cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кеше һөлдәһе һөйәктәре
Баш һөйәктәре
Баш һөйәктәре (Череп человека, cranium) 29 һөйәктән тора. Урта ҡолаҡ һөйәктәре (3×2):
Кәүҙә һөйәктәре
''Умыртҡа бағанаһы (позвоночный столб, columna vertebralis) 32—34 умыртҡанан тора:
''Күкрәк ситлеге (Грудная клетка, compages thoracis) 37 һөйәктән тора (шуларҙың 12-һе умыртҡа һөйәге булып та иҫәпләнә):
Правдин Фёдор Николаевич
Фәнни һәм педагогик эшмәкәрлеге
Урта Азия буйлап Малые Барсуки, Семиречье сүллегендә, Ҡаратау һыртында һәм Төркөстан һыртында экспедицияларҙа ҡатнаша, ҡоротҡостарҙың һәм һеркәләндереүселәрҙең комплекстарын өйрәнә. Был тикшеренеүҙәр барышында Азия асалығойроғоноң (тау-һағыҙ ҡоротҡосоноң) үҫемлек сәскә атыу ваҡытында миграцияһы ландшафтың геологик үҙгәрештәре менән бәйле булыуын фараз итә. Ул каучуклы үҫемлек орлоҡтарының карантины системаһын төҙөй. Бөжәктәрҙең ҡатмарлы сәскәлеләр ғаиләһе үҫемлектәре менән трофик бәйләнештәренең анализын үткәрә. 1950 йылдарҙан экологияны һәм тура ҡанатлылар систематикаһын тикшереү буйынса махсуслаша. Мәскәү ортоптерологтар мәктәбен ойоштора.
Сәфәрова Афаг Бәшир ҡыҙы
Карьераһы
Ижади эшмәкәрлеген Н. Б. Везиров исемендәге Лянкаран театрында башлай, 1973 йылдың 24 декабрендә Мирза Ибраһимовтың «Хороший человек» постановкаһында уйнай.
Кеше һөлдәһе һөйәктәре
Өҫкө ослоҡ һөйәктәре
Ҡулбаш билбауы (пояс верхней конечности, cingulum membri superioris) (2×2): Өҫкө ослоҡтөң буш өлөшө (свободная часть верхней конечности, pars libera membri superioris) (3×2)
Яурын (плечо, brachium) : Ҡушар һөйәк (предплечье, anterbrachium): Ҡул суғы (кисть, manus) (27×2).
Аҫҡы ослоҡ һөйәктәре
Янбаш билбауы (Пояс нижней конечности, cingulum membri inferioris)
Правдин Фёдор Николаевич
Правдин һүрәтләгән таксондар
Фән өсөн тәүге тапҡыр Правдин бөжәктәрҙең бер нисә таксонын тасуирлай, шул иҫәптән:
Сәфәрова Афаг Бәшир ҡыҙы
Карьераһы
1975—1989 йылдарҙа Г. Араблинский исемендәге Сумгаит дәүләт театрында уйнай.
Кеше һөлдәһе һөйәктәре
Аҫҡы ослоҡ һөйәктәре
Аҫҡы ослоҡтөң буш өлөшө (свободная часть нижней конечности, pars libera membri inferioris) (30×2)
Сәфәрова Афаг Бәшир ҡыҙы
Карьераһы
1989 йылдан — Әзербайжан дәүләт академия музыкаль театры актрисаһы.
Правдин Фёдор Николаевич
Правдин хөрмәтенә аталған таксондар
Правдин хөрмәтенә бөжәктәрҙең түбәндәге таксондары аталған:
Сәфәрова Афаг Бәшир ҡыҙы
Карьераһы
2014 йылда Афаг Бәшир ҡыҙы «Бәшир Сафароглу исемендәге премия» булдыра.
Правдин Фёдор Николаевич
Һайланма баҫмалары
100-гә яҡын публикациялар, шул иҫәптән дәреслек һәм монографиялар авторы
Мауле (өлкә)
Мауле (Maule) — Чилиҙың урта өлөшөндә урынлашҡан өлкә. Үҙенә 30 коммуна һәм 4 провинция берләштерә.
Майҙаны — 30 296,1 км². Халыҡ һаны — 908 097 кеше (2002). Халыҡ тығыҙлығы — 29,97 кеше/км².
Административ үҙәге — Талка.
Географик урыны
Өлкәнең сиктәштәре:
Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
Административ бүленеш
Өлкә үҙенә 30 коммуна һәм 4 провинция берләштерә.
Әсәҙуллин Дамир Фәхретдин улы
Әсәҙуллин Дамир Фәхретдин улы (2 ғинуар 1953 йыл) — цирк артисы, акробат. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1997), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1984) һәм атҡаҙанған (1979) артисы.
Биографияһы
Дамир Фәхретдин улы Әсәҙуллин 1953 йылдың 2 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Архангел районы Оҙондар ауылында тыуған. 1973 йылда Өфө циркы янындағы Башҡортостан цирк студияһын тамамлай. Уҡыуын тамамлағас, Башҡортостан цирк коллективы артисы булып эшләй башлай. 1993—2012 йылдарҙа Вернадский проспектындағы Ҙур Мәскәү дәүләт циркында эшләй.
Ижады
1970 йылдың 21 декабрендә Дамир Әсәҙуллин яңы цирк номерҙары, аттракциондар һәм программалар әҙерләү буйынса Бөтә Союз дирекцияһына артист-стажёр итеп ҡабул ителә.
1971 йылдың мартында Өфө циркында Башҡорт коллективы составында «Акробаттар юғарыға сөйә торған таҡта менән» номерын әҙерләй башлайҙар. Режиссёры — Хоменко Л. Н.
1973 йылдың 7 сентябрендә «Акробат-һикереүселәр юғарыға сөйә торған таҡта менән» төркөмө сығыш яһай башлай. Унда Дамир Әсәҙуллин оҙон ағас аяҡта икеләтә сальто-мортале трюгын башҡара. 1993—2012 йылдарҙа Дамир Фәхретдин улы «Акробат-һикереүселәр юғарыға сөйә торған таҡта менән» төркөмө етәксеһе. 1993 йылда номер Ҙур Мәскәү циркы штатына индерелә. 1994 йылда Халыҡ-ара цирк сәнғәте конкурсы лауреаты (Монте‑Карло ҡалаһы, Монако, 1994, «Көмөш клоун» призы). 2001 йылда Голландияла Халыҡ-ара конкурс лауреаты. Төркөм Польшала (1981), Швецияла һәм Норвегияла (1985), Францияла (1988), Австрияла (1989), Японияла, Мароккола, Колумбияла, Эквадорҙа, БҒЭ, Германияла, Голландияла һ.б. илдәрҙә, Рәсәй буйлап гастролдәрҙә була.
Няхарседа-Яха
Няхарседа-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Анти-Паюта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 166 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Корел (Боровая ҡушылдығы)
Корел  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Боровая йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Өмөтбай (Стәрлебаш районы)
Өмөтбай (Уметбаево; башҡа атамалары Ҡалмаҡ; Яхъя) — Башҡортостан Республикаһының Стәрлебаш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 113 кеше булған.
