cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мольер
Мольерҙың провинцияла труппаһы. Тәүге пьесалары
1645 йылда Мольер дуҫтары менән Дюфрендың урынын биләй башлай, һәм 1650 йылда ул труппаны етәкләй. Мольер труппаһының репертуарының ярлылығы уның драматургик эшмәкәрлегенең башланыуына стимул була. Театр белеме йылдары Мольерҙың авторлыҡ эштәренең йылдары ла булып тора. Провинцияла ижад ителгән күп фарс сценарийҙары юҡҡа сыға. Тик ҙур булмаған «Барбульеның көнсөллөгө» (La jalousie du Barbouillé) һәм «Осоп барыусы табип» (Le médécin volant), пьесалары ғына һаҡланған, уларҙың да Мольерға ҡарағанлығы шикле. Провинциянан Парижға ҡайтҡас Мольер уйнаған ошоға оҡшаш пьесаларҙың тағы ла бер нисә исемдәре билдәле («Уҡыусы Гро-Рене», «Табип- педант», «Горжибюс тоҡта», «План-план», «Өс табип», «Казакин», «Яһалма нәкәҫ», «Сытыр бәйләүсе»), өҫтәүенә исемдәре Мольерҙың һуңғы фарстарындағы ситуациялар менән ауаздаш (мәҫәлән, «Горжибюс тоҡта» һәм «Скапендың шуҡлыҡтары» д. III, сц. II) Был пьесалар боронғо фарс традицияһы уның оло йәштәге төп комедияларына йоғонтоһо тураһында һөйләй.
Мольер етәкселегендәге труппа башҡарған фарс репертуары һәм уның үҙенең дә актёр сифатында ҡатнашыуы, труппаның репутацияһын нығытыуға булышлыҡ итә. Мольер тарафынан итальян әҙәби комедияһы алымында яҙылған ике ҙур шиғри комедия — "Шаян, йәки Барыһы ла яңылыш" (L’Étourdi ou les Contretemps, 1655) һәм «Мөхәбәтле үкенес» (Le dépit amoureux, 1656) ижад ителгәндән һуң труппаның абруйы тағы ла үҫә. Итальян авторҙарына сикләүһеҙ оҡшатып эшләнгән төп фабулаға төрлө яңы һәм иҫке комедияларҙан үҙләштереүҙәр ҡатлаулана, был ярашлы рәүештә Мольерҙың «ҡайҙа яҡшы нәмә таба, шуны ала» тигән принцибына ҡайтып ҡала. Ике пьесаның мәғәнәһе комик торошто һәм аҫтыртын эш йөрөтөүҙәрҙе эшкәртеү менән сикләнә, характерҙар уларҙа өҫтән-мөҫтән күрһәтелгән.
Яйлап Мольер труппаһы дан һәм уңышҡа өлгәшә, һәм 1658 йылда корольдең 18 йәшлек ҡустыһы Месье саҡырыуы буйынса Парижға ҡайта.
Париж осоро
Парижда Мольер труппаһы 1658 йылдың 24 октябрендә Лувр һарайында Людовик XIV алдында тәү башлап сығыш яһай. Юғалып ҡалған «Ғашиҡ доктор» фарсы ҙур уңышҡа өлгәшә һәм труппаның яҙмышын хәл итә: король уға батша һарайындағы Пти-Бурбон театрын бирә, был театрҙа труппа 1661 йылға тиклем уйнай, аҙаҡ Пале-Рояль театрына күсә һәм Мольер үлгәнсе шунда ҡала. Мольер Парижға урынлашыу мәленән алып уның ҡабалан драматургик эшмәкәрлеге башлана, был көсөргәнеш үҙе үлгәнсе кәмемәй. 1658 йылдан алып 1673 йылға тиклем 15 йыл эсендә Мольер иң яҡшы пьесаларын ижад итә, аҙ ғынаһын иҫәпкә алғанда, ҡайһы бер пьесалары уға дошман булған йәмәғәт төркөмдәре яғынан аяуһыҙ нахаҡҡа дусар ителә.
Тәүге фарстары.
Мольерҙың Париж дәүере эшмәкәрлеге бер актлы «Ирмәк ҡылансыҡтар» комедияһы менән асыпа (Les précieuses ridicules, 1659). Был беренсе, ярайһы уҡ үҙенсәлекле булған комедияла Мольер аристократтар салонында өҫтөнлөк иткән, әҫәбиәттә сағылыш тапҡан һәм йәштәргә көслө йоғонто яһаған (бигерәк ҡатын-ҡыҙҙарға) үтә ҡабарынҡы һәм яһалма телмәргә, тон һәм мөғәләмәгә ҡаршы сығыш яһай. Комедия күренекле ҡылансыҡ ҡатын-ҡыҙҙарҙың бик ныҡ хәтерен ҡалдыра. Мольерҙың дошмандары ике аҙнаға комедияны тыйыуға өлгәшә, әммә һуңынан ул икеләтә артыҡ уңыш менән сәхнәләрҙә бара.
Бөтә ҙур әҙәби-ижтимағи ҡиммәттәре буйынса «Ҡылансыҡтар» — типик фарс, ул был жанрҙың бөтә традицион алымын ҡабатлай. Юморына киң сағыулыҡ һәм баҙыҡлыҡ биргән шул уҡ фарс мөхите менән Мольерҙың артабанғы «Сганарель, йәки алданған ир» пьесаһы ла һуғарыла (Sganarelle, ou Le cocu imaginaire, 1660). Бында тәүге комедияларындағы йылғыр мут ялсыға алмашҡа — Маскарилға — ауыр кәүҙәле иҫәүән Сганарель килә, һуңынан ул Мольерҙың бик күп комедияларыне индерелә.
Никахы
1662 йылдың 23 ғинуарында Мольер Арманда Бежар менән никах контрактына ҡул ҡуя. Уға 40 йәш, ә Армандаға 20 йәш була. Туйға тик иң яҡын кешеләре генә саҡырыла. Никах тантанаһы 1662 йылдың 20 февралендә париж сиркәүе Сен-Жермен-л’Осеруала үтә.
Тәрбиә комедиялары
«Ирҙәр мәктәбе» комедияһы(L’école des maris L', 1661) унан һуңғы өлгөрөп еткән «Ҡатын- ҡыҙҙар мәктәбе» комедияһы (L’école des femmes, 1662) менән тығыҙ бәйләнгән, улар Мольерҙың фарстан социаль-психологик тәрбиә комедияларына боролошон белдерә. Бында Мольер мөхәбәт, никах, ҡатын-ҡыҙға мөнәсәбәт һәм ғаилә ҡороу мәсьәләләренә ҡағыла. «Ирҙәр мәктәбе», бигерәктә «Ҡатын-ҡыҙҙар мәктәбе» комедияларында характерҙар һәм ҡылыҡтар бер яҡлы ғына түгел, был фарстың ябай схемалылығын еңеп сығып, характерҙар комедияһына ҡарай алға ҙур аҙым булып тора. Шул уҡ ваҡытта «Ирҙәр мәктәбе» һыҙма, еңел эскиз һымаҡ булһа, «Ҡатын-ҡыҙҙар мәктәбе» сағыштырғыһыҙ тәрән һәм нескә.
Шундай сатирик комедиялары драматургтың дошмандары яғынан аяуһыҙ ғәйеп тыуҙырмау мөмкин түгел. Мольер уларға «Ҡатындар мәктәбе тәнҡите» полемик пьесаһы менән яуап бирә. (de La critique «femmes des École L», 1663). Кәмитселектә шелтәләүҙәрҙән һаҡланып, ул ҙур абруй менән үҙенең комик шағир ҡарашын аңлатып бирә һәм Аристотелдең «ҡағиҙәләренә» һуҡыр рәүештә буйһоноуҙарын фашлай. Был ваҡсыл фетишлаштырыу «ҡағиҙәләренә» ҡаршы протест белдереүе Мольерҙың француз классицизмына ҡарата бойондороҡһоҙ позицияһын асып һала, һуңынан шулай ҙа ул үҙенең драматургик практикаһында уның яғына күсә.
