cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ишембай районы гербы
Мәғәнәһе
Торатау тауы Ишембай районы өсөн төп билдә һәм үтә тәрән мәғәнәне лә үҙ эсенә ала. Гербтағы аҡ һыҙат менән ҡапланған тау түбәһе Торатауҙың символик һынландырышы. Һыҙаттың аҡ булыуы тауҙың уникаль булыуын һәм эзбизташтан тороуын ғына түгел, ә тыныслыҡта һәм үҙ-ара килешеп йәшәгән халыҡтарҙың уйҙарының яҡты, намыҫтарыны таҙа булыуына ишара.
Кузнецов (Ишембай районы)
Географик урыны
Район әһәмиәтендәге Ишембай — Воскресенск юлында урынлашҡан һәм Верхотор ауылы менән бәйләнгән.
Ишембай районы гербы
Мәғәнәһе
Йәшел ҡылғанлы яланда Юрматы ырыуы башҡорттарының символы — һарғылт-аҡ шоңҡар кәйелеп оса. Ҡош — ирек, азатлыҡ символы ла, уның ирекле осошта ҡанаттарын йәйеп барыуы төбәктең сәскә атыуы, халҡының эшһөйәр һәм ирекле булыуы тураһында һөйләй.
Кузнецов (Ишембай районы)
Географик урыны
Алыҫлығы:
Ишембай районы гербы
Мәғәнәһе
Ишембай ере, башҡорт нефтен беренсе булып аса, оҙаҡ йылдар нефть сығарыуҙа алғы сафта бара. Район гербында тарихыбыҙағы был бит тә сағылыш таба — мәңгелек ҡояшты һынландырған ҡулса эсендә ҡара нефть түңәрәге. Ҡулсалағы орнамент Ишембай ерендә төрлө милләт халыҡтарының дуҫ һәм татыу йәшәүен сағылдыра.
Кузнецов (Ишембай районы)
Урамдары
Урам исеме :
Ишембай районы гербы
Мәғәнәһе
Ҡара түңәрәк эсендә юрматыларҙың ырыу тамғаһы — тарихи үткәндең кәүҙәләнеше, заманаларҙың бер-береһенә бәйлелеге.
Бөтәһенән дә юғарыраҡ — гербтың өҫкө өлөшөндә икһеҙ-сикһеҙ ғәләм, уның алтынлатылған төҫтә булыуы тәбиғәт ресурстарының байлығы һәм күплеге, ерҙең һәм кеше күңеленең йомартлығына ишара.
Теркәлеү
Ишембай районы гербы Башҡортостан Республикаһы Ишембай районы муниципаль районы Советының 2006 йылдың 14 июлдәге 9/129-сы һанлы ҡарары менән раҫлана.
Башҡортостан Республикаһы символдары Дәүләт регистрына 047-се теркәлеү һаны аҫтында индерелгән.
Рәсәй Федерацияһы Дәүләт геральдика регистрына 2985-се теркәлеү һаны аҫтында индерелгән.
Чад (Оло Кысмыла ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Солда (Векса ҡушылдығы)
Солда  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Векса йылғаһының һул ярына тамағынан 5,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Красивка
Красивка — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вышенка йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кремянка (Суводь ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғайса Туҡтағолов
Ғайса Туҡтағолов (тыуған йылы билдәһеҙ — вафат булған йылы 1774 йылдың декабренән һуңыраҡ) — Ҡара-Табын улусының баш старшинаһы, ахун. Е. И. Пугачев етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиән һуғышында ҡатнашыусы, Урал аръяғы башҡорттары командаһы етәксеһе.
Биографияһы
Ғайса Туҡтағолов Иҫәт провинцияһы Ҡара-Табын улусы Иҫәт ауылы (Силәбе өлкәһе Сосновка районы Туҡтағол ауылы) башҡорто. Ауыл Иҫәт йылғаһына ҡойған Тинес йылғаһы буйында урынлашҡан була, һуңынан Ғайса Туҡтағолов исемен йөрөтә башлай, әммә XX быуатта йылға радиоактив ағыуланыуға дусар ителә (Ҡыштым аварияһы, 1957 йыл).
