cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ильясов Юлай Талха улы
Биографияһы
2000—2004 йылдарҙа «Оҙайлы һаҡламдар фонды» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең әйҙәүсе белгесе, 2004—2005 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Президенты хакимиәтенең социаль-иҡтисади үҫеште күҙаллау һәм социаль сәйәсәт бүлеге мөдире.
2008 йылдың 12 авгусынан 2010 йылдың авгусына тиклем Өфөнөң Киров районы хакимиәте башлығы, 2010 йылдың авгусынан алып 2012 йылдың ғинуарына тиклем Башҡортостан Республикаһы ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығын етәкләй.
Петровский (Иглин районы)
Петровский (Петровское) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 15 кеше. Почта индексы — 452416, ОКАТО коды — 80228825014.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Фәтхуллин Әшрәф Әхмәт улы
Фәтхуллин Әшрәф Әхмәт улы (10 март 1927 йыл — 26 декабрь 2004 йыл) — Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты руднигы тау мастеры, Социалистик Хеҙмәт Геройы.
Биографияһы
Фәтхуллин Әшрәф Әхмәт улы 1927 йылдың 10 мартында Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы Иҫәнбәт ауылында тыуған
Белеме — урта махсус, 1976 йылда Учалы тау-металлургия техникумын тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1942 йылда Баймаҡ районының Түбә руда идаралығында старатель булып башлай. 1944—1960 йылдарҙа Сибай руднигында забойсы, смена мастеры, быраулау станогы машинисы булып эшләй, 1960—1970 йылдарҙа — Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинатының экскаватор машинисы ярҙамсыһы, карьерҙан руда сығарыу буйынса быраулау станогы машинисы.
Ә. Ә. Фәтхуллиндың бригадаһы 1966—1970 йылдарҙа СБШ-250 станогының иң юғары етештереүсәнлегенә өлгәшә — рудник буйынса уртаса йылына 28 092 погон метр булғанда, 32 450 погон метр. В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы социалистик ярышта ҡатнашып, бригада скважинаны быраулау буйынса һигеҙенсе биш йыллыҡ планды (1966—1970) ваҡытынан алда — 1970 йылдың 16 мартына үтәй. 1967, 1969, 1970 йылдарҙа Ә. Ә. Фәтхуллиндың алдынғы эш алымдары һәм хеҙмәт күрһәткестәре Мәскәүҙә СССР-ҙың Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә күрһәтелә.
Биш йыллыҡ осоронда Әшрәф Әхмәт улы йыллыҡ 8,3 мең һумлыҡ иҡтисади файҙа килтергән туғыҙ рационализаторлыҡ тәҡдиме индерә.
Төҫлө металлургия үҫешендә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн, 1971 йылдың 30 мартында СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән Ә. Ә. Фәтхуллинға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1975—1977 йылдарҙа Әшрәф Әхмәт улы — скважина быраулаусы, Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты руднигы тау мастеры. 1987 йылда пенсияға киткәнгә тиклем, Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинатында руда сығарыу буйынса карьер быраулаусы.
Почетлы таусы (1967). Һуңғы йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Сибай ҡалаһында йәшәй.
2004 йылдың 26 декабрендә вафат була.
Ортолык
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Берек-Алға
Берек-Алға (Брик-Алга) — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 50 кеше. Почта индексы — 452020, ОКАТО коды — 80209819002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Цвайбрюккен
Цвайбрюккен (Zweibrücken, пфальц. Zweebrigge , Deux-Ponts) — Германиялағы ҡала. Рейнланд-Пфальц ерендә урынлашҡан һәм уға буйһона.
Ҡала 10 районға бүленгән.
Тарихы
1182 йылдан ошо исемдәге графлыҡтың баш ҡалаһы була (XV быуат уртаһынан — герцоглыҡ), уға 1390 йылдан Виттельсбахтар нәҫеленең төрлө вариҫтары вәкилдәре идара итә.
1792 йылда, Беренсе коалиция һуғышы барышында, Люневиль солохо буйынса хоҡуҡтарын рәсмиләштергән Франция герцоглыҡ ерҙәрен баҫып ала, әммә артабан Вена конгресы ҡарары буйынса был хоҡуҡтар юҡҡа сығарыла.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Мусь
Мусь — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кокшага йылғаһының уң ярына тамағынан 159 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нефтсе (Ишембай)
Нефтсе — Ишембай ҡалаһы биҫтәһе, уның көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, Тирмәнйылға йылғаһы яры буйында һәм Сараж инеше эргәһендә, Ташлығыртау, Ҡыҙылтау, Әтәстау тауҙары янында урынлашҡан. Элекке Тирмән-Йылға ауылының, 1-се нефть промыслаһы тораҡ районының һәм ярҙамсы хужалыҡтары менән бергә «Нефтсе» совхозының ҡушылыуынан барлыҡҡа килә.
Ишембай автовокзалынан 7 километр алыҫлыҡта ята. Биҫтә эргәһендә Тирмәнйылға быуаһы бар.
Тарихы
Биҫтәгә Тирмән-Йылға ауылы булараҡ 1760 йылда нигеҙ һалына, ул йылға исеме менән атала. Юрматы ҡәбиләһенән аҙнайсылар йәшәй. XVIII быуаттың аҙағына 17 ихатала 137 кеше тәшкил итә. 1839 йылда 321 кеше йәшәй, IX ревизия буйынса 43 ихатала 437 кеше булыуы асыҡлана, 1877 йылда 93 ихатала 190 ир-ат, 202 ҡатын-ҡыҙ иҫәпләнә ; 1920 йылда халыҡ иҫәбен алыу буйынса — 102 йорт, 491кеше була. Традицион һөнәрҙәре — малсылыҡ, умартасылыҡ, шулай уҡ «саналар эшләү».
Ауыл Өфө губернаһының Стәрлетамаҡ өйәҙе, һуңынан Маҡар районы составына инә.
XIX быуатта ауылда училище һәм мәсет булған. Күптән түгел Чайковский урамының 15-се һанлы йортонда яңы мәсет асыла. 1940 йылда Тирмән -Йылға ауылы Ишембай ҡалаһы составына инә һәм уның биҫтәһе була. «Ишембайнефть» тресының 1-се нефтепромысла нефтселәре тарафынан стихиялы рәүештә төҙөлә. Бигерәк тә 1932 йылда Тирмән-Йылға нефть ятҡылығы табылғандан һуң төҙөлөш йәнләнә. 1950 йылдарҙа алып нефть сығарыу яйлап икенсе райондарға күсә. Фенина Людмиланың шул ваҡыт тураһындағы хәтирәләренән: Һоро бурәнәле өйҙәрҙән торған өс урамлы ҙур булмаған ҡасаба. Тик ике бина ғына яңы ине: 17-се һанлы ете йыллыҡ мәктәп, һәм әсәйем, тол һалдат ҡатыны Карпова Екатерина Григоьевна эшләгән балалар баҡсаһы. Ҡасабаның киң урамдары ҙур еләк яланы араһынан үтә ине. Яландың бер яғынан ҡалҡыулыҡтар теҙмәһе, бер тау итәгенән тымыҡ ҡына йылға аға. Беҙҙә бигерәк тә яҙ һәм йәй айҙары матур. Ҡар ирей башлаһа, ҡарҙан әрселгән ерҙәрҙә, беҙҙең өй эргәһендә йәшел үлән ҡалҡа һәм миләүшә сәскәләре күренә. Ә йәшәреп ятҡан ҡалҡыулыҡтар һары умырзая менән ҡаплана. Апрель аҙағында әремдең алһыу сәскәһе менән ҡаплана —бейек булмаған ҡыуаҡлыҡтар мул үҫә. Алһыу сәскәләр тирә-яҡты яҙғы шатлыҡ менән һуғара.
