cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Зефиров Николай Серафимович
Биографияһы
Бер үк ваҡытта 1987 йылдан башлап РФА‑ның Н. Д. Зелинский исемендәге Органик химия институтында лаборатория мөдире, 1989 йылдан — РФА‑ның Физиологик актив матдәләр институты (Мәскәү өлкәһе Черноголовка ҡасабаһы) директоры. Фәнни эшмәкәрлеге стереохимия һәм конформацион анализ өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә, молекулаларҙың реакцияға һәләтенең уларҙың структураһына бәйле булыуын өйрәнеүгә арналған. Зефиров тарафынан молекулаларҙың тотороҡһоҙ конформацияларын стабилләштергән эффекттар асыла; гетеро‑ һәм полициклик берләшмәләрҙең полифункционал сығарылмаларын алыу ысулдары эшләнә; электрофил ҡушылыу реакцияларында стереоконтролдең яңы концепцияһы билдәләнә, циклопропан структуралар класыасыла, органик синтезлауға яңы реагенттар, шул иҫәптән Зефиров реагенты, индерелә.
СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (29 декабрь 1981), 1987 йылдың 23 декабренән — академик. International Academy of Mathematical Chemistry Халыҡ-ара математик химияһы мөхбир ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы (1989 йылдан мөхбир ағзаһы); Рәсәй тәбиғи фәндәр академияһы ағзаһы (1991), «Йодты файҙаланыу буйынса Йыйылыш» халыҡ-ара академияһының мөхбир ағзаһы, Рәсәй медицина химияһы йәмғиәте ағзаһы, Д. И. Менделеев Химия йәмғиәте ағзаһы; Америка химия йәмғиәте ағзаһы.
Зефиров етәкселегендә органик берләшмәләрҙең структураһын компьютерҙа моделләү программалары төҙөлгән. Башҡортостан ғалимдары м‑н берлектә яңы фәнни йүнәлеш булдыра — органик берләшмәләрҙең, ш. иҫ. полихлорциклоалкандарҙың, скелетта төркөмдәр үҙгәреше өйрәнеү өсөн ЭВМ файҙаланыу. Органик химияла яңы реакцияларҙы һәм реагенттарҙы эшләү, маҡсатҡа ярашлы берләшмәләрҙе йүнәлешле синтезлау буйынса фәнни мәктәпкә нигеҙ һалыусы.
1300‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 100 уйлап табыу авторы. 1989-1991йылдарҙа «Журнал органической химии» («Органик химия журналы»), 1986 йылдан алып «Химик энциклопедия» нәшриәт йортоноң баш мөхәррире.
2017 йылдың 28 апрелендә мәскәү ҡалаһында вафат була. Троекуров зыяратында ерләнгәнй (25 участкаһы).
Патенттар
5-тән ашыу патент авторы.
Педжиасаб
Педжиасаб — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цемар-ор йылғаһының һул ярына тамағынан 2,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мерәсем (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бүре Ояһы
thumb|Өсөнсө рейхтың «Вольфсшанце» һәм башҡа етәкселек пункттары thumb|right|«Вольфсшанце» хәҙерге замандағы сәйәси картаһында «Бүре́ Ояһы́», «Вольфсшанце» (Wolfsschanze) — Икенсе Донъя Һуғышында Адольф Һитлерҙың ставкаһы. Был етәкселек пункт Көнсығыш Пруссияла Растенбург (хәҙерге Кентшин, Ләхстан) ҡала эргәһендә урынлашҡан.
«Вольфсшанце» комплексы 1941 йылдың 21 июненән 1944 йылдың 20 ноябренә тиклем файҙаланылған. Һитлер бында 800 көндән күберәк була. Нәҡ шул урындан Советтар Союзға ҡаршы һөжүм менән идара итә.
Бөгөнгө көндә «Вольфсшанце» йыл буйы эшләгән музей.
thumb|left|upright|Иң ҙур бункерҙың емереклектәре. Түбәндәге ишек уйымы буйынса бункерҙың бейеклеген белергә була.
Ҡарағайлы (күл)
Ҡарағайлы — Башҡортостанда Яйыҡ йылғаһы басейнына ҡараған ҙур булмаған күл.
Атамаһы
Тирә-яғында ҡарағай ылыҫлы ағасы күп үҫкәнлектән, күлде Ҡарағайлы тип атағандар.
Тасуирламаһы
Император энәғарағы Скандинавиянан Африкағаса һәм Атлантик океандан Үҙәк Азия тауҙарынаса йәйелгән киңлектәрҙә таралған. Башҡортостаныбыҙҙа иһә был гүзәл бөжәкте Учалы районының Ҡарағайлы күле тирәһендәге мөхиттә генә осратырға мөмкин. Рәсәйҙә лә ул кәмегәндән-кәмей бара.
Географияһы
Күлдең тирә-яғында ҡарағай-ҡайын урмандары үҫә, һыу ятҡылығы ярында һирәк осрай торған күл ҡамышы, күрән, мамыҡбаш күрән, көньяҡ ҡамышы, тар япраҡлы екән үҫемлектәрен осратырға мөмкин.
Владимир-Николаев
Владимир-Николаев (Владимиро-Николаевский) — Башҡортостандың Йылайыр районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 27 кеше. Почта индексы — 453690, ОКАТО коды — 80227816008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса урыҫтар 70 %, украиндар 30 % тәшкил итә була.
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауылдың фотоһы
Хутор Владимиро-Николаевский, Республика Башкортостан
Линиченко Варвара Федотовна
Варвара Линиченко Федотовна (Попова) (1928 — 1998) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Биографияһы
Варвара Линиченко Федотовна 1928 йылдың 16 декабрендә Үҙәк Ҡара тупраҡлы өлкәһе (хәҙерге Воронеж өлкәһе) Валуй районы Леоновка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
.
Линиченко хеҙмәт эшмәкәрлеген 1941 йылда, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында башлай. Ололар менән бер рәттән йәштәштәре менән колхоз баҫыуында эшләй.
СССР Юҡары Советы Президиумының 1966 йылдың 22 мартындағы Указына ярашлы Варвара Федоровна Линиченкоға «малсылыҡты үҫтереү, ит, йомортҡа һәм башҡа продукциялар етештереү өлкәһендәге уңыштары өсөн» Социалистик Хеҙмәт геройы исеме бирелә һәм Ленин Ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.
1983 йылдан пенсияла. 1998 йылдың 30 ноябрендә вафат була.
Ивана Степановича
Ивана Степановича — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куль-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Анорога-Шор
Оло Анорога-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Воркута йылғаһының һул ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Буториха
Буториха — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 205 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Оло Анорога-Шор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Буториха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һылтанмалар
Категория:Удмуртия йылғалары
Туҡтағол (Баҡалы районы)
Туҡтағол (Тактагулово) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. Туҡтағол ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 409 кеше. Почта индексы — 452655, ОКАТО коды — 80207861001.
