cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лүзә
Лүзә, Лүзиә (Люзия, Люза, Луза) — яңы һүҙҙәр башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.
Этимология
Исемдәре этимологияһы Лүзә яңы һүҙҙәр француз теле:
ЛҮЗИӘ [неол., фр.] — Люсси (яҡтылыҡ) исеменең башҡорт теленә ҡалыплаштырылған варианты
Вож-Рель
Вож-Рель — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ловля йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Семеновка (Черная ҡушылдығы)
Семеновка — Рәсәй йылғаһы. Ростов өлкәһе,Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чир йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Таборинка (Тавда ҡушылдығы)
Таборинка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының уң ярына тамағынан 369 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 137 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тамъян (Саҡмағош районы)
Тамъян (Тамьяново) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 268 кеше. Почта индексы — 452212, ОКАТО коды — 80256835004.
Тарихы
Ҡыр-Йылан ырыуы ауылдары араһында улус исеме менән аталып йөрөтөлгән Тамъян ауылы ла бар. Ул Ҡарағош йылғаһы буйында ята. Красильниковтың картаһында уның булыуы ауылдың XVIII быуаттың беренсе яртыһында барлыҡҡа килеүен раҫлай. Унда башҡорттар һәм типтәрҙәр йәшәй. 1762 йылда ауылда 26 кешенең йәшәүе теркәлә. 1795 йылда ауылда 77 башҡорт һәм 17 типтәр, 1816 йылда - башҡорттарҙың һаны күрһәтелмәй, ә типтәрҙәр 19 кеше була, 1834 йылда 117 башҡорт йәшәй. 1850 йылда 163 башҡорт һәм 25 типтәр, 1859 йылда ауылда 156 башҡорт һәм 25 типтәрҙең йәшәүе теркәлә.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Зубочистка (Яйыҡ ҡушылдығы)
Зубочистка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 1196 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Толзен-Юган
Толзен-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Логась-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡашҡалаша ауыл Советы (Благовар районы)
Ҡашҡалаша ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовар районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Тарихы
Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә статусына эйә.
Евразия телдәре
Евразия — лингвогенетик яҡтан иң ныҡ өйрәнелгән континент, унда 21 ғаилә, 4 изолят һәм 12 классификацияланмаған тел бар.
Евразия телдәре исемлеге
Түбәндәге 2 ғаиләне кавказ телдәре тип атайҙар (генетик булмаған берләшмә):
Киләһе 5 ғаиләне шартлы рәүештә «Палеоазиат телдәре» тип атайҙар (генетик булмаған берләшмә):
Тел ғаиләләре һаны
1980 йылдар уртаһына торошло.
Европа телдәре
Европа халҡының 94 % -тан артығы һинд-европа ғаиләһе телдәрендә һөйләшә.
Азия телдәре
1980 йылдарҙың уртаһына торошло (мең кеше).
Кост Екатерина Андреевна
Екатерина Андреевна Кост (1888 — 1975) — совет ғалимы-гематологы, медицина фәндәре докторы (1952), профессор (1953). РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1947).
Биографияһы
Екатерина Андреевна Кост 1888 йылда Мәскәүҙә  тыуған
1913 йылда Мәскәү юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстарының медицина факультетын тамамлай.
1914 йылдан ординатор, ә 1921 йылдан Икенсе Мәскәү дәүләт университетының госпиталь терапевтик клиникаһында ассистент булып эшләй. 1943 йылдан — өҙлөкһөҙ профессиональ белемдең Рәсәй медицина академияһында клиник лаборатор диагностика кафедраһы мөдире. 1952 йылда «Гипо- и гиперпластические процессы при заболеваниях кроветворного аппарата» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай,  1953 йылда  профессор дәрәжәһен ала.
Е.А. Кост геморрагик диатездарға, ҡан барлыҡҡа килеүҙең гипо- һәм апластик процестарына арналған 80-дән ашыу ғилми хеҙмәт һәм 5  монография баҫтырып сығара.
Е. А. Кост 1955 йылдан «Лабораторное дело» (1955—1969) журналының ойоштороусыһы һәм яуаплы мөхәррире була, 1938 йылдан алып — СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының яңы медицина техникаһын индереү буйынса комитеттың лаборатор комиссияһы рәйесе,  1947 йылдан — табип-лаборанттарҙың Бөтә Союз ғилми йәмғиәте рәйесе, 1966 йылдан — Болгарияның клиник лабораторияһы буйынса  ғилми йәмғиәттең почетлы ағзаһы була. Е.А. Кост Ҙур медицина энциклопедияһының 2-се баҫмаһында  «Внутренние болезни» мөхәрририәт бүлегенең  мөхәррире була.
Джело (Чаган-Узун ҡушылдығы)
Джело  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чаган-Узун йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Еңеү монументы (Бөйөк Новгород)
Еңеү монументы — Советтар Союзының фашизмды еңеүе хөрмәтенә һәйкәл. Бөйөк Новгородта Екатерина тауында, Кремль паркының көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан.
Тарихы
РСФСР Министрҙар Советының 1968 йылдың 5 ғинуарындағы ҡарары буйынса 1973—1974 йылдарҙа төҙөлә. Авторы — скульпторҙар Г. В. Нерода, А Филиппова, архитекторҙар А. Душкин, А. Сайковский.
