cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гёсниц
Гёсниц (Goßnitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3752 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,04 км2. Диңгеҙ кимәленән 202 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4639 һәм автомобиль коды — ABG.
Черемшанский Василий Макарович
Василий Макарович Черемшанский (1821—1869) — тыуған айы, көнө, тыуған урыны һәм вафат булған урыны билдәһеҙ) — яҙыусы, иҡтисадсы, географ, тыуған яҡты өйрәнеүсе.
Ғилми эшмәкәрлеге
В. М. Черемшанский Ырымбур губернаһының бай тәбиғәте, географияһы, климат шарттары, был төбәктә йәшәүсе башҡорт, рус, сыуаш, татар, мари, мордва һәм удмурд халыҡтарының тормош-көнкүреше, хужалыҡтары һәм мәҙәниәттәре хаҡында факттарға бай материалдар туплай. 1859 йылда Өфөлә «Ырымбур губернаһы тасуирламаһы» тигән монографияһын баҫтырып сығара. Уның ҡулъяҙмаһы Дәүләт милек министрлығының бәләкәй алтын миҙалына лайыҡ була. Китапҡа этнограф Сергей Иванович Руденко ла юғары баһа бирә.
Русаниха
Русаниха — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лала йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Барандатка
Барандатка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы/ Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Серта йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Русаниха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Барандатка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең балалары
Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең (саллаллаһу ғәләйһис-сәләм) балалары етәү — дүрт ҡыҙы һәм өс улы булған.
Балаларының исемдәре
Улар донъяға килгән тәртиптә былай:
Ҡасим — Мәккәлә тыуған, 17 айлыҡ сабый ғына сағында вафат булған.
Зәйнәб — Мәккәлә тыуған, уны Пәйғәмбәрҙең ике туған энеһе Әбдел-Ғасҡа кейәүгә биргәндәр. Ике балаһы — улы ‘Али һәм ҡыҙы Өмәмәт донъяға килгән. Зәйнәб р.ғ. йәшләй вафат булған.
Руҡайя — Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡыҙы ( Раҡия, Орҡоя) — Мәккәлә тыуған, уны әсхәб (сәхәбә һүҙе берлек һанда) ‘Усманға кейәүгә биргәндәр. Ауырып китеп, йәшләй генә Мәҙинә ҡалаһында, Бәҙер һуғышы көнөндә, вафат булған.
Фатима (Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡыҙы) — Мәккәлә тыуған, Пәйғәмбәрҙең ике туған ҡустыһына — әсхәб ‘Алиға кейәүгә сыҡҡан. Алты балаға — Хәсәнгә, Хөсәйенгә, Мөхсингә, Өммө-Көлсөмгә, Зәйнәбкә, Руҡайяға ғүмер биргән. Фатима р.ғ. бик сибәр булған, Пәйғәмбәр уны бик яратҡан һәм йәннәттә ҡатындарҙың — ҡыҙҙан иң һиммәтлеһе булыр тип әйткән. Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең нәҫеле ейәндәре Хәсән менән Хөсәйен аша дауам иткән. Тоҡомдары бөгөнгө көнгә килеп еткән. Үмм Күлсүм ( Өммөгөлсөм) Ислам иңгәс донъяға килгән, Руҡия апаһы үлгәс, еҙнәһе әсхәб ‘ Усманға кейәүгә бирелгән. Һижрәнең 9-сы йылында йәшләй вафат булған.
‘ Абдуллаһ — атаһына рисаләт инә башлағас тыуған, сабый сағында үлеп ҡалған.
Ибраһим — Һижрәнең 9-сы йылында тыуған. Улы тыуғас, етенсе көнөндә Мәхәммәд Пәйғәмбәр ҡорбан салдырған (‘әҡиҡә), сәсен алып, саҙаҡа итеп шуның ауырлығында көмөш таратҡан. Ибраһим 18 айлыҡ сағында ауырып үлгән.
Жилая Рельня
Жилая Рельня — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының һул ярына тамағынан 485 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең балалары
Балаларының исемдәре
Пәйғәмбәрҙең ҡыҙы Фатима р.ғ. генә атаһынан ҡалып баҡыйлыҡҡа күскән.
Жилая Рельня
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сырлауыҡ
Сырлауыҡ (Белокрылый жаворонок, ) — һабан турғайҙары ғаиләһендәге ҡош, ҡайһы бер диалекттарҙа буҙтурғай.
Ҡылыҡһырлама
Буҙлаҡ, буҙ турғай. Сыйырсыҡ ҙурлығында. Түбәһе, яурындары, муйынының ике яғы, ҡойроҡ өҫтө ерән, һырты көрән таплы һарғылт һоро, кәүҙәһенең аҫ яғы, ҡойроғоноң ике яҡ сите аҡ. Ҡара ҡанаттарында күҙгә ташланып торған киң арҡыры аҡ һыҙыҡ бар. Башҡа һабан турғайҙарынан төҫө һәм ҙурлығы менән айырыла. Ерҙә лә, һауала ла һайрай.
Ират-Кы (Каныль-Кы ҡушылдығы)
Ират-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каныль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рыстюг
Рыстюг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 360 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Павловка (Бишбүләк районы)
Павловка (Павловка) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 0 кеше. Почта индексы — 452042, ОКАТО коды — 80212843008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тетеренка
Тетеренка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бакчар йылғаһының һул ярына тамағынан 170 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 122 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йәнғужин Рим Зәйниғәбит улы
Йәнғужин Рим Зәйниғәбит улы (15 ноябрь 1941 йыл — 11 ноябрь 2007 йыл) — ғалим-этнограф, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1990), профессор (1991). Рәсәй Федерацияһының (2002) һәм Башҡортостан Республикаһының (1993) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1997).
Биографияһы
Рим Зәйниғәбит улы Йәнғужин 1941 йылдың 15 ноябрендә БАССР-ҙың Стәрлетамаҡ районы Айыусы ауылында тыуған.
1965 йылда Совет Армияһы сафына алына. Хәрби хеҙмәттән һуң Мәскәү дәүләт университетының аспирантураһын тамамлай, 1969 йылда тарих фәндәре кандидаты дәрәжәһенә диссертация яҡлай . 1964 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
1968 йылдан алып Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетында эшләй: 1990 йылдан башлап СССР тарихы кафедраһы, 1991 йылдан — Башҡортостан Республикаһы тарихы һәм этнография кафедраһы мөдире.
2007 йылдың 11 ноябрендә Өфөлә вафат була.
Ғилми эшмәкәрлеге
Р. З. Йәнғужиндың ғилми эшмәкәрлеге башҡорттарҙың этногенезы һәм этник тарихы мәсьәләләренә, традицион хужалығын, социаль структураһын өйрәнеүгә арналған. Бер нисә этнографик экспедиция ойоштора һәм уға етәкселек итә, экспедиция материалдары БДУ-ла булдырылған этнографик музей коллекцияһын тәшкил итә. 300-гә яҡын фәнни хеҙмәт авторы.
Рим Зәйниғәбитдин улы университетта 40 йыл эшләгән. 1990 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, уға профессор исеме бирелә. 1991 йылдан 2007 йылға тиклем Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетында Башҡортостан тарихы һәм этнология кафедраһын етәкләй.
