cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сахара
Хайуандар донъяһы
Кеҫәрткеләр, варандар, хамелеондпар, оҙонаяҡлылар (сцинки), мөгөҙлө ҡара йыландар һәм кобралар ташлы һәм ҡомло райондарҙы үҙ итә. Һәр төрлө ҡусҡарҙар ҡоштар һәм хайуардар өсөн аҙыҡ булып тора. Сүл ҡусҡарҙарының йәйгеһен йоҡоға талыуы һәм бер нисә йыл буйы шул торошта ҡалыуы ихтимал, улар тик ямғырҙар башланғас ҡына ер өҫтөнә сыға. Сахара күлдәрендәге хайуандар донъяһы тәлмәрйен, әрмәнде, ваҡ крокодилдар, артемия һәм башҡа төрлө ҡыҫалаларҙан ғибәрәт. Төньяҡ Сахараның реликт тропик фаунаһы йәйен һәм этроплюстарҙы үҙ эсенә ала, улар Бискрала (Алжирҙың виләйәте) һәм ябыҡ оазистарҙа көн итә.
-
Халҡы
Сахараның территорияһы АҠШ территорияһы тиклем булһа ла, халҡының тығыҙлығы (Нил үҙәндәрен дә индереп) 1 кв. километрға ни бары 0,4 кеше генә тәшкил итә (бөтәһе 2,5 млн ғына кеше). Уғата ҙур майҙандарҙа бер кем дә йәшәмәй, ышаныслы һыу сығанағы, малға ашатыу өсөн үҫемлектәр донъяһы булған урындарҙа ғына һирәк-мирәк тораҡ пункттары осрай.
7 мең йыл тирәһе элек Сахара территорияһында йорт хайуандары барлыҡҡа килгәс, ҡайһы бер төркөмдәрҙә һунар менән балыҡ тотоуға ҡарағанда күсмә мал үрсетеү өҫтөнлөк ала башлай. Берберҙарға йәки загава халыҡтарына туғандаш булған нигер төбәге Тенеренең халыҡтары һыйыр малдарын үрсетеү менән шөғөлләнә. Ә бына һарыҡ һәм кәзәләрҙең барлыҡҡа килеүе, моғайын, төньяҡ-көнсығыш Африка халыҡтары һәм едставителями Капса мәҙәниәте (Тунистағы Гафса (Капса) ҡалаһынан алынған) вәкилдәре менән бәйлелер. Иген игеү культураһының барлыҡҡа килеүен 6 мең йыл элек Египетта арпа һәм бойҙай үҫтерә башлауға бәйләйҙәр. Күрәһең, был ауыл хужалығы культуралары Азиянан килтерелгәндер; урындағы, йәғни Африка үҫентеләрен сәсә башлауҙы раҫлаусы дәлилдәр Мавритания территорияһында табылған көршәк изделиеларында табыла. Был изделиелар беҙҙең эраға тиклем 1000 йыл элек эшләнгән, уларҙы хәҙерге сонинке халҡының ата-олатайҙары гангаралар етештерергән, тигән фараз бар.
Ауыл хужалығының һәм йорт хайуандарының барлыҡҡа килеүе сәбәпле, Сахара халҡының күбеһе төрлө һөнәрҙәрҙе үҙләштерә, махсуслаша һәм бер-береһенә яҡыныраҡ ултырған тораҡ пункттары араһында иҡтисади бәйләнештәр булдырыла. Тышҡы сауҙа үҫешә башлай: Мавританияның баҡыры беҙҙең эраға тиклем икенсе быуатта уҡ Бронза быуаты дәүеренең Урта диңгеҙ цивилизацияларына ташыла. Беҙҙең эраға тиклем I быуатта тимер быуатта Сахара цивилизацияларының барлыҡҡа килеүе сауҙаны тағы ла нығыраҡ әүҙемләштерә, үҙәге Нубияла булған цивилизация ла барлыҡҡа килә.
Күсмә тормошта йәшәгән халыҡтарҙың төрлө ерҙәргә күсенеп йөрөүе уларҙың Транссахара сауҙаһында ҡатнашыуын ябайлаштыра. Сауҙагәрҙәрҙең аттарҙан дөйәләргә күсеп ултырыуы ла ниндәйҙер дәрәжәлә Сахараны сүллеккә әйләндереүгә булышлыҡ итә. Египетта дөйәләрҙе беҙҙең эраға тиклем VI быуатта уҡ хужалыҡ эштәрендә ҡуллана башлауға ҡарамаҫтан, беҙҙең эраның III быуатында ғына дөйәләргә өҫтөнлөк бирелә. Сахара оазистарында йәшәүселәр йыш ҡына Берберҙар ырыуына ҡараған санхаджиларҙың һәм башҡа күсмәндәрҙең һөжүменә дусар ителә. Күсмәндәрҙең күбеһе анархиянан һәм Төньяҡ Африкала Рим алып барған һуғыштарҙан сүллекккә ҡасып йәшеренер була. Оазистарҙа йәшәгәндәр, харатин кастаһындағылар ҙа күсмәндәрҙән иҙелеп йәшәй. VII һәм XI быуаттар араһында Төньяҡ Африкала исламдың таралауы илаһи көскә ғәҙәти ышаныуҙарын һаҡларға теләгән берберҙар һәм ғәрәптәрҙең бер төркөмө сүллеккә китергә мәжбүр була. Сауҙа юлдары буйлап тарала барған ислам аҙаҡ килеп төбәктең төп диненә әүерелә. Мәҙәни йәһәттән айырмалыҡтары булһа ла Сахара халыҡтары ултыраҡ тормошта мал аҫыраусы, иген игеүсе йәки төрлө һөнәр эйәләре булып ҡала. Сик буйы райондарында, тау итәктәрендә һәм көнбайыштағы дымлыраҡ ерҙәрҙә мал үрсетеү ниндәйҙер дәрәжәлә күсмә тормош менән йәшәүҙе билдәләй. Һыйыр малдарын Сахель менән сиктәш булған көньяҡ райондарҙа аҫырайҙар, сүллектә иһә кәзә, һарыҡ һәм дөйәгә өҫтөнлөк бирелә. Малсыларҙың төп төркөмдәре — сүллектең төньяҡ-көнбайышында регейбат һәм Алжирҙың төньяҡ өлөшөндә чаамба халҡы көн итә. Ҡоролоҡ осоронда мал тотоусылар, көтөүлектәр эҙләп, бер урындан икенсе урынға күсенеп йөрөргә мәжбүр. Үҙҙәренең һуғышсанлығы менән танылған туарегтарҙа матриархат йәмғиәте һаҡланған, ислам динен тотоуға ҡарамаҫтан уларҙа ҡатын-ҡыҙҙың һүҙе өҫтөн. Көнбайышта мавритан төркөмдәре элегерәк ҡәбилә берләшмәләренә берләшкән була. Тибести районында һәм уның сиктәрендә йәшәгән теда халҡы, нигеҙҙә, дөйә үрсетеү менән шөғөлләнә, өҫтәүенә улар физик йәһәттән бик сыҙамлы булып та танылған.
Транссахара сауҙаһы
Урта быуаттарҙа Атлантик океан ярҙары буйында урынлашҡан дәүләт ойошмаларын һәм Төньяҡ Африкалағы сауҙа эшен алып барған ҡалаларын бәйләгән ҡарауан юлдары Сахара территорияһы буйлап үтә.
