cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Банска-Бистрица (хоккей клубы)
Тарих
Чехословакия тарҡалғандан һуң «Осҡон» Словакияның беренсе лигаһына индерелә — көсө буйынса икенсе урында торған лигаға. 1995 йылда команда юғары лигаға күтәрелә. 1995/96 йылда командалар араһында 9-сы урынды биләй һәм юғары лигала һаҡланып тороп ҡала, әммә 1996/97 миҙгелендә ҡаҙанышын ҡабатлай алмай.1998/99 миҙгелендә "Осҡон " һуңғы тапҡыр Словакия юғары дивизионl ҡатнаша.
2005 йылда клубтың исеме «05 Банска-Бистрица» тип үҙгәртелә. 2007/08 йыл миҙгелендә команда юғары лигаға эләкмәй. 2010/11 йылдар миҙгелендә команда тәүге миҙал яулай — Словакия чемпионатының бронза миҙалын. 2016/17 миҙгелендә тәүге тапҡыр ил чемпионы була. Ә киләһе йылда үҙенең уңышын ҡабатлай.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Мостафина Светлана Анатольевна
Мостафина Светлана Анатольевна (8 апрель 1967 йыл) — ғалим-математик. 1993 йылдан Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институты һәм хәҙерге Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2008 йылдан математика һәм информатика, 2009 йылдан — математик моделдәр әҙерләү кафедраһы мөдире, 2011 йылдан — физика-математика факультеты деканы. Физика-математика фәндәре докторы (2007), профессор. (2008). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2015), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2011).
Биографияһы
Светлана Анатольевна Мостафина 1967 йылдың 8 апрелендә Һарытау өлкәһе ҡала тибындағы Татищево ҡасабаһында тыуған.
1989 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай, шунда уҡ 1990 йылға тиклем эшләй.
1993 йылдан — Стәрлетамаҡ педагогия институты]], 2004—2012 йылдарҙа — З.Биишева исемендәге Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһы, 2012 йылдан — Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы уҡытыусыһы
2008 йыл — Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы математика һәм информатика кафедраһы мөдире, 2009 йылдан — математик моделләштереү, 2011 йылдан — физика-математика факультеты деканы.
2007 йыл — физика-математика фәндәре докторы, 2008 йылдан— профессор.
Фәнни эшмәкәрлеге
Ғилми тикшеренеүҙәре химик процестарҙың һәм реакторҙарҙың математик моделдәрен әҙерләүгә, программалаштырыуға арналған. Уның тарафынан реакция ваҡытында мөхиттең үҙенсәлектәре үҙгәреүен иҫәпкә алған ҡатмарлы каталитик реакцияларҙың матем. моделдәре, каталитик процестарҙы проектлау мәсьәләләрен сисеү өсөн оптималләштереүҙең ҡатнаш алымдары, һанса алгоритмдары һәм программа саралары уйлап табылған; химик процестарҙы сәнәғәт шарттарында үткәреүҙең оптималь режим һәм технологик параметрҙары билдәләнгән. Асыштары «Каучук» ЯАЙ‑нда, Нефтехимия һәм катализ институтында һ.б. индерелгән. 320‑нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 27 уйлап табыу авторы. Хеҙмәттәре.:
Яланкүл
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Вирустар
Вирустар бөтә организмдарҙы, хайуандарҙан алып бактериялар һәм архейҙарға тиклем зарарлай (бактерия вирустарын бактериофаг тип атайҙар). Башҡа вирустарҙы зарарлаусы үтә паразит вирустарҙы сателлит-вирустар тип атайҙар.
1892 йылда Дмитрий Ивановскийҙың тәмәкенең бактериаль булмаған патогены тураһында мәҡәләһе сыҡҡас һәм 1898 йылда Мартин Бейеринктың тәмәке вирусы мозаикаһын асҡандан һуң 5 меңгә тиклем вирус асылған һәм ентекләп яҙылған булһа ла, улар миллиондан артыҡ булырға мөмкин.
Вирустар Ерҙә иң таралған биологик форма һәм барлыҡ экосистемала табылған. Вирустарҙы микробиология бүлеге — вирусология фәне өйрәнә.
Вирустарға дөйөм ҡылыҡһырлама
-Улар тереклек төҙөлөшенең иң ябай һәм иң элементар кимәленә генә эйә, йәғни молекулаларҙан (Нулеин кислоталары, аҡһымдар) ғына торған йәшәү формаһы.
-Күҙәнәк төҙөлөшенә эйә булмағас, үҙ аллы тереклек үҙсәнлектәренә эйә түгелдәр, йәғни уларҙың матдәләр алмашыныу (метаболизм) аппараттары юҡ.
- Вирустар — йәнле һәм йәнһеҙ тәбиғәт сигендәге йәшәү формаһы.
-Тереклек үҙенсәнлектәре күрһәтеү өсөн тере күҙәнәккә үтеп инергә һәм уның метаболизм аппаратын үҙенә буйһондорға тейеш (күҙәнәктең нәҫел программаһын бикләп, үҙенекен урынлаштырырға).
Шуның өсөн, барлыҡ вирустар — паразиттар.
Вирустар — күҙәнәк эсендә генетик кимәлдә паразитлыҡ ҡылыусы йәшәү формаһы.
Төҙөлөшө
Күп кенә бактериофагтарҙың формаһы эшләпәнән һәм үҫентенән тора, сәсәк ауыруы вирустары – туры мөйөшлө, герпес һәм грипптыҡы – шар һамаҡ, бәрәңге мозаик ауыруы вирустарының формаһы – еп һымаҡ.
Вириондарҙың ҙурлығы 15-350 нм (ҡайһы бер еп һымаҡ вирусларҙың оҙонлоғо 2000 нм-ғаа етә); электрон микроскопта күренәләр.
Химик составы буйынса вирустарҙы ябай һәм ҡатлаулы төрҙәргә бүләләр. Ябай вирустар нуклеин кислотаһынан һәм аҡһым тышсаһы - капсидтан тора.
Ҡатлаулы вирустарҙа капсид аҡһымдары һәм нуклеин кислотаһынан башҡа липидтар һәм аҡһым-ферменттар бар.
Нуклеин кислотаһының һәр ваҡыт нәҫеллек мәғлүмәтен таратыусы бер тибы була (ДНК, йәки РНК, шуға күрә барлыҡ вирустарҙы ла ДНК-һы йәки РНК-һы булғандарға бүләләр). Күҙәнәктәрҙә үрсейҙәр.
Тереклек итеү рәүеше
Вирустар 2 формала йәшәй: уянмаған хәлдә йәки күҙәнәктән тыш (вирус киҫәксектәре, йәғни вириондар) һәм репродуктив хәлдә, йәғни күҙәнәк эсендә. Вириондарҙың формаһы төрлө.
Тәбиғәттә вирустар һәр ерҙә осорай, йоҡтороусылар ярҙамында йәки механик рәүештә тарала ала.