Ҡуҡрауыҡ шарлауығы
Шарлауыҡ 10-12 м бейеклегендәге бер нисә һикәлтәнән тора. Тирә яғындағы тауҙа йүкә, ерек, ҡарама, ҡайын ағастарынан торған урман үҫә.
Йәнғужин Рим Зәйниғәбит улы
Ғилми эшмәкәрлеге
Рим Йәнғужин- 500 -гә яҡын фәнни эш авторы, шул иҫәптән башҡорттарҙың хужалыҡ һәм социаль тормошо, Башҡортостан тарихы буйынса 11 монография яҙған киң билдәле ғалим-этнограф.
Башҡорт дәүләт универсетының Этнография музейын булдырыуға күп көс һала һәм ғүмеренең аҙағынаса уның етәксеһе була. Пофессор Йәнғужин юғары квалификациялы тарихсылар әҙерләүгә тос өлөш индерә, уның етәкселегендә ундан ашыу кандидатлыҡ диссертацияһы әҙерләнеп, яҡлана, бер нисә докторлыҡ диссертацияһы ғалим иҫән саҡта яҡланылып өлгөрмәй ҡала.
Ҡуҡрауыҡ шарлауығы
Ҡаяларҙа бер нисә ваҡ мәмерйә бар. Ҡуҡрауыҡ һәм Һикәҙе йылғалары бер нисә урында ер аҫтына төшөп юғалған урындар бар.
Һикәҙе, Ҡуҡрауыҡ йылғалары буйлап борон Стәрлетамаҡ—Белорет тракты үткән. Уның күперҙәре әле лә һаҡланып ҡалған.
Йәнғужин Рим Зәйниғәбит улы
Ғилми эшмәкәрлеге
Үҙ хеҙмәттәрендә ғалим Башҡортостан, Рәсәй, Көнсығыш һәм Европа илдәре ғалимдарының, шул иҫәптән урта быуат ғалимдарының, хеҙмәттәренә таянып, башҡорт халҡының этнографияһы тарихын бик алыҫ дәүерҙән алып, бөгөнгәсә яҡтырта.
Ҡуҡрауыҡ шарлауығы
Һикәҙе йылғаһы ярында Кәлимосҡан тигән бейек ҡаяла Салауат Юлаев мәмерйәһе бар. Әммә бына ҡасандар Салауат Юлаев булып киткән урын түгел, «Салауат Юлаев» фильмын төшөргән урын.
Йәнғужин Рим Зәйниғәбит улы
Ғилми эшмәкәрлеге
Р. Йәнғужин фәнни хеҙмәттәрен тәбиғәт объекттарын, матди мәҙәниәт ҡомартҡыларын, генеалогия яҙмалары- башҡорт ғаиләләре һәм ырыуҙары шәжәрәләрен, башҡорт халҡының ауыҙ- тел ижадын, этногенетик ҡарһүҙ һәм легендаларын тәрән өйрәнеп, уларға нигеҙләнеп яҙа. Профессор башҡорт халҡының этник тарихының иң иртә осоронан башлап, уның эволюцияһын, үҫешен күрһәтә, халыҡ һәм милләт булып ойошоуҙың тулы бер картинаһын һүрәтләй.
Ҡуҡрауыҡ шарлауығы
Транспорт
Шарлауыҡҡа Р316 Стәрлетамаҡ — Белорет — Магнитогорск автомобиль юлы аша барырға мөмкин.
Гидронимия
Шарлауыҡ тауышы күк күкрәүе тауышы сығарғанға күрә шулай аталған.
Йәнғужин Рим Зәйниғәбит улы
Ғилми эшмәкәрлеге
Башҡорттарҙың 16-сы быуаттан башлап, Рәсәй дәүләте составында йәшәүе, уларҙың халыҡ булараҡ ойошоуына, ер милке менән бәйле мөнәсәбәттәрҙең үҫешенә килтерә. Ғалим ер биләүҙең дөйөм формалары ҡыҫырыҡланып, ерҙең феодалдар ҡулына күсеүен, халыҡтың хоҡуҡтары боҙолоп, ерһеҙ ғалыуы, аҫаба башҡорттарҙың бөлгөнләккә төшөү тарихын ентекләп тасуирлай.
Ҡуҡрауыҡ шарлауығы
Һылтанмалар
башҡорт телендәге сығанаҡтар урыҫ телендәге сығанаҡтар
Йәнғужин Рим Зәйниғәбит улы
Ғилми эшмәкәрлеге
Иҡтисадта барған был ауыр хәлдәр халыҡтың күп өлөшөнөң бөлөүенә, башҡорт халҡының класс, группа, страталарға киҫкен рәүештә бүленеүенә килтерә. Ғалим был турала ғилми эштәренең өсөнсө йүнәлешендә яҙа (Социальная структура башкирского общества XVIII—XIX вв. Уфа, 1987; Хозяйство и социальная структура башкирского народа в XVIII—XIX вв. Уфа, 1998).
Рим Йәнғужин йәмғиәт эшендә лә бик әүҙем ҡатанаша. Ауыл һәм ҡалаларҙа башҡорттарҙың этнологияһы буйынса лекциялар уҡый, йыш ҡына гәзит-журналдарҙа үҙ яҙмаларын баҫтыра.
Рим Йәнғужин 2007 йылдың 11 ноябрендә вафат булған. Өфө ҡалаһында ерләнгән.
Һылтанмалар
башкирская-энциклопедия.рф/index.php/2…/2249-yanguzin-rim-zajnigabitovich
95 МБ
2 МБ
4 МБ
39 МБ
3 МБ
112 МБ
Рим Янгузин — основатель этнической истории башкир (К 70 … www.bashinform.ru/…/411281-rim-yanguzin-osnovatel-etnicheskoy-istorii-bashkir-k..
Янгузин Рим Зайнигабитович | Центр военно-политических … eurasian-defence.ru/?q=node/9267
Янгузин Рим Зайнигабитович — Биография pomnipro.ru/memorypage81097/biography
Янгузин Рим Зайнигабитович — Мир энциклопедий www.encyclopedia.ru/persons/yanguzin_rim_zaynigabitovich/
Ишбулатов Рөстәм Хажиәхмәт улы
Ишбулатов Рөстәм Хажиәхмәт улы (документтарҙа Ижбулатов Рустем Ахметович; 29 октябрь 1905 йыл — 18 апрель 1938 йыл) — хәрби хеҙмәткәр. 1934 йылдан Ҡара диңгеҙ флотының һыу аҫты кәмәләре дивизионы командиры, 3-сө ранг капитаны. Сәйәси золом ҡорбаны.
Биографияһы
Рөстәм Хажиәхмәт (Әхмәт) улы Ишбулатов 1905 йылдың 29 октябрендә Өфө губернаһы Өфө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы ) Өйҙөрәкбаш ауылында Ишбулатов Хажиәхмәт Исхаҡ улы ғаиләһендә тыуған. Милләте — башҡорт.
Хәрби-диңгеҙ училищеһына уҡырға керә һәм уны 1928 йылда тамамлай.
1934 йылда Севастополь Юғары диңгеҙ команда училищеһын тамамлай.
«3-сө ранг капитаны» званиеһын ала. Артабан Ҡара диңгеҙ хәрби флотында «Париж Коммунаһы» («Парижская Коммуна») флагман һыу аҫты кәмәһе башлығындағы һыу аҫты кәмәләре дивизионы менән командалыҡ итә. Уның экипажы Ҡара диңгеҙ хәрби флоты һынауҙарында еңеүсе була.
