cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларусь Геройы
Тарихы
Исем 1995 йылдың 13 апрелендә, бойондороҡһоҙ Беларустың яңы дәүләт наградалары системаһының бер өлөшө булараҡ индерелә. Белоруссия бүләкләү системаһы СССР бүләкләү системаһының логик дауамы булып тора. «Беларусь Геройы» исеме «Советтар Союзы Геройы» исеменә оҡшаш. Төп айырма тик шунда ғына: Советтәр Союзы Геройы исеме башлыса хәрби хәрәкәттәр ваҡытында күрһәткән ҡаһарманлыҡ йәки данлы эш өсөн бирелһә, «Беларусь Геройы» исеме иҡтисад, ижтимағи һәм мәҙәни өлкәләрҙәге уңыштар өсөн дә бирелә. Беренсе тапҡыр был исемгә 1996 йылда ҡолап барған самолетты ауылдан ситкә алып киткән авиация подполковнигы Владимир Карват (үлгәндән һуң) лайыҡ була. Әлеге ваҡытта Беларусь Геройы исемен 11 кеше йөрөтә.
Наградаға тәҡдим итеү һәм бүләкләү
Беларусь Республикаһы Конституцияһына ярашлы, дәүләт наградалары менән бүләкләү — Беларусь Республикаһы Президенты вәкәләттәренең береһе. Исем биреү һәм бүләкләү процессы ентекләберәк Беларусь Республикаһының 2004 йылдың 18 майындағы 288-З һанлы «Беларусь Республикаһының дәүләт наградалары тураһында» Законында билдәләнгән. Закон буйынса, Беларусь Республикаһының һәр эшселәр коллективы, шулай уҡ төрлө кимәлдәге дәүләт органдары һәм йәмәғәт ойошмаларының етәксе органдары исем биреүҙе юллай ала. Эшселәр коллективы йыйылышта кандидатураны алдан тикшергәндән һуң, бүләкләүгә тәҡдим ителгән кешегә, кандидаттың шәхесе тураһында мәғлүмәт һәм уның ҡаҙаныштары яҙылған бүләкләү ҡағыҙы тултырыла. Был бүләкләү ҡағыҙына тәүҙә коллективтың ойошма етәксеһе, ә аҙаҡ юғарыраҡ ойошмалар етәкселәре ҡул ҡуя. Эшселәр коллективы бүләкләү юлламаһын, ризалыҡ алыу өсөн, урындағы башҡарма һәм етәкселек итеүсе органдарға, аҙаҡ өлкә йәки Минск ҡала башҡарма комитетына ебәрә. Ризалыҡ алған юлламалар тейешле министрлыҡтарға, республиканың башҡа дәүләт идара итеү органдарына, йәмғиәт ойошмаларының етәксе органдарына ебәрелә. Юллама был ойошмаларҙың коллегиаль органдары тарафынан ҡарала. Республиканың дәүләт идара итеү органдары, йәмғиәт ойошмаларының коллегиаль органдары ҡарағандан һуң юллама Беларусь Республикаһы Министрҙар Советына ебәрелә. Беларусь Республикаһы Хәүефһеҙлек Советының Дәүләт секретариаты һығымтаһын алғандан һуң, бүләкләүгә юллама Беларусь Республикаһы Президенты Хакимиәте аша Беларусь Республикаһы Президентына индерелә. «Беларусь Геройы» исеме биреүҙе Беларусь Республикаһы Президенты башҡара. Исем биреү Беларусь Республикаһы Президентының Ҡарары менән рәсмиләштерелә. . Беларусь Геройы миҙалын тапшырыу, ҡағиҙә булараҡ, Беларусь Республикаһы Президенты йәки, уның ҡушыуы буйынса, исемлеге Закондың 65-се статъяһы менән билдәләнгән башҡа вазифалы кешеләр тарафынан бойомға ашырыла. Миҙал тапшырыу тантаналы шарттарҙа, Указға ҡул ҡуйылғандан һуң ике айҙан да һуңлатмай башҡарыла.
Бүләкләүҙәр
2004 йылдың 18 майындағы 288-З һанлы «Беларусь Республикаһының дәүләт наградалары тураһында» Беларусь Республикаһы Законының 3-сө статъяһына ярашлы, исем республика граждандарына ғына түгел, ә сит ил граждандарына һәм гражданлығы булмаған кешеләргә лә бирелергә мөмкин. Бөгөнгәсә исем тик Беларусь граждандарына ғына бирелгән. Рәсәй гражданины, вафат булған Рәсәй Федерацияһы Геройы Водолажский Василий Александрович, Беларусь Республикаһы алдындағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн Беларусь Геройына тиңләштерелгән. «Беларусь Геройы» исеме уға бирелмәгән, ләкин уның ғаилә ағзалары Беларусь Геройы ғаиләһе ағзалары өсөн булдырылған льготалар менән файҙалана.
Айырым хоҡуҡтары
Иң тәүҙә «Беларусь Геройы» исеме алған кешеләр өсөн социаль льготалар һәм айырым хоҡуҡтар, Беларусь Республикаһы Юғары Советының 1995 йылдың 13 апрелендәге № 3726-XII һанлы Ҡарары менән, Советтар Союзы Геройы, Социалистик Хеҙмәт Геройы, шулай уҡ Дан һәм Хеҙмәт Даны ордендарының тулы кавалерҙары льготаһына тиңләштерелә. Был шулай уҡ Беларусь Республикаһының 1997 йылдың 2 июлендәге № 49-З һанлы Законында раҫланған Беларусь Геройы тураһындағы Ҡағиҙәлә лә, 1995 йылдың 21 февралендәге  3599-XII һанлы Законында ла яҙылған. Бөгөн был мәсьәлә Беларусь Республикаһының 2007 йылдың 14 июнендәге № 239-З һанлы «Айырым категория граждандар өсөн дәүләттең социаль льготалары, хоҡуҡтар һәм гарантиялар тураһында» Законы менән көйләнә. Был законға ярашлы, Беларусь Геройҙары:
Юғарыла һынап кителгән льготалар менән бәйле сығымдарҙы финанслау республика һәм урындағы бюджет средстволары, шулай уҡ дәүләт социаль страховкалау средстволары иҫәбенә башҡарыла.
Йөрөтөү
288-З һанлы Закондың 5 статьяһына ярашлы, Беларусь Геройы миҙалы түштең һул яғына орден һәм миҙалдарҙан өҫтә тағыла. Шул уҡ Закондың 69-сы статьяһы буйынса, кешенең СССР, БССР дәүләт наградалары булһа, СССР, БССР һәм сит дәүләттәрҙең наградалары Беларусь Геройы миҙалынан һуң урынлаша. Беларусь Республикаһы ордендары һәм миҙалдары урынына бүләкләнеүселәр Беларусь Республикаһы дәүләт наградалары символдарын йөрөтә алалар, уларҙың өлгөләре һәм йөрөтөү тәртибе Беларусь Республикаһы Президенты тарафынан билдәләнә.
Себер дәүләт индустриаль университеты
Себер дәүләт индустриаль университеты — Новокузнецк ҡалаһында урынлашҡан техник юғары уҡыу йорто.
Тарихы
1930 йылдың 23 июнендә СССР халыҡ комиссарҙары Советы һәм СССР Үҙәк Башҡарма Комитеты ҡарары менән, төҙөлөүсе Кузнецк металлургия комбинаты өсөн профессиональ кадрҙар әҙерләү маҡсатында, Томск политехник университетының «Ҡара металл металлургияһы» һөнәре нигеҙендә асыла. 1931 йылдың көҙөндә академик И. П. Бардиндың тәҡдиме буйынса Новокузнецк ҡалаһына күсерелә һәм Рудокопровая, 49 адресы буйынса урынлаштырыла.
1930—1933 йылдарҙа — Себер дәүләт ҡара металдар институты тип атала. Тәүҙә металлургия һәм технология факультеттарынан ғына тора тора.
