cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Анангула
Умнак утрауының көньяҡ-көнбайышынан 1.5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Утрауҙың иң бейек урыны, диңгеҙ кимәленән 54 метрҙа урынлашҡан. Оҙонлоғо 2.3 км тирәһе.
Фәсхетдинов Ридик Әхмәт улы
Фәсхетдинов Ридик Әхмәт улы (16 март 1940 йыл — 15 май 2022 йыл) — баянсы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1989), Башҡорт АССР‑ының халыҡ (1982) артисы. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2015).
Биографияһы
Ридик Әхмәт улы Фәсхетдинов 1940 йылдың 16 мартында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Темәс ауылында тыуған.
1962 йылда Өфө сәнғәт училищеһын тамамлай (П. С. Петрова класы). Унан һуң Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле (Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле) концертмейстеры була.
1975 йылда Башҡорт телевидениеһында музыкаль программалар режиссеры була.
1975 йылдан алып Башҡорт филармонияһының Халыҡ музыка ҡоралдары милли оркестрының баянсы-солисы, 2004 йылда солисы итеп тәғәйенләнә.
Музыкант 2022 йылдың 16 майында Өфө ҡалаһында вафат булды.
Репертуары
Репертуарында Н. Я. Чайкиндың баян менән оркестр өсөн концерты, башҡорт халыҡ йырҙары һәм инструменталь көйҙәре, донъя халыҡтары музыкаль әҫәрҙәре.
Хөсәйен Әхмәтов, Нур Дауытов, Заһир Исмәгилев, Александр Ключарёв, Рим Хәсәнов һәм башҡа композиторҙар әҫәрҙәре һәм баян өсөн эшкәртмәләре.
Башҡорт, татар, рус, афган, венгр, монгол, пакистан халыҡ музыка темаларына попурри.
Мәскәү—Дрезден—Рим—Флоренция—Венеция—Варшава маршруты буйынса «ЮНЕСКО-ның донъя мәҙәни ҡаҙаныштары. Цивилизациялар диалогы» экспедицияһында (2002) ҡатнашыу бәхетенә өлгәшә.
СССР, Рәсәй буйлап һәм донъяның 24 илендә гастролдәрҙә була.
Ҡорбанғәлиева Суфия Шәрәфулла ҡыҙы
Ҡорбанғәлиева (Сафиуллина) Суфия Шәрәфулла ҡыҙы (13 февраль 1949 йыл) — башҡорт артисы, уҡытыусы һәм тәржемәсе. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2000) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1990) артисы.
Биографияһы
1949 йылдың 13 февралендә Башҡорт АССР-ының Маҡар районы (Башҡортостан Республикаһының хәҙерге Ишембай районы) Байғужа ауылында тыуған.
Өфө дәүләт сәнғәт институты доценты. Актёр оҫталығы һәм режиссура кафедраһында 1989 йылдан алып эшләй.
Күп кенә фәнни хеҙмәттәрҙең, методик ҡулланмаларҙың авторы. «Уның тарафынан Чехов хикәйәләре башҡорт теленә иҫ киткес тәржемә ителгән».
Репертуары
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләй (1973 йылдан). Салли («Ят йондоҙ», Х. Вуолийокиҙың «Нисковуори ҡатындары» пьесаһы буйынса, дебют, 1973), Гөлнур («Гармунсы дуҫ», Н. Нәжми), Мәрзиә («Ул ҡайтты», Ә. Атнабаев), Хәҙисә («Рәйсә+Фәйзи», Н. Асанбаев), Әҡлимә («Әбейҙәргә ни етмәй», Ф. Бүләков), Харисова («Ун өсөнсө председатель», А. Абдуллин), Ирида («Ташлама утты, Прометей!», М. Кәрим), Зөлфиә («Бажалар», И. Абдуллин), Асия («Дүрт кешелек табын», Н. Ғәйетбаев), Наташа («Апалы-һеңлеле өс туған», А. Чехов), Домна Пантелеевна («Таланттар һәм баш эйеүселәр», А. Островский), Тәңкәбикә («Ай тотолған төндә», М. Кәрим), Астра («Юғалтыу», Д. Нормет) һ.б. Актрисаның үткер характерлы, ҡайһы саҡта гротесклы уйнау алымы образдарҙың асылына үтеп инә алыуы менән берләшә: Наҙлыбикә («Тиҫкәре ир, насар ҡатындар», М. Мөсифуллин), Бикә («Әстәғәфирулла!», Н. Ғәйетбай), Мәҙинә («Һөйгәнемдең тыуған көнө», И. Юзиев).
Уҡыусылары
Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаттары — Әмиров А., Йыһаншин А., Комкова Р., Хәлилов А. Дипломанттар: төбәк конкурстарында — Бәхтиева А., Камалов В., Мөхәмәтдинов Г., Мәһәҙиев Р., Әхмәтшина А.; республика конкурстарында — Ғәлина А., Ғафаров А., Сәйетова М.
Тормошонан факттар
«Сая ҡыҙҙар» конкурсының жюри составына инә.
Уның ролдәрен баһалау
Уның һис шикһеҙ юғары сифаттарына тәбиғи матурлыҡ һәм мөләйемлек, һутлы тел, сәхнәлә үҙен тота белеүе, һирәк осрай торған ролдәргә инә белеү һәләте инә. Ул баҙыҡ характерлы артист, юғары импровизаторлыҡ һәләтенә эйә. Суфия Шәрифулла ҡыҙы сәхнәлә һынландырған образдар социаль ҡылыҡһырламаларының дөрөҫлөгө, сатира һәм юморға бай булыуҙары менән айырылып торалар. Үткер характерлы, ҡайһы саҡта гротесклы уйнау алымы образдарҙың асылына тәрән үтеп инә алыу һәләте менән гармоник берләшә.
Тривия
Театр труппаһы менән тыуған яғына, Ишембайға килгәнендә, спектаклгә махсус рәүештә уның класташтары килә
Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт Министрлығының 2010 йылдың 9 июнендәге 147-се һанлы «Салауат Юлаев Көндәре сиктәрендә „Салауат йыйыны“ фольклор байрамы Республика конкурсын, Ишембай районында башҡорттарҙың Өсөнсө Бөтә Донъя ҡоролтайын үткәреү тураһында» Ҡарары менән «Сая ҡыҙҙар» конкурсының жюри составына инә ..
Шадринск өйәҙе
Шадринск өйәҙе— 1781—1923 йылдарҙа Рәсәй империяһының Пермь губернаһы һәм РСФСР-ҙың Екатеринбург губернаһы составындағы административ-территориаль берәмек. Өйәҙ ҡалаһы — Шадринск.
Географияһы
Шадринск өйәҙе Пермь губернаһының урал арты көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан. Өйәҙ майҙаны 18 035,6 км2 (15 847,1 кв. саҡрым йәки 1 650 792 дисәтинә) тәшкил итә, шуның 735,78165 км2 (646,5 кв. саҡрым йәки 67346 дисәтинә) майҙанын күлдәр биләй. Иҫәт йылғаһы өйәҙҙе ике өлөшкә бүлә: йылғаның уң яры (көнбайыш һәм көньяҡ һыҙаттары) өйәҙ биләмәһе Силәбе һәм Екатеринбург өйәҙҙәренең дауамы булып хеҙмәт иткән кеүек, ул — тигеҙ, урманһыҙ, ҡара тупраҡлы һәм бик күп күлдәр менән ҡапланған; Иҫәт йылғаһының һул яғында ҡара тупраҡ араһындағы ҡомло урындар ылыҫ урманы менән ҡапланған; бында күлдәр аҙ. Шадринск өйәҙендә урмандар бөтөн майҙандың 14 % биләй — ул губернаның аҙ урманлы өйәҙҙәренең береһе.
Шадринск өйәҙе территорияһы Тобол йылғаһы бассейнына ҡарай, уның ҡушылдығы Иҫәт өйәҙ биләмәһе буйлап 139 км (130 саҡрым) арауығында аға, уға Теча, Барнёвка, Мейәс (түбәнге ағымы өйәҙгә ҡарай) йылғалары ҡоя һ.б. Күлдәр — 309, шуларҙың 47-һе балыҡҡа бай; әһәмиәтле күлдәр: Маян — 151 км2 (133 кв. саҡрым), Уйылға — 94 км2 (83 кв. саҡрым), Аҙыкүл — 75 км2 (66 кв. саҡрым), Тышка — 33 км2 (29 кв. саҡрым) һәм Коклан — 32 км2 (28 кв. саҡрым); өйәҙҙең сиректән артыҡ тораҡтары күл буйҙарына урынлашҡан.
