cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ибраһим Биксурин
Биографияһы
1812 йылда Ватан һуғышы башланғас, 12-се, 11-се һәм 10-сы кантон башҡорттарынан 5-се Башҡорт атлы полкы ойошторола, полк командиры итеп Ибраһим Биксурин тәғәйенләнә. 1812 йылдың 7 майында император Александр I тарафынан уға ғәскәри зауряд-старшинаһы званиеһы бирелә.
1812 йылдың 29 августта полк Түбәнге Новгородҡа килә, артабан Витебск яғына йүнәлә. 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алышта һуғыша. Һуңыраҡ Данциг (Гданьск) ҡалаһын блокадалауҙа ҡатнаша.
1812 йылдың аҙағынан ғәскәри зауряд-старшина Ибраһим Биксурин етәкселегендәге 5-се Башҡорт атлы полкының сотняһы инфантериянан генерал М. Б. Барклай де Толлиның штабы ҡарамағында хеҙмәт итә. 1813 йылда 5-се Башҡорт атлы полкы командаһы Лейпцигтағы «Халыҡтар һуғышы»нда ҡатнаша. Бында 4 һәм 6 октябрендәге алыштарҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн Ибраһим Биксурин III дәрәжәләге Изге Анна ордены менән бүләкләнә. 1813 йылдың 4 октябрендә подпоручик званиеһын ала.
1813 йылдың октябрендә был полк шулай уҡ Лейпцигтағы «Халыҡтар һуғышы»нда ҡатнашҡан 1-се, 4-се һәм 14-се Башҡорт полктары менән бергә Дрезден гарнизонына ҡаршы һуғышҡан 2-се, 15-се һәм 18-се Башҡорт полктарына ярҙамға ебәрелә.
1814 йылдың мартында 5-се Башҡорт атлы полкы командаһы Парижға ҡәҙәр барып етә.
12-се башҡорт кантонының 13 класслы дистанция начальнигы булып хеҙмәт итә.
Ушаков һәйкәле (Дондағы Ростов)
Ушаков һәйкәле — рус флотсыһы, Ҡара диңгеҙ флоты, Урта диңгеҙҙә рус-төрөк эскадраһы командующийы, адмирал Ушаков Федор Федоровичҡа Дондағы Ростовта ҡуйылған һәйкәл. 2001 йылдың 16 сентябрендә асыла. Скульпторы — Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы (2004) Анатолий Андреевич Скнарин. Һәйкәлде төҙөү инициаторҙары — Ростов Суворов-Нахимов клубы ағзалары.
Тарихы
Рус адмиралы Ушаков Федор Федорович бөтөн ғүмерен Ҡара диңгеҙҙә рус флотына хеҙмәт итеүгә арнай. Ул диңгеҙ алыштарының оҫтаһы була, рус хәрби-диңгеҙ техникаһына нигеҙ һала, елкәнле флот тактикаһы үҫешенә етди өлөш индерә. Күп эштәрҙә уңыш ҡаҙанған адмирал күренекле хәрби етәксе була.
Үҙ ғүмерендә Ушаков дошман менән алышта бер генә еңелеү ҙә кисермәй, бер генә карапты ла юғалтмай, уның етәкелегендәге бер генә матрос та әсирлеккә эләкмәй.
Ушаковтың хеҙмәт юлы Донда башлана. Бында ул Диңгеҙ кадет корпусын тамамлай. Йәш офицер булып Дон (Азов) флотилияһында адмирал А. Н. Синявин командалығында хеҙмәт итә. Федор Федоровичҡа Азовтың яр буйын, Дондың түбәнге ағышын һәм Азов ҡәлғәһен дошман баҫҡынсылығынан һаҡларға тура килә.
Ул осорҙа Рәсәй флоты етеҙ темптар менән үҫешә һәм даими рәүештә яңы суднолар менән тулыландырыуҙы талап итә. Азов флотилияһына караптар төҙөү өсөн мичман Ушаков ағас оҙатыу менән шөғөлләнә.
1769 йылда Димитрий Ростовский ҡәлғәһендә уға лейтенант дәрәжәһе бирелә. Ф. Ф. Ушаков Донда һәм Азовта 1775 йылдың йәйенә тиклем була. Хәрби хеҙмәте һәм Азов экспедицияһында үткәргән йылдары йәш офицер өсөн хәрби сәнғәт мәктәбе булып тора. Һуңыраҡ полководец: «Бөтөн булмышым менән мин хеҙмәткә бирелгәнмен һәм дәүләткә файҙа килтереүҙән башҡа бер нәмә тураһында ла уйламайым», — ти.
Һүрәтләнеше
Адмирал Ф. Ф. Ушаков һәйкәле — цилиндрик гранит постаментҡа урынлаштырылған бюст. Постамент бронза венок менән уратылған. Һәйкәл сәскәлек уртаһындағы гранит майҙансыҡ уртаһында тора. Ул түңәрәк гранит шар һәм уларҙы берүбереһе менән тоташтырған металл сынйыр рәүешендәге ҡойма менән кәртәләнгән. Һәйкәлдең һул яғында сылбырлы ҡара якорь ята. Һәйкәлгә ике баҫҡыс илтә. Постаментҡа «Адмирал Ушаков» тип яҙылған.
Дон йылғаһы фестивале
Дон йылғаһы фестивале — Дон йылғаһы хөрмәтенә Дондағы Ростов ҡалаһында, йылға буйында йыл һайын ойошторолған сара. Байрам үҙ эсенә төрлө конкурстар, балыҡ һурпаһы (уха) дегустациялау һәм төрлө күңел асыуҙы ала. 2016 йылда, байрамдың 6-сы тапҡыр үткәрелгән сағында, «Көньяҡ ҡапҡаһы» часовняһына нигеҙ һалына. Байрамға ул йылда ун меңгә яҡын кеше килә.
Тарих
2016 йылда Дон йылғаһы фестивале Ростов яр буйында үткәрелә. Байрам уңайынан йыр һәм бейеү йәрминкә майҙаны, уха менән һыйлау урыны ойошторола. Туризмды әүҙем үҫтереүсе ҡала халҡы иҫтәлекле «Байков Андрей Матвеевичкә 185 йәш» миҙалына лайыҡ була. Байрам ваҡытында «Южные Ворота» тетрапилонына нигеҙ ташы һалына. Билдәләнгән ваҡытта Дон ярын нығытыу сиктәрендә бында часовня төҙөләсәк.
Часовняның иң беренсе һалынған ташы Дондағы Ростов ҡалаһының реставрацияланыусы Пресвятая Богородица Раштыуаһы Кафедраль соборынан килтерелгән кирбес була. Соборҙың руханийы часовня урынында молебен үткәргән тантанала часовняға беренсе кирбес һалына. Композицияның авторы ниәте буйынса, дүрт юл киҫешкән урындың символы булып арка торасаҡ. Часовня Дондағы Ростовтың символы булып торасаҡ һәм Яр буйының йәйәүлеләр юлының дауамы булып торасаҡ.
2016 йылда фестиваль Рәсәй киноһы йылына бағышлана. Бының өсөн махсус майҙансыҡ — «Донливуд» — төҙөлә, унда декорациялар ҡуйыла һәм гримерҙар, операторҙар эшкә саҡырыла. Теләгән кешеләргә кастинг ойошторола һәм уларҙы уңышлы үткәндәренә роль бирелә, йә булмаһа режиссерлыҡ эше тапшырыла. Фестивалдә ижади коллективтар сығыш яһай, төрлө конкурстар үткәрелә. Байрам ваҡытында Дондағы Ростовта ҡала музейы асылыуы тураһында хәбәр була.
23-сө балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе (Өфө)
Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһында уҡыған 23-сө балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе тәрбиәләнеүселәре, 2013 йылдағы рус шашкалары буйынса «Чудо-шашки» клубы призына Рәсәй команда беренселегендә беренсе тапҡыр еңеү яулай. 23-сө спорт мәктәбенең спортсы-инструкторы Айгөл Иҙрисова (тренеры А. П. Мельников) йөҙ шаҡмаҡлы шашка буйынса Европа чемпионатында бронза яуланы (блиц; 23 — 24 март 2013йыл, Будапешт ҡалаһы (Венгрия)).
