cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Славянканың хушлашыуы
Хәҙерге ваҡытта
Иркутск халыҡ драма ҡала театры актёры Андрей Мингалёв яҙған текст 1990-сы йылдарға ҡарай; был вариантта марш йырсы Татьяна Петрова (был текст менән маршты тәүге башҡарыусы), Жанна Бичевская һәм башҡалар репертуарына инә:
Много песен мы в сердце сложили, Воспевая родные края, Беззаветно тебя мы любили, Святорусская наша земля. Высоко ты главу поднимала, Словно солнце, твой лик воссиял, Но ты жертвою подлости стала Тех, кто предал тебя и продал.
И снова в поход труба нас зовёт. Мы вновь встанем в строй И все пойдём в священный бой.
Бынан тыш, «Славянканың хушлашыуы» Роман Шлезак тексы менән «Расшумелись ивы плакучие» (полякса Rozszumiały płaczące się wierzby ) Польшала 1939-45 йй. Икенсе донъя һуғышы йылдарында Армия крайова партизан хәрәкәте гимны була. Финляндияла был марш көйөнә «Ирекле Рәсәй» (Vapaa Venäjä) йыры яҙыла. Текст авторы билдәһеҙ. 1969 йылда йыр башҡарыуында милли хит-парадта Израилдә йыр «Сиктәр араһында» (בין גבולות) исеме менән билдәле, шиғырын 19 йәшлек Хаим Хефәр яҙған. Һәм Беренсе донъя һуғышынан һуң Фәләстин мандаты осоронда британдарҙың Ливандан йәшерен эмиграцияға ҡаршы көрәшенә йүнәлтелгән.
Башҡорт телендә үҙенсәлекле тәржемәһе
Быйыл ғына Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Әүешкүл мәктәбенең рус теле уҡытыусыһы Гөлшат Шаһиева, Еңеүҙең 75 йыллығын ҡаршылау кисерештәре менән илһамланып, «Славянканың хушлашыуы» көйөнә
Изге яу фарманы илемдә яңғ(ы)раны. Халҡым алды ҡулға ҡоралын. Ҡалдырып баш йортон, яу сапты башҡортом, Фатихаһын алып Уралдың. Ал байраҡ талпына, күңелдәр ашҡына, Йөрәктә - үс- нәфрәт ялҡыны. Мендек беҙ аттарға, теҙелдек сафтарға, Һүҙ бирҙек Ватанды һаҡларға. Тыуған ил өсөн йәлләмәм көсөм. Яуға мин китәм, Ҡурҡыу белмәм- мин ант итәм! Үтер айҙар, йылдар, Ҡайта алмаҫ бик күп улдар. Аямай йәнде, түгербеҙ ҡанды, Еңеп ҡайтырбыҙ дошманды. Күк күкрәй, ер тетрәй, ярһып саба аттар. Ут эсендә ауыл- ҡалалар. Үлем сәсә туптар, ятып ҡала дуҫтар, Тик алға ынтыла һалдаттар. Эйәрҙә барғанда, ҡыҫҡа ял- привалда Тыуған яҡты иҫкә алалар. Яҙалар һалдаттар өс мөйөшлө хаттар, Яҡынайһын тиеп аралар: “Һаумы, Ватаным! Ныҡ бул, ҡатыным! Һаҡлайым һине, Мин ҡайтырмын, тик көт мине”. Үтә айҙар, йылдар, Ятып ҡалды бик күп улдар. Аямай йәнде, түгәбеҙ ҡанды, Еңеп ҡайтырбыҙ дошманды. Яугир ат һәм һалдат уртаҡ кисте яуҙы, Түҙҙе ҡыштың ҡарлы буранын, Еңде мең үлемде, һаҡланы илемде, Ғорур үтте Берлин урамын. Килде май - шанлы ай, Еңеү таңы атты, Йөҙҙәрҙә балҡыны нур- шатлыҡ. Һалдат менән бергә саптар башҡорт аты Алып килде илгә азатлыҡ. Ҡаршы ал, Ватан! Ғорурлан, атам! Тоғро ҡалдым антҡа. Дан яугир ат һәм һалдатҡа! Үтте айҙар, йылдар, ятып ҡалды бик күп улдар. Аямай йәнде, түктек беҙ ҡанды. Еңеп ҡайттыҡ беҙ дошманды!
CC BY-SA 4.0
Хәҙерге ваҡытта
Беҙҙең көндәрҙә марш тауышы аҫтында рейсҡа юлланалар;
Марш Тамбов өлкәһенең гимны булып тора.
«72 метр» фильмының эш исеме «Славянканың хушлашыуы» тип аталғаны билдәле.
Тамбовта Василий Агапкин һәм Илья Шатров һәйкәлдәре стелаһында марш юлдары.
Мартынова Антонина Стефановна
Мартынова Антонина Стефановна (10 май 1911 йыл — 22 май 2005 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Белгород өлкәһе Иҫке Оскол районы «Новый мир» колхозы бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Биографияһы
Антонина Серафимовна Мартынова 1911 йылда Казацкая биҫтәһендә (хәҙер Иҫке Оскол эсендә) тыуған.
12 йәшенән хужалыҡта ялланып эшләй. 1929 йылдан урындағы колхозда эшләй башлай, звено етәксеһе була. 1943 йылдан «Новый мир» колхозында бригада менән етәкселек итә.
Етештереүҙә юғары һөҙөмтәләргә өлгәшә. Бригадаһы рекордлы уңыш ала: һәр гектарҙан 447-шәр центнер шәкәр сөгөлдөрө, 42,6-шар центнер иген. 1955 йылда халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә ҡатнаша.
СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 23 июнендәге Указы менән, ауыл хужалығында юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкәне һәм уңыш йыйыуҙа рекордлы күрһәткестәре өсөн, Антонина Серафимовна Мартыноваға Ленин ордены һәм ««Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы» тапшырып «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Ай-Гуонт-Еган
Ай-Гуонт-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Энтль-Гун-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Мартынова Антонина Стефановна
Биографияһы
Хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем колхозда эшләүен дауам итә.
Ай-Гуонт-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Мартынова Антонина Стефановна
Биографияһы
Белгород өлкә һәм Иҫке Оскол район советы депутаты, КПСС-тың Иҫке Оскол район комитеты ағзаһы булып һайлана.
Ай-Гуонт-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мартынова Антонина Стефановна
Биографияһы
2005 йылдың 22 майында вафат була.
Сәхәүетдинов Венер Ғәзиз улы
Сәхәүетдинов Венер Ғәзиз улы (1 ғинуар 1939 йыл — 6 ғинуар 2019 йыл) — ғалим-хирург, юғары мәктәп һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1981—1986 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институты ректоры. Башҡортостан Республикаһының 1—3‑сө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, 1995—1999 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Президент Советы ағзаһы. 2015 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1997), медицина фәндәре докторы (1979), профессор (1980). Рәсәй Федерацияһының (1991) һәм Башҡорт АССР‑ының (1985) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1994), Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1999), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1987). Почёт (1998), «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2012) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Венер Ғәзиз улы Сәхәүетдинов 1939 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Мәләүез районы элекке Кинйәбай ауылында тыуа.