Эшселәр ҡасабаһынан алыҫ түгел башҡорт ауылы Тирмән-Йылға ята.
Эшселәр ҡасабаһы күп милләтле була, кешеләр татыу һәм асыҡ йәшәй. Күршеләр араһындағы ыҙғышты, дошманлыҡты мин иҫләмәйем. Балалар менән ҡаты мөрәжәғәт итеүҙе һәм урлашыуҙы ла иҫләмәйем. Ҡасабаның тормошо беҙҙең республиканың һәм ҙур илдең тормошонан айырылғыһыҙ булды. Һәр өйҙә радио бар ине. Ҡаланан лекторҙар килә ине, бер ваҡыт Мәскәүҙән дә килде. Ҡасабаға сит ил һәм үҙебеҙҙең кинофильмдарҙы килтерә торғайнылар. 1962 йылда биҫтә халҡы «Башнефть» производство берекмәһенең ярҙамсы хужалыҡ булып ойошторолған «Нефтсе» совхозына эшкә күсә, һөҙөмтәлә биҫтәне Нефтсе тип атай башлайҙар. Әммә ике атама ла осрай.
Спорт
2010 йылдың 27 мартында Нефтселә үҫеп килгән быуындың алкоголизмға һәм наркоманияға ҡаршы көрәшенә бағышланған ауыр атлетика буйынса 1995 йылғы һәм унан йәшерәк үҫмерҙәр һәм ҡыҙҙар араһында Башҡортостан Республикаһының беренселеге үтә.
Һайлауҙар
4-се һанлы һайлау округы.
Иҫтәлекле урындары
Нефтсе биҫтәһендә «Нефтсе» Мәҙәниәт йорто, 1968 йылда асылған Николай Иванович Кузнецовҡа арналған хәрби дан музейы менән 17-се һанлы мәктәп урынлашҡан. Биҫтә янында нефть эшкәртеү заводының ташландыҡ «Аҡсарлаҡ» санаторий-профилакторийы бар.
Палеобиология
Лаврентьева Валентина Даниловна «Мшанки подотряда Phylloporinina» монографияһында (1985, Тр. ПИН, 214. Т.) 56-сы б., 96 б. Тирмән-Йылғала 17/20 скважинаһынан Вashkirella төрөндәге мшанка табылыуы тураһында һүрәтләй.
Чеберчинка
Чеберчинка — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының һул ярына тамағынан 355 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Попадья-Вож
Кесе Попадья-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Черпа-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Австриялы Карл Йозеф
Австриялы Карл Йозеф  (Karl Joseph von Österreich; 7 август 1649 йыл, Вена — 27 ғинуар 1664 йыл, Линц) — Австрия эрцгерцогы, Оломоуц, Пассау епископы һәм Вроцлав архиепископы, 47-се Тевтон орденының бөйөк магистры.
Биографияһы
Изге Рим империяһының императоры Фердинанд III һәм Австрия эрцгерцогиняһы Мария Леопольдинаның улы. 13 йәшендә ул Оломоуц һәм Пассауҙың епископы булып һаналған. Олатаһы Австриялы Леопольд Вильгельм 1662 йылда үлгәндән һуң ул бик күп сәнғәт әҫәрҙәренең вариҫы булып ҡалып, Тевтон орденының бөйөк магистры исемен алған, ә 1663 йылдың 23 февралендә Карл III исеме аҫтында Вроцлавтың архиепископы булып тәғәйенләнгән. Карлға был исемде Рим папаһы Александр VII биргән булған.
Карл бик йәш көйө үлгәнгә күрә (ул 15 йәшендә вафат булған), епископ булып эшләй алмаған. Ул үҙҙәренең Габсбург ғаилә ҡәберлегендә Венаның Капуцинеркирха зыяратында ерләнгән.
Әүжән урмансылығында йыртҡыс ҡоштарҙың оялары
Әүжән урмансылығында йыртҡыс ҡоштарҙың оялары (гнезда хищных птиц в Авзянском лесничестве ) — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Белорет районы биләмәһендә урынлашҡан зоология тәбиғәт ҡомартҡыһы (1986). Һаҡлау зонаһының майҙаны — 591 гектар. Тәбиғәт ҡомартҡыһы тәбиғәтте һаҡлау һәм фәнни әһәмиәткә эйә.
Тасуирламаһы
Әүжән урмансылығында йыртҡыс ҡоштарҙың оялары тәбиғәт ҡомартҡыһы Башҡортостан Республикаһы Белорет районы Үрге Әүжән ауылынан көньяҡ—көньяҡ-көнбайышҡа табан 14 километр алыҫлыҡта, Әүжән участка урмансылығының биләмәһендә урынлашҡан.
Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының 1986 йылдың 17 ноябрендәге 10-131-р һанлы бойороғона ярашлы, зоология тәбиғәт ҡомартҡыһы статусына эйә була.
Тәбиғәт ҡомартҡыһы территорияһында бөркөт оялары участкаларын һаҡлайҙар. Бөркөт — һирәк осрай торған ҡош төрө. Ул Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының ҡыҙыл китаптарына индерелгән.
Ояһы ҡарағайҙа Көньяҡ Уралдың үҙәк райондары өсөн хас булған ҡарағай-ҡайын һәм ҡайын урмандары араһында, Ҡурғашлы йылғаһы үҙәненең битләүендә урынлашҡан. Ғәҙәттә, бөркөттәрҙең бер нисә ояһы була, йыртҡыс ҡоштар улар менән сиратлап файҙаланалар.
Ҡурғашлы йылғаһында европа бәрҙеһе йәшәй — ул Башҡортостан Республикаһының ҡыҙыл китабына индерелгән республикала һаҡланырға тейешле төр.
Һаҡлау режимы Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының 1999 йылдың 26 февралендәге «Башҡортостан Республикаһында махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре тураһындағы положениеларҙы раҫлау тураһында»ғы 48-се һанлы ҡарары менән билдәләнгән : тәбиғәт комплексының үҙенсәлектәренә бәйле тәбиғәт ҡомартҡыһы биләмәһендә мал көтөү, бесән сабыу, ағас ҡырҡыу, ҡоштарҙы оя ҡороу осоронда тынысһыҙлау, ниндәй ҙә булһа ла төҙөлөш тыйылған.
Мерәсем ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
Мерәсем ауыл Советы  — Ҡариҙел районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452365. ОКАТО коды — 80234848000.
Байҡыбаш районы  1956 йылдың 4 июлендә бөтөрөлгәнгә тиклем  уның составына инә.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: 27) Ҡариҙел районы буйынса: г) Үреш-Битулла ауылында административ үҙәге менән, «Үреш-Битулла» атамаһын һаҡлап, Үреш-Битулла һәм Мерсәем ауыл Советтарын берләштерергә. Мерәсем ауыл Советының Ҡыҙыл Үреш, Мерәсем, Татар Үреше ауылдарын Үреш-Битулла ауыл Советы составына индерергә.
