cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Инжура
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Табарка (Мейәс ҡушылдығы)
Табарка  — Рәсәйҙәге йылға. Ҡурған өлкәһе, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мейәс йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә отСиләбе ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡортостан 24
«Башҡортостан 24» — Өфөнөң һәм Башҡортостандың башҡа ҡалаларының бөтә кабель селтәрҙәрендә көн һайын 24 сәғәт башҡорт һәм рус телдәрендә тапшырыуҙар алып барған мәғлүмәт-күңел асыу телеканалы. Төп тематикаһы-башҡортостан республикаһының яңылыҡтары, мәҙәниәте, тарихы һәм төп ваҡиғалары. Төп темалары — Башҡортостан Республикаһының яңылыҡтары, мәҙәниәте, тарихы һәм төп ваҡиғалары. Бөтә Рәсәй дәүләт телерадиотапшырыуҙар компанияһының (БРДТРК) структура бүлексәһе булып тора. .
Канал 2016 йылда Рәсәй Президентының 2013 йылдың 20 апрелендәге указына ярашлы ойошторола. Тәүлек әйләнәһенә FullHD форматында тапшыра. 2020 йылдың 30 сентябренән Өфөлә 22 төймәгә тапшырыу хоҡуғына эйә булған дөйөм ҡулланылыштағы муниципаль канал булып тора. .
Тапшырыуҙар селтәре
Тапшырыуҙа «Башҡортостан» дәүләт телевидение-радиокомпанияһының программалары ла, үҙ производствоһы программалары ла бар. "Рәсәй радиоһы Башҡортостан" радиостудияларының, "Маяҡ" радиоһының, "Ватан" интернет-радиоһының тура трансляцияһы алып барыла; шулай уҡ «Россия» медиаүҙәге ойошторған тура эфирҙар күрһәтелә (матбуғат конференциялары, брифингтар, түңәрәк өҫтәлдәр). Күп кенә программалар баш ҡала тормошона йүнәлтелгән: «Хәйерле иртә, Өфө!» («Доброе утро, Уфа!»), «Өфө кистәре» («Уфимский вечер»); көндәлек яңылыҡтар сығарылыштары, махсус сығарылыш — «Өфө яңылыҡтары» («Уфимские вести»); шулай уҡ эш көндәрендә көндөҙгө премьерала "Өфө яры" («Уфимский берег») программаһы эшләй. Төп иғтибар Өфөнөң ҡала тормошона, мәҫәлән, юл хәрәкәте ситуацияларына, торлаҡ-коммуналь сектор яңылыҡтарына һәм башҡаларға йүнәлтелә. Яңылыҡтар һәр сәғәт һайын рус һәм башҡорт телдәрендә баҫыла. Бынан тыш, Өфө гандбол һәм волейбол командалары матчтарының тура трансляцияһы күрһәтелә.
Потаскуй
Потаскуй — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сунгай йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Айҙар (исем)
Айҙар — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Айҙар исеме бар.
Этимология
Айҙар башҡорт исеме. Айлы төндә тыуған, бәхетле; түбәһендә сәсе ҡалдырылған; тамғалы; билдәле, үҙенә бер төрлө; дәрәжәле, билдәле мәғәнәләренә эйә.
Билдәле кешеләр
Зөбәйҙуллин Айҙар Хизбулла улы (9 февраль 1963 йыл) — бейеүсе, балетмейстер, мәҙәниәт эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2015 йылдан Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы директоры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997).
Ғәлимов Айҙар Ғәни улы (23 февраль 1967 йыл) — йырсы, Башҡортостан Республикаһының (1995) һәм Татарстан Республикаһының (1996) атҡаҙанған артисы. Башҡортостан Республикаһының (2011) һәм Татарстан Республикаһының (2008) халыҡ артисы. Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2017)
Абдуллин Айҙар Риват улы (26 июль 1962 йыл) — философ, философия фәндәре докторы (2002), профессор (2009).
Ишмөхәмәтов Айҙар Айрат улы (1 июль 1957 йыл) — ғалим-терапевт, фармокология маркетологы, медицина фәндәре докторы (2001), профессор (2003)[1]. Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир- ағзаһы, генераль директор, иммунобиологик препараттар етештереүҙе ойоштороу һәм уларҙың технологияһы кафедраһы мөдире, «Ремедиум» журналының баш мөхәррире.
Гәрәев Айҙар Риф улы (1962) — Башҡортостан Республикаһы Демократик йәштәр союзы Президиумының — Рәсәй йәштәре союзының республика ойошмаһы рәйесе (1994—1999).
Хөсәйенов Айҙар Гайдар улы (28 февраль 1965 йыл) — журналист, шағир, драматург һәм тәржемәсе. 2012 йылдан «Истоки» гәзитенең баш мөхәррире.
Халиҡов Айҙар Шәрифйән улы (Халиков Айдар Шарифьянович; 26 май 1961 йыл) — энергетик, хужалыҡ эшмәкәре, муниципаль хеҙмәткәр. 2005—2008 йылдарҙа Сибай ҡалаһы хакимиәте башлығы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Шәйҙуллин Айҙар Мирсәйет улы (21 ғинуар 1977) — «Кремль балеты» театры премьеры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2006)
Шулай уҡ ҡарағыҙ
«Айҙар» — Айҙар Ғәлимовтың йыр-тетар студияһы.
Байыҡ Айҙар (1 декабрь 1710 йыл — 10 октябрь 1814 йыл) — сәсән, шағир-импровизатор, башҡорт халҡының азатлығы өсөн көрәшеүсе.
«Байыҡ Айҙар сәсән» ҡобайыры — ҡобайыр.
Айҙарәле (йылға) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Һыуындыҡ йылғаһының һул ярынан тамағынан 100 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Айҙарәле — Ырымбур өлкәһенең Кваркен районындағы ҡасаба.
Айҙа́р — Рәсәйҙең Белгород өлкәһендәге һәм Украинаның Луганск өлкәһендәге йылға, Северский Донец йылғаһының һул ҡушылдығы.
Габричевский Александр Георгиевич
Александр Георгиевич Габричевский (1891 йылдың 6 сентябре (25 август), Мәскәү - 1968 йылдың 3 сентябре, Коктебель, Ҡырым ) - совет тарихсыһы һәм пластик сәнғәт теоретигы, сәнғәт белгесе, әҙәбиәт белгесе, тәржемәсе, сәнғәт белеме докторы.
Биографияһы
Танылған ғалим Г. Н. Габричевскийҙың ғаиләһендә тыуған. Өйҙә төплө белем ала. 1915 йылда ул Мәскәү университетының тарих һәм филология факультетын тамамлай.
1918 йылдан Мәскәү Университетында, ВХУТЕИН-дә, Юғары архитектура-төҙөлөш институтында, СССР Архитектура академияһының аспирантура институтында уҡыта.
СССР Архитектура академияһының ағза-корреспонденты, сәнғәт белеме докторы, профессор.
1920 йылда ул танылған биолог А. Н. Северцовтың ҡыҙы, рәссам Наталья Алексеевна Северцоваға ( 1901 - 1970 ) өйләнә.
