cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вшивка (Кириклейка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сүһрәүәрдилек
Сүһрәүәрдилек (سهروردية; Сухравардия) — суфый тәриҡәте, Әбү Хәмит әл-Ғазалиҙың уҡыусыһы Шиһабетдин Әбү Хафс әс-Сүһрәүәрди (1145—1234) нигеҙ һалған.
Тарихы
Тәриҡәт Бағдадта XII—XIII быуаттар сигендә барлыҡҡа килә.
Тәриҡәткә сөнни дин белгесе Шиһабетдин Сүһрәүәрди нигеҙ һала. Ул уртаса суфый ҡараштарын вәғәзләй һәм Бағдадтың сәйәси тормошонда әүҙем ҡатнаша.Тәриҡәттең идея нигеҙенә Сүһрәүәрди, Ибн Араби һәм Әл-Ғазали хеҙмәттәрен алалар. Туғанлыҡ Шәфиғи мәҙһәбенә эйәрә һәм үҙен Жүнәйд Әл-Бағдадиҙың «айыҡ» суфыйсы традицияһына индерә.
Тәриҡәт Һиндостанда киң тарала, унда индустарҙы һәм буддистарҙы исламға килтереү буйынса әүҙем эшмәкәрлек алып бара. Был йәһәттән Жәләлетдин Тәбризи (ваф. 1244 йылда). Ул тәриҡәткә ҡайһы бер буддасылыҡ һәм индуизмға ярашлы донъяға ҡараш положениеларының, урындағы пантеизмдың, шулай уҡ йога психотехникаһы элементтарының (ҡаты аскеза, иттән баш тартыу һ. б.) үтеп инеүенә булышлыҡ итә һ.б.
Сүһрәүәрдиҙәрҙә зекер тауышланып та, шым да башҡарыла. Шиһабетдин Сүһрәүәрди шәриғәт ҡанундарына ҡәтғи буйһона һәм сәмаға (артығын ебәреүгә) ҡаршы сыға. Уҡыусыларҙы (мөриттәрҙе) тәриҡәткә бағышлау өсөн һынау ваҡыты өс айҙан алты айға тиклем дауам итә. Һынау ваҡытында мөрит көн һайын үҙенең төштәренең йөкмәткеһен остазына (мөршидкә) һөйләй, ул уның әҙерлек кимәлен билдәләй. XVI—XVII быуаттарҙа тәриҡәт бер нисә үҙ аллы тармаҡҡа тарҡала.
Маячный (Ырымбур өлкәһе)
Маяҡлы  (Маячный) — Рәсәй, Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ҡасаба.
Географияһы
Ҡасаба Яйыҡ ҡушылдығы Әлимбәт йылғаһы буйында, диңгеҙ кимәленән 305 метр бейеклектә урынлашҡан. Район үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһына тиклем ара 58 саҡрым тәшкил итә. Яҡындағы Урал ҡасабаһынан — 15 саҡрым. Ҡасабанан 15 саҡрым алыҫлыҡта Ырымбур-Орск трассаһы үтә. Яҡында урынлашҡан тораҡ пункттар: төньяҡта — 4-се ферма, көнсығышында — Айтыуар, көньяғында — Ольховка, Урал (Ырымбур өлкәһе)
Климаты
Климаты уртаса-континенталь. Йыл миҙгелдәре аныҡ айырылып тора. Район буйынса уртаса температура +4,0оС -тән +4,8оС-ҡа тиклем үҙгәрә. Йылдың иң һалҡын айы — ғинуар, уртаса айлыҡ температураһы яҡынса −20,5оС — 35 оС. Атмосфера яуым-төшөмө бер йыл эсендә 300-ҙән алып 450—550 миллиметрға етә, шуның менән бергә күпселек өлөшө яҙғы-йәйге осорға (70 процент самаһы) тура килә. Ҡар япмаһы тотороҡло, уның дауамлылығы уртаса 150 көн тәшкил итә.
Тарихы
Ырымбур дебет шәле менән дан тота. «Загорный» совхозы ла кәзә дебете етештереүгә ҡулайлаша. Совхоздың беренсе директоры Владимир Михайлович Гречников һөйләүе буйынса, «Загорный» 1971 йылда «Ильин», «Ҡыуандыҡ», «Горный» совхоздарының алыҫ бүлексәләре һәм элекке дәүләт малсылыҡ биләмәһе иҫәбенә барлыҡҡа килгән. Унда, район үҙәгенән алты тиҫтә саҡрым алыҫлыҡта, Ҡаҙағстан менән сиктәш урында, игенселек өсөн яраҡлы булмаған убалы урындар, һәм үҙләштерелмәгән көтөүлек майҙандарында кәзәләр үрсетеү өсөн иң ҡулай шарттар була. Кәзәләрҙең һаны хатта 30 меңгә етә. Тик уҙған быуаттың 90-сы йылдарында совхоз көрсөккә төшә.
1966 йылда «Ҡыуандыҡ» совхозының 5-се һанлы фермаһы РСФСР Юғары Советы президиумы Указы менән Маяҡлы тип үҙгәртелә.
Иҫтәлекле урыны
Маяҡлы ҡасабаһынан 10 км алыҫлыҡта «Ырымбур» ҡурсаулығының «Айтыуар далаһы»һы биләмәһенең бер өлөшө урынлашҡан.
Греховая
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рутман Григорий Иосифович
Рутман Григорий Иосифович (22 февраль 1929 йыл — 21 июнь 2001 йыл) — ғалим-химик-технолог, хужалыҡ эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1983), профессор (1987). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған химигы (1989), СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1976). СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1978). Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1986) һәм «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Григорий Иосифович Рутман 1929 йылдың 22 февралендә Белорус ССР-ының Гомель өлкәһе Стрешино ауылында тыуған.
1951 йылда  Днепропетровск химия-технология институтын тамамлай.
Эш урындары һәм вазифалары: 1951 йыл Салауат ҡалаһындағы 18-се комбинатта эшләй. 1961 йылдан алып — Стәрлетамаҡ синтетик каучук заводының баш механигы, 1965 йылдан алып — Стәрлетамаҡ тәжрибә-сәнәғәт нефть химияһы заводы (СОПНХЗ) директоры, 1995 йылдан алып — Башҡортостан Республикаһы Инженерлыҡ Академияһының Стәрлетамаҡ бүлексәһе рәйесе, 1997 йылдан алып СДПИ-да уҡыта.
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: полимерҙар алыу технологияһы, бәләкәй тоннажлы химия продукттары.
Уның ҡатнашлығында синтетик гуттаперча, антиоксиданттар етештереү; полиизопрен, олигопиперилен, түбән молекулалы полиуретановый синтетик каучуктар, универсаль ҡатырыусы уйлап табыла һәм эшкәртелә, каталитик крекинг регенераторы, бутанды дегидрирлау реакторы, спорт ҡоролмалары өсөн һығылмалы яплауҙар полимеры булдырыла.
Хеҙмәттәре
22 фәнни хеҙмәт, 220 уйлап табыу авторы
Император художество академияһы
Император художество академияһы — Рәсәй империяһының һынлы сәнғәт өлкәһендәге юғары уҡыу йорто, 1757 йылдан алып 1918 йылға тиклем эшләй, 1918 йылда Рәсәй Совет Республикаһы тарафынан бөтөрөлә.
