cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Афина
Ҡомартҡылар
Афина акрополе Ел башняһы Дионис Театры Ликавит Одеон Герода Аттика Афина агораһы Олимпия Зевсы ҡорамы Ареопаг Стоя Аттала Адриан китапханаһы Гефест ҡорамы Панатинаикос ҡорамы
Керамик археология музейы Византия һәм Христиан музейы (Bασ. Σοφίας 22) Милли Археология музейы (Τοσίτσα 1) Милли Тарих музейы (Σταδίου 13 και Κολοκοτρώνη) Театр музейы (Ακαδημίας 50) Акрополь музейы Боронғо Агора музейы Элефтерио Венизелос музейы (Πάρκο Ελευθερίας) Грек халыҡ сәнғәте музейы (Κυδαθηναίων 17) Грек балалар сәнғәте музейы (Κόδρου 9) Грек халыҡ музыка ҡоралдары музейы (Διογένους 1-3) Ислам сәнғәте музейы]] (Ασωμάτων 22 & Διπύλου) Афина университеты музейы (Θόλου 5) Канеллопулос музейы (Θεωρίας 12 και Πανός) Киклда сәнғәте музейы (Νεοφύτου Δούκα 4) Бенаки музейы(Κουμπάρη 1 και Πειραιώς 138) Афина ҡалаһы музейы (Παπαρρηγοπούλου 7) Акрополдәге Яңы музей (Μακρυγιάννη 2-4) Нумизматика музейы (Πανεπιστημίου 12) Балалар музейы (Κυδαθηναίων 14) Һуғыш музейы (Ριζάρη 2) Тимер юл музейы (Σιώκου 4) Почта музейы (Πλατεία Παναθηναϊκού Σταδίου 5) Музей-караптар «Олимпия (трирема)» (боронғо грек триремаһы реконструкцияһы) һәм «Георгиос Авероф» (броненосный крейсер)- Афиналағы Фалер ҡалаһында
Башҡа иҫтәлекле урындар: -Кесариани монастыре -Беренсе Афина зыяраты
Спорт
Афинала иң яратҡан спорт төрҙәреспорта — футбол һәм баскетбол. Ике Олимпия уйыны үткән урын— 1896 һәм 2004 йылдарҙа. 2004 йылғы Йәйге Олимпия уйындарын үткәреү өсөн Афина олимпия комплексын яңыртып ҡорорға тура килә, хәҙер ул донъялағы иң матур к комплекстарҙың береһе тип иҫәпләнә. Уның стадионы-Грецияның иң ҙур стадионы, бында УЕФА-ның чемпиондар лигаһының ике финалы уҙғарыла—1994 һәм 2007йылдарҙа.
Илдең икенсе ҙур стадионы— Караискакис, ул Пирейҙа урынлашҡан. 1971 йылда ул УЕФА кубогы финалын ҡабул итә. Афинала өс баскетбол Евролигаһы матчы үтә: тәүгеһе- 1985 йылда;икенсеһе — 1993 йылда «Тыныслыҡ һәм Дуҫлыҡ» стадионында, уны SEF тип беләләр—был Европалағы иң ҙур һәм шәп ябык арена ;өсөнсөһы— 2007 йылда ябыҡ Олимпия стадионында. Греция баш ҡалаһында бынан тыш башҡа бик күп спорт төрҙәре буйынса ярышатар үтә,мәҫәлән, еңел атлетика, волейбол, һыуҙағы поло һәм башҡа.
1972 йылдан алып Афинала йыл һайын Халыҡ-ара ңел атлетика «алтын статусына» эйә булған Афин классик марафоны үтә. 2011 йылдың ғинуарында Халыҡ -ара марафондар һәм йүгереүҙәр ассоциацияһы Греция мәҙәниәт һәм туризм министрлығы менән үҙенең штаб-квартираһын Грецияға күсереү туаһында килешеү төҙөнө.
Афинала өс престижлы мультиспорт клубы эшләй: Олимпиакос, Панатинаикос (футбол клубы) һәм АЕК. Был клубтарҙың футбол подразделениелары P.O.K. — Podosfairikes Omades Kentrou ассоциацияһын булдыра. Был ассоциация 1972 йылда Греция футбол федерацияһы менән финанс мәсьәләһе буйынса бөхәс арҡаһында бергә килешеп ил чемпионатында ҡатнашмаҫҡа ҡарар ҡабул иткәндән һуң барлыҡҡа килә. Ул сезонда клубтар бер-береһе менән тик иптәштәрсә матчтарҙа ғына уйнай.
Баскетбол Грецияла 1968 йылдан АЕК клубына Куьок тотоусылар Кубогын биргәндән һуң ғына тарала башлай. Был уйын менән ҡыҙыҡһыныу 1987 йылдан, 2005йылдарҙан һуң Греция командаһының Европа чемпионатында еңеүенән һуң айырыуса көсәйә. «Панатинаикос» — Евролиганың биш тапҡыр чемпионы (1996, 2000, 2002, 2007, 2009), «Олимпиакос» —өс тапҡыр (1997, 2012, 2013). Греция баш ҡалаһының иң билдәле профессональ баскетбол командалары: «Олимпиакос», «Панатинаикос», АЕК, «Паниониос», «Панэллиниос», «Марусси».
Олимпиада 1896
1894 йылдың 23 июнендә Сорбоннала (Франция) Халыҡ-ара Олимпия комитетының тәүге конгрессы үтә.Уны барон Пьер де Кубертен йыя, уның уйынса тәүге яңыртылған Олимпия уйындары 1900 йылда Парижда Бөтә донъя күргәҙмәһе ваҡытында булырға тейеш була. Ләкин конгресҡа Боронғо Олимпия уйындары тураһында доклад уҡырға саырылған грек тәржемәсеһе һәм яҙыусыһы Димитриос Викелас Олимпиаданы Афинада үткәрергә тәҡдим итә. Был боронғо традициялар менән бәйләнеште тергеҙеү булыр ине. Конгрессбыл идеяны яҡлап сыға, Викеласты Халыҡ-ара Олимпия комитетының тәүге президенты итеп һайлап ҡуялар, сөнки устав буйынса был вазифаны тик Олимпиаданы ҡабул итеүсе илдең вәкиле генә биләй ала..
Ул саҡтағы Греция премьер-министры Харилаос Трикупис Кубертен идеяһына ҡырҡа ҡаршы сыға. Был ҙур сараны әҙерләү өсөн дәүләттең ул тиклем аҡсаһы юҡ тип иҫәпләй, ләкин Греция короле Георг I был идеяны хуплай һәм эре грек промышленниктарына һәм коммерсанттарына мөрәжәғәт итә. Трикупис отставкаға китә. Георгиос Аверофф Панатинаикосты—ярыштар уҙырға тейешле төп аренаны ремонтларға аҡса бирә, ә уйынды үткәреү һәм «Заппион» күргәҙмә залын төҙөү өсөн Евангелис Заппас.
Олимпиада 1906
1906 йылғы Өҫтәлмә олимпия уйындары Халыҡ-ара Олимпия комитеты тарафынан планлаштырыла. Пьер де Кубертен бөтә Олимпия уйындарын да Афинаа үткәрмәҫкә тәҡдим итә, Халыҡ-ара лимпия комитеты яңы график төҙөй. Уның буйынса рәсми Олимпия уйындары араһында өҫтәлмә Олимпия уйындары үткәреү ҡарала, Өҫтәлмә Олимпия уйындары булып һәр саҡ Афина ҡала.
