cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рәсәй флагы
Рус батшалығы флагтары
…карап мачтаһында „төрлө флагтар“ булыуына ҡарамаҫтан… улар араһында берәүһе, ҙурырағы, урыҫ герблы була, ә икенсеһе, тегелгән гербтар менән, Иерусалимдан, һәм Пётр ошо флагтарҙы бот менән бергә Архангельск архиепископына бүләк итте; әммә, һис шикһеҙ, уға икеһенең береһе лә оҡшамай ине һәм 1694 йылда асыҡ диңгеҙҙә йөрөү өсөн уларҙы һайлай алмаҫ ине.
1694 йылдың 13 (23) июнендә аҡ-күк-ҡыҙыл флаг аҫтында Амстердам рейдында Рәсәй тарафынан һатып алынған 44-пушкалы фрегат торған, уны Роттердамда төҙөгәндәр, һуңғараҡ Архангельскҙа уны Пётр I „Изге күрәҙәселек“ тип атай. 1695 йылда Амстердамда было издано сочинение Карл Алярдтың әҫәре нәшер ителә „Новое голландское корабельное строение“, унда ул ваҡыттағы диңгеҙ державаларының карап флагтары күрһәтелгән, шул иҫәптән өс Мәскәү флагы. По повелению Пётр I-нең ҡушыуы буйынса 1705 йылда голланд баҫмаһында сыҡҡан әҫәр урыҫ теленә тәржемә ителә һәм Мәскәүҙә 1709 йылда. Флагтар ошолай тасуирлана :
ФЛАГЪ Его ЦАРСКОГО ВЕЛІЧЕСТВА МОСКОВСКОГО, раsдѣленъ на трое, верхняя полоса бѣлая, средняя сіняя, ніжняя красная. На сінеi полосѣ sолотоi съ царскою каруною вѣнчанъ двоеглавоi орелъ, iмѣющеi въ сердцѣ красное клеімо, съ серебрянымъ святымъ Георгіемъ беsъ sмія.
Второi Флагъ отъ ЕГО ЦАРСКОГО ВЕЛІЧЕСТВА МОСКОВСКОГО, на трое раздѣленъ, въ верху полоса бѣлая, по средѣ сіняя, въ нisу красная, тотъ флагъ сінiмъ святаго Андрея крестомъ прорѣзанъ.
Еще МОСКОВСКОI ФЛАГЪ, опредѣленъ сінiмъ крестомъ, Первоi i Четвертоi квартіеръ бѣлоi, второi i третеi красноi.
Ошоға оҡшаш флаг „Кроншлот төҙөлөүенә“ тигән миҙалда төшөрөлгән — Кронштадтта 1704 йылда Кроншлот фортын төҙөү иҫтәлегенә.
1696 йылда Дон тамағына Рәсәй ишкәкле ҡораллы караптар флотилияһы ғосман Аҙау ҡәлғәһен тәьмин итеүҙән туҡтатыу өсөн сыға. Рәссам А. Шхонебектың гравюраһында Аҙау ҡәлғәһен яулап алыу һүрәтләнә. Флотилия караптары флагштоктрында — тура мөйөшлө флагтар, уларҙың геральдик штрихлауы флагтарҙың бер өлөшө тура ҡыҙыл тәреле күк ерлектә булыуын күрһәтә, ҡалғандары —аҡ ерлектәге тура ҡыҙыл тәреле флагтар. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр, әлеге ваҡиғаларға шаһит булмаған А. Шхонебектың гравюраһы тарихи дөрөҫлөккә тап килмәй, тип һанай.
Рәсәй хәрби-диңгеҙ флагтары
Юғарыла күрһәтелгән аҡ-күк-ҡыҙыл флагтан тыш Петр I үҙ ҡулы менән төшөргән тағы ла бер флаг билдәле — зәңгәр ҡыя Андрей тәреһе менән, был һүрәт 1699 йылда эшләнгән тип фаразлана һәм флагта Андрей тәреһенең беренсе һүрәтләнеше тип һанала. Бынан алда, 1699 йылдың мартында, Петр I Изге Апостол Андрей Первозванныйҙың орденын булдыра.
Рәсәй сауҙа флагы
Елагин, Шерерға һылтанып , шулай уҡ Хьюм беренсе Рәсәй сауҙа диңгеҙ флагы күк-аҡ-ҡыҙыл триколор булған, тип һанайҙар. Шулай уҡ Хьюм байраҡтың аҡ ерлегендә күк төҫтәге бәләкәй Андрей тәреһе булған варианты тураһында хәбәр итә. Петр I-нең даталары билдәләнмәгән ҡағыҙҙарында тарихсы С. И. Елагин тарафынан 1720 йылғы Диңгеҙ уставы булдырыу ваҡытына тура килгән киләһе тасуирлама табылған :
Сауҙа флагы үрҙә тасуирланған өс колорҙан булдырылған, йәғни, аҡ, күк, ҡыҙыл.
1700 йылдың 13 ғинуарында Петр I раҫлаған Диңгеҙ уставының 6-сы артиклендә ошолайтып әйтелгән:
6. Рәсәй сауҙа караптарының ниндәй флагы бар. — Рәсәй сауҙа караптарының флагы буйлы өс колерлы булырға тейеш: аҡ, күк, ҡыҙыл.
1885 йылда аҡ-күк-ҡыҙыл флаг император Александр III тарафынан коммерция караптары флагы булараҡ раҫлана:
1142. Коммерция караптарының флагы өс горизонталь буйҙан тора, өҫтән аҫҡа аҡ, күк, ҡыҙыл.
Батша штандарты
XVIII быуат башында Петр I тағы ла бер байраҡты раҫлай — һары ерлектә Аҡ, Каспий ҙәм Аҙау диңгеҙҙәре карталарын тотҡан ике башлы ҡара бөркөт һүрәте. 1703 йылдың 1 (12) майында Ниеншац швед ҡәлғәһе яуланғас, Петр I Фин ҡултығын да батша штандартына индереү кәрәклеге тураһында әйтә. Шулай итеп, дүртенсе диңгеҙ картаһы өҫтәлә.
Петр I, штандартты тасуирлағанда, 1699—1700 йылдарҙан билдәле булған кейзер-флагын күҙ уңыңда тотоуы бар, тигән фараздар ҙа бар (әлеге флагта зәңгәр Андрей тәреһе төшөрөлгән).
Рәсәй империяһының дәүләт байрағы
1742 йылда тәхеткә Елизавета Петровнаның тәхеткә ултырыу уңайы менән элекке дәүләт регалиялары иҫәбенә (таж, скипетр, держава) яңы символдар өҫтәлә: дәүләт байрағы, ҡылыс һәм мисәт. Бының өсөн яңы Рәсәй империяһы дәүләт байрағы булдырыла: һары төҫтәге туҡыманың ике яғында ла ҡара төҫтәге ике башлы бөркөт һүрәте төшөрөлгән, бөркөттө 31 герблы ҡалҡан уратып алған (император титулярлығындағы батшалыҡтар, кенәзлектәр һәм ерҙәр). Ике башлы бөркөттөң ул ваҡытта әле ҡанаттарында территориаль гербтар булмай. Дәүләт флагының авторы — рәссам Иван Яковлевич Вишняков.
Икенсе дәүләт байрағы геральдист Б. В. Кёне тарафынан Александр IIнең тәхеткә ултырыу тантанаһына эшләнә (1856 йылдың 26 августы (7 сентябре). Дәүләт байрағы Рәсәй империяһының ҙур, урта һәм бәләкәй гербтары, Романовтар йорто гербы һәм Рәсәй территориаль гербтарының геральдик реформаһы менән тығыҙ бәйләнештә үтә. Төп идея, Австрия империяһыда һәм Пруссия короллегендә ҡабул ителгән кеүек, Рәсәй байраҡтарында, флагтарында, байрам драпировкаларында, хәрби кейемдә герб төҫтәрен билдәләү. Б. В. Кёне был илдәрҙең геральдикаһы һәм вексиколлогияһы менән бик яҡшы таныш була һәм геральдика ҡағиҙәләре буйынса Рәсәй империяһының герб төҫтәре ҡара, алтын һәм көмөш төҫтәрҙә булырға тейеш, тип һанай. Александр II-не тәхеткә ултырыу тантанаһына флаг ошо төҫтәрҙә эшләнә.
