cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Акакий Церетели
Биографияһы
Акакий Церетелиҙың батша самодержавиеһына (сикләнмәгән хакимлығына) ҡаршы баш күтәреүсе халыҡ яғында Рәсәйҙәге 1905—1907 йылдарҙағы революцияла ҡатнашыуы — бөйөк грузин мәғрифәтсе шағирының, ғөмүмән, Грузия милли-азатлыҡ хәрәкәтенең донъяға ҡарашы логик эҙемтәһе. Акакий Церетелиҙың патриотик-милли донъяға ҡарашы азатлыҡ өсөн көрәшселәрҙе идея яҡтан әҙерләгән, шуның өсөнбатша властары бөйөк мәғрифәтсе шағирҙы даими эҙәрлекләгәндәр, ә ҡайһы берҙә хатта төрмәгә лә япҡандар.
Акакий Церетели шағир ғына түгел, ә аҡыл эйәһе лә булған. Уның гуманистик фәлсәфәһе, реалистик эстетикаһы һәм социологияһы көслө һәм оригиналь ағымы менән Грузия азатлыҡ хәрәкәтенең мәғрифәтселек фекеренә үтеп ингән. Уның төркөм һәм синфи күренештәр менән сағыштырғанда рухи һәм донъяуиҙың, күк һәм ерҙең, миллилек һәм кешелектең өҫтөнлөклө берлеге тураһындағы гуманистик ҡарашы ижтимағи күренеш ҡиммәттәренең үлсәме булған. Уның фекере буйынса, художестволы ижад, күк һәм ерҙең бүленмәй торған берлеге сағылышы, ярлы халыҡҡа иҙеүсе синыфҡа ҡаршы көрәшендә, «тормош хәҡиҡәте менән сарланған һәм тыуған ил мәнфәғәте өсөн кәрһеҙләнмәй раҫланған һәм ҡулланылған көслө һәм тоғро ҡорал», ярҙам итергә тейеш. Уның исеме менән грузин халҡының ярты быуатлыҡ милли-азатлыҡ көрәше тарихы айрылғыһыҙ бәйләнгән.
Церетели грузин интеллектуалы һәм йәштәр лидеры булған кенәз Илья Григорьевич Чавчавадзеның яҡын дуҫы булған. 1860-сы йылдар быуыны Чавчавадзе һәм Церетелиға артынан грузин халҡының мәғрифәтселек һәм яңырыу, шулай уҡ грузиндарҙың үҙидентификацияһы хәрәкәтенә эйәрҙе.
Ул йөҙләгән патриотик, тарихи, лирик һәм сатирик поэмалар, юмористик хикәйәләр һәм биографик романдар авторы. Акакий Церетели шулай уҡ үҙен мәғариф, журналистика һәм театр өлкәләрендә лә танытҡан.
Билдәле грузин халыҡ йыры «Сулико» Акакий Церетели һүҙҙәренә яҙылған.
Ул 1915 йылдың 26ғинуарында вафат булған, Тбилисиҙағы Мтацминда пантеонында ерләнгән.
Күренекле рус антрепренёры Алексей Акакиевич Церетели — уның улы.
Акакий Церетелиҙың тыуған ауылы Схвиториҙа тыуып үҫкән Мариам Якобашвили бөйөк шағирҙы, бигерәк тә гениаль аҡһаҡалдың, балаларҙы үҙенең эргәһенә йыйып алып, (башҡорттарҙың Аҡмуллаһы кеүек) өгөт-нәсихәт биргәнен, яҡшы иҫләгән: «Уҡығыҙ, балаҡайҙарым, уҡығыҙ! Шунан да ҙурыраҡ байлыҡҡа эйә булмаҫһығыҙ!»
Мурахтина Нина Петровна
Бүләктәре
"«Уның рационализаторлыҡ тәҡдимдәре арҡаһында ҙур сығымдар һалмайынса продукция етештереү күләме 60 тоннанан 110 тоннаға тиклем арттырыла, шул уҡ ваҡытта хеҙмәт етештереүсәнлеге 9,7%-ҡа арта. Уның рационализаторлыҡ тәҡдиме буйынса X-12 ҡамыр баҫыу машинаһы реконструкциялана, һөҙөмтәлә хеҙмәт етештереүсәнлеге һәм эш сифаты күтәрелә»." 1971 йылдың 26 апрелендәге СССР Юғары Советы Президиумы указы менән, аҙыҡ-түлек сәнәғәтен үҫтереү буйынса биш йыллыҡ план заданиеларын үтәгәндә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн, Мурахтина Нина Петровнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Белеме
- Ете йыллыҡ мәктәп,
- ҡыҫҡа ваҡытлы механизаторҙар курсы (1941).
- 1978 йылдың майында Социалистик Хеҙмәт Геройҙары И. Н. Панфиловскийҙың һәм С. И. Гончаруктың инициативаларын хуплай һәм 3-сө ГПТУ-ға производствоға өйрәтеү мастеры булып эшкә күсә.
Уҡытыусы эшмәкәрлеге
1946-1948 йылдарҙа йәштәрҙе тракторҙа эшләргә өйрәтә.
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
- 15 йәшенән Ворошилов исемендәге колхозда эшләй башлай.
- 1941 йылдан — тракторсы.
- 1949 йылда Мәскәү эргәһендәге торф предприятиеһына эшкә китә.
- 1950 йылдың ғинуарында Силәбелә килә, унда Металлургия районындағытөҙөлөүсе 5-се икмәк заводына эшкә инә: - сүпрәсе,
- газсы,
- он иләүсе,
- ҡамыр баҫыусы.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Ленин ордены (1971 йыл)
- «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (1971 йыл)
- Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971 йыл)
Собханғол (Белорет районы)
Собханғол — Башҡортостандың Белорет районындағы бөткән ауыл.
География
Елмәрҙәк һәм Әүҙәрҙәк тауҙары араһында, Рәүәт йылғаһына Ҡөҙрәт йылғаһы ҡушылған ерҙә урынлашҡан. Иңйәрҙән көнбайышҡа табан 35 км. Халыҡ телендә исеме Рәүәт, рәсми исеме Собханғолдо халыҡ ҡулланмай. Иңйәр янындағы Рәүәт менән бутамаҫ өсөн Урман Рәүәт тип тә йөрөтәләр.
Йылғалары: Рәүәт,Ҡөҙрәт, Ташлы,Ҡуртҡыс.
Тауҙары: Япас,Ҡуртҡыс,Сәүгән,Көсөкбай, Рәүәт -бейеге,Саған-арҡа,Сиснай һ. Б
Тарих
Тарихы 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдары менән бәйләнгән.
1740 йылда Табын казактары атаманы Матвей Красильников Кесе Иңйәр буйындағы 13 башҡорт ауылын яндыра.
