cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Октябрь районының Тарихи-крайҙы өйрәнеү халыҡ музейы
Тарихы һәм һүрәтләнеше
1967 йылдың 9 майында Ростов өлкәһенең КПСС райкомы бюроһы һәм Октябрь районы райисполкомы ҡарарына ярашлы, Каменоломни ҡасабаһында Хәрби дан музейы ойошторола. Ул Тимер юлсылар мәҙәниәт йортоноң бер бүлмәһендә урынлаша. Ул ваҡытта музейҙа пионерға һәм ВЛКСМ сафына ҡабул итеү тантаналары үткәрелә. Йәмәғәт башланғысында музей менән Н. Г. Суворов етәкселек итә һәм 10 йыл дауамында (1967—1977 йылдың октябре) уның директоры була, экспонаттар һәм материалдар йыйыу буйынса ҙур эш башҡара.
1987 йылда музей ҡабаттан асыла. Директор итеп Тимофей Петрович Присухин тәғәйенләнә. Коллекцияны тергеҙеүҙә уға элеккесә хәрби комиссар, подполковник И. Н. Касьянов ярҙам итә. 1987 йылдың майынан алып музей экспозицияһы ике тапҡыр киңәйтелә, ә 1996 йылда музей өсөн өҫтәмә рәүештә яңы бина бүленә.
Хәҙерге ваҡытта музей ике залында урынлашҡан: тарихи һәм хәрби хеҙмәт даны залы, тарих залы. Музейҙа 9 өыҙыл байраҡ һаҡлана, уның төп фондында 860 һаҡлау берәмеге иҫәпләнә.
Музейҙа бер нисә коллекция тупланған: 1992 йылда Рәсәй Федерацияһының Мәҙәниәт министрлығы музейға «Халыҡ музейы» исемен бирә. Хәҙер ул — «Октябрь (ауыл) районының Тарихи-крайҙы өйрәнеү халыҡ музейы».
Музей эҙәрмәнлек, йәштәрҙе хәрби-патриотик тәрбиәләү буйынса эштәр алып бара. Эш һөҙөмтәһе булып «Беҙҙең бәләкәй Ватан» (Каменоломни ҡасабаһы тураһында), "Дон алды фажиғәһе " (1943 йылдың 14 ғинуарында совет яугирҙары отрядтарының фашистар менән алышы тураһында), «1943 йылда Октябрь (ауыл) районын азат итеү», «Ҡәҙерле яҡташтарым» очерктар баҫмалары тора.
Ритцель
Ритцель (Rietzel) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 151 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,56 км2. Диңгеҙ кимәленән 47 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39291 һәм автомобиль коды — JL.
Кесе Китовая
Кесе Китовая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мәҡхур Камель Хәсән
Камель Хәсән Мәҡхур (1 ғинуар 1935 йыл —  2002  йыл) — Ливия адвокаты, яҙыусы һәм дипломат.
Биографияһы
Камель Хәсән Мәҡхур Триполи ҡалаһының Дахра районында 1935 йылда тыуған Мәҡхур үҙенең бала сағын башта Дахрала, һуңынан Ҡаһирә лә үткәрә, шунда мәктәпте тамамлай.
1957 йылда Ҡаһирә университетының юридик факультетын тамамлай, шунан һуң һөнәре буйынса дәүләт аппаратында  эшләү өсөн Ливияға ҡайта. Ике йылдан һуң Триполитанияның юрисконсульты ярҙамсыһы булып тәғәйенләнә. 1969 йылда Апелляция судының судьяһы, һәм  1970 йыл да Юғары судтың судьяһы итеп тәғәйенләнә. Ливияла сит ил хәрби базаларын ябыу, шулай уҡ Ливия хөкүмәте һәм бизнес алып барыу буйынса нефть компаниялары араһында һөйләшеүҙәрҙә юридик консультант була.
1972 йылда БМО ҡарамағында Ливияның даими вәкиле итеп тәғәйенләнә. Һуңынан Канада ла илсе, 1975 йылдан — Франция ла,  артабан Ҡытай ҙа Ливияның беренсе илсеһе була.
1982 йылдың мартында Юғары Халыҡ комитеты (хөкүмәт) составына нефть эштәре буйынса секретарь булараҡ (министр) инә, Ливия менән Тунис араһында континенталь шельф тураһында бәхәс буйынса  Гаагала Халыҡ-ара судта эште ҡарауҙа Ливия  вәкиле була. 1984 йылда Нефть экспортлаусы илдәр ойошмаһы нда (ОПЕК)  генераль секретары була.
1986 йылдың 1 мартында Ливия Жәмәһириәһенең тышҡы бәйләнештәр буйынса секретары итеп тәғәйенләнә (сит ил эштәре министры) һәм ошо вазифала бер йыл эшләй. 1991 йылда Аузу һыҙаты арҡаһында Чад-Ливия бәхәсенең  сиселеше процесында тағы  Ливияның дәүләт делегцияһы  вәкиле була. 1986 йылдың декабрендә рәсми визит менән СССР-ға килә.
1989 йылда Триполи ҡалаһында үҙ «MAGHUR & PARTNERS» фирмаһын аса
1997 йылда Халыҡ-ара енәйәт трибуналын ойоштороу буйынса БМО конференцияһында Ливия вәкиле була. 1998 йылда БМО-ла делегацияны етәкләй, унда "Локерби эше" буйынса һәм Ливияға ҡарата БМО санкцияларын бөтөрөү мәсьәләләре тикшерелә. "Локерби эшендә" БМО-ла тыңлауҙарҙа Ливия версияһын  яҡлау буйынса төп  юрист булды.
Ливияның беренсе әҙәбиәтселәренең береһе була, 1950 йылдан яҙа. Һигеҙ баҫылып сыҡҡан китап авторы, ике һуңғыһы 2000  йылдың июлендә сығарыла.
Ливияның педагогы һәм йәмәғәт эшмәкәре Сухир Әл-Гарьяниға өйләнә, уларҙың ете балаһы— өс малай һәм дүрт ҡыҙы була.
Марокко Король академияһының ағзаһы була һәм бер нисә хөкүмәт наградаларына лайыҡ була. Ливияла 2002 йылда вафат була.
Шомокса
Шомокса (Шемокса, Шемокс) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға 727 йылғаһының уң ярына тамағынан км өҫтәрәк Северная Двина ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Баймөхәмәт (исем)
Баймөхәмәт — башҡорт һәм башҡа төрки телдәрҙә ир балаларға ҡушылған исем.
Этимологияһы
Баймөхәмәт башҡорт теленә башҡортү һәм ғәрәп телендәге һүҙҙәр ҡушылыуҙан барлыҡҡа килгән исем: бай + мөхәмәт (данлы, маҡтаулы) мәғәнәһен аңлата
Билдәле кешеләр
Туғыҙбаев Баймөхәмәт Вилдан улы (1884—1965) — башҡорт дин әһеле.
Фамилияла
Баймөхәмәтов Айгиз Ғиззәт улы (27 октябрь 1988 йыл) — матбуғат эшмәкәре, яҙыусы, журналист. 2020 йылдың 17 февраленән «Шоңҡар» йәштәр журналының баш мөхәррире, Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығының колегия ағзаһы. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар (2014) һәм Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2020), Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты (2015).
Баймөхәмәтов Эдуард Миржан улы. Ҡыйғы районының почетлы гражданы, Башҡортостан республикаһының атҡаҙанған табибы, табип-юғары категориялы хирург.
