cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кесе Эйек
Мәғлүмәт
Оҙонлоғо 118 км, басс. майҙаны 640 км², дөйөм түбәнәйеүе 340 м. Туйыныуы ҡатнаш, башлыса ҡар һыуы менән туйына. Йыллыҡ аҡманың 65%‑ы — яҙғы (апрель—май), 25%‑ы — йәйге һәм көҙгө (июнь—окт.), 10%‑ы ҡышҡы (ноябрь—март) осорҙарға тура килә. Тамағында уртаса йыллыҡ һыу сығымы 4,2 м³/с.
Бассейн рельефы тәпәш таулы, үҙәндәр һәм йырындар менән йырғыланған; девон һәм карбон тоҡомдарынан (эзбизташ, доломит, алевролит, ҡомташ) тора; карст үҫешкән (Айыулы, Һалҡын соҡор мәмерйәләре һ.б.).
Ландшафы ҡараһыу һоро урман тау тупрағындағы ҡарағас ҡатыш ҡарағай‑ҡайын урмандарынан ғибәрәт, йыуылған ҡара тупраҡта болон далалары осрай. Бассейн 85%‑ы урман менән ҡапланған, 7%‑ы һөрөлгән. Урта һәм түбәнге ағымында йылға Мораҙым тарлауығы тәбиғи паркы һәм Эйек заказнигы биләмәһе буйлап аға.
Морозов Савва Тимофеевич
Морозов Савва Тимофеевич (15 февраль 1862 йыл — 26 май 1905 йыл) — Рәсәй империяһы эшҡыуары, меценат һәм шәфҡәт күрһәтеүсе, мануфактур-кәңәшсе.
Биографияһы
Бала сағы Трехсвятительский переулок усадьбаһында үткән. Покровский ҡапҡалары эргәһендәге 4-се мәскәү гимназияһын (1881) тамамлай.
1883 йылда Рус гимнастика йәмғиәтен ойоштороусыларҙың береһе була.
Төркөстанда Морозовтың мамыҡ яландары булған.
Морозов үҙенең фабрикаларында хеҙмәтсән ҡатын-ҡыҙҙарға йөклөлөк буйынса түләүҙәр индергән. Илдең техник юғары уҡыу йорттарында уның стипендиаттары булған, уның ҡайһы бер стипендиаттары сит илдәрҙә уҡыған. Рәсәйҙәге башҡа сәнәғәт предприятиеларындағыға ҡарағанда Морозовтың эшселәре күпкә белемлерәк булған.
Ул шулай уҡ Мәскәүҙәге Трехгорный һыра етештереү ширҡәте директоры булған.
1888 йылдың 24 июнендә, Савва Тимофеевич Морозов һәм уның ике туған ҡустыһының улы Сергей Викуловичтың элекке ҡатыны — Зинаида Григорьевна Морозова менән никахлашҡан; 6 ай үтеүгә уларҙың беренсе улы Тимофей тыуған.
1893 йылда Морозов А. Н. Аксаковтың Спиридоновкалағы йортон һатып алған, уны емергән һәм архитектор Ф. О. Шехтель проекты буйынса ҡатыны өсөн бик матур йорт төҙөгән. Бында ул ҡунаҡтар ҡабул иткән һәм балдар ойошторған, уларҙа Мамонтов, Боткин, Шаляпин, Горький, Чехов, Станиславский, Боборыкинды һәм Рәсәйҙең башҡа күренекле кешеләрен осратырға мөмкин булған. Ошондай балдарҙың береһе тураһында Книппер-Чехова былай тип хәтерләй: «Миңә Морозовтың балында булырға тура килде. Мин бер ҡасан да шундай затлы һәм бай тормошто күргәнем юҡ ине». Эйе, С Т. Морозовтың байлығы һәм ҡеүәтенең, ихтимал, илдә тиңе булмағандыр. Бер хаҡта тағы бер осраҡ һөйләй. Бер мәл Зинаида Григорьевна бөйөк кенәз ҡатыны Ксения Александровнаға саҡырыла. Ҡунаҡ ҡатындың сәскә гөлләмәһе шундай һоҡландырғыс матур һәм затлы булған, юғары дәрәжәле ханым көнләшеүҙән ирендәрен генә тешләгән. Батша гөлләмәләренән дә артыҡ бындай сәнғәтле гөлләмәне Морозовтың баҡсасылары төҙөгән була. 1905 йылда Савва Тимофеевич Морозов «С. Т. Морозов, Крель һәм Оттман» Берләшкән химия заводтары Акционерҙар йәмғиәтенең ойоштороусыһы булған. Ул эшҡыуарҙар даирәһендә абруй менән файҙаланған: Новгород йәрминкәһе комитетын етәкләй, Мануфактура сәнәғәтен яҡшыртыуға һәм үҫешенә ярҙам итеү йәмғиәте һәм Сауҙа һәм мануфактура советының мәскәү бүлексәһе ағзаһы була.
Мәскәү художество театры на ҙур ярҙам күрһәткән: 1898 йылда Мәскәүҙә дөйөм ҡулланышта булған театрға нигеҙ һалыу Ширҡәте составына инә, Мәскәү художество театрын төҙөүгә һәм уның үҫешенә һәм даими рәүештә иғәнә индерә, (1901—1904) уның финанс өлөшө мөдире, Мәскәү художество театрын эксплуатациялау буйынса пайсылар ширҡәте идаралығы рәйесе һәм Камергер тыҡрығында театрҙың яңы бинаһын төҙөү инициаторы (1901) була. Савва Тимофеевичҡа мөрәжәғәт итеп, Станиславский былай тип әйткән: «… Һеҙ индергән хеҙмәт ҠАҺАРМАНЛЫҠҠА тиң, ә емереклектәрендә ҡалҡып сыҡҡан күркәм бина өнгә әйләнгән төш кеүек күренә… Мин һынлы сәнғәтебеҙ үҙ Третьяковын көтөп алған кеүек, рус театры ла үҙенең Морозовын тапҡанына шатланам…». Мәскәү университетының мохтажлыҡ кисергән студенттарына әсбаптар Йәмғиәтенең Почётлы ағзаһы булған.
Рәсәйҙең иң яҡшы юртаҡтары «Ташкент» һәм «Неяда» С. Т. Морозовтыҡы булған, мәскәү ипподромдарында бөтә абруйлы ат сабыштарында тиерлек еңеү яулаған.
Шулай итеп Морозов революция хәрәкәте менән дә бәйле булған. «Осҡон» социал-демократик гәзитен баҫтырыуға финанс ярҙамы күрһәткән, уның аҡсаһына һәм  тип аталған легаль большевистик гәзиттәр ойошторолған. Морозов үҙенең фабрикаһына тыйылған әҙәбиәтте һәм типография шрифтты йәшерен үткәргән, 1905 йылда полициянан большевиктарҙың лидерҙарының береһен, Н. Э. Бауманды йәшертеп ятҡырған. Максим Горький, менән дуҫ булған, Леонид Борисович Красин менән яҡындан таныш булған.