1773 йылда Пугачев етәкселегендәге ихтилал башланғас, уны баҫтырыу өсөн Иҫәт властары команда йыялар. Ғайса Туҡтағолов ошо йылдың октябрь айында яңы булдырылған башҡорт-мишәр отрядына командир итеп тәғәйенләнә. Отряд баш күтәреүселәрҙе баҫтырыу маҡсатында Ырымбурға табан юллана. Командаға 286 двор инә, барыһы 800 кеше. Ошо уҡ йылдың 2 ноябрендә отряд Силәбенән тәғәйенләнгән урынға, Үрге Яйыҡ нығытмаһына, килеп етә. Нығытма коменданты полковник Е. А. Ступишин була, Ғайса Туҡтағолов командаһы менән уның ҡарамағына күсә. Бер аҙҙан нығытма коменданты Ғ. Туҡтағоловты, үҙен император итеп танытҡан, Дон казагы Пугачевты тотоу өсөн Ырымбур яғына ебәрә, әммә ул командаһы менән баш күтәреүселәр яғына күсә. 1773—1774 йылдың ҡышында Силәбе баш күтәреүселәр үҙәге етәкселәренең береһе булып таныла. 1773—1775 йылғы Крәҫтиән һуғышы барышында бер нисә ихтилал районы барлыҡҡа килә, шул иҫәптән Иҫәт районы, унда хәрби бәрелештәр 1774 йылдың ғинуар-март айҙарында айырыуса көслө була. Баш күтәреүселәр Златоуст, ҡыштым заводтарына һөжүм яһай. 1774 йылдың ғинуарында Туҡтағолов Бродоҡалмаҡ (хәҙер Силәбе өлкәһе Красноармейск районы) тирәһендә командаһы менән нығытмаларға һөжүм итә. Был нығытмалар, шул иҫәптән Бродоҡалмаҡ та, урыҫтар тарафынан башҡорттарҙан һаҡланыу өсөн төҙөлгән булған.
И. Н. Грязнов етәкселегендәге армия составында уның отряды Силәбе ҡалаһын ҡамауҙа һәм яулауҙа ҡатнаша. 1774 йылдың яҙ көндәрендә көрәштәштәре Мортаза Йортомов һәм Һары Абдуллин менән берлектә Силәбе ҡалаһы тирәһендәге алыштарҙа ҡатнаша, тип фараз итеп була, сөнки 1774 йылдың 14 мартында поход атаманы Григорий Туманов баш күтәреүселәрҙән, бөтә башҡорттарға аттары менән бергә кисекмәҫтән Силәбегә килеп етеүен, талап итә. Ғайса Туҡтағолов ҡоралын тик 1774 йылдың декабрендә һала һәм властарға бирелә ..
Нгынимордум-Яха
Нгынимордум-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вэнуй-Еуо йылғаһының уң ярына тамағынан 173 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Джон Майтон
Джон Майтон (John Mighton; 6 октябрь 1957 йыл) — Канада яҙыусыһы, драматург, сценарист, математик, педагог, эшҡыуар һәм менеджер; математикала ҡыйынлыҡтар кисергән балаларҙы уҡытҡан JUMP Math (Junior Undiscovered Math Prodigies) ойошмаһын һәм программаһын ойоштороусы һәм уның етәксеһе. Джон шулай уҡ Филдс институтында эшләй.
Белем алыуы һәм драма әҫәрҙәре
Ун бер йәштә математик булыу хыялын тыуҙырған ике китап уҡый. Был фән уға мөғжизәле, матур һәм аңлауға ябай күренә. Әммә һигеҙенсе синыфта уҡыған ваҡытта, математикала уңыштар өсөн уның таланттары түбән булғанға, уҡытусыһы малыйҙың теләгенә критик рәүештә ҡарай, һәм Джон үҙ хыялы тураһында мәңгегә оноторға хәл итә.
1978 йылда Торонто университетында бакалавр дәрәжәһен, аҙаҡтан Макмастер юғары уҡыу йортонда философия магистры дәрәжәһен ала.
Философия уның тәүге ҡыҙыҡһынған фәне була, Макмастер университетында философия буйынса лекциялар уҡый.
Яҙыусы эшмәкәрлегенә уны Сильвии Плат әҫәрҙәрен уҡыу дәртләндерә. Джон, The Little Years, Body & Soul, Scientific Americans, A Short History of Night, Half Life пьесаларын һәм башҡа әҫәрҙәр яҙған.
Күренекле драма әҫәрҙәрен яҙыусы булып танлғас һәм бер-нисә бүләк алғас, Торонто университетына ҡайта, шунда 2000 йылда математиканан доктор диссертацияһын яҡлай.
2001 йылда Майтон фильмына үҙенең пьесаһы буйынса сценарий яҙа.
JUMP Math
1998 йылда Джон Майтон бер үҙе өйөндә эшләгән математикаға уҡытыу программаһын башлап ебәрә. Проект өсөн тәүге күргәҙмә материалдарын уның ҡыҙы Хлоя (Chloe) уйлап сығара. 1999 йылда программа Junior Undiscovered Math Prodigies исемен ала. Проектҡа Майтондың дуҫтары саҡырыла, һәм улар бер-нисә уҡыусылар төркөмдәре өсөн дүрт аҙналыҡ эксперименталь курстар үткәрә. Тикшереүҙәрҙән һуң алынған күрһәткестәр Джон Майтонды дөйөм милли программа төҙөүгә дәртләндерә. 2002 йылда Канадала JUMP Math исеме аҫтында хәйриә ойошмаһы теркәлә. 2011 йылға шундай уҡ статусты АҠШ һәм Бөйөк Британия илдәрендә ала.