Шул иҫәптән Кесе Иңйәрғә ҡойған Рәүәт йылғаһы буйында урынлашҡан Собханғол(икенсе исеме Рәүәт)ауылы ла яндырыла. Ул саҡта ауыл яңынан тергеҙелә. Ә ун туғыҙынсы быуаттың утыҙынсы йылдарында Инйәр завод урыны заводчик Пашковтар ҡулына күсеү сәбәпле был дача территорияһынан 12 ауыл, 24 утар ғәскәр индерелеп ҡыуыла. Аҙағыраҡ был урынға урыҫтар килеп ултыра һәм ауыл Урыҫ Рәүәте тип йөрөтөлә башлай. Собханғол халҡына икенсе таулы-ташлы ерҙергә күсенергә тура килә.Хатта мәсеттәрен дә күсерергә мөмкин булмай. 1836 йылда ауыл муллаһы юғары начальствонан яңы урынға мәсет төҙөтөргә рөхсәт ала ала. Ауылдың бер өлөшө Арышпар ауылын(тәүҙәрәк ул ауыл да Собханғол исемен йөрөтә) барлыҡҡа килтерә, бер өлөшө Собханғол исеме менән Елмерҙәктең көнбайыш ашаһында бер нисә урынға килеп төпләнә. Был 1833 йылда була. 1834 йылда төрлө урында(Хисаметдин утары, Кинйәғол утары, Урге, Урта, Түбәнге Туғанаш) урынлаша башлаған утарҙарҙы ла бөтөрөп әлеғе урынға берләштерәләр.
Собханғолдоң шәҗәрәһе
Риүәйәт буйынса Ҡолман тархан Иван Грозныйға бара, жалованная грамота ала. Ауылдарҙы ошо Ҡолмандың улдары нигеҙләгән. Документтарҙа ысынлап та Ҡолман Хоҙайбирҙин теркәлгән. Ул 1718 йылда юғары властарҙан ер биләү тураһындағы грамота алыуға ирешә. Быға тиклем дә ҡатайҙар ергә аҫабалыҡ хоҡуҡтарпын яңыртып торғандар. Был ер биләү документы(владенная выпись) сираттағыһы була. Ошо документҡа нигеҙләнеп ҡатайҙар һәм ҡумырыҡтар ерҙәрен үҙ ара килешеп 1728 йылда бүлеп сығалар, артабан бер-береһенең биләмәләренә баҫышып кермәҫкә килешәләр. Тимәк, Ҡолмандың батшаға барыу ваҡиғаһы Иван Грозный ваҡытынан күпкә һуңғараҡ булған. Тимәк, шәжәрәләге Сысҡан Ҡолмандың улы түгел. Риүәйәттәрҙең бер вариантында батшаға барыусы Сысҡан тиелә. Дөрөҫ шәжәрә М.Ф.Чурко тарафынан яҙып алынғанса Сысҡандан башланырға тейеш: Сысҡан- Ирлән-Ишғәле-Ҡушҡаҙы-Яланҡаҙы-Һабанғол-Собханғол. Яланҡаҙынан икенсе тармаҡ китеп Бирҙеғол, Уҫманғәле, Ғәбдүк ауылдары нәҫелдәре тарала. Собханғол нәҫелдәренен күренекле кешеләр байтаҡ. Мәҫәлән, Йәнебәк Осҡауылов 18 быуаттың беренсе яртыһында Нуғай юлындағы бик билдәле шәхес. Императрица Анна Иоановнаға үтенес яҙыуҙа ҡатнаша, 1735—40 йылдарҙа яу барышында йоғонтоло яу етәкселеренең береһе. Бер ҙур кәңәшмә уның йортонда уҙа, властар ҙа Ҡатай волосында иң тәүҙә уға мөрәҗәғәт итә. Осҡауыл нәҫелдәренән йортауай старшина Мөхәмәтйән Игзәков Арышпар ауылына нигеҙ һала. Ямалетдин Игзәков Сибай (Шәйәхмәт Сибаев) кантондың писаре була.
Ямба-Сале-Яха
Ямба-Сале-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Петровка (Яңы Урсай ауыл советы, Баҡалы районы)
Петровка (Петровка) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 11 кеше. Почта индексы — 452666, ОКАТО коды — 80207846005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Акимкина
Акимкина — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ермаковский Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Грузия гимны
Грузия Республикаһының Дәүләт гимны — байраҡ һәм герб менән бер рәттән Грузияның төп дәүләт символы. Гимн көйө Захарий Палиашвилиның "Даиси" һәм "Абессалом һәм Этери" операларынан алынған. Тексттың төп авторы — билдәле грузин шағиры Давид Маградзе.
Тала (Глухая Вильва ҡушылдығы)
Тала  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Глухая Вильва йылғаһының һул ярына тамағынан 219 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ырғаҡ һөйәк
Ырғаҡ һөйәк (os hamatum, крючковидная кость) —.
Белогорский (утар, Ауырғазы районы)
Белогорский (Белогорский) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 6 кеше. Почта индексы — 453485, ОКАТО коды — 80205807003.
1808 йыл
1808 йыл — йома көнөнән башланған йыл, кәбисә.
Баҡты (йылға)
Баҡты (Бахта) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Кәртәле районындағы йылға.
Географияһы
Баҡты - Бахта - Силәбе өлкәһенең Кәртәле районындағы Ябыҡ (Джабык) тимер юл станцияһынан 2 км төньяҡтараҡ урынлашҡан йылға.
Координаттары 53.277060, 59.765042
Тасуирламаһы
Йылға ҙур булмаған оҙонса һаҙлыҡтан башлана. Ғөмбәй йылғаһына Агаповка һәм Нуғайбәк райондары сикләшкән ерҙә тамағынан 59 км-ҙа һул ярынан ҡушыла.
Баҡты - Ғөмбәй йылғаһының ҡушылдыҡтары араһында ҙурлығы буйынса икенсе урында тора. Оҙонлоғо 51 км.
Үҙәндәре һөҙәк, йырҙа тарайған урындарҙа бер аҙ текә.
Үҙәненең киңлеге 0,3— 0,5 км, үләнле, урыны менән һаҙмырт.
Йырҙаһының киңлеге башында 3—3,5 м, тәрәнлеге 0,5 м; урта өлөшөндә - 5—8 м, тәрәнлеге - 0,5—1,5 м; тамағына табан - 10—15 м, тәрәнлеге 1,5 м.
Ағым тиҙлеге 0,1—0,3 м/с.
Һыуының күләме йылына 0,43 м³/с тәшкил итә.
Ҡоролоҡ йылдарында йылға кибә, ҡышын туңа.
Һыуы яуым-төшөм иҫәбенә тулылана
Этимологияһы
Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов гидронимды былай тип аңлата: "Бахта (Бай-Бахта), речка, левый приток Гумбейки, (Агаповский район) бассейн Урала. От именования казахского рода, обитавшего в бассейне речки, в основе которого тюркское личное мужское им Байбакты составленное словами: бай — «богатый», «господин» и бакты — «взглянул», «посмотрел», «пожаловал», т. е. «богатый появился или родился». От пожелания родителей богатства и знатности своему ребенку. .."
Әйтергә кәрәк, Байбаҡты һәм Баҡтыбай исемдәре башҡорт халҡында ла бар.
Грузин аш-һыуы
Грузин аш-һыуы — грузин милләтенең аш-һыуҙары. Күп кенә грузин аш-һыуҙары бөтә донъяға билдәле: цыплёнок табака («цицила тапака» грузинса таба һүҙенән алынған, харчо, хачапурий.