Сәнғәт академияһын булдырыуҙың тәүшарттары
Петр I Рәсәйҙә илдең көсөн һәм байлығын арттырыу ғына түгел, ә мәғарифты һәм сәнғәтте үҫтереп, кешеләрҙе ысын мәҙәниәт менән таныштырыу, уның күңелен үҫтереүҙе бик яҡшы аңлай. Ошо маҡсатта ул Санкт-Петербург типографияһы эргәһендә һүрәт төшөрөү мәктәбен аса. Мәктәптә рәсем уҡытыусылары эшләй. Типография ҡаарамағындағы мәктәптең директоры М. П. Абрамов була, ул Беренсе Петрҙың айырым иғтибары менән файҙалана. Мәктәп рәсми документтарҙа «Академия» тип атала. 1715 йылдың 3 ноябрендә «Ювенал»да «Ғали йәнәптәре академияла булды, кеше һүрәтен төшөрҙө» тип яҙылған. Петр махсус мәктәптең мотлаҡ инструкцияһында:  « уҡытыу мәктәптә сәнғәттең бөтә тармаҡтары һәм ҡағиҙәләр буйынса алып барылырға тейеш» тип яҙған.
Петрҙың вариҫтары уның сәнғәтте үҫтерергә тырышыуының әһәмиәтен бик үк аңлап та бөтмәгәндәр. 1724 йылдан алып Петербург Фәндәр академияһында Гравировкалар палатаһы эшләй башлай. Уның төп иғтибары хөкүмәт йөкләмәһен үтәүгә һәм шул осорҙа фәндәр академияһы заказы буйынса гравюраларҙы батша һарайында әҙәби-кисәләр өсөн эшләүгә ҡайтып ҡала.
Академияның һөнәри өлөшөн В. Н. Татищев башҡара. 1730 йылда, импреатор ҡатын Анна Иоанновна Татищев планын раҫлай. Татищев академиянын етәкләргә тейеш була һәм шулай уҡ уның «механика бүлегенә» етәксе итеп тәғәйенләнә. Архитектура бүлеген П. М. Еропкин, һынлы сәнғәт бүлеген — Луи Каравак, скульптура бүлеген — Карло Растрелли етәкләргә тейеш була. Әммә был проект та, батшабикә Анна Иоанновнаның башҡа башланғыстары кеүек үк, бойомға ашырылмай ҡала.
1738 йылдың аҙағында Штелин Якоб Фәндәр академияһының рәсем палатаһын ойоштора, 1747 йылда Фәндәр академияһын үҙгәртеп ҡороу менән бәйле, ул фәндәр академияһының «нәфис департаменты» тип йөрөтөлә башлай.
1747 йылда Фәндәр академияһының яңы регламентына ярашлы был академия Фән һәм сәнғәт академияһы итеп үҙгәртелә. Сәнғәткә уҡытыу киңәйтелә: скульптура һәм архитектура класына нигеҙләнгән уҡытыу өс бүлек итеп бүленә: һүрәт төшөрөү, гипс һәм натуранан һүрәт. 08.06.1748 йылдан алып Художество академияһы йыйылыштары үткәрелә һәм унда Академияһы ағзалар, уҡытыусылары ҡатнаша.
Сәнғәт академияһына нигеҙ һалыусы Император Мәскәү университеты кураторы И. И. Шувалов була. Мәскәү университетына нигеҙ һалынғас та унда художество академияһын булдырыуға әҙерлек башлана. 1755 йылдың апрелендә университеттың тәүге директоры А. М. Аргамаковҡа Шувалов университеттың гимназия синыф уҡыусыларынан «художествоға уҡытыу» өсөн махсус класс эшләргә кәрәклеге тураһында әйтә. Был класс өсөн уҡыусыларҙы ҡаҙна иҫәбенә уҡыған гимназист-разночинецтар араһынан йыялар. 1756 йылдың беренсе ғинуарынан 9 гимназия уҡыусыһы, оло һәләт күрһәтеп, уҡыуҙарын дауам итергә Шувалов ҡарары буйынса Санкт-Петербург Фәндәр академияһы янындағы мәктәпкә уҡырға ебәрелә.
Сәнғәт академияһын булдырылды
1757 йылда Император Мәскәү университеты кураторы И. И. Шувалов, Художество академияһын булдырыуҙы һорап, Сенатҡа мөрәжәғәт итә, унда былай тип яҙа: ''«… необходимо установить академию художеств, которой плоды, когда приведется в состояние, не только будут славой здешней Империи, но и великой пользой казённым и партикулярным работам, за которые иностранные посредственного знания, получая великие деньги, обогатись возвращаются, не оставив по настоящее время ни одного русского ни в каком художестве, который бы умел что делать. …Сия академия будет учреждена здесь в Санкт-Петербурге по причине, что лучшие мастера не хотят в Москву ехать, как в надежде иметь от двора работы, так и для лучшего довольства иностранных здешней жизни»''. Сенат ыңғай ҡарар ҡабул итә (06.11.1757) «означенную Академию художеств здесь в Санкт-Петербурге учредить» һәм Шуваловҡ академия штатын һәм ҡоролошон булдырыу проектын эшләргә ҡуша. Шулай "арҙаҡлы өс Сәнғәт Академияһы " барлыҡҡа килә, И. И. Шувалов (1757—1763) академия менән идаралыҡ иткән заманда ул Император Мәскәү университеты ҡарамағында була. 1758 йылдың башында 16 Мәскәү университеты студенты Академияға уҡырға күсә һәм тағы 20 студент беренсе булып Санкт-Петербург. ҡалаһында ла ҡабул ителә. Башта академияһы Шуваловтың Бәләкәй Баҡса урамындағы йортонда урынлаша. 1758 йылда бында уҡыуҙар башланып китә. Тәүҙә академия өсөн аҡса ҡаҙна тарафынан бик аҙ бүленә: барлығы йылына 6 мең һумға ғына бирелә. Әммә Шуваловтың үҙ шәхси аҡсалары академияның абруйын юғары күтәрә. Шувалов сит илдәрҙән педагогтарҙы саҡыра — рәссамдарҙы Франция һәм Германиянан, Академияға үҙ коллекцияларын бүләк итә, шулай итеп академияның музейына һәм китапханаһына нигеҙ һала. Архитектура уҡытырған А. Ф. Кокоринов килгәс, академияны тейешенсә ойошторорға мөмкин була.
Уҡыу күрсы туғыҙ йыл дауамында алып барыла һәм гравюра, һүрәт, скульптура, архитектура һөнәрҙәренә өйрәтелә. 1760 йылдан алып яҡшы уҡыған студенттарҙы ҡаҙна иҫәбенә сит илдәргә стажировкаларға ебәрә башлайҙар.
Академияның тәүге ректоры француз скульпторы Луи Ле-Лоррен, адъюнкт-ректоры Николя Жилле була. Һуңғараҡ Николя Жилле үҙе ректор вазифаһын биләй, әммә уны 1760 йылда Луи Лагрене алмаштыра, ул вазифаһында И. И. Шуваловтың 1763 йылдағы эштән ситләтеүеленә һәм һөргөнгә ебәрелеүенә тиклем ҡала.