Шәхси тормошо
Ҡатыны Памела Синха (Pamela Sinha) һәм ҡыҙы Хлоя (Chloe) менән бергә Канадала Торонто ҡалаһында йәшәй.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Джон Майтон драма әҫәрҙәре яҙыу, театр, математика, педагогика һәм социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендәге өлөшө өсөн күп бүләктәр һәм премиялар ала.
1988 («Scientific Americans» өсөн) һәм 1989 («A Short History of Night» өсөн) йылдарҙа Дора Мейвор Мур (Dora Mavor Moore Award) исемендәге премияларға лайыҡ була.
1992 йылда һәм «A Short History of Night» пьесалары өсөн генерал-губернатор премияһын ала. 2005 йылда ул «Half Life» драмаһы өсөн икенсе генерал-губернатор премияһына лайыҡ була.
Науэндорф (Залькрайс)
Науэндорф (Залькрайс) (Nauendorf (Saalekreis)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1835 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,52 км2. Диңгеҙ кимәленән 144 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6193 һәм автомобиль коды — SK.
Джон Майтон
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Шул уҡ 1992 йылда «A Short History of Night» өсөн 25 мең АҠШ доллары кимәлендә Чалмерс премияһын (Floyd S. Chalmers Canadian Play Award) ала.
Быуындар теорияһын тикшереү өсөн постдокторантура NSERC грантын ала.
2004 йылда JUMP Math проекты менән социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендә Майтон эшен Ашока фонды билдәләп сыға
2005 йылда 100 мең АҠШ доллары ҙурлығында Симиновичтар театр премияһына (Siminovitch Prize in Theatre) лайыҡ була.
2010 йылдың 30 июнендә Канада ордены офицерҙары сафына инә.
2015 йылда Шваба фонды Лжон Майтонды йыл эшҡыуары тип билдәләй.
Төньяҡ Юм
Төньяҡ Юм — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Юм йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Парафин
thumb|Парафиндан етештерелгән майшәмдәр. Парафин һәр төрөлө майшәм етештергәндә лә ҡулланыла. Парафин — балауыҙ ға оҡшаҡан ҡатнашма, (нем. Paraffin), нефть продукты, башлыса мол. м. 300—400 булған нормаль төҙөлөшлө туйынған C18—C35 углеводородтар ҡатышмаһы. С18Н38 (октадекан) дан С35Н72 (пентатриоконтанғаса).
Үҙенсәлеге
Тығыҙлығы 0,880-0,915 г/см³ (15 °C).Уның составында шулай уҡ изопарафин, нафтен‑ароматик, нафтен углеводородтары бар. Төҫһөҙ кристалл (иреү температураһы 45—65 °C, тығыҙлығы 880—915 кг/м³) йәки шыйыҡлыҡ (ҡайнау температураһы 180—360 °C); һыуҙа, этил спиртында иремәй, күп кенә органик иреткестәрҙә, минераль майҙарҙа ирей; тоҡаныуы 160 °C түбән булмаған, үҙенән‑үҙе тоҡаныуы 300 °C түбән булмаған яныусан матдә. Химик реагенттарҙың күбеһенә инерт; азот кислотаһы, һауалағы кислород (140 °C) һ. б. менән майлы кислоталарға тиклем окислана; хлор менән хлоропарафиндар барлыҡҡа килтереп реакцияға инә. Майлы нефть дистиляттарын артабанғы таҙартыу (көкөрт кислоталы, контактлы, перколяцион йәки башҡа таҙартыу) менән парафинһыҙлаштырыу (мәҫәлән, кетон һәм толуол ҡатышмаһы менән) һәм майһыҙландырыу (шыйыҡ углеводородтарҙан арындырыу) юлдары аша алына.
Бүленеше
Таҙартыу кимәленә ҡарап юғары таҙалыҡтағы техник, таҙартылған, таҙартылмаған, медицина һ. б. парафиндарға бүленә, улар еҫһеҙ, составында бензопирен булырға тейеш.
