cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мурманск өлкәһе
География
Көнбайышта — Норвегия һәм Финляндия, көньяҡта — Карелия менән сиктәш. Ярҙары Аҡ һәм Баренц диңгеҙҙәре менән йыуыла.
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте буйынса өлкәнең халыҡ иҫәбе 0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — кеше/км2. Ҡала халҡы — %.
Халыҡтың милли составы
Таблицала Мурманск өлкәһе халҡының 1%-нан ашыу тәшкил иткәндәр күрһәтелгән.
Мурманск өлкәһендә 1989 йылда — 1320, 2002 йылда — 1162 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
Бишҡурай
Бишҡурай — бер нисә исемдәш тораҡ пункттар атамаһы.
Мудора
Мудора — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лымва йылғаһының һул ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мулук
Мулук — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ёль йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Йәрмөхәмәт
Йәрмөхәмәт — бер нисә исемдәш тораҡ пункттар атамаһы.
Мыл-Вож
Мыл-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ Мылва йылғаһының һул ярына тамағынан 95 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Нэт Вэй
Натанаэль Мин-Ян Вэй, Барон Вэй (韋鳴恩, Nathanael Ming-Yan Wei, Baron Wei) ; шулай уҡ Нэт Вэй булараҡ билдәле, 19 ғинуар 1977) — британ социаль эшҡыуары, Лордтар палатаһының иң йәш ағзаһы (2011 йылдың 30 сентябренә ҡарата). «Оло йәмғиәт» проектында Бөйөк Британия хөкүмәтенең элекке кәңәшсеһе.
Биографияһы
Вэйҙың ата-әсәләре Гонконгтан эмигрант булғандар. Атаһы христиан дин әһеле — пастор булған һәм 1970-се йылдарҙа Бөйөк Британияға күскән. Нэт Вэй 1977 йылдың 19 ғинуарында Уотфорд ҡалаһында тыуған. Белемде сэр Фрэнк Маркхэм исемендәге мәктәптә, Милтон-Кинстағы дәүләт дөйөм белем биреү мәктәбендә ала, бында ҡайһы бер уҡыусылар уҡыуға етди мөнәсәбәте булғанлыҡтан уны кәмһеткәндәр. Нэт Вэй Лондон иҡтисади һәм сәйәси фәндәре мәктәбендә путунхуаны әүҙем өйрәнә һәм кантон, француз һәм немец телдәре буйынса практик белем ала.
Оксфордтағы "Ғайса колледжы"н тамамлағандан һуң, өс йыл дауамында Вэй «McKinsey & Company» компанияһында эшләй, бында 2002 йылда «Teach First» нигеҙләгән Брэд Уигдортз менән таныша. 2006 йылда Нэт Вэй «Shaftesbury Partnership» ойошмаһына нигеҙ һала, был ойошма ҙур масштаблы социаль реформалар эшләп Виктория дәүерендәге социаль рефоматорға оҡшарға ынтылған. «Shaftesbury Partnership» хәҙерге ваҡытта эшһеҙлек һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһендәге бер нисә проекттар менән эш итә. «Shaftesbury Partnership» ойошмаһы аша Нэт Вэй «The Challenge Network» бойондороҡһоҙ хәйриә ойошмаһының ойоштороусыларының береһе булып китә.
Әхтәр Хәмит Хан
Әхтәр Хәмит Хан (اختر حمید خان,, 15 июль 1914 йыл — 9 октябрь 1999 йыл) — Пакистан социологы. Пакистанда һәм башҡа үҫешеүсе дәүләттәрҙә ауыл хужалығы үҫешендә ҡатнаша, был сараларҙа ҡатнашырға йәмәғәтселек араһында киң пропаганда эше алып бара. Уның эшмәкәрлеге ауыл райондары үҫешенең комплекслы проекты — Комилла моделе (1959) барлыҡҡа килеүенә килтерә. Был ҡаҙаныштары өсөн Рамон Магсайя премияһы менән бүләкләнә һәм уға Мичиган штаты университетының хоҡуҡ докторы (L.D.) почётлы дәрәжәһе бирелә. Ральф Смуклер үҙенең китабында: «Скандинавия хеҙмәттәштәре һәм башҡа кәңәшселәре Әхтәр Хәмит Ханды Нобель тыныслыҡ премияһына лауреат итеп тәҡдим итте» тип яҙҙы.
1980 йылда «Оранджи» проектының (Orangi Pilot Project) Карачи ҡалаһы ситендә урынлашҡан «Аҫтан өҫкә» (Bottom Up) инициативаһын тормошҡа ашыра башлайҙар. Тағы ла ул күп кенә программалар менән — микрокредитлауҙан алып үҙ финанслауға тииклем һәм ауыл общиналарында һәм ҡаланың ярлы өйҙәр районында торлаҡ биреүҙән алып ғаиләне планлаштырыуға тиклем етәкселек иткән.
Баҫмалар
Әхтәр Хәмит Хан ғәрәп, инглиз, бенгал, һинди, пали, фарсы һәм урду телдәрендә ирекле яҙған.
Иҫәндәүләтова Вилүрә Әҙеһәм ҡыҙы
Иҫәндәүләтова Вилүрә Әҙеһәм ҡыҙы (1 ғинуар 1968 йыл) — Режиссёр-документалист. Бөтә Рәсәй кинематографистар союзы ағзаһы, «Башҡортостан» киностудияһы режиссёры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
Биографияһы
Вилүрә Әҙеһәм Ҡыҙы Иҫәндәүләтова 1968 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Ғүмәр ауылында тыуған. Балаға өс йәш булғанда ғаилә Аҡтау ауылына күсеп килә. Бәләкәй сағынан уҡ ҡыҙҙың артислыҡ һәләттәре асылған: йырлаған, бейегән, хисләнеп шиғырҙар һөйләгән. Урта мәктәпте Аҡморон ауылында тамамлағандан һуң Стәрлетамаҡ мәҙәниәт-ағартыу техникумына уҡырға инә.
Студент йылдарында уҡ ул һәүәҫкәр спектаклдәрҙә төп ролдәрҙе уйнаған, шул ваҡытта билдәле режиссёр Гөлдәр Ильясова менән таныша, һәм ул Вилүрәне Салауат башҡорт драма театрына эшкә саҡыра. Йәш актриса театрҙың бөтә спектаклдәрендә лә уйнай.
2009 йылдан Рәсәй кинематографистар союзы ағзаһы, Халыҡ-ара һәм Бөтә Рәсәй кинофестивалдәре һәм «ТЭФИ-Регион 2007» телевизион конкурсы дипломанты. Салауат драма театрында бер аҙ эшләп алғас, тыуған яҡтарына ҡайта һәм Баймаҡ район мәҙәниәт йортонда художество етәксеһе булып эшләй. Тап ошо йылдарҙа ул режиссёрлыҡ менән шөғөлләнә башлай. Режиссерҙар әҙерләү бүлегендә белем ала.
