cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Янъю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Орья (Лозьва ҡушылдығы)
Орья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының уң ярына тамағынан 312 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Балалар иле
Тарихы
Балалар ялының ҙур лагерҙәр селтәрен төҙөү уйы 2010 йылда тыуа, проектың төп идеологы шул ваҡытта 2014 йылдағы ҡышҡы Олимпия уйындарына бағышланған «Горки Город» курорт кластерын төҙөгән Леонид Ханукаев була. «Минең улым тулғас, мин илде үҙгәртә алған берәй нимә эшләргә кәрәк икәнен беләм. Мин эштән китеү тураһында ғариза яҙам һәм Ерҙәге балалар өсөн иң яҡшы урын төҙөү проектының командаһын йыя башлайым» (Когда у меня родился сын, я понял, что нужно сделать что-то настоящее, что сможет изменить страну. Я написал заявление об уходе с работы и стал собирать команду проекта строительства самого лучшего места для детей на земле).
Ханукаев проектың архитектур өлөшө, тирә-яғын, генераль планды эшләп сығарыу һәм төҙөүҙө ойоштороу өсөн яуаплы булһа, ә балалар менән эш өсөн яуаплы булған төп вожатый роленә бәләкәйерәк булған «Камчатка» балалар лагерҙәрен ойоштороуҙа тәжрибәһе булған билдәле журналист һәм педагог, «Esquire» журналының элекке баш мөхәррире, Филипп Бахтин саҡырыла. Бахтин лагерҙең ижадлы концепцияһын эшләй, шул концепция буйынса һәр бала яңы эмәкәрлек төрө (кино, музыка, һүрәт төшөрөү, цирк, тикшереүҙәр) менән булышырға тейеш, шул уҡ ваҡытта улар ҡаҙаныштары өсөн мәрәйҙәр һәм бүләктәр ала. Ашауҙы ойоштороу өсөн етәкселек билдәле рестораторҙы һәм шеф-поварҙы, Анатолий Коммды, саҡыра. Ойошма янында зәғиф кешеләр, етем балалар һәм әҙ тәьмин ителгән ғаиләләрҙәге балалар өсөн льгота биргән үҙҙәренең шәфҡәтлелек фонды килеп сыға. Фондтың етәксеһе — Яна Берсенева.
2013 йылда «Балалар иле — Бородино» пилот лагерен төҙөү башлана. Лагерь Мәскәү өлкәһенең Можайск районында, Бородино яланынан йыраҡта түгел урынлашҡан. Лагерь 9-15 йәштәге балалар өсөн эшләнгән, йәлеп ителгән инвестицияларҙың күләме 3,2 миллиард һумға тигеҙ була. Башта план буйынса, комплексты Vienna International австрия компанияһы етәкләргә тейеш була: 2012 йылдың октябрь айында Ханукаев компания менән бергә эшләү тураһында килешеү төҙөй, әммә прессала компанияның эштән сығыуы тураһында яңылыҡтар берәм-берәм сыға башлай. 2014 йылда проектан үҙенең сығыуы тураһында Филипп Бахтин белдерә.
Проектҡа яңы проектарҙы алға этәреү буйынса стратегик инициативалар дәүләт агентствоһы ярҙам итә, сөнки проект мөһим дәүләт социаль мәсьәләне хәл итә. Бергәләп эшләү һөҙөмтәләре буйынса, Агентство каникулдар ваҡытында балаларҙың ялын һәм һауыҡтырыуҙы ойоштороуға ҡағылған норматив-хоҡуҡ базаһын үҙгәртеү буйынса тәҡдимдәр индерә. Ойошманың эшмәкәрлеге тураһында ыңғай яҡтан ғына Хөкүмәт рәйесенең урынбаҫары, Ольга Голодец, әйтә: "Беҙ шәхси бизнес яғынан ҙур проекты тормошҡа ашырыуҙы көтәбеҙ. Мин шәхси-дәүләт партнерлыҡ нигеҙендә үҙенең мөнәсәбәттәрен бер-нисә йыл дауамында төҙөгән «Балалар иле» проектының тәүге өлөшөн июнь айында асыуына ышанам.
Компанияның пландарында 2018 йылға тиклем 25 ҙур балалар лагерен Рәсәйҙең төрлө региондарында төҙөү бар.
Тоя (Кубена ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Баш адмиралтейство
Төп адмиралтейство бинаһы — Санкт-Петербургтың 2-се Адмиралтейство утрауҙарындағы адмиралтейство ҡоролмалары комплексы, Нева йылғаһы ярында урынлашҡан рус ампир архитектураһы һәйкәле. Башта верфь итеп төҙөлгән, XVIII—XIX быуаттарҙа үҙгәртеп ҡоролған.
1718 йылдан алып бында Адмиралтейство-коллегияһы (1827 йылдан алып — Адмиралтейство советы-), 1709—1939 йылдарҙа — Модель-камера (1805 йылдан алып — Диңгеҙ музейы) урынлашҡан. 2012 йылдан алып был бинала Рәсәй флотының баш командованиеһы урынлашҡан.
Бина шпилендәге бәләкәй карап ҡаланың Баҡыр һыбайлыһы һәм Петропавловский ҡәлғәһе шпилендәге фәрештә һыны менән бер рәттән, ҡала символдарының береһе тип һанала. Адмиралтейство энәһе «Ленинградты обороналаған өсөн» миҙалында һүрәтләнгән.
Адмиралтейство ҡәлғәһе
Башта был ҡәлғә Беренсе Петр һыҙмалары буйынса верфь итеп төҙөлә. Әҙерлек эштәре рекордлы ҡыҫҡа ваҡытта тамамлана: 1705 йылдың башында верфтың төп ҡоролмалары күтәртелеп, эллингта тәүге караптар төҙөлә башлай. Төньяҡ һуғышы шарттарында верфты яҡлау кәрәк була, 1706 йылда адмиралтейство ҡәлғә булып торған, уның ҡоролмалары биш бастионлы ер вал менән уратып алынған булып, тышҡы яғында һыулы соҡор уратып торған һәм гласистан ер өйөмдәре менән дә һаҡланған. Эспланада — киң, ҡоролмаларҙан буш ялан, ул дошмандың көтөлмәгән һөжүмен күҙәтеп һаҡланыу өсөн булдырылған, был ялан ҡәлғәнән хәҙерге Кесе Диңгеҙ урамына тиклем һуҙылған.
10 май (29 апрель) 1706 йылда 18 пушкалы прама төҙөлө бөтөү менән карапты һыуға төшөргәндәр.
