cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ЯНАО башҡорттары
Ноябрьск
2016 йылда Ноябрьскиҙа Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ағзалары ҡатнашлығында Ямал-Ненец автономиялы округы урындағы Башҡорт ҡоролтайының киңәйтелгән ултырышы уҙғарыла. Бер майҙанда Ямал милли-мәҙәни автономиялары йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре менән тәжрибә уртаҡлашыу, йөкмәткеле фекер алышыу үтә.Пленар ултырышта һүҙ округтың ҡала һәм райондарында башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү тураһында бара. Төбәктә милли телевидение һәм радиотапшырыуҙарҙы һаҡлау, башҡорт телендә гәзит-журналдар сығарыу мәсьәләләре тикшерелде. Йәштәрҙе рухи-әхлаҡи тәрбиәләү, сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау темаһы ҡуҙғатылды. Сара сиктәрендә Ноябрьскиҙың Музей ресурстар үҙәгендә «Башҡорт ҡоролтайы» һәм татар-башҡорт милли-мәҙәни автономияларының ҡаҙаныштары күргәҙмәһе ойошторола
ЯНАО-ла башҡорттар һаны
1959 — 25 (0,0 %)
1970 — 113 (0,1 %)
1979 — 871 (0,5 %)
1989 — 6830 (1,38 %)
2002 — 7932 (1,56 %)
2010 − 8 297 (1,7 %)
Паю-Яха (Хейм-Паюта ҡушылдығы)
Паю-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хейм-Паюта йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гайслер Зоя Павловна
Гайслер Зоя Павловна (22 ғинуар 1930 йыл) — биҙәү-ҡулланма сәнғәте рәссамы. 1980 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1977).
Биографияһы
Зоя Павловна Гайслер 1930 йылдың 22 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Өфө кантоны Шыланны ауылында тыуған.
1958 йылда М. И. Калинин исемендәге Мәскәү художество-сәнәғәт училищеһын тамамлай.
1950 йылдан алып Өфөлә художество-сәнәғәт артелдәрендә эшләй, 1963—1992 йылдарҙа «"Ағиҙел" башҡорт художество промыслалары» производство берекмәһендә эшләй.
Зоя Павловна Башҡорт АССР-ында беренсе булып республиканың биҙәү-ҡулланма сәнғәтенә өбөрөлө келәм туҡыусылыҡты индерә, стилистика эшләй һәм милли келәм өлгөләрен булдыра.
Рәссамдың эштәре Башҡортостан Республикаһының музейында, «Ағиҙел» (Өфө) дәүләт унитар предприятиеһында, Мәскәүҙә биҙәү-ҡулланма һәм халыҡ сәнғәтенең Бөтә Рәсәй музейында һаҡлана.
Эштәре
Н. С. Хрущев (1960) һәм В. И. Ленин (1974) портреттары менән келәмдәр, «Совет Башҡортостаны» (1960), «Ер һылыуҡайы» (1971) келәмдәре, шыма йөнлө келәмдәр: «Башҡортостан йондоҙҙары» (1971), «Ҡояшлы Башҡортостан» (1972), «Еңеүҙең 40 йыллығы» (1985) һ. б
Күргәҙмәләре
Гайслер Зоя Павловна республика, зона, төбәк, төбәк-ара, бөтә рәсәй, бөтә союз күргәҙмәләрендә 1960 йылдан алып ҡатнаша, халыҡ-ара күргәҙмәләрҙә 1978 алып йылдан ҡатнаша.
Опчикал
Опчикал — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға №2870 исемһеҙ күл ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Үрге Анма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шорега
Шорега (Шоренга) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Двиница йылғаһының һул ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Калинин Михаил Иванович
Калинин Михаил Иванович («Бөтә Союз старостаһы», 7 (19) ноябрь 1875 йыл), Юғары Троица, Корчева өйәҙе, Тверь губернаһы, Рәсәй империяһы — 3 июнь 1946 йыл, Мәскәү) — СССР-ҙың дәүләт эшмәкәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1944).
1898 йылдан РСДРП (б) ағзаһы. "Эшсе синыфты азат итеү өсөн көрәш берлеге"нең Петербург бүлексәһе ағзаһы, «Искра» гәзитенең әүҙем хәбәрсеһе. Эшселәр араһында инҡилабҡа өндәү алып бара, шуның өсөн күп тапҡыр ҡулға алына һәм һөргөнгә ебәрелә.
Февраль инҡилабында әүҙем ҡатнаша. 1917 йылдың сентябренән Петроград ҡала управаһы ағзаһы, район управаһы рәйесе; беренсе легаль Петроград большевиктар комитеты ағзаһы, РСДРП(б) Үҙәк Комитеты вәкиле. «Правда» гәзите мөхәрририәтенә ингән.
1919—1938 йылдарҙа Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты рәйесе, 1922 йылдан берүк вакытта СССР Үҙәк Башҡарма Комитеты Рәйесе. 1938—1946 йылдарҙа СССР Юғары Советы Президиумы Рәйесе. 1946 йылдың мартынан СССР Юғары Советы Президиумы ағзаһы.
М. И. Калинин Башҡортостанда
ВЦИК Рәйесе булараҡ Михаил Калинин 1923 йылдың ғинуарында Башҡортостандың Тамъян-Ҡатай кантонына (хәҙерге Әбйәлил, Белорет һәм Учалы райондары) килә. Ул 1921—1922 йылдарҙа Волга буйында булған аслыҡтың ҡот осҡос эҙемтәләрен күрә һәм ошолай яҙа: "«… ауылдарҙа мал бөтөнләй юҡ, хатта бесәй менән эттәр ҙә һирәк осрай, уларҙы аслыҡ ваҡытында ашап бөтөргәндәр …»"
Башҡортостандың 10 йыллығы айҡанлы Мәскәүгә республика делегацияһы бара. 1929 йылдың 20 мартында делегацияны ВЦИК Рәйесе Михаил Калинин ҡабул итә. Ауыл хужалығы, сәнәғәт һәм мәғариф мәсьәләләре буйынса әңгәмә 1 сәғәт самаһы бара. Рәйес ВЦИК исеменән Совет Башҡортостаны төҙөлөшөнә тулы ярҙам күрһәтергә вәғәҙә итә
Филателияла
М. И. Калининға арнап бик күп почта маркаһы сығарылған.
Система
Система — һәр объект бер үк ваҡытта башҡа объектарҙан тора, һәм был төҙөлөш айырым бер системаны барлыҡҡа килтерә.
Ротлебероде
Ротлебероде (Rottleberode) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1574 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,99 км2. Диңгеҙ кимәленән 202 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6548 һәм автомобиль коды — MSH.
Эпистемология
Гносеоло́гия (от γνῶσις «ғилем», «танып белеү», «познание» ,белем, «знание» + һүҙ, «слово», «речь») — фәлсәфәүи  фән,   танып белеү өлкәһендә тикшеренеү,тәнҡит һәм теориялар менән шөғөлләнә.
Был ике аңлатманы хәҙерге заман философияһы (классик булмаған) айырып ҡарай. Был осраҡта:
Типология һәм айырмалар
Тикшеренеү ваҡытында иғтибар үҙәгендә торған мәсьәләләрҙән сығып, эпистемологияны классик һәм классик булмаған төргә бүләләр; һәр төргә айырым һыҙаттар хас.
