cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Табидзеларҙың йорт-музейы
Экспозицияһы
Музейға ике күргәҙмә бинаһы һәм ошо ауылда тыуған грузин шағирҙары - ике туған Галактион һәм Тициан Табидзеларҙың тыуған йорттары инә  (1895—1937).
Музейҙа Галактион һәм Тициан Табидзеларҙың  иҫтәлекле әйберҙәре, Галактион Табидзеның атаһының китапханаһынан боронғо баҫма китаптар, балсыҡ һауыт-һаба, сигеү өлгөләре, грузин рәссамдарының һәм скульпторҙарының әҫәрҙәре һаҡлана.
Музейҙа «Галактион һәм Тициани», «Батша - шағир», «Мин апрелдә тыуғанмын», «Галактиондың очерктары», «Тициан һәм Борис Пастернак» тигән темалар буйынса экспонаттар бар.
Жуковский (ҡала)
Жуковский (Жуковский) — Мәскәү өлкәһендәге ҡала. Фән ҡалаһы.
Шәрәфуллина Ғәлимә Фауариз ҡыҙы
Биографияһы
Ғәлимә Фауариз ҡыҙы Шәрәфуллина 1940 йылдың 15 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Килдеғол ауылында тыуған.
1960 йылда Белорет педагогия училищеһын тамамлағас, Бөрйән районының Килдеғол ауылында, Әбйәлил районының Ҡолғана ауылында уҡытыусы булып эшләй.
Хеҙмәт эшмәкәрлеге дәүерендә ерле фольклор материалдар туплай, Бөрйән ҡатын-ҡыҙҙарының кейем үҙенсәлектәрен өйрәнә. Ерле һөйләш нескәлектәрен ҡулланып, бәйеттәр ижад итә, таҡмаҡтар яҙа.
Ғаиләһе
• Ире — Мөхәмәтов Рәжәп Моратша улы • Балалары: Зилә (1963 й.), Әлфиә (1965), Юнир (1967), Гөлсинә (1970), Даян (1977).
Тика
Тика — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Обва йылғаһының һул ярына тамағынан 162 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Абуджа
Халҡы — 778 567 кеше (2006), агломерация халҡы — 1,4 млн кеше самаһы (2005).
Иҡтисад
Абуджа автомобиль юлдары менән илдең башҡа төбәктәре тоташҡан. Халыҡ-ара аэропорт эшләй. Ҡалала эре сәнәғәт юҡ; аҙыҡ-түлек, сауҙа һәм хеҙмәтләндереү предприятиелары бар.
Социаль сфера
Ҡалала университет (1988 йылда нигеҙләнгән), Нигерия юл-төҙөлөш институты, Милли фармацевтик тикшеренеүҙәр институты эшләй.
Климаты
Кёппен климат классификацияһы буйынса Абуджа саванналар зонаһына ҡарай. Өс климатик миҙгел күҙәтелә — йылы һәм дымлы ямғырҙар миҙгеле (апрелдән октябргә ҡәҙәр), бик эҫе ҡоро миҙгел һәм уларҙы бүлгән ҡоролоҡ һәм саң буранын китереүсе — ҡыҫҡа харматан (төньяҡ-көнсығыш пассат) осоро.
Пушкино
Пушкино (Пушкино) — Мәскәү өлкәһендәге ҡала.
Кормиловка (Кунгура ҡушылдығы)
Кормиловка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кунгур йылғаһының һул ярына тамағынан 7,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хорват милли театры
Театр менән Хорватия мәҙәниәт министрлығы идара итә.
Тарихы
Загреб ҡалаһындағы1836 йылда төҙөлгән беренсе ҡала театрынан үҫешә, бөгөнгө көндә «Иҫке ратуша» бинаһында урынлашҡан.
Хорват милли театры сифатында уға 1860 йылда нигеҙ һалына, ә инде киләһе йылдан ул дәүләт ярҙамы ала, һәм башҡа европа милли театрҙары менән бер рәттә була.
1870 йылда театрҙың үҙенең даими опера труппаһы барлыҡҡа килә.
1895 йылда театр Загреб ҡалаһы үҙәгендәге маршал Тито майҙанындағы махсус төҙөлгән яңы бинаға күсә, бөгөнгө көндә лә шул урында урынлашҡан. Австро-венгрия императоры Франц Иосиф I яңы бинаны асыу тантанаһында була. Бина үҙе атаҡлы вена архитекторҙары Фельнер Фердинанд һәм Герман Гельмерҙың проекты була, уларҙан торған архитектура бюроһы Көнсығыш Һәм Үҙәк Европала байтаҡ театрҙар төҙөй. 1995 йылдың 14 октябрендә хорват милли театрының 100 йыллығын киң ҡолас менән байрам итәләр.
1905 йылда театрҙың билдәле хорват рәссамы һәм скульпторы Иван Мештрович театр алдына данлыҡлы «Тормош сығанағы» фонтанын эшләй.
Хорват Милли театрҙа күп иң яҡшы рәссамдар эшләгәндәр. Театрҙың беренсе дирижеры Иван Зайц була, Яков Готовац опера дирижеры булып 35 йыл эшләй (1923—1958); хорват режиссеры Бранко Гавелла һәм хорват примаһы — балерина Мио Славенска (Чорак) үҙҙәренең ижади юлдарын ошо театрҙа башлайҙар.
Сәхнәлә һәм загреб Милли театры стеналарында күп халыҡ-ара опера, балет, театр һәм кино «йондоҙҙары» сығыш яһай, улар араһында Ференц Лист, Сара Бернар, Франц Легар, Рихард Штраус, Жерар Филип, Вивьен Ли, Жан-Луи Барро, Питер Брук, Марио дель Монако, Хосе Каррерас була.
Теткиш
Теткиш — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сеньдега йылғаһының һул ярына тамағынан 7,4 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Борисова Вера Никифоровна
Борисова Вера Никифоровна (5 апрель 1938 йыл — 23 март 2008) — совет еңел сәнәғәте алдынғыһы, Украина ССР-ының еңел сәнәғәт министрлығына ҡараған Совет Украинаһының 60 йыллығы исемендәге Феодосия ойоҡ фабрикаһының бәйләүсеһе, Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры (1988).
Биографияһы
Борисова Вера Никифоровна Украина ССР-ы Запорожье өлкәһе Приморье районының Орловка ауылында 1938 йылда тыуған. Мәктәпте тамамлағандан һуң, Феодосия ҡалаһына күсә. Борисова Вера Никифоровна ойоҡ фабрикаһында эшләй башлай. Ике йыллыҡ фабрика-завод мәктәбе тамамлап, ул фабрикала ойоҡ бәйләүсе булып эшләй башлай. Тиҙҙән алдынғы етештереүселәр иҫәбенә инә, бер үк ваҡытта бер нисә станокта эшләй. Борисова Вера Никифоровна йәш белгестәрҙең әүҙем ярҙамсыһы була.
Борисова Вера Никифоровна туғыҙынсы биш йыллыҡ пландарын ваҡытынан алда тамамлаүҙың инициаторы була. Ҡырымдың күп кенә хеҙмәткәрҙәре был башланғысты күтәреп ала.
СССР Юғары Советы Президиумының Указына ярашлы 1975 йылдың 21 апрелендә Борисова Вера Никифоровна III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә.
1983 йылдың 2 авгусында СССР Юғары Советы Президиумының Указына ярашлы Борисова Вера Никифоровна II дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә.