1906 йылғы Өҫтәлмә Олимпиада 1900, 1904 йәки 1908 йылдарҙағы рәсми Олимпидаларға ҡарағанда уңышлыраҡ була, уны үткәреү ваҡыты бер айға һуҙылмай. Был Өҫтәлмә уйындар ваҡытында спортсмендар тәүге тапҡыр Халыҡ-ара Олимпия комитетында мотлаҡ теркәлергә тейеш була. Беренсе тапҡыр Олимпия уйындарын асыу айырым тантаналы сара итеп ойошторола, тәүге тапҡыр милли командалар стадион буйлап үҙ дәүләте флагтарын тотоп үтә —был традиция әле лә һаҡлана.
Олимпиада 2004
Афина менән Рим 2004 йылғы Олимпиада үткәреү өсөн көрәшкәндә, Афина 66 балл, Рим 44 йыя, Лозаннала Олимпия комитеты Афина еңеүен рәсми теркәп ҡуя. Олимпия уйындарына әҙерлек барышында башта МОК ҡайһы бер Олимпия майҙандарын ваҡытында өлгөртөрҙәрме тип хәүеф белдерә. 2000 йылда Ойоштороу комитеты Президенты итеп Яна Ангелопулос-Даскалаки тәғәйенләнә, шул ваҡыттан алып төҙөлөш эштәре бик йылдам бара.
Бик ауыр сығымдар булыуға ҡарамаҫтан (1,5 млрд АҠШ доллары), Афина бары бер нисә йыл эсендә хәҙерге замандағы иң алдынғы ҡалаларының береһенә әйләнә, бигерәк тә транспорт инфраструктураһы буйынса. Уйындарҙа 202 илдән спортсмен ҡатнаша было продано более 3,5 миллионов билетов, был хәҙерге заман Олимпия уйындарында икенсе күрһәткес. Уның буйынса Афина тик Сиднейҙан ғына артта ҡала, унда 2000 йылғы Олимпия уйындарын 5 млн кеше ҡарай.
Демография
Бойондороҡһоҙлоҡ яулауынан башлап Греция башҡалаһының халыҡ иҫәбе:
Климат
Афина климаты — субтропик ярымсүллек климаты (Классификация климатов Кёппена: BSh). Ҡышын ҡырау төшөштөрә, ҡайһы ваҡыт ҡар яуа. Йәй бик ҡоро һәм эҫе. Айҙар буйы бер ниндәй яуым-төшөм булмаған саҡтар ҙа була. урта диңгеҙ тәьҫире арҡаһында көҙ бында оҙаҡ була, ә яҙ һуңыраҡ башлана.
Буравль
Буравль — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Битюг йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Битюг. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ахтырҡәләмов Фәтих Ахтырҡәләм улы
Ахтырҡәләмов Фәтих Ахтырҡәләм улы (1899 йыл, Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы Иҫке Салдау ауылы — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, гвардия ҡыҙылармеецы, «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы кавалеры.
Биографияһы
Ахтырҡәләмов Фәтих Ахтырҡәләм улы 1899 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районы Иҫке Салдау ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1942 йылда Тәтешле район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы пекарняһында икмәк баҫыусы булып хеҙмәт итә.
1944 йылда «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. Ахтырҡәләмов Фәтих Ахтырҡәләм улының ҡаһарман хеҙмәте тураһында Наградлау ҡағыҙында ошондай юлдар бар:
Чащур
Чащур — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/378/65 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вәсил
Вәсил (Василово) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 337 кеше. Почта индексы — 452853, ОКАТО коды — 80233820004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Василевский Александр Михайлович
Василевский Александр Михайлович (18 сентябрь (30 сентябрь) 1895 йыл — 5 декабрь 1977 йыл) — хәрби эшмәкәр. Советтар Союзы Маршалы (1943) Генераль штаб начальнигы, Баш командование ставкаһы ағзаһы, Алыҫ Көнсығышта совет ғәскәрҙең баш командующийы, СССР Ҡораллы Көстәренең һәм СССР-ҙың хәрби министры. КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы (1952—1961).
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында (1942—1945) генераль штаб начальнигы вазифаһында Совет-герман фронтында барлыҡ ҙур операцияларҙы әҙерләү һәм тормошҡа ашырыуҙа ҡатнаша.
1945 йылдың 20 апреленән 26 февралгәсә СССР Ҡораллы Көстәре Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының 3-сө Белорус фронты менән командалыҡ итә, Кенигсберг ҡалаһын һәм ҡәлғәһен штурмлау менән идара итә (6-9 апрель, 1945 йыл).
1945 йылдың икенсе яртыһында Япония менән һуғышта Алыҫ Көнсығышта совет ғәскәрҙәренең баш командующийы була.Икенсе донъя һуғышының иң ҙур полководецтарының береһе. Шулай уҡ Бөйөк Ватан һуғышында бер тапҡыр ҙа еңелмәгән хәрби начальник.
Джеймс Дин
Тәүге йылдары
Джеймс Ба́йрон Дин 1931 йылдың 8 февралендә Индиана штатының Мэрион ҡалаһындағы «Seven Gables» ҡунаҡханаһында тыуған. Ул фермер Уинтон Диндың һәм Милдред Мэри Уилсондарҙың балалары. Шәжәрәләрендә ата-әсәләренең төп сығышы инглиздәр, шулай ҙа әҙ генә шотланд, ирланд һәм валлий ҡандары ла ҡатышҡан. Алты йылдан һуң Уонтон Дин фермерлыҡ эшен ташлай. Дантист булып китә. Диндар Калифорния штатының Санта-Моникаға күсенә. Ғаилә бында бер нсә йыл йәшәй. Малай Брэнтвуда дөйөм мәктәбендә уҡый башлай. Малай әсәһе Милдред менән бик һәйбәт мөнәсәбәттә була. Таныштары улар тураһында: " малайҙы аңлай белеүсе берҙән бер кешеһе ине", тиҙәр. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әсәһе уға туғыҙ йәш булғанда яман шеш ауырыуынан үлеп ҡала. Атаһы, малайҙы тәрбиәләүгә мөмкинселектәре булмау сәбәпле, уны һылыуы Ортензия һәм кейәүе Маркусҡа вәлиәтлеккә (попечительство) бирә. Улар Индиана штатының Фэйрмаунт ҡаласығында фермала йәшәй. Малай унда квакерҙарҙа дини тәрбиә ала. Ул унда сиркәү руханийы Джеймс ДиУирд менән дуҫлаша. Малайға мөнәсәбәте көслө була. Уның тәьҫире аҫтында үгеҙҙәр алышына, уҙыштарға, актёрлыҡ һәләтенә ҡыҙыҡһыныуы арта. . Дин мәктәптә һәләтле актёр булып иҫәпләнә. Шулай ҙа ул беренсе класлы спортсы ла була. Бейсбол һәм баскетбол уйындарында уңыштар ҡаҙана. Бе үк ваҡытта драматика сәнғәтен өйрәнә, мәктәптә бәхәсле дебаттарҙа ҡатнаша. Фэйрмаунтта 1949 йылдың 16 майында мәктәпте тамамлағас, инглиз породалы һунар эте Макс менән Калифорнияға атаһы менән үгәй әсәһе ҡарамағына ҡайта. Санта-Моника колледжына уҡырға керә. Унда хоҡуҡ белгесе белемен үҙләштерә. Аҙаҡ Калифорния университетына күсә. үҙен тулыһынса актёрлыҡ һөнәрен үҙләштереүгә бағышлай. Шул айҡанлы атаһы менән һүҙгә килешәләр. Дин «Сигма Ню» дини йәмғиәтенә керергә ниәтләй, тик унда бағышлауҙан үтмәй. Калифорния университетында уҡыған осорҙа ул 350 актёрҙы аша атлап Малькльомдың "Макбет" спектакелендә ҡатнашыу хоҡуғы ала. Был ваҡытта Дин Джеймс Уитмор труппаһында сығыш яһарға башлаған була. 1951 йылдың ғинуарында ул Калифорния университетын ташлай һәм актёрлыҡ карьераһында ғына шөғөлләнә.