Классик эпистемология билдәләре
1. Тәнҡитселек. Эпистемология - көндәлек айыҡ фекер, фәнни концепция йәки башҡа фәлсәфәүи системалар сигендә тәҡдим ителгән  белем тураһындағы ҡарашты тәнҡитләү;
ул иллюзия менән ысынбарлыҡ нисбәте мәсьәләһен, фекер менән белем араһындағы айырманы ҡарауҙан башлана. Был тема тураһында уйланыуҙар  Платондың «Диалогтар»ында  уҡ осрай,  философ белемдең төп билдәләре мәғлүмәттең ысынбарлыҡ хәлдәргә тап килеүе генә түгел, ә уның нигеҙлелеге (дәлиллеге)  тигән һығымта яһай;
һуңыраҡ, XVII быуаттан башлап,  был мәсьәлә  Көнбайыш Европа философияһы иғтибар үҙәгендә була, тап ошо осорҙа  «эпистемологик  боролош»  яһала. Нимә белемде етерлек кимәлдә нигеҙле тип танырға мөмкинлек бирә- был турала бик күп философтар фекер алыша; эпистемология бығаса  ниндәйҙер белемдең иң камил өлгөһөнән (идеал) сығып булдырылған белем системаһын  тәнҡитләй.
Был процесс төрлө рәүешле бара:
мәҫәлән, Френсис Бэкон менән  Рене Декарт схоластик метафизиканы һәм  перипатетик  фәнде (Аристотель мәктәбе юлынан барыусы), Дж. Беркли — материализмды һәм Яңы дәүерҙең ҡайһы бер  төп фәнни идеяларын, Иммануил  Кант —ғәҙәти онтологияны  һәм ҡайһы бер фәнни өлкәләрҙе, мәҫәлән, рациональ (йәғни теоретик) психологияны тәнҡитләй.
Эпистемологик тәнҡитселек Альберт Эйнштейнға ла  тәьҫир иткән, ул  сағыштырмалылыҡ теорияһы  өҫтөндә эшләгәндә Эрнст Махтың концепцияһын ҡулланған. Был шулай уҡ  Карл Раймунд Попперҙың фәнни һәм фәнни булмаған белемде айырыу өсөн фальсификация принцибын ҡулланыуында  күренә.
2.Фундаментализм һәм нормативизм.
Нигеҙлелек (дәлиләү) талабы белем идеалына ла ҡағыла; тимәк,  бөтә кешелек белеме өсөн   ниндәй ҙә булһа  бер нидәй шик тыуҙырмай торған һәм белем менән белем булмағанды  айырырға ярҙам иткән  нигеҙ, ерлек  табырға кәрәк. Был ҡарашҡа ярашлы, норма (ҡағиҙә) һәм ошо нормаға тап килеүҙе  иң мөһим төшөнсә тип ҡарап була, тик ысынлап булған менән булырға тейеш араһындағы айырманы  асып һалыу лазым. Шулай итеп, эпитемологияның тәнҡит функцияһына ҡайһы бер төр белемде  мәҙәниәттә ҡанунлаштырыу (легитимация)  функцияһы өҫтәлә.
Айва (Салда ҡушылдығы)
Айва — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Салда йылғаһының һул ярына тамағынан 127 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Эпистемология
Классик эпистемология билдәләре
Яңы Европа фәнендә, мәҫәлән, төп белем тип тасуирлама (описательный) белемдән айырмалы эксперимент, йәғни тәжрибәгә, объектты математик моделләүгә таянып алынған белем иҫәпләнгән. Яңы дәүерҙә эпистемологик концепциялар ике йүнәлешкә: эмпиризм (был ҡарашҡа ярашлы, белем нигеҙе критерийы  тип кешенең  һиҙеү  аша алынған тәжрибә  тора)  һәм  рационализмға (белем «тыумыштан бирелгән идеялар»  системаһына,йәки   тәжрибәгә бәйһеҙ (априрори) йәшәп килгән категория һәм аҡыл схемаһына тура килергә тейеш  тигән ҡараш)  бүленә.
Айва (Салда ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Эпистемология
Классик эпистемология билдәләре
Бынан тыш, нормаға бәйле (ҡағиҙә)  эпистемологияны психологик һәм антипсихологик (психологияға ҡаршы) йүнәлештәргә бүләләр. Психологистар фекеренсә, белемде нигеҙләүсе норма аңдың  эмпирик  ысынбарлығында (факттарҙа) бар, ә антипсихологистар  бының менән риза түгел.
Танып белеүсенең субъект булыуы  тотош белем системаһы өсөн нигеҙ  булып тора; Р.Декарт фекеренсә,  был хәл  үҙе үк дәлил һәм инҡар итерлек түгел, шул уҡ ваҡытта ҡалғанын һәр саҡ шик аҫтына алып була ( шулай итеп эпистемологияға  хас булған  тәнҡитселек ( критицизм ) көсәйә бара). Аңдан ситтәге әйбер тураһында белемде ниндәйҙер сара ярҙамында алып була, (аңда булған белем өсөн бер ниндәй сара ла кәрәкмәй), бының менән бәйле тағы бер төп эпистемологик мәсьәлә  килеп сыға,  атап әйткәндә —  тышҡы донъяны һәм башҡа кешеләрҙең аңын  нисек танып белергә. Был һорауға яуап эҙләү  тикшеренеүселәр һәм философтарҙы, бигерәк тә материализм һәм  реализм идеялары яҡлылырҙы, ауыр хәлгә ҡуя. Ҡайһы бер концепцияларҙа был мәсьәләне ҡуҙғатмаҫҡа, ә  берҙән-бер ысынбарлыҡ тип субъекттың аңын һәм  донъяны  барлыҡ хис-тойғолар (эмпиризмда), йәки рационалистарса —уйҙағы конструкт, аңдың һөҙөмтәһе тип  иҫәпләргә тәҡдим ителә.
Декарттан һуң  эмпирик һәм трансценденталь   субъекттарҙы  айырып ҡарау була, һуңғыһы эмпирик субъект тарафынан объектив  йәшәп килгән нимәнең сығанағы итеп   ҡабул  ителә. Классик эпистомология концепцияһына яҡын концепциялар ҙа була, мәҫәлән, Георг Гегель, йәки  К. Поппер донъялағы субъектив һәм объектив булғанды бер-береһенә ҡапма-ҡаршы ҡуйыуҙан баш тартырға тырыша.
4. Наукоцентризм. Фәнгә йүнәлеш алыу.
Классик эпистемология Яңы дәүер фәне  тыуғас  барлыҡҡа килгәнлектән, был  өлкәлә күпселек концепциялар  белемдең иң юғары кимәле тип  фәнни белемде атай, ниндәй ҙә булһа әйберҙең  йәки күренештең  ысынбарлыҡта булыуын фән күҙлегенән сығып  таныйҙар. Мәҫәлән, И. Кант фәнни белем булыу хәҡиҡәтен  иң баштан  аҡлай,  неокантиандар (Яңы Кантсылар) эпистемологияны фән теорияһына тиңләштерә.
Төпкөл аңдың роле
Америка ғалимы профессор Ричард Нисбетт үҙ эксперименттары менән күп кенә эмоциялар һәм танып белеү өсөн яуап биргән фекер йөрөтөү процесстарының кеше аңы үтеп керерлек түгел, ҡатмарлы икәнен  дәлилләй алған.
Эйфель күпере (Унгень)
Эйфель күпере (Podul Eiffel) — Прут йылғаһы аша күпер һәм Молдавия менән Румыния араһындағы контроль-үткәреү пункты. Күпер Унгень (Молдавия) һәм Ясск жудецының Унгень коммунаһы (Румыния) араһында урынлашҡан.