Профессиональ режиссёр булыуы теләге уны Мәскәүгә, С. Герасимов исемендәге Бөтә Рәсәй кинематография институтына алып килә. Баш ҡала юғары уҡыу йортон тамамлағандан һуң Вилүрә Иҫәндәүләтова Өфөгә ҡайта һәм «Башҡортостан дәүләт телерадиокомпания»һында кинорежиссёр булып эшләй башлай.
2008 йылда Мәскәү янындағы «Холидей инн Виноградово» отелендә Рәсәйҙең иң абруйлы «ТЭФИ — төбәк Бөтә Рәсәй милли телевизион бәйгеһенең» еңеүселәре иғлан ителә. Улар араһында Башҡортостан ҡыҙы, ҡуйыусы режиссёр Вилүрә Иҫәндәүләтова ла була, ул Башҡортостандың Рәсәйгә ҡушылыуына 450 йыл тулыуға арналған проект авторы булараҡ еңеүсе тип табыла һәм уға «ТЭФИ — төбәк Бөтә Рәсәй милли телевизион бәйгеһенең» Орфей статуэткаһы тапшырыла.
Вилүрә Иҫәндәүләтова республика халҡына шулай уҡ киң билдәле «Байыҡ» конкурсының жюри ағзаһы булараҡ таныш.
Фильмографияһы
Рощинский ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Географик урыны
Ауыл Слветы Стәрлетамаҡ районының төньяғында урынлашҡан.
Мырты-Ю
Мырты-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Төньяҡ-Көнбайыш федераль округ
Төньяҡ-Көнбайыш федераль округ (Северо-За́падный федера́льный о́круг) — Рәсәйҙең европа өлөшөнөң төньяғында урынлашҡан административ ойошма. 2000-се йылдың 13-сө майында Рәсәй Федерацияһының президенты указы менән ойошторолған. Рәсәйҙең европа өлөшөнөң төньяғында һәм төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан һәм үҙ эсенә 11 Рәсәй Федерацияһының субъектрын индерә:Карелия һәм Коми республикалары, Архангельск, Вологда, Мурманск, Ленинград, Новгород, Псков, Калининград өлкәләре, Ненец автономиялы округы, Санкт-Петербург ҡалаһы. Федераль кимәлдәге ҡала Санкт-Петербург округтың үҙәге булып булып тора.
Төньяҡ-Көнбайыш федераль округта 2009 й. 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны — 13 462 000 кеше (Рәсәй халҡының 9,5 %). Ҡалала йәшәүселәр төп халыҡ булып тора.
Иҡдисады
Ненец автономиялы округында, Комиҙың байтаҡ өлөшөндә, Архангельскиҙың төньяғында һәм Мурманск өлкәләрендә болансылыҡ, ҡиммәт тиреле йәнлеккә һунар һәм балыҡсылыҡ таралған. Карелияла, Комиҙың көньяғында һәм Архангельск өлкәләрендә шулай уҡ һөтлө малсылыҡ (эре мөгөҙлө мал) урындары менән игенселек бар.
Урман, ағас эшкәртеү һәм целлюлоза-ҡағыҙ сәнәғәттәре округта төп сәнәғәт төрҙәре булып тора. Сеймал табыу сәнәғәтенән Комилағы нефть сәнәғәтен, Мурманск өлкәһендә тимер һәм никель рудаларын сығарыу, Карелияның көньяғында мәрмәр, һәм Ленинград, Новгород һәм Вологда өлкәләрендә торф сығарыу тураһында әйтеп китеү мөһим.
Халҡы һәм милли составы
Дөйөм бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбенә (2002 йылдың 9 октябры) ҡарағанда, Төньяҡ-Көнбайыш федераль округында 13 974 466 кеше йәшәй, йәғни Рәсәйҙең 9,63% халҡын тәшкил итә. Санкт-Петербург һәм Ленинград өлкәһе халыҡтың яртыһын тиерлек тәшкил итә. Бөтә ҡалған халыҡ аҙ уранлашҡан ҙур региондарҙа йәшәй. Милли состав:
Нам (Локчима ҡушылдығы)
Нам  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Локчим йылғаһының уң ярына тамағынан 145 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мэд-Руч-Ёль
Мэд-Руч-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Руч-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Отрада ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Отрада ауыл Советы —Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Тарихы
Хәҙерге Отрада ауыл Советы, халыҡты хеҙмәтләндереүҙе һәм хужалыҡ-мәҙәни төҙөлөшкә етәкселек итеүҙе яҡшыртыу маҡсатында 1924 йылда депутаттар һәм хеҙмәтсәндәрҙең Яңы Ивановка (Яңыивановка) ауыл Советы булараҡ барлыҡҡа килә һәм Стәрлетамаҡ район хакимиәтенә буйһона.
1930-сы йылдарҙа Стәрлетамаҡ районының Яңы Ивановка ауыл Советы территорияһында «Смычка» (Михайловка ауылы), Ленин исемендәге (Отрада), «Биш йыллыҡ өсөн» (Белоусов ҡасабаһы), «Маяҡ» (Яңы Ивановка), «Ашҡаҙар» (Ашҡаҙар ауылы), «Байраҡ» (Байраҡ ауылы), «Новое Русло» (Новое Русло ауылы) колхоздары ойошторола.
1942 йылда «Биш йыллыҡ өсөн» колхозы Ленин исемендәге колхозға ҡушыла, ә 1948 йылда Белоусов бригадаһы «Смычка» колхозына тапшырыла.
1950-се йылдарҙа «Байраҡ» колхозы «Новое Русло» колхозына, ә Ленин исемендәге колхоз «Смычка» колхозына ҡушыла.
1951 йылда «Ашҡаҙар», «Маяҡ», «Новое Русло», «Смычка» колхоздары Маленков исемендәге бер колхозға берләшә. Яңы Ивановка ауылы колхоздың үҙәге була. .
1957 йылда колхозсыларҙың дөйөм йыйылышы ҡарары менән Маленков исемендәге колхозға «Россия» исемен ҡушалар. Был хужалыҡ иген игеү һәм малсылыҡ менән шөғөлләнә. Бойҙай, һоло, арыш, тары, ҡара бойҙай, картуф, көнбағыш, кукуруз үҫтерәләр, һөтсөлөк фермаһы эшләй.
70-се йылдарҙа «Россия» колхозы территорияһында Отрада, Ашҡаҙар, Новое Русло, Яңы Ивановка, Байраҡ тораҡ пункттары була. Ике эшсе бригадаһы эшләй. Уларҙың үҙәктәре Яңы Ивановка һәм Байраҡ ауылдарында урынлаша.
БАССР Ауыл хужалығы министрлығының 1981 йылдың 4 ғинуарындағы 4/1 һанлы "Баштрестың «Скоткорм» «Мариинский» совхозын нығытыу тураһындағы" приказы һәм «Россия» колхозы колхозсыларының 1980 йылдың 20 октябрендәге дөйөм йыйылышы ҡарары нигеҙендә «Россия» колхозы «Мариинский» совхозы составына индерелә.
