cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Максимов Геннадий Григорьевич
Фәнни һәм педагогик эше
Профессор Г.Г. Максимовтың ғилми эшмәкәрлеге токсикология, хеҙмәт гигиенаһы, экология һәм профессиональ патологияға арналған.
Профессор Г.Г. Максимов етәкселегендә 9 кандидатлыҡ диссертацияһын, уның ғилми консультацияһы етәкселегендә  — 3 докторлыҡ диссертацияһы яҡлана (Тереғолова Зәкиә Сәғәҙәт ҡыҙы, 1994 й.; Овсянникова Людмила Борисовна, 2001 й.; Красовский Владимир Олегович, 2002 й.).
Юғары квалификация эксперты һәм йәмәғәт эшмәкәре сифатында профессор Геннадий Григорьевич бер нисә профессиональ ойошмаларҙың һәм советтарҙың эшенә  тос өлөш индерә  :
2013 йылдың июнь айында институтты тамамлауҙың 50-йыллығы көнөнә арналған юбилей осрашыуы үтә. Сараны ойоштороу комитеты президенты профессор Г.Г. Максимов була.
Конструкторлыҡ эштәре
1968 йыл —1984 йылдар осоронда Г. Г. Максимов тарафынан Өфө Гигиена һәм һөнәри ауырыуҙар ғилми-тикшеренеү базаһында ҡорола һәм сафҡа индерелә, СССР токсикология лабораторияларын  йыһазлауҙа бындай аналогтар булмай. Был ҡоролма фәнни тикшеренеүҙәр  практикаһында беренсе тапҡыр производствола зарарлы хеҙмәт шарттарын тулыһынса моделләштерергә мөмкинлек бирә.
Ғилми хеҙмәттәре
Профессор Г.Г. Максимов — 440-ҙән ашыу ғилми хеҙмәттең, шул иҫәптән 13 монография, 8 уйлап табыуҙың, тармаҡ кимәлендә 18 рационализаторлыҡ тәҡдимдең  (РСФСР), 18 гигиена регламентының һәм 11 медодик күрһәтмәнең,  23 уҡыу әсбабының авторы һәм авторҙашы, ғилми конференцияларҙың 20  материал  йыйынтыҡтары һәм ғилми хеҙмәттәре редакторы.
Төп фәнни эштәре араһында:
Липатов Виль Владимирович
Липатов Виль Владимирович (10 апрель 1927 йыл, Чита — 1 май 1979 йыл, Мәскәү) — совет яҙыусыһы, сценарист һәм прозаик, журналист, махсус хәбәрсе. 1957 йылдан КПСС ағзаһы
Максимов Геннадий Григорьевич
Ғаиләһе
Геннадий Григорьевичтың ҡатыны, Максимова Наталья Николаевна (ҡыҙ фамилияһы — Потемкина; 1944 йылда Улан-Удэла тыуған), Мәскәү дәүләт иҡтисади-статистика институтын тамамлаған,  иҡтисадсы һәм бухгалтер. Күп йылдар Өфө приборҙар эшләү заводында (элек — завод п/я № 40, хәҙер ОАО «Өфө приборҙар эшләү производствоһы берекмәһе») эшләгән.
Липатов Виль Владимирович
Биографияһы
Липатов В. В. зыялылар ғаиләһендә тыуған. Атаһы — журналист, әсәһе — уҡытыусы. 1929 йылда ата-әсәһе айырылыша һәм әсәһе улы менән Алыҫ Көнсығышҡа китә.
Максимов Геннадий Григорьевич
Ғаиләһе
Кинйә ҡыҙҙары медицина өлкәһендә ғаилә традицияларын дауам итә, Юлия Геннадьевна Аҙнабаева (Максимова; 1974, Өфө) — терапевт, ғалим һәм клиницист. 1997 йылда ул Башҡорт дәүләт медицина университетының дауалау факультетын отличие менән тамамлай. 1998—2003 йылдарҙа БДМУ янында «терапия» һөнәре буйынса клиник ординатурала уҡый. 2002 йылда «Влияние растительных сборов на состояние свободнорадикального окисления в норме и при физической нагрузке» темаһы буынса диссертация яҡлай. 2003 йылдан алып әлеге көнгә тиклем — БДМУ-ла эске ауырыуҙар пропедевтика кафедраһы хеҙмәткәре, кафедрала уҡыу-методика эш буйынса яуаплы. Медицина фәндәре кандидаты, доцент. 60-тан ашыу публикациялар авторы һәм авторҙашы. Докторлыҡ диссертацияһы өҫтөндә эшләй. .
Кейәүе, Альберт Айрат улы Аҙнабаев (1974), «радиоэлектроника һәм физика» һөнәре буйынса Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған. Ике ейәне бар, Тимур (1999) һәм Руслан (2004).
Липатов Виль Владимирович
Биографияһы
1952 йылда Томск дәүләт педагогия институтының тарих факультетын тамамлай һәм 1951—1956 йылдарҙа Томск өлкәһенең «Ҡыҙыл байраҡ» гәзитендә журналист һәм сәнәғәт бүлеге мөдире булып эшләй. Томскиҙың Пионерҙар тыҡрығында йәшәй. «Игорь Саввович» романында журналист дөрөҫлөк менән Томскиҙың иҫке урамдарын һүрәтләгән.
1957 йылда Асино ҡалаһына күсә, « Причулымская правда» район гәзитендә хаттар бүлеге мөдире булып эшләй.
Һуңынан Читала, Брянскиҙа «Советская Россия» гәзитенең махсус хәбәрсеһе (1964—1966), 1967 йылдан алып Мәскәүҙә — «Известия», «Литературная газета», «Правда» гәзиттәренең махсус хәбәрсеһе була.
Виль Липатов тормошоноң һуңғы йылдарында СССР Яҙыусылар союзы идаралығында секретарь вазифаһын биләй.
Виль Владимирович Липатов 1979 йылдың 1 майында Мәскәүҙә вафат була. Кунцево зыяратында ерләнгән.
Ижады
Тәүге хикәйәләре «Самолетный кочегар» һәм «Двое в тельняшке» «Юность» журналында 1956 йылда баҫылып сыҡҡан, 1958 йылда беренсе китабы баҫтырып сығарылған. Липатовҡа ҙур билдәлелек килтергән әҫәре — «Сказание о директоре Прончатове» повесы, «И это всё о нём» романы (сценарий һәм шул исемдәге телефильм), шулай уҡ «Деревенский детектив» повесы һәм уның нигеҙендә ауыл участка милиционеры Анискин тураһындағы киносценарийҙың трилогияһы: «Деревенский детектив» (1968), «Анискин и Фантомас» (1974), «И снова Анискин» (1978).
Липатов проза әҫәрҙәре, ҡағиҙә булараҡ, производство романы жанрына яҡын, ышаныслы психологик проза әҫәре булып күренә. Ауыл прозаһының идеологик йөкмәткеһеҙ иң яҡшы өлгөләренең береһе булып «Ещё до войны» (1971) повесы тора. Унда автор Бөйөк Ватан һуғышына тиклемге йылдарҙа себер ауылы көнкүрешен һәм кешеләренең сыҙамлылығын, ғөрөф-ғәҙәттәрен дөрөҫ итеп һүрәтләй алған.
Яҙыусы «И это всё о нём» (1974) әҫәрендә илдәге киҫкен хәлдәрҙе кәүҙәләндерә, ситләтеп әйтеү юлы менән ул СССР-ҙа комсомол хәрәкәтенең һәм идеяһының «иҡтисад» һәм бюрократтар тарафынан фактик үлеүен күрһәтә. Липатовтың был әҫәре, Томск журналисы һәм яҙыусыһы Виктор Лойшаның аңлатмаһы буйынса, ул «мәскәү» осоронда «небрежно мстил всем, кто когда-то как-то его обидел». Лойша, Липатов был ромнында тиҫкәре персонаждарҙы танырлыҡ яһау ғына түгел, ә уларҙы ысын исеме менән атаған, тип билдәләй.