Күҙәнәк эсе паразиттары булараҡ, вирустар кешеләрҙәге күп кенә ауырыуҙарҙы (сәсәк, грипп, ҡыҙылса, полиомиелит һ.б.) килтереп сығаралар.
Күп кенә хайуандарҙы зарарлаусы полипатоген (ҡотороу ауырыуы, Ауески ауырыуы вирустары) һәм монопатоген вирустар (сусҡаларҙа тағун (чума), тауыҡтарҙа инфекцион ларинготрахеит ауырыуҙарын килтереп сығарыусы вирустар) бар.
Фагтар
Бактериофагтар бактерия күҙәнәктәрен тулыһынса тарҡата. Шуның өсөн дә бактериаль ауырыуҙарҙы, мәҫәлән дизентерияны, ҡорһаҡ тифын, ваба ауырыуҙарын, дауалау өсөн файҙаланылыуы мөмкин.
Эсәк таяҡсаларының күҙәнәгенә урынлашҡан бактериофаг формаһы буйынса сүмесбашты хәтерләтә. Бактериофагтың кәүҙәһе баштан, ҡойроҡтан һәм бер нисә ҡойроҡ үҫентеләренән тора. Баш һәм ҡойроҡ өлөшө тыш яҡтан аҡһымлы тышса менән ҡапланған. Баш өлөшөнөң эсендә ДНК урынлашҡан, ә ҡойроҡ өлөшөнөң эсенән канал үтә.
Бактериофаг эсәк таяҡсаһының күҙәнәгенә үтеп инә. Тәүҙә ул уның өҫтөнә йәбешә һәм бактерия күҙәнәгенең тышсаһын  эретеп шул  урында тишеи эшләй. Артабан бактериофагтың ДНК-һы бактерия күҙәнәгенә этеп индерелә.
Covid-19
Ҡытай вирус — ғаилә вәкилдәренә ҙур коронавирус (coronaviridae), күпмөйөштәр шиповидный таж рәүешендә үҙенсәлеге булып тора. Нәҡ улар кеше организмының үҙенсәлекле күҙәнәктәр фрагметтар фиғылындағы булыуын билдәләне механизмы индерелә.
Сасаткы
Сасаткы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 73 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Искәндәр (исем)
Искәндәр — башҡорт һәм төрки телле халыҡтарҙа киң таралған ир-ат исеме.
Этимологияһы
Искәндәр — ғәрәптәрҙән таралған «батыр», «ғәйрәтле», «кешеләрҙе яҡлаусы» мәғәнәһен аңлатҡан ир балаларға ҡушылған мосолман исеме.
Билдәле шәхестәр
Искәндәр Зөлҡәрнәй (грек. Μέγας Aλέξανδρος, шулай уҡ Александр III, Бөйөк Александр, мосолман илдәрендә Искәндәр Зөлҡәрнәй (Ҡушмөгөҙлө Искәндәр) исеме аҫтында билдәле) — беҙҙең эраға тиклем 336—324 йылдарҙа Македония хакимы.
Искәндәр Садиҡ улы Дауытов (2 сентябрь 1923 йыл — 26 сентябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, ҡыҙылармеец, Башҡорт атлы дивизияһы пулеметсыһы. Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң).
Искәндәр Абрар улы Миһранов (1 декабрь 1939 йыл) — мәғариф ветераны, тарих уҡытыусыһы, ауыл хәбәрсеһе, тыуған яҡты өйрәнеүсе, һәүәҫкәр йырсы һәм ҡурайсы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған уҡытыусыһы, РСФСР-ҙың мәғариф отличнигы, Салауат районының Рәми Ғарипов исемендәге премияһы лауреаты (1997).
Искәндәр Шәүкәт улы Әхәтов (18 август 1956 йыл) — Рәсәй ғалимы, физик-механик.Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2002). Физика-математика фәндәре докторы (1991), профессор (1992). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001), Башҡортостан комсомолы премияһы лауреаты (1985).
Искәндәр Алмас улы Ғафаров (5 апрель 1990 йыл) — музыкант, Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2010).
Усманов Искәндәр Йософ улы (15 октябрь 1950) — СССР һәм Рәсәй үҫемлектәр физиологы, эколог. Биология фәндәре докторы (1987), профессор (1991).
Искәндәр Әғзәм улы Саяпов (15 сентябрь 1934 йыл — 8 июль 2008 йыл) — сценограф, рәссам. 1985—1997 йылдарҙа Туймазы татар дәүләт драма театрының баш рәссамы.
Искәндәр Ғөбәйҙулла улы Ишморатов (1908 йыл — 6 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.
Искәндәр Арыҫланбәк улы Әлимғолов (Алимгулов Искандар Арасланбекович (25 декабрь 1908 йыл — 18 декабрь 1974 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
Фамилияла
Искәндәрова Хәнифә Сиражи ҡыҙы (20 март 1928 йыл — 4 сентябрь 2020 йыл) — өс тиҫтә ярым йылдан артыҡ Салауат районы Арҡауыл урта мәктәбендә (бөгөн (Айҙар Байыҡ) исемендәге мәктәп) биология фәненән белем биргән хаҡлы ялдағы уҡытыусы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1968), СССР-ҙың халыҡ уҡытыусыһы (1982), РСФСР мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1967), СССР-ҙың VIII (1970—1974) һәм IX (1974—1979) саҡырылыш Юғары Советы депутаты, КПСС-тың XXIV съезы (1971) һәм Уҡытыусыларҙың беренсе Бөтә Союз съезы (1968) делегаты. Салауат районының почётлы гражданы.
Искәндәров Гәрәй Яңыбай улы 15 ғинуар 1911 йыл — 7 декабрь 1996 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, оло сержант, ҡыҙылармеец. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.
Искәндәрова Сәрүәр Рәшит ҡыҙы псевдонимы Кинйә Мәзит; 8 декабрь 1957 йыл) — журналист, яҙыусы, шағир һәм драматург. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар (2000) һәм Журналистар (1982) союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2005), Мифтахетдин Аҡмулла, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге әҙәби премиялар һәм Күгәрсен районының Зәйнәб Биишева исемендәге премияһы (2001) лауреаты.
Искәндәрова Тамара Ишбулды ҡыҙы 10 июнь 1958 йыл) — башҡорт шағиры, журналист һәм тәржемәсе. 2010—2020 йылдарҙа «Аҡбуҙат» балалар журналының баш мөхәррире. 1992 йылдан Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар, 2004 йылдан Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2012), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2021).
Топонимикала
Искәндәриә (Александрия) — Нил дельтаһында урынлашҡан ҡала, Мысырҙың икенсе иң ҙур ҡалаһы һәм төп диңгеҙ порты.
Искәндәриә маяғы — (Фа́рос мағы ) — Беҙҙең эраға тиклем III быуатта Фарос утрауында, Египет ҡалаһы Искәндәриә эргәһендәге Фарос утрауында ҡуйылған. Донъяның ете мөғжизәһенең береһе. Портҡа Бөйөк Искәндәр нигеҙ һалған.
Истәк
ОКАТО коды — 80259835001.