1933—1994 йылдарҙа — Серго Орджоникидзе исемендәге Себер дәүләт металлургия институты. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында институт балалар өсөн мәҙәниәт йортонда урынлаша. Эвакуацияланған уҡытыусылар һәм студенттар Себер дәүләт металлургия институтында ваҡытлыса эшләйҙәр. Тау (1949), төҙөлөш (1960) факультеттары барлыҡҡа килә. Төп (1965) һәм металлургия (1985) корпустары кампусы төҙөлә. Электрометаллургия (1965), иҡтисад (1995), автоматлаштырыу (1995) факультеттары барлыҡҡа килә.
1994—1997 йылдарҙа — Себер дәүләт тау-металлургия академияһы.
1998 йылдан алып — Себер дәүләт индустриаль университеты (СибГИУ).
2010 йыл башына дөйөм сығарылыш кеше тәшкил итә.
2015 йылдың 21 майында, Кемерово дәүләт университетының Новокузнецк филиалында уҡытылған 28 яңы һөнәр буйынса уҡытыуға лицензия ала. Кемерово дәүләт университетының Новокузнецк филиалын Себер дәүләт индустриаль университетына ҡушыу планлаштырыла, әммә 2016 йылда Кемерово дәүләт университеты үҙгәртеп ҡоролоу менән бәйле, был уйҙан баш тартырға хәл ителә. Шуға күрә берҙәм Новокузнецк университетын булдырыу мәсьәләһе асыҡ ҡала.
Кампус төп корпустан (Киров урамы), тау-металлургия корпусынан (Бардин урамында), спорт комплексынан, сериялы аудиториялар блогынан, ауыр лабораториялар блогынан, мәҙәни үҙәктән, ашхана, сиркәү, ятаҡтарҙан тора.
Институт фәнни хеҙмәттәрен: «Производство ферросплавов» (1972 йылдан), «Гидромеханизация горных работ» (1972 йылдан), «Известия вузов. Чёрная металлургия» (1987) баҫтырып сығара.
Рудокопровая урамындағы корпус
1931йылдан 1969 йылға тиклем— уҡыу корпусы. 2005 йылға тиклем корпуста Себер дәүләт индустриаль университетының хәрби кафедраһы урынлаша. Хәҙерге ваҡытта унда милиция мәктәбе һәм олимпия резервы училищеһы урынлашҡан.
Институттары
Хәҙер университетта түбәндәге институттар һәм кафедралар эшләй:
Барлыҡҡа килгән йылы: 2011 (1960—2011 — Төҙөлөш факультеты)
Директоры: Алешина Елена Анатольевна (техник фәндәр кандидаты, доцент)
Кафедралары:
Директоры: Васильев Павел Валентинович (техник фәндәр кандидаты, профессор)
Кафедры:
Барлыҡҡа килгән йылы: 2011 (1995—2011 — Автоматика, информатика һәм электромеханика факультеты + 2006—2011 — Мәғлүмәт технологиялары факультеты)
Директоры: Павлова Лариса Дмитриевна (техник фәндәр докторы, доцент)
Барлыҡҡа килгән йылы: 2011 (1960—2003 — Механика факультеты, 2003—2011 — Транспорт-механика факультеты)
Директоры: Князькина Ольга Владимировна (техник фәндәр кандидаты, доцент)
Барлыҡҡа килгән йылы: 2010 (1930—2010 — Металлургия факультеты + 1939—2010 — Металдарҙы баҫым менән эшкәртеү һәм металдар фәне факультеты + 1972—2010 — Электротермик технологиялар факультеты)
Директоры: Галевский Геннадий Владиславович (техник фәндәр докторы, профессор)
Барселона
Барсело́на (Barcelona, Barcelona ) — Испаниялағы ҡала, Каталония автономиялы өлкәһенең һәм Барселона провинцияһының баш ҡалаһы. Урта диңгеҙҙә, Франция сигенән 120 километр алыҫлыҡта урынлашҡан порт. Испанияның эре сәнәғәт һәм сауҙа үҙәге. Европалағы маршруттарҙа мөһим туристик пункттарҙың береһе.
Себер дәүләт индустриаль университеты
Институттары
Барлыҡҡа килгән йылы: 2014 (до 2014 — Физик культура, һаулыҡ һәм спорт факультеты)
Барселона
Барселона халҡы — 1 608 680 кеше (INE 2016). Халыҡ һаны буйынса Мадридтан һуң Испанияның икенсе һәм Европа Берлегенең унынсы ҡалаһы.
Себер дәүләт индустриаль университеты
Институттары
Директоры: Хомичев Ян Юрьевич (педагогия фәндәре докторы, профессор)
Барселона
1992 йылда Барселонала йәйге Олимпия уйындары үтә. 2004 йылда Барселонала Бөтә донъя мәҙәниәт форумы уҙғарыла. 2010 йылдың мартында Барселона 43 ил ингән Урта диңгеҙ берләшмәһенең баш ҡалаһы ителә. 2013 йылда Барселонала спорттың һыуҙағы төрҙәре буйынса донъя чемпионаты үткәрелә.
Себер дәүләт индустриаль университеты
Институттары
Барлыҡҡа килгән йылы: 2014 (2014 йылға тиклем — Тәбиғи фәндәр факультеты, 2014—2019 йылдарҙа Фундаменталь белем биреү институты)
Барселона
Географияһы
Барселона Иберия ярымутрауының төньяҡ-көнсығышында Урта диңгеҙ ярында 5 километр киңлектәге яйлала урынлашҡан. Яйла көньяҡтан Кольсерола (Collserola) тау теҙмәһе һәм Льобрегат йылғаһы, төньяҡта Бесос йылғаһы менән сикләнә. Пиреней тауҙары ҡаланан төньяҡҡа ҡарай яҡынса 120 километрҙа ята.
Себер дәүләт индустриаль университеты
Институттары
Директоры: Шимлина Елена Владимировна (педагогия фәндәре докторы, доцент)
Барселона
Географияһы
Яр буйындағы Кольсерола тауҙары ҡаланың сиктәрен бер аҙ түңәрәкләтеп тора. Иң бейек нөктә — Тибидабо тауы. Уның бейеклеге 512 метр тәшкил итә, түбәһенә алыҫтан күренеп торған 288 метр бейеклегендәге Кольсерола телебашняһы ултыртылған. Ҡала эсендә иң бейек нөктә — 12 метр бейеклегендәге Мант Табер (Mont Taber) ҡалҡыулығы, унда Барселона соборы урынлашҡан.
Барселона ҡала кварталдарына исем биргән ҡалҡыулыҡтарҙа ята: Кармель (Carmel, 267 м), Монтерольс (Monterols, 121 м), Пучет (Putxet, 181 м), Ровира (Rovira, 261 м) һәм Пейра (Peira, 133 м). Ҡаланың көньяҡ-көнбайышындағы 173 метрлыҡ Монжуик тауынан Барселона портына гүзәл күренеш асыла. Монжуикта XVII—XVIII быуаттарға ҡараған ҡәлғә тора. Әле был ҡәлғәлә Хәрби музей эшләй. Монжуикта шулай уҡ Олимпия объекттары, мәҙәниәт учреждениелары һәм билдәле баҡсалар урынлашҡан.
Себер дәүләт индустриаль университеты
Филиалдары
Мыски (1950—1958), Ермак ҡалаларында уҡыу-консультация пункттары һәм Белово ҡалаһында филиалы булған.
Барселона
Географияһы
Ҡала төньяҡтан — Санта-Колома-де-Граманет һәм Сант-Андриа-де-Бесос, көньяҡтан Оспиталет-де-Льобрегат һәм Эсплугес-де-Льобрегат муниципалитеттары, көньяҡ-көнсығыштан Урта диңгеҙ менән сикләнгән, ә көнбайышында Сан-Кугат-дель-Вальес менән Серданьола-дель-Вальес тигән тораҡ пункттар бар.
