cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ростов ҡурсаулығы
Тарихы һәм территорияһы
1949 йылда Иван Васильевич Новопокровский Ростов өлкәһе территорияһында бер нисә дала ҡурсаулығы булдырыу кәрәклеген белдергән. 1960 йылда Ростов дәүләт университетының ботаника кафедраһы мөдире Г. М. Зозулин инициативаһы менән ғилми совет Дон дала ҡурсаулығын ойоштороуҙы юллау ҡарарын ҡабул иткән. Был ҡарар РСФСР Главохотаһына, Ростов өлкә хеҙмәтсәндәре депутаттар советы Башҡарма комитетына, шулай уҡ СССР Фәндәр Академияһы эргәһендәге тәбиғәтте һаҡлау комиссияһына ебәрелгән.
1979 йылда Ростов өлкәһе башҡарма комитеты ЦНИЛ-ға ҡурсаулыҡ ойоштороу эштәрен атҡарыуға яҙма рөхсәт ҡағыҙы ебәрә. 1993 йылда Ростов өлкәһе Администрация башлығының 1993 йылдың 14 сентябрендә «Ростовский ҡурсаулығын ойоштороу тураһында» 208-се ҡарары ҡабул ителгән. Ахыр сиктә, 1995 йылда Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 1995 йылдың 27 декабрендә ҡабул ителгән 1292-се Постановлениеһына ярашлы, «Ростовский» ҡурсаулығы асылған.
2000 йылда Ростов өлкәһе Администрация Башлығының 2000 йылдың 4 ноябрендәге 417-се ҡарары нигеҙендә «Ростовский» ҡурсаулығында һаҡлағыс зонаһы булдырылған.
Дөйөм тасуирлама
Ҡурсаулыҡ Көнсығыш Европа тигеҙлегенең көньяҡ өлөшөндә Көнбайыш Маныч үҙәнендә, ҡоро-далалыҡ һәм (фрагментарлап) ярымсүллек ландшафтлы зонаһында урынлашҡан. Маныч бөгөмө һәм үркәслектәр (поднятий) сылбыры иң ҙур геоморфологик ҡатлам булып тора.
Иң ҙур һыуһаҡлағыс — Маныч-Гудило тоҙло күле (халыҡ-ара әһәмиәтле Рамсар һыу-һаҙ биләмәләре статусына эйә). ХХ быуат уртаһында күл Пролетар һыуһаҡлағысының бер өлөшөнә, уның көнсығыш бүлегенә әйләнгән. Ҡурсаулыҡтың иң эре «Островной» участкаһы Водный һәм Горелый утрауҙарын һәм яр буйы һыҙаты участкаһын (10 га) үҙ эсенә ала. «Краснопартизанский» участкаһына сиктәш урында Лысая гора тауы бар.
Ҡурсаулыҡ территорияһы Ростов өлкәһенең Орловский һәм Ремонтненский административ районы биләмәләрендә урынлашҡан. Ҡурсаулыҡтың үҙәк усадьбаһы урынлашҡан Орловский ҡасабаһы иң ҙур тораҡ пункт һанала. Ҡурсаулыҡ участкалары унан 70 километрҙан ашыу алыҫлыҡта ята. Волочаевский һәм Курганный ҡасабалары шулай уҡ ҙур тораҡ пункттар булып тора.
Флораһы
Манычтың үҙәнле далалары уртаса ҡоро, ҡоро һәм сүлле дала варианттарының сағылышы тиеү кәрәк. Маныч үҙәне, көсһөҙ сағылған зона тупрағынан тыш, дала тоҙло күлдәре һәм тоҙло тупрағы участкаларынан тора, һәм шуның өсөн бында тоҙға сыҙамлы үҫемлектәр төркөмө формалашҡан. Ҡурсаулыҡ территорияһында юғары көпшәле үҫемлектәрҙең 410 төрө теркәлгән. Улар, нигеҙҙә, ҡуҙаҡлылар, башаҡлылар (ҡыяҡлылар), ҡатмарлы сәскәлеләр, әүернә сәскәлеләр, иренгә оҡшаған сәскәлеләр (губоцветных), ҡәнәферлеләр һәм алабута һымаҡтар ғаиләләренә ингән үҫемлектәр. Ҡуҙаҡлыларҙан ҡурсаулыҡта — ваҡ борсаҡтың 4 төрө: төклө емешлеләр (волосистоплодный), ольбийский, дүрт орлоҡлолар (четырёхсемянный), йөнтәҫтәр (мохнатый) таралған; ябай дөйә сәнскеһе (верблюжья колючка обыкновенная). Ҡыяҡлылар ғаиләһенән — бер нисә төр ҡылған. Ҡатмарлы сәскәлеләргә — меңъяпраҡ (4 төр) һәм бәпембә (2 төр). Ябай тиле шалҡан һәм көтөүсе муҡсаһы — әүернә сәскәлеләр ғаиләһенән. Йылан тамырының (шалфей) 3 төрө — иренгә оҡшаған сәскәлеләр (губоцветные). Алабутаның 6 төрө — алабута һымаҡтар ғаиләһенән. Тағы ла ҡурсаулыҡ территорияһында Рәсәйҙә һаҡлауға алынған 6 һирәк төр билдәләнгән: Шренк ләләһе, сармат беллевалияһы, бик матур ҡылған, украин ҡылғаны, ирис (касатик карликовый), майкараган волжский. Бында Ростов өлкәһенең Ҡыҙыл китабы теҙмәһенә ингән бик күп үҫемлек үҫә: дөйә һеңере (астрагал чашечковый), астрагал пузырчатый, Биберштейн ләләһе (тюльпан), ике сәскәле ләлә (двуцветковый тюльпан), ковыль Лессинга, ковыль сарептский, ҡытыршы майлут (катран шершавый), ирис (касатик низкий), ҡушбашаҡ үлән (хвойник двухколосковый) һ. б.
Ҡоштары
Ҡурсаулыҡта осраған умыртҡалылар араһында ҡоштар төрҙәр яғынан да һан яғынан да күпселекте тәшкил итә. Бында һирәк осрай торған ҡоштар ҙа бар: туғаҙаҡ, кескәй салаҡ (малая крачка), кескәй диңгеҙ ҡошо (малый баклан), ал һәм бөҙрә берғаҙан йәки баба ҡошо (розовый и кудрявый пеликаны), көрәкморон (колпица), ҡара торна (красавка), черноголовый (ҡарабаш) хохотун, ябалаҡ, өкө (филин), фламинго һ. б. Ҡурсаулыҡ һәм уға сиктәш дала һәм һыу территорияларында 200 төрҙән артыҡ ҡош билдәле, шуларҙың 120-гә яҡыны шул районда оялай. Күскән һәм осоп үткән саҡтарында бында ҡоштарҙың 63 төрө, ҡышлаусыларҙың 16 төрө күҙәтелә.