Тарихы
Өйәҙ 1781 йылдың 27 ғинуарында Пермь наместниклығының Екатеринбург өлкәһе составында барлыҡҡа килгән. 1796 йылдың 12 декабренән Пермь губернаһы составында, өйәҙгә шулай уҡ бөтөрөлгән Далматовский өйәҙе территорияһы ла индерелгән. 1919 йылдың 15 июлендә өйәҙ Пермь губернаһы составынан яңы барлыҡҡа килгән Екатеринбург губернаһына күсерелгән.
1923 йылдың 3 ноябрендә өйәҙ бөтөрөлгән, уның территорияһы Урал өлкәһе Шадрин округы составына ингән.
Административ бүленеш
1913 йылда өйәҙ составына 49 улус ингән :
Иҡтисады
Өйәҙ ерҙәре түбәндәгесә бүленгән: крәҫтиән ғаиләһенә бүленгән ер учаскаһы (надел) — 13 021,67 км2 (1 191 871 дисәтинә), хосуси милекселәргә — 63,15 км2 (5 780 дИҫәтинә), ҡаҙнаға — 4 074,70 км2 (372 957 дИҫәтинә), төрлө учреждениеларға — 91,59 км2 (8 383 дисәтинә) булған; барлығы 17 251,11 км2 (1 578 991 дисәтинә). Шадринск өйәҙе ер (земство мәғлүмәттәре) участкалары (угодья) түбәндәгесә бүленә: усадьбалар өсөн — 231,35 км2 (21 175 дисәтинә), һөрөнтө ерҙәр — 5 703,04 км2 (521 999 дисәтинә), болон һәм бесәнлектәр — 2 523,96 км2 (231 018 дисәтинә), урмандар — 2 584,17 км2 (236 529 дИҫәтинә), эшкәртеү өсөн уңайлы башҡа ерҙәр — 4 004,47 км2 (366 528 дисәтинә), барлыҡ уңайлы ерҙәр — 15 047,00 км2 (1 377 249 дисәтинә); ҡалғандары — уңайһыҙ ерҙәр. Бөтөн һөрөнтө ерҙәр тигеләй крәҫтиәндәргә бирелгән, урмандарҙы күп өлөшө — ҡаҙна ҡулында. Шадринск өйәҙе, яҡшы тупрағы арҡаһында, Пермь өлкәһенең төп игенселек биләмәләре булып тора. Өйәҙҙә таралған иң төп ашлыҡ — яҙғы бойҙай һәм һоло, артабан ужым һәм яҙғы арыш; бойҙай уртаса 163,8 мең тоннаға яҡын (10 млн бот), һоло — 81,9 мең тоннанан артыҡ (5 млн бот), арыш — 16,4 мең тоннаға тиклем (1 млн бот) йыйыла. Артып ҡалған ашлыҡты өлөшләтә Шадринскиҙа араҡы ҡойоу заводында эшкәрткәндәр, ә күп өлөшөн өйәҙ сиктәренән ашлыҡлата сығарғандар. Ашламалар булмағанлыҡтан, Шадринск өйәҙенең тупраҡ байлығы кәмегән; унда крәҫтиән хужалыҡтарын ныҡ хәлһеҙләндергән иген уңмаған йылдар булған. 1899 йылда 154 057 баш, эре мөгөҙлө малдар 1 215 101 баш, Һарыҡ 1 319 825 баш, кәзә 22 368 баш, сусҡалар 220 015 баш булған. Күл буйында йәшәгән ауыл халҡы балыҡсылыҡ менән шөғөлләнгән.
промыслалары, бигерәк тә күн эшкәртеү, итекселек, тире иләү һәм һарыҡ тиреһенән әйбер тегеү үҫешкән булған. Фабрикалар һәм заводтар араһында иң мөһимдәре булған. Сауҙа, бигерәк тә йәрминкә сауҙаһы, үҫешкән булған; барыһынан да мөһимерәге Ивановсий ауылындағы Крестовский-Ивановский йәрминкәһе (Шадринск ҡалаһынан 27 саҡрымда), 1900 йылда унда 3 712 000 һумлыҡ тауар (йәнлек тиреләре, сәй, мануфактура һ.б.) килтерелгән һәм 3 209 000 һумлыҡ һатылған; Ивановск ауылында уҙған йәрминкәләрҙә (1 июль — 1 сентябрь) дәүләт банкыһының бүлектәре һәм почта-телеграф конторалары асылған; Далматов ҡалаһында ла хатта халыҡ ҡайнап торған йәрминкәләр уҙған.
Урындағы үҙидара
Земство дауаханалары — 5 (2-һе ҡалала); земство хеҙмәтендәге врачтар — 10. 89 башланғыс мәктәп, уларҙың 2 халыҡ мәғарифы министрлығына ҡараған (1 — сит илдән килгәндәр өсөн), 61 земство (4 сит илдәрҙән килгән христиандар өсөн) һәм 26 сиркәү янындағы мәктәптәр. Өйәҙ земствоһының 1900 йылға бюджеты: килем — 308 637 һум, сығым — 312 167 һум, шулар эсенән земство идаралығына — 19 710 һум, халыҡ мәғарифына — 77 817 һу, медицинаға — 81 289 һум.
Эҫем тар колеялы тимер юлы
Эҫем тар колеялы тимер юлы  —  Башҡортостан Республикаһының  Нуриман районында  Яманйылға тар колеялы тимер юлынан көньяҡтараҡ урынлашҡан ағас ташыу тимер юлы. Элек тимер юл буйында урман ауылдары булған: Аҡманай 10 км, Эҫем 16 км, Берёзовка 18 км һәм башҡалар. Тар колеялы тимер юл бөтә оҙонлоғонда  ауыр хәрәкәт составы йөрөүгә  яраҡлы була. Ағас ташыу 1980-се  йылдарҙа уҡ туҡталһа ла,  1999  йылға  ул эшләп тора әле. Унда хәрәкәт иткән ТУ6А тепловозында урындағы халыҡ бесәнгә йөрөй. Тимер юлда шулай уҡ мотодрезиналар ҙа хәрәкәт итә. 2001 йылдан 2006 йылға тиклем арауыҡта ул тулыһынса юҡҡа сыға.
Анкара
Анкара́ (Анҡара; Ankara) — Төркиәнең баш ҡалаһы. Ҡала халҡы 4,9 миллион кешенән күберәк. Халыҡ һаны буйынса икенсе ҡала. Анҡарала Халыҡ-ара төрки мәҙәниәте ойошмаһы (ТӨРКСОЙ), Төркиәнең юғары кассация суды (Яргытай) штаб-фатиры урынлашҡан.
Географияһы
Ҡала Анатолия яҫы таулығында, Анкара һәм Чубук йылғалары ҡушылған ерҙә, диңгеҙ кимәленән 938 м бейеклектә урынлашҡан, был илдең үҙәк өлөшө. Ҡара диңгеҙгә тиклем алыҫлыҡ яҡынса 400 км тәшкил итә, Урта диңгеҙгә — 500 км.
Тарихы
Анкара — Кесе Азияның иң боронғо ҡалаларының береһе. Б.э.т. VII быуаттан беҙҙең эраға тиклем грекса А́нгора йәки А́нкира (, «якорь») тигән атама менән билдәле булған. Ул Европа менән Азияның ҡыҙыу сауҙа бәйләнештәре киҫелешендә урынлашҡан. Византияның һуңғы осоронда ҡалала бик күп бай грек ғаиләләре йәшәгән булған.
1071 йылда, Византия империяһы армияһының Манцикерт янындағы еңелеүенән һуң, Анкара сәлжүктәр ҡулына күсә. Ул саҡта христиандарҙы ҡырыу булмай әле.
1098 йылда ҡаланы төрөктәрҙән Беренсе тәре яуы тартып ала, әммә улар китеү менән ҡалаға төрөктәр кире ҡайта.
1118 йылда византиялар Ангираны ваҡытлыса кире ҡайтара алалар. Мәгәр 1176 йылда төрөктәрҙән еңелеүҙәре, 1182 йылда ҡамауҙа ҡалыуҙары һөҙөмтәһендә гректар Ангираны һаҡлап ҡала алмай. 1183 йылда гректар ҡаланы инде бөтөнләйгә ҡулдан ысҡындыра. XII быуат ахырында ҡалала православие бик тиҙ кәмей.
1402 йылда Анкара янында Аҡһаҡ Тимер менән солтан Баязит I араһында яу сыға, ул тарихҡа «Анкара яуы» (Ангорская битва) булып инеп ҡала. Солтан ғәскәре ҡыйратыла, ә үҙе Аҡһаҡ Тимергә әсир булып төшә. Был хәлдәрҙән һуң ҡала бөлгөнлөккә төшә, Морат II осоронда ҡала яйлап үҫә һәм тергеҙелә башлай.
