cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лобачевский Николай Иванович
Ата-әсәһе, тыуыу датаһы һәм урыны
Ғалимдың атаһы, М. И. Лобачевский тураһында мәғлүмәттәр бик наҡыҫ. Ул Малороссияла йәшәгән поляк була. 1757 йылдар тирәһендә кенәз Михаил Иванович Долгоруков (1731—1794), үҙендә хеҙмәттә булған М. В. Лобачевскийға крепостной Аграфенаға өйләнергә рөхсәт итә, ә 1775 йылда кенәз Аграфенаға ирек бирә. Уларҙың улы, Иван Максимович, католиктар йолаһы буйынса суҡындырыла, ләкин һуңыраҡ православиены ҡабул итә. 1797 йылдар тирәһендә Т. М. Лобачевский Түбәнге Новгородта межевая контораға хеҙмәткә ебәрелә. Тиҙҙән ул, ҡаты ауырыуҙан һуң, 40 йәшендә ҡатыны Алесандра Прасковьяны ауыр матди хәлдә ҡалдырып, вафат була.
Ғүмеренең тәүге йылдары (1792—1807)
1802 йылда Прасковья Александровна өс улын да Ҡазан гимназияһына — ул ваҡытта рәсәй империяһының көнсығыш өлөшөндә берҙән-бер булған уҡыу йортона уҡырға бирә. Николай Лобачевский гимназияны 1806 йылда тамамлай, яҡшы белем күрһәтә, бигерәк тә математика һәм телдәр — латин, немец, француз - буйынса. Шул саҡтан уҡ уның математикаға ҡыҙыҡһыныуы — гимназия уҡытыусыһы Г. И. Карташевскийҙың ҙур ҡаҙанышы.
1804 йылдың 5 ноябрендә император Александр I Ҡазан Император университетын булдырыу тураһындағы ҡарарға ҡул ҡуя. 1805 йылдың 14 февралендә университет асыла. Университет етәкселеге ата-әсәләргә балалары гимназия тамамлағандан һуң уларҙы университетҡа бирергә саҡырыу ташлай. П. А. Лобачевская ризалыҡ бирә. Николай,ҙың өлкән ағаһы Александр шундуҡ 1805 йылдың 18 февралендә университетҡа ҡабул ителә. Николай 1806 йылдың июлендә һынауҙар биреп ҡарай, әммә уңышһыҙлыҡҡа дусар була дусар була. Шул уҡ йылдың 22 декабрендә ҡабат һынау тапшыра һәм 1807 йылдың 14 февралендә университетҡа ҡабул ителә. Шул уҡ йылда ҡустыһы Алексей ҙа студент булып китә.
Әҙәбиәт
|место=М.-Л. |издательство=АН СССР |год=1943 |страниц= }} |издание=Историко-математические исследования |номер=9 |издательство=ГИТТЛ |место=М. |год=1956 |страницы=9-402 }} |издательство=Учпедгиз |место=М. |год=1956 |страниц= }} |часть=Годы учения Н. И. Лобачевского и его первые геометрические исследования |том=17 |издательство=Изд. АН СССР |место=М. |год=1957 |страниц=532 |страницы=163—228 |ref=Федоренко Б. В. }} |заглавие=О мировоззрении Н. И. Лобачевского |издание=Историко-математические исследования |номер=4 |издательство=ГИТТЛ |место=М. |год=1951 |страницы=173-200 }}
Ростовский распределитель каналы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы Новотроицк һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әхмәҙиев Әмир Муллағәле улы
Әхмәҙиев Әмир Муллағәле улы (16 декабрь 1948 йыл) — партия һәм СССР эшмәкәре, Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының һәм Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Милләте — татар.
Биографияһы
Әмир Муллағәле улы Әхмәҙиев 1948 йылдың 16 декабрендә Әлшәй районы Раевка ҡасабаһында тыуған.
Хеҙмәт юлын 1966 йылда Өфөлә 21-се төҙөлөш тресында балта оҫтаһы булып башлай. Артабан Өфө синтетик спирт заводында өлкән машинист, техник быяла сүс заводында оператор булып эшләй.
Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлағандан һуң ВЛКСМ-дың Әлшәй район комитетының беренсе секретары итеп һайлана.
1988 йылда КПСС-тың Әлшәй район комитетының беренсе секретары итеп һайлана.
1991 йылдан халыҡ депутаттарының Әлшәй район Советы рәйесе вазифаһында эшлй.
Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының һәм Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайлана.
Ғаиләһе
Өйләнгән, ҡатыны менән өс ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.
Андреевка (Күгәрсен районы)
Андреевка (Андреевка) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 17 кеше. Почта индексы — 453346, ОКАТО коды — 80238810006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Шаҡарлы (Васйылға ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
2 ғинуар
2 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 2-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 363 көн ҡала (кәбисә йылында 364)
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
}}
Дөйөм исемлек
''
''
Иҫәнбай (Яңауыл районы)
Иҫәнбай (Исанбаево) — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 172 кеше булған. Почта индексы — 452822, ОКАТО коды — 80259830002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Языков (Благовар районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Аҡ сәскәләр (әҫәр)
Аҡ сәскәләр (Ак чәчәкләр) — Ғабдрахман Әпсәләмовтың 1965 йылда ижад ителгән романы.
Тарихы
Роман беренсе тапҡыр «Ҡазан утлары» журналының 1965 йылғы 11-се һанында баҫыла. Һуңынан Татарстан китап нәшриәтендә айырым китап булып донъя күрә. 1989 йылда 100 меңлек тираж менән баҫылып сыға. Һуңғы тапҡыр 2019 йылда өс мең данала баҫыла.
Ғабрахман Әпсәләмовҡа 1965 йылда, инфаркт кисереп, бик күп тапҡырҙар дауаханала ятырға тура килә «Аҡ сәсәктәр» романы авторҙың дауаханала ауырып ятҡанда күргәндәренә нигеҙләнеп яҙыла
Сюжеты
«Аҡ сәскәләр» романы медицина хеҙмәткәрҙәре, табиптар тормошон яҡтырта. Әҫәрҙең үҙәгендә табиптар образдары. Романдың төп геройҙары — татарҙарҙың беренсе табибы булып һурәтләнгән Әбүзәр Таһиров һәм йәш белгестәр Гөлшәһиҙә менән Мансур. Таһировтың прототибы булып татарҙар араһында тәүге медицина профессоры Әбүбәкер Тереғолов тора. Гөлшәһиҙә образы — Ғабдрахман Әпсәләмовтың күршеһе, терапевт булып эшләүсе Зөмәрә Зарипова.
Пасха
Па́сха (πάσχα,, פסח песах — «эргәнән үтеү»); Христианлыҡта  Христың Терелеүе (Ἡ Ανάστασις τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ) — боронғо христиан байрамы, йылдың төп байрамы. Иисус Христостың терелеүенә бағышлап үткәрелә. Хәҙергә ваҡытта һәр йыл өсөн байрам итеү көнө ай-ҡояш календары буйынса билдәләнә.
