cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Уолт Дисней
Шәхси тормошо
Дисней инанған антикоммунист була. The New York Times гәзите Уолт Дисней тураһында түбәндәгнеләрҙе яҙа: яҙыусы Марк Элиоттың «» китабында Уолт Дисней оҙаҡ йылдар ФБР менән хеҙмәттәшлек иткән тип раҫлана. Журналист Бриман Шимон, Дисней үҙ инициативаһы буйынса бюроға Голливуд буйынса хеҙмәттәштәренә шикәйәттәр яҙған, тип раҫлай <sup class="noprint" style="white-space: nowrap">['' <span style="" title="утверждение основано на неавторитетном источнике (5 февраля 2019)">неавторитетный источник? '' <sup class="noprint" style="white-space: nowrap">]. Һуғыштан һуң Уолт Дисней Америкаға ҡаршы эшмәкәрлек буйынса комиссияға кино донъяһында «йәшерен коммунистарҙы» асыҡларға ярҙам итә.
Дисней сысҡандан бик ҡурҡа.
Режиссерлыҡ стиле
"Вилли исемле бәләкәй пароход"тан башлап Дисней таҫмаларында музыка мөһим роль уйнай башлай. Уның фильмдарында тауыш диалогтан һәм һүрәттән торған әҫәрҙә гармония тыуҙырыу өсөн фон ғына түгел, ә уларҙың мөһим состав өлөшө булып тора.
Дисней рәссамдары хайуан һүрәтен төшөрөрҙән алда уларҙың тере прототиптарының ҡылыҡтарын ентекле өйрәнә. Шуға ла экрандағы хәрәкәттәр тулыһынса дөрөҫлөккә тап килә.
«Фантазия» йәнһүрәтендә тәүге тапҡыр киң экран аша стереотауыш яңғырай. Музыканы Филадельфия симфоник оркестры башҡара.
Дисней режиссёрҙарҙан тәүгеләрҙән булып өс таҫмалы кино төшөрөү аппараттарын ҡуллана башлай. Был яңылыҡ «Техниколор» (ингл. Technicolor ) процесы өсөн бик кәрәк булып сыға.
Уолт Дисней студияһында йәнһүрәт эшләүселәргә премия түләү системаһын да индерә, һуңығараҡ башҡа студиялар ҙа был алымды ҡуллана.
Үлеме
Дисней 1966 йылдың 15 декабрендә Лос-Анджелеста үпкә шеш ауырыуынан үлә.
Был ваҡиғанан һуң уның исемен йөрөткән компания үҙ фильмдарында тәмәке күрһәтмәҫкә тигән стратегик ҡарар ҡабул итә.
Диснейҙың үлеменән һуң киностудия балалар өсөн анимацион һәм уйын фильмдарын төшөрөүҙе дауам итә.
1968 йылда Дисней үлгәндән һуң АҠШ-тың юғары наградаһы — Конгресстың Алтын миҙалы менән бүләкләнә.
Уолт Дисней криоген камерала, алыҫ киләсәктә иретеп алыу ысула табылғас, терелеү өмөтө менән туңдырылған, тигән фараз йәшәп килә.
Борченко Мария Яковлевна
Борченко Мария Яковлевна (20 сентябрь 1927 йыл — июль 2008 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1949).
Биографияһы
Мария Яковлевна Борченко 1927 йылдың 20 сентябрендә Алтай крайының Новоегорьевское ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Уолт Дисней
Тәнҡит
Дисней тере саҡта һәм ул үлгәндән һуң да антисемитизм ҡарашына эйә булыу мөмкинлеге әүҙем тикшерелә. Бының өсөн уның тормошондағы ҡайһы бер эпизодтар нигеҙ булып тора. Арт Бэббит, Дисней Германия-Америка союзы йыйылышында булған, тип раҫлай. Икенсе бер аниматор, Дэвид Свифт, студиянан эштән киткән сағында Уолтттың йәһүдтәрҙе яратмай һөйләүен ишетә.
Борченко Мария Яковлевна
Биографияһы
Һигеҙ класты тамамлағандан һуң, 1943 йылдан урындағы И. В. Сталин исемендәге колхозға ябай колхозсы булып эшкә инә, ә 1946 йылдан — ошо уҡ колхозда иген культураларын үҫтереү буйынса звено етәксеһе итеп тәғәйенләнә.
Уолт Дисней
Голливудтың дан аллеяһы
Уолт Дисней кино сәнғәтенә һәм телевидение үҫешенә индергән тос өлөшө өсөн Дан аллеяһында 2 йондоҙ-эмблемаһына эйә.
Борченко Мария Яковлевна
Биографияһы
1948 йылда эш һөҙөмтәләре буйынса М. Я. Борченко звеноһы Егорьевский районында «Альбидум 3700» сортлы яҙғы бойҙайҙан колхозда иң юғары уңышты ала — егерме гектар майҙанда 29,1 центнер.
СССР Юғары Советы Президиумының 1949 йылдың 20 майындағы Указы менән «1948 йылда арыш һәм бойҙайҙан юғары уңыш алғаны өсөн» Борченко Мария Яковлевнаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1950 йылдан 1953 йылға тиклем Барнаул крайы ауыл хужалығы мәктәбендә колхоз етәксеһе кадрҙарын әҙерләү буйынса уҡый, уны тамамлағандан һуң агроном һөнәре ала. 1953 йылдан Ҡалман машина-трактор станцияһында агроном булып эшләй, һуңынан Егорьевский машина-трактор станцияһында эшселәр комитеттың рәйесе була. 1965 йылда Егорьевский район Советы башҡарма комитетының ауыл хужалығы идаралығына инженер итеп тәғәйенләнә.
Төп эшмәкәрлегенән тыш хеҙмәтсәндәр депутаттарының Алтай край Советы депутаты итеп һайлана.
Һуйыр-Айыс
Һуйыр-Айыс (Суир-Аисово) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 0 кеше. Почта индексы — 453571, ОКАТО коды — 80211820021.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
left|thumb|300px|21-се быуат башланғансы Һуйыр-Айыс ауылы булған урын
Фильфла
Географияһы
1980 йылдан алып утрау ҡош популяцияларын (тура ҡойроҡло качурка, урта диңгеҙ дауыл ҡошо һәм Урта диңгеҙ аҡсарлағы) һаҡлап ҡалыу өсөн биләмә ойошторола. 1988 йылда утрау һәм уның тирәләй диңгеҙ барлыҡҡа килгән ҡурсаулыҡ ҡа инә. Утрау тирәләй бер диңгеҙ милендә балыҡ тотоу тыйыла.
Ҡоштарҙан тыш, утрауҙа ике эндемик төр — кеҫәрткеләр (Podarcis filfolensis ssp. filfolensis) һәм ҡусҡарҙар йәшәй. Үҫемлектәрҙән башлыса 2 метр бейеклеккә еткән ҡырағай һуған рамп үҫә (Allium tricoccum).
Мокрая Сабля
Мокрая Сабля — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мокрый Карамык йылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Отказненск һыуһаҡлағысынан Зеленокумс ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Ләйлә
Ләйлә (Лейла, Ляйля) — яңы һүҙҙәр башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.