Рәсәй Гроссмейстеры
Танһыҡҡужина Тамара Михаил ҡыҙы — шашка буйынса 5 тапҡыр донъя чемпионы
Рәсәйҙең спорт мастерҙары
1. Шәйбәков Айнур Рәүил улы — кадеттар араһында шашка буйынса донъя чемпионы
2. Вәлиева Юлиә Фирҙәүес ҡыҙы — ҡатын-ҡыҙҙар араһында шашка буйынса Рәсәй чемпионы, тиҙ программа
4. Иҙрисова Айгөл Илдус ҡыҙы — ҡатын-ҡыҙҙар араһында шашка буйынса донъя чемпионы
5. Ишмәтов Рим Рафиҡ улы— үҫмер спортсылар араһында экс-донъя чемпионы
Спорт мастерына кандидаттар.
1. Александров Владимир (шашка буйынса Рәсәй Федерацияһы беренселегендә IV урын, үҫмер спортсылар)
2. Батманов Игорь (VI урын, шашкалар буйынса Башҡортостан Республикаһы чемпионаты, үҫмер спортсылар)
3. Осипова Кристина (II урын, шашка буйынса Рәсәй Федерацияһы беренселеге, үҫмер спортсылар)
5. Сәғитова Азалия (IV урын, шашка буйынса Рәсәй Федерацияһы беренселеге, ҡыҙҙар)
7. Мөхәммәтов Азат (V урын, шашка буйынса Рәсәй Федерацияһы беренселеге, үҫмер спортсылар)
8. Әйүпова Регина (IV урын, шашка буйынса Рәсәй Федерацияһы беренселеге, ҡыҙҙар)
10. Сафин Ридан (I урын, шашка буйынса Башҡортостан Республикаһы чемпионаты, команда)
Тренерҙар
Ишмәтов Рим Рафиҡ улы,
Вәлиева Юлиә Фирҙәүес ҡыҙы
Мельников Александр Павлович,
Ғәлләмов Наиль Ғәлимйән улы,
Пекерский Михаил Викторович.
Һылтанмалар
http://ufacity-sport.ru/news/detail.php?ID=953 Звания и разряды спортсменов МБОУДОД ДЮСШ № 23
http://www.ufatime.ru/blogs/andrey-yurtaev/chess/
http://www.bashinform.ru/news/557430/
https://www.youtube.com/watch?v=HhDzS2WSsNs Youtube сюжет о ДЮСШ, сделанный телекомпанией UTV
Хромченко Эвелина Леонидовна
Хромченко Эвелина Леонидовна (27 февраль 1971 йыл) — Рәсәй журналисы, телевидение тапшырыуҙарын алып барыусы һәм яҙыусы. 13 йыл дауамында L Officiel журналының рус версияһының креатив директоры һәм баш мөхәррире вазифаһын башҡара .
Бала сағы һәм үҫмер йылдары
Эвелина Леонидовна Хромченко 1971 йылдың 27 февралендә Өфө ҡалаһында ) иҡтисадсы һәм рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы ғаиләһендә тыуа. 9-10 йәшендә Мәскәүгә күсә. Мәскәүҙең күп фәндәрҙе инглиз телендә уҡытҡан № 21 мәктәбен тамамлай, артабан Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетында ҡыҙыл дипломға уҡып сыға.
Карьераһы
Мәскәү дәүләт университетында уҡыған сағында 1991 йылда Бөтә союз телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса комитеттың штаттағы хеҙмәткәре була (балалар һәм үҫмерҙәр өсөн радиотапшырыуҙар редакцияһында, «Смена» радиостанцияһында), бындағы өс йыл эшләү ваҡытында бер нисә тапҡыр вазифаһында (референттан алып күҙәтеүсегә тиклем) күтәрелә, байтаҡ автор радио проекттарының авторы була, шул иҫәптән үҫмер ҡыҙҙар өсөн матурлыҡ һәм мода мәсьәләләренә арналған «Спящая красавица» проектын уйлап сығара. Шулай уҡ «ВИD» телекомпанияһының «Взгляд» программаһы менән хеҙмәттәшлек итә.
1992 -1997 йылдарҙа «Европа Плюс» радиостанцияһында мода буйынса даими күҙәтеүсе булып эшләй. 1994 йылда үҫмер ҡыҙҙар өсөн «Маруся» журналын ойоштора.
Эвелина Хромченко 1995 йылда Александр Шумский менән берлектә «Департамент моды Эвелина Хромченко» PR-агентлығына нигеҙ һала, һуңғараҡ, 1996 йылда, был агентлыҡтың исеме «Артефакт» тип атала башлай.
«Неделя высокой моды в Москве» проектында йәмәғәтселек менән бәйләнеш проекты етәксеһе була, Мәскәүгә Эмануэль Унгаро һәм Гаравани Валентиноның сәфәре ваҡытында "Look Elite Model, " моделдәре конкурсының, «Gucci Group» президенты Доменико де Соль (итал. Domenico De Sole) конкурстарында ла йәмәғәтселек менән бәйләнеш етәксеһе була.
Шул уҡ ваҡытта «Cosmopolitan» , «Elle» баҫмаларында, «Огонек» журналында, «Известия», «Сегодня», «Комсомольская правда», «Новая газета» ваҡытлы мәғлүмәт баҫмаларында штаттан тыш мода күҙәтеүсеһе булып эшләй Шулай уҡ «Европа Плюс» радиоһында мода тураһында «Подиум» программаһын сығара.
Мода мәсьәләләре тураһындағы төрлө телепрограммаларҙа консультант булып сығыш яһай. 1998 йылдың 1 ғинуарында мода тураһындағы «Officiel L» журналының русса баҫмаһын етәкләй, журналдың баш мөхәррире һәм креатив директоры була. «ANDAM» , «Русский силуэт», Надежда Ламанова исемендәге йәш дизайнерҙар конкурсында жюри ағзаһы була.
2007 йылдың июленән алып Беренсе каналда «Модный приговор» ток-шоуҙың алып барыусыһы. 2008 йылда был тапшырыу «Күңел асыу программаһы: йәшәү рәүеше» номинацияһында ТЭФИ премияһын ала.
2010 йыл йомғаҡтары буйынса Эвелина Леонидовна Хромченко Рәсәйҙәге 25 Toп-популяр алып барыусыһы исемлегенә инә.
2011 йылдан алып ул Сити Класс компанияһында мода һәм стиль тураһында лекциялар уҡый һәм мастер-кластар үткәрә.
2013 йылдан алып Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетында уҡытыусы булып эшләй.
Китабы
2009 йылда «Assouline» нәшриәтендә «Russian style» китабын инглиз һәм француз телендә сығара һәм китаптың презентацияһын, автограф-сессия яһап,Парижда үткәрә .
Китап тураһында фекерҙәр
The New York Times гәзитенең «Не русский роман, но новая Россия» (ингл. Not a Novel Russian, but the Novel Russia) мәҡәләһендә Эвелина Хромченко тураһында Natasha Singer былай тип яҙа : «Кеше „араҡы“, „балет “, „Ельцин “ һүҙҙәрен яҡшы белә, — тип һөйләй китап авторы, бынан тыш ул L Officiel журналының русса версияһының баш мөхәррире, Эвелина Хромченко. — Мин уларҙың рус вокабулярын тағы ла бер нисә һүҙ менән байытырға уйланым».
Шәхси тормошо
Александр Шумскийҙә кейәүҙә булған, был никахтан улы Артемий тыуған. Айырылышыуы 2011 йылда рәсмиләштерелә.
Актёрҙар йорто (Таганрог)
Актерҙар йорто — күп ҡатлы торлаҡ йорт, ул Таганрог ҡалаһында (фрунзе урамы, 55) төҙөлгән. Архитектурала конструктивизмдың сағыу өлгөһө.
Архитектура үҙенсәлектәре
Алты ҡатлы йорт фрунзе урамына бинаның алды менән түгел, ә ҡабырғаһы менән урамдың ҡыҙыл линияһына сығарып төҙөлгән. Үҙ ваҡытында был проект авторҙарының ҡыйыу аҙымы булып торған.
