cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рита Леви-Монтальчини
Биография
1936 йылда медицина мәктәбен тамамлағас, Леви-Монтальчини физиолог Джузеппе Левиҙың (Giuseppe Levi, 1872—1965) ассистенты булып эшкә инә, ләкин тиҙҙән, Муссолини хөкүмәте тарафынан йәһүдтәргә академик һәм профессиональ карьераларҙы тыйған антисемитсы закондар сығарылғас, эштән бушатыла. 1943 йылда Леви-Монтальчини ғаиләһе менән Флоренцияға ҡаса һәм хәрби хәрәкәттәр тамамланғас ҡына Туринға ҡайта.
1946 йылдан Сент-Луиста Виктор Хамбургер менән Вашингтон университетында эшләй, 1951 йылдан шунда уҡ — ассоциацияланған зоология профессоры, 1958 йылдан — тулы профессор. 1974 йылда Европа Молекуляр биология ойошмаһы ағзаһы була.
Америка сәнғәт һәм фән академияһы ағзаһы (1966), Деи Линчеи академияһы ағзаһы, АҠШ Милли фәндәр академияһы ағзаһы (1968), һуңғыһының бөтә тарихында унынсы ҡатын-ҡыҙ ағза була. Атеист булыуына ҡарамаҫтан, 1974 йылда Папа фәндәр академияһы ағзаһы ителә (беренсе ҡатын-ҡыҙ ағза). Франция Фәндәр академияһының (1989) һәм Лондон Король йәмғиәтенең (1995) сит ил ағзаһы.
Итальян Республикаһы Сенатының иң өлкән ағзаһы була, һул-үҙәк коалиция яҡлы була.
Уң Минчимкина
УңМинчимкина — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1415/5/6 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 114 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Балъя (Көйөргәҙе районы)
Балья (Бальза) — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 142 кеше. Почта индексы — 453351, ОКАТО коды — 80239825003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Балсы йылғаһы буйында (картала Бальза тип бирелгән) 1907 йылғы Столыпин реформаһынан һуң новоростар(архивта милләттәре шулай яҙылған) килеп ултыра. Башҡорттар ул ауылға исемде Ивановка тип ҡушырға бойора. Иҫәп буйынса ул 9-си Ивановка була. Революциянан һуң ауыл халҡы исемен Балсыға үҙгәртә. Йылға гидромнимияһын ала. Урыҫ телендә Бальза булып яҙылып киткән. Башҡортса ла шулай атап йөрөтә башлағандар.
Түбәнге Сатра
Түбәнге Сатра (Нижняя Чатра) — Башҡортостандың Бүздәк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 41 кеше. Почта индексы — 452728, ОКАТО коды — 80217840007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Озериха (Балахлей ҡушылдығы)
Озериха  — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Балахлей йылғаһының уң ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Селянка (Мейәс ҡушылдығы)
Селянка  — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мейәс йылғаһының уң ярына тамағынан 560 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә башынан Арғазы һыуһаҡлағысы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡарҡы (ауыл)
Башҡарҡы — Рәсәйҙең Свердловск өлкәһе Горноуральский ҡала округындағы ауыл.
Географияһы
Ауыл Башҡарҡы Горноуральский ҡала округы муниципаль берәмегенә ҡараған Башкарка Урал тауҙарының, көнсығышында урынлашҡан, Екатеринбургтан төньяҡҡа табан 76 км алыҫлыҡта һәм Түбәнге Тагил ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа 67 километрҙа Ямбарка йылғаһының һул ҡушылдығы (Нейва йылғаһы ҡушылдығы) Башҡарҡы йылғаһының ике яры буйлап урынлашҡан. Эргәһендә ҙур булмаған быуа бар. Ауыл эргәһенән урындағы әһәмиәткә эйә Николо-Павловское — Петрокаменское — Алапаевск шоссе юлы үтә. Урындың климат шарттары һаулыҡ өсөн уңайлы; ере ҡара тупраҡлы һәм урыны менән балсыҡлы.
Тарихы
Ауыл XVIII быуаттың беренсе яртыһында барлыҡҡа килгән. Ауылдың атамаһы бында тәүге нигеҙ һалып йәшәгән — башҡорт ир-егете менән бәйле. Халыҡ малсылыҡ һәм игенселек менән шөғөлләнгән. Барлығы ир-ат 1211 йән, шулар араһынан 335 йән раскольниктар — австриялылар һәм беспоповсылар. Халыҡтың күпселеге ер эшкәртеү менән шөғөлләнә, ҡайһы берҙәре заводтарҙа эшләй, йәйен тимер, ҡышын — утын һәм күмер ташыйҙар. Башҡарҡы ауылында Башҡарҡы земство халыҡ мәктәбе бар. Шул билдәле Дәүләт крәҫтиәндәренең Башҡар улусы 1850 йылда уҡ була һәм уның составында: Краснопольское, Мурзинское ауылдары, Бродовая, Кайгородка ауылдары булған. 1910 йылда ауылда 4 сауҙа кибете, ике һыра һәм бер шарап (дәүләт) кибете була, йылына ике тапҡыр: 18 ғинуарҙа һәм 22 июндә йәрминкәләр уҙғарыла.
Православие динлеләрҙән башҡа, старообрядсылар ҙа була, улар ауыл тарихында бик күп эҙ ҡалдырған. Мәҫәлән, ауылда австрия дин әһеле Леонтий Шестаков тураһында иҫтәлек һаман йәшәй. Ул ауыл хужалығы ҡорамалдары һәм машиналары ҡулланып, башлыса старообрядсылар араһында ваҡ һөнәрселек кәсептәре үҫешенә ҙур өлөш индергән.
Татарка (Чумыша ҡушылдығы)
Татарка — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чумыш йылғаһының уң ярына тамағынан 242 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.
Башҡарҡы (ауыл)
Тарихы
1898 йылда Башҡарҡы Улус идаралығы, бинаһы төҙөлә һуңыраҡ ул улус башҡарма комитеты, тип йөрөтөлгән, 1925 йылда был бинала крәҫтиән йәштәре мәктәбе асыла.
Татарка (Чумыша ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Башҡарҡы (ауыл)
Тарихы
1900 йылдың башында ауылда земство башланғыс училищеһы асыла. 1907 йылдың көҙөндә училище бинаһында Павленков исемендәге беренсе халыҡ китапханаһы асыла. 1942—1945 йылдарҙа бина шырпы фабрикаһы итеп ҡулайлаштырыла, Бөйөк Ватан һуғышынан һуң, фабрика ябыла, бинала клуб урынлаша. .
1906 йылда Башҡарҡы дауахана бинаһы төҙөлә.
Башҡарҡыла уңдырышлы ҡара тупраҡ. Совет осоронда бында йәшелсәселек, игенселек һәм малсылыҡ менән уңышлы шөғөлләнгән Башҡарҡы совхозы эшләне. Күрше Паньшино ауылында «Победа» совхозы — иң ҙур орлоҡсолоҡ хужалығы булды. Башҡар совхозы үҙ ваҡытында 400 гектарға тиклем картуф үҫтерҙе.
