cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Черногория иҡтисады
Сербия менән союздан сығыу
бынан һуң хосусилаштырыу, ҡануниәтте үҙгәртеп ҡороу, өҫтәмә ҡиммәткә һалым индерелә. Хөкүмәт иҡтисадты үҫтереүҙең урта сроклы планын тәҡдим итә. Күрелгән сараларға ҡарамаҫтан, был осорҙа республикала йәшәү кимәле ҡырҡа үҙгәрмәй. Джуканович етәкселегендәге Черногория хөкүмәте әкрен үҫештә Сербияны ғәйепләй. Уларҙың дәлиле — Сербияла тышҡы бурыстың Черногорияға ҡарағанда өстән бер өлөшкә юғарыраҡ булыуы, ә Черногорияла эшһеҙлек күпкә түбән булыуы. Бынан тыш, Сербия хөкүмәте менән элекке Югославия буйынса Халыҡ-ара трибунал (Гаага трибуналы) араһында тикшереүҙең дауам итеүе, шулай уҡ Косово мәсьәләһенең хәл ителмәүе инвесторҙар өсөн Черногорияның йәлеп итеүсәнлеген кәметә һәм уның Европа берләшмәһенә һәм НАТО-ға инеүенә ҡамасаулай.
2006 йылдың 21 майында референдум үткәрелә, уның һөҙөмтәләре буйынса Черногория бойондороҡһоҙлоҡ ала.
Бойондороҡһоҙлоҡ осоро
Бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң Черногория иҡтисадты туристик эшмәкәрлеккә йүнәлтеүен дауам итә, элиталы курорт үҙәге булырға һәм Европа берлегенә инергә ынтыла. Туризм өлкәһенә сит ил инвестицияларын йәлеп итеү, шулай уҡ инфраструктураны үҫтереүгә көс һалына, шунһыҙ туризмды үҫтереү мөмкин түгел.
2006—2007 йылдарҙа Черногорияла күсемһеҙ милеккә ихтыяж арта. Күп кенә европалылар, шул иҫәптән рәсәйлеләр ҙә, илдең яр буйҙарында күсемһеҙ милек һатып ала. 2008 йылда йән башына инвестициялар Черногорияға Европалағы берәй илгә ҡарағанда күберәк килә. Һуңғы йылдарҙа Черногория бик тиҙ үҫешә. Шуға ҡарамаҫтан, донъя иҡтисади көрсөгө (2008—2013) иҡтисад үҫеше темптарының түбәнәйеүенә һәм хатта рецессияға килтерә: инвестициялар, ял итеүселәр һаны кәмей, сәнәғәт шулай уҡ етди ҡыйынлыҡтар кисерә.
Сәнәғәт
Черногория иҡтисадының нигеҙен ҡара металлургия (үҙәге — Никшичта), алюмин етештереү (Подгорица), электротехник сәнәғәт (Цетинье), резина-техник, химия сәнәғәте һәм подшипниктар етештереү (Котор), туҡыу сәнәғәте (Биело Поле), суднолар төҙөү һәм суднолар ремонтлау (Биела, Баршич, Барши), ағас эшкәртеү (Рожа, Ник, Никелев, Пля) тәшкил итә.
Иң мөһим файҙалы ҡаҙылмалары — бокситтар, тимер мәғдәне һәм күмер тора. Төп сәнәғәт эшмәкәрлеге тәмәке үҫтереү, тоҙ сығарыу һәм алюмин етештереү менән бәйле.
Ауыл хужалығы
Черногорияның климат шарттары ауыл хужалығын үҫтереүгә булышлыҡ итә. Бында иген культуралары, төрлө емеш-еләк (цитрус, виноград, инжир һ.б.) һәм йәшелсә, тәмәке үҫтерелә. Илдә малсылыҡ, ит-һөт продукцияһы етештереү алға киткән. Экологик таҙа ерҙәр юғары сифатлы тәбиғи продукция етештереү мөмкинлеге бирә.
Туризм
1980-се йылдар аҙағынан Черногория йәйге һәм ҡышҡы туризм үҙәгенә әйләнә. Херцег-Нови, Будва, Бечичи, Петровац ҡалаларында халыҡ-ара курорттар, шулай уҡ тарихи һәм тәбиғи иҫтәлекле урындар — Котор ҡултығы ярындағы Котор ҡалаһы (Цетиньеның элекке баш ҡалаһы), Скадар күле, Ловчен тауы, Острогтың монастыры, Тара йылғаһы каньоны (Европала иң ҙуры һәм донъяла икенсеһе: тәрәнлеге 1300 метрға етә), Дурмитор милли паркы һәм уның тау саңғыһы курорты Жабляк (диңгеҙ кимәленән 1465 метр бейеклектә, ул Балҡандың иң бейектә урынлашҡан ҡалаһы) бик популяр. Дәүләт сәйәсәте туризмды төрлө яҡлап үҫтереүгә йүнәлтелгән, уға сәнәғәт һәм ауыл хужалығына ҡарағанда ла күберәк өҫтөнлөк бирелә. Быны Черногорияны «экологик дәүләт» тип иғлан итеү иҫбатлай.
2019 йылдың мартында Черногория рәсәйлеләр өсөн илдә визаһыҙ йәшәү ваҡытын 90 көнгә тиклем арттыра.
Финанстар
Черногория милли валюта сифатында евроны бер яҡлы рәүештә индерә. Әммә, Европа зонаһы ағзаһы булмаһа ла, илдең евро эмиссияларына хоҡуғы юҡ һәм сит илдән килгән аҡса менән ҡәнәғәтләнергә мәжбүр була (атап әйткәндә, сит ил туристарынан). Бындай шарттарҙа илдең Үҙәк банкы Европа Үҙәк банкы үткәргән сәйәсәт йүнәлешендә барырға мәжбүр.
Черногория фонд биржаһы Подгорицала урынлашҡан.
Тышҡы сауҙа
2014 йылға тышҡы сауҙа күләме 2806 млн доллар тәшкил итә. Черногорияның тышҡы сауҙаһының географик бүленеше (2014 йыл) :
Транспорты
Черногория территорияһы буйлап бер нисә трансевропа магистрале үтә: E65, E80, E762, E763, E851. Илдә 6 аэропорт бар, шуларҙың 2-һе халыҡ-ара (Подгорица, Тиват). Баш ҡаланы Белград һәм Шкодер менән тимер юл бәйләй.
