cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Балаҡатай районы
Иҡтисад
Урғалы ауылында «Газпром трансгаз Өфө» яуаплығы сикләнғән йәмғиәтенең юл етештереү идаралығы (ЛПУ)урынлашҡан. Идаралыҡ Төмән өлкәһенән барған нефть һәм газ торбаларзы хеҙмәтләндерә.
Транспорт
Районды транспорт менән хеҙмәтләндереүҙә ике тимер юл станцияһы: Үңкерҙе (район территорияһынан ситтә) һәм Урғалы (район территорияһында) ҡатнаша. Үңкерҙенән Яңы Балаҡатай ауылынана автомобиль юлы бара. Яңы Балаҡатай—Үрге Ҡыйғы һәм Яңы Балаҡатай—Ҡарлыхан—Оло Устьикин автомобиль юлдары районды республика әһәмиәтендәге Өфө—Бөрө—Сулея—Һатҡы, Мәсәғүт—Красноуфимск автомобиль магистралдәре менән тоташтыра. Урғалы тимер юл станцияһында «Уренгой—Силәбе—Петровск» газ үткәргесенең газ ҡыуҙырыу станцияһы урынлашҡан. Яңы Балаҡатайҙа аэропорт эшләй.
Социаль-мәҙәни өлкә
Районда 38 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 12 урта мәктәп; 1 музыка мәктәбе, 1 ПУ, 21 дөйөм китапхана, 42 клуб учреждениеһы, үҙәк район, 3 участка дауаханаһы бар.
Урыҫ һәм башҡорт телдәрендә «Новый Белокатай» — «Яны Балакатай» гәзите сыға.
Ислам энциклопедияһы (төрөксә)
Ислам энциклопедияһы (Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, ҡыҫҡаса TDV İslam Ansiklopedisi, йыш ҡына İslam Ansiklopedisi; Исламская энциклопедия) — Төркиә Диниә Ваҡыфының (Türkiye Diyanet Vakfı) күп томлы фәнни энциклопедик баҫмаһы. Төрөк телендә 1988 йылдан 2013 йылға тиклем нәшер ителә, 2016 йылда ике өҫтәмә томы була.
Тасуирламаһы
Энциклопедияға ислам донъяһының күп өлкәләре буйынса мәҡәләләр, шул иҫәптән фән булараҡ ислам ғилеме, шулай уҡ ислам мәҙәниәте һәм цивилизацияһы тураһында терминдар, ислам донъяһының мөһим шәхестәре һәм мосолмандар тормошона йоғонто яһаған әҫәрҙәр индерелгән.
44 төп һәм ике өҫтәмә томдан тора, шул иҫәптән төрлө фән өлкәләрендәге мәҡәләләне үҙ эсенә алған. Энциклопедияның бөтә мәҡәләләре уның рәсми сайтында урынлаштырылған.
İslâm Ansiklopedisi транслитерация системаһы көнсығыш ғилемендә ғәмәлдә төрөк-ғосман текстары транслитерацияһы өсөн стандарт булып тора.
Кевын-Соим
Кевын-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Соях йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бразилия гимны
Hino Nacional do Brasil (Бразилия Милли Гимны) — әләм һәм герб менән бер рәттән Бразилияның дәүләт символы. Уның беренсе варианты 1832 йылда 7 Алағарайында булдырылған, әммә рәсми рәүештә 1889 йылда (мөстәкил республика яулау ваҡытында) ҡабул ителгән. Хәҙерге текст 1922 йылда 6 сентябрендә ҡабул ителгән.
Португаль телендә гимн тексы
Ouviram do Ipiranga as margens plácidas
De um povo heróico o brado retumbante,
E o sol da Liberdade, em raios fúlgidos,
Brilhou no céu da Pátria nesse instante.
Se o penhor dessa igualdade
Em teu seio, ó Liberdade,
Desafia o nosso peito a própria morte!
Ó Pátria amada,
Idolatrada,
Salve! Salve!
Brasil, um sonho intenso, um raio vívido,
De amor e de esperança à terra desce,
Se em teu formoso céu, risonho e límpido,
A imagem do Cruzeiro resplandece.
Gigante pela própria natureza,
És belo, és forte, impávido colosso,
E o teu futuro espelha essa grandeza.
Terra adorada
Entre outras mil
És tu, Brasil,
Ó Pátria amada!
Dos filhos deste solo
Pátria amada,
Brasil!
Fulguras, ó Brasil, florão da América,
Iluminado ao sol do Novo Mundo!
Do que a terra mais garrida
Teus risonhos, lindos campos têm mais flores,
"Nossos bosques têm mais vida",
"Nossa vida" no teu seio "mais amores".
Brasil, de amor eterno seja símbolo
O lábaro que ostentas estrelado,
E diga o verde-louro dessa flâmula
- Paz no futuro e glória no passado.
Mas se ergues da justiça a clava forte,
Nem teme, quem te adora, a própria morte.
Тихонка
Тихонка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ир йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Штайна
Штайна (Steina) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1728 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,49 км2. Диңгеҙ кимәленән 337 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1920 һәм автомобиль коды BZ.
Бразилия гимны
Португаль телендә гимн тексы
És mãe gentil,
Тихонка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Степной (Хәйбулла районы)
Степной (Степной) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 756 кеше. Почта индексы — 453807, ОКАТО коды — 80255834001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ғәлимйәнов
Ғәлимйәнов — фамилия.
Ҡатай (Йүрүҙән ҡушылдығы)
Ҡатай, Ҡытау (үрендә — Оло Ҡатай, Оло Ҡытау, Катав) — йылға Көньяҡ Урал биләмәһендә, Йүрүҙәндең һул ҡушылдығы. Оҙонлоғо — 111 км, һыуйыйғыс майҙаны — 1100 км².
