cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ғиниәтуллина Әлфизә Муллахмәт ҡыҙы
Биография
Унынсы биш йыллыҡ йылдарында (1976—1980) Әлфизә Ғиниәтуллина эшләгән бригада планда ҡаралған 14 000 тонна йөкләмә урынына, планды тултырып, пландан тыш 14150 тонна нефть сығара. Коллектив 1981 йылда ла уңышлы эшләй, пландан тыш 3500 тонна нефть сығара. Шулай уҡ бригада 1982 йылдың тәүге кварталында ла йөкләмә итеп алынған 800 тонна урынына 900 тонна нефть сығарған.
Әлфизә Ғиниәтуллина нефть сығарыуҙа беренселәрҙән булып прогрессив технологиялар ҡуллана башлай. Нефть ҡойоларын парафин ҡатламдарынан арындырырып, нефть промыслаһы ҡорамалдарын һаҡлау өсөн төрлө химик реагенттар һәм минераль тоҙҙар ҡуллана. Яңы техника һәм технологиялар ҡулланыу менән уңышлы эш алып бара. Унынсы биш йыллыҡта һәм ун беренсе биш йыллыҡтың тәүге йылында (1981—1985) 7 рационализаторлыҡ тәҡдиме яһай һәм индерә.
Производстволағы билдәле ҡаҙаныштары, пландарҙы һәм унынсы биш йыллыҡтың социалистик йөкләмәләрен ваҡытынан алда үтәүе, шулай уҡ фиҙакәр хеҙмәте өсөн Әлфизә Муллаәхмәт ҡыҙы Ғиниәтуллина СССР Юғары Советының 1982 йылдың 2 июлендәге Указы менән Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була.
1987 йылда Әлфизә Ғиниәтуллина хаҡлы ялға сыға. Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районы Ямаҙы ауылында йәшәй. Ауылындағы бер урам уның хөрмәтенә Ғиниәтуллина урамы тип аталған.
Көньяҡ Рәсәй дәүләт политехник университеты
'''М. И. Платов исемендәге Көньяҡ Рәсәй дәүләт политехник университеты (НПИ) ''' — Южно-Российский государственный политехнический университет (НПИ) имени М. И. Платова — Ростов өлкәһе Новочеркасск ҡалаһындағы университет.
Рәсәй империяһы
1909 йылда институтҡа батша улы (цесаревич) Алексей исеме бирелә, һәм ул Алексей Дон политехник институты тип атала башлай.
1911 йылдың 9 октябрендә архитектор Рогуйский проекты буйынса корпус төҙөлөшө башланған һәм 1930 йылда ғына тулыһынса тамамланған.
1917 йылдан һуң
1918 йылдың октябренән 1920 йылға тиклем институт атаман А. М. Каледин исемен йөрөтә, артабан йәнә Дон политехник институт тип атала.
1930 йылдың апрелендә Дон политехник институты бер нисә үҙаллы юғары техник белем биреү учреждениеһына (институттарға) бүленә
1933 йылдың 21 мартында, ауыр сәнәғәт халыҡ комиссары Серго Орджоникидзе бойороғо менән, геологик разведка, химик-технологик һәм энергетика институттары ҡушыла, һөҙөмтәлә Төньяҡ Кавказ сәнәғәт институты ойошторола, 1934 йылда Серго Орджоникидзе исемендәге Новочеркасск сәнәғәт институты тип үҙгәртелә.
1948 йылдың 27 февралендә СССР Юғары белем биреү министрлығы бойороғо менән институт яңы исем ала — Серго Орджоникидзе исемендәге Новочеркасск политехник институты тип атала башлай. Был атама 1993 йылға тиклем ҡала.
1957 йылда институт Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
1993 йылдың 5 июлендә Рәсәй Федерацияһы юғары белем биреү буйынса дәүләт комитетының 55-се һанлы бойороғо менән юғары уҡыу йорто яңы исем һәм статус ала: Новочеркасск дәүләт техник университеты.
1999 йылдың 2 февралендә Рәсәй Федерацияһы дөйөм һәм профессиональ белем биреү министрлығының 226-сы бойороғо менән Көньяҡ Рәсәй Дәүләт техник университеты (Новочеркасск Политехник институты) тип атала башлай.
Һуңғараҡ ул юғары федераль дәүләт профессиональ белем биреү бюджет учреждениеһына үҙгәртелә, шулай уҡ элекке исемен һаҡлап ҡала.
2013 йылдың 24 июнендә Рәсәй Федерацияһының мәғариф һәм фән министрлығының 482-се бойороғо менән ФГБОУ ВПО '''М. И. Платов исемендәге Көньяҡ Рәсәй дәүләт политехник университеты (НПИ) '''юғары уҡыу йорто тип үҙгәртелә.
2007 йылдың 18-19 октябрендә Рәсәйҙең көньяғындағы иң боронғо университеттың 100 йыллығы уңайынан байрам саралары үткәрелә.
Медаль етештереү оҫтаһы Николай Шевкунов тарафынан иҫтәлекле миҙал эшләнә
2014 йылда «Эксперт РА» агентлығы университетты Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенең иң яҡшы юғары уҡыу йорттары исемлегенә индерә, уға «E» рейтинг класы бирелә.
Тасуирлама
Университет составына инә:
10 факультет (асыҡ дистанцион уҡытыу факультеты менән);
Университетта 3919 хеҙмәткәр эшләй, шул иҫәптән: 2054 кеше — профессор-уҡытыусылар.
Уның факультеттарында һәм филиалдарында 22000 уның студент уҡый, шул иҫәптән: 2 000-дән ашыу студент — көндөҙгө бүлектәрҙә, яҡынса 4 000 — ситтән тороп, 2 000 тирәһе студент ҡатнаш формала белем ала. Йыл һайын 1 000-дән ашыу белгес яңынан әҙерләнә.
Китапхана фондында баҫма иҫәпләнә.
Университет студенттары һәм хеҙмәткәрҙәренең беренсел профсоюз ойошмалары эшләп килә.
Университет штаты
Университеттың профессор-уҡытыусылар составы:
Ғилми-тикшеренеү эше
Университетта 26 фәнни йүнәлештә эш алып барыла, шул иҫәптән онтаҡ металлургияһы, вулкан ултырма ҡатламдарында руда формалашыу теорияһы, ярым үткәргес ҡоролмалар стурктураһы микрометаллургияһы, антифрикцион материалдар, полимер синтезы буйынса, математик физика мәсьәләләрен сисеүҙең һөҙөмтәле ысулдары, тренажёр төҙөлөшө һәм башҡалар.
Университетта эшләгән яҡташтарыбыҙ
Әминев Тельман Ғәзиз улы — химия фәндәре докторы, профессор, Рәсәй Тәбиғәт фәндәре Академияһының мөхбир ағзаһы.
Маялга
Маялга (Маевга) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Шәйбәков Ринат Гәрәй улы
Шәйбәков Ринат Гәрәй улы (20 декабрь 1954 йыл) — педагогик хеҙмәт ветераны, йәмәғәтсе, тыуған яҡты өйрәнеүсе. 2011 йылдан Белорет районы Йөйәк ауылы старостаһы. I Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (1995) һәм Башҡортостан Республикаһы уҡытыусыларының Х съезы делегаты (2010). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (1993), Белорет ҡалаһының Григорий Белорецкий премияһы лауреаты (2004).
Рур музыка театры
Рур музыка  театры (нем. Revier Musiktheater im ) —  Гельзенкирхендың (Германия) төп мәҙәниәт ҡомартҡыларының береһе. 1959 йылдың 15 декабрендә асылған.
