cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кукушин Вадим Сергеевич
Биографияһы
Техник фәндәр кандидаты, иҡтисад буйынса доцент, инженер педагогикаһы профессоры. Халыҡ-ара экология һәм тәбиғәтте файҙаланыу академияһы Академигы (1998) һәм педагогия һәм социаль фәндәр Академияһы Академигы (2002). Тыныслыҡ илсеһе (2005), «Ковчег» Шахты ҡала мәҙәни үҙәгенең «Почётлы ковчегсыһы».
Новочеркасск һәм Пролетарск ҡалаларының һыу паркы проектының баш архитекторы була; шулай уҡ Башҡортостандың Милли паркы һәм Углич ҡала-ҡурсаулығында яр буйы урамын төҙөкләндереү проектының баш архитекторы була.
Новочеркасскта гидропарк проекты өсөн В. С. Кукушин һәм уның диплом яҡлаусылары СССР Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең көмөш миҙалы менән бүләкләнәләр. 1996 йылда уның элекке студенттарының береһе Рәсәйҙә иң яҡшы магистр эше өсөн алтын миҙалға лайыҡ була.
Таганрогтың 300-йыллығына «Город у моря» әҙәби премия лауреаты (1998), «Көньяҡ баш ҡала» архитектура конкурсы лауреаты (2002), Бөтә Рәсәй «Иң яҡшы дәреслек» конкурстары лауреаты (2005, 2006, 2007, 2010), «Бенефис» Халыҡ-ара VIP-премия лауреаты (2008, 2009, 2010, 2011).
700-ҙән артыҡ баҫылып сыҡҡан хеҙмәттәр авторы, шулар иҫәбендә йөҙҙән артыҡ дәреслек һәм ҡулланма әсбап.
Сөләймәнова Гүзәл Ғәли ҡыҙы
Сөләймәнова Гүзәл Ғәле ҡыҙы  (25 февраль 1927 йыл — 14 апрель 1969 йыл) — башҡорт балет артисы. РСФСР-ҙың (1955) һәм Башҡорт АССР-ының (1953) халыҡ артисы. 1955 йылда Мәскәүҙә башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнашыусы.
Биографияһы
Гүзәл Ғәли ҡыҙы Сөләймәнова 1927 йылдың 25 февралендә Өфө ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуа. Атаһы Шәғәли ағай сығышы менән Йәрмәкәй районы Исламбахты ауылынан, әсәһе Ғәбиҙә Ғиләжетдин ҡыҙы Ҡудашева Шишмә районы Келәш ауылынан..
1936 йылдан 1947 йылға тиклем Ленинград хореография училищеһында башҡорт бүлексәһендә белем ала. Н. А. Камаковала, М. Ф. Романовала уҡый.
Уҡыуҙы ваҡытлыса туҡтатып торған осорҙа 1941 йылда Өфө ҡалаһына ҡайта. Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында эшләй башлай. Спектаклдәрҙә солист булараҡ сығыш яһай.
Һуғыш башланғас, Киев опера һәм балет театры Өфө ҡалаһына эвакуациялана. Киев опера һәм балет театры балеринаһы Антонина Васильева  Гүзәл Ғәли ҡыҙы менән шөғөлләнә. Гүзәл өсөн «Коппелия» балетынан Сванильданың әхирәте партияһын әҙерләтә.
1943 йылда Сөләймәнова уҡыуын дауам итеү өсөн Пермь ҡалаһына китә, сөнки Ленинград хореография училищеһы менән Ленинград опера һәм балет театры Пермгә эвакуацияланған була.
1944 йылда Башҡорт автономияһының 25 йыллығында сығыш яһау өсөн Өфө ҡалаһына ҡайта. Юбилейға арнап ҡуйылған «Сыңрау торна» балетында сығыш яһай.
1947 йылда училищены тамамлай. Башҡорт опера һәм балет театры сәхнәһендә классик балет әҫәрҙәренән тыш, башҡорт балет әҫәрҙәрендә бейей. «Сыңрау торна»ла — Зәйтүнгөл, «Тау бөркөтө»ндә — Салауат Юлаевтың ҡатыны Әминә, «Ҡара йөҙҙәр»ҙә Ғәлимә партияһын башҡара.
Театр менән 18 илдә һәм СССР буйлап сығыш яһай.
1969 йылдың 14 апрелендә Өфө ҡалаһында вафат була, шунда ерләнә.
Спектаклдәрҙә башҡарған ролдәре
1945 йылда «Баҡсаһарай фонтаны» балетында Мария партияһы уның дебюты була.
П. Чайковскийҙың «Аҡҡош күле»ндә — Одетта-Одиллия, А.Ключаревтың «Тау әкиәте» балетында — Зарифа, Л. Степановтың «Сыңрау торна»һында — Зәйтүнгөл, Рейнгольд Глиэрҙың «Ҡыҙыл мәк» балетында — Тао-Хоа, Людвиг Минкустың «Дон-Кихот»нда — Китри, Н.Сабитовтың «Гөлнәзирә» балетында — Гөлнәзирә һәм «Тау бөркөтө»ндә — Әминә, Х.Заимов менән А.Чугаевтың «Ҡара йөҙҙәр» балетында Ғәлимә партияһын башҡара.
Хәтер
Өфө ҡалаһының Октябрь революцияһы урамындағы 9-сы йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Ростов дәүләт филармонияһы
Ростов дәүләт филармонияһы — Дондағы Дондағы Ростов ҡалаһындағы филармония.
Адресы: Дондағы Ростов ҡалаһы,Оло Баҡса урамы, 170.
Тарих
30-сы йылдарҙың уртаһына тиклем Ростов ҡалаһында симфоник һәм камера концерттары музыка уҡыу йорттары һәм дәүләт Радиокомитеты тарафынан алып барыла.
1935 йылдың 21 мартында Азов-Черноморск башҡарма комитеты Ҡарары нигеҙендә «крайҙы музыкаль хеҙмәтләндереүҙе яҡшыртыу маҡсатында» Ростов дәүләт филармонияһы ойошторола. Был эшкә тос өлөш индереүсе — музыка белгесе, педагог, РСФСР-ҙың Атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, композитор Григорий Савельевич Домбаев.
Ростов дәүләт филармонияһын асыу Көньяҡ Рәсәйҙә музыка мәҙәниәтен үҫтереүҙең бер өлөшө була. Уның составында 80 йыл Ростов академия симфоник оркестры концерттар бирә. Уның репертуарында боронғо музыка һәм заманса музыка. Һуңғы йылдарҙа оркестр менән дирижерҙар Николай Аносов, Марк Паверман, Леонид Кац, Семен Коган, Рауил Мартынов һ. б. етәкселек итә.
Икике
Ики́ке  (Iquique) — Чилилағы ҡала һәм диңгеҙ порты. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның, Икике провинцияһының һәм Тарапака өлкәһенең административ үҙәге.
Ростов дәүләт филармонияһы
Тарих
Бынан тыш симфоник оркестр менән бер рәттән филармонияла беренсе тиҫтә йылдар эсендә «Донские казаки» йыр һәм бейеү ансамбле эшләй. Филармонияла Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында барлыҡҡа килгән музыкаль-әҙәби лекторий эш алып бара.
Хәҙерге ваҡытта Ростов филармонияһында музыкаль коллективтар һәм солистар эшләй, улар араһында РФ халыҡ һәм РФ атҡаҙанған артистары, Бөтө Рәсәй һәм халыҡ-ара конкурстар лауреаттары һәм дипломанттары бар. Ростов филармонияһында төрлө йылдарҙа барлыҡҡа килгән коллективтар хеҙмәт итә: «Классик-концерт» музыкаль -әҙәби программалар бүлеге, Дәүләт концерт оркестры, В. Н. Еждик исемендәге тынлы инструменттар Дәүләт концерты, «Дон» рус халыҡ уйын ҡоралдары оркестры, "Донцы"рус халыҡ инструменттары ансамбле, К. Назаретов исемендәге эстрада-джаз оркестр, «Амазонки» шоу-төркөмө.
Икике
Коммунаның майҙаны — 2262 км². Халыҡ һаны — 226 000 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 100 кеше/км².