Искәндәр (исем)
Топонимикала
Искәндәриә китапханаһы — Египеттә, Урта диңгеҙ ярындағы Искәндәриә ҡалаһындағы китапхана һәм мәҙәни үҙәк. Боронғо емерелгән Искәндәриә китапханаһы урынында төҙөлгән.
Истәк
Тарих
Истәк ауылына XVII быуаттың икенсе яртыһында Уҫы даруғаһы Уран улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Искәндәр (исем)
Әҙәбиәттә
Искәндәр Мораҙымов — Әхиәр Хәкимовтың «Өйөрмә» романындағы образ
Аралбай (Күгәрсен районы)
Аралбай (Аралбай) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 109 кеше. Почта индексы — 453322, ОКАТО коды — 80238810002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
XVIII быуатта Аралбай ауылы Һарыш-Ҡыпсаҡ тип аталған улысҡа инә. Ул йорт старшинаһы Аралбай Яманаевтың исемен йөрөтә (1747—1812). Был вазифала уны Ишҡужаның өлкән улы алмаштырған. Икенсе улы яҫауыл булып хеҙмәт итә, өсөнсөһө Ишмырҙа поход сотнигы була. Кеселәре Мөхәмәтшәриф, Хәсән, Мөхәмәтша ябай казактар сифатында хеҙмәт итә. Ауылға 1775 йылда Йәнеш йылғаһы (Иртөбәк йылғаһына ҡоя) һул ярында нигеҙ һалына. 20 йылдан һуң бында 20 йортта йәшәгән 74 ир-егет һәм 66 ҡатын-ҡыҙ иҫәпләнгән. XIX быуат уртаһына был һандар үҙгәрешһеҙ ҡала: 24 ихата була. 1920 йылда 242 кеше 54 йортта йәшәгән. 1842 йылда 106 кешенең һәр береһенә бөтәһе 2,8 бот яҙғы иген сәселгән. 20 йортҡа йылҡы — 360, һыйыр малы — 170, һарыҡ 70 баш тура килгән.
Жалал-Абад өлкәһе
Жалал-Абад өлкәһе (ҡырғыҙса Жалал-Абад областы, урыҫса Жалалабатская область) — Ҡырғыҙстан Республикаһында административ-территориаль берәмек. Этномәҙәни һәм иҡтисади планда Ош һәм Баткен өлкәләре менән ул Көньяҡ Ҡырғыҙстаныдың аграр, таулыраҡ, артта ҡалған, урыҫ халҡы әҙерәк булған өлөшө.
Өлкәһенең административ үҙәге — Жалал-Абад ҡалаһы. Халҡы — 1 млн самаһы кеше.
Кесе Сандата
Кесе Сандата — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ростов өлкәһе,Краснодар крайы,Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сандата йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы Новотроицк һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шумга 2-се
Шумга 2-се — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡуҫа йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Андат
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башҡортостан хөкүмәте рәйестәре исемлеге
Башҡортостан Хөкүмәте премьер-министры (рәйесе) (Премьер-министр (Председатель) Правительства Республики Башкортостан) — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте башлығы.
Башҡортостан Республикаһы Башлығы тарафынан тәҡдим ителә, артабан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай тарафынан хуплана һәм һуңынан республика башлығы тарафынан раҫлана.
Исемлеккә республиканың барлыҡ хөкүмәт башлыҡтары ингән: 1917 йылдан — Башҡортостан автономияһы хөкүмәте рәйестәре, 1919 йылдан — Башҡортостан хәрби-революцион комитеты рәйестәре, 1920 йылдан — Башҡорт АССР-ы Халыҡ комиссарҙары советы рәйестәре, 1946 йылдан — Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы рәйестәре, 1990 йылдан — Башҡорт ССР-ы—Башҡортостан Министрҙар советы рәйестәре, 1992 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Советы рәйестәре, 1993 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Министрҙар кабинеты премьер-министрҙары, 2002 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте премьер-министрҙары.
Тарих
Башҡортостан автономияһының юғары башҡарма органы — Башҡорт Хөкүмәте 1917 йылдаң 20 декабрендә Кесе Ҡоролтай предпарламенты тарафынан булдырыла. Хөкүмәт составына уның рәйесе һәм хәрби, эске эштәр, игенселек, халыҡ мәғарифы, бәйләнештәр, страховкалау, финанс, иҡтисади һәм юстиция бүлектәре мөдирҙәре керә.
1919 йылдың мартында, «Үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт Совет автономияһы тураһында килешеү»енә ҡул ҡуйылғандан һуң, республиканың Ваҡытлы революцион комитеты нигеҙендә Башҡортостан Хәрби-революцион комитеты (Башревком) ойошторола. Башревком составына уның рәйесе, халыҡ комиссарҙары, халыҡ хужалығы Советы рәйесе, мәғлүмәти-ағартыу-ойоштороу һәм таратыу бүлектәре мөдирҙәре ингән.
1920 йылдың июлендә РСФСР-ҙың Халыҡ комиссарҙары советы һәм Бөтә Рәсәй үҙәк башҡарма комитетының «Автономиялы Совет Башҡорт Республикаһының дәүләт ҡоролошо тураһында» ҡарарына ярашлы Башҡорт АССР-ы Халыҡ комиссарҙары советы (Хөкүмәте) булдырыла. Хөкүмәт составы республиканың Советтар съездарында һайланған, ул ошо съездарға һәм Башҡортостан Үҙәк башҡарма комитетына буйһонған.
1946 йылдың 26 мартында Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының «Башҡорт АССР-ының Халыҡ Комиссарҙары Советын үҙгәртеп ҡороу тураһында» указына ярашлы Халыҡ комиссарҙары советы Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы, ә халыҡ комиссариаттары — министрлыҡтар итеп үҙгәртелә. Министрҙар Советы Башҡорт АССР-ының Юғары Советы тарафынан ойошторола. 1990 йылда Башҡорт ССР-ының Министрҙар Советы тип үҙгәртелә. 1992 йылда — Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Советы, 1993 йылда — Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинеты, 2002 йылда — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте тип үҙгәртелә.
Озёровка (Бишбүләк районы)
Озёровка (Озеровка ) — Башҡортостан Республикаһы Бишбүләк районы Сухоречка ауыл советының 2005 йылда бөтөрөлгән ҡасабаһы.
Географик урыны
Алыҫлығы (1 ғинуар, 1969):
Тарихы
Атамаһы Озеров фамилияһынан алынған. Башҡорт АССР-ының Топонимдар һүҙлегендәге (1980) версия буйынса, Озёровка «урыҫса озеро һүҙенә -ов-, -к(а) суффикстары ҡушылып яһалған», ә яҡын ҡасаба тирәһендә күл дә, быуа ла булмаһа ла исем Озёровка тип әйтелә.
1969 йылда ҡасаба Яңы Бикташ ауыл советына ҡарай.