Тасуирламаһы
Йылға Силәбе өлкәһе Барская Шишка тауынан 2 км көнбайыштараҡ баш ала, Башҡортостан территорияһы буйлап 16 км самаһы үтә, унда Кесе Ҡатай йылғаһы менән ҡауыша, артабан Ҡытау-Ивановск районы биләмәһе буйлап аға.
Йылға йырҙаһында һикәлтәләр күп, ағымы шәп, ә ярҙарында дәүмәле буйынса ҙур булмаған тиҫтәгә яҡын мәмерйә урынлашҡан. Ҡытау-Ивановск һәм Ҡытаутамаҡ ҡалаларында һыуы быуалар менән көйләнә.
Тарихы
Ҡатай йылғаһы ике ҡаланың: Ҡытау-Ивановскиҙың һәм Ҡытаутамаҡтың барлыҡҡа килеүенә сәбәпсе булған. Икеһе лә Бакал ятҡылығынан алыҫ түгел тимер эшкәртеү заводтары төҙөргә уйлаған Иван Твердышев һәм Иван Мясников мәғдәнселек эшмәкәрлеге арҡаһында нигеҙләнгән. Сәнәғәтселәргә заводтар төҙөү өсөн мотлаҡ йылға кәрәк булған. 1755 йылда — Ҡытау-Ивановск тимер етештереү заводына, ә өс йылдан Ҡытаутамаҡ сүкеш заводына нигеҙ һалына, 1757 йылда улар Йүрүҙән йылғаһы буйында ла шундай завод төҙөй. Йылға заводтың көндәлек эшен дә хеҙмәтләндерә, Рәсәйҙең үҙәк өлөшөнә әҙер продукцияны ағыҙыу өсөн дә хеҙмәт итә.
1941 йылда Ҡатай йылғаһы буйына болид төшә, мәгәр һуғыш барыуы арҡаһында ул ентекле өйрәнелмәй ҡала.
«Челябинский рабочий» гәзитенең 1941 йылғы 11 апрель һанында был ваҡиғаны һүрәтләп яҙып сыҡҡан
Ҡушылдыҡтары
Ҡатай йылғаһының иң оҙон ҡушылдыҡтары: Малиновый ручей — 56 км, Нила (Ҡатай ҡушылдығы) - 60 км, Күрәҙә — 81 км, Кесе Ҡатай — 95 км
Этимологияһы
Йылға исеме башҡорт халҡының Ҡатай ырыуы этнонимынан килеп сыҡҡан.
Топонимдар буйынса мәҡәләләр яҙған В. А. Никонов үҙенең «Краткий топонимический словарь» һүҙлегендә гидронимды башҡорт телендәге ҡатыу — йәғни «кибеү, бысраныу» һүҙе менән бәйләгән. Мәгәр, атама бирелгән ваҡытта йылға ҡушылдыҡтары өҫтәлә барып, тулы һыулы булған, әле лә был тау йылғаһы үрге өлөшөндә таҙа, хатта бәрҙе балығы ла осрай. Был балыҡты тотоу тыйыла, эләккән осраҡта кире ебәреү талап ителә.
Силәбе өлкәһендә сәнәғәтселәр ҡатайҙарҙан алған ерҙәрен урыҫ телендә «катав» тип атай башлаған һәм, йыш ҡына күҙәтелгәнсә, башҡорт теленә «ҡатау, ҡытау» булып әйләнеп ҡайтҡан — миҫалға, Ҡытау-Ивановск һәм Ҡытаутамаҡ.
Агаяниҙа Изге Нино сиркәүе
Агаяниҙа Изге Нино сиркәүе (Грузин теле აღაიანის ნინოწმინდის ეკლესია) - Тхоти (Tkhoti) тауындағы иртә урта быуат грузин Православие сиркәүе, Грузия Шида-Картли өлкәһендәге Каспи муниципалитетындағы Агаяни (Aghaiani) ауылынан 2 километрға көньяҡ-көнсығышҡа урынлашҡан. Сиркәү, тарихи традицияға ярашлы, Изге Нино ҡушыуы буйынса, Картли халҡының христианлыҡты ҡабул итеүенә арнап ҡуйылған өс ағас тәре урынында тора. Һаҡланеып ҡалған структураһы - был зал сиркәүе, иртә IX - X быуаттарҙың квадрат эсендә тәре бинаһының реконструкцияһы. Сиркәү Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәни һәйкәлдәре исемлегенә индерелгән.
Урынлашыуы
Агаян сиркәүе 845 м бейеклегендәге Тхоти тауы башында, Кура йылғаһының (Каспий диңгеҙе) һул ярында/Мтквари урынлашҡан. Урта быуат грузин тарихи традицияһына ярашлы, фәҡәт ошо тауҙа кинәт томан ҡуйырғанлыҡтан, яҡтылыҡ яңырмағас, Картлиҙың мәжүси батшаһы Ибериянан Мириан III "Нино Алланы", христиан диненә өндәүсе ҡыҙ-ҡатынды саҡырған. Мириан 337 йылда мөрәжәғәт иткән тиелә, шул осорҙа Картлиҙа өс ағас тәре, беренсеһе - Тхотиҙа, икенсе икеһе - Уджармда һәм Мцхетта ҡуйылған. Һуңғараҡ был урында сиркәү төҙөлгән.
