cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Завадский Владимир Борисович
Биографияһы
Урал консерваторияһы студенттары хоры етәксеһе булараҡ, уның концерт эшмәкәрлеген әүҙем үҫтерә, хор Урал йәштәр оркестры, Урал консерваторияһының филармония оркестры менән хеҙмәттәшлек итә. Ул етәкселек иткән осорҙа хор бик күп программалар әҙерләй һәм башҡара, улар араһында «Реквием» (В. Моцарт), «Gloria» һәм «Stabat Mater» (Ф. Пуленок), «Пушкин тажы» (Г. Свиридов), «Курск йырҙары», «С. Есенин иҫтәлегенә поэма», һәм «Ҡыңғырауҙар» (С. Рахманинов,) «Немец реквиемы» (И. Брамс), «Икенсе симфония» (Г. Малер).
IV ҡала асыҡ балалар һәм үҫмерҙән хор коллективтары һәм вокаль ансамблдәре (2014 йылдың 1-12 апрелдә Сорғотта үтте ) һәм «Ижад йәйғоры» II вокал-хор балалар (2017 йылдың 9 апрелендә И. П. Романенко исемендәге Сысерт ҡала ял итеү үҙәгендә үтте) конкурстары рәйесе".
Антарктика ярымутрауы
Антарктика ярымутрауы (Antarctic Peninsula) — континенталь Антарктиданың эре ярымутрауы. Төньяҡҡа табан уның көньяҡ сигенән 1300 километрға яҡын һуҙылған (Уэдделл диңгеҙендә Адамс мороно араһындағы фараз ителгән һыҙыҡтан һәм Беллингсгаузен диңгеҙендә Эклунд утрауҙарынан көньяҡҡа нөктә менән (~74° көньяҡ киңлектән).
Төньяҡ ярымутрауҙың иң бөйөк нөктәһе —Пайм-Хед мороно (-63.21667°N, -57.28333°W). Ул материктың иң төньяҡ нөктәһе булып тора. Ярымутрауҙың төньяҡ өлөшө (параллелдең 68 алып 63 тиклем) —Греам ере, көньяҡ өлөшө (74 алып 68 тиклем) Палмер тип атала. Греамдың яҡынса 130 саҡрым оҙонлоғондағы төньяҡ өлөшө үҙ сиратында, Тринити ярымутрауы тип атала.
Хәҙерге исемен ярымутрау 1961 йылда ала. Быға тиклем ул донъяның төрлө илдәре картографияһында төрлө исемдәр аҫтында була, атап әйткәндә, Америка карталарында ул - «Палмер ярымутрауы», совет һәм Британия карталарында - «Грейам ере», Аргентина карталарында «Сан-Мартин Ере» тип билдәләнә. Чилиҙа ярымутрау рәсми рәүештә  «О ' Хиггинс ере» тип атала.
Ярыутрауҙағы боҙ яйлаһының бейеклеге диңгеҙ кимәленән 1500—2000 метрға етә. Ярымутрауҙа һәм уның эргәһендәге утрауҙарҙа бик күп ғилми-тикшеренеү станциялары урынлашҡан.
Географияһы
Антарктика ярымутрауы, асылда, төньяҡтан көньяҡҡа һуҙылған тау сылбырынан ғибәрәт, үҙ геоморфологияһы буйынса ул Көньяҡ Америка Анд тауҙарының дауамы булып тора. Был факт Аргентина һәм Чили яғынан ярымутрауҙарға территориаль дәғүәләр нигеҙе булып тора.
Ярымутрауҙың үҙәк өлөшөн боҙ яйлаһы биләй, уның бейеклеге 1500—2000 метр. Ярымутрауҙың иң юғары нөктәһе — Джексон тауы — диңгеҙ кимәленән 3184 метр. Башҡа билдәле түбәләр — Коман, Гилберт, Уильям, Оуэн, Скотт һәм Кастро тауҙары.
Ярымутрауҙың көнбайыш һәм көнсығыш яры буйында майҙаны буйынса ҙур ғына шельф боҙлоҡтары бар, уларға материк боҙлоҡтары ағып төшә. Уларҙың иң эреләре Ларсен һәм Ронне шельф боҙлоҡтары (көнсығышта), көнбайышта — Георг VI, Уорди, Бах һәм Уилкинсон. Ярымутрау яры буйының бер өлөшөн, айырыуса уның төньяҡ-көнбайыш өлөшөн антарктик тундра биләй. .
Ярымутрау көнбайыштан Беллинсгаузен диңгеҙе, төньяҡтан Скоша диңгеҙе, көнсығыштан Уэдделл диңгеҙе һыуҙары менән йыуыла. Ярымутрау янындағы күп утрауҙар боҙ һәм ҡар менән ҡапланған һәм улар менән диңгеҙ боҙо менән тоташҡан. Жуэнвиль утрауҙары төркөмөнән төньяҡта ярымутрау Антарктида боғаҙы менән айырыла,
Георг VI боғаҙы уны Антарктиканың иң ҙур утрауы — Александр I Ере менән айыра. Жерлаш боғаҙы Антарктика ярымутрауын һәм уның көнбайыш ярҙарында урынлашҡан Палмер архипелагын айырып тора. Лемэра боғаҙы ярымутрауҙы Бут утрауынан айырып тора.
Климаты
Антарктика ярымутрауының климаты бөтә ҡитғала иң йомшағы булып тора. Иң йылы ай — ғинуар, уртаса температура +1-2 °C, Иң һыуыҡ ай — июнь, −15-20 °C температура менән. Ярымутрауҙың көнбайыш яры климаты диңгеҙ антарктик диңгеҙ булараҡ характерлана һәм иң йомшағы булып һанала. Был өлөштә температура йылына 3 - 4 ай дауамында 0 билдәһенән юғарыраҡ, ә ҡышын -10 градустан һирәк төшә. Ярымутрауҙың көнбайыш яр буйында 68 параллелдән көньяҡтараҡ, шулай уҡ төньяҡ-көнсығыш яр буйында уртаса айлыҡ температура 1-2 ай ғына нулдән артып китә, ә ҡышын уртаса температура −15 °C самаһы тәшкил итә. Иң һалҡын климат менән ярымутрауҙың көньяҡ-көнсығыш өлөшө билдәләнә.
Көнбайыш яр буйының көньяғында һәм төньяҡ-көнсығыш яр буйында яуым-төшөм кимәле, ғәҙәттә, йылына 350 миллиметрҙан кәмерәк тәшкил итә. Ярымутрауҙың көнсығыш өлөшөндә яуым-төшөмдөң йыллыҡ кимәле ни бары 100—150 миллиметр тәшкил итә. Сағыштырыу өсөн, субантарктик утрауҙар йылына 1000—2000 миллиметр яуым-төшөм кимәленә эйә, Антарктиданың эске райондары иһә 100 миллиметрҙан кәмерәк ала. .
Палеоклиматик шарттар
Климаттың глобаль үҙгәреүенә ҡарата һорауҙар менән бәйле, Антарктика ярымутрауы һәм Уэдделл диңгеҙенең, уның Тымыҡ океан континенталь шельфының яҡындағы райондары һуңғы тиҫтә йылдар дауамында интенсив геологик, палеонтологик һәм палеоклиматик тикшеренеүҙәр предметына әйләнә.
Ярымутрауҙың боҙ япмаһы гляциологияһын, шулай уҡ палеонтология, седиментология, стратиграфия, структур геология һәм гляциаль һәм гляциаль булмаған вулконология ултырмаларын берлектә өйрәнеү һуңғы 100 миллион йылда палеоклимат шарттарын һәм боҙлоҡ япмаһының тирбәлеүен тергеҙергә мөмкинлек бирә. Был тикшеренеүҙәр төбәк климатының аҡбур осоронда Көньяҡ поляр түңәрәк эргәһендәге хәҙерге торошона еткәнсе ярайһы ныҡ үҙгәреүен күрһәтә.
Антарктика ярымутаруында, шулай уҡ Александр I утрауында табылған палеотупраҡтар һәм ҡаҙылма үҫемлектәрҙе үҙ эсенә алған Блафф ҡаҙылма төркөмө аҡбур системаһының альбом ярусы ваҡытының климат шарттары тураһында ентекле мәғлүмәт бирә.
