cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нафиҡов Марат Абдрафиҡ улы
Хеҙмәт юлы һәм ҡаҙаныштары
Мәсәғүт уҡытыусылар институтын тамамланғандан һуң, 1955 йылға тиклем институттың база мәктәбе булған Иҫке Хәлил ете йыллыҡ мәктәбендә урыҫ теле һәм әҙәбиәтен уҡыта.
1955—1964 йылдарҙа Дыуан районындағы Арый һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә директорҙың уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса урынбаҫары һәм уҡытыусыһы булып эшләй.
1964—1965 йылда Мәсәғүт ауылында берләштерелгән Салауат районы мәғариф бүлегендә мәктәптәр буйынса инспектор вазифаһын башҡара.
Артабан Мәсәғүт педагогия училищеһына уҡыу-уҡытыу мөдире итеп күсерелә һәм 1985 йылға тиклем бында педагогика һәм урыҫ теле методикаһын уҡыта, башланғыс класс уҡытыусыларын әҙерләүгә 20 йыл ғүмерен бирә.
1985 йылда БАССР Мәғариф министрлығына педучилищелар инспекторы итеп күсерелә, ә 1988 йылдан — дәреслектәр һәм программа-методик әсбаптар нәшер итеү бүлеге инспекторы.
1984 йылдан дүрт йыллыҡ башҡорт башланғыс мәктәбе өсөн урыҫ теле буйынса уҡыу комплекстарын төҙөү эшенә авторҙар коллективы етәксеһе сифатында йәлеп ителә.
Марат Абдрафиҡ улы ғүмере буйына башҡорт башланғыс мәктәбе балаларын рус теленә уҡытыу проблемаһы өҫтөндә эшләне. Ул дүрт йыллыҡ башҡорт башланғыс мәктәбе өсөн «Рус теле» дәреслектәре авторы булды.
«Башҡортостан уҡытыусыһы» һәм «Башҡорт мәктәбендә рус теле» журналдарында бик күп мәҡәләләр баҫтырып сығарҙы.
1979 йылда «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналында иң яҡшы методик мәҡәлә конкурсында еңеп сыға.
1990—1995 йылдарҙа Башҡортостан мәғариф хеҙмәткәрҙәренең квалификацияһын камиллаштырыу институты (БИПКРО) методисы булды.
Ул «Башҡорт мәктәбендә рус теле» дәреслектәрен, уларға методик күрһәтмәләр, кластан тыш уҡыу өсөн китаптар, 22 дидактик материалдар китабы авторы. «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналында 32 мәҡәлә баҫтырған.
Хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн «Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы», «Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы», «БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы» исемдәренә лайыҡ була, 4 миҙал һәм бик күп Почёт грамоталары менән бүләкләнә.
Нафиҡов Марат Абдрафиҡ улының эшмәкәрлеге тураһында материалдар Арый урта мәктәбе, Мәсәғүт педагогия колледжы музейҙарында, Тимер Йосопов исемендәге Республика лицей-интернатында, Арый ауылының ясле-балалар баҡсаһында һаҡлана.
1999 йылда Дыуан районының Мәсәғүт ауылы бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһы — Республика лицей-интернаты филиалының Арый урта мәктәбенә Нафиҡов Марат Абдрафиҡ улының исеме бирелде.
1996 йылдың 18 июлендә Өфө ҡалаһында вафат була.
Ғаиләһе
Марат Абдрафиҡ улының тормош иптәше Динә Фатих ҡыҙы ла уҡытыусы ине, балалары ла уларҙың һөнәрен һайланы.
Өлкән улы Марс Марат улы күп йылдар Салауат районы мәғариф бүлеге мөдире булып эшләне.
Мәләүез районы
Мәләүез районы (Мелеузовский район) – Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге – Мәләүез ҡалаһы. Районда 26948 кеше йәшәй.
Билдәле шәхестәр
---
Географияһы
Район территоряһының көнбайыш өлөшө көньяҡ сите менән Дөйөм Һырттың төньяҡ армыттарына күскән Ағиҙел буйы убалы тигеҙлегендә, ә көнсығыш өлөшө — Башҡортостан (Көньяҡ) Уралы башланған һырттарҙа ята. Гидрографик селтәре Ағиҙел йылғаһы һәм уның Нөгөш, Һуҡайлы, Ашҡаҙар, Мәләүез ҡушылдыктары менән билдәләнә.
Климаты ҡоро. Йыуылған типик ҡара, ҡара-һоро урман тупраҡтары киң таралған. Ер аҫтында нефть (Введеновка, Волостновка, Грачи, Озерки, Тирәкле, Столяровка, Төньяҡ Ергән, Иҫке Казанковка), балсыҡ (Ҡаран), ҡомло балсыҡ (Самойловка, Ужа), ҡом (Корнеевка), эзбизташ (Гремячин), ҡом-ҡырсынташ ҡатнашмаһы (Ергән, Мәләүез, Таулы, Ташлыкүл, Юпитер, Самаровка), агрономик руда (Ивановка) һ.б. ятҡ-ҡтар бар. Район территорияһында “Башҡортостан” милли паркы, тәбиғәт ҡомартҡылары (карст-спелеологик ҡом. — Ҡотоҡ төбәге, Күперле тәбиғи карст күпере, Кочкарь заказнигы — һирәк осрай торған йәнлектәрҙең йәшәү урыны, Ромадановка йырыны — аҡ балсыҡ һәм олигоцен флоралы сидерит) бар.
Тарихы
Мәләүез районы биләмәһендә үткән быуаттарҙа Юрматы, Тамьян, Сәнкем-Ҡыпсаҡ, Бошман-Ҡыпсаҡ волостары башҡорттары аҫабалар хоҡуғында йәшәй. Һуңынан һәр береһе даими йәшәү урынына әйләнгән ауылдарға нигеҙ һала. Ауылдар, башлыса, 16-сы быуат урталарында барлыҡҡа килә. Уларҙың исемдәре лә йыш үҙгәреп тора. Хатта ҡайһы берҙәре губерна картаһынан төшөп ҡалған саҡтар ҙа була. Улар урынына яңы ауылдар нигеҙләнә. Юрматы волосына ҡараған ауылдар Аҙнай түбәһенә инә. 19-сы быуаттың беренсе яртыһында улар, 7-се башҡорт кантонына ҡарап, 17-се йортҡа берләшә.
Халыҡ һаны
1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):
Иҡтисад
Мәләүз районы — сәнәғәт-ауыл хужалығы йүнәлешендәге район. Эшкәртеүсе сәнәғәт предприятиелары Мәләүез ҡалаһында урынлашҡан. Нефть ятҡылыҡтары “Ишембайнефть” НГДУ-һы, ҡом, балсыҡ, ҡомло балсыҡ, ҡом-ҡырсынташ ҡатнашмаһы ятҡылыҡтары Мәләүез, Салауат ҡалаларының төҙөлөш материалдары предприятиелары һәм төҙөлөш ойошмалары тарафынан файҙаланыла.