1912 йылда бында йәшәгән халыҡ һаны: төрөктәр — 32 692 кеше, әрмәндәр — 12 019 кеше, гректар — 3 154 кеше.
1919 йылда ҡалала төрөк милли-азатлыҡ хәрәкәте юлбашсыһы Мостафа Кәмал Ататөрктөң төп ставкаһы тора
1922 йылға тиклем Анкара ҡәҙимге ҡала булып тора. 1923 йылдың 13 октябрендә Анкара баш ҡала тип иғлан ителә.
Халҡы
Халҡы — 4 890 893 кеше (2011).
Хакимиәт
Ҡала властары хөкүмәттән ҡуйылған губернатор етәкселек иткән төбәк хакимиәтенә буйһона. Ҡалаға һайланып ҡуйыла торған Ҡала советы һәм уның алдында яуаплы мэр идара итә. Оло Анкараның 17 муниципалитеты, 422 мәхәлләһе һәм 82 ауылы бар.
Иҡтисады
Анкара — Төркиәнең (Истанбулдан һуң) әһәмиәте һәм потенциалы буйынса икенсе иҡтисади үҙәге. Уның үҫеше транспорт юлдарында уңайлы урынлашыуы, дәүләт хеҙмәткәрҙренең һәм студенттарҙың байтаҡ һаны, сәнәғәт объекттары, банктар һәм сауҙа компаниялар булыуы менән билдәләнә. Ҡаланың Ҡарабәктәге металлургия базаһына, таш күмере Зыңғылдаҡтағы таш күмере ҙе сығарған урындарға һәм эре ауыл хужалығы сеймалы сығанаҡтарына яҡын булыуы ҡалала һәм уның тирәһендә эшкәртеү сәнәғәтен үҫтереүгә булышлыҡ итә. Сәнәғәт предприятиелары ҡаланың төрлө райондарында урынлашмаһын өсөн1990 йылда тәүге сәнәғәт зонаһы барлыҡҡа килә, унда Анкара индустрияһының яҡынса 80 % туплана.
«Остим» һәм «Иведик» промзоналары бар, унда башлыса урта һәм ваҡ предприятиелар туапланған. Оло Анкара районында 2,3 һәм 5 сәнәғәт зоналарын булдырыу буйынса эштәр башланған. Анкара сәнәғәт палатаһында яҡынса 3000 предприятие теркәлгән. Бөтәһе 53 мең тирәһе сәнәғәт объекттары бар, уларҙа 380 меңдән ашыу кеше эшләй, улар араһынан 19 % — автомобиль һәм авторемонт сәнәғәте, 14 % — электр-техник тармағында һәм 10 % — аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә. 45 мең кеше рәсми рәүештә эшһеҙ тип һанала.
Анкара — әһәмиәте буйынса Истанбулдан һуң Төркиәлә икенсе финанс-кредит үҙәге. 2002 йылда баш ҡалала яҡынса 600 бүлек һәм 3 дәүләт һәм 30 шәхси банктар иҫәпләнә. Ҡала шулай уҡ милли сауҙала байтаҡ роль уйнай.
Транспорты
Илдең үҙәгендә урынлашҡан Анкара иң мөһим төрөк ҡалалары — Истанбул, Измир, Балыҡкәсир (көнбайышта), Испарта һәм Бурдур (көньяҡ-көнбайышта), Зыңғылдаҡ (төньяҡта), Адана (көньяҡта), Диярбаҡыр (көнсығышта) тура тимер юлы менән бәйләнгән. Ул мөһим шоссе киҫелешендә урынлашҡан. Халыҡ-ара автобутары Төркиәнең төрлө райондарына йөрөй, улар аша — сит илгә. Халыҡ-ара автотранспорт бәйләнеше Анкара аша 100-ҙән ашыу компанияның 3,3 мең төрлө автомобиле һәм 110 фирманың 161 автобусы менән булдырыла. Баш автовокзал тәүлегенә 100 автобус ҡабул итә, Ҡызылайҙа урынлашҡан ?әм ҡала үҙәге менән автобус элемтәһе менән бәйләнгән. Баш ҡаланан 30 км алыҫлыҡта халыҡ-ара Эсенбога аэропорты урынлашҡан. ул шулай уҡ Төркиә ээсендәге рейстарҙы тәьмин итә.
Анкара ҡала йәмғиәт транспортын автобустар, Ankaray еңел рельслы транспорт линияһы, дүрт метро линияһы һәм ҡанат юлы тәшкил итә. EG компанияһы Анкара ҡала йәмғиәт транспортының операторы булып тора.
Транспорт
Эсенбоа халыҡ-ара аэропорты
Таганрог трамвайы
Таганрог трамвайы — Таганрог ҡала трамвай системаһы, 1932 йылда барлыҡҡа килгән.
Гранд Отель (Дондағы Ростов)
Дондағы Ростов ҡалаһындағы Гранд Отель — Ростов өлкәһенең Дондағы Ростов ҡалаһындағы элекке отель. 1911 йылда янған.
Тарихы
Гранд-Отель бинаһы (икенсе хужаһы Николай Кузнецов исеме буйынса Кузнецов ҡунаҡханаһы) XIX быуаттың икенсе яртыһында төҙөлгән һәм Дондағы Ростовтың Оло Баҡса урамы менән Таганрог проспекты (хәҙерге Буденный проспекты) киҫешкән урындың төньяҡ-көнсығыш мөйөшөндә урынлашҡан. Ҡунаҡхананың беренсе хужаһы Левтуновский була. Был бина боронғо Ростовтың иң матур өс ҡатлы кирбес йорто була.
Оҙаҡ ваҡыт Александра һәм Александр Петровтарҙың табыш йортонда урынлашҡан Гранд-Отель ҡаланың төп ҡунаҡханаһы тип иҫәпләнә. Унда ғәҙәти коммивояжерҙар һәм мануфактурасылар, ҡыйбатлы еңел холоҡло ҡатындар һәм сит ил кешеләре туҡтай торған булған.
Йорт янында баҡса, күп террасалар, верандалар һәм галереялар була. Йорт электр менән яҡтыртыла, унда ресторан, уҡыу залы, телефондар, душтар, ванналар була. Беренсе ҡаттың сауҙа рәттәрендә фирмалар һәм оҫтаханалар: Бахсимьянцтың шарап баҙҙары, Павловский магазины, галантерея тауарҙары магазины, «Парижский Ювелир» зәргәр магазины, Марк Миесировтың сәғәт магазины урынлаша. 1904 йылда Таганрог округ суды канцелярияһы күсмә сессиялар өсөн йорттоң бүлмәләрен ҡуртымға ала. Икенсе һәм өсөнсө ҡаттарҙа ҡунаҡхананың, хаҡы бер һумдан башлап һәм күберәк торған, 60 номеры була.
Ростовтың криминаль тормошо ла шулай уҡ отелгә ҡағыла. Бында Ростовтың «Сонька Золотая Ручка»һы — Софья Гофман булғылай. Ханым ҡунаҡхананың бикләнмәгән номерҙары буйлап йөрөй һәм унда тороусыларҙың шәхси әйберҙәрен алып китә. Әгәр уны күреп ҡалһалар, ул аҙашҡан сит ил кешеһе булып ҡылана. 20-се йылдарҙа Софья Гофманды Медик һәм Рейка банда ағзалары атып үлтерә. Совет сценарисы һәм драматургы Николай Федорович Погодин үҙе яҙған «Аристократы» пьесаһына Гофман прототибын алған.
1911 йылдың 16 мартынан «А. Л. Шавгулидзе и Ко» фирмаһы ҡунаҡхана хужаһы була. 1911 йылдың 11 июлендә йортта янғын сыға, уны биш көн буйына һүндерәләр. Янғын шул тиклем көслө була, хатта Пустовойтов йортонда (хәҙерге Үҙәк универмаг — ЦУМ) Баҡса урамы яғынан быялалар ярылып бөтә. Ҡунаҡхана йорто тулыһынса янып бөтә. Шуның менән «Гранд-Отель»ҡунаҡханаһы тарихы тамамлана.
30-сы йылдарҙа ЕПО был урында күп ҡатлы торлаҡ йорт төҙөү маҡсатында емертелә. Әммә Бөйөк Ватан һуғышы үҙ төҙәтмәләрен керетә. Төҙөлөш һуғыштан һуң, 1949 йылда башлана. Яңы йорттоң архитекторы Г. А. Петров, ул элек Юғары Партия Мәктәбе (хәҙер Таможня Академияһы) йортон һәм Ростов циркын төҙөгән. 1951 йылда, төҙөлөш тамамланғас, бинала «Алтын Башаҡ» кондитер магазины урынлаша.