1715 йылда Адмиралтейство приказының ошо бүлексәһендә ун меңгә яҡын кеше эшләй. Шул ваҡытта адмиралтейство бер ҡатлы, «П» хәрефле төҙөлөш булған, Нева яғынан асыҡ торған була. Бинала складтар, оҫтахана, тимерлектәр, ведомство хеҙмәттәре урынлашҡан. Ихатаны елкәнле караптар төҙөү өсөн эллингтар биләгән, уның периметры буйына эске каналдар булған (күмер 1817 йылда). Адмиралтейство каналы оборона һәм транспорт йөрөтөү функцияларын үтәгән, ул ҡала каналдары селтәренә тоташтырылған, уның буйынса Яңы Голландиянан төҙөлөш материалдары һәм ағас килтерелгән.
Модель-камера
1709 йылда Петр I бойороғо буйынса Адмиралтействола модель-камера (model-kammer — модель бүлмәһе, келәт өлгөһө) булдырыла, унда карап моделдәре һәм һыҙмалары һаҡлана. 1722 йылда бында төҙөлгән бөтә суднолар моделдәре лә модель-камерала һаҡланған. 1805 йыл модель-камера Диңгеҙ музеумы тип үҙгәртелә (1908 йылдан алып — Бөйөк Петр исемендәге), 1939 йылға тиклем музей бында тора.
Кескәй карап
Бина шпилендәге кескәй карап Санкт-Петербург ҡалаһы символдарының береһе булып тора.
Был караптың прототибы булып линия карабы «Ингерманланд» торған — ул Петр I хәрби караптар араһындағы иң яратҡан һәм шул ваҡытта Петр I штандарты аҫтында йөрөгән, 1712-1715 йылдарҙа төҙөлгән карап.
Молодечно
Молодечно (Маладзе́чна) — Белоруссияның Минск өлкәһендәге Уша йылғаһы буйындағы ҡалаһы. Молодечно районының административ үҙәге. Тәүге яҙма сығанаҡтарында 1388 йылда телгә алына.Минсиҙан 73 км өҫтәрәк төньяҡ-көнбайышта урынлашҡан. Ҡала майҙаны — 33,33 йәки 33,49 км². 2018 йылдың 1 ғинуарында ҡалала 95 011 кеше йәшәй.
Баш адмиралтейство
Кескәй карап
1732—1738 йылда архитектор И. К. Коробов Адмиралтейство бинаһын таштан төҙөлгән. Төҙөүселәр бинаның элекке планын һаҡлап, ҡоролмаларҙың күренешенә монументаллек өҫтәп ҡуйған. Үҙәктәге ҡапҡа өҫтөндә, алтын менән ялатылған шпилле манара төҙөлә, уны ҡайһы саҡ «Адмиралтейство энәһе» (ҡайһы бер мәғлүмәттәргә ярашлы, алтын шпиль Петр I Ҡушма провинцияларҙан бүләккә алған дукаттарҙан төҙөлгән тип әйтелә) тип тә йөрөтәләр. 72 метр бейеклеккә корабль-флюгер баҫтырылған, ул бында беҙҙең көндәрҙә лә тора.
Молодечно
Исеменең килеп сығышы
«Молодечно» топонимы, күрәһең, Молодечанка йылғаһы исеменән (Маладзечанка) алынған. Был йылға мелиорация эштәре һөҙөмтәһендә юҡҡа сыҡҡан. Шулай уҡ «молодец» (мәғәнәһе — кенәз дружинаһында булған яугир) һүҙенән алынған булыуы ла ихтимал.
Баш адмиралтейство
1738 йылдағы бина
1806—1823 йылдарҙа архитектор Андреян Захаров Адмиралтейство бинаһын яҡындағы Ҡышҡы һарай, Мойка йылғаһы, Нева, Гороховый, Вознесенский проспекттарының күренешенә яраҡлаштырып, бинаны үҙгәртеп иҫ киткес матур итеп яңыртып төҙөй, ул бинаның бары тик матур манараһын ғына һаҡлап ҡалдыра, ә верфь янындағы фортификация ҡоролмаларын алып ташлай, уларурынына абульвар булдыра (хәҙер бында Александровский баҡсаһы тора) ултырта. Захаров адмиралтействоны тулыһынса тиерлек яңынан төҙөй (фасадының оҙонлоғо 407 метр), бина ҡала архитектураһында Адмиралтействоның төп урында торғанлығын һыҙыҡ өҫтөнә ала һәм бинаны мөһабәт ҡиәфәтле итеп төҙөй(юғарыла әйтелеүенсә, уның яғына табан ҡаланың төп өс магистрале нур кеүек килеп ҡушыла).
Молодечно
Иҡтисад
Ҡалала машиналар төҙөү, еңел, аҙыҡ-түлек, ағас эшкәртеү сәнәғәте иҡтисадтың төп өлөшөн тәшкил итә. Сәнәғәт структураһында — электротехника сәнәғәте, аҙыҡ-түлек сәнәғәте, металл эшкәртеү, төҙөлөш материалдары етештереү, мебель, еңел сәнәғәт, парфюмерия әйберҙәре һәм керамика етештереү иҫәпләнә.
Баш адмиралтейство
1823 йылдағы бина
Адмиралтейство бинаһы янындағы скульптуралар Рәсәйҙең диңгеҙ державаһы булыуын раҫлап тора. Хәҙерге заманда Адмиралтейство бинаһы Рәсәй Флоты тарафынан ҡулланыла.
Молодечно
Власть органдары
Молодечно район советы депутаттары  власть органдары вәкиллеге булып тора. Бер мандатлы округтар буйынса һайлана һәм унда 40 кеше тора. Вәкәләттәре срогы 4 йыл. Депутаттар советы итеп 2018 йылдың 18 февралендә һайлана. Паукшта Андрей Анатольевич совет рәйесе булып тора.
Баш адмиралтейство
1823 йылдағы бина
Адмиралтейство архитектура ансамбле ике П хәрефе рәүешле корпустарҙан (тышҡы һәм эске) тора. Улар араһында Адмиралтейство соҡоро үтә. Рәсәй диңгеҙ һәм йылға флоты административ учреждениелары тышҡы корпусты биләй, ә эске корпуста элекке производство оҫтаханалары бар. Йорт үҙәгендә — шпилле монументаль манара (архитекторы Иван Коробов), урта өлөшөнән уратып колоннлар теҙелгән, был бина ҡала символына әүерелгән. Манараһы нигеҙен арка бүлеп үткән, ә урта өлөшөнә 12 һәм 6-колонналы портик эшләнгән. Манараның бейеклеге 72 метр шул иҫәптән, 23 метры шпилгә тура килә.