Бөжәктәре
Ҡурсаулыҡта һирәк осрай торған бөжәктәр бар: ҡыҫҡа ҡанатлы боливария (Bolivaria brachyptera), айыу сиңерткәһе (дыбка степная) (Saga pedo), бызылдауыҡ, һаҫы ҡуңыҙ (жужелица венгерская) (Carabus hungaricus), дала сколияһы (сколия степная) һәм гигант сколия (гигантская сколия) (Scolia hirta, S. maculata), дала иңкеше (шмель степной) (Bombus fragrans), йөклө күбәләк (аскалаф пёстрый) (Ascalaphus macaronius), оло ҡом себене (ктырь гигантский) (Satanas gigas).
Һылтанмалар
Ростовский государственный природный биосферный заповедник
Калуга өлкәһе
Калу́га өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Үҙәк федераль округ составына инә.
Калуга өлкәһе 1944 йылда ойошторола. Төньяҡ-көнбайышта — Смоленск өлкәһе, төньяҡ-көнсығышта — Мәскәү ҡалаһы һәм Мәскәү өлкәһе, көнсығышта — Тула өлкәһе, көньяҡта — Брянск һәм Орёл өлкәләре менән сиктәш.
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, өлкә халҡы 0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — кеше/км2. Ҡала халҡы — %.
Калуга өлкәһендә 1989 йылда — 489, 2002 йылда — 451 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
Административ-территориаль бүленеш
2011 йылға ҡарата Калуга өлкәһендә 303 муниципаль берәмек бар, шул иҫәптән:
Ныдыб
Ныдыб — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының уң ярына тамағынан 406 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 82 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Мах Эрнст
Эрнст Мах (Ernst Mach; 18 февраль 1838 — 19 февраль 1916) — австрия физигы, механик һәм философ-позитивист.
Вена Император фәндәр академияһы ағзаһы (1880).
Биографияһы
Эрнст Вальдфрид Йозеф Вензель Мах шул ваҡытта Австрия империяһына ҡараған Хрлице-у-Брна ауылында, архиепископ замогында гимназия уҡытыусыһы ғаиләһендә тыуа. 14 йәшкә тиклем йортта белем ала, һуңынан Кромержиж гимназияһына уҡырға инә. 1855 йылда Вена университетына уҡырға инә һәм уны 1860 йылда физика буйынса докторлыҡ дәрәжәһе менән тамамлай. Бер йылдан һуң Андреас фон Эттингсгаузен етәкселегендә хабилитация үтә, йәғни юғары уҡыу йортонда профессор вазифаһында эшләү мөмкинлеген ала.
Биләгән вазифалары: Вена университеты приват-доценты (1861 йылдан), Грацела физика профессоры (1864 йылдан), Прагала Карлов университетында физика профессоры (1867 йылдан) һәм ректоры (1879 йылдан), Прагала Немец университеты профессоры (1882). Вена университетында философия профессоры (1895 — 1901).
Фәнни эшмәкәрлеге
Мах физика өлкәһендә бер нисә мөһим асыш яһай. Уның тәүге ғилми эштәре оптика һәм акустикаға һәм ишетеү һәм күреү процестарын өйрәнеүгә бәйле (вестибуляр аппараттың эшләү механизмын аңлатыу, оптик күренеште — Мах дүңгәләктәре, йәки һыҙаттарын асыу). Был осорҙағы эштәре араһында — «Доплер принцибы нигеҙендә ике ҡатлы йондоҙ тураһында» (1861), «Гельмгольцтың музыка теорияһына аңлатма» (1866), «Тауыш юғарылығын стробоскопик билдәләү алымы тураһында» (1873), «Тауыштың ҡаҡлығыуы һәм һыныуы тураһында» (Фишер менән бергә, 1873), «Оптик-акустик тәжрибәләр» (1873), «Кинестезия тураһында тәғлимәт нигеҙҙәре» (1875) һәм башҡалар.
1881 йылдан Мах газ динамикаһы мәсьәләләре менән шөғөлләнә (ул фәндең ошо йүнәлешенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе тип иҫәпләнә). Ул есемдәрҙең тауыштан шәберәк хәрәкәтенә бәйле килеп тыуған аэродинамик процестарҙы өйрәнә; удар тулҡындың барлыҡҡа килеүен аса һәм уны тикшерә. Был өлкәлә бер нисә дәүмәл һәм төшөнсә Мах исеме менән аталған: Мах һаны, Мах конусы, Мах дүңгәләктәре һ. б.
Махтың түбәндәге ғилми эштәре киң талыныу алған: «Эште һаҡлау принцибы тарихы һәм нигеҙе» (1872), «Механика: Үҫеше буйынса тарихи-тәнҡит очерк» (1883), «Тойғолар анализы» (1886).
Махтың тәбиғи-ғилми хеҙмәттәре фәлсәфә өлкәһенә сәйәхәттәргә бай; атап әйткәндә, «Физик тикшеренеүҙәрҙәрҙең иҡтисади тәбиғәте» (1882) һәм «Тәбиғи-ғилми фекерҙә үҙгәртеүҙәр һәм яраҡлашыуҙар тураһында» (1884) лекциялар.
Фәлсәфәүи ҡараштары
Махтың фәлсәфәүи ҡараштары XIX быуат аҙағында — XX быуат башында, физикалағы көрсөктө классик (Ньютон) физиканың төп төшөнсәләрен яңыса аңлатып хәл итергә тырышыуына бәйле киң билдәлелек ала. Абсолют арауыҡ, ваҡыт, хәрәкәт, көс һәм башҡалар тураһында күҙаллауҙарға Мах был котегорияларҙы релятив аңлауҙы ҡапма-ҡаршы ҡуя. Мах, улар сығыштары буйынса субъектив, тип иҫәпләй (ҡара махизм). Субъектив реализм рухында Мах, донъя — ул «тойғолар комплексы», һәм фәндең бурысы — ошо «тойғоларҙы» һүрәтләү, тип иҫәпләй.
Мах буйынса, тән тойғоно етештереүсе түгел, ә сағыштырмаса тотороҡлоғо менән айырылып торған тойғолар комплексы, һәм ул айырым исемдәр ала һәм есем булараҡ айырым билдәләнә. Төҫтәр, тауыштар һәм башҡалар — һуңғы элементтар, һәм беҙ бына шуларҙы өйрәнергә тейешбеҙ.
Эпистемология өлкәһендә Мах уйҙағы эксперимент төшөнсәһен индерә.
Мах неопозитивизм философияһы үҫешенә ҙур йоғонто яһай. Уның фәлсәфәүи ҡараштары, Огюст Конт, Герберт Спенсер тәҡдим иткән классик позитивизм идеяларын артабан үҫтереүсе булараҡ, позитивизм үҫешенең эмпириокритицизм тип аталған икенсе стадияһын ашлап ебәрә (уларҙың ҡайһы берҙәре автор исеме менән махизм тип атал). Махтың субъектив-идеялистик идеяларын В. И. Ленин («Материализм һәм эмпириокритицизм», 1908, 1909 й. нәшер ителгән) һәм Г. В. Плеханов тәнҡитләй (ҡара: «Фәлсәфәүи ревизионизмға ҡаршы», М., 1935).
