cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Довлатов Сергей Донатович
Биографияһы
1975 йылда Ленинградҡа ҡайта. «Костёр» журналында эшләй.
Проза яҙа. Журналдар идеологик сәбәптәр арҡаһында уның әҫәрҙәрен кире ҡаға. Тик «Нева» журналында повесы һәм «Йәшлектә» производство темаһына яҙылған «Интервью» (1974) хикәйәһе баҫылып сыға, һуңғыһына шаҡтай ҙур аҡса 400 һум ала. Шулай уҡ «Нева», «Йондоҙ» баҫмаларында 10-дан ашыу рецензияһы баҫылып сыға.
1978 йылдың август айында Довлатов властарҙың эҙәрлекләүҙәре арҡаһында СССР-ҙан эмиграциялана һәм Нью-Йорктың Форест-Хилс районында урынлаша, бында ул «Яңы американлы» аҙна гәзитенең баш мөхәррире була. Редколлегияһының ағзалары булып Борис Меттер, Александр Генис, Петр Вайль, балет һәм театр фотографы Нина Аловерт, шағир Григорий Рыскин һ. б. була. Гәзит эмигрант даирәһендә тиҙ арала популярлыҡ яулай. Бер-бер артлы прозаһының китаптары сыға. 1980 йылдарҙың уртаһына Довлатов ҙур уңышҡа өлгәшә, әҫәрҙәрен абруйлы «Partisan Review» һәм «The New Yorker» журналдарында баҫтырып сығара.
Ун ике йыл эмиграцияла АҠШ-та һәм Европала ун ике китап сығара. Тәүге әҫәрҙәрен матбуғатҡа әҙерләп, уларҙы кире күсерә, ә васыятында СССР-ҙа яҙылған китатарын баҫтырып сығарыуға булған тыйыуын аңлата. СССР-ҙа яҙыусыны үҙнәшер һәм «Азатлыҡ» радиоһынан автор тапшырыуҙары аша ғына беләләр.
Боронғо грек мифологияһында аттар
Исемлеккә боронғо грек эпосы һәм мифографияһы әҫәрҙәренән билдәле һәм аттар менән бәйле мотивтар, шулай уҡ уларҙа ҡушаматтары менән аталған аттар индерелгән.
Довлатов Сергей Донатович
Биографияһы
Сергей Довлатов 1990 йылдың 24 авгусында Нью-Йоркта 48 йәшендә йөрәк ауырыуынан вафат була. Нью-йорктың Куинс районында йәһүдтәрҙең «Маунт-Хеброн» зыяратында ерләнә.
Боронғо грек мифологияһында аттар
Аттар менән Посейдон тығыҙ бәйле. Иванов Вячеслав Всеволодович микендарҙың ат менән бәйле ҡатын-ҡыҙҙың мифологик образын реконструкциялау менән шөғөлләнә po-ti-ni-ja i-qe-ja. Аттар шулай уҡ игеҙәктәр культы менән бәйле.
Довлатов Сергей Донатович
Шәхси тормошо
Сергей Довлатов рәсми рәүештә ике тапҡыр өйләнгән була.
Боронғо грек мифологияһында аттар
Аттар менән бәйле мотивтар Критта осрамай. Археологик ҡаҙыныуҙар раҫлағанса, б. э. т. II мең йыллыҡ уртаһына тиклем Критта аттар һәм ат культы булмауы асыҡланған.
Довлатов Сергей Донатович
Тере сағындағы баҫмалары
1978 йылға тиклем СССР осоронда баҫылып сыҡҡан әҫәрҙәренең береһен дә бер ниндәй шарттарҙа ла ҡабаттан баҫтырып сығарыуға Довлатов рөхсәт бирмәй.
Боронғо грек мифологияһында аттар
Төп мотивтар
Атҡа әүерелеүҙәр: Кронос атҡа әйләнгән, унан Филира Хиронды тыуҙыра.
Довлатов Сергей Донатович
Тере сағындағы баҫмалары
Баҫылып сыҡҡан китаптарының исемлеге:
Боронғо грек мифологияһында аттар
Төп мотивтар
Деметра бейә һынланышында атҡа әүерелгән Посейдондан Арион һәм/йәки Деспинаны тыуҙыра.
Довлатов Сергей Донатович
Довлатовтың һәм Ефимовтың хатлашыуы
2001 йылда «Захаров» нәшриәте китабы сығарыла «Сергей Довлатов — Игорь Ефимов. Эпистоляр роман» тигән китап баҫтырып сығара. Китапта Довлатовтың 1979 йылдан алып 1989 йылға тиклем Ефимов менән хатлашыуы тураһында яҙыла. Ефимов был хаттарҙы баҫтырып сығарыу буйынса бер нисә нәшриәткә мөрәжәғәт итеп ҡарай, әммә авторлыҡ хоҡуҡтарын сәбәп итеп улар баш тарта. Довлатов үҙе тере сағында был хаттарҙы баҫтырып сығарыуға ҡаршы була, ул турала бер хатында ла яҙа. Яҙыусының тол ҡалған ҡатыны, Елена Довлатова ла, иренең васыятына ярашлы, быға ҡаршы була. Захаров нәшриәте хат алышыуҙы баҫтырып сығарырға ҡарар итә, ул быны нәшриәттең уҡыусылар алдындағы яуаплылығы Довлатов ғаиләһе алдындағы яуаплылыҡҡа ҡарағанда күберәк тип иҫбатлай. Әммә Елена Довлатоваға һәм уның ҡыҙы Екатеринаға рәсәй судында, 15 мең дана китап һатылғандан һуң бер йыл үткәс, был хаттарға үҙҙәренең хоҡуғын иҫбат итергә һәм баҫтырып сығарыуҙы тыйыуға ирешеү мөмкинлеге була. Суд Елена Довлатованың был китаптарҙы юҡ итеү тураһындағы талабын кире ҡаға
Боронғо грек мифологияһында аттар
Төп мотивтар
Гиппа (шулай уҡ Меланиппа йәки Окиронея). Хирондың Артемида бейәгә әйләндергән ҡыҙы, һәм ул йондоҙлоҡ булып китә.
Местра бейә һынланышын алған.
Одиссей атҡа әүерелдерелгән һәм ҡартайып үлгән, тип фаразлана.
Кеше өсөн ҡурҡыныс аттар: Фракиялы бистондар батшаһы Диомедтың бейәләре. Абдерҙы ашаған. Геракл, ашаһындар тип, уларға үҙҙәренең хужаһын ырғытҡан.
Ипполитты үҙенең аттары ботарлаған.
Сисифтың улы Главкты бейәләр ашаған.
Афинаның тарихи архонты Гиппомендың ҡыҙын ат ботарлаған.
Фракийлы Дрианттың улы Ликургты аттар ботарлаған.
Һыбай йөрөгәндә һәләк булған геройҙар: Филлида ҡарғағанлыҡтан, Тесей улы Демофонт, аттан ҡолағанда, ҡылысҡа ҡаҙалып үлгән.
Кихир аттан ҡолап төшөп үлгән (ҡара: Боронғо грек мифологияһындағы балҡандар).
Фаэтон һуғыш арбаһынан ҡолап төшкән.
Бейә һөтө имеп үҫкәндәр: Гиппофоонт бейә һөтө имгән.
Гиппотты бейә имеҙгән. Гарпалика (Гарпаликтың ҡыҙы) һыйыр һәм бейә һөтөн имгән.
Камилланы бейә үҙ һөтө менән имеҙгән.
Посейдон менән аттарға бәйле мифтар: Рея Кроносҡа Посейдон урынына йоторға ҡолон биргән.
