cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Косинка (Мерёжа ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хоккей чемпиондар лигаһы
Хоккей чемпиондар лигаһы (Champions Hockey League) — был 26 клуб, 6 лига һәм IIHF менән ҡабул ителгән Европалағы хоккей буйынса КХЛ-дан һуң иң престижлы турнир.
Беренсе ярыштар 2014/2015 йылдар миҙгелендә була. Тәүге өс миҙгелдә лиганы нигеҙләнеүҙә ҡатнашҡан командалар автоматик рәүештә турнирҙа ҡатнашырға хоҡуҡ ала. 2016/17 йылдар миҙгелендә командалар һаны 48 була, ә артабанғы йылдан башлап улар һаны 32 тиклем әҙәйә, һәм командалар спорт принцибы буйынса ғына алына. КХЛ клубтары тәүге миҙгелдәрҙә был лигала ҡатнашмайҙар.
Турнирҙы бөтәһе ике команда еңә, икеһе лә Швециянан. «Фрёлунда» Чемпиондар лигаһының дүрт миҙгелендә финалда ҡатнаша һәм өсәүһендә еңә. Үткәреү форматы буйынса Хоккей чемпиондар лигаһы футбол буйынса УЕФА чемпиондар лигаһына оҡшаш.
Тарихы
2015/16 йылдар миҙгелендә командалар һаны 48-гә тиклем күбәйә, улар 16 төркөмгә өсөшәр бүленә. Һәр төркөмдән тәүге ике урыны плей-оффҡа сыға. «А» лицензияһын 26, «В» лицензияһын 12 һәм «С» лицензияһын алған 10 команда ҡатнаша был миҙгелдә. «Уайлд-кард»ты 2014/2015 йылдар миҙгелендәге кеүек Норвегия, Дания, Словакия, Бөйөк Британия һәм Франция чемпиондары ала. Шулай уҡ «уайлд-кард» Словакия, Дания, Норвегия, Бөйөк Британия көмөш миҙалсыларына һәм Континенталь кубогының еңеүсеһенә бирелә. 2016/17 йылдар миҙгелдә һуңғы тапҡыр Чемпиондар лигаһының төркөм этабында 48 команда ҡатнаша — улар өсөшәр команда 16 төркөмгә бүленә. Плей-оффҡа һәр төркөмдән тәүге ике урын сыға. Киләһе миҙгелдән башлап командалар һаны 32-гә тиклем әҙәйә.
2017/2018 йылдар миҙгеленә тиклем һәр бер миҙгелдә 48 команда Европаның 13 лигаһынан ҡатнаша. Командалар өс лицензияға бүленә: Әгәр ҙә командалар һаны етмәй икән, шул саҡ даими миҙгелдә 3-4 урын алған командалар ҡатнаша ала.
2017/18 миҙгеленән башлап
2017/18 йылдар миҙгеленән башлап чемпиондар лигаһының төркөм этабында 13 илдән 32 команда ҡатнаша башлай. Турнирға командалар ошо принцип менән йыйыла:
Шулай уҡ һәр бер илдән командалар һаны 5-тән артыҡ булырға тейеш түгел һәм лиганы ойошотороусо командалар спорт күрһәткестәре буйынса ғына төркөм этаптарына эләгергә тейеш. Шулай уҡ ошо миҙгелдән башлап командалар рейтингы ҡулланыла.
КХЛ менән бәхәстәр
Континенталь хоккей лигаһы юҡҡа түгел донъяла көсө буйынса икенсе лига тип һанала. Чемпиондар лигаһы төҙөлгәндән бирле турнирҙа КХЛ клубтары ҡатнашыуы тураһында йыл һайын бәхәстәр күтәрелә. 2013 йылда ХАХФ етәксеһе Рене Фазель был турнирҙа КХЛ командалары ҡатнашыуына ышаныуын белдерә. 2014 йылда КХЛ президенты Александр Медведев үҙенең форматын тәҡдим итә: Чемпиондар лигаһының дүрт иң яҡшы командаһы КХЛ-дың иң көслө командалары менән Санкт-Петербургта суперфиналда уйнай. 2015 йылда СКА вице-президенты Роман Ротенберг, Чемпиондар лигаһы КХЛ уйынсылары бик ауыр йөк булып тора ала, тип белдерә. 2017 йылда КХЛ президенты Дмитрий Чернышенко, Чемпиондар лигаһында ҡатнашыу КХЛ-ға күп файҙа килтермәҫ, тип һанай. 2019 йылда ЧЛ президенты Петер Занер Чемпиондар лигаһында КХЛ клубтарының ҡатнашыуына өмөтләнә, әммә был идеяны башҡарырға КХЛ уйындар теҙмәһенең бик тығыҙлығы һәм логистикаһа ҡамасаулай ала.
Миҙгел форматы
32 команда йәрәбә буйынса һигеҙ төркөмгә дүртешәр команда булып бүленә. Бер төркөмдә бер илдән командалар була алмай. Төркөм эсендә бөтә командалар башҡалар менән икешәр осрашыу (бер өйҙә, бер ҡунаҡта) үткәрә. Һәр төркөмдән иң яҡшы ике команда плей-офф уйындарына сыға. Шунан йәрәбә буйынса 1/8 финалы һәм артабанғы раундтарҙың парҙары билдәләнә. 1/8 финалында төркөмдәрҙә беренсе урындан алғандар икенсе урындан менән уйнай. Финалдан башҡа бөтә раундтар ике уйындан тора. Ә финал ике команда араһында яҡшыраҡ һөҙөмтәләр күрһәткене боҙонда бер уйындан тора. Чемпион киләһе йылда ла был турнирҙа ҡатнаша.
Командалар
2017/2018 йылдар миҙгеленән алып бар 32 команда төркөм этабында ҡатнаша, шуларҙың 24 командаһы алты ойоштороусо лиганан була. Киләһе йылдан алып был лигаларҙан командалар өсөн урын башҡалар менән тиң спорт күрһәткестәре буйынса ғына билдәләнә. Бер илдән бер миҙгелдә максималь рәүештә биш команда ҡатнаша ала. Ҡатнашасаҡ командалар һаны Чемпиондар лигаһының рейтингы буйынса билдәләнә (тәүге ике урындағы лигаларҙан биш команда ҡатнаша, киләһе икәүҙән — 4, артабанғы икәүҙән — 3). Ҡалған һигеҙ урын Норвегия, Словакия, Франция, Беларусь, Дания, Бөйөк Британия һәм Польша чемпиондары менән Континенталь кубок еңеүсеһенә бирелә.
Лигалар рейтингы
О Ойоштороусо лигалар КК Континенталь кубокта 2018/19 миҙгелдә Ҡаҙағстандан «Арлан» хоккей клубы чемпион була, әммә ул Европанан булмағас, Чемпиондар лигаһына турнирҙың финалсыһы Бөйөк Британиянан «Белфаст Джайантс» хоккей клубы эләгә.