1983 йылда төп эш урынында эшләүен дауам итеп Борисова Вера Никифоровна Харьков механика-технология техникумын тамамлай, трикотаж производствоһының техник-технологы һөнәрен ала.
1988 йылдың 22 ноябрендә СССР Юғары Советы Президиумының Указына ярашлы эштәге уңыштары, социалистик йөкләмәләрен һәм планды үтәүҙәге уңыштары өсөн һәм көндәлек кәрәкле тауарҙар етештереүҙә яңы технологиялар уйлап табыуға шәхси өлөш индергән өсөн Борисова Вера Никифоровна I дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры була.
Феодосия ҡалаһында йәшәй. Борисова Вера Никифоровна 2008 йылдың 23 мартында вафат була.
Спас-Преображенский соборы (Түбәнге Новгород кремле)
Тарих
ХVII быуатта батша Михаил Федорович һәм уның атаһы, патриарх Филарет, Түбәнге Новгород ҡалаһы кешеләренән торған һәм Мәскәүҙе азат иткән ополчениеға рәхмәт йөҙөнән, яңы собор төҙөү өсөн ҡаҙнанан аҡса бүлә, сөнки шул ваҡытта иҫке сиркәү бик ныҡ туҙған була. Төҙөлөш менән билдәле, арҙаҡлы йорт төҙөүсе Возоулин Лаврентий етәкселек итә. Ғибәҙәтхана Мәскәүҙең Успенский соборы өлгөһөндә төҙөлә, «элекке ғибәҙәтхананан 15 сажин төньяҡтараҡ һалына һәм 1632 йылда төҙөлөш эштәре тамамлана, әммә бары тик 1652 йылда, батша Алексей Михайлович заманында, ғына изгеләндерелә.» Иҫке ғибәҙәтхана яңыһы менән йәнәш тағы 40 йылдан ашыу тора. 1672 йылда иҫке ғибәҙәтхананы һүткән саҡта яңы соборға Түбәнге Новгород кенәздәренең һәм уларҙың ҡатындарының, шулай уҡ милли батыр Кузьма Мининдың кәшәнә-табуттары күсерелә. Ғибәҙәтхана кафедраль соборға әйләнә. 1816 йылда ҡорам туҙғанлыҡтан унда табыныуҙар алып барылмай, ә 1829 йылда ҡорам һүтелә. Бер йылдан һуң яңы биш башлы, өс тәхетле ғибәҙәтхана, иҫкеһенә оҡшатып, һалына башлай. Ул 1834 йылда изгеләндерелә.
Ғибәҙәтхананың көнбайышында саң манараһы тора. 1715 йылда янғындан ул юҡҡа сыға, ҡыңғырауҙары иреп төшә. Митрополит Сильвестр өйрәтеүе буйынса таштан яңы манара төҙөлә. Уның ҡыйығы һигеҙ яҡлы сатыр формаһында эшләнә. 1716 йылда уға ҡаланың сәғәт манараһындағы боронғо сәғәт күсереп ҡуйыла. Кафедраль соборында ғибәҙәт ҡылыу революциянан һуң, 1918 йылда, туҡтатыла. 1924—1929 йылда манараны һүтәләр, ә ҡорамдың үҙен 1929 йылда шартлаталар, уның урынында Советтәр йортон төҙөйҙәр. (1929 йылдың 22 февралендә ҡорамды шартлатыр алдынан кәшәнәләрҙе асалар, ҡалдыҡтарын Губерна музейына тапшыралар ; . 1962 йылда, ҡалаға 350 йыл тулыу ваҡиғаһы арҡылы Мининдың мәйете ҡалдыҡтарын Михайло-Архангел соборында ҡайтанан күмәләр.
Түбәнге Новгородта әлеге ваҡытта собор урынында Түбәнге Новгород хакимиәтенең бинаһы тора. Уның эргәһендә 2005 йылда Поклонный тәреһе ҡуйылған, ул кешеләргә был урында элек Спас-Преображенск соборы торғанын хәтерләтеп тора, ә 2012 йылда — Нерукотворный Спас хөрмәтенә бәләкәй сиркәү (часовня) төҙөлә. Шунда уҡ, Советтәр Йортона, 2008 йылда таштан эшләнгән Поклонный тәреһе ҡуйыла. Ул тәре изге равноапостольный Кирилл һәм Мефодийҙың хөрмәтенә ҡуйыла. Тәре элек Михайло-Архангель соборында торған.
Ершовка (Кеть ҡушылдығы)
Ершовка  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының һул ярына тамағынан 969 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Олимпия уйындарында СССР
СССР спортсылары 1952 йылдан 1988 йылға тиклемге Олимпия уйындарында ҡатнаша. Спортсылар яулаған миҙалдар һаны буйынса СССР иң алдынғы илдәрҙең береһе була.
Телави тарих-этнография музейы
Телави тарих-этнография музейы - (თელავის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი) - 1927 йылда төбәкте өйрәнеү музейы булараҡ барлыҡҡа килгән.
Олимпия уйындарында СССР
Тарих
Донъяның сәйәси картаһында 1922 йылда барлыҡҡа килгән СССР, совет спортсыларының төрлө ярыштарҙа ҙур уңыштарға өлгәшеүенә ҡарамаҫтан, оҙаҡ ваҡыт донъя олимпия хәрәкәтендә ҡатнашмай. 1920 йылда Всеобуч тәүге делегацияны Антверпендағы Олимпия уйынларына ебәрергә ынтылып ҡарай, әммә ниәт ғәмәлгә ашмай. Халыҡ-ара олимпия комитеты 1933 йылға тиклем революциянан һуң Рәсәйҙән эмиграциялаған кенәз Лев Урусовты Рәсәй вәкиле итеп һанай.
Телави тарих-этнография музейы
Тарихы
Музей асылғас, 8 йыл йәмәғәт башланғысында эшләп килгән. 1935 йылда ул тарих-этнография музейы итеп үҙгәртелә. Музей король Ираклий II һарайында бер нисә залда урынлаштырылған. Бүлектә төрлө осорҙар сағылдырылған.
Олимпия уйындарында СССР
Тарих
1939—1945 йылдарҙағы Икенсе донъя һуғышынан һуң СССР донъя спорт хәрәкәтенә әүҙем ҡушыла. Совет спортсылары донъя һәм Европа чемпионаттарында уңышлы сығыш яһай. Хәҙер инде Халыҡ-ара олимпия комитеты алдынғы спорт державаһын күрмәмешкә һалыша алмай. 1951 йылдың 23 апрелендә СССР-ҙың Олимпия комитеты ойошторола. 1951 йылдың 7 майында Венала МОК-тың 46-сы сессияһында Советтар Союзы Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзалығына алына. СССР Олимпия комитеты рәйесе Константин Андрианов МОК ағзаһы итеп һайлана.
Телави тарих-этнография музейы
Тарихы
Музей комплексы  Королдәр һарайы (XVIII быуат), Батша соборы сиркәүе, XVIII быуаттың 50-се йылдарында Ираклий тарафынан ойошторолған Философия-теология мәктәбе харабалары,  Король мунсаһы һәм һарайҙың туннель биләмәһе, көнбайыш яғындағы уникаль ҡапҡа, шулай уҡ Изге Нино мәктәбе,сәнғәт галереяһы һәм административ биналарҙан тора.