Ростов дәүләт филармонияһы
Консерватория йорто
Дондағы Ростовтың Оло Баҡса урамындағы өс ҡатлы кирбес йорт (К. В. Чарахчианц табыш йорто) ХХ быуат башында төҙөлгән. Йорт уртаһында, төп ишек өҫтөндә һәм уның ҡабырғаларында балкондар тора. Йорт кәрниздәре һәм пилястрҙары башы, Акротерий һәм барельефтар һылап эшләнгән биҙәкле. Башта өсөнсө ҡатта ҡунаҡхана булған. Бында шулай уҡ "Марс"кафе-театры ла була. Ул тәүҙә «Пале-де-Кристаль» тип аталған. Бинаның беренсе ҡатында магазиндар була.
Һуңыраҡ кафе «татарҙар хеҙмәт ширҡәтенә» ҡуртымға (арендаға) И. Н. Хайбегов, А. Х. Димакаев һәм К. И. Бикеевтарға бирелгән. Һәр кис йортта концерттар үткәрелгән, ростов музыканттары осрашҡан.
Икике
Географик урыны
Икике ҡалаһы Тарапака өлкәһенең көнбайышында Тымыҡ океан ярында урынлашан. Ҡала аша Панамерикан таш юлы үтә.
Ростов дәүләт филармонияһы
Консерватория йорто
1917 йылда бина революцион тарихи ваҡиғалар үҙәге булып тора. Февраль революцияһынан һуң бында Ростов-Нахичеван эшсе депутаттар Советы, ә һуңынан — Хәрби-революцион комитет урынлашҡан. Был йортта 1917 йылдың ноябрендә Октябрь революцияһын танымаған, Донда хәрби хәл иғлан итеп, Рәсәйҙең үҙәк райондарына иген һәм таш күмер ебәреүҙе тыйған Дон хөкүмәте атаманы А Калединаға ҡаршы баш күтәреүҙе әҙерләүсе штаб эшләй.
1927 йылда йортта металлистар клубы була. 1935 йылдан алып был бинала Ростов филармонияһы.
Икике
Географик урыны
Коммуна сиктәштәре:
Ростов дәүләт филармонияһы
Консерватория йорто
1976—1978 йылдарҙа архитекторҙар Н. А. Сергеев һәм В. А. Королев проекты буйынса йорт заманса итеп реконструкциялана.
Етәкселеге
Ростов дәүләт филармонияһын төрлө ваҡытта етәкләүселәр: Г. С. Домбаев, И. Т. Шапошников, А. П. Артамонов, Г. И. Безродный, А. М. Луковский,. Н. С. Костарев, Э. В. Агопова, Б. Я. Чирвин, В. Н. Епифановский, Ф. И. Ищенко.
Икике
Иҫтәлекле урындар
Асторека һарайы 1904-се йылда орегон ҡарағайынан төҙөлгән. Уның архитектураһы георгиан стиленә ҡарай. Йорт ике ҡаттан тора, ә уның майҙаны 1400 м². Һарайҙың бүлмәләре төрлө стилдәге йыһаздар менән биҙәлгән. Йорт, селитра табышы ойошмаһының хужаларыныҡы булған (Дон Хуан Ихинио Асторека ғаиләһенеке).
Ростов дәүләт филармонияһы
Етәкселеге
Хәҙерге ваҡытта Ростов дәүләт филармонияһын генераль директор Оксана Ивановна Яковлева етәкләй.
Икике
Тарих
XVI быуатта Тымыҡ океан һуғышы ваҡытында конкистадорҙар ҡалаға нигеҙ һала. 1868 һәм 1877 йылдарҙағы ер тетрәүенән ҡала бик ҙур зарар күрә.
Иҡтисад
Иҡтисадтың төп тармаҡтары:
Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
Административ бүленеш
Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)
Башҡорттар (М. Өмөтбаев)
«Башҡорттар» (1876 йыл) — тарихи-этнографик очерк, башҡорт шағиры-мәғрифәтсеһе, тарихсы, этнограф Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев яҙған. 1984 йылда Өфөлә нәшер ителгән «Йәдкәр» китабына һәм уҡытыу туған (башҡорт) телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 9-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия китабына индерелгән.
Тарихы
М.Өмөтбаев 1876 йылда был очергын яҙып бөтөрә һәм Өфөгә «Уфимские губерни» гәзитенә, 1880 йылда Рус география йәмғиәтенә ебәрә. Ләкин мәҡәлә баҫылмай, ҡулъяҙмала ҡала. Хеҙмәт заманында икенсел сығанаҡтар аша фән донъяһында үҙ эҙен ҡалдыра. М.В Лоссиевский «Былое Башкирии и башкир по легендам, преданиям и хроникам» исемле тарихи-этнографик очергында М.Өмөтбаевтың ҡулъяҙма хеҙмәтен файҙаланыуын, ә «Влияние мусульманиста» һәм «Писатели последнего времени» тигән бүлектәре тулыһынса уға таянып яҙыуын белдерә. 1979 йылда тәү тапҡыр башҡортса тәржемәлә «Башҡорт әҙәбиәтенең текстология мәсьәләләре» китабында баҫыла.
Рәхимов Ҡунабай Ғәхи улы
Рәхимов Ҡунакбай Ғәзиз улы (1900—1984) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, 1-се эскадрон ҡылыссыһы, 58-се гвардия кавалерия полкы, ҡыҙылармеец. Башҡорт АССР-ның Күгәрсен районы Моҡас ауылында тыуған. 1941 йылда Күгәрсен районы хәрби комиссариаты тарафынан фронтҡа алына. «Батырлыҡ өсөн» миҙалы бирелә (15.07.1945). 1984 йылда вафат була, Моҡас ауылында ерләнә.
Арсентьев Андрей Николаевич
Арсентьев Андрей Николаевич  — Рәсәй империяһының Златоуст ҡалаһында йәшәп ижад иткән фотограф.
Биографияһы
Андрей Николаевич Арсентьев 1854 йылдың 14 июлендә Ырымбур губернаһы Троицк өйәҙе Златоуст Заводында профессиональ фотограф Николай Иванович Арсентьев (1826—?) ғаиләһендә тыуған. 1842 йылда атаһы Златоуст завод мәктәбен тамамлағас, 1842—1845 йылдарҙа ҡалалағы метеорология обсерваторияһында хеҙмәт итә, 1845—1855 йылдарҙа Златоуст заводының төп контораһында сәркәтиб, 1855—1860 йылдарҙа завод магазинында смотритель, 1860—1866 йылдарҙа завод контораһы ҡаҙнасыһы, 1866 йылдан столоначальник булып эшләй.
Андрей Николаевич 1873 йылда Златоуст округ училищеһын тамамлай.
1873—1878 йылдарҙа Златоуст ҡорал контораһы писары булып хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай, артабан 1878—1884 йылдарҙа Златоуст заводы һәм Златоуст ҡорал фабрикаһы чертежнигы була. 1884 йылда отставкаға сыға һәм профессиональ фотография менән шөғөлләнә башлай.
Ф. Арсентьевъ въ Златоустѣ
1860-сы йылдарҙа Арсентьев Николай Иванович Златоуста фотосалон тота, юғары сифатлы портреттар һәм төркөмлө һүрәттәр төшөрә. Фотосалон Златоуста Павлов урамында (хәҙерге Аникеев урамы) урылнашҡан.
1882 йылда Андрей Николаевич Златоуст фабрикаларының төрлө ҡоралдары һәм эшләнмәләре төшөрөлгән 23 фотоһүрәт альбомын әҙерләй, уны 1882 йылда Мәскәүҙә уҙған Бөтә донъя сәнғәт һәм сәнәғәт күргәҙмәһенә тәҡдим итә, был заказ өсөн уға 78 һум түләнә. 1882 йылғы «Фотограф» журналында (Санкт-Петербург, ИРТО-ның V бүлеге органы) Арсентьевтың эштәрен юғары баһалана.
1888 йылда үҙенең фотоһүрәттәрен Мәскәү ОРТЗ-һының фотография бүлеге тарафынан ойошторолған Бөтә Рәсәй фотография күргәҙмәһендә күрһәтә.
Андрей Николаевичтың һүрәттәрен Урал экспедицияһынан һуң Д. И. Менделеев «1899 йылда Урал тимерселек сәнәғәте» китабында ҡулланған.