Маялга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рур музыка театры
Тарихы һәм тасуирламаһы
Театр өс йыл дауамында төҙөлгән (1956—1959 йылдарҙа). Мәҙәниәт ҡорамын төҙөүҙә үҙ ваҡытында бер нисә талантлы архитектор (Вернер Рунау,  Харальд Дайлманн,  Ортвин Раве  һәм Макс фон  Хаузен) эшләй. Тәүҙә театрҙа төп жанрҙар булып опера, балет һәм драма сығыш яһай. Әммә 1966 йылдағы финанс кризисынан  һуң тик музыка жанрына ғына күсәләр.
Шәйбәков Ринат Гәрәй улы
Биографияһы
Ринат Гәрәй улы Шәйбәков 1954 йылдың 20 декабрендә Башҡорт АССР-ының Белорет районы Йөйәк ауылында тыуған.
Бобслей
Бобслей — олимпиаданың ҡышҡы спорт төрө, ул идара ителә торған саналарҙа — бобтарҙа махсус эшләнгән трассалар буйлап тауҙан ҙур тиҙлектә төшөүҙе күҙ уңында тота.
Рур музыка театры
Тарихы һәм тасуирламаһы
Театр фасады куб формаһында һәм 4500 квадрат метр  быяланан башҡарылған. Был урам яҡтан бинаның эске өлөшөн  күрергә мөмкинлек бирә. Ә бынаның тамаша залы, киреһенсә, түңәрәк формала. Рур театры үҙенсәлекле дизайны арҡаһында бик  танылған.
Шәйбәков Ринат Гәрәй улы
Биографияһы
Урындағы һигеҙ йыллыҡ мәктәпте, 1971 йылда Белорет районының Инйәр урта мәктәбен тамамлай.
Бобслей
Тарихы
Шунда уҡ, Санкт-Морицта, XIX быуат аҙағында донъялағы тәүге бобслей спорт клубы ойошторола, унда был спорт төрө буйынса ярыштарҙың төп ҡағиҙәләре булдырыла, һәм, әйтергә кәрәк, ул саҡта сананың экипажы биш кешенән торған була — өс ир-егеттән һәм ике ҡатын-ҡыҙҙан. Артабан бобслей санаһы экипажы ағзаларының һаны үҙгәреп тора — ул йә ике, йә дүрт, йә биш, ә ҡайһы берҙә һигеҙ кешенән дә торор булған.
Шәйбәков Ринат Гәрәй улы
Биографияһы
Совет Армияһы сафына алынғансы Йөйәк мәктәбендә уҡыта, унан комсомол йүнәлтмәһе менән Белорет-Ҡарлыман тимер юлын төҙөүҙә ҡатнаша һәм 1980 йылдың 1 сентябренән ошо уҡ мәктәптә уҡытыусы, кластан тыш эштәрҙе ойоштороусы, директорҙың уҡытыу-тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары булып эшләй.
Рур музыка театры
Тарихы һәм тасуирламаһы
Театр постановкаларын Ҙур һәм Бәләкәй залдарҙа ҡарарға мөмкин. Ҙур залдың дөйөм һыйҙырышлығы  1005 урын, Бәләкәй залы  336 урын тәшкил итә
Шәйбәков Ринат Гәрәй улы
Биографияһы
Бер үк ваҡытта ситән тороп юғары белем ала: 1983 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының тарих факультетын тамамлай. 1987—1991 йылдарҙа Йөйәк ауыл Советы рәйесе булып эшләй. Мөҙҙәте тулғас, мәктәптә директорҙың уҡытыу-тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары булып хеҙмәтен дауам итә.
2011 йылдың сентябренән — Йөйәк мәктәбе директоры.
2017 йылдың 31 майынан — хаҡлы ялда.
Тыуған яҡты өйрәнеү музейын ойоштороусы
Мәктәптә эшләй башлау менән үк Ринат Гәрәй улы тыуған яҡты өйрәнеү музейы булдырыу хыялы менән йәшәй, материалдар туплай.
Музей 1984 йылдың 14 декабрендә асыла һәм әлегәсә эшләп килә. 2006 йылда ул республика мәктәп музейҙары конкурсында еңеп сыға һәм диплом менән бүләкләнә.
Рур музыка театры
Театр хәҙер
Һуңғы йылдарҙа Рур музыка театры ҡыҙыҡлы пьесалары менән сәнғәт һөйөүселәрҙе  үҙенә йәлеп итә. Театрҙың ижади коллективы үҙ опера  труппаһынан, хор артистарынан, балет труппаһынан тора. .
Шәйбәков Ринат Гәрәй улы
Тыуған яҡты өйрәнеү музейын ойоштороусы
Музей, шул уҡ йылда Башҡортостандың Рәсәй дәүләтенә ҡушылыуына 450 йыл тулыу айҡанлы үткәрелгән муниципаль һәм төбәк конкурстарында ла ҡатнашып, еңеп сыға.
Рур музыка театры
Театр хәҙер
Шулай уҡ «Яңы Вестфалия филармонияһы» исемендәге музыка коллективы бар, ул Төньяҡ Рейн-Вестфалия ерендә иң ҙур дәүләт оркестры булып тора.
Шәйбәков Ринат Гәрәй улы
Тыуған яҡты өйрәнеү музейын ойоштороусы
2009 йылда музейға «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы мәктәп музейы» исеме бирелә.
Рур музыка театры
Ҡыҙыҡлы факттар
1961 йылда театр бинаһында Бернхард Виккиның «Чудо отца Малахиаса»  фильмы төшөрөлә
Шәйбәков Ринат Гәрәй улы
Матбуғатта сығыштары
Шәйбәков Р. Г. тыуған яҡ тарихын пропагандалау буйынса ҙур эш алып бара, матбуғатта йыш сығыш яһай.
«Белорецкая энциклопедия» (2007) йыйынтығының авторҙары араһында ул да бар. «Таулы төйәгебеҙ — Белорет»(2011) тигән йыйынтыҡҡа ла уның күп яҙмалары индерелгән. Белорет ҡалаһының 250 йыллығына «История родного края»(2012) китабын тамамлаған.2020 "Йөйәк Бөйөк Ватан һуғышында"  Өфө китабын тамамлаған.2019 йылда "Шоңҡар журналының 11-се һанында "Еңмеш булһа ни" тигән хикәйәһе баҫылған.  "Ағиҙел" журналында 2020 йылдың 3-сө һанында "Тау йылғаһы ярһыу аға" повесы донъя күрә.
Бобслей
Боб
Донъялағы тәүге үҙенсәлекле саналар 1904 йылда яһала, һәм улар ағастан эшләнгән була. Әммә тиҙ арала ҡорос санаға алмаштырыла, һәм улар «боб» («борсаҡ») тип аталып йөрөтөлә башлай. Был исем уға командаларҙың тура юлда тиҙлекте арттырыу өсөн бер туҡтауһыҙ алға һәм артҡа бәүелеп барыу ысулын ҡулланыуҙары арҡаһында бирелә.
Хаҡы
Бер бобтың хаҡы яңы автомобиль хаҡына торошлоҡ бирә: Шул уҡ ваҡытта, бер бобтың хаҡы 15 мең EUR сиктәрендә тирбәлә.
Команда
Тәү башта бобслей командаһы биш йәки алты кешенән торор булған. Тик 1930 йылда составты ике йәки дүрт кешегә тиклем кәметеләр. Бобта дүрт кешенән торған команда: пилот, брейкман һәм тиҙлекте арттырыу өсөн йүгереүсе тағы ике кеше була.
