cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Әхмәҙиә мәҙрәсәһе
Тарихы
1912 йылда урындағы хәкимиәт тарафынан Әхмәҙиә мәҙрәсәһе эргәһендәге хәйриә ойошмаһының уставы кире ҡағыла.
Совет заманында мәҙрәсә йортонда «крәҫтиән йәштәре мәктәбе» ойошторола. Бындай мәктәптәр Башҡорт АССР-ының Мәсәғүт кантонында икәү була. Һуңынан 7 йыллыҡ мәктәп итеп үҙгәртелә.
Бөйөк Константин I
Константин үҙе христианлыҡты үлер алдынан ғына ҡабул итә.
Әхмәҙиә мәҙрәсәһе
Уҡытыу
Әхмәҙиә мәҙрәсәһенең уҡытыу программаһы Троицк, Ҡазан һәм Ырымбур ҡалаларындағы ошондай уҡ уҡыу йорттарының программаларына оҡшаш була.
Бөйөк Константин I
Ғаиләһе
Константин (Флавий Валерий Аврелий Константин) Үрге Мёзия провинцияһының Наисс (хәҙерге Ниш) ҡалаһында 272 йылдың 27 февралендә тыуған. Уның атаһы Констанций I Хлор (Флавий Валерий Констанций Хлор) аҙаҡтан цезарь булған. Әсәһе — Елена, конкубинаһы, сығышы менән ябай ғаиләлә тыуып үҫкән ҡыҙ. Тарихсылар яҙыуынса атаһы бик йомшаҡ күңелле, тыныс холоҡло була. Шул уҡ ваҡытта христиандарға ла түҙеп ҡараған. Ҡатыны ла христиан динендә булған. Артабан Констанцийға ҡатыны менән айырылып, императорҙың үгәй ҡыҙына өйләнергә тура килә. Был никах һөҙөмтәһендә, Константиндың бер атанан өс туған ҡустыһы (Өлкән Далмаций, Юлий Констанций, Аннибалиан) һәм бер атанан өс һеңлеһе (Анастасия, Констанция I, Евтропия II) була.
Әхмәҙиә мәҙрәсәһе
Уҡытыу
Әгәр 1908 йылға тиклем Лаҡлы мәҙрәсәһендә белем алыу 4 йыл булһа, яңы уҡыу бинаһы сафҡа ингәс 7 йыл була. «Әхмәҙиә» мәҙрәсәһендә белем алыу ике баҫҡыстан тора: беренсе баҫҡыс — мәктәптә йә урыҫ-башҡорт мәктәбендә уҡыу — 4 йыл, ә икенсе баҫҡыс — айырым кластарҙа уҡыу (шәкерттәр өс төркөмгә бүленгән). Икенсе баҫҡыста уҡыусы шәкерттәр мәҙрәсәнең пансионатында йәшәгән.
Бөйөк Константин I
Хакимлыҡ өсөн көрәш
285 йылда император Диоклетиан империя менән яңы идара итеү системаһын раҫлай, уға ярашлы власта бер түгел, ә дүрт хаким була, уларҙың икеһе август (өлкән император), ә башҡа икеһе цезарь (кесе) тип атала. 20 йылдан һуң август идаралығы цезарҙәр файҙаһына хакимлыҡтан баш тартыр тип фаразлана, улар, үҙ сиратында, үҙҙәренә вариҫтар билдәләргә тейеш була. Шул уҡ йылда Диоклетиан үҙенә хакимдаш итеп Максимианды һайлай, уға идара итеү өсөн империяның көнбайыш өлөшөн бирә, ә үҙенә көнсығышты ҡалдыра. 293 йылда августар үҙҙәренә вариҫ һайлай. Шуларҙың береһе шул саҡта Галлияның префекты булған Константиндың атаһы Констанций була, икенсе урынды христиандарҙы һуңғараҡ ҡаты йәберләүсе Галерий биләй. 305 йылда, 20 йыл үткәс, тетрархия урынлаштырылғандан һуң, ике август та отставкаға сыға һәм Констанций I, Хлор Галерий менән, империяның тулы хоҡуҡлы хакимдары булып ҡала (беренсеһе көнбайышта, ә икенсеһе көнсығышта). Был ваҡытҡа Констанцийҙың һаулығы ныҡ ҡаҡшай, һәм уның хакимдашы уның тиҙ үлеменә өмөт итә. Үлеменең яҡынлашыуын һиҙенеп, Констанций, был мәлдә көнсығыш Никомедия баш ҡалаһы авгусында аманат тиерлек сифатта тороусы улы Константинды күргеһе килә. Галерий Константинды атаһына ебәргеһе килмәй, сөнки яугирҙарҙың уны август тип иғлан итеүҙәренән ҡурҡа, был, әлбиттә, императорҙың планына инмәй. Ул, Константин урынына үҙенең кешеһе Флавий Северҙы ҡуйып, бөтә империяны үҙенә буйһондорорға теләй. Галерий башта Константинға атаһына барыуын рөхсәт итә, әммә тиҙ генә кире уйлай һәм Константинды туҡтатырға бойороа, ләкин Константин Британияға атаһы янына киткән була. Атаһы Констанций I вафатынан һуң, армия 306 йылда Эборак ҡалаһы янында (хәҙерге Йорк ҡалаһы, Бөйөк Британия) Константинды император тип иғлан итә.
