cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мигули мәмерйәләре
Иҫке мәмерйә
Айырым бүлмәлә ҡоҙоҡ бар. Диаметры 1 м, ә тәрәнлеге метрҙан ашыуыраҡ. Икенсе коридорҙа ялтырап торған шыма диуарлы арауыҡтар бар. Туннелдең бейеклеге 2 метр, ә киңлеге — 1 метр.
Дон йылғаһы яғына йүнәлтеп эшләнгән туннель квадрат формаһындағы уйым менән тамамлана. Тикшеренеүселәр фекеренсә, унда икона ҡуйылған булыуы бар. Сөнки, майшәмдән ҡалған эҙҙәр бар.
Коридорҙарҙың береһе емеректәр аҫтында ҡалған. Мәмерйәләр эсендәге күсеп йөрөй торған ерҙәрҙең ҡайһылары түңәрәк яһай. Бер коридорҙан икенсеһенә барам тип, бер үк ергә килеп сығырға ла мөмкин.
Яңы мәмерйә
Бүлмәләренең һаны күберәк. Үлсәмдәре лә ҙурыраҡ. Соҡоп эшләнгән бәләкәйерәк бер тәҙрә һаҡланып ҡалған. Мәмерйәлә температура 10°-тан юғары күтәрелмәй. Бүлмәләрҙең берәүһе бәләкәй сиркәүгә (часовня) оҡшаған. Диуарында әүернә (крест) бар.
Мәмерйәләр барыһы ла ҡорамалдар ярҙамында ҡулдан эшләнгән. Диуарҙы биҙәп торған кеше йөҙҙәре бер-береһен ҡабатламай. Ике мәмерйә лә ныҡ хәүефлеләрҙән һанала. Сөнки, бер туҡтауһыҙ емерелеү өҫтөндә. Шуға ла, туристарға бында инеү сикләнә.
Монастырь тураһында риүәйәттәр
Риүәйәттәрҙең береһе буйынса, мәмерйәнең дөйөм оҙонлоғы 15 км-ға етә. Бөтә һуҙымында урыны-урыны менән ҡоҙоҡтар бар. Шулай уҡ урындағы халыҡ ике мәмерйәне һәм Дондың көньяғында урынлашҡан Троицк-Мигули 17 быуатта төҙөлгән монастырын үҙ-ара тоташтырған ер аҫты юлы булған, тип раҫлай.
Икенсе риүәйәт Дондың икенсе ярына алып сыға торған юлдың булыуы тураһында. Дошман яуы баҫҡанда монахтар һәм урындағы халыҡ икенсе ярға сығып ҡотола алған тип һанайҙар.
Мәмерйәләрҙең ҡасан эшләнгәнен белмәһәләр ҙә, XVII быуатта унда монахтар йәшәүен хәтерләйҙәр. 1788 йылда Троицк-Мигули монастыры эшен туҡтатҡан. Әммә аскет монахтарҙың ҡайһылары тороп ҡалған. XX быуат башында унда ике монах йәшәгән. Һуңғыһы ҡартайғас, ауылға килеп, шунда мәрхүм булған.
Каргинская станицаһы
Иҫтәлекле урындары
Шолоховтар ғаиләһе, 1926 йылда күскәндә, усадьбаны урындағы крәҫтиән М. Чукаринға һатып киткән. 1945 йылдан ул А. Косых ғаиләһенең милеге булған. 1972 йылда усадьба йортон Боковский район башҡарма комитеты һатып алған. Шунда уҡ был музей асылған. 1978 йылдан ихатаның бер өлөшө А. Косых ғаиләһе милегендә булған.
Учалы ауыл Советы (Учалы районы)
Учалы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Учалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Учалы ауылы.
Сиктәре тураһындағы закондарға ярашлы, башҡортостан республикаһы муниципаль берәмек статусы һәм административ үҙәге статусы булыуы ауыл биләмәһе.
Каргинская станицаһы
Иҫтәлекле урындары
РСФСР Министрҙар Советының 1984 йылдың 11 июлендә сыҡҡан «Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы, яҙыусы һәм йәмәғәт эшмәкәре М. А. Шолоховтың иҫтәлеген мәңгеләштереү тураһында» тигән 306-сы Постановлениеһы нигеҙендә усадьба М. А. Шолохов Дәүләт музей-ҡурсаулығы составына индерелгән.
Усадьба йорто архитектураһына ХХ быуат башы Юғарғы Дон ауылдары һыҙаттары хас. Эске яғынан йорт соланға, аш, йоҡо һәм түрьяҡ бүлмәләренә бүленгән. 1924—1926 йй. жил Михаил Шолохов үҙенең ҡатыны, ҡыҙы Светлана менән түрьяҡта йәшәгән. Хәҙерге ваҡытта йортта яҙыусының 20-се йылдар уртаһындағы тормошона хас йыһаздар тергеҙелгән.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында мәктәп бинаһында госпиталь, артабан яңынан мәктәп эшләгән. 1960-сы йылдарҙа бында урындағы уҡыусылар өсөн интернат урынлашҡан. 1988 йылдан мәктәп М. А. Шолохов Дәүләт музей-ҡурсаулығы балансына күсерелгән. Бында яҙыусының уҡыусы йылдары тураһында экспозиция урынлаштырылған, ваҡытында Шолохов үҙе ултырған мемориаль өс урынлы парта ҡуйылған.
Оло Томбаш
Оло Томбаш — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томбаш йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нәзирова Флизә Изген ҡыҙы
Биографияһы
Флизә Нәзирова 1964 йылдың 15 февралендә Ҡырмыҫҡалы районының Һәүәләй ауылында тыуа. 1986 йылда Башҡорт дәүләт университетының биология факультетын тамамлай. 1996 йылда «Башҡортостан тупраҡтарының һеркә һәм һелтәгә ҡаршылыҡ көсө» темаһына диссертация яҡлай. Әлеге көндә Рәсәй Фәндәр Академияһы Өфө фәнни федераль үҙәгенең Биология институтында «Тупраҡты тикшереү һәм өйрәнеү» лабораторияһында эшләй. Башҡортостан тупраҡтарының физик-химик торошо, уңышлылығы, үҙгәреше, экологик проблемаларына бағышланған 60 мәҡәләһе бар.
Ижады
Флизә Нәзирова — популяр һәүәҫкәр йырсы. Атаһы гармунсы булғас, Флизә бәләкәйҙән үк йырлай, 10 йәшенән сәхнәгә сыға, ауыл клубында «Шоңҡар» тип аталған вокаль-инструменталь ансамблдә ҡатнаша. БДУ-ла уҡығанда йәмәғәт һөнәрҙәре факультетында Т. Г. Кәримова класында вокал бүлегендә шөғөлләнә.