Актёрлыҡ карьераһы
Диндың телевидениенан тәүге сығыштары Pepsi Cola тәҡдимләүҙән (реклама) башланған. Ул шулай итеп телевидениенан төрлө сығыштар менән шөғөлләнә башлай, колледждағы уҡыуын ҡалдыра, һәм актёрлыҡ карьераһы менән йәшәй башлай. «Hill Number One» пасха шоу ваҡытында Джон ролендә ҡатнаша. Шулай уҡ ҡыҫҡа фильмдәрҙә лә төшә башлай. Ул «Һөңгөләрҙе яҡынайтырға !», «Минең ҡыҙыҡайҙы берәйегеҙ күрмәнеме?» и «Һаҡлан, моряк» фильмдәрендә ҡатнаша.
Үрге Маза
Үрге Маза — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Матреночка йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Битюг. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кавказ Минераль Һыуҙары
Кавказ Минераль Һыуҙары (Кавминводы, КМВ) — Ставрополь крайында федераль әһәмиәттәге курорттар төркөмө; Рәсәй Федерацияһының координациялау администрацияһы булған махсус һаҡланыусы экология-курорт регионы .. Был төбәк менән туранан-тура дәүләт идаралығы Кавказ Минераль Һыуҙары администрацияһына йөкләнгән, уның рәйесе Ставрополь крайы губернаторы тәҡдиме буйынса Рәсәй Федерацияһы президенты тарафынан билдәләнә
Географияһы
Рәсәйҙең Европа өлөшөнөң көньяғында, Ҡара һәм Каспий диңгеҙҙәренән бер үк тиерлек алыҫлыҡта, Минераль Һыуҙар ауыш тигеҙлеге һәм Оло Кавказдың төньяҡ биттәре тоташҡан сиктәрендә урынлашҡан регион.
500 мең гектарҙан артыҡ (5,3 мең кв. км) майҙаны булған Кавказ Минераль Һыуҙары Рәсәй Федерацияһының өс субъекты территорияһында тау-санитария һағы округы сиктәрендә урынлашҡан:
Кавказ Минераль Һыуҙары районы Ставрополь крайының көньяҡ өлөшөн алып тора һәм Эльбрустан 20 саҡрым өҫтәрәк Баш Кавказ һыртының (Главный Кавказский хребет) төньяҡ биттәрендә урынлашҡан. Райондың көньяҡ биләмәләре — Эльбрус тауы итәктәре, Хасаут һәм Малки йылғалары үҙәне; көнбайышта — Эшкакон һәм Подкумок йылғаларының үрге ағымы; райондың төньяҡ сиге булып Минераль Һыуҙар ҡалаһы хеҙмәт итә, уның артынан Кавказ алды (Предкавказье) далалары башлана.
Иҡтисады
«Гранд Спа Юца» турист-рекреацион тибындағы махсус иҡтисади зона Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2007 йылдың 3 февралендәге 71 номерлы ҡарары нигеҙендә Ставрополь крайы территорияһында төҙөлә. 2012 йылдың декабренән Ставрополь крайының «Гранд Спа Юца» туристик-рекреацион махсус иҡтисади зонаһы «Төньяҡ Кавказ курорттары» ААЙ-ы идаралыҡ иткән Төньяҡ Кавказ туристик кластерына индерелгән ..
Лавров Сергей Викторович
Лавров Сергей Викторович (21 март 1950 йыл) — Рәсәйҙең дәүләт һәм сәйәсәт эшмәкәре, СССР һәм Рәсәй дипломаты. 2004 йылдың 9 мартынан Рәсәй Федерацияһының сит ил эштәре министры (2004 йылдың 7 майынан 12 майына, 2008 йылдың 8 майынан 12 майына, 2012 йылдың 8 майынан 21 майына, 2018 йылдың 8 майынан 18 майына, 2020 йылдың 15 майынан 21 ғинуарына тиклем сит ил эштәре министры вазифаһын башҡарыусы).
Рәсәйҙең Именлек советының даими ағзаһы. Ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсе. Рәсәй Федерацияһының дипломатик хеҙмәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2004). «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары» орденының тулы кавалеры. Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт Геройы (2020).
Биографияһы
Атаһы — Тбилиси әрмәне, ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, фамилияһы Калантар йәки Калантарян. Әсәһе — СССР тышҡы сауҙа Министрлығы хәҙмәткәре. Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы сайтында Лавров милләте буйынса урыҫ тип күрһәтелгән.
Белеме
Сергей Викторович Мәскәү өлкәһе Ногинск ҡалаһының Короленко исемендәге 2-се мәктәптә уҡый, һуңынан Мәскәүҙең 607-се мәктәбенә (инглиз телен тәрәнәйтеп өйрәнеү) күсә һәм уны көмөш миҙал менән тамамлай. Уның яратҡан предметы физика була. 1972 йылда СССР Сит ил эштәре министрлығының Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтын (МГИМО) (көнсығыш бүлеге) тамамлай.
Инглиз телендә һөйләшә, сингаль, дивеха һәм француз телдәрен өйрәнгән.
1972—1994
1972 йылдан 1976 йылға тиклем — стажер, СССР Илселегенең Шри-Ланка Республикаһындағы аташеһы, 1976 йылдан 1981 йылға тиклем СССР Сит ил эштәре министрлығының халыҡ-ара иҡтисади ойошмаһы бүлегенең өсөнсө, икенсе секретары вазифаһын биләй. 1981 — 1988 йылдарҙа — СССР-ҙың Нью-Йоркта Берләшкән милләттәр ойошмаһы ҡарамағындағы даими вәкиллегенең беренсе секретары, советнигы, өлкән советнигы. 1988 — 1992 йылдарҙа — СССР Сит ил эштәре министрлығының Халыҡ-ара иҡтисади ойошмалар идаралығы урынбаҫары, начальниктың беренсе урынбаҫары, шул уҡ идаралыҡ начальнигы. 1991 йылға тиклем КПСС ағзаһы була.
1991 йылдан 1992 йылға тиклем— Халыҡ-ара ойошмаларҙың идаралыҡ начальнигы СССР Сит ил эштәре министрлығының. 1992 йылда Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының халыҡ-ара ойошмалар һәм глобаль проблемалар Департаментының директоры итеп тәғәйенләнә.
