cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гродно дәүләт дин тарихы музейы
Музейҙың тарихы
1980 йылдарҙың икенсе яртыһында конференц-залда белорус һәм сит ил музейҙары менән даими уҙғарылған ултырыштарында билдәле аҡыл эйәләре, тел белгесе, сәнғәт, тарих һәм дин өлкәһендәге белгестәр сығыш яһай. Фәнни һөҙөмтәләр буйынса материалдар нәшер ителә. Музей хеҙмәткәрҙәренең эштәре төрлө йыйынтыҡтарҙа, белешмәләрҙә, журналдарҙа һәм альманахтарҙа («Сәнғәт», «Мираҫ» һ. б.), гәзиттәрҙә баҫыла.
1974 йылда Гродно музейының нигеҙләнгән йылы тип атарға була, был саҡта Полоцкиҙан. Гродноға 1817 экспонат күсерелә (544 төп, 1253 фәнни-ярҙамсы һәм 20 алмашыу фондынан). Музей директоры А. Н. Карпюк тырышлығы менән музей ресурсында һаҡлау берәмеге 5925-кә тиклем арта (3645 төп, 2257 фәнни-ярҙамсы һәм 23 алмашыу фондынан).
1980 йылдың ғинуарында музейҙа ремонтлау цехы асыла, тәүге рәссам-реставратор Ольга Дмитриевна Горшкова була, 1982 йылдан алып — Владимир Кислый.
Адресы
Музейы ошо адрес буйынса урынлашҡан: Беларусь Республикаһы, Гродно ҡалаһы, Һарай урамы, 16.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Гнилопять
Гнилопьять (Гнилоп'ять) — Украиналағы йылға. Винница һәм Житомир өлкәләре аша көньяҡ йүнәлештә аға. Тетерев йылғаһының уң ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 99 километр. Бассейн майҙаны — 1312 км².
Беҙҙең киләсәк (фонд)
«Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар фонды (Фонд региональных социальных программ «Наше будущее») — коммерция менән шөғәлләнмәгән ойошма. Төп маҡсаты булып Рәсәй Федерацияһында социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереү тип декларациялана. Финанс ярҙамдан башҡа, «Беҙҙең киләсәк» фонды социаль эшҡыуарҙарға хоҡуҡи, консультатив һәм мәғлүмәти ярҙам да күрһәтә.
Ойошманың штаб-фатиры Мәскәү ҡалаһында урынлашҡан.
Тарих
«Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар фонды 2007 йылда Рәсәй бизнесмены Вәғит Йософ улы Алекперов инициативаһы менән төҙөлә. Декларацияланған маҡсаттары — социаль эшҡыуарлыҡ принциптарында эшләгән социаль әһәмиәтле программаларҙы һәм проекттарҙы тормошҡа ашырыу булып тора. «Беҙҙең киләсәк» фонды Рәсәйҙә шәхси фондтар араһынан тәүгеләрҙән булып инвалидтарға, күп балалы ғаиләләргә, етем балалар йорто тәрбиәләнеүеләренә һәм граждан тормошонда йыш ҡына эшкә алынмай ҡалғандарға ярҙам итә.
2008 йылдан алып фонд «Социаль эшҡыуар» исемле бөтә Рәсәй проекттар конкурсын уҙғара. Конкурс барышында адреслы финанс ярҙам күрһәтер өсөн социаль проекттарҙы һайлап алыу башҡарыла.
2012 йылда «Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар фонды «Изгелек импульсы» («Импульс добра») исемле йыл һайын бирелә торған премияны ойоштора. Премия Рәсәй Федерацияһында социаль эшҡыуарлыҡ үҫешенә һәм үрләүенә өлөш индергән өсөн бер нисә номинация буйынса бирелә.
Рәсәй социаль эшҡыуарҙарының тауарҙарын алға ебәрер өсөн «Беҙҙең киләсәк» фонды Лукойл компанияһы менән берлектә 2014 йылда «Һатып алыуҙан да күберәк» проектын эшләй башлай. «Лукойл» компанияһының заправкалау станциияларындағы һатыу итеү нөктәләрендә махсус маркировка менән билдәләнгән социаль эшҡыуарҙарҙың продукцияһын (кейеҙҙән әйберҙәр, быймалар һәм аксессуарҙар, фермерҙарҙың һөт продукттары һәм сувенирҙары) һатыуға сығарыла.
Вой-Вож (Яренга ҡушылдығы)
Вой-Вож  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яренга йылғаһының уң ярына тамағынан 221 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иманғол
Иманғол һүҙенең бер нисә мәғәнәһе бар.
Ҡараяр ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
Ҡараяр ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Ҡараяр ауыл Советы БАССР Юғары Советы Президиумының 1963 йылдың 12 мартындағы указына ярашлы барлыҡҡа килә. 1977 йылда Конституцияға ярашлы Ҡараяр ауыл Советы халыҡ депутаттарының Ҡараяр ауыл Советы итеп үҙгәртелә, ә 1992 йылдың 3 июлендә ауыл Советы Ҡараяр ауыл Советы хакимиәте итеп үҙгәртелә.
2002 йылдың 3 июлендә Ҡараяр ауыл Советы хакимиәте Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Ҡараяр ауыл Советы муниципаль берәмеге тип үҙгәртелә.
2005 йылдың 19 декабрендә Ҡараяр ауыл Советы муниципаль берәмеге Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Ҡараяр ауыл Советы ауыл биләмәһе тип үҙгәртелә. .
Мокр. Черновка
'''Мокр. Черновка''' — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1398/44/88/2    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ишморатов Ғүмәр Йосоп улы
Ишморатов Ғүмәр Йосоп улы (28 сентябрь 1951 йыл) — ғалим-химик. 1975 йылдан Органик химия институты хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1995 йылдан — лаборатория мөдире, бер үк ваҡытта 2008 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Химия фәндәре докторы (1993), профессор (1997). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003). А. Н. Несмеянов исемендәге премия лауреаты (1999). 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы менән бүләкләнеүсе (2023).