Трасса
Бобслей өсөн трассаның нигеҙе тимерҙән һәм бетондан торған боҙло юлдан хасил була, унда төрлө ҡырҡыу боролоштар һәм вираждарҙың булыуы ҡаралған. Трассала иң кәмендә берәү булһа ла тура өлөшлө ере һәм лабиринты (шунан һуңғылары тура урыны булмаған өс боролоштан тора) булырға тейеш.
Берҙән-бер тәбиғи трасса Санкт-Морицта урынлашҡан. Трассаның оҙонлоғо — 1500—2000 метр. Вираждар бөтәһе —15. Иң бәләкәй вираждың радиусы — 8 метр. Бейеклек кимәленең айырмаһы 130 метрҙан алып 150 метрға тиклем барып етә.
Федерацияһы
Бобслей һәм тобогган буйынса Халыҡ-ара федерация— ФИБТ 1923 йылда булдырыла. Ул 50-нән ашыу милли федерацияны берләштерә. Федерацияның исемендә телгә алынған тобогган тигән һүҙ Канада индейстарының бер нәмәгә яраҡһыҙ ағас саналарына хөрмәт күрһәтеүҙе аңлатҡан йоланан килеп сыҡҡан. Улар бер аҙ үҙгәртелеп, .спорт инвентары булараҡ ҡулланыла башлай
Ярыштар
1924 йылдан алып бобслей буйынса донъя чемпионаты үткәрелә башлай. 1924 йылдан бобслей ҡышҡы Олимпия уйындары программаһына индерелә. Ул ваҡытта ярыштар дүрт урынлыҡ саналар ҡулланып үткәрелә, 1928 йылдан — биш кешелек саналарҙа, ә 1932 йылдан башлап ярыштар ике һәм дүрт урынлыҡ саналарҙа ойошторола. 1980 йылдар уртаһында Донъя кубогы барлыҡҡа килә. 1990 йылдар башында Төньяҡ Америка һәм Европа беренселектәрендә тәүге тапҡыр ҡатын-ҡыҙҙар ҙа сығыш яһай.
Ташма
Ташма — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яя йылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Көнсығыш Пруссия
Көнсығыш Пруссия (Ostpreußen, Prusy Wschodnie, Rytų Prūsija) — 1871 йылдан алып бөтөрөлгәнгә тиклем берҙәм Германия составына ингән Пруссия провинцияһы. Потсдам конференцияһы ҡарарына ярашлы, бөтөрөлгән элекке баҫып алынған немец провинцияһының өстән ике өлөшөнән күберәген тәшкил иткән периферия биләмәләре Литва һәм Польша составына ингән.
Баш ҡалаһы — Кёнигсберг (хәҙер Калининград) менән тарихи Пруссияның хәҙер Рәсәйгә ҡараған үҙәге, ул Калининград өлкәһен барлыҡҡа килтерә. Потсдам конференцияһы ҡарарына ярашлы бөтөрөлгән, баҫып алынған элекке немец провинцияһының өстән ике өлөшөнән күберәген тәшкил иткән периферия биләмәләре Литва һәм Польша составына инә.
Иртә тарихы
XIII быуатҡа тиклем Көнсығыш Пруссия биләмәһенә прусстар килеп ултырған. Улар бында V—VI быуатта барлыҡҡа килгән. Прусстарҙың тәүге торамалары хәҙерге Калининград ҡултығы буйында барлыҡҡа килә. IX быуатҡа, «халыҡтар күсеп ултырған» дәүерҙә, прустар көнбайышҡа, Көнсығыш Европанан Висланың түбәнге ағымына күсенә.
1225 йылда католик сиркәүе, Хелмно (Кульм) һәм Вислалағы Добжинь (Добрынь) ҡалаларын вәғәҙә итеп, Тевтон рыцарҙары ярҙамында прусстарға ҡаршы көрәш ойоштора. 1232 йылда Тевтон рыцарҙары Польшаға килә.
Тәре йөрөтөүселәр көнсығышҡа табан ойошторған походтарының уңышын тиҙ арала ҡәлғә йәки замок төҙөү менән нығытҡан. 1239 йылда буласаҡ Көнсығыш Пруссия территорияһында тәүге ҡәлғә — Бальгаға нигеҙ һалына.
1255 йылдың 4 июлендә Тевтон ордены магистры Поппо Остерн фон Вертгайнт Кёнигсберг ҡәлғәһенә нигеҙ һала.
XIV—XV быуаттар Ордендың күтәрелеү осоро булып тора, уның ҡаҙнаһы донъяла иң байы тип иҫәпләнгән. Был ваҡытта Пруссияның кеше аҙ йәшәгән ерҙәрен немецтар баҫып алған, бында ҡалалар һәм ауылдар төҙөгән.
XV—XVI быуаттарҙа Орден 1386 йылда барлыҡҡа килгән поляк-литва союзы менән бер нисә һуғышта ҡатнаша.
1410 йылда, 1409—1411 йылдарҙағы «Бөйөк һуғыш» ваҡытында, орден ғәскәре Танненберг (Грюнвальд) янындағы алышта еңелә. 1412 йылдың февралендә Торне ҡалаһында (Торунь) тыныс килешеүенә ҡул ҡуйыла, уға ярашлы яҡтар территориаль яҡтан һуғышҡа тиклемге хәлгә кире ҡайтырға ҡарар итә. Ләкин Икенсе Торунь килешеүенән һуң, 1466 йылда Орден биләмәһен юғалта, аҙаҡ ул Көнбайыш Пруссия һәм Эрмландия тип атала. 1519—1521 йылдарҙағы Өсөнсө һуғыш тамамланмай, әммә ул орден дәүләтен тулыһынса көсһөҙләндерә.
1525—1701 йылдар: Пруссия герцоглығы
1525 йылда Тевтон орденының бөйөк магистры, протестант диненә күскән маркграф Альбрехт элекке орденлы дәүләт биләмәләрен уларҙың баш ҡалаһы Кёнигсбергта секуляризациялаған һәм Альбрехт үҙен Пруссияның беренсе герцогы тип иғлан иткән.
Альбрехт шулай уҡ бөтә дәүләт системаһына реформа үткәргән. Яңы хөкүмәт учреждениеларын ойошторған. 1544 йылда Кёнигсбергта немец университеттары өлгөһөндә ойошторолған университет барлыҡҡа килгән.
Альбрехт реформалары Пруссия үҫешендә мөһим роль уйнаған, уның иҡтисади һәм мәҙәни алға сығыуына булышлыҡ иткән.
Ул үлгәндән һуң Пруссияла хәл йәнә ҡатмарлашҡан. Уның улы Альбрехт Фридрих герцоглыҡ менән идара итеүҙә ҡатнашмаған тиерлек. 1575 йылдан алып Пруссияла Гогенцоллерндарҙың немец династияһы регенттары идара итә башлаған. Бранденбург Бөйөк курфюрсты Фридрих Вильгельм сәйәсәте арҡаһында 1657 йылда Кёнигсберг һәм Көнсығыш Пруссия поляк бойондороҡлолоғонан азат ителә һәм ул утыҙ йыллыҡ һуғышта бөлгөнлөккә төшкән Бранденбург менән берләшә. Шулай итеп баш ҡалаһы Берлинда булған Бранденбург-Пруссия дәүләте ойошторола.
Фридрих Вильгельмдың улы, Бранденбург курфюрсы Фридрих III 1701 йылдың 18 ғинуарында Кёнигсбергта Пруссия короле титулына эйә була һәм тәхеткә ултыра.
1701—1772 йылдар: Пруссия короллеге
Таж эйә булғандан һуң курфюрст Фридрих III Пруссия короле Фридрих I тип атала башлай, ә Пруссия исеме бөтә Бранденбург-Пруссия дәүләтенә бирелә. Шулай итеп, баш ҡалаһы Берлин булған Пруссия короллеге һәм үҙәге Кёнигсберг булған провинция булдырылған. Пруссия провинцияһы короллектең төп биләмәһенән поляк ерҙәре менән айырылған.
