cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Архангел суйын иретеү заводы
Завод тарихы
1899 йылдың декабрендә завод эшләй башлай, сеймал сифатында заводтан 26-34 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан рудниктан килтерелгән һоро тимер мәғдәне ҡулланыла. Завод ҡорамалы: 93 куб. метр һәм 68 куб. метр күләмле 2 домна мейесе, Каупер системаһына ҡараған 3 һауа йылытҡыс, һауа таҙартҡыс, ике цилиндрлы һауа өрҙөргөс компаунд-машина, һыу балансында эшләүсе 4 күтәрмәле вертикаль колошниковый күтәргестәр, локомобиль менән Блек руда онтағысы, 4 цилиндрлы пар ҡаҙаны, насос ҡулайламаһы, механик оҫтахана, химия лабораторияһы, кирбес заводы, күмер мейесе. Электр яҡтылығы иҫке Архангел баҡыр иретеү заводы быуаһындағы һыу турбинаһында эшләүсе динамо-машинанан килә.
XXI быуат
Әлеге ваҡытта заводтан һибелгән шлак ҡына ҡалған. Завод урынында паркет фабрикаһының етештереү һәм административ биналары урынлашҡан.
Заводтың етештереүсәнлеге
1900 йылда яҡынса 500 мең бот суйын иретелә, ә 1901 йылда — 900 меңдән ашыу, 1902 йылда — 624 мең бот, 1903 йылда — 283 мең бот.
Исмәғил (Дәүләкән районы)
Исмәғил (Исмагилово) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 150 кеше. Почта индексы — 453416, ОКАТО коды — 80222822005.
Тарихы
Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнсығыш табан 12 саҡрым алыҫлыҡта Шунтаҡ күле (Дим йылғаһы бассейны) буйында урынлашҡан. 1865 йылға тиклем Бәләбәй өйәҙе Ҡырҡ-Өйлө-Мең улусы, 1895—1897 һәм 1923—1930 йылдарҙа Дәүләкән, 1867—1923 йылдарҙа Ҡаҙанғол улустары составында. Ауылға 1812 йылда Бәләбәй өйәҙе Ҡырҡ-Өйлө‑Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә Ырымбур хәрби губернаторы Г. С. Волконский ордеры буйынса Троицк өйәҙе Исмәғил ауылы башҡорттары нигеҙ һала. 1816 йылда 7 ихатала 40 кеше йәшәгән. 1863 йылда башҡорт ауылдары: Исмәғил, Дәүләкән, Ҡаҙанғол, Шәриптән Дәүләкән ауыл хужалығы йәмғиәте ойошторола. 1895 йылдың 25 ноябрендә үҙ аллы Исмәғил ауыл хужалығы йәмғиәте ойошторола. 1890 йылда ауылда мәсет төҙөлә. 1896 йылда ауыл халҡы 4223 дисәтинә ер, 171 дисәтинә урман менән файҙаланған. Ҡымыҙ әҙерләү һәм дауалау менән билдәле булғандар. Малсылыҡ, игенселек, балыҡсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. 1929 йылда ер майҙаны 1496,9 га тәшкил итә. 1930 йылдан ауыл кешеләре «Ҡыҙыл Тормош», Салауат исемендәге, «Дим» колхозында эшләгән. Башланғыс мәктәп (Ҡаҙанғол урта мәктәбе филиалы), фельдшер‑акушерлыҡ пункты бар. Халҡы: 1870 йылда — 180 кеше; 1896 йылда — 249 кеше; 1906 йылда — 293 кеше; 1917 йылда — 292 кеше; 1920 йылда — 347 кеше; 1939 йылда — 265 кеше; 1959 йылда — 244 кеше; 1989 йылда — 135 кеше; 1999 йылда — 136 кеше; 2002 йылда— 137 кеше; 2009 йылда — 148 кеше; 2010 йылда — 150 кеше. Башҡорттар — 92 % (2002). Башланғыс мәктәп (Ҡаҙанғол урта мәктәбе филиалы), фельдшер‑акушерлыҡ пункты бар.
Урамдары
Исемдәре:
Оло Люль-Я
Оло Люль-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ятри-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мэн-цзы
Мэн-цзы (孟子; б. э. т. 372 ( -372 )
—) — ҡытай философы, конфуций традициялары вәкиле.
Биографияһы
Тарихи һәм мәҙәни яҡтан Лу батшалығы (Шаньдун провинцияһы) менән бәйле булған һәм Конфуций сыҡҡан Цзоу биләмәһендә (хәҙерге Шаньдун повинцияһының Цюйфу янындағы Цзоучэн ҡалаһында) тыуған. Мэн-цзы — лу аҡһөйәктәре Мэнсунь нәҫеленән. Ци батшалығында кәңәшсе булып хеҙмәт итә. Был вазифаны шул иҫәптән Янь батшалығына һөжүм иткәндә башҡара, был уның тәхеттән баш тартыу тәжрибәһенә булған ҡарашында сағыла ).
Мэн-цзы конфуцианлыҡтың дүрт әхлаҡ нормаһын дөйөмләштерә: «жэнь» 仁 (кешелеклек), «һәм» 義 (ғәҙеллек), «ли» 禮 (ғөрөф-ғәҙәт), «чжан» 智 (тәрән аҡыллылыҡ). Уның фекеренсә, был дүрт норманың иң мөһиме — тәүге икеһе.
Мэн-цзы тәғлимәте неоконфуцианлыҡ системаһында, бигерәк тә Ван Янминда киң ҡулланыу ала.
Мэн-цзы тәғлимәте менән хәҙерге ҡыҙыҡһыныуҙың яңы тулҡыны ХХ быуаттың икенсе яртыһында «Усин» 五行 тексының ике версияһын табыу менән бәйле. Был табылдыҡтар Цзысы һәм Мэн-цзыла булған (ҡытай академик традициялары ошо философтарҙы берҙәм йүнәлешкә берләштерә 思孟學派) ҡайһы бер төшөнсәләрҙе яңыса аңлатырға мөмкинлек бирә.
Юмп-Седэ-Яха
Юмп-Седэ-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адер-Паюта йылғаһының һул ярына тамағынан 243 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Алабуга
Кесе Алабуга — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алабуга йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Захар-Калита
«Заха́р-Калита́»  — хикәйә. Урыҫ яҙыусыһы Александр Солженицын 1965 йылдың ноябрендә яҙған. Яҙыусы 1963 йылдың авгусында Рязань — Михайлов — Ясная Поляна — Епифань — Куликово яланы — Ранова йылғаһы — Рязань маршруты менән велосипедта сәйәхәт яһаған саҡта алған тәьҫораттары тураһында яҙа.
Әҫәр сюжетының үҙәгендә яҙыусының Куликово яланына барғанда алған тәьҫораттары тора.
Был хикәйә (тағын да башҡа өс хикәйә менән бергә) «Огонёк», «Октябрь», «Литературная Россия», «Москва» журналдарына баҫырға бирелә, ләкин уны бер журналда ла баҫып сығармайҙар. «Известия» гәзите «Захар-Калита» хикәйәһен баҫырға ала, ләкин артабан хәрефтәрҙең әҙер йыйылмаһы таратыла, шунан һуң хикәйә «Правда» гәзитенә таршырыла. Әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлегенең мөдире Н. А. Абалкин тарафынан әҫәрҙе баҫтырып сығарыу тыйыла. Хикәйә «Новый мир» журналында (1966, № 1) баҫылып сыға.
Ниязбаев Ғәбделрәүеф Хәким улы
Ниязбаев Ғәбделрәүеф Хәким улы (12 февраль 1884 йыл — 18 апрель 1920 йыл) — драматург, мәғариф хеҙмәткәре. Милләте — башҡорт.