Тарихы
1872 йылдың 6 (18) майында батша дипломаты Иван Алексеевич Зиновьев һәм Румынияның сит ил эштәре министры Георгий Костафору тимер юл узелдәре тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуя, ул 1873 йылдың 9 (21) ғинуарында раҫлана.
Яссы — Унгень юлы 1874 йылдың 1 авгусында асыла. Урыҫ-төрөк һуғышына (1877—1878) әҙерлек сиктәрендә, Рәсәй империяһы 1871 йылда Кишинёв — Корнешты — Унгень (1871 йылдан 1875 йылға тиклем) тимер юлын төҙөй башлай, ул 1875 йылдың 1 июнендә асыла. Унгень таможняһы ла 1875 йылда эшләй башлай. Ә Кишинев — Корнешты тимер юл участкаһы саҡ ҡына элегерәк, 1873 йылда сафҡа инә.
Прут йылғаһындағы 1876 йылғы яҙғы ташҡында Бессарабияны һәм Румынияны бәйләүсе тимер юл күпере тотошо менән тиерлек юҡҡа сыға. Тимер юл идаралығы Гюстав Эйфелде яңы күпер проектын һәм күперҙең үҙен төҙөргә саҡыра.
Күпер 1877 йылдың 9 (21 апрелендә), урыҫ-төрөк һуғышы башланыуға ни бары өс көн ҡалғас, сафҡа индерелә. 1877 йылдың 11 (22) апрелендә урыҫ батшаһы ғәскәрҙәре Унгень күпере аша Румынияға инә, иртәгеһенә Ғосман империяһына һуғыш иғлан итә.
Ҡырмыҫҡалы ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
Ҡырмыҫҡалы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ҡырмыҫҡалы ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Урындағы үҙидара
Ҡырмыҫҡалы ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәте: Рәсәй, 453003, Башҡортостан Республикаһы, Ҡырмыҫҡалы районы, Ҡырмыҫҡалы ауылы, Хоҙайбирҙин урамы, 10
Байрамғол (исем)
Байрамғол — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла, күп мәғәнәле һүҙ.
Этимология
Байрамғол башҡорт һүҙе — байрам + ҡол; байрамда тыуған мәғәнәһен аңлата
Билдәле кешеләр
Әхмәҙиев Салауат Байрамғол улы — Башҡортостан Республикаһы Юғары Суды Судьяһы.
Фамилия
Байрамғолов Владислав Николай улы (род. 1972) — режиссёр.
Байрамғолов Нәбиулла Ғәбделманан улф (1894—1965) — Совет дәүләт эшмәкәре, Башҡорт АССР-ының эске эштәр халыҡ комиссары (1930).
Байрамғолова Ниля Ильяс ҡыҙы (род. 1948) — йырсы.
Ауылдар
Яңы Байрамғол — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.
Иҫке Байрамғол — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Байрамғол (һырт) — Көньяҡ Уралда тау һырты.
Байрамғол сохозы — Башҡортостан Республикаһы Учалы районында совхоз
ТАССР төҙөлөүе
ТАССР төҙөлөүе (Татарстан Автономиялы Совет Социалистик Республикаһының төҙөлөүе) - 1920 йылда ТАССР төҙөү процессы.
Нигеҙе XIX-XX быуаттар сигендәге йәдитселек һәм татар мәғрифәтселеге арҡаһында, Рәсәй мәҙрәсәләрендә мосолман дини уҡыуҙарынан тыш, дөньяви фән белемдәрҙе үткәреү менән һалына.
Барлыҡҡа килеүенә Беренсе Рәсәй инҡилабы һәм Батша Думаһы, Петр Столыпин етәкселегендәге Рәсәй империяһы хөкүмәтенең аграр ислах, Беренсе донъя һуғышы, Февраль инҡилабы һәм Ваҡытлы хөкүмәт, Октябрь инҡилабы һәм Рәсәй граждандар һуғышы, 1921-1922 йылдар аслығы һәм СССР  барлыҡҡа килеүе, һуңыраҡ көстәрҙе туплау һәм Сталин репрессиялары кеүек тарихи ваҡиғалар тәьҫир итә. Альтернатив варианттары булараҡ Милләт Мәжлесе тәҡдим иткән Волга-Урал Республикаһы һәм совет хакимиәттәре тәҡдим иткән Татар-Башҡорт Совет Социалистик Республикаһы була.
Миһранов Искәндәр Абрар улы
Биографияһы
Искәндәр Абрар улы Миһранов 1939 йылдың 1 декабрендә Башҡорт АССР-ының Салауат районы Мәхмүт ауылында тыуған.
Поерянг
Поерянг — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тазов мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 92 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мең йыллыҡ
Мең йыллыҡ — 1000 йылға тиң булған вакытты үлсәү берәмеге.
Визгалов Денис Валерьевич
Визгалов Денис Валерьевич  (15 сентябрь 1973 йыл, Башҡорт АССР-ы, Белорет — 29 июль 2014 йыл, Башҡортостан, Белорет) — Рәсәй географы, иҡтисадсы, урбанист. Маркетинг һәм территориялар брендингы өлкәһендә белгес.
Биографияһы
Денис Визгалов 1973 йылдың 15 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Белорет ҡалаһында тыуа.
1996 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты география факультетының социаль-иҡтисади һәм сит илдәр географияһы кафедраһын   «Бөйөк Британияның социаль-иҡтисади һәм сәйәси географияһы»  белгеслеге буйынса тамамлай. 1995 йылда Мэдисонда Висконсин университетының мәҙәни география кафедраһының ғилми хеҙмәткәре була
1999 йылда география фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеү өсөн диссертация яҡлай.
2000—2012 йылдарҙа «Ҡала иҡтисады институты» Фондында эшләй (ИЭГ), унда төбәктәр һәм ҡалалар үҫешен уртаса ваҡытҡа һәм стратегик планлаштырыу,   территориялар маркетингы һәм брендингы, территориялар менән идарә итеү, ҡалалар һәм төбәктәрҙең инвестицион сәйәсәте  технологиялары, төбәк һәм муниципаль программаларҙы мониторинглау һәм баһалау менән шөғөлләнә. 2011—2012 йылдарҙа — Ҡала иҡтисады институты «социаль сәйәсәт һәм йәмәғәт коммуникациялары» секторы етәксеһе.
2013 йылдан — «Тере ҡалалар» ғилми-консалтинг компанияһы етәксеһе.
Urban Regeneration and Renewal (JURR) (Лондон) журналының мөхәрририәт советы ағзаһы.
Территорияларҙың Европа маркетингы институтының төп эксперты (Варшава).
2000 йылдан — 40-тан ашыу Рәсәй һәм сит ил ҡалаларында үҫеш проекттарында ҡатнаша. 2008 йылдан — ҡала маркетинг стратегияһын булдырыу буйынса Рәсәйҙә беренсе проекттар ҡатнашыусыһы. 2011—2012 йылдарҙа Магадан, Көңгөр, Краснокамск, Уҫы, Кировоград, Бөрө, Стәрлетамаҡ ҡалаларының, Свердловск өлкәһенең үҙәк өлөшө райондары һәм ҡалалар төркөмөнөң территориаль бренды концепцияларын  эшләү буйынса эксперт төркөмдәр составына инә.
2014 йылдың 29 июлендә Белоретта әсәһенең йортонда берҙән-бер ҡыҙы Надежда менән янғын ваҡытында һәләк була. Белорет ҡалаһында ерләнә.