Үреш-Битулла ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Мерәсем ауыл Советын алып ташларға.
Географик урыны
2008 йылға Ҡортлокүл ауыл Советы, Урғыш ауыл Советы муниципаль берәмектәр менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
Географияһы
Өрөш йылғаһы,  Мерәсем шишмәһе,
Иҫке Ҡыҙылъяр
Иҫке Ҡыҙылъяр (Старый Кызыл-Яр) — Башҡортостандың Тәтешле районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 201 кеше. Почта индексы — 452836, ОКАТО коды — 80250850000.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауыл тарихы
Танып йылғаһы буйындағы Ҡыҙылъяр ауылы (хәҙерге Иҫке Ҡыҙылъяр) тарихы, уның нигеҙ һалыныу ваҡыты асылмай, ә унда йәшәүселәрҙең «Һыутанып улусы аҫаба башҡорттарының рөхсәте буйынса акттарһыҙ» төпләнеүе билдәле. Әммә уның 18 быуат уртаһында барлыҡҡа килгән тип иҫәпләргә мөмкин, сөнки 1762 йылғы 3 ревизияла 34 удмурт ир-ат теркәлгән. 1795 йылда улар 43 булһа, 1834 йылда - 94 ир-егет булған. 1859 йылда 43 йортта 258 удмурт йәшәгән.
1870 йылда ауылда йәшәүселәр һаны 5 кешегә генә артҡан. 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу 83 йортта 465 удмурт йәшәй тип бтлдәләй. Төп ауылдан 2 саҡрым алыҫлыҡта 1920 йылда 15 йорттан торған Яңы Ҡыҙылъяр ауылы барлыҡҡа килгән, был ауылда 73 удмурт йәшәгән. 1970-се йылдарҙа был ауыл бөткән.
2002 йылға торошло ауылда төп урта мәктәп (Түбәнге Балтас урта мәктәбе филиалы), балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Васькина (Полазна ҡушылдығы)
Васькина  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Полазна йылғаһының һул ярына тамағынан 2,2 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Начка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Хәлимә - Пәйғәмбәрҙең Һөт Инәһе
Хәлимә бинт Әбү Зүәйб, -  Хәлимә әс-Садия исеме менән дә билдәле зат (حليمة السعدية) — Пәйғәмбәр Мөхәммәт с.ғ.с.-дең Һөт Инәһе. Малайҙы ул дүрт йәшенә тиклем имеҙгән, сөнки баланың әсәһе вафат булып ҡалған. Хәлимә менән уның хәләл ефете әл-Харис ғәрәптәрҙең хауазин ырыуынан  Сад ибн Бәкр араһынан булған.
Биографияһы
Мөхәммәт с.ғ.с. донъяға килгән йылы Сад ибн Бәкр араһы вәкилдәре имеҙергә бала алыр өсөн  Мәккәгә килә. Балаларҙы хәлле, атайлы ғаиләләрҙән алырға тырышалар. Риүәйәттәргә ҡарағанда, Хәлимәгә етем Мөхәммәт кенә тороп ҡала,  баланың атаһы ул донъя күргәнсе үк баҡыйлыҡҡа күскән булһа ла ҡатын буш ҡайтырға теләмәй, уны ала.Бәйән ителеүенсә, ул йылы ныҡ ҡоролоҡ була, аслыҡтан Хәлимәнең хатта үҙ балаһына ла һөтө етмәгән була. Мәгәр Мөхәммәтте ҡулына алыу менән уға һөт төшә башлай, ике балаға ла туйғансы имеҙергә етә.
Сад ибн Бәкр араһы башта Худайбиәлә, артабан Мәҙинәлә йәшәй. Мөхәммәткә ике йәш булғас, Хәлимә баланы кире ҡайтарырға уйлай, тик уның әсәһе  Әминә бинт Ваһб  тағы күпмелер ваҡытҡа уны ҡалдырып тороуын үтенә.
Мөхәммәт с.ғ.с Хәҙисәгә (Хәдиджә р.ғ)өйләнгән була инде, Хәлимә Уға  ауыр хәлдә йәшәүҙәрен әйтә. Мөхәммәт с.ғ.с ҡатынынан уға 40 һарыҡ биреүҙе һорай. Рәсүллек иңгәс, Хәлимә менән ире уның янына килеп шәһәҙәт әйтә, Ислам ҡабул итә. Һәләкәтле еңелеү була яҙған урындан еңеүгә килтергән Хүнәйнә һуғышы булараҡ тарихта ҡалған көндә Һөт Инәһе уларға килгәс, Пәйғәмбәр с.ғ.с өҫтөндәге сапанын сисеп аҫтына түшәп ултырта.
Хәлимәнең өс балаһы булған: улы Абдуллаһ, ҡыҙҙары Әнисә һәм Һизәфә.
Квят Даниил Вячеславович
Биографияһы
Даниил Вячеславович Квят 1994 йылдың 26 апрелендә Өфө ҡалаһында тыуған. Уның атаһы — Вячеслав Квят (1958 йылғы) — бизнесмен, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың элекке депутаты , Рәсәй тормош партияһы республика филиалының элекке етәксеһе; әсәһе — Зөлфиә (1972 йылда тыуған).
Шәхси тормошо
2016 йыл аҙағында Квяттың «Формулы-1»ҙең өс тапҡыр чемпионы Нельсон Пикеның ҡыҙы Келли Пике (7.12.1988; әсәһе — Нельсон Пикеның икенсе ҡатыны, голланд моделе Сильвия Тамсма) менән осраша башлауы беленә.
Тәүге аҙымдары
Квяттың бала сағы Өфөлә үтә; мәктәптә уҡыған сағында теннис менән шөғөлләнә, мәктәп ярыштарында еңеүсе була. Мәскәүгә күсеп барғас, картинг үҙәгенә эләгә һәм картала трасса буйлап үтеп ҡарарға теләй, был шөғөл уға бик оҡшап ҡала. Шул мәлдән ул автоспорт менән мауыға, йыш ҡына автодромда шөғөлләнә. Күп тә үтмәй Квятты тренерҙарға беркетәләр, һәм ул етди ярыштарҙа ҡатнаша башлай. 2005 йылда картинг буйынса (класс Мини) Сочи ҡалаһының Раштыуа Кубогы ярыштарында еңә. Шул уҡ йылда Рәсәйҙең картинг буйынса чемпионатында (класс Ракет) сығыш яһай, унда 12-се урынды биләй. 2006 йылда Мәскәү чемпионатында (Ракет) 13-сө була. Артабан MiniKart итальян чемпионаттарында ҡатнаша башлай, һөҙөмтөлә Римға күсеп китә.
