cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рәхимғолова Фәүзиә Абдулла ҡыҙы
Биографияһы
1965—1968 йылдарҙа Мәскәүҙә СССР Яҙыусылар союзының Юғары әҙәби курстарында уҡый.
1968 йылда Кәтибә Кинйәбулатова, Рәми Ғарипов һәм Әнисә Таһирова менән берлектә Фәүзиә Рәхимғолова «Башҡортостан ҡыҙы» журналын сығара башлауҙа туранан-тура ҡатнаша һәм баҫмала 1971 йылға тиклем эшләй.
1982 йылда Фәүзиә Рәхимғоловаға «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелә.
Мусин Ноғман Сөләймән улы
Мусин Ноғман Сөләймән улы (17 июль 1931 йыл — 31 октябрь 2021 йыл) — Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2001), Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1991). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981). 1958 йылдан — КПСС, 1963 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2011) һәм Салауат Юлаев (2007) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Ноғман Сөләймән улы Мусин 1931 йылдың 17 июлендә Башҡорт АССР-ының Маҡар районы Ҡолғона ауылында тыуған. 1937—1944 йылдарҙа Ҡолғона ауылында ете йыллыҡ мәктәптә белем ала. 1947 йылда Маҡар урта мәктәбен тамамлай һәм шунда уҡ уҡытыусы булып эш башлай. 1949 йылда Стәрлетамаҡ уҡытыусылар институтына уҡырға инә. 1951 йылда институтты тамамлағас, бер аҙ Маҡар район мәғариф бүлегендә инспектор вазифаһын башҡара һәм йыл аҙағында хәрби хеҙмәткә алына.
Һалдаттан ҡайтыу менән, (1953) «Совет Башҡортостаны» гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр, унан һуң Ҡолғона ауылында дүрт йыл уҡытыусы булып эшләй. Ә 1958 йыл Өфөгә килеп, «Ағиҙел» журналында — бүлек мөдире, яуаплы секретарь, 1962 йылдың башынан «Совет Башҡортостаны» гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр булып эшләй.
Ноғман Мусин Башҡорт дәүләт университетының киске бүлеген тамамлай, артабан йәнә «Ағиҙел» журналында бүлек мөдире, Башҡортостан телевидениеһында, унан Башҡортостан китап нәшриәтендә мөхәррир булып эшләй.
Ижады
Ноғман Мусиндың тәүге ижади аҙымдары Стәрлетамаҡ уҡытыусылар институтында башлана. Тәүге шиғырҙары үҙе хеҙмәттә сағында республика гәзиттәрендә һәм «Әҙәби Башҡортостан» журналында баҫылып сыға. Хәрби хеҙмәт ваҡытында проза жанрында ла көсөн һынап ҡарай, һалдаттар тормошона арналған бер нисә хикәйә яҙа. «Минең дуҫ» тигәне 1954 йылда «Әҙәби Башҡортостан» журналында, ҡалғандары «Совет Башҡортостаны», «Ленинсы» гәзиттәрендә, 1956 йылда «Әҙәби Башҡортостан» журналында баҫылып сыға.
«Һайлап алған яҙмыш», «Зәңгәртауҙа аҡ болан», «Яҙғы ташҡындар алдынан» («Яралы кеше тауышы»), «Мәңгелек урман», «Таң менән сыҡ юлдарға», «Һуңғы солоҡ», «Шунда ята батырҙар һөйәге» романдары һәм ҡыҙыҡлы повестары Ноғман Мусинды башҡорт прозаһының талантлы яҙыусыһы итеп таныта. Уның әҫәрҙәренең геройҙары — беҙҙең замандаштарыбыҙ.
Мулдашев Эрнст Рифғәт улы
Мулдашев Эрнст Рифғәт улы (1 ғинуар 1948 йыл) — ғалим-офтальмолог, «Бөтә Рәсәй күҙ һәм пластик хирургияһы үҙәге» федераль дәүләт бюджет учреждениеһы директоры. Медицина фәндәре докторы (1995), профессор (1996), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (1998), СССР—ҙың спортлы туризм буйынса спорт мастеры (1978), СССР—ҙың уйлап табыусыһы (1974).юғары категориялы хирург, Луисвиль университетының (АҠШ) почетлы консультанты, Америка офтальмология академияһының ағзаһы, Мексиканың дипломлы офтальмологы, Халыҡ-ара фәндәр академияһы ағзаһы.
Биографияһы
Эрнст Рифғәт улы Мулдашев 1948 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Белорет районында Түбәнге Сермән ауылында тыуған.
Башҡорт дәүләт медицина институтыны тамамлағандан һуң (1972) Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институтында эшләй: 1976 йылда алып өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1980 йылда — бүлексә мөдире; 1982 йылда — Өфөнөң 10—сы дауаханаһында (1988 йылда алып лаборатория мөдире); 1990 йылда алып Бөтә Рәсәй күҙ һәм пластик хирургия үҙәгенең генераль директоры, бер үк ваҡытта 1997 йылда башлап Башҡорт дәүләт медицина университетының дипломдан һуң белем биреү ин—тында күҙ һәм пластик хирургияһы кафедра мөдире. Фәнни эшмәкәрлеге туҡымалар трансплантацияһының теоретик һәм ғәмәли аспекттарына, төрлө ауырыуҙарҙы хирургик дауалау өсөн биоматериалдар, трансплантация технологияларын эшләүгә һәм ғәмәлгә индереүгә арналған. Регенератив хирургияла аллоплант ҡулланылған яңы йүнәлешкә нигеҙ һалыусы. Мәскәү етәкселек аллоплант биоматериалының 100—ҙән ашыу төрө һәм уларҙы ҡулланып 130—ҙан ашыу операция эшләнә, улар Башҡортостанда, Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә, яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙә ҡулланыла. 300—ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 76 уйлап табыу авторы. РСФСР Юғары Советының 12—се саҡырылыш депутаты. Халыҡтар дуҫлығы (2007), Салауат Юлаев (2000) орден менән бүләкләнгән.
Нижинский Вацлав Фомич
Ва́цлав Фоми́ч Нижи́нский (Wacław Niżyński; 12 март 1889 йыл, Киев, Рәсәй империяһы — 8 апрель йә 11 апрель 1950 йыл, Лондон, Бөйөк Британия) — рус балет артисы, хореограф, бейеү сәнғәте новаторы. Дягилевтың Рус балетында төп бейеүселәрҙең береһе. Бронислава Нижинскаяның ағаһы. «Весна священная», «Фавндың төштән һуң ялы»,«Уйындар» һәм «Тиль Уленшпигель» спектаклдәре хореографы. 1909—1913 йылдарҙа Дягилевтың Рус балетында әйҙәүсе бейеүсе һәм балетмейстер.
1913 йылдан эмиграцияла йәшәй. 1950 йылдың 8 апрелендә Лондонда вафат булған. 1953 йылда Парижда Монмартрҙа бөтә донъяға билдәле балет артистары янында ҡайтанан ерләнгән.
