cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Йоһанн Кеплер
Астрономия
Кеплер асҡан планеталар кинематикаһы закондары Ньютонға гравитация теорияһын (Ерҙең тартыу көсө) булдырыуға ярҙам итә. Ньютон математика юлы менән Кеплер закондарының гравитация законы эҙемтәләре икәнен иҫбатлай.
Ҡояш системаһынан ары булған ғәләм төҙөлөшө тураһында Кеплер философ-мистик кеүек фекер йөрөтә. Ҡояш -хәрәкәтһеҙ планета, йондоҙҙар сфераһы уныңса- донъя сиге.Ғәләмдең сикһеҙ булыуына ул ышанмай. 1610 йылда Кеплер фотометрик парадокс тураһында яҙа: йондоҙҙар һаны сикһеҙ булһа, ниндәй йүнәлешкә ҡараһаҡ та, беҙ йондоҙ күрер инек,һәм күктә ҡараңғы урындар булмаҫ ине ти.
Пифагорсылар кеүек үк Кеплер донъяла ниндәйҙер бер үк ваҡытта геометрик һәм музыкаль һандар гармонияһы бар тип иҫәпләй
Кеплер ни өсөн планеталар алтау һәм ни өсөн ошолай урынлашҡан икәнде аңлата (ул саҡта Ҡояш системаһында тик тик алты планета билдәле була): планеталар дөрөҫ күпмөйөштәр эсенә урынлашҡан икән. Ошо фәнни булмаған ҡараштары менән Кеплер Марстың ике юлдашы һәм Марс менән Юпитер араһында тағы бер планета булырға тейешлеген фаразлай.
Кеплер протестанттар Григорий календарын ҡабул итһен өсөн күп көс һала (Регенсбургта 1613 һәм Ахенда 1615).
Хәтер
И.Кеплер хөрмәтенә аталған: Вайль-дер-Штадт, Прага , Грац һәм Регенсбургта Кеплер музейҙары бар.
Ғалим тормошона бағышланған әҫәрҙәр:
Илька (Тайдон ҡушылдығы)
Илька — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тайдон йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ң
{| align=right cell-padding=11px Ң, ң, башҡортса исеме: эң — кирил хәрефе,Башҡорт алфавитының ун туғыҙынсы хәрефе.Был хәрефтең әйтелеше —.
Шулай уҡ ул — ҡазаҡ әлифбаһының 19-сы хәрефе, ҡырғыҙ әлифбаһының 16-сы хәрефе, татар әлифбаһының 18-се хәрефе. Был хәреф дуңган, ҡалмыҡ һәм тыва телдәрендә ҡулланыла. Дуңган телендә был хәреф менән бер генә һүҙ яҙыла: ңә (ҡаҙ)
Штайнроде
Штайнроде (Steinrode) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 528 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,31 км2. Диңгеҙ кимәленән 215–367 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37345 һәм автомобиль коды — EIC.
Майма
Майма, гольян, гольян-сабаҡ (Phoxinus phoxinus, Гольяны) —— Европала, төньяҡ Азияла һәм Көньяҡ Америкала йәшәй торған балыҡ ; ҙурлығы 20 см тирәһендәге ваҡ сөсө һыу балығы. Төҫтәре һоро аллы-гөллө ялтырап тора. Тәңкәләре ваҡ ҡына.
Серәкәй ҡурсаҡтары, ваҡ себендәр, икмәк валсығы менән туҡлана.
Ырыуҙың 19 төрө билдәле
Маҡар районы
Маҡар районы — 1930 йылдан 1963 йылға тиклем РСФСР-ҙың Башҡорт АССР-ы составындағы район. 1963 йылдың 1 февралендә бөтөрөлә.
Административ үҙәге — Петровский ауылы.
Тарихы
Маҡар районы БАССР‑ҙың көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан, төньяҡта — Ғафури, төньяҡ‑көнсығышта — Белорет, көньяҡ‑көнсығышта — Бөрйән, көньяҡта — Мәләүез, көнбайышта Стәрлетамаҡ райондары менән сиктәш ята. 1930 йылдың 20 авгусында Стәрлетамаҡ кантонының улустарынан ойошторола. Тәүҙә ул Петровский районы тип атала. 1930—32 йылдарҙа территорияһының бер өлөшө Тор районына, 1937—40 йылдарҙа Ишембай районына ингән.
1963 йылдың 1 февралендә бөтөрөлә, территоряһы — Стәрлетамаҡ районы, ә 1965 йылдан Ишембай районы составына индерелә. Майҙаны — 3429 квадрат километр. Район үҙәге — Петровский ауылы. Районда 15 ауыл Советы, 102 ауыл тораҡ пункты була. Халҡы 39,4 мең кеше (1959), башҡорттар күпселекте тәшкил итә.
Иҡтисады
Иҡтисади нигеҙен нефть сығарыу сәнәғәте, урман хужалығы, ит‑һөт йүнәлешле һыйыр малы, сусҡа үрсетеүгә, иген культуралары һәм мал аҙығы культуралары, көнбағыш үҫтереүгә махсуслашҡан ауыл хужалығы тәшкил итә. Умартасылыҡ, йәнлекселек, балыҡсылыҡ, ҡымыҙ эшләү үҫешкән була. 19 колхоз, урман хужалығы, МТС, Маҡар урман сәнәғәте комбинаты, ағас эшкәртеү комбинатыты, кирбес һәм дегет заводтары, 66 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 5 урта мәктәп, балалар баҡсаһы, балалар йорто, 5 дауахана, 4 амбулатория, 28 фельдшер‑акушерлыҡ пункты, 60 клуб учреждениеһы, 33 ауыл китапханаһы эшләй. Башҡорт телендә “Алға” гәзите сыға, уның редакцияһы Петровский ауылында урынлаша. Ноғман Мусин, Ибраһим Ғиззәтуллин, Сулпан Иманғолов, Әмир Гәрәев һәм башҡа бик күп әҙиптәр тап ошо "Алға" гәзите редакцияһы булдырған әҙәби мөхит шарттарында яҙыусы, шағир һәм йәмәғәт эшмәкәре булып формалаша.
Восток (күл)
Восто́к —Антарктидалағы иң ҙур боҙ аҫты күлдәренең береһе.
Восток күле яҡынса 4000 метр ҡалынлыҡтағы боҙ ҡалҡаны аҫтында «Восток» антарктик станцияһы (77° ю. ш., 105° в. д.) районында урынлашҡан һәм үлсәмдәре яҡынса 250х50 км. Күҙалланған майҙаны 15,5 мең км² тирәһе. Тәрәнлеге 1200 метрҙан ашыу. Һыуҙың күләме — яҡынса 5400 км³.
Восток күле тәү сиратта миллион йылдар буйына тирә-яҡ мөхиттән изоляцияла булыуы менән үҙенсәлекле. Күлдең тәбиғи изоляторы булып уның өҫтөндә дүрт километрлыҡ боҙ панциры булған һәм әле лә хеҙмәт итә. Ғалимдар иҫәпләүенсә, күл һыуҙарында тере организм төйәк итә ала, сөнки унда йәшәү өсөн кәрәкле бөтә факторҙар бар:
Күл ошо районда 1957 йылдан эшләп килгән «Восток» совет (хәҙер Рәсәй) ғилми станцияһынан атама алған.
Восток күлен асыу — XX быуаттың икенсе яртыһындағы иң ҙур географик асыштарҙың береһе.
2007 йылда Антарктидала бөтәһе 140-тан ашыу боҙ аҫты күлдәре табылған.
