cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Башталинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Перевальный (Кок-Пела ҡушылдығы)
Перевальный  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кок-Пела йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ярей-Вож (Ольховая ҡушылдығы)
Ярей-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ольховая йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тылой
Тылой — Рәсәй йылғаһы, Удмуртия йөмһүриәте, Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нязь йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Ямбу-Ненз-Яха
Ямбу-Ненз-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тирвы-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хайнобовка
Хайнобовка — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Содошка йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аулебен
Аулебен (Auleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1060 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,45 км2. Диңгеҙ кимәленән 170 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99765 һәм автомобиль коды — NDH.
Климковка (Аҡ Холуница ҡушылдығы)
Климковка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел Холуница йылғаһының һул ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Биккенә
Яңы Биккенә (Новобиккино) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 211 кеше. Почта индексы — 452219, ОКАТО коды — 80256840002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Павья
Павья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының уң ярына тамағынан 309 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мәйгәшле
Мәйгәшле (Майгашля) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 15 кеше. Почта индексы — 453550, ОКАТО коды — 80211849004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Яңы Бәпес
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Пиль-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мейәс ҡала округы
Мейәс ҡала округы — Рәсәйҙең Силәбе өлкәһе составындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Мейәс ҡалаһы. Тура Мейәс ҡалаһы административ-территориаль берәмегенә тура килә (райондар составына индерелмәгән).
Тарихы
Ҡала округы статусы һәм сиктәре Силәбе өлкәһенең 2004 йылдың 26 авгусында ҡабул ителгән № 261-ЗО ҡарары нигеҙендә «Мейәс ҡала округы статусы һәм сиктәре тураһында» законы менән билдәләнгән.
Халҡы
Башҡорттар — 5752 кеше (2010 йыл)
Ҡала округы составы
Ҡала округы составына 29 тораҡ пункт инә:
Клюша
Клюша — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хмелёвка (Сусла ҡушылдығы)
Хмелёвка  — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сусла йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тылойка
Тылойка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ита йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Аума
Аума (Auma) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3173 кеше йәшәй. Майҙаны — 30,98 км2. Диңгеҙ кимәленән 394 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7955 һәм автомобиль коды — GRZ (элек: ZR).
Баян-Чаган
Баян-Чаган — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чаган-Бургазы йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Питляр (Обь ҡушылдығы)
Питляр  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға [[Обь]] йылғаһының уң ярына тамағынан 397 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 149 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡырым Республикаһы
Ҡырым Республикаһы (Республіка Крим, Къырым Джумхуриети, Qırım Cumhuriyeti) — Рәсәй Федерацияһы субъекты, уның составындағы республика. Көньяҡ федераль округ һәм Төньяҡ Кавказ иҡтисади районы составына инә. 2014 йылдың 18 мартында Ҡырым ярымутрауының Рәсәй Федерацияһы өлөшөнә ҡушылыуы һөҙөмтәһендә ойошторола, быға тиклем Украина контролендә була.
Ҡырымдың Рәсәй Федерацияһына ҡушылыуы халыҡ-ара таныу алманы; ООН документтарында    һәм Украина закондарында Рәсәй күрһәткән республика территорияһы Рәсәй хәрби көстәре тарафынан ваҡытлыса оккупацияланған Автономиялы Ҡырым Республикаһы булараҡ ҡарала.
Күсеү осоро
Ҡырым Республикаһы Рәсәй Федерацияһы субъекты булараҡ 2014 йылдың 18 мартында ойошторола, шул көндә үк ҡул ҡуйылған Ҡырымды Рәсәйгә ҡушыу тураһындағы килешеү нигеҙендә, РФ закондары сиктәрендә Ҡырымдың Рәсәй Федерацияһына ҡушылыуы 2014 йылдың февраль-мартында ғәмәлгә ашырыла. Килешеүҙә 2015 йылдың 1 ғинуарына тиклем күсеү осоро билдәләнә, уның барышында Ҡырымдың Рәсәй Федерацияһының иҡтисади, финанс, кредит һәм хоҡуҡ системаһына, Рәсәй Федерацияһының дәүләт власы органдары системаһына интеграцияланыу мәсьәләләре юлға һалынырға тейеш.
2014 йылдың 21 мартында, Ҡырымдың Рәсәй Федерацияһы составына формаль рәүештә ҡушылыуын тамамлау менән бергә (РФ президенты тарафынан килешеүҙе ратификациялау тураһындағы законға һәм уға ҡушылған федераль конституцион законға ҡул ҡуйыуы менән ), республика яңы ойошторолған Ҡырым федерального округы составына инә. 2 апрелдә Ҡырым Республикаһы Көньяҡ Хәрби округы составына индерелә, ә 11 апрелдә Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының Рәсәй Федерацияһы субъекттары исемлегенә инә.
2014 йылдың 11 апрелендә Ҡырым Республикаһы Дәүләт Советының сираттан тыш ултырышында Ҡырым Республикаһы Конституцияһы раҫлана. Конституция 10 главанан һәм 95 статьянан тора, уның төп положениелары Рәсәй Федерацияһының Төп Законының статьялары менән оҡшаш. Яңы Конституцияға ярашлы, Ҡырым Республикаһы (ҠР) Рәсәй Федерацияһы составындағы демократик, хоҡуҡи дәүләт һәм Рәсәй Федерацияһының тиң хоҡуҡлы субъекты булып тора. Ҡырым Республикаһында власть сығанағы — уның халҡы — Рәсәй Федерацияһының күп милләтле халҡының бер өлөшө. Ҡырым Республикаһында өс дәүләт теле — урыҫ, украин һәм ҡырым-татар телдәре. Республика башлығы — Юғары вазифалы кеше, ул Ҡырым дәүләт советы депутаттары тарафынан биш йылға һайлана һәм был вазифаны бер юлы ике сроктан артыҡ үтәй алмай. 2014 йылдың 9 октябрендә Ҡырым Дәүләт Советы Ҡырым Республикаһы башлығы итеп Сергей Аксёновты бер тауыштан һайлай.
