cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Королёв Сергей Александрович (шағир)
Тормош юлы
Институтта уҡып бөткәс, Ростов өлкә мәҙәниәт идаралығына методист булып эшкә урынлаша. Ул артабан Ростов өлкә профсоюздар советында мәҙәни-ағартыу эшенең методик кабинеты мөдире булып эшләй. Бынан ул журналист эшенә күсә һәм «Речник Дона», «На стройке», «Связист», «Автотранспортник», «Кооператор Дона», «Комсомолец» гәзиттәре менән хеҙмәттәшлек итә. Бер аҙ ваҡыт ОСВОД-та эшләй.
1981 йылда уның икенсе һәм үҙе тере саҡтағы «Позднее лето» тигән иң һуңғы китабы баҫыла. Был китап өсөн 1982 йылда СССР Яҙыусылар союзына ҡабул ителә.
52-се йәшендә, 1985 йылдың 23 авгусында, үҙенең Ростовтағы фатирында вафат була.
Ижады
Сергей Королёвтың ижадын тикшереүсе Л. М. Юдин шағирҙың ижадында дүрт этапты билдәләй: тәүге, башланғыс (1950—1960); «станицалағы Ватан» һәм диңгеҙ тураһындағы шиғырҙар, юлъяҙмалар, очерктар, «Евдокия, казачья мать» повесының һыҙмалары һәм 1969 йылда «Дон» журналында беренсе баҫмалары сығыу һәм уның әҙәби тәнҡит тарафынан билдәләнеү осоро (1960—1970); Донға һәм Төньяҡҡа арналған шиғырҙар,һүрәтләмәләр һәм хикәйәләр өҫтөндә эшләү, 1978 йылда тәүге шиғырҙар китабының баҫылып сығыу осоро (1970—1978) ; һәм, ниһайәт, «Позднее лето» шиғырҙар китабының баҫылып сығыуы(1982) һәм артабан ҡаты ауырыған шағир вафат булғандан һуң нәшер ителгән «Воспоминание о песне» һәм «Обратное время» китабының ҡулъяҙмалары өҫтөндә эшләү осоро (1978—1985).
Королёвтың шиғырҙарына Ольга Фокина, Евгений Долматовский, Виктор Коротаев, Александр Рогачёв, Леонид Григорьян, Николай Скрёбов, Елена Нестеровалар юғары баһа бирә. Виталий Закруткин, Анатолий Калинин, Борис Куликов, Виктор Боков, Владимир Фирсов, Даниил Долинский, Филипп Сухоруковтар уның шиғырҙарын бик йылы ҡабул итә.
Кивара
Кивара — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сива йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Корша
Корша — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Соть йылғаһының һул ярына тамағынан 114 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Кивара
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем,   Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ  Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Корша
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кивара
Һылтанмалар
Категория:Удмуртия йылғалары
Оло Ҡуйһары
Оло Ҡуйһары (Большая Куйсарина) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Ҡолой ауыл биләмәһе составына инә.
Географик урынлашыуы
Ҡараһыу йылғаһы буйында (Мейәс йылғаһы үҙәне) урынлашҡан.
Тарихы
Оло Ҡуйһары — табын башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡара Табын улусы составында була.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (97 %) йәшәй.
Шидровка (йылға)
Шидровка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онеж мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Роберт Менассе
Ро́берт Менассе  (нем. Robert Menasse,21 июнь, 1954, Вена) — Австрия шағиры, сәсмә әҫәр ижад итеүсеһе, эссе яҙыусы, тәржемәсе.
Биографияһы
Йәһүд ғаиләһендә тыуа. Филологияға һәм фәлсәфәгә Венала, Зальцбургта, Мессинда уҡый. 1981—1988 йылдарҙа Сан — Паулу университетында уҡыта. Португал теленән эссе һәм прозаны тәржемәләй. Бразилиянан һуң Берлинда, Амстердамда, хәҙерге ваҡытта Венала йәшәй.
Ижады
Прозала ла, эссела лә «Австрия рухын», илдең тарихын һәм хәҙерге осорон сарказм менән сағылдыра, Германия һәм Австрия халҡының кәмемәгән антисемитлығын билдәләй.
Кау-Куй-Саем
Кау-Куй-Саем — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Саккун-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Аҡбур осоро
Аҡбур осоро — мезозой эраһының һуңғы геохронологик осоро. 145,0 млн йыл элек башланған, 66,0 млн йыл элек тамамланған. Шулай итеп, 79 миллион йыл дауам иткән. Был исемде Бельгия геолог Ж. Омалиус д`Аллуа биргән.
Исеме, ул осорҙа треклек иткән, умыртҡаһыҙ диңгеҙ организмдары ҡалдыҡтары ултырмаһынан алынған аҡбур минералынан килә. Аҡбур осоро түбән һәм юғары бүлектәргә бүленә, уларҙың һәр ҡайһыһы 6 ярустан тора; башланғыс осорҙағы аҡбурҙың дауамлылығы 45 млн. йылдан артыҡ, һуңғыһыныҡы - 34 млн. йыл самаһы.
Кау-Куй-Саем
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аҡбур осоро
Климат
Аҡбур осоро аҙағында температура киҫкен рәүештә юғары күтәрелә башлай. Был үҙгәрештәрҙең сәбәпсеһе океан тигән гипотеза бар: океан йылылыҡты йотоу урынына йылылыҡты кире сағылдыра һәм парник эффекты барлыҡҡа килтерә.
Үҫемлектәр
Осор башында абағалар һәм асыҡ орлоҡлолар хакимлек итә, Аҡбур осоро уртаһында – ябыҡ орлоҡлолар, осор аҙағында сәскәлеләр барлыҡҡа килә. Был инде аталандырыусы бөжәктәр үҫеше менән бәйле. Һуңғы аҡбурҙа флора һәм фаунуның бик юғары үсеше Ер шары тарихындағы иң йылы һәм дымлы климат менән бәйле була.
Хайуандар донъяһы
Аҡбур осоронда микроорганизмдар, күп төр умыртҡаһыҙҙар һәм һөйрәлеүселәр киң үҫеш ала, ә осор аҙағында уларҙың күпләп үлеүе бара; елпеүес ҡойроҡло ҡоштар, беренсе имеҙеүселәр, ҡылсыҡлы балыҡтар, ҙур рептилиялар -- ихтиозаврҙар, плезиозаврҙар һ.б. диңгеҙ кәҫәрткеләре тарала.