Этимология
Исемдәре этимологияһы Ләйлә (ғәрәп теленән):
Төн; кис; кис көнө тыуған
тән; кис
Машка (Чира ҡушылдығы)
Машка — Рәсәй йылғаһы. Ростов өлкәһе,Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чир йылғаһының һул ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чир йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бикбулатов Шәһит Хәйбулла улы
Бикбулатов Шәһит Хәйбулла улы (8 декабрь 1925 йыл—16 сентябрь 2001 йыл) — иҡтисад фәндәре докторы (1991), профессор, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ҡыҙыл Йондоҙ һәм 1-се һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры.
Биографияһы
Бикбулатов Шәһит Хәйбулла улы 1925 йылдың 8 декабрендә Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны (хәҙер Йылайыр районы) Мәҡсүт ауылында тыуа. Билдәле йырсы һәм мәҙәниәт эшмәкәре Фәрит Бикбулатовтың өлкән ағаһы. Һуғышҡа тиклем судья булып эшләгән, ғәҙел мөнәсәбәттәре һәм ҙур тормош тәжрибәһе менән халыҡ араһында юғары абруй ҡаҙанған Бикбулатов Хәйбулланың күп балалы ғаиләһендә үҫә һәм тәрбиәләнә. Атаһы 1941 йылда үҙ теләге менән фронтҡа китә һәм һуғыштың тәүге айҙарында уҡ һәләк була.
Ун алты йәшлек Шәһит әсәһенә, бер туғандарына ярҙам итер өсөн эшләргә мәжбүр була. 1943 йылда үҙе лә Ҡыҙыл армия сафына алына. Шәһит Бикбулатов һуғышта ҡатнаша, 1945 йылдың Еңеү майына тиклем батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәтә. Һуғышта күрһәткән хеҙмәттәре өсөн 1-се һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары менән бүләкләнә. 1950 йылда демобилизациялана.
Демобилизациянан һуң Шәһит Хәйбулла улы Башҡортостанға ҡайта һәм тыуған районында эшләй. Шул саҡта ул юғары белем алыу тураһындағы хыялын тормошҡа ашыра ала.
1956 йылда КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты ҡарамағындағы өс йыллыҡ Өлкә партия мәктәбен тамамлай. Һуңыраҡ Мәскәүҙә Юғары партия мәктәбендә уҡый, 1961 йылда уны уңышлы тамамлай.
1956 йылдан Шәһит Бикбулатов Маҡар районының «Вперёд» район гәзите (хәҙер — Ишембай) мөхәррире булып эшләй. 1958 йылда Маҡар районының «Ударник» колхозын етәкләй.
1964 йылда Шәһит Хәйбулла улына эшмәкәрлек өлкәһен үҙгәртергә тура килә, уны Ауыл хужалығы һәм әҙерләү хеҙмәткәрҙәре профсоюзының өлкә комитеты секретары итеп һайлайҙар. Ул республиканы һәм ауылды яҡшы белгәнгә күрә яңы вазифаға үҙенә хас энтузиазм һәм тырышлыҡ менән тотона. Артабанғы йылдарҙа Шәһит Бикбулатов республиканың байтаҡ райондарында була, колхоз һәм совхоздар эшмәкәрлегенең иҡтисади күрһәткестәренә иғтибар итә.
1993 йылда Шәһит Хәйбулла улы Өфөгә ҡайтып Башҡорт дәүләт университетында үҙенең ғилми-педагогик эшмәкәрлеген дауам итә. 1995 йылда профессор итеп һайлана. Дөйөм иҡтисади теория буйынса лекциялар уҡый. Кафедра коллективы менән бергә төбәк социаль-иҡтисади үҫеш программаларын әҙерләүҙә әүҙем ҡатнаша. «Экономика природосбережения» тигән яңы уҡыу дисциплинаһын индереү инициаторы була, уҡыу әсбабы, уҡыу программаһы һәм методик материалдар яҙа.
Шәһит Бикбулатов 60-тан ашыу ғилми хеҙмәт авторы. Уның күп йыллыҡ ғилми тикшеренеүҙәре тәбиғәтте һаҡлау һәм тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш иҡтисадының көнүҙәк проблемаларына арналған. Профессор республика матбуғаты менән әүҙем хеҙмәттәшлек итә, баҙар шарттарында экология фәнен популярлаштырыу буйынса күп эштәр башҡара, экология мәсьәләләре буйынса ғилми-популяр мәҡәләләр яҙа, тирә-яҡ мөхиттең сифатын яҡшыртыу һәм тергеҙеү буйынса даими тәҡдимдәр индерә.
Шәһит Бикбулатовтың китаптары һәм мәҡәләләре Өфөлә, Ҡазанда һәм Магнитогорскиҙа баҫылып сыға. Уның төп мәҡәләләре — «Развитие экономики Башкирии» (1975), «Труд и его эффективность» (Ҡазан, 1976), «Рабочая сила и механизация труда в совхозах Башкирии» (Өфө, 1981), «Аграрные отношения в условиях рынка» (Магнитогорск, 1981), «Да не осиротеет земля!» (Өфө, 1988), «Грядущим поколениям улучшенную землю!» (1990, Өфө), «Экономика природосбережения» (Өфө, 1995).
Шәһит Бикбулатов 2001 йылдың 16 сентябрендә 76-сы йәшендә вафат була, Өфөлә ерләнә.
Дуңғыҙ (Яйыҡ ҡушылдығы)
Донгуз — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 1251 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 95 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пантылка
Пантылка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сома йылғаһының һул ярына тамағынан 1,4 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сурка
Сурка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Линтовка йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Елтышевка
Елтышевка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №108 Старая Яйыҡ ҡушылдығының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Таиланд тарихы
Таиланд тарихы 1238 йылда Суҡотай короллеге барлыҡҡа килеүҙән башлана. 1350 йылда уны Аютия (Аюттхайя) короллеге алмаштыра. Тай мәҙәниәтенә Ҡытай һәм Һиндостан мәҙәниәттәре ҙур йоғонто яһаған. Европа менән илдең контакттары XVI быуатта башлана. Көньяҡ-Көнсығыш Азияла Таиланд колонияланмаған берҙән-бер ил. Шулай ҙа Бөйөк Британияның Таиландты баҫып алырға тырышыуы Таиландты үҙенең 3 көньяҡ провинцияһынан сығырға мәжбүр иткән. Был 3 провинция Малайзияның өс төньяҡ штатына әүерелгән.
Сукхотаи
1238 йылда тай халҡы кхмерҙарҙың хөкөм һөрөүенә ҡаршы баш күтәреп, Сукхотаи тигән яңы дәүләт барлыҡҡа килтерәләр. Илдең өсөнсө короле — Рамакхамхаенге — хакимлыҡ иткәндә дәүләт территорияһы бик ныҡ ҙурайтыла. Уның хакимлығы Малакка ярымутрауына, Мьянмаға и Лаосҡа тарала. 1298 йылда, король үлгәнлектән, ил көсһөҙләнә. 1438 йылда ул Аютия составына инә. .