Асыу тарихы
Тикшеренеүҙәр һәм теоретик нигеҙләүҙәргә таянып, Андрей Капица был күлдең барлығын 1955—1957 йылдарҙа уҡ алдан әйткән, әммә ул сағыштырмаса яңыраҡ, 1996 йылда, Рәсәй полярниктары көсө менән асылған тип иҫәпләнә.
Теоретик нигеҙләүҙәр
Боҙҙоң ҡалынлығы ҙур булған саҡта уның түбәнге сигендәге температураның боҙ иреү температураһына тигеҙ булыуы ихтимал тигән фекер XIX быуат аҙағынан алып билдәле. Был фекер Кропоткин Пётр күҙаллауҙарынан килә: температураның ваҡытлыса тирбәлеүе йоғонто яһамаған эре, өҫкө һыуыҡ боҙлоҡтар ҡатламында температура тау тоҡомдарында бырауланған скважиналарҙағы кеүек тәрәнлек менән күтәрелә тип уйлай.
Ошо фекерҙән сығып, 1950-се йылдарҙа океанолог Николай Зубов боҙлоҡтоң критик ҡалынлығы төшөнсәһен индерә, шул ваҡытта уның төбөндә боҙ иреү температураһы була (тейешле баҫым аҫтында). Ул тәүгеләрҙән булып Антарктидала боҙлоҡтарҙы тәүге сейсмик тикшереүҙәр барышында асыҡланған ярҙарҙан алыҫта ятҡан урындарҙа боҙ ҡалҡандарының аҫҡы өлөшөндә температура ныҡ түбән булған хәлдә лә шыйыҡ һыу булыуы ихтимал тигән фараз белдерә.
1955 йылда инглиз гляциологы Гордон Робин үҙенең классик эшен баҫып сығара, ундаҡалын антарктик боҙлоҡтарҙы температура ҡырының һыуыҡтың вертикаль рәүештә боҙ бөрсөктәре менән төшөүенең көслө йоғонтоһонда формалашыуын күрһәтә. Шуға күрә Зубовтың алымын бындай боҙлоҡтарҙың тәрәнлегендәге шарттарҙы баһалау өсөн файҙаланырға ярамай.
1961 йылда Игорь Зотиков боҙлоҡта хәрәкәт итеүсе шыйыҡса булараҡ ҡаралған йылы үткәреүсәнлек тигеҙләмәһен хәл итеүгә нигеҙләнгән йылылыҡ физикаһы иҫәпләүҙәре үткәрә. Һыуыҡтың конвекция менән өҫтән аҫҡа күсеүе лә иҫәпкә алынған. Ошо нигеҙҙә Көнсығыш Антарктиданың үҙәк өлөшөнөң боҙ япмаһы тураһында мәғлүмәттәр анализланған һәм Мирный станцияһынан Восток станцияһына тиклем һәм артабан Көньяҡ географик полюсҡа табан профиль буйынса Антарктида боҙлоҡ ҡатламының үҙәк өлкәләре ҙур ҡалынлыҡ арҡаһында түбәндәге йылылыҡтың өҫкә күтәрелеүенең бик аҙ булған шарттарҙа булыуы күрһәтелгән. Шуға бәйле геотермик ағымдың бер өлөшө боҙ һәм ҡаты йырҙа сигендә өҙлөкһөҙ иреүгә тотонола. Һығымта: ҡар һыуы сағыштырмаса нескә плёнка рәүешендә боҙлоҡ ҡалынлығы бәләкәй булған урындарға сыға һәм шунда киреп туңып, боҙлоҡ ситтәренә табан боҙ рәүешендә шыла. Боҙ аҫты йырҙаһының айырым тәрәнлектәрендә был һыу Антарктик боҙ ҡалҡанының иң ҡалын үҙәк өлөшө аҫтында күлдәр формаһында тупланыуы мөмкин.
Шулай итеп, Антарктида боҙлоғо аҫтында, Европаның майҙанына ярашлы, сөсө һыу диңгеҙе булыуы тураһында фараз барлыҡҡа килә. Ул кислородҡа бай булырға тейеш, сөнки ул аҡрынлап боҙ һәм ҡарҙың өҫкө ҡатламы менән бергә тәрәнгә төшә. Бәлки, был боҙ аҫты күлендә тереклек тә барҙыр. Антарктида боҙ япмаһының үҙәк өлөшөндәге йырҙа эргәһендә өҙлөкһөҙ ирегән өлкәләрҙең иҫәп картаһы төҙөлә. Картанан күренеүенсә, Восток, Амундсен-Скотт, Бэрд станциялары аҫтында өҙлөкһөҙ ирегән өлкәләр урынлашҡан һәм бында боҙ аҫты күлдәре булыуы мөмкин.
И. А. Зотиковтың гипотезаһы тәүге тапҡыр Бэрд станцияһында 1960 йылдарҙағы иң тәрән скважинаны (ике километрҙан ашыу) быраулау һөҙөмтәһендә раҫлана. Бур боҙ төбөнә еткәс, скважинаға сөсө һыу тула.
Восток станцияһы районында дистанцион зондлау
Андрей Капица етәкселегендә 1959 һәм 1964 йылдарҙа үткәрелгән Восток станцияһы аҫтындағы боҙ ҡалҡанын сейсмик зондлау уның ҡалынлығын билдәләргә мөмкинлек бирә. Баҡтиһәң, ҡабул итеү сигналында боҙ төбөнән килгән сағылыштан тыш тағы ла берәү асыҡланған. Ул ваҡытта уны боҙлоҡ аҫтында ултырма тоҡомдар ҡатламының аҫҡы сигенән сағылыш булараҡ интерпретациялана. Һуңғараҡ был боҙ һәм һыу сиге сағылышының сигналы булған тигән фараз сыға.
1971—1978 йылдарҙа Скотт исемендәге Поляр тикшеренеүҙәр институты аэрорадиолокацион профиль үткәрә. Уның мәғлүмәттәре үҙенсәлекле ҙурлыҡтағы боҙ аҫты һыу ятҡылығының барлығын асыҡ күрһәткән. 1987 йылдың 7 ноябрендә, ПМГРЭ-ның бәләкәй масштабтағы аэрогеофизик эштәре сиктәрендә, үҙәк Антарктидала, Ил-18 самолётында осош яһала һәм ул Восток станцияһына осоп барғанда шельф боҙлоҡтары өҫтөндә алынғандарға оҡшаш сағылыштар теркәй.
Тәүге этап
5Г исеме алған һәм палеоклиматик тикшеренеүҙәр маҡсатында ҡабул ителгән скважинаны 1989 йылда Восток станцияһы базаһында совет, француз һәм АҠШ ғалимдарының берлек экспедицияһындағы тикшеренеүселәр быраулай башлай. 1996 йылға өлгәшелгән 3539 метр тәрәнлектән башлап боҙҙоң химик һәм изотоп составы һәм уның кристаллографик структураһы ярайһы уҡ үҙгәрә — был боҙ аҫты күленең туңған һыуы икәнлеге асыҡлана. Тикшеренеүҙәрҙә алты ғилми төркөм ҡатнаша, уларҙың составына ике ил — Рәсәй һәм Францияның ғилми-тикшеренеү институттары һәм университеттары хеҙмәткәрҙәре инә. 2004 йылда Рәсәй Франция менән Европа ғилми-тикшеренеү берекмәһен булдырыу тураһында килешеүгә ҡул ҡуя, уның маҡсаты — «климатик һәм биологик мәғлүмәттәр архивын булдырыу, Көнсығыш Антарктидаһының боҙло керндарын өйрәнеү нигеҙендә антарктик боҙ аҫты күлдәрен экзобиологик тикшереүҙе башҡарыу».
