cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шубертиада
Шубертиада (Schubertiade) — Франц Шуберт (1797—1828) музыкаһына арналған саралар. Тәүҙә шубертиада тип композитор ижадына арналған әллә ни ҙур булмаған шәхси концерттарҙы атайҙар, ә бөгөн был термин Шуберттың ижады менән бәйле булған концерттарҙың һәм фестивалдәрҙең атамаһы булып тора. Шубертиаданың аҫыл өлгөләре булып Австрияның Шварценбергында үткән саралар тора.
Тарихы
XIX быуат башында Венала Шуберт музыкаһын һөйөүселәр, бағыусылар, шулай уҡ хәлле дуҫтары, шәхси йорттарҙа концерттар ойоштора. Мәҫәлән, 1815 йылдан башлап бындай концерттар австрия юрисы Шуберттың бағыусыһы Игназ фон Зойлянерҙың (<span title="Версия статьи «Ігнатій фон Зонляйтнер» на немецком языке">нем. ), һуңыраҡ Франц фон Шоберҙың (<span title="Версия статьи «Франц фон Шобер» на немецком языке">нем. ), яҙыусы Эдуард фон Бауэрнфельдтың, рәссам Леопольд Купельвизерҙың һәм башҡа күптәрҙең йорттарында үткәрелә. Һәр ваҡыт уҡ булмаһа ла, күп кенә шубертиадалар Шуберттың үҙе ҡатнашлығында уҙғарылған. 1822 йылдан башлап Шуберт үҙе лә был терминды ҡуллана. Беренсе шубертиада үткәрелгәндә, Франц Шуберт шәхсән үҙе фортепианола танылған баритон Иоган Михаэль Фоглға, һуңғараҡ Карл фон Шентейнға аккомпаниатор була. 1827 йылдың көҙөндә Шуберттың «Ҡышҡы сәйәхәт» (нем. Winterreise) тигәнкүләмле әҫәрҙәр циклы донъя күрә. 1828 йылдың 28 ғинуарында йорт Йозеф фон Шпаун (<span title="Версия статьи «Йозефа фон Шпаун» на немецком языке">нем. ) йортонда композиторҙың үҙе иҫән саҡтағы һуңғы шубертиадаһы үтә.
Венанан тыш, шубертиадалар башҡа урындарҙа ла үткәрелә, һәм улар әҙәби-музыкаль салон характерын йөрөтә. Бындай сараларҙа, Шуберт музыкаһын тыңлау менән бергә,шиғырҙар ҙа уҡығандар, бейегәндәр һәм иптәштәрсә уйындар ойошторғандар. Осрашыуҙарҙа йөҙҙән ашыу кеше йыйылыр булған. Билдәле ҡунаҡтар араһында Антон фрн Добльхофф-Дир (1800—1872), Мориц фон Швинд (1804—1871), Франц Лахнер (1803 −1890) һәм башҡалар булған.
Хәҙерге торошо
ХХ быуатта шубертиада тип Шуберт исеме менән бәйле иң ҙур музыка фестивалдәрен атай башлайҙар. Шундайҙар рәтенә Австрияның көнбайышындағы Форарльберг федераль еренең Хоэнэмс һәм Шварценберг ҡалаларында 1976 йылдан алып йыл һайын үткәрелеп килгән Шуберттың иң ҙур музыкаль фестивалдәренең береһе инә. Нигеҙ һалыусыһы булып немец баритоны Герман Прей һанала. Фестивалдә 80-ләп төрлө сара үткәрелә, һәм унда яҡынса 35000 кеше килә.
Фестиваль ваҡытында лекциялар уҡыла, оҫталыҡ дәрестәре үткәрелә.
Шубертиадалар башҡа континенттарҙа ла үткәрелә. Мәҫәлән, 2012 йылдан башлап һәр йыл Американың Калифорния штатындағы Пасадин ҡалаһында, ул шубертиада шулай тип атала.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Франц Шуберт
Ишкилдин Әмир Фәтҡулла улы
Ишкилдин Әмир Фәтҡулла улы (Ишкильдин Амир Фаткуллович; 21 октябрь 1941 йыл — 22 февраль 2011 йыл) — химик-технолог, техник фәндәр докторы (1998), профессор (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы (2001).
Биографияһы
Әмир Фәтҡулла улы Ишкилдин 1941 йылдың 21 октябрендә БАССР-ҙың Йомағужа районы (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы) Бикес ауылында тыуған.
Урта мәктәпте тамамлағандан һуң, Өфө нефть институтына уҡырға инә.
Тормош һәм хеҙмәт юлы
1966 йылда Өфө нефть институтында хеҙмәт итә.
1975—1979 йылдарҙа Афғанстандағы Ҡабул политехник институтында уҡыта.
1991—1995 йылдарҙа Өфө нефть институтының технологик факультеты деканы.
Фәнни хеҙмәттәре ауыр нефть ҡалдыҡтарын (асфальт, гудрон, крекинг-ҡалдыҡтар) тәрәнәйтеп эшкәртеүҙең яңы варианттарын булдырыуға, акустик методтар ҡулланыу нигеҙендә нефть битумын етештереүҙе интенсивлаштырыу мәсьәләләренә бағышланған.
Ишкилдин етәкселегендә Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводында, «Өфөнефтехим» ЯСЙ-ендә XX-се быуаттың 1990-сы йылдар уртаһында производствоға индерелгән асфальтты яңынан эшләп сығарыу технологияһы һәм гудронды асфальт торошонан ҡаҙан яғыулығына әйләндереү тормошҡа ашырылған.
120 фәнни хеҙмәт һәм 8 уйлап табыу авторы.
2011 йылдың 22 февралендә Өфө ҡалаһында вафат була.
Бойцова Мария Филипповна
Мария Филипповна Бойцова (1929 — 1984 йылдың 18 майы) — совет ҡара металлургияһы алдынғыһы, Новгород өлкәһе,СССР Ҡара металлургия министрлығының В. И. Ленин исемендәге Боровичский огнеупор комбинатының аппаратчик прессовщицаһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981).
Биографияһы
1929 йылда Новгород өлкәһе хәҙерге Мошенский районы Бель ауылында тыуған.
Фабрика-завод уҡытыуы мәктәбен тамамлағандан һуң, 1947 йылда Боровичи ҡалаһындағы «Ҡыҙыл керамик» комбинатында прессовщица булып эшләй башлай. 1957 йылдың октябренән 1967 йылдың декабренә тиклем 1-се цехта изделиеларҙы ярым ҡоро ысул менән пресслаусы бригада эшсеһе. 1967 йылдың декабренән огнеупор комбинатында прессовщица булып эшләй.
СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 2 март указы менән ҡара металлургияла юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкәне һәм пландарҙы ваҡытынан алда үтәгәне өсөн, Мария Филипповна Бойцоваға, Ленин ордены һәм "Ураҡ һәм Сүкеш миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Артабан заводта эшләүен дауам итә. 1981 йылға 10 йәш производство алдынғыһын әҙерләй.