1937 йылдың 21 сентябрендә, армия һәм флотта барған «таҙартыуҙар» барышында, Рөстәм Ишбулатовты 1936 йылдан «хәрби-фашист заговорында» ҡатнашыуҙа һәм «һыу аҫты кәмәләренең хәрби әҙерләүҙә емергес эш алып барыуҙа» ғәйепләйҙәр һәм ҡулға алалар. СССР Юғары Судының Хәрби Коллегияһы РСФСР Енәйәт кодексының 58-1 «б», 58-8 һәм 50-11 статьялары буйынса уны атыуға, хәрби званиеһынан мәхрүм итеүгә һәм милкен конфискациялауға хөкөм итә. 1938 йылдың 18 апрелендә атыла. 1967 йылдың 6 июлендә аҡлана.
Ғаиләһе
Атаһы — Ишбулатов Хажиәхмәт Исхаҡ улы (1851—1921), генерал-майор, Башҡорт айырым корпусы командующийы, 1-се Башҡорт пехота дивизияһы начальнигы.
Әсәһе — Бибизәйнәп, Бохара сауҙагәре Камалбай Ядгаровтың ҡыҙы.
Һеңлеһе — Миәссәр (1907—1964), Мәскәү медицина институтының ике курсын тамамлай, Ҡырымда йәшәй, 1926 йылда Башҡортостанға ҡайта.
Себер ботаника баҡсаһы
Cебер ботаника баҡсаһы — Урал аръяғындағы беренсе һәм оҙаҡ ваҡыт дауамында иң ҙур булған ботаника баҡсаһы. Томск дәүләт университеты (ТДУ) бүлеге.
Баҡсаның майҙаны 126,5 гектар, шуның:
- 10 гектары — парк ҡурсаулығы, шул иҫәптән оранжерея-теплица комплексы (Университет сауҡалығында)
- 116,5 гектары — экосистемалы дендрологик биләмә (Мокрушинский бииҫтәһе — Энергетик биҫтәһе — Степановка районында).
Томск дәүләт университетының Себер ботаника баҡсаһы үҫемлектәре фондында яҡынса 8000 төр, форма һәм сорт иҫәпләнә, уларҙан 4000 тирәһе төр субтропик һәм тропик үҫемлектәр баҡсаһы оранжереяһында урынлашҡан. Асыҡ ерҙә 773 төр һәм сорт асыҡ тупраҡта үҫә торған декоратив ағастар һәм ҡыуаҡлылар, 2391 төр декоратив үләндәр, 358 төр дарыу үләндәре, 359 төр емеш-еләк, 536 төр мал аҙығы, 475 төр йәшелсә, Томск өлкәһе флораһынан юҡҡа сыҡҡан һәм һирәк осраған 335 төр һәм төр өлгөләре үҫә. Үҙәк оранжерея бейеклеге 31 м — был донъяла иң бейек оранжереяларҙың береһе.
Тарихы
1875 йылда Көнбайыш Себерҙең граждандар уҡыу йорттары менән идара итеү буйынса Баш Идаралығынан Томск губернаторына Себер университетын төҙөү өсөн урын һайларға кәрәклеге һәм университет ботаника баҡсаһы өсөн урын бүлергә кәрәклеге тураһында күрһәтмә килә. 1880 йылдың йәйендә В. М. Флоринский һәм баҡсасы М. А. Шестаков тарафынан университеттың төп бинаһынан көньяҡтараҡ биләмә планлаштырыла, оранжерея участкаһы, питомниктар һәм башҡа ҡаралтылар билдәләнә. 1884—1885 йылдарҙа П. П. Наранович проекты буйынса теплицалар менән оранжереялар төҙөлә.
1885 йылдың 12 майында Ҡазан университетынан Томскка Себер университетының ғалим баҡсасыһы итеп тәғәйенләнгән П. Н. Крылов килә, уның тарафынан 60 төр үҫемлек алып киленә, күп өлөшө әҙ ғүмерле сәскә культураһы була. Биш дана 130—135 йәшлек ҡиммәтле төрҙәр: Бидвилл араукарияһы, Ховея Форстера пальмаһы, тамыр ебәреүсе фикус һәм башҡалар хәҙерге көнгә тиклем һаҡланған.
Университет асылыуға (1888 й.) баҡса 1,2 гектар майҙанда урынлашҡан була. 4 метр бейеклектә 473 м² майҙанда 3 бүлеге (тропик һәм ике субтропик) булған оранжереяһы, майҙаны 93 м² булған ике яҡлы теплицаһы була. Асыҡ тупраҡта дарыу, ағас, ҡыуаҡ һәм үлән үҫемлектәре коллекцияһы урынлашҡан була. Баҡсаның беренсе етәкселәре: профессорҙар: С. И. Коржинский (1888—1892), Э. Г. Салищев (1893), В. В. Сапожников (1893—1924), П. Н. Крылов (1924—1928), Б. К. Шишкин (1930).
1938 йылдың июненән 1949 йылға тиклем [http://cdnito.tomsk.ru/2015/12/14/бейкина-агния-деомидовна/. А.] [http://cdnito.tomsk.ru/2015/12/14/бейкина-агния-деомидовна/ Д. Бейкина] [Томск дәүләт университеты ботаника баҡсаһының директоры була.
1935 йылда баҡсаға эксперименталь хужалыҡ өсөн 67,4 гектар ер бирелә, 1936 йылда ул 90 гектарға тиклем арттырыла. 1945 йылдың 1 ғинуарынан баҡса ТДУ ҡарамағындағы үҙаллы ғилми учреждение статусын ала, 1960-сы йылдар аҙағында II категория бирелә.
1969 йылдан 2008 йылдың апреленә тиклем профессор В. А. Морякина Себер ботаника баҡсаһы директоры була. Был осорҙа СССР урта машиналар төҙөү министрлығының махсус төҙөлөш бүлеге көстәре менән (Себер химия комбинатының «Химстрой» тресы) тулыһынса металл конструкцияларҙан эшләнгән 15 м бейеклектәге тропик оранжерея (1971—1973), бейек оранжереялы (31 м) субтропик комплекс (1985—1988), Себер ботаника баҡсаһы комплексының Университет сауҡалығы биләмәһендәге төп биналары төҙөлә. Морякина төньяҡ шарттарында тропик һәм субтропик микроклимат оранжереялары булдырыу инициаторы һәм конструкторлыҡ идеяһы авторҙашы булып тора, проект төркөмөнә инә. Был уникаль комплекс фотоһүрәттәре Санкт-Петербургтың Аэродром урамындағы Минсредмаш учреждениеһы ведомство фотокүргәҙмәһендә ҡуйылған.
1980 йылға баҡсаның үҫемлек фондында оранжереяла һәм теплицала үрсетелгән 2767 төр, форма һәм сорт иҫәпләнә. Оранжереяларҙа 10 000-дән ашыу дана тропик һәм субтропик үҫемлектәр бар, ожмах бананы 10 метр, Бидвилл араукарияһы — 14 метр бейеклеккә етә
2004 йылда баҡса өлкә әһәмиәтендәге айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәһе тип иғлан ителә.