Император художество академияһы (1763—1800)
1763 йылдың 3 мартында Сәнғәт академияһы директоры булып генерал И. И. Бецкой тәғәйенләнә. Император Мәскәү университетынан академия айырылып сыға. И. И. Бецкой 1764 йылдың 13 декабренән алып 1794 йылға тиклем Сәнғәт академияһы президенты вазифаһында була.
1764 йылда Екатерина II Академияның уставын һәм штатын раҫлай; уның бюджеты 60 мең һумға тиклем арта. Һәм шул уҡ йылда Васильевский утрауында Художество академияһы өсөн махсус бина төҙөлә башлай (Университет яр буйы, 17; архитекторҙары А. Ф. Кокоринов һәм Ж. Б. Валлен-Деламот). 1788 йылға тиклем бина төҙөлөшө дауам итә; интерьерҙары 1817 йылға тиклем биҙәлә.
Рәссам һөнәре өсөн биш разряд булдырыла. Түбәнге бишенсе баҫҡыста уҡыусылар «кеше башын» (сокращенно «оригинал»), дүртенсе разряд «үҙенсәлекле фигура», киләһе ике разряд — гипс һынын яһай, шунан һуң беренсе разряд натуранан һүрәт төшөрөргә хаҡлы була. Ике түбәнге разряды тәрбиә училищеһы, өс юғары разряды — ысын сәнғәт академияһын тәшкил итә һәм бары тик академияла ғына студенттар ысын һынлы сәнғәт, скульптура һәм гравюра менән шөғөлләнгәндәр. Бынан тыш, география, сит телдәр, тарих, мифология, астрономияны ла өйрәнгәндәр.
Кокоринов эшләгән заманда (1772 йылға тиклем) академия көстәре үҫешә, әммә И. И. Бецкойҙың (1764—1794) президентлыҡ осоронда академия хакимиәте эшмәкәрлеге бик насар була.
Рус академияһы академигы итеп 1765 йылда академияны беренсе булып тамамлаған В. И. Баженов, Г. И. Козлов, С. Ф. Рокотов, К. И. Головачев,И. С. Саблуков итеп һайлана һәм беренсе почетлы сәнғәт яратыусылар итеп граф Г. Г. Орлов, Н. И. Панин, кенәз А. М. Голицын, А. В. Олсуфьев, граф И. Г. Чернышев һәм Г. Н. Теплов һайлана. 1767 йылда һөнәри класс (ҡойоу-сүкеү, алтын ялатыу, ағас эштәре һәм индустриаль-модель эштәре) асыла. Академия һынлы сәнғәт, скульптура һәм гравирование кластарына бүленгән. 20 студент академияны тамамлап сыға, уларҙың етәүһе уҡыу йортон алтын миҙалға тамамлай һәм 3 йылға Парижға ебәрелә..
И. И. Бецкойҙан һуң академияның өсөнсө президенты итеп А. И. Мусин-Пушкин тәғәйенләнә.
Академияның дүртенсе президенты (1797—1800) француз эмигранты Огюст де Шуазель-Гуффье була.
1798 йылда төрлө чин кешеләре өсөн академия үҙ ишектәрен аса.
Имис
Имис — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының һул ярына тамағынан 1204 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Гремячая (Вильва ҡушылдығы)
Оло Гремячая — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вильва йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Энтони һәм Сьюзен Уолк йорто
Тарихы
Йорт 1812 йылдар тирәһендә яңы колониаль стилендә төҙөлгән  һәм архитектураһы буйынса Ҡушма Штаттарҙың бойондороҡһоҙлоғоноң иртә  осоро  стиленә тура килә. Уны төҙөүселәр Вирджинияла тыуған, улар үҙҙәре менән мәҙәни мираҫтарының күп өлөшөн Иҫке Төньяҡ-Көнбайышҡа алып килә.
Уолктар йортоноң төҙөлөү ваҡыты урындағы ер документтарынан билдәле, уларға ярашлы 1812 йылда күсемһеҙ милектең хаҡы бер акр өсөн 5 долларҙан алып 223 долларға тиклем артҡан. Бина өлөшләтә Томас Джеймс ваҡытында төҙөлгән, ул был объектҡа һәм ерҙәргә 1812 йылдан алып 1819 йылға тиклем  хужа була. Әммә ул төҙөлөштө тамамлай алмай, сөнки ер реестры яҙмаһы күрһәтеүенсә, төҙөлөш Кадвалладер Уоллес тарафынан тамамлана, ул  1819 йылдан алып 1820 йылға тиклем хужа була. Уоллес был ерҙе Энтони Уолкҡа һата, һуңыраҡ йорт уның хөрмәтенә атала. Уолк ғаиләһе ағзалары араһында Энтониҙың икенсе улы, Генри күренекле рәссам һәм Ҡушма Штаттар флотында адмирал була.
Йорттоң архитектураһында төрлө федераль стиль   һәм классик яңырыу стиле элементтары, шул иҫәптән дүрт колонна менән күренекле фронталь портик бар. Был бер ҡатлы бина ҡомташ  нигеҙгә төҙөлгән. Йорт фонарь, бер нисә палланд тәҙрә  һәм   сатырлы ҡыйыҡ кеүек элементтарға эйә. XX быуат башында эшләнгән ҡайһы бер үҙгәрештәр булыуға ҡарамаҫтан, бина яҡшы һаҡланған. Тышҡы элементтары, ҡыйығынан тыш, ағастан эшләнгән эске биҙәлеше  кеүек үк һаҡланған.
2007 йылда Уолктар йорто Чилликоти ҡалаһы архитектураһында мөһим урын биләүе арҡаһында  тарихи урындарҙың Милли  реестрына индерелгән.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Мацегора Александр Иванович
Мацегор Александр Иванович (21 ноябрь 1955 йыл, Одесса, УССР, СССР) — Рәсәй Федерацияһы дипломаты.
Биографияһы
Халыҡ-ара иҡтисади мөнәсәбәттәр факультеты тамамлай, Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтын (МГИМО) СССР сит ил эштәре министрлығы (1978). Корея һәм инглиз телдәрен белә.. 1999 йылдан дипломатик эштә.
Яхонт Олег Васильевич
Яхонт Олег Васильевич (9 апрель 1941 йыл) — рәссам-юғары категориялы реставратор, ГосНИИР-ҙың әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәре, сәнғәт фәндәре кандидаты (1992), профессор (2001), РФ-тың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2002), РСА-ның мөхбир-ағзаһы (2007), Мәскәү ҡалаһының почётлы реставраторы (2016) , бер нисә китап һәм 150-нән ашыу реставрациялау тарихы, теорияһы һәм практикаһы, атрибуциялау, сәнғәт тарихы буйынса мәҡәләләр авторы.
Биографияһы
Олег Васильевич Яхонт Красноярск крайының Иланск ҡалаһында һуғыштан алда Дондағы Ростовтан Себерҙе күтәрергә күсеп килгән тимер юлсы ғаиләһендә тыуған. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң уларҙың ғаиләһе Төньяҡ Кавказдағы Кропоткин ҡалаһына килә. Олег бала сағынан уҡ һынлы сәнғәте һәм скульптура менән мауыға, сәнғәт буйынса китаптар уҡый. Мәктәпте тамамлағандан һуң, эксперименталь тимер юл бригадаһында слесарь, техник майҙы регенерациялау буйынса мастер булып эшләй.