Ултырма тоҡомдар
Аҡбур осоро ултырмалары составында гипс, пирит һәм сидерит менән байытылған күкһел һоро һәм ҡара балсыҡлы тоҡомдар күпселекте тәшкил итә, һирәк кенә глауконитлы ҡомдар һәм алевролиттар, кремнезёмлы һәм аҡбурга оҡшаш мергельдәр, цеолитлы һәм ҡомташлы тоҡомдар осорай. Түбән ярус ултырмаларында глауконитлы ҡомдар, ҡомташтар һәм алевролит горизонттарында ятыусы фосфоритлы конгломераттар (10-12 см-ға тиклем төйөрҙәре булған) осорай. Ҡомло-балсыҡлы катламдарҙа диңгеҙ фаунаһы: аммониттар, белемниттар («шайтан бармағы»), моллюсктар һ.б. бар. Юғары аҡбур ташлы-карбонатлы һәм карбонатлы-ташлы тоҡомдарҙан ғибәрәт. Аҡбур системаһы юшҡындары һай һыулы диңгеҙ бассейнында ултырған. Аҡбурҙың башланғыс осоронда диңгеҙ Поляр океанды Ҡырым-Кавказ өлкәһен ҡаплаған бассейн менән тоташтырыусы боғаҙ формаһын һаҡлай. Аҡбур осоро аҙағында диңгеҙ һыулығы юҡҡа сыға һәм 40-50 млн. йылға континенталь режим урынлаша.
Аҡбур осоро афәте
Аҡбур осоро аҙағында күпселек үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһындағы төркөмдәр юҡҡа сыға. Күпселек асыҡ орлоҡлолар, һөйрәлеүселәр, барлыҡ динозаврҙар үлеп бөтә. Әммә ҡоштар афәткә бирешмәй, йәшәүен дауам итә. Афәт сәбәптәре әлегә тиклем билдәле түгел.
Коньки (Нечкинка ҡушылдығы)
Коньки  — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Нечкинка йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һылтанмалар
Категория: Удмуртия йылғалары
Суздальцев Александр Иванович
Александр Иванович Суздальцев (12 октябрь 1937 йыл) — нефть һәм газ сығарыу буйынса оператор, рационализатор, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1977).
Биографияһы
1956—1958 йылдарҙа «Октябрьскнефть» нефть промыслаһы идаралығының 3-сө промыслаһының ер аҫты ремонттары операторы, 1964 йылдан Төмән өлкәһенең Сургут ҡалаһында «Нижневартовскнефть» НПУ-һы операторы.
1980 йылда уның рационализаторлыҡ тәҡдиме йылына 28 мең экономия килтерә.
Самотлор нефть ятҡылығын иң тәүге үҙләштереүселәрҙең, 12 самотлорсының һәм 22 Башҡортостан нефтселәре — Социалистик Хеҙмәт Геройҙарының береһе.
1976 йылда 50 скважиналарын хеҙмәтләндереүгә күсә (норманан ике тапҡырға артығыраҡ).
1964 йылда Мегионда танкерға беренсе сәнәғәт нефтен ҡоя.
Мәскәүҙә үткән Бөтә Союз уйлап табыусылар һәм рационализаторҙар йәмғиәтенең V съезы, СССР профсоюздарының XVIII съезы делегаты.
Оло Лемва
Оло Лемва — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лемва йылғаһының уң ярына тамағынан 180 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Фёдоровка (Баҡалы районы)
Фёдоровка (Фёдоровка) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата кеше йәшәмәй. Почта индексы — 452667, ОКАТО коды — 80207851004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иванов Леонид Александрович (сәйәсмән)
Иванов Леонид Александрович (1904 йыл,  Булатный ҡасабаһы, Бөрө өйәҙе, Өфө губернаһы, Рәсәй империяһы, хәҙерге Башҡортостан — 1968) — совет  партия һәм дәүләт эшмәкәре, Ҡурған өлкә Советы башҡарма комитеты рәйесе   (1947—1950).
Биографияһы
Фабрика хеҙмәткәре ғаиләһендә тыуа. Башланғыс белемде (2 класс) фабрика ҡасабаһындағы юғары башланғыс училищела ала.
12 йыл тирәһе Леонид Александрович Иванов хеҙмәтсәндәр депутаттарының Ҡурған өлкә Советының һәм хеҙмәтсәндәр депутаттарының Ҡурған ҡала Советының  депутаты була.
Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре
Ленин ордены (1943) һәм ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1944, 1956),   «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн» һәм «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнгән.
Һарына (Ҡариҙел ҡушылдығы)
Һарына (Оло Һарына) — Рәсәй йылғаһы.
Географияһы
Һарына йылғаһы Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 473 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Азурит
Азури́т (azur — баҡыр дигидроксодикарбонаты (II)|Cu3(СО3)2(ОН)2]] баҡыр зәңгәре, карбонаттар классына кереүсе минерал, малахит төркөмөндә. Баҡыр миҡдары 55,3%-ҡа тиклем. Ҡуйы зәңгәр төҫтә, быяла һамаҡ ялтыр. Ҡатылығы 3,5-4, ыуалыусан. Тығыҙлыгы 3,7-3,9 г/см3. Азурит кислоталарҙа эрей (углекислый газ бүленеп сыға). Ваҡ кристалларҙан торған друзалар, тоташ бөртөклө массалар рәүешендә була. Башҡортостанда алтын-полиметалл һәм баҡыр колчеданы ятҡылыҡтарының окисланыу зонаһында осрай. Ҡимәтле баҡыр мәғдәне. Зәңгәр буяу эшләү өсөн сеймал булып тора.
Ҡыҙыҡлы факттар
Иң ҙүр азурит киҫәге Нью-Йорк тәбиғәт музейында һаҡланы. Ул «Йырлаусы таш» тип атала. Аризона штаты «Коппер Куин» (Copper Queen) шахтаһында табылған минерал ауырлығы 4,5 тонна.