1920-се йылдарҙа ул Дәүләт сәнғәт фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы ине. 1930 йылда академия тарҡатыла, Габричевский ҡулға алына. Һуңынан, ул тағы ике тапҡыр ҡулға алына, СССР эске эштәр халыҡ комиссарлығы (НКВД) тарафынан һорау алына, ике тапҡыр (1935 һәм 1941 йылдарҙа) һөргөндә була, ә 1948 йылда космополитизмға ҡаршы кампания менән бәйле эштән ҡыуыла.
1932 йылда Коктебелдә М. Волошинды ерләй.
Архитектура тарихы һәм теорияһы, картиналар, музыка һәм әҙәбиәт буйынса күп хеҙмәттәр авторы.
Уны Коктебель зыяратында ерләйҙәр.
Ғаиләһе
- Габричевский, Георгий Норбертович ( 1860 - 1907 ) - атаһы, микробиолог, фәнни мәктәпкә нигеҙ һалыусы, Рәсәйҙә бактериологик препараттар етештереүҙе ойошторусыларҙың береһе.
- Габричевский, Евгений Георгиевич ( 1893 - 1979 ) - ағайы, микробиолог, рәссам.
- Северцова, Наталья Алексеевна ( 1901 - 1970 )- ҡатыны, рәссам.
- Северцов, Алексей Николаевич ( 1866 - 1936 ) - ҡайныһы, Рәсәй биологы, хайуандарҙың эволюцион морфологияһына нигеҙ һалыусы; Рәсәй Фәндәр Академияһы, СССР Фәндәр Академияһы, Украина ССР-ы Фәндәр Академияһы академигы, урыҫ морфолог-эволюционистар мәктәбенә нигеҙ һалыусы.
Талбаҙы (Кушнаренко районы)
Талбаҙы (Толбазы) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 362 кеше. Почта индексы — 452245, ОКАТО коды — 80240830004.
Халыҡ һаны
Башҡорттар- 62%, татарҙар- 38%.
Хата-Се
Хата-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лабогей-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәлимә
Ғәлимә — татар һәм башҡорттарҙа ҡатын-ҡыҙҙар исеме.
Этимологияһы
Ғәлимә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Белемгә эйә, ғилемле, уҡымышлы мәғәнәһенә эйә.
Билдәле шәхестәр
Шәрәфуллина Ғәлимә Фауариз ҡыҙы (15 сентябрь 1940 йыл) — педагог, фольклорсы. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы.
Ғәлиуллина Ғәлимә Садиҡ ҡыҙы (31 ғинуар 1953 йыл) — ғалим-философ, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (1992), профессор (1997). Шөғөрова Ғәлимә Әхмәткәрәй ҡыҙы (8 ноябрь 1953 йыл) — СССР гимнасы, нәфис гимнастика буйынса СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1973). Был спорт төрөндә беренсе Европа чемпионы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры.
Ибраһимова Ғәлимә Вафа ҡыҙы (Галимә Ибраһимова; 28 декабрь 1909 йыл (10 ғинуар 1910 йыл) — 26 март 1984 йыл) — театр актёры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1971), Татар АССР-ының халыҡ (1957) артисы[1]. 1945 йылдан ВКП (б) ағзаһы.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
«Ғәлимә» — Мәжит Ғафуриҙың Ҡара йөҙҙәр повесы буйынса Республика ҡурсаҡ театрында ҡуйылған спектакль.
Ғәлимә йыры — Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» спектакле өсөн яҙылған йыр (Ғәйнан Әмири һүҙҙәре, айырым йыр рәүешендә лә башҡарыла.
Арф-Арык
Арф-Арык — Рәсәй йылғаһы. Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы/Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Дур-Дур йылғаһының һул ярына тамағынан 9,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Урсдоннан йылғаһы ҡушылған урындан Урух йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Никахлашыу
Никах килешеүе (урыҫ. брачный контракт, брачный договор) — никахҡа инеүселәр йәки никахта тороусылар араһында төҙөлгән килешеү, никахта һәм уны тарҡатыу осрағында ир менән ҡатындың милек хоҡуҡтарын һәм бурыстарын билдәләй.
Никах килешеүе ике яҡтың да хоҡуҡтарын сикләргә тейеш түгел. Никах килешеүе яҙма формала төҙөлә һәм мотлаҡ нотариаль теркәлергә тейеш. Уны төҙөү өсөн нотариусҡа мөрәжәғәт итеү етә, ул һеҙҙең талаптарҙан сығып документ әҙерләйәсәк. Контракттың никахҡа инер алдынан төҙөлөүе ихтимал, әммә был осраҡта юридик көскә тик гражданлыҡ хәле акттарын теркәү булегендә яҙылғас ҡына инә. Шулай уҡ никахта торған осраҡта теләһә ниндәй ваҡытта төҙөлә ала. Никах килешеүе ир менән ҡатын өйләнгән осорҙа ғәмәлдә була һәм икеһе лә үҙҙәре теләгән ваҡытта ғәмәлдән сығара ала. Уны билдәле бер шарт менән төҙөргә мөмкин. Ниндәйҙер шарт тормошҡа ашҡан йәки, киреһенсә, ашмаған осраҡта теге йәки был бурыс үтәлергә-үтәлмәҫкә тейеш (мәҫәлән, бала тыуыу-тыумауы).
Никах контракты ике яҡлы килешеү төрө тип иҫәпләнә һәм уның дөйөм ҡағиҙәләренә буйһона (Рәсәй Федерацияһының Гражданлыҡ кодексының 154 — 181-се статьялары).
РФ Ғаилә кодексының 40-сы, 42-се статьяларына ярашлы, ир менән ҡатын, никах контракты төҙөп, ҡануниәт менән билдәләнгән уртаҡ милек тәртибен (барлыҡ мөлкәткә, уның башҡа төрҙәренә, ир менән ҡатындың шәхси мөлкәтенә ҡарата өлөшләтә йәки айырым милекте билдәләү) үҙгәртә ала. Улар мөлкәт мөнәсәбәттәренә ҡағылышлы һәр мәсьәләне никах контрактына индерә ала. Бынан тыш, никах ваҡытында йәки уны тарҡатҡандан һуң, ғаилә сығымдарының күләме ир йәки ҡатындың бер-береһен аҡсалата аҫрау күләме, ваҡыты һәм төрҙәре билдәләнә ала.
Тыйылған талаптар
Рәсәй Федерацияһында Никах килешеүенә түбәндәге шарттар индерелмәй:
— милеккә ҡағылмаған мөнәсәбәттәрҙе көйләү. Сөнки килешеүҙең шарттарын мәжбүри үтәү мөмкин түгел тиерлек.
— шәхси хоҡуҡтар һәм балалар менән бәйле бурыстарға ҡағылыу.
— ир менән ҡатындың хоҡуҡи һәләтлелеген, эшкә яраҡлылығын, судҡа мөрәжәғәт итеү хоҡуғын сикләү. Никах килешеүендә мираҫ ҡабул итеү, шәхси эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнеү, никах килешеүен өҙөү, үҙгәртеүҙе һ. б. тыйыусы шарттар булырға тейеш түгел.
Рәсәй ҡануниәтендә никах килешеүен ике яҡ ризалығы менән үҙгәртә алыу ҡаралған.
Юридик эҙемтәләр тураһында
Гражданданлыҡ никахы — тейешле дәүләт власы органдарында сиркәү ҡатнашлығынан тыш рәсмиләштерелгән никах. Рәсәй Федерацияһында никахҡа инеүҙең берҙән-бер мөмкин булған төрө гражданлыҡ хоҡуғы ҡулланыла. Йыш ҡына хаталы рәүештә гражданлыҡ никахы тип йөрөтөлгән никах менән бутарға ярамай.