Олимпия уйындарында СССР
Тарих
СССР-ҙа бер Олимпия уйындары үтә — 1980 йылда Мәскәүҙә XXII Йәйге Олимпиада була. Уға тиклем 1976 йылғы Олимпиаданы үткәреүгә бирелгән ғариза ҡәнәғәтләндерелмәй ҡала. Олимпиада-1980 ярыштарының ҡайһы берҙәре Ленинградта, Киевта, Минскиҙа, Таллинда, Мытищиҙа үткәрелә.
Телави тарих-этнография музейы
Тарихы
Король Ираклий ҡомартҡыларынан тыш музейҙа нумизматичк материал, иртә феодаль осор саркофаг, урта быуат һуғыш кейемдәре, XVII-XIX быуат баҡырҙан ҡойолған әйберҙәр, ҡорал, хевсурҙарҙың кейем өлгөләре һаҡлана.Сәнғәт галереяһында Кетеван Иашвили бүләк иткән 187 шәхси коллекция экспонаттары һәм башҡалар һаҡлана.
Олимпия уйындарында СССР
Уйындарҙа ҡатнашыу
1952 йылда СССР беренсе тапҡыр Хельсинкиҙа үткән Олимпия уйындарында ҡатнаша. 295 спортсынан торған СССР командаһы программаның бөтә төрҙәрендә лә сығыш яһай (үләндәге хоккейҙан башҡа) һәм шунда уҡ Уйындарҙың дөйөм иҫәбендә 2-се урынды ала (МОК ҡабул иткән система һәм НКЗ системаһы буйынса). Диск ташлаусы Нина Пономарёва-Ромашкова 1952 йылдың 20 июлендә йәйге Олимпия уйындарының беренсе чемпионкаһы була (51.42 метр күрһәткес менән Олимпия рекорды ҡуя).
Телави тарих-этнография музейы
Тарихы
Бынан тыш музеейҙа фәнни китапхана бар. Унда 5000-ләп китап һәм 7000-дән ашыу  фотография бар.
Олимпия уйындарында СССР
Уйындарҙа ҡатнашыу
1956 йылда СССР беренсе тапҡыр ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнаша. Кортина-д’Ампеццола булған был Олимпиадала СССР Уйындарҙың дөйөм иҫәбендә 1-се урынды яулай. 1956 йылдың 28 ғинуарында 10 километрға саңғыла уҙышта Любовь Козырева-Баранова ҡышҡы Олимпия уйындарының беренсе чемпионкаһы була.
1988 йылда совет делегацияһы тәүге тапҡыр Сеулдағы Паралимпия уйындарында ҡатнаша. Паралимпиада дебютанттары дөйөм иҫәптә ун икенсе урынды ала.
Милли олимпия комитеты эшләгән 41 йыл эсендә СССР 18 ҡышҡы һәм йәйге Олимпиадала ҡатнаша һәм, бөтәһендә лә дөйөм иҫәптә алдынғы урындарҙа булып, бер ҡасан да икенсе урындан түбән төшмәй. СССР спортсылары түбәндәге спорт төрҙәрендә төп уйынсы була:
Бойкот
1980 йылда СССР Мәскәүҙә йәйге Олимпия уйындарын ҡабул итә. Ләкин был уйындарға ҡарата алдынғы көнбайыш илдәренең байтағы, шул иҫәптән АҠШ, ГФР һәм Япония бойкот иғлан итә. Шулай итеп, был илдәрҙең спортсылары Мәскәүҙәге Олимпиадала ҡатнаша алмай. СССР командаһы, үҙенең тарихында иң күп һанлы алтын миҙалдар яулап (80 алтын миҙал), дөйөм миҙалдар иҫәбендә беренсе урынды яулай.
1984 йылда совет спортсылары Лос-Анджелестағы Уйындарҙа ҡатнаша алмай, сөнки социалистик лагерь илдәре үҙ сиратында был Уйындарғы бойкот иғлан итә. Социалистик блок илдәренең спортсылары өсөн «Дуҫлыҡ-84» ярыштары ойошторола.
СССР-ҙың тарҡалыуы
1991 йылдың декабрендә СССР тарҡалғандан һуң, 1992 йылдың 12 мартында СССР-ҙың Олимпия комитеты бөтөрөлә. 1992 йылда элекке СССР спортсылары Барселонала 1992 йылғы йәйге Олимпиадала һәм Альбервилдә 1992 йылғы ҡышҡы Олимпиадала ҡатнаша. БДБ илдәренең берләшкән командаһы олимпия флагы аҫтында сығыш яһай.
СССР-ҙың спорт тарихында 3 һәм унан күберәк олимпия алтын наградаһын яулаған спортсыларҙың тулы исемлеге
''Был исемлеккә СССР ваҡытында кәм тигәндә 3 алтын миҙал яулаусылар ғына индерелгән. Олимпия сығыштарын 1991 йылға тиклем СССР ваҡытында башлаған һәм һуңынан башҡа ил флагтары аҫтында алтын яулаған спортсылар ҙа бар. 44 спортсының 31-е — йәйге, 13-ө ҡышҡы спорт төрҙәрендә сығыш яһаған. Бөтәһенә ҡарағанда ла гимнастар күп — 13 кеше.''
Иҫәпләү системаһы
СССР-ҙа команда алған урынды иҫәпләү өсөн Рәсми булмаған Команда Зачёты (Неофициальный Командный Зачет, НКЗ) тигән урын иҫәпләү систмаһы ҡабул ителгән була. Уға ярашлы, спортсы яулаған 1-сенән 6-сыға тиклем урындар өсөн билдәле һанда мәрәй яҙыла. 1-се урынға — 7 мәрәй, 2-се — 5, 3-сө — 4, 4-се — 3, 5-се — 2, 6-сы урынға — 1 мәрәй. Был система башҡа ҡайһы бер илдәрҙә лә ҡабул ителә. Команданың урынын билдәләү буйынса дөйөм ҡабул ителгән система иһә тик миҙалдарҙы ғына иҫәпләй.
Һөҙөмтәләр
СССР спортсылары Олимпия уйындарының бөтә тарихында миҙалдар һаны буйынса, АҠШ-тан ҡына ҡалышып, икенсе урынды биләй (ҡатнашҡан уйындар һаны АҠШ-тыҡынан күпкә кәм булһа ла) — бөтәһе 1204, шул иҫәптән 473 алтын. Шул уҡ ваҡытта СССР алтын, көмөш һәм бронза наградалар һаны буйынса бөтә йәйге һәм ҡышҡы Уйындар йомғаҡтары буйынса ла, айырым-айырым йәйге Уйындар һәм ҡышҡы Уйындар йомғаҡтары буйынса ла икенсе урында була (СССР тарҡалғандан һуң Норвегия ҡышҡы күрһәткес буйынса СССР-ҙы үтә).
Йәйге Олимпия уйындарындағы миҙалдар
Был спорт төрөндә төп уйынсылар
Сергиев Посад
Сергиев Посад (Сергиев Посад) — Мәскәү өлкәһендәге ҡала.
Загреб зоопаркы
Загреб зоопаркы  (Zoološki vrt grada Zagreba) — Хорватияның баш ҡалаһы Загребта урынлашҡан зоопарк. Өс хорват зоопарктарының береһе.
Максимир паркында урынлашҡан. Зоопарк майҙаны — 5,5 га, күл һәм быуалары менән бергә — 7 гектар. Загреб зоопаркында бөтәһе 275 төр булған 2 225 йәнлек бар.