Боровичи ҡалаһында йәшәй. 1984 йылдың 18 майында вафат була.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ була:
Кесе Тәжәй
Кесе Тәжәй (Малотазеево) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 46 кеше. Почта индексы — 452272, ОКАТО коды — 80230812004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Беренсе Болгар батшалығы
Беренсе Болгар батшалығы (Първo българско царство) — 681 йылдан 1018 йылғаса йәшәп килгән болгар дәүләте. Төрки һәм Аспарух хан етәкселегенәдге славян ҡәбиләләре тарафынан барлыҡҡа килгән а. Иң сәскә атҡан ваҡыты Симеон 1-се ваҡытында була. Дәүләттең баш ҡалаһы 893 йылдан Плиска.
Византис Э.Арвелер ҡарашы буйынса, Болгар батшалығы «Византия биләмәләрендә барлыҡҡа килгән беренсе варварҙар дәүләте» булған.
Ҡыҫҡа ғына осорҙағы алға китеш ваҡытында Балҡан ярымутрауының бер өлөшөн баҫып ала һәм өс диңгеҙгә сығыу юлына эйә була. 969 йылда көнсығыш һәм көнбайыш өлөштәргә бүленә. 1018 йылда византия X быуат императоры (Никифор Фока, Иоанн Цимисхий и Василий II) дәүләттең юҡҡа сығыуына сәбәпсе була.
Тәү тарих
632 йылда Ҡөбрәт хан болғарҙарҙың элекке төрки ҡәбиләләрен берләштерә башлай. Шулай итеп ул «Бөйөк Болгария» хәрби-сәйәси башланғыс төҙөй .
Биләмә
Балҡанда болгарҙарҙың элекке төрки ҡәбиләләре урындағы славян ҡәбиләләре бенән берләшеп Беренсе Болгар батшалығы төҙөй. Ул яйлап хәҙерге Болгария биләмәһенең төньяҡ-көнсығыш өлөшөн баҫып ала. Тәүге баш ҡалаһы Плиска була. Сик Днепр йылғаһы буйлап төньяҡҡа һуҙылған, көньяҡта Стара Палина тауҙар сылбыры буйлап, көнбайышта Иҫҡыр йылғаһы буйына, көнсығышта Ҡара диңгеҙгә барып сыға. 681 йылда Аспарух Дунай тамағында византия императоры Константин IV-тең ғәскәрен ҡыйрата. Византия яһаҡ түләргә мәжбүр булыуы тураһындағы Килешеү буйынса болгар дәүләте дәүләт булараҡ таныла.
Беренсе Болгар дәүләте кризисы
VIII быуат урталарында Болгар ханлығын эске сәйәси кризис солғап ала. Хакимлыҡ иткән Дуло ырыуы ил менән етәкселек итеүҙән бушатылғандан һуң, 15 йыл эсендә 7 хан тәхеткә ултырған. Шулай уҡ эске көрсөккә Византия менән алып барылған туҡтауһыҙ һуғыштар ҙа булышлыҡ иткән. Византия императоры Константин V Болгар иленә 9 тапҡыр һөжүм ойошторған. Кризис Телериг хан ваҡытында бөтөрөлә, әммә уға ла алдағы хандар кеүек, 12 йыллыҡ хакимлыҡтан һуң ҡасып ҡотолыу юлы асыла. Хәйләкәрлеге арҡаһында Телериг Болгария баш ҡалаһындағы барлыҡ Византия агенттарын юҡ итеүгә өлгәшә. Кризис тулыһынса Кардам хан ваҡытында бөтөрөлә.
Крум, Омуртаг, Борис
thumb|300 px| [[Крум хан ваҡытында Болгария сиктәре
]]
803—814 йылдарҙа Курум хан етәкселеге ваҡытында Болгария биләмәһен киңәйтә. Көньяҡта византиялыларҙы, көнбайышта аварҙарҙы яулап ала. 805 йылда Авар ҡағанаты ерҙәрен баҫып ала һәм тимочан ырыуын үҙенә ҡуша. 809 йылда Сердик ерҙәрен яулай (хәҙерге София). Византия императоры Никифор 1-се ғәйәт ҙур ғәскәр туплап, болгарҙарҙы талай һәм баш ҡалалары Плисканы яндыра. Аҙаҡтан Курум, илдең бөтөнлөгөн һаҡлап ҡалыу маҡсатында, Иҫке Планина тарлауыҡтарының береһендә дошман яуын тулыһынса юҡҡа сығара. 814 йылғы һуғышта Курум вафат була. Һөҙөмтәлә был ҡурҡыу белмәҫ, яусыл хан етәкселеге ваҡытында биләмәһе ҙурая. Тиса йылғаһынан алып көнсығышта Днестрғаса барып етә. Көньяҡта сиге Рила тауҙарына етә. Оҙаҡ һуғыштарҙан һәм уңышһыҙ булған тыныс килешеүҙәрҙән һуң Курум Константинополде һуғышып алырға ҡарар ҡыла. Тик билдәһеҙ сәбәптәр менән вафат булып ҡуя.
Хандың улы Омуртаг етәкселек иткән осорҙа (816—831), Византия менән 30-йыллыҡ тыныслыҡ килешеүе төҙөлә. Был эпохала (VIII—IX быуаттарҙа) Плискела, Мадарала һәм башҡа урындарҙа бик күркәм архитектура һәм скульптура һәйкәлдәре төҙөлә. Борис I етәкселеге ваҡытында (852—889) яңы славян алфавиты барлыҡҡа килә.
865 йылда болгарҙарҙың дәүләт дине итеп христиан дине иғлан ителә.
Мария фон Эбнер-Эшенбах
Баронесса Мария фон Эбер-Эшенбах (унда.  Marie Freifrau von Ebner Eschenbach ; ҡыҙ фамилияһы Дубская; 13 сентябрь 1830 йыл — 12 март 1916 йыл) — Австрия яҙыусыһы, драматург, уға XIX быуат яҙған психологик романдары һәм повестары ҙур популярлыҡ килтергән.. Иң танылған эше— "Мирское дитя" (1887) романы. Шулай уҡ үҙ цитаталары менән билдәле.
Биографияһы
Мария фон Эбер-Эшенбахты ҡыҙында немец мәҙәниәтенә һөйөү тәрбиәләгән үгәй әсәһе ҡарап үҫтергән. Был һөйөү Марияның  киләсәк яҙмышын хәл иткән. Күп милләтле Моравиялағы атаһының ауылдағы  йортонда  һәм Венала үҫкәндә үк ул Моравия крәҫтиәндәренең  һәм  Австрия аристократтарының тормошо н күҙәтеүе арҡаһында үҙ әҫәрҙәренә уларҙы бик яҡты сағылдырған.
18 йәшендә ул хәрби инженер булып эшләгән  барон  Э-гә кейәүгә сыҡҡан. Веналағы  Бург-театрының йоғонтоһо аҫтында ул үҙенең яҙыусылыҡ көсөн драматургияла һынап ҡараған, тик уның Карлсруэла ҡуйылған "Maria Stuart in Schottland" (1860)трагедияһы ҙур уңышҡа ирешмәгән; уның артынан "Marie Roland" (1867), "Doctor Ritter" (1872) һәм  "Männertreue" (1874) комедияһы баҫылып сыҡҡан.
"Erzählungen" (1875)  пьесаһы яҙыусының һәләтен ныҡ асҡан, шулай уҡ  "Dorf - und Schlossgeschichten" (1883) пьесаһы ла хаҡлы рәүештә Марияны немец яҙыусы ҡатын-ҡыҙҙары араһында уны беренсе урынға сығарған. Тыумышы һәм тормошҡа ҡарашы менән ысын аристократ ҡатын-ҡыҙ яҙыусыһының әҫәрҙәренә тормошто объектив һүрәтләү менән бер рәттән нескә юмор ҙа хас булған. .