Төп сауҙа юлдары бер нисә тапҡыр икенсе яҡҡараҡ шыла. Мәҫәлән, XI быуатҡа тиклем төп ҡарауан юлы Гана империяһы аша үтә, ә XII быуатта ул көнсығышҡараҡ шыла һәм Мали дәүлүәтенең алтын рудниктарын Төньяҡ Африканың сауҙа ҡалалары менән тоташтыра. Башҡа тауарҙар кеүек үк (тире, страус ҡауырһындары һәм башҡа тауарҙар) Мали алтыны Яҡын Көнсығышҡа һәм унан йыш ҡына Европаға барып сыға.
XV быуаттан һуң төп ҡарауан юлы хауса халҡы йәшәгән төбәк аша үтә башлай.
Тауарҙар бер үркәсле дөйәләргә тейәп ташыла. Ҡарауанға алып китер алдынан хайуан бер нисә ай буйы Мәғриб һәм Сахел тигеҙлектәренең үләнле үҙәндәрендә ашатыла. Шундай ҡарауандарҙың береһе менән сәйәхәт иткән Ибн Баттуттың хикәйәләүе буйынса, ғәҙәттә ҡарауан уртаса 1000 дөйәнән, ә ҡайһы берҙә 12 000 дөйәнән тора. Ҡарауандарҙы сүллекте һәм унда йәшәгән туарег күсмә ҡәбиләләрен яҡшы белгән бербер халҡы вәкилдәре алып барыр булған. Ҡарауандың сүллек аша бер ниндәй юғалтыуҙарһыҙ үтеүе ҡарауанды хеҙмәтләндереүселәрҙең үҙ-ара килешеп эшләүенә бәйле була. Оазистарға тиклем бер нисә көнлөк юл ҡалғас, унан һыу килтереү өсөн алдан кеше ебәрәләр.
Транспорты
Сүллек аша ике автомагистраль үтә, улар Алжирҙа башлана. Транссахара юлы «берҙәмлек юлы» Ин-Салах һәм Таманрассетта (ҡала) башлана һәм Лагоста тамамлана, артабан юл икегә айырыла: Агадесҡа (ҡала) (Нигер) һәм Гаоға (Мали). Икенсе автомобиль юлы Туат оазисы аша үтә. Адрар (ҡала), Таманрассет һәм ҡайһы бер башҡа ҡалаларҙа аэропорттар бар.
Ишәй мәмерйәһе
Ишәй мәмерйә системаһы, Ишәй мәмерйәһе — Башҡортостандың гипстан торған, оҙонлоғо буйынса икесе урынды биләгән мәмерйәләр системаһы. Системаның дөйөм оҙонлоғо — 1002 м, иҙән майҙаны — 4,6 тыс. м², күләме — 9,6 тыс. м³, тәрәнлеге һәм амплитудаһы — 26-шар м (1993 йыл).
Ишембай районы, Ишәй ауыл Советы, Һәләүек йылғаһы үҙәненән уң яҡта ятҡан сағылдың (карталарҙа Арянла ) уң яҡ итәгендә, Ишәй ауылы ҡаршыһында урынлашҡан.
Эзбиз менән ҡоршалған түбәнге Пермь кунгур ярусы ирен горизонтының һоро гипстары буйлап үтә. Гипс ҡатламында ярыҡтар барлыҡҡа килеүҙән пәйҙә булған. Бер һыу ағышы юлы буйлап көньяҡ-көнсығышҡа һәм төньяҡ-төньяҡ-көнбайышҡа табан һуҙылған алты горизонталь мәмерйәнән тора.
Системаның йәше 400 мең йылдан ашып китә.
Пионерҙар йорто (Таганрог)
Таганрог пионерҙар Йорто — Таганрогтағы 1991 йылға тиклем эшләгән мәктәптән тыш эш үҙәге.
Тарих
Таганрогта пионер ойошмаһы 1923 йылдың 9 апрелендә, Таганрог 10-сы хеҙмәт мәктәбендә «Йәш Спартак» балалар төркөмө ултырышынан һуң ойошторола. Пионерҙар һәм уҡыусылар Һарайы Таганрогта 1936 йылдың 24 ғинуарында тантаналы рәүештә асыла, ул Аҙау-Ҡара диңгеҙ крайында беренсе һәм СССРҙа дүртенсе пионерҙар Һарайы була. Директор — М. А. Подольский. 1941 йылдың 17 октябрендә ҡаланы немецтар оккупациялағанға тиклем Пионерҙар һәм уҡыусылар Һарайы Петровская урамы, 87 адресы буйынса урынлашҡан элекке ҡала идаралығының бинаһын биләй, унда үҫмерҙәр менән төрлө йүнәлештә эш алып барыу өсөн бик яҡшы шарттар була. Пионерҙар Һарайын йыһазландырыуҙа ҡаланың бөтә сәнәғәт предприятиеләре ҡатнаша. Шефтар көҙгөлө хореография кластары, ҡырыу станоктары һәм ағас эшкәртеү станоктары булған оҫтаханалар, радиотүңәрәктәр, йәш натуралистар түңәрәге ойошторорға ярҙам итәләр. Педагогтар етәкселегендә 17 секцияла уҡыусылар иң яңы техник ижад төрҙәре менән шөғөлләнәләр: радиоалғыстар, электромеханик телевизорҙар йыялар, самолёттар моделы төҙөйҙәр, диңгеҙҙе өйрәнәләр, мебель эшләйҙәр. Таганрог йәш натуралистары ВДНХ миҙалы менән бүләкләнгән бойҙайҙың һыуыҡҡа сыҙамлы сортын сығаралар.
1936 йылда пионерҙар Һарайында балалар тынлы оркестры ойошторола. Таганрогты оккупанттарҙан азат иткәндән һуң, пионерҙар һәм уҡыусылар Һарайы 1943 йылдың 3 декабрендә «Пионерҙар йорто» исеме аҫтында Петровская урамы, 89 адресы буйынса уҡытыусылар Йорто бинаһында асыла. 1944 йылдың февралендә пионерҙар Йорто Чайковский исемендәге балалар музыка мәктәбе бинаһына (Греческая урамы, 50) күсерелә. 1947 йылға тиклем Свердлов урамы, 60 адресы буйынса ике ҡатлы айырым йортта Димитров заводы Клубы урынлаша. 1947—1949 йылдарҙа был бинала музыкаль комедия Театры урынлашҡан була. Уны таратҡандан һуң, 1949 йылдың ҡышында, ҡала башҡарма комитеты ҡарары менән бина ҡала пионерҙар Йортона бирелә. 1957 йылда пионерҙар Йортонда музыка студияһы эшләй башлай, «Әкиәт» балалар музыка театры ойошторола.
1968 йылда пионерҙар Йортонда 25 студия һәм түңәрәк эшләй, унда 500 тирәһе бала шөғөлләнә. Радио- һәм фото-, драма, хореография, музыка түңәрәктәренән башҡа, тыуған яҡты өйрәнеү түңәрәге эшләй. 1988 йылдан башлап пионерҙар Йорто Петровская урамы, 72 адресы буйынса урынлашҡан бинала эшләй. 1999 йылда Таганрог пионерҙар Йорто балаларҙың өҫтәлмә белем биреү учреждениеһы мәктәптән тыш эш Үҙәге (ЦВР) итеп үҙгәртелә. Директоры — Янченко Татьяна Валентиновна.
