cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мария Тальони
Танылыуы
1833 йылда баҡсасы Пеан-Сильвен Францияла сәй розаһының яңы сортын тәҡдим итә: сәй розаһының уртаһы алһыу төҫтәге йөрәк формаһында, уға «Тальони» тигән исем биргәндәр.
1985 йылда уның хөрмәтенә Венералағы кратер Тальони тип атала.
Сәнғәттә образы
1836 йылда Уильям Теккерей Теофиль Вагстаф псевдонимы аҫтында Лондонда «Флора и Зефир» тигән китабын сығара, ул 1833 йылда Лондон Король театрындағы Тальониҙың һәм уның партнеры Альберҙың гастролдәренә ҡарата  төшөрөлгән карикатуралар йыйынтығын кәүҙәләндерә. Китап тышлығы Шалондың данлыҡлы литографияһында һүрәтләнгән Тальониҙың Флора ролендә уйнағанын пародиялап һүрәтләй :338.
йыл Санкт-Петербургта Петр Каратыгиндың «Ложа 1-го яруса на последний дебют Тальони» тигән «көләмәс водевиль»е ҡуйыла.
Тальониҙың дебют йылын (1828 йыл, ысынбарлыҡта тәүге тапҡыр йыл) билдәләгән Гюстав Буланже тарафынан яҙылған портреты Гранд-Опера бейеү фойеһының фризында XVII быуат аҙағы — XIX быуат урталарының күренекле бейеүселәренең башҡа егерме портреты араһында урынлашҡан.
Петер Беренс
Петер Беренс (Peter Behrens; 14 апрель 1868 йыл, Гамбург — 27 февраль 1940 йыл, Берлин) — хәҙерге сәнәғәт архитектураһы һәм дизайнына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Дюссельдорф художество мәктәбе вәкиле. Тәү сиратта архитектор булараҡ билдәле. Шулай уҡ рәссам, график, иллюстратор һәм шрифтарҙы уйлап сығарыусы булған. Модерн (Германияла — Югендстиль) стиленең иң билдәле вәкиле.
Биография
1903—1907 йылдарҙа Дюссельдорф сәнғәт-сәнәғәт мәктәбенең директоры була.
Эштәре
1911—1912 йылдарҙа Беренс Европаның неоклассицизмға ҡараған төп ҡомартҡыларының береһе — Петербургтағы Исаакий майҙанындағы Германия илселеге проектын эшләй. Артабанғы йылдарҙа Беренс завод һәм фабрикаларҙы проектлау менән мәшғүл була (Берлин — 1909—1912; Рига — 1912—1914 («Унион» заводының ике копусы — хәҙерге ВЭФ, Фридрих Шеффель һәм Фридрих Зейберлих менән бергә); Оберхаузен — 1921—1925; Хёхст — 1925—1926; Линц — 1932—1936). 1922—1936 йылдарҙа Венаның сәнғәт академияһы янындағы Архитектура мәктәбен етәкләй.
Новоднестровск
Новоднестровск (Новодністровськ) — Украинаның Черновцы өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала.
Кмытив паркы
Кмытив паркы (Кмитівський парк) — Житомир өлкәһенең Коростышев районы Кмытив ауылы урынлашҡан тәбиғәт һәйкәле.
Сахча
Сахча — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Һамар өлкәһе, биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сәрмәсән йылғаһының уң ярына тамағынан 6,6 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Глаубиц
Глаубиц (Glaubitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2016 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,97 км2. Диңгеҙ кимәленән 119 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1612 һәм автомобиль коды RG.
Лағыр ауыл советы (Салауат районы)
Лағыр ауыл советы — Башҡортостандың Салауат районындағы муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһында сиктәр, муниципаль берәмектәрҙең статусы һәм административ үҙәктәре тураһында»ғы Законға ярашлы, ауыл биләмәһе статусына эйә.
Тормай ауыл Советы (Стәрлебаш районы)
Тормай ауыл Советы — Стәрлебаш районындағы ауыл биләмәһе, 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 453194. ОКАТО коды — 80248850000. ИФНС коды — 0242.. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» 2004 йылдың 16 декабрендәге Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Тормай ауыл Советы 2008 йылда тарҡатыла һәм  Стәрлебаш ауыл Советы, Яңғырсы ауыл Советы ауыл биләмәләренә инә
Ауыл Советы составы
Тормай ауыл советы: Тәтербаш ауылы — административ үҙәк, Тормай, Банковка, Мортаҙа, Н икольский ауылдары (43м ҡушымта);
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: 39) Стәрлебаш районы буйынса:
Тормай ауыл Советының Тәтербаш, Мортаҙа, Никольский ауылдарын Стәрлебаш ауыл Советы составына тапшырып, Стәрлебаш һәм Тормай ауыл Советтары сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә.
Тормай ауыл Советының Тормай, Банковка ауылдарын Яңғырсы ауыл Советы составына тапшырып, Яңғырсы һәм Тормай ауыл Советтары сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Тормай ауыл Советын алып ташларға;
Географик урыны
2008 йылда Стәрлетамаҡ районы, Айҙарәле ауыл Советы, Ҡуғанаҡбаш ауыл Советы, Стәрлебаш ауыл Советы, Яңғырсы ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
Атаман урамы (Новочеркасск)
Атама́н урамы — Аҡсай урамынан Дубовский урамына тиклем һуҙылған Новочеркасск ҡалаһы үҙәгендәге урам. Кавказская, Александровская, Генерал А. И. Лебедь, Комитет, Красноармейсая урамдарын һәм Платов проспектын киҫеп үтә. Урамдың оҙонлоғо — 1430 м тәшкил итә. Йәмәғәт транспорты хәрәкәте юҡ. Генерал А. И. Лебедь һәм Дубовский урамдары араһындағы участкала машина менән йөрөй торған юл уртаһында 10 м киҫлектә бульвар һуҙылған. Урамда йәшеллек күп: дүрт рәт ҙур булып үҫкән ағастар (икәү аллеяла, икәү тротуар буйлап). Башлыса боронғо бер, бер ярым, ике ҡатлы йорттарҙан тора.
Австралия һәм Океания
Австралия һәм Океания — Австралия материгы, Австралияға яҡын ятҡан утрауҙар һәм Океанияға ингән утрауҙарҙан торған донъя ҡитғаһы. Австралия һәм Океанияның дөйөм майҙаны 8,51 млн кв. км, халҡының һаны — 39,9 млн кеше.
Бөтә ҡоро ер донъя ҡитғаларына бүленгәндә Океания, «Австралия» ҡитғаһына инеп, Австралия менән берләшә, ҡайһы берҙә үҙаллы ҡитға булараҡ айырып күрһәтелә, бик һирәк кенә «Австралия һәм Океания» ҡитғаһы булараҡ ҡарала. Инглиз телле илдәрҙә донъяның «Австралия һәм Океания» ҡитғаһы «Oceania» тип кенә атала. Икенсе яҡтан, «Oceania» төшөнсәһе йыш ҡына урыҫса «Океания»ға тап килә.