Воскресенкала үҙағас әҙерләнә һәм эшкәртелә. Ауыл хужалығы ерҙәре 173,8 мең га майҙанды биләй, шул иҫәптән 116,0 мең — һөрөнтө ерҙәр, 14,5 мең — бесәнлектәр, 43,1 мең — көтөүлектәр. Иген культураларынан тыш күпләп шәкәр сөгөлдөрө, көнбағыш һәм картуф үҫтерелә. Малсылыҡ — һөт-ит йүнәлешендәге мөгөҙлө эре мал үрсетеүҙән, сусҡасылыҡтан, һарыҡсылыҡтан тора. Районда мал һимертеү буйынса хужалыҡ-ара комплекс, “Ужа” емеш-еләк совхозы, инкубатор ҡошсолоҡ станцияһы, элеватор эшләй.
Социаль-мәҙәни өлкә
Районда 58 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 14 урта, 30 дөйөм китапхана, 50 клуб учреждениеһы, Воскресенка картиналар галереяһы (М.В.Нестеров ис. Худ. музейының филиалы), 2 участка дауаханаһы, “Нөгөш” туристик-экскурсия комплексы, Ағиҙел йылғаһы ярындағы «Дуҫлыҡ» турбазаһы бар. Урыҫ һәм башҡорт телдәрендә «Путь Октября», «Көнгәк» гәзиттәре сыға.
Өфө (мәғәнәләр)
Өфө — төшөнсә.
«Өфө» һүҙенең килеп сығыуы тураһында бер нисә фараз бар.
Яңы Һынташ
Яңы Һынташ (Новый Сынташ) — Башҡортостан Республикаһының Благовар районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 43 кеше булған. ОКАТО коды — 80214822013.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Керь-Ю (Ёртом ҡушылдығы)
Керь-Ю  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ёртом йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Раздолье (Краснокама районы)
Раздолье (Раздолье) — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1084 кеше. Почта индексы — 452935, ОКАТО коды — 80237843001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Покаль-Кы
Покаль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Худосей йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 113 км.
Баҡал тимер мәғдәнлектәре
Баҡал тимер мәғдәнлектәре (Бакальские железные рудники) — Рәсәй, Силәбе өлкәһендәге рудниктар
Географияһы
Баҡал тимер мәғдәнлектәре Силәбе өлкәһендәге Ҡытаутамаҡ округы Һатҡы районында, Баҡал ҡалаһы янында урынлашҡан. Силәбегә тиклем — 210 км, Екатеринбургҡа — 340 км, Һатҡыға — 23 км.
Покаль-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Баҡал тимер мәғдәнлектәре
Географияһы
Координаттары: 54°55′33″N 58°47′60″E
Тарихы
Баҡал ятҡылыҡтары 1756 йылда Петр Рябов тарафынан асылған. Мәғдән белгесе Шыйҙа тауы битләүендә Болан йылғаһының уң яры янында, бик бай һоро тимер ятҡылыҡтары таба. Тиҙҙән Ырымбур таусылыҡ етәкселәре ҡарары ошо ерҙәр менән менән Еркүскән тауында тағы ике минерал сыҡҡан урын Ҡытау-Ивановск тимер сығарыу заводы ихтыяждары өсөн рудниктарға бүленгән. Бер йылдан дөйөм алғанда йылына 20 мең тонна самаһы тимер мәғдәне етештерелә башлай.
19-сы быуатта яңы асыштар арта ғына бара. Баҡал ятҡылығының сиктәре күпкә киңерәк булғанлығы асыҡлана — 1950 йылдарҙа Баҡал геология-разведкалау партияһы хеҙмәткәрҙәре үткәргән разведка эштәре барышында ҡала аҫтында ла тимер мәғдәне ятыуы беленә. Шулай итеп, Яңы Баҡал руднигын асыу тантанаһы ла булған.
Бөгөнгө көндә Баҡал руда идаралығы 1,8 тоннаға тиклем әҙер продукция етештерә. 2008 йылда предприятие Сосновка руда идаралығы менән берләшеп, киңәйә. Һуңғыһының Силәбе янындағы ятҡылыҡтарындағы минералдарҙың запасы яҡынса 70 миллион тонна тәшкил итә.
Баҡал ятҡылыҡтарының әһәмиәте
Баҡал мәғдәндәре бөтә донъяға билдәле һәм иң яҡшыларҙың береһе һанала, сөнки унда көкөрт һәм фосфор бик әҙ, ә иреткәндә юғары температура талап итмәй. Әммә бөгөнгә тиклем уның килеп сығышы тураһында берҙәм ғилми фекер юҡ. Төрлө йылдарҙа Болан йылғаһы буйҙары геология өлкәһендә танылыу яулаған ''П. Барбот-де-Марни, В. Гофман, Р. Мурчисон, И. Мушкетов, Ф. Чернышев'' кеүек ғалимдарҙың иғтибарын үҙенә йәлеп иткән. Билдәле академик-сәйәхәтселәр П. Паллас һәм И. Лепехин бынд булырға ярата. Рудниктарҙың инженер Эрн төҙөгән геологик һүрәтләүҙәре 1891 йылда Чикаго ҡалаһында үткән халыҡ-ара күргәҙмәлә тәҡдим ителгән. Ә алты йылдан Петербургта булған геологик конгрестан һуң бөтә донъянан ғалимдар Баҡал рудниктарына экскурсияға юллана.
Баҡал ятҡылығын эшкәртеү һөҙөмтәһендә 5 тораҡ пункт — Брусничный, Ельничный, Межгорье, Рудничный һәм административ үҙәк — Баҡал ҡалаһы барлыҡҡа килгән.
Словенияның милли музейы
Словенияның милли музейы (ингл.  Narodni muzej Slovenije ) Люблянала — Словенияның төп музейы
Музей ҡаланың үҙәк районында Тиволи паркынан алыҫ түгел урынлашҡан. Словенияның тарих музейы менән бер рәттән Словенияның Милли музейы илдең иң боронғо фәнни һәм мәҙәни учреждениеһы булып тора. Музейҙа археологик табылдыҡтарҙың, боронғо тәңкәләрҙең, аҡсаларҙың  бай коллекцияһы, гравюралар, һүрәттәр һәм биҙәү-ҡулланма сәнғәте әйберҙәре бар.
Тарихы
1821 йылда музей  «Крайны музей-усадьбаһы» булараҡ барлыҡҡа килә. Биш йылдан һуң австрия императоры Франц II шәхсән бағыусыһы булырға ҡарар итә һәм уны «Крайны провинциаль музейы» тип үҙгәртергә бойора. 1882 йылда музей тәхет вариҫы Рудольф хөрмәтенә «Крайны провинциаль музейы — Рудольфинум» тип атала.