Эре концерндарҙың йәш пилоттарға ярҙам итеү буйынса төрлө программалары талантлы үҫмер уҫышсыны тиҙ арала күреп ҡала, һәм 2009 йылдан уның карьераһының үҫешенә «Лукойл» нефть концерны ярҙам итә башлай, ә 2010 йылда Квят «Red Bull Junior Team» проекты менән контрактҡа ҡул ҡуя. Атап үтелгән компаниялар менән хеҙмәттәшлек Квят командаһына бер нисә йылға алдан карьераһының финансланыуын тәьмин итеү мөмкинлеген бирә һәм шул уҡ 2010 йылда, картинг уҙыштарында бер нисә һиҙелерлек уңышҡа өлгәшкәндән һуң, ул асыҡ тәгәрмәсле машиналарҙа уҙышыуҙа үҙен һынап ҡарарға ҡарар итә. Дебют миҙгеле өсөн бер юлы бер нисә кесе үҫмерҙәр серияһы һайлана — Квят Формула-БМВ һәм ике литрлы класлы Формула-Рено техникаһында Европала һәм Азияла утыҙҙан ашыу стартта уҙыша, бында ла билдәле бер уңыштарға өлгәшә.
Бер йылдан һуң Квят испан уҙышсыһы Сайнс менән Төньяҡ Европа кубогы һәм дөйөм Европа чемпионатында осраша, унда улар титул өсөн үҙ-ара сәмле көрәш алып бара, ләкин ике ярышта ла испан уҙышсыһы еңә. Кесе беренселектә Квят егерме старттың етеһендә еңеү яулай һәм һөҙөмтәлә икенсе урынға сыға, ә өлкәндәр беренселегендә ике ярышта ғына (бөтәһе ун дүрт ярыш була) уға уңыш йылмая һәм өсөнсө урын яулай — уны ла, Сайнсты ла Йозеф Кауфмандың тәрбиәселәренән Робин Фряйнс уҙып китә.
«Формула-1»
Квят тәүге Гран-приҙарынан уҡ ҡаршы уҙышсы менән ярышырлыҡ һөҙөмтәләр күрһәтә, уға уҙыштарҙа аварияларҙан тайшаныу һәм машинаға һаҡсыл ҡараш хас, шуға ла тәүге дүрт стартта финишҡа барып етеүгә өлгәшә.
2016 йыл миҙгеленең бишенсе этабынан — «Торо Россо» командаһы составында, ул "Ред Булл"данкүсерелә. 2018 йылдан «Scuderia Ferrari» коллективы өсөн сығыш яһай башлай.
Блохин урамы (Ишембай)
Блохин исемендәге урамдың оҙонлоғо — 3,9 мең метр (1990).
Тасуирлама
Блохин урамы бер яҡтан Башҡорт нефтен асыусылар урамына килеп сыға. Икенсе яҡтан Блохин урамы Ишембай ҡалаһының урау юлына барып терәлә. Бульвар урамы менән киҫелешкән урын Ишембай ҡалаһына үҙәк инеү менән бәйле. Ҡаланан шундай өс сығыу юлы Блохин урамына ауыр йөклө транспорт өсөн мөһим коридор әһәмиәте бирә.
Совет ваҡытында Блохин урамында Ғәфури исемендәге сквер, агрохимлабораторияның оранжереяһы булған.
Тарихы
Элекке исеме — Молотов урамы (башҡа сығанаҡтарҙа — Механик). 1932 йылда ятҡылыҡтарҙы асыуҙан да алда һәм ҡасаба барлыҡҡа килмәҫ элек, беренсе дәүләт хеҙмәт һаҡлыҡ кассаһы булған.
1933 йылда был урамда 1-се һанлы башланғыс мәктәп урынлашҡан (баракта), унда 30 уҡыусы уҡыған. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында мәктәп стеналарында хәрби госпиталь йәйелдерелә.
Молотов урамындағы беренсе барактар — № 43, 45. Ул ваҡытта иң яҡшы торлаҡ булып иҫәпләнгән һәм уны тик производство алдынғыларына ғына биргәндәр. Хәҙерге 42 -се һанлы йорт биләмәһендә универмаг (халыҡ телендә «Ҙур магазин» тип йөрөткәндәр) — бер ҡатлы ағас бина урынлашҡан булған.
1937 йылда электр станцияһы төҙөлә, ул һуғыш йылдарында ныҡ киңәйә. Оҙаҡ ваҡыт Ишембай, Стәрлетамаҡ, Салауат ҡалаларын электр энергияһы менән тәьмин итә.
Техника йорто ҡаршыһында (Геолог һәм Блохин урамдары мөйөшө) КПСС ҡала комитеты бинаһы урынлашҡан. Матур фасадлы күрше бинала үҙәк һаҡлыҡ кассаһы урынлашҡан, унда ишембайлылар аҡса реформаһынан һуң аҡсаларын алмаштырғандар. Бында уҡ ҡала советы бинаһы, ә һуңынан ВЛКСМ-дың ҡала комитеты булған.
Транспорт
1, 3, 3а, 5, 8, 9-сы һанлы ҡала маршрут автобустары
Әҙәбиәт
Прогулки по улицам Ишимбая: указатель-путешествие / Сост. Вахитова Г.-2011. — Ишимбай: МБУК ИЦБС ИКБ, 48с.[http://www.ishimbaybiblio.ru/index.php?par=Ourpublications&bold=31
Темәс тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Темәс тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы — Башҡортостан Республикаһының Милли музейы филиалы, Башҡортостандың беренсе баш ҡалаһы Темәс ауылында урынлашҡан музей.
Тарихы
Музей 1963 йылда ойошторолған. Тәүҙә ул ауыл мәктәбенең бинаһында булған. 1985 йылда Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, тыуған яҡты өйрәнеүсе (краевед) — Барый Мирхәйҙәр улы Буранбаевтың инициативаһы буйынса Темәс ауыл советының ултырышында музейға айырым здание бирелеүе хәл ителә. Шулай итеп, музейға Башҡортостандың Беренсе Хөкүмәте зданиеһы бирелә. 1989 йылда Темәс тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы Башҡортостан Республикаһының Милли музейының филиалы — Урал аръяғында беренсе дәүләт музейы булып китә. 1991 йылдың 13 июнендә тантаналы рәүештә Темәс тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейының күргәҙмәһе асылды. Музейҙа 3000 тирәһе экспонат һанала. Бында күбеһенсә Темәс ауылының тарихы, Башҡортостандың Беренсе Хөкүмәте, Башҡортостандың автономияһын иғлан итеү менән бәйле тарихи документтар, фотоһүрәттәр һаҡлана.
Покровская Магдалина Петровна
Магдалина Петровна Покровская (1901—1980) — совет бактериологы. Медицина фәндәре докторы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1970). Беренсе булып чумаға ҡаршы тере вакцина булдыра һәм үҙендә һынап ҡарай (1934).
Темәс тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Тарихы
Музей Урал аръяғы халҡының мәҙәниәтен һәм уның көнкүрешен сағылдырған экспонаттарға бай. Музей фондының күп өлөшөн тарихи документтар, фотоһүрәттәр, һирәк осраған китаптар тәшкил итһә, ике залында башҡорт халҡының мәҙәниәтен һәм тормошон сағылдырған экспонаттар урынлашҡан: боронғоса йыһазландырылған өй бүлмәһе, милли кейемдәр, ҡул менән һуғылған балаҫтар, шаршауҙар, һолғо, ашъяулыҡтар, баш кейемдәре, хараустар һ.б. Мәҙәниәт һәм көнкүреште сағылдырған экспонаттар араһында һирәк осрай торған коралл таштар, көмөш тәңкәләр менән биҙәлгән селтәр бар. Еҙ самауыр, ҡомған, кәсә, подностарҙан торған һауыт-һаба коллекцияһы үҙенә айырым иғтибар йәлеп итә. Ағастан эшләнгән һауыт-һабалар ҙа күп төрлө: йүкәнән — батман, көбө, тәпән; ҡайын ағасынан — киле, ҡоштабаҡ, туҫтаҡ; ҡайын тамырынан уйылып эшләнгән ижау.
