cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бер манат
Стандарт тәңкәләр
1 манатлыҡ тимер аҡсалар Төркмәнстанда 2010 йылдан сығарылған.
Әзербайжандың иҫтәлекле тәңкәләре
Тәңкәләр баҡыр-никель иретмәһенән   Бөйөк Британия Король аҡса һуғыу йортонда һуғылған, индивидуаль блистер ҡапта сығарылған. Оҡшаш дизайнлы, әммә башҡа номиналдағылар көмөштән һәм алтындан сығарылған.
Аверс: герб һәм дәүләт атамаһы, 8 мөйөшлө йондоҙ һәм һилалдан (ярымай) торған орнамент һәм номинал.
Реверс: ярашлы спорт төрө күренеше, I AVROPA OYUNLARI һәм BAKU 2015 FIRST EUROPEAN GAMES тигән яҙмалар — «Баҡы 2015 Беренсе Европа уйындары».
Ишәй (Ишембай районы)
Ишәй (Ишеево) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1000 кеше. Ишәй ауыл Советының административ үҙәге. Почта индексы — 453236, ОКАТО коды — 80231835001.
Исеменең килеп сығыуы
Башҡорт антропонимы Ишәйҙән килеп сыҡҡан. Был исемде беренсе күскенсе йөрөткән, уның улы Йоманай Ишәйев билдәле.
Шулай уҡ Ишпәй исеме аҫтында билдәле була.
Тарихы
Нуғай юлының Тәлтим-Юрматы улусы башҡорттары тарафынан үҙ ерҙәрендә нигеҙ һалынған. Ишәй ауылы Аҡсулпан түбәһенә ҡараған. Ишәй ауылынан тәүге төпләнеүсе Йомаҡай Ишәевтең улы 1780 йылда отставкалағы секунд-майор С. Я. Левашовҡа Ағиҙел һәм Ҡуғанаҡ йылғалары буйындағы ерҙе һатыуҙа ҡатнаша.
XVIII быуат аҙағында ауылда 94 кеше һәм 18 йорт хужалығы иҫәпләнә. 1850 йылдағы X ревизия мәғлүмәттәре буйынса 17 ихатала 182 кеше йәшәгән. 1920 йылда Ишәй ауылы 207 ихатаһы һәм 1059 кеше йәшәгән ҙур ауыл була, шуның менән бергә халыҡ ҡатнаш булып китә: башҡорттар һәм татарҙар. Әммә бындай үҙгәрештәр ниндәй ваҡыттан — XIX быуаттың икенсе яртыһынанмы, йәки XX быуат башынанмы — булды тип әйтеүе ҡыйын. Нисек кенә булмаһын, XIX быуат уртаһына тиклем бында тик башҡорттар ғына йәшәгән.
Был ауылда 1770 йылда академик И. И. Лепехин була. Аҡтау тауындағы (Йөрәк-Тау) шишмәнең иҫ киткес таҙалығы юғалғанына үкенес белдерә, унда йәшәүселәр мал көткәндәр. Ишәйҙәр башлыса малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр, йәй йәйләүгә сыҡҡандар. 1839 йылда 119 кеше йәшәгән 20 йорт хужалығында 249 ат, 180 һыйыр, 20 һарыҡ, 75 кәзә булған. Умартасылыҡ булмай тиерлек, әммә солоҡсолоҡ башҡорттар өсөн һиҙелерлек килем сығанағы булып тора. Ишәйҙәрҙә 295 солоҡ була. 1842 йылда уларҙың барыһына ла 120 бот ужым һәм 432 бот яҙғы иген сәселә. 1920 йылда Денисов менән Зайцевтың ауылда тирмәндәре була.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
башҡорттар, урыҫтар. Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса күпселекте башҡорттар тәшкил итә (86 %).
Географик урыны
Ҡасияҙ йылғаһы Һәләүек йылғаһына ҡойған ерҙә урынлашҡан. Ауыл Р-316 трассаһы буйында урынлашҡан.
Иҡтисады
Ишәйҙәр борондан эре мөгөҙлө мал үрсетеү, умартасылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгән. Һыу тирмәне булған. 1906 йылда бакалея кибете, мөгәзәй теркәлә.
Хәҙер — «Ишембай гипс комбинаты» ЯСЙ-һы, «Интернационал» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте. Махсуслашыу: һөт малсылығы, сөгөлдөрсөлөк. Совет осоронда Һәләүектә ике быуа быуылған, береһе «III Интернационал» колхозында (Ишәй ауылы) (күләме 196 мең м³, һыу өҫтө көҙгөһө майҙаны 0,10 м²). «Ишәй төҙөлөш материалдары» компанияһы эшләй.
Медицина
Ишәй табип амбулаторияһы бар.
Дин
1906 йылда мәсет, уның янында мәҙрәсә эшләгән.
Мәғариф
Совет власы урынлаштырылғанға тиклем мәҙрәсә булған. Хәҙер — Ишәй урта мәктәбе, «Йәйғор» балалар баҡсаһы. Китапхана бар.
Мәҙәниәт
Ишәй мәҙәниәт йорто. Уның ҡарамағында «Хазина» башҡорт халыҡ ансамбле эшләй.
Билдәле шәхестәре
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты (3-сө һәм 4-се саҡырыштарында), Башҡорт дәүләт медицина институты ректоры (1994—2011).
Урамдары
Урам исеме :
Ишем (Ишембай районы)
Ишем (Ишимово) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 89 кеше. Петровск ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453230, ОКАТО коды — 80231855004.
Исеменәң килеп сығыуы
Башҡорт антропонимы Ишемдән килеп сыҡҡан
Тарихы
1778 йылғы керҙәшлек килешеүе буйынса Нуғай даруғаһы Юрматы улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә типтәрҙәр тарафынан нигеҙ һалынған.
Шул уҡ шарттарҙа типтәрҙәр 1803 йылда ҡабаттан индерелә һәм типтәрҙәрҙең яңы төркөмө килеп урынлаша.
1783 йылдағы IV рәүиз мәғлүмәттәре буйынса, унда 1011 типтәр булған. Һуңынан уларҙың һаны ҡырҡа кәмей һәм 1859 йылда 60 ихатала 399 кеше ҡала. 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙа 52 йортта 231 типтәр күрһәтелгән.
1906 йылда мәсет эшләгән.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Милли составы: Элек типтәрҙәр йәшәгәндәр. 1834 йылда бобылдәр теркәлгән. Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса халыҡтың күпселеге башҡорттар (92 %).
Географик урыны
Егән йылғаһы буйында урынлашҡан.
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Шава
Шава — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кудьма йылғаһының уң ярына тамағынан 2,8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәғәтәйев Сәғит (Сабит) Сағатай улы
Биографияһы
Сәғәтәйев Сәғит (Сабит) Сағатай улы 1903 йылда хәҙерге Башҡортостандың Дәүләкән районы Иҫке Яппар ауылында тыуа. 1941 йылда Дәүләкән район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се кавалерия дивизияһының 313-се кавалерия полкында хәрби аҙыҡ-түлекте ташыусы булып хеҙмәт итә.