2014 йылдың 8 декабрендә Рәсәй хөкүмәте башлығында кәңәшмәлә Рәсәй Федерацияһының вице-премьеры Дмитрий Козак «Ҡырым күпселек мәсьәләләр буйынса Рәсәй Федерацияһының дәүләт идараһы системаһына инергә әҙер» тип белдерә. 2016 йылдың 28 июлендә Ҡырым Республикаһы Көньяҡ федераль округ составына, 2018 йылдың 1 апрелендә Төньяҡ Кавказ иҡтисади районы составына индерелә.
Дәүләт символдары
Ҡырым Республикаһы Конституцияһына ярашлы дәүләт гербы, дәүләт флагы һәм дәүләт гимны уның дәүләт символдары булып тора. Ҡырым Республикаһының хәҙерге дәүләт символдары Ҡырымдың Юғары Советы тарафынан беренсе тапҡыр 1992 йылдың 24 сентябрендә ҡабул ителә, Дәүләт советы тарафынан ошо статуста 2014 йылдың 4 июнендә раҫлана.
Ҡырым Республикаһының Дәүләт гербында ҡуйы ҡыҙыл төҫтәге варяг ҡалҡанына уңға ҡарап торған көмөш грифон төшөрөлгән, һәм уның уң тәпәйендә — зәңгәр ынйылы асыҡ көмөш ҡабырсыҡ. Ҡалҡан «Берлектә — сәскә атыу» девизы яҙылған күк-аҡ-ҡыҙыл таҫма менән берләштерелгән һәм сығып килгән ҡояш нурҙарына мансылған ике колонна менән уратып алынған.
Ҡырым Республикаһының дәүләт флагы — горизонталь рәүештә урынлашҡан төҫлө өс һыҙаттан торған туҡыма: юғарыла — Флаг киңлегенең алтынан бер өлөшөн тәшкил иткән күк төҫ; уртала — Флаг киңлегенең алтынан дүрт өлөшөн тәшкил иткән аҡ төҫ; түбәндә — Флаг киңлегенең алтынан бер өлөшөн тәшкил иткән ҡыҙыл төҫ.
Власть органдары
Ҡырым Республикаһының Конституцияһына ярашлы, республикала юғары һәм берҙән-бер вәкиллек һәм закондар сығарыу власть органы булып даими эшләүсе парламент — биш йылға һайланған һәм 75 депутаты булған Ҡырым Республикаһының Дәүләт советы тора. Парламенттың әлеге мәлдә эшләгән составы 2014 йылдың 14 сентябрендә һайлана ; 2010 йылдың 17 мартынан Владимир Константинов — Ҡырым парламенты рәйесе, 2014 йылдың 19 сентябрендә һайлана.
Конституцияға ярашлы Рәсәй Федерацияһы һәм Ҡырым Республикаһы закондарына ярашлы Дәүләт Советы тарафынан һайланған Ҡырым Республикаһы башлығы Юғары вазифалы кеше булып тора. Республиканың ғәмәлдәге башлығы — Сергей Аксёнов.
Республика хөкүмәтенә — Ҡырым Республикаһының Министрҙар Советына — туранан-тура Республика башлығы (Министрҙар советы рәйесе вазифаһын да башҡарһа), йәки Дәүләт Советы ризалығы менән республика башлығы тәғәйенләгән Министрҙар советы рәйесе етәкселек итә. 2019 йылдың 1 октябренән Юрий Гоцанюк — Министрҙар советы рәйесе.
2014 йылдың 26 мартында Ҡырым Респуьликаһының Дәүләт советы Ҡырым парламентының вице-спикеры Сергей Цековҡа һәм Ҡырым Республикаһының вице-премьеры Ольга Ковитидиға Федераль Йыйылыштың Федерация Советы ағзалары полномочиеларын да йөкмәтә.
Любимова Ольга Борисовна
Любимова Ольга Борисовна (31 декабрь 1980 йыл) — Рәсәй дәүләт эшмәкәре, журналист һәм театр белгесе. 2020 йылдың 21 ғинуарынан Рәсәй Федерацияһының мәҙәниәт министры.
Ҡырым Республикаһы
Административ-территориаль ҡоролошо
Ҡырым Республикаһының төньяҡ сиге элекке Автономиялы Ҡырым Республикаһының Херсон өлкәһе менән сигенә тап килә һәм ҡоро ер буйынса 22 км һәм Сиваш лимандары буйлап 146 км тәшкил итә (дөйөм оҙонлоғо 168 км). Кәнбайыштан, көньяҡтан һәм төньяҡ-көнсығыштан ярымутрауҙы Ҡара һәм Аҙау диңгеҙе урытып алған, көнсығышта Ҡырым Республикаһы Краснодар крайы менән диңгеҙ административ сигенә эйә. Ярымутрауҙың көньяҡ-көнбайышынан административ сикфедераль әһәмиәттәге ҡала Севастополдән үтә.
Любимова Ольга Борисовна
Биографияһы
О́льга Бори́совна Люби́мова 1980 йылдың 31 декабрендә Мәскәүҙә тыуған. Инглиз телен тәрән өйрәнеү менән бергә 1234-се дөйөм белем биреү мәктәбен тамамлай; 5—7-се кластарҙа Преподобный Нестор Летописец исемендәге тарих-филология православие гимназияһында уҡый. Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетын, аҙағыраҡ ГИТИС-та (РАТИ) театр белгетәрен әҙерләү факультетын тамамлай һәм «театр белгесе» һөнәренә эйә була.
Ҡырым Республикаһы
Административ-территориаль ҡоролошо
2014 йылдың 25 апрелендә Ҡырым һәм Украина араһында Рәсәй дәүләт сиге ҡуйыла. Пределы пограничной зоны на территории Республики Крым установлены 26 ноября 2014 года приказом ФСБ России № 659.
Административйәһәттән Ҡырым Республикаһы 25 административ-территориаль берәмектәрҙән тора:
Любимова Ольга Борисовна
Биографияһы
Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетында уҡыған осорҙа REN-TV, ТВЦ телеканалдарында, «Беҙҙең радио», «Радио Рокс» радиостанцияларында практика үтә.