2012 йылдың 27 ғинуарында Өфө ҡалаһында үткән татар-башҡорт эстрадаһының «Моңдаръя» музыка фестивалендә яңы исемдәр номинцияһында уңышлы сығыш яһай. 2014 йылдың 5 февралендә Өфөләге «Йәштәр» Мәҙәниәт һарайында юбилей концерты үҙа.
Теләү (башҡорт ырыуы )
Теләу (башҡа исемдәр: Теләу, Тәне, Теле, Тиләу, Телев; Теләү ) — табын башҡорттар ы составындағы ырыу атамаһы. Теләу атамалы этнографик төркөмдәр ҡаҙаҡтар составында (Кесе жузо) һәм үзбәктәр (ҡорама составында), теле исеме менән, тилеукусши —ҡарағалпаҡтарҙа, телев — ҡырғыҙҙарҙа, теле— нуғайҙарҙың составында бар.
Телеу башҡорттары
(Ырыу араһы: бесэй, ҡазаҡ, ҡәйеп, ҡыҙыл ҡатай,улайтаһың, ҡыпсаҡ, мәскәү, туҡ, тубал, һары, һәнәк, б-ре, уф-сураман).
бесәй, бүре, ҡазаҡ, ҡәйеп, ҡыҙылбаш ҡатай, ҡыпсаҡ, мәҫкәү, туҡ, тубал, һары, һәнәк, уф-сураман аймаҡтары
Этник тарихы
Үҙ тикшеренеүҙәрендә Р. Ғ. Кузеев билдәләүенсә, башҡорт һәм ҡаҙаҡ этнонимдары Телеу телеуттарға барып тоташа. Был Телеут һәм телеу этнонимдарҙың берҙәй булыуын (тождественность) иҫбатлай.
Телеут һәм Телеу этнонимдарҙың берҙәй булыуы Һаҡмар бассейны топонимдарында составында теркәлгән Телеү этнонимының 'теле' (ҡыт.язы. — 'тел' 鐵勒 йәки ' динлин халыҡтары ' 丁零) этнонимына барып тоташа тип билдәләргә нигеҙ бирә. Л. П. Потапов фекеренсә, төрки телле телеут, теленгит һәм телес ырыу-ҡәбилә төркөмдәре үҙ атамаларында боронғо Теле этнонимын һаҡлай.
Р. Г. Кузеев фекеренсә, телеуҙәр ҡара-табындарға нығыраҡ яҡын төркөм булып тора. Бөтә был билдәләр буйынса көнсығыш табындар ырыуынан булыуына ҡарап, шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер үҙенсәлектәре теле һәм мәҙәниәтенә эйә булған. Эргәһендә һылыулығын тураһында авторы күҙлегенән ҡарағанда, монгол сығышлы табындар.
Р. Г. Кузеев асыҡлауынса, Теляуҙәрҙең тәү тарихы төньяҡ һундар составындағы гаогюйец тар (теле) менән бәйле. Ә улар үҙ сиратында, улар башлыса монгол телле сяньби ҡәбиләләре менән ныҡ аралашып бөткән.
Шулай уҡ Теляуҙәрҙең этник яҡтан ойошоуында Көнбайыш Монголияның монгол ҡәбиләләренең билдәле бер роле бар.
Ауэрбах (Мәғдән тауҙары)
Ауэрбах (Мәғдән тауҙары) (Auerbach) — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 2710 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,26 км2. Диңгеҙ кимәленән 534 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 9392 һәм автомобиль коды STL.
Калтан (Кондома ҡушылдығы)
Калтан  — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кондома йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Калтарак (Селезень ҡушылдығы)
Калтарак  — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Селезень йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Зерикла
Оло Зерикла — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ереуз йылғаһының уң ярына тамағынан 2,1 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Скрантон (Арканзас)
Скрантон (ингл. Scranton ) — АҠШ-тың Логанокругында урынлашҡан (Арканзас штаты, АҠШ) 222 кеше йәшәгән ҡалаһы (2000 йылда халыҡ иҫәбе буйынса статистик мәғлүмәттәр күрһәтеүенсә).
Географияһы
АҠШ иҫәп алыу Бюроһы мәғлүмәттәре буйынса Скрантон ҡалаһының майҙаны 1,29 квадрат километр тәшкил итә, ҡала эсендә һыу ресурстары юҡ.
Скрантон ҡалаһы диңгеҙ кимәленән 115 метр бейеклектә урынлашҡан.
Демография
2000 йылда халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса. Скрантонда 222 кеше йәшәгән, 66 ғаилә, 90 хужалыҡ һәм 112йорт иҫәпләнгән. Халыҡтың уртаса тығыҙлығы бер квадрат километрға 170,8 кеше тәшкил итә. Скрантон халҡының раса составы: 97,30 % аҡ тәнле халыҡ, 0,90 % — ҡара йәки афроамерикандар, 1,80%-ы — ҡатнаш раса вәкилдәре.
90 йорт хужалығының 90 проценты — 18 йәшкә тиклемге бала тәрбиәләй, халыҡтың 55,6 % бергә йәшәгән ирле-ҡатынлы парҙар, 15,6 % ҡатын-ҡыҙ ирһеҙ йәшәй, 25,6 % кешенең ғаиләһе юҡ.Бөтә халыҡтың 23,3%-тын үҙ аллы йәшәүсе ғаилә тәшкил итә, шуларҙың 17,8%-тын 65 йәштән өлкәнерәк яңғыҙ кешеләр тәшкил итә. Йорт хужалығының уртаса күләме 2,47 кеше тәшкил итә, ә ғаиләнең уртаса күләме — 2,85 кеше.
Ҡала халҡы иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр буйынса 2000 йылда йәштәр диапазоны түбәндәгесә : халыҡтың 23,9 проценты — 18 йәштән кесе кеше, 12,2 % — 18-24 йәшлек, 24,3 проценты — 25- 44 йәшкә тиклем, 21,2 % — 45 — 64 йәштә, 18,5 % — 65 йәштә һәм өлкәнерәк йәштә. Кешенең уртаса йәше 39-ҙы тәшкил итә. Һәр 100 ҡатын-ҡыҙға 96,5 ир-егет тура килә. Шул уҡ ваҡытта 18 йәштән өлкән ҡатын-ҡыҙға 87,8 18 йәштән өлкән ир-егет тура килә.
Йорт хужалығының бер йыллыҡ килеме ҡалала 26 000 аҡш долларына тиң ә бер ғаиләнең уртаса килеме — 30 313 доллар. Шул уҡ ваҡытта ир-аттың йыллыҡ килеме уртаса 16 875 доллар тәшкил итә, ә ҡатын-ҡыҙҙарҙың килеме 18750 долларға тигеҙ. Йән башына килем йылына 25 970 доллар тәшкил итә. 11,5 % ғаилә һәм халыҡтың 17,8%-ты халыҡ иҫәбен алыу мәленә ярлылыҡ сигендә йәшәй, уларҙың 34,2%-ты 64 йәштә һәм унан өлкәнерәк йәштәге кешеләр.