Йорттоң тарихы
Йорт 1929 йылда төҙөлгән. Тәүҙә ул Таганрог театр артистары һәм урындағы симфоник оркестр артистары өсөн тәғәйенләнгән була. Проект авторы, совет сәнғәт эшмәкәрҙәренә өйҙә ашарға бешереү өсөн ваҡыт әрәм итергә кәрәкмәй, тип уйлай, ул йорттоң цоколь ҡатында ресторан булдыра. Аш-һыу бүлмәләре проект буйынса фатирҙарҙа бөтөнләй ҡаралмаған. Һөҙөмтәлә актерҙар ғаилә бюджеты дөйөм туҡланыуҙы кире ҡаға, ә ресторанда туҡланыу өсөн аҡсалары етмәй. Шунлыҡтан һуңғараҡ фатирҙың бер бүлмәһенән аш-һыу бүлмәһе яһағандар.
Ассошиэйтед Пресс
Ассошиэ́йтед Пресс агентлығы (АП; ингл.  Associated Press ,  AP ) — донъялағы иң эре мәғлүмәт-яңылыҡтар агентлыҡтарының береһе <span data-sourceid="cite_ref-.D0.9A.D0.9F.D0.A1.E2.80.941978.E2.80.94.E2.80.9423_3-0" class="mw-ref" id="cxcite_ref-.D0.9A.D0.9F.D0.A1.E2.80.941978.E2.80.94.E2.80.9423_3-0" rel="dc:references" contenteditable="false"> [3]. <span data-sourceid="cite_ref-.D0.9A.D0.9F.D0.A1.E2.80.941978.E2.80.94.E2.80.9423_3-0" class="mw-ref" id="cxcite_ref-.D0.9A.D0.9F.D0.A1.E2.80.941978.E2.80.94.E2.80.9423_3-0" rel="dc:references" contenteditable="false"> Тәүҙә — яңылыҡтар баҫыусы гәзиттәр кооперативы. Штаб-квартираһы Нью-Йоркта урынлашҡан.
Компания тарихы
Ассошиэйтед Пресс агентлығы (ҡыҫҡаса — «АП») 1846 йылдың майында Нью-Йоркта биш гәзит сығарыусы нәшриәттең берләштерелгән кооперативы булараҡ ойоша. Ойошоу маҡсаты — пони — экпресс почта хеҙмәтен булдырыу, Алабама штаты аша Мексика һуғышы тураһында мәғлүмәтте, америка почта хеҙмәтенән алдараҡ төньяҡҡа еткереү.
Коопертивҡа ойошоуҙың маҡсаты Европанан яңылыҡтарҙы оператив рәүештә еткереү менән бәйле (элек Америкаға хәбәр 20 көн үткәс кенә килеп еткән).
1970 йылда компанияла 100 мең хеҙмәткәр эшләгән. 1978 йылда Юнайтед Пресс Интернэшнл менән АҠШ-та мәғлүмәт таратыу буйынса монополист булалар, улар «АҠШ-та барлыҡ гәзиттәрҙең ⅔ өлөшөн, 3 меңдән артыҡ радио- һәм телестанцияларҙы, 4 меңдән артыҡ сит ил баҫмаларын хеҙмәтләндерә».
АП ҡарамағында «Доу Джонс» экономика һәм коммерция хеҙмәте, шулай уҡ фото-, теле- һәм радиохеҙмәттәр бар.
Рәсәйҙә
Ассошиэйтед Пресстың Мәскәү бюроһын билдәле америка журналисы Линн Берри етәкләй.
Телевизион хеҙмәтте (APTN) Александр Меркушев етәкләй. 2005 йылда телевизион хеҙмәттең Мәскәү бюроһы Баслан ваҡиғаларын яҡтыртҡан өсөн «Эмми » премияһына лайыҡ булды. 2003 йылда Мәскәүҙә APTN офисында янғын сыға, бюроның күп документтары юҡҡа сыға.
Телевизион хеҙмәт клиенттары:
1991 һәм 1996 йылдарҙағы Рәсәй тураһындағы фоторепортаждар өсөн АП шеф-фотографы Александр Земляниченко Пулитцеров премияһына лайыҡ була. .
Бюро Фотографы Иван Секретарев халыҡ-ара һәм Рәсәй фотожурналистика конкурстарында призлы урындар яулай.
Тетюшев Савва Никифорович
Тетюшев Савва Никифорович — урыҫ сауҙагәре,  императрица Екатерина II указы буйынса Ашҡаҙар йылғаһы буйында тоҙ пристаненә нигеҙ һалыусы. Һуңынан был пристань  Стәрлетамаҡ ҡалаһы булып үҫә.
Ғаиләһе
Крәҫтиән ғаиләһендә тыуған, 1766 йылда уға  40 йәш була. Атаһы, крәҫтәин Никифор Яковлевич балаларын сауҙагәрҙәр ҡатламына  яҙҙыра. Ҡатыны — Татьяна Ивановна. Замандаштары хәтирәләре буйынса, Тетюшев Савва тыштан ҡарағанда император Петр III  бик оҡшаған булған.
Сауҙа эшмәкәрлеге
Туҡымалар менән хәрәкәттәге армияны тәьмин иткән, император һарайына тауар ташыған. 1761 йылда бөйөк кенәз Петр Федорович һәм бөйөк кенәз ҡатыны Екатерина Алексеевна (буласаҡ Екатерина II) өсөн  «буҫтау, ебәк туҡыма, газ һәм пуанде-шпан» алыуға Польшаға юллана. 1762 йылда Шлезвиг-Гольштин хеҙмәтендә хәрби фактор (тәьмин итеүсе) була. Йорт-ҡаралты советнигы була.
Стәрлетамаҡҡа нигеҙ һалыусы.
1764 йылда Ырымбурҙа тоҙ һатыу менән шөғөлләнгән. Төбәктән Үҙәк Рәсәйгә тоҙ һатыуҙы йылына миллион ботҡа тиклем арттырыу буйынса  проект тәҡдим иткән. Бының өсөн хәҙерге Стәрлетамаҡ ҡалаһының Ашҡаҙар аръяғы районы биләмәһендә урынлашҡан  Юрматы башҡорттарының ере Ашҡаҙар һәм Ағиҙел ҡушылдығында яңы пристань төҙөргә тәҡдим итә.
1765 йылда Екатерина II Тетюшевты  ҡабул итә һәм уның проектын хуплай. Илек тоҙон сығарыу һәм ебәреү буйынса баш директор булып тәғәйенләнә  һәм  1766 йылдың  башында Петербургтан  Ырымбур губернаһына ҡайта. Коллегия советнигы булып үрләтелә. 1766 йыл—1767 йылдарҙа пристань төҙөүҙә етәкселек итә. 1767 йылдың яҙында 323 846 бот тоҙ менән тәүге карауан баркалар Ашҡаҙар тамағынан сыға. Төрлө сәбәптәр арҡаһында (төбәктең әҙ халҡы, ҡатмарлы климат шарттары, ҡыҫҡа  навигация осоро һ. б.) Тетюшев Савваның «тоҙ» проекты тулыһынса тормошҡа ашмай —  йыл һайын Стәрлетамаҡ пристаненә 350 мең боттан артыҡ  булмаған тоҙ ташыла.
Хәҙерге Стәрлетамаҡ ҡалаһында Тетюшев Савва урамы бар.
Албания иҡтисады
Албания — Көньяҡ Европала насар үҫешкән илдәрҙең береһе.
Эске вал продукция күләме 2005 йылда — 6,9 млрд евро (йән башына — 1,9 мең евро).
Тарих
1985 йылда Әнүәр Ходжа вафатынан һуң, һәм шуның артынса уҡ күп йылдар хаҡимлыҡ иткән коммунистик режимдың юҡҡа сыҡҡанынан һуң, яңы етәкселек Көнбайыш илдәре менән яҡынлашыуға өҫтөнлөк бирә һәм неолибераль типтағы үҙгәртеп ҡороуҙар башлай. Ошо һәм СССР-ҙағы сәйәси үҙгәрештәр, уның емерелеүе 1990—1992 йылдарҙағы эске вал продукцияһының (ВВП) ҡырҡа түбәнәйеүенең һөҙөмтәһенә килтерҙе. Был, үҙ сиратында, Италияға һәм Грецияға ҡасаҡтарҙың күпләп күсенеүенә алыпкилде.