Биографияһы
Ғәбделрәүеф Хәким улы Ниязбаев 1884 йылдың 12 февралендә Ырымбур губернаһының Ҡарғалы ауылында уҡытыусы ғаиләһендә донъяға килә. Башҡортостан ауылдарында мәктәптәр асыуға, уҡытыу-тәрбиә эшен яңыса ойоштороуға, әҙәби әҫәрҙәре менән башҡорт драматургияһын һәм милли театрын барлыҡҡа килтереүгә үҙ өлөшөн индерә. Барлыҡ ғүмерен халҡыбыҙҙың аң-белем, мәҙәни кимәлен күтәреүгә бирә.
Яҡты идеялар менән рухланған Ғ. Х. Ниязбаев, революция күтәрелеше баҫыла төшһә лә, үҙенең алдынғы ҡараштарынан баш тартмай. Был ваҡытта ул Ҡазан уҡытыусылар мәктәбендә уҡый, йәш шәкерттәр хәрәкәтендә ҡатнашҡаны өсөн ҡулға алына һәм бер аҙ ваҡыт ултырып та сыға.
Ғ. Х. Ниязбаев тыуған яғына ҡайтып, барлыҡ һәләтен халыҡ араһында аң-белем таратыуға бирә. Мәҙәниәт үҫешендә, аң-белемде күтәреүҙә ул халыҡты артта ҡалғанлыҡтан, ҡараңғылыҡтан сығарыу юлдарын күрә, милли мәктәптәрҙә уҡытыуҙы яйға һалыуҙы мөһим сара тип иҫәпләй.
Ниязбаев мәктәптә балалар уҡыта, тәжрибә туплай. Алдынғы педагогик ҡарашлы хеҙмәткәр яңы властың мәғариф эштәрендә әүҙем ҡатнаша. Ул 1919 йылдың декабрендә Башҡортостан халыҡ мәғарифы хеҙмәткәрҙәренең Стәрлетамаҡта үткәрелгән I съезында делегат була, Башҡортостан хөкүмәтенең мәктәптәр асыуға, дөйөм наҙанлыҡты бөтөрөүгә ҙур көс һалыуы менән үҙенең күптәнге хыялдарының тап килеүен күреп шатлана, яңы ижади пландар ҡора, хеҙмәт дәрте менән педагогик эшмәкәрлеген йәнләндереп ебәрә.
Был йылдарҙа Ғәбделрәүеф Хәким улы Ниязбаев Башҡортостандың Ҡыпсаҡ-Ете ырыу кантон халыҡ мәғарифы бүлеге инспекторы булып эшләй. Кантондың алыҫ төбәктәрендә уның байтаҡ яңы мәктәптәр асыуы, уларҙың эштәрен яйға һалыуы, уҡытыусыларға ҙур ярҙам күрһәтеүе, мәғариф хеҙмәткәрҙәренең белемен камиллаштырыу өсөн курстар асыуы һәм уларға етәкселек итеүе киң билдәле. Мәктәптәрҙә, уҡытыусылар араһында инспекторҙың исеме оло ихтирам менән телгә алына. Был уның мәғариф хеҙмәткәрҙәре өсөн күп эштәр башҡарыуына бәйле.
Ҡыҫҡа ғына ғүмерендә Ғ.Х.Ниязбаев яңы мәктәп эшенә тейешле йүнәлеш биреүе, уны яҡшы ойоштороуы, мәғариф эштәрен үҫтереүгә лайыҡлы өлөш индереүе менән бер рәттән, әҙәби ижад менән дә шөғөлләнә. Уның «Көслөләр һәм көсһөҙҙәр» («Брәдаран Ғәлимовтар»), «Беренсе таң» драмалары сәхнәлә ҙур уңыш менән бара. Быларҙан тыш, ул «Ҡараңғы төндәр», «Башҡортостан тормошона ғаъид» («Гөлбоҫтан»), «Ҡыҙыл истиҡбал өсөн көрәш» тигән пьесаларын да яҙа.
1920 йылда «Мәғариф эштәре» журналының 3-сө һанында Ғ. Х. Ниязбаевтың вафат булыуы айҡанлы баҫылған некрологта шундай юлдар бар: «Уның яҙған әҫәрҙәре тулы мөндәрижәһе, матур яҙылыуы, замандың ысын тормошонан алыныуы менән әҙәбиәтебеҙҙә беренсе урында торалар. Октябрь инҡилабынан һуң яҙған драмалағы башҡорт әҙәбиәтенә беренсе нигеҙ ташы урынын алалар».
Рютин Мартемьян Никитич
Мартемьян Никитич Рютин (13 февраль 1890 йыл , — 10 ғинуар 1937 йыл) — совет партия һәм сәйәси эшмәкәре, Сталинға ҡаршылыҡ ойошторорға тырышҡан кешеләрҙең береһе. ВКП(б) Үҙәк Комитетына ағзалыҡҡа кандидат (1927—1930).
Иртә йылдары һәм революция
1890 йылдың 13 февралендә Рютин Никита Павлович крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1908 йылда Иркутск уҡытыусылар семинарияһын тамамлай. Урыҫ.
Революция хәрәкәтендә 1912 йылдан, 1913 йылдан — РСДРП ағзаһы. Беренсе донъя һуғышы йылдарында Иркутск прапорщиктар мәктәбен тамамлай, Харбинда хеҙмәт итә.
1917 йылда — Харбин ҡала советы рәйесе.
Оппозицияға ҡаршы көрәш
1924 йылдың мартында Мәскәүгә партияның Краснопресненск район комитеты агитация-пропаганда бүлеге мөдире һәм секретары вазифаларына күсерелә.
1924—1927 йылдарҙа Рютин Сталинды Троцкий һәм уның яҡлылары, «яңы» һәм берләштерелгән оппозиция менән көрәштә әүҙем ярҙамлаша, оппозицион йыйылыштарҙы һәм демонстрацияларҙы ҡыуған боевиктар бригадаларын етәкләй. Александр Бармин хәтерләй: «Мәскәүҙә Рютин фамилиялы райком секретарҙарының береһе күҫәктәр һәм һыҙғыртҡыстар менән ҡоралланған хәрби төркөмөн булдырырға тәҡдим итә, улар оппозиция ораторҙарының тауышын ҡапларға тейеш. Үҙәк Комитеты бойороғо буйынса башҡа хәрби төркөмдәр партия ағзаларының рәсми булмаған йыйылыштарын тарҡатырға тейеш була».
1927 йылдың декабрендә ВКП(б)-ның XV съезында Рютин үҙенең сығышының күпселек өлөшөн оппозицияға бағышлай; оппозицияны партия ҡылыҡһырламаларына ярашлы «социал-демократик уклон» тип күрһәтә. Рютин былай ти: «Әлеге беҙҙең ҡараштар системаһы Ленин партияһының эсендә социаль-демократик уклондың сәскә атыуын булдырыуға юл ҡуя алмай… Әгәр беҙ ошо документты ҡабул итһәк, әгәр беҙ оппозиция менән килешһәк, хата булыр, партияны беренсе разрядта ерләүе булыр ине… Был партия өсөн тарҡалыуҙың башы, троцкистар линияһының еңеүе, партия эсендә фракцияларға…партия менән көрәш алып барыуға, партияла фекер айырымлығын урамға сығарыу хоҡуҡтарын законлаштырыу булыр ине. Партия быға бармаясаҡ». «Әгәр үлсәүгә партия һәм эшсе синыф алдында — һеҙҙең ҡаҙаныштарҙы, ә икенсе яғына ошо ике йыл эсендә һеҙ эшләгән этлектәрҙе һалһаҡ, үлсәүҙең икенсе яғы барыбер ергә тейәсәк — ул еңәсәк, сөнки һеҙҙең менән иҫәп-хисап күптән юҡҡа сыҡты… тарих битенән бөтә һеҙҙең ҡаҙаныштарығыҙ юҡҡа сыҡты…Троцкизм һәм ленинизм бергә көн күрә алмай — улар ҡушылмай торған элементтар. Шуға күрә һайлағыҙ: йә троцкизм, әммә Троцкий менән бергә партиянан сығаһығыҙ, йә ленинизм, ул саҡта троцкизм системаһын партияның тышҡы ишектәре артында ҡалдыраһығыҙ».