Сиркәү никахы — сиркәү тарафынан изгеләндерелгән никах. Күп илдәрҙә юридик көскә эйә, ҡайһы берҙәрендә никахтың берҙән-бер юридик формаһы булып тора. Башҡа дәүләттәр (шул иҫәптән Рәсәй) әлеге ваҡытта сиркәү никахының законлы көсөн танымай, шуға күрә дин әһелдәре уның һығымтаһына тиклем органдарҙа теркәлеүҙе талап итә. Православиела, протестантизмда һәм католицизмда никах — изгелектәрҙең береһе — Никах — никах Ислам закондары буйынса никахлашыу, һәм был никахта йыш ҡына күп ҡатынлылыҡҡа юл ҡуйырға рөхсәт ителә.
Фактик никах (Рәсәй хоҡуҡиәтендә — «бергә йәшәү») йәки теркәлмәгән никах (шулай уҡ никах мөнәсәбәттәре, никахҡа оҡшаш мөнәсәбәттәр), йыш ҡына терминологик яҡтан «гражданлыҡ никахы» тип аталмай — парҙар араһындағы мөнәсәбәттәр закон менән билдәләнгән процедураға ярашлы рәсмиләштерелмәгән. Хатта дөйөм хужалыҡ алып барғанда, йәки уртаҡ балалар булғанда ла (ҡара: гражданлыҡ никахы) ҡайһы бер дини йүнәлештәр тарафынан был ғаилә никахта тип танылмай. СССРҙа 1926—1944 йылдарҙы бындай никахтар юридик йәһәттән танылған. Рәсәй Федерацияһының ғәмәлдәге Рәсәй Федерацияһының Ғаилә кодексына ярашлы, ир менән ҡатындың теркәлмәйенсә бергә йәшәүе никах хоҡуҡтарын һәм бурыстарын күҙалламай, ә никахта тыуған балаларҙың хоҡуҡтары никахтан ситтә тыуғандарҙың хоҡуҡтарынан бер нисек тә айырылмай (хатта икенселәренең хоҡуҡтары бер ни тиклем күберәк тә: әгәр атай йәки әсәй кеше вафат булһа, никахтары теркәлмәгн ғаиләлә тыуған балалар закон буйынса мираҫҡа дәғүә итә алмай, һәм теркәлгән никахта тыуған балаларға мираҫ өлөшө күберәк була). Ҡайһы бер илдәр закондарында конкубинат хоҡуғы таныла.
Гражданлыҡ партнёрлығы һәм берлектәр, күп кенә көнбайыш илдәрендә бындай күренеш бар, улар никах тип иҫәпләнмәй, ләкин теркәлгән һәм фактик никах (бергә йәшәү) араһындағы форма. Гражданлыҡ партнёрҙары, ҡағиҙә булараҡ, бер-береһенә ҡарата хоҡуҡ һәм бурыстарға эйә, ләкин уларҙың статусы ир һәм ҡатын булараҡ тигеҙләнмәгән. Гражданлыҡ партнёрлығы ғәҙәттә төрлө енес кешеләре араһында ла, шулай уҡ бер төрлө енескә ҡарағандар араһында ла булыуы ихтимал. Был осраҡта улар параллель рәүештә ғәҙәти никахта үҙ-ара мөнәсәбәттәрен теркәй ала.
Никахтың үҙенсәлекле формалары
Полигиния (күп ҡатынлылыҡ) — ир-ереттең бер нисә ҡатын-ҡыҙ менән бер юлы никахта тороуы. Ғәҙәттә был никах ир-егет һәм һәр ҡатын-ҡыҙ менән айырым теркәлә, сикләүҙәрҙең булыуы ихтимал. Шәриғәттә ғаиләләге ҡатындарҙың һаны дүрттән артмаҫҡа тейеш. Һәрәмдәге ҡалған ҡатындар ирҙең ҡатыны булып иҫәпләнмәй, әммә ир кеше, бала тыуа ҡалһа, уны үҙ балаһы тип танырға бурыслы. Хәҙерге ваҡытта мосолман донъяһының тиҫтәләгән илендә һәм Африканың мосолман динен тотмаған ҡайһы бер илдәрендә (мәҫәлән, Көньяҡ Ғәрәп республикаһында) күп ҡатынлылыҡ рәсми рәүештә рөхсәт ителә.
Полиандрия — ҡатын-ҡыҙҙың бер юлы бер нисә ир-егет менән никахта тороуы. Бик һирәк осрай торған күренеш, мәҫәлән, Тибетта, Гавай утрауҙарында йәшәгәндәр араһында был күҙәтелә. Полиандрия эҙҙәре «Махабхаратала» бар (5+1: Драупади Пандавтарҙың бөтә ағай-ҡустылпарының ҡатыны була).
Ваҡытлыса никах — айырым илдәрҙә закондар уның юридик көсөн таный. Никахтың оҙайлығы ике яҡтың килешеүе буйынса билдәләнә һәм никах килешеүендә раҫлана. Бер үк ваҡытта бындай никах килешеүендә ир кешенең ҡатынына түләйәсәк аҡсаның ҙурлығыла билдәләнә. Килешеүҙә күрһәтелгән ваҡыт үткәндән һуң ир менән ҡатын араһындағы хоҡуҡ мөнәсәбәттәре туҡталған, тип иҫәпләнә. Ҡайһы бер мосолман илдәрендә, мәҫәлән, Мысырҙа бындай хәл осрай.
Бер енесле никах — бер енесле кешеләр араһындағы никах. Нидерланд — бер енесле никахтарҙы 2001 йылда легалләштерегән донъялағы тәүге ил. 2020 йылдың декабренә донъяның 29 илендә бер енесле никахты теркәргә мөмкин. Мексика һәм Бөйөк Британияның ҡайһы бер төбәктәрендә генә бер енесле никахты теркәргә була. Шулай уҡ башҡа илдәр йәки төбәктәрҙә теркәлгән бер енесле никахты таныған, әммә үҙ территорияһында быны теркәргә рөхсәт итмәгән илдәр ҙә бар.
Теркәлеү маҡсаты буйынса никах төрҙәре
Һөйөү буйынса никах — үҙ-ара мөхәббәткә, бер-береһен яҡын күреүгә, һәм бер-береһенә ҡарата яуаплылыҡҡа ҡоролған ике кешенең берлеге. Әммә Көнсығыштағы (Көньяҡ-көнсығыш Азия) «һөйөү буйынса никах» төшөнсәһе Көнбайыштағы «һөйөү буйынса никах»тан айырыла. Көнбайышта һөйөү буйынса никах хуплана, ә бына Көнсығышта киреһенсә: һөйөү буйынса никах байтаҡ заман хурлыҡ булып иҫәпләнгән. Әммә хәҙерге заманда Көнсығышта ла һөйөү буйынса никах ғәҙәти күренешкә әйләнә бара. Профессор Георгий Дерлугьян билдәләүенсә, элек «бөтә донъяла ғаилә, иң тәүге сиратта, социаль-иҡтисади берлек булып тора. Крәҫтиән ғаиләһеҙ бөтөнләй йәшәй алмаған. Ә ҡатын-ҡыҙ нисек йәшәр ине ғаиләһеҙ?». XX быуаттың икенсе яртыһынан «ҡатын ҡыҙ мал таба һәм үҙен ҡарай ала башлай. Әгәр ире эскесе булһа йәки ғаиләһен ҡарай алмаһа, ул иренән китә ала һәм балаһын үҙе генә тәрбиәләй. Хәҙер кешеләр ғаилә тормошоноң һөйөүгә ҡоролоу мөмкинлегенә өлгәште. Элек был хаҡта хыялланырға ғына мөмкин ине. Ғәмәлдә һөйөү менән никах бер-береһенән айырылып торған ике төшөнсә ине».