Нью-Шор
Нью-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 781 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нинкома
Нинкома — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тимшер йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әрзурум (провинция)
География
Әрзурум Агры, Карс, Ардаһан, Артвин, Ризе, Байбурт, Эрзинджан, Бингөл, Муш провинциялары менән сиктәш. Көнсығыш Анатолия составында.
Халҡы— 937 389 кеше (2009).
Административ ҡоролош
19 район:
Нюль
Нюль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кажим йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нювчим
Нювчим — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нюмыд
Нюмыд — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Прупт йылғаһының уң ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Солтановтар
Солтановтар — дворяндар нәҫеле. Ҡаҙан даруғаһының (хәҙерге Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы) Бүләр улусы Мәстей ауылы башҡортарынан.
XVIII аҙағы— XIX быуат башында Солтановтар нәҫеле Ырымбур губернаһы дворяндар нәҫел китабына индерелгән.
Дөйөм характеристика
Башҡорт нәҫеле Солтановтарҙың нәҫеленә нигеҙ һалыусыһы булып Ғәбделйәлил Солтанов  (1750—?) тора. 1771—1773 йылдарҙа Польша походында ҡатнашҡан. Йорт старшинаһы булған, 1791 йылда поручик званиеһы бирелгән. 1798 йылдан алып Ғәбделйәлил Солтанов XI Башҡорт кантоны башлығы булып китә. Уның шәжәрәһе ошо рәүешле: Тоҡсаба — Шахвәли — Тәүәкәл — Тәңребирҙе — Юлбирҙе — Аҡъюл — Ҡотлыш — Куҙәй — Тотар — Супан — Мәмәт — Солтан — Ғәбделйәлил.
Ғәбдрәхим Солтановтың улдары араһынан иң билдәлеһе Мөхәммәтсадыҡ Солтанов. Башҡорт ғәскәрендә майор званиеһында хеҙмәт итә. 1861 йылда Мөхәммәтсадыҡ Солтанов XXIII Башҡорт кантоны башлығы итеп билдәләнә, ә һуңыраҡ Шадрин өйәҙенең 6-сы участкаһы йәмәғәт судьяһы була. 1877 йылда дворяндар нәҫел китабына индерелә.
Мөхәммәтрәхим Солтановтың улдары: Мөхәмәтшәриф Солтановтың улдарынан иң билдәлеләре: Мөхәммәтйәр Солтановтың улдары араһынан иң билдәлеләре: Солтановтарҙың дворян нәҫеленә (шәжәрә ағасы Ғәбделйәлил — Мөхәммәтрәхим — Шәйхилислам — Мөхәммәтмансур) шулай уҡ Мансур (Мөхәммәтмансур) Солтанов (1875—1919) та — башҡорттар араһынан беренсе профессиональ музыкант, хәйриә фонды рәйесе инә. Мәскәү консерваторияһын тамамлай.
Фермерҙар мәктәбе
«Фермерҙар мәктәбе» — төрлө категория һәм төркөмдәргә ҡараған йәштәргә агробизнеста һөнәри йүнәлеш биреү маҡсатында эшләүсе төбәк йәмәғәт ойошмаһы. Ойошма етем балалар, ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балалар учреждениелары тәрбиәләнеүселәре һәм сығарылыусылары, мөмкинлектәре сикләнгән етемдәр (олигофрендар), ауыл йәштәре, иректән мәхрүм ителеү урындарынан сыҡҡан йәштәр, ауыл хужалығы уҡыу йортон тамамлап, эш һәм торлаҡ мохтажлығын кисереүселәр менән эшләй.
Тарихы
1980 йылда Вячеслав Горелов спорт орентиры буйынса спортсылар әҙерләй. 1994 йылда Горелов хоҡуҡ боҙоуҙарҙы иҫкәртеү үҙәге һәм спорт мәктәбе нигеҙендә хоҡуҡ боҙоуҙарҙы иҫкәртеү эшен ойоштора. Шул уҡ йылды «Койва» ойошмаһы асыла, ул ауыр үҫмерҙәр һәм хөкөм ителгән йәштәр өсөн сәйәхәттәр ойоштора. Ошо маҡсатта Горелов «Туризм енәйәттәргә ҡаршы» тигән проект әҙерләй, уны ҡала хакимиәте хуплай. «Ирень» лагеры ойошторола, уның атлы һәм велосипедлы маршруттары була, лагерь аша бөтәһе 2000-ләп кеше үтә. Тиҙҙән лагерь дәүләт милкенә күсерелә. 2000 йылда Вячеслав Горелов шәхси эшҡыуар булып теркәлә һәм Пермь крайы Ильинский районы Кривец ауылында ситтән килеүсе балыҡсылар өсөн ҡунаҡ йорто төҙөй. 2003 йылда етем балалар өсөн лагерь үткәрә. Ошо йылдан башлап Горелов [ Ваһит Әләкбәров]тың « Беҙҙең киләсәк » фонды менән хеҙмәттәшлек итә.
«Фермерҙар мәктәбе» ойошмаһы 2009 йылда барлыҡҡа килә. Уның программаһы этаплап тормошҡа аша: һөнәри йүнәлеш һәм социалләшеү курстарына 18 — 23 йәшлек 30 кеше саҡырыла. Икенсе этапта иң яҡшы һөҙөмтәгә өлгәшкәндәр агробизнес менән бәйле специальностар буйынса һөнәри әҙерлек үтә. Ойошма продукция һатыуҙы көйләгән, шуға үҫмерҙәрҙең дә, продукция һатып, табыш алыу мөмкинлеге бар. 2012 йылда «Фермерҙар мәктәбе» проекты «Беҙҙең киләсәк» фондының премияһына лайыҡ була.
Район хакимиәте проектҡа ер бирә, унда балалар йорттары сығарылыусылары төйәкләнә алыр ине — йорттар һалыр өсөн ағас участкаһы ла бүленә. Ләкин «Фермерҙар мәктәбе» өсөн тигән урман майҙанында, Горелов әйтеүенә ҡарағанда, быға тиклем законһыҙ ағас һатыу барған, ниһайәт, эшҡыуар ағас яҙҙырыуға өлгәшһә, был ерҙең ағастары ҡырҡып, ташып алынған булып сыға. Горелов иһә былар хаҡында үҙенә рөхсәтһеҙ ағас ҡырҡҡан өсөн 160 мең һумлыҡ штраф ҡағыҙы килеп төшкәс кенә белә.
Няр-Шор
Няр-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пурга йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Овдым
Овдым — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының һул ярына тамағынан 451 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нюльчим
Нюльчим — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының уң ярына тамағынан 276 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Өмөтбаевтар
Өмөтбаевтар — башҡорт дворяндары нәҫеле. Нуғай даруғаһының Йомран Табын улусы (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районы) Ибраһим ауылы башҡорттарынан.
Өмөтбаевтар башҡорт нәҫеле XIX быуаттың икенсе яртыһында Өфө губернаһы дворян нәҫел китабына яҙылған.