Лигалар рейтингында мәрәйҙәр һаналыу тәртибе
Чемпиондар лигаһының һәр уйыны лигаларға мәрәй килтерә. Бер лиганан командалар йыйған мәрәйҙәр ҡушылып бара һәм аҙаҡтан шул лиганан ҡатнашҡан командалар һанына бүленә. Дөйөм күрһәткес буйынса лиганың был миҙгелдә коэффициенты билдәләнә. Шул һандар иң ҙурынан алып бәләкәйенә тиклем урынлаша: иң яҡшы лига 100 мәрәй ала, артабан урынлашҡан командалар юғарыраҡ булғанға ҡарағанда биш мәрәйгә әҙерәк ала (95, 90, 85...).
Командалар менән мәрәйҙәр йыйыу тәртибе:
Шулай уҡ, һәр команда киләһе этапҡы сыҡҡан өсөн бер мәрәй менән бүләкләнә.
Лигалар рейтингында һуңғы дүрт миҙгел буйынса ғына һанала. Тәүге миҙгелдә йыйған мәрәйҙәрҙең дөйөм рейтингыға 25% ғына инә, икенсе миҙгелдә — 50%, өсөнсө — 75% һәм иң һуңғы үткән турнирҙың бар 100 проценты һанала.
Бағыусылар
Лига менән килешеү буйынса, был компаниялар логоиптары боҙ майҙансыҡтарында, лиганың рәсми сайтында, уйынсылар һәм тренерҙар менән интервью ваҡытында була. Шулай уҡ уйындарҙа периодтар араһында реклама ваҡыты уларға бирелә.
Бүләкләү фонды
2019/2020 йылдар миҙгелендә Чемпиондар лигаһының бүләкләү фонды 2,34 млн евро тәшкил итә, чемпион 425 мең евро аласаҡ. 2022/23 миҙгелдә бүләкләү фонды 3,46 миллион евроға тиклем күбәйә, ә чемпионға 720 мең күсәсәк.
Талиновка
Талиновка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чека йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Скоша диңгеҙе
Скоша диңгеҙе (Scotia Sea) — Көньяҡ Георгия, Көньяҡ Сандвич һәм Көньяҡ Оркней утрауҙары араһындағы диңгеҙ.
География
Диңгеҙҙең күп өлөшө — Атлантик океан сиктәрендә, ә аҙ ғына өлөшө Көньяҡ океанда урынлашҡан. Көнбайышта Дрейк боғаҙы аша Тымыҡ океан менән тоташа. Майҙаны 1,3 млн км² ашыу. Тәрәнлеге 5 мең метрҙан ашыу. Уртаса тәрәнлеге буйынса донъяла иң тәрән диңгеҙ булып тора. Максималь тәрәнлеге 6022 м.
Өҫкө ҡатламындағы һыуҙың уртаса температураһы +6 °C-тан −1 °C-ҡа тиклем тирбәлә. Тоҙлолоғо — 34 ‰. Уртаса киңлек һыуҙары диңгеҙҙең тик төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, Антартик циркумполяр ағымының көньяҡ поляр һыуҙары — урта өлөшөндә, ә Уэдделл диңгеҙенән килгән тағы ла һалҡыныраҡ һыуҙар — көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә өҫтөнлөк итә. Диңгеҙ өҫтөндә көслө көнбайыш елдәре хакимлыҡ итә, йыш ҡына штормдар күҙәтелә. Антартик айсбергтары барлыҡҡа килеүенең төп райондарының береһе булып тора.
Диңгеҙәге күп һанлы крилдәр балыҡтарға, диңгеҙ ҡоштарына һәм мыйыҡлы киттарға аҙыҡ булып хеҙмәт итә. Балыҡсылыҡ тармағы үҫешкән.
1932 йылда «Scotia» — Уильям Брюс етәкселегендәге Шотландия милли антарктик экспедицияһы судноһының атамаһы диңгеҙгә бирелгән.
Кын (Чусовая ҡушылдығы)
Кын (Мягкий Кын) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чусовая йылғаһының һул ярына тамағынан 161 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Пермь провинцияһы
Соликамск провинцияһы (1737 йылдан — Көнгөр, 1766 йылда — Пермь) — Рәсәй империяһы прoвинцияларының береһе. Үҙәге —, 1737 йылдан алып — Көңгөр ҡалаһы.
Тарихы
1719 йылдың 29 майында Себер губернаһы өс провинцияға бүленә. Соликамск провинцияһы составындағы ҡалалар : Соль Камская — 12 005 ихата;  — 1421 ихата. Тарихсы Н. Г. Устрялов фекеренсә, Бөйөк Пермь төшөнсәһе эсенә Чердынь, Сольвычегодск, Соликамск, Кайгород ҡалалары ингән. Бөйөк Пермь көньяҡтан башҡорт ерҙәре менән сиктәш булған.
1710 йылғы халыҡ иҫәбен алыу ревизияһы буйынса, Соликамск провинцияһында 13 400 крәҫтиән ихатаһы күрһәтелгән.
Кын (Чусовая ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пермь провинцияһы
Тарихы
1724 йылдың 4 июнендә Көңгөр ҡалаһы Көнгөр өйәҙе менән бергә Вятка провинцияһынан Соликамск провинцияһына күсерелә.
1727 йылдың 29 апрелендә Вятка һәм Соликамск провинциялары Ҡазан губернаһы составына индерелә.
1737 йылдың 13 авгусында Пермь Провинциаль Воеводаһы Соликамск провинцияһынан Көңгөр ҡалаһына күсерелә, артабан Көңгөр ҡалаһы провинциаль ҡалаһы тип иҫәпләнә, ә провинцияһы Көңгөр тип йөрөтөлә башлай.
1766 йылғы губерниялар тасуирламаһында Көңгөр провинцияһы Пермь исеме аҫтында күрһәтелә.
1781 йылдың 27 ғинуарында Ҡазан губернаһы составындағы Пермь провинцияһы яңы ойошторолған Пермь наместниклығы составына индерелә.
Әҙәбиәт
— [http://www.ural.ru/spec/ency/encyclopaedia-15-1567-perm-velikaya.html Уральская Историческая Энциклопедия. Пермь Великая] — [http://enc.permculture.ru/showObject.do?object=1803686954 Пермский край. Энциклопедия. ПЕРМЬ ВЕЛИКАЯ В СОСТАВЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА]
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Кама буйын колонизациялау Себерҙе буйһондороу
Йондоҙ (исем)
Йондоҙ — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.
Этимологияһы
Йондоҙ исеме башҡорт телендәге «йондоҙ» һүҙенән алынған ҡатын-ҡыҙ исеме. Йондоҙ һымаҡ балҡып торһон тип ҡушылған.
Билдәле шәхестәр
Эсра Йылдыз (Esra Yıldız, 4 июль 1997 йыл) — төрөк боксёры, 2016 йылғы Европа чемпионатының бронза призёры. 60 килограммға тиклемге ауырлыҡ категорияһында сығыш яһай. 2020 йылдағы Токиолағы Йәйге Олимпия уйындарында ҡатнаша.