Совхоз йәш малдарҙы һимертеү менән шөғөлләнә, Стәрлетамаҡ, Ауырғазы, Ғафури, Ишембай райондарын хеҙмәтләндерә. Эшләүселәр һаны 550 кешегә етә. Отрада ауылы совхоз үҙәге була.
СССР тарҡалғандан һуң.
Владимир өлкәһе
Влади́мир өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Үҙәк федераль округ составына инә. Административ үҙәге — Владимир ҡалаһы. Владимирҙан Мәскәүгә тиклем — 178 км.
Отрада ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Тарихы
Стәрлетамаҡ район Советы Президиумының 1992 йылдың 29 апрелендәге 5-45-се һанлы ҡарары менән «Мариинский» совхозы «Мариинский» акционер йәмғиәтенә әйләндерелә, уның составына Отрада, Казадаевка, Байраҡ бүлексәләре инә. Акционер йәмғиәтендә уртаса 216 тирәһе кеше эшләй. Отрада ауыл Советы хакимиәте, 3 мәктәп, 3 медицина пункты, Көнкүреш йорто, 2 ауыл клубы «Мариинский» акционер йәмғиәте территорияһында урынлаша.
Владимир өлкәһе
Мәскәү, Ярославль, Иваново, Рязань һәм Түбәнге Новгород өлкәләре менән сиктәш. Майҙаны — 29 084 км². Халҡы — 1 396 903 кеше (2016).
Административ-территориаль бүленеш
2006 йылдан алып Владимир өлкәһе территорияһында 127 муниципаль берәмек, шул иҫәптән 5 ҡала округы, 16 муниципаль район, 26 ҡала һәм 80 ауыл биләмәһе бар.
Отрада ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Тарихы
1993 йылдың 25 февраленән ауыл Советы Отрада ауыл Советы атамаһын ала (Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Президиумының 1993 йылдың 25 февралендәге 6-2/59-сы һанлы «Стәрлетамаҡ районы Яңы Ивановка ауыл Советының исемен үҙгәртеү тураһындағы» Указы).
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Владимир өлкәһе
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, өлкәнең халыҡ иҫәбе 0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — кеше/км2. Ҡала халҡы — %.
Отрада ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Ауыл биләмәһе составында
1960-сы йылдар башында «Россия» колхозының Стәрлетамаҡ ҡалаһының көнбайыш сиге менән сиктәш булған ерҙәре торлаҡ биҫтәләрен төҙөү өсөн бүлеп алына. Михайловка ауылы һәм Белоусов ҡасабаһы күсерелеүгә дусар ителә һәм 1965 йылда улар административ-территориаль бүленештең иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташлана.
Владимир өлкәһе
Халҡы
Владимир өлкәһендә 1989 йылда — 834, 2002 йылда — 724 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
Отрада ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Ауыл биләмәһе составында
1979 йылда Яңы Ивановка ауылы ҡорой, Стәрлетамаҡ машиналар эшләү заводы төҙөлөү сәбәпле, 1983 йылда Новое Русло ауылы бөтөрөлә. Новое Русло ауылы рәсми рәүештә 1986 йылда бөтөрөлә.
Транспорт
Транспорт юлы Стәрлетамаҡ районының көньяҡ-көнбайышынан үтә. Ауыл Советы территорияһы буйлап Стәрлебаш тракты үтә.
Ренат Хойбергер
Ренат Хойбергер (Renat Heuberger; 18 декабрь 1976 йыл, Цюрих, Швейцария) — Швейцария эшҡыуары һәм менеджеры, South Pole Group компанияһының нигеҙләүселәренең береһе һәм етәксеһе; Climate Friendly Pty (Австрия) һәм VNEEC (Вьетнам) компаниялары директорҙар советы ағзаһы ; парник газдары (Киото протоколы һәм Эмиссион квоталары менән сауҙа итеү) буйынса эксперт.
Биографияһы
Ренат Хойбергер 1976 йылдың 18 декабрендә Швейцарияның Цюрих ҡалаһында тыуған. Бала саҡта журналист булырға хыяланған.
Индонезияла Swisscontact техник кооперацияһы Швейцария фондында эшләгәндән һуң, 16 йәшендә Ренат "Бөтә донъя тотороҡло үҫеш студенттар йәмғиәте"нең (World Student Community on Sustainable Development) ойоштороусыларҙың береһе була, бында «Тотороҡлоҡ орлоҡтары» (Seed Sustainability) дисциплинар араһы платформаһын төҙөүҙә ҡатнаша.
Цюрихтың Швейцария юғары техник мәктәбендә тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өлкәһендә фән магистры дәрәжәһен ала. Һуңыраҡ Франциялағы INSEAD бизнес-мәктәбенең социаль эшҡыуарлыҡ буйынса курстарын (Social Entrepreneur Programme, ISEP) тамамлай.
2002 йылда Цюрихтың Швейцария юғары техник мәктәбенән бүленеп сыҡҡан һәм климаттың үҙгәреүе өлкәһендә ысулдар һәм стандарттар төҙөү менән шөғөлләнгән myclimate коммерция булмаған ойошманың нигеҙләүселәренең береһе һәм етәксеһе була.
Myclimate компанияһының барлыҡҡа килеүенән алып, Ренат Хойбергер климаттың үҙгәреүе тураһында БМО-ның рамлы конвенцияһы сиктәрендә үткәрелгән сараларҙа даими ҡатнашыусы һәм спикер була. Был теманы үҫтереп 2013 йылда Давостағы Бөтә донъя иҡтисади форумында «Уңыш күсеше: Яңы климат тормошына?» (Shifting Fortunes: Towards a New Climate Framework?) исемле доклад менән сығыш яһай.
2006 йылда Патрик Бөрги (Patrick Bürgi), Томас Камерат (Thomas Camerata) һәм Кристоф Саттер менән берлектә South Pole Carbon Asset Management, Ltd. (хәҙерге South Pole Group) компанияһына нигеҙ һала һәм уның етәкселәренең береһе була. Был компания парник газдарын сығарыуҙы кәметеү буйынса проектарҙа, эмиссион квоталар менән сауҙа итеү һәм үҙ өлкәһендә консалтинг хеҙмәттәрен күрһәтә.
Бүләктәре һәм премиялары
2011 йылдың 13 декабрендә South Pole Carbon Asset Management, Ltd. компанияһында эшмәкәрлектәре өсөн Ренат Хойбергер Кристоф Саттер менән берлектә Швабтың социаль эшҡыуарлыҡ фонды менән йыл социаль эшҡыуары тип атала.
Сороки (ҡала)
Сороки (Soroca) — Молдовалағы ҡала. Днестр йылғаһында урынлашҡан.