Савва Тимофеевич Морозов үҙенең фабрикаһындағы эшселәрҙең хәл-торошона иғтибарлы ҡараған. Ул предприятиеға эшкә алынған һәм эштән сыҡҡандарҙың исемлеген шәхсән ҡарап сыға торған булған. Әгәр ҙә тәртипте боҙоуҙы йә тайпылыштарҙы тапһа, идарасыларҙан аңлатып биреүҙе талап иткән. Шундай бер ҡыҙыҡ әйберҙе әйтеп үтер кәрәк, 1903 йылда уға буйһонған директорҙарҙың береһе предприятиела 18 һәм 19 йыл буйы хеҙмәт иткән эшсене ҡыуып сығарғанын белеп ҡала. Бының өсөн етәксе ҡаты яуапҡа тарттырыла. Һөҙөмтә булараҡ, быға оҡшаш идара итеү алымы предприятиела оҙайлы һәм тотороҡло тыныс мөнәсәбәттәр тәьмин иткән. Савва Тимофеевич эшкә ҡабул иткәндә ғаиләлеләргә өҫтөнлөк биргән. Бер мәл ул эшкә алынған эшселәр исемлегендә буйҙаҡтарҙы ғына күреп, ағартыу-буятыу фабрикаһы директоры С. А. Назаровты киҫәткән. Үҫмерҙәр фабрикаға халыҡ училищеһын тамамлағандан һуң ғына эшкә алынған, өлкән йәштәгеләрҙе эшкә ҡабул итеүҙең мөмкин булған кимәле 45 йәш булған. Эштән етди тәртипһеҙлектәр өсөн — мәҫәлән, Никольский Морозов мануфактураһында 40,4 % эшсе, фабриканан тауар алып сығырға маташҡандан һуң, ҡыуылған, 13,7 % — венерик сирлеләр, 10,1 % — талашырға һәм ярһыуға һәүәҫтәр, 9,7 % — эшкә сыҡмаусылар һәм эскеселәр ҡыуылған.
Бер нисә көндән һуң 1905 йылдың 9 ғинуарынан һуң бер нисә көн үткәс, ул һүҙ, матбуғат һәм союздар азатлығы, дөйөм тиңлек, шәхестең, торлаҡтың тейелгеһеҙлеге, мотлаҡ мәктәптә белем биреүҙе, дәүләт бюджеты һәм башҡа мәсьәләләр буйынса йәмәғәт контролен талап иткән «Забастовка хәрәкәтенең сәбәптәре тураһында. Демократик азатлыҡ индереү талаптары» тигән яҙма төҙөгән. Яҙмаларҙа билдәләнеүенсә, «эшселәргә йыйылыштар үкәреүгә, төрлө союздар һәм үҙярҙам һәм үҙ мәнфәғәттәрен яҡлау хоҡуғы бирелергә тейеш тип күрһәтелгән. Бында билдәләнгән бөтә хоҡуҡи саралар шулай уҡ сәнәғәтселәр ҡатламына ла тәғәйенләнергә тейеш». Морозовтың фекере буйынса, үлтереүҙәр, янауҙар, көсләүҙәр, мөлкәтте юҡҡа сығарыу һәм боҙоуҙан башҡа, тыныс юл менән эш ҡалдырыу йәки забастовкалар хакимиәт йә енәйәти язаға тарттырылмаҫҡа тейеш тип һанаған. Был яҙма артабан тапшырылмаған, сөнки М. Ф. Морозова етәкселегендәге Никольский мануфактураһы идаралығы уны хупламаған. «Әсәһе, ысынлап та, Савва Тимофеевичҡа эштән ситләштереү менән янаған, тик формаль рәүештә был эшләнмәгән. 1905 йылдың 17 мартында Никольский мануфактураһы пайсыларының сираттағы йыйылышында М. Ф. Морозов башҡарыусы директоры вазифаһына кире һайланған, ә Савва Тимофеевич — армеецтар урында етәксе директор вазифаһына баҫыусы итеп билдәләнгән. Совет тарихсыларының оҙаҡ йылдар дауамында Савва Морозов эштән ситләтелгән тип раҫлауына ҡарамаҫтан, Никольский мануфактураһы идараһы ултырыштары журналын өйрәнеү уның эштә ҡатнашҡанын раҫлай. Был, һис шикһеҙ, Савва Тимофеевичтың бүләсәре Т. П. Морозованың һәм Морозов мануфактураһын тикшереүсе И. В. Поткинаның асышы».
Үлеме (фаразлауҙар)
Ҡатыны һәм доктора Селивановский оҙатыуында Савва Морозов Берлинға, артабан Канныға юлланған. Бында 1905 йылдың 26 майында ҡунаҡхана номерында уның, күкрәгенә атылған, үлек кәүҙәһе табылған. Савва Тимофеевичтың ҡулдары эсендә ята ине, һул ҡулының бармаҡтары көйгәйне, һул ҡулының бармаҡтары яҙылған ине һәм уның эргәһендә браунинг системалы пистолет ята ине… Иҙәндәге ҡағыҙға: «Үлемемдә бер кемде лә ғәйепләмәгеҙ» тип яҙылғайны.
Рәсми фараздар буйынса Морозов Үҙ-үҙенә ҡул һалған тиелә, әммә башҡа фаразды ла онотмаҫҡа кәрәк: уны үлтереүҙәре мөмкин, үҙенә ҡул һалған тигән тәьҫир килтереп сығарыу ойошторолған булыуы бик мөмкин.
СОФИН
СОФИН («фин халыҡтарын азат итеү союзы», удм. «Финн выжыысь калыкъёсты мозмытон союз») — 1932—1933 йылдарҙа Түбәнге Новгород буйынса ОГПУ даими вәкиллеге тарафынан уйлап сығарылған киң билдәле эш.
Морозов Савва Тимофеевич
Үлеме (фаразлауҙар)
Рәсми властар был фажиғәле ваҡиғаға ихтирамлы мөнәсәбәтен күрһәткән. А. А. Козлов, Мәскәүҙең ул саҡтағы генерал-губернаторы ҡала начальнигы граф П. П. Шуваловҡа былай тип яҙған: «Минең ҡулымдағы документтарға таянып, һеҙ ғали йәнәптәренең мануфактур-кәңәшсе Савва Тимофеевич Морозовтың кәүҙәһен хакимиәт яғынан христиан йолаһы буйынса ерләргә рөхсәт итеүҙе раҫлаған таныҡлыҡ биреүегеҙҙе һорайбыҙ». Морозовты ерләгәндә, Козлов, яҡшы таныш булған Зинаида Григорьевна эргәһенә килеп, уға үҙенең ҡайғы уртаҡлашыуын еткергән: «Үҙенә-үҙе ҡул һалған тигәнгә мин ышанмайым. Савва Тимофеевич бик әһәмиәтле һәм ихтирамға лайыҡ кеше ине. Барыбыҙ өсөн дә ҙур юғалтыу был».
СОФИН
1932 йылдың февралендә Кузебай Герд (удмурт шағиры, прозаик, драматург, йәмәғәт эшмәкәре) беренсе тапҡыр Горькийҙан килгән тәфтишсе, Горький крайы буйынса ОГПУ ПП ОО-ның 2-се бүлеге начальнигы А. Д. Антоновскийға «әңгәмәләргә» саҡырыла, шунан ул Гердты Горькийға алып китә. Кире ҡайтҡандан һуң май айында ул ҡабаттан Горькийға саҡыртыла һәм 1932 йылдың 13 майында ҡулға алына, уны, ОГПУ сценарийы буйынса, «Бӧляк» контрреволюцион ойошмаһын ойоштороуҙа ғәйепләйҙәр, йәнәһе, ойошманың эшмәкәрлеге Удмурт АО-һын һәм башҡа автономияларҙы (Мари, Мордва, Карел, Коми-Зырян) СССР-ҙан ситләштереүгә йүнәлтелгән. Шулай уҡ Герд «Финляндия протектораты аҫтында берҙәм фин-уғыр федерацияһын» төҙөүҙә, эстон һәм фин дипломаттары менән бәйләнештәрҙә, ошо илдәр файҙаһына шпионажда, терактар әҙерләүҙә ғәйепләнә.
Эш буйынса шулай уҡ Д. А. Батиев, В. И. Лыткин, В. П. Налимов, С. А. Попов, А. А. Чеусов, М. Т. Маркелов (эрзә, этнограф, фольклорист, фин-уғры белгесе) йәлеп ителә. Судҡа 28 кеше бирелә, тағы ла «Софин» ойошмаһына ҡағылышы булған башҡа эштәр буйынса тағы ла 3 кеше йәлеп ителә.
Морозов Савва Тимофеевич
Үлеме (фаразлауҙар)
Тарихсы Ю. Г. Фельштинский Морозовтың үлемендә Л. Б. Красинды ғәйепләй.