Почта индексы — 453185, ОКАТО коды — 80248835006. ИФНС коды 0268
Тарихы
XVIII быуат аҙағында Өмөтбай ауылы Юрматы улусының Аҙнай түбәһенә ҡарай. Өфө наместниклығының 1786 йылғы картаһында был ауыл билдәләнмәгән. Тимәк, уға нигеҙ 1786 йыл менән 1795 йылдар араһында һалынған. Шул мәлгә ауылдың 16 ихатаһында 133 кеше йәшәй. Ауылға нигеҙҙе Өмөтбай уҙаман һала. Уның улдары Әмир (1751 йылда тыуған), Хәмит, Әбделғәзиз һәм Әбделмән дә ғаиләләре менән ошо ауылда көн күрә. Әмирҙең улы Вәлит, Вәлиттең балалары: Алтынбай, Көмөшбай, Хәсән, Ҡаһарман. Хәмиттең улы - Сөләймән  Ә 1816 йылғы VII Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу ваҡытына ихаталар һаны 5 берәмеккә кәмей, ә халыҡ һаны 79 кеше генә була. Быны яҡында ғына Яхъя ауылының хасил булыуы менән аңлатырға була. Ауылға нигеҙ һалған Яхъя уҙамандың улы, йорттоң йөҙ башы Абдрахман Яхин (1784 йылда тыуған) ошонда йәшәй. Бергә иҫәпләгәндә 1842 йылда был ике ауылда 199 кеше йәшәй (Өмөтбайҙа - 117, Яхъяла - 82 кеше). Артабанғы рәүиз документтарында был ике ауыл бергә Өмөтбай (Яхъя) ауылы тип кенә атала. 1917 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәлендә бындағы 42 ихатала 208 башҡорт, 3 ихатала 17 урыҫ һәм 1 ихатала 10 украин йәшәүе теркәлә. 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙа ауыл өсөнсө исеме (Ҡалмаҡ) менән атала. 42 ихатала 200 кеше йәшәй.
1842 йылда ауылда йәшәгн 199 кешегә 176 бот ужым ашлығы, 614 бот яҙғы ашлыҡ сәселә. Өмөтбай ауылында 260 баш йылҡы, 180 баш һыйыр малыголов, 152 баш һарыҡ, Ә Яхъя ауылында - 200 баш йылҡы, 102 баш һыйыр малы, 36 баш һарыҡ аҫырала.Ауыл халҡы 159 умарта тота.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Рудоха
Рудоха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының һул ярына тамағынан 358 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Озёрная (Ват-Еган ҡушылдығы)
Озёрная  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ват-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Финк Йодок
Йодок Финк (Jodok Fink; 1853—1929) — Австрия фермеры, шулай уҡ дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, Австрияның беренсе вице-канцлеры.
Биографияһы
1853 йылдың 19 февралендә Андельсбух коммунаһында крәҫтиән ғаиләһендә туғыҙынсы бала булып тыуған. Уның өлкән ағалары һәм һеңлеләре үлә, тик Йодок менән ҡустыһы Алоиз балиғ булалар. Уның атаһы Йодокка дүрт йәш булғанда үлә. Әсәһе икенсе тапҡыр кейәүгә сыға.
15 йәшендә Финк, Бриксендағы гимназияһында яҡшы баһа алып уҡыуына ҡарамаҫтан, уны ташлай, сөнки ата-әсәнең ҙур хужалығында эшләргә кәрәк була.
1879 йылда Финк үҙенең сәйәси карьераһын муниципаль йыйылыш ағзаһы булып (Gemeindeausschuss) Андельсбухта башлай һәм 1888 йылдан 1897 йылға тиклем мэр вазифаһын биләй. Ул 1890 йылда Ландтага Федераль еренең ассамблеяһына ҡушыла һәм 1893 йылда яңы ойошторолған Христиан-социаль партияһы ағзаһы итеп тәғәйенләнә. Ул 1897 йылда Австрия империяһы советы (Рейхсрат) депутаты итеп һайлана.
Дәүләт һәм сәйәси эшмәкәрлек менән бер рәттән Финк 1888 йылда Андельсбухта малсылыҡ кооперативына нигеҙ һалыусы, шулай уҡ емеш ағастарын үрсетеү өсөн махсус баҡса һәм иген үҫтереү өсөн яһалма туғай булдырған алдынғы ҡарашлы фермер була. 1890 йылдан алып ул «Katholisch-Konservativen Kasino für Egg und Umgebung» компанияһында идара ағзаһы һәм һуңынан уның етәксеһе булып эшләй. Ул емеш-еләк үҫтереүҙә заманса алымдар буйынса лекциялар уҡый, ә 1928 йылда үҙенең улы Антон (1890—1966) менән бергә Alma кооперативына нигеҙ һала.
Беренсе донъя һуғышы аҙағында Австро-Венгрия империяһы ваҡытта, Финк 1918 йылдың 21 октябрендә немец Австрияһының ваҡытлы милли йыйылышының (Provisische Nationalversammlung Düfeutschich) тигеҙ хоҡуҡлы өс президентының береһе итеп һайлана. Австрияның Конституция йыйылышына һайлауҙан һуң, 1919 йылдың 15 мартында, Финк Реннер Карл етәкселегендәге Австрия һул-демократик партияһына ҡаршы ҙур коалиция әҙерләй ала.
1920 йылдың 7 июлендә коалицион хөкүмәт тарҡалғас, 17-се парламент һайлауҙарынан һуң, 1920 йылдың октябрендә, Майр Михаил Германияның уң Халыҡ партияһы (Grodeutsche Volkspartei) ярҙамы менән Йодок Финкты алмаштырып, әҙселек хөкүмәте төҙөй. Финк үҙе бүтән хөкүмәт вазифалары алмай, әммә сәйәсәттә ҡалған.
1929 йылдың 1 июлендә Андельсбух коммуннаһында вафат була. Уның ҡәбер ташын Андельсбуха ҡалаһында тыуып үҫкән яҡташы архитектор Альфонс Фриц [de] эшләй.
Ғаиләһе
1886 йылда Финк Йодок Мойсбургер Мария Катаринаға (Maria Katharina Meusburger) өйләнә. Уларҙың никахынан ун ике бала тыуа, бишәүһе ваҡытынан алда вафат була.
Ворсинка (Баҡалы районы)
Ворсинка (Ворсинка) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 15 кеше. Почта индексы — 452673, ОКАТО коды — 80207855006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
20 август
20 август — григориан стиле буйынса йылдың 232-се (кәбисә йылында 233-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 133 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Аджигардак
Аджигарда́к — Көньяҡ Уралдағы тау һырты, киңлек буйынса ҡалаһы һәм  эшселәр ҡасабаһы араһында (Силәбе өлкәһе), Силәбе өлкәһе менән Рәсәй Башҡортостан сигендә, тарихи Башҡортостан ерҙәрендә урынлашҡан.
Аджигардак тау һырттары тәрән ҡулауыҡ-үҙәндәр менән телгеләнгән ултырма тау тоҡомдарынан тора. Аджигардактағы альпинистарҙың иң яратҡан ере, Әшә ҡаялары урынлашҡан урыны, иң ҙур һәм матур күренешле үҙәне Киң ҡулауыҡ (Широкий дол) тип атала.
Аджигардак һырттарының эргәһенән йылғаһы аға. Һырттың көнбайышында яҫы таулыҡтың исемһеҙ түбәһе урынлашҡан, бейеклеге — 738,6 метр. Һырттың көнсығышында бейеклеге буйынса икенсе урында торған түбә — Аджигардак тауы урынлашҡан, уның бейеклеге диңгеҙ кимәленән 581,2 метр тәшкил итә. Аджигардак тау һыртының оҙонлоғо 17-20 километр.