1962 йылдан алып М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты тарих факультетының сәнғәт тарихы бүлегендә уҡыйа. 1967 йылда Д. В. Сарабьянов һәм А. А. Федорова-Давыдоваетәкселеге аҫтында скульптор Паоло Трубецкойҙың ижадына арналған диплом эшен яҡлай.
Мәскәү дәүләт университетын тамамлағандан һуң, реставратор В. В. Филатов тәҡдиме буйынса И. Э Грабарь исемендәге Дәүләт Үҙәк художество ғилми-реставрация оҫтаханаһының скульптуралар реставрациялау бүлегенә реставрациялау ярҙамсыһы вазифаһын башҡарырға йүнәлтелә. 1973 йылда «реставрация фәнни өлкәһендәге ҙур уңыштары өсөн» уға «мөҙҙәтһеҙ юғары квалификациялы рәссам- реставратор» исеме бирелә.
1974 йылда Мәскәү рәссамдар союзына ағза итеп ҡабул ителә.
1976 йылда академик И. Э Грабарь исемендәге Бөтә союз Дәүләт Үҙәк художество ғилми-реставрация үҙәгенә директор вазифаһына күсерелә. 1978 йылда СССР Мәҙәниәт министрлығының Мәскәү Кремлен 1980 йылғы Йәйге Олимпиада уйындарына әҙерләү маҡсатында ғилми реставрация бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә. Уның ҡатнашлығында Ҡорал (Оружейный) палатаһының бик күп һәйкәлдәрен, соборҙарҙы, Батша-ҡыңғырауын реставрациялайҙар.
1970-се йылдарҙа Олег Яхонт ХIХ быуаттың икенсе яртыһындағы урыҫ скульптура әҫәрен — Марк Антокольский яһаған «Иван Грозный» һынын — реставрациялай.
1970-се йылдарҙан алып Мәҙәниәт министрлығының Фәнни-методик советы, реставраторҙарҙы аттестациялау буйынса комиссияһы, РФ Мәҙәниәт министрлығының ил музейҙары өсөн сәнғәт әҫәрҙәрен һатып алыу комиссияһының эксперты, байтаҡ музей һәм ставрациялау ойошмаларының, Халыҡ-ара ӨЭкспертиза и атрибуция произведений изобразительного искусства" фәнни-конференцияһының ғалимдар советы ағзаһы булып тора. В 1980—1990-е годы занимался реконструкцией статуи Георгия Победоносца со Спасской башни Московского кремля, однако по стечению обстоятельств модель скульптуры была уничтожена: Скульптурную икону демонтировали при строительстве новых стен и башен из кирпича взамен старого Белокаменного Кремля. Много лет она хранилась в Вознесенском монастыре. В 1929 году при уничтожении Вознесенского монастыря ее демонтировали под руководством Николая Николаевича Померанцева. Позднее один из крупных фрагментов — бюст святого — попал в Третьяковку… В Кремле находится несколько небольших фрагментов скульптуры. Они были найдены в конце 1960-х Н. Н. Померанцевым в подклете церкви Ризоположения. Никто не хотел браться за реставрацию деталей, которые в 1930-е годы были списаны, однако мне удалось вновь поставить их на охрану. Потом перевез домой в двухкомнатную квартиру — держать больше было негде. Начал работать над созданием трехметровой модели в натуральную величину. Мне бескорыстно помогали множество людей — физики, химики. А затем Советский Союз рухнул, и всем стало не до того. Мне повезло: предложили помещение на Арбате: в Центре художественной культуры Московского института повышения квалификации работников образования. Когда в 1994 году Центр съехал, мне посоветовали обратиться к некоему олигарху, который готов был поддержать начинание. Он действительно предоставил помещение, но в конце концов решил тайно продать модель. Я пригрозил судом. Тогда по его приказу Егория уничтожили. От дела, которому я посвятил четверть века, остались лишь фотографии и кинофильм. Конечно, все можно восстановить. Однако на это требуется воля руководства страны и согласие глав двух музеев — Кремля и Третьяковской галереи. В силу возраста сам уже не смогу таскать тяжелые блоки, но руководить реставрацией, лепить утраченные фрагменты в состоянии. Видимо, поэтому меня еще держат на свете — чтобы довел эту работу до конца .<templatestyles src="Шаблон:Конец цитаты/styles.css" /> 1992 йылда В. Н. Гращенков етәкселеге аҫтында «Реставрация скульптуры как метод ее исследования» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай — фән кандидаты ғилми дәрәжәһен ала.
1990 йылдан алып РГГУ (2001 йылда профессор итеп һайлана) «Основы консервации и реставрации музейных предметов», «Техника изобразительного искусства» һ. б. курстар буйынса лекциялар уҡый. . 2004 йылда В. И. суриков исемендәге Мәскәү дәүләт сәнғәт академияһының профессоры итеп һайлана. Төрлө курстар буйынса программалар авторы.
2010 йылдаРәсәй Художество академияһының « Лайыҡлы» миҙалы меән бүләкләнә. Был бүләк уға «О реставрации и атрибуции» һәм «Консервация и хранение скульптуры в музее» моногшрафияары өсөн бирелә.
Йөрәк
Йөрәк (соr, καρδιά, сердце) — мускулдарҙан торған эсе ҡыуыш ағза. Умыртҡалы йән эйәләре, шул иҫәптән кеше организмында туҡтауһыҙ ритмик ҡыҫҡарыу ярҙамында ҡан әйләнешен тәьмин итеүсе мөһим тән ағзаһы. Ул күкрәк ҡыуышлығында урта һыҙыҡтан һулдараҡ урынлашҡан.
Дөйөм мәғлүмәттәр
«Йөрәк» һүҙе (урыҫ телендәге «сердце» үҙенең сығышы менән боронғо славян теленә барып тоташа:, башҡа телдәрҙә:  (шул уҡ тамырҙан širdìs, καρδία, , heart).
Йөрәк тик унда ғына булған үҙенсәлекле мускулдарҙан: арҡыры һыҙатлы йөрәк мускулдары туҡымаһынан төҙөлгән. Бындай мускул туҡымаһында мускул сүстәре (оҙон еп һымаҡ күҙәнәктәр) үҙ-ара үрелеп үҫкән була. Был йөрәк ҡыҫҡарғанда ҡуҙғыуҙың тигеҙ таралып, сүстәрҙең берҙәм ҡыҫҡарыуын тәьмин итә.
Ул тоташтырғыс туҡыманан барлыҡҡа килгән йөрәк ҡабында (перикард) ята. Йөрәк ҡабының эске йөҙө йөрәкте еүешләп тороусы һәм ҡыҫҡарғанда ышҡылыуҙы кәметеүсе шыйыҡса бүлеп сығара.
Йөрәк, ҡанды тамырҙарға ҡыуып, умартҡалылар организмы өсөн бик мөһим булған ҡан әйләнешен тыуҙыра. Даими хәрәкәтләнеп торһа ғына, ҡан үҙ бурысын үтәй ала. Шулай итеп, йөрәк һәм ҡан тамырҙары ҡан әйләнеше системаһын тәшкил итә.