1992 йылда «Словенияның милли музейы» тип үҙгәртелә
Бина
Милли музейҙың төп бинаһы словен парламенты һәм Сит ил эштәре министрлығы биналарынан  алыҫ түгел урынлаша. Музей неоренессанс стилендә оҫта Вильгельм Треоның Ян Владимир Храски хеҙмәттәшлегендә 1883 һәм 1885 йылдар араһында төҙөлгән. Трео башлыса Вена архитекторы Вильгельм Резори проектына эйәреп эшләгән.
Интерьерҙың дизайнын Храски эшләгән, төп залдың түшәмен рәссамдар Янез һәм Юрий Шубец  медальондары биҙәй. Медальондар 1885 йылда төҙөлгән. Янез Шубиц «Карниола — фән һәм сәнғәт һаҡсыһы» аллегорик темаһына  картиналар яҙған, Юрий Шубиц билдәле   дүрт словен кешеһенең: Янез Вайкард Вальвазор, Валентин Водник, Зигмунд  Герберштейн һәм Зигмунд Зойстың  портреттарын яҙған. Медальондар араһындағы аралыҡты Карел Липовшек биҙәгән.
Бина 1888 йылдың 2 декабрендә тантаналы асыла һәм тик музей өсөн генә ҡулланылған беренсе бина була. Скульптор Алоиз Гангл эшләгән Янез Вайкард Валвазорҙың бронза һәйкәле 1903 йылда музей бинаһы алдында ҡуйыла.
Түбәнге Юкса
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тутуюл
Тутуюл (Оло Тутуюл) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кожух йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Овраг Махов
Овраг Махов — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Ростов өлкәһе, Белгород өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная Калитва йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Павловск ҡалаһынан Хопёр йылғаһы ҡушылғанға тиклем, Подгорная йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башоли Блерта
Шәхси тормошо
Юғары белемде Башоли Нью-Йорк университетында ала. Ул Нью-Йоркта дүрт йыл йәшәгән сағында бер нисә проект, шул иҫәптән үҙенең ҡыҫҡа метражлы «Лена һәм мин» фильмы өҫтөндә лә эшләй, халыҡ-ара һәм Косовола үткәрелгән кинофестивалдәрҙә наградалар ала. 2008 йылда Нью-Йорк университетының Тиш сәнғәт мәктәбендә кино өлкәһендәге программа буйынса декан стипендияһына лайыҡ була. Артабан Башоли Приштинаға ҡайта. Косовоның танылған фотографы Артан Кореница менән ғаиләһендә ике бала тәрбиәләй.
Карьераһы
2006 йылда Башоли үҙенең тәүге «Көҙгө, көҙгө…» тип аталған беренсе документаль фильмын төшөрә. Фильм, 2006 йылда бер нисә фестивалдә — Сараеволағы кинофестивалдә, Тиранала үткәрелгән Халыҡ-ара кинофестивалдә, Балҡан «Ҡара ҡумта» фестивалендә, Берлин һәм Нью-Йоркта үткән халыҡ-ара бойондороҡһоҙ кино һәм видео фестивалендә уңышҡа өлгәшә. 2008 йылда ул «Гякова 726» ҡыҫҡа метражлы фильмын сығара, был фильм Роттердам, Бусё, Докуфесте, Тоффифесте кинофестивалдәрендә, «Filmmor» ҡатын-ҡыҙҙар киноһы фестивалендә күрһәтелә. 2011 йылда Башолиҙың «Лена һәм мин» ҡыҫҡа метражлы фильмы Докуфесте үткәрелгән First Run Film кинофестивалендә, Поградце, Скена Апе фестивалдәрендә, Тирана халыҡ-ара кинофестивалендә күрһәтелә һәм бүләкләнә.
Башолиҙың 2021 йылда сыҡҡан «Умарта» фильмы киң билдәлелек яулай. Фильм Косовола йәшәп, патриархаль йәмғиәттә бизнес менән шөғөлләнергә тырышҡан Фахрия Хотиҙың реаль тормошон яҡтырта. Был кино таҫмаһы Башолиҙың тәүге тулы метражлы фильмы була. «Умарта» «Сандэнс» кинофестивалендә рекорд ҡуя: фильм өсөн Ҙур жюри призы, режиссерлыҡ өсөн приз, тамашасы һөйөүе призына лайыҡ була. Режиссер Башоли шулай уҡ «Халыҡ-ара иң яҡшы нәфис фильм» категорияһында беренсе булып «Оскар» премияһына номинат була.
Миклош Ижо
Миклош Ижо (Izsó Miklós; 9 сентябрь 1831 йыл — 29 май 1875 йыл) — Венгрия скульпторы, XIX быуатта венгр милли скульптураһында күренекле вәкилдәренең береһе.
Биографияһы
1848 йылда 17 йәшлек Миклош Ижо 1848—1849 өылдарҙағы революцияның әүҙем ҡатнашуысыһы була. Яралана. Ул кәүҙәләндергән революция юлбашсылары образдары (Л. Кошут, Петефи, Ю Бем, Л. Баттьяни, Вашвари, М. Танчич) һуңғараҡ скульптор ижад иткән портреттар галереяһына инә.
Ихтилал баҫтырылғандан һуң, сит илдә йәшәй. 1851 йылдан алып 1856 йылға тиклем скульптор Иштван Ференци етәкселегендә таш буйынса һырлауға Римавск-Собот ҡалаһында (хәҙер Словакия) өйрәнә.
1856 йылда Пешт ҡалаһына күсә. Йәш яҙыусылар, рәссамдар һәм музыканттар ярҙамы менән Венаға юллана, унда Г. Гассерҙың скульптура оҫтаханаһында, артабан Мюнхенға юл тота.
1859 йылдан алып Вена һынлы сәнғәт академияһында уҡый. 1862 йылда, Венгрияға кире ҡайтҡан һуң, үҙенең замандаштырының бюст булдырыуҙы үҙенең замандаштары (Я. Арань, Б. Эгреши, А Фай, И. Зриньи һәм башҡалар) портреттарын ижад итә.
Классицизм вәкиле.
Скульпторҙың ижад ғүмере бик ҡыҫҡа була.
Ул өс ҙур һәйкәл, шул иҫәптән Будапешттағы Петефи һәйкәлен, Венгрияның күренекле шәхестәренең күп һанлы портреттарын, ҡырҡтан ашыу скульптура төркөмдәрен һәм айырым фигураларҙы эшләй — барыһы ун биш йыл эсендә.
Туберкулёз ауырыуынан ваҡытынан алда вафат була.
Диваев
Диваев — төрки фамилия.
Иваново дәүләт ауыл хужалығы академияһы
Иваново дәүләт ауыл хужалығы академияһы — Иваново ҡалаһындағы ауыл хужалығы һөнәрҙәре буйынса белгестәр әҙерләүсе юғары уҡыу йорто.