Неа
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нёб-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Фәхретдинов Тимерйән Йыһанша улы
Фәхретдинов Тимерйән Йыһанша улы (20 март 1919 йыл — 27 ноябрь 1979 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. Уҡсылар дивизияһы артиллерия полкының орудие тоҫҡаусыһы, кесе сержант. Дан орденының тулы кавалеры.
Биографияһы
Тимерйән Йыһанша улы Фәхретдинов 1919 йылдың 20 мартында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы) Оло Өстүбә ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Татар. 1944 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы. Башланғыс белемле. Колхозда эшләй.
1939 йылда Башҡорт АССР-ы Бүздәк районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 1941 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында: Төньяҡ-Көнбайыш фронтта, һуңынан — 2 се Балтик буйы һәм 1-се Белоруссия фронттарында һуғыша.
1946 йылда старшина Фәхретдинов демобилизациялана. Өфө ҡалаһында йәшәй. Өфө һыра заводында кочегар булып эшләй.
1979 йылдың 27 ноябрендә вафат була. .
Батырлығы
329-сы артиллерия полкының 4-се батареяһы орудие тоҫҡаусыһы, (3-сө удар армияның 150-се уҡсылар дивизияһы) ҡыҙылармеец Тимерйән Фәхретдинов 1944 йылдың 18 сентябрендә Латвия ҡалаһы Эргли өсөн барған алышта, расчёты менән бергә тура тоҫҡап, дошмандың штурмлау орудиеһын емерә, шулай уҡ ундан ашыу һалдатын юҡ итә. 150-се уҡсылар дивизияһы буйынса 1944 йылдың 6 ноябрендәге бойороҡ менән, һуғышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн ҡыҙылармеец Фәхретдинов Тимерйән Йыһанша улы 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә (№ 259997).
329-сы артиллерия полкының 4-се батареяһы орудие тоҫҡаусыһы, (1-се Белоруссия фронты 2-се удар армияның 150-се уҡсылар дивизияһы) ҡыҙылармеец Тимерйән Фәхретдинов 1945 йылдың 15 февралендә, Шнайдемюль ҡалаһынан (хәҙер Пила ҡалаһы (Польша)) төньяҡ-көнсығышта урынлашҡан Радовнитце торама пункты янындағы алышта, орудиеһын асыҡ позицияға сығара һәм дошмандың үҙйөрөшлө орудиеһын юҡ итә, ҡорал, боеприпастар менән ике автомашинаһын һәм вездеходын яндыра, дошмандың ун биш һалдат һәм офицерын сафтан сығара. Яраланһа ла һуғыш яланын ташлап китмәй. 2-се удар армия буйынса 1945 йылдың 11 апрелендәге бойороҡ менән, һуғышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн кесе сержант Фәхретдинов Тимерйән Йыһанша улы 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә (№ 25025).
1945 йылдың 1-2 майында Берлин ҡалаһы өсөн барған һуғышта кесе сержант Тимерйән Фәхретдинов, үҙенең расчеты менән бергә, тиҫтәнән ашыу пулемёт нөктәһен баҫтыра һәм егерменән артыҡ гитлерсыларҙы юҡ итә. СССР Юғары Советы Президиумының 1946 йылдың 15 майындағы указы менән, немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн, кесе сержант Фәхретдинов Тимерйән Йыһанша улы 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә (№ 1695), Дан орденының тулы кавалеры була.
Наградалары
Дан ордендарының өс дәрәжәһе.
Хәтер
Яугир исемен Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районының Бүздәк ауылындағы бер урам йөрөтә.
Столяров Евгений Васильевич
Столяров Евгений Васильевич  (22 февраль 1922 йыл — 21 март 1985 йыл) — нефть сәнәғәте эшмәкәре. 1972—1985 йылдарҙа «Башнефть» производство берекмәһенең генераль директоры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. КПСС-тың XXV съезы делегаты (1976). РСФСР-ҙың туғыҙынсы һәм унынсы, Башҡорт АССР-ының һигеҙенсе саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981). Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған (1972) һәм СССР-ҙың почётлы (1979) нефтсеһе.
Биографияһы
Евгений Васильевич Столяров 1922 йылдың 22 февралендә Татар АССР-ының (хәҙерге Татарстан Республикаһының) Бөгөлмә ҡалаһында тыуған.
Атаһы Василий Андреевич 1904—1905 йылдарҙағы рус-япон һуғышында ҡатнаша, билдәле «Варяг» крейсерендә карап фельдшеры булып хеҙмәт итә. Һуғыштан яраланып һәм күкрәгенә Георгий тәреһе тағып ҡайта. Ҡалған ғүмерен фельдшер һөнәренә бағышлай. Әсәһе Мария Дмитриевна — өй хужабикәһе.
1940 йылдан — Ростов артиллерия училищеһы курсанты. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән тиерлек фронтта, 1941 йылдың октябренән Ростов ҡалаһын обороналауҙа ҡатнаша. Артабан орудие командиры старшина Столяров Төньяҡ Кавказда, Белоруссия, Украина, Румыния, Польша, Венгрия һәм Чехословакия биләмәләрендә немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғыша. Ике тапҡыр яралана, контузия ала. Шәхсән батырлығы һәм ҡыйыулығы өсөн ике Ҡыҙыл Йондоҙ (1944, 1945) һәм 3-сө дәрәжә Дан (1945) ордендарына, «Батырлыҡ өсөн» миҙалдарына лайыҡ була. Хәрби хеҙмәттән 1947 йылда демобилизациялана.
Шул уҡ йылда Өфө нефть институтына уҡырға инә һәм уны 1952 йылда «нефть һәм газ ятҡылыҡтарын үҙләштереү буйынса тау инженеры» һөнәре буйынса ҡыҙыл дипломға тамамлап сыға.
Үҙ аллы хеҙмәт эшмәкәрлеген 1952 йылда Силәбе өлкәһе менән Башҡортостан сигендә, Иглин районының Орловка ауылынан йыраҡ түгел урынлашҡан Ҡолтүбә быраулау контораһының өлкән инженеры булып башлай, артабан бүлек начальнигы, нефть ятҡылыҡтарын разведкалау начальнигы була.
1956—1970 йылдарҙа — «Башвостокнефтеразведка» тресы Ҡалтасы быраулау контораһының өлкән инженеры һәм начальнигы, «Өфөнефть» нефть промыслаһы идаралығы начальнигы.
1970 йылдан «Башнефть» производство берекмәһенең начальник урынбаҫары, 1972 йылдан — берекмәнең генераль директоры.