Тарихы
Христиандар был байрамды I быуатта Иисус Христос терелгән көндән алып байрам итә. Байрам көнө итеп 21 марттан һуң тулы ай үткәс беренсе йәкшәмбе көн билдәләнә. Байрам итеү төндә йәки иртән сиркәүҙә ғибәҙәт ҡылыу менән башлана. Ғаиләләрҙә постан һуң (христиан дине буйынса һөтлө һәм итле аш ашамай тороу) мул ризыҡлы табын әҙерләнә. Ғөрөф ғәҙәт буйынса байрам куличы һәм буялған йомортҡалар изгеләндерелә. Был көндө христиандар бер-береһенә, тормош символы булған, буялған йомортҡа бирә.
Саран
Саран — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каралька йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 91 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Енда
Кесе Енда — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Енда йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тау начальнигы йорто
Тау начальнигы йорто (элек шулай уҡ Олонец губернаһының эшсе, крәҫтиән һәм һалдат депутаттары советының йорто) — Петрозаводск ҡалаһында һәм Рәсәйҙә тәүге тау-завод учреждениеларының береһе, 1770-се йылдарҙа классицизм стилендә төҙөлгән.
Тарих
Бина Петрозаводск ҡалаһының элекке Инглиз урамында (хәҙер Фридрих Энгельс урамы) xviii быуаттың икенсе яртыһында төҙөлгән. Уны Александровский заводы директоры һәм Олонец тау округы идарасыһы Чарльз Гаскойн өсөн 1774—1776 йылдарҙа заводтың элекке ағас контораһы бинаһы урынында, иҫке нигеҙен ҡулланып, төҙөгәндәр.
Ҡала усадьбаһы ансамбле төп йорттан, баҡса һәм флигелдәрҙән торған. Һул яҡтағы флигель эш буйынса килгән чиновниктарҙы ҡабул итеү өсөн төҙөлгән, ә уң яҡтағы флигель канцелярия һәм хеҙмәтселәр өсөн бина итеп төҙөлгән. Йорттоң төп биҙәүе булып усадьба янындағы парк тора, парк голланд манераһында булдырылған һәм йорт архитектураһының яҡындағы урманға бик йәтеш кенә күсеүенең органик өлөшө булып тора.
Нәҡ ошо йортта 1819 йылда император Александр I Олонец губернаһына Александровский заводының эше менән танышырға килгәндә туҡталған.
Быуат үткәндән һуң — 1917 йылдың көҙөндә — Александровский завод эшселәре өйҙө реквизировать итәләр һәм унда клуб асалар. 1918 йылдың ғинуарында Олонец губерна крәҫтиән, эшсе һәм һалдат депутаттары советы бында Совет власын урынлаштырыу тураһында иғлан итә һәм шул уҡ йылдың авгусында бында тәүге губерна партия конференцияһы уҙғарыла, 1919 йылдың мартында ҡала комсомолецтарының дөйөм йыйылышы үтә һәм Петрозавод ҡалаһында Рәсәй коммунистик йәштәр союзы ойошмаһы барлыҡҡа килә. XX быуаттың егерменсе йылдарында, РКП(б) өлкә комитеты һәм Коммунистик клубтан тыш, бинала шулай уҡ ҡала партия мәктәбе урынлашҡан.
Бөйөк Ватан һуғышынан һуң бина Ҡала торлаҡ идаралығы ҡулына күсә һәм торлаҡ етешмәгән шарттарҙа бина фатирҙар йәшәү өсөн яраҡлаштырыла. 50-се йылдарҙа төп йортта балалар музыка мәктәбе урынлаштырылған була, ә флигелдәрҙә һаман да кешеләр йәшәй. 1970 йылдар уртаһында кешеләр бинанан күсереп бөтөрөлә, ә 1986 йылда 500 самаһы уҡыусыһы булып иҫәпләнгән музыка мәктәбе яңы бинаға күсә. 1976 йылда бинала техник тикшереү үткәрелә һәм бинаның авария хәлендә булыуын асыҡлана, шуға күрә 1970—1980 йылдарҙа бинала өлөшләтә реставрация үткәрелә.
Хәҙерге ваҡытта тау начальнигы йортонда төрлө ойошмалар һәм учреждениеларҙың офистары урынлашҡан. Шулай, йорттоң флигелдәрендә Карелия Республикаһы Милли музейының экспозициялары һәм һаҡлау фонды урынлашҡан, үҙәк өлөшөндә — Мәҙәни мираҫ объекттарын дәүләт һаҡлауы буйынса республика үҙәге, эркерлы залы Карелияның ир-ат хоры үҙәгенең репетициялары өсөн файҙаланыла.
2019 йылда тау начальнигы йортона капиталь реставрация үткәреү тураһында ҡарар ҡабул ителә. БындаЧарльз Гаскойнға араналған музей ойоштороу планлаштырылған.
Архитектура
Тау начальнигы йортоноң архитектураһы, беҙҙең көнгә тиклем бер үҙгәрешһеҙ килеп еткән тиерлек, классицизм стиленә ҡарай, шулай уҡ йорт архитектураһында шотландия ҡала усадьба йорттары стиле лә ҡулланылған.
Усадьбаның төп бинаһы ике ҡатлы, ағас, бейек таш һикәлтәләрҙә тора, ҡыйығы вальмовый сатрашлы, архитектура композицияһы симметриялы. Бина фасадында ялпаҡ ризолит айырылып тора, ул ярым түңәрәк тәҙрәле өсмөйөшлө фронтон менән тамамлана. Мөйөштәре пилястрҙар менән билдәләнгән, йорт ҡаттарға декоратив билбау менән бүленгән, стеналары кәрниз менән тамамланған. Декоратив ағас деталдәре, семәрле тәҙрә ҡапҡастары аҡ төҫкә буялған һәм ҡыҙғылт-һоро таҡта менән көпләнгән стеналарҙа аныҡ күренеп тора.
Һаҡлау
1971 йылда Карел АССР-ы Министрҙар советы ҡарары нигеҙендә Петрозаводск ҡалаһының Фридрих Энгельс урамындағы 5-се йорт төбәк әһәмиәтендәге тарихи ҡомартҡылар исемлегенә индерелә һәм дәүләт тарафынан һаҡлана.
Аммала (Аммала ҡушылдығы)
Аммала — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы/ Хакас Республикаһы/ Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аммала (Бобровка) йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әбделҡадир Инан
Әбделҡадир Инан (төп исеме — Фәтҡелҡадир Мостафа улы Сөләймәнов; 29 ноябрь 1889 йыл — 1 октябрь 1976 йыл) — шәрҡиәтсе, яҙыусы, башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Профессор (1936 ).
Биографияһы
Фәтҡелҡадир Мостафа улы Сөләймәнов 1889 йылдың 29 ноябрендә Ырымбур губернаһының Силәбе өйәҙе (хәҙерге Силәбе өлкәһе Сосновка районы ) Шығай ауылында тыуған. Әсәһе Зәкиә — Салауат Юлаевтың көрәштәше Биҡҡол Ғәликәевтың вариҫы була, атаһы Мостафа ауылда имам һәм мәҙрәсә мөҙәрисе булған, сығышы менән — ялан-ҡатай башҡорттарынан. Фәтҡелҡадир Сөләймәновта үҙенең милләте башҡорт булыуын яҙған.