Биографияһы
Ғүмәр Йосоп улы Ишморатов 1951 йылдың 28 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Октябрьский ҡалаһында тыуған.
1974 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
1975 йылдан алып хәҙерге көнгә тиклем Органик химия институтында эшләй, унда инженерҙан алып лаборотория мөдиренә тиклемге юл үтә (1995 йыл).
1983 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай, темаһы: «Бөжәктәр феромонының олигомер һәм соолигомер бутадиены нигеҙенгәндәге синтезы».
1993 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, темаһы: «Бөжәктәр һәм ювеноидтар феромондары продукттарының органик синтезына һәм тәбиғәттәге берләшмәһе нигеҙләндәге синтезы».
Рәсәй Федерацияһы Президентының 2023 йылдың 26 ғинуарындағы Указы менән ғалим 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы менән бүләкләнде.
Фәнни һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге
Фәнни хеҙмәттәре бөжәктәрҙең органик синтез продукттарына һәм тәбиғәттәге берләшмәһенә нигеҙләнгән түбән молекуляр биорегуляторҙары синтезын һәм уларҙың препаратив формаларын булдырыуға йүнәлтелгән өлкәне өйрәнеүгә ҡоролған.
60-тан ашыу төр бөжәк, гидропрен һәм метопрен ювеноиды, бер нисә хитин биосинтезы ингибиторы феромондары синтезы алымдарын уйлап таба.
Ғүмәр Йосоп улы Ишморатов етәкселегендә умартасылыҡ өсөн бал биреүсе бал ҡорттарының синтетик метоболиттары нигеҙендә (бал ҡорттарының холҡон, йәшәү эшмәкәрлеген сәләмәтләндереү һәм көйләү) һәм ветеринария препараттары булдырыла.
Уның етәкселегендә 17 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана.
400-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 45 уйлап табыу авторы.
Тат-Ҡоҙаш
Тат-Ҡоҙаш (Тат-Кудаш) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1 кеше. Почта индексы — 452377, ОКАТО коды — 80234840008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Туга (Анзас ҡушылдығы)
Туга  — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Анзас йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Абрамович
Абрамович — фамилия.
Базилевка (Башҡортостан)
Базилевка — Өфөнөң Калинин районындағы ауыл. Унда Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Республика психиатрия дауаханаһы урынлашҡан (элек Владивосток урамында була). Төҙөлөшө 1994 йылда 609-сы төҙөлөш идаралығы тарафынан башлана. Базилевкала Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең баҡсасылыҡ ширҡәттәре урынлашҡан.
Почта индексы: 450069. ОКАТО коды: 80401370000.
Автобустар (маршруткалар) — 299, 300.
Мостовая
Мостовая (Сүжде, Чүжде ; Мостовая) — Пермь крайының Барҙы районындағы тарихи башҡорт ауылы, Барҙы ауыл биләмәһенә керә. Халыҡ телендә ауыл шулай уҡ Сөзде тип атала
Базилевка (Башҡортостан)
Шаҡша менән Базилевка араһында транспорт бәйләнеше бар, законға ярашлы инфраструктура менән тәьмин ителгән.
Мостовая
Почта индексы — 618150, ОКАТО коды — 57204807002.
Базилевка (Башҡортостан)
Газ үткәргес торбалар үтә.
Мостовая
Ауыл район үҙәге Барҙы ауылынан яҡынса 4 км төньяҡтараҡ урынлашҡан.
Базилевка (Башҡортостан)
Велоуҙыштар үткәрелә.
Һылтанмалар
http://xn--p1acf.xn7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/prosmotr/2-statya/7984-bazilevka-derevnya-v-cherte-ufy
Мостовая
Халыҡ һаны
2005 йылда ауылда 398 кеше йәшәгән.
Тарихы
1816 йылғы ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылдың 32 йортонда 80 ир һәм 58 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 1834 йылда 27 йортта 100 ир һәм 89 ҡатын-ҡыҙ, ә 1859 йылда 42 йортта 130 ир һәм 114 ҡатын-ҡыҙ иҫәпләнгән.
Ауылда йәмиғ мәсете һәм уның эргәһендә 1840 йылдан бирле эшләп килгән мосолман мәктәбе булған. 1868 йылда мәктәптә 22 малай һәм 12 ҡыҙ белем алған.
Ауылда йәшәүсе зауряд-есаул Сакаев Тәһәүей Ниғмән улы (Сакаев Тахавый Нигманович) 20-се башҡорт полкы составында 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнаша.
Новочеркасск хазинаһы
Новочеркасск хазинаһы — 1864 йылда Новочеркасскиҙа сарматтарҙың Хохлач ҡорғанында табылған алтын, көмөш, бронзанан (ҡула, йәғни, аҡ ҡурғаш ҡушылған баҡыр иретмәһенән) эшләнгән биҙәүестәр һәм эшләнгән әйберҙәр. Сама менән беҙҙең эраның I–II быуаттарына ҡарай. Хазина Эрмитажда һаҡлана.
Тарихы
Хазина 1864 йылда Новочеркасск ҡалаһында табыла. Һыу үткәреү эштәре барышында эшселәр, урындағы халыҡ Хохлач тип атаған ҡурғанды ҡаҙалар. Ҡурған бик затлы нәҫелдән булған сармат ҡатынының ҡәбере булып сыға. Бәлки, батшабикә йәки дин әһеле (жрица) булғандыр. Сөнки, бик зиннәтле байлыҡтар менән шундай ололоҡлап ерләгәндәр.
Новочеркасск хазинаһы — сармат мәҙәниәтенең иң күренекле археологик ҡомартҡыларының береһе.
Архивта ер эштәренә етәкселек иткән Р. И. Авиловтың яҙмалары, ҡорғанды тикшереүсе барон В. Г. Тизенгаузендың отчеты һаҡланған. Хохлач ҡорғаны — диаметры 42,6 м булған түңәрәк тупраҡ өйөмөнән ғибәрәт була. Ҡәберҙәге байлыҡтар күптән таланған булһа ла, йәшерен урындарҙан байтаҡ әйберҙәр табылған. Улар ҡәберҙең ян-яғынан дүрт урында, тупраҡ өйөмө аҫтында ятҡандар. Йәғни, ҡәбер диарына махсус уйымдар эшләп һалынмаған, ә балсыҡ араһына ташлап ҡалдырылған.