Күрһәтелгән әҫәрҙәрҙән тыш, "Gesammelte Schriften" (1892 г., 6. т.) Э.йыйынтығына  "Aphorismen" (1880), "Parabeln, Märchen und Gedichte" (1892),  "Dorfund Schlossgeschichten" (1888) яңы серияһы,  "Das Gemeindekind" (1888) һәм "Unsühnbar" (1890) повестары ингән. Баҫма тулы түгел: уға "Ein kleiner Roman" (1889) һәм күп кенә һуңғы осорҙа яҙған хикәйәләре инмәй ҡалған. ЭСБЕ нигеҙендә, иң  яҡшы хикәйәләре  ошолар: "Jakob Szela", "Die Unverstandene auf dem Dorfe", "Er lässt die Hand küssen", "Lotti, die Uhrmacherin", "Nach dem Tode", "Wieder die Alte", "Die Freiherrn von Gemperlein", "Oversberg", "Die Kapitalistinnen", "Zwei Komtessen", "Glaubenslos", "Rittmeister Brand", "Bertram Vogelweid".
Әҙ-әҙләп уның тормошто күҙәтеүҙәр даирәһе киңәйгән, ул  шулай уҡ буржуазия менән танышҡан һәм уларҙы әҫәрҙәрендә һүрәтләгән; шулай уҡ  ялсыларҙың да төрлө типтағы киң галереяһы яҙыусының ижадында ҙур урын биләгән. Эбер-Эшенбахтың иң мөһим өҫтөнлөгө — хикәйәләү оҫталығы; хикәйәнең хәрәкәте— уның төп маҡсаты; айырым характерҙар, уратып алған мөхит, характерҙарҙың күңел торош хикәйәне яҙыуҙа уға хеҙмәт итә. Донъяға идеалистик ҡарашлы, оптимист  яҙыусыла йәмғиәттәге ҡаршылыҡтарҙы ,ғәҙелһеҙлектәрҙе сағылдырыу бик тә  көслө.
рус телендә беренселәрҙән булып Эбер-Эшенбахтың түбәндәге әҫәрҙәре баҫылып сыҡҡан: «Питомец общины» («Вестник иностранной литературы», 1892); «Примерный ученик» («Кн. Нивы», 1899, № 5); «Ученик первого разряда» («Русская мысль», 1900, № 10); «С отличием» («Русский вест.». 1901, № 9); «Мирское дитя» (1897); «Клятва» («Живоп. обозр.», 1898, № 3); «Сжечь не распечатывая»; «Старая собака»; «Первенец» («Русский вестник», 1901, №№ 11—12). Изображена на почтовых марках Австрии 1966 и 1991 года.
Висенс йорто
Висенс йорто (кат. Casa Vicens ) — шәхси торлаҡ йорт, Барселонала 1883 —1885 йылда   архитектор Антони Гауди  Мануэль Висенс ғаиләһе өсөн төҙөгән, каталон баш ҡалаһының  иҫтәлекле урындарының береһе. Йорт Каролинас урамы (кат. Carrer Carolines de les ), 22-24 буйынса урынлашҡан, Барселона районында Грасия ла Гаудиның беренсе ҙур закаы булып тора.
Тарихы
1925 йылға тиклем йорт хужалары йортҡа  реконструкция үткәргәс,  Каролинас урамын киңәйтәләр, йортто баҡса менән уратып алалар. Был үҙгәртеүҙәр барышында, шулай уҡ 1946 һәм  1962 йылдарҙа ер участкаһының өлөшө һатылғандан һуң баҡсаның ҙур өлөшө  юҡҡа сыға, уның менән бергә ҡойма өлөшө, ротонда һәм каскад менән фонтан да юҡҡа сыға.
2005 йылда Висенс йорто Антони Гаудиның  башҡа ижади  емештәре менән ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелә.
2017 йылда йортта музей асыла
Билет хаҡы 16 евро тора, 14 йәшкә тиклемге балаларға инеү бушлай.
Архитектураһы
Йорт төҙөгәндә Гауди эркер, балкон, фасадының сығып торғпн өлөштәре кеүек төрлө декоратив элементтар ҡуллана. Төп төҙөлөш материалы булып эшкәртелмәгән таш була, уларҙы йәш архитектор шахмат йәки сәскә биҙәктәре барлыҡҡа килтергән кирбес һәм кафель менән бергә ҡуллана.
Конструктив биҙәлеше лә, декоратив биҙәлеше лә испан-ғәрәп стиле мудехар  йоғонтоһо аҫтында башҡарылған, ул бигерәк тә бинаның өҫкө өлөшөндә һиҙелә, әммә биҙәлештә һуңғы Гаудиға хас булған  яңы формалар һәм декоратив элементтар эҙләүендә  ынтылыш бар.
Гаудиның был эше, асылда, модернизм стилендә беренсе архитектура эше булып тора, ул шул ваҡытта өҫтөнлөк алған тарихилыҡ менән ҡапма-ҡаршы килеп тора. Тәүге эштәрендә үк Гаудиның архитектура ансамблен төҙөүгә ынтылышы күренеп тора. Шуға күрә ҡапҡаларҙың үҙенсәлекле рәшәткәләрен, тәҙрәләрҙе, балкондарҙы ул үҙе проектлай, аш бүлмәһе, тартыу бүлмәһе интерьерҙарының эскизын башҡара.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Абдуллин Ғәббәс Абдулла улы
Абдуллин Ғәббәс Абдулла улы (Абдуллин Габбас Абдуллович) (1902—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкы ҡылыссыһы. Рядовой ҡыҙылармеец.
Биографияһы
1941 йылда Илеш районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына хеҙмәткә алына.
Рядовой ҡыҙылармеец Абдуллин Ғәббәс Абдулла улы 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы составында илбаҫарҙарға ҡаршы һуғыша.
294-се кавалерия полкы ҡылыссыһы Ғәббәс Абдулла улы Абдуллин 1942 йылдың 22 июлендә аяуһыҙ ҡаты һуғыш барышында һәләк була.
Курск өлкәһе Тербуны районы Озерки ауылында ерләнгән.
Хәтер
Абдуллин Ғәббәс Абдулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Илеш районы Дөмәй ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Ғәбд әр-Рахман Мөхәммәт
Ғәбд әр-Рахман Мөхәммәт әл-Кинди (عبد الرحمن بن محمد; ) һәләк була — атаҡлы ғәрәп хәрби башлығы, өмәүиҙәр осоронда йәшәгән.
Биографияһы
701—702 йылдарҙа Ғәбд әр-Рахман Мөхәммәт ғәскәре әл-Күфә ҡалаһын яулап ала. Күп айҙар дауамында туҡтауһыҙ бәрелештәрҙән һуң 704 йылда Герат ҡалаһы янында үлтерелә.
Әл-Күфә
Әл-Күфә, йәки Күфә (الكوفة) — Ираҡтың уртаһындағы ҡала, Евфрат йылғаһы буйында, Бағдадтан 170 км самаһы көньяҡтараҡ.