Посейдон атты тәү тапҡыр ҡулға эйәләштергән.
Посейдон, менән ярға һуғып, ат барлыҡҡа килтергән.
Посейдон Диоскурҙарға ат бүләк иткән.
Афинала Полиботҡа һөңгө ырғытыусы һыбайлы Посейдон торған.
Деметраны алыр өсөн Посейдон атҡа әүерелә, һәм уға Гиппий тип исем ҡушалар.
Одиссейҙың аттары табылғас, ул ғибәҙәтхананы Посейдон Гипийға бағышлаған.
Гиппокамптар - кеттарға тиңләштерелгән диңгеҙ аттары.
Аргос батшаһы Агенор атлы ғәскәр ойошторған тип фаразлана.
Аргивалы Орсилох квадрига уйлап тапҡан (ҡара: Арголида мифтары).
Эрихтоний (Афина батшаһы) квадрига уйлап сығарған.
Пелефроний йүгән һәм уйлап тапҡан (ҡара: Фессалия мифтары).
Афина һәм Троян аты
Йылҡысылыҡтың таралыуы:
Грек булмаған сюжеттар:
Аттарҙа сабыш:
Һуғыш арбалары
Мифтарҙа һуғыш арбаларына аттарҙы ғына түгел, ҡабан менән арыҫландарҙы (Адмет өсөн Аполлон), арыҫландарҙы (Кибела), аҡҡоштарҙы (Аполлон), лань-боландарҙы (Артемида), аждаһаларҙы (Триптолем һәм Медея) еккәндәр. Феодамант үгеҙҙәргә егелгән һуғыш арбаһында китеп йөрөгән.
Аполлонды һуғыш арбаһы итеп күҙ аллау - уны һуңғараҡ Гелиос менән тиңләштереү аша барлыҡҡа килгән.
Арбалар ярышы:
Аттар менән бәйле исемдәр һәм атамалар
Мифологияла һәм эпоста «ат исемдәре»е туҡһандан кәм түгел
Исемдәрҙең килеп сығышы:
Мила Гойсалич
Мила Гойсалич (Mila Gojsalić, Костанье, ? — Подградач (Гата), 1530) — ыҙа сигеүсе һәм хорват халҡы героиняһы. Михаил Девлеткамов уны «Хорват Юдифы», ә Иван Мештрович «Полица кенәзлегенең легендар ҡыҙы» тип атаған.
Пицунда
Тарихы
Пицундала беренсе ауылдар беҙҙең эраға тиклем IV быуатта уҡ барлыҡҡа килгән.
Телсе О. Н. Трубачевтың белгестәр менән тап килмәгән версияһы буйынса, ҡала атамаһы боронғо һинд ария теленә *pitunda — ҡарағай барып тоташа.
Мила Гойсалич
Биографияһы
Мила Гойсалич Полица республикаһы һәм Ғосман батшалығы араһында көрәш ваҡытында йәшәй. 1530 йылда төрөк пашаһы Әхмәт, 10 меңлек ғәскәре менән, Полицаны оккупациялай һәм Подграц сигендә  (Podgrac, Podgrađe) табор булып урынлаша. Паша урындағы хорват ҡатын-ҡыҙҙарын сексуаль ҡоллоҡта тоторға ниәтләй. Мила Гойсалич Әхмәт-паша сатырына эләгер өсөн ғиффәтлелеге менән фиҙа ҡыла. Уңайлы мәлде көтөп, ул дары һәм  боеприпастар келәтен һәм бергә үҙен дә, Әхмәт-пашаны ла һәм уның ғәскәрен дә юҡ итеп, шартлата. Төрөк көстәренең ҡалдыҡтарын Полица яланында Полица кешеләре юҡ итә.
Хәтер
Иван Мештрович Омиш ҡалаһында уның һынын яһай, ә Яков Готовац  уның хөрмәтенә опера ижад итә. Август Шеноа уның тураһында повесть яҙа.
Пицунда
Тарихы
Һуңынан гректар тарафынан моронда боронғо ҡала һәм Питиунт портына нигеҙ һалына (бор. <span style="font-family: palatino linotype, new athena unicode, athena, gentium, code2000, serif; font-size: 105%;">Πιτυοῦς , Ҡарағай). Беҙҙең эраға тиклем II быуат аҙағында — I быуат башында, ул эллин  Понтик батшалығына инә.
780 йылдарҙа  Питиунт Абхаз батшалығы составына, ә  X быуаттан— берләшкән  Абхаз-Грузин дәүләте составына инә. XI быуаттан Пицунда Бичвинта исеме аҫтында грузин сығанаҡтарында телгә алына.
XIV—[XV быуат]]тарҙа бында Пецонда генуя факторияһы урынлаша (итал. Pezonda ).
XVII—[XVIII быуат]]тарҙа ҡала Ғосман империяһы власы аҫтында була, ә XIX быуат башынан Абхазия менән бергә Рәсәй Империяһы составына инә.
1950 йылдарҙағы археологик ҡаҙылмалар ғибәҙәтханаларҙың ҡалдыҡтарын  (шул иҫәптән мозаикалыиҙәндәре менән  IV—V быуаттар базиликаһын), ҡәлғә һәм тораҡ ҡоролмаларын, мунсаларҙы таба.
1990 йылдар башында Пицунда грузин-абхаз конфликты үҙәктәренең береһе була.
Географияһы
Ҡала Ҡара диңгеҙҙең Пицунда бухтаһы яры буйында шул уҡ исемле моронда урынлашҡан.
Климаты
Пицундала климат дымлы урта диңгеҙ субтропик,   Гагра климатына оҡшаш. Йәй йылы (августа температура +29 °C), ҡыш йомшаҡ, ғинуарҙа яҡынса температура +11 °C, уртаса йыллыҡ температура +16,5 °C.
Яуым-төшөм (яҡынса 1400 мм/йыл) бөтә йыл буйына була, башлыса ямғыр булараҡ яуа.
Халҡы
1959 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Пицундала 911 кеше йәшәй, күпселеген урыҫтар тәшкил иткән.
1989 йылда Пицундалы 10146 кеше йәшәгән, улар араһында урыҫтар өҫтөнлөк иткән (41 %), грузиндар (23 %), абхаздар (16 %), әрмәндәр (5 %) һ. б. (5 %) тәшкил иткән.
1990 йылда хәрби хәрәкәттәр башланғандан һуң, грузин һәм рус халҡы ҡырҡа кәмей. 2003 йылда Абхазия Республикаһы властары үткәргән халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡаланың халҡы  3842 кеше тәшкил итә.
СССР тарҡалғандан һуң курорттарының популярлығы кәмей, шуға ҡарамаҫтан, ҡалаға Рәсәй туристары әүҙем йөрөй.
2011 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Пицунда ҡалаһы халҡы 4198 кеше тәшкил иткән, уларҙан  2465 кеше — абхаздар (58,7 %), 1144 кеше — урыҫтар (27,3 %), 180 кеше — әрмәндәр (4,3 %), 135 кеше — грузиндар (3,2 %), 93 кеше — украиндар (2,2 %), 181 кеше — башҡа милләт кешеләре (4,3 %)
Һауыҡтырыу һәм ял итеү
Ҡалала һәм уның тирә-яҡтарында ял итеү ныҡ үҫешкән, шәхси ҡунаҡ йорттары  һәм бәләкәй ҡунаҡханалар туристарҙы ҡабул итә.
Пицунда яры буйында ҡунаҡханалар, пансионаттар урынлашҡан.