1962 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай. 1962—1966 йылдарҙа, юғары белемле белгес булараҡ, Сибай ҡала дауаханаһында табип-хирург булып эшләй. 1966—1968 йылдарҙа СССР Медицина фәндәре академияһы аспирантураһында уҡый.
1969 йылдан алып Башҡорт дәүләт медицина институтында ассистент, декан, кафедра мөдире, 1982—1989 йылдарҙа бер үк ваҡытта ректор булып эшләй.
1995 йылда Өфө ҡалаһының 51-се Йылға аръяғы һайлау округынан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға депутат итеп һайлана.
Фәнни эштәре йүнәлештәре: остеомиелитты, йыуан эсәк патологияһын хирургик дауалау, үпкә һәм эренле шешек ауырыуҙары хирургияһы.
Уның тарафынан республикала хирургия мәктәбе ойошторолдо. Һигеҙ фән докторы, 40 фән кандидаты — ғалимдың уҡыусылары.
Сәхәүетдинов Венер Ғәзиз улы 2019 йылдың 6 ғинуарында вафат булды һәм Мәләүез районында ерләнде.
Хеҙмәттәре
500-ҙән ашыу фәнни (шул иҫәптән 10 монография, 40 уйлап табыу) авторы.
Баймиев Алексей Хәниф улы
Баймиев Алексей Хәниф улы (23 апрель 1971 йыл) — молекуляр биолог. Биология фәндәре докторы (2007).
Яңы Ҡатай
Географик урыны
Яңы Ҡатай ауылы Сөн йылғаһы ҡушылдығы Маты йылғаһы буйында урынлашҡан.
Тарихы
1842 йылда Бәләбәй өйәҙе Ҡырғыҙ улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә Ҡатай ауылына нигеҙ һалған.
Баймиев Алексей Хәниф улы
Биографияһы
Фәнни эшмәкәрлеге ризобияларҙың биологик күп төрлөлөгөн һәм филогенияһын, бүлбе бактерияларының ҡуҙаҡлылар менән үҙ-ара тәьҫир итешеүенең молекуляр нигеҙҙәрен өйрәнеүгә арналған. А. Х. Баймиев 26 төр ҡуҙаҡлыларҙа углевод бәйләүсе лектиндарҙың эҙмә эҙлелеген кодҡа һалыусы ген участкаларын клонлаштыра һәм секвенирлай; бер үк ризобиялар менән симбиозға инеүсе үҫемлектәрҙә структураһы менән углевод бәйләүсе эҙмә-эҙлелеккә һәм үҙенсәлектәре менән ябай шәкәрҙәргә оҡшаш лектиндарҙың булыуын, гибрид лектиндарҙың ҡуҙаҡлыларҙың киҫешеүле инокуляцияһы даирәһен киңәйтеү һәләтен асыҡлай.
Яңы Ҡатай
Тарихы
1865 йылда 110 хужалыҡта 865 кеше йәшәгән.
Баймиев Алексей Хәниф улы
Биографияһы
А. Х. Баймиев — 98 фәнни хеҙмәт авторы, шулай уҡ ул ике халыҡ-ара уйлап табыу патентына эйә.
Яңы Ҡатай
Тарихы
Яңы Ҡатай халҡы малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Ауылда поташ заводы, 2 һыу тирмәне булған. Яңы Ҡатай янында Оҙонборон утары булған.
Баймиев Алексей Хәниф улы
Биографияһы
Төп ғилми эштәре:
Яңы Ҡатай
Тарихы
1906 йылда 2 мәсет, бакалея лавкаһы, запас иген һаҡланған мөгәзәй булған.
Баймиев Алексей Хәниф улы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Рәсәй фәндәр академияһы биология фәндәре бүлегенең Рәхмәт хаты (2007).
Яңы Ҡатай
Халыҡ һаны
Яңы Ҡатай ауылында башҡорттар йәшәй.
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөгөнгө ауыл
Яңы Ҡатай ауылында урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушер пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Тирә-яҡ мөхит
Тауҙар: Йылғалар, күлдәр:
''Шишмәләр:
Ялан-бесәнлектәр, юл:
Таусыҡтар, түбәләр:
Тарихи ҡомартҡылар:
Йәшен ташы
«Йәшен ташы» — Башҡортостандың Белорет районы Асы ауылынан йыраҡ түгел, Юрмаш йылғаһының уң яҡ ярында ятҡан ҡыҙғылт төҫтәге ҙур таш өйөмдәре. Элек-электән тирә-яҡтағы башҡорттар араһында, әгәр ҙә шул таштарға һуҡһаң йәки яңылыш тейһәң — йәшен йәшнәй, тигән ырым йәшәй. Кешеләр һәм көтөүҙә йөрөгән малдар яңылыш теймәһен өсөн, таштар кәртәләп алынған.
XX быуаттың 70-се йылдарында профессор Г. Фахрушев был таштарҙы өйрәнергә була. Тау тоҡомдары балсыҡлы эзбизташтан торған мергель булып сыға. Таштарҙың тәбиғи булмаған көсө тураһындағы «уйҙырма»ны шунда уҡ алып ташлай һәм был феноменға үҙенең аңлатмаһын бирә: «Был урын йәшен болоттарын үҙенә тартып тора. Юрмаш йылғаһы буйында ҙур тау массивтары урынлашҡан. Ул тауҙарҙың башында — таштары ҡойолоп ятҡан яланғас түбәләр. Шулай уҡ был тирәлә Ер ҡабығы сатнаған урындар аша радиоактив газдар сыға. Радиоактив газдар һауаны ионлаштыра һәм йәшен болоттарын хасил итеүҙә булышлыҡ итә».
Бындай асыштан һуң 20 йыл эсендә тәбиғәттең «асыуы»н килтерергә теләүсе туристар һаны ҡырҡа арта. Шуныһы ҡыҙыҡ, «Батый яуы»нан һуң был тирәлә йәшен атыу осрағы ла бермә-бер күбәйә. Ләкин метеорологтар был күренеште сираттағы ҡояш әүҙемлегенә бәйләй.
Деловая Кубра йырыны
Деловая Кубра йырыны — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе, Ульянов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубра йылғаһының уң ярына тамағынан 8,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Тәсбих намаҙы
Хәҙрәти Ғикримәндән, үҙ сиратында, хәҙрәти Ибне Ғәббәстән ишетеп, былай тип риүәйәт иткән: Хәҙрәти Рәсүл Әкрәм, саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм, мөхтәрәм ағаһы Ғәббәс ибне Ғәбделмотталиб хәҙрәттәренә, тәсбих намаҙын күҙ уңында тотоп: «Эй, ағайым! Мин һиңә ун махсус кәңәш биреүем менән хөрмәт күрһәтәйем әле. Ул кәңәштәремде тотҡан тәҡдирҙә һинең гонаһтарыңдың әүәлгеһе һәм һуңғыһы, яңыһы һәм иҫкеһе, хаталыҡ менән һәм белеп эшләнгәне, кесеһе һәм олоһо, йәшерене һәм асыш — барыһы ла ғәфү ителер. Көс-ҡөҙрәтең етһә, шундай намаҙҙы һәр көн уҡы, һәр көн уҡый алмаһаң, айына бер тапҡыр уҡы. Уны ла булдыра алмаһаң, йылына бер тапҡыр уҡы, һис булмаһа, гүмереңдә бер тапҡыр уҡы!».