Археолог Л. С. Клейн әйтеүенсә, ҡәберлекте башлап аҡтарғанда көнбайыш һәм төньяҡ ҡатламдары тикшерелмәгән. Тимәк, күпмелер әйберҙәр табылмай ҡалған булыуы бар. Археологтар, ҡурған б.э. I быуатының икенсе яртыһы—б.э. II быуатының тәүге яртыһы арауығында төҙөлгәндер, тип һанай.
Табылған әйберҙәр сармат мәҙәниәтенең иң үҫешкән осорона тура килә. Сарматтарҙың алтындан эшләнгән йәнлек һындары тап шул дәүергә хас күренеш булып тора. Был ваҡытта сарматтар иле Волганан Дунайға тиклем арауыҡта далаларҙы биләгән. Бының дәлиле булып далала икһеҙ-сикһеҙ ҡурған өйөмдәре тороп ҡалған.
Хазина
Хазина эсендә, башлыса, көнкүреш әйберҙәре һәм биҙәүестәр: гривналар, беләҙектәр, хуш еҫле матдәләр өсөн флакондар, алтын һауыттар һәм айылдар, көмөш һәм бронза ҡашығаяҡ, (канфар-скифос, амфоралар, дини йолалар атҡарыу өсөн һауыттар, кувшиндар, аштау, көмөштән тәхет түшәмәһенең ҡалдыҡтары һәм башҡалар. Сармат мәҙәниәтенең күпселек әйберҙәре өсөн хас булған билдә — йәнлек стиле. Әйберҙәр ҡиммәтле, ярым ҡиммәтле таштар һәм быяла ҡуйып эшләнгән.
Хохлач ҡурғанының төп һәм уникаль затлы әйбере — «сармат батшабикәһенең» алтындан эшләнгән диадемаһы. Алтын диадема шарнирҙар менән тоташтырылған өс өлөштән тора. Алтындағы уйымдарға гранат һәм быяла ҡуйып биҙәлгән. Уйымдар араһында ике йыртҡыс ҡош һыны эшләнгән. Улары үҙ сиратында, мәрйен һәм фирүзә таш менән биҙәлгән. Үҙәгенә аметислы кварцтан һырлап эшләнгән ҡабырсаҡ беркетелгән. Ул ҡатын-ҡыҙ кәүҙәһенең өҫкө өлөшөн (бюст) һынландыра. Ул, бәлки, берәй батшабикә һынылыр. Алтындан еңһеҙ күлдәк (хитон) «кейгән» һәм башында алтын диадема. Диадеманың өҫтөн ағастарҙың, ҡоштарҙың, хайуандарҙың һындары биҙәй. Аҫ яғына амфора формаһында сулпылар ҡуйылған.
Парфия
Па́рфия — борон Каспий диңгеҙенең көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан биләмә. Б.э.т VI быуаттан алып Искәндәр Зөлҡәрнәйяулап алғанға тиклем ул, Парфия Әһәмәниҙәр дәүләте сатрапияларының береһе  булған, артабан селевкиҙәр дәүләте составына ингән, ә  беҙҙең эраға тиклемге 250 йылдан беҙҙең эраның   227 йылына тиклем  был территорияларҙа Парфия батшалығы булған. Селевкиҙәр дәүләте бөлөнә барған һайын Парфия көсәйә һәм киңәйә. Парфия батшалығы сәскә атҡан осоронда  Вавилониянан алып Иран аша  Һинд үҙәндәренә тиклем йәйрәп ятҡан. Парфия батшалығы 227 йыл тирәһендә, Сәсәниҙәр дәүләте барлыҡҡа килгәс, йәшәүҙән туҡтай
Ворыква
Ворыква — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вымь йылғаһының уң ярына тамағынан 319 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 170 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мочала
Мочала — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Умирка йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәғитов Сәйфулла Төхвәтулла улы
Сәғитов Сәйфулла Төхвәтулла улы (1893 йыл — 1957 йыл) — сәсән, мәғрифәтсе, шағир-импровизатор.
Биографияһы
Сәйфулла Төхвәтулла улы Сәғитов 1893 йылда Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙенең (хәҙер Ғафури районы) Оло Үтәш аулында тыуған. Ата-әсәһе иртә вафат була. Етемлектең ыҙаларын күп күргән. Бәләкәйҙән үк әкиәт уйлап сығарырға әүәҫ булған, шиғырҙар ижад иткән.
1907—1910 йылдарҙа Һарт-Наурыз ауылы мәҙрәсәһендә белем ала. Артабан тыуған ауылында Халиҡов Мансур Хатип улы мәҙрәсәһендә шәкерттәргә белем биргән.
1914 йылда ҡаты ауырып китеп, һуҡырая. Был ваҡытта уға бары 21 йәш була. Әммә Сәйфулла төшөнкөлөккә бирелмәй, ижад эше менән мәшғүл була.
1957 йылда вафат була, Оло Үтәштә ерләнә.
Ижады
Әҫәрҙәрен яҡын-тирәләге ауыл халҡына яттан һөйләр булған. Ул ырыуҙаштары күңеленә Аҡмулла кеүек аң-ғилем, мәғрифәт орлоҡтарын сәсеп йөрөгән. Үҙе иҫән сағында уҡ халыҡ шағиры, тарихсы, мәғрифәтсе булып танылған. .
Ғалим-фольклорсылар тарафынан сәсәндең 43 әҫәре: 24 шиғыр, 3 йыр, 2 мәҫәл, 6 бәйет, 3 мөнәжәт, ике шиғри әкиәт һәм 23 битлек бер прозаик әкиәт яҙып алына. Сәйфулла сәсән барлыҡ әҫәрҙәрен ғилми институт ҡарамағына тапшырырға ризалыҡ бирә.