Әлеге көндә Албанияла ойошҡан енәйәтселек киң үҫеш алған. Европала был ил дәүләт кадрҙарының коррумпирлығы буйынса иң юғары рейтингты биләй. 1992 йылдың апрелендә демократик юл менән һайланған хөкүмәт иҡтисади юғалтыуҙарҙы кисектереүгә йүнәлтелгән иҡтисади үҙгәртеүҙәрҙең амбициоз программаһын әҙерләй. Иҡтисадты баҙар мөнәсәбәтенә күсереү Албания демократик партияһыныңхөкүмәт ағзаһы Александер Мекси курсының иң мөһим мәсәләләре тип билдәләнә. Хаҡтарҙы либерализациялау, милли валюта курсын нығытыу һәм инфляцияны тотҡарлау — былар бөтәһе лә реформаның мөһим элементтарын үҙ эсенә ала. Был саралар хосусилаштырыу үткәреү, шәхси эшҡыуарлыҡты дәртләндереү, дәүләт секторын реформалау, функциональ баҙар иҡтисады һәм шәхси сектор әүҙемлеге өсөн легаль структуралар булдырыу кеүек структур реформалар пакеты менән тулыландырыла. Ауыл хужалығының, коммуналь хеҙмәт күрһәтеү һәм кесе эшҡыуарлыҡтың күп өлөшө хосусилаштырыла. Был башланғыстар транспорт тармағын, хеҙмәтләндереү сфераһын, кесе һәм урта компанияларҙы хосусилаштырыу юлы менән дә хуплана. 1995 йылда эре предпрятиеларҙы хосусилаштырыу башлана. 1990 йылдарҙағы иҡтисади үҫештең иң түбән күрһәткесенә еткәндән һуң, иҡтисад яйлап күтәрелә башлай һәм ун йыллыҡтың аҙағына 1989 йылғы кимәлгә барып етә.
Иҡтисади үҙгәртеүҙәрҙең тәүге һөҙөмтәләре өмөтлө күренә. 1993 йылда реаль эске вал продукция (ВВП) — 11 %, 1994 йылда — 8 %, 1995 йылда 8%-тан күберәк тәшкил итә. Быға шәхси сектор ҙур өлөш индерә. Йыллыҡ инфляция 22%-тан берәмекле күрһәткескә тиклем түбәнәйә. Албан валютаһы лек тотороҡлана. Ил аҙыҡ-түлек һатып алыуға мохтажлыҡ кисермәй башлай. Яңы Албанияның шәхси эшҡыуарлыҡ инициативаһына ҡарата яуап реакцияһы көтөлгәндән күпкә юғарыраҡ булып сыға. Әммә 1995 йылдан үҫеш туҡтап ҡала. 1996 йылда эске вал продукцияһының (ВВП) әллә ни ҙур булмаған үҫеше һәм 1997 йылда уның 9 %-ҡа кәмеүе күҙәтелә. Хөкүмәттең стабилизация сәйәсәтен дауам итеүгә һәләтһеҙ булыуы 1996 йылда илде инфляцияның яңы тармаҡтарына этәрә, был, үҙ сиратында, бюджет дефицитының 12 % менән баһаланыуына алып килә.1996 йылда инфляция — 20 %, 1997 йылда 50 % тәшкил итә. Албания халҡының күпселеге үҙ һаҡлыҡ аҡсаларын ышанып тапшырған финанс пирамидаларының емерелеүе, 1997 йыл башында киң ҡоласлы тәртипһеҙлектәр башланыуға сәбәп була. Бының һөҙөмтәһе булып 1500-дән ашыу тыныс халыҡтың үлеме, һәр төрлө мөлкәттең юҡҡа сығыуы һәм эске вал продукцияһының 8 %-ҡа түбәнәйеүе тора. Лек үҙҡиммәтенең яртыһын тиерлек юғалта. 1997 йылда ҡуйылған яңы хөкүмәт тәртип урынлаштырыу, иҡтисади әүҙемлекте һәм сауҙа эшен яйға һалыу буйынса ҡаты саралар күрә.
Әлеге көндә Албания Халыҡ-ара валюта фонды һәм Мир банкының әүҙем ярҙамы менән интенсив макроиҡтисади реструктуризация алып бара. Иҡтисадтың бөтә секторында ла етди үҙгәртеүҙәр кәрәклеге асыҡланды. 2004 йылда Албания коммерция банкыһы, Албания һаҡлыҡ банкыһы хосусилаштырыла һәм Австрияның Райффайзен банкына 124 миллион долларға һатыла. Күрше Балҡан илдәренән күпкә артта ҡалғанлыҡтан, Албания асыҡ баҙар иҡтисады ҡатмарлыҡтары алдында тороп ҡалды. Һуңғы биш йылда Албанияның йыллыҡ иҡтисади үҫеше 5 % тәшкил итә. Инфляцияны тотҡарлауға һәм уны сағыштырмаса түбән кимәлдә һаҡлауға өлгәшелде. Хөкүмәт халыҡты ситкә ебәрмәү буйынса саралар тапты һәм күптән түгел сит ил инвестицияһын йәлеп итеүгә йүнәлтелгән финанс реформалары пакетын хупланы.
Иҡтисад сит илдә йәшәгән ватандаштарҙың (күбеһе Грецияла һәм Италияла) иғәнәһе иҫәбенә йыл һайын тулыландырыла, был иһә эске вал продукцияһының (ВВП) 15 % самаһын тәшкил итә. Был үҫә барыусы сауҙа дефицитын компенцацияларға ярҙам итә. Эшкә яраҡлы Албания халҡының бары яртыһы ғына шөғөлләнгән ауыл хужалығы секторы дөйөм эске вал продукция (ВВП) күләменең биштән бер өлөшөн генә тулыландыра. Бындай хәлдең сәбәбе ваҡ фермер хужалыҡтарында заманса ҡоролмаларҙың наҡыҫлығы һәм фермерҙарҙың, күпселек осраҡта, ҙур булмаған йәки ауыл хужалығы менән эш итеүгә яраҡһыҙ ерҙәрҙә эшләргә мәжбүр булыуына бәйле. Был өлкәләге ҡанундарҙың аныҡ булмауы ауыл хужалығы тармағын мадернизациялауға тотҡарлыҡ яһаусы фактор булып тора.
Энергия ресурстарының кәмселеге һәм инфраструктура комплексының иҫкергән булыуы Албанияла бизнес алып барыуға уңайһыҙлыҡтар тыуҙыра һәм сит ил капиталын йәлеп итеүҙә күҙгә күренгән уңыштарҙың юҡлығына килтерә. Европа берләшмәһе ярҙамы менән Албания туҙған автомобилдәр һәм тимер юл полотноһын яҡшыртыу буйынса ярайһы ғына аҙымдар яһай башланы, ә был иһә иҡтисади үҫеште тотҡарлауға кәртә булып тора.
2005 йылда үткәрелгән иҡтисади реформалар, 2009 йылда Албанияны, шулай уҡ Сан-Мариноны һәм Лихтенштейнды, иҡтисади үҫешкә өлгәшкән берҙән-бер Европа дәүләттәре булыуға алып килде. Албанияла ул эске вал продукцияһының (ВВП) 3,7 % тәшкил итте.
Тышҡы сауҙа
Албанияның тышҡы сауҙаһының географик таралышы (2014 йылға ҡарата) :
Туризм
Рекреацион ресурстар, Албанияның иҫтәлекле урындары
Валюта
Аҡса берәмеге: Лек. 102 лек — 1 АҠШ долларына (2013 йыл), 139 лек — 1 евроға (2013 йыл), 130 лек — 1 евроға (апрель 2009 йыл).
Сит ил инвестицияһы
Греция һәм Италия Албанияның иң тәүге инвесторҙары була. 1992—2003 йылдарҙа Италия өлөшөнә 47,9 % йыйылма сәнәғәт хаҡтары индексы ППИ (672,5 млн доллар), Грецияға — 34,2 % (480,2 млн доллар) тура килә. Артабан был ике илдең йоғонтоһо кәмей: 2003—2009 йылдарҙа Албанияла ҡулланыусылар хаҡы индексы (ПИИ) Италияныҡы15,4 % (347,9 млн евро), Грецияныҡы — 24,7 % (559,9 млн евро) тәшкил итә. 1990 йылдарҙа Албанияның сәнәғәт хаҡтары индиксында (ППИ) Төркиәнең өлөшө әллә ни ҙур булмай, ул ни бары — 2,0 % в 1992—2003 годах (1992—2003 йылдарҙа 28,1 млн долларов). 2000 йылдарҙа Анкарның йоғонтоһо арта: 2003—2009 йылдар һөҙөмтәһе буйынса Албанияның сәнәғәт хаҡтары индексында (ППИ) Төркиәнең өлөшө 10,4 % (235,1 млн евро) тәшкил итә.