«Аджигардак» оронимы хәҙерге башҡорт телендә ышандырырлыҡ аңлатылмаған кеүек булһа ла, башҡорт теленең көнсығыш диалекты әйтелешенән сығып, шундай бейек, «Ат йығарҙыҡ» тау, тип аңлатып ҡарарға, фараз итергә була. Көньяҡ Уралды тәүгеләрҙән булып өйрәнгән рус ғалимы Симон Паллас Аджигардакты Джиггер-тау, тип атаған.
Топонимистар аджигардак һүҙен, моғайын, субстрат ҡатламына (ерле халыҡ теленең һуңынан килгән халыҡ телендә һаҡланып ҡалған ҡайһы бер ҡалдыҡ күренештәре) юлығыуҙыр ти. Ысынлап та, был һүҙ төрлө телдәрҙә лә «тау» тигән мәғәнәне аңлаталыр. Атап әйткәндә, ҡайһы бер башҡорт ҡәбиләләре этник яҡтан бәйле булған алтай телдәр төркөмөндә «ажир» — «тау артылышы». «Ғыр» — боронғо төрөк телендәге «ҡыр»ҙың вариацияһы — «тау», «артылыш, үткәүел». Ә «тау, дағ» — хәҙерге башҡорт телендә лә «тау». Бер һүҙ менән әйткәндә, Аджигардак төрлө телдәрҙә бер нисә тапҡыр ҡабатланған тау, артылыш тигән һүҙ
Аджигардактың түбәһендәге бик ҙур, киң яйланы салышып үҫкән кәкре ағастар ҡаплаған, туристар уны бит һыҙырғыс (мордохлыст) тип йөрөтә. Был урман аша йәй көнө лә үтеп сыҡҡыһыҙ. Ҡыш һуңында, ыжғыр бурандар һыртты күп метрлы көрт менән ҡаплағанда, Аджигардак ҡар аҫтынан ағас баштары ғына һерәйеп күренгән ап-аҡ арауыҡ булып күренә. Был урынды йәй көнө күрмәгән кеше хатта бында урман булыуын күҙ алдына килтерә лә алмай. Ҡыш көнө саңғысылар ысынында ағас баштарынан шыуып йөрөйҙәр.
Бында шул уҡ исем йөрөткән тау саңғыһы курорты урынлашҡан. Туризм объекты булараҡ, ҡыш көнө Аджигардак саңғыла йөрөү, кескәй ял походтары ойоштороу өсөн бик яҡшы (идеаль) тура килә. Әшәнән Аджигардак яйлаһына күтәрелергә, ә һуңынан шыуып төшөргә була. Тағы ла саңғыла тотош Аджигардак һырты буйлап үтергә һәм Меңйәрҙә тау төшөргә була. Аджигардак һыртының иң юғары нөктәһе аҫтында киң билдәле «Аджигардак» тау саңғыһы комплексы бар. Бер нисә йыл элек «Ике үҙән» тау саңғыһы үҙәген төҙөү планлаштырыла ине. Әммә әлегә Киң ҡулда (Широкий дол) тып-тын. Әлегә бар кеше лә «Аджигардак» тау саңғыһы үҙәгенә килә. Эҫем йылғаһы яры, Аджигардак һырттары һөҙәклеге буйлап Транссебер тимер юлы һуҙылған, ҡала яны, пассажир поездары йөрөп тора. Шунда уҡ Әшә-Меңйәр автомобиль юлы үтә. Ә Аджигардактың көньяғында көнө-төнө М5 «Урал», Мәскәү-Силәбе трансурал трассаһы геүләй. Ул яҡтан да Аджигардакка килеп була. Ләкин Әшә-Меңйәр юлынан быны эшләү уңайлыраҡ.
Аджигардакка барыуы ауыр түгел.
Балыҡ сәнәғәте
Балыҡ сәнәғәте — балыҡ, диңгеҙ хайуаны, киттар, диңгеҙ умыртҡаһыҙҙары һәм ылымыҡтарҙы тотоу, уларҙы аҙыҡ-түлек, медицина, мал аҙығы һәм техник продукция итеп эшкәртеү буйынса аҙыҡ-түлек сәнәғәте тармағы.
Башҡортостанда балыҡ сәнәғәте тарихы
Башҡортостанда балыҡ эшкәртеү тармағынан һәм балыҡсылыҡтан тора. Башҡортостанда етештереү эшмәкәрлегенең иң тәүге формаларының береһе балыҡсылыҡ була (кәсеп техникаһы примитив булған, балыҡты башлыса тоҙлағандар, ҡаҡлағандар һәм киптергәндәр). 20 быуат башында Өфөлә балыҡсылыҡ заводы төҙөлгәндән һуң балыҡты яңынан үрсетеү башлана. 1919 й. «Башохотрыбсоюз» («Башкиррыбхоз») предприятиеһы ойошторола. 2004 й. тармаҡ 28 пр—тие һәм производствонан тора, шул иҫәптән «Ҡариҙел балыҡсылыҡ хужалығы» МУП—ы, «Ҡарман балыҡсылыҡ хужалығы» ЯСЙ (Краснокама р—ны), «Миәкә Балыҡ Компанияһы» ЯСЙ, «„Балыҡ“ балыҡсылыҡ хужалығы» ААЙ (Фёдоровка р—ны). Башҡортостан Республикаһы аҙыҡ-түлек сәнәғәте етештереү күләменең 0,4 %—тан ашыуы балыҡ сәнәғәте өлөшөнә тура килә.
Ер шарында балыҡ етештереү
Сығанаҡ: БМО-ның аҙыҡ-түлек һәм ауыл хужалығы берекмәләре (Food and Agriculture Organization of the United Nation, FAO).
СССР-ҙа балыҡ тотоу
Балыҡ тотоу, ''млн. тонн''
Балыҡсылыҡ фонды
Республика балыҡсылыҡ хужалығы һыу ятҡылыҡтарының ҙур фонды бар: дөйөм оҙонлоғо һәм майҙанына ҡарата промыслала йылғаларҙы ҡулланыу яҡынса 3 %, күлдәр — 29, һыуһаҡлағыстар — 73, быуалар — 6 %—ҡа яҡын тәшкил итә. Тауар балығын етештереү күләме б—са респ. Волга буйы федераль округында 2—се урында тора (2006). Продукцияһы Башҡортостан Республикаһында һәм Рәсәй Федерацияһының башҡа төбәктәрендә һатыла.
Хегельманн (футбол клубы)
«Хегельманн » (Futbolo klubas Hegelmann) — Литваның футбол клубы. Каунас ҡалаһында урынлашҡан. 2009 йылда барлыҡҡа килгән.
Ағымдағы составы
2023 йылдың 14 сентябренә ҡарата
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Кызылоба
Кызылоба(Ҡыҙыл уба) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бүртә йылғаһына һул яҡтан тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сәғит (Ейәнсура районы)
Сәғит (Сагитово) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453392, ОКАТО коды — 80226806007.
Тарихы
Ауылға ΧΥΙΙΙ быуат аҙағында Ырымбур өйәҙе Үҫәргән улусы Байыш ауылы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. Старшина ярҙамсыһы Сәғит Кинзин исеме менән аталған. Шулай уҡ Кинйә, Бишә(ү)ле, Бишауыҙ исемдәре менән билдәле булған. 1866 йылда 43 йортта 153 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. 1900 йылда мәсет теркәлгән
Хәҙерге осор
Сәғит ауылы Байыш ауыл Советына ҡарай. Ауылда башланғыс мәктәп (Байым урта мәктәбе филиалы), фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Халыҡ һаны
Халҡы: 1900 йылда – 314 кеше, 1920 йылда йәшәй. 2009 йылда 325 кеше иҫәпләнгән. Башҡорттар йәшәй (2002).