Идеологияла грузия аш-һыуҙары тәмлеткес, әселек менән бәйле. Күп саҡта йәшелсәләр үҙҙәре бер аш — һыу булып тора, йә булмаһа итле ашамлыҡҡа өҫтәлмә булып килә.
Грузияла ла күп илдәрҙәге кеүек үҙ региональ аш-һыуҙары бар. Традицион ашамлыҡтар көнбайыштыҡы (Сурам артылышынан көнбайышта) һәм көнсығыштыҡы бер-береһенән айырыла.
Ҡабымлыҡтар
Һыуыҡ ашамлыҡтар — борсаҡ, йәш кесерткән, сөгөлдөр япрағы, шпинат (пхали) булған аш-һыуҙар. Баклажандар орех һәм һарымсаҡ менән әҙерләнә, унан башҡа помидор, һыуған һәм башҡа йәшелсәләр ҙә ҡушыла. Бешмәктәрҙән тик бер сорт ҡына ашайҙар — хис соко (вёшенки).
Йылы ҡабымлыҡтарҙан иң билдәлеһе кумачи — ҡайнап сыҡҡан тауыҡ ашҡаҙандарынан (ҡайһы берҙә сусҡаның үпкә, бауырҙары, бөйөрөнән), уға орех соусы ҡушыла. Өҫтәлгә ултыртҡанда үҙенең табаһында (кеци) бирелә, таба янмай торған таштан эшләнгән.
Шулай уҡ һыуыҡ ашамлыҡтар араһында иң популяр баклажандан булған аш-һыу (бадриджани), уға сөгөлдөр һәм киптерелгән кизила (чоги) ҡушыла.
Джонджоли — әсетелгән колхидской клекачки исемле үҫемлектең сәскәләре. 4 — 6 аҙна әсетеп һыҡҡас, шыйыҡ май, йәшел һыуған һәм винолы уксус менән болғаталар.
Аштар
Грузин аштарында йәшелсәләр ҡуйылығы бик әҙ, ләкин ҡуйылыҡ дәрәжәһе күпкә тығыҙыраҡ. Сөнки аштарына йомортҡаның һарыһын йәки йомортҡаны үҙен һалалар. Йомортҡа әйләнеп сыҡмаһын өсөн ашҡа уксус, мацони болғайҙар. Иң билдәле аштары: харчо, чихиртма, хаши һәм шечаманды. Хаши ашы үҙенсә бик майлы була, уға һыйыр ите ҡушыла. Иҙелгән һарымсаҡ һәм киптерелгән лаваш айырым бирелә.
Соус һәм тәмләткестәр
Грузия кухняһы күп кенә әскелт һәм киҫкен тәмле соустарын алып тора. Әсе тәмләткестәргә ткемали сливаһының, Ҡара бөрлөгәндең, Ҡыҙылталдың, гранат һәм барбаристың һутын ингдерергә була. Шулай уҡ кинза,һарымсаҡ, грек орехы күп ҡулланыла. Байрамдарҙа иң мөһим соус бажи тип атала, ул вино уксусына болғатылған иҙелгән грек орехынан, һарымсаҡтан тора. Был соусты балыҡҡа йәки иткә һалалар. Ткемали сливаһынан тклапи исемле киптерелгән соус эшләйҙәр. Ул үҙенсә 3 мм ҡоймаҡты хәтерләтә. Кәрәк булған сағында эҫе һыуҙа, һурпала иретелә. Харчо ашын бешергәндә мөһим элемент булып тора.
Ольшанец (Олым ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Изге Троица соборы (Псков)
Изге Троица соборы — Псков ҡалаһындағы православие соборы, Псков епархияһының кафедраль соборы. Собор Псков кромының архитектура ансамбленә инә һәм уның төп төҙөлөшө булып тора.
Бөгөнгө, иҫәп буйынса дүртенсе, собор бинаһы 1699 йылда, шул уҡ элекке собор урынында төҙөлгән ҡорам булып тора. Беренсе собор Х быуатта бөйөк кенәз ҡатын Ольга бойороғо буйынса ағастан төҙөлә һәм янғындан юҡҡа сыға. Икенсе собор таштан һалына һәм ,риүәйәт буйынса, 1138 йылда изге ышаныслы кенәз Всеволод Мстиславич (Николай Воронин, Павел Раппопорт һәм Юрий Спегальскийҙар тикшереүе буйынса — 1180 йылдар аҙағында — 1190 йылдар башында) тарафынан нигеҙләнә. 1363 йылда ҡорамдың түшәме емерелә һәм иҫке ҡорам урынында 1365 йылда яңыһы һалына. 1609 йылдағы янғында соборҙың эсендәге әйберҙәр, изге кенәз Довмонт һәм изге кенәз Всеволод мәйеттәре ҡуйылған кәшәнән тыш, барыһы ла утта янып бөтә. 1682 йылға тиклем ҡорам төҙәтелә һәм үҙгәртеүһеҙ тора. Шул йылда иҫке ҡорам урынында яңы таш собор төҙөлә башлай. Дүртенсе ҡорам 17 йыл буйына төҙөлә һәм 1699 йылда төҙөлөп бөтә, ул беҙҙең көндәргә тиклем еткән.
Алдағы ғибәҙәтханалар
Псков ҡалаһы Х быуат башында Пскова һәм Великая йылғалары киҫешкән урында әүҙем төҙөлә башлай. Ғибәҙәтхана төҙөләсәк урынды бөйөк кенәз ҡатын Ольга, был ерҙәргә килгәндән һуң, 957 йылда һайлай. Йылъяҙмаларҙа күрһәтелеү буйынса, кенәз ҡатын йылға ярында тора һәм уның күҙҙәре алдында был урынды күрһәтеүсе өс нур пәйҙә була, ул тап шуның өсөн был ерҙә Живоначальная Троицаға ҡорам төҙөүҙе бағышлаған. .
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Цырки-кал
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, Чиркей гидроузеленән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
1809 йыл
1809 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Озаску
[[Рәсем: Osasco19fev2016.JPG |310px|right|thumb|Озаску 23° 31' 58" S 46° 47' 31" O]] 70px|left
Озаску  (Osasco) — Бразилияның ҡала.
Ҡорғо (Ҡариҙел ҡушылдығы)
Ҡорғо (Курга) — Рәсәй йылғаһы.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Этимологияһы
Шул уҡ ваҡытта башҡорт телендә ҡорғо һүҙе лә бар, ул һаҙлыҡтағы ҡоро урын, ҡоро һуҡмаҡ тигәнде аңлата
Ряшина Соломея Демидовна
Соломея Демидовна Ряшина (14 август 1924 — 26 апрель, 2003) — совет машиналар эшләү алдынғыһы, СССР Юлдар министрлығының Красноярск паровоз-вагон ремонтлау заводында иретеп йәбештереүсе, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
Биографияһы
Соломея Демидовна Ряшина 1924 йылда Красноярск крайының Подсопки ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Һуғышҡа тиклем Куйбышев исемендәге колхозда эшләй.
1943 йылдан Ҡыҙыл Армияла, зенит частарында хеҙмәт итә. 1946 йылды демобилизациялана һәм Красноярск ҡалаһында фотоҡағыҙ фабрикаһына эшкә урынлаша.