Покровская Магдалина Петровна
Биографияһы
Покровская Магдалина Петровна 1901 йылдың 4 авгусында хәҙерге Һарытау өлкәһенең Балашов районына ҡараған Киселевка ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған. 1923 йылда Һарытау медицина институтын тамамлай. 1934—1952 йылдарҙа Ставрополь чумаға ҡаршы станцияла эшләй, микробиология лабораторияһын етәкләй. Станция Кавказ һәм Кавказ аръяғы чумаға ҡаршы фәнни-тикшеренеү институтына үҙгәртеп ҡоролғас, 1952—1953 йылдарҙа фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары вазифаһын биләй. Туляремия буйынса бер нисә хеҙмәт, шул иҫәптән кешеләрҙә һәм хайуандарҙа ауырыуҙы диагностикалау буйынса инструкция баҫтыра (1940, бер нисә тапҡыр яңынан баҫтырып сығарыла).
Темәс тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Тарихы
«Ҡоралдар» фонды Беренсе донъя һәм граждандар һуғышы ваҡытындағы мылтыҡтар, винтовкалар, штыктар менән сағылдырылған. II—IV быуаттарға ҡараған сармат ҡылысы ҙур тарихи әһәмиәткә эйә. Унан тыш экспонаттар араһында 1917—1919 йылдарҙағы уникаль архив тарихи документтар һәм фотоһүрәттәр, 2001 йылда Зәки Вәлидинең ҡыҙы Иҫәнбикә, улы Субидәй һәм ейәнсәре Сара килгәндә төшөрөлгән фотоһүрәттәр һаҡлана.
Музейҙың ғорурлығы булып Зәки Вәлидинең өҫтәле һанала.
Покровская Магдалина Петровна
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында хәрби медицина мәсьәләләре менән шөғөлләнә, табиптар өсөн «Цитология раневого экссудата как показатель процесса заживления раны» (1942, М. С. Макаров менән авторҙашлыҡта) ҡулланмаһын яҙа, шулай уҡ яраны бактериофагтар менән дезинфекциялау мөмкинлеген тикшереү менән шөғөлләнә. 1942 йылда Ставрополде фашист ғәскәрҙәренә тапшырыу алдынан ғына, туляремияға ҡаршы вакциналар эшләү менән бәйле материалдарҙы эвакуациялау өсөн унда әйләнеп ҡайта.
Темәс тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Тарихы
Музейҙың экспозицияһында 1919 йылда үткән Беренсе Башҡорт хөкүмәте ултырышының эш ваҡыты һынландырылған. Унда Беренсе Башҡорт Хөкүмәте ағзаларының балауыҙҙан эшләнгән фигуралары бирелгән. Был композиция 1919 йылдың ғинуар-март айҙарында булған республиканың ҡатмарлы тарихи биттәренә аңлылыҡ индерә. Мәҙәниәт һәм көнкүреште өйрәнеүгә арналған залда 1755—1756 йылдарҙағы Батырша (Абдулла Алиев) етәкселегендәге ихтилалға арналған диорама күрһәтелгән. Шулай уҡ музейҙа Бөйөк Ватан һуғышына, Темәс педучилищеһына, балалар йортона ҡағылған, Темәс ауылынан сыҡҡан күренекле шәхестәр тураһында мәғлүмәттәр табырға була. Музейға нигеҙ һалыусы: Барый Мирхәйҙәр улы Буранбаев. Шулай уҡ музейҙы үҫтереүҙә Ситдиҡов И. Х., Йәнчурин Р. Х., Валеев С. Г., Ирназаров А. И., Ғәлимов Л. А. һәм ауыл халҡы әүҙем роль уйнаны.
Музейға йылына 2500 тирәһе кеше инә. Ҡунаҡтарҙың күп өлөшөн Өфө, Сибай, Магнитогорск ҡалаларында уҡыған студенттар, Баймаҡ, Хәйбулла, Әбйәлил, Бөрйән райондарының мәктәп уҡыусылары тәшкил итә. Шулай уҡ музейға Башҡортостан Республикаһының беренсе Президенты М. Ғ. Рәхимов, күренекле сәйәсәтселәр, ғалимдар, артистар, яҙыусылар килеп тора. Унан тыш бында АҠШ-тан, Япониянан, Иорданиянан, Франциянан, Финляндиянан, Төркиәнән ҡунаҡтар булғаны бар.
Покровская Магдалина Петровна
Биографияһы
Үҙенең фәнни эшмәкәрлегендә вакциналар эшләүгә айырым иғтибар бүлә. 1936 йылда совет киң матбуғаты иғтибарын Покровскаяның чумаға ҡаршы вакцина эшләү буйынса тәжрибәләре йәлеп итә, уның барышында ул вакцинаны үҙ-үҙендә һынау үткәрә. Был тарих 1939 йылда Камерный театр ҡуйған Петр Жаткин һәм Герман Вечораның «Үлемдән көслөрәк» исемле пьесаһының нигеҙендә ята. Прототибы Покровская булған Марина Страхова ролен Алиса Коонен башҡара.
Темәс тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Тарихы
Музейҙың төп маҡсаты: балаларҙа һәм йәштәрҙә тыуған илгә һөйөү уятыу, уның тарихы менән таныштырыу.
Бина: музей 1896—1897 йылдарҙа төҙөлгән ике этажлы боронғо йортта урынлашҡан. Уның беренсе этажы Әмин карьерының ташынан эшләнһә, икенсе этажы инде Темәс кирбес заводының ҡыҙыл ташынан ҡоролған. Диуарҙарҙың ҡалынлығы 1 метр. 37 тәҙрәһе, 2 ишеге бар. Элекке фотоһүрәттәр буйынса ҡарауыл вышкаһы һәм 2 балкон тергеҙелгән. Был здание республика әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты тип танылған һәм дәүләт ҡомартҡыһы булараҡ һаҡ аҫтына алынған.
Покровская Магдалина Петровна
Бүләктәре
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
Темәс тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Лекциялар
Республика, район, ауыл тарихы буйынса, «Ҡанатлы Бабич», «Башҡорт халғының данлыҡлы улы З.Вәлиди», «Беҙ наркотиктарға ҡаршы».
Покровская Магдалина Петровна
Бүләктәре
- Ҡыҙыл Йондоҙ ордены,
- «Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы.