Родригес Мартинес Мириам
Родригес Мартинес Мириам (5 февраль 1960 йыл — 10 май 2017 йыл) — Мексика хоҡуҡ яҡлаусыһы. Ҡыҙын урлап үлтергәндән һуң «Child Parents Missing» («Хәбәрһеҙ юғалғандарҙың ата-әсәләре») ойошмаһына нигеҙ һалыусы булараҡ билдәле. Мириамды 2017 йылдың 10 майында йорттарына баҫып ингән боевиктар үлтерә
Тормош юлы
Мириам Элизабет Родригес Мартинес Мексиканың Сан-Фернандо ҡалаһында йәшәй. Ул иң ҡырыҫ райондарҙың береһендә урынлашҡан. Хөкүмәттең мәғлүмәттәренә ярашлы, илдең был төбәгендә хәбәрһеҙ юғалыусылар һаны иң күбе.
Мириамдың ҡыҙы, Карен Алехандра Салинас Родригес, 2012 йылда юғала. Ике йылдан һуң, 2014 йылда, ул ҡыҙының кәүҙәһен таба. Ҡатын Colectivo de Desaparecidos de San Fernando (Юғалғандар өсөн хәрәкәт) төҙөй.
Мириам шулай уҡ «Лос-Сетас» наркокартеленең ирен урларға маташыуына юл ҡуймай. Ул банда ағзаларын үҙенең машинаһында эҙәрлекләй һәм был турала армияға хәбәр итә, улар һуңынан енәйәтселәрҙе ҡулға ала. Әммә, уның ҡыҙының эштәре буйынса ҡулға алынып ғәйепләнеүселәрҙең береһе төрмәнән ҡаса.
Мириам Родригестың үҙенең бер интервьюһында уны янауҙары, әммә урындағы властың уны яҡламауы тураһында белдерә. Ҡыҙын эҙләү менән бер рәттән Мириам Мартинес Родригестың балалары юғалған башҡа ата-әсәләргә ярҙам итә. Артабан был хоҡуҡ һаҡлау хәрәкәте Colectivo de Desaparecidos (The Vanished collection) ойошмаһына әүерелә.
Мириам Мартинес Родригес 2017 йылдың 10 майында, Мексика Әсә көнөн билдәләгәндә үлтерелә. Уның йортона боевиктар баҫып инә. Мириам ауыр йәрәхәттәренән мандый алмай, дауаханаға алып барғанда юлда вафат була.
Хоҡуҡ яҡлау хәрәкәтенең үҫеше
Мириам Мартинес Родригестың 2012 йылда көс ҡулланыу ҡорбаны булған 600 ғаиләне берләштерә.
Ул ойошторған ғаиләләр төркөмө — 2014 йылдың октябрендә Герреро штатының педагогия колледжының 43 уҡыусыһы хәбәрһеҙ юғалғандан һуң киңерәк ҡолас алған хәрәкәтең бер өлөшө. Хәҙер Мексикала кәм тигәндә 13 шундай төркөм бар.
2017 йылдың 10 майында Мириам Элизабет Родригес Мартинесҡа теләктәшлек белдереүселәр Мексика һәм Америка Ҡушма Штаттары хөкүмәттәренән хоҡуҡ яҡлаусыларҙың штәрен яҡлап сығыш яһаусыларҙың именлеген тәьмин итеүҙе талап итә.
Болотова Жанна Андреевна
Биографияһы
Жанна Андреевна Болотова 1941 йылдың 19 октябрендә Новосибирск өлкәһенең «Озеро Карачи» курортында тыуған
Уның атаһы — Андрей Иванович Болотов, Советтар Союзы Геройы, әсәһе — Болотова Зинаида Юрьевна.
1964 йылда ВГИК (Герасимов Сергей һәм Тамара Макарова оҫтаханаһы) тамамлай. Театр-студияла киноактёр була.
СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты (1977 — «Бегство мистера Мак-Кинли» фильмы өсөн).
1957 йылда режиссёр Лев Кулиджанов һәм Яков Сегелдың «Дом. в котором я живу» фильмында тәүге тапҡыр төшә.
Шәхси тормошо
ВГИК-та уҡыу осоронда Франциянан килгән рәссам Николай Двигубскийға кейәүгә сыға. 1960 йылда актёр һәм режиссёр Николай Губенкоға кейәүгә сыға. Ике никахынан да балаһы юҡ.
Ҡыҙыҡлы факттар
Булат Окуджава Болотова Жаннаға «Старый пиджак», «По Смоленской дороге», «Горит пламя, не чадит», «Маленькая женщина» йырҙарын арнай".
Юдьма
Юдьма (Кадрека) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нименьга йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Ҡуҡмара
Ҡуҡмара (Кукмара, Кукмор, Кукмарий) — Татарстан Республикаһындағы Ҡуҡмара районының үҙәге.
Тарих
1923-2017 йылдарҙа — ҡала тибындағы ҡасаба; 2017 йылдың 17 апреленән ҡала статусы бирелә.
Тобот
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бутусов ҡасабаһы
Бутусов ҡасабаһы — Ярославль ҡалаһының үҙәк (Киров) районындағы, Республика, Свердлов, Чайковский һәм Пушкин урамдары менән сикләнгән торлаҡ кварталы. 1927—1929 йылдарҙа Ярославль губернаһы коммуналь бүлексәһе мөдире Константин Иванович Бутусов инициативаһы буйынса төҙөлә. Ярославль өсөн һирәк булған конструктивизм архитектураһы ҡомартҡыһы («Гигант» клубы, Ляпинский ҡаҙанлығы һәм башҡалар менән бер рәттән).
Төҙөү тарихы
Аҡ гвардеецтар ихтилалы баҫтырылғандан һуң, туптан атыу арҡаһында ҡалалағы бөтә биналарҙың өстән бере хараба хәленә килә (булған 7688 торлаҡ төҙөлөшөнөң 2147-һе тулыһынса юҡ ителә). Яңы власть алдында ҡалала торлаҡһыҙ тороп ҡалған кешеләрҙе торлаҡ менән тәьмин итеү һәм Октябрь революцияһынан һуң яңы ҡиммәттәргә һәм яңы йәшәү рәүешенә тап килгән киләсәк ҡалаһын төҙөү бурысы тора. 1924 йылда ҡаланың «Яңы Ярославль» генераль планы ҡабул ителә, уның эксперттары составына илдең алдынғы архитекторҙары инә, улар араһында — В. Н. Семёнов, И. В. Жолтовский, А. П. Иваницкий һәм башҡалар. Торлаҡ йорттарҙың проекты бөтә союз конкурсында һайлап алына, 1926 йылда К. И. Бутусовҡа тип иницииаллап бөтә илдән 98 проект килә. Совет архитекторҙары проектҡа яңы көнкүрешкә күсеүҙе һәм коммунистик идеалдар тантанаһын сағылдырған «яңы йөкмәтке» индерергә тырышалар. Архитектор В. В. Кратюктың еңгән проекты беренсе булып башҡарылыуға сиратта тора.