Асыу тантанаһы 1974 йылдың 20 ғинуарында Новгородты фашист илбаҫарҙарынан азат итеүҙең утыҙ йыллығы көнөндә үтә. Тантана байрам саралары һәм фейерверктар менән оҙатып барыла. Г. В. Нерода һүҙҙәре буйынса һәйкәл Совет дәүләтенең бөйөк көс-ҡеүәтен, уның халҡының нацистар Германияһына ҡаршы һуғышта батырлығын кәүҙәләндерергә тейеш.
Объектты төҙөү менән Ленинград һәм Новгород төҙөүселәр бригадаһы шөғөлләнә. Төҙөлөш ҡышҡы ҡырыҫ шарттарҙа бара. Совет осоро өсөн традицион булғанса тарихи датаға объект тапшырыла.
Тасуирлама
Скульптура артында — 23,5 метр бейеклектәге һәм нигеҙенең үлсәме 6,5×8,5 м булған монументаль кирбес башня. Башня түбәһендә периметры буйынса боронғо хәрби атрибуттар (ҡалҡан, һөңгө һ. б.)теҙеп ҡуйылған ҙур кәмә урынлаштырылған. Башняның стенаһында Бөйөк Ватан һуғышының төп этаптарын һәм Ҡыҙыл Армияның Новгородты азат итеү өсөн еңеүле һуғыштарын яҡтыртҡан ауыр дүрт барельеф урынлашҡан. Башняның кәмәһе менән бергә дөйөм бейеклеге — 34,5 м. Башня эсендә бормалы баҫҡыс бар, ул балконға һәм күрһәтелгән кәмәгә алып бара. Скульптура аҫтындағы гранит постаменттың шулай уҡ эске бүлмәләре бар, унда инеү ябыҡ. Артабанғы йылдарҙа һәйкәл вандалдарҙың һәм төҫлө металл йыйыу менән кәсеп иткән бурҙарҙың ғәмәлдәренән бер нисә тапҡыр зыян күрә.
Еңеү монументы Бөйөк Новгородта берҙән-бер атлы статуя. Бер нисә тапҡыр ҡайһы бер ҡала халҡы атҡа менергә маташа. Айырым маташыуҙар фәжиғәле тамамлана.
Монумент Рәсәй Банкының 1997 йылғы өлгөһөндәге биш һумлыҡ банкнотаһында бар.
Бехштедтштрас
Бехштедтштрас (Bechstedtstraß) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 258 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,73 км2. Диңгеҙ кимәленән 335 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99428 һәм автомобиль коды — AP.
Спорт (платформа)
Спорт — Куйбышев тимер юлыныӊ Башҡортостан бүлексәһе туҡталышы. Өфө ҡалаһыныӊ Черниковка биҫтәһендә урынлашҡан.
Платформаға атама Гастелло исемендәге стадион буйынса бирелде.
«Ҡариҙел уӊ яры» (Правая Уфимка) һәм « Черниковка» станциялар араһында урынлашҡан.
Тавда (йылға)
Тавда — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тубыл йылғаһының һул ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 719 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Үәжд
Үәжд (وجد; Ваджд) — суфыйлыҡта Аллаһты тойоуҙың экстатик кисереше. "Илаһи мөхәббәт менән иҫереүсе " экстаз хәлендә була һәм үҙ-үҙен белешмәй башлай.
Өлгәшеү өсөн саралар
Суфыйлыҡта экстазға өлгәшеү өсөн төрлө саралар бар. Ул зекер һәм сәма ритуалдарын тырышып башҡарғанда, шулай уҡ көсләп был хәлгә ингәндә (тәүәжүд) барлыҡҡа килергә мөмкин. Рухи яҡтан юғары кешеләр өсөн үәжд — ул «ғашиҡ» менән Әл-Хаҡ араһындағы үҙ-ара мөхәббәттең тәбиғи һәм законлы һөҙөмтәһе. Кеше үҙендә күп Һанлы Илаһи күренештәрҙе (тәжәлли) оҙаҡ көс һалмайынса һәм үҙен үәжд хәленә көсләп индермәйенсә таба ала.
Суфыйҙар әйтеүенсә, Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең күп сәхәбәләре, ғибәҙәт ҡылыуҙарҙа һәм Ҡөрьән уҡығанда тәрән хискә инеп китеп, үәжд хәлен кисерә. Сәхәбәләр һәм уларҙың артынан тәбиғиндәр илай, шатланып ҡысҡыра, ә ҡайһы берҙәре иҫен юғалта.
Вүжүд
Вүжүд (истигрәк) үәжддең юғары дәрәжәһе, ул хәлдә Әл-Хаҡ менән тулы берҙәмлек тойғоһо һәм кеше булараҡ бөтә атрибуттарын юғалтыу башлана.
