cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лучано Паваротти
Бала сағы һәм уҡыу йылдары
Schola Magistrale мәктәбен тамамлағандан һуң Павароттиға һөнәр һайлау талап ителә. Футбол менән мауыҡҡанға күрә, ул спорт өлкәһен һайлап, ҡапҡасы булырға теләй, ләкин әсәһе уны уҡытыусы булырға күндерә. Артабан ул ике йыл башланғыс мәктәптә уҡыта, әммә музыка менән ҡыҙыҡһыныуы барыбер өҫтөнлөк ала. Улының ниндәй хәүеф алдында торасағын аңлап, атаһы бик теләмәй генә Лучаноны 30 йәшенә тиклем аҫырарға ризалаша, әммә шунан һуң, әгәр уның йырсы карьераһы барып сыҡмаһа, ул үҙе ниндәй ҙә булһа ысул менән аҡса табып йәшәргә тейеш була.
1954 йылда 19 йәшендә Паваротти Моден ҡалаһында тенор Арриго Поланан етди музыкаль белем ала башлай. Тенор, был ғаиләнең фәҡир йәшәүен аңлап, бушлай дәрес бирергә ризалаша. Педагог менән шөғөлләнә башлағас, Паваротти үҙендә абсолют ишетеү һәләте булыуын белә. Ошо уҡ тирәлә Паваротти опера йырсыһы Адуа Верони менән таныша. 1961 йылда Лучано менән Адуа өйләнешә. Ике йыл ярымдан Порла Японияға киткәс, Паваротти үҙенең бала саҡ дуҫы сопрано Мирелла Френиҙы (аҙаҡ ул уңышлы йырсы булып китә) уҡытҡан Эттори Кампогаллианиның уҡыусыһы була. Уҡыған осоронда Паваротти тәүҙә башланғыс мәктәп уҡытыусыһы, артабан страховкалау агенты булып эшләй.
Тәүге алты йыл уҡыу бәләкәй ҡалаларҙа бер нисә бушлай соло концерттарын ҡуйыуҙан башҡа әллә ни ҙур уңыштар килтермәй. Тауыш ярылары ҡалынайғанлыҡтан (йыйырсыҡ барлыҡҡа килә) Феррарилағы концерты бик насар кимәлдә үтә, һәм Паваротти йырлауҙы ташларға уйлай. Әммә тауыш ярыһының ҡалынайыуы бөтөп кенә ҡалмай, ә, йырсы үҙенең автобиографияһында әйтеүенсә, «уҡығанда алған оҫталығым ҙур ауырлыҡ менән мин өлгәшергә теләгән тәбиғи тауышым менән бергә килде».
1960—1980
Павароттиҙың ижад карьераһы 1961 йылда Халыҡ-ара вокалсылар конкурсында еңеү менән башлана, был еңеүҙе ул басс Дмитрий Набоков менән уртаҡлаша. Шул уҡ йылда Дмитрий менән бергәРеджио Эмилияның Театрында уның дебют сығыштары була, ул Дж. Пуччиниҙың «Богема»һында Рудольф партияһын башҡара. 1963 йылда Вена операһында һәм Лондондың «Ковент-Гардене»һында ла ошо уҡ партияны йырлай.
Павароттиның Америкалағы дебюты 1965 йылдың февралендә Майаминың опера театрында була. Ул Сазерленд менән бергә Гаэтано Доницеттиҙың "Лючия де Ламмермур"ында Эдгарҙы йырлай. Ул кисәлә йырларға тейешле тенор ауырып киткән була һәм дублеры ла булмай. Сазерленд Паваротти менән турҙа бергә сығыш яһағаны була, шуға ла ул йәш йырсыны роль менән яҡшы таныш тенор булараҡ тәҡдим итә.
Артабанғы йылдарҙа ул "Ковент-Гарден"да Беллиниҙың «Сомнамбула»һында Эльвино, Вердиҙың «Травиата»һында Альфред, Вердиевскийҙың «Риголетто»һында Герцог Мантуанский партияларын йырлай. 1966 йылда Доницеттиҙың «Полк ҡыҙы» операһындағы Тонио партияһын башҡарыуы Павароттиға халыҡ-ара танылыу килтерә. Шунан һуң уны «иң юғары До короле» тип атай башлайҙар. Шул уҡ йылда Милан ҡалаһының «Ла Скалаһында» Павароттиҙың дебют сығышы була, ул унда Беллиниҙың «Капулетти һәм Монтекки» операһында Тибальд партияһын йырлай. Әкренләп йырсы драматик ролдәргә мөрәжәғәт итә башлай: Пуччиниҙың "Һағыш"ында Каварадосси, "Бал-маскарад"та Риккардо, «Трубадур»ҙа Манрико, Вердиҙың «Аида»һында Радамес, "Турандот"та Калаф.
1971 йылдан алып Паваротти «Арена ди Верона» фестивалендә даими сығыш яһай, концерттарҙа ҡатнаша. «Ла Скала» менән Мәскәүҙә (1974) гастролдәрҙә була. Яҙмалар араһында Вердиҙең ун операһындағы, Пуччиниҙың биш операһындағы партиялары; «Кәмитселәрләр»ҙә (дирижеры Риккардо Мути, Philips) Канио партияһы, Понкьеллиҙың "Джоконда"ның (дирижеры Бруно Бартолетти, Рhilips) иң уңышлы яҙмаларының береһендә Энцо партияһы һәм башҡалар бар.
1980—1990
1980-се йылдар башында Паваротти халыҡ-ара йәш башҡарыусылар конкурсын булдыра (The Pavarotti International Voice CompetitionThe Competition Voice Pavarotti International). 1982 йылда ул тәүге конкурс еңеүселәре менән «Богема» һәм "Мөхәббәт эсемлеге"нең айырым фрагменттарын башҡара. Икенсе конкурс 1986 йылда үткәрелә, уның еңеүселәре менән дә Паваротти «Богема» һәм "Бал-маскарад"тың («Un ballo in maschera») айырым фрагменттарын йырлай. Карьераһының 25 йыллығын байрам итеүгә Паваротти ошо конкурста еңеүселәрҙе Италияға саҡыра, уның тыуған ҡалаһы Моденала, шулай уҡ Генуяла улар "Богема"ны башҡара. Был тур Ҡытайҙың баш ҡалаһы Пекинда дауам итә, унда Паваротти беренсе тапҡыр 10000 тамашасыны һыйҙырған аудиторияла сығыш яһай һәм икенсе октаваның данлыҡлы «До»һын тыңлаусыларына бүләк итә, ә тамашасылар уны аяғүрә баҫып алҡышлай. 1989 йылда үткәрелгән өсөнсө конкурс еңеүселәре менән ул "Мөхәббәт эсемлеге"н һәм "Бал-маскарад"ты башҡара. Бишенсе конкурста еңеүселәр 1997 йылда йырсыны Филадельфиялағы гастролдәрендә оҙатып йөрөй.