Көнбайыш Папуа Республикаһы
Көнбайыш Папуа Республикаһы - (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
Аҡъяр (Хәйбулла районы)
Аҡъяр (Акъяр) — Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районындағы ауыл, район үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 6941 кеше булған. Ауыл аша Орск — Сибай — Магнитогорск автомобиль юлы үтә. ОКАТО коды — 80255815000.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауыл тарихы
Ҡуcҡар ауылы халҡы Ташлы йылғаһы тамағында элекке йәйләү ерҙәрендә бер-береһенән алыҫ булмаған өс утарға нигеҙ һала: Биребаш, Шыҡыр, Кутанай. 1834 йылда Ырымбур губернаторы В.А. Перовскийҙың тораҡ пункттарҙы эреләтеү тураһында бойороғо сыға. Ошо бойороҡ нигеҙендә Ташлы йылғаһы буйынан өс утар бөгөнгө Аҡъяр урынына күсерелә. Күсенеүҙе әүҙем ойоштороусыларҙың береһе отставкалағы старшина аҡһаҡал Хәйбулла Уралов (1781-1852) була. Яңы урынға тәүгеләрҙән булып 1843 йылда Ғәбделйәлил Юлдашбаев күсеп ултыра. 1848 йылдан алып ауыл тулы ҡанлы тормошо менән йәшәй. 1850 йылда ауылда 26 йортта 180-дән ашыу кеше иҫәпләнгән. Был ауылда йәшәүсе ҡайһы бер кешеләрҙе билдәләп үтергә мөмкин: Ишкилде, Ғәйетҡолдо, Кейепҡолды, Һағынбай Күсәковтың улы Шәмғол; отставкалағы урядник 4-се тирмә старшинаһы ярҙамсыһы Ғәли Байғусҡар улы Йәғәфәров (1793 йылғы), уның улдары: урядник Исмәғил, Хәсән, Ғүмәр, Абдулла, Арыҫланғәли; Йәнгелде Байғусҡар улы Йәғәфәров, уның улдары: Мөхәмәтҡунафиә, Рахманғол, Мирзағәли; Яҡуп Байғусҡаров; Хөсәйен Дәүләтбаев; «ауыл башлығы» Ибраһим Юламан улы Дәүләтбаев.
1859 йылда Хәйбулла ауылы Ырымбур өйәҙе 4-се башҡорт кантоны 4-се Үҫәргән йортона ингән, ауылда 79 йорт һәм 552 кеше иҫәпләнгән.
«Списки населенных мест. Оренбургская губерния. 1866.» тигән китапта ошондай яҙыу бар:«Орский уезд, 2-й стан, № 773 дер. Хайбуллина (Акзярь), башк., расположена у р. Таналык, между правой стороной старо-линейного тракта и левой почтового тракта из г. Орска в г. Верхнеуральск. Расстояние от уездного города 92 версты, от становой квартиры 39 верст, число дворов 76, число жителей: муж. 273, жен. 246. В деревне имеется мечеть.»
Йылына ике тапҡыр Хәйбулла ауылында йәрминкәләр үткәрелгән: тәүгеһе 20-28 февралдә, икенсеһе 10-16 ноябрҙә. 1881 йылда ауылда 104 йорт һәм 936 кеше, 1897 йылда 172 ихата һәм 1000-дән ашыу кеше иҫәпләнгән.
1917 йылда Аҡъяр ауылында 309 йорт һәм 1579 кеше иҫәпләнгән.
1926 йылда Хәйбулла-Үҫәргән улусында 41 ауыл иҫәпләнә, уға Һамар улусынан 5 ауыл һәм Түңгәүер улусынан 20 ауыл беркетелә. Бындай составта Хәйбулла улусы (Үҫәргән һүҙе яҙылмаған) 1930 йылға тиклем булған. 1930 йылдың авгусында Хәйбулла районы ойошторола. Уға Хәйбулла улусы һәм 4-се Үҫәргән (Һабыр) улусының 120 ауылы инә. Аҡъяр ауылы район үҙәгенә әйләнә.
Черная Турка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кутейников (утар)
Кутейников — Ростов өлкәһе Милютин районындағы утар.
Ростов өлкәһе Селивановское ауыл биләмәһенә инә.
Иҫтәлекле урын
Ростов өлкәһе территорияһында неолит осоронда уҡ кешеләр йәшәгән. Уларҙың йылға буйҙарында йәшәгәндәре емеш-еләк йыйыу, балыҡ тотоу менән шөғөлләнгән. Осһоҙ-ҡырыйһыҙ дала малсылыҡ менән шөғөлләнеүселәр өсөн ҙур көтөүлек була. Шул ваҡыттарҙа йәшәп, вафат булған кешеләрҙең ҡәберлектәре бында бик күп.Ҡурғанлы һәм ҡурғанһыҙ ҡәберлектәр дәүләт тарафынан закон буйынса һаҡлауҙа тора.
Милютин районы Кутейников утары янында бер нисә иҫтәлекле урын — археология ҡомартҡылары бар. Улар «Рәсәй Федерацияһы халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» 25.06.2002 Федераль закондың 73-ФЗ ҡарар һәм 25.06.2002 «Ростов өлкәһе халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» Ростов өлкәһе Дәүләт башлығы 178-ЗС ҡарарына ярашлы рәүештә дәүләт тарафынан һаҡлауға алынған.
Ай-Юган-Егарт
Ай-Юган-Егарт — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ун-Неру-Шом-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Павадейшор
Павадейшор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лызаю йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Криуша (Челновая ҡушылдығы)
Криуша — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Челновая йылғаһының һул ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Соня (Солда ҡушылдығы)
Соня  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Солда йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аксар-Юган
Аксар-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Могот-Лейм-Посл ҡылымығының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Криуша (Боровка ҡушылдығы)
Криуша  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Боровка йылғаһының уң ярына тамағынан 0,3 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Көньяҡ Африка Республикаһының Милли Гимны
Көньяҡ Африка Республикаһының Милли Гимны — әләм һәм герб менән бер рәттән Көньяҡ Африка Республикаһының дәүләт символы.