Раттанакосин
1782 йылда яңы ғына тәхеткә ултырған Рама короленең иң беренсе бойороғо буйынса Таиландтың баш ҡалаһы ул ваҡытта бәләкәй генә ауыл булған Бангкокҡа күсерелә. XIX быуаттың яртыһында Бангкокта 400 000 кеше йәшәй, ҡаланың төп милләте һуңғы йылдарҙа Сиам территорияһына күсеп килгән ҡытай халҡынан тора. Шулай уҡ ҡытайлылар илдә төрлө сауҙа итеү менән булышҡан ауылдар төҙөйҙәр, был ауылдар һуңыраҡ бәләкәй ҡалаларға әйләнә. Һуңғараҡ ҡытайлылар хатта илдәге бөтә эске сауҙаны һәм дәүләттең сит илдәр менән сауҙа итеүен үҙҙәренең контроле аҫтында тота.
Чакри династияһының иң баштағы хакимлеге осоронда Бирма короллеге Сиамға ҡаршы экспансия алып бара. 1785 йылда ул Таиландҡа баҫып инә. Бойондороҡһоҙлоҡты һаҡлап ҡалыу Таиландҡа бик ныҡ ауырлыҡ менән бирелә. 1820-се йылдарға тиклем, йәғни британдар Бирмаға баҫып ингәнсе илдең сиктәрен һаҡлауға бер ниндәй ҙә иғтибар ителмәй. Көнсығышта Рама I һәм һуңғараҡ Рама III (1824—1851 йлдарҙа хакимлек иткән) Камбоджаны үҙҙәренең вассалы иткән, шул уҡ ваҡытта илдең көньяғындағы Малай ярымутрауының бойондороҡло дәүләттәрендә үҙенең контролен ныҡ көсәйткән. Рама III шулай уҡ төньяҡта Вьентьяндың йәш короле Чао Ану етәкселегендәге ихтилалды баҫтырған. 1827 йылда тай армияһы Вьентьянды баҫып ала һәм бөлгөнлөккә төшөрә, бер нисә мең лао әсирлеккә алына һәм үҙәк Таиландҡа депортацияға ебәрелә.
Европалылар менән дуҫтарса мөнәсәбәттәр Мага Монкук (ул тәхеткә 1851 йылда ултырған) хакимлек иткән осорҙа урынлаштырыла. Англия (1855), Франция (1858), Германия (1862), Австро-Венгрия (1868) илдәре менән сауҙа итешеү тураһында килешеүҙәр төҙөлә.1868 йылда тәхеткә инглиз тәрбиәсеһе тәрбиәләгән 15 йәшлек Параминдр Мага-Чулалонгкорн ултыра. Ул балиғ булғанға тиклем ил менән европалыларҙы яратҡан принц Сури Вонзе етәкселек итә. Чулалонгкорн үҙ ҡулына хакимлекте алғас,Сиамға европа мәҙәниәтенең башланғысын индерергә булыша. 1885 йылда Сиам Бөтә донъя почта союзына инә.1893 йылда Франция менән ил сиктәре тураһындағы бәхәс сығыу арҡаһында Сиам Меконг йылғаһы буйындағы өлкәне Францияға бирергә мәжбүр була.1891 йылда Рәсәйҙең буласаҡ батшаһы Николай Сиамға килә һәм сиам короле тарафынан бик йылы ҡабул ителә. 1897 йылда сиам короле Петербургҡа визит яһай, һуңынан европаның иң мөһим ҡалаларына (Берлин, Вена, Париж, Лондон, Брюссель) бара. 1897 йылда Сиамда рәсәй вәкәләтлеге ойошторола, уның башында ышаныслы генераль консул тора. 1898 году йылда сиам принцы (Чакрабон) Петербургҡа тәрбиәгә килтерелә. 1896 йылда Франция менән Англия араһында Сиамды өс өлөшкә бүлеү тураһында килешеү төҙөлә. Был килешеү буйынса Меконг буйы өлкәләре Франция ҡарамағына бирелә, Маллак ярымутрауы Англияға ҡарай, ә Менам йылғаһы буйы буфер-дәүләткә әйләнә һәм сиам короле ҡулына эләгә. Франция менән Англия Менамға ҡарата хәрби хәрәкәттәрҙән тыйылырға һүҙ ҡуйышалар.
1917 йылда беренсе булып Сиамдың сит илдә белем алған короле Вачиравудх Таиландҡа әйләнеп ҡайта. Ул илдә тәүге университет аса. Шул уҡ йылда дәүләт Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша башлай. 1925 йылда Прачадипок ил короле була. Ул хакимлек иткән саҡта барлыҡ дәүләт учреждениеларының эше туҡтатыла.
Хәрби етәкселектең башланыуы
Икесе бөтә донъя һуғышы ваҡытында Таилантың хәрби хакимдары диктатор фельдмаршал Пибунсонграм етәкселегендә милләтселек рухы аҫтында Япония яғында һуғышалар. Таиланд ғәскәрҙәре Франция Индокитайы территорияһына баҫып инә. Тик 1941 йылдың 8 декабрендә Азияның көньяҡ-көнсығышындағы элекке француз биләмәләрен оккупациялаған япон армияһы бер ниндәй ҡаршылыҡһыҙ Таиланд территорияһына килеп инә һәм элекке Британия колонияһы булған Бирманы баҫып ала. 1944 Япония еңелгәндән һуң, иҡтисади кризис һәм союздаштар авиацияһының һауанан һөжүм итеүе арҡаһында Пибунсонграм етәкселектән төшөрөлә, ә ил менән америка яҡлы либераль көстәр власҡа килә. 1946 йылда король Ананда Махидолүҙенең һарайында бик серле шарттарҙа һәләк була.
Һалҡын һуғыш осоро
1947йылда Пибунсограмды яңынан власҡа килтереүсе сираттағы хәрби переворот була. Ул һалҡын һуғыш шарттарында АҠШ менән ил мөнәсәбәттәрен яҡшырта. 1949 йылда яңы конституция ҡабул ителә. Уның буйынса король тәғәйенләгән сенат булдырыла.
Вьетнам һуғышы йылдарында Таиланд америка интервенцияһын яҡлап сыға. Был илдең көньяҡ төбәктәрендәге ислам радикалдары менән берлектә хөкүмәткә ҡаршылыҡ күрһәтеүсе сығыштарға килтерә. Шул уҡ ваҡытта американдарҙың илдә булыуы традицион тай тормошон емерә һәм илде хәрбиләштерә. 1973 йылда АҠШ-тың Вьетнамға ҡаршы һуғышта еңелеүе Таиландта студенттарҙың ҡаршылыҡ күрһәтеү сығыштарына һәм илде демокраизациялауҙың яңы әйләнешенә килтерә.
Вьетнам, Лаос һәм Кампучияның коммунистик реалиялары (ысынбарлығы) Таиландта антикоммунистик рухты үҫтерә. Был 1976 йылдың 6 октябрендәге Таммасаттағы ҡан-ҡойошто килтереп сығара. Власҡа башында адмирал Сангад Чалорью торған хәрби хунта килә. Ул премьер-министр итеп адвокат Танин Краивичьенды тәғәйенләй. Бер йыл үтеү менән Краивичьен посынан төшөрөлә һәм уртасыл ҡарашлы генерал Криангсак Чаманан менән алыштырыла. Сәйәси стабилизация һәм иҡтисади үҫеш Прем Тинсуланон хакилек иткән осорға тура килә.