Австрияның дәүләт ҡоролошо
Австрияның сәйәси структураһы  демократия принциптарына ҡоролған. Австрия — парламентлы федератив республика. Дәүләт ҡоролошон бөтәһенән элек 1920 йылда ҡабул ителгән Конституция билдәләй.
Дәүләт башлығы
Президент дәүләт башлығы булып тора, ул бөтә халыҡ тауыш биреү юлы менән алты йылға һайлана. Президент посына һайланыу өсөн дәғүәсегә күпселек тауышты йыйырға кәрәк. 2004 йылдың 8 июленән был посты Австрияның Социал-демократик партияһы ағзаһы Хайнц Фишер биләй. Йәмәғәт фекерен белешеүгә ярашлы, әлеге президент хәҙерге Австрияла иң  популяр сәйәсмәндәрҙең береһе һанала. 2010 йылдың 25 апрелендәге  президент һайлауында ла Хайнц Фишер еңә.
Закондар сығарыу власы
Закодар сығарыу власын Австрияның ике палаталы парламенты (Федераль йыйылыш) тормошҡа ашыра, ул Милли һәм Федераль советтарҙан тора. Милли совет — Национальрат — халыҡ тура һайлау юлы менән дүрт йылға үҙ вәкиле итеп һайлаған 183 депутаттан тора. Милли совет закондар ҡабул итә, унан һуң был закондар Федераль совет тарафынан хупланырға тейеш. Парламенттың юғары палатаһы — Бундесрат — федераль ерҙәрҙең вәкилдәренән торған орган. Юғары палатаның 62 вәкиле ерҙәрҙең парламенттары (ландтагтар) тарафынан һайлана, туғыҙ федераль ерҙең һәр ҡайһыһы, халҡының һанына ҡарап, ландтагҡа өстән алып ун икегә тиклем вәкил ебәрә. Бундесрат илдең сәйәси тормошона ҙур йоғонто яһамай, ҡайһы бер закондарҙы ҡабул итеү өсөн Бундесраттың хуплауы кәрәк тә түгел. Бундесратҡа һуңғы һайлау  2013 йылдың сентябрендә була.
Башҡарма власть
Башҡарма власть органдары: башында федераль канцлер торған федераль хөкүмәт, Австрияның ҡораллы көстәре, полиция, шулай уҡ барлыҡ федераль ведомстволар. Бундесканцлерҙың кандидатураһы,  Милли совет вәкилдәренең күпселегенең фекеренә таянып, Федераль президент тарафынан тәғәйенләнә. 2008 йылдың декабренән Австрияның федераль канцлеры посын Социал-демократик партия ағзаһы Вернер Файман биләй.
Суд власы
Бөтә судьяларҙы юстиция министрлығы тәғәйенләй. Австрияның дөйөм юрисдикция судтары системаһына дүрт кимәлдәге судтар инә: 1) район судтары, 2) ер судтары, 3) дүрт апелляция суды, 4) юғары суд. Шулай уҡ асыҡ хоҡуҡ судтары бар, уларға түбәндәгеләр инә: юғары административ суд һәм конституция суды (1920 йылда ойошторолған; донъяла иң боронғо иҫәпләнә). Австрияның хоҡуҡ системаһы хоҡуҡ системаһының роман-герман тармағына ҡарай.
Джаз
Джаз (jazz) — XIX быуат аҙағы — XX быуат башында АҠШ-та Африка һәм Европа сәнғәте синтезы нәтижәһендә барлыҡҡа килгән, һуңғараҡ бөтә донъяға таралған музыка сәнғәте. Импровизация, синкоп үткер ритмына нигеҙләнгән свинг башҡарыу алымдары — тәүҙә үк джаз музыкаль теленә хас билдәләр булды. Джаздың артабанғы үҫеше музыкант һәм композиторҙарҙың яңы ритм һәм гармония моделдәрен үҙләштереүе менән бергә барҙы.
Джаз тарихы
Джаз төрлө халыҡтың бер нисә музыка мәҙәниәте һәм милли традициялары ҡушылыуынан барлыҡҡа килә. Иң тәүҙә Африка ерҙәрендә башланған. Африка музыкаһы өсөн ҡатмарлы ритм, етеҙ тыпырҙап, ҡул сабып тороу хас. Ошо нигеҙҙә XIX быуат аҙағында регтайм тигән музыкаль жанр барлыҡҡа килә. Һуңынан, регтайм ритмдары блюз ритмдары менән джаз тигән яңы йүнәлешкә башланғыс бирә.
Джаз үҫеше блюз менән бәйләнгән. Джаз XIX быуатта Африка ритмдары һәм Европа гармонияһы ҡушылыуҙан барлыҡҡа килә, шулай ҙа джаздың сығанағын Яңы донъяға Африканан ҡолдар килтерә башлаған мәлдән һанарға кәрәк. Ҡолдар төрлө ырыуҙан була, ғәҙәттә бер-береһен аңламайҙар ҙа. Консолидация зарурлығы төрлө мәҙәниәтте берләштереүгә килтерә, һөҙөмтәлә афроамериканлыларҙың яңы мәҙәниәте (шул иҫәптән, музыкаль) барлыҡҡа килә. Африка һәм Европа музыка мәҙәниәте (Европа мәҙәниәте ул ваҡытта Яңы донъяла ныҡ үҙгәргән була) XVIII быуатта башлана, XIX быуатта «протоджаз» тигән ағым барлыҡҡа килә, һуңынан хәҙерге заман төшөнсәһендәге джаз барлыҡҡа килә.
Яңы Орлеан джазы
«Яңы Орлеан» джазы, йәки «ғәҙәти» джаз тип 1900 һәм 1917 йылдарҙа Яңы Орлеандағы джаз музыканттарының башҡарыу стилен әйтәләр. Шулай уҡ был стилгә 1917 йылдан 20 быуат дауамында Чикагола уйнаған һәм пластинкалар яҙҙырған джаз музыкаһы инә. Был дәүер тарихи осор музыкаһы тураһында яҙғанда, «Джаз эпохаһы» тип телгә алына.
АҠШ-та ХХ быуаттың беренсе сирегендә джаз үҫеше
1910—1920 йылдарҙа Яңы Орлеан күңел асыу кварталы ябылғас, джаз региональ фольклор жанрынан АҠШ-тың төньяҡ һәм төньяҡ-көнсығыш провинцияларында таралған дөйөм милли музыкаль йүнәлеш формаһын ала. Яңы Орлеан күңел асыу кварталынан башҡа джаз Сент-Луис, Канзас-Сити и Мемфис ҡалаларында башҡарыла. Мемфиста XIX быуатта рэгтайм барлыҡҡа килә, һуңынан 1890—1903 йылдар осоронда бөтә Төньяҡ Америка континентына тарала. Бөтә континентҡа таралған сыбар мозаикалы афроамерика фольклоры джаз килеүенә ерлек әҙерләй. Яңы Орлеанда квартал ябылғанға тиклем музыканттар “водевиль” төркөмдәре менән гостролдәргә сығыр булған. Музыкант Джелли Ролл Мортон 1904 йылда даими рәүештә  Алабама, Флорида, Техас штаттарында сығыш яһый. 1914 йылда Чикагола сығыш яһарға контракт төҙөй.
Хәҙерге заманда джаз
Бөгөнгө музыка донъяһы климат, география кеүек күп төрлө, быны сәйәхәт иткән саҡта аңлап була. Шулай ҙа бөгөн беҙ күп һанлы донъя мәҙәниәтенең ҡушылғанын күҙәтәбеҙ, көндән-көн «бөтә донъя музыкаһы» (world music) барлыҡҡа килгән көнгә яҡынлашабыҙ. Бөгөнгө джазға донъяның төрлө тарафтарынан үтеп ингән тауыштар йоғонто яһай. Фриджаз авангардисы-саксофонсыһы Кен Вандермарк, замандаштары саксофонсы Мэтс Густафссон, Эван Паркер һәм Питер Броцманн музыкаһы миҫалында Европа экспериментализмы йоғонтоһо һиҙелә.