Климаты
Барселонала урта диңгеҙ климаты хөкөм һөрә, ҡыш ҡоро һәм йомшаҡ, йәй йылы һәм дымлы була. Иң һалҡын айҙар — ғинуар менән февраль (уртаса температура +10 °C тирәһе), иң эҫе айҙар — июль менән август (уртаса температура +25 °C тирәһе). Иң күп яуым-төшөм — октябргә (яҡынса 90 мм); иң әҙе июлгә (яҡынса 20 мм) тура килә.
Халҡы
Барселона ҡала советы мәғлүмәттәре буйынса, 2005 йылдың 1 ғинуарына ҡала халҡының һаны 1 593 075 кеше тәшкил иткән, ҙур Барселонала йәшәүселәр һаны — 5 292 354 кеше (2006 йылға). Халыҡтың тығыҙлығы — 15 779 км²/кеше. Шул уҡ йылғы мәғлүмәттәргә ярашлы, халыҡтың 95 проценты каталан телен аңлай, 76,4 проценты был телдә һөйләшә, 75 проценты каталанса уҡый, 47 проценты каталан яҙмаһын да белә.
Халыҡтың 13,8 проценты (219 941 кеше) (һаны кәмей барыуға ҡарап) — Эквадор, Перу, Марокко, Колумбия, Аргентина, Пакистан, Ҡытай һәм Боливия иммигранттары. Халыҡтың төп өлөшө католик динен тота (ҡалала 208 ғибәҙәтхана бар). Ҡалала инжилсыларҙың, Йәһүә шаһиттарының, буддасыларҙың ҙур булмаған төркөмдәре бар.
Антиклыҡ осоронда
Барселонаға нигеҙ һалыныуына ҡағылышлы ике легенда йәшәй. Береһе буйынса ҡалаға грек мифтарының геройы Геракл Римға тиклем 400 йыл элек үк нигеҙ һалған. Беҙҙең эраға тиклем III быуатта ҡаланы карфагенлы Гамилькар Барка (Ганнибалдың атаһы) ҙурайтып төҙөгән һәм ғаиләһе хөрмәтенә Барсино тип исем биргән.
Икенсе легенда буйынса, ҡалаға нигеҙҙе Гамилькар (Амелькарт) Барка үҙе һалған.
Беҙҙең эраға тиклем 133 йылда иберий ҡалаһын Лайе Луций Корнелий Сципион етәкселегендәге римлылар ала. Беҙҙең эраның 15 йылы тирәһендә римлылар ҡаланы нығыта, нығытманың үҙәге Табер тауында (хәҙерге ҡала мэрияһы эргәһендәге тәпәш кенә ҡалҡыулыҡ, Изге Иаков майҙаны) урынлашҡан була. Римлылар ваҡытында ҡала Colonia Faventia Julia Augusta Pia Barcino тип йөрөтөлә, әһәмиәте буйынса ла айырылып тормай. Ләкин уңайлы урыны һәм һәйбәт гаване арҡаһында байып үҫә бара.
Урта быуаттарҙа
V быуат башында ҡаланы вестготтар баҫып ала. Король Атаульф бер аҙ ваҡытҡа бында баш ҡалаһын күсереп тора.
511 йылда Барселона янында вестготтар менән остготтар араһында алыш була, герцог Ибба етәкселегендәге остгот ғәскәре еңә.
VIII быуат башында ҡаланы маврҙар ала. Шунан саҡ ҡына алдараҡ бәләкәй генә Мәҙинә-Сидония ҡалаһы эргәһендә ғәрәптәр менән вестготтар араһында хәл иткес бәрелеш була.
Ғәрәп юлбашсыһы Тариҡ ибн Зияд вестгот ғәскәрен ҡыйрата, король һәләк була, иҫән ҡалған вестготтар ҡасып бөтә. Толедо менән Кордова ла баш һалғас, хәҙерге Португалияның ҙур өлөшө һәм Каталония мосолмандар ҡулы аҫтында ҡала. Тәүге һөжүмдән алып биш йыл эсендә бөтә Иберия ярымутрауына мосолмандар хужа була.
Испанияның яңы хакимдары үҙ тәртибен урынлаштыра башлай. Был шул замандарҙа һуғылған тәңкәләрҙән үк күренеп тора. Муса ибн Носсейра яңы алтын тәңкә индерә, ул Төньяҡ Африка өлгөһөндә һуғыла. Тәүге тәңкәләргә, латин һәм мосолман традицияларын ҡатнаштырып, латинса: «In Nomine Domini non Deus nisi Deus Solus» — тура тәржемәһе «Аллаһтан башҡа бүтән алла юҡ» — тип яҙылған була.
Испанияны алған мосолмандар Иберия ярымутрауының көньяғында төпләнеүҙе хуп күрә, бәлки, шул сәбәплелер, Барселона уларҙың иғтибарын тартмай һәм әл-Андалустың ҡалалары кеүек йылдам үҫеш алмай.
801 йылда Бөйөк Карлдың улы Людовик әмирҙән ҡаланы тартып ала һәм Барселонаны Испан маркаһының баш ҡалаһы итә. Бойондороҡһоҙ Каталонияға нигеҙ һалған Маркграф Сәсле Вильфредтың ҡала яҙмышындағы роле ҙур була.
Барселона христиан ҡалаһы булып ҡала, әммә 985 йылда уға әл-Мансур һөжүм итә. Ошо һөжүм ваҡытында ғәрәптәрҙән яҡлашмағандары өсөн Барселона графы Боррель II сюзерены булған Франция короле һәм тотош Каролингтар хакимлығынан баш тарта.
Барселона графтары X—XI быуаттарҙа ысын бойондороҡһоҙлоҡҡа өлгәшә һәм бөтә Каталония буйлап территорияларын киңәйтә. Каталония менән Арагон династияларының берегеп китеүе һөҙөмтәһендә 1162 йылда Альфонсо II берләшкән дәүләттең короле була. Король Хайме I биләмәһен көньяҡҡа йәйелдерә (Валенсия короллеге). Арагон короллеге XIII быуатта күп диңгеҙ территорияларын буйһондора, Урта диңгеҙҙең көнбайышын контролдә тота, алыҫ форпостары ла була, мәҫәлән, Афина. Каталан-арагон конфедерацияһы бик күп гот ҡоролмаларын төҙөй, «Йолалар» (Usatges) кодексы кеүек ҡануни нормалар сығара. 1410 йылда хакимлыҡ кастиль Трастамар династияһына күсә. Ошо мәлдән Барселона фәҡирләнә һәм бөлә башлай. 1450 йылда ҡалала данлыҡлы Барселона университетына нигеҙ һалына.
Яңы һәм өр-яңы тарих
Каталония Республикаһы ҡыйратылғандан һуң (1640—1652) Барселона ла бөлә.
Испан мираҫы өсөн барған һуғышта 1705 йылдың 14 сентябрендә граф Питерборо етәкселегендәге британ флоты Барселонаға һөжүм итә, 9 октябрҙә ҡала бирелә. Каталондарҙың күпселеге Мадридҡа нәфрәт йөҙөнән эрцгерцог Карл Австрийскийҙы (Карл III) үҙенең короле тип таный, ә ҡала 1711 йылға тиклем Карлдың резиденцияһы булып тора.
1809 йылдың 14 ғинуарында Барселонаны генерал Сюше ала һәм Испанияны буйһондора, Каталония провинцияһы менән ҡала үҙе Наполеондың Француз империяһы тарафынан аннексиялана. Наполеон 1813 йылда ҡолатылғас, ҡала ҡабат Испанияға ҡайта.