Иң яңы тарих
1980-се йылдарҙа Таиландта туристик индустрияһы сәскә ата, тик ил Тайвань һәм Көньяҡ Корея кеүек «Азия Юлбарыҫына» әйләнә алмай һәм шул уҡ ваҡытта 1997 йылғы Азия кризисынан ситтә лә ҡала алмай.
2004 йылда Таиландтың көньяҡ-көнбайыш яр сигенә цунами ташлана. Унда 5000 кеше һәләк була, шуларҙың яртыһын туристар тәшкил итә.
2006 йылдың 19 сентябрендә мәскәү ваҡыты менән 7 сәғәттә (урындағы ваҡыт менән 23:00 сәғәттә) донъя информацион агентстволары Таиландта хәрби переворот булғанлығы тураһында хәбәр итәләр. Ә илдәге телеканалдар, хәрбиҙәр тарафынан баҫып алынғанлыҡтан трансляциялар алып барыуҙы туҡтата.
Премьер-министр Таксин Чинават, Нью-Йорктағы БМО-ның Генеральный Ассамблеяһы сессияһында булараҡ, илдә ғәҙәттән тыш хәл иғлан итеп, хәрбиҙәрҙе законһыҙ маневрҙарҙы туҡтатырға саҡыра. Путчистар хөкүмәттең байтаҡ объекттарын баҫып алһалар ҙа, ил короленә үҙҙәренең лояллеген иғлан итәләр.
2007 йылдың 23 декабрендә Таиландта хәрби перевороттан һуң тәүге парламент һайлауҙары үткәрелә. Был һайлауҙарҙа Чиноват яҡлы Халыҡ власы партияһы еңеү яулай. 2008 йылдың ғинуарында хәрбиҙәр власты яңы хөкүмәт ҡулына тапшыралар. Ил башына премьер-министр Самак Сундаравей килә, әммә илде яңы кризис солғап ала.
2008 йылдың август аҙағы-сентябрь баштарында Таиландтың башҡалаһында Сундаравей яҡлылар менән уға ҡаршы тороусылар араһында бәрелештәр һәм демонстрациялар үтә. Суд ҡарары буйынса Сундаравейҙы посынан төшөргәндән һуң, Таиландтың премьер-министры итеп 2008 йылдың сентябре башында Сомчай Вонгсават ҡуйыла.
2009 йылдың аҙағында элекке премьер-министр Таксин Чиноват яҡлы «ҡыҙыл күлдәклеләр» Бангкок урамдарына ризаһыҙлыҡ акцияларына сыға. Улар илдән ҡыуылған элекке премьер-министр Таксин Чиноватты яҡлайҙар һәм Алхиситтың отставкаға сығыуын, парламентты таратып, яңынан һайлауҙар үткәреүҙе талап итәләр. 2010 йылдың март урталарында был акцияларҙа 80-меңдән алып 100 меңгә яҡын демонстрант ҡатнаша. 7 апрелдә «ҡыҙыл күлдәклеләр» парламент территорияһына бәреп инәләр, шунан һуң Ветчачива илдә ғәҙәттән тыш хәл индереү тураһында иғлан итә. 11 апрелдә демонстранттарҙың полиция һәм хәрбиҙәр менән бәрелеше ваҡытында ҡаршы тороуҙың тәүге ҡорбандары була. 15 кеше һәләк була. Ике ай буйына ҡаршы тороуҙар 19 майҙа армия частарының оппозиция лагерын баҫып алыу һәм уларҙың лидерҙарын бирелергә дусар итеү менән тамамлана. 2010 йылдың 25 майында Чинаватҡа ситтән тороп терроризмда ғәйепләү белдерәләр.
Грязнуха (Каменка ҡушылдығы)
Грязнуха  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мокрый Карамык
Мокрый Карамык — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кума йылғаһының һул ярына тамағынан 474 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 142 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Отказненск һыуһаҡлағысынан Зеленокумс ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Истанбул Лүтфи Кырдар халыҡ-ара күргәҙмә һәм конгресс үҙәге
Истанбул Лүтфи Кырдар халыҡ-ара  күргәҙмә һәм конгресс үҙәге, йәки Istanbul Lütfi Kırdar ICEC, йәки ICEC (İstanbul Lütfi Kırdar Uluslararası Kongre ve Sergi Sarayı), элекке Истанбул  спорт  һәм күргәҙмә залы (İstanbul Spor ve Sergi Sarayı), — күп функциялы конференц-комплекс, Истанбулдың Шишли районы Һарбиә кварталында урынлашҡан.
Лүтфи Кырдар Истанбул халыҡ-ара  күргәҙмә һәм конгресс үҙәге менән уның бинаһының төкәтмәһендә урынлашҡан Румели күргәҙмә үҙәге  мөһим йыйындар, йыйылыштар, йәрминкәләр, концерттар, күргәҙмәләр, башҡа социаль һәм мәҙәни  саралар үткәреү урыны булып тора.
Тарихы
1947 йылда Европа беренселегендә һәм 1948 йылда Лондондағы Олимпия уйындарында төрөк көрәшселәренең сенсациялы еңеүҙәренән һуң көрәш буйынса 1949 йылғы Европа чемпионатын Истанбулда үткәрергә ҡарар ителә. Ләкин ҡалала был ярышты үткәрерлек япмалы спорт объекты булмай. Италия архитекторы Паоло Вьетти-Виоли (1882—1965) һәм 1939 йылда Долмабахче стадионын төҙөүҙә ҡатнашҡан төрөк архитекторҙары Шинаси Шаһингирай менән Фазыл Айсу аренаның проектын әҙерләй.
Истанбул спорт һәм күргәҙмә залы бинаһын төҙөүҙе 1948 йылдың 30 ғинуарында ҡала губернаторы һәм мэры Лүтфи Кырдар (1887—1961) ойоштора. Ул Истанбул футбол һәм атлеттар  федерацияһы башлығының бинаға уның исемен биреү тәҡдименән баш тарта, үҙе әле иҫән, дәүләт вазифаһында эшләй,  шуға был баҫалҡыһыҙлыҡ булыр ине, тип һанай.
Төҙөлөш тамамланыу менән, 1949 йылдың 3 июнендә, арена асыла һәм көрәш буйынса Европа  чемпионатын ҡабул итә. Истанбул спорт һәм күргәҙмә залында үткәрелгән киләһе сара Истанбул халыҡ-ара сауҙа-сәнәғәт күргәҙмәһе була, ул 1949 йылдың 2 октябрендә үтә.
7000 кешелек ҙур залда күп төрлө милли һәм халыҡ-ара спорт ваҡиғалары: баскетбол, гандбол, волейбол, бокс, ауыр атлетика, көрәш, конькиҙа йүгереү, боҙҙағы хоккей, фигуралы шыуыу беренселектәре, цирк тамашалары үткәрелә. Ихтыяж тыуғанда бина күп йылдар дауамында һәр төрлө йәрминкәләр, концерттар, осрашыуҙар, күргәҙмәләр үткәреү урыны булараҡ та сығыш яһай.
1988 йылдың 17 февралендә залға 27 йыл элек вафат булған Лүтфи Кырдар исеме бирелә. 1996 йылда зал Һабитат II-не, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының  ҡалалар үҫеше, торлаҡ төҙөлөшө, ҡала экология проблемаларын хәл итеү стратегияһына булышлыу итеү буйынса икенсе конференцияһын үткәргәндә конференц-үҙәк  итеп үҙгәртеп ҡорола. Хәҙерге атамаһы шул саҡта бирелә.