1994 йылда Die Stem van Suid-Afrika (африк. «Көньяҡ Африка тауышы») йыры менән бер рәттән рәсми булмаған йыр, Африка Рәсми Конгрессының гимны — Nkosi Sikelel' iAfrika ҡулланыла. Был йыр шулай уҡ Замбия һәм Танзания гимны итеп ҡулланыла.
Хәҙерге, 1997 йылда ҡабул ителгән "гибрид" версияһында — беренсе ике куплет Nkosi Sikelel' iAfrika йырынан алынған, ә өсөнсө һәм дүртенсе куплет Die Stem van Suid-Afrika' йырынан алынған.
Хәҙерге гимн тексы
Хәҙерге гимн тексы бер нисә телдә яҙылған: 1-се куплеты — ҡоса һәм зулу телендә, 2-се куплеты — сесото телендә, 3-сө куплеты — африкаанс телендә, 4-се куплеты — инглиз телендә.
Һылтанмалар
Төркөм:Көньяҡ Африка Республикаһы
Сейва
Сейва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының һул ярына тамағынан 1244 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шавляш
Шавляш — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №1371 Юмыш йылғаһының уң ярына тамағынан 7,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Белиц (Штендаль)
Белиц (Штендаль) (Beelitz (bei Stendal)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 82 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,27 км2. Диңгеҙ кимәленән 31 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39596 һәм автомобиль коды — SDL.
Нгыни-Яха
Нгыни-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Халето-Се йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
8 декабрь
8 декабрь — григориан стиле буйынса йылдың 342-се көнө (кәбисә йылында 343-сө). Йыл тамамланыуға 23 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Бивняев Виктор Яковлевич
Виктор Яковлевич Бивняев  (28 декабрь 1948 йыл, Ишембай ҡалаһы) — СССР рәссамы. Рәсәй Федерацияһының Рәссамдар союзы ағзаһы (1998). 1996 йылдан алып Башҡортостан Республикаһының Рәсәй рәссамдары союзы Көньяҡ рәссамдар ассоциацияһы ағзаһы. 1973 йылдан — республика (Ташкентта 1985 йылға тиклем) төбәк, бөтә рәсәй, бөтә союз һәм сит ил күргәҙмәләрендә ҡатнаша.
Биографияһы
Малайҙа һынлы сәнғәткә ҡыҙыҡһыныуҙы Ишембай изо-түңәрәге етәксеһе Иван Михайлович Павлов уята. П. П. Беньков исемендәге Ташкент художество училищеһының театр- декорация бүлеген тамамлай (Үзбәк ССР-ы, 1969).
Ишембай ҡалаһында йәшәй.
Стәрлетамаҡта персональ күргәҙмәһен асыу тантанаһында Башҡортостандың көньяҡ рәссамдар ассоциацияһының рәисе Гөбәйҙуллин Камил былай тип билдәләй: «Уйҙырма, илһам, талант — былар барыһы ла Виктор Бивняев. Рәссам театраль, тамашалы. Виктор Яковлевич Ишембайға 90-сы йылдарҙа әйләнеп ҡайта. Ижадының Ташкент осоро — сағыу, яҡты. Башҡорт осоро уның талантының яңы сифаттарын асып һала. Ул уйҙырма ысынбарлыҡтан, шартлылыҡтан ҡотола башлап ошондай ишаралы, символик һәм образлы ижадҡа килгән кеүек хис тыуа». Автор шул ваҡытта үҙе тураһында былай тип әйтә: Миңә 57 йәш, был йәштә донъяны реаль күрәһең. Мин хөкүмәтебеҙҙең трагедияһын белдереү өсөн аңлы рәүештә ҡараңғы һәм ҡыҙыл төҫтәрҙе мул ҡулланам. Был беҙҙең ҡанлы тарих — Гулагтар, ярлы крәҫтиәндәр, Беслан…
Иң мөһиме картиналары
1. Ивановкала яҙ. 1998 йыл. Май. 80 Х 60
Талосса
Талосса Кореллеге - (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
Бивняев Виктор Яковлевич
Иң мөһиме картиналары
2. Пока Юрий Сергеевич. 2003 йыл. Май. 111 х 99,5. (Юрий Сергеевич — Юрий Сергеевич Варюх, Ишембай рәссамы)
3. Йәшен алдынан. 2000 йыл. Май. 100 Х 100.
4. Алмағастар өлгөрә, йәки хәтер 1997 йыл. Май. Күләме: 100 х 90
5. Мальвалар сәскә атҡанда. 2001 йыл. Май. 94 х 85
6. Күпер. Көҙгә ҡарай. 2005 йыл. Май. 100 Х 100.
7. Август. 2004 йыл. Май. 100 Х 100.