Сәғәтәйев Сәғит (Сабит) Сағатай улының вафаты тураһында анкетала шаһит Гәрәев Миңлеғол Миңлегәрәй улы һүҙҙәре буйынса хәрби аҙыҡ-түлек ташыусы ҡыҙылармеец Сәғәтәйев Сабит Сағатай улы 1942 йылдың 25 ноябрендә Көньяҡ-Көнбайыш фронтында Обливская станцияһында һәләк була. Рәсәй Федерацияһы Ростов өлкәһенең Обливская станицаһы районында ерләнгән.
Поньжевая (Берёзовка ҡушылдығы)
Поньжевая  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовка йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кедра (Кама ҡушылдығы)
Кедра  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 1646 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Косовола туризм
Өлөшләтә танылған Косово Республикаһы Көньяҡ-Көнсығыш Европала, Балҡан ярымутрауында, Косово географик төбәгендә урынлашҡан. Сербия конституцияһына ярашлы, Косово Республикаһы территорияһы Сербия Республикаһының бер өлөшө булып тора һәм уның составына Косово һәм Метохия автономиялы крайы булараҡ инә, әммә ғәмәлдә Косово Сербия властары тарафынан контролдә тотолмай.
Косовоның туристик объекттарына иллирия, дардан, рим, византия, серб һәм ғосман осоро археологик мираҫы, традицион албан аш-һыуы, архитектураһы, дини мираҫ, йолалар һәм тәбиғәт ландшафттары ҡарай. Төбәктең күп кенә ҡомартҡылары Косово һуғышы (1998—1999) ваҡытында емерелә.
«New York Teimes» 2011 йылда йөрөргә кәрәк булған урындар рейтингында Косовоны 36-сы урынға ҡуя. Шул уҡ йылда Косово донъя туризмының үҫешен баһалаған Skyscanner эҙләү системаһында яҡынса 40 урынға күтәрелә.
Статистика
Косово Республикаһының статистика агентлығы ҡунаҡханалар тураһында 2008 йылдан башлап квартал һайын үтәлгән статистик мәғлүмәттәрҙе баҫтырып сығара. Ҡунаҡханаға килеүселәрҙең квартал һайын уҙғарылған төндәре һаны: 2008 йылда 10 000-дән 13 000-гә тиклем, 2009 йылда 14 000-дән 24 000-гә тиклем, 2010 йылда 16 000-дән 22 000-гә һәм 2011 йылда 11 000-дән алып 22 000-кә тиклем етә. Статистика агентлығы мәғлүмәттәре буйынса, ҡунаҡханаларға килеүселәрҙең дөйөм һаны 2016 йылдың өсөнсө кварталында 36 872 кешегә етә, шуларҙың 29,23 проценты — урындағы халыҡ, ә 70,77 проценты сит граждандары.
Малакология
Малакология — зоология ның йомшаҡ тәнлеләрҙе, йәғни моллюскылар ҙы (Mollusca) өйрәнеүсе бүлеге.
Атамаһы грек һүҙенән килеп сыҡҡан  — моллюскылар.
Моллюскылар өйрәнеүсе ғалим малаколог тип атала.
Малакология молюскыларҙың:
Малакология үҙ эсенә түбәндәге бүлектәрҙе ала:
Малакологияның ғәмәли тармағы моллюскыларҙы кеше эшмәкәрлегендәге әһәмиәтенән сығып өйрәнә:
Палеомалакология өлкәһендәге тикшереүҙәр боронғо малакофаунаны һәм улар осраған геологик ҡатламдарҙың йәшен (датировка) билдәләүгә арнала. Быға ҡабырсаҡтарҙың һәйбәт һаҡланыуы ныҡ булышлыҡ итә.
«Malacology» терминының авторҙары булып франко-америка эксцентрик натуралисы Рафинеск Константэн Самюэл (Samuel Rafinesque Constantine-Schmaltz; 1814) һәм зоолог француз Анри-Мари Дюкрота-Блэнвиль (de Ducrotay Blainville; 1825). һанала.
Тарихы
1794 йылда моллюскыларҙың (шул мәлдә билдәлеләренең) иң тәүге тулы ғилми тасуирламаһы төҙөлә.
1868 йылда немец малакологтары йәмғиәте ойошторола.
1962 йылдан алып донъя малакологтарының халыҡ-ара берләшмәһе Unitas Malacologica эшләп килә (1977 тиклем Unitas Malacologica Europaea тип атала), һәм халыҡ-ара Конгрестар үткәрә.
Иҫкәрмә
<references group="" responsive="">
Рексем футбол клубы
Футбол ассоциацияһының «Рексем» клубы (ингл. Association Football Wrexham Club ) — төньяҡ Уэльстың Валли ҡалаһы футбол клубы.
87 йыл буйына был команда инглиз Футбол лигаһында өҙлөкһөҙ сығыш яһап килә, шуларҙың бары тик 2007/08 йыл миҙгелендә генә уйындан төшөп ҡала, әлеге ваҡытта Англия чемпионатында Милли конференцияла, кимәле буйынса бишенсе дивизионда уйнай. Англия чемпионаттарында ҡатнашыуға ҡарамаҫтан, 1996 йылда Уэльс Кубогында уйнап, уны 23-сө тапҡыр яулай. Был уңышы арҡаһында «Рексем» Кубоктар Кубогы ярыштарында даими ҡатнаша.
Клубҡа нигеҙ һалыу һәм төбәк ярыштары
Рексемдың крикет клубы ағзалары 1864 йылда футбол клубына нигеҙ һала, шул ваҡыттан бирле «Рексем» донъялағы иң боронғо һәм Уэльстың иң иҫке клубтарының береһе.
1876 йылда Уэльс Футбол ассоциацияһы ойошторола һәм Уэльс командаһына Шотландия командаһына ҡаршы уйнай — Уэльс милли йыйылма командаһының беренсе уйынында Альфред Дәвис һәм Эдвин Кросс уйнай, улар иң беренсе булып «Рексем» йыйылма командаһы төҫөн яҡлай.
1877 йылда Уэльс Кубогы ойошторола, ә «Рексем», финалда «Друидс» командаһын отоп, кубоктың иң беренсе яулаусыһы була.
1883 йылда «Рексем» Англия Кубогы матчында ҡатнаша, ләкин еңелә, ә клуб трибунаһындағы тәртипһеҙлек арҡаһында клуб тарҡатыла. Бер айҙан яңы клуб — «Рексем Олимпик» асыла, ә өс йылдан һуң Олимпик исеме алып ташлана.
1890 −1921 йылдар дауамында «Рексем» Комбинация составына инә һәм төрлө төбәк масштабындағы футбол ярыштарында ҡатнашып килә. Ошо осор эсендә «Рексем» 12 тапҡыр Уэльс кубогын яулап, беренсе була һәм Англияның өсөнсө дивизионында уйнай башлай.
Футбол лигаһындағы старты һәм һуғыштан һуңғы ауыр йылдарҙа
1939/40 миҙгелдә, һуғыш арҡаһында туҡтатылған чемпионатта, «Рексем» беренсе тапҡыр аҡлы-ҡыҙыллы кейемдә сығыш яһай, был форма шул ваҡыттан башлап клубтың традицион формаһына әйләнә.
1949 йылдың йәйендә «Рексема» беренсе тапҡыр сит ил турнеһы ойоштора, Германияла өс тапҡыр Британия армияһы командаһына ҡаршы уйнай.
«Манчестер Юнайтед » командаһынан 1956—1957 йылдар миҙгелендә Англия Кубогы ярыштарында Рексем футбол командаһы еңелә.