Тарихы
Иваново-Вознесенск политехник институтында ауыл хужалығы факультеты була, унда студенттарҙы урмансылыҡ һәм агроном һөнәрҙәре буйынса әҙерләйҙәр. 1925 йылда юғары уҡыу йорто агроном-зоотехниктар һәм агроном-урмансылар әҙерләй башлай.
1930 йылда ауыл хужалығы факультеты базаһында юғары уҡыу йорто ойошторола, унда яңы кафедралар асыла.
1941 йылда Иваново ауыл хужалығы институты СССР Игенселек халыҡ комиссариаты юғары уҡыу йорто булып тора һәм почта адресы ошолай була: Иваново ҡалаһы, Негорелая урамы, йорт № 49/12.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда институтта зоотехниктар, агрономдар, бухгалтерҙар һәм ферма мөдирҙәрен әҙерләү дауам итә.
1941 йылда институтта ветеринария факультеты асыла. Юғары уҡыу йорто ғалимдары аттарҙың яңы тоҡомон — Владимир йөк атын сығарыуҙа ҡатнаша, 1946 йылда уларҙың хеҙмәте хөкүмәт наградаһына лайыҡ була.
1959 йылда аспирантура асыла. 1967 йылда квалификация күтәреү факультеты, 1970 йылда — әҙерлек бүлексәһе, ә 1976 йылда — механика факультеты асыла.
1976 йылда юғары уҡыу йортонда зоотехниктар урынына зооинженерҙар әҙерләү башлана. 1995 йылдан инженер-ерҙе файҙаланыу буйынса белгетәр һәм агроном-экологтар әҙерләнә башлай. 1994 йылда «Бухгалтер иҫәбе, анализ һәм аудит» һәм «Иҡтисад һәм агросәнәғәт комплексында предприятие менән идара итеү» һөнәрҙәре булған иҡтисад факультеты асыла.
1995 йылда Иваново ауыл хужалығы институты академия статусы ала. 2006 йылда уға академик Д. К. Беляев исеме бирелә.
Факультеттары
Агротехнология факультеты.
Малсылыҡта ветеринария медицинаһы һәм биотехнология факультеты.
Инженер факультеты.
Иҡтисад факультеты.
Ситтән тороп уҡыу факультеты.
Кадрҙарға өҫтәмә профессиональ белем биреү һәм квалификацияһын күтәреү факультеты.
Керь-Ю (Мезень ҡушылдығы)
Керь-Ю  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 498 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тылы
Тылы — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Куракова ауылы янындағы исемһеҙ күл ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Поколька
Поколька — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан 913 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 260 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Овраг Придорожный
Овраг Придорожный — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Ростов өлкәһе, Белгород өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Богучарка йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Павловск ҡалаһынан Хопёр йылғаһы ҡушылғанға тиклем, Подгорная йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡаҙағстан Республикаһы геология музейы
Ҡаҙағстан геология музейы— Алма-Ата (Ҡаҙағстан) геология музейы.
Тарихы
1942 йылда академик Ҡаныш Сатпаев тәҡдиме буйынса Фәндәр академияһының Ҡаҙаҡ филиалы институты янында геология музейы ойошторола. Музей эшенең практик әһәмиәте мәғдән руда һәм минералдар өлгөләрен йыйыу һәм һаҡлауға ҡайтып ҡала. Бөгөнгө көнгә Ҡаҙағстан ерҙәрен сәнәғәт үҙләштереү һөҙөмтәһендә уларҙың һаны байтаҡҡа кәмегән. Был музей бер нисә йыл дауамында, экспонаттарының һаны һәм төрлөлөгө буйынса, элекке Советтар Союзы геология музейҙары араһында алдынғы урындарҙы биләне. Былресурстар ғына түгел, ә тикшереү өсөн ҡиммәтле өлгөләр ҙә биргән Бөйөк Ватан һуғышы осоронда Ҡаҙаҡ ССР-ының ер аҫты байлыҡтарын интенсив эшкәртеү менән бәйле.
1969 йылда Ҡаҙағстандың Минераль сеймал институты һәм Ҡаҙаҡ геофизтресы геологик йыйылмалары нигеҙендә Геология министрлығының даими эшләүсе ғилми-техник Күргәҙмәһе ойошторола.
1997 йылда Ҡаҙағстан геология министры С. Ж. Дауҡаевтың Күргәҙмәгә тулы ҡанлы музей статусын биреү тураһындағы башланғысы хуплана. Был киң йәйелдерелгән яңынан ҡороу үткәрелгәндән һуң ғына мөмкин була. 1997 йылдың 26 авгусында элекке бинаһында Ҡаҙағстан Республикаһының яңыртылған Геология музейы беренсе музейға килеүселәрҙе ҡабул итте. Музейҙы асыу тантанаһында Ҡаҙағстан Республикаһы Президенты Н.Ә. Назарбаев һәм Татарстан Республикаһы Президенты М. Ш. Шәймиев .Ҡаҙағстан республикаһы геология музейы ҡатнашты.
Музей эргәһендә яҡшы сувенир булырлыҡ ҡиммәтле таштар һәм эшләнмәләр менән сауҙа итеү салоны ойошторолған. Шулай уҡ музей Иле Алатауы (Алма-Ата Алатауы) арты һырттары буйлап геологик турҙар ойоштороу менән шөғөлләнә.
Экспозицияһы
Ҙур залда Ҡаҙағстан ере ҡуйынынан ҡаҙып алынған минералдар һәм мәғдән өлгөләре коллекцияһы, шулай уҡ Ҡаҙағстандың үҙенә генә бер төрлө уникаль аҡыҡ агат коллекцияһы ҡуйылған. Залдың бөтә майҙансығындағы подиумдар һәм тумбаларҙа илдең төрлө ятҡылыҡтарынан килтерелгән эре габаритлы мәғдән һәм минералдар өлгөләре урынлаштырылған.
Яңы Троицкий (Благовар районы)
Яңы Троицкий (Новый Троицкий) — Башҡортостандың Благовар районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 37 кеше. Почта индексы — 452743, ОКАТО коды — 80214831000.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Суворов ордены
Суворов ордены (урыҫса Орден Суворова) — Советтар Союзының Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында (1942 йылдың 29 июлендә) булдырылған ордены. Уның менән айырым хәрби алыштарҙы бик яҡшы ойошторғандары һәм алып барғандары өсөн батальон командирынан алып унан юғарыраҡ хәрби етәкселәр бүләкләнгән. Ордендың өс дәрәжәһе бар:
Тутуб
Ҡаҙыныу эштәре
Әле ҡала  3 тәпәш ҡалҡыулыҡтан тора, уларҙа 1930—1939 йылдарҙа  Америка  археологтары ҡаҙыныу эштәре башҡара. Торама Көньяҡ Ике йылға араһындағы иң боронғо осорға, иртә династия осорона ҡарай. Ҡаҙыныуҙар барышында Саргонға тиклемге, йәғни беҙҙең эраға тиклем  IV мең йыллыҡтың аҙағынан  III мең йыллыҡтың беренсе яртыһына тиклемге арауыҡтағы  Месопотамияның  архитектураһына һәм матди мәҙәниәтенә хас  күп һанлы ҡомартҡылар табыла, улар араһында  бик күп цилиндр мисәттәр, шумер скульптураһы, керамикаһы өлгөләре һ. б. була.