Өсөнсө дәүләт байрағы 1883 йылда Александр III-нең тәхеткә ултырыу тантанаһына булдырыла. Уны рәссам Белашев эшләй, әммә глазет урынына иҫкертелгән алтын төҫөндәге ебәк туҡыма алына.
Дүртенсе дәүләт байрағы 1896 йылда Николай II-нең тәхеткә ултырыуына эшләнә. Әлеге байраҡ алтын туҡыманан эшләнә, әммә унда рәсем төшөрөлмәй, ә ебәк менән сигелә.
Рәсәй империяһы гербының төҫтәре һәм милли флагы
Беренсе тапҡыр Рәсәйҙә герб төҫтәре Анна Иоанновна хакимлығы ваҡытында билдәләнә. Сенаттың 1731 йылдың 17 (28) авгусындағы раҫлауы буйынса, аҡ кокарда «Рәсәй ерлек билдәһе» тип таныла, ә драгун һәм пехота полктарында шарфтарҙы «Рәсәй гербы өлгөһөндә» алтынлы ҡара ебәктән эшләргә бойорола.
Николай I осоронда Урыҫ дәүләтенең айырмалы билдәһе булараҡ ҡара-ҡуйы һары-аҡ кокарда армия һәм флот офицерҙарына ғына түгел, хатта граждан чиновниктарына ҡағыла.
Символик-тантаналы ҡара-ҡуйы һары-аҡ флагтарҙы Рәсәйҙә Ватан һуғышы тамамланғандан һуң (1815 йылдан һуң), байрам көндәрендә йорттарға элә башлайҙар. Указ Рәсәй империяһы Хакимлыҡ иткән Сенаты тарафынан император һарайы министры, граф В. Ф. Адлерберг доклады буйынса раҫлана.
1865 йылдың 1 (13) ғинуарындағы батша указында бөтә ҡатлам кешеләре өсөн «1863-1864 йылдарҙағы поляк фетнәһен баҫтырған өсөн» миҙалындағы ҡара, ҡуйы һары һәм аҡ төҫтәр дәүләт төҫтәре булараҡ исемләнә.
Шуға күрә замандаштарҙа, шулай уҡ артабанғы тикшеренеүселәрҙә „1858 йылда урыҫ флагы үҙгәргән“, „Рәсәйҙең милли төҫтәре билдәләнде“, шулай уҡ „1858-1883 йылдарҙа Рәсәйҙең дәүләт флагы“ булған тигән фекер нығына». Рәсәй Федерацияһы Президенты янындағы геральдик совет та әлеге флаг дәүләт функцияларын аңлатҡан, тип иҫәпләй.
Алтын һәм көмөш төҫтәр территориаль гербтарҙы булдырыуҙа ҡулланына: мәҫәлән, Бессарабия губернаһы гербында ҡалҡан ҡаймаһы ошо төҫтәрҙән торған (1878 йыл).
Александр III-нең тәхеткә ултырыу тантанаһы алдынан 1883 йылдың 28 апрелендә Эске эштәр министры тарафынан тантаналы осраҡтарҙа флагтарҙы ҡулланыу буйынса Ғали йәнәптәре фарманы баҫтырыла, фарманда биналарҙы биҙәү өсөн тик аҡ-күк-ҡыҙыл флаг ҡулланыуы рөхсәт ителә һәм тантаналы осраҡтарҙа сит ил флагтарын биналарҙы биҙәү өсөн ҡулланыу тыйыла.
1883 йылдың 28 апрелендәге фарман буйынса Посьет етәкселегендәге Кәңәшмә яҙып ҡалдырған:
Ҡара-ҡуйы һары-аҡ төҫлө флагтар Александр III-нең тәхеткә ултырған көндәрҙә лә, һуңынан да ҡулланыла. 1885 йылда ошондай флагтар милли сифатында Александр III һәм Австрия императоры Франц Иосиф I Кремзирға килгән саҡта күтәрелә. 1887 йылдың 16 (28) февралендә Хәрби ведомство буйынса ҡара-ҡуйы һары-аҡ төҫтәрҙе милли төҫтәр булараҡ раҫлаусы Указ сыға : Аҡ-зәңгәр-ҡыҙыл урыҫ милли флагы 1918 йылға тиклем ҡулланышта була. Ҡара, алтын (һары) һәм көмөш (аҡ) төҫтәр империяның дәүләт төҫтәре статусын һаҡлап ҡалалар, улар хәрби һәм граждандар урыҫ кокардаларында һәм миҙал таҫмаларында ҡала килә. Шуға ҡарамаҫтан, 1913 йылдың авгусында Рәсәй хәрби осоу аппараттарҙың таныу билдәләрен булдырған саҡта аҡ-күк-ҡыҙыл символика ҡабул ителә (ҡара-һары-аҡ түгел). Рәсәй хәрби-һауа көстәре эмблемаһы 1914 йылдың ноябрендә барлыҡҡа килә.
Ваҡытлы хөкүмәт осорондағы флаг
1917 йылдың февраль революцияһынан һуң император Николай II үҙенең ҡустыһы Михаил Александрович файҙаһына тәхеттән баш тарта, ул, үҙ сиратында, власты Ваҡытлы хөкүмәткә тапшыра. 1917 йылдың 1 (14) сентябрендә Рәсәй республика тип иғлан ителә.
РСФСР флагы
1918 йылдың 8 апрелендә РСФСР флагы мәсьәләһе РСФСР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советында тикшерелә. ХКС ҡарарында Бөтә Рәсәй башҡарма комитетына (ВЦИК-ка) дәүләт флагы итеп «П. В. С.» хәрефтәре менән (йәғни, Пролетарии всех стран, соединяйтесь!) ҡыҙыл флагты тәҡдим итә. Әммә был тәҡдим ҡабул ителмәй. Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының 1918 йылдың 13 апрелендәге декретына ярашлы Рәсәй Республикаһының флагы итеп «Рәсәй Социалистик Федератив Совет Республикаһы» яҙыулы ҡыҙыл байраҡ раҫлана.
1918 йылдың 17 июнендә ВЦИК РСФСР флагы һүрәтt өлгөһөн раҫлай, уны рәссам Сергей Васильевич Чехонин эшләй. Флаг ҡыҙыл тура мөйөшлө яҫылыҡтан ғибәрәт, үрҙә флагтың һабы эргәһендә алтын хәрефтәр менән «РСФСР» тип яҙылған, яҙыу яҫылыҡтың ҡалған өлөшөнән ике яҡтан дүртмөйөш яһаған алтын буйҙар менән айырыла. 1922 йылдың 30 декабрендә РСФСР УССР, БССР һәм ЗСФСР менән берләшеп союз дәүләте — СССР-ҙы булдыра. СССР-ҙың дәүләт флагы һүрәтләнеше 1923 йылғы СССР Конституцияһында ошолай тасуирлана: ҡыҙыл йәки алһыу төҫтәге тура мөйөшлө 1:2 нисбәтендәге яҫылыҡ, флаг һабы эргәһендә үрҙә — алтын ураҡ һәм сүкеш, уларҙың өҫтөндә алтын ҡайма менән уратылған биш осло ҡыҙыл йондоҙ урынлаштырылған. Флаг 1924 йылдың 18 апрелендә раҫлана. Бөтә СССР караптары, СССР-ҙың дипломатик вәкиллектәре СССР флагын ҡулланған.
СССР дәүләт флагының ҡулланыу сфераһы шулай ҙа бик тар була. СССР Үҙәк Башҡарма комитеты Президиумы ҡарарына ярашлы һәм СССР Халыҡ Комиссарҙары Советының 1924 йылдың 29 авгусындағы СССР Ҡарарына ярашлы СССР порттарына беркетелгән сауҙа һәм пассажирҙар караптарҙың корм флагы сифатында ҡулланыуҙан тыш даими рәүештә тик ике бинала күтәрелә — СССР Үҙәк Башҡарма комитеты һәм СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы биналарында. Бөтә Союз байрамдары көндәрендә СССР дәүләт флагы үҙәк һәм урындағы СССР Халыҡ Комиссариаттары һәм башҡа СССР органдары биналары өҫтөндә генә күтәрелә (ундай органдар бик аҙ була).