Фамилияла
[Фуат Йылдыз]] (1 апрель 1965 йыл) — грек-рим стилендәге немец көрәшсеһе, Германия чемпионаттары чемпионы һәм призёры. 48 килогремға тиклемге ауырлыҡ категорияһында сығыш яһай. Йәштәр араһында донъя чемпионатының бронза призёры. Европа һәм донъя чемпионаттары ҡатнашсыһы. 1992 йылда Барселоналағы йәйге Олимпия уйындары ҡатнашсыһы (4-се урын).
Ауыл
Йондоҙло (Юлдузлы) — Башҡортостандың Бүздәк районындағы ауыл.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Йондоҙ —— күп мөйөшлө геометрик фигура.
Йондоҙ — билдәле дан ҡаҙанған атаҡлы шәхес: кино йондоҙо, сәхнә йондоҙо, эстрада йондоҙо.
Йондоҙ (йылға) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Изяшка йылғаһының һул ярына тамағынан 9,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Йондоҙ сәскә (А́стра) (лат. Aster) — ҡатмарлы сәскәлеләр ғаиләһенә кергән еҫһеҙ, эре сәскәле үҫемлек; июль- сентәбрь айҙарында сәскә ата; бал ҡорто өсөн иң һуңғы өҫтәмә аҙыҡ биреүселәр рәтенә инә.
Йондоҙҙар — үҙҙәрендә барған термоядро реакциялары энергияһы иҫәбенә яҡтыртыусы күк есемдәре. Газ-туҙан болоттарынан (башлыса водородтан һәм гелийҙан) гравитация ҡыҫыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа киләләр.
Йондоҙҡай (Stellaria) — ҡәнәфер һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.
Лысенков Алексей Максимович
Лысенков Алексей Максимович (19 апрель 1921 йыл — 19 март 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир. Артиллерия полкының үҙйөрөшлө батарея командиры, лейтенант (1945). Советтар Союзы Геройы (1944).
Биографияһы
Алексей Максимович Лысенков 1921 йылдың 19 апрелендә Өфө губернаһы Константиновка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Урыҫ. 1942 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Һигеҙ синыф тамамлаған. Колхозда эшләгән.
Ҡыҙыл Армия сафына 1940 йылда Башҡорт АССР-ы Туймазы район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 1941 йылдың июненән Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1943 йылда Киев артиллерия училищеһын тамамлай.
1945 йылдың 19 мартында Лысенков Алексей Максимович Секешфехервар (Венгрия) ҡалаһынан төньяҡ-көнбайыштараҡ Гуттамаша ауылы өсөн барған һуғыштарҙа батырҙарса һәләк була. Шул уҡ ауылда ерләнгән.
Батырлығы
«1944 йылдың февраль көндәрендә, дошман контратакаһын кире ҡағып, А. М. Лысенковтың батареяһы Украинаның Черкассы өлкәһе Лысянский районының Тихоновка һәм Яблоновка ауылдары эргәһендә дошмандың 12 танкыһын һәм 2 орудиеһын юҡҡа сығара. Шундай алыштарҙың береһендә, 1944 йылдың 23 февралендә Лысенков үҙенең үҙйөрөшлө артиллерия ҡоролмаһын ышыҡҡа урынлаштыра һәм мәргән ут асып, танкты, 2 орудиены, 50-гә яҡын дошман һалдатын һәм офицерын юҡ итә. Дошмандың ҡаршы һөжүме туҡтай».
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 13 сентябрендәге Указы менән немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн кесе лейтенант Лысенков Алексей Максимовичҡа Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 4267) тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
Батҡаҡ (йылға)
Батҡаҡ — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Ҡармасан йылғаһына ҡоя. Йылға оҙонлоғо 15 км, бассейны майҙаны — 75,6 км².
Батҡаҡ йылғаһы буйындағы ауылдар: Топоринка, Симбугино, Старогорн.
М5 трассаһы янында аға.
Йылға башының географик координаталары 54°43′11″ с. ш. 54°51′29″ в. д. HGЯO Йылғаның Ҡармасан йылғаһына ҡойған урыны Старогорново ауылынан төньяҡта, географик координаталары 54°44′46″ с. ш. 55°01′13″ в. д. HGЯO
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201512111100025071
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102507
— Бассейн коды — 10.01.02.015
— Гө буйынса томы — 11
— Гө буйынса сығарылыш — 1
Асҡар ауыл Советы (Әбйәлил районы)
Асҡа́р ауыл Советы  — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Студенттар хоккей лигаһы
Даими алғанда Студенттар хоккей лигаһында 90-дан ашыу команда ҡатнаша.
Тарихы
Студенттар хоккей лигаһы барлыҡҡа килгәнгә тиклем стунденттар араһында бөтә Рәсәй ярыштары үтә ине. Һунғы миҙгелдә чемпион исемен Себер ҡулланыу кооперацияһы университетының «Кристалл» командаһы яулай. 2016 йылдың 24 майы — СХЛ барлыҡҡа килгән көн тип һанала. Шул көндә Студенттар хоккей лигаһының ойоштороу йыйылышы үтә. СХЛ ойоштороусылары итеп Рәсәй хоккей федерацияһы һәм Рәсәй студенттары спорт союзы сығыш яһай. Яңы төҙөлгән лиганың рәйесе итеп Владимир Юрзинов һайлана. 2016 йылдың 8 сентябрендә СХЛ Европа Университеттар хоккей лигаһы менән бергә эшләү буйынса меморандум төҙөй. 21 октябрҙә «Магистр» дивизионында миҙгел башлана. 8 декабрҙә лига тарихында тәүе бөтә йондоҙҙар уйыны үтә. Лига Магистр һәм Бакалавр дивизиондарына бүленә. Магистр дивизионында Лига менән һайлап алынған 16 команда ҡатнаша. Был төп дивизион тип һанала. Ә Бакалаврҙа уйындар Рәсәй беренселеге кеүек үтә — тәүҙә региондар эсендә, шунан зоналар буйынса еңеүселәр Рәсәй финалына сыға Бакалавр дивизионы чемпионын билдәләй. 2017 йылдың сентябрендә Екатеринбургта «Student Hockey Eurochalllenge» тәүге халыҡ-ара студенттар турниры үтә. Шунда Рәсәйҙән УДТУ һәм «Авиаторы», Чехияанан Карлов Университеты һәм Словакиянан Матей Бел университеты хоккей клубтары ҡатнаша. УДТУ командаһы, СХЛ Магистр дивизионы чемпионы булараҡ, был турнирҙы ла еңә.
2017 йылдан алып СХЛ-дың Магистр дивизионында Башҡортостандан Башҡорт физик мәҙәниәте институтының «Алтын» командаһы сығыш яһай башлай. 2017 йылдың 12 декабрендә «Студент спорты йондоҙҙары» сараһы барашында СХЛ «Йыл проекты» номинацияһын яулай.