Дөйөм характеристика
Башҡорт нәҫеле Өмөтбаевтарҙың нәҫеленә нигеҙ һалыусыһы — '''Өмөтбай Мырҙашев. '''1683 йылда ул батшанан Йомран Табын улусы ерҙәренә «владельный грамота» ала. Үҙенең улусының аманаты була.
Өмөтбаевтарҙан иң билдәлеләре:
Ишмөхәмәт Өмөтбаев улдары араһынан иң билдәлеләре: Мөхәммәтсәлим Ишмөхәммәт улының улдары араһында Ибраһим ауылындағы указлы мулла Баязит Өмөтбаев билдәле. Мосолмандарҙың изге урындарына хаж ҡылған.
Дауалаусы Пантелеимон сиркәүе (Глубокий)
Дауалаусы Пантелеимон сиркәүе (Пантелеимон сиркәүе) — Ростов өлкәһе Глубокий ҡасабаһындағы православие сиркәүе. Ул Шахты һәм Миллерово епархияһы Каменск мәнфәғәтенә ҡарай.
История
Революцияға тиклем ҡасабала икенсе сиркәү булған, һуңыраҡ сиркәү торған Иванково утары Глубокий ҡасабаһы менән тоташып берләшкән. 1888 йылда Иванковола Пантнелеимон сиркәүе төҙөлгән һәм изгеләндерелгән. Сиркәү алдындағы майҙан Сиркәү майҙаны тигән атаманы йөрөткән, шунда уҡ баҙар ҙа булған. Сиркәү һәм уның ҡыңғырауҙар манараһы ағастан һалынған, улар икеһе лә тимер башлы булған. Ғибәҙәтханала өс тәхет: төп (урта) тәхет — Великомученик Пантелеимон тәхете, көньяғында — Архангел Михаил һәм төньяғында — Изге Николай тәхете булған.
Ковшова Наталья Венедиктовна
Ковшова Наталья Венедиктовна (26 ноябрь 1920 йыл — 14 август 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған ҡыҙылармеец, снайпер. Советтар Союзы Геройы (1943, үлгәндән һуң).
Дауалаусы Пантелеимон сиркәүе (Глубокий)
История
Октябрь революцияһынан һуң Иванковолағы сиркәү емертелгән. Уның урынында башта кинотеатр, һуңыраҡ «Олимп» спорт комплексы урынлашҡан. Совет осоронда мәхәллә ҡасабаның бер урынынан икенсе урынына бер нисә тапҡыр күсерелгән. Һуңынан табыныу йорто өсөн шәхси йортта даими урын тапҡандар. 1985 йылдың 1 сентябрҙә Ростов һәм Новочеркасск митрополиты Владимир Указы менән мәхәллә башлығы итеп иерей (хәҙер — протоиерей) Анатолий Сахно тәғәйенләп ҡуйылған. СССР тарҡал ғандан һуң бәләкәй табыныуҙар йортон сиркәүгә әйләндереп төҙөргә рөхсәт иткәндәр. Сиркәүҙә төҙөлөш эштәре башланып киткән, ул ун йыл дауамында барған. Ғибәҙәтхана йорто тыш яҡтан кирбес менән көпләнгән һәм өҫтө күтәртелеп, унда көмбәҙ яһағандар. Сиркәүҙең ҙур булмаған аш бүлмәһе, хужалыҡ ҡоролмалары менән ишек алды бар.
Ковшова Наталья Венедиктовна
Биографияһы
Наталья Венедиктовна Ковшова 1920 йылдың 26 ноябрендә Өфө ҡалаһында тыуған. Аҙаҡ ғаиләһе менән Мәскәү ҡалаһына күсенгәндәр. 1940 йылда Улан тыҡрығындағы 281-се мәктәпте (хәҙер 1284-се ) тамамлай. «Оргавиапром» авиация сәнәғәтен ойоштороу тресыны эшкә урынлаша, кадрҙар инспекторы булып эшләй. 1941 йылда Мәскәү авиация институтына инергә әҙерләнә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас та үҙ теләге менән Ҡыҙыл армияһына китә. Снайперҙар курсын тамамлай. Фронтта 1941 йылдың октябренән.
Дауалаусы Пантелеимон сиркәүе (Глубокий)
История
Адресы: Ростов өлкәһе, Каменский районы, Глубокий эшселәр ҡасабаһы, Щаденко урамы, 81-се йорт. Был сиркәүҙә Афон иконалары бар.
Ковшова Наталья Венедиктовна
Биографияһы
Мәскәү тирәһендәге алыштарҙа 3-сө Мәскәү коммунистик уҡсылар дивизияһында һуғыша. Дивизия Мәскәү өсөн киҫкен булған 1941 йылдың көҙ көндәрендә ирекле батальондарҙан ойошторола, батальондарға студенттар, профессорҙар, оло йәштәге эшселәр, мәктәп йәшендәге балалар инәр. 1942 йылдың ғинуарынан алып снайпер 528-се уҡсылар полкы снайперы (130-сы уҡсылар дивизияһы, 1-се һөжүм итеүсе армия, Төньяҡ-Көнбайыш фронты). Снайпер Ковшованың шәхсән иҫәбендә 167 юҡ ителгән дошман һалдаты һәм офицеры. (Уның полкташы Георгий Баловневтың күрһәтеүе буйынса: 200-ҙән кәм түгел ; бүләкләү ҡағыҙында, Ковшова тейҙергән сәптәр араһында «кукушкалар» — дошман снайперҙары һәм дошман пулемёт расчеты булыуы айырыуса иҫкә алына). Хеҙмәт иткән саҡта яугирҙарҙы мәргән атыу оҫталығына өйрәтә.
Вологда өлкәһе
Вологда өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Төньяҡ-Көнбайыш федераль округ составына инә.
Ковшова Наталья Венедиктовна
Биографияһы
1942 йылдың 14 авгусында Новгород өлкәһенең Парфин районы Сутоки ауылы янында әхирәте Мария Поливанова менән дошманға ҡаршы алышҡа инә. Тиңһеҙ алышта икеһе лә яралана, әммә алышты туҡтатмайҙар. Патрондарҙың булған запасын атып бөткәс, ҡамап алған дошман һалдаттары менән бергә үҙҙәрен гранаталар менән шартлаталар.
Вологда өлкәһе
Административ үҙәге — Вологда ҡалаһы.
Ковшова Наталья Венедиктовна
Биографияһы
Советтар Союзы Геройы исеме үлгәндән, 1943 йылдың 14 февралендә, бирелә (М. С. Поливанова менән бергә) — алышта күрһәткән фиҙаҡәрлеге һәм батырлығы өсөн.
Вологда өлкәһе
Географияһы
Вологда өлкәһе төньяҡта — Архангельск өлкәһе, көнсығышта — Киров өлкәһе, көньяҡта — Кострома һәм Ярославль өлкәләре, көньяҡ-көнсығышта — Тверь һәм Новгород өлкәләре, көнбайышта — Ленинград өлкәһе, төньяҡ-көнбайышта — Карелия менән сиктәш.
Өлкә төньяҡтан көньяҡҡа ҡарай яҡынса 400 киометрға, ә көнбайыштан көнсығышҡа — яҡынса 700 километрға һуҙылған.