Тәсбих намаҙын уҡыу тәртибе
Беренсе рәҡәғәттә уҡылған тәсбихтәрҙең һаны — 75.
Икенсе рәҡәғәттә лә шул тәртип менән тағы ла 75 тапҡыр.
Уҡыу тәртибен белмәгәндәргә уны йәмәғәт менән уҡырға мөмкин. Йәмәғәт менән уҡығанда имам булған кеше тәүҙә был намаҙҙы уҡыуҙы нәҙер итә һәм намаҙ уҡығанда тейешле тәсбихтәрҙе һәр урында ҡысҡырып әйтә. Йәмәғәт тауышһыҙ ғына уның әйткәндәрен ҡабатлай.
Алағузлы
Алағузлы (Алагузлы) — Башҡортостан Республикаһы Ишембай районындағы бәләкәй йылға, Кесе Шешәнәк йылғаһының уң ҡушылдығы. Оҙонлоғо 15 км, картала ҡушылдыҡтары күрһәтелгән.
Кәбәс ауылынан төньяҡ — көнсығыштараҡ 11 км алыҫлыҡта, Алатау һыртында башлана. Йылға буйлап, Ишембай районы Ҡоҙаш ауылынан йәйләүгә бара торған юл һуҙыла. Йылға көньяҡтан төньяҡҡа табан аға. Кесе Шешәнәк йылғаһына ҡоя. Кесе Шешәнәккә ҡойған ерҙән алыҫ түгел уң яҡтан Алағузлыға Айыутапҡан һәм Әселе йылғалары ҡоя. Бында йәйләү һәм Бүлтә ыҙаны урынлашҡан. .
Ҡушылдыҡтары
Бөтә ҡушылдыҡтар ҙа уң яҡтан килеп ҡоя: йылға башланған ерҙә ике атамаһыҙ ҡушылдығы бар, иң ҙурҙары — Әселе һәм Айыутапҡан.
Ландшафт
Ҡайын, уҫаҡ, йүкә ҡатнаш урман һоро урман тупраҡлы ерҙә үҫә.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Кама һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы — Ағиҙел, Стәрлетамаҡтан алып Охлебинин ҡасабаһы янындағы йылға күләмен үлсәү урынына тиклем, Эҫем йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Арсеньев Александр Михайлович
Арсеньев Александр Михайлович (4 сентябрь 1906 йыл — 19 сентябрь 1988 йыл) — СССР Педагогия фәндәре академияһы академигы. РСФСР-ҙың Педагогия фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы (1957). РСФСР-ҙың Педагогия фәндәре академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы (1959). СССР Педагогия фәндәре академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы (1968). Педагогия фәндәр докторы (1974), профессор (1975).
Биографияһы
Александр Михайлович Арсеньев 1906 йылдың 4 сентябрендә (иҫке стиль буйынса 22 август) Мәскәү губернаһы Слуговищево ауылында тыуа.
Эшмәкәрлеге
1923 йылда Мәскәү эргәһендәге ауыл мәктәптәренең береһендә педагогик эшмәкәрлеген башлай.
1930 йылда Н. К. Крупская исемендәге Коммунистик тәрбиә академияһының педагогия факультетын тамамлай. 1931 йылдан алып коммунистик тәрбиә академияһында, Себер халыҡтары институтында ғилми-педагогик эш алып бара. 1949 йылда РСФСР мәғариф министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнә, уның вазифаһында 1958 йылға тиклем эшләй. Педагогик кадрҙар әҙерләү, педагогия уҡыу йорттары селтәрен үҫтереү мәсьәләләре, йәштәргә һөнәр һайлау мәсьәләләре менән шөғөлләнә.
1958—1960 йылдарҙа СССР Педагогия фәндәре институтының педагогика теорияһы һәм тарихы ғилми тикшеренеү институтының директоры була, 1960—1969 йылдарҙа дөйөм һәм политехник белем, ә 1970—1974 йылдарҙа дөйөм педагогика ғилми тикшеренеү институтына етәкселек итә. 1979 йылдан алып уҡытыу-уҡытыу һәм өйрәтеү ғилми тикшеренеү институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре, консультанты була.
А. М. Арсеньев яңы уҡыу программаларын әҙерләүҙә һәм белем кимәлен камиллаштырыуға әүҙем ҡатнашты. Ул педагогиканың теоретик проблемалары буйынса дөйөмләштереүсе эштәр авторы. Уның мөхәррирлегендә Н. К. Крупская, Н. А. Добролюбов, А. В. Луначарскийҙың педагогик хеҙмәттәре нәшер ителә.
1988 йылдың 19 сентябрендә вафат була. Ул Мәскәүҙең Кунцево зыяратында ерләнә.
Оло Әтек
Оло Әтек (Большой Атиг, Белый Атиг, Песчаная) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе Түбәнге Серге районы биләмәләрендә аға. Йылға Серге йылғаһының уң ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ростовица
Ростовица — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Усолка йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Николаевский (Стәрлетамаҡ районы)
Яңы Николаевский (Новониколаевский) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 58 кеше. Почта индексы — 453167, ОКАТО коды — 80249848006.
Яҡшыдәүләтов Йәркәй Әнүәр улы
Яҡшыдәүләтов Йәркәй Әнүәр улы (Якшидавлетов Яркей Анварович; 11 ғинуар 1943 йыл—8 сентябрь 2005 йыл) — журналист, «Совет Башҡортостаны» гәзите (1978), Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы (1989) хеҙмәткәре, СССР Журналистар союзы ағзаһы (1978), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1989), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1991).
Биографияһы
Йәркәй Әнүәр улы Яҡшыдәүләтоа 1943 йылдың 11 ғинуарарында Баймаҡ ҡалаһында тыуған. 1970 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң Баймаҡ һәм Ҡыйғы районыдары мәктәптәрендә эшләй. 1972—1978 йылдарҙа (өҙөклөк менән) һәм 1987 йылдан «Башҡортостан пионеры» гәзитенең бүлек мөдире, 1978 йылдың сентябренән — «Совет Башҡортостаны» гәзизете хеҙмәткәре. 1989 йылдан «Башҡортостан» ДТРК-нда эшләй: 1992 йылдан — өлкән мөхәррир, 1999 йылдан — «Тамаша» ижад берекмәһе етәксеһе; 2002—2003 йылдарҙа — «Башҡортостан» ТРК ДУП-нда. Башҡорт ТВ-нда милли юмористик жанрға нигеҙ һалыусыларҙың береһе, Башҡорт дәүләт филармонияһының «Кәтүк һәм Мәҙәк» проекты авторы. 1991—2005 йылдарҙа «Йома» дини-мәғрифәт программаһының, 1989—1994 йылдарҙа ислам мәсьәләләренә арналған «Замана» публицистик тележурналының авторы һәм алып барыусыһы. Сит илдәрҙәге милләттәштәребеҙҙең тормошо хаҡында репортаждар тәҡдим итә. Беренселәрҙән булып башҡорт телендәге мосолман календарҙарын төҙөй.