Ярымутрауҙың нигеҙен тәшкил иткән ошо ҡаҙылма төркөм тарихҡа тиклемге һыубаҫар туғайҙарҙа һәм дельталарҙа һаҡланған, шулай уҡ үҙ эсенә төрлө диңгеҙ ултыраҡтарын ала. Ер һәм ҡаҙылма үҫемлектәр буйынса төбәк климаты йылы һәм дымлы булған тип әйтергә була. Йәй ҡышҡа ҡарағанда сағыштырмаса ҡорораҡ була. Йылғалар даими була, яуым-төшөмдөң күп булыуы сәбәпле ҡайһы берҙә көслө ташҡындар була.
Йылы климаттың иң юғары нөктәһе өҫкө аҡбурҙың уртаһына тура килә. Коньяк, сантон, кампан ярустарының башы үҫемлектәренең ҡаҙылған ҡалдыҡтары йылы уртаса йәки яуым-төшөм миҡдары етерлек булған һәм оҙайлы булмаған температураһы 0 градустан түбән булған субтропик климат тураһында һөйләй.
Температура максимумынан һуң глобаль һәм төбәк кимәлендә климат һиҙелерлек һалҡынайта, быны Антарктика ярымутрауы ағастарының таш булып ҡатыуынан да күрергә мөмкин. Климаты йәнә палеоценда һәм иртә эоценда йылыта, был шулай уҡ ҡаҙылма үҫемлектәрҙә лә сағыла.
Иртә эоцендан алып климат йәнә һалҡын һәм дымлы була башлай. Ентекле тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, Антарктиданың боҙ япмаһы һуңғы 37 миллион йылда төбәк климатының яйлап һалҡынайыуы барышында барлыҡҡа килгән. Боҙ менән ҡапланыусы Антарктика ярымутрауы континенттың һуңғы төбәге була. Ярымутрауҙағы тау боҙлоҡтары һуңғы эоценда, 37-34 миллион йыл элек барлыҡҡа килә башлай. Ә боҙ япмаһы ни бары 12,8 миллион йыл элек барлыҡҡа килә. Дүртенсел осорҙа көнбайыш Арктика боҙ япмаһы боҙлоҡ дәүерҙәре һәм боҙлоҡ аралары алмашыныуҙан һуң үҙгәрә. Боҙлоҡ осорҙарында ул хәҙерге хәленән күпкә ҡалыныраҡ була һәм шельф сигенә тиклем һуҙыла.Боҙлоҡтар дәүере араһында боҙ ҡатламы күпкә йоҡараҡ, ә уның майҙаны күпкә бәләкәйерәк.
20-18 мең йыл элек, һуңғы боҙлоҡ максимумы ваҡытында, боҙ япмаһы шулай уҡ бөгөнгөгә ҡарағанда ҡалыныраҡ була. Һәм бер нисә тан тыш, бөтә Антарктика ярымутрауын, яҡындағы утрауҙарҙы һәм бөтә Уэддел диңгеҙен тиерлек ҡаплай. Боҙлоҡ дәүере барышында, 18-6 мең йыл элек, шельф боҙлоғо һиҙелерлек сигенә. Антарктика ярымутрауының ҡайһы бер райондарында боҙлоҡтарҙың сигенеүе 3-4 мең йыл элек дәүергә тиклем дауам итә; 3000 йыл самаһы элек төбәк климаты йәнә һалҡыныраҡ була бара.
Климат үҙгәреүе
Глобаль йылытыу ярымутрау климатына һиҙелерлек йоғонто яһай; XX быуаттың икенсе яртыһында ғына уртаса йыллыҡ температура 2,5 градусҡа артҡан. Антарктик ярымутрау янындағы шельфта Ларсен боҙлоғо урынлашҡан, уның күләме һуңғы йылдарҙа ҡырҡа кәмегән.
Асылыуы һәм исеме
Антарктика ярымутрауы 1820 йылдың 30 ғинуарында (Фаддей Беллинсгаузен һәм Михаил Лазарев етәкселегендәге Беренсе рус антарктик экспедицияһы Принцесса Марта Ярынан ағып сыҡҡан шельф боҙлоғон асҡандан һуң ике көн үткәс кенә) Британияның диңгеҙсеһе Эдвард Брансфилд тарафынан асыла. Ул уның төньяҡ-көнсығыш сигенә карта төшөрә һәм Trinity House хөрмәтенә уға "Тринити ере" тип исем бирә. Тарихсы Роланд Хантворд фекере буйынса, «Антарктика нәҡ шулай асыла».
Антарктика ярымутрауының төньяҡ яры буйын американлы Натаниэль Палмер тарафынан тағы берҙе билдәләнә. 1821 йылдың ғинуарында Беллинсгаузен экспедицияһы тарафынан Александр I ере (Антарктикалағы иң ҙур утрау, ул 1941 йылға тиклем ярымутрауҙың бер өлөшө тип иҫәпләнә) асыла.
1832 йылдың февралендә Британияның диңгеҙсеһе Джон Биско тарафынан Европанан төньяҡ-көнсығышҡа табан бер ер билдәләнә, һуңыраҡ ул Грэйам Ере тип атала (Британия Адмиралтействоһының беренсе лорды Джеймс Грейам хөрмәтенә . 1838 йылдың февралендә француз диңгеҙсеһе Дюмон-Дюрвиль Тринити ярымутрауын Orléans Channel ярымутрауҙан боғаҙ менән айырыла тип  яңылыш уйлап, Луис Филипп Ере (Terre Louis Philippe) тип үҙгәртә.
1961 йылда 10-сы Тымыҡ океан ғилми конгресы ярымутрауға «Антарктика» исемен бирергә тәҡдим итә. 1964 йылда Бөйөк Британия һәм Американың профилле ведомстволары был ҡарарҙы хуплап сыға. Шул рәүешле был биләмәгә ҡарата «Грэйам ере» атамаһын ҡулланған инглиздәр менән уны «Палмер ярымутрауы» йәки «Палмер Ере» тип йөрөткән американдар араһындағы күптәнге бәхәс хәл ителә. Шул ваҡыттан алып «Грэйам Ере» исеме - Джереми һәм Агассис мороно араһындағы сик һыҙығынан төньяҡтараҡ Антарктика ярымутрауы өлөшө, ә «Палмер Ере» исеме ошо һыҙаттан көньяҡтараҡ урынлашҡан өлөшө өсөн файҙаланыла. Әммә Чилиҙа ярымутрау йыш ҡына «О ' Хиггинс Ере», ә Аргентинала «Тьерра-де-Сан-Мартин» кеүек телгә алына.
Тикшеренеү станциялары
Антарктидала һәм эргә-тирәләге утрауҙарҙа тикшеренеү станцияларының иң юғары концентрацияһы билдәләнә, был ошо төбәктең йомшаҡ климаты менән аңлатыла. Бынан тыш, ярымутрау янында урынлашҡан утрауҙарҙа йышыраҡ туристик судноларға йөрөй. Ярымутрауҙағы һәм утрауҙарҙағы тикшеренеү станцияларын үҙ эсенә: Хенераль-Бернардо-О’Хиггинс (Чили), Беллинсгаузен (Рәсәй), Команданте Феррас (Бразилия), Ротера (Бөйөк Британия), Сан-Мартин (Аргентина), Марамбио (Аргентина), Эсперанса (Аргентина), Капитан-Артуро-Прат (Чили), Арцтовский (Польша), Палмер (АҠШ), Чанчэн (Ҡытай), Академик Вернадский (Украина) ала. Шулай уҡ төрлө дәүләттәрҙең ташландыҡ станциялары ла бар. Ярымутрауҙан боҙ керны һәм яуым-төшөм өлгөләре төрлө климат үҙгәрештәрен, шул иҫәптән Бәләкәй боҙлоҡ осоро кеүек ваҡиғаларҙы өйрәнеү өсөн файҙаланыла.
Аргентинаның Эсперанс тикшеренеү станцияһы — Антарктидала тыуған тәүге кеше Эмилио Пальманың тыуған урыны.
Флора һәм фаунаһы
Ярымутрауҙың төньяҡ өлөшөндә Антарктидала үҫкән сәскәле үҫемлектәр ареалы сикләнгән (уларҙың бөтәһе ике төрө - антарктик туғай сәскәһе һәм Колобантус кито). Ярымутрауҙың көнбайыш яры буйындағы антарктик сүллектәрҙең майҙаны 400 квадрат километр. .