Макеты
Таш һәм кирбестән төҙөлгән һаҡланып ҡалған бинаның үлсәме 8.48 × 4.18 м. Тәүҙә VII - VIII быуаттарҙа төҙөлгән, структураһы тәре-квадрат рәүешле булған. IX-X быуаттарҙа сиркәү залы булараҡ ҡабаттан төҙөлгән: ярым түңәрәк апсида һәм көнбайыш тармағы тәре күренеше һаҡланған, әммә ҙур көмбәҙе биш арҡаға таянған мискә рәүешле көмбәҙ менән алмаштырылған, шунан Төньяҡ һәм Көньяҡ тармаҡтары төҙөлгән. Инеү урындары төньяҡта һәм көнбайышта урынлашҡан. Интерьер береһе апсидала, икенсеһе көньяҡ стенала урынлашҡан ике тәҙрә менән яҡтыртылған. Үҙәк ҡултығы фронтон менән ҡапланған, шул уҡ ваҡытта төньяҡ һәм көньяҡ проекцияларының йәшерен түшәмдәре булған. Арҡалы контрфорс XVI быуатта көньяҡ фасадҡа тоташтырылған.
Шундук
Шундук — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кубань йылғаһының ҡамашлы ярына    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубань йылғаһы Усть-Лабинск ҡалаһынан  Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем,   Белая (Кубань ҡушылдығы) һәм Пшиш йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сенгась-Яха
Сенгась-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Саб-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сед-Ель (Сыни ҡушылдығы)
Сед-Ёль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сынь йылғаһының уң ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәлимйәнов Сәлимйән Ғәлимйән улы
Биографияһы
1915 йылдың Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Төлсөкбаш ауылында тыуған.
Искиндириха
Искиндириха — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Карпинск батпағының уң жағалауында ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Ғәлимйәнов Сәлимйән Ғәлимйән улы
Батырлығы
Советтар Союзы Геройы исеме 1943 йылдың 26 октябрендә бирелә.
Искиндириха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Грачёвка (Ҡырмыҫҡалы районы)
Грачёвка (Грачёвка) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 70 кеше. Почта индексы — 453018, ОКАТО коды — 80235880003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тужа (Пижма ҡушылдығы)
Тужа  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының уң ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Штайнберг (Фогтланд)
Штайнберг (Фогтланд) (Steinberg) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2854 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,43 км2. Диңгеҙ кимәленән 585–625 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8237 һәм автомобиль коды V.
Сед-Ю (Кесе Сына ҡушылдығы)
Сёд-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сынь йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Македон аш-һыуы
Македон аш-һыуы — Македония Республикаһы ның традицион аш-һыуы. Балҡан кухняһына ҡарай. Урта диңгеҙ һәм көнсығыш аш-һыуы йоғонтоһонда формалашҡан. Македон аш-һыуы башҡа балҡан аш-һыуына хас һыҙаттарға эйә, шул уҡ ваҡытта уның үҙенә генә хас аш-һыуы бар.
Керазинг-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тула (Пижма ҡушылдығы)
Тула  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының һул ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Узиков Юрий Андреевич
Узиков Юрий Андреевич (28 май 1931 йыл — 14 апрель 2010 йыл) — журналист, тыуған яҡты өйрәнеүсе. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1982). Салауат Юлаев исемендәге дәүләт (1987), Шәһит Хоҙайбирҙин (1999) һәм В. П. Бирюков (1977) исемендәге премиялар лауреаты.
Биографияһы
Юрий Андреевич Узиков 1931 йылдың 28 майында Архангельск ҡалаһында тыуған.
1962 йылдан ҡатынының тыуған яғына — Өфөгә күсеп килә, бында «Геолог Башкирии» гәзите мөхәррире, «Ленинец», "Вечерняя Уфа " гәзите редакцияларында бүлек мөдире булып эшләй. Интернет- журналист булараҡ «БАШвестЪ» интернет-гәзитендәге «Тарихтағы көн» рубрикаһы эше менән билдәле.
РФА Өфө фәнни үҙәгенең тарих тел һәм әҙәбиәт институты (1973—1994), Һаҡлау һәм күсемһеҙ мәҙәни мираҫ объекттарын файҙаланыу буйынса Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт һәм милли сәйәсәте Министрлығы ғилми-производство үҙәгенең өлкән ғилми хеҙмәткәре.
Юрий Узиков «Башҡорт Ленианианаһы» темаһын асты.
Ю. Узиков уфаведение тематикаһына байтаҡ өлөш индергән.
Улы — Михаил Юрьевич Узиков, рәссам, архитектор, яҙыусы.
Библиография
Башҡортостан тарихы буйынса 30-ҙан ашыу китап авторы.
Хоэнварте (Саксония-Анхальт)
Хоэнварте (Саксония-Анхальт) (Hohenwarthe) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1463 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,25 км2. Диңгеҙ кимәленән 55 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39291 һәм автомобиль коды — JL.
Тициан Табидзе һәйкәле
Тициан Табидзе һәйкәле (ტიტანი ტაბიძის ძეგლი) — Тбилисиҙағы һәйкәл, Анчисхати ҡорамы скверында урынлашҡан. Тициан Табидзе (1895—1937) — билдәле грузин шағиры.
Тарихы
1937 йылда репрессияланған Тициан Табидзе 1954 йылда аҡлана.
1966 йылда Ван районындағы Чквиши ауылында (Имеретия төбәге) шағирҙың йорт-музейы .асыла.
Һылтанмалар
Тициан Табидзе, Бюст, Тбилиси, Грузия [https://ru-ru.facebook.com/permalink.php?story_fbid=674635839230846&id=314966595197774 Бюст Тициан Табидзе. 2008]
Сертан-Се
Сертан-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Салета йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Итинка
Итинка (Ягвайка) — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ита йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Юлғотло (йыр)
Юлғотло —— башҡорт халыҡ йыры.
Риүәйәте
Юлғотло бәләкәйҙән үк бик теремек малай булған, ай үҫәһән көн үҫеп, бик тиҙ егет ҡорона ултырған. Атаһы уны йәштән үк һунарға өйрәткән булған. Көндәрҙән бер көндө һунарҙа йөрөгәндә, быға ике һылыу ҡыҙ тап була.
— Ни эшләп йөрөйһөгөҙ? — тигэн Юлғотло быларға.