Иоанн-Предтеча сиркәүе
Ауылда беренсе ҡорам ағастан, Иоанн Предтеча Раштыуаһы хаҡына төҙөлгән бер изге өҫтәлле сиркәү була. Ул 1879 йылда Пермь һәм Верхотур епискобы преосв. Вассиан фатихаһы менән ошо мәхәллә составына ингән ауылдар кешеләренең аҡсаһына төҙөлә. 1888 йылдың 29 апрелендә бөтә ауыл тиерлек янғанда, ғибәҙәтхана ла яна. 1890 йылда таштан бер изге өҫтәлле Иоанн-Предтеча ғибәҙәтханаһы һалына; ул мәхәллә кешеләре һәм епархия начальниктары һәм губерна һәм өйәҙ земствоһы ярҙамына таянып төҙөлә. 1893 йылда ул тамамлана һәм изгеләндереүҙең преосв ғибәҙәтхана булған. Екатеринбург һәм Эрбет епискобы преосвященство Афонасий фатихаһы менән изгеләндерелә.
1928 йылда сиркәү ябыла, бинала келәт урынлаша. Хәҙерге ваҡытта ҡорам тергеҙелә.
Инфраструктураһы
Ауылда китапханаһы менән мәҙәниәт йорто, мәктәп, урман хужалығы, округ дауаханаһы, ашығыс медицина ярҙамы станцияһы, полиция терәк пункты, почта һәм «Сбербанк» бүлексәләре бар.
Түбәнге Тагил менән даими автобус бәйләнеш урынлаштырылған.
Бөгөнгө көндә халыҡ ағас эшкәртеү менән йәшәй. Кемдер заказға бура бурай, икенсеһе — 20 йылдан артыҡ инде Германияға мунса буралары оҙата.
Башҡарҡыға «Некрасово» ЯСЙ-те эшҡыуарҙары күҙ һалған, улар ташландыҡ ауыл хужалығы ерҙәрен үҙләштереү менән шөғөлләнә. Бик күп аҡса индереп, ангарҙар төҙөй башланылар. 67 млн. һумлыҡ киптереү комплексы төҙөнөләр. Газ, электр уты үткәрҙеләр. . Эш урындары булдырҙылар, әлегә бер сезонда 37 кеше эшләй. Башкарканың 9 кешеһе даими эшкә керҙе. Ялан эштәренә 50-гә яҡын кеше йәлеп итәләр. 2018 йылда малсылыҡ үрсетеү маҡсатында ангар төҙөнөләр, 152 һыйыр килтерҙеләр. Мәрмәр ит етештерәсәктәр.
Сәнәғәте
Предприятие: «Башҡарҡы» ТОО (хәҙер банкрот); «Инвестстрой-Екб» ЯАЙ-е (урман әҙерләү). Эшҡыуарҙар бындағы мөмкинлектәргә тартыла. 2019 йылда — ике ангар төҙөләсәк: мал үрсетеү һәм иген һаҡлау өсөн. Перспективала — һөт етештереү маҡсатында 1000 баш һыйыр, ә ит етештереү маҡсатында 6 000 баш өсөн малсылыҡ комплекстары төҙөү. 15-әр йылдар эшкәртелмәй ятҡан ерҙәр бар.
Кәбирова Мәрйәм Шакир ҡыҙы
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
2001 йылда «Минең ғаиләм — минең байлығым» район конкурсында еңеү яулайҙар. Мәрйәм Шакир ҡыҙы «Йыл уҡытыусыһы — 2004» район конкурсы призеры була. 2005—2015 йылдарҙа район ҡатын — ҡыҙҙар советы ағзаһы, 2010 йылдан Мәсетле районы башҡоттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ағзаһы. «Зөбәржәт» район фольклор ансамбленың актив ағзаһы. 2020 йылда «Зөбәржәт» ансамбле Екатеринбург ҡалаһында үткән «Урал һандуғасы» регион — ара фольклор конкурсында 2 урын яуланылар. 2005—2015 йырдарҙа Мәсетле районы терминология комиссияһы ағзаһы була.
Жилбәб
Жилбәб, елбәб (جلباب; Джильбаб) — мосолман ҡатын-ҡыҙы өсөн бөтә тәнен ҡаплап торған, ҡул суҡтарын, табанды һәм битте генә ҡапламаған ҡатын-ҡыҙ кейеме.
Тарихы
Әлеге ваҡытта джильбаб төшөнсәһе бер аҙ үҙгәргән һәм тәнде ҡаплаған кейем тигәнде аңлата. Уның ҡалын туҡыманан тегелгән киң күлдәк, оҙон плащ, пальто булыуы мөмкин. Өҫкө кейем, йәғни башҡа кейем өҫтөнән кейелә торған әйбер тип атау урынлы булыр. Хәҙерге мосолман ҡатын-ҡыҙҙары джильбабты урынына оҙон итәк һәм ҡыҫҡараҡ өҫкө кейем (блузкалар, свитер, кардигандар) кейә
Ишкәкле ҡандалалар
Фауна донъяһында 800-гә яҡын төрө билдәле, Кәүҙәһенең оҙонлоғо 1,5-16 (йыш ҡына 5—7) мм. Һыуҙа йәшәй. Яҡшы йөҙәләр һәм осалар, төндә йыш ҡына утҡа осоп киләләр. Үҫемлек һәм хайуан аҙығы менән туҡланалар. Үҫемлек менән туҡланыусы төрҙәрҙең кескенә көрәк рәвешендәге алғы аяҡтары һыу аҫты һыу үҫемлектәрен ҡырыу өсөн яйлашҡан.
Яран-Шор
Яран-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Море-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 245 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Итальян күпере
Итальян күпере — йәйәүлеләр күпере, Санкт-Петербург ҡалаһының Үҙәк районындағы Грибоедов каналы аша ҡаланың Ҡазан һәм Спас утрауҙарына йөрөү өсөн төҙөлгән күпер.
Урынлашыуы
Был күпер Итальян урамының дауамы булып тора. Күпер эргәһендә Воскресение Христова (Спас -на-Крови) ғибәҙәтханаһы урынлашҡан.
Йылғаның юғары ағымында Яңы-Конюшенный күпере, түбәндәрәк — Ҡазан күпере тора.
Яҡын метрополитен станцияһы (300 м) — «Невский проспект», Грибоедов каналына сыҡҡан урын.
Исеме
Күпергә исем 1910-сы йылдарҙа бирелә, уның менән йәнәш урынлашҡан Итальян урамы урынлашыу арҡаһында ошо исем бирелгән.