Австралия
Төп мәҡәлә: Австралия (ҡитға)
Австралия тулыһынса Көньяҡ һәм Көнсығыш ярымшарҙа урынлашҡан. Уның уртаһынан тип әйтерлек Көньяҡ тропик үтә. Австралия — башҡа континенттарҙан алыҫта ятҡан, айырымланған ҡитға. Нәҡ ошо үҙенсәлеге уның тәбиғәтенең уникаль булыуын билдәләй. Төп сауҙа юлдары ҡитғанан ситтә үтә, был үҙ сиратында иҡтисади бәйләнештәрҙе үҫтереүҙе ҡатмарлаштыра.
Австралияның майҙаны — 7,6 млн кв. км. Материктың ярҙары әллә ни йырғысланмаған. Төньяҡта Карпентарий ҡултығы, көньяҡта — Ҙур Австралия ҡултығы хасил булған. Материктың төньяҡ сигендә Кейп-Йорк ярымутрауы ята. Көньяҡ-көнсығышта Тасмания утрауы урынлашҡан, төньяҡ-көнсығышта — Океанияның иң эре утрауҙарының береһе — Яңы Гвинея утрауы ята, ул Австралиянан айырылып Торессов боғаҙы менән айырыла.
Океания
Океанияның тәбиғәтен һәм халҡын өйрәнеүгә урыҫ халҡының күренекле ғалимы Николай Миклухо-Маклай ҙур өлөш индергән. Ул Яңы Гвинея утрауы халыҡтарының көнкүрешен өйрәнгән, яр буйы тәбиғәтен тасуирлап ҡалдырған. Уның ғилми тикшеренеүҙәре артта ҡалған һәм йәберләнгән халыҡтарҙы яҡлау кәрәклеге менән бәйле була. XIХ быуат аҙағында Могилев губернаһында тыуған Николай Константинович Судзиловский Гавай утрауҙарында йәшәгән һәм эшләгән, Сенат президенты булған.
Австралияны асыу һәм өйрәнеү
1606 йылда голланд диңгеҙсеһе Виллем Янсзон Австралия ярҙарына европалыларҙан беренсе булып барып етә. Бөйөк географик асыштар дәүерендә голланд Абель Тасман Австралияның төньяҡ һәм төньяҡ-көнбайыш ярҙарын тикшерә. XVIII быуатта инглиз Джеймс Кук Австралияны һәм Яңы Зеландия утрауҙарын ҡабат «аса» һәм уларҙы Англия колониялары тип иғлан итә. Шуныһы ҡыҙыҡлы: бер нисә тиҫтә йыл буйына төрлө енәйәттәр өсөн хөкөм ителгән кешеләр Англиянан Австралияға һөргөнгә ебәрелә, улар яңы территорияларҙы үҙләштерә, файҙалы ҡаҙылма байлыҡтар сығарыу һәм малсылыҡ менән шөғөлләнә.
1840 йылда һарыҡ үрсетеүсе Эдуард Эйр Көньяҡ Австралиялағы Флиндрес һырты менән көнбайыш яр (Перт ҡалаһы районы) араһындағы ерҙе өйрәнергә теләй. Эйр материк эсенә үтә алмай, ә бары тик көньяҡ яр буйҙарын ғына тикшерә. Әммә ошондай ҙур булмаған асыш Эйр хөрмәтенә материктағы ҙур күлдең уның исеме менән аталауға килтерә. Дүрт айлыҡ сәйәхәте барышында Эйр 2000 километрҙан ашыу юл үтә.
Австралия үҙәгендә урынлашҡан сүллектәрҙе инглиздар Роберт Берк һәм Джон Стюарт тикшерә. Нигеҙҙә XIX быуат аҙағына Австралияның эске өлөшөндә тикшеренеүҙәр тамамлана.
Урынлашыуы
Австралия һәм Океания планетаның көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан, уның ярҙарын көнбайыштан — Һинд океаны, көнсығыштан — Тымыҡ океан һыуҙары йыуа. Был океандар составына түбәндәге диңгеҙҙәр инә: Мәрйен, Тасман, Фиджи, Арфур һәм Тимор диңгеҙе.
Материкҡа ҡараған эре утрауҙар: Яңы Гвинея утрауы, Төньяҡ һәм Көньяҡ утрауҙары , Соломон утрауҙары, Тасмания утрауы һ. б.
Австралия территорияһында бер нисә тау теҙмәһе бар, шуларҙың иң билдәлеһе — Ҙур һыу айырғыс һырты, әммә ошондай йәшәү һәм теҙмәләре, тауҙар кеүек Кимберли тауҙары (иң бейек нөктәһе Орд тауы (937. м.)) һәм Беркли яйлаһы кеүек теҙмәләр ҙә бар. Ҡитғаның иң бейек нөктәһе — Индонезиялағы Джая тауы (бейеклеге 4884 м.), ул Маоко тауында урынлашҡан.
Рельефы
Төп мәҡәлә: Австралия йылғалары
Донъялағы иң тәрән урын — Мариан соҡоро ( м) Океанияға киң танылыу килтерә. Унан башҡа Океанияла тағы ла шундай уҡ тәрәнлектәге тип әйтерлек ике соҡор бар. Улар Тонга ( м) һәм Кермадек соҡорҙары ( м). Ҡоро ерҙә лә үтә тәрән Эйр-Норт тоҙло күле бар — уның тәрәнлеге 16 метрға тиклем етә.
Климаты
Төрлө утрауҙарҙа һәм дәүләттәрҙә климат күп төрлө. Үҙәк Австралияла йылына 250 мм яуым-төшөм яуа, ә температура — +7°С градустан тиклем +47°С градусҡа тиклем. Австралияның төньяҡ өлөшөндә (Дарвин ҡалаһы) температура +10°С градустан +41°С градусҡа тиклем һәм яуым-төшөм — 2000 мм һәм унан да күберәк була. Папуа-Яңы Гвинеяның төньяғында яуым-төшөм 3000 мм-ҙан ашыуға етә, бында температура тиклем +18 градустан +24°С градусҡа етә.
Тәбиғәт зоналары
5 климат бүлкәте Австралияны һәм Океанияны үҙ эсенә ала: Экваториаль, Субэкваториаль, Тропик (күбеһенсә), Субтропик һәм Уртаса (Тасмания утрауының көньяғы).
Халыҡтар
Көнбайыш һәм көнсығыш Австралияға, нигеҙҙә, англоавстралийҙар йәшәй, улар Австралия континентын колониялаштырыу мәлендә үк килеп төпләнгән. Океанияға ҡушылған Яңы Гвинея утрауында (шул иҫәптән Соломон утрауҙарында һәм Санта-Крус утрауҙарында) папуас халыҡтары йәшәй. Үҙәк Австралияла Австралияның аҫаба халыҡтары көн итә, улар өсөн резервациялар булдырылған. Яңы Зеландияла, шулай уҡ Чатем утрауында һәм башҡа утрауҙарҙа англоновозеландтар йәшәй.
Колониаль ерҙәрҙә (мәҫәлән, Яңы Каледония утрауында) француздар, әдонъяның көньяҡ өлөшөндәге Питкэрн утрауҙарында төп ҡәбиләләр менән бергә инглиздәр ҡатнаш йәшәй.