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (100 %).
Географик урыны
Сәғит ауылы Ҡаҫмарт йылғаһы буйында урынлашҡан.
Ташлама
Ташлама — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сургут йылғаһының уң ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Лозицкая Людмила Алексеевна
Лозицкая Людмила Алексеевна (26 апрель 1924 йыл — 16 апрель 2010 йыл) — СССР һәм Рәсәй театр актрисаһы. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1966).
1947 йылдан алып 2010 йылғаса, 63 йыл дауамында, А. В. Луначарский исемендәге Пенза өлкә драма театрында хеҙмәт итә.
Биографияһы
Людмила Алексеевна Лозицкая 1924 йылдың 26 апрелендә Һарытау губернаһының (хәҙерге Пенза өлкәһе) Кузнецк ҡалаһында тыуған.
Кузнецк ҡалаһында 1-се урта мәктәпте тамамлағас, токарь булып эшләй, бер үк ваҡытта (1942—1947) урындағы театр студияһында уҡый.
1942 йылда Кузнецк драма театры сәхнәһендә беренсе тапҡыр К. М. Симонов пьесаһы буйынса «Парень из нашего города» спектаклендә Варя ролендә уйнай.
1947 йылдан — А. В. Луначарский исемендәге Пенза өлкә драма театрында, унда ул эшләй башлағас та америка журналистары Джеймс Гоу һәм Арно д’Юссо пьесаһы буйынса ҡуйылған «Глубокие корни» спектаклендә төп ролдәрҙең береһен ала. Тыуған театры сәхнәһендә артист 159 роль уйнай, уларҙың күбеһе ҡаланың мәҙәни тормошонда сағыу ваҡиға булып тора.
Пенза өлкә һәм ҡала халыҡ депутаттары Советтарына депутат итеп һайлана.
Пенза ҡалаһында Яңы Көнбайыш зыяратының Дан аллеяһында ерләнгән.
Иҫтәлеген мәңгеләштереү
2010 йылдың 21 декабрендә Пенза ҡала Думаһы ҡарары менән Пенза ҡалаһы Октябрьский районының яңы биҫтәһендәге урамдарҙың береһенә Пенза ҡалаһының почетлы гражданы Людмила Лозицкаяның исеме бирелә. Ҡалала «Лозицкая урамы» барлыҡҡа килә.
Пругавин Александр Степанович
Пругавин Александр Степанович (—) — Рәсәй революционеры-народник, публицист, этнограф, тарихсы, Рус православие сиркәүенең бүленеү тарихын, старообрядлыҡ һәм сектантлыҡ  тарихын тикшереүсе.
Биографияһы
Адександр Степанович Пругавин 1850 йылдың 11 (23)  июнендә Архангельск губернаһының халыҡ училищеһы смотрителе ғаиләһендә  Архангелскиҙа тыуған, урындағы гимназияла уҡырға инә. 1869 йылда Мәскәү Пётр игенселек һәм урман академияһына уҡырға инә. Уҡыу йортон студенттар сыуалыштар  ҡатнашыуы арҡаһында тамамлай алмаған, бының  буйынса «нечаевец» процесына йәлеп ителә. Һөҙөмтәлә баш ҡалаларҙа йәшәү тыйыла. 1871 йылдың апрелендә Архангельск губернаһы полицияһы күҙәтеүе аҫтына ебәрелә. 1879 йылға Александр Степанович Пругавин Воронеж һәм Архангельск губерналарында  йәшәргә тейеш була. 1872 йылда Воронеж ҡалаһында Пругавин революцион түңәрәктәр ойоштора, унда хөкүмәткә ҡаршы пропаганда алып бара. 1873 йылдың аҙағында Воронеж губернаһының ҙур булмаған  Коротояк ҡалаһына күсерелә. Унда земство управаһына хеҙмәткә инә. Народниктар менән хатлашыу әүҙем алып бара. «Сәйәси ышанысһыҙлығы» арҡаһында йәнә Архангельскиға ебәрелә, унда хәрби хеҙмәткә инә. 1879 йылдың февралендә полиция күҙәтеүенән азат ителә һәм  һәм Санкт-Петербургҡа күсенә.
Халыҡ социалисттар фирҡәһенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
Рәсәй халыҡтарының Бөйөк көнсығыштағы  Петербург бүлексәләренең ағзаларының береһе.
1917 йылда Өфөгә күсеп китә. Себерҙә аҡтар хәрәкәте менән хеҙмәттәшлек итә, Колчак гәзиттәрендә эшләй. 1920 йылдың март айында большевиктар тарафынан ҡулға алына. Красноярск төрмәһендә сабыртмалы тифтан вафат була.
Тикшеренеүҙәре
Алыҫ Төньяҡта тыуыуы һәм йәшәүе рус сектантлығына һәм бүленеүенә ҡыҙыҡһыныуға булышлыҡ итә. Уның бүленеш буйынса беренсе «Знаем ли мы раскол?» публицистик  мәҡәләһе Борецкий псевдонимы аҫтында 1877 йылда  «Неделя» гәзитендә баҫылып сыға. Артабан «Голос», «Неделя», «Новое временя», «Русские ведомости», «Русский курьер»,  «Страна» гәзиттәрендә һәм  Русская мысль», «Вестник Европы», «Исторический вестник» журналдарында һәм  XIX быуаттың беренсе яртыһындағы башҡа баҫмаларҙа сыға. Китаптар сығара. Уның китаптарының береһе — «Раскол внизу и раскол вверху. Очерки современного сектантства» баҫылып сығыу менән Рәсәй империяһы Министрҙар комитетының ҡарары менән  юҡ ителә (1882).
Старообрядлыҡты тикшереүсе булараҡ, А С. Пругавин, тарҡалыуҙың таралыу сәбәптәрен анализлап, бының сәбәбен иҡтисад өлкәһенән эҙләргә кәрәк, тәү сиратта, ауыл хужалығында, тип тәҡдим итә.
Ғаиләһе
Рәсәй иҡтисадсыһы, земство статисы, либераль народник Пругавин Виктор Степановичтың ағаһы (1858—1896).
Джанашиа Симон Николаевич
Симон Николаевич Джанашиа (шулай уҡ Джанашия; სიმონ ნიკოლოზის ძე ჯანაშია) (26 июль 1900 йыл ,  Кутаиси губернаһының Озургет өйәҙе Макванети ауылы — 15 ноябрь 1947 йыл, Тбилиси) — грузин тарихсыһы һәм йәмәғәт эшмәкәре, Грузин ССР-ы Фәндәр академияһын ойоштороусыларҙың береһе һәм уның академигы, тарих фәндәре докторы, профессор.
Биографияһы
Симон Джанашиа 1900 йылдың 26 июлендә (башҡа сығанаҡтар буйынса — 18 ноябрҙә )  Макванети ауылында (Гурия) тыуа. Билдәле грузин  педагогы,  этнограф һәм йәмәғәт хәйриәсеһе  Николоз Джанашияның  (1872—1918) улы була.