Тарих
1896 йылда элекке кәмә менән йөҙөп сыҡҡан урында инженеры Л. Н. Колпицын проекты буйынса буйы буйынса бер аралыҡлы ағас күпер һалына. Колпицын төҙөлөштө үҙе финанслаған, уның өсөн смета буйынса 3500 һум аҡса тотонолған. 1896 йылдың 6 октябрендә күпер асыу тантанаһы үткәрелә. Инженер күперҙән үтеүҙе түләүле итеүҙе планлаштыра, әммә ҡала властары был тәҡдимдән баш тарта. Төҙөлөш аралығы 10 төҙөлөшө ағас-ҡаҙау фермаларынан (терәк-таяныстарҙан) торған, яҡтылыҡ араһы 19,7 метрға тигеҙ була. Күперҙең нигеҙе булып яр буйы стеналары хеҙмәт итә. Күперҙең үҙенсәлеге булып уның канал өҫтөндә тороуы була (күпер аҫты габариттарын һаҡлау өсөн ике ярҙан да күпергә күтәрелеү өсөн тышҡы баҫҡыстар төҙөргә тура килә,, шулай уҡ ул ваҡыттағы күпер төҙөүҙә яңылыҡ итеп күпер япмаһын түшәргә ксилолит плитәләр файҙаланыу тора . 1902 йылда архитектор К. В. Бальди проекты буйынса түшәлмә ксилолит плитәләрен таҡта түшәлмә менән алмаштыралар. 1911—1912 йылдарҙа күпер инженер К. В. Ефимьев пр. оекты буйынса үҙгәртеп төҙөлә. Яңы күпер брустарҙан һалына, уның таяныстары булып өс рәт итеп баҫтырылған свайҙар тора, бынан һуң күперҙең киңлеге бары тик 9,1 метр ғына булып кәмей.
1937 йылда күпер араларынан ике буй йылытыу торбалары һалырға кәрәк булғанлыҡтан, күпер капиталь үҙгәртеп төҙөлә. Документтар буйынса фекер йөрөткәндә, 1946 йылдағы документтар буйынса күперҙең оҙонлоғо 18,4 метрға, тотҡалҡалары араһындағы киңлеге — 2,07 метр, күпер тишеге 8,5 метрға тигеҙ була; тотҡалҡалары ябай һүрәтле була.
1955 йылда күпер авария хәлендә булған һәм Грибоедов каналының яр буйҙарына капиталь ремонт үткәргән саҡта, Итальян күпере урынына яңы металл күпер төҙөйҙәр. Был күперҙең проектын Ленгипроинжпроект проект институтында архитектор В. С. Васильковский һәм инженер А. Д. Гутцайт башҡарған. Күпер архитектура деталдәрен алтын менән ялатыу эштәре 1969 йылда тамамланған, 1996 йылда күпер фонарҙары һәм күпер рәшәткәләре яңынан тергеҙелгән.
Конструкция
Күпер буйы оҙонлоғо буйынса бер аралы, металл балкалы. Күперҙе ике иретеп йәбештерелгән металл балкалар тотоп тора. улаҙ Ике бүлкәттәре кәкре һыҙат төҙөлөшрҙың аҫҡы һыҙаттары кәкере формалы. Күперҙең төп балкалары өсөн таяныс-терәк булып канал стеналары хеҙмәт итә. Күперҙең йылға өҫтөнән осоп үткән бейеклеге 0,7 метр, ул күпер түшәлмәһе аҫтынан үткән йылытыу торбаларының габариттары менән бәйле. Арҡыры бәйләнеш булып кире ярымрамдары тора, уларҙың ригелдәре ур двутавровый ригель яталағы балкаларҙы күтәреп тотоп тора.Күпер өҫтө тимер-бетон плитәләр менән ҡапланған. Күпер оҙонлоғо 19,66 метрға тиң; киңлеге — 3 м; төп балкалар күсәрҙәре араһы — 2,39 м.
Тотҡалҡалары һәм ҡоймалары суйындан нәфис ҡойолған, күпер баштарында гранит тумбалар, улар өҫтөнә металл торшерҙар урынлаштырылған. Күперҙең декоры үҙенсәлекле түгел, әммә юғары художество сифатына эйә һәм төрлө. Стиле буйынса классицизм стиленә оҡшаш, әммә хәҙерге әҙәби сәнғәт телендә. Шулай уҡ торшерҙар һәм фонарҙар ҙа рус классицизмы өлгөләрен хәтерләтә. .
Итальян күпере тирә-яҡ мөхит менән яраҡлашҡан, уның декоры Грибоедов каналының яр буйы декорын ҡабатлап тора.
Шекер
Шекер — Рәсәй йылғаһы. Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лескен йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Урух йылғаһы ҡушылған урындан Малка йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һылтанмалар
Шекер
Һалҡын Шишмә (Мәсетле районы)
Һалҡын Шишмә, рәсми булмаған исеме Орджоникидзе ( Салкын Чишма) — Башҡортостандағы бөткән ауыл. Мәсетле районы Ростов ауыл советы биләмәһенә тура килә. 1934 йылдан билдәле. 1977 йылда ауылдар исемлегенән иҫәптән алынған.
Тарихы
Ауылға Әләгәҙ, Мәләкәҫ, Борғатъя, Тәкә ауылынан күсеп килгән, замананың алдығы ҡарашлы кешеләре нигеҙ һалған. Тыуған йылын раҫлаусы документ табылмаған, әммә халыҡ хәтеренә нигеҙләнеп 1934 йыл тип иҫәпләнә. Күсеп килеүселәр Серго Орджоникидзе исемендәге совхоз төҙөй. Совхоз малсылыҡ һәм ҡортсолоҡ юнәлешендә үҫешә. Ауылда сусҡа һәм һарыҡ фермаһы, ашлыҡ келәттәре, магазин, клуб төҙөлә. 1948 йылда совхоз С. М. Буденный исемендәге колхозға ҡушыла, колхоз идараһы Тәкә ауылында була. Шакирова Римма Ғөбәйҙулла ҡыҙы тырышлығы менән 1966-1967-се уҡыу йылында башланғыс мәктәп эшләй башлай, уҡытыу башҡорт телендә алып барыла. 1958 йылда С. М. Буденный исемендәге, Мәжит Ғафури исемендәге, Салауат Юлаев исемендәге колхоздар берләштерелә һәм «Коммунист» колхозы төҙөлә. Колхоз идараһы Теләш ауылында урынлаша. XX быуаттың 60-сы йылдарында алып барылған «перспективаһыҙ» ауылдар сәйәсәте ваҡытында, бөтөрөлөүгә дусар ителгән ауылдар исемлегенә Һалҡын Шишмә ауылы ла индерелә. Ауыл халҡы башлыса Тәкә, Яңы Мөслим, Оло Аҡа, Салйоғот ауылдарына һәм райондан ситкә күсеп китә. БАССР Юғары Советы Президиумының 6-3/61 һанлы указы менән 1977 йылдың 22 июнендә ауыл бөтөрлә.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡара юрға (эпос)
Ҡара юрға — башҡорт ауыҙ-тел ижады ҡомартҡыһы, эпос.
«Ҡара юрға» эпосының сюжеты XVIII быуатта сәйәхәтсе И. И. Лепёхиндың (1740–1802) яҙмаларында осрай. 1770 йылда Рәсәй буйлап сәйәхәт иткән ғалим башҡорт ауылдарында ла туҡтай, халыҡтың этнографияһына ҡағылышлы фекерҙәрен яҙып ҡалдыра. "Йырсы улар тормошонда булған мөһим ваҡиғаларҙы ғына йырлап ҡалмайынса, тауышы һәм хәрәкәттәре менән бөтә ваҡиғаларҙы һынландыра. Бер саҡ ҡарт йылмайып «Ҡара юрға»ны йырлап ебәргәйне, һағыш шатлыҡҡа әйләнде. Был йыр уларҙа иң шаян һанала. Ҡарт ошо йырҙы йырлап, бейеп киткәйне, башҡорт байрамы (балы) башланды."