Адмиралтейство архитектураһында 28 скульптура тора. Скульптура булдырыуҙа Степан Пименов, Василий Демут-Малиновский, Артемий Анисимов ҡатнашҡан.
Молодечно
Һаулыҡ һаҡлау
Дауалау-профилактик эштәрҙе территориаль Молодечно медицина берләшмәләре башҡара. Уның эсенә инә:
Бәйләнеш
Стационар элемтә операторы булып унитар предприятие «Белтелеком» тора. Районды Молодечно РУЭС -ы телефон һәм радиоэлемтә менән хеҙмәтләндерә. Ҡаланың телефон элемтә абоненттары һаны — 41,3 мең кеше. Тиҙлекле интернет селтәре, IP телевидение, универсаль почта эшләй.
Мобиль элемтәне Velcom, life:), МТС башҡара.
Мәҙәниәт
2002 йылдан алып Молодечно ҡала мәҙәниәт һарайы эшләй, унда эстрада йырҙарын йәш башҡарыусылар конкурсы «Маладзічок», спорт бейеүҙәре буйынса республика турнирҙары «Молодечно Кубогы» һәм башҡа саралар үткәрелә.
Ҡалала Минск өлкә тыуған яҡты өйрәнеү музейы бар.
Минск «Батлер» өлкә ҡурсаҡ театры һәм өлкә драма театры эшләй.
Һәйкәлдәр:
Алёшин Андрей Васильевич
Алёшин Андрей Васильевич (3 июнь (25 май) 1905 йыл — 11 апрель 1974 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, орудие командиры, гвардия өлкән сержанты, Дан орденының тулы кавалеры. Советтар Союзы Геройы.
Биографияһы
Андре́й Васи́льевич Алёшин Калуга өлкәһе Козельск районы Новоселки ауылында крәҫтиән ғаиләһендә кинйә бала булып тыуа. Өс апаһы була. Урыҫ. Ете йәшендә атайһыҙ ҡала. Козельск МТС-ында бухгалтер булып эшләй, 1933 йылдан — «Красный плодовод» совхозында (иҫәпсе, һуңынан — баш бухгалтер).
Ҡыҙыл Армияла 1939 — 1940 йылдарҙа Польша походында, совет-фин һуғышында орудие төҙәүсеһе булараҡ ҡатнаша. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас 1941 йылдың 4 июлендә ҡабаттан Ҡыҙыл Армияға сауҡырыла һәм фронтҡа оҙатыла.
50-се кавалерия полкы батареяһында Мәскәүҙе һаҡлай. 1-се Белоруссия фронты 2-се кавалерия корпусының 4-се гвардия кавалерия дивизияһының 175-се гвардия артиллерия-миномет полкында орудие расчеты командиры була.
1943 йылдың мартында Середина-Буда ҡалаһы өсөн алыштарҙа уның артиллерия расчеты дошмандың 10 танкыһының өсөһөн ҡыйрата, бының өсөн Алешин «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы менән наградлана.
1944 йылдың 26 июлендә орудиеһын пехотаның хәрби урынына сығарып, дошмандың автоматсылар һөжүмен кире ҡаға, ә 27 июлдә Мендзыжец-Подляски ҡалаһы өсөн алышта дошмандың 3 пулеметын һәм боеприпастар складын юҡ итәю 1944 йылдың 11 авгусында III дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1945 йылдың 28 ғинуарында Дандсбург ҡалаһы эргәһендә (хәҙер Польшаның Венцборк ҡалаһы) үҙ расчеты менән дошман һөжүмен кире ҡаға, тиҫтәнән ашыу гитлерсыны һәм бер пулеметты юҡ итә. 30 ғинуарҙа Алёшиндың расчеты дошмандың өс һөжүмен кире ҡаға, ике тиҫтәнән ашыу һалдат һәм офицерын, өс пулеметын юҡ итә. 1945 йылдың 11 мартында икенсе тапҡыр III дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә (1955 йылдың 19 авгусында орден статутына ярашлы I дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә).
5 февраля 1945 йылдың 5 февралендә Щециндын көньяҡ-көнбайыштараҡ Алешин расчеты дошманға ҙур юғалтыу килтерә, был хәрби бурысты уңышлы үтәргә булышлыҡ итә.
1945 йылдың май башында Алёшиндың расчеты дошмандың өс һөжүмен кире ҡаға, ике взвод дошманды һәм бер пулеметты юҡ итә. Снарядтар бөткәс, яугирҙар булған ҡоралдары менән дошмандың тағы ла 5 һөжүмен кире ҡаға. 1945 йылдың 18 июнендә II дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1945 йылда демобилизациялана, тыуған яғына ҡайта. Калуга өлкәһенең Козельск районында Попелево ауылында йәшәй. «Красный плодовод» совхозында баш бухгалтер булып эшләй.
1974 йылдың 11 апрелендә вафат була. Похоронен на кладбище деревни того же района.
Хирургия (хикәйә)
Хирургия  — А. П. Чехов хикәйәһе. 1884 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр «Осколки» журналында 1884 йылдың 11 авгусында баҫыла.
Баҫмалар
А. П. Чеховтың «Хирургия» хикәйәһе 1884 йылдың авгусында баҫыла. Тәүге тапҡыр аҙналыҡ юмористик әҙәби-нәфис «Осколки» журналының 32-се һанында 1884 йылдың 11 авгусында «Сценка» исеме менән А. Чехонте ҡултамғаһы аҫтында баҫыла.
1886 йылда хикәйә «Пестрые рассказы» йыйынтығына, артабан тағы ла стиль яғынан үҙгәртелеп, А. Ф. Маркс баҫҡан Чехов әҫәрҙәре йыйылмаһына индерелә. Был йыйылма өсөн А. П. Чехов хикәйәләге ябай һөйләү теленә хас һүҙҙәрҙе әҙәби телдәге һүҙҙәр менән алмаштыра.
Чехов тере саҡта хикәйә болгар, поляк һәм серб-хорват телдәренә тәржемә ителгән.