Хәҙерге заман
Баҡсала масштаблы реконструкция әҙерләнә
Барбулиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Уҙытамаҡ
Уҙытамаҡ (Узытамак) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 429 кеше. Почта индексы — 452154, ОКАТО коды — 80257805001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Электротехника
Электроте́хника — техниканың электр энергияһын эшләп сығарыу, таратыу, үҙгәртеү  һәм ҡулланыу менән бәйле өлкәһе. Уға шулай уҡ — электрон компоненттар, электрон схемалар һәм ҡоролмаларҙы, техник системаларҙы уйлап сығарыу, эксплуатациялау  һәм  оптимизациялау ҙа инә.
Электротехника тип ғәмәлдә ҡулланыу өсөн электр һәм магнит күренештәрен ҡулланыуҙы өйрәнеүсе  техника фәнен атайҙар. Электротехника XIX быуат аҙағында физиканан үҙаллы фән булараҡ айырылып сыҡҡан. Хәҙерге заманда фән булараҡ электротехника түбәндәге фән тармаҡтарынан тора: электромеханика, ТОЭ, светотехника, көс электроникаһы. Бынан тыш электротехникаға энергетиканы ла индерәләр,  законға ярашлы классификация  энергетиканы айырым  техника фәне тип ҡарай. Электротехниканың көсһөҙ токлы электрониканан иң ҙур айырмаһы шунда - электротехника көслө ҙур габаритлы электрон компоненттар менән бәйле мәсьәләләрҙе өйрәнә( электр тапшырыу линиялары, электр  приводтары); ә  электрониканың төп  компоненттары булып компьютерҙар һәм башҡа  интеграль схемалар нигеҙендәге ҡоролмалар, шулай уҡ  интеграль схемалар үҙҙәре тора. Икенсе мәғәнәлә электротехникала төп мәсьәлә —  электр энергияһын тапшырыу булһа, аҙ көслө электроникала — информацияны тапшырыу тора.
Тарих
Яңы тарихта магнетизм һәм электричество күренештәрен тәү башлап өйрәнеүсе— инглиз ғалимы Уильям Гильберт (1544–1603). Рәсәйҙә тәүгеләрҙән булып, Михаил Васильевич Ломосносов электричество менән бәйле тәжрибәләр үткәрә башлай.
Электротехниканы үҫтереү нигеҙҙәре  киң эксперименталь тикшеренеүҙәргә, электричество һәм магнетизм теорияһын булдырыуға бәйле. Электричество XIX быуатта  вольт бағаналары уйлап сығарылғас, киң  ҡулланыла башлай, был бығаса асылған закондарҙы ғәмәлдә ҡулланырға һәм уларҙы тәрәнерәк тикшерергә мөмкинлек бирә. Был осорҙа электротехника даими токта эшләй.
XIX быуат аҙағында алмаш ток ҡулланыла башлау һәм өс фазалы электр двигателен эшләп сығарыу электр энергияһын алыҫ араға тапшырыу мәсьәләһен хәл итергә мөмкинлек бирә, электричество төрлө ерҙә сәнәғәткә индерелә, ә электротехника  бер нисә бүлектән торған хәҙерге рәүешен ала, башҡа яҡын фәндәр һәм  техника  өлкәләренә  тәьҫир итә башлай.
Юдита Вайчюнайте
Юдита Вайчюнайте (Judita Vaičiūnaitė; 12 июль 1937, Каунас — 11 февраль 2001, Вильнюс) — XX быуаттың 2-се яртыһының литва шағиры һәм тәржемәсеһе; балалар өсөн шиғри һәм әкиәти пьесалар авторы.
Биографияһы
1937 йылдың 12 июлендә Литваның Каунас ҡалаһында психиатр һәм невропатолог Викторас Вайчюнас ғаиләһендә тыуған. Литва шағиры Пятрас Вайчюнастың һеңлеһе.
Әл-Кәһф сүрәһе
Әл-Кәһф сүрәһе (الكهف, Мәмерйә ) — Ҡөрьән Кәримдең 18 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 110 аяттан тора.
Юдита Вайчюнайте
Биографияһы
1959 йылда Вильнюс дәүләт университетының тарих-филолгия факультетын тамамлай. Бында литва телен һәм әҙәбиәтен өйрәнә, бер үк ваҡытта музыка мәктәбендә белем ала. Курсташтары Аушра Слуцкайте һәм Томас Венцлова шағирҙың ижади манераһының формалашыуына йоғонто яһай.
Әл-Кәһф сүрәһе
Транскрипцияһы
107-109. Иннә-лләҙиинә әәмәнүү үә ғәмилүүссаалихәәти кәнәт ләһүм джәннәәтүл-фирдәүси нүзүлә хаалидиинә фииһәә йәбғуунә ғәнһәә хиүәлә. Ҡуль ләү кәәнәлбәхру мидәәдәлликәлимәәти раббии ләнәфидәл-бәхру ҡаблә әң тәңфәдә кәлимәәтү раббии үә ләү джиьнәә бимиҫлиһи мәдәдә.
Юдита Вайчюнайте
Биографияһы
Литва ССР-ы Яҙыусылар союзы сығарған «Литература ир мянас» («Әҙәбиәт һәм сәнғәт»; 1962—1966) аҙна һайын баҫылған гәзиттә, «Калба Вильнюс» («Вильнюс һөйләй») һәм «Науясис деновидис» аҙналыҡ журналында эшләй.
Ижады
1956 йылдан шиғырҙар баҫтыра башлай. Тәүге китабын цензура үткәрмәй, икенсе китабы — («Яҙғы акварелдәр») 1960 йылда нәшер ителә. исемле балалар өсөн пьесаһын 1972 йылда Вильнюс Йәштәр театры сәхнәләштерә, пьесаһын 1972 йылда Каунас драма театры тарафынан ҡуйыла. Башҡа пьесалары һуңыраҡ Литваның төрлө театрҙарында сәхнәләштерелә. («Бала саҡ көҙгөһөндә», 1996) тигән балалар иҫтәлеге китабын яҙа.
Әл-Кәһф сүрәһе
Транскрипцияһы
110. Ҡуль-иннәмәә әнәә бәшәруммиҫлүкүм йүүхәә иләййә әннәмәә иләәһүкүм иләәһүү-үәәхидүң фәмәң кәәнә йарджүү лиҡаа`ә раббиһи фәлйәғмәл ғәмәләң саалихәү үә ләә йүшрик биғибәәдәти раббиһи әхәдә.
Юдита Вайчюнайте
Ижады
Переводила на литовский язык стихотворения Анна Әхмәтованың шиғырҙарын литва теленә тәржемә итә. Улар 1964 йылда нәшер ителгән тигән литва телендәге Әхмәтова шиғриәте йыйынтығында һәм ваҡытлы баҫмаларҙа донъя күрә. Ольга Бергольцтың шиғырҙары ( лирика йыйынтығы, 1979), Семён Кирсанов, Георгий Леонидзе, Франтишек Грубин, Десанка Максимовичтың шиғырҙарын, һәм шулай уҡ Софья Могилевскаяның «Виолончель Санта Тереза» (1973) повесын, Владислав Крапивиндың (, 1976) хикәйәләрен һәм повестарын тәржемә итеп баҫтыра. Юдите Вайчюнайте шулай уҡ Льюис Кэрроллдың «Алиса Көҙгө аръяғында» (, 1965; тәржемәсе Юлия Лапените) әҫәренең шиғри текстарын литва теленә тәржемә итә.