2018 йылдың 2—5 ғинуарҙарында СХЛ йыйылма командаһы Университет командалары араһында донъя кубогында ҡатнаша. Шунда СХЛ-дан башҡа Европа студенттар хоккей лигаһы һәм Америка студенттар хоккей ассоциацияһы йыйылма командалары бар. Шунда СХЛ йыйылма командаһы төп титулды еңеп яулай. Шулай СХЛ йыйылма командаһы Йәштәр хоккей лигаһының клубтары менән дуҫтарса осрашыуҙар үткәреп тора. 2018/2019 йылдар миҙгелендә СХЛ йыйылма командаһы Милли йәштәр хоккей лигаһының йондоҙҙары командаһы менән Быуындар кубогы өсөн көрәшә.
2019/2020 йылдар миҙгелендә Тулала 2-се СХЛ Асыш кубогы өсөн турнир, Силәбелә 4-се СХЛ йондоҙҙар уйыны, СХЛ йыйылма командаһы МЙХЛ йыйылма командаһына ҡаршы Быуындар кубогы өсөн уйнай. Шулай уҡ миҙгел алдынан Санкт-Петербург ҡалаһында Baltic student hockey Cup студент командалары араһында турнир үтә, ә октябрҙә Барнаул ҡалаһында 4 илдән 8 команда ҡатнашлығында 2-се Student Hockey Challenge турниры үтә.
Миҙгел форматы
СХЛ ике дивизионға бүленә: көслөрәк Чемпионат һәм Беренселек. Чемпионатта ике конференцияға бүленгән 16 команда ҡатнаша. Конференциялар эсендә һәр команда үҙ майҙансығында дүрт команды өсөн мини-турнирҙар үткәреп торалар. Даими миҙгелдә һәр клуб өсөн уйындар һаны профессиональ лигалар менән сағыштырғанда әҙерәк. Һәр конференциянан иң көслө дүрт команда плей-оффҡа эләгә, һәм шунда миҙгелдең чемпионы билдәләнә.
СХЛ беренселегендә һәр Рәсәй федерацияһы субъектының чемпионы билдәләнә. Шунан улар 8 зонала иң көслөләрҙе билдәләйҙәр. Зона чемпиондары СХЛ Бөтә Рәсәй финалына сыға һәм шунда Бакалавр дивизионының чемпионын билдәләй. 2018/2019 йылдар миҙгелендә бар командалар 6 территориаль зонаға бүләнә. Ярыштар өс этапта үтә. Бөтә Рәсәй финалында һәр зонанан икешәр команда (барыһы 12) ҡатнашасаҡ. СХЛ чемпионатында ҡатнашҡан клубтар СХЛ беренселегенең беренсе этабында ғына ҡатнаша ала.
СХЛ бөтә йондоҙҙар уйыны
Студенттар хоккей лигаһының иң яҡшы уйынсылары ҡатнашлығында Магистр дивизионының Көнбайыш һәм Көнсығыш конференцияларының йыйылма командалары араһында уйын йыл һайын үтә. Бакалавр дивизионың иң яҡшы уйынсылары ла ҡатнаша ала. 2018/2019 йылдар миҙгелендә СХЛ йондоҙҙар уйынында командалар Чемпионат һәм Беренселек конференцияларына бүленә һәм турнирҙа дүрт команда ҡатнаша.
Ҡыҙрай
Ҡыҙрай (Кизрай) — Башҡортостандың Мәләүез районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 342 кеше. Почта индексы — 453885, ОКАТО коды — 80241870005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Эске тулайым продукт
[[Файл:GDP PPP Per Capita IMF 2008.svg|thumb|right|350px| Паритет покупательной способности буйынса ЭТП һәр кешеғә, АҠШ долларҙа, 2008 йылда
Эске тулайым продукт (ингл. gross domestic product, GDP) — макроиҡтисад күрһәткес, илдең йыл буйына етештергән тауарҙар һәм хеҙмәттәр хаҡын күрһәтә. 1934 йылда Саймон Кузнец тарафынан индерелә. Номиналь һәм ысын ЭТП (ингл. nominal and real GDP) була. Номиналь (абсолют) ЭТП һәҙерге һаҡта күрһәтелә. Ысын (инфляция менән) — үткән йыл (йәки башҡа нигеҙ йыл һаҡта) күрһәтелә. Номиналь ЭТП ысын ЭТП-ға бүлеү- ЭТПның дефляторы тип атала.
Төшөнсә
«Экономикс» дәреслеге (К. Р. Макконнелл һәм С. Л. Брю) нигеҙендә Эске тулайым продукт — йыл дауамында ил территорияһында етештерелгән әҙер тауар һәм хеҙмәттәрҙәң дөйөм баҙар хаҡы. Эске тулайым продуктты бөтә тармаҡтарҙың (йәки институциональ секторҙарҙаң) тулайым өҫтәлмә хаҡы, рлюс продукттарға һалымдар (продукттарға субсидияларҙы иҫәпләп сығарғандар һуң аҙыҡ-түлеккә һалым) күләме булараҡ иҫәпләргә мөмкин. .
өҫтәү хаҡы буйынса
'.
Рәсәйҙең ЭТПһы
2010 йылда Рәсәйҙең ЭТПһы хәҙерге хаҡта 45 166,0 млрд һум булды.
Утарбай Солтангәрәев
Утарбай Солтангәрәев (1785—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
Биографияһы
Утарбай Солтангәрәев Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының ) Ултыраҡ ауылында йәшәгән. Төрки телендә уҡый-яҙа белгән. Һаҡмар буйында урынлашҡан Утарбай ауылы уның исеме менән аталған.
1803 йылдың 16 майынан казак булып хеҙмәт итә башлай.
1811 йылда 9-сы кантон башҡорттарынан 1-се Башҡорт атлы полкы ойошторола, Утарбай Солтангәрәев уның составында хеҙмәт итә. Июндә полк Сембергә килә һәм Серпуховҡа ебәрелә. Курск губернаһында ҡышлай. 1812 йылдың 2 ғинуарында Луцк ҡалаһында 2-се армия командующийы П. И. Багратион 1-се һәм 2-се Башҡорт атлы полктарын ҡарап сыға. 1812 йылдың мартында 1-се Башҡорт полкы Рәсәй империяһының көнбайыш сиктәрендә Платовтың корпусы составына кордон хеҙмәтен үтәй. Ватан һуғышы башланғас, Платов казактары менән бергә 2-се Көнбайыш армияның сигенеүен ҡаплай.
Ленцова Валентина Брониславовна
Ленцова Валентина Брониславовна (ҡыҙ фамилияһы Хатянович) (8 март 1946 йыл — 11 февраль 2019 йыл) — Рәсәй музей хеҙмәткәре, 1982 йылдан алып 2017 йылға тиклем — Мәскәүҙә М. Ю. Лермонтовтың йорт-музейы мөдире. Н.В.Шахалова исемендәге Рәсәй әҙәби музейҙары директорҙарының семинар ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Утарбай Солтангәрәев
Биографияһы
1-се Башҡорт атлы полкы составында 1813 йылдың ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа, 1813 йылдың 3 мартында Берлин, 15 мартта — Дрезден, 29 мартта — Лисимбург, 15-16 августта — Ютербок, 21-22 августта — Винтербург янындағы алыштарҙа ҡатнаша.