Башланғыс белемде атаһының мәҙрәсәһендә һәм 1904—1905 йылдарҙа Силәбе ҡалаһы ахуны — Хәким мәҙрәсәһендә ала. Артабан рус-башҡорт мәктәбендә белем алыуын дауам итә. Һуңынан Троицкиға барып «Рәсүлиә» мәҙрәсәһендә уҡый һәм уны 1914 йылда тамамлай. Мәҙрәсәлә көнсығыш телдәрен — ғәрәп, фарсы һәм төрөк телдәрен үҙләштерә. Артабан уҡытыусылар мәктәбендә белемен яҡшырта.
Шул ваҡытта, 1908—1910 йылдарҙа, «Ваҡыт» гәзитендә «Башҡорттарҙа ер мәсьәләһе», «Башҡорт ғөләмәһе (интеллигенцияһы)», «Ҡырғыҙ далаларынан» исемле тәүге публицистик һәм этнографик мәҡәләләре баҫылып сыға. 1909 йылдың йәйге айҙарында Тубыл буйындағы ҡаҙаҡ балаларын уҡыта, этнографик материалдар йыя башлай. 1914 йылда Әхмәтзәки Вәлидов менән таныша, һәм уның кәңәше буйынса, этнографик һәм фольклор мәғлүмәттәрен йыйыу өсөн, Алтайға, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ һәм үзбәк халыҡтары йәшәгән ерҙәргә сәйәхәт ҡыла. Бында «Манас» ҡырғыҙ эпосының бер вариантын яҙып ала; алтайҙарҙа шаманизм, төрки халыҡтарының боронғо йолалары һәм башҡалар тураһында мәғлүмәттәр йыя. 1915 йылда Өфөлә Ырымбур Диниә назаратында дин ғилемдәренән имтихан тотоп, мәсет имамы һәм мәҙрәсә мөҙәрис дәрәжәһенә танытма ала. 1914—1917 йылдарҙа армияла хеҙмәт итә. 1914—1916 йылдарҙа «Шура» журналында бер нисә шиғыры, «Башҡорт йәйләүендә», «Ҡасҡын», «Ҡурайсы Тимербай», «Үләт» һәм «Ил өсөн» исемле хикәйәләре, ә «Мөғәллим» журналында «Башҡорт моңо» шиғыры баҫылып сыға.
1917 йылдың Рәсәйҙәге Февраль революцияһынан һуң үҙе хеҙмәт иткән Екатеринбург гарнизоны һалдаттары уны Урал өлкәһе эшсе, крәҫтиән һәм һалдаттар Советының II съезына делегат итеп һайлай. 1917 йылдың сентябренән алып Арғаяш төбәгендәге Иштебай ҡәрйәһендә мөғәллим булып эшләй. Шул уҡ йылдың 15 ноябрендә Башҡорт мәркәз шураһы Башҡортостан автономияһын иғлан иткәндән башлап Фәтхелҡадир Сөләймәнов үҙ төбәгендә тулыһынса башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтенә ҡушылып китә. Урал аръяғында башҡорттар йәшәгән улустарҙа халыҡ йыйылыштарын ойоштороуҙа ҡатнаша, шул ваҡытта ул большевиктар тарафынан ҡулға алынып, Советтарҙың Екатеринбургта үткәрелгән съезында делегат булып ҡатнашыуы тураһындағы танытмаһын күрһәтеп, ҡотолоп ҡала.
1918 йылда Башҡорт хөкүмәтенең баҫма органы — «Башҡорт» гәзите мөхәррире була. 1918 йылдың сентябрь аҙағында Башҡорт хөкүмәте ағзалары менән Ырымбурға килә. 1919 йылда Арғаяш кантонының революцион комитеты рәйесе итеп тәғәйенләнә. 1919 йылдың аҙағында һәм 1920 йылдың башында Башҡорт ғәскәрҙәре төркөмө составында Петроградты обороналауҙа ҡатнаша. «Салауат» исемле дивизия гәзитенең мөхәрририәт ағзаһы вазифаһын башҡара.
1920 йылда Стәрлетамаҡ ҡалаһында Башҡорт Автономиялы Советы Республикаһы Мәғариф комиссариатынының фән буйынса комисияға етәкселек итә. Апрелдән алып — АБСР-ҙың Дәүләт нәшриәте коллегияһы ағзаһы. Стәрлетамаҡта үҙенең «Аҡшан батыр» драмаһы сәхнәгә ҡуйылғанда бер ҡаһармандың ролен үҙе уйнай. 1920 йылдың 19 майында Мәскәү үҙәк властары бер яҡлы ҡабул итекəн «Автономиялы Совет Башҡорт Республикаһының дəүлəт ҡоролошо тураһында» ҡарары менән риза булмауын белдерə һәм башҡа хөкүмәт ағзалары менән берлектә отставкаға китә, Урта Азияға барып баҫмасылыҡ хәрәкәтенә ҡушыла.
1920 йылда Ташкент ҡалаһына килә, ҡаҙаҡ һәм ҡырғыҙ мәктәптәрендә уҡыта, шул уҡ ваҡытта Әбделҡадир Йылҡыбай псевдонимы аҫтында «Аҡъюл» гәзитендә төрки халыҡтары этнографияһы, тарихы һәм фольклоры буйынса мәҡәләләр баҫтыра.
Эмиграцияла
1944 йылда сәйәси сәбәптәр арҡаһында ғилми дәрәжәһенән һәм вазифаһынан мәхрүм ителә. Был осорҙа мәктәптә уҡытыусы булып эшләргә мәжбүр була, шуға ҡарамаҫтан ғилми мәҡәләләр баҫтырыуҙы дауам итә. 1955 йылда Анкара университетына ябай уҡытыусы булып эшкә ҡайтырға рөхсәт бирелә, шул уҡ ваҡытта Төрөк лингвистик йәмғиәтендә баш белгес булып бер ни тиклем хеҙмәттәшлек итә.
1961—1964 йылдарҙа Төрөк Республикаһы Хөкүмәте янындағы Дини эштәр буйынса департаментта, 1964 йылдан алып 1971 йылда хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем Төрөк мәҙәниәте институтында эшләй.
1976 йылдың 1 ноябрендә Төркиәнең баш ҡалаһы Анкарала вафат була.
Ғилми һәм әҙәби эшмәкәрлеге
Ғалим этнология, фольклор, мосолман осорона тиклемге дингә инаныуҙар, төрки халыҡтарҙың йолалары, телдәре һәм әҙәбиәте буйынса ғилми хеҙмәттәре менән билдәле, уларҙың дөйөм һаны 350-гә етә. Энциклопедияларға ғилми мәҡәләләр, төрөк һәм рус ғалимдары хеҙмәттәренә рецензиялар яҙа, төрлө илдәр ғалимдарының тарих, этнография, лингвистика һәм әҙәбиәт буйынса баҫмаларын төрөк теленә тәржемә итә.