Македон сигеүҙәре
Македон сигеүҙәре ― Македония халҡының милли биҙәү-ҡулланма сәнғәте төрҙәренең береһе, македон мәҙәниәтенең мөһим өлөшө. Македон сигеүҙәре славяндар Балҡан ярымутрауына килгәндән һуң барлыҡҡа килә һәм үҫешә башлай, македон йәмғиәте ышаныуҙарына һәм рухилығына ярашлы үҙгәреп, быуындан быуынға тапшырыла. Македония сигеүе IXX быуатта үҫеш нөктәһенә еткән. Боронғо славян тамырҙары булған был сәнғәт төрө эволюцияһы башҡа бик күп дәүерҙәрҙең һәм мәҙәниәттәрҙең йоғонтоһон сағылдыра.
Төрҙәре
Төньяҡ Македонияла сигеүҙең иң киң таралған формаһы булып македон милли кейеме орнаменттары, ул үткән быуат аҙағына тиклем ҡайһы бер ауылдарҙа көн һайын ҡулланылған. Сигеү ғәҙәттә ҡатын-ҡыҙ костюмдарында, күлдәгендә һәм баш кейемдәрендә осрай..
Төньяҡ Македония өсөн хас булған туниканы хәтерләткән ҡатын-ҡыҙ күлдәктәрендә славяндар ошо ергә килгәнсе үк барлыҡҡа килгән боронғо Балҡан сәнғәте менән бәйле боронғо биҙәү формалары эҙҙәре бар.
Баш кейемдәрен биҙәү өсөн ҡулланылған сигеүҙәрҙең төрлө төрҙәре араһында ярайһы уҡ тарихи ҡиммәттәргә эйә булғандары ла бар, атап әйткәндә: улар Волга буйы халыҡтарының кейем биҙәлеше менән оҡшаш. Был македондарҙың Волга буйы халыҡтар менән алыҫ мәҙәни-тарихи ҡәрҙәшлеген раҫлай.
Ептәр төрлөлөгө
Македон халыҡ сигеүе ҡыҙыҡлы. Борон сигеү өсөн йөн еп ҡулланылған, уны туранан-тура йорт хужалыҡтарында яһағандар, был үҫешкән һарыҡсылыҡ менән бәйле. Әммә Македонияның ҡайһы бер райондарында ебәк ҡулланылған: ҡулдан яһалған ебәк ептәр менән байрам кейеме һәм аксессуарҙар теккәндәр, һәм бөтә ерҙә лә тиерлек көмөш ҡулланылған. Македон сигеүендә ғәҙәттә ҡыҙыл төҫтәр өҫтөнлөк иткән полихроматик (һирәк кенә, шулай ҙа ҡайһы бер төбәктәргә ике һәм бер төҫтән торған сигеү хас). Ҡыҙыл төҫтөң ике төҫмөрләнеше йә фон, йә сиратлашыу һәм биҙәү булараҡ параллель ҡулланыу күҙәтелә. Македон сигеүендә өҫтөнлөк иткән икенсе төҫ — ҡара, икенсел — ҡараһыу күк, йәшел, алтын, һирәгерәк аҡ. Македон халыҡ сигеүендә киң таралған биҙәктәр — ҡәтғи геометрик орнаменттар. Улар киң күләмдә бирелә: ябай тура һыҙыҡтарҙан һәм кәкерсәк һыҙыҡтарҙан алып геометрияның ҡатмарлы формаларына тиклем тәҡдим ителә. Хатта сәскә мотивтары ла геометрик рәүештә аңлатыла, япраҡһыҙ стилләштерелгән формаларҙы кәүҙәләндерә.
Спиглазов Григорий Михайлович
Биографияһы
Спиглазов Григорий Михайлович 1901 йылда Пенза өлкәһендә тыуа. 1941 йылда Стәрлетамаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномет полкының хужалыҡ взводында итексе булып хеҙмәт итә.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
Бачилин Семён Демьянович
Бачилин Семён Демьянович (10 октябрь 1915 йыл — 17 ғинуар (башҡа сығанаҡтар буйынса 29 ғинуар ) 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия лейтенанты. 112 -се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы яугиры. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943) кавалеры.
Биографияһы
Семен Демьянович Бачилин 1915 йылдың 10 октябрендә Рәсәйҙең Орёл өлкәһе Лопашино ауылында тыуған. 1940 йылда Мәскәүҙә Хәрби-диңгеҙ элемтәселәр мәктәбен тамамлай. Ҡыҙыл Армия сафына Мәскәү ҡалаһының Сталин хәрби комиссариаты тарафынан алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында (1943 йылдың февраленән алып 16-сы гвардия Чернигов дивизияһы) хеҙмәт итә, 58-се гвардия кавалерия дивизияһының 2-се эскадронында 1-се ҡылыссылар взводы командиры була. 1943 йылда Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә. 1945 йылдың 17 ғинуарында Германия территорияһында ҡаты яралана, 29 ғинуарҙа вафат була, Дортенау ауылында ерләнә.
Весёловский һыуһаҡлағысы
Веселовский һыуһаҡлағысы — Рәсәйҙең Ростов өлкәһендә Маныч йылғаһындағы (Көнсығыш Маныч) һыуһаҡлағыс. 1941 йылда барлыҡҡа килә. Күп йыллыҡ аҡманы көйләй.
Нормаль терәк кимәле (НПУ) — 7 м ашыу. Һыуһаҡлағыстың тулы күләме — 1 млрд м³, файҙалыһы — 190 млн м³, һыу өҫтө майҙаны — 238 км²,, уртаса тәрәнлеге — 4,3 м.
Веселовский һыуһаҡлағысы көньяҡ-көнбайышҡа ҡарай Веселый ҡасабаһынан (Веселовский һыуһаҡлағысы) Манычстрой ҡасабаһына тиклем  98 км һуҙыла. Максималь киңлеге 7 км. Үрге ағымында Пролетар һыуһаҡлағысы, түбәнге ағымында — Усть-Маныч һыуһаҡлағысы урынлашҡан.
Һыуһаҡлағыс ауыл хужалығы ерҙәрен һуғарыу, балыҡ хужалығы, энергетика һәм һыу транспорты өсөн файҙаланыла.
Юловский утарынан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 5 км алыҫлыҡта Веселовский һыуһаҡлағысы ярында   һуңғы палеолитик торағы Юловский урынлашҡан    (16 мең тирәһе йыл элек).
Дөйөм физик-географик ҡылыҡһырламаһы
Яр һыҙығының оҙонлоғо яҡынса 500 км. Яр һыҙаты йырғыланған, ҡултыҡтары һыу баҫҡан йырындары тарафынан барлыҡҡа килгән. Һыуһаҡлағыста утрауҙар бар (Рус, Ҙур, Сенькин, Кроличий, Жеребков, Даржинский һәм башҡалар). Төньяҡ яры текә, диңгеҙ кимәленән 19-24  метрға етә (һыу өҫтө  кимәленән 9-14). Көньяҡ ярҙары һөҙәк, ҡамышлыҡ баҫҡан.
Яр өлөшө  аҡ акация ағастары менән нығытылған, һыуһаҡлағыстың төньяҡ һәм көнсығыш өлөшөндә  дөгө сәсеүлектәре
Гидрографик селтәре насар үҫешкән. Һыуһаҡлағыс Сальск-Маныч  ҡалҡыулыҡтар теҙмәһе араһында ята. Һыуһаҡлағысҡа һыу Пролетар һыуһаҡлағысынан,  Дон магистраль каналы аша Дондан һәм урындағы ағып төшкән һыуҙарҙан килә.
Һыуҙы минераллаштырыу  сөсө һыуҙың, күберәк Кубань һыуының Невинномысский каналы аша  Егорлык йылғаһына аҡмаһына бәйле.
Климаты
Климаты уртаса континенталь. Климатының континенталлеге арта, ә яуым-төшөм күләме кәмей. Әгәр һыуһаҡлағыс эргәһендә урынлашҡан Веселый ҡасабаһында уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 522 мм, булһа, һыуһаҡлағыстың көнсығыш өлөшөнә сиктәш  Чепрак ҡултығында урынлашҡан   Пролетарск ҡалаһында уртаса йыллыҡ яуым-төшөм кимәле 470 мм тәшкил итә
Тораҡ пункттары
Веселовский һыуһаҡлағысы яры буйында Веселый ҡасабаһы, Каракашев, Хирный, Русский, Дальний, Дала Ҡурғаны  утарҙары урынлашҡан. Чепрак ҡултығы ярында Пролетарск ҡалаһы урынлашҡан.