Лапта-Яха (Щучья ҡушылдығы)
Лапта-Яха  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Щучья йылғаһының һул ярына тамағынан 531 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Ленцова Валентина Брониславовна
Биографияһы
Валентина Бронеславовна Ленцова 1946 йылдың 8 мартында Өфөлә тыуа. Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай. 1968 йылда СССР оборона министрлығы киностудияһында  режиссер  ярҙамсыһы булып эшләй. 1968 йылдан 1971 йылға тиклем — Үҙәк телевидениела мөхәррир. 1971 йылдан алып — рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, ә һуңыраҡ 833-се мәктәптең завучы («Октябрьский яланы» метроһы). 1979 йылда 86-сы мәктәптең директоры итеп тәғәйенләнә (Строгино). 1982 йылдың 15 авгусынан — Мәскәүҙә М. Ю. Лермонтовтың йорт-музейы директоры. Шағир йәшәгән Мәскәүҙә Лермонтов хәтерен һәм йортон һаҡлауға тормошон арнай. Әгәр миңә тормошта уңыш йылмайһа, был мине 1982 йылда Дәүләт әҙәби музейына эшкә саҡырған көн булыр. Мин М.Ю. Лермонтовтың Йорт-музейы мөдире булып эшләй башлайым, әле лә шунда хеҙмәт итәм В.Б. Ленцова ауыр, оҙайлы ауырыуҙан һуң 2019 йылдың 11 февралдә Мәскәүҙә вафат була. Перепечинский зыяратында ерләнә.
Лапта-Яха (Щучья ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Утарбай Солтангәрәев
Биографияһы
1813 йылдың 6 һәм 7 октябрендә 1-се Башҡорт атлы полкы командаһы Лейпцигтағы «Халыҡтар һуғышы»нда ҡатнаша. 1813 йылдың октябрендә был полк шулай уҡ Лейпцигтағы «Халыҡтар һуғышы»нда ҡатнашҡан 4-се, 5-се һәм 14-се Башҡорт полктары менән бергә Дрезден гарнизонына ҡаршы һуғышҡан 2-се, 15-се һәм 18-се Башҡорт полктарына ярҙамға ебәрелә.
Лапта-Яха (Щучья ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ленцова Валентина Брониславовна
Ғаиләһе
Ире — шағир, нәшриәтсе Ленцов Владимир Андреевич (17 февраль 1935 йыл — 25 июнь, 2006). Ҡыҙы — Ленцова Нина Владимировна (18 июль 1969 — 18 июль, 2005), М.Ю.Лермонтовтың Мәскәү йорт-музейында ғилми хеҙмәткәр булып эшләгән.
Таҙагүл (Силәбе өлкәһе)
Таҙагүл - Тазыгуль) - Рәсәй, Силәбе өлкәһенең Троицк районындағы күл.
Тасуирламаһы
1839-1841 йылдар дауамында Санкт-Петербургта сыҡҡан Рәсәй империяһы статистика материалдарында Таҙагүл күленең һыуы сөсө, эргә-тирәһендәге төҙло күлдәрҙән ҙурыраҡ икәнлеге әйтелгән.
Утарбай Солтангәрәев
Биографияһы
1813 йылдың 10 ноябрендә — Дефентер ҡәлғәһе, 8-9 декабрҙә — Бреда ҡәлғәһе, 1814 йылдың 24-25 февралендә — Лаон ҡалаһы янындағы алыштарҙа ҡатнаша.
Таҙагүл (Силәбе өлкәһе)
Этимологияһы
Гидроним башҡорт теленән ингән тип һанай Силәбе өлкәһе географы, топонимист Шувалов Николай Иванович.Ул үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә, "Тазыгуль, озеро, Троицкий район.В башкирском языке таза — «чистый», гул (кул) — «озеро», «чистое озеро».", тип яҙа.
Утарбай Солтангәрәев
Биографияһы
1814 йылдың 18 мартында Париж янындағы алышта һәм ҡаланы алыуҙа ҡатнаша.
Таҙагүл (Силәбе өлкәһе)
Этимологияһы
Йәғни, күлдең атамаһы башҡорт телендәге «таҙа» һәм «күл» һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән. "Рәсәй империяһы статистика материалдарында" күл һыуының сөсө тип әйтелеүе лә уның эсергә яраҡлы икәнлеген күрһәтә бит.
Утарбай Солтангәрәев
Ғаиләһе
Ҡатыны — Йәнсолтан, улдары — Шаһморат һәм Бәҙәмшаһ.
Ағыр
Ағыр (башында Кесе Ағыр) (Агыр) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының уң ярына тамағынан 411 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Уйылға йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Трофимов Фёдор Егорович
Трофимов Фёдор Егорович (20 декабрь 1938 йыл — 5 сентябрь 2009 йыл) — рәссам. 1980 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2003).
Биографияһы
1962 йылда К. А. Савицкий исемендәге Пенза педагогия училищеһының художество бүлеген тамамлай.
Өфө ҡалаһында йәшәй һәм эшләй, 2009 йылдың 5 сентябрендә шунда вафат була.
Рәссамдың картиналары М. В. Нестеров исемендәге  Башҡорт дәүләт художество музейында (Өфө), Екатеринбург һынлы сәнғәт музейында, Хәрби Дан музейында (Өфө), Эске эштәр министрлығы музейында (Өфө), Күмертау ҡалаһының картиналар галереяһында (БР), Бөрө ҡалаһының картиналар галереяһында һаҡлана.
Эштәре
«Лучники Башкирского пединститута» (1983), «Поздняя весна», «Золотая осень», «Жаркий день», «Велосипедисты», «Автопортрет» һ.б. 1968 йылдан республика, зона, төбәк, бөтә рәсәй һәм бөтә союз күргәҙмәләренең ҡатнашыусыһы.
Асия
Асия — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.
Этимологияһы
Асия исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе дауалаусы, тынысландырыусы тигәнде аңлата.
Билдәле шәхестәр
Нафиҡова Асия Закуан ҡыҙы (9 октябрь 1932 йыл — 4 февраль 1995 йыл) — башҡорт театр актёры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1982) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1972) артисы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971).
Смаҡова Асия Вәфир ҡыҙы (28 август 1947 йыл) — йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2010).
Исмәғилева Асия Фәхретдин ҡыҙы (3 июль 1952 йыл) — ғалим-ветеринар врач, профессор, биология фәндәре докторы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004.
Юнысова Асия Шәйехриза ҡыҙы — журналист, шағир. Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Баулы районының Ҡыҙылъяр ауылы ҡыҙы.
Асия бинт Муза́хим (آسيا بنت مزاحم‎) — Муса пәйғәмбәр осоронда хакимлыҡ итеүсе Фараондың ҡатыны. Мосолмандар тарафынан бөйөк ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе булараҡ хөрмәт ителә.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Асия (мәсет) — Өфө ҡалаһының Калинин районында Максимовка ауылында төҙөлгән мәсет.
Тораҡ пункттар
Асия — Япониялағы ҡала.