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, өлкәнең халыҡ иҫәбе 0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — кеше/км2. Ҡала халҡы — %.
Өлкәнең төп халҡы — урыҫтар (97,27 % ), бында көн иткән вепстар һаны 0,04 % тәшкил итә ).
2002 йылда Вологда өлкәһендә 232 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
Сибай ҡалаһы ҡала округы
Хакимиәт үҙәге — Сибай ҡалаһы.
Тарихы
Сибай ҡалаһы ҡала округы муниципаль берәмеге 2006 йылдың 1 ғинуарында муниципаль реформаларҙы ғәмәлләштереү барышында ойошторолдо.
Тайс Донн
Донн Тайс (Donn A. Tice; 12 июль 1959 йыл) — Америка эшҡыуары һәм менеджеры, D.light Design компанияһы етәксеһе (CEO, 2011) һәм директорҙар советы рәйесе (2010), ярлы халыҡты ҡояш энергияһы менән тәҡъмин итеүҙе үҙҙенең маҡсаты итеп ҡуя; Greenline Industries, Inc. (CEO, 2009) етәксеһе; Sustainable Solutions (2006) компанияһына нигеҙ һалыусы һәм идара итеүсе партнёр, NanoBusiness Alliance кәңәшмәләр советы ағзаһы һәм йәш президенттар Ойошмаһының офицеры (Young Presidents' Organization). Тайс «пирамиданың нигеҙҙәре» баҙарының эксперты.
Биография
Донн Тайс Висконсин-Милуоки Университетында иҡтисад буйынса бакалавр дәрәжәһен ала (University of Wisconsin–Milwaukee), һәм шулай уҡ Мичиган университетында MBA дәрәжәһен ала.
Тайс IDG Books баш операциялар директоры була; Oakland Tribune һатыу-итеү буйынса директор булып эшләй, Dreyer’s Grand Ice Cream маркетинг һәм яңы аҙыҡ-түлектәр буйынса директор; һәм тағы ла Procter & Gamble бренд-менеджеры була (Folgers).
Тайс 1997 йылдан 2002 йылға тиклем Winterland компанияһының президенты була; компанияның директорҙар советы ағзаһы була.
Holt & Associates алты йыл буйы эшләй.
2003 йылдың ғинуарынан алып 2006 июленә тиклем Тайс Nano-Tex компанияһын етәкләй, LLC.
Доннды карьера ҡыҙыҡһындырмай. Бер көндә ул үҙенең донъяны бысраҡтан ҡотҡарыусы түгел икәнен аңлай һәм үҙен социаль мәсьәләләргә бағышларға итә.
2006 йылда Донн Тайс Sustainable Solutions команияһына нигеҙ һала, һәм шул вағыттан башлап компанияның идарасы партнёры булып сығыш яһай.
2008 йылдың ноябрендә Тайс D.light Design командаһына ҡушыла, директор вазыфаһында эшләй.
2009 йылдың ғинуар айынан Greenline Industries компанияһын етәкләй, Inc.
2010 йылда Донн Тайс D.light Design директорҙар советы председателе, ә 2011 йылдың мартынан CEO. Шул ваҡыттан башлап компания уның етәкселегендә үҫешә.
Ог-Ёль
Ог-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вочь йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Спорт һарайы (Дондағы Ростов)
ЗСК «Спорт-Дон» — Дондағы Ростов ҡалалаһында урынлашҡан спорт комплексы, 1967 йылдың 20 октябрендә асылған.
Көньяҡ Рәсәйҙең иң эре спорт ҡоролмаларының береһе. 1967 йылда 1956 йылдың типовой проекты буйынса төҙөлгән, бары бер генә йыл эсендә төҙөлгән. Ул ваҡытта төҙөлгән спорт Һарайы СССР спорт ҡоролмаларының иң яҡшы бишәүһе исемлегенә инә.
Адресы: Рәсәй, Дондағы Ростов, Халтурин тыҡрығы, 103.
Һүрәтләү
Майҙаны 2800 кm² булған төп спорт аренаһының, боҙҙоң сифатына зыян килтермәйсә, бер нисә сәғәт эсендә, боҙ аренаһын концерт залына үҙгәртеп ҡорорға мөмкинлеге бар. Тамаша-спорт комплексының һыйҙырышлығы боҙ варианты өсөн 4000 тамашасы һәм спорт һәм концерт варианты өсөн 5000 тамашасы тәшкил итә. Спорт Һарайы эшләгән осорҙа ярыштарҙа яҡынса 50 миллион тамашасы булды. Спорт һарайы хоккей клубы «Ростов» һәм ҡатын-кыҙҙар гандбол клубы «Ростов-Дон» өсөн өй аренаһы булып тора.
Тарих
Дондағы Ростовта спорт Һарайы бинаһын төҙөү тарихы бер аҙ шомло. Билдәле булыуынса, Һарайҙы төҙөгәнгә тиклем, уның урынында Новопоселенск ҡала зыяраты урынлашҡан була. Унда күп кенә ҡаланың билдәле кешеләре ерләнгән була, уларҙың бер өлөшө әлегә тиклем унда ята. Зыярат тураһында беренсе телгә алыу 1785 йылға ҡарай. 1868 йылдың көҙөндә зыярат урынында яңы таш Бөтә Изгеләр сиркәүе төҙөлә. 1930 йылдарҙа, совет власы осоронда, зыярат «буржуаз үткәндең мираҫы» булараҡ юҡ ителә, ә 1966 йылда сиркәүҙе лә ябалар, аҙаҡ уны шартлаталар.
1960-сы йылдарҙа спорт һарайын төҙөү башлана, өҫтәүенә төҙөлөш урыны урындағы халыҡтан ҡойма менән уратып алына.
Ростов спорт Һарайын тантаналы асыу 1967 йылдың 20 октябрендә була. 1986 йылдың 23 февралендә спорт һарайында «Ҡар бөртөгө» уҡыу-спорт корпусы асыла. Ул 2004 йылда ҡышҡы спорт төрҙәре буйынса мәктәп статусын алды, бөгөнгө көндә Көньяҡ федераль округында ул бындай төрҙәге берҙән-бер мәктәп булып тора.
2003 йылдың декабрендә спорт һарайында шулай уҡ боҙ шыуғалағы асыла.
Окос (Төньяҡ Кельма ҡушылдығы)
Окос  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Кельтма йылғаһының һул ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кобляков Николай Владимирович
Кобляков Николай Владимирович (26 февраль 1973 йыл) — зшҡыуар, Рәсәйҙә иң ҙур ҡарттар йорто селтәрен — Senior Group компанияһын ойоштороусы. Russie-Libertes (Ирекле Рәсәй) француз хоҡуҡ яҡлау ассоциацияһы активисы.
Биографияһы
Николай Владимирович Кобляков Өфө ҡалаһында 1973 йылдың 26 февралендә тыуған. М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының физика һәм юридик факультеттарын, Лондон иҡтисад һәм сәйәси мәктәбен тамамлаған.