Хәҙерге ваҡытта Гранд-Отель урынында төҙөлгән дүрт ҡатлы йортта күп һандағы магазиндар урынлашҡан.
Биг-Мак
«Биг-Мак» (ингл.  Big Mac ) — McDonald’s компанияһы предприятиеларында тәҡдим ителгән гамбургер. Донъяла, Quarter pounder (Рәсәҙә — «Роял чизбургер») менән бер рәттән, компанияның иң билдәле продукттарының береһе.
Продукттың һүрәтләнеше
«Биг-Мак» өс телемгә бүленгән күмәстән (иң өҫкө ҡатына кунжут һибелгән), һәр береһе яҡынса 50(±10) грамм тартҡан ике кәтлиттән, бәләкәй генә сыр киҫәгенән, ике телем маринадланған ҡыярҙан, һуғандан, салат япрағынан һәм соустан тора.
Махсус соус
Атамаһы 1975 йылғы реклама слоганынан алына — "Биг-Мак"ты бөтә ингредиенттары менән бергә тәүләп тәҡдим итеү (ингл.   « Two all beef patties, special sauce, lettuce, cheese, pickles, onions on a sesame seed bun» ).
Тарихы
«Биг-Мак» Пенсильвания штатындағы Питтсбург ҡалаһында бер нисә ресторанға идара иткән тәүге франчайзерҙарҙың береһе Пен Джим Деллигатти (ингл.  Jim Delligatti ) тарафынан уйлап сығарыла. Башта ул Big Boy ресторанындағы шундай уҡ гамбургерға конкурент ролен уйнай, ләкин тиҙҙән иҫ киткес ҙур популярлыҡ яулай, 1968 йылда АҠШ-тың бөтә штаттарында һатыла башлай.
Бөгөн Биг-Мак бөтә донъяла билдәле. The Economist журналы был гамбургерҙы төрлө илдәрҙәге тормош кимәленең күрһәткесе индексы итеп файҙалана ( Биг-Мак индексы), сөнки ул күп илдәрҙә бар һәм ауыл хужалығының төп продукттарынан тора. Инглиз телле илдәрҙә бындай ҡарашты «бургерономика» тип атайҙар.
Аҙыҡ ҡиммәте
АҠШ-та "Биг-Мак"тың энергетик ҡиммәте — 540 ккал (2260 кДж), унда 29 грамм май, 25 грамм аҡһым бар. Австралияла гамбургер бәләкәйерәк, унда — 480 ккал (2010 кДж), 24,9 грамм май бар.
Асҡыс (йоҙаҡ асҡысы)
Асҡыс — йоҙаҡтарҙы аса торған ҡорал; йоҙаҡты аса, бикләй, механизмдарҙы бора-бушата, көйләй торған ҡорал.
Металл (тимер, баҡыр һ.б.), ағас, пластмасса асҡыс эшләү өсөн материал булып тора.
Тарихы
Беренсе асҡыстар, йоҙактары менән бергә беренсе цивилизациялар барлыҡҡа килгәндә үк барлыҡҡа килгән. Улар мифтарҙа һәм Тәүратта телгә алына. Фирғәүен Рамсес IIҡәберлегенде тарихсылар ағас асҡыс таба.
Асҡыс төрҙәре
Шыуҙырмалы (региль) асҡыстар эшләү технологияһы яғынан ҡатмарлы асҡыстар булып тора. Шыуҙырмалы асҡыстар йоморо һәм яҫы булырға мөмкин.
Асҡыс эшләү технологияһы
Planned
Үҙгәрештәр китабы
«И цзин» (Ҡыт.|易經|易经|Yì Jīng}}ғәҙәти 易經, упр.ябайлаштырылған易经 , пиньинь : Yì Jīng), йәки «Чжоу И» (周易) — иң тәүге ҡытай фәлсәфәүи текстарының береһе. Иң тәүге ҡатлам булараҡ, ғәҙәттәгесә б. э. т. 700 йылдар тип билдәләнә. Әҫәр күрәҙәселек ҡылыу өсөн тәғәйенләнгән. Китап 64 гексаграмманан тора. Б. Э.К II быуатта боронғо Ҡытай философы Конфуций (Кун Фу-цзы) тәғлимәте ошо китапты ҡанун итеп алған.
Моро ислам азат итеү фронты
Моро ислам азат итеү фронты  (Pangharap na Maka-Islam na Pagpapalaya ng (mga) Muslim, جبهة تحرير مورو الإسلاميةجبهة تحرير مورو الإسلاميةجبهة تحرير مورو الإسلامية) — исламсы ойошма. Филиппиндың  көньяғында моро халыҡтары өсөн бойондороҡһоҙ ислам дәүләте булдырыу өсөн  көрәшә. 1981 йылда Моро милли-азат итеү фронтының консерватив ағзалары тарафынан ойошторола.
Тарихының башы
Ғәрәп сауҙагәрҙәре һәм мосолман вәғәзселәре Филиппинға ислам динен 1210 йылда уҡ алып килә. Испанияның колониялаштырыуы башланған мәлгә Филиппиндың төп утрауҙарының яр буйҙарында йәшәүселәр мосолман була. Тәбиғәт байлыҡтары һәм йәнле сауҙа юлдары менән ылыҡтырған был ерҙәрҙе ҡулға төшөрөргә килгән испандар мосолмандарҙың ҡаты ҡаршылығына осрай. Испандар филиппин мосолмандарына мавр һүҙенә тартым итеп моро тигән атама бирә. Колониялаштырыуға ҡаршы ихтилал Испания Ҡушма Штаттар менән һуғышта еңелгән 1898 йылға тиклем бара. 1898 йылғы Париж договорына ярашлы, Филиппин АҠШ юрисдикцияһы аҫтына күсә, был мороларҙың ҙур ризаһыҙлығын тыуҙыра. ХХ быуат башында моро мосолмандары — америкалылар менән, Икенсе донъя һуғышы ваҡытында япон оккупанттары менән һуғыша. Күптәр Филиппиндың мосолмандарға ҡарата алып барған сәйәсәтен Израилдең оккупацияланған Фәләстин территорияларындағы сәйәсәте менән сағыштыра.
Минданао — Филиппиндың ҙурлығы буйынса икенсе урындағы утрауы, унда илдең үҫештән артта ҡалған провинциялары урынлашҡан. Мәҫәлән, Минданао автономиялы районында сабыйҙар үлеменең илдәге иң юғары (64 %) һәм уҡый-яҙа белеүҙең иң түбән (60 %) кимәле теркәлгән. Минданаола мосолмандар йәшәй, әммә XVI быуат уртаһында Испания колонияһына әйләнгәндән бирле Филиппинда бөтә хөкүмәттәр христиан филиппиндарҙы күсереп ултыртыу һәм ерле халыҡтарҙы католиклыҡҡа күсереү юлы менән Минданаола сәйәси хакимлыҡ урынлаштырырға ынтыла.
Үҙгәрештәр китабы
Тарихы
Чжоу и Ҡытай тарихындағы тәүге күрәҙәлек итә торған система түгел икәне билдәле. Үҙгәрештәр китабына тиклем булған «Ляньшань» 《連山》 Ся һәм «Гуйцан» 《歸藏》 Шан-инь тигән системалар телгә алына, әммә уларҙың исеменән башҡа бер ни билдәле түгел.
Әҫәрҙең эстәлеге
Йәшәп килгән үҙгәрештәр китабы Чжоу династияһы дәүерендә барлыҡҡа килгән.
Моро ислам азат итеү фронты
Тарихының башы
Был сәйәсәт һөҙөмтәһе булып Минданаола һәм Сули архипелагы утрауҙарында мосолмандарҙың әҙселеккә әйләнеүе тора, улар был төбәк халҡының 17 процентын ғына тәшкил итә. Бынан тыш, ерҙәрҙе маҡсатлы бүлеү арҡаһында Басилан тигән бәләкәй генә утрауҙа, мосолмандар халыҡтың 71 процентын тәшкил итһә лә, христиандар ерҙәрҙең 75 процентын биләй, ә сауҙа әйләнешенең 75 проценты ҡытайҙар ҡулында.
Католиктарҙың төньяҡтан күсенеүе һөҙөмтәһендә моро мосолмандары үҙ ерендә әҙселеккә ҡала. Урындағы чиновниктар һәм полиция ярҙамында католиктар Минданаола ҙур-ҙур ер биләмәләрен баҫып алыуға өлгәшә. Шулай итеп, мосолмандар иң фәҡир һәм һирәктәре генә уҡый-яҙа белгән халыҡ төркөмөнә әйләнә.