Биографияһы
1894 йылда Йозеф Сетов үлгәндән һуң труппа тарҡала.Томаш Нижинский үҙ труппаһын булдырып ҡарай, тик эш килеп сыҡмай.Ғаилә осраҡлы килешеүҙәр менән генә аҡса таба. Вацлав ҙур булмаған номерҙар менән сығыш яһап, атаһына  ярҙам иткәндер тиҙәр. Мәҫәлән Раштыуа ваҡытында ул Түбәнге Новгородта сығыш яһай. 1897 йылда Финляндияла гастролдә саҡта, Т. Нижинский йәш бейеүсе Румянцеваға ғашиҡ була һәм ғаиләһен ҡалдыра. Элеонора өс балаһы менән Петербургҡа китә. Петербург балет училищеһында эшләп йөрөгән поляк бейеүсеһе Станислав Гиллерт ярҙам ҡулы һуҙа.
Һәләтле бейеүсе Вацлавты Петербург балет училищеһына алалар( 1898). Ике йылдан һуң училищеға Броняны ла алалар. Вацлавтың характерында ниндәйҙер сәйер һыҙаттар барлығы һиҙелә, ләкин ул бик һәләтле бейеүсе булғанлыҡтан заманында билдәле бейеүсе булған педагог Н. Г. Легаттың иғтибарын үҙенә йәлеп итә.
1905 йылдың мартынан педагог Михаил Фокин сығарылыш класы уҡыусыларының имтиханы өсөн балет ҡуя. «А́цис һәм Галатея» уның тәү башлап ҡуйған балеты була. Фавн роленә Фокин сығарылыш класында уҡымаған Нижинскийҙы саҡыра. 1905 йылдың 10 апрелендә Петербургтағы Мария театрында был спектакль ҡуйыла,  рецензияларҙа Нижинскийҙың ғәҙәттән тыш һәләтле булыуы тураһында яҙыла:
Сығарылыш класынан Нижинский барыһын да хайран ҡалдырҙы: йәш артисҡа саҡ 15 йәш тулған, уға мәктәптә тағы ике йылға ҡалырға тейеш. Һәр хәлдә шундай һирәк осрай торған һәләтте күреүе күңелле. Еңеллек һәм элевация матур һәм йомшаҡ хәрәкәттәр менән бергә- һоҡланғыс күренеш. <…> 15 йәшлек артист вундеркинд булып ҡына ҡалмаһын, ары камиллаша барһын тип теләргә ҡала.
1907 йылда Нижинский училищены тамамлай һәм Мария театрына ҡабул ителә, был театрҙа ул 1906 йылдан алып сығыш яһай башлаған була. Һәләтле бейеүсе бик тиҙ арала театрҙың премьерына әйләнә,  М. Ф. Кшесинская, О. И. Преображенская, Анна Павлова, Тамара  Карсавинаның партнёры булараҡ сығыш яһай. М. М. Фокиндың «Армида павильоны» (Аҡ тәнле ҡол, 1907), «Мысыр төндәре» (Ҡол, 1908), «Шопениана» (1908) һәм башҡа академик балеттарҙа ҡатнаша.Мария театрында 1911 йылдың ғинуарына тиклем  эшләй,  «Жизель» балетында әҙәпһеҙ кейемдә сығыш яһаған өсөн тип император ғаиләһе талабы буйынса эшенән бушатыла.
С. П. Дягилев В. Ф. Нижинскийҙы Париждағы Урыҫ сезондарында ҡатнашырға саҡыра. Бейеүсе Европала иҫ киткес һәләтле бейеүсе булып таныла. Бик бейек итеп һикерә алғанға һәм оҙайлы элевация (оҙон итеп һикерә алыу) эшләй алған өсөн уны ҡош кеше, икенсе  Вестрис  тип йөрөтә башлайҙар. 1909 - 1913 йылдарҙа Нижинский Урыҫ сезондарының төп бейеүсеһе була, Фокиндың бығаса ҡуылған һәм яңы балеттарында ролдәр башҡара. 1912 йылда Фокин труппаны ташлап киткәндән һуң Нижинский бер аҙ балетмейстер ҙа була, «Весна священная» һәм «Уйындар» балеттарын ҡуя.
Лартель
Лартель — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лайла Магга
Лайла Магга, ҡыҙ фамилияһы Маттссон Lajla Magga, ; 1942 йылдың 4 ноябрендә Швецияның Кали местечкоһында, Оран коммунаһында тыуған) — көньяҡ саам телендә балалар яҙыусыһы, саам телен һаҡлау һәм үҫтереү буйынса ҙур өлөшө өсөн Төньяҡ илдәренең «Gollegiella» (2010) наградаһы менән бүләкләнгән уҡытыусы һәм лексикограф.
Биографияһы
Осло университетында уҡып, көньяҡ саам теле уҡытыусыһы квалификацияһын алған.
1984 йылда үҙенең «Maahke ryöknie» тип аталған тәүге китабын, ә аҙаҡ бер нисә балалар китабын, һүҙлектәрен һәм дәреслектәрен баҫтырып сығара.
2010 йылда саам телен һаҡлау һәм үҫтереү буйынса ҙур өлөшө өсөн Төньяҡ илдәренең «Gollegiella» наградаһы менән бүләкләнгән. Хәҙерге ваҡытта ире Уле Магга менән бергә ты көньяҡ саам теленә тәржемәһен эшләйҙәр һәм көньяҡ саам теленең грамматикаһын яҙалар.
Норвегияның Кёутукейну коммунаһында йәшәй. .
Нойдитендорф
Нойдитендорф (Neudietendorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3057 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,66 км2. Диңгеҙ кимәленән 242 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99192 һәм автомобиль коды — GTH.
Оло Етегән (йондоҙлоҡ)
Оло Етегән (Ursa Major) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Алиот, яҡтылығы 1,8 була. Майҙаны буйынса урыны — 3.
Джавахишвили Гиви Дмитриевич
Гиви Дмитриевич Джавахишвили (გივი დიმიტრის ძე ჯავახიშვილი; 18 декабрь 1912 йыл, Тифлис — 10 ноябрь 1985 йыл, Тбилиси) — СССР-ҙың дәүләт эшмәкәре. 1953—1975 йылдарҙа Грузин ССР-ының Министрҙар Советы рәйесе.
Биографияһы
1934 йылда Кавказ аръяғы индустриаль институтын тамамлай; инженер-геолог.
1934—1941 йылдарҙа — гидрогеология партиялары начальнигы.
Нярио-Яга
Нярио-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Джавахишвили Гиви Дмитриевич
Биографияһы
1942—1944 йылдарҙа — Грузин ССР-ы Совнаркомының госплан бүлеге мөдире.
1944—1945 йылдарҙа — Грузия Коммунистар партияһы Үҙәк комитетының яғыулыҡ һәм энергетика бүлеге инструкторы.
1945—1947 йылдарҙа — Грузия Коммунистар партияһы Үҙәк комитетының яғыулыҡ һәм энергетика бүлегенең бүлек мөдире урынбаҫары.
1947—1948 йылдарҙа — Грузия Коммунистар партияһы Үҙәк комитетының яғыулыҡ-энергетика сәнәғәте буйынса сәркәтиб урынбаҫары һәм яғыулыҡ-энергетика бүлеге мөдире.
1948—1952 йылдарҙа — Грузия Коммунистар партияһы Үҙәк комитетының ауыр сәнәғәт бүлеге мөдире.
1952—1953 йылдарҙа — Тбилиси ҡала советы башҡарма комитеты рәйесе.