Киреһенсә, ВЦИК-тың 1925 йылдың 23 мартындағы РСФСР дәүләт флагын ҡулланыу тәртибе тураһында ҡарарына ярашлы, РСФСР дәүләт флагы даими рәүештә ВЦИК һәм СССР ХКС биналары өҫтөндә генә түгел, бөтә башҡарма советтарҙың, шул иҫәптән ауыл советтары һәм ҡала район советтары биналары өҫтөндә күтәрелә. Бөтә Союз, республика һәм урындағы байрамдар һәм тантаналар ваҡытында РСФСР дәүләт флагы бөтә республика ҡарамағындағы дәүләт предприятиелары биналарында күтәрелә. Ҡалған дәүләт, кооператив һәм башҡа йәмәғәт учреждениелары биналарында (мәктәптәр, хәстәханалар, колхоз идаралыҡтары, совхоз дирекциялары, төрлө конторалар, магазиндар, фабрикалар һәм заводтар) бер ниндәй яҙыуһыҙ һәм билдәһеҙ ҡыҙыл флагтар ҡуйылыу ҡаралған була.
Яҙыуһыҙ һәм бер ниндәй билдәһеҙ ҡыҙыл туҡыманан флагтар СССР-ҙа һәм РСФСР-ҙа 1955 йылға тиклем иң таралған флаг төрө була. 1937 йылдың 21 ғинуарында Ғәҙәттән тыш Бөтә Рәсәй XVII Советтар съезында РСФСР-ҙың яңы Конституцияһы ҡабул ителә, унда әйтелә:Статья 149. Рәсәй Совет Федератив Социалитик Республикаһының Дәүләт флагы ҡыҙыл туҡыманан эшләнә, уның һул мөйөшөндә, флаг һабы эргәһендә үрҙә Галтын хәрефтәр менән «РСФСР» яҙыуы урынлаштырыла.
1937 йылдың 1 апрелендәге ВЦИК Пезидиумы ҡарары менән яңы дәүләт флагы раҫлана (рәссамы А. Н. Милькин). Элекке флагтан айырмалы рәүештә яңы флагта алтын һыҙаттар булмай, республика исеме ябай шрифт менән яҙыла.
Граждандар һуғышы һәм Аҡ эмиграция
Граждандар һуғышы осоронда аҡ-күк-ҡыҙыл флаг Рәсәй дәүләте һәм аҡтар хәрәкәте тарафынан ҡулланыла, ә һуңынан уны сит илдәрҙә эмигрант ойошмалары ҡуллана. Импер бөркөтлө "Яңы милли урыҫ флагы"н 1936—1939 йылдарҙа Испаниялағы Граждандар һуғышында генерал Франко яғында һуғышҡан урыҫ доброволецтары ҡуллана.
Бөйөк Ватан һуғышы
1941—1945 йылдарҙағы һуғыш осоронда Рәсәй тарихи флагтары — Андрей һәм аҡ-күк-ҡыҙыл, шулай уҡ уларҙың нигеҙендә эмблемаларҙы нацистик Германия яғында һуғышҡан ҡайһы бер урыҫ хәрби берләшмәләре ҡуллана, атап әйткәндә, Рәсәй Азатлыҡ армияһы (РОА).
СССР-ҙағы үҙгәртеп ҡороу осоро
1987 йылда аҡ-күк-ҡыҙыл флагты милли-патриотик ойошмалар ҡуллана башлай (атап әйткәндә — «Хәтер» йәмғиәте).
1990 йылда формаль рәүештә СССР исеменән сығыш яһаған шахмат буйынса донъя чемпионы Гарри Каспаров демократик символы — аҡ-күк-ҡыҙыл флагы аҫтында сығыш яһай. Уның дәғүәсеһе — Анатолий Карпов ҡыҙыл байраҡ аҫтында.
1954 йылғы СССР һәм РСФСР флагтары, өс буйлы дәүләт флагы раҫланғандан һуң да (1991), урам манифестацияларында һәм митингыларҙа Рәсәй коммунистик хәрәкәттәре вәкилдәре тарафынан ҡуллана.
1991 йылдан алып Рәсәй Федерацияһы флагы
1990 йылдың мартында РСФСР халыҡ депутаттары һайлауҙарынан һуң «Демократик Рәсәй» хәрәкәте «Конституцион комиссияһын» булдыра, комиссия өсөн Республика дәүләт суверенитеты тураһында Декларация проекттары һәм конституцион төҙәтмәләр буйынса тәҡдимдәр әҙерләнә. РСФСР дәүләт флагын үҙгәртеү — Конституцияға индерергә кәрәкле тип табылған тәүге сираттағы үҙгәртеү булараҡ тәҡдим ителә: 181-се статьяның яңы редакцияһына ярашлы «РСФСР Дәүләт флагы өс төҫлө тура мөйөшлө ҙурлығы буйынса тигеҙ горизонталь буйлы яылыҡтан ғибәрәт: өҫкө өлөшө — аҡ, уртансы — зәңгәр, аҫҡы — алһыу төҫтә. Флагтың киңлеге оҙонлоғона ҡарата — 1:2» тип раҫларға тәҡдим ителә. Әммә I Съезда 1954 йылда раҫланған флаг үҙгәртелмәй, улай ғына түгел, 1990 йылдың 23 майында депутаттар тауыш күпселеге менән аҡ-күк-ҡыҙыл флагтарҙы алып ташлау буйынса ҡарар сығарыла (улар ҡайһы РСФСР халыҡ депутаттары алдындағы өҫтәлдәрҙә ҡуйылған була), ә матбуғатта уларҙы «батша символикаһы» тип атайҙар. Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы проектында (1990 йылдың 12 октябре ҡабул ителә) күпкә һаҡ мөғәмәләлә бирелгән формула ла («Рәсәй Федерацияһының айырмалы билдәләре — герб һәм флаг — Рәсәй дәүләтселегенең тарихи символдарын сағылдыра») ҡаты тәнҡиткә дусар ителә. һәм артабанғы проект варианттарында (12 ноября 1990 йылдың 12 ноябре — яҡынса 1991 йылдың 27 июле) ул да алып ташлана һәм законға һылтанма биреү менән алыштырыла.
1990 йылдың 5 ноябрендә РСФСР-ҙың Министрҙар Советы РСФСР дәүләт флагы һәм гербын буйынса эште ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул итә һәм Министрҙар Советы янындағы Архивтар эше буйынса комитетҡа (Мәҙәниәт министрлығы менән берлектә) яңы дәүләт символдарын концепцияһын булдырыу эшен йөкмәтә. Һөҙөмтәлә Комитет аҡ-күк-ҡыҙыл флагын тергеҙергә тәҡдим итә, әммә РСФСР-ҙың Юғары Советына тейешле закон проекттарын ҡабул итеү РСФСР Президентын һайлауҙар (1991) үткәнгә тиклем кисектерелеп тора. Шулай итеп, 1991 йылдың июль-август дауамында Конституция проектына Рәсәй Федерацияһының яңы Дәүләт флагының тасуирламаһы индерелә — аҡ-зәңгәрһыу-алһыу төҫтәрҙә.
«Август путчы» ваҡытында аҡ-күк-ҡыҙыл флаг ГКЧП-ға ҡаршы торған көстәр тарафынан киң ҡулланыла. Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы проектының тейешле положениеһы нигеҙендә әҙерләнгән 1991 йылдың 22 авгусындағы РСФСР Юғары Советы Президиумының ҡарарында урын таба. Косвенным подтверждением может служить и текстуальное сходство описания национального флага из постановления Верховного Совета с частью (1) статьи 160 проекта от 16.09.1991 г., устанавливающей, что «Государственным флагом РФ является полотнище из трёх равновеликих продольных белой, лазоревой и алой полос». В проекте от 24.10.1991 г. формулировка была дополнена соотношением сторон (длины к ширине): «Государственным флагом Российской Федерации является полотнище с соотношением сторон 2:1, состоящее из трёх равновеликих продольных белой, лазоревой и алой полос», ст. 139 (1). Наконец, в проекте от 2 марта 1992 года было воспроизведено (с незначительными правками) описание, данное V Съездом народных депутатов РСФСР (Статья 136 (1): «Государственным флагом Российской Федерации является прямоугольное полотнище из трёх равновеликих горизонтальных полос: верхней — белого цвета, средней — лазоревого цвета и нижней — алого цвета. Отношение ширины флага к его длине — 1:2». См. ), Рәсәй тарихи флагы Рәсәй Федерацияһының рәсми Милли флагы булараҡ таныла:
РСФСР-ҙың Юғары Советы ҡарар сығара: Рәсәй Федерацияһының яңы дәүләт символикаһын махсус закон менән урынлаштырыуға тиклем Рәсәй тарихи флагын — бер тигеҙ горизонталь аҡ, зәңгәрһыу һәм алһыу буйлы яҫылыҡ —Рәсәй Федерацияһының рәсми Милли флагы тип һанарға.