Башҡорттарҙың рухи мәҙәниәте тарихы һәм этнографияһы буйынса бер нисә ғилми хеҙмәте баҫылып сыға — «Башҡорттар тарихынан», «Башҡорт-рус һуғыштары тарихынан», «Волга буйында ислам», «Башҡорт-рус һуғыштары», «Балҡан-тау атамаһы тураһында» һәм башҡалар. 1943 йылда «Gök Börü» журналында баҫылған «Башҡорт туйы» мәҡәләһендә көнсығыш башҡорт ҡәбиләләренә хас булған туй йолаларын тауисирлап яҙа.
Башҡорт әҙәбиәте тарихына «Башҡорт моңо», «Йәйләүҙе һағынғанда», «Моңло төн», «Тимербай ҡурайсы», «Ил өсөн», «Ҡасҡын», «Башҡорт йәйләүендә», «Үләт» исемле шиғырҙар һәм хикәйәләр авторы булараҡ ингән. Уның «Салауат батыр», «Аҡшан батыр» тигән тарихи драмалары 1919—1928 йылдарҙа Башҡорт драма театрында ҡуйылған. Уларҙан «Салауат батыр» исемле биш шаршаулы тарихи драмаһы һаҡланып ҡалған — ул башҡорт әҙәбиәтендә был Салауат Юлаев образына арналған тәүге күләмле әҫәр иҫәпләнә.
«Башҡорт йәйләүендә» исемле һайланма әҫәрҙәр йыйынтығы Өфөлә 1996 йылда донъя күрә. «Шаманизм тарихта һәм бөгөн» исемле китабы Өфөлә 1998 йылда нәшер ителә.
Ғаиләһе
Мөшфикә-ханым менән никахлаша, уларҙың улы (Йәшәр Инан) һәм ҡыҙы була.
Әсәҙуллин Диас Тәлғәт улы
Әсәҙуллин Диас Тәлғәт улы (1 май 1939 йыл) — партия һәм совет эшмәкәре, Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.
Биографияһы
Диас Тәлғәт улы Әсәҙуллин 1939 йылдың 1 майында Ҡырмыҫҡалы районы Ҡырмыҫҡалы ауылында донъяға килгән.
1959 - 1962 йылдарҙа Маҡар район халыҡ судында суд башҡарыусыһы булған.
1967 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлағандан һуң Мишкә районының ауыл ухжалығы идаралығында өлкән ветеринар врач, баш ветврач булып эшләгән.
Артабан хеҙмәт юлы түбәндәгесә дауам иткән. 1973 - 1979 йылдарҙа Мишкә районы партия райкомының икенсе секретары булып эшләгән.
1979 - 1984 йылдарҙа Халыҡ депутаттарының Мишкә район Советы рәйесе вазифаһына күтәрелә.
1984 йылда Ҡариҙел районы партия райкомының беренсе секретары булып эшләй.
1991 йылдан Өфө агрегат етештереү берекмәһенең генераль директоры.
Ҡариҙел районы 220-се Магинск һайлау округы буйынса Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының депутаты итеп һайланған.
Ғаиләһе
Өйләнгән, ҡатыны менән бер ул тәрбиәләп үҫтергәндәр.
Песах
Байрам көндәрендә Тора йәһүдтәргә икмәк һәм игендән әсетелеп (חָמֵץ, «хаме́ц» — әсегән) әҙерләнгән ризыҡтарҙы ашауҙы тыя. Шулай уҡ Тора был көндә маца ашарға тәҡдим итә.
Израилдә Песах ете көнлөк байрам, беренсе һәм һуңғы көндәре — ял көнө. Арауҡтағы көндәр — байрам эш көндәре. Израильдән ситтә һигеҙ көнлөк байрам. Беренсе ике һәм һуңғы ике көндәре — ял көндәре.
Байрам тарихы
Тора буйынса, ун Мысыр языһының һуңғы язаһы алдынан йәһүдтәр еңелә. Аллаһ һарыҡ бәрәстәрен һуйып итен бешерергә, ә ҡанын ишек яҡтарына буярға ҡуша. 15 нисан төнөндә Аллаһ эргәнән үтә (пасах) һәм йәһүдтәр ҡотҡарыла.
Шибам
Шибам (شبام) — Йәмән,Һадрамаут мухафазаһындаға ҡала (шулай уҡ исем менән Йәмәндең Сана тирә-яғында  ҙур булмаған ҡала ла бар). Бер нисә тапҡыр Шибам Һандрамаут батшалығының баш ҡалаһы була.
Шибам үҙенең сағыштырғыһыҙ архитектураһы менән дан тота, шуның арҡаһында  ул ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелә. 1982 йылдан Шибам ЮНЕСКО һаҡлауы аҫтында була
Шибан Йемендың визит карточкаһы булып тора. Үткән быуаттың 30-сы йылдарында Йәмән буйлап сәйәхәт итеүсе немец журналисы Ганс Хельфрицтың еңел ҡулы менән, Шибамды әле лә «бейек йорттар ҡалаһы»  йәки  «сүллек Манхэттены» тип атайҙар Йыш ҡына Шибамды «донъяла бейек йорттарҙың иң боронғо ҡалаһы» тип тә әйтәләр. Был вертикаль төҙөлөш принцибына нигеҙләнгән ҡала планлаштырыуының боронғо миҫалы булып тора
Тасуирламаһы
Боронғо был ҡала яҡынса 2 мең йыл элек ҡороған Һадрамаут йылғаһының үҙәнендә барлыҡҡа килә. Ҡәлғә диуарҙарында ҡалған ҡала тик өҫкә ҡарай ғына үҫә ала. Үҙ тарихында ҡала буш киңлектәрҙә барлыҡҡа килгән һәм юҡҡа сыҡҡан күп һанлы әмирҙәрҙең  баш ҡалаһы булып хеҙмәт итә.
Был ҡала — вертикаль төҙөүҙең сағыу миҫалы. Шибама йорттары периметры буйынса XVI диураҙары менән тирәләткән бер-береһенә ныҡ яҡын урынлашҡан башняларҙан ғибәрәт. Ҡаланың ҡайһы бер йорттары үҙ-ара ҙур булмаған балкондар менән тоташтырылған, улар һөжүм ваҡытында бер йорттан икенсеһенә күсенеп йөрөргә мөмкинлек биргән. Шибам — Йәмәнда үҙенең башланғысын б.э. тиклем V быуата -б.э V быуатында ислам батшалыҡтарынан алған фортификацион типтағы берҙән-бер ҡала.
Шибамда донъялағы иң боронғо бейек балсыҡ йорттар урынлашҡан, уларҙың ҡайһы берҙәре 30 метр һәм унан да  ашыу күтәрелә. Шибамда бөтә йорттар балсыҡ кирбестәрҙән төҙөлгән, яҡынса 500 йорто күп ҡатлы тип иҫәпләргә мөмкин, сөнки улар  5-11 ҡатҡа эйә, һәр ҡат бер ғаилә биләгән фатирҙан тора   Шундай типтағы ҡоролмалар ҡала халҡын бәҙүәндәрҙең һөжүменән һаҡларға тейеш булған. Йорт стеналарының уртаса бейеклеге  — 20-25 метр. Стеналар яйлап өҫкә ҡарай тарая. Иң бейек йорт Шибамда 11-ҡатлы, әммә йышыраҡ 5-7-ҡатлылар осрай.