Халыҡ тығыҙлығы
Австралия халыҡының күп өлөшө континенттың көнсығышында һәм көньяҡ-көнбайышында йәшәй, унда халыҡ тығыҙлығы 1 кв. км-ға 1 кешенән 10-ға тиклем тирбәлә. Ҙур ҡалалар тирәһендә был күрһәткес 10 кешенән 50 кешегә тиклем етә. Мәҫәлән, Папуа-Яңы Гвинеяла, таулы урын булыуға ҡарамаҫтан, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат километрға 10-50 кеше тура килә. Дәүләттең баш ҡалаһы Порт-Морсбила, халыҡ тығыҙлыҡы ҙур түгел. Яңы Зеландияла ла шул уҡ хәл ҡабатлана. Океанияның Фиджи (10 — 40 кеше/км2) утрауында халыҡ тығыҙлығы юғары.
Ледня
Ледня — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ленка йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сульча (Оло Сульча ҡушылдығы)
Сульча  — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Һамар өлкәһе, биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сульча йылғаһының уң ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Баймаҡ ҡалаһы ҡала биләмәһе
Баймаҡ ҡала биләмәһе — Рәсәй Федерацияһының Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Баймак ҡалаһы.
Составы
Ҡала биләмәһе составына бер тораҡ пункт инә: Баймаҡ ҡалаһы.
Урындағы үҙидара
Советта 15 депутат була һәм ул 4 йылға бер саҡырыла. 2012 йылда һайланған.
Овруч
Овруч (Овруч) — Украинаның Житомир өлкәһендәге ҡала. Коростень районына инә. 2020 йылға тиклем ғәмәлдән сыҡҡан Овруч районының административ үҙәге була.
Географик урыны
Норин йылғаһы буйында (Уж ҡушылдығы, Припять бассейны) урынлашҡан.
Тарихы
Беренсе тапҡыр 977 йылда «Повесть временных лет» әҫәрендә Святослав Игоревич улы — кенәз Олег Святославичтың древлян ҡалаһы Вручий диуары янында һәләк булыуы айҡанлы телгә алына. Олег туғаны Ярополк менән Киев тәхете өсөн көрәш һөҙөмтәһендә (оборона соҡоронда урынлаштырылған осло бағаналарға ҡолап төшә). Башта ҡалала ерләнә, әммә һуңынан уның һөйәктәре Киевҡа күсерелә. Әлеге ваҡытта Овручта кенәз Олегтың һәйкәле тора.
XII—XIII быуаттарҙа Овруч, Белгород һәм Вышгород менән бер рәттән, Киев еренең төп удел үҙәктәренең береһе була, бөйөк киев кенәзе уны кесе туғандарына биргән Рус ере өлөшө булараҡ айырылып торған, нигеҙҙә Рюрикович кенәздәренең смоленск тармағы тарафынан идара ителгән.
Овруч уның тирә-яғында шифер кәсебе менән бәйле һөнәрселек етештереү үҙәге була. Овруч шифер йөн иләү ҡорамалы (йәки пряслица) XI — XIII быуат быуат башында рус кенәзлектәрендә, шулай уҡ Польша баҙарҙарында, Волга-Кама Болғары һәм Херсонеста яҡшы үткән.
Овруч монгол ябырылыуына дусар ителә, һуңынан алтын урҙа баҫҡаҡтары хакимлығы аҫтында була, 1362 йылда башҡа көньяҡ урыҫ ерҙәәре менән бергә Бөйөк Литва кенәзлеге составына инә. Йылъяҙмалағы "Алыҫ һәм яҡын урыҫ ҡалалары исемлеге"ндә иҫәпкә алынған (XIV быуат аҙағы).
1569 йылғы поляк-литва унияһынан һуң Речь Посполитая составына инә, үҙәге булып тора. Киев воеводствоһының Овруч староствоһы үҙәге була.
1641 йылда ҡала магдебург хоҡуғын ала.
Речь Посполитаяны 1793 йылда икенсе тапҡыр бүлгәндән һуң, Овруч Рәсәй империяһы составына инә һәм Волынь губернаһының Овруч өйәҙе үҙәгенә әйләнә.
1896 йылда бында 9845 кеше һәм 928 бина иҫәпләнгән, 6 сәнәғәт (3 кирбес заводы, 1 күн, 1 сусҡа һәм 1 балауыҙ воскобойный) предприятиеһы эшләй, типография, китап кибете, халыҡ мәғарифы министрлығының әҙерлек класы һәм ҡыҙҙар бүлегенән торған 2 класлы училище, 3 йәһүд ғибәҙәт мәктәбе, дауахана, йәһүд богадельняһы, шулай уҡ 3 православие сиркәүе, католик костёл, синагога һәм 3 часовня була.
1911 йылда Овручты Николай II килеп күргән.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғандан һуң, 1941 йылда Овруч һөжүм итеүсе немец ғәскәрҙәре тарафынан оккупациялана.
1943 йылдың 18 ноябрендә А. Н. Сабууров партизандар берләшмәһе һәм 13-сө армия подразделениеларының уртаҡ операцияһы һөҙөмтәһендә ҡала азат ителә.
1989 йылдың ғинуарында халыҡ һаны 19 121 кеше (8877 ир-ат һәм 10244 ҡатын-ҡыҙ) тәшкил иткән.
2005 йылда ҡала хөрмәтенә астероид (221073) Овруч тип атала.
2013 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 16 614 кеше тәшкил итә.
Транспорт
Тимер юл узелы (Коростень, Калинковичи, Янов, Белокоровичи ҡалаларына линиялар).
Сунгур (Оло Сәрмәсән ҡушылдығы)
Сунгур  — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ульянов өлкәһе, Һамар өлкәһе, биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сәрмәсән йылғаһының уң ярына тамағынан 313 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Овруч
Матбуғат баҫмалары
Овручта ике төбәк гәзите — «Зоря» һәм «Овручский голос» — сыға.
Сунгур (Оло Сәрмәсән ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Овруч
Кенәз Олег Святославович һәйкәле
Хәҙерге монумент, ҡара габбро ташынан ҙур киҫәк, 1962 йылда Фрунзе (хәҙер кенәз Олег урамы) һәм Ленин (хәҙер Гетман Выговский) урамдары киҫелешендә ҡуйыла.
Экологияһы
Ҡалала экологик күрһәткестәр яҡшы. Ҡалала радиация хәле яҡшы, әммә Чернобыль АЭС-ындағы һәләкәттән һуң бер ни тиклем насарая.
Лекмаш
Лекмаш — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пыела йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Донъя океаны
Донъя океаны — гидросфераның төп өлөшө, ләкин Ерҙе тоташ ҡапламай, материктарҙы һәм утрауҙарҙы аймап алған һәм тоҙ составы бер иш һыу ҡатламы. Донъя океаны ер өҫтөнөң 70,8 % ҡаплаған тиерлек.
Континенттар һәм ҙур дәүмәлле архипелагтар донъя океанын дүрт ҙур өлөшкә (океанға) бүлгән: Атлантик океан, Һинд океаны, Тымыҡ океан, Төньяҡ Боҙло океан. 2000 йылда Халыҡ-ара гидрографик ойошма уларҙан Көньяҡ океанды айырыуҙы тәҡдим итә.
Океандарҙың ҙур өлкәләре диңгеҙҙәр, ҡултыҡтар, боғаҙҙар һәм башҡалар булараҡ билдәле. Ерҙәге океандар тураһындағы фән Океанология тип атала.
Донъя океанының килеп сығышы
Донъя океанының килеп сығышы йөҙәр йыл дауамында барған бәхәстәрҙең предметы булып тора.