Идзас-Ю
Идзас-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пурысь йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Холодная (Кесе Кинель ҡушылдығы)
Холодная  — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кинель йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Волгодонск дендрарийы
Волгодонск дендрарийы (Романов дендрарийы) — Волгодонсктан көнбайыштараҡ, Дон буйында далала урынлашҡан берҙән-бер дендрарий (дендропарк). Майҙаны 11 га. 1966 йылда Е. П. Скребец тарафынан нигеҙ һалынған. Асыҡ һәм ябыҡ грунтта Урта диңгеҙ буйы, европа-себер, ҡытай-япон һәм Төньяҡ Америка флораһына ҡараған 240 төр үҫемлек үҫә. Дендропарк — Көньяҡ федераль университетының фәнни базаһы.
Тарихы
Дендропарк 1950 йылда Волгодонск ҡалаһы ситендә нигеҙләнгән, унан көнбайыштараҡ далала урынлашҡан. Дендропарк төҙөү идеяһын РСФСР-ҙың атҡаҙанған урмансыһы Емельян Протасович Скребец күтәреп сыға. Ул Романов механизацияланған урман хужалығы директоры була. 1966 йылда Волгодонск етәкселеге дендрарийға нигеҙ һалыу өсөн 11 гектар ер бүлеп бүлә. Йыл һайын төрлө географик зоналарҙан килтерелгән ҡыуаҡлыҡ һәм ағас үҫентеләре ултыртыла. 70-се йылдар уртаһында дендрарийҙа ағас тоҡомдары һаны 240 төргә етә.
Дендропаркка нигеҙ һалыусылар, ҡоро дала шарттарында төрлө үҫемлектәр үҫтереүҙән тыш, ҡырҙан килтерелгәндәрен акклиматизациялау менән дә шөғәлләнә. Улар алдына йәш ҡаланы биҙәү, парктар, скверҙар булдырыу, урамдарҙы йәшелләндереү өсөн сағыу, күркәм төҫ бирерлек ағас һәм ҡыуаҡлыҡ төрҙәрен туплау бурысы ҡуйыла.
СССР тарҡалыу менән Волгодонск дендрарийы ташландыҡ хәлгә килә. Биләмә һаҡланмағас, ундағы ағастарҙы ҡырҡа башлайҙар. Дендропарк байрам итеү урынына әйләнә, суп-сар менән тула. 2006 йылда Ростов өлкәһе администрацияһы 70 объектты «айырыуса һаҡлана торған тәбиғәт биләмәләре» итеп иғлан итә (ҡарар № 418). Ул исемлеккә Волгодонск дендрарийы ла индерелә. Ҡала администрацияһы менән йәмәғәт ойошмаларының дөйөм көсө ярҙамында парк биләмәһе таҙартыла һәм төҙөкләндерелә.
2016 йылдың июлендә Волгодонск дендрарийы Ростов өлкәһенең тәбиғәт ҡомартҡылары исемлегенән төшөрөп ҡалдырыла. Профиль буйынса министрлыҡ хеҙмәткәре Максим Огарев белдереүенсә, дендропарк ҡала урмандары категорияһына ҡарай.
Һүрәтләмә
Волгодонск (Романов) дендрарийы ярҙамында ҡаланы йәшелләндереү өсөн ҡоролоҡҡа бирешмәй торған, тиҙ үҫеүсе бик күп яңы төрҙәр индерелгән һәм акклиматизацияланған. Дендрариарийҙың үҙәк өлөшөндә розарий булдырылған. Унда 150 сорт роза (Чайно-гибридные розы) сәскәләре үҫә. Дендрарий Ростов университетының Фәнни базаһына әүерелгән.
1966 йылда дендрарий хеҙмәткәрҙәре йәмәғәт башланғысында дала дендрарийы музейы булдыра. Унда 150 меңдән артыҡ кеше булған да инде. Дендропаркта Ростов өлкәһенең Ҡыҙыл китабына ингән дүрт төр бар: артыш (можжевельник казацкий), саған (клён остролистный), сәтләүек ҡыуағы (Орешник обыкновенный), ҡарама (вяз). Ике төрө Рәсәйҙең Ҡыҙыл китабы исемлегендә: ҡырым ҡарағайы (сосна крымская), кизильник (Кизильник блестящий).
Алексеев урманы (Ростов өлкәһе)
Һүрәтләмә
Тәүге тапҡыр урманға нигеҙ 1840 йылда һалына. Таганрог ҡалаһының етәксеһе (градоначальник) сығарған ҡарар буйынса, 33 десятина тирәһе ерҙә үҫентеләр ултыртыла.
Урманға башлап ултыртҡанда алпауыт Фурсов та ҡатнаша. Сөнки ағастарҙы уның биләмәләренән алып атаман Алексей Иловайскийҙың поместьеһына тиклем ултыртып сығалар. Атаман хөрмәтенә ауылға ла, урманға ла Алексеев исеме бирелә.
Алексей Иловайский 1775–1796 йылдарҙа атаман булып торған Алексей Иванович Иловайскийҙың ейәне була. Ейәне Алексей Васильевич Иловайский, хәрби эштәрҙән бигерәк, Донда халыҡтың тормош шарттарын тотороҡландырыуға күберәк иғтибар бүлә.
Атаман А. В. Иловайский, үҙе идара иткән 1821—1826 йылдарҙа урман буйынса мелиорация эшендә байтаҡ хеҙмәт күрһәтә.
1992 йылда Алексеев урманында 150 йәште үткән байтаҡ имәндәр барлығы асыҡлана. Улар барыһы ла ныҡ була. Уртаса бейеклектәре 25-30 м, ә сатырҙарының диаметры 20 метрҙан ашып китә.
Алексеев урманына Таганрогтан тимер юл аша бер сәғәттә барып етеп була. Шуға ла ул, туристарҙың күпләп килеп ял итеү урыны.
Хәҙерге ваҡытта урман ҡырҡыла, сүп-сар менән тула бара. Туристар ағымы йылдан йыл арта бара. Бигерәк тә, Таганрог менән Дондағы Ростовтан күп киләләр.
Күҙәтеү алып барырға бурыслы хеҙмәт органдары урманға тейешле иғтибарҙы бүлеп еткермәй. Совет заманынан алып, урмандың бер ҙә таҙартылғаны юҡ. Аунап ятҡан ағастар бәшмәк ауырыуҙары таратыусы һәм ҡоротҡостар үрсетеүсе сығанаҡ булып ята бирә.
Магинск ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
Магинск ауыл Советы (элекке исеме —Ҡариҙел ҡасаба Советы, халыҡ депутаттарының Ҡариҙел ҡасаба Советы, Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Ҡариҙел ҡасаба Советы) — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Магинск ауылы, район үҙәге Ҡариҙел ауылынан 17 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
БАССР-ҙың Ҡариҙел районы Ҡариҙел ҡасаба Советы 1944 йылда, БАССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың майындағы 616/27 һанлы Указына ярашлы ойошторола, һәм уға Ҡариҙел эшселәр ҡасабаһы (хәҙерге Сосновый Бор) ғына инә.