Хеҙмәт ресурстары һәм мәшғүллек
Иң ҙур проблема булып (Европаның ярлы илдәрендә: Рәсәйҙә, Украинала, Белоруссияла һәм башҡаларҙа кеүек үк), йылдан-йыл эшкә һәләтле эшсе көстәрҙең етешмәүе һәм тыуымдың түбән булыуы һәм халыҡтың донъяның башҡа, байыраҡ илдәренә, күсенеүе арҡаһында пенсионерҙар һанының йылдан-йыл артыуы тора. Демографик көрсөк бигерәк тә Европа һәм Азияның күп кенә үҫешкән илдәрендә — Черногорияла, Молдавияла, Беларуссияла, Украинала, Рәсәйҙә, Ҡытайҙа, Таиландта һәм башҡаларҙа ҡатмарлы хәл тыуҙыра. Формаль булмаған, күләгәле иҡтисадтың киң таралыуы, тыуым кимәленең түбәнәйеүе, эшһеҙлектең тағы ла артыуы, пенсионерҙарҙың тағы ла артыуы арҡаһында эшкә яраҡлы халыҡтың рәсми рәүештә эшләүсе өлөшөнөң тағы ла кәмеүе уны тағы ла киҫкенләштерә.Ул йәш, иҡтисади яҡтан әүҙем һәм иң эшкә һәләтле халыҡтың донъяның бай илдәренә әүҙем эмиграцияһы менән бергә илдең иҡтисади үҫешен әкренәйтә, һәм, һөҙөмтәлә, илдә эш хаҡының һәм йәшәү кимәле яй үҫешә, был үҙ сиратында үҫешкән илдәрҙәге йәшәү кимәленә яҡынлашыуын тотҡарлай. Европаның һәм Азияның бай үҫешкән илдәре йыш ҡына демографик көрсөк мәсьәләһен сит ил эшсе көсөн индереүгә квоталарҙы арттырыу юлы менән генә хәл итә, шул уҡ ваҡытта квалификациялы, хатта квалификацияһыҙ сит ил эшсе көстәрен иҡтисади йәһәттән йәлеп итә алмаған ярлы, үҫешеүсе илдәр үҙҙәрен тәьмин итә алмай. Мәҫәлән, Черногория иҡтисады киң тикшерелгән проблемаға юлығыуы ихтимал — Черногория халҡы байыуға ҡарағанда тиҙерәк ҡартайырға мөмкин. Был Черногорияла йәшәү кимәленең үҫешен әкренәйтеүгә һәм Азияның, Европаның башҡа үҫешкән һәм бай иҡтисадтарының: Японияның, Корея Республикаһының, Германияның, Францияның, Швецияның, Францияның эш хаҡына яйыраҡ яҡынайыуға килтереүе ихтимал. Иң насар осраҡта был Японияла ике тиҫтә йыл дауамында күҙәтелгән торғонлоҡҡа оҡшаш иҡтисади тотороҡһоҙлоҡҡа килтереүе ихтимал. Әммә Японияның иҡтисади яҡтан үҫешкән, бай, эш хаҡы юғары булған ил, ә Черногория үҫешә генә.
Халыҡтың килеме
2013 йылдан алып минималь эш хаҡы күләме 288,05€ (тулайым) һәм €193 (саф) . 2018 йылдың ноябренә ҡарата Черногорияла уртаса эш хаҡы күләме айына 769 евро (863,79 доллар, тулайым) һәм 512 (575,11, саф) тәшкил итә. 2019 йылдың 1 июленән минималь эш хаҡы күләме 15 процентҡа артҡан һәм 222 евроға етә.
Кейтц индексы 2019 йылдың 1 июленән арта һәм (уртаса €512 һәм минималь €222   ) яҡынса 43 % тәшкил итә. 2021 йылдың майына ҡарата Черногорияла уртаса эш хаҡы күләме айына — €792, ($938,84, брутто) һәм €530 ($628,26, нетто). 2021 йылдың 1 июленән минималь эш хаҡы күләме (нетто) — €250. 2022 йылдың 1 ғинуарынан минималь эш хаҡы — €567,54 (тулайым) һәм €450 (саф). 2022 йылдың февраленә ҡарата Черногорияла уртаса эш хаҡы күләме айына — €875, ($951,69, брутто) һәм €706 ($767,88, нетто).
Луянка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү башынан Можайск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Оло Акем
Оло Акем — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шиверта йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Луянка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Акем
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зубарев Андрей Сергеевич
Зубарев Андрей Сергеевич (3 март 1987 йыл, Өфө) — Рәсәй хоккейсыһы, һаҡсы. Өфөнөң «Салауат Юлаев» хоккей клубы тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта — Санкт-Петербургтың КХЛ-да сығыш яһаған СКА командаһы уйынсыһы. Донъя чемпионы һәм Почёт ордены кавалеры (2014).
Карьераһы
2003 йылда «Салауат Юлаев» клубы менән контракт төҙөй, бында 2005 йылға тиклем сығыш яһай. 2005 йылда 6-сы раундта дөйөм 187 номер аҫтында «Атланта Трэшерз» клубына алына. 2005 йылда «Аҡ Барс» командаһына күсә, 2008 йылға тиклем унда сығыш яһай. 2008 йылдан «Атлант» командаһы менән сығыш яһай. 2010 йылдан «Чикаго Вулвз» клубы составында Америка хоккей лигаһында сығыш яһай. «Атлант» составында НХЛ-да 4 уйын үткәрә.
2012 йылдан тағы «Салауат Юлаев» өсөн сығыш яһай. 2015 йылдың 5 майында СКА менән өс йыллыҡ контрактҡа ҡул ҡуя.
Йыйылма командала.
Рәсәй йыйылма командаһы өсөн 18 йәшкә тиклемге һәм 20 йәшкә тиклемге уйынсылар өсөн сығыш яһай. 2005 йылда 18 йәшкә тиклемге уйынсылар өсөн донъя чемпионатында ҡатнаша (6 матчта уйнай; йыйылма команда 5-се урынды биләй). Йәштәр донъя чемпионатының ике тапҡыр көмөш призеры (20 йәшкә тиклемге уйынсылар өсөн), был турнирҙарҙың һәр береһендә 6-шар матчта уйнай.
2014 йылда Рәсәй йыйылма командаһы составында донъя чемпионы. 2014 йылдың 27 майында 2014 йылғы хоккей буйынса донъя чемпионатында еңгән өсөн Почёт ордены менән бүләкләнә.
Франциск монастыры Энгельберг
Франциск монастыры Энгельберг (Franziskanerkloster Engelberg, Großheubach) — бавария Гросһойбах община йәрминкәһенән (Түбәнге Франкония) алыҫ түгел урынлашҡан Вюрцбург епархияһына ҡараған ир франциск монастыры; монастырҙың тарихы тауҙа — мәжүсиҙәрҙең изге урынында — ағас сиркәү часовня төҙөлгәндән һуң, яҡынса 1300 йылдан башланған. Төбәктең ғибәҙәт ҡылыу һәм туристик иҫтәлекле урыны һанала; шулай уҡ сиркәү өҫтөндәге порталда урынлаштырылған Изге Михаил һыны менән билдәле.