Флораһы һәм фаунаһы
Һыуһаҡлағыс һәм уның һыубаҫар туғайҙарында ҡамыш, бүлбеғамыш, екән, ҡамыш, һыуйебәк, мөгөҙьяпраҡ, ҡырҡмател, сәскәғамыш һәм башҡа үҫемлектәр үҫә.
Хайуандар донъяһы 87 төр фитопланктондан, 33 балыҡ төрөнән тора. Төп промысла әһәмиәтенә ҡорман, таран, һыла һәм күстерә балыҡтары эйә
Веселовский һыуһаҡлағысы ҡоштарҙың күсеү юлында ята, шуның арҡаһында унда бик күп өйрәк, ҡаҙ, аҡҡош, көйөлдө күҙәтелә; ҡашҡабаш, аласабыр өйрәк, аҡсарлаҡтарҙың күпләп осоуы теркәлгән.
Биләмәләрҙә тәбиғәтте һаҡлау буйынса Халыҡ-ара Союздың һәм Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китабына ингән юҡҡа сығыусы һәм һирәк ҡоштарҙың 19 төрө теркәлгән. Ҡоштар араһында — колпица һәм каравайка, ҡара ҡауҙы, кәлмәргән, диңгеҙ бөркөтө, дала бөркөтө, көсөгән, һунағара, бөркөт, сапсан, этала ҡаҙ, аҡбаш өйрәк, ҙур ҡарабаш сарлаҡ, оҙонаяҡ сәпсәү, беҙсуҡыш, төн сәпсәүе, туғаҙаҡ бар. Һирәк һөтимәрҙәр — перевязка һәм эңер миләүшәһе
Веселовский һыуһаҡлағысы Рамсар конвенцияһы йоғонтоһо аҫтына эләккән халыҡ-ара әһәмиәтле һыу-һаҙ статусына эйә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Гәрәев Станислав Урал улы
Гәрәев Станислав Урал улы (13 август 1994 йыл, Иваново) — Рәсәй хоккейсыһы, һаҡсы. Өфө хоккейының тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһаған Силәбенең «Трактор» хоккей клубының уйынсыһы.
Карьера
Станислав, Иваново ҡалаһында тыуһа ла, хоккей менән Өфөлә шөғөлләнә башлай. Ул Өфөләге Гәрәев фамилиялы хоккей династияһына бер нисек тә туған түгел. 2007 йылда «Салауат Юлаев-94» Владислав Третьяк исемендә почетлы кубокты еңә, шунда Өфө хоккейсыларына Мәскәүҙең «Русь» командаһы ғына ҡаршылыҡ күрһәтә. Станислав 5 уйында 3 тапҡыр һөҙөмтәле пас бирә. 2008/09 йылдар миҙгелендә 1994 йылғы үҫмерҙәр араһында Рәсәй беренселегендә «Салауат Юлаев» үҙ төркөмөндә икенсе урынды яулай һәм финал уйындарына сыға алмай, ә Гәрәев 34 осрашыуҙа 12 (3+9) мәрәй йыя. Шулай уҡ ошо миҙгелдә ул Волга буйы федераль округы составында Рәсәй беренселегендә ҡатнаша, әммә унда команда миҙалдарға эләкмәй, ә Станислав 5 уйында бер мәрәй ҙә йыймай.
2008/2009 йылдар миҙгелендә Станислав командаһы менән Рәсәй беренселегенең Урал регионын икенсе урында тамамлай һәм финал уйындарында ҡатнашырға хоҡуҡ ала. Ул 26 осрашыуҙа 11 (3+8) мәрәй йыя. Төмәндә үткән Рәсәй беренселегенең финал турнирында «Салауат Юлаев» үҫмерҙәре бер кемгә лә алдынғылыҡты бирмәй һәм Рәсәй чемпиондары исемен яулай. Бынан башҡа, Станислав Волга буйы федераль округы составында Рәсәй федераль округтар беренселеген еңә. Тимәк, бер миҙгелдә ике алтын миҙал еңә Станислав Гәрәев. Тағы ла ул бер йәшкә өлкәнерәк булған хоккейсылар менән дә ике осрашыу үткәреп өлгөрә һәм шунда бер гол керетә. 2010/11 миҙгеле Станислав өсөн спорт мәктәбендә һуңғы йылы була. «Салауат Юлаев-94» даими беренселекте регионда өсөнсө урында тамамлай. Шулай уҡ регион эсендә үткәрелгән плей-офф һөҙөмтәләре буйынса өсөнсө урынды яулай һәм финал уйындарға сыға. Станислав 31 осрашыуҙа 16 (6+10) мәрәй йыя. Өфө үҫмерҙәре финал уйындарында бронза миҙалы өсөн уйындарҙа Силәбе хоккейсыларына еңелә.
«Толпар» (2011—2015)
2011 йылдың 28 май көнөндә Мытищи ҡалаһында КХЛ драфты үтә. Шунда икенсе раундта дөйөм 34-се һан аҫтында Станиславты «Салауат Юлаев» хоккей клубы һайлай. Шул йылдың 8 сентябрендә ул ЙХЛ чемпионатында «Толпар» составында ул тәүге уйынын уҙғара — Станислав профессиональ хоккейсы карьераһын башлай. 1 октябрҙә беренсе мәрйен йыя, ә 20 октябрҙә тәүге шайбаһын керетә (8:2 «Сибирские Снайперы»). Бөтәһе шул даими миҙгелдә ул 45 уйында 7 (2+5) мәрәй йыя, шайбаларының береһе командаһына еңеү килтерә — 17 йәшлек хоккейсы өсөн яҡшы күрһәткестәр. Харламов кубогы өсөн плей-офф уйындарында ул өс уйын ғына үткәрә, сөнки «Толпар» тәүге раундта уҡ серияла 0-3 иҫәбе менән «Кузнецкие Медведи» хоккей клубына еңелә.
2012/13 йылдар миҙгелендә Станислав 58 осрашыуҙа 20 (8+12) мәрәй йыя — ЙХЛ-да карьераһында иң яҡшы күрһәткесе була. 5 сентябрҙә «Белые Тигры» командаһына ҡаршы осрашыуҙа 3 (2+1) мәрәй йыя, ул тәү тапҡыр бер уйында ике гол керетә. «Толпар» плей-оффта тәүге раундта «Стальные Лисы» хоккей клубын 3-0 иҫәбе менән еңһә, артабан шулай уҡ «Омские Ястребы» командаһына отола. Гәрәев бөтә алты уйында ла ҡатнаша, тик бер мәрәй ҙә йыймай. 2013/2014 йылдар миҙгелендә Станислав ЙХЛ даими чемпионатында 4 осрашыу ғына үткәрһә, киләһе миҙгелдә иһә бер уйында «Толпар» өсөн үткәрмәй, тик миҙгелгә составта ғына була.
ЙХЛ чемпионатынан башҡа, Станислав Өфөлә 2014 йылдың йәйендә үткән Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогында «Толпар» өсөн уйнай. Төркөм этабында турнир хужалары икенсе урынды алалар, шунан ярымфиналда «Су-Сити Маскетирс» АҠШ командаһын еңә. Ә финалда иһә буллитар серияһында Мәскәүҙең «Спартак» хоккей клубына отола һәм көмөш миҙалдарҙы яулай. Станислав алты осрашыуҙа бер тапҡыр һөҙөмтәле пас бирә.
«Салауат Юлаев» һәм «Торос» (2013—ә.в.)
2013 йылдың 8 сентябрендә Станислав Юғары хоккей лигаһында «Торос» составында тәүге уйынды үткәрә. Шул көндө Нефтекама командаһы Асыш кубогы өсөн уйында «Һарыарҡа» командаһын еңә. 3 ноябрҙә Гәрәев был лигала тәү тапҡыр һөҙөмтәле пас бирә. Шул миҙгелдә шул пас Станиславтың берҙән-бер мәрәйе була. «Торос» даими беренселекте беренсе урында тамамлай, ә плей-оффтың ярымфиналында шул уҡ «Һарыарҡа» өсөн төшөп ҡала. Станислав Братина кубогында 13 уйын үткәрә һәм бер мәрәй ҙә йыймай.