Инглиз футбол системаһындағы реформаларҙан һуң «Рексем» Өсөнсө дивизионда ике миҙгел үткәреп,1959/60 йылар миҙгелендә Дүртенсе дивизионға төшә чемпионат һөҙөмтәләре буйынса оса. Клубтың баш тренеры итеп тәғәйенләнгән уйнаусы Кен Барстың етәкселеге аҫтында команда ҡайтанан Өсөнсө дивизионға күсә, ләкин 1966 йылда Футбол лигаһында 24-се урында торп ҡала һәм бары тик Дүртенсе дивизионда уйнарға ғына хоҡуҡлы була.
1970-се йылдарҙағы уңыштары
1971/72 миҙгелендә Уэльс Кубогында еңгәндән һуң «Рексем» Кубоктары кубогында уйнау хоҡуғына эйә була. Ул Швейцарияның «Цюрих» командаһына ҡаршы уйнай һәм ҡунаҡта уйынды бер кемдең дә еңмәүе менән тамамлай, ә үҙ ҡалаһында уйнағанда «Рексема» 1/8 финалға сыға һәм уларға ҡаршы уйнаған Югославияның «Хайдук» командаһын еңеүгә ирешә, 3-1 иҫәбе менән еңә, ләкин ҡунаҡта 0-2 иҫәбенә уйнап, Еврокубоктан сығып китә.
1973/74 миҙгеле алдынан клуб үҙ гербын алмаштыра.
1975/76 миҙгелендә «Рексема» үҙ тарихында иң яҡшы һөҙөмтәгә ирешә. Кубоктар кубогы ярыштарында тәүҙә шведтарҙың «Юргорден», ә һуңынан поляктарҙың «Ҡорос» командаларын еңә. Сирек финалда уның дәғүәсеһе Бельгияның «Андерлехт» командаһы була. Ныҡышмалы ҡаршылыҡ күрһәтһә лә «Рексем» 1-2 иҫәбе менән был команданан еңелә.
Киләһе миҙгелдә «Рексем» Беренсе дивизиондың ике вәкилен еңеүгә өлгәшә, Кубок лигаһында «Тоттенхем Хотспур» һәм Англия кубогында «Сандерленд» командаларын еңә. Ләкин ысын көйәрмәндәр өсөн миҙгелдең аҙағы бик насар тамамлана—«Рексем» клубы командаһы 4 уйында 3 мәрәй йыя алмай, икенсе дивизиондан төшөп ҡала.
1977/78 миҙгеле клуб тарихында иң уңышлы осор була — «Рексем» Өсөнсө дивизионында урын яулай, сираттағы Уэльс кубогын ала, шулай уҡ Англия кубогының 1/4 финалына тиклем барып етә.
1979 йылдың 4 февралендә Англия кубогының сираттағы раундында «Рексем» башында Гленн Ходдл торған «Хотспур Тоттенхем» командаһы менән бер тигеҙ уйнай. 1982 йылда Англия кубогының өсөнсө раундында «Ноттингем Форест» командаһынан еңелә.
Аҡрынлап һүнеүе
Клуб тарихында иң уңышлы осор тамамлана. 1982 йылда «Рексем» икенсе дивизионында урынын һаҡлап ҡала алмай, артабан финанс ҡыйынлыҡтары кисерә башлай. Клуб тамам бөлдөрөлә, Дүртенсе дивизионынға төшөрөлә.
1989 йылда Дикси МакНил етәкселегендә «Рексем» Дүртенсе дивизиондың плей-оффтағы финиш зонаһында уйнай, әммә «Лейтон Ориент» финал матчында 1-2 иҫәбене менән еңелә. Уңышһыҙ старттан һуң Дикси МакНил яңы тренер Брайан Флинн менән алмаштырыла.
1991/92 миҙгелдә «Рексем» финанс ауырлыҡтары кисереүен дауам итә. Лигала эштәр насар бара.
1992/93 миҙгеле алдынан «Рексем» үҙенең принципиаль дәғүәсеһе «Честер Сити» командаһының һөжүмсеһе Гари Беннетты һатып ала. Команданың уйнауы үҙгәрә һәм миҙгел аҙағында Икенсе дивизионға кире ҡайтарыла.
«Рексем» Англия кубогында 1996/97 миҙгелдә уйнағанда үҙ тарихында өсөнсө тапҡыр сирек финалға сыға, ул «Вест Хэм Юнайтед» командаһын ота. 1/8 финалда Беренсе дивизиондың «Бирмингем Сити» командаһын еңә һәм сирек финалда «Рексем» дәғүәсеһе «Честерфилд» командаһы менән ярыша һәм 0-1 иҫәбе менән ҡунаҡтарҙан еңелә.
1999 йылдың ноябрь айында «Рексем» сираттағы кубокты яулай, ул Премьер лиганың «Миддлсборо» командаһың 2-1 иҫәбе менән еңә.
2000 йыл башынан клубты футбол менән бәйле булмаған проблемалар эҙәрлекләй башлай. Клубтың ул ваҡыттағы рәйесе Алекс Хемилтон Граунд Рейскурс стадионын ерҙәренартабан үҙ маҡсатына файҙаланырға итә. 2004 йылдың йәйендә Хемилтон, клуб стадиондан йыл эсендә сығып китергә тейеш, тип әйтә. Клуб көйәрмәндәре «Альбион Брайтон Хоув энд» һөйәрмәндәре менән бергә стадионынды һаҡлау өсөн хеҙмәттәшлек итә.
Финанс ҡыйынлыҡтары һәм Футбол лигаһынан осоп сығыу
2004 йылдың 3 декабренән суд ҡарары менән клуб тышҡы идаралыҡ аҫтына ҡуйыла, был клубтың 2,6 миллион фунт күләмендә бурысы булыуын асыҡлауға килтерә. «Рексем» клубы Футбол лигаһы тарихында беренсе тапҡыр 10 мәрәйгә штрафҡа тарттырыла һәм шунлыҡтан команда Өсөнсө дивизионға сығарыла. Финанс ҡыйынлыҡтарына ҡарамаҫтан, «Рексем» 04/05 Футбол лигаһы трофейы ярышында «Саутенд Юнайтед» командаһын 2-0 иҫәбенә еңеп, еңеү яулауға өлгәшә.
2005 йылдың октябрендә Бирмингемдең Юғары Суды Алекс Хемилтон компанияһы ергә милек хоҡуғын тейешле кимәлдә үҙен беркетмәгән тип таба, шуның һөҙөмтәһендә стадион администратор ҡулында ҡала. 30 апрелдә клубтың яңы хужаһы Невиль Диккенс менән яңы килешеүгә ҡул ҡуйыла. һөҙөмтәлә «Рексем» 06/07 Футбол Лигаһы составында үҙ урынын һаҡлап ҡала.
Миҙгел яҡшы башланып китә — йәмғеһе 8 уйынды команда еңелмәйсә уйнай, Чемпионшип вәкиле «Шеффилд Уэнсдей» командаһын 4-1 иҫәбе менән тармар итә. Әммә аутсайдер «Стэнли Аккрингтон» һәм «Каунти Стокпорт» командаларынан көтөлмәгәндә еңелә һәм икенсе лигала урынын һаҡлап ҡалыу өсөн көрәшә башлай. Команданың баш тренеры алмашына, был уйынды яҡшыртыуға килтерә. Хәйер, яҙмыш миҙгел аҙағына тиклем «Рексем» командаһының үҙ ҡулында ҡала Ниһайәт, «Бостон Юнайтед» менән Рейскурс Граунд стадионында уйнағанда «Рексем» 3-1 иҫәбе менән еңеүгә өлгәшә, шулай итеп Лигала үҙ урынын һаҡлап ҡала, ә уның дәғүәселәре бер үк ваҡытта Конференцияға күсерелә.