Тарихы һәм тасуирламаһы
XIV быуат башында, яҡынса 1310 йылда часовняға ҡайһы бер диндәрҙә мөғжизә тыуҙырырға һәләтле һын — хаж ҡылыу урыны булған Богородица статуяһы килтерелгән. Ҡорамға ҡыҙыл тан яһалған 612 баҫҡыс алып барған; юлда барокко дәүеренә ҡараған алты часовня һәм 1866 йылда өҫтәлгән 14 «крестный станция» урынлашҡан (ҡара: Тәре юлы Ғибәҙәте). Хаж ҡыла башлаған ваҡыт аныҡ билдәле түгел: ләкин һаҡланған иң боронғо ысын документ — хаж ҡылыу ҡорамы ремонтҡа мохтаж булыуы тураһындағы хәбәр — 1406 йылда яҙылған. Ғибәҙәт ҡылыусылар арта барған һайын, [[Список архиепископов Майнц архиепискобы — Ансельм Казимир Вамбольт — 1630 йылда Рейн провинцияһынан Энгельбергҡа капуцин монахтарын саҡырған һәм монастырҙы төҙөүгә өлгәшкән. 1692 йылда тәүге Мария миһрабын алтарҙы һуңғараҡ, 1695 йылда, монастырь сиркәүендә ерләнгән — ҡәбер ташы һаҡланған — генерал Якоб Альфонс д’Авила монастырға бүләк иткән.
Ғибәҙәтханала мөһим сәнғәт әҫәре булып сиркәү порталына урынлаштырылған Изге Михаилдың бейек һыны тора: уны Захарий өлкән Юнкер 1635 тирәһендә булдырған — ул Изге Михаил мюнхен сиркәүендә Герхард Губерт авторлығындағы күпкә билдәле һыны менән тығыҙ бәйләнгән. Протестант шведтар еңелгәндән, Утыҙ йыллыҡ һуғыштан һуң уларҙы Франкониянан ҡыуғандан һуң, Энгельберг сиркәүен Баварияла тергеҙелгән католик дине һәйкәленә әйләндергән.
Зөлҡәрнәй
Зөлҡәрнәй — башҡорт ир-ат исеме.
Франциск монастыры Энгельберг
Тарихы һәм тасуирламаһы
Төбәктә секуляризация осоронда, 1828 йылда, монастырь — бавария короле Людвиг I бойороғо буйынса — франциск орденына тапшырыла; ҡарт монахтар Ашаффенбургҡа күсерелгән. 1865 йылда тәүге тапҡыр графиня Ида Хан-Хандың сюжеты менән Майндағы Энгельберг монастыры менән тығыҙ бәйле "Мария Регина"н повесының беренсе томы тәүге тапҡыр баҫылып сыҡҡан. 1899 йылда урындағы сиркәү көнбайышҡа табан киңәйтелгән һәм уға һөҙә терраса ҡушыла. Бөгөн Энгельберг хаж ҡылыусылар һәм туристар араһында ла билдәле: монастырь янында бер исемле ҡара һыра һатҡан магазинсыҡ бар.
Зөлҡәрнәй
Этимология
Зөлҡәрнәй ғәрәп телендә ҡуш мөгөҙлө тигәнде аңлата (Александр Македонскийҙың ҡушаматынан алынған исем)
Билдәле кешеләр
Искәндәр Зөлҡәрнәй (грек. Μέγας Aλέξανδρος[1], шулай уҡ Александр III, Бөйөк Александр, мосолман илдәрендә Искәндәр Зөлҡәрнәй[сн 1] (Ҡушмөгөҙлө Искәндәр) исеме аҫтында билдәле — беҙҙең эраға тиклемге 336—324 йылдарҙағы Македонияның хакимы. Ул тарихҡа иң уңышлы хәрби етәксе булараҡ билдәле — ул бер яуҙа ла еңелмәгән. Ғүмеренең аҙағына ул Боронғо Грецияға билдәле донъяның күпселек өлөшөн үҙенә буйһондора[2]. Уның баҫып алыу сәйәсәте быуаттарға һуҙылған Грек колонизацияһының һәм Грек мәҙәниәтенең йоғонтоһо йыраҡ илдәрҙә көсәйеүенең, шулай уҡ Эллинистик дәүерҙең башланғысы булып тора. Искәндәр үҙе иһә тарихта һәм Грек һәм башҡа мәҙәниәт мифтарында йәшәй.
Йәрмөхәмәтов Зөлҡәрнәй Әнәс улы (рус. Ярмухаметов Зулкарнай Анасович; 17 ғинуар 1917 йыл — 18 июнь 1999 йыл) — уҡытыусы, Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
Алпаев Зөлҡәрнәй Сәлимкәй улы (1783 — ?) — зауряд-сотник. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы рус армияһының сит ил походтарында ҡатнашыусы.
Фамилия
Зөлҡәрнәйев Нурфәйез Абдулла улы (1910 йыл — вафат булған ваҡыты билдәһеҙ) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия рядовой. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-cы гвардия кавалерия полкы ҡылыссыһы.
Зөлҡәрнәев Артур Валерий улы (9 июнь 1995 йыл) — спортсы, билбау көрәше һәм милли көрәш менән шөғөлләнеүсе. Билбау көрәше буйынса Рәсәй һәм донъя чемпионы. Рәсәйҙең спорт мастеры.
Зөлҡәрнәева Шәүлиә Ниғмәт ҡыҙы (ижади псевдонимы Шәүлиә Алкинская; 16 май 1946 йыл) — уҡытыусы, яҙыусы, шағир һәм журналист. Рәсәй һәм Башҡортостан Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы. Мөхәммәт Хәйҙәров (2005) һәм Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге (2006) премиялар лауреаты.
Зөлҡәрнәев Батыргәрәй Сәлим улы (10 сентябрь 1949 йыл) — СССР һәм Рәсәй хәрби һәм дәүләт эшмәкәре, юғары хәрби мәктәп уҡытыусыһы. Хәрби фәндәре докторы (1996), профессор (1997). Контр‑адмирал (1999).
Али Карнай (төп исеме — Имамғәли Мөхәммәтдин улы Зөлҡәрнәев; 6 ғинуар 1904 йыл — 16 июнь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1935—1941 йылдарҙа «Башгосиздат» мөхәррире, 1941—1943 йылдарҙа 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының «Ҡыҙыл атлылар» гәзите мөхәррире.
Зөлҡәрнәев Ғүмәр Зөлҡәрнәй улы (1903 йыл, Башҡортостан Республикаһы Белорет районы — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.
Мәҙәниәттә
Ғафаров Фидан Сафа улы (12 октябрь 1947 йыл) — башҡорт театр актёры. РСФСР-ҙың (1984), Башҡорт АССР-ының (1980) һәм Татарстан Республикаһының (1994) халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1981), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2017), Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (2020).