Иҫәп буйынса никах — ниндәйҙер маҡсатҡа өлгәшеү өсөн ике кеше араһында килешеп теркәлгән никах.
Задание буйынса никах — Махсус хеҙмәт агенттарының етәкселек заданиеһы буйынса никахҡа инеүе. СССР-ҙың разведка хеҙмәттәрендә был алым йыш ҡына ҡулланылған, Рәсәй разведкаһы әле лә бындай төр никахды уңышлы ҡуллана. Задание буйынса никахта ла балалар тыуа, һәм был балаларға ҙур психологик проблема лар тыуҙыра.
Хәҙерге заманда никахтарҙың төрҙәре лә бихисап: мәжбүри никах, ауырға ҡалыу буйынса никах, фиктив никах һәм башҡалар.
Ҡатнаш терминдар
Туй — никахты тантаналы рәүештә теркәү.
Ҡунаҡ никахы — теркәлгән никах, ләкин ир менән ҡатын бергә хужалыҡ алып бармай, айырым, ҡайһы берҙә, икеһе ике ҡалала йәшәй.
Вафаттан һуң никах — ир йәки ҡатын вафатынан һуң теркәлгән никах.
Мезальянс — мөлкәт йәки социаль тороштары буйынса бер-береһенән ныҡ айырылып торған, шулай уҡ төрлө ҡатламға йәки синыфҡа ҡараған кешеләр араһындағы никах.
Морганатик никах — мезальянс никахтың бер төрө, һөҙөмтәһе — түбән социаль баҫҡыстағы кеше, никахҡа инһә лә, үҙенең социаль торошон үҙгәртә алмай. Хәҙерге ваҡытта был төшөнсә ҡайһы бер илдәрҙең династия регламенттарында һәм закондарында һаҡланған.
Төркөм никахы — ҡайһы бер ғалимдарҙың (мәҫәлән, Льюис Морганды һәм Фридрих Энгельстың, ҡайһы бер совет этнологтарының) ҡараштарына ярашлы, никахтың был төрө тарихи йәһәттән никахтың тәүге формаһы. Бер ырыуҙың ир-егете икенсе бер ырыуҙың ҡатын-ҡыҙы (йәки ҡатын-ҡыҙҙары) менән һәм үҙ ирке менән, үҙ өҫтөнә ниндәйҙер йөкләмәләр һәм бурыстар алмайынса, енси мөнәсәбәткә инә. Әммә ырыу эсендә бындай енси мөсәбәт үлем язаһы менән тыйыла. Был осраҡта милек мөнәсәбәттре ырыу эсендә юлға һалына, ә бына бала тыуһа, ырыу-ара мөсәбәт менән хәл ителә. Бер нисә ҡатындың (N) бер нисә ир (M) менән йәшәүе лә төркөм никахы тип атала.
Виртуаль никах — Интернет аша ғына теркәлгән, ғәмәлдә булмаған никах.
Левират — тол ҡалған ҡатынға мәрхүм иренең яҡын туғандары (мәҫәлән, ағаһы йәки ҡустыһы) менән генә никахҡа инергә рөхсәт итеү.
Сорорат никах — ҡатынының бер туған йәки ике туған апайҙары йәки һеңлеләре менән никахҡа инеү мөмкинлеге.
Алмашыу никахы — бер юлы ике пар булып никахҡа инеү.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Никах
Райнхольтероде
Райнхольтероде (Reinholterode) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 798 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,73 км2. Диңгеҙ кимәленән 325 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37308 һәм автомобиль коды — EIC.
Пугачев Валерий Вениаминович
Пугачев Валерий Вениаминович (5 июнь 1944 йыл) — журналистика теоретигы, китап эше белгесе. Филолология фәндәре докторы (2005).
Биографияһы
Валерий Вениаминович Пугачев 1944 йылдың 5 июнендә Башҡорт АССР‑ының Мәләүез районы Мәләүез ҡасабаһында (хәҙер — Мәләүез ҡалаһы) тыуа. Урта белем алғандан һуң, 1969 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетын, һуңынан Ростов дәүләт университетында аспирантура тамамлай. 1971—1977 йылдарҙа «Ленинец» гәзите редакцияһында әҙәби хеҙмәткәр, бүлек мөдире, яуаплы сәркәтип булып эшләй. Педагогик эшмәкәрлеге 1974 йылдан башлана. 1981 йылдан алып Башҡорт дәүләт университетында уҡыта. 1989 йылда БДУ-ла асылған башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетының журналистика кафедраһында эшләй башлай. 2013 йылдан - урыҫ әҙәбиәте һәм китап баҫтырыу эше кафедраһы мөдире, әлеге ваҡытта ошо уҡ кафедрала уҡыта. Валерий Вениаминовичтың уҡыусылары - ул журналист һөнәре серҙәренә төшөндөргән, барыһы ла "Пугачев мәктәбен" үткән уның элекке студенттары, аспиранттары, фән кандидаттары - бик күп. Уларҙың күпселеге федераль һәм республика баҫмалары редакцияларында эшләгән билдәле журналистар.
Нярым-Ярт
Нярым-Ярт — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сугмутен-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Олағас
Олағас (Улага́ч - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районынындағы күл.
Географияһы
Олағас Озёрский ҡала округының көньяғында, Арғаяш районы сигендә, Мешәлек йылғаһы башланған ерҙә урынлашҡан. Көнбайыш ярында Новогорный ҡасабаһы, көньяҡтан — Бүжәлек ҡасабаһы һәм Һеләүһен ауылы урынлашҡан. Күлдең көнбайыш яры буйында Аҡакүл һәм Тәтеш күлдәре ята.
Күл буйында бер нисә тораҡ пункт: Новогорный (иң ҙуры), Горный, Һеләүһен, Бүжәлек урынлашҡан. Новогорныйҙа ТЭЦ эшләй, күл һыуын ҡорамалдарҙы һыуытыу өсөн ҡуллана.
Координаттары: 55°37′38.05″N (55.627235), 60°44′58.23″E (60.749509)
Тасуирламаһы
Уртаса тәрәнлеге: 3-4м. Максималь тәрәнлеге: 6м Максималь киңлеге һәм оҙонлоғо (км): 6км -3,2 км
Һыуының үтә күренеүсәнлеге, сафлығы: һыуы саф, үтә күренмәле.
Һыу сығанағы: атмосфера яуым-төшөм иҫәбенә туҡлана. Унан ағып сыҡҡан йылға: Мешәлек. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге: 245м
Майҙаны: 10,75км2
Күл сөсө һыулы. Төбө — тигеҙһеҙ, ташлы урындары бар.
Флораһы һәм фаунаһы
Олағас ятыуҙарында һәм яр буйҙарында екән, ҡыяҡлы ҡамыш, бөртөклө ҡамыштар күп булып үҫә.