XIX быуаттағы сәнәғәт революцияһы ваҡытында бик күп предприятиелар барлыҡҡа килә. Мадрид властары яғынан иғтибар кәмегән мәлдә 1860 йылда урта быуат диуарҙары емертелә, ә La Ribera ҡәлғәһе ҡала паркына, хәҙерге Parc de la Ciutadellaға әйләндерелә, был урында 1888 йылда бөтә донъя күргәҙмәһе үткәрелә. Ҡала «Пла де Барселона» территорияһы — тирә-яғындағы баҫыуҙар һәм баҡсалар биләмәләре иҫәбенә үҫә башлай.
1970-се йылдарҙағы протест хәрәкәте һәм диктатураның ҡолатылыуы һөҙөмтәһендә Барселона эре мәҙәни үҙәккә әүерелә. Ҡала властары каталан телен үҫтереү өсөн саралар күрә.
Барселонала 1992 йылда йәйге Олимпия уйындары үтә. Ул ваҡыттағы МОК президенты Хуан Антонио Самаранч үҙе сығышы менән Барселонаныҡы була. 2004 йылда ҡала Бөтә донъя мәҙәни форумды ҡабул итә, ул 141 көн буйы бара.
Иҡтисады
Барселона континенталь Европаның индустриалләшеү башланған (XVIII быуат аҙағы) тәүге төбәктәренең береһе булып тора. XIX быуат уртаһына Барселона туҡыу сәнәғәте һәм машиналар эшләү тармағы үҙәгенә әүерелә. Әлеге көндә унда иҡтисадтың туҡыу, химия, фармацевтика, автомобиль һәм электрон тармаҡтары өҫтөнлөк итә. Барселонала Испанияның «СЕАТ» («Фольксваген» төркөмө), шулай уҡ «Рено», «Пежо», «Форд» кеүек сит ил етештереүселәренең автомобиль йыйыу заводтары эшләй.
Барселона ҡала советы «Барселона» тигән бренд аҫтында 11 иҡтисади сектор ойошторған: Барселонала эре «La Fira» йәрминкәһе үткәрелә. Ҡалала күп һанлы иҡтисади форумдар ойошторола.
Һауа транспорты
Барселонаны ҙур халыҡ-ара «Барселона» аэропорты хеҙмәтләндерә. Ул Барселонанан 10 километр алыҫлыҡта Эль-Прат-де-Льобрегат ҡалаһында урынлашҡан. Аэропорт күләме буйынса Испанияла икенсе урында тора һәм Урта диңгеҙ яр буйында иң эре һанала. Аэропортты ҡала менән L9 метроһы, тимер юл, тиҙлекле автомагистраль һәм автобустар бәйләй. Бәләкәйерәк Сабадель аэропорты шул уҡ исемдәге ҡала янында урынлашҡан һәм осоусыларҙы күнектереү, реклама һәм шәхси осоштар өсөн файҙаланыла.
Диңгеҙ транспорты
Барселона портының сама менән 2000 йыллыҡ тарихы бар. Ул Урта диңгеҙ буйында йөк һәм пассажирҙар ташыу буйынса иң мөһим порт һанала. Порт 7,86 км² майҙанға эйә һәм өс зонаға бүленгән: иҫке порт, сауҙа порты һәм логистика порты. Порт йылдам үҫә, уны көньяҡҡа ҡарай 2 километрҙағы Льобрегат йылғаһы тамағы иҫәбенә ике тапҡырға ҙурайтыу күҙҙә тотола.
Тимер юл транспорты
Барселона Испанияның төп тимер юл узелдарының береһе һанала. Төп тимер юл вокзалы — Сантс Эстасьо (Sants Estació). Юғары тиҙлекле AVE тимер юл селтәре Мадридтан Каталонияның көньяғындағы Таррагонаға тиклем оҙайтылырға тейеш. Барселонаға линия 2008 йылда һалынған.
Йәмәғәт транспорты
Барселона метрополитены 11 линиянан тора, уларҙың һәр береһенә номер һуғылған һәм айырым төҫ бирелгән. Һигеҙе (L1, L2, L3, L4, L5, L9, L10 һәм L11) Барселона Транспорт идаралығы Transports Metropolitans de Barcelona (TMB) ҡарамағында, ә өсөһөнә (L6, L7 һәм L8) Ferrocarrils de la Generalitet de Catalunya (FGC) компанияһы хужа. Метро Барселонаны ҡайһы бер биҫтәләр менән тоташтыра. Метрополитен линиялары ер өҫтөнән дә, ер аҫтынан да үтә.
TMB ҡарамағында ҡала автобустары һәм туристик автобустар селтәре бар. Шулай уҡ ҙур тиҙлекле түбән иҙәнле трамвайҙар — Trambaix (Т1, Т2, Т3) һәм Trambesòs (Т4, Т5, Т6) йөрөй. «Зәңгәр трамвай» тигән махсус трамвай линияһы Тибидабо тауына йөрөй. Монжуик һәм Тибидабо тауҙарына фуникулёрҙар күтәрә. Монжуик түбәһенә шулай уҡ канат юлы (телеферик) буйлап та күтәрелергә мөмкин.
Ҡалала төнгө автобус «N» (Nitbus) линияһы бар. Махсус автобустар аэропортҡа (Aerobus), портҡа (Port Bus) һәм Тибидабо тауындағы аттракциондар паркына (Tibibus) йөрөп тора.
Бөтә ҡала транспорты инвалидтар өсөн ҡулайлаштырылған.
Төньяҡ автовокзал (Estació del Nord) элек тимер юл вокзалы булған, әле ул халыҡ-ара һәм ҡала-ара автобустарҙы хеҙмәтләндерә.
Такси
Такси паркында 13000-дән ашыу автомобиль бар. Лицензияларҙың күп өлөшө шәхси автомобилле водителдәрҙеке. Такси арзан һәм уңайлы транспорт төрө булып тора. Ҡалала бер сәғәткә автомобиль ҡуртымларға мөмкин. Улар GPS навигаторы менән йыһазландырылған, парковкаһы түләүһеҙ. Уларҙы «һары автомобиль» йәки GoCars Barcelona тип йөрөтәләр.
Административ ҡоролошо
1984 йылдан ҡала 10 административ районға бүленгән, һәр береһенә үҙенең советы идара итә.
Сәйәсәт
2015 йылдан Барселона мэры — Ада Колау. Ул был вазифала Жорди Эреуҙы (Jordi Hereu) алмаштырған.
Иҫке ҡала һәм Готик квартал
Иҫке ҡаланы шартлы рәүештә өскә бүлергә мөмкин. Уның иҫке өлөшө булған Готик квартал Ла Рамбла бульвары менән Виа Лаетана (Via Laietana) проспекты араһында ята. Готик кварталда боронғо Рим эҙҙәре күп. Урта быуаттарҙан Изге Тәре соборы һәм Изге Евлалия соборы һаҡланған.
Ла Рибера кварталы Виа Лаетананан Коммерс (Commerç) урамына һәм Принцесса (Princesa) урамынан диңгеҙгә тиклем йәйелгән. Раваль (Аррабаль) кварталы Рамбла бульвары менән Ронда Сан Антони (Ronda Sant Antoni) һәм Ронда Сан Пау (Ronda Sant Pau) урамдары араһында урынлашҡан.
Иҫке ҡала территорияһында билдәле Цитадель паркы йәйрәп ята, унда Каталония Парламенты һәм Барселона зоопаркы урынлашҡан.
Диңгеҙ буйы өлөшө
Драссанас верфе — XIV быуаттың архитектура ҡомартҡыһы, унда хәҙер Барселонаның Диңгеҙ музейы урынлашҡан.