Башҡарған роле — Зөлҡәрнәй (И. Абдуллин «Тиле йәшлек»)
Камкульская
Камкульская — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Андреевское күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Терәүестан
Терәүестан — Рәсәй, Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл Армия районындағы күл
Тасуирламаһы
Күл төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа таба һуҙылған, ярҙары һөҙәк. Яр һыҙаттары ныҡ йырғыланған, ҡултыҡтарҙа ҡамыш, екән үҫә. Көнсығыш яр бик ныҡ һаҙлыҡлы. Күлдең төньяҡ-көнсығыш һәм төньяҡ өлөштәрендә шишмәләр бар. Һыуы тоҙло.
Һыу ятҡылығы ултырма сығышлы, шуға күрә лә — миҙгелгә бәйле рәүештә — кимәлен үҙгәреүе мөмкин. Ярға яҡын һыуға батҡан төпһәләрҙе, ағас олондарын, ҡоро ағастарҙы күрергә мөмкин. Һыу үтәҙеклеге юғары түгел.
Күлдә алабуға, рипус, пелядь, табан балыҡ, карп, ҡушбаш (толстолобик), аҡ амур, һыла, шамбы, сабаҡ тереклек итә
Этимологияһы
Атаманың килеп сығышы тураһында бер нисә фараз йөрөй. Треустандың Һыуы ташыусан, бер йылғаға ла ҡылымығы юҡ, ҡар, грунт һыуҙары, яуым-төшөм арҡаһында ярҙарынан ташып, Треустан күле бер нисә йыл дауамында Берстеневка ауылының ауыл хужалығы ерҙәрен һыу баҫа. 2003 йылда унда һаҡлағыс дамба төҙөйҙәр, һәм Мейәс ҡушылдығы Сүмләк йылғаһы күлгә инмәй ҡала, күл тирәһендәге ауылдар һыу баҫыуҙан ҡотола. Мәгәр күл һыуҙары аҫтында, йәнәһе, элек уның ярында урынлашҡан өс колхоз станы тороп ҡала. Береһенең ҡыйығы менән багы ғына күренеп тора, тип хәбәр ителә «Гид» тип аталған сайтта Шуға тиклем күл исемһеҙ булыуы һәм ошо хәлдән һуң Треустан тип атала башлауы шик тыуҙыра
Шул уҡ ваҡытта гидронимды башҡорт телендәге «терәү» һәм «стан» тигән һүҙҙәрҙән килеп сыҡҡан тип аңлатыусылар ҙа бар. Улар күл ситенең һаҙмырт, батҡыл булыуы сәбәпле терәүҙәр файҙаланырға тура килә тип аңлата. "Башҡорт теленең һүҙлеге"ндә аңлатылыуынса, терәү — аумаһын, төшмәһен өсөн таянған нәмә; таяу. Стан — терәк, таяу хеҙмәтен үтәгән ҡоролма
Якунина
Якунина — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының уң ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Есенин урамы (Санкт-Петербург)
Есенин урамы — Санкт-Петербургтың Выборг районындағы урам. Торез проспектынан Придорожная аллеяһына тиклем үтә. Рус шағиры Сергей Есенин хөрмәтенә атала. Йыш ҡына урам рәсми булмағанса «Сергей Есенин урамы» тип атала.
Тарихы
Урамға 1974 йылдың 15 июлендә исем бирелгән.
Транспорт
Есенин урамдарына яҡын метро станцияһы — «Озерки» һәм «Проспект Просвещения», 2 (Мәскәү-Петроград) тармағы.
Ягенахой-Яга
Ягенахой-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нерута йылғаһының уң ярына тамағынан 135 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Артйылға
Артйылға (Ардъюлга, Сосновка) — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Карғалы йылғаһының һул ярына тамағынан 8,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шишмә йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу йыйылыу территорияһында урмандар осрамай тийерлек. Артйылғаның 2,3 тән алып 6,7 км-ға кәҙәр оҙонлоҡтағы 3 ҡушылдығы бар. Туҡланыу ҡатнаш, күбеһенсә ҡар һыуҙары менән туйына.
Ҡойроҡһоҙҙар
Ҡойроҡһоҙ ер-һыу хайуандары(Anura) — 6000-гә яҡын төрҙө берләштергән ер-һыу хайуандары ; тәлмәрйен, әрмәнде кеүек бөтә ер-һыу хайуандары
Ҡойроҡһоҙҙарҙың боронғо вәкилдәре Урта Юра осорондаға ятҡылыҡтарҙын (≈165 млн йыл элек) билдәле. Тик әлеге һыҙаттағы ҡойроҡһоҙҙар Триас осорондағы ҡаҙып табылған ҡалдыҡтарға хас.
Хәҙерге заманда ҡойроҡһоҙҙар тропиктарҙан субарктик регионға тиклем таралған. Күпселек төрҙәре дымлы тропик урманда тереклек итә.
Ҡойроҡһоҙҙар күберәк ҡоро ерҙә йәшәй, ләкин һыу менән бәйләнешен юғалтмайҙар. Уларҙың тәне ҡыҫҡа һәм тәбәнәк. Баштары киң һәм кәүҙә бенән таташҡан. Муйындары һәм ҡойроҡтары юҡ. Тиреләре яланғас һәм дымлы. Баштарында күҙ ҡабаҡтары булған ике күҙ, ике танау тишеге бар.
Һауаны үпкәләре һәм тире аша һулайҙар. Һыуҙа өҙөк-өҙөк хәрәкәт итәләр. Аяҡтарында йөҙөү ярылары бар. Алғы аяҡтары ҡыҫҡараҡ, йөҙгән ваҡытта тәнгә табан ҡыҫылалар.
Ҡоро ерҙә артҡы аяҡтары менән һикереп-һикереп йөрөйҙәр. Улар тәүлектек теләһә ҡайһы ваҡытында әүҙем.
Ҡойроҡһоҙ амфибиялар үрмәкселәр, ҡырмыҫҡалар, ҡыҫалалар, ер селәүсендәре, ҡоро ер һәм һыу моллюскылары, бөжәктәр менән туҡлана.
Ҡойроҡһоҙ ер-һыу хайуандары һыуҙа үрсей. Инә заттар — ыуылдырыҡ, ата баҡалар «һөт» сәсә. Ыуылдырыҡтан сыҡҡан сүмешбаш балыҡҡа оҡшаған була һәм зәңгәрһыу-йәшел һыуүҫемдәре, иң ябай төҙөлөшлө хайуандар менән туҡлана. Йылы һыуҙа 50—60 көн уҙгас һәм һалҡын һыуҙа 80-85 көндән һуң сумешбаштар кескенә бакаға әүрелә һәм һалҡын һыуҙы ташлап ҡоро ергә сыға.