Быға тиклем, 1940 йылда, Ҡариҙел быяла заводы ҡасабаһы (хәҙерге Сосновый бор) Апрель ауыл Советы составына инә, ә механизацияланған Магинск урман участкаһы ҡасабаһы (хәҙерге Магинск), Павловка һыуһаҡлағысы төҙөгән ваҡытта һыу баҫыу зонаһына эләккән Могилевка һәм Спасское ауылдары менән бергә, Бәрҙәш ауыл Советы составына инә
1956 йылда Ҡариҙел ҡасаба Советына Апрель ауылы, 8-се км барактар, Ҡариҙел ҡасабаһы инә, ә Магинск ҡасабаһы йәнә барлыҡҡа килгән Магинск ауыл Советы үҙәге була, уның составына Әсит, Ҡайынлы үҙән һәм Магинск ҡасабалары инә.
1969 йылда, үҙгәртеп ҡороу һөҙөмтәһендә, Ҡариҙел ҡасаба Советы составына (үҙәге — Ҡариҙел эшселәр ҡасабаһы (хәҙерге Сосновый бор)) Әсит, Ҡайынлы үҙән ҡасабалары, Ҡариҙел эшселәр ҡасабаһы, һәм Магинск ҡасабаһы инә.
1986 йылда Әсит һәм Ҡайынлы үҙән ҡасабалары, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге 6-2/396 һанлы «Ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы иҫәп мәғлүмәтенән сығарыу тураһында» указына ярашлы рәүештә, иҫәп мәғлүмәттәренән сығарылған
1999 йылдан Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Ҡариҙел ҡасаба Советы, Башҡортостан Республикаһының 1999 йылдың 30 декабрендәге 42-з һанлы «Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Магинск ауыл Советын төҙөү тураһында» законына ярашлы, Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Магинск ауыл Советына үҙгәртелә. ауыл Советы составына Магинск ҡасабаһы һәм Ҡариҙел эшселәр ҡасабаһы инә.
2002 йылдың 9 июленән Магинск ауыл Советы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Магинск ауыл Советы муниципаль берәмеге тип атала.
2005 йылдың 19 декабрендә, «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы, Магинск ауыл Советы муниципаль берәмеге, Башҡортостан Республикаһы муниципаль район Ҡариҙел районы Магинск ауыл Советы ауыл биләмәһе тип үҙгәртелә.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Географияһы
Магинск ауыл Советы биләмәһенең дөйөм майҙаны — 1243 гектар.
Ҡариҙел, Яңы Муллаҡай, Ҡараяр, Озерки, Байҡы ауыл биләмәләре менән сиктәш.
Яҡындағы Щучье Озеро тимер юл станцияһынан алыҫлығы 127 км тәшкил итә.
Ауыл Советы етәкселәре
1956 йылдан — Васильев Алексей Александрович
1974—1981 йылдарҙа— Мельников Спиридон Васильевич
1981—1982 йылдарҙа — Мичков Василий Сергеевич
1984—1986 йылдарҙа — Выгузова Зоя Афанасьевна
1987—1990 йылдарҙа — Ғизетдинова Мәрзиә Ғәлиәхмәт ҡыҙы
1990—1992 йылдарҙа — Банников Геннадий Александрович
1993—1997 йылдарҙа — Лотфрахманов Әхнәф Нәзип улы
1997—1999 йылдарҙа — Шәйхинуров Рим Мәснәүи улы
1999 йылдан — әлеге көнгә тиклем — Киряков Андрей Алексеевич.
Вайшлиц
Вайшлиц (Weischlitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 5316 кеше йәшәй. Майҙаны — 33,1 км2. Диңгеҙ кимәленән 400 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8538 һәм автомобиль коды V.
Заречье ауыл Советы (Ғафури районы)
Заречье ауыл Советы — Ғафури районы составында ауыл биләмәһе,  2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе  (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 453079. ОКАТО коды — 80221815000. Красноусол ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.
Автомобиль юлдары
Курорт — Белый Камень автомобиль юлы
Географияһы, тәбиғәте
Чесноковка йылғаһы,  Журавлев Яланы тәбиғи ыҙаны, урман (Ғафури урман хужалығы хеҙмәтләндерә).
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы Заречье ауыл Советы ойошторолоуы тураһында» 1997 йылдың 8 декабрендәге 128-з, ст.1 һанлы Законына ярашлы 1997 йылда Красноусол ҡасаба Советынан Заречье ауыл Советы бүленеп сыға: Ғафури районы Красноусол ауыл Советын бүлеү юлы менән ауыл Советы составына Курорт, Умартасылыҡ совхозы ҡасабаларын индереп, Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы Заречье ауыл Советын ойошторорға, административ үҙәкте Курорт ауылында урынлаштырырға.. 2005 йылда ауыл Советы ауыл биләмәһе составында яңы Белый Камень ауылы барлыҡҡа килә. ст.1.Түбәндәге тораҡ пункттарҙы ойошторорға:
4) Ғафури районында:
Заречье ауыл Советында «Белый Камень» ауылын; («Административ үҙәктәрҙе күсереү, тораҡ пункттарҙы ойоштороу, берләштереү, бөтөрөү һәм статустарын үҙгәртеү менән бәйле Башҡортостан Республликаһы административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» 2005 йылдың 20 июлендәге 211-з һанлы Закон» (Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай тарафынан ҡабул ителә — РБ 07.07.2005) ) Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
Шумарка
Шумарка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сарбай йылғаһының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Заречье ауыл Советы (Ғафури районы)
Тарихы
Иҫәп мәғлүмәттәренән Заречье ауыл Советын алып ташларға.
2008 йылда Табын ауыл Советы, Сәйетбаба ауыл Советы, Красноусол ауыл Советы, Ташлы ауыл Советы муницпаль берәмектәре менән сиктәш  («Ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з (19.11.2008 ред.) һанлы Законы»).
Шумарка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Идзясъю
Идзясъю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ёлва йылғаһының уң ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шарлы (Оло Киңел ҡушылдығы)
Шарлы (Шарла) — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Киңел йылғаһының уң ярына тамағынан 188 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Этимологияһы
Гидроним башҡорт телендәге шарлау һүҙенән яһалған, шарлы - тауышланып, ҡайнап аҡҡан йылғаларға ҡарата ҡулланыла.
Вальденбург (Саксония)
Вальденбург (Саксония) (Waldenburg) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 4375 кеше йәшәй. Майҙаны — 25,07 км2. Диңгеҙ кимәленән 254 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8396 һәм автомобиль коды Z (элек: GC).
Рәсәй республикаһы
.
Рәсәй республикаһы — Рәсәй территорияһында 1917 йылдың 1 (14) сентябренән 1917 йылдың 25 октябренә (7 ноябрь) тиклем ғәмәлдә булған дәүләттең исеме. Ойоштороу йыйылышы дәүләт ҡоролошо мәсьәләһен хәл иткәнгә тиклем Ваҡытлы Хөкүмәттең 1917 йылдың 1 (14) сентәбрендәге ҡарары менән иғлан ителә.
Рәсәйҙең Ваҡытлы хөкүмәтен ҡолатҡандан һуң «Рәсәй республикаһы» исеме тәүге осорҙа совет власы тарафынан рәсми исем сифатында файҙалана, артабан яңы төҙөлгән республикаға яңы атама бирәләр — РСФСР.