Баймөхәмәтов Ринат Бикбулат улы (28 март 1953 йыл) — СССР хоккейсыһы, һөжүмсе. Ҡурған хоккейы тәрбиәләнеүсеһе.
Атаһының исемендә
Арыҫланов Йәрмөхәмәт Баймөхәмәт улы (1910 йыл — 1986 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 112-се башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы ҡыҙылармеецы (дәлилләгән мәғлүмәттәр юҡ). 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).
Зәбиров Хамат Баймөхәмәт улы (1917 йыл — 23 февраль 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән лейтенанты..
Шөғәйепов Хәсән Баймөхәмәт улы (Шугаипов Хасан Баймухаметович) (1921 йыл] — [[22 март 1943 йыл (башҡа сығанаҡ буйынса 24 февралдә) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, өлкән сержант. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия) дивизияһының миномет полкы яугиры. Дивизия штабы разведчигы (башҡа сығанаҡ буйынса элемтәсе).
Рәхмәтуллин Әнәс Сәғиҙулла улы
Рәхмәтуллин Әнәс Сәғиҙулла улы (Рахматуллин Анас Сагидуллович; 2 февраль 1937 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт. Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған машина эшләүсеһе. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.
Биографияһы
Әнәс Сәғиҙулла улы Рәхмәтуллин 1937 йылдың 2 февралендә Башҡорт АССР-ының Ғафури районы Яңы Заһит ауылында тыуған.
Юғары белемле — 1966 йылда Өфө нефть институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1958 йылда Өфө авиация техникумын тамамлағандан һуң Салауат машина эшләү заводында (1978 йылдан «Салауатнефтемаш» заводы етенсе разрядлы электр менән иретеп йәбештереүсе булып башлай.
1958 йылдан 1975 йылға тиклем шул уҡ предприятиела өлкән мастер, бюро начальнигы, цех начальнигы урынбаҫары, цех начальнигы, директорҙың капиталь төҙөлөш буйынса урынбаҫары вазифаларында хеҙмәт итә.
1990 йылда Рәхмәтуллин Әнәс Сәғиҙулла улы Күмертау ҡалаһы, 91-се Шахтёр һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Ғаиләһе
Өйләнгән, ҡатыны менән бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.
Морено Алехандро
Алехандро Энрике Морено Риера (Alejandro Enrique Moreno Riera;, Баркисимето, Тара, Венесуэла) — элекке Венесуэла футболсыһы, һөжүмсе. Әлеге ваҡытта — футбол комментаторы.
Иртә йылдары
Морено тәүге тапҡыр АҠШ-ҡа 12 йәшендә килә һәм Далласта бер йыл йәшәй, артабан Венесуэлаға кире ҡайта, әммә һәр йәйҙе, уҡыу йортона ингәнгә тиклем, Даллас ҡалаһында үткәрә.
1998-2001 йылдарҙа Морено Гринсборолағы Төньяҡ Каролина университетында уҡый һәм Студенттар спортының милли ассоциацияһына ҡараған университет футбол командаһы өсөн уйнай.
Клуб карьераһы
2002 йылдың 10 февралендә MLS-тың Супердрафтта Морено өсөнсө раундта «Лос-Анджелес Гэлакси» клубы тарафынан дөйөм 27 номеры аҫтында һайлап алына. 2002 йылдың 22 мартында клуб, уны йәш уйынсы булараҡ үҙенә алып, уның менән контрактҡа ҡул ҡуя. 2002 йылдың 20 апрелендә ул «Даллас Берн» командаһына ҡаршы уйында дебют менән сығыш яһай, 83-сө минутта ул  Брайан Маллан урынына алмашҡа сыға. Профессиональ карьераһында тәүге голды ул 2002 йылдың 17 июлендә АҠШ Асыҡ кубогында «Миннесота Тандер» клубына ҡаршы уйнағанда индерә. 2003 йылдың 4 июлендә «Нью- Инглэнд Революшн» клубына ҡаршы уйында MLS-та беренсе голын индерә. 2004 йылдың 19 майында «Ди Си Юнайтед» командаһына ҡаршы уйында һигеҙ минут эсендә хет-трик яһай, шуның арҡаһында MLS-ҙың аҙна уйынсыһы тип таныла. 2004 йылдың майында «Гэлакси»ның алты матчында биш гол индерә һәм ике гол яһаусы тупты иптәштәренә тапшыра, шул арҡала MLS-ҙың ай уйынсыһы була. 2004 йылдың авгусында Морено MLS-ҙың грин-картын ала һәм сит ил уйынсыһы булып һаналыуҙан туҡтай.
2005 йылдың 12 ғинуарында «Лос-Анджелес Гэлакси» Алехандро Мореноны һәм Крис Алоизиҙы «Сан-Хосе Эртквейкс»та Тодд Данивэнт һәм Стив Кронинға алмаша, шулай уҡ 2005 йылда клубтар MLS Супердрафтта пикалар менән алмаша. «Сан-Хосе Эртквейкс» өсөн Морено 2005 йылдың 2 апрелендә старт туры матчында «Нью-Инглэнд Революшн» клубына ҡаршы уйнай. 2005 йылдың 16 апрелендә «Чикаго Файр» командаһына ҡаршы уйында «Сан-Хосе Эртквейкс» клубы өсөн үҙенең беренсе голын индерә.
2005 миҙгеленән һуң «Сан-Хосе Эртквейкс» Хьюстонға күсә, унда «Динамо Хьюстон» тип үҙгәртелә. 2006 йылдың 2 апрелендә «Хьюстон Динамо»ның MLS-тағы матчында уларҙың дәғүәсеһе булған «Колорадо Рэпидза»ға ҡаршы матчта Морено дебют менән сығыш яһай һәм гол керетә.
2007 йылдың 9 майында Мореноны «Коламбус Крю»ла Джозеф Нгвенью менән алмаштыралар. «Крю» командаһы өсөн «Чивас»ҡа ҡаршы 2007 йылдың 12 май көнөндә уйнай башлай. 2007 йылдың 10 июнендә ҡаршы матч «Хьюстон»ға ҡаршы матчта «Коламбус» өсөн Морено үҙенең беренсе голын индерә. 2008 йылғы MLS Кубогында Мореноның «Крю Коламбус» командаһы «Нью-Йорк Ред Буллз»ды 3:1 иҫәбе менән еңә.
«Юниор Филадельфия» клубы 2009 йылдың 25 ноябрендә булған Драфтта MLS-ты киңәйтергә тип һайлай. 2010 йылдың 25 мартында ул «Филадельфия Юнион»дың инаугураль матчында ҡатнаша, уларҙың дәғүәсеһе «Сиэтл Саундерс» була. 2010 йылдың 8 авгусында «Даллас»ҡа ҡаршы уйында Морено «Филадельфия» өсөн беренсе гол индерә.
Мисурати Мостафа әл
Биографияһы
Мостафа әл-Мисурати үткән быуат башында Мисурата ҡалаһынан Мысырға күсеп килеүселәр ғаиләһендә Искәндәриә ҡалаһында тыуған. Башланғыс белемде Ҡаһирә-Бүләктең боронғо райондарының береһендә урынлашҡан мәҙрәсәлә ала. 1933 йылда урта мәктәпкә уҡырға инә, 1946 йылда Әл-Әзһәр университетын тамамлай, теология өлкәһендә ғилми дәрәжә ала, һәм шул саҡта уҡ университеттың ғәрәп теле колледжын тамамлай. Университетты тамамлағандан һуң мәктәптә ғәрәп телен уҡыта. Илдә Британия ғәскәрҙәренә ҡаршы демонстрацияларҙа ҡатнаша. 1948 йылда Ливияға күсә, унда милли прогресс партияһына ҡушыла, һәм уның төп ораторҙарының береһе була. Монархия режимы ваҡытында илдә сит ил ғәскәрҙәренең булыуына ҡаршы протестары өсөн өс тапҡыр ҡулға алына. 1960 йылда илдең вәкилдәр палатаһына һайлана, һәм унда милли берҙәмлек һәм Ливияла сит ил хәрби базаларын бөтөрөү өсөн әүҙем сығыш яһай.