Монжуик
173 метр бейеклегендәге Монжуик ҡалҡыулығы диңгеҙ портына йәнәш тора. Уның түбәһенән ҡала һәм диңгеҙ күренештәрен күҙәтергә була. Монжуик — Европала иң эре ҡала парктарының береһе (203 га). Ҡалҡыулыҡ түбәһендә 1640 йылда төҙөлгән ҡәлғә бар. 1960 йылдан унда Хәрби музей урынлашҡан. Испания майҙаны яғынан, Гран-Виа, Таррагона (Tarragona) һәм Параллель (Parallel) урамдары сатынан, бейеклек бик һәйбәт күренә. Майҙанда иҫке коррида аренаһы бар. Майҙандың икенсе яғында ике ҡыңғыраулыҡ тора. Шунда уҡ Каталония Милли сәнғәт музейы һәм Тылсымлы фонтан иғтибарҙы тарта, фонтан каталан архитекторы Карлес Буигас проекты буйынса эшләнгән. Монжуиктағы иң ҡыҙыҡлы объекттарҙың береһе — «Испан ауылы» (Poble Espanyol) — асыҡ һауалағы архитектура музейы, унда Испанияның төрлө төбәктәрендәге биналарҙың күсермәләре ҡуйылған.
1992 йылғы Олимпия уйындарына Монжуикты реконструкциялау тамамлана. Унда яңы олимпия ҡоролмалары төҙөлә. Көньяҡ битләүендә «Олимпия ҡулсаһы» урынлашҡан, уға Олимпия стадионы менән Спорт һарайы ла инә.
Ҡала үҙәге
Королева Изабелла II хакимлығы осоронда ҡала диуарҙары һүтеп алына һәм ҡаланы заманса итеп төҙөү планы ҡабул ителә. Һөҙөмтәлә, Яңы ҡала — Эшампле — хасил була. Район Каталония майҙанынан башланып, ҡаланың үҙәген дә үҙ эсенә ала. Бында «Янъял кварталы» бар, был кварталда дүрт төрлө архитектор-модернсы төҙөгән архитектура ҡомартҡылары урынлашҡан, янъял тигәне шуларҙың бер-береһенә мөнәсәбәтенә ишаралай.
Барселона аквариумы — Европала иң эреһе, уның һыу аҫтындағы быяла туннеле — донъяла иң оҙоно.
Тибидабо
Тибидабо үренә алып менә торған фуникулёрға Зәңгәр трамай алып бара. Был тау йәнәшәһендәге Туро-де-ла-Вилана ҡалҡыулығында 286 метрлыҡ Торре-де-Кольсерола телебашняһы ҡуйылған. Тибидабола аттракциондар паркы эшләй, 100 йылдан ашыу элек асылһа ла, ул ҡат-ҡат яңыртылып, замансалаштырылып торған. Парк эргәһендә Изге Йөрәк ғибәҙәханаһы урынлашҡан.
Педральбес
Педральбес районы Диагональ проспектының көньяғында, Монжуик һәм Тибидабо тауҙары араһында урынлашҡан. Проспект буйлап Caixa Catalunya банкының бейек биналары, La Caixa һаҡлыҡ кассалары, «Л’Илья Диагональ» сауҙа үҙәге һәм университет ҡаласығының корпустары теҙелеп киткән. Университет китапханаһы Гуэль виллаһы бинаһын биләй.
Гауди Барселонаһы
Мәшһүр каталон архитекторы Гауди эштәренең күбеһе — Барселонала. Пласа-Реалдағы фонарҙар (Король майҙаны) (1879) һәм Висенс йорто (1883—1889) Гаудиҙың тәүге эштәре иҫәбенә инә. Педральбес районындағы граф Эусеби Гуэль усадьбаһы павильондары ла шул осорҙа төҙөлгән. Әлеге ваҡытта был усадьба биләмәһендә Барселона университетының китапханаһы урынлашҡан. Гуэль Гаудиҙың яҡын дуҫы һәм бағыусыһы була, архитекторҙың күп кенә эштәрен ул финанслай. Гуэль заказы буйынса төҙөлгән биналар араһында Рамблас бульварындағы һарай бар. Был төҙөлөш архитекторға билдәлелек килтерә. 1984 йылдан Гуэль һарайы ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫына индерелә. Шул уҡ йылды ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫына Гауди ижад иткән биналарҙан Изге Ғаилә ғибәҙәтханаһы, Висенс йорто, Гуэль паркы, Бало йорто һәм Мила йорто ла индерелә.
Галерея
Барселонала Гауди проекты буйынса төҙөлгән биналар исемлеге
Спорт
Барселонаның бер нисә спорт командаһы бар. «Барселона» футбол клубы — Испанияла һәм донъяла, Мадридтың "Реал"ы кеүек үк, иң ҙур футбол клубтарының береһе, Испания чемпионаттарының ҡат-ҡат еңеүсеһе. УЕФА-ның Чемпиондары лигаһында даими ҡатнашыусы һәм биш тапҡыр еңеүсе (1991—1992, 2005—2006, 2008—2009, 2010—2011, 2014—2015 йыл миҙгелдәре).
Клубтың баскетбол (Winterthur FCB), гандбол һәм тәгәрмәсле хоккей буйынса профессиональ командалары, төрлө спорт төрҙәре буйынса һәүәҫкәр командалары ла бар.
«Эспаньол» — Барселонаның Испания футбол чемпионаттарында ҡатнашыусы икенсе командаһы.
Барселонала 1992 йылда йәйге Олимпия уйындары, шулай уҡ футбол буйынса 1982 йылғы донъя чемпионатының бер нисә матчы үтә. Барселонала 5 йондоҙло ике стадион бар: Камп Ноу һәм Олимпия стадионы.
Барселона эргәһендәге Монтмелола Формула-1 уҙыштарының традицион Испания гран-прийы, шулай уҡ мотоуҙыштар үткәрелә.
Барселона кинематографта
Барселонала төшөрөлгән йә ваҡиғалары Барселонала барған фильмдар:
Һабын үләне
Һабын үләне, эт баҡраһы (Мыльня́нка лека́рственная, Saponária officinális, от sapo — ҡәнәфер сәскәлеләр ғаиләһенән күп йыллыҡ ағыулы үлән үҫемлек, бейеклеге 90 см-ға етә. Июнь-август айҙарында алһыу йәки аҡ сәскә ата, август-сентябрҙә орлоғо өлгөрә.
Таралыуы
Үҫемлек Европала, Кавказда, Көнбайыш Серерҙә таралған. Башҡортостанда Белорет, Баймаҡ, Ейәнсура районының туғайҙарында, әрәмәлектә, урман ситтәрендә осратырға мөмкин.
Һылтанмалар
Төркөм:Евразия флораһы Төркөм:Дарыу үҫемлектәре Төркөм:Ағыулы үҫемлектәр
Үркер
«Үркер» төркөмө (үркер — Плеяда йондоҙҙары тупланмаһы)  — ҡаҙаҡ поп-төркөмө, 1994 йылда нигеҙләнә.
Тарихы һәм ижады
URKER — Ҡаҙағстан поп-төркөмө. Алматы ҡалаһында урынлашҡан.
Төркөмдө композитор һәм йырсы Айдос Сағат (Айдос Мансұрұлы Сағатов ойоштора. Төркөм репертуары ҡаҙаҡ һәм рус телдәрендәге үҙ йырҙарынан тора. Хиттарҙың күпселеген (Наурыҙ, Йәнем, Сәүлемай, Мин эргәңдә буламын, Мөхәббәт әни, Һин) башҡа шағирҙар менән авторҙашлыҡта Айдос Сагат ижад иткән. Музыканттар Германия, Франция, Төркиә, Төркмәнстан, АҠШ, Бөйөк Британия, Гонконг, Рәсәй, Ҡырғыҙстанда сығыш яһай.