Дәүләт ҡоролошо
Рәсәй республикаһының дәүләт структураһы дәүләт власының ваҡытлыса органдарынан тора.
Бынан тыш, Ваҡытлы Хөкүмәт бер нисә комиссия ойоштора, комиссияларҙа Рәсәйҙең буласаҡ дәүләт ҡоролошо проекттары ҡарала, шул иҫәптән, яңы төп закондар (конституциялар). Рәсәй империяһының бөтә учреждениелары ла ғәмәлдә ҡала, мәҫәлән, һуңынан большевиктар 1-се һанлы Суд тураһындағы Декретҡа ярашлы тарҡатҡан Хөкүмәт Сенаты ла.
Февраль революцияһы
1917 йылдың ғинуар айында Петроградта бер нисә сәйәси стачка үтә: 9 ғинуар (200 мең кеше), 14 (27) февраль, 17 февраль (2 март). Был стачкалар ябай завод митингыларынан асыҡ сәйәси көрәшкә күсеүҙең башы була. 23 февралдә (8 мартта) Петроградта «Долой һуғышты», «Долой самодержавиены» лозунгылары аҫтында митингылар һәм забастовклар башлана, тиҙ арала улар массауи сыуалыштарға килтерә, барыһы 90 мең кеше баш күтәрә. Тора-бара стачкалар һәм сәйәси сығыштар Рәсәй монархы власына ҡаршы дөйөм сәйәси демонстрацияға әүрелә башлай.
Яновка (Оло Кинель ҡушылдығы)
Яновка  — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кинель йылғаһының һул ярына тамағынан 342 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Рәсәй республикаһы
Февраль революцияһы
24—25 февралдә 240 кешене йәлеп иткән дөйөм забастовка башлана. Петроград ҡамауҙа тип иғлан ителә, Николай II указына ярашлы Дәүләт думаһының ултырыштары тыйыла. Ҡалаға ғәскәрҙәр индерелә, әммә һалдаттар эшселәрҙе утҡа тотоуҙан баш тарта.
1917 йылдың 26 февралендә (11 мартында) демонстранттар колонналары ҡала үҙәгенә юллана. Полиция менән бер нисә бәрелеш булып ала, кискә табан полиция ҡала үҙәгенән демонстранттарҙы ҡыҫырыҡлап сығара.
Яновка (Оло Кинель ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Рәсәй республикаһы
Февраль революцияһы
27 февралдә (12 мартта) дөйөм забастовка ҡораллы ихтилалға әүерелә, Петроградтағы артиллерия складынан эшселәр 40 мең винтовка һәм 30 мең револьвер ала. 27 февралдә иртә менән 600 кешенән торған Волынск полкы запас батальонының әҙерлек командаһы баш күтәрә. Команда начальнигы үлтерелә. Волынск полкына Литва һәм Преображенск полктары ҡушыла.
Дөйөм забастовка ҡораллы ихтилалға әүерелә, ғәскәрҙәрҙең баш күтәреүселәр яғына күсеүе башлана, тиҙҙән уларҙың һаны 66 700 кешегә етә, улар ҡаланың иң мөһим пункттарын, хөкүмәт биналарын баҫып алалар, министрҙарҙы ҡулға алалар. Дума алдында ике юл була: ихтилалға ҡушылырға һәм хәрәкәткә етәкселек итергә тырышыу йәки батшалыҡ менән бергә һәләк булыу. Октябрист М. Родзянко рәйеслегендәге Дәүләт думаһының Ваҡытлы комитеты 28 февралгә ҡараған төндө яңы хөкүмәт ойошторолоуы тураһында иғлан итә.
Бер үк ваҡытта Таврия һарайында Н. С. Чхеидзе һәм А. Ф. Керенский етәкселегендә Петроград советы төҙөлә.
2 (15) мартта Николай II үҙенең һәм улы исеменән Михаил Александровичтың файҙаһына тәхеттән баш тарта, әммә Михаил, бер ниндәй реаль көсө булмауы сәбәпле, власты ҡулға алырға баҙнат итмәй һәм бөтә власты, Ойоштороу йыйылышын саҡырыуға тиклем, Ваҡытлы хөкүмәткә тапшыра. Ойоштороу йыйылышы идара итеү формаһы мәсьәләһен хәл итергә тейеш була, шул уҡ ваҡытта монархияны кире ҡайтарыу мөмкинлеге лә күҙ уңынан ысҡындырылмайь. Дәүләт думаһының Ваҡытлы комитеты кенәз Львов етәкселегендә Ваҡытлы хөкүмәт төҙөй, уны социалист Керенский алмаштыра. Ваҡытлы хөкүмәт Ойоштороу йыйылышына һайлауҙар үткәрелеүе тураһында иғлан итә.
Унан алдараҡ Петроград эшсе һәм һалдат депутаттары Советы һайлана. 1 (14 мартта) Петроград советы 1-се һанлы фарман сығара — «Армияны демократлаштырыу тураһында». Совет фарман менән Петроград гарнизонын үҙенең сәйәси етәкселегенә буйһондора һәм Дума комитетын армияны үҙ мәнфәғәтендә ҡулланыуға мөмкинлектән мәхрүм итә. Илдә ике власлылыҡ урынлаша.
Февраль революцияһының тәүге аҙналарында матбуғат эштәре буйынса комитеттар, полиция һәм жандармерия идаралыҡтары бөтөрөлә. Юҡҡа сығарылған вазифалар һәм учреждениелар Ваҡытлы хөкүмәт булдырған комиссарҙар менән алмаштырыла. 3 (16) мартта яңы юстиция министры Керенский Петроград присяжныйҙар советы ағзалары менән осраша һәм уларҙа министрлыҡтың планы менән таныштыра. «Бөтә тулылыҡта йәһүд тиңлеге», ҡатын-ҡыҙҙарға сәйәси хоҡуҡтар бирелеүе иғлан ителә. Артабан элекке вазифалы һәм шәхси кешеләрҙе тикшереү өсөн махсус комиссия булдырыла. Комиссия эше һөҙөмтәләре буйынса, мәҫәлән, ғүмерлек каторгаға генерал В. А. Сухомлинов хөкөм ителә (уны рус армияһының һуғышҡа әҙер булмауында ғәйепләйҙәр). Ҡалған фигуранттарҙың күпселеге азат ителә. 6 (19) мартта Рәсәйҙә сәйәси тотҡондарға амнистия иғлан ителә. Әммә енәйәт өсөн хөкөм ителгәндәр ҙә азат итеүҙе талап итәләр (Петроградта уларҙың бер өлөшө азат ителә лә), ил буйлап төрмәләрҙә бола тулҡыны башлана. 17 (30) мартта Ваҡытлы хөкүмәттең «Дөйөм енәйәтсел эш ҡылған кешеләрҙең хәлен еңеләйтеү тураһында» исемле ҡарары сыға. Уның буйынса ҙур булмаған сроктарға хөкөм ителеүселәр кисекмәҫтән азат ителә, каторгаға хөкөм ителгәндәрҙең срогы ике тапҡырға кәметелә, үлем язаһы 15 каторга менән алыштырыла. 1917 йылдың мартына 104,7 тотҡондан 88 мең кеше азат ителә, шул уҡ ваҡытта улар араһында сәйәси тотҡондар 5,7 мең кеше генә тәшкил итә. Амнистия һөҙөмтәһендә енәйәтселек көсәйә, ашығыс рәүештә элекке профессиональ полиция урынына булдырылған милиция енәйәтселеккә ҡаршы тора алмай. Мәҫәлән, Мәскәүҙә 1917 йылдың яҙында 20 меңдән ашыу енәйәт теркәлгән. ә шул уҡ ваҡытта 1916 йылдыа — 3,7 меңдән артмаған
25 мартта Ваҡытлы хөкүмәт икмәкте (икмәк монополияһын) дәүләт ҡарамағына тапшырыу тураһында Закон сығара. Барлыҡ иген дәүләт хаҡы менән тапшырыла һәм тик дәүләттең аҙыҡ-түлек органдары тарафынан ғына тартып алына ала (продразверстка).