Ҡырым Республикаһы
Административ-территориаль ҡоролошо
Ҡырым Республикаһында бөтәһе 1019 тораҡ пункты, шул иҫәптән 16 ҡала (16 ҡала) һәм 1003 ауыл тораҡ пункттары (шул иҫәптән 56 ҡала тибындағы ҡасабалар (улар ауыл тораҡ пункттары тип иҫәпкә алына) һәм 947 ауыл һәм ҡасабалар).
2016 йылдың 8 февралендә Ҡырым Республикаһының Минстрҙар Советы эргәһендәге Сәйәси золом ҡорбандары хоҡуҡтарын тергеҙеү буйынса комиссия ултырышында тораҡ пункттарының тарихи атамалары исемлеге раҫлана. На основании этого документа вторые исторические названия получат 1394 населённых пункта Республики Крым. На границах данных населённых пунктов будут установлены таблички со вторыми, историческими, названиями.
Тораҡ пункттары:
Иҡтисады
Төп тармаҡтар — сәнәғәт (530-ҙан ашыу эре һәм уртаса предприятиелар), туризм (Көнбайыш Ҡырым, Ҡырымдың Көньяҡ яры, Керчь ярымутрауы), төҙөлөш, һаулыҡ һағы, ауыл хужалығы, сауҙа.
Любимова Ольга Борисовна
Биографияһы
2001 йылдан телевидениела эшләй. Тәүҙә — Рус православие сиркәүе Мәғлүмәт агентлығының ТВЦ каналында сыҡҡан «Ортодокс» программаһы хәбәрсеһе.
2001—2009 йылдарҙа (тәнәфестәр менән) «Өсөнсө каналда» эшләй. Тәүҙә (2003 йылға тиклем) «Глеб Пьяных менән аҙна йомғаҡтары», «Главная тема», «Цена вопроса», «Дольче Вита», «Петр Толстой менән һығымталар» программалары хәбәрсеһе була. Һуңынан «Регион» (2003—2004) һәм «Русский взгляд» (2003—2004, 2006—2009) программаларының шеф-мөхәррире вазифаһын башҡара.
Ҡырым Республикаһы
Иҡтисады
Ҡырым Республикаһы ярымутрау территорияһында 2014 йылда булдырылған ирекле иҡтисади зонаның бер өлөшө булып тора.
Любимова Ольга Борисовна
Биографияһы
2005 йылдың июленән 2009 йылдың июленә тиклем «Баш ҡала» телеканалында «Горожанка» ток-шоуын, «Мәскәү-2009», «Кеше һәм ҡала» программаларын алып бара.
2010—2011 йылдың декабренән — «Мәҙәниәт» телеканалында йомғаҡлаусы «Контекст» мәғлүмәт-аналитика программаһы етәксеһе.
2011—2012 йылдарҙа — «ТВ-3 телеканалы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте программа департаментының документаль киноһының өлкән продюсеры.
Ҡырым Республикаһы
Тулайым төбәк продукты
2015 йылда республиканың тулайым төбәк продуктының тармаҡтар буйынса структураһы:
Любимова Ольга Борисовна
Биографияһы
Параллель рәүештә Рус православие сиркәүенең Мәғлүмәт агентлығында эшләүен дауам итә, бында ул төрлө ваҡыттарҙа «Православие календары» (РТР), «Русский взгляд» («Өсөнсө канал» менән берлектә) тапшырыуҙарының шеф-мөхәррире, «Спас» телеканалы өсөн программалар («И Татьянин день», «Фома», «Семинаристы») булдырыуҙа, Ҡотҡарыусы Христос ҡорамынан ғибәҙәт ҡылыуҙарҙы тура трансляциялауҙы һәм Иерусалимдан Благодатный утты килтереүҙе ойоштороуҙа ҡатнаша.
80-дән ашыу документаль фильмды, шул иҫәптән «Россия-1», «Мәҙәниәт», «Беренсе канал» телеканалдары өсөн фильмдар төшөрөүҙә ҡатнаша. «Путь Патриарха» (2009), «Чужая земля» (2013), «Война и мифы» (2014) документаль фильмдарының сценарийҙары авторы, «Никита Михалков» (2015) фильмында сценарийы авторҙашы).
Ҡырым Республикаһы
Сәнәғәт
Аҙыҡ-түлек, химик, суднолар төҙөү, углеводородтар сығарыу, электроэнергетика сәнәғәттең төп тармаҡтары булып тора.
2016 йылда Ҡырымда сәнәғәт етештереүе күләме 101 млрд һум тәшкил итә, шул иҫәптән:
Любимова Ольга Борисовна
Биографияһы
2015 йылдың ноябрендә Мәҙәниәт министрлығының Кинематография департаменты етәксеһенең кәңәшсеһе итеп ҡуйыла (уйын булмаған һәм анимация фильмдарына дәүләт ярҙамы бүлеге буйынса). Элек ундай вазифа булмай.
2016 йылдың ғинуарынан алып 2018 октябренә тиклем — «Беренсе канал» акционер йәмғиәтенең социаль һәм публицистик программалар дирекцияһы директоры урынбаҫары.
Ҡырым Республикаһы
Сәнәғәт
Түбәндәгеләр Ҡырымдың эре сәнәғәт предприятиелары: «Море» заводы (ракета караптарын төҙөү), «Залив» заводы (суднолар төҙөү), «Черноморнефтегаз» (нефть һәм газ сығарыу), «Массандра» (вино етештереү), Ҡырым сода заводы (сода етештереү), Ҡырым Титаны (титан диоксидын етештереү).
Любимова Ольга Борисовна
Биографияһы
2018 йылдың 17 ғинуарынан 2020 йылдың 21 ғинуарына тиклем — Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығының кинематография департаменты етәксеһе.
2020 йылдың 21 ғинуарынан — Рәсәй Федерацияһы мәҙәниәт министры.
Ҡырым Республикаһы
Ауыл хужпалығы
Ҡырымдың ауыл хужалығы игенселек, малсылыҡ, виноград үҫтереү, баҡса үҫтереү, Йәшелсәселек, шулай уҡ эфир майҙарын биреүсе културалар (лаванда, роза, шалфей) үҫтереүгә махсуслашҡан.