Йөрәктең тибеүҙән туҡтауы организмдың үлеменә килтерә, сөнки туҡымаларға кислород менән йәшәү өсөн мотлаҡ булған матдәләр килмәй. Һәм бер үк ваҡытта уларҙан тарҡалыу продукттары сығарылмай, һөҙөмтәлә организм ағыулана.
Кеше йөрәге
Йөрәктең ауырлығы, кешенең енесенә ҡарап уртаса, оло ирҙәрҙә 332 г (274—385 г), ҡатын-ҡыҙҙарҙа 253 (203—302 г) грамм була.
Бер минут арауығында уртаса 72 тапҡыр ҡыҫылып типкән был тән ағзаһы тыныс хәлдә тәүлегенә 100 000 самаһы тапҡыр ҡыҫҡара. Уның аша был ваҡыт эсендә 7 000 — дән 10 000 литрға тиклем, йыл эсендә 3 150 0000 литрға яҡын ҡан үтә.
Тоу-Соим
Тоу-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ненс-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Йөрәк
Кеше йөрәгенең төҙөлөшө
Был ике өлөш үҙ сиратында бер-береһенә тоташҡан ике бүлеккә бүленә: өҫкөһө — йөрәк алды, аҫҡы бүлек — ҡарынсаҡ тип йөрөтөлә. Шулай итеп, барлыҡ имеҙеүсе хайуандарҙыҡы кеүек, кеше йөрәге лә дүрт камералы: ул ике йөрәк алдынан һәм ике ҡарынсыҡтан тора.
Йөрәк алдарының көбө ҡарынсыҡтар көбөнә ҡарағанда байтаҡҡа йоҡараҡ. Был йөрәк алдары башҡарған эштең сағыштырмаса ҙур булмауына бәйләнгән. Улар ҡыҫҡарғанда, ҡан ҡарынсыҡтарға инә.
Артабан ҡарынсыҡтар байтаҡҡа күберәк эш башҡара: ҡанды тамырҙарҙың организм буйлап һуҙылған бар оҙонлоғо буйынса ҡыуа. Һул ҡарынсыҡтың мускул көбө уң ҡарынсыҡтыҡына ҡарағанда ҡалыныраҡ. Сөнки уң ҡарынсыҡ ҡанды упкәләргә ҡыуа (кесе ҡан әйләнеше түңәрәге). Ә һул ҡарынсыҡ ҡанды ҡан тамырҙары буйлап бөтөн организмға(ҙур ҡан әйләнеше түңәрәге) тарата. Һул ҡарынсыҡ күпкә ҙурыраҡ күләмдә эш башҡара.
Һәр йөрәк алды менән ҡарынсыҡ араһындағы сиктә ҡапҡас һымаҡ ике яҡҡа асыла торған клапандар бар. Улар тарамыш ептәре менән йөрәк көптәренә беркетелгән. Был — япраҡлы клапандар.
Йөрәктең эше
Йөрәк эшмәкәрлеге йөрәк циклының өс фазаһының ритмлы алмашыныуынан:
Бөтә йөрәк циклының дауамлығы яҡынса 0,8 секундҡа тиң. Йөрәктең дөйөм йомшарыуы фазаһына яҡынса 0,4 секунд тура килә. Ике ҡыҫҡарыу араһындағы бындай ял йөрәк мускулының эшкә һәләтлеген тулыһынса элекке хәленә ҡайтарыу өсөн етерлек була.
Йөрәк мускулының үҙендә тыуыусы импульстар тәьҫирендә йөрәктең ритмлы ҡыҫҡарыуға һәләтле булыуы йөрәк автоматияһы тигән атама алған.
Автоматия йөрәктең нервы системаһына сағыштырмаса бәйләнешһеҙ эшләүен тәьмин итә. Йөрәк ритмлы ҡыҫҡара. Сағыштырмаса тыныс хәлдә йөрәк минутына сама менән 70 — 75 тапҡыр ҡыҫҡара.
Йөрәк алдары ҡыҫҡарғанда, клапандарҙың япраҡтары ҡарынсыҡтар эсенә һалынып төшә, һәм ҡан йөрәк алдарынан ҡарынсыҡтарға иркен үтә. Ҡарынсыҡтар ҡыҫҡарғанда, япраҡтарҙың клапандары ябыла һәм йөрәк алдарына инеү юлын томалай. Был ҡандың тик бары бер йүнәлештә генә — йөрәк алдарынан ҡарынсыҡтарға табан ғына хәрәкәтләнеүен тәьмин итә. Йөрәктең ҡыҫҡарыуын йөрәк мускулы тәьмин итә, ул һөлдәнең арҡыры һыҙатлы мускулына оҡшаш. Йөрәк мускулында айырым күҙәнәктәр бар, уларҙа ваҡыт-ваҡыт (периодик) рәүештә ярһыуҙар тыуа, һәм улар ике йөрәк алды һәм ҡарынсыҡтарҙың мускуллы көптәренә тапшырылып тора. Шға күрә йөрәктең бүлектәре бер-бер артлы: тәүҙә йөрәк алдары, унан һуң ҡарынсыҡтар ҡыҫҡара. Йөрәк алдарының икеһенең дә 0,1 секунд самаһы дауам иткән ҡыҫҡарыуы ваҡытында бөтә ҡан ҡарынсыҡтарға килеп инә. Унан һуң йөрәк алдары йомшара, ә ике ҡарынсыҡ та ҡыҫҡарып, ҡанды аортаға һәм үпкә артерияһына этеп сығара. Ҡарынсыҡтарҙың ҡыҫҡарыуы 0,3 секунд самаһы дауам итә, ә унан һуң улар йомшара һәм артабанғы 0,4 секунд эсендә бөтә йөрәк мускулы тыныс йәки дөйөм йомшарған хәлдә ҡала.
Железногорск (Курск өлкәһе)
Железногорск (Железногорск) — Курск өлкәһендәге ҡала. Халыҡ һаны буйынса Курскиҙан һуң өлкәлә икенсе урында тора.
Мешәлек
Мешәлек — Мишеляк - Рәсәй йылғаһы. Силәбе һәм Ҡурған өлкәләре биләмәләрендә аға.
Географияһы
Мешәлек йылғаһы Олағас йылғаһынан баш ала, Тинес йылғаһының уң ҡушылдығы, уға тамағынан 226 км өҫтәрәк ҡоя. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тинес. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Экологияһы
Йылғаның экологик торошо 1957 йылда «Маяҡ» химкомбинатында шартлау булғандан һуң бик хөртәйә.Был хаҡта шул төбәктә йәшәгән автор В.В. Устюжанин үҙенең "Протоки, ручьи, речки нашего округа" тигән мәҡәләһендә Мешәлек йылғаһын да телгә ала:
" АТЭЦ (атомная теплоэлектроцентраль) һәм Новогорныйҙы төҙөгәнгә тиклем йылға тыныс ҡына Олағас йылғаһынан ағып сығып ята ине. Уның ярҙарында Ҡурҡасыҡ, Оло һәм Кесе Мылари,  Соловьёв, Монашки үҙәндәре көн итә ине.  Метлиноға 1 км ҡалараҡ  ул Тинес йылғаһына ҡоя ине.
Хәҙер Олағас йылғаһы күтәрелгәндә өлөшләтә генә юл аҫтынан сығып, Новогорныйҙың йыуынты һыуҙары менән ҡушылып, Уң яр каналына төшә.