Саралар үткәреү ихтыяжы артҡанға күрә бина киңәйтелеп, 2000 йылда төкәтмәһе төҙөлә, ул  Румели күргәҙмә үҙәге тип йөрөтөлә.
2009 йылда МВФ һәм Бөтә донъя банкы төркөмөнөң йыллыҡ осрашыуын үткәреү өсөн үҙәк  9 кимәлле ер аҫты структураһы иҫәбенә киңәйтелә.
Объекттары
Лүтфи Кырдар үҙәге — комплекстың төп бинаһы, уның тағы 2000 кешелек Анадолу аудиторияһы, Мәрмәр залы, ике Топкапы залы, өс Долмабахче залы, Галата залы, Халич залы, өс Солтан конференц-залы, өс Барбарос конференц-залы, дүрт Левент конференц-залы һәм VIP-залдары бар.
Румели үҙәге 7 000 квадрат метр майҙан биләй. 3500 кеше һыйҙырышлы 2100 квадрат метрлы өҫкө кимәле дүрт зонаға бүленгән. Түбәнге кимәленә айырым ишектән инелә. Үҙәктә йәнә Хисар конференц-залы, сарлағында бәләкәй конференц-залдар һәм Румели террасаһы бар.
Boğaziçi Borsa рестораны аҙнаһына ете көн эшләй, бер юлы 250 ҡунаҡ ҡабул итә ала, Лүтфи Кырдар үҙәгендә урынлашҡан.
Лүтфи Ҡырдар үҙәге биналары, Истанбул конгресс үҙәге, Һарбиә конгресс үҙәге, Мөхсин Әртуғрул исемендәге концерт-театр залы урынлашҡан урам автомобилдәр хәрәкәте өсөн ябыҡ. Комплекстың автоторамаһы 1 000 транспорт сараһына иҫәпләнгән.
Йүвәйриә бинт әл-Харис
Йүвәйриә бинт әл-Харис (جويرية بنت الحارث; вафаты - 676 йыл, ) —  Мөхәммәт (Пәйғәмбәр)ҙең хәләл ефеттәренең береһе, хаҡ мосолмандар Инәһе.
Биографияһы
Йүвәйриә бинт әл-Харис Бәни Мөстәлиҡ ҡәбиләһе башлығы Харис ибн Әбү Дирарҙың ҡыҙы була.Һижрәттең 5-се йылында мосолмандар Мүсталиҡ ҡәбиләһен еңә, шуның һөҙөмтәһендә Йүвәйриә әсирлеккә төшә. Уның атаһы Мөхәммәт Пәйғәмбәргә уны иреккә сығарыуҙы һорап, үтенес менән килергә мәжбүр була. Бының өсөн ул дөйәләр вәғәҙә итә. Йүвәйриәне азат итәләр, шунан һуң Пәйғәмбәр уның атаһы һәм яҡындары менән һөйләшә, һөҙөмтәлә улар Ислам ҡабул итә. Ошонан һуң Мөхәммәт с.ғ.с. Харис ибн Әбү Дирарҙан ҡыҙын үҙенә хәләл ефетлеккә биреүҙе һорай. Бының бер сәбәбе - Пөйғәмбәр Ғәрәп ярымутрауында ярайһы йоғонтоло Бәни Мөстәлиҡ ҡәбиләһе менән яҡшы мөнәсәбәттәр булдырырға тырышыуҙа ла. Никах уҡытылғандан һуң мосолмандар әсиргә төшкән 100 самаһы Мөстәлиҡ ҡәбиләһе кешеләрен азат итә.
Йүвәйриә раҙыяллаһу ғәнһә Исламға мөккибән бирелә, бик күп ғибәҙәт ҡыла, йыш ҡына ураҙа тота. Уның бер мәл хатта ауыҙ асмай ураҙа тотҡанын күреп, Пәйғәмбәребеҙ ифтар эшләттерә һәм дауам итергә рөхсәт бирмәй.
Аллаһ Илсеһе менән 6 йыл бәхетле ғүмер кисерә Йүвәйриә р.ғ. һәм ғөләмәләргә 7 хәҙис тапшыра. Ул бик йомарт һәм шәфҡәтле була, хатта үҙенә тигән ризыҡты ла фәҡир-фоҡараға саҙаҡа итеп таратып торғаны мәғлүм.
Сәхих Бохари яҙып алған хәҙистәр араһында ошондайы бар: «Ярты хөрмә саҙаҡа ҡылып ҡына булһа ла, уттан (йәғни тамуҡ утынан) һаҡланығыҙ, быны тапмаһағыҙ, һораусыны яҡшы үә йомшаҡ һүҙ менән йыуатығыҙ». Мәҙинәлә был емеш күп булғанлыҡтан Рәсүлебеҙ «ярты хөрмә» тип әйткән, тимәк, хатта фәҡир генә кеше лә хәленән килгән тиклем саҙаҡа биреп, йәһәннәмдән ҡотола ала, тигән ул. Үҙе һәм ғаиләһе ошо ҡағиҙә буйынса йәшәгән дә инде.
Йүвәйриә игелекле һәм тәҡүә ҡатын була. 676 йылда Мәҙинәлә 65 йәшендә вафат була.
Тег-Юган
Тег-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сыня йылғаһының уң ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иҫке Бәпес
Иҫке Бәпес (Старобабичево) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 520 кеше. Почта индексы — 453001, ОКАТО коды — 80235865001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) буйынса өҫтөнлөк иткән милләт — башҡорттар (100 %).
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
XVII быуаттың икенсе яртыһында Нуғай даруғаһы Бишаул-Табын улусы башҡорттары тарафынан Мансур тип аталған ерҙә нигеҙ һалынған. Шулай уҡ Патис-Мансур, Сыуаш тип яҙыла. XIX быуаттың беренсе яртыһынан Бәпес тип иҫәпләнә (унда йәшәүселәрҙең береһе, улдары Норош, Ҡалмаш Бәпесевтар исеме менән билдәле).
1795 йылда 31 ихатала 175 кеше йәшәй, ә 1865 йылда 77 ихатала 410 кеше йәшәй. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, мәктәп, һыу тирмәне булған. XIX быуаттың икенсе яртыһында Яңы Бәпес ауылы барлыҡҡа килеү менән хәҙерге исемен ала. 1906 йылда мәсет, мәктәп, аҙыҡ-түлек магазины, икмәк магазины теркәлә.
Велинград
Велинград (болг. Велинград) — Болгарияның Пазарджик өлкәһендәге ҡала. Велинград общинаһының административ үҙәге. Ҡала ҙурлығы буйынса өлкәлә икенсе урынды биләй. Халҡы — ошо ысын адресы буйынса 24 518 кеше (15.03.2016) .Туғандаш ҡалаһы — Беларусь Республикаһының Свислочь ҡалаһы.
Велинград ҡалаһы Пазарджик өлкәһенең көньяҡ өлөшөндә, Чепин соҡоронда (Родопы Көнбайыш Родопы) урынлашҡан. Майҙаны − 124,955 квадрат километр.