Уның бер нисә әкиәте «Башҡорт халыҡ ижады»на индерелгән. Сәйфулла Сәғитов әҫәрҙәре Рәсәй Фәндәр академияһының Ғилми архивында һаҡлана. Улар 1949 йылдың 29 сентябрендә яҙып алынған.
Бокау
Бокау (Bockau) — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 2467 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,15 км2. Диңгеҙ кимәленән 450–550 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 8324 һәм автомобиль коды ASZ.
Ульба (Антроп ҡушылдығы)
Ульба  — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Антроп йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Ямалиев Памир Камалетдин улы
Ямалиев Памир Камалетдин улы (26 май 1942 йыл — 27 март 1999 йыл) — СССР һәм Рәсәй биатлонсыһы, тренер. Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (1994), биатлон буйынса спорт мастеры (1969).
Биографияһы
Памир Камалетдин улы Ямалиев 1942 йылдың 26 майында Башҡорт АССР-ының Салауат районы Ташауыл ауылында тыуған.
Юғары белемле, П. Ф. Лесгафт исемендәге Ленинград физик культура институтын тамамлай (1976). Халыҡ-ара класлы 2 спорт мастерын, 30 спорт мастерын тәрбиәләгән. Улар араһында Европа чемпионы, 2 тапҡыр Бөтә донъя универсиадаһы чемпионы Павел Мөслимов, 2 тапҡыр СССР чемпионы Любовь Дюпина, СССР спорт мастеры (1979) һәм биатлон буйынса халыҡ-ара категориялы судья (2003)[3], Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1999) Альберт Сафаров.
1999 йылдың 27 мартында яман шеш ауырыуынан Өфө ҡалаһында вафат була.
Өфөлә 2002 йылдан башлап йыл һайын, тренер Памир Ямалиев иҫтәлегенә арналған, «Памир Ямалиев призына» Бөтә Рәсәй асыҡ ярыштары үткәрелә, (Памир Ямалиев иҫтәлегенә биатлон буйынса Бөтә Рәсәй ярыштары ).
Симон Будный һәйкәле (Несвиж)
Будный Симон һәйкәле (Помнік Сымону Буднаму) — Бөйөк Литва кенәзлегенең Яңырыү дәүерендәге күренекле эшмәкәре Симон Будный һәйкәле. Белоруссияның Минск өлкәһендәге Несвиж ҡалаһында урынлашҡан. Беларусь Республикаһының Дәүләт тарихи-мәҙәни ҡиммәттәре исемлегенә индерелгән.
Тасуирлау һәм тарихы
Симон Будныйға һәйкәл 1982 йылда Несвиж ҡалаһының Мицкевич урамындағы скверҙа, Божье Тело костелы һәм плебания бинаһы эргәһендә ҡуйылған. Һәйкәлдең авторы — скульптор Светлана Горбунова, архитекторы — Юрий Казаков.
Будный Симон Бөйөк Литва кенәзлегенең Яңырыу дәүерендәге күренекле гуманисы, публицисы, философы, мәғрифәтсеһе булған. Ул Реформация хәрәкәтендә әүҙем ҡатнашҡан. Несвиж Будныйҙың нәшриәт эшмәкәрлеге менән бәйле. 1560-сы йылдар башында ул бында Матвей Кавечинский һәм Кришковский Лаврентий менән берлектә типография нигеҙләй. Был типографияла ул 1562 йылда Беларусь территорияһында беренсе китапты — «Катехизис» китабын боронғо белорус телендә баҫтырып сығара. Китап, һорау һәм яуап формаһында яҙылған. Симон Будный Несвижда шулай уҡ «Про оправдание грешного человека перед Богом» китабын һәм үҙенең башҡа бер нисә әҫәрҙәрен баҫтырып сығара.
Һәйкәлдә Симон Будныйҙың бронза һыны баҫып тора. Статуяның бейеклеге 2,85 м, һын 0,65 метр бейеклегендәге гранит постаментта тора. Симон Будныйҙың ҡулында ҡояш эмблемаһы— яҡтылыҡ һәм белем символы төшөрөлгән китап. Фигура ҙур күләмле. Позаһының тыныс пластикаһы кейемендәге бөрмәләрҙең ритмы менән һыҙатланған, был статуяға монументаллек бирә һәм образдың рухи көсөн сағылдыра. Постаменттағы яҙыу белорус телендә — «СЫМОН БУДНЫ».
Туристик маршруттар барышында Симон Будныйҙың һәйкәле менән танышырға мөмкин.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Артиллерия, инженер һәм бәйләнеш ғәскәрҙәренең хәрби-тарихи музейы
Артиллерия, инженер һәм бәйләнеш ғәскәрҙәренең хәрби-тарихи музейы — Ленинградтағы (Санкт-Петербургтағы)СССР һәм Рәсәй музейы.
Тулы исеме — Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының «Артиллерия, инженер һәм бәйләнеш ғәскәрҙәренең хәрби-тарихи музейы» Федераль дәүләт бюджет мәҙәниәт һәм сәнғәт учреждениеһы.
Ҡыҫҡартылған атамаһы — ФГБУКиИ РФ МО «Артиллерия, инженер һәм элемтә ғәскәрҙәренең хәрби-тарихи музейы»
Тарих
Хәҙерге замандағы музейҙың барлыҡҡа килеүе 1703 йылда Петр I тарафынан Санкт-Петербургта Цейхгауз нигеҙләнеүе менән бәйле (Zeughaus— ҡорал йорто). 1702 йылда Петр I «для памяти на вечную славу» һуғыш ҡомартҡыларын йыйыу тураһында указ сығара, ә 1703 йылда тарих өсөн 1605 йылда ҡойолған мортира тарихын һаҡлау тураһында бойороҡ бирә. 1605 йылда пушка ҡойоу оҫтаһы Андрей Чохов һәм уның уҡыусыһы Проня Федоров был мортираны ҡоя, ул мортира Мәскәү арсеналында һаҡлана.