2005 йылдың 20 июлендәге 211-з һанлы «Тораҡ пункттарын булдырыу, берләштереү, бөтөрөү һәм статусын үҙгәртеүгә бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законда түбәндәге юлдар бар:
''4. Түбәндәге тораҡ пункттарын бөтөрөргә: …. 11) Бишбүләк районында:
а) Михайловка ауыл советының Сандалыҡ ҡасабаһын;
б) Ҡыңғыр-Мәнәүез ауыл советының Веселая Роща ауылын;
в) Сухоречка ауыл советының Озеровка ҡасабаһын;
г) Каменка ауыл советының Сергеевка ҡасабаһын;
д) Калинин ауыл советының Тумашйылға ҡасабаһын''
Ел тирмәне
Ел тирмәне — ел энергияһы иҫәбенә механик эш башҡара торған аэродинамик ҡоролма. Ғәҙәттә, ҡоролма заводтарҙа, тирмәндәрҙә, башняларҙа ҡуйыла. Елдән алынған энергияны күп тармаҡта ҡулланырға мөмкин. Он йәки тәмләткестәр тартыу, һыу һурҙырыу һәм ағас бысыу кеүек эштәрҙе башҡара. Хәҙерге заман ел ҡоролмалары электр энергияһын етештерә. Улар ел электр станцияһы тип атала.
Тарихы
Ел ярҙамында эшләй орган (музыка инструменты) тураһында Б. Э. 1 быуатында грек инженеры Герон яҙып ҡалдырған. Был ел энергияһын ҡуллана торған беренсе машина була. Б. Э. 60 йылдарында көнсығыш Персияла вертикаль күсәрле ел тирмәндәре файҙаланыла. 1180 йылдарҙа төньяҡ-көнбайыш Европала горизонталь күсәрле ел тирмәндәрен эшләтәләр. Был төр бөгөн дә йыш ҡулланыла.
Боронғо тарихы
Беренсе ел тирмәндәре оҙон вертикаль күсәрле, дурт мөйөшлө ҡалаҡлы (лопасть) булған. Бындай тирмәндәр 9-сы быуатта Персияла булғаны билдәле. Хәлиф Ғүмәрҙең ел тирмәне турыһында хәҡиҡәт бар (Б. Э. 634—644 йылдары). Был тарихтың ысынмы-бушмы икәне билдәһеҙ. Ел тотоу өсөн алтынан ун икегә тиклем елкән ҡуйғандар. Елкәндәр ҡамыштан йә етендән эшләнгән туҡыманан тегелгән. Ошондай ел ҡоролмалары 13 быуатта Ҡытайҙа ла булған. Был ҡоролмалар һуғарыу өсөн файҙаланылғпн. Был төр Европа ҡоролмаларынан бик ныҡ айырылған.
Был нисек эшләй
Ел ҡалаҡтары йәки елкәндәр ел ярҙамында хәрәкәткә килә. Кардан валы механизмдары әйләнеү көсөн бороп ебәрә. Он тарта торған ҡоролмала ел тирмән ташын әйлендерә. Әйләнгән таш араһына эләккән иген бөртөтәре ватыла, тартыла. Һыу һурҙыра торған ел ҡоролмаларында әйләнеп торған вал поршенды хәрәкәткә килтерә. Цилиндр эсендә йөрөгән поршень һыу һура һәм ҡыҫып сығара. Электр энергияһы етештерә торған ҡоролмаларҙа вал бик күп механизмдар менән бәйләнгән, был электр генераторының әйләнеү тиҙлеген арттырырға булышлыҡ итә.
Ел тирмәне мәҙәниәттә һәм әҙәбиәттә
Мигель де Сервантес «Дон Кихот» әҫәрендә Дон Кихоттың ел тирмәндәре менән көрәшеүе хаҡында яҙа. Ул уларҙы шәфҡәтһеҙ гигант тип уйлай. Шуға күрә, Ла-Манч ел тирмәндәре бөтә донъяға билдәле. Ел тирмәне менән сығыштырыу елғыуар, файҙаһыҙ тигәнде аңлата. «Moulin Rouge» (Мулен Руж) тигәнде француз теленән тура тәржемә иткәндә Ҡыҙыл Ел Тирмәне тигәнде аңлата.
Баһауетдинов Ғәмил Әмир улы
Баһауетдинов Ғәмил Әмир улы (Багаутдинов Гамиль Амирович; 10 март 1951 йыл) — ауыл хужалығы һәм йәмәғәт эшмәкәре. «Өфө» тәжрибә участкаһы директоры. Өфө районы 260-сы Михайловка һайлау участкаһы буйынса Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.
Биографияһы
Ғәмил Әмир улы Баһауетдинов 1951 йылдың 10 мартында Башҡорт АССР-ының Баҡалы районы Яңы Ҡорос ауылында тыуған. Ауылда урта мәҡтәптән һуң Башҡортостан ауыл хужалығы институтына уҡырға килә һәм 1974 йылда уны уңышлы тамамлай.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген ошо уҡ йылда Дәүләкән районындағы Ҡаҙанғол тәжрибә хужалығында зоотехник-селекционер булып башлай, артабан шул уҡ хужалыҡта баш зоотехник булып эшләй.
1977 йылда ВЛКСМ-дың Дәүләкән район комитетының беренсе секретары итеп һайлана.
1984 йылда Өфө районында урынлашҡан «Өфө» тәжрибә участкаһы директоры итеп тәғәйенләнә.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
1990 йылда Өфө районының 260-сы Михайловка һайлау участкаһы буйынса Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советына депутат итеп һайлана.
Ғаиләһе
Өйләнгән, ҡатыны менән ул һәм ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.
Кесе Гок
Кесе Гок — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ростов өлкәһе,Краснодар крайы,Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Егорлык йылғаһының уң ярына тамағынан 173 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы Новотроицк һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йога
Йога — һинд мәҙәниәтендәге төшөнсә, киң мәғәнәлә төрлө рухи, психик һәм физик тәжрибәне берләштерә, индивидуумдың рухи һәм психик яҡтан тота белеү ысулдарын өйрәнеү маҡсатында индуизм һәм буддизмдың төрлө йүнәлештәрендә ҡулланылған организмдың психик һәм физиологик функциялары менән идара итеү. Тар мәғәнәлә, йога — индуизм философияһының алты ортодоксаль мәктәптәренең (даршан) береһе.
Йоганың төп йүнәлештәре — раджа-йога, карма-йога, джнана-йога, бхакти-йога һәм хатха-йога. Индуизм философияһына ярашлы, раджа-йога системаһында тасуир ителгән «Йога-сутрах» Патанджали йога төшөнсәһен бирә. Веды, Упанишады, «Бхагавад-гита», «Хатха-йога-прадипика», «Шива-самхита» һәм Тантры кеүек индуизм тасуирламаларында йога тикшерелә. Йоганың аҙаҡҡы маҡсаты төрлө булыуы мөмкин: физик сәләмәтлекте нығытыу һәм мокши хәленә етеү. Һиндостандан ситтә «йога» термины тик хатха-йогой һәмасана булыуын күҙаллай, был йоганың рухи яғын күрһәтмәй. Йоганы өйрәнеүсе һәм ҡулланыусы кешене "йог" йәки "йогин" тип әйтәләр.