Шул уҡ съезда тәүге тапҡыр Үҙәк Комитет ағзалығына кандидат итеп һайлана.
Оппозицияға күсеү
1928—1930 йылдарҙа — «Ҡыҙыл йондоҙ» гәзите мөхәррире урынбаҫары. 1930 йылда — ВСНХ Президиумы ағзаһы, «наркомкино».
Әммә 1928 йылда, күп кенә Мәскәү хеҙмәткәрҙәре кеүек, Рютин Сталиндың ауылдағы сәйәсәтен һәм индустриәлләштереү ысулдарын ҡабул итмәй һәм уң опоозицияны яҡлап сыға. Оппозиция лидерҙарынан айырмалы рәүештә үҙ фекерҙәренән баш тартмай, партияла фекерҙәштәр эҙләй һәм 1930 йылдың көҙөндә, А. С. Немовтың доносынан һуң, Үҙәк Контроль Комиссияһы ҡарары менән ВКП(б)-нан сығарыла. Ошо уҡ йылдың 13 ноябрендә контрреволюцион агитация алып барған өсөн ҡулға алына һәм бер нисә ай Бутырка төрмәһендә ултыра.
Рютинды төрмәнән сығарыу тарихы ҡыҙыҡ. Рютин допростарҙа ғәйебен танымағанға күрә, В. Р. Менжинский Сталинға мөрәжәғәт итергә мәжбүр була: «ғәйепһеҙҙән ғәйепле булып ҡылана». «Минеңсә,сығарырға кәрәк», — Сталиндың яуабы шулай була. 1931 йылдың 17 ғинуарында ОГПУ ҡарамағындағы Махсус кәңәшмә Рютинды, ғәйепләүҙәр дәлилләп булмауы сәбәпле, аҡлай.
«Марксист-ленинсылар союзы»
Партия һәм пролетар диктатураһы Сталин һәм уның әшнәләре тарафынан әлегәсә күрелмәгән тупикка индерелде һәм үлемесле көрсөккә дусар ителде. Партия шәхестәрен алдау һәм ғәйбәт ярҙамында, аҡылға һыймаҫлыҡ көсләүҙәр һәм террор ярҙамында... Сталин һуңғы биш йыл эсендә етәкселектән бөтә иң яҡшы, ысын большевистик кадрҙарын ситләштерҙе, ВКП(б)-ла һәм бөтә илдә үҙенең шәхси диктатураһын урынлаштырҙы... Эшселәрҙең һәм хеҙмәткәрҙәрҙең реаль эш хаҡын ғәйәт түбәнәйтеүенә, күтәрмәҫлек асыҡ һәм йәшерелгән һалымдарға, инфляцияға, хаҡтарҙың үҫеүенә алып килгән индустриәлләштереүҙең авантюристик темптары; кеше ышанмаҫлыҡ көсләүҙәр һәм террор аша үткәрелгән авантюристик коллективлаштырыу... бөтә илде тәрән кризисҡа, ауылдарҙа һәм ҡалаларҙа халыҡтың иҫ китерлек ярлыланыуына һәм аслыҡҡа килтерҙе... Иң ҡыйыу һәм даһи провокатор ҙа пролетар диктатураһын бөтөрөү өсөн Сталиндың һәм уның әшнәләре етәкселегенән башҡа яҡшыраҡ ысул таба алмаҫ ине...
«Сталин һәм диктатура кризисы» ҡулъяҙмаһында ул Сталин эшмәкәрлегенә тағы ла ҡатыраҡ баһалар бирә. Бында Рютин партия эсендәге тормош мәсьәләләре буйынса Һул оппозицияның хаҡлығын таный. Һуңынан, 1930-сы йылдарҙа, үткән суд процестарында һәм «таҙартыуҙарҙа» «Рютин заговоры» күп тапҡыр иң тәүге йәшерен хәрәкәт булараҡ телгә алына. Платформала уң һәм һул оппозициялары фекерҙә берләштерелә: уң яҡтан тәнҡитләнгән Сталиндың иҡтисади сәйәсәте һәм һул яҡтан — Сталин булдырған партия режимы буйынса. Сталин «шәхси власть һәм үс тотоуы арҡаһында революцияны фажиғә ситенә алып еткергән урыҫ революцияһының яуыз даһиһы» тип баһалана һәм уны вазифаһынан бушатыу талабын ҡуя.
Рютин Сталин үҙенең эшмәкәрлегендә яманатҡа ҡалған кешеләргә таяныуына иғтибарҙы йәлеп итә:
Беҙҙең оппортунистар шулай уҡ Сталин режимына яраҡлашып алдылар һәм йәшел (защитный цвет) төҫкә буялдылар… Гринько, Н. Н. Попов — Украинала яҡшы билдәле булған элекке меньшевиктар, Межлаук — ВСНХ рәйесе, элекке кадет, һуңынан меньшевик, Серебровский — Наркомтяж рәйесенең урынбаҫары, капиталистарҙың элекке тоғро ялсыһы, Киров — Политбюро ағзаһы, элекке кадет һәм Владикавказдағы кадет гәзите мөхәррире. Былар бөтәһе лә, әйтергә кәрәк, Сталин режимының төп таяныстары. Һәм улар бөтәһе лә ысын мәғәнәлә оппортунистар. Был кешеләр ниндәй булһа ла режимға, ниндәй булһа ла сәйәси системаға яраҡлаша ала
Әммә оппозиционерҙар яңыраҡ ҡына Сталин фракцияһының «боевигы» булған Рютин менән теләр-теләмәҫ кенә контактҡа бара; хатта күп кенә «уңдар», мәҫәлән, Стэн, И. Н. Смирновтың йәшерен троцкистар ойошмаһына өҫтөнлөк бирә. «Союз» ағзаларының береһе ялыуы яҙа һәм ОГПУ 1932 йылдың сентябрендә ҙур булмаған Рютин ойошмаһы ҡулға алына. Тиҙҙән Рютинңың ҡулъяҙмаһы менән таныш булған оппозиционерҙар, шул иҫәптән Зиновьев, Каменев, Стэн ҡулға алыналар.
«Марксист-ленинсылар союзы» ойошмаһының эшмәкәрлеген тикшергән тарих фәндәре кандидаты И. А. Анфертьев ойошманың уңышһыҙлығы сәбәптәре буйынса ошолай тип яҙа: «Ул осорҙағы шарттарҙа генсеккә ҡаршы булғандарҙы партия һәм дәүләт етәкселегенән бушатыу маҡсатында берләштерергә маташыу мөмкин булмауы көн кеүек асыҡ. <…> Төркөм ағзалары ойошмаға инмәгән саҡта, программалы документтар әҙерләү стадияһында уҡ, ҡулға алына. Төркөмдең уставы ла, программаһы ла, ағза билеттары ла булмай. Төркөм ағзалары шулай уҡ бер ниндәй ҙә советтарға һәм дәүләткә ҡаршы ойошмаларға, унан да бигерәк — террористик үҙәктәргә инмәй. Уларҙың эшмәкәрлеге партия һәм дәүләт етәкселеген, шуның менән бергә тормошҡа ашырылған сәйәси курсты алыштырыу кәрәклеге тураһында ниәттәрҙе хәбәр итеү стадияһында туҡтатыла».
Ҡул алыу һәм төрмәгә ултыртыу
11932 йылдың сентябрендә Рютин «Марксист-ленинсылар союзы» эше буйынса ҡулға алына; допростарҙа үҙен иҫ китерлек егетлек менән тота, бөтә ғәйепте үҙ өҫтөнә ала: «бер ниндәй ҙә илһамландырыусылар минең арттан булманы һәм юҡ. Мин үҙем ойошманы булдырҙым, мин үҙем уның башында торҙом, мин тулыһынса бер үҙем платформаны һәм өндәмәне яҙҙым». 1932 йылдың 11 октябрендә СССР ОГПУ коллегияһы тарафынан уңдар оппозицияһының контрреволюцион ойошмаһында ҡатнашыу сөнө 10 йылға хөкөм ителә. 5 йылдан 10 йылға тиклем Рютиндың бөтә көрәштәштәренә лә бирелә. Сталин Рютинға үлем язаһын биреүҙе талап итә, әммә Киров, Куйбышев, Орджоникидзе ҡарт большевиктың үлем язаһына тарттырыуға ризалыҡ бирмәйҙәр. Башта — Суздаль политизоляторында, һуңынан Верхнеурал политизоляторында тотола.