Киләһе миҙгел алдынан «Рексем» иң яҡшы уйынсылар һатып ала һәм еңеүсе булырға ниәтләй, әммә клуб ноябрь уртаһына бөтәһе 10 мәрәй йыйып, турнир таблицаһының аҫҡы юлында урынлаша. Иң тәүге раундта команда еңелгәс, уның баш тренеры Брайан Керри эшенән сығарыла, уға алмашҡа тәжрибәле Брайан Литтл саҡырыла. Уның етәкселенедә команда яҡшы уйнай башлауға ҡарамаҫтан, футболсылар 7 тапҡыр бер рәттән еңелә. Ғинуарҙа трансферт тәҙрәһе аша 11 футболсы клубҡа һатып алына. Бер Клуб бер нсә тапҡыр еңеү яулай, ләкин бер нисә әйҙәүсе футболсыларҙың бер туҡтауһыҙ йәрәхәт алыуҙары арҡаһында клуб Футбол лигаһы миҙгелен уйындан осоп сығып китеү зонаһында тамамлай.
Милли Конференция
Һөҙөмтәһе насар булыуға ҡарамаҫтан, клуб Брайан Литтл менән ике йылға контракт төҙөшә, ә миҙгелдең иң беренсе турында уҡ миҙгел фавориты «Стивенидж» командаһын 5-0 иҫәбе менән тармар итә. Уңышлы уйындар уңышһыҙҙары меән сиратлаша. «Рашден энд Даймондс» командаһынан еңелгәс Брайан Литтл менән контракт өҙөлә. Уны Уэльстың йыйылма командаһының билдәле һөжүмсеһе Дин Сондерс алмаштыра. Конференциялағы беренсе миҙгелде «Рексем» 10-сы урында тамамлай. 09/10 миҙгеле лә шулай уҡ тамамлана. «Рексем» таблицаның уртаһында урынлаша һәм плей-офф уйындарында урын өсөн көрәштә ҡатнаша алмай.
2011 йылдың мартында «Рексем» Supporters Wrexham' Trust көйәрмәндәр берләшмәһе тарафынан һатып алына. Миҙгел һөҙөмтәләре буйынса валлий командаһы плей-оффта уйнау хоҡуғына ала, унда дүртенсе урын биләй, әммә ярым финалда «Лутон Таун» командаһына ҡаршы уйнап, матчтар суммаһы буйынса 1-5 иҫәбе менән еңелә.
2012/13 йылдар миҙгелендә «Рексем» Конференцияла үҙенең лидер урынын һаҡлап ҡала һәм Конференцияың плей-оффында һәм Футбол Лигаһы Трофейы финалына сыға. Шулай итеп, үҙ тарихында тәүге тапҡыр «Рексем» «Уэмблиҙа» сығыш яһай, әйткәндәй, бер үк йыл эсендә ике тапҡыр — 5 аҙна айырма менән уйнай. Тәүҙә Футбол Лигаһының Трофейы финал уйындарында «Гримсби Таун» космандаһын пенальти серияһында еңә, ә икенсеһендә «Киддерминстер Харриерс» командаһын 5-2 иҫәбе менән еңә, «Рексем» плей-оффтың валлий финалында «Ньюпорт Каунти» командаһына ҡаршы уйнай һәм уйында бер кемдең дә еңмәүе менән тамамларға йөрөй, әммә уйындың иң аҙағында «Рексем» ике туп үткәрә, шунлыҡтан өсөнсө тапҡыр бер рәттән Футбол Лигаһына ҡайтыуҙан мәхрүм була.
Стадионы
«Рейскорс Граунд» стадионы (ингл. Ground Racecourse ) Рексем ҡалаһының төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, Глиндур университетынан алыҫ булмаған ерҙә урынлашҡан, 2011 йылда хәҙерге исемен ала һәм — Glyndŵr Stadium Racecourse University тип атала. Стадион «Рексем» өсөн һәм «Норт Вейлс Крузейдерс» регби клубы өсөн йорт стадионы булып тора. Гиннесстың рекордтар китабына ярашлы, «Рейскорс Граунд» стадионы донъяла халыҡ-ара ярыштар үткәреү өсөн файҙаланған иң боронғо стадиондарҙан һанала — әлеге ваҡытта бында үҙенең өйҙәге уйындарын Уэльстың йәштәр йыйылма командаһы үткәрә. Стадион реконструкцияға ябылғандан һуң, уның 15 500 кеше һыйҙырышлы урыны 10 500 тамашасы һыйҙырышлыҡҡа тиклем кәмей. «Рейскорс Граунд» стадионы Уэльс төньяҡғындағы иң ҙур стадион ҙур стадион булды.
Күнекмә базаһы
«Рексем» командаһының күнекмәләр базаһы 1997 йылдың июнендә асыла. Уны төҙөү өсөн £750,000 тотонола, ә база Футбол лигаһында иң яҡшыларҙың береһе тип таныла һәм йыш ҡына титуллы клубтар, шул иҫәптән Англияның һәм Уэльстың милли йыйылма «Барселона», «Рейнджерс » командалары тарафынан ҡулланыла.
Иҫкәрмә
<references group="" responsive="">
Әйүпов Мансур Әнүәр улы
Әйүпов Мансур Әнүәр улы (8 июль 1947 йыл) — ғалим-политолог, партия, дәүләт, матбуғат һәм юғары мәктәп эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир-ағзаһы, вице-президенты һәм президиумы ағзаһы, философия фәндәре кандидаты, сәйәси фәндәр докторы, профессор. Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһының элекке ректоры (1998—2003, 2007—2011).
Биографияһы
Мансур Әнүәр улы Әйүпов 1947 йылдың 8 июлендә Башҡорт АССР-ының Дәүләкән районы Исмәғил ауылында тыуған.
Башҡорт дәүләт университетын (филолог, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы) һәм КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Ижтимағи фәндәр академияһын тамамлаған.
1979—1986 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының агитация һәм пропаганда бүлеге мөдире урынбаҫары, матбуғат, радио һәм телевидение секторы мөдире була.
1986—1990 йылдарҙа — «Совет Башҡортостаны» республика гәзите мөхәррире.
1990—1994 йылдарҙа Башҡорт ССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе урынбаҫары һәм Башҡортостан Республикаһы Премьер-министры урынбаҫары вазифаһында эшләй.
1994—1998 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының Дәүләт секретары.
1998—2003 йылдар — Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы ректоры.
2003—2007 йылдарҙа IV саҡырылыш Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһы депутаты, РФ Дәүләт Думаһының милләттәр эштәре буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары була.
2007—2011 йылдарҙа ҡабаттан Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы ректоры.
2011 йылдан Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының вице-президенты.
Фәнни эшмәкәрлеге
Әйүпов Мансур Әнүәр улы 80-дән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән монографиялар һәм сәйәси үҙгәреү процестары һәм Рәсәй федерализмы яңырыу шарттарында төбәк сәйәси власы һәм сәйәси институттар формалашыуы һәм эшләүе мәсьәләләре буйынса уҡыу-методик әсбаптар авторы.