1949 йылда паровоз-вагон ремонтлау заводында иретеп йәбештереүсе  өйрәнсеге  булып эшләй башлай. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә һөнәрҙе тулыһынса үҙләштерә, артабан шәхси келәймәһе менән эшләй башлай. Ул хеҙмәт етештереүсәнлеген күтәреүгә йүнәлтелгән бер нисә инициативаның авторы булып тора. Ленин орденына тәҡдим ителә (1960 йыл).
Һигеҙенсе биш йыллыҡ заданиеларын уңышлы үтәп сыға, йөкләмәләрҙе арттырып үтәй.
СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 4 майындағы указы менән   машиналар эшләүҙә юғары производство күрһәткестәре өсөн  Ряшина Соломея Демидовнаға Ленин ордены менән  ««Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы» тапшырылып,  Социалистик Хеҙмәт  Геройы исеме бирелә.
Красноярск крайы һәм ҡала советының депутаты була.
Красноярск ҡалаһында йәшәй. 2003 йылдың 26 апрелендә вафат була. Красноярскиҙа Бадалык зыяратында ерләнә.
Наградалары
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ була:
Ленинград өлкәһе гербы
Ленинград өлкәһе гербы — Герб Ленинградской области — Рәсәй Федерацияһының Ленинград өлкәһе символы, 1997 йылдың 9 декабрендә раҫланған, гербты һүрәтләү 1998 йылдың 11 авгусындағы закон менән үҙгәртелгән. Герб Рәсәй Федерацияһының Дәүләт Геральдик Регистрына 435-се номер аҫтында теркәлгән.
Тасуирлама
Рәсми тасуирлама : Герб авторы — В. И. Евланов.
Тарихы
1997 йылдың 16 майында өлкә губернаторы Ленинград өлкәһе гербы, флагы һәм гимнын ижад итеүгә асыҡ конкурс иғлан итә. 1997 йылдың 1 авгусында конкурс тамамлана, герб һәм флаг үрнәге номинацияһында беренсе премияны В. И. Евланов; икенсе премияны — А. А. Парушкин һәм В. В. Мочалов составында авторлыҡ коллективы; өсөнсө премияны — В. Л. Иофин ала. 29 июлдә, конкурстың рәсми тамамланыуына бер ни тиклем ваҡыт ҡала, өлкәнең Закон сығарыу йыйылышы әлеге проектты ваҡытлыса (өлкәнең символика тураһындағы ҡанунын рәсми ҡабул иткәнгә тиклем) ҡабул итеү тураһында резолюция ҡабул итә.
Ленинград өлкәһе гербы конкурста еңеп сыҡҡан проект нигеҙендә 1997 йылдың 31 декабрендәге «Ленинград өлкәһе гербы һәм флагы тураһында» № 74-ОЗ Законы менән раҫлана (Ленинград өлкәһе, Закондар сығарыу йыйылышы тарафынан 1997 йылдың 9 декабрендә ҡабул ителә). Закон буйынса тексы:
.
1998 йылдың 11 авгусындағы № 28-ОЗ (1998 йылдың 7 июлендә Закондар сығарыу йыйылышы тарафынан ҡабул ителә) тарафынан хәҙерге ваҡытта ла ҡулланыла торған гербты тасуирлауға төҙәтмәләр индерелгән. Ленинград өлкәһе гербын һүрәтләү аныҡланғандан һуң Дәүләт геральдик регистрына индерелгән. 2015 йылдан бирле 9 декабрҙә өлкәлә Ленинград өлкәһе гербы, флагы һәм гимны көнө булараҡ билдәләп үтелә.
1810 йыл
1810 йыл — дүшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Параша (Волга ҡушылдығы)
Параша  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының уң ярына тамағынан 2261 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 3,5 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Түбәнге Новгород ГЭС-ынан Ока  йылғаһының тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Өс ҡырлы һөйәк
Өс ҡырлы һөйәк (os triquetrum, os pyramidale, os triangulare, трёхгранная кость) —.
Барто Агния Львовна
Агния Львовна Барто(тыумыштан «Волова» ; 17 февраль 1901 йыл, Каунас  — 1 апрель, 1981, Мәскәү) — урыҫ совет балалар шағиры, яҙыусы, сценарист, радио алып барыусыһы.
Икенсе дәрәжә Сталин премияһы (1950) һәм Ленин премияһы (1972) лауреаты.
Бедрийка
Бедрийка (Бедрійка) — Украиналағы йылға. Житомир өлкәһенең Коростень районы аша көньяҡҡа табан аға. Уж йылғаһының һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай.
Барто Агния Львовна
Биографияһы
Ул 1901 йылдың 4 февралендә (иҫке стиль) Каунаста белемле йәһүд ғаиләһендә тыуған. Уның атаһы Лев Николаевич (Абрам-Лев Нахманович) Волов (1875—1924 ), Шяуляйҙан, ветеринар табип булған. Әсәһе, Мария Ильинична (Эльяшевна-Гиршовна) Волова (ҡыҙ фамилияһы Блох; 1881—1959, тыумышы менән Каунастан ), өй хужалығы менән шөғөлләнә. Ата-әсәһе 1900 йылдың 16 февралендә Каунаста өйләнешәләр. Әсәһенең ағайы — танылған табип-оториноларинголог һәм фтизиатр Григорий Ильич Блох (1871—1938), 1924—1936 йылдарҙа Ялта туберкулез климатологияһы институтының тамаҡ клиникаһы директоры (хәҙерге И. М. Сеченов исемендәге Физик дауалау алымдары һәм медицина климатологияһы ғилми-тикшеренеү институты); балалар өсөн тәрбиәүи шиғырҙар яҙа.
Агния Барто гимназияла һәм шул уҡ ваҡытта балет мәктәбендә уҡый. Шуның менән бергә хореография училищеһына уҡырға инә һәм уны тамамлағас, 1924 йылда балет труппаһына ҡушыла һәм унда бер йыл самаһы эшләй.
Бедрийка
Оҙонлоғо — 9 километр. Йылға Житомир өлкәһе Емильчин районы Михайловка ауылы янында башлана. Первомайское, Гулянки ауылдары яғана көньяк-көнсығышҡа табан аға. Коростенский районы Ушица ауылы янында Припять ҡушылдығы Уж йылғаһына ҡушыла.
Барто Агния Львовна
Биографияһы
Волкованың беренсе ире шағир Павел Барто була. Уның менән бергә ул өс шиғыр яҙа — «Девочка-рёвушка», «Девочка чумазая» һәм «Считалочка». 1927 йылда улдары Эдгар (Гарик) тыуа, һәм 6 йылдан һуң пар айырылыша.
Бедрийка
Йылғала суртан, табан, алабуға, ташбаш, сабаҡ балыҡтары бар.
Барто Агния Львовна
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Барто ғаиләһе Свердловска эвакуациялана. Унда Агнияға токарь һөнәрен үҙләштерергә тура килә. Һуғыш ваҡытында алған премияны ул танк төзелешөнә бирә.
1944 йылда ғаилә Мәскәүгә ҡайта. Улы Гарик 18 йәшендә, 1945 йылдың 5 майында вафат була — Лаврушинский тыҡрығында велосипедта саф һауала йөрөгән ваҡытында йөк машинаһы бәрә.