Перевянка
Перевянка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Летка йылғаһының уң ярына тамағынан 4,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Возюг
Возюг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шарженга йылғаһының һул ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Татарка (Мокрый Карамык ҡушылдығы)
Татарка  — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мокрый Карамык йылғаһының һул ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Отказненск һыуһаҡлағысынан Зеленокумс ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Таловая (Вербовка ҡушылдығы)
Таловая (балка Долгая) — Рәсәй йылғаһы. Ростов өлкәһе,Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вербовка йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чир йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Иҫке Шәрәй
Иҫке Шәрәй (Старошареево) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 565 кеше. Почта индексы — 453019, ОКАТО коды — 80235875007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сабетта
Сабетта — Ямал-Ненец автономиялы округының Ямал районындағы вахта ҡасабаһы, Ямал ярымутрауының Кара диңгеҙе буйы Обь ҡултығы янындағы көнсығыш ярында урынлашҡан.
Халҡы
2006 йылда бөтөрөлгән шул уҡ исемле Сабетта ауылында (ҡасаба) 2002 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса, 19 кеше йәшәгән, шул иҫәптән урыҫтар — 12 (63 %), коми — 5 (26 %), башҡалары — 2 (11 %). 2011 йылда башлана 3500 кеше иҫәпләнгән Сабетта вахта ҡасабаһы инфраструктураһы төҙөлөшө башлана.
2016 йылдың ноябрендә «НОВАТЭК» (1994 йылда Новокуйбышевскиҙа барлыҡҡа килгән рәсәй газ компанияһы) башлығы Леонид Михельсон Сабеттала 22 000-дән ашыу кеше эшләй, тип белдерҙе. Шулай уҡ 2016 йыл дауамында 15 000 һәм 17 000 кеше тигән баһалар булды.
2017 йылдың авгусына бында 33 750 кеше эшләй.
2017 йылдың декабре баһаһы буйынса, Сабеттала 30 меңдән ашыу эш урыны булдырылды.
Сәнәғәте
Рәсәйҙә иң ҙур шыйыҡлатылған тәбиғи газ (СПГ) етештереү буйынса завод төҙөлә. 2017 йыл аҙағына беренсе сиратын сафҡа индереү башланды. 2017 йылдың 8 декабрендә беренсе партия газ танкерға тейәлде.
Элемтәһе
2019 йылда «Ямал СПГ» асыҡ акционерҙар йәмғиәте өсөн ПАО «ВымпелКом» («Билайн» бренды) «Мәскәү-Сабетта» үткәреү һәләте 1 Гбит/сек булған тиҙ йөрөшлө мәғлүмәт тапшырыу каналдары ооштороу проектын уңышлы тормошҡа ашырҙы. «Ямал СПГ» өсөн линия асыу һөҙөмтәһендә, Сабетта һәм Сеяха халҡы LTE мобиль элемтә стандарты менән тәьмин ителдә. Әлеге ваҡытта LTE стандарты буйынса инеү тормошҡа ашырыла. Әммә каналдарҙың артыҡ тулы булыуы сәбәпле, бәйләнешкә инеү тиҙлеге түбән һәм Көньяҡ-Тамбей лицензион участкаһын хеҙмәтләндергән башҡа элемтә операторҙары (ПАО «МегаФон» асыҡ акционерҙар йәмғиәте һәм «Мобиль Телесистемалар» (МТС)) менән тиләшә. Төнгө сәғәттәрҙә файлдарҙы күсереп алыу тиҙлеге 512 кБайт/сек-ҡа етә. DNS Google (8.8.8.8) уртаса пингы 700—800 мсек тәшкил итә.
Транспорт
«Ямал СПГ» проекты маҡсаттары өсөн лицензия участкаһы территорияһында 2015 йылдың февралендә файҙаланыуға тапшырылған аэропорт төҙөлдө. Аэропорт комплексы ИКАО буйынса I категориялы аэродром, 2704 м х 46 м осоу-ултырыу һыҙатын, авиатехника ангарҙарын, пассажирҙар хеҙмәтләндереү бинаһын, шул иҫәптән халыҡ-ара секторҙы үҙ эсенә ала. Аэропорт төрлө типтағы самолёттарҙы: ИЛ-76, А-320, Boeing-737-300, 600, 700, 800, Boeing-767-200, шулай уҡ Ми-26, Ми-8 вертолёттарын ҡабул итә ала. Аэропорт операторы булып «Ямал СПГ» асыҡ акционерҙар йәмғиәте — «Сабетта халыҡ-ара аэропорты» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең 100 % бүлендек предприятиеһы тора.
2016 йылдың ғинуарында Ямал-Ненец автономлы округ Хөкүмәте ЯНАО «Бованенково — Сабетта» тимер юлын төҙөү буйынса шәхси партнёрын билдәләне. 2019 йылдың аҙағына уҡ Бованенковонан тимер юл төҙөү һәм проектлау тамамланыуы көтөлә. Тимер юл оҙонлоғо —170 км-ҙан ашыу, ә проектты тормошҡа ашырыу хаҡы 113 миллиард һумдан ашыу тәшкил итте.
Көньяҡ-Тамбей газ-конденсаты ятҡылыҡтарының углеводород сеймалын күсереү һәм шыйыҡлатылған тәбиғи газды диңгеҙ транспорты менән Көнбайыш Европа, Төньяҡ һәм Көньяҡ Америка, Азия-Тымыҡ океан төбәгенә АТР ташыу өсөн тәғәйенләнгән диңгеҙ портын төҙөү Рәсәй Хөкүмәте бойороғона ярашлы тормошҡа ашырыла.