Зоопарк зоопаркының иң ҡыҙыҡ һәм һирәк хайуандары араһында — ҡар барыҫы, кесе панда, окапи, аддакс, сахара ориксы, төньяҡ ҡытай пардусы, ғәҙәти шимпанзе, мартышка диана, зубр, кәрлә гиппопотам, ике үркәсле дөйә бар. 1925 йылдың 17 июнендә Загреб ҡалаһында зоопарк асыла. Загреб зоопаркына хорват һыу инженеры һәм филателисы Мийо Филипович (Mijo Filipović; 1869—1948) нигеҙ һала. 1990 йылдан башлап зоопаркҡа реконструкция дауам итә.
Загреб зоопаркы Бөтә донъя зоопарктар һәм аквариумдар ассоциацияһы ағзаһы (Zoos Aquariums Association of and World) булып тора, юғалыу ҡурҡынысы аҫтында булған хайуандар төрө европа программаһында ҡатнаша (European Endangered Species Programme).
Хәҙерге көндә был зоопарктың директоры Даворка Малькович (Maljković Davorka).
Ситтель Мария Эдуардовна
Ситтель Мария Эдуардовна (9 ноябрь 1975 йыл) — Рәсәй телевидениеһы алып барыусыһы. «Россия» телеканалы нда «Яңылыҡтар» исемле мәғлүмәти программаны алып барыусы. «ТЭФИ» премияһы лауреаты.
Биография
1975 йылдың 9 ноябрендә Пензала немец тамырҙары булған Эдуард Ситтель Анатольевич исемле бизнесмен (эшҡыуар) һәм йәһүд тамырҙары булған йорт хужабикәһе Лариса Павловна ғаиләһендә тыуған.
Пензалағы медицина лицейында уҡый һәм 1993 йылдан В. Г. Белинский исемендәге педагогия институтында «биология-химия» һөнәрен үҙләштерә, һуңынан ситтән тороп, бөтә Рәсәй финанс-иҡтисади институтының «финанс һәм кредит» һөнәре буйынса уҡып сыға.
1997 йылдан телевизион карьераһы башлана. Тыуған ҡалаһында «Музыкаль сувенир» тапшырыуын алып бара. («Беҙҙең йорт» телерадиокомпанияһы). 1998 йылдан — хәбәрсе, һуңынан Пензала «Экспресс» телеканалында яңылыҡтар тапшырыуын алып барыусы була. 1999 йылдан «Пенза» ДТРК-һына эшкә күсә.
2001 йылдың 24 сентябренән 2006 йылдың 14 майына тиклем «Рәсәй» телеканалының көндөҙгө «Яңылыҡтар» программаһын алып барыусы. 2003 йылдың сентябрь айында Сергей Брилевты алыштырып, был программаның киске сығарылышын алып бара. .
2004 йылдан "Рәсәй радиоһы"нда «Айырым фекер» көндәлек программаһын алып бара.
2006 йылдың 15 майынан 2008 йылдың 29 авгусына тиклем 20:00 сәғәттә Дмитрий Киселев менән берлектә ҙур сығарылыш «Яңылыҡтар»ҙы алып баралар. Николай Сванидзе менән берлектә «беренсе канал>» һәм «Рәсәй» каналдарында тура эфирҙа 2007 йылдың 25 апрелендә РФ-ның беренсе президенты Борис Ельцин менән хушлашыу тантанаһына комментарийҙар бирәләр.
2006 йылдың 15 майынан 2007 йылдың 30 авгусына тиклем «Яңылыҡтар+» тапшырыуын алып бара.
2008 йылдың 1 сентябренән алып 2016 йылдың 30 авгусына тиклем Андрей Кондрашов һәм Эрнест Мацкявичюс менән берлектә киске «Яңылыҡтар» программаһын алып баралар.
2009 йылдың 6 сентябренән 2011 йылдың 25 декабренә тиклем «Рәсәй» телеканалында «Махсус хәбәрсе» программаһын алып барыусы.
Ике йыллыҡ тәнәфестән һуң, 2018 йылдың 14 майында йәнә көн һайын 17.00 сәғәттә һәм ял көндәре 11.00 сәғәттә сығарылған «Яңылыҡтар» тапшырыуына кире ҡайта.
Андрей Малахов, Кирик Елена һәм Василий Голованов менән бергә 2019 йылдың 12 июлендә «Рәсәй-1» һәм «NewsOne» телеканалдары ойошторған «Һөйләшергә кәрәк» телемостын алып барыусы итеп билдәләнә.
Ҡырым һәм Донбасстағы ваҡиғалар сәбәпле күпселек Украина сәйәсәтселәре һәм рәсми ведомстволар тарафынан был проект тәнҡиткә эләгә. Шул иҫәптән президент Владимир Зеленский ҙа быны һайлауҙар алдынан «арзан», ләкин хәүефле пиар-аҙым тип атай. Икенсе көнгә NewsOne анонсынан һуң «киң мәғлүмәти һөжүм» һәм хеҙмәткәрҙәргә һәм үҙенә яналған хәүеф арҡаһында был телемост бөтөрөлә.
Башҡа телепроектта ҡатнашыусы
Бер нисә тапҡыр «Россия» телеканалы составында
«Форт Боярд» командаһында ҡатнаша. . 2006 йылда Мария Ситтель партнеры Владислав Бородинов менән «Россия» телеканалында «Танцы со звездами» исемле тәүге телеконкурста ҡатнаша. . Был пар беренсе урынды яулай, ә киләһе йылда был «Евровидение 2007 Бейеү» конкурсында ҡатнашыу хоҡуғын биргән.
Ғаиләһе
Ире — Александр Любомирович Терещенко (1979 йылғы)
Балалары:
Долгопрудный
Долгопрудный (Долгопрудный) — Мәскәү өлкәһендәге ҡала. Фән ҡалаһы.
Географияһы
Клязьма йылғаһы ярында урынлашҡан.
Түбәнге Сәрҙек
Түбәнге Сәрҙек (Нижний Сардык) — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 231 кеше. Татар-Олҡан ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 452767, ОКАТО коды — 80251865007.
Хәҙерге осор
Ауылда башланғыс мәктәп (Татар-Олҡан урта мәктәбе филиалы), фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто бар.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса күпселек милләттәр башҡорттар (65 %), татарҙар (31 %).
Географик урыны
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Тинц һарайы
Тинц һарайы (Schloss Tinz) — Гера ҡалаһындағы һарай, 1745 —1748 йылдарҙа Тинц районында төҙөлгән. Төҙөлөштө башлаған граф Генрих XXV Ройс-Гера  ул тамамлағанға тиклем вафат була; уның  улы һарайҙы иркен парк һәм киң  һыу ятҡылығы менән тулыландыра. Бина төрлө ваҡыттарҙа аристократтар резиденцияһы, хәрби әсирҙәр өсөн лагерь, госпиталь  һәм реабилитация үҙәге,  халыҡ һәм партия мәктәбе, хеҙмәт лагеры, суд бинаһы һәм университет кампусы булып хеҙмәт итә.