Пансионаттарҙың берләшмәһә «Пицунда» курорты диңгеҙ яр буйында реликт ҡарағайы ҡулҡыһы уратып алған Пицунда мороно янында урынлашҡан, был ете 14  ҡатлы корпустар: «Маяҡ», «Амзара», «Амра», «Колхида», «Золотое руно», «Бзыбь», «Апсны».Башҡа пансионаттар:
Пляждар
Совет осоронда Пицундала рәсми булмаған нудистар пляжы булған. Уны сит ил туристары (башлыса Германиянан), шулай уҡ ирекле ҡарашлы ҡайһы бер совет сәнғәт эшмәкәрҙәре ойошторған. Ваҡыт үтеү менән пляжда ябай совет граждандары ла ял итә башлай.
Транспорты
Пицундаға сәғәт һайын Гагранан һәм кирегә автобус йөрөй. 5-се һанлы маршрутты (Гагра ҡалаһы, Гагарин  — Лдзаа, Рыбзавод) Гагра ПАТП  хеҙмәтләндерә. «Богдан» А092 һәм Мерседес-Benz O325 Türk автобустары ҡулланыла. Шәхси маршрут таксиҙары ла эшләй.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Мәләүез
Мәләүез — Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районының үҙәге, республика әһәмиәтендәге ҡала, Мәләүез йылғаһының Ағиҙелгә ҡойған ерендә урынлашҡан. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 61 390 кеше, 2018 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 58 004 кеше булған. Почта индексы — 452530, ОКАТО коды — 80 223 822 001.
Тарихы
Ул XVIII быуаттың 70-се йылдарында Ырымбур трактында уңайлы сауҙа үҙәге булараҡ барлыҡҡа килгән, 1938 йылдан алып — эшселәр ҡасабаһы, 1958 йылдан — ҡала. thumb|left|Никах һарайы thumb|left|Мәсет
Иҡтисады
thumb|справа Мәләүез — республиканың мөһим транспорт үҙәге, бында Өфө—Ырымбур автомобиль һәм тимер юлы, район-ара автомобиль юлдары үтә. Бында химия, аҙыҡ-түлек, еңел сәнәғәт һ.б. тармаҡтар үҫешкән.
Ҡалалағы төп предприятиелар:
Мәғарифы һәм мәҙәниәте
Мәләүездә тиҫтәнән ашыу дөйөм белем биреү мәктәптәре (шулар араһында Кинйә Арыҫланов исемендәге 9-сы башҡорт гимназияһы), музыка, художество һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе, механика-технология техникумы, һөнәри белем биреү училищелары бар.
Бында тыуған яҡты өйрәнеү музейы, китапханалар, клубтар, дауаханалар эшләй.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Яңы Николаевка (Мишкә районы)
Яңы Николаевка (Новониколаевка) — Башҡортостандың Мишкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 154 кеше. Почта индексы — 452352, ОКАТО коды — 80243865003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Нәфис сәнғәттәр музейы (Ницца)
Һарай
1878 йылда кенәз Лев Викторович Кочубей, 1859 йылдан Рәсәй императоры Александр II тайный советнигы, ҡатыны, Елизавета Васильевна менән Ниццаға күсеп килә. Кенәз ҡатыны ер һатып алы һәм уның ҡушыуы буйынса 30 майҙа неоренессанс стилендә йорт төҙөлә башлай.
1881 йылда һарай төҙөлөшө тамамланмай әле. Бәлки, яй темптар хужабикәнең уны төҙөлөү стадияһында һатыуына ла сәбәп булғандыр. 1883 йылдың 18 апрелендә бинаны Америка сәнәғәтсеһе Джеймс Томпсон һатып ала. Төҙөлөштөң тамамланыу этабында эштәр менән итальян архитекторы Константин Скала етәкселек итә. Томпсон һарай үҙе теләгәнсә килеп сыҡһан өсөн байтаҡ аҡса һала. Ул 1897 йылдың 11 декабрендә вафат була. 1920 йылда һарай һатыла.
Генуя маньеризм стилендәге фасадтар һәм ҡыйыҡ 1976 йылдың 17 декабрендә тарихи һәйкәл тип иғлан ителә.
Музей
Франция императоры Наполеон III 1860 йылда, Ниццаның Францияға ҡушылыуы хөрмәтенә ҡалаға бер нисә картина бүләк иткәндән музей арихы башлана. Ул ваҡытта улар ҡала китапханаһында һәм префектура бинаһында урынлаша. Һуңынан, ҡала властары ла Томпсондоң йортон һатып алып, унда музей асҡанға тиклем тағы бер нисә урын алыштыралар.
Музей коллекцияһы шәхси коллекционерҙарҙың сәнғәт әйберҙәрен бүләк итеүе һөҙөмтәһендә тулылана.
Коллекциялар
Музейҙа тупланған сәнғәт предметтарын ике ҡатта күрһәтелә. Беренсе ҡаттағы ике залда XVII—XVIII быуаттар әҫәрҙәре, шул иҫәптән Жан Оноре Фрагонар, Юбер Робер, Донато Крети кеүек рәссамдарҙың эштәре ҡуйылған. Өсөнсө залда Ван Лоо ғаиләһе оҫталарының картиналары урын алған. Уларҙың иң билдәлеһе, 1705 йылда Ниццала тыуған Шарль, батша һарайы рәссамы була. XIX быуаттың салон рәсемдәренә ҙур галерея бағышланған, унан ҡышҡы баҡсаға сығырға мөмкин. Унда Огюст Родендың «Бронза быуаты» скульптураһы урынлашҡан (1877 йыл).
Икенсе ҡатҡа алып менгән баҫҡыстар буйында Жюль Шереның плакаттары ҡуйылған һәм улар өс ай һайын алмашытырлып тора. Юғарғы ҡат XIX быуат — XX быуаттың банындағы һынлы сәнғәткә арналған, шулай уҡ ҡайһы бер скульптура өлгөләре бар. Унда урын алған рәссамдарҙан Пьер Боннар, Люк-Оливье Мерсон, Эжен Буденды, импрессионистар Клод Моне, Альфред Сислейҙы айырып күрһәтергә була. Шулай уҡ тулыһынса Жюль Шере эштәренә бирелгән зал да бар.
Шулай уҡ айырым зал Рауль Дюфи эштәренә бағышланған. Уның ҡатыны, сығышы менән Ниццанан булған Бриссон Эжени, иренең һуңғы эштәреннә торған ҙур коллекцияны тыуған ҡалаһына васыят итә. Унда 28 — майлы, 97 һүрәт һәм гравюра, керамика, туҡымаға төшөрөлгән картина бир.
Янг-Ёган
Янг-Ёган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сими-Ёган йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Уҫаҡлы (Боровка ҡушылдығы)
Уҫаҡлы — Рәсәйҙәге йылға, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға тамағы Боровка йылғаһының уң яры буйлап 125 км өҫтәрәк урынлашҡан. Уҫаҡлы йылғаһының оҙонлоғо 21 км тәшкил итә, бассейны майҙаны — 142 км²
Исеменең килеп сығышы
Уҫаҡлы йылғаһы буйында шул уҡ исемле ауыл урынлашҡан. Уларҙың атамаһы башҡорт теленән килеп сыҡҡан һәм ҡара тирәк һәм тирәк сауҡалығын аңлата.
Кирксхайдунген
Кирксхайдунген (Kirchscheidungen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 365 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,67 км2. Диңгеҙ кимәленән 112 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6636 һәм автомобиль коды — BLK.