«Үркер» төркөмө бик күп конкурстарҙа һәм фестивалдәрҙә ҡатнаша: шулар араһында ҡаҙаҡ «Азия тауышы» һәм «Жас Канат» ; төрки телле илдәр поп-музыкаһы Беренсе халыҡ-ара конкурсы (1998); «Ебәк юлы» фестивале Ҡырымда, «Космодром» Новосибирскиҙә, «Ябырылыу» һәм башҡалар. Коллектив «2000 йылда иң яҡшы төркөм» номинацияһында милли музыкаль премияһы лауреаты исеме менән билдәләнә. 10 йыл эсендә иң яҡшы йыр өсөн — «Наурыз» йыры «Алтын диск» премияһына лайыҡ була;«Наурыз премияһына» лайыҡ була; сәнғәт буйынса «Arts Visiting» исемле британгтия каталогына индерелә. EUROFOLK — 2008 конкурсында «European Champion of folk» номинацияһына лайыҡ була. 2006 йылда Айдос А. Айтуаровтың «Дала экспрессы» нәфис фильмына музыка яҙа һәм «Иң яҡшы кинокомпозитор» һәм Рәсәй кинофорумында «Алтын витязь» премияһына лайыҡ була. Айдос шулай уҡ бер нисә телесериалға һәм бөтә донъя буйынса бик күп приздар йыйған «Оралман» художестволы фильмына музыка яҙа. Төркөмдөң йырҙары BBC, Radio France Internacionale, Funkhouse Europe (Германия), «Наше» радиоһы (Рәсәй) радиостанциялары тулҡындарында яңғырай.
2018 йылда төркөм үҙенең ижади эшмәкәрлегенең 25 йыллығын Алматы ҡалаһындағы Республика Һарайында ҙур концерт менән билдәләне.
Төркөм 6 альбом баҫтыра, 20 видеоклип төшөрә, бөтә ил буйынса бик күп концерттар ойоштора, шул иҫәптән яңы баш ҡала Астананы презентациялау кеүек дәүләт кимәлендәге ҙур сараларҙа ҡатнаша.
Шуныһы ҡыҙыҡ, «Мин һинең барлығыңды беләм» видеояҙмаһында үҙенең тәүге ролен ҡаҙаҡ актрисаһы һәм моделе Ассель Сагатова башҡара.
2010 йылдан Айдос Сағат ЮНЕСКО-ның музыкаль белем биреү буйынса эксперты һәм Ҡаҙағстанда Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының «Почетлы ҡурсалаусыһы» булып тора. 2010 йылдың ноябрендә Айдос Сагат БМО УВКБ-һы менән Ҡаҙағстанда Почетлы ҡурсалаусы сифатында хеҙмәттәшлек итә. 2013—2015 йылдарҙа — БМО УВКБ-ының Изге Ихтыяр илсеһе.
2010 йылдың сентябрендә төркөм «Рәхмәт» супермаркет селтәрен үҙҙәренең йырын магазин коммерция ролигында законһыҙ ҡулланғаны өсөн судҡа бирә. Айдос Сагат үҙенең әхлаҡи зыянын 7,5 миллион тенге (50,9 мең доллар) тип баһалай. 2012 йылдың 15 сентябрендә Айдос Сагат «Алматым жүрегімде» йыр конкурсының жюри ағзаһы була, әлеге конкурста Алматы ҡалаһының визит карточкғаһын һайлайҙар. 2013 йылдың 19 июнендә Айдос БМО-ның Ҡаҙағстандағы ҡасаҡтар эше уйынса агентлығының беренсе Изге Ихтыяр илсеһе итеп һайлана.
2013 йылда Айдос Сағат музыкаһы өҫтөндә эшләү өсөн мини-телесериалдар «Ауыл сақшысы» («Ауыл инспекторы») мини-телесериалы өсөн музыка өҫтөндә эшләй. 2015 йылдың 20 февралендә «Йорт усағының тылсымлы әкиәттәре» исемле балалар китабы презентацияһы Алматы ҡалаһында үтә, 30 автор үҙ китаптарын һатыуға өлгәшә. Китап 2400 экземпляр тиражы менән баҫтырыла, ошо уҡ презентацияла яҡынса 200 китап һатыла. Презентацияла айдос сагат үҙе лә ҡатнаша.
Айдос Сағат халыҡ-ара No Mad Karma проектын нигеҙләй. 2015 йылда төркөмдөң «27» йырына бейеү ремиксы абруйлы Music Week музыкаль чартында, Рика Мартин, Леона Льюис һәм Дэвид Гетта кеүек билдәле йырсыларҙы артта ҡалдырып, 11 позицияны яулай. Шулай уҡ әлеге трек билдәле диджейҙарҙың плейлистарына инә һәм төрлө радиостанцияларҙа яңғырай. «27» йырына видеоклип та төшөрөлгән. Әйтергә кәрәк, әлеге композиция «27-ләрҙең клубына» бағышланған. Был клуб музыканттары 27 йәшендә ысын донъяға күскән. Улар араһында — Эми Уайнхаус, Курт Кобейн, Джими Хендрикс, Джим Моррисон һәм Дженис Джоплин. Йырҙың һүҙҙәрен Дэвид Сай, (David Sye) яҙған. 10 йырҙан торған альбом Уэльс ҡалаһындағы Rockfield легендар студияһында яҙҙырылған. нәҡ ошо студияла Queen төркөмөнөң Bohemian Rhapsody композицияһы, шулай уҡ Coldplay әҫәрҙәре яҙҙырыла. Билдәләп үтергә кәрәк, яҙмала Робби Уильямс, Мик Джаггер һәм Тина Тёрнер менән хеҙмәттәшлек иткән Лондондың иң яҡшы сеанс музыканттары ҡатнаша.
"«Был минең һуңғы өс йылдағы эшемдең емеше һәм инглиз продюсеры һәм барабансы Престон Хейман (ингл. Preston Heyman ) һәм Англияның билдәле йога уҡытыусыһы Дэвид Сай (ингл. David Sye ) менән хеҙмәттәшлек итеүемдең һөҙөмтәһе»" (А. Сагатовтың Tengrinews.kz сайты өсөн биргән интервьюһынан).
2017 йылдың авгусында NO MAD KARMA Астанала ЭКСПО 2017 (Ҡаҙағстан) сығыш яһай, концертта саҡ Be Gees Tim Cansfield төркөмө гитарасыһы ҡатнаша.
2018 йылдың декабрендә Айдос Сағат Курмет ордены менән бүләкләнә.
Төркөм составында:
Айдос Сағат, тулы исеме —  Айдос Мансұрұлы Сағатов, 1970 йылдың 25 ноябрендә Ленин комсомолы премияһы (1967) лауреаты, композитор Сагатов ғаиләһендә Алматыла тыуған. Күләш Байсәитова исемендәге музыка мәктәбендә белем ала Халыҡ-ара пианистар конкурсы лауреаты. Ул Алматы консерваторияһын тамамлаған. Ике диплом эйәһе — фортепиано һәм композиция һөнәрҙәре буйынса. Аспирантурала уҡыған осорҙа мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендә президент стипендияһына, шулай уҡ Ҡаҙағстандың музыка сәнғәте үҫешенә индергән өлөшө өсөн «Донъя мәҙәниәт аша» Фонды премияһына лайыҡ була. 1996 йылдан алып Ҡорманғазы исемендәге Консерваторияла уҡыта 2016 йылда эштән китә. Радиола эшләй. Өйләнгән, балалары бар. Кундилини-иога менән шөғөлләнә. Вегетариан.
Ғайсин районы
Ғайсин райо́ны (Гайсинський район) — Винница өлкәһендә район. Район үҙәге — Ғайсин ҡалаһы.
Һалдат
Һалдат (Soldus, Solidus — тәңкә, аҡса йәки Soldo — тәңкә, эш хаҡы) — армияла хеҙмәт итеүсе иң түбән хәрби дәрәжәләге хеҙмәткәр.
Крутиха (Ушка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һаҙанаҡ
Һаҙанаҡ (Багу́льник боло́тный, Lédum palústre) — арса сәскәлеләр ғаиләһенән йыл буйы йәшел төҫлө, иҫкиткес һаҫыү еҫле, бик ағыулы ҡыуаҡ. Бейеклеге 1 метрға етә. Май-июнь айҙарында аҡ сәскә ата, августа орлоғо өлгөрә.