Әһәмиәте
Месопотамияла ғәрәптәрҙең тәүге ҡалаларының береһе булараҡ, Күфә Ислам тарихында айырата әһәмиәтле урын тота. Ул Ираҡ шиғыйҙарының дүрт изге ҡалаһының береһе. Ҡалған өсәүһе — Сәмәррә, Кәрбәлә һәм ән-Нәжәф.
Тарихы
Күфә Ассириялағы Акола тигән урында хәрби лагерь булараҡ 637 йылда барлыҡҡа килгән. Уға нигеҙҙе Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең сәхәбәһе Сәғәд ибн Әбү Уаҡҡас һалған. Ул Күфә әмире булып 642 йылға тиклем идара иткән.
Хәлифә Ғүмәр ибн әл-Хәттаб Күфә кешеләре талабы менән уның урынына Пәйғәмбәрҙең икенсе сәхәбәһе Мүгир ибн Шүғбәне тәғәйенләгән.
645 йылда хәлифә Усман ибн Әффан Күфә әмире итеп әл-Вәлид ибн Үҡбәне ҡуя, ә 650 йылда — Сәит ибн әл-Әғс шул вазифаға тәғәйенләнә.
654 йылда Сәитте ҡала кешеләре әмирлектән алып ташлай, яңы хаким итеп Әбү Муса әл-Әшәриҙе ултырталар. Ул да сәхәбә була.
Хәлифә Усман менән Әбү Муса араһындағы низағ Күфә халҡы менән өмәүиҙәр араһында ыҙғыш сығара. Усманды (р.ғ.) үлтерәләр, һәм күфәләр яңы хәлифә Али ибн Әбү Талипты яҡшы ҡаршылайҙар. Ул 656 йылда назначил Әбү Муса урынына әмир итеп Ҡараз ибн Ҡәғебте ҡуя. Мүәвиә ибн Әбү Суфиянға ҡаршы һуғыш башланыр алдынан хәҙрәте Али баш ҡаланы Күфәгә күсерә. Күфә хәҙрәте Алиға вафатына саҡлы (661 йыл) тоғро ҡала.
Хакимлыҡҡа килеү менән Мүәвиә яңынан Күфә әмире итеп Мөғирәне ҡуя. 670 йылда Күфәлә тағун (чума) ҡотора башлай, Мүғирә ҡаланан ҡаса.
Мүәвиә әмир итеп Зияд ибн Әбү Суфиянды тәғәйенләй. Зиядтың эшмәкәрлеге Күфәлә Али яҡлыларҙың баш күтәреүенә килтерә.
701—702 йылдарҙа ҡаланы Ғәбд әр-Рахман Мөхәммәт ғәскәре яулап ала.
Эббингауз-Мёльман виллаһы (айырым ҙур йорто)
Эббингауз-Мельман виллаһы (айырым ҙур йорто)(Villa Ebbinghaus-Möllmann) — һуңғы классицизм стилендәге бина. Ул Германияның Төньяҡ Рейн-Вестфалия федераль ерендәге Арнсберг административ округына буйһонған, Меркиш районы составына ингән, майҙаны 125,5 км² майҙанды биләгән, 94966 кеше йәшәгән (2010 йылдың 31 декабренә ҡарата), райондың иң ҙур Изерлон ҡалаһындағы айырым ҙур йорт. Ҡаланың рәсми коды — 9 62 05 024. Был вилла (айырым ҙур йорт) 1870 йылда төҙөлгән һәм хәҙер илдең архитектура ҡомартҡыһы статусына эйә булып тора.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Оло Рассоха (Оло Ашапа ҡушылдығы)
Оло Рассоха (Рассоха) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ашап йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Выя (Мендель ҡушылдығы)
Выя  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мендель йылғаһының һул ярына тамағынан 230 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәмәррә
Тарихынан
Сәмәррә ерҙәрендә борондан кеше йәшәгән: харабалар араһында б.э.т V мең йылғы эҙҙәр табыла.
Әл-Бәйһаҡи
Әбү Бәкер Әхмәт ибн әл-Хөсәйен әл-Бәйһаҡи (أبو بكر أحمد بن الحسين البيهقي; 994, Себзевар — 1066, Нишапур) — ислам ғалимы, шәфиғи мәҙһәбе фаҡиһы һәм мөхәддис.
Биографияһы
Уның тулы исеме: Әбү Бәкер Әхмәт ибн әл-Хөсәйен ибн Али ибн Муса әл-Хөсрәүжирди әл-Хөрәсәни. Иранда Нишапур ҡалаһынан 12 километр алыҫлыҡтағы әл-Бәйһаҡ районы Хөсрәүжирди ауылында тыуған. Ул 74 йәшендә Нишапурҙа вафат булған, кәүҙәһен Бәйһаҡҡа ҡайтарып ерләгәндәр.
Дини эшмәкәрлеге
Әл-Бәйһаҡи Хөрәсән, Бағдад, Әл-Күфә һәм Мәккәлә йөҙҙән ашыу уҡытыусынан белем ала. 15 йәшендә Нишапурҙа иң ҙур ғалим, ул саҡта уға һикһән йәш тирәһенә еткән әл-Хәким ән-Нишапуриҙа уҡый башлай Тик иң һәләтлеләр генә әл-Хәкимдең шәкерте була ала, һәм йәш Әл-Бәйһаҡи уның иң яҡшы шәкерттәренең береһе була. Артабан Әл-Бәйһаҡи үҙенең китаптарында әл-Хәкимдән бик күп хәҙистәр килтерә. .
Утыҙ йыл самаһы сәйәхәт иткәндән һуң, әл-Бәйһаҡи Бәйһаҡҡа ҡайтып, уҡытыу һәм ғилми эшмәкәрлек менән шөғөлләнә. Ул фиҡһ,кәләм һәм хәҙистәр буйынса бик күп китаптар яҙа.
Хеҙмәттәре
Ҡайһы Бер мәғлүмәттәр Буйынса Әхмәт Әл-Байхаки үҙ ғүмерендә 1000-гә яҡын хеҙмәт яҙған.
Ҡарлыхан
Географик урыны
Ҡарлыхан ауылы Нөгөш һәм Әй ҡушылдығы Ыйыҡ йылғалары араһында, район үҙәге Яңы Балаҡатай ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 42 километр һәм Үңкерҙе (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 76 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
XIX быуаттың 2-се яртыһында Златоуст өйәҙе территорияһында Нөгөш ауылы кешеләре шул уҡ өйәҙ ерҙәрендә Ҡарлыханов утарына нигеҙ һала. Крайҙы өйрәнеүселәрҙең ҡайһы бере Ҡарлыхан (Нөгөш) ауылына утар сифатында XX быуат башында нигеҙ һалынған. 1886 йылда Ҡарлыхан ҡасабаһы Нөгөш ауылынан бүленеп сыға һәм үҙ аллы ауылға әйләнә. Был осорға тиклем ике ауыл халҡы бергә иҫәпкә алынған булған. Ҡарлыхан ауылы тигеҙ генә үҫешкән.
1895 йылда Ҡарлыхан ауылындағы 349 хужалыҡта 2480 кеше йәшәгән.
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1902 йылда 380 хужалыҡта — 2284, 1920 йылда 510 хужалыҡта — 2547 кеше йәшәгән.
1906 йылда 1883 йылда төҙөлгән сиркәү, 1884 йылдан 2 класлы министр һәм земство училищелары, 17 тимерлек, 2 мануфактура һәм 6 бакалея кибете, 3 һыу тирмәне теркәлгән.