2012 йылдың 20 июлендә ҡасабанан 5 км төньяҡ-көнсығышта урынлашҡан диңгеҙ портына нигеҙ һалыу тантанаһы булды. Төҙөлөштө «Ленморниипроект» асыҡ проекты буйынса «Межрегионтрубопроводстрой» асыҡ акционерҙар йәмғиәте алып бара. 2013 йылдың октябрендә беренсе йөк суднолары порт причалына килеп туҡтаны.
COVID-19
2020 йылдың 5 майында Сабеттаның 23 вахта хеҙмәткәре стационарҙар шарттарында дауаланыу өсөн Ноябрьск ҡалаһына килтерелде. 10 кешелә COVID-19 коронавирус инфекцияһы раҫланды. Ямал-Ненец автономлы округы дауаханаларының инфекция бүлексәләрендә Сабеттанан 41 хеҙмәткәр дауалана, 61 вахта эшсеһе һауығып сыҡты. Һуңғы көндәрҙә Сабетта вахта эшселәренән ике меңгә яҡын проба алынды.
Труба-Ю
Труба-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лагорта-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Цуцкан
Цуцкан — Рәсәй йылғаһы. Ростов өлкәһе,Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чир йылғаһының һул ярына тамағынан 194 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 78 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чир йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Талтъя
Талтъя — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының һул ярына тамағынан 584 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Таҫҡаҡлы
Таҫҡаҡлы (Таскаклы) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 154 кеше. Почта индексы — 452205, ОКАТО коды — 80256860004.
Гайдук (йылға)
Гайдук  — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы, Дағстан Республикаһы, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға ҡом араһында юғала ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Мокрая Буйвола йылғаһы ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Перерванка
Перерванка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мытец йылғаһының уң ярына тамағынан 6,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аҡтүбә операцияһы (1919)
Аҡтүбә операцияһы — 1919 йылдың август-сентябрендә РККА-ның Төркөстан фронты һәм Төркөстан республикаһының Төньяҡ-көнсығыш фронты (элекке Аҡтүбә фронты) көстәренең аҡтарҙың Көньяҡ армияһына ҡаршы үткәрелгән һөжүм операцияһы.
Операция башланған мәлгә аҡтарҙың Көньяҡ армияһы Урал армияһы менән берлектә Каспий диңгеҙенең төньяҡ-көнсығыш сигенән алып ҡаҙаҡ далаларының үҙәк өлөшөнә тиклемге һыҙатты контролдә тота. Был һыҙаттан төньяҡтараҡ биләмәне — Ҡыҙыл Армия, көньяҡта совет Төркөстан Республикаһы ғәскәрҙәре контролдә тота. Төркөстан менән берләшеү һәм Эмбалағы нефть ятҡылыҡтарын контролгә алыу ҡыҙылдар һөжүменең төп маҡсаты була.
Операцияны уңышлы үткәреү һөҙөмтәһендә РККА ғәскәрҙәре Төркөстан Республикаһы ғәскәрҙәре менән ҡушыла һәм Эмбаға һөжүм итеү мөмкинлеген ала.
Ширяев Иван Андреевич
Ширяев Иван Андреевич (хәрби документтар буйынса 29 август 1891 йыл; 16 июнь 1896 йыл — 30 октябрь 1950 йыл) — Беренсе донъя, Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Уҡсылар полкы яугиры, ҡыҙылармеец. Дан орденының тулы кавалеры.
Биографияһы
Иван Андреевич Ширяев 1896 йылдың 16 июнендә Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Черношар ҡасабаһында (хәрби документтар буйынса 1891 йылдың 29 авгусында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы бөткән ауыл) ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.
Урыҫ. Мәктәптә 2 класс тамамлай. 11 йәшенән эшләй башлай. Ағас оҫтаханаһында, батраклыҡта хеҙмәт итә, мал көтә, икмәк үҫтерә, Волгала балыҡ тота.
1912 йылда Рәсәй империяһы армияһына саҡырыла. Себер дивизияһында хеҙмәт итә. Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша. Рота командирының ғүмерен ҡотҡарған өсөн Георгий миҙалы менән бүләкләнә. Ике тапҡыр яралана, газдар менән ағыулана.
Петроградта Бөйөк Октябрь социалистик революцияһында ҡатнаша. Артабан Граждандар һуғышында була, генералдар Юденич һәм Деникин ғәскәренә ҡаршы һуғыша. Демобилизацияланып тыуған ауылына ҡайтҡандан һуң — ярлылар комитетына рәйес итеп һайлана.
1935-1941 йылдарҙа Ленин исемендәге колхоз рәйесе булып эшләй, Дыуан районындағы Ярославка МТС-ы тимерсеһе була.
1943 йылдың 15 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Дыуан район хәрби комиссариатынан Ҡыҙыл армияға саҡырыла. 1944 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышы фронтында 1943 йылдың 9 апренән. Иван Андреевич улы Аркадий хеҙмәт иткән хәрби часҡа ебәреүҙәрен һорап рапорт яҙа, уның үтенесе ҡәнәғәтләндерелә, һәм улар аталы-уллы 455-се уҡсылар полкының 7-се уҡсылар ротаһында бергә хеҙмәт итә. Аркадий Ширяев 1944 йылда һәләк була.