2014 йылдың йәйендә ул «Салауат Юлаев» менән миҙгелгә әҙерлек үтә. Башҡортостан республикаһының кубогында клубта булһа ла, бер уйын да үткәрмәй. ЮХЛ даими чемпионатында ул бөтәһе 52 уйында 9 (5+4) мәрәй йыя. 11 сентябрҙә лигала тәүге шайбаһын керетә, ә 7 декабрҙә уның шайбаһы командаһына беренсегә еңеү килтерә. «Торос» даими миҙгелде ауыр үтә — тик һигеҙенсе урын ғына, ә баш тренер вазифаһында Руслан Сөләймәновты Константин Полозов алмаштыра. Братина кубогы өсөн плей-оффта «Торос» бер-бер артлы «Зауралье», «Молот-Прикамье» һәм «Һарыарҡа» командаларын еңә. Финалда «Ижсталь» хоккей клубын 4-2 иҫәбе менән серияла еңә һәм өсөнсөгә Братина кубогын еңә. Станислав тәү тапҡыр профессиональ карьераһында шундай еңеүгә өлгәшә һәм Рәсәй чемпионатының алтын миҙалын ала. Бынан башҡа, ул плей-оффтың 19 уйынында 6 тапҡыр һөҙөмтәле пас бирә, ә уның командалағы мөһимлеге яңы кимәлгә сыға.
Уның уйыны «Салауат Юлаев» яңы тренерҙарына күренмәй ҡалмай. КХЛ миҙгеле алдынан үткән Түбәнге Новгород өлкәһе губернаторы һәм LADA кубоктарында дөйөм алғанда ул биш уйын үткәрә. Әммә артабан уны кире Нефтекамаға ебәрәләр. «Торос» өсөн даими миҙгелдә ул 43 осрашыуҙа 15 (6+9) мәрәй йыя. Уның шайбалары дүрт тапҡыр Нефтекама клубына еңеү килтерә — һаҡсылар араһында был күрһәткес буйынса Станислав Гәрәев беренсе һәм бөтә уйынсылар араһында иң яҡшыларҙың береһе була. «Торос» даими миҙгелде өсөнсө урында тамамлай. Плей-оффтың беренсе раундында ете уйында саҡ-саҡ Түбәнге Тагилдан «Спутник» хоккей клубын үтә. Ә артабан серияла 2-4 иҫәбе менән «Һарыарҡа» командаһына отола һәм тәү тапҡыр ЮХЛ-да ярымфиналға үтә алмай. Станислав Гәрәев 12 уйында 4 (1+3) мәрәй йыя.
Миҙгел тамамланғас, ул «Салауат Юлаев» менән ике йыллыҡ ике яҡлы яңы контракт төҙөй. 2016/17 миҙгеле алдынан ул Башҡортостан кубогында һәм «Торос» өсөн Әлмәттәге турнирҙа ҡатнашып өлгөрә. 8 сентябрҙә Өфөлә Риганан «Динамо» командаһына ҡаршы уйында Станиславтың КХЛ-да рәсми дебюты була. Ә 2 декабрҙә Минскиҙа «Салауат Юлаев» өсөн тәүге мәрәйен ала — ул һөҙөмтәле пас бирә. 18 ғинуарҙан алып 3 февралгә тиклем йәрәхәтләнгән уйынсылар исемлегендә була. 18 февралдә ул «Лада» командаһына ҡаршы уйында КХЛ-да үҙенең тәүге шайбаһын керетә, һәм ул гол Өфө клубына еңеү килтерә. «Салауат Юлаев» даими миҙгелде конференцияһында алтынса урында тамамлай һәм плей-оффтың тәүге раундында «Аҡ Барс» хоккей клубына серияла 1-4 иҫәбе менән отола. Станислав 2016/2017 йылдар миҙгелендә бөтәһе 55 уйында 3 (1+2) мәрәй йыя.
2017/2018 миҙгеленең даими чемпионатында Станислав 51 уйында ике һөҙөмтәле пас бирә, файҙалыҡ күрһәткесе «+5» була. «Салауат Юлаев» 2010 йылдан алып тәүгегә Чернышёв дивизионында беренсе урынды яулай. Гагарин кубогы өсөн плей-офф уйындарында карьераһында тәүге шайбаһын керетә. Ул барыһы ете уйында ғына ҡатнаша, ә Өфө клубы конференция ярымфиналында туҡтап тороп ҡала. 28 апрелдә Станислав Гәрәев «Салауат Юлаев» менән тағы ике йылға яңы контракт төҙөй. 2018/2019 йылдар миҙгелендә Гәрәев 51 уйында ҡатнаша, 4 һөҙөмтәле пас бирә, ә команда конференция финалына тиклем барып етә. 2019 йылдың 16 май көнөндә Станислав «Салауат Юлаев» менән 2020 йылға тиклем контракт төҙөй. 2019/2020 йылдар миҙгелендә Гәрәев 19 уйында бер гол керете, йәрәхәтләнгәндән дауаланған өсөн ул күп осрашыуҙа ҡатнаша алмай.
«Трактор» (2020 йылдан алып)
2020 йылдың 6 май көнөндә «Салауат Юлаев» Гәрәевты «Трактор» клубына ҡапҡасы Владислав Сухачёвҡа алмаштыра. Һаҡсы Силәбе командаһы менән ике йылға контракт төҙөй.
Рәсәй йыйылма командаһында
2010 йылда Станислав тәү тапҡыр Рәсәй йыйылма командаһының формаһын кейә. Шунда ул Чехияла үткән юниорҙар араһында халыҡ-ара турнирҙа ҡатнашырға саҡырыла. Әммә бик уңышлы сыҡманы: Гәрәевтә ике уйында ноль мәрәй, ә Рәсәй өсөнсө генә була. 2010/11 йылдар миҙгелендә ул тағы ла шундай ике турнирҙа ҡатнаша, дөйөм алғанда, 7 уйында бер гол керетә, ә Рәсәй командаһы икенсе һәм беренсе урындарҙы ала. Шунан ул Чехияла үтәсәк Европа үҫмерҙәр олимпия фестиваленә саҡырыла. Шунда Рәсәй төркөмөндә Латвия һәм Швейцарияны ота, ә финалда Финляндиянан көслөрәк була. Станислав 3 осрашыуҙа бер мәрәй йыймаһа ла, алтын миҙал менән ҡайта.
КХЛ драфтынан һуң, 2011 йылдың август айында ул престижлы Иван Глинка мемориалында ҡатнашыр өсөн Рәсәй юниорҙар командаһының киңәйтелгән составына эләгә. Унда Өфөнән тағы ла Андрей Василевский һәм Руслан Ибатуллин була. 8 августа турнирға һуңғы состав билдәләнде, һәм шунда Өфөнән бөтә өс хоккейсы ла эләгә. Турнирҙа Рәсәй юниорҙары төркөмдә беренсе урынды яулай, тик ярымфиналда Канадаға 0:5 иҫәбе менән отолалар. Бронза өсөн уйында Финляндиянан көслөрәк булып сыҡты Рәсәй командаһы. Станислав бронза миҙалына турнирҙа бер голды һәм «+4» файҙалыҡ күрһәткесен өҫтәй. Глинка мемориалынан һуң уны Латвиялағы Сергей Жолток мемориалына саҡырыла. Шунда Рәсәй уйынсылары ҡалған командаларҙан бер йә ике йәшкә бәләкәйерәк булһа ла, турнирҙы еңә, ә Станислав 3 осрашыуҙа 5 (1+4) мәрәй йыя. Канадала үткән Донъя Саҡырыу кубогында Рәсәй уңышһыҙ сығыш яһай — 5-се урын ғына, ә Гәрәев 4 уйында бер тапҡыр ҙа һөҙөмтәле һөжүмдә ҡатнашмай.
2012 йылдың февралендә ул Финляндияның өс ҡалаһында үткән Халыҡ-ара турнирҙа ҡатнаша. Рәсәй шунда Чехияны ғына еңә, ҡалғандарға еңелә һәм ярыштарҙа биш команданан дүртенсе генә була. Станислав 4 осрашыуҙа бер мәрәй ҙә алмай. 6 апрелдә Чехияла үтәсәк юниорҙар донъя чемпионатына Рәсәй йыйылма командаһының составы билдәләнде. Шунда ике «Толпар» уйынсыһы — Станислав Гәрәев һәм Андрей Василевский эләкте. Рәсәй юниорҙары төркөм этабын икенсе урында тамамлай, ә турнирҙың сирекфиналында Канадаға еңелә. Бишенсе урын өсөн уйында Германия хоккейсыларынан көслөрәк булалар. Гәрәев бөтә алты уйында ла ҡатнаша, әммә бер мәрәйгә лә өлгәшмәй. Киләһе миҙгелдә бер йәшкә олораҡ хоккейсылар менән халыҡ-ара турнирға саҡырыла, шунда өс уйын үткәрә, ә Рәсәй өсөнсө урынды ала. Шунан башҡа Станислав Рәсәй йыйылма командалары өсөн уйнағаны юҡ.