XIX—XX быуаттар сиктәрендә ауылда һарыҡ тиреһен эшкәртеүсе, 3 синиль, май төшөрөү йорто, 8 кибет булған.
Әлеге ваҡытта Ҡарлыхан ауылында урта мәктәп, 2 балалар баҡсаһы, участка дауаханаһы, Мәҙәниәт йорто («Родные напевы» урыҫ халыҡ фольклор ансамбле менән дан тота), 2 китапхана бар.
Халыҡ һаны
Ҡарлыхан ауылында урыҫтар йәшәй (2002)
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тирә-яҡ мөхит
Тауҙар:
Йылғалар:
Шишмәләр:
Таусыҡтар, түбәләр:
Башҡа урын-ер атамалары:
Жан Габен
Жан Габен (Jean Gabin, ысын исеме Жан Алекси Монкорже, Jean-Alexis Moncorgé; 17 май 1904 йыл, Париж — 15 ноябрь 1976 йыл, Нейи-сюр-Сен) — француз театр һәм кино актёры. Ике тапҡыр Венеция һәм Берлин кинофестивалдәре премиялары, «Сезар» премияһы лауреаты. Почетлы легион Ордены офицеры.
Биографияһы
Жан Габен Парижда кабаре артистары Фердинанд Монкорже һәм Элен Пети ғаиләһендә тыуған. Бала сағын Париждан төньяҡҡа табан 35 км алыҫлыҡта урынлашҡан Мерьель ҡаласығында үткәрә. Бер ни тиклем ваҡыт төрлө эш башҡарып үҙенә аҡса эшләй, әммә 19 йәшендә, «Фольи-Бержер» спектаклдәренең береһендә ҙур булмаған роль уйнап, шоу-бизнеста үҙ карьераһын башлай, шунан һуң армияға киткәнгә тиклем бәләкәй ролдәр уйнауын дауам итә.
Хәрби хеҙмәтен тамамлағандан һуң ул ҡабат шоу-бизнесҡа ҡайта, унда инде «Жан Габен» артист псевдонимы аҫтында Париж мюзик-холдары һәм оперетталары тәҡдим иткән төрлө ролдәрҙә уйнай. Йыш ҡына үҙ сығышында, ул саҡтағы модаға эйәреп, Габен Морис Шевальеның тауышын һәм йырлау стилен ҡабатларға тырыша. Артабан ул Көньяҡ Америка буйлап турнела йөрөгән театр труппаһы составына инә. Францияға ҡайтҡандан һуң Мулен Ружға эшкә төшә. Габенда булған талантты күрәләр, һәм театрҙа уға әһәмиәтлерәк ролдәр, ә 1928 йылда тауышһыҙ ике фильмда ролдәр тәҡдим итәләр.
1936 йылда Жюльен Дювивьеның тағы ла бер фильмында төшкәндән һуң Габен француз кинематографының төп йондоҙҙарының береһе булып таныла. Ул «La Bandera» хәрби фильмында романтик герой ролен башҡара. 1937 йылда прокатҡа сыҡҡан «Ҡарһылыу һәм ете гном» мультфильмы менән бер рәттән бөтә донъяла прокат лидерҙары булған һәм оло уңышҡа өлгәшкән ике фильмда уйнағас, Габенға бөтә донъя танылыуы килә. Фильмдарҙың береһе Жюльен Дювивьеның «Пепе ле Моко»һы, ә икенсеһе — Жан Ренуарҙың прокатта ҙур уңышҡа өлгәшкән һәм алты ай буйына Нью-Йорк кинотеатрҙары экрандарынан төшмәгән һуғышҡа ҡаршы «Бөйөк иллюзия» фильмы.
Ошонан һуң Габенды Голливудта төрлө фильмдарҙа төшөргә саҡыралар, әммә уларҙан ул баш тарта. Икенсе бөтә донъя һуғышы башланғас, Габен Жан Ренуар һәм Жюльен Дювивье артынса АҠШ-ҡа күсенә. Унда ул 1939 йылда алты йыл бергә йәшәгән һәм ике балаһы булған икенсе ҡатыны Сюзанн Маргерит Жанна Мошен менән айырылыша һәм актриса Марлен Дитрих менән мөхәббәт романын башлай. Голливудта йәшәгән осоронда төшкән фильмдары уңышҡа өлгәшмәй.
Ауыр холоҡло булыуы сәбәпле, «RKO Pictures» студияһы өсөн эшләп, Голливудтағы карьераһына зыян килтерә. Мәҫәлән, ул төп ролде уйнарға тейеш булған яңы фильмды төшөрөүҙе башлар алдынан Дитрихҡа ла төп ролдәрҙең береһен биреүҙәрен талап итә, әммә студия быны эшләүҙән баш тарта. Габен үҙ талабы менән ныҡыша башлағас, студия уны эшенән сығара һәм фильм төшөрөү идеяһынан да баш тарта.
1946 йылда француз режиссёры Марсель Карне Жанды «Төн ҡапҡаһы» фильмында төшөргә саҡыра, әммә килеп тыуған низағ арҡаһында, уны эшенән ҡыуа. Оҙаҡламай Габен уны Марлен Дитрих менән бергә уйнаған фильм төшөрөргә ризалашҡан француз продюсерын һәм режиссёрын таба. Ләкин ошо тәҡдим буйынса төшөрөлгән «Martin Roumagnac» фильмы прокатта уңышҡа өлгәшмәй, тиҙҙән Габен менән Дитрих араһындағы мөнәсәбәттәр ҙә һыуына. 1947 йылда сираттағы уңышһыҙ фильмдан һуң Габен театрға кире ҡайта, әммә унда ла уңышһыҙлыҡҡа тарый — спектакль финанс көрсөгөнә юлыға. Шуға ҡарамаҫтан, Габенды Рене Клемандың «Малапаги стеналары янында» фильмында төп ролгә саҡыралар. Был фильм 1949 йылда «Сит телдәге иң яҡшы фильм» категорияһында «Оскар» премияһына лайыҡ була, әммә, шуға ҡарамаҫтан, тамашасылар араһында уңышҡа өлгәшмәй. Артабанғы биш йылда Габен прокатта уңыш яуламаған тағы бер нисә фильмда төшә. Габендың карьераһы тамамланғандай тойола. Әммә 1954 йылда Жак Беккерҙың «Табышҡа оронма» фильмы уға элекке данын ҡайтара. Был фильмдағы уйыны кинотәнҡитселәрҙең күп һанлы маҡтауҙарына лайыҡ була, фильм прокатта ҙур уңыш менән файҙалана. Артабанғы 20 йыл эсендә ул 50-ләп фильмда төшә, уларҙың күбеһе үҙенең коллегаһы, актёр Фернандель менән ойошторған «Gafer Films» кинокомпанияһында эшләнә.
Габен 1949 йылдан Доминик Фурнье менән никахта тора, өс балаһы була: ҡыҙҙары Флоранс һәм Валери, улы Матиас. Шуныһы ҡыҙыҡ, Габен ҡыҙы Флоранстың актриса булыуын теләмәй һәм уға нисек тә ҡамасауларға тырыша.. Уның теләгенә ҡаршы барып, жокейға кейәүгә сыҡҡан ҡыҙының туйына ла бармай, үҙе урынына дуҫы һәм коллегаһы Лино Вентураны ебәрә.