Этимология
Йога һүҙе тамыры йодж йәки йудж булған санскриттан барлыҡҡа килгән, был һүҙҙең мәғәнәләре күп : йүгән, йүгәнләү, берләштереү, бәйләү, гармония
Беренсе мәртәбә «Риг-веде»ла, беренсе һинд әҙәбиәте ҡомартҡыһында телгә алына.
Тарихы
Йога тарихының тамырҙары боронғо замандан башлана. Һинд йылғаһы үҙәнендә табылған бер нисә мисәттә Индус цивилизацияһы (беҙҙең эраға тиклем 3300—1700 йылдар) осорона ҡараған медитация йәки йогик позаларҙағы фигураларҙы һүрәтләгән. Был археологик табыштар Хараппан цивилизацияһы халҡының йоганың боронғо формаларының береһен йәки уға бәйле йоганы ҡулланыу ихтималлығын күрһәтә. Йога ведалар, брахмандар (б.э.т. X быуатҡа ҡараған) иртә комментарийҙарҙа телгә алынған вед диненең асетик ғәмәлдәренән (тапас) барлыҡҡа килгән тип иҫәпләнә. : "तां योगमिति मन्यन्ते स्थिरमिन्द्रियधारणाम् ॥३.११॥""tāṃ yogamiti manyante sthiramindriyadhāraṇām ॥3.11॥" Брахминдарҙа, атап әйткәндә, Шатапата Брахманда Абсолют менән аҡыл, тән һәм йән берҙәмлеге идеялары бар. Упанишадтарҙа йога һәм медитация тураһында иң боронғо упанисадтарҙың береһендә осратырға мөмкин: :"तां योगमिति मन्यन्ते स्थिरमिन्द्रियधारणाम् ॥३.११॥""tāṃ yogamiti manyante sthiramindriyadhāraṇām ॥3.11॥" "Йога — тойғоларҙы тотороҡло контролдә тотоу"
Йога концепцияһының үҫешен сағылдырған төп сығанаҡ булып «урта» упанисадтар (беҙҙең эраға тиклем VI быуатҡа ҡарай), Махабхарата һәм Бхагавад Гитаһы, шулай уҡ Патанджали йога сутралары (б.э.т. II быуат) тора. Йога Сутраста йога тәүге тапҡыр индуизм фәлсәфәһе мәктәптәренең береһе («даршан») тип тасуирланған. Был иртә йога мәктәбе ретроспектив рәүештә Раджа Йога ретронимы аҫтында билдәлелек ала.
Һинд цивилизацияһы
Хараппан йогик һүрәттәренең иң билдәлеһе — «Пашупати мисәте», уны британ археологы Джон Маршалл тапҡан, ул шиваның боронғо формаларының береһе Шива йәки Рудра фигураһы һүрәтләнгән тип иҫәпләй. Әммә ҡайһы бер ғалимдар Пашупати (Хайуандар Раббыһы)[18] Шива йәки Рудра фигураһын кәүҙәләндерә тигән фекерҙе шик аҫтына ҡуя. .
Сатока
Сатока — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Дындовский Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сиянга
Сиянга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лекшма йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Арҙат (Күгәрсен районы)
Арҙат (Ардатово) — Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 191 кеше булған. Почта индексы — 453346, ОКАТО коды — 80238845002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бәхәс (фильм, 2008)
Сюжет
Оло йәштәге олигарх Виктор Петрович һәм ябай менеджер Максим Солнцев осраҡлы ғына рәүештә бәхәс ҡора һәм үлем язаһы кешелеклеме әллә ғүмерлеккә төрмәгә ултыртыумы икәнде асыҡларға тырыша. Ул үҙе үлем язаһы еңелерәк тигән фекерҙә, ә йәш менеджер төрмәләге тормош үлемдән яҡшыраҡ ти. Улар бәхәс тотоша. Әгәр менеджер уның йортонда, бер кем менән дә аралашмайса, бер ҡайҙа ла сыҡмайса, ун биш йыл буйына ултырып сыға алһа, банкир уға ун биш миллион доллар бирергә вәғәҙә бирә. Беҙҙең хәҙерге заманда йәмғиәттәге кешеләрҙең ярлыларға һәм байҙарға бүленгән сағында, финанстың, кешеләрҙең мейеһендә яңы боролош барлыҡҡа килгән, урта хәлле синыфҡа ҡараған интеллигенттар ҡатламы аҡсаһыҙлыҡтан юҡҡа сыҡҡан саҡта, кешеләрҙең йүләрләнеп аҡса ҡолона әйләнеп барған саҡта, кешенең кеше булып ҡалыуын һаҡлау режиссёрҙың төп маҡсаты булып тора. Шунлыҡтан уның А. П. Чехов әҫәренә нигеҙләнеп, уны иркен рәүештә интерпретациялауы тамашасыларҙы тәрбиәләү сифатында бик кәрәкле эш булып тора, уның фильмында һүрәтләнгән менеджер Солнцев үҙ теләге менән ҡаты һаҡ аҫтында банкир өйөнөң флигелендә иркенән мәхрүм булып йәшәй башлай. Бикләүҙә торғанда ул китаптар уҡый, яҙыша, пианинола уйнай, һыра эсә, үҙен тәрбиәләү менән шөғөлләнә. Яҙыусы Солнцевтың төрмәләге тормошоноң төрлө осорҙарын һүрәтләй. Былар — режиссёр тарафынан уйланылған, хәҙерге заманса, кешеләрҙең аҡса өсөн йәнен бирергә лә әҙер, торған, бик артыҡ ғорурлыҡтан килеп сыҡҡанын фильмдә күрһәтелгән һүрәттәр. Режиссер үҙенең фильмы нигеҙенә А. П. Чеховтың «Бәхәс» хикәйәһен һалһа ла, фильмында ул хикәйәнән байтаҡ алыҫлашҡан.
Яҙыусы Солнцевтың төрмәләге тормошоноң төрлө осорҙарын һүрәтләй. А. П. Чехов хикәйәһендә бәхәс шартында әйтелгән ун биш йыл тулыр алдынан бер нисә сәғәт алда ғына банкир, әгәр бәхәстә ул отолһа, үҙенең банкрот буласағын аңлай. 15 йыл элек бик ваҡ ҡына күренгән сумма хәҙер уның өсөн бик тә ныҡ кәрәк һәм ул, үҙ теләге менән уның флигелендә тотҡонлоҡта ултырған юристҡа аҡса түләмәҫ өсөн, уны үлтерергә ҡарар итә. Флигель янынан ҡарауылсы китеп торған саҡта ул бүлмәгә инә лә йоҡлап ятҡан Солнцев янына килә, уның янында бер яҙыу ятҡанын күреп ҡала. Юристы үлтерер алдынан банкир был яҙыуҙы уҡый. Хатында Солнцев төрмәлә ултырған саҡта унда алған белемдәренең матди ҡиммәттәргә ҡарағанда байтаҡ өҫтөн торғанын аңлауы һәм шунлыҡтан төрмәнән сыҡҡас бәхәстә еңгән өсөн аласаҡ бүләктән баш тартыуы тураһында яҙған була. Был ҡулхаты банкирға бик ныҡ тәьҫир итә һәм ул илап ебәрә лә, йоҡлап ятҡан юристы үлтермәйсә, уның янынан шым ғына сығып китә. Иртәнсәк ҡарауылсылар банкирға юристың бәхәс ваҡытын тамамламай төрмәнән сығып китеүе тураһында хәбәр килтерә. Банкир үҙенә ҡарата нәфрәт менән ҡарай һәм юристың ҡулхатын янмай торған йәшниккә бикләп ҡуя.