Яңы Йәнсәйет
Яңы Йәнсәйет (Новоянсаитово) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 272 кеше. Почта индексы — 452376, ОКАТО коды — 80234816003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Полыновка
Полыновка (Полыновка) — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 6 кеше. Почта индексы — 453296, ОКАТО коды — 80254810007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Оло Улом
Оло Улом — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Улом йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ауэрбах (Фогтланд)
Ауэрбах (Фогтланд) (Auerbach/Vogtl.) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 20039 кеше йәшәй. Майҙаны — 55,38 км2. Диңгеҙ кимәленән 555 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8209 һәм автомобиль коды V (элек AE).
Кейт Хадсон
Кейт Хадсон Гэрри (Kate Garry Hudson; . 19 апрель 1979 йыл, Лос-Анджелес, Калифорния, АҠШ) — Америка актрисаһы, кинорежиссёр, сценарист һәм продюсер.
Биографияһы
Кейт Хадсон актриса һәм йырсы Хадсон Билл һәм Голди Хоун ғаиләһендә тыуған. Әсәһе яғынан булған нәҫелдәре араһында еврей иммигранттары Венгриянан, ә атаһы яғынан итальян һәм инглиз тамырҙары күҙәтелә. Кейт тыуғандан һуң йыл ярымдан ата-әсәһе айырылыша. Тәрбиә менән әсәһе һәм уның дуҫы, актёр Курт Рассел шөғөлләнә, Курт Рассел оҙаҡламай Кейттың үгәй атаһы булып китә. Аҙаҡ Кейт һәм уның ҡустыһы Оливер уларҙың ысын атаһы нәҡ Рассел тип иҫәпләй, сөнки Билл Хадсон уларға битараф була. Курт Расселдан Кейттың ҡарындаш ҡустыһы Уайатт тыуа. Кейттың эйәрсен ҡустыһы һәм һеңлеһе, атаһы менән никахта тора Синди Уильямстан тыуған һеңлеһе Закара һәм ҡустыһы Эмил бар.
Кейт 1997 Crossroads School Санта-Моника ҡалаһында мәктәпте тамамлай. Нью-Йорк университетында уҡыуға ҡарағанда актёрлыҡ карьераһын өҫтөнлөк күрә
Карьераһы
Кинола беренсе тапҡыр 1998 йылда эпизодик ролдәрҙә «Сүллек һағынышы» Морган Фирмандың һәм "Рикошет йылға"күренә. Артабанғы фильмы комедия "200 сигарет"була. 2000 йылда Хадсон Кэмерон Кроуҙың «Данлыҡлы тиерлек» фильмендә уйнай. Роль уны күренекле яһай, "Оскар"номинацияһын  һәм «Алтын глобус» та еңеү тантанаһын килтерә.
2002 йылда Хадсон «Кеше-үрмәксе» фильмдағы ролдән баш тарта (роль Кирстен Данстҡа бирелә) тарихи фильм режиссёр Шекхар Капурҙың «Дүрт ҡәләм» төшөрөү файҙаһына. Артабанғы фильм (унда Мэттью Макконахи ҙа уйнай) комедия, " Нисек егеттән 10 көн эсендә ҡотолорға ", донъя прокатында $млн 170 ашыу йыя. Хадсон « Алекс һәм Эмма» (2003) һәм « Модалы әсәкәй» (2004) комедияларында төшә. 2005 йылда "Бөтә ишектәр асҡысы"триллерендә төп ролде башҡара.
Шул уҡ ваҡытта экранда « Ул, мин һәм уның дустары» комедияһы сыға, унда Хадсон Уилсон Оуэн менән бергә уйнай.
2008 йыл — "Иҫәрҙәр алтыны ", бында Кейт Хадсон тағы ла Мэттью Макконахи менән бергә уйнай
2008 йыл аҙағында «Ҡыҙыл бүлмәлә йоҡо» фильмы төшөрөлә башлай — Ҡытайға киткән һәм коммунист булаған фотожурналист Диана Меллорс тормошо тарихы тураһында.
Шәхси тормошо
Кейт 2000 йылдан 2007 йылға тиклем рок-музыкант да кейәүҙә була, уларҙың — Райдер Расселл Робинсон (07.01.04) улдары тыуа.
Айырылышҡандан һуң, актёр Оуэн Уилсон осраша, ул бер бәхәстә, 2007 йылдың 26 авгусында,үҙенә ҡул һалырға маташа, ҡан тамырҙарын киҫә һәм йоҡо дарыуҙарын эсә. . Уилсон менән айырылышҡандан һуң, Хадсон комик Дэкс Шепард һәм велогонщик Лэнс Армстронг осраша.
2010 йылда менән Илһам төркөмө Мэттью Белл менән осраша. 2011 йылдың 9 июлендә уларҙың Бингем «Бинг» Белла Хоун улдары тыуған. 9 декабрь 2014 йылда Мэтт һәм Кейт үҙҙәренең айырылышыуы тураһында иғлан итә.
2016 йылдың декабрендә актриса Records Lightwave тауыш яҙҙырыу компаниянияһына нигеҙ һалыусы Дэнни Фрузикав менән осраша.. Кейт 2018 йылдың 2 октябрендә унан -Дэнни Фрузикавтан- Ранис (ингл. Rani) Фудзикав Роза Хадсон ҡыҙ таба. Ҡыҙҙы олатаһы хөрмәтенә атағандар, Рок Фудзакав.
Калтрык
Калтрык — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тельбес йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Саҙретдинов Миңлеғәле Ғизетдин улы
Саҙретдинов Миңлеғәле Ғизетдин улы (Садретдинов Минигали Гизитдинович; 30 май 1924 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, 1-се дәрәжә һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры, Дәүләкән районы мәғариф бүлеге мөдире (1954—1959), СССР-ҙың юғары мәктәп отличнигы, тарих фәндәре кандидаты.
Биографияһы
Миңлеғәле Ғизетдин улы Саҙретдинов 1924 йылдың 30 майында Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы) Ташлы-Шәрип ауылында тыуған.
1941 йылда урта мәктәпте тамамлағас, мәктәптә физика, математика уҡытыусыһы булып эшләй.
1942 йылда фронтҡа китә. 1943 йылдың башында Төньяҡ фронтҡа Северодвинск районы Молотовск ҡалаһына ебәрелә. Сержант дәрәжәһендә бүлек командиры булып хеҙмәт итә. 1943 йылдың аҙағында Калинин фронтына күсә. Калининград һәм Смоленск өлкәләрен азат итеүҙә ҡатнаша.