1954 йылдан Триполи әҙәби журналының мөхәррире була. Власҡа Муаммар Каддафи килгәндән һуң, төрлө вазифалар биләй: сәнғәт һәм әҙәбиәт буйынса комитет башлығы, илдең Яҙыусылар союзы секретары, Ливия радиоһы башлығы, «Народная газета» баҫмаһының баш мәхәррире була. Үҙенең тәүге әҫәрҙәрен Мысырҙа йәшәгән ваҡытында уҡ яҙа. Ижади мираҫы башлыса ҡыҫҡа хикәйәләрҙән һәм мәҫәлдәрҙән тора. Иң билдәле йыйынтыҡтары «Мирсаль» (1962), «Разорванный парус» (1963), «Горсть пепла» (1964), «Солнце и решето» (1977). Рус классиктары Ф. М. Достоевский, Л. Н. Толстой, М. Горькийҙың йоғонтоһон кисерә. Н. С. Фетисова Ливия яҙыусыһына «Таха Хөсәйен, Туафик әл Хәким, ағалы-ҡустылы Мөхәмәт һәм Мәхмүт Теймур кеүек нәфис һүҙ оҫталары йоғонто яһай» тип билдәләй. Шулай уҡ Иҙрис Йософ, Әбд Әр Рахман әл Хәмәси, Әб әр Рахман Шәрҡәүи тәьҫирен дә билдәләйҙәр. Ливия әҙәбиәт ғилеменә һәм фольклористикаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Уның әҫәрҙәре бик күп телдәргә, шул иҫәптән инглиз, француз, немец, итальян, ҡытай, урыҫ һәм һинд телдәренә тәжемә ителгән.
Морено Алехандро
Клуб карьераһы
MLS 2012 драфтында Морено бер кемгә лә кәрәк булмай ҡала.
Йыйылма командалағы карьераһы
Венесуэла йыйылма командаһы өсөн Морено 2004 йылдың 18 февралендә Австралияға ҡаршы иптәштәрсә матчта беренсе тапҡыр сығыш яһай. 2008 йылдың 20 авгусында Сүриә йыйылма командаһы менән иптәштәрсә матчта Морено үҙенең тәүге тубын индерә. Морено 2011 Америка Кубогы турнирында ҡатнаша.
Комментатор карьераһы
Морено 2013 йылдың мартынан алып ESPN селтәрендәге телеканалдарҙа футбол ярыштарын комментарийлай. Шулай уҡ 2013 йылда «Филадельфия Юнион» матчтарын да урындағы төбәк телеканалдарында алып бара.
Муллабай (исем)
Муллабай — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар
Камал
Камал — ир-ат исеме.
Этимологияһы
Камал (Камалтдин) исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, кәмселекһеҙ, камил тигән мәғәнәгә эйә.
Билдәле кешеләр
Өмми Камал (XIV быуат аҙағы — 1475 йыл) — төрки суфый шағиры. Ә. Йәсәүи, Баҡырғаниҙың суфыйсылыҡ традицияларына эйәргән. Тормошо тураһында тулы мәғлүмәттәр һаҡланмаған.
Айҙаров Камал Ғимаҙи улы (1891 йыл — 1944 йыл) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. «Башкниготорг» директоры (1930—1937).
Камал Ҡадир (Kamal Quadir) — Американың һәм Бангладештың сериялы эшҡыуары, менеджеры һәм рәссамы.
Ғәлиәскәр Камал тулы исеме Ғәлиәскәр Ғәлиәкбәр улы Камалетдинов (1879 йыл 6 ғинуар — 1933 йыл 16 июнь) — татар халҡының бөйөк драматургы, яҙыусыһы, егерменсе быуат башы татар әҙәбиәте, мәҙәниәте һәм сәнғәте тарихында ҙур урын биләгән әҙиптәрҙең береһе. Хеҙмәт Геройы (1923). 1926 йылда Ғ.Камалға «Татар халыҡ драматургы-әҙибе» исеме бирелә. Ҡазандағы Татар дәүләт академия театры Ғәлиәскәр Камал исемен йөрөтә.
Фамилияла
Камалетдинов Зыяитдин Ямалетдин улы (Зыя Камали 9 декабрь 1873 йыл — 1942 йыл) — ижтимағи һәм дини эшмәкәр, мәғрифәтсе. «Ғәлиә» мәҙрәсәһен нигеҙләүсе һәм уның 1906—1918 йылдарҙағы ректоры. Йәдитселек етәкселәренең береһе. Сәйәси золом ҡорбаны.
Камалетдинов Морат Абдулхаҡ улы (18 июль 1928 йыл — 1 июль 2013 йыл) — нефтсе геолог, геология-минералогия фәндәре докторы (1972), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (1991), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1976), Рәсәй тәбиғәт фәндәре академияһының почётлы ағзаһы, Рәсәй Экология академияһы һәм Урал Геология академияһы академигы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1986).
Камалов Азат Әхмәҙулла улы (1 декабрь 1937 йыл — 23 апрель 2007 йыл) — СССР һәм Рәсәй филологы, башҡорт тел белгесе, филология фәндәре докторы, башҡорт топонимикаһы өлкәһендәге белгес.
Камалов Ринат Әлтәф улы Ринат Камал (28 июнь 1954 йыл) — яҙыусы. 1992 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2010). Мәсетле районының Рәшит Әхтәри исемендәге премияһы лауреаты (2002).
Камалов Миңлеғәли Хажиғали улы (9 март 1928 йыл — 8 апрель 1998 йыл) — ғалим-табип, һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороусы. 1960—1987 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының һаулыҡ һаҡлау министры һәм 6—12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Медицина фәндәре кандидаты (1959). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1980), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1975). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1970) һәм ике «Почёт Билдәһе» (1961, 1966) ордены кавалеры.
Камалов Рәил Исмәғил улы (20 февраль 1932 йыл — 24 март 1989 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1961—1989 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Ҡырмыҫҡалы районы Фрунзе исемендәге колхоздың шәкәр сөгөлдөрө үҫтереү буйынса механизацияланған звено етәксеһе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1965). РСФСР-ҙың етенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1967—1971).
Камалов Атлас Закир улы (Камалов Атлас Закирович; 12 август 1950 йыл) — совет, хужалыҡ һәм партия органдары ветераны, ғалим-агроном. 1991—1995 йылдарҙа Мәсетле район хакимиәте башлығы. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (2005).
Камалов Таһир Таузах улы (2 июнь 1962 йыл — 4 ғинуар 2021 йыл) — музыкант, дирижер. Башҡортостан Республикаһының Милли симфоник оркестрын ойоштороусы һәм 1994—2011 йылдарҙа уның художество етәксеһе һәм баш дирижеры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1995).
Камалова Лира Шәрип ҡыҙы (7 ноябрь 1935 йыл) — Хәйбулла районы Бүребай урта мәктәбе директоры (1971—1985). Өфөнөң 20-се урта мәктәбе директоры (1985—1987), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978). Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1975). Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (1995). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1971).