Үҙгәрештәр китабы
Әҫәрҙең эстәлеге
Әҫәр 64 символ гексаграмманан тора. Уның һәр береһе йәшәйештә була торған хәлде даими үҫеш күҙлегенән күрһәтә. Символдар алты һыҙыҡтан тора; һыҙыҡтар әлеге хәлаттың эҙмә-эҙлекле үҫешен аңлата. Һыҙыҡтар бөтөн йәки өҙлөклө була. Бөтөн һыҙыҡты ҡара төҫ, өҙлөклө һыҙыҡты аҡ төҫ менән күрһәткән вариаттар ҙа бар. Аҡ төҫ актив хәлде, яҡтылыҡты, көсөргәнешлекте (ян) саҡылдыра. Ҡара төҫ пассив хәл, ҡараңғылыҡ, ҡарышмағанлыҡты күрһәтә. Һыҙыҡтарҙы аҫтан өҫкә уҡыу ҡабул ителгән (киреһенсә лә булыуы мөмкин). Уларҙың эҙмә-эҙлекле урынлашыуы йәшәйештең төрлө хәлдәре тураһында һөйләй.
Һәр гексаграмма өсәр триграмманан тора. Таблицала хәл-ваҡиғалар үҫешенең 64 варианты бирелә. Гексаграмманың һәр һыҙығы өсөн күрәҙәсегә әҙер афоризмдар йыйынтығы бар. Күрәҙә ҡылыу өсөн осраҡлы рәүештә гексограмма төҙөргә кәрәк. Бының өсөн тимер аҡса йәки меңяпраҡ ботағын ҡулланалар. Ваҡ аксаны ырғытып, ҡайғы яға менән төшкәненә карап, бөтөн йәки өҙлөклө һыҙыҡтарҙан торған гексаграмма төҙөйҙәр. Шулай итеп алты мәртәбә осраҡлы рәүештә бөтөн йәки өҙлөклө һыҙыҡтарҙан торған гексаграмма төҙөлә. Килеп сыҡҡан гексаграмма өсөн таблицанан тейешле вариантта һайлап алырға кәрәк.
Моро ислам азат итеү фронты
Тарихының башы
Минданао утрауында архипелагтағы иң бай нефть һәм газ ятҡылыҡтары урынлашҡан, Моро ислам азат итеү фронты Филиппин хөкүмәтен ерле халыҡ тураһында хәстәрлек күрмәйенсә ошо ятҡылыҡтарҙы ҡулға төшөрөргә ынтылыуҙа ғәйепләй.
IP-телефония
IP-телефони́я («айпи́-телефони́я» тип әйтелә) — IP протоколы буйынса телефон элемтәһе. IP-телефония — ул телефония өсөн хас булған ғәмәлдәрҙе — номер йыйыуҙы, яуап алғансы шылтыратыуҙы (дозвон), ике яҡтың тауышлы аралашыуын, шулай уҡ Интернет йәки башҡа берәй IP-селтәр аша видеоаралашыуҙы тәьмин итеүсе коммуникацион протоколдар, технологиялар һәм ысулдар йыйылмаһы. Элемтә каналы аша сигнал һанлы ысул менән тапшырыла һәм тапшырылыр алдына артыҡ мәғлүмәтте таҙартыр һәм бирелмәләр тапшырыу селтәренә төшкән көсөргәнеште кәметер өсөн үҙгәртелә (ҡыҫыла).
Моро ислам азат итеү фронты
Маҡсаты һәм идеологияһы
Моро милли-азат итеү фронты күп йылдар буйы  Филиппиндың көньяғында иң ҙур ҡораллы ихтилалсы төркөм булып тора. Фронт моро халыҡтарының тарихи, дини һәм мәҙәни үҙенсәлектәрен һаҡлап ҡалыу, шулай уҡ киләсәген үҙе билдәләү хоҡуғын һаҡлау өсөн көрәшә. Фронт лидерҙары һәр ваҡыт раҫлап килеүенсә, Филиппин хөкүмәтенә ҡаршы йыһат  моро халҡының бурысы булып тора. Ойошма христиан общинаһы исеменән эш иткән экстремистарҙың мосолмандарға ҡаршы көс ҡулланыуына яуап булараҡ барлыҡҡа килә һәм яңынан-яңы яугирҙар менән тулылана. Ойошма етәкселеге  федератив республика төҙөү  талабын ҡуя һәм үҙ идеологияһын «исламға ярашлы һәм демократик» тип атай.
Үҙгәрештәр китабы
Әҫәрҙең эстәлеге
Был система — күп быуаттар буйы донъяны, ысынбарлыҡты, матурлыҡты күҙәтеп йыйылған тәжрибә емеше.
IP-телефония
IP-телефониямы әллә VoIP-мы?
IP-телефония VoIP (Voice over IP) технологияһының ҡушымтаһы булып тора һәм ике яҡлы аралашыуҙы ойоштора. VoIP технологияһы тауыш тапшырыуҙың бөтә варианттарын, шул иҫәптән телефонияға һәм кешеләрҙең аралашыуына бер ниндәй ҡағылышы булмағандарын да, IP аша тапшырыуҙы күҙҙә тота. Мәҫәлән, VoIP технологияһы IP-видеокүҙәтеүҙә, мәғлүм итеү системаларында, вебинарҙар трансляциялағанда, он-лайн режимда фильмдар ҡарағанда һ. б. ҡулланыла.
Үҙгәрештәр китабы
Гексаграммалар төҙөлөшө
Математиктарҙы Үҙгәрештәр китабында һыҙыҡтарҙың урынлашыу тәртибе ҡыҙыҡҙындыра. Әлегә тиклем һыҙыҡтарҙың урынлашыу тәртибендә законлылыҡ бармы, әллә хаотик рәүештәме икәне асҡланмаған. Ҡайғы бер законлылыҡ булыуы билдәле лә инде.
Моро ислам азат итеү фронты
Маҡсаты һәм идеологияһы
Моро ислам азат итеү фронтынан тыш, илдең көньяғында «Әбү Сайяф» тигән ойошма ла эш итә. Башта Фронт Минданао проблемаларын утрауҙа шәриғәт  дәүләте төҙөп кенә хәл итеү мөмкин тип иҫәпләй. Хәҙер иһә ул   федератив  Филиппин сиктәрендә автономия төҙөү мөмкинлеген ҡарай.
Ҡораллы бәрелештәр
2000 йылда Филиппин президенты Джозеф Эстрада  Минандао ихтилалсыларына ҡаршы һуғыш иғлан итә. 2000 йылдың июлендә Моро ислам азат итеү фронтының штаб-фатирын ҡыйратҡас,   оборона министры Орландо Меркадо ашығыс рәүештә  «оҙайлы һәм мәғәнәһеҙ һуғыш, ниһайәт, тамамланды» тип белдерә.
2007 йылдың июлендә Филиппин диңгеҙ  пехотасылары  MILF-тың боҫҡонона эләгә; 14 диңгеҙ пехотасыһы әсиргә алына һәм үлтерелә (күбеһенең башы киҫелә). Килешеү булыуға ҡарамаҫтан,  2003 йылда MILF ике тапҡыр Давао ҡалаһы аэропортында бомба шартлата; бөтәһе 40 кеше һәләк була, 150-нән ашыу кеше яралана.
IP-телефония
IP-телефония ҡулланыу
Компьютер селтәрҙәре ярҙамында тауышлы һәм видео бәйләнеш XXI быуат башынан алып айырым кешеләр тарафынан да, корпоратив секторҙа ла бик киң файҙаланыла башланы. IP-телефония системаларын ҡулланыу элемтә операторы булған компанияларға шылтыратыуҙар (айырыуса халыҡ-ара шылтыратыуҙар) хаҡын һиҙелерлек кәметергә һәм телефонияны Интернет сервистарына тоташтырырға, интеллектуаль хеҙмәттәр күрһәтергә мөмкинлек бирә.
Сафиуллин
Сафиуллин — фамилия.
Моро ислам азат итеү фронты
Солох килешеүҙәре
1971 йылда ҡораллы ҡаршы тороу башланғандан алып, беренсе тапҡыр солохҡа өлгәшеү ынтылышы 1976 йылда була. 1976 йылдың 23 декабрендә Филиппин хөкүмәте менән Моро милли-азат итеү фронты   Триполи килешеүенә  ҡул ҡуя. Был килешеүҙе төҙөү  Ислам хеҙмәттәшлеге ойошмаһы тарафынан тәҡдим ителә. Филиппиндың ул саҡтағы президенты Маркос ике айырым төбәк хөкүмәтен булдыра һәм быны  «конституцияға ярашлы процесс» тип атай. Президентты солох килешеүе шарттарын боҙоуҙа ғәйепләп, Милли-азат итеү  фронты килешеүҙән сыға һәм хәрби хәрәкәттәрҙе яңынан башлай.