Антарктика ярымутрауында глобаль йылыныу һөҙөмтәһендә тундра әүҙем формалаша башланы. Ғалимдар күҙаллауынса, 100 йылдан Антарктидала тәүге ағастар барлыҡҡа килеүе ихтимал.
Сусҡа селәүсене
Сусҡа селәүсене, йәки энәбаш селәүсендәр (Acanthocephala, Скре́бни, колючеголо́вые че́рви) — кешеләрҙең һәм умыртҡалы хайуандарҙың эсәк буйҙарынҙда паразит булып йәшәй торған селәүсендәр ; сағыштырмаса ҙур селәүсен кеүек организмдарҙы берләштергән умыртҡаһыҙ хайуандарҙың беренсел ауыҙлылар төркөмө. Был таксондың барлыҡ вәкилдәре һыу һәм ер хайуандарының паразиты булып тора, ҡыҫала һымаҡтар һәм бөжәктәр күсереүсе хужа организм булып торалар. 1150 төрө билдәле.
Баш командующий
Баш командующий:
Урыҫса главком булараҡ ҡыҫҡартыла. Элек Рәсәйҙә Баш командующий йәки Ҙур воевода Төп көстәр йәки Ҙур полк менән идара иткән.
Тарихы
Донъяның төрлө дәүләттәре һәм илдәре, Ҡораллы Көстәрҙең һаны артыу менән бәйле, даими (хәрби хеҙмәткә саҡырылыу, хеҙмәткә йыйнау) ҡораллы көстәр ойошторған осорҙа тыныс һәм һуғыш ваҡытында оператив һәм стратегик берекмәләргә етәкселек итеү өсөн етәксе кешеләрҙең (командирҙарҙың) яңы вазифалары индерелә башлай. Шундай хәрби вазифаларҙың береһе булып дәүләттең йәки илдең Ҡораллы Көстәрен ойоштороу атамаһы өҫтәлгән «Баш командующий» вазифаһы тора. Түбәндә төрлө дәүләттәрҙә һәм илдәрҙә төрлө тарихи осорҙағы ҡайһы бер (бөтәһе лә түгел) хәрби вазифалар килтерелә.
Рәсәй империяһы
Рәсәй империяһында баш командующий императорҙың туранан-тура ихтыяры, бойороғо һәм указы менән тәғәйенләнә. Ул ғәҙәттән тыш власҡа эйә булып, үҙендә монархтың йөҙөн кәүҙәләндерә. Император ғәскәргә килһә, баш командующий вазифаһын автоматик рәүештә һала һәм ул саҡта, ғәскәрҙәр менән етәкселек итеүҙе һаҡлау тураһында махсус бойороҡ булмаһа, Ғали йәнәптәренең штабы начальнигы вазифаһын башҡара.
Рус император армияһында баш командующий үҙ ғәмәлдәрендә туранан-тура императорға буйһонған, бер ниндәй хөкүмәт кешеһе лә, учреждениеһы ла унан хисап талап итә алмай. Ул бөтә ғәскәрҙәр, идаралыҡтар һәм чиндарҙың иң юғары, тулы начальнигы була. Әгәр император ғаиләһе ағзалары хәрби хеҙмәттә булһа, улар ҙа буйһонған.
Рәсәй сиктәрендә лә, сит илдәрҙә лә, биләгән өлкәләрҙә лә һуғыш театры районына ингән губерналар һәм өлкәләр уның ҡарамағында була. Вазифаға тәғәйенләгәндә Хакимдан хәрби операциялар йүнәлеше буйынса дөйөм күрһәтмәләрен, ә хәрби министрҙан уға ышанып тапшырылған ғәскәрҙәр составы һәм уларҙы тәьмин итеү буйынса дөйөм мәғлүмәттәр ала.
Баш командующий, әгәр хәрби шарттар кисектергеһеҙ рәүештә быға мәжбүр итһә, үҙенең власы менән дошман менән ваҡытлыса килешеү төҙөй ала һәм кисекмәҫтән Ғали йәнәптәренә хәбәр итә. Баш командующий Юғары вәкәләттәрһеҙ тыныслыҡ тураһындағы һөйләшеүҙәр алып бара алмай.
Һуғыш барышында баш командующий кәрәк булған осраҡта мобилизациялау һәм ғәскәр командующийы ҡарамағына тапшырылған райондарҙың сиктәрен үҙгәртә, приказда бының тураһында иғлан итә. Үҙ теләге буйынса армия һәм айырым корпус составын алмаштыра һәм ғәмәлдәге штаттарҙы ваҡытлыса үҙгәртә. Армия баҫып алған дошман районында уға генерал-губернаторҙарҙы үҙ аллы тәғәйенләү хоҡуғы бирелә. Һуғыш ваҡытында ул вазифаларҙы ваҡытлыса төҙәтеүгә, бынан һуң уларҙы Юғары власть раҫлағанға тиклем: армия командующийҙарын, хәрби округтарҙың баш начальниктарын һәм айырым корпустарҙың командирҙарын һайлай һәм рөхсәт итә.
Хәрби батырлыҡтары һәм башҡа ҡаҙаныштары өсөн ул унтер-офицерҙарҙы — офицер чиндары, ә офицерҙарҙы һәм чиновниктарҙы армия капитаны, штабс-капитан һәм VIII класлы дәрәжәләргә, 4 дәрәжә Изге Владимир орденына һәм алтын ҡоралға тиклем наградлау хоҡуғына эйә була.
Дошман өлкәләренә һуғыш законы буйынса ингән саҡта баш командующий, кәрәк тип тапһа, яңы һалымдар һала. Финанс министры менән килешеү буйынса армиялар биләгән союздаш һәм дошман райондарында әйләнештә торған Рәсәй һәм сит ил аҡсаларының сағыштырма ҡиммәтен билдәләй һәм иғлан итә.
Йыл һайын йәки кампания тамамланғас, баш командующий императорға үҙенә ышанып тапшырылған армияларҙың хәле һәм хеҙмәте тураһында отчёт, армия командующийҙарының отчёттарын ҡушып, тәҡдим итә.
Баш командующий шулай уҡ үлемгә хөкөм ҡарарын раҫлау хоҡуғы менән файҙалана.
Кожедуб Иван Никитович
Кожедуб Иван Никитович (Іван Микитович Кожедуб; 8 июнь 1920 йыл — 8 август 1991 йыл, Мәскәү, ) — СССР-ҙың хәрби эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Авиация маршалы (1985), осоусы-ас. Өс тапҡыр Советтар Союзы Геройы (04.02.1944, 1944, 1945). СССР Юғары Советы депутаты (1946—1961). СССР-ҙың халыҡ депутаты (1989—1991).
Баш командующий
Рәсәй империяһы
Хужалыҡ идаралығы буйынса уға подрядсыларҙы һәм теләһә ниндәй суммаға һатып алыуҙы раҫлау, аукционды бөтөрөү һәм тәғәйенләү, аҡсалата сумма сығымдары өсөн яуаплы кешеләрҙе яуаплылыҡҡа тарттырыу хоҡуғы бирелә.
Боғҙан ауыл Советы (Миәкә районы)
Боғҙан ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Миәкә районындағы муниципаль берәмек
Баш командующий
СССР
Совет Рәсәйендә Республиканың бөтә ҡораллы көстәренең Баш командующийы була.
Боғҙан ауыл Советы (Миәкә районы)
Административ үҙәге — Боғҙан ауылы.
Баш командующий
СССР
Баш командующийҙар йүнәлештәр ғәскәрҙәренең Баш командованиеһын етәкләй. Ул 1941—1942 — Бөйөк Ватан һуғышында Ставка һәм фронттар, флоттар һәм флотилиялар араһында СССР Ҡораллы Көстәренең стратегик етәкселегенең аралаш органы була. 1941—1942 йылдарҙа хәрби хәрәкәттәрҙең төп театрҙарында ойошторола.
Кожедуб Иван Никитович
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытынан осоусы-ас, союздаштар авиацияһының иң һөҙөмтәле летчик-истребителе (64 еңеү). Кореяла совет белгестәре төркөмө составында хәрби хәрәкәттәр мәлендәге псевдонимы — «Крылов».