Күлдә табан, сабаҡ, алабуға, суртан,карп, ҡорман, ҡарабалыҡ тереклек итә.
Этимологияһы
Олағас (Улагач) гидронимы Силәбе өлкәһендәге күпселек топонимдар кеүек башҡорт һүҙҙәре: «оло» («оҙон», «ҙур») һәм «ағас» («урман») тигәндән барлыҡҡа килгән. Олағас - Улагач тигәнгә аңлатма тура килә — «оҙон урманлы күл» - үҙ исемен тулыһынса аҡлай: төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнбайыштан ул тар дуға кеүек һуҙылып киткәнд. Силәбе өлкәһе топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә лә ошо уҡ фекерҙе раҫлай һәм урыҫ телендәге "Ул-Агач" тигән вариантты ла килтерә.
Үҙәк геология разведкалау ғилми-тикшеренеү музейы
'''Ф. Н. Чернышёв исемендәге Үҙәк геология разведкалау ғилми-тикшеренеү музейы''' — Рәсәй Федерацияһының Санкт-Петербургт ҡалаһындағы музей. СССР-ҙа һәм Рәсәйҙә, шулай уҡ донъяла иң эре һәм билдәле тәбиғи-тарихи музейҙарҙың береһе (1970-се йылдарҙа бары тик Британия һәм Вашингтон музейҙарынан ғына ҡалыша ). Был музей коллекцияларында миллиондан ашыу һаҡлау берәмеге иҫәпләнә. Музей экспозицияларында 80 меңдән ашыу минералдар өлгөһө, тау тоҡомдары, мәғдән, флора һәм фауна ҡаҙылмалары күрһәтелгән. Ф. Н. Чернышёв исемендәге Үҙәк геология разведкалау ғилми-тикшеренеү музейы залдарының дөйөм майҙаны 3750 квадрат метр тәшкил итә. Музей 1882 йылда нигеҙләнгән. Хәҙерге музей бинаһы (Урта проспекты, 74) 1914 йылда архитектор А. А. Полещук проекты буйынса Рәсәй Фәндәр академияһының Геология комитеты өсөн төҙөлә. Музейҙа «Индустрия социализма» тигән үҙенсәлекле мозаика панноһы һаҡлана — ул СССР-ҙың төҫлө таштарҙан яһалған картаһы. Ф. Н. Чернышёв исемендәге Үҙәк геология разведкалау ғилми-тикшеренеү музейын йылына 10 мең самаһы кеше ҡарарға килә.
Тарих
1882 йыл музейға нигеҙ һалынған йыл тип һанала, был ваҡытта Рәсәйҙең Геология комитеты нигеҙләнгән була һәм уны Рәсәй геологы һәм палеонтологы Ф. Н. Чернышев етәкләй. 1914 йылда Геология комитеты өсөн архитектор А. А. Полещук башҡарған проект буйынса яңы бина төҙөлә, уның бер ҡаты музейға махсус бирелә. Ләкин музей киң тамашасы өсөн бары тик 1930 йылда ғына асыла.
Экспозиция
Музей экспозицияһы өс бүлектән тора: «Файҙалы ҡаҙылмалар», «Төбәк геологияһы» һәм «Монографик палеонтология» бүлектәре. Беренсе бүлектә төрлө файҙалы ҡаҙылма байлыҡтарын күрһәткәндәр, шулай уҡ 1937 йылда эшләнгән уникаль мозаикалы панно («Индустрия социализма») ҡуйылған, уның майҙаны 26,6 квадрат метр тәшкил итә. 1987 йылға тиклем был панно Эрмитаждың Георгиевский залында урынлашҡан була. «Төбәк геологияһы» күргәҙмә блогында элекке СССР-ҙың төрлө төбәктәренең һәм союздаш республикаларының геология тоҡомдарының һәм файҙалы ҡаҙылмаларының өлгөләре күрһәтелә. Музейҙа шлифотека булып, уның ҡарамағында 350 000 ашыу шлифтар бар.
Йөрәктау
Йөрәктау — шихан, Стәрлетамаҡ ҡалаһы эргәһендәге дүрт шихандың береһе, Стәрлетамаҡ районы биләмәһендә урынлашҡан.
Йөрәктау ҙа ошо тирәләге башҡа (Торатау, Шәкетау, Ҡуштау) шикелле 2008 йыл — шорт-лист проектында «Рәсәйҙең ете мөғжизәһе» (Шихан булараҡ) билдәләнгән
Физик-географик ҡылыҡһырлама
* Оҙонлоғо — 1 км,
* бейеклеге — Ағиҙел йылғаһы кимәленән — 220 м, тупраҡ өҫтөнән — 200 м, океан кимәленән абсолют бейеклеге — 338 м. * Ул конус һымаҡ формала. Һөҙәклеге 20-30 градус.
Ҡаялы баҫҡыстары юҡ. Аҫҡы өлөшө ҡойолоп төшкән таштар менән ҡапланған. Фотоиллюстрация
Тау нигеҙенең төньяҡ итәгендә шишмәләр бар. Шуларҙың береһе көкөртлө..
Эргәһендә генә Муҡша күле бар .
Тарих
Баш күтәреүселәр еңгән. Хохлов Табын ауылына ҡасҡан. 400 һалдат әсиргә алынған, башҡалары үлтерелгән. .
Һылтанмалар
3D вид с горы Юрактау
Марчук Иван Степанович
Марчук Иван Степанович (Іва́н Степа́нович Марчу́к; 12 май 1936 йыл) — Украинаның халыҡ рәссамы, Украинаның Тарас Шевченко исемендәге милли премияһы лауреаты. Киев һәм Тернополь ҡалаларының почетлы гражданы, хәҙерге заман сәнғәтенең Рим академияһының Алтын гильдияһы ағзаһы.
2007 йылда The Daily Telegraph британ гәзитенең хәҙерге заман 100 даһийы исемлегенә индерелә
Биографияһы
Иван Степанович Марчук 1936 йылдың 12 майында тыуған.
1956 йылда Львов биҙә-ҡулланма сәнғәте училищеһын тамамлаған. Артабан уҡыуын декоратив һәм биҙәү-ҡулланма сәнғәтенең Львов институты керамика кафедраһында дауам итә, уны тамамлағандан һуң 1965 йылда Киев ҡалаһына килә.
Уның тәүге эштәр циклы «Күңелем тауышы» тип атала һәм рәссам ижадында артабанғы бөтә йүнәлештәре өсөн нигеҙ була. Нәҡ ошо осорҙа «плентанизм» (укр. «пльонтанизм») тип аталған техникала картиналары барлыҡҡа килә, ул авторҙың билдәле техникаһы була. Ундай исемде автор үҙе бирә, ә ул һүҙ украин «пльонтать» һүҙенән, йәғни үреү һүҙенән килеп сыҡҡан. Уның картиналары күп ептәрҙең уникаль үрелеүенән барлыҡҡа килгән кеүек.
1988 йылға тиклем Рәссамдар союзы Иван Марчуктың ижадын рәсми рәүештә танырға теләмәй. Рәссам үҙе даими Дәүләт именлеге комитетының баҫымы аҫтында була.