1927 йылда тәүге өс йорттоң фундаменты һалына. Ярославлдә беренсе тапҡыр бер үк ваҡытта бөтөн торлаҡ комплексы төҙөлә. Бер йылдан дүртенсе һәм бишенсе йорттарҙы төҙөү тамамлана, шул уҡ ваҡытта беренсе йорттарҙа биҙәкләү эштәре бара, инженер коммуникациялары индерелә. 1928 йылдың көҙөндә алтынсы, 1929 йылда — етенсе йорттоң фундаменты һалына. 1929 йылдың ғинуарында тәүге биш йорт файҙаланыуға тапшырыла. Халыҡты бүлмәләр буйынса урынлаштыралар. 240 урынға 6 мең ғариза килә. Бүлгәндә ҡаты синфи принцип өҫтөнлөк итә. Һөҙөмтәлә торлаҡтың 80 проценты эшселәргә бирелә, ҡалғандары «хеҙмәткәрҙәргә һәм ҡыҙылармеецтарға, йәшәү шарттары насар булғандарға» бирелә.
Планлаштырыу
Ҡасаба составына ете дүрт ҡатлы П-рәүешендәге йорт инә (Свердлов урамы, 21, 21а, 23, 23а, 25/28 йорттар, Пушкин урамы, 20 йорт, Чайковский урамы, 56. б.) Көҙгөләге сағылышлы йорттар «ихата баҡса» системаһын барлыҡҡа килтерә, архитекторҙың уйлауы буйынса ул йәмәғәт тормошоноң үҙәге булырға тейеш була. Торлаҡ биналарынан тыш, йорттарҙа сауҙа һәм социаль-көнкүреш хеҙмәтләндереү объекттары (кер йыуыу, ҡулланыу тауарҙары магазины һәм башҡалар) ҡарала. Ҡасаба халҡы өсөн күршелә урынлашҡан элекке синагогала клуб ойошторола.
Ҡасабанан көнбайышҡа табан Бутусов паркы төҙөлә, ул 1944 йылда ҡаланың төп паркы тип иғлан ителә. XXI быуат башында ҡаланы яҡлаусыларҙың протесына ҡарамаҫтан, парк ағастарын ҡырҡыу һәм сауҙа-офис объекттары төҙөү башлана.
Кызылка (Сива ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем,   Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ  Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һылтанмалар
Категория:Удмуртия йылғалары
Түбәнге Новгород йәмиғ мәсете
Түбәнге Новгород йәмиғ мәсете — Түбәнге Новгород мосолмандарының төп ғибәҙәтханаһы. 1915 йылда Ҡазан яры урамында урынлашҡан. Мәсет ҡаланың татар мәхәлләһенә ҡарай һәм 5000 кеше һыйҙыра.
Кудрявцев Игорь Николаевич
Кудрявцев Игорь Николаевич (23 декабрь 1944 йыл) — рус совет шағиры.
Биографияһы
Игорь Николаевич Кудрявцев Вологда өлкәһе Сокол ҡалаһында тыуған. Артабан уның ғаиләһе Краснодар крайының Кущевская станицаһына күсеп килә. 1962 йылда Ростов ауыл хужалығы машиналары эшләү техникумына, ә 1985 йылда — Горький исемендәге Әҙәбиәт институтының Юғары әҙәбиәт курстарына уҡырға инә. «Ростсельмаш» заводында йыйыусы-слесарь булып эшләй, заводтың әҙәби берләшмәһендә ағза була. Совет Армияһында хеҙмәт итә. 1967-1975 йылдарҙа стандарттар һәм үлсәү техникаһы Дәүләт надзоры лабораторияһында эшләй. 1977 йылда Советтар Союзы Коммунистар партияһы сафына ҡабул ителә. Хәҙерге ваҡытта Дондағы Ростовта йәшәй, Ростов өлкәһе ауыл хужалығы министрлығының пресса хеҙмәтендә етәксе булып эшләй. Беренсе етәксеһе Дон шағирәһе Елена Нестерова булған Ростов өлкәһе йәш яҙыусылары «Дон» әҙәби берләшмәһен етәкләй.
Ижады
Кудрявцевтың тәүге шиғырҙары 1959 йылда «Ростсельмашевец» гәзитендә баҫылып сыға. Ул «Москва», «Молодая гвардия», «Огонёк», «Смена», «Дон» журналдарында, үҙәк һәм өлкә гәзит-журналдарында, коллектив йыйынтыҡтарҙа шиғырҙарын баҫтыра. Үҙенең әҙәбиәт уҡытыусыһы итеп Ростов шағиры, беренсе китабының мөхәррире булған Александр Рогачёвты, һуңғараҡ шулай уҡ Евгений Долматовскийҙы һанай. Тәүге шиғырҙар китабы «Ранняя тропа» Дондағы Ростовта сыға (1978) Был китабы өсөн И. Н. Кудрявцев СССР Яҙыусылар союзы, ВЛКСМ Үҙәк комитеты, СССР Дәүләт нәшриәт комитеты һәм Беренсе Бөтә Союз йәш яҙыусылары конкурсының премияларына лайыҡ була һәм 1979 йылда СССР Яҙыусылар союзына ҡабул ителә. Артабан уның һигеҙ шиғырҙар китабы һәм бер нисә документаль-тарихи әҫәрҙәре Ростов һәм Мәскәү ҡалалары нәшриәттәрендә баҫыла. Игорь Кудрявцев шиғырҙарының тематикаһы күп төрлө. Ул философия, мөхәббәт лирикаһын, көнүҙәк йәмәғәт-сәйәси һәм тарихи темаларға шиғырҙар яҙа, Дон ерен, уның кешеләрен һәм тәбиғәтен һүрәтләй. Кудрявцев шиғырҙары араһында иң ҙур популярлыҡ яулағаны - «Дуэль» шиғыры: "Раздался выстрел на опушке, Заставив вздрогнуть чёрный лес… Лишь на мгновенье умер Пушкин, И лишь мгновенье жил Дантес."
Оло Иҫәнгилде
Оло Иҫәнгилде (Большая Исянгильдина) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Ҡолой ауыл биләмәһе составына инә.