Боғҙан ауыл Советы (Миәкә районы)
Тарихы
Боғҙан ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Миәкә районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Кожедуб Иван Никитович
Биографияһы
Иван Никитович Кожедуб Чернигов губернаһы Глухов өйәҙе Ображиевка ауылында (хәҙерге Украинаның Шосткинск районы Сумы өлкәһендә) крәҫтиән — сиркәү старостаһы ғаиләһендә тыуа. Украин. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, совет осоусы-истребительдәрҙең икенсе быуынына ҡарай.
Боғҙан ауыл Советы (Миәкә районы)
Тарихы
1980 йылда ауыл советы составынан Покровка ҡасабаһы сығарыла.
Башҡорт АССР-ының Юғары Советы Президиумының 1980 йылдың 5 ноябрендәге 6-2/359 һанлы указы  «Башҡорт АССР-ының административ- территориаль бүленештәре буйынса иҫәп мәғлүмәттәренән ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы төшөрөп ҡалдырырға»:
Ауыл халҡының күсеп ултырыуы һәм ауылдарҙың бөтөнләй бөтөрөлөүе менән бәйле Башҡорт АССР-ының административ- территориаль бүленештәре буйынса иҫәп мәғлүмәттәренән түбәндәге тораҡ пункттарҙы алып ташларға:
Миәкә районы буйынса:
Боғҙан ауыл Советынан Покровка ҡасабаһын
Кожедуб Иван Никитович
Биографияһы
1934 йылда мәктәпте тамамлап Шостка ҡалаһында химик-технология техникумына уҡырға инә.
Авиацияла беренсе аҙымын Шосткин аэроклубыгда яһай. 1940 йылдың башында Ҡыҙыл Армия сафына баҫа һәм шул уҡ йылдың көҙөндә Чугуев хәрби авиация летчиктар мәктәбен тамамлай, һуңынан шунда уҡ инструктор вазифаһында хеҙмәтен дауам итә.
Һуғыш башланғас, авиашкола менән бергә Ҡаҙағстандың Чимкентҡалаһына эвакуациялана, унда инструктор вазифаһында фронтҡа летчиктар әҙерләү менән шөғөлләнә. 1942 йылдың 23 февралендә Кожедубҡа өлкән сержант званиеһы бирелә. 1942 йылдың ноябрендә Ивановола формалаштырылған 302-се истребителдәр авиация дивизияһының (1944 йылдың 2 июленән — 14-се гвардия истребителдәр авиация дивизияһы) 240-сы истребитель авиация полкына ебәрелә. 1943 йылдың мартында дивизия составында Воронеж фронтына оса.
Баш командующий
Ваҡытлыса һәм даими вазифалар
Рәсәй Ҡораллы Көстәрендә баш командующийҙың түбәндәге ваҡытлыса һәм даими вазифалары була:
Империялар осоро
Формированиелар:
Совет осоро
Совет Рәсәйендә:
СССР Ҡораллы Көстәрендә түбәндәгеләр була:
Баш командующийҙарҙың барыһы ла бер үк ваҡытта СССР оборона министрҙары урынбаҫары вазифаһын башҡара.
Федераль осор
Рәсәй Ҡораллы Көстәрендә әлеге ваҡытта бар:
Варшава килешеүе
Варшава килешеүе илдәренең Берләшкән Ҡораллы Көстәре баш командующийы була.
АҠШ
АҠШ Ҡораллы Көстәрендә була:
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> «Оккупация армияһы Америка тәғәйенләгән баш командующийға буйһона». Һәм артабан: «Төп союздаш державалар араһында килешмәүсәнлек килеп тыуһа, Америка сәйәсәтенә таянырға кәрәк». Шулай итеп, был пункттарҙа, илдәге иң юғары власть Америка армияһына ҡарай, тип һыҙыҡ өҫтөнә алына.<templatestyles src="Шаблон:Конец цитаты/styles.css" /><div class="ts-Конец_цитаты-source">— Икенсе бүлек. Оккупация һәм «демократлаштырыу» 1. Хигашикуни кабинетынан алып Йосиданың беренсе кабинетына тиклем. АҠШ-тың Япониялағы сәйәсәте оккупацияның башланғыс осоронда, Тымыҡ океандағы һуғыш тарихы (биш томда). — Москва: Издательство Иностранной литературы, 1957, 1958.
НATO
Әлеге ваҡытта НАТО-ның берләшкән ҡораллы көстәренең баш командующийы бар.
Тавда (Конда ҡушылдығы)
Тавда  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Конда йылғаһының һул ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Бранденбург ҡапҡаһы
Париж майҙанындағы Митте үҙәк районында, Унтер-ден-Линден бульвары Тиргартен менән тоташҡан урында урынлашҡан. Көнсығыштан көнбайышҡа ҡапҡа перспективаһында «Еңеү Колоннаһы» күренә. Берлин таможня стенаһының (ингл. Berlin Customs Wall) ҡапҡаһы, прус ғәскәрҙәренең 1787 йылда Нидерландҡа баҫып инеп, Пруссия, Нидерланд һәм Бөйөк Британия араһында хәрби-сәйәси союз булдырылып, 1789—1791 йылдарҙа Пруссия ғәскәрҙәре Берләшкән Нидерланд Республикаһын буйһондороу юлы менән тормошҡа ашырылған тыныслыҡ килешеүенән һуң, төҙөлә. Тыныслыҡ ҡапҡаһы (Friedenstor) тигән икенсе исеме шуға бәйле. Нидерланд иле эшенә ҡыҫылыуы һөҙөмтәһендә Европала Пруссия хакимлыҡ итә башлай.
Бранденбург ҡапҡаһы — Берлиндың XIX һәм XX быуаттың мөһим тарихи ваҡиғалары менән бәйле иң билдәле иҫтәлекле урыны һәм Германияның милли символы. Наполеон һуғышының тамамланыуы һәм 1814 йылда Парижды алғандан һуң прус ғәскәрҙәренең Бранденбург аша Берлинға әйләнеп ҡайтыуы кеүек ваҡиғалар был ҡоролма менән бәйле. Бында йыл һайын 11 августа Конституция көнөн билдәләнгән. Бранденбург ҡапҡаһы, «тимер шаршау»ҙы асҡанға һәм 1989 йылдың 9-10 ноябрендә Берлин диуарының емерелеүенә тиклем, Көнсығыш һәм Көнбайыш Берлин араһындағы сиктә торған. Шуға күрә әлеге ваҡытҡа тиклем Бранденбург ҡапҡаһы Германияның Европанан айырылыуын еңеү символы булып иҫәпләнә.
Архитектураһы һәм төҙөлөү тарихы
Бранденбург ҡапҡаһы 1789—1791 йылдарҙа Пруссия короле Фридрих Вильгельм II бойороғо буйынса архитектор Карл Готтгард Лангганс проекты буйынса төҙөлгән. «Тыныслыҡ ҡапҡаһы» Пруссия короленең «Нидерландты буйһондороуы» символы йәки эске һәм тышҡы сәйәсәте ваҡиғаларының архитектура формаларында сағылышы сифатында уйланыла. Афинала Акрополдең Пропилея менән ассоциацияға нигеҙләнгән был ҡоролма ярҙамында Фридрих Вильгельм II үҙен боронғо грек стратегы Перикл менән сағыштырған һәм үҙен Пруссияға «алтын быуат» алып килгән идарасы итеп танытҡан. Шуға күрә тәүҙә ҡапҡаның алғы яғына «Federigo» бронза яҙмаһын нығытырға тәҡдим ителә. «Тыныслыҡ ҡапҡаһы» атамаһы, Афинала Перикл осорона ҡараған архитектура идеяһы, һәм ҡоролманың тәүге эскизын король яһаған. Архитектор Лангханс Грецияла булғаны булмаған, шуға күрә ул Жюльен-Давид Ле Ройҙың, шулай уҡ Джеймс Стюарт менән Николас Реветттың һүрәттәре буйынса гравюралар ҡулланған.
«Тыныслыҡ ҡапҡаһы» (Friedenstor) империя идеологияһына нигеҙләнгән һәм, архитектор Карл Фридрих Шинкель проекттарынан һәм уның Берлиндағы фән һәм сәнғәт мәктәптәренән һуң, барлыҡҡа килгән классик стиль, прус яңы эллинизмы стиле, башланыуын аңлатҡан тәүге төҙөлөштәрҙең береһе булып тора.