1980-се йылдар уртаһында Паваротти Вена дәүләт операһы һәм Ла Скала менән ҡайтанан хеҙмәттәшлек итә башлай. Венала Паваротти "Богема"нан Рудольфоны Мими ролендәге Миррела Френи менән дуэтта йырлай; "Мөхәббәт эсемлеге"ндә — Неморино; "Аида"ла Радамес; «Луиза Миллер»ҙа Рудольфо; "Бал-маскарад"та Густаво; Паваротти һуңғы тапҡыр 1996 йылда Вена операһында "Андреа Шенье"ла («Andrea Chénier») сығыш яһай.
1990 йылда Джакомо Пуччиниҙың «Турандот» операһынан «Nessun Dorma» арияһын башҡарыуы Павароттиға яңынан бөтә донъяла дан ҡаҙаныу мөмкинлеген бирә. Хәрби һауа көстәре компанияһы Италияла үткәрелгән футбол буйынса донъя чемпионатын трансляциялағанда ошо арияны тапшырыуҙың төп темаһы итеп ҡуя. Был ария шулай уҡ поп-хит кеүек популяр булып китә һәм башҡарыусының визит карточкаһына әйләнә. Чемпионат финалында «Өс тенор» Римда Каракаллылағы боронғо мунсалар территорияһында «Nessun Dorma» арияһын башҡара, һәм бөтә музыка донъяһы тарихында тап ошо яҙмаларҙың күсермәһе башҡа мелодиялар күсермәләренә ҡарағанда күберәк һатыла, был хәл дә шулай уҡ Гинесстың рекордтар Китабында теркәлә. Бына шулай Паваротти операны кешеләр янына — урамға сығара. 1991 йылда Лондондың Гайд-паркында, 150 меңлек аудитория туплап, соло концертын бирә; 1993 йылдың июнендә Нью-Йорктың Үҙәк паркында 500 меңдән ашыу кеше бөйөк тенорҙы тыңларға йыйыла, һәм телевидение буйынса трансляцияны миллиондан ашыу тамашасы ҡарай. Шул уҡ йылдың сентябрендә Париждың Марс яланында 300 меңдән ашыу тыңлаусы өсөн асыҡ концерт ҡуйыла. Йола буйынса «Өс тенорҙың» концерттары Лос-Анджелеста (1994), Парижда (1998) һәм Йокогама (2002) үткәрелгән футбол буйынса донъя чемпионаттарында ла ҡуйыла.
Шоу-бизнестың профессиональ даирәләрендә популяр булыуы менән бергә Павароттиның «Концерт ҡуйыуҙан баш тартыу короле» булараҡ та даны арта бара. Үҙгәреүсән артистик натура булғанға күрә Лучано Паваротти йыш ҡына иң һуңғы сиктә үҙ сығышының булмаясағы хаҡында белдерә, ә был үҙ сиратында концерт-холдарға һәм опера йорттарына ҙур зыян килтерә.
1998 йылда Паваротти «Грэмми риүәйәте» премияһы менән бүләкләнә, был премия булдырылғандан алып (1990 й.) бөтәһе 15 тапҡыр ғына бирелә.
Музыкаль эшмәкәрлеге
Лучано Паваротти ХХ йөҙ йыллыҡтың тамашасылар араһында иң популяр һәм тәнҡитселәр тарафынан танылған опера тенорҙарының береһе була.
Үҙенең соло концерттарына Паваротти йөҙ меңләгән тыңлаусы йыя. Нью-йорктың "Метрополитен Операһы"нда тамашасылар йырсының тауышының матурлығына шул тиклем һоҡлана, хатта шаршауҙы 165 раз тапҡыр асырға тура килә. Был хәл дә Гиннесстың рекордтар Китабына индерелә. 500 мең тамашасы Нью-Йорктың Үҙәк паркында уның концертын тыңлай — ошоға тиклем бер генә башҡарыусы ла бындай аудиторияны йыя алмай. 1992 йылдан Паваротти «Паваротти һәм дуҫтары» мәрхәмәтлелек концерттарында ҡатнаша. Рок-музыканттар Брайан Мэй һәм Роджер Тейлор (Queen), Стинг, Элтон Джон, Боно һәм Эдж (U2), Эрик Клептон, Джон Бон Джови, Брайан Адамс, Би Би Кинг, Селин Дион, Cranberries төркөмөнөң, танылған итальян башҡарыусыларының ҡатнашыуы арҡаһында Мәрхәмәтлелек проекты ғәйәт ҙур танылыу ала, Улар Паваротти һәм оркестр менән бергә үҙҙәренең иң яҡшы йырҙарын йырлай. Күп кенә поп- һәм рок-музыканттар был проектта ҡатнашыуҙы үҙҙәренә күрһәтелгән хөрмәт тип ҡабул итә. «Паваротти һәм дуҫтары» проекты яҙҙырған альбомдар популяр музыка баҙарында сенсация булып таныла.
Карьераһының тамамланыуы һәм вафаты
2004 йылда Лучано Паваротти тамашасылары менән хушлаша. Ул һуңғы тапҡыр "Метрополитен-опера"ла Пуччиниҙың «Һағыш» операһында Марио Каварадосси ролендә сығыш яһай. Спектакль алдынан ул опера сәхнәһен ҡалдырасағы тураһында рәсми рәүештә иғлан итә. «Метрополитен-опера»һында аншлаг була — ваҡыты менән Павароттиҙың тауышы ғәҙәттәгегә ҡарағанда көсһөҙөрәк яңғыраһа ла, зал уны 11 минутлыҡ алҡыштар менән оҙата. Павароттиҙың һуңғы сығышы 2006 йылдың 10 февралендә Туринда, ХX Ҡышҡы Олимпия уйындарын асыу тантанаһында була.
Лучано Паваротти 2007 йылдың 6 сентябрендә, Моденала үҙ йортонда, 72 йәше тулыуға бер ай самаһы ҡалғас, ашҡаҙан аҫты биҙе яман шешенән вафат була.
2007 йылдың 7 сентябрендә маэстро менән хушлашалар һәм уны ерләйҙәр. Лучано Паваротти Модена эргәһендәге Монтале Рангоне (Montale Rangone) зыяратында, ғаилә кәшәнәһендә, ата-әсәһе һәм үле тыуған улы менән йәнәш ерләнә.