Евгений Столяров республикалағы нефть ятҡылыҡтарын асыуҙа һәм уларҙы үҙләштереүҙә туранан-тура ҡатнаша. Уның башланғысы менән һәм етәкселегендә берекмәлә технологик процесстарҙы артабан камиллаштырыу буйынса ҙур эштәр башҡарыла, ер аҫты ҡатламдарының нефть биреү ҡеүәтен арттырыуға, промысла һәм быраулау ҡорамалдарын тағы ла һөҙөмтәлерәҡ файҙаланыуға йүнәлдерелгән эксперименттары үткәрелә. Быларҙың барыһы ла һөҙөмтәлә «Башнефть» берекмәһенә производство күрһәткестәрен даими яҡшыртырға, пландарҙы һәм дәүләт заданиеларын системалы нигеҙҙә үтәп килергә мөмкинлек бирә. Мәҫәлән, нефть сығарыуҙың йыллыҡ пландары 100,6—101 процентҡа, газ буйынса — 109,6, быраулау эштәре — 108 процентҡа еткреп үтәлә. Туғыҙынсы биш йыллыҡтың (1971—1975) дүрт йылында ғына ла берекмә пландан тыш 900 мең тоннанан артыҡ нефть һәм 500 миллион кубометр газ сығарыуға өлгәшә. Унынсы биш йыллыҡ (1976—1980) пландары ла күпкә арттырып үтәлә.
Нефть сығарыу буйынса унынсы биш йыллыҡ заданиеларын ваҡытынан алда үтәгәндә өлгәшелгән юғары производство күрһәткестәре һәм күрһәткән хеҙмәт ҡаһарманлығы өсөн СССР Юғары Советы Президиумыныңның 1981 йылдың 6 февраль Указы менән Е. В. Столяровҡа, Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» тигән маҡтаулы исем бирелә. Быға тиклем етәксенең фиҙаҡәр эшмәкәрлеге 1972 йылда «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе» һәм 1979 йылда «СССР-ҙың почётлы нефтсеһе» тигән исемдәр менән баһаланған була. Бынан тыш ул 1976 йылда тәүге Ленин орденына, 1959 һәм 1971 йылдарҙа Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм 1966 йылда «Почёт Билдәһе» ордендарына лайыҡ була.
1976 йылда КПСС-тың XXV съезына делегат итеп һайлана.
«Башнефть» производство берекмәһенең генераль директоры булып ғүмеренең һуңғы көндәренә тиклем эшләй. 1985 йылдың 22 мартында, сираттағы командировканан ҡайтып килгәндә, Мәскәүҙең «Домодедово» аэропортында ҡапыл вафат була.
Нецаёль
Нецаёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нившера йылғаһының һул ярына тамағынан 185 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Калининград өлкәһе
Калинингра́д өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Төньяҡ-Көнбайыш федераль округ составына инә.
Административ үҙәк — Калининград ҡалаһы.
Европа Берләшмәһе менән сиктәш: Польша менән көньяҡта, Литва менән төньяҡта һәм көнсығышта. Көнбайышта Калининград өлкәһе ерҙәре Балтик диңгеҙе һыуҙары менән йыуыла.
География
Калининград өлкәһе — Рәсәй Федерацияһының Үҙәк Европала урынлашҡан иң көнбайыш субъекты. Ул Рәсәйҙең башҡа субъектарынан сит дәүләт территориялары менән айырылған, әммә Балтик диңгеҙе аша тоташа, шулай итеп, ул ярым экслав булып тора.
Өлкәләге власть
Өлкә Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.
Башҡарма власть
Калининград өлкәһе Губернаторы — өлкәләге иң юғары вазифа.
Суд власы
Калининград өлкәһе суд системаһы составында:
Закондар сығарыу власы
Калининград өлкәһенең Закондар сығарыу йыйылышы — Калининград өлкәһенең юғары закондар сығарыу органы.
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, өлкә халҡы0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — кеше/км2. Ҡала халҡы — %.
2010 йылғы иҫәп алыу мәғлүмәттәренә ярашлы (милләтен күрһәткәндәрҙең өлөшө):
Калининград өлкәһендә 1989 йылда — 503, 2002 йылда — 562 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
Административ-территориаль бүленеш
2007 йылға ҡарата Калининград өлкәһендә 22 муниципаль берәмек бар :
Гладков йорто
Гладков йорто — Таганрог ҡалаһындағы ике ҡатлы йорт. Таганрогтың тарих һәм архитектура ҡомартҡылары реестрына индерелгән.
Тарихы
Сауҙагәр Гладков йорто урынлашҡан урында (Петр урамы, 76 һәм Лермонтов тыҡрығы киҫешкән ерҙә) элек бер ҡатлы йорт урынлашҡан була, унда итексе Ниотаки оҫтаханаһы урынлаша. Йорттоң хужаһы бойҙай алып һатыу менән шөғөлләнеүсе коммерсант Иван Скараманга була. Йорт артында Греческая урамына тиклем ташландыҡ буш ер була.
Был йорт, коммерсант вафат булғандан һуң, уның ҡатыны Аргирия Егоровнаға күсә, аҙаҡ — Леонид Магулаға. Үҙ сиратында Леонид Магула инде туҙған йортто участкаһы менән бергә 2-се гильдия сауҙагәре Иван Гладковҡа һата. Сауҙагәр Иван Гладков Таганрогҡа 1888 йылда килә. 1889 йылда сауҙагәр 45 йәшендә 27 йәшлек тол ҡатын Мария Алафузоваға өйләнә. Уларҙың ғаиләләрендә алты бала була. Иван Иванович Гладков астма һәм йөрәк ауырыуынан 1909 йылдың 10 майында вафат була, Христиан зыяратында ҡыҙы Мария менән йәнәш ерләнә. Уның ҡәберенә ағас олоно рәүешендә граниттан һәйкәл ҡуйылған, һәйкәл «Иван Иванович Гладков 65 се йәшендә вафат булды. Маруся Гладкова 6 йәшендә вафат булды» тигән яҙыулы тәре менән ослана.
Иван Гладков инициативаһы менән иҫке йорт емерелә, 1895 йылда уның урынында ике ҡатлы бина төҙөлә. Һуңғараҡ тәҙрәләрҙең үлсәмен ҙурайтып йортто үҙгәртәләр. Йорт ихатаһында флигель һәм келәттәр була. XIX быуат аҙағында Гладков йорто Таганрогта матурлығы буйынса етенсе урында торған йорт булып һанала. Йорт модерн стилендә төҙөлгән була, тәҙрәләре ҙур, фасад лимон төҫөндә буялған, тәҙрә уйымдары араһында Аполлон статуялары тора. Бинаның фасады көмбәҙе менән декоратив биҙәктәренең күплеге менән айырылып тора: алты Коринф колоннаһы (күтәрмәгә икешәр) һәм дүрт ҡырлы ярым колонналар, икенсе ҡаттың стеналағы уйымдарында скульптура бюстары, беренсе ҡаттың аркалы тәҙрәләре өҫтөндә үҫемлек донъяһы элементтарын стилләштереүсе биҙәктәр хикмәтле үрелмә биҙәк барлыҡҡа килтерә. 1910-сы йылдарҙа йортта Варшава галантерея тауарҙары магазины, В. М. Филевскаяның китап магазины була, 1917 йылда йорттоң беренсе ҡатында магазиндар, Васильевтың бөҙрәханаһы һәм ателье, 1920-се йылда музыка һәм йыр курстары, ашхана эшләй.