Йылға тулыһынса тиерлек «Маяҡ» етештереү берекмәһенең санитар зонаһына инә. Уның юлында өс дамба, алтын сығарыу соҡоро
Этимологияһы
Мешәлек - башҡорт телендәге диалект "мешә" һүҙенән яһалған атама.Әҙәби телдә мешә - бешә, йәғни йәш ҡарағай., мешәлек иһә - йәш ҡарағайлыҡ.
Ташлыҡул (Ләмәҙ ҡушылдығы)
Урманлы ҡалҡыулыҡта башлана (275 м НУМ билдәһе), әммә күп өлөшөндә сағылда, урманһыҙ ерҙә аға, тик тамағына яҡын ерҙә тағы Лукановка урманына инә. Йылғаны ЛЭП һәм элемтә линияһы киҫеп үтә.
Һыу сығанағына яҡын биләмә  — Октябрьск. Әй бассейны округына ҡарай.
Виргинский Виктор Семёнович
Виргинский Виктор Семенович (псевдонимы, төп фамилияһы — Гуревич; (5 сентябрь 1908 йыл — 1989 йыл) — СССР тарихсыһы, тәбиғәт белеме һәм техника тарихы өлкәһендәге белгес, тарих фәндәре докторы (1951), Мәскәү дәүләт педагогия университеты профессоры (1954).
Биографияһы
Мәскәү тарих, философия һәм әҙәбиәт институтында «Французская металлургия во время Великой Французской революции XVII в.» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын, СССР ФА Тарих институтында «Возникновение русских железных дорог и железнодорожный вопрос в России до начала 40-х гг. XIX в.» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Виктор Семенович СССР Сит ил эштәре Халыҡ комиссариатының Мәскәү халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтында эшләй, ВКП(б) Үҙәк Комитеты ҡарамағында Юғары партия мәктәбенең ситтән тороп уҡыу бүлегенең Мәскәү консультация пунктында уҡытыусы-консультант булып эшләй.
1947 йылдан сәйәси һәм фәнни белемде таратыу буйынса Бөтә Союз йәмғиәтенең ғәмәли ағзаһы булып тора, 1949—1951 йылдарҙа —Ҙур Совет Энциклопедияһы нәшриәтенең «Тәбиғәт белеме һәм техника тарихы» мөхәрририәтендә штаттан тыш мөхәррир һәм мәҡәләләр авторы.
Виктор Семенович Мәскәү ҡалаһының юғары 10 уҡыу йортонда эшләй, 1951 йылдан алып — В. И. Ленин исемендәге Мәскәү дәүләт педагогия институтында 30 йылдан ашыу уҡыта, лекциялар, спецкурстар, боронғо замандан алып 20 быуат аҙағына тиклем СССР тарихы буйынса практик дәрестәр үткәрә, фәнни эштәр менән шөғөлләнә, диссертация яҡлау буйынса аспиранттар әҙерләй. 1964—1965 йылдарҙа тарих факультетында үҙе әҙерләгән «Фән һәм техника тарихы» лекциялар курсын уҡый, 1989 йылда үҙенең вафатына тиклем ғилми эшмәкәрлек менән шөғөлләнә.
Виктор Семенович Виргинский 1989 йылда Мәскәүҙә вафат була.
Гуменка
Гуменка — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокша йылғаһының һул ярына тамағынан 351 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡортбаш
Ҡортбаш (урыҫ.ципреи йәки каури, лат. Cypraea — кипреи, ингл. cowry, cowrie) — Cypraeidae ғаиләһенән булған ҡорһаҡ аяҡлы диңгеҙ молюскалары ырыуынан.
Ҡортбаш башҡорт тарихында һәм көнкүрешендә
Ҡортбаш ҡатын - ҡыҙҙы, бала - сағаны күҙ тейеүҙән, төрлө ҡара көстәрҙән ҡурсалай тип һаналған.Ҡабырсыҡтар, ғәҙәттә, ҡашмау таҫмаһының ситтәренә, еләнгә, шулай уҡмалайҙарҙың түбәтәйҙәренә тегеп ҡуйылыр булған. Ҡортбаш фәнни әҙәбиәттә каури(һинд телендә) тип атала. Ул башлыса Малодив утрауҙарында осрай һәм ошо утрауҙарҙан Һиндостан ярымутрауы менән Африкаға үтеп ингән. Каури- ҡортбаш беҙҙең эраның 400-сө йылынан алып ХХ быуат башына тиклем Һиндостанда бәләкәй аҡса берәмеге сифатында ҡулланылған. Мәҫәлән: 3000-1200 бөртөк 1 рупийға торошло булған. Башҡорт халҡы ҡортбаш ҡабырсығы менән бик борондан таныш. Шуға күрә атамаһы бар, һәм беҙҙең милли кейемдә лә урын алған. Күрәһең, был диңгеҙ ҡабырсыҡтары башҡорттарҙың Һиндостан менән тығыҙ сауҙа бәйләнеше һөҙөмьәһендә килеп ингән. Башҡорттарҙың бик борон Һиндостанға барып йөрөгәне тураһында тарихсылар күп дәлилдәр килтерәж. Шулай итеп, "ҡортбаш" тип үҙенсәлекле исем менән аталған кескәй диңгеҙ ҡабырсаҡтары боронғо башҡорт тарихының әле асылмаған серҙәрен һаҡлай.
left|250px
Оло Запорная (Лысьва ҡушылдығы)
Оло Запорная (Запорная) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лысьва (пруд Лысьвенский) йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Имсыса
Имсыса — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының уң ярына тамағынан 1194 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Смирнов Ефим Иванович
Ефим Иванович Смирнов (23 октябрь 1904 йыл, Озерки ауылы, Владимир губернаһы — 6 октябрь 1989, Мәскәү) — совет хәрби һәм дәүләт эшмәкәре; медицина фәндәре докторы (1943), профессор, Медицина фәндәре академияһы академигы (1948), медицина хеҙмәтенең генерал-полковнигы (1943). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978).
Биографияһы
1911 йылда ғаилә Судогод өйәҙенең Небольсин ҡасабаһына күсеп килә. 1914 йылдан Фёдоровка быяла фабрикаһында, 1915 йылдан — Вознесенск быяла фабрикаһында мастер булып эшләй. Күп балалы ғаиләнең (8 баланың) фәҡирлеге арҡаһында башланғыс мәктәптең беренсе класын ғына тамамлап өлгөрә. Граждандар һуғышы йылдарында производство туҡтатыла, аслыҡтан ҡасып, атаһы ғаиләне Алтайға алып китә, унда Ефим ялсы булып эшләй башлай, 1923 йылдан 1925 йылға тиклем — Степановка ауыл Советы секретары. 1925 йылда уҡырға ебәрелә, 1928 йылда Омскиҙың эшселәр факультетын тамамлай
Һуңынан шул уҡ 1928 йылда Ҡыҙыл армия сафына саҡырыла һәм академияға уҡырға ебәрелә. 1932 йылда Ленинград Хәрби-медицина академияһын тамамлай. 1932 йылдан — Ленинград хәрби округының 11-се механизацияланған корпусы 32-се механизацияланған бригадаһының танк батальоны табибы. 1933 йылдың февраленән Ленинград хәрби округының хәрби-санитар бүлегенең 2-се бүлеге мөдире була. 1933 йылдың майынан — 172-се уҡыу-эксперименталь артиллерия полкының өлкән табибы. 1929 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
1935 йылдың мартынан 1936 йылдың июненә тиклем һәм 1937 йылдың мартынан 1938 йылдың апреленә тиклем — Хәрби-медицина академияһы курсы начальнигы. 1936 йылдың июненән 1937 йылдың мартына тиклем Ҡыҙыл армия санитар идаралығының кадрҙар бүлеге начальнигы ярҙамсыһы. 1938 йылда М. В. Фрунзе исемендәге РККА-ның Хәрби академияһын (киске факультет) тамамлай.