«Ҡапҡа»ҙың атамаһы шартлы, сөнки архитектура композицияһы күҙлегенән ҡоролма — Пропилеинан (архитектуралы биҙәлгән инеү урыны) ғибәрәт, уның прототибы — боронғо грек ҡоролмалары: архитрава (горизонталь) япмалы колоннадалар, уларҙың классик өлгөһө Афина Акрополе Пропилеиһында бирелгән.
Колонналы портик һәм ҡабырға павильондары дорик ордер темаһынса биҙәлгән; колонналары каннелюрлы һәм триглифтары һәм метоптары булған дорик фризлы. Алты колонналар рәте һәм урталағыһы иң киңе булған диуарҙар төпкөлөндә тоташтырған биш үтеү урынынан тора.
Ҡоролма бейеклеге 20,3 метр тәшкил итә, аттикалағы квадриганың түбәһе 26 метр бейеклеккә етә. Ҡапҡаның киңлеге 62,5, тәрәнлеге 11 метр. Колонналарҙың бейеклеге 13,5 метр һәм нигеҙенең диаметры 1,73 метр. Үҙәк үтеү урынының киңлеге 5,65 м, ҡалғандарының — 3,80 м. Башта ике яғына ла уң һәм һул яҡтан (Париж майҙаны яғынан) ҡапҡаға терәлгән Марс һәм Минерва скульптуралары өсөн уйымлы ҡыҫҡа диуарҙар булған. Һуңғараҡ ҡабырға ҡанаттарының архитектураһы үҙгәртелгән.
Ҡоролманың фасады башта аҡ төҫкә буялған, һуңынан уны «ҡом» төҫ алмаштырған. Скульптураны һәм аллегорик рельефтарын Иоганн Готфрид Шадов етәкселегендә күп скульпторҙар башҡарған. Бранденбург ҡапҡаларының төп биҙәге — Боронғо Рим алиһәһе Виктория идара иткән дүрт ат егелгән һуғыш арбаһын король һәм архитектор тәүге эскиздарҙа уҡ күҙ уңында тотҡан. Был идеяның өлгөһө булып Галикарнастағы Мавзолей — ете донъя мөғжизәһенең береһе торған тип күҙаллана. Еңеү һуғыш арбаһы көнсығышҡа табан йүнәлгән һәм "донъяның Берлинға инеүе"н һүрәтләй. Тәүҙә алтын менән ҡапланған скульптура төркөмө күҙ уңында тотолған, ләкин 1793 йылда, Сәнғәт академияһы Сенаты король хуплауы менән, квадриганы алтынландырмаҫҡа тәҡдим итә.
Тәүҙә Викторияның еңеү билдәһе «һөңгөгә беркетелгән торҡанан, һуғыш кейемдәренән һәм ҡалҡандан торған». Әммә 1814 йылда Наполеонды еңгәндән һуң, архитектор Карл Фридрих Шинкель проектына ярашлы, ул үҙгәртелгән. Викторияның һөңгөһө осонда имән венок уратыуындағы тимер тәрегә, башына таж кейеп, ҡанаттарын йәйеп, ултырған прус бөркөтө һынландырылған.
Иң яңы тарихы
1806 йылдың 27 октябрендә, Франция армияһы, Дүртенсе коалиция ғәскәрҙәрен еңеп, Берлинға тантаналы килеп ингәндән һуң, Наполеон Бонапарт һуғыш арбаһын һүтергә һәм уны Парижға күсерергә бойора. Наполеон I тулыһынса еңелгәндән һуң Виктория ҡабат Берлинға ҡайтарыла һәм Карл Фридрих Шинкель яһаған «Тимер тәре менән бүләкләнә».
1870—1871 йылдарҙағы Франк-прус һуғышының тамамланыуы һәм Герман империяһына нигеҙ һалыныуы 1871 йылдың 16 июнендә тантаналы еңеү парады менән билдәләнә: ғәскәрҙәр Бранденбург ҡапҡалары аша Люстгартенға тиклем үтә. Ноябрь революцияһынан һуң, 1918 йылдың 9 ноябрендә кайзер Вилгельм II тәхеттән ҡолатылғанына һәм артабан баш күтәреүселәр ҡыйратылғандан һуң, пропилеи аша прус гвардиясылары марш менән үтә. Набоковтың «Благость» (1924) тип аталған иртә хикәйәһендә һүрәтләнгән ғәмәлдәр Бранденбург ҡапҡаһы алдында бара.
1933 йылдың 30 ғинуарында национал-социалистар, Бранденбург ҡапҡаһы аша факелдар тотоп үтеп, «власҡа килеүҙәрен» байрам иткән. Адольф Гитлер Берлинды «донъяның баш ҡалаһы» тип үҙгәртеү пландарында көнсығыш-көнбайыш үҙәгендә урынлашҡан Бранденбург ҡапҡаһына айырым әһәмиәт биргән. 1939 йылда Бранденбург ҡапҡаһы менән Адольф-Гитлер-Платц (хәҙер: Теодор-Хойс-Платц) араһындағы ете километр оҙонлоғондағы участканы байтаҡҡа киңәйттергән.
Икенсе донъя һуғышы ваҡытында Бранденбург ҡапҡаһы, ныҡ зыян күһә лә, һаҡланып ҡалған. Виктория алиһә квадригаһыы башлыса емерелгән. 1945—1957 йылдарҙа квадрига өҫтөндә СССР флагы елберләгән, ул артабан ГДР флагына алмаштырыла. 1989 йылда Германия берләшкәндән һуң флаг ҡапҡанан алына.
1956 йылда ҡапҡа (квадригаһы — ике йылдан һуң) тергеҙелә, ә 1961 йылдың 13 авгусында ҡапҡа аша үтеү урынын Берлин диуары кәртәләй. Ҡапҡа Көнсығыш Берлин биләмәһендә урынлашҡан (был урында диуар Көнбайыш Берлин биләмәһенә «батып кергән»), һәм Көнбайыш Берлин граждандары ҡапҡаға үтә алмаған. Әммә Көнсығыш Берлиндың ябай кешеләре лә, Көнсығыш яҡтан «мини-диуар» менән ҡапланғанлыҡтан, ҡапҡаға барып етә алмаған.
1989 йылдың 22 декабрендә, Европала сәйәси үҙгәрештәр арҡаһында, Бранденбург ҡапҡаһы, төҙөлгәндән һуң егерме һигеҙ йыл үткәс, яңынан асыла. Йөҙ меңдән ашыу кеше диуарҙы емереүҙә ҡатнаша һәм Германияның берләшеүен сәләмләй. 1991 йылдың авгусында Виктория алиһәнең реставрацияланған скульптура төркөмө йәнә үҙ урынын алды. Бранденбург ҡапҡаһы, оҙайлы онотоу осоронан һуң, Берлиндағы һәйкәлде һаҡлау фонды тарафынан йүнәтелә һәм 2002 йылдың 3 октябрендә тантаналы рәүештә асыла.
Бартым
Бартым (Бартым) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 158 кеше. Почта индексы — 452395, ОКАТО коды — 80234860004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Оло Кәркәле ауыл Советы (Миәкә районы)
Оло Кәркәле ауыл Советы —Башҡортостан Республикаһының Миәкә районындағы муниципаль берәмек
Административ үҙәге — Оло Кәркәле ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Гоголевка (Фёдоровка районы)
Гоголевка (Гоголевка) — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 36 кеше. Почта индексы — 453280, ОКАТО коды — 80254816002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Евклид алгоритмы
Евкли́д алгори́тмы — ике бөтөн һандың иң ҙур уртаҡ бүлеүсеһен (йәки ике киҫектең уртаҡ үлсәмен) табыу өсөн эффектив алгоритм. Алгоритм уны беренсе башлап «Башланғыстар»ҙың VII һәм X китаптарында һүрәтләгән грек математигы Евклид хөрмәтенә шулай аталған. Иң ябай осраҡта Евклид алгоритмы ыңғай бөтөн һандар парына ҡулланыла һәм, бәләкәй һандан һәм ҙур һан менән бәләкәй һандың айырмаһынан торған яңы пар барлыҡҡа килтерә. Ошо процесс һандар тигеҙ булғанға тиклем дауам итә. Табылған һан бирелгән парҙың иң ҙур уртаҡ бүлеүсеһе була ла инде.