Тарихы
1745 йылда буласаҡ Тинц һарайына тәүге нигеҙ ташы һалына— уның төҙөлөшө элек Каммергут Тинцҡа ҡараған  урта быуат усадьбаһы урынлашҡан  урында башлана. Проектты төҙөү һәм төҙөлөш менән етәкселек итеү Герхард Хоффманға йөкмәтелә. Төҙөлөштө башлаған граф Генрих XXV Ройсс-Гера (1681—1748) эштәр тамамланға тиклем вафат була;  уның улы барокко стилендәге резиденциянан көнбайыштараҡ  ҙур парк булдыра. Артабанғы йылдарҙа  һарай Ройсстарҙың йәйге резиденцияһы булараҡ хеҙмәт итә, шулай уҡ  Генрих XXX Ройсстың тол ҡатыны пфальцграфиня Кристиана Луиза Биркенфельд-Гельнхаузендың (1748—1829) даими резиденцияһы була. Уның вафатынан һуң һарайға Ройсс йорто ағзалары бик һирәк килә, ләкин уны хәрби маҡсаттарҙа бер нисә тапҡыр ҡулланалар: мәҫәлән, Франция-пруссия һуғышы ваҡытында унда  204  француз хәрби әсире урынлаша, ә  Беренсе донъя һуғышы башында  1914 йылдың декабренән ул  Герман империяһы армияһы һалдаттары өсөн дауахана  һәм реабилитация клиникаһы булараҡ  файҙаланыла.
Рәсәйҙә ислам
Рәсәйҙә ислам — Рәсәй Федерацияһы территорияһында нығынған ислам дини ағымдар йыйылмаһы. Эксперттар мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәйҙә 8 миллион самаһы мосолман бар. Рәсәй Федерацияһының Европа өлөшө мосолмандары диниә назараты раҫлауынса, Рәсәйҙә 20 миллионлап мосолман йәшәй. ВЦИОМ-дың бөтә Рәсәйҙә үткәргән һорашыуы мәғлүмәттәренән күренеүенсә (2010 йылдың ғинуары), үҙен исламға эйәреүсе (донъяға ҡараш йә дин булараҡ) тип иҫәпләгәндәрҙең һаны һорашылғандар араһында 2009 йылда 7 проценттан 5 процентҡа тиклем төшкән.
Тинц һарайы
Тарихы
1920 йылдың 8 мартында һарайҙа төбәктең бер нисә сәйәси партия һәм профсоюз инициативаһы буйынса социалистик йүнәлешле халыҡ урта мәктәбе ойошторола. «Сәйәси ныҡ» йәш белгестәргә биш айлыҡ курстарҙа социализм өлкәһендә системалы белем биреү күҙаллана. Мәктәптә шулай уҡ иҡтисад, йәмғиәт фәне, эшсе синыфтар тарихы, хеҙмәт хоҡуғы, профсоюз хәрәкәте тарихы, сәнғәт һәм әҙәбиәт тарихын уҡыталар. Тинцтағы мәктәпте герман эшселәр хәрәкәтенең күп билдәле вәкилдәре, шул иҫәптән Карл Корш һәм Отто Зур тамамлай. Германияла власҡа национал-социалистар килгәндән һуң халыҡ мәктәбе 1933 йылдың март айында ябыла: ябылғанға тиклем унда 1350 кеше белем ала. Национал-социалистик хөкүмәт һарайҙа 4-231-се  RAD лагерын урынлаштыра; Икенсе донъя һуғышы ваҡытында бина йәнә хәрби госпиталь була. 1947 йылдың 15 ғинуарында замок Германияның берҙәм социалистик партияһына бирелә, ул уҡыу курстарын үткәреү өсөн, ә унан һуң  партия мәктәбе  кеүек ҡулланыла. Һарайҙы уратып алған йырындар һәм күпер  ҡоролмалар 1975 йылда күмелә.
Рәсәйҙә ислам
Уларҙың күбеһе мосолман дине талаптарын үтәмәй, традиция йә йәшәгән урыны (айырыуса Татарстанда һәм Башҡортостанда ундайҙар күп) буйынса ғына «этник» мосолмандарға инә. Кавказдағы общиналар көслөрәк (Төньяҡ Осетия христиан төбәгенән башҡа).
Тинц һарайы
Тарихы
1996 йылдың 15 ғинуарынан алып 2010 йылдың апреленә тиклем һарай округ судының ваҡытлсыа бинаһы була. 2013 йылдың июлендә Гера властары һарайҙың реконструкцияһын һәм уны уратып алған территорияһының реконструкцияһын башлай: бинаны  «Duale Hochschule Gera-Eisenach» юғары мәктәбе  кампустарының береһе итеү күҙаллана.
Рәсәйҙә ислам
Мосолмандарҙың күпселеге Волга-Урал төбәгендә, шулай уҡ Төньяҡ Кавказда, Мәскәүҙә, Санкт-Петербургта һәм Көнбайыш Себерҙә йәшәй.
Тинц һарайы
Тасуирламаһы
Тинц һарайы мансардалы ҡыйыҡ менән барокко стилендәге тура мөйөшлө өс ҡатлы бинанан ғибәрәт; ул ҡомташтан, шулай уҡ таштан төҙөлгән. Фасадына классицизм стиле  хас. Ишеге һәм ҡыйығы араһында  Бавария һәм Ройсс йортоноң гербы урынлашҡан.
Рәсәйҙә ислам
Рәсәй тарихында ислам
Әле Рәсәй составында булған байтаҡ территорияла ислам быуаттар буйы дәүләт дине булараҡ йәшәгән. Алтын Урҙаның ислам осоронда (1313—1433) христиан кенәзлектәре мосолман улустарының һәм ханлыҡтарының вассалы булған. Рәсәй ерҙәре Иван III һәм уның вариҫтары тарафынан берләштерелгәс, мосолман ханлыҡтарының бер өлөшө православие монархияһына бойондороҡло ҡала, ә тағы бер өлөшө Рәсәй дәүләте тарафынан аннексиялана.
Дәүләт дине булараҡ ислам беренсе булып 922 йылда Волга Болғарында ҡабул ителә (хәҙерге Татарстан, Сыуашстан, Ульяновск һәм Һамар өлкәләре). Волга Болғарының Боронғо Рус дәүләте менән ярышташлығы XIII быуатта, улар икеһе лә татар монголдары тарафынан баҫып алынғас, тамамлана. 1313 йылда Джучи Улусында (Алтын Урҙала) Үзбәк хан тарафынан ислам дәүләт дине итеп раҫлана. Улуста граждандар законы тип Сыңғыҙхан заманынан килгән «Бөйөк Яза» һанала. Мөһим ҡарарҙарҙы ҡоролтайҙарҙа аҡһөйәктәр ҡабул итә. Джучи Улусы территорияһында христиан дине рөхсәт ителә, әммә православный митрополитҡа һәм руханиәткә «хан өсөн, уның ғаиләһе һәм ғәскәре өсөн» Аллаға доға ҡылыу бурысы йөкмәтелә.
Оло Урҙа (Улуғ Улус, 1433—1502 йылдар), Нуғай Урҙаһы (XIV—XVIII быуаттар), шулай уҡ Рәсәй территорияһында XVIII быуат аҙағына тиклем һаҡланған бер нисә ханлыҡ Джучи Улусының вариҫтары була. Мәҫәлән, Краснодар крайы территорияһында 1783 йылға тиклем Ҡырым ханлығының бер өлөшө урынлашҡан була.
1552 йылда Яуыз Иван IV — Ҡазан, ә 1556 йылда Әстерхан ханлыҡтарын баҫып ала. Яйлап башҡа ислам дәүләттәре лә Мәскәү Русына һәм Рәсәйгә хәрби юл менән ҡушылдырыла.
XVIII—XIX быуаттарҙа Рәсәй империяһы составына башлыса мосолмандар йәшәгән Төньяҡ Кавказ территориялары индерелә.