IP-телефония
Функционаллеге
IP-телефония дөйөм файҙаланыуҙағы телефон селтәре технологияһы ярҙамында тормошҡа ашырыу ҡатмарлыраҡ йә ҡиммәтерәк булған бурыстарҙы атҡара.
Моро ислам азат итеү фронты
Солох килешеүҙәре
2013 йылдың декабрендә  Филиппин хөкүмәте менән Моро ислам  азат итеү фронты договорға ҡул ҡуя, уға ярашлы, илдең  көньяғында Бангсаморо тигән автономиялы мосолман төбәге  барлыҡҡа килә.
IP-телефония
Функционаллеге
Миҫалдар:
Моро ислам азат итеү фронты
Солох килешеүҙәре
2014 йылдың мартында  Филиппин хөкүмәте һәм Моро ислам  азат итеү фронты солох килешеүе төҙөй. 13 йыл буйы барған һөйләшеүҙәр һөҙөмтәһендә  Минданао  утрауының мосолмандар йәшәгән көньяғы  автономиялы төбәккә әүерелә, ә яугирҙар ҡорал ташлай. Ләкин башҡа фетнәсел төркөмдәр хөкүмәт менән алышты дауам итеү ниәтен белдерә.
IP-телефония
Функционаллеге
Өҫтәмә рәүештә: донъяның теләһә ҡайһы илендә тура номерҙар алып тоташтырыу мөмкинлеге (DID).
Мобиль номерҙар
Телефон номерҙарының күсерелә алыуы (Mobile number portability, MNP йәки Local Number Portability, LNP) — файҙаланыусының бер мобиль операторҙан икенсеһенә күскәндә үҙенең телефон номерын һаҡлап ҡала алыу сервисы. Был мөмкинлек һәр илдең үҙ ҡануниәтенә бәйле.
Шылтыратыуҙың минималь хаҡы
IP-телефонияла шылтыратыу хаҡы «шылтыратыуҙы маршрутлауҙың минималь хаҡы системаһы» (LCR, Least Cost Routing System) буйынса билдәләнә, ул иң түбән хаҡты ҡуйырға мөмкинлек бирә.
IP-телефония тауышлы шылтыратыуҙы мршрутлағанда MNP мобиль номерҙарының бер-береһенә ярашыуына идара итеү өсөн дә кәрәк. Бөйөк Британия ише үҙәк бирелмәләр базаһы булмаған илдәрҙә ҡайһы берҙә, GSM-селтәргә мобиль телефондың ниндәй селтәргә (операторға) ҡарағанын белешеп, үтенес ебәрергә тура килә. IP-телефония шылтыратыу маршрутлауының арзанлығы арҡаһында киң тарала барғанға күрә шылтыратыуҙар хәүефһеҙлеген дә тәьмин итергә кәрәк.
Ашығыс саҡырыу номерҙары
IP-технология үҙенсәлектәре файҙаланыусының ҡайҙалығын асыҡлау мөмкинлеген бирмәй. Ашығыс саҡырыу номерҙарына шылтыратыуҙы еңел генә маршрутлап (икенсе номерға йүнәлтеп) булмай (оператив хеҙмәттәр өсөн был бик мөһим). Ҡайһы берҙә бындай системалар селтәр эсендәге ашығыс саҡырып шылтыратыуҙарҙы тейешле подразделениелағы ашығыс булмаған саҡырыу номерҙарына йүнәлтә ала.
Протоколдар
Протоколдар клиент ҡорамалының (шлюз, терминал йәки IP-телефон) провайдер серверында йәки гейткиперында теркәүҙе, саҡырыу йә саҡырыуҙың адресын үҙгәртеүҙе, тауышлы йә видеототаштырыуҙы, абунасының исемен һәм/йәки номерын тапшырыуҙы тәьмин итә. Әлеге ваҡытта түбәндәге протоколдар киң файҙаланыла:
Телмәрҙе кодлау
Тауышты IP-селтәр аша тапшырыу өсөн кеше тауышы импульслы-код модуляцияһы ярҙамында цифрлаштырыла, ҡыҫыла (кодлана) һәм пакеттарға бүленә. Ҡабул итеүсе яҡта бының киреһе бара — бирелмәләр пакеттан алына, коды сиселә һәм улар яңынан аналоглы сигналға әйләнә.
Кодлау 15—45 мс оҙайлығындағы өҫтәмә тотҡарлыҡ барлыҡҡа килтерә. Уның сәбәптәре: Кодты сискән яҡта ла ошондай тотҡарлыҡ була.
Кодектың тотҡарланыуын үтәнән-үтә барлыҡҡа килгән тотҡарланыуҙарҙы һанағанда иҫәпкә алырға кәрәк. Бынан тыш, кодлауҙың/кодты сисеүҙең ҡатмарлы алгоритмдары системаның хисаплау ресурстарының ярайһы уҡ етди сығымдарын талап итә.
Тикшеренеү төркөмдәрендә Интернет аша телмәр бирелмәләрен тапшырыу сифатын анализлау шуны күрһәтә: синтезланған телмәрҙең боҙолоу, сифаты түбәнәйеү, асыҡлығы кәмеү сәбәптәре булып телмәр бирелмәләре ағымының өҙөлөүе тора. Ул түбәндәге сәбәптәрҙән хасил була:
Кодектар
IP-селтәр аша тапшырғанда тауышты ҡыҫыу алгоритмдары төрлө. Ҡайһы берҙәре тауышты ҡыҫмай тиерлек, уны импульслы-код модуляцияһы кимәлендә (йәғни 64 килобит/с) ҡалдыра, икенсе кодектар цифрланған тауышты кодлауҙың һөҙөмтәле алымдары ярҙамында 8 тапҡырға йә унан да күберәккә ҡыҫыу мөмкинлеген бирә. Лицензиялау талап ителмәгән һәйбәт ирекле кодектар күп. Ҡайһы берҙәре өсөн лицензия кәрәк.
VoIP-кодектарҙың сағыштырма характеристикалары:
Селтәрҙә тотҡарланыуҙы кәметеү
IP-телефонияның төп өҫтөнлөгө — үткәреү һыҙатына талаптарҙың түбәнлеге, был телмәр трафигының түбәндәге статистик характеристикаларын иҫәпкә алып тәьмин ителә: Шул уҡ ваҡытта, технология айырым пакеттарҙың юғалыуына тотороҡло ҡала алһа ла, IP-телефония өсөн селтәрҙә пакеттарҙы тотҡарлау яҡшыға түгел. Шулай ҙа пакеттарҙың 5%-ына тиклемен юғалтыу телмәрҙең асыҡлығына зыян килтермәй.
Телефон трафигын IP технологияһы буйынса тапшырғанда хеҙмәттең сифатына TL9000 стандартының ҡаты талаптары үтәлергә тейеш. Ул талаптар ошоларҙы күҙҙә тота: Стандарт буйынса, тотҡарланыу 250 мс-тан артырға тейеш түгел. Тауыш бирелмәләрен IP селтәре аша тапшырыуҙа тотҡарлыҡтар сәбәптәре пакеттарҙы ташыу үҙенсәлектәренә бәйләнгән. TCP протоколы пакеттарҙы илтеп еткереүгә контролде тәьмин итә, ләкин яй булғанлыҡтан тауыш тапшырыуҙа файҙаланылмай. UDP пакеттарҙы тиҙ оҙата, ләкин юғалған бирелмәләрҙе тергеҙеүҙе гарантияламай, һөҙөмтәлә әңгәмәнең өлөштәре юғалып ҡала. Джиттер ҙа (пакеттар килеү-ҡабул ителеү периодындағы тайпылыштар) ҡамасаулай, улар үтә тығыҙ IP-селтәр аша күп һанлы узелдар тапшырғанда барлыҡҡа килә. Селтәрҙең етерлек үткәреү һәләтенә эйә булмауы (мәҫәлән, бер юлы бер нисә файҙаланыусы тарафынан ҡулланылғанда) тотҡарланыуҙарға ғына түгел (йәғни джиттерҙың үҫеүенә), пакеттарҙа ҙур юғалтыуҙарға ла килтерә.
Бындай проблемаларҙы хәл итеү өсөн ошондай саралар тәҡдим ителә :
Тоташыу хәүефһеҙлеге
IP-телефония файҙаланыусыларҙың күбеһе, хәүефһеҙ шылтыратыуҙарҙы IP-технологиялар сиктәрендә индереү күпкә ябай булыуына ҡарамаҫтан, криптографик шифрлауҙы ҡулланмай. Һөҙөмтәлә, трафик анализаторы ярҙамында IP-һөйләшеүҙәрҙе тыңлау ҡатмарлы түгел, тырышҡанда хатта уларҙың йөкмәткеһен дә үҙгәртеп була.