Падь Оло Сар-Гобо
Падь Оло Сар-Гобо — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Уландрык йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Подольский (Иглин районы)
Подольский (Подольский) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 23 кеше. Почта индексы — 452426, ОКАТО коды — 80228840004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кесе Пятомбой-Ю
Кесе Пятомбой-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Роговая йылғаһының һул ярына тамағынан 165 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәйфуллина Эльвира Хәйретдин ҡыҙы
Ғәйфуллина Эльвира Хәйретдин ҡыҙы (10 июнь 1950 йыл) — музыкант, хор дирижёры, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1989 йылдын СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Профессор (1997). Рәсәй Федерацияһының (1998) һәм Башҡортостандың (1991) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009).
Биографияһы
Эльвира Хәйретдин ҡыҙы Ғәйфуллина 1950 йылдың 10 июнендә Башҡорт АССР-ының Яңауыл ҡасабаһында тыуған. Атаһы Хәйретдин Ямалетдин улы Яңауыл район Советы башҡарма комитеты рәйесе, әсәһе Рабиға Ғибәҙәтулла ҡыҙы балалар баҡсаһы мөдире була.
Урта белем алғандан һуң, Өфөләге 2-се музыка-педагогия училищеһына уҡырға инә, уны тамамлағас, уҡыуын Өфө сәнғәт училищеһының киске бүлегендә 3-сө курста дауам итә.
1976 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтының «хор дирижеры» бүлеген (Рәсәй һәм Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, сәнғәт фәне кандидаты, профессор М. П. Фоменков класы) тамамлай. 1985 йылда — Гнесиндәр исемендәге Рәсәй музыка академияһында аспирантураны (фәнни етәкселәре — СССР-ҙың халыҡ артисы, М.Глинка исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты, профессор В.Минин һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, профессор Л.Попова) тамамлай.
1980 йылдан ул Өфө дәүләт сәнғәт институтында хор дирижирләү кафедраһында уҡыта. 1994—2001 йылдарҙа кафедраны етәкләй. Хәҙерге ваҡытта — кафедра профессоры.
1984 йылда Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрына баш хормейстер сифатында эшкә саҡыралар. Бер үк ваҡытта Екатеринбург дәүләт академик опера һәм балет театрының баш хормейстеры булып эшләй.
1995 йылда режиссёр Д.Әбсәләмова менән хеҙмәттәшлектә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында балалар хор студияһын аса.
Ижады
Э. Ғәйфуллина — милли, рус, сит ил классикаһының 50-нән артыҡ спектаклдәрендә хор күренеше постановкалары авторы. Иң әһәмиәтле эштәре араһында: «Трубадур», «Аида», «Травиата», «Риголетто» һәм «Дон Карлос» (Дж. Верди), «Фауст» (Ш.Гуно), «Кармен» һәм «Ынйы эҙләүселәр» (Ж.Бизе), «Кәмитселәр» (Р.Леонкавалло), «Мадам Баттерфляй» (Дж. Пуччини), «Евгений Онегин», «Пиковая дама», «Мазепа», «Иоланта» (П.Чайковский), «Кенәз Игорь» (А.Бородин), «Алеко» (С.Рахманинов), «Ҡарһылыу» (Н.Римский-Корсаков), «Салауат Юлаев», «Шәүрә», «Ҡаһым-түрә», «Аҡмулла», «Урал илселәре» (З.Исмәғилов), «Ай тотолған төндә» һәм «Мemento» (С.Низаметдинов), «Ябалаҡ» (И.Штраус) һәм башҡалар. Эльвира Ғәйфуллинаның концерт репертуарында вокаль-симфоник әҫәрҙәр: «Хәрби реквием» (Б.Бриттен), «Реквием» (Дж. Верди), «Stabat Mater» (Дж. Россини), «Сергей Есенин иҫтәлегенә поэма» (Г.Свиридов), «Степан Разинды язалау», Унөсөнсө симфония, «Антиформалистик раёк» (Д.Шостакович), Л.Бетховендың Туғыҙынсы симфонияһы, С.Рахманиновтың хор һәм оркестр өсөн «Өс рус халыҡ йыры», «Александр Невский» һәм «Иван Грозный» (С.Прокофьев), «Грек Зорба» (М.Теодоракис), «Carmina Burana» (К.Орф) һәм башҡалар. 2007 йылдың декабрендә Э.Ғәйфуллинаны Өфө ҡалаһының «Мираҫ» муниципаль фольклор йыр һәм бейеү ансамбленың баш хормейстеры итеп тәғәйенләйҙәр. Театр труппаһы менән бергә гастролдәргә Төркиәгә (1999), Египетҡа (2003), Португалияға (2006), Таиландҡа (2006, 2008) бара. 2003 йылда Төркиәнең берләштерелгән театрҙары дирекцияһы саҡырыуы буйынса Анкара опера һәм балет театрында, 2006—2008 йылдарҙа — Екатеринбург опера һәм балет театры сәхнәһендә эшләй. Э.Ғәйфуллина етәкселегендә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә хор бенефисы һәм хор музыкаһы концерттары үтә.
Ғаиләһе
Ире Эдуард Зөфәр улы Ғәйфуллин — театрҙың фагот төркөмө концертмейстеры, улдары Рәмил (1970 йылғы) — Эске эштәр министрлығының Шәхси именлек идаралығының бүлек башлығы, Тимур (1979 йылғы) — «Дельрус» компанияһында экономика һәм маркетинг буйынса белгес, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында хор концертмейстеры. Ейәндәре Морат, Булат, Самат һәм ейәнсәре Софья.
Инглиз паркы (Ереван)
Инглиз паркы (Инглиз баҡсаһы; әрм., шулай уҡ Театр ) — Әрмәнстандың Ереван ҡалаһындағы йәмәғәт паркы,   Италия урамында урынлашҡан. Ул Республика майҙанынан көньяҡ-көнбайышҡа ҡарай үҙәк Кентрон районында 5,5 гектар майҙанды биләй.
Тарихы
Инглиз баҡсаһы Ереванда иң боронғо парктарҙың береһе булып тора. Уға 1860 йылдарҙа Эриван губернаһы губернаторы генерал-майор Михаил Астафьев тарафынан нигеҙ һалына. 1880 йылда паркты төҙөкләндереү проблемаларына билдәле Ереван табибы Левон Тигранян иғтибар итә, әммә ҡала думаһы был мәсьәләне ҡарамай. Паркты төҙөкләндереү мәсьәләһе 1894 йылда әленән-әле күтәрелә. Реконструкциялау планы төҙөлә, уға ярашлы бер нисә аллея, кибет булырға тейеш була. Һаҙлы участкалары дренаждар менән киптереү тәҡдим ителә, йөҙләгән ағас һәм ҡыуаҡлыҡтар ултыртыу ҡарала. 1895 йылда баҡса Левон Баклачянға баҡсала төҙөкләндереү эштәре алып барыу шарты менән 12 йылға ҡуртымға бирелә. Баклачян үҙ өҫтөнә алған йөкләмәләрҙе үтәмәй, шуға күрә парктың реконструкцияһы менән ҡала башлығы Исаак Мелик-Агамалян шөғөлләнә. Төҙөкләндереү буйынса эштәр ун йылға һуҙыла. Парк килеүселәр өсөн тик 1910 йылдың  3 октябрендә генә асыла. 1920 йылда Инглиз паркында Әрмәнстан тарихында беренсе футбол матчы үткәрелә, унда Ереван һәм Алексанрополь (хәҙер —Гюмри) командалары уйнай. Совет йылдарында парк  26 Баҡы комиссары хөрмәтенә атала. Әрмәнстан бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң, парктың тәүге исеме тергеҙелә.