1948 йылда Каменица, Чепино һәм Лыджене (болг.: Лъджен) ауылдары ҡушылыуы арҡаһында барлыҡҡа килгән, 1944 йылда коммунист, партизан Вела Пеева һәләк булғас, уның исеме менән аталған.
Һыу ресурстары мул: күлдәр, йылғалар, шишмәләр күп. Термоконстантлы уникаль карст күле бар. Клептуза карст сығанағы секундына 600—1200 литр һыу сығара. Уның янында ике яһалма күл, улар янында пляж һәм ял итеү зоналары булдырылған.
Велинград курорт-ҡала, Болгарияның бальнеологик үҙәге — Балҡан ярымутрауының СПА баш ҡалаһы. Шифаханалар, реабилитация үҙәктәре, ҡунаҡхана, СПА бар. Флораһы һәм фаунаһы бик бай. Ял итеү үҙәге һәм ҡунаҡхана әүҙем төҙөлә. Инфраструктураһы үҫешкән. Ҡала эргәһендә генә Юндола саңғы курорты бар.
Өфө тауҙары
Өфө тауҙары — Өфө ҡалаһы урынлашҡан Өфө ярымутрауындағы тауҙар,  элек-электән үҙ исемдәре һәм тарихы бар. Ҡалҡыулыҡтарҙың бейеклеге үҙгәрә, 100 метрҙан алып 180 метрға тиклем.
Александр убаһы
Убала Александр (Профсоюз) майҙаны һәм Мостай Кәрим скверы урынлашҡан
Уның түбәһендә Александр I нигеҙ һалған Александро-Невский сиркәүе урынлашҡан. Хәҙер уның урынында Профсоюздар һарайы тора.
Вокзал тауы
Вокзал тауы Антонов урамы районында тау  тимер юл вокзалына ҡарай  яҡшы күренә. Иван Якутов исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркы менән сиктәш. Әлеге ваҡытта торлаҡ йорттар төҙөлгән.
Аҫылмалы Таш Тауы
Ағиҙел йылғаһының текә ҡаялы уң яры. Ике йырын һәм тимер юл араһында тора. Иң бейек нөктәһе — Аҫылмалы таш ҡаяһы, иҫтәлекле урын булып тора.
Дежнёв тауы
Өфөнөң иң ҙур убаларының береһе һәм ҡаланың Орджоникидзе районында урынлашҡан. Үҙенең исемен тау уның итәгендә урынлашҡан Дежнево ауылы буйынса алған. Тау шулай уҡ үҙенең исемен Октябрь проспектынан Комаров һәм Интернациональная урамдарына алып барған автомобиль күперенә биргән. Элекке ваҡытта Дежнёво ауылынан Өфө яғына сауҙа һөйрәмә ере эшләгән, уның арҡаһында юл  50 км, ә юл ваҡыты — 2-3 көнгә кәмегән.
1985 йылда Дежнев тауында Еңеү паркы һәм Александр Матросов һәм Миңлеғәле Ғөбәйҙуллин һәйкәле асыла. 1998 йылда парк эргәһендә Ләлә-Тюльпан мәсете төҙөлә.
Дудкин (Пеләш) тауы
Дудкин тауы хәҙерге Йәшел Сауҡалыҡта урынлашҡан һәм Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты нан алып Аврора урамы буйлап  Глумилино биҫтәһенә тиклем һуҙыла. Өфөнөң иң ҙур убаһы булып тора. 198 метр бейеклектә.
Дудкин тауы Өфө уҡсыһы Антошка Дудка исеме менән аталған, ул 1676 йылда тау итәге янында Дудкин кисеүен ойошторған, уға төшөү урыны әле лә һаҡланған.
Пеләш тау исеме уның элек битләүҙәре ҡала төҙөлөшө өсөн урманды ҡырҡыу һөҙөмтәһендә ағасһыҙ булғанлыҡтан бирелгән. Ләкин хәҙер унда урман һәм ултыртылған урмандар биләй.
Тауҙа Шайтан ҡаласығы урынлашҡан, элек бында Өфө территорияһында боронғо ауылдар булған. XVII —XVIII быуаттарҙа бында нуғай заставаһы урынлаша. Шулай уҡ был урында хәҙер 1905 йылғы Маевка һәйкәле тора.
Пеләш тауының көнсығыш битләүендә ҙур йырын бар, ул Дудкин карст соҡоро тип атала, диаметры 500 м һәм үҙәгендә 100 метр тәрәнлектәге ғәйәт ҙур соҡор бар, шулай уҡ  карст соҡорҙары күп.
Хәҙер Пеләш тауҙа күп һанлы һаҙланған урман күлдәре һәм сығанаҡтар менән ҙур йәшел массив урынлашҡан (Өфөнөң көньяҡ битләүенең урман паркы); Башҡортостан Урмансыларының урман паркы, урман белгесе  Г.М. Рутто паркы,  «Йәшел сауҡалыҡ»,  «Салют» һәм «Йәйғор» шифаханалары,  Һыйыр ауышы ҡотоғо,  «ВДНХ-Өфө» сауҙа-күргәҙмә комплексы, Лайфстайл  «Башҡортостан» үҙәге, спорт комплексы «Трамплин», «Аҡбуҙат» ипподромы урынлашҡан. Көньяҡтан тауға Тереғолов туғайҙары һәм Өфөнөң көньяҡ һыу һурҙырғысы йәнәш тора.
Казак ауышы
Ҡалҡыулыҡтан төшөү урыны хәҙерге К. Маркс урамы буйлап тимер юл вокзалы на ҡарай
Курочкин тауы
Курочкин тауы Өфөнөң  төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә ята һәм Черниковка биҫтәһенән  Шугуровка йылғаһы менән айырыла. Тауҙың бейеклеге 62 метрға  етә.
XVII быуаттың башынан тау Өфө сауҙагәрҙәре Каповскийҙарҙың биләмәһе булған. Тау эргәһендәге ҡайһы бер ерҙәр Курочкинға ҡараған, уның фамилияһы тауға исем биргән. Шулай уҡ бында Курочкино ауылы һәм ауыл зыяраты бар.
Тауҙа Черниковка госпиталендә вафат булған Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙәренең ҡәберҙәре бар (61-се мәктәп).
1950 йылға тиклем йылдар тауҙа ялан булған, уның тирәһендә ваҡ ҡыуаҡлыҡтар үҫкән.
1950—-1954 йылдарҙа бында ҡарағай, ҡарағас, имән, ҡорос ағас һәм тирәк, шулай уҡ маньчжур сәтләүеге һәм амур бәрхәте ултыртыла.
1960 йылда тауҙы «Йәшел» тип атарға маташалар, әммә был исем үҙләштерелмәй.
Лагерь тауы
Лагерь тауы туранан-тура тимер юлы өҫтөндә Өфө үҙәгенән Нижегородкаға табан ауыш районда: К. Маркс урамы һәм Ибраһимов бульвары башында. Казак ауышы менән сиктәш.
Тау һөҙәгенән тар Лагерь урамы китә, йәнәшәлә ҙур Лагерь майҙаны урынлаша. Бында Өфө гарнизонының йәйге лагеры һәм поездарға ултырыу алдынан рекруттарҙың йыйылыу урыны була. Беренсе донъя һуғышы осоронда бында йыйылыу пункты һәм һалдаттар өсөн казармалар урынлаша.