1953 йылдың апрель—сентябре — Грузин ССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе урынбаҫары.
1953—1975 йылдарҙа — Грузин ССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе.
1953—1975 йылдарҙа — Грузия Коммунистар партияһы Үҙәк комитеты бюроһы ағзаһы; КПСС Үҙәк комитеты ағзаһы (1956—1976 йылдарҙа), СССР-ҙың 4-9-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
1975 йылдың декабренән — союз әһәмиәтендәге персональ пенсионер.
Нярио-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хуричангда
Хуричангда — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Русская йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 88 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡунаҡбай (Һарытау өлкәһе)
Ҡунаҡбай (Бөрйән) (Кунакбаев) — Һарытау өлкәһенең Перелюб районындағы башҡорт ауылы, Первомайское ауыл биләмәһенә керә.
Почта индексы — 413765.
Халыҡ һаны
2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 62 кеше теркәлгән.
Салауат Юлаев исемендәге майҙан (Өфө)
Салауат Юлаев исемендәге майҙан (Өфө)— Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөләге майҙан. Уның тарихы 1967 йылда Салауат Юлаевҡа Ағиҙелдең текә ярында һәйкәл ҡуйыуҙан башлана.
Тарихы
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, скульптор Сосланбәк Тавасиев Өфәгә эвакуациялана. Бында ул тәүге тапҡыр башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаев тураһында ишетә һәм батырҙың шәхесе менән ҡыҙыҡһына башалай. Егерме йылға яҡын ул Салауат Юлаев һыны өҫөтөндә эшләй. Сосланбәк Тавасиев Салауат батыр Ағиҙелдең текә ярында ярһыу атта торорға тейеш тип иҫәпләй һәм республика етәкселегенә үҙенең хаҡлығын бик ауырлыҡ менән аңлата. 1967 йылдың 17 ноябрендә Өфө ҡалаһының көньяғында Ағиҙелдең текә ярына ҡуйылған Салауат Юлаев һәйкәле асыла. Ҙурлығы буйынса Европала унан да ҙурыраҡ һыбайлы һәйкәле юҡ. Һәйкәлдең бейеклеге 9,8 метр, ауырлығы — 40 тонна. Скульптор Сосланбәк Тавасиев менән Исмәғил Ғәйнетдинов һәйкәл янында Өфө халҡы өсөн майҙан булдырыуҙы ла күҙ уңында тота. Өс йылдан һуң Сосланбәк Тавасиев СССР Дәүләт премияһына, һуңыраҡ Художество академияһының Алтын миҙалына лайыҡ була.
Кинйә Арыҫланов исемендәге 9-сы башҡорт гимназияһы
Кинйә Арыҫланов исемендәге 9-сы башҡорт гимназияһы — Башҡортостандың Мәләүез ҡалаһындағы дөйөм белем биреү мәктәбе. 1997 йылдың 28 февралендә рәсми рәүештә асыла.
2008 йылдан гимназия башҡорт старшинаһы Кинйә Арыҫланов исемен йөрөтә.
Салауат Юлаев исемендәге майҙан (Өфө)
Тарихы
Комплекстың түбән яғында диаметры ун һигеҙ метрлы түңәрәк ҡуйылған, унда бер нисә баҫҡыстан декоратив шишмә ағып төшә. Был яһалма «шишмә» аша өс күпер һалынған. Бында 800 кубометр һыу бирелә, тағы 200 кубометры торбаларҙа. Йөҙәрләгән ҡайнап атылған шишмәләр, каскадтар һәм аҡҡан һыу ҡурай сәскәһен хасил итә. Был фонтан менән идара итеү үҙәге ер аҫтында алты метр тәрәнлектә урынлашҡан. Һыуҙы ҡабыҙыу һәм һүндереүҙе автоматтар башҡара, баҫымды электроника көйләй. Төндә фонтан төрлө төҫтәргә мансыла.
Кинйә Арыҫланов исемендәге 9-сы башҡорт гимназияһы
Әлеге ваҡытта Мәләүез ҡалаһының Кострома урамындағы 35-се йорт адресы буйынса урынлашҡан.
Салауат Юлаев исемендәге майҙан (Өфө)
Тарихы
Салауат Юлаев майҙанының уң яғында, телевидение ҡаршыһында, башҡорт халҡының батыр улы, шағир Шәйехзада Бабичҡа һәйкәл ҡуйылған Ул 2019 йылдың 28 июнендә асылған.
Кинйә Арыҫланов исемендәге 9-сы башҡорт гимназияһы
Тарихы
Мәләүез ҡалаһында башҡорт гимназияһын төҙөү тураһында ҡарар 1993 йылда ҡабул ителә. 1994 йылдың 15 октябрендә уҡыу йортоноң нигеҙенә тәүге таш һалына, ә 1996 йылдың 1 сентябрендә ул 6-сы лицей базаһында эшләй башлай. Был башҡорт гимназияһы тантаналы рәүештә 1997 йылдың 28 февралендә асыла. Тәүге директоры итеп Малабаева Тәнзилә Һибәтулла ҡыҙы була. Гимназия 2004 йылда «Рәсәй иң яҡшы мәктәптәре» бөтә Рәсәй конкурсының региональ этабында «Мәктәптәрҙең мәктәбе» номинацияһында икенсе урынды, ә киләһе йылда беренсе урында яулай. 2005 йылда Мәләүез районының иң яҡшы мәктәбе тип таныла. 2007 йылда гимназия эргәһендә 120 уҡыусы өсөн интернат асыла. Асыу тантанаһында Башҡортостандың шул ваҡытта президенты Рәхимов Мортаза Ғөбәйҙулла улы ҡатнаша. Интернатты төҙөү эштәренең дөйөм хаҡы — 36 миллион һум. 2008 йылда гимназияға Кинйә Арыҫланов исеме бирелә. 2014 йылда «Иң яҡшы белем биреү сайты — 2014» республика конкурсында «Мәктәп сайты» номинацияһында бүләккә лайыҡ була.
Салауат Юлаев исемендәге майҙан (Өфө)
Былар ҡыҙыҡлы
Һәйкәл асылғандан алып, Салауат Юлаев майҙаны Өфө халҡының һәм ҡунаҡтарының яратҡан урынына әйләнә. 1960—1980 йылдарҙа бында студенттарҙың ауылса «киске уйындары» үтә. Бер нисә быуын йәштәр һәйкәл янында таныша, яҡташтар бында бер-береһен табыша.
Кинйә Арыҫланов исемендәге 9-сы башҡорт гимназияһы
Тарихы
2015 йылда гимназияла 18 йыл директор булып эшләгәндән һуң Тәнзилә Малабаева вазифаһын гимназияла уҡып сыҡҡан Ғәлиуллин Рөстәм Мөхәррәм улына тапшыра. Әммә ул бер йыл ғына эшләй. 2016 йылда гимназияның яңы директоры итеп Рафиҡова Ләлә Хәниф ҡыҙы ҡуйыла. Ә шул уҡ йылдың октябрендә ул «Башҡортостан республикаһы мәғәрифы отличнигы» билдәһенә лайыҡ була. 2017 йылда гимназия үҙенең 20 йыллыҡ юбилейын үткәрә һәм 20-се сығарылыш класын сығара.