Ғаиләһе
Ҡатыны - Игеҙйәнова Нажиә Заһир ҡыҙы, яҙыусы.
Ҡыҙы- билдәле йәмғәтсе, Өфө фән һәм технологиялар университетының Стәрлетамаҡ филиалы уҡытыусыһы, тарих фәндәре кандидаты Ләйсән Йәркәй ҡыҙы Йосопова.
Улы- Айсыуаҡ Яҡшыдәүләтов, бортпроводник (1971-2002).
Сидоровка (Йылайыр районы)
Сидоровка (Сидоровка) — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 226 кеше. Почта индексы — 453692, ОКАТО коды — 80227810006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Копиапо
Копиапо (Copiapó) — Чилилағы ҡала. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның һәм Копиапо провинцияның административ үҙәге. Ҡала менән коммуна Копиапо провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 125 983 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 16 681 км². Халыҡ һаны — 129 041 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 7,7 кеше/км².
Географик урыны
Сантьяго ҡалаһынан 721 саҡрым (680 км) төньяҡта, Копиапо йылғаһының үҙәнендә урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
Административ бүленеш
Коммуна 24 райондан тора:
Рәсүлев Ғабдрахман Зәйнулла улы
Рәсүлев Ғабдрахман Зәйнулла улы (1881—1950) — башҡорт дин эшмәкәре, мөфтөй. СССР-ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандарының Диниә назараты рәйесе (1936—1950). Нәҡшбәндиә тәриҡәте ағзаһы.
Биографияһы
1889 йылда Өфө губернаһының Верхнеурал өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының ) Юлдаш ауылында тыуған. Атаһы — Зәйнулла Рәсүлев, ишан, күренекле башҡорт дин әһеле.
1917 йылдан Троицк ҡала мәсетенең имам‑хатибы. 1923 йылда мөфтөй Ризаитдин Фәхретдинов тарафынан Урал өлкәһе мөхтәсибе итеп тәғәйенләнә. 1923 һәм 1926 йылдарҙа Өфөлә уҙған Бөтә Рәсәй мосолман руханиҙарының 2—3‑сө съездарында Өләмдәр (ғалимдар) советы ағзаһы итеп һайлана.
1936—1950 йылдарҙа — СССР-ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандарының Диниә назараты рәйесе (мөфтөйө).
1942 йылда мосолман руханиҙары съезында Ғабдрахман Рәсүлев төҙөгән «Мосолман руханиҙары вәкилдәренең диндарҙарға немец‑фашист агрессияһы уңайынан мөрәжәғәте» ҡабул ителә. 1943 йылда, Бөйөк Ватан һуғышының иң ҡыҙыу көндәрендә Ҡыҙыл Армияны яҡлау белдереп И. В. Сталинға мөрәжәғәт итә; яңы танк колоннаһын йыйыу өсөн мосолман йәмғиәтендә аҡса туплай (Ғабдрахман Рәсүлев һалған шәхси аҡсаһы 50 мең һум тәшкил иткән). Был әүҙемлеге дин өлкәһендәге дәүләт сәйәсәтен либералләшетереүгә киң булышлыҡ итә.
Дини календарҙар, уҡыу әсбаптарын авторы.
Халянгабчи-Яха
Халянгабчи-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ихиро-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мальта Президенты
Мальта президенты (President of Malta, мальт. Ta President' Malta ) — Мальта дәүләте башлығы вазифаһы. 1974 йылда Мальта республика итеп иғлан ителгәндән һуң, дәүләт етәксеһе булып президент тора. Республика конституцияһына ярашлы, монархты биш йылға парламент тарафынан һайланып ҡуйылған дәүләт башлығы сифатында президент алмаштыра. Яңы президентты һайлағанға тиклем вакансия булдырғанда һәм һәр тапҡыр, Президент Мальтала булмағанда, отпускыла саҡта йәки ниндәйҙер сәбәптәр менән уға йөкмәтелгән функцияларҙы үтәй алмағанда, был функциялар премьер-министр йәки баш судья кеүек башҡа вазифалы кешеләр тарафынан үтәлергә тейеш.
Янсора
Янсора — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пелюга йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Мальта Президенты
Беренсе президент итеп быға тиклем генерал-губернатор вазифаһын биләгән, илдә Бөйөк Британия королеваһы вәкиле булған сэр Антони Джозеф Мамо һайлана.
Янсора
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Мальта Президенты
Вазифаға инеү
Президент вазифаһына тәғәйенләнгән йәки Президенттың функцияларын үҙ өҫтөнә алған кеше вазифа ҡабул итер алдынан Мальта Конституцияһындағы ҡушымтаға ярашлы ант бирә. Конституцияның 48-се статьяһының 1-се өлөшөнә ярашлы, ант Палата вәкилдәре алдында бирә.
Янсора
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мальта Президенты
Вазифаға инеү
Ант тексы инглиз телендә : Антың тәржемәһе:
Мин, исем, тантаналы рәүештә, Президент вазифаһын (Президент функцияһын үтәү) намыҫлы башҡарырмын, һәм, бөтә мөмкинселектәремде һалып, Мальта Конституцияһын һаҡлармын һәм яҡлармын (Алла миңә ярҙам итәсәк).
Вазифа вакансиялары
Президент вазифаһы вакантлы була:
Вәкәләттәр
Мальта Президенты:
Шулай уҡ ҡарағыҙ
<a href="https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%8B" rel="mw:ExtLink" title="Список премьер-министров Мальты" class="cx-link" data-linkid="211">Мальта премьер-министрҙарының исемлеге</a>
Йыназа намаҙы
Йыназа намаҙы(ғәр. صلاة الجنازة‎ — мәйет өсөн доға‎) — "Фарзы-кифая"лыр һәм мәйет өсөн доғалыр. Дин ҡәрҙәшенең ғонаһ һәм хаталарын ғәфү итеүен Аллаһы Тәғәләнән һорау, уға булған һуңғы вазифабыҙ.
Йыназа тураһында
Үлем хәлендә булған мосолманды, уң яғына ятҡырып, йөҙөн Ҡиблаға ҡаратып һалырға тырышырға кәрәк. Унан һуң янында ултырып, шәһәҙәт кәлимәһен әйтеп, «Йәсин» сүрәһен уҡыу уның хәлен еңеләйтер.