Тарихы
Оло Иҫәнгилде (Иҫәнгилде) — әйле башҡорттарының ауылы. Тәүге тапҡыр 1776 йылда телгә алына. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Әйле улусы составында була.
Географияһы
Арғаяш районының көньяғында, Ҡараһыу йылғаһы буйында урынлашҡан. Ҡолой ауыл биләмәһенә ҡарай, биләмәнең административ үҙәге Ҡолой ауылына тиклем — 10 км.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (97 %) йәшәй.
Кения
Ке́ния ( [ˈkɛnjə]), рәсми атамаһы — Ке́ния Респу́бликаһы (Jamhuri ya Kenya, Republic of Kenya) — Көнсығыш Африкалағы дәүләт. Бөйөк Британияның элекке колонияһы, 1963 йылдың 12 декабрендә бойондороҡһоҙлоҡ ала. Милләттәр Берләшмәһе составына инә.
Бөгөнгө көндә ил Көнсығыш Африка илдәре араһында иң йылдам үҫешеүсе илдәрҙең береһе булып тора.
Баш ҡалаһы — Найроби. Аҡса берәмеге — Кения шиллингы.
Этимологияһы
Ил Кениялағы тау хөрмәтенә аталған, уны кикуйю телендә Кере-Ньяга («тау» йәки «аҡ тау») тип атайҙар.
Боронғо осор
Кения, күп ғалимдар фекеренсә, кешелектең боронғо ата-бабалары төйәге булып тора. Унда, Рудольф күленең көнсығыш яры буйында, яҡынса 3 миллион йыл элек Ломеквиҙа йәшәгән ата-бабаларҙың эш ҡоралдары һәм һөйәктәре табылған.
Күпкә һуңыраҡ Кения территорияһында хәҙерге эфиоп расаһына яҡын кешеләр йәшәгән. Унда шулай уҡ койсан (хәҙерге Көньяҡ Африка) раса тибындағы ҡәбиләләр була. Һуңыраҡ көнбайыштан хәҙерге покомо, суахили һәм миджикендаларҙың ата-бабалары булған негроид банту телле ҡәбиләләр килә.
VIII—VIII быуаттарҙа Кения ярҙарында буйында суахили сауҙа үҙәктәре барлыҡҡа килә башлай. Улар Африканың эске райондары менән Һиндостан һәм Ғәрәбстан араһында аралашсы булараҡ сауҙа менән шөғөлләнә. Африканан тимер, алтын, фил һөйәге, мөгөҙморон мөгөҙө, ҡолдар сығаралар, үҙенә металл әйберҙәр, кәсеп әйберҙәре, туҡымалар индерелә.
Географик урынлашыуы
Ярҙарын көньяҡ-көнсығыштан Һинд океаны һыуҙары, көнбайышта Виктория күле менән йыуа, яр буйы һыҙатының оҙонлоғо — 536 км. Кенияның майҙаны — 582 650 км², шуларҙың 11 230 км² — һыу өҫтө. Максималь оҙонлоғо — көньяҡ-көнсығыштан төньяҡ-көнбайышҡа табан 1131 км һәм төньяҡ-көнсығыштан көньяҡ-көнбайышҡа табан 1025 км. Илдең үҙәгенә яҡын ерҙә экватор үтә.
Административ бүленеше
2013 йылға тиклем Кения территорияһы 8 провинцияға һәм 71 өйәҙгә бүленгән. 2013 йылдың мартынан 47 округ иҫәпләнә.
Иҫәбе, урынлашыуы
Халыҡ һаны — 47 564 296 жителей (2019 йылғы халыҡ һанын иҫәпкә алыу).
Тыуым — 1000 кешегә 35 (бала табыу — 1 ҡатын-ҡыҙға 4,4 бала, сабыйҙар үлеме — 1000-гә 53);
Үлем — 1000 кешегә 9;
Ғүмер оҙонлоғо — 58,8 йәш (ирҙәргә — 58 йәш, ҡатын-ҡыҙҙарға — 59 йәш);
Иммунодефицит вирусы (ВИЧ) менән ауырыу — 6,7 % (2003 йыл баһаһы).
Милли составы
ЦРУ-ның факттар китабына ярашлы, Кенияла түбәндәге этник төркөмдәр бар: кикуйю — 22 %, лухья — 14 %, луо — 13 %, календжин — 12 %, камба — 11 %, кисии — 6 %, меру 6 %, башҡа африкандар — 15 %, африкан булмағандар (индеецтар, инглиздәр, ғәрәптәр) — 1 %.
Телдәре
Рәсми телдәр — инглиз һәм суахили, урындағы телдәр таралған. Мәктәптәрҙә инглиз телендә уҡыталар һәм бөтә хөкүмәт документтары алып барыла. Халыҡтың күпселеге суахили телен белә. Ул ғәрәп теленән үҙләштерелгән һүҙҙәр күп булған бантуй телдәре нигеҙендә милләт-ара аралашыу теле булып тора. Ethnologue мәғлүмәттәре буйынса, Кенияла 69 тел таралған.
Ир-аттың — 90 %, ҡатын-ҡыҙҙарҙың 80 % грамоталы (2003 йыл).
Туризм
Дәүләт килемдәренең төп сығанаҡтарының береһе — туризм.
Кенияның ҡырағай тәбиғәте бөтә донъянан туристарҙы йәлеп итә. Бында арыҫландың антилопаға һунар итеүен, бегемоттар ғаиләһенең һыу инеүен һәм алһыу фламингоның донъялағы иң ҙур колонияһын күрергә мөмкин. Кения биләмәһе бына инде 15 йылдан ашыу милли парк булып тора, шуға күрә бында һунар итеү ҡәтғи тыйылған.
Экстремаль ял итергә яратыусылар һүнгән Кения янартауына күтәрелә ала.
Интернет
Халыҡтың 20 проценттан саҡ ҡына ашыуы, башлыса ҙур ҡалаларҙа, интернетҡа инә ала. Интернет цензураға дусар ителә.
Һарытау (Йылайыр районы)
Һарытау (Саратовский) — Башҡортостандың Йылайыр районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 65 кеше. Почта индексы — 453689, ОКАТО коды — 80227813006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса рустар 97 % тәшкил итә.