1992 йылдың 3 апреленән Рәсәй сит ил эштәре министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. Халыҡ-ара ойошмалар Департаменты Халыҡ-ара ойошмалар һәм иҡтисади хеҙмәттәшлек өсөн яуаплы Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы Департаменты эшмәкәрлеген алып бара, кеше хоҡуҡтары, халыҡ-ара мәҙәни хеҙмәттәшлек буйынса идаралығы Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы, дәүләт эштәре буйынса Департаменты БДБ Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы. 1994 йылдың ғинуарына тиклем был вазифаны биләй. 1993 йылдың мартынан— Рәсәй Федерацияһы БМО системаһының халыҡ-ара ойошмалары ҡатнашлығы буйынса ведомство-ара комиссия рәйесе урынбаҫары. 1993 йылдан ноябренән— Рәсәй Федерацияһының тыныслыҡ буйынса эшмәкәрлекте көйләүҙә ҡатнашлығы буйынса ведомство-ара комиссия рәйестәше.
Берләшкән Милләттәр ойошмаһында Рәсәйҙең даими вәкиле
1994 йылдан 2004 йылға тиклем— Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы ҡарамағындағы Рәсәй Федерацияһының һәм БМО-ның Именлек Советының даими вәкиле.
Рәсәй сит ил эштәре министры
2004 йылдың 9 мартында РФ Президенты указы тарафынан Рәсәй Федерацияһының сит ил эштәре Министры вазифаһына тәғәйенләнә. Рф президенты вазифаһына яңынан һайланған һуң, 2004 йылдың май айында икенсе срокка тәғәйенләнде. 2008 йылдың майында, Дмитрий Медведев президент вазифаһына ингәндән һуң ,яңынан тәғәйенләнде. 2012 йылдың 21 майында, Владимир Путин президент вазифаһына ингәс, сираттағы министр портфелен алды. 2018 йылдың 18 майында РФ хөкүмәтенең яңы составы раҫланды, унда Лавров үҙ вазифаһында һаҡлана.
ЮНЕСКО эштәре буйынса Рәсәй комиссия рәйесе (2004 йылдың апреленән).
2010 йылдың 11 ғинуарынан — иҡтисади үҫеш һәм интеграция буйынса Хөкүмәт комиссияһы ағзаһы. ВЦИОМ тарафынан үткәрелгән һорау алырға ярашлы, Сергей Лавров бер нисә тапҡыр өс иң һөҙөмтәле Рәсәй хөкүмәте министрҙарына инә. Компания «Медиалогия» мәғлүмәттәре буйынса, киң мәғлүмәт саралары иң телгә алған Рәсәй министры рейтингылар лидеры.
Gazeta.ru вазифаһында 12 йыл торғандан һуң,Лавровты «импозантный интеллектуаль», Шойгу, менән бер рәттән, илдең иң популяр министрҙарының береһе. булыуын билдәләй.
Лексик үҙенсәлектәре
Сергей Лавров үҙенең сығыштарында йыш ҡына әҙәби нормаға һыймаған (обсценный) лексика ҡуллана.
Ғаиләһе
Ҡатыны — Мария Лаврова Александровна, белеме буйынса филолог, рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, РФ БМО-лағы даими вәкиллеге эргәһендә китапханала эшләй.
Ҡыҙы — Винокурова Екатерина Сергеевна, 1982 йылда тыуған Нью-Йорк, Манхеттен мәктәбендә уҡый, Колумбия университеты тамамлай, унда — политологияны,, Лондонда иҡтисад буйынса магистратураны өйрәнә, хәҙерге ваҡытта Мәскәүҙә йәшәй, Британия аукцион йортонда Christie' ' s Рәсәй бүлегенең директоры (сәнғәт һәм антиквариат әйберҙәре һатыу). Лондон университетында практика үткәс, 2008 йылда таныша һәм кейәүгә сыға Александр Винокуровҡа — топ-менеджер TPG Capital, Morgan Stanley, «Сумма» һәм Альфа-групп, 2017 йылда — инвестиция компания «Марафоны төркөмө » милектәше, уның активтары менән "Марафоны фарман"аша идара итеүсе (фармацевтика компанияһы «СИА Интернейшнл» (контролләүсе акционер) һәм «Генф» (атаһы Семен Винокуров менән берлектә), фармпредприятие «Бентус лабораторияһы» (30 %), «Биок» (75 %), «Форт» һәм «Синтез» (Ростех һәм миноритарий менән бергә), аптека селтәрендәге «Мега фарман» (бренд «Ә-Мега», «Эйе, бик шәп!»).
Ейәне-Леонид (тыу.2010 йылда) һәм ейәнсәре
Хобби һәм мауығыуҙары
Лавров футбол уйнарға ярата уның яратҡан командаһы — «Спартак» (Мәскәү). Уның һүҙҙәре буйынса, яратҡан команданы ауыр һөйләшеүҙәр ваҡытында хәтерләү үҙемде тотоп ҡалырға ярҙам итә. 2016 йылдың мартында Рәсәй Халыҡ футбол лигаһының нигеҙ һалыусыларыңың береһе булып сығыш яһай бөтә илдәрҙең ошо спорт төрөн һөйөүселәрен берләшергә .саҡыра.
Лавров — сәмле әфиүн (тәмәке тартыусы) Ресторанда Дублин, Ирландияның баш ҡалаһы, уны тартҡан өсөн 3000 евро штрафларға тырыша, әммә штраф түләүҙән баш тарта һәм матбуғат конференцияһына асыҡлыҡ эпизодын бирә. . Шундай тарих билдәле: Лавров БМО генераль секретары Кофи Аннандың Ойошманың штаб-квартираһында тәмәке тартыуҙы тыйыу ҡарарына ҡаршы протест белдерә,министр бының мөмкин түгеллеген иғлан итә, сөнки Аннан йорт хужаһы түгел, Һүҙмә-һүҙ әйткәндә: « Был йорт бөтә БМО ағзаларына ҡарай,һәм генераль секретарь уның бары тик идара итеүсеһе».
Милке
The Insider баһаһы буйынса Лавровҡа 499 квадрат метр майҙанлы өс ҡатлы йорт ҡарай, Жуковка н Рублево-Успенский шоссе ауылында һәм Мәскәү үҙәгендәге булған элиталы йортта майҙаны 247 квадрат метрлы фатиры бар, баҙар хаҡы 600 млн. һум.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Шулай уҡ түбәндәге бүләктәре бар:
Төбәк наградалары
Сит ил наградалары:
Конфессиональ бүләктәре:
Маҡтаулы исемдәре:
Башҡа наградалары:
Аҡкөбәков Хөрмәт С.
Биографияһы
Хөрмәт Аҡкөбәков 1913 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы) Төкән ауылында тыуған.
Көйөргәҙе районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.
1942 йылдың 7 июлендә барған дәһшәтле алыштарҙа Курск өлкәһе (хәҙер — Липецк өлкәһе) Икенсе Тербуны районы биләмәләрендә хәбәрһеҙ юғала.
Хәтер
Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында яугир хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен ҡаҙып сығарҙы. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәләк булыусыларҙың, шул иҫәптән, ҡыҙылармеец Аҡҡөбәков Хөрмәттең һөйәктәре лә, хәрби хөрмәт күрһәтелеп, Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегенә ерләнә.
Ҡәберлек һәйкәлендәге мемориал таҡтаға батырҙарҙың исемдәре уйылып яҙылған.
Шитка
Шитка — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/445 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Урта быуат фәлсәфәһе
Урта быуат фәлсәфәһе, урта быуаттар философияһы — V б. алып XV б. саҡлы арауыҡты биләгән көнбайыш фәлсәфәһе үҫешенең тарихи этабы. Ҡараштарҙың менән ҡылыҡһырлана.