1899 йылдан Рус фотография йәмғиәтенең тулы хоҡуҡлы ағзаһы булып тора. 1899 йылдан «Фотографии Арсентьев» салоны хужаһы булараҡ билдәләнгән.
«Нива» журналының 1903 йылғы 3-сө һанында уның 6 фотографияһы баҫылып сыҡҡан.
Ҡултамғаһын «Ф. Арсентьевъ въ Златоустѣ» тип ҡуя торған булған.
Наградалары
Ҡаҙаныштары өсөн бүләкләнгән :
Пухляков картиналар галереяһы
Адресы: Ростов өлкәһе, Усть-Донецкий районы, Пухляков ауылы, Ҡала тыҡрығы, 14.
Тарих һәм һүрәтләү
«Пухляков картиналар галереяһы» билдәле «Цыган» романының авторы, яҙыусы А. В. Калинин, Новочеркасск рәссамы Борис Плевакин, Мәскәү рәссамдары М. В. Савченков, В. К. Нечитайло һ. б. инициативаһы менән ойошторола. Уның фондың ҙурайтыуға Рәсәй атҡаҙанған рәссамы А. В. Тимофеев ҙур өлөш индерә.
Үҙ ваҡытында галерея өсөн Сәнғәт фонды рәссамдар Союзы, РСФСР рәссамдар Союзының Сәнғәт фондынан картиналар һайлап алына. Улар араһында билдәле Рәсәй рәссамдары, һынсылары графиктарының байтаҡ художество әһәмиәтле эштәре бар. Хәҙерге ваҡытта «Пухляков картиналар галереяһында» Рәсәй рәссамдарының йөҙләгән әҫәрҙәре тора. Рус рәссамы Иван Иванович Крыловтың 1900-сы йылдарҙа төшөргән пейзаж миниатюралары галереяға килеүселәрҙә ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра.
Галереяла рәссамдар И. Г. Фролов, Н. В. Овечкин, В. К. Нечитайло, А. С. Кулагин, М. В. Савченкова, В. А. Игошев, В. Ф. Шумилов, Н. И. Барченков, С. С. Скопцова, А. В. Тимофеев, Цзянь Ши Лунь; графиктар Ф. Д. Константинов, А. А. Пахомов, Б. А. Непомнящий; һынсы-анималистар Е. А. Лансере, скульпторҙар В. Б. Шелов-Коведяев, О. С. Кирюхин, М. Н. Демьяненко, Г. И. Сатаров һәм башҡаларҙың эштәре ҡуйылған.
Күргәҙмәләр залында даими рәүештә илебеҙҙең шәхси күргәҙмәләре үткәрелә.
Халкида (Сүриә)
Халкида (боронғо кириллица: Χαλΰίς, лат. : Chalcis) — Сүриәнең боронғо ҡалаһы, Итуреяның баш ҡалаһы. Бер фараз буйынса, ул хәҙерге Алеппонан көньяҡ-көнбайышҡа табан яҡынса 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан булған, хәҙерге Киннасрин ҡалаһы районында, икенсеһе — хәҙерге Анджара ҡалаһы урынында.
Яҙма сығанаҡтар
Халкида Птолемей тарафынан Халкидиканың төп ҡалаһы булараҡ телгә алына (грек. ⒋αΰίΰήή) — Сүриәнең берәмеге.
Страбон Цецилий Басс фетнәһен хуплаған Меннейҙың улы Итуреа Птолемейға ҡараған ҡалалар араһында Халкиданы атай.
Халкида шулай уҡ Пейтингер картаһында Антиохиянан 53 рим миле һәм Бероянан 29 миль алыҫлыҡта урынлашҡан ҡала булараҡ билдәләнгән.
Тарих
Буласаҡ Халкида урынында тораҡ пункты бронза быуатында беҙҙең эраға тиклем III—II мең йыллыҡтар сигендә барлыҡҡа килә, Халкидаға эллин дәүерендә селевкидтар нигеҙ һала. Шул ваҡыттан алып Чалчис Сүриәне парфиялыларҙың, ә һуңыраҡ фарсыларҙың баҫып инеүенән һаҡлау өсөн тәғәйенләнгән оборона һыҙығы, терәк пункттарының береһе була. Шулай уҡ ҡала, Антиохиянан Евфрат ҡа тиклем юлда нығытылған нөктә булараҡ та эшләй.
Һуңғы рим осоронда Халкида, күрәһең, сик буйы ҡәлғәһе генә түгел, ә Рим Көнсығышының мәҙәни үҙәктәренең береһе булғандыр. Нәҡ Халкида Сүриә неоплатонизмының иң эре вәкилдәренең береһе булған Ямвлиханың тыуған ере була.
Беҙҙең эраның 540 йылында Халкида Византия биләмәләренә сираттағы баҫып инеүе ваҡытында Хосров Ануширван ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына.
554 йылдың июнендә Халкида янында хассанидтарҙың ғәрәп ғәскәрҙәре менән лахмидтар араһында алыш бара, улар Византияның союздаштары була, һәм һуңғыһы Зассанид Иранды яҡлай; был алышта билдәле ғәрәп хәрби эшмәкәре, Лахмид батшалығы хакимы әл-Мунзир III үлтерелә.
Яҡын Көнсығышты ғәрәптәрҙең баҫып алыуы барышында Халкида 637 йылда византиялылар һәм ғәрәптәр араһында килешеүгә ҡул ҡуйыу урыны була, уға ярашлы византия яғы Сүриәнән халыҡты һәм армияны ҡаршылыҡһыҙ эвакуациялау мөмкинлегенә эйә була.
Юғары төҙөлөшлө үҫемлектәр
Юғары төҙөлөшлө үҫемлектәр, йәки ҡоро ер үҫемлектәре, йәки эмбриофи́ттар (Embryophyta, ҡайһы берҙә Plantae sensu strictissimo тигән латинса атамаһы ҡулланыла) —ябай төҙөлөшлө ылымыҡтарҙан айырмалы туҡымаларҙың дифференциацияһы хас булған йәшел үҫемлектәрҙең төркөмө.
Юғары төҙөлөшлө үҫемлектәргә мүк һымаҡтар һәм көпшәле үҫемлектәр (ҡаҙыяҡ һымаҡтар, көкөрт үләндәре һымаҡтар, яланғас орлоҡлолар һәм ябыҡ орлоҡлолар) ҡарай.
Үҫемлектәрҙе классификациялауҙың ҡайһы бер системаларында юғары төҙөлөшлө үҫемлектәр төркөмөн аҫбатшалыҡ һәм өҫбүлек араһындағы таксон рангыһы итеп ҡарайҙар.
Юғары төҙөлөшлө үҫемлектәр эволюцияһы ҡоро ер өҫтөнә сығыу һәм ҡоро ер мөхитен (ниши) үҙләштереү менән тығыҙ бәйләнгән (был процесс яҡынса 540 млн йыл элек башланған). . Махсуслашҡан туҡымаларҙың үҫеше үҫемлектәрҙең ҡоро ерҙә үҫә алыуы өсөн мөһим шарт булып тора.
Һауа мөхитендә тереклек итеү өсөн үҫемлектәргә кәмендә кибеүҙән һаҡлаусы, шулай уҡ мөхит менән һауа һәм йылылыҡ алмашыныуын тәьмин итеүсе ауыҙса еге булған эпидермис, минераль һәм органик матдәләр алмашыныуы өсөн үткәреүсе туҡыма кәрәк. Үҫемлектәрҙең ҡоро ерҙе үҙләштереү һөҙөмтәһе булып организмының тамыр, һабаҡ һәм япраҡҡа бүленеүе тора..
Ер өҫтө мөхите шарттарының төрлөлөгө үҫемлектәрҙең йәшәү формаларына ғәҙәттән тыш бай булыуына килтерә.
Ләкин тышҡы төҙөлөштәренең төрлөлөгөнә ҡарамай, бөтә юғары төҙөлөшлө үҫемлектәргә енси процестың бер тибы (оогамия) хас.
Шулай уҡ, уларҙа «быуындар алмашыныуының», йәки ядро фазалары алмашыныуҙың бер типтағы ике варианты (гаметофит йәки спорофит стадияһы өҫтөнлөк иткән гетероморф циклдары) күҙәтелә.