Чеча
Чеча — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының уң ярына тамағынан 478 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь  йылғалары ҡушылған урындан  Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Иҫке Сүлле ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)
Иҫке Сүлле ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Иҫке Сүлле ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Кинтура-котты
Кинтура-котты — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Дживус (Буган) йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кассеус Франц
Франц Кассеус (Franz Casseus; 14 декабрь 1915 йыл, Порт-о-Пренс, Гаити — 21 июнь 1993 йыл, Манхэттен, Нью-Йорк, АҠШ) — Гаити композиторы, музыкант, гитарист, джазмен.
Биографияһы
Гаитиҙың баш ҡалаһы Порт-о-Пренсела тыуа. Бала саҡтан  музыка менән ҡыҙыҡһына,  11 йәштән  гитарала уйнай. Ғүмеренең күп өлөшөн Америка Ҡушма Штаттарында үткәрә, унда 1946 йылда  джазмен һәм пианист Ф. Уоллер менән осрашыуға өмөтләнеп күсеп китә, Франц уның ижадын бик ярата. Ләкин Уоллер ул күсеп килгәндән һуң бер йыл эсендә (1946 йылда) мәрхүм була.
1950-се йылдар уртаһында Кассеус Нью-Йоркта Манхэттендың Үрге Вестсайд биҫтәһендә төйәкләнә, төрлө адрестар буйынса йәшәй, шунан 87-се урамға урынлаша. Франц ағас менән эш итеү оҫтаһы була, үҙ ғүмерендә үҙ ҡулы менән 150-нән ашыу гитара эшләй.
Һул ҡулында тендинит  ауырыуы башланыу арҡаһында 1970-се йылдарҙа музыкаль әҫәрҙәр башҡара алмай башлай. Өйләнмәй, ғаиләһе булмай.
1993 йылдың 21 июнендә АҠШ-тың Нью-Йорк ҡалаһында вафат була.
Ижады
Франц тәүләп джазды радио аша ишетә, уға был жанр бик оҡшай. Гаити музыкаһын сит йоғонтонан һаҡларға тырышһа ла, джаздан баш тарта алмай. Европа классик һәм джаз музыкаһы йоғонтоһо көслө булыуға ҡарамаҫтан,  Ф. Кассеустың композициялары башлыса Гаити халыҡ формаларына нигеҙләнә, ижадсы  уларҙы яҙмаларына индерә һәм һуңыраҡ баҫтырып сығара. Ф. Кассеус йыш ҡына Америка йырсыһы Гарри Белафонте менән хеҙмәттәшлек итә, уның менән «Merci Bon Dieu» тигән йырын яҙҙыра.
1954 йылда Үрге Вест-Сайдта Франц «Гаити сюитаһы» тигән шедеврын яҙа, әҫәр Folkways Records өсөн тәғәйенләнә.
Гитарист сифатында  Гарри Белафонте менән Ҡушма Штаттар буйлап гастролдәрҙә йөрөй, ә 1956 йылда  Карнеги-холлда сығыш яһай, унда  классик гитарала уйнаған беренсе ҡара тәнле музыкант була.
Ф. Кассеус гитарист Марк  Рибоның уҡытыусыһы була. Марк Рибо Кассеустың музыкаль мираҫын һаҡлауға баһалап бөткөһөҙ ҙур өлөш индерә. Был йәһәттән М. Рибо Ф. Кассеустың гитара композициялары тупланмаһын мөхәррирләй, был композицияларҙың ҡайһы берҙәре 1992 йылда Les Disques du Crépuscule (Marc Ribot Plays Solo Guitar Works  Franz Casseus'тан) яҙҙырыла. Марк Рибо менән бергә композитор йырҙар яҙа. Рибо Ф. Кассеус репертуарындағы музыкаль әҫәрҙәрҙе баҫтырыу хоҡуғының вариҫы була, әлеге ваҡытта уларға  Рибо һәм уның ғаилә ағзалары нигеҙләгән  Haitiana Music  компанияһы хужа.
1953—1969 йылдарҙа Франц Кассеус  Смитсон  институты өсөн халыҡ йырҙарынан торған өс альбом яҙҙыра.
1960-сы йылдар аҙағында Кассеус трансцендент эшенә кире ҡайта,  1950-се йылдарҙа вокалистар Барбара Перлоу (Haitiana) һәм Лолита Куэвас (гаити халыҡ йырҙары) менән ошо өлкәлә  шөғөлләнгән була, шунан ҡабаттан тауыш һәм гитара өсөн музыка яҙырға тотона.
Ғүмеренең ахырына тиклем музыка ижад итә, ләкин һул ҡулында тендинит  ауырыуы башланыу 1970-се йылдарҙа  уны  музыкаль әҫәрҙәр башҡарыуҙан һәм яҙҙырыуҙан баш тартырға мәжбүр итә.
Монкада Тапиа Хосе Мария
Биографияһы
Хосе Мария Монкада Тапиа бай булмаған ер биләүсе-креолдар Хосе Монкада һәм уның ҡатыны һәм Соила Тапиа ғаиләһендә тыуған. Уның ата-бабаларының береһе, Монкада Консепсьон, Гондурастан сыҡҡан, Үҙәк Америка Федерацияһының президенты Франсиско Морасандың ярҙамсыһы була, һәм эштән китеп, Никарагуа ҡалаһы Окоталдә төпләнә. Хосеның бала сағы Масатепела (Масая департаменты) ата-әсәһе йәшәгән Никарагуа күленең яры буйында үтә. Масатепела «San Carlos» колледжында башланғыс белем ала, ә һуңынан Гранадала профессор Исагирре етәкселеге аҫтында Көнсығыш милли институтта уҡыуын дауам итә. 1888 йылда, 18 йәшендә, Монкада бакалавр дәрәжәһен ала
Яр буйы револлюцияһында ҡатнашыуы, яңы эмиграция
1909 йылдың октябрендә Хуан Эстрада атлантик яр буйында президент Селайяға ҡаршы ихтилал күтәрә, ул Яр буйы революцияһы тигән исем ала (Revolución de la Costa). Монкада тыуған иленә ҡайтыу өсөн был мөмкинлекте файҙаланып, ихтилалда ҡатнаша, 1910 йылда Эстрада хөкүмәтендә хәрби министры һәм сит ил эштәре министры вазифаһын биләй һәм Манагуала «El Centinela» гәзитен баҫтырып сығарыуҙы тергеҙә. Ләкин был осорҙағы уңыштар оҙаҡҡа һуҙылмай. Никарагуалағы АҠШ илсеһе, тап Монкада президент Эстраданы 1911 йылдың 8 майында хәрби министр Луис Менаны ҡулға алырға этәрә, был хөкүмәттең тарҡалыуына килтерә тип иҫәпләй. Армияның ярҙамын ала алмай, Хуан Эстрада власты вице-президент Адольфо Диасҡа тапшыра һәм АҠШ-ҡа күсеп китә. Уның менән бергә АҠШ-ҡа Хосе Мария Монкадо ла китә. 1911 йылда Нью-Йоркта ул Никарагуала таратыу өсөн «Americano Heraldo» гәзитен сығара башлай, Монро доктринаһын таныуын белдерә һәм бөтә Латин Америкаһы республикаларына уның ҡабул итергә тәҡдим итә. 1912 йылда АҠШ президенты Вудро Вильсон исеменә «Титаниктың» (The Titanic tragedy as told by Oscar one of the survivors) һәләк булыу версияһын һәм социаль донъя тураһында әҫәрен социаль һәм донъя тураһында әҫәрҙәр (The social world y La Escuela de lo Porvenir) ебәрә, ул аныҡ яуапһыҙ ҡала