Вафат булғас, ауыҙы асыҡ булһа, яптырып, эйәге башы аша бер сепрәк менән бәйләнә. Күҙҙәрен йомдороп, ҡулдары кәүҙәһе буйлап һуҙып һалына. Шешенмәһен өсөн ҡорһағына бер тимер киҫәге ҡуйыла.
Йыуылғансы янында Ҡөрьән Кәрим уҡылмай. Йыуғанда, аяҡтары Ҡиблаға ҡаратылып, махсус ҡолашаға һалалар. Ғәүрәт ерҙәрен ябып, кейемен һалдыралар. Мәйет йылы һыу менән йыуыла.
Әгәр вафат булған кеше донъялыҡта намаҙ уҡып йөрөгән булһа, йыуыусы ҡулына бер туҡыма сорнап, йыуа башлағас, ҡаплағысын асмайынса тәһәрәт алдыра, ауыҙ-танауына һыу һалмай. Әгәр жүнүб икәнен белһә, ауыҙ-моронон да йыуа. Булмаһа, ауыҙ-морон өҫтәрен, тештәрен, танауҙарын һәм кендек эсен мәсех ҡылыу ҙа етә.
Кәфен
Кәфен — мәйеттең күлдәге.
Кәфен ир-егет өсөн ҡамис (оҙон күлдәк), изар (киң таҫма) һәм лифафәнән, ҡатын-ҡыҙ өсөн ҡамис, изар, лифафә, баш яулығы һәм күкрәктәре өҫтөнән бәйләнгән аҡ туҡыманан ғибәрәт.
Мәйет нисек кәфенләнә
Мәйет ҡамис менән муйынынан әяғына хәтлем, изар менән башынан аяғынаса төрөлә һәм лифафә менән бөтә тәне ҡаплана һәм остары бәйләнә.
Төргәндә уңдан һулға табан төрөлә. Кәфендә кеҫә һәм яғалар булмай, ситтәре ҡайтарылып тегелмәй.
Йыназа намаҙы (фарыз-кифая)
Уның шарттары түбәндәгеләр:
Йыназа намаҙы «Фарзы-кифая» булғанлыктан, ҡайһы бер мосолмандар был намаҙҙы ҡылһалар, башҡаларҙың ҡылыу кәрәклеге ҡалмай. Башҡа намаҙҙарҙы боҙған нәмәләр йыназа намаҙын да боҙа. Намаҙ ҡылырға мәкрух булған өс вакыттан тыш йыназа намаҙын һәр вакыт ҡылырға мөмкин.
Йыназа намаҙының сөннәттәре:
Йыназа намаҙын ҡылыу
Мәйет йыуылып, кәфенгә төрөлөп намаҙ ҡылынасак ергә — «мосалла»ға, йәмәғәттең ҡаршыһына куйыла. Йыназа намаҙы дүрт тәкбир һәм ҡыям менән үтәлә.
Был намаҙ сәждәһеҙ һәм рөҡүғһыҙ башҡарыла. Намаҙ ҡылдырасак имам мәйеттең күкрәк тәңгәленә баҫа. Йәмәғәт аяҡта килеш киблаға карап имам артынан сафка теҙелә. Йәмәғәттең өс рәткә теҙелеүе сауаплылыр.
Ниәт итеү:
Ниәт әйткәндә ир-ат йәки катын-кыҙ, ир бала йәки кыҙ бала булыуы әйтелә.
Намаҙ ҡылдырыусы имам: «Ниәт иттем Аллаһ ризалығы өсөн хәҙер булған йыназа намаҙын ҡылырға (мәйет ир-ат булһа) ошо ир өсөн доға кылырға» тип ниәт ителә.
Мәйет ҡатын-ҡыҙ булһа — Ошо ҡатын өсөн доға, Мәйет ир бала булһа — Ошо ир бала өсөн доға, Мәйет ҡыҙ бала булһа — Ошо ҡыҙ бала өсөн доға, тип әйтелә.
Имамдың артынан йәмәғәт: «Ниәт иттем Аллаһ ризалығы өсөн хәҙер булған йыназа намаҙын ҡылырға (мәйет ир-ат булһа) ошо ир өсөн доға ҡылырға эйәрҙем ошо имамға» тип, ниәт итә. Мәйет ҡатын-ҡыҙ булһа — Ошо катын өсөн доға, Мәйет ир бала булһа — Ошо ир бала өсөн доға, Мәйет ҡыҙ бала булһа — Ошо ҡыҙ бала өсөн доға ҡылырға, тип әйтелә.
Йәмәғәттән берәйһе мәйеттең ир-атмы, ҡатын-ҡыҙмы икәнен белмәһә ошо рәүештә доға ҡылыр: «Аллаһ ризалығы өсөн имам тарафынан ҡылдырылған ошо йыназа намаҙын ҡылырға, мәйет өсөн доға ҡылырға һәм эйәрҙем ошо имамға», тип ниәт итер.
Ниәт иткәндән һуң имам юғары тауыш менән, уның артынан йәмәғәт эстән генә «Аллаһу әкбәр» тип, беренсе тәкбирен алып, башҡа намаҙҙарҙағы кеүек, ҡулдарын колак йомшағына тиклем күтәрер, һуңынан кендек аҫтында бәйләй.
Имам һәм йәмәғәт эстән генә "Сөбханәкә"лә башка намаҙҙарҙа укылмаған «Үә жәллә ҫәнәүк» һөйләмен кушып укый.
Сөбханәкәне укығандан һуң, ҡулдарҙы күтәрмәйенсә имам кыскырып йәмәғәт эстән генә «Аллаһу әкбәр», тип икенсе тәкбирҙе ала. Имам да, йәмәғәт тә эстән генә «Аллаһуммә салли-барик» доғаларын укый.
һуңынан, кулдарҙы күтәрмәйенсә генә яңынан «Аллаһу әкбәр» тип, өсөнсө тәкбир алына һәм йыназа доғаһы укыла. Йыназа доғаһын белмәгән кешегә «Кунут» доғаларын да уҡырға мөмкин. Кунут доғаларын да белмәгәндәргә «Раббәнә әтинә фиддунйа хәсәнәтән үә фил әхирәти хәсә-нәтән үә кыйна ғазәбәннәр» аятын укырға мөмкин.
Бынан һуң, ҡулдарҙы күтәрмәйенсә дүртенсегә «Аллаһу әкбәр» тип тәкбир алына һәм, бер нәмә лә укымай иң беренсе уң якка боролоп, «Әссәләмү аләйкүм үә рәхмә-туллаһ» тип әйтелә, һуңынан һул якка борлоп «Әссәләмү аләйкүм үә рәхмәтуллаһ» тип әйтелә һәм шул рәүештә йыназа намаҙы тамамланған була.
Йыназа намаҙының өсөнсө рәкәғәтенән һуң уҡыла торған доғалар: һәр мәйет өсөн иң элек ошо доға укыла: «Аллаһуммә иғфир лихәййинә үә мәййитинә үә шәһидинә үә ғаъибинә үә ҙәкәринә үә үнҫәнә үә сағиринә үә кәбиринә. Аллаһуммә мән ахйәйтәһү миннә фәәхйиһи ғәләл-ислами үә мән тәүәффәйтәһү миннә фәтәүәффәһү ғаләл-имани».