1776 йылдан алып музей бинаһы Литейный проспектында урынлашҡан (һуңынан — округ суды бинаһында). 1869 йылдан алып музей Петропавловский ҡәлғәһенең кронверкында.
Бөгөнгө көндә музейҙың коллекцияһында 850 меңдән ашыу экспонат иҫәпләнә. Музей ихатаһында 200-ҙән ашыу пушка, үҙйөрөшлө артиллерия ҡоролмалары (САУ), ракета комплексы һәм бер нисә танк өлгөләре ҡуйылған.
Музей экспозицияһы рәсәй ҡоралының тарихын 15-се быуаттан алып хәҙерге көндәргә тиклем үҙ эсенә алған.
Экспонаттар араһында боронғо рус һәм сит илдәрҙә яһалған боронғо бронза ҡоралдар (трофейҙар) бар. Шулай уҡ күренекле рус пушка ҡойоу оҫтаһы Андрей Чоховтың бер нисә пушкаһы бар.
XIX быуат аҙағында — XX быуат башында Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлегендә түбәндәге һүҙҙәр менән был музей тасуирлана : Артиллерийский музей в С.-Петербурге — представляет одно из замечательнейших в историческом отношении хранилищ всякого рода оружия и воинских доспехов и принадлежностей. Коллекции его разделены на два отдела: русский и иностранный. 1-й обнимает собою историю русского вооружения и артиллерии, с конца XIV века до современных нам образцов включительно. 2-й, иностранный отдел состоит главным образом из трофеев войн, преимущественно XVIII столетия. Сверх того, в музее хранятся разные исторические предметы, случайно туда попавшие, так, между прочим, мундиры и оружие Петра I, Петра III, Екатерины II, Александра I, Николая I; седло Иоанна Грозного, рабочий колет Петра Великого; мундир и белье Фридриха Великого; посмертный слепок с лица Суворова; мундир генер. Милорадовича, в котором он убит 14 декабря 1825 г.; табурет и трость Стеньки Разина и т. д. — Полное описание музея составлено г. Бранденбургом и издано в 1889 г. по случаю празднования 500-летнего юбилея русской артиллерии. 2013 йылдың 19 ноябрендә музейы территорияһында бөйөк кенәз Михаил Николаевичҡа арналған һәйкәл ҡуйыла (скульпторы А. А. Аполлонов).
Музей бинаһы ишегенең уң яғында, Кронверк каналы янында, был урында 1836 йылда язалап үлтерелгән декабристар һәйкәле тора.
Иҫкәрмә
<references group="" responsive="1">
Уруш
Уруш — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кондома йылғаһының уң ярына тамағынан 295 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Салла
Салла (фин. Salla ; 1936 йылға тиклем — Куолаярви фин. Kuolajärvi ) — Финляндияның төньяғында община, Лапли провинцияһында урынлашҡан. 5872 км² майҙанды тәшкил итә. Кемиярвинан 67 км, Куусамонан 115 км, Рованиеминан  150 км алыҫлыҡта ята.
2012 йылға Салла — Финляндияла иң дотациялы муниципалитет, үҙ эшмәкәрлеген 70 % хөкүмәт иҫәбенә тормошҡа ашыра.
Тарихы
Салла коммунаһына 1857 йылда нигеҙ һалына һәм Куолаярви тип атала. Коммунаның атамаһы 1936 йылда мәхәллә руханийы Эркки Койвисто инициативаһы менән Салла итеп үҙгәртелә. Коммунаның элекке үҙәге Саллантуртури ҡалҡыулығы итәгендә Саллайоки йылғаһының ике яғында урынлашҡан була. Куолаярви атамаһы саам Guollejaur һүҙенән килеп сыҡҡан, ул балыҡлы күл тигәнде аңлата. Иҫке Саллала Куолаярви күлдәренең системаһы бар, унан көнбайышҡа ағыусы һәм Сайялағы Тенниоки йылғаһы менән тоташтырыусы  Куолайоки йылғаһы башланғысын ала. Һуғышҡа тиклем Куолоярви 12 000 квадрат километр майҙанды биләүсе коммуна була һәм унда  5500 самаһы кеше йәшәгән.
1939—40 йылдарҙағы совет-фин һуғышы барышында совет ғәскәрҙәре Салла территорияһына баҫып инә, общинаның бер өлөшө Советтар Союзы тарафынан оккупациялана. 1941—44 йылдарҙа совет-фин һуғышы барышында Салла ҡалаһы сиктең икенсе яғында була, әммә совет позицияларына герман һәм фин ғәскәрҙәре һөжүм итә, юғалған территориялары Финляндияға кире ҡайтарыла. Һуғыш аҙағында немец ғәскәрҙәре Лапландиянан ҡыҫырыҡлап сығарыла. Салланың көнсығыш яртыһы (Иҫке Слла тип аталған яғы) тулыһынса РСФСР-ҙың Мурманск өлкәһе составына инә.
Халҡы
2012 йылдың 30 сентябрендәге халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса халҡы 4007 кеше тәшкил итә; 2000 йылғы мәғлүмәттәр буйынса  5142 кеше иҫәпләнә. Халыҡ тығыҙлығ 0,71 кеше/км². Общинаның 98,9 процент халҡы өсөн  фин теле - туған тел, 0,1 % — швед, 0,1 % — саам теле һәм 0,9 % — башҡа телдәр. 15 йәштән кесе йәштәге кешеләр өлөшө —11 %; 65 йәштән өлкән кешеләр өлөшө 27,7 %  тәшкил итә.
Лаппиның   башҡа  общиналарындағы кеүек үк Саллала  етди проблема булып эшһеҙлек  тора,   2007 йылдың ғинуарына ҡарата мәғлүмәттәр буйынса  уның кимәле  25,8 % — был Финляндия общиналары араһында иң юғары күрһәткес.