Салауат Юлаев исемендәге майҙан (Өфө)
Былар ҡыҙыҡлы
Майҙанда башҡорт тирмәһе ҡоролған, унда сувенирҙар һатып алырға, тамаҡ ялғап алырға була.
2015 йылдың 9-10 июлендә үткән ШОС һәм БРИКС илдәре етәкселәренең саммиты үтә. Өфөләге Салауат Юлаев майҙанында Халыҡ-ара матбуғат үҙәге төҙөлә. Унда ШОС һәм БРИКС саммиттарында эшләү өсөн аккредитацияланған 1000 журналист эшләй. 8,5 мең квадрат метр майҙанды биләгән үҙәк саммиттан һуң һүтеп алынған.
Кинйә Арыҫланов исемендәге 9-сы башҡорт гимназияһы
Тарихы
Гимназияла йыл һайын үткәрелгән саралар ҙа бар. Мәҫьәлән, гимназия тыуған көнө, турслет, көҙ балы, строй, йыр һәм речевка конкурсы, «Һылыуҡай» менән «Әйҙәгеҙ, егеттәр» бәйгеләре һәм Шәжәрә байрамдары.
Салауат Юлаев исемендәге майҙан (Өфө)
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Салауат Юлаев һәйкәле (Өфө)
Кинйә Арыҫланов исемендәге 9-сы башҡорт гимназияһы
Характеристикалары
Гимназияла 30-ҙан артыҡ уҡыу кабинеттары, ике спорт залы, 200 кеше өсөн ашхана бар. Информатика кабинеты 15 компьеютер һәм интерактив таҡта менән йыһазландырылған. Гимназия ерендә хоккей, футбол, баскетбол һәм волейбол менән шөғөлләнер өсөн майҙансыҡтар бар. Интернатта 120 уҡыусы өсөн икешәр йәшәр өсөн бөтә уңайлыҡтар менән 60 бүлмә, тренажер залдары һәм атыу өсөн тир бар.
Салауат Юлаев исемендәге майҙан (Өфө)
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Өфө
Тавасиев Сосланбәк Дафай улы
Хмелёв Николай Павлович
Биография
Николай Павлович Хмелев Сормово ауылында тыуған (хәҙерге Түбәнге Новгород).
Ул Сормоволағы Н.Н.Субботиндың шәхси реаль мәктәбендә, ул ябылғандан һуң - Канавинолағы  Түбәнге Новгородтың  2-се гимназияһында уҡыған.
Ғаилә Мәскәүгә күсенгәс, 1916 йылдан ул 6-сы Мәскәү гимназияһында, 1919 йылда - бер үк ваҡытта Мәскәү дәүләт университетының тарих һәм филология факультетында һәм Мәскәү сәнғәт театрының 2-се студияһында уҡый. 1924-сө йылда студия тулы көсөндә Мәскәү театры сәнғәт труппаһына ҡушыла (МХАТ).
Режиссёрлыҡ һәм педагогик хеҙмәт алып бара. 1932 йылда ул театр-студия булдыра, ул 1937 йылда М. Н. Ермолова исемендәге Мәскәү драма театры менән ҡушыла, 1937-1945 йылдарҙа уның сәнғәт етәксеһе була. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, ул халыҡ ополчениеһына ҡушыла (Сталин өлкәһе халыҡ ополчениеһының 2-се дивизияһы). Төркөм менән Һарытауға эвакуациялана.
1943-1945 йылдарҙа - Мәскәү сәнғәт театрының сәнғәт етәксеһе.
1941 йылдан ВКП (б) ағзаһы.
1945 йылдың 1 ноябрендә А. Н.Толстойҙың «Трудные годы» спектакленең генераль репетицияһы ваҡытында үлә, унда Иван Грозныйҙың батша ролен башҡара. Новодевичье зыяратында (2-се участок) ерләнгән.
Итыкус
Итыкус — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының һул ярына тамағынан 288 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Үрге Әбдрәш
Үрге Әбдрәш (Верхнее Абдряшево) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 458 кеше. Почта индексы — 453605, ОКАТО коды — 80201804004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Әбдрәш ауылы XVIII быуат аҙағынан Нуғай утары булараҡ билдәле. 1795 йылда унда 12 ихата 63 кеше йәшәгән була. Шуныһы мәғлүм: хәҙерге Баймаҡ районы Яйыҡбай (Нуғай) ауылы халҡының Ҡыҙыл йылғаһы буйында үҙ утары булған, ул яҙлау һәм көҙләү урыны булған. 1816 йылда бында 19 ғаилә күсеп килгәс, утар ауылға әйләнә. Улар араһында Самаш һәм Туҡан Бәширов, Зәбир һәм Нәзир Вәлитов, Усман (улы Сәйфулла) һәм Ҡарағол Сөләймәнов, Юныс Ҡунаҡбаев, Йософ Хәмзин, Теләүбай Азбуров, Муса Үтәмәев, Тейенбай һәм Төлкөбай Ҡалҡаманов, Ишҡул һәм Ишбулды Барыҫкилдиндар, Нурбулат Мостафин, Аҡназар Ишбаев, Ҡулбай Солтанбәков һәм башҡаларҙың ғаиләләре була. Туҡандың улы Кинйәбай 1812 йылда армияла һәләк була.
1807 йылда Тильзит килешеүе төҙөлгәнгә тиклем Рәсәйҙең Францияға ҡаршы һуғышы ваҡытында Пруссия һәм Польша биләмәләрендә рядовой Назар Усманов була. Урядник Ибниәмин Бикҡолов һәм рядовой Нәҙирбай Нурбулатов — 1812 йылда ҡаһарманлыҡ өсөн көмөш миҙал менән бүләкләнәләр.
1859 йылда ауыл 2-се Бөрйән улусына ингән саҡта унда 39 хужалыҡта 280 кеше йәшәгән. 1920 йылда Үрге Әбдрәштәге 40 йортта (Нуғайҙа) 213 кеше йәшәгән, Түбәнге Әбдрәштә (Нуғайҙа) 267 кеше 57 йортта донъя көткән.
Халҡы малсылыҡ менән шөғөлләнгән. 229 кеше йәшәгән 37 хужалыҡта 100 ат, 80 һыйыр, 125 һарыҡ һәм 70 кәзә булған. Һандар күрһәтеүенсә, әбдрәштәр мал үрсетеп кенә йәшәмәгән, улар һөнәрселек менән дә шөғөлләнгәндәр. Ләкин XIX быуаттың 40-сы йылдарында ер эшкәртеү менән ныҡлап шөғөлләнмәгәндәр. Барлыҡ халыҡҡа 216 бот яҙғы иген сәселгән.
Хутты-Яха
Хутты-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 222 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Лоҡманов Рәсих Сәләх улы
Лоҡманов Рәсих Сәләх улы (21 август 1942 йыл — 2 ноябрь 2019 йыл) — журналист, шағир, тыуған яҡты өйрәнеүсе. 1991—1999 йылдарҙа Учалы районының «Яйыҡ» гәзите мөхәррире. I Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы делегаты (1995), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.
Биографияһы
Рәсих Сәләх улы Лоҡманов 1942 йылдаң 21 авгусында Башҡорт АССР-ының Учалы районы Һөйәрғол ауылында тыуған. 1959 йылда Наурыҙ урта мәктәбен, 1963 йылда Белорет педагогия училищеһын, Башҡорт дәүләт университетының тарих, Башҡортостан ауыл хужалығы институтының иҡтисад факультеттарын тамамлай.