1976 йылдың 15 ноябрендә Жан Габен Париж ситендәге Нейи-сюр-Сенда йөрәк өйәнәгенән вафат була. Уның кәүҙәһе яндырыла, ә көлө, мөмкин булған бөтә хәрби хөрмәттәрҙе күрһәтеп, «Détroyat» хәрби корабле бортынан дингеҙгә һибелә.
Танылыуы һәм наградалары
Жан Габен француз кинематографында иң бөйөк йондоҙҙарҙың береһе тип һанала. Ул Почетлы легион Ордены (1960) менән бүләкләнә, ә тыуған ҡалаһы Мерьелдә уның музейы асылған. 1981 йылда Луи де Фюнес башлап уйнаусы француз киноактёрҙарына тапшырыла торған Жан Габен Призын булдыра.
Пицунда ҡорамы
Пицунда ҡорамы йәки Ҙур Пицунда ҡорамы, шулай уҡ Апостол Андрей Первозванный хөрмәтенә Пицундала Патриарх соборы — Пицундала башта IV  быуатта төҙөлгән христиан соборы  (шул ваҡытта Питиунт). Артабан б.э. VI. быуатында һәм X быуат башында, Абхаз батшалығы үҫешкән ваҡытта яңынан ҡоролған. Әлеге ваҡытта аҙағында тергеҙелгән һәм һаҡланып ҡалған собор  IX быуат аҙағы —X  быуат  башына ҡарай.
Собор тарихы
Византия императоры Юстиниан I    Пицунданы  VI быуатта  Ҡара диңгеҙҙең Кавказ яры буйындағы мөһим стратегик ҡәлғә тип иҫәпләй. Vi быуатта шул уҡ урында уның бойороғо буйынса аламаланған ҡәлғә урынына мөһабәт ҡорам төҙөлә. Б.э. 541 йылында ҡорамда епископ кафедраһы урынлаша, унда абхаздарҙың беренсе суҡындырыуы үтә. VIII быуатта Абхаз батшалығы ойошоролоу һәм Абхаз сиркәүе автокефалия алыу менән  Пицунда ҡорамы Абхазияның тәхетле ҡорамы була.
IX—X быуаттарҙа Абхаз батшалғы үҫешкән ваҡыттағы яңы көмбәҙле ҡорам кирбестән төҙөлә. Абхазияның иң ҙур иртә урта быуат ҡорамы булып һанала. Пицунда соборы X  быуатта Абхаз Католикостарының кафедраһы була. Бында Католикос-Патриархтарҙы һайлау уҙғары
XI — XV быуаттарҙа собор бер нисә тапҡыр  яңыртыла. XVII быуатта, төрөктәр баҫып алыу ҡурҡынысы менән, Абхазия католикостары кафедраһы Гелатиға (Грузия) күсерелә, собор етемһерәп ҡала.
XIX быуаттың икенсе яртыһында  собор  яңыртыла һәм  Успение Богородицаһы хөрмәтенә изгеләндерелә
Собор бинаһынан 1975 йылда  немец оҫталары эшләгән органды күсереү  мәсьәләһе  2009 йылда күтәрелә. 2014 йылдың 29 июлендә Абхазия президенты вазифаһын үтәүсе Валерий Бганба Мәҙәниәт министрлығына дәүләт идаралығы менән берлектә мәҙәни мираҫ тарихын һаҡлау буйынса Пицунда соборынан органды икенсе урынға күсереү мөмкинлеге тураһында бойороҡҡа ҡул ҡуя.
Архитектура үҙенсәлектәре
Собор тәре-көмбәҙле, өс нефлы һәм өс апсидалы типҡа  ҡарай. Уның күләме 43,3х22,7 метр тәшкил итә. Таш  һәм кирбестән һалынған. Ҡорамдың цоколдән алып стеналары  тик таш блоктарҙан тора, һуңынан ҡатнаш  характер ала: таш рәттәре кирбес менән аралаша. Стеналарҙың өҫкө өлөшө, барабан һәм ундағы көмбәҙ, эске терәк бағаналар тулыһынса төрлө ҙурлыҡтағы кирбестән һалынған. Үҙәк алтарь апсидаһында тыштан тәҙрәләр араһында тәреләр һалынған. Шыма стеналар штукатурланған, элек фрескалар менән биҙәлгән, уларҙан хәҙер тик алтарҙа медальондар бүлкәте генә һаҡланған.
Собор эсендә, уның көнбайыш өлөшөндә төрбә урынлашҡан, унда апостол Андрей Первозванный һәм Симон Кананитҡа ойошторлған ике кәшәнә бар, был турала кәшәнәләр эсендәге  ике апостолдың фреска һүрәттәре раҫлай.
Сәғитов Нурыйәхмәт Дәүләтбай улы
Сәғитов Нурыйәхмәт Дәүләтбай улы — (Сагитов Нуриахмет Давлетбаевич 1907 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец ҡылыссы, сержант. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
Биографияһы
Сәғитов Нурыйәхмәт Дәүләтбай улы 1907 йылда Башҡортостан Ҡырмыҫҡалы районы Иҫке Муса ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Башҡорт АССР-ының Быҙауяҙ район хәрби комиссариаты тарафынан алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының 3-сө эскадронында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. Сержант, отделение командиры була. Яуҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943), I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) менән бүләкләнә. Днепр йылғаһын аша сыҡҡанда ҡаты яралана. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң колхозда эшләй.
Песта
Песта — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шуя йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Константиновка (Туймазы районы)
Константиновка (Константиновка; икенсе атамаһы Кесе Николаевка) — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 140 кеше булған. Почта индексы — 452780, ОКАТО коды — 80251840007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Мәскәү Юғары партия мәктәбе
Мәскәү Юғары партия мәктәбе (Московская Высшая партийная школа (МВПШ)) — партия-сәйәси юғары уҡыу йорто, 1978 йылда партия һәм совет кадрҙарын әҙерләү, шулай ук киң  мәғлүмәт саралары етәкселәрен әҙерләү өсөн КПСС Үҙәк Комитеты эгидаһы аҫтында төҙөлгән юғары уҡыу йорто.
Тарихы
1978 йылда КПСС Үҙәк Комитеты һәм СССР Министрҙар Советы ҡарары нигеҙендә Мәскәүҙә КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбенең уҡытыу-методик етәкселеге аҫтында Мәскәү Юғары партия мәктәбе тип аталған юғары партия-сәйәси ойошма төҙөлә, оәошмаға партия һәм совет кадрҙарын әҙерләү, шулай ук киң мәғлүмәт саралары етәкселәрен әҙерлә бурысы ҡуйылған.