Апрель кризисы
1917 йылдың 18 апрелендә (1 май) Ваҡытлы хөкүмәт Рәсәй союздаштарына сит ил эштәре министры П. Милюков ҡул ҡуйған нота ебәрә, әлеге нота Рәсәйҙең сепарат солохо килешеүе төҙөүе буйынса ялған хәбәрҙәрҙе юҡҡа сығара һәм «бөтә халыҡтың донъя һуғышын аҙағына тиклем алып барырға теләүе» тураһында яҙыла. 20 апрелдә, нота баҫылып сыҡҡан көндө, Ваҡытлы хөкүмәт урынлашҡан бина янына бер нисә хәрби подразделение «Долой Милюковты!», «Милюковты отставкаға» плакаттары менән килә.
20 һәм 21 апрелдә Ваҡытлы хөкүмәт яҡлылары демонстрацияға «Милюковҡа — ышаныс», «Ваҡытлы хөкүмәт йәшәһен!» плакаттары менән килә. 21 апрелдә уларға ҡаршы «Долой һуғышты!», «Долой Ваҡытлы хөкүмәтте!», «Бөтә власть — Советтарға!» лозунгылары менән ҡораллы эшселәр демонстрацияһы ойошторола. Ҡаршы тороусы эшселәр Ваҡытлы хөкүмәтте яҡлаусыларға һөжүм итәләр, һәләк булғандар һәм яраланғандар була.
1917 йылдың 29 апрелендә (12 майында) хәрби министр А. Гучков отставкаға китә, 2 майҙа отставкаға Милюков та китә. Ваҡытлы хөкүмәттең беренсе хөкүмәт кризисы 1917 йылдың 5 майында эсерҙар һәм меньшевиктар ҡатнашлығында коалиция хөкүмәтен ойоштороу менән тамамлана, коалицияның башлығы булып Г. Львов ҡала.
1917 йылдың май-июне
1917 йылдың май айында украин Үҙәк Радаһы Ваҡытлы хөкүмәттән Украинаға киң автономия биреүҙе һәм украин хәрби частар булдырыуҙы талап итә. Хөкүмәт региондарҙа өҫтөнән контролен юғалта бара. Урындағы Советтарҙың башҡарма комитеттары үҙ белдеге менән һалымдар индерә, ҡайһы бер аҙыҡ-түлекте үҙ ерҙәренән алып сығыуҙы тыя. 17 майҙа Кронштадт эшсе һәм һалдат депутаттары Советы Кронштадтағы Ваҡытлы хөкүмәт вәкилдәрен үҙ вәкилдәренә алмаштырыу, ә Рәсәй менән мөнәсәбәттәрҙе Петроград советы аша яйлау тураһында ҡарар сығара.
1917 йылдың май айында Ваҡытлы хөкүмәт аҙыҡ-түлек министрлығын ойоштора, уны 1917 йылдың 5 (18) майынан 25 сентябренә (8 октябрь) тиклем публицист А. В. Пешехонов етәкләй. Ул икмәк монополияһын тормошҡа ашырырға тырыша, әммә артыҡ ҙур һөҙөмтәләргә ирешмәй. Армияла хәрби дисциплина аҫҡай. Частар бойороҡтарҙы үтәүҙән баш тарта. Оҡшамаған командирҙарҙы ҡыуалар. Дошман менән туғанлашыу башлана. Яңы хәрби министр А. Ф. Керенский хәрби частарҙы йөрөп сыға һәм һалдаттарҙы үҙ бурысын үтәүгә өндәй. 1917 йылдың 3 (16) июнендә Эшсе һәм һалдат депутаттары Советтарының I Бөтә Рәсәй съезы асыла. Большевиктарҙың бөтә власты Советтарға тапшырыу тәҡдименә ҡарамаҫтан, Съезд Ваҡытлы хөкүмәтте һәм һуғышты еңеүгә тиклем алып барыуҙы яҡлаған резолюцияны ҡабул итә.
1917 йылдың 14 (27) июнендә Советтар Съезы 18 июндә (1 июль) Ваҡытлы хөкүмәтте яҡлау демонстрацияһын үткәреү буйынса ҡарар сығара, әммә 500 кеше йыйған демонстрацияла большевиктар яҡлылары «Бөтә власть — Советтарға!», «Долой 10 министр-капиталист!», «Икмәк, тыныслыҡ, азатлыҡ!» лозунгтары күтәреп сығалар. Ошо уҡ дозунгылар аҫтында демонстрациялар Мәскәү, Минск, Иваново-Вознесенск, Тверь, Түбәнге Новгород, Харьков һәм башҡа ҡалаларҙа үтә.
18 июндә анархистар демонстранттарҙы хөкүмәткә ҡаршы эшмәкәрлеге өсөн ҡулға алынғандар ултырған төрмәгә алып киләләр. Уларҙың талабы буйынса ете кеше азат ителә, уларҙы Дурново дачаһына илтәләр. 19 июндә (2 июль) хөкүмәт ғәскәрҙәре дачаны баҫып алып, 60 кешене ҡулға ала. Ҡулға алынғандар араһында Кронштадт матросы Железняк та була, Кронштад «республикаһы» юстиция министрынан ҡулға алынғандарҙы иреккә сығарыуын талап итә.
1917 йылдың башынан алып апрель аҙағына тиклем Рәсәй армияһының ҙур һөжүме планлаштырыла. Әммә ғәскәрҙәрҙең тарҡалыуы һөжүмде ваҡытында үткәрергә форсат бирмәй. Һөжүм июль аҙағына ҡалдырыла. Фронт командующийҙары менән һөйләшкәндән һуң Юғары Баш командующий М. В. Алексеев 1917 йылдың 30 мартында (12 апрель) 2647-сы һанды директиваға ҡул ҡуя. 22 майҙа (4 июнь) хәрби һәм диңгеҙ министры Керенский талабына ярашлы Ваҡытлы хөкүмәт генерал Алексеевты вазифаһынан бушата, уның урынына генерал Брусилов тәғәйенләнә. Һөжүм Злочев һәм Бржезаны райондарынан Львовҡа табан 16 (29) июндә башлана. Тәүге ике көн уңышлы үтә, әммә артабан һөжүм туҡтала, сөнки ғәскәрҙәр бойороҡтарҙы үтәргә теләмәй. Һөҙөмтәлә, тере көстә һәм техникала өҫтөнлөк булыуына ҡарамаҫтан, һөжүм 20 июндә тулыһынса туҡтатыла.