1943 йылда Смоленск өсөн барған ҡаты һуғышта ауыр яралана. Фашистарҙан яңы азат ителгән Калининград ҡалаһына эвакогоспиталгә ебәрелә, артабан Ҡытай сигендәге Сретенск ҡалаһындағы госпиталдә дауалана.
1945 йылдың август айында шул уҡ ҡаланың өсөнсө һанлы мәктәбенә күсә. Тиҙҙән район комсомол комитетының беренсе секретары итеп һайлана. Ситтән тороп К. А. Тимирязов исемендәге педагогия институтының тарих факультетын тамамлай.
1954—1959 йылдарҙа Дәүләкән районының мәғариф бүлеге мөдире булып эшләй. Мәскәү дәүләт университеты эргәһендәге аспирантураны тамамлай, Башҡорт дәүләт университетында уҡыта, доцент.
Әртәкүл ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
Әртәкүл ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Әртәкүл ауылы.
Тарихы
Әртәкүл ауыл Советы 1918 йылдың 2 декабрендә РСФСР Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комите́тының 901 һанлы «Улус һәм ауыл Советтарын яңынан һайлау тәртибе тураһында» ҡарары менән барлыҡҡа килә. 1956 йылға тиклем Байҡыбаш районы составында була, райондарҙы эреләтеү менән бәйле Ҡариҙел районы составына инә.
1977 йылғы Конституцияға ярашлы ауыл Советы халыҡ депутаттарының Әртәкүл ауыл Советы итеп үҙгәртелә, ә 1992 йылдың 24 апреленән Әртәкүл ауыл хакимиәте тип үҙгәртелә. 1998 йылдың 16 октябрендә Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Әртәкүл ауыл Советының беренсе Уставы ҡабул ителә.
2002 йылдың 11 июлендә Әртәкүл ауыл хакимиәте Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Әртәкүл ауыл Советы муниципаль берәмеге тип үҙгәртелә.
2005 йылдың 19 декабрендә Әртәкүл ауыл Советы муниципаль берәмеге Башҡортостан Республикаһы муниципаль район Ҡариҙел районының Әртәкүл ауыл Советы ауыл биләмәһе тип үҙгәртелә.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Географик урыны
Ауыл биләмәһенең дөйөм майҙаны 107 кв. км. Әртәкүл ауыл Советы Ҡариҙел районының Байҡыбаш һәм Яугилде ауыл Советтары, шулай уҡ Асҡын һәм Балтас райондары менән сиктәш.
Оло Чернам
Оло Чернам — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Коно-Полой йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Ҡыҫала
Оло Ҡыҫала (Большая Кисла) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кинель йылғаһының уң ярына тамағынан 293 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әхмәтова Роза Сәмиғулла ҡыҙы
Әхмәтова Роза Сәмиғулла ҡыҙы (13 февраль 1924 йыл — 16 ғинуар 2009 йыл) — инженер-технолог. Техник фәндәре кандидаты (1967). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1981), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1971).
Биографияһы
Роза Сәмиғулла ҡыҙы Әхмәтова 1924 йылдың 13 февралендә Башҡорт АССР-ы Йылайыр кантоны Ғәббәс ауылында тыуған. Ире Әхмәтов Фәрит Ғәли улы (1926 йылғы) — инженер-технолог, Өфө нефть эшкәртеү заводының директор урынбаҫары («Өфөнефтехим» асыҡ акционерҙар йәмғиәте); КПСС-тың Өфө  ҡала комитетының сәнәғәт буйынса секретары, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971), «Почёт Билдәһе» (1976) ордендары кавалеры. Улы — Әхмәтов Арыҫлан Фәрит улы.
1949 йылда Львов политехник институтын тамамлай. Һөнәре буйынса инженер-технолог. 1967 йылда техник фәндәр кандидаты дәрәжәһен ала.
1949—1986 йылдарҙа Башҡортостан нефть эшкәртеү ғилми-тикшеренеү институтында эшләй. 1978—1986 йылдарҙа Башҡортостан нефть эшкәртеү ғилми-тикшеренеү институтында бүлек мөдире була.
Нефть эшкәртеү тармағындағы заводтарға, битум етештереүселәргә практик ярҙам күрһәтә. Болгарияла, Һиндостанда, Кубала һәм башҡа илдәрҙә битум етештереүҙе яйға һалыуҙа ҡатнаша. Уның етәкселегендә битумды, нефттәрҙе һәм уларҙың ҡалдыҡ продукттарын битум алыу өсөн сеймал сифатында файҙаланыу йүнәлешендә комплекслы тикшеренеүҙәр үткәрелә; битум эшләү технологияларын сеймал сифатына бәйләү башҡарыла; яңы битум ҡоролмаларын проектлау һәм булғандарын реконструкциялау буйынса тәҡдимдәр; битум сифатын яҡшыртыу буйынса тәҡдимдәр эшләнә һәм производстволарға тапшырыла; төрлө тәғәйенләнешле битум өсөн ГОСТ-тар һәм ТУ-лар сығарыла һәм ҡулланыуға индерелә.
Матбуғатта баҫтырылған 90-ға яҡын хеҙмәт һәм 7 уйлап табыу авторы.
2009 йылдың 16 ғинуарында Өфө ҡалаһында вафат була.
Ҡарман ауыл Советы (Яңауыл районы)
Ҡарман ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Административ үҙәге - Ҡарман ауылы
Ауыл биләмәһе составы
2004 йылда Ҡарман ауыл Советының  Шишмә ауылы Нефтекама ҡалаһы биләмәһе составына тапшырыла.
Тарихы
Нефтекама ҡалаһы биләмәһе составына Ҡарман ауыл Советының 3314,32 га ере менән Шишмә ауылы тапшырыла, Краснокама районының Мүзәк ауыл Советы биләмәһе составына ауыл Советының  60,24 га ере тапшырыла, Краснокама районының Мүзәк ауыл Советынан 20 гектар майҙан менән биләмәнең өлөшө Ҡарман ауыл Советы биләмәһе составына тапшырыла.
«Башҡортостан Республикаһы административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәреүҙәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙе ҡайтанан үҙгәртеү һәм сиктәрҙе үҙгәртеү тураһындағы» Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 125-з һанлы Законы, 1 статья. «БашҡортостанРеспубликаһының  административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр», п 30, 59, 159, 160: 30. Яңауыл районы Ҡарман ауыл Советының  3314,32  гектар майҙаны менән биләмә өлөшөн Нефтекама ҡалаһына тапшырып, Яңауыл районы, Ҡарман ауыл Советы, Нефтекама ҡалаһы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә.