Эпик әҫәрҙәрҙең шиғыр өлөшө көйләп башҡарылыуын иҫәпкә алғанда, И. Лепёхин эпосты йыр итеп ҡабул иткән. Бәлки уға әҫәрҙең бер генә өлөшөн, йыр репертуарына инеп киткән өлөшөн генә тыңларға тура килгәндер, тип фекерләй ғалим Кирәй Мәргән. Иң мөһиме, был сюжеттың И. Лепёхин яҙмаларында сағылыуы уның халыҡ араһында популяр булыуын раҫлай.
Ҡылыҡһырлама
«Ҡара юрға» — башҡорт ауыҙ-тел ижады ҡомартҡыһы, ат культына бәйле башҡорт халыҡ эпосы. Әҫәрҙә ҡыҙ урлау мотивы төп сюжеттарҙың береһе булып тора.
Шиғри һәм сәсмә формаларҙа йәшәй. 1907 йылда М. А. Буранғолов тарафынан Һамар губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе (хәҙерге Ырымбур өлкәһе Красногвардейский районы) Үрге Ильяс ауылында йәшәүсе Хәсән Буранғоловтан яҙып алына.
Шул уҡ исем менән аталған эпостың варианттарын Кирәй Мәргән, И. В. Салтыков, Ғ. З. Сөләймәнов, Ә. М. Сөләймәнов һ. б. яҙып алған.
«Ҡара юрға», «Аҡһаҡ ҡола», «Ҡуңыр буға» менән бер рәттән, хайуандарға бағышланған башҡорт хикәйәттәре циклына инә. Әҫәрҙә башҡорттарҙың атты изге хайуан тип ҡабул иткән боронғо инаныуҙары сағыла (ҡара: Ат культы).
Эпоста бәйән ителгәнсә, һунарсы Әбләй Мәсем байҙың ҡыҙы Маҡтымһылыуға ғашиҡ була, ләкин ҡалым түләй алмауы арҡаһында, уға өйләнә алмай. Уның тоғро аты Ҡара юрға хужаһы ғашиҡ булған ҡыҙҙы урлай. Әбләй үҙенең ҡара юрғаһына арнап йырлай (ҡара:«Ҡара юрға») сығара.
Эпосты сәхнәләштереү һәм һаҡлау
1998 йылда Урыҫ драма театрында драматург Ғ. Ғ. Шафиҡов эпос мотивтары буйынса яҙған «Ҡара юрға» спектакле ҡуйыла. Шулай итеп, бер төркөм ижадсылар, режиссёр М. И. Рабинович, ҡуйыусы рәссамы А. В. Коженкова, композитор С. С. Миролюбов башҡорт ауыҙ-тел ижады әҫәренә яңы һулыш өрә.
2013 йылда Башҡорт драма театрында, режиссёр Олег Ханов, композитор Урал Иҙелбаев, балетмейстер Сулпан Асҡарова Таңсулпан Ғарипованың «Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға» мюзиклын күрһәтеп, тамашасының ыңғай баһаһын ала.
Эпостың Башҡортостан Республикаһында һәм Ырымбур өлкәһе территорияларында яҙып алынған 10-дан ашыу варианты бар. Улар Рәсәй Фәндәр Академияһыныың Өфө Ғилми Үҙәгенең Ғилми архивында, Тарих, Тел һәм Әҙәбиәт институтының Ғ. Б. Хөсәйенов исемендәге ғәрәп графикалы ҡулъяҙмалар һәм иҫке баҫма китаптар фондында һаҡлана.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Аҡһаҡ ҡола
Әҙәбиәт
Башҡорт халыҡ ижады. 3‑сө т. Эпос. Өфө, 1998
Киреев А. Н. Башкирский народный героический эпос. Уфа, 1970.
Һылтанмалар
«КАРА-ЮРГА», эпос
[https://kitaplong.ru/black_horse_rus «Кара-юрга» — башкирский народный эпос, связанный с культом животных. Основу сюжета составляет мотив похищения девушки]
Гагаринский Юрий Владимирович
Гагаринский Юрий Владимирович (16 февраль 1915 йыл, Полтава губернаһы Гадячский өйәҙенең Петровка ауылы — 22 ғинуар 1976 йыл, Владивосток) — СССР-ҙың ғалим-химигы. Химия фәндәре докторы (1964), профессор (1967), СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1970).
Биографияһы
Юрий Владимирович Гагаринский ауыл табибының улы (ғаиләлә бишенсе бала, әсәһе уны 48 йәшендә тыуҙырған). Атаһы үлгәс, Мәскәүгә күсенә, ул ваҡытта оло ағайҙары һәм һеңлеләре унда йәшәгән була.
1937 йылда Мәскәү дәүләт университетының химия факультетын ҡыҙыл диплом менән тамамлай. Аспирантураға уҡырға керергә йыйына, ләкин анкетала ағайының Аҡ Армияла хеҙмәт иткәнен, һуңынан Болгарияға күсенеүен күрһәтеү сәбәпле, ул комсомолдан ҡыуыла.
Калинин өлкәһенең Редкино ауылындағы урта мәктәптә математика һәм физика уҡытыусыһы (1937—1939), Клин яһалма сүс заводында смена инженеры (1939—1941) булып эшләй.
1941—1946 йылдарҙа Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт итә, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, һуңғы хәрби дәрәжәһе подполковник, армияның химия бүлеге начальнигы. Демобилизациянан һуң ул Мәскәү дәүләт университетының термохимия кафедраһында ғилми хеҙмәткәр була.
1947—1961 йылдарҙа ул СССР химия сәнәғәтенең «ябыҡ» ғилми тикшеренеү институтында эшләй. Атом проектында ҡатнашыусы, ул уран, полоний, тритий һәм башҡа радиоактив элементтарҙың химияһы һәм технологияһы мәсьәләләре менән шөғөлләнә. Уран фторидтары етештереү өсөн химия һәм технология темаһы уның кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертацияларының, һуңынан Л. А. Репин менән бергә яҙылған «Тетрафторид урана» монографияһының нигеҙен тәшкил итә.
1961 йылда ул Новосибирскиға күсенә, СССР Фәндәр академияһы Себер филиалының Органик булмаған химия институты ғилми хеҙмәткәре, уран һәм торий химияһы лабораторияһын етәкләй. 1966 йылдан — СССР Фәндәр академияһының Алыҫ Көнсығыш филиалының Химия бүлегендә, ул уның етәкселегендә 1970 йылда Алыҫ Көнсығыш ғилми үҙәгенә үҙгәртелә.
Химия фәндәре докторы (1964). Профессор (1967). СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1970).
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: галогенидтар, оксидтар һәм башҡа уран ҡушылмаларының термодинамик үҙенсәлектәре, органик булмаған ҡушылмаларҙың кристаллик структуралары.
Хювинкяа
Хювинкяа, шулай уҡ Хювинкяй йәки Хювинкя (фин. Hyvinkää, швед. Hyvinge ) — Финляндияла Уусимаа провинцияһындағы ҡала, баш ҡалаһы Хельсинкинан  50 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ҡала статусын 1960 йылда ала. Көньяҡ Финляндия губернаһына (ляни) ҡарай. Халҡы — кеше (2007).