Фридрихты тажға эйә булғандан һуң тәүге ун йылда короллектең көнсығыш өлөшөндә батша һарайы яны кешеләре барокконың һуңғы талабына ярашлы ҡаланан ситтәге резиденциялар (рыцарь мызалары) төҙөй. Париждан һәм Берлиндан саҡырылған архитекторҙар графтар Денгоф (Денхофштедт һәм Фридрихштайн), Дона (Шлобиттен), Финкенштейндар (Финкенштейн) графтарының ҙур усадьбаларын төҙөй һәм биҙәй. Бер үк ваҡытта граф Донаның Шлодиен, граф Шлибендың Сандиттен, граф Вальдбургтың Капустигаль кеүек артыҡ ҙур булмаған мызаларын да йыһазландыра.
Ете йыллыҡ һуғыш осоронда рус ғәскәрҙәре Көнсығыш Пруссияны яулай, уның граждандары (шул иҫәптән И. Кант) рус тәхетенә тоғролоҡҡа ант бирә. Пётр III Кёнигсбергта Пруссия менән тыныслыҡ килешеүе төҙөгәненә тиклем Кёнигсбергта Пруссия менән рус императрицаһы исеменән генерал-губернаторҙар идара иткән:
Көнсығыш Пруссия провинцияһы
1773 йылда Прусия провинцияһы Көнсығыш Пруссия тип атала башлай. Һуңыраҡ Речь Посполитая (Польша) биләмәһендәге Пруссияның өлөшө булараҡ, провинция Көнбайыш һәм Көнсығыш Пруссияға бүленә. 1824 йылда ике провинция ла берләштерелә һәм 50 йыл дауамында берләшкән провинцияның административ системаһы үҙгәрмәй. 1871 йылдың ғинуарында Германия берләшә һәм Германия империяһы барлыҡҡа килә. 1878 йылда Көнсығыш һәм Көнбайыш Пруссия бүленә һәм Көнсығыш Пруссия Германия империяһының үҙ аллы провинцияһына әйләнә.
1914 йылда Беренсе бөтә донъя һуғышы башланғас, Көнсығыш Пруссия хәрби хәрәкәттәр майҙанына әүерелә. 1914 йылдың авгусында рус ғәскәрҙәре уның сиген үтә һәм ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә биләмәнең байтаҡ өлөшөн, шул иҫәптән Тильзит, Гумбиннен (Гусев), Инстербург (Черняховск), Фридланд (Правдинск) ҡалаларын биләй. Ләкин Көнсығыш Пруссия операцияһы (1914) урыҫтар өсөн уңышһыҙ тамамланған. Немецтар көстәрен туплап, рус ғәскәрҙәрен ҡыҫырыҡлап сығара, ә 1915 йылда улар Рәсәй территорияһына үтеп инә (тулыраҡ ҡара: Беренсе донъя һуғышы# Кампания 1915).
Веймар республикаһы
Беренсе донъя һуғышында еңелгәндән һуң, Германия еңеүсе илдәрҙең (Антанта илдәре - Франция, Бөйөк Британия һәм АҠШ) баҫымы аҫтында Версаль тыныс килешеүе буйынса үҙенең бер нисә биләмәһен Висла йылғаһының түбәнге ағымында плюс 71 саҡрымлыҡ Балтик диңгеҙе ярының бер өлөшөн Польшаға бирергә мәжбүр була, ул шул рәүешле Балтик диңгеҙенә сығып, ҡоро ерҙән немец полуэксклавына әйләнгән Көнсығыш Пруссияны айырым урынлаштырыла.
Польшаға тапшырылған территориялар (Померан воеводалығы, 1919—1939) башлыса поляктар (халыҡтың 80,9 %) йәшәгәнлектән, ул йылдарҙағы терминологияла Польша коридоры тип атала. Улар ике ил өсөн дә бик мөһим стратегик әһәмиәткә эйә ине. Көнбайыш Пруссияның бер өлөшө, айырым административ округ (Мариенвердер) ойошторолоп, Көнсығыш Пруссия биләмәһенә күсте. Икенсе яҡтан - Неман йылғаһынан төньяҡҡа табан - Көнсығыш Пруссия күбеһенсә немец телендә аралашҡан Мемель ҡалаһын (хәҙерге Клайпеда, Литва) юғалтҡан. Был юғалтыуҙар Германияның үҙендә ревизионизм һәм реваншизм кәйефенең үҫешенә сәбәпсе була һәм Икенсе донъя һуғышын тоҡандырыу сәбәптәренең береһе була.
Һуғыштан һуңғы үҫеше
Курш косаһы һәм Клайпеда ҡалаһын (элекке Мемель ҡалаһы Memel Клайпеда крайы) үҙ эсенә алған, бәләкәй өлөшө Литваға ҡайтарыла. 1939 йылда нацист Германияһы уны баҫып алыуы законлы булмағанлыҡтан, совет ғәскәрҙәре Клайпеда крайын Литва ССР-ы хакимиәте ҡарамағына тапшыра.
Элекке Көнсығыш Пруссияның бөтә тораҡ пункттары һәм күп кенә географик объекттары (йылғалар, Балтик диңгеҙ ҡултыҡтары), немец атамаларын урыҫсаға алмаштырып, үҙгәртелә.
Статистика мәғлүмәттәре
1895 йылда Көнсығыш Пруссия провинцияһында 2.005.234 кеше йәшәгән. 1890 йылда халыҡтың милли составы: 327 меңе - поляктар һәм кашубтар, 118 меңе - литвалар, ҡалғандары - немецтар. Дини составы: 1.675.792 - протестанттар, 257.159 - католиктар, 10.743 - башҡа христиан конфессиялары, 14.411 - йәһүдтәр.
1900 йылда Көнсығыш Пруссия провинцияһы биләмәһе һәм халҡы :
1905 йылдың 1 ноябрендә Кёнигсберг һәм Гумбиннен округтарының көньяҡ өлөштәренән Алленштейн үҙ аллы округы ойошторола. 1920 йылдың 10 ғинуарында Версаль килешеүе ҡарарына ярашлы Мемельланд Пруссия составынан сыға һәм Милләттәр лигаһы идаралығына күсә, ә Найденбург районының (Алленштейн округы) бер өлөшө Польша контроленә күсә. Шул уҡ ваҡытта Эльбинг ҡалаһы һәм районы (элек Көнбайыш Пруссия провинцияһының Данциг округына ингән) Көнсығыш Пруссия идаралығына күсә.
1922 йылдың 1 июлендә бөтөрөлгән Көнбайыш Пруссия провинцияһының Висланан көнсығыштараҡ урынлашҡан Германия контроле аҫтында ҡалған өлөштәре Көнсығыш Пруссия ҡарамағына күсә. Шулай итеп, Көнсығыш Пруссия провинцияһы составында Көнбайыш Пруссия административ округы барлыҡҡа килә.
1925 йылда Көнсығыш Пруссия провинцияһы территорияһы һәм халҡы тәшкил иткән :
1925 йылда халыҡтың дини составы: 83,8 % - протестанттар; 15,0 % - католиктар; 0,2 % - башҡа христиан конфессиялары; 0,5 % - йәһүдтәр; 0,5 % - башҡа конфессиялар.
Данциг-Көнбайыш Пруссия рейхсгау ойошторолғандан һуң, 1939 йылда Көнбайыш Пруссия округы Көнсығыш Пруссия провинцияһынан яңы рейхсгауға тапшырылған. Бынан тыш, яуланған поляк территорияларында яңы Цихенау округы ойошторола, ул шулай уҡ Көнсығыш Пруссия провинцияһы составына инә.