Мольерҙың бойондороҡһоҙлоҡҡа ынтылышы булып, уның комедия класик шиғриәттең төп жанры булған трагедиянан түбән түгел, әммә хатта юғары тип иҫбатларға маташыуы тора. «„Ҡатындар мәктәбе“ тәнҡитендә» ул Дорант исеменән классик трагедияны «тәбиғилеккә» тап килмәүе күҙлегенән (сц. VII), йәғни реализм позицияһынан тәнҡитләй. Был тәнҡит классик трагедияның тематикаһына, батша һарайы һәм юғары синыфтар ҡағиҙәләренә иҫәп тотоуға ҡаршы юнәлтелгән.
Мольерҙың «Версаль экспромты» пьесаһы ла дошмандары яғынан яңы һөжүмгә тарый.(impromptu Versailles de L', 1663). Үҙенсәлекле төп фекере һәм төҙөлөшө булған комедия Мольерҙың актёрҙар менән эше тураһында һәм театрҙың асылына, комедияның бурыстарына ҡарата уның ҡараштарының үҫеше тураһында әһәмиәтле мәғлүмәт бирә. Үҙенең көнәркәштәренең — Бургунд ҡунаҡханаһы актёрҙарының шартлы- ҡабарынҡы трагик уйын алымдарын кире ҡағып, аяуһыҙ тәнҡиткә ала, шул уҡ ваҡытта Мольер шелтәләрҙе кире ҡағып, сәхнәгә билдәле заттарҙы сығара. Иң мөһиме — ул иҫ киткес ҡыйыулыҡ менән аяҡты аяҡҡа бәреп шаҡылдап йөрөгән маркиздарҙан атаҡлы фразаһын ташлап, мыҫҡыл итә: «Хәҙерге маркиз пьесала бөтәһен дә көлдөрә, боронғо комедияла бер ҡатлы ялсы публиканы нисек көлдөргән, шуның һымаҡ хәҙер ҙә беҙгә тамашасының күңелен асҡан һын ҡатырғыс маркиз кәрәк».
Һуңғы комедиялары. Балет-комедиялар
[[Файл:Molière_-_Nicolas_Mignard_(1658).jpg|мини|256x256пкс|Мольерҙың портреты. 1656
Рәссам Никол Миньярҙың эше ]] «Ҡатын-ҡыҙҙар мәктәбе» ыҙғышынан Мольер еңеүсе булып сыға. Даны артыуы менән уның һарай менән бәйләнештәре лә нығый, ул унда батша һарайындағы байрамдар өсөн ижад ителгән пьесалары менән йыш сығыш яһай. Мольер, айырым бейеү сығыштарына сюжетлы дәлилдәр бирелгән һәм комик күренештәргә ҡоролған балет менән комедияны берләштереүсе махсус «балет-комедиялар» жанры ижад итә (был һарайҙа король һәм уның яҡындары башҡарыусылар сифатында күңел асыу төрө). Мольерҙың беренсе балет-комедияһы «Түҙеп торғоһоҙҙар» (Les fâcheux, 1661) тип атала. Ул интригаһыҙ һәм ябай сюжеттарға ҡоролған айырым-айырым күренештәрҙән тора. Мольер бында юғары ҡатлам ҡупшыларын, уйынсы, дуэлсы, хыялыйҙарҙы һәм педанттарҙы һүрәтләү өсөн уларҙың тормоштағы сатирик һыҙаттарын таба, пьеса Мольер бурыс итеп ҡуйған холоҡтар комедияһын әҙерләү мәғәнәһендә алға аҙым булып тора («Түҙеп торғоһоҙҙар» сәхнәлә «Ҡатын-ҡыҙҙар мәктәбенән» алда ҡуйыла).
«Түҙеп торғоһоҙҙар» комедияһының уңышы Мольерға артабанғы балет-комедия жанрын камиллаштырыуға сәбәп була. «Ирекһеҙҙән никахта» (Le forcé mariage, 1664) балет-комедияһында Мольер комедия (фарс) һәм балет элементтарының органик бәйләнешенә өлгәшеп, жанрҙы юғары кимәлгә күтәрә. «Принцесса Элидала» (La princesse Elide d', 1664) Мольер псевдоантик лирик-пастораль фабулаға мәҙәк балет интермедияларын индерә. Шулай итеп ике төр балет-комедияға нигеҙ һала, һәм уны артабан да камиллаштыра. Тәүге фарс-көнкүреш тибы «Һауыҡтырғыс мөхәббәт» (l 'amour médécin, 1665), «Сицилиясы, йәки Мөхәббәт-рәссам» (Le Sicilien, l' amour peintre ou, 1666), «Пурсоньяк де әфәнде» (de Pourceaugnac Monsieur, 1669), «Дворянлыҡтағы мещанин» (Le gentilhomme bourgeois, 1670), «Графиня д' Эскарбаньяс» (La d comtesse Escarbagnas, 1671), «Ялған ауырыу» (Le imaginaire malade, 1673) пьесаларында сағыла. Башҡа комедияларҙан был пьесалар тик балет номерҙары булыуы менән генә айырыла, был пьесаның идеяһын бер ҙә кәметеү тип һаналмай. Мольер бында һарай яны күҙлегенә бер ниндәй ҙә ташлама яһамай. Икенсе төрлө түбәнселекле пастораль балет-комедияларҙа эштәр башҡасараҡ тора, уларға «Мелисерт» (Mélicerte, 1666), «Комик пастораль» (Pastorale comique, 1666), «Һоҡландырғыс һөйәркәләр» (Les magnifiques amants, 1670), «Психея» (Psyché, 1671 — Корнель менән бергә яҙылған) пьесалар инә.
«Тартюф»
(Le Tartuffe, 1664—1669). Руханиҙарға ҡаршы йүнәлтелгән комедия беренсе редакцияла өс акттан тора һәм ике йөҙлө попты һүрәтләй. Ул Версальда 1664 йылдың 12 майында «Тылсымлы утрауҙа кәйеф-сафа» байрамы ваҡытында «Тартюф, йәки Ике йөҙлө» исеме аҫтында ҡуйыла һәм дини «Изге бүләк йәмғиәте» ойошмаһы яғынан ризаһыҙлыҡ тыуҙыра. Тартюф образында Йәмғиәт үҙенең ағзалаырна ҡарата сатира күрә һәм пьесаны тыйыуға ирешә. Мольер король исеменә үтенес хатында пьесаһын яҡлап, «оригиналдар күсермәләрен тыйыуға өлгәште» тип яҙа. Әммә был ғаризнамә яуапһыҙ ҡала. Шунан һуң Мольер киҫкен урындарҙы йомшартып, Тартюфты Панюльф тип алмаштырып, уның киң еңле оҙон кейемен сисә. 5 акттан торған комедияның яңы төрө «Алдаҡсы» (L imposteur) тип атала һәм сәхнәгә ҡуйыуға рөхсәт ителә, әммә 1667 йылдың 5 авгусында беренсе спектакльдан һуң ҡабаттан сәхнәнән алына. Тик йыл ярымдан һуң «Тартюф» ниһайәт 3-сө һуңғы редакцияһында тәҡдим ителә.
Тартюф рухани кешеһе булмаһа ла, һуңғы редакция тәүгеһенән бер ҙә генә йомшағыраҡ булмай. Тартюф образының һыҙаттарын киңәйтеп, монафиҡ ҡына итеп түгел, уны шулай уҡ йөрөмтәл, хыянатсы, ошаҡсы, яла яғыусы итеп һүрәтләй, уның суд, полиция һәм һарай яны кешеләре менән бәйләнештәрен күрһәтә. Ошоноң менән Мольер комедияның сатирик үткерлеген көсәйтә һәм социаль памфлетҡа әйләндерә. Башбаштаҡлыҡ, йәбер-золом батшалығында берҙән-бер яҡты һыҙат булып аҡыллы монарх тора, ул интригалар төйөнөн киҫә һәм комедияның көтөлмәгән бәхетле сиселешен тәьмин итә. Әммә тап яһалма һәм дөрөҫкә тап килмәгән уңышлы сиселеш комедияның асылында бер нәмәне лә үҙгәртмәй.