8. Оҫтаханала мөйөш 1999 йыл. Оргалит. Май.84 х 95
9. Килеүсе. 2004 йыл. Май. 94 х 97
10. Мораҙым тарлауығы фәрештәләре. 2008 йыл. Оргалит. Ҡағыҙ. Май.
Хайневальде
Хайневальде (Hainewalde) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1658 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,96 км2. Диңгеҙ кимәленән 322 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2779 һәм автомобиль коды ZI.
Сеполь
Сеполь — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Коса йылғаһының һул ярына тамағынан 149 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шаля (Сылва ҡушылдығы)
Шаля — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының һул ярына тамағынан 463 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
27 июль
27 июль — григориан стиле буйынса йылдың 208-се (кәбисә йылында 209-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 157 көн ҡала.
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Дубинин (Белорет районы)
Дубинин (Дубинино) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 45 кеше. Почта индексы — 453560, ОКАТО коды — 80211820014.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Анар-Юган
Анар-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Хар-Посл ҡылымығының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сискей
Сискей Республикаһы - (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
Сепон
Сепон — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Гудысь йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хайнихен
Хайнихен (Hainichen) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8876 кеше йәшәй. Майҙаны — 51,57 км2. Диңгеҙ кимәленән 304 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9661 һәм автомобиль коды MW.
Шамарка
Шамарка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының һул ярына тамағынан 304 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Баймаҡ районы
Баймаҡ районы — Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан район. Көнсығышта Силәбе өлкәһе менән сиктәш. 1930 йылда ойошторолған. Майҙаны 5432 км². Райондың административ үҙәге — Баймаҡ ҡалаһы менән Өфө араһы тура һауа юлынан 275 км, автомобиль юлынан — 489 км.
География
Геологик йәһәттән район територияһы Тагил-Магнитогорск бөгөлөнөң һәм Уралтау күтәрелешенең тектоник структураларынан ғибәрәт. Колчедан рудаһы (Сибай, Баҡыртау, Таштау, Балтатау, Ҡамаған һ.б.), рудалы алтын (Вост.-Семеновский, Түбә, Юлалы һ.б.), сәсмә алтын (Ҡараһаҙ, Төйәләҫ, Шүрәле һ.б.), цеолит (Сибай), биҙәү ташы (20-ләп ятҡылыҡ), эзбизташ, кирбес сеймалы һ.б. ятҡылыҡтар тикшерелгән.
Райондың төньяҡ-көнбайыш өлөшөн Уралтау һырты биләй. Уның был тирәһе бейек түгел һәм тигеҙләнгән, ләкин ярайһы уҡ дымлы, ҡарағай, ҡайын һәм уҫаҡ урмандары менән ҡапланған. Уралтау һәм Ирәндек һырттары араһындағы түбән урындарҙа ваҡ сусаҡтар бар. Уңдырышлы ҡара тупраҡлы далала төрлө үлән һәм ҡылғандар үҫә, уның байтаҡ өлөшө һөрөлгән, ҡоролоҡ хас. Район территорияһын меридиональ йүнәлешттә киҫеп үткән Ирәндек һыртының киңлеге 10—20 км, уртаса бейеклеге төньяғында 700—800 м, көньяғында— 400—500 м, урыны менән ҡарағас ҡатыш ҡайынлыҡтар, ҡаты төп тау тоҡомдары ер өҫтөнә сығып торған, аҙ уңдырышлы, эрозияға бирелгән тупраҡ өҫтөнлөк итә. Район территоряһының көнсығыштағы тар ғына һыҙатын эреле-ваҡлы убалар теҙмәһенән торған тигеҙлек тәшкил итә. Бындағы ҡара тупраҡлы далала ҡылған һәм һәр төрлө үлән үҫә.
Баймаҡ районы Урал тауҙары аръяғында урынлашҡанлыҡтан, Азия материгының континенталь климаты йоғонтоһон кисерә.
Климаты ҡоро, ҡышын ҡар аҙ була. Гидрографик селтәре Һаҡмар, Таналыҡ, Оло Урғаҙа (бәләкәй ҡушылдыҡтары менән) йылғалары, Талҡаҫ, Күлтабан күлдәренән тора. Майҙанының ҙур өлөшөн дала ерҙәре тәшкил итә. Ағас запасы 18,8 млн м³ булған 126,4 мең га майҙанда (Райондың дөйөм майҙанының 24,4 %) урман үҫә (шуның 3,4 млн м ылыҫлы ағас).
Халыҡ һаны
1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):
Ауыл халҡының уртаса тығыҙлығы 1 км²-ға 8 кеше тәшкил итә.
Ҡала шарттарында (Баймаҡ ҡалаһы) район халҡының 0 % йәшәй.
2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ һанын иҫәпкә алыу мәғлүмәттәре буйынса: башҡорттар — 83,3 %, урыҫтар — 11,9 %, татарҙар — 3,5 %, башка — 1,3 %.