Асия — Японияла, Фукуока префектураһының Онга өйәҙендә урынлашҡан ҡасаба.
Костовка
Костовка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обховица йылғаһының һул ярына тамағынан 5,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
2-се Министрҙар йорто
2-се Министрҙар йорто — Петергофтың тарихи бинаһы. 1836—1841 йылдарҙа төҙөлгән федераль әһәмиәттәге мәҙәни объект. Разводная урамы, 3, адресы буйынса урынлашҡан, көньяҡтан Разводная майҙанына сыға.
Тарихы
Йорт архитектор И. И. Шарлемань 1-сенең проекты буйынса төҙөлә. Проект 1836 йылдың июнендә раҫлана. Төҙөлөш ваҡытында йорт Кавалерҙар йорто тип атала. 1839 йылдың июнендә — төҙөлөш, 1841 йылда биҙәү эштәре тамамлана.
Йорт торлаҡ булып ҡала. 1988—2012 йылдарҙа унда шулай уҡ Санкт-Петербургтың Петродворцовый район суды урынлаша.
Архитектураһы
Йорттоң цоколе путилов эзбиз плиткалар менән йөҙләнгән. Стеналар штукатурланған. Йорт ҡыйығы «тешле» кәрниз менән тамамлана. Беренсе ҡат тәҙрәләре бөгөлгән сандрик һәм әүәләнгән рокайль менән эшләнгән, ә икенсе ҡаттың тәҙрәләре ҙур булмаған квадрат рәүешендә. Көнсығыш пилястралы һәм аттикалы фасад Ҙур һарай яғына ҡарай. Йорттоң биҙәлеше уның барокко биҙәлеше менән тап килә. Фасадты биҙәгән әүәләнгән деталдәрҙе оҫталар Т. Дылев һәм И. Косолапов эшләгән. 1-се Министрҙар йортонан айырмалы, цоколь ҡаты бейек түгел, көнсығыш фасадының биҙәлеше лә икенсе. Бина 1-се Министрҙар йорто һәм Флигель-адьютант йорто менән бергә Разводная майҙаны ансамблен тәшкил итә.
Соломон диңгеҙе
Соломон диңгеҙе (Solomon Sea) — Тымыҡ океан диңгеҙе.
География
Төп порт — Хониара (Гуадалканал утрауында; Соломон Утрауҙарының баш ҡалаһы).
Сәйетбай
Сәйетбай (Саитбаево) — Башҡортостандың Борай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 282 кеше. Почта индексы — 452971, ОКАТО коды — 80218822005.
Ариадна мәмерйәһе
Ариадна мәмерйәһе — Силәбе өлкәһенең Әшә районында урынлашҡан мәмерйә.
Һүрәтләмә
Ариадна мәмерйәһе Әшә районында, Эҫем йылғаһының уң ярында, Шалаш- Минйәр карст яҫы таулығында, 1738-се км тимер юл платформаһынан 5 км төньяҡ-көнбайышта, элекке Яңы-Шалаш ауылынан 1,5 км көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан. Эзбизташ массивында һалынған горизонталь карст ҡыуышлығы. Мәмерйәгә инеү урыны 5 м бейеклектәге эзбизташлы яланғас ҡаяла, карст соҡоро төбөндә асыла.
Төрлө формалағы аҡма-тамсылы кальцитлы ултырмалар (сталактиттар, сталагмиттар, ҡатламдар) күренә. Оҙонлоғо бер нисә тиҫтә сантиметрға тиклем еткән нәҙек һалам һымаҡ көпшәле сталактиттар ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыралар.
Мәмерйәне 1985 йылда «Ариадна» спелеотуризмының Златоуст секцияһы ағзалары (етәксеһе А. Ю. Мурзин) аса һәм өйрәнә. Улар мәмерйәгә Ариадна исемен биргәндәр ҙә инде.
Мәмерйә юлдарының дөйөм оҙонлоғо―131 метр
Уртаса киңлеге ―3,3 метр
Уртаса бейеклеге ― 3,4 метр
Максималь тәрәнлеге ― 30 метр
Иҙәненең майҙаны ― 434 квадрат метр
Күләме ― 1357 кубометр
Нәркәс (мифология)
Нәркәс, (Нарцисс) дөрөҫөрәге Наркисс (Narcissus. ← һ. б.Νάρκισσος) — боронғо грек мифологияһында йылға илаһы Кефистың һәм нимфа Лириопаның (Лаврионаның) улы, йәки Эндимион һәм Селенаның улы , ул йәш егеттәр араһында ғорурлыҡ һәм үҙ-үҙенә ғашиҡлыҡ символына әйләнгән.
Миф сюжеты
Тиресий Нәркәскә, ул «үҙе күрмәһә», оҙаҡ йәшәйәсәк, тип күрәҙәлек ҡыла. Нәркәскә күп кенә егеттәр һәм ҡыҙҙар ғашиҡ булған, ләкин ул уларҙы һанға һуҡмайынса кире ҡаға. Нәркәскә ун алты йәш булғанда уға тау нимфаһы Эхо (Шаңдау), йәки икенсе вариантта, үҫмер Аминий ғашиҡ була. Матур, әммә һалҡын һәм ғорур кеше булараҡ, ул уларҙың мөхәббәтен кире ҡаға. Бөтә версияларҙа ла кире ҡағылған ғашиҡтар яфа сигә, ғүмерен, йәки тән ҡиәфәтен юғалта: Аминий Нәркәс йорто алдында үҙенә үҙе ҡул һала, нимфа Эхонан тик тауыш ҡына тороп ҡала. Кире ҡағылғандар Нәркәскә яза биреүҙе үтенеп аллаларға (башлыса Немезидаға) мөрәжәғәт итәләр. («Үҙе ғашиҡ булһын, әммә һөйгәненә эйә булмаһын!»), һәм алла уларҙың үтенесенә ҡолаҡ һала. Сираттағы һунар ваҡытында Нәркәс йылғала үҙенең сағылышын күрә һәм үҙ-үҙенә шул тиклем ғашиҡ була, хатта үҙенең сағылышынан айырыла алмай, аслыҡтан һәм ғазаптан үлә. Икенсе фараз буйынса, ул ярҙан ҡолап төшә һәм йылғала бата. Уның кәүҙәһе артынан нимфалар килгәндә, ул булырға тейеш булған урында матур нәркәс сәскәһе үҫә. нәркәс сәскәһе үҫә. Наядалар ҡайғырып күҙ йәшен түгәләр.
Интерпретациялар һәм символик мәғәнә
Нәркәс исеме антик осорҙа уҡ уртаҡ исем була һәм ғорурлыҡ һәм үҙ-үҙен яратыуҙы символлаштыра башлай. . Платонизмға яҡын антик аңлатмаларҙың береһенә ярашлы, Нәркәс «материяның ағымдағы тәбиғәтендә үҙ күләгәһен, йәғни материя эсендә ''ысын йәндең һуңғы образы булған тере затты күрә. Һәм, үҙенеке һымаҡ итеп, был йәнде ҡосаҡларға маташып (йәғни үҙе өсөн тере йән эйәһен яратып), ул, ысын йәнде һәләк иткән кеүек, батып, тонсоға''».