Бурцев (Өфө районы)
Бурцев (Бурцево) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 217 кеше. Почта индексы — 450521, ОКАТО коды — 80252855003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Михеева Мария Ивановна
Михеева Мария Ивановна (1884-1969) — карел әкиәтсеһе, эпик йырҙар башҡарыусы.
Биографияһы
Мария Ивановна Михеева 1884 йылда Архангельск губернаһының Кемь өйәҙендә Алаярви (Алозерск)  ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Атаһы - Корккиев Иван Васильевич.
18 йәштән кейәүгә сыға, ғаиләлә 5 бала була. Крәҫтиән эштәре, балыҡсылыҡ менән шөғөлләнә. Совет-фин һуғышы ваҡытында, 1921 йылда Финляндияға китә, Турку губернаһында  байҙарҙың хужалығында  батраклыҡта була. 1924 йылда кире ҡайтып, колхозда эшләй.
1941 йылдың апрелендә Мария Ивановна Ухта әкиәтселәре конференцияһында ҡатнаша, Калеваланың 100-йыллыҡ юбилейында  (1949) ҡатнаша, Мәскәүҙә карел сәнғәте смотрында сығыш яһай (1951). Ватан һуғышы ваҡытында Сегежа ҡалаһына эвакуациялана, Архангельск өлкәһендә урман заводында эшләй. Карелия азат ителгәндән һуң тыуған яғына ҡайта һәм колхозда эшләй. Мария Михеева 1969 йылдың 2 майында вафат була, Калевала зыяратында ерләнә.
1952 йылда СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы
КАССР Юғары Советы Президиумының почет грамотаһы менән бүләкләнгән
Мираҫы
РФА Карел ғилми үҙәгенең Тел, әҙәбиәт һәм тарих институтында әкиәтсенән яҙып алынған   250-нән ашыу  әкиәт, рун һәм йырҙар, 400-ҙән ашыу мәҡәл, әйтем һәм йомаҡтар һаҡлана.
Эпик бала сағы әкиәт һөйләйәсәк һәм йырҙар йырлай башлағас, фольклор традицияларын үҙләштерә өләсәһе менән О И. атаһы һәм иевлева В. Корккоев (Горкоев).
1946 й. фольклорсы В. Я.Евсеев Михееванан «Анни отвергает жениха», «Вяйнямёйни нисходит в утробу Випунена», «Вяйнямёйни освобождает солнце», «Лемминкяйни на пиру в Пяйвёле», «Охота на лося», "Куллерво узнает сестру" сюжеттарына боронғо мифологик рундар яҙып ала.
М.И.Михееванан яҙып алынған рундарҙың бер өлөшө  1950 йылда «Карельские эпические песни» китабында баҫылып сыға, әкиәт  текстары  1951 йылда   С. Тимонендың «Карел халыҡ әкиәттәре» йыйынтығында баҫылып сыға.
М. И. Михееваның «яңы әйберҙәре» билдәле — «Революция свершилась», «Финская кампания», «Великая Отечественная война», «Юный пионер», «Ленинские заветы», «Сталин и тракторист», «Новое Сампо», «Электропильщики и сплав леса», «Юбилей „Калевалы“ в колхозе».
Ионов Василий Иванович
Ионов Василий Иванович (2 август 1923 йыл — 2010 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1971—1981 йылдарҙа «Туймазынефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының баш инженеры, 1981—1989 йылдарҙа «Башнефть» берекмәһенең Октябрьский үҙәк производство хеҙмәтләндереү базаһы етәксеһе. Академик И. Губкин исемендәге премия лауреаты, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе.
Биографияһы
Василий Иванович Ионов 1923 йылдың 2 авгусында Пенза губернаһының Наровчатский өйәҙе Ахлебинино ауылында тыуған.
1942 йылда Ишембай машиналар эшләү заводында токарь була.
Шул уҡ йылда үҙ теләге менән Ҡыҙыл Армия сафына инә, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, хәрби наградаларға лайыҡ була<span class="ts-Переход noprint" title="#Награды и признание">[⇨]. 1947 йылда демобилизациялана.
1950 йылда Ишембай нефть техникумын отличие менән тамамлай, «Туймазынефть» тресында промысла механигы булып эшләй башлай.
1962 йылда Өфө нефть институтын тамамлай, «Нефть һәм газ промыслаһы ҡорамалдары һәм машиналары» һөнәре буйынса «инженер-нефтсе» квалификацияһы ала. 1961—1981 йылдарҙа — өсөнсө промыслала скважиналарҙы эшкәртеү буйынса механик, скважиналарҙы капиталь ремонтлау цехында өлкән механик, газокомпрессор хужалығы цехы етәксеһе, «Туймазынефть» нефть-газ табыу идаралығының баш механигы, баш инженеры.
1981—1989 йылдарҙа — «Башнефть» нефть компанияһында Октябрьский производство хеҙмәтләндереү үҙәк базаһы начальнигы (ОЦБПО); ошо йылдар эсендә бер нисә цех реконструкциялана, өс торлаҡ йорт, ашхана тапшырыла, балалар баҡсаһы киңәйтелә.
1989 йылда хаҡлы ялға сыға. 2010 йылда Башҡортостандың Октябрьский ҡалаһында вафат була.
Фәнни-производство эшмәкәрлеге
Өфө нефть институты филиалында дәүләт комиссияһын етәкләй. Яңы төр ҡорамал эшләү инициаторы. Продукция йыйыуҙың бер торба системаһына, вышкаһыҙ эксплуатациялауға күсереүҙә ҡатнашыусыларҙың береһе. Нефть промыслаһы ҡорамалдарын үҙәкләштерелгән ремонтлауҙы ойоштороусы. Уйлап табыуға 16 авторлыҡ таныҡлығына эйә.
== Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре =
Хәтер
Октябрьский ҡалаһының бер урамы В. И. Ионов исемен йөрөтә.
Герасимов Александр Михайлович (рәссам)
Биографияһы
Александр Герасимов 1881 йылдың 31 июлендә (12 август) (башҡа сығанаҡтар буйынса — 1880 ) Козловта (хәҙер Тамбов өлкәһенең Мичуринск ҡалаһы) сауҙагәрҙәр ғаиләһендә тыуған.
1903—1915 йылдарҙа Мәскәү һынлы сәнғәт, архитектура һәм төҙөлөш училищеһында  К.А.Коровин, Е.А. Архипов һәм А.В. Серовта уҡый. 1915 йылда армияға алына һәм 1917 йылға тиклем  Беренсе донъя һуғышы фронттарында була. Көньяҡ фронтта санитар поезында хеҙмәт итә. Демобилизациянан һуң, 1918—1925 йылдарҙа Козловта йәшәй һәм эшләй.
1925 йылда Мәскәүгә күсенә, революцион Рәсәй рәссамдары ассоциацияһына инә, 1905 йылғы Хәтер училищеһында уҡыта 1934 йылдың йәйендә Германия, Франция, Италия һәм Төркиәлә өс ай ижади командировакала була.
1943 йылдың 26 июлендә ойошторолған «СССР-ҙың халыҡ рәссамы» тигән исемде рәссам Борис Иогансон, скульпторҙар Сергей Меркуров һәм Вера Мухина менән беренселәрҙән булып йөрөтә.1947 йылдан СССР Рәссамдар академияһының — ғәмәли ағзаһы, ә 1947—1957 йылдарҙа — СССР Художество академияһының  беренсе президенты.