1995 йылдан алып 2001 йылға тиклем Николай Кобляков аудио- һәм видеопродукция һатыу буйынса махсуслашҡан «Коббольд» компанияһында генераль директор вазифаһын биләй. 1995 йылда «Уйын-көлкө үҙәге» («Узел Развлечений») дистрибьютор компанияһын ойоштороусыларҙың береһе була.
2010 йылдың 26 февралендә бизнесмендың Мәскәүҙәге фатирында тентеү үткәрәләр, ә Николай Кобляков үҙе Тикшереү комитетына һорау алыуға саҡыртыла. 2010 йылдың июлендә Кобляков Рәсәйҙе ташлап китә һәм Киевҡа, артабан Францияға юллана һәм унда гражданлыҡ ала. Бынан һуң ул Мәскәү ҡалаһының Басман район суды ҡарары менән ситтән тороп арестҡа алына һәм Рәсәй Федерацияһы Тикшереү комитеты менән халыҡ-ара эҙләүгә иғлан ителә. Уға бик ҙур дәүмәлдә алдап аҡса алыу, мутлашыу буйынса енәйәт эше ҡуҙғатыла. Рәсәй Федерацияһы Тикшереү комитеты юрауына ярашлы, 2004—2005 йылдарҙа Николай Кобляков «Станкоимпорт» предприятиеһының элекке генераль директоры Сәғәҙәт Хәбировҡа фиктив аҡса бурыслығы схемаһы аша компанияның сит ил активтарын сығарыу буйынса булышлыҡ күрһәткән. Шулай уҡ улар бүлендек предприятиеһы етәксеһе Михаил Егоровты үҙәре конролдә тотҡан Франсуа Девер менән алыштырғандар тип барыла, һәм артабан ялланған адвокаттар булышлығында 1,5 миллион евро суммаһында фиктив бурыслыҡ эшләнә, Тикшереү комитетына ярашлы был Кобляков һәм Хәбиров ихтыяжында эш иткән Голландия компанияһына филиал милке менән эйә булыуға килтергән. Ҡайһы бер мәғлүмәттәргә буйынса, енәйәтселәр 5,5 миллион евро аҡса алғандар. «Станкоимпорт» предприятиеһының француз филиалы урланғандан һуң, 2007 йылда был енәйәт эше буйынса тикшеренеүҙәр башлана. Тикшереүгә ярашлы ошондай уҡ схема буйынса «Станкоимпорт» предприятиеһы филиалдарының милке тағы ла 19 дәүләттәрҙә, шул иҫәптән Бельгия, Германия, Канада, Мексика, АҠШ һәм Финляндияла урланғандар. Хәбировтың эше уның Израилдә билдәһеҙ сәбәбтән үлеүе арҡаһында туҡтатыла.
2010 йылдың 14 октябрендә Николай Кобляков Мәскәүгә социаль педагогтар һәм хеҙмәткәрҙәрҙенең президент Дмитрий Медведев менән осрашыуға саҡырыла. 2011 йылда Кобляков Senior Group компанияһында үҙенең өлөшөн һата һәм Прибалтикала элиталы ололар йорттары төҙөү буйынса бизнесын башлай. Парижда Russie-Libertes (Ирекле Рәсәй) француз хоҡуҡ яҡлау ассоциацияһына нигеҙ һала, шул уҡ ваҡытта Кобляков һүҙҙәре буйынса ул был ассоциацияны нигеҙләмәй. 2011 йылдан алып Russie-Libertes Парижда Рәсәйҙә хоҡуҡ һәм азатлыҡты яҡлауға бер нисә протест акцияларын ойоштора.
Ер-һыу атамалары
Ер-һыу атамалары (топонимдар) — исемлек
Силәбе башҡорттары
Дөйөм характеристика
Силәбе өлкәһе башҡорттары Урал аръяғы башҡорттары этник төркөмөнә ҡарай. Уларҙың формалашыу нигеҙендә башҡорттарҙың төньяҡ-көнсығыш этнографик төркөмө ҡәбиләләре тора:
Уларҙың һөйләшеү теле башҡорт теленең көнсығыш (ҡыуакан) диалектына ҡарай. Ул бер нисә һөйләшкә бүленә: арғаяш, әй-йүрүҙән, мейәс, һалйот һәм ҡыҙыл.
Одью
Одью — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нившера йылғаһының һул ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.
Силәбе башҡорттары
Дөйөм характеристика
Ирҙәрҙең күпселеге һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың бер өлөшө көньяҡ себер антропологик тибына, ҡатын-ҡыҙҙарҙың төп өлөшө — субурал, ирҙәрҙең бер өлөшө — көньяҡ сығышлы европеоид тибына ҡарай.
Одью
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Силәбе башҡорттары
Дөйөм характеристика
Дине буйынса силәбе башҡорттары сөннәтле мосолмандарға ҡарай.
Одью
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Силәбе башҡорттары
Тарихы
Беҙҙең эраның II меңенсе йыллығында урал аръяғы башҡорттары Тарихи Башҡортостан көнсығыш территорияһында, төньяҡтан Иҫәт, Пышма (урыны менән Тура йылғаһынан), көньяҡта Уй (урыны менән уның ҡушылдығы Туғыҙаҡҡа һәм Тубылдың үрге ағымына саҡлы барып еткәндәр), көнсығыштан Тубыл һәм Тура (урыны менән Ишем һәм Иртыш) йылғаларынан көнбайышта Уралтау һырттарына саҡлы таралып ултырғандар.
XIII быуаттан силәбе башҡорттары таралып ултырған территориялар Алтын Урҙа составына, ә XV быуат аҙағынан — Себер ханлығына ингән. Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң урал аръяғы башҡорттарының ерҙәре Верхотурск, Тобольск һәм Өфө өйәҙҙәре составына ингән. XVIII быуат башында уларҙың ерҙәре административ яҡтан Себер губернаһына, ә 1737 йылдан — Иҫәт провинцияһына ҡараған. XVII быуат уртаһына силәбе башҡорттарының күпселеге жалованный грамоталар алған; был документтарҙа башҡорттарҙың аҫаба ерҙәре сиктәре юридик яҡтан билдәләп ҡуйылған.
XVII—XIX быуаттарҙа силәбе башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә тау заводтарына һәм ҡәлғәләренә нигеҙ һалынған (Эҫем заводтары һ.б.); хәҙерге көндә ошо ерҙәрҙә Әшә, Верхнеурал, Үрге Өпәле, Златоуст, Копейск, Кәҫле, Ҡытау-Ивановск, Ҡуҫа, Ҡыштым, Ҡарабаш, Магнитогорск, Мейәс, Меңйәр, Наҙыпетровск, Һатҡы, Эҫем, Троицк, Ҡытаутамаҡ, Силәбе, Сыбаркүл, Йүрүҙән ҡалалары һәм башҡа тораҡ пункттар урынлашҡан.