Ғаиләһе
Ҡатыны Екатерина Визгалова (1976), Рәсәй мөхәррире, кинотәнҡитсе, продюсер. Мәскәү дәүләт университетының география факультетын тамамлай. Ҡырағай тәбиғәттең Бөтә донъя фондында эшләй (WWF). Кино-Театр.ру порталы мөхәррире (2007). Документаль кино тураһында бер нисә мәҡәлә авторы. «Не плачь» уйын фильмы продюсеры (2011, режиссеры Евгений Крылов) һәм — «Дыхание тундры» (2012), «Моя родня» (2013) бер нисә документаль таҫманың режиссеры. 2012 йылдан алып — бойондороҡһоҙ продюсер. Уйын булмаған кино һәм телевидение гильдияһы идараһы секретары (2013).
Ҡыҙы Надежда Визгалова (2002—2014). Атаһы менән бергә оләсәһенең йортонда Белорет ҡалаһында янғын ваҡытында һәләк була. Белорет ҡалаһында ерләнә.
Фәнни эшмәкәрлеге
Профессиональ ҡыҙыҡһыныу өлкәһенә урбанистика, территориаль оҡшашлыҡ, биләмә брендингы, ҡалаларҙа йәмәғәт коммуникациялары, урындағы үҙидаралыҡ һәм гражданлыҡ йәмғиәте институттарын  үҫтереү.
Уҡытыу эшмәкәрлеге һәм мәғариф өлкәһендә эшмәкәрлеге
Рәсәй юғары уҡыу йорттары студенттары һәм Рәсәй һәм сит ил ҡалаларының муниципаль һәм төбәк хакимиәте белгестәре өсөн «Разработка социально-экономической политики на местном уровне», «Региональная политика», «Городская экономика», «Маркетинг города», «Инвестиционная политика муниципальных образований», «Мониторинг и оценка городских программ» белем биреү курстарының авторы һәм авторҙашы
Сосновка
Сосновка
Буранбаев
Буранбаев — башҡорт фамилияһы.
2-Березовка
2-Берёзовка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лабазка-Исовская йылғаһының уң ярына тамағынан 8,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Абҙан ауыл Советы (Архангел районы)
Абҙан ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Архангел районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек.
Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Хәҙис ғилеме
Хәҙис ғилеме ( — ғилм әл-хәди́с) — мосолман ғалимдары тарафынан ҡулланылған бер нисә дини дисциплина, уларҙың маҡсаты — хәҙистәрҙең һәм уларҙың тапшырыусыларҙың (руват) ышаныслылыҡ дәрәжәһен асыҡлау.
Билдәләмәһе
Хәҙистәр тураһындағы фәндең мөһим өлөшө булып хәҙис терминологияһы (мөстәләх әл-хәдис) тора, ул хәҙистәрҙең дөрөҫлөгөн билдәләү (сәхих, хәсән, ҙәғиф (зәғиф)һәм улар тураһында фекер йөрөтөү шарттары менән шөғөлләнә. Хәҙистәрҙе тапшырыусыларҙың ышаныслылығын асыҡлау менән шөғөлләнгән дисциплина — ғилм әр-рижәл — Рижәл ғилеме («уҡымышлы ирҙәр тураһындағы фән») тип атала.
Мөхәддистәр
Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең хәҙистәрен йыйған, уларҙы тапшырыусылар сылбырының дөрөҫлөгөн тикшергән һәм теге йәки был хәбәрҙең уларға нисек килеп етеүен асыҡлаған ғалимдар мөхәддис тип атала.
Мөхәддистәр хәҙистәр текстарын йыйыу һәм тапшырыусылар сылбырын тикшереү менән шөғөлләнә — ялғансылар, бидғәт, дөрөҫлөккә тап килмәү һ. б. булыу/булмауына ҡарап, риүәйәттәрҙең дөрөҫлөгө тураһында фекер йөрөтөргә мөмкинлеген билдәләй.
Либревиль
Либреви́ль (Libreville) — Габондың баш ҡалаһы, Эстуарий провинцияһының һәм Либревиль департаментының административ үҙәге. Ҡала Атлантик океандың Габон бухтаһының төньяҡ яр буйында урынлашҡан. Бухтаны барлыҡҡа килтергән Мбе йылғаһының португал телендәге атамаһынан (Gabão) Габон дәүләтенең исеме килеп сыҡҡан
Халҡы — 703 939 кеше (2013).
Либревиль илдең мөһим транспорт үҙәге булып тора, ҡалала ҙур халыҡ-ара диңгеҙ порты һәм аэропорт урынлашҡан. Аҙыҡ-түлек, туҡыу, ағас эшкәртеү сәнәғәте предприятиелары, суднолар ремонтлау, университет бар.
Этимологияһы
1849 йылда Бразилияның әсирҙәр судноһынан азат ителгән ҡол-африкандар төркөмө ҡалаға нигеҙ һала һәм уларҙы азат итеү хөрмәтенә Либревиль — «ирекле ҡала» (libre — «ирекле, бойондороҡһоҙ», ville — «ҡала») исеме бирелә.
Тарихы
1839 йылда бында француздар килгәнгә тиклем үк, ошо биләмәлә күп йылдар дауамында мпонгве ҡәбиләһе йәшәгән. 1846 йылда Бразилияның ҡолдар ташыусы «L’Elizia» карабы Лоангонан алыҫ булмаған урында француз флоты тарафынан ҡулға алына. Азат ителгән ҡолдар (дөйөм һаны 52 кеше) 1848 йылда бында Либревиль (француз теленән тәржемә иткәндә «ирекле ҡала») торамаһына нигеҙ һалған. Либревиль Фритаунға оҡшатып аталған. Ваҡыт үтеү менән ул факториянан һәм ҙур булмаған административ үҙәктән 32 000 кеше йәшәгән ҙур ҡалаға әйләнде.
1904 йылда Либревилдә 1500-гә яҡын кеше йәшәгән, шуларҙың 200-гә яҡыны — европалылар; бында өс эре сауҙа факторияһы, католик һәм протестант (америка) миссиялары, генерал-губернатор резиденцияһы һәм уның ҡарамағындағы ҙур булмаған гарнизон урынлашҡан; сауҙаның ҙур өлөшө (4 миллионға яҡын немец маркаһы) немец сауҙагәрҙәре ҡулында булған.
Климаты
Либревиль субэкваториаль климат зонаһында урынлашҡан һәм ул оҙайлы дымлы, ҡыҫҡа ҡоро миҙгел булыуы менән ҡылыҡһырлана. Ямғырҙар миҙгеле яҡынса 9 ай (сентябрҙән майға тиклем) дауам итә. Был ваҡытта биләмәлә күпләп яуым-төшөм яуа. Июндән авгусҡа тиклем ҡоро миҙгел дауам итә, был осорҙа йыл һайын уртаса 35 миллиметр самаһы яуым-төшөм яуа. Шул уҡ климат зонаһында урынлашҡан башҡа ҡалаларҙағы кеүек үк, Либревилдә лә температура йыл дауамында сағыштырмаса тотороҡло булып ҡала. Март айында иң юғары (уртаса, 30 градус самаһы), ә июлдә минималь (26,4 градус самаһы) температура күҙәтелә.
Иҡтисады
Экспорттың төп статьялары: каучук, пальма майы, какао һәм ағастың тропик сорттары.
Бында аҙыҡ-түлек, туҡыу, тәмәке, теген, ағас эшкәртеү, металл эшкәртеү сәнәғәте предприятиелары, шулай уҡ суднолар ремонтлаусы верфтәр урынлашҡан.
Беренсе банк ҡалала 1930 йылда асыла — Көнбайыш Африка банкы бында үҙенең филиалын урынлаштыра.
Шулай уҡ йылылыҡ электр станцияһы һәм университет бар.