Ҡырым территорияһының 63 проценты — ауыл хужалығы ерҙәре. Һөрөнтө ер ауыл хужалығы ерҙәренең 63,3 процентын биләй. Көтөүлектәр — 22,9 %, күп йыллыҡ үҫемлектәр — 8,7 % һәм сабынлыҡтар — 0,1 %[96].
Любимова Ольга Борисовна
Биографияһы
6 майҙа Любимованың коронавирус сирен йоҡтороуы тураһында хәбәр тарала, һөҙөмтәлә министр ситтән тороп эшләүгә күсә. 14 майҙа эшенә ҡайта һәм элекке режимда эшләй.
Ҡырым Республикаһы
Туризм
Билдәле курорт райондары:
Любимова Ольга Борисовна
Фекерҙәр
28 йәшлек Любимованың 2008 йылда «Кропалик» блогындағы яҙмаһы матбуғатта һәм РБК-ТВ һәм 360° телеканалдарында ҡапма-ҡаршылыҡлы откликтар тыуҙыра, атап үтелгән яҙмаһында Любимова шәхсән опера, классик музыка, балет, музей, күргәҙмәләр, хәтер кисәләрен, парадтарҙы, митингылар, юбилей сараларын күңеле менән ҡабул итмәүе, Джоконданы ҡарарға теләмәүе, экскурсияларҙы яратмауы, артхаус киноһын аңламауы һәм донъя кинематографын насар белеүе тураһында белдерә. Режиссер Сарик Андреасян фекеренсә, асыҡтан-асыҡ әйтелгән был фекерҙәрҙә оялырлыҡ бер нимә лә юҡ, ә яңы министрҙан ыңған үҙгәрештәр көтөлә, сөнки Любимова хөкүмәткә килгәнгә тиклем Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығының кинемотография департаменты начальнигы вазифаһында үҙен яҡшы яҡтан күрһәтте.
Ҡырым Республикаһы
Туризм
Рәсәй статистика мәғлүмәттәре буйынса, 2018 йылда Ҡырымда 6 млн 800 мең турист ял иткән — совет осоронан һуң рекорд һаны.
Любимова Ольга Борисовна
Фильмографияһы
Сценарийҙар авторы:
Палье
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яңы Ҡаҙан (Ҡырмыҫҡалы районы)
Яңы Ҡаҙан (Новоказанка) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 19 кеше. Почта индексы — 453023, ОКАТО коды — 80235820011.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Аслаев Төхвәт Хәлим улы
Аслаев Төхвәт Хәлим улы (15 июнь 1922 йыл — 28 октябрь 1995 йыл) — педагог-методист, башҡорт теле белгесе, профессор, педагогия фәндәре кандидаты (1969), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт билдәһе» ордендары кавалеры, РСФСР (1957) һәм БАССР (1955) мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре.
Биографияһы
Төхвәт Хәлим улы Аслаев 1922 йылдың 15 июнендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән-Түңгәүер кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Баймаҡ районы Иҫән ауылында тыуған.
Башланғыс белемде үҙ ауылында ала, артабан Түбә ете йыллыҡ мәктәбен тамамлай. 1936—1939 йылдарҙа Темәс педагогия училищеһында уҡый. Хеҙмәт эшмәкәрлеген шул уҡ йылда бирелгән йүнәлтмәгә ярашлы Салауат районы Арҡауыл ауылы мәктәбендә башлай, бында 1941 йылға тиклем уҡытыусы була. 1941—1944 йылдарҙа К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институтында башҡорт теле һәм әҙәбиәте бүлегендә уҡый һәм, юғары белем алғас, БАССР Мәғариф министрлығы уны Темәс педагогия училищеһына уҡытыусы-методист итеп ебәрә. 1952 йылға тиклем ул педучилищелә уҡытыусы, артабан уҡытыу эштәре мөдире булып эшләй.
Баймаҡта күрһәткән педагогик уңыштары өсөн РСФСР һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы исемдәренә, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденына лайыҡ булды, республика һәм РСФСР уҡытыусылары съездарында делегат булараҡ ҡатнашып, эш тәжрибәһе менән уртаҡлашты. Ә инде район Советы рәйесе урынбаҫары булып эшләгән осоронда район иҡтисадын күтәреүгә, социаль тармаҡтарҙы үҫтереүгә ҙур өлөш индерҙе.
Артабан ул 1960—1990 йылдарҙа республиканың мәғариф органдарында етәксе-методист, ғилми хеҙмәткәр булып эшләне. 1960—1969 йылдарҙа Өфөләге 1-се республика мәктәп-интернаты директоры булып эшләй. Уның хәстәрлеге менән бик күп ауыл балалары, бигерәк тә малайҙар ошо мәктәп-интернатта уҡып, билдәле шәхестәр, абруйлы етәкселәр булып китте.
1969 йылда Т. Х. Аслаев кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай һәм РСФСР Фәндәр академияһының милли мәктәптәр институтының Башҡортостан филиалында ғилми хеҙмәткәр, Башҡортостан уҡытыусыларының белемен камиллаштырыу институтында башҡорт теле кафедраһы мөдире булып эшләй.
Төхвәт Аслаев — 50-нән ашыу китап һәм методик ҡулланмалар авторы. Бында Аслаев башҡорт телен һәм әҙәбиәтен уҡытыуҙы үҫтереүгә, милли кадрҙар әҙерләүгә тос өлөш индереүсе ғалимдарҙың береһе булып таныла. Төхвәт Хәлим улының фиҙакәр хеҙмәте лайыҡлы баһалана, ул педагогик новаторлығы өсөн Ушинский миҙалына, республиканың атҡаҙанған фән эшмәкәре тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була.
1995 йылдың 28 октябрендә вафат була, тыуған ауылы Иҫәндә ерләнгән.