«Дон-Жуан»
Әгәр «Тартюфта» Мольер сиркәү һәм дингә һөжүм итһә, «Дон-Жуан, йәки Таш мәжлес» (Don Залитая, festin de ou Le pierre, 1665) сатираһының объекты булып феодаль дворянлыҡ тора. Пьесаның нигеҙенә испан легендаһындағы ҡатын-ҡыҙҙарҙы юлдан яҙҙырыусы Дон-Жуанды ала. Ул Европа сәхнәләрен әйләнеп сыҡҡан күсмә сюжетҡа үҙенсәлекле сатирик төҫмөрлөк бирә. Дәрәжә, хакимлыҡ яратыусы Дон Жуан образына Мольер XVII быуаттың француз аристократының йөрөмтәллек, ике йөҙлөлөк, әҙәпһеҙлек һыҙаттарын өҫтәй. Ул Дон-Жуанды бөтә төҙөк йәмғиәттең әхлләҡи нигеҙҙәрен кире ҡағыусы итеп һүрәтләй. Дон-Жуан уллыҡ хистәренән мәхрүм, атаһының тиҙ үлемен теләй, мещанлыҡ изгелегенән мыҫҡыл итә, ҡатын-ҡыҙҙарҙы аҙҙыра, алдай, кәләшен яҡлаған крәҫтиәнде туҡмай, хеҙмәтсене йәберләй, бурыстарын түләмәй, бурысҡа биреүселәрҙе ҡыуып ебәрә, алдаша, Тартюф менән уҙышып, алдын-артын уйлап тормай ялғанлай һәм унан күпкә арттырып ебәрә. Дворянлыҡ адресына ҡарата нәфрәтен Мольер Дон-Жуандың атаһы, ҡарт дворян Дон-Луис һәм уның хеҙмәтсеһе Сганарель аша әйтеп бирә. Улар һәр береһе үҙенсә Дон-Жуандың боҙоҡлоғон фаш итә.
«Күрә алмаусылар»
Альцет дөрөҫлөктө эҙләүсе, ләкин уны таба алмаусы һәм йәмғиәттә етешһеҙлектәрҙе фашлаусы образ булараҡ алдағы башҡа персонаждарҙан схематиклыҡтан әҙ айырыла. Бер яҡтан был ыңғай герой, уның намыҫлы нәфрәте хуплау таба, ә икенсе яҡтан ул да кире һыҙаттарҙан мәхрүм түгел: ул бик тотанаҡһыҙ, тактһыҙ һәм юмор һәм сама тойғоһонан мәхрүм. [[Файл:Molière_Mignard_Chantilly.jpg|слева|мини|225x225пкс|Мольерҙың портреты. 1658
Пьер Миньярҙың эше]]
Һуңғы пьесалары
Саманан тыш тәрән һәм етди «Күрә алмаусылар» комедияһы тәү сиратта уйын-көлкө көткән тамашасы тарафынан һалҡын ҡаршы алына. Пьесаны ҡотҡарып ҡалыу өсөн Мольер уға бик яҡшы «Сараһыҙҙан табип» фарсын ҡуша (Le médécin malgré lui, 1666). Был ваҡ-төйәк әлегә тиклем ҙур уңышҡа эйә була һәм репертуарында һаҡлана, Мольер үҙе яратҡан наҙан һәм шарлатан-табип тураһында теманы әҙерләй. Шуныһы ҡыҙыҡ, үҙенең ижадының һуңғы осоронда социаль-психологик комедия бейеклегенә күтәрелгәндә, Мольер етди сатирик ноталарҙан мәхрүм булған күңелле фарстарына әйләнеп ҡайта. Нәҡ ошо йылдарҙа Мольер үҙенең мауыҡтырғыс комедияларын «Пурсоньяк де әфән де» һәм «Сабыр Скапена» (Les fourberies de Scapin, 1671) яҙа. Бында Мольер үҙенең ижадының тәүге сығанағы — боронғо фарсҡа әйләнеп ҡайта.
Әҙәбиәт ғилеме даирәһендә элек-электән был тупаҫыраҡ пьесаларға ҡарата һауалы мөнәсәбәт булдырылған. Был ҡараш классицизмға нигеҙ һалыусы Буалоға ҡайтып ҡала, ул Мольерҙы кәмитселектә һәм төркөмдәрҙең тупаҫ күҙлегенә юл ҡуйыуында шелтәләй.
Үрнәк (Хәйбулла районы)
Үрнәк (Урняк) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 149 кеше. Почта индексы — 453813, ОКАТО коды — 80255805006.
Синова-Яха
Синова-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Мольер
Һуңғы пьесалары
Был осорҙа төп темаһы — аристократияға оҡшарға һәм уның менән туғанлашырға тырышыусы буржуанан көлөү була. Был тема «Жорже Дандене» (George Dandin, 1668) һәм «Дворянлыҡта мещанлы» пьесаларында үҫтерелә. Таҙа фарс формаһындағы беренсе комедияһында Мольер крәҫтиәндәрҙән сыҡҡан бай әпкәләйҙән көлә, ул иҫәр тәккәберлек менән мөлкәтһеҙ ҡалған барон ҡыҙына өйләнә, уныһы асыҡтан-асыҡ маркиз менән хыянат итә, аҙаҡ уны иҫәр итеп ҡалдырып ахыр сиктә үҙенән ғәфү үтенергә мәжбүр итә. Шул уҡ тема «Дворянлыҡта мещанлы» комедияһында киҫкен сағыла, был комедияла Мольер ритмы менән балет бейеүенә оҡшаған диалог төҙөлөшөндә тағы ла виртуоз еңеллеккә өлгәшә. Был комедия —дворянлыҡҡа оҡшарға маташыусы буржуазияға ҡарата уның ҡәләме аҫтынан сыҡҡан иң уҫал сатира.
Үрнәк (Хәйбулла районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Синова-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хәлит әл-Бағдади
Мәүләнә Мөхәммәт Хәлит Зыяутдин Бағдади (1779 — 1826) шәфиғи мәҙһәб ғалимы, әшғари, рухи остаҙ — мөршид. Нәҡшбәндиә тәриҡәте силсилә сылбырында 30-сы булып тора, Нәҡшбәндиә тәриҡәтенең яңы тармағы — хәлидиәгә нигеҙ һалыусы. Шулай уҡ ҡадири, сүһрәүәрди, чиштиә, күбрауый тәриҡәттәре шәйехе булып тора.
Әгәр уның бөтә ислам донъяһында Йәләлетдин Румиҙан ҡала икенсе булып «Мәүләнә» титулын алыуын иҫәпкә алһаҡ, уның йоғонтоһо һәм абруйы ни тиклем ҙур булыуы аңлашылыр.
Биографияһы
Һижри 1213 йылда Сөләймәниә мәҙрәсәһенең ректоры Әбделкәрим әл-Барзанджи вафат булғандан һуң, мәҙрәсә ректоры итеп һайлана, бер нисә йылуҡытыусылыҡ менән шөғөлләнә.
Йәш булыуына ҡарамаҫтан, йәш ғалимдар даирәһендә абруй ҡаҙана. Әммә йәш ғалим, күп ғалимдар кеүек үк, донъяуи фәндәрҙәге белем менән генә ҡәнәғәт ҡалырға теләмәй, тәрән дин ғилеме лә алырға теләй һәм төрлө шәйехтәрҙән динде өйрәнә башлай.
Һижрәт буйынса 1220 йылда шәйех Хәлит хаж ҡылыу өсөн Мәккәгә юллана.
1809 йылда Һиндостанға юллана, Муллы Әбделғәзиз әл-Һиндиҙә ғаҡидә һәм кәләмгә уҡый, ижәзә ала.
1811 йылда тыуған Сөләймәниәгә ҡайта. Үҙенең шәйехенән билдә алғас, ул Бағдадҡа килә. Унда Сәид Паша ярҙамы менән ул Ихсания мәҙрәсәһен тергеҙә, һуңыраҡ уны "Хәлидиә теккеһе"нә (хәнәкә) әйләндерә.