Белорет районының Абҙаҡ мәктәбендә, ВЛКСМ-дың Белорет район комитетында бүлек мөдире, район Советы башҡарма комитетының мәҙәниәт бүлеге мөдире булып эшләй.
1968—1977 йылдарҙа — Белорет районы мәғәриф бүлегендә методик кабинет мөдире, КПСС район комитетының партия мәғарифы кабинеты мөдире, район Советы башҡарма комитетының мәғариф бүлеге мөдире.
Ижады
«Ямғыр көткәндә», «Яҙғы ташҡын», «Доктора „молчаливых“ пациентов», «На защиту Родины!», «Выжили. Выстояли. Победили», «Посланники надежды», «О них легенды не слагают», «Человечеством правит врач» китаптар авторы. 2005 йылда Анкарала нәшер ителгән төрөк әҙәбиәттәре антология­һының 30-сы томына шиғырҙары ингән.
Троица ҡәлғәһе
Троица ҡәлғәһе — рус дәүләтенең фортификация ҡоролмаһы. Таганрогтың  тарихы  Троица ҡәлғәһенән башлана. 1698 йылда төҙөлә башлай, 1709 йылдың яҙына төҙөү нигеҙҙә тамамлана.
Тарихы
Троица ҡәлғәһе 1698—1711 йылдар осоронда төҙөлә һәм Троицк ҡалаһы өсөн нигеҙ булып тора. Инженер фон Боргсдорф проекты буйынса, Пётр I шәхси күрһәтмәһенә ярашлы төҙөлә, Төҙөлөш  1709 йылда тамамлана.
Крепостной валда ҡеүәтле оборона ҡоролмаларыː өс  бастион, ике ярымбастион,  пушкалар һәм гаубицалар менән йыһазландырылған фортификацион ҡоролма төҙөлгән. Вал буйында казематтар, дары мөгәрәптәре, казарма урынлашҡан. Ике ҡәлғә ҡапҡаһы — төньяҡ (Мәскәү, Архангельск) һәм көньяҡ (Диңгеҙ, Никольский) — ентекле һаҡланған. Ҡамау осрағына өҫтәмә кәртә булып   бөтә вал буйлап киңлеге 40 метр һәм тәрәнлеге 5 метрлыҡ йырын   хеҙмәт иткән.
Ҡәлғә территорияһы эсендә батша һарайы, палаталар, башлыҡтар өсөн йорттар, Троица сиркәүе төҙөлгән. Келәттәр, кибеттәр һәм ҡабаҡтар менән баҙар, ҡоҙоҡтар, эзбиз яндырыу өсөн мейестәр булған. 1711 йыл уртаһына Троица ҡәлғәһендә гарнизонды һәм ҡамау осрағында халыҡты урынлаштырыу өсөн 206 таш  һәм 162 ағас ҡоролма булған. Халыҡтың төп өлөшө ҡәлғәнән ситтә, слободаларҙа йәшәгән. Троица ҡәлғәһе 1711 йылда гавандә һәм Ташбаҡа утрауындағы артиллериянан тыш, 293 пушка, 40  гаубица менән йыһазландырылған.
Рәсәй менән Төркиә араһындағы Прут тыныслыҡ килешеүенә ярашлы ҡәлғә 1711-1712 йылда емерелә.
Уны тергеҙеү 1769—1770 йылдарҙа ғына мөмкин була. Әммә Ҡырымдың  Рәсәйгә   1783 йылда ҡушылыуынан һуң Троица ҡәлғәһе тәғәйенләнешен юғалта һәм  1784 йылда Бөйөк Екатерина указы менән бөтөрөлә, ә Аҙау флотилияһының караптары  Севастополгә күсерелә.
1803 йылдың 7 декабрендә Таганрогҡа изге Дмитрий Ростовский ҡәлғәһенән гарнизон батальоны күсерелә. Бында Таганрогтың ике батальонлы полкы өсөн казармалар төҙөлә башлай. Элекке Троица ҡәлғәһендә һалдат казармаларының ун өлгөлө ячейкаһы  була. Һәр ячейканың казармаһы, ашханаһы һәм залы булған.
Артабан Таганрог граждандар сауҙа порты булараҡ үҫешә. Ҡәлғәнең ҡоролмалары төрлө маҡсаттарҙа ҡулланыла, ә һуңынан яйлап һүтеп алына.
Юҡҡа сыҡҡан ҡәлғәнең беҙҙең көндәргә тиклем килеп еткән ҡоролмаһы — һалдат казармаларының бер   ғәскәри  ячейкаһы Ҡәлғә тыҡрығы, 46 адресы буйынса урынлашҡан.
Сығанаҡтар
<references group="" responsive="">
Лев (Вандрас ҡушылдығы)
Лев  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вандрас йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 77 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Няртей-Се
Няртей-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Няртей-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Баланчивадзе Мелитон Антонович
Баланчивадзе Мелитон Антонович (მელიტონ ანტონის ძე ბალანჩივაძე; 24 декабрь 1862 йыл (5 ғинуар 1863 йыл) — 21 ноябрь 1937 йыл) — Грузия композиторы. Данлыҡлы хореограф Джордж Баланчин һәм композитор Андрей Баланчивадзеның атаһы.
Биографияһы
Мелитон Антонович Баланчивадзе 1862 йылдың 24 декабрендә (яңы стиль буйынса 1863 йылдың 5 ғинуарында) Баноджа ауылында тыуа. Кутаиси дини училищеһында уҡый, сиркәү хорында йырлай
1880 йылда Тифлис опера театры хорына инә.
1889 йылда Петербург консерваторияһына уҡырға керә.
1895—1917 йылдарҙа Рәсәй ҡалаларында грузин музыкаһы менән хор ойоштора.
1918 йылда Кутаисиҙа музыка училищеһы аса.
1921—1924 йылдарҙа — Грузин ССР-ы халыҡ мәғриәфәте комиссариатының музыка бүлеге мөдире.
Милли операға нигеҙ һалыусыларҙың береһе, А. Церетелиҙың «Тамара Коварная» поэмаһы (1897 ) буйынса тәүге грузин «Дареджан Коварная» операһы авторы. Операның беренсе редакцияһы Николай Черепнин, икенсеһе — улы Баланчивадзе Андрей ҡатнашлығында ҡуйыла.
1923 йылда Георгий Ахвледиани урамы, 4 адресы буйынса йәшәй (мемориаль таҡтаташ ҡуйылған)
1937 йылдың 21 ноябрендә Кутаисиҙа вафат була.
Ғаиләһе
Мелитон Баланчивадзе ике тапҡыр өйләнә. Гаянэ Эристави менән тәүге никахынан ике балаһы була. Береһе, Аполлон, аҡ гвардеецтар ғәскәре полковнигы була, 1918 йылда Беренсе Кубань походында ҡатнаша.