Был тәңгәлдә үҙенең йүнәлешен эҙләүселәр иҫәбендә: Джеки Террассон, Бенни Грин һәм Брэйд Мелдоа, саксофонсылар Джошуа Редман һәм Дэвид Санчес, барабансылар Джефф Уоттс һәм Билли Стюарт.
Уинтон Марсали үҙенең ярҙамсылары менән етәкләгән бәләкәй төркөм, шулай уҡ Линкольн Үҙәге Джаз-Оркестры сығыштарында элекке музыка йолаларын һаҡлауы һиҙелә. Уның етәкселегендә күп һанлы музыканттар үҫеп сыҡты, улар араһында: пианиносылар Маркус Робертс һәм Эрик Рид, саксофонсы Уэс «Warmdaddy» Эндерсон, торбала уйнаусы Маркус Принтуп һәм вибрафонсы Стефан Харрис. Басист Дейв Холланд шулай уҡ йәш таланттарҙы асыусы булып тора.
Бөгөнгө көндә джаз, музыка йүнәлеше булараҡ, үҫеү өсөн ҙур мөмкинлектәргә эйә, сөнки йәш таланттарҙың төрлө джаз йүнәлешендәге ағымдары берләшә. Мәҫәлән, швед коллективы Movits! ижадында свинг менән хип-хопты ҡушып башҡара. Саксофонсы Крис Поттер үҙ исеме аҫтында мэйнстрим релиз яҙҙыра, шул уҡ ваҡытта икенсе бөйөк авангард барабансы Пол Мотиан менән башҡа йүнәлештә эшләй. Шулай уҡ төрлө джаз донъяларына ҡараған билдәле джазлылар бер байраҡ аҫтында сығыш яһай алалар, мәҫәлән, Элвин Джонс, саксофонсы Дьюя Редман һәм пианиносы Сесил Тэйлор яҙмаһындағы кеүек.
Джесси Бэйлин 2000-се йылдарҙа бер нисә уңышлы музыкаль альбом сығарҙы.
Тверяков Игорь Львович
Тверяков Игорь Львович (11 апрель 1960 йыл) — тренер, педагог. 1977 йылдан Өфөләге Олимпия резервының 18-се балалар-үҫмерҙәр махсус спорт мәктәбе уҡытыусы тренеры, 1993—2013 йылдарҙа — директоры. Йөҙөү буйынса Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (1999) һәм халыҡ ара категориялы судья (2007). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2000), Рәсәй Федерацияһының физик культура һәм спорт отличнигы (2005), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2000). Александр Невский (2013), Почёт (2010), Дуҫлыҡ (2006) ордендары кавалеры, 2-се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы (2002) менән бүләкләнеүсе. Сығышы менән Бөрө ҡалаһынан.
Биографияһы
Игорь Львович Тверяков 1960 йылдың 11 апрелендә Башҡорт АССР-ының Бөрө ҡалаһында тыуған. 1982 йылда «физик культура һәм спорт» һөнәре буйынса Волгоград дәүләт физик культура институтын тамамлаған.
1977 йылдан Өфө ҡалаһының 18-се һанлы балалар һәм үҫмерҙәр олимпия резервы спорт мәктәбе спортсыларын күнектерә, 1993—2013 йылдарҙан ошо мәктәптең директоры була. 1984 йылдан алып 1992 йылға тиклем «Дауыл ҡошо» балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбендә тренер-уҡытыусы булып эшләй. 1994 йылдан йөҙөү буйынса Рәсәй паралимпия йыйылма командаһының өлкән тренеры булып эшләй, 1996—2012 йылдарҙа — йыйылма команданың баш тренеры була. Доцент. «Башҡортостан йөҙөү федерацияһы» төбәк йәмәғәт ойошмаһының рәйесе урынбаҫары.
Уның тәрбиәләнеүселәре араһында иң юғары һөҙөмтәләргә ирешкәндәре:
Трошин Алексей Васильевич
Трошин Алексей Васильевич (9 апрель 1925 йыл — 3 апрель 2008 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр. Полковник. Советтар Союзы Геройы (1943).
Биографияһы
1925 йылдың 9 апрелендә Башҡорт АССР‑ының Стәрлетамаҡ кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы) Яңы Ивановка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Урыҫ.
8 синыфты тамамлаған. Стәрлетамаҡ районы «Маяк» колхозында эшләгән.
1943 йылда Башҡорт АССР-ы Стәрлетамаҡ район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышы фронтарында 1943 йылдың февраленән.
Мотоуҡсылар батальоны уҡсыһы ҡыҙылармеец Трошин Алексей 1943 йылдың 22 сентябренә ҡарай төндә Украинаның Черкассы өлкәһе Канев районының Зарубинцы ауылы эргәһендә Днепр йылғаһын беренселәрҙән булып аша сыға, плацдарм өсөн һуғыштарҙа ҡатнаша, дошман контратакаһын кире ҡаҡҡанда күп гитлерсыны юҡ итә.
Бер аҙҙан, Киев ҡалаһын азат иткәндән һуң, А. В. Трошин яралана һәм госпиталдә ята. Һуңынан Һарытау танк училищеһы курсанты була, уны 1945 йылда тамамлай. Гитлер Германияһының баш ҡалаһы Берлинды штурмлағанда взвод менән командалыҡ итә.
Һуғыштан һуң СССР Ҡораллы көстәрендә хеҙмәтен дауам итә. 1952 йылдан КПСС ағзаһы. 1947 йылда офицерҙарҙың юғары техник бронетанк мәктәбен, 1954 йылда офицерҙар составын камиллаштырыу курстарын тамамлай, 1968 йылда В. И. Ленин исемендәге Хәрби-сәйәси академияны тамамлай. 1970 йылда 11-се гвардия армияһы 1-се танк дивизияһының 117-се танк полкында сәйәси бүлек буйынса командир урынбаҫары вазифаһында хеҙмәт итә.
1976 йылдан полковник А. В. Трошин — запаста, ә һуңынан отставкаға китә. Тбилиси ҡалаһы Киров районының граждандар оборонаһы штабы начальнигы булып эшләй. Артабан Воронеж ҡалаһынды йәшәй, 1995 йылдан Воронеж өлкәһе Поворино ҡалаһында, ә һуңынан Киевтағы ҡыҙында йәшәй.
2008 йылдың 3 апрелендә оҙайлы ауырыуҙан һуң вафат була. Киев ҡалаһында «Берковцы» зыяратында хәрби хөрмәт менән ерләгән.
Һағышты
Һағышты (урыҫса Сагишты)- Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районындағы күл. Силәбе ҡалаһынан 80-90 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Этимологияһы
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса Һағышты күленең икенсе атамаһы - Мөгөштө (Могишты). Киң билдәле Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә күлде Могишты тип атай һәм ''Могишты, озеро, Кунашакский район. От распространенного в прошлом у татар и башкир тюркского личного мужского и Могишты'' тигән аңлатма бирә.
Был аңлатма шулай ҙа шик уята, гидроним боронғо башҡорт телендәге "мөгөш" (мөйөш) тигәндән килеп сығыуы ихтимал. Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы Миңеште (Миништы) ауылының этимологияһын да тап "мөгөш" һүҙе менән бәйләйҙәр.
Икенсе атамаһы башҡорт телендәге "һағыш" (һағыныу) һүҙенән килеп сыҡҡаны аңлатмаларһыҙ ҙа күренеп тора.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса Һағышты (икенсе исеме Мөгөштө) ошондай күрһәткестәргә эйә :
Тасуирламаһы
Һыу ятҡылығы көҙгөһө оҙонлоғо 4 км, киңлеге 2,5 км. Һыуҙың уртаса тәрәнлеге — 2,5 метр, айырым урындарҙа 5 метрға етә. Төбө ләмле-ҡомло, нигеҙе башлыса тигеҙ. Һыуы болғансыҡ, сит ҡушылмалар күп. Күлдең ҡайын урмандары ҡаплаған көнбайыш ярында башҡорт ауылы Солтан урынлашҡан, көнсығыш ярында — ҡамышлыҡтар һәм ҡайын ҡулҡылары.