Әммә, Максим Горькийҙың иҫтәлектәре буйынса, Савва Тимофеевич үҙенең үлеменә саҡлы ҡара сотнялылар үлемен теләгәнен иҫкәрткән, сөнки уның революцияла ҡатнашҡаны өсөн үсләшеп хаттар ебәргән булған. Максим Горький шулай уҡ былай тигән: «Савва Морозовтвң вафатынан һуң эшселәр араһында легенда бпрлыҡҡа килгән: Савва үлмәгән, уның урынына башҡа кешене ерләгәндәр, ә ул „байлыҡтан баш тартҡан да йәшертен генә фабрикаларға бара һәм эшселәрҙе аҡылға өйрәтеп йөрөй, имеш“».
Савва Тимофеевичтың кәүҙәһе старообрядсыларҙың Мәскәүҙәге Рогожский ҡәберлегендә ерләнгән.
Бикмөхәмәт (исем)
Бикмөхәмәт — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла
Этимология
Бикмөхәмәт башҡорт һәм ғәрәп исемдәренең ҡушылыуынан барлыҡҡа килгән — бик (башҡорт) + мөхәмәт (ғәрәп) — данлы, маҡтаулы (ислам диненә нигеҙ һалыусы Мөхәммәттең исеменән) тигәнде аңлата
Фамилияла һәм атаһының исемендә
Ғабдрахманов Рәйес Бикмөхәмәт улы (3 октябрь 1918 йыл — 7 март 1988 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, журналист. 1948 йылдан КПСС, 1956 йылдан —СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Сәғитов Абдрахман Бикмөхәмәт улы (1 ғинуар 1898 йыл — октябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған уҡытыусы, мәғариф һәм йәмәғәт эшмәкәре. Өлкән лейтенант. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1939).
Ғәбит Арғынбаев (Ғәбит сәсән, Арғынбаев Ғәбит Бикмөхәмәт улы) (1856—1921) — атаҡлы башҡорт сәсәне
Хәмитова Хәбибъямал Бикмөхәмәт ҡыҙы (1 июль 1890 йыл — 17 сентябрь 2011 йыл) — Рәсәйҙең Силәбе өлкәһендә йәшәгән оҙон ғүмерле башҡорт ҡатыны.
Еналиев Сөләймән Бикмөхәмәт улы (1894 йыл — 14 сентябрь 1938 йыл) — күҙ табибы, һаулыҡ һаҡлау эшен ойоштороусы, ТАССР һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссары (1927 йыл-1928 йыл), Ҡаҙан медицина институты директоры (1935 йыл-1937 йыл).
Бикмөхәмәтов Роберт Ғата улы (1929—1995) — әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, журналист. Филология фәндәре докторы (1983), профессор (1987).
Бикмөхәмәтов Хәлит Абдулсамат улы (1954 йыл) — Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған төҙөүсеһе.
Исмәғил Бикмөхәмәт — сәйәхәтсе һәм яҙыусы.
Бикмөхәмәтов Шәүҡәт Миңнулла улы (21 май 1946 йыл — 15 май 2008 йыл) — хор дирижёры, музыка‑йәмәғәт эшмәкәре. БАССР‑ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1980).
Бикмөхәмәтова Ризәлә Миңнулла ҡыҙы (22 май 1933 йыл) — хор дирижёры. Профессор (1983). РСФСР‑ҙың (1983) һәм БАССР‑ҙың (1966) атҡ. сәнғәт эшмәкәре.
Татьяна Бикмөхәмәтова — Театр актрисаһы. 2008 йылдан Коми Республикаһының опера һәм балет театрында эшләй.
Вочь-Яга
Вочь-Яга — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1091 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Кесе Яг-Йоль
Кесе Яг-Йоль — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хулга йылғаһының һул ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Михайловка (Ауырғазы районы)
Михайловка (Михайловка) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 267 кеше. Почта индексы — 453444, ОКАТО коды — 80215831009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Черниговка (Дәүләкән районы)
Черниговка (Черниговка) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 107 кеше. Почта индексы — 453415, ОКАТО коды — 80222834009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ике Америкаға күпер
Ике Аме́рикаға күпер (Puente de las Américas; тәү атамаһы Thatcher Ferry Bridge) —— Панамалағы Тымыҡ океан һәм Панама каналы аша үтеүсе автоюллы күпер. Күпер 1962 йылда төҙөлгән һәм 20 миллион АҠШ доллары торған. 2004 йылдағы Быуат күпере төҙөлгәнгә хәтле, ике Американы, ике ҡитғаны тоташтырыусы берҙән-бер күтәртелмәй торған күпер була. Элегерәк ике күтәртеүле күпер булған. Береһе Мирафлореста, икенсеһе Гатунда.
Ике Америкага күперҙе «Sverdrup & Parcel» Америка фирмаһы проектлаған.
УФТИ эше
Тарихы
1937 йылдың февралендә Л. Д. Ландау артынан М. А. Корец та Мәскәүгә күсә. 1937 йылда (Ландау киткәндән һуң) УФТИ-ның 5 хеҙмәткәре ҡулға алына һәм атып үлтерелә: Л. В. Шубников, Л. В. Розенкевич, В. С. Горский, В. П. Фомин һәм К. Б. Вайсельберг. Бынан тыш, ике сит ил подданыйҙары ҡулға алына һәм һуңынан гестапоға тапшырыла: Ф. Хоутерманс (Германия компартияһы ағзаһы) һәм А. Вайсберг (Австрия һәм Германия Компартияһы ағзаһы). Сит ил ғалимдары араһынан Фриц Ланге — берҙән-бер репресияға дусар булмаған кеше. Ланге СССР-ға килгән тәүге немец антифашисттар төркөмө составында була, уның яңы документтарына Сталин шәхсән үҙе ҡултамға ҡуйған. Ошо документтар, моғайын, Ф. Лангены һаҡлап ҡалдырғандыр.
Институт парторгы, ОСГО төҙөлөшө начальнигы Петр Фролович Комаров һәм тәьминәт бүлеге начальнигы Константин Александрович Николаевский атып үлтереләләр. 1937 йылда шулай уҡ аспиранттар Иван Максимович Гусак һәм Петр Николаевич Комаров ҡулға алыналар, улар икеһе лә ОСГО-ла эшләйҙәр. И. М. Гусак иреккә сығарыла һәм институтта эшләүен дауам итә, һуңынан Бөйөк Ватан һуғышында һәләк була. П. Н. Комаров төрмәгә ултыртыла һәм шунда вафат була. Шул уҡ 1937 йылда «Ландау менән бәйләнеш өсөн» комсомолдан И. Я. Померанчук сығарыла. 1938 йылдың февралендә Г. Г. Демидов ҡулға алына, 58-10 статьһы буйынса 5 йылға хөкөм ителә, 1938 йылдың сентябренән — Колымала. 1951 йылда физик-экспериментатор булараҡ атом проеты өҫтөндә эшләү өсөн Колыманан алып китәләр. Дәртләндереү системаһы буйынса иреккә сығарыу ваҡыты етеп килгәнгә күрә, уны Коми Республикаһының төньяғына, Интаға, ебәрәләр. Һуңынан ул Ухтаға күсә, 1954 йылдан алып Ухта механик заводында эшләй.