1951 йылда буласаҡ сәнғәт фәне докторы була. 1930 — 1950 йылдарҙың иң эре совет рәссамдарының береһе. Йәш сағынан импрессионизм менән мауыға, 1920 йылдарҙа картиналарын социалистик реализм жанрында яҙа башлай. Картиналарында яҡты, сағыу төҫтәр өҫтөнлөк итә һәм йыш ҡына совет һәм партия тарихына арналған.
Шулай китап иллюстраторы була («Тарас Бульба» Н.В. Гоголь).
1949 йылдың майында «Огонек» журналында иң эре көнбайыш модернистарының, шул иҫәптән Художество академияһы президенты А. Герасимовтың комментарийҙары менән Сальвадор Дали  картиналары һәм скульптураларының  фоторепродукцияларын урынлаштыра.
Н.С. Хрущев идара итеү башында яйлап бөтә вазифаларынан бушатыла, ә музей экспозицияларынан рәссамдың картиналары алына.
1950 йылдан ВКП(б) ағзаһы. 2-4 саҡырылыш РСФСР Юғары советы депутаты.
Герасимов Александр 1963 йылдың 23 июлендә Мәскәүҙә вафат була. Новодевичье зыяратында ерләнә (участка № 8).
Тыуған ҡалала
Уның проекты буйынса 1913 йылда Козловта  Драма театры бинаһы төҙөлә.
Музей-усадьба территорияһында картиналар галереяһы эшләй, унда рәссамдың эштәре күрһәтелә.
Рафиҡов Хәмит Хөсәйен улы
Рафиҡов Хәмит Хөсәйен улы (Рафиков Хамит(д) Хусаинович) (1912 – 17.4.1944) — Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты.
Биографияһы
1904 йылда, хәҙерге административ бүленеш буйынса Башҡортостандың Нуриман районы Ҡыҙыл Шишмә ауылында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Оло Теләк районы военкоматы тарафанан хәрби хеҙмәткә саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 58-се гвардия полкында минометчик, 62-се гвардия кавалерия полкында ҡыоыссы булып хеҙмәт итә.
Рафиҡов Хәмит Хөсәйен улы 1944 йылдың 17 апрелендә һуғышта һәләк була. Украина СССР-ы Волынь өлкәһе Поповка ауылында ерләнгән.
Макарска
Макарска (Makarska) — Хорватияла, Далмациялағы ҡала. Курорт, Макарска ривьераһының башҡалаһы. Адриатика ярының үҙәк өлөшөндә Сплит (60 км) һәм Дубровник (140 км) ҡалалары араһында урынлашҡан. Халыҡ һаны 13 716 кеше (2001).
Макарска ҡалаһынан Хорватияның эре ҡалаларына даими автобус бәйләнеше бар, шулай уҡ Брач утрауындағы Сумартин ҡалаһына паром менән бәйле.
Диңгеҙ менән тәбиғәт паркы булған Биоково тау массивтары араһындағы тар һыҙатта урынлашҡан. Биоково тауының иң бейек түбәһе Изге Юрий тауы (1762 м). Изге Петр мороно Макарска ҡалаһы эсендәге диңгеҙ яры буйын ике бухтаға бүлә. Көнсығыш бухтала, изге Петр Осеява моронона тиклем порт һәм яхта причалдары урынлашҡан, шул уҡ ваҡытта көнбайыш өлөшө пляждар менән курорт зонаһы булып тора, унда йөрөү өсөн оҙон яр буйында кафелары, отель һәм магазиндары менән Маринета һуҙыла.
Тарихы
Ҡаҙыу эштәре күрһәтеү буйынса, диңгеҙҙән ике морон менән ҡапланғанбухта ярҙарындағы ултыраҡ халыҡ рим дәүеренән йәшәп килә. 533 йылда Мукурум ултырағында хәҙерге Макарска ҡалаһында епархия ойошторола.
VII быуатта райондың бөтә яр һыҙығына славяндар күсеп ултыра, уларҙы Макарска ривьераһынан көньяҡтараҡ диңгеҙгә ҡойоусы Неретва йылғаһы исеме менән неретвандар тип йөрөтәләр. 887 йылдың 18 сентябрендә дож Петр Кандиандың флотын хәҙерге Макарсканан алыҫ булмаған диңгеҙ һуғышында славяндар ҡыйрата, бынан һуң венецианлылар бындағы һыуҙарҙа ирекле йөҙөп йөрөү өсөн урындағы ҡәбиләләргә яһаҡ түләргә мәжбүр була.
Әммә тиҙ арала урындағы кенәздәрҙең төкәнмәҫ ҡеүәте бөтә. Бер нисә быуат был ерҙәр өсөн урындағы босния кенәздәре, венгрия королдәре һәм Венеция көрәшә, яуҙарҙа йә бер яҡ, йә икенсе яҡ еңә. XV—XVI быуаттар ҙа Макарска тирәһендә ерҙәр тағы көрәш аренаһына әйләнә, был юлы Венеция менән Ғосман империяһы талаша. Төрөктәр XVI быуатта ултыраҡты баҫып ала һәм 100 йылдан ашыу дауамында уны контролдә тота, был ваҡытта ул венеция һөжүмдәрен кире ҡағыуға һәләтле яр буйҙарында нығытылған төп форттарҙың береһе була. 1646 йылда районды яңынан венециялылар контролдә тота башлай, ә 1681 йылда Макарска рәсми рәүештә Венецияға ҡушыла. Артабанғы Венецияның хакимлығының 100 йылы эсендә ҡала ныҡ үҫә һәм Далмацияның мөһим пункттарының береһе булып ҡала, диңгеҙ һәм ҡоро ер сауҙа юлдарын тоташтырыу урыны булып тора.
1797 йылда Макарска Хорватия кеүек үк Австрияға ҡушылған була. Бер аҙ француз хакимлығынан һуң 1813 йылда тағы австрия тажы власы аҫтына эләгә.
1990 йылда Югославия тарҡалғандан һуң Макарска һәм Макарска Ривьера — Хорватияның бойондороҡһоҙ өлөшө. Дубровниктан һәм башҡа хорват далмацияһы ҡалаларынан айырмалы рәүештә, ҡала 90 йылдарҙағы граждандар һуғышында зыянды әҙерәк күрә. Һуғыш тамамланғандан һуң ҡала һәм төбәктең туристик индустрияһы көслө үҫеш кисерә.
Иҡтисады
Макарсканың иҡтисади нигеҙен, бөтә төбәктәрендәге кеүек үк, туризм үтәй.
Һикеяҙ (Ҡыңғыр ҡушылдығы)
Һикеяҙ  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Мишкә районы биләмәһендә аға. Йылға Ҡыңғыр йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Уң Пйдугина
Уң Пйдугина — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пайдугина йылғаһының уң ярына тамағынан 432 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шемлей
Шемлей — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Озерка йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кетчер (Лопва ҡушылдығы)
Кетчер  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лопва йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пәйғәмбәрҙәр
Нәби́ (, күпл. әнбийә', нәбийун) — Исламда — бәндәләренә дин хөкөмдәре: (вәхи) өйрәтеү өсөн Аллаһы Тәғәлә тарафынан махсус ебәрелгән кешеләр. Нәби төшөнсәһе Ҡөрьәндә рәсүл һүҙе менән рәттән бирелә. Ҡөрьәндә телгә алынған Пәйғәмбәрҙәр араһында: Әҙәм, Нух, Ибраһим, Исмәғил, Яҡуб, Йософ, Муса, Дауыт, Сөләймән, Ғайса һ.б. . Һуңғы Пәйғәмбәр — «Пәйғәмбәрҙәр мөһөрө» (хәтим ән-нәбийин) — тип Мөхаммәд Пәйғәмбәр атала.