Икенсе тапҡыр (1905 йәки 1906 йылда булыуы ихтимал) Санкт-Петербургта тыуған Мария Николаевна Васильеваға өйләнә. Ғаиләлә өс бала тыуа:
Береговой Алексей Григорьевич
Береговой Алексей Григорьевич (4 июль 1947 йыл) — рус совет яҙыусыһы, прозаик, публицист. Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы (1992), Рәсәй Яҙыусылар союзы Ростов төбәк бүлексәһенең бер нисә саҡырылыш идара ағзаһы (1993—2006), Рәсәй әҙәби фондының Ростов төбәк бүлексәһе идара рәйесе-директоры, Рәсәй Яҙыусылар союзы Ростов төбәк бүлексәһе идараһы рәйесе (2011 йылдан).
Биографияы
Алексей Григорьевич Береговой 1947 йылдың 4 июлендә Ростов өлкәһе Новошахтинск ҡалаһында хәрби ғаиләһендә тыуа. Ғаилә, атаһының хеҙмәте менән бәйле, СССР-ҙың төрлө ҡалаларында йәшәү урынын йыш алмаштыра. 1957 йылда, атаһы демобилизацияланғандан һуң, ғаилә Дондағы Ростов ҡалаһына йәшәргә күсә.
1962 йылда Дондағы Ростов ҡалаһының 83-сө мәктәбенең һигеҙенсе класын тамамлай. Артабан Ростов төҙөлөш техникумында уҡый һәм уны 1966 йылда тамамлай.
1966—1968 йылдарҙа армияла хеҙмәт итә, һәм унда кесе авиация белгестәре мәктәбендә (Винница өлкәһе Могилёв-Подольский ҡалаһы, ШМАС), һуңынан Астрахань өлкәһендәге (Трусово авиабазаһы) Варшава килешеүе авиацияһын хәрби ҡулланыу Уҡытыу үҙәгендә белем ала. Демобилизацияланғандан һуң, 20 йыл тирәһе Дондағы Ростовтың төрлө төҙөлөш ойошмаларында прораб, өлкән прораб, участка начальнигы булып эшләй.
Әлеге ваҡытта А. Береговой Дондағы Ростовта йәшәй һәм эшләй.
Ижады
Армия хеҙмәте ваҡытында яҙа башлай. Уның тәүге әҫәрҙәре, шиғырҙары һәм хикәйәләре тыуған йортона, дуҫтарына һәм башҡаларға бағышлана.
1970 йылда башлыса проза менән яҙыуға күсә. 1972 йылда Ростов өлкәһе Аҙау районы С. М. Киров исемендәге колхоздың өлкән прорабы булып эшкә урынлаша. Ауыл тормошонан алған тәьҫораттары буйынса: «Үҙебеҙҙекеләр һәм ситтәр» повесын, «Эх, Фаина», «Матурҡай», «Даданэ», «Федотыч» һәм башҡа хикәйәләрен яҙа.
1979—1991 йылдарҙа Ростов төҙөлөштәрендә эшләй, ә буш ваҡытында хикәйәләр яҙа, улар араһында: «Һыубаҫар туғай», «Күҙҙәрҙе ҡапламайса», «Ҡыҙыл уттар» һәм башҡалар бар. Уның хикәйәләре ваҡытлы баҫмаларҙа баҫыла, «Әҙәби Дон» радиотапшырыуҙарында уҡыла.
1985 йылда ҡаҙанлыҡ операторы булып эшләй, һуңынан — Яҙыусы йорто директоры (1987—1989), «Орфей» нәшриәтенең генераль директоры, (1990—1997), «Папирус» нәшриәтенең баш мөхәррире (1998—2001), «Малыш» нәшриәт-полиграфия фирмаһы директоры (2002—2006), 2008 йылдан «Донской писатель» нәшриәте директоры булып эшләй.
Я ҙыусының «Үҙебеҙҙекеләр һәм ситтәр» тигән тәүге китабы Ростов китап нәшриәтендә 1999 йылда нәшер ителә. Әлеге ваҡытта ун икенән артыҡ публицистика һәм проза китабы донъя күргән. Уның журналдарҙа баҫылған әҫәрҙәре: «Дон», «Орфей», «Подъём», «ДОН_новый», «Север», «Берега», «Звезда Черноморья», «Транспорт Юга России», «Дон һәм Кубань», «Побратимени светове» (Болгария) альманахтарында, «Российский писатель» «Литературная газета» дөйөм Рәсәй гәзиттәрендә баҫыла. Әҫәрҙәре болгар теленә лә тәржемә ителә.
Хеҙмәттәре
Яҙыусының түбәндәге әҫәрҙәре баҫылып сыға:
Нойенгённа
Нойенгённа (Neuengonna) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 686 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,17 км2. Диңгеҙ кимәленән 170 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7778 һәм автомобиль коды — SHK.
Геологоразведка (Әбйәлил районы)
Геологоразведка (Геологоразведка) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 350 кеше. Почта индексы — 453613, ОКАТО коды — 80201834009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Юлда (хикәйә)
Юлда — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. Хикәйә 1886 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр шул уҡ 1886 йылдың 25 декабрендә «Новое время» гәзитенең 40-сы һанында Ан.Чехов ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.
Баҫмалар
А. П. Чеховтың «Юлда» хикәйәһе 1886 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр шул уҡ 1886 йылдың 25 декабрендә «Новое время» гәзитенең 40-сы һанында Ан. Чехов ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. Хикәйә шулай уҡ А. Ф. Маркс нәшер иткән Чехов әҫәрҙәре йыйылмаһына ла индерелә. 1887 йылда хикәйә «В сумерках» йыйынтығында донъя күрә.
Чехов тере саҡта хикәйә инглиз һәм немец телдәренә тәржемә ителә.
Тәнҡит
Хикәйәне тәнҡит иғтибарһыҙ ҡалдырмай. Публицист Владимир Галактионович Короленко 1888 йылда: «Чехов яңы тире кейгән, яңы ҡиәфәттәге элекке Рудин тибын һүрәтләгән» - тип яҙа. «Наблюдатель» журналында «Юлда» хикәйәһе «йыйынтыҡтағы ун алты хикәйә араһында иң һәйбәте»: ундағы 30 бит эсендә «быға тиклемге тәжрибәле беллетристар йөҙ бит эсендә лә йүнләп һүрәтләй алмаған саф йөрәкле һәм йүнһеҙ башлы, уңышҡа өлгәшә алмаған даланһыҙ урыҫ кешеһе шул тиклем яҡшы һәм ҡабарынҡы итеп күрһәтелгән», тип яҙыла. Чехов тере саҡта уның тураһында тәнҡитсе Н. Ладожский, В. Л. Кигн, А. Л. Липовский, В. М. Шулятиков, Пактовский һәм башҡалар мәҡәлә яҙа. Ладожский былай тип яҙа: «Йыйынтыҡҡа ингән ҡайһы бер хикәйәләр бер нисә биттән генә торған, ҡыҫҡартылған ҡатмарлы роман кеүек булһа ла, улар шул тиклем бөтөн бер ҙур тәьҫорат ҡалдыра. «Юлда» хикәйәһе тап бына шундайҙарҙың береһе,унда урыҫ Дон-Кихоты, бәлки, Рудиндың фигураһы (психологияһы уныҡынан байтаҡҡа тәрәнерәк) уҡыусы алдына баҫа, ялт итеп тоҡана һәм уға ғашиҡ ҡыҙҙың да мөхәббәте һүнеү менән юҡҡа сыға. Ике фигура ла шул тиклем ҡабарынҡы, дөрөҫ, ҙур һөйөү менән һуғарылып яҙылған, ләкин уларҙың мөхәббәте барлығы ярты биттә тоҡана һәм һүнә».