Оло Еголдокова
Оло Еголдокова — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Еголдокова йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 79 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡарамалы-Ғөбәй
Ҡарамалы-Ғөбәй (Карамалы-Губеево) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 1083 кеше. Почта индексы — 452786, ОКАТО коды — 80251830001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауыл тарихы
Ҡарамалы-Ғөбәй ауылы (гидроним һәм антропонимы атамаһынан) заводчик Осокиндың  ер дачаһында барлыҡҡа килгән, шуға күрә унда йәшәүселәр башҡорт олоҫоноң керҙәштәре тип һаналмағандар. Беренсе күскенсе Фәйзулла Ғөбәйевтың улы 1825 йылғы прошениеһында сауҙагәр татар тип аталған. Унда ул ауылдаштары Ибраһим Ҡотлин, Тимеркей Әбделкәримов, Кәрим Әдбрәшитов, Иҫәнсул Ишмөхәмәтов, Хәмиҙулла Халиҡовты телгә ала. Ауылға Ҡазан даруғаһы Ҡыр-Йылан улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә яһаҡлы һәм хеҙмәтле татарҙар килеп төпләнә. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр б‑са, 1755 йылға тиклем керҙәш башҡорттар, икенселәре буйынса — 1756 йылдан һуң (аҫаба башҡорттар м‑н килешеү б‑са ер Үрге Троицк заводына оброк түләү шартында ҡуртымға бирелгәндән һуң) нигеҙ һалыуҙары билдәле. Халҡы һуңынан типтәрҙәр ҡатламына күсә. 1795 йылда 244 кеше, 1865 йылда 90 йортта — 500 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, һыу тирмәне булған. 1906 йылда шулай уҡ бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән. Халҡы: 1906 й. — 1309 кеше; 1920 — 1446; 1939 — 1332; 1959 — 1230; 1989 — 1096; 2002 — 1052; 2010 — 1120 кеше. Башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, амбулатория, мәҙәниәт йорто, китапхана бар. .
Мочевязь
Мочевязь — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Моча йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Красный Октябрь (Илеш районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Усманов Мансур Хәбибулла улы
Усманов Мансур Хәбибулла улы (1915 йыл — сентябрь 1944 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.
Ғаиләһе
Мансур Усманов һуғышҡа алынғанға тиклем өйләнгән була. Ҡатыны ошо уҡ ауылдыҡы — Х. Усманова.
Восход (Балаҡатай районы)
Восход (Восход) — Башҡортостандың Балаҡатай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 66 кеше. Почта индексы — 452595, ОКАТО коды — 80210831002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Томышевка
Томышевка — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе, Һамар өлкәһе, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сызранка йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сызранка йылғаһы, инештән Сызрань ҡалаһына (ҡаланан юғарыраҡ) тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Изге Богородица Катогике сиркәүе (Ереван)
Изге Богородица Катогике сиркәүе (әрм. Կաթողիկե եկեղեցի Սուրբ Աստվածածին ) — Әрмәнстандың баш ҡалаһы Ереван ҡалаһында ҙур булмаған  урта быуат сиркәүе. Кентрон районында  Саят-Новы проспекты һәм Абовян урамы  киҫешкән урында урынлашҡан.
Тарихы
Катогике сиркәүенең стеналарында уйып яҙылған иң боронғо яҙмалар 1264 йыл менән  билдәләнә.
Половинка (йылға)
Половинка  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы (Чусов, Сылвин ҡултығы) уң ярына 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Изге Богородица Катогике сиркәүе (Ереван)
Тарихы
1936 йылда торлаҡ биналарға һәм  Саят-Нова проспектында лингвистик  институтына урын өсөн Изге Богородица базиликаһы  һүтелә,  Һүтеп алыу ваҡытында ҙур базилика структураһындағы  боронғо Катогике сиркәүе асыҡлана. Археологтар яғынан ҡаршылыҡ булыу сәбәпле, сиркәү һаҡланып ҡала. Емерелгән сиркәү стеналарында  XV — XVII быуаттарҙағы күп боронғо хачкарҙар (боронғо тәре) табыла.
Катогике исемен йөрөткән хәҙерге Изге Богородица сиркәүенең күләме сағыштырмаса ҙур түгел (5,4×7,5 м). Сикләнгән арауыҡ менән бәйле, ул намаҙ уҡыу сифатында ғына файҙаланыла.
Изге Анна сиркәүе
Боронғо сиркәүҙән төньяҡҡа ҡарай яңы дини комплекс төҙөлә. Ул үҙ эсенә ҙур Изге Анна сиркәүен, шулай уҡ Католикос резиденцияһын ала.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Аксаков исемендәге мәҙәниәт һәм ял баҡсаһы
'''С. Т. Аксаков исемендәге мәҙәниәт һәм ял баҡсаһы''' — Өфөләге мәҙәниәт һәм ял итеү паркы. Баҡса ландшафт ҡомартҡыһы һәм ҡала төҙөлөшө ҡомартҡыһы булып тора.
Кузьменко Раиса Михайловна
Раиса Михайловна Кузьменко (1926 - 1977) — Краснодар крайы Северский районы «Большевик» колхозы звеньевойы. Социалистик Хеҙмәт Геройы.
Аксаков исемендәге мәҙәниәт һәм ял баҡсаһы
Тарихы
Баҡса урыҫ яҙыусыһы Аксаков Сергей Тимофеевич хөрмәтенә аталған. XVIII быуат аҙағында хәҙерге парк биләмәһендә (элек — Голубиный биҫтәһе, хәҙер — хәҙер Пушкин, Яңы Күпер, Цюрупа һәм Вәлиди урамдары) яҙыусының ата-әсәләре ишек алды ҡаралтылары һәм емешүеләкле баҡса менән утар һатып алалар. Бында 1791 йылдың 20 сентябрендә (1 октябрь) Аксаков Сергей Тимофеевич тыуа ла инде. Был йорт, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һаҡланмаған. Ул 1821 йылғы янғын ваҡытында яна.
Кузьменко Раиса Михайловна
Биографияһы
1926 йылда Төньяҡ-Кавказ, хәҙер Краснодар крайы Северский районында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Урыҫ.
Аксаков исемендәге мәҙәниәт һәм ял баҡсаһы
Тарихы
Утарҙың яңы хужалары 1822 йылда гөрләүекте быуып, ҙур булмаған күл булдыралар.
Кузьменко Раиса Михайловна
Биографияһы
1940-сы йылдарҙың икенсе яртыһында Северский районының «Большевик» колхозының Д. С. Грицик етәкләгән бөртөклө культураларҙы үҫтереү буйынса баҫыусылыҡ бригадаһында звеньевой булып эшләй.
1947 йылдың эш йомғаҡтары буйынса Р. М. Богуславская звеноһы бойҙай уңышын 12 гектар майҙанда гектарынан 31,65 центнер ала.
СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың 6 май указы менән 1947 йылда бойҙай һәм кукуруздан юғары уңыш алған өсөн Богуславская Раиса Михайловнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙал тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Шул уҡ указ менән «Большевик» колхозының тағы ла биш хеҙмәткәре, шул иҫәптән, колхоз рәйесе П. А. Негрецкий һәм бригадир Л. С. Грицик юғары исемгә лайыҡ була.
Артабанғы йылдарҙа Р. М. Кузьменко (кейәүҙә) звеноһы юғары иген уңыш йыйыуын дауам итә.
Аксаков исемендәге мәҙәниәт һәм ял баҡсаһы
Тарихы
Октябрь революцияһынан һуң, 1917 йылда, шәхси парк ҡала ҡарамағына бирелә һәм 1920-се йылдарҙа паркка Луначарский исеме бирелә. Халыҡ телендә уны Лунный тип йөрөтәләр. Паркта йәйгеһен көн һайын киске 8-ҙән һәм төн уртаһына тиклем тынлы оркестр уйнаған. Паркта павильон-читальня, бильярдхана, ресторан эшләгән, сәхнәлә көн һайын концерт программалары уҙғарылған. Ресторан һәм театр биналары Видинеев осоронда төҙөлгән була, шуға күрә улар тик йәй көндәрендә генә эшләгән.