Ике осраҡта ла гаметофит һәм спорофит "быуын"дар бер-береһенән морфологик, биологик һәм цитологик яҡтан да айырыла. Мүктәрҙән башҡа барлыҡ юғары төҙөлөшлө үҫемлектәрҙең үҫеш циклында спорофит быуыны өҫтөнлөк итә.
Мүктәр
Ҡатмарлы төҙөлөшлө үҫемлектәр араһында иң примитив төҙөлөшлөләре —Мүк һымаҡтар (Bryophyta lato). Уларҙың тамыры юҡ (ризоидтар). Ә маршанция, антоцерот һәм ҡайһы бер юнгерманни яларҙың япраҡ менән һабаҡҡа ла бүленеше юҡ. Улар ылымыҡтар йәки лишайниктар кеүек ҡатлансыҡ һымаҡ төҙөлөшлө. Ауыҙса ектәре  үтә ябай, үткәреүсе системаһы үҫешмәгән. Үткәреүсе функцияһын паренхима үтәй.
Көпшәле споралылар
Көпшәле споралылар - абаға, ҡырҡбыуын, көкөрт үләне, псилоттар инә. Уларҙың үҫешкән үткәргес системаһы бар.
Шулай уҡ барыһының да тәне  һабаҡ, япраҡ һәм тамырға дифференциялашҡан. Әммә уларҙың бөтәһенең дә тереклеге ла һыу мөхите менән бик ныҡ бәйләнгән. Сөнки гаметофит  быуыны айырым, ирекле йәшәй. Ул енси юл менән үрсеүсе стадия булып тора. Енси үрсеү һыу мөхитенән тыш тора алмаған ҡамсылы сперматозоидтар ярҙамында бара.
Мүк һымаҡтар һәм көпшәле  споралыларҙы  "юғары төҙөлөшлө споралы үҫемлектәр" терминыны аҫтында  бер төркәмгә берләштерәләр.
Орлоҡло үҫемлектәр
Үҫемлектәрҙең ҡоро ер мөхитендә тереклек итеү, таралыу мөмкинлеге  орлоҡ  һәм һаҡлағыс тышсалы һеркәнең булыуыуында.
Ҡайһы бер яланғас орлоҡло һәм барлыҡ  сәскәле үҫемлектәр ҙә  үткәреү аппаратында  бик һөҙөмтәле эшләүсе  көпшәләр (үлек күҙәнәктәренең стеналарынан барлыҡҡа килгән торбалар)   һәм  иләк һымаҡ көпшәләр  бар.
Виллу Валдмаа
Виллу Валдмаа, эстонса Виллу Valdmaa (20 сентябрь 1964 йыл) — Эстонияның опера йырсыһы (баритон), композиторы.
Биографияһы
Виллу Валдмаа 1964 йылдың 20 сентябрендә Таллин ҡалаһында тыуған. 1982 йылда урындағы 32-се мәктәпте тамамлаған. Тәбиғәттән бирелгән һәләткә эйә булған һәм йыр-моңға ғашиҡ егет артабан Таллин консерваторияһының профессор Эрвин Кервет етәкләгән йыр класында башҡарыу оҫталыҡтарына өйрәнә һәм 1991 йылда юғары һөнәри белем алып сыға. 1998 йылға тиклем шул уҡ йыр класы буйынса профессор Вильма Маллене ҡулы аҫтында Эстон музыка һәм магистр академияһында вокаль маһирлығын артабан камиллаштыра.
Сәхнә эшмәкәрлеге
1991 йылдан Виллу Валдмаа Милли Опера театрында солист булып эшләй. Ул был арауыҡта бик күп опера, оперетта һәм мюзклдарҙа төрлө кимәлдәге ролдәрҙе оҫта һәм үҙенсәлекле башҡарҙы һәм тамашасы һөйөүен яуланы. 1995 йылда ул Гран-приға лайыҡ булһа, 1997 йылда «Иң яҡшы йырсы» булып танылды. Ул шулай уҡ үҙен ораторияларҙа һәм камера әҫәрҙәрен башҡарыуҙа ла һынап ҡараны.
Музыкаль ижады
Виллу Валдмаа композитор булараҡ та киң билдәлелек яуланы. Ул башлыса балалар өсөн төрлө йырҙар һәм көйҙәр яҙа. Ижадсы йәш тамашасылар өсөн түбәндәге мюзиклдарға көйҙәр тыуҙырҙы:
Композитор шулай уҡ Ханс Христиан Андерсендың «Дюймовочка» әҫәренә нигеҙләнгән шул исемдәге мюзиклды (драматург Cape Король, режиссёр Тыну Тамм) музыкаль яҡтан биҙәне. Виллу Валдмаа Таллиндың үҙе тамамлаған 32-се урта мәктәбенә арнап яҙған йырын һәм уның бөгөнгө уҡыусылары өсөн махсус ижад иткән йырҙарын бик йылы ҡабул иттеләр.
Маражо
Маражо́ (Marajó) — Бразилияның иң ҙур утрауы. Донъяла майҙаны буйынса 34-се урында. Ҡайһы саҡта уны иң ҙур йылға утрауы тип атайҙар. Әммә был дөрөҫкә тап килмәй — Маражоның ярҙары өлөшләтә Атлантик океан һыуҙары менән йыуыла. Маражо административ рәүештә Пара штатына ҡарай.
География
Утрау Амазонканың аллювиаль ташылдыҡтары менән барлыҡҡа килгә. Маражола һаҙлыҡтар бик күп һәм ул ҡуйы сельва менән ҡапланған. Утрау экваторҙа тиерлек урынлашҡан.
Тарих
Колумбҡа тиклемге заманда утрауҙа Маражоара мәҙәниәте формалашҡан. .
Башҡортостанда мәғариф
Башҡортостан Республикаһында мәғариф — үҙенең эсенә мәктәпкәсә тәрбиә, мәктәптәр, һөнәри-техник, махсус урта һәм юғары уҡыу йорттары учреждениеларын индергән Башҡортостан Республикаһы мәғариф системаһы.
Тарихы
Башҡортостанда мәктәптәрҙә уҡытыу башланыуы башҡорттар иленә ислам мәсеттәре эргәһендә мәҙрәсәләр төҙөлөүе менән бәйле. Хәҙерге Башҡортостан Республикаһы территорияһында Бохаранан, Бағдадтан һ.б. ислам үҙәктәренән килгән миссионерҙар уҡытҡан беренсе ислам мәктәптәре 16 б. барлыҡҡа килгән.
Урындағы мосолман руханиҙары көсө менән мәсеттәр эргәһендә 18 быуатта уҡ һаны 100-гә еткән беренсе мәктәптәр һәм мәҙрәсәләр асылған. Шуларҙың иң эреләре — Стәрлебаш ауылында һәм Ҡарғалы ауылындағы мәҙрәсә. 1865 йылға башҡорт һәм татар ауылдарында 20 мең уҡыусы һәм шәкерт уҡыған 600-гә яҡын мәктәп һәм мәҙрәсә булған.
Мосолман мәктәптәре мәҙәни-уҡытыу үҙәктәренә әйләнгән, һәм улар янындағы китапханаларҙа китаптар күсереп яҙылған.
18 быуаттың 20-се йылдарынан Башҡортостанда рус телле мәктәптәр асыла башлаған (Өфөлә — цифирный, словесный мәктәптәр, Ырымбурҙа — «татар уҡыусылары» мәктәбе һәм инженерҙар мәктәбе). Верхоторский һәм Оло Ҡатау (Катав-Ивановский) заводтары янында тау-завод мәктәптәре асылған.
Православие дини (духовное) идаралығы (Синод) 1800 йылда Өфөлә дини семинария, 1818 йылда — дини училище асҡан. 1861 йылға крайҙа 9490-гә яҡын уҡыусыһы булған 253 рус телле уҡыу йорто булған.
Башҡорттарҙы рус телендә уҡытыу хәстәрлеген Башҡорт-мишәр ғәскәре командованиеһы үҙ өҫтөнә алған, башҡорттар өсөн Ҡазан гимназияһы һәм университетында 20, Ырымбур Неплюев кадет корпусында һ.б. — 30 вакансия бүленеүенә ирешкән.