Парк бөгөн
Инглиз паркында Сундукян  исемендәге Әрмәнтеатры, Франция һәм Италия илселеге һәм «Конгресс-отель» ҡунаҡханаһы урынлашҡан.
Паркта әрмән драматургы Габриел Сундукяндың бюсы һәм уның персонажы балыҡсы Пепоның скульптураһы урынлашҡан.
Парктың үҙәк фонтаны яңы өйләнеүсе парҙарҙың фотоға төшөү өсөн яратҡан урыны булып тора
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Чермелей
Чермелей — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура (Старая арна) йылғаһының һул ярына тамағынан 427,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мәйгәште (Ҡағы ҡушылдығы)
Мәйгәште  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡағы йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
1 март
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Башҡорт ғәскәре (1917—1919)
Ғәскәрҙе ойоштороу
Башҡорт ғәскәренең ойошторолоуы 1917 — 1921-се йылдарҙағы башҡорт милли хәрәкәтенең ҡушма өлөшө булып тора.
1917 йылдың 8-20 декабрендә Ырымбур ҡалаһындағы Каруанһарайҙа үткән III Бөтә башҡорт ойоштороу ҡоролтайы (съезы) автономия мәнфәғәттәрен яҡлау өсөн булдырылған милли ҡораллы формированиеларҙы законлаштырҙы. Башҡорт ғәскәрен Башҡортостандың эске улустарында булдырырға ҡарар ителә, сөнки Ырымбурға Ҡыҙыл армияһы отрядтары яҡынлашҡан була. Ошо ҡарарға ярашлы, 1918 йылдың 5 ғинуарында, ҙур булмаған башҡорт отряды (командующийы Ғ. С. Мағазов), шулай уҡ Ә. Б. Ҡарамышев менән Ғ. С. Иҙелбаев етәкселегендәге кавалерия һәм пехота отрядтары республиканың үҙәк улустарына табан йүнәлештә юлға сығалар .
Башҡорт Үҙәк Шураһы Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы башынан алып үҙенең нейтралитеты тураһында бер нисә мәртәбә хәбәр итә: «Беҙ большевиктар ҙа, меньшевиктар ҙа түгел, беҙ тик башҡорттар ғына. Ҡайһы яҡта беҙ булырға тейеш? Бер яҡта ла түгел. Беҙ үҙ яғыбыҙҙа… Ике миллионлы башҡорт халҡы ошондай әһәмиәтһеҙ сәйәси мәрәкәлә уйынсыҡ була алмай..» Әммә 1918 йылдың 16- сы февраленән 17-се февралгә ҡараған төндә Ырымбур Мосолман Хәрби — Революцион комитеты частары (МВРК) Башҡорт Хөкүмәтенең 7 ағзаһы (И. М. Мутин,А. Н. Йәғәфәров,С.Ғ. Мирасов, Ә.- З. Вәлидов,Ғ. Я. Айытбаев, А. К. Әҙеһәмов, И. Сәлихов) ҡулға алынғандан һуң нейтралитет тураһындағы ҡарар үҙгәрә. 1918 йылдың 2 мартында Баймаҡта С. М. Цвиллинг фарманына ярашлы Баймаҡ эшсе — депутаттар советы вәкилдәре иректә ҡалған Башҡорт хөкүмәтәнең башҡа ағзаларын да ҡулға алалар. 1918 йылдың 4 мартында Ә. Б. Ҡарамышев етәкселендәге башҡорт отрядтары Баймаҡты ҡамауға алалар. Улар Башҡорт хөкүмәте ағзаларын азат итеүҙе талап итә, әммә 6 мартта Ырымбурҙан килгән ҡыҙылармеецтар отряды ҡамауҙы кире ҡаға. 7 мартта эшселәр һәм ҡыҙылармеецтар хөкөмө буйынса Башҡорт хөкүмәтенең ике ағзаһы һәм автономияның хакимиәт органдарының башҡа вәкилдәре атып үлтерелә.
1918 йылдың 5 мартында Ырымбур губерна революцион комитеты бөтә башҡорт улустарына ҡәтғи характерҙағы телеграмма ебәрә: «Башҡорттар … үҙ отрядтарын офицерҙар, юнкерҙар һәм төрлө ҡәбәхәттәр менән Совет халыҡ власына ҡаршы ойошторалар. Атаман Дутовҡа революцияға ҡаршы көрәш алып барырға ярҙам иткән элекке Башҡорт өлкә советы ревкомы ҡарарына ярашлы ҡулға алынды. Ревком бөтә башҡорттарға һәм уларҙың ойошмаларына кисектермәҫтән ҡоралһыҙланырға, барлыҡ ҡоралдарын урындағы советтарға һәм ҡыҙылгвардиясыларға тапшырырға; бөтә йәшенеп йөрөгән…офицерҙарҙы һәм юнкерҙарҙы тотоп бирергә, юлбаҫарса һөжүмдәрҙе туҡтатырға бойора. Әгәр өс көн эсендә был талап үтәлмәһә, Ревком ҡулға алынған Өлкә советын атып үлтерәсәк, һәм Совет власына ҡаршылыҡта шик уятҡан бөтә башҡорт ауылдары ер йөҙөнән артиллерия һәм пулеметтар менән юҡ ителәсәк». 1918 йылдың 3 апрелендә Ә. Б. Ҡарамышев етәкселендәге берләшкән башҡорт отрядтары һәм казактар Ырымбур төрмәһенән Башҡорт Хөкүмәте ағзаларын азат итәләр.
Контрреволюция лагерендә
1918 йылдың май аҙағынан автономия хакимиәте органдарының эше тулыһынса тергеҙелә. Уларҙың яңы урынлашҡан ере Силәбе ҡалаһы була.
Башҡорт Хөкүмәте илдең көнсығышында большевиктарға ҡаршы үҙәктәр — Ваҡытлыса Себер хөкүмәте, Учредителдәр йыйылышы ағзалары комитеты (Комуч), Ырымбур казактар ғәскәре һәм башҡалар менән бәйләнештәр булдыра. 1918 йылдың 15—17 майында Ҡустанайҙа башҡорт һәм ҡаҙаҡ милли хәрәкәттәре вәкилдәренең кәңәшмәһе булып үтә. Кәңәшмәлә контрреволюцион көрәште берҙәмлектә ойоштороу тураһында фекер алышыу була. 1918 йылдың йәйендә Башҡортостан Хөкүмәте ашығыс рәүештә башҡорт армияһына дөйөм мобилизация иғлан итә. Мобилизацияның һәм уның структураһының формалаштырыуын тиҙләтеү маҡсатында Башҡорт Үҙәк Шураһы янында 1918 йылдың 8 июнендә ғәскәрҙең штабы — Башҡорт хәрби советы, шулай уҡ кантон хәрби начальниктарының идаралығы булдырыла.