1938 йылдың 26 апрелендә Мәскәүҙә профессор Ю. Б. Румер ҡулға алына (Ландау менән бәйләнештә булған өсөн), уны үҙенең тыуған көнөн дуҫтары менән билдәләргә китеп барған ерҙән, Арбатта, ҡулға алалар. 1953 йылда, һөргөн срогы тамамланғандан һуң, СССР Фәндәр академияһы Көнбайыш Себер филиалының өлкән ғилми хеҙмәткәр вазифаһында эшләй. Ю. Б. Румер менән бер үк ваҡытта Л. Д. Ландау һәм М. А. Корец ҡулға алыналар. Корец 1938 йылдың 27 апрелендә ҡулға алына, 1952 йылдың 18 мартында амнистиялана, холоҡ-төҙәтеү лагерҙарында 14 йыл ғүмерен үткәрә. 1958 йылға тиклем һөргөндә ҡала, «Интауголь» комбинатында эшләй. Ландау 1938 йылдың 28 апрелендә ҡулға алына. Уның ғәйепләнеүҙәре УФТИ эше менән бәйле була. Буласаҡ Нобель лауреаты 1939 йылдың 28 апрелендә күренекле физиктар Нильс Бор һәм Петр Капица хәстәрлеге арҡаһында азат ителә. 1938 йылдың 4 июнендә УФТИ-ның икенсе директоры А. И. Лейпунский ҡулға алына, әммә шул уҡ йылдың 7 авгусында азат ителә. 1938 йылдың 22 июнендә УФТИ-ның беренсе директоры И. В. Обреимов ҡулға алына. 1940 йылдың 19 ноябрендә 8 йылға төҙәтеү-хеҙмәт лагерҙаына хөкөм ителә һәм Котласҡа ебәрелә. Академиктар С. И. Вавилов, А. Ф. Иоффе, В. Л. Комаров һәм башҡалар уны яҡлап сығалар. 1941 йылдың 21 майында енәйәт составы булмауы сәбәпле азат ителә һәм интститутта тергеҙелә. Мартин Руэман илдән сығарыла, башҡа мәғлүмәттәр буйынса, үҙе ҡулға алыуҙарға протест йөҙөнән сығып китә.
НКВД «эшмкәрлеге» арҡаһында Нобель кимәлендәге ғалим физик-экспериментатор Лев Васильевич Шубников юҡ ителә. УФТИ Европа кимәлендәге теоретик һәм эксперименталь физика үҙәге булараҡ ҡыйратыла. Фашистик Германияла Фридрих Хоутерманс атом ҡоралын эшләүгә йәлеп ителә. Был репрессиялар өсөн бер кем дә язаға тарттырылыуы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.
Ленин комсомолы премияһы
Ленин комсомолы премияһы йәш авторҙарға — ВЛКСМ ағзаларына, шулай уҡ коллективтарға һәм ойошмаларға фән, техника, етештереү, мәҙәниәт өлкәләрендә, шулай уҡ Бөтә Союз социалистик ярышында, ижади инициатива күрһәткән йәш кешеләргә юғары ҡаҙаныштары өсөн бирелгән.
Тарихы
ВЛКСМ-дың Үҙәк комитеты Бюроһының 1966 йылдың 28 мартындағы ҡарарына ярашлы булдырыла һәм баштан уҡ әҙәбиәт, сәнғәт, журналистика һәм архитектура өлкәләрендәге ҡаҙаныштары өсөн бирелгән. Һуңынан башҡа өлкәләрҙәге ҡаҙаныштар өсөн премиялар булдырыла :
Фән һәм техника өлкәһендә
СССР-ҙың фән һәм техника буйынса Дәүләт комитеты, СССР-ҙың Фәндәр Академияһы, СССР-ҙың юғары һәм урта махсус мәғариф министрлығы менән берлектә 1967 йылда булдырыла.
33 йәшкә тиклемге йәш ғилми хеҙмәткәрҙәрҙе, инженерҙарҙы, аспиранттарҙы, юғары уҡыу йорттары уҡытыусыларын, эшселәрҙе, колхозсыларҙы һәм халыҡ хужалығы белгестәрен совет фәненә һәм халыҡ хужалығына ҙур өлөш индергән ғилми тикшеренеүҙәр һәм яңы техник сиселештәр өсөн (марксистик-ленин фәне һәм иҡтисады мәсьәләләре буйынса тәрән теоретик тикшеренеүҙәр, иң прогрессив технологик процестар, материалдар, машиналар буйынса эштәр һәм ауыл хужалығы әһәмиәтенә эйә булған алдынғы етештереү-техник тәжрибәһе). Эштәр бойондороҡһоҙ эксперттар тарафынан рецензиялана, рецензиялар йөкмәткеһе, рецензенттарҙың фамилиялары һәм уларҙың эш урыны ябыҡ булған һәм премияға дәғүә итеүселәргә әйтелмәй, рецензиялау өсөн хаҡ түләнмәй һәм йәш ғалимдарға ҡарата иғтибар күрһәткесе итеп һаналған, «эш тейешле талаптарға тура килә» «ҙур өлөш», «мәсьәләне сисеүҙәге бер аҙым», «конкурс шарттары талаптарына тап килә» формулировкаларын ҡулланмайынса эшкә баһа бирелә. Булған етешһеҙлектәр аныҡ күрһәтелергә тейеш. Асыҡ фекер алышыу мөмкинлеге була.
Коллективҡа премияның аҡсалата өлөшө 2000 һум тәшкил иткән
етештереү өлкәһендә
1971 йылдан;
юғары хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн
Йыл һайын бирелгән, ә 1970 йылдан — ике йылға бер тапҡыр 29 октябрҙә — ВЛКСМ-дың тыуған көнөндә. Премияға 35 йәшкә тиклемге кешеләр дәғүә итә алған. Ленин премияһы кеүек, Ленин комсомолы премияһы ла ҡабаттан бирелмәгән. Премияға тәҡдим итеү ҡағыҙына тармаҡ министрҙары ҡултамғаһы ҡуйыла. Лауреаттарға диплом, күкрәккә тағыла торған билдә һәм аҡсалата 2500 һум бирелгән. Асыҡ эштәр өлкәһендә лауреаттар исемлектәре Союз әһәмиәтендәге матбуғатта баҫтырыла. Ябыҡ эштәр өлкәһендә диплом һәм күкрәккә тағыла торған билдә СССР Хөкүмәте министрҙары тарафынан тапшырылған, лауреаттар исемлектәре баҫтырылмаған.
Бүләкләү Советтар Союзы тарҡалыу менән туҡтатыла. СССР-ҙың Дәүләт һәм Ленин премияларынан айырмалы рәүештә Ленин комсомолы премияһы лауреаттары пенсияны иҫәпләгән саҡта матди яҡтан өҫтәмә тәьмин ителмәй. Әммә ҡайһы бер ойошмалар әлеге премия лауреаттары өсөн эш хаҡына өҫтәмә эшләйҙәр.
2008 йылдың 30 июлендәге Рәсәй Федерацияһы Президентының «Йәш ғалимдар өсөн фән һәм инновациялар өлкәһендә Рәсәй Федерацияһы Президенты премияһы тураһында» исемле указы 1144-се һанлы указына ярашлы Ленин комсомолы премияһына үҙенең йөкмәткеһе буйынса яҡын торған яңы премия индерелде: уға дәүләт фәне һәм инновацион эшмәкәрлеге үҫешенә индерелгән өлөшө премия Положениеһына тап килгән юғары уҡыу йорто фәнни-педагогик хеҙмәткәрҙәре, ғилми хеҙмәткәрҙәр, аспиранттар һәм докторанттар, шулай уҡ иҡтисадтың, социаль сфераһының, оборона сәнәғәтенең төрлө тармаҡ белгестәре дәғүә итә ала.
Ленин комсомолы премияһы лауреаттары
СССР-ҙа был премияның беренсе лауреаты Николай Островский була (үлгәндән һуң). Бөтәһе төрлө ҡаҙаныштар өсөн йөҙҙәрсә кеше һәм коллективтар наградланған:
Ҡыҙыҡлы факттар
1989 йылда үҙгәртеп ҡороу осоронда «Наутилус Помпилиус» музыкаль төркөмөн Ленин комсомолы премияһы менән бүләкләйҙәр, әммә текстар авторы Кормильцев Илья премиянан баш тарта.