Ай илаһы Син ғибәҙәтханаһынан  (беҙҙең эраға тиклем IV мең йыллыҡ аҙағы —  III мең йыллыҡ уртаһы) тыш, ғалимдар тарафынан Инанна алиһәнең  ҙур «Овал ғибәҙәтханаһы» ла тикшерелә, был ҡоролма беҙҙең эраға тиклем III йыллыҡ башы — беҙҙең эраға тиклем  24/23 быуаттарға ҡарай. Шулай уҡ  Урук осоронан (беҙҙең эраға тиклем IV мең йыллыҡ) алып   Исин-Ларс династияһына тиклемге (беҙҙең эраға тиклем II мең йыллыҡ) дәүерҙең торлаҡ йорттары тикшерелә. Тутубтың бынан иртәрәк ҡатламдарына, улар грунт һыуҙарынан түбәндәрәк ятҡанлыҡтан, ғалимдар барып етә алмай.
Псков дәүләт университеты
Псков дәүләт университеты (Псковский государственный университет (ПсковГУ)) — Псков ҡалаһында юғары уҡыу йорто.
2017 йылдың апрелендә төбәк терәк университеттарының береһе булды.
Тарихы
Псков дәүләт университеты Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путиндың 2010 йылдың 27 декабрендәге 2440-р күрһәтмәһенәнән һкң нигеҙләнә. Университет биш уҡыу йорто: С.М. Киров исемендәге Псков дәүләт педагогия университеты, Псков дәүләт политехник институты, Псков индустриаль техникумы, Псков төҙөлөш һәм Великие Луки төҙөлөш колледжы нигеҙендә асылырға тейеш булған.
2011 йылдың 7 апрелендә РФ Мәғариф һәм фән министрлығының "Псков дәүләт юғары һөнәри белем биреү федераль дәүләт бюджет мәғариф учреждениеһын булдырыу тураһында" 1465-се приказы сыҡты. Псков дәүләт университеты ректоры итеп 1 йылға Псков өлкәһе губернаторы урынбаҫары Юрий Анатольевич Демьяненко тәғәйенләнде.
2011 йылдың 14 октябрендә Псков дәүләт университеты (ПсковГУ) дәүләт учреждениелары реестрына индерелә. [8] Ошо көндән 14 октябрь — яңы юғары уҡыу йорто Псков дәүләт университетының тыуған көнө.
2011 йылдың 25 октябрендә Псков дәүләт университетын асыу тантанаһы үтте. 14 октября теперь — день основания нового вуза, Псковского государственного университета.
2012 йылдың ғинуарында элекке Псков педагогия институты составында булған факультет етәкселәре Псков губернаторына асыҡ хат менән мөрәжәғәт итте. Улар Псков дәүләт университетының яңы етәкселәрена ҡаршы протест белдерә, улар фекренсә элекке педагогия институты, политехник институтҡа ҡарағанда дискриминациялана.
Факультеттар
Физик культура кафедраһы факультет-ара кафедра булып тора. .
Аспирантура
Юғары квалификациялы ғилми-педагогик кадрҙар әҙерләү 21 ғилми һөнәр буйынса алып барыла.
Тайминя Дайна
Дайна Тайминя Яновна (Daina Taimiņa, Daina Taimina; 19 август 1954 йыл, Рига) — латыш сығышлы америка математигы. Математика фәндәре докторы.
Биографияһы
Дайна Тайминя Рига ла 1954 йылда тыуған. Рига гимназияһын һәм Латвия дәүләт университетының физика-математика факультетын тамамлаған (1977). 1990 йылда Белоруссия Фәндәр академияһының математика институтында «Behavior of Different Types of Automata and Turing Machines on Infinite Words» кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1992 йыл Латвия университетында докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Латвия университетында һәм Ригалағы Уҡытыусыларҙы уҡытыу институтында уҡыта.. 1992 йылдан 1996 йылға тиклем «Zvaigzne» и «Mācību grāmata»ғилми нәшриәттәрендә мөхәррир булып эшләй. 1997 йылдан 2006 йылға тиклем Корнелль университетында ассоциацияланған профессор.
2007 йылдан Дайна Таймина Нью-Йоркта Корнелла Университетында профессор сифатында математиканан уҡыта. 2010 йылда Diagram премияһы лауреаты була, премияны Британия журналы The Bookseller йыл һайын китаптың сәйер атамаһы өсөн бирә.   Дайн Тайминяның китабы  «Вязальные приключения с гиперболическими плоскостями» («Crocheting Adventures with Hyperbolic Planes») тип атала, һәм премия  жюрийы был атаманы  «тулыһынса аҡылһыҙлыҡ» тип атай.
Фәнни эшмәкәрлеге
Дайна Тайминя Евклидтыҡы булмаған геометрияның гиперболик яҫылыҡтарҙы күҙ алдына килтереү буйынса йөҙ йыллыҡ проблемаһын хәл итә. Гиперболик яҫылыҡтар Евклидтыҡы булмаған геометрияға ҡағыла, уны ғәҙәттә күҙ алдына килтереүе ауыр. Дайна Таймина бәйләнгән туҡымаларҙы файҙаланып быны эшләй алған. Студия курсында Невклидтыҡы булмаған геометрияны ҡулланыу өсөн, гиперболик яҫылыҡтың беренсе моделен ул 1997 йылда ырғаҡ менән бәйләгән. Шул ваҡыттан алып ул йөҙҙән ашыу геометрик модель бәйләгән.
Баҫмалары
Китап авторы:
һ.б.
Рус, латыш һәм инглиз телдәрендә барлығы 47 баҫма.
Редькин (Краснокама районы)
Редькин (Редькино) — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 898 кеше. Почта индексы — 452944, ОКАТО коды — 80237812004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Финанстар
Финанстар
= Төшөнсәләр =
Кислая (Цебьюга ҡушылдығы)
Кислая  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цебьюга йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дефицит
Дефицит (лат. deficit — етешмәй) иҡтисадта — тауарға һорауҙың тәҡдимдән юғары булыуы. Дефицит — тәҡдим һорауға тап килмәй тигәнде аңлата.
Никодимка
Никодимка (Хозега) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Подломка йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тыштым
Тыштым — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чебулайылғаһының уң ярына тамағынан км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ай-Синк-Ях
Ай-Синк-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Синк-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡортостан Республикаһы Башлығы
Башҡортостан Республикаһы Президенты, 2015 йылдың 1 ғинуарынан Башҡортостан Республикаһы Башлығы — Башҡортостан Республикаһының иң юғары вазифалы кешеһе.
Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рәсәй Президенты, Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Федерация Советы һәм Дәүләт Думаһы, Рәсәй Хөкүмәте, башҡа федераль дәүләт власы органдары, Рәсәй Федерацияһы субъекттарының дәүләт власы органдары, Башҡортостан Республикаһының дәүләт власы органдары, урындағы үҙидара органдары, йәмәғәт берләшмәләре, башҡа ойошмалар һәм вазифалы кешеләр менән мөнәсәбәттәрҙә, шул иҫәптән халыҡ-ара һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр алып барғанда, Башҡортостан Республикаһы исеменән сығыш яһай.
Башҡортостан Республикаһы Башлығы бер үк вакытта Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте етәксеһе лә булырға мөмкин.
Башҡортостан Башлығы коммерция һәм коммерцияға ҡарамаған ойошмалар менән идара итә аласаҡ.
Гомер
Һомер (Ὅμηρος) (йәшәгән ваҡыты — б. э. т. XII быуат һәм б. э. т. VII быуат араһы) — легендар Боронғо Грецияның сәсән—шағиры. Европа әҙәбиәтенең боронғо ҡомартҡылары булған «Илиада» һәм «Одиссея» эпик поэмаларын ижад итеүсе булып иҫәпләнә. Табылған боронғо грек папирустарының яҡынса яртыһы Гомерҙыҡы. Легенда буйынса ул һуҡыр булған.
Биографияһы
Гомерҙың шәхесе һәм тормошо хаҡында дөрөҫ кенә бер нәмә лә билдәле түгел.
Шуныһы асыҡ, «Илиада» һәм «Одиссея» үҙҙәрендә һүрәтләнгән ваҡиғаларҙан күпкә һуң, әммә уларҙың барлығы теркәлгән беҙҙең эраға тиклемге VI быуаттан иртәрәк булдырылған. Геродот әйтеүенсә, Гомер уға тиклем 400 йыл элек йәшәгән. Башҡа боронғо сығанаҡтар уның Троян һуғышы ваҡытында йәшәүен билдәләй.
Профицит
Профицит — ыңғай сальдо.
Гомер
Биографияһы
Беҙҙең эраға тиклем III быуаттан да һуң түгел, ә ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекере буйынса тағы ла алдараҡ барлыҡҡа килгән «Гомер менән Гесиод ярышы» тигән шиғри ярыш тураһында шундай риүәйәт йәшәй: йәнәһе лә, шағирҙар Эбвей утрауында һәләк булған Амфидема иҫтәлегенә ойошторолған уйындарҙа осрашҡан һәм үҙҙәренең иң яҡшы шиғырҙарын уҡыған. Ярышта судья булған батша Панед еңеүҙе Гесиодҡа бирә, сөнки ул игенселеккә һәм тыныслыҡҡа саҡыра. Тыңлаусылар аудиторияһы иһә Гомер яғында була.
Гомерҙың «Илиада» менән «Одиссея» поэмаһынан тыш һуңғараҡ барлыҡҡа килгән тағы ла башҡа әҫәрҙәре бар, тип һанайҙар. Мәҫәлән, «Гомер гимндары» (беҙҙең эраға тиклем VII—V быуаттарҙа, Гомерҙың үҙе кеүек боронғо грек шиғриәте өлгөһө тип һанала), «Маргит» комик поэмаһы һәм башҡалар.
Гомер мәсьәләһе
«Илиада» һәм «Одиссей» поэмаларының авторлығына, уларҙың килеп сығыуы һәм яҙылғанға тиклемге яҙмышына бәйле проблемалар йыйылмаһы «Гомер мәсьәләһе» тигән исем алған.
Антик осор
Был осор легендаһы Гомер үҙ эпосын Троян һуғышы ваҡытындағы шағирә Фантасия поэмаһы нигеҙендә ижад иткән, тип раҫлай.
«Аналитиктар» һәм «унитарийҙар»
XVIII быуат аҙағына тиклем Европа фәнендә «Илиада» һәм «Одиссея»ның аторы Гомер, һәм улар нисек ижад ителгән шул килеш һаҡланып ҡалған, тигән фекер өҫтөнлөк ала. (Әммә инде 1964 йылда аббат д’Обиньяк үҙенең «Conjectures académiques»-ында «Илиада» һәм "Одиссея"ның беҙҙең эраға тиклем VIII быуатта Ликург Спартанский Спартала йыйған үҙаллы йырҙар булыуын раҫлай). Тик 1788 йылда Ж. Б. Вилуазон Venetus A кодексынан «Илиада»-ға схолий баҫтыра. Күләме буйынса ул был поэманан ашып китә, антик филологтар (Зенодот, Аристофан, Аристарх) ижад иткән йөҙәрләгән вариантан тора. Был баҫманан һуң Александрия филологтарының Гомер поэмаларының йөҙәрләгән юлының икеле йә иһә бөтөнләй ысын түгел, тип һанауы асыҡлана. Улар был юлдарҙы ҡулъяҙманан һыҙып ташламаған, тик айырым билдәләп ҡуйған була. Схолийҙарҙы уҡыу ҙа, беҙҙә булған Гомер текстарының эллинистик ваҡытҡа тура килеүе хаҡындағы һөҙөмтәгә килтерә. Ошо факттарҙан һәм башҡа фекерҙәрҙән сығып, (Гомер дәүерендә яҙыу булмаған, шул арҡала бындай оҙон поэма яҙып булмаған, тип һаналған) Фридрих Август Вольф «Гомерға баш һүҙ» китабында йәшәү барышында ике поэма ла мөһим һәм ҡырҡа үҙгәрештәр кисергән, тигән фаразлауын белдерә. Шулай итеп, Вольфтың фаразына ярашлы, «Илиада» менән "Одиссея"ны ниндәйҙер бер авторҙыҡы тип әйтеп булмай.
Вольф «Илиада» тексын ижад итеүҙе беҙҙең эраға тиклем VI быуатҡа ҡарата. Ысынлап та, антик авторҙарҙың мәғлүмәте буйынса (шул иҫәптән Цицерон да), Гомер поэмалары беренсе тапҡыр Афина тираны Писистрат йәки уның улы Гиппарх күрһәтмәһе буйынса бергә йыйыла һәм яҙыла. Был «писистрат мөхәррирләүе» «Илиада» һәм "Одиссея"ны тәртипкә һалыу өсөн кәрәк була. Поэма тексының ҡапма-ҡаршылыҡлығы, унда төрлө дәүерҙәге ҡатламдарҙың булыуы, төп сюжеттан ныҡ ситкә тайпылыуы аналитик ҡараш файҙаһына була.