Июль көндәре
2 июлдә Ваҡытлы хөкүмәт Украинала край эштәре менән идара итеү өсөн секретариат булдыра, уның составы хөкүмәт һәм Украина араһында хәл ителергә тейеш була. Шулай уҡ айырым хәрби частарҙы украиндар менән генә комплектлау вәғәҙә ителә. Был ҡарар менән Ваҡытлы хөкүмәт ағзалары булған кадеттар — А. И. Шингарев, Д. И. Шаховской, А. А. Мануйлов һәм В. А. Степанов — ҡырҡа риза булмайҙар һәм отставкаға китәләр.
3 июлдә Петроград урамдарында пулемёттар менән ҡоралланған автомобилдәр барлыҡҡа килә. Завод эшселәре баш күтәрә. Әлеге көндөң кисендә Петроград Советы кәңәшмә үткәргән Таврия һарайына «Долой министр-капиталистар!» плакаты тотоп, 1-се пулемёт полкы килә. Биш меңлек халыҡ РСДРП(б)-ның Үҙәк һәм Петроград Советтары урынлашҡан Кшесинскаяның йортона яҡынлаша. 4 июлдә Таврия һарайына ҡоарллы һалдаттар һәм эшселәр килеүен дауам итә. Уларға Кронштадтан ҡораллы матростар отряды ҡушыла. Шул уҡ ваҡытта Кшесинская йорто алдында митингылар тынмай, йорт балконынан большевик ораторҙары сығыш яһайҙар. Был көндө демонстранттар алдында 4 июлдең иртәһендә Петроградта Финляндиянан килгән В. И. Ленин да сығыш яһай.
1917 йылдың 6 (19) июль көнө дауамында Кшесинская особнягы, Дурново дачаһы һәм Петропавловск нығытмаһы большевиктарҙан, һалдаттарҙан, матростарҙан таҙартыла. Махсус тикшереү комиссияһы төҙөлә. Хөкүмәткә ҡаршы эшмәкәрлектәре өсөн яуаплылыҡҡа В. И. Ленин, Г. Е. Зиновьев, Л. Д. Троцкий, А. В. Луначарский, А. М. Коллонтай, М. Ю. Козловский, Ф. Ф. Раскольников, С. Г. Рошаль, Я. С. Ганецкий һәм башҡа большевиктар тарттырыла. Ленин ҡулға алыныуҙан ҡотолоп ҡала.
8 июлдә Ваҡытлы хөкүмәт башлығы Г. Е. Львов отставкаға китә, ул социалист министрҙарының кисекмәҫтән республика иғлан итеү һәм ерҙе социялизациялау тураһындағы тәҡдимдәре менән риза булмай. Хөкүмәтте А. Ф. Керенский етәкләй.
Июль кризисы осоронда Фин сеймы Финляндияның бойондороҡһоҙлоғон иғлан итә һәм Ваҡытлы хөкүмәттең компетенцияһын хәрби һәм сит ил сәйәсәте менән сикләй. 1917 йылдың 12 (25) июлендә Сейм Ваҡытлы хөкүмәттән «Финляндияның тартып алғыһыҙ хоҡуҡтарын» таныуын талап итә.Яуап итеп, Ваҡытлы хөкүмәт 18 (31) июлдә Сеймды тарҡата һәм яңы һайлауҙар иғлан итә.
1917 йылдың 6 (19) июлендә Австрия- Германия ғәскәрҙәре 11-се армияның фронтын йырып үтәләр, 7-се һәм 8-се армиялар сигенә. Австрия-Германия ғәскәрҙәре бер ниндәй ҡаршылыҡһыҙ тиерлек алға барала һәм 15 (28) июлдә Броды, Збараж, Збруч йылғаһы линияһында туҡталалар. Көньяҡ-Көнсығыш фронтының юғалтыуҙары 1968 офицер һәм 56 361 һалдат тәшкил итә.
1917 йылдың 12 (25) июлдә фронтта үлем язаһы тергеҙелә. 19 июлдә (1 август) Керенский яңы Юғары баш командующийҙы — генерал Л. Г. Корниловты — тәғәйенләй.
1917 йылдың 25 июлендә (7 август) яңы коалицион Ваҡытлы хөкүмәт төҙөлә.
Мәскәү Дәүләт Кәңәшмәһе
1917 йылдың 13-15 (28) авгусында Мәскәүҙә Дәүәлт Кәңәшмәһе үтә. Кәңәшмәлә Советтарҙың эшсе һәм һалдат депутаттарының Бөтә Рәсәй үҙәк башҡарма комитетының вәкилдәре, Крәҫтиән депутаттары Советтары һәм фронттың вәкилдәре, бөтә дүрт саҡырылыш Дәүләт думаһы ағзалары, ҡала һәм земство уҙидаралары, сауҙа-сәнәғәт ойошмалары, ауыл хужалығы һәм ер хужалары йәмғиәттәре, университеттар һәм башҡа юғары уҡыу йорттары, профсоюздар, кооперативтар һәм милли ойошмалар вәкилдәре ҡатнаша.
Дон казак ғәскәре атаманы генерал А. М. Калединдың сығышы ҙур резонанс тыуҙыра. Бөтә казак ғәскәрҙәре исеменән ул армияны сәйәсәттән тулыһынса азат итеүҙе, хәрби тәртип нигеҙендә фронттың һәм тылдың берләшеүен, командирҙар власын тергеҙеүҙе, советтарҙы һәм комитеттарҙы бөтөрөүҙе талап итә. Юғары баш командующий Корнилов тың докладында офицерҙарҙы үлтереү, мародерлыҡ һәм дезертирлыҡ факттары күпләп килтерелә. Ул «еңеү хөрмәтенә» хөкүмәт тейешле саралар үткәреүҙе үҙ өҫтөнә алырға тейеш тип һанай.
Корнилов болаһы
1917 йылдың 26 авгусында (8 сентябрь) генерал Корнилов «яуапһыҙ ойошмалар» менән көрәш алып барыу өсөн власты бөтә тулылығында үҙ өҫтөнә алырға маташа. Корнилов сығышында Керенскийҙың роле ике йөҙлө булып ҡала килә: генерал Корниловты яҡлаусылар Корниловты хыянатсы тип һанайҙар. Генерал Корнилов етәкселегендәге уңдар большевиктарҙы ғына түгел, Советтарҙы ла ҡыуырға ниәт итәләр. Әгәр Корнилов еңеүгә өлгәшкән хәлдә, Керенский власты үҙ ҡулында һаҡлап ҡала алмаясаҡ ине. Популяр легендаға ярашлы, Корнилов «беренсе бағанаға — Ленинды, ә икенсеһенә Керенскийҙы аҫып ҡуйырға» вәғәҙә иткән. 1917 йылдың 27 авгусында (9 сентябрь) Керенский Корниловтың ғәмәлдәрен бола тип атай һәм уны вазифаһынан бушатып, үҙен Юғары баш командующий итеп иғлан итә.
Яуап өндәмәһендә генерал Корнилов минстр-рәйестең сығышын ялған тип исемләй: Генерал А. М. Крымов Корниловтан үҙенең 3-сө кавалерия корпусын Петроградҡа ебәреү тураһында фарман ала.