59. Яңауыл районы Ҡарман ауыл Советының Шишмә ауылын Нефтекама ҡалаһы биләмәһе составына тапшырып. Яңауыл районы, Ҡарман ауыл Советы, Нефтекама ҡалаһы  сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә.
159. Ҡарман ауыл Советынан 60,24 га майҙан менән биләмә өлөшөн Краснокама районы Мүзәк ауыл Советы биләмәһенә тапшырып, Яңауыл районы, Яңауыл районы Ҡарман ауыл Советы,  Краснокама районы, Краснокама районы Мүзәк ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә.
160. Краснокама районы Мүзәк ауыл Советынан   20 гектар майҙан менән биләмә өлөшөн Яңауыл районы Ҡарман ауыл Советы биләмәһе составына тапшырып, Яңауыл районы, Яңауыл районы Ҡарман ауыл Советы, Краснокама районы Мүзәк ауыл Советы  сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә.
Бёзенбрунн
Бёзенбрунн (Bosenbrunn) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1321 кеше йәшәй. Майҙаны — 34,26 км2. Диңгеҙ кимәленән 465 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8606 һәм автомобиль коды V.
Поляковка (Фёдоровка районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Зимин Георгий Васильевич
Георгий Васильевич Зимин (6 май (23 апрель) 1912 йыл — 29 март 1997, Мәскәү) — совет хәрби эшмәкәре, авиация маршалы, Советтар Союзы Геройы. СССР Юғары Советы депутаты (1958—1966).
Биографияһы
Георгий Васильевич Зимин 1912 йылдың 6 майында (иҫке стиль буйынса — 23 апрелдә) Санкт-Петербургта тыуа. Атаһы заводтағы забастовка ваҡытында жандармдар ҡулынан һәләк була, был ваҡытта малайға бер йәш тулмай. Әсәһе яңғыҙ ҙур ғаиләне ҡарай алмағас, Георгийҙы Калугалағы балалар йортона урынлаштыралар. Уның бала сағы һәм үҫмер йылдары шунда үтә. Урта мәктәпте тамамлай. Урыҫ. 1930 йылдың июненән Калугала электротехник тимер юлы оҫтаханаларында слесарь-электрик булып эшләй, рабфакта уҡый. Бынан тыш, өс йыллыҡ мәктәп-изостудия тамамлай.
Бөйөк Ватан һуғышына тиклем хәрби хеҙмәте
Ҡыҙыл армияға хәрби хеҙмәткә 1931 йылдың декабрендә саҡырыла. 1933 йылда — Ленниградта Осоусыларҙың хәрби-теоретик мәктәбен, 1935 йылда Энгельс ҡалаһында Осоусыларҙың 14-се хәрби мәктәбен тамамлай. Шул уҡ йылдың декабрендә Алыҫ көнсығышта ОКДВА ВВС-ында 31-се айырым истребитель эскадрильеһында кесе лейтенант булып хеҙмәт итә. 1938 йылдың июленән — 48-се айырым истребителдәр авиация полкының истребитель эскадрильяһы командиры ярҙамсыһы, полк составында Хәсән күле янындағы низағта ҡатнаша, Ленин ордены менән бүләкләнә. 1937 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
Кандалеп (йылға)
Кандалеп  — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2677/585/27 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Зимин Георгий Васильевич
Бөйөк Ватан һуғышына тиклем хәрби хеҙмәте
1938 йылдың көҙөнән — истребитель эскадрильяһы командиры, 1940 йылдың февраленән — 1-се Ҡыҙыл байраҡлы армия ВВС-ының 53-сө истребитель авиаполкы командиры урынбаҫары.
Кандалеп (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зимин Георгий Васильевич
Бөйөк Ватан һуғышына тиклем хәрби хеҙмәте
1940 йылдың авгусында Команда һәм штурман составының хәрби академияһына уҡырға инә.
Донъя (Ислам)
Донъя — Исламда: кешене үлеменә тиклем уратып торған бөтә матди донъя.
Ислам тәғлимәте буйынса, һәр кеше  үлгәндән һуң икенсе донъяға - ахирәткәкүсә. Ахирәт мәңгелек, ә был донъя фаный. Шуға күрә һәр мосолман был донъяла ла, ахирәттә лә   Аллаһ мәрхәмәтен алыр өсөн тырышырға тейеш. Ҡөрьәндә Аллаһ был донъяның ялған әүрәткестәре тураһында әйтә. Кафырҙар шул әүрәткестәргә эйә булырға тырыша. Мосолман был донъя өсөн дә тырышырға тейеш,  әммә ул   мәңгелек донъяны (ахирәтте) өҫтөнөрәк күрергә тейеш.
Бёлен (Саксония)
Бёлен (Саксония) (Bohlen (Sachsen)) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 6858 кеше йәшәй. Майҙаны — 24,48 км2. Диңгеҙ кимәленән 126 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4564 һәм автомобиль коды L (элек: BNA).
Байҡыбаш ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
Байҡыбаш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Байҡыбаш ауылы.
Тарихы
Байҡыбаш ауыл Советы 1918 йылдың 2 декабрендә РСФСР Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комите́тының 901 һанлы «Улус һәм ауыл Советтарын яңынан һайлау тәртибе тураһында» ҡарары менән барлыҡҡа килә. 1956 йылға тиклем Байҡыбаш районы составында була, райондарҙы эреләтеү менән бәйле, Байҡыбаш һәм Ҡариҙел райондары берләштерелә, Байҡыбаш ауыл Советы Ҡариҙел районы составына инә.
1977 йылғы Конституцияға ярашлы, ауыл Советы, халыҡ депутаттарының Байҡыбаш ауыл Советы, ә 1993 йылдың октябрендә Байҡыбаш ауыл Советы хакимиәте тип үҙгәртелә, ә 1997 йылдың апреленән — Байҡыбаш ауыл хакимиәте.
2002 йылдың 25 июнендә Байҡыбаш ауыл хакимиәте Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Байҡыбаш ауыл Советы муниципаль берәмеге тип үҙгәртелә.
2005 йылдың 19 декабрендә Байҡыбаш ауыл Советы муниципаль берәмеге Башҡортостан Республикаһы муниципаль район Ҡариҙел районының Байҡыбаш ауыл Советы ауыл биләмәһе тип үҙгәртелә.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ҡаҙағстанда дин
Ҡаҙағстанда дин — Ҡаҙағстан Республикаһындағы төбәктәрҙә ныҡлап таралған дини ағымдар йыйылмаһы.
Ҡаҙағстан Республикаһы Конституцияһы илде донъяуи дәүләт тип билдәләгән. Ҡаҙағстанда Ислам төп дин булып тора. Ҡаҙағстан халҡының ҙур өлөшө — мосолмандар.