Ямбу-То-Се
Ямбу-То-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Салета йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Кобра (Вятка ҡушылдығы)
Кобра  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 921 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 324 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нәбиуллина Эльвира Сәхипзада ҡыҙы
Биографияһы
Эльвира Сәхипзада ҡыҙы Нәбиуллина 1963 йылдың 29 октябрендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә шофер һәм приборҙар эшләү заводы хеҙмәткәре ғаиләһендә тыуған. 31-cе урта мәктәптә миҙал менән тамамлаған.
1986 йылда Мәскәү дәүләт университетын тамамлағас, Рәсәй Федерацияһы Иҡтисади үҫеш министрлығында Стратегик тикшеренеүҙәр үҙәге вице-президенты һәм президенты, иҡтисади үҫеш һәм сауҙа министрының 1-се урынбаҫары, 2007 йылдан 2012 йылға тиклем Рәсәйҙең иҡтисади үҫеш министры, 2012 йылдың майынан 2013 йылдың июненә тиклем Рәсәй Президенты ярҙамсыһы булып эшләй. 1985 йылдан КПСС ағзаһы.
2013 йылдын 24 июненән — Рәсәй Үҙәк Банкы Рәйесе.
«Банк системаһы үҫешенә һәм нығытыуға ҙур өлөш индергәне өсөн» Рәсәй Президенты указы менән 2018 йылдың октябрендә Эльвира Нәбиуллина Почёт ордены менән бүләкләнде.
«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, «Forbes» версияһы буйынса Эльвира Нәбиуллина донъяның иң абруйлы 50 ҡатын-ҡыҙы иҫәбенә ингән һәм рейтингта 49-сы баҫҡысты биләй. Үткән йылдың ноябрендә лә ул «Forbes» рейтингында — 49-сы, ә 2016 йылда 56-сы урынды алған булған.
Кеше яҙмышы
Сюжеты
Бөйөк Ватан һуғышы башланғанлыҡтан, шофёр Андрей Соколовҡа ғаиләһенән айырылып фронтҡа китергә тура килә. Һуғыштың беренсе айҙарынан уҡ ул яралана һәм нацистар ҡулына эләгә. Әсирлек осоронда ул концлагерҙың барлыҡ ауырлыҡтарын башынан үткәрә, үҙенең ҡыйыулығы арҡаһында атып үлтерелеүҙән ҡотола һәм, ахырҙа, тотҡонлоҡтан фронт һыҙығы аръяғына, үҙебеҙҙекеләргә ҡасып китә. Тыуған төйәгенә фронттан ҡыҫҡа отпускыға ҡайтҡанында, ул яратҡан ҡатыны Ирина менән ике ҡыҙы ҡаланы дошман бомбаға тотҡан сағында һәләк булғандарын белә. Ул шунда уҡ фронтҡа китә, сөнки тыуған ҡалаһында ҡалырлыҡ көсө етмәй. Туған йәндәр араһынан уның йәш офицер улы ғына ҡалған була. Еңеү көнөндә Андрей улының һуғыштың һуңғы көнөндә һәләк булғанлығын белә. Һуғыштан һуң яңғыҙ Андрей Соколов сит ерҙәрҙә эшләй. Унда ул етем ҡалған Ваня исемле бәләкәй малайҙы осрата. Уның әсәһе һәләк булған, ә атаһы хәбәрһеҙ юғалған. Соколов уға, һинең атайың мин, ти, һәм бының менән малайға (һәм үҙенә лә) яңы тормош башларлыҡ өмөт бирә. Бығаса күрелмәгән көслө һуғыш ҡойоно арҡаһында етемлеккә дусар ителгән ике кеше, ят ерҙәргә ырғытылған ике бөртөк… Алда уларҙы нимә көтә? Һәм ошо урыҫ кешеһе, һығылмаҫ ихтыяр көсөнә эйә ир-егет, һәм атаһы иңенә таянған улы ла, үҫеп еткәс, Тыуған иле саҡырһа, юлында осраған бөтә ауырлыҡтарға ла сыҙамлы булып, барыһын да еңеп сығасаҡ.
Төҙөлөү тарихы
Хикәйә сюжеты ысынбарлыҡ реаль вакиғаларға нигеҙләнгән. 1946 йылдың яҙында һунарҙа Шолоховҡа бер кеше үҙенең ҡайғылы тарихын һөйләй. Был хәбәр Шолоховты ныҡ ҡыҙыҡтыра, һәм ул хикәйә яҙырға ҡарар итә: «Был турала хикәйә яҙам, мотлаҡ яҙам». 10 йылдан һуң, хикәйә Хемингуэй, Ремарк һәм башҡа сит ил яҙыусыларының хикәйәләрен яңынан уҡып сығып, Шолохов ете көн эсендә «Кеше яҙмышы» хикәйәһен яҙа.
Хребтица
Хребтица — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сямжена йылғаһының һул ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кузнецов Лев Владимирович
Кузнецов Лев Владимирович (5 март 1923 йыл — 13 август 1992 йыл) — скульптур— монументалист. 1966 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1976) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1978) — Өфө ҡалаһындағы «Октябрь революцияһы һәм граждандар һуғышы батырҙарына һәйкәл» скульптора композицияһы өсөн.
Биографияһы
Лев Владимирович Кузнецов. 1923 йылдың 5 мартында Ләнкәранда (Әзербайжан) тыуған. 1963 йылда Ленинград ҡалаһындағы Репин исемендәге һынлы сәнғәт, скульптура һәм архитектура институтын тамамлай. 1963 йылдан Өфөлә йәшәй һәм эшләй.
Ижады
Төп әҫәрҙәре: На привале, гипс тон., 1964. Гюльназира, известняк, 1964. Красный башкир, песчаник, 1967. Конница, гипс тон., 1964. Уралочка, кварц, 1967. Һыбайлылар, алюминий, 1967. Революция һәм Граждандар һуғышы геройҙарына, бронза, һәйкәл Өфө ҡалаһында ҡуйылған, 1975.