Керенский корниловсылар менән көрәшеү өсөн большевиктарҙың Ҡыҙыл гвардияһына ҡоралды бирергә рөхсәт итә, контрреволюция менән халыҡ көрәше комитеты булдырыла, яҡынса 60 мең кеше мобилизациялана; һалдаттарға ҡаршы большевик агитаторҙары ебәрелә. Корниловҡа ҡаршы тимер юлсылары ла ҡаршы сыға. 30 августа (12 сентябрь) Ваҡытлы хөкүмәт большевиктарҙы амнистиялай. 3 (16) сентябрҙә «Кресты» төрмәһенән Троцкийҙы азат итәләр.
3-сө кавалерия корпусы Петроградҡа Корниловҡа ярҙамға барыуҙан баш тарта. Корнилов һәм уның көрәштәре ҡулға алына. Крымов атылып үлә.
1917 йылдың сентябрь — октябре
Генерал Корниловҡа теләктәшлек йөҙөнән кадеттар отставкаға китә һәм бының менән сираттағы хөкүмәт кризисына юл ҡуялар. Һөҙөмтәлә 1917 йылдың 1 (14) сентябрендә Керенский етәкселегендә 5 кешенән торған Директория («Эшлекле кабинет») булдырыла, һәм Рәсәй республикаһы иғлан ителә. Сентябрь дауамында властың башҡа яңы органдары барлыҡҡа килә: Демократик кәңәшмә һәм Предпарламент. 1917 йылдың 26 сентябренә (9 октябренә) өсөнсө коалицион хөкүмәт төҙөлә.
1917 йылдың ноябрендә Ваҡытлы хөкүмәттең көсәйә барған анархия менән көрәшә алмауы билдәле була. Һуғыш алып барған илдең армияһы бик тиҙ тарҡала; 1917 йылдың февраль-ноябрь айҙарында 1,5 миллион кеше хеҙмәттән ҡаса. Продразверстка сәйәсәте уңышһыҙлыҡҡа осрай, Петроградта һәм Мәскәүҙә икмәк нормаһы бер кешегә 0,5 фунтҡа тиклем кәсей. Ҡалаларҙа забастовка хәрәкәте йәйелә, ауылдарҙа алпауыт ерҙәрен тартып алыу көсәйә.
Ошо шарттарҙа «Советтарҙың большевизациялауы» үтә, айырыуса 1917 йылдың август-октябрь айҙарында. Ноябрь башына ҡарата большевиктар Петроград Советында 90 % урын биләй, Мәскәү Советында — яҡынса 60 %, эре сәнәғәт ҡалаларының урындағы Советтарында күпселекте большевиктар тәшкил итә. 1917 йылдың 17 (30) сентябрендә Моссовет рәйесе итеп большевик В. П. Ногин һайлана, 25 сентябрҙә (8 октябрь) Петросоветта — Троцкий тәғәйенләнә. Большевиктар яғына һалдат комитеттары күсә, беренсе сиратта, Төньяҡ һәм Көнбайыш фронттарынан, Петроград гарнизоны һәм Центробалт.
Октябрь башына ҡарата илдә ғәмәлдә булған 974 Советтарҙың 600 Советы Ваҡытлы хөкүмәтте таратыу һәм «ике власлылыҡ» системаһын бөтөрөү яҡлы була. Шул уҡ ваҡытта крәҫтиән депутаттары Советтарын большевизациялауына өлгәшеп булмай: 455 Советттарҙың 264-дә большевиктар фракциялары бөтөнләй булмай.
Октябрҙә Петроградҡа йәшерен рәүештә Ленин ҡайта. 15 сентябрҙән үк ул үҙенең көрәштәрен Ваҡытлы хөкүмәткә ҡаршы ихтилалға әҙерләй башлай. 25 октябрь (7 ноябрь) ихтилалы һөҙөмтәһендә Ваҡытлы хөкүмәт ҡолатыла.
Извож
Извож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обдыр йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғәйнан Мөхәмәт Сафа
Ғәйнан Мөхәмәт Сафа (23 декабрь 1898 йыл — 9 ғинуар 1984 йыл) — башҡорт дин әһеле. Токио йәмиғ мәсетенең имам-хатибы (1967—1984).
Биографияһы
Кирәй Мәргән мәғлүмәттәре буйынса, Ғәйнан Мөхәмәт Сафа Граждандар һуғышы осоронда Аҡтар яғында була һәм Мөхәмәтғәбделхәй Ҡорбанғәлиев менән башта Ҡытайға, аҙаҡ Японияға эмиграциялай. Һуңынан Токиола йәшәй.
1933 йылдан 1967 йылдың ғинуарына ҡәҙәр Токио йәмиғ мәсетенең мәзине булып хеҙмәт итә. 1967—1984 йылдарҙа ошо мәсеттең имам-хатибы була һәм «Исламиә» мәхәлләһен етәкләй.
Ғаиләһе
Улы Ғабдулла Даян, шоумен булараҡ, Японияла Рой Джемс псевдонимы аҫтында билдәлелек алған, әле Сан-Францискола йәшәй. Улдары Рамаҙан һәм Ихсан Токиола, ә ҡыҙы Шәмсинур — Нью-Йоркта көн итә.
Алтата
Алтата — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Үҙән йылғаһының һул ярына тамағынан 541 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 142 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Үҙән. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кесе һәм Оло Узень йылғалары бассейны (бассейндарҙың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Республика дистанцион белем биреү үҙәге
«Мәғариф» милли проект сиктәрендә 2010 йылдың сентябрендә  мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн дистанцион белем биреү үҙәге асылды (РЦДО).
Математика, рус теле һәм әҙәбиәте өйҙә уҡытылһа, физика,химия,биология,тарих, башҡорт теле һәм башҡа фәндәр компьютер аша дистанцион белем биреү технологияларын ҡулланып уҡытыла. Республика буйынса ошо рәүешле бөгөнгө көндә мөмкинлектәре сикләнгән 554 бала белем ала. Уҡыу барышында һәр уҡыусы бушлай компьютер ҡорамалдары менән тәьмин ителә  һәм  интернет менән файҙаланыу мөмкинлеген ала. Республика дистанцион үҙәге Өфө ҡалаһы, Батыр урамы, 8/3 адресы буйынса урынлашҡан. Шулай уҡ Үҙәктең Сибай, Нефтекама,Туймазы, Белорет,Стәрлетамаҡ ҡалаларында һәм Мәсәғүттә (Дыуан районы) филиалдары бар.
Тәңрекүл
Тәңрекүл (Тәңреҡол, Ҡормаш, Тарғул ; Танрыкулово) — Ҡурған өлкәһенең Әлмән районында урынлашҡан башҡорт ауылы, Тәңрекүл ауыл советының административ үҙәге.
Почта индексы — 641141, ОКАТО коды — 37202830001.
Тарих
Тәүге тапҡыр 1816 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Шәрип ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ялан-Ҡатай улусы ҡарамағында була.
Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына керә һәм уның үҙәге була. 1923 йылда Урал өлкәһе Силәбе округының яңы ойошторолған Ҡатай районы составына бирелә. 1930 йылда Ҡатай районы бөтөрөлгәс, ауыл Ялан-Ҡатай районына керә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда ауыл яңы ойошторолған Әлмән районына керә, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составына инә.
Халҡы
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (72 %) йәшәй.