Ҡаҙағстан халҡының дини билдәләнеше
2009 йылда (СССР-ҙа 1937 йылғы йәниҫәбенән һуң тәүге тапҡыр) халыҡ иҫәбен алғанда респонденттарға уларҙың дингә ҡарата мөнәсәбәте тураһында һорау бирелде. Халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләре күрһәтеүенсә, Ҡаҙағстан халҡының күпселеге (97 %) үҙен теге йәки был дин тотоусыларға индергән, һорау яуап биреүселәрҙең тик 3 % динле булмауын  белдерҙе йәки яуап биреүҙән баш тартты.
Бойондороҡһоҙлоҡ йылдарында Ҡаҙағстанда ысын-ысындар дини ренессанс барлыҡҡа килгән. 18 йылда дини ойошмалар һаны 6 тапҡырға артҡан - 1991 йылда 671 булһа, 2009 йылға 4200-ҙән ашыу булып киткән. Әлеге ваҡытта 3200 тиерлек мәсет, сиркәү, ғибәҙәт йорто эшләгән булған International Religious Freedom Report 2010 мәғлүмәттәренә ярашлы Ҡаҙағстанда ошондай дини ойошмалар бар:
Ислам
Ҡаҙағстанда Ислам диндең төп институты булып тора, мосолмандар илдәге халыҡтың 70 % тәшкил итә. Ҡаҙаҡтар — сөнниҙәр, (أهل السنة والجماعة), Ислам диненең хәнәфи мәҙһәбенә ҡарайҙар.
Ҡаҙағстандың хәҙерге биләмәләрендә Ислам таралыу бер нисә быуатҡа һуҙылған процесс була. Башлап ислам дине VIII быуатта хәҙерге Ҡаҙағстан биләмәләренең көньяғына үтеп инә. Халыҡ араһында исламдың нығыныуы. Х быуат аҙағында уҡ Ислам Етеһыу һәм Һырдаръя буйҙарында ултыраҡ тормош алып барған халыҡ араһында нығына Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, ислам таралыуға беренсе  этәргес булып 751-се йылдарҙағы Талас һуғышы тора. Ул ваҡытта Түргеш ҡағанлығы төркиҙәре Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге ғәскәре менән берләшеп, Ҡытай ғәскәре  өҫтөнән еңеү яулай. Еңеү Тан династияһының баҫышыуын туҡтата һәм ултыраҡ халыҡ араһында ислам нығыныуына килтерә. Ҡарахани төрки империяһында Ислам дине төп урын яулай. Урта быуат төрки яҙыусыларынан Йософ Баласағуниҙың (1015-1016) «Кудатгу Билиг» әҫәре шул осор ҡомартҡыһы, ислам идеологияһы сағылышы булып тора.
Ислам дине шулай уҡ уға тиклем Ҡаҙағстанда йәшәп килгән зороастризм һәм тәңреселек менән дә үрелеп үҫешә.
Дин тотоу ирке
Данияр Наурыз фекеренсә, илдә мәғлүмәт йәһәтенән ғәмәлдә атеизм темаһы тыйылған тип әйтеп була Мәҫәлән, дин-ара дошманлыҡ тыуҙырыуҙа ғәйепләнеп, Александр Харламов ҡулға алынған булған. Уның христианлыҡ һәм төрлө диндәр тураһында мәҡәләләрендә атеизмды  пропагандалауы дин тотоусыларҙың хистәрен мыҫҡыллау тип тапҡандар
Оло Киңел (Һамар ҡушылдығы)
Оло Киңел (Большой Кинель) — Рәсәйҙәге йылға, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Һамар йылғаһына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 422 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Этимологияһы
Киңел атамалы йылғалар икәү. Оҙонорағы, тулы һыулырағы дәүмәленән сығып Оло Киңел тип атала.
Яңы Аҡбүләк
Яңы Аҡбүләк (Новый Акбуляк) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 278 кеше. Почта индексы — 452369, ОКАТО коды — 80234872003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) буйынса, өҫтөнлөк иткән милләт — башҡорттар (94 %)
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
1795 йылға тиклем Иҫке һәм Яңы Аҡбүләк ауылдары билдәле була, уларҙа 26 йорт һәм 128 кеше иҫәпкә алына. Һуңынан улар һәр береһе айырым иҫәпкә алынған.
1859 йылда Яңы Аҡбүләктә 220 кеше менән 21 ихата була. Ауыл атамаһы антропонимдан. Аҡбүләктең улдарының исемдәре билдәле — Сәйет, Йонос, Монасип. 1834 йылғы ревизияла Монасип Аҡбүләковтың улдарын һанап үтелә: Насибулла, Асадулла, Әмәкәс, Хисмәтулла, уларға ул саҡта 48-55 йәш булған.
Аҡбүләкте аҫаба башҡорт Әзмәй Балтин исеме менән дә атағандар.
Дәүләтов Фәрит Нәғим улы
Дәүләтов Фәрит Нәғим улы (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа — Әбделнәғим улы; 26 май 1924 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышы һәм педагогик хеҙмәт ветераны, капитан. Ҡыҙыл Байраҡ, 1-се дәрәжә һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры.
Биографияһы
Фәрит Нәғим улы Дәүләтов 1924 йылдың 26 майында Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән районы) Бик-Ҡарамалы (ҡайһы бер документтарҙа Баҡса) ауылында тыуған.
1941 йылда Дәүләкән хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Ҡыҫҡа ваҡытлы хәрби училищеға уҡырға ебәрелә. Лейтенант дәрәжәһендә 99-сы Ҡыҙыл Байраҡ орденлы уҡсылар дивизияһының 1-се дивизионы 473-сө артиллерия составында хәрби фельдшер булып хеҙмәт итә. Сталинград янында һуғыш юлын башлап, Берлинға тиклем барып етә. Рейхстагтың стенаһына үҙенең ҡултамғаһын яҙып ҡалдыра — «Гвардия капитаны Ф. Н. Давлетов».
1947 йылда демобилизациялана, тыуған яғына әйләнеп ҡайта. Дәүләкән ҡалаһының 3-сө башҡорт мәктәбендә военрук һәм тарих фәне уҡытыусыһы булып эшләй. Оҙаҡ йылдар мәктәптең Ветерандар советын етәкләй.
Батырлығы
Дәүләтов Фәрит Нәғим улы, гвардия медхеҙмәт лейтенанты,үҙ ғүмерен аямай, һуғыш яланында һалдат һәм офицерҙарға беренсе медицина ярҙамы күрһәткәне өсөн миҙал һәм ордендар менән бүләкләнә.1944 йылдың 23 мартында һуғыш яланында 12 һалдатҡа һәм офицерға беренсе ярҙам күрһәткәне һәм уларҙы ваҡытында эвакуациялағаны өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.