1956 йылда паркка ингән урын колонналы арка биҙәй һәм тимер ҡоймалар ҡуйыла. Паркта аттракциондар өсөн майҙансыҡ төҙөйҙәр, шулай уҡ көлкө бүлмәһе, кино майҙансығы һәм фонтандар. Баҡсала гипстан скульптуралар урынлаштырыла. Ленин һәйкәле 1957 йылда ҡуйыла һәм 1990 йылға тиклем шунда тора.
Кузьменко Раиса Михайловна
Биографияһы
1977 йылда вафат була.
Аксаков исемендәге мәҙәниәт һәм ял баҡсаһы
Тарихы
1960 йылда баҡса ҡаты һынауҙарға дусар була. Мәҫәлән, традицион гранит валсығы урынына юлдарҙы асфальтлау биләмәнең һаҙланыуына килтерҙе, бик күп ҡайын ҡорой, улар урынына тал һәм акация ултырталар.1969 йылда парк территорияһының бер өлөшөндә Кабель заводы төҙөлә башлай һәм ҡалала йәшәүселәр шау-шоулы, йәмһеҙ, күләгәле урынға һирәгерәк килә башлай.
1989 йылда Башҡорт АССР-ы Министрҙар советы Ҡарарына ярашлы Луначарский исемендәге баҡсаның исеме яҙыусы С. Т. Аксаковтың 100 йыллыҡ юбилейына С. Т. Аксаков исемендәге баҡса тип үҙгәртелә. Шул уҡ йылда Аксаков исемендәге баҡса Министрҙар Советы бойоороғо буйынса Өфө ҡалаһында парк-мәҙәниәт ҡомартҡыһы исемлегенә индерелә.
1991 йылда бер ниндәй сәбәпһеҙ Йәйге театр һүтелә. Хәүефһеҙлек маҡсатында бик ҙур тирәк-осокорҙәр бысыла (ағастарҙа бик ҙур ҡыуышлыҡтар була, шуға күрә ағастар паркта ял итеүсе өлкәндәр һәм балалар һаулығына һәм ғүмеренә хәүеф килтерәҡ). Был тирәктәрҙе Аксаковтар үҙҙәре ултыртыу ихтималлығы ла бар. Паркта Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре Людмила Александровна Алмаева етәкселегендә Башҡортостандың мәҙәни мираҫын һаҡлау буйынса байтаҡ эштәр уҙғарыла. Күлдең тирәһе матурлана, юлдарға плитка түшәлә. «Аленький цветочек» исемле кафе асыла.
С. Т. Аксаков исемендәге баҡса ике мәртәбә СССР-ҙа иң яҡшы баҡсаһы тип таныла һәм 2005 йылда сираттағы мәртәбә Өфөнөң иң яҡшы паркы тип билдәләнә.
Иҫтәлекле урындары
Парк биҙәге — ҙур булмаған күл. 2002 йылда бында аҡҡоштар килтерелә, улар паркка тағы ла йәм өҫтәй. Улар менән бергә күлдә өйрәктәр ҙә йәшәй. Һыуҙа балыҡ тереклек итә.
Небаровка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Агрыз (Березовка ҡушылдығы)
Агрыз — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Березовка йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Логайка
Оло Логайка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 919 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Хафизов Фәйез Зәки улы
Хафизов Фәйез Зәки улы (25 август 1938 йыл) — инженер-геолог, геология-минералогия фәндәре докторы (1987), профессор (1994), Рәсәй тәбиғәт фәндәре академияһы (1993), Халыҡ-ара информатизация академияһы (1994), Халыҡ-ара көнсығыш нефть академияһы (1993), Халыҡ-ара минераль ресурстар академияһы (1995) академигы.
Ҡыҫҡаса биографияһы
Хафизов Фәйез Зәки улы 1938 йылдың 25 авгусында Башҡорт АССР-ының Туймазы районы Иҫке Туймазы ауылында тыуған.
1958 йылда Октябрьский нефть техникумын, ә 1965 йылда — Мәскәү нефть химияһы һәм газ сәнәғәте институтын тамамлай.
1966—1974 йылдарҙа Төмән комплекслы геолог-разведка экспедицияһының Төмән геолог экспедицияһы өлкән геологы булып эшләй.
1976—1985 йылдарҙа Төмән тематик экспедицияһының һәм запастарҙы иҫәпләү партияһының начальнигы була.
1985—1989 йылдарҙа Главтюменьгеология начальнигы урынбаҫары һәм баш геологы булып эшләй.
1989—1991 йылдарҙа СССР Геология министрлығының «Геос» тармаҡ-ара фәнни-техник комплексы генераль директоры урынбаҫары вазифаһын биләй.
1991—1994 йылдарҙа — Рәсәй ер аҫты байлыҡтарын ҡулланыу һәм геология комитеты Геосистемалар Бөтә Рәсәй фәнни-эҙләнеү институтының генераль директор урынбаҫары.
1994—2002 йылдарҙа — Көнбайыш-Себер төбәк геология үҙәге рәйесе.
2002 йылдан алып Ханты-Манси автономиялы округының ер аҫты байлыҡтарын рациональ ҡулланыу фәнни-аналитика үҙәгенең төп ғилми консультанты булып тора. Төмән нефть һәм газ дәүләт университеты профессоры.
Фәнни эшмәкәрлеге
Хафизов Фәйез Зәки улы отчеттар авторы һәм СССР Министрҙар Советы янындағы Көнбайыш Себерҙең 20, шул иҫәптән Самотлорский, Ямбург, Поляр түңәрәге аръяғы, Уренгой һәм Төмән өлкәһенең башҡа ятҡылыҡтары запастары буйынса Дәүләт Комиссияһында нефть һәм газ запасын яҡлау буйынса туранан-тура ҡатнашсы булып тора. Ул 80-дән ашыу ғилми хеҙмәт баҫтырып сығарҙы, шул иҫәптән 5 монография.
Сәғитов Ирғәли Мырҙағәли улы
Сәғитов Ирғәли Мырҙағәли улы (20 октябрь 1921 йыл — 31 декабрь 1988 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы. II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.
Биографияһы һәм батырлығы
Ирғәли Мырҙағәли улы Сәғитов 1921 йылдың 20 октябрендә хәҙерге Башҡортостандың Баймаҡ районы Мерәҫ ауылында тыуа. 1941 йылдың декабрендә Баймаҡ район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкында 3-сө эскадрон тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә. Ҡыҙыл Йондоҙ орденына тәҡдим ителгән бүләкләү ҡағыҙында яугир тураһында былай тип яҙылған: «Иптәш Сәғитов батыр һәм ҡурҡыу белмәҫ яугир, Одерҙан алып Бранденбургҡа тиклем хәрби юл үтә. Бранденбург ҡалаһы өсөн барған һуғышта Сәғитов Ирғәли Мырҙағәли улы шәхси ҡоралы менән дошмандың алты һалдатын юҡ итә һәм дүрт һалдатын әсирлеккә ала. Взводты ҡаплап, плацдармды киңәйтеү буйынса взводтың алға барыуына мөмкинлек бирә». Был батырлығы өсөн Сәғитов Ирғәли Мырҙағәли улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә. 1946 йылда демобилизациялана. Яугир 1988 йылдың 31 декабрендә тыуған ауылында вафат була.