Автомобиль магистрале һәм тимер юлдары арҡаһында Хювинкяа Оло Хельсинкиның иң мөһим биҫтәһе булып тора.
Хювинкяала билдәле архитектура ҡоролмалары  —  Хювинкяа сиркәүе  (1961, Руусувуори Аарно)  һәм Кютяйя поместьелары бар. Бында Фин тимер юл музейы урынлашҡан.
Ҡалала  KCI Konecranes предприятиеһы күтәргес крандар етештерә һәм хеҙмәтләндерә.
Тарихы
XVI быуатта бында таверна булған, ул Хельсинки һәм Хямеэнлинна араһында урынлашҡан. Беренсе һалым белешмәләре был урында бер нисә йортто билдәләгән.
Хювинкяа ауылы XIX быуатта бөтә Финляндия буйынса 1861 йылда тимер юлдары селтәре төҙөү арҡаһында шаҡтай ҙурая.
Ҡаланың үҙәге Хельсинки-Хямнелинн тимер юлы станцияһы арҡаһында барлыҡҡа килә һәм беҙҙең көндәргә тиклем һаҡлана. Ханко — Хювинкяа тимер юлы Финляндияла беренсе шәхси тимер юлы була. Ул 1875 йылда Finnish State RR Co тарафынан төҙөлә. XX быуат башында Хювинкяа ауылы Ханконан Төньяҡ Америкаға яңы тормош эҙләп юлланыусы эмигранттар өсөн ике аралағы пункт булып тора.
Ҡарағай урмандары арҡаһында Хювинкяала бик саф һауа. 1880-се йылдарҙа Хельсинки ҡалаһынан бер төркөм табиптар бында шифахана аса.
Индустриялаштырыу ваҡытында Хювинкяала йөн фабрикаһы барлыҡҡа килә. 1990 йылдарҙа фабрика эшләүҙән туҡтай. Хәҙер уның кирбес биналарында күргәҙмәләр урынлашҡан.
Мәғарифы
Хювинкяала 6  ябай мәктәп, 1 швед телле мәктәп , 2 махсус мәктәп бар.
Фестивалдәр
Йәй һыра фестивале үтә, унда Скандинавиянан рок-төркөмдәр ҡатнаша. Яҡынса 10000 кеше килә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Мөбәрәкова Гөлли Арыҫлан ҡыҙы
Мөбәрәкова Гөлли Арыҫлан ҡыҙы (9 сентябрь 1936 йыл — 20 февраль 2019 йыл ) — башҡорт театр актёры, режиссёр һәм юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1961 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Профессор (1993). СССР-ҙың (1990) һәм РСФСР-ҙың (1981) халыҡ, БАССР-ҙың атҡаҙанған (1969) артисы. Башҡортостандың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы СССР-ҙың (1990) һәм РСФСР-ҙың (1981) халыҡ, БАССР-ҙың атҡаҙанған (1969) артисы. Башҡортостандың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1976). Почёт (2012), Халыҡтар дуҫлығы (2016) һәм Салауат Юлаев (2007) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Гөлли Арыҫлан ҡыҙы Мөбәрәкова 2019 йылдың 20 февралендә Өфөлә вафат булды.
Калабухов Николай Иванович
Калабухов Николай Иванович (1 август 1908 йыл — 17 октябрь 1991 йыл) — СССР териологы, биология фәндәре докторы (1946), һөтимәрҙәр экологияһы буйынса белгес.
Биографияһы
Николай Иванович Калабухов 1908 йылдың 1 авгусында Дон Ғәскәре өлкәһенең Каменская станицаһында тыуған. 1924 йылдан Мәскәү зоопаркы янында П. А. Мантейфель етәкселеге аҫтында зоопарктың йәш биологтары түңәрәгендә шөғөлләнгән. Ошо уҡ йылда төрткөлө йомрандың йоҡоһо өҫтөндә беренсе ғилми эшен үткәрә. 1926 йылда Мәскәү дәүләт университетына уҡырға инә. Йәйге практика осоронда чуманың эпизоотия райондарында йомрандарҙы өйрәнеү менән шөғөлләнә.
Дәүләтбирҙин Сәлихйән Хафиз улы
Биографияһы
Сәлихйән Хафиз улы Дәүләтбирҙин 1927 йылдың 26 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Байназар ауылында урта хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Атаһы үлгәс, ун өс көнлөк кенә сабыйҙы әсә үҙ ауылына — Тимергә алып ҡайта. 1933—1937 йылдарҙа малай Тимер башланғыс мәктәбендә уҡый, 1937—1940 йылдарҙа Байназар тулы булмаған урта мәктәбендә белем ала.
Катарина Бесков
Анна Катарина Бесков (Anna Katarina Beskow или Anna Catharina Beskow, 2 февраль 1867 йыл, Стокгольм  — 12 август 1939 йыл, Зальцбург ) — Швеция шахматсыһы. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың 1-се донъя чемпионатының көмөш миҙалын яулаусы, тағы ла өс ҡатын-ҡыҙҙар донъя чемпионатында ҡатнашыуся.
Калабухов Николай Иванович
Биографияһы
1930 йылда Илья Григорьевич Иофф саҡырыуы буйынса Ростов эпидемиология һәм микробиология институтының хеҙмәткәре була. 1932 йылда Мәскәү дәүләт университеты янындағы Зоология институтында эшләй башлай. Студенттарға эксперименталь этология буйынса лекциялар уҡый һәм диплом эштәре менән етәкселек итә. 1935 йылда доцент исем бирелә. 1936 йылда Даниил Николаевич Кашкаров саҡырыу буйынса Калабухов Ленинград университетында экология лабораторияһын ойоштороу буйынса шөғөлләнә һәм эксперименталь экология буйынса лекциялар уҡый.
Катарина Бесков
1914 йылда буласаҡ донъя чемпионы А. А. Алехин менән бер үк ваҡыттағы уйын сеансы бер яҡтың да еңмәүе менән тамамлана.
1930-сы йылдарҙа әүҙем рәүештә хатлашыу буйынса уйнаған. 1932—1933 йылдарҙа ойошторолған «Deutsche Schachzeitung» журналы турнирында буласаҡ гроссмейстер П. П. Керестан еңелгән ике партия билдәле.
Дәүләтбирҙин Сәлихйән Хафиз улы
Биографияһы
1940 йылда Иҫке Собханғол урта мәктәбенә уҡырға ингән үҫмер 1942 йылдың башында һуғыш ауырлыҡтары арҡаһында белем алыуҙы ҡалдырып торорға мәжбүр була. Зирәк үҫмерҙе 1942 йылдың мартында Аралбай башланғыс мәктәбенә уҡытыусы итеп алалар. Шул уҡ йылдың сентябрендә Байназар тулы булмаған урта мәктәбенең башланғыс синыфтар уҡытыусыһы итеп күсерелә.