— Еләккә килдек, — тиҙәр тегеләр. — Ә һин үҙең ни эшләп йөрөйһөң?
— Мин һунар тотам, — ти егет, — төлкө атам, ҡуян тотам.
— Мә, ағай, еләк аша, — тиҙәр ҡыҙҙар.
— Миңә еләгегеҙ кәрәкмәй, үҙегеҙ кәрәк, — ти ҙә Юлғотло ҡыҙҙарҙың береһен тотоп та ала. Икенсеһе ҡурҡышынан ҡысҡырып ауылға ҡаса. Алып ҡалған ҡыҙҙы Юлғотло өйөнә алып ҡайта. Ауыл халҡы йыйылып хөкөм итәләр. Ҡыҙ әйтә:
— Мин унан ҡалмайым, — ти. Шул ерҙә ике йәшкә фатиха бирәләр, шунан йыр сыға
Йырҙың тексы
Аяҙҙа түгел, ай болотло,
Һыу буйына сыҡты ла Юлғотло.
Моңайып та ғына йөрөй торғас,
Ике матур ҡыҙға ла юлыҡты.
Ҡыҙҙар күргәс ҡурҡып ҡасыр инем -
Йәш йөрәгем менән бүркем бар.
Ҡалған яғын үҙәң беләһеңдер,
Чёрный Яр (Свердловск өлкәһе)
Ҡара Яр — Рәсәй Федерацияһы Свердловск өлкәһенең Яңы Ләлим ҡала округындағы ҡасаба
Географик урыны
Свердловск өлкәһенең Яңы Ләлим ҡала округы муниципаль берәмегендәге Ҡара Яр ҡасабаһы Яңы Ләлим ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 70 километр алыҫлыҡта (автотрасса буйынса 102 км), Лобва йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан.
Ҡасабаның күренекле кешеләре
Ҡасаба әллә ни ҙур булмаһа ла унан Рәсәй кимәлендә танылған байтаҡ ҡына шәхестәр сыға. Ғалим һәм педагог, авиация генерал-майоры Виктор Михайлович Вдовин (14.06.1946—27.07.2013)) шундай күренекле кешеләрҙең береһе . Ул 1965 — 2001 йылдарҙа Рәсәй Ҡораллы Көстәрендә төрлө вазифалар биләй. 1-се класслы хәрби штурман. 1400 сәғәткә яҡын һауа киңлектәрен айҡай. Ли-2, Ан-14, Ту-124ш, Ту-104ш, Ту-22м2, Бе-12 самолеттарында оса. Ҡыҙыл Байраҡлы Силәбе юғары хәрби авиация штурмандар училищеһын, Ю. А. Гагарин исемендәге Хәрби-һауа академияһын тамамлай. 1979 йылда Ю. А. Гагарин исемендәге Һәрби-һауа академияһы эргәһендәге адъюнктураны тамамлай. Виктор Михайловичты коллегалары Ю. А. Гагарин исемендәге Хәрби-һауа академияһында кафедра начальнигы урынбаҫары, кафедра начальнигы, фәнни мәктәп етәксеһе, докторлыҡ советы рәйесе буларәҡ та ихтирам итә.
Рәсәй мәғарифы эшмәкәре, дипломат һәм сәйәсмән, Федерация Советы ағзаһы (2001—2009) Анато́лий Анто́нович Коробе́йников менән дә яҡташтары ғорурлана. Ул 1937 йылдың 3 октябрендә Ҡара Яр ҡасабаһында тыуа. Ставрополь педагогия институтының физика-математика факультетын тамамлағандан һуң мәктәп директоры вазифаларын башҡара. Сәйәсәткә комсомол комитетындағы эше аша килә.
Ғайса (пәйғәмбәр)
Исламда Ғайса Пәйғәмбәр
Исламдағы иң хөрмәтле пәйғәмбәрҙәр иҫәбенә инә, улар араһында Нух, Ибраһим (Ислам пәйғәмбәре), Муса һәм Мөхәммәт. Ҡөрьәндә донъяға килеүе Әҙәм ғәләйһиссәләмдекенә оҡшаш. Ҡөрьәндә әйтелеүенсә, Аллаһ Ғайсаға изге китап Инжил иңдергән. Ислам эсхатологияһында Ғайса Дәжжәлгә ҡаршы көрәшер Пәйғәмбәр тип нарыҡлана.
Ғайсаның донъяға килеүе
Ғибәҙәт ҡылыр ваҡыт етә. Шул мәл гел генә уҡыныр михрабында Мәрйәмдең юҡлығын күрәләр. Йыраҡ түгел Бәйт Ләхем тип аталған дошман ҡәүем йәшәгәнгә күрә, ҡурҡып уны эҙләй башлайҙар. Етмәһә, кемдер Мәрйәмдең шул яҡҡа китеп барғанын шәйләп ҡалған. Кешеләрҙән бик оялһа ла, ҡурҡһа ла, Мәрйәм ҡайтыр яҡҡа китә.Ҡаршыларына сабый күтәреп килеп сыҡҡан Мәрйәмдең ишетмәгән һүҙе ҡалмай. Атаң-әсәң яҡшы кешеләр, Бәйтел-Мәҡдистә бығаса ишетелмәгән-күрелмәгән насарлыҡ эшләнең, тип битәрләйҙәр.
«Ғайсаны күргәс, улар: „Һин Бәйтел-Мәҡдистә быға ҡәҙәр булмаған насар эш менән килдең. Әй Һарундың һеңлеһе! Һинең атаң Ғимран яуыз кеше түгел, Бәйтел-Мәҡдистең имамы, ғибәҙәт ҡылыусыларҙың олуғы ине. Әсәң Хәббә бинте Фәҡуд та боҙоҡ ҡатын түгел ине. Ата-әсәң яҡшы кешеләр була тороп, был баланы һин нисек таптың?“ — тиҙәр».