1999 йылға ҡарата быраулау эштәре 3623 метр тәрәнлеккә тиклем башҡарыла. Был тәрәнлектәге боҙ өлгөләренең йәше 430 мең йыл самаһы, шуға күрә күлде кәмендә 500 мең йыл элек боҙ ҡаплап алған тип күҙаллана.
Быраулауҙы туҡтатыу (1999—2006)
2003 йылда Санкт-Петербург дәүләт тау университетында яңы технология уйлап табыла һәм 2006 йылда тәрән быраулау буйынса эштәр тергеҙелә.
Һуңғы этап (2006—2013)
52-се Рәсәй антарктик экспедицияһы (2006—2007) сиктәрендә 2006 йылдың декабрь аҙағында быраулау яңынан башлана һәм 3650,43 метр тәрәнлектән тәүге боҙ керны алына.
2006—2007 йылдарҙа йәмғеһе 75 метрҙан ашыу боҙ керны сығарыу планлаштырылған була. Ләкин лебедканың һәм кабелдең техник төҙөк булмауы арҡаһында термобыраулау снарядын 3665 метр билдәһендә туҡтатырға тура килә — күл өҫтөнә тиклем тағы 85 метр самаһы ҡалған була (яңылышлыҡ плюс-минус 20 метр). Боҙ аҫты күленән һыу пробаларын алыу 2008—2009 йылдар миҙгелендә Халыҡ-ара поляр йыл сиктәрендә үткәреү планлаштырыла. 2008 йылғы антарктик миҙгелдә тағы ла авария була — быраулау снаряды өҙөлә. 2009 йылдың ғинуарында Рәсәй быраулаусылары боҙ скважинаһының диаметрын киңәйтеү буйынса бөтә кәрәкле әҙерлек эштәрен башҡарып, өҫкә күтәреп быраулау снарядын «алып ҡалыу» буйынса операцияға тотона.
2011 йылдың 3 февраленә ҡарата скважинаның тәрәнлеге 3714,24 м тәшкил итә.
Боҙлоҡтоң тәрәнлеге билдәһеҙ, яҡынса тәрәнлеге 3730 метрҙан 3770 метрға тиклем тәшкил итә. Ағымдағы быраулау тиҙлегендә, тәүлегенә 2,2 метр тәшкил иткәндә, күлгә инеү өсөн тағы 16-32 көн кәрәк була. Әммә йәйге миҙгел тамамланыу менән Антарктикала эштәр 2011 йылдың декабренә тиклем кисектерелә, 2011 йылдың 7 февралендә скважина киләһе йылға тиклем консервациялана. Быраулау снаряды 3720 метр билдәһендә туҡтай.
2011 йылдың декабрендә ғалимдар күл һыуынан алынған яңы боҙҙо яңынан быраулап, уны геохимиктарға, кристаллографтарға һәм микробиологтарға анализ яһау өсөн биреп һәм бында эштәр йәнә туҡтатыласаҡ тип планлаштырыла. 2011 йылдың декабрендә профессор Николай Васильев етәкселегендәге яңы экспедиция килә.
2012 йылдың 12 ғинуарында скважинаның тәрәнлеге 3737,5 метрға етә. Быраулау тәүлек әйләнәһенә алып барыла — был миҙгелдә Рәсәй полярниктары боҙлоҡто асырға һәм Восток боҙ аҫты күленә үтеп инергә иҫәп тоталар. 5 февралдә, 3769,3 метр тәрәнлектә, ғалимдар быраулауҙы тамамлай һәм боҙ аҫты күленә етәләр.
2013 йылдың 10 ғинуарында үтә күренмәле күл боҙонан 2 метр оҙонлоғондағы тәүге керн алына.
Күл тирәһендәге рельеф
Восток күле янындағы боҙлоҡтоң тайпылышы күрше райондарға ҡарағанда ун тапҡырға аҙыраҡ. Яйланың көнбайышында — киҫкен күтәрелеү, ә көнсығышында шундай уҡ киҫкен төшөү күҙәтелә. Бындай структура шельф боҙлоҡтарына хас. Был күлдең булыу гипотезаһында йәнә бер дәлил була.
2008 йылда 1995 йылдан алып дауам иткән ер өҫтө геофизика эштәре тамамлана. Булған бөтә мәғлүмәттәрҙе, шул иҫәптән сит ил тикшеренеүҙәре материалдарын, интерпретациялау барышында күл ярының ентекле картаһы төҙөлә, уның соҡороноң һәм күлде ҡаплаған боҙлоҡтоң морфометрик характеристикалары билдәләнә.
Күлдең төрлө өлөшөндә боҙҙоң ҡалынлығы төрлөсә: төньяҡта 3800 метрҙан алып көньяҡта 4250 метрға тиклем тәшкил итә, ауышлыҡ 450 метрға етә, ә боҙлоҡ өҫтөндә 40 метр самаһы ғына. Төньяҡ яҡтан боҙ ирей, көньяҡтан — туңа. Һыу-боҙ сигенең абсолют билдәһе төньяҡ өлөшөндә 600 метрҙан көньяҡ өлөшөндә 150 метрға тиклем.
Восток боҙ аҫты күленең майҙаны 15790 км² тәшкил итә. Уның акваторияһы сиктәрендә дөйөм майҙаны 365 км² булған 11 утрау асыҡланған. Уларҙың иң ҙурының майҙаны 175 км² тәшкил итә. Восток күле янындағы территорияларҙа 56 айырым боҙ аҫты һыу ятҡылығы табылған. Уларҙың иң зуры 129 км² майҙанды биләй.
Күл һыу аҫты һырты менән ике өлөшкә бүленгән. Төньяҡ өлөшөнөң тәрәнлеге — 400 м, көньяҡ өлөшөнөкө 800 м яҡын; һырт өҫтөндәге тәрәнлек 200 метрға яҡын.
Яңыраҡ үткәрелгән тикшеренеүҙәр һыу-боҙҙоң амплитудаһы һыу ҡалҡыу һөҙөмтәһендә 1-2 сантиметр күтәрелеүен күрһәтте. Был күренеш һыуҙы бутауға килтерә һәм микроорганизмдарҙың иҫән ҡалыуы өсөн ҙур әһәмиәткә эйә булыуы ихтимал.
Лю Бан
Гао-цзу (, беҙҙең эраға тиклем 256 йыл йәки беҙҙең эраға тиклем 247 йыл — 1 июнь, беҙҙең эраға тиклем 195 йыл)- Хань империяһының беренсе императоры.
Сығышы менән хәлле крәҫтиән ғаиләһенән. Шәхси исеме Лю Бан менән билдәле, икенсе исеме — цзи (季). Беҙҙең эраға тиклем 209 йылда Цинға ҡаршы ихтилал ваҡытында рәсми булмаған Пэй-гун (沛公) титулы менән Пэй өйәҙенең хәрби юлбашсыһы тип иғлан ителә. Б. э. т. 208 йылда Чу Хуай-ванынан Уань-хоу рәсми титулы ала, әммә әҙәбиәттә уның аҫтында телгә алынмай тиерлек.
Бала сағы
Лю Бан Пэйсянь өйәҙендә (хәҙер был урындар Цзянсу провинцияһының Сюйчжоу ҡала округы Фэнсянь өйәҙе биләмәһендә урынлашҡан) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Лю Бан ғаиләлә өсөнсө ул була. Ул тиҙ арала Сышуй улусының чиновнигы һәм идарасыһы була, әммә эштәргә һанға һуҡмау менән ҡарай һәм трактир хужаларынан бурысҡа күп эсә.
Ул юғары чиновник Люйҙы осрата, ул унда лидерлыҡҡа айырым талант күрә һәм уға ҡыҙын кейәүгә бирә (буласаҡ императрица Люй-хоу).
Бер ваҡыт ул хөкөм ителеүселәр төркөмөн Лишань тауына мәжбүри эштәргә алып бара. (күрәһең, император Цинь Шихуандиҙың кәшәнәләре төҙөлөшөнә); юл башында уҡ байтаҡ хөкөм ителеүселәр тырым-тырағай ҡаса. Уны язалауҙарҙан ҡурҡып, ул ҡалған әсирҙәрҙе ебәрергә ҡарар итә. Әсирҙәргә ҙур кобра һөжүм итә, ул уны үлтерә. Шулай итеп, ул хөкөм ителгәндәрҙең ихтирамына лайыҡ була, тиҫтәләгән көслө егет уның тирәләй туплана һәм отряд ойоштора, ул отряд менән бергә Пэй өйәҙендә йәшеренеп йөрөй.
Цинь империяһына ҡаршы ихтилал
Беҙҙең эраға тиклем 209 йылда Цинь Шихуандың вафатынан һуң Чэнь Шэ Чу бойондороҡһоҙ батшалығын иғлан итеп, ихтилал күтәрә. Пэй өйәҙе Чу территорияһына инә. Ул саҡта чиновник Сяо Хэ ихтилалға ҡушылырға ҡарар итә; ул кейәүе Фань Куй аша Лю Банды уның отряды менән ихтилалға йәлеп итергә ҡарар итә. Лю Бан ҡалаға яҡынлашҡас, өйәҙ начальнигы менән Сяо Хэ араһында бәхәс була. Һәм Сяо Хэ ҡала диуары аръяғына ҡаса. Лю Бан аҡһаҡалдарға, ихтилалдың бурыстарын һәм ҡала өсөн хәүефлелекте ентекле аңлатып, хат яҙа. Аҡһаҡалдар өйәҙ начальнигын үлтерәләр, ихтилалға ҡушылырға ризалашалар, һәм Сяо Хэ тәҡдиме буйынса Лю Банды өйәҙ башлығы итеп ҡуялар. Шунан һуң ул Пэй-гун титулы, шулай уҡ бер нисә мең кешенән торған отрядты ала.
Лю Бан үҙенең отряды менән Сян Лянға, баш күтәреүселәр етәксеһенә буйһоноуға эләгә, Сян Лян үлтерелгәндән һуң туранан-тура Чу Хуай-ванына, бай кенәздәр ихтилалы координаторына буйһоноуға эләгә. Улар Лю Банға Унь-хоу титулы бирә. Чжан Лян уның ярҙамсыһы була, ул һуғыш алып барыу стратегияһын билдәләй.
Хуай-ван, Гуаньчжунды биләйәсәк кеше (Шэньси провинцияһы үҙәгендәге үҙән, унда баш ҡала Сяньян урынлашҡан), был өлкәне үҙенең идаралығына ала тип вәғәҙә бирә. Был бурысты ван, ҡаты бәғерле Сян Юйҙан айырмалы рәүештә гуманлыҡҡа эйә тип иҫәпләгән Лю Банға йөкләтә. Беренсе ҡаланы штурмлағанда Лю Бан халыҡҡа — ғүмерҙәрен, ә чиновниктарға вазифаларын һаҡлап ҡалырға вәғәҙә итә. Һөҙөмтәлә ҡалалар бер-бер артлы уға бирелә башлайҙар, һәм ул бер ҡыйынлыҡһыҙ баш ҡаланы яулап ала.
Беҙҙең эраға тиклем 207 йылдың декабрендә һуңғы Цинь императоры Цзыин Лю Банға бирелә, һәм беҙҙең эраға тиклем 206 йылдың ғинуарында Лю Бан Циндың баш ҡалаһы Сяньянға инә.
Сян Юй ныҡ асыулана, Лю Банды саҡыртып ала, ул ғәфү үтенә һәм, ҡала тейелмәне, складтарға, ҡаҙнаға мисәт һалынды, һәм барыһы ла Сян Юйҙың килеүен көтә, тип аңлата. Мәжлес барышында Сян Юйҙың «ҡылыслы бейеү ойоштороп», Лю Банды үлтерергә теләүе тураһында тарих һаҡланған, ләкин икенсе бейеүсе үҙе менән Лю Банды ҡаплап тота, һуңынан Лю Бан ҡасып китә алған (ҡара. Хунмэнь байрамы). Ғинуар аҙағында Сян Юй баш ҡаланы баҫып ала, императорҙы язалай һәм халыҡтан үс ала, ҡаҙнаны талай һәм ҡаланы һәм Цинь Шихуандың ҡәберен юҡ итә.
Чу империяһы менән көрәш
Сян Юй Ҡытайҙы 18 территорияға бүлә һәм унда вандарҙы ултырта; Лю Бан Хань-ван титулы һәм, вәғәҙә ителгән Циндың үҙәк биләмәһе урынына, Сычуань провинцияһы территорияһын һәм Шэньсиҙың көньяғын ала. Уға вәғәҙә ителгән ер өс Цинь хәрби начальнигына һәм еңелеп бирелгән кенәздәргә тапшырыла. Чу Хуай-ваны И-ди императоры титулы ала, әммә ҡыуыла һәм шым ғына үлтерелә.
Лю Бан үҙенең удел батшалығының баш ҡалаһы Ханьчжунға күсә һәм аҙыҡ-түлек запасы туплап, алыштар өсөн армия әҙерләй башлай. Тәүҙә ул «өс Цингә» — Цинь территорияһындағы элекке Цинь хәрби етәкселәренә тапшырылған Юн, Сай һәм Чжай удел кенәзлектәренә һөжүм итә, һәм Хуай-ван вәғәҙә иткән бөтә Гуаньчжун үҙәнен биләй, унан ул Сян Юйға ҡаршы һуғыша башлай.
Сян Юй хәрби өҫтөнлөктәргә эйә була һәм тура алыштарҙа даими рәүештә еңеү яулай, бер нисә тапҡыр Лю Бан армияһын тарҡата. Әммә Лю Банды юҡ итергә көсө етмәй, сөнки ул ике фронтҡа — көнсығышта баш күтәргән Ци батшалығы (хәҙерге Шаньдун провинцияһы) менән дә көрәшергә мәжбүр була, Лю Бан һәр саҡ армияны ҡабаттан йыя, Лю Банды яҡлаусы кешеләр һаны арта бара.
Сян Юй ғәскәренән тар-мар ителгәндән Һуң бер нисә тапҡыр Лю Бан ғаиләһен ташлап китә; уның атаһы, ҡатыны һәм балалары Сян Юйға әсирлеккә эләгә, әммә дипломатик юл менән ғаиләһен әсирлектән сығарыуға өлгәшә.
Еңеүе
Нәфис һәм тарихи әҙәбиәттә ярышташтар Лю Бан һәм Сян Юйҙы һәр ваҡыт бер-береһе менән сағыштыралар. Сян Юй образы-рыцарь-романтик, нескә күңелле, йомарт, яҡындарына һөйкөмлө, әммә дипломатик түгел һәм һуғыш хәрәкәттәрендә аяуһыҙ. Лю Бан, киреһенсә, тупаҫ, һауалы, әммә шул уҡ ваҡытта кешелекле һәм ҡаты түгел.
Сян Юй, ҡағиҙә булараҡ, талантлы кәңәшселәрҙе (Фань Цзэндан башҡа) йәлеп итмәйенсә, барыһын да үҙе хәл итә, Лю Бандың өс кәңәшсеһе — Чжан Лян, Сяо Хэ һәм Хань Синь була, ул уларҙы бик юғары баһалай һәм улар аҡыллы ҡарарҙар ҡабул итергә ярҙам итәләр. Хәйләкәр интрига юлы менән Лю Бан Фань Цзэндың отставкаға китеүенә өлгәшә һәм Сян Юйҙың аҡыллы кәңәшселәре ҡалмай.
Гайся янындағы алыш хәл иткес булып сыға. Лю хәйләгә бара: төндә Чу батшалығы ғәскәрҙәре лагерына ингән уның ғәскәрҙәрҙәре, үҙҙәренең юлбашсыһы бойороғо буйынса Чу батшалығының хәрби йырҙарын йырлай башлайҙар. Сян Юй уға хыянат иттеләр тип уйлай һәм армияһын ташлап ҡаса, әммә ҙур булмаған төркөм менән Хань ғәскәрҙәренең ҡамауына эләгә һәм үҙ-үҙенә ҡул һала.
Хань империяһына нигеҙ һалыу
Беҙҙең эраға тиклем 202 йылда Лю Бан тулы еңеү яулай һәм үҙен яңы Хань империяһының императоры Гао-цзу тип иғлан итә. Баш ҡаланы ул, элекке Цинь баш ҡалаһы Сяньяндан ҙур булмаған алыҫлыҡтағы Чанъанға (хәҙерге Сиань) күсерә. Еңеүгә иң ҙур өлөш индергән генералдар Хань Синь, Пэн Юэ һәм Ин Бу — Чу, Лян һәм Хуайнань вандары титулдары алалар. Лю Бан үҙенең ярҙамсыларына йомарт бүләк яһаһа ла, күпмелер ваҡыттан һуң шикләнеүсән булып китә һәм уларҙың лояллегенә ышанмай башлай. Хань Синь ван дәрәжәһенән мәхрүм ителә һәм беҙҙең эраға тиклем 202 йыл аҙағында Хуайинь-хоуға күсерелә.
Власҡа эйә булып, Лю Бан һалдаттарын йорттарына тарата һәм реформалар үткәрә башлай. Һуғыш йылдарында аслыҡтан ҡотолоу өсөн үҙен ҡоллоҡҡа һатҡандарға ирек бүләк итә. Игенселәр мәнфәғәтендә ул һалымдарҙы һиҙелерлек кәметә (был турала беҙҙең эраға тиклем 195 йылда тейешле указ сығара) һәм ауыл хужалығын үҫтереү тураһында хәстәрлек күрә башлай. Әммә сауҙа өсөн ҙур һалымдар индерә һәм сауҙагәрҙәрҙе сикләй башлай.
Беҙҙең эраға тиклем 200 йылдың ҡышында хунну Шаньсиға инә. Гао-цзу шәхсән үҙе 320 000 һалдаттан торған ғәскәрен шаньюй Модэ ғәскәренә ҡаршы алып бара. Алдаҡ сигенеү менән Модэ императорҙы һәм Хань армияһы авангардын Пинчэн ҡалаһы янында, Байдэн ауылында уратып ала. Ете көн барған алыштан һуң ҡытайҙар Модэ менән һөйләшеүҙәр башлай. Модэ солох килешеүенә ризалаша. Беҙҙең эраға тиклем 198 йылда Тыныслыҡ Һәм Туғанлыҡ килешеүе төҙөлә. Хунну ғәскәре Ҡытайҙан китә. Лю Бан хунну Шаньюйына ҡыҙын кейәүгә бирергә һәм яһаҡ түләргә ризалаша.
Тәүҙә конфуцианлыҡҡа ышанмаған Лю Бан, «Синь юй» әҫәренең 12 бүлегендә Цинь династияһы заманының элекке ҡанһыҙлыҡтары урынына идара итеүҙең яңы ысулдары тураһында тәҡдимдәр яҙған үҙенең ғалим арҡаҙашы Лу Цзя йоғонтоһо аҫтынд,а үҙ ҡарашын үҙгәртә. Артабан яңы император легизмға алмашҡа конфуцианлыҡ позицияларын тергеҙеүгә булышлыҡ итә, цинь идара итеү системаһының дөйөм структураһын һаҡлап ҡалһа ла, ҡаты цинь закондарын көсһөҙләндерә.
Лю Бан яйлап үҙенең хәрби начальниктарын һәм генералдарын тәғәйенләнгән удел вандары урынынан төшөрә һәм үҙенең балаларына һәм туғандарына алмаштыра. Ул бөтәһе туғыҙ ван урынлаштыра, уларҙың береһе генә Лю фамилияһына ҡарамай. Шул уҡ ваҡытта уға сиратлап ҡәнәғәт булмаған хакимдарҙың ихтилалдарын баҫтырырға тура килә.
196 йылда императрица Люй-хоу бойороғо буйынса, Хань Синь Чэнь Сю менән бергә заговорҙа ғәйепләнеп ҡулға алына һәм язалап үлтерелә. Шулай уҡ шул уҡ йылда Пэн Юэ икенсе заговорҙа ғәйепләнеп ябай кешеләр рәтенә ҡалдырыла, ә һуңынан императрица Люй-хоу бойороғо буйынса ул язалап үлтерелә, ә уның ырыуы юҡ ителә.
Вариҫтары
Гао-цзу үлгәндән һуң тәхеткә өлкән принц Лю Ин ултыра, ул үлгәндән һуң алған Хуэй-ди титулы буйынса билдәле. Император икенсе улы Жу-ины вариҫы итеп тәғәйенләй алмай, сөнки һарай менән императрица Люй-хоу ҡаршылыҡ күрһәтә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Кесе Кызым
Кесе Кызым — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тегус йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мохнатый Сайы
Мохнатый Сайы — Рәсәй йылғаһы. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бурла өзенінен 392 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тополь күле һәм Бурла йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дин-Ёган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Карасартова Койсун
Койсун Карасартова (1926 — 10 май 2009) — ҡырғыҙ һәм совет театр һәм кино артисы, йырсы. Ҡырғыҙ ССР-ының атҡаҙанған артисы (1979). Ҡырғыҙстан Республикаһының халыҡ артисы (1997).
Биографияһы
Койсун Карасартова 1926 йылда Ҡаҙаҡ ССР-ының Нарын өлкәһе Ат-Башы районы Ҡара-Һыу-Башы ауылында тыуған. 14 йәшенән Нарын колхоз-совхоз театры сәхнәһендә сығыш яһай башлай. 1941—1951 Һәм 1951—1960 йылдарҙа Ысыҡкүл драма театры (хәҙер Ҡасималы Йәнтешев исемендәге өлкә музыкаль-драма театры) артисы, 1961—1995 йылдарҙа — Нарынск өлкә музыкаль-драма театры артисы.
Классик сит ил, совет һәм ҡырғыҙ авторҙарының төрлө жанрҙағы спектаклдәрендә сығыш яһап, сәхнәлә йөҙләгән художестволы образдар тыуҙыра.
Йырсы — профессиональ ҡырғыҙ йырсыһы. Үзбәк, ҡырғыҙ, ҡаҙаҡ һәм уйғыр композиторҙарының әҫәрҙәрен, халыҡ йырҙарын башҡара.
Кинола төшә. 2009 йылдың 10 майында Ҡырғыҙстандың Бишкәк ҡалаһында вафат була.
Һайланма фильмографияһы
-  — «Ай сихырсыһы» (драма) — сихырсы.
- 1983 — «Лунная радуга» (фантастика, драма, детектив) — сихырсы.
Ғаиләһе
1948 йылда Ҡырғыҙ ССР-ының халыҡ артисы Андабеков Сәйитҡазы менән ғаилә ҡоралар. Ғаиләлә 4 ул һәм 3 ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерәләр.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Ҡырғыҙ ССР-ының атҡаҙанған артисы (1979)
- миҙалдар.
Еловинская
Еловинская — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кия йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ильмень (Том ҡушылдығы)
Ильмень — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының уң ярына тамағынан 408 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Познер Владимир Владимирович
Познер Владимир Владимирович (1 апрель 1934 йыл) — совет һәм Рәсәй тележурналисы, телетапшырыуҙар алып барыусы, Рәсәй Телевидение академияһының беренсе президенты (1994—2008).
Ата-әсәһе, тормошоноң башы
Владимир Владимирович Познер 1934 йылдың 1 апрелендә Францияның баш ҡалаһы Парижда 1922 йылда Рәсәйҙән эмиграцияға киткән Владимир Александрович Познер (1908—1975) һәм француз Жеральдин Люттен (1910—1985) ғаиләһендә тыуған. Атаһы исеме хөрмәтенә уға Владимир исемен ҡушалар. рус һәм француз шағиры Владимир Соломонович Познер Владимир Владимирович Познерҙың ике туған ағаһы.
Владимир Познерға биш йәш тулғансы ата-әсәһенең рәсми ниҡахы булмай. Уны барлығы өс айлыҡ сағында әсәһе АҠШ-ҡа алып китә. Унда Владимирҙың өләсәһе һәм әсәһенең бер туған һеңлеһе, әсәһенең яҡын туғандары, дуҫтары йәшәгән була. Бер аҙ ваҡыт үткәс, Владимирҙың әсәһе Жеральдин АҠШ-тың Paramount Pictures кинокомпанияһының Франция бүлегенә монтажсы булып эшкә урынлаша. 5 йылдан һуң, 1939 йылда, «Metro-Goldwyn-Mayer» кинокомпанияһының Европа филиалында эшләгән Владимир Александрович Познер, АҠШ-ҡа барып, ҡатыны Жеральдина менән улы Владимирҙы Францияға алып ҡайта.
1940 йылда, Франция немец ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алынғас, Познерҙарҙың ғаиләһе АҠШ-ҡа ҡаса. 1945 йылда Америкала Владимир Познерҙың ҡустыһы Павел тыуа.
Владимир Александрович Познер Советтар Союзының ялҡынлы патриоты булған. 1940 йылда Литва СССР составына ингәндән һуң, В. Познерҙың атаһы яғынан ҡартатаһы Александр Познер СССР гражданлығы ала һәм СССР Юғары Советы указы нигеҙендә Владимир Александрович Познер ҙа СССР гражданлығына эйә була. Ул 1943 йылда АҠШ-тың Хәрби департаменты кинематографияһында рус секцияһының башлығы булып эшләй башлай. Ошо ваҡытта ул совет разведкаһы менән хеҙмәттәшлеге башлана.
Икенсе донъя һуғышы тамамланыу менән СССР һәм АҠШ араһындағы мөнәсәбәттәрҙең насарланыуы, илдә «маккартизм осоро» башланыу арҡаһында һәм Познерҙарҙы ФБР-ҙың көслө күҙәтеүгә алыуы сәбәпле, ғаилә АҠШ-ты ташлап китергә мәжбүр була. Башта Познерҙар Францияға ҡайтырға уйлай, әммә донос нигеҙендә Франция дәүләт органдары өлкән Познерҙы илгә индерергә баш тарта. Познерҙар Берлингә күсеп килә. Бында Владимир Александрович «Совэкспортфильм» компанияһында эшләй башлай. 1950 йылда Владимир Познер совет паспорты ала.
1952 йылда Познерҙар ғаиләһе Советтар Союзының баш ҡалаһы Мәскәүгә күсенеп ҡайта.
Әҙәбиәт
• 2
Һылтанмалар
• 2
О (кирил хәрефе)
{| align=right cell-padding=11px Оо [о] — Башҡорт алфавитының егермесе хәрефе.
Башҡорт алфавитында
Һуҙынҡы хәрефтәргә инә: а, е, ё, и, о, ө, у, ү, ы, э, ә, ю, я.
Герра Хуан Луис
Хуа́н Луи́с Ге́рра (Juan Luis Guerra Seijas, 7 июнь 1957, Санто-Доминго) — донъяла киң билдәле доминика йырсыларының һәм композиторҙарының береһе, меренге стилендәге, сальса һәм башҡа популяр Латин Америкаһы музыкаһын башҡарыусы, хәҙерге заман бачатаһына нигеҙ һалыусы.
Белеме
Мәктәпте тамамлағандан һуң Герра Санто-Доминго Автономиялы университетына (Universidad Autónoma de Santo Domingo) уҡырға инә, унда бер йыл фәлсәфә һәм әҙәбиәт өйрәнә. Ләкин шунан ары Герра университетта уҡыуын туҡтата ла Доминика Республикаһының Милли музыка консерваторияһына (Conservatorio Nacional de Música) уҡырға инә. Уҡыған сағында Герра «нуэва кансьон» йәки «нуэва трова» (йәғни «яңы йыр») тигән стилде бик ярата («кансьон» йәки «трова» стиленән айырмалы). «Нуэва трова»ға илһамландырыусылар булып Куба музыканттары Пабло Милане́с һәм Сильвио Родригес тора. Герра консерваторияны 1982 йылда тамамлай ҙа АҠШ-ҡа Бостон ҡалаһына китә, унда Беркли Музыка Колледжында (Berkeley College of Music) музыкаға уҡыуын дауам итә, композиция һәм аранжировкаға өйрәнә.
Артист карьераһын башлауы
1984 йылда Доминика Республикаһына ҡайтҡас, Хуан Луис Герра урындағы бер нисә музыкант менән бергә «440» төркөмөн ойоштора, уның менән шул уҡ йылды «Soplando» тигән беренсе альбомын сығара. Сираттағы ике альбомы — «Mudanza y Acarreo» менән «Mientras más lo pienso… tú» — сит илдәрҙә әллә ни иғтибар яуламай, әммә Доминика Республикаһында тыңлаусыларын таба.
Тәүге өс альбомынан айырмалы, 1988 йылғы «Ojalá que llueva café» дискыһы менән ундағы ошо атамалағы йыр шаңҡытҡыс уңышҡа өлгәшә һәм Латин Америкаһының бер нисә илендә хит-парадтарҙың тәүге урындарына үрләй. Йырға клип төшөрөлә, ә Герра төркөм менән концерт турнеһына китә. Киләһе альбом, «Bachata rosa», 1990 йылда сыға һәм шулай уҡ бик уңышлы була, уның өсөн Хуан Луис Герра «Грэмми» премияһына лайыҡ була. Был новаторҙарса диск Латин Америкаһындағы бачата кеүек музыка жанрының революцион яңырыуы тип ҡабул ителә һәм Герраға ошо стиль аталарының береһе тигән дан килтерә. Альбом 5 миллион дана күсермә менән сыға, Герра Латин Америкаһында, АҠШ-та һәм Европала концерттар үткәрә.
«Ареито»
1992 йылда, «Ареито» (Areíto) альбомы сыҡҡас, публиканың Х. Л. Герраға ҡарата тик һоҡланыулы мөнәсәбәте ҡапма-ҡаршылыға әйләнә, сөнки музыкант Американың ерле халҡының үтә фәҡирлектә көн итеүен, 1992 йылда Американы асыуҙың 500 йыллығын билдәләүҙе ҡаты тәнҡитләй, сөнки Американың асылыуы индеецтарҙы дискриминациялауға башланғыс һала; алдынғы илдәрҙе ике төрлө стандарттар сәйәсәте алып барыуҙа ғәйепләй. Герраның сығышы шул тиклем шаңҡытҡыс була, хатта был альбомдағы «Йәшәү өсөн түләү» (El costo de la vida) тигән йырына төшөрөлгән клипты күрһәтеү ҡайһы бер илдәрҙә тыйыла. Үҙенең киләһе «Fogaraté» (1995) тигән альбомында Хуан Луис Герра сәйәси белдереүҙәрҙән тыйылып тора, һәм «Ареито» альбомына бәйле ҡауға тыма. 1998 йылғы «Уныһы ла, быныһы ла түгел» (Ni es lo mismo ni es igual) тигән диск тәнҡитселәрҙең яҡшы баһаһын ала һәм бер юлы өс «Грэмми» наградаһы менән бүләкләнә.
Хәҙерге ижады
Алты йыллыҡ өҙөклөктән һуң, 2004 йылда Герра «Һинең Өсөн» (Para Ti) тигән яңы альбомын яҙҙыра. Был дискылағы йырҙарға Инжил христианлығының ҙур йоғонтоһо һиҙелә, сөнки музыкант шул дингә бирелеп китә. 2005 йылда Хуан Луис Герра «Биллборд» журналының «Госпел-поп» һәм «Тропикаль-меренге» тигән категорияларындағы ике награданы яулай: беренсеһе — альбом өсөн, икенсеһе — шул альбомдағы «Las Avispas» йыры өсөн. Был баҫма өсөн әлеге осраҡ уникаль булып тора. Шул уҡ йылды Испанияның Музыка академияһы музыкантҡа һуңғы 20 йылда испан һәм кариб музыкаһын үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн Махсус латин призы тапшыра. 2007 йылдың 20 мартында Хуан Луис Герраның «La llave de mi corazón» тигән яңы альбомы, ә 2007 йылдың 6 ноябрендә «Archivo Digital 4.4» тигән йыйынтығы донъя күрә.
Штайнсдорф
Штайнсдорф (Steinsdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 668 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,41 км2. Диңгеҙ кимәленән 330 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7570 һәм автомобиль коды — GRZ.
Мәхмүтов Фәүир Шәрифулла улы
Мәхмүтов Фәүир Шәрифулла улы (2 август 1939 йыл — 21 июль 1988 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1960—1962 һәм 1966—1988 йылдарҙа «Востокнефтепроводстрой» тресының изолировщигы һәм торба һалыу краны машинисы. Хеҙмәт даны орденының тулы кавалеры (1985).
Биографияһы
Фәүир Шәрифулла улы Мәхмүтов 1939 йылдың 2 авгусында Башҡорт АССР-ы Ҡандра районының Балтай ауылында тыуа.
1960—1988 йылдарҙа СССР-ҙың Нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеларын төҙөү министрлығының «Востокнефтепроводстрой» тресы 5-се төҙөлөш идаралығында изолировщиу, кран-торба һалғыс машинисы булып эшләй.
Фәүир Мәхмүтов Усть-Балыҡ — Ҡурған — Өфө — Әлмәт, Уренгой — Помары — Ужгород һәм башҡа урындарҙа магистраль торба үткәргестәр һалыуҙа ҡатнаша.
Хеҙмәт ветераны 1988 йылдың 21 июлендә 50 йәшендә вафат була.
Евтушка
Евтушка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Песчаная йылғаһының уң ярына тамағынан 167 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Булат (исем)
Булат — башҡорт ир-ат исеме.
Этимология
Булат — фарсы телендә — иң яҡшы ҡорос (Дамаск ҡоросо); ҡоростай ныҡ, ҡаты булһын тигән теләктә ҡушыла торған исем.
Ауылдар
Булат (рус. Булатово) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Уй районындағы ауыл.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Булат Солтангәрәев исемендәге ижади конкурс
Булат — Рәсәйҙәге йылға.
Булат тауы (рус. Булатовская гора)
Паньшиха (Бурла ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тополь күле һәм Бурла йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мөхәмәҙиева Гөлназ Мират ҡыҙы
Мөхәмәҙиева Гөлназ Мират ҡыҙы (1 ғинуар 1971 йыл) — театр актёры. 1993 йылдан Өфө «Нур» татар дәүләт театрының әйҙәүсе актёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2006)
Биографияһы
Гөлназ Мират ҡыҙы Мөхәмәҙиева 1971 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Баҡалы районындағы Ҡуштирәк ауылында тыуған.
1993 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай. «Нур» теарты асылған көндәрҙән, 1993 йылдан бирле, ошо коллективта ижад итә. Шул уҡ 1993 йылда йәш актрисаға тәүге уңыш — Ҡазан ҡалаһында К.Тинчурин иҫтәлегенә арналған төрки телле театрҙар фестивалендә танылыу яулай.
Хеҙмәт юлы
Әзербайжан композиторы Ғөзәйер Һажибәковтың «Аршын мал алған» музыкаль комедияһында Телли ролен уңышлы башҡарғаны өсөн, ул фестивалдең «II планлы иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле» номинацияһы лауреаты исеменә лайыҡ була.
Гөлназ Мират ҡыҙы Ҡазан һәм Өфө ҡалаларында үткән Һылыуҡай конкурстарында еңде. «Актёр йыры-94» республика конкурсы һәм «Дуҫлыҡ моңо-2000» башҡорт һәм татар йырҙарын башҡарыусылар фестивале дипломанты, «Туған тел» V Республика конкурсының Гран-при эйәһе.
«Башҡортостандың йәш йондоҙҙары — 2003» Республика премияһы лауреаты. Йәш быуынды тәрбиәләүҙә һәм башҡорт, татар мәҙәниәтен үҫтереүҙә даими ихласлыҡ һәм әүҙем ҡатнашҡаны өсөн, Башҡортостан Республикаһы Йәштәр эштәре идаралығының почёт грамоталары менән билдәләнде.
Мөхәмәҙиева Гөлназдың ижади мөмкинлектәре сикһеҙ. Ул төрлө йылдарҙа «Роксана» радиоһы, «Ҡурай» һәм «Матур ТВ» телеканалдарының алып барыусыһы булды. «Нур» театры коллективында Театр эшмәкәрҙәре союзының вәкәләтле ағзаһы булып тора. Уның һәләтле ойоштороусы булыуы арҡаһында, нурҙар союз тормошонда әүҙем ҡтнашалар һәм театр-ара фестивалдәрҙә призлы урындар яулай.
Гөлназ Мират ҡыҙының эштәре араһында «Фирүзә муйынсаҡ» ҡыҫҡа метражлы фильмында һәм тулы метражлы нәфис фильм һәм Башҡортостан Республикаһының тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған «Бабич», «Беренсе республика» фильмдарында кино ролдәрен уйнаны. Актрисаның һуңғы еңеүҙәренең береһе тип Мостай Кәримдең тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған «Йөрәк һүҙе» проектын атарға була.
Гөлназ Мират ҡыҙының күп ҡырлы таланты, юғары оҫталығы, арымай-талмай намыҫлы хеҙмәт итеүе, үҙ һөнәренә булған һөйөүе уның юғары баһаларының, уңышының нигеҙе. Гөлназ Мират ҡыҙы — Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығының Ғәзиз Әлмөхәмәтов призына республика йәш йырсылар конкурсы лауреаты, «Miss&Mister Гармония» номинацияһында «Байык-шоу» дипломант «Байык-шоу» дипломанты.
Репертуары
Мөхәмәҙиева Гөлназ Мират ҡыҙы 28 йыл дауамындағы ижад ғүмерендә 68 роль уйнаған.
Әлеге ваҡытта уйнаған спектаклдәре:
Түбәндәге спектаклдәрҙә уйнаны:
Николаевка ауыл Советы (Өфө районы)
Николаевка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Өфө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Николаевка ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Тимерова Нәсимә Морат ҡыҙы
Биографияһы
Нәсимә Морат ҡыҙы Тимерова 1971 йылдың 21 апрелендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Әмин ауылында тыуған. Башланғыс белемде Әмин ауылында ала, артабан уҡыуын Темәс урта мәктәбендә дауам итә. 1988 йылда Йылайыр ауыл хужалығы техникумын тамамлағандан һуң «Һәүәнәк» совхозында алған һөнәре буйынса бухгалтер булып эшләй. Йырға булған һөйөүе уны Өфө сәнғәт училищеһына алып килә. 1995 йылда ошо училищеның соло бүлеген (Д. Мусин класы) тамамлаған йәш йырсы яңы ойошторолған Сибай дәүләт филармонияһына эшкә саҡырыла (тормош иптәше Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы Азамат Тимеров менән бергә).
2008 йылда Башҡорт дәүләт филармонияһы саҡырыуы буйынса ғаиләһе менән Өфө ҡалаһына күсә һәм «Каруанһарай» төркөмө составында эшләй башлай. 2009 йылда «Йәдкәр» фольклор-эстрада төркөмөнә (етәксеһе А. Тимеров) күсә.
Иркутка (йылға)
Иркутка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Осипова йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Тимерова Нәсимә Морат ҡыҙы
Биографияһы
2018 йылдан Башҡортостан Республикаһының Республика халыҡ ижады үҙәгендә бүлек мөдире булып эшләй, «Ауаз» башҡорт фольклор төркөмөн етәкләй.
Нәсимә Тимерованың репертуарына башҡорт халыҡ йырҙары («Аҫылыҡай буйы», «Йәмелекәй тауы», «Томан», «Зәлифәкәй», «Ғилмияза», «Зөлхизә» һәм башҡа йырҙар), шулай уҡ башҡорт һәм татар композиторҙарының эстрада йырҙары инә.
Иркутка (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Тимерова Нәсимә Морат ҡыҙы
Биографияһы
Йыр-моң һөйөүселәр Нәсимә Тимерованың һәм Азамат Тимеровтың башҡарыуындағы лирик йырҙарҙы ихлас яратып тыңлайҙар, уларҙың үҙ тамашасылары, көйөп-яныусылары барлыҡҡа килде.
Иркутка (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тимерова Нәсимә Морат ҡыҙы
Биографияһы
Йырсы халыҡ-ара фольклор фестивалдәрендә (Франция, 1996; Греция, Лефкада утрауы, 2001); төрки телле халыҡтар фестивалендә (Төркиә, Ялова ҡалаһы, 2005); Башҡортостан Республикаһы көндәрендә (Санкт-Петербург, 2001; Төркиә, Истанбул ҡалаһы, 2006; Мәскәү, 2007), йыл һайын үткәрелгән һабантуйҙарҙа (Мәскәү, Санкт-Петербург, Силәбе, өлкәләрендә, Пермь крайында, Татарстанда, Себерҙә, Ханты-Манси һәм Ямал-Ненец автономия округтарында) ҡатнашты. Греция, Төркиә, Украина, Франция һәм башҡа илдәрҙә, шулай Рәсәй ҡалалрында гастролдәрҙә булды.
Лучо Кекесана
Луис Кекесана Хаймес (Luis Quequezana Jaimes; 25 сентябрь 1974 йыл) — Лучо Кекесана (Lucho Quequezana) исеме аҫтында билдәле Перу музыканты, композиторы һәм мультиинструменталисты.
Биографияһы
Лучо Кекесана 1974 йылдың 25 сентябрендә Лимала тыуған, уның атаһы сығышы менән Кусконан, ә әсәһе Уанкайҙан. Буласаҡ йырсыға 11 йәш тулған саҡта ғаиләһе өлкән ағаһы ауырыуы сәбәпле Уанкайоға күсенә. Музыкаль карьераһының башынан уҡ Анд традицион музыкаһы менән мауыға. Ул 25-тән ашыу сузыка коралдарында уйнай, шул иҫәптән тынлы, ҡыллы ҡоралдарында һәм перкуссияла. Шулай уҡ 11 йәшендә Кекесана үҙаллы уҡый, ә 13 йәшендә музыка ижад итә башлай.
Перуан фьюжн-музыкаһы тураһындағы идеялары һәм музыкант-мультиинстументал мөмкинлектәре арҡаһында ул гастролдәр менән бөтә Европаны, Азияны һәм Америка Ҡушма Штаттарын йөрөп сыға.
Традицион перуан музыкаһын башҡарыусы булараҡ ул «Сонидос Вивос» (Vivos Sonidos) проектында ҡатнаша. Был проект ЮНЕСКО ярҙамында барлыҡҡа килә һәм донъяның төрлө илдәре музыканттары араһында перуан музыкаһын популярлаштырыуға йүнәлтелә. Проект ҙур уңыш ҡаҙана.
2002 йылда Кекесана Лимала «Кабина Либра» (Libre Cabina) исеме аҫтында үҙ студияһын аса һәм фильмдар, радио — һәм телетапшырыуҙар өсөн музыка ижад итә башлай.
2011 йылда уның Kuntur (Кондор) дискы һатыла торған дискы булып таныла, 2012 йылда ул һатыу лидерҙары исемлегендә дүртенсе була.
2012 йылда ул Plus TV каналында «Тауыш Һынауы» (Prueba de sonido) программа алып бара башлай. Шул уҡ йылда спектакль ҡуя, уны ул музыкант Хоо БАк Куать (Huu Bac Quach) менән берлектә әҙреләй, уның менән Кекесана Sonidos Vivos проектында эшләй.
2013 йылдың мартында Кекесана Лималағы Пласа-де-Армас ҡалаһы майҙанында, Перула ҡояш энергияһы ярҙамында тәүге концертын бирә.
Еловица
Еловица — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Козольское күле - Козола күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Оло Ыҡтамаҡ
Оло Ыҡтамак (Большеустьикинское; элекке атамаһы Оло Шигәле (Оло Шиҙәле)) — Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районындағы ауыл. Район һәм Оло Ыҡтамаҡ ауыл Советы үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 7839 кеше. Почта индексы — 452550, ОКАТО коды — 80242815001. Атамаһы йылға исеменән.
Тарихы
1800 йылдың 1 декабрендә Пермь губернаһы Көңгөр өйәҙенән күскенселәр Самойл Окулов һәм Семен Редкин башҡорттар менән ергә инеү тураһында килешеү төҙөгәндәр. Ҡошсы улусы башҡорттары исеменән килешеүгә старшина Кутуш Исекеев ҡул ҡуйған. Килешеүҙән күренеүенсә, ерҙәр тиҫтәләрсә генә түгел, ә төбәктәр, тауҙар, ярҙар, йылғалар аша ғына бирелгән, ә Әй йылғаһы сиккә әүерелгән. За пользование земельными угодьями переселенцы должны были заплатить 500 рублей и платить ежегодно по 40 рублей оброку в течение 40 лет. 40 йылдан һуң был ерҙәрҙе башҡорттар кире ала алған. Урыҫ крәҫтиәндәре 50 йорт хужалығында төпләнгән, гидронимдан барлыҡҡа килгән яңы ауыл Устьикин (Ыҡ Тамаҡ) ауылы тип аталған: Ыҡ йылғаһы тамағы.