Шәхси тормошо
2018 йылдың 1 июнендә Станислав кәләше Екатерина Котовенко менән туйҙарын үткәрәләр.
Ҡунаҡбай (Учалы районы)
Ҡунаҡбай (Кунакбаево) — Башҡортостан Республикаһының Учалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 750 кеше була. Почта индексы — 453740, ОКАТО коды — 80253845001.
Географик урыны
Ҡандыболаҡ йылғаһы буйында урынлаша.
Тарихы
Ҡунаҡбай ауылына XVIII быуат уртаһында, Себер даруғаһы 1736 йылдың 11 феврале указдары буйынса, Ҡаратабын улусы башҡорттарының ҡаҙнаға тартып алынған аҫаба ерҙәрендә типтәрҙәр нигеҙ һала. Ауыл Ҡандыболаҡ йылғаһы буйында урынлаша. Ауылдың исеме уның тәүге төпләнеүсеһе исеме менән атала. 1811 йылда Ҡунаҡбайҙың старшина булып хеҙмәт иткән улы Юлдаш иҫән була. Ауыл шулай уҡ Ҡандыболаҡ исеме менән дә билдәле. 1795 йылда Ҡунаҡбай ауылында 45 йортта 244 кеше иҫәпләнә. X рәүиз ваҡытына 140 йортта 972 кеше йәшәгәнлеге асыҡлана. Игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда 2 мәсет теркәлгән
Ҡунаҡбай ауылы бөгөн
Ҡунаҡбай ауылында урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто («Аҡтабын» гармунсылар халыҡ ансамбле, «Яйыҡ» ҡумыҙсылар халыҡ ансамбле), китапхана бар.
Ауылда Советтар Союзы Геройы Александр Матросовҡа һәйкәл ҡуйылған. Һәйкәлдән тыш, А. Матросовтың музейы бар. Бында Шакирйән Мөхәмәтйәновтың бала сағы хаҡында фотоһүрәттәре һәм хәтирәләре, һуғышҡа тиклемге колхоз осоро хаҡында ла ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр тупланған.
Александр Матросов һәйкәленән тыш, Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙәре мемориалы, һуғышҡа киткән ауыл кешеләренең исеме яҙылған стенанан ғибәрәт, йондоҙ-мәңгелек утты 9 май байрамына ғына ҡабыҙалар.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, башҡорттар күпселекте (97 %) тәшкил итә.
Ревизия материалдарында
1811 йылда Ҡунаҡбай ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.
Кубия (Неня ҡушылдығы)
Кубия  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Неня йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вашингтон Ирвинг
Ва́шингтон И́рвинг (Washington Irving; 3 апрель 1783 йыл, Нью-Йорк — 28 ноябрь 1859 йыл, Тарритаун, Нью-Йорк штаты) — рәссам, Американың романтик яҙыусыһы, йыш ҡына «Америка әҙәбиәте атаһы» тип йөрөтөлә. Айырыуса «Рип ван Винкль» һәм «Йоҡоло уйһыулыҡ тураһында легенда» тигән хикәйәләре менән билдәле.
Биографияһы
Вашингтон Ирвингтың атаһы — Шотландияның Оркней утрауҙары составындағы Шапинсей утрауында урынлашҡан Кухольм тигән ауылда тыуып үҫкән Уильям Ирвинг, әсәһе Англияның Корнуолл графлығы Фалмут ҡалаһынан Сара Ирвинг (Сондерс) була. Улар 1761 йылда, Уильям британ хәрби диңгеҙ флотында старшина булып хеҙмәт иткәндә өйләнешә. Уларҙың ун бер балаһы тыуа, һигеҙе бәлиғ булыу йәшенәсә иҫән була.
Ирвингтар Вашингтон тыуған мәлдә 131-се Уильям-стритта йәшәй, һуңынан 128 William St. урамына күсә. Ирвингтың ҡайһы бер ағай-энеһе Нью-Йорктың әүҙем сауҙагәрҙәренә әүерелә; уның әҙәби ынтылыштарын дәртләндереп-хуплап торалар, ул яҙыусылыҡ карьераһын дауам иткәс, аҡса менән йыш ярҙам итәләр.
Мәктәптә Ирвинг латин телендә Цицеронды, Тит Ливийҙы ихлас уҡый, ә үҙенең бүлмәһендә инглиз сентименталисы Оливер Голдсмит шиғырҙарын уҡып йәш түгә, уны ғүмере буйы ярата. Үҫмер тормош-көнкүреш күнекмәләренә өйрәнә алмай. Нью-Йоркта малай саҡта күҙәткән тормош унда ысынбарлыҡты романтик күҙлектән ҡабул итеүҙе нығыта.
Мәктәптән һуң Ирвинг насар һаулығына һылтанып, артабан уҡырға телмәй һәм уны, ниһайәт, тыныслыҡта ҡалдыралар, ул тик әҙәбиәт менән мәшғүл була. Шиғырҙар, театр тәнҡите, юморескалар яҙа.
Ирвинг Европаға үҙ темаһы һәм үҙ геройы булған яҙыусы булараҡ китә.
Ирвинг бер аҙ ваҡытын адвокатлыҡ эшмәкәрлегенә әҙерләнеп үткәрә. Англия менән һуғыш ваҡытында, 1812 йылда, генерал Томпкинстың адъютанты була.
Ирвингтың идажының башы булып «Letters of Jonathan Oldstyle» тигән исем аҫтында 1802 йылда Питер ағаһы асҡан гәзиттә баҫылған юмористик очерктар һанала.
Ирвингтың иң яҡшы әҫәрҙәре — «Дидрих Никербокер һөйләгән Нью-Йорк тарихы» («Humorous history of New York, by Diedrich Knickerbocker») һәм 20 йыл йоҡлаған кеше тураһында «Рип ван Винкль» тигән әкиәт. Европаға икенсе тапҡыр килгәнендә Ирвинг Парижда «Брейсбридж Холл» («Bracebridge-Hall, or the humorists»; Лондон, 1823) тгән хикәйәһен яҙа; 1824 йылда Англияла «Сәйәхәтсе хикәйәләре» баҫылып сыға.
Испанияла Ирвинг дүрт йылын Американы асыу осорона бағышланған ҡулъяҙмалар һәм китаптарҙы уҡыуға бағышлай. Был тикшеренеүҙәренең емеше булып өс томлыҡ Христофор Колумбтың тормошо тураһындағы яҙмалары «History of the life and voyages of Christopher Columbus», Лондон, 1828—1830; руссаға тәржемәһе СПб., 1837), «Voyages and discoveries of the companions of Columbus» (шунда уҡ, 1831), «Гранаданы буйһондороу йылъяҙмаһы» («Chronicle of the conquest of Granada»; 1829) һәм «Альгамбра» тигән романтик хикәйәләр йыйынтығы тора.
Тикшеренеүселәрҙең байтағы билдәләүенсә, Колумбтың биографияһы башлыса уйҙырмаларҙан тора, атап әйткәндә, ул Колумбҡа тиклем кешеләр Ерҙе яҫы тип һанауы тураһында мифты сығара.
Бер аҙ ваҡыт Вашингтон Ирвинг Испания король һарайында Америка илсеһе була. Америка фәлсәфәселәр йәмғиәте ағзаһы (1829).
Ирвинг ҡартайғас ныҡлы консерваторға әүерелә Америкала тормоштан романтика юғала барыуына зарланыр була.
1859 йылдың 28 ноябрендә Нью-Йорк штатының Тарритаун ҡасабаһында вафат була. «Йоҡоло уйһыулыҡ» зыяратында ерләнгән.