Гладков вафат булғандан һуң, 1925 йылға тиклем, бина уның вариҫтары ҡулында була, улар йортто магазиндарға, учреждениеларға һәм торлаҡ итеп ҡуртымға бирәләр. Төрлө йылдарҙа унда теш табибы, фотоателье, бөҙрәхана, ашхана, китап магазины, һөнәрселек училищеһы урынлаша.
1914 йылда йортта «Банкир Иванов йорто» була. 22-йәшлек йәш банкир, клиенттарҙы йәлеп итергә тырышып, бинаны ҡыйбатлы мебель менән йыһазландыра, ике ай буйына бер ниндәй ҙә банк операцияһы башҡармаған хеҙмәтселәр штаты яллай. Ике айҙан һуң хеҙмәтселәр, эш хаҡы алмағанлыҡтан, банкирҙы судҡа бирәләр. Суд ҡарары менән банкир мөлкәтенә арест һалына, банкирҙың үҙен алдыҡта ғәйепләп төрмәгә бикләйҙәр. Банкирға банк операциялары башҡарырға рөхсәт ителмәй. Ул инде банкир Иванов түгел, ә Ермак станицаһының казагы булып ҡала, бер ни тиклем ваҡыт Дремтерг контораһында бухгалтер ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә.
Таганрог оккупацияла булған йылдарҙа (1941—1943) йортта немецтарҙың пропаганда бүлеге (Abteilung Propagande) урынлаша.
Хәҙерге торошо
Хәҙерге ваҡытта йорттоң бер өлөшөн Сбербанк бүлеге, Рәсәйҙең Пенсия фонды филиалы һәм өҫ кейеме магазины биләй.
Ниашорка
Ниашорка — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының һул ярына тамағынан 192 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Купфер Адольф Яковлевич
Купфер Адольф Яковлевич (Adolph-Theodor Kupffer;, Митава, Курлянд губернаһы, Рәсәй империяһы — , Санкт-Петербург, Рәсәй империяһы) — академик, билдәле физик-химик, метролог, тәүге метрологик һәм тикшереүсе учреждение — өлгө үлсәмдәре һәм үлсәүҙәр Депоһына һәм Рәсәйҙәге төп физик обсерваторияға нигеҙ һалыусы.
Биографияһы
1799 йылдың 6 (17) ғинуарында сауҙагәрҙәр ғаиләһендә тыуа, А. Я. Купферҙың бер туған 4 һеңлеһе һәм 11 ҡустыһы була. 1815 йылда Митава гимназияһын тамамлай (1815) һәм Дерпт университетының медицина факультетына уҡырға инә. Гимназияла уҡыған сағында уҡ унда тәбиғи фәндәргә ҡыҙыҡһыныу уяна, һәм 1816 йылдың яҙында ул Германияға китә һәм Берлин университетында (С. Х. Вейстан һабаҡ ала) минерология фәнен өйрәнә башлай. Һуңынан ул Гёттингендә ғәмәли химия менән шөғөлләнә, унда шулай уҡ Гаусстың астрономия буйынса лекцияларын тыңлай һәм 1820 йылда «De crystallonomico calculo» диссертацияһы өсөн философия докторы дәрәжәһенә өлгәшә.
Йыл ярым Парижда йәшәй (Гаи лекцияларын тыңлай) һәм 1822 йылдың йәйендә Санкт-Петербургҡа ҡайта. Лейб-медик Либошицаның минералдар коллекцияһы уға кристалдарҙа мөйөштәрҙе үлсәү тураһында тәүге ғилми эшен яҙыу мөмкинлеген бирә, был эше өсөн ул 1823 йылда Берлин Фәндәр академияһы премияһына лайыҡ була.
1823 йылда уға Ҡаҙан Император университетының физика һәм химия кафедраһы тәҡдим ителә, ләкин эшен башлағанға тиклем Халыҡ мәғарифы министрлығы уны профессор М. И. Симонов менән бергә Парижға университетҡа физика һәм астрономия ҡорамалдарын һатып алыу өсөн ебәрә. 1824 йылдың февраль айында Ҡаҙанға килә һәм үҙ кафедраһында эш башлай; физика кабинетана һәм химия лобораторияһына (ә ҡайһы бер ваҡытта һәм «минераль» һәм «тәбиғи» кабинеттарға ла) мөдир булыу менән бергә химия, физика, ботаника, хатта минералогия буйынса лекциядар уҡый. Бер үк ваҡытта ер магнетизмы буйынса эштәр алып бара, 1828 йылда беренсе магнит обсерваторияһын булдыра: университет ихатаһында тимер бөтөнләй булмаған махсус бина төҙөлә, унда магнитометрҙар ҡуйыла.
1828 йылда Купфер Көньяҡ һәм Урта Урал буйлап сәйәхәт итә. Башҡа тораҡ пункттары менән бер рәттән Златоуст, Мейәс, Силәбелә була. Златоуст янындағы Урал тауҙарын ҡарап сығып, Архангель районы, тау теҙмәһен айырып күрһәтә — Үренге, Тағанай һәм Оло Йүрмә һырттары. Экспедициянан ҡайтҡас,Фәндәр академияһы тарафынан уны"минералогия буйынса" ординар академик итеп һайлап ҡуйылыуы тураһында белә һәм шул сәбәпле Петербургҡа күсенә. 1840 — физика буйынса.
1829 йылда Фәндәр академияһы Эльбрус тауҙары районын тикшереү өсөн махсус экспедиция ойоштора. Экспедицияға дөйөм етәкселек итеү А. Я. Купферға йөкмәтелә, алдарына ҡуйылған бурыстарҙың береһе — тауҙың тирә яғында һәм тау түбәһендә магнит яланын үлсәү. Эльбруста үткәрелгән магнит күҙәтеүҙәре барышында тәүге тапҡыр тауға юғарыраҡ күтәрелгән һайын магнит яланының көсө кәмей барыуы асыҡлана. Шул уҡ йылда Петербургта Петропавловск ҡәлғәһенең төньяҡ стеналары артында магнит обсерваторияһы өсөн бина төҙөлә, уны «магнитлы бина» тип йөрөтәләр.
Купфер Рәсәйҙең бөтә территорияһында берҙәм үлсәү системаһын индерергә тәҡдим итә. Төп үлсәмдәр һәм үлсәүҙәр буйынса комиссия 1832—1842 йылдарҙа эштәрҙе башҡарыусы була. Купфер Рәсәйҙә үлсәмдәрҙең фәнни нигеҙләнгән системаһын һәм масса һәм оҙонлоҡ берәмектәренең — тәүге эталондарын — платина фунттың һәм сажиндың, шулай уҡ күләмдең (биҙрә һәм четверик (түтәрәм)) өлгө үлсәмдәрен булдырыуға етәкселек итә. Уның 1835 йылдағы эш һөҙөмтәләре Юғары Указ менән законлаштырыула; улар «pour de la les mesures Travaux Comission fixer les poids et etc.» (СПб., 1841) хеҙмәтендә баҫыла. Купферҙың аныҡ эшләүенә Фәндәр академияһы механигы Гиргенсон булышлыҡ итә, ул комиссия өсөн бер нисә үлсәү приборын эшләй.