Транспорт
Ҡаланан 11 километр алыҫлыҡта урынлашҡан Либревиль халыҡ-ара аэропорты Габондың иң ҙур аэропорты булып тора.
Рәсми тел
Рәсми тел — француз теле. Әйтелештең бер ни тиклем боҙолоуына ҡарамаҫтан, ҡала халҡын аңлауы бик еңел.
Мәҙәниәт
Либревиль иҫтәлекле урындарына түбәндәгеләр инә:
Шореньга
Шореньга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Царева йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Минерва
Минерва (Minerva) — боронғо рим аҡыл һәм һуғыш алиһәһе, һөнәрселәрҙе, яҙыусыларҙы, актёрҙарҙы, шағирҙарҙы, рәссамдарҙы, уҡытыусыларҙы, уҡыусыларҙы һәм табиптарҙы ҡурсалаусы. Ул атаһы Юпитер һәм уның ҡатыны Юнона менән бергә Боронғо Римдың иң хөрмәтле илаһтары триадаһына инә. Уның культы этрус сығышлы һәм тарихын урындағы Менрва алиһәһенән алып бара, ә ул үҙ сиратында боронғо грек Афинаһынан күп нәмәне ала.
Беҙҙең эраға тиклем III быуатта рим диненең эллинлашыуынан һуң Минерваны Афина Паллада менән тиңләштерә башлайҙар. Алиһә хөрмәтенә төп байрамдар квинкваториялар була, ул йыл һайын 19-23 мартта билдәләнә. Ошо көндәрҙә шәкерттәр уҡыуҙан азат ителә һәм уҡытыусыларға түләү индерә. Байрам тантаналары гладиатор алыштары менән оҙатылып бара.
Сығышы. Этрус Менрваһы
Рим Минерваһы этрус сығышлы. Бәлки, Мерваның этрус культын тәүҙә сабиндар, ә һуңынан уларҙан римлеләр ҡабул итә. Үҙ сиратында Менрваның грек Афинаһы менән уртаҡлыҡтары күп. Был этрус алиһәһе культының боронғо грек образы йоғонтоһонда барлыҡҡа килеүен дәлилләй.
Менрва атаһы Тиния һәм уның ҡатыны Уни менән бергә этрус аллалары триадаһына инә. Уның ҡарамағында бөтә тыныс кәсептәр, шулай уҡ ҡалаларҙы дошмандарҙан һаҡлау була. Бер үк ваҡытта бәпесләгәндәрҙе ҡурсалай, ауырыуҙарҙан дауалай, шуның арҡаһында эгей-анатолия ареалының иң боронғо әсә илаһы тип һанала. Грек һәм римдарҙан айырмалы рәүештә Менрва образының этрус атрибуттары булып хәләл ефете Херкле менән улы Марис, шулай уҡ кешеләргә алырға мөмкинлек бирмәй алиһә үҙе һаҡлаған аллаларға ғына хас булған үлемһеҙлек һауыты тора.
Функциялары
Башта Римдә Минерва һөнәрселәрҙең ҡурсалаусы-алиһәһе була.
Беҙҙең эраға тиклем III быуатта рим дине нигеҙҙәрен билдәләү һәм тасуирлау буйынса понтификтар коллегияһының эшмәкәрлеге көсәйә. Атап әйткәндә, Юпитерҙан башҡа ниндәй илаһтарҙың йәшен ташлай алыуы тураһында мәсьәлә тикшерелә. Улар иҫәбенә Вулкан һәм Юнона менән бергә Минерва ла инә. Шул ваҡытта рим динен эллинлаштырыу башлана. Минерваны Афина менән тиңләштерәләр, был уның аҡыл һәм һуғыш алиһәһе функциялары барлыҡҡа килеүендә сағыла. Һуңыраҡ, Рим империяһы үҙ власын Британиянан алып Фарсы ҡултығының тиклем бик ҙур территорияларға таратҡас, Минерваны Британиялағы Суль һәм Галлиялағы Сулевия кеүек яулап алынған провинцияларҙың урындағы илаһтары менән тиңләштерә башлайҙар.
Беҙҙең эраға тиклем 207 йылда шағир һәм драматург Ливия Андроника ярҙамы менән ғибәҙәтхана янында ҡурсалаусылары Минерва булған яҙыусылар һәм актёрҙар коллегияһын ойошторалар. Һуңынан уға уҡытыусылар, табиптар һәм музыканттар ҙа табына башлай. Рим дәүләте үҫешкән һайын, уның халҡы ауыл Һәм ҡала халҡына бүленә. Минерва ҡалаларҙа төрлө һөнәрҙәрҙең ҡурсалаусыһы булһа, ауыл общиналарында уны зәйтүн һәм йәшелсә уңышы өсөн яуаплы алиһә сифатында атағандар.
Табыныу
Боронғо Рим тарихының билдәле бер этабында, патрицийҙар һәм плебейҙарҙың ҡара-ҡаршы тороу осоронда бер үк ваҡытта юғары ҡатлам кешеләре өсөн дә, түбәнге синыфтар өсөн дә культтар булған. Минерва ингән алиһәләрҙең Капитолий троицаһы патрициан була һәм плебей Авентина триадаһына — Церераға, Либерға һәм Либерға ҡаршы ҡуйыла.
Патрицийҙар һәм плебейҙар ярашҡандан һуң Минерва, үҙ функцияларынан сығып, һөнәрселәр араһында айырыуса хөрмәт ителә. Боронғо римлеләрҙең ышаныуҙарына ярашлы, уның ҡурсалауынан тыш туҡыусылыҡ йәки еп иләү, йорт төҙөү һәм башҡалар менән шөғөлләнеү мөмкин булмай. Үҙ башланғыстарында уға ярҙам һорап, шулай уҡ шағирҙар, рәссамдар, скульпторҙар һәм табиптар мөрәжәғәт итә. Дауалаусы Минерва. эпитеты ала. Минерваның тағы бер эпитеты «Капиталь» була, был Афинаның Зевс башынан тыуыуы тураһында грек мифына һылтанма була.
Ғибәҙәтханалар
Капитолий троицаһы — Юпитер, Юнона һәм Минерваға бағышланған ғибәҙәтхана Ғорур Тарквиний Римда хакимлыҡ иткән осорҙа төҙөлгән (Б. э. т. 534—509 йылдар). Эстән ул өс өлөшкә бүленгән, уларҙың һәр береһе бер илаһҡа бирелгән. Хәрби ҡурсалаусы булараҡ Минерваға ҡарата мөнәсәбәт Рим полководецтары тарафынан ниндәй ҙә булһа иҫ киткес еңеүҙән һуң уның хөрмәтенә бирелгән бүләктәрҙә һәм бағышлауҙарҙа раҫлау таба. Мәҫәлән, Луций Эмилий Павел, Македонияны яулап бөткәс, Минерва хөрмәтенә табылған табыштың бер өлөшөн яндыра; Триумфтан һуң уға Помпей Марс яланында ҡорам төҙөй, Акциумда еңгәндән һуң Октавиан Август та шулай эшләй. Римдә генә Минерва ҡорамдары Авентина, Целий , Эсквилин ҡалҡыулыҡтарында, Нерва форумында һәм Марс яланында төҙөлә.
Римдан тыш, Минерва ҡорамдарын Британиянан империяның башҡа өлөштәрендә лә Африкаға тиклем төҙөгәндәр.