Күргәҙмәләре
Октябрь революцияһы һәм Граждандар һуғышы геройҙарына һәйкәл Өфөлә 1975 йылдың 29 апрелендә асыла. Скульптураның дөйөм бейеклеге — 12 метр, фигураларҙың бейеклеге — 9 метр. Һәйкәлдең бронзанан эшләнгән өлөштәре — 95 тонна. Монумент авторы — Лев Кузнецов, шулай уҡ ижади яҡтан архитектор Александр Семенов ҡатнаша. Тотоп торған конструкциялар, постаменттар, фундаменттарҙың инженерлыҡ расчеттарын инженер-конструктор Александр Коткин башҡара. Һәйкәлде ижад итеү эше туғыҙ йыл дауам итә. Скульптура төркөмө Ленинградта «Монумент-скульптура» заводында ҡойола.
Питта-Юган
Питта-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куноват йылғаһының уң ярына тамағынан 228 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Никитин Иван Саввич
Иван Саввич Никитин (21 сентябрь (3 октябрь) 1824 йыл, Воронеж — 16 (28) октябрь 1861 йыл, шунда уҡ) — урыҫ шағиры.
Биографияһы
Иван Саввич Никитин шәм завод хужаһы Савва Евтихиевич Никитин ғаиләһендә тыуған (1824—1861, 1830 йылда бөлгөнлөккә төшә ). 1828 йылдан алып 1844 йылға тиклем ғаиләһе менән Верховая Ильинская урамында (хәҙер — Шевченко урамы), көмбәҙле подвалы беҙҙең заманға тиклем һаҡланған 19-сы һанлы йортта йәшәгән. Шағирҙың атаһының шәм заводы подвалда урынлашҡан булған.
Воронеж рухани семинарияһында уҡыған. Семинария Никитинға күп нәмәләр бирә, әммә ҡаҙна һәм күңелһеҙ белем биреү системаһы егеткә оҡшамай, һәм ул һуңынан үҙенең ошо йәшәү рәүешенә ҡарата мөнәсәбәтен «Дневники семинариста» «Семинарист көндәлектәрендә» (1861) сағылдыра. 1844 йылда Никитиндың атаһы Кирочный урамында юлаусы ихатаһы һатып ала һәм бында ғаиләһе менән йәшәй. Ләкин эсергә яратҡан һәм ҡыҙыу холоҡло атай кеше ғаиләне бөлгөнлөккә төшөрә. Никитин семинарияны ташлап, 18 йәшендә юлаусы ихатаһы (постоялый двор) хужаһы булып эш башлай. Тәүге публикацияларынан һуң Никитин Николай Иванович Второв тирәләй барлыҡҡа килгән урындағы интеллигенция түңәрәгенә инә. Никитиндың яҡын дуҫтары — Второв үҙе һәм тағы ла түңәрәктә ҡатнашыусыларҙың береһе, Михаил Фёдорович Де-Пуле (Никитиндың буласаҡ душеприказчигы, биографы, әҫәрҙәренең бөтә баҫмалары мөхәррире).
Юлаусы ихатаһы хужаһы булыуы менән бер рәттән, Никитин, француз һәм немец телдәрен, шулай уҡ рус һәм сит ил яҙыусылары (Шекспир, Шиллер, Гёте, Гюго һәм башҡалар) әҫәрҙәрен өйрәнеп, үҙ аллы белем алыуға ҙур иғтибар бүлгән. 1859 йылда Никитин билдәле эшҡыуар һәм меценат Василий Александрович Кокоревтан дуҫтары ярҙамында алынған 3000 һумлыҡ ссуда менән файҙалана һәм февралдә Воронеж үҙәгендә тиҙ арала ҡаланың мәҙәни тормошо үҙәктәренең береһенә әйләнгән китап магазинын (итап уҡыусылар залы менән) аса. Уның комиссионерҙары араһында китап һатыусылар Н. А. Сеньковский һәм Ф. И. Силаев, тарихсы П. И. Бартенев, шағир Ф. Н. Берг була.
И. С. Никитин 1861 йылдың 16 октябрендә Воронежда ҡара үпкә (чахотка) сиренән вафат була. Ваҡыт үтеү менән зыярат бөтөрөлә, уның урынында цирк төҙөлә. И. С. Никитиндың ҡәбере һәм икенсе билдәле шағир А. В. Кольцовтың ҡәбере кәртәләнгән һәм «Әҙәби некрополь» тип атала.
Ижады
Һаҡланған шиғырҙарҙың иң тәүгеләре 1849 йылға ҡарай, уларҙың күбеһе кемгәлер эйәреп яҙылған. Матбуғатта 1851 йылда яҙылған, әммә «Воронежские губернские ведомости» гәзитендә «Русь» шиғыры менән сығыш яһай. Шиғыр 1853 йылдың 21 ноябрендә, Ҡырым һуғышы башланғандан һуң, баҫылып сыҡҡан. Шиғырҙың патриотик пафосы уны көнүҙәк әҫәргә әйләндерҙе. 1853 йылдың 11 декабрендә ул «Санкт-Петербургские ведомости» гәзитендә түбәндәге тәфсир менән баҫылып сыға: Был шиғырҙағы күңелгә үтеп ингән хис-тойғоларҙа, алымдарҙа, шиғыр фактураһында таныш нәмә ишетелә түгелме? Никитин әфәндегә Кольцовты ҡабат терелтеү яҙған? . 1857—1861 йылдарҙа «Русская беседа», «Народное чтение», «Русское слово», «Отечественные записки», «Москвитянин» журналдарында баҫыла. «Воронежская беседа на 1861 год» «1861 йылға Воронеж әңгәмәһе» йыйынтығын әҙерләүҙә әүҙем ҡатнаша, унда уның «Портной» һәм «За прялкою баба в поняве сидит…», поэма «Тарас» роэмаһы һәм «Дневник семинариста» повесы ингән.
Беренсе айырым йыйынтыҡҡа (1856) дини һәм социаль темаларға арналған шиғырҙар ингән. Йыйынтыҡ буйынса төрлө фекерҙәр әйтелә. Икенсе шиғырҙар йыйынтығы 1859 йылда донъя күрә.