Сюжет
Хикәйә медицина белемле Чеховтың тормош тәьҫораттары буйынса яҙылған. М. П. Чехов хикәйәнең сюжетың Чеховтың 1884 йылда Воскресенск ҡалаһында йәшәгән һәм Чикин земство дауаханаһында табип булып эшләгән сағы менән бәйләп иҫкә ала. Яҙыусы П. Сергеенко сюжеттың барлыҡҡа килеүен ағалы-энеле Антон һәм Александр Чеховтарҙың актерлыҡ импровизацияһы менән бәйләй.
Хикәйәләге ваҡиға земство дауаханаһында бара. Бер ваҡыт дауахана табибы өйләнергә китә, ә уның урынында ауырыуҙарҙы фельдшер Курятин ҡабул итә. Ошо көндәрҙең береһендә сиркәү дьягы Вонмигласов дауаханаға килә. Уның теше бик ныҡ һыҙлай башлаған була. Дьяктың тешен ҡарағандан һуң, Курятин уны һурып алырға була. Дьякты ҡысҡыртып оҙаҡ ыҙалағандан һуң, фельдшер боҙоҡ теште һындыра. Ошо процедура ваҡытында фельдшер менән пациент пыр туҙып талашып китә.
Әҙәбиәт
Чехов А. П. Бабы // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.
Бар-Бургазы
Бар-Бургазы — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чуя (Юстыд) йылғаһының уң ярына тамағынан 252 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мәхмүт II
Мәхмүт II (, İkinci Mahmut; 20 июль 1785 йыл — 1 июль 1839 йыл) — Ғосман империяһының 1808—1839 йылдарҙа хакимлек иткән 30-сы солтаны. 1820—1830-сы йылдарҙа прогрессив реформалар (шул иҫәптән янычар корпусын һәм хәрби-лен системаһын бөтөрөү һ. б.) үткәрә.
Биографияһы
Ғосман империяһының сәйәси һәм хәрби көсһөҙлөгө илде Европа өлгөһөндә реформалау кәрәклеген күрһәткән, һәм Мәхмүт II ғосман солтаны Сәлим III сәйәсәтен дауам итеү маҡсатында эш иткән.
Мәхмүт II иң мөһим реформаларының береһе — хәрби реформа: 1826 йылда ул янычарҙарҙы юҡ итә һәм йыйылма ғәскәр төҙөй, уларҙы ойоштороу өсөн европа инструкторҙарын, шул иҫәптән Мольткены, саҡыра.
Мәхмүт II Ғосман империяһында донъяуи белем таратырға — китап баҫтырырға, әҙәбиәт һәм журналистика төҙөргә маташҡан. Эске идаралыҡта солтан дөрөҫ хакимиәт индерергә, ришүәтселекте бөтөрөргә, пашаларҙың үҙәк власҡа буйһоноуы фиктив рәүештә түгел ә ғәмәлдә булыуын эшләргә тырышҡан. Империяның граждан һәм енәйәт ҡанундарында ла Мәхмүт II реформаларының эҙҙәрен йөрөткән. Солтандың эшмәкәрлеге руханиҙар, түрәләр араһында ризаһыҙлыҡ тыуҙырған, әммә халыҡ араһында был яҡлау тапмаған.
Хәрби реформалар һөҙөмтәһендә ғәскәрҙәрҙең иң кәрәкле булған осраҡта, Греция һәм Рәсәй империяһы менән һуғыштарҙы тамамлар өсөн Ғосман империяһының бер-ниндәйҙә тәжрибәле армияһы булмай.
Мәхмүт II хакимлығы осоро үҙ-ара низағ һуғыштары менән, шул иҫәптән янина пашаһы Ғәли һәм Мысыр пашаһы Мөхәмәтғәле менән көрәш; Рәсәй империяһы менән ауыр һуғыштар (1806—1812 һәм 1828—1829); был дәүерҙә Ғосман империяһы Грецияны, Сербияны, Молдавия һәм Валахияны, фактик рәүештә Мысырҙы юғалта.
Мәхмүт II үпкә туберкулезы һәм бауыр циррозы яфаланып вафат булған. Мәхмүт II мәйете ғосман солтандарының һуңғы ғаилә төрбәһендә — уның өсөн төҙөлгән Истанбул мавзолейында ята.
Мәхмүт II ике улы — Ғабдулмәжит I (1823—1861) һәм Ғабдулғәзиз (1830—1876) Ғосман империяһының солтаны булғандар.
Ғаиләһе
Был исемлек үҙенә бөтә ҡатындарҙы үҙ эсенә ала, улар тураһында һәрәмгә ҡасандыр «ингән», «алынған» йәки «тотолған» тип яҙылған. Ләикн был уларҙың бөтәһе лә йыуанса булған тигәнде аңлатмай.
Яңы Балаҡ
Яңы Балаҡ (Новобалаково) — Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 104 кеше булған. Почта индексы — 452222, ОКАТО коды — 80256845004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ғәйнетдинов Миңләхмәт Ишмөхәмәт улы
Ғәйнетдинов Миңлəхмəт Ишмөхəмəт улы (22 апрель 1946 йыл) — баянсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, профессор. БАССР-ҙың халыҡ артисы (1987). Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1991), Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале (Мәскәү, 1985), Бөтә Рәсәй халыҡ инструменттарында башҡарыусылар конкурсы (Тула ҡалаһы, 1986), Халыҡ-ара фольклор конкурсы (Өфө, 1991) дипломанты. СССР Тыныслыҡ фонды лауреаты.
Биографияһы
Миңлəхмəт Ишмөхəмəт улы Ғәйнетдинов 1946 йылдың 22 апрелендә Башҡорт АССР-ының Балаҡатай районы Миҙәт ауылында (хəҙерге Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районы Яңыбай ауылы) тыуған.
Өфө сәнғәт училищеһының баян класынан һуң Өфө сәнғәт институтында уҡый һәм уны 1975 йылда тамамлай (В. Ф. Беляков класы), бынан һуң Рәсәй театр сәнғәте университетында һөнәри белемен артабан камиллаштыра.
1967—1996 йылдарҙа Башҡорт филармонияһы солисы, концертмейстеры, бер үк ваҡытта 1983—1985 йылдарҙа Н.Ғ.Сабитов исемендәге 1‑се балалар музыка мəктəбе директоры (Өфө), 1989 йылдан алып Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡыта.
Ленинградта (1969), Сыуаш АССР‑ында БАССР мəҙəниəте көндəрендə (1981); Ҡарағалпаҡ (1976), Яҡут (1978), Татар (1989) АССР‑ында БАССР əҙəбиəте һəм сəнғəте көндəрендə ҡатнаша. Донъяның 20 илендə гастролдəрҙə була. «Йəдкəр» фольклор ансамблен ойоштороусыларҙың береһе. Бөтə донъя йəштəр һəм студенттар фестивале (Мəскəү, 1985), Бөтə Рəсəй халыҡ инструменттарында башҡарыусылар конкурсы (Тула ҡалаһы, 1986), Халыҡ-ара фольклор конкурсы (Өфө, 1991) дипломанты. Башҡорт милли сәнғәтен пропагандалауҙағы һәм үҫтереүҙәге өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн БАССР‑ҙың Салауат Юлаев исемендәге Дəүлəт премияһына лайыҡ була (1991).
Репертуары
Миңләхмәт Ғәйнетдинов Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәтен һәм сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергән, башҡорт эстрадаһын бығаса билдәле булмаған башҡорт халыҡ йырҙары менән байытҡан. Бынан тыш, бейеүҙәрҙе музыкаль яҡтан биҙәү өҫтөндә күп эшләгән. Билдәле баянсы 30-ға яҡын онотолған башҡорт бейеү көйөн радио һәм телевидение аша яңғыратҡан. Башҡарыу оҫталығын юғары профессионализм һəм сағыу импровизаторлыҡ һəлəте айырып тора. Репертуарында башҡорт халыҡ йырҙары һəм үҙе эшкəрткəн инструменталь көйҙəр: «Ауыл көйҙəре» («Деревенские наигрыши»), «Ҡарабай», «Бишек йыры» («Колыбельная»), «Көй», Халыҡ темаларына фантазия һ.б. «Йәш­легемә кире ҡайтыр инем», «Ҡы­мыҙ», «Саҡырмасы, кәкүк», «Ҡал­ды», һ.б.
Ғаиләһе
Ҡатыны Ғәйнетдинова Мәүсилә, Башҡорт дәүләт филармонияһында бейеүсе була. Улдары Азамат менән Азат бишектән үк моңға күмелеп үҫә, икеһе лә хоҡуҡ һаҡлау даирәһендә хеҙмәт итә. Ике ейәне — Азаматтың улдары Батырхан менән Әмирхан.
Лапышты
Лапышты (Лапышта) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 0 кеше. Почта индексы — 453560, ОКАТО коды — 80211820015.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урмия (күл)
Урмия (әзерб. Urmiya gölü, перс.  دریاچه ارومیه — Дарйаче-йе Орумийе) — Әрмән ҡалҡыулыҡтарында , төньяҡ-көнбайыш Иранда, Көнсығыш һәм Көнбайыш Әзербайжан араһында урынлашҡан ағымһыҙ тоҙло күл. Яҡын һәм Урта Көнсығыштағы иң ҙур күл.
Исеме
«Авеста» ул "тоҙло һыулы тәрән күл " кеүек билдәле, Чечашт («ялтыр-аҡ»), һәм шул исеме менән фарсы авторҙары XIV быуатта ла телгә ала. Истахри уны Бухайрат аш-Шурат тип атай — «ересь яҡлы кешеләрҙең күле» тип аңлатыла. Урта быуатта шулай уҡ Тоҙло күл тип йөрөтөлә; Ҡабудан (иран. Дарйача-йи Кабудан — «зәңгәр күл», урта Կապուտան [Ҡапутан]); Шахи (Шаху, таулы утрау буйынса) йәки Тала (Теля, ҡәлғә буйлап). Исеме әлеге мәлдә көнбайыш ярында урынлашҡан Урмия ҡалаһы хөрмәтенә бирелгән. 1926 йылда Реза Пехлеви шаһы хөрмәтенә Резайе́ тип үҙгәртелә; 1970-се йылдарҙа элекке исеме кире ҡайтарыла. Заманса исеме башҡа телдәре — әзерб. Urmiya gölü, Ուրմիա լիճ [Урмия лич], курд. Gola Urmiyê.
Географик характеристика
Көнсығыш һәм Көнбайыш Әзербайжан араһында, тектоник уйһыулығында, Курдский тауҙары (1275. м) бейеклегендә урынлашҡан. Төньяҡтан көньяҡҡа табан һуҙылған; максималь оҙонлоғо — 140 км, киңлеге — яҡынса 40-55 км. Майҙаны төрлө юлдар менән 5200 — 6000 км². Уртаса тәрәнлеге — 5 метр, максималь — 16 метрға тиклем. Майҙаны — яҡынса 50 мең км². Был күрһәткестәр һыу өҫтәлеүе рәүешендә үҙгәрә, уртаса алғанда йылына 5 км³ һыу, 80 % — ҡа тиклем ямғырлы ҡышҡа һәм яҙғы айҙарға тура килә. Ҙур ҡушылдыҡтар — Зәрринә-Руд (Джагату) һәм Татаву көньяғында, Аджи-сәй — төньяҡ-көнсығышында. Күл ағымһыҙ булғанлығынан, бик тоҙло, тоҙлолоғо миҙгелгә ҡарай: яҙғыһын 80-150 ‰ тиклем, көҙҙөң һуңғы айҙарында — 260—280 ‰. Төп тоҙҙар — хлор, натрий һәм сульфат.
Күлдә 102 утрау урынлашҡан, ҙур утрауҙарҙа — фисташка урмандары (Pistacia atlantica); көньяҡ өлөшөндә 50 ваҡ-төйәк утрауҙар. Күл туңмай, судносылыҡ бар. Ярында — тоҙло тупраҡтар, йылғалар тамағында — ҡамышлы һаҙлыҡтар; күбеһенсә кеше аяғы баҫмаған утрауҙар. Балыҡ юҡ, әммә һыу үҫемдәренең күплеге артемияларға ваҡ-төйәк ризыҡ булып тора. Яр ситтәрендә берғаҙан, фламинго, пеганка һәм ҡоштар оя ҡора, утрауҙы ваҡытлыса миграция территорияһы кеүек ҡулланалар. 1967 йылда милли парк барлыҡҡа килә, һәм уның эсенә күлдең ҙур өлөшө индерелә. 2008 йылдан алып ике өлөшкә дамба менән бүленә, унда Көнсығыш һәм Көнбайыш Әзербайжанды бәйләгән шоссе үтә. Дамба күперенең оҙонлоғо 1500 метрға тиклем һуҙыла, шуға ла күлдең циркуляцияһын боҙоп, тирә-яҡ мөхиткә насар йоғонто яһап тора.
Арнсгеройт
Арнсгеройт (Arnsgereuth) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 246 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,03 км2. Диңгеҙ кимәленән 590 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7318 һәм автомобиль коды — SLF.