Европа мәҙәниәттәрендә Нәркәс эгоист мәғәнәһен аңлатҡан уртаҡлыҡ исемгә әүерелә. Ул шулай уҡ башҡаларҙың мәнфәғәттәрен һәм кисерештәрен һанға һуҡмау менән хас булған тәртип, шәхес боҙолоу, енси тайпылыштар характеристикаһы сығанағы булып хеҙмәт итә.
Антик сығанаҡтар
Был мифтың бер нисә версияһы беҙгә килеп еткән.
Әҙәбиәттә
2015 йыл — Итальян яҙыусыһы Сабрина Гаттиҙың (Sabrina Gatti) «Белые нарциссы» (Narcisi bianchi) романы
Юл япрағы
thumb|
Юл япрағы Подорожник, Plantágo күп йыллыҡ үлән үҫемлек. thumb|left|350px| Г. Х. Шуберт китабынан ботаник иллюстрация
Биологик яҙма
Бейеклеге 30 см-ға етә. Июнь -июль айҙарында ҡыҙғылт көрән сәскә ата. Юл япрағы әрһеҙ үлән. Ул ташландыҡ ерҙә, юл буйҙарында, баҡсаларҙа, болон - туғайҙарҙа үҫә. Республикабыҙҙа киң таралған дарыу үҫемлеге.
Халыҡ дауаһы
Дауалау өсөн үләндең япрағы ҡулланыла.
Саюдис
Тәүге исеме — «Литва үҙгәртеп ҡороу хәрәкәте» (Lietuvos Persitvarkymo Sąjūdis), һуңынан — Литва хәрәкәте (Lietuvos Sąjūdis).
Башы
СССР-ҙа иғлан ителгән үҙгәртеп ҡороу һәм асыҡлыҡ осоронда һәм Литва ССР-нда 1987 йылда властарҙан бойондороҡһоҙ тәүге берләшмәләр барлыҡҡа килә башлай — дискуссия клубтары, экологик ойошмалар, тарих һәм мәҙәниәт һәйкәлдәрен һаҡлау йәмғиәттәре. Йәмәғәт фекер йүнәлешенең әүҙемләштереүендә 1987 йылдың май айында Совет мәҙәниәт фондының республика бүлексәһе булараҡ ойошторолған Литва мәҙәниәте фонды һәм етәкселеге аҫтында барлыҡҡа килгән милли-мәҙәни берекмәләр шаҡтай ҙур роль уйнай. Шулай уҡ Эстонияла 1988 йылдың апрелендә Халыҡ фронтының барлыҡҡа килеүе өҫтәмә этәргес көс бирә.
Ойошторолоуы һәм маҡсаттары
Предприятиеларҙа һәм учреждениеларҙа ЛДП-ның булышлыҡ төркөмдәре ойошторола. Саюдиста 180 самаһы кеше ҡатнаша. Саюдис. ЛДП-ның Ойоштороу йыйылышы Вильнюста 1988 йылдың 22—23 октябрендә Спорт һарайында үтә. Булышлыҡ төркөмдәре тарафынан съезға Литва ССР-ының бөтә райондарына 1027 делегат һайлана. Съезд делегаттары яҡынса 1000 булышлыҡ төркөмдәре вәкилдәре була. Съезда барыһы 1021 теркәлгән делегат ҡатнаша; делегаттар һәм почетлы ҡунаҡтар сифатында үҙҙәренең реформатор ҡараштары менән билдәле булған Литва Коммунистик партияһы Үҙәк Комитеты ағзалары, Вильнюс һәм СССР ҡалалары кешеләре (мәҫәлән, сәләмләү һүҙе менән сығыш яһаған Андрей Вознесенский ҡатнаша). Съезда ЛДП эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре буйынса программалы докладтар уҡып ишеттерелә, программа һәм устав ҡабул ителә, етәксе органы һайлана — ЛДП Сеймы. Сейм, үҙ сиратында, 35 кешенән торған Сейм Советын ойоштора. Уның составына башта булдырылған инициатив төркөмдөң күпселек ағзалары инә.
Рәсми рәүештә 1989 йылдың 16 мартында теркәлә. Cамизат рәүешендә күбәйткес аппараттарҙа нәшер ителгән «Саюджио жиниос» (, «Хәрәкәт хәбәрҙәре») информацион бюллетене һәм легаль «Атгимимас» (, «Яңырыу») гәзите сығарыла. Литва телендәге бер нисә һандан һуң «Атгимимас» гәзите шулай уҡ урыҫ телендәге версияла сыға башлай («Возрождение»), һуңынан «Татыулыҡ» («Согласие») үҙаллы гәзите сыға башлай. Саюдис ойошма һәм уның баҫмалары эмблематикаһында, асыҡ күргәҙмә агитацияһында — милли символиканы ҡуллана — милли флаг төҫтәре, тарихи герб, Гедиминас терәктәре билдәһе.
Иң баштан уҡ мәҙәни яңырыу, демократлаштырыу, республиканың иҡтисади үҙаллылығы, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау тураһында хәстәрлек күреү — Саюдистың үҙ алдына ҡуйған маҡсаттары. Саюдис Альгирдас Бразаускас етәкселегендәге Литва коммунистар партияһының реформатор ҡанаты менән хеҙмәттәшлек итә. 1988 йылдың ноябрь айынан ЛДП яйлап сепаратик сәйәси позицияға төшә бара. 1988 йылдың 16 февралендә ЛДП етәкселеге хәрәкәттең төп маҡсаты — Литваның СССР-ҙан айырылып сығыуы тип иғлан итә. ЛДП, элеккесә СССР-ҙы яйлап реформалау һәм яңырыу идеяларына тоғро ҡалған, Литва Коммунистар партияһына оппозицияға һәм конфронтацияға күсә. 1989 йылдың 26 мартында үткән СССР халыҡ депутаттары һайлауҙарында Литва ССР-ы бүлгән 42 мандаттан 36 мандаты Саюдис кандидаттарына эләгә. СССР халыҡ депутаттары съезын улар Литваның бойондороҡһоҙлоҡҡа ынтылышын күрһәтеү өсөн ҡуллана (уларҙың инициативаһы буйынса 1939 йылдың 23 авгусындағы Молотов-Риббентроп пактына йәшерен документтарҙың булыу-булмауын асыҡлау өсөн комиссия ойошторола).
Литва ССР-ы Юғары Советына һайлауҙар 1990 йылдың 24 февралендә (айырым ҡала округтарында өҫтәмә һайлауҙар 4 мартта һәм 10 мартта) уҙғарыла һәм Саюдис кандидаттары 141 мандаттан 101 мандатҡа эйә була. Яңынан һайланған Юғары Советтың 1990 йылдың 11 мартындағы беренсе ултырышында уҡ Литва бойондороҡһоҙлоғон тергеҙеү буйынса Акт ҡабул ителә.