Мәғәнәһе: «Йә Раббым, беҙҙең тереләребеҙҙең һәм үлгәндәребеҙҙең, яныбыҙҙа булғандарыбыҙҙың һәм булмағандарыбыҙҙың, ир-аттарыбыҙҙың һәм ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙың, балаларыбыҙҙың һәм ололарыбыҙҙың ғонаһтарын ғәфү ит. Йә Раббым, беҙҙән һуң киләсәк быуынды ислам динендә ярат. Беҙҙән алда йәндәрен аласаҡтарҙы ла ислам динендә ал».
Был доғанан һуң, йыназаның кем булыуына карап, түбәндәге доғаларҙың береһе уҡыла. Мәҫәлән:
«Үә хусса һәҙҙәл мәййтинә бираухи үә ррә-хәти үәлмәғфирати үәрридуан. Аллаһуммә ин кәнә мухси-нән фәзид фи ихсәниһи үә ин кәнә мүсийән фәтәжәүәз ғәнһү үә ләккиһил әмнә үәль бушра үәлкарәмәтә үәззулфә бирахмәтикә йә әрһамәррахимин».
Мәғәнәһе: «Аллаһым, бигерәк тә был мәйетте рәхмәткә һәм рәхәткә ирештер, ғонаһтарын ғәфү ит, риза бул унан. Аллаһым, был мәйет донъяла яҡшы кеше булған булһа, хәҙер һин дә уға яҡшылығыңды артығы менән бир, әгәр был мәйет берәй ғонаһкар кеше булған булһа, язалама, гонаһтарын ғәфү ит. Был мәйетте ҡурҡҡандарынан имен ҡыл, лотыфың менән уны әхирәт шәрәфенә һәм юғары мәртәбәләргә ирештер. Әй мәрхәмәтлеләләрҙән мәрхәмәтле булған Аллаһым».
Мәйет ҡатын-ҡыҙ булһа, ошо доға уҡыла:
«Үә хусса һәҙиһил мәййтинә бираухи үә рәхәти үәлмәғфирати үәрридуан. Аллаһуммә ин кәнәт мух-синәтән фәзид фи ихсәниһа үә ин кәнәт мүсиәтән фәтәжәүәз ғәнһә үә ләккийһәл әмнә үәльбушра үәлкарәмәтә үәззулфә бирахмәтикә йә әрһамәррахимин».
Мәғәнәһе: «Аллаһым, был мәйет донъяла бер яҡшы кеше булған булһа, хәҙер һин дә уға яҡшылығыңды артығы менән бир, әғәр был мәйет берәй гонаһкар кеше булған булһа, язалама, гонаһтарын ғәфү ит. Был мәйетте ҡурҡҡандарынан имен ҡыл, лотыфың менән уны әхирәт шәрәфенә һәм юғары мәртәбәләргә ирештер. Эй мәрхәмәтлеләрҙән мәрхәмәтле булған Аллаһым».
Мәғәнәһе: «Аллаһым, был баланы йәннәттә беҙҙе ҡаршы алыусы һәм әхирәт бүләге ит.
Аллаһым, был баланы беҙҙең өсөн шәфәғәтсе ҡыл һәм шәфәғәтен ҡабул ит».
Мәйет ҡыҙ бала булһа, ошо доға уҡыла: «Аллаһүммә әжғәлһә ләнә фаратән үәжғәлһә ләнә әжрән үә ҙүхрән үәжгәлһә ләнә шәфиғәтән үә мүшәф-фәгәтән».
Йыназа доғаларын белмәгәндәргә доға ниәте менән түбәндәге аятты уҡырға мөмкин: «Раббәнә әтинә фиддунйә хәсәнәтән үә фил әхирәти хәсәнәтән үә кыйна ғазабәннәр».
Мәғәнәһе: «Йә Раббыбыҙ, беҙгә донъяла яҡшылыҡ, гүзәллек, әхирәттә лә яҡшылыҡ, гүзәллек бир һәм беҙҙе йәһәннәм ғазабынан һаҡла».
ҠӘБЕР ҺӘМ ДӘФЕН
Йыназа намаҙы уҡылғас, табуттың дүрт мөйөшөнән тотоп, ҡәбергә табан күтәреп алып барыу — сөннәт. Мөмкин булһа, табутты кәмендә ҡырҡ аҙым күтәреп барырға кәрәк. Күтәреүселәр абынып китмәҫ өсөн иғтибар менән атларға һәм табутты бик һелкетмәйенсә алып барырға тейеш.
Мәйетте күтәреп алып барғанда һәм ерләгәндә ҡысҡырып ҙикер әйтеү, мәйетте ерләгәнсе ергә ултырыу — мәкруһ.
Ҡәбер кәмендә ярты кеше буйы тәрәнлегендә һәм мәйетте иркен төшөрөрлөк киңлектә булырға тейеш. Тәрәнерәк ҡаҙылһа ла насар түгел. Ҡәбер ҡаҙылып бөткәс, ер ишелмәй торған булһа, ләхет алына. Йәғни, ҡәберҙең Ҡибла тарафы мәйет һыйырлыҡ итеп уйыла, һәм мәйет шунда индереп һалына.
Ҡәбергә төшөргән кеше мәйетте уң яғына ятҡырып, йөҙөн Ҡиблаға ҡаратып ҡуйғанда: «Бисмилләәһи үә ғәләә милләти рәсүлилләәһ» — тип әйтә. Кәфендең баш һәм аяҡ остарындағы бауҙары сиселә.
Эсендәге мәйет өҫтөнә тупраҡ ҡойолмаһын өсөн ләхет кирбес йәки таҡта менән ҡаплана. Кирбес табыуы еңел булып та, уның урынына таҡта йәки башҡа яһалма материал ҡуйыу — мәкруһ.
Ҡәбер шул уҡ ерҙән алынған тупраҡ менән ерҙән кәмендә бер ҡарыш бейегәйтеп, шунан һуң тағы ла үркәс-ләндереп өйөлә. Өйөм мөйөшләп ҡуйылмай.
Гүр эйәһенең хәтирәһе юғалмаһын өсөн ҡәбер өҫтөнә яҙыулы таш ҡуйыуҙа гонаһ юҡ. Мәйетте бина эсенә күмеү ҙә — мәкруһ, ярамаған эш. Өй эсенә күмеү пәйғәмбәрҙәргә генә хас. Талашып һәм баҫып алынған урынға ла ҡуйырға ярамай.
Мәрхүм йәки мәрхүмәнең туғандарының, яҡындарының ҡайғыһын уртаҡлашыу ваҡыты — өс көн. Бынан артығы мәкруһ һанала. Мәйетте сәбәпһеҙ бер ҡаланан икенсе ҡалаға күсереү ҙә — файҙаһыҙ һәм мәкруһ.