Конституционалистик һуғыш
Хосе Мария Монкада яҙмышында боролош булып Конституционалистик һуғыш тип аталған хәрәкәт йәки Конституционалистик революция (Revolución Constitucionalista) тора. 1925 йылда Эмилиано Чаморро власты баҫып алғандан һуң, Монкада профессиональ хәрби булмаһа ла, консерваторҙар режимына ҡаршы ҡораллы ҡаршылыҡ етәкселәренең береһе була. 1926 йылдың 2 майында ул Блуфилдста ихтилал күтәрә һәм уны етәкләй, әммә 7 майҙа портҡа АҠШ флоты крейсеры «Кливленд» инә һәм тиҙҙән ихтилал баҫтырыла. Монкада Гватемалаға күсә, унда бәреп төшөрөлгән вице-президент либерал Хуан Сакас та килә, ул Монкаданы армия командующийы итеп тәғәйенләй. Улар төҙөгән план буйынса 1926 йылдың авгусында Монкада ҡабаттан Никарагуаның атлантк яры буйына ултыра һәм һуғыш менәнПуэрто-Кабесаста нығына. 1926 йылдың 2 декабрендә Пуэрто-Кабесас ваҡытлыса баш ҡала тип иғлан ителә, шул уҡ көндә президент булып иғлан ителгән Сакаса Монкаданы хәрби министр итеп тәғәйенләй. Монкада Коринтола АҠШ Хәрби-диңгеҙ көстәренең эсминецы «Денвер» бортында һөйләшеүҙәрҙә ҡатнаша, һөйләшеүҙәр ваҡытында контр-адмирал Джулиан Латимерға проблемаларҙы АҠШ күҙәтеүе аҫтында тик ирекле һәм ғәҙел һайлауҙарҙы үткәреү генә хәл итәсәк тип белдерә. Монкада менән Латимерҙың бәйләнеше ҡайһы бер либераль рәттәрҙә ризаһыҙлыҡ тыуҙыра, һәм армияның баш командующийы генерал Луис Бельтран Сандоваль Сакасаға американлылар менән йәшерен һөйләшеүҙәр алып барған хәрби министрҙы ҡулға алырға һәм атып үлтерегә ҡуша. Әммә Сакаса Сандовалгә Монкадаға буйһонорға бойора һәм «либералдар араһында тарҡалыу тыуҙырмаҫҡа ҡуша». 1926 йылдың 24 декабрендә Латимер Пуэрто-Кабесаты либералдар армияһынан таҙартыуҙы талап итә һәм Монкада армияһы тиҙ арала ҡоралдарҙы һәм Сакасаны Пуэрто-Кабесаста ҡалдырып, яр буйына көньяҡҡа, Принсаполькаға сигенә.
Ваҡиғаларҙың бындай боролошо булыуына ҡарамаҫтан, Монкада үҙенең ғәскәрҙәрен ойоштороуға өлгәшә һәм уның көстәре көнбайыш яр буйы ҡалаларына сыға башлай. Февралдә улар Чинандеганы ала, шунан һуң хөкүмәт армияһы менән ауыр һуғыштар бара. Монкаданың төп көстәре Чонталеста уратып алына, әммә 1927 йылдың 11 мартында Аугусто Сесар Сандино отряды уларға ярҙамға килә һәм Эль-Бехуко урынында ҡамауҙы өҙә. Монкада Сандино менән Лас-Мерседеста осраша, ә һуңынан Боакитоға сыға. Хәҙер либералдар армияһы баш ҡалаға янай. Хәйер, көстәрҙең ысын нисбәте билдәһеҙ ҡала: Сандино шул уҡ йылдың 12 майында ете меңлек либералдар армияһы хөкүмәт ғәскәрҙәренә өҫтөнлөк итә һәм баш ҡалаға инә алыр ине тип раҫлай, әммә Никарагуалағы АҠШ хәрби атташеһы ҡаршы тороусыларҙың көстәрен бөтөнләй башҡа баһалай: 1 600 либералға ҡаршы 3 400 хөкүмәт ғәскәрҙәре. 1927 йылдың апрель башында Никарагуаға АҠШ президентының шәхси вәкиле, АҠШ-тың элекке хәрби министры Генри Стимсон ебәрелә, ул һуғышыусы яҡтар араһында аралашсы булып сығыш яһай. Ул президент Адольфо Диастың яҡтар араһында компромисс тәҡдим иткән «Диастың Алты пункты» менән 22 апрелдә сығыш яһауына өлгәшә. Монкада 48-сәғәтлек килешеүгә риза була һәм һөйләшеүҙәр башлай.
Эспино-Негро пакк
Генри Стимсон үҙенең мемуарҙарында Монкаданы «революцияның тормошсан көсө», Никарагуала билдәле шәхес, һалдат һәм интеллектуал тип атай. 1927 йылдың 4 майында Стимсон иртә менән Монкада ставкаһына килә. Рәсми осрашыу сиктәрендә Стимсон ике тапҡыр Монкада менән һөйләшә. Һөйләшеүҙәр барышында консерватор ҙар армияһы 8 тәүлек эсендә ҡоралһыҙландырыулырға тейеш, либералдар контроле аҫтына алты төньяҡ департамент һәм ике — хәрби һәм эске эштәрҙең министрлығы күсергә тейеш тип ҡарар ителә. Монкада Диас хөкүмәтенең хәрби министры вазифаһын баш тарта, әммә киләһе дүрт йыллыҡ мөҙҙәткә президент булырға вәғәҙә ҡабул итә. Боако кәңәшмәһендә, Сандино ҡатнашмай, либераль армия генералдары Диасты президент итеп ҡабул итмәүҙәре тураһында ҡарар ҡабул итә, әммә Стимсон был ҡарарҙы кире ҡаға, Диасты АҠШ таный һәм уны үҙгәртеп булмай тип хәбәр итә. 7 майҙа генерал Монкада либерал ғәскәрҙәренә ҡорал һалырға саҡыра, ә 9 майҙа Латимер һәм Монкада ҡоралды АҠШ армияһына тапшырыу тураһында килешәләр, һәм һәр ҡорал өсөн либераль яҡлылар яңы костюм һәм 10-шар доллар ала. 1927 йылдың 20 майында Пуэрто-Кабесаста Сакаса үҙ вәкәләттәрен һалыу буйынса декрет иғлан итә һәм Монкада либералдарҙың лидеры булып китә. Тиҙҙән Манагуа Монкаданы еңеүсе кеүек ҡаршы ала һәм консерваторҙар уның хөрмәтенә байрам итеүгә ҡамасауламайҙар. Аҙаҡ 1941 йылда баҫылып сыҡҡан, «Полушарие Свободы» китабында Монкада Эспино-Негро пакты тураһында яҙа
Сандино проблемалары
Конституционалистик һуғыш тыныс тамалана, әммә генерал Аугусто Сесар Сандино Типитапелағы компромиссты ҡабул итмәй һәм артабан көрәште дауам итергә ҡарар итә. 1927 йылдың 19 майында ул Лас-Сеговиас властарына циркуляр иғлан итә, унда ошолай тип белдерә:
Президентлыҡҡа
1928 йылдың 4 ноябрендә Америка генералы Фрэнк Росс Маккой күҙәтеүе аҫтында президент һайлауҙары үтә. Унда 132 049 һайлаусы ҡатнаша. 70 310 тауыш йыйып Монкада еңә, ә уның дошманы консерватор Бенард Адольфо — 55 839 (разниматься һайлау һөҙөмтәләре тураһында мәғлүмәт. АҠШ дәүләт департаменты мәғлүмәттәре буйынса һайлауҙа Монкада өсөн 76 676 тауыш, консерватор Бенард өсөн — 56 987.