Дюбекчай
Дюбекчай — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Дарвагчай йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡарлы
Ҡарлы (Карлы) — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 78 кеше. Почта индексы — 453074, ОКАТО коды — 80221825003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Каролиновка
Каролиновка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Теренсу йылғаһының һул ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Түбәнге Волга һыу бассейны округы
2006 йылда Волга бассейны һәм уның менән бәйле ер аҫты һыу объекттарын файҙаланыу һәм һаҡлауҙың айырым өлкәһен барлыҡҡа килтереү маҡсаты менән барлыҡҡа килтерелә.
Волга һыу бассейны округының бүлексәләренә 11-се һанлы код бирелгән.
Бассейн киҫемдәре артабан 11.01.00.001 —11.01.00.027 рәт һандарына тиклем бүленгән.
Бүлексәләр:
11.01 — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем — 11.01.01 — Волганың үрге өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысынан Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем − 11.01.00.001 — Куйбышев һыуһыҡлағысының Волга участогы Ҡазан ҡалаһынан Камское устье ҡала тибындағы ҡасабаға тиклем − 11.01.00.002 — Шишмә башынан алып тамағына тиклем − 11.01.00.003 — Куйбышев һыуһыҡлағысының Кама участогы Кама йылғаһы тамағынан Камское устье ҡала тибындағы ҡасабаға тиклем (Шишмә һәм Волга индерелмәгән) −11.01.00.004 — Оло Черемшан башынан тамағына тиклем − 11.01.00.005 — Куйбышев һыуһыҡлағысы Камское устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан алып Куйбышев гидроузелына тиклем (Оло Черемшан индерелмәгән) − 11.01.00.006 — Суҡ башынан алып тамағына тиклем − 11.01.00.007 — Көтөүлек башынан алып Көтөүлек гидроузелына тиклем − 11.01.00.008 — Оло Кенәле башынан алып тамағына тиклем (Көтөүлек башынан алып Көтөүлек г/у тиклем индерелмәгән) − 11.01.00.009 — Һамар башынан лаып Сорочинск гидроузелына тиклем − 11.01.00.010 — Һамар Елшанка һыу үлсәү посынан алып Һамар ҡалаһына (ҡаланан үрҙәрәк) тиклем (Оло Кинәл индерелмәгән) − 11.01.00.012 — Чапаевка башынан алып тамағына тиклем − 11.01.00.013 — Сызранка башынан алып Сызрань ҡалаһына (ҡаланан үрҙәрәк) тиклем − 11.01.00.014 — Кесе Ырғыҙ башынан алып тамағына тиклем − 11.01.00.015 — Волга Куйбышев гидроузелынан алып Һарытау гидроузелына тиклем (Суҡ, Чапаевка, Кесе Ырғыҙ, Һамар һәм Сызранка индерелмәгән) − 11.01.00.016 — Оло Ырғыҙ башынан алып Сулаҡ гидроузелына тиклем − 11.01.00.017 — Оло Ырғыҙ Сулaҡ гидроузелынан тамағына тиклем − 11.01.00.018 — Оло Ҡараман башынан алып тамағына тиклем − 11.01.00.019 — Терешка башынан алып тамағына тиклем − 11.01.00.020 — Еруслан башынан алып тамағына тиклем − 11.01.00.021 — Торғон башынан алып тамағына тиклем − 11.01.00.022 — Волга Һарытау гидроузелынан алып Волгоград гидроузелына (һыуһаҡлағысына) тиклем Оло Ырғыҙ, Оло Ҡараман, Терешка, Еруслан, Торғон индерелмәгән) − 11.01.00.023 — Волга Волгоград гидроузелынан алып Светлый Яр һыу үлсәү посына тиклем − 11.01.00.024 — Волга Светлый Яр һыу үлсәү посынан алып Верхнее Лебяжье һыу үлсәү посына тиклем − 11.01.00.025 — Волга (дельта) Верхнее Лебяжье һыу үлсәү посынан алып тамағына тиклем − 11.01.00.026 — Эльтон күле һәм уға ҡойған йылғалар − 11.01.00.027 — Волганың һул ярындағы тымыҡ өлкәләре йылғалары (Эльтон күле индерелмәгән)
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Категория: Навигация ҡалыптары: Волга һыу бассейны округы йылғалары — йылға һыу хужалығы участкаһы округы менән шаблон буйынса
Толстой Алексей Николаевич
Толстой Алексей Николаевич (29 декабрь 1882 йыл — 23 февраль 1945 йыл) — рус совет яҙыусыһы һәм йәмәғәт эшмәкәре. Граф Толстойҙар затынан. Социаль-психологик, тарихи һәм фәнни-фантастик роман, повесть һәм хикәйәләр, публицистик әҫәрҙәр авторы. Немец-фашист илбаҫарҙарының яуызлыҡ һәм енәйәттәрен асыҡлау һәм тикшереү буйынса ғәҙәттән тыш дәүләт комиссияһы ағзаһы (1942). Өс тапҡыр беренсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1941; 1943; 1946, үлгәндән һуң).
Биографияһы
Алексе́й Никола́евич Толсто́й 1882 йылдың 29 декабрендә Рәсәй империяһы Һамар губернаһы Николаевск (хәҙерге Һамар өлкәһе Пугачев) ҡалаһында граф Николай Александрович Толстой (1849—1900) ғаиләһендә тыуған. Әсәһе — Бостром (ҡыҙ фамилияһы Тургенева) Александра Леонтьевна (1854—1906) — яҙыусы, декабрист Николай Иванович Тургеневтың ейәнсәре. А. Н. Толстой тыуған ваҡытта иренән А. А. Бостромға киткән була, әммә дини ойошма ҡарарына ярашлы рәсми нигеҙҙә уға кейәүгә сыға алмай.
Ширшова Любовь Васильевна
Ширшова Любовь Васильевна (14 июнь 1952 йыл) — Рәсәй сәнғәт фәне белгесе, әҙәби тәнҡитсе һәм педагог, сәнғәт фәне докторы (2012). СССР Рәссамдар союзы (1991) һәм Рәсәй Рәссамдар союзы (1992), Рәсәй Рәссамдарының ижади союзы һәм Мәскәү Рәссамдар союзы (1996) ағзаһы. Рәсәй художество академияһы академигы (2016). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2014).
Биографияһы
Любовь Васильевна Ширшова 1952 йылдың 14 июнендә Владимир өлкәһе Гусь-Хрустальный районының Курлово ҡасабаһында тыуған.
1981 — 1986 йылдарҙа И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург скульптура, архитектура һәм рәсем сәнғәте академия институтының сәнғәт теорияһы һәм тарихы факультетенда уҡый. 1994 йылдан 2010 йылға тиклем Христос Ҡотҡарыусы кафедраль собор храмының художестволы биҙәлешен тергеҙеү буйынса ҡатнаша. 2006 йылдан башлап СССР-ҙың халыҡ рәссамы Ефим Иванович Зверьков исемендәге пейзаж конкурсын йыл һайын үткәреү буйынса ойоштороусы һәм художество советы ағзаһы булып тора.
1994 йылда Рәсәй художество академияһының һынлы сәнғәт ғилми-тикшеренеү институтында сәнғәт фәне кандидаты ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп «Портрет ХVII — ХVIII веков в восточных землях Речи Посполитой» темаһына диссертация яҡлай, 2012 йылда А. Л. Штиглиц исемендәге Санкт-Петербург художество-сәнәғәт академияһында сәнғәт фәне докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп, «Современная монументальная живопись Русской Православной Церкви: по материалам воссоздания Кафедрального соборного храма Христа Спасителя в Москве» темаһына диссертация яҡлай. 2003 йылдан Мәскәү өлкә дәүләт университеты һынлы сынғәт һәм халыҡ кәсептәре факультетының рәсем һәм декоратив сәнғәт уҡытыу методикаһы кафедраһында профессоры, бер үк ваҡытта 2013 йылдан Рәсәй дәүләт махсуслаштырылған сәнғәт академияһының һынлы сәнғәт һәм графика кафедраһы профессоры, мәҙәниәт һәм сәнғәт философияһы һәм тарихы буйынса һәм ижади дисциплиналарҙы уҡытыу методикаһы буйынса курстар алып бара.