1918 йылдың 11 октябрендә Башҡортостан Хөкүмәте Башҡорт ғәскәри идаралығы тураһындағы ҡарарға ҡул ҡуя. Идаралыҡ Башҡорт ғәскәренең ойоштороуы һәм ҡоролошо менән шөғөлләнә. Шулай уҡ уның ҡарамағына офицер составы һәм финанс ресурстары бирелә. Идаралыҡ административ хөкөм, мобилизация һәм хужалыҡ бүлектәренән тора. Башҡорт айырым корпусының штабы иғлан ителә, ә Башҡорт хәрби советы кәңәшмә органы булараҡ республика хөкүмәте янында ҡалдырыла.
Башҡорт хәрби советының рәйесе һәм Ғәскәри идаралыҡтың начальнигы, Башҡортостан Хөкүмәтенең ағзаһы, хәрби бүлектең мөдире була.
Ғәскәр регуляр булмаған отрядтарҙан һәм регуляр пехота һәм кавалерия полктарынан тора. 1918 йылдың июленән Башҡорт ғәскәре составына 4 Башҡорт пехота полкы һәм Башҡорт кавалерия полкы инә, артабан улар, 1918 йылдың сентябрендә, биш полктан торған Башҡорт айырым корпусҡа инәләр. Уның беренсе командующийы итеп генерал-майор Ишбулатов Хәжиәхмәт Исхаҡ улы тәғәйенләнә.
Ю. Ю. Бикбов рәйеслеге аҫтындағы Кесе Ҡоролтай Себер хөкүмәте менән килешеү төҙөй. Башҡорт Корпусы хәрби — оператив яҡтан Аҡ армияның берҙәм командованиеһына буйһонған хәлдә була. Башҡорт ғәскәренең һаны аҙаҡҡы 5 ай эсендә 10 меңгә барып етә һәм артабан, алыштарҙағы юғалтыуҙарға ҡарамаҫтан, һаман арта бара. Бик күп мөһим саралар менән бер рәттән, хәрби символиканың булдырыуына айырым иғтибар бүленә. 1918 йылдың 13 июлендә Башҡорт хәрби советы башҡорт частары өсөн берҙәм форма кейеме эшләп сығарыу буйынса Комиссия тәғәйенләнеүе тураһында фарман сығара : «Башҡорт ғәскәре частарының формаһын уйлап сығарыу өсөн 2-се Башҡорт дивизияһының Штаб начальнигы подполковник Емельянов рәйеслеге аҫтында, ағзалары Башҡорт Хәрби советы өлкән адъютанты поручик Мухлио, мобилизация бүлеге мөдире, прапорщик Тереғолов һәм Хәрби Советы ағзаһы Мағазов составында комиссия ағымдағы йылдың 13 июль көнөнә билдәләнә». 1918 йылдың октябрендә Башҡорт айырым корпусы Башҡорт айырым уҡсылар дивизияһына үҙгәртеп ҡорола, ә 1919 йылдың ғинуарында — Башҡорт корпусына.
А. В. Колчак Рәсәйҙең Юғары Хакимы булып алғас, милли автономияларҙы таныуҙан баш тарта. Был шарттарҙа Башҡорт Хөкүмәте Совет власы вәкилдәре менән һөйләшеүҙәр башлай һәм 1919 йылдың февраль айында Башҡорт Ғәскәренең һәм Башҡортостандың Совет власы яғына күсеүе хаҡында уның ҡарары сыға. Бынан һуң башҡорт частарының һәм Ҡыҙыл Армияның аҡтарға ҡаршы берҙәмлектәге хәрби ғәмәлдәре башлана.
1919 йылдың 21 февралендә Темәс ауылындаI Бөтә Башҡорт хәрби съезы уҙа. Унда ҡатнашҡан Башҡорт Хөкүмәте ағзалары һәм башҡорт полктарынан эскадрон һәм роталарҙың дөйөм йыйылыштарында һайланған 92 делегат ҡатнаша. Үҙенең сығышында Гәрәй Ҡарамышев түбәндәгеләрҙе әйтә : «Башҡорттар күп мәртәбә ҡулдарына ҡорал тотоп үҙ азатлығы өсөн көрәштеләр, һәм урыҫ тарихсылары башҡорттарҙың һәр ошондай сығышын «бола» («бунт») тип исемләүендә уларҙың ғәйебе юҡ. Үҙбилдәләнеше өсөн ошо аҙаҡҡы ынтылыштары иҫәп буйынса 88-се «бола» булып тора». I Бөтә Башҡорт хәрби съезы Башҡорт ғәскәренең һәм бөтә Башҡортостандың Совет власы яғына күсеүен рәсми рәүештә нығыта. Уның һөҙөмтәләре буйынса республиканың беренсе совет хөкүмәте — Башҡорт революцион Комитеты — булдырыла.
РККА-ның 1-се армия командованиеһының күсеү шарттарын боҙоуы һәм репрессияларҙың күбәйеүе, башҡорттарҙы Колчактың Урыҫ армияһы составына (1-се Башҡорт уҡсылар полкының 2-се батальоны, һәм 2-се Башҡорт кавалерия полкының 3-сө эскадроны) алып килә. Совет командованиеһының шәхси хәүефһеҙлек вәғәҙә итеүенән һуң уларҙың бер өлөшө кире ҡайта һәм Башҡорт айырым кавалерия бригадаһының (М. Л. Мортазин һәм башҡаларҙың отрядтары) төп рәттәренә инә. Башҡорт ғәскәренең ике мең элекке хәрбиҙәре (лидерҙары — Мөхәммәт-Ғәбделхәй Ҡорбанғәлиев һәм Галимйән Таған) 1920—1922 йылдарҙа Алыҫ Көнсығышта аҡ эмиграцияға ҡушылалар.
Совет Рәсәйе яғында
Башҡорт хөкүмәте һәм Совет командованиеһы вәкилдәре араһындағы һөйләшеүҙәрҙең ҡайһы бер пункттары: 3) Башҡорт ғәскәрҙәре Совет ғәскәрҙәренә ҡаршы хәрби ғәмәлдәрҙе кисекмәҫтән туҡтаталар һәм үҙ ҡоралын Колчак — Дутовҡа һәм Совет Рәсәйенең башҡа дошмандарына ҡаршы боралар, Совет командованиеһының күрһәтмәләренә буйһоналар йәки Совет Рәсәй ғәскәрҙәре биләгән территорияһына күсәләр; шул уҡ ваҡытта бындай осраҡтарҙа Совет армияһы командованиеһы күрһәткән районға күсеү тураһында артабан тулыһынса уртаҡ фекергә килешкәнгә тиклем, башҡорт хөкүмәте армия буйынса тейешле фарман сығара. 4) Башҡорт хөкүмәте кисекмәҫтән башҡорт халҡына һәм ғәскәрҙәргә Совет республикаһына ҡаршы көрәште туҡтатыу тураһында өндәмәләр сығара. 6) Һуңғы Килешеү төҙөлөргә тейеш һәм Башҡорт хөкүмәте үҙенең тулы хоҡуҡлы вәкилдәрен Мәскәүгә ебәрә. Имза ҡуйҙылар: Көнсығыш фронтының Революцион Хәрби Советы — Смилга, Гусев, Каменев. Башҡорт хөкүмәте рәйесе Кулаев. Башҡорт өлкә Советы ағзаһы Халиков. Башҡорт ғәскәрҙәре командующийы адьютанты Бикбауов.