Камалова Алиса Атлас ҡыҙы (30 август 1979 йыл) — ғалим-терапевт. 2006 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы. Медицина фәндәре кандидаты (2006), доцент. Башҡортостан Республикаһының Терапевтар ассоциацияһы ағзаһы.
Атаһы исемендә
Фәттәхов Ҡасим Камал улы (21 ғинуар 1921 йыл — 5 май 1981 йыл) — ауыл хужалығы эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында һәм 1945 йылғы совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. 1967—1981 йылдарҙа Краснокама районы «Красный Октябрь» колхозы рәйесе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хухалығы хеҙмәткәре. Ленин (1976), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1981), «Почёт Билдәһе» (1973) һәм 3-сө дәрәжә Дан (1945) ордендары кавалеры.
Зөлҡәрнәев Ғәли Камал улы (20 март 1905 йыл) — 24 апрель 1982, Өфө) — тәржемәсе, журналист. Яҙыусылар союзы ағзаһы (1954)
Муллаҡаева Нурия Камалетдин ҡыҙы (15 июль 1931 йыл — 4 ноябрь 2000 йыл) — Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинаты Сибай тау-байыҡтырыу фабрикаһының флотаторҙар бригадаһы етәксеһе (1968—1982). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976).
Шәриф Камал (Шәриф Камалетдин улы Байгилдиев) — татар әҙәбиәте классигы, яҙыусы һәм драматург.
Шүкенов Батырхан Камал улы (Батырхан Қамалұлы Шүкенов; 18 май 1962 йыл — 28 апрель 2015 йыл) — танылған Ҡаҙағстан һәм Рәсәй эстрада йырсыһы, музыкант, саксофонсы, композитор, шағир
Ҡарлыман ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
Ҡарлыман ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Олокүл ауылы.
Башҡарма власы
Ҡарлыман ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәте: Рәсәй, 453003, Башҡортостан Республикаһы, Ҡырмыҫҡалы районы, Олокүл ауылы, К. Маркс урамы, 64.
Иҡтисады
Урал ауылында спирт заводы эшләй.
Эдуард Әғзәми
Әғзәмов Эдуард Лотфи улы (псевдоимы Эдуард Әғзәми; 5 ноябрь 1937 йыл — 5 ғинуар 2020 йыл) — журналист, яҙыусы. 1964—2008 йылдарҙа «Кызыл таң» гәзите хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1965—2004 йылдарҙа Нефтекама ҡалаһы һәм республиканың төньяҡ-көнбайыш райондары буйынса үҙ хәбәрсеһе. 1961 йылдан СССР Журналистар союзы, 1993 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы (1993). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988), Яңауыл ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы (1997) һәм Ғәли Соҡорой исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (1999).
Биографияһы
Эдуард Лотфи улы Әғзәмов 1937 йылдың 5 ноябрендә Башҡорт АССР-ы (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Дүртөйлө районы Арғымаҡ (хәҙер Дүртөйлө ҡалаһына ҡарай) ауылында тыуған. Урындағы 1-се урта мәктәпте тамамлағас, комсомол путевкаһы менән «Шкапов» нефть һәм газ ятҡылыҡтарын үҙләштереүҙә ҡатнаша. Артабан Илеш районы халыҡ судында бер ни тиклем сәркәтип булып эшләп ала һәм 1959 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих-филология факультетына уҡырға инә. 1963 йылда бишенсе курста уҡып йөрөгән егетте республика ижтимағи-сәйәси гәзите «Ҡыҙыл таң»ға эшкә саҡыралар. Сирек быуаттан артығыраҡҡа һуҙыласаҡ журналист хеҙмәтен ул редакцияның мөһим бүлектәренең береһендә әҙәби хеҙмәткәр булып башлай. Бер йылдан ул яңы ғына ҡала статусы алған Нефтекамаға «Ҡыҙыл таң» гәзитенең республиканың төньяҡ-көнбайыш райондары буйынса үҙ хәбәрсе итеп тәғәйенләнә һәм был вазифала хаҡлы ялға сыҡҡансы эшләй.
Ижади эшмәкәрлеге
Эдуард Әғзәми мәктәп йылдарында уҡ гәзиткә хәбәрҙәр яҙа башлай. 1952 йылда, алтынсы синыфта уҡығанда, «Ҡыҙыл таң» гәзитендә уның КПСС-тың ХIХ съезы делегаты менән осрашыу тәьҫораттары баҫылып сыға. Ә мәктәпте тамамлаған йылда уның беренсе хикәйәһе балалар өсөн сыҡҡан «Пионер» республика журналында (хәҙер «Аманат» донъя күрә. Ошо тәүге аҙымдарына ҡарамай, әҙип оло әҙәбиәткә журналистика аша ныҡлы тормош тәжрибәһе туплап һәм ҡәләмен етерлек дәрәжәлә шымартып килә. Сирек быуат гәзиттә эшләгәндән һуң, ул проза жанрына ныҡлап аяҡ баҫа һәм төп хеҙмәтенән айырылмай хикәйә һәм повестар ижад итеүгә ныҡлап тотона. Уның «Зәңгәр күлдәкле ҡыҙ» тип исемләнгән тәүге хикәйәләр йыйынтығы 1989 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә башҡорт телендә донъя күрә. 1993 йылда баҫылған повесть һәм хикәйәләрҙән торған китабы «Осрашыу»ҙан һуң әҙип Башҡортостан һәм Рәсәй Яҙыусылар союзына ағзалыҡҡа ҡабул ителә. Халыҡсанлығы, үткер яҙылышы, дөрөҫлөктө ярып һалыуы Эдуард Әғзәмиҙең әҫәрҙәрен уҡымлы яһай.
Хаҡлы ялға сыҡҡас, Нефтекама ҡалаһында йәшәй һәм әҙәби ижад менән шөғөлләнеүен дауам итә. 2020 йылдың 5 ғинуарында вафат була.
Урманкүл
Урманкүл (Урманкуль) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 147 кеше. Почта индексы — 452887, ОКАТО коды — 80204816009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урамдары
Урам исеме
Хәҙерге торошо
Бирелə 56 йортта 121 кеше йәшәй, шуларҙың 71-е эшлəп йөрөй, ə 13 — 18 йәшкə тиклем балалар һəм 37 — пенсия йәшендəгелəр. Халыҡ бик әүҙем тормош менəн йәшәй: күплəп мал ҡарай, умартасылыҡ менән шөғөллəнə. Шуныһы үкенесле, бөгөнгө көндə ауылда фельдшер-акушерлык пункты, мəктəп юҡ, ир — егеттәрҙең күбеһе Себер яҡтарында хеҙмəт һала. Балалар Иҫке Ҡаҙансы мəктəбенə автобус менəн йөрөп уҡый. Ауылда газ булмағанлыҡтан, утынды һатып алырға, йәки үҙҙәренә əҙерлəргə тура килə. Оло быуын кешелəре өсөн был ҡатлаулы, əлбəттə. Шуға күрə ауыл халҡы түҙемһеҙлек менән зəңгəр яғыулыҡ беҙгә лә килеп етəр, тип өмөтлəнə.