Географик урыны
Туҡтағол ауылы Сөн ҡушылдығы Маты йылғаһы буйында район үҙәгенән көнсығышҡа 34 километрҙа һәм Туймазы тимер юл станцияһынан төньяҡҡа 112 километрҙа урынлашҡан.
Тарихы
1755 йылда керҙәшлек килешеүе менән яһаҡ татарҙары күсеп ултырған, һуңғараҡ улар типтәрҙәр ҡатламына күскән.
XIX быуаттың 1-се яртыһында шулай уҡ мишәрҙәр ҙә иҫәпкә алынған. 1795 йылда 313 кеше, 1865 йылда 161 хужалыҡта — 829 кеше йәшәгән.
Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. 2 мәсет, училище, һыу тирмәне булған.
1906 йылда Туҡтағол ауылында 2 мәсет, министрлыҡ мәктәбе, тимерлек, 2 һыҙыртҡыс, 3 һыу тирмәне, 4 бакалея кибете, запас иген һаҡлау мөгәзәйе булған.
Халыҡ һаны
Туҡтағол ауылында башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002).
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөгөнгө ауыл
Әлеге ваҡытта Туҡтағол ауылында урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушер пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Тирә-яҡ мөхит
Тауҙар: Йылғалар, күлдәр:
''Шишмәләр:
Ялан-бесәнлектәр, юл:
Тарихи ҡомартҡылар:
Порня
Порня — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Малошуйка йылғаһының һул ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ураҡсин Зиннур Ғәзиз улы
Ураҡсин Зиннур Ғәзиз улы (5 ноябрь 1935 йыл — 3 март 2007 йыл) — башҡорт тел белгесе, яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре. 1990 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (1991), филология фәндәре докторы (1976), профессор (1983). Рәсәй Федерацияһының (1996) һәм БАССР-ҙың (1984) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (1999).
Биографияһы
Зиннур Ғәзиз улы Ураҡсин 1935 йылдың 5 ноябрендә Ырымбур өлкәһе Төйлөгән районы Мәҡсүт ауылында (хәҙер Дәүләтҡол ауылы составында) тыуған.
1956 йылда Фёдоровка районы Һәйет башланғыс мәктәбендә уҡыта.
1957 йылдан Ырымбур өлкәһе Аллабирҙе 7 йыллыҡ мәктәбендә уҡыта башлай. 1958—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Төйлөгән ҡасабаһында сыҡҡан «Заря коммунизма» гәзитендә бүлек мөдире була.
1963 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай һәм Рәсәй Фәндәр Академияһының Өфөләге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтына эшкә ҡала. 1968 йылдан өлкән хеҙмәткәр, декабрҙән сектор мөдире була. 1977 йылда директор урынбаҫары, ә 1988 йылда институт директоры итеп тәғәйенләнә.
1992 йылдан гуманитар фәндәрҙең академик-сәркәтибе, 1996—2005 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһы вице-президенты.
Ғилми эшмәкәрлеге
Ғилми эшмәкәрлеге башҡорт теленең лексикографияһына, лексикологияһына, социолингвистикаһына, терминологияһына һәм фразеологияһына бағышланған. Төрлө һүҙлектәр өҫтөндә эшләй.
Төрлө төрҙәге һүҙлектәр принциптарын эшләй. 1989 йылда русса-башҡортса фразеологик һүҙлек, 2000 йылда синонимдар һүҙлеге, 2006 йыл башҡорт теленең фразеология һүҙлеге һәм башҡа һүҙлектәрҙе баҫтырып сығара. Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлеген ойоштороусыларының һәм мөхәриррҙәренең береһе. 1996 йылда баҫтырылған башҡортса-русса һәм 2005 йылда сыҡҡан ике томлыҡ русса-башҡортса һүҙлектәрҙең яуаплы сәркәтибе һәм төҙөүселәренең береһе.
1993—1998 йылдарҙа Башҡорт энциклопедияһы ғилми-мөхәририәте баш редакторы һәм рәйесе булып эшләй.
300-ҙән артыҡ ғилми хеҙмәттәр авторы.
Әҙәби эшмәкәрлеге
Беренсе китабы («Сығанаҡтар») 1976 йылда баҫыла.
Зиннур Ураҡсин 2003 йылда башҡорт телендә сыҡҡан «Ҡарат», 2008 йылда баҫылған «Карауанһарай» романдарында башҡорт халҡының кантондар системаһы ваҡытындағы тормошон һүрәтләй. Ул шулай уҡ «Яраларҙы төҙәткәндә..?» повесы, «Әрем әсеһе», «Көрәш»(икеһе лә 2002 йылда башҡорт телендә баҫылған) һәм башҡа йыйынтыҡтар авторы.
Бекетов Пётр Иванович
Бекетов Петр Иванович (яҡынса 1600 йыл — 1661-се йылдан һуңғараҡ ) — урыҫ ергиҙәре, Себерҙәге Нерчинск, Олекминск, Чита, Якутск ҡалаларына нигеҙ һалыусы.
Хеҙмәт башы
Петр Иванович Бекетов 1624 йылда стрелецтар полкына дәүләт хеҙмәтенә инә. 1627 йылда уның һорауы буйынса Себергә Йәнәсәй бастругына ебәрелә.
1628 йылда 90 кешенән торған отряд менән Түбәнге Ангаралағы тунгустарҙы баҫтырыу маҡсатында походҡа йүнәлтелә. Тунгустар 1627 йылда Максим Перфильевтың отрядына һөжүм иткәндәр. Ул ерле халыҡҡа хәрби ысулдар аша түгел, ә килешеү һәм «йомшаҡлыҡ» менән йоғонто яһарға күрһәтмә ала. Бекетов ысынлап урындағы халыҡ менән килешеүгә килә һәм Ангара үҙәндәрендә Рыбинск бастругын төҙөп, Енисейскиға яһаҡ һәм аманаттар менән әйләнеп ҡайта.
Яҡутстанды ҡушып алыу
1631 йылда Бекетов ҡабаттан Енисейскиҙан алыҫ походҡа ебәрелә. Был юлы уға, 30 казакты етәкләп, Лена йылғаһына тиклем барып етергә һәм уның ярҙарында нығыныу бурысы йөкмәтелә. XVIII быуат Себере тарихын тикшереүсе Иоганн Фишер әлеге «командировканы» дәүләт өсөн байтаҡ хеҙмәт түккән кешенең һәләтлектәрен һәм ҡаҙаныштарын таныу булараҡ баһалай. 1632 йылдың яҙында Бекетовтың отряды Ленаға барып етә. Алдан йылғаһы ҡушылған урында алыҫ булмаған ерҙә казактар зиндан төҙөйҙәр, һуңынан ул Якутск тип атала. Ошонда Бекетов приказчик бурыстарын үтәп, Вилюйға һәм Алданға экспедициялар ебәрә, 1632 йылда — Жиганскиға, 1636 йылда Олекминск ҡалалрына нигеҙ һала.