Кенас
Кенас — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Терменьга йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Боғҙанова Гөлниса Хәмәтнур ҡыҙы
Гөлниса Хәмәтнур ҡыҙы Боғҙанова (тыу. 1936, Ауырғазы районы, Башҡорт АССР-ы, СССР) — СССР-ҙың 8-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Биографияһы
Гөлниса Хәмәтнур ҡыҙы Боғҙанова 1936 йылда БАССР-ҙы Ауырғазы районында тыуа.
Ишембайҙың 15-се урта мәктәбен тамамлай. Ишимбайҙа сәнәғәт артелендә кассир булып хеҙмәт юлын башлай.
1970 йылдың 14 июнендә Союз Советына Һайлауҙар булып үтә, һәм Г. Х. Боғҙанова 374-се Стәрлетамаҡ һайлау округы буйынса депутат итеп һайлана.
1971 йылда "«Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнә.
Надоко-Неиз-Яха
Надоко-Неиз-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Надуй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 162 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Суходревка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Япто-Яга
Кесе Япто-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Народа йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Данилов Николай Николаевич (зоолог)
Николай Николаевич Дани́лов (1920—1987) — совет ғалим-зоологы, биология фәндәре докторы, профессор; СССР фәндәр академияһының Урал фәнни үҙәгендә Үҫемлектәр һәм хайуандар экологияһы институтының биогеоценотик процестар энергетикаһы лабораторияһы мөдире; Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.
Уның тарафынан 150-нән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән биш монография баҫтырып сығарылған Академик С. С. Шварцтың һуңғы «Экологические закономерности эволюции» монографияһын (уның ҡаралама ҡулъяҙмаһы буйынса) баҫмаға әҙерләй.
Биографияһы
1920 йылдың 23 июлендә Пермь губернаһының Уҫы ҡалаһында тыуған.
1922 йылдан ата-әсәһе менән бергә Ярославль өлкәһенең Рыбинск ҡалаһында йәшәй. 1938 йылда Рыбинск ҡалаһының 3-сө номерлы урта мәктәбен тамамлағас Ленинград дәүләт университетының биология факультетына уҡырға инә. 1941 йылда, университетта өсөнсө йыл уҡығандан һуң, үҙ ирке менән армияға китә. Ленинград өлкәһе территорияһында дошман тылында эшләгән Василий утрауы ирекле партизан полкының 6-сы отрядына ҡабул ителә. Һуңғараҡ, Балтик буйы азат ителгәндән һуң, Николай Данилов Шауляй хәрби комиссариатында водитель, автомеханик һәм шофер була.
1945 йылда армиянан демобилизацияланғандан һуң, университетта тергеҙелә, 1947 йылда уны отличие менән тамамлай. Тәүҙә Ленинград өлкәһендә энцефалит сығанаҡтарын өйрәнеүсе эксперименталь медицина институты экспедицияһының ғилми хеҙмәткәре була.
Тиҙҙән Свердловск ҡалаһына Урал дәүләт университетына уҡытыусы эшенә ебәрәләр. Зоология кафедраһында эшләй, орнитология, зоогеография, ялан зоологик тикшеренеүҙәр методикаһы курстарын алып бара, зоология буйынса ялан практикаһы үткәрә, фәнни-тикшеренеү эштәре менән шөғөлләнә.
1955 йылда «Птицы Среднего Урала и Зауралья» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай һәм 1961 йылда доцент ғилми исеме ала. 1967 йылда «Пути приспособления птиц к условиям существования в Субарктике» темаһына докторлыҡ диссертация яҡлай һәм 1969 йылдан профессор була. Уҡытыусылыҡ эшен 1985 йылдға тиклем дауам итә.
Ғилми эштән тыш йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә. Свердловск ҡала пионерҙар һарайының һәм йәш натуралистар станцияһының биология түңәрәктәре менән хеҙмәттәшлек итә; академик С. С. Шварц менән берлектә Свердловск өлкәһенең предприятиелары һәм ойошмалары етәкселәренең экологик әҙерлеген ойоштора, тәбиғәтте һаҡлау хаҡында лекциялар менән сығыш яһай. Бынан тыш, Мәскәү тәбиғәтте һынаусылар йәмғиәтенең, РСФСР-ҙың сәйәси һәм фәнни белемдәр таратыу йәмғиәтенең, Бөтә Союз «Белем» йәмғиәтенең һәм Бөтә Союз орнитология йәмғиәтенең ағзаһы булып тора. СССР Фәндәр академияһының хайуандар донъяһын һаҡлау буйынса проблемалы советының экологик комиссияһы бюроһы, СССР Фәндәр академияһының биогеоценология һәм тәбиғәтте һаҡлау проблемалары буйынса ғилми советының, СССР Фәндәр академияһы Урал фәнни үҙәгенең тәбиғәтте һаҡлау буйынса Урал комиссияһының ағзаһы, «Экология» журналының мөхәрририәт ағзаһы була.
1987 йылдың 18 апрелендә Свердловск ҡалаһында вафат була. Ҡаланың Широкая река зыяратында ерләнә. Һеңлеһе Данилова Валентина Николаевна (1922—1993) уның менән йәнәшә ерләнгән.
2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (01.08.1986) һәм «Почет билдәһе» ордены, шулай уҡ миҙалдар менән бүләкләнгән, улар араһында «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» һәм «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалдары, шулай уҡ көмөш һәм бронза СССР ВДНХ миҙалдары (1979, 1981 — тәбиғәтте һаҡлау һәм Төньяҡтың тәбиғәт ресурстарын ҡулланыуҙың рациональ алымдарын эшләгәне өсөн).
Павловка (Нуриман районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Фәләстин Дәүләте
Фәләстин Дәүләте (دولة فلسطين, State of Palestine) Б. э. т. 135 йылда Римгә ҡаршы сығыш яһаған йәһүдтәрҙең Йәһүд дәүләтен оноттороу маҡсатында император Адриан исеме менән атаған ил. «Palaestina» атамаһы (грекса атаманың латин варианты) "Филистия"нан килеп сыҡҡан (йәһүдсә ארץ פלשת, [Э́рец-Пеле́шет]) — боронғо замандарҙа хәҙерге Израиль биләмәләрендә, Урта диңгеҙҙең бер өлөшөндә, йәшәгән филистимляндар хөрмәтенә ҡушылған. Б. э. т. XIII быуаттың иң башында «Диңгеҙ халыҡтары» хәрәкәтендә ҡатнашҡан филистимляндар Ханаандың — Сарон уйһыулығының уңдырышлы яр буйына ултырған. Уларҙың этник нигеҙе һәм теле билдәле түгел, бәлки, улар Балҡан ярымутрауы һәм Кесе Азияла йәшәгән боронғо һинд-европа халҡының ата-бабаһы булыуы мөмкин. — де-юре Яҡын Көнсығышта барлыҡҡа килеү процесындағы бойондороҡһоҙ, өлөшләтә танылған, дәүләт. 2018 йылдың авгусына Фәләстин Дәүләтенең бойодороҡлолоғон БМО ағзаһы булған 193 дәүләттең 137-һе таныған.
БМО ҡарарҙарына ярашлы, Фәләстин Дәүләте Иордан йылғаһының Көнбайыш яры (йәки уның бер өлөшөндә, шул иҫәптән Көнсығыш Иерусалим территорияһы) һәм Газа секторы территорияһында формалаштырылырға тейеш. Фәләстин дәүләтселеге фекеренән сығып, уны булдырыу һәм шулай уҡ территория яғынан билдәләмәләре буйынса төрлө тәҡдимдәр бар.
1994 йылда Израиль һәм ның 1993 йылдың 13 сентябрендә үткән Осло Килешеүҙәре һөҙөмтәһендә булдырыла. Килешеүҙәрҙә буласаҡ дәүләт төҙөү ҡаралмаған; шуның менән бергә «ике яҡ та Иордан йылғаһының Көнбайыш яры һәм Газа секторының статусын үҙгәртеү буйынса бер ниндәй ҙә бер яҡлы хәрәкәт атҡармау тураһында конкрет йөкләмә ала».