1945 йылда демобилизациялана. Силәбе өлкәһенең Ҡуҫа ҡалаһында, Ҡуҫа районының Магнитка ҡасабаһында йәшәй. Шахтала тимерсе булып эшләй.
Ҡаһарманлыҡтары
455-се уҡсылар полкы (Көнбайыш фронттың 33-сө армияһы, 42-се уҡсылар дивизияһы) уҡсыһы ҡыҙылармеец Иван Ширяев 1943 йылдың 16 ноябренән Белоруссияның Витебск өлкәһе Дубровно ҡалаһынан 12 километр көнсығыштараҡ урынлашҡан Козьянский хуторы өсөн барған һуғышта ун гитлерсыны юҡ итә һәм дүртеһен әсирлеккә ала. Батырлығы һәм ҡаһарманлығы 1944 йылдың 7 мартында Иван Андреевич Ширяев 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә (№ 12644).
459-сы уҡсылар полкы (2-се Белорус фронты, 50-се армия, 42-уҡсылар дивизияһы) уҡсыһы И. А. Ширяев 1944 йылдың 14 июлендә Гродно ҡалаһынан 19 километр көньяҡ-көнсығышта урынлашҡан Жидомля ауылы эргәһендә дошман атакаһын кире ҡаҡҡанда дошмандың 10-дан ашыу автоматсыһын юҡ итә. Һуғыштарҙа күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн 1944 йылдың 28 авгусында 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә (№ 31843).
1944 йылдың 12 сентябрендә Иван Ширяев тәүгеләрҙән булып Польшаның Ломжа ҡалаһынан 10-15 километр көнбайыштараҡ шоссеға сыға һәм дүрт гитлерсыны юҡ итә. Нарев йылғаһы эргәһендә беренселәрҙән булып һөжүмгә ташлана һәм дошмандыъ 10-дан ашыу һалдатының һәм офицерының ғүмерен өҙә. СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 24 мартындағы Указына ярашлы, немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн ҡыҙылармеец Иван Андреевич Ширяев 1-се дәрәжә Дан ордены менән наградлана (№ 61) һәм Дан орденының тулы кавалеры булды.
Дирентай
Дирентай — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Коксу йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иртәк (Яйыҡ ҡушылдығы)
Иртәк — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе Новосергиевский һәм Ташлы райондары биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 981 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 134 км.
Дөйөм характеристика
Йылға оҙонлоғо 134 км, һыу йыйыу бассейны майҙаны 2630 км². Новосергиевский райондағы Аҡтау (Меловой) һыртында, Старая Белогорка ауылынан 6-6,5 км төньяҡ-көнсығыштараҡ башлана. Көньяҡ-көнбайышҡа ҡарай аға. Урта һәм түбәнге ағымы Ташлы районы аша үтә. Яйыҡ йылғаһына уң яҡтан Ҡаҙағстан сигенә етәрәк барып ҡушыла (Яйыҡ тамағынан 981 км алыҫлыҡта).
Йылға бассейны дала зонаһына ҡарай. Бассейн үрендә ер өҫтөндә аҡбур ятҡылыҡтары күп, улар күренеп ята. Йылға башланған ерҙә Загорское ятҡылығында нефть табыла.
Йылға исеменең килеп сығышын ҡайһы бер тикшереүселәр ҡаҙаҡ телендәге «ирек» — зигзаг; извилина, кәкре һүҙе менән бәйләй.
Башҡортса «иртәк» — ҡарһүҙ, легенда, эпос.
Ауыл-ҡасабалар
Иртәк бассейнындағы иң ҙур ауыл-ҡасабалар: Ташлы, Степной, Калинин (барыһы ла Ташлы районына ҡарай).
Төп ҡушылдыҡтары
(тамағынан үренә табан, йәйә эсендә оҙонлоғо км)
62 км уң: Прокуронка (14)
110 км уң: Грязнуха (12)
(атамалар рус телендә бирелгән)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһы инмәй. Бәләкәй йылға бассейны — юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тунга-Юган
Тунга-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Логась-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 167 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Кузаева Дамира Нәжмийән ҡыҙы
Кузаева Дамира Нәжмийән ҡыҙы (16 май 1948 йыл — 20 декабрь 1993 йыл) — театр актёры. Татар АССР-ының халыҡ артисы (1984), ТАССР-ҙың Ғ. Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1979).
Биографияһы
Дамира Нәжмийән ҡыҙы Кузаева 1948 йылдың 16 майында Пермь крайы Барҙы районы Төнгүк ауылында тыуған. Тарихи сығанаҡтар буйынса Төнгүк — моноэтник башҡорт ауылы. Бала саҡтан сәхнәне үҙ итә, мәктәп йылдарынан концерттарҙа әүҙем ҡатнаша. 1964 йылда тыуған ауылында урта мәктәпте тамамлай.
Актерлыҡ эшмәкәрлеген Әлмәт тетары ҡарамағындағы студияла башлай, уны махсус белеме булмаған йәштәр өсөн баш режиссер Ғ. Йосопов ойоштора.