Палеозойҙың силур осоронан башлап мезозойға тиклем Пангея суперконтиненты Ер шарының яртыһын тиерлек ҡаплаған боронғо Панталасс океанын уратып алған тигән гипотеза бар.
Океанды тикшереү тарихы
Океанды тәүге тикшереүселәр — диңгеҙ сәйәхәтселәре. Географик асыштар ваҡытында континенттарҙың, океандарҙың һәм утрауҙарҙың һыҙаттары өйрәнелә. Фернан Магеллан (1519—1522) һәм артабанғы Джеймс Куктың (1768—1780) экспедициялары европалыларға планетабыҙ континенттарын уратып алған киң һыу киңлектәре һәм ҡитғаларҙың дөйөм һыҙаттарын күҙ алдына килтерергә мөмкинлек бирә. Донъяның тәүге карталары төҙөлә. XVII һәм XVIII быуаттарҙа яр буйы һыҙаттары ентекле тасуирлана, донъя картаһы заманса төҫ ала. Әммә океандың тәрәнлеге бик насар өйрәнелгән. XVII быуат уртаһында Голландия географы Бернхард Варен «Донъя океаны» терминын Ерҙең һыу киңлектәренә ҡарата ҡулланырға тәҡдим итә.
XIX быуатҡа тиклем хатта бөйөк океан сәйәхәтселәре лә үҙҙәре йөҙөп урындарҙа океандың тәрәнлеген белмәй. Джеймс Росс 1830—1840 йылдарҙағы Антарктикаға британия экспедицияһы ваҡытында океан тәрәнлеген үлсәү ысулын беренсе булып уйлап таба. 1854 йылда Бруктың йөгө айырыла торған лоты барлыҡҡа килә. Шул уҡ ун йыллыҡта Берриман һәм Дейман океан тәрәнлегенең тәүге системалы үлсәүҙәрен яһайҙар. Был М. Ф. Мориға төньяҡ Атлантиканың тәүге батиметрик картаһын төҙөргә мөмкинлек бирә.
1872 йылдың 22 декабрендә махсус йыһазландырылған елкәнле-пар корветы «Челленджер» беренсе океанографик экспедицияла ҡатнашыу өсөн инглиз порты Портсмуттан сыға.
Донъя океанының хәҙерге концепцияһы XX быуат башында рәсәй һәм совет географы, океанографы һәм картографы Шокальский Юлий Михайлович (1856—1940) тарафынан эшләнә.
XX быуаттың икенсе яртыһында океан тәрәнлеген интенсив тикшереү башлана. Эхолокация ысулы менән океан тәрәнлегенең ентекле карталары төҙөлә, океан төбө рельефының төп формалары асыла. 1960 йылдар аҙағында был мәғлүмәттәр, геофизик һәм геологик тикшеренеүҙәрҙең һөҙөмтәләре менән берләштерелеп, плиталар тектоникаһы теорияһын — литосфера хәрәкәте тураһында хәҙерге геологик теория ойоштороуға килтерә. Океан ҡабығының төҙөлөшөн өйрәнеү өсөн океан төбөн быраулау буйынса халыҡ-ара программа ойошторолған. Теорияны раҫлау — программаның төп һөҙөмтәләренең береһе.
Донъя океанын бүлеү
Бөгөнгө көндә Донъя океанын бүлеүгә гидрофизик һәм климат үҙенсәлектәрен, һыу характеристикаларын, биологик һәм башҡа факторҙарҙы иҫәпкә алған бер нисә ҡараш бар. XVIII—XIX быуаттарҙа уҡ шундай бер нисә версия була. Мальте-Брён, Конрад Мальте-Брён һәм Флерье, Шарль де Флерье ике океанды билдәләй. Өс өлөшкә бүлеүҙе, атап әйткәндә, Филипп Буаче һәм Генрих Стенффенс тәҡдим итә. Итальян географы Адриано Бальби (1782—1848) Донъя океанында дүрт төбәкте айырып күрһәтә: Атлантик океан, Төньяҡ һәм Көньяҡ Боҙло диңгеҙҙәр һәм Бөйөк океан (бындай бүленеш ошо төбәктәрҙең зоогеографик шарттары оҡшашлығы арҡаһында Һинд һәм Тымыҡ океан араһында аныҡ сикте билдәләүҙең мөмкин булмау һәм был төбәктәрҙең зоогеографик шарттарының оҡшашлығы эҙемтәһе була). Бөгөн йыш ҡына Һиндостан-Тымыҡ океан төбәге тураһында әйтәләр. Ул зоогеография зонаһының тропик өлкәһендә урынлашҡан, уның составына Һинд һәм Тымыҡ океандарҙың тропик өлөштәре, шулай уҡ Ҡыҙыл диңгеҙ инә. Төбәктең сиге Африка ярҙары буйлап Игольный моронона тиклем, һуңыраҡ — Һары диңгеҙҙән Яңы Зеландияның төньяҡ ярҙарына һәм Көньяҡ Калифорниянан Көньяҡ тропикҡа тиклем үтә.
Океандар географияһы
Дөйөм физик-географик мәғлүмәттәр :
Океандың иң тәрән нөктәһе — Тымыҡ океандың Төньяҡ Мариан утрауҙары эргәһендә урынлашҡан Мариан улағы. Уның максималь тәрәнлеге — 11 022 м. Уны 1951 йылда Британияның «Челленджер II» һыу аҫты кәмәһе өйрәнә, һәм уның хөрмәтенә уйпатлыҡтың иң тәрән өлөшө «Челленджер упҡыны» тип атала.
Донъя океаны һыуҙары
Бөтә донъя океаны һыуҙары Ер гидросфераһының төп өлөшөн — океаносфераны тәшкил итә. Йылға ағымы һәм яуым-төшөм менән океанға ингән сөсө һыу күләме 0,5 млн кубометрҙан артмай, был яҡынса 1,25 м ҡалынлыҡтағы океан өҫтөндәге һыу ҡатламына тап килә. Шуға ла океан һыуҙарының тоҙ составы даими һәм тығыҙлығы үҙгәрмәй тиерлек. Океандың горизонталь һәм вертикаль йүнәлештә өҙлөкһөҙ хәрәкәт итеүе һыу массаһы булараҡ берҙәмлеген тәьмин итә. Океанда, атмосфералағы кеүек үк, киҫкен тәбиғәт сиктәре юҡ. Бында энергия туплана һәм матдәләр алмашыныуының глобаль механизмы бара, уға ер өҫтө һыуҙарын һәм атмосфераны ҡояш нурланышының тигеҙ йылытыуы ярҙам итә.
Диңгеҙ ағымдары
Диңгеҙ ағымдары — океан һыуының ҙур массаларының хәрәкәте — донъяның күп төбәктәренең климатына етди йоғонто яһай.
Климаты
Океан Ер климатын формалаштырыуҙа ҙур роль уйнай. Уның өҫтөнә сыҡҡан ҡояш нурланышының байтаҡ өлөшөн йотоп һәм үҙгәртеп, йылылыҡ көйләүсе ролен үтәй. Океан өҫтө менән атмосфера араһында даими һыу һәм энергия алмашыу бара.