Вайчюнайтеның шиғырҙары тәржемә ителеп, инглиз, латыш, норвег, урыҫ телдәрендә баҫтырылып сығарыла.
Сафин Ленар Ринат улы
Сафин Ленар Ринат улы (11 февраль 1969 йыл) — Рәсәй дәүләт эшмәкәре. Татарстан Республикаһы хөкүмәтенән Федерация Советында вәкил (2020 йыл). Татарстан Республикаһы транспорт һәм юл хужалығы министры (2010—2020). Юридик фәндәр кандидаты.
Биографияһы
Ленар Ринат улы Сафин 1969 йылдың 11 февралендә Татар АССР-ының Арса ҡалаһында тыуған. 1993 йылда «Хокуҡ белеме» һөнәре буйынса В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Ҡазан дәүләт университетын (КДУ) тамамлап, юғары белем тураһында диплом ала.
1993—1995 йылдарҙа Ҡазан дәүләт финанс-иҡтисад институтының тарих һәм хоҡуҡ кафедраһы ассистенты булып эшләй. 1995 йылдан — енәйәт хоҡуғы кафедраһының өлкән уҡытыусыһы, 1998 йылдан — КДУ-ның енәйәт хоҡуғы һәм криминология кафедраһы доценты. 2000 йылда Ҡазан финанс-иҡтисади институтын «менеджмент» һөнәре буйынса тамамлай.
2008 йылдан алып 2010 йылға тиклем осорҙа «Главтатдортранс» дәүләт учреждениеһында директорҙың иҡтисад һәм финанстар буйынса урынбаҫары һәм директор булып эшләй.
2020 йылдың 18 сентябрендә Татарстан Республикаһы Президенты указы нигеҙендә Рәсәй Федерацияһы Федераль Собраниеһы Федерация Советы вәкиле итеп билдәләнде.
Ғаиләһе
Өйләнгән, ике балаһы бар.
Гёссиц
Гёссиц (Gossitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 334 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,86 км2. Диңгеҙ кимәленән 480 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7389 һәм автомобиль коды — SOK.
Солнечный (Хант-Манси автономиялы округы)
Почта индексы — 628452, ОКАТО коды — 71126908001.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Луи Армстронг
Луи́ А́рмстронг (Louis Daniel «Satchmo» Armstrong; 4 август 1901 йыл — 6 июль 1971 йыл) — Американың джаз музыканты, торбасы, вокалист һәм ансамблдең лидеры һәм етәксеһе. «Грэмми» премияһы даны залына индерелгән. Дюк Эллингтон, Чарли Паркер, Майлз Дэвис һәм Джон Колтрейн менән берлектә джазды үҫтереүгә һәм уны бар донъяла популярлаштырыуға һиҙелерлек йоғонто яһай.
Армстронг бихисап наградалар, шул иҫәптән «Грэмми» (1965) премияһын ала, шулай уҡ вафатынан һуң 1972 йылда «Grammy Lifetime Achievement Award» премияһы конкурсында еңә, һәм 2017 йылда уның исеме Ритм-энд-блюздың Милли дан залына индерелә.
Бихисап джаз-бестселлерҙарҙы, шул иҫәптән «What a Wonderful World һәм «Let My People Go» һәм башҡа йырҙарҙы оҫта башҡарыусы булараҡ таныла. Ә 1999 йылда Армстронг башҡарыуында яңғыраған «What a Wonderful World йыры XX быуаттың иң яҡшы йыры булараҡ «Грэмми» премияһының Дан залына индерелә ).
Биографияһы
Луи Яңы Орлеандың бик ярлы районында тыуған. Малай бала саҡтан ҡарауһыҙ үҫә: атаһы ғаиләһен ташлап киткәндә ул сабый ғына була. Әсәһе фәхишәлек менән аҡса эшләй. Луины һәм уның һеңлеһен Джозефина исемле өләсәһенә тәрбиәгә бирәләр. Бер аҙ ваҡыттан әсәһе Луины үҙенә ала, әммә балаға иғтибар етмәй. Армстронг бала саҡтан күмер ташыу, гәзит һатыу менән булыша.
Ете йәшендә ул күмер менән сауҙа иткән йәһүдтәр ғаиләһендә өй эштәрендә ярҙам итә башлай. Карнофскиҙар бынан алда ғына Америкаға Литванан күсеп килгән була. Тора-бара малай уларҙа йоҡларға ҡала башлай һәм ысынында был ғаиләлә уны үҙ балалары һымаҡ тәрбиәләйҙәр. Ошо ғаиләлә йәшәгәнгә күрә ул иркен рәүештә идиш телендә һөйләшә һәм ғүмеренең аҙағынаса Дауыт йондоҙо менән кулонды муйынында тағып йөрөй. Карнофскиҙар Сторивиллиҙа йәшәйҙәр, ә был район бик үҙенсәлекле була: барҙар, танцзалдар һәм фәхишәләр йорттары етерлек була бында. Нәҡ Карнофскиҙар һуңғараҡАармстронгка корнет һатып алыу өсөн аҡса бирәләр, был уның тәүге музыкаль ҡоралы.
Армстронг бик ҙур булмаған урам вокаль ансамблендә йырлай башлай, барабандарҙа һуға һәм бер нисә йыл эсендә музыкаль һәләтен нығытып өлгөрә. Тәүге музыкаль белемде «Уэйф’с Хоум» холоҡ-төҙәтеү лагерь-интернатында ала, унда ул осраҡлы рәүештә эләгә: малайҙарса ғына шаярыуы арҡаһында — ул әсәһенә килгән бер полицмендың пистолетын урлай һәм Яңы йыл байрамында урамда ошо ҡоралдан атыу ойоштора. Лагерҙа ул тынлы оркестрға ылығып китә, тамбуринда, альтгорнда уйнарға өйрәнә, һуңынан корнетты ла үҙләштерә. Оркестр ул заманда ғәҙәти булған репертуар башҡара — марштар, полькалар һәм популяр көйҙәр. Срогының аҙағына Луи ныҡлап музыкант булырға ҡарар итә. Иреккә сыҡҡас, ул клубтарҙа үтескә алған ҡоралдарҙа уйнап йөрөй. Уны үҙ хәмтәрлеге аҫтына Кинг Оливер ала, ул ваҡытта ҡалала уны иң яҡшы кларнетсы тип беләләр һәм Армстронг та уны үҙенең уҡытыусыһы тип һанай. 1918 йылда Оливер Чикаго киткәндән һуң Армстронгты тромбонсы Кид Ори үҙ ансамбленә саҡыра. Луи ваҡыты-ваҡыты менән «Tuxedo Brass Band» ансамблендә сығыш яһай башлай, бында бик билдәле музыканттар уйнай: Пол Домингес, Затти Синглтон, Альберт Неколз, Барни Бигард һәм Луис Рассел. Тыуған ҡалаһында джаз парадтарҙа ҡатнаша һәм Фэтса Мэрейблдың «Jazz-E-Sazz Band» бэндында уйнай, был коллектив менән йәйге сезонда Миссисипи буйлап йөрөгән пароходтарҙа сығыш яһай. Мерейбл Армстронгты нота грамотаһына өйрәткәндән һуң, ул квалификациялы музыкант булып китә. Музыканттар араһында Армстронгка Сатчмо —Satchel Mouth («рот-меха») ҡушаматы йәбешә.