1922 йылда  Симон Джанашиа Тбилиси дәүләт университетын тамамлай (беренсе сығарылыш). 1924—1947 йылдарҙа ошо университетта уҡытыусы (1924—1930), профессор ярҙамсыһы (1930—1935) һәм профессор  (1935—1947) була. 1936 йылда Джанашиа  СССР Фәндәр академияһы Грузин филиалы Тарих, тел һәм матди мәҙәниәт институтының директоры итеп тәғәйенләнә.
1941 йылда Грузин ССР-ы Фәндәр академияһын нигеҙләгән саҡта уның ғәмәли ағзаһы итеп һайлана. 1941—1947 йылдарҙа Академияның вице-президенты була. 1943 йылда Джанашиа СССР Фәндәр академияһы академигы итеп һайлана.
1940-сы йылдарҙа  Джанашиа Мцхетала һәм Армазиҙа (Көнсығыш Грузия) археологик ҡаҙыныуҙар ойоштороусыларҙың береһе була. Симон Джанашиа  1947 йылда Тбилисиҙа вафат була, Мтацминда пантеонында ерләнә.
СССР-ҙа  академик Джанашиа исеме Грузия Дәүләт музейына бирелә.
Эшмәкәрлеге
Симон Джанашианың фәнни ҡыҙыҡһыныуҙарының төп йүнәлештәре: Джанашиа — 100-ҙән ашыу ғилми-тикшеренеү эше авторы  (улар араһында —  унлап монография). 1949—1968 йылдарҙа Тбилисиҙа уның хеҙмәттәренең йыйынтығы баҫылып сыға.
Артемьев Василий Григорьевич
Артемьев Василий Григорьевич (24 июль 1987 йыл; Зеленоград) — Рәсәйҙең профессиональ регбисы, Рәсәйҙең ЦСК командаһы өсөн сиктәге һаҡсы (вингер) йәки на команданы ябыусы (фул-бека) позицияларында уйнай. 2016 һәм 2018 йылдарҙа Рәсәйҙең иң яҡшы регбисы
Шәхси тормошо
Ғаиләнең бөтә ағзалары ла юғары белем ала, олатаһы һәм өләсәһе институтты ҡыҙыл дипломға тамамлай. Ағаһы әлеге мәлдә ГИТИС-тың режиссерҙар әҙерләү факультетында өсөнсө юғары белем ала. Ҡатыны — София. Театрҙар менән ҡыҙыҡһына. Инглиз телендә иркен һөйләшә.
«Rugby» журналының мөхәрририәт советы ағзаһы булып тора.
Бала сағы
Василий 9 йәшендә Зеленоград ҡалаһының Балаларҙың һәм үҫмерҙәрҙең спорт мәктәбендә регби менән шөғөлләнә башлай. Өлкән кластарҙа уҡый башлағанға тиклем, Ирландияға барып, Блэкрок-колледжын тамамлай. Дублин университеты колледжының юридик факультетына уҡырға инә, унда уны регби фанаты булған факультет деканы саҡыра. Юридик факультетта уҡыу урынына Василий регби буйынса командала урын һәм махсус степендия алыуға өлгәшә. 2009 йылда университетты уңышлы тамамлап, сығарылыш имтихандарын тапшыра.
Клуб карьераһы
Университеты студенты булараҡ, Василий «Ленстер» командаһының йәштәр составында уйнай, ә төп состав Про12 һәм Хейнекен кубогы өсөн ярыштарҙа ҡатнаша. 2009 йылда Василий Рәсәйгә ҡайта һәм «ВВА-Мәскәү яны» командаһы составына инә. 2011 йылдың февраль уртаһында, «Нортгемптон Сэйнтс» кғомандаһы менән ике йылға контракт төҙөп (тәүҙә уны «Сейл Шаркс» үҙ составына алырға тырыша), бөтәһен дә шаҡ ҡатырып, Англияға күсенә. 2013 йылда «Ҡыҙыл Яр» менән өс йыллыҡ контракт төҙөй. 2014 йылда команданың иң яҡшы уйынсыһы булып таныла. 2019 йылда, чемпионат тамамланғандан һуң, Мәскәүҙең ЦСКА-һына күсә. .
Йыйылма командалағы карьераһы
Студент сағында уҡ Артемьев, Ирландияның үҫмерҙәр йыйылма командаһы өсөн сығыш яһап, яҡшы уйын күрһәтә. 2009 йылдан ул Рәсәй йыйылма команда өсөн сығыш яһай: ул ғинуарҙән апрелгә тиклем Рәсәй командаһының уҡыу-күнекмә сборҙарында була, май айында имтихандар алдынан унан китә. 2010 йылда Василий Черчилль Кубогы ярыштарында өс осрашыуҙа уйнай һәм үҙенең сығышынтарында «Нортгемптон Сэйнтс» скауттарының иғтибарын йәлеп итә: осрашыуҙарҙың береһендә бер үҙе бөтә һаҡсылар аша үтеп, зачет зонаһына үтә. 2011 йылда Яңы Зеландияла үткән донъя чемпионатында сығыш яһай, Ирландияға ҡаршы матчта 5 очко йыя.
2019 йылда Василий Артемьев Японияла үткән донъя чемпионатында, Рәсәй йыйылма командаһының капитаны булып, 4 матчтың бөтәһендә лә уйнай.
Статистика
2021 йылдың 3 февраленә ҡарата. Еврокубоктар календарь йыл буйынса иҫәпләнә.
Усманов Йософ Абдрахман улы
Усманов Йософ Абдрахман улы (8 июнь 1903 йыл — 1 февраль 1993 йыл) — ғалим-агрохимик, йәмәғәтсе. 1930 йылдан Башҡортостан ауыл хужалығы институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1931 йылдан агрохимия һәм тупраҡ ғилеме лабораторияһы мөдире, 1934—1935 һәм 1947—1949 йылдарҙа агрономия факультеты деканы, 1950—1978 йылдарҙа агрохимия кафедраһы мөдире. Башҡорт АССР-ының 2‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1968), профессор (1961). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1957), Халыҡтар Дуҫлығы (1980) һәм ике «Почёт Билдәһе» (1944, 1966) ордендары кавалеры. РСФСР‑ҙың (1971) һәм Башҡорт АССР‑ының (1957) атҡаҙанған фән эшмәкәре, СССР‑ҙың социалистик ауыл хужалығы отличнигы (1971).
Александр Невский Яңы йәрминкә соборы
Изге благоверный кенәз Александр Невский соборы  (Яңы йәрминкә) — православие кафедраль (2009 йыл) соборы, Түбәнге Новгород ҡалаһының тарихи өлөшөндә урынлашҡан. 1868—1881 йылда  архитектор Лев Даль проекты буйынса төҙөлә.
Усманов Йософ Абдрахман улы
Биографияһы
Йософ Абдрахман улы Усманов 1903 йылдың 8 июлендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Иҫке Килем ауылында (хәҙерге Башҡортостандың Бүздәк районы Килем ауылында) тыуған. Урта мәҡтәпте тыуған ауылында тамамлай.
1930 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы акададемияһын тамамлағандан һуң Башҡортостан ауыл хужалығы институтына эшкә килә.
Хеҙмәт юлын лаборатория мөдире вазифаһында башлай. 1931 йылдан алып агрохимия һәм тупраҡ ғилеме лабораторияһы мөдире итеп тәғәйенләнә.
1934—1935 һәм 1947—1949 йылдарҙа агрономия факультеты деканы булып эшләй.
1950—1978 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтында агрохимия кафедраһы мөдире вазифаһын башҡара.
Башҡорт АССР-ының 2‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
1993 йылдың 1 февралендә Өфөлә вафат була.