Хеҙмәте буйынса үрләтеү
Бекетовҡа алмашҡа Иван Галкин килгәндән һуң ул Енисейскиға юллана һәм 1640 йылда ошонан Мәскәүгә 11 меңлек яһаҡ алып ҡайта. Мәскәүҙә уға стрелецтар һәм казактар башлығы чины бирелә. 1641 йылда Енисей бастругында казактар араһында башлыҡ итеп тәғәйенләнә.
Байкал аръяғы походы
1652 йылда үҙен оҫта һәм тырыш етәксе итеп танытҡан Бекетов Байкал аръяғы бүрәттәренә табан походҡа сыға. Селенга тирәһендә ул Усть-Прорва бастругына нигеҙ һала. бынан һуң уның отряды Хилка буйлап Иргень күленә тиклем күтәрелә, унда 1653 йылда Иргень бастругы төҙөлә. Алма һырты аша сығып, тәрән көҙ көндәрендә, 53 кешенән торған отряд Ингода йылғаһы тамағына төшә. Бекетов үткән Иргендән Ингодаға тиклем юл артабан Себер трактының өлөшө була. Ингода туңған булыу сәбәпле хәҙерге Чита тирәһендә Ингода ҡышлағына нигеҙ һалына. 1654 йылдың ноябрендә Бекетов отрядынан Максим Урасов етәкселегендге 10 казак Нерча йылғаһының тамағына барып етәләр һәм унда Нелюдь бастругына нигеҙ һалалар (хәҙер Нерчинск).
Шилка бастругында Бекетов үҙенең иптәштәре менән бик ауыр ҡышты үткәрә, аслыҡтан тыш бүрәттәрҙең ҡамауынан ныҡ интегә. 1655 йылдың яҙында бүрәттәр менән мөнәсәбәттәрҙе яйға һалыуға өлгәшә һәм, аслыҡтан һәләк булмаҫ өсөн, отряды менән Амур аръяғына юллана.
Ғүмеренең һуңғы йылдары
1660 йыл Бекетов Енисейскиҙан Тубылға хеҙмәткә күсерелә, унда 1661 йылда протопоп Аввакум (уның һәм Бекетовтың араһында конфликт булып ала) һәм Юрий Крижанич менән осраша.
Баймаҡ районы флагы
Баймаҡ районы флагы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ муниципаль районы символы.
Башҡортостан Республикаһының Дәүләт символика регистрына 010 регистрацион номеры аҫтында индерелгән.
Рәсәй Федерацияһының геральдик регистрына 3198 регистрацион номеры аҫтында индерелгән.
Авторы — Салауат Ғиләжетдинов.
Символиканы дәлилләү
Флаг Баймаҡ гербы нигеҙендә эшләнгән, символдар һәм аллегория теле ярҙамында райондың тарихи, иҡтисади һәм мәҙәни үҙенсәлектәрен сағылдыра.
Баймаҡ еренең һәр ташы, һәр ҡарышы үҙендә башҡорт халҡының төрлө дәүерҙәрҙәге ваҡиғалары тураһында иҫтәлектәр һаҡлай. Был ерҙәр ирекле башҡорт ҡуйған беренсе тирмәне иҫләй. Бында барыһы артығы менән булған: күҙ алдында мал көрәйгән, ә хозур, бай төбәккә бирелгән байлыҡ кәмемәгән. Бына шулай элекке күсмәндәр бында төпләнгән һәм мәңгегә был ерҙәрҙе үҙ иткән.
Дәүерҙәрҙе һәм быуындарҙы бәйләүсе тарихи хәтер символы булып йәшел төҫтәге тирмә тора — йәшәү, муллыҡ, тыныслыҡ һәм именлек төҫө. Тирмә фонында — алтын тояғы менән ергә һуҡҡан алтын яллы көмөш ат — тоғро юлдашы менән үҙ халҡының, Ватаны азатлығы өсөн яуҙарҙа ҡатнашҡан башҡорт яугирының, халыҡтың киләсәккә ынтылышы, уның ҡеүәтлеге, егәрлеге һәм үҙ бурысыңа тоғролоғоноң символы. Баймаҡ ерендә башҡорт аты тураһында күп кенә халыҡ йырҙары ижад ителгән. Йырҙарҙа көньяҡ башҡортының атҡа ҡарата йылы хистәре тураһында бәйән ителә. Бөгөн дә Урал аръяғының сикһеҙ далаларында сапҡан йылҡы өйөрө күҙ яуын ала. Ҡышҡыһын Ирәндек итәгендә тибенлектә йөрөгән аттар — мөһабәт күренеш.
Башҡорт тирмәһенә ингән урында гел генә ҡымыҙ һауыты, ҡунаҡтарҙы ҡымыҙ менән һыйлау өсөн ағас сеүәтәләр торған. Бындай һауыт-һаба башҡорттарҙың ҡунаҡсыллылығын күрһәтә. Бөгөн дә бейә һөтөнән эшләнгән баймаҡ ҡымыҙы дан тота. Шифалы көстө уға дала ҡылғаны бирә. Ҡымыҙ туҫтаҡтары халыҡтың дуҫлыҡ мөнәсәбәттәрен, ҡунаҡсыллығын күрһәте, шулай уҡ, һаулыҡ, көс-ғәйрәт, оҙон ғүмер символдары булып тора.
Берҙәм планда башҡорт халҡының өс символын берләштергән тирмә, ат, туҫтаҡтар һәр кеше өсөн төп ҡиммәттәрҙе аңлата: ғаилә, тыуған ер, Ватан.
Ҡурай моңо күңелдең иң нескә ҡылдарын тибрәлтә. Ҡурай аша башҡорт үҙ моң-зарын, уй-хистәрен биргән, батырҙарына дан йырлаған. Туғажман тауы башынан йәйәүле Мәхмүт яңғыратҡан ҡурай ауазы оҙон ғүмерле булды. Баймаҡ рәссамы Миҙхәт Байрамғолов тау башында ҡомартҡы булараҡ ҡурайҙы мәңгеләштерҙе. ЮНЕСКО билдәләүенсә, әлеге һәйкәл донъяла ҡурайға берҙән-бер һәйкәл. Тирмә үрендә ете башҡорт ырыуының берҙәмлек символын сағылдырған ҡурай сәскәһе һүрәтләнгән.
Тыш яҡтан тирмә «ҡусҡар» милли орнаменты менән биҙәлгән. Ҡусҡар орнаменты — байлыҡты, муллыҡты һәм халыҡтың төп шөғөлө игенселекте билдәләгән символ.
Флагтың алтын яҫылығы — Баймаҡ еренең киң иген баҫыуҙары символы.
Оло Әтнә
Оло Әтнә — Татарстан Республикаһындағы Әтнә районының үҙәге.