Ҡояш радиацияһы тәьҫирендә һыу парға әйләнә һәм унда төрлө яуым-төшөм рәүешендә яуа. Диңгеҙ ағымдары йылынған йәки һыуытылған һыуҙы башҡа киңлектәргә күсерә һәм планета тирәләй йылылыҡ таралыуы өсөн яуаплы. Улар тропиктарҙа алынған артыҡ йылылыҡты яңынан бүлә. Был күсереү поляр төбәктәрҙә көслөрәк.
Һыуҙың йылы һыйышлығы ҙур, шуға күрә океан температураһы һауа йәки ҡоро ер температураһына ҡарағанда күпкә әкренерәк үҙгәрә.
Әгәр ағымдарҙы тыуҙырыусы факторҙар даими булһа, даими ағым барлыҡҡа килә, әгәр ҙә улар эпизодик характерҙа булһа, ҡыҫҡа ваҡытлы, осраҡлы ағым формалаша. Өҫтөнлөклө йүнәлеш буйынса ағымдар һыуҙарын төньяҡҡа күсереүсе меридиональ, йәки киңлек буйынса таралған зональ ағымдарға бүленә. Һыу температураһы буйынса йылы, һыуыҡ, нейтраль ағымдар була.
Океандарҙағы ағымдарҙың йүнәлешенә тайпылыу көсө йоғонто яһай. Ул Ерҙең әйләнеүе арҡаһында барлыҡҡа килә һәм Кориолис көсө тип атала. Төньяҡ ярымшарҙа ағымдарҙы уңға, ә Көньяҡ ярымшарҙа һулға бора. Ағымдарҙың тиҙлеге секундына уртаса 10 метрҙан артмай, 300 метр тәрәнлеккә тарала.
Экология
Океанда төрлө йән эйәләре йәшәй, шуларҙан:
Антарктик һыуҙар өҫтөндәге стратосферала озон концентрацияһы кәмеү океандың углекислый газды әҙерәк йотоуына килтерә, был кальцийлы ҡабырсаҡтарға,һөлдәле моллюскыларға, ҡыҫала кеүектәргә янай.
ТикТок
«ТикТок» (TikTok) — ҡыҫҡа видеолар  булдырыу һәм ҡарау өсөн сервис, эйәһе- Пекиндағы  «ByteDance» компанияһы. 2018 йәйендә сығарылған халыҡ-ара версияһы- әлеге ваҡытта Ҡытайҙа ҡыҫҡа видеолар өсөн иң алдынғы видеоплатформа, ул башҡа илдәрҙә киң таралған һәм йылдам үҫеүсе ҡушымта.
Глаухау
Глаухау (Glauchau) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 24442 кеше йәшәй. Майҙаны — 51,49 км2. Диңгеҙ кимәленән 266 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8371 һәм автомобиль коды GC.
ТикТок
Ҡытайҙа ул «Доуинь»   тип атала. «TikTok» һәм «Доуинь»бер үк ҡушымта булып тора,  ләкин улар Ҡытайҙағы  цензура сикләүҙәренә ярашлы  айырым серверҙарҙа эшләй. «TikTok»тың вәкиллектәре Лос-Анджелес, Нью-Йорк, Лондон, Париж, Берлин, Дубай, Мумбаи, Джакарта, Сеул һәм Токиола эшләй.
Был ҡушымта менән 150 илдә 1 миллиард кеше ҡуллана. Ҡытайҙа уны 25-44 йәшлек ҡулланыусыларҙың 60 % , Ҡытайҙан ситтә  24 йәштән өлкәндәрҙең 43 % ҡуллана. 2019 йыл һөҙөмтәһе буйынса  Рәсәйҙә  ҡулланыусылар айына уртаса  16,25 млрд  видео ҡараған һәм 20,83 млн видео  ҡуйған; 23 млн тапҡыр улар менән бүлешкән һәм 1,62 млрд видеоға лайк ҡуйған.
Тәнҡит
TikTok-та бик күп норматив булмаған лексикалы музыкаль тректарға роликтар ҡуйылған.
Был сервиста контент модерацияһы (видеоларҙы тикшереү) бик йомшаҡ. Педофилдарҙың балалар менән бәйләнешкә инергә тырышыуы, камера алдында үҙ тәнеңә зыян итеү, тәүфиҡһыҙ видео осрап тора. Ҡушымтала видео ҡуйыу кешене интернетта эҙәрлекләү, мыҫҡыл итеүгә килтереүе бар. Шунлыҡтан, белгестәр ата-әсәләргә балаларҙың социаль селтәрҙәрҙә нимә ҡарағанын, унда нимә ҡуйғанын даими тикшереп ҡарап барырға кәрәк тип иҫәпләй.
Компания Ҡытай властары менән хеҙмәттәшлектә лә ғәйепләнә.
2020 йылдың беренсе яртыһында TikTok 711 берәмек контентты төрлө илдәр һорауы буйынса алып ташлаған, иң күп һорауҙар Рәсәйҙән (296 ситтән төшөрөлгән видео) һәм Һиндостан (225, июлдә илдә был социаль селтәр эше тыйылған). Компания бындай статистиканы ентекләп аңлатмай, ниндәй закондар боҙолоуы тураһында мәғлүмәт бирмәй. .
Үҫемлек майы
Үҫемлек майы —үҫемлектәрҙән алынған май. Үҫемлек майы аҙыҡ-түлектә һәм кулинар маҡсаттарҙа ҡулланыла. Үҫемлек майы етештереү өсөн ҡулланылған иң мөһим үҫемлектәр булып соя, пальма майы, рапс, зәйтүн һәм көнбағыш, шулай уҡ арахис (арахис майы) тора.
Пулялы йорт (Таганрог)
Пулялы йорт — Таганрог ҡалаһындағы ике ҡатлы боронғо йорт. 1810 йылда Таганрогтың Шмидт урамында дворян Иван Андреевич Варваци аҡсаһына төҙөлгән. Хәҙерге ваҡытта йорт һүтелгән.
Тарих
Таганрогтың Шмидт урамындағы 19-сы йорт 1810 йылда грек милләтле Рәсәй дворяны Иван Андреевич Варваци аҡсаһына төҙөлгән.
Йорт революцияға тиклемге Таганрог асылмаларында «Пулялы йорт» тип билдәләнгән. 1855 йылда, Таганрогты инглиз-француз эскадроны утҡа тотҡан саҡта, был йорттоң ҡалын стеналарында 32 йәҙрә, пуля һәм снаряд ватыҡтары ҡаҙалып тороп ҡалған. Таганрогты геройҙарса обороналау иҫтәлегенә уларҙы йорт стенаһынан алмай ҡалдырғандар.
Беренсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында был йортта Украинанан эвакуацияға килгән Изяслав ирҙәр гимназияһы булған. 1917 йылдың 27 ғинуарында йортта янғын сыҡҡан.
Хәҙерге ваҡытта йорт ватылған һәм уның урынында ун ҡатлы торлаҡ йорт һалынған.
Архитектур үҙенсәлектәре
1913 йылда ер эштәре алып барғанда йорттоң ишек алдында Петоровский урамынан диңгеҙгә алып барған ер аҫты юлы табылған. Был юл ҡыҙыл кирбестән көпләп һалынған булған. Колонналы йорт ватылғанға тиклем ҡаланың иҫтәлекле урындарының береһе булып һаналған.