Әҫәрҙәре
Әҫәрҙәренең тулы йыйынтығы Нью-Йоркта 1848—1850 йылдарҙа һәи Лондонда 1851 йылда сыға.
Баранаускас Антанас
Баранаускас Антанас (Antanas Baranauskas; Baranowski, Baranauskis, Baronas; 17 ғинуар 1835 йыл, Оникша (Аникщяй) — 26 ноябрь 1902 йыл, Сейны) — католик прелаты, 1897 йылдың 21 июленән 1902 йылдың 26 ноябренә тиклем Сейна епискобы, Литва шағиры һәм тел ғилеме белгесе; шулай уҡ поляк телендә лә яҙған.
Биографияһы
Крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Аникщяйҙа башланғыс мәктәбен һәм Румшишкеста ике йыллыҡ писарҙар мәктәбен тамамлай, Расейняй, Скуодас һәм башҡа ҡалаларҙа (1853—1856) улус канцелярияһында хеҙмәт итә. Польша шағиры Каролина Проневская менән танышыу, нигеҙҙә, Баранаускастың шиғри ижады йүнәлештәрен билдәләй.
1856 йылда Варняйҙағы католик дини семинарияһына уҡырға инә, артабан Петербург католик дини академияһында уҡый, 1862 йылда уны тамамлай. Варняйҙа уҡыған сағында уҡ лингвистика менән ҡыҙыҡһына башлай, ул — Литваның беренсе диалектологы һәм литва грамматикаһы терминдарын булдырыусы. Немец тел ғилеме белгесе А. Шлейхерға литва диалекттарын яҙып ебәрә.
1863—1864 йылдарҙа Мюнхен, Рим, Инсбрук, Лёвен университеттарында теология фәнен өйрәнеүҙе дауам итә. 1863 йыл ихтилалы баҫтырғандан һуң, тик ғилми эш менән генә шөғөлләнә һәм шиғри ижадтан бөтөнләй ситләшә. 1865 йылда Санкт-Петербургта Император Рим-католик дини академияһы профессоры итеп тәғәйенләнә. Шул уҡ йылда Ковен кафедраль соборы викарийы һәм Ковен дини семинарияһына профессор итеп тәғәйенләнә, унда ул әхлаҡи теология һәм гомилетика фәндәренән уҡыта (1866—1884). 1867 йылдан Ковен дини семинарияһында профессор була, аҙағыраҡ инспектор вазифаһын үтәй. 1871 йылдан литва теленән уҡыта башлай. Шул уҡ ваҡытта А.Шлейхерҙың литва теле грамматикаһын тәржемә итә һәм, уға таянып, литва телендә дәреслектәр (баҫылмаған) яҙа башлай. А. Шлейхер, И. А. Бодуэн де Куртенэ, И. А. Карловичтар һәм башҡа тел белгестәре менән бәйләнеш тота.
1897 йылда Сейна епискобы итеп тәғәйенләнә. Сейнала вафат була һәм шунда уҡ ерләә.
Ижады
Поляк телендәге бер нисә шиғырынан тыш, ун дүрт йырҙан торған «Петербург ҡалаһына сәйәхәт» тип аталған (, 1858—1859) шиғри әҫәр яҙа. Баранускастың иң билдәле һәм камил әҫәрҙәренең береһе — Адам Мицкевичтың «Пан Тадеуш» поэмаһы йоғонтоһо аҫтында яҙылған «Аникшчяй ҡарағайлығы» поэмаһы («Аникщяйский бор»;, 1858—1859). Тәүге тапҡыр 1860 йылда баҫыла (тәүге айырым баҫмаһы 1905 йылда донъя күрә), ул литва әҙәбиәте классикаһына индерелгән һәм инглиз, латыш, немец, урыҫ, япон һәм башҡа телдәргә тәржемә ителгән.
Шулай уҡ Бараунскастың «Бичь и милость Божья» (, 1859) дидактик поэмаһы һәм башҡа ҡайһы бер башҡа әҫәрҙәре бар.
Сикләмә (математика)
Сикләмә — математик анализдың төп төшөнсәләренең береһе. Эҙмә-эҙлелек сикләмәһен һәм функция сикләмәһен айырып ҡарайҙар.
Сикләмә төшөнсәһе интуитив кимәлдә XVII быуаттың икенсе яртыһында уҡ Ньютон, шулай уҡ Эйлер һәм Лагранж кеүек XVIII быуат математиктары тарафынан ҡулланыла. Эҙмә-эҙлелек сикләмәһенең беренсе ҡәтғи билдәләмәләрен Больцано 1816 йылда һәм Коши 1821 йылда бирәләр.
Тарихы
XVII быуат математикаһының дифференциаль һәм интеграль иҫәпләмәһен төҙөгәндә (һәм, барыһынан элек, Ньютон) шулай уҡ асыҡтан-асыҡ йәки асыҡтан-асыҡ түгел, сикләмәле күсеү төшөнсәһен ҡулланғандар. Беренсе тапҡыр сикләмә төшөнсәһенең билдәләмәһе Валлистың «Арифметика бесконечных величин» (XVII быуат) хеҙмәтендә индерелә, әммә тарихи был төшөнсә дифференциаль һәм интеграль иҫәпләмә нигеҙендә ятмай.
Тик XIX быуатта Коши хеҙмәттәрендә сикләмәләр теорияһы математик анализды ҡәтғи нигеҙләү өсөн ҡулланыла. Сикләмәләр теорияһын артабан эшләү менән Вейерштрасс һәм Больцано шөғөлләнә.
Сикләмәләр теорияһы ярҙамында XIX быуаттың икенсе яртыһында, айырым алғанда, яңы функцияларҙы төҙөү өсөн уңайлы аппарат булып киткән сикһеҙ рәттәр анализында ҡулланыу нигеҙләнә.
Эҙмә-эҙлелек сикләмәһе
Эҙмә-эҙлелек сикләмәһе тип, эҙмә-эҙлелектең быуындары ынтылған йәки номеры үҫә барған һайын яҡынайған объектты атайҙар.
a һаны эҙмә-эҙлелегенең сикләмәһе тип атала , әгәр
\forall , \exists N(\epsilon) , \forall :  булһа.
Эҙмә-эҙлелек сикләмәһе тип тамғалана. n ҡайҙа ынтылғанын күрһәтмәҫкә мөмкин, сөнки n, ул тик +\infty-кә генә ынтылырға мөмкин.
Үҙсәнлектәре:
Функция сикләмәһе
Әгәр x-тың x_0 -гә яҡын бөтә ҡиммәттәре өсөн f(x) ҡиммәте A-ға яҡын булһа, f(x) функцияһының x_0 нөктәһендә сикләмәһе A-ға тигеҙ.
Әгәр өсөн   булғанда  тигеҙһеҙлеге үтәлерлек шундай \delta > 0 һаны булһа, b һаны f(x) функцияһының a нөктәһендә сикләмәһе тип атала.
Функция сикләмәләре өсөн эҙмә-эҙлелек сикләмәһенекенә оҡшаш үҙсәнлектәр үтәлә, мәҫәлән,, әгәр бөтә быуындары ла булһа.
Эҙмә-эҙлелек сикләмәһе төшөнсәһен дөйөмләштереү
X — U тирә-яҡ (окрестность) төшөнсәһе бирелгән ниндәйҙер күмәклек булһын, ти (мәҫәлән, метрик арауыҡ). x_i \in X — был арауыҡтың нөктәләре (элементтары) эҙмә-эҙлелеге икән, ти. Әгәр x нөктәһенең теләһә ниндәй тирә-яғында эҙмә-эҙлелектең бөтәһе лә тиерлек быуындары ятһалар, йәғни, x \in X был эҙмә-эҙлелектең сикләмәһе тип әйтәләр.
Күсәш
Күсәш (Кучаш) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 252 кеше. Почта индексы — 452864, ОКАТО коды — 80233846006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кубия (йылға)
Кубия  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға юғала    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Баҫман
Баҫман — XV быуаттың икенсе яртыһында йәшәгән нуғай мырҙаһы, Иҙеүкәй нәҫеленән. XV быуаттың һуңғы сирегендә Башҡортостандың көньяҡ өлөшө менән идара итә. Баҫмандың ставкаһы — Аҡтүбә—Яйыҡ йылғаһы буйында (хәҙерге Ырымбур ҡалаһы) урынлашҡан була. Баҫмандың 17 мең көймәле арбанан торған урҙаһы Ағиҙел, Яйыҡ йылғалары һәм уларҙың ҡушылдыҡтары буйлап күсеп йөрөй. Алтаҡар мырҙа тарафынан үҙ-ара һуғыштарҙың береһендә үлтерелә. Баҫман менән уның көрәштәштәре ерләнгән ерҙә таш ҡәберлек төҙөлә. Был хаҡта рус тарихсыһы, ғалимы П. И. Рычков та үҙ хеҙмәттәрендә яҙа.