Камышинка ҡаласыҡтары
Камышинка ҡаласыҡтары (Камышинские городища) — Башҡортостан Республикаһының Бөрө районы Камышинка ауылы эргәһендә урынлашҡан б.э.т. VI быуаттан алып — б.э. VII быуатына ҡараған археологик ҡомартҡыһы.
Урынлашыуы
Камышинка ҡаласыҡтары Башҡортостан Республикаһының Бөрө районы Камышинка ауылы эргәһендә Ағиҙел йылғаһының уң ярында урынлашҡан. Ауылдан район үҙәгенә тиклем (Бөрө) — 15 км, ауыл советы үҙәгенә тиклем (Силантьев) — 6 км.
Табылдыҡтар
2 ҡаласыҡ табылған.
Камышинка ҡаласығы I — 5 ур менән уратылған.
Балсыҡ һауыттар табылған, улар ҡырсынташ һәм ҡабырсаҡ ҡушып яһалған, бәләкәй генә соҡорло биҙәк төшөрөлгән.
Ҡаҙыныу эштәре ваҡытында көршәк рәүешендәге балсыҡ һауыттар табылған:
Ананьин мәҙәниәтенә ҡарағандары — ауыҙы тыш яҡҡа бөгөлгән йәки тура, муйыны тирәләй бәләкәй генә соҡорло биҙәк менән уратылған һәм горизонталь бау эҙҙәре менән биҙәлгән;
Ҡара Абыҙ мәҙәниәтенекеләр — ауыҙы тыш яҡҡа бөгөлгән, муйыны тирәләй бәләкәй генә соҡорло биҙәк йәки һырҙар менән биҙәлгән түңәрәк төплө һауыттар);
Бахмут мәҙәниәтекеләр — ауыҙы тыш яҡҡа бөгөлгән, муйыны тирәләй соҡорло биҙәк, һырҙар, ҡыя һыҙыҡтар менәнбиҙәлгән йәки тышына тотош бәләкәй генә соҡорло биҙәк баҫылған.
Ҡаласыҡта баҡыр таралғы, кельт-балта, балсыҡ тигель, балсыҡ һәм таш орсоҡбаштар, хайуан һөйәктәре табылған.
Табылдыҡтар ҡаласыҡ халҡы малсылыҡ, игенселек, һунарсылыҡ менән шөғөлләнгәнен күрһәтә.
Ҡомартҡы тимер быуатта Урал буйына халыҡтар килеп ултырыу барышын күҙалларға мөмкинлек бирә.
Камышинка ҡаласыҡтары материалдары Башҡортостан Республикаһының Археология һәм этнография музейында һаҡлана. Музей архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнгән Е. А. Поносова-Молло йортонда урынлашҡан.
Асыштар тарихы
Беренсе ҡаласыҡ ХХ быуаттың 50‑се йылдарында археолог, тыуған яҡты өйрәнеүсе, 1955—1957 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Археология институты Башҡортостанда ойошторған археологик экспедицияһының отряд етәксеһе А. П. Шокуров тарафынан асыла.
Икенсе ҡаласыҡты 1980 йылда ғалим-археолог, тарих фәндәре кандидаты Байтимер Батырхан улы Агеев тикшерә.
Пушкин һәйкәле (Пушкин)
'''А. С. Пушкин һәйкәле Пушкин ҡалаһында ' (элекке. '' Батша Ауылы) иң билдәле Пушкин һәйкәлдәренең береһе. Нәҡ Батша Ауылында лицей уҡыусылары араһында Пушкинға һәйкәл ҡуйыу фекере тыуа, әммә беренсе һәйкәлде шағирға үҙе тыуған Мәскәүҙә ҡуйырға ҡарар ителә.
Төҙөлөү тарихы
1860 йылда, Лицейҙың илле йыллығы алдынан лицей уҡыусылары араһында Пушкин һәйкәле тураһында фекер тыуа. Башта лицей уҡыусыларының аҡсаһына ҡуйырға теләйҙәр, әммә улар, йыйылған ғына аҡсаның Пушкинға лайыҡлы һәйкәл өсөн етмәҫен аңлайҙар. 1861 йылдың ғинуарында яҙылыу башлана. Конкурс рәсми иғлан ителмәһә лә, тиҙҙән һәйкәлдең беренсе проекты барлыҡҡа килә (автор рәссам-архитектор Л.И. Бахман һәм скульптор Н.А. Лаверецкий), һуңыраҡ Батша Ауылы өсөн проектты скульпторҙар И.Н. Шрейдер һәм Н.С. Пименов төҙөй. Уңышлы йыйыла башлаған аҡса туҡтап ҡала. Барлығы 13 мең һум аҡса йыйыла, тик был проекттың бишенсе өлөшөн генә тәшкил итә. Ә хөкүмәт, Бахман һәм Лаверецкий  проектын раҫлап, уны финансламай
Лицей буйынса Пушкиндың иптәше адмирал  Ф.Ф. Матюшкин һәйкәлде Мәскәүҙә ҡуйырға тәҡдим итә. 1880 йылдың 6 июнендә Тверь бульварында А.М. Опекушин эшләгән Пушкин Һәйкәле тантаналы асыла.
1899 йылдың 26 майында (6 июнь) Лицей  баҡсаһында  монумент һалыу башлана. Түңәрәк майҙансыҡта буласаҡ сукльптура урыны билдәләнә. Таш плита аҫтына иҫтәлекле  «1899 йылдың 26 майы ... көнө» текст менән бронза таҡта һалына. Йәнәшәлә буласаҡ һәйкәлдең гипс моделе тора. Был көндә Батша Ауылының Екатерина соборында литургия һәм панихида үтә. Ғибәҙәт ҡылыуҙа ирҙәр уҡыу йорттарының берләшкән хоры йырлай, һәйкәлде ҡуйыуға иғәнә йыйыла. Һуңынан Ҡытай театрында шағир әҫәрҙәрен уҡыйҙар, концерт үткәрелә. Ҡала властары ҡала килеменән урындағы уҡыу йорттарында 32 уҡыусы егет һәм 6 уҡыусы ҡыҙға йыл һайын бирелә торған Пушкин стипендияһын булдыра.
1900 йылдың 15 октябрендә асыу тантанаһы үтә.
Һуңынан монументты тимер кәртә менән уратып алалар.
Скульптор был һәйкәлде үҙенең башҡа әҫәрҙәренә ҡарағанда ла нығыраҡ ярата. Батша Ауылында скульпторҙың ҡустыһы Александр Романович Бах  (1853—1937) йәшәгән, ул Пушкин һәйкәле өсөн пьедестал эшләгән. 1937 йылдың февраль айында, бөтә ил Пушкиндың үлеүенә 100 йыллыҡты билдәләгәндә  Пушкин һәйкәле янында тантаналы митинг үтә, унда  Балалар Ауылын Пушкин ҡалаһы тип үҙгәртеү тураһында ҡарар  иғлан ителә.