Идара итеүҙең кантон системаһын индергәндән һуң, урал аръяғы башҡорттары II Башҡорт кантоны (Пермь губернаһының Екатеринбург һәм Шадринск өйәҙҙәре), III Башҡорт кантоны (Ырымбур губернаһының Троицк өйәҙе) һәм IV Башҡорт кантоны (Ырымбур губернаһының Силәбе өйәҙе) составына ингәндәр.
1919 йылдың башына ҡарай Башҡортостан автономияһы 13 кантондан тороп, шуның иҫәбендә Арғаяш кантоны ла булған. Арғаяш кантоны биләмәләренә Екатеринбург, Троицк, Силәбе һәм Шадринск өйәҙҙәренең 18 улусы ерҙәре ингән. Башҡорт АССР-ы Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумы һәм Халыҡ Комиссарҙары Советының 1930 йылдың 20 август Постановлениеһына ярашлы, Арғаяш кантоны таратылған, һәм уның урынында Арғаяш һәм Коншаҡ райондары барлыҡҡа килгән. Бөтә Союз Үҙәк Башҡарма Комитетының (ВЦИК) 1934 йылдың 17 ғинуар ҡарары менән Арғаяш һәм Ҡоншаҡ райондары, шул уҡ йылда булдырылған һәм көҙөнә тағы ла юҡҡа сығарылған Арғаяш милли округы төҙөп маташҡандан һуң, Силәбе өлкәһе составына индерелгән.
Хужалығы, матди һәм рухи мәҙәниәте
Силәбе башҡорттарының байрамдары, әлбиттә, Башҡортостанда йәшәгән башҡорттарҙыҡынан бер нисек тә айырылмай: ҡарғатуй, кәкүк сәйе, майҙан, һабантуй һ.б.
Силәбе башҡорттары халыҡ ижадында, әлбиттә, «Буҙйегет», «Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу», «Тарғын менән Ҡужаҡ», «Йософ менән Зөләйха» һәм башҡа эпостарҙың варианттары билдәле. «Арғужа», «Ашҡаҙар», «Ҡаһым түрә», «Тәфтиләү», «Уйыл», «Шәүрә», «Эскадрон», «Зарифа» һәм башҡа башҡорт йырҙары таралған.
Демографияһы һәм таралып ултырыуы
Силәбе өлкәһендә башҡорттар түбәндәге тораҡ пункттарында йәшәйҙәр (ВПН—2002, %-тарҙа):
Әбдер (94), Атйетәр (68), Һәйбәт (91), Аҡбаш (86), Әлифҡол (98), Алиш (98), Әлмәй (98), Әмин (90), Әрғәзе (72), Архангельское (63), Ғәшер (97), Аяҙғол (93), Байғаҙы (92), Байрамғол (62), Бәжекәй (96), Бараҡ (94), Башкүл әллә Башаҡкүл? (66), Баязит (99), Берёзовка (71), Бигәрҙе (77), Бикҡол (97), Оло  Иркәбай (99), Оло Иҫәнгилде (97), Оло  Ҡаҙаҡбай (100), Оло Ҡуйһары (97), Оло  Тәгеш (72), Оло Түләк (97), Оло Усман (99), Оло Яуымбай (92), Борисовка (89), Буланцы (66), Булат (89), Бүре (98), Горный (71), Дәүләтбай (93), Дауыт (93), Деево (60), Дәрбиш әллә Дәрүишме? (95), Дружный (72), Ерлегәс? (54), Заозёрный (54), Ибраһим (86), Ихсан (87), Илембәт (96), Этҡол (95), Ишәле (97), Ҡаҙбай (73), Ҡәҙер (87), Ҡайынкүл (90), Калиновка (57), Камышевка (80), Ҡәнзәфәр (58), Ҡарағайкүл (96), Киржакүл (62), Кировский (81), Ключи (97), Комсомольский (67), Ҡобағош (96), Көҙәш (98), Ҡолой (69), Ҡомкүл (92), Ҡунаҡбай (99), Ҡорамша (98), Ҡорман (97), Ҡуянбай (94), Ҡыҙыл (95), Левашево (100), Мәүлит (97), Мәһәҙей (54), Мамай (95), Кесе Ҡаҙаҡбай (99), Кесе  Ҡәнзәфәр (52), Кесе Ултыраҡ (99), Мансур (97), Мәрженбай (97), Мәхмүт (94), Маяҡ (89), Маякский (90), Миҙиәк (90), Мәтәле? (Метелево) (96), Мурино (89), Түбәнге Ҡарасы (56), Яңы Ҡорман (93), Яңы Мейәс (70), Яңы Субыл (95), Нөркә (100), Ноғман (94), Первомайка (59), Прибрежный (66), Пригородный (58), Сәйет (97), Һары (73), Һарыкүлмәк (93), Сәләй (96), Селән (54), Сәркәй (98), Смольное (54), Иҫке Субыл (98), Һолтай (93), Суфый (98), Һырғайҙы (87), Сосновка (71), Солтанай (98), Солтан (93), Сураҡ (95), Тауҡай (88), Туғыҙбай (97), Туҡтыбай (95), Ураҙбай (96), Хәлит (92), Чапаевка (67), Себәкүл (91), Чекурово (Сәкүр?) (93), Шишмә (85), Субар (86), Шимаковка (51), Этимгән (91), Юлдаш (93), Яҡуп (84), Ялтыр (99), Ямантай (97), Яратҡол (94) һәм башҡа башҡорт ауылдары.
Мәҙәни һәм ижтимағи ойошмалар
Силәбе өлкәһендә бер нисә башҡорт милли-мәҙәни ижтимағи берләшмә<font style="background-color: rgb(254, 252, 224);">эшләй. Ш улар араһында: Силәбе өлкәһендә «Арғужа», «Мираҫ» һәм «Уралым» гәзиттәре баҫылып сыға. 1989 йылдан Арғаяш ауылында Арғаяш башҡорт халыҡ театры эшләй.
Мәҙәниәт, милли кейем һәм йолалар
Силәбе башҡорттары йәшәгән территорияларҙа табын, әйле ырыуҙары башҡорттары йәшәй. Башҡорт ҡатын-ҡыҙының традицион баш кейеме, ҡатындарҙың башынан алып бөтә һынын ҡаплаған биҙәүестәр менән биҙәлгән япма йәки ҡушъяулыҡ унда киң таралған.
Биксурин Азат Нуриман улы
Биксурин Азат Нуриман улы (4 май 1975 йыл) — ҡурайсы. «Сураман» этно-төркөмөн ойоштороусы һәм уның етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2011).
Биографияһы
Азат Нуриман улы Биксурин 1975 йылдың 4 майында Башҡорт АССР-ының республика әһәмиәтендәге ҡалаһы, Баймаҡ районының административ үҙәге Баймаҡта тыуған.
Хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай.
2002 йылда Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрына эшкә саҡырыла.
2009 йылдың декабренән Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында эстрада артист-ҡурайсыһы булып эшләй.