Үрген
Үрген — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Эйек йылғаһының һул ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Евклид алгоритмы
Алгоритмдың беренсе тасуирламаһы Евклидтың «Башланғыстар» китабында (б.э.т. яҡынса300 йыл) бирелгән, ул бөгөнгө көндә лә ҡулланылған иң боронғо һанлы алгоритм. Алгоритмдың оригиналы тик натураль һандар һәм геометрик оҙонлоҡтар (ысын һандар) өсөн тәҡдим ителгән була. Ләкин XIX быуатта ул Гаусстың бөтөн һандары кеүек башҡа типтағы һандарға һәм бер үҙгәреүсәнле полиномдарға дөйөмләштерелә. Был хәҙергә дөйөм алгебрала евклид балдағы тигән төшөнсә барлыҡҡа килтерҙе. Һуңғараҡ Евклид алгоритмы төйөндәр һәм күп үлсәмле полиномдар кеүек башҡа математик структуралар өсөн дә дөйөмләштерелә. Был алгоритм өсөн күп теоретик һәм практик ҡулланылыш бар. Айырып әйткәндә, ул электрон коммерцияла киң таралған асыҡ асҡыслы RSA криптографик алгоритм өсөн нигеҙ булып тора. Алгоритмдар шулай уҡ һыҙыҡлы диофант тигеҙләмәләрен сығарғанда, өҙлөкһөҙ кәсерҙәр төҙөгәндә, Штурм методында ҡулланылалар. Евклид алгоритмы дүрт квадраттың суммаһы тураһында Лагранж теоремаһы, арифметиканың төп теоремаһы һ.б. кеүек хәҙергә һандар теорияһы теоремаларын иҫбат итеү өсөн төп инструмент булып тора.
Тарих
Боронғо грек математиктары был алгоритмды йәки  — «үҙ-ара алыу» тип атайҙар. Был алгоритм Евклид тарафынан асылмаған, сөнки ул Аристотель Топигында телгә алына. Евклид «Башланғыстарында» ул ике тапҡыр — VII китапта ике натураль һандың иң ҙур уртаҡ бүлеүсеһен[1] табыу өсөн һәм X китапта ике бер төрлө дәүмәлдең иң ҙур уртаҡ үлсәмен табыу өсөн телгә алына. Ике осраҡта ла, ике киҫектең «дөйөм үлсәмен» табыу өсөн, алгоритмдың геометрик тасуирламаһы бирелә.
Үрген
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы (Һаҡмар ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Евклид алгоритмы
Тарих
Математика тарихсылары фаразлауынса, тап Евклид алгоритмы (эҙмә-эҙ үҙ-ара алыу процедураһы) ярҙамында сағыштырғыһыҙ булған дәүмәлдәрҙең (квадраттың яғы һәм диагонале, төҙөк бишмөйөштөң яҡтары һәм диагоналдәре) булыуы асыҡланған. Әйтергә кәрәк, был фараздың етерлек документаль раҫламаһы юҡ. Ике натураль һандың иң ҙур уртаҡ бүлеүсеһен эҙләү алгоритмы боронғо ҡытайҙың туғыҙ китаптан торған Математика трактатының I китабында ла тасуирланған.
Бөтөн һандар өсөн Евклид алгоритмы
a и b — бер үк ваҡытта нулгә тигеҙ булмаған бөтөн һандар булһын, ти, һәм шулай билдәләнгән, һәр r_k  — алдағынан алдағы һанды алдағы һанға бүлеүҙән ҡалдыҡ, әһуңғыһынан алдағы һуңғыһына ҡалдыҡһыҙ бүленә, йәғни:
Шундай r1, r2, ..., rn-ҙың булыуы, йәғни теләһә ниндәй бөтөн m һәм бөтөн n ≠ 0 өсөн m-ды n-ға ҡалдыҡлы бүлеү мөмкин икәнлеге, m буйынса индукция ярҙамында иҫбатлана.
Был алгоритмдың урынлы булыуы түбәндәге ике раҫлауҙан килеп сыға:
Миҫал
Евклид алгоритмын һүрәтләү өсөн a = 1071 һәм b = 462 һандарының ИҘУБ табыуҙы ҡарайбыҙ. Тәүҙә 1071-ҙән 462-нең тапҡырлы ҡиммәтен, айырма 462-нән кәм булғанға тиклем, алабыҙ. Беҙ ике тапҡыр 462-не алабыҙ (q0 = 2), 147 ҡалдығы килеп сыға:
Бынан һуң 462-нән 147-нең тапҡырлы ҡиммәтен, ҡалдыҡ 147-нән кәмерәк булғансы, алабыҙ. Беҙ 147-не өс тапҡыр (q1 = 3)) алырға тейешбеҙ, ҡалдыҡ 21 килеп сыға:
Аҙаҡ 147-нән 21-ҙең тапҡырлы ҡиммәтен, ҡалдыҡ 21-ҙән кәмерәк булғанға тиклем, алабыҙ. Беҙ 21-ҙе ете тапҡыр (q2 = 7 алырға тейешбеҙ, ҡалдыҡ ҡалмай:
Һуңғы ҡалдыҡ нулгә тигеҙ булғас, алгоритм 21 һаны менән тамамлана һәм ИҘУБ(1071, 462) = 21.
Аҙымдар таблица формаһында түбәндәгесә:
Евклидтың киңәйтелгән алгоритмы һәм Безу нисбәте
r_i өсөн формулаларҙы ошолай итеп күсереп яҙырға була:
Бында s һәм t бөтөн һандар. Иң ҙур уртаҡ бүлеүсене күрһәтеү Безу нисбәте тип атала, ә s һәм t һандары — Безу коэффициенттары. Безу нисбәте Евклид леммаһын һәм  арифметиканың төп теоремаһын  иҫбатлағанда төп урынды алып тора..
Сылбырлы кәсерҙәр
Евклид алгоритмы сылбырлы кәсерҙәр менән тығыҙ бәйләнгән. a/b сағыштырмаһын сылбырлы кәсер рәүешендә күрһәтергә мөмкин:
Бында һуңғы быуынынан башҡа сылбырлы кәсер минус тамғаһы менән алынған Безу коэффициентына t/s тигеҙ:
Евклид алгоритмын биргән һуңғы тигеҙлекте ошо формала яҙырға мөмкин:
Тигеҙлектең уң яғындағы һуңғы ҡушылыусы һәр ваҡыт артабанғы тигеҙләмәнең һул яғының кире ҡиммәтенә тигеҙ. Шуға күрә тәүге ике тигеҙләмәне ошолай берләштерергә мөмкин:
Өсөнсө тигеҙлек r1/r0 аңлатмаһының знаменателен алмаштырыу өсөн ҡулланылырға мөмкин. Табабыҙ:
Һуңғы ҡалдыҡтар сағыштырмаһы rk/rk−1 һәр ваҡыт эҙмә-эҙлелектәге артабанғы тигеҙлекте ҡулланып алмаштырылырға мөмкин, һәм шулай һуңғы тигеҙләмәгә тиклем.Һөҙөмтәлә сылбырлы кәсер килеп сыға:
Юғарыла килтерелгән  миҫалда ИҘУБ(1071, 462) иҫәпләнде һәм ярашлы рәүештә 2, 3 һәм 7-гә тигеҙ булған   qk бүлендектәр табылды. Шуға күрә 1071/462 бүлендеге ошолай яҙылырға мөмкин:
Һыҙыҡлы диофант тигеҙләмәләр
Диофант тигеҙләмәһе — ул бөтөн һанлы коэффициентлы һәм бер йәки бер нисә үҙгәреүсәнле тигеҙләмә, шуның менән бергә уның тик бөтөн тамырҙарын ғына табыу маҡсаты ҡуйыла. Ундай тигеҙләмәнең сикһеҙ күп сығарылышы булырға, сикле һанда сығарылышы булырға йәки бөтөнләй сығарылышы булмаҫҡа мөмкин. Иң ябай диофант тигеҙләмәһе - ике үҙгәреүсәнле һыҙыҡлы тигеҙләмә:
бында a, b, c — бөтөн һандар. Евклид алгоритмы ярҙамында бындай типтағы тигеҙләмәнең тулы сығарылышын табырға мөмкин. Иң тәүҙә был алгоритм ярҙамында d = ИҘУБ(a, b) табырға була. Аҙаҡ, Евклидтың киңәйтелгән алгоритмын ҡулланып, шундай k һәм l табыла:
Йәғни x = k һәм y = l - тигеҙләмәнең c = d булғандағы сығарылышы. Әгәр c = q⋅d, ул саҡта x = q⋅k, y = q⋅l - бирелгән тигеҙләмәнең сығарылышы булыуы килеп сыға, сөнки:
Киреһенсә, әгәр тигеҙләмәнең бер генә булһа ла сығарылышы булһа, ул саҡта c d-ға бүленә. Был шунан килеп сыға, d a-ны ла, һәм b-ны ла бүлә (тимәк бөтә һул яғын), шуға күрә c-ны ла (уң яғын) бүлергә тейеш. Шулай итеп, һыҙыҡлы диофант тигеҙләмәһенең бер генә булһа ла сығарылышы шул саҡта һәм тик шул саҡта була, әгәр c ИҘУБ(a, b)-нә бүленһә.