Дөйөм характеристикаһы
Урта быуат — дини тәғлимәттә сағылыш тапҡан донъяға дини ҡараш хакимлығы. Фәлсәфә теологияның хеҙмәтсеһе була. Уның төп функцияһы — ны аңлатыу, Сиркәү догматтарына биреү һәм Хоҙай йәшәйешен раҫлау. Бер ыңғай логика үҫеш алған, шәхес төшөнсәһе тейешенсә эшләнгән  (ипостась һәм асыл айырмаһы тураһында бәхәс) һәм берлек йәки дөйөмлөк өҫтөнлөгө тураһында бәхәс (реалистар һәм номиналистар) барған.
Августин
Байғош Августин Аврелий (354-430 йыл) иртә урта быуат фәлсәфәһе вәкилдәренең береһе булып тора — гиппонский епискобы (Төньяҡ Африкала), патристиканың абруйлы вәкиле. Был фәйләсуфтың хеҙмәттәре урта быуат йәмғиәтендә христиан дини тәғлимәтенең аяҡҡа баҫыуына ҙур йоғонто яһаған.
Августиндың  йәшәйеш тураһындағы тәғлимәте неоплатонизмға яҡын булған. Бөтә, фәҡәт ул бар булғанлыҡтан, бәрәкәт (яҡшылыҡ, изгелек) тип иҫәпләнә. Яуызлыҡ — ул матди объект түгел, ә яҡшылыҡтың юҡлығы. Бар тереклек Хоҙай тарафынан бар ителгән һәм уның ярҙамы менән тора. Әгәр Хоҙай «нимәләрҙән үҙенең, әйтер кәрәк, көсөн алһа, элек, барлыҡҡа килер алдынан, булмаған кеүек, ул әйберҙәр шулай уҡ булмаясаҡ». Августин йәнде һәм Хоҙайҙы танып белерлек, тип иҫәпләй. Хоҙай идеяһын ул кеше менән, кешене Хоҙай менән үҙ-ара бәйләнештә ҡарай. Августин фекеренсә, Йән  — матди булмаған объект һәм мәңге йәшәй. Йәндең барлыҡҡа килеүе тураһындағы хеҙмәттәрендә  Августин кеше тыуғанда (йән) әсәнән балаға күсә  тигән һәм йәнде Хоҙай (креационизм) булдырған тигән идеялар араһында.
Августин ваҡытты хәрәкәт һәм үҙгәрештәр һы тип һанай. Алла донъяны яралтҡан мәлгә тиклем бер ниндәй ҙә ваҡыт булмаған. Һәм, ғөмүмән, бер ниндәй ҙә «тегенән алда» һәм бер ниндәй ҙә «һуңынан» юҡ. Үткән үҙенең йәшәүен хәтергә, киләсәк — беҙҙең өмөтөбөҙгә таянып дауам итә. Уның был йәһәттән фекерләүендә икеләнеү бар. Атап әйткәндә, киләсәкте күрә алған бәйғәмбәрҙәр миҫалы килтерелә, тимәк ҡайҙалыр ул бар. Ул дини фатализм яҡлы, тип иҫәпләнә.
Танып белеү теорияһында неоплатонизмға яҡын. Үҙ тойғоларыңа ышанырға саҡыра, скептицизмды тәнҡитләй. Әгәр хәҡиҡәтте танып белеү мөмкин булмаһа, сағыштырмаса хәҡиҡәт билдәле лә булмаҫ ине. Һәр кешенең үҙенең эске аңы өйрәнеү өсөн асыҡ тип һанай. Тимәк, танып-белеү мөмкин. Социаль тигеҙһеҙлек объектив факт, уның менән көрәштең мәғәнәһе юҡ, тип һанай. Йыуатҡандай, «ярлы яланғас, әммә бәхетле, бай үҙенең нәфсеһенең ҡоло» тип әйткән. Сиркәүҙе  («ерҙәге алла батшалығы») һәм дәүләтте(«иблес йорто») айыра. Параллель рәүештә йәшәп һәм үҫешеп, Әҙәм һәм Һауанан башлап, Ҡурҡыныс хөкөм менән тамамланғансы, улар алты стадия үтәсәк, бынан һуң «Алла ҡалаһы» граждандары йәннәткә эләгер, ә  «ер ҡалаһы» граждандары мәңге ғазапҡа дусар ителер.
Фома Аквинский
Фома Аквинский (Фәрештә Табибы) (1225 йәки 1226-1274) йй. — урта быуаттың күренекле фәйләсуфы һәм дин белгесе, систематизатор ортодоксаль схоластиканы систематизациялаусы, 1323 йылда изгеләр рәтенә беркетелгән (Неаполь янындағы тыуған урыны Аквино буйынса Аквинат тип аталған). Уның фәлсәфәһенең төп ҡағиҙәләр йыйылмаһы положениеһы булып, ҡотолоу өсөн, кеше үҙ аҡылынан тайпылыу һәм Аллаһ сағыштырыу маҡсатында бар иткән илаһи рухтың асылына төшөнгән юл менән генә танып беленәсәк. Ләззәт, рәхәтлек теоретик танып белеүҙең, абсолют хәҡиҡәттең, йәғни Аллаһтың ахырғы маҡсаты булып тора, өҫтәүенә, Быларҙың барыһының да илаһи бәрәкәтһеҙ булыуы мөмкин түгел. Дәүләт власының төп маҡсаты дөйөм байлыҡҡа ярҙам итеү тип һанаған.Тиранияға түгел, монархияға өҫтөнлөк биргән. Эвдемонизм вәкиле.
Григорий Палама
Григорий Палама (Тынлыҡ Уҡытыусыһы) (1296-1359) — Палеолог Византияһының иң ҙур аҡыл эйәһе, үҙенең хеҙмәттәрендә исихазм көнсығыш мистик тәжрибәһенә фәлсәфәүи нигеҙ биреүсе. Палама фәлсәфәһенең сығанаҡ пункты булып (асылы) буйынса аңлап булмаған Алланың танып белеү тәжрибәһен аңлау кәрәклеге тора. Уның фәлсәфәүи хәл ителеүе ул тыуҙырған асыл һәм энергияны айырыуҙа. Теләһә ниндәй асыл да ниндәй ҙә булһа асыҡланыуға, эш-хәрәкәткә йәки энергияға эйә булырға тейеш, шулай булмаһа, был асыл абстракцияға әйләнә. Әммә энергия, Плотин эманацияларына оҡшатып, яйлап ҡата барып, мәхлүк донъяһына түгелмәй, ә тулы көйө һаҡлана, һәм Алланың донъяға мөнәсәбәтенең трансцендентлығын боҙмай. энергия - ул Үҙе тышҡа Хоҙайҙың үҙе.
Ең
Ең:
Почётлы академик Н. Ф. Гамалея исемендәге эпидемиология һәм микробиология Милли тикшеренеү үҙәге
'''Почётлы академик Н. Ф. Гамалея исемендәге эпидемиология һәм микробиология Милли тикшеренеү үҙәге (Федеральное государственное бюджетное учреждение Национальный исследовательский центр эпидемиологии и микробиологии имени Н. Ф. Гамалеи)''' — Рәсәй эпидемиология һәм микробиология өлкәһендә ғилми-тикшеренеү учреждениеһы. Мәртәбәле академик Николай Фёдорович Гамалеи хөрмәтенә аталған.