Никитин шиғри пейзаж оҫтаһы һәм Кольцовтың вариҫы тип иҫәпләнә. Никитин шиғриәтенең төп темалары — тыуған тәбиғәт, ауыр хеҙмәт һәм крәҫтиәндәрҙең мәрхәмәтһеҙ тормошо, ҡала ярлылығының ғазаптары, ғәҙелһеҙлеккә ҡоролған тормошҡа ҡаршы протест. Башлыса, батырҙарса баҫалҡы һәм һаҡ булғанға, күрәһең, тәбиғәттәге гүзәллек тойғоһо артында кеше ғазаптарын йәшергән. Уҡыусының күңеленә тәрәнгәрәк үтеп ингән һайын — шағирҙа тәбиғәт, һәм ул — тәбиғәттә үткерерәк яңғырай ине.И. Никитиндың бер генә әҫәре сит телгә тәржемә ителгән — «По всей степи ковыль» «Бөтә дала буйлап ҡылған» (тәржемәһе Дориан Роттенбергтыҡы).
«Кулак» поэмаһы
Никитин ҙур шиғри әҫәрен, «Кулаҡ» поэмаһын, 1854 йылдың октябрендә яҙа башлай. Беренсе редакция 1856 йылдың сентябренә, шағир етди төҙәтмәләр индергән икенсе редакция 1857 йылдың башына тамамлана. Беренсе мәҡәләһе (айырым баҫма) - 1858 йылда донъя күрә, цензура рөхсәт иткән дата - 1857 йылдың 25 авгусы.
«Кулак» һүҙе Никитин осоронда хәлле крәҫтиән түгел, ә бөтөнләй икенсе социаль типты күҙ уңында тота ине. Даль һүҙлегендә кулак - «баҙарҙарҙа һәм пристандәрҙә… алыпһатар, үҙе аҡсаһыҙ, алдау, намыҫһыҙ иҫәп-хисап алып барыу, үлсәүҙә отоу менән йәшәй». Никитин поэмаһының үҙәгендә - тап ошондай кулак, Воронеж мещаны Карп Лукич образы. Был бөлгән сауҙагәр баҙарҙа ваҡ-төйәк мутлашыу менән саҡ аҡса таба, аяуһыҙ фәҡирлектән ҡотола алмай, эскелеккә бирелеп, йорттағыларҙы яфалай. Шағир төрлө тормош хәлендә был кешенең характерын, ул йәшәгән йорттағы эске тормошто, ғаиләһе: ҡатыны һәм ҡыҙҙарының ғазаплы яҙмышын күрһәтә. Поэмала автобиографик һыҙаттар көслө: төп герой һәм уның ҡатыны күбеһенсә шағирҙың ата-әсәһен хәтерләтә. Никитин поэмаһында А. Островскийҙың «Свои люди — сочтёмся» комедияһындағы кеүек көндәлек тормошто һүрәтләгән.
Поэма Добролюбов һәм башҡа тәнҡитселәрҙең ыңғай баһаһын алды. Академик Я. К. Грот «Известия II Отделения Академии Наук» гәзитендә поэманы тикшереүҙе баҫтырып сығара, унда ул поэманы «рус шиғриәтендә әһәмиәтле күренеш» тип атаны. «Московское обозрение» гәзитенең аноним рецензияһында былай тиелгәйне:
Үҙҙәренең драматизмы буйынса хайран ҡалдырырлыҡ бер нисә сәхнә, урыны менән сағыу комизм һәм ысын мәғәнәһендә дөйөм кеше яратыусанлыҡтың йылы тойғоһо… ысынбарлыҡты йәнле тапшырыу, типик һүрәтләнгән характерҙар һәм тәбиғәтте мөғжизәле тасуирлауы менән йәш, әммә ижади көсөн ҡыйыу йәйелдергән яҙыусы саф, ысын шиғри ижад емеше менән һоҡландыра.
Никитин шиғриәте һәм рус музыка мәҙәниәте
Никитиндың һүҙҙәренә алтмыштан ашыу йыр һәм романс яҙылған. Уйҙарының еңеллеге һәм ихласлығы, музыкаллеге, ябайлығы һәм сафлығы күп композиторҙарҙы йәлеп итә, улар араһында Э. Направник, В. Калинников, Н. Римский-Корсаков, Ц. Кюи, П. Булахов, А. Гречанинов, В. Золотарёв, Р. Глиэр (утыҙҙан ашыу композитор). Мәҫәлән, «В тёмной роще соловей…» шиғырын - Н. Римский-Корсаков, А. Гречанинов, «Ночь на берегу озера» шиғырын Ц. Кюи ижад иткән; С. Монюшко («Дитяти», «Песнь бобыля») бер нисә романс яҙған. «Русь» поэмаһы тексына хорҙарҙы А. Кастильский, Э. Направник, Н. Компанейский, К. Массалитинов ижад итә.
Никитиндың көйгә һалған ҡайһы бер шиғырҙары популяр халыҡ йырҙары булып китте. Иң билдәлеһе - «Ухарь-купец» («Ехал на ярмарку ухарь-купец…»), ул шиғырҙың әхлаҡи мәғәнәһен бөтөнләй үҙгәрткән ҡыҫҡартыуға һәм яңынан эшкәртеүгә дусар ителгән.
Никитиндың «Медленно движется время» «Ваҡыт яй бара» (1858 йылда «Йыр» исеме аҫтында баҫылып сыҡҡан) шиғыры 1885 йылда народоволецтар баҫтырған «Отголоски революции» йырҙар йыйынтығына индерелә. Был йырҙы студенттар йыйындарында һәм демонстрацияларында революция гимны булараҡ 1905-1907 йылдар революцияһына тиклем йырлағандар.
Палька
Палька — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кыртымья йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ауэнгрунд
Ауэнгрунд (Auengrund) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3193 кеше йәшәй. Майҙаны — 37,07 км2. Диңгеҙ кимәленән 450 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98673 һәм автомобиль коды — HBN.