Карканка
Карканка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 982 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Яңы Аҡташ
Яңы Аҡташ (Новоакташево) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 45 кеше. Почта индексы — 453010, ОКАТО коды — 80235830005.
Халыҡ һаны
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса — урыҫтар (36 %), башҡорттар (28 %).
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Яңы Аҡташ исемле бүлендек ауыл 1906—1919 йылдар араһында барлыҡҡа килгән. Ауыл халҡы башлыса малсылыҡ менән шөғөлләнгән. Йәйгеһен йәйләүгә сығалар. 1843 йылға игенселек менән шөғөлләнеүҙәре һиҙелә: 157 кешенең һәр береһенә 11 бот самаһы иген сәселгән. XX быуат башында мөгәзәй һәм 5 бакалея кибете булған.
Сюрзя
Сюрзя — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия биләмәләрендә аға. Йылға Саля йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Парангосей-Шор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Осья (Вагиля ҡушылдығы)
Осья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вагиль йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Угорма
Угорма — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубена йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Юсереде-То-Се
Юсереде-То-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нго-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Бардушка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Юсереде-То-Се
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Бардушка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Юсереде-То-Се
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Арнштадт
Арнштадт (Arnstadt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 25000 кеше йәшәй. Майҙаны — 55,29 км2. Диңгеҙ кимәленән 288 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99301–99310 һәм автомобиль коды — IK.
Япто-То-Се
Япто-То-Сё — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 475 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Казанцева Тамара Тимофеевна
Казанцева Тамара Тимофеевна (8 май 1934 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-тау инженеры‑геолог. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (1991), геология-минералогия фәндәре докторы (1985). Дуҫлыҡ ордены кавалеры (1999).
Биографияһы
Тамара Тимофеевна Казанцева 1934 йылдың 8 майында Кривой Рог ҡалаһында тыуа 1959 йылда Кривой Рог тау рудалары институтын «геолог» һөнәре буйынса тамамлай.
Юғары белем алғандан һуң 1959—1965 йылдарҙа Красноярск геология идаралығының комплекслы геологик разведка экспедицияһында инженер-геолог, унан һуң «Башнефть» берекмәһенең Стәрлетамаҡ геологик эҙләнеү контораһында партия начальнигы (1966—1975) булып эшләй. 1975 йылдан — Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге Геология институтында.
Ғилми эшмәкәрлеге
Казанцеваның фәнни ҡыҙыҡһыныуҙар өлкәһе — геотектоника, геология. Ул Уралдағы гепербазит массивтарҙың аллохтонлығы барлыҡҡа килеүен нигеҙләүгә өлгәшә, Уралдың палеозойҙағы күп цикллылығын иҫбатлай.
Казанцева хәл иткән өҫтөнлөклө фәнни мәсьәләләр араһында — түбәндәге геологик үҫеш закондарын асыу: Казанцева яңы дөйөм геологик тәғлимәт — ер ҡабығы формалашыуҙың шарьяжлы-шыуышыулы теорияһы авторы.
1985 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1991 йылда Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы итеп һайлана.
Ҡырман
Ҡырман ( Ҡырман ҡаялары) — Рәсәйҙәге Свердловск өлкәһенең шул уҡ исемдәге түбәләге ҡаялары һәм битләүҙәре менән Уралдағы тау.Тау Екатеринбургтан төньяҡтан Аят ҡасабаһы эргәһендә урынлашҡан. Геоморфология, геология,археология һәм ботаника тәбиғәт ҡомартҡыһы. Туризм һәм популяр ял итеү урыны.
Этимологияһы
Ҡыр - арҡаһы тар ғына булып һуҙылған тау,һырт; Ман -( иҫкесә) - тау тигән мәғәнәлә.(Башҡорт теленең һүҙлеге
Географик урыны
Ҡырман «Невьян ҡала округы» муниципаль берәмек территорияһында, Аят ҡасабаһынан көнбайышта дүрт саҡрым алыҫлыҡта, Ҡырман йылғаһының һул яҡ ярында урынлашҡан. Йылғаның уң ҡушылдығы Черная, Исәт күле бассейнына инә.. Тау 335,0 метр бейеклектә тотош урман менән ҡаплаған, ә түбәһендә матур гранит ҡая теҙмәләре көньяҡ-көнбайыштан төньяҡ-көнсығышҡа һуҙылған.
Тасуирлама
Ҡырман тауы тотош ҡатнаш урман: ҡайын,уҫаҡ,ҡарағай урмандары менән ҡапланған. Һөҙәк битләүҙәре бар.Тауҙа Ҡырман ҡаяларының теҙмәһе бар Ҡаялар гранодиориттарҙан түшәлгән, уларҙың бейеклеге 20 метрға етә, көньяҡ - көнбайыштан төньяҡ - көнсығышҡа һуҙылғандар.Ҡаялар тауҙар теҙмәһе уртаһында бер нисә метрға бейегерәк.Иң бейеге елдән ашалып бөткән ғәжәйеп бер башня формаһын хәтерләтә. Уйымдары һәм кәштәләре менән ҡыҙыҡлы.Ситке ҡаялар тәпәшерәк. Ҡырман ҡаялары ҡалҡыулыҡта урынлашҡан. Ҡырман йылғаһы өҫтөнә һәленеп тора. Һул яҡтан ҡаялар Аят ҡасабаһына илтеүсе арба юлынан күренеп тора.Тау түбәһенән һәм ҡаяларҙан тирә- яҡ яҡшы күренә: урмандар,тауҙар, Аят ҡасабаһының коллектив баҡсалары.Көнсығышта Стожок тауы бөтәһенән дә яҡшыраҡ күренә.600 метр алыҫлыҡта урынлашҡан урман эсендәге ҡая теҙмәһе Бейә Башы.