1917 йылдың 1-11 майында Мәскәүҙә Асадуллаев йортонда үтә Бөтә Рәсәй мосолмандары съезы. Съезды үткәреү өсөн урынды Асадуллаевтың улы бирә. Был съезд алдағы Түбәнге Новгородта һәм Санкт-Петербургта 1905—1906 һәм 1914 йылдарҙа үткән дүрт Бөтә Рәсәй мосолмандар съездарының дауамы була. Нумерацияның айырмаһы 1917 йылдағы Октябрь революцияһынан һуң съездарҙың нумерацияһын яңынан башлау менән бәйле. Съезды үткәреү инициаторы IV саҡырылыш Дәүләт думаһының мосолман фракцияһы була. Съезды саҡырыу буйынса ҡарар 1917 йылдың мартында Санкт-Петербургта кәңәшмәлә ҡабул ителә. II Бөтә Рәсәй мосолмандары съезы — Ҡазанда, III — Ташкентта, IV — Баҡыла үтәсәге билдәләнде.
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, татарҙар хәҙерге Рәсәйҙә йәшәгән милләттәр араһында һаны буйынса икенсе урынды биләй (5,5 миллиондан ашыу кеше). Татарҙар Рәсәй мосолмандарының да күп өлөшөн алып тора һәм донъялағы мосолман халыҡтарының иң төньяҡтағыһы һанала. Татар ҡатын-ҡыҙҙары үҙ халҡының ижтимағи тормошонда йыш ҡына мөһим урын биләгән. Дәүләт башлығы булған тәүге мосолман ҡатындарының береһе Сөйөмбикә XVI быуатта Ҡазан ханлығында батшалыҡ иткән.
Совет осоронан һуңғы тарихы
1993 йылда ҡабат берләшеү башлана, һәм Рәсәйҙең Европа өлөшө мосолмандары диниә назаратын ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул ителә. 1996 йылдың июлендә иң абруйлы диниә назараттарының башлыҡтары Рәсәй Мөфтөйҙәр советын ойошторорға була. Совет йылына кәм тигәндә ике тапҡыр ислам уҡыу йорттары етәкселәре ҡатнашлығындағы киңәйтелгән ултырыштарға йыйыла. Совет рәйесе 5 йылға һайлана. Төньяҡ Кавказ мосолмандары үҙ координациялау үҙәген булдыра. Шул уҡ ваҡытта Дағстан, Чечен Республикаһы, Төньяҡ Осетия Республикаһы, Адығ Республикаһы, Ингушетия Республикаһы мосолмандары диниә назараттары Рәсәй Мөфтөйҙәр советына лә инә.
Ногинск
Ногинск (Ногинск) — Мәскәү өлкәһендәге ҡала.
Географияһы
Клязьма йылғаһы ярында урынлашҡан.
Александровская Ольга Андреевна
Александровская Ольга Андреевна (27 июль 1933 йыл) — Рәсәй тарихсыһы һәм географы, география фәндәре докторы, XVIII быуат Рәсәй географияһы тарихы буйынса белгес.
Белеме
1956 йылда Мәскәү дәүләт университетының география факультетын тамамлай, ҡоро ер гидрологияһы кафедраһында уҡый.
1968 йылда СССР Фәндәр академияһының С. И. Вавилов исемендәге Тәбиғәт белеме һәм техника тарихы институты аспирантураһын тамамлай. Шул уҡ йылда «XIX быуат аҙағы — XX быуат башында француз география мәктәбе» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 2003 йылда «Рус географик традицияһы» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Фәнни эшмәкәрлеге
1966 йылдан Тәбиғәт белеме һәм техника тарихы институтында эшләй, 2003 йылдан — баш ғилми хеҙмәткәр.
Ольга Андреевна күп йылдар Тәбиғәт белеме һәм техника тарихы институтында һәм Ставрополь университеты геофагында Д002.051.01 докторлыҡ диссертацион советы, Рәсәй Фәндәр академияһының Тәбиғәт белеме һәм техника тарихы институтының ғилми советы ағзаһы, Тарихсыларҙың һәм философтарҙың милли берекмәһенең Геология-география фәндәре тарихы секцияһы рәйесе урынбаҫары булып тора.
Уның фәнни эшмәкәрлегендә ҙур урынды фәндең билдәһеҙ һәм аҙ билдәле һәйкәлдәрен табыу, анализлау, фекер белдереү һәм мәҡәлә баҫтырып сығарыу алып тора. Декабристарҙың ике томлыҡ Тәбиғи мираҫын туплаусы булараҡ ҡатнаша. «Научное наследство» серияһы редколлегияһының ғилми секретары сифатында урта быуат ғәрәп ғалимдары мираҫының (Сабит ибн Корра, әл-Хазини, әл-Бируни, әл-Хорезми хеҙмәттәренең рус теленә тәржемәһе) 20 томлығын, XV быуат әрмән тәбиғәтте өйрәнеүсеһе Амирдовлат Амасиаци; В. Н. Татищев яҙмалары һәм хаттарын; К. Бэрҙың Каспий экспедицияһы материалдарын, Н. И. Лобачевский биографияһының яңы материалдарын; П А. Кропоткиндың, И. И. Спрыгиндың нәшер ителмәгән хеҙмәттрен; Л.Эйлерҙың Зегнер һәм башҡа ғалимдар, С. В. Ковалевскаяның, Леффлер Миттаг менән, П. Н. Лебедевтың, Е. С. Федоровтың, Н. И. Вавилов һәм башҡа ватан фән эшмәкәрҙәренең хатлашыуын; Л. Н. Федорова хәтирәләрен баҫтырыуҙа ҡатнаша.
Библиография
О. А. Александровская 25 китап, шул иҫәптән 3 монография, туплаусы булараҡ 2 том «Научное наследство» серияһын, шул уҡ серияның 16 томын — редколлегияның ғилми секретары сифатында, «250 лет АН СССР» юбилей изданиеһын, шулай уҡ йөҙҙән ашыу мәҡәлә баҫтыра.
Садиҡов Михаил Ғәли улы
Садиҡов Михаил Ғәли улы (1906 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры. «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943) менән бүләкләнгән.
Биографияһы
Садиҡов Михаил Ғәли улы 1906 йылда Башҡортостандың Кушнаренко районы Илмырҙа ауылында тыуа. 1941 йылда Благовещенск район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномет полкының 7-се гвардия корпусында элемтә отделениеһы командиры булып хеҙмәт итә. 1943 йылдың 16 ноябрендә күрһәткән батырлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены һәм «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Тожига
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ефрат (Кельма ҡушылдығы)
Ефрат  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кельма йылғаһының уң ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тихоновка (йылға)
Тихоновка  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы (Косьвин ҡултығы) 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Самобор
Самобор (Samobor Samobor) — Хорватияның Загреб жупанияһындағы (төп административ-территориаль берәмектә) ҡала. Халыҡ һаны — 15 147 кеше (2001).
Дөйөм мәғлүмәттәр
Самобор илдең баш ҡалаһы Загребтан көнбайышҡа табан 10 км алыҫлыҡта һәм көнсығышҡа табан Словения сигенән 5 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Баш ҡала менән автомобиль шоссеһы тоташтыра. Ҡала Сава үҙәнендә (йылға үҙе 5 километр төньяҡтараҡ аға) Жумберак тау һырты итәгендә урынлашҡан. Ҡала Хорватияның төп быяла сәнәғәте үҙәктәренең береһе, борондан гәлсәр әйберҙәр етештереүе менән дан алған.
Самоборға хоҡуҡтар 1242 йылда бирелә.