Барыһы ла Ғимран ғаиләһен тик яҡшы яҡтан белһә лә, ҡаты асыуланалар.
Балалығы
Сабыйын тотоп килеп сыҡҡан Мәрйәмгә бит һөйләшергә ҡушылманы. Ул ымлап ҡына, яуапты баланан алығыҙ, тигән ишара яһай. Ҡәүемдәштәре оторо ҡыҙып китә: — Әле һин беҙҙе мәсхәрәләп, имсәк баланан яуап алдыртмаҡсыһың. Ул әле һөйләшеү түгел, бер нәмә лә аңламай.
Был мөғжизә ырыуҙаштарын ышанырға мәжбүр итә. Барыһы ла сабыйҙың Аллаһ рәсүле булыуын иҫбатлай.
Ғайсаның вәғәздәре
Мосолман дине буйынса Ғайса Исламдағы башҡа Пәйғәмбәрҙәр кеүек үк, Аллаһтың берәү генә икәнен аңлатҡан, иманға өндәгән. ,
Тәүрат һәм Инжил
Инжилдә Ғайсаның Ирод I батша ваҡытында йәшәүе бәйән ителә (б.э.т. 4 йыл)),Август идара иткән ваҡытҡа ла тура килә (б.э.т. 6 йыл), Йәһүҙиәлә халыҡ һанын алғанда ул була. Быны теүәл раҫлап булмай, әммә был мәсьәлә менән шөғөлләнгән белгестәр Ғайса Пәйғәмбәр б.э.т. 7—6 йылдарҙа тыуған тип һанай.
Ғайса (ғ.с.) әйткән:
Ғайсаның рисәләте
Инжилдә әйтелеүенсә, Ғайса ғ.с. 12 сәхәбәһе менән тотош Фәләстинде йөрөп сыҡҡан. Сәйәхәте ваҡытында ул бик күп кирәмәттәр күрһәткән, ауырыуҙарҙы аяҡҡа баҫтырған, үлгәндәрҙе терелткән.
Ғайса ғ.с. әйткән:
Ғайса ғ.с. күрһәткән был мөғжизәләр кешеләргә тәрән йоғонто яһай. Ул һәр ерҙә лә был кирәмәттәрҙең тик Аллаһтың бойороғо менән генә үтәлеүен әйтә, «Аллаға инаныуың һине ҡотҡарҙы», — тип әйтеп йөрөй.
Иман килтереүселәр арта барғанын күреп, элекке руханиҙар һәм ғөләмәләр уға ҡарата хаслыҡ уйлай башлай.
Вафаты
Ҡөрьән Ғайса ғәләйһиссәләмдең йәһүҙиҙәр ҡулынан һәләк булыуын кире ҡаға.
Ҡөрьәндә Ғайсаның исемдәре һәм эпитеттары
Ғайсаның исеме Ҡөрьәндә төрлө эпитеттар менән бирелә.
Ҡөрьән, 4:171 «Мәсих — Мәрйәм улы Ғайса, Аллаһының ебәрелгән илсеһе, Аллаһы тәғәләнең кәлимәһе, йәғни Аллаһы тәғәләнең һүҙе менән генә атайһыҙ яралтылған!»
Ҡөрьәндә Ғайса ғ.с. тураһында аяттар
Ҡөрьәндә Ғайса ғ.с. исеме 25 тапҡыр ҡабатлана, Әҙәм исеме лә шул саҡлы уҡ. Был ҡайһы бер ғөләмәләр әйтеүенсә Ғайса менән Әҙәм ғәләйһиссәләмдәрҙең берҙәй ғәләмәт булыуын күрһәтә -
Штайнигтвольмсдорф
Штайнигтвольмсдорф (Steinigtwolmsdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3138 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,03 км2. Диңгеҙ кимәленән 394 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1904 һәм автомобиль коды BZ.
Аҡ сабаҡ (йыр)
Аҡ сабаҡ — башҡорт халыҡ йыры.
Ел өргән дә саҡта шау-шыу итә
Ялан ғына ерҙең ҡайыны.
Ҡысҡырып та бер йырламай тороп,
Баҫып ҡына булмай ҡайғыны.
Ағиҙелкәй һыуы, ай, тәрән һыу,
Аҡ сабаҡтар уны буйламай.
Аҡ сабаҡтар кеүек йәшәү ҡайҙа,
Донъя ҡайғыларын уйламай.
Берёзовица (Емба ҡушылдығы)
Берёзовица  — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Емба йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сейда
Сёйда — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 438 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 131 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Каринка (Чепца ҡушылдығы)
Каринка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башҡортостан китапханалары
Башҡортостан китапханалары — Башҡортостан Республикаһы территорияһында булдырылған китапханалар. Башҡортостан китапханалары Башкортостан Республикаһы мәҙәниәт министрлығы ҡарамағында торалар.
Тарих
Башҡортостан территорияһында  беренсе китаптарҙың таралыуы бында йәшәгән халыҡтың дини ҡараштары менән бәйле. Мосолман миссионерҙары үҙҙәре менән дини йөкмәткеле китаптар алып килгәндәр. Уларҙың күпселеге китапханалар тураһында хәбәрҙар булған. Башҡортостан территорияһында монголдарҙың ябырылыуына тиклем уҡ эре һарай  һәм ғибәҙәтханалар янында  китап һаҡлау биналары булған, бында ғәрәп һәм фарсы телдәрендә яҙылған рухани һәм донъяуи әҙәбиәт йыйылған булған.
ХVI быуат уртаһында Башҡортостан Урыҫ дәүләте составына ингәндән һуң китап  һәм китап һаҡлау эштәре Рәсәй йоғонтоһо аҫтында бара. Православие Башҡортостанда урыҫ телендәге дини китаптарының таратылыуы менән үрелеп бара.