Транспорты
Саллала Кемиярвинан йөк тимер юл тармағы бар, әммә 2006 йылда ул фин тимер юлдары хакимиәте уны ябыу  планы тураһында иғлан итә. 2013 йылда Салла-Кандалакша сифатлы тимер юлын төҙөү  тураһында килешеүҙәр башлай
Ауылдары
Аатсинки, Ахоланваара, Ахвенселькя, Хаутаярви, Хирвасваара, Исохалме, Каллунки, Келлоселькя, Котала, Коутело, Куру, Кясмя, Лапаярви, Леусярви, Наруска, Ниемеля, Оуланка, Онкамо, Пахкакуму, Палоперя, Сайя, Салмиваара, Селкяля, Туохикюля, Валловаара, Варвикко, Виттикко.
Туризм
Салланың таҙа һәм кеше ҡулы теймәгән тәбиғәте  күп туристарҙы йәлеп итә. Ҡышын Саллала тау саңғыһында шыуырға, болан һәм эттәр егеп походҡа юлланырға  йәки уңайлы коттеджда ябай камин янында хәл йыйырға була.
Йәй һәм көҙ төбәктә йәйәүлеләр маршруты асыла, еләккә һәм бәшмәккә бай урмандары еләк һәм бәшмәк йыйыусыларҙы ылыҡтыра. Ҡунаҡтар өсөн спа-үҙәк, күп функциялы спорт залдары, ҡыҙыҡлы Болан паркы, Салланың һуғыш ваҡыты һәм һуғыштан һуң тергеҙелгән музейы һәм күп һанлы ресторандар көтә.
Туғандаш ҡалалар
.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Татар Үреше
Татар Үреше (Татарский Урюш) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 258 кеше. Почта индексы — 452365, ОКАТО коды — 80234884014.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Восточная Нюба
Восточная Нюба — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюба йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кирҙә ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
Административ үҙәге — Кирҙә ауылы.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Кирҙә ауыл Советы БАССР Юғары Советы Президиумының 1957 йылдың 29 ноябрендәге Указына ярашлы барлыҡҡа килә һәм «Башҡортостан Республикаһында урындағы үҙидара тураһында» закон нигеҙендә ғәмәлдә.
1977 йылда Конституцияға ярашлы халыҡ депутаттарының Кирҙә ауыл Советы тип атала башлай.
1992 йылдың 7 июлендә халыҡ депутаттарының Кирҙә ауыл Советы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Кирҙә ауыл Советы хакимиәте итеп үҙгәртелә.
2002 йылдың 24 июлендә Кирҙә ауыл Советы хакимиәте Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Кирҙә ауыл Советы муниципаль берәмеге тип үҙгәртелә.
2005 йылдың 19 декабрендә Кирҙә ауыл Советы муниципаль берәмеге Башҡортостан Республикаһы муниципаль район Ҡариҙел районы Кирҙә ауыл Советы ауыл биләмәһе тип үҙгәртелә.
Географик урыны
Ауыл Советы биләмәһенең дөйөм майҙаны — 2046 гектар тәшкил итә. Кирҙә ауыл Советы Үреш-Битулла, Урғыш, Байҡы, Магинск, Яңы Бәрҙәш, Ҡараяр ауыл Советтары менән сиктәш.
Прохоров Александр Михайлович
Александр Михайлович Прохоров (11 июль 1916 йыл — 8 ғинуар 2002 йыл) — СССР һәм Рәсәй физигы, хәҙерге замандың физикаһының мөһим йүнәлешенә — квант электроникаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе, 1964 йылда физика буйынса Нобель премияһы лауреаты (Николай Басов һәм Таунс Чарлз менән берлектә), лазер технологияларын уйлап табыусыларҙың береһе. СССР Фәндәр академияһы академигы (1966).
Биографияһы
Австралияның Атертон ҡалаһында батша режимы эҙәрлекләүенән ҡасҡан урыҫ эшсе-революционеры Михаил Иванович Прохоров (1880—1942) һәм Мария ИвановнаМихайлова (1887—1943) ғаиләһендә тыуа. Урыҫ. 1923 йылда ғаилә тыуған иленә ҡайта. Ағзалары 1930 — 1944 йылдарҙа ВЛКСМ ағзаһы. 1939 йылда Ленинград дәүләт университетының физика факультеты отличие менән тамамлап, СССР Фәндәр академияһының Физика институты аспирантураһына уҡырға инә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, фронтҡа китә, пехотала, разведкала һуғыша, наградлана. 1944 йылда ауыр яраланғандан һуң демобилизациялана һәм ғилми эшенә ҡайта. Физика-математика фәндәре кандидаты (1947). 1950 йылдан ВКП(б) ағзаһы, 1952 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1946—1982 йылдарҙа ФИАН-да эшләй, 1954 йылдан тирбәлеүҙәр лабораторияһын етәкләй, 1968 йылдан директор урынбаҫары була. 1982 йылда СССР Фәндәр академияһының Дөйөм физика институты директоры итеп тәғәйенләнә директоры итеп тәғәйенләнә, 1998 йылға тиклем уның етәксеһе, ә һуңынан почетлы директоры була. Мәскәү дәүләт университетының Ядро физикаһы ғилми-тикшеренеү институтының радиоспектроскопия лабораторияһы етәксеһе (1954—1961). Бер үк ваҡытта МДУ-ла (1959 йылдан — профессор вазифаһында; 1980—1988 йылдарҙа физика факультетының оптика һәм спектроскопия кафедраһы мөдире) һәм Мәскәү физика-техник институтында уҡыта, унда 1971 йылдан — кафедра мөдире.
Нәсиғәй
Нәсиғәй (Мочегай) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Киңелгә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 90 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Этимологияһы
Гидроним башҡорт телендәге һүҙҙән сыҡҡан булыуы ихтимал,быны ҡеүәтләп Нәсибаш тигән ауыл исемен килтерергә мөмкин. Был ауылдың атамаһы тураһында Ә. Әсфәндийәров хеҙмәтендә: «Нисе йылғаһының башында урынлашҡанлыҡтан, исеме шунан килә: „Нисе башы“ тип аталып, артабан Нәсибашҡа әйләнгән», тип яҙылған.