Уҡыу структураһы
Мәскәү Юғары партия мәктәбендә, юғары партия мәктәптәренең бөтә системаһындағы кеүек үк, ике бүлек булдырылған, юғары белем алыу өсөн ике йыллыҡ белем беренсе бүлек, бүлекте  тамамлаүсы  юғары партия-сәйәси белемле була. Урта белем алыу өсөн, юғары дөйөм һәм партия-сәйәси белем алыу өсөн дүрт йыллыҡ икенсе бүлек бар. Мәскәү Юғары партия мәктәбенең уҡытыу структураһы үҙенә ситтән тороп уҡыу бүлеген, совет һәм партия кадрҙарының квалификацияһын күтәреү курстарын,. Учебная структура Московской Высшей партийной школы включала в себя заочное отделение, курсы повышения квалификации советских и партийных кадров, а так же одиннадцать основных профильных кафедр : шулай уҡ төп профилле 11 кафедра булдырылған:
Яңы тарих
1990 йылдың 31 октябрендә "Мәскәү Юғары партия мәктәбен үҙгәртеп ҡороу тураһында" РСФСР Үҙәк комитеты ҡарарына ярашлы Мәскәү Юғары партия мәктәбе базаһында РСФСР Коммунистар партияһы Үҙәк комитетының ижтимағи-сәйәси проблемалар институты төҙөлә. 1991 йылдың 27 мартында институт Рәсәй КП РСФСР Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Рәсәй социаль-сәйәси институты тип үҙгәртелде. 1991 йылдың 25 ноябрендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 15-се ҡарары нигеҙендә РСФСР КП Үҙәк комитеты ҡарамағындағы Рәсәй социаль-сәйәси институт тип исемләнде, 1994 йылның 1 июленән Мәскәү дәүләт социаль университеты исемен йөрөтә башланы. 2004 йылдың 1 июлендә Мәскәү дәүләт социаль университеты Рәсәй дәүләт социаль университеты тип атала.
Солоная (Ыҡ ҡушылдығы)
Солоная  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 8,7 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡәйүп
Ҡәйүп (Каюпово) — Башҡортостандың Балаҡатай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 122 кеше. Почта индексы — 452586, ОКАТО коды — 80210804003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Пендл
Пендл (ингл. Pendle ) — Бөйөк Британияның (ингл.  non-district metropolitan ) метрополитен булмаған Ланкашир графлығының Нельсон ҡалаһындағы (административ үҙәк) районы.
Район Ланкашир графлығының көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан. Бөйөк Британиялағы Нельсон ҡалаһының Пендл районы көнсығышта Норт-Йоркшир графлығы менән, ә көньяҡ-көнсығышта — Уэст-Йоркшир графлығы менән сиктәш тора.
Составы
Пендл районы составына 19 община инә (ингл. Parish ):
Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән ер-һыу хайуандары һәм һөйрәлеүселәрҙең исемлеге
Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабының һөйрәлеүселәр һәм ер-һыу хайуандары исемлегенә 11 төр  индерелгән, шуларҙың 9 төрө төп биттәргә урынлаштырылған, ә 2 төрө ҡушымтала күрһәтелгән. Шул уҡ ваҡытта төп биттәрҙә тәңкәлеләр отрядының 5 вәкиле һәм һөйрәлеүселәр класы  ташбаҡалар отрядының 1 вәкиле булыуын күрһәтә; шулай уҡ ҡойроҡһоҙҙар отрядынан 2 вәкил һәм ер-һыу хайуандары класының ҡойроҡлолар  отрядынан 1 вәкил. Категория Юҡҡа сығыусылар категорияһына (I) бер төр ҙә ҡарамай.
Түбәндәге исемлектә таскондарҙың урынлашыу тәртибе Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабындағына тап килә.
Һуңғы колонка аҙағында сайты таксонының персональ бите һылтанмаһы килтерелгән.
Тәбиғи мөхиттә айырым иғтибарға мохтаж булған хайуандар донъяһы объекттарының таксондары һәм популяцияһының тәфсирле исемлеге
Был исемлектә аҙ һанлы, йәки Башҡортостанда аҙ өйрәнелгән, йәки әлеге ваҡытта һаҡланыу һәм тергеҙеү буйынса кисектергеһеҙ саралар күреүҙе талап итмәгән төрҙәр тураһында мәғлүмәт бирелә. Был төрҙәр киләсәктә Ҡыҙыл китапҡа индерелеүгә дәғүә итә.
Оло Сая
Оло Сая — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сая йылғаһының уң ярына тамағынан 3,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Печелда
Печелда — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының һул ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лыкова Антонина Михайловна
Лыкова Антонина Михайловна (ҡыҙ фамилияһы Орлова; 1 август 1931 йыл) — Рязань өлкәһе Шиловский районының Киров исемендәге колхозда һауынсы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1953).
Биографияһы
Антонина Михайловна Лыкова 1931 йылдың 1 авгусында Үҙәк-сәнәғәт өлкәһенең Шиловский районы Санское ауылында (хәҙерге Рязань өлкәһе) крәҫтиән Орловтар ғаиләһендә тыуған.
1946 йылда урындағы тулы булмаған (ете йыллыҡ ) урта мәктәпте тамамлай һәм Киров исемендәге колхозда эшләй башлай: йәй йәшелсәселек бригадаһында, ҡыш — һөт-тауар фермаһында эшләй. 1949 йылда һауынсы булып эшкә инә; 1951 йылда һәр һыйырҙан уртаса тәүлек һауым 15-16 килограмм тәшкил итә, йылына һәр һыйырҙан уртаса 4500 килограмм һөт һауып ала. Ул 1952 йылда үҙенә беркетелгән 9 баш һыйырҙан (йылына һәр һыйырҙан уртаса) 196 килограмм ҡуйылыҡта 5144 килограмм һөт һауып ала, уның исеме өлкә почет китабына индерелгән.
СССР Юғары Советы Президиумының 1953 йылдың 21 авгусындағы Указы менән «малсылыҡта өлгәшкән юғары күрһәткестәре һәм дәүләткә һатыу буйынса планды арттырып үтәгәне өсөн» Лыкова Антонина Михайловнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройыисеме бирелә.
1957 йылда «хеҙмәттә юғары күрһәткестәре өсөн» икенсе Ленин орденына лайыҡ була. 1959 йылдың 16 октябрендә Рязань өлкәһенең колхозсы ҡатын-ҡыҙҙары һәм совхоздарының эшсе-ҡатын-ҡыҙҙары делегацияһы составында СССР Министрҙар Советы рәйесе һәм КПСС Үҙәк Комитетының беренсе секретары Н. С. Хрущев менән Кремлдә осрашыуҙа ҡатнаша.
1964 йылдан 1986 йылға тиклем Санское ауыл советы рәйесе вазифаһында эшләй. 1986 йылдың сентябрендә хаҡлы ялға сыға. Санское ауылында йәшәй.
Депутаттар Советының Рязань өлкә (өс тапҡыр) һәм Шилов районы (ике тапҡыр) депутаты, Рязань КПСС өлкә комитеты ағзаһы итеп һайлана.
Ике Ленин ордены (21.08.1953, 07.02.1957), миҙалдар, шул иҫәптән «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (08.01.1960), шулай уҡ ВСХВ-ВДНХ-ның Ҙур һәм Бәләкәй алтын миҙалдары менән бүләкләнә.
Ғаиләһе
Ире: Лыков Иван Сергеевич, улы Лыков Александр Иванович (1954 йылғы), ҡыҙы Лыкова (Харламова) Любовь Ивановна (1956 йылғы.).
Мари-Мәнәүез
Мари-Мәнәүез (Мари-Менеуз) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 201 кеше. Почта индексы — 452272, ОКАТО коды — 80230812005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кәрбәлә
Кәрбәлә (كربلاء, Кәрбәлә ) — Ираҡтағы ҡала, Кәрбәлә мүхәфәзәһенең (провинцияһыны) баш ҡалаһы.