1938 йылдың апреленән — Ленинград хәрби округының санитар хеҙмәте начальнигы.
Профессор А. А. Каменский билдәләүенсә: «Һуғыш ваҡытында немецтарҙа эпидемиялар булды, ләкин беҙҙә юҡ ине. Билдәле булыуынса, был башлыса күренекле табип һәм фән ойоштороусыһы Смирновтың ҡаҙанышы».
1947 йылдың 17 февраленән 1952 йылдың 9 декабренә тиклем — СССР һаулыҡ һаҡлау министры. «Табиптар эше» менән бәйле, «сәйәси вайымһыҙлыҡ өсөн» тигән формулировка менән, министр вазифаһынан бушатыла, С. Н. Хрущев раҫлауынса: «Ул көн һайын ҡулға алыныуҙы көтә ине».
И. В. Сталиндың вафатынан һуң юғары етәксе вазифаларына кире ҡайтарыла. 1953 йылдың апреленән 1953 йылдың сентябренә тиклем С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы етәксеһе. 1953 йылдан 1955 йылға тиклем — СССР Ҡораллы Көстәре Генераль штабы идаралығы начальнигы. 1955 йылдан ҡабаттан СССР Оборона министрлығының Баш хәрби-медицина идаралығы начальнигы була. 1960 йылдың ноябренән СССР Ҡораллы Көстәре Генераль штабының 15-се идаралығының (СССР ғәскәрҙәрен һәм халҡын биологик ҡоралдан һаҡлау) начальнигы. 1985 йылдан 1987 йылға тиклем СССР Оборона министрлығының Генераль инспекторҙар төркөмөнөң хәрби консультанты. 1987 йылда хаҡлы ялға сыға.
Ижтимағи эшмәкәрлеге
РСФСР Юғары Советының, Мәскәү һәм Ленинград хеҙмәтсәндәр депутаттарының ҡала Советтары депутаты итеп һайлана.
Фәнни эшмәкәрлеге
Төп хеҙмәттәре хәрби-медицина хеҙмәтен ойоштороуға һәм тактикаға, хәрби медицина тарихына арналған. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында яралыларҙың 73 проценты һәм ауырыуҙарҙың 90 проценттан ашыуы хеҙмәткә кире ҡайтыуҙы тәьмин иткән яралыларға һәм ауырыуҙарға махсус медицина ярҙамы күрһәтеү системаһын нигеҙләй һәм практикаға индерә. Ғәскәрҙәргә санитар һәм эпидемияға ҡаршы ярҙам системаһын эшләү менән етәкселек итә. Халыҡҡа һәм Ҡораллы Көстәргә медицина ярҙамы күрһәтеүҙең ойоштороу формаларын һәм ысулдарын фәнни нигеҙләү буйынса хеҙмәттәр серияһы авторы.
Шәке (тау)
Шәке (Чека) - Көньяҡ Уралдағы тау-ҡалҡыулыҡ, Силәбе өлкәһенең көньяғындағы иң юғары нөктәһе. Бейеклеге 558,3 м. Силәбе өлкәһенең далалы зонаһында Ҡыҙыл районы территорияһында урынлашҡан. Силәбе өлкәһенең тәбиғәт ҡомартҡыһы. Тау биләмәһендә Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл китабына ингән 11 төр үҫемлектәр үҫә.
Тасуирламаһы
Тау дөрөҫ конус формаһында, тирә-яҡтағы ҡалҡыулы даланан күтәрелеп тора һәм бөтә яҡтан яҡшы күренә. Тау алһыу-һоро һәм ҡыҙғылт-һоро граниттар, гранит-порфирҙарҙан һалынған. Тауҙа йырындар һәм үҙәндәр бик күп, шуларҙың күбеһендә шишмәләр аға. Шекә тауының итәгендә бер нисә шишмәнең башы урынлашҡан. Ошонда уҡ "Чека" археология комплексы ла табылған, унда тау түбәһендә неолит дәүере ғибәҙәтханаһы, иртә һәм һуң күсмә тормош дәүеренең 10-дан ашыу ерләү һәм иҫкә алыу комплексы, бронза быуат дәүере менгирҙары урынлашҡан. Әлеге ваҡытта яңы сыҡҡан диндәргә ышанған кешеләр араһында ныҡ популярлыҡ яулаған. Был тауҙы улар русса "Гора Власти" йәки "Кайлас" тип йөрөтәләр, һәм бында үҙҙәренең төрлө мистик йолаларын үткәрәләр. Был инде кешеләрҙең күп йыйылған сағында урындағы тәбиғәткә зыян килтерергә мөмкин.
Флора
Был тауҙа һирәк, эндемик, реликт һәм юғалыу сигендә торған үҫемлек төрҙәренең күп (энәле ҡәнәфер, урыҫ сыбар сәскәһе һәм башҡалар). Был урында әлегә тиклем һаҡланып ҡалған иң ҡиммәтле сиҙәмле дала ята. Шәке тауының төньяҡтағы битләүенең урта тирәһендә ҙур булмаған ҡайын урманы үҫә.
Этимологияһы
Шәке, Урал йылғаһының һул ярында Бамаҡтан 50 км көнсығыштараҡ тау. Татарлашҡан ҡаҙаҡса шокы «осло түбәле ҡалҡыулыҡ» һүҙенән килеп сығыуы мөмкин. XIX быуатта геолог Г. П. Гельмерсен Ҡара Шәке тип билдәләгән. Стәрлетамаҡ ҡалаһы янында урынлашҡан Шахтауҙыңда боронғо атамаһы «Шәкетау».
Воронеж дәүләт сәнғәт институты
Воронеж дәүләт сәнғәт институты (Воронежский государственный институт искусств) — Үҙәк-Ҡара тупраҡлы төбәктең иң алдынғы мәҙәниәт һәм сәнғәт үҙәге. Юғары уҡыу йорто эшләгән ваҡытта өс меңгә яҡын актер, музыкант һәм рәссам әҙерлек үтә. Вуз тамамлаусылар араһында 200-ҙән ашыу Халыҡ-ара һәм Бөтә Рәсәй конкурстары лауреаттары һәм дипломанттары бар; 80-дән ашыу кеше Рәсәйҙең сәнғәт һәм мәҙәниәт өлкәһендә маҡтаулы исемгә лайыҡ була.