Урыҫ телендә Мочегай тип йылға ХХ быутта ғына атала башлаған. Был йылғаны А.Т. Аксаков үҙенең әҫәрҙәрендә лә телгә ала: Насягай больше и лучше Бугуруслана: полноводнее, рыбнее, и птица на нем водилась и водится гораздо изобильнее. Топонимдар белгесе С.М. Стрельников иһә ошондай фекер белдерә: ''Топоним сравнивают с русскими диалектными словами моча, мочажина, мочаг — «мокрое урочище», «нетопкое болото», «место выхода ключевых вод», во второй части усматривают диалектное гай — «лиственный лес, роща». Однако в целом такое построение выглядит искусственным, тем более что в 19 веке было известно и второе наименование реки — Насягай''.
Николай Чудотворец сиркәүе (Обливская)
Николай Чудотворец сиркәүе (Церковь Николая Чудотворца)  — Обливская станицаһындағы Мәскәү Патриархаты Урыҫ Православие Сиркәүенең Шахты һәм Миллерово епархияһы Чернышевский мәнфәғәтенә ҡараған православие сиркәүе. Төбәк әһәмиәтендәге ХХ быуат башы архитектура ҡомартҡыһы реестрына индерелгән.
Адресы: Рәсәй, Ростов өлкәһе, Обливский районы, Обливская станицаһы, Ленин урамы, 70А.
Тарих
Изге Никольский мәхәлләһе XIX быуат уртаһында Ростов өлкәһе Обливский районының Обливская станицаһында ағас сиркәү төҙөлгәс барлыҡҡа килгән. Рухани Стратоник Яковлев һәм казак Павел Телегин үҙ ваҡытында сиркәүҙең тасуирламаһын төҙөп ҡалдырғандар. Сиркәү алтын менән ялатылған өс көмбәҙле, йәшел буяуға буялған тимер башлы, ҡыңғырау манаралы, көмбәҙҙәре башына алтын тәреләр ҡуйылған ағас йорттан ғибәрәт булған.
1869 йылда ғибәҙәтханала 33 кешене уҡытырлыҡ училище, 70 уҡыусыны уҡытырлыҡ сиркәү-мәхәллә мәктәбе эшләгән, иҫәпләүҙәр (метрика) китабы булған.
XX быуат башында Обливскийҙа 500- гә яҡын йорт булған һәм уларҙа яҡынса 5000 казак йәшәгән. Мәхәллә үҫешкәнлектән, яңы сиркәү талап ителгән. 1915 йылда таш сиркәү һалынған, уның майҙаны 228 кв. метр тәшкил иткән. Сиркәү урындағы сауҙагәрҙәр һәм мәхәллә кешеләре аҡсаһына төҙөлгән. Яңы сиркәү ҡыҙыл кирбестән төҙөлгән, стеналары төрлө һүрәттәр менән биҙәлгән. Сиркәүҙе төҙөү өсөн 50000 һум аҡса киткән. Сиркәү китапханаһында 145 том китап булған.
Совет власы йылдарында сиркәү ике тапҡыр ябылған, уны талағандар һәм өлөшләтә ҡыйратҡандар. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында, 1942 йылда, сиркәү яңынан асылған. 1960-сы йылдарҙа был йортта спорт залы, мебель склады эшләгән.
1989 йылда, халыҡ һорауы буйынса, дини эштәр Советының 1989 йылдың 24 майындағы ҡарары буйынса ғибәҙәтхана йортон бушлай һәм срокһыҙ файҙаланыуға Урыҫ Православие Сиркәүенә тапшырғандар. Сиркәү янында 2600 кв. метр ер биләмәһе булған. Обливский район башҡарма комитетының 1989 йылдың 7 июнь ҡарары менән был ер ҙә мәхәллә файҙаланыуына тапшырылған.
Дин әһелдәре
Никольский сиркәүенең өлкән руханийы — протоиерей Александр Игоревич Брагин
Бокельвиц
Бокельвиц (Bockelwitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 2633 кеше йәшәй. Майҙаны — 34,54 км2. Диңгеҙ кимәленән 229 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 4703 һәм автомобиль коды DL.
Вохта
Вохта — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виледь йылғаһының һул ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 113 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Олеся Журакивська
Олеся Журакивська (13 август 1973 йыл) — театр hәм кино актёры.
Учул
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тигермән (Ҡариҙел районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Абрикосов Алексей Алексеевич
Абрикосов Алексей Алексеевич (25 июнь 1928 йыл — 29 март 2017 йыл, Пало-Алто, АҠШ) — СССР, Рәсәй һәм Америка физик-теоретигы. Физика буйынса Нобель премияһы лауреаты (2003 йыл, Виталий Гинзбург һәм Леггет Энтони менән бергә).
Рәсәй Фәндәр академияһы академигы (1987 йылдан СССР Фәндәр академияһы академигы, 1964 йылдан — мөхбир ағзаһы), физика-математика фәндәре докторы. АҠШ Милли фәндәр академияһы ағзаһы (2000), Лондон король йәмғиәтенең сит ил ағзаһы(2001).
Биографияһы
Алексей Алексеевич Абрикосов 1928 йылдың 25 июнендә Мәскәүҙә билдәле патологоанатомдар — Мәскәү университеты (1930 йылдан алып — Беренсе Мәскәү медицина институты) медицина факультетының патологик анатомия кафедраһы мөдире, академик Алексей Иванович Абрикосов һәм кафедра ассистенты, патологоанатомия бүлеге мөдире һәм Кремль дауаханаһының баш прозекторы Фани Давидовна Вульф (1895—1965) ғаиләһендә тыуа.
1943 йылда мәктәпте тамамлағандан һуң МЭИ-ға уҡырға инә һәм энерготехниканы өйрәнә башлай, әммә 1945 йылда Мәскәү дәүләт университетына физиканы өйрәнергә күсә. Уның физика уҡытыусыһы Л. Д. Ландау була. Алексей уға 19 йәшендә «теоретик минимумды» тапшыра, 1948 йылда уҡыу йортон отличие менән тамамлай. Ландау Л. Д. етәкселегендә «Термическая диффузия в полностью и частично ионизированных плазмах» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҙа һәм уны Мәскәүҙә Физика проблемалары институтында 1951 йылда яҡлай. Шул уҡ ваҡытта ата-әсәһе табип-ҡоротҡостар кампанияһына ҡаршы алып барылған эш буйынса Кремль дауаханаһынан эштән бушатыла.