Ҡаланы диуарҙар менән уратып алғандар, ә арауыҡ эсендә күп ҡатлы торлаҡ йорттар төҙөлгән. Шибам, күрәһең, ҡалалар төҙөлөшө тарихында вертикаль принципҡа нигеҙләнгән беренсе планлы төҙөлөш миҫалы. Биналарҙың урынлашыуы, уларҙың бейеклеге һәр йорт-башня бер сама ҡояш яҡтылығын алыу мөмкинлегенә таянып төҙөлгән. Бөтә ҡала аша ярайһы уҡ киң проспект үтә, унан күп һанлы урамдар һәм тыҡрыҡтар китә. Иң тары уларҙың ике метрҙан ашыу түгел.
Төҙөлөш өсөн материал булып мадар — балсыҡ-һаламлы сей кирбес  ҡулланыла, ул ҡояшта ныҡ киптерелә,  йорттар шунан  төҙөлгән. Йәмәндың үтә ныҡ ҡоро климатында шундай йорттарҙың хеҙмәт итеү срогы 2-3 быуат тәшкил итә. Шибамдың иң боронғо йорто 1609 йылда төҙөлгән, йорттарҙың күп өлөшө 1880.йылдан алып 1915 йылдарҙа төҙөлгән
Ҡала күп тапҡыр һыу баҫыу  арҡаһында емерелә. 2008 йылдың октябрендә Һадрамаутта, атап әйткәндә, Шибамала көслө ташҡын була, ул ҡала йорттарының өлөшөн емерә һәм бер нисә тиҫтә кешенең ғүмерен өҙә
Башҡортостандың Ҡыҙыл китабы
Башҡортостандың Ҡыҙыл китабы — һирәк осрай торған һәм юғалыу ҡурҡынысы янаған хайуандар, үҫемлектәр һәм бәшмәк төрҙәренең исемлеге, уларҙың таралған урындары, иҫәбе, аҙайыу сәбәптәре, һаҡлау саралары тураһында тасуирлама.
Башҡортостан йәнлектәренең Ҡыҙыл китабы тураһында
Башҡорт АССР-ының Ҡыҙыл китабы тәү тапҡыр 1984 йылда баҫылып сыға, 1987 йылда ҡабатлап баҫыла. Уға 180 үҫемлек төрө, шуларҙың 12-һе элекке СССР территорияһында һирәк осрай торған үҫемлек, Уралдағы борондан ҡалған 33 төр үҫемлек ингән, 32 — эндемик, 22 — һирәк осраған дарыу үҫемлектәре һәм 39 — декоратив үҫемлек, 8 — емеш-еләк, 6 — баллы, 11 — эфир майлы һәм 17 башҡа төр үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәре бар. Ҡыҙыл китапҡа хайуандарҙың 157 төрө, һирәк осрай торған бөжәктәр, балыҡтар, имеҙеүселәр һ. б., шул иҫәптән элекке СССР территорияһындағы һирәк хайуандарҙың 51 төрө индерелгән.
Башҡортостан Республикаһында һирәк осрай торған хайуандар иҫәбенә 19 төр бөжәк, 13 — балыҡ, 4 — ер-һыу хайуаны, 5 — һөйрәлеүсе, 42 — ҡош, 23 — имеҙеүсе инә. Ҡурсаулыҡтар, заказниктар, тәбиғәт ҡомартҡылары исемлеге бирелә. Башҡортостандың «Ҡыҙыл китабы» рәсми документ иҫәпләнә.
Йылдан-йыл кешенең аңлы рәүештә ҡайһы бер төрҙәргә һунар итеүе, һаҡһыҙ ҡарашы күп кенә йәнлектәрҙең, ҡоштарҙың, үҫемлектәрҙең, бөжәктәрҙең, бәшмәктәрҙең ҡайһы бер төрҙәрен юҡҡа сығара бара. Улар бик һирәк осрай.
Хәҙерге ваҡытта Закон тарафынан Башҡортостан биләмәһендә 112 төр хайуан: 7 балыҡ, 6 һөйрәлеүсе, 49 ҡош, 18 һөтимәрҙәр һаҡлана.
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡайһы бер тереклек юҡҡа ла сыҡҡан. Мәҫәлән, тарпан, төньяҡ боланы, сайғаҡ, росомаха, кеш, аҡбаш сыпҡай, таҙғара, туғаҙаҡ, бөҙрә берғаҙан, аҡ балыҡ һәм башҡалар.
Йәнлектәр
Planned
Балыҡтар
Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән балыҡтар исемлеге:
Бөжәктәр
Planned
Үҫемлектәр
Planned
Бәшмәктәр
Planned
Льеж университеты
Льеж университеты (Université de Liège) — француз телле университет, 1817 йылда Бельгияның Льеж ҡалаһында төҙөлгән.
Структураһы
Университеттың 45 бүлексәһе һәм 8 факультеты бар. 2006 йылда университетта 17 000 студент уҡый һәм 2500 уҡытыусы һәм 17 ғалим эшләй.
Льеж университеты дәүләт статусына эйә булғанлыҡтан, унда теология факультеты юҡ. 1967 йылдан алып медицина, инженер һәм тәбиғи факультеттар Льеждан бер нисә саҡырымда торған Сарт-Тильман кампусы территорияһында урынлашҡан. 1924 йылдан алып университеттың Поллер-Венн (Station Scientifique Hautes des-Fagnes) фәнни станцияһы бар. Веннрандиҙа университет метеостанцияһы урынлашҡан, ул бөтә килеүселәр өсөн асыҡ.
Кесе Кугульта
Кесе Кугульта — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ростов өлкәһе,Краснодар крайы,Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Егорлык йылғаһының уң ярына тамағынан 253 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы Новотроицк һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Льеж
Льеж (Liège, Luik , валлон. Lîdje (Лидж), Lüttich , Leodi(c)um (Леодь(к)аҡыл)) — ҡала. Бельгияла (Валлония) Маас һәм Урт йылғалары ҡушылған ерҙә урынлашҡан, Льеж провинцияһының административ үҙәге. Ҡалала 194 мең кеше йәшәй (агломерацияһы менән бергә 600 мең кеше).
Льеж — быуаттар дауамында бөтә донъяның ҡорал яһаусы конструкторҙары өсөн «Мәккә» була, улар бында йә даими эшләргә, йә командировкала льеждағы хеҙмәттәштәренең тәжрибәһен үҙләштерергә килә. Мәҫәлән, Джон Браунинг бында йәшәү һәм эшләү өсөн француз телен махсус рәүештә үҙләштергән.
Тарих
Рим империяһы ваҡытында ҡала Леодий тип атала. 705 йылда бында маастрихт епискобы Ламберт язаланып вафат була, һуңынан ул изгеләр рәтенә индерелгән. 721 йыл Изге Губерт бында епархия үҙәген күсерә. Кенәз-епископ Нотгер (972—1008) заманында Льеж маас романикаһының үҙәге булып тора.