1922 йылда Оливерға икенсе корнетсы кәрәк була һәм ул Армстронгты Чикагоға саҡыра, Армстронг «Линкольн Гарденс» ресторанында Оливерҙың «Creole Jazz Band» оркестрында уйнай башлай. Ул заманда әлеге бэнд Чикагола иң популяр джаз оркестры була, Армстронг бында үҙенең буласаҡ карьераһы өсөн бик күп нәмәгә өйрәнә. Нәҡ ошонда Армстронг үҙенең тәүге аудиояҙмаларын эшләй. 1924 йылда ул икенсе тапҡыр өйләнә (беренсе ҡатыны Яңы Орлендан Дэйзи Паркер исемле креол сығышлы бер фәхишә була), икенсе ҡатыны ансамбль пианисы Лил Хардин, уның тәҡдиме буйынса Армстронг үҙаллы карьераһын башлай. Армстронгтар Нью-Йоркка күсеп китәләр, унда Луи Флетчер Хендерсон оркестрына эшкә төшә. Ошо оркестрҙа уға билдәлелек килә, уның үҙ тамашасыһы барлыҡҡа килә, йыш ҡына улар шәхсән Армстронгдың «ҡыҙыу» сололарын тыңлап кинәнергә килә. Был ваҡытҡа инде Армстронгтың үҙ башҡарыу стиле — сағыу импровизацияһы аныҡлана.
Был осорҙа Армстронг пианист Кларенс Уильямстың «Blu Five» ансамбленең яҙмаларында ҡатнаша һәм күп кенә блюз һәм джаз вокалистары (Ма Рэйни, Трикси Смит, Клара Смит, Бесси Смит, Альберта Хантер, Мэгги Джонс, Ева Тэйлор, Вирджиния Листон, Маргарет Джонсон, Сипи Уоллес, Перри Брэдфорд) менән төрлө ансамблдәрҙә бергә сығыш яһай. 1925 йылда Флетчер Хендерсонда ангажемент срогы тамамланғас, Луи Армстронг Чикагоға әйләнеп ҡайта һәм унда бик күп һәм уңышлы эшләй. Эрскин Тэйтта театраль шоу-бэндта уйнай, унда уның актерлыҡ лә һәләте асыла. Ошо ваҡытта үҙенең иң яҡшы студия составы(«Hot Five») менән тарихи яһмаларын эшләй. Ул осорҙағы тромбонсы Кид Ори, кларнетсы Джонни Доддс, банджолала уйнаған Джонни Сент-Сира һәм пианист Лил Хардин ҡатнашлығында яҙҙырған яҙмалар джаз классикаһына ингән. 1926 йылда Луи Кэрролл Диккерсон оркестрының солисы булып китә, ә етәксеһе киткәс, үҙенең шәхси «Louis Armstrong And His Stompers» оркестры менән етәкселек итә. Оркестр Бойд Аткинс, Джо Диксон, Эл Вашингтон, Эрл Хайнс, Рип Бассет, Пит Бриггс, Табби Холл инәләр. 1927 йылда "Hot Five"студия квинтетына Пит Бриггс һәм Бэби Доддс (Джонниның ағаһы) ҡушылалар, шулай итеп. Яңы студия составы барлыҡҡа килә- «Hot Seven», бында ла бер нисә сағыу яҙмалар эшләнә. Ошо осорҙа Армстронг корнеттан баш тарта, тулыһынса торбаға күсә. Ул пианист Эрл Хайнс менән дуэтта уйнай, "скэт"манераһында йырлай башлай (тәүге тапҡыр «Heebie Jeebies» пьесаһын яҙғанда) һәм тамашасылар уның был алымын бик оҡшата. 1929 йылда Луи Армстронг бөтөнләй Нью-Йоркка күсә. Биг-бэндтар дәүере башлана, һәм ул бейеү свит-музыкаһына (sweet music) өҫтөнлөк бирә. Армстронг был музыкаль стилгә үҙенең ҡабатланмаҫ, хот-джазға хас булған, манераһын өҫтәй һәм бик тиҙ арала милли масштабтағы йондоҙға әүерелә. 1930-сы йылдарҙа Луи Армстронг бик күп сығыш яһай, башта билдәле биг-бэндтар Луиа Расселл һәм Дюк Эллингтон менән, һуңынан Калифорнияла — Леон Элкинс һәм Лес Хайт оркестры менән, Голливудта кинола төшә. 1931 йылда биг-бэнд менә Яңы Орленда була, Нью-Йоркка әйләнеп ҡайтҡас, Гарлемда һәм Бродвейҙа уйнай. Европаға һәм Төньяҡ Африкаға бер нисә турнеһы уға бик ҙур билдәлелек алып килә. 1933 йылдан ул Англияла, Скандинавияла, Францияла. Голландияла сығыш яһай. Элек ул негрҙар араһында ғына популяр булһа, хәҙер ул сит илдәрҙә лә таныла. Гастролдәр араһында ул Чарли Гейнз, Чик Уэбб, Кид Ори оркестрҙары, «Mills Brothers» вокаль квартеты, театраль постановкаларында һәм радиотапшырыуҙарҙа сығыштар яһай, кинофильмдарҙа төшә.
1933 йылда ул ҡабаттан джаз-бэнд менән етәкселек итә башлай. 1935 йылдан алып Армстронгтың бөтә эштәрен үҙ контроле аҫтына уның яңы менелжеры Джо Глейзер ала, ул үҙенең эшендә профессионал була. 1936 йылда Нью-Йоркта Армстронгтың автобиографик китабы («Swing That Music») сыға. Бынан һуң уның һаулығы ҡаҡшай башлай. Ул бер нисә операция үткәрә. Операциялар уның профессиональ эшенә бәйле була. Шулай уҡ ул тауыш тарамыштарына операция эшләй, был операция һөҙөмтәһендә ул үҙенең ҡарлыҡҡан тембрынан ҡотолорға уйлай, ул һуңынан ғына ошо тембр уның төп үҙенсәлеге булыуын аңлай. 1938 йылда Луи Армстронг дүртенсе бейеүсе Люсиль Уилсон менән никахлаша һәм уның менән ғүмеренең аҙағынаса йәшәй. Билдәле музыкант ғүмер буйы үҙенең «йәһүд ата-әсәһе» тураһында йылы хәтирәләр һаҡлай, Дауыт йондоҙо менән айырылмай, идиш телендә үҙ-ара аңлашырлыҡ рәүештә һөйләшә белә, һөйөклө Карнофскиҙар тураһында китап яҙа, Мысырҙан сыҡҡан йәһүдтәр тураһында йыр яҙа («Let My People Go»), атаһы тип һанаған кешегә ошо йырҙы бағышлап, Ханука байрамында башҡара (1939 йыл).
1947 йылда уның менеджеры Глейзер Армстронг өсөн «All Stars» («Все звёзды» ансамблен туплай. Башта был оркестр ысынлап та йондоҙҙар ансамбле була, унда Луи Армстронгтан башҡа Эрл Хайнс (фортепиано), Джек Тигарден (тромбон), Барни Бигард (кларнет), Бад Фримен (тенор-саксофон), Сид Кэтлетт (һуҡма) һәм башҡа джаз оҫталары уйнай. Һуңынан музыканттар алмашынып тора, ансамблдә ҡатнашҡан танылмаған джазмендар билдәлелек яулай.