Иҡтисад
19 быуаттың 30-сы йылдарында Төйәләҫ йылғаһының үрге ағымында һибелмә алтын ятҡылыҡтары үҙләштерелә башлай. Һибелмә һәм рудалы алтындың яңы ятҡылыҡтарын үҙләштереү, баҡыр колчеданы рудаларынан алтынды айырып алыу иҫәбенә алтын табыу арта. 1923 йылда Таналыҡ-Баймаҡ таулы округы бөтөн Уралда сығарылған алтындың 40 % таба. Баҡыр колчеданы рудаларын эшкәртеү менән Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинаты, алтын сығарыу менән «Башзолото» дәүләт производство предприятиеһының Түбә руднигы, «Зауральская» һәм «Түбә» старателдәр артелдәре шөғөлләнә. Төйәләҫ ятҡылығында эзбизташ сығарыла. Яндырылған эзбиз шәкәр заводында ҡулланыла һәм башҡа региондарға ла ебәрелә.
Район сәнәғәтенең башҡа тармаҡтарына ағас әҙерләү (Темәс һәм Баймаҡ леспромхоздары), төҙөлөш материалдары етештерә (Темәс хуж.-ара кирбес заводы), мет. эшкәртеү (Түбә йоҙаҡ һәм тимер-томор әйберҙәр заводы) һәм еңел сәнәғәт (Түбә тегеү фабрикаһы) инә. Баймаҡ районы ауыл хужалығы продукцияһы күпләп етештерелә. Ауыл хужалығы ерҙәре 331,3 мең га (Башҡортостанда 1-се урында тора), шул иҫәптән һөрөнтө ерҙәр — 164,1 мең га, сабынлыҡтар — 44,0 мең га (Белорет районынан һуң 2-се урында), көтөүлектәр — 123,0 мең га (1-се урында). 19 ауыл хужалығы предприятиеһы, шул иҫәптән Башҡортостан игенселек һәм баҫыу культуралары селекцияһы институтының Баймаҡ тәжрибә-производство хужалығы бар. Район малсылыҡ һәм игенселек буйынса махсуслашҡан. Һарыҡсылыҡ тармағы ҙур урын тота. Башҡортостанда етештерелгән көслө һәм ҡаты сортлы бойҙайҙың төп өлөшө ошо районға тура килә. Иң ҙур ауыл хужалығы предпритиеһы — Йылайыр совхоз-техникумы. Совхоздың 80 мең га ауыл хужалығы ере бар, ул районда үҫтерелгән игендең өстән бер өлөшөн етештерә.
Транспорт
Район территорияһын Ира—Йылайыр—Сибай—Магнитогорск һәм Аҡъяр—Сибай—Асҡар—Сермән автомобиль юлдары киҫеп үтә. Сит өлкәләр менән бәйләнештә Сибай тимер юл станцияһы һәм аэропорты мөһим роль уйнай. Урындағы бәйләнештәрҙә Баймаҡ—Ҡана, Баймаҡ—Темәс, Баймаҡ—Әбделкәрим автомобиль юлдары ҙур әһәмиәткә эйә.
Социаль-мәҙәни өлкә
Урыҫ һәм башҡорт телдәрендә «Баймакский вестник» һәм «Һаҡмар» гәзите сыға.
Спорт
Районда милли көрәш, баскетбол, волейбол, футбол, хоккей, саңғы ярыштары, еңел атлетика, бокс, йөҙөү, өҫтәл теннисы, шахматтар һәм шашкалар спорт төрҙәре федерациялары ойошторолған.
Спортты яратыусылар ҡарамағында — 146 ҡоролма, шул иҫәптән: 1 стадион, 68 яҫылыҡ спорт ҡоролмалары, 72 спорт залы, 2 саңғы базаһы, 2 атыу тиры, 1 йөҙөү бассейны.
XX быуат уртаһында Башҡортостанда Баймаҡ — Өфө юлында һыбай уҙыш популяр була (1937).
Яҡты эҙ ҡалдырыусылар
{{Hider|title = тулы исемлек|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
Дәүләт һәм фән эшмәкәрҙәре
рәйесе, 1988—1990 йылдарҙа КПСС-тың Баймаҡ район комитетының беренсе секретары, Башҡорт АССР-ының 11-се һәм 12-се саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған хеҙмәтләндереү өлкәһе хеҙмәткәре (1997), Башҡортостандың, РСФСР һәм СССР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы. Баймаҡ районы һәм ҡалаһының почётлы гражданы (2011).
Нгэвалы-Яха
Нгэвалы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ед-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Антипа-Ю
Антипа-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хабиней-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Серва (Лолог ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кянда (Тяньга ҡушылдығы)
Кянда — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тяньга йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Соня (йылға)
Соня  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чухломское күле (Вексы йылғаһы башы)    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һылтанмалар
Соня (река)
Куба (Ошма ҡушылдығы)
Куба  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ошма йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пага
Пага — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лемва йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 108 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Чайковский исемендәге Ереван урта махсус музыка мәктәбе
Чайковский исемендәге Ереван урта махсус музыка мәктәбе (Երևանի միջնակարգ մասնագիտական երաժշտական դպրոց Չայկովսկու անվան) — 1938 йылда Ереван дәүләт консерваторияһы ҡарамағында асылған урта мәктәп. 12 йыл дауамында 600-гә яҡын мәктәп уҡыусыһы бер үк ваҡытта 2 аттестат ала: дөйөм һәм профессиональ музыкаль белем биреү; сығарылыш уҡыусыларының күбеһе Ереван дәүләт консерваторияһында уҡыуын дауам итә ..