Бартоның икенсе ире йылылыҡ энергияһы инженеры, СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты Андрей Владимирович Шегляев; ҡыҙы — техник фәндәр кандидаты Татьяна Андреевна Шегляева.
Агния Барто 1981 йылдың 1 апрелендә вафат була. Уны Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында ерләйҙәр (участок номеры 3).
Ижады
1924 йылда хореография училищеһын тамамлаусыларҙың күрһәтмә концертында халыҡ мәғарифы комиссары Луначарский ҙа ҡатнаша. Ул Агнияның шиғырҙарын башҡарыуына иғтибар итә һәм бер нисә көндән һуң уны халыҡ комиссариатына ҡабул итергә саҡыра, унда уға шағирә булырға кәңәш итә.
Беренсе баҫылған шиғыры «Китайчонок Ван Ли» һәм «Мишка-воришка» (1925), «Стихи детям» (1949), «За цветами в зимний лес» (1970) йыйынтыҡтары.
1964—1973 йылдарҙа ул «Маяк» радиоһында Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында юғалған балаларҙың ғаиләләре эҙләү тураһында «Найти человека» программаһын алып бара .Был тапшырыу арҡаһында меңгә яҡын совет ғаиләһе ағзалары араһындағы бәйләнеш урынлаштырыла. Программа нигеҙендә «Найти человека» (1968) проза китабы яҙыла. Һуңыраҡ программаның форматы «Жди меня» телевизион программа өсөн нигеҙ итеп алына.
«Подкидыш» (Рина Зеленая менән бергә, 1939), «Слон и веревочка» (1945), «Алеша Птицын вырабатывает характер» (1953), «10000 мальчиков» (1961) кинофильмдары сценарийҙары авторы. Ералаш киножурналы менән хеҙмәттәшлек итә, киножурналдың беренсе сығарылышында сыҡҡан «Позорное пятно» юмористик хикәйәһен яҙа.
Адрестар
Мәскәү, Лаврушин тыҡрығы, й.17 — «Дом писателей» (1937, 1948—1950, архитектор И. Н. Николаев)
Әҫәрҙәренең экранизациялары
Агния Барто сценарийҙарына нигеҙләнгән фильмдар
Агния Барто шиғырҙарына нигеҙләнгән мультфильмдар :
Телевидение
Квест
1811 йыл
1811 йыл — шишәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Кәшәлә (һырт)
Кәшәлә — Башҡортостандың Ишембай, Мәләүез һәм Бөрйән райондары сигендә ятҡан тау һырты. Нөгөш ҡушылдығы Кәшәлә йылғаһының һул яҡ яры буйлап һуҙылған. Оҙонлоғо — 15 км яҡын (Ишембай районында 6 км). Киңлеге — 2-4 км.
Иң бейек түбәһе- 628 м. Тау һыртының өс түбәһе ҡалҡып, күренеп тора (583 м, 606 м, 628 м). Һырттың төньяғы менән көньяғын айырып йөрөтәләр. Төньяғында (рельф) уйпат, уйһыу урындар күп, улар буйлап шишмәләр, бәләкәй йылғалар яғып ята. Көнсығыш битләүендә ташйылғалар бар (боронғо төрки телдә «ҡорум», рус телендәге «курум»).
Көньяғының көнбайыш һырты текә, көнсығыш һырты- һөҙәк.
Тау тоҡомо ҡомташ, алевролиттар һәм үрге рифей доломиттарынан тора.
Кәшәлә итәгенән Кәшәлә йылғаһының күп ҡушылдыҡтары баш ала.
Һырт өҫтөндәге урман һәм тау һоро тупраҡта киң япраҡлы урмандар, ә аҡһыл- һоро урман һәм көрән тупраҡта ваҡ япраҡлы урмандар үҫә.
Һырттың төньяғындағы көнсығыш һырты Башҡортостан ҡурсаулығына инә (Бөрйән районы).
20 сентябрь
20 сентябрь — григориан стиле буйынса йылдың 263-сө көнө (кәбисә йылында 264-се). Йыл аҙағына тиклем 102 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Юрматы (хоккей клубы)
«Юрматы» хоккей клубы — Башҡортостандың Салауат ҡалаһында 2008 йылда шайбалы хоккей буйынса профессиональ команда. 2008—2009 йылдарҙа Рәсәй чемпионатының Икенсе лигаһында уйнай, ә 2009—2011 йылдарҙа Беренсе лигала сығыш яһай. 2010 йылда «Волга буйы» дивизионында чемпион була, ә киләһе йылда шул уҡ зонала даими чемпионатты еңә.
«Юрматы» үҙенең уйындарын 1 500 кеше һыйҙырған Салауат спорт-концерт комплексында үткәрә ине. 2011 йылда команда таратыла.
Тарихы
«Юрматы» хоккей клубы 2008 йылда Салауатта ойошторола. Салауат, Стәрлетамаҡ яҡтарында йәшәгән башҡорттарҙың иң эре һәм боронғо Юрматы ырыуының иҫтәлегенә командаға шундай исем бирәләр. Тәүге йылда команда республика беренселегендә сығыш яһаған «Алмаз» хоккей клубы һәм урындағы тәрбиәләнеүселәр нигеҙендә төҙөлә. Баш тренер итеп Виталий Колпаков ҡуйыла. Үҙенең тәүге миҙгелендә «Юрматы» Рәсәй чемпионаты икенсе лигаһының «Урал — Көнбайыш Себер» регионы составында була. Салауат хоккейсылары даими миҙгелдең 28 осрашыуында 20 мәрәй йыя, алтынсы урынды яулайҙар һәм плей-офф уйындарына эләгә алмайҙар.
2008/09 йылдар миҙгеле тамамланғас, Рәсәй чемпионаттарында икенсе лига тарҡала һәм «Юрматы» беренсе лигаға күсә. Яңы миҙгел алдынан команданың составы тулыһынса алмашына. Тик капитан Дмитрий Холепа ғына тороп ҡала. «Юрматы» составына бик күп тәжрибәле һәм көслө уйынсы килә. Шуға күрә команданың һөҙөмтәләре лә яҡшыра. 2009/10 йылдар миҙгеленең беренсе этабын «Волга буйы» дивизионында «Юрматы» икенсе урында тамамлай. Шунан 1-6-cы урындар өсөн уйындарҙа Салауат хоккейсылары беренсе урынға үрләйҙәр һәм плей-оффҡа эләгәләр. Сирекфиналда улар «ЦСК ВВС-2» командаһынан көслөрәк булалар. Артабан ярымфиналда Медногорск ҡалаһынан «Металлург» хоккей клубын «Юрматы» серияла 3-1 иҫәбе менән ота һәм дивизиондың финалына сыға. Ә финалда бөтә биш уйында үткәрелә. Хәл иткес бишенсе уйын Салауатта үтә, һәм «Юрматы» хоккейсыһы Альберт Килдеев «алтын» голды уйындың төп ваҡыт бөтөүөнә биш минут ҡалғанда керетә. «Юрматы» хоккей клубы үҙенең икенсе йылына Рәсәй чемпионаты беренсе лигаһының «Волга буйы» дивизионы чемпионы исемен яулай.