Тарихы
1891 йылда Ф. Блюменталь шәхси химик-микроскопик һәм бактериологик кабинет булараҡ нигеҙләнә. Һуңыраҡ доктор Ф. М. Блюменталдең шәхси химик-бактериологик институты итеп үҙгәртеп ҡоролған. 1919 йылда дәүләтләштерелгән һәм  РСФСР Наркомздравының  Дәүләт  (һуңғараҡ - Үҙәк) бактериологик институты тип үҙгәртелә.
1931 йылда РСФСР-ҙың Халыҡ-ара эпидемиология һәм микробиология үҙәк институты итеп үҙгәртелә.
1944 йылда СССР Медицина фәндәре академияһының бактеология, эпидемиология һәм йоғошло ауырыуҙар институты тип үҙгәртелә.
1945 йылда СССР-ҙың Медицина фәндәре академияһының эпидемиология, микробиология һәм йоғошло ауырыуҙар институты тип үҙгәртелә. Яңы институт Бөтә Союз эксперименталь медицина институтын һәм П. Боткин исемендәге дауахананың клиник бүлексәһен берләштереп ойошторолған..
1948 йылда СССР-ҙың Медицина фәндәре академияһының эпидемиология һәм микробиология ғилми-тикшеренеү институты тип үҙгәртелә. СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының эпидемиология һәм микробиология Үҙәк институты  менән берләштереп булдырыла.
1949 йылда Н. Ф. Гамалея исеме бирелә. 1966 йылда Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнгән.
2014 йылда Рәсәйҙең почётлы академигы (ФНИЦЭМ) Н.Ф. Гамалея исемендәге  эпидемиология һәм микробиология федераль ғилми-тикшеренеү үҙәге тип үҙгәртелә (ФНИЦЭМ им. Н. Ф. Гамалея). Д. И. Ивановский исемендәге  вирусология фәнни-тикшеренеү институтын ҡушыу юлы менән ойошторола
2017 йылда Н.Ф.Гамалея исемендәге Милли эпидемиология һәм микробиология милли тикшеренеү үҙәге тип үҙгәртелә.
Эшмәкәрлек сфераһы
Был тикшеренеүҙәрҙә
-йоғошло ауырыуҙарҙың таралыу һәм эпидемик күренеше, халыҡтың йоғошло сирҙәр патологияһының структураһы һәм динамикаһы;
-кеше ауырыуҙарының тәбиғи сығанаҡтарын эшкәртеү һәм эпидемиология, генетика, молекуляр биология, экология һәм патоген микроорганизмдарҙың систенаһы;
-дөйөм һәм иммуноинфекцион ауырыуҙарҙы профилактикалау, иммуноинфекцияны һәм ауырыуҙарҙы иҫкәртеү юлдары айырым урын биләй.
Институт Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығының микробиология буйынса ғилми советы проблемалары сиктәрендә Рәсәй Федерацияһының база ойошмаһы булып тора.
Тейешле профилдәге институттарҙың һәм учреждениеларҙың ғилми эшмәкәрлеген алып бара.
Кеше эсендәге инфекцион ауырыуҙар, тәбиғәт сығанаҡтары, медицина микробиология, генетика һәм молекуляр биология, теоретик һәм ғәмәли инфекция эпидемияһы буйынса ғилми тикшеренеүҙәр программаһын тормошҡа ашыра.
Институт нигеҙендә Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығының 9 үҙәге эшләй (риккетсиоз, лептоспироз, бруцеллёз, туляремия, легионеллёз, микоплазмозам, хламидиозам, клостридиозам, боррелиоз). Уларҙың күбеһе был профилдёр буйынса махсуслашҡан  берҙән-бер медицина лабораториялары булып тора. Институт нигеҙендә Сеченовск университеты инфектология кафедраһы булдырылған һәм эшләп килә.
Илтабан
Илтабан (Ильтебаново) — Башҡортостан Республикаһының Учалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 480 кеше булған. ОКАТО коды — 80253845003.
Тарихы
Илтабан ауылына 1736 йылдың 11 февраль указына ярашлы, Себер даруғаһы Ҡаратабын улусы аҫаба башҡорттары ерҙәрендә типтәрҙәр нигеҙ һалған. Бында 1735—1740, 1755 йылдарҙағы ихтилалдарға ҡаршы сығыусы старшина Илтабан Степанов төпләнә. Уның командаһының һәм үҙенең сығышы тураһында Башҡортостан халыҡтарына үҙенең саҡырыуы менән билдәле булған Батырша Ғәлиев Петербургтағы Шлиссельбург ҡәлғәһенән былай тип яҙған: «Старшина Илтабан үҙенең командаһы менән, ислам динен ҡалдырып, урыҫ диненә күсергә, йәки боронғо бабаһының диненә — сыуаш диненә йәғни мәжүсилеккә ҡайтырға тейешлеге тураһында указ иғлан ителә». Был яҙмаһынан уның командаһынан күп кешеләрҙең сыуаш сығышлы икәнен белергә мөмкин. Батырша Илтабанды һәм уның кешеләрен белгән, Илтабан командаһындағы Әбдекәй Биктимеров уның уҡыусыһы булған. V рәүиз ваҡытында ауылда 230 кеше йәшәгән 35 хужалыҡ асыҡланған. X рәүиз осоронда 53 йортта 672 кеше иҫәпләнгән.
1900 йылда мәсет һәм һыу тирмәне теркәлгән. 1920 йылда 204 йортта 1053 кеше йәшәгән. Мәсет янында мәктәп булған. Игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.
Хәҙерге осор
Илтабан ауылы Ҡунаҡбай ауыл Советына ҡарай. Ауылда балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (96 %).
Ревизия материалдары
1811 йылда Илтабан ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.
Географик урыны
Район үҙәгенән төньяҡ-көнбайышҡа һәм Учалы тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 14 км алыҫлыҡта Илтабан һыуһаҡлағысы эргәһендә урынлашҡан.
Мостасаль
Мостасаль (Mostazal) — Чилилағы коммуна. Коммунаның административ үҙәге — Сан-Франсиско-де-Мостасаль ҡалаһы. Коммуна Качапоаль провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 12037 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 523,9 км². Халыҡ һаны — 24529 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 46,82 кеше/км².
Географик урыны
Сан-Франсиско-де-Мостасаль ҡалаһы, өлкәнең административ үҙәгенән 21 саҡрым (20 км) көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан.
Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
Гнилушка (Битюга ҡушылдығы)
Гнилушка  — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Битюг йылғаһының һул ярына тамағынан 253 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Күмәк ҡултамға
Күмәк (коллектив) ҡултамға (Aggregate signatureAggregate signature) — бер нисә файҙаланыусыға бер документҡа ҡул ҡуйыу мөмкинлеген биргән электрон ҡултамға ысулы (протоколы).
Күмәк ҡултамға электрон  документҡа бер юлы ҡул ҡуйыу мөмкинлеген бирә, сөнки берҙәм бүленмәҫ әүерелдереү һөҙөмтәһендә формалаша һәм айырым ағзаларҙың ҡултамғаларына бүленә алмай; бынан тыш, уны киңйәтеп, йәғни бер йә бер нисә кешене өҫтәп булмай.
«Күмәк ҡултамға» термины «төркөм ҡултамғаһы» терминына тартым, әммә был төшөнсәләр бер-береһенән айырыла.