Тәүге юғары уҡыу йорто — Өфө уҡытыусылар институты 1909 йылдың 4 октябрендә асылған. Өфө уҡытыусылар институтында 75 кеше уҡыған (һәр класта 25 кеше), преподавателдәр һаны — 9 кеше. Студенттар араһында бер башҡорт та йәки бер татар ҙа булмаған: традицион христиан йүнәлешенән башҡа динлеләргә, шулай уҡ мосолмандарға, институтҡа инеү өсөн, Халыҡ мәғарифы министрлығының махсус рөхсәте кәрәк булған. Өфө уҡытыусылар институтында уҡыу, специалләштереүһеҙ, 3 йыл тәшкил иткән.
1917 йылдан һуң мәғариф системаһы үҙгәргән. Уҡыу йорттары национализацияланған (хосуси милекте дәүләт милкенә күсереү) һәм Мәғариф халыҡ комиссариаты (Наркомпрос) ҡарамағына бирелгән. Мәктәп сиркәүҙән айырылған, үле телдәрҙе (боронғо славян, латин) уҡытыу, баһа ҡуйыу, имтихандар туҡтатылған.
буйынса Бөтөн башҡорт ғәҙәттән тыш комиссияһы 1921 йылда «Бөтә грамоталы халыҡты грамотаһыҙҙарҙы уҡытыуға мәжбүри йәлеп итеү тураһында» ҡабул иткән. Башҡорт, татар, сыуаш телдәрендә ликбез пункттары асылған, һәм уларҙа 1922/23-1927/28 уҡыу йылдары дауамында 173 мең кеше грамотаға өйрәтелгән. 20 быуаттың 60-сы йылдары уртаһына грамотаһыҙлыҡты тулыһынса бөтөрә алғандар.
20-се йылдар аҙағында башҡорт һәм татар яҙмаһы ғәрәп теленән латин графикаһына — «яңалиф»ҡа күсерелгән. 30-сы йылдарҙа латин графикаһына күсеүҙән баш тартҡандар. БАССР Юғары Советы Президиумының 1939 йылдың 23 ноябрь Указы менән башҡорт яҙмаһы латиницанан кириллицаға күсерелгән. 1940—1942 йылдарҙа мәктәптәрҙә яңы алфавит буйынса уҡытыу индерелгән.
1940-сы йылдарҙа ҡалаларҙа, хеҙмәт дәрестәре индереп, 7-йыллыҡ мәжбүри уҡытыу башланған. Уҡытыу башҡорт, рус, татар, сыуаш, мари һәм удмурт телдәрендә алып барылған.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында БАССР-ҙа дөйөм белем бирпеү мәктәптәре, 58 училище һәм техникумдар ауыр шарттарҙа эшләгәндәр, һәм уларҙа 16 мең кеше уҡыған. Башҡортостанда илдең көнбайыш райондарынан эвакуациялаған юғары уҡыу йорттары (вуз) үҙ эштәрен дауам иткән. Өфөлә Ленин орденлы 1-се Мәскәү медицина институты, һуңғараҡ базаһында Орджоникидзе исемендәге Өфө авиация институты барлыҡҡа килгән Рыбинский авиация институты, И. Н. Губкин исемендәге Мәскәү нефть институттары булған. Стәрлетамаҡта — Мәскәү китапхана институты. Бөрөлә — Орёл педагогия институты.
1945—1946 уҡыу йылы башына республика вуздарында 6,1 мең кеше уҡыған, был һуғышҡа саҡлы булғандан ике тапҡырға яҡыныраҡ.
1919 йылда тәүге балалар баҡсалары барлыҡҡа килгән. 30-сы йылдарҙа балалар баҡсаһына бәйлеләр 0,4 % ҡына тәшкил иткән.
1960-сы йылдарҙа БАССР-ҙың 7 юғары уҡыу йортонда студенттар һаны 16,7 мең кеше булған. СССР Министрҙар Советының 1957 йылдың 20 июлендә ҡабул ителгән буйынса Өфө педагогия институты Башҡорт дәүләт университеты тип үҙгәртелгән. Яңы вуздар асылған: 1967 йылда — Башҡорт дәүләт педагогия институты, 1968 йылда — Өфө дәүләт сәнғәт институты. Башҡортостан Республикаһы Конституцияһында түләүһеҙ дөйөм төп белем биреү нығытылған.
90-сы йылдарҙа Башҡортостан Республикаһында милли мәктәпте тергеҙеү буйынса республика программаһы ҡабул ителгән.
90-сы йылдарҙа Башҡортостан Республикаһында 2 хәрби юғары уҡыу йорто (вуз) асылған — Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының Өфө юғары мәктәбе (1987), Өфө юғары хәрби авиация лётчиктар училищеһы (1983), 4 вуз университет итеп үҙгәртелә: Өфө дәүләт авиация техник университеты (1992) һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты (1993), Башҡорт дәүләт аграр университеты (1993) һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты (1995). 1994 йылдан УфМТИ үҙ аллы Өфө технологик сервис институты булараҡ эшләй. 1991 йылда Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы булдырылған.
Хәҙерге ваҡытта республика вуздары бакалаврҙар һәм магистрҙар әҙерләүгә күсәләр.
Мәктәпкәсә белем биреү
Башҡортостан Республикаһында 2013 йылда 1 йәштән 6 йәшкә саҡлы 194 мең бала уҡыған 1644 мәктәпкәсә йәштәге балаларға белем биреү учреждениеһы эшләй.
Дөйөм белем биреү
2012—2013 уҡыу йылында Башҡортостан Республикаһында барыһы 1587 дөйөм белем биреү мәктәптәре һәм мәктәп-интернаттары эшләгән, шулар араһында 83 гимназия, 58 лицей, 3 кадет учреждениеһы (9,1 %). Мәктәптәрҙә 96 меңдән артыҡ кеше уҡый.
100 һәләтле уҡыусы Башҡортостан Республикаһы Башлығының стипендияһына лайыҡ.
Башҡортостан Республикаһында 14 туған тел өйрәнелә. 41 % артыҡ дөйөм белем биреү учреждениелары милли мәктәптәр.
2011—2013 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы дөйөм белем биреү системаһын үҫтереүгә 4694, 4 млн һум аҡса бүленгән. 2013 йылда мәктәптәрҙә педагогик хеҙмәткәрҙәренең уртаса эш хаҡы 23078,2 һум; мәктәпкәсә йәштәге белем биреү учреждениелары педагогик хеҙмәткәрҙәренең — 17739,9 һум; өҫтәмә белем биреү учреждениеларының педагогик хеҙмәткәрҙәренең — 13229,4 һум; етем балаларға һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларға белем биргән һәм социаль ярҙам күрһәткән ойошмаларҙың педагогик хеҙмәткәрҙәренең — 17262,1 һум; башланғыс һөнәри белем биреү (НПО), урта һөнәри белем биреү (СПО) учреждениелары преподавателдәренең һәм производство уҡытыуы мастерҙарының эш хаҡы — 16486,3 һум тәшкил итте.
Профессиональ (һөнәри) белем биреү
Башҡортостан Республикаһында 10 дәүләт юғары уҡыу йорто (вуз), 17 вуз филиалы, шулай уҡ үҙ аллы 3 дәүләттеке булмаған һәм дәүләттеке булмаған 8 вуз филиалы булған; һәм уларҙа 153 мең студент уҡыған.
Урта профессиональ белем биреү системаһында 75 дәүләт колледжы һәм техникумы бар, уларҙа 68 меңдән артыҡ студент шөғөлләнә. (Рәсәй Федераль округтары араһында 2 урын).
Башҡортостан Республикаһының 85 башланғыс профессиональ белем биреү учреждениеларында 25,9 мең кеше уҡый.
Башҡортостан Республикаһында башланғыс профессиональ белем биреүгә (НПО) 200 млн һум аҡса бүленгән. 2011 йылдың 1 сентябренән Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте башланғыс профессиональ белем биреү уҡыу йорттарының 30 уҡыусыһына тәғәйенләнгән 750 һум айлыҡ стипендия биреү ҡарары ҡабул иткән.
Махсус белем биреү
Башҡортостан Республикаһында 37 махсус (коррекцион) дөйөм белем биреү учреждениеһы эшләй, уларҙа 4,5 меңгә яҡын бала тәрбиәләнә (2628 инвалид бала)
Мәғарифты кадрҙар менән тәьмин итеү
Башҡортостан Республикаһы мәғәариф системаһында барыһы 42353 педагогик хеҙмәткәр, шуларҙан 38286 уҡытыусы эшләй.