Пәйғәмбәрҙәрҙең тормошо Ислам әҙәбиәтендә киң яҡтыртыла һәм дини әҫәрҙәрҙең айырым категорияһы — ҡиссас әл-әнбиә барлыҡҡа килә. Боронғо Пәйғәмбәрҙәр бер Аллаға ышаныу килтергән һәм һуңғы Пәйғәмбәр Мөхәммәт исемле буласағын әйткән. Ҡөрьәндә йөҙ меңдән ашыуының 28-енең исеме әйтелгән. Туғыҙ Пәйғәмбәр (Нух, Ибраһим, Дауыт, Яҡуб,Йософ, Әйүб, Муса, Ғайса, Мөхәммәт) Ҡөрьәндә «хаҡ» тип атала(үлү л-ғәҙыйм ). Ҡайһы бер Пәйғәмбәрҙәргә Изге китаптар бирелгән (сәхифә): Мусаға — Тәурат, Дауытҡа — Зәбур, Ғайсаға — Инжил, Мәхәммәд с.ғ.с — Ҡөрьән.
Хәҙистәрҙә телгә алынған Пәйғәмбәрҙәр
Шис, Юшағ, Хызыр, Бишер, Даниял, Ышмуил, Әшғиә, Әрмиә.
Пәйғәмбәр сифаттары
Пәйғәмбәрҙәрҙең һәр береһе әҙәми. Йәш ваҡыттарында аҡыллы, зирәк, тоғро, изге тәбиғәтле булалар. Бәлигәт йәшен уҙғас, Аллаһы Тәғәлә уларҙы Пәйғәмбәр ҡыла. Йәғни, Ябраил Фәрештә аша уларға хөкөмдәрен ебәреп, шул хөкөмдәр буйынса бәндәләрҙе Хаҡ дингә, һәм изге ғәмәлдәргә өндәргә бойора. Әҙәм ғәләйһиссәләмдән алып донъяға бик күп Пәйғәмбәрҙәр ебәрелгән. Һәр милләткә ебәрелгән. Иҫәбе беҙгә билдәле түгел. Иң тәүге Пәйғәмбәребеҙ Әҙәм, һуңғыһы Мөхәммәт ғәләйһиссәләмдән.
Мосолмандар Пәйғәмбәрҙәрҙең биш сифатын белеү мотлаҡ тип һанай :
Аллаһы тәғәләнең һуңғы Пәйғәмбәренең, Мөхәммәт с.ғ.с., йәнә биш сифаты билдәле :
Хәҙер күп Пәйғәмбәрҙәр исеме Иҫке Ғәһедтә телгә алынған Пәйғәмбәрҙәр тормошо менән бәйле ҡулланыла.
Пәйғәмбәрлек төрҙәре
Исламда пөйғәмбәрҙәр нәби йәки рәсүл һәм хаҡ иманлы (үл үл-ғәзим) тип бүленә.
Нәби
Нәби, күпл. — «әнбийә», Нәбийу-ллаһ (Аллаһ хәбәрсеһе) — халҡына Изге Китаптар, элекке Пәйғәмбәрҙәргә бирелгән шәриғәтте еткереүсе.
Рәсүл
Рәсүл, күпл. — «рүсүли», Рәсүлуллаһ (Аллаһ илсеһе) — яңы Изге Китап һәм яңы шәриғәт килтергән нәби.
Һәр Аллаһ илсеһе (рәсүл) нәби булып тора, мәгәр һәр нәби рәсүл булмаған. Мәҫәлән, Мөхәммәт с.ғ.с. — рәсүл. Рәсүл үҙ халыҡтарына кәрәмәт һәм Изге Китап менән ебәрелә. Улар араһында Нух, Ибраһим, Муса , Һуд , Лут , Исмәғил , Сәлих , Шуғәйб , Ильяс , Юныс и Ғайса. Шулай уҡ Содом һәм Гоморра тураһында хәбәр килтергән фәрештәләр ҙә рәсүл,. Һәр халыҡҡа ла (Өммәт) үҙ рәсүле ебәрелә. Аллаһы тәғәлә Мөхәммәт (с.ғ.с.) Пәйғәмбәргә нәби тип өндәшә һәм ҡафырҙар менән монафиҡтарға ҡаршы көрәшкә саҡыра. Аллаһ Пәйғәмбәрҙәргә ғәһед  (мисаҡ) ебәрә. Мөхәммәт с.ғ.с Пәйғәмбәрҙәр мөһөрө (хәтәм нәбиин) тигән дәрәжәгә лайыҡ булған. Нәбиҙәр иҫәбендә шулай уҡ Нух, Ибраһим, Муса, Идрис, Ғайса, Һарун, Исмәғил, Яҡуб һәм Исхаҡ.
Үлү-л-ғәҙыйм
Үлү-л-ғәҙыйм  — был билдәләмә тәү сиратта Әҙәм, Нух, Ибраһим, Муса, Ғайса һәм Мөхәммәт (с.ғ.с) Пәйғәмбәрҙәргә ҡарата ҡулланыла, улар тик ҙур ауырлыҡтар, ғазаптар аша үтеп, Аллаһ ҡанундарын халыҡҡа еткергән кешеләр. Пәйғәмбәрҙәрҙең барыһы ла ҡаһарманлыҡ күрһәткән, тик был алтау был йәһәттән уларҙың барыһынан да өҫтөн тора.
Билдәле Пәйғәмбәрҙәр
Әҙәм, Иҙрис, Нух, Һууд, Сәлих, Лут, Ибраһим, Исмәғил, Исхаҡ, Якуп, Йософ, Әйүп, Шөғәйеп, Муса, Һарун, Дауыт, Сөләймән, Юныс, Ильяс, Әльясағ, Ҙөлкәфил, Зәкәриә, Яхъя, Ғайса, Мөхәммәт.
25 Пәйғәмбәр исеме упҠөрьәндә телгә алынғандар. Йәнә 5 Пәйғәмбәр исеме - (Шис, Хиҙр, Йүшә, Шамун һәм Исмәғил) хәҙистәр аша билдәле. Луоҡман, Ғөзәйер һәм Зөлҡәрнәй исемдәрен исемлеккә инмәй, улар Пәйғәмбәр түгел, ә әүлиә.
Прокин Василий Александрович
Прокин Василий Александрович (30 декабрь 1922 йыл — 29 сентябрь 2019 йыл) — ғалим-тау инженеры-геолог. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Геология-минералогия фәндәре докторы (1973), профессор (1980). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән (1999), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1975).