Байрамдар
19 марттан 23-нә тиклем Минерва хөрмәтенә төп байрам — квинкватрия ойошторола. Беренсе көндә тантаналы рәүештә алиһәнең тыуған көнөн билдәләйҙәр. Минерваның яҡынса тыуған көнө «ҡанһыҙ» була. Уға көлсә, бал һәм май менән ҡорбан килтерәләр. Артабанғы көндәрҙә гладиаторҙар һуғышы үткәрелә. Байрамдарҙа Минерва ҡурсаулығы ҡарамағында булғандарҙың барыһы ла, атап әйткәндә, бәйләм бәйләүселәр, иләүселәр, төрлө һөнәрселәр, рәссамдар, уҡыусылар һәм уҡытыусылар, шулай уҡ шағирҙар ҡатнаша. Был көндәрҙә йола буйынса уҡыусылар йәки уларҙың ата әсәләре уҡытыусыларына түләүҙәр индерә. Квинкваторияларҙы теге йәки был һөнәр вәкилдәре генә башҡармай. Гай Светония Транквилл китабында байрам сараларында кәм тигәндә ике император — Октавиан Август һәм Домициандың ҡатнашыуы тураһында күрһәтмәләр бар.
13 июндән алып риүәйәт буйынса Афина эшләгән авлоста уйнаусы музыканттар (хәҙерге заман аналогы гобой) бәләкәй квинкваторияларҙы өс көн дауамында ойошторалар.
Мифтар
Минерва культы Менрва тураһындағы этрус ышаныуҙарында башланғыс ала, ул үҙ сиратында боронғо Афинаның грек культы йоғонтоһонда формалаша. Һуңынан Минерваны боронғо грек алиһәһе менән тиңләштерәләр. Рим яҙыусылары, теге йәки был вариацияларҙа, боронғо грек мифологияһын һөйләйҙәр һәм Афинаны Минерва тип атайҙар. Мәҫәлән, Гигинға ярашлы Минерва Геркулесҡа ярҙам итә, Юнона һәм Венера менән бергә Парис судында сығыш яһай.
Минерваға экстраполяцияланған Афина тураһындағы мифтар мәҡәләлә ҡабатланмай. Ни бары Овидийҙа һүрәтләнгән рим мифы ғына килтерелә, ул боронғо грек әҙәби әҫәрҙәрендә осрамай. Минерваны һуғыш аллаһы Марс теләй. Ул оло йәштәге Анна Переннаға үҙенең теләктәрен тормошҡа ашырыуҙа ярҙам һорап мөрәжәғәт итә. Алмашҡа Марс үҙенә арналған март айын ҡауыштырыусыһы менән бүлешергә вәғәҙә бирә. Анна ярҙам итергә вәғәҙә итә һәм һуғыш аллаһын осрашыуға өмөтләндереп оҙаҡ ғазаплай. Ахыр сиктә ул Марс һарайына Минерва килергә тейеш булған көндө тәғәйенләй. Төндә уның бүлмәһенә кәләш кейемендәге бер ҡатын инеп ултырғас, Марс уға ташлана. Уны үбеү өсөн фатаһын алып ташлағас, Анна Переннаны таный. Илаһтың көлкөгә ҡалған ҡиәфәте күренеште күҙәтеүсе Минерваның һәм Венераның күңелен күтәрә.
Минерва һүрәттәре
Рим Минерваһы һәм грек Афинаһы тураһындағы күҙаллауҙар ҡушылғандан һуң, алиһәне ҡалҡан һәм һөңгө менән, хәрби кейемдә, йыш ҡына уны изге өкө ҡошо менән йәнәш торған ҡиәфәттә һүрәтләйҙәр.
Минерва тәңкәләрҙә, миҙалдарҙа һәм банкноталарҙа
Урыҫ мәҙәниәтендә Минерва образы XVIII быуат башында әүҙем ҡулланыла башлай. Ул шведтар менән Төньяҡ һуғыш та рус ҡоралының еңеүе хөрмәтенә сығарылған иҫтәлекле миҙалдар серияһында барлыҡҡа килә. Боронғо рим алиһәһе уларҙа башҡа персонаждар менән бергә, аҡыл символы булараҡ та, айырым хәрби еңеүҙәр символы булараҡ та күренә. Пётр I идара иткәндән һуң XVIII быуатта Рәсәй империяһы тәхетен эҙмә-эҙлекле рәүештә императрицалар Екатерина I, Анна Иоанновна, Елизавета Петровна һәм Екатерина II биләй. Уларҙың һәр береһенә Минерва һыҙаттары бирелә, ә ҡайһы бер осраҡтарҙа, мәҫәлән, Мәскәү университеты студенттары өсөн награда миҙалында, императрицаны боронғо рим алиһәһе менән тиңләштергәндәр. Минерваның аллегорик һүрәттәре, ижадсылар фекеренсә, императрица яғынан хәрби еңеүҙәрҙе, ғәҙеллекте, фәндәрҙе һәм сәнғәтте яҡлауҙы һыҙыҡ өҫтөнә алырға тейеш була.
Шулай уҡ Минерваны күп кенә дәүләттәрҙең банкноталарына урынлаштыралар, атап әйткәндә, Австрия империяһы, Бельгия, Колумбия, Виргинияның Америка Конфедератив Штаттары, Франция, Германия империяһы, Бөйөк Британия, Италия, Мадагаскар, Мексика, Нидерланд, Парагвай, Польша, Португалия, Румыния, Испания һәм Техас.
Минерва һынлы сәнғәттә
Яңырыу дәүерендә антик мифтар шул осорҙағы күп рәссамдарҙың картиналарында сағылыш таба. Шул уҡ ваҡытта улар Афина менән Минерва араһындағы айырмаларға артыҡ иғтибар итмәй: боронғо грек мифологик тарихтарын тасуирлап, улар илаһтарҙы үҙҙәренең рим вариҫтары исемдәре менән атай. Бындай типтағы әҫәрҙәргә «Минерва среди муз» композицияларын индерергә мөмкин (Н. Пуссен, К. Лоррен Һ. б. картиналары), А. Эльсхаймерҙың «Царство Минервы» картинаһын Минерва — аң кәүҙәләнеше — Б. Спрангерҙың «Минерва побеждает невежество», Тинторетто, Паоло Веронезе «Минерва и Марс» — тыныслыҡ кәүҙәләнеше
Ямаев
Ямаев — фамилия.
Степной
Степной
Ливадия
Ливадия (Лівадія, Livadiya, Ливадия) — Ҡырымдың көньяҡ ярындағы, «Оло Ялта» составына ингән ҡала тибындағы ҡасаба.
Географияһы
Ялтанан 3 километр көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан. Ливадияның Үҙәк райондары Могабитауының көнсығыш битләүендә, Ялтанан көньяҡ-көнбайыш йүнәлешендә урын алған. Ҡасабаның үҙәк өлөшө диңгеҙ кимәленән 141 метр бейеклектә. Ливадияның төп иҫтәлекле урыны — Ливадия һарайы. Ҡасаба майҙаны — 174,9 гектар.
Ҡасаба аша Ялта — Севастополь трассаһы үтә.
Ҡырымдың иң йылы урындарының береһе. Климаты тулыһынса Ялта климатына оҡшаған — артыҡ ҙур айырма юҡ.
Тарихы
Ливадияның тирә-яғында, кәм тигәндә, бронза дәүерендә (беҙҙен эраға тиклем 3-сө мең йыллыҡ) йәшәй башлайҙар. Ҙур көршәк комплексы, ҡорам һәм зыярат булған урта быуаттарҙағы ауылдар ҡалдыҡтары бында кешеләрҙең урта урта быуат дәүерендә йәшәүен раҫлай. Ореандала Хачла Каяси ҡаяһында X—XII быуат емереклектәре һаҡланып ҡалған.