Тарихы
Урманкүл ауылы 1825 йылдарҙа барлыҡҡа килгән. Риүәйәттәр, халыҡ һөйләгәндәр буйынса, шул билдәле: Ҡазан яҡтарынан был яҡтарға бер татар кешеһе килеп сыға һәм Ҡаҙансы башҡорттарынан ер һорай. Ер бирәләр, тик тау башында урман киҫеп кенә ултырырға ҡушалар. Бына шулай Урманкүл ауылы барлыҡҡа килә. Ауылдың нəкъ тау башында терелəй күмелгəн партизандар зыяраты бар. Бəлəкəй генə Урманкүлдəн Бөйөк Ватан һуғышына 56 кеше китə һəм бер нисәһе генə иҫəн-һау əйлəнеп ҡайта.
Тирә-яҡ мөхит
Урманкүл (халыҡ телендə Көтмəҫтау) ауылы район үҙəгенəн 40 километр алыҫлыҡта бик матур урында урнашҡан. Урман-кырҙары елəк-емешкə, бәшмәккә бай. Көтмəҫ тауында ишелеп ер елəге уңа. Бирелə ағып ятҡан Мота һəм Көтмəҫ йылғалары Таныпҡа барып ҡушыла. Шулай уҡ ауыл шишмəлəргə лə бай: Мөслим, Изге шишмə, Əсәлəр шишмəһе һəм башҡалар. Урман аҫты күле, Йәмьяҙ йылғаһы да ауылды йәмләй. Йылғаларҙа ҡыр өйрәктəре ҡышларға ла ҡала. Яҙ көндәрендә йылға-күлдәргə аҡҡоштар ҡайта.
Бура (Кунчурук ҡушылдығы)
Бура  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кунчурук йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Фернандес Роберто Хуниор
Роберто Хуниор Фернандес Торрес, күбеһенсә Фернандес Гатито булараҡ билдәле (Roberto Junior «Gatito» Fernández Torres; тыуған 29 март 1988, Асунсьон, Парагвай) — «Ботафого» клубының һәм Парагвай йыйылма командаһының ҡапҡасыһы.
Роберто Хуниор Фернандес Торрес - Парагвай футболсыһы, шулай уҡ ҡапҡасы Роберто Фернандес Роаның улы.
Клуб карьераһы
Фернандес 2007 йылда үҙ спорт карьераһын «Серро-ларго Портеньо» клубында башлап ебәрә. Ул баштан уҡ төп командала үҙенә урын ияулай һәм 2009 йылда Парагвайҙың Пример турнирында үҙенең командаһына еңеү яуларға ярҙам итә. Миҙгел аҙағында Роберто Аргентинаның «Эстудиантес» клубына ҡуртым хоҡуғында күсә. Яңы клубта ул төп командала конкуренцияла еңеү яулай алмайса миҙгеде тамамлай һәм уның нигеҙендә бер уйында уйнамайынса команданы ташлап китә. Фернандес Аргентинала ҡалырға ҡарар ҡабул итә һәм тиҙҙән Авельянедылағы  «Расингом» клубына ҡуртымға бирелә. 2010 йылдың 8 авгусында «Олл-Бойз» командаһына ҡаршы Аргентинаның Прмер клубы составында дебют яһай. «Расинг» өсөн Фернандес 15 уйын үткәрә.
2011 йылғы Америка Кубогынан һуң Роберто Нидерландтың «Утрехт» клубына ҡуртым хоҡуғында күсә. 22 октябрҙә «Херенвен»ға ҡаршы уйында  ул Эредивизи командаһында дебют менән сығыш яһай. Фернандес Мишел Вормға ҡаршы конкуренцияны еңә алмай һәм миҙгел тамамланғас «Серро-Портеньо»ға кире ҡайта.
Роберто 2014 йылдың йәйендә Салвадорҙағы Бразилияның «Витория» клубына күсә. 24 августа «Фигейренс»командаһына ҡаршы уйында ул бразилияның А Серияһында дебют яһайбразилия. Миҙгел һөҙөмтәләре буйынса команда элитанан сығып китә, әммә Фернандес клубта тороп ҡала. Роберто 2016 йылдың башында «Фигейренс»ҡа ҡушыла. 22 майҙа «Крузейро» командаһына ҡаршы уйында яңы командаһы өсөн уйнай.
Фернандес 2017 йыл башында «Ботафого» клубына күсә. 25 ғинуарҙа Кариока Лигаһында «Мадурейра» командаһына ҡаршы яңы клубы өсөн уйнай.
Халыҡ-ара карьераһы
Фернандес 2007 йылда Парагваййәштәр йыйылма командаһы өсөн йорт йәштәр командалары араһында донъя чемпионатында ҡатнаша. Ул турнирға йәрәхәтләнгән Блас Эрмосильо урынына бара. Роберто 2011 йылдаАргентинала Америка Кубогының көмөш миҙалын яулай. Турниҙа ул резервтағы ҡапҡасы була һәм матчта бер минут та уйнамай. 2013 йылдың 14 авгусында Германияға ҡаршы менән иптәштәрсә матчта Фернандес  Парагвай йыйылма командаһы өсөн уйнай, икенсе таймда Хусто Вильярҙы алмаштыра.
2019 йылдың йәйендә Америка Кубогы турнирында ҡатнашыу өсөн Хуниор йыйылма командаға саҡырыла, турнир Бразилияла була. Был турнирҙа йыйылма команда сирек финалға тиклем барып етә, бары тик Бразилиянан ғына пенальти серияһында ҡалыша, ә Фернандес уның команданың төп ҡапҡасыһы була һәм матчтарҙың старт составының барыһында ла уйнай. Бынан тыш, һәр бер дүрт матчта ла Гатито ярыштың иң яҡшы уйынсыһы тип таныла.
Упҡанкүл
Упҡанкүл (Упканкуль) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 404 кеше. Почта индексы — 452896, ОКАТО коды — 80204813007.
Хәҙерге торошо
Ауылдың үҙәгенә тиклем асфальт түшәлгән, газ үткәрелгән, телефон һәм интернет, үҙәкләштерелгән һыу менән тәьмин ителгән. Ауылда тулы булмаған урта мәктәп, фельдшер- акушерлыҡ пункты, ветеринар участкаһы, мәҙәниәт йорто һәм китапхана бар Шәхси эшҡыуарҙар Ғәлимов В.Ҡ. һәм Ҡыямова Л. С. магазиндары халыҡты аҙыҡ-түлек һәм көнкүреш тауарҙары менән тьәмин итә. «Ғөмәров З.Ғ.» фермер хужалығы(малсылыҡ, (мөгөҙлө эре терлек, йылҡысылыҡ), «Мусин Д. М.»(һарыҡсылыҡ, йылҡысылыҡ, умартасылыҡ, (умартасылыҡ), «Шуаров С. Р.» (ағас эшкәртеү) менән шөғөлләнә. Упҡанкүл 1989 йылдың 27 сентябренән Упҡанкүл ауыл советына ҡараған. Илдә оптималләштереү башланғас, 2009 йылдан ауыл кире Яубүләк ауыл советына ҡушыла.