1970 йылда Ҡазан театр училищеһын (М. Х. Сәлимьянова курсы) тамамлай һәм Әлмәт театрына ҡайта. Йәш, талантлы актриса бик тиҙ популярлыҡ яулай, театр примаһына әүерелә.
1976 йылдың 17 сентябрендә Кузаева Дамираға «Татар АССР-ының тҡаҙанған артисы» исеме бирелә. 1979 йылдың 25 апрелендә «Ай булмаһа, йондоҙ бар» спектаклендә Мәҙинә ролен башҡарған өсөн ул республиканың Ғ. Туҡай исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була.
1976 йылда III Республика театрҙар смотрында әүҙем ҡатнашҡаны өсөн Мәҙәниәт министрлығының Почёт грамотаһы менән бүләкләнә. Театр сәнғәте үҫешенә ҙур шәхси өлөш индергән өсөн 1986 йылда «Татар АССР-ының халыҡ артисы» исеме бирелә.
Артабан тормош шарттары арҡаһында ул театрҙан китергә мәжбүр була. Ҡазандағы Тинчурин исемендәге театрға, Мәскәүгә юғары режиссерлыҡ курсына барыу теләктәре тормошҡа ашмай. Мәктәптә, телевидениела эшләй.
1993 йылдың декабрендә көтмәгәндә вафат була, тыуған ауылы Төнгүк зыяратында ерләнгән. Урындағы мәктәп уҡыусылары уның ҡәберен тәртиптә тота.
Хәтер
Дамира Кузаева иҫтәлегенә йыл һайын ауыл мәҙәниәт йортонда театр сәнғәте конкурсы уҙғарыла.
2016 йылдың авгусында театр спектаклдәрендә иң яҡшы ижади эштәрҙе асыҡлау, таныу һәм дәртләндереү маҡсатында, профессиональ оҫталыҡты һәм актер профессияһының абруйын күтәреү өсөн Кузаева Дамира исемендәге премия булдырылған.
QS World University Rankings: Рәсәй вуздары
QS World University Rankings — үҙ методологияһына эйә донъяның иң эре юғары уҡыу йорттарының иң абруйлы халыҡ-ара рейтингтарының береһе.
Рейтингта Рәсәй вуздары
QS World University Rankings 2021 рейтингына (2020 йылда төҙөлә һәм баҫыла) Рәсәй Федерацияһы нан 28 юғары уҡыу йорто инә (бөтә донъянан һайлап алынған 1000 вуз араһына). Рәсәй университеттары, институттары һәм академиялары араһындаалдынғы позицияны М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты биләй (74-се урын, 2020 йылда: 84-се урын). Рәсәйҙең башҡа юғары уҡыу йорттары, уларҙың биләгән урыны тураһында мәғлүмәт түбәндә килтерелә :
225-се урын, Санкт-Петербург дәүләт университеты (СПбГУ),
228-се урын, Новосибирск дәүләт университеты ,
250-се урын, Томск дәүләт университеты,
281-се урын, Мәскәү физика-техник институты (МФТИ),
282-се урын, Н. Э. Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университеты,
298-се урын, Юғары иҡтисад мәктәбе (НИУ ВШЭ),
314-се урын, «МИФИ» ядро милли тикшеренеү университеты (Мәскәү инженер-физик институты),
326-сы урын, Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университеты (РУДН),
331-се урын, Рәсәйҙең беренсе Президенты Б. Н. Ельцин исемендәге Урал федераль университеты (УрФУ),
360-сы урын, Санкт-Петербург Мәғлүмәти технологиялар, механика һәм оптика милли тикшеренеү университеты (ИТМО университеты),
370-се урын, Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты (КФУ),
401-се урын, Бөйөк Петр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты,
428-се урын, Технологиялар милли тикшеренеү университеты «МИСиС» (НИТУ «МИСиС»),
493-сө урын, Алыҫ Көнсығыш федераль университеты (ДВФУ),
521-530-сы урын, Н. Г. Чернышевский исемендәге Һарытау дәүләт милли тикшеренеү университеты. Г. Чернышевский (СГУ),
571-580-се урын, Алтай дәүләт университеты (АлтГУ),
591-600-сө урын, Академик С. П. Королев исемендәге Һамар милли тикшеренеү университеты (Һамар университеты),
591-600-сө урын, Көньяҡ федераль университеты (ЮФУ),
591-650-се урын, Н. И. Лобачевский исемендәге Новгород дәүләт университеты (Лобачевский университеты, ННГУ),
701-750-се урын, В. И. Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехник университеты (СПбГЭТУ «ЛЭТИ»),
751-800-сө урын, Г. В. Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисади университеты,
801-1000-се урын, Новосибирск дәүләт техник университеты (НГТУ),
801-1000-се урын, Пермь дәүләт милли тикшеренеү университеты (ПГНИУ),
801-1000-се урын, Көньяҡ-Урал дәүләт университеты (ЮУргУ),
801-1000-се урын, Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Рәсәй халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәте академияһы (РАНХиГС).
Шуны ла билдәләргә кәрәк: М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты шулай уҡ тәшкил Quacquarelli Symonds — QS Rankings EECA University рейтингында ла Рәсәйҙең башҡа вуздары араһында лидер булып тора (2017, 2018, 2019, 2020).