Конев Иван Степанович
Конев Иван Степанович (16 (28) декабрь 1897 йыл — 21 май 1973 йыл) — СССР полководецы, Советтар Союзы Маршалы (1944 ), ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы (1944, 1945), «Еңеү» ордены кавалеры (1945). КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы (1952—1973).
Йәшлеге һәм Граждандар һуғышы
1897 йылдың 28 декабрендә Вологда губернаһы Никольский өйәҙе Лодейнола (хәҙер — Киров өлкәһе Подосиновский районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Урыҫ. 1906 йылда — сиркәү-мәхәллә мәктәбен, 1912 йылда Николо-Пушемский земство училищеһын тамамлай. 15 йәшенән Подосиновецта һәм Архангельскиҙа урман биржаһында миҙгелле эштәрҙә эшләй.
Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша. 1916 йылдың майында Рус император армияһына саҡырыла. Күнекмә артиллерия командаһын тамамлай, резерв ауыр артиллерия бригадаһында хеҙмәт итә (Мәскәү), һуңынан кесе унтер-офицер Конев 1917 йылда Көньяҡ-көнбайыш фронтҡа ебәрелә. 2-се ауыр артиллерия бригадаһының 2-се айырым ауыр артиллерия дивизионында һуғыша. 1918 йылдың ғинуарында демобилизациялана.
Шул уҡ йылда большевиктар партияһына инә, Вологда губернаһының Никольск ҡалаһында өйәҙ ҡала хәрби комиссары итеп һайлана. Һуң Ҡыҙыл Армия сафында Көнсығыш фронтта Урыҫ армияһы, Алыҫ Көнсығыш армияһы, һәм Байкал аръяғында, Алыҫ Көнсығышта япон интервенттарына ҡаршы һуғыша. 102-се «Грозный» юронепоезы комиссары була, уның ҡарамағына 4 орудие, 12 пулемет бирелә. Командала Балтик флотының 60 матросы була. Бронепоезд Көнсығыш фронтының 3-сө һәм 5-се армияларына инә. Омскиға һөжүм ваҡытында бронепоезды Иртыш боҙ аша сығарыуға командалыҡ итә. 1919 йылдың аҙағынан 2-се Верхнеудинск уҡсылар дивизияһының 5-се уҡсылар бригадаһы комиссары бул, 1920 йылдан — ошо дивизия комиссары, 1921 йылдан — Алыҫ Көнсығыш республикаһының Халыҡ-революцион армияһы штабы комиссары. РКП(б)-ның X съезының башҡа делегаттары менән бергә 1921 йылда Кронштадт ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнаша.
Маслов Аркадий Петрович
Аркадий Петрович Маслов (1924 - 1958) — медицина фәндәре докторы, Кемерово дәүләт медицина университетының гистология кафедраһы мөдире.
Биографияһы
Аркадий Петрович Маслов 1924 йылда ТАССРның Ҡайбыс районы Федоровское ауылында тыуған. Ауылда Федоровское урта мәктәбен, шуның һуң Ҡазан медицина институтын, һуңыраҡ профессор А. Н. Миславский етәкселегендә гистология кафедраһы аспирантураһын ҡыҙыл диплом менән тамамлаған. 1950 йылда «Имеҙеүселәрҙең эректиль органдарының ҡан тамырҙары рецептты иннервациялау морфологияһы» тигән темаға кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1953 йылдың 15 ноябренән 1956 йылдың 1 июненә тиклем атҡаҙанған фән эшмәкәре проф. А.Н. Миславский етәкселегендә докторантурала белем ала. 1956 йылдың 7 майында ул «Кеше һәм ҡайһы бер имеҙеүселәрҙең тышҡы енси органдарының рецепт иннервацияһы макроморфологияһы» тигән темаға докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. А. П. Маслов фәндең һуңғы ҡаҙаныштарын йәлеп итеп, юғары теоретик дәрәжәлә лекцияләр уҡый, хеҙмәткәрҙәр һәм студенттар араһында ҙур абруй ҡаҙана.
1958 йылда ҡаты ауырығандан һуң Кемерово ҡалаһында вафат була.
Инка почтаһы
Инка почтаһы — ул Инкылар империяһында бер пункттан икенсеһенә мәғлүмәт тапшырыу ысулдары. Тауантинсуйу ла махсус граждандар почтаһы булмай. «Часки хеҙмәте» тип аталған дәүләт хәбәр тапшырыу хеҙмәте тулыһынса Инкаға буйһона. Уны Пачакути индергән, тигән фекер бар.
Часки
Хат ташыу менән шөғөлләнгән курьерҙар, үтәгән бурыстарына ҡарап, чуро-часки һәм атун-часкиға бүленә. Тәүгеләре ябай посылкалар һәм хәбәрҙәр тапшырыу менән шөғөлләнә, икенселәре — Инкаға хеҙмәт итә һәм уның йомоштарын үтәй, шуға күрә уларға үтә ныҡ тырышлыҡ күрһәтергә тура килә.
Юл йөрөүҙә уларға ярҙам итерҙәй мал-фәлән булмағанға күрә, курьерҙар билдәле бер араны туҡтамайынса йүгереп үтергә тейеш була. Стратегик юлдарҙа һәр 2-5 км аша постар(чукла) тора,  унда хәбәрҙе артабан алып китер өсөн икешәр часки көтә. Шулай итеп, ҙур тиҙлек менән һәм эстафетаны ҡулдан-ҡулға тапшырып, часки теләһә ниндәй хатты йә посылканы бер пункттан икенсеһенә тиҙ арала алып барып еткерә. Хәбәрҙе кемгә бирергә икәнлеге лә курьерҙар аша еткерелә. Тапшырылған мәғлүмәт кипу — төйөн яҙмаһына "төйнәлгән" була.
Почта тармағы
Часкилар хеҙмәтләндергән төп стратегик юл Кито нан Кускоға тиклем һәм артабан Чили ға тиклем дауам итә. Ошо юл буйлап эстафетаны береһенән-береһенә тапшырыусы  йүгеректәр ҡуйыла. Инканың төп юлы — Китонан Кускоға  һәм кире яҡҡа Кусконан Китоға тиклемге ара 2 — 2-2,5 мең километрға тиклем һуҙыла, өҫтәүенә урыны менән юл ҡаялы, текә тауҙар аша бара. Шулай итеп, тәүлегенә 1, 5 км араны йүгеректәр йүгереп үтергә тейеш була (был араны тулыһынса 5 тәүлек эсендә үтәләр).
Ашығыс осраҡтар булһа — һуғыш, бәлә-ҡаза, ихтилалдар булғанда сигнал системаһы ҡулланыла. Көндөҙ тау баштарына усаҡ яғып, төтөн ярҙамында, ә төнөн — ялҡынланып янған усаҡтар тоҡандырыла. Уттың йәки төтөндөң ниндәй төҫтә булыуына ҡарап, ул урында нимә булғаны беленә. Инканың ошо системыһы мөһим мәғлүмәтте фекерҙәштәренә һәм яуҙаштарына бер нисә сәғәт алдан тапшырыу мөмкинлеген бирә.
XIX быуат почта станцияһы (Аҡсай)
XIX быуат почта станцияһы — архитектура комплексы, Ростов өлкәһенең Аҡсай ҡалаһы музейы. Аҡсай хәрби-тарихи музей составына инә. Музей ҡаланың белем биреү учреждениеләре, ойошмалары һәм предприятиеләре менән хеҙмәттәшлек итә. Музей ҡарарға килеүселәргә ҡала һәм Дон крайы тарихы буйынса лекциялар уҡыла, экскурсиялар һәм төрлө саралар үткәрелә.