1939 йылдың 17 майына ҡарата провинция һәм уның айырым административ округтары халҡының майҙаны һәм һаны 1941 йылдың 1 ғинуарына ҡарата сиктәрҙә һәм 1941 йылдың 1 ғинуарына райондар һаны тәшкил иткән :
Ҡала һәм ауыл халҡы
1925 йылға ҡарата Көнсығыш Пруссия провинцияһының иң ҙур ҡалалары :
Тауҡай
Тауҡай — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Өйәҙе №2448 йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Михайловка (Шишмә районы)
Яңы Михайловка (Новомихайловка) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 62 кеше. Почта индексы — 452154, ОКАТО коды — 80257805013.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Большой Атлым
Почта индексы — 628110, ОКАТО коды — 71121902001.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Ураҡсин Урал Ғәзиз улы
Ураҡсин Урал Ғәзиз улы (рус. Ураксин Урал Газизович; 25 август 1951 йыл — 7 март 2022 йыл) — архитектор, дәүләт хеҙмәте ветераны, йәмәғәтсе. 1995 йылдан Рәсәй Архитекторҙар союзы ағзаһы. 2000—2013 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министры урынбаҫары. 2003—2015 йылдарҙа Башҡортостан Архитекторҙар союзының идара рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (1994) һәм Рәсәй Федерацияһының почётлы архитекторы (2001). Рәсәй Архитекторҙар союзының юғары наградаһы «Кентавр» почёт билдәһе эйәһе (2010).
Биографияһы
Урал Ғәзиз улы Ураҡсин 1951 йылдың 25 авгусында РСФСР-ҙың Чкалов өлкәһе Төйлөгән районы Мәҡсүт ауылында (хәҙер Ырымбур өлкәһе Төйлөгән районы Дәүләтҡол ауылы составында) ишле ғаиләлә тыуған. Тел ғалимы, академик, яҙыусы Зиннур Ураҡсиндың ҡустыһы.
Өфөләге 1-се башҡорт интернат-мәктәбен тамамлағас, Мәскәү архитектура институтына уҡырға инә. 1974 йылда уны уңышлы тамамлап, Сибай ҡалаһының баш архитекторы булып эшләй башлай.
1994—2000 йылға тиклем Өфө хакимәтенең Архитектура һәм ҡала төҙөлөшө баш идаралығының 1-се урынбаҫары.
2000 йылдан Башҡортостан Республикаһының Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары.
2013 йылдан башлап «Башкиргражданпроект» институты генераль директорының советнигы.
2022 йылдың 7 мартында Өфө ҡалаһында вафат булды.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
2001 йылда «Дуҫтарыма ҡала бүләк итәм» автобиографик китабын нәшер итә.
Визенталь (Тюрингия)
Визенталь (Тюрингия) (Wiesenthal (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 756 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,57 км2. Диңгеҙ кимәленән 380 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 36466 һәм автомобиль коды — WAK.
Ибраһимов Илдус Ғамир улы
Ибраһимов Илдус Ғамир улы (17 октябрь 1957 йыл) — ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп эшмәкәре. Техник фәндәр докторы (1997), профессор (2000). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003), Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2009).
Биографияһы
Илдус Ғамир улы Ибраһимов 1957 йылдың 17 октябрендә Башҡорт АССР-ының Көйөргәҙе районы Таймаҫ ауылынды тыуған.
1979 йылда Өфө нефть институтын тамамлағандан һуң Өфөнөң Резина-техник изделиелар заводында эшләй.
1980 йылдан Бөтә Союз нефтте һәм нефть продукттарын йыйыу, әҙерләү һәм ташыу ғилми-тикшеренеү институтында, 1982 йылдан — Өфө нефть институтында һәм артабан Өфө дәүләт нефть техник университетында: 1986—1992 йылдарҙа лаборатория мөдире, 2000 йылдан — нефть аппараттары технологияһы кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 2001 йылдан — механика факультеты деканы; 2004 йылдан — уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректор;
1992—194 йылдарҙа — Башҡортостан Фәндәр Академияһының Физика-математика һәм техник фәндәр бүлегенең ғилми секретары.
Фәнни эшмәкәрлеге нефть-газ комплексының айырыуса ҡатмарлы объекттары хәүефһеҙлеген тәьмин итеү проблемаларына, нефтехимия аппараттарын эшләүгә һәм яңыртыуға бәйле.
Ибраһимов Илдус Ғамир улы ҡатнашлығында, мәғлүмәт технологияларын файҙаланып, ҡорамалдарға техник диагностика үткәреүҙең комплекслы системалары, вакуумлы колонналар өсөн айыртыу ҡоролмалары, нефть һәм нефть продукттарын йылытыу өсөн торба мейестәр эшләнә, улар Башҡортостан Республикаһының, Рәсәй Федерацияһының башҡа төбәктәренең һәм БДБ илдәренең нефть эшкәртеү һәм нефтехимия пр тиеларында индерелә. 140-н ашыу фәнни хеҙмәт һәм 10 уйлап табыу авторы.
Оло Серисей-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хагин-Сала
Хагин-Сала — Рәсәйҙәге йылға. Ҡалмыҡ Республикаһы, Ростов өлкәһе, Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Маныч-Гудило күле, лиман Арал-Эмке ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Маныч йылғаһы башынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Калаус һәм Егорлык йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Майкл Джексон
Майкл Джо́зеф Дже́ксон (Michael Joseph Jackson; 1958 йылдың 29 авгусы, Гэри, Индиана — 2009 йылдың 25 июне, Лос-Анджелес, Калифорния) — АҠШ йырсыһы, йырҙар авторы, музыкаль продюсер, аранжировщик, бейеүсе, хореограф, актёр, сценарист, филантроп һәм эшҡыуар. Поп-музыка тарихында иң уңышлы башҡарыусы, «Поп-музыка короле» булараҡ билдәле, 15 «Грэмми» премияһы  һәм башҡа йөҙәрләгән премиялар лауреаты. Джексондың бөтә донъяла һатылған яҙмаларының (альбомдар, синглдар, йыйынтыҡтар һәм башҡалар) һаны 1 миллиард күсермә тәшкил итә. Майкл Джексон популяр музыка, видеоклиптар, бейеү һәм мода үҫешенә ҙур өлөш индерә.