1979 йылда уның картиналары Мюнхенда (Германия), Парижда (Франция), Нью-Йоркта (АҠШ), Лондонда (Бөйөк Британия) украин диаспораһы ойошторған украин нонконформизмының беренсе коллектив күргәҙмәһендә урын ала, унда автор стиленең үҙенсәлегенә Пабло Пикассоның ижадын өйрәнеүсе билдәле сәнғәт белгесе Роланд Пенроуз иғтибар итә.
Шул уҡ йылда Иван Марчуктың шәхси күргәҙмәһе Мәскәүҙә үтә.
Рәссам 1989 йылда Австралияға күсеп китә. Һуңынан Иван Марчук Канада һәм АҠШ-та йәшәй. Сит илдә уға оҙаҡ көттөргән уңыш һәм танылыу килә. Көнбайыштағы популярлығы Украинала ла килә. 1996 йылда Иван Марчук Украинаның атҡаҙанған рәссамы исемен ала, 1997 йылда — Украинаның Тарас Шевченко исемендәге милли премияһы лауреаты була, 2002 йылда уға Украинаның халыҡ рәссамы исеме бирелә. Рәссам 12 йыл эмиграцияла йәшәй һәм картиналар яҙыу өҫтөндә эшләй. Бәлки, артабан да шулай дауам итер ине, әммә Нью-Йоркта 11 сентябрҙәге теракт Иван Марчуктың Украинаға ҡайтыуына сәбәпсе була. 2001 йылдан Иван Марчук Киевта йәшәй һәм үҙ оҫтаханаһында эшләүен дауам итә, әммә Көнбайышта уның картиналарының популярлығы үҙенең актуаллеген юғалтмай. Рәссам 2006 йылда «Алтын гильдияға» ҡабул ителә һәм Римдә заманса сәнғәттең Халыҡ-ара академияһы ғилми советының почетлы ағзаһы итеп һайлана. Иван Марчук —2007 йылда британ гәзите The Daily Telegrap төҙөгән «100 хәҙерге заман даһийы» исемлегенә ингән. Рәссамдың 5000 самаһы эше бар. Автор үҙенең ижадын ун ике циклға бүлә:
""Рәссамдың мираҫы — яҡынса 5000 эш, 150 монография һәм 50-нән ашыу коллектив күргәҙмәләр. 2013 йылдан рәссамдың эштәре башлыса сит илдәрҙә ҡуйыла: Литва (2013), Германия (2014), Польша (2015), Бельгия (2016), Люксембург (2017, 2018), Чехия (2017), Словакия (2017, 2018), Венгрия (2016), Төркиәлә (2017, 2018), Таиланд (2017), Тунис (2017), Иордания (2018 йыл).
Рәссамдың 80 йәшенә Украина почтаһы рәссамдың портреты һәм уның «Скажи мне правду» картинаһы менән марка сығара. Киевта Төп почтамтта Украина мәҙәниәте министры Евгений Нищук ҡатнашлығында 2016 йылдың 12 майында марканы сығарыу тантанаһы була.
Иван Марчуктың студияһы Киевта урынлашҡан.
Китаптар
«Атлант-ЮЭмСи» нәшриәте рәссам ижадына арналған өс китап сығара. Былар барыһы ла тәү сиратта фундаменталь «Иван Марчук» альбом-каталогы (2004). Китаптың презентацияһынан һуң «Триптих» галереяһы Иван Марчуктың иң ҙур күргәҙмәһен үткәрә (2005). «Рәсем сәнғәте» серияһы «Иван Марчук. Дорога домой» альбомын сығара (2008).
2013 йылда «Украин яҙыусыһы» нәшриәтендә Александр Климчуктың «… Я есмь… (Иван Марчук)» китабы сыға .2016 йылдың мартында медиахолдинг COOP Media «Украинский гений Марчук: истории» китабын баҫтырып сығара, авторы А. Шорина. Китапта рәссамдың яҡынса йөҙләгән эше күрһәтелгән.
2014 йылда «Феникс» нәшриәте рәссамдың украин һәи инглиз телендә рәссам ижадын өйрәнеүсе һәм уның биографы тамара Стрипконың инеш һүҙе менән «Иван Марчук. Вчера, сегодня… всегда» каталогын сығара. Альбом өс тапҡыр ҡабатлап баҫылып сыға: 2015 йылда поляк телендә тәржемә менән тулыландырыла, ә 2016 йылда — немец теле менән. Унда 2014—2017 йылдарҙа Литва ла, Германияла, Польша ла, Бельгия ла күргәҙмәгә ҡуйылған эштәре күрһәтелгән.
2017 йылдың февралендә «Феникс» нәшриәте рәссам ижадының тәүге осорон өйрәнеү каталогын «Иван Марчук. Картины-притчи (ранний период)» баҫтырып сығара. Авторы — немец сәнғәт белгесе Елена Балун, украин сәнғәт белгесе Тамара Стрипко.
Folkart Gallery (Төркиә) 2018 йылдың февралендә рәссамдың 300 һүрәте менән) инглиз, төрөк, украин телендә «Imaginary Details» (350 бит) китабы сыға.
Шестаков Павел Александрович
Шестаков Павел Александрович (21 март 1932 йыл — 29 июль 2000 йыл) — СССР яҙыусыһы, психологик детектив жанрына нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
Биографияһы
Павел Шестаков Дондағы Ростовта тыуа һәм ғүмеренең күп өлөшөн бында йәшәй. Бөйөк Ватан һуғышы һәм эвакуация менән бәйле төрлө мәктәптәрҙә уҡый. 1954 йылда Ростов дәүләт университетының тарих-филология факультетын тамамлай. Первомайскиҙа (Украина) мәктәптә уҡытыусы булып эшләй, һуңынан Ростовҡа ҡайта. Ростов өлкә тыуған яҡты өйрәнеү музейында хеҙмәткәр, Ростов китап нәшриәтендә һәм «Дон» журналында әҙәби мөхәррир булып эшләй. 1970 йылдан 1982 йылға саҡлы, ун ике йыл дауамында, матбуғат баҫмаһының Ростов өлкәһе буйынса үҙ хәбәрсеһе булып эшләй.
1966 йылда «Урал» журналында (Свердловск) уның детектив жанрындағы исемле тәүге повесы нәшер ителә. Шестаковтың яҙыусылыҡ яҙмышында «Урал» журналы айырым урын биләгән. Әҫәрҙәренең күбеһе тәүге тапҡыр ошо журналда баҫыла. «Через лабиринт» повесы сюжетының һәм үҙәк геройының — инспектор Игорь Николаевич Мазиндың — менән иғтибарҙы йәлеп итә. Артабан П. Шестаковтың ошо исем менән бәйле әҫәрҙәре үҙенсәлекле "мазин цикл"ын тәшкил итә: «Страх высоты», «Игра против всех», «Давняя история», «Рапорт инспектора», «Остановка», «Клад», «Вертеп» һәм башҡалар.
1971 йылда П. Шестаков СССР Яҙыусылар союзына ҡабул ителә. (1991 йылдан — Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы).