Пушкин һәйкәле һуғыш йылдарында.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Пушкин һәйкәле ер аҫтында була. Һәйкәлдең емерелеүенән ҡурҡып  1941 йылда ҡала халҡы уны Лицей баҡсаһы биләмәһендә ергә күмә һәм  йәшерен урынды сер итеп һаҡлай. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, немецтар һәйкәл тураһында ҡыҙыҡһыналар һәм хатта музей баҡсасыһынан һорау алалар, ул аҙаҡ үлтерелә. Постамент урынында ҡала. 1945 йылдың апрелендә лицей уҡыусылары һәйкәлде сығаралар, тергеҙәләр,  ә 17 июндә һәйкәл ҡабаттан  асыла.
Урланған картуз
2003—2010 йыл дарҙа Александр Сергеевич менән йәнәш эскәмйәлә уның лицей фуражкаһы булмай. 2003 йылдар тирәһендә ул һиҙмәҫтән юғала. Был йәһәттән бер ниндәй ҙә хәбәрҙәр булмай, һындың ҙур булмаған элементына  ғөмүмән, иғтибар әҙ була. 2010 йылда картуз шулай уҡ шым яңынан барлыҡҡа килә. Пушкинға уның баш кейемен А.П. Рыкованов ҡайтарырға ҡарар итә, уның һорауы буйынса фуражканы тимерсе С. Дыгало сүкей һәм тарихи урынына беркетеп ҡуя
Ивровка
Ивровка — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устье йылғаһының һул ярына тамағынан 114 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома  йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Исинбаева Елена Гаджиевна
Исинбаева Елена Годжаевна (3 июнь 1982 йыл, Волгоград, РСФСР, СССР) — Рәсәйҙең ҡолға менән һикереүсеһе. Ике тапҡыр Олимпия чемпионы (2004, 2008), 2012 йылғы Олимпия уйындарының бронза миҙалын яулаусы. Асыҡ һауала өс тапҡыр донъя чемпионы һәм бинала 4 тапҡыр донъя чемпионкаһы, асыҡ һауала, шулай уҡ бинала Европа чемпионы.Ҡолға менән һикереү буйынса ҡатын-ҡыҙҙар араһында донъяла 28 тапҡыр рекорд ҡуйған .Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры.
22 июль, 2005 йыл. Лондондағы ярыштарҙа донъя тарихында беренсе тапҡыр ҡатын-ҡыҙҙар араһында ҡолға менән һикереү буйынса биш метр бейеклекте алды.
6 март, 2012 йыл. Иң уңышлы эш итеүсе Рәсәй спортсыһы тип танылды. Армияның Үҙәк спорт клубында еңел атлетика буйынса инструктор, Рәсәй армияһы майоры.
Ғаиләһе
Еленаның атаһы — Гаджи Гафанович Исинбаев — табасаран милләтле, Дағстандың Хив районы Чувек ауылында тыуған, әсәһе — Наталья Петровна Исинбаева — рус. Апаһы Инесса цирк артисы Михаил Голевта кейәүҙә.
Оҙаҡ ваҡыт Монте-Карлола(Монако) йәшәгән. Үҙенең һүҙҙәре буйынса, күп ваҡытын ғаиләһе, дуҫтары менән үткәрергә уйлап, Исинбаева 2011 йылдың мартында Волгоградҡа ҡайта. 2013 йылда Исинбаева кире Монакоға әйләнеп ҡайтыуҙы планлаштырғанын әйткән. 2014 йылдың 28 июнендә Елена Исинбаева Рәсәйҙең йыйылма командаһының һөңгө сөйөү спортсыһы Никита Петиновтан (тыуған 1990) Ева исемле ҡыҙ таба тапты.
12 декабрь, 2014 йыл. Никита Петиновҡа кейәүгә сыға.
1998—2003
2000 йылда 18 йәшлек Рәсәй спортсыһы йәнә «донъя чемпионы» исеменә лайыҡ була, 4,20 метр бейеклеккә һикереп, юниорҙар араһында донъя рекорды ҡуя. Сиднейҙағы Олимпиадала донъя тарихында беренсе тапҡыр ҡатын-ҡыҙҙар араһында ҡолға менән һикереү буйынса ярыш була. Елена квалификация буйынса иҫәпкә кергән бер генә һикереү эшләй алмай һәм финалға сыҡмай (квалификацияны күрһәтеү өсөн 4,30 метр бейеклекте алырға кәрәк була). Сиднейҙа 4,60 метр һөҙөмтә менән донъя рекордсыһы Стэйси Драгила чемпион була (донъя рекордынан ни бары 3 сантиметрға түбәнерәк). Көмөш миҙалды Австралия өсөн сығыш яһаған элекке Рәсәй спортсыһы Григорьева Татьяна яулай (4,55 метр).
2001 йылда Европа юниорҙар чемпионатында, 4,40 метр бейеклекте алып, Исинбаева тағы ла беренсе була. Шул уҡ йылда, Берлиндағы Халыҡ-ара фестивалдә (ISTAF) ҡатнашып, 4,46 метр бейеклеккә һикерә һәм юниорҙар араһында яңы донъя рекорды ҡуя. Уны немец спортсыһы Сильке Шпигельбург, Исинбаева күрһәткесенән 2 сантиметрға бейегерәк һикереп, бары тик 2005 йылда ғына яңырта ала. 2002 йылда Мюнхендә үткән Европа чемпионатында Елена, 4,55 метр бейеклек күрһәтеп, икенсе урын яулай. Рәсәй спортсыһы Светлана Феофанова чемпион исемен ала.
2003 йылда Европа чемпионатында бина эсендәге ярыштарҙа 23 йәшкә тиклемге спортсылар араһында ул 4,65 метр һөҙөмтә менән алтын миҙал яулай. 2003 йылдың 13 июлендә Гейтсхедта Британияның Grand Prix ярышында Елена яңы донъя рекорды ҡуя — 4,82 метр. 2003 йылда Парижда үткәрелгән еңел атлетика чемпионатында ул ярыштың фавориты булып иҫәпләнһә лә, Светлана Феофанова һәм немец ҡыҙы Аннике Бекерҙән ҡалыша һәм бронза миҙал яулай.
2004—2009
30 июль, 2008 йыл. Монакола Супер Гран-при ярыштарының сираттағы этаптарының серияһында Исинбаева сираттағы донъя рекорды ҡуйҙы — 5,04 метр (был рекорд үткәндәгеһенән бер см артығыраҡ була). Үҙ ҡаҙаныштары тураһында спортсы ошоларҙы әйтте :<blockquote class="" style="min-height: 119.6px;"> «Мин Монакола йәшәйем. Өйҙәге стадионда үткәрелгән был ярыш миңә ҙур көс бирҙе». 18 август, 2008 йыл. Пекинда үткәрелгән Олимпия уйындарында ул, бер-бер артлы башта олимпия (4,95 метр), унан һуң донъя (5,05 метр) рекордтары ҡуйып, алтын миҙал яуланы.