1951—1965 йылдарҙа Физика проблемалары институтында эшләй. 1955 йылда (27 йәшендә) юғары энергияларҙа квант электродинамикаһы темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1965—1988 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Л. Д. Ландау исемендәге Теоретик физика иснтитутында булып эшләй.
1975 йылда — Лозанна университетының почетлы докторы.
1991—1988 йылдарҙа Троицкиҙа Юғары баҫым физикаһы институтын директоры.
Алексеев Сергей Петрович (яҙыусы)
Алексеев Сергей Петрович (1922 йыл, 1 апрель) — рус совет яҙыусыһы. СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1984).
Биографияһы
1922 йылдың 1 апрелендә Киев губернаһы Плисков ауылында (хәҙерге Винница өлкәһе Погребище районы) табиптар ғаиләһендә тыуған. Ун йәшенән Мәскәүҙә йәшәй. 1940 йылда мәктәп тамамлағандан һуң, Поставы ҡалаһындағы (Көнбайыш Белоруссия) авиация училищеһына уҡырға инә. Һуғыш башланғанда, ул ил сиге эргәһендә ялан лагерында була, әммә курсант Алексеев Ырымбур осоусылар училищеһына ебәрелә.
Мурава
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Алексеев Сергей Петрович (яҙыусы)
Биографияһы
Хәрби училищела уҡыуынан айырылып тормайынса, Ырымбур педагогия институтындағы тарих факультетының киске бүлегенә уҡырға инә, 1 йыл һәм 5 ай эсендә тулы курс үтә һәм 1944 йылда диплом ала. Училище тамамлағандан һуң, шунда уҡ инструктор булып ҡалдырыла һәм һуғыш аҙағына тиклем курсанттарҙы әҙерләү менән шөғөлләнә. 1945 йылдан. ВКП(б) ағзаһы. 1945 йылда күнекмә осоу ваҡытында алған йәрәхәттәре арҡаһында демобилизациялана. «Балалар әҙәбиәте » нәшриәте мөхәррире, 1950 йылдан яуаплы сәркәтибе, һуңыраҡ СССР Яҙыусылар союзының балалар әҙәбиәте буйынса комиссия рәйесе. 1958 йылда Яҙыусылар союзы ағзаһы итеп ҡабул ителә. . Балалар әҙәбиәтен үҫтереү мәсьәләләре буйынса мәҡәләләр авторы. 1965—1996 йылдарҙа «Балалар әҙәбиәте » журналының баш мөхәррире була.
Сергей Алексеевтың беренсе китабы — «СССР тарихы. 4 класс уҡыусылары өсөн уҡыу әсбабы» (авторҙашы Владимир Карцов) 1955 йылда баҫылып сыға. «Һуғыш тураһында йөҙ хикәйә» исемле балалар китабы авторы. Ҡырҡ йыл эсендә Рәсәй тарихына бағышланған (XVI быуат уртаһынан башлап XX быуат уртаһына тиклем) утыҙҙан ашыу китап яҙа — илле телдә нәшер ителә.
2008 йылдың 16 майында Мәскәүҙә вафат була. Переделкино зыяратында ерләнгән.
Вочпомъю
Вочпомъю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вымь йылғаһының уң ярына тамағынан 220 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ваганов Геннадий Викторович
Ваганов Геннадий Викторович (25 ноябрь 1936 йыл) — СССР саңғысыһы, Олимпия уйындары һәм донъя чемпионаты призёры. СССР-ҙың халыҡ-ара класлы (1965) һәм атҡаҙанған спорт мастеры (1960), спорттың саңғы төрҙәре буйынса Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (1993). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1994).
Карьераһы
Геннадий Викторович Ваганов 1936 йылдың 25 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Дыуан районы Дыуан ауылында тыуа.
П. Ф. Лесгафт исемендәге Ленинград физик культура институтын тамамлай (1967).
«Урожай» ирекле спорт йәмғиәте тәрбиләнеүсеһе, тренеры Н. Е. Веремей була.
Скво-Вэллиҙа 1960 йылғы Олимпия уйындарында эстафетала бронза миҙал яулай; 15 һәм 30 километрға уҙыштарҙа дүртенсе урынды ала; 50 километрлы дистанцияла етенсе була.
Инсбрукта 1964 йылғы Олимпия уйындарында ла эстафетала бронза миҙалға лайыҡ була, 15 километрға уҙышта — 14-се, 30 километрға уҙышта 19-сы килә.
Законпанела 1962 йылғы донъя чемпионатында эстафетала бронза яулай, 15 километрҙа — 9-сы, 50 километрҙа 10-сы урынды ала.
СССР чемпионаттарында 8 тапҡыр еңә: 15 километрға уҙыштарҙа — өс тапҡыр һәм эстафеталарҙа — биш тапҡыр.
1960 йылда Ваганов «Почёт Билдәһе» ордены менән наградлана. Спорт карьераһын тамамлағас, саңғы буйынса тренер булып эшләй, Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры исеменә лайыҡ була.
Боксберг (Үрге Лужица)
Боксберг (Үрге Лужица) (Boxberg) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 5118 кеше йәшәй. Майҙаны — 217,02 км2. Диңгеҙ кимәленән 129 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2943 һәм автомобиль коды NOL.
Учула
Учула — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мундыбаш йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Муракла
Муракла — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аманак йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Второй Иоль
Второй Иоль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Первый Иоль йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ҡортлокүл ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
Ҡортлокүл ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ҡортлокүл ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Тәтершишмә
Тәтершишмә (Тетер-Ключ) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 8 кеше. Почта индексы — 452364, ОКАТО коды — 80234864007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)