Ваҡиғалар юрист төрмәнән сыҡҡанынан һуң бер йыл үткәс бара. Банкир тағын да шулай ҡунаҡта саҡта ярлы кеше, принциптан сығып, 3 миллиондан баш тарта аламы — юҡмы тип бер миллионер ҡарт менән бәхәсләшә. Йәтәсләшкәндән һуң, банкир үҙенең эш бүлмәһенә йүнәлә. Уға ниндәйҙер бер әфәнденең килеүе тураһында әйтәләр. Ҡабул итеү бүлмәһендә ул теге юристы күрә. Күҙ йәштәренә төйөлә-төйөлә Солнцев тубыҡланып уға ялбара: «Мин бик ныҡ хаталанғанмын! […] Китап — бары тик тормоштоң насар күләгәһе генә һәм ошо күләгә минең аҡсамды урланы! […] Мин һеҙҙән ике миллионды һорарға хаҡым юҡ, ләкин мин һеҙҙән үтенәм: зинһар өсөн миңә бер йәки ике йөҙ мең булһа ла аҡса бирегеҙ! Юғиһә мин үҙ-үҙемә ҡул һаласаҡмын!»- ти. Банкир уға был сумманы бирергә һүҙ бирә һәм саҡырылған ҡунаҡтары янына кире килә. Ул, хәлдән тайып, креслоға ултыра һәм миллионер ҡартҡа: «Һеҙ оттоғоҙ! Мин -хәйерсе!» — ти.
Санкт-Петербург Мария институты
Санкт-Петербург Мария институты — Санкт-Петербургский Мариинский институт — батшабикә Мария ведомствоһы учреждениелары системаһындағы ҡатын-ҡыҙ уҡыу йорто.
Бәхәс (фильм, 2008)
Сюжет
Яҙыусының хикәйәһенән айырмалы рәүештә Фильмдағы ике геройҙың икеһе лә бәхәс шартын үтәгән саҡта үҙҙәренең байтаҡ кешелек сифаттарын, үҙҙәренең иң яҡын кешеләрен юғалта. Режиссер фекеренсә, былай йәнеңде аҡсаға һатыу кешене кешелектән сығара, шунлыҡтан фильмды ҡараусыларҙы үҙҙәренең тормошҡа, аҡсаға ҡарашын дөрөҫ ҡорорға саҡыра.
Санкт-Петербург Мария институты
Тарихы
Институт батшабикә Мария Фёдоровнаның башланғысы буйынса ойошторолған. Тәүҙә, тәрбиәләнеүселәр һаны 50 тип билдәләнгән, улар иҫәбендә императрицаның 10 пансионеркаһы булған. 10-12 йәшлек (императрица пансионсионеркалары өсөн — 8-ҙән 12 йәшкәсә) ҡыҙ балалар ҡабул ителә. Өс йылдан 1800 йылдың 17 ноябрендә батша бойороғо менән училищеға уны ойоштороусы хөрмәтенә Мария институты тигән исем бирелә; Н. С. Карцев билдәләгәнсә: <blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> Для истории просвещения в России важно то обстоятельство, что это учебное заведение впервые ввело у нас два обычая: во-первых, именовать учреждение именем члена царской фамилии, и, во-вторых, именовать учреждение Институтом: до этого момента в России не существовало институтов. <templatestyles src="Шаблон:Конец цитаты/styles.css" />
Бәхәс (фильм, 2008)
Фекерҙәр
Фильм кино тәнҡитселәре барыһы ла негатив фекерҙә ҡала. Megacritic сайтында фильм 10 балдың 4,4 -ен йыя (5 рецензия нигеҙендә).
Санкт-Петербург Мария институты
Тарихы
1802 йылдың 2 июнендә училищеның беренсе сығарылышы була.
1807 йылда императрица институттың беренсе уставын төҙөгән, унда етемдәрҙе тәрбиәләүҙең төп маҡсаты билдәләнгән: «сделать из них честных и добродетельных жён, хороших и сведущих хозяек, попечительных нянек или надзирательниц за детьми, и, в случае нужды, надёжных и исправных прислужниц, искусных во всяких женских рукодельях»; тәүге тапҡыр институт штаты аныҡлана. Финанстарға килгәндә, Мария институтының һәр тәрбиәләнеүсеһенә Смольный затлы ҡыҙҙар институтында уҡыусы ҡыҙҙарға ҡарағанда саҡ ҡына аҙыраҡ (¼ ҡа) тура килгән.
1811 йылда институттың икенсе уставы ҡабул ителә. Бер ни тиклем аныҡлауҙар Мария ҡатын-ҡыҙҙар институтының урта ҡатлам хаҡында хәстәрлек күреүҙе яҡшыртыуға бәйле булған.
1856 йылдың октябрендә Мария институтының һуңғы, өсөнсө Уставы ҡабул ителә, тәрбиәләнеүселәр һаны 180 кешегә етә.
Мария институты императрица Мария учреждениелары ведомствоһына ҡараған 2-се разрядлы ҡатын-ҡыҙҙар уҡыу йорттары иҫәбенә индерелә, ә институт хеҙмәткәрҙәре был ведомство буйынса дәүләт хеҙмәте хоҡуғына эйә була.
1897 йылда институтты уңышлы тамамлаусыларҙы шифр, алтын һәм көмөш миҙал менән бүләкләү рөхсәт ителә. Тәүге шифрҙарҙы 1897 йылдың яҙында М. Поленов, Л. Струве һәм А. Кутайцева ала.
Хәҙер Санкт-Петербург Мария институтының һуғыштан һуңғы йылдарҙа ҡат өҫтәлгән бинаһында 163-сө урта мәктәп урынлашҡан.
Ямаҡай
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ағры (провинция)
Ағры́ (Ağrı) — Төркиәнең көнсығышындағы провинция. Халҡы — 537 665 кеше (2009). Күпселеге — курдтар.
Административ ҡоролош
8 илсе (район):
Октябрьский ҡалаһы флагы
Октябрьский ҡалаһы флагы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Октябрьский ҡалаһы ҡала округы символы.
Башҡортостан Республикаһының Октябрьский ҡалаһы ҡала округы Советы ҡарары менән 2006 йылдың 13 июлендә 95-се номер аҫтында раҫланған.