1944 йылдың ноябрендә йәш егет армия сафына саҡырыла. 1945 йылдың 8 авгусынан 2 сентябренә тиклем 1-се Байҡал аръяғы фронтында самурайҙар менән һуғышта ҡатнаша. Японияға ҡаршы һуғыш хәрәкәттәрендәге ҡыйыулығы өсөн II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, «Батырлыҡ өсөн» , «Германияны еңгән өсөн», «Японияны еңгән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнә. 1950 йылдың ғинуарына тиклем орудие командиры булып хеҙмәт итә.
Тыуған яғына ҡайтҡас, С. Х. Дәүләтбирҙин 1950 йылдың ғинуарынан ноябренә тиклем Байназар ете йыллыҡ мәктәбендә уҡыта. 1950 йыл аҙағынан 1953 йылдың ноябренә ҡәҙәр ул ВЛКСМ-дын Бөрйән райкомы сәркәтибе була, 1953—1954 йылдарҙа КПСС-тың район комитеты инструкторы, 1954—1955 йылдарҙа Байназар балалар йорто директоры булып эшләй. Балалар йорто ябылғас, һәләтле йәш ойоштороусыны Бөрйән район Советы башҡарма комитетының мәҙәниәт бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә.
1957 йылдың авгусында Сәлихйән Хафиз улы үҙ теләге менән мәғариф системаһына күсә, Килдеғол башланғыс мәктәбенә директор һәм уҡытыусы итеп ебәрелә.
1961 йылдың июлендә Тимер башланғыс мәктәбенә директор һәм уҡытыусы итеп күсерелә. Өс йыл эшләгәс, Белорет районының Бөрйән төбәге буйынса халыҡ мәғарифы бүлеге инспекторы итеп саҡырыла. 1965 йылдан 1969 йылға тиклем Сәлихйән Хафиз улы Бөрйән районында инспектор була. 1969 йылдың мартында уны Иҫке Монасип һигеҙ йыллыҡ мәктәбенә (1973 йылдан урта мәктәп) директор итеп ҡуялар. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә мәктәп бинаһына төкәтмә төҙөлә. Интернат асыла, уҡытыусылар фатир менән тәьмин ителә.
Районда беренселәрҙән булып, мәктәп кабинет системаһына күсә, бында ауыл хужалығы техникаһын өйрәнеү ойошторола. Укыусылар мәктәпте тамамлағанда аттестат менән бергә ауыл механизаторы танытмаһы ла алып сыға.
С. Дәүләтбирҙин үҙенең дә дәрестәрен юғары кимәлдә алып бара. Ситтән тороп, тәүҙә Темәс педучилищеһын, аҙаҡ Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай.
1982 йылда уға «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы» исеме бирелә. Мәғариф ветераны миҙал һәм Маҡтау грамоталары менән бүләкләнгән.
1987 йылда хаҡлы ялға сыға. Артабан йәмәғәт эшендә әүҙем ҡатнаша: район ветерандар советы президиумы ағзаһы, ауыл Советының ветерандар советы рәйесе була. 2017 йылдың 16 сентябрендә вафат була.
Калабухов Николай Иванович
Биографияһы
1938 йылда диссертация яҡламайынса «биология фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһе бирелә. Бөйөк Ватан һуғышы алдынан йыл дауамында Мәскәү зоопаркының директоры урынбаҫары булып эшләй. 1941—1942 йылдарҙа Ржев йүнәлешендә һуғыша. 1942 йылда яраланғандан һуң Совет армияһының Баш санитар идаралығына ебәрелә. Воронеж, Көнбайыш һәм Калинин фронттарында эпидемиологияға ҡаршы сараларҙа ҡатнаша. 1946 йылда Мәскәү дәүләт университетында «Экологофизиологические особенности животных и условия среды» темаһына диссертация яҡлай һәм шул уҡ йылда Харьков университетында эксперименталь экология кафедраһы мөдире итеп һайлана
Фәнни ҡаҙаныштары
Калабуховтың фәнни эшмәкәрлеге хайуандар экологияһының эксперименталь һәм теоретик проблемалары менән бәйле. Чуманың эпизоотияһы һәм туляремияны өйрәнеүгә ҙур өлөш индерә. Кимереүселәр менән көрәш методикаһын эшләй. В. В. Раевский менән хеҙмәттәшлектә йомрандарҙың миҙгелле физиологик үҙгәрештәрен һәм экологияһын өйрәнә.
МДУ ҡарамағындағы Зоология институтында В. В. Алпатов ҡушыуы буйынса бал ҡорттары, ярғанаттар, балыҡтар, һөйрәлеүселәрҙең һыуыныуы мәлендә анабиоз проблемаларын өйрәнеү менән шөғөлләнә.
Микробиолог И. С. Тинкер менән берлектә йомрандарҙың енесе һәм йәшенә бәйле чумаға ҡарата инфекция һиҙгерлеге буйынса эксперимент үткәрә. Ярғанаттарҙы трипаносомдар менән инфекциялау эксперименттары (Л. Б Левинсон менән берлектә) йәнлектәрҙең ҡатып ҡалыу осоронда трипаносом үрсеүе күҙәтелмәүен күрһәтә. Уяныуҙан һуң паразиттар һанының тиҙ артыуы башлана, был ярғанаттарҙың үлеменә килтерә.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
«Ҡыҙыл Йондоҙ » ордены, «Мәскәүҙе обороналаған өсөн » һәм «Германияны еңгән өсөн » миҙалдары менән бүләкләнә.
1942 йылда Лондон зоология йәмғиәтенең мөхбир ағзаһы итеп һайлана.
1952 йылда авторлыҡ коллективы составында Кавказ алдын чума усағынан һауыҡтыруға килтергән көрәш саралары өсөн СССР-ҙың Сталин Дәүләт премияһы лауреаты була
Һайланған баҫмалары
150-нән ашыу баҫма авторы, шул иҫәптән СССР Фаунаһы серияһында монографиялары:
Һамар (Әбйәлил районы)
Һамар (Самарское) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 197 кеше. Почта индексы — 453601, ОКАТО коды — 80201837008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡырым флагы
Тарихы
Флаг тәүҙә 1992 йылдың 24 сентябрендә Ҡырым Республикаһының дәүләт флагы булараҡ раҫлана.
1999 йылдың 21 апрелендә был закон ғәмәлдән сығарыла, ә 1992 йылғы Ҡырым флагы Ҡырым Автономиялы Республикаһы флагы итеп раҫлана.
Бойондороҡһоҙ Ҡырым Республикаһы иғлан ителгәндән һәм уны Рәсәйгә ҡушылғандан һуң, Ҡырым Автономиялы Республикаһы флагы рәсми раҫланмаған килеш яңы ойошторолған республика флагы сифатында ҡулланылыуын дауам итә. 2014 йылдың 5 июнендә Ҡырым Республикаһы Дәүләт Советы Рәсәй Федерацияһы составындағы Ҡырым Республикаһы символдарын, шул иҫәптән флагты, Рәсәй Федерацияһы сиктәрендә Ҡырым Республикаһын символдары сифатында раҫлаған закон ҡабул итә. Ошо уҡ акт менән республика парламенты Ҡырым Армияһының автономия символикаһы тураһындағы акттарын ғәмәлдән сығара.
Тасуирламаһы
Ҡырым флагын күтәргән саҡта һулдан вертикаль торошта — зәңгәр, уртаһында — аҡ, уңда ҡыҙыл һыҙат урынлашырға тейеш.
Флагтың киңлеге бер метрға тиң, оҙонлоғо — ике метр, һаптың оҙонлоғо — 3,4 метр.
Ҡырым флагы йәки уның һүрәте башҡа үлсәмдәрҙә лә булырға мөмкин, әммә бөтә осраҡта ла флаг киңлегенең уның оҙонлоғона нисбәте 1:2, ә флаг оҙонлоғоноң флаг һабына нисбәте 1:1,7 масштабында һаҡланырға тейеш.
Рехунген
Рехунген (Rehungen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 493 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,66 км2. Диңгеҙ кимәленән 345 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99759 һәм автомобиль коды — NDH.
Ҡыйышҡы мәҙрәсәһе
Ҡыйышҡы мәҙрәсәһе — Ырымбур губернаһы Өфө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы) Иҫке Ҡыйышҡы ауылында 1863—1919 йылдарҙа эшләгән юғары типтағы мосолман уҡыу йорто.
Тарихы
1863 йылда Ырымбур губернаһы Өфө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы) Иҫке Ҡыйышҡы ауылында сауҙагәр Я. Ҡыҙрасов аҡсаһына төҙөлгән айырым бинала мәҙрәсә асыла. Мәҙрәсәгә нигеҙ һалыусы — М. Камалетдинов. 1864—1885 йылдарҙа Ғ. Камалов, Х. Сәйәшев аҡсаһына тағы ла 5 бина төҙөлә, мәҙрәсә территорияһы киңәйтелә һәм ҡойма менән уратып алына. Ҡыйышҡы мәҙрәсәһе Өфөлә урынлашҡан Ырымбур мосолман диниә назараты ҡарамағында була.
Мәҙрәсәләр хәйриә аҡсаһына тотолоп, уҡыу бушлай булған. Уҡыу курсының дауамлығы 7—10 йыл тәшкил иткән. Уҡыу программаһына традицион дин ғилеме предметтары — Ҡөрьән тәфсире, хәҙистәр, Ислам тарихы, мосолман догматикаһы (ғәҡид) һәм этикаһы (әхлаҡ), фикһ (хоҡуҡ), логика (мантыйҡ), фәлсәфә (хикмәт), шулай уҡ арифметика, геометрия, ғәрәп, фарсы һәм төрки телдәре һәм башҡа дәрестәр ингән. Мәҙрәсәләрҙә традицион иҫке ысул менән уҡытылған. 1870-се йылдарҙан урыҫ теле уҡытылған класс эшләгән.
1919 йылда Ҡыйышҡы мәҙрәсәһе ябылыуға дусар була.
Уң Лямин 1-се
Уң Лямин 1-се — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лямин 1-се йылғаһының уң ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ярейшор (Сямая ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Палтога
Палтога — Вологда өлкәһенең Вытегра районындағы ауыл. 2006 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 296 кеше. Почта индексы — 162911, ОКАТО коды — 19222824001. thumb|	Храмовый комплекс в Палтоге (слева Знаменская церковь, 1810, ОКН 3510147002, справа Богоявленская, 1733, ОКН 3510147001).
Отножка
Отножка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Крутая йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Кирәева Нәйлә Әхнәф ҡыҙы
Кирәева Нәйлә Әхнәф ҡыҙы (10 ноябрь 1948 йыл — 25 ноябрь 2012 йыл) — микробиолог, биотехнолог. Биология фәндәре докторы (1996), профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2006). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2004).
Биографияһы
2012 йылдың 25 ноябрендә өфөлә вафат була.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлеге нефть продукттарының, пестицидтарҙың һәм башҡа бысратыусыларҙың тирә яҡ мөхиттә микробиологик тарҡалыуын өйрәнеүгә арналған. Нефть менән бысранған тупраҡ һәм һыу ятҡылыҡтарын тергеҙеүҙең биотехнологик ысулдарын эшләй. Тирә яҡ мөхиттең нефть менән бысранған объекттарына мониторинг яһар өсөн биодиагностик күрһәткестәр һәм биотест-системалар һайлап ала.
500-гә яҡын фәнни хеҙмәт һәм 2 уйлап табыу авторы.
Төп ғилми хеҙмәттәр:
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2006);
Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2004).
.ae
.ae — Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре өсөн юғары кимәлдәге милли домен. Төрлө академия һәм мәғариф сайттары өсөн дә ҡулланыла.
Һылтанмалар
Төркөм:Юғары кимәлдәге милли домендар
Арчхи
Арчхи (Ағиҙел, Банхи) — Рәсәй йылғаһы. Төнбяҡ Осетия-Алания Республикаһы, Ингушетия Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Камбилеевка йылғаһының һул ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек РФ менән Грузия сигенән, Ардон йылғаһын индермәйенсә, Урсдон йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Никольский (Бүздәк районы)
Никольский (Никольское) — Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 270 кеше. Почта индексы — 452710, ОКАТО коды — 80217810009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Һыу ҡуңыҙҙары
Һыу ҡуңыҙҙары (Dytiscidae, (Плавунцы) — ҡаты ҡанатлы бөжәктәр ғаиләһендәге аҡмаҫ һәм аҡрын аға торған һыуҙа йыртҡыслыҡ итеп йәшәй, яҡшы йөҙә һәм оса торған ҡуңыҙҙар . Кәүҙәләре яҫы, овал. 2,5 меңгә яҡын төрө билдәле, Рәсәйҙә 300 гә яҡын төрө бар. Был йөҙгәлектәрҙең әҙ өйрәнелеүе һәм төрҙәрен асыҡлау ауыр булыу менән аңлатыла. Ағымһыҙ, үләннәр менән ҡапланған һыуҙа йәшәй. Айырыуса ҙурҙары (3—4 см-ға ҡәҙәр): ҡаймалы йөҙгәклектәр (Dytiscus marginalis) һәм киң йөҙгәклектәр (D. latissimus), беренселәренең арҡаһы ҡоңғорт-ҡара, икенселәренең — ҡуйы йәшел төҫтә, күкрәк ҡалҡанын һәм ҡанат өҫлөктәрен һарғылт тар ҡайма уратып алған. Ҙур йөҙгәклектәр артҡы пар аяҡтары ярҙамында йөҙәләр, йоҡарған тәпиҙәрендә оҙон ҡылдар бар. Ваҡ йөҙгәклектәр һыу төбө һәм үҫәмлектәре буйлап үрмәләйҙәр. Атмосфера һауаһын һулайҙар. Йомортҡаларҙан үрсейҙәр, инә заттар уларҙы һыу үҫемлектәренә йәки һыулыҡ ярҙары быйына һала. Һыуҙа һәм ҡоро ерҙә ҡышлайҙар. Личинкалары тышҡы төҙөлөшө буйынса төрлө, ҡырыйҙарында һәм ҡорһағында трахеялы һаңаҡтары бар. Личинкаларҙың ураҡ һымаҡ ҡаҙналығы буйынса шайыҡ аҙыҡты һурыу өсөн яйлашҡан канал уҙа. йөҙгәклектәр һыуҙа йәшәүсе организмдар, күбеһенсә бөжәктәр менән, шулай уҡ моллюсклар, сүмешбаш һәм ваҡ балыҡтар менән туҡлана. Балыҡ селбәрәләрен ашап, һыу ҡуңыҙҙары балык хужалығына зыян килтерәләр.