Урта быуаттарҙа цех һөнәрселәре, дворяндар һәм руханиҙар араһында Льеждағы хакимлыҡ өсөн көрәш барған.1312 йылдарҙа ҡала халҡы дворяндарҙы Изге Мартин сиркәүендә яндыра. XV быуатта Льеж Нидерланд Бургундияһына көсләп индереүгә уңышлы ҡаршы тора. Ҡаланы ике тапҡыр (1467 һәм 1468 йылдарҙа) Ҡыйыу Карл туҙҙырып талай.
XVI быуат башы Льеж өсөн алтын быуат була, был ваҡытта епископ кафедраһын Эрар (Ламарк ырыуынан) биләй. Ошо ваҡытта Льеж ҡорал етештереү үҙәгенә әйләнә, ул XIX быуаттта хәҙерге таш күмер сығарыу һәм ҡорос ҡойоу үҙәгенә әүерелә. Һуңғараҡ епископтар һәм ҡала халҡы араһында ҡапма-ҡаршылыҡтар киҫкенләшә. 1681 йылда ҡала менән демократик идара итеү принциптары юҡҡа сығарыла. XVIII быуаттағы испан мираҫы өсөн барған һуғыш ваҡытында инглиз һәм француздар тарафынан Льеж ҙур зыян күрә.
Льеж революцияһы (1789) епископат сәйәси өҫтөнлөгөн юҡҡа сығара. 1795-1815 йылдарҙа Льеж француз Урт департаментынын административ үҙәге булып хеҙмәт итә. Льеж ҡала халҡы Бельгияның бойондороҡһоҙлоғо өсөн хәрәкәттең төп көсө булып тора (1830). Индустриализациянан һуң, ҡала немецтар һөжүменә ентекләп нығытыла (1891), әммә ике донъя һуғышында ла ҡала немец оккупацияһы аҫтында була (ҡарағыҙ: Штурм Льежа).
Һыу транспорты
Льеж аша мөһим эске һыу юлдары үтә: Маас йылғаһы һәм Альберт каналы. 2007 йылда Льеж йылға портының йөк әйләнеше 15,8 миллион тонна тәшкил итә (2006 — 14,4 миллион тонна). Европала Льеж порты йөк әйләнеше буйынса өсөнсө урынды биләп тора (Дуйсбург һәм Париждан башҡа).
Һауа транспорты
Льеж аэропортына нигеҙ 1990 йылда һалына. Унда йыһазландырылған ике осоу-ултырыу һыҙаты бар (оҙонлоғо 2340 һәм 3700 метр), улар пассажирҙар һәм йөк ташыу өсөн ҡулланыла. 2004 йылда йөк әйләнеше буйынса Льеж аэропорты Европа аэропорт тары араһында һигеҙенсе урынды биләй. Шул саҡта аэропорттың йөк әйләнеше 383 837 тонна тәшкил итә. 2016 йылда аэропорттың йөк әйләнеше 660 мең тонна тәшкил итә (+2 % 2015).
Автомобиль юлдары
Льеж — мөһим автомобиль юлдары төйөнө. Ҡала аша E40, E42, E25, E313 автомобиль юлдары үтә.
Ҡалала йәмәғәт транспорты
Ҡала йәмәғәт транспорты булып автобустархеҙмәт итә, элек трамвай һәм троллейбус селтәрҙәре лә булғане. Хәҙер трамвай һәм троллейбустарҙы ҡаланың йәмәғәт транспорты музейында ғына күрергә мөмкин.
Ҡалала йәмәғәт транспорты операторы — TEC.
Спорт
Льеж ҡалаһында Бельгияның иң көслө футбол клубы — «Стандард» урынлашҡан, ул ил чемпионаттарында күп тапҡыр чемпион кубогын яулай. Бында шулай уҡ «Льеж» клубы сығыш яһай, ул Бельгияның футбол буйынса беренсе чемпионы (1895/96), бөтәһе «Льеж» клубы иҫәбендә 5 чемпионы титулы һанала. 2010 йылдарҙа «Льеж» түбәнге дивизионда сығыш яһай.
Ҡалала «Льеж» баскетбол клубына 1967 йылда нигеҙ һалына.
Льежда билдәле тенниссылар: Жюстин Энен — элекке беренсе ракетка, күп тапҡырҙар Ҙур шлем турнирында еңеүсе, 2004 йылда олимпия чемпионы, Федерация кубогы һәм Давид Гоффен — АТР йомғаҡлау турнирында һәм Дэвис Кубогында еңеүсе.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Кесе Ирыч
Кесе Ирыч — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 603 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Атйетәр ауыл советы
Атйетәр ауыл советы — Рәсәйҙәге Ҡурған өлкәһенең Сафакүл районы составындағы ауыл биләмәһе статусына эйә муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Атйетәр ауылы.
Тарихы
Атйетәр ауылы тәүге тапҡыр 1697 йылда телгә алына һәм башта урындағы сауҙагәр Азамат исеме менән атала. Батша армияһы полковнигы дәрәжәһендәге хеҙмәтле кеше, ҡазанлы Фәйзулла Яҡупов улына Азаматтың ҡыҙын йәрәшә. Уныһы бында килеп нигеҙләнә һәм ауылды Атйетәр — Силәбенән килеү мөмкинлеген күҙ уңында тотоп, «ат менән барып етерлек» — тип атай.
Бынан тыш ауылды Кантонауыл тип тә атағандар, сөнки 1798 йылдан алып 1865 йылға тиклем бында административ биләмә — кантон үҙәге булған.
Революцияға тиклем ауыл ҙур ғына була: 315 йортта 1240 йән йәшәй.
3 мәсет һәм 3 мәҙрәсә, магазин, баҙар, ел тирмәне була.
Ауыл Атйетәр, Асылыкүл, Иҫкеҡышлау тигән өс күл араһында урынлашҡан.
Борон ауыл халҡы үҙҙәрен мишәргә беркеткән башҡорт ырыуы әйленән тип һанаған.
Атйетәрҙәрҙең һөйләш теле Сафакүл һөйләшенә ҡарай. Башҡортостан Республикаһының Үҙәк Дәүләт архивы мәғлүмәттәре буйынса, 1797 йылда, Атйетәр халҡы «был урында 100 йылдан ашыу» йәшәй, тип билдәләнгән.
Шумга 1-се
Шумга 1-се — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡуҫа йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Атйетәр ауыл советы
Тарихы
Халыҡ яйлап көнсығышҡа күскән. Яңы тораҡ пункттар элекке ауылдар исемен йөрөткән. Атйетәр халҡы оҙаҡ ҡына ваҡыт Көньяҡ Урал алдында, Сыбаркүл станцияһына яҡын йәшәгән. Ошо алыҫ осорҙар иҫтәлегенә кескәй тимер юл станцияларының береһе Атйетәр станцияһы тип атала.
Халыҡ башлыса малсылыҡ иҫәбенә йәшәгән. Йылҡы иң хөрмәтлеһе һаналған. Киң һәм иркен көтөүлектәрҙә һыйыр, һарыҡ, кәзәләр көтөлгән. Арыш, бойҙай, һоло, арпа үҫтергәндәр.