Һәләк булыуы
1936 йылдың йәйендә Рютин, Мәскәү процестарын әҙерләүгә бәйле, Мәскәүгә ҡайтарыла. НКВД-ның эске төрмәһендә тотола, әммә тәфтишсенең һорауҙарына яуап биреүҙән баш тарта һәм, аяуһыҙ язалауҙарға һәм иреккә сығарыу вәғәҙәләренә ҡарамаҫтан, алдан әҙерләнеп ҡуйылған «һорауҙар протоколдарына» ҡуй ҡуймай. Үҙ-үҙенә ҡул һалырға маташа.
1937 йылдың 10 ғинуарында СССР Юғары Судының Хәрби коллегияһы Рютинды үлем язаһына хөкөм итә (хөкөм сығарыу процесы 25 минут дауамында бара, Рютин күрһәтмәләр биреүҙән баш тарта). Дон монастырында ерләнгән. Рютин менән бергә шулай уҡ уның 11 көрәштәше атып үлтерелә, шул иҫәптән А. Каюров, Иванов һәм башҡалар.
Рютиндың ҡатыны, Евдокия Михайловна (ВКП(б) Үҙәк Ревизия комитеты рәйесе М. Ф. Владимирскийҙың ҡыҙы) 1947 йылда Ҡаҙағстанда лагерҙа үлә. Улы Василий 1938 йылда Лефортово төрмәһендә атып үлтерелә, Виссарионды яҡынса 1943 йылда Алыҫ Көнсығышта лагерҙа енәйәтселәр үлтерә. 1956 һәм 1958 йылдарҙа Рютиндың төрмәләр һәм лагерҙарҙан һуң иҫән ҡалған ҡыҙы Любовь Мартемьяновна атаһын аҡлау буйынса документтарҙы тапшырып ҡарай, әммә Н. С. Хрущев һәм уның фекерҙәштәре оппозиционерҙарҙы контрреволюционер тип һанамағанға ҡарамаҫтан, партия ағзалары оппозицияға хоҡуҡтарын танырға әҙер булмай.
Уреф
Уреф — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Именная йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Штойц
Штойц (Steutz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 947 кеше йәшәй. Майҙаны — 32,29 км2. Диңгеҙ кимәленән 70 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39264 һәм автомобиль коды — ABI.
Николай I
Никола́й I Па́влович  (6 июль 1796 йыл — 2 март 1855 йыл) — дәүләт эшмәкәре. 1825—1855 йылдарҙа Бөтә Рәсәй имераторы, Рәсәй империяһы етәксеһе, Бөйөк финляндия князе, Польша батшаһы. Павел I һәм Мария Фёдоровна Романованың 3-сө улы, император Александр I ағаһы, Александр II атаһы.
Фильмография
Николай I төшөрғән беренсе фильмдар тауышһыз булдылар. 1910 йылда ҡыҫка «Жизнь и смерть Пушкина» фильм сыҡты.
Томаров Василий Александрович
Томаров Василий Александрович (12 февраль 1921 йыл — 5 ғинуар 2004 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, осоусы, подполковник (1955). Советтар Союзы Геройы (1945).
Биографияһы
Василий Александрович Томаров 1921 йылдың 12 февралендә Өфө губернаһы Өфө өйәҙенең Жилин ауылында Октябрь районы ҡарамағындағы Нуғай ауыл Советына инә крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Урыҫ. Мәктәптең ете синыфын тамамлаған. 1944 йылдан КПСС ағзаһы.
Василий Томаров хәрби хеҙмәткә саҡырылғанға тиклем Өфө аэроклубының инструктор-летчигы булып эшләй.
Ҡыҙыл Армияға 1942 йылда Өфө район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Шул уҡ йылда Ейск хәрби-диңгеҙ авиация летчиктар училищеһын тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында 1943 йылдың 27 ғинуарынан.
872-се штурм авиацияһы полкының звено командиры (281-се штурм авиацияһы дивизияһы, 13-се һауа армияһы, Ленинград фронты) лейтенант В. А. Томаров немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта батырлыҡ күрһәтә.
Ниәт
Ниәт (نية) — Шәриғәттә бик мөһим төшөнсә. «Ниәт» башҡортса яҡшы аңлашылып тора, «мотивация», «интенция» тигәнгә тап килеп, ниндәйҙер ғәмәлде маҡсатын һәм мәғәнәһен яҡшы аңлап ҡылырға йыйыныу булып тора. Кешенең ҡылғанына баһа биргәндә уның ниәтен белеү шәриғәт буйынса хөкөм сығарғанда иҫәпкә алына. Намаҙ, ураҙа, никах, талаҡ өсөн башта ниәт ҡылына.
Томаров Василий Александрович
Биографияһы
Һуғыштан һуң В. А. Томаров Совет Армияһында хеҙмәтен дауам итә. 1946 йылда офицерҙар составын камиллаштырыуҙың Юғары осоу-тактика курстарын, 1955 йылда — Хәрби-һауа академияһын тамамлай.
Ниәт
Намаҙ ниәте
Ниәт намаҙ уҡығанда уның мотлаҡ булырға тейешле ғәмәле. Шунһыҙ намаҙ дөрөҫ һаналмай. Ниәт «Аллаһу әкбәр» тәкбиренә тиклем ҡылына, шунан намаҙ башлана. Ниәтте мотлаҡ тел менән әйтергә булмаһа ла, әммә уйлағанда мосолман ниндәй намаҙ уҡырға ниәтләнгәнен — фарызмы, сөннәтме әллә ҡаҙа ҡылыумы — күңелдән үткәрергә тейеш.
Шулай уҡ тәһәрәт тә, ғөсөл дә ниәт ҡылынып алына, ул ябай ғына йыуынып-сайынып алыу кеүек түгел, ә шәриғәткә ярашлы булырға тейеш.
Томаров Василий Александрович
Биографияһы
2004 йылдың 5 ғинуарында вафат була. Өфө ҡалаһының Көньяҡ зыяратында ерләнә.
Батырлығы
«Үҙенең хәрби эшен башҡарыу дәүерендә лейтенант Томаров 104 хәрби осош яһай. 52 хәрби осошонда Томаров өс— алты ИЛ-2 самолеттарын төркөмөн алып барыусы сифатында атҡара. Немец илбаҫарҙары өҫтөнә лейтенант. Томаров төрлө калибрлы 45 тонна бомба ташлай, 80 меңгә яҡын снаряд һәм патрон ата, һөҙөмтәлә уның тарафынан юҡ ителә: урта һәм эре калибрлы ЗА орудиеһы (зенит артиллерияһы) — 18, П орудиеһы (ялан артиллерия) — 34, МЗА орудиеһы (бәләкәй зенит артиллерияһы) — 29, ут нөктәһе — 17, паровоз — 1, ғәскәр һәм йөк менән автомашиналар — 57, йөк арбаһы менән — 28, бензоцистерна — 1, аэродромдағы самолеттар — 2, һауа һуғышында бәреп төшөрөлгән — 1 ФВ-190, дзот, өйҙәр һәм блиндаж — 24, тимер юлы биналары — 2, яғыулыҡ менән келәттәре — 1, янғын усағы һәм көслө шартлауҙар — 6, 350-нән ашыу дошман һалдатын һәм офицерын юҡ итә…».
Василий Александрович Томаровҡа «Советтар Союзы Геройы» исеме 1945 йылдың 23 февралендә бирелә.