1991 йылдың 25 декабрендә РСФСР-ҙың Юғары Советы ҡарары буйынса «РСФСР» дәүләт атамаһы законға ярашлы «Рәсәй Федерацияһы (Рәсәй)» атамаһына алыштырыла. 19 сәғәт 35 минутта Кремль өҫтөндәге СССР флагы Рәсәй флагына алмаштырыла. Рәсәй Федерацияһы халыҡ депуттары съезы 1992 йылдың 21 апрелендә РСФСР-ҙың 1978 йылғы Конституцияһына тейешле үҙгәрештәр индерә: республиканың исеме телгә алынған бөтә статьяларҙа, шул иҫәптән Дәүләт флагын тасуирлаған 181-се статьяла, ул «Рәсәй Федерацияһы» атамаһына алыштырыла. Төҙәтмәләр нәшер ителгән мәлдән, 1992 йылдың 16 майынан, үҙ көсөнә инделәр.
Конституцион комиссия тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы (Төп Закон) проектының аҙаҡҡы вариантында «РСФСР Дәүләт флагы өс төҫлө тура мөйөшлө ҙурлығы буйынса тигеҙ горизонталь буйлы яылыҡтан ғибәрәт: өҫкө өлөшө — аҡ, уртансы — зәңгәр, аҫҡы — алһыу төҫтә. Флагтың киңлеге оҙонлоғона ҡарата — 1:2» икәнлеген раҫларға тәҡдим ителә, шул уҡ ваҡытта Рәсәй Федерацияһы Президенты тәҡдим иткән проекттарҙа (1993 йылдың 29 апрелендәге проекты, 1993 йылдың 12 июлендәге Конституцион кәңәшмәнең проекты) һәм хәҙерге Конституцияның нигеҙен тәшкил иткән Рәсәй Федерацияһының дәүләт символарын федераль конституцион закондар менән билдәләү ҡарала.
1993 йылдың 11 декабрендә яңы Рәсәй Федерацияһы Конституцияһын ҡабул итеү алдынан Рәсәй Президенты Б. Н. Ельцин «Рәсәй федерацияһының Дәүләт флагы тураһында» 2126-һанлы Указға ҡул ҡуя, шуның менән Рәсәй федерацияһының Дәүләт флагы тураһындағы Положение раҫлана һәм 1955 йылдың 23 декабрендәге РСФСР Юғары Советы Президиумының РСФСР дүәләт флагы тураһындағы Положение ғәмәлдән сығарылған тип таныла. Рәсәй Федерацияһының Дәүләт флагы тураһындағы Положениеның 1-се статьяһында ул «өс төҫлө тура мөйөшлө ҙурлығы буйынса тигеҙ горизонталь буйлы яылыҡтан ғибәрәт: өҫкө өлөшө — аҡ, уртансы — зәңгәр, аҫҡы — алһыу төҫтә. Флагтың киңлеге оҙонлоғона ҡарата — 1:2» булараҡ тасуирлана. Төҫ сағылыштары билдәнмәгән.
Рәсәй флагының ҡулланышы
«Рәсәй Федерацияһының Дәүләт флагы тураһында»ғы Федераль конституцион закон ҡабул ителгәндән һуң баштағы редакцияларға ярашлы Рәсәй флагының ҡулланышы ҡаты регламентлана. Уны тик Рәсәй Федерацияһының дәүләт власы органдары, дипломатик илселектәр һәм сит илдәге Рәсәй рәсми вәкиллектәре, Рәсәй караптары реестрҙарына индерелгән суднолар һәм шулай хәрби караптар һәм суднолар ҡуллана алған.
Вафат булған кешегә хәрби ҙурлау биргән саҡта һәм башҡа махсус алдан һөйләшелгән осраҡтарҙа шәхси кешеләр тарафынан Рәсәй Федерацияһының Дәүләт флагын ҡулланыу рөхсәте — әлеге закондың үҙенсәлеге булып тора. Әлеге федераль конституцион законға ярашлы ҡағиҙәләрҙе боҙоп Рәсәй Федерацияһының Дәүләт флагын ҡулланыу Административ тәртип боҙоуҙар тураһында кодексының «Рәсәй Федерацияһы дәүләт символдарына ҡарата законһыҙ ғәмәлдәр» (әлеге статьяға 2008 йылдың 8 ноябрендә үҙгәрештәр индерелә )) тигән 17.10 статьяһына ярашлы административ яҙыҡлыҡ тип һанала һәм юридик яуаплылыҡты талап итә.
2008 йылдың көҙөндә был ҡапма-ҡаршылыҡ юҡҡа сығарыла: Дәүләт Думаһы дәүләттеке булмаған ойошмаларға һәм шәхси кешеләргә Рәсәй Дәүләт флагын ихтирам менән ҡулланыуҙы рөхсәт иткән закон проектын хуплай. «Рәсәй Федерацияһының Дәүләт флагы тураһында» исемле законға яңы положение индерелә :
Рәсәй Федерацияһының Дәүләт флагын, шулай уҡ уның һүрәтен, граждандар, йәмәғәт берләшмәре, предприятиелар, учреждениелар һәм ойошмалар, әгәр бындай ҡулланыш Рәсәй федерацияһы Дәүләт флагынан мыҫҡыл итеү булмаһа, ҡуллана ала.
Флаг мачтала (флагштокта), һабта йәки һабһыҙ эленә ала. Яҫылыҡ вертикаль рәүештә эленгән саҡта аҡ буй һулдан булырға тейеш. Рәсәй флагын тейешенсә ҡулланмау өсөн яуаплылыҡ Админитратив закон боҙоу Кодексының «Рәсәй Федерацияһының дәүләт символдарына ҡарата законһыҙ ғәмәлдәр» тигән 17.10 статьяһында билдәләнгән һәм граждандар өсөн (өс МРОТ-тан биш МРОТ-ҡа тиклем) һәм вазифа биләгән кешеләр өсөн (биш МРОТ-тан ун МРОТ-ҡа тиклем) штраф һалыу ҡаралған.
Рәсәй Федерацияһының Дәүләт флагы Көнө
Рәсәй Федерацияһының Дәүләт флагы Көнө йыл һайын 22 августа билдәләнә. Ул 1994 йылда указом Рәсәй Федерацияһы Президенты указы менән раҫлана.
Президент штандарты
1994 йылдың 15 февралендәге Рәсәй Федерацияһы Президенты Б. Н. Ельциндың 319-се һанлы «Рәсәй Федерацияһы Президенты штандарты (флагы) тураһында» Указаны ярашлы махсус флаг ҡабул ителә — [Рәсәй Федерацияһы Президенты штандарты]]. Уның төҫтәре Рәсәй Дәүләт флагының төҫтәрен ҡабатлай; айырмаһы флагтың нисбәтендә — 1:1 — һәм штандарттың уртаһында геральдик ҡалҡанһыҙ Рәсәй гербы урынлашыуында. Штандарт оригиналы Рәсәй Президенты рәсми символдарының береһе булып тора. Уның яҫылығы алтын суҡ менән ҡаймаланған, ә һабынтотҡа беркетелгән, унда Рәсәй федерацияһы Президентының фамилияһы, исеме һәм атаһының исеме һәм әлеге вазифала булыу даталары яҙылған. Штандарт һабы һөңгө рәүешендә тимер менән ослап ҡуйылған.
Еңеү Байрағы
Федераль законға ярашлы, 2007 йылдың 7 майында рәсәй федерацияһы 68 N-ФЗ еңеү байрағы булып еңеү көнө — 9 майҙа, ә бина вывешиваться, күтәреп мачталарҙа, флагштоктарҙа, рәсәй федерацияһы Дәүләт флагы менән бер рәттән.
Оҡшаш флагтар
Рәсәй флагын аҫта күрһәтелгән флагтар менән бутарға ярамай:
Аслан Ана-Василикия
Ана-Василикия Аслан (Ana Aslan; 1 ғинуар 1897 йыл, Брэила, Румыния Короллеге — 20 май 1988 йыл, Бухарест) — табип-геронтолог, биолог. Румыния Академияһының мөхбир ағзаһы. Социаль медицинаның тәүге пионерҙарының береһе.
Биографияһы
Сығышы менән әрмән. Беренсе донъя һуғышы ваҡытында шәфҡәт туташы булып хеҙмәт итә. 1915—1922 йылдарҙа Бухарест университетында медицина буйынса белем ала. Университетты тамамлағандан һуң, Даниелополу Даниель етәкселеге аҫтында эшләй, йөрәк-ҡан тамырҙары өлкәһендә докторлыҡ диссертацияһын яҡлай (1924).
Физиология һәм ҡартайыу процесы олкәһендәге тикшеренеү өлкәһендә эшләй. 1948—1952 йылдарҙа Бухарест эндокринология институтында физиология клиникаһын етәкләй. Ҡартлыҡ — ауырыу һәм уны дауаларға, хатта кисектерергә мөмкин, тип һанаусы румын врачы, академик Пархон теорияһы эҙенән бара, Ана Аслан ҡартлыҡты кисектереүсе һәм кеше ғүмерен оҙайтыусы препарат булдырыу эшенә тотона. 1955 йылда, прокаин менән оҙаҡ йылдар эксперимент үткәргәндән һуң, был препараттың башҡа эффектлы яҡтарын күреп ҡала һәм уның нигеҙендә яҡшыртылған һәм биоматдәләр менән байытылған «Геровитал H3» препаратын уйлап таба. Үҙенең беренсе тәжрибәләрен ул ҡартайған һарыҡтарҙа үткәрә. Һарыҡтар теремекләнә, уларҙың йөндәре ҡуйыра. Бынан һуң Аслан артриттан интегеүсе оло кешеләргә тәҡдим итә, уларҙың хәле яҡшы яҡҡа үҙгәрә — улар йөрөй башлай, уларға хәл инә, һығылмалыҡтары кире ҡайта, хатта кире эшкә урынлашалар һәм спорт менән шөғөллөеү мөмкинлеге алалар. Бынан тыш, 100 йәшлек ҡартарҙа сәс үҫеү күренеше күҙәтелә. «Геровитал H3», авторҙың үҙе атауынса, «йәшлек фонтаны» ғүмерҙе 100 йәшкә тиклем оҙайтыу үҙенсәлегенә эйә икәнлеге, инвалидлыҡты дауалау, ҡайһы бер йөрәк, нервы һәм быуын, паралич, диабет ауырыуҙарын дауалай, ул хәтерҙе һәм дөйөм хәлде яҡшырта һ.б. икәнлеге асыҡлана «Геровитал H3» башҡа ғалимдарҙа шик тыуҙыра, әммә А. Аслан ыңғай һөҙөмтәләр бар икәнлеген иҫбатлау өсөн, ғилми тикшеренеүҙәрен дауам итә. Ике йыл дауамында 15 000 кешенән ҡан алына, уларҙың берәүҙәре — «Геровитал H3», икенселәре — плацебо ҡабул итә. «Геровитал H3» алған кешеләрҙең 40 % -ы, киҙеү эпидемияһы ваҡытында әҙерәк ауырый, ә плацебо ҡабул итеүселәр төркөмөндә үлем осрағы 13 % кимәлендә, шул уҡ ваҡытта, препарат ҡабул иткән пациенттарҙа — 2,7 %. 1976 уның етәкселегендә «Геровитал H3»ға аналог рәүешендә «Аславитал» тип исемләнгән яңы препарат сығарыла, ул да тиренең ҡартайыу процесын тотҡарлай. 1951 йылда Ана Аслан Бухареста Европала берҙән бер Геронтология һәм гериатрия институты булдыра. 1959 йылда Румыния геронтологтар ассоциацияһын етәкләй. Уның асыштары тураһында 1957 йылдың көҙөндә немец ҡалаһы Карлсрухта үткән табиптар конгресында бөтә донъя белә. Карлсрухтағы конгрестан һуң, Аслан үҙе һәм ул уйлап тапҡан препарат бөтә донъяла танылыу ала. "Геровитала H3"дың файҙалы яҡтары ғилми күҙлектән дә таныла. Дарыуҙар ампула итеп сығарыла башлай, бөтә упаковкаларҙа ла Ана Аслан ҡултамғаһы ҡуйыла. Был дарыуҙың аналогтары Италия, Франция, Бельгия, Германия илдәрендә күренә башлай. «Геровитала» (Gero-H-3) тыш, Аслан «Аславитал» геронтологик препаратын һәм аҡылға зәғиф балаларҙы дауалау өсөн ҡаралған "Балалар өсөн аславитал " препаратын уйлап таба. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, ҡайһы бер тикшеренеүҙәр ҡартайыу процесын туҡтатыу эффектын үтәй алмай. Геровитал хәҙерге көндә, «раҫланмаған яңы препарат» булараҡ, АҠШта тыйылған.
Бынан тыш, ул ике косметик дауалау сараһы (сәс өсөн лосьон Геровитал H3 кремы) патентлай.
Ул бик күп илдәрҙә һабаҡ бирә, күп кенә сит ғилми йәмғиәттәре ағзаһы була, төрлө телдәргә тәржемә ителгән ғилми хеҙмәттәр яҙа. А. Асланға ярҙам һорап бик күп күренекле эшмәкәрҙәр мөрәжәғәт итә, улар араһында Шарль де Голль, Никита Хрущёв, Джон Ф. Кеннеди, Конрад Аденауэр, Чарли Чаплин, Индира Ганди, Иосиф Броз Тито, Лилиан Гиш, Элизабет Тейлор, Хо Ши Мин, Марлен Дитрих, Кирк Дуглас, Сальвадор Дали һәм башҡалар була.
А. Аслан Нью-Йорк Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, Бөтә донъя медицина профилактикаһы һәм социаль гигиена берләшмәһе, Европа практик медицина тикшеренеүҙәре үҙәге, Халыҡ-ара геронтология кәңәшмәһе ағзаһы, Чили Милли геронтологтар йәмғиәте ағзаһы була.
Байғужа улусы
Байғужа улусы — Өфө губернаһының Бөрө өйәҙендәге территориаль улус.
Тарихы
1866 йылда ҡан-ҡәрҙәш башҡорттарҙың Уран улусы биләмәһенең бер өлөшөндә ойошторолған. 1896 йылда улус IV станға инә һәм 39 ауылды, 2 айырылып күсеп ултырған яңы ауылды, бер яңы барлыҡҡа килгән ауылды, шулай уҡ 27 тирмәнде (шул иҫәптән Шмельковтың), һәм Дубовова утарын үҙ эсенә ала. Шиңгәнкүл ауылы, Аҡылбай һәм Ушъятау бүленеп сыҡҡан ауылдары, яңы барлыҡҡа килгән Актау ауылы һәм 2 тирмән Пермь губернаһының Уҫы өйәҙе биләмәһендә урынлашҡан булалар һәм һуңғараҡ Уҫы өйәҙенә индерелә. Әмзебаш ауылы шулай уҡ Калегинск улусы составына тапшырыла.
1912 йылда улус ун бер ауыл йәмғиәтенән тора :
- Айбүләк (Айбүләк, Гөтбөр, Султый),
- Бәҙрәш (Бәҙрәш, Кесеҡор, Киҫәкҡайын, Ҡызылъяр, Иҫке Артауыл, Тартар, Янбарис),
- Байғужа (Байғужа, Ураҡай),
- Иванаево (Яңауыл, Иванаево, Эткенә, Костин, Яңғыҙнарат),
- Истәк (Ахтиял, Исмәт, Истәк, Көйөк, Юсыҡ),
- Ҡарман (Ҡарман, Үрҙәк),
- Ҡом (Ҡом),
- Можға (Кониг, Можга, Ноҡрат, Шудек),
- Яңы-Ҡоҙаш (Яңы-Ҡоҙаш),
- Иҫке Ҡоҙаш (Ҡомалаҡ, Иҫке Ҡоҙаш),
- Иҫке Уръябаш (Ведресев, Яңы Уръя, Яңы Уръябаш, Иҫке Уръя, Иҫке Уръябаш).
1914 йылда Яңауыл станцияһы яны ҡасаба барлыҡҡа килә (һуңыраҡ Яңауыл һәм Иванаево ауылдарын үҙ эсенә ала һәм район үҙәге булып китә). Шул уҡ осорҙа Ҡарман станция ҡасабаһы үҫеп сыға.
1922 йылда улус Бөрө кантоны составына инә. 1926 йылға ҡарата уның бөтә тиерлек тораҡ пункттары эреләтелгән Яңауыл улусы составында була, хәҙер Яңауыл районы составындалар.
Әхмәрова Флүрә Дәүләтхан ҡыҙы
Әхмәрова Флүрә Дәүләтхан ҡыҙы (14 ноябрь 1928 йыл — 20 март 2004 йыл) — педагог-методист, тыуған яҡты өйрәнеүсе, йәмәғәт эшмәкәре. Өфөнөң тыуған яҡты өйрәнеүселәр йәмғиәтен ойоштороусы һәм уның тәүге рәйесе. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1964).
Биографияһы
Флүрә Дәүләтхан ҡыҙы Әхмәрова 1928 йылдың 14 ноябрендә БАССР-ҙың Бөрө кантоны Үрге Ҡарыш ауылында (Башҡортостан Республикаһының Балтас районы) тыуған. Өфө ҡалаһының 3-сө гимназияһын тамамлаған.
1950 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай. Институтты тамамлағандан алып 1989 йылға тиклем Ҡандра районы, Татар АССР-ының Шереметьев районы, Өфө ҡалаһында 47-се, 96-сы мәктәптәрендә уҡытыусы, Өфө халыҡ мәғарифы бүлегенең методик кабинеты мөдире булып эшләй. 1974 йылдан алып 20 йыл Өфөләге «Салют» балалар шифаханаһында завуч булып эшләй.
30 йыл самаһы тыуған яҡты өйрәнеү менән шөғөлләнә. 1997—2004 йылдарҙа Өфө тыуған яҡты өйрәнеүселәр клубын ойоштороусы һәм рәйесе була. Тыуған яҡты өйрәнеүсе булараҡ Ленин темаһы (Ульяновтар ғаиләһе туғандары менән хат алышыу ойоштора, В. И. Ленин, А. И. Рыков, А. Д. Цюрупаның туғандары менән бәйләнеш урынлаштыра), Башҡортостанда революцияға тиклемге хәйриә һәм белем биреү тарихы менән ҡыҙыҡһына.
«Ғәлиә», «Усмания» мәҙрәсәләре, Өфө мосолман ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәтенең рәйесе Мәрйәм Солтанова, ғалим Б. И. Николаевский, публицист В. Л. Бурцев тураһында мәҡәләләр яҙа. Башҡортостан менән М. Ю. Лермонтов, А. С. Пушкин, Л. Н. Толстойҙың бәйләнеше тураһында, Эверсманндар-Базилевтар-Железновтар, Усмановтар, Залежскийҙар, Солтановтар һәм Рәсәйҙең башҡа заттары тураһында яңы мәғлүмәттәр аса. «Халыҡ дошмандары» мөһөрө тағып исемдәре телгә алыуҙан тыйылған Муса Мортазин, Афзал Таһиров, Риза Әбүбәкеров, Фәтих Ҡотлояровтарҙың исемдәрен халыҡҡа ҡайтарҙы.
Табылған тыуған яҡты өйрәнеү материалдарын Флүрә Дәүләтхан ҡыҙы республика мәктәптәрендә уҡытыуҙа ҡуллана.
Хеҙмәтсәндәрҙең Совет районы советының етенсе һәм һигеҙенсе саҡырылыш депутаты, Өфө ҡала советының туғыҙынсы саҡырылыш депутаты итеп һайлана.
2004 йылдың 20 мартында Өфө ҡалаһында вафат була.
2004 йылдан алып Флүрә Әхмәрова исемендәге Өфө ҡалаһы тыуған яҡты өйрәнеү йәмғиәтен уның ҡыҙы, журналист Иҡсанова Гөлнара Альфред ҡыҙы етәкләй.
Ижады
Әхмәрова Флүрә Дәүләтхан ҡыҙы — башҡорт мәктәптәренең башланғыс кластары өсөн рус теле дәреслектәре, уҡытыу-методик әсбаптар авторы.
Педагогика һәм тыуған яҡты өйрәнеү буйынса китаптары:
Әҙәбиәт
Владимир Львович Бурцев (1862—1942) : В помощь изучающим курс «История культуры Башкортостана» / Ф. Д. Ахмерова ; Рос. акад. наук, Отд-ние гуманитар. наук АН РБ, Ин-т истории яз. и лит., Отд. истории культуры и педагогики, 64 с. 21 см, Уфа ИИЯЛ 1997.
Не будет гражданин достойный к Отчизне холоден душой… : (Әҙәбиәт дәрестәрендә тыуған яҡты өйрәнеү материалы) / Ф. Д. Әхмәрова, 190,[2] с. ил. 21 см, Өфө Башҡортостан «Китап» нәшриәте 1994
Хәтер
Өфө ҡалаһының тыуған яҡты өйрәнеү йәмғиәте Флүрә Әхмәрова исемен йөрөтә.
Өфөлә йыл һайын крайҙы өйрәнеү буйынса Әхмәрова уҡыуҙары үткәрелә.
И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү медицина университеты
И.М.Сеченов исемендәге беренсе Мәскәү дәүләт медицина университеты (Сеченов университеты) — боронғо, ҙур һәм Рәсәйҙең алдынғы медицина университеты, үҙенең тарихын 1758 йылдан алып бара. 1955 йылдан күренекле урыҫ физиологы исемен йөрөтә.
Университетта Рәсәйҙән һәм сит илдәрҙән 17 меңдән ашыу студент уҡый. Улар көндөҙгө, киске һәм ситтән тороп уҡыу юлы менән, шулай уҡ дистанцион белем ала. Хәҙерге ваҡытта университеттың ректоры булып Рәсәй Фәндәр академияһы академигы, медицина фәндәре докторы, профессор Петр Васильевич Глыбочко тора.
Тарихы
Университеттың башланғысы булып Император Мәскәү университетының (ИМУ) медицина факультеты тора, ул императрица Елизавета Петровна идара иткән осорҙа М.В.Ломоносов һәм граф И.И.Шувалов тәҡдиме буйынса ойошторола.
Медицина факультетында дәрестәр 1758 йылда башлана, өҫтәүенә, тыңлаусылары 6-8 кеше генә була, ә бөтә уҡытыусылар  сит ил кешеләре була. XVIII быуат аҙағында  медицина факультетын 36 кеше тамамлай.
1884 йылдың сентябрендә Мәскәү ҡала думаһы университетҡа уның милкенә Ҡыҙҙар Яланынан  40 меңдән ашыу квадрат сажин майҙаны менән буш ятҡан ерҙәрҙе тапшыра, унда ИМУ медицина факультеты деканы Н.В.Склифосовский  инициативаһы буйынса 13 төп бина төҙөлә, унда 8 ғилми институт һәм 15 клиника урынлаштырыла
СССР
ИМУ-ның медицина факультеттарында ойошторолған клиника мәктәптәре үҙҙәренең эшен совет йылдарының тәүге йылдарында үҫешен дауам итә.
1930 йылда СССР Халыҡ һаҡлау комитеты  бойороғо менән 1-се МДУ-ның медицина факультеты 1-се МДУ составынан сығарыла һәм -ҙ аллы 1-се Мәскәү медицина инстиуты итеп үҙгәртелә (1-се ММИ). Медицина фәнен үҫтереү һәм кадрҙар әҙерләүҙәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн институты 1940 йылда Ленин ордены меннә бүләкләнә һәм тип   1-се Мәскәү Ленин орденлы медицина институты тип атала башлай.
Бөйөк Ватан һуғышы  1-се Мәскәү  Ленин орденлы медицина институты Өфөгә эвакуациялана, үҙ эшмәкәрлеген Башҡорт медицина институты   базаһында дауам итә
1955 йылда СССР Министрҙар Советы   1-се Мәскәү Ленин орденлы медицина институтына күренекле рус физиолог И.М. Сеченов исеме бирелә. 1965 йылда СССР Юғары Советы Президиумының ҡарары менән И. М. Сеченов исемендәге 1-се Мәскәү Ленин орденлы медицина институтыХеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән  бүләкләнә.
Тавернаракис Нектариос
Некта́риос Никола́у Тавернара́кис (, Nektarios Nicolaou Tavernarakis; 2 май 1967 йыл, Ираклион, Крит утрауы, Греция) — Рреция биологы, ҡартайыу, күҙәнәктең үлеме һәм нейродегенерация процесын өйрәнә. Әлеге ваҡытта Крит Университеты (Ираклион һәм Ретимнон, Крит утрауы, Греция) медицина факультетының молекуляр системалы биология профессоры, шулай уҡ Ираклион ҡалаһы FORTH фәнни-тикшеренеү үҙәге эргәһендәге молекуляр биология һәм биотехнология Институты директоры, нейрогенетика һәм ҡартайыу лабораторияһын етәкләй.
И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү медицина университеты
Рәсәй
1990 йылда И.М. Сеченов исемендәге 1-се Мәскәү Ленин һәм Хеҙмәт ҡыҙыл Байраҡ орденлы медицина институты  И.М.Сеченов исемендәге Мәскәү медицина академияһы итеп үҙгәртелә (MMA), ул 2010 йылда  Беренсе Мәскәү дәүләт медицина үҙгәртеп ҡорола (Тәүге МГМУ).
Тавернаракис Нектариос
Белеме һәм ғилми карьераһы
Салоники Аристотель исемендәге Университеттың биология факультетын (1989) тамамлап, фән бакалавры дәрәжәһе (B.Sc.), ә шулай уҡ Крит Университеты биология факультетының молекуляр генетика өлкәһендә философия фәндәре докторы (Ph.D.) дәрәжәһен (1995) ала. Ратгер университетында (Нью-Джерси,США) молекуляр биология һәм биохимия факультетында постдокторантлыҡ тикшеренеүҙәрен үткәрә, шунан һуң (2002 йыл) FORTH фәнни-тикшеренеү үҙәге эргәһендәге молекуляр биология һәм биотехнология институтында эшләй.
И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү медицина университеты
Рәсәй
2015 йылдың аҙағында И. М. Сеченов исемендәге Беренсе МГМУ    Проект 5-100 инә. 2017 йылда рәсми  «Сеченов университеты» атамаһын ала.
Тавернаракис Нектариос
Белеме һәм ғилми карьераһы
2010 йылда Крит Университеты биология факультетының даими профессоры итеп һайлана.
И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү медицина университеты
Структураһы
Сеченов университеты —  медицина һәм фармакология белеме булған белгестәрҙең шулай уҡ юғары квалификациялы фәнни-педагогик хезмәткәрҙәрҙең  һөнәри әҙерлеге, яңынан әҙерләү һәм квалификацияларын  күтәреү буйынса эре уҡыту-фәнни комплексы. Университет Рәсәйҙең медицина һәм фармакология вуздарының уҡыу-методик берекмәһен етәкләй.
Тавернаракис Нектариос
Белеме һәм ғилми карьераһы
2013 йылдан FORTH фәнни-тикшеренеү үҙәге эргәһендәге молекуляр биология һәм биотехнология институты диркторы вазифаһында.
И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү медицина университеты
Структураһы
Хәҙерге ваҡытта Сеченов университетында 12 институт, биомедицинаның фәнни-технологик паркы, шулай уҡ Баҡыла урынлашҡан сит ил филиалы бар
Тавернаракис Нектариос
Фәнни өлөш
Күҙәнәктәрҙең үлеме нейродегенератив сирҙәр һәм ҡартайыу процестарын, шулай уҡ хәтер һәм уҡытыу механизмдарын өйрәнеүгә һиҙелерлек өлөш индергәне донъя кимәлендәге ғилми әҙәбиәттә сағылыш тапҡан.
И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү медицина университеты
Институттары
Әлеге ваҡытта Сеченов университетының структур бүлексәләре булған 12 институт эшләй. Улар араһында Рәсәй медицина университеттары өсөн хас булған классик факультеттар базаһына нигеҙләнгән институттар ҙа, илебеҙҙең медицина белеме өсөн уникаль булған институттар ҙа, клиник-лаборатория йәки фәнни-белем биреү эшмәкәрлеге алып барыусы  институттар ҙа бар:
Тавернаракис Нектариос
Наградалары һәм премиялары
Түбәндә ғалимдың наградалары һәм премияларының тулы булмаған исемлеге тәҡдим ителә.
И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү медицина университеты
Биомедицинаның фәнни-технологиялары паркы
2017 йылда асылған  Сеченов университетының юғары технологиялы һәм фән һыйҙырышлы  дисциплинар- ара кластеры. 5 институттан торған консорциумдан ғибәрәт:
Уҡыу эшмәкәрлеге
Хәҙерге ваҡытта университет структураһына  университеттың айырылғыһыҙ өлөшө булған берҙән-бер филиал  инә.
Эшмәкәрлеге
Университетта медицина һәм фармацевтика белемен биреүҙең күп кимәлле  системаһы тормошҡа ашырыла: вузға тиклемге (урта дөйөм), урта һөнәри, юғары һөнәри вуздан һуңғы, өҙлөкһөҙ һөнәри һәм өҫтәмә һөнәри. Шулай уҡ инклюзив һәм дистанцион белем биреү тормошҡа ашырыла
Белем биреү процесында 2 меңдән ашыу уҡытыусы ҡатнаша, шуларҙың 85 % ғилми дәрәжәгә эйә. Студенттар 100-ҙән ашыу кафедрала белем ала
Фәнни эшмәкәрлеге
Сеченов университеты клиникаға тиклем тикшеренеүҙәр һәм НИР һөҙөмтәләрен  клиник апробациялау, уларҙы  һаулыҡ һаҡлау практикаһына, юғары һәм һөнәри белем биреү системаһына индереү  базаһы булып тора
Сеченов университетында йыл һайын 200-ләп докторлыҡ һәм кандидатлыҡ диссертациялар яҡлана, шул  ваҡытта уҡ  ғилми баҫмалар һаны  4 меңгә етә.
Университетта РФА-ның 40 ағза-корреспонденты һәм 60 ун мөхбир ағзаһы; Мәғарифтың Рәсәй академияһының 2 мөхбир ағзаһы һәм 1 ағза-корреспонденты; 70-тән ашыу РФ-ның атҡаҙанған фән эшмәкәре; 100-ҙән ашыу Дәүләт премияһы лауреаты, Рәсәй Президенты һәм Хөкүмәт премияһы лауреаттары эшләй
2019 йылдың 28 авгусында Беренсе C МГМ хоҡуғы биреү үҙ аллы ғилми дәрәжәһенә лайыҡ булһа, артабан үҙ-ара эш менән ВАКЫТ.
Дауалау эшмәкәрлеге
Сеченов университеты структураһында  Клиника үҙәге эшләй, ул Европала иң эре комплекстарҙың береһе:
Халыҡ-ара эшмәкәрлеге
Сыуаш көйләүсе ойошмаһы университетына уҡырға һәм сит ил граждандарын, шул иҫәптән бдб илдәре граждандары, шулай уҡ университеты ғилми һәм белем биреү үҙәге булдырып, халыҡ-ара бәйләнештәрҙе нығытыу сит илдә тормошҡа ашырыла.
Рейтингтағы урыны
2015 йылда «Эксперт ра» агентлығы «Коммерсантъ. Деньги» журналы Рәсәй вуздары рейтингын сығара, ул Беренсе МДМУ-ны илдә медицина йүнәлештә лидер тип таный, вузға «юғары кимәлдә» тигәнде аңлатҡан «B»  класын бирә.
2018 йылдың 7 ноябрендә Times Higher Education (THE) тәүге тапҡыр Сеченов университетын донъяның иң яҡшы университеттары исемлегенә индерә. «Наука о медицине и здоровье» и «Наука о жизни» йүнәлештәре буйынса университет 721 урындан ул 601 урынды биләй
Рәхимов Хәлил Хәләф улы
Рәхимов Хәлил Хәләф улы (2 май 1961 йыл) — ғалим-инженер, муниципаль һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре. 2007—2008 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министры урынбаҫары, 2008—2009 йылдарҙа Салауат ҡала хакимиәте башлығы.
Биографияһы
Хәлил Хәләф улы Рәхимов 1961 йылдың 2 майында Башҡорт АССР-ының Стәрлебаш районы Түбәнге Ибрай ауылында тыуған.
1983 йылда Өфө нефть институтын «инженер-химик-технолог» һөнәре буйынса тамамлай. Техник фәндәр кандидаты (2005).
2007—2008 — Башҡортостан Республикаһының сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министры урынбаҫары;
2008—2009 — Башҡортостан Республикаһының Салауат ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы;
2009 йылдан — ААЙ "Салауатнефтемаш"тың (Газпром Нефтехим Салауат) генераль директоры.
2010 йылдан әлеге ваҡытҡа тиклем — Башҡортостан Республикаһы сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрының беренсе урынбаҫары.
Яҡын Көнсығыш тарихы
Яҡын Көнсығыш тарихы
Яҡын Көнсығыш (инглиз Middle East, фарсы |خاورمیانه, урду |مشرقی وسطٰی, ғәр.  |الشرق الأوسط, йәһүд |המזרח התיכון, курд Rojhilata Navîn, төрөк Orta Doğu) — Европа һәм Паҡстан араһында урынлашҡан Көнсығыш Азия йәиһә Алғы Азия районының шартлы атамаһы.
Боронғо Яҡын Көнсығыш — цивилизация сәңгелдәге
Боронғо Яҡын Көнсығыш цивилизация сәңгелдәге тип һанала. Тап ошонда тәү тапҡыр йыл әйләнәһенә башҡарылған интенсив ер эшкәртеү ғәмәлгә ашырыла, бында донъя йөҙөндә тәүге яҙма, көршәксе түңәрәге, һуңғараҡ тәгәрмәс һәм тирмән ташы, беренсе дәүләт, закондар сығарыу, һуңғараҡ беренсе империя барлыҡҡа килә. Бында тәү тапҡыр социаль ҡатлауҙарға бүленеү, ҡол биләүселек һәм ойошторолған хәрби эш формалаша, бында астрономия һәм математика кеүек дисциплиналарға нигеҙ һалына.
Боронғо Месопотамия
Боронғо Месопотамия — Тигр һәм Евфрат йылғалары үҙәнендә, Яҡын Көнсығышта, урынлашҡан Боронғо донъяның бөйөк цивилизацияларының береһе. Шартлы хронологик сиктәр — б. э. т. IV меңйыллыҡтан алып (Өрөк эпохаһы) б. э. т. 539 й. 12 октябренә тиклем («Вавилондың ҡолатылыуы»). Төрлө осорҙарҙа был ерҙә Шумер, Аккад, Вавилон һәм Ассирия батшалыҡтары урынлаша.
Шумер һәм Аккад
Б.э.т. IV меңйыллыҡ һәм б.э. XIII быуатына тиклем Междуречьела (ике йылға араһы) бик ҙур ҡалалар һәм ҡала агломерациялары урынлаша. Боронғо Донъяла - Вавилон, ә Урта быуаттар осоронда Бағдад Донъя Ҡалаһы атамаһының синонимы була. Месопотамия ассирия һәм вавилон осоронда ла, аҙаҡ — ғәрәптәр хакимлығы дәүерендә лә сәскә ата. Шумерҙар барлыҡҡа килгәндән башлап Яңы Вавилон батшалығы ҡолатылғанға тиклем Месопотамия уйһыулығында Ер шары халҡының 10 проценты йәшәй.
Өрөк Көньяҡ Месопотамияның тәүге ҡалаһы була. Уның ултыраҡ ҡына түгел, ә ҡала булыуын, уратып алған диуар раҫлай. Был ҡалала 3-4 телдә һөйләшкән халыҡ вәкиле, 6 меңгә яҡын кеше, йәшәй. Ул Көньяҡ Месопотамияның ғибәҙәтхана һәм хәрби үҙәге була.
Б.э.т. XXVIII — XXVII бб. Өрөк гегемонияһы аҫтында улар тураһында эпик хикәйәттәрҙә һөйләнелгән ярымлегендар батшалар Энмеркар, Лугальбанда, Гильгамеш осоронда Көньяҡ Двуречье (Ике йылға) ҡала-дәүләттәре берләшкән (Шумер һәм Аккад батшалары теҙмәһе, Өрөктөң беренсе династияһы). Б.э.т. XXIV б. Лугальзаггиси дәүерендә Өрөк Шумерҙың баш ҡалаһы булған. Саргон Боронғо был ерҙәрҙе б.э.т. XXIV б. яулап алғандан һуң, Өрөк уның державаһы составына ингән. Б.э.т. XXII б. һуңында Өрөк батшаһы Утухенгаль Двуречьела берләштерелгән "Шумер һәм Аккад батшалығы"н төҙөй, ул вафат булғас, идаралыҡ Ур-Наммуға — нигеҙ һалыусыға күсә Шумер һәм Аккад батшалары теҙмәһе, Урҙың III династияһы.
Элам
Боронғо Элам Шумер һәм Аккадтан көнсығышында, хәҙерге Ирандың көнбайыш сигендә һәм көньяҡ-көнбайышында, Хузестан һәм Илам уйһыулығында урынлашҡан. Боронғо Элам периодында (б.э.т. 3200 й.) ул Иран платоһындағы үҙәге Аншанда булған батшалыҡтар рәтенән торған.
Протоэлам цивилизацияһы б.э.т. 3200 — 2700 йй. периодында Сузы, һуңғараҡ — Эламдың баш ҡалаһы, Иран платоһы мәҙәниәттәренә йоғонто яһай. Был цивилизация Иранда күрше шумер цивилизацияһы менән бер осорҙа иң боронғоһо булып һанала. Әлегә уҡылмаған протоэлам яҙмаһы, ҡыҫҡа ваҡыт ҡулланылған, яңы яҙма — элам шына яҙыуы менән алмаштырылған.
Б.э.т. 2 меңенсе йылдарына тиклем Хузестан уйпатлығындағы Сузының үҙәге Элам булған.
Б.э.т. 8-7 бб. Элам Ассирия империяһы тарафынан йотолған, әммә Элам цивилизацияһы б.э.т. 539 й. фарсылар тарафынан ассимиляцияланған.
Аморейҙар
Б.э.т. III меңдең һуңында Междуречье территорияһын биләгән аморей ҡәбиләләре б.э.т. XX б. дауамында бойондороҡһоҙ дәүләттәр барлыҡҡа килтергән. Б.э.т. 1895 й. аморей юлбашсыһы Суму-абум үҙәге Вавилонда булған шундай батшалыҡтың береһен төҙөгән. Б.э.т. 1800 й. Месопотамия дәүләттәре араһындағы әүҙем һуғыштар барышында Вавилон Ларс батшалығы ҡул аҫтындағы илдең көньяғы үҙәге булған. Үрге Месопотамияны ла үҙ эсенә алған бик ҙур держава менән идара иткән батша Шамши-Адад I үлгәс, вавилон батшаһы Хаммурапи тарҡалған батшалыҡтарҙы берләштерә башлаған. Б.э.т. 1764—1756 йй. Элам, Мари, Ашшур, Эшнунна, Сузиана батшалыҡтары ҡушылғас, киң билдәле һәйкәле Хаммурапи закондары йыйылмаһы аша таныулы бер бөтөн дөйөм Месопотамия державаһы барлыҡҡа килгән.