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Оло Макариха
Оло Макариха — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 142 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Келем-Еган
Келем-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вать-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рейна Мария Вероника
Рейна Мария Вероника (1960 йыл — 27 октябрь, 2017 йыл) — инвалидтарҙың халыҡ-ара кеше хоҡуҡтарын үтәү буйынса агитация үткәргән Аргентина психологы, педагог һәм активист. Инвалидлыҡ һәм үҫеш халыҡ-ара консорциум (англ.  Consortium Disability International Development and ) исеменән Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының инвалидтарҙың хоҡуҡтары тураһында конвенция буйынса һөйләшеүҙәрҙә төп ҡатнашыусы була.
Иртә тормошо
Аргентинала тыуған Рейна Мария Вероника 17 йәшендә автомобиль һәләкәтенә эләгеп, инвалид булып ҡала. Был ваҡытта ҡыҙ мәктәптә һуңғы курста уҡый. Дауаланғандан һәм реабилитациянан һуң, уҡыуын тамамлай. Ул уҡытыусы булырға хыяллана, әммә Марияға уҡырға рөхсәт итмәйҙәр, сөнки Аргентинала инвалидтарға уҡыутырға рөхсәт ителмәй.
Ул был ҡыйынлыҡтарҙы еңеп сығыуға өлгәшә, юғары белем алыу өсөн «педагогик психология» һөнәрен һайлай. Мария Вероника Рейна мәктәптәр өсөн махсус белем биреү буйынса Санта-Фе (англ.  Universidad de Católica Santa Fe ) католик университетын тамамлай. Ул Испанияның Ситтән тороп белем биреү милли университетында уҡытыу хоҡуғы менән асыҡ һәм ситтән тороп уҡытыу өлкәһендә магистр дәрәжәһе ала.
<!-- == Карьера == төрлө учреждениеларында эш тәжрибәһе ала, шул иҫәптән институты университеты сан-мартин Росарио аргентинала; ойошмаһы мөмкинселектәре сикләнгән кешеләр менән Аргентина, Cilsa; халыҡ-ара реабилитация Үҙәге, Чикаго (1997); был өлкәләге халыҡ-ара инвалидтар институты адвокатлыҡ; халыҡ-ара хеҙмәттәшлек һәм үҫеш институты; халыҡ-ара реабилитация үҙәге инвалидтарҙы һәм үҙен адвокатлыҡ өлкәһендә халыҡ-ара иснитуты.
Рейна Мария Вероника Блатт-ара проект институты директоры Вероника менән 2006 йылда эшләй башланы Бертон (Burton Blatt Institute) булып Сиракуза университеты Вашингтон. 2008 йылда BBI нисек ярҙам менән, һәм бөтә донъя банкыһының партнерлыҡ үҫеше һәм глобаль беренсе башҡарма директоры итеп тәғәйенләнде, уның инвалидлыҡ буйынса (англ.  Partnership for Global Development and Disability ). Хеҙмәттәшлек үҫешенә булышлыҡ итеүсе сәйәсәтте һәм практиканы индерергә аша инвалид агенство. Мария бигерәк тә әүҙем булыуы тураһында конвенция буйынса махсус комитет берләшкән милләттәр ойошмаһының инвалидтар.
Һөйләшә ул үҙе менән бөтә донъя буйынса физик мөмкинлектәре сикләнгән ойошма йәлеп бмо конвенцияһы буйынса тикшкренеүҙәр. Шуға күрә улар ярҙам өҫтәрәк ҡушыла хәрәкәте дөйөм кеше хоҡуҡтары мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн инклюзив менән булалар, тотороҡло донъя һәм арзан. Халыҡ-ара инвалидтар ойошмаһы координаторы була (англ.  Caucus Disability International ) мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр менән һөйләшеү булған ул ваҡытында. Улар төрлө ҡыҙыҡһыныу һәм төрлө саралар барышында менән ҡыҙыҡһыныусы яҡтар араһында уртаҡ һөҙөмтәле модерировать еткән. Осрашыу конференциялар һәм уның етәксеһе, координация берләшмәләре таралып коммуникациялар һәм тәржемә өсөн испан телендә һәм латин америкаһы модерировать өсөн документация.
Бер нисә айға тиклем ярҙам һөҙөмтәлелеген күтәреү мөмкинлектәре сикләнгән инвалидтар төркөмө менән ҡыҙыҡһынған кеше үлгәс, уның эргәһендә халыҡ-ара альянсы. Берләшкән милләттәр ойошмаһы консультация кәңәшмәһе н Буэнос-Айрес менән көсәйтергә тырышты мария вероника инвалидтар берләшмәһе ролен үтәй мөмкинлектәре сикләнгән кеше хоҡуҡтары тураһында конвенция менән рейнгә.
Рейна Мария Вероника Росарио 20 йылдың 27 октябрендә үҙенең тыуған ҡалаһында вафат була. Шул уҡ ваҡытта уның 54 йыл булды. -->
Һарға (Үт ҡушылдығы)
Һарға (Сарга) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Үт йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Этимологияһы
Топонимдар белгестәре Н.И. Шувалов та,, ''А.К. Матвеев та Һарға (Сарга) гидронимы һары һәм йылға'' тигән һүҙҙәрҙән, йәғни Һарыйылғанан ҡыҫҡарып барлыҡҡа килгән тип һанай.
Кострома нижняя
Кострома нижняя — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 2547 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Рыбинск ГЭС-ынан Кострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Креков Фёдор Андреевич
Биографияһы
Креков Фёдор Андреевич 1919 йылдың 19 февралендә тыуған Рождественский ауылында тыуған. Хәҙер Башҡортостан Республикаһы Өфө районының ауылы. Белеме - тулы булмаған урта.
1937 йылда паровоз кочегары булып эшләй башлай. Фабрика-завод уҡытыу мәктәбен тамамлағандан һуң, Өфө  паровоз ремонтлау заводында машинист ярҙамсыһы, машинист  булып эшләй башлай. 1940 йылда Ленинград өлкәһе Ораниенбаум ҡалаһына бронепоезд машинистарының хәрби-техник уҡыуына ебәрелә. 1941— 1945 йылдарҙа Фёдор Андреевич — Көнбайыш, Брянск, I Украин фронттарында паровоз-бронепоезының өлкән машинисы. Бронепоезд составында Волоколамск шоссеһы сиктәрендә һуғыша, Мәскәүҙе обороналауҙа, Польшаны азат итеүҙә ҡатнаша. 1946 йылдан (демобилизациянан һуң) Куйбышев тимре юлыныңы Дим станцияһында паровоз машинисы, Дим депоһы начальнигы урынбаҫары, өлкән машинист булып эшләй, 1955 йылдан Дим  локомотив депоһының электровоз машинисы.