1958—1971: Бала сағы һәм музыкаль төркөмдә карьераһын башлауы
Майкл Джексон 1958 йылдың 29 авгусында Индиана штатының Гэри ҡалаһында тыуған, Джозеф һәм Кэтрин Джексон ғаиләһендәге туғыҙ баланың етенсеһе була. Атаһы Джозеф ҡорос ҡойоу заводында крансы булып эшләй, бөтә ғаилә бәләкәй генә йортта йәшәй. Буш ваҡыттарында Джозеф үҙенең Falcons төркөмө менән урындағы ҙур булмаған майҙансыҡтарҙа сығыш яһай, электр гитараһында уйнай. Ғаилә музыкаль мөхиттә йәшәй, Кэтрин уның балалары «Cotton Fields», «She Would Coming ‘Round the Mountain» кеүек йырҙарҙы нисек йырлағанын иҫенә төшөргөләп ала. Джексон ғаиләһенең ағзалары Йәһүә шаһиттары динен тотоусылар була. Әсәһе Кэтрин уларҙың сиркәүенә йөрөй башлай һәм 1960 йылда, Майклға 2 йәш булғанда, суҡына. Джексондар дини йолаларға бик етди ҡарай, Изге Яҙманы өйрәнәләр, Шаһиттар йыйылышында ҡатнашалар, Раштыуа байрамын һәм тыуған көндәрҙе билдәләмәйҙәр. Шулай булыуына ҡарамаҫтан, ғаиләлә әсәһе артынан һыуға сумдырылған берҙән-бер Майкл була. 60-сы йылдарҙа Джозеф өлкән улдарынан торған коллектив төҙөү тураһында уйлана башлай. Башта The Jackson Brothers төркөмөндә Джеки, Джермейн һәм Тито була. Майкл әле бик йәш була һәм әлегә тик өлкән ағайҙарының репетицияларын ситтән генә күҙәтә. 1963 йылда Гэри ҡалаһында Гарнетт башланғыс мәктәбендә уҡый башлай һәм мәктәп байрамдарының береһендә «Climb Ev'ry Mountain» тигән йыр башҡара, һуңынан, Кэтрин малайҙа талант барлығын күреп, Джозефты биш йәшлек малайҙы үҙҙәренең төркөмөнә алырға күндерә. Шул уҡ ваҡытта төркөмгә Марлон да ҡушыла һәм биш ағай-эненән торған төркөм «The Jackson 5» тип үҙгәртелә. Атаһы балаларҙы ҡәтғи тәртиптә тәрбиәләй һәм берәй нәмә оҡшамаһа, көс ҡуллана. Джексон күп ваҡытын студияла, репетицияларҙа һәм сәхнәлә үткәрә, хатта тышҡа сығып паркта башҡа балалар менән уйнау мөмкинлеге лә булмай. Джозефтың тупаҫ һәм аяуһыҙ тәрбиә биреү алымдарына ҡарамаҫтан, Майкл һәр ваҡыт атаһына тәүәккәллек тәрбиәләгәне, уны халыҡ алдында сығыш яһарға һәм ҡаты дисциплинаға өйрәткәне өсөн рәхмәт белдерә, был Джексондың артабанғы уңышында ҙур роль уйнай. 8 йәшендә малай төркөмдәге ике солистың береһенә әйләнә.
Тәүҙә ағалы-ҡустылар урындағы клубтарҙа сығыш яһайҙар, Гэриҙың Steeltown Records лейблында тәүге синглдары сыға, һуңынан төркөм урындағы таланттар шоуында үҙен күрһәтә. Масштабтар үҫә башлай, тиҙҙән The Jackson 5 төркөмөнөң Джеймс Браун, Sam & Dave һәм Глэдис Найт кеүек артистарҙың концерттары алдынан сығыш яһарға мөмкинселеге була. Сәхнә артында тороп, Майкл сәхнә тәжрибәһе туплай: «Мин сәхнә йондоҙҙарын һаҡ ҡына күҙәтә торғайным, сөнки уларҙан ҡулымдан килгәндең барыһын да өйрәнергә теләнем. Мин уларҙың аяҡтарына ҡарай инем, нисек ҡулдарын һәм микрофонды тотоуҙарын, ни өсөн һәм ни эшләп нәҡ шулай эшләгәндәрен аңларға тырыштым». Глэдис Найт Дженсондарҙы Motown Records компанияһына нигеҙ һалған Берри Горди менән таныштыра, һәм төркөм тыңлауға саҡырыла. Горди ағалы-ҡустылыларҙың, бигерәк тә төркөмдөң иң йәш ағзаһы Майкл Джексондың сығышы менән һоҡлана, тиҙҙән The Jackson 5 һәм тауыш яҙыу компанияһы араһында контракт төҙөлә, шул уҡ ваҡытта Джозеф улдарының менеджеры булып ҡалыуын дауам итә. Бәләкәй Майклды Motown музыканттары һәм продюсерҙары «бала тәнендәге өлкән кеше» тип атайҙар, сәхнәлә лә, студияла ла уның профессионализмын билдәләйҙәр. Джексондарҙың популярлығы артҡандан-арта бара, тиҙҙән уларға мәктәпкә дәрестәргә йөрөү ауырлаша һәм уҡытыусылар уларҙы өйҙә уҡыта башлай. 1969 йылдан алып 1970-се йылдарҙа The Jackson 5 лейблда 3 альбом сығара: Diana Ross Presents the Jackson 5, ABC һәм Third Album. «I Want You Back», «ABC», «The Love You Save» и «I’ll Be There» йырҙары АҠШ-тың Billboard Hot 100 и Hot Black Singles чарттарында беренсе урынды биләй. Төркөм уңышлыраҡ булып китә, әммә Майкл йыр-хореографияһы менән иғтибарҙы күберәк үҙенә йәлеп итә. Төркөм танылыу алғас, ғаилә Индиана штатынан Лос-Анджелесҡа күсеп килә, унда тәүҙә Горди йортонда һәм Диана Росстың фатирында йәшәйҙәр. 1971 йылда Джексондар Энсинолағы Хейвенхёрст поместьеһын һатып алалар һәм шунда күселәр.
1972—1981: Соло карьераһын башлау, Off the Wall
1978 йыл башында Джексон Нью-Йоркта «Виз» мюзиклында уйнай. Төшөрөүҙәр барышында егерме йәшлек йырсы продюсер Куинси Джонс менән таныша, ул картинаға саундтрек яҙыу менән шөғөлләнгән. Джексон унан сираттағы соло альбомын сығара алған кешене табыуҙа ярҙам һорай, ә Джонс уға үҙ кандидатураһын тәҡдим итә. Продюсер интервьюларының береһендә быны бер нисә сәбәптән эшләргә мәжбүр булыуын әйтә: «Оскар» церемонияһында — сығыш яһаған 12 йәшлек малайҙы, ә актерлыҡ ролендә өлгөргән йырсыны күрә. Һуңынан ул Джексондың вокалсы булараҡ ҙур потенциалға эйә булыуын шәйләй. Ниһайәт, студияла музыкант менән эшләп, Джонс үҙенең профессиональ яҡтан күп үҫеүен аңлай. 1978 йылдың декабрендә йырсының «Off the Wall» тигән яңы соло альбомы өҫтөндә эш башлана. Джексон альбом өсөн ике йыр яҙа: «Don’t Stop ’til You Get Enough» һәм «Working Day and Night». Шулай уҡ йырҙар авторҙары исемлегенә Стиви Уандер, Пол Маккартни һәм Род Темпертон инә. 1979 йылдың 10 авгусында Epic Records лейблында релиз була, альбомдан 5 сингл сыға: «Don’t Stop ‘til You Get Enough», «Rock With You», «Off the Wall», «She’s Out of My Life» һәм «Girlfriend», шуларҙың өсәүһенә видеоклип төшөрөлә. 80-се йылдар башында «Off the Wall» ул ваҡыттағы ҡара тәнле артистың иң күп һатылған альбомы була. Альбом тәнҡитселәрҙән юғары баһа ала, рецензенттарҙың күбеһе Джексон үҙен өлкән, өлгөрөп еткән артист итеп күрһәтте тип ризалашалар. Альбомда йырҙар ритм-н-блюз, фанк, соул һәм диско жанрҙарында. «Off the Wall»дың беренсе синглы «Don’t Stop ’til You Get Enough» өсөн йырсы карьераһының тәүге «Грэмми» статуэткаһын һәм ике «American Music Awards» премияһын ала. 1979 йылдың август аҙағында Джексонға 21 йәш тула, һәм уның менән атаһы араһында менеджер сифатында контракт тамамлана, йырсы Джозефтан бойондороҡһоҙлоҡ ала. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, Майкл «The Jacksons» төркөмөнөң йырсыһы булып ҡалыуын дауам итә, төркөмдөң альбомдарын яҙҙыра, уларҙың таянысы булып концерт гастролдәренә йөрөй.