Селтәр пакеттары анализаторы ярҙамында үтеп инеүселәр файҙаланыусы һаҡлаулы VPN виртуаль селтәре эсендә булмағанда IP-шылтыратыуҙарҙы тотоп ала. Хәүефһеҙлектәге был етешһеҙлек һөжүмдәр арҡаһында хеҙмәтләндереү өҙөклөктәренә килтереүе ихтимал. Был өҙөклөктәр, телефон селтәрен сүп трафик менән тултырып, «буш түгел» тигән сигнал барлыҡҡа килтереп һәм абунасыларҙың һөйләшеүе гел өҙөлөүгә килтереп, телефон селтәрен тотош эштән сығарырға һәләтле.
Ләкин бындай проблема ҡәҙимге телефонияға ла ҡағыла, сөнки тулыһынса һаҡланыулы элемтә ысулы бөтөнләй юҡ.
Файҙаланыусылар үҙ селтәрен хәүефһеҙ итер өсөн виртуаль локаль бирелмәләр селтәренә инеүҙе сикләй, тауыш бирелмәләре булған үҙ селтәрен башҡаларҙан йәшерә ала. Әгәр файҙаланыусы хәүефһеҙ һәм дөрөҫ конфигурациялы, инеү мөмкинлеге контролдә тотолған селтәр-ара интерфейс-шлюз ҡулланһа, хакерҙар һөжүмдәренең күбеһенә бирешмәҫкә мөмкин. Wireshark кеүек IP-һөйләшеүҙәр трафигын анализлауҙы еңелләштерә торған ирекле ҡулланыуҙағы программа тәьминәттәре бар.
Мәғлүмәтте яттар эләктерә алмаһын өсөн ҡайһы берәүҙәр ҡыҫыуҙы ҡуллана. Селтәр ысынлап та хәүефһеҙ булһын өсөн тулыһынса криптографик шифрлау һәм криптографик аутентификация үткәреү мөһим, тигән фекер бар. Ләкин ҡайһы бер параметрҙар буйынса IP-телефония ҡәҙимге телефонияға ҡарағанда күпкә хәүефһеҙ.
Әле файҙаланыуҙа булған SRTP хәүефһеҙлек стандарты һәм яңы ZRTP протоколы IP-телефондарҙың ҡайһы бер яңы моделдәрендә (Cisco, Yealink SNOM һ.б.), аналоглы телефон адаптерҙарында (Analog Telephone Adapters, ATAs), шлюздарҙа, шулай уҡ төрлө софтфондарҙа ҡулланыла ала. IPsec ярҙамында, альтернатив шифрлау ҡулланып, P2P VoIP хәүефһеҙлеген тәьмин итергә мөмкин. Skype программаһы SRTP ҡулланмай, ләкин унда Skype-провайдерға күренеүсән шифрлау системаһы бар.
Voice VPN сиселеше компания эсендәге VoIP-селтәрҙәренә, цифрлы тауыш бирелмәләре ағымында IPSec-шифрлауҙы ҡулланып, хәүефһеҙ тауышлы тоташыу булдырыу мөмкинлеге бирә.
Шулай уҡ күп кимәлле шифрлау һәм тотош VoIP-трафикты (тауышты, видеоны, эш мәғлүмәттәрен һ. б.) I2P селтәре ярҙамында анонимлаштырыу яһарға ла була.
Саҡырыусы абунасыны идентификациялау
Саҡырыусы абунасының номерын күреү хеҙмәте (Caller ID) төрлө провайдерҙа төрлөсә булырға мөмкин, хәйер, VoIP-провайдерҙарҙың күпселеге хәҙер «шылтыратыусы абунасының идентификаторын асыҡлау (caller ID)» хеҙмәтен тәҡдим итә.Шылтыратыу урындағы селтәр номерына берәй VoIP-провайдерҙан килһә, caller ID хеҙмәте ҡулланыла алмай.
Ҡайһы бер осраҡтарҙа VoIP-провайдерҙар саҡырыусы абунасыға уныҡы булмаған берәй caller ID ҡулланыу мөмкинлеген бирә. Коммерция нигеҙендәге VoIP-ҡорамал һәм программа тәьминәте caller ID-ҙы еңел үҙгәртә ала. Был хеҙмәт киң мөмкинлектәр бирһә лә, яуыз ниәттәргә лә юл аса.
Провайдер тарафынан caller ID-ҙы яуыз ниәттә алмаштырыу осраҡтары закон менән көйләнә.
Перовский Василий Алексеевич
Граф (1855) Перовский Василий Алексеевич (20 февраль 1795 йыл, хәҙерге Брянск өлкәһе, Почел — 20 декабрь 1857 йыл, Алупка) — кавалерия генералы, генерал-адъютант, Ырымбур губернаторы, һуңынан генерал-губернатор. Урта Азияны баҫып алыу буйынса беренсе ынтылыш етәксеһе — Хиуа походы (1839—1840) һәм Коканд походы (1853).
Биографияһы
Василий Алексеевич Перовский граф Алексей Разумовский менән мещан ҡатламынан Мария Михайловна Соболевскаяның никахтан тыш тыуған балаһы. Яҙыусы Антоний Погорельскийҙың һәм эске эштәр министры Лев Перовскийҙың туғаны. Мәскәү университетында уҡыуҙы тамамлағас, 1811 йылда ғали йәнәптәре һарайында колонна оҙатыусы булып хеҙмәт итә.
Бармағын юғалтыу буйынса замандаштарының ошондай күрһәтмәләре билдәле: ''Юнкер булған саҡта ул бүлмәһендә балауыҙ пулялары менән пистолеттан атып ирмәк тапҡан һәм бер ҡасан да пистолеттан айырылмаған; йыш ҡына көбәк тишегенә бармағын тығып, бармаҡта эленеп торған пистолет менән арлы-бирле йөрөгән. Бер шулай йөрөгән саҡта ул көбәккә ҡағыла; атыу яңғырай һәм көбәккә тығылған бармағының өлөшө өҙөлөп сыға; шул саҡтан бармағына ул алтын уймаҡ кейҙереп йөрөй, уймаҡҡа сылбырҙа лорнет эләктерелгән була.''
1814 йылда Гвардия баш штабына беркетелә, башта Егерь лейб-гвардияһында, ә һуңғараҡ Измайлов полкында тора. 1818 йылда бөйөк кенәз Константин Павловичҡа адъютант итеп тәғәйенләнә.
Декабристар хәрәкәтенең тәүге осоро ҡатнашыусыһы, «Благоденствие Союзы» ағзаһы.
Николай I батшалыҡҡа килгәс тә, Перовскийҙы флигель-адьютант итеп тәғәйенләй. 1825 йылда 14 декабрендә император янында була, Сенат майҙанында арҡаһына түмәр менән һуғалар.
1828 йылдағы төрөк һуғышында батырлыҡ күрһәтә, Анапаны штурм менән ала, Варна янында ҡаты яралана һәм строевой хеҙмәттән баш тартырға мәжбүр була; батырлыҡтары өсөн генерал-майор дәрәжәһенә күтәрелә һәм император свитаһына индерелә. Шулай уҡ ул IV дәрәжәле Изге Георгий һәм I дәрәжәле Анна ордендары менән наградлана. 1829 йылда баш диңгеҙ штабы канцелярияһы директоры итеп тәғәйенләнә. Перовский ғүмеренең аҙаҡҡы көндәренә тиклем яу яланында ла, һарай паркетында ла ҡыйыу булып ҡала. Төрөк кампанияһында ул ҡая янында башҡа офицерҙар менән түңәрәктә тора, шул ваҡытта улар алдына бомба килеп төшә. Бомба шыжлау тауыштарын сығарып өйөрөлөп ята. барыһы ла шаҡ ҡата; Перовский ғына тыныс тауыш менән: «Һөйәл!» — ти ҙә үҙе ҡаяға һыйынып, һалҡын ҡанлылыҡ һаҡлап бомба шартлағанын һәм төрлө яҡҡа ярсыҡтары сәселгәнен көтөп тора.
1833 йылда Ырымбур хәрби губернаторы һәм Айырым Ырымбур корпусы командиры итеп тәғәйенләнә. Перовскийҙың 1834—1835 йылдарҙағы башҡорт ихтилалын баҫтырыуҙа күрһәткән тырышлығын Николай I үҙе һуңғараҡ уға яҙған рәхмәтле хатында билдәләп үтә: Я с особенным удовольствием вижу, что Вы оправдали все ожидания мои… Одобряя вполне все распоряжения Ваши к водворению строгой дисциплины и порядка в башкирских кантонах, я вменяю себе в приятный долг изъявить Вам за сие усердия мою собственную признательность".