Зигналь-Идуна-парк
«Сигнал Идуна Парк» йәки «Зигналь Идуна Парк» (нем. Park Iduna Signal ; МФА:); УЕФА һәм ФИФА турнирҙары  матчы ваҡытында  — BVB-Stadion эгидаһы аҫтында  2005 йылға тиклем — Вестфаленштадион (нем. Westfalenstadion МФА:) — Дортмундта футбол стадионы,  81359 кешене һыйҙыра. «Боруссия» клубының үҙ майҙаны. 2001 йылда стадион «Ливерпуль» һәм «Алавес» (5:4) араһындағы иң һөҙөмтәле уйынды ҡабул итә.
Тарихы
Стадион 1971—1974 йылдарҙа футбол буйынса донъя чемпионаты  өсөн төҙөлә һәм 54 мең тамашасыны һыйҙыра. Стадионда беренсе уйын  «Боруссия» һәм «04 Шальке» (0:3) араһында үтә. 1974/75 йылдан «Боруссия» командаһы өсөн үҙ  стадионы сифатында ҡулланыла.
Модернизациялау
1990 йылдар башына тиклем стадион үҙгәрешһеҙ тиерлек ҡала. 1992 йылда төньяҡ трибуна яғында баҫып тороусы урындар ултырыу урындары менән алмаштырыла. Стадиондың һыйҙырышлығы 42   800 кешегә  тиклем кәмей. 1995 һәм 1998 йылдар араһында  трибуналар сиратлап киңәйтелә, һөҙөмтәлә стадион 80 000 ашыу тамашасыны һыйҙырыу мөмкинлегенә эйә була. 2006 йылғы футбол буйынса донъя чемпионаты алдынан стадионда электрон система ҡуйыла, инвалид кешеләр өсөн урындар һаны арттырыла, VIP-секциялар, команда кабиналары һәм санитар ҡорамалдар  камиллаштырыла,.
Был модернизациялау менән бәйле, баҫып тороу урындары 1500 тамашасыға кәмей һәм стадион   81 264 тамашасыны һыйҙыра.
Исеменең үҙгәреүе
2005 йылдың 1 декабренән  «Вестфаленштадион» (нем. Westfalenstadion ) «Боруссия» етәкселеге һәм  Signal Iduna страховка компаниялары араһында килешеү буйынса  Signal Iduna Park тип үҙгәртелә.
2005 йылда Инненштадт-Вест округы ҡала хакимиәте стадион янындағы урамды Am Westfalenstadion тип атарға  ҡарар итә,  был клуб етәкселегенең  ризаһыҙлығын  тыуҙыра, әммә фанаттары араһында яҡлау таба. «Signal-Iduna» төркөмө менән страховка контракты  2016 йылдың 30 июненә тиклем иҫәпләнә. Һуңыраҡ контракт 2021 йылға тиклем оҙайтыла.
ФИФА талаптарына ярашлы 2006 йылда стадион донъя чемпионаты ваҡытында FIFA World Cup Stadium Dortmund исемен йөрөтә.  Хәҙерге ваҡытта уйындар ваҡытында УЕФА һәм ФИФА эгидаһы аҫтында BVB-Stadion  исеме ҡулланыла.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Сержанка
Сержанка — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Атлян йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә башынан Арғазы һыуһаҡлағысы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гораций
Гора́ций, тулы исеме Квинт Гораций Флакк (Quintus Horatius Flaccus) (б. э. т. 65, Венузия ҡ. (хәҙерге Италиялағы Базиликата регионында урынлашҡан) — б. э. т. 8, Рим) — Рим әҙәбиәтенең «алтын быуаттарындағы» шағир. Шиғриәте ваҡытындағы ваҡиғалар: Рим Республикаһы бөтөрөлөүе, Римдағы граждандар һуғышы.
Меңдәрҙең килешеүе
Меңдәрҙең килешеүе — Тверь, Мәскәү, Иваново-Вознесенск һәм Вышний Волочек ҡалаларының тармаҡ туғыҙ предприятиеһы эшселәре коллективтары араһындағы ярышы тураһындағы килешеүе һәм был килешеүҙең 50 йыллығына арналған скульптура композицияһы, шулай уҡ скульптура композицияһын төҙөүҙең 50 йыллығына арналған.
Социалистик ярыш барлыҡҡа килеүҙең тәүшарттары
20 ғинуарҙа, 1929 йылда, «Тверская правда» гәзитендә туҡыу предприятиелары сығарған продукцияның үҙ ҡиммәтен түбәнәйтеү, уның сифатын яҡшыртыу, хеҙмәт етештереүсәнлеген күтәреү продукция үҙҡиммәтен кәметеү өсөн Иваново-Вознесенский губернаһы эшселәрен көрәшкә саҡыра. Туҡыу Тверь фабрикаһы эшселәре делегацияһы тиҙҙән Иваново-Вознесенский губернаһының өс туҡыу фабрикаһында була. Март айында Мәскәүҙең «Трехгорный мануфактура» эшселәре Тверҙың «Пролетарка» фабрикаһын ярышҡа саҡыра.
Килешеүгә ҡул ҡуйыу
Тверь ҡалаһында 1929 йылдың апрелендә туҡыусыларҙың съезы була, унда туғыҙ фабриканан: Тверҙың Пролетарка мануфактураһы, Вагжанов исемендәге мануфактура, Мәскәүҙең Трехгорный мануфактураһы, Переволоцкий мануфактураһы, Вышний Волчек мануфактураһы, Иваново-Вознесенскиҙың Кохомский, Сосненский һәм Раштыуа мануфактураһынан- делегаттар ҡатнаша.
7 апрель,1929 йыл / Тверҙә дөйөм ҡала демонстрацияһы үтә, унда 20 000-дән ашыу граждан ҡатнаша. Ул тамамлағас, ун туҡыу предприятие вәкилдәре Оло Пролетар театрында социалистик ярыш тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуя. Был килешеү «Меңдәрҙең килешеүе» («Илле һигеҙ меңдең килешеүе») тип атала. Ярышта 58 389 кеше ҡатнаша. Коллектив продукцияның үҙҡиммәтен кәметеү, дисциплинаны нығытыу, материалдарға һәм сеймалға һаҡсыл ҡарарға, промфинплан планын һәм беренсе биш йыллыҡ планын уңышлы үтәргә йөкләмә ала.
Килешеүҙең тексына ярашлы, ярышҡа инә :
Шулай итеп, ярышта 58 389 эшсе ҡатнаша. Уларҙың был ярышы артабан СССР-ҙа ударниктар хәрәкәтен килтереп сығара.
Монументаль композиция
7 апрель. 1979 йыл. Калинин ҡалаһында(элекке Тверҙә) килешеүҙең 50 йыллығына бағышлап төрлө байрам саралары үткәрелә. Был килешеүгә ҡул ҡуйылған Оло Пролетар театры бинаһының стенаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйыла. Кизе-мамыҡ комбинаты янында монументаль композицияға нигеҙ ташы һалына, уға «Меңдәр килешеүе майҙаны» исеме бирелә.