Джина Лоллобриджида
Джина Лоллобриджида  (Gina Lollobrigida; 1927 йылдың 4 июлендә Италияның Лацио регионында Субьякола тыуған.) — итальян артисы, «Италия Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены бөйөк офицеры, Почётлы легион ордены кавалеры Сәнғәт һәм әҙәбиәт ордены офицеры. Джина Лоллобриджидаға режиссёр Кристиан-Жактың «Фанфан-тюльпан» (1952) һәм режиссёр Жан Деланнуаның «Париж алиһә-әсә соборы» (1956) фильмдарындағы ролдәре халыҡ-ара дан килтергән.
2018 йылдың 1 февралендә Италия актрисаһы Лос-Анджелеста Һолливудтың Дан аллеяһының исемле йондоҙона лайыҡ тип иғлан ителде.
Йәшлек йылдары
Джина Лоллобриджида булараҡ билдәлелек алған Луиджина 1927 йылдың 4 июлендә Италия үҙәгендәге Субьяко ҡалаһында оҫталары ғаиләһендә тыуған. Унан башҡа ғаиләлә тағы өс ҡыҙ, Джулиана, Мария һәм Фернанда, булған. Бала сағын йәмле тауҙар уратҡан ҙур булмаған ауылда үткәргән. 1945 йылда уның ғаиләһе Рим ҡалаһы янына күсеп килә, Джина үҙенең беренсе аҡсаһын урам рәссамы булараҡ таба — карикатуралар һәм шарждар төшөрә. Шул уҡ ваҡытта ул опера вокалы дәрестәрен ала һәм театр училищеһында уҡый. Луиджинаның көслө бала саҡ хыялы булған: ул скульптор йә опера йырсыһы булырға теләгән. Луиджинаны бер нисә тапҡыр кинола төшөргә саҡыралар, тик башта был уны ҡыҙыҡһындырмаған, һәм ул баш тартҡан. Әсәһенең димләүе һәм аҡса эшләү перспективаһы уны кино майҙансығына алып килә. 1946 йылда ул Луиджина «Ҡара бөркөт», «Мөхәббәт эсемлеге», «Джованни Эпископо енәйәте», «Паяцы», «Операнан баш юғалтыу», «Йәш Карузо» фильмдарында эпизодик ролдәрҙә киноға төшә башлай. 1947 йылда ул «Италия миссы» конкурсында бәхетен һынарға була һәм яңылышмай, өсөнсө урынға сыға. Беренсе һәм икенсе урындарҙы һуңғараҡ буласаҡ актрисалар Лучия Бозе һәм Джиана Мария Канале яулай. Әммә улар киләсәктә Луиджина кимәлендә уңышҡа ирешә алмаған.
Карьераһы
Тиҙҙән башлап уйнаған актриса карьера баҫҡысынан үрләй: «Алина» (1950), «Ҡала һаҡлана» (1951), «Хәүефле хәл, бандиттар!» (1951) кеүек итальян фильмдарында төп ролдәрҙее башҡара. Джина Лоллобриджидаға Ҙур кинола данлыҡлы француз кинорежиссёры Кристиан-Жактың «Фанфан-тюльпан» (1952) фильмы, төп ролде башҡарған бөйөк француз театр һәм кино актёры Жерар Филип менән Аделина төп ролендә уйнауы тәүге ҙур уңышҡа килтерә. Француз фильмы «Фанфан-тюльпан» Канн һәм Берлин кинофестивалдәре приздарын яулай һәм экрандарға сығыу менән тиңе булмаған беспрецедентного халыҡ-ара популярлыҡҡа ирешә, шунда уҡ, Джина Лоллобриджида ла, фильм буйынса үҙенең бөйөк партнёры Филип Жерар менән бер рәттән, бик популяр булып китте.
Француз фильмы «Фанфан-тюльпан» феноменаль беспрецедентного тиңе булмаған халыҡ-ара уңышынан һуң Джина Лоллобриджидаға голливуд режиссёрҙары иғтибар иткән, һәм 1953 йылда үҙенең карьераһында актриса тәүге АҠШ фильмында төшә — «Иблисте оятҡа ҡалдыр» (1953) фильмында Лоллобриджида менән бергә төшкән Хамфри Богарт менән төшкән. Популярлығы үҫә барған һайын Джина хатта «Донъялағы иң матур ҡатын-ҡыҙ» исемен ҡушаматын ала. Ул шулай уҡ Берт Ланкастер һәм Тони Кёртис менән «Трапеция» (1956) фильмында иғтибарға лайыҡ ролдәрҙә уйнаған. 1959 йылда Фрэнк Синатра менән «Бер ваҡытта ла шул тиклем аҙ» фильмында төп ролдә уйнай, шул уҡ йылда Юл Бриннер менән «Соломон һәм Сәба батшабикәһе», ә 1961 йылда Рок Хадсон менән «Сентябрҙә кил» фильмдарында төшкән.
Шул уҡ ваҡытта Европала ла Лоллобриджида элеккесә бик популяр була, европаның әйҙәүсе режиссёрҙары уны бик теләп кинола төшөргә саҡыра, уның кино эштәрен тәнҡит тә үҙ итеп благосклонно ҡабул иткән, ул уйнаған ролдәр тамашасының яратҡан роле һәм популяр була. 1952 йылда Джина Лоллобриджида «Төнгө һылыуҡайҙар» фильмында тағы ла Жерар Филип менән пар булып уйнаған.
1953 йылда Джина Лоллобриджида «Провинциалка» драмаһында (атаҡлы итальян яҙыусыһы Альберто Моравиа шул исемдәге романы буйынса) үҙенең роле өсөн итальян кинотәнҡитселәре гильдияһының иң яҡшы ир-ат роле өсөн призға лайыҡ булған Габриель Феретти менән бергә төшә. Был фильм Канны Канны кинофестиваленең «Алтын пальма ботағы» номинацияһы менән билдәләнгән. 1954 йылда Лоллобриджида «Римлянка» тигән итальян фильмында төшә. Шул уҡ йылда Джина «Дон Жуандың уҡытыусыһы» («Сатрашланған ҡылыстар») тигән итальян картинаһында ул саҡта Европала уйнаған [./https://ru.wikipedia.org/wiki/Флинн,_Эррол Эррол Флинн] менән төшкән.
1953 йылда режиссёр төшә Лоллобриджида режиссёр Луиджи Коменчиниҙың «Икмәк, мөхәббәт һәм фантазия» романтик комедияһында Витторио де Сика менән бергә уйнай. Был фильм бик уңышлы һәм популяр булып китә. 1954 йылда Лоллобриджида төп роль өсөн итальян кинотәнҡитселәренең «Көмөш таҫма» премияһына лайыҡ була. Шул уҡ йылда бүләк ала фильм Берлин кинофестиваленең «Көмөш айыу» призын яулай, [./https://ru.wikipedia.org/wiki/BAFTA BAFTA] премияһының «Иң яҡшы актриса» (Джина Лоллобриджида) һәм «Иң яҡшы сит ил фильмы» (1955) номинацияларына, иң яҡшы сценарий өсөн «Оскар» (1955) номинацияһына лайыҡ була. Был фильм актрисаның режиссёр Луиджи Коменчини менән хеҙмәттәшлегенә нигеҙ һалған. Һуңынан Джина Лоллобриджида был режиссёрҙың киләһе фильмында башланған тарихтың дауамы сағылған «Икмәк, мөхәббәт һәм көнсөллөк» (1954) фильмында уңышлы уйнаған.
1956 йылда билдәле француз кинорежиссёры Жан Деланнуа Лоллобриджиданы Виктор Гюгоның [./https://ru.wikipedia.org/wiki/Собор_Парижской_Богоматери_(роман) «Париж Алиһә-әсә соборы»] романы буйынса төп ролде башҡарырға саҡыра һәм ул Энтони Куин һәм Ален Кюнименән уйнай. Был фильм романдың иң яҡшы һәм иң ышаныслы экранлаштырылыуы, тип танылды, ә Джина Лоллобриджида уйнаған Эсмеральда образы Эсмеральданың иң яҡшы экран кәүҙәләнеше, тип һанала.