Тарихы
Почта станцияһы — Аҡсай ҡалаһының үҙәгендә, Дон йылғаһы аша элекке сығыу урыны эргәһендә урынлашҡан, кеше йәшәгән һәм хужалыҡ ҡаралтыларынан торған архитектура комплексы. Музей 1992 йылдан алып эшләй, музей бинаһында ҡуйылған бер нисә даими күргәҙмәһе бар. Музей типик XIX быуат почта станцияһының тышҡы күренешен күҙ алдына килтерә.
Музей территорияһында урынлашҡан:
Станция Рәсәйҙең мәҙәни мираҫ объекты булып тора. Аҡсайҙың почта станцияһы аша төрлө йылдарҙа Александр Пушкин, Михаил Лермонтов, Александр Грибоедов, Лев Толстой, Пётр Чайковский, Раевский Николай Николаевич, һөргөнгә ебәрелгән декабристар үтеп китәләр.
Музейҙың «Аҡсай почтаһы» тип аталған үҙәк күргәҙмәһе экскурсанттарҙы станица почтаһы тарихы менән таныштыра. Почта бында XVIII быуатта уҡ эшләгән һәм хәҙерге автовокзалдарҙың прототибы булып тора. Бында тәүлек әйләнәһенә дилижанстар һәм көймәләр ҡабул итәләр. Музей бинаһында почта станцияһы интерьеры элекке хәленә ҡайтарылған.
Территорияла даими рәүештә эшләүсе күргәҙмәләр: Йыл һайын, июндең беренсе шәмбеһендә, А. С. Пушкиндың 1820 һәм 1829 йылдарҙа Аҡсай станицаһында булыуы хөрмәтенә, почта станцияһында «Пушкин байрамы» үтә. 1941—1943 йылдарҙа Аҡсай станицаһын ике тапҡыр немец-фашист илбаҫарҙары баҫып ала. Бында ҡаты һуғыштар бара. 1942 йылда 485 артиллерия полкының 3-сө дивизионы зенит батареяһы ҡала халҡының Дон аша эвакуацияһын ышыҡлап тора. 1985 йылда ошо хөрмәткә музейға ингән урында «Һыу аша сығыу» һәйкәле ҡуйылған, ул ауыш постаменттағы хәрби йөк машинаһынан ғибәрәт. Постаментта йөк машинаһы менән йәнәш зенит орудиеһе ҡуйылған.
Транзистор
Транзи́стор (transistor, transfer -күсереү,үткәреү; resistor- ҡаршылыҡ күрһәтеү), ярым үткәргес трио́д — ярым үткәргес материалдан өс сығарғыслы (выводлы) радиоэлектрон компонент, , ул көсһөҙ генә сигналды ҡулланып, инеүсе көслө сигнал менән идара итергә (уны электр сигналдарын көсәйтеү, уларҙы булдырыу (генерациялау), коммутация эшләү һәм үҙгәртеү өсөн ҡулланырға) мөмкинлек бирә. Хәҙерге ваҡытта транзистор — схемотехникала электрон ҡоролмаларҙың һәм интеграль микросхемаларҙың күбеһе өсөн төп нигеҙ.
Тарих
Транзистор уйлап сығарыу XX быуаттың иң ҙур ҡаҙаныштарының береһе, был ярым үткәргестәр электроникаһының оҙайлы үҫеше һөҙөмтәһе.
Транзисторҙар тарихы 1833 йылда Майкл Фарадей ярым үткәргес материал — көмөш сульфиды менән (сульфид серебра) тәжриәбәләр үткәреп ҡарауынан башлана.
1874 йылда немец ғалимы-физик Карл Фердинанд Браун металл- ярымүткәргес контакты ваҡытында бер яҡлы үткәреү күренешен аса.
1906 году инженер Гринлиф Виттер Пиккард нөктәле ярым үткәргесле диод-детектор эшләй.
1910 году инглиз физигы ҡайһы бер ярым үткәргес диодтарҙың электр тирбәлештәрен ? генерациялау (төрлө тип энергияны үҙгәртеп, электр энергияһын эшләп сығарыу?) һәләте бар икәнен асыҡлай, ә инженер Олег Лосев 1922 йылда үҙ аллы диодтар эшләй, улар ярҙамында тәүге тапҡыр ярым үткәргестәрҙең көсәйтеү һәм генератор сифаттарын үҙе эшләп сығарған конструкциялы детектор һәм гетеродин радиоалғыстарҙа ҡулланған.
Был осорҙоң үҙенсәлеге шунда- ярым үткәргестәр физикаһы ул ваҡытта әле бик әҙ өйрәнелгән була, бөтә ҡаҙаныштарға ла эксперименттар ваҡытында өлгәшелгән, ғалимдар кристалл эсендә ни барғанын аңлата алмаған, йыш ҡына ялған гипотезалар әйткән.
Шул уҡ ваҡытта, 1920—1930 йылдарҙа, радиотехникала ғалимдар тарафынан яҡшы өйрәнелгән электрон лампаларҙы сәнәғәттә күпләп сығару башлана, ғалим -радиотехниктарҙың күбеһе ошо йүнәлештә эшләй. Асыҡ конструкциялы, һынып барған, аңлашылып бөтмәгән ярым үткәргесле детекторҙар (уларҙағы кристаллда тимер энә менән «актив нөктәләр» эҙләргә кәрәк була) иң ябай радиоалғыстар эшләүсе яңғыҙ оҫталарҙың һәм радио үҙешмәкәрҙәренең генә эше булып ҡала. Ярым үткәргестәрҙең киләсәге барын бер кем күрмәй.
Электр ҡыры транзисторы
Электр ҡыры транзисторын эшләүҙә беренсе аҙымды Австро-Венгрия физигы Юлий Эдгар Лилиенфельд эшләй, ул өлөгөләге токка арҡыры электр ҡыры биреп, идара итеү методын тәҡдим итә (заряд йөрөтөүселәргә тәьҫир итеп үткәреүсәнлек менән идара итеп була). Патенттар Канадала (1925 йылда 22 октябрҙә) һәм Германияла (1928 йылда алына).
1934 йылда немец физигы Великобританияла шундай уҡ принципта эшләгән "контактһыҙ реле"гә патент ала. Ҡыр транзисторҙары ҡырҙың электростатик эффектында эшләһә, унда барған физик процестар биполяр транзисторҙыҡына ҡарағанда ябайыраҡ булһа ла, ғәмәлдә эшләтерлек ҡыр транзистор өлгөһөн оҙаҡ ваҡыт килтереп сығара алмағандар.
Эштләтерлек ҡыр транзисторы биполяр транзисторҙар сыҡҡас ҡына эшләнә. 1952 йылда Уильям Шокли бөтөнләй икенсе төрлө ҡыр транзисторын эшләүҙе теоретияла тасуирлай. "Идара итеүсе р-n-күсеүле ҡыр транзисторы"нда («полевой транзистор с управляющим р-n-переходом») эштә ҡамасаулаған өҫлөктәге күренештәр бөтөрөлә, үткәреүсе материал кристалл эсендә ҡала.
Биполяр транзистор
Ҡыр транзисторынан айырмалы, тәүге биполяр транзистор эксперимент юлы менән эшләнә, ә уның эшләүе физик принцибы һуңыраҡ аңлатыла.