Сөләймәниәлә ул икенсе текке аса. Ул үҙенең Бағдад һәм Сөләймәниә теккеләрендә тәрбиәләгән күп һанлы тәрбиәләнеүселәрен һәм вариҫтарын ислам донъяһының төрлө илдәренә ебәрә.
1825 йылда өс йыллыҡ рухи эшмәкәрлегенән һәм дәғүәттәренән һуң йәнә хаж ҡыла. Сүриәгә ҡайтышлай ул ваба йоҡтора.
1826 йылдың 10 июнендә ул, үҙе әйткәнсә, йома төнөндә үлә. Уның ҡәбере Сүриәлә, Сәхилиәлә, Касйон тауы битләүендә урынлаштырыла. Вариҫтарының береһе Мөхәммәт әл-Фираҡиҙың кәңәше буйынса хәлифә Әбделмәжит Хан I уның өҫтөндә көмбәҙ төҙөй.
Мольер
Һуңғы пьесалары
Данлыҡлы «Һаран» комедияһында(L avare, 1668), Плавтың «Аҡса сүлмәктәре» йоғонтоһо аҫтында яҙылған (Aulularia), Мольер оҫта итеп ҡарун Гарпагондың образын һүрәтләй (Францияла ул уртаҡлыҡ исем), аҡса туплау әүәҫлеге патологик характерға әүерелә һәм кешелек тойғоларын юҡҡа сығара.
Ғаилә һәм никах проблемаларын Мольер үҙенең «Ғалим ҡатындар» комедияһында ҡуя. мольер, (Les femmes savantes, 1672), бында ул «Ҡылансыҡтар» темаһына әйләнеп ҡайта, әммә уны күпкә киң һәм тәрән эшкәртә. Бында сатира объекты булып ғаилә бурыстарын һанға һуҡмаған, тик фән менән генә мауыҡҡан педант ҡатын-ҡыҙҙар тора.
«Ялған ауырыу» (франц. Le imaginaire malade, 1673) комедияһында мещан ғаиләһе тарҡалыу тураһында мәсьәлә ҡуйыла. Был юлы ғаилә тарҡалыуҙың сәбәбе — йорт башлығы Аргандың манияһы, ул үҙен сирле тип хис итә һәм наҙан, намыҫһыҙ табиптарҙың ҡулында уйынсыҡҡа әйләнә. Мольерҙың табиптарға булған нәфрәте уның бөтә драматургияһы аша үтә.
Ғүмеренең һуңғы көндәре һәм үлеме
Үлемесле ауырыу ваҡытында яҙылған «Ялған ауырыу» комедияһы— иң күңелле комедияларҙың береһе. 1673 йылдың 17 февралендә 4-се күренештә Арган ролен башҡарған Мольер үҙен ныҡ насар тоя һәм спектакльде аҙағына тиклем уйнап еткермәй. Уны өйөнә алып баралар һәм ул бер нисә сәғәттән үлә. Париж архиепископы Арль де Шанваллон тәүбәгә килмәгән Мольерҙы ерләргә тыя (үлем түшәгендә актёр тәүбәгә килергә тейеш була) һәм король күрһәтмәһе буйынса ғына буйынса ғына был тыйыу юҡҡа сығарыла. Бөйөк драматургты төндә йолаһыҙ, үҙенә-үҙе ҡул һалыусылар ерләнгән зыярат ситендә ерләйҙәр
Әҫәрҙәре исемлеге
Мольерҙың беренсе баҫма әҫәрҙәре йыйынтығын уның дустары Шарль Варпе Лагранж һәм Вино 1682 йылда тормошҡа ашыра.
Һаҡланмаған пьесалары
1. Влюбленный доктор, фарс (1653) 2. Три доктора-соперника, фарс (1653) 3. Школьный учитель, фарс (1653) 4. Казакин, фарс (1653) 5. Горжибюс в мешке, фарс (1653) 6. Брехун, фарс (1653) 7. Ревность Гро-Рене, фарс (1663) 8. Гро-Рене школьник, фарс (1664)
Характеристика
Мольерҙың художество ысулына хас: Хәл-тороштоң тышҡы комизмын өҫтөн күрә, фарс интригаһын динамикалы йәйелдерә һәм провинциализм, диалектизм, ябай һөйләш теле, жаргон һүҙҙәр менән һуғарылған йәнле халыҡ телмәрен, хатта тарабар телен һәм макаронизмды сағылдыра. Бының өсөн уны күп тапҡыр почетлы «халыҡ» драматургы титулы менән бүләкләйҙәр, ә Буало уның «саманан тыш халыҡҡа булған һөйөүө» тураһында һөйләй.
Мольер пьесаларына комедиялы ваҡиғаның ҙур ҡыҙыулығы хас; әммә был динамика — тышҡы, ә характерҙар психологик йөкмәткеһе буйынса башлыса хәрәкәтһеҙ. Быны Пушкин да күреп ҡала, ул Мольерҙы Шекспирға ҡапма-ҡаршы ҡуйып: «Шекспир тыуҙырған кешеләр Мольерҙыҡы һымаҡ бер үк түгел, улар ниндәйҙер бер әүәҫлектең, кәмселектең типтары, әммә күп кәмселектәр, әүәҫлектәр менән һуғарылған тере йән эйәләре… Ә Мольерҙың һараны тик һаран ғына», — тип яҙа
Мольерҙың классицизмға ҡарата мөнәсәбәте, уға һис һүҙһеҙ классик ярлыгы тағыуҙарына ҡарамаҫтан, күпкә ҡатмарлы. Бәхәс юҡ, Мольер классик комедия характерҙарының иң яҡшы вәкиле һәм ойошторусыһы һәм, дөйөм алғанда, Мольерҙың «юғары» комедияларының художестволы практикаһы классик доктрина менән тулыһынса яраша. Шул уҡ ваҡытта башҡа пьесалары был доктринаға ҡапма-ҡаршы була. Тимәк, Мольер үҙенең ҡараштары менән төп классик мәктәптәре вәкилдәренән айырыла.
Әһәмиәте
Мольер Францияла ла, шулай уҡ унан ситтә лә буржуаз комедияның артабанғы үҫешенә ҙур йоғонто яһай. XVIII быуатта француз комедияһы Мольер билдәһе аҫтында үҫешә, ул ҡатмарлы синфи көрәште, буржуазияның «класс булараҡ үҙе өсөн» ҡаршылыҡлы формалашыу процесын, һәм дворян-монрахия ҡоролошо менән политик көрәшен сағылдыра. Мольерға XVII быуатта Раньярҙың мауыҡтырғыс комедияһы таяна, шулай уҡ Лесаждың сатирик үткер «Тюркар» комедияһында өҫтөн-мөҫтөн генә «Графиня д’ Эскарбаньяс» комедияһында Мольер тарафынан күрһәтелгән финансы откуп хужаһы һүрәтләнә. Мольерҙың «юғары» комедияһы йоғонтоһон шулай уҡ Пирондың һәм Гресстың донъяуи көнкүреш комедиялары, Детуш һәм Нивелье де Лашоссеның әхлаҡи-сентименталь комедиялары ла кисерә. Бынан сыҡҡан яңы мещан йәки буржуаз драма, классик драматургияның антитезаһы, Мольерҙың холоҡтар комедияһы тарафынан әҙерләнә, унда буржуаз ғаиләнең проблемалары, балалар тәрбиәләү- мещан драмаһының ике иң мөһим темалары күтәрелә.
Мольер мәктәбенән социаль-сатирик комедия өлкәһендә Мольерҙың лайыҡлы алмашсыһы Бомаршеның данлыҡлы «Фигароның өйләнеүе» тыуа. XIX быуатта Мольерҙың буржуаз комедияға йоғонтоһо ҙур түгел. Әммә уның комедиялы техникаһы (бигерәк тә фарстарының) XIX быуатта буржуаз комедия-водевиль оҫталары тарафынан Пикар, Скриб һәм Лабиштан алып Мельяк, Галеви, Пайеронға тиклем киң ҡулланыла.