Тулубайка
Тулубайка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лебёдка йылғаһының һул ярына тамағынан 2,9 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Башҡортостан китапханалары
Тарих
1586 йылда ҡала статусын алғандан һуң, Өфө башҡорт ерҙәренең административ үҙәге булып китә. Өфө воеводаһының  приказлы йортонда донъяуи әҙәбиәт туплана. Мәскәү китап баҫыу дворында сығарылған китаптарҙың ҡалаға даими килә башлауы XVII быуатта башлана. Өфө ҡалаһы Мәскәү типографияһының 1649 -1663 йылдарҙағы керем һәм сығым ҡағыҙҙарында теркәлгән, тимәк, Өфөгә китаптар алынған булған.
Тулубайка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡортостан китапханалары
Тарих
1835 йылда Өфөлә  түләүле  китапхана асыла. Китап уҡыусылар аҡса түләп китаптарҙы өйгә алып уҡый алған. Бер нисә хужаһы алмаштырылып, был китапхана 1864 йылға тиклем эшләп килгән.
Беренсе дәүләт халыҡ китапханаһы Өфөлә 1836 йылда асыла.
С. Т. Аксаковтың вафатына 50 йыл тулыуы айҡанлы Өфөлә театр һәм китапханалы мәҙәни үҙәк төҙөргә ҡарар сығарыла. Төҙөлөп бөтмәгән үҙәк бинаһына 1915 йылда Аксаков халыҡ китапханаһы күсә. Ҡыш көндәрендә Аксаков китапханаһы ябылып торған. Китапханала төрки телле әҙәбиәт тә йыйылған була. Был осорҙа Өфөлә губерна тыуған яҡты өйрәнеү музейы янында Йәмғиәт китапханаһы һәм Н. К. Блохиндың шәхси китапханаһы эшләп килә. XX быуат башында китапханалар ситтән алып киленгән әҙәби китаптар менән һәм  урындағы алты Өфө типографияһында баҫылып сыҡҡан китаптар менән тулылана.
Ҡаланың төрки телле халыҡтар өсөн тәғәйенләнгән китаптар башлыса мәсеттәрҙә туплана. Был дини әҙәбиәт була. Донъяуи китаптар ситтән алып киленә. Төрки телле әҙәбиәт иң үтерлек була. Милли нәшриәттәр Башҡортостанда  ХХ быуат башында Өфөлә (Шарк), Стәрлетамаҡта (Нур), Бөрөлә барлыҡҡа килә. Беренсе мосолман китапханаһы ғалим Ризаитдин Фәхретдинов башланғысы менән Өфөлә ХХ быуат башында халыҡтан йыйылған аҡсаға асыла.
1917 йылға Башҡортостанда  яҡынса 340 китапхана, шул иҫәптән  башҡорт, татар, сыуаш, удмурт ауылдары китапханаларында, эшләй.
1930-сы йылдарҙа китапханалрҙа дошман әҙәбиәтенән таҙартыу үткәрелә. Фондтарҙан ҡайһы бер башҡорт яҙыусыларының китаптары, шул иҫәптән БАССР-ҙың яҙыусылар Союзының беренсе рәйесе А. Таһировтың әҫәрҙәре, алына. Китаптар әҙәбиәт һәм нәшриәттәр эштәре буйынса өлкә идаралығының махсус исемлектәренә ярашлы тартып алына. Ғәмәлдән сығарырылған әҙәбиәт өсөн махсус фонд булдырыла.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында  БАССР-ҙа китапханалар ябылмай. Уларҙың хеҙмәте менән урындағы йәшәүселәр ҙә, СССР-ҙың башҡа райондарынан эвакуацияланғандар ҙа ҡуллана. Китапханалар үҙенең эшен госпиталдәрҙә алып баралар, хәрбиләр һәм оборонаға эшләүсе ойошмалар өсөн китаптар һайлап ҡуялар.
Хәҙерге заман
Хәҙерге ваҡытта китапханалар һаны буйынса Башҡортостан Республикаһы Рәсәй Федерацияһының алдынғы субъекттары иҫәбенә инә. 2015 йыл башына республикала яҡынса 1670 дәүләт һәм муниципаль китапхана эшләй. Республика китапханалары Башҡортостан китапханалары Ассоциацияһына  берләштерелгән. Китапханалар мәктәптәрҙә, колледждарҙа, хастаханаларҙа, Юғары уҡыу йорттарында, предприятиеларҙа булдырылған. Бик күп шәхси китапханалар ҙа бар.
Китапханалар башлыса "Башкнига" Сауҙа йорто бибколлекторы аша тулылана.
Башҡортостан Республикаһында китапхана семинарҙары, башҡорт китабы көндәре, әҙәбиәт, фольклор байрамдары уҙғарыла.
Иң эреләрҙән Ә. Вәлиди исемендәге Милли китапхана (яҡынса 3,2 млн китап),Өфө дәүләт нефть техник университеты китапханаһы (1 млн китап), БДУ (1,4 млн китап), Өфө дәүләт авиацион техник университет китапханаһы (1 миллионға яҡын китап),  РФА Өфө фәнни үҙәгенең ғилми  китапханаһы (800 мең китап), Салауат үҙәк ҡала китапханаһы (110 мең китап) һ. б. китапханалар һанала. Ә. Вәлиди исемендәге Милли китапханһында документтарҙы реставрациялау һәм консевациялау Үҙәге эшләй. Башҡортостан Республикаһы ҡалаларында үҙәклештерелгән китапхана системалары булдырылған: ҡала китапханаларын берләштергән  Стәрлетамаҡ ҡалаһы Үҙәкләштерелгән китапханалар системаһы, Салауат ҡалаһы Үҙәкләштерелгән китапхана системаһы һ. б.