Ҡырым Рәсәй составына ингәндән һуң уның Көньяҡ ярындағы ерҙәрҙең бер өлөшө грек Балаклавск батальоны хәрбиҙәренә бүлеп бирелә, уларҙың командиры Феодосий Ревелиоти үҙенә буйһоноусыларрҙың яҡшы ерҙәрен, шул иҫәптән Ливадия ерҙәрен дә һатып ала. 1834 йылда ул биләмәһен Польша магнаты граф Лев Потоцкийкийға һата. Версияларҙың береһенә ярашлы, Потоцкий уға яңы исем бирә — Ливадия (грек λιβαδι — болон). Әммә атама сығышы менән Үҙәк Греция ҡалаһы Левадиянан булған Грецияның милли геройы, рус армияһы полковнигы һәм пираты Ламбро Качониҙан (Ламброс Кацонис) барлыҡҡа килгән булыуы мөмкин. Кацонис 1799 йылда Панас Чаир (изге туғай) тигән урындан усадьба һатып ала һәм үҙенең тыуған ҡалаһы исеме менән атай.
1830 йылдар аҙағында Ливадияның яңы хужаһы Ливадия йөҙөм баҡсаһына нигеҙ һала, уның майҙаны 1860 йылда 19 дисәтинә тәшкил итә. Шарап етештереү башлана, шарап подвалдары төҙөлә. 1848 йылда 2,5 мең биҙрә шарап алына, 1853 йылда — 4 мең. Шул ваҡытта уҡ Ливадия тәүгә рәсми документтарҙа күренә — 1842 йылда Бетев һәм Оберг картаһында (Хәрби-топографик депо) ул «бәләкәй ауыл», йәғни, 5-тән дә кәм йорт, шартлы билдәһе менән күрһәтелә. Был ваҡытҡа, 1838 йылдың 15 апреленә, ауыл Ялта өйәҙенең Алушта улусына ҡарай. Ул ваҡытта Ливадияла ике бай йорт, сиркәү, торлаҡ һәм хужалыҡ бүлмәләре төҙөлә. 40 дисәтинә ерҙә ҡиммәтле субтропик тоҡомло үҫемлектәр (мәңге йәшел мирт, лавр, кедр, пиния, магнолия, ҡырым ҡарағайы) ултыртылған, фонтандан һәм итальян оҫталары эшләгән һындар ҡуйылған; емеш-еләк баҡсаһы булған, оранжерея,һыу үткәргес эшләнгән парк булдырыла. 1864 йылғы VIII ревизия һөҙөмтәләре нигеҙендә төҙөлгән «1864 йыл мәғлүмәттәре буйынсаТаврия губернаһының ауылдары исемлеге»нә ярашлы, Ливадия — 30 йорто, 140 кешеһе, ике һарайы, православие сиркәүе, телеграф контораһы, оранжереялы паркы, атамаһыҙ шишмәләре менән император ғали йәнәптәренең дачаһы булып тора.
1859 йылда Ливадияла 30 йортта 140 кеше йәшәй. 1860 йылда уны батша ғаиләһе һатып ала. 1862—1866 йылдарҙа батша һарайы архитекторы И. Монигетти етәкселегендә Потоцкий йорто һарай итеп үҙгәртелә. Бынан тыш, көнсығыш стилендә Бләкәй һарай, ике сиркәү, ярандар, имение эшселәре һәм хеҙмәткәрҙәре өсөн йорттар һалына. Барлығы 60-ҡа яҡын йорт төҙөлә йәки үҙгәртеп ҡорола.
1863 йылда биләмәлә яңы һыу үткәргес системаһы, ә һыу запасын һаҡлау өсөн 700 мең биҙрә һыу һыйҙырышлы резервуар төҙөлә. 1869 йылда һөт фермаһы булдырыла, емеш-еләк баҡсаһы, оранжерея киңәйтелә, парниктар ҡуйыла, баҡса эшләнә. 1873 йылдан алып бында — дауаханаға, 1868 йылдан башланғыс мәктәп эшләй. 1870 йылдар уртаһынан Ливадия метеостанцияһында даими рәүештә атмосфера күренештәре һәм һыу сығанағтары күҙәтеү аҫтында була. 1890 йылдар башында Ливадия һәм Ҡырымдың башҡа биләмәләре араһында телефон бәйләнеше булдырыла. Ялтала хәкүмәт телефон селтәре ҡуйылғас, биләмә уға тоташтырыла.
1910 йылдан башлап, Ливадияла төҙөлөш йылдам алып барыла. Ҙур һарай төҙөлә. Шул ваҡытта барлыҡ хужалыҡ- техник база яңыртыла, электр станциялары, боҙ етештереү буйынса завод, гараж, ҡышҡы театр төҙөлә.
Һарайҙы үҙгәртеп ҡороусыларҙың береһе уның идарасыһы камергер Качалов Владимир Николаевич (1864—1942) була.
Ҡабат совет власы урынлаштырылғандан һуң, 1920 йылдың ноябрендә имение дәүләткә бирелә, уның ерҙәрендә «Ливадия» шарап совхозы ойошторола. 1924 йыл аҙағында Ливадия парктары һәм урмандары менән курорт фондына индерелә, 1925 йылдың йәйендә бында 300 урынға иҫәпләнгән крәҫтиән шифаханаһы асыла, 1931 йылда ул шифалы климат комбинаты итеп үҙгәртелә. 1930 йылда ҡасабала яңы шифаханалар төҙөлә: СССР Наркомземыныҡы, «Ударник» Союзкурортыныҡы, ВЦСПС-2, уларҙа 1600-ҙән ашыу кеше ял итә. Биләмә ҡала тибындағы ҡасаба статусын 1939 йылда ала.
1945—1955 йылдарҙа курортты тергеҙеү һәм модернизациялау дауам итә. 1974 йылдың йәйендә Ливадия һарайы экскурсиялар өсөн асыла.
Йыл һайын Ливадияла 25 меңдән ашыу кеше ял итә.
Инфраструктураһы
Ҡасабала, реконструкцияланған электр станцияһындағы бинала «Ливадия» орган музыкаһы үҙәге урынлашҡан (бинала булған орган элекке Союз территорияһында булдырылған бындай класлы беренсе ватан инструменты һәм заманында Украиналағы иң ҙур инструмент була). Дөйөм белем биреү мәктәптәре, мәктәп-интернат, балалар комбинаты эшләй. Урман зонаһындағы урынлашҡан ҡалаһында дауаханаһы медицина хеҙмәтләндереүен башҡара. Ялта менән Ливадия араһында маршрут автобустары даими йөрөй. Ҡасабала шулай уҡ: почта, телеграф, халыҡ-ара һөйләшеүҙәр пункты, банк бүлексәһе, 7 магазин, 3 ресторан, 10-дан ашыу бар эшләй.
2017 йылдың июнендә Ливадияла, Крестовоздвиженский һарайы сиркәүе территорияһында император Николай II ғаиләһе иҫтәлегенә музей төҙөлә. Экспозицияға батша ғаилә ағзаларының фотоларының төп нөсхәләре, император Павел I дәүләт мисәте, алтын һәм көмөш миҙалдар, Николай II руханийының афтографы һәм башҡа күп нәмәләр ингән.
Сәлиә
Башҡорт ҡатын-ҡыҙы исеме,башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.