Ойоштороу структураһы
Булышлыҡ итеү төркөмдәренең күпселек өлөшө урындарҙа ойоштороу йыйылышына тиклем үк барлыҡҡа килә. Партия ойошмалары кеүек, уларҙың бер өлөшө — территориаль беренсел ойошмалар булараҡ, башҡа өлөштәре — предприятиеларҙа һәм учреждениеларҙа беренсел ойошмалар булараҡ эшләй башлай.
Саюдистың ойоштороу съезында етәкселек органдары булдырыла — ЛДП Сеймы (220 ағза) һәм Совет Сеймы (35 ағза). Литва коммунистар партияһ ы менән тәрәнәйә барған айырымлылыҡ ойоштороу структураһын нығытыуҙы талап итә. Башта Инициатив төркөмө һәм ЛДП Сеймы коллегиаль органдары үҙгәртеп ҡорола (уларҙың ағзалары тигеҙ хоҡуҡтарға эйә була): 1989 йылдың 25 ноябрендә Сейм Советы ултырышында уның рәйесе итеп Витаутас Ландсбергис һайлана һәм профессиональ рәүештә эшләгән секретариат булдырыла.
ДЛП-ның Сейм Советынан тыш ЛДП-ның Вильнюс координация советы һәм Каунас Советы ҙур йоғонто менән файҙалана. Саюдистың сәйәси программаһының үҫешенә уларҙың үҙ-ара ярыш сәме йоғонто яһай: каунассылар тәүге көндәрҙән үк кискмәҫтән бойондороҡһоҙлоҡто тергеҙе-ҙе талап итәләр.
Хәҙерге хәл
Литваның ҡайһы бер сәйәси партиялары Саюдистан бүленеп сыға, уның сафтарынан бик күп хәҙерге ил эшмәкәрҙәре барлыҡҡа килә. Әлеге партиялар формалашҡан осорҙа Саюдистың элекке етәкселәренең (В. Чепайтис, К. Прунскен, В Ландсбергис) киң мәғлүмәттәр сараларында һәм суд тикшереүҙәрендә совет именлек органдары менән хеҙмәттәшлектә ғәйепләнеүе, әүҙем ағзаларҙың башҡа эшмәкәрлек сфераларына күсеүе Саюдис хәрәкәтенең ролен кәметә.
1993 йылдан алып Саюдис күп һанлы ижтимағи ойошмаларҙың береһе генә булып ҡала.
Леневка (Илима ҡушылдығы)
Леневка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Илим йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Тамсурка
Тамсурка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Когит йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Леневка (Илима ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Тамсурка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Леневка (Илима ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тамсурка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хайхельхайм
Хайхельхайм (Heichelheim) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 314 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,53 км2. Диңгеҙ кимәленән 255 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99439 һәм автомобиль коды — AP.
Нилькотейсе
Нилькотейсё — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Янгутейто күле - Янгутейяга йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Левый Вануйто
Левый Вануйто — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вануйто йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нәсимә
Нәсимә — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.
Этимологияһы
Нәсимә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе йомшаҡ ел; яғымлы, эскерһеҙ, ихлас, мөләйем, нескә күңелле тигәнде аңлата.
Билдәле шәхестәр
Фазлыәхмәтова Нәсимә Миңлеғәле ҡыҙы (28 декабрь 1931 йыл — 29 декабрь 1996 йыл) — БАССР-ҙың Мәләүез районы Мәжит Ғафури исемендәге колхозының быҙау ҡараусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы.
Тимерова Нәсимә Морат ҡыҙы (21 апрель 1971 йыл) — йырсы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2006).
Суфиянова Нәсимә Фәтих ҡыҙы (1949 йыл — ?) — башҡорт тел белгесе. Филология фәндәре кандидаты (1993). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007).
Нәсимә Йыһаншина (Нәсимә Мансур ҡыҙы Җиһаншина, 1 апрель 1926 йыл — ?) — артист, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1957).
Нәсима Размияр (Nasima Razmyar,13 сентябрь 1984 йыл) — фин сәйәси эшмәкәре. Финляндия социал-демократик партияһы ағзаһы. Хельсинки ҡала советы депутаты һәм Хельсинки мэрының мәҙәниәт һәм ял мәсьәләләре буйынса урынбаҫары. Элек — 2015—2017 йылдарҙа эдускунта (парламент) депутаты.
Нәси́мә Кәли́м ҡыҙы Столяро́ва (17 февраль 1951 йыл) — Рәсәй дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. 2-се саҡырылыш Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаты (1995—1999), 2-се саҡырылыш Дәүләт Думаһында КПРФ фракцияһы ағзаһы. Өсөнсө саҡырылыш Татарстан Республикаһы дәүләт советы депутаты (2004—2009).
Амангилде ауыл Советы (Әбйәлил районы)
Аманги́лде ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ҡашаев Әнүәр Шакир улы
Биографияһы
Әнүәр Шакир улы Ҡашаев 1949 йылдың 22 мартында Башҡорт АССР-ының Федоровка районы Аҡбулат ауылында күп балалы ғаиләлә тыуған. Аҡбулат ете йыллыҡ мәктәбендә уҡый.
Бала сағы ауылда үтә, үҫмер йылдарында Чимкент, Ташкент, Дүшәмбе ҡалаларында йәшәй. Ташсы, бетонсы булып эшләй.
1967 йылда ер тетрәүҙән һуң Ташкент ҡалаһын яңынан тергеҙеүҙә ҡатнаша. Дүшәмбе сәнғәт училищеһында уҡый.
1974 йылда Өфө сәнғәт училищеһының (педагогы Баскаков В. Н.) художество бүлеген тамамлай.
1987 йылдан алып Өфөлә 2-се балалар художество мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.
Рәссамдың картиналары Өфөлә М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында, Мәскәүҙә В. С. Высоцкий музейында, шәхси коллекцияларҙа һаҡлана.
Ижади эштәре
«Ауыл пейзажы», «Банька», «Ҡара көҙ», «Бойҙай баҫыуы менән пейзаж», «Әсәйгә ҡайтыу», «Әсәйҙе ерләү». «Яҙмыш» (рәссам әсәһенә арнала), «Тымыҡ урам» (1979), «Бала саҡ ағастары» (1989), «Яҙмыш» (1991), «Туҫтаҡ» (1988); «Дуҫтар өсөн кисә (Тарковский, Высоцкий, Шукшин)», (1994). Тюлькинға һуҡмаҡ (1987), «Тәҙрә артында көҙ» (1988), «Яңғыҙ ағас» (2007), «Йәйге көн» (2008), Ат менән пейзаж (2008).
Күргәҙмәләр
Ҡашаев Әнүәр Шакир улы 1978 йылдан алып сәнғәт күргәҙмәләрендә ҡатнаша.
Өфөләге шәхси күргәҙмәләре: (1985, 1988, 1993, 1994, 1999, 2004).
Аршаглы-Аят
Аршаглы-Аят (Арчаглыаят, Карагайлы-Аят) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аят йылғаһының уң ярына тамағынан 117 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 174 км.