2012 йылдың 29 ноябрендә БМО Генераль Ассамблеяһы («риза» - 138 тауыш, 9 — «ҡаршы», 41 ил тауыш биреүҙән тыйылып торҙо) «Фәләстингә, БМО ағзаһы булмаһа ла, фәләстин халҡы вәкиле булараҡ, яулап алынған ҡарарҙарға һәм ғәмәлдәргә ярашлы, һәм БМО хоҡуҡтарына зыян килтермәйсә, БМО-ның күҙәтеүсе дәүләт статусын бирҙе».
2013 йылдың 5 ғинуарында рәйесе Мәхмүд Аббастың «Фәләстин милли хакимиәте» атамаһы урынына рәсми маҡсаттарҙа фәҡәт «Фәләстин Дәүләте» атамаһын ғына ҡулланырға тигән указы сыға. 2019 йылдың ғинуарына күп кенә илдәр, атап әйткәндә, Израиль, Испания, Норвегия, АҠШ, Швеция һ. б. был ҡарарҙы таныманы.
Фәләстин Дәүләтен таныған илдәрҙә дипломатик вәкиллектәренә Фәләстин Дәүләте илселектәре вывескалары  эленгән.
Этимологияһы
«Фәләстин» атамаһы «Филистия» (йәһүдсә ארץ פלשת, Э́рец-П(е)ле́шет) — боронғо осорҙа хәҙерге Израилдең Урта диңгеҙ буйы ярының бер өлөшөн (йәһүдсә פלישתים}}, плишти́м, һүҙмә-һүҙ «баҫып ингәндәр») был ерҙе баҫып алған филистимляндар исеменән. Ғәрәп баҫҡынсылары 638 йылдан башлап, «Палестина» атамаһын ғәрәп формаһына тура килтерергә тырышып, илде «Фаластын» тип атаған.
Британия мандаты осоронда бойондороҡһоҙ территорияны «Палестина» атамаһы менән йөрөткәндәр. XX быуат уртаһында, элегерәк был атама, этник йөкмәткегә эйә булмайынса, төбәктә йәшәгән бөтә халыҡтың атамаһы булараҡ ҡулланылһа ла, «Фәләстин» һүҙенән барлыҡҡа килгән «фәләстинлеләр» был территорияла йәшәгән бөтә ғәрәптәргә лә («фәләстин халҡы», «Фәләстин ғәрәп халҡы») ҡулланыла башлаған.
1994 йылда, Осло Килешеүҙәре һөҙөмтәһендә Израиль һәм араһында Иордан йылғаһының Көнбайыш яры һәм Газа секторын индергән территорияла етәкселек итеү сифатында  булдырылған. Хәҙерге мәлдә (Израиль менән берлектә) өлөшләтә фәҡәт Иордан йылғаһының Көнбайыш ярын контролдә тота, ә Газа секторы ысынында ХАМАС хәрәкәте тарафынан контролдә тотола, һәм улар Газа секторының нән бойондороҡһоҙлоғон тормошҡа ашырыуҙы теләй. Фәләстин Дәүләтенең бойондороҡһоҙлоғоноң халыҡ-ара танылыуына ынтыла, шуға бәйле киң мәғлүмәт саралары ҡайһы бер илдәр таныған Фәләстин автономияһын һәм Фәләстин Дәүләтен билдәләү өсөн     «Фәләстин» атамаһын йыш ҡуллана. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, «Осло Килешеүҙәре» һөҙөмтәһе буйынса Израиль һәм ҡул ҡуйған документтарҙа «Palestinian Authority» («Фәләстин хакимиәте») термины ҡулланыла.
Тарихи белешмә
Ҡарағыҙ: Иудея (Самария), Израильское царство
Беренсе донъя һуғышынан һуң, еңеүсе европа дәүләттәре тарҡалған Ғосман империяһының күп өлкәләрен — Милләттәр Лигаһының мандат территорияһына ярашлы — үҙ мәнфәғәттәрен тормошҡа ашырып, хатта бәләкәйерәк сәйәси берәмектәргә бүлгеләгән. Яҡын Көнсығышта Сүриә (Ғосман автономиялы христиан Ливаны, уның территорияһына сиктәш ерҙәрҙе индереп, Ливан Республикаһы булып киткән) француз контроленә күсерелгән, ә Месопотамия һәм Фәләстин (Трансиорданияны индереп) Англияға бирелгән.
Ҡайһы бер режимдарҙа колониаль мираҫ нефть һатыу һәм табыуға айырым хоҡуҡ биреү, һәм, үҙҙәрен яҡлау маҡсатында, ҡораллы көстәр тотоу аша һынланһа ла, был территорияларҙың күпселеге артабанғы өс тиҫтә йыл эсендә артыҡ ҡыйынлыҡтар тыуҙырылмай бойодороҡһоҙлоҡ алған. Әммә Фәләстин осрағы булып ҡалған.
Һуғыштан һуң, Европа милләтселегенә нигеҙләнгән ике яңы хәрәкәт: бөтә ғәрәп халыҡтарының мәҙәни уртаҡлығына нигеҙләнгән ғәрәп милләтселеге, һәм, бөтә ғәрәптәр өсөн берләштерелгән дәүләт төҙөүгә саҡырыусы, панарабизм барлыҡҡа килгән.
Британия мандаты осоро
Беренсе донъя һуғышы һөҙөмтәләре буйынса 1920 йылда Сан-Ремола үткән Конференцияла, һуғышҡа тиклем тарҡалған Ғосман империяһына ингән Фәләстин территорияһын, Милләттәр Лигаһы мандаты буйынса, Бөйөк Британия идаралығы режимына биреү ҡарары ҡабул ителгән. Хәҙерге Израиль территорияһынан башҡа Фәләстиндә Британ мандаты составына хәҙерге Иордания, Иудея һәм Самария (Иордан йылғаһының Көнбайыш яры) һәм Газа секторы территориялары ингән. Мандат маҡсаттарының береһе булып «йәһүд милли йортон имен булдырыу маҡсатында илдә сәйәси, хакими һәм иҡтисади шарттар тыуҙырыу» торған.
Шлезен
Шлезен (Schleesen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 536 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,67 км2. Диңгеҙ кимәленән 75 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6785 һәм автомобиль коды — WB.
Фәләстин Дәүләте
Британия мандаты осоро
1920-се йылдар башында был мандат сиктәрендә Бөйөк Британияға бойондороҡло мандат аҫтындағы Фәләстин территорияларының 3/4 өлөшөн үҙ эсенә алған Трансиордания кенәзлеге булдырылған. Мандат килешеүенән кенәзлек территорияһында йәһүдтәргә йәшәү рөхсәте биргән пункттар алып ташлана. 1946 йылдың 25 майында ул бойондороҡһоҙлоҡ ала.
Фәләстиндең ҡалған өлөшөндә британия идаралығының 25 йылы дауамында халыҡ һаны киҫкен арта: 1922 йылғы йәниҫәп буйынса 750 мең кеше булһа, 1946 йылдың аҙағына 1 млн. 850 кеше (артым — 250 процентҡа яҡын) иҫәпләнгән. Йәһүд халҡының һаны 1922 йылда 84 мең булһа, 1946 йылда 608 меңгә етә (артым — 725 процентҡа яҡын). Был артымдың күпселеге Фәләстиндә тыуғандар иҫәбенә була, һәм иммиграция 376 мең артым биргән, ә  иммигранттар һаны тағы 65 мең кеше, барлығы 440 мең кеше тәшкил иткән. Йәһүдтәрҙең яҡынса 70-75 % Иерусалим, Яффа, Тель-Авив, Хайфа ҡалаларында һәм уларҙың тирә-яғында йәшәгән. 1922 йылғы 11 % менән сағыштырғанда, Икенсе донъя һуғышы тамамланыуға Фәләстиндең йәһүд халҡы 33 % тәшкил иткән.