Республикала  махсус китапханалар булдырылған. Улар иҫәбенә "Һуҡырҙар һәм насар күреүселәр өсөн Башҡорт махсус китапханаһы",  Республика фәнни-медицина китапханаһы, балалар өсөн китапханалар,   предприятиеларҙағы фәнни китапханалар, ғибәҙәтханалар янындағы  дини әҙәбиәте китапханалары инә. Стәрлетамаҡта 1996 йылдан алып Әбделҡадир Инан исемендәге  башҡорт-татар китапханаһы эшләй.
Башҡортостан Республикаһында китапханалар эше "Башҡортостан Республикаһында китапханалар эшен 2010-2014 йылдарҙа үҫтереү" дәүләт программаһына ярашлы тормошҡа ашырыла.
Белем алыу
Китапхана хеҙмәткәрҙәрен әҙерләү Башҡортостан Республикаһында Өфө китапхана эше колледжында үткәрелә .
Ҡабак станцияһы
Ҡабак станцияһы (Деревня станции Кабаково) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 105 кеше. Почта индексы — 453028, ОКАТО коды — 80235823004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сетная
Сетная (Түбәнге Паюта-Яха) — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 101 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Грос-Ширштедт
Грос-Ширштедт (Groß Schierstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 630 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,25 км2. Диңгеҙ кимәленән 129 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6449 һәм автомобиль коды — SLK.
Таңатар (Хәйбулла районы)
Таңатар (Танатар) — Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 12 кеше. Почта индексы — 453808, ОКАТО коды — 80255832003.
Киеват-Юган
Киеват-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ем-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Штаухиц
Штаухиц (Stauchitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3353 кеше йәшәй. Майҙаны — 33,05 км2. Диңгеҙ кимәленән 124 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1594 һәм автомобиль коды RG.
Таңатар (Хәйбулла районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Билдәле шәхестәре
Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт (1996) һәм әҙәби премиялар лауреаты.
Кедровка (Вой ҡушылдығы)
Кедровка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воя йылғаһының уң ярына тамағынан 6,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Киеват-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кездурка
Кездурка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лып йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хәҙерге заман фәлсәфәһе
Хәҙерге заман европа фәлсәфәһе (европа мәҙәни традицияһының хәҙерге заман фәлсәфәһе) — XX-XXI быуат фәлсәфәһе.
Төрҙәре
Аналитик һәм континенталь фәлсәфәне айыралар.
Ҡайһы берҙәр хәҙерге заман фәлсәфәһенең  географик билдә буйынса бүленешенә ҡаршы торалар.
Аналитик фәлсәфә (инглиз-саксон фәлсәфәһе, инглиз-американ философияһы) — XX быуаттың фәлсәфәүи фекерендә башлыса инглиз телле илдәрҙә үҫешкән һәм бик күп төрлө концепция һәм  һәм мәктәптәрҙе берләштергән  йүнәлеш.
Аналитик фәлсәфә өсөн түбәндәге моменттар уртаҡ булып тора:
Готлоб Фреге, Джордж Мур, Бертран Рассел һәм Людвиг Витгенштейн - аналитик философияға нигеҙ һалыусылар. Бынан тыш, оҡшаш проблематика Вена түңәрәгенең неопозитивизмында һәм немец тел тәнҡитендә ентекләп эшләнгән.
Идеялар. Дөрөҫлөгө һәр кешегә билдәле булған күпмелер бар. Мәҫәлән: «Күп кеше бар», «Күп матди әйберҙәр бар». Д. Э. Мур фекере буйынса, фәйләсуфтың бурысы был фекерҙе иҫбатларға тырышыуҙа һәм уларҙың дөрөҫмө-дөрөҫ түгелме икәнлеген асыҡлауҙа түгел, ә уларҙың  мәғәнәһен, нисек мөмкин булһа, шул тиклем асыҡ һәм аныҡ итеп анализлауҙа. Мурҙан башлап британ фәлсәфәһенең аналитик хәрәкәте ҙур импульс алған.
Континенталь фәлсәфә — хәҙерге көнбайыш фәлсәфәһенең ике төп традицияһының береһен билдәләгәндә ҡулланылған термин. Бындай исем был традицияны инглиз-америка йәки аналитик фәлсәфәнән айырыу өсөн ҡулланылған, сөнки, айырма тәүге тапҡыр билдәләнгәндә (егерменсе быуат уртаһында),  инглиз телендә һөйләшкән донъяла аналитик фәлсәфә өҫтөнлөклө стиль булып торған шул уҡ дәүерҙә континенталь фәлсәфә континенталь Европала өҫтөнлөклө стиль булған.
Дөйөм ҡабул ителгән, шул иҫәптән Континенталь фәлсәфә Франкфурт мәктәбе асылында феноменологияны, экзистенциализмды, герменевтиканы, структурализмды, постструктурализмды һәм постмодернизмды, деконструкцияны, феминизмды, тәнҡит теорияһын, психоанализды, Фридрих Ницше һәм Сёрен Кьеркегор эштәрен, марксизм һәм марксистик фәлсәфәнең күпселек тармаҡтарын индерә.
Хәҙерге замандың ижтимағи фәлсәфәһе
Фәнни-техник прогрестың уңыштары, аҡылды абсолют рангына  күтәреү менән бергә (мәғрифәтселек дәүере кульминацияһы булған процесс), тоталь инструменталләшеүе менән бәйле, хәҙерге замандың ижтимағи фәлсәфәһе уның эҙемтәһе булған тоталитаризмдың саҡырыуҙарына яуап булып тора. Шул уҡ ваҡытта тоталитаризм мәғәнәһендә фәҡәт СССР һәм Өсөнсө рейхты ғына түгел, шулай уҡ Көнбайыш Европаның һәм АҠШ-тың «ҡулланыу тоталитаризмын» да аңлайҙар.