Балыҡҡа бай. Күлдә карп, сабаҡ, табан, һаҙан, алабалыҡ, алабуға күп
Күл радиация менән ағыуланған Мөслим ауылынан йыраҡ түгел. Шуға күрә урмандарындағы мул булып үҫкән еләк-емеште, бәшмәкте йыйырға ярамай.Йылға ярҙарындағы ҡамышлыҡтарҙа һыу ҡоштары күп. Күлдән балыҡ тотоуға ла шик бар
Күсимова Суфия Ғилман ҡыҙы
Күсимова Суфия Ғилман ҡыҙы (5 март 1944 йыл) — ғалим-театр белгесе, юғары мәктәп эшмәкәре. 1973—1982 йылдарҙа Өфө дәүләт сәнғәт институтында факультет деканы, 1983—1987 һәм 1992—2011 йылдарҙа кафедра мөдире. 1969 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Сәнғәт ғилеме кандидаты (1974), профессор (1997). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1984), Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (1999). Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы, Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнгән (2014).
Биографияһы
Суфия Ғилман ҡыҙы Күсимова (ҡыҙ фамилияһы Ниғмәтйәнова 1944 йылдың 5 мартында Өфө ҡалаһында дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре Ниғмәтйәнов Ғилман Вилдан улы ғаиләһендә тыуған.
Өфө ҡалаһының 3-сө мәктәбендә урта белем алған.
1966 йылда Мәскәүҙә ГИТИС-ты тамамлаған һәм 1968 йылға тиклем Бөтә Союз театр берекмәһенең Башҡортостан бүлексәһе консультанты булып эшләгән.
1968-1971 йылдарҙа ГИТИС-тың аспирантураһында уҡый.
1971 йылдан Өфө дәүләт сәнғәт институтында эшләй:  1973-1982 йылдарҙа - театр факультеты деканы, 1983-1987 йылдарҙа режиссура һәм актёр оҫталығы кафедраһы мөдире, 1992-2011 йылдарҙа  сәнғәт тарихы һәм теорияһы кафедраһы мөдире.
Фәнни тикшернеүҙәре башҡорт театр сәнғәтенә, шул иҫәптән Мостай Кәрим драматургияһына бағышланған.
Театр факультетын ойоштороусыларҙың береһе.Ул сәнғәт тарихы һәм теорияһы кафедраһына нигеҙ һалған. Сәнғәт академияһында “Театр ғилеме” һөнәренә уҡытыуҙы ойошторған (1997).
Ғаиләһе
Атаһы - Ниғмәтйәнов Ғилман Вилдан улы (22 март 1911 йыл — 18 июнь 1989 йыл), ғалим-иҡтисадсы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре.
Олатаһы - Атласов Хәбибрахман Ғабдрахман улы (14 ғинуар 1878 йыл — 15 декабрь 1949 йыл),  земство табибы, һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороусы. РСФСР‑ҙың (1944) һәм Башҡорт АССР‑ының (1940) атҡаҙанған табибы.
Луняков Григорий Евгеньевич
Луняков Григорий Евгеньевич (7 ғинуар 1955 йыл, Башҡорт АССР-ы, РСФСР — 7 октябрь 1990 йыл, Манаслу, Непал) — совет Ҡаҙағстаны альпинисы. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1989). Гималайҙағы Канченджанганың бөтә дүрт түбәһенә (1989) һәм Эверестҡа (1990) менеүсе.
Биографияһы
Ҡаҙаҡ спорт комитетының альпинизм буйынса инструкторҙар әҙерләү мәктәбен тамамлай. Урта Азия хәрби округы альпинистәр лагерында даими эшләп, 1983 йылдан армия яугирҙәре һәм офицерҙары тау әҙерлеге буйынса эшкә тотона.
Ҡаяға менеү буйынса спорт мастерына кандидат булараҡ, төрлө рангтағы ҡаяға менеү буйынса ярыштарҙа әүҙем ҡатнаша.
Бер нисә ҡатмарлы стена һәм ҙур бейеклектәге маршрут үтә, альпинизм буйынса бер нисә тапҡыр СССР чемпионы була.
Өс тапҡыр, тәү тапҡыр 1984 йылда һәм тарихта беренсе булып 1990 йылда бер миҙгел эсендә ике тапҡыр
10 йыл эсендә 7-меңлектәргә:Ленин пигына — 8, Коммунизм пигына — 6, Корженевская пигына — 4, Еңеү пигына — 3, Хан-Тенгри пигына — 3, бөтәһе 24 тапҡыр тау башына менә.
Төп ҡаҙаныштары:
Луняков Эверестҡа 7 майҙа беренсе интернациональ төркөмдә күтәрелә. Был күтәрелеүҙә үҙен ғәҙәттән тыш ҙур һәләтле, үҙ-үҙен аямай торған һәм көтөлмәгән ҡылыҡтарға һәләтле итеп күрһәтә: тап ул түбәгә Белоруссияның Дан ҡурғаны тупрағы менән шкатулка алып менә һәм ул экспедиция начальнигы Джим Уиттакер бойороғон һәм берлектәге экспедиция бағыусылары шарттарын боҙа (өс илдән альпинистарҙың түбәгә бер үк ваҡытта күтәрелеүе) — ленинградлы Сергей Арсентьев менән тау түбәһенә кислородһыҙ һәм, америка һәм ҡытай ҡаяға үрмәләүселәренән бер сәғәт артҡа ҡалып күтәреләләр, бының менән яңғырауыҡлы проектты саҡ өҙмәйҙәр.
Һәләк булыуы
1990 йылдың 6 октябрендә Ҡаҙағстан экспедицияһының Гималай һигеҙ меңлеге Манаслаға (8163 м) күтәрелгәндә һәләк була. Хәлитов — Луняков — Ғәлиев бәйләме ҡаянан яны маршрут эшкәрткәндә йығылып төшә: 7200 м бейеклектә М. Ғәлиев ысҡынып китә һәм бәйләмдәге иптәштәре Г. Луняков менән 3. Хәлитовты тартып төшөрә.
Бер ни тиклем ваҡыттан һуң был урынға ҡабырғанан Украина командаһы яҡыная. Билдәле Киев альпинисы Игорь Чаплинский раҫлауы буйынса, Ҡаҙағстан командаһы тура менгән һәм украиндар күргәнде күрә алмаған: ҡая тиҫкәре градуслы уйынҡы формала булған һәм таш тоҡомдары ышаныслы страховкалау ойоштора алмаҫлыҡ булған.
Өфө дәүләт кәңәшмәһе
Комучтан (Һамар), Ваҡытлы Себер хөкүмәтенән (Омск), Ваҡытлы Урал өлкә хөкүмәтенән (Екатеринбург), казак ғәскәрҙәренән (Әстерхан, Йәнәсәй, Иркутск, Ырымбур, Семиреченск, Себер, Урал) хөкүмәттәренән, бер нисә милли-дәүләт берәмектәренән (Ҡырғыҙ Алаш — Урҙа хөкүмәте, Башҡорт Хөкүмәте, Төркөстан автономиялы хөкүмәте, эске Рәсәй һәм Себер төрки-татар мосолмандарының милли идаралығы, Ваҡытлы Эстония хөкүмәте), бер нисә дөйөм Рәсәй сәйәси партияларынан барлығы 23 делегация (яҡынса 200 кеше) ҡатнаша.
Кәңәшмәлә «Бөтә Рәсәй юғары идаралығы барлыҡҡа килеүе тураһында акт» (Өфө директорияһы) ҡабул ителә, уға Башҡортостан автономияһы исеменән Искәндәр Солтановта ҡул ҡуя. Кәңәшмәлә большевиктарға ҡаршы төрлө көстәрҙең мәжбүри һәм сиктән тыш тотороҡһоҙ компромисы һөҙөмтәһендә Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәте («Өфө директорияһы» тип йөрөтөлгән) барлыҡҡа килә. Хөкүмәттең рәйесе итеп Н. Д. Авксентьев һайлана.
Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәте «артабан Бөтә Рәсәй Ойоштороу Йыйылышы саҡырылышына тиклем Рәсәй дәүләтенең бөтә киңлектәрендә юғары властың берҙән-бер вәкиле» булыуын белдерә. Актта өлкә хөкүмәттәренең ваҡытлыса килеп сыҡҡан шарттарҙа үтәргә тура килгән юғары властың бөтә функцияларын Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәтенә беренсе талап менән кире ҡайтарылыуы күҙ уңында тотола, тип белдерелә. Шулай итеп, төбәк берекмәләренең суверенитеты юҡҡа сығарыла, уға алмашҡа «өлкәләрҙең киң автономияһы» индерелә һәм уның сиктәре тулыһынса «Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәтенең тәрән аҡыллығына» бәйле була.
Рәсәйҙең милли — дәүләт ҡоролошо нигеҙҙәре федератив принциптарынан сығып эш ителергә тейеш була: иреккә сыҡҡан Рәсәйҙең ҡоролоуы географик һәм иҡтисади, шулай уҡ этник билдәләре булған айырым өлкәләренең киң автономия хоҡуҡтарын, артабан федератив нигеҙҙә дәүләт ойошмаһын тулы ҡанлы Ойоштороу Йыйылышын булдырып…, айырым территория биләмәгән милли аҙсылыҡтар өсөн мәҙәни — милли үҙбилдәләнешкә хоҡуҡтарын таныуҙа нигеҙләнә.
Армияға ҡарата Актта, сәйәси партияларҙың йоғонтоһонан азат булған, көслө, һуғышҡа һәләтле, берҙәм Рәсәй армияһын тергеҙеүе кәрәклеге һәм шул уҡ ваҡытта «хәрбиләргә сәйәси ойошмалары ярамағанлығы һәм армияның сәйәсәттән ситләштереүе» тураһында әйтелә.
Дәүләт берҙәмлеге һәм Рәсәй бойондороҡһоҙлоғо буйынса кисектергеһеҙ тип һаналған бурыстар: 1. Совет власынан Рәсәйҙе азат итеү өсөн көрәш; 2. Рәсәйҙең көсләп тартып алынған, төшөп ҡалған һәм тарҡау өлкәләрҙе ҡайтанан берләштереү; 3. Февраль революцияһынан һуң Рәсәй исеменән һәм уның башҡа өлөштәренән, ғөмүмән, Рәсәй Ваҡытлы Хөкүмәтенән тыш ниндәй булһа ла власть тарафынан төҙөлгән Брест һәм башҡа халыҡ-ара килешеүҙәрҙе танымау һәм Антанта державалары менән килешеүле мөнәсәбәттәрҙе тергеҙеү; 4. Герман коалицияһына ҡаршы һуғышты дауам итеү.
Серб Республикаһы флагы
Серб Республикаһы флагы  ҡыҙыл-күк-аҡ төҫтәге серб триколорына нигеҙләнә, төҫтәр Рәсәй флагындағы һыҙаттарҙың кире тәртибендә урынлашҡан.
Босния менән Герцеговинаның  Конституцион суды Серб Республикаһы гербын конституцияға тап килмәй тип иғлан итһә, йәнәһе, ул ул ошо энтитетта йәшәгән серб булмаған халыҡтарҙы  кәүҙәләндермәй, Серб Республикаһы флагын үҙгәрешһеҙ ҡалдырырға рөхсәт бирә. Төҫтәр комбинацияһы сербтарҙың милли флагын һүрәтләһә лә, төҫтәр сербтар менән генә түгел, ғөмүмән, славяндарҙы кәүҙәләндерә.
Серб Республикаһы үҙенең шәхси флагы булған Босния һәм Герцеговинаның бер өлөшө булып тора.
Аҙыҡ
Аҙыҡ-түлек — туҡланыуға файҙаланылған ашарға яраҡлы матдә; ашамлыҡ, ризыҡ ; ул тере организмдар тарафынан ашау һәм эсеү ярҙамында энергия һәм матдәләр алмашыныуы химик реакцияларының нормаль барыуын тәьмин итеүсе ингредиенттар: аҡһым, май, углеводтар, витаминдар, минералдар һәм микроэлементтарҙың запасын тулыландырыу өсөн ҡулланыла.
Туҡлыҡлы матдәләр тере организмға эләгә, унда улар энергия йыйыу һәм етештереү, йәшәү эшмәкәрлеген һаҡлау, шулай уҡ үҫеш процестарын һәм өлгөрөүҙе тәьмин итеү маҡсатында күҙәнәктәр тарафынан һеңдерелә. Ғәҙәттә ризыҡ килеп сығышы яғынан үҫемлек һәм хайуан төрөнә бүленә. Йорт хайуандарын ашатыуға ҡарата ем, аҙыҡ атамаһы таралған һәм ҡулланыла. Ризыҡ әҙерләү менән бәйле кеше эшмәкәрлеге өлкәһе кулинария (аш-һыу әҙерләү һөнәре) тип атала. Ризыҡтың төп тәғәйенләнеше — энергия сығанағы, яңыртыла торған матдәләр (мәҫәлән, һыу) һәм организм өсөн «төҙөлөш материалы» булыуы тора, әммә кешенең туҡланыуында аҙыҡтан ҡәнәғәтлек тойғоһо (асығыуҙы баҫыу) алыу факторы ла мөһим. Тарихтан күренеүенсә, кешеләр үҙҙәренә аҙыҡ туплауҙы бер нисә юл: һунар, емеш-еләк йыйыу һәм ауыл хужалығы — менән тәьмин иткәндәр. Бөгөнгө көндә ер йөҙөндә аҙыҡҡа булған ихтыяждың күп өлөшө аҙыҡ сәнәғәте аша ҡәнәғәтләндерелә.
Аҙыҡ продукттарының хәүефһеҙлеге
Аҙыҡ-түлектең хәүефһеҙлеге — ул токсиндарҙан, пестицидтарҙан һәм химик һәм физик бысраныусыларҙан ғына түгел, шулай уҡ бактериялар, паразиттар һәм вирустар кеүек микробиологик патогендарҙан таҙа аҙыҡ тигән төшөнсә.
Тере организмдарҙың аҙығы
Тереклек итеү процесында ҡулланылған аҙыҡтың характерына ҡарап, бар тере организмдар автотроф, гетеротроф, миксотрофтарға бүленә. Бер нисә өлөштән торған органик булмаған ҡушылмалар — CO2, H2O һәм башҡа — автотроф организмдар (күпселеге үҫемлектәр) өсөн төп аҙыҡ булып хеҙмәт итә һәм үҙ сиратында фотосинтез һәм хемосинтез юлы менән уларҙан органик матдәләр гетеротроф организмдарҙың нигеҙен тәшкил иткән: аҡһым, май, углеводтар синтезлайҙар. Аҡһым, май, углеводтарҙан тыш гетеротроф организмдарға витаминдар, нуклеин кислотаһы һәм микроэлементтар мөһим.
Йорт хайуандары өсөн аҙыҡ — йыш ҡына яһалма рәүештә барлыҡҡа килтерелгән бик күп матдәләр комплексы, мәҫәлән, мал аҙығы, эт һәм бесәй ризығы йәки аквариум балыҡтары өсөн аҙыҡ.
Аҙыҡты эшкәртеү
Аҙыҡты эшкәртеү — организмда аҙыҡтың эшкәртелеүен һәм күҙәнәктәр тарафынан һеңдерелеүен тәьмин иткән ҡатмарлы физиологик процесс. Аҙыҡ эшкәртелеү барышында аҙыҡ макромолекулалары вағыраҡ молекулаларға әүерелә. Аҙыҡ биополимерҙары мономерҙарға ваҡлана. Был процесс аҙыҡ эшкәртеү ферменттары тарафынан башҡарыла. Аҙыҡ эшкәртеү процесы организмда төрлө көйһөҙләнеү менән оҙатылыуы бар, уларҙы булдырмау йәһәтенән төрлө диеталар ҡулланылыуы мөмкин.
Аҙыҡтың химик составы
Йыш осраҡта аҙыҡта төрлө компоненттар ҡушылмаһы осрай, әммә бер генә компоненттан торған, йәки ул компонент өҫтөнлөк алған аҙыҡ төрҙәре лә була, мәҫәлән, углеводлы аҙыҡ.