Непейцев тауы
Непейцев тауы ЦЭС биҫтәһендә, Трамвай һәм Рәсәй урамында, Өфө шоссеһы һәм Октябрь проспектында һәм Дежнев тауынан Тужилов тауына тиклем һуҙыла. Тау Непейцово ауылы исеме буйынса аталған, ул тауҙың өҫкө өлөшөндә урынлашҡан (1960 йылдарҙа төҙөлгәнгә тиклем), һәм дворян Непейцевтарға ҡараған (Непейцындарҙың Өфө тармағы дворяндары). Шулай уҡ бер ваҡыт 1928 йылда төҙөлгән Үҙәк электростанция исеме менән ЦЭС тауы тип тә атала.
Тауҙа тәбиғәт ҡомартҡыһы — Непейцев дендропаркы урынлашҡан — уның тарихы  1811 йылда уҡ башлана. Бындағы усадьбаның хужаһы Осип Тимофеевич Непейцев начал территорияға бөтә донъянан килтерелгән ағастар һәм ҡыуаҡлыҡтар ултырта башлай. Шулай уҡ бында А.Матросов исемендәге парк, М.И. Калинин исемендәге парк, торлаҡ йорттар, производстволар урынлашҡан.
Баструк ҡалҡыулығы
Пушкин урамы һәм Воровский урамы киҫелеше мөйөшөндә урынлашҡан. XVI быуатта бында баструк һәм төрмә булған. Хәҙер был урында архитектура ҡомартҡыһы — А. И. һәм В. В. Тушновтарҙың айырым йорто тора.
Сафронов тауы
Башта ул Богородский тауы тип атала, сөнки унда шул уҡ исемле биҫтә булған. Һуңыраҡ уның итәгендә Ағиҙел йылғаһының ярында Сафронов пристаны исеме менән Сафронов тауы тип үҙгәртелә. 1870 йылдарҙа тауҙа барлыҡҡа килгән слобода, шулай уҡ Сафронов тип аталған. Сафронов тауында тығыҙ төҙөлөш XIX быуат аҙағында Сафронов пристанын киңәйткәс һәм уның эргәһендә тимер юл станцияһы барлыҡҡа килгәс башлана, һәм унда Йылға, Минзәлә, Бөрө, Стәрлетамаҡ урамдары барлыҡҡа килә, улар Ағиҙел йылғаһына перпендикуляр китә. Сафронов тауында Нобель нефть базаһы һәм П.И.Костерин һәм С.А.Черников тирмәне төҙөлә. 1887 йылдан тау территорияһы торлаҡ кварталдар һәм сауҙа-сәнәғәт компанияларын төҙөү өсөн бирелә башлай.
1920 йылдар аҙағында тау итәгендә һабын ҡайнатыу заводтары урынлаша, улар һөйәк һәм эт майы эшкәртә, һөҙөмтәлә тауҙы бер аҙ Эт тауы тип атайҙар.
Хужалыҡ эшмәкәрлегенә тиклем тауҙа япраҡлы һәм ылыҫлы ағастар үҫә, яландар була. 1950 йылдарҙа тауҙа ҡарағай, имән, акация, айыу баланы ултыртыла.
Семинар тауы
Семинар тауы тип 1828 йылда бында Өфө дини семинария бинаһын төҙөү менән бәйле аталған. Тауҙа Собор майҙаны, Башҡортостан Республикаһының сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығы бинаһы (элекке Дини семинария бинаһы) «Динамо» спорт комплексы, Башҡорт дәүләт университеты корпустары, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры, Ленин исемендәге парк урынлашҡан.
Сергиев тауы
Шулай уҡ Сергиев убаһы тип тә атала. Менделеев урамы башында урынлаша, Сутолока йырыны, Шувалин йырыны (Усол тауынан) һәм Ҙур Мәскәү урамы буйлап йырын менән айырыла һәм Ҡараиҙел биҫтәһенә тиклем һуҙыла. Сергиев сиркәүе исеме буйынса аталған.
Тарихи урыны: башта тап бында, хәҙерге Бехтерев урамы буйлап, Өфөнөң тәүге халҡы урынлашҡан. Тауҙа архитектура ҡомартҡыһы (Шепелев йорто), торлаҡ йорттар һәм Сергиев зыяраты урынлашҡан.
Случевский (Шугуров) тауы
Случевский тауы Ырымбур кисеүе менән йәнәш һәм күпер һалынған Нуғай йырынан көнбайышҡа ҡарай урынлашҡан.
Тауҙың баштағы исеме — Нуғай. Шулай уҡ Шугуров тауы тип тә аталған. XVII быуаттың икенсе яртыһында ҡаланың көнбайыш сиге булып торған. XVIII быуат башында бында кешеләр әүҙем ултыра башлай. Хәҙерге исемен тау парк буйынса («Случевский тауындағы парк», хәҙер — С. Юлаев исемендәге баҡса) XIX быуат аҙағында алған, ул үҙ сиратында Өфө губернаторы К.А.Случевский хөрмәтенә аталған. Тауҙа Софьюшка аллеяһы, йырын аша Аҫылмалы күпер (йәйәүлеләр өсөн, халыҡта — «Ғашиҡтар күпере») С.Юлаев исемендәге баҡсала, «Тулҡын» скверы, торлаҡ йорттар буйында исемһеҙ сквер урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта уның рельефы шул тиклем үҙгәргән, хатта уны тау тип атарлыҡ та түгел.
Троица ҡалҡыулығы
Троица ҡалҡыулығы — Өфө кремле торған урын. Нуғай, Сутолока йылғаларының йырындары һәм исемһеҙ шишмә, Посадская һәм Октябрь революцияһы урамдары буйлап урынлашҡан. Юлий календары буйынса, 1574 йылдың 30 майында, Троица көнөндә, ҡалҡыулыҡ итәгендә Мәскәү уҡсылары отряды төшә. Бында яр буйында Өфөнөң беренсе ҡала бинаһы — ҙур булмаған ғәҙәттәге сиркәү төҙөлә (бер көндә буралған), ул Троица байрамы хөрмәтенә атала. Ғибәҙәтханала Божья Матерь һәм Изге Николай Чудотворец хөрмәтенә төкәтмәләр төҙөлә. Сиркәү Өфө карталарында XIX быуат аҙағына тиклем теркәлә. Сиркәү беҙҙең көндәргә тиклем ул һаҡланмаған, яҙмышы билдәһеҙ. Күрәһең, ныҡ аламаланыуы арҡаһында һүтеп алынған. Троица сиркәүе Ағиҙел йылғаһы ярында, Троица шишмәһе тамағы менән йәнәш торған. Һуңынан Троица хөрмәтенә шишмә сыҡҡан Троица йырыны  һәм Троица ҡалҡыулығы атала.
Троица ҡалҡыулығында Өфөнөң беренсе таш бинаһы — Троица сиркәүе (Смоленский соборы), шулай уҡ Троица майҙаны төҙөлә, улар тирәләй Өфө ҡәлғәһе ҡалҡып сыға, артабан улар юҡ ителә. Ҡалҡыулыҡ йырын аша (С. Юлаев проспекты буйлап) Демидов аҫылмалы күпере менән тоташа. Ҡалҡыулыҡ итәгендә Түбәнге сауҙа майҙаны урынлашҡан.