Әлеге ваҡытта Салауатта професиональ командаһы булмаһа ла, ҡалала хоккей буйынса үҫмерҙәр спорт мәктәбе эшләп килә. Шунда йәш буйынса һигеҙ команда бар. Улар хоккей мәктәптәре араһында Рәсәй беренселектәрендә ҡатнаша.
Сығыш яһауҙар тарихы
Иҫкәрмәләр: У — уйындар һаны, Е — төп ваҡытта еңеүҙәр, ӨВЕ — өҫтәмә ваҡытта еңеүҙәр, БСЕ — булиттар серияһында еңеүҙәр, ӨВО — өҫтәмә ваҡытта отолоуҙар, БСО — буллитар серияһында отолоуҙар, О — төп ваҡытта отолоуҙар, Ш — шайбалар, М — мәрәйҙәр, ДУ — даими миҙгелдә урыны
Стадион
Салауат (спорт-концерт комплексы) — Салауат ҡалаһындағы 2007 йылда төҙөлгән күп функциялы спорт комплексы. Комплекс йөҙөү бассейнынан һәм 1350 тамашасылыҡ боҙ стадионынан тора, кәрәк саҡта концерт-холлға әүерелә, бында ике мең ярым кеше һыйҙырыу мөмкинселеге бар. Майҙаны 4000 м² булған боҙ һарайы үҙ эсенә 1500 урынлыҡ боҙ аренаһын ала. Кәрәк саҡта 2200 урынлыҡ концерт залына әүерелә, бынан тыш ике фитнес-зал, кафе бар. Комплекстың боҙонда хоккей һәм фигуралы шыуыу бүлектәре тәрбиәләнеүселәренең күнегеүҙәре үтә.
Бағыусы
Газпром Нефтехим Салауат — Рәсәйҙә иң эре нефтехимия компанияларҙың береһе «Юрматы» хоккей клубының төп һәм берҙән-бер спонсоры була.
Бөтә баш тренерҙар һәм капитандар
«Юрматы» командаһының бөтә тренерҙары:
«Юрматы» командаһының бөтә капитандары:
Составы
Бында мәғлүмәт 2010/2011 йылдар миҙгеле буйынса күрһәтелгән.
Ямбтарка-Яха
Ямбтарка-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Мудуй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 178 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аккун-Ягун
Аккун-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сугмутен-Ягун йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Талая Петруниха
Талая Петруниха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Петруниха йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лондондерри Энни
Энни Лондондерри (Annie Londonderry; 1870—1947) — америка сәйәхәтсеһе, журналист һәм авантюрист. Беренсе ҡатын-ҡыҙ, был Донъяны велосипедта арҡырыға-буйға гиҙеп сыҡҡан беренсе ҡатын-ҡыҙ. Үҙен «яңы ҡатын-ҡыҙ» образын асыуысы тип һанаған.
Йәшлек йылдары һәм никахы
Энни Латвияла тыуған, уның ысын исеме Анна Коэн. 1875 йылда ул ғаиләһе менән Бостонға күсеп килә, ул, биш йәшлек бала, америка гражданлығын ала. 1887 йылда Энниның ата-әсәһе вафат була. Уның өлкән апаһы Сара кейәүҙә була һәм башҡа штатта йәшәгәнлектән, 0 йәшлек ҡустыһы һәм 8 (9) йәшлек һеңлеһе тураһында хәстәрлекте үҙ өҫтөнә 17 йәшлек Энни һәм уның 20 йәшлек ағаһы Беннет ала.
1888 йылда Энни ваҡлап һатыусы Саймон Копчовскиға кейәүгә сыға һәм ике фамилия — Коэн Копчовски фамилияһына эйә була. Артабан дүрт йыл эсендә уның өс балаһы тыуа. Саймон, ортодоксаль йәһүд, синагогаға йөрөп тораны өйрәнгән арала, Энни бер нисә Бостон гәзитендә реклама һатыу менән шөғөлләнгән.
Бәхәс (пари)
1894 йылда Пол Джонс псевдонимын алған элекке гарвард студенты, велосипедта донъя тирәләй сәйәхәткә сығам, тип бәхәс ҡорам, шуға күнекмә яһайым, тигән хәбәр тарата. Уның һүҙҙәре буйынса, уның бәхәс ставкаһы 5 000 доллар була. Әммә ике аҙна уҙғандан һуң, бер ниндәй ҙә бәхәс булмауы һәм бының ялған яңылыҡ булыуы билдәле була. Әммә, был ике бай бостон ир-аты араһында бәхәс тыуҙыра. 10 000 долларға ҡаршы 20 000 доллар ҡуйыла һәм, бер ҡатын-ҡыҙ ҙа 15 ай эсендә велосипедта донъяны урап сыға алмай, тип бәхәсләшә улар. Моғайын, пари тотоусының береһе табип Альберт Ридер, ә икенсеһе, башҡа әйберҙәр менән бергә, велосипедтар ҙә етештереүсе фабрика хужаһы полковник Альберт Поуп була. Ул ваҡытта (1890-сы йылдар) кеүек велосипед транспорт булараҡ, шул иҫәптән, ирекле йөрөү мөмкинлеген тәьмин иткәнлектән, ҡатын-ҡыҙҙар араһында ла ҙур популярлыҡ менән файҙаланған. Велосипедтың киң таралыуы моданы үҙгәртә: ҡатын-ҡыҙ ауыр материалдарҙан һәм оҙон итәктәрҙән еңел уҡымаларғак әм мсрлбарҙарға күсә. Влосипедта эйөрөгән ҡатын-ҡыҙ эмансипация символы була. Бынан тыш, бер нисә йыл элегерәк велосипедта донъя урап сығыусы кеше ир-ат, Томас Стивенс, була. .
Энни Копчовскиҙың был бәхәстә ҡатнашырға мөмкинселектәре әҙ була: ул бер тапҡыр ҙа велосипедта йөрөмәгән, тәбәнәк буйлы һәм ябыҡ була, өҫтәүенә, иренең йәһүд фамилияһын йөрөтә, ҡалала антисемит кәйефтәр ҡыҙа барған осор. Шуға ҡушып, ул ир ҡатыны һәм өс бәләкәй (5, 3 һәм 2 йәшлек) бала тәрбиәләй. Әммә уның ғаиләһе аҡсаға мохтаж була. Энни бағыусы— Londonderry Lithia компанияһын— таба, велосипедында рекламалары урынлаштырылғаны һәм сәйәхәт дауамында Энни «Энни Лондондерри» тип таныласағы өсөн, 100 доллар түләргә килешелә. Энни 42-фунт ауырлығындағы ҡатын-ҡыҙ велосипеды һатып ала (шул уҡ ваҡытта ул үҙе яҡынса 100 фунт тартҡан) һәм ер шары тирәләй сәйәхәткә юллана.
Сәйәхәт башы
1894 йылдың 27 июнендә иртәнге сәғәт 11 тирәһендә 24 йәшлек Энни Массачусетс штатындағы Капитолийҙан үҙенең сәйәхәтен башлай. Ҡатын оҙон итәктә, корсет һәм юғары яғалы блузкала юлға сыға. Энни алмаш кейем һәм револьвер ала. Юлында тәғәйенләнгән тәүге нөктәгә, Чикагоға, маршрутты туристик белешмәләрҙә күрһәтелгән: юл алыҫлығы, шарттары һәм велосипедсыларға ташламалар яһаған ҡунаҡханалар тураһындағы мәғлүмәттән сығып төҙөй. Яҡшы һауа шарттары арҡаһында Лондондерри көнөнә еңеп 8 милдән 10 милгә тиклем ара үтә.