Изге ҡала
Шиғыйҙар Кәрбәләне Мәккә, Мәҙинә, Иерусалим һәм Ән-Нәжәфтән ҡала иң мөһим изге ҡалаларының береһе тип һанайҙар, сөнки бында 680 йылда Кәрбәлә яуы ваҡытында Йәзид I, Али ибн Әбү Талиптың улы, Мөхәммәт (Пәйғәмбәр) ейәне имам Хөсәйен ибн Ғәли (Али)ҙың башын ҡырҡалар.
Оло Ашап
Оло Ашап — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирень йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәлиуллина Ғәлимә Садиҡ ҡыҙы
Ғәлиуллина Ғәлимә Садиҡ ҡыҙы (31 ғинуар 1953 йыл) — ғалим-философ, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (1992), профессор (1997).
Биографияһы
1974 йылда Силәбе дәүләт мәҙәниәт институтын тамамлай. Артабан Өфө һәм Ырымбур ҡалалары китапханаларында китапханасы була.
1980 йылдан Силәбе дәүләт мәҙәниәт институтында уҡытыусы булып эшләй.
1992—1994 йылдарҙа Силәбе өлкәһе хакимиәте ҡарамағындағы Төбәк сәйәсәтен координациялау комитеты консультанты була. 1994 йылдан Силәбе өлкәһе хакимиәтендә сектор мөдире вазифаһын башҡара.
1997 йылдан Силәбе дәүләт университеты профессоры, бер үк ваҡытта 1997—2000 йылдарҙа ошо уҡ университеттың Идара итеүҙең гуманитар-хоҡуҡи нигеҙҙәре кафедраһы мөдире вазифаһын үтәй.
Ғәбиҙуллина Әлфинә Таһир ҡыҙы
Ғәбиҙуллина Әлфинә Таһир ҡыҙы (12 май 1989 йыл) — уҡытыусы, филология фәндәре кандидаты
Ғәлиуллина Ғәлимә Садиҡ ҡыҙы
Биографияһы
Халыҡ-ара финанс корпорацияһы (IFC) саҡырыуы буйынса башта Мәскәүҙә, аҙаҡ Канадала корпоратив идаралыҡ буйынса белемен камиллаштыра. Хәҙерге ваҡытта АҠШ-тың баш ҡалаһы Вашингтонда йәшәй. АҠШ-та Рәсәйҙең ыңғай яҡтарын күрһәтеү менән шөғөлләнгән PR-агентлығы хеҙмәткәре булып эшләй.
Ғәбиҙуллина Әлфинә Таһир ҡыҙы
Биографияһы
Әлфинә Таһир ҡыҙы Ғәбиҙуллина (Шәмиғолова) 1989 йылдың 12 майында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Иҫке Мөсәт ауылында тыуған. Башланғыс кластарҙа Иҫке Собханғол мәктәбендә уҡый, 11-се класты Яңы Собханғол урта мәктәбендә тамамлай.
Ғәлиуллина Ғәлимә Садиҡ ҡыҙы
Фәнни эшмәкәрлеге
Ғәлимә Садиҡ ҡыҙы 100-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Ғәбиҙуллина Әлфинә Таһир ҡыҙы
Фәнни эшмәкәрлеге
Ғәбиҙуллина Әлфинә Таһир ҡыҙы халыҡ-ара, бөтә Рәсәй, төбәк-ара, вуз-ара ғилми-ғәмәли конференцияларҙа ҡатнаша. Тикшеренеүҙең төп положениелары 34 баҫмала, шул иҫәптән РФ Мәғариф һәм фән министрлығының Юғары аттестация комиссияһы тәҡдим иткән фәнни журналдарҙағы 4 мәҡәлә (Таулы Алтай, 2013, Түбәнге Новгород, 2014, Мәскәү, 2014, 2015), Скопус (Италия, Рим) мәғлүмәт базаһына индерелгән халыҡ-ара фәнни журналда яҙылған.
Матбуғатта
«Шоңҡар» журналы 12 октябрь 2022
Урта Юрман
Урта Юрман — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Юрман йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Көйөктамаҡ
Көйөктамаҡ (Куюктамак) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 42 кеше. Почта индексы — ?, ОКАТО коды — ?.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Травиата
«Травиата» (La traviata — «хаталанған», «юлдан яҙған», ҡылым traviare — юлдан яҙыу) — Джузеппе Вердиҙың Александр (кесе) Дюманың «Камелиялы ханым» романы мотивтары буйынса Франческо Мария Пьяве либреттоһына яҙған операһы (1848). Тәүге тапҡыр 1853 йылдың 6 мартында Венецияла «Ла Фениче» опера театрында ҡуйыла һәм уңышһыҙлыҡҡа осрай, әммә эшкәртелгәндән һуң иң билдәле һәм популяр операларҙың береһенә әүерелә. Икенсе редакцияһының премьераһы 1854 йылдың 6 майында Венециялағы Сан-Бенедетто Театрында була (Виолетта — ).
«Риголетто» һәм «Трубадур»ҙағы кеүек үк, Верди "Травиата"ла ла драманың үҙәгенә йәмғиәт тарафынан инҡар ителгән персонажды сығара.
Төҙөлөшө
Операның партитураһы өс пәрҙәгә бүленгән: беренсеһендә ваҡиғалар — Виолеттаның салонында, икенсеһендә — уның ҡала ситендәге йортонда һәм Флора Бервуаның һарайында, өсөнсөһөндә Виолеттаның һуңғы фатирында бара. Икенсе пәрҙә үтә оҙон булғанлыҡтан уны ике пәрҙәгә бүлә башлайҙар, һәм хәҙер «Травиата» өс тәнәфесле дүрт пәрҙәле опера булараҡ ҡуйыла.
I пәрҙә
Октябрь, XIX быуаттың уртаһы, Париж
Юғары ҡатламдарҙа әйләнгән еңел холоҡло ҡатын Виолетта Валери үҙенең салонында мәжлес ойоштора. Уны күптән түгел Парижға провинциянан килгән Альфред Жермон менән таныштыралар. Яңы танышы әлеге һөйәре барон Дуфолгә ҡарағанда Виолеттаға нығыраҡ оҡшай. Жермон да уға тәү ҡараштан ғашиҡ була. Табын ҡыҙған мәлдә егет мөхәббәтте данлап ялҡынлы тост әйтә («Libiamo ne' lieti calici» дуэты). Көтмәгәндә быуылып йүткерә башлаған Виолетта залдан сығырға мәжбүр була, Альфред уға эйәрә. Ул хистәрен белдерә һәм ҡатынға, был еңел-елпе тормоштан баш тартып, үҙе менән китергә тәҡдим итә. Виолетта уға ярата белмәүен әйтә («Un di, felice, eterea» дуэты) һәм егеткә иҫтәлеккә камелия сәскәһе бүләк итә, Альфред уны һулығас та кире ҡайтарырға тейеш була. Ҡунаҡтар таралыша. Куртизанканы Альфредтың һүҙҙәре хисләндерә; ул үҙенең дә уға битараф түгеллеген аңлай. Ни ҡылырға белмәй, ул музыка менән онотолорға, ауыр уйҙарын ҡыуып таратырға тырыша.
II пәрҙә
Ғинуар, Париж ситендәге йортта