Спиваков Владимир Теодорович
Спиваков Владимир Теодорович (12 сентябрь 1944 йыл) — СССР һәм Рәсәй дирижёры, скрипкасы, педагог. СССР-ҙың халыҡ артисы (1990). «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының тулы кавалеры. СССР-ҙың (1989) һәм Рәсәйҙең (2012) Дәүләт премиялары лауреаты.
Рәсәй Милли филармоник оркестрының һәм «Виртуозы Москвы» дәүләт камера оркестрының художество етәксеһе һәм баш дирижёры, Мәскәү халыҡ-ара Музыка йорто президенты.
Биографияһы
Влади́мир Теодо́рович Спивако́в 1944 йылда Өфөнөң Сталин районында, шул уҡ йылдың 5 декабрендә Башҡорт АССР-ының Черниковск ҡалаһы итеп айырылған районда (хәҙер ҡабат Өфө ҡалаһы эсендә, йәһүд ғаиләһендә тыуа   , бында уның ата-әсәһе һуғыш йылдарында эвакуациялана.
Атаһы — Теодор Владимирович Спиваков (1919—1977) — инженер-технолог, һуғыш башланыр алдынан Одесса ҡалаһынан хеҙмәткә алына, ауыр яраланып, демобилизациялана һәм Өфө мотор заводында термик цехтың өлкән контроль мастеры булып эшләй.
Әсәһе — Ленинград консерваторияһын тамамлаған пианистка Екатерина Осиповна Вайнтрауб (1913—2002) — Кишинёвта тыуған, Одессала үҫкән, Ленинград блокадаһында ҡалған, унан Башҡортостанға эвакуацияланған ; Өфө мотор заводының «Ударник» клубында концертмейстер булып эшләй. Музыканттың Одессала ҡалған туғандарының күбеһе (шул иҫәптән олатаһы һәм өләсәһе) һәләк була.
Һуғыштан һуң Спиваковтар ғаиләһе Ленинградҡа ҡайта: әсәһе музыка мәктәбендә уҡыта, атаһы табип диетолог була.
1955 йылда Владимир Спиваков Ленинград консерваторияһының махсус музыка мәктәбенә инә, Л. М. Сигал һәм В. И. Шер кластарында белем ала.
1963 йылда Мәскәү консерваторияһы эргәһендәге Үҙәк музыка мәктәбен тамамлай. 1963—1968 йылдарҙа Мәскәү консерваторияһында Юрий Янкелевич класында уҡый. 1970 йылда уның етәкселегендә аспирантура тамамлай.
1965 йылдан концерттар менән сығыш яһай. 1970 йылдан Мәскәү филармонияһы солисы.
Сергей Довлатов «Соло на ундервуде» тигән китабында Спиваковтың тормошон һүрәтләй
1975—1990 йылдарҙа Гнесиндар исемендәге Музыкаль педагогия институтында уҡыта, профессор була. 1994—2005 Цюрихта оҫталыҡ кластары үткәрә.
1979 йылда «Виртуозы Москвы» тигән камера оркестрын ойоштора, уға әле лә етәкселек итә. 1979 йылда Чикаго симфоник оркестры менән тәүләп симфоник оркестр дирижёры сифатында сығыш яһай. 1984 йылда Леонард Бернстайн уға үҙенең дирижёрлыҡ таяҡсаһын бүләк итә.
1999—2003 йылдарҙа Рәсәй милли оркестрына етәкселек итә. Әле Рәсәй Милли филармоник оркестры уның ҡулы аҫтында эшләй.
1989 йылдан — Кольмарҙа Музыкаль фестивалдең художество етәксеһе. 2001 йылда «Владимир Спиваков саҡыра…» тигән Мәскәү халыҡ-ара фестивален ойоштора, ул ике йылға бер үткәрелә (икенсеһе — 2003, өсөнсөһө — 2005 йылда).
1989 йылдан Владимир Спиваков — билдәле халыҡ-ара конкурстарҙың (Париж, Генуя, Лондон, Монреаль) жюри ағзаһы һәм Испанияла Сарасате исемендәге скрипкасылар конкурсы президенты. 2002 йылда Мәскәүҙә П. И. Чайковский исемендәге ХII Халыҡ-ара конкурстың скрипкасылар жюрийы етәксеһе була.
1994 йылда Владимир Спиваковтың Халыҡ-ара хәйриә фондын ойоштора, һәләтле йәш музыканттар уның стипендаты була.
Мәскәү халыҡ-ара Музыка йортон нигеҙләүсе (2002) һәм уның президенты (2003).
2010 й ылдың 26 июленән — Мәҙәниәт буйынса Патриарх советының (рус православие сиркәүе) ағзаһы
1989 йылдан Мәскәүҙә, Испанияла һәм Францияла йәшәй.
Скрипкасы
Солист сифатында Владимир Спиваков донъяның күп симфоник оркестрҙары менән сығыш яһай (улар араһында — Мәскәү, Ленинград, Лондон, Вена, Берлин һәм Нью-Йорк филармоник оркестрҙары, Консертгебау оркестры, Париж, Филадельфия, Питтсбург, Чикаго һәм Кливлендтың симфоник оркестрҙары).
Дирижёр
Владимир Теодорович Спиваков йыл һайын «Crescendo» халыҡ-ара музыка фестивалендә һәм А. Сахаров исемендәге Халыҡ-ара сәнғәт фестивалендә (Түбәнге Новгород ҡ.) ҡатнаша.
Ижтимағи ҡараштары
2012 йылғы президент һайлауында Владимир Спиваков В.Путин кандидатураһын яҡлап сығыш яһаны.
2014 йылдың мартында Спиваков Рәсәйҙең башҡа мәҙәниәт эшмәкәрҙәре менән бергә Владимир Путинғ а Украина һәм Ҡырым буйынса уның позицияһын хуплауҙы белдереп яҙылған хатҡа ҡул ҡуя. 2014 йылдың 11 майында Кембриджда (АҠШ), Спиваков етәкселегендәге «Виртуозы Москвы» сығышынан һуң Гарвард университетын тамамлаған ғалим, фән докторы Роман Торговицкий сәхнәгә күтәрелә һәм был хатҡа ҡул ҡуйған өсөн уға «рәхмәт әйтә». 2014 йылдың 18 майында Нью-Йоркта, Владимир Спиваков менән «Виртуозы Москвы» сығыш яһарға тейешле Линкольн-үҙәк алдында, уның хатҡа ҡул ҡуйыусылар араһында булған өсөн табанын ялтыратыуын талап итеп, йөҙләгән кеше йыйыла.
Аҙыҡ майы
Аҙыҡ майы (кулинария майы) — ҡыҙҙырыуҙа, бешереүҙә һәм кулинарияның башҡа төрҙәрендә ҡулланылған үҫемлек, хайуан йәки синтетик май. Шулай уҡ уны аш-һыу әҙерләгәндә һәм йылытыу менән бәйле булмаған процестарҙа, мәҫәлән, салат өсөн тәмләткес агент сифатында (ароматизатор) ҡулланыла.
Үҫемлек майы, ғәҙәттә, шыйыҡса, әммә ҡайһы бер май, мәҫәлән, кокос майы, пальма майы ҡаты була.