24 сентябрҙә Чикагоға килеп етеүенә Энни яҡынса 20 фунтҡа ябыға һәм сәфәрен дауам итеү теләге лә кәмей бара. Көҙ яҡынлаша, ә уға тәүге ҡарға тиклем Сан-Франциско тауҙарын артылырға кәрәк һәм бының булыуы мөмкин түгел. Энни инде Бостонға ҡайтырға йыйына башлағанда, Sterling Bicycle Co. велосипед компанияһы уны сәйәхәте бағыусыһы булырға теләүен тәҡдим итә. Компания Энниға рамаһына «The Sterling» тип яҙылған ир-ат велосипедын бүләк итә. Был моделдең бер тапшырыу була һәм тормозы булмай, уның ҡарауы, Энниның алдағы велосипедынан 20 фунтҡа еңелерәк була. Шулай уҡ Лондондерри башта итәк урынына салбар кейә, һәм артабан бөтөнләй һыбайлы ир-ат кейеменә күсә.
Европа һәм Азия
Кейемен һәм велосипедын уңайлыға алмаштырып, Энни, хатта 15 сәфәр айының 11 айы ҡалғанын аңлаһа ла, уйлағанын тормошҡа ашырыу теләге менән яна. Ул Нью-Йоркка килә һәм Францияға йөҙөүсе лайнерға ултыра. 3 декабрҙә ул ҡоро ергә аяҡ баҫа һәм уны шундуҡ төрлө хәстәрлек баҫа. Уның велосипедын һәм аҡсаһын таможняла тартып алалар, ә француз гәзиттәре уның тышҡы ҡиәфәте мыҫҡыл иткән мәҡәләләр баҫтыра. Ул бюрократик кәртәләрҙе үтеүгә өлгәшә, әйберҙәрен кире ҡайтарып ала һәм сәфәрен дауам итә. Тотҡарлыҡтарға һәм насар һауа торошона үс иткәндәй, ике аҙнанан Лондондерри Марселгә килеп етә. Уның бер аяғы бинт менән бәйләнгән һәм, юлда алған йәрәхәттәре арҡаһында, велосипед руленә таянып тора.
Энни Марселдән пароходта китә. Уға сәйәхәтен тамамларға тағы ла 8 ай ҡала. Пари ул үтәсәк минималь дистанцияны билдәләмәгәнлектән, төрлө илдәр буйлап берәр көн йөрөп, Энни диңгеҙ буйлап сәйәхәт итә.
АҠШ-ҡа әйләнеп ҡайтыуы
1895 йылдың 9 мартында Энни, Япония ярҙарынан йөҙөп китеп, 23 мартта Сан-Францискоға етә. Эль-Пасола Энни һәм тағы ла бер нисә велосипедсы һәләкәткә эләгә һәм саҡ үлмәй ҡала, ә Айовала Энни ҡул суғын һындыра һәм сәфәрҙең ҡалған өлөшөн гипста башҡара.
1895 йылдың 12 сентябрендә, 15 ай үткәндән һуң, Лондондерри, Айовала осратҡан ике велосипедсы компанияһында, Чикагоға килә. Шулай итеп, Энни париҙа еңеүсе булып сыға һәм еңелеүсенән 10 000 доллар ставкаһын алыуға өлгәшә. New York World журналы уға бағышланған мәҡәләһен «Ҡасан да булһа ҡатын-ҡыҙ башҡарған иң ғәжәйеп сәйәхәт» атамаһы менән баҫтыра.
Образ булдырыу
Энни талантлы эшҡыуар һәм хикәйә һөйләүсе була. Уның сәйәхәте, киң мәғлүмәт саралары иғтибарын йәлеп итеп, шуға ярашлы, уның велосипедында үҙҙәренең рекламаһын ҡуйырға теләүсе бағыусылар таба алыуы арҡаһында ғына мөмкин була. Ә сәйәхәт ваҡытында, йыш ҡына ҡайһы бер деталдәрҙе уйлап сығарып өҫтәп, кәрәкле образ тыуҙырып, үҙенең мажаралары тураһында лекциялар һөйләй. Был тарихтар, уның популярлығын арттырып, киң мәғлүмәт сараларының иғтибарын тағы ла күберәк йәлеп итә. Мәҫәлән, Францияла Энни үҙен, бай мираҫ алған етем, Гарвард университеты сығарылыш уҡыусыһы, уйлап сығарыусы, АҠШ сенаторы туғанының ҡыҙы тип таныштыра. Ә АҠШ-та Лондондерри немец король ғаиләһе менән бергә юлбарыҫ Һиндостанда, юлбарыҫтарға һунар иткәнен, ә Японияла пулянан яраланған килеш төрмәгә эләккәнен һөйләй. Шулай итеп, Энни үҙенән уңышлы һатылған бренд булдыра.
Энни фотолар шулай уҡ үҙенең фотографияларын, автографтарын һәм сувенирҙарын һата. Сәйәхәттәән ҡайтҡандан һуң, Энни үҙенең мажаралары тураһында мәҡәлә яҙыу тәҡдимен ҡабул итә, артабан, журналист карьераһын дауам итер өсөн, Нью-Йоркка күсә. Уның тәүге мәҡәләһендә: «Мин журналист һәм, әгәр был термин мин дә ир-ат башҡара торғанды эшләй алам тигән ышанысымды һеҙгә еткерә алһа, „яңы ҡатын-ҡыҙ“».
И. А. Бунин һәйкәле (Мәскәү)
'''Яҙыусы, Нобель премияһы лауреаты И. А. Бунин һәйкәле''' Мәскәүҙең Ашнаҡсы урамында урынлашҡан.
Тарихы
Бунинға һәйкәл ҡуйыу идеяһын «Бунин мираҫы»  ассоциацияһы тәҡдим итә һәм «донъя һәм ватан әҙәбиәтенә ҙур өлөш индереүсе Нобель премияһы лауреатының иҫтәлеген мәңгеләштереү маҡсатында» баш ҡаланың мәҙәниәт департаменты, Мәскәү архитектура комитеты һәм Мәскәү мираҫ комитеты был идеяны яҡлап сыға. Һәйкәлде Воронеждағы Бунин һәйкәле авторы скульптор Александр Бурганов   һәм архитектор Виктор Пасенко төҙөй. Яҙыусының скульптураһы бронзанан ҡойолған һәм бейек булмаған гранит постаментта ҡуйылған. Иван Бунин ҡулына плащ тотҡан һәм ҡараштарын алыҫҡа төбәгән килеш тыныс аристократ позаһында баҫып тора. Һәйкәлдең ҡуйыу урыны — Ашнаҡсы урамы, 26-сы йорт эргәһен һайлау осраҡлы түгел, тап бында Мәскәүҙә Бунин Рәсәйҙән мәңгелеккә Францияға эмиграцияға китерҙән алда йәшәгән. Йорттоң фасадында 1993 йылдың 11 декабрендә иҫтәлекле табличка ҡуйылған.
