өфөлә вафат була.
Башҡорт халыҡ йырҙарын эшкәртеүе
Әхмәтов Хөсәйен Фәйзулла улы тарафынан башҡорт халыҡ йырҙары «Ҡыуатов» һ. б. тауыш һәм фортепиано өсөн эшкәртелгән.
Йылға (Дим ҡушылдығы)
Йылға — Елга — йылға. Рәсәй, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға оҙонлоғо 16 км тәшкил итә.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса ::
Бәкерова Әминә Ғәйфулла ҡыҙы
Бәкерова Әминә Ғәйфулла ҡыҙы (23 ноябрь 1932 йыл — октябрь 2013 йыл) — педиатр, 1963—1987 йылдарҙа Өфөнөң 1-се балалар поликлиникаһы табибы. Башҡорт АССР-ының 10-сы (1980—1985) һәм 11-се (1985—1990) саҡырылыш Юғары Советы депутаты. СССР-ҙың медицина хеҙмәткәрҙәре һөнәри союзының ХIII һәм ХVII съездары делегаты. СССР-ҙың халыҡ табибы (1982), Ленин ордены кавалеры (1978). Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (2005).
Биографияһы
Әминә Ғәйфулла ҡыҙы Бәкерова 1932 йылдың 23 ноябрендә БАССР‑ҙың Асҡын районы Ҡыйғаҙы ауылында тыуған. 1959 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай. Шул йылда Өфөнөң 36‑сы поликлиникаһында эш башлай. 1963—1987 йылдарҙа 1‑се балалар поликлиникаһында эшләй. Балалар табибы Бәкерова Әминә Ғәйфулла ҡыҙы үҙенең эшендә ваҡытында диспансерлаштырыуға, балаларҙы иммунизациялауға, сәләмәт йәшәү рәүешен әүҙем һәм грамоталы пропагандалауға ҙур иғтибар бирә. Балаларға дауалау-иҫкәртеү ярҙамын ойоштора. Әминә Ғәйфулла ҡыҙы хеҙмәтләндергән участкаларында ауырыған балалар һанының республикала иң аҙ булыуына өлгәшә.
Күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте өсөн Өфө ҡалаһы һаулыҡ һаҡлау бүлегенең, Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Почёт грамоталары менән бүләкләнә.
1970 йылда В. И. Лениндың тыуыуына 100-йыл тулыу айҡанлы «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» юбилей миҙалы менән бүләкләнә. 1978 йылда уның тырыш хеҙмәте лайыҡлы баһалана, Ленин ордены менән бүләкләнә. БАССР Юғары Советының 10-сы (1980—1985 йылдар) һәм 11‑се (1985—1990 йылдар) саҡырылыш депутаты итеп һайлана. 1982 йылда СССР медицина хеҙмәткәрҙәре профсоюзының 13-сө һәм 17-се съездары делегаты була.
Һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә ҙур ҡаҙаныштары өсөн 1982 йылда Бәкерова Әминә Ғәйфулла ҡыҙына «СССР-ҙың халыҡ табибы» исеме бирелә. 1984 йылда «Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнә.
2005 йылдың 8 июнендә Әминә Ғәйфулла ҡыҙы Бәкероваға «Өфө ҡалаһының почётлы гражданы» исеме бирелә.
Кутым-Игай
Кутым-Игай — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 394 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пари (А. П. Чехов хикәйәһе)
«Пари́»(«Әкиәт») — А. П. Чеховтың бай банкир һәм йәш юрист араһында ғәҙәти булмаған пари (ставка — ҡуйылған аҡсаны отоу) -тотоу хаҡындағы хикәйәһе. Тәүге тапҡыр 1889 1889 йылда баҫыла.
Тарихы
1888 йылдың 17 декабрендә Чехов С. Н. Худековтан «Петербург гәзите» өсөн заказ ала, һәм был турала А. С. Суворинға хәбәр итеп, әҫәрҙе тиҙ генә яҙа башлай. 1888 йылдың 22 декабрендә «Итексе һәм ҡара көс» хикәйәһе тамамланған һәм 1888 йылдың 25 декабрендә ул «Петербург гәзите»ндә баҫылып сыға .
Чехов был хикәйәне уның «Яңы ваҡыт» гәзите өсөн яҙмағанын белгәс, Алексей Суворин ҡаты үпкәләй. Һөҙөмтәлә, Чехов «Яңы ваҡыт» гәзите өсөн 1889 йылға яңы әкиәт яҙырға вәғәҙә бирә. 23 декабрь 1888 йылдың 23 декабрендә Чехов Суворинға «кисә кис менән» әкиәтте яҙа башланым тип хәбәр итә, ә 1888 йылдың 30 декабрендә Чехов Суворинға әҙер әкиәтен ебәргән дә инде. 1889 йылдың 1 ғинуарынан өс өлөштән торған «Әкиәт» хикәйәһе «Яңы ваҡыт» гәзитендә баҫылған (№ 4613, 1-2 б.).
Чехов 1901 йылда А. Ф. Маркс нәшриәтендә хикәйәһен нәшергә әҙерләгәндә, әҫәренең исемен «Пари» тип үҙгәртә, тәүге ике бүлегенә ҡыҫҡартыуҙар индерә. Мәҫәлән, ул тотҡонлоҡта ултырғанда, юрист кемдең әҫәрҙәрен уҡыған, шул яҙыусыларҙың, бер һүҙ менән әйткәндә, «классиктарҙың» (Шекспир, Байрон, Гомер, Вольтер, Гёте) исемен алмаштырған; "Уның һуңғы уҡыған китабы Сервантестың "Дон-Кихот"ы булған; ә унан алдағыһы — гр. Толстойҙың «Минең иманым нимәлә». Әммә үҙгәрештәрҙең иң ҙуры — хикәйә мәғәнәһен тулыһынса үҙгәрткән һәм бөтөнләй алып ташланған өсөнсө бүлегендә. 1903 йылда Чехов, ни өсән былай эшләгәнен шулай аңлата: "Корректураны уҡығанда миңә бындай тамамланыш бик оҡшаманы […], ул саманан тыш һалҡын һәм ҡырыҫ күренде.
А. П. Чехов тере саҡта уҡ уның хикәйәһе болгар, венгр, поляк һәм серб-хорват телдәренә тәржемә ителгән.