Мольерҙың Франциянан ситтә лә йоғонтоһо емешле була, өҫтәүенә, европа илдәрендә Мольер пьесаларының тәржемәләре милли буржуаз комедияһын булдырыуға ҡеүәтле стимул була. Иң тәүҙә Англияла Реставрация дәүерендә (Уичерли, Конгрив), һуңынан экономик яҡтан артта ҡалған Германияла Мольерҙың пьесалары менән танышыу немец буржуазияһының үҙенсәлекле комедия ижадын булдырыуға дәртләндерә. Тағы ла Мольер комедияһының йоғонтоһо аҫтында итальян буржуаз комедияһының ижадсыһы Гольдони тәрбиәләнә. Шундай уҡ йоғонтоно Мольер Данияның буржуаз-сатирик комедияһы ижадсыһы Хольбергҡа яһай, ә Испанияла — Моратинға.
Рәсәйҙә Мольер ижады менән танышыу XVI быуат аҙағында башлана, риүәйәттәр буйынса батшабикә София һарайында «Ирекһеҙҙән дауалаусы» комедияһында уйнай. XVIII быуат башында беҙ Петр репертуарында уларҙы табабыҙ. Һарай яны спектакльдарынан һуң Мольерҙың спектакльдары А. П. Сумароков етәкселегендәге Петербургтағы беренсе асыҡ ҡаҙна театрына күсә. Шул уҡ Сумароков Рәсәйҙә Мольерҙың беренсе эйәреүсеһе була. Мольер мәктәбендә классик стилдең үҙенсәлекле рус комедиографтары Фонвизин, Е. В. Капнист, И. А. Крылов тәрбиәләнә. Әммә Мольерҙың иң сағыу эйәреүсеһе Грибоедов була, ул Чацкий образына «Күрә алмаусыларҙың» тап килгән вариантын бирә — әлбиттә, был вариант үҙенсәлекле, XIX быуаттың 20-се йылдарында Рәсәйҙә аракчеев-бюрократик шарттарында үҫә. Грибоедовтан һуң Моьерға Гоголь дә тейешле баһа бирә, ул Мольерҙың бер фарсын тәржемә итә («Сганарель…»); Гогольға Мольерҙың йоғонтоһоноң эҙҙәре хатта «Ревизор» комедияһында ла һиҙелерлек. Һуңғы дворян (Сухово-Кобылин) һәм буржуаз-көнкүреш комедияһы ла (Островский) Мольер йоғонтоһонан ҡотола алмай. Революция алды дәүерендәге буржуаз режиссёр-модернистар Мольер пьесаларын сәхнә гротескы йәһәтенән һәм театрлыҡ элементтарын һыҙыҡ өҫтөнә алыу күҙлегенән ҡайтанан баһалауға ынтылыш яһайҙар (Мейерхольд, Комиссаржевский).
Октябрь революцияһынан һуң ҡайһы бер барлыҡҡа килгән яңы театрҙар Мольер пьесаларын үҙ репертуарына индерә. Мольерға ҡарата «революцион» ынтылыш та була. Иң билдәле спектакльдарының береһе — «Тартюф» Ленинград лрама Гостеатрында 1929 йылда ҡуйыла. Режиссура (Н. Петров һәм Вл. Соловьев) комедияның ваҡиғаһын XX быуатҡа күсерә. Режиссерҙар үҙҙәре индергән яңылыҡты бик ышандырырлыҡ булмаған политик терәүҙәр менән аҡланып маташһалар ҙа (йәнәһе, "пьеса ике йөҙлөлөктө, аң-белемгә дошманлыҡты фаш итеү буйынса ла тартюфлыҡ яғынан социал-фашистарҙы фаш итеү буйынса ла эшләй)был әҙ ярҙам итә. Пьеса (factum post ла) «формалистик-эстетик йоғонтоһо» буйынса ғәйепләнә һәм репертуарҙан алып ташлана, ә Петров һәм Соловьев ҡулға алына һәм лагерҙа һәләк була.
Һуңыраҡ совет әҙәбиәт ғилеме «Мольер комедияһының тәрән социаль тонуслы булыуына ҡарамаҫтан уның механистик материализм принциптарына ҡоролған төп ысулы пролетар драматургия өсөн ҡурҡыныс тыуҙыра» («Выстрел» Безыменский),- тип белдерә.
Елизаветино (Ҡырмыҫҡалы районы)
Елизаветино (Елизаветино) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 7 кеше. Почта индексы — 453004, ОКАТО коды — 80235805002.
Соравис
Соравис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хоседа-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шайга (Пижма ҡушылдығы)
Шайга  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының һул ярына тамағынан 256 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Кейеков
Кейеков — башҡорт фамилияһы.
Шайга (Пижма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Штютценгрюн
Штютценгрюн (Stutzengrun) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3616 кеше йәшәй. Майҙаны — 28,36 км2. Диңгеҙ кимәленән 584 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8328 һәм автомобиль коды ERZ.
Джером Дэвид Сэлинджер
Сэлинджер Манхэттенда үҫә, урта мәктәптә уҡыған сағында хикәйәләр яҙа башлай. Тәүге әҫәрҙәре Икенсе донъя һуғышы башланғанға тиклем үк баҫылып сыға. Һуғыш башланғас, Сэлинджер үҙ теләге менән фронтҡа китә. Уны һуғышҡа сәләмәтлеге торошо буйынса алмағандар, ләкин барыбер ул үҙенекенә өлгәшкән. Фронтта сағында уҡ, ул үҙенең көндәлегендә былай тип яҙа: «Мин кәрәк ваҡытта кәрәк урында булыуымды тоям, сөнки бында бөтә кешелектең киләсәге өсөн һуғыш бара».
1940-сы йылдарҙың икенсе яртыһында Сэлинджерға америка новеллистикаларының иң шәп һәм күп вәғәҙә итеүсе оҫталарының береһе тигән репутация нығына. Хикәйәләренең күбеһе һуғыштың имгәнеү кисерештәрен сағылдыра.
1951 йылда Сэлинджер «Над пропастью во ржи» тигән тәрбиә романын нәшер итә, был әҫәр бөтә донъя уҡыусыларының һөйөүен яулап өлгөрә. Бер нисә быуын йәштәр китаптың өлкәнәйеп барыусы геройы Холден Колфилдтың иллюзияларын юғалтыуын ныҡ көйәләнеп күҙәтә. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә китаптың күсермәһе быға тиклем ғүмерҙә лә булмаған 60 миллион дана һатыла һәм әлегә тиклем йыл һайын был китаптың 250 000 данаһы һатылып тора.
1965 йылдан һуң Сэлинджер баҫылыуҙан туҡтай һәм кешеләр араһына сыҡмай йәшәй. Һуңғы интервьюһын ул 1980 йылда бирә.
Биографияһы
1919 йылдың 1 ғинуарында Нью-Йоркта тыуған. Уның атаһы — Соломон Сэлинджер (1887—1974), литва сығышлы йәһүд, ыҫланған сыр менән күмәртәләп сауҙа итеүсе хәлле һатыусы. Джеромдың әсәһе Мириам Сэлинджер (туйға тиклем Мэри Джиллик исемен йөрөткән) — шотланд-ирланд сығышлы, иудаизмды ҡабул иткән Дорис, Джеромдың берҙән-бер апаһы унан һигеҙ йәшкә һәм ике айға өлкәнерәк була.
1942 йылда драматург Юджин О' Нилдың ҡыҙы Уна О' Нил менән осраша башлай, әммә Уна О' Нил тиҙҙән Чарли Чаплин менән таныша һәм уға кейәүгә сыға. Шул уҡ йылдың яҙында Сэлинджер армияға алына, элемтә ғәскәрҙәренең офицер-сержант мәктәбен тамамлай 1943 йыл сержант чинында контрразведкаға күсерелә һәм Теннесси штатының Нашвилл ҡалаһына ебәрелә.