1928 йылдың ноябрь айында АҠШ президенты Герберт Кларк Гувер Никарагуа лидерҙары Хосе Мария Монкада, Эмилиано Чаморро һәм Адольфо Диас менән крейсер «Мэриленд» бортында осраша. Либерал Монкаданы президент итеп һайлау илдә хәлде йомшартыу һәм граждандар һуғышы сәбәптәрен бөтөрөү ине, әммә АҠШ етәкселеге көткәнсә был килеп сыҡмай. Хәҙер Америка хәрбиҙәренең булыуы баш күтәреүселәр өсөн һуғышты дауам итеү өсөн төп сәбәп була. 1928 йылдың 20 ноябрендә Сандино шәхси хатында Консерватив һәм Либераль партияларҙы берләштерергә һәм доктор Педро Хосе Сепеда етәкселегендә хөкүмәт төҙөргә саҡырыуы тураһында хәбәр итә. Сам Монкада купил скотоводческое поместье и построил виллу «Венеция» в лагуне Масайя, в Масатепе. Покупка поместья на консервативном юге стали причиной обвинений в том, что президент куплен консерваторами. Мексиканский консул в Манагуа прямо написал в Мехико президенту Эмилио Портесу Хилю, о чём тот не преминул вспомнить в своих мемуарах :
Хөкүмәт саралары
Монкада тынлыҡты үҙенең позицияларын нығытыу өсөн ҡуллана, Тискап убаһында президент һарайы төҙөүҙе башлай, 1931 йылдың 4 ғинуарында уны асыу тантанаһы була, ә 1929 йылдың 31 октябрендә Манагуа департаменты ойоштора (Managua, Distrito Nacional). 1930 йылда 1917 йылда АҠШ-та эмиграцияла вафат булған президент Хосе Сантос Селайяың кәүҙәһен илгә ҡайтарып яңынан ерләү тантанаһы үтә. Үҙ идаралығы осоронда Монкада Авиапочта хеҙмәтен булдыра. Туризм үҫешә. АҠШ офицерҙары ҡатнашлығында Никарагуа Милли гвардияһын ойоштороу дауам итә. Монкада АҠШ һәм башҡа төбәктәр менән «күршеләр татыулығы сәйәсәтен» дауам итә (Política de Buena Vecindad). 1930 йылдың майында Эсгуэрра-Баркенас Килешеүен ратификациялай, уның буйынса Никарагуа Колумбияға бәхәсле Сан-Андрес һәм Провиденсия утрауҙарын тапшыра.
1931 йылда муниципаль һайлауҙар
Шишәмбелә булған көслө ер тетрәү, илгә Сандиноның ҡайтыуы илдә хәлде ҡатмарлаштыра. Сөнки ноябрь айындағы муниципаль һайлауҙар етеп килә, ул бөтә кимәлдәге һайланма властарҙың формалашыуын тамамланырға тейеш булыуын хәүеф аҫтында ҡуя, Монкада йәнә АҠШ-ты Никарагуалағы һайлау процесын контроль аҫтына алыуын һорай. Монкаданың үтенесен ҡәнәғәтләндереп, һайлауҙа күҙәтеүсе булып майор Чарльз Принс тора. Монкада сәйәсәте һәм тағы дүрт йыллыҡҡа үҙенең идараһын һаҡлап ҡалырға тырышҡан президенттың үҙенең маневрҙарына ҡарата консерваторҙар оппозицияһы ҡырҡа киҫкенләшә. 1931 йылдың 10 сентябрендә консерватив фирҡә муниципаль һайлауҙарҙа ҡатнашыуҙан баш тартыуы тураһында белдерә. 1931 йылдың 1 ноябрендә муниципаль һайлауҙар үтә, әммә, АҠШ вәкилдәре билдәләүенсә, күп проблемалар хәл ителмәй.
Монкаданың идаралыҡ итеүе аҙағына етә. Монкада президент итеп Леонардо Аргуэльоны тәҡдим итә, әммә тулыһынса хуплау тапмай, сөнки либералдар үҙҙәре ике фракцияға бүленә. Улар Хуан Баутиста Сакасаны күрһәтә. 1932 йылда президент Монкада «Венеция» виллаһында йәшәй һәм баш ҡалаға тик власын тапшырыу тантанаһына ғына килә.
Отставкаға киткәндән һуң
Хосе Мария Монкада сәйәси аренанан киткәндән һуң үҙен тулыһынса әҙәби һәм нәшриәт эшмәкәрлегенә арнай. 1936 йылда Манагуала «El Liberal» гәзите сығара, 1941 йылда «El Hemisferio de la Libertad» китабын, ә 1942 йылда «Estados Unidos en Nicaragua» китабын баҫтырып сығара.
Хосе Мария Монкада Тапиа 1945 йылдың 23 февралендә Манагуала вафат була һәм Никарагуаның баш ҡалаһында Үҙәк зыяраттың билдәле кешеләр ротондаһында ерләнә.
Әҙәби эшмәкәрлеге
Хосе Мария Монкада ғүмере буйынса әҙәби әҫәрҙәр өҫтөндәге эштән баш тартмай. 1927 йылда ул роман «Anacaoma», романын яҙа, һәм уны бер ваҡытта ла баҫып сығармай, әммә 1929 йылда, президент булғас, 1900 йылда яҙылған «Lo Porvenir» ромаын, һәм 1901 йылда тамамланған «El Ideal Gran» романын баҫтырып сығара.
Козгол
Козгол — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Шора йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Минск (аэропорт)
«Минск» милли аэропорты — «Белавиа» авакомпанияһының өҫтәлмә порты. Аэропортҡа автобуста, поезда, маршрут таксиһында, таксиҙа, шәхси автомобилдә барырға була. Пассажирҙарҙың уңайлығы өсөн аэропорттың вокзал алды майҙанында 150 һәм 1180 урынға түләүле, һаҡланған автотуҡталыштар булдырылған. Бынан тыш, бында автомобилдәрҙе арендаға алыу мөмкинлеге лә бар.
Тарихы
1977 йылда Минскийҙың тирә-яғында яңы «Минск-2» аэропортын төҙөү башлана. Уның проекты иң башта "Ленаэропроект"та эшләнә, әммә һуңғараҡ уны тормошҡа ашырыу эшенә «Минскпроект» архитекторҙары ла ҡушыла.
Ике йылдан һуң 3640 метр оҙонлоҡтағы, 60 метр киңлектәге осоу-ултыртыу һыҙаты файҙаланылыуға индерелә.
Регуляр рейстар 1983 йылдың июлендә, СССР-ҙың эске авиалинияһы рейстары менән эш башлағандан һуң яйға һалына. Ул ваҡытта заманса аэровокзал комплексы әле төҙөлмәгән була. Шуға күрә, пассажирҙарҙы хеҙмәтләндереү аэровокзалдың ваҡытлыса бинаһында башҡарыла. Аэропорт тулыһынса 11 йылдан һуң төҙөлөп бөтә, аэровокзал бинаһы бары тик 1993 йылда ғына файҙаланыуға тапшырыла.
1989 йылдың 28 мартында аэропорт халыҡ-ара статусын ала һәм сит илдән рейстар ҡабул итә башлай. 1990 йылға дөйөм пассажирҙар ағымы 2,2 миллионға етә. Советтар Союзы тарҡалғас, 1991 йылда рейстар иҫәбе ҡырҡа кәмей. 1993 йылдың 23 февралендә аэровокзалдың яңы бинаһын асалар. Бина уникаль архитектураға эйә була һәм заманса техник яҡтан йыһазландырыла. 1997 йылда хеҙмәтләндергән пассажирҙар иҫәбе — 516 меңгә барып етһә, 1998 йылда — 480 мең, 2000 йылда — 400 мең генә була.