2021 рейтигы дәлилдәре
QS World University Rankings 2021 рейтингын төҙөгәндә 5500 вуз дәғүә итә, шуларҙың 1000-е һайлап алына; 18,5 миллион фәнни эш/ 138 миллион өҙөмтә теркәлә; Массачусетс технология институты (MIT) 9 йыл рәттән алдынғы урынды һаҡлап ҡала, Рәсәй вуздары топ исемлегенә инмәй.
Вона (Светица ҡушылдығы)
Вона — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Светица йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башкиров Вячеслав Филиппович
Башкиров Вячеслав Филиппович (22 апрель 1915 йыл — 15 февраль 2001 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр. Авиация генерал-майоры (1966). Советтар Союзы Геройы (1943).
Биографияһы
Вячеслав Филиппович Башкиров 1915 йылдың 22 апрелендә Лукашевка ауылында (хәҙер — Курск өлкәһенең Курчатов районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Рус. Мәскәү ҡалаһында йәшәй. 1935 йылда Тушинола Осоавиахимдың — Үҙәк йәйге мәктәбен, икенсе йылда лётчик-инструкторҙар мәктәбен тамамлай. Граждан Һауа Флоты Аэропроектында инженер-конструктор булып эшләй. 1940 йылда Бөтә Союз индустриаль институтын ситтән тороп тамамлай. 1940 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
Ҡыҙыл Армияла — 1940 йылдан. 1941 йылда Чугуев хәрби осоусылар мәктәбен, ә һуңынан Ростов өлкәһендәге Батайск ҡалаһында хәрби комиссарҙар курстарын тамамлай.
Бөйөк Ватан һуғышында 1941 йылдан алып ҡатнаша. Противоздушный оборона частарында хеҙмәт итә. Як-1 истребителендә осорға өйрәнгәндән һуң 788-се истребитель авиацияһы полкы эскадрильяһының хәрби комиссары итеп тәғәйенләнә. Башкиров Сталинград өсөн алышта айырыуса батырлыҡ күрһәтә. Һауалағы алыштарҙа ул үҙенең хәрби өлгөһө менән бөтә осоусылар хҙыәрби ҡаһарманлыҡҡа илһамландыра. 1942 йылдың авгусында ғына Башкиров алты дошман самолетын атып төшөрә, шул иҫәптән дүртJunkers Ju 88 һәм ике Messerschmitt Bf.109. Башкировтың эскадрилья осоусылар составы ошо уҡ ай эсендә дошмандың 18 самолетын бәреп төшөрә. Башкиров үҙе ҡаты яраланған була.
СССР Юғары Совет Президиумының 1943 йылдың 8 февралендәге Указына ярашлы һауа алыштарында күрһәткән батырлығы өсөн политрук Башкиров Вячеслав Филиппович «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була (790-се «Алтын Йондоҙ» миҙалы).
Һауыҡҡандан һуң 907-се истребителдәр авиация полкы составында һуғыша (илдең ПВО ғәскәрҙәре). Курск дуғаһы һуғышында, Украина һәм Белоруссияны азат итеүҙә ҡатнаша. Һуғыш осоронда барыһы 300-ҙән ашыу хәрби осош яһай, 18 дошмн самолетын юҡҡа сығара.
Һуғыштан һуң ПВО ғәскәрҙәрендә хеҙмәтен дауам итә. 1950 йылда КПСС-тың Үҙәк комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен, 1955 йылда Хәрби-һауа академияһын ситтән тороп тамамлай,.
1966 йылдан авиация генерал-майоры Башкиров В. Ф. — запаста. Мәскәүҙә йәшәй. 1990 йылға тиклем Авиация һәм космонавтика Үҙәк Йорто начальнигы була. 2001 йылдың 15 февралендә вафат була.
Һылтанмалар
(Тикшерелгән 10 декабрь 2011)
Шубин Георгий Иванович
Георгий Иванович Шубин (28 август 1918 йыл — 4 март 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы, 2-се Белорус фронтында 21-се армияның 46-сы уҡсылар дивизияһы 49-сы айырым разведка ротаһының отделение командиры, өлкән сержант. Дан орденының тулы кавалеры.
Биографияһы
1918 йылдың 28 авгусында утары Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Новопетровское хуторында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы составындағы ауыл) крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Тыуған ауылы мәктәбендә уҡый. 1935 йылда ғаилә БАССР-ҙың Баймаҡ районы Түбә ауылына күсенә, унда ул рудник машинисы булып эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыуы
1942 йылдың 5 февралендә фронтҡа саҡырыла.
Приекуле ҡалаһы эргәһендә Лиепайский районында өлкән сержант Шубин әсирҙәрҙә тотоу һәм ҡулға алыуҙа ҡатнаша, ошо операция төркөмөн етәкләй. Бының өсөн 2-се дәрәжә Дан орденыны лайыҡ була.
Нарев йылғаһына һөжүм иткәндә һәм йылғаны аша сыҡҡас өлкән сержант командалығында 17 немец һалдаты һәм офицеры әсирлеккә алына.