6 июнь 1944 йыл. Сержант Сэлинджер 4-се пехота дивизияһының 12-се пехота полкына ҡараған контрразведка бүлеге составында Нормандияға десант төшөрөүҙә, һуңынан Арденн һәм Хюртген урманы алыштарында ҡатнаша. Хәрби әсирҙәр менән эшләй, бер нисә концлагерҙағы (шул иҫәптән, күрәһең, Дахау концлагеры) кешеләрҙе азат итеүҙә ҡатнаша. Фронтта хәрби хәбәрсе һәм яҙыусы Эрнест Хемингуэй менән осраша, уның шәхси сифаттары һәм яҙыу стиле Сэлинджерға ныҡ тәьҫир иткән була; үҙ сиратында, Хемингуэй яңы ижад итә башлаған авторҙың әҙәби таланттарын баһалай. Өсөнсө рейхты еңгәндән һуң, хәрби психик йәрәхәттәрҙән йүнәлеп, Германияны денацификациялау менән шөғөлләнә.
Германияла Сэлинджер өйләнә, никахы бик ҡыҫҡа була, 1946 йылдың яҙында Сэлинджер инициативаһы буйынса никах тарҡала.
Беренсе тапҡыр баҫылып сыҡҡандан һуң ун бер йыл үткәс, 1951 йылдың 16 июлендә Сэлинджерҙың 1941 йылдан алып уның өҫтөндә эшләгән «Над пропастью во ржи» (The Catcher in the Rye, 1951) тигән берҙән-бер романы баҫылып сыға. Роман тәнҡитселәрҙең татыу хуплауын таба һәм әлегә тиклем китаптың геройы Холден Колфилдтың донъяға ҡарашында һәм геройҙәң тәртибендә үҙҙәренең кәйефенә ауаздашлыҡ тапҡан өлкән класс уҡыусылары һәм студенттар араһында популярлыҡты һаҡлай. Китап ҡайһы бер илдәрҙә һәм АҠШ-тың бер нисә штаттарында төшөнкөлөк һәм насар, әшәке һүҙҙәрҙе ҡулланғаны өсөн тыйыла, әммә хәҙер күп кенә америка мәктәптәрендә әҙәбиәт уҡыу өсөн тәҡдим ителгән исемлектәргә ингән. 1961 йыл роман ун ике илдә, шул иҫәптән СССР-ҙа тәржемә ителә. СССР-ҙа, урыҫ теленә Рита Райт-Ковалева тәржемәһендә «Сит ил әҙәбиәте» (№ 11,1960 йыл) журналында баҫтырып сығарғандар.
Роман баҫылып сыҡҡанға тиклем төрлө матбуғат баҫмаларында Сэлинджерҙың егерме алты әҫәре, шул иҫәптән «Девять рассказов» новеллаһының туғыҙынан етәүһе 1953 йылда айырым китап булып баҫылып сыға.
1960-сы йылдарҙа «Фрэнни и Зуи» новеллалары (Franny and Zooey) һәм «Выше стропила, плотники» (Raise High the Roof Beam, Carpenters) повесы баҫылып сыға. Был әҫәр геройҙарын — Гласстар ғаиләһенең юғары интеллектуаль, нәфис ағзаларын — Сэлинджер үҙенең дзэн-буддизм, уртаса мистицизм, битниктарҙың нигилизмы һәм толстойлыҡ синтезынан торған үҙенең идеяларын тормошҡа сағылдырыусы итә. «Фрэнни и Зуи» әҫәре XIX быуаттағы Рәсәйҙең «Откровенные рассказы странника духовному своему отцу» дини әҫәрен бәйән итә. Сэлинджерҙың теологиянан тыш был һуңғы әҫәре ҙур популярлыҡ яулай.
Ғаиләһе
1955 йылда 36 йәшлек Сэлинджер арт-тәнҡитсе Роберт Лэнгтон Дугластың ҡыҙы Клэр Дугласҡа өйләнә. Ҡыҙҙары Маргарет (1955) һәм улдары Мэтью (1960) тыуа. Маргарет һуңыраҡ тигән мемуарҙар яҙа. Сэлинджер ҡатынынан уҡыуын, тамамланыуға дүрт ай ҡалғас, ташлауҙы талап итә һәм тегеһе, уны тыңлап, уҡыуын ташлай ҙа, ире янына күсеп килә. Уларҙың ҡыҙы бала сағында бик йыш ауырый, әммә экзальтациялы холоҡло Сэлинджер доктор саҡырыуҙан баш тарта. Һуңғараҡ Клэр ҡыҙына «шул саҡта һуңғы сиккә етеп йөрөнөм» ти һәм ҡыҙы менән үҙен дә үлтерергә уйлауы тураһында һөйләй. Нью-Йоркка барғанда ул саҡ быны башҡара алмай ҡала, әммә отелдән Маргарет менән бергә Сэлинджерҙан ҡасып китә. Бер нисә айҙан һуң Сэлинджер уны Корниш ҡалаһына ҡайтырға күндерә.
Һуңғы йылдары
«Над пропастью во ржи» романы популярлыҡ яулағандан һуң, Сэлинджер, интервью биреүҙән баш тартып, бер кем менән дә аралашмай, бикләнеп ғүмер һөрә. 1965 йылда ул үҙе өсөн генә ижад итеп, баҫылыуҙан туҡтай. Сэлинджер иртә әҫәрҙәрен яңынан баҫтырыуҙы тыя («Хорошо ловится рыбка-бананка» әҫәренән тыш башҡаларын) һәм уның хаттарын баҫтырырға маташыуҙарын туҡтата. Ғүмеренең һуңғы йылдарында ул тышҡы донъя менән бер нисек тә аралашмай, Нью-Гэмпшир штатының Корниш ҡаласығындағы айырым йортта бейек ҡойма артында йәшәй, төрлө (буддизм, индуизм, йога, макробиотика, дианетика) дини практикалары менән шөғөлләнә, шулай уҡ традицион булмаған медицина, глоссолалия, гомеопатия, акупунктура һәм христиан фәнен өйрәнә.
Сэлинджер 2010 йылдың 27 ғинуарында Нью-Гэмпширҙа 91 йәшендә үҙ йортонда вафат була. Уның вариҫтары тип өсөнсө ҡатыны Колин О’Нил-Закшески-Сэлинджер һәм улы Мэтью атала.
Ижады
Сэлинджер әҫәрҙәренең төп геройҙары — 17 йәшкә тиклемге балалар һәм үҫмерҙәр. Әммә уны «балалар» яҙыусыһы тип атап булмай. Әҫәрҙәрендә (тәү сиратта «Над пропастью во ржи» романында) Сэлинджер үҫмер геройының идеалдары арҡаһында уны уратып алған «өлкән» донъяның үтә ҡанһыҙлығына һәм аҫтыртынлығына ҡаршы тороу темаһын күтәрә. Филолог Андрей Аствацатуров әйтеүенсә, Сэлинджер әҙәби саралар ярҙамында 1980-се һәм 1990-сы йылдарҙа француз философтары Жан-Люк Нанси һәм Ф. Лаку-Лабартт дезистирующий (баш тартыусы) субъект тип атаған образды тыуҙырған. Сэлинджер әҫәрҙәренең геройҙары, үҙендә аныҡ сиктәрҙе һәм билдәләмәләрҙе таба алмай, үҙенән-үҙе баш тартып йәшәй.
Гластар ғаиләһен һүрәтләгән «Хорошо ловится рыбка-бананка», «Фрэнни и Зуи», «Выше стропила, плотники», «Симор: Введение» һ. б.хикәйәләрендә һәм повестарында һәләтле шәхестең компромисһыҙ рәүештә донъяға ҡапма-ҡаршы торошо темаһы үҫешә һәм тәрәнәйә. Ағалы-ҡустылы-һеңлеле Гластар, хатта өлкәнәйгәс тә, үҙ идеалдарына тоғролоҡ һаҡлай. Бында уларға үҙ балалары ла психологик ярҙам күрһәтә («В лодке» хикәйәһе), Гластар ғаиләһенең дөйөм рухына («Выше стропила, плотники»), шулай уҡ төрлө дини практикалар, беренсе сиратта, дзэн-буддизм («Фрэнни иЗуи») ярҙам күрһәтә. Шуға ҡарамаҫтан, шәхестең тирә-йүндәге мещанлыҡҡа ҡаршы көрәше ҡайһы берҙә фажиғәле тамамлана (Симор).