Административ яҡтан аэропорт территорияһы һәм яҡындағы Сокол ҡасабаһы географик яҡтан Минский өлкәһенең Смолевичский районында урынлашһа ла, Минск ҡалаһының Октябрьский районына ҡарай. «Минск милли аэропорты» Республика унитар предприятиеһының, майҙаны 925 га булған ер участкаһы Минский ҡалаһы эсенә индерелгән.
2011 йылдың декабре — 2012 йылдың ғинуарында «Минск Милли аэропорты» Республика унитар предприятиеһы, уға «Аэропорт Минск-1» аэропортын филиал итеп ҡушыу һөҙөмтәһендә үҙгәртеп ойошторола.
2013 йылда Милли аэропорттың авиация хәүефһеҙлеге буйынса инструкторҙары ИКАО Төбәк бюро сертификатына эйә була. .
2013 йылдың июлендә аэровокзалға реконструкция башлана. Модернизациялауға 1-се, 2-се ҡаттағы осоп килеү, 3-сө, 4-се ҡаттағы осоп китеү зоналары һәм шулай уҡ пассажирҙарҙы хеҙмәтләндереүгә тәғәйенләнгән биналар эләгә
2014 йылдың 30 декабрендә аэровокзал комплексындағы реконструкция эштәре тамамлана.
Аэродром менән аэровокзал
Осоу-ултырыу һыҙатының (оҙонлоғо 3641, киңлеге 60 метр) Siemens компанияһы етештергән яҡтылыҡ сигналы ҡорамалы менән йыһазландырылыуы бөтә төр һауа рейстарын да һәм шул иҫәптән, максималь осоу массаһы 600 тонна булған Boeing 747—400, Ан-124 «Руслан» менән Ан-225 «Мрия» самолеттарын да ҡабул итергә ярҙам итә.
Туҡталышта бер юлы 48 һауа транспорты һыя ала. Терминал алты телескопик трап менән йыһазландырылған. Аэровокзал майҙаны 75 000 м² тәшкил итә.
2014 йылда реконструкция барышында майҙан киңәйтелә, автомобиль эстакадаһы өҫтөнә түбәлек эшләнә, осоу зонаһында теркәлеү урындары арта, был иһә пассажирҙар ағымының артып, йылына 6 миллионға тиклем барып етеүенә булышлыҡ итә. 2016 йылға ике телетрапты алыштырыу планлаштырыла, 2017 йылға улар етәү буласаҡ тип күҙаллана. Аҙ хәрәкәтләнгән пасажирҙар өсөн аэропорт фасадына панорамалы лифттар ҡуйыла. Улар кешеләрҙе терминалға — осоп китеү һәм осоп килеү урынына ла килтерә ала. Аэропорт алды майҙанында транспорт инеү һәм сығыу һыҙатын ике тапҡырға киңәйтеү планлаштырылған
Ҡорамалдар
2000 йылда "Минск милли аэропорты"нда Siemens AG фирмаһының яҡтылыҡ-сигнал ҡорамалы сафҡа индерелә. Яңы ҡорамал һәм компьютер менән идара итеү ултыртыу майҙанына ИКАО Граждандар авиацияһы халыҡ-ара ойошмаһының I—III категориялары буйынса транспортын ҡабул итеү мөмкинлеге бирә.
Йөк һәм пассажирҙар ағымы
2000 йылдың башынан аэропортта пассажирҙар ағымы тотороҡло үҫә. 2008 йылда ул бойондороҡһоҙ Белоруссия тарихында беренсе тапҡыр бер миллион кешенән ашып китә. 2009 йылда Бөтә донъя иҡтисади көрсөгө арҡаһында (2008 йылдағы) үҫеш әкренәй. 2010 йылдың 1 октябрендә миллионынсы пассажир Мәскәү рейсы менән килә.
2011 йылдың ғинуарындағы күрһәткестәре буйынса йөк ағымы 2010 йылдың алты айындағы күрһәткесте 22,4 % -ҡа уҙып китеп, 4252,1 тоннаға барып етә. 2011 йылдың 4 сентябрендә 12:10 сәғәттә, Лондон рейсы менән Минск аэропорты хеҙмәтләндергән миллионынсы пассажир осоп китә. 2011 йылдың һөҙөмтәләре буйынса аэропортта 13 089 рейс һәм 1 430 018 пассажир хеҙмәтләндерелә. Был 2010 йылдағы 11,2 % үҫеш күрһәткесенең 18,8 % -ҡа етеүенә булышлыҡ итә.
2013 йылдың 22 ноябрендә «Минск милли аэропорты» СССР заманынан алып тәүге тапҡыр, 2 миллион пассажирҙы хеҙмәтләндерә
2016 йылдың 9 айының һөҙөмтәләре буйынса, пассажирҙарҙың 33 % проценттан күберәге транзит һанала. Был күрһәткес аэропортҡа рәсми рәүештә үҙәк аэрпорт исемен алырға мөмкинлеге бирә. Бындай аэропорттар статусына трансфер пассажирҙар дөйөм пассажирҙар ағымының өстән бер өлөшөнән күберәк булғанда эйә булырға мөмкинref name=":3" /> Һәр бишенсе транзит пасажир Рәсәйҙән Украинаға осҡанда Минсикийҙа күсеп ултыра 2016 йылдың 10 ноябрендә аэропорт Белорус Республикаһының граждандар авиацияһы үҫеше тарихында тәүге тапҡыр 3 миллионынсы пассажирҙы хеҙмәтләндерә
2016 йылдың көҙөндәге мәғлүмәттәр буйынса Минск аэропортының 75 % пассажиры «Белавиа», 7%-ы «Аэрофлот» авиакомпанияһы менән оса. 3-сө, 4-се һәм 5-се урында — Lufthansa, Austrian Airlines, Украинаан Халыҡ-ара авиалинияһы тора (Источник — годовые отчеты ACI (2004—2010) и сайт аэропорта (2003—2015) )
Һуған
Һуған (Лук ре́пчатый, Állium cépa) — ике йыллыҡ үлән үҫемлек. Июль-август айҙарында аҡһыл сәскә ата, август-сентябрҙә орлоғо өлгөрә. Һуған 5 мең йылға яҡын сәсеп үҫтерелә. Тәбиғәттә башлы һуған осрамай.
Лукозерка
Лукозерка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Элен Джонсон-Серлиф
Элен Джонсон-Серлиф (Ellen Johnson-Sirleaf; 29 октябрь 1938 йыл) — сәйәсмән һәм 2006 йылдан Либерияның 24-се президенты, «Ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтары һәм хәүефһеҙлеге өсөн көрәштә һәм тыныслыҡ урынлаштырыуҙа ҡатнашҡан өсөн» Тавакуль Карман һәм Лейма Гбови менән тыныслыҡ буйынса 2011 йылғы Нобель премияһы лауреаты. Африка илдәрендә беренсе ҡатын-ҡыҙ президент. Джонсон-Серлиф хөкүмәтендә вице-президент — Джозеф Бокай. Үтә ҡатылығы һәм тәүәккәллеге өсөн уны «тимер леди»ға тиңләйҙәр. 2006 йылдың 16 ғинуарында үткәрелгән инаугурацияһында АҠШ-тың дәүләт секретары Кондолиза Райс менән АҠШ-тың беренсе ханымы Лора Буш ҡатнаша.