Башҡортостан Республикаһы мәғариф системаһына кадрҙар әҙерләүҙе 2 юғары уҡыу йорто(вуз) — Башҡорт дәүләт университеты һәм М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты (Стәрлетамаҡ һәм Бөрө дәүләт педагогия академиялары Башҡорт дәүләт университеты составына филиал булараҡ индерелде) һәм 1 мәскәү вузы филиалы, педагогик профилле урта профессиональ белемле белгестәр әҙерләүсе 15 колледж тормошҡа ашыра.
2012 йылда урта һәм юғары педагогик белемле 2771 белгес әҙерләп сығарылған.
Баҫмалар
Башҡортостан Республикаһында Учительская газета.
Педагогический журнал
Башҡортостанда сығыусы «Башҡортостан уҡытыусыһы» педагогик журналы
Минералогия
Минералогия (minera.λόγος. Минералдар тураһындағы фән уларҙың тышҡы ҡиәфәтен, геометрик формаларын (кристаллография), физик үҙенсәлектәрен (кристальлофизика) һәм химик составын һәм үҙенсәлектәрен өйрәнә (кристаллалохимия). Хәҙерге минералогия минералдарҙың структураһы үҙенсәлектәрен, уларҙың барлыҡҡа килеү һәм үҙгәреү процестарын һәм шарттарын, уларҙың тәбиғәттә бергә йәшәү законлыҡтарын, шулай уҡ уларҙы синтезлау һәм ҡулланыуҙың шарттарын һәм ысулдарын да өйрәнә.
Минералогия минералдарҙы, уларҙың генезисы, классификацияһы мәсьәләләрен өйрәнеүсе геология фәндәре иҫәбенә инә. Минералогия минералдарҙың составын, үҙенсәлектәрен, структураһын һәм барлыҡҡа килеү шарттарын да өйрәнә.
Минерало́г — минералогия менән шөғөлләнгән ғалим; минералогия буйынса белгес (фәнни мөхиттә «а» хәрефенё баҫым ҡабул я8ала; минеролог әйтелеше иҫкергән тип һанала).
Минералогия тарихы
Минералогия геология циклы фәндәренең иң боронғоһо. Ул геологияны үҙ аллы фәнни йүнәлешкә рәсмиләштергәнгә тиклем үк барлыҡҡа килә. Минералдарҙың тәүге тасуирламаларын боронғо грек фәйләсуфтары эшләй. Артабан минералогия үҫешенә тау эше булышлыҡ итә.
Минералогия термины хәҙерге төшөнсәһенән күпкә киңерәк (универсаль һәм энциклопедикерәк) була. 1636 йылда уны әҙәбиәткә итальян натуралисы Бернард Цезиус (Bernard Cesius) бөтә тәбиғи ҡаҙылма есемдәр тураһындағы фән өсөн индерә.
А. Г. Вернер (1749-1817) тасуирлаусы диагностик минералогияны булдыра, һәм минералогия (хәҙерге аңлауҙа фән булараҡ) тәбиғәт белеменең формаль берҙәм геологик-минералогик йүнәлешенән айырып күрһәтә.
1780 йылда ошо йүнәлештәргә бүлгән:
Рәсәйҙә
Рәсәйҙә беренсе минералог В. М. Севергин (17651826) була, ул В. Ломоносов тың идеяларын дауам итеүсе.
Ул ҡаҙылма есемдәрҙе түбәндәгеләргә бүлә:
1804 йылда В. М. Севергин гимназиялар өсөн минералогия дәреслеген баҫтырып сығара.
А. Г. Бетехтиндың хәҙерге минералогия дәреслеге (1897[[1962) буйынса бик күп ватан минералогтары уҡып сыға.
Бер-береһе менән бәйле фәндәр һәм йүнәлештәр
Минералогияла физика, химия һәм башҡа тәбиғи фәндәрҙең ҡаҙаныштары әүҙем ҡулланыла. Мәҫәлән, метеориттарҙы һәм башҡа планеталар ҙан килгән өлгөләрҙе минералогик өйрәнеү Ҡояш системаһы тарихының һәм планеталар формалашыу процестарының күп яңылыҡтарын белергә мөмкинлек бирә. Кометтар, метеорҙар, башҡа күк есемдәренең минераль составын өйрәнеү, шулай уҡ астероидтар спектроскопияһы, кометалар һәм туҙан, тотош йондоҙҙар тирәһендәге тирәһендәге астронология һәм астронология, минералогия, минералдар фәне менән шөғөлләнә.
Минералогия сиктәрендә формалашҡан, ә һуңынан үҙ аллы булып киткән фәндәр:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Шитао
Биографияһы
Шитао сығышы менән 1644 йылда үҙ-ара һуйышта һәләк булған затлы ғаиләнән булған. Иҫән ҡалған хеҙмәтсе баланы буддист ғибәҙәтханаһына тапшыра. 1651 йылда Шитао уны ташлап китә һәм оҙатып йөрөүсе хеҙмәтсе менән бергә ил гиҙергә сығып китә. Ухань, Хунань һәм Аньхой провинцияларында, Нанкин һәм Янчжоу ҡалаларында йәшәгән. 1690 йылда Пекинға килә. 1693 йылда даосизмды ҡабул итә һәм Янчжоуға ҡайта.
Ижады
Ни Цзань һәм ҡайһы-бер башҡа рәссамдарҙың ижадын юғары баһалаған. Дзэн-буддизм һәм даосизм принциптарына нигеҙләнеп, бер нисә эштәрендә традицион һынлы сәнғәттең сигенә килгән — уның «Ун мең тәртипһеҙ таптар» рәсеме иң яңы Поллоктың абстрактлы экспрессионизмын һ. б. хәтерләтә. «Монах Әсе Ҡабаҡтың һынлы сәнғәт тураһында әңгәмә» трактатында «бер һыҙыҡлы» яҙыу принцибын үҫтерә, унда ул сәнғәттең квинтэссенцияһын күрә.
Патент хоҡуғы
Тарихы
Күп йылдар дауамында Рәсәйҙә интеллектуаль милек тураһындағы закондар үҫеше илдең сәйәси эволюцияһын да сағылдырҙы.
Рәсәйҙә уйлап табыуҙарға привилегиялар тапшырыу XVIII быуаттың уртаһында башлана, беренсеһе 1748 йылдың мартында тапшырыла. 1812 йылға тиклем «кәсептәр, сауҙа, шулай уҡ һөнәрҙәрҙә һәм художестволарҙа уйлап табыуҙарға» барлығы 76 привилегия бирелә. 1812 йылдың 12 июнендә Александр I «О привилегиях на раз­ные изобретения и открытия в ремеслах и художествах» (Һөнәрҙәрҙә һәм художестволарҙа төрлө уйлап табыуҙарға һәм асыштарға привилегиялар тураһында) тигән манифесҡа ҡул ҡуя, ул Рәсәйҙәге тәүге патент законы булып тора. Киләһе 100 йылда интеллектуаль милеккә хоҡуҡтар башҡа Европа илдәрендәге кеүек үҫә. 1896 йылдың 20 майындағы "Уйлап табыуҙарға һәм камиллаштырыуҙарға привилегиялар тураһында положение"ла хәҙерге патент системаһындағы элементтарҙың күбеһе (яңылыҡ, һөҙөмтәлелек, ун биш йыл буйы патентты эксклюзив файҙаланыу) бар.
1917 йылғы большевистик революциянан һуң Рәсәйҙең сәйәси һәм иҡтисади ҡоролошо ҡырҡа үҙгәрә. . 1965 йылда СССР Сәнәғәт милкен һаҡлау тураһындағы Париж конвенцияһына ҡушыла. 1973 йылда «Асыштар, уйлап табыуҙар һәм рационализаторлыҡ тәҡдимдәре тураһында положение» ҡабул ителә, ул 1978 йылғы өҫтәмәләр менән бергә 1991 йылда СССР-ҙа уйлап табыуҙар тураһында закон ҡабул ителгәнгә тиклем эш итә.