Оспа (Таган ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Джина Лоллобриджида
Карьераһы
1960 йылда Джина Лоллобриджида данлыҡлы итальян кинорежиссёры Ренато Кастелланиҙың «Ярһыу диңгеҙ» фильмында Жан-Поль Бельмондо.менән бергә уйнай.
Чарли Чаплин
Чарли Чаплин (Charles Spencer «Charlie» Chaplin; 16 апрель 1889 йыл — 25 декабрь 1977 йыл) — Америка һәм инглиз кино актёры, сценарист, композитор һәм кинорежиссер. Күп яҡлы кинематограф оҫтаһы, донъяла киң билдәле берәҙәк Чарли образын. тыуҙырыусы киноактер. Чаплин пантомима һәм буффонада алымдарын актив ҡуллана.
1919 йылда Мэри Пикфорд, Дуглас Фэрбенкс һәм Дэвид Гриффит менән берлектә Чарли Чаплин «United Artists» киностудияһын ойоштора.
Джина Лоллобриджида
Карьераһы
1969 йылда Джина Лоллобриджида Эрколе Паттиҙың «Матур ноябрь» романы буйынса режиссёр Мауро Болоньини ижад иткән италия-француз драмаһында төшкән.
Чарли Чаплин
Биографияһы
Чарли Чаплин 1889 йылдың 16 апрелендә мюзик-холл артистары ғаиләһендә тыуа. Уның ата-әсәһе — Чарльз Спенсер Чаплин һәм Ханна Чаплин (сәхнәлә Лили Герл) эстрада артистары була. Әсәһе йыр, бейеү менән төрлө театрҙарҙа, билдәле Джильберта һәм Салливена оперетталары композиторҙарының антрепризында (шәхси театрында) сығыш яһай. Атаһы яғымлы баритон тауышы менән Лондон мюзик-холында билдәле кеше була. Ул Нью-Йоркта сығыш яһай, Европа буйлап гастролдәрҙә йөрөй. Чарльз Спенсер Чаплиндың сәхнә карьераһы фажиғәле тамамлана: ул тауышын юғалта; ангажементтан (артистарҙы эшкә саҡырыуҙан) мәхрүм була; эсә башлай һәм 1901 йылдың 9 майында 37 йәшендә Лондон госпиталендә вафат була.
Ханна Чаплин ире үлгәс сирләй башлай. 1896 йылда аҡылын юғалта һәм психиатрик клиникаға эләгә. Ағалы-энеле Сид һәм Чарли етемдәр һәм ярлылар мәктәбенә бирелә. Йәшәү өсөн үҙҙәре эшләп табырға мәжбүр булалар.
Джина Лоллобриджида
Карьераһы
1972 йылда Джина Лоллобриджида Владимир Набоковтың шундай уҡ исемле романы буйынса режиссёр Ежи Сколимовскийҙың «Король, дама, валет» интернациональ драмаһында төшә.
Чарли Чаплин
Биографияһы
Чарли 1894 йылда, 5 йәшлек сағында, сәхнәлә әсәһе урынына сығыш яһай. 1898 йылда балалар бейеү группаһында ҡатнаша. Чарли мәктәпкә һирәк йөрөй; гәзит һатыусы, врач ярҙамсыһы булып һәм типографияла эшләй, бәләкәй булғанға оҙаҡ эшләй алмай.
14 йәшлек сағында Чарли театрға даими эшкә алына һәм уға «Шерлок Холмс» пьесаһында йомошсо Билл ролен бирәләр. Чарли ул ваҡытта уҡый-яҙа белмәй, тексты ҡысҡырып уҡырға ҡушырҙар тип хәүефләнә. Ролде ятларға ҡустыһы Синди ярҙам итә. Бер нисә йыл Чарли варьетела уйнай. 16 йәшенән театр дирижёрынан һәм таныштарынан скрипкала уйнау дәрестәре ала. 1910 йылдан 1912 йылға тиклем Чарли Карно театры менән АҠШ-та гастролдәрҙә була. 1912 йылда биш айға Англияға ҡайта, һәм 1912 йылдың 2 октябрь2 октябрендә йәш Чарли Корно төркөмө менән АҠШ-ҡа китә һәм был илдә ҡала. Тамаша ваҡытында Чарлины кинопродюсер Мак Сенат күреп ҡала. Уға уның уйнағаны оҡшай, Уны «Кистоун Филм» (Keystone Film) киностудияһына саҡыра. 1913 йылдың 23 сентябрендә Чарли 150$ эш хаҡы алып, киностудияла эшләй башлай. Баштараҡ Чарли тупаҫ комедияларҙа ҡатнаша. Һуңыраҡ йылылыҡ, лиризм менән тулы берәҙәк роле уның өсөн уңышлы икәнен аңлай. Чарли актёр эше менән генә ҡәнәғәтләнмәй. Үҙенә фильмдар ҡуйырға рөхсәт һорай. Актёр эше уның ижади мөмкинлектәрен сикләй, ул "Кистоун Филм"дан китә. 1914 йылда Чаплин үҙенең беренсе «Ямғырҙа ҡалған» фильмын төшөрә. Фильмда ул актёр, режиссёр һәм сценарист була. Чаплиндың эш хаҡы бик тиҙ үҫә. 1914 йылда "Кистоун"да ул аҙнаһына 150$-ға эшләй, 1915 йылда «Эссеней Филм» (Essanay Film) киностудияһында аҙнаһына 1250$ һәм 10 000$ бонус ала. "Мьючуэл Филм"да (Mutual Film) — аҙнаһына 10 000$ һәм контракт өсөн 150 000$ ала. 1917 йылда «Фёрст Нэшнл» (First National Pictures) студияһы менән 1 млн долларға контракт төҙөй һәм ул замандың иң ҡыйбат актёры була. 1919 йылда ирекле ижад өсөн үҙенең «Юнайтед Артистс» студияһын аса. Чаплинға билдәлелекте «телһеҙ кино» килтерә. Тауышлы кино 1927 йылда уҡ барлыҡҡа килһә лә, ул иҫке кинотехникаға тағы тиҫтә йыл тоғро ҡала. Чаплиндың тәүге тауышлы киноһы 1940 йылда төшөрөлә. Гитлерға ҡаршы төшөрөлгән кино «Бөйөк диктатор» тип атала.
Джина Лоллобриджида
Артабанғы йылдарҙа
1960-сы йылдарҙа Лоллобриджида, ижади ҡабатланыуҙарҙы теләмәүенә һылтанып, киноға һирәк төшә башлай, үҙенең интервьюларында актриса артабанғы һәр яңы роль элгәреһенән яҡшыраҡ булырға тейеш, тип аңлата, ләкин ғәмәлдә, стандарт сценарийҙар күп булғанлыҡтан, был мөмкин дә түгел ти. Бынан тыш, Лоллобриджида үҙенең интервьюларында, ҡиммәтле боевиктарҙа түгел, ә экрандан хәҡиҡәтте еткергән, үҙенсә эҙләнгән режиссёрҙарҙың картинаналарында эшләргә теләүен, шундайҙарға өҫтөнлөк биргәнлеген һыҙыҡ өҫтөнә ала. Был 1970-се йылдарҙаЛоллобриджиданың карьераһы һүнә барыуына һәм 1973 йылда уның «Үлемесле гонаһ» фильмында ҡатнашыуынан һуң тамамланыуына килтерҙе. Бынан һуң ул артабанғы бер нисә тиҫтә йыл дауамында барлығы бер-ике фильмда уйнай һәм бер нисә тапҡыр телевидениела төшөү тәҡдимдәрен ҡабул итә.
Чарли Чаплин
Биографияһы
Артист 1978 йылдың 25 декабендә үҙ йортонда, Швейцарияның Вефе ҡалаһында, вафат була. Уның иҫтәлегенә Женева күле буйында һәйкәл ҡуйыла. 1978 йылдың 1 мартында Чаплиндың мәйетен ҡаҙып алып йолом алыу өсөн урлайҙар. Полиция енәйәтселәрҙе ҡулға ала. Бындай хәл башҡа ҡабатланмаһын тип, актёр 6 фут (1,8 м) бетон аҫтына ерләнә.