Ингатья
Ингатья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тап йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 2 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лхаса
Лхаса (, тиб. әйтелә, ) — Ҡытай Халыҡ Республикаһының Тибет автономиялы районында ҡала округы, бойондороҡһоҙ Тибет хөкүмәтенең элекке баш ҡалаһы. Лхаса ҡала округының хәҙерге Чэнгуань районы. Лхаса шулай уҡ Далай-ламаның традицион резиденцияһы булып тора. Тибет теленән «лхаса» тәржемәлә һүҙмә-һүҙ «аллалар урыны» тигәнде аңлата.
Лха́са әйтелеше боронғо тибет теленә буйһона (хәҙерге телдә хлас тип әйтелә.  ; баҫым икенсе ижеккә төшә ), Ласа́ — ҡытай (拉萨 Lāsà) һәм инглиз (Lhasa — «h» әйтелмәй) телдәрендә.
Географияһы
Лхаса Лхаса үҙәнендә ята, үҙән буйындағы тауҙар  5500 метрлыҡ бейеклеккә һәм унан да юғары күтәрелә.
Ҡала биләмәһе аша Кьи-чу йылғаһа аға, ул Брахмапутра йылғаһының ҡушылдығы.
Климаты
Лхаса ҡалаһында ҙур тәүлек температура тирбәлеше менән тау климаты. Көндөҙ йылы, төндә — һалҡын. Ҡала өсөн йыл дауамында юғары ҡояш радиацияһы хас.
Тарихы
Легендалар буйынса, VII быуаттың беренсе яртыһында йәшәгән Тибеттың икенсе императоры Тибет Сонгцэн Гампо (Srong-brtsan Sgam-po), Лхасаны үҙенең баш ҡалаһы яһай. Әммә ул ваҡыттағы документтар, Тибет баш ҡалаһының һәр ваҡыт күсенеүе тураһында һөйләй. Ҡаланың үҙәгендә шул саҡта Джоканг монастыры төҙөлгән булған, ул әле лә Лхасала хаж ҡылыу урыны булып ҡала.
XV быуатта Цонкала ламаһы һәм уның уҡыусылары эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә гелуг мәктәбенең өс эре монастыры барлыҡҡа  килгәндән һуң ҡала ныҡ үҫешә башлай. Был  Ганден (Dga'-ldan), Сера (Se-ra) һәм Дрепунг ('Bras-spung) монастырҙары.
Далай-лама V Лобсанг Гьяцо (Blo-bzang-rgya-mtsho) (1617—1682), Тибетты буйһондора һәм Лхасаға үҙенең административ үҙәген күсерә. Һуңынан ул Потало һарайын төҙөй башлай, төҙөлөш уның вафатынан һуң бер нисә йылдан һуң тамамлана. Ошо ваҡыттан Лхаса Тибеттың тулы хоҡуҡлы сәйәси баш ҡалаһы була.
Европалылар Лхасаға һирәк үтеп инә. 1951 йылға ҡаланың яртыһы монахтарҙан тора, дөйөм халыҡ һаны 25 000 самаһы кеше тәшкил итә. Өҫтәмә 15 мең самаһы кеше тирә-яҡ монастырҙарҙа йәшәгән.
1960 йылда Тибеттың административ ҡоролошо дөйөм ҡытай рәүешенә үҙгәртелә. Лхаса ҡала округы ойошторола, унда элекке Лхаса ҡалаһы Чэнгуань районы булып китә, бынан тыш округ составына 7 өйәҙ инә; 1964 йылда Лхаса ҡала округы  составына Нгари Махсус районы биләмәһенең өлөшө тапшырыла, һөҙөмтәлә Лхаса ҡала округында өйәҙҙәр һаны 11-гә етә.
Иҡтисады
Әлеге ваҡытта иҡтисадында туризм индустрияһы ҙур әһәмиәткә эйә. Туристарҙы уникаль Потала һарайы, ғибәҙәтханалар һәм үҙенсәлекле тәбиғәт йәлеп итә.
Лхасаның аҫаба халҡы традицион  игенселек һәм малсылыҡ менән шөғөлләнә. Лхаса шулай уҡ урындағы кәсептәрҙең ҙур баҙары булып тора. Күп йылдар Лхасаның тирә-яҡтарында химия һәм автомобилдәр заводы эшләгән; уларҙың алыҫта урынлашыуы тирә-яҡ мөхитте минималь бысрата, әммә һуңғы ваҡыттарҙа хәл үҙгәрә. Алыҫ түгел ерҙәрҙә  баҡыр, ҡурғаш һәм цинк сығарыла.
Барлыбаев Әҙеһәм Әғзәм улы
Барлыбаев Әҙеһәм Әғзәм улы (30 август 1958 йыл) — иҡтисадсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре докторы (2006), профессор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2015).
Муонио
Муонио (фин. Muonio, с-саамск. Muoná , 1923 йылға тиклем  Муонионниска исемен йөрөтә) —   Финляндияла община,  Лаппи провинцияһында урынлашҡан.
Барлыбаев Әҙеһәм Әғзәм улы
Биографияһы
Әҙеһәм Әғзәм улы Барлыбаев 1958 йылдың 30 авгусында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Йомаш ауылында тыуған. Йомаш урта мәктәбендә белем ала. Бик әүҙем була, спорт менән етди шөғөлләнә. Еңел атлетика буйынса күп тапҡыр район призеры була.
Лхаса
Халҡы
Чэнгуань районы халҡы 250 мең кеше самаһы тәшкил итә, ә Лхаса ҡалаһы округының дөйөм халҡы — 521 мең, шул иҫәпкә мигранттар инә. Мигранттар 100 мең кеше тәшкил итә.
Муонио
Географияһы
Общинаның майҙаны  2038,15 км² тәшкил итә  Эёнонтекийё (төньяҡта),  Киттиля (көнсығышта) һәм Колари (көньяҡта), шулай уҡ Норрботтен ленында (көнбайышта) Паяла швед коммунаһы менән сиктәш. Швеция сиге Муониоэльвен йылғаһы буйынан үтә, унан аша күпер бар. Муоноо территорияһында Паллас-Юллястунтури милли паркының өлөшө  урынлашҡан.
Барлыбаев Әҙеһәм Әғзәм улы
Биографияһы
1981 йылда Ростов университетын тамамлай һәм 1994 йылға тиклем республика юғары уҡыу йорттарында уҡыта: Өфө авиация институтында — политэкономия кафедраһы уҡытыусыһы (1981—1984), Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтында — политэкономия кафедраһы ассистенты, өлкән уҡытыусыһы (1984—1987, 1990—1994). 1990 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. СДПИ-ла эшләгән ваҡытта, 1987—1990 йылдарҙа, көндөҙгө бүлектә Мәскәү өлкә пединститутында аспирантурала уҡый.
Артабан БДУ-ның Сибай институтында эшләй: 1998 йылдан алып уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса директор урынбаҫары, 2000 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 2000 йылдан — менеджмент һәм иҡтисад теорияһы кафедраһы мөдире, профессор, доцент. 2006—2009 йылдарҙа — иҡтисад факультеты деканы.
Әҙеһәм Әғзәм улы Барлыбаев бер үк ваҡытта 2005 йылдан башлап — Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының Төбәк тикшеренеүҙәр институты лабораторияһы мөдире, 2009 йылдан — Өфө дәүләт авиация техник университетының Урал аръяғы филиалы (икеһе лә — Сибай ҡалаһында) директор урынбаҫары.
Муонио
Демографияһы
Фин теле  96,17 % кеше өсөн туған тел; швед — 0,58 % өсөн. Башҡа телдәр общинала йәшәгән 3,04 % өсөн туған тел булып тора.