Хәҙерге торошо
Рәсәй ҡануниәтендә патент төшөнсәһенә асыҡтан-асыҡ билдәләмә юҡ, ләкин был төшөнсә аҫтында билдәләнгән тәртиптә үтенеснамә төҙөп тапшырған кешегә уның уйлап табыуға, файҙалы моделгә йәки сәнәғәт өлгөһөнә хоҡуғын раҫлаусы дәүләт биргән документ аңлана. «Патент уйлап табыуҙың, файҙалы моделдең йәки сәнәғәт өлгөһөнөң өҫтөнлөгөн, авторлығын һәм уйлап табыуға, файҙалы моделгә йәки сәнәғәт өлгөһөнә айырым хоҡуҡты раҫлай». Авторлыҡ хоҡуғы аҫтында уйлап табыуҙың авторы тип танылыу хоҡуғы аңлана. Айырым хоҡуҡ (исключительное право) аҫтында был объектты ҡулланыу йә хоҡуҡ эйәһе тарафынан, йә уның тура рөхсәте менән генә мөмкин икәнлеге аңлана.
Патент хоҡуғы объекттары: Уйлап табыу тип танылмайҙар: Рәсәйҙә түбәндәге осраҡтарға файҙалы модель булараҡ хоҡуҡи яҡлау бирелмәй: Сәнәғәт өлөгөһө булараҡ һаҡланмайҙар: Рәсәйҙә патент хоҡуғы объекты була алмайҙар: Әлеге осорҙа программа тәьминәтен ҡануниәт кимәлендә патентлау АҠШ-та таралыу тапты. Европала ла был хаҡта фекер алышыу бара. Программа продукттарын патентлау уның эшләнмәселәренең авторлыҡ хоҡуғын һаҡлай, ләкин был осраҡта баш-баштаҡлыҡ өсөн дә киң юлдар асыла һәм автор менән йәмғиәт мәнфәғәттәренең тиңлеге боҙола. Мәҫәлән, 2013 йылдан Яңы Зеландия ла программа тәьминәтен патентлау закон менән тыйылған.
Ғәрәбстан ярымутрауы сүлдәре
Ғәрәбстан ярымутрауы сүлдәре — Ғәрәбстан ярымутрауында урынлашҡан сүлле төбәктәрҙең комплексы. Инглиз телле географияла Ғәрәп сүле (Arabian Desert) исемен йөрөтә.
Тауисирлама
Сүл башлыса Сәғүд Ғәрәбстанында урынлашҡан, шулай уҡ Иордания, Ираҡ, Күвәйт, Оман, Ҡатар, БҒӘ һәм Йәмән илдәренең территорияһына үтеп инә. Сүлдең ҡайһы бер өлөштәренең үҙ атамалары бар: Руб-әл-Хәли, Оло Нефуд, Дәхнә, Нефуд-Даһи, Әл-Һаса, Вәхибә, Йәғәфүрә, Тихама. Сүл яҡынса 2 300 000 км² майҙанды биләй, был уны ҙурлығы буйынса Сахаранан һуң икенсе урынға ҡуя.
Ҡаты шарттар арҡаһында: көндөҙгө температураның бик юғары (+54°С тиклем) һәм төндә ҡырау төшөү мөмкин (-12°С тиклем) булыуы арҡаһында, сүлдең хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһы бик ярлы. Иң эре хайуандарҙан газелдәр (шул иҫәптән джейрандар), орикстар, бархан бесәйҙәре, энәғойроҡтар йәшәй. Бында ҡасандыр йәшәүсе буйлы гиеналар, шакалдар һәм медоедтар кеше менән тулыһынса тиерлек юҡ ителгәндәр. Борон сүл урында булған күлдәрҙең һәм йылғалаларҙың эҙҙәрен табылған, фараз буйынса бер нисә мең йыл элек бында урман булған.
Сүлдә эре нефть сығарыу урындары, шулай уҡ тәбиғи газ, фосфаттар һәм көкөрт табылған.
Колосо
Колосо (исп. Colosó) — Төньяҡ Колумбия ның Сукре департаментындағы ҡала һәм муниципалитет. Монтес-де-Мария субрегионына инә.
Тарих
Ҡала һуңыраҡ үҫкән ҡасабаға 1770 йылда нигеҙ һалына. Колосо муниципалитеты 1907 йылда айырым административ берәмеккә бүленә.
Географик урыны
Ҡала департаменттың төньяҡ өлөшөндә, Кариб диңгеҙе уйһыулығы сиктәрендә, Мария тауы һыртынан көнсығыштараҡ, департаменттың административ үҙәге булған Синселехо ҡалаһынан төньяҡҡа ҡарай яҡынса 19 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Абсолют бейеклеге диңгеҙ кимәленән 138 метр бейеклектә урынлашҡан.
Колосо муниципалитеты төньяҡҡа Сан-Онофре муниципалитеты, көнбайышта Толувьехо муниципалитеты, ә көньяҡта Морро муниципалитеты, көньяҡ-көнсығышта Лос-Пальмитос муниципалитеты менән, көнсығыштан Чалан һәм Овехас муниципалитеттары менән, төньяҡ-көнсығыштан Боливар департаменты территорияһы менән сиктәштәр. Муниципаль берәмектең майҙаны 141 км².
Халыҡ
Колумбия милли административ статистика департаменты мәғлүмәттәре буйынса, 2015 йылда ҡала һәм муниципалитет тың дөйөм халҡы 5838 кеше тәшкил итә. Муниципалитеттың халыҡ һаны динамикаһы йылдан-йыл:2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 52,7 % ир-ат, ә ҡатын-ҡыҙҙар — 47,3 %. Раса, аҡ тәнлеләр һәм метиздар ҡала халҡының 96,5 % тәшкил итә; индеецтар, 3,4 %; ҡаралар, мулатттар һәм күтәрмәләр — 0,1 %. Халыҡ тың грамоталылыҡ кимәле 76,7 % тәшкил итә.
Иҡтисад
Колосо иҡтисадының нигеҙен ауыл хужалығы тәшкил итә.
Ҡала һәм муниципаль предприятиеларҙың дөйөм һанының 77,8 % сауҙа өлкәһе предприятиелары тәшкил итә, 18,5 % — хеҙмәтләндереү өлкәһе предприятиелары, 3,7 % — сәнәғәт предприятиелары.
Күлбаев Мазһар Йәғәфәр улы
Күлбаев Мазһар Йәғәфәр улы (15 октябрь 1921 йыл — 23 март 1979 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны. III дәрәжә Дан ордены кавалеры.
Биографияһы
Күлбаев Мазһар Йәғәфәр улы 1921 йылдың 15 октябрендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Ишдәүләт ауылында, Йәғәфәр Айытбай улы һәм Әминә Әбделҡадир ҡыҙы (ҡыҙ фамилияһы Баймөхәмәтова) Күлбаевтар ғаиләһендә тыуған. 1936 йылда Байназар ете йыллыҡ мәктәбен тамамлағандан һуң, Стәрлетамаҡ ҡалаһында элемтә мәктәбенә уҡырға инә. 1938 йылда радиомонтер һөнәре алып был мәктәпте тамамлай һәм Иҫке Собханғол ауылында радиоузел мөдире булып эш башлай. 1940 йылдың 10 сентябрендә (икенсе мәғлүмәт буйынса 3 октябрендә ) Бөрйән район хәрби комиссариаты тарафынан Совет Армияһына саҡырыла. Хеҙмәтен 20 уҡсылар корпусының В. Куйбышев исемендәге Урта-Волга Ҡыҙыл Байраҡлы 34-се уҡсылар дивизияһының 363-сө айырым танк батальонында башлай (21.06.1940 йылдың 21 июнендә уҡсылар корпусы 15-се армияға әйләндерелә). Мазһар Күлбаев Бөйөк Ватан һуғышы башланғандың беренсе көнөнән хәрби хәрәкәттәрҙә, ул Львов-Черновцы һәм Киев стратегик оборона һуғыштарында ҡатнаша. Житомир-Бердичев, Ровно- Луцк, Проскуров-Черновцы, Львов-Сандомир, Сандомир-Силезия, Түбәнге Силезия, Берлин һәм Прага һөжүм һуғыштарында була, Новоград-Волынский, Здолбунов, Шумск, Кременец, Перемышль, Сандомир, Кельце, Острув, Прага ҡалаларын азат итеүҙә, Грюнберг, Котбус ҡалаларын алыуҙа, Висла һәм Одер йылғаларын һуғышып аша сығыуҙа ҡатнаша.