Тарихы
Мәктәп 1938 йылда музыкала һәләтле балаларҙы Ереван дәүләт консерваторияһы ҡарамағында берләштереп ойошторола. 1940 йылдан уҡыу йорто Петр Ильич Чайковскийҙың исемен йөрөтә. 1982 йылда төп уҡыу йорто фасадында композиторҙың барельефы ҡуйыла (скульптор Ерванд Годжабашян, архитектор Джим Торосян).
2015—2016 йылдарҙа «Айастан» бөтә әрмән фонды тарафынан бирелгән 1,15 миллиард драмлыҡ аҡсаға (2,4 миллион доллар самаһы) дөйөм майҙаны 58 4958 метр тәшкил иткән мәктәптең бөтә корпустары капиталь ремонтлана һәм яңыртыла: биналар нығытыла һәм ҡайтанан планлаштырыла, баҫҡыстар яңыртыла, ишектәр һәм тәҙрәләр алмаштырыла, йылытыу һәм һыу менән тәьмин итеүҙең яңы системалары ҡуйыла, терәк-хәрәкәт аппараты проблемалары булған балалар өсөн лифт һәм пандустар урынлаштырыла, концерт залы өр-яңы техник саралар, өр-яңы ҡорамалдар менән йыһазландырыла. шулай уҡ мәктәптә эшләп килгән симфоник, тынлы оркестрҙар, скрипкасылар ансамбле, хор һәм джаз-бенд өсөн айырым бүлмәләр булдырыла. Мәктәптең яңыртылған бинаһында яңы уҡыу йылын асыу уңайынан Әрмәнстан президенты Серж Саргсян була.
Бүлексәләре
Чайковский исемендәге музыка мәктәбендә фортепиано, скрипка, виолончель, альт, контрабас, арфа, тынлы инструменттар теорияһы буйынса уҡыу бүлектәре, дөйөм белем биреү бүлектәре, балалар хоры, симфоник оркестр, скрипка һәм камера ансамблдәре бар.
Билдәле сығарылыш уҡыусылары
Анаит Нерсесян, Ара Торосян, Аракси Арутюнян-Сарьян, Гегуни Читчян, Жан Тер-Мергерян, Медея Абрамян, Сергей Смбатян, Рубен Агаронян, Ваагн Айрапетян, Софья Меликян, Тигран Амасян, Армен Погосян.
Алтын Солоҡ
Алтын Солоҡ (Золотая борть) — Бөрйән районында ғы ҡурсыулыҡ, Башҡорт ҡыр (бөрйән) бал ҡортон һаҡлау өсөн булдырылған. Ҡурсыулыҡтың майҙаны — 91 мең кв. м. «Алтын Солоҡ» Башҡортостан ҡурсаулыҡтары биләгән ерҙәрҙең ундан бер өлөшөн алып тора. Шүлгәнташ ҡурсаулығы менән бергә Юнесконың Бөтә донъя ҡомартҡылары объекттарының исемлегендә буласаҡ Башҡорт Уралы комплекслы биосфера резерваты составына инә.
Алтын-Солоҡ заказнигы (тыйыулыҡ) 1997 йылда ойошторола. Бында солоҡ бал ҡортонан тыш һирәк осраған, юҡҡа сығып барған үҫемлектәр һәм хайуандар ҙа һаҡлана. Был ҡурсыулыҡта мәҙәни-тарихи әһәмиәткә эйә объекттар урынлашҡан: Шүлгәнташ мәмерйәһе (Капово), уның 3 км һаҡлау зонаһы, Бөрйәндең иң юғары нөктәһе булған Мәсем тауы.
Ҡурсаулыҡҡа юҡҡа сығыу ҡурҡынысы янай. Уның территорияһында барит-полиметаллик рудалар табылған .Берәй фирма был ерҙәрҙе үҙләштерергә тотонмаҫ тип бер кем дә гарантия бирә алмай.
Нгэва-Седа-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Серебрянка 1-се
Серебрянка 1-се — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лопья йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кённигде
Кённигде (Könnigde) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 164 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,59 км2. Диңгеҙ кимәленән 38 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39629 һәм автомобиль коды — SDL.
Артемь-Вань-Ю
Артемь-Вань-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лесми-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шой (Лека ҡушылдығы)
Шой — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лек йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Суздаль (йылға)
Суздаль  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тебза йылғаһының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Ламка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пайшор
Пайшор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Под-Вэр-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.