Халыҡтың йәш составы:
Парламент һайлауҙары
2011 йылда Муониола парламент һайлауҙры һөҙөмтәһе:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Занзибар (архипелаг)
Занзибар (суахили Funguvisiwa ya Zanzibar, Zanzibar Archipelago) —Һинд океанында 75 утрауҙан торған архипелаг, Африканың көнсығыш яры буйлап хәҙерге Танзания ҡаршыһынан һуҙылған. Архипелагтың бер өлөшө Занзибар автономияһына инә.
Географияһы
Архипелаг нигеҙен өс ҙур утрау — Унгуджа (бик йыш Занзибар утрауы тип атайҙар), Пемба һәм Мафия тәшкил итә. Башҡа ваҡ утрауҙар уларҙы тирәләп урынлашҡан. Архипелагтың иң ҙур ҡалаһы Занзибар (2003 йылда халҡы 257 мең кеше була) Унгуджа утрауында урынлашҡан. Климат йылы һәм үтә дымлы.
Тарихы
Миоценға тиклем архипелаг Африка ҡитғаһының бер өлөшө булып тора. Уның тураһындағы беренсе мәғлүмәттәр X быуатта, бында Шираз фарсылары килгәс барлыҡҡа килә. Фарсы күскенселәре тиҙ үк ассимиляцияға бирлеүгә ҡарамаҫтан, урындағы халыҡ әлегәсә үҙен «ширазиҙар» тип йөрөтә. Улар Занзибарға Ислам динен индерә. Әлеге ваҡытта мосолмандар халыҡтың 88 процентын тәшкил итә, ҡалғандар — христиандар һәм Африканың мәжүсилек культына табыныусылар.
Урта быуаттарҙа Занзибарҙа Африка джунглиҙарынан тотолған тотҡондар менән сауҙа киң йәйелдерелә. Ваҡыт үтеү менән ҡолдар менән һатыу итеү төбәк аҡһөйәктәренең үҙәген тәшкил иткән Оман сауҙагәрҙәре ҡулына күсә. XVII быуатта Занзибар Момбаса һәм Ормуз менән бер рәттән Португалияның колониаль биләмәләре составына инә. XVII быуат уртаһында Оман ғәрәптәре Европа колониаторҙары тарафынан яһалған һөжүмдән иҫтәренә килеп, уларҙы Һинд океанының көнбайыш өлөшөнән ҡыҫырыҡлап сығара башлай. Шулай булһа ла Занзибарҙа солтан власы оҙаҡ ваҡытҡа номиналь булып ҡала.
Занзибар солтанлығы
1853 йылда Оман солтандарының иң ҡеүәтлеһе Сәйет ибн Солтан, Африка яр буйының ҙур участкаһында контроль урынлаштыра һәм баш ҡаланы Занзибарҙын Маскатҡа күсерә. Африка баҙарына сыҡҡан тауарға — фил һөйәгенә һәм ҡолдарға утрау яңынан иҡтисади үҫеш кисерә. Солтанат осоронда Занзибарҙа төҙөлөш киң йәйелдерелә, утрауҙың архитектура ҡомартҡылары ЮНЕСКО тарафынан Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән.
Лхаса
Халҡы
2000 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса халыҡтың 81,6 %   этник тибетлылар тәшкил итә. Был иҫәпкә һалдаттар һәм рәсми булмаған мигранттар инмәй, мигранттарҙың күпселеге ҡытайҙар. Тибет хөкүмәте баһалары буйынса Лхаса ҡалаһында ҡыуылған этник тибетлылар аҙсылыҡты тәшкил итә.
Занзибар (архипелаг)
Занзибар солтанлығы
1964 йыл башында Бөйөк Британия хөкүмәте Занзибарҙы ғәрәп солтанына тапшыра һәм бер аҙнанан һуң Занзибар бойондороҡһоҙ дәүләт — Занзибар Халыҡ республикаһы тип иғлан ителә. Британдар китеү менән утрауҙа ихтилал башлана: ҡара тәнлеләр ғәрәптәр хакимлығы аҫтында булырға теләмәй һәм уларҙы властан ҡыуып төшөрә. Революция барышында ғәрәптәр һәм индийҙар көсләнә, үлтерелә һәм талана. Һәләк булыусылар һаны бер нисә йөҙҙән 20 меңгә тиклем баһалана.
Занзибар Танзания составында
1964 йылда Занзибар һәм Танганьика властары берҙәм дәүләт — Танзания (комбинация «Танганьика» һәм «Занзибар» атамаларынан алына) төҙөү тураһында килешеү төҙөй. Занзибар утрауы Танзания составындағы ярымавтономия булып тора, административ үҙәге — Занзибар. 2005 йылдан үҙ әләменә, парламентына эйә, шулай уҡ президенты бар. 2010 йылдың 3 ноябренән власҡа Әли Мөхәмәд Шейн килә.
Телдәре
Занзибар халҡы кеше суахили (кисуахили) — банту төркөмөн2ң иң ҙур телендә һәм Танзанияның дәүләт телендә һөйләшә. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, тап Занзибар халҡы һөйләшкән киунгуджа (kiunguja) — суахилиҙың варианты Танзания халҡы өсөн генә түгел, суахили телле илдәр өсөн дә әҙәби норма булып тора. Ҡайһы бер сығанаҡтар раҫлауынса, занзибарҙар бер нисә телдә, шул иҫәптән ғәрәп, француз һәм итальян, телендә лә, иркен һөйләшә тиһә лә, ғәмәлдә улай түгел.
Лхаса
Халҡы
Һуңғы ваҡытта Ҡытай иҡтисады либералләштереү үтә, шулай уҡ урындағы иҡтисадты әүҙемләштереп, байтаҡ ҡытайҙар Лхаса эргәһендә төпләнә.
Занзибар (архипелаг)
Ғәрәп теле
Бөгөн Занзибарҙа ғәрәп теленең өс төрө: әҙәби, Оман ғәрәп теле һәм хадрамий ғәрәп теле (Хадрамаут төбәгенә бәйле, Көньяҡ Йәмән). Оман һәм Хадрамий ғрәп телдәренең яҡын булыуына ҡарамаҫтан, был диалекттарҙа һөйләшеүселәр ике телдең дә характерлы һыҙаттарын үҙенә алған унификацияланған вариант булдырмаған. Хадрамий варианты (был телдә ике тиҫтәнән ашыу самаһы кеше һөйләшә) бөтөнләй юҡҡа сыҡҡан тиерлек, оман ғәрәп теле, унда ла сикле генә һанда һөйләшеүҙәренә ҡарамаҫтан, әле ҡулланыла. Бының менән бер рәттән, ғәрәп теле абруйлы әҙәби теле статусын һаҡлап ҡала. Дөйөм алғанда, ғәрәп теле Занзибарҙа быуаттар дауамында төп ролде уйнаһа ла, хәҙер тарафынан тулыһынса тиерлек ҡыҫырыҡлап сығарылған. Көндәлек аралашыу тап ошо телдә бара.
Лхаса
Мәҙәниәте
Лхасаның тарихи ҡомартҡылары донъя мәҙәниәте өсөн ҙур әһәмиәткә эйә. Был, һис шикһеҙ, Потал һарайы, Джокангтың үҙәк ғибәҙәтханаһы,  Дрепунг, Сера һәм Ганден монастырҙары, Далай-ламаның йәйге һарайы Норбулинка, тибет архитектураһы стилендәге уникаль мәсет, Баркхор тарихи урамы һәм башҡа иҫтәлекле урындар.
Әммә күп мәҙәниәт ҡомартҡылары мәҙәни революция алдынан һәм уның ваҡытында зыян күрә.
Лхасала хаж ҡылыусыларға изге урындарҙы урап үтеү йолаһы өсөн өс түңәрәк маршрут бар, был Джоканг ғибәҙәтханаһында Нангкор циклы, иҫке ҡала буйлап Джоканг ғибәҙәтханаһы менән кварталды һәм бөтә ҡала тирәләй Лингкорҙың тышҡы әйләнәһен үҙ эсенә алған Баркхор урау урамы. Хаж ҡылыусылар өҫтәмә Потал һарайын урап үтәләр. Урап үткәндә хаж ҡылыусылар төрлө йолалар башҡара. Ҡаланы модернизациялағандан һуң Лингкор тышҡы әйләнәһе ҡулланыуҙан туҡтатыла.