Евклид балдағы
Евклид алгоритмын ҡулланып булған балдаҡтар евклид балдаҡтары тип атала. Уларға бөтөн һандар балдаҡтары һәм күпбыуындар балдаҡтары инә.
Күпбыуындар өсөн дөйөмләштерелгән Евклид алгоритмы
Евклид алгоритмы һәм киңәйтелгән Евклид алгоритмы тәбиғи рәүештә ирекле k яланында бер үҙгәреүсәнле k[x] күпбыуындар балдағында дөйөмләштерелә, сөнки ундай күпбыуындар өсөн ҡалдыҡлы бүлеү ғәмәле билдәләнгән. Күпбыуындар өсөн Евклид алгоритмын башҡарғанда, бөтөн һандарға Евклид алгоритмын ҡулланғандағыға оҡшаш рәүештә, полиномиаль ҡалдыҡтар (PRS) эҙмә-эҙлелеге килеп сыға.
Бәҙер (исем)
Бәҙер (بدر — тулы Ай) — ғәрәп сығышлы ирҙәр исеме, урыҫ теленә «тулы Ай» тип тәржемә ителә. Матурлыҡ һәм камиллыҡ символы.
Евклид алгоритмы
Алгоритмдың тиҙләтелгән версиялары
кәметергә мөмкинлек бирә.
Башҡортостан топонимияһы
Башҡортостан топонимияһы — Башҡортостан Республикаһы территорияһындағы тәбиғи һәм мәҙәни объекттар атамаларын индергән географик атамалар йыйылмаһы. Башҡорттар төбәктең һәм Башҡортостан Республикаһына күрше өлкәләрҙең үҫешкән топонимик системаһын булдырған. Республика ғалимдары был системаны өйрәнеү менән шөғөлләнә. 2017 йылдың 20 декабренә ҡарата, Башҡортостан Республикаһының Географик атамаларҙың Дәүләт каталогында географик объекттарҙың 13946 атамаһы, шул иҫәптән — 4564 тораҡ пункт атамаһы теркәлгән.
Топонимика фәне
Топонимиканың, фән булараҡ, бүлексәләре бар: гидронимия, оронимия (рельеф формалары исемдәре — тауҙар, йырындар), ойконимия (тораҡ пункт атамаһы, ҡала тибындағы ойконимдар «астионимдар», ауыл тибындағылар — «комонимдар» тип атала), микротопонимия (кеше йәшәмәгән ваҡ объекттар атамаһы — урман өйкөмдәре, ҡотоҡ, шишмәләр, һунар итеү һәм балыҡ тотоу урындары, болондар, һөрөнтө ерҙәр атамалары).
Башҡортостан һәм Көньяҡ Уралдағы күрше өлкәләрҙ ең топонимияһын өйрәнеү XVIII быуаттың 1-се яртыһында башланған. Топонимия урта быуат көнсығыш авторҙарының, рус яҙыусыларҙың һәм ғалимдарының хеҙмәттәре һәм башҡорт әҙәбиәте һәйкәлдәре буйынса өйрәнелде.
Башҡортостан топонимияһын фәнни өйрәнеүгә профессор Жәлил Ғиниәт улы Кейекбаев нигеҙ һалды. XX быуаттың 70-80 йылдарында Башҡортостан, Ҡурған һәм Силәбе өлкәләренең тораҡ пункттарына ғилми экспедициялар ойошторолдо. Ғалимдарҙың хеҙмәте һөҙөмтәһе булып Башҡорт АССР-ының топонимдар һүҙлеге баҫылды. Башҡортостан топонимияһын өйрәнеүгә ғалимдар М. Ғарипов, Ғ. Кузеев, Ф. Ишбирҙин, Н. Мәҡсүтова, З. Ураҡсин Р. З. Шәкүров, Р. Х. Халиҡова, Ф. Ғ. Хисамитдинова һ. б.өлөш индерҙе.
Тасуирламаһы
Башҡорт телендә географик объект атамалары башҡорт тел нормаларына ярашлы бирелгән. Шул уҡ ваҡытта түбәндәге алымдар:, алымдары, лексик һәм морфологик ысул һ. б. ҡулланылған.
Башҡорт топонимдары төп исконный һәм үҙләштерелгәнгә заимствованный бүленә. Географик объекттар атамаларында осрай фин-уғыр телдәренән: мари, мордва, фарсы, рус, сыуаш һ. б.үҙләштермәләр осрай.
Башҡорт һүҙҙәренең бер өлөшө, башҡорт телендә ҡулланыштан сығып, топонимик атамаларҙа ғына һаҡланған: тарлау «ҡыр, нива» :} «дала, тигеҙлек».
Топонимдарҙың бер өлөшө башҡорт ҡәбиләләре атамалары менән бәйле. Мәҫәлән, ҡыпсаҡ ҡәбиләһе, ҡыпсаҡ ырыуҙары һәм тармаҡтары атамаһы менән бәйле топонимдар: Табын, Кирәй, Һатҡы, Һарыш, Бишәй. Улар менән тораҡ пункттар, йылға, шишмә, тау, йырын, ер-ҡыр, кисеү атамаларына бәйле.
Гидронимдар
Башҡортостандағы йылға, күл исемдәренең бер өлөшө башҡорт һүҙҙәренән килеп сыҡҡан: Ағиҙел йылғаһы — река Бе́лая, төркисәнән — «аҡ» (белая) һәм боронғо төрки иҙел — «һыу, йылға»; йылға Бальза йылғаһы (Балоя— ҡушылған: бал 'бал, баллы' + уя 'үҙән' «баллы үҙән»; Дим йылғаһы — башҡорт һүҙе Димдән — «омут», «йылғаның тәрән урыны»; Айыукүл — башҡорт һүҙҙәре — айыу һәм күл; Ҡыйышҡы күле— башҡорт телендәге «ҡыйыш» — кривой һүҙенән.
Оронимдар
Башҡортостан тауҙарының, тау һырттары атамаларының килеп сығышы: Алатау — башҡортсанан тәржемә иткәндә «сыбар тауы»; Баш тау (һырт)— баш тау; Биштау — «биш тау»; Балатау — бәләкәй тау; Ҡаратау — (Ҡаратау «ҡара тау»), Елмерҙәк (һырт) — башҡортсанан — ел туҡтатыусы, икенсе фараз буйынса, ел — «ветер», бар — «есть», ҙәк — «тау»; Олоғортау (һырт) — башҡортсанан — оло, ҡыр — «гребень» — тау.
Ойконимдар
Башҡортостандың тораҡ пункттар атамаларының килеп сығышы: Салауат — милли батырыбыҙ Салауат исеме (төркисә «доға»); Өфө — гидроним һәм ырыу атамаһынан «өпәй», йылғаның боронғо атамаһынан — «Өфө»; Стәрлетамаҡ — тигән һүҙҙәр Стәрле, ҡала урынлашҡан йылға атамаһынан һәм башҡортсанан: «тамаҡ» — йәки «устье».