Ҡорманайбаш
Ҡорманайбаш (Курманайбаш) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 194 кеше. Почта индексы — 452090, ОКАТО коды — 80244850004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауыл тарихы
•1802 - 1803 йылдарҙа ерҙәрҙе Генераль ыҙанлауҙан һуң, шунда уҡ Илекәй-Мең улусы аҫабалығында Ҡорманайбаш (Үрге Ишле) ауылы барлыҡҡа килә. •Ул - Яңы Ишле ауылынан бүленеп сыҡҡан ауыл. Тәүге тапҡыр ул 1816 йылда теркәлә,был ваҡытта ауылда 30 ир-егет иҫәпләнә, ә 1834 йылғы мәғлүмәттә -70 кеше. •1917 йылда 102 йортта 570 типтәр йәшәгән, 3 йортта - 11 башҡорт, 1920 йылда 550 типтәр теркәлгән. Халҡы: 1906 й. – 381 кеше; 1920 – 551; 1939 – 404; 1959 – 327; 1989 – 175; 2002 – 209; 2010 – 194 кеше. Татарҙар йәшәй (2002). Башланғыс мәктәп (Ҡырғыҙ‑Миәкә урта мәктәбе филиалы), фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб бар. Хәҙерге исеме гидронимға бәйле. 1834 й. Ауыл халҡы игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгән. 1906 йылда мәсет булыуы теркәлгән.
Урамдары
Исемдәре:
• Гагарин урамы (Гагарина (улица))
• Королев урамы (Королева (улица))
Турбив
Турбив (Турбів) — Украинаның Винница өлкәһендәге Липовец районының ҡала тибындағы ҡасаба.
2017 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 6 381 кеше йәшәй.
Белем
thumb| Белемде һынландырыусы ([[грек теле|грексә Επιστημη) Эпистема. Эфес ҡалаһында Цельсий китапханаһы, Төркиә]] Белем, ғилем — ниндәйҙер өлкәләге мәғлүмәттәр йыйылмаһы, ысынбарлыҡты өйрәнеү процесының ижтимағи-тарихи практикала тикшерелгән, логика тарафынан раҫланған һөҙөмтә.
Белем кешелергә эшмәкәрлеген дөрөҫ ойошторорға, килеп тыуған мәсьәләләрҙе хәл итергә булышлыҡ итә.
Белем киң мәғәнәлә — күҙаллауҙарҙың, төшөнсәләрҙең, теорияларҙың, фекерҙәрҙең кеше аңында сағылышы.
Белем тар мәғәнәлә — килеп тыуған мәсьәләне сисеү өсөн тикшерелгән мәғлүмәткә эйә булыу.
Белем телдәрҙә тәбиғи һәм яһалма тамғалар формаһында теркәлә.
Белем формалары
Танып белеү фән менән генә сикләнмәй, белемдең фәндән тыш формалары ла  бар.Ижтимағи аң формаларының барыһына ла : фән, философия, мифология, сәйәсәт, дин һәм башҡаларға—  айырым белем формалары хас. Шулай уҡ нигеҙендә төшөнсә, символ һәм сәнғәт өлгөһө ятҡан белем төрҙәрен айырып ҡарайҙар.
Тарихта иң беренсе белем төрө тип уйын аша танып белеүҙе атайҙар (ул шартлы ҡағиҙә һәм маҡсаттарға нигеҙләнә, көндәлек торомош мәшәҡәттәренән айырылып,  үҙ файҙаңды ҡайғыртмаҫҡа,  ирекле рәүештә ҡабул ителгән уйын ҡағиҙәләренә буйһонорға   мөмкинлек бирә). Партнёрҙы алдарға һәм хәҡиҡәтте йәшерергә лә ярай.Уның маҡсаты- өйрәтеү, үҫтереү,  кешенең сифаттарын һәм мөмкинлектәрен асырға, аралашыуҙың психологик сиктәрен киңәйтергә мөмкинлек бирә.
Түбәндәге белем төрҙәрен айырып йөрөтәләр: фәнни, фәнни булмаған,ғәмәли- көнкүреш (көнкүреш, айыҡ аҡыл), интуицияға нигеҙләнгән, дини һәм башҡа төрҙәр.
Ғәмәли-көнкүрештәге белем — кеше тарихының иң тәүге осорҙарында уҡ барлыҡҡа килгән һәм тәбиғәт һәм тирә-йүн тураһында иң ябай мәғлүмәттәр биреүсе( айыҡ аҡыл, билдәләр,нәсихәт, рецептар, шәхси тәжрибә, традициялар һ.б.) белем, был- системаһыҙ, иҫбатлауһыҙ, яҙма рәүештә теркәлмәгән белем. Көнкүреш белеме кешегә тирә-йүндә юғалып ҡалмаҫҡа ярҙам итә, уның көндәлек тәртибе һәм күҙаллауының нигеҙе булып тора,тик ул хаталар һәм ҡапма-ҡаршылыҡтарҙан азат түгел.
Фәнни белем — аҡылға таяна, уға объективлыҡ һәм универсаллек (күп яҡлылыҡ) хас, ул бөтә йәмғиәт өсөн мөһим булыуға ынтыла. Фәнни танып белеү — объектив, ысын белемде туплау процессы. Уның маҡсаты —ысынбарлыҡтағы күренеште һүрәтләү, аңлатыу һәм алдан күреү. Фәнни танып белеү дауамында була торған һәм теориялар һәм ҡағиҙәләрҙе алмаштырыуға китергән фәнни революциялар фәндең тыныс үҫеше осорҙары менән алмашына  (белемде тәрәнәйтеү һәм ентекләп өйрәнеү).
Фәнни белем башҡа фәнни булмаған күп кенә белем формаларынан йәшерәк.
Фәнни булмаған белемде кемдер уйлап сығармаған, ул аҡылға ғына нигеҙләнмәгән, уның үҙ тынып белеү сығанаҡтары һәм саралары бар. Мәҙәниәт тарихында фәнни булмаған белем формаларын эзотеризм тигән төшөнсә менән атайҙар.
Тәбиғәте буйынса:
Декларатив белем — төрлө структура (төҙөлөш) тураһындағы белем һәм төрлө төшөнсәләрҙе күҙ алдына килтереү. Был белем мәғлүмәт һәм факттарға яҡын тора.Мәҫәлән: юғары уҡыу йорто бер нисә факультеттан тора, һәр бер факультет бер нисә кафедраны берләштерә.
Процедура белеме — трансформация һәм идара итеүгә бәйле белем. Улар— үҙгәртеү саралары һәм юлдары, тикшереү, мәғлүмәт һәм белем менән идара итеү, яңы белемде туплау (генерация) һәм табыу ысулдары. улар иҫәбенә төрлө алгоритмдар инә. Мәҫәлән,яңы идеялар табыу өсөн мейе штурмы методы (метод мозгового штурма).
Фәнгә ҡағылышы буйынса
Фәнни белем
Фәнни белем эмпирик йәки теоретик юл менән иҫбатланыуға ҡоролорға тейеш.
Теоретик белем — предметлы өлкәлә барған объекттар үҙгәреше процессының структураһын һәм тәбиғәтен күрһәтеүсе, асып һалыусы абстракция, аналогия, схемалар. Был белемдәр күренештәрҙе аңлата һәм объекттарҙың үҙ-үҙен тотошон  күҙаллау өсөн (прогноз) ҡулланыла.
Фәнни булмаған белем :
Халыҡ фәне — был фәндән ситтә йәшәгән һәм аҡыл менән аңлатып булмаған белем (внерациональное). Элекке заманда бының менән шамандар, жрецтар, ырыу аҡһаҡалдары ғына шөғөлләнгән, хәҙер айырым төркөмдәр йәки субъекттар (кешеләр) (имселәр, халыҡ дауалаусылары, экстрасенстар) шөғөлләнә.