Чаплин дүрт мәртәбә өйләнә, уның 12 балаһы ҡала. Ҡайһы берҙәре үҙҙәрен актёр һөнәрендә һынап ҡарай, мәҫәлән, Джералдина Чаплин билдәле актёр була.
Джина Лоллобриджида
Артабанғы йылдарҙа
Был ваҡытта Джина фотожурналистика менән шөғөлләнә башлай, һәм уның эштәре араһында Пол Ньюмен, Сальвадор Дали, Фидель Кастро кеүек билдәле кешеләрҙең фотографиялары, шулай уҡ Германияның футбол буйынса йыйылма командаһыбар. 1973 йылда уның фотоэштәренән «Минең Италиям» («Italia Mia») исеме аҫтында фотоальбом нәшер ителгән. Фоторепортаждар менән бер рәттән ваҡытта шөғөлләнеүсе ҡайһы ул күпмелер ваҡыт бронза, мәрмәрҙән скульптуралар менән шөғөлләнә. Ул эшләгән «Усында ынйы тотҡан ҡыҙ» статуэткаһы «Балтик ынйыһы» Халыҡ-ара кинофестивале призы итеп тәғәйенләнгән. 1976 йылда актриса үҙен режиссёр сифатында һынап ҡарарға була һәм Куба тураһында документаль фильм төшөрә, бының өсөн Фидель Кастронан интервью ала. 1973 йылда Лоллобриджида VIII Мәскәү кинофестиваленең жюри ағзаһы була, ә 1997 йылда XX Мәскәү кинофестивалендә уға кино сәнғәтенә индергән өлөшө өсөн приз тапшырыла. 1986 йылда Джина 36-сы Берлин кинофестивалендә.жюри рәйесе булараҡ сығыш яһай. 1992 йылда уның бала саҡ менән тәбиғәт араһында гармонияны кәүҙәләндереүсе «Бергә йәшәү» скульптураһы Испанияның Севильялағы Бөтә донъя күргәҙмәһендә Италия исеменән күрһәтелә. Шул уҡ йылда был эше өсөн Лоллобриджиданы Франция президенты Франсуа Миттеран шәхсән [./https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_почётного_легиона Почётлы легион ордены] менән бүләкләй. 1999 йылда, уңышһыҙ булһа ла, Джина италияның «Демократтар» һул үҙәк партияһынан Европарламент һайлауҙарында кандидат булып ҡатнаша. Ирекле башланғыс менән ЮНЕСКО һәм ЮНИСЕФхеҙмәттәшлек итә.
Джи фотоһүрәткә төшөрөү менән төплө мауыға, фотокүргәҙмәләр үткәрә, һынлы сәнғәт оҫтаханаларында эшләй. Уның күп тапҡыр баҫылып сыҡҡан «Минең Италиям» фотоальбомы үҙенсәлекле итальян энциклопедияһына әүерелде. Уның һуңғы фотоальбомдарының береһе «Балалар һәм хайуандар» тип атала, ә уның картиналарын һәм скульптураларын матурлыҡҡа ғашиҡтар ихлас һатып алалар. Билдәле итальян актрисаының скульптуралар күргәҙмәһе 2003 йылда Мәскәүҙә, А. С. Пушкин исемендәге Һынлы сәнғәт музейында, уңышлы үтте, уны тиҫтәләгән мең кеше ҡараны.
Аҡылы һәм матурлығы, төрлө яҡлы таланты, ихтыяр көсө һәм егәрлелеге арҡаһында Джина Лоллобриджида һәр ваҡыт һәм һәр нәмәлә уңышҡа өлгәште. Хәҙерге ваҡытта ул бөтөнләй тиерлек кинола төшмәй, әммә ул һаман һоҡланғыс. Актриса бер үҙенең Рим, янындағы зиннәтле виллаһында бер үҙе йәшәй, хужабикәнең байтаҡ хеҙмәте һалынған, баҡсаһында 600-ләп төрлө ҡош төрө иҫәпләнә. Джина Лоллобриджида үҙенең ейәнен бик ярата, әүҙем донъяуи тормош алып бара, хәйриә акцияларында ҡатнаша, элеккесә сағыу декольте күлдәктәргә өҫтөнлөк бирә, күп сәйәхәт итә, һәм Рәсәйгә лә йыш ҡунаҡҡа килә.
Ғаиләһе
1949 йылда Джина Лоллобриджида югославия табибы Милко Скофичҡа кейәүгә сыға. 1957 йылдың 28 июлендә уларҙың берҙән-бер улы, атаһы хөрмәтенә тип исемләнгән кескәй Милко тыуа. 1971 йылда ирле-ҡатынлы айырылыша. 1979 йылда элекке ире автомобиль һәләкәтендә һәләк була.
Әлеге ваҡытта улы Милко — иҡтисадсы. Уның ҡатыны — журналист һәм улдары Димитрий.
Джинаның ике туған ейәнсәре (Франческа Лоллобриджида 1991 йылда тыуған) — Италияның конькиҙа шыуыу спорты буйынса чемпионы.
Петропавловка (Миәкә районы)
Петропавловка (Петропавловка) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 46 кеше. Почта индексы — 452091, ОКАТО коды — 80244830006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә ҡырҡ йыл» юбилей миҙалы
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә ҡырҡ йыл» юбилей миҙалы СССР Юғары Советы Президиумының 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фашистик Германияны Еңеүгә ҡырҡ йыл тулыу айҡанлы 1985 йылдың 12 апрелендәге Указына ярашлы булдырыла. Миҙал һүрәте авторҙары — рәссамдар А. Г. Мирошниченко В. һәм В. А. Ермаков.
Миҙал тураһындағы Положение
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә ҡырҡ йыл» юбилей миҙалы менән 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы фронттарындағы хәрби ғәмәлдәрҙә ССР Союзы Ҡораллы Көстәре сафтарында ҡатнашҡан бөтә хәрби һәм ялланған ғәскәри хеҙмәткәрҙәр, Бөйөк Ватан һуғышы партизандары, совет подпольеһында ҡатнашыусылар, ә шулай уҡ «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн», «Японияны еңгән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнгәндәр; «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙакәр хеҙмәт өсөн», «Ленинградты обороналаған өсөн», «Мәскәүҙе обороналаған өсөн», «Одессаны обороналаған өсөн», «Севастополде обороналаған өсөн», «Сталинградты обороналаған өсөн», «Кавказ обороналаған өсөн», «Киевты обороналаған өсөн» һәм «Совет Поляр түңәрәге аръяғын обороналаған өсөн» миҙалдарына лайыҡ булған бөтәһе лә бүләкләнә.
Ҡалаларҙы «обороналаған өсөн» миҙалдарына лайыҡ булғандарға миҙалдың кире яғында «УЧАСТНИКУ ВОЙНЫ» яҙыулы миҙал тапшырыла, ә «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалына лайыҡ булыусыларға миҙалдың кире яғында «УЧАСТНИКУ ТРУДОВОГО ФРОНТА» яҙыулы миҙал тапшырыла.
Тағыу тәртибе
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә ҡырҡ йыл» юбилей миҙалы күкрәктең һул яғында йөрөтөлә һәм «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә утыҙ йыл» миҙалынан һуң урынлаштырыла..
Миҙалдың тасуирламаһы
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә ҡырҡ йыл» юбилей миҙалының формаһы түңәрәк, диаметры 32 мм, баҡыр иретмәһенән эшләнгән.
Миҙалдағы бөтә яҙыуҙар һәм һүрәттәр ҡабарынҡы итеп эшләнгән. Миҙалдың ситтәре ҡаймаланған.