Оло Ельма
Оло Ельма — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубенское күле Сухона йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Се-Яха (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Серьер
Серьер — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 440 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тумана
Тумана — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мурдюг йылғаһының һул ярына тамағынан 1,8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
16 декабрь
16 декабрь — григориан стиле буйынса йылдың 350-се көнө (кәбисә йылында 351-се). Йыл тамамланыуға 15 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Беренсе грузин типографияһы һәйкәле
Беренсе грузин типографияһы һәйкәле — Тбилисиҙа, Иҫке ҡала тарихи районы, Ираклий II майҙаны.
Тарихы
Ростом батша Мунсалары һәм Кура йылғаһы яр буйы араһында, беренсе грузин типографияһы урынлашҡан урында ҡуйылған. Типографияға 1709 йылда батша Вахтанг VI ҡушыуы буйынса нигеҙ һалынған. Унда тәүге тапҡыр Руставелиҙың «Юлбарыҫ тиреһе ябынған баһадир» поэмаһы баҫылған.
Мегавати Сукарнопутри
Диа Пермата Мегавати Сетиавати Сукарнопутри (Diah Permata Megawati Setiawati Soekarnoputri); 23 ғинуар 1947 йыл, Джокьякарта) — дәүләт эшмәкәре. 2001—2004 йылдарҙа Индонезия Президенты; илдең беренсе ҡатын-ҡыҙ президенты; 1999—2001 йылдарҙа вице-президент. 1993—1996 йылдарҙа Индонезияның Демократик партияһы рәйесе; Индонезияның Көрәш демократик партияһын ойоштороусы һәм 1998 йылдан уның алмашһыҙ рәйесе.
Илдең тәүге президенты Сукарноның ҡыҙы. Ҡыҫҡартылған исемдәре — Мегавати Сукарнопутри (Megawati Soekarnoputri) һәм Мегавати (Megawati), Мега (Mega) тигән ҡушаматы ла бар.
Йәшлеге
Мегавати Сукарнопутри 1947 йылдың 23 ғинуарында Джокьякартала тыуған. Атаһы Сукарно — Индонезияның беренсе президенты, уның ҡатыны Фатмавати (Fatmawati). Балалыҡ йылдары президент резиденцияһында — Мердек һарайында үтә. 1966 йылда, Мегаватиға 19 йәш тулғанда, атаһы властан бушатыла.
Атаһы власта саҡта Мегавати Панджаджаран университетына уҡырға инә, әммә, 1967 йылда уҡыуын ташлап, властан ситләтелгән атаһына ярҙам итергә тотона. 1970 йылда, атаһы үлгәс, Индонезия университетында психология өйрәнә башлай, әммә ике йылдан уҡыуҙан сығаралар.
Сәйәси карьераға килеүе
1986 год йылда Индонезияның ул саҡтағы президенты Сухарто Мегаватиҙың атаһы Сукарноға «Бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итеү Геройы» исемен бирә, быға бағышланған тантанала ҡатнашыу Мегавати өсөн сәйәсәткә килеп инеү була.
1987 йылда Индонезия Демократик партияһына инә. 1987 йылда Халыҡ вәкилдәре Советына депутат һәм Халыҡ консультатив конгресы ағзаһы итеп һайлана. Быға атаһы Сукарноның абруйы булышлыҡ итә, сөнки Мегавати үҙе телгә оҫталыҡ күрһәтмәй.
Индонезия Демократик партияһына етәкселек итеүе
1992 йылдағы һайлауҙа Мегавати парламентҡа үтә алмай, әммә фирҡә эшендә уңышҡа өлгәшә. 1993 йылдың декабрендә ИДП съезында үҙенә властар ҡаршы сыҡһа ла Мегавати партияның рәйесе итеп һайлана.
Егәҙе (Белорет районы)
Егәҙе (Зигаза) — Башҡортостан Республикаһының Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 638 кеше булған. ОКАТО коды — 80211816001. Егәҙе ауыл Советы үҙәге.
Мегавати Сукарнопутри
Индонезия Демократик партияһына етәкселек итеүе
Шулай булһа ла хөкүмәт Мегаватиҙы ИДП башлығы теп танымай. 1996 йылда Меданда нәүбәттән тыш съезд үткәрелеп, элекке рәйес Сурьядиҙы яңынан һайлайҙар. . Әммә Мегавати был ҡарар менән килешмәй, һәм партия икегә бүленә.
Егәҙе (Белорет районы)
Тарихы
Егәҙе ауылы 1890 йылда Ырымбур губернаһының Верхнеурал өйәҙендә суйын етерштереү маҡсаты менән сауҙагәрҙәр Н.Д.Шамов һәм Н.С.Кальсин тарафынан нигеҙләнгән.
Мегавати Сукарнопутри
Индонезия Демократик партияһына етәкселек итеүе
1996 йылдың 27 июлендә Сурьяди яҡлылар Мегавати яҡлыларҙың Джакарталағы ИДП штаб-квартираһына һөжүм итәләр. Һөжүмгә ҡаршы тороп Мегавати яғы штаб-квартираны бирмәй. Бындай ҡаршылыҡ ҡалала бола сығыуына сәбәп була. Һөҙөмтәлә Сурьяди ИДП-ның рәсми етәксеһе булып китә, ә Мегавати фракцияһына парламент һайлауҙарында ҡатнашыу тыйыла. (1993 һәм 1997).
Егәҙе (Белорет районы)
Тарихы
Торама Еҙем ҡушылдығы Егәҙе йылғаһы буйында урынлаша. Был йылғалар буйлап ағас, һал ағыҙып була, уларҙың ярҙарында 64 мейес төҙөйҙәр. Был завод өсөн йылына 40 мең күреп тиклем күмер яндырырға мөмкинлек биргән.