Голотчизна ауылында Шубиндың төркөмө дошмандың 10 һалдатына осрай һәм улар ҡаса башлағас, эҙәрлекләп, күпселеген юҡ итә. Циханув ҡалаһы эргәһендә өлкән сержантың отделениеһы шоссе эргәһендәге күперҙе шартлатыуҙы иҫкәртә, дошман саперҙарын юҡ итә. Ҡала өсөн алыштарҙа разведчиктар отделениеһыт 11 дошманды, шул иҫәптән өс офицерҙы үлтерә, һигеҙ һалдатты әсирлеккә ала, кейем тейәлгән бер йөк машинаһын ҡулға төшөрә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 24 мартындағы указы менән өлкән сержант Георгий Иванович Шубин 1-се дәрәжә Дан ордены менән наградлана.
Гайдук (йылға, Ҡалмыҡ Республикаһы)
Гайдук  — Рәсәйҙәге йылға. Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға ҡом араһында юғалы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Мокрая Буйвола йылғаһы ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гори
Гори (გორი) — көнсығыш Грузия ҡалаһы, Шида-Картли крайының Гори муниципалитеты үҙәге. Давид Төҙөүсе тарафынан нигеҙләнә.
Халҡы
Халҡы — 49 522 (2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу), 48 143 кеше (2014 йыл башына).
Транспорты
Тимер (Тбилиси, Самтредиа, Вале линиялары) һәм автомобиль юлдары узелы.
Камышевка (Каменка ҡушылдығы)
Камышевка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Агафоновка (Улу-Юла ҡушылдығы)
Агафоновка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Улу-Юл йылғаһының һул ярына тамағынан 295 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бибра (Майнинген)
Бибра (Майнинген) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла кеше йәшәй. Майҙаны — км2. Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — һәм автомобиль коды —.
Николаевка ауыл Советы (Миәкә районы)
Николаевка ауыл Советы — Миәкә районы составында 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452096. ОКАТО коды— 80 244 855 000.
2004 йылдың 16 декабрендәге «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә. 2008 йылда Николаевка ауыл Советы Миәкәбаш ауыл Советы  ауыл биләмәһе менән берләштерелә.
Ауыл Советы составы
Николаевка ауылы— административ үҙәк, Новый Мир, Ҡашҡар, Днепровка, Максимовка ауылдары
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: 36) Миәкә районы буйынса:
Миәкәбаш ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Николаевка ауыл Советын алып ташларға;
Географик урыны
2008 йылда Ҡаран ауыл Советы, Өршәкбаш-Ҡарамалы ауыл Советы муниципаль берәмектәр менән сиктәш(«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
Талым
Талым — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының һул ярына тамағынан 406 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яралы амазонка
«Яралы амазонка» — мифологияла амазонка булараҡ билдәле персонаж, яугир ҡатын-ҡыҙҙы кәүҙәләндергән боронғо грек статуяһы тибы.
Антик таныҡлыҡтар
Боронғо Рим тарихсыһы Өлкән Плиний «Тәбиғи тарих»та бик күп күренекле скульпторҙарҙың исемдәрен һанап сыҡҡандан һуң Эфестағы АртАртемида ғибәҙәтханаһы өсөн төшөрөлгән яраланған амазонкаларҙы һүрәтләгән биш бронза статуяның барлығы хаҡында һөйләй. Плиний бер үк темаға арналған скульптуралар йыйынтығын Элладаның күренекле скульпторҙары араһында булған агон (ярыш) тарихы менән аңлата: «Һүҙ уңайында, төрлө йәштәге күренекле рәссамдар ярышҡа йыйылалар, — тип яҙа Плиний, һәр береһе берәр амазонканы эшләй, ә был амазонкалар менән Диана Эфесская ғибәҙәтханаһында танышҡас, ошонда булған рәссамдарҙың хөкөмө менән иң яҡшы тип танылған амазонканы һайларға ҡарар итәләр, һәм, асыҡланыуынсы, уларҙың һәр береһе быны үҙенекенән һуң икенсе тип танығаны була. Был — Поликлет амазонкаһы, унан һуң киләһе — Фидийҙыҡы, өсөнсө — Кресил, дүртенсе — Кидон, бишенсе — Фрадмон»
Легендар амазонкалар Кесе Азия ярындағы Эфес ҡалаһындағы Артемида ғибәҙәтханаһына (римдарҙа Диана) нигеҙ һалыусы һәм уның беренсе жрицалары булып иҫәпләнгән. Күп тикшеренеүселәр, атап әйткәндә, Е. Холь иҫәпләүенсә, был статуялар ысынлап та булһа ла, уйҙырма булып тора. Был тарих мәҙәккә оҡшаған һәм Геродоттың грек-фарсы һуғыштары ваҡытында грек хәрби начальниктарының Истмала йыйылыуы һәм бәхәсләшеүе хаҡында һөйләгән легенданы ҡабатлай, тип фаразлайҙар: ҡайһыһы иң ғәйрәтлеһе һәм тауыш биргәндә һәр береһе беренсе награданы үҙенә бирә, ә икенсеһен Фемистоклға бирә, ул шулай итеп еңеүсе булып сыға, сөнки «икенсе награда буйынса бирелгән тауыштар буйынса ул бөтәһен дә уҙып китә»