Ҡаланың иҫтәлекле урындары араһында — Иҫке ҡалала Изге Михаил сиркәүе (XVI—XVII б.), франциск монастыры, урта быуат замогының емереклектәре (XIII быуат), урта быуаттың барокко стилендәге бер нисә бинаһы бар. Ҡаланың тирә- яғы йәмле, спорт һәм ял өсөн файҙаланыла
Загребтан ҙур булмаған алыҫлыҡта урынлашҡанға күрә (10 км), Самобор ҡалаһы ял көндәрендә туристар менән тула.
Һарауыс
Һарауыс — башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының баш кейеме, маңлай биҙәүесе
Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары бик ҡупшы сигелгән кейем менән айырылып торған. Башҡорт ҡыҙҙарының оҫталығы төрлө биҙәктәр ҡулланыуы менән баһаланған. Сәйлән йәки ваҡ мәрйен, ялтырауыҡтар, ынйы, металл еп менән сигеү үҙенсәлекле сәнғәт камиллығына эйә булған. Ә ҡатын-ҡыҙҙың баш кейеме уның социаль статусы, ғаилә хәле күрһәткесе булған.
Этимологияһы
«Һарауыс» һүҙе башҡорт телендә «һыр»- һырлау, биҙәкләү, буй йә ҡыя һыҙыҡ, бөрмә йәки йыйырсыҡ тигәнде аңлата. «Һырыу, һырыған, һырма» типсеү, күктәү, һырыу тигәнде аңлата. «Һарауыс» башҡорт телендәге «һырлау» — биҙәктәр, бәйләмдәр сығарыу мәғәнәле һүҙҙән килеп сыҡҡандыр. Йәғни «hырыуыс» — нағыш менән биҙәкләнгән туҡыма. Себер татарҙарының да ошондай уҡ «сарауц» тип аталған маңлай биҙәүесе бар. Е. Е. Нечвалода һәм башҡа тикшеренеүселәр Халыҡтарҙың бөйөк күсенеүенә тиклем таралған иран (тажик) «сар» — «баш» тамырлы бер нисә баш кейеме атамаһы менән бәйләй.
Тарихы
Һарауыс — башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының боронғо сигеү оҫталығы өлгөһө, традицион кейеме, йәш ҡыҙҙарҙың маңлай биҙәүесе. Һарауыс күп тикшеренеүселәрҙең иғтибарын йәлеп иткән. Е. Е. Никанорова XIX быуат аҙағында урыҫ ғалимдары Лоссиевский (1883), Назаров (1890) һәм Юлыев (1892) хеҙмәттәрендә һарауыс тураһында мәғлүмәт бар. Венгр ғалимы Дьюла Месарош (1909) та башҡорт һарауыстары менән ҡыҙыҡһынған.
1912 йылда ғалим С. И. Руденко ҡыпсаҡ-гәрәй башҡорттарынан һарауыстың ҡулланылышын яҙып алған: һарауыс маңлайға төшөп торған мәрйен суҡлы ҡашмау аҫтына биҙәгенең киң яғын өҫкә ҡаратып маңлайға ике яғына беректерелгән ептәре ярҙамында бәйләнгән.
Тегелеше
Һарауыс — оҙонлоғо 25-40, киңлеге 8-16 см тәшкил иткән киндер туҡыманан тегелгән бәйләмес. Уның өҫкө һәм аҫҡы ситтәре ҡыҙыл, һирәгерәк көрән төҫтәге киндер туҡыма менән көпләнгән. Һарауыстың алғы өлөшөн төҫлө ебәк йәки йөн ептәр менән сигеп биҙәгәндәр. Тәүҙә трапеция формаһында һүрәттең контуры сигелгән, һуңынан фигураның эске өлөшөнә башлыса ҡыя сәнсем йәки иҫәпле шыма сигеү техникаһында геометрик, үҫемлек йәки зооморф йәки ҡош биҙәктәре сигелгән. Һарауысты мәрйен, сәйлән (бисер) менән дә биҙәгәндәр. Һүрәттең сит-ситтәре «сатраш» сигелгән йә башҡа төрлө биҙәлгән.
Киндерҙе, ғәҙәттә, кесерткәндән, һуңыраҡ киндерҙән етештергәндәр. Башҡорттар йөндө һәм сигеү ептәрен үҫемлектәрҙән алынған буяу менән буятҡан. Һуңғараҡ ебәк ептәрҙе һатып алғандар.
Һарауыс өҫтөнән ҡайһы бер ҡатындар таҫтар ураған һәм, бәлки, яулыҡ та ябынған. Беренсенән, сәсе, маңлайы ябыулы булған. Икенсенән, ҡашмау кейгән саҡта ҡатын-ҡыҙҙың башына тәңкәләр һәм мәрйендәрҙең даими рәүештә ҡағылып, маҙаһыҙлап тороуҙан һаҡлаған. Һәм өсөнсөнән, һарауыстың аҡ киндергә сигелгән ҡыҙыл биҙәге ҡурсалаусы хеҙмәтен дә үтәгән һәм матурлыҡ та булдырған, ҡашмауҙар һәм башҡа баш кейемдәре менән ярашҡан.
Ғәҙәттә, туй һәм сабый тыуыу йолаларын үтәгәндә бүләк итеп бирелгән. Башҡортостандың Урал аръяғында, көньяҡ-көнсығыш райондарында таралған.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ҡашмау
Таҫтар
Моратова Кира Георгиевна
Моратова Кира Георгиевна (ҡыҙ фамилияһы Короткова; 5 ноябрь 1934 йыл, Сороки, Бессарабия, Румыния Короллеге — 6 июнь 2018 йыл, Одесса, Украина ) — совет һәм украин кинорежиссёры, сценарийҙәр яҙыусы һәм актёр.
Биографияһы
Кира Георгиевна Моратова Бессарабияның Сороки ҡалаһында, Румыния коммунистар партияһының өйәҙ подполье комитеты секретаре Юрий Александрович Коротков (рум. Gheorghe Corotcov, 15 ғинуар,1907, Осовец — 1941) ғаиләһендә тыуған. Кираның атаһы 1941 йылдың көҙөндә Одесса янында хәбәрһеҙ юғалған. Уның әсәһе — Наталья Исааковна Короткова-Скурту (рум. Natalia Corotcov-Scurtu, 18 октябрь 1906 — 28 июль 1981) — йәһүд сығышлы, тыумышы менән Сороки ҡалаһынан ;1928 йылдан алып Румыния компартияһының ағзаһы. 1934 йылда Черновица ла ҡулға алынған. Һуғыш ваҡытында Өфө ҡалаһында торған Коминтерндың радиоһында «România Liberă» (Азат Румыния) Анна Паукерҙың секретаре булып эшләгән. Артабан СРР мәҙәниәт министрлығында, бала табыу йорто «Polizuҙа» табип булып һәм, ниһайәт, СРР-ның һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары булып эшләгән. Ул яңы тыуған балаларҙы ҡарау тураһында бер нисә пособие яҙған. Кира легаль булмаған эш менән шөғөлләнгән ата- әсәһе менән бергә һуғыш алдынан Бухареста йәшәгән.
Кира МДУ филология факультетында уҡыған, 1959 йылда ВГИК-тың режиссёрлыҡ факультетын ,Сергей Герасимов менән Тамара Макарова оҫтаханаһында уҡып, тамамлаған.