Чёрная Угормица
Чёрная Угормица — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угорма йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рошане Зафар
Рошане Зафар (Roshaneh Zafar; Лахор, Пакистан) — Пакистан эшҡыуары һәм менеджеры, Kashf Foundation менән FINCA Microfinance Bank Limitedтың ойоштороусыһы һәм етәксеһе; бер нисә халыҡ-ара төркөмдөң һәм эшҡыуарлыҡ буйынса, йәнә лә ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтарын һәм мөмкинлектәрен киңәйтеү буйынса хөкүмәткә ҡарамаған ойошмаларҙың директорҙар советы ағзаһы.
Биографияһы
Рошане Зафар Лахорҙа (Пакистан) зыялы интеллигент ғаиләһендә тыуа. Атаһы — уңышлы юрист һәм консультант.
Рошане Зафар Уортон бизнес мәктәбендә иҡтисад һәм финанс өлкәһендә бакалавр һәм Йель университетында халыҡ-ара иҡтисади үҫеш өлкәһендә магистр дәрәжәһен ала.
1990-сы йылдар башында Зафар БМО-ның үҫеш программаһында һәм Бөтә донъя банкында үҫеш буйынса белгес карьераһын яһай.
Ул Пакистанда ҡатын-ҡыҙҙар өсөн беренсе Bedari кризис үҙәген ойоштороусыларҙың береһе була.
Донъяла ҡатын-ҡыҙҙарҙың урыны һәм уларҙың иҡтисади үҫеше буйынса конференцияла ул Grameen Bank'ты нигеҙләгән  Мөхәммәт Юныс менән осраша, ул Зафарҙы, Бангладешҡа барып, эшҡыуарлыҡ тәжрибәһен өйрәнергә дәртләндерә. Ике ай интенсив өйрәнеүҙән һуң ул ойошманың бизнес-моделен Пакистанға яраҡлаштырырға була.
1996 йылда Зафар Пакистанда Kashf Foundation коммерцияға ҡарамаған ойошмаһын аса һәм уның етәксеһе була, артабанғы карьераһы ла нәҡ ошо предприятиеға бәйләнә.
Ваҡыт үтеү менән Kashf Foundation клиенттары депозитҡа мохтажлыҡ кисерә башлай. Ләкин Пакистан ҡануниәте микрокредитлау ойошмаларына физик берәмектәрҙән аҡса ҡабул итеүҙе тыя. Был проблеманы хәл итеү өсөн Рошане Зафар Kashf Microfinance Bank'ты ойоштора, 2013 йылдың ноябрендә уның исеме FINCA Microfinance Bank Limited тип алмаштырыла.
Наградалары һәм премиялары
Эшҡыуарлыҡ һәм ҡатын-ҡыҙҙар үҫеше өлкәһендәге эшмәкәрлеге өсөн Рошане Зафар бер нисә наградаға һәм премияға лайыҡ була.
2005 йылда Пакистан президенты уға илдең иң юғары дәүләт граждан наградаларының береһен — Tamgha-e-Imtiaz<sup class="noprint" contenteditable="false"><span style="font-style:normal; font-weight:normal;" title="Версия статьи «Tamgha-e-Imtiaz» на английском языке">[en]  — тапшыра.
Зафар ханым 1997 йылда Пакистанда беренселәрҙән булып Ашока фонды стипендиаты була, артабан Шваб фонды (2003 ) һәм Сколл фонды (2007 ) тарафынан йыл социаль эшҡыуары тип табыла.
Миңлеғолов Тәфтизән Таһир улы
Миңлеғолов Тәфтизән Таһир улы (29 май 1922 йыл — 29 сентябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһының миномёт батареяһы расчёты командиры, гвардия сержанты. Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң).
Биографияһы
Тәфтизән Таһир улы Миңлеғолов 1922 йылдың 29 майында АСБР-ҙың Бөрйән-Түңгәүер кантоны Күсей ауылында (Башҡорт АССР-ының Бөрйән-Түңгәүер кантоны (хәҙер — Башҡортостандың Баймаҡ районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте буйынса башҡорт. Шунда уҡ ете класс тамамлай, тыуған ауылында Ворошилов исемендәге колхозда эшләй, артабан — алтын приискыларында.
1941 йылдан — Ҡыҙыл Армияла. Кесе командирҙар мәктәбендә уҡый. 1942 йылдың апреленән — Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. Сталинград һәм Үҙәк фронттарындағы алыштарҙа ҡатнаша. 1943 йылдың 28 февралендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә/
1943 йылдың 20 сентябрендә 62-се гвардия кавалерия полкының миномет расчеты командиры (Үҙәк фронты, 61-се армия, 7-се гвардия кавалерия корпусы, 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы) гвардия сержанты Тәфтизән Миңлеғолов Черныш тораҡ пункты (Украина, Чернигов өлкәһе) тирәһендәге алыштарҙа айырыуса ҡаһарманлыҡ күрһәтә, алыш барышында ул шәхсән үҙе 18 дошманды юҡ итә.
Батырлығы
1943 йылдың 29 сентябрендә Усохи ауылы (Белоруссия, Гомель өлкәһе, Брагин районы) өсөн барған алыштарҙа 62-се гвардия кавалерия полкы подразделениелары дошман уты аҫтында ҡала, шул ваҡтта расчет командиры Тәфтизән Миңлеғолов үҙ ирке менән дошман нөктәләрен юҡ итергә теләк белдерә. Автоматтан атып һәм гранаталар ташлап, ул шәхсән үҙе дошман миномет расчетын ҡыйрата, шулай уҡ дошман танкын шартлата, шуға ҡарамаҫтан, заданиены үтәгән саҡта Т. Миңлеғолов батырҙарса һәләк була. Галки ауылының көньяҡ-көнбайыш осонда Туғандар кәберлегендә ерләнә (Белоруссия, Гомель өлкәһе, Брагин районы).
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарындағы Указына ярашлы гвардия сержанты Тәфтизән Таһир улы Миңлеғолов Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы һәм Ленин ордены менән (үлгәндән һуң) бүләкләнә.
Хәтер
Шулай уҡ Баймаҡ ҡалаһында урамдарҙың береһенә уның исеме бирелгән.
Убыть
Убыть — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 278 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 100 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Янта-Монгата-Яха
Янта-Монгата-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Малыгин боғаҙы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :