cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гринберг Регина Михайловна
Биографияһы
Университетты тамамлағандан һуң Иваново ҡалаһына күсеп килә һәм йәмәғәт туҡланыуы техникумында сәйәси иҡтисадтан уҡыта башлай, бер үк ваҡытта техникумдың драма коллективы менән етәкселек итә. Әммә уҡытыу эшмәкәрлеге менән оҙаҡ шөғөлләнмәй — ул тулыһынса театр менән мауыға һәм уны ҡалала Йәштәр театры идеяһы арбай. 1957 йылдың 2 мартында коллектив советы булдырыла, Регина Гринберг һәүәҫкәр йәштәр театрының етәксеһе итеп тәғәйенләнә. Уның театр коллективына юғары уҡыу йорттарының студенттары, Иваново фабрикаһы эшселәре инә. 1958 йылда А.Галичтың «Походный марш» пьесаһы буйынса тәүге спектаклдең премьераһы үтә.
Сетий-Яха
Сетий-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тазов мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Күмертау ТЭЦ-ы
Күмертау ТЭЦ-ы - «Башҡортостан генерациялау компанияһы» ЯСЙ филиалы. Электр һәм йылылыҡ энергияһы етештерә. Составына яғыулыҡ-транспорт, ҡаҙанлыҡ турбина, электр, химия, технологик процестар м н автоматлаштырылған идара итеү системаһы, ремонт-төҙөлөш цехтары; Йомағужа ГЭС-ы инә. Продукцияһын ҡулланыусылар — Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының башҡа төбәктәре халҡы һәм предприятиелары.
Тарих
1951 й. «Башуглеразрезстрой» тресының Ермолаевка ТЭЦ-ы булараҡ нигеҙ һалына.
1954 й. тәүге сираты (электр ҡеүәте 35 МВт, йылылыҡ ҡеүәте сәғәтенә 340 т тәшкил итә) сафҡа индерелә.
2006 й. — Башкирэнерго ААЙ бүлендек йәмғиәтенең «Башҡортостан генерациялау компанияһы» ЯСЙ филиалы.
2012 й. — Интер РАО ЕЭС ААЙ (Мәскәү) составына ингән «Башҡортостан генерациялау компанияһы» ЯСЙ филиалы.
Пр тиела эшләнгән газ ярҙамында киптереп ҡаҙанды саң м н әҙерләү схемаһы, бушатыу ҡоролмаларында күмерҙе онтау һәм т. юл габариттарын таҙартыу технологиялары СССР ВДНХ ның бронза миҙалдарына лайыҡ була (1964).
Такасаки
— үҙәк ҡала Японияның үҙәк ҡалаһы, Канто төбәгендәге Гумма префектураһының көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Ҡаланың майҙаны — 459,41 км2[1], халҡы — 375 022 кеше (1 июль, 2014)[2], халыҡ тығыҙлығы — 816,31 кеше /км2.
Ҡалала «Nichijou» аниме-сериалы төшөрөлгән.
Тарих
Такасаки Накасэн стратегик юлында барлыҡҡа килгән, был юл боронғо баш ҡала Киотоны Эдо ҡалаһы менән тоташтырып торған. 1589 йылда Ии Наомаса Такасаки һарайына нигеҙ һала, тау итәгендә шул исемле ҡала төҙөлә. Барлыҡ Эдо дәүерендә (1603—1867) хәҙерге ҡала урынында күп һанлы ауылдар торған, улар Накасэн юлы буйында теҙелеп урынлашҡан була. Отошло урында тороуы арҡаһында, Такасаки Гумма префектураһының административ үҙәге итеп ҡуйыла (1871—1872 йылдарҙа һәм 1876—1876 йылдарҙа).
1900 йылдың 1 апрелендә Такасакиға ҡала статусы бирелә. 2001 йылда ҡала Такасаки айырым ҡала статусын ала. 2006 йылдың 23 ғинуарында Гумма өйәҙенең Мисато, Гумма, Карабути ҡасабалары һәм Тано өйәҙенең Син ҡасабаһы Такасакиға ҡушыла һәм шулай итеп Такасакиҙың майҙаны киңәйтелә. 2006 йылдың 1 октябрендә Гумма өйәҙенең һуңғы ҡасабаһы — Харун — Такасаки ҡалаһы составына индерелә. 2009 йылдың 1 июнендә ҡала составына Тано өйәҙенең Ёсии ҡасабаһы ла индерелә.
Географик урыны
Был ҡала Хонсю утрауында/ Канто төбәгенең Гумма префектураһында урынлашҡан. Ҡала менән Маэбаси, Аннака, Фудзиока, Сибукава, Томиока ҡалалары, Тамамура, Хигасиагацума, Наганохара, Канра, Камисато, Каруидзава ҡасабалары һәм Синто ауылы сиктәш.
Тимер юл транспорты
Ҡалала ҡала тимер юлдар системаһы ғәмәлдә. Шулай уҡ ҡала аша Синкансен тиҙ йөрөшлө линияһы үтә. Такасаки — мөһим тимер юл төйөнө. Ҡала тиҙ йөрөшлө Синкансен поездары линияһы менән Ниигата, Нагано һәм Токио ҡалаларын тоташтыра. Токио — Такасаки — Нагано линияһын тиҙҙән бер аҙ оҙайтасаҡтар.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Токио милли музейы
— Японияның иң боронғо һәм иң ҙур музейы. Токио ҡалаһының Уэно паркы биләмәһендә урынлашҡан. Яҡынса 100 мең квадрат метр майҙанда биш корпус урынлашҡан: Төп, Көнсығыш, Церемониаль, Хэйсэй һәм Хорю-дзи ғибәҙәтханалар хазиналары. Милли музей мөһабәт мәҙәни үҙәк булып тора.
Музей корпустары
— Милли музейҙың төп күргәҙмә галереяһы, 1938 йылда асылған. Архитекторы — Дзюн Ватанабэ. Бында һынлы һәм ҡулланма сәнғәт әҫәрҙәре, тарихи һәм этнографик материалдар, япон мәҙәниәтенең үҫеш юлдарын күҙәтергә мөмкинлек биргән һәм уның хас үҙенсәлектәре тураһында мәғлүмәт биргән япон мәҙәни ҡиммәттәре тупланған.
. 1909 йылда асылған. Архитекторы — Такума Катаяма. Церемониаль корпус бөгөнгө көндә музей сиктәрендә мәғрифәтселек үҙәге булараҡ файҙаланыла, уның бинаһы Мэйдзи дәүеренең (1867—1912) көнбайыш стилендә күренекле архитектура ҡомартҡыһы булып тора. Унда төрлө ғилми йәмғиәттәр эшләй, семинарҙар уҙғарыла.
. 1968 йылда асылған. Архитекторы — Ёсиро Танигути. Көнсығыш корпусында һынлы һәм ҡулланма сәнғәт әҫәрҙәре, шулай уҡ, Япониянан тыш, көнсығыш төбәгенең бөтә илдәренән археологик табылдыҡтар ҡуйылған, унда һәр ил мәҙәниәтенең үҙенсәлектәре менән танышырға һәм Япония менән мәҙәни бәйләнештәрҙе күҙәтергә мөмкин.
һәм. 1999 йылда асылғандар.
Музейҙың барлыҡҡа килеү тарихы
Барыһы ла 1872 йылда Токионың Юсима-сэйдо ғибәҙәтханаһының Тайсэйдэн бинаһында уҙған күргәҙмәнән башлана, улар араһында — император ғаиләһенең шәхси әйберҙәренән башлап һарайҙың хазинаһынан һәм боронғо йыһаздарынан алып, илдең тәбиғи байлыҡтарын, уның флораһын һәм фаунаһын күрһәткән экспозициялар һәм тәбиғи аҙыҡ-түлек өлгөләренә тиклем төрлө мәҙәни мираҫ ҡомартҡылары була. Күргәҙмә ҙур уңыш ҡаҙанған, унда дөйөм алғанда йөҙ илле меңләп кеше ҡатнаша. Күргәҙмә ил тормошонда милли абруйҙы күтәреү күҙлегенән генә түгел, башҡалар өсөн дә әһәмиәтле ваҡиғаға әүерелгән. Ул илдең тәбиғәтен, уның тарихын яңыса, дөйөмләштереп күрергә мөмкинлек биргән, уникаль тәбиғәт байлыҡтарын яҡлау, бөтә кешелектең байлығы булып торған мәҙәни йолаларҙы һәм мираҫты һаҡлау кәрәклеге тураһында мәсьәлә ҡуйған. Күргәҙмәне әҙерләү һәм үткәреү өсөн махсус учреждение ойошторола, уны Мәҙәниәт һәм мәғариф министрлығы ҡарамағындағы музей тип атайҙар. Ул Токио Милли музейының өлгөһөнә әүерелгән дә инде.
Коллекция
Әлеге ваҡытта Токио Милли музейы коллекцияһында йөҙ егерме мең самаһы һаҡлау берәмеге иҫәпләнә. Улар араһында һынлы сәнғәт, каллиграфия, скульптура кеүек төрлө сәнғәт әҫәрҙәренән тыш, металдан изделиелар, ҡорал, хәрби кейемдәр, керамика, лак изделиелары, туҡымалар, архитектура ҡомартҡылары макеттары ғына түгел, археологик табылдыҡтар, тарихи һәм этнографик материал, бик күп тематик баҫмалар һәм фотоматериалдар ҙа бар.
Чаньяраль (провинция)
Чаньяраль провинцияһы  (Provincia de Chañaral) — Чилиҙың Атакама өлкәһенә ингән провинция. Административ үҙәге — Чаньяраль.
Үҙенә 2 коммуна берләштерә.
Майҙаны — 24 436,2 км². Халыҡ һаны — 32 132 кеше. Халыҡ тығыҙлығы — 1,31 кеше/kм².
Географик урыны
Провинция Атакама өлкәһенең төньяғында урынлашҡан.
Административ бүленеш
Үҙенә 2 коммуна берләштерә.
Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
Ольва
Ольва — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каква йылғаһының һул ярына тамағынан 139 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мошевица
Мошевица — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/937    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Брайтенбах (Бургенланд)
Брайтенбах (Бургенланд) (Breitenbach) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 343 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,39 км2. Диңгеҙ кимәленән 262 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6712 һәм автомобиль коды — BLK.
Маргарет Коул
Биографияһы
Маргарет Коул Кембриджда Роудин мәктәбендә һәм Гиртон-колледжында белем ала. Гиртонда Герберт Уэллсты, Джордж Бернард Шоу һәм башҡаларҙы уҡый, ул социализм тәғлимәттәрен билдәле китаптарҙа ошо темаға уҡығандан һуң тормош мәғәнәһе итеп ала.
Белем алыу курстарын тамамлап (Кембридж ҡатын-ҡыҙҙарға рәсми рәүештә 1947 йылға тиклем тамамларға  рөхсәт итмәй), Маргарет ҡыҙ балалар өсөн  Изге Павел мәктәбендә классик әҙәбиәт уҡытыусыһы була. Уның «Падающие листья» шиғыры Беренсе донъя һуғышына  яуап итеп яҙылған һәм хәҙерге ваҡытта инглиз әҙәбиәте буйынса мәктәп программаһына ингән. Был әҫәр латин шиғриәте йоғонтоһон күрһәтә, миметик эффект төҙөү өсөн оҙон һәм ҡыҫҡа ижектәрҙе ҡулланыуҙа сағыла.
Хәрби осор
Беренсе донъя һуғышы ваҡытында, ул үҙенең ағаһына хәрби хеҙмәткә йыйыыныуҙа ярҙам итеп,  Г.Д. Коулды осрата, 1918 йылдың авгусында уға кейәүгә сыға. Пар 1924 йылда Оксфордҡа күсенгәнгә тиклем Фабиан  йәмғиәтендә эшләй, унда улар уҡыта һәм әҫәрҙәр яҙа.
1930 йылдар башында Маргарет Испаниялағы Граждандар һуғышы ваҡиғаларына һәм Германия һәм Австрия хөкүмәте тарафынан социалистик хәрәкәтте баҫтырыуға яуап итеп,  пацифизмдан баш тарта.
1931 йылда ул ире менән  Socialist Inquiry and Program йәмғиәтенә нигеҙ һала,  һуңынан ул Socialist  League  тип үҙгәртелә. Бер йыл үткәс ул һәм уның ире шулай уҡ Яңы Фабиандың Тикшеренеү бюроһына нигеҙ һала.
Уҡыу-уҡытыу эше
1941 йылда Маргарет Коул Лондон округ советы комитетына һайлана. Ул 1952 йылдан 1965 йылда бөтөрөлгәнгә тиклем Лондон округ советының олдермены була. Шулай уҡ 1965 йылда ойошторолған һәм үҙе 1967 йылда йәмәғәт тормошонан киткәнгә тиклем эске мәғарифтың Лондон идараһы ағзаһы була.
Һуңғы йылдарҙа
Маргарет Коул 1965 йылда Британияның рыцарь чинына — Ханым исеменә лайыҡ була,  ә 1970 йылда хөкүмәт алдында ҡаҙаныштары һәм һәм белем биреү системаһына индергән өлөшө өсөн Британия империяһының Ордены менән бүләкләнә. Маргарет Коул 1980 йылдың 7 майында вафат була.
Одиссей
Этимология исемендәге
Гректар «Одиссей» исеменең бер нисә мәғәнәһен тәҡдим итәләр':
Үрләҙе
Үрләҙе (Үрһыулы) — Урляда - Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 2274 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Этимологияһы
Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов гидронимды түбәндәгесә аңлата: ''Урляда, речка, левый приток Урала. Название башкирское. Образовано словом урле, урла — «верх», «подъем», «возвышенное место», «местность с подъемом», -ды — словообразовательный аффикс, т. е. «речка, текущая с возвышенного места». На карте 1735 г. значится как Большая Урседа, где ур — «верх», «подъем», «возвышение» и седа (сыуды) — «речка», т. е. «речка, текущая с возвышения», а Малая Урседа — теперь речка Узельга, правый приток Урляды''. .
Йәғни, 1735 йылда Үрһыуҙы тип аталған йылға атамаһы ваҡыт уҙыу менән үҙгәреш кисергән, ул ғына ла түгел, Кесе Үрһыуҙы йылғаһы Үҙъйылға булып киткән.
Марианне Мёрк
Марианне Мёрк (9 апрель 1949 йыл, йәки 2 апрель 1949 йыл, Нёдинге-Нол, Швеция) — швед йырсыһы һәм актрисаһы.
Карьераһы
Марианне Мёрк актёрлыҡ белемен Швейцария театр мәктәбендә ала, уны шунда уҡ Ҙур театрҙың хорына саҡырып алалар, был театрҙа 1971 йылға тиклем йырлай.
1977 йылда Марианне Мёрк Мальме ҡалаһында театрҙа уйнай башлай. Уның репертуары иҫәбенә ҡырҡтан ашыу спектакль, опера һәм драматик пьесалар инә. Кармен пьесаһында Кармен, «Моя прекрасная леди» пьесаһында Элиза, «Ригалетто» пьесаһында Джованна, «Звуки музыки» пьесаһында Мария кеүек күп төрлө төп ролдәрҙе башҡара.
Марианне Мёрк режиссёрлыҡ эшмәкәрлеге тәжрибәһенә лә эйә. Швед «АББА» «Mamma Mia!» (Мамма Мия!) йырының театр мюзиклы-версияһының режиссёр ярҙамсыһы булып эшләй.
1982 йылда беренсе тапҡыр телевидениела күренә, һәм 2019 йылда «Bonusfamiljen» сериалында тағы төшә.
Фильмографияһы
1990 – Герой 1993 – Любовь из небесного ада 1999 – Жертва и преступник (телесериал) 1999 – Жизнь 2002 – Шведский конец (телесериал) 2002 – Хотту Доггу 2002 – Первое пространство зигенарена 2005 – Валландер – перед морозом 2006 – Валландер – Вдохновитель 2009 – Валландер – Долг 2017 – Счастливая Улица 2017 – Звезды дворца (сериал) 2017–2019 – Bonusfamiljen (сериал) 2019 – Моя Правда (сериал)
Таёжная (Ай-Игол ҡушылдығы)
Таёжная  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Игол йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Әбделғәзе (Әбйәлил районы)
Әбделғәзе — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл, Амангилде ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 295 кеше. Почта индексы — 453625, ОКАТО коды — 80201807002.
Таёжная (Ай-Игол ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Әбделғәзе (Әбйәлил районы)
Халыҡ һаны
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, халыҡтың күпселеге — башҡорттар (100 %).
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Таёжная (Ай-Игол ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әбделғәзе (Әбйәлил районы)
Тарихы
1834 йылда Таҡһырҙан 120 кеше Тулаҡ йылғаһы буйында Әбделғәҙе ауылына нигеҙ һала. Тәүге төпләнеүсе — 30 йәшлек Әбделғәҙе Иҫәнғолов, уның улы Килдейәр, ағаһы Әбделфәйез. Әммә ауылдың тағы бер исеме бар — Әкимбәт. Килеп сығышын аңлатыуы ҡыйын. Күрәһең, Әбделғәҙе юғалған ауыл йәки утар урынында барлыҡҡа килгәндер.
Әбделғәҙе — легендар командир В. К. Блюхерҙың ординарецы Басир Йәһүҙиндың тыуған ере (1878—1954). (Кутлугаллямов М. Рядом с полководцем // Совет Башҡортостаны. 6 октябрь 1985йыл)
125 кешегә 201 ат, 158 һыйыр, 80 һарыҡ, 70 кәзә тура килә. 28 йорттан 20-һе йәйләүгә 1 июндән 1 сентябргә тиклем Мәтәүлгән, Яманйылға, Ярмаҡа йылғалары буйлап күсенеп йөрөй. Ауыл хужалығы үҫешмәгән, тик йыл һайын XIX быуаттың 40-сы йылдарында 8 бот ужым һәм 272 бот яҙғы бойҙай сәсә.
Поляктарҙы депортациялау
Поляктарҙы депортациялау — 1936—1941 йылдарҙа СССР территорияһындағы поляктарҙы Ҡаҙаҡ ССР-ы һәм Себер райондарына күпләп һөрөү. Ике депортация тулҡыны була — 1936 йылдың апрелендә һәм 1940—1941 йылдарҙа. Беренсе тулҡында поляктар һәм немецтар СССР-ҙың сик буйҙары райондарынан һөрөлә. Икенсе тулҡын Көнбайыш Белоруссия һәм Көнбайыш Украинаға яңы ҡушылған райондарҙа йәшәгән поляктарға ҡағыла.
Башы
Ғәҙәттә поляктарҙы Себергә һөрәләр. Рәсәй империяһы осоронда Себергә Польшаның бойондороҡһоҙлоғо өсөн көрәшкән поляктар һөрөлә. . 1920 йылда поляктарҙан торған 5-се Себер уҡсы дивизияһы Красноярск тирәһендә ҡоралын һала. Дивизияның ҡайһы бер һалдаттары шунда йәшәүгә ҡалалар.
1920 йылда Польшаға Көнбайыш Белоруссия һәм Көнбайыш Украина ҡушыла. Ҡушыу акцияһынан һуң Польшала белорустар, украиндар, урыҫтар эҙәрлекләнә башлай. Березе-Картусскта концентрацион лагерь булдырыла, унда меңдәрсә көнсығыш славяндар вәкилдәре тотола.
1936 йылдың апрелендә совет власы тарафынан СССР-ҙың көнбайыш сик буйҙарынан Ҡаҙаҡ ССР-ына «ышанысһыҙ элементтар»"һөрөлә.
1939 йылдың 1 сентябрендә ГерманияПольшаға бәреп инә. 17 сентябрҙә көнсығыш райондарға Ҡыҙыл Армия инә.
1936 йылғы депортация
1936 йылдың 26 апрелендә СССР Халыҡ Комиссарҙары С оветы ҡарар ҡабул итә, унда, атап әйткәндә, былай тиелә: Был ҡараға ярашлы 35 820 поляктар башҡа ергә күсерелә, уларҙың 99,8 % Ҡаҙағстандың төньяҡ райондарына эәләгә. Яңы күсенеүселәрҙе урынлаштырыу өсөн фермалар тирәһендә 13 биҫтә төҙөлә, унда р Житомир, Винница һәм Кировоград өлкәһенән поляктар йәшәй башлай. Ҡалған һөрөлгәндәр ваҡ төркөмдәр менән РСФСР райондары буйынса урынлаштырыла. уларҙың 75,7 % поляктар була, 23,4 % — немецтар, 0,8 % — украиндар, 0,1 %, башҡа милләт вәкилдәре тәшкил итә.
Властар тарафынан депортацияланғандарҙың урынлаштырыуы буйынса бик күп етешһеҙлектәр булыуы билдәләнә:
1940—1941 йылдарҙағы депортация
1939 йылда Ҡыҙыл Армия яулап алған райондар Белорус (Вилейка, Барановичи, Белосток, Брест, Пинск), Украин (Волынь, Дрогобыч, Ровенск, Станислав, Львов, Тарнополь) өлкәләре һәм Литва ССР-ытип исемләнә башлай. Киләһе йылда поляктар депортациялары башлана. Илдең сик буйҙарына яҡын йәшәгән ңкКүп һанлы милләтсе поляк диаспораһы совет етәкселегендә хәүеф тыуыҙыра. Себергә осадниктар депортациялана, улар Польшаның көнсығыш районарына поляктарҙың барлығын күрһәтеү өсөн күсерелгән булған.
Депортацияға шулай уҡ немец оккупацияһынан ҡотолоу маҡсатында Советтар Союзында ҡасып килгәндәр була. Күп кенә ҡасаҡтар үҙҙәре менән аҡса, байлыҡ, кейем, көнкүреш кәрәк-яраҡтарын алып килгәнгә күрә, уларға яңы ерҙә тормош башларға еңелерәк була. Депортацияланғандар араһына шулай уҡ белорус, украин, йәһүдтәр араһынан «социаль яҡтан сит» синыф вәкилдәре эләгә. Кешеләрҙе тулы ғаиләләре менән һөрәләр, шуның менән яңы ҡушылған ерҙәрҙә социаль үҙгәрештәргә ҡаршылашыу мөмкинлеген юҡҡа сығаралар.
Депортация бер нисә этапта башҡарыла: 10 февралдә, 1940 йылдың 13 апрелендә һәм 29 июнендә, 1941 йылдың май-июнь айҙарында. Һәр этап бер көн эсендә үткәрелә. Депортацияланған ғаиләләлргә бер тоннаға тиклем мөлкәт алырға рөхсәт ителә, ҡалғаны урындағы власҡа тапшырыла. Яңы урында компенсация түләнеү ҡарала. Красноярск крайында 1940—1941 йылдарға ҡарата 15 538 осадник йәшәй, улар 48 махсус биҫтәлә йәшәй һәм 1459 ҡасаҡ 9 махсус биҫтәгә урынлаштырыла.
Урындағы власть күскенселәргә торлаҡ биреү һәм эш менән тәьмин итеү бурысы йөкмәтелә, әммә урындарҙа үҙәктең әлеше ҡарары йыш ҡына үтәлмәй ҡала. Мәҫәлән, Красноярск крайисполком күскенсе осадниктарҙы урынлаштырыу тураһында хәбәр итә, ғаиләләр дөйөм барактарҙа бик насар шарттарҙа урынлашҡанға күрә, уларҙың хатта иң кәрәкле аҙыҡ-түлек, тейешле кимәлдә медицина ярҙамы менән тәьмин ителмәүе эпидемиялар тыуҙыра.
1940 йылдың 10 апрелендәге СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары советының 497- 178сс ҡарарына ярашлы Көнбайыш Украинанан һәм БелорусиянанАҡтүбә, Акмолла, Ҡостанай, Павлода, Төньяҡ-Ҡаҙағстан һәм Семипалатинск өлкәләренә 60 667 (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 61 092) поляк һөрөлә. Ошо һандан 36 729 кеше колхоздарҙа урынлаша, 17 923 — совхоздарҙа, 8000 — төрлө сәнәғәт предприятиеларының эшселәр ҡасабаларында. 2036 поляк Аҡмолла өлкәһенең Сталин, Шортандин һәм Степняковск райондарындағы дүрт махсус биҫтәлә урынлашалар һәм алтын сығарыу сәнәғәте предприятиеларында эшләйҙәр.
Амнистиянан һуң
1941 йылдың 30 авгусында Сикорский-Сталин килеүешенә ҡул ҡуйыла, уға ярашлы депортацияланған поляктарға тейешле справкалар бирелә һәм улар амнистияға эләгә. Әммә ысынында уларҙың тормошо үҙгәрешһеҙ ҡала. СССР территорияһында поляк хөкүмәт вәкиллектәре (делегатуралар) булдырыла. Делегатуралар илселектең ышаныслы вәкилдәре менән берлектә поляк халҡының мөнфәғәттәрен саҡыдлырырға тейеш була. Улар Ҡыҙыл тәренең хәйриә ярҙамын, поляк хөкүмәтенең матди һәм финанс ярҙамын бүлеп бирәләр, ирекмәндәрҙе поляк армияһына йүнәлтәләр. Себерҙә делегатуралар Красноярск, Абакан, Минусинск, Черногорск, Усть-Абакан, Краснотуранск, Казачинский ҡалаларында ойошторола. Шулай уҡ Красноярскиҙа һәм башҡа ҙур ҡалаларҙа поляк хөкүмәтенән гуманитар ярҙамды бүлгән складтар селтәре булдырыла.
1942 йылдың беренсе яртыһында Польша илселеге Красноярск крайында опека һәм попечителлек учреждениеларын асыуға өлгәшә. Поляк балалар йортары Казачинский (Порожск балалар йорто), Минусинск (Маломинусинск балалар йорто) ҡалаларында һәм Боград районында (Болшеербинс балалар йорто) асыла. 1943 йылда Большеербинск балалар йортонда 150 бала, Маломинусинск балалр йортонда — 171 бала һәм Порожск балалар йортонда 250 бала тәрбиәләнә. Болнслав Володарчиктың һүҙҙәренсә, Порожск балалар йортонда башлыса ҡаты ауырыуҙарҙың, шулай уҡ инвалидтарҙың, урман хужалыҡтарында, колхоздарҙа, йылға флотында миҙгел эштә булғандарҙың, поляк армияһы хәрбиҙәренең балалары тәрбиәләнә.
Поляк делегатураһы Абан һәм Агулда инвалидтар өсөн — йорттар, Черногорск, Боград, Краснотуранск, Усть-Абакан ҡалаларында мәктәптәр төҙөүгә булышлыҡ итә. Ағас ҡырҡыуҙа эшләгән поляктар өсөн Иннокентьевка, Козулька, Партизанск, Манск райондарында ашханалар асыла. Минусинскиҙа аптека барлыҡҡа килә. 1942 йылдың ғинуарында — 1943 йылдың мартында поляк илселеге урындағы сауҙа селтәре аша үүҙ ватандаштарын аҙыҡ-түлек, икмәк һәм май карточкалары, кейем һәм аяҡ кейеме менән тәьмин итә.
НКВД статистикаһы буйынса, Красноярск крайында 1943 йылдың башында 8471 поляк (балалар был һанға индерелмәгән) йәшәгән. Шул уҡ йылдың июнь айында төбәктә 14 меңгә яҡын граждан иҫәпләнгән, шул иҫәптән 4987 — 16 йәштән кесе.
Совет-поляк мөнәсәбәттәре кризисы
Совет етәкселеге менән поляк эмигрант хөкүмәте араһында һыуыныу башланғандан һуң 1943 йылдың 26 ғинуарында СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарарына ярашлы поляк делегатуралары ябыла башлай. Поляк халҡының проблемаларын хәл итеү урындағы совет органдарына йөкмәтелә. Поляк илселегенең мөлкәтен һәм хәйриә учреждениеларын ҡабул итеү эше башлана. Бөтә аҡса иҫәпкә алына. Ошо сәбәп менән поляк граждандарының тәьминәте насарая, уларға аҙыҡ-- түлек паектары биреү туҡтатыла.
1943 йылдың 25 апрелдә һөрөлгән Польша хөкүмәте менән дипломатик мөнәсәбәттәр рәсми рәүештә өҙөлә.Поляк патриоттары союзы (СПП) ойошторола, улар совет власы сәйәсәтен үткәрәләр. Красноярск крайында ошо союздың край идаралығы булдырыла, тиҙҙән ул үҙ өҫтөнә делегатура функцияларын ала. Поляк халҡын тәьмин итеү маҡсатында 1943 йылдың майында СССР-ҙың Сауҙа Халыҡ Комиссариаты ҡарамағында Упрособторг (айырым сауҙа идаралығы/ управление особой торговли) булдырыла).
Урындағы халыҡ менән мөнәсәбәттәр
Ябай ҡаҙаҡтар депортацияланғандарға йәлләү хисе менән ҡарай. Мәҫәлән, ВКП(б) Үҙәк Комитетының ауыл хужалығы бүлеге мөдиренең урынбаҫары сИцков Үҙәк комитеты секретары Андреевҡа Ҡустанай өлкәһенең бер колхозында һөргөндәге поляктарҙы ихлас ҡабул итеп, хатта уларға ферманан бер көнлөк һауымды бирелеүе тураһында хәбәр итә.
Депортациялау һөҙөмтәләре
СССР-ҙың генераль прокуроры А. Я. Вышинскийҙың мәғлүмәттәренә ярашлы, 1939 йылдың ноябренән алып 1941 йылдың июненә тиклем 389 382 кеше депортациялана. Ошо һандан 52 % (202,5 мең) — ҡатын-ҡыҙҙар, ә 12 % (46,7 мең) балалар тәшкил итә. Юлда һәм беренсе йыл дауамында дөйөм һандан яҡынса 10 % (39 мең тирәһе кеше) вафат булған. Поляк тикшеренеүселәре мәғлүмәттәре буйынса, бөтәһе бер миллион кеше депортацияланған (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — яҡынса 1 200 000 ) кеше.
Реабилитациялау
1989 йылдың ноябрендә СССР Юғары Советы «О признании незаконными и преступными репрессивных актов против народов, подвергшихся насильственному переселению, и обеспечении их прав» исемле Декларация ҡабул итә, уға ярашлы бөтә репрессияланған халыҡтар реабилитациялана, шулай уҡ дәүләт кимәлендә уларға ҡаршы яла яғыу, геноцид, көсләп урындан-урынға күсереү, милли-дәүләт берәмектәрен бөтөрөү, террор режимы сәйәсәтен урынлаштырыу репрессив акттарын законһыҙ һәм енәйәтсел тип таба.
1991 йылдың 26 апрелендә репрессияланған халыҡтарҙы реабилитациялау тураһында РСФСР Законы ҡабул ителә, уға ярашлы халыҡтар депортацияһы «яла яғыу һәм геноцид сәйәсәте» тип таныла. Бынан тыш, закон буйынса репрессияланған халыҡтарҙың территориаль бөтөнлөгөн тергеҙеүгә, милли-дәүләт берәмектәрҙең тергеҙелеүенә, ә шулай уҡ дәүләт тарафынан килтергән зыянды ҡаплауға хоҡуҡтары булыуы таныла.
1993 йылдың 14 апрелендә Ҡаҙағстан Республикаһы «Массауи сәйәси репрессия ҡорбандарын реабилитациялау тураһында» исемле Закон ҡабул итә. 1997 йылда Ҡаҙағстан халҡы Ассамблеяһы сессияһында президент Н. А. Назарбаев шулай тип әйтә:
Депортация эҙемтәһе булып Ҡаҙағстанда поляк диаспораһы барлыҡҡа килә.
Ғимаев Ирек Фәрит улы
Ғимаев Ирек Фәрит улы (2 сентябрь 1957 йыл) — СССР хоккейсыһы һәм тренеры. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1982).
Биографияһы
Ирек Фәрит улы Ғимаев 1957 йылдың 2 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Дүртөйлө районы Һыуыҡҡул ауылында тыуған. Шайбалы хоккей буйынса СССР‑ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1979), СССР‑ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1982). ӨНИ‑не тамамлаған (1985). «Салауат Юлаев» СДЮСШ тәрбиәләнеүсеһе (тренеры Марат Азаматов). Салауат Юлаев исемендәге спорт клубы (1974—79), ЦСКА (1979—87) командаларында уйнай. 1987—91 йй. — Япония, 1991—92 йй. Словения клубтары өсөн сығыш яһай. Донъя (1979, 1982—83), Европа (1979, 1982—83, 1985), СССР (1980—87) чемпионаттары, Европа (1979—86), Швеция (1980), Канада (1981), Париж (1984) чемпионаттары Кубогын яулаусы. «Известия» («Хәбәрҙәр»; 1981, 1984), «Ленинградская правда» («Ленинград хәҡиҡәте»; 1977—78), «Руде право» («Ҡыҙыл хоҡуҡ»; Чехословакия, 1983—84) гәзит приздарына халыҡ-ара турнирҙар еңеүсеһе. Үҫмер спортсылар араһында донъя чемпионаты (1977). Үҫмерҙәр араһында Европа (1976) һәм СССР (1973) чемпионы. СССР йыйылма командаһы ағзаһы (1977—85). 2000—03 йй. ЦСКА‑ла тренерлыҡ эшендә; 2006 й. алып Калининград өлкәһе һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары, 2010 й. Спорт буйынса агентлыҡ етәксеһе. «Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнгән (1982).
Кацерик Георгий Иванович
Кацерик Георгий Иванович (12 май 1934 йыл — 26 декабрь 2020 йыл) — табип, Башҡортостанда тыуып, рус телендә ижад иткән яҙыусы, шағир, тәржемәсе һәм журналист. 1986 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Степан Злобин исемендәге әҙәби премия (2007) һәм «Бельские просторы» журналы премияһы лауреаты.
Биографияһы
Георгий Иванович Кацерик 1934 йылдың 12 майында Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.
Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, Өфө моторҙар эшләү заводына эшкә бара. Бер үк ваҡытта киске мәктәптә урта белем ала һәм артабан Башҡорт дәүләт медицина институтына уҡырға инә.
Студент йылдарында шиғриәт менән мауыға, әҫәрҙәре «Ленинец» республика йәштәр гәзитендә шиғырҙары баҫыла, ул башҡа йәш шағирҙар менән таныша. Артабан әҫәрҙәре «Костры» һәм «Волны» коллектив йыйынтыҡтарҙа, «Урал» һәм «Уральский следопыт» әҙәби журналдарында, «Литературная Россия» аҙналыҡ гәзитендә күренә башлай.
1959 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлағандан һуң, республиканың төрлө медицина учреждениеларында эшләй: 1960 йылдан алып Бөрйән районында хирург, дауаханала баш табип урынбаҫары була. 1969 йылдан — Стәрлетамаҡ ҡалаһында психоневрология диспансерының баш табибы, 1977—1978 йылдарҙа — Бөрө үҙәк район дауаханаһының, 1993—1994 йылдарҙа — Республика наркология диспансерының (Өфө) бүлек мөдире.
2004—2011 йылдарҙа «Истоки» гәзите хәбәрсеһе, мәҡәләләр яҙа, әҙәби күҙәтеүҙәр эшләй, күп йылдар профессиональ рәүештә һаулыҡ серҙәренә һәм кеше организмының уникаль мөмкинлектәренә бағышланған рубрика алып бара.
Ижады
Оло әҙәбиәткә Кацериктың юлы еңел булмай. Ниндәйҙер кимәлдә тейелмәй торған Бөрйәндең иҫ китерлек матурлығы уның яҙыусы булыуға этәргес көс булғандыр.
«Ҡәләм һәм скальпель» («Перо и скальпель») исемле тәүге шиғырҙар йыйынтығы 1977 йылда сыға. Был китабы тулыһынса тыуған яҡҡа, башҡорт тәбиғәтенә, ябай хеҙмәтсәндәргә, ауыл табиптарына ҡарата яҡты хистәр менән һуғарылған. «Ылыҫ шаңдауы» («Хвойное эхо»; 1984), «Бөрйән көндәлеге» («Бурзянский дневник»; 1994) китабына Башҡортостандағы ҡурсаулыҡтар тураһындағы хикәйәләре һәм очерктары ингән. Георгий Кацерик балалар өсөн дә күп яҙа, «Бағырлы шишмә» («Форелевый ручей»; 1990), «Ала Буға ҡайҙа йәшәй?» («Где живёт Ала-Буга?»; 1994) һәм башҡа китаптар авторы.
Һуңғы йылдарҙа Георгий Иванович үҙенең уҡыусыларын «Урал батыр» эпосы мотивтары буйынса яҙылған «Ҡояш ҡыҙы» («Дочь солнца»; 2004) әкиәттәр йыйынтығы, «Иҫке умарта» «Старая борть» китабы, «Күк диңгеҙ» («Сине море»; 2007), «Кисәге шәхес» («Вчерашнее лицо»; 2014) шиғри йыйынтыҡтары менән ҡыуандырҙы. «Истоки» гәзитендә уның «Аҙаҡҡы һөйөү» («Последняя любовь») һәм «Ҡартайған ҡояш» («Старое Солнце») поэмалары баҫылып сыҡты. «Бельские просторы» журналында «Житие Федора Веревкина» повесы һәм наркомания проблемаларына бағышланған «Беҙгә төн килеп инә» («К нам вторгается ночь») яҙмалары донъя күрә. «Башҡортостан рус әҙәбиәтендә» йыйынтығына ла уның шиғырҙарының шәлкеме индерелә (2004).
«Излечение неизлечимых» (2009) китабы йәмғиәттә киң билдәлелек яуланы, был китапта Георгий Кацерик наркомандарҙы дауалау һәм профилактика буйынса үҙенең бай тәжрибәһе менән бүлешә.
Кәбир Аҡбашев, Рәми Ғарипов, Земфира Муллағәлиева, Сафуан Әлибай һәм башҡа әҙиптәрҙең шиғырҙарын рус теленә тәржемә итә.
Ижадсы 1986 йылда СССР Яҙыусылар союзына ҡабул ителә, Башҡортостан Яҙыусылар союзының рус телле яҙыусылар секцияһы эшендә бик әүҙем ҡатнаша.
Мешков йорто
Мешков йорто — Пермь ҡалаһының тарихи үҙәгендәге айырым йорт. Исемен бинаның хужаһы эшҡыуар һәм меценат Николай Васильевич Мешков исеменән ала. Монастырь урамы, 11-се йорт адресы буйынса урынлашҡан.
Тарихы
Йорт 1820 йылда архитектор Иван Свиязев проекты буйынса һуңғы рус классицизмы стилендә төҙөлгән. 1820 йылда ул янған һәм ҡабаттан тергеҙелгән. 1842 йыл да көслө янғын ваҡытында ҡабаттан яна һәм бынан һуң 40 йыл буйы ҡулланылмай. 1885 йылда бинаны ҡала ҡаҙнаһы  үҙ милкенә һатып ала. Һуңынан йортто  эшҡыуар Николай Васильевич Мешков һатып ала һәм 1887 йылда ҡала Думаһына йортто яңынан төҙөү өсөн ғариза бирә. 1889 йылда архитектор Александр Турчевич проекты буйынса модерн стилистикаһы йоғонтоһо аҫтында   йорт  яңынан төҙөлә. Артабан бина өлөшләтә Урал тимер юлдары  хөкүмәте контроленә һәм башҡа ойошмаларға   ҡуртымға бирелә.
1900 —1901 йылдарҙа был йортта рәссам-пейзажсы А.К. Денисов-Уральскийҙың эштәренең күргәҙмәһе асыла. Уның 48 эше, шул иҫәптән «Урман янғыны» картинаһы ла ҡуйыла, был картина  1983 йылда АҠШ-тағы совет илселегенә бүләк ителә
1918 йылда йортта Көнсығыш фронттың 3-сө армияһы штабы урынлаша, был хаҡта бинала ҡуйылған мемориаль таҡта  һөйләй.
Аҙаҡ төрлө ваҡыттарҙа йортта Пермь дәүләт университетының медицина факультеты, ресторан һәм «Урал» ҡунаҡханаһы урынлаша. Һуңғы йылдарҙа бина Пермь йылға пароходсылығына ҡарай
2007 йыл аҙағында бинаға Пермь тыуған яҡты өйрәнеү музейы күсеп сыға «Ата йорто» сериалы өсөн (2017, 5 серия) Мешков йорто ихатаһында күренештәр төшөрөлә.
Архитектураһы
Бина һуңғы рус классицизмы стилендә 1820 йылда архитектор И.И. Свиязев проекты буйынса төҙөлгән. Һуңынан 1885—1886 йылдарҙа архитектор А.Б. Турчевич проекты буйынса нәфис модерн стиле йоғонтоһо аҫтында яңынан ҡоролған. Бинаның үҙенән тыш шул ваҡытта ҡыҙыл кирбестән матур таш ротонда төҙөлә, әммә совет осоронда ул һүтеп алына.
Бинаның стеналары ҡатлы-ҡатлы, тышҡы һәм эске ҡаттары кирбестән ә уртала ҡаттар ағастан. Бинаның фасады Кама йылғаһы яры буйына сыға, бинаның силуэты асыҡ һәм аныҡ. Стена яҫылыҡтары, тәҙрә ҡапҡастары, бөҙрә рамалар, кәрниздәр, капитель, пилястралар, парапеттар, кәртә рәшәткәләре, — һылап яһалған биҙәктәр менән биҙәлгән һәм дөрөҫ булмаған бөҙрә һыҙылмаларға эйә. Айырым йорттоң бүлмәләрендә лә йорт түбәһе биҙәлгән. Һөҙөмтәлә бина биҙәлеше арҡаһында Яр буйы ҡоролмалары араһында иғтибарҙы йәлеп итә
Реставрациялары
2007 йылдың 21 мартынан ведомство-ара комиссияһы Мешков йортон тергеҙеү һәм йүнәтеү буйынса ҡарар ҡабул итә. 2009 йылдың 21 ноябрендә тергеҙелгән «Мешков йорто» асыла. Эш барышында бина диуарҙары нығытыла, фасадтың реставрацияһы үткәрелә, бөтә төр һылап яһалған биҙәктәр тергеҙелә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Үзбәкстан дәүләт сәнғәт музейы
Үзбәкстан сәнғәт музейы — 1918 йылда халыҡ университеты музейы булараҡ нигеҙ һалына, һуңыраҡ Үҙәк художество музейы, 1924 йылдан — Ташкент сәнғәт музейы, 1935 йылдан — Үзбәкстан сәнғәт музейы.
Музейҙың барлыҡҡа килеү тарихы
1918—1935 йылдарҙа музей Ташкентта кенәз Н. Романовтың элекке һарайында, 1935—1966 йй. — халыҡ йорто бинаһында урынлашҡан була. 1974 йылда шул уҡ урында музейҙың яңы бинаһы (архитекторҙары И. Абдулов, А. К. Никифоров, С. А. Розенблюм) төҙөлгән, уның күләме ябай кубҡа оҡшаған; фасадтары тышҡы яҡтан анодирланған алюминий киҫәктәре менән йөҙләгән металл каркас конструкциялары ярҙамында квадрат элементтарға бүлгеләнгән, цоколь ҡаты диуарҙары һәм порталлы инеү урыны — һоро шымартылған мәрмәрҙән көпләнгән. Бинаның дүрт яғына ла залда тигеҙ тоноҡ яҡтылыҡ барлыҡҡа килтереүсе стивит быяла ҡуйылған.
Музей коллекцияһы тарихы
Сәнғәт музейының тәүге коллекцияһы торған кенәз Николай Константинович Романовтың һәм башҡа кешеләрҙең 1918 йылдың апрелендә национализацияланған 100 сәнғәт әҫәренән — урыҫ графикаһы һәм һәм көнбайыш европа оҫталары һынлы рәсем сәнғәте һәм графикаһы, скульптура әҫәрҙәренән, нәфис мебелдән, фарфорҙан торған. Крайҙы өйрәнеү Музей барлыҡҡа килеүе менән, уның коллекциялары Төркөстан крайҙы өйрәнеү музейы йыйылмаһы, шулай уҡ Мәскәү һәм Ленинград музей фондтары менән тулыландырыла. Мәҫәлән, музей 1920—1924 йй. XVIII б. — XX б. башы урыҫ сәнғәтенең 116 әҫәрен: улар араһында В. Л. Боровиковский, В. А. Тропинин, К. П. Брюллов, Н. А. Ярошенко, И. Е. Репин һәм башҡа күптәрҙең ҡылҡәләме портреттарын даими күрһәтеү өсөн ала. Шәхси коллекцияларҙан музей революцияға тиклем Урта Азияла үҙ эштәрен яҙған — И. С. Казаков, Н. Н. Каразин, Р. К. Зоммерҙың яҡынса 250 картинаһын һатып ала.
1930-сы йылдарҙың 2-се яртыһынан музей йыйылмаһы Үзбәкстан рәссамдарының әҫәрҙәре иҫәбенә байтаҡ киңәйтелә.
2019 йылдың ғинуарында бөйөк кенәз Николай Константиновичтың подвалында хаҡы 1 миллион долларҙан артыҡ баһаланған хазинаһы табылды. Һирәк осрай торған сәнғәт әҫәрҙәре коллекцияһы, көмөш һәм алтын тәңкәләр һәм һауыт-һаба, төрлө боронғо предметтар, картинаналар, иконалар һәм ҡиммәтле металдарҙан эшләнгән эшләнмәләр. Хазина тарихи ҡомартҡы булараҡ дәүләт һаҡлауы аҫтында алынды һәм музейға күсерелде. Уларҙың бер өлөшөн махсус лабораторияға тапшырырға планлаштырыла, унда немец һәм поляк белгестәре реставрация эштәре үткәреү менән шөғөлләнәсәк.
Рус сәнғәте
Музей экспонаттары араһында көнбайыш европа һәм урыҫ рәссамдары (Бөйөк кенәз Н. К. Романов коллекцияһынан) әҫәрҙәре, музейға башҡа сығанаҡтарҙан ингән картиналар, шулай уҡ Үзбәкстан рәссамдарының әҫәрҙәре бар. Шул иҫәптән:
Көнбайыш европа сәнғәте
Музейҙа көнбайыш европа сәнғәтен Италия, Испания, Франция, Германия, Нидерланд, Фландрия, Голландия һәм Англия һынлы һәм ҡулланма сәнғәте аша сағылдырыла. Әҫәрҙәр 9 залда күрһәтелә.
XVI быуат һынлы сәнғәте коллекцияһы итальян рәссамдары У. Доменикино, Д. Сальви, П. Векки. Б. эштәре аша күҙ алдына баҫа. XVII быуаттың икенсе яртыһы һәм XVIII быуат италия һынлы сәнғәте Б. Скедоне, А. Каналетто, М. Мариески, Д. Панини.эштәре менән таныла.
XVII быуат француз һынлы сәнғәте тураһында рәссамдар Ф. Шампень, П. Миньяр, Ф. Ван дер Мейлен полотнолары аша фекер йөрөтөргә мөмкин. XVIII—XIX быуат француз сәнғәтен Ш. Ван Лоо, Н. Ланкре, К. Латура, Ф. Жерар, Ш. Фрер, Л. Тессон, Э. Маскре һәм башҡа полотнолары күргәҙмәһе аша күрһәтелә.
Немец рәссамдары әҫәрҙәре араһында Л. Шенбергер һәм Р. Фольмар пейзаждары күрһәтелә.
XV—XVI бб. Нидерланд һынлы сәнғәте коллекцияһында И. Босх мәктәбенән билдәһеҙ рәссам, Г. Хонтхорст, Ф. Поурбус, Ф. Флорис эштәре күрһәтелгән. XVI—XVII быуат Фламанд рәссамдары Я. Брейгель һәм А. Брауверь даирәһенән аноним вәкилдәре, полотно Д. Тенирс, Я Фейт һәм башҡа полотнолары аша таныла.
Голланд натюрморты Ян Ван Хейсум әҫәрендә һүрәтләнгән. Голландия коллекцияһында шулай уҡ Б. Ван дер Хелст һәм Ян Ван Лоотен бар. Галереяла Ян Стендыҡы тип һылтанылған билдәһеҙ һынлы сәнғәт оҫтаһының эше лә бар. Англия сәнгатеннән Д. Доу һәм X. Робертсон эшләре тәкъдим ителгән.
Оньта
Оньта — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Волчанка йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сиивмтота-Юн
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Заливной (Стәрлетамаҡ районы)
Заливной (Заливной) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 416 кеше. Почта индексы — 453167, ОКАТО коды — 80249848003.
Аллаһ
Аллаһ (الله, ) — Исламда юғары илаһи зат. Ҡөрьәндә Аллаһ бер һәм берҙән-бер илаһи көс, донъяны яралтыусы һәм Ҡиәмәт көнөнән һуң Ахыры заманда хөкөм итеүсе тип әйтелә. Мөхәммәт иһә ер йөҙөндә уның һуңғы Пәйғәмбәре (Нәби) һәм илсеһе (Рәсүл). Бына ошоно танып әйтелгән шаһитлыҡ итеү Исламда шәһәҙәт тип атала. Шәһәҙәт әйтеп, кеше мосолманлыҡ ҡабул итә.
Аллаһы тәғәлә донъяны, мәхлүҡәтте (йән эйәләрен), тәбиғәтте, бәндәләрҙе яралтыусы, бар итеүсе.
Аллаһы тәғәлә ер йөҙөндәге бәндәләрҙе бергә йыйып, үлеләрҙе терелтеп хөкөм итер, йә тамуҡта-йәһәннәмдә, йә иһә ожмах-йәннәткә юллар. Кешеләргә Аллаһ үҙенең барлығын ғүмәлдәре менән күрһәтә һәм белдерә. Донъялағы һәр бер әйбер — Аллаһ мөғжизәһе.
Этимологияһы
Ғәрәп теле фәнендә  Аллаһ һүҙе  әл-Илаһ тигәндән килеп сыҡҡан тип һанайҙӘр, йәғни яңғыҙлыҡ исем   артикле әл менән   илаһ (إلٰهٌ ilah) ҡушылыуҙан барлыҡҡа килгән. Ул йәһүд телендәге  Элоһим, арамейса Элаһ, сүриәсә Алаһ һәм аккадса Эл тигән һүҙҙәр менән тамырҙаш.
Шул уҡ ваҡытта мосолман ғөләмәләренең ҡайһы берҙәре «Аллаһ» — яңғыҙлыҡ исем, бер ниндәй семантик тамыры юҡ тип һанай (ғәйре мүштәҡ).
«Аллаһ» һүҙе мосолмандарҙың барлыҡ дини китаптарында, политеизмды кире ҡағыуҙың бер дәлиле булараҡ, һәр саҡ берлектә ҡулланыла.
Аллаһ бер, Мөхәммәт (с.ғ.с) уның Рәсүле тип шәһәҙәт әйтеп, Ислам ҡабул итәләр
Аллаһы тәғәләнең күркәм исемдәре
Ислам традицияһында Аллаһы тәғәләнең  атрибут исемдәре бар тип һанала. Бөтә был исемдәр Аллаһы тәғәләнең Үҙе яралтҡан донъяла белдерелгән сифаттарын һүрәтләй.
Мөхәммәт Пәйғәмбәр бер хәҙисендә: «Аллаһы Тәғәләнең 99 күркәм исем сифаттары бар, шул исемдәрҙе әйтеп доға ҡылығыҙ, ул исемдәр араһында шундай исем йәшерелгән, әгәр бәндә уны зекер итеп доға ҡылһа, теләге һис шикһеҙ ҡабул булыр», — тип әйтелә. Был исемдәр Исми Әғҙам доғаһында килтерелә
Ислам дине
Аллаһы тәғәләнең барлығын, берлеген танып, Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙе уның Рәсүле тип таныусылар - мосолмандар. Улар Ислам диненең дөрөҫлөгөнә инана.
Ислам (ғәрәпсә الإسلام — Аллаһы тәғәләгә инаныу, тоғролоҡ. Ул донъя диндәре һанында; донъялағы киң таралған ибраһими диндәрҙең береһе ; Мөхәммәт Пәйғәмбәр тарафынан нигеҙләнгән дин ; Ислам дине Мөхәммәт Пәйғәмбәргә (570—632) иңгән Ҡөрьән китабы аша ҡанунлаштырылған . Аллаһы тәғәләнең, Пәйғәмбәре Мөхәммәт с.ғ.с аша кешеләргә ебәргән һуңғы илаһи дине. Аллаһы тәғәлә Мөхәммәт Пәйғәмбәр аша кешеләргә Ҡөрьәнде иңдергән.
Аллаһы тәғәлә Ҡөрьән Кәримдә
Исламдың дин ғилеме Аҡыдаға ярашлы, Ҡөрьән — Аллаһы тәғәләнең Мөхәммәт Пәйғәмбәргә Ябраил фәрештә аша туранан-тура мөрәжәғәт итеүе. Ҡөрьән Ислам диненең нигеҙен тәшкил итә. Һәм мосолмандар уны — Аллаһы тәғәлә һүҙе тип ҡабул итә. Иман — иғтиҡад тейешле ғәмәлдәр, кешеләр өсөн кәрәкле өгөт-нәсихәттәр Ҡөрьән-Шәрифтә әйтелә.. Мөхәммәт Пәйғәмбәргә иңгән «Аллаһының изге һүҙе»  Ҡөрьән китабының нигеҙен тәшкил итә. Был китап 114 сүрәнән, һәр сүрә төрлө күләмле аяттарҙан тора.
.
Ислам дине — ул Аллаһы тәғәләгә генә табыныу һәм Уға тиңдәш - ширк тотмау. Аллаһы Тәғәләгә тиңдәш тотмау, тимәк, Унан башҡа бер кемде лә илаһ тип танымау тигәнде аңлата. Мосолман кешеһе тик Аллаһы тәғәләгә генә ғибәҙәт ҡылырға тейеш. Ғибәҙәт ҡылыу, тимәк, Аллаһы Тәғәләнең ҡушҡан әмерҙәренә буйһоноп, Ул тыйған нәмәләрҙән тыйылыу һәм Аллаһы Тәғәлә ҡушҡандарын үтәү тигәнде аңлата.. Аллаһ тигән һүҙҙең шундай бер үҙенсәлеге бар: Аллаһ менән берәү ҙә Уны уртаҡлаша алмай, Аллаһы тәғәләнән башҡаға был исемдең бер кемгә лә бирелеүе мөмкин түгел. Шуның өсөн дә Ҡөрьән Кәрим Уның исеме менән башлана. Мосолман бары тик Уға ғына ғибәҙәт ҡылырға һәм Унан ғына ярҙам һорарға, Уның ғына ризалығын алыр өсөн тырышырға тейеш.
Аллаһы тәғәләнең бер исеме Әл-Ҡәһәр Был һүҙ "ҡәһәр һуҡһын, ҡәһәр төшкөрө" кеүек ғибәрәләр рәүешендә телебеҙгә инеп ҡалған. Юҡ итеүсе, һәләк итеүсе тигәнде аңлата. Аллаһ теләгән ваҡытта яралтҡандарын шул уҡ ваҡытта юҡ итә лә ала. Теләһә, тәүбә итмәгән гонаһтарҙы ла юҡ итә ала. Тарихтың төрлө дәүерҙәрендә йәшәгән төрлө-төрлө милләттәр тураһында ла мәғлүмәттәр бар. Әгәр Аллаһ был сифатын йыш ҡулланһа, ер йөҙөндә бик аҙ кеше ҡалыр ине. Ләкин Ул Рахим исеме менән мәрхәмәт итә. Аллаһ ғәҙел,Уның хөкөмө ғәҙел. Кешеләр ҙә ғәҙеллек менән хөкөм итерҙәр, ләкин төрлө сәбәптәр арҡаһында һәр ваҡыт ғәҙеллекте тәьмин итә алмаҫтар. Аллаһы тәғәлә иһә һәр ваҡыт ғәҙел, тоғро хөкөм итә.
Һәр кеше ҡылғанына ҡарап йә ожмах йәннәт менән бүләкләнер, йә гонаһтары өсөн тамуҡҡа (йәһәннәмгә) эләгер. Аллаһы тәғәлә рәхимле, гонаһлыларға, залимдарға, юлдан яҙыусыларға яза бирергә ашыҡмаҫ, гонаһтарын төҙәтергә ваҡыт бирер.
Аллаһы тәғәлә яралтҡан мөғжизәләрҙең береһе - ул Ҡөрьән Кәрим.
Дин дәресенән
Беҙҙең күҙ алдыбыҙҙа торған кеше ҡулы менән яһалған һәр нәмәнең үҙ оҫтаһы - авторы бар. ''Шуның шикелле, ер, ерҙәге үләндәр, урмандар, тауҙар, диңгеҙҙәр, йылғалар, күлдәр, шишмәләр, күк, күктәге ҡояш, ай вә йондоҙҙар ҙа үҙлектәренән генә булмағандар.
Ерҙәге инсандар, хайуандар, ҡош-ҡорттар ҙа үҙ-үҙҙәренән генә барлыҡҡа килмәгәндәр. Уларҙы ла яһаусы, икенсе төрлө әйтһәк, яралтыусы бар. Ул — Аллаһы тәғәләлер.
Аллаһы тәғәлә бер: Уға оҡшаш, Уға тиң һис бер нәмә, һис бер кем юҡ. Ул һәр нәмәнән олуғ, һәр нәмәнән өҫтөн. Ул һәр ваҡыт булған, һәр ваҡыт бар, һәр ваҡыт буласаҡ. Уға һис бер ваҡыт бөтөү юҡ.
Ул һәр нәмәне белә, һәр нәмәне күрә. Ул бығаса булған нәмәләрҙе лә, булып торган нәмәләрҙе лә, буласаҡ нәмәләрҙе лә белә. Уға йәшерен һис бер нәмә юҡ. Бәндәләрҙең күңелдәрендәге серҙәргә хәтле уға йәшерен түгел, билдәле.
Аллаһы тәғәләнең һәр нәмәгә көсө етә. Ул ни теләһә, шул була. Уның ҡөҙрәтенән килмәгән бер нәмә лә юҡ. Уның ҡөҙрәтенең ни дәрәжәлә киң булыуын белеү өсөн ошо донъяны иҫкә төшөрөү ҙә етә. Ул бит уны юҡтан бар ҡылған. Уның бөтөүен теләһә, ул шунда уҡ бөтәсәк тә.
Аллаһы тәғәлә бәндәләренә ғәйәт дәрәжәлә мәрхәмәтле. Уның рәхмәтенең иге-сиге юҡ.
Уның рәхмәтенең ни дәрәжәлә киң булыуын белеү өсөн ошо беҙгә биргән ниғмәттәрен иҫкә төшөрөү ҙә етә. Ер йөҙөндәге бөтә нәмәне ул беҙҙең файҙабыҙ өсөн яратҡан, шуларҙан файҙаланырға беҙгә ирек ҡуйған.
Аллаһы тәғәләнең рәхмәте бик киң булған кеүек, хөкөмө лә бик тоғро, бик ғәҙел: ул үҙенең ниғмәттәренә шөкөрана ҡылып, тәғәт вә ғибәҙәт ҡылған, дин вә шәриғәт ҡушҡанса йөрөгән кешеләргә киләсәктә лә, әхирәт көнөндә лә сикһеҙ ниғмәттәр бирәсәк.
Ләкин ниғмәттәренә шөкөрана ҡылмаған, дин вә шәриғәт ҡушҡанса йөрөмәгән кешеләргә әхирәттә ғазап та бирәсәк. Ул тоғро хөкөмө, ғәҙеллеге собәпле шулай итә.
Шулай булғас, Аллаһы тәғәләнең донъяла беҙгә биргән ниғмәттәренә шөкөрана ҡылып, дин һәм шәриғәт ҡушҡанса йөрөп, әхирәттә лә рәхәтлеккә, йәннәт нигмәттәренә ирешергә тырышырға тейеш. Аллаһы тәғәләнең беҙгә биргән олуғ ниғмәттәрен онотоп, уға шөкөрана ҡылмайынса, дин вә шәриғәт ҡушҡанса йөрөмәйенсә, әхирәт көндә бәхетһеҙлеккә осрауҙан, йәһәннәм ғазабына дусар булыуҙан һаҡланырға кәрәк''
Удвий
Удвий — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Явзора йылғаһының уң ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аҙнаҡай
Аҙнаҡай (Азнакай, Азнакаево) — Татарстандың көньяҡ-көнсығышында Стәрле йылғаһы буйында урынлашҡан ҡала (1987), Аҙнаҡай районының үҙәге.
Ҡазанға — 376 километр. Майҙаны — 15,3 км². Халыҡ һаны — 34 859 кеше (2010 йыл). Татарҙар — 85,4 %, урыҫтар — 11,9 % (1989).
Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығында Сатыр тау (324 метр) янында урынлашҡан. Ҡыҙыл китапҡа индерелгән үҫемлек һәм хайуандар күп.
Аҙнаҡай — нефть сәнәғәте ҡалаһы (НГДУ «Азнакаевскнефть», ООО «Татнефть-АзнакаевскРемСервис», ЯАЙ «РИТЭК-Внедрение»).
Маркобрунова Анна Васильевна
Маркобрунова Анна Васильевна (31 июль 1927 йыл — 6 май 1992 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы хеҙмәткәре, малсы. 1961—1981 йылдараҙа Псков өлкәһенең Локня районы «Коммунар» колхозы һауынсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973).
Биографияһы
1927 йылда Ленинград өлкәһенең (хәҙерге Псков өлкәһе) Локня районы Большой Бор ауылыда тыуған.
Тулы булмаған урта белемле. 1948 йылда тергеҙеүсе поезда, һуңынан «Коммунар» колхозында баҫыусы булып эшләй башлай, ә һуңғараҡ, 1960 йылдың ғинуарынан, һауынсы булып эшләй.
Эшләй башлауыныү тәүге йылында уҡ һәр беркетелгән һыйырҙан уртаса 2800 килограмм һөт һауа. Һауым йылдан-йыл үҫә. 1970 йылда 3420 килограмм, 1971 йылда — 3845 килограмм һөт һауа. Мәскәүҙә СССР халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә ҡатнашып тора. 1972 йылда уртаса һәр һыйырҙан һөт һауыу буйынса дүрт мең сиген үтеп китә. 1973 йылда һөт һауыу буйынса рекордлы максимумға етә — 4185 килограмм.