Мандат аҫтындағы Фәләстиндең йәһүд халҡының һаны артҡан һайын, фәләстин ғәрәптәренең террористик һөжүмдәре һәм йәһүд ҡыйралыштары ла артҡан, һөҙөмтәлә мандат властары Фәләстингә йәһүдтәр иммиграцияһын сикләгән. Шулай итеп, Бөйөк Британия ғәрәп-израиль конфликтына йәлеп ителгән, һәм 1947 йылда уның хөкүмәте, ғәрәптәргә лә, йәһүдтәргә лә тап килгән ҡарар сығарырға һәләтле түгеллеген раҫлап, мандаттан баш тартҡан.
1947 йылғы БМО планы
БМО Генераль Ассамблеяһының 1947 йылдың 29 ноябрендә үткән Икенсе сессияһында 181-се Резолюцияһында Иерусалим (Вифлеемды ла индереп) районына айырым статус биреп, Фәләстинде БМО идаралығы күҙәтеүендә ғәрәп һәм йәһүд дәүләттәренә ) бүлергә тигән ҡарар ҡабул ителә. Резолюцияны ҡабул иткән йәһүд ишувынан айырмалы, дөйөм алғанда, Фәләстиндең Юғары ғәрәп комитеты һәм кире ҡаҡҡан.
1947—1949 йылдарҙағы ғәрәп-израиль һуғышы
1948 йылдың 14 майында, Мандат тамамланған көндә, Израиль Дәүләте иғлан ителә, ә 15 майҙа на ҡараған 5 илдең регуляр армиялары, яңы йәһүд дәүләтен юҡ итеү маҡсатында, Израилгә һөжүм башлай. 1947—1949 йй., декларацияһына ярашлы, ғәрәп халҡын яҡлау һәм Фәләстиндә «бөтә халҡы ла закон алдында тиң хоҡуҡҡа эйә булған» «берҙәм (ғәрәп ) дәүләт ойошмаһы» төҙөү маҡсатында ғәрәп-израиль һуғышы барған.
1948 йылдың сентябрендә Газала һөрөлгән Бөтә Фәләстин хөкүмәте барлыҡҡа килгән. Шул уҡ йылдың декабрендә Иерихон конференцияһы (Jericho Conference) Трансиордания короле Абдалла ибн Хөсәйнде «ғәрәп Фәләстине короле» тип иғлан итә. Ғәрәп Фәләстинен һәм Трансиорданияны берләштерергә саҡырған конференцияла Абдалла Иордан йылғаһының Көнбайыш ярын аннексиялау ниәтен иғлан итә. Башҡа ағзалары ризалыҡ бирмәһә лә, Абдалла 1950 йылда, Көнсығыш Иерусалимды ла индереп, Иордан йылғаһының Көнбайыш ярын үҙ белдегенә аннексиялай, шунан һуң Трансиордания Иордания тип үҙгәртелә.
1959 йылда, Мысыр менән Сүриәне берләштергәндән һуң, Ғәмәл Абдель Насер Газалағы "Бөтә Фәләстин хөкүмәте"н тарата. Противоречия между Иордания, Мысыр һәм башҡа ағзалары араһындағы ҡапма-ҡаршылыҡтар Фәләстиндә ғәрәп дәүләте төҙөү мәсьәләһен ғәмәлдә көн тәртибенән алыуға килтерә, ә БМО бүлеп биргән территорияның ҙур өлөшөн, 1967 йылғы алты көнлөк һуғышта еңелгәнгә һәм ул ерҙәр Израилгә күскәнгә тиклем, Иордания менән Мысыр үҙ-ара бүлешеп ала.
Алты көнлөк һуғыш
1967 йылдың 6 июнендә Израиль оборона армияһы, Рафа ҡалаһы янындағы Хан-Юнис яғынан уратып сығыу манёврын ҡулланып, Газа секторын тотоп торған 7-се мысыр пехота дивизияһы частарына, Мысырҙан киҫеп, һөжүм итә, һәм уларҙы 8 июндә әсирлеккә ала. 7 июндә Израиль иордан ғәскәрҙәрен дә Иордан йылғаһы аръяғына сигенергә мәжбүр итә.
Артабанғы ваҡиғалар
Созданная в 1964 йылда барлыҡҡа килгән һәм уның союздаштары Израиль дәүләте төҙөлөүҙе танымаә һәм уға ҡарата террористик һуғыш алып барған. 1967 йылдың авгусында Хартумда үткән ғәрәп саммитында (Khartoum Resolution) ғәрәп илдәре «өс „ЮҠ“»: Израиль менән тыныслыҡ урынлаштырыуға — ЮҠ, Израилде таныуға һәм уның менән һөйләшеүҙәр алып барыуға — ЮҠ ҡарарын ҡабул иткән, н хуплағандар.
ның 1968 йылда Ҡаһирәлә ҡабул ителгән программа документы — Фәләстин хартияһында Израилде, Фәләстиндә сионизмды булдырмау һәм уны «Британия мандаты сиктәрендә бүленмәй торған төбәк ойошмаһы» тип таныу кәрәк тип яҙылған.
составына ингән хәрби-сәйәси ойошмалар бик күп йәһүдтәрҙең, ғөмүмән израиль кешеләре һәм башҡа дәүләттәр граждандарының һәләк булыуында ғәйепле, һәм күп кеннә илдәр уларҙы террористик ойошма тип таный. Шулай уҡ ул үҙе лә 1988 йылға тиклем шундай ойошма тип һаналды.
1989 йылдың 2 апрелендә фәләстин милли советы Ясир Арафатты булмаған Фәләстин дәүләтенең президенты итеп һайлана.
1980-се йй. аҙағында — 1990-сы йй. башында, Израиль менән Мысыр һәм Израиль менән Иордания араһында тыныслыҡ Килешеүе төҙөлгәндән һуң, бер аҙ үҙгәрә төшә.
1993 йылдың 13 сентябрендә рәйесе Ясир Арафат һәм Израиль премьер-министры Ицхак Рабин, оҙайлы һөйләшеүҙәрҙән һуң, Вашингтонда "Үҙидара буйынса ваҡытлыса саралар тураһында принциптар Декларацияһы"н («Осло-1 Килешеүен») ҡабул иткән, уның шарттары буйынса Фәләстинде азат итеү ойошмаһы Израилдең тыныс һәм имен йәшәүгә хоҡуғын таный һәм терроризмдан һәм көс ҡулланыуҙың башҡа төрҙәренән баш тарта, ә Израиль үҙе контролдә тотҡан территорияның бер өлөшөндә н булдырыуға ризалыҡ бирә. Килешеү 5 йылдан да артмаған күсеү осорон күҙ уңында тотҡан, шул ваҡыт арауығында конфликт буйынса килешеү ахырына еткерелергә тейеш булған. Күсеү осорон һанау 1994 йылдың 4 майынан «Газа-Иерихон» Ҡаһирә Декларацияһынан башланған.
1993 йылдың 10-12 октябрендә Туниста үткән Фәләстин Үҙәк советының 20-се сессияһында Я. Арафат етәкләгән Фәләстинде азат итеү ойошмаһына күсеү осорона Фәләстин милли хакимиәтенең Советын формалаштырыу эше ҡушыла, Ясир Арафат «Фәләстин милли хакимиәт Советың рәйесе» итеп һайлана.
1994 йылдың 4 майында И. Рабинға рәсми хатында Я. Арафат фәләстин территорияларына килгәндән һуң, «Фәләстин Президенты (ғәрәпсә: раис)» титулын ҡулланмау, үҙен «фәләстин хакимиәте Рәйесе» йәки «Фәләстинде азат итеү ойошмаһы Рәйесе» (ғәрәпсә: раис) тип аталыу бурысын ала. Һуңғы йылдарҙа ҡабул ителгән берлектәге рәсәй-фәләстин илселек документтарында ла шулай уҡ Фәләстин Дәүләете түгел, ә Фәләстин милли хакимиәте тигән атама ҡулланыла.