Трансмайҙар
Башҡа диетик майҙарҙан айырмалы рәүештә, трансмайҙар сәләмәтлек өсөн файҙалы түгел. Транс майҙарҙы ҡулланыу йөрәктең ишемия ауырыуы хәүефен «насар» холестерин (LDL) кимәлен күтәреү һәм «яҡшы» юғары тығыҙлыҡлы липопротеин (HDL) холестерин кимәлен төшөрөү иҫәбенә арттыра .Өлөшләтә гидрогенизацияланған майҙарҙан алынған трансмайҙар тәбиғи майҙарға ҡарағанда зыянлыраҡ.
Бер нисә эре тикшеренеүҙәр  транс майҙарҙы күпләп ҡулланыу менән йөрәктең ишемия ауырыуы менән башҡа ҡайһы бер ауырыуҙар араһындағы бәйләнеште күрһәтә. АҠШ-тың аҙыҡ-түлек һәм медикаменттар сифатын санитар күҙәтеү идаралығы (FDA), АҠШ-тың Милли йөрәк, үпкә һәм ҡан институты һәм Америка кардиология ассоциацияһы (AHA) трансмайҙар ҡулланыуҙы сикләргә тәҡдим итә. АҠШ-та транс майҙар бөтөнләй хәүефһеҙ тип табылмай һәм махсус рөхсәтһеҙ аҙыҡ-түлеккә, шул иҫәптән бешереү майҙарына ла өҫтәлә алмай.
Ашарға яраҡлы майҙы сығарыу һәм таҙартыу
Үҫемлек майын алыу һәм таҙартыу - айырым процестар. Беренсенән, майҙы орлоҡтан, сәтләүектән йәки емештән айырып алалар. Артабан, таҙартыу процесында майҙың тышҡы ҡиәфәте, текстураһы, тәме, еҫе йәки тотороҡлолоғо һатып алыусыларҙың ихтыяжына һәм өмөттәренә ярашлы үҙгәрә.
Май алыу
Май сығарыуҙың өс төп ысулы бар:
Майҙы эре производствола сәнәғәттә алыу өсөн йыш ҡына мөмкин тиклем күберәк май алыу өсөн преслау, химик экстракция һәм центрифугалау комбинацияһы ҡулланыла.
Ҡулланылған майҙы утилләштереү
Ҡулланылған аҙыҡты тейешенсә утилләштереү ҡалдыҡтарҙы утилләштереү өсөн мөһим бурыс булып тора. Канализация торбаларында май ҡуйырыуы мөмкин, был уларҙың тығындарына сәбәпсе була. Шуның өсөн ҡулланылған ашарға яраҡлы майҙы аш-һыу раковинаһына йәки унитазға ағыҙырға ярамай. Майҙы утилләштереүҙең дөрөҫ ысулы - уны пломбаланған, эшкәртеп булмай торған һауытҡа һалып, ябай сүп-сар менән бергә ташлау. Май һалынған һауытты туңдырыу өсөн һыуытҡысҡа урынлаштырыу ҙа утилизацияны ябайлаштыра һәм уны тәртипкә килтерә.
Эшкәртеү
Ҡулланылған аҙыҡ майын эшкәртергә мөмкин. Уны мал аҙығы сифатында, туранан-тура яғыулыҡ сифатында, биодизель, һабын һәм башҡа сәнәғәт продукцияһы етештереү өсөн ҡулланыла ала.
Тарханка (Оло Тарханка ҡушылдығы)
Тарханка  — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Һамар өлкәһе, биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тарханка йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Лёк-Тыдор
Лёк-Тыдор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вымь йылғаһының уң ярына тамағынан 342 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сатыр сәскәлеләр
Сатыр сәскәлеләр (Apiales, Зонтикоцветные) — APG II синыфлаштырыу системаһы буйынса II эвастерид төркөмөнә ингән ике өлөшлө үҙемлектәр теҙмәһенә ҡарай.
Ҡылыҡһырлама
Япраҡтары төпһәһеҙ. Сәскәләре ваҡ, Сатырлылар ғаиләһендә йышыраҡ сатыр рәүешендә, Аралиялылар ғаиләһендә суҡлы булып сәскә ата.
Темерлик
Темерлик — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сәрмәсән йылғаһының уң ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иҫке Монасип ауыл Советы (Бөрйән районы)
Иҫке Монасип ауыл Советы — Башҡортостандың Бөрйән районының  муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһында сиктәр, муниципаль берәмектәрҙең статусы һәм административ үҙәктәре тураһында»ғы Законға ярашлы, ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ауыл биләмәләре
1980 йылда ауыл Советынан бөтөрөлгән ауыл Аралбай иҫәптән төшөрөлгән.
Лемпуа
Лемпуа — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лопь-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Александровск сауҙа рәттәре
Александровск сауҙа рәттәре — Таганрогтағы XIX быуат архитектура һәйкәле. Ул 1840 йылдарҙа төҙөлә, проект авторы — итальян архитекторы М. Кампиньони.
Баштан уҡ архитектура ансамбле ике бер иш бер ҡатлы, Александровск майҙанын (хәҙер ― Ҡыҙыл майҙан) яртылаш уратып алған бинана тора. Хәҙер уларҙы Чехов исемендәге урам айыра.
Уйынҡы фасадтар ҡәтғи дорический бағаналар менән тотош бейек галерея аркадаһын тәшкил итә. Колонналар араһындағы уйымдарҙа элек магазиндар урынлашып, һәр ҡайһыһының ишеге һәм ике тәҙрәһе була; артҡы ишек иркен ихатаға алып сыға. Бейек цоколдә тәрән подвалдарға төшөү урыны була. Галереяның баҫҡыстары һәм ҙур күләмле антаблемент ансамблдең бөтөнлөгөн һыҙыҡ өҫтөнә алып, ҡорамалды теүәлләп ҡуя. Структура сауҙа үҙәген түгел, ә антик ҡорамды хәтерләтә. Уң яҡ ситтәге, Ҡыҙыл тыҡырыҡ яғыедағы сауҙа урынын 1874—1876 йылдарҙа Антон Павлович Чеховтың атаһы ҡуртымға ала. Уны ағаһы Иван Лободаның да унда үҙ кибете була. Ҡайһы бер рәттәр буш булғанлыҡтан, сауҙа эшмәкәрлеге рәттәрҙең уң өлөшөндә туплана, ҡалған бинадар торлаҡ итеп бирелә (Чехов урамының һул яғы, 107 — 119-сы номерҙар)).
1911 йылда уң галереяның бөтөнлөгө ике ҡатлы күн изделиелары магазинын төҙөгәндә (Чехов урамы, 98) боҙола. 1921 йылда Павел Чеховтың элекке магазины өҫтөндә эшселәрҙең һәм крәҫтиәндәрҙең союзын символлаштырған скульптура композицияһы урынлаштырыла. 1966 йылда ремонт эштәре барышында ул бинанан алына.
1935 йылда, А. П. Чеховтың тыуыуына 75 йыл тулыу алдынан рәттәр территорияһы йәмәғәт майҙанына әйләндерелә. Икенсе Бөтә донъя һуғышы ваҡытында бомба төшөүҙән зыян күрә; күп кенә уйымдар кирбестән һалына. Зыянланмаған биналар һаман да файҙаланыла.
1960 йылда, яҙыусының тыуыуына 100 йыл тулғанда, Таганрогта, Ҡыҙыл майҙанда уға һәйкәл ҡуйыла.