Биографияһы
Гарвард университетының дипломын алғас, 1972 йылда Джонсон-Серлифты президент Уильям Ричард Толберт хакимиәте Либерия хөкүмәтенә финанс министры ярҙамсыһы итеп эшкә саҡыра, бында уны 3 миллион долларҙан ашыу аҡсаны урлауҙа ғәйепләйҙәр. 1980 йылда ул финанс министры булып үрләй һәм 1985 йылға тиклем Сэмюэл Доу хөкүмәтендә ошо вазифала эшләй. Республика президентын хәрби режим урынлаштырыуҙа ғәйепләп парламентта сығыш яһай һәм бының өсөн ун йылға төрмәгә хөкөм ителә. Ләкин уны тиҙҙән сығаралар һәм илдән Найробиға (Кения) ҡыуалар, ул Либерияға тик 1997 йылда Донъя банкы һәм «Citibank» иҡтисадсыһы сифатында ҡайта.
Тәүҙә сержант Сэмюэл Доуға ҡаршы көрәшкән Чарльза Тэйлор яҡлы була, һуңғараҡ 1997 йылғы президент һайлауҙа Элен Джонсон-Серлиф уға ҡарата оппозицияла була. Һайлауҙа ул тауыштарҙың 10 процентын ғына ала, ә Чарльз Тэйлорға һайлаусыларҙың 75 проценты тауыш бирә. Бер аҙҙан Чарльз Тэйлор уны илгә хыянатта ғәйепләй, сөнки Элен республика президентының абруын ҡаҡшатыу буйынса киң кампания йәйелдерә. Шул рәүешле ул үҙенә 2005 йылғы һайлауға плацдарм әҙерләй.
Президент һайлауҙың икенсе турында иң күп тауышты йыя, һәм 2005 йылдың 11 ноябрендә дәүләт комиссияһы Элен Джонсон-Серлифтың еңеүен таный.
2011 йылғы президент һайлауҙа ул был вазифаға ҡабат һайлана, тауыштарҙың 90 проценттан ашыуын ала.
Элен Джонсон-Серлифтың дүрт улы һәм алты ейәне бар, уларҙың ҡайһылары АҠШ-тың Джорджия штаты Атланта ҡалаһында йәшәй.
Иҫке Турай ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)
Иҫке Турай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Иҫке Турай ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Арбаш
Арбаш (Арбашево) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 209 кеше. Почта индексы — 452889, ОКАТО коды — 80204802001.
Хәҙерге торошо
Ауылда мәктәп бөтөрөлдө.
Урамдары
Урам исеме
Воробьёв Владимир Сергеевич
Биографияһы
Владимир Сергеевич Воробьёв 1956 йылда Мәскәү энергетика институтының электрон техника факуьтетына уҡырға инә. Беренсе курстың икенсе семестрында студенттар физика уҡый башлай. Уҡытыусылары Леонид Биберман була. Был лекцияларға йөрөү Владимир Воробьевтың артабанғы яҙмышына йоғонто яһай. Квант механикаһы курсын Валентин Фабрикант уҡый.
1960 йылда Владимир Воробьев «Биберман төркөмөндә» үҙенең дипломы өҫтөндә эшләй башлай. 1961 йылда Мәскәү энергетика институтын ҡыҙыл диплом менән тамамлай, ул Л.М. Биберман менән хеҙмәттәшлеген физика кафедраһында  дауам итә, ә 1965 йылдан  — Юғары температуралар институтында теоретик бүлектә эшләй, унда спектраль линияларҙың  суммар радиация ағымына индергән өлешөн иҫәпләү менән  шөғөлләнә башлай.
1979 йылда Владимир Воробьев физика-математика фәндәре докторы була. 1985 йылда Мәскәү дәүләт тау университетының юғары математика профессоры исемен ала (бөгөн — «МИСиС» Милли тикшеренеү технология университеты). Л.М.Биберман һәм И.Т. Якубов менән берлектә ул түбән температуралы плазманың тигеҙһеҙ теорияһын төҙөй. Был теория «Кинетика неравновесной низкотемпературной плазмы» монографияһы нигеҙенә һалына, ул 1982 йылда «Наука» нәшриәтендә баҫылып сыға.
2000 йылда Воробьев IV дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены менән бүләкләнә.
Владимир Сергеевич Воробьев — РФА Юғары температуралар берлшәмәһе институты экстремаль тороштарҙың йылылыҡ физикаһы институты мәктәбенең ғилми етәксеһе.
Физик һәм педагог Леонид Михайлович Бибермандың тыуыуының 100-йыллығына арналған ғилми юбилей сессияһында ҡатнаша.
Воробьев Владимир Сергеевич 2022 йылдың 15 мартында вафат була.
Ғаиләһе
1977—1992 йылдарҙа йыр авторы һәм башҡарыусы Вероника Долинаға өйләнгән була. Балалары: Петр Воробьев - ғалим, яҙыусы; Антон Долин — журналист, кино тәнкитсеһе; Олег Долин — актёр, музыкант; Ася Долина — журналист, музыкант.
Литвинова Елизавета Фёдоровна
Елизавета Федоровна Литвинова (ҡыҙ фамилияһы Ивашкина ; ) — урыҫ математигы, педагог һәм фәнде популярлаштырыусы.
Биографияһы
Литвинова Екатерина Федоровна 1845 йылдың 21 сентябрендә Тула губернаһында дворян ғаиләһендә тыуған. Башланғыс белемде Санкт-Петербург ҡатын-ҡыҙҙар урта мәктәбендә ала. 1866 йылда Елизавета Виктор Литвиновҡа кейәүгә сыға, ул Софья Ковалевскаяның ире  В. О. Ковалевскийҙан айырмалы уға Европаға шундағы университеттарҙа уҡыу өсөн барырға рөхсәт итмәй. Математик белемде Петербургта А.nbsp;Н.nbsp;Страннолюбский етәкселеге аҫтында ала, ул София Ковалевскаяның остазы булған.
1872 йылда, ире үлгәндән һуң, Литвинова Цюрихҡа китә, унда политехник институтҡа уҡырға инә. 1873 йылда император Александр II Цюрихта уҡыған Рәсәй империяһы ҡатын-ҡыҙҙары тыуған илгә ҡайтырға тейеш, юғиһә эҙемтәләр менән осрашасаҡ тигән указ сығара. Литвинова указды һанға һуҡмаған күптәрҙең береһе була. Ул уҡыуын дауам итә, 1876 йылда Цюрихта бакалавр дәрәжәһен ала, ә 1878 йылда Берн университетында доктор дәрәжәһен алып, Людвиг Шлефли етәкселеге аҫтында «Решение проблемы отображения» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1897 йылда Брюсселдә Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар конгресында ҡатнашҡан дүрт Рәсәй делегатының береһе була.
Карьераһы
Рәсәйгә ҡайтып, Литвинова 1873 йылдағы указды һанға һуҡмағаны өсөн университетта эш таба алмай. Ҡатын-ҡыҙҙар урта мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй, С.В.Ковалевская, боронғо грек философы Аристотель, сәйәсмән һәм йәмәғәт эшмәкәре Фрэнсис Бэкон һ.б. кеүек билдәле кешеләр тураһындағы биографик мәҡәләләр яҙыу менән килемен тулыландыра. 35 йыл уҡытыу эсендә философия һәм математика уҡытыу практикаһы буйынса 70 ашыу мәҡәләләр яҙа.
Пенсияға китә, һәм, бөтә ихтималлыҡтар буйынса, Февраль һәм 1917 йылғы Октябрь революцияһын апаһы менән Рәсәйҙә ҡаршылай. Е.Ф. Литвинованың вафаты датаһы аныҡ билдәле түгел: бәлки, 1919 йылда Петроградта аслыҡ ваҡытында вафат була, башҡа фараздар буйынса, 1921 йәки 1922 йылда вафат була.
Янгня-Яха
Янгня-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сандя-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.