Шумга 1-се
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Атйетәр ауыл советы
Тарихы
Революцияға тиклем Атйетәр Ырымбур губернаһы Ҡараһыу улусы Силәбе өйәҙенә ингән. Революциянан һуң Башҡорт АССР-ына ҡараған.
Ҡурған өлкәһенең 2004 йылдың 6 июлендәге 419-сы законына ярашлы, ауыл советына ауыл биләмәһе статусы бирелгән.
Шумга 1-се
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Давид Бергельсон
Бергельсон Давид Рафаилович (12 август 1884 йыл — 12 август 1952 йыл) — йәһүд совет яҙыусыһы, драматург.
Биографияһы
Яҙыусы Киев губернаһының Липовец өйәҙендәге Охримово ҡасабаһында тыуған. 1909—1912 йылдарҙа «Йәһүд әҙиптәренең Киев төркөмө»нә ингән.
1921 йылда Бергельсон Берлинға күсеп киткән. Унда ла, бер нисә башҡа илдәрҙә лә (Литва, Румыния, Франция) эшләп, йәһүд нәшерселәре менән хеҙмәттәшлек иткән.
1952 йылда Фашизмға ҡаршы йәһүд комитеты‎ның башҡа ағзалары менән бергә атып үлтерелә. 1955 йылда аҡлана.
Сарбын-Сесь
Сарбын-Сесь — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кунде-Сесь йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
ЮХЛ 2017/2018 йылдар миҙгелендә
ЮХЛ 2017/2018 йылдар миҙгелендә — Юғары хоккей лигаһының һигеҙенсе беренселеге. Был чемпионат ЮХЛ-дың РХФ етәкселегендә үткән икенсе миҙгеле. Миҙгел 2017 йылдың 8 сентябрендә «Торпедо» һәм «Зауралье» хоккей клубтарының осрашыуы менән башлана һәм 2018 йылдың апрель айында Владимир Петров исемендәге кубок өсөн финал уйындары менән тамамлана. Был трофей элек Братина кубогы тип атала ине.
Был миҙгелдән башлап Лига клубтарының составында 29 йәштән өлкәнерәк биш уйынсы ғына була ала.
Йыл һайын асыҡ һауала үткәрелә торған «Рус классикаһы» 28 ғинуарҙа Ҡурғанда урындағы «Зауралье» һәм Төмәндән «Рубин» хоккей клубтары араһында үтә, һәм ҡунаҡтар 4:0 иҫәбе менән еңеүҙе яулай.
Даими миҙгелдең еңеүсеһе итеп 126 мәрәй менән Санкт-Петербургтан «Динамо» таныла, икенсе урында «СКА-Нева», өсөнсөлә — Әлмәттән «Нефтяник».
Лига составын Учалынан «Горняк», Һамарҙан ЦСК ВВС, Ҡытайҙан ике команда «КРС Хэйлунцзян» һәм «Ценг Тоу» хоккей клубтары тулыландыра. Шулай уҡ КХЛ-дан «Металлург» хоккей клубы ҡыуылғас, был команда ЮХЛ-да сығышын дауам итә. Лига составынан киреһенсә Һарытауҙан «Кристалл», Тверҙән ТХК, үткән миҙгелдең чемпионы Балашиханан «Динамо» һәм Волжск ҡалаһынан «Ариада-НХ» хоккей клубтары сыға.
Петров кубогын тәү тапҡыр Санкт-Петербургтан «Динамо» еңә. Улар финалда «СКА-Нева» хоккей клубын 4-2 иҫәбе менән ота. «Динамо» ҡапҡасыһы Александр Самонов плей-оффта иң ҡиммәтле уйынсы тип таныла.
25 апрелдә Петров кубогының финалында бишенсе осрашыуҙа «Динамо» менән «СКА-Нева» еңеүсене тик алтынсы овертаймда еңеүсене билдәләй. Уйын дөйөм алғанда 163 минут һәм 36 секунд дауам итә — был ил тарихында иң оҙаҡ барған хоккей осрашыуы.
Ике миҙгел араһы яңылыҡтары
Ике миҙгел араһында лиганың төп трофейы Братина кубогы был миҙгелдән башлап 2017 йылдың февралендә вафат булған билдәле хоккейсы Владимир Петров исемендә трофейға әйләнә. Шулай уҡ лиганың логотибы үҙгәрә, шунда Рәсәй флагы юғала, монохром төҫтәр төп урынды ала.
Яңы боҙ ареналары
ЦСК ВВС хоккей клубының ЮХЛ беренселегенең үткән миҙгелендә булған спорт һарайы реконструкцияла булғанға күрә, Һамар командаһы «Кристалл» спорт һарайына ваҡытлыса күсергә мәжбүр була. Ә «СКА-Нева» 2017 йылдың яҙында ғына төҙөлгән СКА хоккей клубының «Хоккей ҡаласы» тигән боҙло спорт комплекста уйындарын үткәрәсәк.
Даими чемпионат
Миҙгелдә 27 команда ҡатнашасаҡ. Улар бер-береһе менән икешәр (өйҙә һәм ҡунаҡта) тапҡыр осрашасаҡ. Тимәк, бөтә командалар ҙа 52 уйын үткәрәсәк. Еңгән өсөн команда өс мәрәй ала, ике мәрәй өҫтәмә ваҡытта йә булиттар серияһында еңеү өсөн бирелә, өҫтәмә ваҡытта йә булиттар серияһында еңелгәндәргә бер мәрәй бирәләр, ә төп ваҡытта еңелеү өсөн бер нимә лә бирелмәй. Кем даими чемпионат һөҙөмтәләре буйынса күберәк мәрәй йыя, шул даими чемпионат еңеүсеһе титулын ала.
Асыш кубогы
Үткән миҙгелдең чемпионы Балашиханан «Динамо» был миҙгелдә ҡатнашмағас, Асыш кубогы өсөн чемпионаттың тәүге уйынында үткән беренселектең икенсе финалсыһы «Торпедо» һәм өсөнсө урын алған «Зауралье» хоккей клубтары 8 сентябрҙә Усть-Каменогорскиҙа осраша. Уйында еңеүҙе һәм Асыш кубогын «Зауралье» хоккейсылары яулай.
Рус классикаһы 2018
Миҙгелдә бер тапҡыр асыҡ һауала үткәрелә торған даими миҙгел уйыны был чемпионатта 2017 йылдың 29 ғинуарында Ҡурғандағы «Үҙәк» стадионында була. Был уйында «Зауралье» һәм Төмәндән «Рубин» командалары осраша. Ҡунаҡтар 4:0 ҡоро иҫәбе менән еңеү яулай. «Рус классикаһы» сиктәрендә уйындарҙың алтынсы тапҡыр ҡунаҡ команда көслөрәк булып сыға.
Плей-офф
Петров кубогы өсөн плей-офф ярыштарында даими чемпионат һөҙөмтәләре буйынса тәүге 16 команда ҡатнаша. Бөтә раундта серия дүрт еңеүгә тиклем дауам итә. Төп ваҡыт тигеҙ иҫәпкә бөтһә, өҫтәмә ваҡыт тәүге кереткән шайбаға тиклем бара.