Гомер поэмаларының нисек булдырылыуына хаҡында аналитиктар төрлө фаразлауҙар белдерә. Карл Лахманн, мәҫәлән, «Илиада» ҙур булмаған бер нисә йырҙан тора тиһә («бәләкәй йырҙар теорияһы»), Готфрид Германн киреһенсә, һәр поэма бәләкәй йырҙарҙы яйлап киңәйтеү һәм яңы материал өҫтәү менән («башланғыс нигеҙ теорияһы») булдырылған, ти.
Вольфтың оппоненттары («унитарийҙар» тип аталыусылар) бер нисә ҡаршы аргумент килтерә. Беренсенән, «писистрат мөхәрирләүе» юрауы икеләнеү уята, сөнки был туралағы бар мәғлүмәттәр ҙә һуңыраҡ осорға тура килә. Икенсенән, ҡапма-ҡаршылыҡтар һәм ситкә тайпылыуҙар күп авторлыҡты аңлатмай, сөнки ҙур әҫәрҙәрҙә улар йыш осрай. «Унитарийҙар», «Илиада» һәм "Одиссея"ның йөкмәтке тулылығына, композиция матурлығына һәм симметрияһына нигеҙләнеп, поэмалар авторының берлеген иҫбат итә.
Гомер гимндары библиографияһы
руссаға тәржемәләр:
Тикшеренеүҙәр:
Овраг Рудаев
Овраг Рудаев — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Ростов өлкәһе, Белгород өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Богучарка йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Павловск ҡалаһынан Хопёр йылғаһы ҡушылғанға тиклем, Подгорная йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Полугорелая
Полугорелая — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лимп-Питыль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вольвокс
Во́львокс (Volvox) — һыу ылымыҡтары ырыуы. Донъяла 20-ләп төрө осрай. Сөсө һыу ятҡылыҡтарында тереклек итәләр. Күпләп үрсегәндә һыу «сәскә ата». Шар йәки эллипсоид формаһында (диаметры 3 мметрға тиклем), периферияла бер ҡат булып 500-ҙән алып 20 меңгә тиклем күҙәнәк урынлаша, улар, үҙ-ара протоплазма сүстәре менән тоташып, колония хасил итәләр. Һәр бер күҙәнәктең ике камсыһы була, уларҙың тирбәнеше вольвоксты хәрәкәткә килтерә. Шар ҡыуышлығы шыйыҡ лайла менән тула. Вольвокс үрсегәндә ҡайһы бер күҙәнәктәр колония тирәнлектәренә сумалар һәм унда бер нисә яңы колония барлыҡҡа килтереп бүленәләр.
Эллипс
Э́ллипс (ἔλλειψις «опущение; нехватка һүҙҙәренән, <эксцентриситеты 1>-гә етмәгән») — яҫылыҡ һәм түңәрәк цилиндрҙың киҫелеше булған йәки әйләнәнең яҫылыҡҡа ортогональ проекцияһы булараҡ төҙөп булған яҫылыҡтағы йомоҡ кәкре һыҙыҡ.
Әйләнә эллипстың айырым осрағы булып тора. Гипербола һәм парабола менән бер рәттән, эллипс конус киҫелеше һәм квадрика булып тора.
Хәмзәтов Рәсүл Хәмзәт улы
Хәмзәтов Рәсүл Хәмзәт улы (8 сентябрь 1923 йыл — 3 ноябрь 2003 йыл) — авар шағиры, прозаик, публицист, СССР һәм Рәсәйҙең йәмәғәт һәм сәйәсәт эшмәкәре, тәржемәсе. Сталин (1952) һәм Ленин (1963) премиялары лауреаты, Дағстан АССР-ының халыҡ шағиры (1959), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1974).
Эллипс
Билдәләмә
Эллипс — Евклид яҫылығының, ике бирелгән F_1 һәм F_2 (фокустар тип аталған) нөктәләренән алыҫлыҡтарының суммаһы даими һәм фокустар араһындағы алыҫлыҡтан ҙурыраҡ булған нөктәләрҙең геометрик урыны M, йәғни
Хәмзәтов Рәсүл Хәмзәт улы
Биографияһы
Рәсүл Хәмзәт улы Хәмзәтов 1923 йылдың 8 сентябрендә Дағстандың Хунзах районы Цада тигән авар ауылында Дағстандың халыҡ шағиры Хәмзәт Цадаса (1877—1951) ғаиләһендә тыуа.
Арани урта мәктбендә уҡый. 1939 йылда Авар педагогия училищеһын тамамлай. 1941 йылға тиклем мәктәптә уҡытыусы, шунан театрҙа режиссёр ярҙамсыһы, гәзиттәрҙә һәм радиола журналист булып эшләй. «1941— 1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышындағы намыҫлы хеҙмәте өсөн» миҙалы менән наградлана.
Эллипс
Бәйле билдәләмәләр
a
-ға тигеҙ.
Шаммасов Рауил Сәхиулла улы
Шаммасов Рауил Сәхиулла улы (9 ноябрь 1930 йыл) — башҡорт шағиры, прозаик, тәржемәсе һәм журналист, 1965 йылдан СССР-ҙың Журналистар, 1973 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994), Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2015), Бәләбәй районының Фәтих Кәрим исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (2013), Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры (2021).
Биографияһы
Рауил Сәхиулла улы Шаммасов (әҙәби псевдонимы Рауил Шаммас) 1930 йылдың 9 ноябрендә Башҡорт АССР-ының ул ваҡыттағы Ҡарағош районы Уразай ҡасабаһында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1952 йылда район үҙәге Стәрлебаш ауылындағы 1-се һанлы урта мәктәпте тамамлағас, элекке Матрай (хәҙерге Йылайыр) районының Һабыр ете йыллыҡ мәктәбендә, 1956 йылдан Стәрлебаш районының Йәшергән урта мәктәбендә балалар уҡыта. 1958 йылда үҙ районының ул саҡтағы «Знамя коммунизма» — «Коммунизм байрағы» (аҙаҡтан «Стәрлебаш шишмәләре») гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр булып эш башлай. Төп хеҙмәтенән айырылмай, Стәрлетамаҡ педагогия институтының филология факультетына уҡырға керә һәм уны ситтән тороп 1960 йылда тамамлай. 1962 йылда «Ҡыҙыл таң» республика гәзите редакцияһына күсә, яуаплы сәркәтип урынбаҫары, 1968—1970 йылдарҙа бүлек мөдире була. 1972—1981 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә әҙәби мөхәррир вазифаһын башҡара. 1982—1984 йылдарҙа СССР Тыныслыҡты яҡлау комитетының Башҡортостан бүлексәһендә яуаплы хеҙмәткәр. Аҙаҡтан 1995 йылға тиклем Башҡортостан Яҙыусылар союзы аппаратында эшләй, шул иҫәптән пропаганда бюроһын етәкләй. Бер ни тиклем ваҡыт «Һәнәк» журналында әҙәби хеҙмәткәр булып та эшләп ала.