Ҡотҡарыусы Христос ғибәҙәтханаһы (Уральск)
Ҡотҡарыусы Христос ғибәҙәтханаһы — Уральск ҡалаһында православие ғибәҙәтханаһы, 1891—1907 йылдарҙа Урал казак ғәскәренең Рәсәйгә хеҙмәтенең 300-йыллығына арналған. Уральск һәм Аҡтүбә епархияһына ҡарай.
Тарихы
1891 йылда Көнсығыштан Петербургҡа ҡайтып барышлай буласаҡ император Николай II ҡатнашлығында ғибәҙәтхананың нигеҙенә таш һалыу тантанаһы була. Проекттың авторы архитектор В. Н. Чагин. Ун алты йыл төҙөлгәндән һуң ғибәҙәтхана 1907 йылда изгеләндерелә. Совет осоронда бинала атеизм музейы урынлаша, ә бер көмбәҙе аҫтында планетарий ойошторола. 1990 йылдың ноябрь айында Христос ҡорамы Рус православие сиркәүенә ҡайтарып бирелә һәм һуңынан иғәнәләр ярҙамында ғибәҙәт ҡылыу өсөн яңынан үҙгәртеп ҡорола. Биҙәктәрен украин рәссамы А.Мензак башҡара.
Эшҡыуар Валерий Сурков аҡсаһына Мәскәүҙә эшләнгән Святослав исемендәге ҙур ҡыңғырау 1995 йылдың октябрендә ҡуйыла. Уральск халҡы Христос Ҡотҡарыусы ҡорамын «Алтын» тип атай.
Ҡорам эргәһендә ҡаланың иң боронғо йәкшәмбе мәктәбе эшләй.
Ҡаран-Бишенде
Ҡаран-Бишенде (Каран-Бишинды) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 151 кеше. Почта индексы — 452797, ОКАТО коды — 80251810004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Габсбургтар -Лотарингскийҙар нәҫеле
Карл VI һәм Прагматик санкция
Император булып алған Карл VI Испания мираҫы өсөн һуғышты дауам итә, әммә союздаштары был һуғышта ҡалмай, сөнки барыһы ла Австрия менән Испанияның бер скипетр аҫтында  берләшеүенән шөрләйҙәр. Ике быуат элек нәҡ шулай булған. Император  Карл VI  ир енесле балалары булмай (Леопольд исемле улы сабый сағында үлә), шуның өсөн ул 1713 йылда Прагматик санкция сығара. Был законға ярашлы Мария Терезия Австрия, Венгрия һәм Чехияның законлы вариҫы була.1736 йылда Карл үҙенең ҡыҙы һәм  Лотаринг династияһынан Франц Стефандың никахын ойоштора. Дәүләттәрҙең күбеһе Прагматик санкцияны ҡабул итһә лә, Карлдың вафатынан һуң танымай башлайҙар. Мәҫәлән, Бавария курфюсты  Карл VII санкцияны танымай һәм һуғыш башлай. Испания Прагматик санкцияны хупларға ниәтләй, әммә һуғыш быға  ҡамасау итә. Мария Терезия атаһының Силезиянан башҡа барлыҡ биләмәләрен мираҫлыҡҡа ала. Франц I Изге Рим империяһы императоры булып китә. Әммә Силезия әле бик оҙаҡ Мария Терезияны ыҙалата.
Династия тураһында
Франц Стефан менән Мария Терезияның никахлашыуы    династияға нигеҙ һала (1736 йыл). Габсбургтар - Лотарингскийҙар нәҫеле вәкилдәр һаны буйынса, Бурбондарҙан ҡала, икенсе урынды биләй (83 эрцгерцогтары тәхеткә дәғүә итә ала). Хәҙерге көндә 6 тармаҡ ботаҡтары бар (4 тармаҡ  һәм  2  нәҫел). Габсбургтарҙың ир - ат  яғынан бөгөнгө көндә дөйөм ата - бабаһы Леопольд II һанала.
Император тармағы (1792 йылдан)
Тармаҡ үҙ эсенә Изге Рим империяһы императоры  Франц II бөтә вариҫтарын үҙ эсенә ала. Ошо тармаҡтан  Австрияның бөтә императорҙары сыҡҡан (Франц II, Фердинанд I, Франц Иосиф I һәм Карл I), шулай уҡ Модена һәм Феррара герцогы Франц Фердинанд һәм Мексика императоры Максимилиан I да инәләр. Хәҙерге көндә ошо уҡ тармаҡтан нәҫел башлығы ла.
Гогенбергтар (1900 йылдан)
Морганатик тармағы Франц Фердинанд тың барлыҡ вариҫтарын үҙ эсенә ала. Франц Фердинанд Чехия графиняһы София Хотекка өйләнә. Австрия закондарына ярашлы морганатик никахта тыуған балалар (Гогенбаргтар) тәхеткә дәғүә итә алмайҙар. Франц Фердинанд һәм София Хотек үлтереләләр һәм ошо ваҡиға Беренсе донъя һуғышы башланыуына сәбәп була. Хәҙер Гогенбергтар Габсбургтарҙан килгән иң боронғо нәҫел.
Тоскана (1790 йылдан)
Тоскана тармағы Тоскана герцогы Фердинандтан килә. Ул тажды атаһына ҡабул итә, әммә Наполеон һуғыштары ваҡыттында хакимлығын юғалта, урынына Зальцбугта курфюст вазифаһын ала. Курфюстлығын юғалтҡандан һуң Вюрцбург герцогы була. 1804 йылда Наполеон еңелгәндән һуң Тосканаға ҡабаттан ҡайта. Артабан уның улы Лепольд II тәхеткә ултыра. Рисорджименто хәрәкәте осоронда Леопольд конституция төҙөй, әммә халыҡ был конституцияны ҡабул итмәй. Леопольд үҙенең улы файҙаһына тәхеттән баш тарта. Әммә улы хакимлығын тиҙ арала юғалта һәм Тоскана Сардиния короле хакимлығы аҫтына күсә. Тоскана Габсбургтары хәҙер ҙә Австрияла йәшәйҙәр. XX быуатта Тоскана Габсбургтары Испания тәхетенә дәғүәселәр булалар, әммә испанлылар Хуан Карлосты һайлайҙар. Әлеге көндә Габсбургтарҙың Тоскана тармағы иң күп һанлы тармаҡ.
Тешен (1822 йылдан)
Тармаҡ Леопольд II  кесе улы Карл Людвигтан килә. Карл Людвиг Тешен герцогиняһы МарияКкристина тарафынан уллыҡҡа алынған. Тармаҡ уның хөрмәтенә исемләнгән. Наполеон һуғыштарында дан ҡаҙанған. Тешен тармағы Бурбондар менән туғандар. Карл Людвиг Иоанн хәҙерге Испания короле Хуан Карлостың ата - бабаһы була.