1851 йылда Ырымбурға ҡабаттан Ырымбур һәм Һамар губерниялары губернаторы булып әйләнеп ҡайта. Был ваҡытта ул алдан планлаштырған саралары тормошҡа ашҡан була: далала күп һанлы нығытмалар төҙөлгән, Арал диңгеҙе тикшерелгән һәм унда пароход элемтәһе һәм Арал флотилияһы ойошторолған. 1853 йылда Аҡмәсет коканд нығытмаһы ҡаты һөжүм менән алына; 1854 йылда Хиуа ханы менән Рәсәй өсөн табышлы килешеү төҙөлә. Перовский хөрмәтенә Аҡ мәсет Перовск исемен йөрөтә башлай һәм был исем аҫтында 1922 йылға тиклем билдәле була.
Император Александр II батшалыҡты ҡабул иткән көндә үҙе шәхсән яҙған хатында атаһының дуҫына «оҙайлы, тоғро һәм тырыш хеҙмәте өсөн» рәхмәтен белдерә. 1855 йылда Перовский граф дәрәжәһенә лайыҡ була, ә коронация көнөндә Перовский Изге Андрей Первозванный орденының гәүһәр билдәләре менән наградлана.
Перовский 1857 йылдың 7 апрелендә ауырыуы сәбәпле отставкаға китә һәм шул уҡ йылдың 8 декабрендә Воронцовтар имениеһында Алупкала вафат була. Ул буйҙаҡ һәм балаһыҙ була. Балаклавала Изге Георгий монастырында ерләнә. Племянник Первого, А. Т. Толстой, Перовскийҙың ир туғаны, Софья Миллерға 11 декабрҙә яҙа:
Башҡорттар һәм Перовский
Рәсәй батшалары башҡорт һуғышсыларын йыш ҡына Урта Азияға яуға ебәрә, яулап алыу һуғыштарында ҡатнаштыра.
В. Перовский башҡорт халҡы хәтерендә ихтилалдарҙы баҫтырғандағы аяуһыҙлығы менән дә, Һырдаръя өлкәһенең Аҡмәсет ҡалаһын яулатыр өсөн башҡорт ғәскәрен алып барып, шулай уҡ аяуһыҙлыҡ менән һуғышырға мәжбүр итеүе менән дә уйылып ҡала.
Ырымбур губернаторы генерал В. Перовский көслө ағымлы Һырдаръя (Сырдаръя) аша сығып, Аҡмәсет ҡалаһын алырға күп тапҡыр уҡталған.
Аҡмәсет ҡалаһын алыу тарихы аҙымлап тигәндәй йырҙа бәйән ителә. Халҡыбыҙҙың Һыр тигән йыры ана шул ҡанлы тарихҡа — Аҡмәсетте алыу ваҡиғаһына арналған. Перовскийҙың ғәскәренең төп көсө башҡорттарҙан тора. Йырҙа был хаҡта ошолай тиелә: Бары беҙҙең генә башҡорттар шул/ Күҙ терәгән әрме көстәре.
Һырдаръяҡай буйы, ай, ҡомлоҡтор,
Аттарыбыҙ ерһенеп, түҙә алмай.
Перовский майор фарман бирә
Һаман алға тиеп, туҡталмай.
Бик күптәр батып үлә, астан ҡырҡылған хәлһеҙ башҡорт ғәскәре шулай ҙа Һыр йылғаһын аша сыға һәм ҡаланы яулай. Аҡмәсет тулыһынса баш һалғас, В. Перовский башҡорт ғәскәре менән уның урамдары буйлап ҡаланы ҡарап йөрөгәндә, ҡурайсылар уға арнап көй сығара. Дәртле көйҙән хатта аттары ла, ошо көйгә тап килтереп, «бейей». В. Перовскийҙы данлап уйналған көй ошо көнгәсә Перовский тип һаҡланған һәм уға бейеү ҙә һалынған.
Наградалары
Рәсәйҙеке: Сит илдәрҙеке:
Бикбов Юлбарыҫ Сурағол улы
Бикбов Юлбарыҫ Сурағол улы (1847–1922) — башҡорт старшинаһы, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡорт халҡы союзы бюроһының ағзаһы.
Биографияһы
1847 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Үҫәргән улусы (хәҙерге Ырымбур өлкәһе ) Бурағол ауылында тыуған. Сығышы менән үҫәргән башҡорттарының Бикбау бей нәҫеленә барып тоташа. 1877 йылда Ырымбур ҡалаһындағы И. И. Неплюев исемендәге кадет корпусын тамамлай.
1889–1922 йылдарҙа 2-се Үҫәргән улусында старшина булып хеҙмәт итә. 1896 йылда Николай II-нең тәхеткә ултырыу тантанаһына саҡырыла, император илгә тоғро хеҙмәт иткәне өсөн уны көмөш миҙал менән бүләкләй.
1899 йылда «Оренбургская газета»ның ете һанында баҫылып сыҡҡан «Башкурды» исемле күләмле әҫәре билдәле. Был әҫәр башҡорт халҡының тарихына арналған. Әҫәрҙә Европа, ғәрәп, фарсы ғалимдарының башҡорттар тарихына бәйле тикшеренеүҙәрҙе, халыҡтың ауыҙ-тел ижады ҡомартҡылары, легендалары, шәжәрәләре ҡулланылған.
1917 йылдың июнендә Башҡорт халҡы союзы бюроһының ағзаһы итеп һайлана. 1917 йылдың 8–20 декабрендә Ырымбурҙа уҙғарылған 3-сө Бөтә башҡорт ҡоролтайында делегат булып ҡатнашҡан. Башҡортостан автономияһы өсөн көрәшеүселәргә, шулар иҫәбендә улы — Башҡорт Хөкүмәте рәйесе Юныс Бикбовҡа ярҙамлашҡан.
Ишкинин Ғилман Ғирфан улы
Ишкинин Ғилман Ғирфан улы (26 ғинуар 1965 йыл — 5 февраль 2011 йыл) — башҡорт шағиры.
Биографияһы
Ғилман Ғирфан улы Ишкинин 1965 йылдың 26 ғинуарында БАССР-ҙың Ейәнсура районында Иҙәш ауылында тыуған.
Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай. «Шоңҡар» журналында бүлек мөдире булып эшләй.
2011 йылдын 5 февралендә Ейәнсура районына ҡайтып барғанда, Туйымбәт ауылы янында юл-транспорт фәжиғәһендә һәләк була.
Ейәнсура районында йәш шағир һәм сәсмә әҫәр оҫталары өсөн Ғилман Ишкинин исемендәге премия булдырылған.
Ижади эшмәкәрлеге
Ғилман Ғирфан улы лирик шиғырҙар яҙа. Унын «Ямаулыҡтар» исемле поэма йыйынтығы беренсе булып баҫылып сыҡҡан.
1997 йылда «Ҡалҡаным бул!» шиғырҙар йыйынтығы донъя күрә.
«Мин ҡомары ташҡан бер һунарсы» исемле шиғырҙары «Ағиҙел» журналында баҫтырыла (2004.- № 11).
Өҫтәлмә мәғлүмәт
Ғилман Ишкининдың шиғырҙары образлы сағыштырыу, тәрән фәлсәфә менән һуғарылған. Һәр бер һүҙе поэмаға торошло, ти ижадташ дуҫтары уның хаҡында. Уның афоризмдары башҡорт зыялылары араһында киң популярлыҡ яулай, уларҙы интернет ҡулланыусылар ҙа яратып уҡый.
Ғилман Ишкининдың тыуыуына 50 йыл тулыуға арнап бер төркөм йәштәр «Мин, бәлки, урап та килмәҫмен, ай, алыҫ, аралар, ай, йыраҡ…» тип исемләнгән шиғри йыйынтыҡ баҫтырып сығарҙы. Әйткәндәй, ул «Сыңрау торна» исемле өр-яңы серияның тәүге баҫмаһы.
Ғилман Ғирфан улының шиғырҙарына йырҙар ижад ителеүе лә ижадсының исемен мәңгеләштереүгә ҡарата яһалған бәләкәй генә бер аҙым.
Биг-Мак индексы
Биг-Мак индексы (ингл.  Big Mac Index  ) — һатып алыу һәләте нисбәтен билдәләүҙың рәсми булмаған ысулы.
Бигмак индексы һатып алыу һәләте нисбәте теорияһына нигеҙләнгән, уға ярашлы, валюта курсы төрлө илдәрҙә тауар кәрзине хаҡын (йәғни алмаш валюта курстары нисбәтен) тигеҙләргә тейеш, тик кәрзин урынына McDonald’s компанияһы бөтә ерҙә лә һатҡан стандарт бутерброд алына.