Археологик табылдыҡтар
Ҡырман ҡаялары 1880 йылда беренсе булып УОЛЕ ағзаһы А.Е.Теплоухов тарафынан тикшерелгән. Һөҙөмтәләре «УОЛЕ яҙмаларында» баҫылып сыҡҡан. 1980 йылда Ҡырман ҡаяларында археологик ҡаҙыныуҙар үткәрелгән, уның барышында боронғо цивилизация билдәләре табылған.Ҡырман ҡаяһының яҫы түбәһендә археолог В.М.Морозов ҡорбан килтереү урынын тапҡа..Ул урын 1985,1990 һәм 1991 йылдарҙа тикшерелгән. Археологтар тарафынан оҙайлы ваҡыт дауамында ( Бронза быуатынан Тимер быуатҡа тиклем) Ҡырман ҡаяларында мәжүсилек ҡорбан килтереү урыны булған.Ҡаяның ярыҡтарында,киртләстәрендә беҙҙең эраның II меңенсе йылдарындағы ҙур булмаған иретеү мейестәренең ҡалдыҡтары табылған.Боронғо усаҡтың ситтәрендә кипкән балсыҡ ҡалдыҡтары һаҡланған.Ҡырман ҡаяларында 186 дана балсыҡтан,һөйәктән,бронзанан һәм тимерҙән эшләнгән әйберҙәр табылған.Бик һирәк металлургия шлактары осрай.Ҡырман ҡаяларының коллекция артефекаттары Свердловск өлкә крайҙы өйрәнеү музейында һаҡлана.Әйберҙәр туранан- тура ҡая өҫтөндә һәм уның ярыҡтарынан табылған.
Кезва
Кезва — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иванцовка йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Патлам-Ур
Патлам-Ур — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Собты-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Отва
Отва — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ляля йылғаһының уң ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Боролина Ирина Васильевна
Боролина Ирина Васильевна (28 март 1927 йыл — 27 сентябрь 2015 йыл) — СССР һәм Рәсәй ширҡиәтсе- төркиәтсеһе, әҙәбиәтсе, фольклорсы, тәржемәсе, филология фәндәре кандидаты, Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка институты доценты, Мәскәү университетының атҡаҙанған уҡытыусыһы, төрки әҙәбиәте һәм фольклоры буйынса белгесе.
Биографияһы
Ирина Васильевна Боролина 1927 йылдың 28 мартында Мәскәүҙә тыуған. Әсәһе, Елена Александровна Боролина, Мәскәү консерваторияһында фортепиано класы буйынса уҡытҡан. 1948 йылда Мәскәү дәүләт университетының филология факультетында көнсығыш бүлеген тамамлай. 1953 йылда "Абдулла Ҡаһхар хикәйәләре" темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1969 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1971 йылдан — доцент.
Мәскәү дәүләт университетының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2000).
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙар өлкәһе — төрки әҙәбиәте һәм фольклоры, фольклор һәм әҙәби жанрҙар генезисы, уларҙың үҫеш законлыҡтары.
Үзбәк әҙәбиәтенә 50-се йылдарҙағы тикшеренеүҙәренә — үзбәк яҙыусыһы Абдулла Кахһар (1907—1968) тураһында диссертация һәм монография бағышлана.
Сюрсовайка
Сюрсовайка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ита йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Боролина Ирина Васильевна
Фәнни эшмәкәрлеге
Төрөк фольклорын тикшереүҙә уның бер жанрын — төрөк тамаша мәҙәниәтен өйрәнеү өҫтөнлөк итә. Халыҡ драмаһының типологияһы анализлана, халыҡ театры тамашаларының жанр дефинцияһы проблемаһы хәл ителә, роман эпосы театрында адаптация спецификаһы өйрәнелә, төрөк драматургияһының халыҡ театрынан алып автор драмаһына тиклемге үҫеше тасуирлана.
Сюрсовайка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Боролина Ирина Васильевна
Фәнни эшмәкәрлеге
Төрөк әҙәбиәте тарихы буйынса эштәре урта быуаттарҙан алып хәҙерге заманға тиклемге төрлө осорҙар менән бәйле. И. Р. Сонина менән берлектә күп томлы «Көнсығыш әҙәбиәте» хеҙмәтендә Төркиә әҙәбиәте тарихы буйынса бүлектәр яҙыла:   «Литература Востока в средние века» (1970), «Литература Востока в новое время» (1975) и «Литература Востока в новейшее время» (1977). И.В. Боролина һигеҙ томлыҡ «Бөтә донъя әҙәбиәте тарихы»нда (1985-1994) төрөк әҙәбиәте тураһында мәҡәләләр яҙыуҙа ҡатнаша. Төрөк әҙәбиәтенең урта быуат ғәрәп-фарсы һәм Мәғрифәтселек дәүерендәге Көнбайыш Европа әҙәбиәте менән бәйләнеше тикшерелә. Төп ҡаҙаныштары урта быуат төрөк әҙәбиәтенең һәм яңы заман әҙәбиәтенең типологияһына, төрөк Мәғрифәтселеге концепцияһын формалаштырыуға, төрлө дәүерҙәрҙә әҙәби-ара һәм мәҙәни-ара бәйләнештәрҙе асыҡлауға бәйле.
Сюрсовайка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яда-Яходы-Яха
Яда-Яходы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 239 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡырым (мәғәнәләр)
Ҡырым — күп мәғәнәле һүҙ.
Tamweelcom
Jordan Micro Credit Company  — Иорданияла Tamweelcom сауҙа маркаһы аҫтында эшләүсе шәхси микрофинанслау компанияһы, төбәк ҡатын-ҡыҙҙарына эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлегенә микрокредиттар биреүҙә махсуслаша.
Ойошторолоуы
Jordan Micro Credit Company (Tamweelcom) 1999 йылдың 20 июнендә башта коммерцияға ҡарамаған ойошма булараҡ нигеҙләнә, артабан король ғаиләһе милкенә ҡараған Noor Al-Hussein Foundation яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте булараҡ теркәлә һәм король ғаиләһе тарафынан финанслана. Иордания короле ғаиләһенән тыш инвестициялар грант рәүешендә АҠШ Халыҡ-ара үҫеш агентлығынан (USAID), кредит рәүешендә урындағы һәм халыҡ-ара сығанаҡтарҙан, шул иҫәптән Халыҡ-ара финанс корпорацияһынан килә.
Tamweelcom һүҙе ғәрәп теленән «һиинең финансың» тип тәржемә ителә.
Компанияның штаб-фатиры Амманда(Иордания) урынлашҡан.
Jordan Micro Credit Company'ҙың башҡарма директоры 2006 йылдан алып Зияд әл Рефаи (Ziad Al Refai).
Эшмәкәрлеге
Tamweelcom өйҙә бәләкәй эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнгән йә лицензияланмай торған ҙур булмаған проекттарҙы алып барған ҡатын-ҡыҙҙар төркөмдәренә заемдар бирә.
Кредит алыусының мәрхүм булыуы йә инвалидлыҡ алыуы осрағына микростраховкалау тормошҡа ашырыла.