Эллипс
Бәйле билдәләмәләр
һәм
b
Хәмзәтов Рәсүл Хәмзәт улы
Биографияһы
1945—1950 йылдарҙа Мәскәүҙә А. М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтында уҡый.
Эллипс
Эллипстың элементтары араһында нисбәттәр
.
Шаммасов Рауил Сәхиулла улы
Биографияһы
Башҡортостан Республикаһы Башлығының 2021 йылдың 18 ғинуарындағы указы менән Рауил Шаммасҡа «Башҡортостандың халыҡ шағиры» тигән маҡтаулы исем бирелде.
Хәмзәтов Рәсүл Хәмзәт улы
Биографияһы
Дағстан АССР-ы Юғары Советы депутаты, Дағстан АССР-ы Юғары Советы Рәйесе урынбаҫары, СССР Юғары Советы депутаты һәм Президиумы ағзаһы итеп һайлана. Бер нисә тиҫтә йыл буйы Дағстан, РСФСР, СССР яҙыусылары съездарының делегаты, Азия һәм Африка илдәре яҙыусыларының теләктәшлек бюроһы ағзаһы, СССР-ҙың Ленин һәм Дәүләт премиялары буйынса комитеты ағзаһы, Совет тыныслыҡты яҡлау комитеты идараһы ағзаһы, Азия һәм Африка халыҡтарының Совет теләктәшлек комитеты Рәйесе урынбаҫары була.
Дағстан АССР-ынан 6—11 саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты (1962—1989). 1962—1966 йылдарҙа һәм 1971 йылда СССР Юғары Советы Президиумы ағзаһы. Петр фәндәр һәм сәнғәттәр академияһының ғәмәли ағзаһы.
1973 йылда бер төркөм совет яҙыусыларының Солженицын һәм Сахаров тураһында «Правда» гәзите редакцияһына яҙған хатына ҡул ҡуя.
Эллипс
Эллипс икенсе тәртиптәге кәкре һыҙыҡ булараҡ
Икенсе тәртиптәге кәкре һыҙыҡ инварианттары һәм эллипстың ярымкүсәрҙәре араһындағы нисбәт (эллипстың үҙәге координаталар башы менән тап килгән һәм a_{33}=-1 булған осраҡта ғына дөрөҫ):
Шаммасов Рауил Сәхиулла улы
Ижади эшмәкәрлеге
Рауил Шаммас үҙен киң ҡырлы, тәү сиратта лирик философияға, күңелсән юморға һәм үткер сатираға тоғро шағир итеп танытты. Уның әҫәрҙәрендә илһөйәрлек хистәре өҫтөнлөк итә, ул ерҙәге тормошто дауам итеүсе әсәләргә дан йырлай, тормошсанлыҡ идеяларын тәүге урынға ҡуя. Әҙип үҙенең «Уттар» (1964), «Онотмағыҙ беҙҙе, тереләр» (1968), «Йөрәк алмаһы» (1974), «Утлы дәфтәр» (1988) поэмаларында һәм ҡайһы бер башҡа әҫәрҙәрендә совет халҡының Бөйөк Ватан һуғышындағы тиңһеҙ батырлығын маҡтай, фашизмды үҙ өңөндә дөмөктәргән ҡыйыу яугирҙәрҙең иҫтәлеге мәңге һаҡланасағын ышаныслы дәлилләй. Шағирҙың арыу ғына һандағы поэма һәм балладаһы халыҡ ижадының сағыу өлгөләрендәге уй-фекергә нигеҙләнеп ижад ителгән.
Эллипс
Каноник тигеҙләмә
Теләһә ниндәй эллипс өсөн шундай Декарт координаталар системаһын табып була, унда эллипс түбәндәге тигеҙләмә менән бирелә: Был тигеҙләмә эллипстың канониик тигеҙләмәһе тип атала. Ул үҙәге координаталар башында, күсәрҙәре координаталар күсәрҙәре менән тап килгән эллипстың тигеҙләмәһе.
Хәмзәтов Рәсүл Хәмзәт улы
Ижади эшмәкәрлеге
Рәсүл Хәмзәтов 1932 йылда шиғыр яҙа башлай, 1937 йылда республиканың авар телендәге «Тауҙар большевигы» гәзитендә тәүләп шиғыры донъя күрә. Авар телендәге беренсе китабы 1943 йылда баҫылып сыға. Ул классик һәм хәҙерге рус әҙәбиәтен, шул иҫәптән А. С. Пушкин һәм М. Ю. Лермонтов, В. В. Маяковский һәм С. А. Есенин әҫәрҙәрен аварсаға тәржемә итә.
Эллипс
Параметрлы формала тигеҙләмәләр
Тик әйләнә осрағында ғына (йәғни a=b булғанда) t параметры абсциссалар күсәренең ыңғай йүнәлеше һәм бирелгән нөктәнең радиус-векторы араһындағы мөйөш була.
Поляр координаталарҙа
Әгәр эллипстың фокусын полюс, ә ҙур күсәрҙе — поляр күсәр итһәң, ул саҡта уның поляр координаталарҙа тигеҙләмәһе ошондай күренештә була бында
e
— эксцентриситет, ә
p
Хәмзәтов Рәсүл Хәмзәт улы
Ижади эшмәкәрлеге
А. М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтында Хәмзәтов йәш шағирҙар Наум Гребнев, Яков Козловский, Елена Николаевская, Владимир Солоухин менән таныша һәм дуҫлаша, улар уның шиғырҙарын рус теленә тәржемә итә. Хәмзәтов шиғырҙарын һәм поэмаларын шулай уҡ Илья Сельвинский, Сергей Городецкий, Семён Липкин, Яков Хелемский, Юлия Нейман, Роберт Рождественский, Андрей Вознесенский, Юнна Мориц, Юрий Агеев, Дмитрий Филимонов , Шапи Казиев, Марина Ахмедова-Колюбакина, Сергей Соколкин тәржемә итә. Н. Гребнев айырыуса киң билдәле «Торналар» шиғырын тәржемәләй, шиғыр 1969 йылда М.&nbsp;Н.&nbsp;Бернес башҡарыуында йыр булып китә. Хәмзәтовтың әҫәрҙәре Рәсәйҙең һәм донъяның тиҫтәләрсә теленә тәржемә ителә. Хәмзәтовтың көйгә һалынған шиғырҙары араһында тағы бер билдәлеһе, мәҫәлән, — «Исчезли солнечные дни». Хәмзәтов менән күп композиторҙар, шул иҫәптән Дмитрий Кабалевский, Ян Френкель, Раймонд Паулс, Юрий Антонов, Александра Пахмутова хеҙмәттәшлек итә; уның шиғырҙарына яҙылған йырҙарҙы башҡарыусылар араһында — Анна Герман, Галина Вишневская, Муслим Магомаев, Иосиф Кобзон, Валерий Леонтьев, София Ротару, Вахтанг Кикабидзе, Марк Бернес, Дмитрий Хворостовский.