Үлгән кешеләрҙең рухы өсөн тәүхид кәлимәһен (тәһлил) әйтергә һәм Ҡөрьән Кәрим хәтемдәрен уҡырға ярай. Бындай хәтемдәрҙә мәрхүм өсөн бик ҙур әжер, сауап һәм файҙа бар.
Унан һуң мәйеттең рухын шат итеү өсөн саҙаҡа һәм хәйерҙәр биреү, фәҡирҙәргә ярҙам итеү — рухи матурлыҡ билдәһе. — 1
Салауат епархияһы
Салауат епархияһы — Башҡортостан Республикаһының Ишембай, Күмертау, Мәләүез, Салауат һәм Сибай ҡалалары, шулай уҡ Әбйәлил, Әлшәй, Ауырғазы, Баймаҡ, Бишбүләк, Бөрйән, Дәүләкән, Ейәнсура, Йылайыр, Ишембай, Ҡырмыҫҡалы, Күгәрсен, Кушнаренко, Көйөргәҙе, Мәләүез, Миәкә, Стәрлебаш, Федоровка, Хәйбулла һәм Шишмә райондары административ сиктәрендә ойошторолған Урыҫ православие сиркәүенең епархияһы. Башҡортостан митрополияһы составына инә.
Тарихы
Урыҫ православие сиркәүе Изге Синодының 2011 йылдың 27 декабрҙәге ҡарарына ярашлы Өфө епархияһынан ҡайһы бер өлөштәре айырып алыу юлы менән ойошторолған. Рәсми рәүештә Башҡортостан митрополияһы составына индерелгән.
Хәҙерге ваҡытта епархияла иҫәптә 86 приход, 23 сиркәү-мәхәллә мәктәбе, "Димитрий Донской " православие хәрби-патриотик спорт клубы.
Епархияһылағы ваҡиғалар
Салауат һәм Кумертау Преоосвященный епископы фатиханы ярашлы 2012 йылдың май айында Салауатта православие дини музыка Пасха фестиваль — концерт үтте. Фестивалдә Ишембай ҡалаһынан Изге Троица храмы хоры һәм Салауат ҡалаһынан Дмитрий Донской сиркәүе хоры ҡатнаштылар. Улар менән бер сәхнәлә Ишембай, Салауат һәм Стәрлетамаҡ ҡалаларынан донъяуи хорҙары сығыш яһанылар.
Түбәнге Чужбойка
Түбәнге Чужбойка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суда йылғаһының уң ярына тамағынан 155 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суда, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ән-Нәсәйи cүнәне
Ән-Нәсәйи Сүнәне, Сүнән ән-Нәсәйи, әс-Сүнән әс-Сүғрә йәки Әл-Мөжтәбә (سنن النسائي, السنن السغرى, المجتبة; Су́нан ан-Наса́и, ас-Сунан ас-Сугра́ или аль-Му́джтаба) — Ән-Нәсәйи авторлығындағы хәҙистар йыйынтығы. «Әл-Мөжтәбә» "һайланмыш, йыйып алынған " тигәнде аңлата, сөнки хәҙистәр Ән-Нәсәйиҙең икенсе йыйынтығы — "әс-Сүнән әл-Күбра"нан һайлап алынған булған. Йыйынтыҡ ән-Нәсәйиҙең уҡыусыларынан тарала.
Китаптың тасуирламаһы
Йыйынтыҡта 5758 хәҙис бар, әммә, ҡабатланып килгән хәҙистәрҙе иҫәпкә алмағанда, уларҙың һаны ике тапҡырға кәмей, сөнки бер үк хәҙисте бер нисә бүлектә килтереү ан-Нәсәйи "Сүнән"енең бер үҙенсәлеге булып тора. Сүнән ән-Нәсәйи Күтүб әс-ситтәләге (Алты китап) дүрт сүнән араһында иң эреһе булып тора.
Ән-Нәсәйи башҡа авторҙарға ҡарағанда хәҙистәргә ҡәтғиерәк талаптар ҡуйыуына ҡарамаҫтан, уның хеҙмәте шәрехселәр яғынан көсһөҙ һәм кире ҡағыла торған хәҙистәргә бай Әбү Дауыт һәм әт-Тәрмиә сүнәндәре кеүек иғтибарға алынманы. Ән-Нәсәйиҙең тәржемәләре шулай уҡ, Сәхих әл-Бохари, Сәхих Мөслим һәм Әбү Дауыт менән әт-Тирмиә сүнәндәренән айырмалы рәүештә, бер ҡасан да рус теленә тәржемә ителмәгән.
Әстрәхән имәне
Әстрәхән имәне (оҙаҡ ваҡыт яңылыш « Петр I имәне» тип аталған) — ботаник тәбиғәт ҡомартҡыһы, Әстерхандын Генерал Герасименко урамында тора. Ҡала биләмәһенең иң боронғо ағасы булып иҫәпләнә — уның йәше, белгестәр баһалауы буйынса, 448 йылда тәшкил итә (2018 йылға ҡарата).
Тарих
Оҙайлы ваҡыт, ағасты батша Петр I 1722 йылда, Әстрәхәнға визит менән килгән саҡта, ултыртҡан тип йөрөтәләр була, әммә һуңынан асыҡланыуынса, был имән батша визитынан быуат ярымға өлкәнерәк булып сыға.
2011 йылдың ғинуарында Әстрәхән мэрияһы төбәктең тәбиғәтен һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау хеҙмәте ярҙамында имәнгә тере тәбиғәт ҡомартҡыһы статусын биреүгә заявка ебәрә. 2012 йылдың авгусында Бөтә Рәсәй «Ағастар — һәйкәл тере тәбиғәт һәйкәлдәре» программаһы сертификация комиссияһы ҡарары менән имәнгә Бөтә Рәсәй әһәмиәтендәге тере тәбиғәт ҡомартҡыһы статусы бирелә. 2012 йылдың декабрендә уны Рәсәйҙең ҡарт ағастары реестрына индереләр. «Сәләмәт урман» ағасҡа экспертиза яһау белгестәре ағасҡа диагностика үткәрәләр һәм уның аныҡ йәше — 443 йыл тип билдәләйҙәр. 2016 йылдың 12 сентябрендә «Рәсәй йыл ағасы» исеменә дәғүә итеүсе 12 ағас исемлегенә был имәнде индерәләр, артабан ул Чехия экологик фонды үткәргән «Европа 2018 йыл ағасы» конкурсында ҡатнашырға хоҡуҡлы була.
Тасуирлама
Ағастың төрө — черешчатый имән. Бейеклеге 11 метр самаһы. Олононоң йыуанлығы — 5 метр. Ағас нигеҙенең диаметры — 7,25 метр. Өҫтәге ҡыуыш йәшен һуғыу һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. 1950-сы йылдарҙа йәшен һуғыу һөҙөмтәһендә сыҡҡан янғындан имәндең осонда ҡыуыш барлыҡҡа килә. Йыл һайын ағас емеш бирә.