Ф. М. Достоевский исемендәге Омск дәүләт университеты
'''Ф.М. Достоевский исемендәге Омск дәүләт университеты''' (Омский государственный университет имени Ф. М. Достоевского) — Омск ҡалаһында юғары уҡыу йорто; университет статусына эйә булған юғары уҡыу йорто. 2004 йылдан Федор Михайлович Достоевский исемен йөрөтә. Тулы исеме - «Ф.М. Достоевский исемендәге Омск дәүләт университеты» юғары белем биреү федераль дәүләт бюджет мәғариф учреждениеһы (Ф. М. Достоевский ис. МLE юғары һөнәри белем биреү ДБМУ).
Тарихы
1973 йылда Омск дәүләт университетын ойоштороу тураһында СССР Министрҙар Советы ҡарары сыға. Омскиҙа университет булдырыу идеяһы йәмәғәт ойошмаһы һәм дәүләт ярҙамы ала, һәм 1974 йылда Омск дәүләт университеты яңы юғары уҡыу йорто асыла. Көнбайыш Себер илдә һәр өлкә йәки крайҙың үҙ университеты булған берҙән-бер иҡтисади төбәге була, һәм университеттың Омскиҙағы барлыҡҡа килеүе Омск өлкәһе, социаль-иҡтисади һәм мәҙәни үҫеш стратегияларына, ә өлөшләтә Россия күрше һәм Казахстан өлкәләре социаль-иҡтисади һәм мәҙәни үҫеш стратегияларына яуап бирә. Омск дәүләт университеты ректоры итеп профессор В. В. Пластинин билдәләнә. 1974 йылдың августында 325 студенттан торған беренсе йыйылыш уҙғарыла, ә октябрь айында был урында Омск, Иркутск, Новосибирск, Томск вуздарынан килгән ка яҡын уҡытыусы дәрестәр алып бара. Тәүге осорҙа уҡыу-уҡытыу ике факультетта ғына үткәрелә: тәбиғи һәм гуманитар фәндәр. 1974 йылда беренсе кафедралар, китапхана, лабораториялар, археология һәм этнография музейы, Омск дәүләт университеты тарих музейы ойошторола. Улар барыһы да «Омскнефтеоргсинтез» производство берләшмәһенә бүләк итеп алынған бер корпуста урынлашҡан.
Әкренләп университет үҫә, яңы факультеттар һәм кафедралар асыла.
Университетты профессор, физика-математика фәндәре докторы Б. А. Рогозин, профессор, физика-математика фәндәре докторы В. В. Тихомиров, профессор, физика-математика фәндәре докторы Г. И. Геринг, профессор, физика-математика фәндәре докторы В. И. Струнин етәкләй. Яңы университеттың профессорҙар-уҡытыусылар составы шаҡтай дәрәжәлә Омска саҡырылған Иркутск, Новосибирск, Ростов-на-Дону, Томск, Мәскәү һәм Россияның башҡа Университет үҙәктәренән — талантлы ғалимдар һәм уҡытыусылар, мауыҡтырғыс идеялар һәм ижади инициатива менән, илдең иң яҡшы университеттары тәжрибәһен биреү, гуманитар һәм тәбиғи-фәнни белгеслектәрҙең киң спектры, юғары фәнни потенциалы булған яңы университет төҙөү омтылыш менән формалаша.
Ф.М. Достоевский исемендәге Омск дәүләт университеты бакалавриат, специалитет йүнәлеше һәм магистратураның да күп йүнәлештәре буйынса кадрҙар әҙерләүҙе ғәмәлгә ашыра. Университет 12 факультетты, 2 институт һәм 6 уҡыу үҙәген, университет һөнәри көллиәте, Ф.М. Достоевский ижадын өйрәнеү үҙәге, лингвистик үҙәк, уҡыуҙы тамамлай торған синыф уҡыусылары ассоциацияһын, археология һәм этнография музейын, тарих музейын, тә кафедра күп, уҡыу 20 лабораторияһын, фәнни китапхананы үҙ эсенә ала. Йыл һайын белем биреүҙең барлыҡ формалары буйынса белгестәр сығарылыш ән артыҡ кеше тәшкил итә.
Омск дәүләт университетына 100-гә менән профессор, фән докторҙары һәм 300 ашу доцент-фәндәр кандидаты лекцияләр уҡый. Университет уҡытыусылары фәнни мәктәптәр һәм йүнәлештәр булдырыусылар; улар араһында 2 атҡаҙанған фән докторы, 5 атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре, 6 Россия Федерациясының атҡаҙанған юристы, 11 юғары мәктәп хеҙмәткәре бар. 2014 йылдан университет ректоры — тарих фәндәре докторы, профессор, Алексей Валерьевич Якуб. 2019 йылда Омск дәүләт университеты ректорын һайлау ғәмәлдә түгел тип табылған. Ректор вазифаларын ваҡытлыса башҡарыусы итеп иҡтисад фәндәре докторы, профессор Роман Григорьевич Мелик билдәләнә.
Ковалёв Сергей Иванович (тарихсы)
Ковалёв Сергей Иванович (13 сентябрь 1886 йыл — 12 ноябрь 1960 йыл) — антиклыҡ осорон өйрәнгән СССР тарихсыһы. Тарих фәндәре докторы (1938), профессор.
Биографияһы
Сергей Иванович Ковалёв 1886 йылдың 13 сентябрендә (яңы стиль буйынса 25 сентябрь) Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Ҡуғанаҡ ауылында имение идарасыһы ғаиләһендә тыуған. Өфө гимназияһында уҡый, әммә мәктәпте тамамламай, «революцион хәрәкәттә ҡатнашыуы менән бәйле VIII синыфтан сыҡҡан», тип яҙа ул үҙе автобиографияһында.
1908 йылда, имтихандарҙы экстерн тапшырып, өлгөргәнлек аттестаты ала, Петербург университетының физика- математика факультетына уҡырға инә, ә 1910 йылда тарих-филология факультетына күсә. Университетты тамамламайынса 1915 йылда хәрби хеҙмәт үтә. 1918 йылда инде Петроград университетына ҡайта, уҡыуын бер үк ваҡытта Петроградтың уҡыу йорттарында уҡытыу менән алып бара. 1919 йылдан 1938 йылға тиклем осорҙа В. И. Ленин исемендәге Хәрби-сәйәси академияла һәм Ҡыҙыл армияла тарих уҡытыусыһы сифатында мәҙәни-ағартыу һәм йәмәғәт эштәренең менән шөғөлләнә. 1922 йылда Петроград университетының тарих-филология факультетын тамамлай, бер үк ваҡытта Ҡыҙыл армияла эшләй һәм хеҙмәт итә. 1924 йылдан Петроград университетында һәм Петроград педагогия институтында уҡыта 1930 йылдан 1937 йылға тиклем осорҙа СССР фәндәр академияһы матди мәҙәниәт тарихы Дәүләт академияһының үҙе ойошторған боронғо донъя тарихы секторын етәкләй. 1950 йылға тиклем СССР фәндәр академияһы тарих институтының Ленинград бүлексәһендә эшләй. 1934 йылдан 1956 йылға тиклем — Ленинград университетының тарих факультеты боронғо донъя тарихы кафедраһы мөдире (һуңғараҡ — боронғо Греция һәм Рим тарихы), уға нигеҙ һалыусы. Ленинград университетында 1958 йылға тиклем эшләй.