Александровск рәттәрен реставрациялау эштәре 2007 йылда тамамлана.
Зәржә
Зәржә, зәрзә, сәрәтә, сәрҙәкәй, фәрҙә, келән көпшә (Aegopódium, Сныть) — сатыр сәскәлеләр ғаиләһендәге күп йыллыҡ үләнсел үҫемлектәр төрө.
Был үҫемлек халыҡта төрлөсә аталып йөрөй. "Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлеге"ндә зәржә, сәрҙә варианттары бирелгән. Сәрәтә, сәрҙәкәй, фәрҙә, келән көпшә тигән варианттар ҙа бар. Башҡорт ҡолағы өсөн бик үк тәбиғи булмаған «Ф»-ға башланған атама ҡайҙан килеп сыҡҡандыр. Был үлән киң таралған. Ҡайҙа ғына үҫмәй зәржә: баҡсала, урман, һыу буйҙарында ла уның хуш еҫтәре әллә ҡайҙан аңҡып торған аҡ сатырбаш сәскәһен күрергә мөмкин. Сүп үләне тип баҡсасылар унан ҡотолорға тырыша. Уның һабағында һәм япраҡтарында С витамины (44—100 мг%), каротин (8 мг%), аҡһымдар (22 %), кальций һәм кобальт күп. Ҡан тамырҙарын, теш ҡаҙнаһын нығытыуы билдәле.
Зәржәне сәскә атҡанға тиклем йыялар һәм ҡулланалар. Ауылыбыҙҙа уны һыҙлаған быуынға ябалар ине. Сит-ситтәре семәрле ҡара-йәшел япраҡтарын ике-өс минут бешекләп турамаға ҡушалар.
Фәрҙәле бәрәңге ашы
Һыуға бәрәңге турап һалабыҙ ҙа, кишерҙе йыуып, таҙартып эре ҡырғыстан үткәрәбеҙ. Уны туралған һуған менән ҡушып, майҙа ҡыҙҙырабыҙ (аҡ йәки шыйыҡ майҙы теләгән миҡдарҙа алығыҙ). Быҡтырып ҡына ла алырға була. Бәрәңге бешеп етер саҡта уны төйгөс йә блендер менән иҙә алаһығыҙ, шул килеш тә ҡалдырырға мөмкин. Ярмалы бәрәңге үҙе лә иҙелеп барыусан була. Һуғанды, кишерҙе, туралған фәрҙәне ашҡа һалып, йәнә 10-15 минут тирәһе бешерәбеҙ. Табынға ҡаймаҡ йә ҡатыҡ менән бирәбеҙ.
Һоло йәйпәге ҡушылған фәрҙә ашы
Һоло йәйпәген һалҡын һыуға һалып, тоҙ ҡушып ҡайнатып сығарабыҙ, 5 минут самаһы бешкәс, туралған фәрҙәне ҡушабыҙ. Үлән бешеп еткәнсе ҡайнатабыҙ ҙа май һалабыҙ. Шул ғына: ябай һәм файҙалы ризыҡ әҙер. Әйткәндәй: «хлопья» тигән һүҙҙең бер тәржемәһен дә был осраҡҡа ярашлы тип тапманым. Киҫәк, йомғаҡ, ялбыр, ябалаҡ… Береһе лә тура килмәй. Шуның өсөн һоло йәйпәге тип алдым — минеңсә, күҙ алдына килтерерлек һүҙ.
Фәрҙә менән кесерткән ыумаһы (икраһы)
Кесерткән һабағын ике-өс минут ҡайнар һыуҙа бешекләп алғандан һуң япраҡтарын айырып алып турайбыҙ. Фәрҙәне лә шул сама ҡайнатып алғас, ваҡлайбыҙ. Һуған турайбыҙ, уның урынына һарымһаҡ йә оҫҡон һабаҡтары ла алырға була. Ике-өс мм тирәһе булырлыҡ итеп табаға май һалып, бөтәһен бергә ҡушып ҡурабыҙ (мин шулай ҙа быҡтырыу яҡлы). Әйткәндәй: Йәшелсәнән әҙерләнә торған икра тигән һүҙҙең тәржемәһен тапманым. Ул төрлө үҫемлектәрҙе ваҡлап, ҡурып, быҡтырып, бутҡа хәленә килтереп әҙерләнә торған ризыҡ. Әгәр кемдер яҡыныраҡ атама тапһа, бик хуп.
Тия (Оло Сәрмәсән ҡушылдығы)
Тия  — Рәсәйҙәге йылға. Ульянов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сәрмәсән йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вайн (Vine)
Vine — 6 секундлыҡ видеотаҫма булдырыу өсөн мобиль ҡушымта. Эйәһе- Твиттер компанияһы, ул уны 2012 йылдың октябрь айында һатып алған. Сервис 2013 йылдың 24 ғинуарында киң тамашасы өсөн асылған. 2013 йылдың 9 апрелендә iOS APP Store-ҙа Вайн иң йыш алына торған түләүһеҙ ҡушымтаға әйләнә. Бер килке ҡулланыусылар һаны 200 млн еткән. Шуға ҡарамаҫтан, һуңыраҡ сервис Instagram, Смайл һәм YouTube менән конкуренция арҡаһында аудитория юғалта башлаған, һөҙөмтәлә 2016 йылдың 27 октябрендә яңы видеолар һалыу ябылған. 2017 йылдың 20 ғинуарында Twitter бөтә һалынған "вайн"дар менән архивты эшләтә башлай.
Vinе Twitter түгел, әммә унда Vine ҡулланған «дуҫтар»ҙы өҫтәп була.
Техник нескәлектәре
Видео төшөрөр өсөн мобиль ҡоролманың экранына бармаҡ менән баҫып тороға кәрәк. Ҡушымта видео яҙҙырыуҙы туҡтатырға һәм уны яңынан башларға мөмкинлек бирә. Һөҙөмтәлә килеп сыҡҡан видеоролик GIF форматына оҡшай. Ҡушымта шулай уҡ тауыш яҙҙырырға, элементар монтаж эшләргә, видео күрһәтеү тиҙлеген арттырырға һәм уға һүрәт мөмкинлек бирә. Быға өҫтәп,2013 йылдың 3 июлендәге яңыртылған версияла үтеп киткән кадрҙы ҡарар өсөн Ghost Tools функцияһы өҫтәләг.
Ҡушымта эшләй башлағанда уны тик iOS Apple смартфондары булған ҡулланыусылар ғына файҙалана алған. 2013 йылдың 3 июнендә Android өсөн версия сыҡты. 2013 йылдың ноябренән Vine менән Windows Phone ҡоролмаһында ла файҙаланып була.
Facebook менән мөнәсәбәттәр
Эшләй башлағандан алып, ҡушымта ҡулланыусыларға Facebook социаль селтәрендәге дуҫтарын да өҫтәргә мөмкинлек бирә. Күрәһең, был Twitterҙың Facebook һатып алғандан һуң Instagram ҡушымтаһына дуҫтар эҙләргә бирмәүенә яуап булғандыр.
Дмитриев
Дмитриев — фамилия.
Горнсдорф
Горнсдорф (Gornsdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2143 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,18 км2. Диңгеҙ кимәленән 502 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9390 һәм автомобиль коды STL.