Нәҫелдең был тармағы хәҙер рәсми рәүештә Амалия Вюртембергскаяға өйләнгән эрцгерцог Вильгельм Франц Габсбург Лотарингскийҙың вариҫтары аша кәүҙәләндерелә. Нәҫел тармағы башлығы —эрцгерцог Вильгельмдың бүләһе эрцгерцог Антон Карл Георг Габсбург Лотарингский. Шулай уҡ тармаҡҡа  морганатик вариҫтар Габсбург графтары һәм Альтенбург принцтары титулдарын йөрөткән  Вильгельм Францтың ҡустылары инә.
Венгр (1796 йылдан)
Был тармаҡ Леопольдтың кесе улы  Венгрия палатины Иосиф Австрийскийҙан килә. Тармаҡ исеме лә уның титулына бәйле. Иосиф Александра Павловнаға өйләнә һәм был никах Австрия һәм Рәсәй араһында берҙән -бер никах була. Балалары булмай. Венгриялағы революциянан һуң Палатин титулы бөтөрөлә һәм ғаилә Венаға күсенеп китә.
Австриялы  Эстелар (1771-1875)
Францтың һәм Мария Терезияның кесе улдары Фердинанд Австрийский Италия Эстеларҙың аҙаҡҡы вәкиле булған Мария Беатриче д’Эстеға өйләнә. Бирнә эсенә Феррара ла, Модена ла, Реджо ла инә. Был никахтан Габсбург - Лотарингтар нәҫеленән беренсе ботаҡ китә (Тоскана тармағын Фердинандтан һанаһаң) һәм был ботаҡ нәҫелдең берҙә - бер юҡҡа сыҡҡан ботағы була. Наполеон һуғыштары дәүерендә Австрия Эстелары нәҫеле бөтә булған биләмәләрен юғалталар, әммә Вена конгресынан һуң юғалған территориялар кире ҡайтарыла, тик оҙаҡҡа түгел. Рисорджименто (Италия ерҙәрен берләштереү өсөн  милли азатлыҡ хәрәкәте) ваҡыттары Эстеларҙы ла ситтә ҡалдырмай. Франческо д’Эсте бөтә биләмәләрен юғалта, балалары булмай һәм был тармаҡ йәшәүҙән туҡтап ҡала. Яңынан Эсте нәҫеле Франц Фердинанд хакимлығы осоронда тергеҙелә, Франц Фердинанд үҙен герцог д’Эсте тип таныта, әммә уны үлтергәндән һуң титул юҡҡа сыға, сөнки уның вариҫтары морганатик никахта тыуғандар. 1914 йылдан һуң был титул бер ҡасан ла ҡулланмай.
Мария Терезия
Габсбургтар нәҫеленән берҙән - бер идарасы ҡатын - ҡыҙ була. Уның ире һәм улы хакимдаштар булыуына ҡарамаҫтан, ул үҙе суверенлы монарх була. Уның ата - бабалары бер ҡасан да үҙ - ара туғанлашмаған, шуның өсөн  ул династия вәкилдәре араһында инцест һөҙөмтәһендә тыумаған һирәк вәкилдәрҙән һанала..
Хакимлығына тиклем тормошо
Мария Терезия  1717 йылда тыуа. Ул тыуған саҡта: "Был тик ҡыҙ ғына икән!", тип әйткәндәр, сөнки Карл VI  династия туҡтатылмаһын өсөн мотлаҡ малай кәрәк була. Карл Прагматик санкция сығара, тик уны таныуҙары икеле була. Мария Терезияның ике туған апай - һеңлеләре  — атаһының өлкән ағаһы Иосиф I ҡыҙҙары була. Улар шулай уҡ тәхеткә дәғүәсе була алалар ине. Мария Терезия Леопольд Климент Лотарингскийға кейәүгә сығырға уйлай, әммә Вена ға килеп еткәс тегеһе сәсәк ауырыуынан үлә. 1736 йылда Мария Терезия Франц Лотарингскийға сыға. Никахтарында бик күп балалар тыуа, уларҙың араһында ике император  (Иосиф II һәм Леопольд II), шулай уҡ Бөйөк француз ревоюция ваҡытында гильотинала үлтерелгән Франция королеваһы Мария - Антуанетта булалар. Тоскана бөйөк герцогы Джан Гастоне Медичи вафат булғандан һуң Франц Тоскана бөйөк герцогы булып китә һәм улар ғаиләһе менән Флоренцияға киләләр. Унда улар хөрмәтенә әлеге көнгә тиклем һаҡланған триумфаль арка төҙөлә.
Ҡатын һәм императорҙар әсәһе
Атаһы вафат булғандан һуң Австрия тәхетенә күп кенә хакимдар дәғүә белдерә. Мария Терезия Силезияны ҡайтарырға теләй һәм уға бер нәмә лә алып килмәгән Ете йыллыҡ һуғыш башлана. Ире вафат булғандан һуң,  улы император була. Мария Терезия фән һәм сәнғәттең үҫешеүен хәстәрләй, университеттар  һәм  Прагала, Инсбрук та бик күп китапханалар аса. Ғәҙәти хоҡуҡ урынына Терезия кодексы булдырыла. Өс министрыҡ ойошторола, улар үҙ сиратында башҡарма, закон сығарыусы һәм хөкөм тармаҡтарына бүленә. Мария Терезия 1780 йылда вафат була. Башҡа Габсбургтар һымаҡ, ул да католик динендә һәм  католик динендә булған королдәрҙең вариҫы була. Дин иреклеген таныу  идеяһынан ул баш тарта. Сиркәүгә ул артыҡ иреклек бирмәй. Иезуиттар менән уның мөнәсәбәттәре ҡатмарлы була, уларҙың мөлкәтен ул асыҡтан - асыҡ тартып ала алған.
Иосиф II
Австрия мираҫы өсөн һуғыштың ҡыҙған мәлендә тыуа. Белемен Вольтер хеҙмәттәренән ала. Атаһы үлгәндән һуң  Иосиф II Изге Рим империяһы  императоры булып китә. 1780 йылға тиклем ул әсәһе Мария Терезия менән бергә идара итә.
Империя башҡа дәүләттәрҙән күпкә ҡалыша, шуның өсөн Иосиф мәғрифәтле абсолютизм рухында реформалар үткәрә, сиркәүҙең власын кәметергә тырыша, шулай уҡ крәҫтиәндәр өсөн феодаль йөкләмләрен еңеләйтә, сауҙа һәм мәғариф өлкәләрендә булған  сикләүҙәрҙе ала. Бөтә сиркәү службалары немец телендә атҡарыла башлай (элек латин телендә алып барылған). Илдә хакимиәттең үҙәкләштереүен көсәйтеүгә көс һала. Польшаны бүлгеләүҙә ҡатнаша. Бөйөк француз революцияһынан һуң апаһына ҡасырға ярҙам итергә теләй. 1787 йылда үлем язаһын ғәмәлдән сығара, 1795 йылда кире ҡайтара. Музыканттарҙы ҡурсалаған өсөн уға "музыкаль император" тигән ҡушамат таҡҡандар. Ул Моцарттың замандашы була.