Сергей Иванович 1956—1960 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының дин һәм атеизм тарихы музейында директор булып эшләй.
Ғаиләһе
Ҡыҙы — Ковалёва Ирина Сергеевна
Фәнни эшмәкәрлеге
С. И. Ковалёв эллинизм һәм рим социаль-иҡтисади тарихы проблемалары, христианлыҡтың килеп сығышы һәм синфи асылы мәсьәләләре менән шөғөлләнә. Боронғо тарих, историография курстарын уҡый, улар уның һөйләп биреүендә европа классицистик мәҙәниәт һәм иртә христианлыҡ панорамаһына әйләнә.
Боронғо йәмғиәттең циклик үҫеш теорияһы яҡлы, ул ниндәйҙер кимәлдә боронғо тарихҡа модернизм ҡарашлы, ул йыш ҡына «пролетариат», «феодализм», «крәҫтиән революцияһы», «ҡолдарҙың социаль революцияһы» һ. б.терминдарҙы ҡулланыуҙа сағыла.
Боронғо донъя тарихы буйынса тәүге марксистик әсбаптар («История античного общества», ч. 1 — «Греция», 1936, 2 изд., 1937, ч. 2 — «Эллинизм. Рим», 1936), шулай уҡ мәктәп өсөн дәреслектәр авторы. Бер нисә тапҡыр ҡабатлап баҫылған, шул иҫәптән Италияла ла «История Рима» монографияһы, (1948) әле лә боронғо рим буйынса иң яҡшы университет курсы булып ҡала.
Карагайка (Выя ҡушылдығы)
Карагайка  — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Выя йылғаһының уң ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Кайсын
Оло Кайсын — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының һул ярына тамағынан 492 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шкёлен
Шкёлен (Schkolen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2684 кеше йәшәй. Майҙаны — 53,3 км2. Диңгеҙ кимәленән 210 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7619 һәм автомобиль коды — SHK.
Саяпов Искәндәр Әғзәм улы
Саяпов Искәндәр Әғзәм улы (15 сентябрь 1934 йыл — 8 июль 2008 йыл) — сценограф, рәссам. 1985—1997 йылдарҙа Туймазы татар дәүләт драма театрының баш рәссамы. 1980 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1994). Халыҡ театрҙарының зона смотры (Өфө, 1973), Бөтә Рәсәй СССР художество вуздары студенттарының диплом эштәре күргәҙмәһе (Ленинград, 1978) лауреаты.
Биографияһы
Искәндәр Әғзәм улы Саяпов 1934 йылдың 15 сентябрендә БАССР-ҙың Борай районы Шишмә-Борай ауылында тыуған.
Әғзәм Саяпов 1967 йылда Өфө сәнғәт училищеһын (педагогтары А. М. Кудрявцев, Л. В. Кузнецов), 1978 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын (педагогтары М. Н. Арыҫланов, Р. М. Нурмөхәмәтов) тамамлай.
Саяпов Искәндәр Әғзәм улы 1958—1962 һәм 1968—1973 йылдарҙа Борай татар халыҡ театры рәссамы, 1978 йылдан — Башҡортостан ижади‑производство комбинатының цех етәксеһе, 1987 йылдан — баш рәссамы булып эшләй. 1985—1997 йылдарҙа Туймазы татар дәүләт драма театрының баш рәссамы. Һуңғы йылдарҙа Өфө ҡалаһында йәшәй һәм эшләй. 2002—2008 йылдарҙа Башҡорт дәүләт художество музейының «Ижад» күргәҙмә залы мөдире. Ф. Ә. Ғәскәровтың бейеү постановкалары өсөн костюмдар эскиздарын эшләй.
2008 йылдың 8 июлендә Өфө ҡалаһында вафат була.
Рәссамдың картиналары, сәхнә эштәре Өфөлә М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы, Борай музейы коллекцияларында, Рәсәйҙә шәхси йыйылмаларҙа һаҡлана.
Күргәҙмәләр
Искәндәр Әғзәм улы Саяпов — 1960 йылдан художество күргәҙмәләрендә ҡатнашыусы. Шәхси күргәҙмәләре Өфө ҡалаһында 1984, 1994, 2009 йылдарҙа үтә.
Акел
Акел — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Осипова йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Албанияла финанс пирамидалары
Албанияла финанс пирамидалары 1991 йылда, коммунистарҙы властан тулыһынса ситләштергәндән һуң барлыҡҡа киләләр. Беренсе пирамиданы Хайдин Сейдия төҙөй (Hajdin Sejdia). Тирана үҙәгендә ҡунаҡхана төҙөлә башлағандан һуң бер нисә миллион АҠШ доллары менән Швейцарияға ҡаса. Ҡунаҡхана төҙөлөргә тейеш булған биләмәгә халыҡ «Хайдин Сейдия тишеге» тигән исем таға. Ҡунаҡхана урынына парк төҙөргә маташыу уңышһыҙлыҡҡа осрай, һөҙөмтәлә был район фәхишәләр күңеленә хуш килә. Һуңынан Сейдия кредиторҙарының ҡайһы берҙәре үлтерелә, ә сумманың бер өлөшө, фараз ителеүенсә, сит ил банктары иҫәбендә төпләнә. Мутлыҡта һәм финанс пирамидаһы төҙөүҙә ғәйепләнеп шулай уҡ премьер-министр Нано Фатостың элекке кәңәшсеһе ҡулға алына, һөҙөмтәлә төрмәгә ултыра.
25-тән ашыу фирманың банкротлығы һәм һөҙөмтәлә бөтә финанс пирамидаларының емерелеүе 1997 йылда күмәк сыуалыштар серияһына килтерә, илде граждандар һуғышы сигенә ҡуя. Финанс махинациялары ойоштороусылар төрлө ысулдар менән албан граждандарының барлығы 1,2 миллиард самаһы АҠШ долларын тартып ала.
Sudja
1993 йылда аяҡ кейеме эшләү заводында эшләүсе Максуде «Судья» Кадена, «Sudja» фирмаһын төҙөй. Кадёнаны мутлыҡтары өсөн албан полицияһы ҡулға ала, әммә, яҙмыш иронияһы буйынса, уны ярым емерек йортта тоталар. Пирамида Тирана биләмәһендә эшләй, һәм уның емерелеүе сыуалыштар башланыу сәбәптәренең береһе була.