Хәҙер ҡалҡыулыҡта Дуҫлыҡ монументы, торлаҡ йорттар, бизнес-үҙәк һәм дәүләт хеҙмәттәре биналары урынлашҡан.
Тужилов тауы
Тужилов тауы «Аҡбуҙат» ипподромынан төньяҡтараҡ, өфө йылғаһы районында Октябрь проспектынан Һупайлы биҫтәһе яғына ҡарай урынлашҡан һәм үҙ эсенә Тужиловка,  Глумилино-1 биҫтәләрен, заманса  «Планета» торлаҡ йорттарын, «Энтузиастар Кварталын» ала. Тау аҫтында автомобиль юлы буйлап ятҡан Тужиловка ауылы исеме менән атала. Ауыл үҙ сиратында урман сәнәғәтсеһе һәм сауҙагәр Тужилов исеме буйынса аталған, Тужилов бында Өфө йылғаһындағы урман пристаны хужаһы булған. Ҡайһы берҙә ҡала халҡы «Һупайлы» тип тә йөрөтә.
Тужилов тауының көнсығыш өлөшөндә ҡасандыр балыҡсылар һәм һунарсылар йәмғиәтенең ҡала атыш урыны булған. Тауҙа шулай уҡ Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Электросталь ҡалаһынан эвакуацияланған йәшерен өсөнсө РВ-1 радиостанцияһы булған. 2007 йылда РВ-1 емерелә.
Тауҙа Кошкин урманы, «Планета» сауҙа-күңел асыу үҙәге, «Леруа Мерлен» гипермаркеты, «Лента» гипермаркеты урынлаша.
Усол (Пугачёв) тауы
Усол тауы тип Сергиев тауынан Шувалин йырыны менән айырылыусы һәм Дудкин тауына тиклем барыусы Сочинский урамындағы ҡалҡыулыҡ атала. Уның түбәһе — Усол сусағы, унда элек Өфө Успения ирҙәр монастырының тоҙ иретеү урыны янындағы ҙур булмаған карст күле булған. XIX быуат аҙағында тауҙы ҡайһы бер кешеләр Шихан тип йөрөткән. Тау исеме буйынса үҙенең атамаларын Оло, Кесе, Урта, Үрге Усол урамдары һәм бөтә ете Усол тыҡрыҡтары ала. Һуңғараҡ был урамдар һәм тыҡрыҡтар үҙгәртелә: Кесе Усол тик Усол, Урта Усол  — Софья Перовская урамы, Үрге Усол —  Нечаев урамы һ.б. Октябрь Революцияһынан һуң тау аҫтында урынлашҡан Золотухин слободаһы Пугачевская слобода тип атала башлай, шуға күрә Усол тауы ла Пугачев тауы тип атала. Бөгөнгө көндә ике исеме лә ҡулланыла.
Тауҙа Благовещенский монастырының Иверский һәм Александр сиркәүҙәре биналары, торлаҡ йорттар, офис биналары урынлашҡан.
Өфө сағылы
Шулай уҡ Өфө карст сағылы тип тә атала. Өфө станцияһы менән «1629 км» туҡталыу пункты араһында тимер юлында Өфөнөң көнбайыш битләүе буйлап урынлашҡан.
Төп иҫтәлекле урыны — Аҫылмалы Таш ҡаяһы.
Ҡырғауыл тауы
Ҡырғауыл тауы (Чесноковская гора) - Чесноковка ауылы эргәһендәге тау. Бейеклеге 175,4 метр. Эргәлә Ағиҙел йылғаһы аға.
Бетенхаузен
Бетенхаузен (Bethenhausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 262 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,08 км2. Диңгеҙ кимәленән 255–292 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7554 һәм автомобиль коды — GRZ.
Лазарева Люциана Васильевна
Биографияһы
Люциана Васильевна Лазарева 1928 йылдың 13 июнендә Удмурт АССР-ының Завьялов районы Завьялово ауылында тыуған. Уның атаһы «Ҡыҙыл хеҙмәт» колхозында бухгалтер, фронтта Ржев ҡалаһы янында 1942 йылдың 20 февралендә һәләк була.
1943 йылда хисапсылар курсын тамамлағандан һуң, «Ҡыҙыл хеҙмәт» колхозында — һәләк булған атаһы урынына хисапсы булып эшләй.
1953 йылдан Пазелинский агромәктәбен тамамлағандан һуң, Азимская машина-трактор станцияһында агроном-йәшелсә үҫтереүсе булып эшләй. 1955 йылдан 1959 йылға тиклем — «Ҡыҙыл хеҙмәт» колхозында агроном-йәшелсә үҫтереүсе, 1959 йылдан — Завьялов районының «Рәсәй» колхозында агроном- орлоҡсолоҡ белгесе булып эшләй. 1964 йылда егерме биш трактор, ун ике автомашина, алты комбайн, 2550 һөрөнтө ер, эре мөгөҙлө мал һәм сусҡа фермаһына эйә булып, составында 250 кеше — механизаторҙар, баҫыу белгестәре, малсылар булған комплекслы бригаданы етәкләй. 1965 йылда бригада ҙур уңыш ала: борсаҡ — 22,9 ужым арышы — 26,7, бойҙай — 22,4, арпа — 28, картуф — 150,4 ц/га.
СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 23 июнендәге Указы менән "етештереүсәнлектә өлгәшкән юғары һөҙөмтәләре һәм ауыл хужалығы аҙыҡ-түлеген әҙерләүҙә һәм техниканы юғары етештереүсәнле ҡулланыуҙа уңыштары өсөн Люциана Васильевна Лазареваға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Л. В. Лазарева производство эшмәкәрлеге менән бер үк ваҡытта ҙур ижтимағи эш тә алып бара — «Рәсәй» колхозының комсомол ойошмаһы секретары, 1972 йылдан 1978 йылға тиклем — партия ойошмаһы секретары була. Лазарева 1948 йылда ауыл Советы һәм Завьялов районы Советы депутаты итеп һайлана. 1970 йылда Удмурт АССР-ы Юғары Советының депутаты итеп һайлана.
2005 йылдың 22 мартында Удмурт Республикаһының Завьялов районы Завьялово ауылында ерләнә.
Үрге Дубок
Үрге Дубок — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Седка йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Осиновая (Куртлака ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чир йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Урал дәүләт урман-техник университеты
Урал дәүләт урман-техник университеты  (Урал дәүләт урман-техник университеты) — Рәсәйҙең урман-техник белем биреү системаһында алдынғы юғары уҡыу йорттарының береһе, Урал-Себер төбәгенең урман-техник йүнәлештә белем биреүсе берҙән-бер юғары уҡыу йорто. Университет юғары сифатлы белгестәр әҙерләүе менән дан тота. УДУТУ иҡтисадтың урман секторы предприятиелары, ойошмалары һәм учреждениелары өсөн бакалавр, магистрҙар һәм иҡтисади һәм гуманитар йүнәлештәр, тирә-йүндәге мөхитте һаҡлау һәм тәбиғәт ресурстарын һәм автомобиль-юл комплексын рациональ файҙаланыу буйынса белгестәр әҙерләй. Урал дәүләт урман-техник университеты Урал федераль округының сәнәғәт, фәнни һәм мәҙәни үҙәге Екатеринбургта урынлашҡан.