Башҡортостан музейҙары
Башҡортостан музейҙары — Башҡортостан Республикаһы территорияһында урынлашҡан федераль, төбәк, муниципаль әһәмиәтендәге музейҙар йыйылмаһы.
Тарих
Башҡортостанда музей эше 1864 йылда беренсе Өфө губерна музейы асылыуынан алып эре музей селтәренең булдырыуына тиклем үҫешә. 1919 йылда Өфө художество Октябрь революцияһы пролетар музейы асыла (хәҙерге М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт сәнғәт музейы), ә Стәрлетамаҡта — ҡала тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы.
1940 йылда Өфө районында Ҡыҙыл Яр ауылында 25-се Чапаев дивизияһының музейы, ә Бәләбәй районының Ыҫлаҡбаш ауылында — сыуаш яҙыусыһы Т. В. Ивановтың мемориаль музей-йорто асыла. В. И. Лениндың Йорт-музейы 1941 йылда, Мәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейы — 1948 йылда асыла.
Шәфиев Бәхтегәрәй Әғзәм улы
Шәфиев Бәхтегәрәй Әғзәм улы (5 февраль 1897 йыл — 19 август 1918 йыл) — Башҡортостанда революцион хәрәкәттә ҡатнашыусы.
Башҡортостан музейҙары
Тарих
ХХ быуаттың 70-се йылдар аҙағына тиклем Башҡорт АССР-да 5 дәүләт музейы, яҡынса 400 йәмғиәт һәм мәктәп музейҙары була. Дәүләт музейҙары БАССР-ҙың Мәҙәниәт министрлығы ҡарамағында була.
Шәфиев Бәхтегәрәй Әғзәм улы
Биографияһы
Бәхтегәрәй Әғзәм улы Шәфиев Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Мораптал улусына ҡараған боронғо башҡорт ауылы Иманғолда (хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Октябрьский районы Беренсе Иманғол ауылы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Өс йәшендә үкһеҙ етем ҡала. Яҡын туғаны Әхмәтгәрәй Шәфиев ярҙамы менән Бәхтегәрәй белем ала. Ырымбурҙағы «Хөсәйениә» мәҙрәсәһендә (1910—1914), Сәйетҡол рус-башҡорт училищеһында (1914—15) уҡый. Ырымбур земство фельдшер-акушерлыҡ мәктәбенә инә.
Башҡортостан музейҙары
Тарих
80-се йылдар Башҡорт АССР-да «музей бумы» йылдары була:1978 йылда С. Т. Аксаков музейы ойошторола, 1979 йылда 3 йәмғиәт музейы төҙөлә — Бәләбәй тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы, Баймаҡ тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы һәм Бишбүләк районы Дүсән ауылында К. Ә. Хәкимов музейы, 1980 йылда — Октябрьский һәм Учалы тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейҙары. 1981 йылда — М. Акмулла музейы ойошторола.
Башҡорт АССР-ның Министрҙар Советының 1984 йылдың 11 ноябрендәге 275-се һанлы ҡарарына ярашлы Республика тыуған яҡты өйрәнеү музейы һәм Стәрлетамаҡ ҡала тыуған яҡты өйрәнеү музейы базаларында Башҡорт дәүләт берләшкән музей ойошторола. Был музейға Өфөләге баш музей һәм уның республика буйынса 11 филиалы инә..
Каргызакова
Каргызакова — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кондома йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Шәфиев Бәхтегәрәй Әғзәм улы
Биографияһы
1917 йылдан «Ырымбурҙың уҡыусы мосолмандары йәмғиәте» етәксеһе була. Ошо уҡ йылды РСДРП(б) сафтарына инә һәм Ырымбур губернаһының башҡорт, татар йәштәре араһында пропаганда эшен башлай. Рәсәйҙәге 1917 йылғы революциялар осоронда большевиктарҙың идеяларын яҡлап сыға. Башҡа башҡорттарҙан сыҡҡан билдәле большевик-революционерҙар — Кәрим Хәкимов, Шәһит Хоҙайбирҙин, Баһауетдин Нуриманов һымаҡ Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтен контрреволюцион тип иҫәпләй.
Каргызакова
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Башҡортостан музейҙары
Тарих
1989 йылда музейҙар һаны 18-гә барып етә, шул иҫәптән Дүртөйлө, Туймазы, Илеш, Мәләүез тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейҙары, Салауат районы Малаяҙ ауылындағы Салауат Юлаев музейы, Миәкә районы Өршәкбаш-Ҡарамалы ауылындағы Советтар Союзы Геройы М. Х. Ғөбәйҙуллин музейы, 1993 йылда — 36, шул иҫәптән Башҡортостан халыҡтарының этнография музейы һәм интернациональ дуҫлыҡ музейы, 1999 йылда — 57. 1994 йылда Әхмәтзәки Вәлиди музейы асыла. Дүртөйлө, Туймазы, Илеш, Бишбүләк, Сибай, Хәйбулла тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейҙарында яңы экспозициялар асыла. 1997 йылда Башҡортостан Республикаһының Әҙәби музейы (Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәби музейы) ойошторола. 1999 йылда Республика Хәрби дан музейы, 2002 йылда Музей асылды 112-се башҡорт кавалерия дивизияһы музейы асыла. 2002 йылда Башҡортостан Республикаһының парламенты тарихы музейы барлыҡҡа килә.
Каргызакова
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡортостан музейҙары
Тарих
Йәмәғәтселек инициативаһы менән Күгәрсен районында — З. Биишеваның, Ауырғазы районында — Ғ. Ибраһимовтың, Бишбүләк районында — Фәтих Кәримдең, Булат Имашевтың әҙәби музейҙары, Балтас районында — Ғ. Ғалиевтың (Батырша), Ҡалтасы, Күмертау, Стәрлебаш, Ғәфури, Иглин тарих-тыуған яҡты өйрәнеү муҙейҙары һ.б. асыла.
Шәфиев Бәхтегәрәй Әғзәм улы
Биографияһы
1918 йылдың апреленән — РСФСР Милләттәр эштәре буйынса халыҡ комиссариаты ҡарамағында ойошторолған Үҙәк татар-башҡорт комиссариаты (Мәскәү) ағзаһы, уның юридик бүлеге мөдире. Ул шулай уҡ Мәскәүгә Башҡортостан автономияһы тураһындағы положениеның проектын күрһәтергә алып бара.
Башҡортостан музейҙары
Тарих
Хәҙерге ваҡытта Башҡортостанда 1076 музей эшләп килә, шул иҫәптән: 24 дәүләт, 103 муниципаль, 210 ведомство, 4 шәхси һәм 724 дөйөм белем биреү учреждениелары музейҙары.