Vefa
1994 йылда Вехби Алимудж нигеҙ һалған Албанияның иң ҙур пирамидаһы «Vefa Holding», ҡунаҡханалар, заправкалар, магазиндар һәм заводтар төҙөлөшөнә аҡса һалып, бөтә ил буйынса эш итә. 1996 йылдың 26 майында, илдәге һайлауҙарға бер нисә аҙна ҡалғас, «Vefa» супермаркетында шартлау яңғырай. 1998 йылда компания бөлгөнлөккә төшә, ә уның президенты рәшәткә артына китә.
Demokracia Popullore — Xhaferri
Был фонд 1995 йылда барлыҡҡа килә, Люшня, Фиери һәм Берат ауылдарында эшләй. Ғәмәлдә был илдең иң көслө финанс пирамидаларының береһе була. 1997 йылдың 22 ғинуарында уға нигеҙ һалыусы Ррапуш Джаферри ҡулға алына, ҡулға алыу 24 һәм 25 ғинуарҙа Люшняла күмәк протест тыуҙыра.
Populli
«Populli» компанияһы 1996 йылдың 16 июлендә барлыҡҡа килә, «Xhaferri» менән бер үк биләмәлә эш итә. Компаниян башында Албанияның элекке именлек хеҙмәте хеҙмәткәре Башким Дриза тора. Ул Албанияның оппозицион партияларының һайлау алды кампанияларын финанслай. 1997 йылда ул сыуалыштар ҡыҙған мәлдә илдән вертолетта ҡаса.
Башҡалары
Юғарыла һанап кителгәндәрҙән тыш, илдә «Kamberi», «Cenaj», «Silva», «Malvasia», «Kambo», «Grunjasi», «Dypero», «Bashkimi», «Beno», «Pogoni», «B&G», «Kobuzi», «Arkond», «Adelin», «Delon A.», «Agi», «M. Leka Company», «Global Limited Co.» һәм «Çashku» исемле финанс пирамидалары эшләй.
Кесе Иночь
Кесе Иночь — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе, Смоленск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/855/415/12 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү башынан Можайск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Торба металлургия компанияһы
«Торба металлургия компанияһы» (ТМК) — рәсәй металлургия компанияһы, донъялағы торбалар сығарыу компаниялар араһында өсөнсө
Рәсәйҙең иң ҙур компаниялар исемлегендә 28-се урын алып тора (2012 йыл).
Ҡоролош
Компания 2001 йылда асыла.
Хәсән (Мәләүез районы)
Хәсән (Хасаново) — Башҡортостандың Мәләүез районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 221 кеше.
Почта индексы — 453873, ОКАТО коды — 80241810006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ягнейхой-Яга
Ягнейхой-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Себер дәүләт физик культура һәм спорт университеты
Себер дәүләт физик культура һәм спорт университеты (урыҫ. Сибирский государственный университет физической культуры и спорта,, СибГУФК) — Себердә, Омск өлкәһенең үҙәге Омск ҡалаһында урынлашҡан спорт буйынса тәрбиә һәм белем бирә торған юғары уҡыу йорто.
Тарихы
Себер дәүләт физик культура һәм спорт университетына 1950 йылда Омск дәүләт физик культура институты булараҡ нигеҙ һалына. .
1994 йылда исемме Себер дәүләт физик культура академияһы (СибГАФК) тип үҙгәртелә.
2003 йылда академия университет статусын ала.
2015 йылдың көҙөнән Себер дәүләт физик культура һәм спорт университетының уҡытыусылар коллективында ауыр хәл хөкөм һөрә. Элекке ректор Владимир Михалев хеҙмәт коллективына баҫым яһай һәм юғары уҡыу йортонда барған процестарға йоғонто яһай. Уҡытыусылар һәм етәкселек араһындағы бәрелештәр, шулай уҡ ректор Олег Шалаевтың, протеже Михалевтың һайлауҙарының законлылығына шиктәре Спорт Россия министрлығында ла билдәле. Үрге дәрәжәле түрәләр, шул иҫәптән Дәүләт думаһы депутаты һәм боксер Николай Валуев та юғары уҡыу йортона иғтибар күрһәтәләр.
Факультеттары
Себер дәүләт физик культура һәм спорт университеты физик культура, спорт, фәнни-педагогик, ситтән тороп һәм дистанцион уҡытыу факультеттары эшләй.
Сығанаҡтар
Төркөм:Алфавит буйынса университеттар Төркөм:Омск университеттары
Нуретдинов Әнүәр Нуретдин улы
Нуретдинов Әнүәр Нуретдин улы (1916 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
Биографияһы
1939 йылдың ноябрендә Мурманск өлкәһенең Кировск район хәрби комиссариаты тарафынан хәрби хеҙмәткә саҡырыла.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың июленән 1941 йылдың ноябренә тиклем Көнбайыш фронтта, артабан Үҙәк фронтта була. Ҡаты яралана. 1943 йылдың мартынан 1-се Белоруссия фронты 3-сө армия 5-се гвардия миномёт дивизияһының 22-се гвардия миномёт бригадаһы составында машина водителе булып хеҙмәт итә. «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалының бүләкләү ҡағыҙына ярашлы, Әнүәр Нуретдинов хеҙмәтен үтәгәндә үҙен ҡурҡыу белмәҫ яҡшы водитель итеп күрһәткән. Уның машинаһы боҙолмай һәм аварияға эләкмәй 7000-дән ашыу километр юл үткән, юлдар батҡаҡланған осорҙа һәм Орёл-Курск йүнәлешендәге операция барышында дошман уты аҫтында ауыр шарттар булыуына ҡарамаҫтан оҙайлы рейстар яһап, бригаданы ваҡытында аҙыҡ-түлек менән тәьмин иткән.
Артабан Белоруссияны һәм Польшаны азат итеүҙә, Берлинды алыуҙа ҡатнаша.
Германия парламенты бинаһы — Рейхстагты алғандан һуң уның диуарында үҙенең автографын яҙып ҡалдырған. Был автограф әлеге көнгә тиклем һаҡланған һәм ул Рейхстаг бинаһының төньяҡ флигелендә, беренсе ҡаттың төньяҡ диуарында урынлашҡан. Автографтың беренсе өлөшө ғәрәп графикаһында башҡорт телендә яҙылған: ''«Башҡортостан. Юғары Маншар. Нуртдинов Әнүәр», аҫҡы өлөшө рус телендә башҡарылған: «Башкирия. Верх. Манчар. Нуртдинов Анвар»''.
Һиҙиәт
Һиҙиәт — төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.
Этимологияһы
Һиҙиәт исеме башҡорт теленә ислам дине йоғонтоһонда килгән, ғәр. — тура юлға алып барыусы мәғәнәһенә эйә.