2010 — бөгөнгө көндә
15 февраль, 2009 йыл. Донецкиҙә үткәрелгән XX халыҡ-ара «Ҡолға йондоҙҙары» турнирында ул бина эсендә 2 донъя рекордын ҡуя, башта 4,97 метр һәм унан һуң 5,00 метрға һикерә (һөҙөмтә әлегә рәсми рәүештә раҫланмаған).
Бөтә Донъя спорт даны Laureus академияһының версияһы буйынса Елена 2007 һәм 2009 йылдарҙа планетаның иң яҡшы спортсыһы булып һанала. 2009 йыл. Берлинда үткән донъя чемпионатында ул бер ниндәй ҡыйынлыҡһыҙ финалға үтеп инһә лә, финалда еңеүгә өлгәшә алмай. Ярыштан һуң Исинбаева быны быға тиклем бер туҡтауһыҙ ярыштарҙа еңеп килгәнгә күрә концентрацияһын юғалтыу менән аңлатты. Ысын күҙ йәштәре түгеп, ул тренеры алдында оятҡа ҡалғанын белдерҙе.
28 август, 2009 йыл. Цюрихта "Алтын лиганың « бишенсе этабында ул 27-се тапҡыр донъя рекорды ҡуйҙы (5,06 метр).
10 апрель 2010 йыл. Биналарҙа үткән Дохалағы донъя чемпионатындағы уңышһыҙ сығышынан һуң ул билдәһеҙ ваҡытҡа үҙенең спорт карьераһында тәнәфес яһарға булды.
2010 йылдың апрелендә Елена Сингапурҙа үткәрелгән Йәш үҫмерҙәр Олимпиадаһында Рәсәйҙең илсеһе булып һайланды. .
Спортта алған паузанан һуң матбуғатта Елена спортҡа 2011 йылда ҡайтасаҡ тигән хәбәрҙәр сыҡһа ла, рәсми рәүештә был мәғлүмәт бары тик 2010 йылдың 1 декабрендә генә дөрөҫләнә. Бөтә Рәсәй еңел атлетика федерацияһының сайтында Еленаның „рус ҡышы“ ярышында сығыш яһаясағы тураһында мәғлүмәт бирелә.
6 февраль, 2011 йыл. „рус ҡышы“ турнирында карьераһындағы бер йыллыҡ паузанан һуң Исинбаева һикереүҙәр секторына сыҡты, бейеклеккә 4,81 м һикереп, ярыштарҙың донъялағы иң яҡшы сезон нәтижәһен күрһәтте һәм еңеүсе булды. . 2011 йылдың 30 авгусында Көньяҡ Кореяның Тэгу ҡалаһында үткән еңел атлетика чемпионатында миҙалһыҙ ҡалды.
2012 йылдың 6 февралендә Рәсәй Федерацияһының Президентына кандидат итеп күрһәтелгән, шул ваҡытта Рәсәй Федерацияһының Хөкүмәт Рәйесе булып торған, Владимир Путиндың ышаныслы кешеһе ителеп рәсми рәүештә теркәлгән.
23 февраль, 2012 йыл. Стокгольмдағы гран-при ярыштарында Елена бина эсендә яңы рекорд ҡуйҙы— 5,01. м. 2012 йылдың 6 авгусында Лондонда үткән Олимпия уйындарында ярыштарҙың төп фавориты булһа ла, бейеклеккә 4,70 м һикереп, бары тик бронза миҙалына лайыҡ булды. Олимпиаданың алтын миҙалын америкалы Дженнифер Сур 4,75 м нәтижәһе менән (2008 йылда Исинбаева ҡуйған рекордҡа ҡарағанда 30 см түбәнерәк күрһәткес менән) алды, көмөш миҙал шулай уҡ 4,75 м бейеклегенә һикергән Куба спортсыһы Ярислей Сильвегә эләкте.
13 август, 2013 йыл. Мәскәүҙә үткән донъя чемпионатында, 4,89 м бейеклеккә һикереп, алтын миҙал яуланы.
2013 йылдың Донъя чемпионаты алдынан Елена Исинбаева бер нисә тапҡыр үҙенең спорт карьераһын тамамларға йә булмаһа туҡтатып торорға теләгәнен әйтте. Бының сәбәбе уның әсә булырға теләүҙә ине. Әммә чемпионатта еңеү нәтижәһе тренер тарафынан планлаштырғандан байтаҡ түбән булғанлыҡтан, тренер Еленаның бер нисә коммерциялы ярыштарҙа һәм 2016 йылдағы Олимпиадала ҡатнашыу мөмкинлеген аныҡлап әйтте.
2013 йылдың октябрендә Исинбаева Сочиҙағы Олимпия ауылының мэры вазифаһын үтәй башланы.
2015 йылдың 12 февралендә спорт карьераһын дауам итәсәген иғлан итте. .
2016 йылдың 8 февралендә Халыҡ-ара еңел атлетика федерацияһының ассоциацияһы (IAAF) Елена Исинбаеваға, Бөтә Рәсәй еңел атлетикаһы федерацияһының IAAF-тағы ағзалығынан сығыу сәбәпле, халыҡ-ара ярыштарҙа ҡатнашыуҙы тыйҙы..
Тәнҡит
2013 йылдың 13 авгусындағы матбуғат-конференцияһындағы журналист Исинбаеванан швед спортсы ҡатын-ҡыҙҙарыынң ЛГБТ-Рәсәй берләшмәһен яҡлаған акцияһына ҡарата мөнәсәбәтен белдереүен һорағас, ул Рәсәйҙәге гомосексуализмды тыйыу тураһындағы законды яҡлап сыға. Күп кенә сит ил киң мәғлүмәт саралары уның был фекерен гомофобиялы тип һанап, Елена Исинбаеваны Олимпия уйындарының илсеһе посынан төшөрөүҙе талап итә башлай. Исинбаеваның һүҙәрен күп кенә танылған спортсылар шелтәләп сыға. Быны Исинбаева Еңел атлетика Федерацияһының матбуғат-хеҙмәте аша үҙ фекерен инглизсә бик үк дөрөҫ аңлата алмағанлығы менән бәйләй. Сексуаль ориентацияһына ҡарап кешене дискриминациялауға үҙенең ҡаршы торғанлығын, ләкин чемпионат ҡунаҡтарының Рәсәйҙәге закондарҙы хѳрмәт итергә һәм үтәргә тейешлеген әйтә. .