1961 йылда Кира Моратова Одесса киностудияһында режиссёр булып эшләй башлаған. Сценарий авторы һәм режиссёр сифатында ул, дебют эше итеп, үҙенең буласаҡ ире Александр Игоревич Моратов менән бергә ҡыҫҡа метражлы «У крутого яра» фильмын ҡуйған. 1962 йылда улар икәүләшеп тулы метражлы «Наш честный хлеб» фильмын сығарған. «Короткие встречи»(1967) һәм «Долгие проводы» (1971) фильмдарында ул үҙенең хәҙерге замандың әхлаҡ проблемаларына һәм төрлө характерлы кешеләрҙе күрһәтергә ҡыҙыҡһыныуын белдерҙе.(фильмдар үҙгәртеп ҡороу йылдарына тиклем «кәштәлә» ятҡан).
Одесса киностудияһының етәкселәре менән булған ғауғаларҙан һуң ул Одессанан Ленинградҡа күсеп киткән һәм "Ленфильмда " «Познавая белый свет» (1978) фильмын сығарған. Шул уҡ ваҡытта ул буласаҡ икенсе ире, рәссам һәм сценарийҙарын яҙышыусы Евгений Голубенко менән танышҡан. Кира Моратованың билдәле фильмдары — «Перемена участи» (1987) һәм «Астенический синдром» (1989) кинотаҫмалары — йәмғиәттең һәм тәнҡитселәрҙең иғтибарын үҙенә ныҡ тартҡан. Һуңғы картинаһы 40-сы Берлин кинофестивалендә (1990 йыл) жюриҙың Махсус премияһына һәм Иң яҡшы уйын өсөн «Ника» кинопремияһына (1991 йыл) лайыҡ булған..
«Вечное возвращение» картинаһының премьераһында Моратова үҙенең кинематографтан китеүе тураһында иғлан итте.
Кира Моратованың фильмдарында Владимир Высоцкий, Георгий Делиев, Олег Табаков, Зинаида Шарко, Нина Русланова, Рената Литвинова, Алла Демидова, Наталья Бузьколар уйнағандар.
Композиторҙар Олег Каравайчук һәм Валентин Сильвестров менән хеҙмәттәшлек иткән.
Ижтимағи позицияһы
Януковичты украиндарға һәм молдавандарға ҡарата бөйөк рус шовинизмы күрһәтеүҙә ғәйепләп, Евромайҙанды яҡлап сыҡҡан, шул уҡ ваҡытта Украинаны ла Ҡырымдың Россияға ҡушылыуын танырға өндәгән. 2015 йылдың июлендә «Новая газетаға» биргән интервьюһында ул Украинаның көнсығышында барған һуғыш конфликтын тыныс юлдар менән бөтөрөргә өндәп, конфликт тураһында былай тип әйткән: «''Нет, я не над схваткой, я принимаю сторону Украины. Мне не нравится, что она воюет, но я не знаю, как можно из этого выйти — в тех стандартах, в которых живёт человечество: „Надо защищать свою территорию, надо бороться! “ . Но никакая территория не стоит того, чтобы за неё убивать, даже если эту территорию называют родиной. Человечество очень любит воевать, оно усматривает в этом героизм, тех, кто не хочет воевать, оно осуждает. Но таких, к сожалению, очень мало. Мало пацифистов. Кому-то всё равно, а кому-то кажется — ну, а как иначе. Многие просто не верят, что мир без войны возможен. Зачем трепыхаться, если ничего не изменишь''.»
Сүриә флагы
Сүриәнең хәҙерге флагы 1980 йылда ҡабаттан индерелгән. Элек был флаг Берләшкән Ғәрәп Республикаһы тарафынан 1958—1971 йылдарҙа ҡулланылған.
Тасуирламаһы
Ике йондоҙ баштан уҡ Берләшкән Ғәрәп Республикаһына ингән ике ил — Мысыр һәм Сүриәне символлаштыра. Әле улар Сүриәнең ғәрәп берҙәмлегенә бирелгәнлеген күрһәтеү өсөн һаҡланған. Йәшел төҫө — фатимиҙар, аҡ — өмәүиҙәр, ҡара — ғәббәсиҙәр һәм ҡыҙыл — һашимиҙар династияһы төҫө (шәриф Хөсәйен 1916 йылда Ғәрәп ихтилалына ҡушылған саҡта өҫтәлә).
Тарихы
Ғәрәп ихтилалы флагы 1918 йылдың 30 сентябрендә Ғосман империяһынан бойондороҡһоҙлоҡ иғлан ителгәндән һуң хәҙерге Сүриә территорияһында ҡулланылған беренсе флаг була.
Ошо флаг нигеҙендә 1920 йылда Сүриә Короллегенең флагы әҙерләнә һәм ҡабул ителә. Ҡыҙыл өсмөйөш эсендә төшөрөлгән йондоҙ Сүриәнең ғәрәп төҫтәрен ҡулланыусы тәүге ил булыуын символлаштыра.
Флагтың тарихы бай, ул күп үҙгәрештәр кисерә. 1980 йылда хәҙерге флаг ҡабул ителә, ул 1958 йылғы флагҡа оҡшаш.
Француз Сүриә дәүләттәре флагтары
Француз Сүриәһендәге һәр дәүләттең (Францияның мандатлы территорияһы) үҙ флагы була.
102-се башҡорт гимназияһы (Өфө)
102-се башҡорт гимназияһы — Өфө ҡалаһының Дим районында урынлашҡан дөйөм белем биреү мәктәбе.
Иҫке Бейектау
Иҫке Бейектау (Старобиктово) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 63 кеше. Почта индексы — 452274, ОКАТО коды — 80230856004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Түбәнге Ҡаранйылға
Түбәнге Ҡаранйылға (Нижняя Каран-Елга) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 24 кеше. Ҡандра ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 452765, ОКАТО коды — 80251827007.
Тарихы
2007 йылдың 10 сентябренә тиклем Ҡаранйылға разъезы ауылы тип атала.
2008 йылға тиклем ауыл Иҫке Ҡандра ауыл Советы составына инә.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
Алыҫлығы:
Иран тарихы
Иран тарихы  — донъялағы иң боронғо тарихтарҙың береһе. Быуаттар дауамында был ил Яҡын Көнсығышта мөһим роль уйнай.
Тарихҡаса осор
Урта палеолит осоронда Иран территорияһында таш ҡоралдарҙың мустьер мәҙәниәтенә ҡараған неандертал кеүек палеонтроптар йәшәгән. Иранда үрге палеолит осоро 36 мең йыл элек, неандертальттар юғалып, улар урынына барадот мәҙәниәтенә ҡараған кромантонцтар килгәс башлана. Яҡынса 18 мең йыл элек барадот мәҙәниәте зарзийск мәҙәниәтен ҡыҫырыҡлап сығара.
Боронғо яҙма осор
Боронғо яҙма осоронда Иран территорияһында иң көслө дәүләт булып, Элам һанала. Ул башҡа бер нисә ил һәм шул иҫәптән шумерҙар менән конкуренция алып бара.
Ирандың көнсығыш өлөшө Инда уйһыулығы цивилизацияһына һәм уға ҡәрҙәш мәҙәниәт йоғонтоһона инә. Неолит осоронда был мәҙәниәттең тамырҙары, күрәһең, бөтә Иран территорияһында таралған булып, бары тик һуңғараҡ ҡына көнсығышҡа миграциялана. Шулай уҡ, хәҙерге археологтар тарафынан Ирандың көнсығышы иртә бронза быуатының (беҙҙең эраға тиклем 3-1 мең йыл) джирофт мәҙәниәттәренә бүленә.