Тарихы
Асҡын районында берҙән-бер унлар башҡорт ырыуы ауылы. Тарихи сығанаҡтарға ҡарағанда, ауыл Сунлар волосы, Байҡы түбәһе, 21-се йорт 10-сы башҡорт кантонына (1798—1865 йылдар)ҡараған. Ауыл 15 гектар майҙан биләгән Упҡанкүл күле буйына урынлашҡан. Ауылдың килеп сығышы һәм атамаһы һунарсылар менән бәйләнгәне тураһында легенда һаҡланған. Беренсе күсеп килеүселәр Ҡариҙел районы Тегермән ауылынан килеүселәр булған. Аҡһаҡалдар фаразлауынса, тамырҙарыбыҙ Ҡырмыҫҡалы районынан күсеп килгән һунарсылыҡ менән шөғөлләнгән башҡорттар менән бәйләнгән. 1795 йылда 23 йорт, 87 кеше(ир-ат һәм ҡатын — ҡыҙҙар бергә) иҫәпләнгән. Умартасылыҡ ауылда бик үҫешкән кәсеп булараҡ билдәле. Дәүләтша Якупов 21 -се йорт старшинаһы булып хеҙмәт иткән. йылғы йән иҫәбен алыу материалдары буйынса Упҡанкүл ауылында 20 хужалыҡ булып,69 ир-ат иҫәпләнгән. Дини йолаларҙы Зәйнәш Ишалин башҡарған.(История башкирских родов.т.4,стр.149-152). 1870 йылда мәсет күрһәтелгән. Мәсеттә хатип Зәйнетдин Усаев (1911 йылға тиклем) булған. Был уҡымышлы кеше Салауат Юлаев һәм Емельян Пугачёв көрәштәше Ҡәнзәфәр Усаевтың яҡын туғаны булараҡ билдәле. Риүәйәттәр буынса Зәйнетдин мулланың йәйәү хажға барыуы билдәле. Мәсеттә дини уҡыуҙар үткәрелә. Оло инәйҙәр хәтерләүенсә,ҡыҙҙарҙы Ғатикә абыҫтай уҡыта. Упканкул ауылында мәсет 1901-се йылдан 1936-сы йылға тиклем хеҙмәт итә. Ләкин 1936-сы йылда мәсет ябыла һәм манараһы киҫеп төшөрөлә. Имам Садретдинов Минһажетдин кулаклаштырыуҙан ҡурҡып, ғаиләһе менән Урта Азия яғына күсеп китә. Дини йолаларҙы- бәпестәргә исем ҡушыу, никах, йыназа -төрлө йылдарҙа ауыл муллалары тарафынан башҡарыла. Мәҫәлән: 1951-1975 йылдарҙа дини йолаларҙы Әсләм бабай үтәһә,уның вафатынан һуң ,Мәһәҙиев Риян бабай дауам итә. Уның вафатынан һуң,1999 йылдан башлап, йолаларҙы Дәүләтов Яүфәт һәм Фәйзрахманов Мөхәмәтзия Фәйзрахман улы башҡара. Башҡортостан Республикаһының Диниә назараты мөфтие указы менән 2011-се йылдың ноябрь айында Суфиянов Әбтеләхәт Ғәлимхан улы «Әкбәр» мәсетенә имам-хатиб итеп тәғәйенләнә. Бөйөк Ватан һуғышына ауылдан 148 кеше киткән, 78 яугир яу яланында ятып ҡалған. Упҡанкүл 1989 йылдың 27 сентябренән Упҡанкүл ауыл советына ҡараған. 2009 йылдан ауыл Яубүләк ауыл советына керә.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Топонимикаһы
Ауылға исем биргән күл-риүәйәт Борон заманда был яҡтарҙа үтеп сыҡҡыһыҙ ҡарағай урманы булған. Бер заман был яҡтарға һунарсылар килеп сыға. Эсәр һыу эҙләп йөрөгәндә йәйрәп ятҡан таҙа һыулы күлгә тап булалар. Һунарсылар: ,, Собхан Аллаһ, собхан Аллаһ", тип ҡысҡырып ебәрәләр. Шул көндән күл буйын үҙҙәренә тойәк иткәндәр. Күлде Собханкүл тип атағандар. Күл убылып торғанлыҡтан, тора бара Упҡынкүл тип атайҙар. Бер аҙҙан Упҡанкүлгә әйләнгән. Ауыл эсендәге ер-һыу атамалары Упҡанкүл ауылы ер-һыу атамалары бик үҙенсәлекле. Уларҙы түбәндәгесә төркөмләп була: Йылға исемдәре: Күларт Уғаш,Оло Уғаш, Икенсе Уғаш, Сәләхәй Уғаш, Бал һыуы. Күл исемдәре: Упҡанкүл,Кәмәлекүл,Зәйнәшкүл,Екәнкүл,Табанкүл,Ябалаҡкүл, Сатлыкүл,Уҫаҡкүл,Күларткүл,Тәфкилкүл, Тоҙлокүл һәм Аҡҡош күле. Һыу инә торған күлдәр: Кәмәлекүл, Екәнкүл, Табанкүл. Тоҙлокүл, Аҡҡош күле. Һаҙҙар: Упҡакүл һаҙы, Тубән ос һаҙы,Торнаһаҙ,Ғилманһаҙ. Упҡанкүл һәм уның һаҙы Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына индерелгән. Төрлө балыҡтарға бай булған күлде аҡҡоштар, торналар, ҡыр ҡаҙҙары һәм өйрәктәре, селәндәр төйәк итә. Һаҙында һирәк осрай торған мүк, ысыҡ үләне, ҡылыс үлән һәм мук еләге үҫә. Ер — һыу атамалары легендалары Кәмәле күл Ауылдан бер саҡрым йыраҡлыҡта урынлашҡан күл бик тәрән, артыҡ киң булмаһа ла, буйға оҙон.Үҙенең формаһы менән кәмәгә оҡшаған-был беренсенән. Ә икенсенән, балыҡҡа бай. Күлдә һәр саҡ кәмә йәки һал тора. Теләгән кеше мурҙаларын ҡарай ала. Ауыл халҡының иң яратҡан күлдәренең береһе.Һыуы таҙа. Йәй көнө тирә-яғында сейә,балан һәм муйыл өлгөрә. Йәй буйы унан кеше өҙөлмәй. Бигерәктә ялға ҡайтҡандар күл буйында ял итә. Һыу инә. Еләк һәм бәшмәк йыя. Тоҙлокүл Ҙур түңәрәк кенә был күл. Тирә-яғын балан, муйыл ҡыуаҡлығы уратып алған. Өлкәндәр был күлдең легендаһын ошолайыраҡ һөйләйҙәр. Элек хәҙерге Балтас районы Ҡурас ауылында ҙур баҙар булған, ошонан имеш бер бабай арбаһына тоҙ тултырып ҡайтып килгән. Һыу эсмәк булып күл буйына туҡтаған. Аты һыу эскән арала, арбаһы һыуға ауа. Шул көндән башлап күлде Тоҙлокүл тип йөрөтәләр. Ә хәҙер күлдең һыуы таҙа, тоҙло булмаһа ла, балығы юҡ. Екәнкүл Был күл беҙҙең баҡса артында ғына, ул һаҙ менән тоташ. Тирәһе тау һәм урман. Тау битендә еләк бешә һәм гөлйемеш үҫә. Унда йәйге эҫҫе көндәрҙә һыу инәләр. Күлдең исемен эргәһендә екән үләне үҫкәнгә Екәнкүл ип атағандар.
Урамдары
Урам исеме
Сан-Томе һәм Принсипила Индуизм
Сан-Томе һәм Принсипила кескенә Буддасылыҡ тарафдарҙары һәм Индуизм тарафдарҙaры төркөмдәре бар, улар Һиндостандан һәм Ҡытайҙан иммигрант тоҡомдары. Улар Сан-Томе һәм Принсипила халыҡтың 0,1%-ын тәшкил итәләр.
Һиндостан һәм Сан-Томе һәм Принсипи мәҙәни бәйләнештәре призмаһынан
Сан-Томе һәм Принсипи 2015 йылдың 15 октябрендә Индуизм Наваратри һәм Дурга Пуджа фестивалдәрен билдәләү өсөн почта маркалары тупланмаһын нәшер иткән. Маркала юлбарыҫта ултырған Дурга Алиһәһе һурәтләнгән һәм вельвет эффекты һәм Сваровски кристалдары кеүек хасияттар ҡулланылған.