Үҙенең рухи асылын һаҡлап ҡалыу маҡсатында мистицизм, буддизм һәм дөйөм донъянан ситкә китеү темаһы Сэлинджерҙың «Девять рассказов» новеллаларында күҙгә күренеп тора һәм уның һуңғы әҫәрҙәрендә көсәйә.
Йоғонтоһо
Сэлинджерҙың әҫәрҙәре Стивен Чбоски, Джонатан Сафран Фоер, Харуки Мураками, Том Роббинс, Джон Грин, Луис Сейкер һәм башҡа яҙыусыларҙы илһамландыра. Гарольда Бродки уны Хэмингуэйҙан һуң америка әҙәбиәтенең иң күренекле фигураһы тип атай. Пулитцер премияһы лауреаты романсы Джон Апдайкты Сэлинджерҙың хикәйәләре бәйһеҙ сюжеттарҙы нисек күрергә кәрәклегенә күҙҙәрен аса. Филипп Роттың тәүге әҫәрҙәре "Сэлинджер тауышы һәм йыһан ваҡыты"менән һуғарылған.
Сэлинджер романы һәм йәш Уна О' Нил романы нигеҙендә француз прозаигы Фредерик Бегбедер «Уна & Сэлинджер» (2015) китабын яҙа.
Сэлинджер шәхесе бер нисә фильмда күрһәтелә: «Coming Through the Rye» (2015), «Конь БоДжек» сериалында (2-се миҙгелдең 6, 7, 8, 10 серияларында; 3-сө миҙгелдең 1 серияһы), «Над пропастью во ржи» биографик фильмында (2017).
Брушлинский Константин Владимирович
Константин Владимирович Брушлинский (13 март 1930 йыл, Мәскәү) — ғәмәли математика өлкәһендә СССР һәм Рәсәй ғалимы.
Биографияһы
1952 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһының М. В. Келдыш исемендәге Ғәмәли математика институтында эшләй (1953 йылға тиклем СССР Фәндәр академияһының В. А. Стеклов исемендәге математика институтының (МИАН) иҫәпләү бюроһында, 1966 йылға тиклем МИАН-дың Ғәмәли математика бүлегендә). И. М. Гельфандтың фәнни төркөмөнә инә. Әлеге ваҡытта — баш ғилми хеҙмәткәр.
К. В. Брушлинскийҙың фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары, башлыса, иҫәпләүҙе лә индереп математикаға, шыйыҡлыҡ, газ һәм плазма механикаһына, тығыҙ плазма физикаһын математик моделләштереүгә ҡарай. 1960-сы йылдарҙан плазмалағы процестарҙы һанлы моделләштереү буйынса фәнни төркөмдө етәкләй.
Брушлинский совет авторҙарының ҡыуышлыҡта һәм газда йыйылыусан сферик һуҡма тулҡындар тураһында мәсьәләләрҙе автомодель сығарыуҙар буйынса хеҙмәттәренең фундаменталь һөҙөмтәләрен баҫтырып сығара (Я. М. Каждан менән берлектә). Йыйылыусан сферик һуҡма тулҡындың тотороҡһоҙ булыуын күрһәтә (ябыҡ хеҙмәт, 1960-сы йылдар башында башҡарыла һәм 1982 йылда баҫылып сыға, ядро ҡоралын эшләүгә бәйле).
Физика-математика фәндәре кандидаты (1960). Физика-математика фәндәре докторы, «Расчёт двумерных течений плазмы в каналах» темаһына докторлыҡ диссертацияһын 1974 йылда яҡлай
1963 йылдан бер үк ваҡытта Мәскәү инженер-физика институтында (МИФИ) уҡыта. Ғәмәли математика кафедраһы профессоры. Комплекслы үҙгәреүсәнле функциялар теорияһы, математик физика тигеҙләмәләре, шулай уҡ яҡынса иҫәпләү ысулдары, һанлы ысулдар, айырмалы схемалар теорияһы, математик моделләштереү буйынса лекциялар курсы уҡый. Шулай уҡ МДУ-ның механика-математика факультетында уҡыта, иҫәпләү механикаһы кафедраһы профессоры.
180-дән ашыу фәнни хеҙмәт авторы һәм авторҙашы.
12 фән кандидаты әҙерләй. Уның уҡыусылары араһында 3 фән докторы бар.
Ғәмәли математика, математик моделләштереү буйынса бер нисә ҙур конференцияның программа комитетында ҡатнаша, , ,
«Математическое моделирование» һәм «Вестник НИЯУ МИФИ» журналдарының редколлегия ағзаһы.
Лекциялар менән сығыш яһай
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (1956).
Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001).
Ғаиләһе
Атаһы — В. К. Брушлинский, ҡустыһы — А. В. Брушлинский. Ҡатыны — О. Т. Брушлинская.
Кычиль-Садуку-Иоль
Кычиль-Садуку-Иоль — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тукшин йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Акимов Борис Николаевич
Биографияһы
Борис Николаевич Акимов 1979 йылдың 31 мартында Мәскәү ҡалаһында профессор һәм химия фәндәре докторы Алексей Георгиевич Акимов һәм рәссам Елена Владимировна Акимова ғаиләһендә тыуған.
Кычиль-Садуку-Иоль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Акимов Борис Николаевич
Биографияһы
Юғары белемде Рәсәй дәүләт гуманитар университетының политология факультетында ала. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте янындағы Финанс академияһының философия һөнәре буйынса аспирантураһын тамамлай һәм философия фәндәре кандидаты дәрәжәһен ала. 1992 йыл дауамында АҠШ-та Вашингтон штатының Такома ҡалаһында уҡый һәм йәшәй.
Кычиль-Садуку-Иоль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Акимов Борис Николаевич
Биографияһы
Һуңыраҡ Борис Акимов «Rolling Stone» (был журналдың русса версияһын ойошторуында ҡатнаша) һәм «Афиша» журналдарында баш мөхәррир урынбаҫары вазифаһын башҡара. Аҙағыраҡ «Сноб» проектының креатив директоры булып эшләй.
2009 йылдың яҙында Борис Акимов үҙенең дуҫтары — информацион технологиялар сфераһындағы белгес Александр Михайлов һәм һатыусы Василий Пальшин менән берлектә «LavkaLavka» проектына нигеҙ һала. 2013 йылда үҙ фермер хужалығын аса. Шулай уҡ ул провинцияларға ярҙам итеүҙе ойошторор өсөн «Ҙур ер» («Большая земля») проектына нигеҙ һалырға планлаштыра.
Төп эштәренән башҡа, Борис Акимов тағы ла музыка һәм һынлы сәнғәт менән шөғөлләнә, ун йыл дауамында «The Inquisitorum» төркөмөндә ҡатнаша, коллекционерлыҡ менән ҡыҙыҡһына.
Косинка (Чепца ҡушылдығы)
Косинка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Содма-Яха
Содма-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сабетта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 123 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Париж университеты
Магистрҙарҙың (уҡытыусыларҙың) рухани властарға буйһонған йәмғиәте ярым рухани булараҡ Париж университеты төньяҡ Италияның донъяуи, республикан университеттарынан ныҡ айырылған. Париж университетында төп белем биреүҙә (Studium generale) башлыса руханилыҡтың һәм ирекле сәнғәттәрҙең юғары мәктәбе булып торған, үҙ программаларына юриспруденцияны тик ҡануни хоҡуҡ сифатында индергән, ә медицинала беренселекте башҡа studia generalia биргән.
Бөтә Көнбайыш Европаның иң бөйөк мәктәбе булып китеп, үҙ уҡыусылары һәм уҡытыусылары араһында урта быуаттарҙың бөйөк ғалимдарына һәм барлыҡ милләт вәкилдәренә эйә булып (Фома Аквинский, Бөйөк Альберт, Раймунд Луллий, Роджер Бэкон, Иоанн Дунс Скот, Уильям Оккам) — папалыҡ ҡолаған осорҙа ла, бөйөк тарҡалыу дәүерендә лә университет дин һәм аң мәсьәләләрендә иң юғары абруйға ҡаҙанған, һәм Пётр Д’Альи, Леви бен Гершом менән Матье Никола Клеманжи йөҙөндә католик сиркәүе менән етәкселек иткән һәм уны башлыҡтар һәм ағзалар аша үҙгәртеп ҡоророға маташҡан.