Миҫе (Йүрүҙән ҡушылдығы)
Миҫе (Мисе, Нәси ) (Наси) — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Йүрүҙән йылғаһының уң ярына тамағынан 186 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Этимологияһы
Нәсибаш ауылының атамаһы тураһында «Нисе йылғаһының башында урынлашҡанлыҡтан, исеме шунан килә: „Нисе башы“ тип аталып, артабан Нәсибашҡа әйләнгән» тип яҙылған Ә. Әсфәндийәров хеҙмәтендә. Әммә күрше башҡорт ауылдарында элегерәк был ауылды Миҫебаш тип йөрөтәләр ине. Миҫе йылғаһы Башташ тауының текә ҡаялары аҫтынан сыҡҡан үтә күренмәле һалҡын шишмәләр ҡушылдығынан барлыҡҡа килә.
Күрше Ҡаратаулынан ике саҡрымда мөһабәт ҡая — Миҫе тауы бар. Миҫе ҡаяһы, Миҫе мәмерйәһе, Миҫе йылғаһы. Күренеп тора, был — башҡорт атамалары. Миҫе башында ултырған ауыл Миҫебаш булыр урынға Нәсибаш тип йөрөтөлә (моғайын, татар телендә үҙенсәлекле башҡорт өнө ҫ булмауы менән дә аңлатып була тигән фараз да тап килер).
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Прибылов Владимир Васильевич
Прибылов Владимир Васильевич (28 декабрь 1934 йыл — 5 декабрь 2006 йыл) — актёр. 1967—2006 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы рус дәүләт академия драма театры артисы. 1970 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың (1982) һәм Башҡорт АССР-ының (1978) халыҡ артисы.
Биографияһы
Владимир Васильевич Прибылов 1934 йылдың 28 декабрендә БАССР-ҙың Бәләбәй районы Ляхов ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Йәрмәкәй районы) тыуған.
1967 йылда Өфө сәнғәт училищеһын (педагогы Мортазина Шәүрә Муса ҡыҙы) тамамлай.
Институтты тамамлағас, Башҡортостан Республикаһы Рус дәүләт академия драма театрында эшләй.
Спектаклдәрҙәге ролдәре
Совет һәм хәҙерге спектаклдәрҙә:
Имн-Еган
Имн-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вать-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Оло Бадья-Шор
Оло Бадья-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Имн-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Бадья-Шор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Катаев Николай Анатольевич
Катаев Николай Анатольевич (22 ноябрь 1939 йыл) — ғалим-хоҡуҡ белгесе, юғары мәктәп һәм йәмәғәт эшмәкәре.1992 йылдан Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты начальнигы. Юридик фәндәр кандидаты, генерал-майор, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советыны Президиумы ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Биографияһы
Катаев Николай Анатольевич 1939 йылдың 22 ноябрендә Вологда өлкәһе Сокол ҡалаһында тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле — 1964 йылда йылда Һарытау юридик институтын (хәҙерге Һарытау дәүләт юридик академияһы) тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1956 йылда Герьев балыҡ комбинатында эшсе булып башлай. Институтты тамамлағас шул уҡ институтта уҡтыусы, өлкән уҡытыусы булып эшләй. 1971—1985 йылдарҙа өлкән уҡытыусы, СССР Эске эштр министрлығының Рязань юғары мәктәбендә кафедра начальнигы, партком секретары. 1985—1988 йылдарҙа СССР Эске эштәр министрлығы Һарытау юғары курстарында начальник урынбаҫары. 1992 йылдан Рәсәй Федерацияһы Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты начальнигы.
Өфө ҡалаһының Киров районы 20-се Перовский һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советыны Президиумы ағзаһы.
Буть
Буть — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/329/174    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем,   Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ  Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һылтанмалар
Категория:Удмуртия йылғалары
Нисевич Нина Ивановна
Нисевич Нина Ивановна (, —, ) — СССР һәм Рәсәй педиатры, медицина фәндәре докторы,  СССР һәм Рәсәй Медицина фәндәре академияһы академигы (1974).
Биографияһы
1934 йылда 2-се Мәскәү дәүләт медицина институтын тамамлағандан һуң Свердловск өлкәһендә, Орехово-Зуевола, Ярославлдә табип-педиатр булып эшләй.
1943-1989 йылдарҙа — 2-се Мәскәү дәүләт медицина институтында уҡытыусы, ассистент, доцент, профессор, педиатрия факультеты деканы, балалар инфекция ауырыуҙары кафедраһы мөдире (1952-1989).
Ул бер нисә йыл дауамында СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Баш педиатры, СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының 4-се Баш идаралығы Баш педиатры, «Вопросы охраны материнства и детства» журналының баш мөхәррире, ВАК пленумы ағзаһы, совет ҡатын-ҡыҙҙары Комитеты ағзаһы була.
Мәскәүҙә Кунцево зыяратында ерләнгән.
Ғилми хеҙмәттәре
300-гә яҡын ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 16 монография авторы. Иң әһәмиәтлеләре булып торалар:
Бүләктәре
- «Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы
- ике «Почёт Билдәһе» ордены (1961, 1978)
- Ленин ордены (1986)
- «Рәсәй Федерацияһы Президенты Эштәр менән идара итеү Медицина үҙәге ҡаҙаныштары өсөн» почет билдәһе (2001)
- «Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 60 йыл» миҙалы
- «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәте өсөн» орден миҙалы.
Батталов Булат Фәсхетдин улы
Батталов Булат Фәсхетдин улы  (шулай уҡ Булат Баттал булараҡ билдәле ; 19 апрель 1928 йыл — 21 июль 2011 йыл) — инженер-металлург, шағир һәм дини хеҙмәткәр. Силәбе өлкәһе башҡорт һәм татар яҙыусыларының Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге әҙәби берекмәһе ағзаһы.
Биографияһы
Булат Фәсхетдин улы Батталов 1928 йылдың 19 апрелендә Башҡорт АССР-ы Әбйәлил районы Асҡар ауылында тыуған.
Асҡар урта мәктәбенең туғыҙ класын тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында колхозда эшләй.
1946—1952 йылдарҙа — Магнитогорск тау-металлургия институты студенты. Уҡыуын тамамлағандан һуң Түбәнге Тагил ҡалаһында эшләй. 1957 йылдан алып пенсияға сыҡҡанға тиклем Силәбе металлургия заводында инженер була.
1980 йылдар аҙағында һәм 1990 йылдар башында Силәбе ҡалаһы янындағы Мейәс утарында мәҙрәсәлә уҡый. 1994 йылда Өфөлә Европа һәм Себер мосолмандарының Диниә назаратында уңышлы имтихан тота һәм имам-хатиб дәрәжәһе ала. 1990-сы йылдарҙа Силәбе ҡалаһының Металлургия районындағы мәсет мәҙрәсәһендә уҡыта.