Һуғышта радиотелеграфист, телефонсы, минометсы булып хеҙмәт итә. Өс тапҡыр яралана. Һуғышта күрһәткән батырлығы өсөн III дәрәжә Дан ордены, ике «Батырлыҡ өсөн» миҙалы, «Берлинды алған өсөн», «Праганы азат иткән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнә. 1946 йылда демобилизациялана.
1979 йылдың 23 мартында вафат була. Иҫке Собханғол ауылында ерләнгән.
Үҙәкләштереү
Үҙәкләштереү — иерархик система эсендәге процестарҙың бер өлөшө иерархияның юғарыраҡ (тамырға яҡын) кимәленә күсерелеүе; ә үҙәкләштереүҙән киткәндә түбәнерәк кимәлгә (тамырҙан алыҫҡараҡ) күсеү бара.
Мәҫәлән, менеджментта үҙәкләштереү ҡарар сығарыу вәкәләттәренең һәм бурыстарҙың бер өлөшө ҡул аҫтындағыларҙан етәксегә күсеүен аңлата.
Политологияла үҙәкләштереү тигәндә дәүләт власының ниндәйҙер үҙәктә тупланыуын аңлайҙар (мәҫәлән, федерализация — дәүләт власының бер өлөшө (вәкәләттәр һәм уларҙы файҙаланыу буйынса яуаплылыҡ) төбәктәрҙән үҙәк хөкүмәткә күсә).
Информатикала (анығыраҡ итеп әйткәндә, мәғлүмәт тапшырыу теорияһында) үҙәкләштереү тигәндә селтәрҙә сервер бүлеү күҙҙә тотола, ә үҙәкләштереүҙән китеү серверҙа ихтыяж бөтөүҙе һәм селтәрҙә ҡатнашыусыларҙың бер рангта булыуын аңлата. Миҫалға популяр интранет-чаттарҙы килтерергә була, уларҙың ҡайһы берҙәре үҙәкләштереүгә мохтаж (чаттағы ағымдағы процестар тураһындағы мәғлүмәтте һаҡлау һәм клиенттар менән мәғлүмәт алмашыуҙы тәьмин итеү өсөн айырым сервер кәрәк була), ә ҡайһы берҙәре үҙәкләштереүҙән китеүгә эйәрә (сервер юҡ, ағымдағы процестар тураһында мәғлүмәт өлөш-өлөш булып клиенттарҙың машиналарында һаҡлана һәм, ҡағиҙә булараҡ, киң тапшырыулы хәбәр рәүешендә таратыла).
Терракотанан яһалған армия
Терракотанан яһалған армия (ҡытай |兵馬俑|兵马俑|bīngmǎ yǒng|бинма юн) — Ҡытайҙа император Цинь Ши Хуан мавзолейы янында ерләнгән терракотанан яһалған ҡытай яугирҙары скульптуралары. Был скульптуралар егерме быуат элек эшләнгән һәм Сиань ҡалаһы янында ергә күмелгән булған. 1974 йылда фермерҙар һыу ҡойоһо ҡаҙыған ваҡытта табылалар. Меңдәрсә яугир һәм ат фигуралары табыла. Һуңға мәғлүмәт буйынса 6000, һәм меңдәрсәһе әле ҡаҙып алынмаған.
Ҡытай тарихсыһы Сыма Цянь белделеүенсә, Цинь Ши Хуан Б. Э.Т 221 йылда Ҡытайҙың беренсе императоры булғанға тиклем был армияны төҙөргә ҡушҡан. Эштәр Б. Э.Т 247 йылда Цинь король булғас башлана. Был фигуралар Цинь үлгәс, теге донъяла уны һаҡлау өсөн эшләнә. Ул Б. Э.Т 210 йылда вафат була. Ер аҫтындағы ҡаланы 700,000 эшсе төҙөй. Ҡала байлыҡ менән тултырылған һәм матур итеп биҙәлгән була. Ҡытай хөкүмәтенең ер аҫтындағы һарайҙы ҡаҙып алырға пландары юҡ.
Һәр яугир балсыҡтан эшләнгән. Уларҙың оҙонлоғо 2-шәр метр, армия командирҙары тағы ла бейегерәк. Скульптуралар шул тиклем ентекләп эшләнгән, уларҙың һәр береһенең йәшен, чинын һәм индивидуаллеген билдәләп була. Бер-береһенә оҡшаған ике һалдат юҡ. Ҡайһы берҙәре кинжал, уҡ, йәйә, ҡылыс, һөңгө менән коралланған.
Йыйыу конвейеры
Терракотта фигуралары оҫтаханала эшләнгән. Баш, аяҡ-ҡулдар, кәүҙә айырым эшләнгән һәм аҙаҡ йыйылған. Тикшереүҙәр битте эшләү өсөн 8 форма булған икәнен күрһәтә. Битте ҡойғас, балсыҡтан ҡабатланмаҫ индивидуыллеген эшләп ҡуйғандар. Барыһын да бергә йыйғас, мимика өҫтәп ҡуйғандар.
Аяҡтары ла ошондай ысул менән эшләнгән. Был ысул туҡтауһыҙ эшләргә мөмкинлек биргән. Балсыҡ фигураларҙы яндырғандар. Һәр оҫтахана фигураларға үҙ билдәләрен ҡуйған. Һәр фигура үҙ хәрби формированиеһында дәрәжәһенә ҡарап үҙ соҡорона күмелгән.
Ишбаев Исмәғил Сәхиулла улы
Биографияһы
Ишбаев Исмәғил Сәхиулла улы 1928 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Ишдәүләт ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә биш баланың икесеһе булып тыуа. Атаһы — Ишбаев Сәхиулла Мәғиән улы (1882 йылда тыуған) Беренсе империалистик һуғышта һәләк була.
Исмәғил Сәхиулла улы 1935 йылда Иҫке Собханғол урта мәктәбенә уҡырға инә һәм 1943 йылда 8 класты тамамлай. 8-се кластан һуң уҡытыусы булып эшләй башлай һәм бер үк ваҡытта Темәс педагогия училищеһында ситтән тороп уҡый, 1946 йылда уны тамамлай.
Исмәғил Сәхи улы ауыр һуғыш һәм һуғыштан һуңғы йылдарҙа, 1943 йылдан 1951 йылға тиклем уҡытыусы булып эшләй. Бөрйән районының Әтек, Аҫҡар, Яңы Собханғол мәктәптәрендә физика, математика уҡыта.
1951—1953 йылдарҙа, имтихандарҙы уңышлы тапшырып, Стәрлетамаҡ уҡытыусылар институты студенты була. Институтты тамамлағандан һуң Иҫке Собханғол урта мәктәбенә физика уҡытыусыһы итеп эшкә ҡабул ителә.
Яҡшы эше һәм ойоштороу һәләте өсөн Исмәғил Сәхиулла улы КПСС-тың Бөрйән район комитетына ебәрелә, унда 1956—1958 йылдарҙа пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире булып эшләй.
1958—1962 йылдарҙа Свердловск Юғары партия мәктәбе тыңлаусыһы була.
1962—1965 һәм 1973—1977 йылдарҙа Бөрйән урман сәнәғәте хужалығының партия комитеты секретары булып эшләй.
Әүҙем партия эше өсөн Бөрйән район Советы башҡарма комитеты рәйесе итеп һайлана (хәҙер был вазифа - хакимиәт башлығы тип атала), унда Исмәғил Сәхиулла улы 1965 йылдан 1973 йылға тиклем районды уңышлы етәкләй.
Ә 1973—1977 һәм 1982—1988 йылдарҙа Бөрйән районының Иҫке Собханғол урта мәктәбе директоры булып эшләй, унан 1988 йылдың 1 ғинуарынан хаҡлы ялға сыға.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Үҙенең ҡаҙаныштары өсөн Исмәғил Сәхиулла улы Ишбаев 1946 һәм 1997 йылдарҙа «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы осоронда фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн» миҙалдары менән бүләкләнә.
1984 йылдың 29 февралендә оҙаҡ йылдар намыҫлы хеҙмәте өсөн ул «Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнә.