Фарсы_ҡултығында_һуғыш
Тәүшарттар
Һуғыш башланып китеүҙең төп сәбәптәре: бай нефть ятҡылыҡтары өсөн көрәш, 1990-сы йылдарҙа яғыулыҡ баҙарының торошо һәм Яҡын Көнсығышта барлыҡҡа килгән тарихи хәл. Бәләкәй генә Кувейт (ни бары Әл-Кувейт ҡала-порты, уның янында ятҡан ҙур булмаған өлкә һәм бер нисә бәләкәй уртау) һәр ваҡыт көслө һәм бай державаларҙың иғтибарын үҙенә йәлеп итә. Оҙаҡ ҡына ваҡыт Кувейт Британия колониаль империяһының бер өлөшө була, ләкин колониаль статус бында, әйтәйек Һиндостан менән сағыштырғанда, әллә ни ауыр булмай. 1930-сы йылдарҙа бында ғәйәт ҙур нефть ятҡылығы табыла. 1961 йылда бойондороҡһоҙ дәүләткә әүерелә, ә 1970—1980 йылдарҙа көнбайышҡа нефтте төп ҡуйыусы булып китә. Нефть экспорты бик табышлы тармаҡ була: һанаулы ғына йылдарҙа ярлы Кувейт төбәктең иң бай илдәренең береһенә әйләнә. Кувейттың уңыштары күршеләренә: Сәғүд Ғәрәбстаны менән Иракҡа тынғылыҡ бирмәй. Ике ил дә Кувейтты үҙенә ҡушырға теләй, шуға ла Кувейттың артабанғы үҫешенә аяҡ салырға тырыша. Багдад Кувейтты борондан үҙ ере тип иҫәпләй һәм бойондороҡһоҙ дәүләткә әйләнгән көндән алып был бәләкәй әмирлеккә дәғүә итә. Ул дәүерҙә Ирак төбәктең иң ҡеүәтле дәүләттәренең береһе була. Көслө армияға эйә булыуы ла Багдадҡа Яҡын Көнсығышта лидер булыуға дәғүә итеү мөмкинлеген бирә. 1988 йылда Ирак-Иран һуғышында Ирак еңеп сыға. Был конфликтта Кувейт әмире Ирак яҡлы була, сөнки ул мәлдә Иранда Ислам революцияһы башланып ҡына торған саҡ була, шуға күрә төбәктең күп кенә дәүләттәре революция ялҡынының уларға күсеүенән хәүефләнә. Кувейт Ирак властарына хәрби кампанияны алып барыу өсөн үтескә 15 млрд доллар тирәһе аҡса бирә. Һуғышты еңеп сығыуына ҡарамаҫтан, Ирак һуғыш аҙағында хәлһеҙләнә, ҡаҙнаһы бушап ҡала, халҡы ҡырыла. Ирак, тәрән иҡтисади кризис кисереү сәбәпле, Кувейтҡа бурысын ҡайтарып бирә алмай, шуға ул үҙ «уйынын» башлап ебәрә. 1990 йыл яҙының аҙағы һәм йәй башында Әль-Кувейтҡа бер нисә дәғүә белдерә. Ғәрәп илдәре башлыҡтары съезында Ирак башлығы — Саддам Хөсәйен — ОПЕК-тың күп кенә илдәре Ирак иҡтисадының үҫешенә аяҡ сала, тигән белдереү яһай. Уның белдереүендә илдәрҙең атамалары яңғырамаһа ла, бөтәһе лә һүҙҙең Кувейт һәм Сәғүд Ғәрәбстаны тураһында барыуын аңлай. Шуға ла, тип дауам итә ул, нефткә хаҡ төшә, һәм Ирак көнбайышҡа ебәргән яғыулығына тейешле аҡсаны алып еткермәй. (Был дәғүне ғәҙел тип иҫәпләргә лә мөмкин: шул ваҡиғалар алдынан нефткә хаҡ, ысынлап та, 18 долларҙан 7 долларға тиклем түбәнәйә, ә Саддам, баррель 25 доллар торорға тейеш, тип иҫәпләй); Кувейтҡа шулай уҡ Дипломатик нота ебәрелә. Унда, Кувейт ауыш быраулау ысулын ҡулланып, Ирак ятҡылыҡтарынан нефть һура, тигән ғәйеп ташлана. Саддам Хөсәйен Ирак бурысын тулыһынса юҡҡа сығарыуҙы һәм Багдад ҡаҙнаһына 2 млрд доллар күсереүҙе талап итә. Кувейт ҡырҡа баш тарта һәм Ирактың үҙен нефть урлауҙа ғәйепләй. Был конфликтта Сәғүд Ғәрәбстаны Кувейт яғында, ә Иран Ирак яғында була. Күп кенә ғәрәп илдәре был конфликтты бөтөрөргә тырыша. Мысыр президенты Хөсни Мөбәрәк һөйләшеүҙәр алып барыу мәлендә аралашсы ролен үтәргә ризалаша. 1 августа Джиддала (Сәғүд Ғәрәбстаны) һөйләшеүҙәр башлана, ләкин параллель рәүештә Ирак сик буйына хәрби контенгынтын туплай. Һөйләшеүҙәр барышында Кувейт күршеһенең бөтә талаптарын да кире ҡаға, һәм һуғыш ҡотолғоһоҙ була.