1968 йылдың майындағы ваҡиғаларҙан һуң 1970 йылда Париждың 13 бойондороҡһоҙ университеттарға үҙгәртеп ҡоролған.
Коллеждар (коллегиялар)
• 2
Урта Кечь-Пель
Урта Кёчь-Пель — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уң Кечь-Пель йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Эшләпә тураһындағы закон
Эшләпә тураһындағы закон (тур. Şapka Devrimi; Закон о шляпах) — 1925 йылда Төркиә Республикаһында ҡабул ителгән указ, ул Ғосман империяһында традицион рәүештә йөрөтөлгән салма һәм фәсте европа баш кейемдәренә алмаштырыу тураһында булған.
Тарих башы
1828 йылда солтан Мәхмүт II бөтә хәрбиҙәрҙе һәм чиновниктарҙы фәс кейергә мәжбүр итә. Бынан һуң фәстәр Ғосман империяһында тиҙ тарала.
Европа эшләпәләре «кафыр» атрибуты тип һаналған. XVI быуатта Ғосман империяһында шәйех үл-ислам Әбуссууд-әфәнде быны көфөрлөк тип фәтүә сығара. "Mızraklı Ilmihal" катехизисында европа эшләпәләре лә ғәйепләнә, уларҙы кейеү христиан тәреһе йөрөтөүгә тиңләштерелә.
Законды ҡабул итеү
Ататөрк реформаларынан тап ошо закон йәмғиәттә иң ҙур ризаһыҙлыҡ тыуҙыра. Төркиәлә протест акциялары үтә, улар көс менән баҫтырыла. Риза ҡалаһында протестарҙы баҫтырыу өсөн хөкүмәткә хатта крейсер орудиелары менән ҡаланы утҡа тотоу тураһында бойороҡ бирергә тура килә. Бынан тыш, реформаға ҡаршы булған 57 кеше аҫып ҡуйыла
Яңы закондың иң ҡаты дошмандарының береһе ислам активисы була Искилипли Атыф Ходжа (Иҫкелекле Ғатиф Хужа) „Көнбайыш һәм эшләпә имитацияһы“ (Frenk Mukallitliği ve Şapka)» памфлетын яҙып, "эшләп тураһында закон"дан көлә. 1925 йылдың декабрендә Искилипли ҡулға алына, ике көндән Британияға эштә ғәйепле тип таныла һәм аҫыла.
«Эшләпә тураһында» ғы законды боҙоусыларға ҡарата ҡаты саралар арҡаһында эшләпәләргә ихтыяж арта, тап эшләпә менән сауҙа итеү арҡаһында «Vakko » сауҙа маркаһына нигеҙ һалыусы Виталий Хакко байып китә.
2004 йылда Еврокомиссияның Төркиәгә килгән ваҡытында уның ағзалары "эшләпә тураһында закон " ды ғәйепләй. Ул ваҡытта закон әле ғәмәлдә булған, әммә ҡулланылмаған. Эшләпә тураһында законды боҙған өсөн яза 2014 йылда ғына бөтөрөлә.
Фальфиц
Фальфиц (Valfitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 151 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,17 км2. Диңгеҙ кимәленән 42 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29416 һәм автомобиль коды — SAW.
Димитрий Ростовский һәйкәле
Димитрий Ростовский һәйкәле — Дондағы Ростов ҡалаһындағы Собор майҙанында 1999 йылда ҡуйылған монумент.
Тарихы
Рус православие сиркәүе епискобы һәм Ростов һәм  Ярославль епархияһы митрополиты Димитрий Ростовский һәйкәле Пресвятая  Богородица Раштыуаһы Соборы — Ростов һәм  Новочеркасск епархияһының кафедраль соборы алдына ҡуйылған. Уны Дондағы Ростовтың Собор майҙанында тантаналы асыуҙы 1999 йылдың 15 декабренә, ҡалаға нигеҙ һалыуға 250 йыл тулған ваҡытҡа, тура килтереп ойошторғандар. Ҡала халҡының һәм белгес-скульпторҙарҙың һәйкәл буйынса баһаһы бер төрлө генә булмаған: художество кимәле түбән, уңайһыҙ урынлаштырылған тигәндәр, яҙыуын, Святителдең ғибәҙәт кейемен оҡшатмағандар.
Башланғыс идея һәм монументтың бер нисә проекты авторы дон скульпторы Анатолий Скнарин булған. Ул 1989 йылда уҡ Мәҙәниәт министрлығының хуплауын алған һәм һәйкәлдең   бер нисә вариантын эшләгән булған. Әммә һуңғараҡ ҡала властары эштәргә  асыҡ конкурс ойошторған, һәм уның һөҙөмтәһендә скульптор Владимир Беляков  варианты еңеп сыҡҡан. 1996 йыда ҡала башлығы ҡушыуы буйынса буласаҡ һәйкәл фундаментының тәүге ташы һалынған.
2013 йылда һәйкәлде йөҙө менән   соборға  ҡаратып ҡуйыу идеяһы, шулай уҡ майҙанда планлаштырылған скверға шыуҙырыу тәҡдиме әүҙем тикшерелгән.
Киня
Киня — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лупта йылғаһының уң ярына тамағынан 3,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Исаак Башевис-Зингер
Исаак (Ицхок, Айзек) Башевис-Зингер (идиш ‏יצחק באַשעװיס‏‎ — Ицхок Башевис (һүҙмә — һүҙ «Шева ҡыҙы» - әсәһенең исеме), һуңыраҡ идиш ‏יצחק באַשעוויס-זינגער‏‎ — Исхок Башевис-Зингер ысын фамилияһы Зингер, Isaac Bashevis Singer; 21 ноябрь 1902 йыл, Леончин, Поляк Батшалығы, Рәсәй империяһы — 24 июль 1991 йыл, Майами, Флорида штаты, АҠШ) — америкалы йәһүд яҙыусыһы. Идиш телендә яҙған, Нью-Йоркта йәшәгән һәм эшләгән. Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы лауреаты (1978 йыл).
Биографияһы
1902 йылда Варшава янындағы бәләкәй генә  ауылында тыуған, атаһы Пинхус-Мендл Зингер хәсид полкының раввины булған. Уның әсәһе Башейва Зильберман да раввин ғаиләһенән сыҡҡан. Өлкән ағаһы — Исроэл-Иешуа Зингер апаһы (1891—1954) кеүек үк яҙыусы булып киткән. Малай йолалы хедерҙа уҡый; китап уҡыу менән ныҡ мауыға. 1920 йылда Зингер иешивуға уҡырға инә әммә бер нисә айҙан уҡыуын ташлай.
1923 йылда Зингер Варшаваға килә, унда оҙаҡ ваҡыт ҡала. Тәүҙә ағаһы Исроэл-Иешуа Зингер нәшер иткән йәһүд әҙәби журналында корректор булып эшләй. Был ваҡытта философияға, физиологияға, психологияға, тәбиғи һәм оккульт фәндәренә лә уның ҡыҙыҡһыныуы уяна. Тап ошо осорҙа тәүге тапҡыр проза яҙа башлай.
Күпмелер ваҡыт раввиндың коммунистик ҡарашта булған ҡыҙы Рахиль (Рона) Шапиро менән мөнәсәбәттә тора: уның тураһында Башевис-Зингер үҙенең автобиографияһында «минең тибым түгел, бер ҡасан да булмаясаҡ та» тип яҙа. 1929 йылда уларҙың берҙән-бер улы Исраэль «Гиги» Замир, буласаҡ израиль журналисы тыуа. Һуңынан ул атаһының ҡайһы бер әҫәрҙәрен иврит теленә тәржемә итә һәм хатта АҠШ-та атаһы менән осраша.