1982—1984: Thriller, The Jacksons'дан китеүе
Альбомдың беренсе синглы — Пол Маккартни менән дуэтта «The Girl Is Mine» — Thriller'ҙан бер ай алда сыға һәм тәнҡитселәр яғынан бик түбән баһа ала: уларҙың ҡайһы берҙәре Джексондың яңы альбомы уңышһыҙлыҡҡа осрар тип фараз итә. Рецензенттарҙың фекере ул сыҡҡандан һуң үҙгәрә, һуңынан журналистар яңы альбомдың алдағыһының бөтә көслө яҡтарына эйә булыуын яҙа башлайҙар, һәм улар араһындағы айырма шунда: Thriller'ҙағы рок-музыка стилендәге бейеү тректары һәм йырҙары агрессивыраҡ, ә поп-көйҙәр йомшағыраҡ һәм йәнлерәк яңғырай. 1983 йылдың ғинуар башында икенсе «Billie Jean» синглы сыға, ә март айында MTV каналында был йырҙың музыкаль видеояҙмаһының премьераһы була. Видеояҙма афроамерикан артистың каналдың ҡыҙыу әйләнешенә ингән тәүге музыкаль видеоһы була; әлеге ваҡытҡа тиклем MTV етәкселәре ҡара тәнле артистарҙың роликтарын эфирға сығарырға бик үк рөхсәт итмәйҙәр. 1983 йылдың 25 мартында «Motown 25: Today, Today, Forever» тигән концерт Motown Records тауыш яҙыу компанияһының 25 йыллығы хөрмәтенә үткәрелә. Джексон «Billie Jean» йыры менән сығыш яһай һәм тәүге тапҡыр «айҙағыса атлау» бейеү техникаһын күрһәтә, һуңынан ул йырсының төп визит карточкаларының береһенә әйләнә. Ритм-н-блюз һәм рок-музыка кроссоверы булған «Beat It» альбомдың өсөнсө синглы булып сыға, уның яҙыуында гитарасы Эдди Ван Хален ҡатнаша. MTV каналында «Beat It» йырының музыкаль видеояҙмаһы «Billie Jean» артынан эфирға сыға. Артабан тағы ла альбомдың 4 синглы сыға: «Wanna Be Startin’ Somethin’», «Human Nature», «P.Y.T. (Pretty Young Thing)» һәм «Thriller» Альбомдың бөтә ете синглы ла АҠШ-тың «Billboard Hot 100» чартында тәүге унау иҫәбенә инәләр, шуларҙың икәүһе — «Billie Jean» һәм «Beat It» хит-парадта беренсе урынды биләй. Альбомдың төп йырына 14 минутлыҡ «Michael Jackson’s Thriller» исемле ҡыҫҡа ҡурҡыныс фильм төшөрөлә. Музыкант һаман ағзаһы булып торған Йәһүә шаһиттары ойошмаһы видеояҙманың сюжетын оккультизмға ышаныу менән бәйләй. Киреһен дәлилләү өсөн Джексон видеоклип башына шуға ярашлы дисклеймер ҡуя. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, аҡһаҡалдар видеояҙма менән ҡәнәғәт булмайҙар, тиҙҙән йырсы артынан Ғибәҙәт йортонан күҙәтеүселәр даими эйәреп йөрөй башлай.
1983 йылдың ноябрендә йырсы ағалары менән бергә PepsiCo менән 5 миллион долларға контракт төҙөй, «The Jacksons» бер нисә рекламала төшә. 1984 йылдың башында уларҙың береһен төшөргәндә музыкант иртә эшләп киткән пиротехника осҡондарынан баш һөйәген яндыра, йырсыға оҙаҡ дауаланырға тура килә. Яраланыуы ныҡ һыҙлаған йөйҙәрҙең — келоидтарҙың барлыҡҡа килеүенә килтерә, дискоидлы ҡыҙыл сөсө ауырыуы хәлен тағы ла киҫкенләштерә. Һуңынан Джексон 20 йыл тирәһе яфалы ауыртыуҙар кисерә. Pepsi компанияһы музыкантҡа 1,5 миллион доллар күләмендә компенсация түләй, был аҡсаны йырсы тән бешеү үҙәген асыуға бирә.
1984 йылда Джексон Thriller өсөн ете «Грэмми» статуэткаһы ала. Альбомды әҙерләү менән бер рәттән музыкант башҡа проект өҫтөндә эшләй — аудиокитап һәм Стивен Спилбергтың «Инопланетянин» фильмына саундтрек яҙа. Аудиокитаптағы «Someone in the Dark» йыры өсөн премияға лайыҡ була, шулай итеп, бүләк Джексондың 1984 йылдың бүләкләү тантанаһында һигеҙенсеһе була: шулай итеп ул бер төн эсендә яулаған «Грэмми» статуэткалары һаны буйынса рекорд ҡуя.
Бер нисә айҙан «The Jacksons» «Victory» альбомын сығара һәм АҠШ һәм Канада буйлап йырсы ағалары менән берлектәге һуңғы гастроль турнеһына сыға. Ноябрь айында музыкант Голливудтың Дан аллеяһында йондоҙ ала һәм тарихта беренсе булып Вайн-стритта ике йондоҙҙо алған артист була — беренсеһен ул 1980 йылда «The Jacksons» төркөмө составында алған. 1984 йылдың декабрь башында The Jacksons төркөмөнең «Victory» турнеһының йомғаҡлау концертында Майкл төркөмдән китеүе тураһында белдерә.
1985—1986: ATV каталогын һатып алыуы, «We Are the World», «Капитан Ио»
1981 йылда Пол Маккартни Джексонға үҙенең миҫалы менән йырҙарға нәшерлек хоҡуғын һатып алыуҙан нисек табыш алырға кәрәклеген аңлатҡас, ул был идея менән ныҡ ҡыҙыҡһына һәм шунда уҡ тиерлек төрлө композицияларға хоҡуҡтар ала башлай. The Beatles төркөмөнөң 200-гә яҡын йырын һәм башҡаларҙың 4000-гә яҡын йырын үҙ эсенә алған каталог ул саҡта ATV Music Publishing компанияһы милкендә була. 1981 йылда Маккартни һәм Йоко Оно The Beatles йырҙарын һатып алырға тырышып ҡарай, әммә ул саҡтағы ATV компанияһы хужаһы Лью Грейд бөтә каталогты бер юлы 30 миллион долларға һатырға ғына ризалаша. Һөҙөмтәлә килешеү килеп сыҡмай, Йоко Оно менән Маккартни һатып алыуҙан баш тарта. ATV каталогы һатыуға сығарылған тигән хәбәр Джексонға тик 1984 йылдың сентябрендә генә барып етә. Музыкант уны һатып алырға теләк белдерә, низағтарҙы булдырмаҫ өсөн йырсының адвокаттары Маккартни һәм Йоко Оно вәкилдәре менән бәйләнешкә инеләр һәм яҡын арала каталогты һатып алыу планлаштырылмай тигән яуап алалар. Йырсы менән һөйләшеүҙәр башланыр алдынан каталог хужалары Маккартниға беренсе булып һатып алыу хоҡуғын бирә, әммә ул тағы ла баш тарта. Джексондың адвокаттары нәшриәт хоҡуғын алыу буйынса 10 айлыҡ кампания башлай, һәм, конкуренттарҙы үтеп китеп, Джексон 1985 йылдың август уртаһында $47,5 млн долларға уларҙың хужаһына әйләнә.
Башкиров Емельян Григорьевич
Башкиров Емельян Григорьевич (1807—1891 йәки 1887 ) — Түбәнге Новгород сауҙагәрҙәр Башкировтар нәҫеленә, «Емельян Башкировтың уландары менән Сауҙа йорто»на нигеҙ һалыусы.