«All-Stars» күберәк «диксиленд» стилендә уйнай, шулай уҡ популяр йырҙарҙың джаз эшкәртеүҙәре башҡарыла, хатта улар күберәк тә була. 1950-се йылдар уртаһына Луи Армстронг донъя кимәлендә иң билдәле музыкант-шоумен булып таныла, өҫтәүенә ул 50-нән ашыу фильмда төшә. АҠШ Дәүләт департаменты уға рәсми булмаған «Джаз илсеһе» исемен бирә һәм күп тапҡыр уның гастролдәрен аҡса яғынан тәьмин итә. Ошо уҡ осорҙа Эйзенхауэр ҡарамағындағы Госдеп уның СССР-ға гастролдәрен финансларға әҙер була, әммә Армстронг баш тарта : Унда минән кеше, илегеҙҙә ни хәлдәр, тип һорар ине, ә мин ниндәй яуап бирер инем?
Һуңынан уның СССР-ға гастролдәре тураһында һүҙ ҡуҙғатылып тора, әммә былар барыһы ла проекттар ғына булып ҡала]. ТШуға ҡарамаҫтан, Армстронг социалистик лагеры илдәрендә сығыш яһай, мәҫәлән, 1965 йылда март концерттары, был концерттар бер тынала уйнала. 1954 йылда Армстронг икенсе автобиографик китабын яҙа — «Satchmo. My Life in New Orleans».
Артабан уның популярлығы төрлө яҡлы ижади эшмәкәрлеге менән бәйле үҫешә. Сидней Беше, Бинг Кросби, Сай Оливер, Дюк Эллингтон, Оскаром Питерсон һәм башҡа джаз йондоҙҙары менән хеҙмәттәшлек итеүе, джаз-фестивалдәрҙә (1948 — Ницца, 1956—1958 — Ньюпорт, 1959 — Италия, Монтерей) ҡатнашыуы, Европа, Латин Америкаһы, Азия, Африка илдәренә гастролдәре иғтибарға лайыҡ. Уның булышлығында Таун-холлда һәм Метрополитен-операла филармоник джаз концерттары үткәрелә. еской стала сделанная им и Эллой Фицджеральд в 1950-се йылдарҙағы уның һәм Элла Фицдеральдтың Гершвинадың «Порги һәм Бесс» операһын яҙҙырыуы ҙа классик булып китә.
1959 йылда Армстронг инфаркт үткәрә һәм ошо ваҡыттан ул элеккесә сәхнәгә сыға алмай башлай, әммә тулыһынса концерт сығыштарын туҡтатмай. 1960-се йылдарҙа Армстронг йышыраҡ йырсы булараҡ эшләй, госпел стилендәге («Go Down Moses») традицион композицияларының яңы версияларын яҙҙыра, шулай уҡ яңы йырҙар ҙа ижад (мәҫәлән «We Have All the Time in the World» фильмына тема). Барбра Стрейзанд менән берлектә ул «Сәләм, Долли!» проектында ҡатнаша; уның башҡарыуында айырым сингл итеп сығарылған «Hello, Dolly!» йыры американ һатыу хит-парадында беренсе урынға барып етә. Армстронгтың аҙаҡҡы хиты — «What a Wonderful World» йыры (Бөйөк Британияла — беренсе урын). Армстронгтың вафатына тиклем биш ай алда 1971 йылда уның тере тауыш торбасы концерты яҙҙырыла, унда ул башҡа композициялар менән бенр рәттән Mack the Knife, Rockin’ Chair һәм Boy from New Orleans кеүек билдәле темаларҙы ла башҡар. Һуңғараҡ, 1972 йылда, ошо релиз с этим импровизацион сет менән релиз Satchmo at the National Press Club: Red Beans and Rice-ly Yours исеме аҫтында сыға. Винилда сығарылған был пластинка 2012 йылға тиклем ҡабаттан сығарылмай, ошо йылдың 24 апрелендә компакт-дискыларҙа сығарыла.
1960-сы йылдар аҙағында артистың һаулығы ҡәтғи рәүештә насарая башлай, әммә ул эшләүен дауам итә. 1971 йылдың 21 ғинуарында ул аҙаҡҡы тапғүҡыр «The David Frost Show» телешоуында йырлай һәм уйнай, уның менән бергә элекке дуҫы Бинг Кросби сығыш яһай. Март айында Армстронг һәм уның «All Stars» тағы ла ике аҙна дауамында «Уолдорф-Астория» ла Нью-Йоркта уйнай. Әммә сираттағы йөрәк өйәнәге уны хәстәханаға ятырға мәжбүр итә, унда ул ике ай дауалана. 1971 йылдың 5 июлендә Армстронг оркестрын репетицияға йыя. 6 июлдә вафат була: йөрәк ауырыуы арҡаһында бөйөрҙәре бирешә.
Армстронгтың вафаты хаҡында АҠШ-та ғына түгел, күп кенә башҡа илдәрҙә хәбәр ителә («Известия» совет гәзите шул рәттән). Ерләү бик тантаналы рәүештә үткәрелә һәм бөтә илгә трансляцияллана. АҠШ Президентының шәхси ҡушыуы буйынса 8 июлдә уның кәүҙәһе Милли гвардияһы Уҡыу манеженда хушлашыу өсөн ҡуйыла. Президент Никсон кеше алдында ошондай белдереү яһай: «Никсон ханым һәм мин Луи Армстронгтың вафатына бәйле миллионлаған американдарҙың ҡайғыһын уртаҡлашам. Ул американ сәнғәте ижадсыларының береһе ине. Сағыу үҙенсәлекле шәхес булараҡ Армстронг бөтә донъя билдәлелеген яуланы. Уның иҫ китмәле таланты һәм юғары намыҫлылығы беҙҙең рухи донъябыҙҙы байытты, уны тағы ла тулыраҡ итте».
Мираҫы
Луи Армстронг (Дюк Эллингтон, Чарли Паркер, Майлз Дэвис һәм Джон Колтрейн менән бер рәттән) джаз үҫешенә ҙур йоғонто яһай һәм уның бөтә донъяла популярлашыуына ҙур өлөш индерә.
Музыкаль әҙәбиәттә уны йыш ҡына «джаз короле» эпитеты менән тасуирлайҙар.
1950 йылда XX быуаттың беренсе яртыһындағы иң уңышлы вокалист Бинг Кросби Луи тураһында былай ип әйтә: «Ул Америкала музыканың башы һәм аҙағы булып тора». Әҙәби тәнҡитсе Гарольд Блум һүҙҙәренсә, Армстронг һәм Уолт Уитмен Американың донъя сәнғәтенә ике ҙур өлөшөн тәшкил итә. По словам литературного критика Гарольда Блума, Армстронг и Уолт Уитмен являют собой два великих вклада Америки в мировое искусство.
Американың US Open теннис турнирының элекке төп стадионы Нью-Йоркта бер нисә квартал алыҫлыҡта йәшәгән Армстронг хөрмәтенә Луи Армстронг стадионы тип атала.
1991 йылда уның хөрмәтенә астероид 9179 Satchmo тип атала.
2019 йылдың 25 июнендә The New York Times Magazine ru en 2008 Йылда Hiversal Studios hollywoodruen янғынында Луи Армстронгты материалдары юҡ ителгән йөҙләгән башҡарыусылар араһында атай.