Фәнни эшмәкәрлеге
Усманов — Башҡортостандың агрохимия үҫешенә ҙур өлөш индергән шәхес. Уның фәнни эшмәкәрлеге тупраҡтың уңдырышлылығын арттырыу мәсьәләләренә, үҫемлектәрҙе азот һәм фосфор минералдары менән туҡландырыу, тупраҡҡа гипс индереү, тупраҡҡа эзбиз индереү проблемаларына һәм башҡаларға арналған. Минераль һәм органик ашламалар, йәшел ашлама файҙаланыу системаһын эшләгән. 260‑тан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Александр Невский Яңы йәрминкә соборы
2005 йылдың 12 ғинуарынан алып собор башлығы (ключарь) протоиерей  Сергий Матвеев.
Урынлашыуы һәм тасуирламаһы
Ҡаланың түбәнге өлөшөндә урынлашҡан, адресы: Стрелка урамы, 3а.
Собор тәхеттәре исемдәре: Көнбайышта алға сығып торған ишек янындағы собор хоры урынында Макарий Желтоводский һәм Унженский ҡышҡы сиркәүе урынлашҡан.
Тарих
1856 йылда йәрминкә сауҙагәрҙәре икенсе йәрминкә православие ҡорамы төҙөргә теләй. Сиркәү император Александр II тарафынан йәрминкәлә йөрөү иҫтәлегенә һалынырға тейеш була. Сауҙагәрҙәр Түбәнге Новгород епискобы Антонийға мөрәжәғәт итә, ә уныһы, үҙ сиратында, губернатор, А. Н. Муравьевҡа уларҙың үтенесен еткерә. Иғәнә йыйыла башлай. Кәрәкле сығымдар өсөн 667 454 һум 28 тин аҡса 10 йыл буйына йыйыла һәм 1866 йылда тамамлана.
1864 йылдың 8 сентябрендә буласаҡ ғибәҙәтхана нигеҙенә символлы беренсе таш һалына. 1864 йылда губерна архитекторы Роберт Килевейндың проекты әҙер була. Ул проектты ҡорамдың ныҡлығы әҙ булғанға күрә әҙерәк үҙгәртәләр; бынан һуң асыҡланыуынса, ошо проектты тормошҡа ашырыу өсөн финанс етерлек булмай. Йәш архитектор Л. В. Даль проекты ла раҫланмай ҡалдырыла.
1865 йылдың 18 ноябрендә хөкүмәт сиркәү проектын раҫлай. Проект авторы әлегәсә аныҡ билдәләнмәгән. 1866 йылда Л. В. Даль сит илдән Түбәнге Новгородҡа йәшәргә ҡайта һәм проектты урынына еткереп эшләп бөтөрә.
Төҙөү
1867 йылдың 15 сентябрендә собор төҙөлөш комитеты ойошторола һәм 1868 йылдың 11 авгусында Стрелка урамында яңынан соборҙың нигеҙ ташы һалына. 1868 йылдың 18 авгусында соборҙы төҙөй башлайҙар. Төҙөлөш 13 йыл дауамында төҙөлә, эске эштәре 1881 йылға тиклем алып барыла. Собор бейеклеге 87 м тәшкил итә.
Собор нигеҙе свайһыҙ төҙөлә һәм «монументаль ҡоролма һигеҙ мөйөшлө биш сатырҙан торған монументаль үҙәкле була, шуларҙың үҙәктәге сатырының бейеклеге 72,5 м. Фасад декорында төрлө архитектура стиле элементтары ҡулланыла. Соборы планы эклектик характерлы» була . Сиркәүгә Мәскәү  иконолар яҙыусыһы Федор Соколов төшөргән иконаларҙан башҡа, янғындан зыянланған Макарьев монастырынан да иконалар килтерелә.
Рухи изгеләндереү
1881 йылдың  20 июлендә сиркәү төҙөлә һәм изгеләндерелә. Соборҙағы был тантанала император Александр III, уның ҡатыны Мария Федоровна  һәм батша улы Николай ҡатнаша.
Ғибәҙәтхананың даими мәхәлләһе булмай: уның мәхәллә кешеләре — йәрминкәгә килгән сауҙагәрҙәр.
Шул сәбәпле соборҙың төп бинаһы йәрминкә ваҡытында ғына асыла, ә ҡышын яғып йылытылмай.
Ҡышҡы яғып йылыта тоған сиркәү бары тик  Макарий Желтоводский һәм Унженский ҡышҡы сиркәүе була.
Ғибәҙәтхана ҡаланың почетлы ҡунаҡтары өсөн осрашыу урыны була, улар — батша ғаиләһе ағзалары, православие сиркәү иерархтары.
Ғибәҙәтханала мөғжизәле Божья Матерь иконаһы һәм Животворящий Крест Господень тора, ғибәҙәт ҡылырға килгән сирле кешеләр түбәнселек менән уларға тубыҡланып табынған.
Мөлкәтте конфискациялау, совет осоро
Сиркәү 1929 йылда ябылған, ҡиммәттәре тартып алынған, ә 1930 йылдың ҡышында Волга флотилияһы етәкселеге аҫтында соборҙың иконостасын һәм ағас биҙәү әйберҙәрен урындағы йорттарҙы ғып йылытыу өсөн утынға бирә. Шулай ҙа мәхәллә кешеләре бер нисә иконаны, шул иҫәптән Божья Матерь иконаһын һәм Животворящий тәрене ҡотҡарып ҡала. Һуңғы ваҡытҡа тиклем улар Түбәнге Новгородтың Свято-Троицкий Высоковский сиркәүендә тора.
1920 йылдар аҙағында йәрминкә территорияһын реконструкциялау проектын эшләйҙәр. Собор ҡоймаһын һүтеп, уның урынына Владимир Ленин һәйкәле ҡуйылған маяҡ төҙөргә итәләр. Был проект тормошҡа ашырылмай ҡала, әммә 1930-сы йылдарҙа ғибәҙәтхананың сатырҙары һүтелә.
Артабан ғибәҙәтханала келәттәр һәм өлөшләтә торлаҡ яһайҙар.Соборға күп һандағы ярҙамсы биналар һәм төрлө конторҙар төкәтеп һалына, был соборҙы танымаҫлыҡ итеп үҙгәртә. 1940 йылда янғын сыға һәм ҡорам стеналарындағы һәм түбәһендәге һүрәттәрҙе юҡҡа сығара. артабан эске штукатурка тулыһынса емерелә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында сиркәүҙең үҙәк барабанында зент батареяһы тора. Ул Горький ҡалаһы күген немец авиацияһының һөжүменән һаҡлап тора.
Ҡорамды тергеҙеү
1983 йылда соборҙы реставрация башлана, ирекле реставраторҙар был осорҙа әүҙем ҡатнаша. 1989 йылда ҡорам сатырҙары яңынан ябыла. 1991 йылдың февралендә Изге благоверный бөйөк кенәз Александр Невский хөрмәтенә Туғанлыҡ ойошторола. 1992 йылда ҡорам Рус Православие сиркәүенә кире ҡайтарла. 1992 йылда ҡышында Преподобный Макарий ҡанатында ғибәҙәт ҡылыуҙар башланып китә. Арзамасский митрополит Новгород һәм 1998 йылдың 30 декабрендә Түбәнге Новгород һәм Арзамас митрополиты Николай Александр Невский ғибәҙәтханаһының төп тәхетен изгеләндерә. 1999 йылдың 24 апрелендә  Мариинский ҡанаты һәм 18 майҙа — Никольский ҡанаты ла изгеләндерелә.Сиркәүҙең иконостасы өсөн яңы конструкция эшләнә, сөнки элекке конструкцияның оҫталыҡ серен аса алмайҙар.