Тарихы
Юғары уҡыу йортона 1971 йылда Воронеж дәүләт сәнғәт институты булараҡ нигеҙ һалына. Институттың беренсе ректоры доцент, фәлсәфә фәндәре кандидаты В. Н. Шапошников була. 1980 йылда уны был поста профессор, РСФСР-ҙың халыҡ артисы В. В. Бугров алмаштыра. 1998 йылда уҡыу йорто Воронеж дәүләт сәнғәт академияһыисемен ала. 2003 йылдан уны профессор, Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре В. Н. Семенов етәкләй. 2013 йылдың 27 июнендә ректор итеп Эдуард Владиславович Бояк һайлана. 2015 йылдың 1 июненән ул үҙ теләге менән вазифаһынан китә. Ректор вазифаһын башҡарыусы итеп сәнғәтте өйрәнеү фәне кандидаты, музыка тарихы кафедраһы мөдире, ғилми эш буйынса элекке проректор Скрынников Ольга Анатольевна тәғәйенләнә. 2015 йылда юғары уҡыу йорто ҡабат исемен үҙгәртә һәм элекке Воронеж дәүләт сәнғәт институты исемен кире ҡайтара.
«Муза» скульптураһы
25 йыл эсендә бинаның фасады аркаһында, уның төп ишеге өҫтөндә, «Муза» скульптура композицияһы урынлашҡан. Скульптура авторы — Воронеждың билдәле скульпторы Мельниченко Александр Владимирович. Скульптура композицияһы рәсми мәҙәниәт һәйкәл рәсми статусына эйә түгел һәм сәхнә артынан күгәрсендәр урауында килеп сығған йәш ҡыҙҙы һынландыра. 2013 йылдың авгусында сәнғәттә прогрессив йүнәлеш вәкиле булған һәм академияның ғалимдары советының хуплауын алған яңы ректор Эдуард Бояков скульптура алына. Бил йәһәттән Воронеждың билдәле рәссамдары һәм скульпторҙары ҡәнәғәтһеҙлек белдерә : скульптура композицияһы авторы быны вандаллыҡ тип атай, Рәсәй Рәссамдар Союзының Воронеж ойошмаһы етәксеһе Алексей Смирнов та академия етәкселегенең ҡылығын хупламай, Рәсәй художество академияһының мөхбир ағзаһы Юрий Астапченко академиянан китеү ниәтен белдерә: «ошоға оҡшаш бер нәмә эшләмәгән кешеләр үҙ өҫтөнә ҡыйратырға ҡыйыулыҡ ала. Академияла башҡаса уҡытмам тип уйлайым, китергә ниәтләйем…». ВДСИ студенттары ла скульптураны урынына ҡайтарыуҙы талап итә, ҡайһы бер уҡытыусылар ҡаршылыҡ йөҙөнән эштән китә, шулай уҡ вузды элек тамамлаусылар һәм ябай халыҡ үҙенең ҡәнәғәтһеҙлеген белдерә. Ректор һүҙҙәренә ҡарағанда, «скульптура академияның күҙалланған ремонт планына һәм яңы дизайнына тура килмәй» һәм Брежнев дәүере ҡалдығы булып тора, шуға уны алырға ҡарар итә. Скульптура урынына яңы нимәлер ҡуйыу планлаштырылмай. Һүтеп алынғандан һуң скульптура күпмелер ваҡыт академия эргәһендәге скверҙа урынлаша, уның артабанғы яҙмышы билдәһеҙ, ләкин ректор һүҙҙәренә ҡарағанда, «Муза» музыка мәктәбенә юллана.
Структураһы
Воронеж дәүләт сәнғәт институты ижади һөнәр студенттарына 3 факультетта белем бирә:
Институтта 5 һөнәр буйынса:
өс бакалавриат йүнәлеше буйынса:
53.03.02 — Музыкаль-инструменталь сәнғәт
профилдәр буйынса:
53.03.03 — вокал сәнғәте, академик йырлау профиль;
53.03.06 — Музыка ғилеме һәм музыкаль-ҡулланма сәнғәте, Этномузыкология профиле буйынса 400 самаһы студент белем ала
Трёбниц
Трёбниц (Trobnitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 468 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,17 км2. Диңгеҙ кимәленән 205 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7646 һәм автомобиль коды — SHK.
Ялтырҡулбаш
Ялтырҡулбаш (Ялтыркулбаш) — Башҡортостандың Бүздәк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 10 кеше. Почта индексы — 452725, ОКАТО коды — 80217819006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Гусинец (Индига ҡушылдығы)
Гусинец — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Индига йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Заһитов Ғабдулла Ғиниәтулла улы
Заһитов Ғабдулла Ғиниәтулла улы (1 ғинуар 1918 йыл) — педагог, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ҡыҙыл Йондоҙ һәм Ватан һуғышы ордендары кавалеры. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1976). Милләте — башҡорт.
Биографияһы
Уның атаһы Ғиниәтулла Ғөбәйҙулла улы 1930 йылда, йәшәгән еренән ҡыуылып, Белорет ҡалаһы эргәһендәге Нура ҡасабаһына килеп эләгә. 1932 йылда алты балаһы менән әсәһе Бибиәсмә Ишйәр ҡыҙы аталары янына килеп етә. Ғабдулла Заһитов кесе йәштән ил ҡайғыһын, тиҫтерҙәренең яфаларын күреп үҫә. Бала сағында Нура йылғаһына төшә лә асы күҙ йәштәрен уның һалҡын һыуында йыуа. Янаҡышта уны кулак балаһы тип мәктәпкә алмайҙар, 1932 йылда 14 йәше менән барған малайҙы Нура мәктәбенең V синыфына ултырталар. Мәктәп директоры һәм математика уҡытыусыһы Хажи Тажи улы Ғирфанов яҡшы кеше булып сыға, синыфта иң оло баланың башынан һыйпай ҙа, уҡы, тырыш, ти. 1936 йылда Ғ.Ғ.Заһитов педагогия училищеһына уҡырға инеп, ныҡлы белем ала. Шунан ул Баҡый, Хөсәйен башланғыс мәктәптәрендә берәр йыл уҡыта, тәүге Сермән педагогик тәжрибә һабаҡтарын үҙләштерә. Тиҙҙән Белорет ҡалаһы¬ның 6-сы мәктәбендә физкультура уҡытыусыһы булып эшләй, 1940 йылда мәктәп директоры итеп тәғәйенләнә, был вазифаға ҡолас йәйеп тотона.
һуғыштан һуң яугир педагог 6-сы мәктәптә физкультура уҡытыу¬сыһы булып эшләй. Ғабдулла Ғиниәтулла улының ауыҙ тултырып һөйләрлек маҡтауға лайыҡлы педагогик хеҙмәте 1948 йылда 4-се киске (сменалы) урта мәктәп директоры булып эшләй башлаған ваҡытҡа тура килә. Тиҙҙән һәләтле етәксе 2-се киске мәктәп директоры итеп ҡуйыла. Талантлы педагог 1955 йылда 4-се киске мәктәп директоры булып ҡайта. Бында уҡытыусылар коллективы эшен яйға һалыуға, бер йылдан 1-се киске урта мәктәп директоры вазифаһы йөкмәтелә. 1956 йылда унда 600 йәш эшсе уҡый, уҡытыуҙың кабинет системаһы индерелә. Ғ.Ғ.Заһитов М. И. Калинин исемендәге Белорет металлургия комбинатының мәктәпкә ҙур ярҙам күрһәтеүенә өлгәшә.