Бәрҙәш (Ҡариҙел районы)
Бәрҙәш (Бердяш) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 154 кеше. Почта индексы — 452372, ОКАТО коды — 80234816002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Эйзенхауэр Дуайт Дэвид
Дуайт Дэвид Эйзенхауэр (Dwight David Eisenhower, үҙенсәлекле әйтелеше — Айзенхауэр (/ˈaɪzənh.ɑːʊ/ ); АҠШ-та таралған ҡушаматы Айк, Ike; 14 октябрь 1890 йыл — 28 март 1969 йыл, Вашингтон) — АҠШ-тың дәүләт һәм хәрби эшмәкәре, армия генералы (1944), СССР-ҙың «Еңеү» ордены кавалеры, АҠШ-тың 34-се президенты (20 ғинуар 1953 йыл — 20 ғинуар 1961 йыл).
Биографияһы
Дуайт Эйзенхауэр Техас штатында Грэйсон округында Денисон ҡалаһында Дэвид Эйзенхауэр һәм Айда Стровер Эйзенхауэр ғаиләһендә тыуа. 1891 йылда ғаилә эш эҙләп Канзас штатының Абилин ҡалаһына күсенә. Дуайт Эйзенхауэр 1909 йылда урта мәктәпте тамамлай. Һуңынан 1911—1915 йылдарҙа Вест-Пойнтта хәрби академияла уҡый.
Дуайт Эйзенхауэр, махсус белеме, һәүәҫкәр булмаһа ла, һүрәттәрҙе оҫта төшөрә. Уның һәләте һуғыштан һуң тулыһынса асыла. Эйзенхауэр Авраам Линкольн эшмәкәрлеген ҙур ҡыҙыҡһыныу менән өйрәнә, уның цитаталарын бик йыш үҙенең сығыштарында килтерә, хатта уның портретын яһай. Бик йыш Эйзенхауэр үҙенең аппарат хеҙмәткәрҙәренең фотолары буйынса портреттарын яҙа һәм яҡшы эшләгәндәре өсөн уларҙы дәртләндереү рәүешендә бүләк итеп бирә.
Тайлоково
Тайлоково — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тап йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Эйзенхауэр Дуайт Дэвид
Беренсе донъя һуғышы
1917 йылдың 6 апрелендә Германия АҠШ-ҡа һуғыш иғлан итә. Эйзенхауэр бер нисә көн үткәс, капитан дәрәжәһен ала. 1 апрелдә ул Сан-Антонио ҡалаһы янында — Техас штатының Леон Спрингс ҡалаһында була. Унда 57-се пехота полкын океан аръяғына оҙатырға әҙерләү менән шөғөлләнә. 20 сентябрҙә Джорджияға, Оглеторн фортына офицерҙарҙы өйрәтеү өсөн лагерға инструктор итеп ебәрелә. Бынан һуң тағы ла бер нисә лагерға тәғәйенләнә. 1918 йылдың 18 июнендә, танкистарҙы әҙерләү буйынса уңышлы эшмәкәрлеге өсөн, миҙал менән наградлана һәм майор дәрәжәһен ала. Фронтҡа ебәреүҙәрен һорап бер нисә ғариза бирә, ниһайәт, уның үтенесе ҡәнәғәтләндерелә, әммә фронтҡа китерҙән бер нисә көн алда ғына Германия менән тыныслыҡ тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылыуы мәғлүм була.
Һуғыштар араһындағы осор
1922—1925 йылдарҙа АҠШ оккупациялаған Панама каналы зонаһында хеҙәт итә.
Тайлоково
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Эйзенхауэр Дуайт Дэвид
Һуғыштар араһындағы осор
1929 йылдан 1933 йылға тиклем хәрби министр аппаратында эшләй.
1932 йылдың июлендә Беренсе донъя һуғышы ветерандары, үҙҙәренең матди хәлдәрен яҡшыртыуҙы талап итеп, Вашингтонға тиклем йәйәүле сәйәхәт ойоштора. Ҡоралһыҙ ветерандарға ҡаршы регуляр армия частары ҡуйыла. Каратель операцияһына генерал Дуглас Макартур командалыҡ итә. Эйзенхауэр ҙа уның менән бергә ғәскәргә командалыҡ итеүҙә ҡатнаша. Хәрби операция барышында 2 ветеран үлтерелә, 50-һе яралана. Был операцияла ҡатнашҡаны өсөн Эйзенхауэр миҙал менән бүләкләнә. Икенсе донъя һуғышына тиклем Эйзенхауэр тик ошо «хәрби» операцияла ҡатанаша.
1933 йылдан 1935 йылға тиклем генерал Д. Макартур армияһында штаб начальнигы ярҙамсыһы була. Унан һуң 1939 йылға тиклем Филиппинда хеҙмәт итә. 1941 йылдың мартынан декабргә тиклем 3-сө армияла штаб начальнигы була. Шунан һуң ул полковник дәрәжәһенә, артабан Бригада генералы дәрәжәһенә күтәрелә.
Икенсе донъя һуғышы
1941 йылдың 7 декабрендә АҠШ-тың Тымыҡ океандың Гавай утрауҙарындағы Пёрл-Харбор хәрби-диңгеҙ һәм хәрби-һауа базаһына һөжүм итеү менән бергә Япония рәсми рәүештә Америка Ҡушма шатттарына һуғыш иғлан итә. Шулай итеп, АҠШ Икенсе донъя һуғышына ҡушылып китә. Эйзенхауэр тәүҙә генерал Джордж Маршалл командалыҡ иткән армия Штабында Хәрби һәм оператив планлаштырыу бүлегендә етәксе вазифаларҙы биләй. 1942 йылдың ноябренән 1943 йылдың октябренә тиклем Төньяҡ Африка, Сицилия һәм Италияға һөжүм иткәндә союздаш ғәскәрҙәр (AFHQ) штабына етәкселек итә.
Десант частары Ла-Манш боғаҙы аша сыҡҡанда инглиз-американ көстәренә һәм 1944 йылдың 6 июнендә ғәскәрҙәрҙең Нормандияға инеү операцияһына етәкселек итә.
Декабрҙә уға АҠШ армияһы генералы званиеһы бирелә.
1945 йылдың мартында яңы төр әсирҙәр төркөмдәрен булдырырға тигән тәҡдим индерә (Disarmed Enemy Forces (DEF)). Был немец әсирҙәренең күпләп үлеүенә килтерә.
Һуғыш тамамланғандан һуң маршал Георгий Константинович Жуков менән дуҫтарса аралаша.
Хәрби хеҙмәттән киткәндән һуң, юғары власть органдарының махсус ҡарары менән Эйзенхауэрҙың армия генералы дәрәжәһе һаҡлана һәм йылына 20 мең доллар аҡса менән тәьмин итеү ҡарала.
НАТО
1950 йылдың 18 декабрендә Эйзенхауэр уны эҙләгән президент Гарри Трумэн менән телефон аша һөйләшә, ул НАТО илдәре етәкселәренең бер тауыштан Эйзенхауэрҙы ошо структура етәксеһе итеп һайларға теләүҙәре тураһында хәбәр итә. 1951 йылдың 7 ғинуарында ул Парждың «Астория» ҡунаҡханаһына НАТО-ның ҡоро ер, диңгеҙ һәм хәрби-һауа көстәренә етәкселек итеү өсөн килә. НАТО көстәренең баш командующийының урынбаҫары итеп Монтгомери Бернард Лоу тәҡдим ителә.
СССР-ҙа атом ҡоралы уйлап табылғас Эйзенхауэрҙың әйткән һүҙҙәре: «Тарихта беренсе тапҡыр, бөгөнгө көндән башлап, американдар тулыһынса юҡ ителеү шарттарында йәшәргә мәжбүр», бына шул һүҙҙәре менән ул Американың ижтимағи даирәләрендә «советтарҙың ҡорал менән янауы» төшөнсәһен формалаштырыу өсөн үҙ өлөшөн индерә. Әммә ССР-ҙың АҠШ-ҡа һөжүм итеренә Эйзенхауэр үҙе лә ышанмай. Был хаҡта уның хаттарында ла, ҡустыһы Милтон Эйзенхауэрҙың хәтирәләрендә лә быны раҫлаусы дәлил юҡ. «Эйзенхауэрҙан Бер тапҡыр ҙа, СССР АҠШ-ҡа һөжүм итер, тип хәүефләнеүен ишеткәнем булманы. Бындай хәүефтең булыуы мөмкин дә түгел, тип иҫәпләйем», тип белдерә ул.