Майкл Джексон
1985—1986: ATV каталогын һатып алыуы, «We Are the World», «Капитан Ио»
1985 йылда АҠШ йырсыһы һәм йәмәғәт эшмәкәре Гарри Белафонте инициативаһы менән USA for Africa хәйриә проектына нигеҙ һалына. Американың билдәле башҡарыусылары менән бергә йыр яҙҙырыу өсөн йыйылыу планлаштырыла. «We Are the World» тигән йырын Майкл Джексон һәм Лионель Ришелье проект өсөн махсус рәүештә яҙғандар, унда 45 башҡарыусы ҡатнашҡан. 1987 йыл аҙағына USA for Africa хәйриә фондында 91 миллион доллар аҡса йыйыла, шуларҙың 54 миллион доллары синглдың һатыуҙарҙан килә. 1986 йылда йыр дүрт «Грэмми» премияһына лайыҡ була.
Материчная
Материчная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парабель ҡылымығының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Башкиров Емельян Григорьевич
Биографияһы
Сығышы буйынса Түбәнге Новгород өйәҙенең Копнино ауылы крепостнойҙарынан, Григорий Башкировтың кесе улы, ғаиләлә унан башҡа ике ағаһы була: Семен һәм Матвей.
Григорий Башкиров башта Карпов алпауыттарҙың, ә һуңынан генеральша В. Н. Лишеваның крепостнойы була. И. А. Макаров тикшеренеүҙәре буйынса, Емельян Башкиров ғаиләһе менән 1847 йылда иреклекте һатып алған һәм Түбәнге новгород мещанлығына яҙыла. Икенсе версияға ярашлы, уны 1850 йылда хужаһы Түбәнге Новгородта оброкка ебәрә. Тегенселек эшенә ҡарағанда Емельян Башкиров бесән менән сауҙа итеүгә өҫтөнлөк бирә. Крепостнойлыҡ хоҡуғы бөтөрөлөүгә 1861 йылда ул бер әҙерәк аҡса туплауға өлгәшә һәм Түбәнге Новгородта бәләкәй генә йорт һатып ала, шунда үҙенең ғаиләһен күсерә. Был ваҡытта уның өс улы була: Николай, Яков һәм Матвей. Атаһынан айырмалы рәүештә улар уҡый, яҙа, һанай беләләр. Түбәнге Новгород йәрминкәһендә иген менән сауҙа итеү өсөн лавка һатып ала, бер әҙерәк ваҡыт үткәс, игенде Волга буйлап ташый башлай, артабан игенде эшкәртеү менән шөғөлләнә: Мыс ауылы эргәҙендә Линда йылғаһында тәүге һыу тирмәнен, ә һуңынан — Канавинда «Слободская» пар тирмәнен төҙөй.
1870 йылда Емельян Башкиров беренсе сауҙагәр гильдияһына инә. Яңы асылған «Емельян Башкировтың уландары менән Новгород Сауҙа йорто» сауҙа-он етештереү предприятиеһы Түбәнге Новгород нотариусы Шубинский тарафынан 1871 йылдың 23 ноябрендә раҫланған. 1870 йылдарҙың икенсе яртыһында фирманың йыллыҡ килеме 300—400 мең һум тәшкил итә. 1877 йылда Башкировтар «миллионщик» булып китә: фирманың таҙа капиталы 1,2 млн һумға тиерлек етә.
1886 йылда Емельян Башкиров эшенән ситләшә.
Ғабәйә
Ғабәғә) — оҙон традицион ғәрәп ҡатын-ҡыҙ күлдәге. еңле;
Тасуирламаһы
Хәҙерге ғабәғә оҙон еңле, тәнде тулыһынса ҡаплап торған иркен кейем, билбауһыҙ кейелә.Ғәҙәттә ҡара төҫтә, әммә шулай уҡ төрлө төҫтәгеләре лә осрай. Ғәбәғә йыш ҡына сигеү, сәйлән, страздар менән биҙәлә.
Материчная
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғабәйә
Тәғәйенләнеше
Ғабәғә йәмәғәт урындарында йөрөү өсөн тәғәйенләнгән. Ғәрәп илдәрендә мосолман ҡатын-ҡыҙҙары уны өйҙән сыҡҡанда көндәлек кейем-һалымы өҫтөнән, хижәп йәки ниҡаб менән бергә кейә. Ҡайһы бер ғәрәп илдәрендә сит ил ҡатын-ҡыҙҙары өсөн дә мотлаҡ кейем.
Көнбайыш илдәренән килгән ҡатын-ҡыҙҙар, ислам илдәренә барып, йыш ҡына ошо кейемгә өҫтөнлөк бирә. Улар бындай күлдәкте бик уңайлы итеп таба.
Майкл Джексон
1985—1986: ATV каталогын һатып алыуы, «We Are the World», «Капитан Ио»
Шул уҡ ваҡытта Disney студияһында Майкл Джексон Джордж Лукас һәм Фрэнсис Форд Коппола менән бергә футуристик «Капитан Ио» музыкаль фильмы өҫтөндә эш башлай. Бюджеты яҡынса 30 миллион доллар тәшкил иткән 17 минутлыҡ кинотаҫманың премьераһы 1986 йылдың 13 сентябрендә үтә. «Captain EO» аттракционы тулы батырыу иллюзияһы менән 4D-фильм тип аталған беренсе фильм була, ул Калифорниялағы Диснейлендта һәм донъяның башҡа бер нисә күңел асыу парктарында эшләй башлай.
1986 йылдың майында Джексондың Pepsi менән 15 миллион долларға яңы реклама контракты төҙөлөүе тураһында иғлан ителә — был тарихта иң ҡиммәтле контракт була. Компания йырсының сираттағы альбомының һәм концерт гастролдәренең бағыусыһына әйләнә. Шул уҡ ваҡытта Pepsi Мәскәүҙәге беренсе Изге ихтыяр уйындарының төп бағыусыларының береһе була, ә контракт шарттары буйынса 1986 йылдың йәйендә йырсы ярышты асыу тантанаһында сығыш яһарға тейеш була, әммә килеп сыҡмай.
1987—1990: Bad һәм «Айҙағыса атлау»
80-се йылдар уртаһынан Джексон яңы альбом өсөн йырҙар өҫтөндә эшләй башлай, әҙерләнгән материалды мөмкин тиклем күберәк контролдә тотоу, ижади азатлыҡ алыу маҡсатында үҙенең демоверсияларын Энсинолағы үҙ студияһында яҙҙыра. Музыкант менән продюсер араһында ауыр мөнәсәбәттәр тағы ла нығыраҡ насарая, һәм «Bad» уларҙың өсөнсө һәм һуңғы уртаҡ хеҙмәте була. Музыкант менән продюсер альбомды һәм уның өсөн промо-кампанияны 18 ай буйы әҙерләй, бер нисә тапҡыр альбомды сығарыу датаһы үҙгәрә. Ниһайәт, 1987 йылдың июлендә тәүге синглы — «I Just Can't Stop Loving You» синглы сыға, ә 31 августа альбомдың релизы үтә. Альбомдың исемлегенә фанк, ритм-н-блюз, госпел, поп һәм хард-рок, джаз, свинг һәм блюз жанрҙарындағы йырҙар ингән. Был ваҡытҡа Thriller альбомы музыкант ижадының үлсәменә әйләнә: күпселек тәнҡитселәр Джексондың артабанғы альбомдарын уның менән сағыштырып баһалай. Тик бер нисә рецензент ҡына бындай аналогтарҙы эшләү дөрөҫ түгеллеген һәм һәр яҙманы айырым ҡарарға кәрәклеген белдерә.