Рябиха
Рябиха — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пичуг йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мәрйәм сүрәһе
Мәрйәм сүрәһе (مريم, Мәрйәм ) — Ҡөрьән Кәримдең 19 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 98 аяттан тора.
Идолга
Идолга — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының һул ярына тамағынан 512,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 91 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ирәндек
Ирәндектең Учалы районында урынлашҡан төньяҡ өлөшө Бәләкәй (Кесе) Ирәндек тип атала. Иң бейек түбәләре — Тораташ (921 м) һәм Кәзәташ, Ҡарт-Муйнаҡ ауылы янында урынлашҡан. Иң төньяҡ нөктәhендә, Комсомольск ҡасабаhы янындағы Бөркөт-тау түбәhе аша Ирәндек Күмәс тау арҡаһына тоташа.
Топоним
Исеменең килеп сығышы менән бәйле башҡорт риүәйәте бар. Алданған Оморҙаҡ тауҙан төшөп, үҙәнгә еткәс: — Хәҙер беҙ өйрәндек! — тип ҡысҡырып ебәргән.
Күлдәре һәм йылғалары
Тау арҡаһы буйында матур йылға һәм күлдәр урынлашҡан. Көнбайыш битендә — Граф күле һәм Талҡаҫ куле. Тау түбәһенән Таналыҡ һәм Төйәләҫ йылғалары ағып төшә.
Медиа: irendyk_1.ogg
Ирәндек башҡорт халыҡ йыры
Уң ҡулында көмөш йөҙөк,
Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек,
Саңҡ-саңҡ итә Ирәндек бөркөтө,
Һай!.. Саңҡ-саңҡ итә Ирәндек бөркөтө.
Өмөт өҙмәң, дуҫтар, был донъянан,
Байрам булып китер бер көндө,
Һай!.. Байрам булып китер бер көндө.
Һай!.. Иркәләрмен, тинем, кис килермен, тинем,
Ҡарттар күрер, ярамай, йәнем, ти,
Һай!.. Ҡарттар күрер, ярамай, йәнем, ти.
Ураҙбахты (Шишмә районы)
Ураҙбахты (Уразбахты) — Башҡортостан Республикаһының Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 452 кеше булған. Почта индексы — 452144, ОКАТО коды — 80257805010.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Безымянка (Кия ҡушылдығы)
Безымянка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы/ Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кия йылғаһының уң ярына тамағынан 499 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Ират-Кы (Ратта ҡушылдығы)
Ират-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ратта йылғаһының уң ярына тамағынан 137 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Безымянка (Кия ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ират-Кы (Ратта ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Безымянка (Кия ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ират-Кы (Ратта ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тига (Бакчар ҡушылдығы)
Тига  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бакчар йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кириков Сергей Васильевич
Кириков Сергей Васильевич (15 (27) сентябрь 1899 йыл — 27 август 1984 йыл) — ғалим-зоогеограф, эколог. 1937—1947 йылдарҙа Башҡортостан дәүләт ҡурсаулығының ғилми бүлеге мөдире. Биология фәндәре докторы (1947).
Ғилми эшмәкәрлеге
С. В. Кириковтың ғилми эшмәкәрлеге тарихи география, зоогеография, экология һәм СССР-ҙа, шулай уҡ Башҡортостанда ҡурсаулыҡтар ойоштороу проблемаларына арналған. С. В. Кириков тарафынан СССР-ҙың дала, урман-дала, урман зоналарында кешеләр йоғонтоһо һөҙөмтәһендә фаунаның тарихи үҙгәрештәре мәсьәләләре өйрәнелә.
С. В. Кириков — Башҡортостан дәүләт ҡурсаулығының хайуандар донъяһын иң төплө өйрәнгән, шулай уҡ Яутүбә тауҙарының (Шайтантау һырттарының) үҫемлектәрен, ҡош-ҡорттарын, йәнлектәрен беренселәрҙән булып тикшергән ғалим. Ул Шайтантау ҡурсаулығына нигеҙ һалған зоогеограф та булды.
С. В. Кириков һәм башҡорттар
Ғүмеренең ҡырҡ йылын Көньяҡ Урал тәбиғәте, Башҡорт иле һәм башҡорттар менән бәйләгән билдәле Мәскәү ғалимы урындағы халыҡтың тормошо, яҙмышы менән ныҡлап ҡыҙыҡһына. Ул башҡорттарҙың ҡыуаныстарын да, уй-хәсрәттәрен дә үҙенеке итеп ҡабул итә. Кириковтың исеме юҡҡа ғына башҡорт халҡы хәтеренә уйылып ҡалмаған. Һаҡмар буйҙарындағы, Бөрйән, Белорет яҡтарындағы ҡайһы бер ауылдарҙа уны хәҙер ҙә «Сергей олатай» тип ҡәҙерләп иҫкә төшөрәләр.
Йәнлектәрҙең, үҫемлектәрҙең башҡортса исемдәрен белеп барыу, ер-һыу атамаларының мәғәнәләренә төшөнә йөрөү ғалимдың ҡанына һеңгән була.
Ғалимдың башҡорт йырҙары, башҡорт легендаларына ла күңеле тартылып тора. Уларҙы бик тә яратып тыңлай; башҡорттарҙың көнкүреш рәүешен, ғөрөф-ғәҙәттәрен ихлас өйрәнә. Был хаҡтағы уй-фекерҙәре, тәьҫораттары аҙаҡ автобиографик китабында урын ала.
Кәлимосҡан ҡаяһы
Кәлимосҡан ҡаяһы — Башҡортостандың Ишембай районындағы ҡая. Һикәҙе йылғаһының иркен үҙәне буйлап һәм бейеклеге 90 метр тирәһе булған был текә ҡая янынан ғына Стәрлетамаҡ — Белорет автомобиль юлы үтә. Кәлимосҡан ҡаяһы таштары яҡынса 350 млн йылдар элек боронғо диңгеҙ төбө булған түбәнге карбон ултырмаларынан хасил булған. left|thumb|Кәлимосҡан ҡаяһында [[Салауат Юлаев мәмерйәһе.]] Был ҡая Салауат Юлаев мәмерйәһе менән берлектә 1985 йылда тәбиғәт ҡомартҡаһы тип иғлан ителде. Был мәмерйәлә Салауат Юлаев бер ҡасан да булмаған, был урында «Салауат Юлаев» фильмы төшөрөлгән. Ысын Салауат Юлаев мәмерйәһе Йүрүҙән йылғаһы буйында урынлашҡан.
Урыны: Маҡар ауылы, Маҡар урман хужалығы, Шихан лесничествоһы, 46-сы квартал. Риүәйәт буйынса, Кәлим исемле егет, һөйгән ҡыҙының яуапһыҙ мөхәбәтенә үпкәләп, ҡаянан ташланған. Ҡаяның исеме шунан килә.
Петровка (Калинин ауыл советы, Бишбүләк районы)
Петровка (Петровка) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 92 кеше. Почта индексы — 452054, ОКАТО коды — 80212825005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Шишмә районының һыу объекттары
Район йылға, күлдәргә бай төбәк. Дим йылғаһы район биләмәһендә диагональ буйынса төньяҡ-көнсығыш йүнәлештә аға, оҙонлоғо 80 километрға етә. Ҡарламан йылғаһының һул ҡушылдығы тамағынан түбәнерәк урында Ҡармасан, Сәрмәсән һәм Өршәк йылғалары Шишмә районы биләмәһенә килеп инә.