1898 йылда Сергей Рахманинов Чеховҡа үҙенең — «фантазии для оркестра» «Утес» (1893) әҫәрен : «Ҡәҙерле һәм күп хөрмәтле Антон Павлович Чеховҡа, авторҙың «Юлда» хикәйәһенең йөкмәткеһе һәм эпиграфы был музыкаль әҫәремдең программаһы булып торғаны өсөн. С. Рахманинов. 9 ноябрь, 1898 йыл.» {0}[13]{/0}} (1936)
Сюжет
Хикәйәләге ваҡиға казак Семен Чистоплюйҙың трактирында бара. Раштыуа алдындағы ҡышҡы буранлы төндә трактирға төнгөлөккә бай ҡыҙ Иловайская килеп инә. Ул атаһы һәм ҡустыһы янына Раштыуа төнөндә бергә доға ҡылырға һәм ауыҙ асырға ҡабалана. Трактирҙа шулай уҡ Лихарев һәм уның һигеҙ йәшлек ҡыҙы ла туҡтай. Ҡыҙыҡай, яурыны һыҙлағанға, көйһөҙләнә. Иловайская менән Лихарев ҡыҙыҡайҙы тынысландырырға тырыша. Иловайская менән Лихарев, Сашаны йоҡларға һалғас, һөйләшеп китәләр һәм үҙҙәре тураһында һөйләйҙәр.
Иртәнсәк Лихарев үҙенең күмер шахтаһына идарасы булып барыу тураһында әйтә. Был хәбәр Иловайскаяны ғәжәпләндерә, сөнки уның төн буйына үҙе тураһында һөйләгәндәре, ҡыҙҙың фекеренсә, — бөтөнләй бер-береһенә ҡаршы торусы күренеш. Шунан һуң геройҙар юлға сығырға йыйына башлай, һәм улар икеһе ике юлға айырылып китә.
Ғүмәр (Кушнаренко районы)
Ғүмәр (Гумерово) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 184 кеше. Почта индексы — 452246, ОКАТО коды — 80240815002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Зарубин Георгий Петрович
Зарубин Георгий Петрович (1928—1995) — СССР табибы, ғалим-гигиенист, медицина фәндәре докторы, профессор, Рәсәй Медицина фәндәре академияһы ағза-корреспонденты.
100-ҙән ашыу баҫылып сыҡҡан ғилми эш, шул иҫәптән һыу ятҡылыҡтарын һаҡлау һәм санитар эште ойоштороу, атап әйткәндә, тирә-яҡ мөхит гигиенаһына арналған 10 монография авторы. «Санитарные вопросы водоснабжения и канализации» монографияһы өсөн Г. П. Зарубин 1979 йылда  СССР Медицина фәндәре академияһының Ф. Ф. Эрисман премияһына лайыҡ була (И.П.Овчинкин менән берлектә).
Биографияһы
Георгий Петрович Зарубин 1928 йылдың 12 декабрендә тыуа.
1953 йылда Ҡазан медицина институтын тамамлай (хәҙер Ҡазан дәүләт медицина университеты) һәм Башҡорт АССР-ында һыу ятҡылыҡтарын санитар һаҡлау буйынса инспекторы вазифаһында эшләй. 1959 йылдан 1962 йылға тиклем Мәскәү Ф. Ф. Эрисман исемендәге гигиена ғилми-тикшеренеү институтында ғилми хеҙмәткәр була, һуңынан тимер юлы транспортының Бөтә Союз һыу менән тәьмин итеү һәм һыу  гигиенаһы лабораторияһында эшләй. 1962 йылдан Г. П. Зарубин СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы ҡарамағындағы Дүртенсе баш идаралыҡтың Санитар-эпидемиология станцияһының баш табибы булып эшләй һәм утыҙ йыл дауамында уның алыштырғыһыҙ етәксеһе була.
Г.П. Зарубин - Рәсәй Федерацияһы Президенты Эштәре идаралығы медицина үҙәгенең санитар-эпидемиологик хеҙмәтен ойоштороусы һәм етәксеһе, Рәсәй Федерацияһы Юғары аттестация комитетының Медицина-биология, химия һәм аграр фәндәре идаралығы начальнигы.
Н.А. Семашко исемендәге Мәскәү медицина стоматология институтының (хәҙер Мәскәү дәүләт медицина-стоматология университеты) гигиена кафедраһы профессоры була. Уның етәкселегендә 22 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана. Күп йылдар дауамында «Гигиена и санитария» журналының баш мөхәррир урынбаҫары, СССР-ҙың Юғары аттестация комиссияһының Эксперт советы ағзаһы була.
Г.П.Зарубин 1995 йылдың 28 июлендә вафат була. Кунцево зыяратында ерләнә.
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены, ике «Почёт Билдәһе» ордены һәм миҙалдар менән наградлана; Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы.
Хэй-Кы
Хэй-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 854 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кадниха
Кадниха — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Изылы йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рейтё Енё
Е́нё Ре́йтё  (, ысын исеме — Ене Рейх; 29 март, 1905 — 1 ғинуар, 1943) — венгр яҙыусыһы, фантаст, драматург һәм журналист. Рәсәйҙә Енё Рейтё, Енё Рейто йәки Енë Рейтэ булараҡ билдәле. П Ховард, Гибсон Лэвери псевдонимдары аҫтында яҙған.
Биографияһы
1905 йылдың 29 мартында Венгрияның Будапешт ҡалаһында тыуған. 1934 йылда Будапешта театр училищеһын тамамлай һәм Европа буйлап сәйәхәткә китә. Өйгә ҡайтҡас, Рейтё драматургия менән шөғөлләнә башлай. Уның әҫәрҙәре бик йыш ҙур уңыш менән файҙалана, «Кем еңергә баҙнат итә» (1934) опереттаһы ла уңышлылар иҫәбендә. Һуңыраҡ Енё сит илдәр буйлап сәйәхәтендә тупланған тәьҫораттары нигеҙендә мажаралы новеллалар яҙа. Ҙур портлы ҡалаларҙа йәшәгән моряк, докер, һалдат, берәҙәктәр һәм башҡаларҙың иректе яратыуын яҙыусы күңеленә яҡын ала һәм улар күп һандағы роман-пародияларының геройҙары булып китә. Француздарҙың Сит ил Легионына пародияһы П Ховард псевдонимы аҫтында баҫыла, һәм был әҫәр китап уҡыусылар араһында ғәйәт ҙур уңыш ҡаҙана. Әҫәрҙәренең ҡайһы берҙәре фәнни фантастика тип таныла. Енë Рейтё кабарелар өсөн комедиялар яҙа һәм Надькëрут гәзите мөхәррире була.
1942 йылда, ауырыу булыуына ҡарамаҫтан, Енё Рейтё нилашистар тарафынан ҡоротҡослоҡ эшмәкәрлегендә ғәйепләнә һәм хәстәхана койкаһынан тура штраф ротаһына ебәрелә. 1943 йылдың 1 ғинуарында оккупацияланған Украина территорияһындағы Евдаково янындағы хеҙмәт лагерында вафат була.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Клюев Александр Владимирович
Клюев Александр Владимирович (21 август 1952 йыл) — ғалим-юрист, комсомол һәм дәүләт именлеге органдары хеҙмәткәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1978 йылдан Башҡортостан студент төҙөлөш отряды комиссары; 1981—2000 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Дәүләт именлеге комитеты һәм Рәсәй Федераль именлек хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы хеҙмәткәре. 2001—2013 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Юридик фәндәр кандидаты (2004). Полковник (2005).
Биографияһы
Александр Владимирович Клюев 1952 йылдың 21 агусында хәҙерге Әзербайжандың Нахчиван ҡалаһында тыуған. 1976—1981 йылдарҙа комсомол эшендә. 1979 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
1969—1970 йылдарҙа һәм 1973 йылдан Өфө приборҙар эшләү заводында эшләй.
1976 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институтының дауалау факультеты ВЛКСМ-ының секретарь урынбаҫары, Башҡортостан студент төҙөлөш отряды комиссары.
1981—2000 йылдарҙа Рәсәй Федераль именлек хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығында эшләй.
1994—1996 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Һалым полицияһы федераль хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы хеҙмәткәре.
2000 йылдан Рәсәй компанияһы «Вимм-Билл-Данн» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Өфө филиалында директор урынбаҫары, 2008 йылдың ғинуарынан Өфө хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандарын социаль яҡлау ассоциацияһының генераль директоры, шул уҡ йылдың декабренән коммерцияға ҡарамаған партнерлыҡ «Тәржемәселәр ойошмаһы» директоры.
2001—2013 йылдарҙа БДУ-ла, бер үк ваҡытта, 2005—2010 йылдарҙа, Наркотиктар әйләнешенә контроль буйынса федераль хеҙмәттең Төньяҡ-Көнбайыш квалификация күтәреү институтының Өфө филалында уҡыта.
Фәнни тикшеренеүҙәре
Терроризмға, экстремизмға, наркоенәйәтселеккә ҡаршы көрәш, Рәсәйҙең милли именлеге проблемаларына арналған. 50-нән артыҡ ғилми хеҙмәт авторы. Ғилми баҫмалары:
Догузова Зарина Валерьевна
Зарина Валерьевна Догузова (25 апрель 1985, Цхинвали, Көньяҡ-Осетин автономиялы округы, Грузин ССР-ы, СССР) Рәсәй дәүләт эшмәкәре, 2019—2022 йылдарҙа Ростуризм етәксеһе.
Биографияһы
Зарина Догузова 1985 йылда Көньяҡ Осетияның Цхинвали ҡалаһында тыуған. 2008 йылда ул Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтының халыҡ-ара журналистика факультетын тамамлай, 2008 — 2012 йылдарҙа Рәсәй хөкүмәтенең матбуғат-хеҙмәте һәм мәғлүмәт департаментында эшләй, 2012 — 2019 йылдарҙа президент идаралығы идаралығында ижтимағи бәйләнештәр һәм коммуникациялар буйынса идара итеүҙә эре халыҡ-ара сараларҙы оҙатыу буйынса департамент етәксеһе була.
2019 йылдың февралендә Догузова Ростуризмды  етәкләй; шуға бәйле киң мәғлүмәт сараларында "кадрҙар сюрпризы" тураһында мәҡәләләр донъя күрә, сөнки Догузованың эше бер ҡасан да туризм менән бәйле булмай. Уны тәғәйенләүҙә Рәсәй Президенты аппаратындағы элекке етәксеһе Алексей Громовтың ҡатнашыуы ихтимал тип иҫәпләнелә. Догузова туризм өлкәһенә бер нисә мөһим яңылыҡ индерә: маҡсаты — илдә эске туризмды дәртләндереү, эске һәм сит илдәрҙән туристарҙы йәлеп итеүҙе үҫтереүгә гранттар биреү, Рәсәй буйлап йәйге һәм ҡышҡы чартерҙар ойоштороу. Ҡыҫҡа ғына ваҡытта Ростуризм башлығының социаль селтәрҙәре популяр тревел-блогҡа әйләнә.
2021 йылдың апрелендә Догузова "BOSS Women. Внутренняя сила" махсус номинацияһында GQ Super Women премияһы лауреаты була. .
2022 йылдың 20 октябрендә Ростуризм бөтөрөлә, уның вәкәләттәре иҡтисади үҫеш министрлығына күсә. Туристик тармаҡ үҫешенә яуаплы иҡтисади үҫеш министры урынбаҫары вазифаһынан Догузова баш тарта.
2022 йылдың 12 декабрендә Зарина Догузова Рәсәй хөкүмәте ҡарамағындағы эксперт советы составына МГИМО ректораты ҡарамағындағы кәңәшсе сифатында инә.
Ғаиләһе
2022 йылдың октябренә ҡарата рәсми мәғлүмәттәр буйынса, Догузова кейәүҙә түгел, балалары юҡ.
Джунейт Арҡын
Джунейт Арҡын (Cüneyt Arkın; тыуғас ҡушылған исеме Фәхретдин Йөрәклебатыр, Fahrettin Cüreklibatır; 7 сентябрь 1937 йыл) — Төркиә актёры, режиссёр һәм продюсер.
Арҡын — медицина докторы, шулай уҡ яугирлыҡ сәнғәтенең етенән артыҡ төрө буйынса киң танылған оҫта. Ул дөйөм алғанда 310-дан артыҡ фильмда һәм телевизион сериалда уйнаған һәм төрлө заман төрөк актёрҙары араһында иң билдәлеһе булып һанала. Ул төшкән ҡайһы бер фильмдар сит илдәргә лә сығарылған, һәм шуға ла уның исем-шәрифы инглиз телле биләмәләрҙә «Джордж Аркин» формаһында таралыу алған.
Актёрҙың киң популярлыҡ яулаған фильмдары — Ғосман империяһы йәшәүенең тәүге быуаттарында йә әҙерәк алдараҡ булған ваҡиғаларҙы сағылдырған тарихи драмалар. «Malkoçoğlu Cem Sultan» фильмын бының иң аныҡ миҫалы тип әйтергә була. Ҙур уңыш ҡаҙанған ошондайыраҡ кино әҫәрҙәре менән бер рәттән Джунейт Арҡын 1970-се йылдар аҙағында сәйәси темаларға арналған кинокартиналарҙа ла ҡатнаша, улар араһынан режиссёры Remzi Aydın Jöntürk булған «The Adam Trilogy» фильмы иң билдәлеһе булып танылған.
Үҙ иленән ситтә Арҡынды киң ҡатлам тамашасыларға тәү сиратта режиссёр Четин Инанч (Çetin İnanç ҡуйған түбән сифатлы «Dünyayı Kurtaran Adam» «Человек, который спас мир» фильмы таныта. Был картинаны ҡайһы бер илдәрҙә шулай уҡ «Төрөк йондоҙ һуғыштары» йәки «Йондоҙ һуғыштарының төрөк варианты» турецкий вариант «Звёздных войн») итеп тә беләләр. Ул — бик түбән килемле фильм, унда «Йондоҙ һуғыштары» картинаһының күп кенә күренештәрен турана-тура күсереп ҡулланылған.