1841 йылдың 11 ғинуарынан — «физика өлөшө» буйынса ординар академик (вафат булған Г. Ф. Паррот урынына).
1849 йылда Төп физика обсерваторияһының беренсе директоры итеп тәғәйенләнә..
1845 йылдың 19 сентябренән (1 октябрь) Урыҫ география йәмғиәтенең тулы хоҡуҡлы ағзаһы. Купфер 1846 йылда Лондон король йәмғиәтенең сит ил ағзаһы итеп һайлана. 1851 йылда тулы хоҡуҡлы статский советник була.
Түбәнге Амбой
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Купфер Адольф Яковлевич
Биографияһы
Шулай уҡ А. Я. Купфер Төп педагогия институтында һәм Тау корпусында физика буйынса лекциялар уҡый (1829 йылдың 30 июленән 1851 йылдың 1 июленә тиклем физика кафедраһын етәкләй һәм атҡаҙанған профессор дәрәжәһендә эштән сыға).
1859 йылда Брадфордта Халыҡ-ара үлсәм, үлсәүҙәр һәм тәңкәләр буйынса берҙәм система индереү ассоциацияһы съезында Рәсәй вәкиле була.
Түбәнге Амбой
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Купфер Адольф Яковлевич
Биографияһы
1857 йылда Рәсәй һәм Франция метеорология мәғлүмәттәре менән алмаша башлай. Купфер һөйләшеп килешеү өсөн сит илгә китә һәм 1865 йылда ҡышында бөтә Европа илдәре араһындателеграф аша мәғлүмәттәр менән алмашыу тураһында килешеү төҙөүгә өлгәшә. Купфер ғәмәлдә һауа торошо хеҙмәттәрен берләштерә, әммә үҙенең хеҙмәт емештәрен файҙаланып өлгөрмәй. Март һыуыҡтары мәлендә обсерватория ҡыйығына Париждан алып ҡайтҡан анемографты ҡуйғанда һалҡын тейҙереп, ике аә ғына ауырып ятҡандан һуң үпкә шешеүенән йыл, вафат була. Ерләнгән Санкт-Петербургта Смоленск лютеран зыяратында ерләнә.
Хеҙмәттәре
Кристаллография, минералогия, металды өйрәнеү, метрология, ерҙең магнитизмы, метеорология өлкәһендә 150-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
«Poggendorff’s Annalen», «Bulletins de l’Académie imp. des sciences» журналдарында һәм башҡа баҫмаларҙағы мәҡәләренән тыш ул тағы ла түбәндәге хеҙмәттәрҙең дә авторы:
Быларҙан тыш Купфер 1850—1863 йылдарҙа түбәндәге хеҙмәттәрен дә баҫтырып сығара: «Annales de l’observatoire physique central de Russie 1847—1856» (, 1856—1858; 10 вып.) и «Compte rendu annuel».
Наградалары
1-се дәрәжә Изге Анна (1864), 1-се дәрәжә Изге Станислав (1860), 3-сө дәрәжә Изге Владимир (1856) ордендары менән бүләкләнгән.
Нидзь
Нидзь — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Локчим йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Изге Мәрйәм Инә Бөркәнсеге (Покров) сиркәүе (Каменск)
Изге Мәрйәм Инә Бөркәнсеге (Покров) сиркәүе, (Покров сиркәүе) — элекке Дон Ғәсҡәре өлкәһе Каменск станицаһы, хәҙерге Ростов өлкәһе Каменск-Шахтинский ҡалаһындағы православие сиркәүе.
Тарих
Северский Донец йылғаһының һул яҡ ярында торған Каменск станицаһының беренсе сиркәүе — Изге Мәрйәм Инә Бөркәнсеге (Покров) сиркәүе булған. Хәҙерге ваҡытта бында Иҫке Станица утары. Сиркәү 1740 йылда төҙөлгән, ә 1745 йылда янғын ваҡытында ул юҡҡа сыҡҡан. 1787 йылда уның урынында таштан Покров сиркәүе һәм Николай Чудотворец хөрмәтенә төкәтмә төҙөлгән. 1792 йылдың 18 июлендә сиркәү изгеләндерелгән. 1817 йылда Каменск станицаһы йылғаның икенсе, уң яҡ ярына күскән (хәҙер бында Каменск-Шахтинский ҡалаһы урынлашҡан). Станицаның иҫке тәүге башҡа ҡоролмалары кеүек, яңы урынға күсер алдынан Покров сиркәүе лә һүтелгән, ә төҙөлөш материалдары яңы Изге Покров сиркәүен Вознесение Господня һәм Николай Чудотворец төкәтмәләрен төҙөү өсөн ҡулланылған. 1829 йылда сиркәүҙе изгеләндергәндәр.
Сиркәү хәҙерге 2-се мәктәп районында урынлашҡан булған. 1934 йылда сиркәү һүтелгән. 2003 йылда ҡалала (Щаденко скверында) яңы кирбес сиркәүтөҙөлөп, уға Мәрйәм Инә Бөркәнсеге (Покров) исеме бирелгән.
Ҡойроҡло тәлмәрйендәр
Ҡойроҡло тәлмәрйендәр (лат. Ascaphus) — ҡойроҡһоҙ ер-һыу хайуандары заты, Ascaphidae ғаиләһендә бер бөртөк.
Тасуирламаһы
Был зат вәкилдәренең дөйөм оҙонлоғо 3 см-ҙан алып 5 см-ға тиклем тәшкил итә. Ниндәйҙер енси диморфизм күҙәтелә: ата заттарҙың алғы һәм артҡы аяҡ-ҡулдары инә заттарҙыҡына ҡарағанда оҙонораҡ һәм ҡалыныраҡ. Вертикаль күҙ ҡараһы менән күҙҙәре ҙур. Уларҙың ғүмере буйына ҡабырғалары һаҡлана һәм янбаш билбауында маңлай кимерсәге бар. Күкрәк алды юҡ, ә ҙур булмаған күкрәк һөйәге - кимерсәкле. Үпкәһе бәләкәй, ләкин тиреһе ҡан тамырҙарына бай һәм тын алыуҙың төп ағзаһы булып тора. Был тәлмәрйендәрҙең урта ҡолағы һәм евстахиев торбалары юҡ. Тиреһе шыма йәки һирәк сөйәлдәр менән ҡапланған булырға мөмкин. Алғы аяҡ-ҡулдарының бармаҡтары оҙон һәм нәҙек, ярыларынан бөтөнләй ирекле. Артҡы аяҡ-ҡулдарындағы бармаҡтары яры менән тик нигеҙенә генә тоташа. Ата заттарҙың ҡушылыу сөйәлдәре беренсе бармаҡтың эске яғында, иңбашында, ә ҡайһы бер айырым заттарҙа хатта яурындарында ла урынлашҡан.