Башҡортостан Республикаһының Дәүләт символика регистрына 066 регистрацион номеры аҫтында индерелгән.
Рәсәй Федерацияһының геральдик регистрына 3010 регистрацион номеры аҫтында индерелгән.
Авторы — Владимир Тихонов.
Тасуирламаһы
Оҙонлоғо киңлегенә 2:3 нисбәте булған тура мөйөшлө туҡыма, ул өс горизонталь һыҙаттан тора: зәңгәр төҫтәге өҫкө өлөшө туҡыманың — 2/3 киңлеген, аҡ төҫтәге урта өлөшө — туҡыманың 1/10 киңлеген биләй һәм аҫҡы өлөшө йәшел төҫтә; өҫкө өлөштә, флаг һабы янында, өс һары төҫтәге дуғаларҙан торған арка һүрәтләнгән, аҫ яҡтан уны һары төҫтәге ике ус тотоп тора.
Символиканы дәлилләү
Флаг ҡаланың тарихи, георграфик һәм иҡтисади хәлен сағылдырған ҡала гербы нигеҙендә барлыҡҡа килгән.
Флагтың төп элементы — нефть фонтанының стилләштерелгән һүрәте, фонтан алтын төҫтәге кеше ҡулдарынан атылып сыҡҡан һәм символик рәүештә ҡаланың бай нефть ятҡылыҡтары асыштары арҡаһында барлыҡҡа килеүен һәм үҫеш алыуын күрһәтә. Фонтандың ҡеүәтле алтын ағымы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында асылған һәм Еңеүгә тос өлөш индергән девон нефте эмблемаһы булып хеҙмәт итә.
Алтынһыу (һары) төҫ — байлыҡ, затлылыҡ, үҙаллылыҡ символдары.
Исхаҡ (Яңауыл районы)
Исхаҡ (Исхак) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 12 кеше. Почта индексы — 452826, ОКАТО коды — 80259860007.
Октябрьский ҡалаһы флагы
Символиканы дәлилләү
Зәңгәрһыу (күк) төҫ — ҡала халҡына бөйөклөк, үҫешкә ынтылыш, алға хәрәкәтсәнлек һәм маҡсатлылыҡ хас булыуын күрһәтә.
Исхаҡ (Яңауыл районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Октябрьский ҡалаһы флагы
Символиканы дәлилләү
Көмөш (аҡ) бүлкәте — Азиянан Европаға хәҙерге ҡала территорияһы аша үткән данлыҡлы тарихи каруан юлы. Көмөш бүлкәт шулай уҡ аллегория рәүешендә хәҙерге көндә лә ҡала Башҡортостандың көнбайыш ҡапҡаһы булып тороуын билдәләй. Көмөш төҫө уй-ниәттәрҙең таҙалығын, аҡыл һәм намыҫты аңлата.
Хорваттарҙың этногенезы
Хорваттарҙың килеп сығышының бөйөк славян күсенешенә тиклемгеһе билдәһеҙ булып ҡала. Хәҙерге хорваттар, һис шикһеҙ, славяндар булып һанала, әммә археологик һәм башҡа тарихи мәғлүмәттәр славян күскенселәренең күсенеүе хәҙерге Хорватия территорияһындағы төп халыҡтың характерын, шулай уҡ уларҙың үҙ-ара мөнәсәбәтен төрлө тарихи йоғонтолар ярҙамында ла раҫлай.
Хорваттарҙың этногенезы
Хорваттарҙың этногенезы уларҙың этник сығышын билдәләүҙән башлана, уға ярашлы, этнос социаль яҡтан билдәләнгән кешеләр категорияһынан тора, улар оҙайлы йылдар дауамында үҙҙәрен бер-береһе менән дөйөм ырыу, социаль, мәҙәни йәки башҡа тәжрибә уртаҡлығы нигеҙендә берҙәй тип таныйҙар. Хорваттар тураһында һүҙ йөрөткәндә, шуны әйтергә кәрәк: һис шикһеҙ, башланғыс осор Урта быуаттарҙа билдәле бер этноним төркөм үҙҙәрен Hrvati (хорваттар) этнонимы менөн атап йөрөткән, һәм башҡалар ҙа уларға ошо уҡ исем менөн өндәшкән. Был этноним да шулай уҡ сәйәси төҫмөргә эйә, һәм һуңғы осор урта быуаттарҙан алып, улар үҙҙәрен асыҡтан-асыҡ милләт тип һанай.
Хәҙерге хорваттарҙы милләт яғынан ҡарағанда, этногенезға йоғонто яһаған бер нисә компонентҡа йәки фазаға бүлергә мөмкин:
Башҡа тарихи сығанаҡтар
IX быуатҡа тиклем Хорват этнонимын ҡәбиләне билдәләүсе Хрват булараҡ телгә алыу тулыһынса раҫланған тип әйтеп булмай. Константин VII Империя менән идара итеү (X быуат) тураһындағы хеҙмәтенә ярашлы, хорваттарҙың бер төркөмө Аҡ Хорватияла йәшәгән аҡ хорваттарҙан айырылып сығып, йә үҙ ихтыярҙары менән, йә булмаһа, византия императоры Ираклий I (610—641) саҡырыуы буйынса Далмацияға килә, бында улар аварҙар менән алышҡан була һәм еңеү яулай, һәм, ахыр сиктә, үҙ дәүләттәрен ойоштороуға ирешә. Был трактатта тасуирланған легенда буйынса, улар менән ағалы-ҡустылы биш бер туған Κλουκας (Клоукас), Λόβελος (Лобелос), Κοσέντζης (Косентзис), Μουχλώ (Моухнуть), Χρωβάτος (Хробатос) һәм ҡыҙ туғандарары Τουγά (Тоуга) менән Βουγά (Боуга) етәкселек итә, ә ул ваҡытта аталары Поргала архонт булған, һәм улар барыһы ла Порга хакимлыҡ иткән VII быуатта суҡындырылған булалалар..
Боронғо тарихи сығанаҡтар хорваттар этногенезының тәүге осоро тураһында аныҡ ҡына мәғлүмәт бирмәйҙәр. Константин VII түгел, хорваттарҙы славяндар менән бер тиң күрә, улар араһында айырмалыҡтарҙы күрһәтмәй. Иоанн Скилица үҙенең Мадрид Скилица тигән хеҙмәтендә хорваттар менән сербтарҙы скифтарға тиңләй. Нестор Йылъяҙмасы иһә Повесть временных лет тип аталған яҙмаһында аҡ хорваттарҙың Висла буйында йәшәгән көнбайыш славяндары менән сығыштары бер үк тип таба, уның билдәләүенсә, башҡа хорваттар көнсығыш славян ҡәбилә берләшмәһенә ҡушылған. Поп Дукляниндың йылъяҙмасыһы хорваттарҙы готтар булараҡ таный, уныңса, улар Тотила батша Далмация провинцияһын баҫып алғандан һуң тороп ҡалғандар. Шулай уҡ Фома Сплитского үҙенең Historia Salonitana тигән хеҙмәтендә, «Lingones» тип атап йөрөтөлгән ете-һигеҙ абруйлы ҡәбиләне телгә ала, улар хәҙерге Польшанан күсеп килгәндәр һәмТотила етәкселеге аҫтында Хорватияла йәшәй башлағандар.