Павел Шестаков — психологик детективҡа нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Уның китаптары үткер сюжетлы жанрҙар яратыусыларҙа ла, етди, уйланыусан, уҡыусыларҙа ла уңыш менән файҙалана. Автор китаптарында әхлаҡ һәм ҡаһарманлыҡ, изгелек һәм яуызлыҡ, үҙе бер ҡасан да битараф булмаған ил яҙмышы өсөн яуаплылыҡ тойоу һымаҡ мәңгелек темаларға күп иғтибар бүлә. Яҙыусының түбәндәге фекеренә ҡолаҡ һалайыҡ: .. .мине һәр ваҡыт, ихтыяры һәм йәшәйеш шарттары ғүмерлеккә кеше тормошондағы, уның яҙмышын билдәләргә мөмкинлек биргән, киҫкен бер минуты йәлеп итә. 1976 йылда уның повесы буйынса «Мосфильм» киностудияһы Дондағы Ростовта шундай исемле фильм төшөрә.
1981 йылда яҙыусы романы өсөн РСФСР Яҙыусылар союзының разведчик Николай Кузнецов исемендәге «Иң яҡшы героик-мажаралы әҫәр өсөн» көмөш миҙалы менән бүләкләнә. Был роман — иртә йәштән уны үҙе кисергән, күп нәмәне үҙ күҙе менән күргән һуғыш тураһында, 1941 йылдың ноябрендә Ростов өсөн барған яуҙа атаһын юғалтҡан. Атаһы, Александр Прокофьевич Шестаков, Ростов халыҡ ополчениеһы полкы сафтарында һуғышҡан. Был роман — П. Шестаковтың сифат буйынса яңы әҫәре. Ул ике дәүер планында яҙылған: бында туранан-тура һуғыш ваҡиғалары һәм ошо тарихи ваҡиғалар тураһында утыҙ йыл үткәндән һуң фильм төшөргән икенсе быуын ҡарашы оҡшаш йәки ауаздаш.
Павел Шестаков, нәҡ ошо әҫәрҙәре айырым популярлыҡ килтерһә лә, үткер сюжетлы әҫәрҙәр оҫтаһы ғына түгел. Яҙыусы ҡәләменән түбәндәге әҫәрҙәр ҙә: «Дождь-городок», «Всего четверть века» ижтимағи-лирик повестары, «Туда и обратно» тигән фантастик повесть, шулай уҡ «Самозванец» художестволы-тарихи тикшеренеү, «Между днём и ночью» тигән әҙәбиәтте өйрәнеү — Гоголь тураһында уйланыуҙар тигән хеҙмәттәре, «Иуда из Кариота» эссеһы сыҡҡан.
Гоголь П. Шестаковтың яратҡан яҙыусыһы була. Шестаков Гоголгә даими мөрәжәғәт итә, уның күп кенә әҫәрҙәрендә Гоголь йә персонаждарҙың диалогтарында, йә автор фекерләүҙәрендә «урын ала». Яҙыусының үҙенең һүҙҙәре буйынса, Гоголгә «шәхси бәйлелеген» ул былай тип аңлата: …Гоголдән башҡа бер кем дә, рус күңеленең йомағы тип аталған асылға, йәғни хәҙергесә әйткәндә, беҙҙең менталитетҡа шул дәрәжәлә яҡынаймаған һәм аңламаған'' «Между днем и ночью. Размышления о Гоголе» тигән тикшеренеү хеҙмәте — шул хаҡта. Тәүге тапҡыр ул 2000 йылда «Дон» журналында баҫылып сыҡҡан. Яҙыусы баҫырға ризалыҡ бирә, тик эше вафатынан һуң ғына баҫыла. 2009 йылда Гоголдең 200 йыллығы айҡанлы, Шестаковтың «Размышления о Гоголе» хеҙмәте Мәскәү Хөкүмәтенең нәшриәт программаһына индерелә һәм «Контакт-культура» нәшриәтендә баҫтырып сығарыла.
Һәм, ниһайәт, «Смерть в ассортименте» — шулай уҡ П. Шестаковтың вафатынан һуң баҫылған һуңғы әҫәре. Роман "мазин цикл"ын тамамлай һәм шуның менән бергә яҙыусының беҙҙең тарихыбыҙ һәм беҙҙең ысынбарлығыбыҙ тураһында фекерләү һөҙөмтәһе булып тора.
Яҙыусы СССР Почёт грамотаһы менән бүләкләнә (1969). Күп йыллыҡ әҙәби һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге өсөн П. А. Шестаков РСФСР-ҙың Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнә (1982).
П. Шестаковтың китаптары бик күп телдәргә тәржемә ителә, Болгарияла, Венгрияла ГДР-ҙа, Польшала,Румынияла, Чехословакияла һәм башҡа европа илдәрендә баҫыла.
Яҙыусы үлгәндән һуң, ул йәшәгән һәм эшләгән өйгә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Кайтым (йылға)
Кайтым  — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Бича йылғаһының һул ярына тамағынан 95 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нивки (Гомель өлкәһе)
Нивки(Нiўкi) — Белоруссиялағы Гомель өлкәһе Добруш районы Терехов ҡасаба Советы составындағы ауыл.
Урынлашыуы
Добруш район үҙәгенән көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай — 40 километр, Гомель — Николаевка линияһындағы Тереховка тимер юлы станцияһынан — 7 километр, Гомель ҡалаһынан 46 километр алыҫлыҡта ята. Украина сигенә тиклем — 1, 5 километр.
Тарихы
Яҙма сығанаҡтары буйынса, ауыл XVIII быуаттан алып Бөйөк Литва кенәзлеге Минск воеводлығы Речица поветы слободаһы булараҡ билдәле. 1764 йылда генерал Маслов етәкселегендәге хәрби формированиелар бөтә староверҙарҙы (иҫке дин кешеләре) Себергә һөрәләр. Речь Посполитаяның 1-се бүленешенән һуң (1772 йыл) — Рәсәй империяһы составында. 1776 йылда — фельдмаршал граф П. А. Румянцев-Задунайский, 1834 йылдан — фельдмаршал граф И. Ф. Паскевич биләмәһендә була. 1885 йылда ел тирмәне эшләй. 1893 йылдан алып Александр Невский сиркәүе ғәмәлдә була. 1897 йылда икмәк һаҡлау магазины, белем биреү мәктәбе, корчма иҫәптә тора. 1909 йылдан — Гомель өйәҙе Краснобудск улусында. 1926 йылда ауылда мәктәп, почта бүлексәһе була.
1929 йылда «Ҡыҙыл баҫыу» (Красная нива) колхозы ойошторола. Ауылда 2 ел тирмәне, тимерлек була.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда оккупанттар 1943 йылдың сентябрендә ауылды өлөшләтә яндыралар. Ауыл өсөн ҡаты алыштарҙа 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы яугирҙары ҡатнаша. Нивки ауылы тирәһендә барған алыштарҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн әлеге дивизия яугирҙары Ҡужаҡов М. Ғ., Гречушкин Д. Ф. (үлгәндән һуң), Калинич Н. Д., Давлетжанов Б., Безуглов Г. В., Байрамов М. (үлгәндән һуң), Бояркин В. И., Арсенюк А. Н., Антошин Я. Ф., Азалов Ҡ., Кенжебаев Т. Т., Двадненко И. К. (үлгәндән һуң) һәм башҡалар 1944 йылдың 15 ғинуарында Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булдылар. Уларҙың исемдәре алтын хәрефтәр менән 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһының башҡа 78 Советтар Союзы Геройы исемдәре менән бер рәттән Башҡортостан Республикаһының Милли музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Совет урамы, 14) мәңгеләштерелгән, шулай уҡ уның исеме 112-се кавалерия дивизияһы музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Левитан урамы, 27) уйылып яҙылған. Барыһы ошо ауыл өсөн барған алыштарҙа алты яугир батырҙарса һәләк була.