Компания шулай уҡ финанстарға ҡарамаған хеҙмәттәр ҙә күрһәтә — эшҡыуарлыҡ селтәрҙәре һәм клиенттары өсөн тауар йәрминкәләре ойоштора.
Коммерция эшмәкәрлегенән тыш компания уҡыуға гранттар бирә, түләүһеҙ медицина консультациялары үткәрә һәм кәрәкле дарыу препараттары тәҡдим итә. Эш шарттарын яҡшыртыу буйынса программаларҙы, шулай уҡ комплекслы маркетинг проекттарын тормошҡа ашыра.
Tamweelcom төбәктә эшҡыуарлыҡҡа булышлыҡ итә, ошо өлкәлә йәштәр өсөн Fekrati Award for Entrepreneurship премияһын булдырған.
Эшмәкәрлек күрһәткестәре
2012 йылдың мартына Tamweelcom 'дың 59 563 әүҙем заемсыһы була, уларҙың бөтәһенең кредит портфеле 21 миллион АҠШ доллары тәшкил итә.
Яңы Алексеевка (Ҡырмыҫҡалы районы)
Яңы Алексеевка (Новоалексеевка) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 10 кеше. Почта индексы — 453004, ОКАТО коды — 80235805005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Павлов Посад
Павлов Посад Мәскәү өлкәһендәге ҡала, Павлов Посад районы үҙәге. Вохна һәм Клязьма йылғалары ҡушылған ерҙә, Мәскәүҙән көнсығышҡа ҡарай 65 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Халҡы — 65 633 кеше (2016 йылға ҡарата).
Ҡала туҡыма туҡыу сәнәғәте, бигерәк тә бөтә донъяға танылған Павлов Посад шәлъяулыҡтары менән билдәле.
Тарих
Беренсе тапҡыр 1339 йылда Иван Калитаның грамотаһында Павлово, йәки Вохна ауылы булараҡ, телгә алына. Ул кенәз Дмитрий Донскойҙың аҫаба ерҙәре була.
1812 йылғы Ватан һуғышы осоронда Вохна олоҫо наполеон ғәскәренә ҡаршы ойошторолған партизандар хәрәкәтенең үҙәгенә әйләнә: әлеге Павлов Посад ҡалаһы урынлашҡан ерҙәрҙә генерал Ней дивизияһы һәм олоҫ старостаһы Е. С. Стулов, крәҫтиән Г. М. Курин һәм сотник И. Я. Чушкин етәкселегендәге крәҫтиәндәр араһында яу була.
Павлов Посад ҡалаһы император Николай I ҡарары менән 1844 йылдың 2 июнендә нигеҙләнә. Ул ошо ҡалаға исем бирәсәк Павлово (шул уҡ Вохна), шулай уҡ Захарово, Усово, Дуброво һәм Меленки ауылдарын үҙ эсенә ала. Һуңғараҡ ҡалаға Городок, Корнево, Прокунино, Филимоново, Степурино ауылдары өҫтәлә.
Халҡы
.
Павлов Посад ҡала берәмеге
Муниципаль реформалар һәм Мәскәү өлкәһе буйынса 15.02.2005 йылда ҡабул ителгән № 41/2005-ОЗ «Павлов Посад муниципаль районының статусы һәм биләмәләре, уның эсендә яңы төҙөлгән муниципаль берәмектәр» тураһындағы Законға ярашлы, ҡала «Городское поселение Павловский Посад» муниципаль берәмек эсендәге берҙән-бер тораҡ пункты тип һанала. Большие Дворы ҡала ерлеге һәм Кузнецовск, Улитинск, Рахмановск ауыл ерлектәре менән сиктәш. Ҡала ерлегенең майҙаны — 4320 — га. 2017 йылдың 8 ғинуарынан Павлов Посад ҡала округына әйләндереү сәбәпле, ауыл берәмеге булыуҙан туҡтатыла.
Урындағы үҙидаралыҡ
Урындағы үҙидаралыҡ органдарының һәм муниципаль берәмек "Павлов Посад ҡала биләмәһе"ндәге органдар һәм вазифалы урындар биләүселәр булып тора: Ҡала депутаттар Советы  20 депутаттан тора, һәм улар күп мандатлы һайлау округтарының муниципаль һайлауҙарында биш йылға һайлана. Ҡала депутаттары Советының эшен ойоштороуҙо ошо орган эсендә һайланған ҡала Советы рәйесе ғәмәлгә ашыра. Депутаттар үҙ вәкәләттәрен, ҡағиҙә булараҡ, даими рәүештә башҡаралар.
Ҡала башлығы вазифаһы урындағы үҙидара эсендә иң юғары дәрәжәлеһе булып тора. Ҡала халҡы тарафынан муниципаль һайлауҙарҙа 5 йылға һайлана. Ҡала башлығы ҡала хакимиәтен етәкләй һәм уның составын формалаштыра, тауыш биреү хоҡуғы менән ҡала депутаттар Советының ултырыштарында ҡатнаша ала.
Бартулдак
Бартулдак — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Аргут йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сираҡ
Сираҡ (диалект. балтыр) (Го́лень; os tibia) — аяҡтың бәкәлдән тубыҡҡа тиклемге өлөшө ; быуынтығаяҡлылар һәм дүрт аяҡлыларҙың ослоҡ өлөшө.Сираҡ һөйәге — медиаль урынлашҡан эре сираҡ һөйәге; аяҡтың бәкәлдән тубыҡҡа тиклемге өлөшөндәге һөйәк.
Узьмица
Узьмица — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нишма йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Тырнаҡтар
Тырнаҡтар — тыныш билдәһе.
Яракутаель
Яракутаёль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Макариха йылғаһының һул ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пахом-Юган
Пахом-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Му-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Балтас (Саҡмағош районы)
Яңы Балтас (Новобалтачево) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 820 кеше.
Почта индексы — 452211, ОКАТО коды — 80256825001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тортымка
Тортымка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пыхта йылғаһының уң ярына тамағынан 9,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Артерн (Унструт)
Артерн (Унструт) (Artern/Unstrut) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 5715 кеше йәшәй. Майҙаны — 24,05 км2. Диңгеҙ кимәленән 121 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6556 һәм автомобиль коды — KYF (элек: ART).
Иваново дәүләт университеты
Иваново дәүләт университеты (ИвДУ) — Иваново ҡалаһындағы юғары уҡыу йорто, Иваново өлкәһе.
Университеттың девизы
ИвДУ девизы: «Pro patriae beneficio», — латин теленән тәржемә иткәндә «Ватан файҙаһы өсөн».