Һуғыштан һуңғы тәүге биш йыллыҡта (1946-1950) Фёдор Андреевич Дим депоһында тәүгеләрҙән булып тәүлегенә 500 километр паровоз юлы үтә;  һуңынан  1958 йылда электровозда 1 000 километрҙан артыҡ юл үтә.
Уның тәҡдиме буйынса 1958 йылда тауар поезы менән электровоздар Кропачёво станцияһынан Похвистнево  станцияһына алмаш бригадала менән йөрөй башлай, был 12-15  электровозға тәүлегенә элекке ҙур булмаған йөк менән 350 километр урынына  700-800 һәм хатта  1 000 километр үтергә  мөмкинлек бирә. Мәҫәлән, Ф.А.Креков яңы маршрутта локомотивтың быға тиклем булмаған  1 200 километр уҙышына өлгәшә. Етешһеҙлекһеҙ һәм аварияһыҙ эшләй. 1955-1958 йылдарҙа Өфө тимер юлы элктровоз паркын һөҙөмтәле файҙаланыу һөҙөмтәһендә 300 миллион һумдан ашыу экономия алына. Тәжрибәле машинист инициативаһы менән «Кропачево - Сызрань» пассажирҙар ҡулсаһы  ойошторола
Тимер юл транспорты үҫешендәге ҙ уңыштары өсөн 1959 йылдың 1 сентябрендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән Ф. А. Крековҡа Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1990 йылға тиклем Куйбышев тимер юлының Дим локомотив депоһы электровоз машинисы булып эшләй. СССР-ҙың почётлы тмиер юлсыһы.
2007 йылдың 14 июнендә вафат була.
Хәтер
Ф.А.Креков иҫтәлегенә  уның исеме менән электропоезд аталған.
Әҙәбиәт
Герои труда/ Справочник о Героях Социалистического Труда и кавалерах ордена Трудовой Славы трех степеней из Башкортостана./ сост. Р. А. Валишин [и др.]. - Уфа : Китап, 2011. - 432 с. : ил. -ISBN 978-5-295-05228-6.
Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М.А. Ильгамов т. 3. З-К. 2007. -672 с. ISBN 978-5-88185-064-7.; науч.. изд. Башкирская энциклопедия, г. Уфа.
Агуй (йылға)
Агуй (Агой) — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Пшада йылғаһының көнбайыш сигенән Дедаркай йылғаһының көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мәскәү йәмиғ мәсете
Мәскәү йәмиғ мәсете — Мәскәүҙә иң ҙур һәм боронғо мәсеттәрҙең береһе. Мәскәү мосолмандары ойошмаһы символы булып тора һәм Рәсәйҙәге иң билдәле мәсеттәрҙең береһе. . Мәсеттең тәүге бинаһы 1904 йылда төҙөлгән. 2011 йылда ул яңынан төҙөү өсөн емертелгән. Өр-яңы мәсетте асыу тантанаһы 2015 йылдың 23 сентябрендә була. Мәсет Мещан районының Выполозов тыҡырығында, Дуров урамы һәм Олимпия проспекты ҡаршыһында, «Олимпийский» спорт комплексына яҡын ғына урынлашҡан. Янында «Тыныслыҡ проспекты» метро станцияһы. .
1996 йылдан алып Мәскәү йәмиғ мәсете биләмәһендә, айырым бинала Рәсәй мөфтийҙәр шураһы һәм резиденцияһы урынлашҡан. Мөфтөй — Рауил Ғәйнетдин.
Тәүге мәсет
1902 йылдың декабрендә сауҙагәр Хәбибулла Аҡбулатов һәм мещан Сабирйән Бакиров Выползов тыҡырығындағы уларға ҡараған ерҙәрен Ырымбур мосолмандар назараты файҙаһына бирәләр. . 1904 йылдың майында Ырымбур мосоламндар назараты тарафынан мосолмандар өсөн намаҙ йорто төҙөү тураһында үтенес яҙмаһы бирелә. Ошо уҡ йылдың июнендә архитектор Николай Жуковтың проекты раҫлана. Төҙөлөш үҙе татар сауҙагәре Сәлих Ерзин тарафынан бағымсылыҡ ителә. Уның бихисап ярҙамы менән 1904 йылдың аҙағында инде әҙер ҙә була.1999 йылда меценат иҫтәлегенә мәсет фасадында уға арналған мемориаль таҡтаташ ҡуйыла . 1913 йылда мәхәллә мәсет биләмәһендә йәшәргә йорт төҙөү өсөн рәхсәт ала. Был йортта йәшәү өсөн фатирҙан тыш дини мәҙрәсә асыла. Был мәҙрәсә революциянан һуң, 1917 йылдан донъяуи татар мәктәбенә әүерелә. Совет осоронда мәсет ябылмай. 1936 йылдан һуң был мәсет Үҙәк Рәсәй биләмәһендә берҙән-бер мәсет булып ҡала. Был ваҡытта Мәскәү беренсе йәмиғ мәсете ябыла. . Ошо уҡ йылда ул йәмиғ мәсете исемен ала. . Бөйөк Ватан һуғышы осоронда мәскәү мосолмандары тарафынан Ҡыҙыл Армияның танк колоннаһы өсөн аҡса йыйыла. Бының өсөн 1944 йылда мәсет имамы Хәлил Насретдин исеменә СССР Оборона Халыҡ комиссары Сталиндан Рәхмәт хаты килә. . 1950—1970 йылдарҙа мәсеттә Африка һәм Азия дәүләттәре етәкселәре, милли — азатлыҡ хәрәкәте лидерҙары һәм парламент делегаттары килә. .
1980 йылда Мәскәү ҡалаһында үткәрелгән Йәйге олимпиадалар алдынан мәсеткә ҡурҡыныс янай. Төҙөләсәк Олимпия спорт комплексы янында булғанға, уны емерергә ҡарар сығарыла. Мәсетте мәскәү дин әһелдәре һәм ғәрәп илселектәре вәкилдәре ҡотҡарып ҡала. . 1994 йылда мөфтөй Рауил Ғәйнетдин башланғысы менән мәсет биләмәһендә Мәскәү юғары ислам дини колледжы асыла, ә 1995 йылда Мәскәү ислам университеты барлыҡҡа килә. .