Төҫө көрән, кәүҙәһенең өҫкө йөҙө тигеҙһеҙ ҡара таптар менән ҡапланған, башының ситтәрендә көрән оҙонса ҡолаҡ эргәһе биҙҙәре бар. Күҙҙәренең араһында йәшел йәки һары һыҙат, мороно йәшкелт йәки ерәнһыу-һоро төҫтә. Ҡорһағы һарғылт аҡ төҫтә.
Йәшәү рәүеше
Башлыса, тиҙ, һалҡын йылғаларҙа йәшәй. Ғүмеренең күпселек өлөшөн ҡойроҡло тәлмәрйендәр йылғала таш аҫтында йәшереп үткәрә. Яңғыҙ торалар. Һирәкләп, көслө ямғырҙар осоронан һуң, шишмәне ҡалдырып, ҡоро ергә, урманға сығалар.
Үрсеүе
Енси өлгөрөү 7-8 йәштә була. Үрсеү осоро майҙан алып октябргә тиклем дауам итә. Ата тәлмәрйендәр «никах концерттарын» ойоштормай. Ата зат шишмә төбөнә табан шыуып, инә затты әүҙем эҙләй. Уның менән осрашһа, ул уны артҡы тәпәйҙәренең алдын, сандыр өлкәһен уратып ала.
Инә заттар көҙ башында алынған спермаларын киләһе йәйгә тиклем тота, һәм шунан һуң ғына йылға үҙәнендә ҙур таштарҙың аҫҡы яғында 30-50 төҫһөҙ ыуылдырыҡ сәсә. Ыуылдырығы айға яҡын үҫешә. Сүмесбаш фазаһында бик оҙаҡ — бер йылдан алып дүрт йылға тиклем йәшәй. Сүмесбаштарҙың ауыҙы имгес булып тора, уның ярҙамында улар таштарға беркетелә һәм уларҙың өҫкө йөҙөнән ылымыҡтар ҙы ала. Йыш ҡына һөлөктәр һымаҡ һыу инеүселәрҙең аяҡтарына йәбешәләр.
Таралыуы
Ырыу ареал ы АҠШ-тың төньяҡ-көнбайышын һәм Канада ның көньяҡ-көнбайышын үҙ эсенә ала. Атап әйткәндә, улар Канаданың Британ Колумбияһы провинцияһында һәм Американың Вашингтон, Орегон, Калифорния, Айдахо һәм Монтана штаттарында йәшәй.
Классификацияһы
2018 йылдың октябренә ырыу эсендә 2 төр билдәләнә: :
Изге Мәрйәм Инә Бөркәнсеге (Покров) сиркәүе (Мешков)
Изге Мәрйәм Инә Бөркәнсеге (Покров) сиркәүе, (Изге-Покров сиркәүе) — Ростов өлкәһе Раздор станицаһының Мешков утарындағы элекке православие сиркәүе.
История
Дон дини консисторияһында Мешков утарында сиркәү төҙөү менән бәйле документтар бар. Улар тап ошо утарҙа сиркәү төҙөү кәрәклеген нигеҙләүҙәр. Был сиркәү мәхәлләһенә тағы ла яҡын -тирәләге Мигулин, Позняков, Павлов, Верников, Назаров, Попов, Еловат ,Калмыков , Скильнов , Ежов , Колодезный , Сетраков , Альховский һәм Вежин утарҙары кешеләре лә беркетелгән булған.
Мешков утарында Покров сиркәүе 1857 йылда төҙөлгән. Уның бинаһы, ҡыңғырауҙар манараһы ағастан булған, баштары тимер менән ябылған, территорияһы таш ҡойма менән уратылған. Сиркәүҙә ике тәхет: төп тәхет Изге Мәрйәм Инә Покровына, ә төкәтмәһендә Николай Чудотворец хөрмәтенә бағышланған. 1890 йылдың 1 октябрендә сиркәүҙә белем биреү мәктәбе асылған. 1897 йылдың 15 сентябрендә мәктәп ҡатын-ҡыҙҙар сиркәү-мәхәллә мәктәбенә әүерелгән. Мәктәп сиркәү аҡсаһына тәьмин ителгән. XX быуат башында сиркәү янған һәм уның урынында бәләкәй ҡыңғырау манаралы табыныу ағас йорто һалынған. 1904 йылда Мешков станицаһында өс тәхетле ҙур Изге Покров сиркәүе таштан төҙөлгән.
СССР-ҙа коллективлаштырыу башланғанға тиклем сиркәү станица һәм уның яҡын-тирәһендәге утар халыҡтарының дини ихтяждарын ҡәнәғәтләндереп килгән, сиркәүҙә даими рәүештә ғибәҙәт ҡылғандар. Һуңыраҡ сиркәү бинаһын талағандар һәм бинаны складҡа әйләндергәндәр. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында сиркәү эшен яңынан башлаған, ә 1955 йылда йорт урындағы хакимиәт күрһәтмәһе буйынса һүтелгән.
1981 йылда Мешков станицаһында йәшәүселәр теләге менән ауылда ғибәҙәтхана иҫтәлегенә элекке сиркәү миһрабы урынында сиркәү төшөрөлгән таҡтаташлы Иҫтәлек тәреһен ҡуйғандар. Тәре 2001 йылда эшләнгән һәм элек сиркәү торған урынға баҫтырылған .Иҫтәлек тәреһе Вешенская станицаһы руханийы — отец Владимир (Поляков), Чертковский ҡасабаһындағы Изге Покров сиркәү хужаһы — отец Роман (Власенко) һәм Изге Покров мәхәлләһе хужаһы — отец Константин (Кудинов) тарафынан изгеләндерелгән. Хәҙерге ваҡытта Бөйөк сиркәү байрамдарында православныйҙар Иҫтәлекле тәре торған ергә тейешле йола тәртибенә ярашлы Тәре йөрөштәрен ойошторалар.
Хәҙерге ваҡытта станицала Вешенский мәнфәғәтенең Изге Покров сиркәү мәхәлләһе эшләй, уның хужаһы —протоиерей Владимир Лавлинский.
Изге Мәрйәм Инә Бөркәнсеге (Покров) сиркәүе (Новочеркасск)
Изге Мәрйәм Инә Бөркәнсеге (Покровы) сиркәүе — православиеның (иҫке йола) сиркәүе элекке Дон Ғәскәре өлкәһендәге Новочеркасск ҡалаһында 1908 йылда төҙөлгән, архитектура стиле — эклектика. Элекке Почта, 39 (хәҙер Пушкин урамы, 41 — был урында хәҙер 5-се янғын һүндереү бүлеге) торған.