Хәҙер Сан-Томе һәм Принсипила ашамлыҡтар секторында эшләүсе күпмелер һиндлылар эшләй. Африка дәүләттәрендә нигеҙләнгән Һинд сауҙагәрҙәре йыш Сан-Томе һәм Принсипиға сауҙа алып барыр өсөн килә.
Һылтанмалар
Профессор Марта М.Гоместың мираҫ тарихы тураһында блогы
Шулай уҡ ҡарағыҙ
en:India–São Tomé and Príncipe relations pt:Religião em São Tomé e Príncipe
Кесе Паарков
Кесе Паарков — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бреч
Бреч (Bretsch) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 627 кеше йәшәй. Майҙаны — 33,18 км2. Диңгеҙ кимәленән 37 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39606 һәм автомобиль коды — SDL.
Янсаевка
Янсаевка (Берёзовая) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Санкина йылғаһының һул ярына тамағынан 0,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Литын районы
Литын районы (Літинський район) — Винница өлкәһендәге район. Район үҙәге — Литын ҡала тибындағы ҡасабаһы.
2018 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 34 905 кеше йәшәй.
Географияһы
Майҙаны — 960 км² (райондар араһында 13-сы урын).
Тарихы
Район 1923 йылда барлыҡҡа килгән.
Квашнин Анатолий Васильевич
Квашнин Анатолий Васильевич (15 август 1946 йыл — 7 ғинуар 2022 йыл) — СССР-ҙың хәрби, Рәсәйҙең хәрби һәм дәүләт эшмәкәре. 1997—2004 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренең Генераль штабы начальнигы — Рәсәй Федерацияһы Оборона министрының беренсе урынбаҫары, 2004—2010 йылдарҙа Себер Федераль округында Рәсәй Федерацияһы Президентының тулы хоҡуҡлы вәкиле.
Рәсәй Федерацияһы Геройы (1999), армия генералы (1997), Рәсәй Федерацияһының 1-се класлы төп дәүләт кәңәшсеһе (2004), хәрби фәндәр докторы.
Биографияһы
1960 йылдан Ҡурған өлкәһенең Мишкин районы Кирово ауылында йәшәй.
1964 йылда Ҡурған өлкәһенең Далматово ҡалаһындағы 1-се урта мәктәпте тамамлай.
1964 йылда Ҡурған машиналар эшләү институтының автотрактор факультетына уҡырға инә. Студент осоронда велосипед спорты менән шөғөлләнә, өлкә һәм Бөтә Рәсәй ярыштарында әүҙем ҡатнаша. Институттың хәрби кафедраһында һәм 1968 йылдың июль-авгусында Урал хәрби округының мотоуҡсылар дивизияһы базаһында үткәрелгән лагерь сборында хәрби әҙерлек курсын үҙләштерә. Ошонда ул присяга ҡабул итә, ә 1969 йылдың 22 майында Ҡурған машиналар эшләү институтының 5-се курс студенты А. В. Квашнинға СССР оборона министры приказы менән «инженер-лейтенант» хәрби званиеһы бирелә. 1969 йылда Ҡурған машиналар эшләү институтының автотрактор факультетын «Автомобиль транспорты» һөнәре буйынса «инженер-механик» дипломын алып тамамлай.
Белеме
Ҡурған машиналар эшләү институтын (1969), Советтар Союзы Маршалы Р. Я. Малиновский исемендәге бронетанк ғәскәрҙәре Хәрби академияһын отличие менән (1976), СССР Ҡораллы Көстәре Генераль штабының К. Е. Ворошилов исемендәге Хәрби академияһын отличие менән (1989) тамамлай. Социология фәндәре кандидаты, хәрби фәндәр докторы, Рәсәй ракета-артиллерия фәне академияһының ағза-корреспонденты.
Шонтас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Квашнин Анатолий Васильевич
Граждан хеҙмәте
Хәрби һәм дәүләт эшмәкәре 2022 йылдың 7 ғинуарында коронавирус инфекцияһынан Мәскәүҙә вафат булды.
Шонтас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Квашнин Анатолий Васильевич
СССР һәм Рәсәй
Хеҙмәт иткән осоронда А. В. Квашнин түбәндәге дәүләт, ведомство һәм йәмәғәт наградалары менән бүләкләнә:
Ғаиләһе
А. В. Квашнин дворян Квашниндар нәҫеленән..
Әлеге ваҡытта Анатолий и Наталья Квашниндар Новосибирск ҡалаһында йәшәй. Ике улы һәм ейәндәре Мәскәүҙә йәшәй.
Молокандар
Молока́ндар — христиан диненендәге бер ағым вәкилдәре.
Молокандар үҙ ҡараштары, дини йырҙары, тәғлимәте, байрамдарының айырмалыҡтары менән айырым дини хәрәкәтте тәшкил итәләр. Ошондай йүнәлештәр араһынан молоканлыҡта айырыуса «епшек молокандар» (һыуҙа суҡыныусылар) ырғыусы молокандар, шәмбе молокандары (шәмбе көнөн ихирам итеүселәр), «дух-и-жизниктар» («Дух и жизнь» («Рух һәм тормош») китабына табыныусылар, уны улар Библияның өсөнсө өлөшө тип иҫәпләүселәр) һәм башҡалар бар.
Иман нигеҙҙәре
Молокандар православныйҙарҙан Библия текстарына аллегорик һәм символик аңлатмалар биреү менән айырылалар. Үҙ тәғлимәтенә ярашлы улар:
Тарихы
1765 йылда Тамбов Диниә Консисторияһы Изге Синодҡа юллаған ғаризаһында Уклеин тәғлимәтен беренсе тапҡыр молоканлыҡ тип атай. Күрәһең, уларға «молокандар» ҡушаматын православныйҙар биргән. Атаманың килеп сығышы тураһында бер нисә теория бар. Уларҙың береһенә ярашлы, молокандар ураҙа көндәрендә православие ҡанундары буйынса тыйылған һөт эскәндәр, шуның өсөн уларҙы молокандар тип исемләгәндәр. Ҡайһы берҙәр «молокандар» атамаһын Молочная исемле йылға менән бәйләй, әлеге йылға Мелитополь өйәҙендә аға, ә молокандарҙы шул яҡҡа һөргөнгә ебәргәндәр. Шулай уҡ молокандар төрмәлә һәм армияла һөткә өҫтөнлөк биргәндәр тигән фараз да бар, сөнки молокандар сусҡа итен ашамайҙар, ә был итте һөттә бер нисек тә бешереп булмай. Молокандар үҙҙәре Библиялағы «рухи һөт» метафораһына һылтаналар.
Иң тәүҙә, молокандар һәм духоборҙар «рухи христиандар» булараҡ берҙәм дини ағым булған. Семен Уклеин Илларион Побирохин менән танышҡандан һуң, үҙенең ҡатыны менән айырылыша һәм православие диненән рухи христианлыҡҡа күсә.1765 йылда консорциумда ҡаралғандан һәм динде булдырғандан һуң Семен Уклеин, ҡайһы бер сығанаҡтарға ярашлы, Тверитинов тәғлимәте менән таныш була, һуңынан ул Побирохиндың ҡайһы бер ҡараштарын ҡабул итә алмағанлыҡтан, рухи христианлыҡта яңы йүнәлеш аса.