Билдәле кешеләр
Сәғәҙиев Һиҙиәт Сибәғәт улы (27 июль 1887 йыл — 9 октябрь 1937 йыл) — Башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының мәғариф халыҡ комиссары (1921—1923), Башҡортостан Баш суды ағзаһы (1923—1930). Граждандар һуғышында әүҙем ҡатнашыусы.
Фамилиялар
Һиҙиәтов Ишмырҙа Хәйернур улы (28 октябрь 1933 йыл Ҡужан ауылы, Әбйәлил районы, Башҡорт АССР-ы — 9 февраль 2003 йыл, Башҡортостан Республикаһы, Өфө) — совет, Рәсәй ғалим-хирургы, онколог. Башҡортостанда тәүге хоспис төҙөткән табип. Медицина фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.
Һиҙиәтов Илдар Ишмырҙа улы (1960), ғалим-хирург. 1994 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы, 2011 йылдан топографик анатомия һәм оператив хирургия кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 2000 йылдан Өфөләге 2-се Республика клиник дауаханаһы табибы. Медицина фәндәре докторы (1999), профессор (2002). Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы Аҡъяр ауылында тыуған. Атаһы, билдәле ғалим-табип Ишмырҙа Һиҙиәтовтың тыған ауылы- Әбйәлил районы Ҡужан ауылы.
Атаһының исеме
Ғөбәйҙуллин Ҡаһарман Һиҙиәт улы (1922-2006; Баймаҡ районы Буранбай ауылында тыуған). 1939 йылда Баймаҡ район хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиәндәр Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, сержант, помощник командира взвод командиры ярҙамсыһы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
Шлёбен
Шлёбен (Schloben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 932 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,89 км2. Диңгеҙ кимәленән 240 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7646 һәм автомобиль коды — SHK.
Акчелбак
Акчелбак — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбәнге Терсь йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яйнисе
Яйнисё — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Песчанка-То күле - исемһеҙ №5712 йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һарыш (Еҙем ҡушылдығы)
Һарыш (Сарышка) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Белорет районы биләмәләрендә аға. Йылға Еҙем йылғаһының уң ярына тамағынан 169 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Яйнисе
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һарыш (Еҙем ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебино һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Карасий Исток
Карасий Исток — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Качкар йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Яйнисе
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һарыш (Еҙем ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Карасий Исток
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һарыш (Еҙем ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200712111100018746
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101874
Карасий Исток
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һарыш (Еҙем ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- Бассейн коды — 10.01.02.007
- Гө буйынса томы — 11 - Гө буйынса сығарылыш — 1
Тибет буддизмы
Тибет буддизмы (ламаизм ) — буддизмдың махаяна һәм ваджраянаға ҡараған тармағы. Тибетта (Гималай тауҙары менән йәнәш), Бутан, Монголия, Бүрәт Республикаһы, Ҡалмыҡ Республикаһы, Тыва Республикаһы һәм башҡа өлкәләрҙә тарала.
Тибет буддизмы — махаянаның, шул иҫәптән Һиндостанда барлыҡҡа килгән ваджраянаның фәлсәфәүи тәғлимәттәре һәм медитатив традициялары йыйылмаһы, әммә урта быуаттарҙа һәм хәҙерге заманда Тибетта һәм күрше территорияларҙа үҫешкән. Шул уҡ ваҡытта Тибетта һәм сиктәш территорияларҙа һуңынан Һиндостанда (яңы эраның унынсы быуатынан һуң) юғалған күп кенә будда традициялары һәм тәғлимәттәре (сутра һәм тантра аутентик текстары ла) һаҡлана һәм үҫтерелә.
Тибетта (һәм өлөшләтә башҡа төбәктәрҙә) традицион тибет буддизмының хас һыҙаттарының береһе — будда тәғлимәтен (Дхарма), дини һәм донъяуи власты күренекле будда эшмәкәрҙәренең «яңынан тыуыу» (тулку) традициялары сиктәрендә тапшырыу. Үҫеше барышында был идея Далай-лама институтында рухи һәм донъяуи властың берләшеүенә килтерә.
Тибет буддизмында ламаның (санскритта — гуру) үҙенсәлекле «культы» ҙур әһәмиәткә эйә, уның ярҙамынан тыш практика (садхана) йыш ҡына һөҙөмтәһеҙ була, тип һанала. Тибет буддизмы мәктәптәренең һәр береһендә лама иерархияһы бар.
Буддизмдың Тибетҡа үтеп инеүе
Буддизм Һиндостанда беҙҙең эраға тиклем үк барлыҡҡа килә. Әммә тиҙҙән ул үҙенең тәүге төбәгенән ситкә сыға һәм ныҡлап тарала. Беренсе буддистар Тибетҡа IV быуатта уҡ үтеп инә башлай, тик VII быуатта ғына батша Сонгцен Гампо ваҡытында (627—649) ил властары уның менән ихлас ҡыҙыҡһына. Үҫешеүсе дәүләт сит ил ҡаҙаныштарын әүҙем үҙләштерә. Сонгцен Гампо ҡытай һәм непал ҡыҙҙарына өйләнә. Улар үҙҙәре менән Будданың һүрәттәрен, шулай уҡ улар үҙҙәре инанған йолаларҙың астрологик һәм медицина текстарын алып килә. Батша Тибет яҙмаһының камилыраҡ системаһын эшләү маҡсатында Кашмирға миссия ебәрә.
Әммә Тибеттың төп будда миссионеры Падмасамбхава булған, уны, риүәйәт буйынса, үлтереү өсөн Һиндостандан ҡыуып сығаралар. Ситтә Гуру Ринпоче булараҡ билдәлек ала һәм Самьеға нигеҙ һала, ул Тибетта беренсе будда монастыры була. Ул ваҡытҡа илдә бон дине була, уның менән буддизм бәхәсле ҡапма-ҡаршылыҡҡа килә. Боронғо дин иблистәренә дхармапала, «тәғлимәтте яҡлаусылар» статусы бирелә. Урындағы шаман традициялары йоғонтоһонда Тибет буддизмында тылсымлы ритуалдар (цамдар) һәм остаздың (лама) абруйы ҙур роль уйнай.
Был осор һәм билдәле диспут араһында VIII быуат аҙағында Самье монастырында башҡа будда йолалары менән бәйләнештәр булдырыла. Ул саҡта, батша Трисонг Децен идара иткән осорҙа, Тибетта буддизмдың ҡытайҙар формаһын түгел, ә һинд формаһы ҡабул итергә ҡарар ителә. Был ваҡытта Тибет хакимлығы Көнсығыш Төркөстан сүллегенең оазис-дәүләттәренә йәйелә, буддизм менән бәйләнештәр Көнбайыш Төркөстанда Сәмәрҡәндкә тиклем тарала.