Тәүге шиғри өлгөләре «Солнце на ладони» коллектив йыйынтыҡта урыҫ теленә тәржемәләп баҫыла (1970). Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫтырып сығарылған «Тау һуҡмағы» исемле тәүге шиғри китабы «Осенее полноводье» коллектив йыйынтығына индерелгән (1997). Икенсе «Һағыш» исемле шиғри йыйынтығы 2008 йылда Өфөлә баҫтырыла. Булат Батталовтың шиғырҙары «Силәбе шишмәләре» (Силәбе, 2002), «Мировая антология тюркоязычных народов» (Анкара, 2005), «Гәүһәрҙәрҙе йыйыр ваҡыт» (Учалы, 2006), «Мелодии Челябинска» (Ҡаҙан, 2006), «Силәбе башҡорттарының әҙәби антологияһы» (Өфө, 2011) кеүек әҙәби йыйынтыҡтарға ингән.
Ғаиләһе
Булат Батталов билдәле ишан Зәйнулла Рәсүлевтың ейәне. Уның атаһы Фәсхетдин бин Исмәғил Троицк ҡалаһында «Рәсүлиә» мәҙрәсәһендә белем алған һәм унда мөғәллим булған, ә совет власы йылдарында Әбйәлил районында уҡытыусы булып эшләгән һәм Ленин ордены менән бүләкләнгән.
Пурнема (йылға)
Пурнема (Турнёма) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онеж мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Таллыһыҙа
Таллыһыҙа (Таллы-Сыза) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 147 кеше. Почта индексы — 452668, ОКАТО коды — 80207864005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Пушкин һәйкәле (Ижевск)
Пушкин Александр Сергеевич һәйкәле Ижевск ҡалаһында  Университет  майҙанында  Удмурт Дәүләт Университеты менән йәнәш урынлашҡан
Тарихы
Пушкин һәйкәлен университет менән йәнәш ҡуйыу идеяһын беренсе тапҡыр ректор Виталий Журавлев тәҡдим итә. Һәйкәлде скульпторҙар Александр Николаевич Бурганов һәм Игорь Александрович Бурганов эшләй. А.Н. Бурганов өсөн Нью-Йорк һәм Мәскәүҙә Никита ҡапҡаларындағы һәйкәлдән тыш өсөнсө Пушкин һәйкәле була.
Пушкин һәйкәле 2003 йылдың июнендә халыҡтың күп ҡатнашлығында, композитор Георгий Свиридовтың «Пушкин веногы» музыкаһы аҫтында һәм пушкин юлдарын уҡыу менән  ректор Виталий Журавлев тарафынан асыла.
2012 йылдың 6 июнендә Удмурт университетының филология факультеты студенттары һәйкәл  эргәһендә Пушкин ижады мотивтары буйынса театрлаштырылған әҙәби-музыкаль композиция ойоштора. 2012 йылдың 22 июнендә ошонда уҡ Рәсәй йәштәре көнө байрамы сиктәрендә студенттар ижады фестивале үтә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Воронцова Елена Ивановна
Биографияһы
1913 йылдың 3 июнендә Мәскәүҙә тыуған.
1927 йылда Беренсе Мәскәү медицина институтының санитар-гигиена факультетын тамамлай. 1940 йылда СССР Медицина фәндәре академияһының хеҙмәт гигиенаһы һәм профессиональ ауырыуҙар ғилми-тикшеренеү институты янындағы аспирантураны тамамлай. 1941—1948 йылдарҙа Үзбәк санитар институтында токсикологик лаборатория мөдире, бер үк ваҡытта Үзбәкстандың сәнәғәт, аҙыҡ-түлек һәм мәктәп объекттарына санитар күҙәтеү етәксеһе була.
Профессор Е. И. Воронцова — төҫлө металлургия, машиналар эшләү, караптар һәм тау рудаһы сәнәғәте предприятиеләрендә хеҙмәт гигиенаһына һәм профпатологияға арналған 130-ҙан ашыу фәнни хеҙмәттәр авторы. Е. И. Воронцова аэрозолдәрҙең организмға тәьҫирен өйрәнеү, силикоз менән көрәш сараларын эшләү, һауаның бысраныуын билдәләү методикаһына сағыштырма баһа биреү буйынса ғилми тикшеренеүҙәр алып бара. Е. И. Воронцова иретеп йәбештереү эштәрендә хеҙмәт гигиенаһы мәсьәләләрен хәл итеүгә байтаҡ өлөш индерә. E. И. Воронцова хеҙмәт гигиенаһы һәм профпатологияның көнүҙәк мәсьәләләре буйынса социалистик илдәрҙә, шулай уҡ Японияла, АҠШ-та һәм Италияла күп тапҡыр ғилми докладтар менән сығыш яһай.
2007 йылда Мәскәүҙә вафат була.
Балтас (Балтас районы, Татарстан)
Балтас — Татарстан Республикаһындағы Балтас районының үҙәге.
Чебурашка (фильм)
«Чебура́шка» — 2022 йылғы Рәсәй режиссеры Дмитрий Дьяченконың, яңы донъяға барып эләккән Чебурашка исемле ҙур ҡолаҡлы йәнлек тураһындағы комедиялы ғаилә фильмы. Фильм Эдуард Успенскийҙың хикәйәләрен экранлаштырыу булып тормай. Кинокартина идеяһы 2020 йылда уҡ барлыҡҡа килә, әммә фильм 2021 йылдың башында ғына төшөрөлә башлана.
Фильмдың премьераһы 2022 йылдың 23 декабрендә «Октябрь» кинотеатрында уҙҙы. 2023 йылдың 1 ғинуарында Рәсәйҙә киң прокатҡа сыға. Өс көн эсендә таҫма 850 миллион һумлыҡ үҙенең тәүге бюджетын ҡаплай һәм һуңынан Рәсәй тарихындағы прокатта иң табышлы фильмына әүерелде.
Йөкмәткеһе
Ҡояшлы алыҫ илдә, әфлисун плантацияһында, фермерҙар Мигель һәм Хуан уңыш йыялар. Шул саҡ Хуан кәрзиндәге емештәрҙең юҡҡа сығыуына иғтибар итә. Хуан кәрзинде күтәрә һәм кескәй ҙур ҡолаҡлы йөнтәҫ йәнлекте күрә. Фермерҙар шуҡ йөнтәҫ хайуанды алдатҡыслы тоҙаҡ ярҙамында тоторға ҡарар итәләр. Әммә ҡапыл ярһыған дауыл йәнлекте ситкә алып китә.
Шул арала, диңгеҙ буйындағы бәләкәй генә ҡаланың бер дендрарийында ҡомһоу һәм ҡырыҫ Гена исемле баҡсасы йәшәй һәм эшләй. Ул территорияла педантик тәртип урынлаштыра, шул уҡ ваҡытта турист төркөмдәрен был тәртиптәрҙе һәр ваҡыт боҙған өсөн күрә алмай. Генаның өйөндә күҙәтеү торбаһы бар, ул уның аша даими рәүештә тәүәккәл хужабикә Таня һәм изгелекле уның ире Толик эшләгән «Шоколадная мастерская» кибетен күҙәтә. Уларҙың биш йәшлек Гриша исемле улдары бар. Таня — Генаның ҡыҙы, әммә оҙаҡ йылдар атаһы менән аралашмай.