1/8 финал
1. «Динамо» — 16. «Молот-Прикамье» 4-1 (3:2, 5:4 ө.в., 6:2, 2:3, 4:3)
2. «СКА-Нева» — 15. «Химик» 4-0 (2:0, 6:3, 4:2, 2:1)
3. «Нефтяник» — 14. «Ценг Тоу» 4-0 (3:2, 1:0, 5:1, 4:3 ө.в.)
4. «Һарыарҡа» — 13. «Металлург» 3-4 (1:2, 6:1, 4:2, 5:2, 3:5, 2:4, 1:2 ө.в.)
5. «Зауралье» — 12. «Звезда» 4-0 (2:1, 3:2, 5:2, 2:0)
7. «Торпедо» — 10. «Торос» 1-4 (1:3, 2:1, 0:1, 1:2, 1:2)
8. «Сокол» — 9. «Саров» 4-1 (1:0 ө.в., 4:3, 3:2 ө.в., 1:6, 4:1)
Сирекфиналдар
1. «Динамо» — 13. «Металлург» 4-1 (3:2 ө.в., 6:0, 4:2, 1:5, 3:0)
3. «Нефтяник» — 8. «Сокол» 4-0 (2:1 ө.в., 4:1, 2:1, 4:3 ө.в.)
5. «Зауралье» — 6. «Ермак» 4-1 (2:1, 4:3 ө.в., 1:2, 5:0, 3:2)
Ярымфиналдар
1. «Динамо» — 5. «Зауралье» 4-0 (4:2, 6:1, 3:2 ө.в., 6:0)
2. «СКА-Нева» — 3. «Нефтяник» 4-1 (2:0, 3:2, 2:0, 2:3 ө.в., 1:0)
Петров кубогы финалы
Беренсе уйын
Икенсе уйын
Өсөнсө уйын
Дүртенсе уйын
Бишенсе уйын
Алтынсы уйын
ЮХЛ бүләктәрен тапшырыу церемонияһы
Юғары хоккей лигаһының бүләктәр тапшырыу церемонияһы миҙгелде тамамлағас үтә.
Дағстан дәүләт техник университеты
Дағстан дәүләт техник университеты — Махачҡала ҡалаһында урынлашҡан юғары уҡыу йорто. 1972 йылда Ленинград караптар төҙөү институты филиалы базаһында асыла.
Университетта 100-ҙән ашыу профессор һәм фән докторы, 300-ҙән ашыу фән кандидаты һәм доцент, барлығы 600-ҙән ашыу юғары квалификациялы уҡытыусылар эшләй, университеттың 24 хеҙмәткәре төрлө академияларҙың ағза-корреспонденты һәм академигы булып тора.
Факультеттары
Компьютер технологиялары, энергетика һәм иҫәпләү техникаһы
Архитектура-төҙөлөш
Инженер-иҡтисад
Мәғлүмәти системалар, аудит һәм финанс
Радиоэлектроника, телекоммуникация һәм мультимедиа технологиялары
Технология
Нефть, газ һәм природообустройство
Транспорт
Квалификация күтәреү һәм белемде камиллаштырыу факультеты (ФПКиП)
Магистрҙар әҙерләү факультеты
Университет етәкселәре
Мөхәмәтов Мөхәмәт-Камил Мөхәмәт улы, ректор (1972—1985)
Әминов, Маил Солтан улы, ректор (1985—2002)
Исмаилов, Таһир Абдурашит улы, ректор (2002—2018)
Суракатов Нурмөхәмәт Сайпула улы, ректор (2018 — хәҙ. тикл.)
Билдәле тамамлаусылары
Ҡорбан-Әли Әмиров — сәйәси эшмәкәр, 4-се саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты
Мәхмүт Мәхмүтов — сәйәси эшмәкәр, 4-се саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты
Нарвик Сирхаев — Рәсәй футболсыһы һәм тренеры.
Сергей Решульский — Рәсәй сәйәси эшмәкәре. икенсе саҡырылыш (1995—1999), өсөнсө (1999—2003) һәм бишенсе саҡырылыш (2007) Дәүләт думаһы депутаты.
Лидия Блохина — Рәсәй йәмәғәт эшмәкәре
Дмитрий Ерохин — «Связьинвест» асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры урынбаҫары
Эмин Фатуллаев — Рәсәй шоумены, элекке «Comedy Club» телепроектында ҡатнашыусы
Билдәле студенттары
Сөләймән Кәримов — Рәсәй эшҡыуары, миллиардер.
Билдәле фән кандидаты дәрәжәһенә дәғүә итеүселәр
Рамзан Ҡадиров — Чечня башлығы
Университетта эшләгәндәр
Эдуард Уразаев — Рәсәй дәүләт эшмәкәре
Вазиф Мейланов — социаль философ, математик, «шәхси сәйәсмән», яҙыусы
Гаммацаев, Ҡорбан Рамаҙан улы — «Товароведение һәм экспертиза» кафедраһы профессоры
Аммала (Чулым ҡушылдығы)
Аммала (Бобровка) — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы/ Хакас Республикаһы/ Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 1487 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әхтәмов Азат Зиннәт улы
Әхтәмов Азат Зиннәт улы (Ахтямов Азат Зиннатович; 4 ғинуар 1957 йыл) — хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, йәмәғәтсе. 2015 йылдан Башҡортостан Республикаһы урман хужалығы министры урынбаҫары. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.
Биографияһы
Азат Зиннәт улы Әхтәмов 1957 йылдың 4 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Асҡар ауылында тыуған.
1979 йылда Силәбе ауыл хужалығын механизациялау и электрләштереү институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1979 йылда Әбйәлил районының "Йәнгел" совхозында ремонт оҫтаханаһының инженер-контролеры булып башлаған. Артабан Әбйәлил район Советының ауыл хужалығы идаралығында баш инженер, "Йәнгел" совхозында баш инженер булып эшләй.
1986 - 1987 йылдарҙа Әбйәлил партия райокмының ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек бүлеге мөдире була.
1987 - 1992 йылдарҙа "Амангилде" совхозы етәксеһе итеп тәғәйенләнә.
1992 йылдан Әбйәлил районы хакимиәте башлығының урынбаҫары.
2011 йылдан - «Агро» ЯСЙ-һының директор урынбаҫары булып эшләй.
2013 йылдан - Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы хакимиәтендә төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ буйынса хакимиәт башлығы урынбаҫары
2015 йылдан - Башҡортостан Республикаһы урман хужалығы министры урынбаҫары вазифаһын башҡара.
Ғаиләһе
Өйләнгән, ҡатыны менән бер ул тәрбиәләп үҫтергәндәр.
Банска-Бистрица (хоккей клубы)
Банска-Бистрица (HC ’05 Banská Bystrica) — Словакияның профессиональ хоккей клубы, 2005 йылда ойошторола. Илдең экстралигаһында сығыш яһай. Ике тапҡыр Словакия чемпионы (2016/17 һәм 2017/18 миҙгелдәре).