2009 йылдың 8 сентябрендә архиепископ Георгий Божественный литургия башҡара, ә уны тамамлағас, Тутаев Всемилостивейший Спас  мөғжизәле иконаһының күсермәһе булған яңы Нерукотворный Образ Спасителя иконаһын изгеләндерә.
2009 йылдың 12 сентябрендә сиркәүгә кафедраль собор статусын бирәләр. .
2009 йылдың октябрендә үҫештәрендә проблемалы балалар өсөн Автозавод интернатында табыныу бүлмәһе асалар. Интернат 1990 йылдар аҙағында собор мәхәлләһе ҡарамағында була.
Ғибәҙәтханала эске биҙәү эштәре 2010 йылдың апрелендә башлай. Миһрабты биҙәү 2010 йылда тамамлана, ә 2011 йылда ике терәк бағананы биҙәргә тотоналар. Биҙәктәрҙең дөйөм майҙаны 11 мең кв. м тәшкил итә. 2010 йылдың 1 июлендә архиепископ Георгий Ҡазан Божья Матерь иконаһын изгеләндерә, ул тәре ғибәҙәтханала Божья Матерҙың планлаштырылған 187 тәреһенең береһе була. Изгеләндергән саҡта икона һул колонна янындағы ҙур киотка ҡуйылып тора. 2011 йылдың авгусында Дон Божья Матерь иконаһын яҙып бөтөрәләр. Уны Третьяков галереяһында һаҡланып ҡалған иконанан күсереп төшөрәләр.
«Собор» ҡыңғырауы
Кузьма Минин  һәм Дмитрий Пожарскийҙарҙың Новгород ополчениеһы батырлығының 400 йыллығына Волга менән Ока ҡушылған урында, Александр Невский Соборынан 300 метр алыҫлыҡта, ҡыңғырау ҡуйырға булалар . Ваҡытлыса ул ҡыңғырау собор ҡыңғырау манараһының көньяҡ ишеге яғында тора.
Ҡыңғырауҙы булдырыу проектты Бөтә Русь һәм Мәскәү патриархы Алексий II фатихаһы менән тормошҡа ашырыла. Был Рәсәйҙә ҙурлығы буйынса өсөнсө ҡыңғырау (Мәскәүҙәге Батша-ҡыңғырауы Троица-Сергиева Лавра ҡыңғырауынан һуң). Уның бейеклеге һәм диаметры 4 метрға тигеҙ. Ауырлығы - 60 тонна Ҡыңғырау бронзанан эшләнгән (80 % баҡыр һәм 20 % аҡ ҡурғаш). Ҡыңғырауҙың аҫҡы билбауында уны төҙөгәндә ҡатнашҡан бағыусыларҙың исемдәре яҙылған.
Ҡыңғырау торған манараның проектын «Иҫке Нижний» фирмаһы эшләй һәм төҙөп ҡуя. Ҡыңғырауҙы 2011 йылдың 5 октябрендә Санкт-Петербургтың Балтик заводында ҡоялар, уны биҙәү һәм саңының тауышын Мәскәү белгестәре барыҡҡа килтерә. Бер нисә сәғәт дауамында ҡыңғырау ҡойола, ә өс аҙна буйына ул әкренләп һыуына.
Изге әйберҙәр һәм реликвиялар
Соборҙың изге әйберҙәре:
Виргиния университеты
Виргиния (Вирджиния) университеты (University of Virginia, ҡыҫҡаса U.Va. йәки UVA) — АҠШ-тың Виргиния штаты дәүләт тикшеренеү университеты. Штаттың алдынғы юғары уҡыу йорто. АҠШ-та иң яҡшы өс дәүләт университеты иҫәбенә инә.
1819 йылда Томас Джефферсон тарафынан нигеҙ һалынған. Джефферсон шулай уҡ университеттың кампусын — Бөтә донъя мираҫы ҡомартҡыһын проектлаған. Унда Америка Ҡушма Штаттары тарихында тәүге тапҡыр архитектура, астрономия һәм фәлсәфә кеүек предметтар буйынса һөнәрҙәр булдырылыуы менән билдәлелек алған, шулай уҡ сиркәү һәм белем биреү айырылған илдәге тәүге университет булған. Виргиния университеты ҡарамағындағы Ғәмәли фәндәр мәктәбе АҠШ-та тәүге техник мәктәп була.
Университеттың кампусы Шарлотсвилл ҡалаһында урынлашҡан һәм ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫына ҡарай. Төрлө йылдарҙа Эдгар По, Вудро Вильсон, Роберт Кеннеди, Хавьер Солана университет студенттары була. Виргиния университетының юридик мәктәбе йыл һайын илдә иң яҡшы унау иҫәбенә инә.
Тарихы
1817 йылда Шарлотсвилл менән Уэйнсборо араһындағы Mountain Top Tavern тавернаһындағы осрашыуҙа ҡатнашҡан 24 юғары дәрәжәле кешегә өс президент — Томас Джефферсон, Джеймс Монро һәм Джеймс Мэдисон, шулай уҡ АҠШ Юғары судының баш судьяһы Джон Маршалл, ҡушылған. Һөҙөмтәлә улар Шарлоттсвилды Виргиния штатының яңы университетына урын итеп һайлаған. 1817 йылдың аҙағында был уҡыу йортоның тәүге нигеҙ ташы һалына. 1819 йылдың 25 ғинуарында Вирджиния Берләшмәһе, монакан индеецтарының ерендә төҙөлгән Шарлоттсвилль ҡалаһы территорияһында, штаттың яңы флагман университетын булдырған. Университетта тәүге дәрестәр 1825 йылдың 7 мартында башлана.
Шул осорҙағы башҡа университеттарҙан айырмалы рәүештә, бында студенттар һигеҙ бойондороҡһоҙ мәктәптең береһендә йәки бер нисәһендә уҡый алыу мөмкинлегенә эйә булған. Юғары белемдең дини доктринанан айырым булыуы тағы ла бер үҙенсәлек була — университетта дини тәғлимәт мәктәбе булмаған. Томас Джефферсон Монтичеллолағы үҙ йортонда уҡытыусылар һәм студенттар өсөн йәкшәмбе төшкө аш табынын ойоштороп, ғүмеренең аҙағына тиклем университет менән тығыҙ бәйләнештә булған. Джефферсон университет булдырыуҙы үҙенең иң ҙур ҡаҙаныштарының береһе тип иҫәпләй һәм, вафат булғандан һуң, уны АҠШ-тың Бойондороҡһоҙлоҡ декларацияһы авторы һәм Виргиния университеты атаһы итеп хәтергә алыуҙарын теләй.
АҠШ-тың көньяғындағы күпселек уҡыу учреждениеларынан айырмалы рәүештә, университет бөтә Граждандар һуғышы дауамында эшләгән. Һуғышта ҡатнашҡан бихисап билдәле офицерҙар, шул иҫәптән ун төрлө штаттан дүрт генерал-майор, егерме бер бригада генералы һәм алтмыш ете полковник ошо осорҙа уҡыу йортон тамамлаған. Вирджиния Берләшмәһе гранты ярҙамында 1875 йылда Виргиния штаты халҡына университетта бушлай белем алыу мөмкинлеге бирелә. 1904 йылда Виргиния университеты Америка университеттары ассоциацияһына һайланған Вашингтондан көньяҡтараҡ беренсе университет була. 1909 йылда Эндрю Карнегиҙың ярҙамынан һуң, университет алты мәктәптәге егерме алты департаментта ойошторола.