1995 йылдың 28 сентябрендә Вашингтонда Фәләстинде азат итеү ойошмаһы менән Израиль араһында Иордан йылғаһының көнбайыш яры һәм Газа секторы буйынса биш йыллыҡ күсеү осорона составы 82 кешенән торған, атап әйткәндә, Фәләстин закон сығарыу советын төҙөү буйынса ваҡытлыса килешеү төҙөлгән («Осло-2»).
1996 йылдың 20 ғинуарында Фәләстин автономияһына дөйөм һайлауҙар барышында Ясир Арафат Фәләстин милли хакимиәте рәйесе вазифаһына һайланған. Фәләстин хакимиәтенең эске документтарында был вазифа «Фәләстин президенты» булараҡ яңғыраған.
1999 йылдың 4 сентябрендә мысыр ҡалаһы Шәрм-әш-Шәйехтә Эхуд Барак һәм Ясир Арафат 2000 йылдың сентябренә бәхәсле территориялар статусы буйынса ахырғы килешеүҙәргә өлгәшеү тураһында Меморандумға ҡул ҡуйғандар.
Фәләстин милли хакимиәте булдырылғандан һуң, «Фәләстин Дәүләте» проекты. Я. Арафаттың 2000 йылдың авгусында шул уҡ йылдың 13 сентябрендә дәүләт бойондороҡһоҙлоғон иғлан итеү ниәте булыуы шул турала (Вашингтон "Үҙидара буйынса ваҡытлыса саралар тураһында принциптар Декларацияһы"на ҡул ҡуйғандан һуң 7 йыл үткәс) һөйләй. Рәсәй һәм АҠШ, Фәләстин милли хакимиәтенә, Израиль менән территория буйынса бәхәс рәтләнгәнсе, был мәсьәләгә туҡталмай торорға кәңәш итә, һәм ул 9-10 сентябрҙә Газала үткән «Фәләстин Үҙәк советы» сессияһында бойондороҡһоҙлоҡ буйынса мәсьәләне 15 ноябргә тиклем ҡуйып торорға була. Ә һуңынан — бөтөнләй билдәһеҙлек — 2000 йылғы Кэмп-Дэвид Саммиты һәм артабанғы, Ясир Арафат Э. Барак тәҡдим иткән ҙур ташламаларға риза булмағанынан һуң һәм 2000 йылыдң 29 сентябрендә башланған Әл-Аҡса Интифадаһы арҡаһында, сентябрь һөйләшеүҙәре уңышһыҙлыҡҡа осрай.
2000-се йылдарҙа интифада барышында Израиль граждандарына ҡаршы террорҙың көсәйеүе 2001 йылдың 8 февралендә Израиль премьер-министрын сираттан тыш һайлауҙар үткәреүгә килтерә.
Шуға ҡарамаҫтан, 2001 йылдың 28 ғинуарында һайлауҙар алдынан ғына үткән Табе (Мысыр) һөйләшеүҙәрендә, Иерусалим һәм ҡасаҡтар проблемаһын индереп, бәхәстәрҙе ахырғы юлға һалыу маҡсатында фәләстин-израиль алдан алып килешеүҙәренә өлгәшелгән. Ләкин 2001 йылдың 8 февралендә израиль премьер-министрын туранан-тура һайлауҙарҙа Ариэль Шарон эшләп йөрөгән премьер-министр Эхуд Баракты еңгәндән һуң, һәм Израиль граждандарына ҡаршы йүнәлтелгән теракттар дауам иткәнлектән, һөйләшеүҙәр өҙөлгән һәм артабан яңыртылмаған.
2001 йылдың декабрендә Израиль Хөкүмәте башында Я. Арафат торған Фәләстин милли хакимиәтен «терроризмды хуплаусы ойошма» тип иғлан итә. Арафат етәкләгән «17-се Подразделение» һәм «Тәнзим» подразделениеларын эсенә алған ФАТХ хәрәкәте «террористик ойошма» һәм хәрби акциялар өсөн тәғәйенләнгән тип аталған.
2001—2002 йылдарҙа израильтяндарға һәм йәһүдтәргә ҡаршы террор тулҡыны «Һаҡлаусы стена» операцияһын үткәреүгә килтерә, һәм ул Иордан йылғаһының Көнбайыш ярындағы Фәләстин милли хакимиәте территорияһын террор инфраструктураһынан таҙарта. Операция барышында ҡулға төшкән документтар асыҡтан-асыҡ ''«… Арафат етәкселегендәге Фәләстин автономияһы террорға ярҙам иткән һәм унда әүҙем ҡатнашҡан. Арафат һәм уның яҡындары Израиль халҡын ҡырғаны өсөн туранан-тура яуап бирер».
Газанан китеүе Хамас хәрәкәтенең популярлығы үҫеүенә килтергән: 2006 йылдың февралендә Фәләстин милли хакимиәтендә Фәләстин закондар сығарыу советына һайлауҙарҙа ул 133 урындың 73-нә эйә була. Исмаил Хания етәкселегендәге Хамас формалаштырған хөкүмәт антҡа килтергән. Шул уҡ айҙа Президент Владимир Путин саҡырыуы буйынса Халед Машаль етәкселегендәге Хамас делегацияһы Мәскәүгә килә, һәм ҡайһы бер илдәрҙә террористик тип танылған был ойошманы таныу аҙымы тип аңлаттылар. Хөкүмәт министрҙарының береһе Эхуд Ольмерт Рәсәйҙең ХАМАС делегацияһын саҡырыуын «Израиль арҡаһына бысаҡ менән ҡаҙау» тип атаны. «Бынан тыш, израильтяндар ХАМАС һәм чечен боевиктарының бәйләнешен халыҡҡа еткерә».
Хамас программаһы Израиль дәүләтен юҡ итеүҙе һәм уны ислам теократияһы менән алмаштырыуҙы планлаштырған, уның власҡа килгән етәкселеге Фәләстин милли хакимиәтенең Израиль менән элекке килешеүҙәрен таныуҙан һәм боевиктарын ҡоралһыҙландырыуҙан баш тартҡан. Һөҙөмтәлә, автономияға элек аҡса бүлгән дәүләттәр Фәләстин милли хакимиәтенә ҡарата (2006—2007) иҡтисад санкциялары иғлан итә.
Хамастың уңыштары, бер яҡтан, Хамас менән легаль көс структуралары формалаштырып өлгөргән һәм АҠШ менән Европа ярҙамына таянған Фатхтың конфликтына килтергән, икенсе яҡтан — Израиль менән конфронтацияның киҫкенләшеүенә килтергән. 2006 йылдың июлендә Израиль һалдаты Гилад Шалиттың юғалыуы «Йәйге ямғырҙар» операцияһына алып килгән, ә Израилде Газа секторынан тутауһыҙ утҡа тотоуҙар Газа секторына ҡаршы иҡтисади блокадаһына килтергән (2007).
2006 йылдың 20 октябрендә Газа секторында Фәләстин автономияһы премьер-министры (ХАМАС) Исмаил Ханияны ФАТХ активистары үлтерергә маташҡандар. Боевиктар уның кортежына атҡандар.
2007 йылдың февралендә Фатх һәм Хамас етәкселәре араһында килешеүгә өлгәшелгән һәм коалицион хөкүмәт төҙөлгән. Халыҡ-ара берләшмә тағы ла Фәләстин милли хакимиәтенең яңы хөкүмәтенән Израилде таныуын, боевиктарҙы ҡоралһыҙландырыуын һәм көс ҡулланыуҙы туҡтатыуын талап иткән. АҠШ, Фәләстин милли хакимиәте һәм Израиль араһында өс яҡлы һөйләшеүҙәр һөҙөмтәһеҙ тамамланған.