Һәйкәл классик һәм  хәҙерге заман сәнғәте музейы «Бурганов-үҙәге» тарафынан  Мәскәүгә бүләк итеп тапшырыла. Һәйкәлде асыу тантанаһы 2007 йылдың  22 октябрендә   яҙыусының тыуыуының 137 йыллығы уңайына тура килә.
Оревка
Оревка — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лазавка йылғаһының һул ярына тамағынан 5,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Тәһәжжүд
Тәһәжжүд намаҙы — төндә йоҡонан уянып нәфел намаҙ ҡылыуға әйтәләр. Тәһәжжүд намаҙы 2, йә 4, йә 6, йә 8, йә 10, йә 12 рәҡәғәтле нәфел намаҙы.
Тәһәжжүд намаҙын ҡылыу
Уртаса алты рәҡәғәтле намаҙ төндә уҡыла. Тәһәжжүд намаҙы ваҡыты төнгө 2-се яртыла, йәғни көндөҙгө өйлә намаҙы ваҡытынан тап 12 сәғәт үткәс башлана һәм имсәк ваҡытына, йәғни, иртәнге намаҙ башланыуға 15 минут ҡалғанға ҡәҙәр дауам итә.
Аллаһ Тәғәлә илсеһен юғары дәрәжәгә күтәрәсәген тәһәжжүд намаҙы әмер иткәндән һуң белдергән.
Тәһәжжүд намаҙы хәҙрәти пәйғәмбәребеҙгә (ғәләйһиссәләм) был аят менән әмер ителгән. «Исра» сүрәсенең һәм 78 сы аяттарында: "Ҡояштың көнбайышҡа йүнәлеүенән төндөң ҡаралыуына тиклем намаҙ ҡыл, таң ваҡытында намаҙ ҡыл, сөнки сәхәр намаҙына фәрештәләр шаһит булыр. «Әй, Мөхәммәд! Төндәрен уянып, артыҡ намаҙҙар ҡыл. Раббың һине маҡтар, юғары дәрәжәгә күтәрер»,—тиелгән.
Был юғары дәрәжә менән тәһәжжүд намаҙы араһында бер бәйләнеш (элемтә) барлығын күрһәтә. Әгәр шулай булһа тәһәжжүд намаҙының әһәмиәте ҙур икәнлеге асыҡлана.
Аллаһу Субхәнәһү Тәғәлә пәйғәмбәр ғәләйһиссәләмгә әйтә: «Уҡы һин тәһәжжүд намаҙын, „Мәҡамәм мәхмүҙә“ тигән дәрәжәле урынға ирешерһең», — ти. Тәһәжжүд намаҙындағы сауаптар икһеҙ-сикһеҙ күп. Уны даими уҡығандарҙың һәр доғаһы ҡабул ҡылына, дәрәжәләре юғары була, сөнки ул — Рәсүлуллаһ саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләмдең бер ҙә ҡалдырмаған намаҙы.
Богоров Вениамин Григорьевич
Богоров Вениамин Григорьевичв (24 декабрь, Мәскәү — 15 апрель 1971 йыл, Кишинёв) — СССР океанологы һәм гидробиологы, СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1958).
Биографияһы
Беренсе гильдия сауҙагәре (1908 йылдан), «Г. В. Богоров һәм Ко урман сәнәғәте ширҡәте» рәйесе Григорий Вениаминович (Евзель-Гирш Бениаминович) Богоров (1875—1923) һәм Фани Львовна (Фейга Лейбовна) Богорова (1878—1953) ғаиләһендә тыуған. Уның апайҙары Сара (Александра, 1903—1988) һәм Эсфирь (1907—1996) була. Мәскәү дәүләт университетының физика-математика факультетының биология бүлегендә юғары белем ала. Уҡыуын 1926 йылда тамамлай. Уҡыуын тамамланғанға тиклем үк Мәскәү ғилми-тикшеренеү институтының «Персей» экпедиция судноһында фәнни эштәр башҡара (1924).
1930 йылдан Бөтә Союз балыҡ хужалығы һәм океанография институтында эшләй. 1940 йылда «Биологические сезоны в планктоне полярных морей» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1941 йылда СССР Фәндәр академияһының Океанология институты директорының фән буйынса урынбаҫары вазифаһын биләй. Шулай уҡ 1946 йылдан ул Мәскәү дәүләт университетының география факультеты профессоры булып эшләй.
1961 йылда Океанология институтында планктон лабораторияһы мөдире вазифаһына күсә. 1964 йылдан Мәскәү дәүләт университетының гидробиология кафедраһы мөдире. Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында ерләнгән.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Ленин ордены
- ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (шул иҫәптән 10.06.1945)
- Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
- миҙалдар
- Икенсе дәрәжә Сталин премияһы (1951) — океанология өлкәһендәге хеҙмәттәре өсөн
Хәтер
- Япон диңгеҙенең һыу төбөндә һыу аҫты һырты (Богоров һырты, координаталары: 42.66667°N, 136.33333°W), «Витязь» фәнни-тикшеренеү судноһының 6-сы рейсында табылған (1951 й.) һәм СССР Фәндәр академияһының фәнни-тикшеренеү судноһы («Профессор Богоров») В. Г. Богоров хөрмәтенә аталған.
- 1979 йылда СССР Почтаһы В. Г. Богоровтың тыуыуының 75-йыллығына арналған почта конверты сығара.
Фәнни ҡаҙаныштары
«Витязь» судноһында экспедиция начальнигы була.
Күрәҙә
Күрәҙә (Курязя (Малая Курязя)) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡатай йылғаһының һул ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Этимологияһы
Гидроним башҡорт телендәге күрәҙә һүҙенән килеп сыҡҡан. Күрәҙә — яҙмыш юраусы; бағымсы
Xiaomi
Xiaomi Corporation — ҡытай корпорацияһы, 2010 йылда Лэй Цзюн менән нигеҙләнгән, донъяла дүртенсе һәм ҡытайҙа смартфондар етештереү күләме буйынса дүртенсе урынды биләй (һатыу).
2018 йылдан асыҡ акционерҙар компанияһы булып тора.
Төҙөлөү тарихы
Xiaomi 2010 йылдың 6 апрелендә һигеҙ партнерҙар менән нигеҙ һалына.
2010 йылдың 16 авгусында Xiaomi рәсми рәүештә MIUI прошивкаһын башлап ебәрҙе,Android системаһына нигеҙләнеп һәм Samsung TouchWiz һәм Apple iOS стиле менән бергә.
Беренсе смартфон — Mi 1 2011 йылдың 1 авгусында иғлан ителде. Ул китерелә ике версияла — MIUI прошивкаһы менән һәм «саф» Android-та. 2012 йылдың авгусында компания Mi 2 смартфонын тәҡдим итә, 2013 йылдың сентябрендә 10 миллиондан ашыу яйланмалар һатыла.
2013 йылдың сентябрендә Xiaomi Mi 3 смартфонын хәбәр итте. 2013 йылдың 25 сентябрендә беренселәрҙән булып Пекинда флагман магазинын асыу пландары тураһында иғлан ителә. 2013 йылдың октябрендә Xiaomi Ҡытайҙа бишенсе мобиль(кеҫә телефондары) бренды булып китә.