Эшмәкәрлеге
Университеттың бер нисә бүлендек үҙәге бар:
2011 йылда «US News and World Report» баҫмаһы Виргиния университетын АҠШ-тағы иң яҡшы дәүләт университеты, дөйөм алғанда илдәге иң яҡшы егерме дүртенсе университет тип баһаланы. Университет билдәле бер уҡыу программаларына юғары баһалары менән айырылып тора, улар араһында — юридик мәктәп (9-сы урынды биләй), бизнес мәктәбе (14-се урын), медицина мәктәбе (27-се урын).
Карел ҡайыны
Карел ҡайыны — (Каре́льская берёза (уст. «корельская берёза») — Карелияла үҫкән үҙәағасы биҙәкле ҡайын ағасы төрө (Betula pendula var. carelica), олононда ҡалынайған сығынтылары (оро) булған, матур текстуралы ағас. Семәрле һүрәттәре менән айырылып тора, ныҡлы, ҡаты һәм беше, эшкәрткәндә асыҡ-һары ерлегенә ҡара-көрән төҫ бирә.
Виргиния университеты
Эшмәкәрлеге
2013 йылға ҡарата университеттың 1,4 миллиард доллар күләмендәге академик бюджеты нигеҙҙә уҡыу өсөн түләү (32 %), тикшеренеү гранттары (23 %), иғәнәләр һәм бүләктәр (19 %), шулай уҡ һатыуҙар һәм хеҙмәтләндереүҙәр (12 %) иҫәбенә ҡапланған.
Карел ҡайыны
Балта оҫталары был исем менән шулай уҡ ороларын һәм башҡа төр ҡайын тамырҙары янындағы бормалы һүрәтле олондарҙы ла атай һәм ҡуллана.
Виргиния университеты
Эшмәкәрлеге
Университет әлеге ваҡытта түбәндәге академия бүлексәләренән тора:
Президенттары
1819—1904 йылдарҙа университетта президент вазифаһы булмаған, был вазифа ректор тип атала.
Карел ҡайыны
Тарихы
Карел ҡайынын тышҡы күренешенең матурлығы һәм ныҡлығы юғары булған өсөн элек-электән халыҡ юғары баһалай. Владимир Даль ошондай һүҙҙәр менән телгә ала: «Береза карельская, березовая свиль, блона, наплав, кап, сувойчатая береза». XIII быуаттан башлап (археологик табылдыҡтар билдәле), ул төрлө сәнғәт һәм көнкүреш әйберҙәре етештереүҙә ҡулланыла … үҙағасын Карелия кабиләләре һалым түләү өсөн ҡулланған. Рәсәй әҙәбиәтендә карел ҡайыны тураһында беренсе мәғлүмәт 1766 йылда, «урман белгесе» Фокель Карелиялағы һәм уның янындағы төбәктәрҙәге урмандарҙы һүрәтләгәндә яҙып ҡалдырылған.
Виргиния университеты
Президенттары
Виргиния университетының тәүге ректорҙары:
Университет президенттары:
Университетты тамамлаусылар
АҠШ-тағы иң элекке университеттарҙың береһен илдең бихисап күренекле кешеләре тамамлаған, улар араһында сәйәсмәндәр һәм дәүләт эшмәкәрҙәре, хәрбиҙәр һәм ғалимдар, музыканттар һәм актёрҙар, спортсылар һәм дин әһелдәре бар.
Карел ҡайыны
Тарихы
Карел ҡайыны тигән исемде 1857 йылда рус ғалимы К. .Е Мерклин .хеҙмәттәрендә телгә ала.
Үҙағастағы һүрәт серҙәре
Әлегә тиклем ағастағы семәрҙәр сәбәптәре тураһында бер фекергә килә алғандары юҡ. Ағастың минераль туҡланыуы боҙолоу менән бәйле, вируслы инфекция йәки үҫемлек генотибына йоғонто яһаусы нәҫел ауырыуы, филогенетик үҫеш тәбиғәтенә бәйле тигән фекер бар. Декоратив текстура тоҡомдан килә, ләкин был күренештең генетик бирелеше әлегә билдәләнмәгән. Ике карел ҡайын үҫемлеген ҡауыштырыу һөҙөмтәһендә декоратив үҙенсәлектәр һәр саҡ һаҡланмай. Ағастың биҙәкле булыу-булмауын асыҡлау өсөн иң кәм тигәндә 5-10 йыл ваҡыт кәрәк.
Виргиния университеты
Университетты тамамлаусылар
Шулай уҡ ҡарағыҙ: Виргиния университетын тамамлаусылар
Карел ҡайыны
Ҡулланыу
1917 йылдың «Фаберже» фирмаһы император Николай II заказы буйынса карел ҡайынынан пасха йомортҡалары эшләгән, ул «Берёзовое» тип аталған.
Карел ҡайыны биҙәкле материал булараҡ тартмалар, тәмәке һауыттары, биҙәнеү әйберҙәре, мебель етештереү өсөн ҡулланыла. Материалдың етмәүе арҡаһында һуңғы ваҡытта карел ҡайыны шпоны ҡулланыла.
Селтәрле епһелдәре һәм бормалы структураһы арҡаһында, карел ҡайынын ярып булмай тиерлек, шуға күрә инструменттарҙың һынырҙай өлөштәрен яһау өсөн ҡулланыла. Уның олононда ике етешһеҙлек — орололоҡ һәм бормалылыҡ.
Рыдейка
Рыдейка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кычас йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Няхар-Седа-Яха
Няхар-Седа-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
.ru
.ru — Рәсәй өсөн юғары кимәлдәге милли домен.
Һылтанмалар
סיומת אינטרנט Toppdomän
Ғибәҙәтхана архитектураһы
Ғибәҙәтхана архитектураһы (шулай уҡ изге архитектура) — сиркәүҙәр, мәсеттәр, ступалар, синагогалар һ. б. ғибәҙәт ҡылыу урындарын һәм ғибәҙәт ҡылыу урындарын проектлау һәм төҙөү менән шөғөлләнгән архитектура. Боронғо замандың бик күп цивилизациялары изге архитектураға күп аҡса һәм көс һалған, бик күп боронғо пирамидалар һәм ҡорамдар беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып ҡалған. Дини һәм изге йорттар — кешелек тыуҙырған иң йоғонтоло йорттарҙың береһе.
Хәҙерге заман бейек йорттары барлыҡҡа килгәнгә тиклем, дини һәм культ ҡоролмалары, ғәҙәттә, бөтә ҡоролмаларҙың иң ҙуры һәм күренеклеһе булған. Был архитектура стиле ваҡыт үтеү менән үҙгәреүгә ҡарамаҫтан, архитектуралағы дөйөм йүнәлеште сағылдырып, ҡабатланмаҫ булып ҡала һәм башҡа ҡоролмалар төҙөлөшө стиленән айырыла.
Архитектура тарихының фәне боронғо замандан алып барокко дәүеренә тиклемге изге архитектураны ентекле өйрәнеү менән шөғөлләнә. Изге геометрия, икона менән биҙәү, билдәләрҙең һәм орнаменттарҙың ҡатмарлы символикаһы — изге архитектураның айырылғыһыҙ һыҙаттары.