Леопольд II
Ул священник булып китергә тейеш булған, әммә уны Модена  вариҫы Мария Беатриче  д’ Эстеға өйләндерергә булалар, һөҙөмтәлә  Марияға уның ҡустыһы Фердинанд өйләнә. Леопольд Тоскана тәхетенә атаһының вариҫы булып тәғәйенләнә. Тәхеткә ултырған саҡта Пьетро Леопольд I исемен ҡабул итә. Италялылар уны бик һалҡын ҡаршы алалар. Леопольд эҙмә - эҙлекле һәм уйланылған ғәмәлдәр аша бөйөк герцоглыҡтың матди хәлен яҡшыртыуға өлгәшә. Уның сиркәү сәйәсәте арҡаһында Рим папаһы менән мөнәсәбәттәре насарайып китә. Леопольд донъяла беренсе булып үлем язаһын ғәмәлдән сығара, шулай уҡ беренсе психикаһы ҡаҡшаған кешеләр өсөн хәстәхана аса. Балаһы булмаған өлкән ағаһы вафат булғандан һуң, Леопольд Австрияны мираҫҡа ала. Ул Бельгияла һәм Венгрияла ихтилалдарҙы баҫтырыуға өлгәшә. Уның апаһы Мария - Антуанетта Франция королеваһы булыуына ҡарамаҫтан, француздарҙың революцияна ҡыҫылмаҫҡа тырыша. Франция менән һуғыш башланған мәлдә көтөлмәгәндә 1792.йылда вафат булып ҡала.
Франц II һәм Наполеон һуғыштары
Атаһы Тоскананың бөйөк герцогы булған саҡта донъяға килә. Олатаһы Иосиф II ике никахынан да һау балалары булмау сәбәпле, иртәме - һуңмы уның император булырға мөмкинселектәре  арта, шуға күрә Франц  киләсәктә идарасы булыу өсөн әҙерләнергә 1784 йылда Вена ға күсә. 24 йәшендә, үҙе лә көтмәгәндә, император була. Ул тәхеткә ултырған саҡта Францияла революция дөрләй. Европаның башҡа монархтары кеүек, ул да радикализмға ҡаршы эшмәкәрлек башлай. 1794 йылда армияла бер нисә һалдат һаҡ аҫтына алына, уларҙы заговорҙа ғәйепләп,  судҡа бирәләр. Франц атаһының үрнәк алып империяла халыҡтың кәйеф - торошон күҙәтер өсөн шпион селтәре булдыра (Тосканда ла шундай хеҙмәт булған). Франц II Францияға ҡаршы Пруссия менән  союз булдыра. 1794 йылда Франция италияла еңеүҙәр яулай, был ваҡиғаларҙан һуң Франц II Кампо - Формио солохона ҡул ҡуя. Солохҡа ярашлы Австрия Нидерландтарҙы һәм Ломбардияны юғалта, әммә Венеция, Истрия һәм Далмацияны үҙенә ала. Наполеон Францияны империя тип иғлан иткәндән һуң, Франц Австрияны — мираҫлы империя, ә үҙен Австрия императоры тип иғлан итә. 1805 йылдың 2 декабрендә билдәле Аустерлицтағы алыш була, Франц үҙе ошо алышта ҡатнаша.1806 йылдың 6 авгусында ул Изге Рим империяһын юҡҡа сығара һәм тәхеттән баш тарта. Юғалтыу бик көслө була, әммә Наполеон аптырап ҡалмай  — ул Франц ҡыҙының ҡулын һорай. Франц ризалашһа ла, хәлдәр үҙгәршһеҙ ҡала. Беренсе Париж килешеүе буйынса ул барлыҡ тиерлек юғалҡан ерҙәрен кире ҡайтара. 1814 йылдан 1835 йылға тикклем австрияла тыныс була. 1835 йылдың 2 мартында Франц бөтә туғандары алдында көтөлмәгән биҙгәк ауырыуынан вафат була.
Фердинанд I
Фердинанд инцухт арҡаһында тыуған бала, шуға ла эпилепсия, гидроцефалия менән яфалана, көнөнә бер нисә  биҙгәк тота, ҡыҙып китеүсән була һәм аңлайышлы итеп һөйләшә алмай. Аҡылға теүәл булмай, дәүләт менән етәкселек итергә һәләтһеҙ була, бөтә бурыстарын Меттерних ҡа тапшыра. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, ул иғтибарын туплай белгән һәм эҙмә - эҙлекле көндәлектәрен алып барған, бик уҡымышлы булған. Ул үҙе тик "регенттар" яҙған указдарға ҡул ҡуйған. Фердинандтың аш бешереүсегә биргән яуабы уның  данын сығара. Аш бешереүсе ыумас әҙерләп булмай, сөнки ҡайһы бер ингридиенттар сезоны түгел тийеүенә, Фердинанд: "Мин император! Һәм мин ыумас теләйем!"- тигән. 1848 йылда революция ҡуба,  булдыҡһыҙлығы арҡаһында  Фердинанд Инсбрукка ҡаса. Ниһайәт, ул үҙенең кесе туғаны  Франц Иосиф файҙаһына тәхеттән баш тарта. Ғүмеренең аҙаҡҡы йылдарын ул Чехияла уҙғара, уны унда бик яраталар. Ул Чехияның аҙаҡҡы тажланған короле була.
Франц Иосиф I
Франц Иосиф  — эрцгерцог Франц Карлдың өлкән улы. Әсәһе — София Баварская. 1848 йылдағы   Австрия революцияһы барышында уның олатаһы тәхеттән баш тарта һәм 18 йәшлек Франц Иосиф IГабсбургтарҙың күп милләтле дәүләтенең башлығы булып китә.
Габсбургтар - Лотарингскийҙар тоҡом башлыҡтары исемлеге
Ал төҫ менән тәхеттән баш тартҡан кешләр билдәләнгән, зәңгәр төҫ менән  — тәхеткә дәғүәселәр.
Полуденная (Чикман ҡушылдығы)
Полуденная  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чикман йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Норосовка
Оло Норосовка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының һул ярына тамағынан 1104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Усманов Нәсибулла Усман улы
Усманов Нәсибулла Усман улы (1907 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, сержант, ҡыҙылармеец.
Биографияһы
Усманов Нәсибулла Усман улы 1907 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы Ташлы ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1941 йылда Әлшәй районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкында хеҙмәт итә. Һуғыштан иҫән-һау әйләнеп ҡайта. 1987 йылда вафат була.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Усманов Нәсибулла Усман улы һуғышта күрһәткән батырлығы өсөн 1942 йылда «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. 1985 йылда II дәрәжә Ватан һуғышы орденына лайыҡ була.
Филаретов Алексей Николаевич
Биографияһы
Алексей Николаевич Филаретов 1905 йылдың 11 декабрендә Тверь губернаһының Бежецк ҡалаһында тыуған
1924 йылда техникум тамамлай һәм 1926 йылға тиклем «Грознефть» берекмәһендә эшләй. 1931 йылда эшенән айырылмайынса Днепропетровск химия-технология институтын тамамлай.