Антропологик һәм генетик тикшеренеүҙәр
Хорват халҡы араһында үткәрелгәннтропологик краниометрик үлсәүҙәр Хорватиялағы хорваттарҙың башлыса долихоцефаль (Далмация) һәм брахицефаль(Хорватия булыуҙарын күрһәтә).
Генетик яҡтан, Y-хромосомаһы линияһы буйынса, Хорватиялағы хорваттарҙың күпселеге (> 85 %) Европалағы иң эре өс Y-ДНК — I (38 %-44 %), R1a (27 %-34 %) һәм R1b (12.4 %-15 процент) гапло төркөмдәренә ҡарай, шул уҡ ваҡытта әҙселек (> 15 %), нигеҙҙә, E (9 %) галло төркөмөнә, шулай уҡ J (4.4 %), Н (2 %) һәм G (1 %) төркөмдәренә ҡарай.
Генетик яҡтан, әсәһе яғынан Х-хромосомалы Хорватиялағы (ҡитға өлөшө һәм яр буйҙары) хорваттарҙың күпселеге (> 65 %) Европалағы ун өс төп гапло төркөмдөң өсәүһенә: мтДНК — H. (45 %),, U (17,8—20,8 %) һәм J (3-11 %) ҡарай, шул уҡ ваҡытта аҙсылыҡтың ҙур өлөшө (> 35 %) башҡа әллә ни ҙур булмаған гапло төркөмдәргә инә.
Хәҙерге Хорватия төбәге, ихтимал, төньяҡта тереклек иткәндәр өсөн рефугиум булып хеҙмәт иткән. Көнсығыш Адриатик яр күпкә көньяҡтараҡ булған. Был диңгеҙ буйының төньяҡ һәм көнбайыш өлөшө далаларҙан һәм тигеҙлектәрҙән торған, шул уҡ ваҡытта хәҙерге хорват утрауҙары (палеолиттың археологик ятҡылыҡтарына бай) убаларҙан һәм тауҙарҙан торған. Был төбәк европалыларҙың, бигерәк тә словяндарҙың атай яғынан генетик мираҫын структурирлауҙа үҙенсәлкле роль уйнаған, ул R1a менән I һәм дефициты Е-һыҙаттарының өҫтөнлөклө булыуы менән ҡылыҡһырлана. Әммә ДНК билдәле бер этник компонент өсөн раҫлаусы дәлил булып иҫәпләнә алмай, ә ни бары индикатор хеҙмәтен генә үтәй.
Андрюшкина (Береша ҡушылдығы)
Андрюшкина — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы/ Хакас Республикаһы/ Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Берешь йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡотошов Рәйес Рәхимйән улы
Ҡотошов Рәйес Рәхимйән улы (7 август 1948 йыл) — тарихсы, ғилми хеҙмәткәр һәм дәүләт эшмәкәре. 1975—1994 йылдарҙа Өфө фәнни үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми хеҙмәткәре, 1998—2003 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең ЗАГС идаралығы етәксеһе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2017).
Биографияһы
Рәйес Рәхимйән улы Ҡотошов 1948 йылдың 6 авгусында Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Өмбәт ауылында тыуған. 1955 йылда урындағы ете йыллыҡ мәктәптең беренсе синыфына бара, 1962 йылда уҡыуын ошо уҡ райондың Күгәрсен ауылындағы Һүрәм урта мәктәбендә дауам итә һәм 1966 йылда бында 11 синыфты тамамлап, урта белем тураһында танытма ала.
Артабан бер йыл дауамында тыуған ауылындағы Хоҙайбирҙин исемендәге колхозда малсы булып эшләй.
1967 йылдың ноябрендә Совет Армияһына саҡырыла, хәрби хеҙмәтте диңгеҙ авмацияһы ғәскәрҙәре составында Белоруссия биләмәләрендә үтә һәм 1969 йылдың 12 декабрендә запасҡа ҡайтарыла.
1970 йылдың ғинуарынан Ейәнсура районының «Октябрь байрағы» гәзитендә хәбәрсе булып эшләй.
1970 йылдың сентябренән Рәйес Ҡотошов — Октябрҙең 40 йыллығы исемендәге Башҡорт дәүләт университетының тарих факультеты студенты. Юғары уҡыу йортон 1975 йылда, «тарих һәм йәмәғәт белеме уҡытыусыһы» тигән һөнәр алып, уңышлы тамамлай.
СССР Фәндәр Академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты юллауы һәм саҡырыуы буйынса үҙаллы хеҙмәт эшмәкәрлеген ошо ғилми учреждениела стажёр—тикшеренеүсе булып башлай. 1978—1981 йылдарҙа ошо институттың аспирантураһында уҡый һәм артабан 1994 йылғаса кесе ғилми хеҙмәткәр һәм ғилми хеҙмәткәр вазифаларында ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлеген дауам итә. Был осорҙа ул «Башҡортостан тарихы» исемле күп томлы фәнни хеҙмәтте төҙөүҙә туранан-тура ҡатнаша.
Бер үк ваҡытта 1979—1983 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты тарих факультетының киске бүлегендә студенттар уҡыта.
1994—1997 йылдарҙа Рәйес Рәхимйән улы Башҡортостан Республикаһының Архив эштәре буйынса дәүләт комитетында яуаплы вазифа башҡара.
1998 йылда Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының ЗАГС идаралығы етәксеһе урынбаҫары итеп тәғәйенләнә һәм бында 2004 йылғаса эшләй.
2004 йылдан 2007 йылда хаҡлы ялға киткәнсе — Башҡортостан Республикаһының Үҙәк тарих дәүләт архивының методик бүлек етәксеһе.
Сатэпыль-Кы
Сатэпыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Часелька йылғаһының һул ярына тамағынан 192 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рассыпная (Егорлык ҡушылдығы)
Рассыпная  — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ростов өлкәһе,Краснодар крайы,Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Егорлык йылғаһының һул ярына тамағынан 130 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы Новотроицк һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сашкина
Сашкина — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан 872 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Расшеватка
Расшеватка — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ростов өлкәһе,Краснодар крайы,Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Калалы йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 74 км.
Зәк-Ишмәт
Зәк-Ишмәт (Иҙәк-Ишмәт) — Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районының төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан ауыл. Оло Көйөргәҙе йылғаһын һыулай. Оло Көйөргәҙе ошо ауыл янынан баш ала. Иҙәк-Ишмәт ауыл советына ҡарай. Халыҡ һаны 2009 йылдың 1 ғинуарына 748 кеше.[1] Почта индексы — ?, код ОКАТО — ?.
Географик урыны
thumb|left|Зәк-Ишмәт ауылы.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса күпселек татарҙар йәшәй — татары (80 %).