Музыкант сит илдәрҙә лә башҡорт музыка мәҙәниәтен таныта, сит ил ижадсылары менән хеҙмәттәшлек итә
2016 йылда ҡурайсы Польша дирижёры Гжех Пиотровский саҡырыуы буйынса барып шул илдә концерттар ҡуя. 2017 йылдың 22 мартында Өфөлә Гжех Пиотровский етәкселегендә Милли симфоник оркестрға ҡушылып тәүге тапҡыр ҡурайҙа соло-концерт бирә
Теүәл бер йылдан, 2018 йылдың 22 мартында Польша дирижёры Гжех Пиотровский етәкселегендә ул яңынан Милли симфоник оркестрға ҡушылып ҡурайҙа соло-концертта уйнай
2011 йылда Биксурин Азат Нуриман улына Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы тигән маҡтаулы исем бирелә
2022 йылдың 30 декабрендә Башҡортостан Республикаһы Башлығы Радий Хәбиров Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы тигән маҡтаулы награданы тапшырҙы.
Омыдзь
Омыдзь — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының уң ярына тамағынан 292 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Отчем
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Онтижега
Онтижега — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 822 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Big Society Capital
Big Society Capital (BSC; инглиз теленән «ҙур йәмғиәттең капиталы») — берҙәм етәкселек аҫтында ирекле булған Бөйөк Британия компаниялар, фондтар һәм трастар төркөмө, ул күпләп социаль инвестициялар яһай.
Инвесторҙар
Big Society Capital 2012 йылдың 4 апрелендә Бөйөк Британия хөкүмәте хәл итеүе буйынса Британия аҡса һалыусыларының 15 йыл буйы актив булмаған счеттарында булған 400 миллион фунт стерлингы һәм Barclays, HSBC, Lloyds Banking Group һәм RBS Бөйөк Британияның дүрт иң ҙур банкылары биргән 200 миллион фунт стерлингы аҡсаһына нигеҙләнә.
«Мерлин проекты» (Project Merlin) буйынса, ирекле банкылар BSC капиталына 40 % тиклем тигеҙ өлөштә капитал һала ала, әммә улар 20 % тауыш менән миноритар акционеры булып ҡала. Улай булһа ла, улар ойошманың бөтөрөүө сағында өҫтөнлөк хоҡуғына эйә булалар.
Структураһы
Big Society Capital төркөмөнөң нигеҙендә ошо ойошмалар тора: The Big Society Trust (TBST) «Big Society Capital Limited» компанияһының мажоритар хужаһы (60 % капиатал — 80 % тауыштар), ә был — ойошманың эшмәкәрлегенең профилен үҙгәртеүен тыя.
Эшмәкәрлеге
Big Society Capital хәйриә ойошмаларына һәм социаль предприятияларға булған инвестицияларҙа ҡатнашмай, әммә инвестицияларҙы аҙағына еткергән финанс аралашсыларға ярҙам итә.
Big Society Capital тотороҡло һәм план буйынса үҫешеү маҡсатында үҙенең төп эшмәкәрлегендә гранттар бирмәй, ә финанс ярҙамды кире ҡайтарыу нигеҙендә күрһәтә. Фонд барлыҡҡа килгән саҡта уҡ уның аҡсаларының төп алыусылары социаль предприятилар була, сөнки хәйриә ойошмалары уларған биргән аҡсаларҙы күп осраҡта ҡайтара алмаясаҡ.
BSC ҡулланған инстументтары араһында:
Стәрлетамаҡ ҡалаһы ҡала округы
Стәрлетамаҡ ҡалаһы ҡала округы  — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһындағы муниципаль берәмек.
Географияһы
Ҡала округы Башҡортостан Республикаһының үҙәк өлөшөндә урынлашҡан
Big Society Capital
Эшмәкәрлеге
Big Society Capital күп осраҡта Бөйөк Британиялағы социаль мәсьәләләрҙе хәл иткән ойошмаларға инвестициялар күсерә.
Стәрлетамаҡ ҡалаһы ҡала округы
Ҡала округы составы
Ҡала округында берҙән бер тораҡ пункт - Стәрлетамаҡ ҡалаһы.
Big Society Capital
Эшмәкәрлегенең күрһәткесе
2013 йылдың аҙағына ҡарата Big Society Capital йөкләмәләрҙең киң спектрына 149 миллион фунт стерлинг инвестициялар күсерә, улар араһында йәштәр араһында булған эшһеҙлек һәм оло кешеләрҙең изоляцияһын бөтөрөү кеүек социаль проблемаларҙы хәл итеү.
Митридат VI
«» Митридат VI Евпатор (Μιθραδάτης Στ' Εὐπάτωρ, Mithridates йәки Митридат Понтийский — латинлаштырылған формаһы, шулай уҡ Дионис (Διόνυσος) һәм Бөйөк ҡушаматтары; б. э. т. 132 йыл, Синоп, Понтий батшалығы — б. э. т. 63, Пантикапей, Боспор батшалығы) — Понтий батшалығында б. э. тиклем 120 — 63 йылдарҙа хакимлыҡ иткән батша Августин Митридатты «Азия батшаһы» (rex Asiae) тип атай.
Атаһы һәләк булғандан һуң уға тыуған ерен ташлап китергә тура килә, сөнки әсәһе улын яңы хаким тип күрергә теләмәй. Кире әйләнеп ҡайтҡас, ул баштағы биләмәләрен киңәйтә башлай, Колхида, Боспор, Пафлагония, Каппадокия һәм Галатияларҙы үҙ власына буйһондора. Бынан һуң ул иғтибарын Рим мәнфәғәте һағында торған Понттың һуңғы бойондороҡһоҙ күршеһе Вифин батшалығына йүнәлтә.
Понтий батшаларының күптән инде Рим республикаһына ҡарата дәғүәләре була, һәм Евпатор был дәүләт менән өс тапҡыр көрәшеп ҡарай, яу яланында шул дәүерҙең бөйөк полководецтары: Сулла, Лукулл һәм Гней Помпей менән осраша. Әммә һөҙөмтәлә Кесе Азия эллин Көнсығышының һуңғы бөйөк батшаһын еңгән Ромул һәм Рем вариҫтарына ҡала.
Ата-бабалары
Митридат Ҡара диңгеҙ буйында урынлашҡан һәм Понтий батшалығына ҡараған Синоп ҡалаһында тыуа. Ул Лаодика Алтынсының һәм Понтий батшаһы Митридат V Эвергеттың (б.э.т. 150—120 йылдарҙа хакимлыҡ итә) беренсе улы була. Митридат Евпатор бик абруйлы македон һәм фарсы ырыуҙарының вәкиле була:
Тәрбиәһе
Батша улын тәрбиәләү менән әсәһе Лаодика VI шөғөлләнә, ғөрөф-ғәҙәттәргә ярашлы ул фарсылар һәм гректар менән бергә уҡый. Уҡыған сағында ул үҙен бик һәләтле булыуын күрһәтә, грек яҙмаһын, мәҙәниәтен һәм динен өйрәнеүҙә башҡаларҙан бик алда бара. Бынан тыш ул фарсыларҙың затлы ырыу вәкилдәрен уҡытыу программаһына ингән хәрби күнекмәләр, һыбай йөрөү һәм ҡырағай йәнлектәргә һунар итеү менән ихлас шөғөлләнә..