Молоканлыҡҡа нигеҙ һалыусыларҙың исемдәре билдәһеҙ, әммә ошо тәғлимәтте таратыусы, элекке духобор Семен Уклеин икәне билдәле, уның ҡатыны Тамбов губернаһынан духоборҙар башлығы Илларион Побирохиндың ҡыҙы. Тамбовтан молоканлыҡ бик тиҙ арала Һарытау, Әстерхан, Воронеж һәм башҡа губерналарға тарала.
Ставрополь крайында байтаҡ молокан вәкилдәре йәшәй. Хәҙерге көндә Ставрополь крайында молокан общиналары:
1830 йылда Николай I указы буйынса молркандар һәм духоборҙар Кавказ аръяғы прровинцияларына ебәреләләр. Үҙ йорттарын, хужалыҡтарын ҡалдырып, улар Рәсәйҙең көньяғынан Кавказ аръяғына күсенергә мәжбүр ителә, бында улар яңы территорияларҙы, башлыса Мугань һәм Ставрополь крайын үҙләштерәләр. Ошо уҡ ваҡытта молокандар араһында дини энтузиазм көсәйә, сөнки улар араһынжа 1836 йылда Арарат тауы тирәһендә Ғайса пәйғәмбәрҙең меңъйыллыҡ дәүере башланыуы тураһында имеш-мимештәр тарала.
Шулай уҡ бик күп молокан ғаиләләре Украина далаларына оҙатыла, башлыса хәҙерге Запорожье өлкәһенә, молокандар унда хәҙерге көндә лә йәшәйҙәр.
Молокандар тәүгеләрҙән булып Амур өлкәһенә лә күсәләр. 1890 йылда уларҙың һаны 5454 кеше тәшкил итә.
XIX быуат аҙағында Рәсәйҙә молокандарҙың һаны 500 меңдән ашыу була. Уларҙың күбеһе Кавказ аръяғында (шул иҫәптән һуңынан Төркиә ҡарамағына күскән Карс өлкәһендә) һәм Төньяҡ Кавказда көн күрә.
Ҙур өлөшөн көньяҡ райондарында Владикавказдың көньяҡ районындағы бик ҙур район әлеге ваҡытҡа тиклем Молоканка тип исемләнә (Молокан слободаһы исеменән), күп кенә ҡоролмалары бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланып ҡалған. Әлеге районда молокан йыйылыштары йорто эшен дауам итә, йыйылыштарҙа яҡынса 150 кеше йыйыла. Баҡылағы үҙәк ҡала баҡсаларының береһе Молокан баҡсаһы исемен йөрөтә (революцияға тиклем — Мария скверы, хәҙер рәсми рәүештә Хағани исемендәге баҡса); хәҙерге көндә лә Баҡы халҡы был баҡсаны элеккесә исемләй. Тббилисиҙа бер районды «Молокан баҙары» тип йөрөтәләр.
ХХ быуат башындағы һуғыштар һәм Карс әлкәһен Төркиәгә тапшырыу һөҙөмтәһендә молокандар үҙҙәренә яңы йәшәү урынын эҙләргә мәжбүр булалар. 1921 йылда, Карс өдкәһе бөтөнләй Төркиәгә бирелгәс, РСФСР-ҙың тулы хоҡуҡлы вәкиле Буду Мдивани молокандар араһында коммунистик идеяларҙы пропагандалап йөрөй. Молокандар коллектив хужалыҡ алып барғанға күрә, Совет властары йәшәү рәүеше буйынса молокандар уларға яҡын тип иҫәпләй. Әммә улар өсөн иң мөһиме дин булғанлыҡтан, улар Мдивани пропагандаһына ҡолаҡ һалмайҙар. Әммә Төркиә властарына совет вәкиленең килеп йөрөүе оҡшамай һәм улар молокандарҙан ҡотолоу юлдарын эҙләй башлай. 1962 йылда аҙаҡҡы молокандар Ставрополь далаларына күсеп ултыралар, сөнки ислам дине өҫтөнлөк иткән илдә артабан йәшәү хәүефле була башлай.
Молокандарҙы төрөк армияһы сафтарына саҡырыу башлана, шуның арҡаһында күпселек молокандар 1920 йылдарҙа АҠШ, Канада, Чили, Яңы Зеландия, Маньчжурияға күсеп китәләр. Ставрополь крайынан тыш, молокандар Әстерхан өлкәһендә хәҙерге көндә лә молокан вариҫтары йәшәй.
Совет хөкүмәте шулай күскенселәргә Сальск далаларында сиҙәм ерҙәрҙе, улар хәҙер Ростов өлкәһенең Целина районы составына инәләр. Унда хәҙерге ваҡытта ла бик әүҙем молокан ойошмалары бар.
Америка молокандары
1900-се йылдар башында бер нисә мең молокан АҠШ-ҡа (көнбайыш яр һәм Мексикаға (төньяҡ-көнбайыш) күсенә. 1935 йылда Лос-Анджелес Архиепархияһы ординарийы Джон Джозеф Кэнтуэлл молокандар араһында католик миссияһын ойоштороу өсөн дин әһеле Михаил Недоточинды саҡыра һәм Эль-Сегундола Изге апостол Андрей Урыҫ католик сиркәүенеңмәхәлләһен булдыра.
Бөгөнгө көндә Ҡушма штаттарҙа үҙҙәрен молокан тип иҫәпләгән 20 мең самаһы кеше йәшәй, шул иҫәптән молокан ғибәҙәтханаларына 2 меңгә яҡын молокан даими йөрөй.
1997 йылда американ молокандары ярҙамында Ставрополь крайындағы Кочубеевск ауылында Молокан үҙәге асыла.
Краснодар крайында (Отрадненск районы) Яңы Ардоган Яңы утары була, унда молокандарҙы Карстан күсерәләр; 1 1900 йылдан 1978 йылға тиклем унда молокандар йәшәй, хәҙер зыяраты ғына ҡалған.
ЯНАО башҡорттары
ЯНАО башҡорттары — Ямал-Ненец автономиялы округында йәшәгән башҡорт диаспораһы.
Ноябрьск
Төрки халыҡтарҙың милли мәҙәниәте традицияларын үҫтереү һәм һаҡлау, халыҡ ижадын популярлаштырыу, һәләтле башҡарыусыларға ярҙам итеү, Ямал-Ненец автономиялы округы һәм Башҡортостан республикаһы араһында ижади бәйләнештәрҙе нығытыу маҡсаты менән «Һабантуй» башҡорт милли байрамын ойошторола. Проект урындағы һәм төбәк субсидиялары ярҙамында тормошҡа ашырыла.
Ноябрьск ҡалаһының «Башҡорт ҡоролтайы» ҡала халҡы өсөн бик күп файҙалы һәм кәрәкле эштәр башҡара. «Минең тарихи Ватаным» милли-мәҙәни традицияларҙы тәрбиәләү һәм экстремизмды иҫкәртеү, этник-ара һәм мәҙәни-ара мөнәсәбәттәрҙе гармониялаштырыу программаһы тормошҡа ашырыла. Башҡорт халҡының фольклор мираҫын һаҡлау һәм ҡатнашыусыларҙың ижади һәләттәрен асыу менән шәхес мәҙәниәтен формалаштырыу проекты «Ҡобайыр» театр коллективы шарттарында 2014 йылдан алып тормошҡа ашырыла.
«Мәктәп вокаль-инструменталь ансамбле» проектында 14-18 йәштәге 18 бала ижади эшмәкәрлек менән шөғөлләнә.