2011 йылдың сентябрь айында сиркәүҙә янғын сыға.
Первомайский (Әбйәлил районы)
Первомайский (Первомайский) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 362 кеше. Почта индексы — 453623, ОКАТО коды — 80201846004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Русянка
Русянка — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тогул йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Тукманка
Тукманка — Рәсәйҙәге йылға. Ҡурған өлкәһе, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мейәс йылғаһының уң ярына тамағынан 177 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә отСиләбе ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кутинчев Васил
Васил Кутинчев (Васил Кутинчев, тулы исеме Васил Иванов Кутинчев; 1859—1941) —болгар хәрби эшмәкәре, пехота генералы (1918).
Биографияһы
1859 йылдың 25 февралендә Рущукта (хәҙерге Русе) Иван һәм Стоянка Кутинчевтар ғаиләһендә тыуған. Ғаиләлә беренсе бала була, уның тағы өс энеһе һәм бер һеңлеһе була.
Рус башланғыс мәктәбен тамамлай, шунан һуң уҡыуын класс мәктәбендә дауам итә. 1877—1878 йылдарҙа Рус-төрөк һуғышы һөҙөмтәһендә Болгарияның бер өлөшө азат ителгәндән һуң болгар армияһы формалаша башлай. Шул уҡ йылда Васил Кутинчев Софиялағы хәрби училищеға уҡырға инә. Офицерҙарға ихтыяж ҙур булғанлыҡтан, йәш болгар армияһы өсөн хәрби училищела курс тиҙләтелә, һәм тәүге сығарылыш уҡыусылары 1879 йылдың майында прапорщик дәрәжәһе бирелә һәм ғәскәрҙәргә ебәрелә.
Кутинчев Силистринский 24-се пехота батальонына эләгә, унда кесе офицер сифатында хеҙмәт итә. Бер нисә айҙан һуң икенсе лейтенант дәрәжәһен ала. Бер йыл хеҙмәт иткәндән һуң 1880 йылдың 18 октябрендә Рахов 12-се пехота батальонына командировкаға ебәрелә һәм 1882 йылдың 30 авгусында лейтенант дәрәжәһенә күтәрелә. Васил Кутинчев хәрби училищела рус телен өйрәнә һәм рус офицерҙары менән хеҙмәт итә. 1882 йылда рус командованиеһы рус полктарына 30-ҙан 40-ҡа тиклем болгар офицерын ебәрергә ҡарар итә. Лейтенант Кутинчев улар араһында була, әммә хеҙмәтен Болгарияла дауам итеүен һорай. 1883 йылда командование уны 23-сө пехота ротаһы командиры итеп тәғәйенләй. 1884 йылда болгар структураһын яңы структураға күсереү тураһында ҡарар ҡабул ителә, һөҙөмтәлә лейтенант Кутинчев 5-се Дунай пехота полкының (Пети пехотен дунавски полк) рота командиры була. 1885 йылдың 5 ноябренән 15 ноябренә тиклем капитан дәрәжәһендә полк командиры вазифаһын башҡара.
1885 йылғы Серб-болгар һуғышында ҡатнаша. Һуғыш тамамлағандан һуң, 5-се пехота полкы Софияға, ҡайта, һәм Кутинчев 1-се батальон командиры итеп тәғәйенләнә. 1887 йыл башында Ул Родоп 10-сы пехота полкы командиры итеп тәғәйенләнә. Шул уҡ йылдың 1 апрелендә ул майор, ә киләһе йылда София 1-се пехота полкы (Първи пехотен софийски полк) командиры итеп тәғәйенләнә. 1888 йылда Васил Кутинчев болгар армияһының яңы — Фердинанд Манлихер етештергән атыу ҡоралдарына күсеүе буйынса Махсус комиссия ағзаһы итеп тәғәйенләнә, һәм шул уҡ йылда ул армияның Дисциплинар уставын ҡайтанан ҡарауҙа ҡатнаша. 1888 йылда ваҡытлыса Стара Загора хәрби суды рәйесе итеп тәғәйенләнә. Һуңыраҡ ваҡытлыса София хәрби суды ағзаһы, шулай уҡ София ялан хәрби суды рәйесе була. 1890 йылдың 2 авгусынан — подполковник.
1893 йылдың 1 ғинуарына Васил Кутинчев полковник дәрәжәһендә 1-се София пехота дивизияһыныңкомандир ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә. 1894 йылдың көҙөндә Сливенға 3-сө Балҡан пехота дивизияһы штабына күсерелә. 1899 йылдың 20 ғинуарында 5-се Дунай пехота дивизияһы (Пета пехотна дунавска дивизия) 1-се бригада командиры итеп тәғәйенләнә, ә һуңынан — 1-се София пехота дивизияһының 1-се бригадаһы командиры. 1903 йылдың 31 декабрендә Кутинчев 6-сы Бдин пехота дивизияһы (Шеста пехотна бдинска дивизия) командиры итеп тәғәйенләнә. 1904 йылдың 1 ғинуарына — генерал-майор. 1905 йылдың 20 майында ҡабаттан Софияға күсерелә, һәм 1-се София пехота дивизияһы начальнигы итеп тәғәйенләнә.
Һуңынан Васил Кутинчев хәрби-суд һәм хәрби-административ эшмәкәрлек менән шөғөлләнә. 1912 йылдың 2 авгусында, Болгарияға килеүенең 25 йыллығына бәйле, батша Фердинанд I алты төп генералды генерал-лейтенант дәрәжәһенә күтәрә, улар араһында Кутинчев та була. Бынан һуң Кутинчев Беренсе һәм Икенсе Балҡан һуғыштарында ҡатнаша. Беренсе донъя һуғышы башында Кутинчевҡа хәрби министр вазифаһын биләү тәҡдиме килә, әммә ул батшаның Никола Жековты болгар армияһы командующийы итеп һайлауын оҡшатмауын белдереп, унан баш тарта 1915 йылдың 27 ноябрендә яуланған ерҙәрҙән Морав хәрби инспекция районы (Моравска военноинспекционна област) ойошторола һәм уның начальнигы (генерал-губернаторы) итеп Васил Кутинчев ҡуйыла. Был вазифала 1917 йылдың 6 майына тиклем була һәм запасҡа ебәрелә. 1918 йылдың 22 октябрендә ул яңынан хәрби хеҙмәткә саҡырыла һәм икенсе көндө пехота генералы итеп тәғәйенләнә. Әммә 1918 йылдың 24 декабрендә тулыһынса отставкаға ебәрелә.
Ғаиләһе
1902 йылда Васил Кутинчев Бөйөк Тырнованан Анастасия Витановаға өйләнә. Был уның икенсе никахы була, уларҙың балалары булмай. Икенсе никахынан улдары Иван тыуа, һуңынан тағы ике улы (Михаил һәм Стефан) һәм ҡыҙы тыуа.
Ҡартамаҡ
Ҡартамаҡ (Картамак) — Башҡортостандың Бүздәк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 283 кеше. Почта индексы — 452724, ОКАТО коды — 80217837002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Экватор
Экватор (тигеҙләүсе — Ер шарының уртаһында уны көньяҡ һәм төньяҡ ярымшарға бүлә торған һәм уның күсәренә арҡыры ятҡан һыҙыҡ.