Мәҙәниәт министрлығы 2013 йылдың 1 ғинуарына 94 музей менән идара итә, шул иҫәптән: 25 дәүләт һәм 69 муниципаль музейҙары. Был музейҙарҙа яҡынса 650 мең тарихи һәм мәҙәни ҡиммәткә эйә булған әйберҙәр тупланған.
Шәфиев Бәхтегәрәй Әғзәм улы
Биографияһы
1918 йылдың июнендә, граждандар һуғышы башланып торған саҡта, агитация эштәре менән Ырымбур губернаһына ебәрелә. Ул ерле халыҡты, башлыса башҡорттарҙы һәм татарҙарҙы, аҡ гвардиясыларға һәм фетнә күтәргән аҡ чехтарға ҡаршы хәрәкәткә ҡушылырға өгөтләргә тейеш була. Революцияны ҡабул итмәгән Ырымбур казактары атаман Дутов етәкселеге аҫтында баш күтәрә һәм власты ҡулдарына ала. Ҡыҙылдарҙың частары Ырымбурҙы ҡалдырып торорға мәжбүр була, ә Шәфиев ауыл халҡы араһында өгөт-нәсихәт үткәреү өсөн Дутов биләгән төбәктә тороп ҡала. 1918 йылдың июнендә Ырымбур өйәҙенең Ҡабан ауылы эргәһендә Бәхтегәрәй дутовсы казактар тарафынан ҡулға алына һәм Ырымбур ҡалаһындағы төрмәгә ябыла. Аҡ гвардиясылар суды уны үлем язаһына хөкөм итә. Бәхтегәрәй Шәфиев 1918 йылдың авгусында атыла. Һәләк ителгән сағында Бәхтегәрәй Шәфиевкә егерме бер йәш була.
Австриялы
Абдуллин — фамилия.
Шәфиев Бәхтегәрәй Әғзәм улы
Хәтер
Өфө, Ырымбур, Стәрлетамаҡ ҡалаларында, Мораҡ, Иманғол ауылындарында урамдарға Шәфиев исеме бирелгән. Күгәрсен районының Сәйетҡол мәктәбе Бәхтегәрәй Шәфиев исемен йөрөтә.
Оло Шиленга
Оло Шиленга — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбенге Лупья йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Башҡортостан музейҙары
Тарих
Музей эше буйынса белгестәрҙе М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында дөйөм тарих кафедраһы әҙерләй. Башҡортостандың Милли музейы республикала музей ғилеме буйынса фәнни-методик үҙәге булып тора.
Оло Шиленга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Башҡортостан музейҙары
Музейҙар характеристикаһы
Буйһонғанлыҡ буйынса Башҡортостан Республикаһы музейҙары федераль, төбәк, муниципаль әһәмиәтендәге музейҙарға бүленәләр.
Оло Шиленга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡортостан музейҙары
Музейҙар характеристикаһы
Экспозициялар буйынса — художестволы, әҙәби (М. Цветаева музейы), тарих-тыуған яҡты өйрәнеү (Ишембай,Салауат ҡалаларында), сәйәси, мемориаль, профессиональ (Ишембай халыҡ мәғарифы музейы, Мәғариф үҫеше тарихы музейы, имбайский музейы, халыҡ мәғәрифе музейы, судносылыҡ тарихы музейы, Башҡортостан Республикаһының Эске эштәр министрлығы музейы, наркополиция музейы).
Башҡортостан музей комплекстарына мәҙәни-тарихи ҡомартҡылары инә —республиканың Шишмә районындағы Хөсәйенбәк кәшәнәһе һәм Турахан кәшәнәһе.
Шулай уҡ Башҡортостанда шәхси, мәктәп, юғары уҡыу һәм башҡа белем биреү йорттары, корпорациялар музейҙары бар. Мәҫәлән, «Газпром нефтехим Салауат» ААЙ-нең музейы Салауат ҡалаһындағы «Нефтехимик» мәҙәниәт һарайында урынлашҡан.
Республика музейҙарының күпселек өлөшө Өфөлә урынлашҡан (М. В. Нестеров исемендәге музей, милли музей, хәрби дан музейы,археология һәм этнография музейы, геология һәм файҙалы ҡаҙылмалар музейы, урман музейы, С. Т. Аксаковтың, М. Ғәфуриҙың, А. Э. Тюлькиндың, Ш. Хоҙайбирҙиндың мемориаль йорт-музейҙары).
Ҡыңғыр-Мәнәүез ауыл Советы (Бишбүләк районы)
Ҡыңғыр-Мәнәүез ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районындағы ауыл биләмәһе.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Чадыр-Лунга
Чадыр-Лунга (мол. Ceadîr Lunga, гаг.  Çadır Lunga) — Молдавияның көньяғындағы муниципий һәм ҡала, Лунга  йылғаһы буйында урынлашҡан. Гагауз автономияһында ҙурлығы буйынса икенсе тораҡ пункт. Халҡы һаны 16 605 кеше (2014) тәшкил итә, нигеҙҙә, гагауздар; шулай уҡ урыҫтар, болгарҙар, молдавандар, украиндар, йәһүдтәр һәм башҡалар йәшәй. Ҡалала тимер юл станцияһы, аэропорт (эшләмәй), автостанция урынлашҡан. Аэропортты тергеҙеү планлаштырыла.
Инфраструктураһы
Үҫеш алған тармаҡтары: аҙыҡ-түлек (шул иҫәптән шарап, тәмәке), сәнәғәте: электротермик ҡорамалдар заводы, келәм фабрикаһы, Молдавияның көньяғында урынлашҡан эре иген продукттары комбинаты, тәмәке-ферментация заводы, Молдованың көньяғында берҙән-бер май экстракцияһы заводы, шулай уҡ 1948 йылда барлыҡҡа килгән шарап заводы (Мәскәү интернациональ күргәҙмәләрендә алтын миҙал яулаған), нефть базаһы, таҡта ярыу яйланмаһы,  сит ил капиталы менән 3 туҡыу фабрикаһы. Ҡалала 4  лицей, 6  балалар баҡсаһы һәм 4 мәктәп эшләй. Ҡала үҙәгендә Михаил Чакир исемендәге Гагауз Милли театры урынлашҡан.
Чадыр-Лунгала республикала берҙән-бер орлов юртаҡтарын үрсетеү буйынса ат заводы, шулай уҡ Молдавияла берҙән-бер ипподром урынлашҡан, Йыл һайын 6 майҙа Изге Георгий  «Хедерлез» Милли көнөндә ат сабыштырыуҙар һәм күрһәтмә сығыштар үткәрелә.
Башҡортостан йәмәғәт именлеге советы
Башҡортостан Республикаһының Ведомство-ара йәмәғәт именлеге советы — Башҡортостандың ведомство-ара конституцион органы.