Миҙал биш мөйөшлө ҡалыпҡа элмәк һәм дүңгәләк ярҙамында тоташтырыла. Ҡалып 24 мм киңлектәге ебәк муар таҫма менән ҡапланған. Таҫманың һул яҡ өлөшөндә өс ҡара төҫтәге һәм ике ҡыҙғылт һары төҫтәге буйҙар, уларҙың ситтәренән тар ғына ҡыҙғылт һары буй үтә, уң яғында — 10 мм киңлегендәге ҡыҙыл буй. Таҫма ике яҡ ситенән йәшел төҫтәге буй менән ҡаймаланған. Таҫманың һул яғы Дан орденының төҫтәрен ҡабатлай.
Аверсы
Миҙалдың алғы яғында биш осло йондоҙ, лавр ботаҡтары һәм Еңеү хөрмәтенә байрам салюты фонында һалдат, эшсе, колхозсы-ҡатын-ҡыҙ һәм Мәскәү Кремленең Спасск башняһы скульптура төркөмө урынлаштырылған; үрге өлөшөндә — «1945» һәм «1985» даталары.
Реверсы
Миҙалдың кире яғындағы үрге өлөштә түңәрәк буйлап — «УЧАСТНИКУ ВОЙНЫ» йәки «УЧАСТНИКУ ТРУДОВОГО ФРОНТА», уртаһында — «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә ҡырҡ йыл» яҙыуҙары; аҫҡы өлөштә — рельефлы ураҡ һәм сүкеш һүрәте. Сит ил граждандары өсөн ҡойолған миҙалдарҙа «УЧАСТНИКУ ВОЙНЫ» йәки «УЧАСТНИКУ ТРУДОВОГО ФРОНТА» яҙыуҙары юҡ.
Юре-Таню
Юре-Таню — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адер-Паюта йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Ния-Ю
Оло Ния-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ния-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вәлмөхәмәтов Радик Сәфәрғәле улы
Вәлмөхәмәтов Радик Сәфәрғәле улы (12 февраль 1966 йыл) — йырсы. 2003 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының «Йәдкәр» фольклор ансамбле солисы, 2005 йылдан — «Ихлас» эстрада төркөмө етәксеһе, 2007 йылдан «Эстрада легендалары» ретро-төркөмө вокалсыһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2011), күп кенә халыҡ-ара һәм республика йыр конкурстары лауреаты.
Биографияһы
Радик Сәфәрғәле улы Вәлмөхәмәтов 1966 йылдың 12 февралендә Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Ташбулат ауылында тыуған.
1991 йылда Өфө сәнғәт училищеһын (А. К.Мәсәлимова класы), 2001 йылда З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһын тамамлай (Р. М. Мусина класы).
1991 йылдан «Таусылар» мәҙәниәт һарайы ансамблендә йырлай. 2003 йылдан «Йәдкәр» фольклор ансамблендә эшләй, ә 2005 йылдан Башҡорт дәүләт филармонияһында «Ихлас» төркөмөнә етәкселек итә. 2007 йылдан йырсы «Эстрада легендалары» ретро-төркөмө составында сығыш яһай.
2008 йылда Р. Вәлмөхәмәтовтың «Тыуған яҡты һағынам» аудиоальбомы сыҡты.
Яңғыҙ йырлау партиялары
Композиторҙар Хөсәйен Әхмәтов, Нур Дауытов, Заһир Исмәғилев, Салауат Низаметдинов, Рим Хәсәнов йырҙары; башҡорт халыҡ йырҙарын («Ильяс», «Сәлимәкәй», «Сибай», «Урал», «Эскадрон», «Хәтирә»), татар халыҡ йырҙары («Сәрмән», «Шахта») башҡара, «Урал моңо» (1993), «Яҙғы моңдар» (1995), «Туған тел» (2008; барыһы ла — Өфө), «Дуҫлыҡ йыры» (Нефтекама ҡалаһы, 1995) конкурстарында ҡатнаша.
Бәйге
Бәйге (байге — приз; ; Poyga) — күпселек төрки халыҡтарында — (алтайҙарҙа, башҡорттарҙа, ҡаҙаҡтарҙа, ҡырғыҙҙарҙа, татарҙарҙа һәм үзбәктәрҙә боронғо һәм популяр булған ат сабыштарының төрө).
Бәйге — соҡор-саҡырлы урындар буйлап оҙон дистанцияға (5-15 саҡрым, үткән заманда 50 саҡрымдан да күберәк) ат сабышы, унда һыбайлының таһыллығы мөһим роль уйнай. Уның барлыҡҡа килеүе күсмә тормош алып барыу, аттарҙы оҙон юлға әҙерләү менән бәйле. Хәҙерге көндәрҙә бәйге ипподромдарҙа үткәрелә. Ҡайһы саҡ иң башта төркөмдән айырылырға мөмкинлек биреп, аҙаҡ шул һыбайлы артынан ҡыуыу рәүешендә лә үтерелергә мөмкин.
Аламан бәйгеһе
Соҡор-саҡырлы урындарҙа ҙур араға ат сабыштары. Бындай бәйгелә  өс йәште үткән оло йылҡы малы ғына ҡатнаша. Ярыштың дистанция оҙонлоғо буйынса берҙәм талаптар юҡ. Ҡаҙағстанда күбеһенсә 21 һәм 31 саҡрымлыҡ юл һайлана. Бик һирәк булһа ла 50 һәм 100 саҡрымға ла бәйге үткәрелә.
Ат сабыштарының бындай төрө аттарҙың сыҙамлығына иҫәп тотоп үткәрелә, шуға күрә ғәмәли тәжрибә буйынса, Аламан бәйгегә аҫыл тоҡомло таҙа ҡанлы юртаҡтарҙы ҡатнаштырмайҙар  (инглиз, ғәрәп,  ахалтекин һәм башҡа менге аттары). Аламан- бәйгелә Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстандың урындағы тоҡом аттары ғына ҡатнаша алған.
Ҡайһы саҡ аламан бәйгеһендә (ҡаҙаҡтар), ғәҙәттә утыҙҙан алып илле саҡрымға тиклем  алыҫлыҡҡа бөркөт менән ярыша, юртаҡтар версты (1067 м) минут ярымда үтә, ә ҡайһы берҙә   минут та егерме секундта үтә» (Владимир Даль «Бикәй һәм Мәүләнә», 1836 йыл). Билдәле рус энциклопедисының мәғлүмәттәре 1881 йылда үткәрелгән Букеев Ордаһы (1 мин. 37 сек) һәм  1912 йылдағы  «Бөйөк Кесе Кәмин аламан бәйге»һе (1 мин. 35 сек. – Рәсәйҙең рәсми рекорды) һөҙөмтәләре менән тап килә.
Ҡонан бәйгеһе
Ике йәшлек тайҙар бәйгеһе.
Был Урта Азия һәм Ҡаҙағстан халыҡтарының тигеҙһеҙ урындарҙа үткәрелгән бәйгеһе. Хәҙерге көндәрҙә ла үткәрелә. Мәҫәлән, колхоз, совхоз һәм йылҡы заводтары һыбайлыларының 1980 йылда өйрәтелмәгән аттарҙа балалар ҡатнашлығында үткәрелгән XXIII Бөтә Союз ярыштарына 6000 дистанцияға бәйге индерелә.
Аламан бәйге, Ҡаҙағстан менән Ҡырғыҙстанда киң таралған бәйгеләрҙән ҙанала. Рәсми бәйге. Йәғни ҙур араға ярыш, Ҡаҙағстандың Алма- Аты өлкәһе Күкбоҫтау ҡасабаһы  «Аламан»  ипподромында, Талдыҡорған ҡалаһының  Талдыҡорған  ипподромында, Ҡарасай районы Райымбәк ҡасабаһының яңы ипподромында, Ҡаҙағстандың административ бүленеш биләмәләрендә йылына бер нисә тапҡыр үткәрелә. Рәсми булмаған бәйгеләр күпкә йышыраҡ үткәрелә: һәр төрлө байрам, иҫтәлекле дата, туй тантаналары, ата-әсәләрҙең юбилейы йә уларҙы иҫкә алыу уңайынан  теге йәки был ауыл, ҡасабаларҙа бәйге үткәреүгә сәбәп була.