Глобаль үҙгәртеп ҡороуҙар
Яңы төҙөлгән мәсет 2015 йылдың 23 сентябрендә асыла. Асылыу тантанаһнда Рәсәй Федерацияһы президенты Владимир Путин, Төркиә президенты Рәжәп Эрдоған, Палестина дәүләте башлығы Махмуд Аббас, шулай уҡ төрлө илдәрҙән делегаттар: Әзербайжандан, Иорданиянан, Ирандан, Ҡаҙағстандан, Катарҙан, Кувейттан, Ҡырғыҙстандан, Сәғүд Ғәрәбстанынан, Тажикстандан, Төрөкмәнстандан, Үзбәкстандан булалар. Шулай уҡ Рәсәй Федерацияһының мсолман төбәктәренең башлыҡтарынан Рөстәм Миңлеханов, Рамзан Ҡадиров, Рамазан Абдулатипов, Юнысбәк Евкуровтар ҡатнаша. Шулай уҡ башҡа дини берекмәләрҙән дә ҡунаҡтар саҡырыла. . В память о торжественном событии на мечети установлена мемориальная доска.
Турабичис-цкаро
Турабичис-цкаро — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Метлюта (Ори-цкали) йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Холодный Ключ (Баҡалы районы)
Холодный Ключ (Холодный Ключ) — Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә бер кем дә йәшәмәй. Почта индексы — 452666, ОКАТО коды — 80207813004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡол Шәриф
Ҡол Шәриф мәсете (Колшәриф мәчете, Qolşərif məçete) — Татарстандың һәм Ҡазандаң төп йома мәсете (2005 йылдан) ; Ҡазан кремле биләмәһендә урынлашҡан.
Шмидт виллаһы
Шмидт виллаһы (1953 йылдан алып әлеге көнгә тиклем — 27-се балалар баҡсаһы) — Кенигсбергта Амалиенау районындағы виллаларҙың береһе. 1903 йылда төҙөлгән. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты.
Төҙөлөш тасуирламаһы
Вилла тулыһынса уға замандаш модерн эпохаһы рухында төҙөлгән һәм югендстилдың сағыу өлгөһө булып тора. Асимметрик форма XIX—XX быуаттар сигенә хас романтизм тураһында һөйләй. Шуға ҡарамаҫтан, архитектор ялған тарихилыҡтан да, хәҙерге заман өлгөләрен һуҡырҙарса ҡабатлауҙан да һаҡланып ҡалған. Бина декорация буйынса тотанаҡлы, деталдәрен эшләү нәзәкәтле һәм ышаныслы башҡарылған Өҫтәге урта тәҙрә янындағы «1903 йылда төҙөлгән» тигән яҙыу буйынса даталана.
Әлеге ваҡытта вилла яҡшы торошта. 1945 йылдан һуң эсендә үҙгәртеп ҡоролған һәм балалар баҡсаһы итеп ҡулланыла.
Адресы
Калининград, Еңеү проспекты, 24 йорт (1945 йылға тиклем — 30 Lawsker Allee)
27-се балалар баҡсаһы
27-се балалар баҡсаһы 1949 йылдың сентябрендә Калининград ҡалаһының Сталинград районында асыла. Башта хәҙерге Уҡытыусылар Йорто бинаһында урынлаша. 1953 йылдың апрелендә Шмидт виллаһы бинаһына күсерелә һәм әле лә шунда эшләүен дауам итә.
1983 йылдан күреү һәләте боҙолған балалар өсөн компенсация төрөндә балалар баҡсаһына әйләнә.
2013 йылдың ноябрендә 13-сө балалар баҡсаһы менән ҡушыла һәм ҡатнаш типтағы балалар баҡсаһы итеп үҙгәртелә (учреждениеның профиле һаҡлана).
Лып (йылға)
Лып  — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/329/72    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем,   Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ  Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һылтанмалар
Категория:Удмуртия йылғалары
Кильсэн-Ягун
Кильсэн-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Орт-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәлимов Сәбих Мөхәмәҙиә улы
Сәлимов Сәбих Мөхәмәҙиә улы (15 март 1930 йыл — 22 декабрь 1997 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1958—1996 йылдарҙа Өфө нефть эшкәртеү заводы операторы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975)
Биографияһы
Сәбих Мөхәмәҙиә улы Сәлимов 1930 йылдың 15 мартында Башҡорт АССР-ының Бүздәк районы Туғай ауылында тыуған.
Белеме — тулы булмаған урта. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1943 йылда Бүздәк районының «Крәҫтиән» колхозында башлай. 1950—1953 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. Запасҡа сығарылғандан һуң Өфө нефть эшкәртеү заводында машинист булып эшләй, 1957 йылдан — машинист, 1958 йылдан — КПСС-тың XXII съезы исемендәге Өфө нефть эшкәртеү заводының операторы.
Нефть продукттарын эшкәртеү технологияһын үҙләштерә һәм беренсе класлы белгес була. С. М. Сәлимов эшләгән электр менән тоҙҙарҙы айырыу һәм һыуһыҙландырыу ҡоролмалары блогында проект ҡеүәттәрен ике тапҡырға арттыра, нефть әҙерләү юғары сифатта бара. Коллектив барлыҡ техник-иҡтисади күрһәткестәр буйынса туғыҙынсы биш йыллыҡты (1971—1975) ваҡытынан алда үтәп сыға.
1996 йылда пенсияға китер алдынан КПСС-тың XXII съезы исемендәге Өфө нефть эшкәртеү заводының ремонтлау һәм техник ҡоролмаларҙы хеҙмәтләндереү буйынса операторы, слесары булып эшләй.
Сәлимов Сәбәх Мөхәмәҙиә улы 1997 йылдың 22 декабрендә вафат була.
Бурхан (Шапсуго ҡушылдығы)
Бурхан — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Шапсуго йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Пшада йылғаһының көнбайыш сигенән Дедаркай йылғаһының көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Птицина Анастасия Евстафьевна
Птицина Анастасия Евстафьевна (13 июнь 1915 йыл — 23 май 1995 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Башҡорт АССР-ы Бишбүләк районы Дим совхозының быҙау ҡараусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Биографияһы
Анастасия Евстафьевна Птицина 1915 йылдың 13 июнендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе, хәҙер Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районының Михайловка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Урыҫ. Башланғыс белемле.