Ағас эндемик булып иҫәпләнә, сөнки Волга йылғаһының һыубаҫар туғайҙарында тәбиғи имән урманы ҡаланан 360 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Ағас янында яҙыулы табличка ҡуйылған: "Бөтә Рәсәй әһәмиәтендәге тере тәбиғәт һәйкәле . Имән (Quercus sp. L.). Йәше (443 йыл). Рәсәй Федерацияһының милли тәбиғәт мираҫын һаҡлау Советының «Ағастар — тере тәбиғәт һәйкәле» Бөтә Рәсәй программаһы һағы аҫтында тора. НПСА «Сәләмәт урман» Ағастар экспертизалау үҙәге тарафынан 2013 йылда тикшерелгән һәм диагностикаланған… ".
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Яңы Федоровка (Стәрлетамаҡ районы)
Яңы Федоровка (Новофедоровское) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 355 кеше. Почта индексы — 453142, ОКАТО коды — 80249816001.
Ҡарасы
Ҡарасы - урта быуаттардағы татарҙар составындағы төркөм менән булған субэтник. Төньяҡ мишәрҙәрҙә, себер татарҙарында «ҡарацы» йәки «ҡараца» булараҡ та билдәле. Әлеге ҡарасы-татарҙарҙың тыуған теле өҫтәрәк татар теле һаналған.
Тарихы
Ҡайһы бер сығанаҡтар Сынғыҙхан һәм уның күп кенә ҡәрҙәштәре тап ошо «карача, ҡазан, ҡара, харин» субэтник төркөмөнән булған тип күрһәтәләр. Ҡарасы титулы дә нәк шулай сыңғыҙҙар менән бәйле була.
Ҡарасы йәмғиәтенә ҡараған төмәнәр башлыҡтары һәм уларҙың яһаҡлы татарҙар булараҡ та билдәле. Сағатай һәм Жуси улыстарында улар даими ғәскәргә ҡарағандар. Улар сығып, мәҫәлән өфө татарҙары, ғаиләләре менән хәрби хеҙмәттә булғандар.
Монгол яуҙары осоронда ҡараусылар ғәскәр составында Кесе Азия ерлегендә урынлашалар, XIV быуатла был ерҙәр Аҡһаҡ Тимер-томор тарафынан яулап алынғас ҡараусылар Хәрәзем ерлегенә һәм Иссык күле буйҙарына күсереләләр. Һуңыраҡ, Хәрәзем ерҙәренән һәм Иссык күле буйҙарынан ҡараусылар Алтын Урда территорияһына күсенеп килә.
ҪҪҪ быуатта уҡ Ҡытай тарихсылары Сыңғыҙхан ысын монголдары «хэй-ҙа», йәғни «ҡара татарҙар».
1221 йылда Ҡытай тарихсыһы Мэн-ла Бэй-лу «Монгол-татарҙарҙы туп-тулы һүрәтләү» тигән китабында Сыңғыҙханды киләһе тасуирлай:
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Төркөм:Татарҙар Төркөм:Монгол империяһы
Киреева Зоя Михайловна
Киреева Зоя Михайловна (28 октябрь 1947 йыл) — театр актёры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы.
Биографияһы
Зоя Михайловна Киреева 1947 йылдың 28 октябрендә Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған.
1979 йылдан алып Стәрлетамаҡ рус драма театрында эшләй, шиғриәт һөйөүселәрҙең ижади кисәләрендә шиғырҙар уҡый.
С. Колчим
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кривошапкин Алексей Леонидович
Кривошапкин Алексей Леонидович (15 май 1953 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы-нейрохирургы,  Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты (2011),  Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2014).
Биографияһы
1953 йылдың 15 майында Новосибирск ҡалаһында тыуған.
1976 йылда Новосибирск дәүләт медицина институтын ҡыҙыл дипломға тамамлай.
1993 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Квалификацияһын АҠШ-та, Германияла күтәрә һәм 1995—1998 йылдарҙа Королева Медицина Үҙәге  саҡырыуы буйынса Англияла  эшләй, унда уҡыутыу эшмәкәрлеге менән дә шөғөлләнә. Бөйөк Британияның Белгестәр регистрына индерелә һәм Англия хирургтарының Король Колледжы ағзаһы итеп һайлана.
2001 йылда Новосибирскта  тимер юл медицинаһы базаһында  Нейрохирургия үҙәге ойоштора.
2009 йылдың октябренән академик Е.Н. Мешалкин исемендәге Ҡан әйләнеше патологияһының ғилми-тикшеренеү институтында нейрохирургия һәм ангионеврология үҙәге етәксеһе була.
2006 йылда Новосибирск дәүләт медицина университетының  нейрохирургия  кафедраһы мөдире итеп тәғәйенләнә.
2012 йылдан — «Новосибирск Нейрофәндәр Институтының» генераль директор
2014 йылда — Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты
2014 йылда — нейрохирургия хеҙмәтен етәкләй һәм академик Е.Н. Мешалкин исемендәге медицина тикшеренеү үҙәгенең төп ғилми хеҙмәткәре булып ҡалып, Мәскәүҙә ЕМЦ медицина мәктәбенең ректоры һәм Новосибирск дәүләт медицина университетының нейрохирургия кафедраһы мөдире булып эшләй.
Фәнни эшмәкәрлеге
Нейрохирургия өлкәһендә белгес.
Фәнни ҡыҙыҡһыныу сфераһы — баш мейеһе ҡан тамырҙары ауырыуҙары һәм нейроонкология.
Рәсәй Фәндәр академияһы Себер бүлексәһе катализ институтынан ғалимдар менән берлектә биологик Сульфакрилат елеме эшләнә, ул нейрохирурнгияның төрлө өлкәләрендә уңышлы ҡулланыла.
256 ғилми хеҙмәт авторы, шул иҫәптән монографиялары, 17 патенты, 6 уҡыу әсбабы бар. Биш нейрохирургик технологияның авторы.
Резидент Сколково.
«Нейрохиругия» (Россия), «Вестник неврологии, психиатрии и нейрохирургии», «Сибирский научный медицинский журнал» журналдыарының мөхәрририәт коллегияһы ағзаһы
Ай-Ими-Ягун
Ай-Ими-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тром-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 243 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Айыусы
Оло Айыусы — Большой Аюш - Рәсәй йылғаһы.
Географияһы
Оло Айыусы йылғаһы Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Наҙы йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Этимологияһы
Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов гидронимды былай тип аңлата: "Аюш (Айюш ), Большая и Малая речки, левый приток Нязи, Нязепетровский район, бассейн Уфы. От тюркского личного мужского имени Айюши — «долговечный». .."
Башҡорт телендәге Айыусы, Айыухан исемдәре бала ныҡ булһын, көслө булһын тип ҡушылған
Ножема
Ножема — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суда йылғаһының һул ярына тамағынан 184 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 77 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дуплышко йырыны
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Янсура
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яңы Кәстәй
Яңы Кәстәй (Новокостеево) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 2 кеше. Почта индексы — 452657, ОКАТО коды — 80207810004.