Биографияһы
Василий Александрович Прокин 1922 йылдың 30 декабрендә Екатеринбург губернаһының Шата ауылында тыуа. Свердловск тау институтын тамалағандан һуң (1951) өлкән геолог, «Уралцветметразведка» тресының Баймаҡ геология-разведка партияһының баш инженеры; 1957—1962 йылдарҙа тематик партия начальнигы, 1968—1975 йылдарҙа Башҡортостан территориаль геология идаралығында баш геолог, 1962 йылдан — Геология институтында металдар бүлеге мөдире, 1975 йылдан — РСФСР Геология министрлығының минераль ресурстар идаралығы начальнигы урынбаҫары (Мәскәү), 1977 йылдан — Свердловск тау институтында файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылығы геологияһы кафедраһы мөдире; 1986 йылдан — Рәсәй Фәндәр академияһының Урал бүлексәһендә Геология һәм геохимия институтының (Екатеринбург): мәғдән ятҡылыҡтары лабораторияһы мөдире, 1990—2003 йылдарҙа — баш ғилми хеҙмәткәре булып эшләй.
Фәнни-производство эшмәкәрлеге геологияны, Урал металлогенияһын өйрәнеү менән бәйле.
Нанайҙар
Нанайҙар (нанай. нанай, наня, хэдзэни; ; элекке атамаһы гольдтар) — Алыҫ Көнсығыштың Амур йылғаһы яры буйында һәм уның Уссури һәм Сунгари ҡушылдыҡтарында Рәсәй һәм Ҡытайҙа йәшәгән аҙ һанлы ерле халыҡ.
Атамаһы
«Нанай» һүҙе «на» — ер, «най» — кеше, ер кешеһе тип аңлатыла <sup class="noprint" style="white-space: nowrap">]. Элек нанайҙар әҙәбиәттә рус һәм башҡа европа телдәрендә гольдтар булараҡ билдәле булған. Ҡытайҙа нанайҙар хэчжэ булараҡ билдәле (ябай. 赫哲族 , пиньинь  Hèzhé zú). «Түбәндәгеләрҙең» үҙатамаһы (Амур йылғаһы буйында Найхиндан түбән йәшәгән) нанайҙар — «Нани» — шулай уҡ ульчаларҙың үҙатамаһы булып тора. Ә Амур йылғаһы буйында Найхин өҫтөндә йәшәгән нанай халҡы йыш ҡына үҙҙәрен «хэдзэ(ни)» тип атай, «түбән ағымда йәшәүселәр» (күрәһең, Ҡытай һәм Манчус нанайҙарына ҡарата) тип тәржемә итергә мөмкин һәм билдәле бер парадокс булып тора, сөнки нанайҙарҙың байтаҡ өлөшө өсөн ул хәҙер бары тик «юғарылағы» нанайҙар булып тора.
Антропологик тибы
Нанайҙар ҙур булмаған төньяҡ ҡытай антропологик компоненты ҡушылыуы менән Байкал антропологик тибы кешеләре булып тора.
Тарих
Амур бассейнының ерле халыҡтарының йәшәүе тураһында тәүге мәғлүмәттәр XVIII быуат уртаһында, Хабаров һәм башҡа сәйәхәтселәрҙең походтары барышында барлыҡҡа килә. Тарихсы Б. П. Полевой фекеренсә, Сунгариҙың түбәнге ағымында һәм Амур йылғаһы буйында Сунгари һәм Уссури тамағында йәшәгән дючерҙар нанайҙар булған. . Әммә XIX быуатта әйтелгән фекерҙәр, дючерҙар юрхендарҙың вариҫтары йәки яҡын туғандары, тигән фекер беҙҙең көндәргә тиклем киңерәк ҡабул ителгән, ә нанайҙар, моғайын, сәйәхәтселәргә «ачандар» һәм «наткалар» булараҡ билдәле булғандыр, һәм элек дючер фермерҙары йәшәгән райондарға ҡытай властары 1650-се йылдарҙың икенсе яртыһында дючерҙарҙы Маньчжурия тәрәнлегенә күсергәндән һуң ғына таралған булғандыр.
Рухи мәҙәниәттә эттең роле
Тикшеренеүҙәр эттең Нанайҙарҙың рухи мәҙәниәтендә ҙур роль уйнағанын күрһәтә. Традицион мәҙәниәттә нанайҙар донъяны мифологик һәм анимистик позицияларҙан белгән. Мифологияла эт образы кеше менән тығыҙ бәйләнгән. Мәҫәлән, мифик Тимер эт (ана) образы ҡатын-ҡыҙ тип баһалана һәм ыңғай йәки кире үҙенсәлектәргә эйә. Йыш ҡына был образ Нанай ырыуҙарының килеп сығышы тураһында легендаларҙың төп геройҙарының береһе булып тора, унда уның архаикаһы күрһәтелә.
Шаманлыҡта иң әһәмиәтлеһе — шамандың эт ярҙамсыһы һәм ҡурсалаусыһының тылсымлы образы. Шаман уның ярҙамы менән кешенең юғалған йәки урланған йәнен эҙләгән.
Коммерция йолаларын, шаманлыҡты, йәшәү циклы йолаларын анализлау эт образының боронғо амур тамырҙарына нигеҙләнгәнлеген күрһәтә. Нанайҙарҙың эт менән бәйле идеялары борондан алып уның хужаһын һаҡлаусы һәм яҡлаусы булараҡ үҙенә генә хас функцияларҙы сағылдыра. Улар традицион мәҙәниәттең барлыҡ сағылыштарында ла тиерлек сағыла: тормош циклы йолаларында, шаманлыҡта һәм сауҙа культтарында.
Дөйөм алғанда, нанай эттәре үрсетеүҙең этномәҙәни үҙенсәлектәрен анализлау эттәрҙең эт үрсетеүенең төрлө аспекттарында һәм, киңерәк әйткәндә, нанай мәҙәниәтенең образы һәм роле уны этноэктлаусы маркер сифатында ҡулланыуға, нанай этник бер төрлөлөгөн күҙәтергә мөмкинлек биреүен күрһәтә.
Йәшәгән урыны
1860 йылғы Пекин килешеүе Амур һәм Уссури йылғаларын дәүләт сигенә әйләндереп, нанайҙарҙың йәшәү урынын Рәсәй менән Ҡытай араһында бүлә.
Рәсәйҙә нанай халҡының күпселеге (92,29 %) Хабаровск крайында йәшәй (10 771 кеше, шуларҙың 3950 кешеһе Нанай районында). Нанай ауылдары урта Амурҙың ике ярында (яҡынса Хабаровскиҙан Амурҙағы Комсомольскиға тиклем) һәм уның ҡушылдыҡтарында, шулай уҡ Уссуриҙың Рус (көнсығыш) ярында (Приморье крайының Пожарский районы) урынлашҡан.
Ҡытайҙа (Хэйлунцзян провинцияһы) нанайҙар Амур йылғаһының уң ярында Сунгари һәм Уссури (Цзямуси ҡала округының Тонгцзян һәм Фуюань өйәҙҙәре) һәм Уссуриҙың һул ярында (Шуаньяшан ҡала округының Чжаохэ өйәҙе) араһында йәшәй.
СССР-ҙа нанайҙар һаны 1989 йылда халыҡ иҫәбен алыу буйынса 12 023 кеше тәшкил итә, шуларҙың РСФСР-ҙа — 11 883 кеше. 2002 йылғы Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 12 160 кеше тәшкил иткән. 2000 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙа Ҡытайҙа 4600 нанай кешеһе йәшәгән. .
2002 йылда тораҡ пункттарҙа нанайҙар һаны : Хабаровск крайы:
Приморье крайы: