cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Колония
Тасуирламаһы
Ерле халыҡтарҙың колониализмға ҡаршы көрәше һәм был идеяның метрополия халҡының иғтибары кәмеүе Икенсе донъя һуғышынан һуң элекке колониаль империяларҙың тарҡалыуына килтерә. Колонияларҙың тарҡалыуының иң юғары нөктәһе 1960 йылдарға тура килә. Дөрөҫ, ҡайһы бер осраҡтарҙа ул яңы азат ителгән дәүләттәрҙе иҡтисади иҙеүҙең юҡҡа сығыуына килтермәй, һуңғылары иҡтисади яҡтан иҙелеүен дауам итә, уларҙың сәйәси бойондороҡһоҙлоғо ҡайһы берҙә формаль характерҙа ғына була (ҡарағыҙ неоколониализм (неоколониализм)).
Колониялар типтары
Колониализм тарихында идара итеү, күсеп ултырыу һәм хужалыҡ үҫеше тибы буйынса колонияларҙың өс төп төрө айырыла:
Бынан тыш, хәҙерге донъя баҙарында төп ресурсы булып арзан эшсе көсө (Ҡытай, Һиндостан, Көньяҡ-Көнсығыш Азия илдәре, башҡа территориялар) торған өсөнсө донъя илдәре ҡайһы берҙә «сәнәғәт колониялары» тип һанала.
Тарихы
Колониализм — XVI—XX быуаттарҙа үҫешкән (мегаполис) илдәр төркөмөнөң донъяның башҡа илдәре өҫтөнән хакимлыҡ итеү системаһы. Колониаль сәйәсәт — ул, ҡағиҙә булараҡ, иҡтисади яҡтан насар үҫешкән, башлыса сит милләтле халыҡтарҙы, илдәрҙе һәм территорияларҙы баҫып алыу һәм йыш ҡына хәрби, сәйәси һәм иҡтисади алымдар менән файҙаланыу сәйәсәте.
Колониализм өсөн тәүшарттар Бөйөк географик асыштар дәүерендә, атап әйткәндә, XV быуатта, португал диңгеҙсеһе Васко да Гама Һиндостанға юл асҡанда һәм Христофор Колумб Америка ярҙарына барып еткәндә барлыҡҡа килә. Яңы Донъяла тәүге колонияларҙы испандар нигеҙ һала. Америка индейҙарының дәүләттәрен талау Европа банк системаһының үҫешенә, фәнгә финанс бүлемдәренең үҫеүенә һәм сәнәғәттең үҫешенә этәргес көс бирә, был, үҙ сиратында, яңы сеймал ресурстарын талап итә.
Капитал тупланған тәүге осорҙағы колониаль сәйәсәткә буйһондоролған биләмәләр менән сауҙа итеүҙә монополия урынлаштырыуға, тотош илдәрҙе баҫып алыуға һәм талауға, урындағы халыҡты файҙаланыуҙың йыртҡыс феодаль һәм ҡол биләүселек формаларын ҡулланыуға йәки урынлаштырылыуға ынтылыш хас. Ҡоллоҡҡа эләккән илдәрҙә колониаль сәйәсәт етештереүсе көстәрҙең юҡҡа сығыуына сәбәпсе була, был илдәрҙең иҡтисади һәм сәйәси үҫешен тотҡарлай, киң биләмәләрҙе талауға һәм бөтә халыҡтарҙы юҡ итеүгә килтерә.
Мануфактуранан ҙур фабрика-завод сәнәғәтенә күскән һайын колониялар ауыл хужалығы үҫешенең монокультур йүнәлешле аграр һәм сеймал ҡушымталарына, сәнәғәт продукцияһын һатыу баҙарҙарына һәм метрополияларҙың үҫеп килеүсе капиталистик сәнәғәте өсөн сеймал сығанаҡтарына әйләнә. Эксплуатациялауҙың яңы алымдарының киңәйәүе, урындағы халыҡтар өҫтөнән хакимлыҡ итеүҙе нығытырлыҡ махсус колониаль идара итеү органдарын ойоштороу кәрәклеге, шулай уҡ метрополияларҙа буржуазияның төрлө ҡатламдарының ярышыуы колониаль сауҙа компанияларын юҡ итеүгә һәм яулап алынған илдәрҙе һәм биләмәләрҙе метрополияларҙың дәүләт идаралығына күсеүенә килтерә.
Колониаль хакимлыҡ йә «доминион» (колонияның вице-король, генерал-капитан йәки генерал-губернатор аша туранан-тура идара итеүе) йә «протекторат» рәүешендә сағыла. Колонистар урындағы халыҡҡа тулыһынса бәйле булмаған общиналар барлыҡҡа килтергән, улар төрлө ҡатлам кешеләренән, шул иҫәптән енәйәтселәрҙән һәм авантюрасыларҙан тупланған. Шулай уҡ дини общиналар (Яңы Англия пуритандары һәм Ҡырағай Көнбайыш мормондары) киң таралған була.
Хәҙерге осор
Нигеҙҙә бойондороҡло биләмәнең төп халҡы бөгөн, метрополия иле халҡы кеүек үк, гражданлыҡ хоҡуҡтарына эйә. Күп кенә колонияларҙа иҡтисади хәл бойондороҡһоҙ дәүләткә әйләнгән күрше биләмәләргә ҡарағанда яҡшыраҡ. Бындай колонияларға миҫал булып Француз Гвианаһы йәки Пуэрто-Рико тора. Икенсе яҡтан, колонияның исеме һәм гражданлыҡ хоҡуҡтарын тигеҙләү уның колониаль держава составына ингән тигәнде аңлатмай. Икенсе яҡтан, колонияның исемен үҙгәртеү һәм гражданлыҡ хоҡуҡтарын тигеҙләү уның колониаль державаның бер өлөшө булып китеүен аңлатмай. Асылда, колонияларҙың күбеһе элеккесә колония булып ҡала (ҡара: неоколониализм): тәбиғи байлыҡтар сығарыла, халыҡтың уртаса килеме мегаполис халҡы килеменән күпкә түбән, локаль элита башлыса колониялаштырыусы илдән килгән чиновниктарҙан һәм идарасыларҙан тора, шулай уҡ рәсми тел булып теге йәки был колониаль держава теле ҡала.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Транслитерация
Транслитера́ция — бер яҙма тамғаларын икенсе яҙма тамғалары менән теүәл итеп биреү.
Мәҫәлән, романизация — яҙмаһы булмаған яҙыуҙы латин алфавиты һәм диакритик тамғалар менән биреү. Дүрт төрлө график тапшырыу мөмкинлеге бар:
Транслитерациялау ихтыяжы XIX быуатта Пруссия ғилми китапханаларында латин, кириллица, ғәрәп, һинд һәм башҡа яҙыу системаларында  яҙылған хеҙмәттәрҙе берҙәм каталогҡа индерергә кәрәклектән тыуған. Был китапханалар өсөн төҙөлгән транслитерация ҡулланмалары XX быуатта латин булмаған яҙмаларҙы латиницаға күсереү нигеҙе булып хеҙмәт иткән.
Һылтанмалар
Онлайн сервистар
Салауат Юлаев музейы
Салауат Юлаев музейы  — башҡорт халҡының милли геройы Салауат Юлаев музейы. Башҡортостан Республикаһының Салауат районы Малаяҙ ауылында урынлашҡан.
Тарихы һәм һүрәтләү
1965 йылда Әлкә һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә тыуған яҡты өйрәнеү мөйөшө булараҡ ойошторола, 1975 йылдан Малаяҙ ауылында Салауат Юлаев исемендәге тыуған яҡты өйрәнеү музейы, 1984 йылда уға «халыҡ музейы» исеме бирелә.
1987 йылдан Башҡортостан Республикаһы Милли музейы филиалы.
Салауат Юлаев музейының яңы бинаһы 1991 йылдың 15 июнендә асыла. Был бинала эшләй башлаған тарихи музейҙың тәүге директоры итеп Ғафаров Хәтмулла Абдулла улы тәғәйенләнә. Әлкә һәм Малаяҙ мәктәп-интернаты, һуңынан — башланғыс профессиональ-техник училищеһы биналарында быға тиклем эшләп килгән Салауат Юлаев музейҙарына Заһиҙуллин Тархан Сәғит улы (1927—1998) менән Сәйфуллин Әбүзәр Хәкимйән улы (1927—1996) 1965 йылдың 15 сентябрендә нигеҙ һала.
Композицияға нигеҙ итеп башҡорт тирмәһе алына. Музей бинаһы бер ярым түңәрәк ҡыйыҡ аҫтындағы биш кимәлдән тора. Ике яҡҡа һуҙылған аркалы колонналар тирмәгә инеүгә асылған шаршауҙы — башҡорттоң ҡунаҡсыллығын сағылдыра. Эске стеналар аҡ плитка менән йөҙләнгән. Проект авторы — А. В. Клемент.
Музей экспозицияһы шағир, импровизатор Салауат Юлаевтың яҙмышы тураһында бәйән итә. Килеүселәр башҡорт тирмәһенең эске биҙәлеше, кейем-һалым өлгөләре, эш ҡоралдары, көнкүреш әйберҙәре менән таныша. Шулай уҡ музейҙа, риүәйәт буйынса, Салауат Юлаевтың эйәре һәм ҡылысы айыры урын биләп тора. Экспозицияла башҡорттарҙың Е. И. Пугачевҡа ҡушылыу сәбәптәрен асып биреүсе, 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиән һуғышының этаптарын сағылдырыусы материалдар бар.
Язалауҙың һаҡланып ҡалған ҡоралдары, тәфтиш документтарының күсермәләре менән дә танышырға мөмкин. Шулай уҡ Салауат Юлаевтың Рогервик ҡәлғәһендә тотҡонлоҡта үткәргән ғүмеренең һуңғы йылдары тураһында архив материалдары бирелгән., һынлы сәнғәт өлгөләре тупланған. Әлкә ауылында музейҙың 200 экспонаттан тораған бүлеге бар. Ул Салауат Юлаевтың бала сағына арналған.
Салауат Юлаев музейы — тарихи-биографик музей. Алты экспозиция залы башҡорт халҡының милла батыры Салауат Юлаев тураһында мәғлүмәт бирә.
Музейҙа танылған башҡорт рәссамдарының Салауат Юлаев менән бәйле тәбиғәт урындарын һүрәтләгән картипналары, Салауат образының варианттары, уның тормош эпизодтары төшөрөлгән сәнғәт өлгөләре бар. Музей ихатаһында уҡ «Көрәш», «Оран», «Азатлыҡ», «Хушлашыу», «Йыр», «Хәтер» тигән символик атамалы алты бронза фигура иғтибарҙы йәлеп итә.
Экспозицияла төп урынды «Е. И. Пугачев менән С. Юлаев отрядтарының 1774 йылдың 3 июнендә Ҡыйғы ауылы эргәһендә Әй йылғаһы янында И. И. Михельсон корпусына ҡаршы көрәше» диаромаһы биләй.
Адресы: 452490, Башҡортостан Республикаһы, Салауат районы, Малаяҙ ауылы, Совет урамы, 61-а.
Музейҙа «Башҡорт халҡының матди мәҙәниәте» — торлаҡ, кейем-һалым, аяҡ кейеме, биҙәнеү әйберҙәре, эш ҡоралдары, һауыт-һаба, көнкүреш әйберҙәре күргәҙмәләре уҙғарыла.
Ҡыҙыҡлы факттар
Музейҙың майҙаны: 1000 м2, ваҡытлы күргәҙмәләр үткәрелгән майҙан 100 м2, фотолар һаҡлау урыны 178 м2. Музей фондтарында 3 меңдән артыҡ берәмек һаҡлана.
Хеҙмәткәрҙәр һаны: 10, шуларҙың береһе 1 ғилми хеҙмәткәр.
Музейҙың архитекторы һәм проект авторы 1992 йылда Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була.
Байрамғолов Нәбиулла Ғәбделмәнән улы
Байрамғолов Нәбиулла Ғәбделмәнән улы (1894—1965) — совет дәүләт эшмәкәре, Башҡорт АССР-ының Эске эштәр буйынса халыҡ комиссары (1930 йылдың 15 сентябре — 1930 йылдың 28 декабре).
Биографияһы
Байрамғолов Нәбиулла Ғәбделмәнән улы 1894 йылда Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе 1-се Бөрйән улусы (хәҙерге Башҡортостандың Баймаҡ районы) 1-се Этҡол ауылында тыуған. 1-се Этҡол урыҫ-башҡорт мәктәбен тамамлай.
Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша. 1915 йылдың 18 авгусында 3-сө Кавказ уҡсылар полкы рядовойы яуҙа күрһәткән батырлығы өсөн 4-се дәрәжә Георгий миҙалы менән бүләкләнә.
Уралда граждандар һуғышында ҡатнаша.
1919 йылдан эшсе-крәҫтиән милицияһында хеҙмәт итә. 1923—1929 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Йылайыр кантоны Таналыҡ улусы башҡарма комитеты, Йылайыр кантоны башҡарма комитеты рәйесе булып эшләй.
1930 йылдың 15 сентябренән 28 декабренә тиклем Башҡорт АССР-ы Эске эштәр буйынса халыҡ комиссары вазифаһын биләй.
1931—1932 йылдарҙа Эшсе-крәҫтиән милицияһының Үҙәк юғары мәктәбендә белем ала. 1931—1938 йыдарҙа — Эске эштәр халыҡ комиссариаты идаралығы начальнигының урынбаҫары.
1944—1953 йылдарҙа Әбйәлил районында етәксе вазифаларында: урман идаралығы, урман хужалығы директоры, әҙерләүҙәр министрлығы вәкиле, 1954—1959 йылдарҙа 1-се Этҡол ауыл Советы рәйесе булып эшләй.
Наградалары
1932 йылда СССР Халыҡ комиссарҙары советы ҡарамағындағы Берләштерелгән дәүләт сәйәси идаралығының коллегияһы тарафынан Почет грамотаһы һәм Коровин системаһы пистолеты менән бүләкләнә.
Марица алышы
Марицалағы алыш йәки Черномен янындағы 1371 йылдың 26 сентябрендә Черномен ауылынан алыҫ Түгел Марица йылғаһында (Хәҙерге Ваҡытта Көнбайыш Фракиялағы Орменио) Румелия бейлербейы Лала Шахин Паша етәкселегендәге Ғосман дәүләте көстәре һәм ағалы-ҡустылы вукашин (прилеп короле) һәм Углеша (Серес деспоты) мрнявчевичтарҙың коалиция ғәскәре араһында була. Филиппопол ғосмандар һөжүме аҫтында ҡолатылғандан һуң алыш ҡотолғоһоҙ була.
Ҡошмөхәмәтов Ғариф Зариф улы
Ҡошмөхәмәтов Ғариф Зариф улы (1901—1958) — СССР ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Чкалов өлкәһенең (хәҙер Ырымбур өлкәһе) Аҡболаҡ районы Аҡболаҡ МТС-ы директоры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957).
Биографияһы
Ғариф Зариф улы Ҡөшмөхәмәтов 1901 йылда Һамар губернаһының Боғорослан өйәҙе Чесноковка ауылында, хәҙер Ырымбур өлкәһенең Переволоцк районында, крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Мәктәптә ете класс тамамлаған. 19 йәшендә Ҡыҙыл армияға хеҙмәт итергә китә. Демобилизациянан һуң ауыл ҡулланыусылар йәмғиәте рәйесе булып эшләй, «Интернационал» колхозын ойоштороуҙа ҡатнаша һәм уның етәксеһе була, Чесноковка МТС-ын эштәрен ойоштороусы. ВКП(б)/КПСС ағзаһы булараҡ 1939 йылда партияның район комитетында эшләргә тәҡдим ителә.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында тылда эшләй. Ҡыҙыл-Майҙан МТС-ының сәйәси бүлеге начальнигы вазифаһын башҡарыусы, аҙаҡ Тамар-Үткел МТС-ы һәм Аҡболаҡ районының 1-се Аҡболаҡ МТС-ы директоры директор булып эшләй. Фронтты икмәк менән тәьмин итеүҙе ойоштора, сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштереүҙә ҡатнаша. Ике тапҡыр Бөтә союз ауыл хужалығы күргәҙмәһендә ҡатнаша.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә — халыҡ депутаттарының өлкә Советы депутаты итеп һайлана.
Хәтер
Чесноковка ауылында ағалы-ҡустылы (ике туған ҡустыһы Файзрахман да шулай уҡ ауыл хужалығында эшләй — колхоз төҙөүҙә ҡатнаша, аҙаҡ — бригадир, утыҙ йыл тиерлек завхоз һәм (һуғышҡа тәнәфестәр менән) колхоз рәйесе була) туғандар йәшәгән урамға «Ҡошмөхәмәтовтар урамы» тигән таҡтаташ ҡуйылған.
Кальций карбонаты
Кальций карбонаты (углекислый кальций, кальцит, эзбизташ, аҡбур, мәрмәр) — органик химик ҡушылмалар, тоҙ күмер кислотаһы һәм кальций. Химик формулаһы.
Тәбиғәттә күп һанлы минералдар, мәҫәлән, кальцит, арагонит һәм ватерит рәүешендә осрай, эзбизташ, мәрмәр, аҡбурҙың төп составы булып тора, ҡоштар һәм һөйрәлеүселәр йомортҡаларының ҡабығы, шулай уҡ моллюскыларҙың ҡабырсаҡтары һәм ҡайһы бер умыртҡаһыҙҙарҙың ҡабырсаҡтары составына инә.
Һыу һәм этанолда иремәүсән. Аҡ аҙыҡ буяуы (E170) булараҡ теркәлгән.
Ҡулланыу
Аҡ аҙыҡ-түлек буяуы (Е170) итеп ҡулланыла. Аҡбурҙың нигеҙе булараҡ класс таҡталарына яҙыу өсөн файҙаланыла. Көнкүрештә түшәмдәрҙе ағартыу, ағас олондарын буяу, баҡсасылыҡта тупраҡҡа һелте яһау өсөн ҡулланыла.
Күпләп етештереү/ҡулланыу
Ҡатышмаларҙан таҙартылған кальций карбонаты ҡағыҙ һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә киң ҡулланыла, пластмасса, буяу, резина, көнкүреш химияһы продукцияһы етештереүҙә, төҙөлөштә тултырғыс сифатында файҙаланыла.
Ҡағыҙ етештереүҙә кальций карбонаты бер үк ваҡытта ағартҡыс, тултырғыс, шулай уҡ әсеткес сифатында ҡулланыла.
Силикат быяла, тәҙрә быялаһы, быяла шешәләр, быяла сүс етештереүҙә ҡулланыла.
Гигиена предметтарын (мәҫәлән, теш пастаһы) етештергәндә, медицинала ҡулланыла.
Аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә йыш ҡына ҡоро һөт ризыҡтары төйөрҙәре йәбешеүенә ҡамасаулау өсөн файҙаланыла.
Пластмасса етештереүселәр — таҙа кальций карбонатын төп ҡулланыусыларҙың береһе (бөтә ҡулланыуҙың 50 % ашыуы). Тултырғыс һәм пигмент сифатында файҙаланыла, кальций карбонаты поливинилхлорид (Дмидор), полиэфир сүстәр (кримплен, лавсан һ.б.), полиолефиндар етештереүҙә кәрәк. Пластмассаның был төрҙәренән эшләнгән изделиелар бөтә ерҙә лә таралған — торбалар, сантехника, кафе плиткаһы, черепица, линолеум, келәм ҡаплауҙары һәм башҡалар. Кальций карбонаты буяуҙар етештереүҙә ҡулланылған буяу пигментының 20 процентын тәшкил итә.
Төҙөлөштә
Төҙөлөш — кальций карбонатын төп ҡулланыусыларҙың береһе. Мәҫәлән, шпаклёвкалар һәм герметик тултырғыс сифатында.
Шулай уҡ кальций карбонаты көнкүреш химияһы продукцияһын — сантехниканы таҙартыу өсөн саралар, аяҡ кейеме өсөн кремдар етештереүҙә мөһим элемент булып тора.
Кальций карбонаты кислоталы тупраҡты деоксидлаштырыу өсөн киң ҡулланыла.
Тәбиғәттә
Кальций карбонаты миниралдар составында полиморфизм рәүешендә:
Кальциттың тригональ (өсмөйөшлө) кристалл төҙөлөшө иң таралғаны.
Кальций карбонаты минералдары тңбәндәге тау тоҡомдарында :
Геология
Кальций карбонаты ятҡылыҡтары эзбизташ һәм аҡбур ҡатламдары рәүешендә — ер ҡабығында таралған күренеш. Улар органик, һирәгерәк хемоген сығышлы.
Органик сығышы боронғо диңгеҙ организмдары: зоопланктон(ағымға ҡаршы тора алмаған һыу хайуандары), моллюскылар, мәрйендәр һ.б. башлыса аҡбур осоро ҡалдыҡтары ултырмалары менән бәйле..
Эзбизташ, аҡбур, мәрмәр, травертин һәм башҡа эзбизле туфтар (күҙәнәкле тау тоҡомо) тулыһынса тиерлек төрлө ҡушымталар менән кальций карбонатынан тора.
Тәбиғәттә кальций карбонатының өс кристаллы модификацияһы (бер төрлө химик составлы, ләкин төрлө кристаллы структуралы минералдар) осрай: кальцит, арагонит һәм фатерит (ватерит).
Арагонит — тотороҡлолоғо һәм таралыуы буйынса кристаллик модификацияһының икенсеһе. Башлыса моллюска ҡабырсаҡтарында һәм мәрйен һөлдәләрендә формалаша. Шулай уҡ арагонит органик булмаған процестарҙа (хемоген килеп сығышы), мәҫәлән, карст мәмерйәләрендә йәки гидротермаль сығанаҡтарҙа һыу эретмәләренән химик ултыртыу һөҙөмтәһендә йәки һыу парға әйләнгәндә барлыҡҡа килеүе мөмкин.
Файҙалы ҡаҙылмаларҙан сығарылған кальций карбонатының күпселек өлөшө сәнәғәттә файҙаланыла. Кальцийҙың таҙа карбонаты (мәҫәлән, аҙыҡ-түлек етештереү йәки фармацевтика маҡсатында файҙаланыу өсөн), аҙ күләмдә зарарлы ҡушымталар булған тәбиғи минералдан, мәҫәлән, мәрмәрҙән, әҙерләнеүе мөмкин.
Алыу
Файҙалы ҡаҙылмаларҙан сығарылған кальций карбонатының күпселек өлөшө сәнәғәттә файҙаланыла. Кальцийҙың таҙа карбонаты (мәҫәлән, аҙыҡ-түлек етештереү йәки фармацевтика маҡсатында файҙаланыу өсөн), аҙ күләмдә зарарлы ҡушылмалар булған тәбиғи минералдан, мәҫәлән, мәрмәрҙән, әҙерләнеүе мөмкин.
Кальций карбонаты лабораторияһында кальций оксидын — һүндерелмәгән эзбизде алдан һүндереү юлы менән әҙерләнеүе мөмкин. Шул уҡ ваҡытта кальций гидроксиды барлыҡҡа килә, артабан суспензияға кальций карбонатын алыу өсөн углекислый газ үрсей :
Химик үҙсәнлектәре
Йылытҡанда 900—1000 °C тиклем кислоталы оксидҡа — углекислый газға һәм төп оксидҡа — һүндерелмәгән эзбизгә — тарҡала:
Һыуҙа углекислый газ артыҡ булғанда кальций гидрокарбонаты — әсе тоҙ барлыҡҡа килтереп эрей Ca(HCO3)2:
Ошо реакция һөҙөмтәһендә сталактиттар, сталагмиттар барлыҡҡа килә. Тәбиғи ер аҫты һыуҙары, газ менән тулы, насар эрегән кальций карбонатын һыуҙа күп яҡшыраҡ эрегән кальций гидрокарбонаты барлыҡҡа килтереп эретә, түбән углекислый газ концентрациялы мәмерйәләрҙең түбәләренән ер аҫты һыуы сыҡҡанда һыу кире реакцияға инә һәм шул уҡ эреткестәрҙәге гидрокарбонат мәмерйәләрҙән насар ирегән кальцийға әүерелә.
Углерод менән 1500 °C-тан юғары температура менән яндырғанда, мәҫәлән, кокс рәүешендә кальций карбиды һәм углерод оксиды барлыҡҡа килә:
Был реакция Кипп аппаратында углекислый газ алыу өсөн файҙаланыла
Биологик сығанаҡтар
Йомортҡа ҡабығы, ҡусҡар ҡабырсаҡтары һәм ҡыҫалаларҙың күбеһе кальций карбонатынан тора, һәм ошо химик матдәләр сәнәғәт сығанаҡтары сифатында файҙаланылыуы мөмкин. Моллюскылар ҡабырсаҡтартары диетик кальций сығанағы булараҡ күптән түгел танылыу тапты, шулай уҡ улар ғәмәлгә яраҡлы сәнәғәт сығанағы булып тора. Ҡарағусҡыл йәшел төҫтәге брокколи һәм кәбеҫтә кеүек йәшелсәләрҙә кальций карбонаты байтаҡ, ләкин улар сәнәғәт сығанағы сифатында ҡулланылмай.
Хәүефһеҙлек
Кальций карбонаты ағыулы булмаған матдә тип һанала. MPC 180 мг/дм² (һыуҙа, кальций иондарын мотлаҡ контролдә тотоу менән). Ҡомаҡтарҙа ЛД50 (үлемгә килтереүсе доза) — яҡынса 6400 мг/кг.
1965 йылда ФАО/Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһының аҙыҡ өҫтәмәләре буйынса эксперт комитеты (JECFA) тарафынан раҫланған. Номеры — E170 һәм INS 170. Кислотаны көйләүсе, төйөрсөкләнеүгә ҡаршы агент, стабилизация йәки аҙыҡ төҫөндә ҡулланыла һәм Европа берләшмәһе ндә, АҠШ-та, Австралияла һәм Яңы Зеландияла ҡулланыуға раҫлана.
Ул «закон буйынса барыһына ла өҫтәлә он бөтөн бөртөклө ашлыҡтан башҡа Бөйөк Британияла тупаҫ ашлыҡ». Ул соя һөтөнән һәм минераль һөттән етештерелгән ҡайһы бер продукттарҙа диетик кальций сығанағы сифатында файҙаланыла; кальций карбонаты һыйыр һөтөндәге кальций кеүек үк биологик яраҡлы була ала.
Ул соя һәм миндаль һөтөнән етештерелгән ҡайһы бер продукттарҙа диетик кальций сығанағы сифатында файҙаланыла. Кальций карбонаты шулай уҡ консерваланған һәм һауыттарға тултырылған йәшелсә продукттарында нығытыусы агент сифатында файҙаланыла.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Дойчнойдорф
Дойчнойдорф (Deutschneudorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1120 кеше йәшәй. Майҙаны — 12 км2. Диңгеҙ кимәленән 664 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9548 һәм автомобиль коды MEK (элек: MAB).
Дома (Германия)
Дома (Германия) (Dohma) — Германиялағы, Саксония ерендәге Община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса Общинала 2078 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,56 км2. Диңгеҙ кимәленән 220 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был Общинаның почта индексы 1796 һәм автомобиль коды PIR.
Кесе Гондырка
Кесе Гондырка — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Гондырка йылғаһының уң ярына тамағынан 1,9 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Талмаз
Кесе Талмаз — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ирмиза йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мьянма тарихы
Бирма тарихы күрше илдәр — Һиндостан, Бангладеш, Лаос һәм Таиландтың тарихтары менән тығыҙ бәйле,.
Боронғо осор
Хәҙерге мьянма халҡының ата-бабалары ҡытайҙарға «көнбайыш цяндар» булараҡ билдәле була. Хань династияһы осоронда улар хәҙерге Ланчжоу районында йәшәй. Ҡытай экспансияһынан ҡасып, улар Тибеттың төньяҡ-көнсығышына сигенә, ә унан уларҙың көньяҡҡа табан миграцияһы башлана. Сычуаньға килгәс, улар Нанчжао вассалдары булып китә. VII быуатта үҙҙәрен «мьянма» тип атаған көнбайыш цяндар Наньчжао дәүләте составына ингән халыҡтарҙың береһе булараҡ билдәле. Улар Шрикшетра дәүләтен тар-мар иткән Наньчжао армияһы, һуңынан монамиҙар менән һуғышҡан пью халҡы составына инә.
Мьянмаларҙың урта Бирмалағы тәүге тораҡ пункттары Чауше үҙәнендә урынлаша. Йылъяҙмаларҙа тәүге ун бер каруиндың (ырыу биләмәләре) исемдәре һаҡланған; тағы ла һигеҙ каруин Иравадиға яҡыныраҡ урынлаша. Мьянма халҡы унда элек йәшәгән пьюларҙың ирригация системаһын мираҫ итеп ала; моғайын, шул уҡ ваҡытта пьюлар менән мьянмаларҙың үҙ-ара ассимиляция процесы башланғандыр. «Пью» атамаһы XI быуаттың иртә мьянма яҙмаларында ғына осрай, унда пьюлар мьянма халҡы менән бер рәттән ҡулланыла; һуңынан был халыҡтың атамаһы эҙһеҙ юғала. Ассимиляция дауам иткән быуат ярым ваҡыт Мьянма тарихында документаль теркәлмәгән, өҫтәүенә Иравади үҙәнендә археологик ҡомартҡылар ҡалдырылмаған осор булып тора.
Анри де Тулуз-Лотрек
Бала сағы
Анри де Тулуз-Лотрек 1864 йылдың 24 ноябрендә аристократтар ғаиләһендә тыуған. Ғүмеренең тәүге йылдары Альби ҡалаһындағы ғаилә имениеһында үтә. Уның ата-әсәһе, граф Альфонс Шарль де Тулуз-Лотрек-Монфа һәм графиня Адель Тапье де Селейран 1868 йылда кесе улдары Ришар вафат булғандан һуң айырылыша. Ата-әсәһе айырылышҡандан һуң Анри Чато дю Боск имениеһында һәм Нарбонна янындағы Селейрандарҙың (Cháteau du Célearan) имениеһында йәшәй, унда латин һәм грек телдәрен өйрәнә, физик кәмселегенә ҡарамаҫтан, һыбай йөрөй. Малайҙы бала ҡараусы ҡатын тәрбиәләй. 1871 йылда Франция- Пруссия һуғышы тамамланғандан һуң Тулуз-Лотрек Парижға, әсәһе янына күсеп килә. Был ҡала уның тормошон үҙгәртә, рәссамдың ижадына ҙур йоғонто яһай.
Мьянма тарихы
Мон
Мон цивилизацияһы үҙендә һинд һәм будда мәҙәниәтен берләштерә. IX быуат уртаһына мондар Бирманың көньяғында өҫтөнлөк итә. XXI быуаттарҙа Түбәнге Бирмала мон ҡалалары федерацияһы Хантавади, йәки уларҙың иң ҙуры булған Татон етәкселегендә Раманнадес барлыҡҡа килә.
Анри де Тулуз-Лотрек
Бала сағы
Анри де Тулуз-Лотрек ғүмере буйы, бигерәк тә рәссамдың сәләмәтлегенә зыян килтергән фажиғәле ваҡиғаларҙан һуң, әсәһенә яҡын була, улының тормошонда ул иң мөһим кеше булған. Атаһы йәмғиәттә эксцентрик, сәйер кеше булараҡ билдәле була, йыш ҡына йәшәгән урынын алмаштыра, был Анриға тыныс ҡына белем алырға ҡамасаулай. Әммә күңел асыуҙы яратҡан атаһы арҡаһында Анриҙы бәләкәй сағынан уҡ йыл һайын үткәрелә торған йәрминкә һәм цирк менән таныштыралар. Артабан цирк һәм күңел асыу, күңел асыу урындары рәссам ижадында төп темаға әйләнә.
Мьянма тарихы
Пью
Пьюлар б.э. т. I быуатта Бирмаға килә һәм Ҡытай менән Һиндостан араһындағы сауҙа юлдарында бер нисә короллек төҙөй. Ҡытай сығанаҡтары, пьюларҙың тораҡ пункттарын тыныс һәм кешелекле булған 18 короллек контролдә тота, тип яҙа. Пью короллектәрендә Тхеравад буддизмы өҫтөнлөк итә. Пьюлар бер ҡасан да берҙәм империяға берләшмәй, тиҫтәнән ашыу ҡала-дәүләт төҙөй.
Әлибаев Шайкамал Әлибай улы
Әлибаев Шайкамал Әлибай улы (1906 йыл — ?) — капитан. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының эскадрон командиры. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1942). «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944).
Мьянма тарихы
Пью
832 йылда Нанчжао дәүләтенең көньяҡ ҡытай провинцияһы Юньнанда урынлашҡан тай ғәскәре, пьюларҙыңИравади йылғаһының һыубаҫар туғайҙарында хужалыҡ эштәрен алып барған иң ҙур Шрикшетра батшалығын ҡыйрата.
Әлибаев Шайкамал Әлибай улы
Биографияһы
Әлибаев Шайкамал Әлибай улы 1906 йылда хәҙерге Салауат районының Тирмән ауылында тыуа. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың авгусында Ҡыҙыл Армия сафына Өфө ҡалаһының Сталин район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 8-се кавалерия корпусының легендар 112-се кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкының 1-се ҡылыссылар эскадроны командиры булып хеҙмәт итә. 1928—1945 йылдарҙа сәйәси хеҙмәткәр була. ? йылда яуыз уйлы кешеләр ҡулынан Өфө ҡалаһында һәләк була.
Анри де Тулуз-Лотрек
Физик кәмселеге
13 йәшендә, 1878 йылдың майында, креслонан торған саҡта, Анриҙың уң аяғы бот төбөнән һына. 1879 йылдың авгусында Тулуз-Лотрек соҡорға ҡолай һәм уның һул аяғыны бот төбөнән һына. Был ваҡиғанан һуң аяҡтары үҫеүҙән туҡтай һәм рәссамдың аяҡтары ғүмере буйы 70 см оҙонлоҡта ҡала. Анриҙың һөйәктәре бик яй төҙәлгәндер, нәҫелдән килгән ауырыу арҡаһында аяҡ-ҡулдарының үҫеүе туҡтағандыр тигән фекер бар. Анриҙың ике яҡтан да өләсәләре бер туған була (генетик инбридинг).
Мьянма тарихы
Паган короллеге
Ҡытай йылъяҙмаларында, Паган ҡалаһына нигеҙ 850 йылда һалынған, тип иҫәпләнә: уларҙың мәғлүмәттәре буйынса, кенәз Пьинбу был ҡаланы диуар менән уратып ала. Башта Паган Наньчжао төҙөгән һәм яугирҙар һәм уларҙың ғаиләләре йәшәгән ҡәлғәләрҙең береһе булғандыр. Әкренләп Иравади ярында ятҡан Пагандың әһәмиәте арта барғандыр. X быуат уртаһында уҡ кенәз Сорахан Паган янындағы Туран тауында будда ғибәҙәтханаһы төҙөй, өҫтәүенә ул Паган хакимы тип атала; был мәғлүмәттәр йылъяҙмаларҙан ғына түгел, ә унда һаҡланып ҡалған яҙыуҙан да билдәле. Йылъяҙмалар һәм яҙыуҙар Паганда тәхет өсөн башланған көрәш тураһында мәғлүмәт бирә, уны яулау мьянма халҡы өҫтөнән хакимлыҡ итеү өсөн мөһим була.
Әлибаев Шайкамал Әлибай улы
Батырлығы
1942 йылдың 3-11 июлендә Борки ауылы (әлеге Липецк өлкәһе Тербуны районы) эргәһендә дошмандың бер нисә һөжүмен кире ҡаға, эскадронын контрһөжүмгә күтәреп, 100-ҙән ашыу дошман һалдатын юҡ итә.
Анри де Тулуз-Лотрек
Физик кәмселеге
Хәҙерге табиптар быны билдәһеҙ генетик тайпылыш, бәлки, пикноидизостоз (ҡайһы берҙә Тулуз-Лотрек синдромы тиҙәр) йәки остеопетроз, ахондроплазия, остеогенез имперфектаһы менән бәйле вариант боҙолоуы менән бәйләй. Риккетстың иртә вирилизм менән киҫкенләшеүенә шикләнәләр. Бынан һуң уның аяҡтары үҫеүҙән туҡтай, бәлиғ булғас, уның буйы 1,52 м йәки 5 фут 0 дюймға етә. Уның кәүҙә өлөшө үҫә, ә аяҡтары бәләкәй килеш ҡала. Бынан тыш, уның енес ағзалары гипертрофияһы, иртә өлөгөрөп етеүе тураһында мәғлүмәт бар.
Шәһрисәбез
Шәһрисәбез (Shahrisabz Shahrisabz ; фар. شهرسبز шәһре сәбз — «йәшел ҡала» — Үзбәкстандың Ҡашҡадаръя өлкәһендә урынлашҡан ҡала. Өлкәнең төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, Сәмәрҡандтән көньяҡтараҡ 80 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Мьянма тарихы
Паган короллеге
964 йылда кенәз Сорахан ҡолатыла; мьянма йылъяҙмалары уның ҡолатылыуын буддизмдан баш тартыуы һәм был аҙымын йылан Наг статуяһы төҙөп ҡуйыу менән билдәләүе менән бәйләй. Артабанғы тиҫтә йылдар дауамында Паганда власть өсөн ике ғаилә көрәшә, шуға күрә мираҫ һәр ваҡыт һарай түңкәрелештәре менән оҙатыла.
Шәһрисәбез
Үҙәк Азиялағы иң боронғо ҡалаларҙың береһе, XVI быуатҡа тиклем Кеше исеме менән билдәле була 2014 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 100,3 мең кеше тәшкил иткән, 1991 йылға — 53 мең кеше. Халыҡтың күпселек өлөшөн үзбәктәр тәшкил итә. Аэропорт Һәм Китаб тимер юл станцияһы бар, ул 1959 йылда Шәһрисәбез районының үҙ аллы берәмеге булыуҙан туҡтай һәм Шәһрисәбез ҡалаһы составына инә.
Тарихы
Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, ҡалаға яҡынса беҙҙең эраға тиклем VIII быуатта нигеҙ һалынған. Ҡала борон Кеш тип аталған
Ҙур антик һәм иртә урта быуат ҡала үҙәге һәм оҙаҡ ваҡыт Үҙәк Сөғд батшалығының мәркәз ҡалаһы була. VI быуатта ул эфталиттар дәүләте составына инә. 567—658 йылдарҙа ҡаланың сөғд хакимдары төркиҙәргә буйһона.
XVI—XX быуат башында Шәһрисәбез Бохара ханлығы составына инә һәм кенәзлектең административ үҙәге була.
Халҡы
Үзбәктәр халыҡтың төп өлөшөн тәшкил итә. Шулай уҡ ҡалала урта азия ғәрәптәре, аҙ һанлы татарҙар, урыҫтар һәм башҡа ҡайһы бер халыҡтар ҙа бар.
Дини йәһәттән күпселекте мосолман-сөнниҙәр тәшкил итә. Шулай уҡ христиан вәкилдәре бар.
Мьянма тарихы
Паган короллеге
1044 йылда Паган тәхетенә беренсе бирма короле Аноратха ултыра. Был ваҡытта Бирмала һинд дине һәм урыны менән Махаяндар буддизмы хакимлыҡ итә. Татонда идара итеүсе мон дәүләте короле Раманнадеса Мануха будда монахын (Тхеравада тәғлимәттәре) бирма короленә ебәрә.
Миссия ҙур уңышҡа өлгәшә. Иман килтереп, батша Аноратха король Мануханан изге ҡомартҡылар һәм будда текстарын килтереүен талап итә. , үҙенең бирма коллегаһының ҡараштарының тәрән булыуына шикләнеп, король Мануха ҡомартҡыларҙы тапшырыуҙан баш тарта. Яуап итеп, Аноратха көтөлмәгән хәрби поход ойоштора, Татон үҙәҙе Раманнадесаны тар-мар итә һәм Паганға мөмкин булғандың барыһын да алып сыға, шул иҫәптән Трипитаканың 32 йыйынтығын тулыһынса, бөтә изге ҡомартҡыларҙы. Шулай уҡ бөтә монахтарҙы алып китә һәм король Мануханы әсирлеккә ала — бөтәһе 30 мең кеше әсир итеп алына. Шулай итеп, яңы дингә эйә булып, король Аноратха күп һанлы алтын пагодалар, ғибәҙәтханалар, ступалар һәм монастырҙар төҙөүгә тотона. Паган Тхераваданың донъя үҙәгенә әүерелә, уға меңәрләгән хажиҙар ағыла. Король Мануха һәм күп һанлы әсирҙәр нәҫелдән килгән ғибәҙәтхана ҡолдарына әйләндерелә (улар әле лә ғибәҙәтханаларҙы йыйыштырыу һәм тотоу менән мәшғүл).
XIII быуат уртаһында, төньяҡтан килгән монголдарҙан ҡурҡып, Пагандың һуңғы батшаһы нығытмалар төҙөүгә төҙөлөш материалдарын алыу өсөн ғибәҙәтханаларҙы емерә башлай. Ығы-зығы башлана һәм халыҡ ҡаланан ҡаса. Монголдар Паган ҡалаһын ғәмәлдә бер ниндәй ҡаршылыҡһыҙ тиерлек баҫып ала.
Таунгу династияһы
XVI быуатта Бирма территорияһында яңы дәүләт — Таунгу барлыҡҡа килә. Яңы династия Паган ҡолатылғандан һуң хасил булған феодаль тарҡаулыҡҡа нөктә ҡуя, һәм тайҙарҙың Сиам дәүләтен яулап ала. Әммә 1600 йылда тайҙар бирма хакимлығынан азат ителә, ә 1752 йылда дәүләт йәшәүҙән туҡтай.
Конбаун
1757 йылда мон короле Тала бирма короле Маха Дхаммаязды һәм уның ғаиләһен әсирлеккә ала. Бирма һәм мондарҙың күп йыллыҡ дошманлығын иҫтә тотоп, король Тала алты әсирҙе, король ҡаны ергә теймәһен өсөн, бәрхәт тоҡтарға һалып, язаларға ҡарар итә. Язалау тураһындағы хәбәр бөтә илде ҡурҡыуға һала. Бер айҙан һуң дәүләт короле Шуэбо Алаунпая Пегунытар-мар итә, Тала короле үлтерелә, ә Бөтә Бирма берләштерелә.
1760 йылда король Алаунпая Сиамдың баш ҡалаһы Аютияға һөжүм итә. Ул пушканан үҙе атырға ҡарар итә. Әммә пушка шартлай һәм король, ауыр яраланып, ике көндән вафат була. Уның король тәхетенә ултырған улы Схинбюшин 7 йылдан Таиландтың баш ҡалаһы Аютияны баҫып ала һәм бөтә ҡоролмаларҙы, ғибәҙәтханаларҙы һәм пагодаларҙы юҡ итеп, аяуһыҙ рәүештә ҡаланы юҡҡа сыға. Бирма халҡы Таиландта, төплөнеп ҡала алмай, һәм ете айҙан һуң Тхонбуриҙа үҙен король тип иғлан иткән Прая бирма ғәскәрҙәрен тар-мар итә һәм тиҙҙән Таиландты берләштерә.
Бирма Япония протектораты аҫтында (1942—1945)
Икенсе донъя һуғышы йылдарында Япония, Ҡытайҙы тәьминәттән айырырға тырышып, Һинд-Ҡытайҙы оккупациялай. Әммә 1939 йылдың ғинуарында Бирма аша Ҡытайҙы тәьмин итеү буйынса Рангундан Чунцинға Мандалай, Лашо, Баошань һәм Кунмин аша яңы юл асыла, һәм Ҡытайға тиҫтәләрсә мең тонна ҡорал кәрәк-яраҡтары оҙатыла. Япондар Бирманың милли төркөмдәре араһында ярҙам табып, Бирмаға баҫып инә һәм 1942 йылдың 2 майында Мандалайҙы ала.
Япон оккупацияһы аяуһыҙ була, һәм уларҙың хакимлығын халыҡ хупламай. 1943 йылдың 1 авгусында Япония номиналь рәүештә Бирманың бойондороҡһоҙлоғон «Бирма Дәүләте» исеме аҫтында таный. Марионетка хөкүмәте ойошторола, уға Ба Мо етәкселек итә.
Москудья
Москудья — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Беүә йылғаһының уң ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Анри де Тулуз-Лотрек
Физик кәмселеге
Физик етешһеҙлеге арҡаһында Анри де Тулуз-Лаутректы үҙе теләгән әйбер менән шөғөлләнә алмай. Был ғаилә өсөн ҙур фажиғә була: аристократтарҙың иң юғары ҡатламына ҡараған ғаиләләге берҙән-бер ир бала Анри хәрби хеҙмәткә алынмай; ул шулай уҡ балдарға, һунарға ла йөрөүҙән мәхрүм ҡала. Аҫыл затты дауам итергә тейеш Анри Тулуз-Лотректың лайыҡлы пар табып, балалар үҫтереүенә лә өмөт булмай. Рәссам бәләкәй буйына ҡарамаҫтан, иҫ киткес шаян кеше була, үҙ кәмселеге тураһында ул йыш ҡына ирония менән һөйләй.
Мьянма тарихы
Бирма Япония протектораты аҫтында (1942—1945)
Әммә күп кенә бирмандар япондарҙың уларға ысын бойондороҡһоҙлоҡ бирергә теләүенә шикләнә. Ике йыл япон оккупацияһынан һуң, Японияның ауыр еңелеүҙәре фонында, Бирмала был кәйеф көсәйә. 1944 йылдың авгусында Аун Сан, буласаҡ оппозиция лидерының һәм дәүләт советницаһының атаһы Аун Сан Су Чжи, һәм башҡа милләтселәр башлыҡтары ойошма төҙөй Халыҡ азатлығы антифашистик лигаһы. 1945 йылдың 27 марты Бирманың милли армияһы япондарға ҡаршы дөйөм милли ихтилал күтәрә. 1945 йылдың майына союздаштар япондарҙы Бирманан ҡыуып сығара.
Москудья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мьянма тарихы
Бойондороҡһоҙ Бирма
1947 йылдың йәйендә инглиздар тарафынан буласаҡ хөкүмәткә власты тапшырыу осоронда милли азатлыҡ хәрәкәте етәксеһе Аун Сан үҙенең сәйәси дошмандары тарафынан үлтерелә, шунлыҡтан власты яңы төҙөлгән хөкүмәткә тапшырыу кисектереп торола. Илдән киткән саҡтарында инглиздар, Карен, Шан и Кайя дәүләттәренә бойондороҡһоҙлоҡ биреүҙе вәғәҙә итеп, туҡтауһыҙ граждандар һуғышының дауам итеүен ҡалдырып китә. Өҫтәүенә Бирманың төньяғында Ҡытайҙан Мао Цзэдун ҡыҫырыҡлап сығарылған Гоминьдантың ҡораллы көстәре һәм Ҡытай тарафынан ҡоралландырылған һәм, нигеҙҙә, опиум баҫыуҙары өсөн Гоминьданға ҡаршы һуғышҡан Бирма коммунистар партияһы армияһы хәрби хәрәкәттәр алып бара. Көнбайыштан Бирманы бик үк тыныс булмаған Һиндостан штаттары, көнсығыштан Тайланд коммунистар партияһы партизандары хәрәкәт иткән урман массивтары, бик үк тыныс булмаған Бангладеш үҙенең туҡтауһыҙ ҡасаҡтары менән уратып ала.
Анри де Тулуз-Лотрек
Физик кәмселеге
Тулуз-Лотрек, кәмселеге булмаһа, хирург йәки спортсы булырға теләр инем тип һөйләй. Уның студияһында ишкәкле машина ҡуйыла, унда Анри де Тулуз-Лотрек күнекмәләр яһарға ярата. Ул үҙенә яраҡлы берҙән-бер спорт төрө— йөҙөү менән шөғөлләнә.
Мьянма тарихы
Бойондороҡһоҙ Бирма
У Ну хөкүмәте эске ыҙғышты туҡтата алмай; һуғышҡа тиклемге осор менән сағыштырғанда нефть сығарыу бик түбән кимәлдә була. Совет сәйәси комментаторы С. А. Симакин яҙғанса, бындай шарттарҙа генерал Не Вин командалығындағы армия ғына илдә тәртип урынлаштырыусы һәм илдең берлеген һаҡлап ҡала алыусы берҙән-бер көс була. Улар, 1962 йылдың мартында власты үҙ ҡулдарына алып, Революция советын һәм Бирма социалистик партияһын булдыра һәм партияның программаһын халыҡҡа еткерә. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә элекке дәүләт аппараты бөтөрөлә, сит ил һәм урындағы шәхси милек националләштерелә, шулай уҡ бөтә тышҡы сауҙа, дәүләт секторы социалистик иҡтисадтың нигеҙе тип иғлан ителә. 1974 йылдан Бирма Бирман Социалистическая Республика Союзы тип атала башлай.
Үҫештең һайланған курсы тауар етешмәүенә һәм карточка системаһына килтерә. Ил халыҡ-ара изоляцияға дусар ителә, үҙҙәрендә барған культура революцияһы арҡаһында, Ҡытай Бирмаға ниндәй ҙә булһа ярҙам күрһәтә алмай, ә Советтар Союзы һәм социалистик лагерҙың уға оҡшарға тырышҡан илдәре менән Бирма аралашырға теләмәй. Боласыл союздаш республикалар ныҡлап аяҡҡа баҫа башлай, сөнки уларҙа шәхси милек һәм ирекле сауҙа үҫешә, ҡайһы бер штаттар, туранан-тура Таиданд менән сауҙа итеп, байый башлай.
Анри де Тулуз-Лотрек
Физик кәмселеге
Ул мөхәббәттә лә уңышһыҙлыҡтарға осрай ), ҡыҫҡа буйы (152 см) һәм инвалидлығы арҡаһында, уның бөтә романдары ла уңышһыҙ тамамлана. Тулуз-Лотрек спиртлы эсемлектәр белгесенә әүерелә, коктейлдәрҙе популярлаштыра. Лотректы «Ер тетрәү» коктейлен уйлап табыусы тиҙәр (коньяк менән абсент ҡатнашмаһы), әммә бындай ҡатнашма Лотрекҡа тиклем уҡ билдәле булған . Ғаилә замогында алкоголизмдан һәм енси сирҙән вафат була.
Мьянма тарихы
Бойондороҡһоҙ Бирма
Күрше илдәр менән сағыштырғанда Бирманың иҡтисады артта ҡала, иҡтисади үҫеш халыҡ һанының артыуынан артта ҡала.
Анри де Тулуз-Лотрек
Ижады
Постпрессионистар сәнғәте, бигерәк тә Поль Сезанн, Эдгар Дега һәм япон гравюраларынан илһам ала. 1882 йылда Парижға килә, ә 1884 йылда Монмартрҙа төпләнә, унда ғүмеренең аҙағына тиклем йәшәй. Тәүгеләрҙән булып,плакаттар (литография) төшөрөү менән етди шөғөлләнә башлаған. Үҙе шулар араһында ҡайнаған Анри йыш ҡына фәхишәләрҙе һәм Монмартр кабареларының тормошон һүрәтләй. Мулин Руж бейеүселәре Луиза Вебер (La Goulu) һәм Жанна Аврил, клоунэсса Ша-У-Као, шағир һәм театр эшмәкәре Аристид Брюан, бейеүсе Валентин Дезоссе (Һөйәкһеҙ), йырсы Иветт Гильбер уның моделдәре була. Легендар «Мулен ружға» («ҡыҙыл тирмән» — фр.) ингән ерҙә Лотректың ике әҫәре ҡуйылған. Кабаре хужалары биргән афишаға заказ буйынса был рәссамдың беренсе плакаты
Мьянма тарихы
Бойондороҡһоҙ Бирма
1987 йылда дәүләт секретары Сейн Лвин хаҡы 25, 35 һәм 75 кьят ҡиммәтендәге ҡағыҙ аҡсаларҙы юҡҡа сығарыу тураһында иғлан итә, ғәмәлдә әйләнештән ил дә булған аҡсаларҙың 80 проценты "алып ташлана" (сағыштырыу өсөн СССР-ҙа 1991 йылғы аҡса реформаһын ҡарағыҙ). Акция халыҡта ризаһыҙлыҡ тыуҙыра. Студенттар хөкүмәт чиновниктарының машиналарын һәм виллаларын ҡыйратыу өсөн Янгон урамдарына сыға, шунлыҡтан бөтә университеттар һәм колледждар ябыла (университеттарҙың ҡайһы берҙәре әле лә ябылған килеш тора). Күпләп ҡулға алыу алымы ҡулланылыуға ҡарамаҫтан, студенттар тынысланмай. Ә 1988 йылдың 8 авгусында Янгондың үҙәгендә ғәскәр көсө менән студенттар демонстрацияһы баҫтырыла (был бола мәлендә 3000-дән ашыу кеше һәләк була). 1988 йылдың йәй айҙарында төрлө ҡалаларҙа ойошторолған демонстрацияларҙы һәм забастовкаларҙы ҡанһыҙ рәүештә баҫтырыу һөҙөмтәһендә ҡорбандар бик күп була. 1988 йылдың июлендә социалистик партияның сираттан тыш съезында Не Вин отставкаға сығарыла, Сейн Лвин илдең һәм партияның яңы етәксеһе итеп тәғәйенләнә, әммә халыҡ араһында ризаһыҙлыҡтың тынмауы арҡаһында, яңы етәксе 17 көндән һуң үҙ посынан баш тартырға мәжбүр була. Партия Үҙәк Комитетының 19 авгусындағы ғәҙәттән тыш пленумында Маун Маун] партия үҙәк комитетының яңы рәйесе һәм ил башлығы итеп һайлана. 18 сентябрҙә хәрби түңкәрелеш һөҙөмтәһендә власть башында генерал [[Со Маунг торған SLORC комитетына күсә.
Анри де Тулуз-Лотрек
Ижады
20 йылдан әҙерәк дауам иткән ижади тормошонда Тулуза-Лотрек 737 картина, 275 акварель, 363 гравюра һәм плакат, 5084 һүрәт, бер нисә керамика һәм витраждар ижад итә. Рәссамдың эштәре Салон-де-Индепендент (Ирекле рәссамдар Салоны) һәм Брюсселдә «Ирекле эстетика» йәмғиәте күргәҙмәләрендә (1895, 1896) ҡуйыла. Рәссам тере саҡта уның шәхси күргәҙмәләре Парижда (1896) һәм Лондонда (1898) ойошторола. 2008 йылда Дәүләт Третьяков галереяһында ВТБ Банкы ярҙамы менән Тулуз—Лотрек әҫәрҙәренең «Парижда күңел асыу» тип аталған күргәҙмәһе үтә, күргәҙмәгә иллюстрациялы каталог сығарыла.
Мьянма тарихы
Бойондороҡһоҙ Бирма
1989 йылдың 18 июнендә хөкүмәт колониаль дәүерҙән ҡалған күп кенә географик исемдәрҙе алмаштырыу тураһында иғлан итә. Атап әйткәндә, илдең рәсми атамаһы Мьянму, баш ҡала Янгон тип үҙгәртелә. Тик Великобритания һәм тағы ла бер нисә ил был үҙгәрештәр менән ризалашмай.
Анри де Тулуз-Лотрек
Ижады
Тулуз-Лотрек «Элизе-Монмартр»ға йыш йөрөгән бер ҡыҙ менән таныша. Анри «Ерән сәсле Роза» тип атаған был ҡыҙ тиҙҙән уның яратҡан моделдәренең береһенә әйләнә. Был ҡыҙ һүрәтләнгән картиналарҙың береһе «Монруж»да тип атала. Тулуз-Лотрек өсөн был аралашыу енси сир һәм үлем менән тамамлана.
Тулуз-Лотрек тере саҡта тәнҡитселәр башлыса рәссамға һәм уның ижадына мәрхәмәтһеҙ була. Танылыу уға вафатынан һуң бер нисә йыл үткәс килә. Ул төҙөгән рецепттар китабы үлгәндән һуң донъя күрә.
Мьянма тарихы
Хәҙерге Мьянма
1997 йыл аҙағында Мьянма АСЕАН- ға ҡабул ителә.
2005 йылдың 6 ноябрендә Мьянманың баш ҡалаһы Янгондан махсус рәүештә төҙөлгән Нейпидо ҡалаһына күсерелә.
Яғыулыҡҡа хаҡтарҙың ҡырҡа күтәрелеүенән һуң 2007 йылдың август-сентябрендә Янгон да сыуалыштар башлана. Аҙаҡ ул «шафран революцияһы» тип атала. Тәртипһеҙлектәрҙе будда монахтарының тыныс сығышы тыуҙыра, бола хакимлыҡ итеүсе ҡоролоштоң сәйәси протестары серияһына әүерелә.
2010 йылда илдә 1990-сы йылдарҙан алып беренсе тапҡыр парламент һайлауҙары үткәрелә. Аун Сан Су Чжи өйҙә һаҡ аҫтында тотоуҙан азат ителә.
2011 йылда Мьянмала сәйәси реформалар башлана һәм Мьянманың Көнбайыш илдәре менән мөнәсәбәттәрен яйға һалыу тенденцияһы билдәләнә. 2011 йылдың декабрендә Мьянмаға АҠШ-тың дәүләт секретары Хиллари Клинтон килә, ә бер йылдан һуң Барак Обама АҠШ-тың Мьянма еренә аяҡ баҫҡан тәүге президенты була. 2012 йылдың 1 ғинуарынан Евросоюздың Мьянма етәкселегенә ҡарата ҡулланылған виза санкциялары юҡҡа сығарыла.
2012 йылдың 1 апрелендә Мьянмала парламенттың 46 мандаты өсөн өҫтәлмә һайлауҙар үткәрелә. 43 округта депутаттар һайлана, Аун Сан Су Чжи етәкләгән НЛД партияһы ағзалары 41 мандат алыуға өлгәшә, бер мандат — етәксе партия ағзаһында, тағы ла бер мандат — Шан халҡының демократик партияһы ағзаһында.
2015 йылдағы парламентҡа дөйөм һайлауҙар НЛД өсөн бик уңышлы тамамлана, ул парламентта күпселекте тәшкил итә һәм 2016 йылдың мартында Тхин Чжоҙы яңы президент итеп һайлай.
Рохинджаларҙы эҙәрлекләү
Хәҙерге Мьянмалағы иң киҫкен проблемаларҙың береһе — Ракхайн штатындағы этно-дини конфликт — донъя йәмәғәтселегендә борсолоу тыуҙыра. Хөкүмәт рохинджаларҙы штаттың төп халҡы тип таныуҙан баш тарта, шул нигеҙҙә уларға гражданлыҡ статусын бирмәй. Һөҙөмтәлә улар күпләп илде ташлап китергә мәжбүр.
2021 йылдағы хәрби түңкәрелеш
2021 йылдың 1 февралендә, яңы саҡырылыш парлоаментының тәүге сессияһын асыуҙан бер нисә сәғәт алда илдә хәрби түңкәрелеш була. Мьянма президенты Вин Мьин һәм етәксе НЛД (Демократияя өсөн милли лига) партияһы лидеры, дәүләт кәңәшсеһе һәм сит илдәр министрлығы башлығы Аун Сан Су Чжи ябыла. Түңкәрелеште ғәмәлгә ашырған хәрбиҙәр вице-президент Мьина Швены президент вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләй, ә дәүләт власы тулыһынса Мьянма Ҡораллы көстәренең баш командующийы генерал Мин Аун Хлайнуға йөкмәтелә. Бер йылға илгә ғәҙәттән тыш хәл иғлан ителә.
Хәрбиҙәрҙың 2020 йылдың 8 ноябрендә булып үткән парламент һайлауҙарына риза булмауҙары түңкәрелешкә алып килә, сөнки хәрбиҙәр хуплаған партия түбәнге палатала ни бары 26 урын, үрге палата 7 урын ала. Һөҙөмтәләр иғлан ителгәс тә хәрбиҙәр һайлауҙарҙың фальсификацияланыуы тураһында белдерә.
2021 йылдың 2 февралендә медицина работниктары һәм дәүләт хеҙмәткәрҙәре бөтә ил буйынса, шул иҫәптән илдең баш ҡалаһы Нейпьидола хәрби түңкәрелешкә ҡаршы йүнәлтелгән гражданлыҡ ризаһыҙлығын белдереү буйынса милли хәрәкәтте башлап ебәрә. Группа кампании в Facebook, получившая название «Движение гражданского неповиновения», привлекла более 200 000 последователей с момента её первоначального запуска 2 февраля 2021 года.
20 февралдә Мандалайҙа Мьянма полицияһы демонстрацияны ҡыуыу маҡсатында ата торған ҡорал ҡуллана, һөҙөмтәлә НЛД яҡлы 2 кеше һәләк була, тағы ла 20 демонстрат яралана.
16 апрелдә демократик блок сәйәсмәне етәксе вазифалар биләгән этник аҙсылыҡ вәкилдәре менән берлектә Милли берҙәмлек хөкүмәтен ойоштороуҙары тураһында иғлан итә һәм, алып ташланған лидерҙар Аун Сан Су Чжи һәм Вин Мьиндың вазифаларының һаҡланыуы тураһында һәм качин һәм карен аҙсылыҡтары ағзаларына яңы параллель хөкүмәттә иң юғары өҫтөнлөк биреләсәк, тип белдерә. Шул уҡ белдереүендә Мин Ко Наин халыҡ-ара йәмәғәтселектең хәрби хөкүмәтте хунта тип атауын үтенә.
5 майҙа Милли берлек хөкүмәте үҙе яҡлыларҙы хәрби хунта һөжүменән яҡлау өсөн һәм Союздың Федераль Армияһын булдырыуға табан тәүге аҙым сифатында хәрби ҡанат — Оборонаның халыҡ көстәренең (НСО) булдырылыуы тураһында иғлан итә. Илдә граждандар һуғышы яңынан башлана. Мьянма хәрбиҙәре, ҡалаларҙы артиллерия утына тотоп, халыҡҡа ҡаршы сыға, һөҙөмтәлә 2022 йыл башына 1500-гә яҡын кеше һәләк була. Ауылдарға тоҫҡап атылған 20 авиаударҙан һуң 2022 йыл башына 32000 кеше илдән ҡаса һәм 776000 кеше илдең башҡа өлкәләренә күсеүҙе хәстәрләй.
Мичаю (Чисква ҡушылдығы)
Мичаю  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чисва йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Остготтар
Остготтар (остроготтар (Ostrogothi) йәки грейтунгтар, гревтунгтар (Greutungi)) — боронғо герман ҡәбиләһе, III быуат уртаһына (йә 268—270 йй.) ике ҡәбиләгә: вестготтар һәм остготтарға тарҡалған гот ҡәбиләләр берләшмәһенең көнсығыш тармағын тәшкил иткән.
Европаның ҡайһы бер халыҡтары этногенезында билдәле бер роль уйнай. Атап әйткәндә, лангобардтар менән бер рәттән остготтар хәҙерге итальяндарҙың ата-бабаларының береһе тип иҫәпләнә.
III быуат уртаһынан алып һундар хакимлығынан азат булғанға саҡлы
[[Файл:Chernyakhov.PNG|слева|мини|220x220пкс|Б. э. III быуаты: вельбар һәм черняхов мәҙәниәте
]] Традицияға ярашлы, остготтар «далала йәшәүсе»-грейтрунгтарҙан, ә вестготтар — «урман» тервингтарынан тармаҡланған. Готтар араһындағы бүленеш тәүге тапҡыр 291 йылда билдәләнә; ләкин был осорҙа тервингтар ғына билдәле була, ә грейтрунгтарҙы Аммиан Марцеллин.392 менән 395 йылдар араһында ғына күрһәтә.