2000 йылда Рәсәй Президенты Указы менән «Мәскәү ҡалаһы архитектураһын һәм мәҙәниәт ҡомартҡыларын һаҡлау һәм тергеҙеүгә ҙур өлөш индергәне өсөн» Ширшова Любовь Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була, ә 2014 йылда «Сәнғәт өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн» Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре исеме бирелә.
Серафимовка ауыл Советы (Туймазы районы)
Серафимовка ауыл Советы  — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге  —  Серафимов ауылы.
Тарихы
Серафимовка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Административ үҙәге —  Серафимов ауылы, 1952 йылда барлыҡҡа килгән. «Башҡортостан Республикаһы административ-территориаль ҡоролоштағы үҙгәреүҙәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙе ҡайтанан үҙгәртеү һәм сиктәрҙе үҙгәртеү тураһындағы» Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 125-з һанлы Законына ярашлы Туймазы ҡалаһының Серафимов ҡасаба советы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының Серафимовка ауыл  Советы итеп үҙгәртелә. 2009 йылдың март айында референдум ҡарары нигеҙендә ике ауыл биәләмәһе берләштерелә: Серафимов ауыл Советы, Иҫке Серафимовка ауыл советы. Серафимовка ауыл советы составына 2 тораҡ пункт инә:  Серафимовка ауылы һәм  Серафимов ауылы. Административ үҙәк булып, даими 10158 халыҡ иҫәбе менән  Серафимов ауылы тора, был 2017 йылғы күрһәткес буйынса. Ауыл биләмәһе майҙаны –  2073 га, торлаҡ ерҙең дөйөм майҙаны– 384 га тәшкил итә. Серафимовка ауыл Советы биләмәһендә   91 урам иҫәпләнә, дөйөм оҙонлоғо 49 000 тәшкил итә. Дөйөм ҡулланылыштағы асфальт-бетон менән ҡапланған юлдарҙың оҙонлоғо 30800м тәшкил итә.
Сәғәҙи (исем)
Сәғәҙи — башҡорт ир-ат исеме.
Билдәле кешеләр
Сәғҙи Ширази (1291—1203 йыл) — фарсы нәсихәтсе шағиры, суфыйсылыҡтың ғәмәли, вәкиле.
Һаҙый Сәғҙи (тулы исеме Мөхәммәтһаҙи Ғәйнан улы Сәғәҙиев; 25 март 1883 йыл — 26 ғинуар 1933 йыл) — яҙыусы, тәржемәсе, журналист.
Сәғҙи Ғабдрахман Ғәйнан улы (Абдрахман Саади, Габдрахман Сагди: (27 март 1889 йыл — 6 ноябрь 1965 йыл) — шәрҡиәтсе, әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1950), профессор (1946). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1946).
Солтанов Сәғәҙи Әхмәҙи улы (1922 — 25 май 1992 йыл), ғалим-инженер-геолог. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Геология-минералогия фәндәре докторы (1966), профессор (1969). СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1983), нефть сәнәғәте отличнигы (1966) һәм почётлы нефтсеһе (1981), РСФСР-ҙың (1976) һәм Татарстан АССР-ының (1966) атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре.
Фамилияла
Сәғәҙиев Һиҙиәт Сибәғәт улы (27 июль 1887 йыл — 9 октябрь 1937 йыл) — Башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының мәғариф халыҡ комиссары (1921—1923), Башҡортостан Баш суды ағзаһы (1923—1930). Граждандар һуғышында әүҙем ҡатнашыусы.
Сәғәҙиев Фәтҡул Сәғәҙи улы (Сагедеев Фаткул Сагадеевич 1903 йыл — 22 февраль 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.
Сәғәҙиев Сәлихан (Сәлихйән) (Сагадеев Салихан (Салихьян)1912 йыл — 10 ғинуар 1944 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.
Сәғәҙиев Хәбир Әхмәтдин улы (Сагадиев Хабир Ахметдинович 1905 йыл — 19 сентябрь (башҡа мәғлүмәттәр буйынса ноябрь) 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. Белоруссия ерҙәрендә барған яуҙа хәбәрһеҙ юғала.
Атаһының исеме
Айытҡолова Фатима Сәғәҙи ҡыҙы — моңло тауышҡа эйә йырсы, тегенсе, дебет шәлдәр, аш-һыу оҫтаһы.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Сәғәҙи — йылға
С. И. Ростовцев исемендәге Ботаника баҡсаһы
'''С. И. Ростовцев исемендәге Ботаника баҡсаһы''' (Ботанический сад имени С. И. Ростовцева) — Мәскәүҙә эргәһендә К. А. Тимирязев исемендәге ауыл хужалығы академияһы ҡарамағындағы Ботаника баҡсаһы. 1895 йылда ботаник С. И. Ростовцев инициативаһы менән нигеҙ һалынған. Баҡсаның майҙаны яҡынса 1,2 гектар тәшкил итә. Ботаника баҡсаһы Петровский-Разумовский ҡурсаулығы комплексы составына инә һәм федераль әһәмиәттәге айырыуса һаҡланған тәбиғәт территорияһы статусына эйә.
Тарихы
Ботаника баҡсаһына нигеҙ һалыусы С. И. Ростовцев уны өс: системалау, биология һәм тәжрибә бүлектәренә бүлә. Системалау бүлеге студенттары үҫемлектәр систематикаһын өйрәнә. Биология бүлеге махсус шарттар талап икән үҫемлектәрҙе үҫтереү өсөн тәғәйенләнә. Тәжрибә бүлегендә студенттар үҫемлектәрҙең үҫешен күҙәтә ала.
С. И. Ростовцевтың вафатынна һуң Ботаника баҡсаһы менән профессор Н. Н. Худяков, ә 1919 йылдан — профессор В. и. Талиев етәкселек итә. 1934 йылда профессор П. М. Жуковский етәкселекте үҙ ҡулына ала. Ул баҡса майҙанын 5 тапҡырға тиерлек арттыра, ә төрҙәр һаны яҡынса 3000 була. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында баҡса ныҡ зыян күрә, сөнки уның территорияһы аша Мәскәү оборона нығытмалары һыҙатының береһе үтә. 1953—1985 йылдарҙа ботаника кафедраһы һәм Ботаника баҡсаһы менән профессор В. Г. Хржановский етәкселек итә. Ул эшләгән ваҡытта субтропик үҫемлектәре оранжерея төҙөлә.
Хәҙерге заман
Хәҙерге ваҡытта Ботаника баҡсаһы базаһында йәйге фәнни-тикшеренеү һәм производство практикаһы үткәрелә. Унда студенттар үҙемлектәрҙең үрсеүен, морфогенез, шулай уҡ ландшафт дизайны технологияларын өйрәнә. Теләүселәр өсөн даими рәүетә бушлай экскурсиялар ойошторола.
Адресы
Баҡса Прянишников, 6, 5-се ҡоролма адресы буйынса урынлашҡан. Инеү — Прянишников урамы яғынан.
Патрик Торесен
Патрик Торесен (Patrick Thoresen; 7 ноябрь 1983 Хамар Норвегия) — Норвегиянең хоккейсы. Сит яҡ һөжүмсе. 2017 йылдан СКА клубы уйынсыһы. Ике тапҡыр Гагарин кубоктың эйәһе (2011, 2015).