1933 йылдан Донбасста коксохимия заводында, Харьков күмер химияһы институтында, Харьков гидрогенизация заводында эшләй. 1941 йылда завод менән бергә директор вазифаһында Кемерово ҡалаһына эвакуациялана, унда заводты тергеҙеү һәм эшләтеү менән етәкселек итә.
1947 йылда төҙөлөп ятҡан 18-се комбинаттың директоры итеп тәғәйенләнә. 1947 йылда, комбинатта эшләп, Филаретов Башҡортостанға комиссия менән Салауат ҡалаһында төҙөлөш өсөн майҙан һайларға килә. Комиссия Стәрлетамаҡ районы биләмәһендә, Стәрлетамаҡ — Ишембай юлындағы 8-се разъездан көньяҡҡа өс километр алыҫлыҡта ятҡан майҙанды һайлай. Комбинаттың эшселәр һәм хеҙмәткәрҙәрен күсереүгә ҡала төҙөлөшө өсөн майҙан шул уҡ 8-се разъездан көньякҡа 6 км алыҫлыҡта, Ермолаевка 8-се Тимер юл линияһы буйынса (Кесе Аллағыуат һәм Кесе Муса ауылдары тирәһендә) һайлана.
Филаретов Алексей Николаевич 18-се комбинатының директор булып 1947 йылда тәғәйенләнә, шул саҡта предприятиены Черногорск ҡалаһында ойошторо башлана. 18-се комбинатҡа ҡорамалдар Германиянан күпләп килтерелә. Әммә комбинатты Черногорскта төҙөмәйҙәр һәм ҡорамалдарҙы урынлаштырыу өсөн урын булмай, һәм уларҙы Башҡортостанға, сеймал сығанағына яҡын урынға күсерергә ҡарар ителә.
Комбинат директоры Филаретовҡа 1948 йылдың 1 апреленә тиклем 18-се комбинат урынлашасаҡ колхоз ерҙәрен алыу буйынса документтарҙы БАССР Министрҙар Советына тапшырыу йөкмәтелә.
Комбинат дирекцияһын беренсе урынлашҡан урыны Ишембай ҡалаһында була.
1948 йылда Филаретов ғаиләһе менән бергә буласаҡ Салауат ҡалаһына, Ишембай ҡасабаһына күсеп килә.
Ғаиләһе: ҡатыны, Кагнер Мария Зиновьевна (1911—1996), комбинаттың химик анализдар лабораторияһына етәкселек итә, ә ҡыҙы, Татьяна Романова (1939 йылда тыуған), химия фәндәре кандидаты, комбинаттың тәжрибә заводында эшләй (1956—1983). Филаретовтар ғаиләһенең комбинатта дөйөм эш стажы — 60 йылдан ашыу.
Филаретов Алексей Николаевич 1975 йылдың 11 авгусында вафат була. Салауат ҡалаһының иҫке зыяратында ерләнгән.
Хәтер
Филаретов Алексей Николаевич исемен Салауат ҡалаһында Спутник-Юлдаш биҫтәһендә урам йөрөтә
Аитовка
Аитовка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шаква йылғаһының һул ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡыҙыл мәсет (Уральск)
Ҡыҙыл мәсет (Кызыл мәчет; Татар) — Уральск ҡалаһының татар слободаһында таш мәсет. 1871 йылда төҙөлгән. Төбәк әһәмиәтендәге архитектура ҡомартҡыһы. 8 март урамы, 23-сө йорт адресы буйынса урынлашҡан.
Архитектураһы
Бина ике ҡатлы, стеналары ҡыҙыл кирбестән һалынған, ҡат араһы түшәмдәре ябыуҙары, асамайҙары, иҙәндәре — ағас, ҡыйығы — шифеҙан. Беренсе ҡаттың төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә ябыуҙары кирбестән көмбәҙле. Бина эсендә стеналары штукатурланған, бейек кәрнизе биҙәлгән. Икенсе ҡат тәҙрәләре бейек һәм ярым түңәрәк.
Тарихы
Совет осоронда мәсет бинаһы ябыла һәм тәғәйенләнеше буйынса файҙаланылмай,  манараһы һүтеп алына. Төрлө ваҡыттарҙа бында инвалидтар йорто, һөнәрселәр училищеһы һәм хатта был училищеның дөйөм ятағы урынлаша. 1980 йылда мәсет бинаһы архитектура ҡомартҡыһы булып таныла. 1990 йылдарға бина авария хәлендә була һәм ныҡ туҙа. Уны һүтеп алыу тураһында мәсьәлә күтәрелә. Ҡомартҡыны һаҡлап алып ҡалыу өсөн 2000 йылда эшҡыуар һәм Уралськ ҡалаһындағы Татар мәҙәни үҙәге рәйесе Хәйруллин Ришат үҙ балансына ала. Төрөк фирмаһы тәҙрәләрҙе эшләү һәм ҡуйыу буйынса ярҙам итә. Татар йәкшәмбе синыфы уҡыусылары мәсеттә шәмбе өмәләрендә төҙөлөш сүп-сарҙарын сығарыуҙа һәм башҡа эштәрҙә ярҙам итә. 2005—2006 йылдарҙа мәсет яңынан тергеҙелә. 2006 йылдың 28 авгусында  мәсет асыу тантанаһы үтә.
1895—1907 йылдарҙа мәсет янындағы мәҙрәсәлә   Туҡай Ғабдулла уҡыған. Уның остазы булып мәсеттең имамы Төхвәтуллин Мотыйғулла торған.
Ҡужбаҡты
Ҡужбаҡты (Кужбахты) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 372 кеше. Почта индексы — 452273, ОКАТО коды — 80230852004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Күпселек халыҡ - татарҙар (72%)
Полуторная
Полуторная — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы (Косьвин ҡултығы) уң ярына 27 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Григорьева Зинаида Алексеевна
Григорьева Зинаида Алексеевна (ҡыҙ фамилияһы — Яковлева) (24 май 1923 — 23 август 1996) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, Псков өлкәһе Савковский районының «Строитель» орлоҡсолоҡ совхозының звеньевойы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1949).
Биографияһы
Григорьева Зинаида Алексеевна 1923 йылда Псков өлкәһе Порховский районының Гверстно ауылында урыҫ крәҫтиәндәре ғаиләһендә тыуған.
Зинаида Алексеевна Григорьева бик йәшләй генә эшләй башлаған. Тәүҙә атаһының хужалығында эшләгән, ә һуңынан урындағы колхозға эшкә трурынлашҡан. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында немец илбаҫарҙары оккупациялаған территорияла ҡала. 1944 йылда, Псков өлкәһе азат ителгәндән һуң, шул уҡ колхозда ауыл хужалығын ҡабаттан тергеҙеүҙә эшләй. Артабан «Строитель» совхозында етен орлоғон үҫтереүсе совхозда йәштәр звеноһын етәкләй.