Максенций ихтилалы
306 йылда Римда ихтилал була, уның барышында тәхеттән баш тартҡан Максимиандың улы Максенций власҡа килә. Константин, Флавий Северҙы юҡ итеүҙә Максенцийҙы ҡулланыу өсөн, уның менән килешеүгә бара. Ихтилалды баҫтырырға маташып, Север Римды ҡамай, әммә уны ала алмай һәм яҡшы нығытылған Равеннаға сигенә. Власҡа кире килгән Максимиан, улын цезарь тип иғлан иткәндән һуң, хәйлә ҡора. Ул Северҙы, уның яҡындары араһында уға ҡарата заговор ойошторолған, әгәр Максимиан шәфҡәтенә бирелһә, уның ғүмерен һаҡлап ҡаласаҡтар, тип ышандыра. Север бирелгәндән һуң, уны Римға алып киләләр һәм үҙ-үҙенә ҡул һалыуҙы талап итәләр. Уның үлеменән һуң, император Галерий үҙе ихтилалды баҫтырырға маташа. Ул Италияға баҫып инә, әммә Рим һәм Равеннаның нығытмалары алдында бер ни ҙә эшләй алмай. 308 йылда Север урынына Лицинийҙы Көнбайыш августы итеп иғлан итә, ул тик Балҡан провинцияларын ғына контролдә тота. Ошо уҡ йылда цезарь Максимин Даза үҙен август тип иғлан итә, һәм Галерийға шул уҡ титулды Константинға ла бирергә тура килә (сөнки быға тиклем улар икеһе лә цезарь була). Шулай итеп, 308 йылда империя бер юлы 5 тулы хоҡуҡлы хаким власы аҫтында була.
Максимиан заговоры
Тиҙҙән Максимиан, улы менән власть уртаҡлашырға теләмәй, Римды ҡалдыра һәм Арелатҡа (Францияла хәҙерге Арль) үҙенең кейәүе тейешле Константинға китә. 310 йылда, Арелатта шәхси кеше сифатында йәшәгән Максимиан, уның үлеме тураһында имеш-мимештәр тарата һәм власты баҫып ала. Ләкин армияның күп өлөшө, был мәлдә франктарға ҡаршы походта булған Константинға тоғро ҡала. Тиҙҙән ихтилал тураһында ишетеп, Константин тиҙ әйләнеп ҡайта. Максимиан Массилияға ҡаса, әммә урындағы халыҡ Константин ғәскәрҙәренә ҡапҡаны аса. Максимиан үлемгә хөкөм ителә, уға үҙ-үҙенә ҡул һалыуҙың ысулын һайларға рөхсәт ителә, һәм ул аҫылына. Максимиандың вафатынан һуң, уның исеме бөтә яҙыуҙарҙан юйыла, ә һүрәттәре юҡҡа сығарыла.
Максенций менән һуғыш һәм тәре күреү
312 йылда хәҙер инде Константин үҙ ғәскәрҙәрен, власы был ваҡытҡа мәрхәмәтһеҙ тиранияға әйләнгән Максенцийға ҡаршы йүнәлтә. Боҙоҡ һәм мәғәнәһеҙ, ул халыҡты көс етмәҫлек һалымдар менән йонсотҡан, унан килгән килемде байрамдарға һәм ҙур төҙөлөштәргә сарыф иткән. Ләкин ул преториандар гвардияһынан, маврҙарҙан һәм италиктарҙан торған ҙур армияға эйә була. Бер нисә алышта Константин Максенцийҙың көстәрен ҡыйрата, Максенций был мәлдә Римда үҙенең тыуған көнө хөрмәтенә уйындар үткәрә. Константин ғәскәрҙәре Рим ҡалаһы ҡапҡаһы янында торған саҡта, ул дошманы менән Мульвий күпере янында осраша, әммә тегенең ғәскәрҙәре ҡаса башлай, ә үҙе, ҡурҡышынан емерелгән күпергә ташлана һәм Тибрҙа батып үлә. Константин Максенцийҙың кәүҙәһен тотоп алырға һәм башын киҫергә бойора. 312 йылдың 28 октябрендә Константин Максенций башы менән тантаналы рөүештә Римға инә. Был еңеү хөрмәтенә баш ҡалала ғәйәт ҙур Константин аркаһы ҡуйыла.
Риүәйәттәргә ярашлы, алыш алдынан Константинға төшөндә тәре күренә һәм ул «Hoc vince» (бор.-слав. «Сим победиши») әйтеүсе тауыш ишетә. Константин тәүге тапҡыр лабарум әҙерләргә бойора.
Ләкин империяла әле тағы ике август ҡала. Былар Максимин Даза һәм Лициний — Галерий кешеләре (үҙе ул ваҡытҡа вафат була).
Административ сәйәсәт
Империяның тулы хоҡуҡлы хакимы булып, Константин ирекле ер эшкәртеүселәрҙең ерен үҙҙәренә беркетеү буйынса Диоклетиан сәйәсәтен дауам итә, шул уҡ ваҡытта һалымдар арта, сөнки дәүләткә 20 йыл барған граждандар һуғышынан һуң империяны нығытыу өсөн аҡса кәрәк була. Бынан тыш, Константин төҙөлөш эшмәкәрлеген киң йәйелдерә, был да өҫтәмә сығымдар талап итә. Дәүләт Константин тарафынан дүрт округҡа бүленә: Көнсығыш, Иллирия, Италия һәм Галлияға, улар вағыраҡ административ берәмектәргә — диоцездарға бүленә. Ул шулай уҡ император янында дәүләт советы — консисторий ойоштора. Константин осоронда армияның артабанғы тупаҫ хәлгә төшөүе (варваризация) дауам итә.
Шулай уҡ Константин 314—324 йылдарҙа император Диоклетиан тарафынан 296 йылда үткәрелгән аҡса реформаһын камиллаштыра.
Дини сәйәсәт
Үҙенең хакимлығы башында Константин, бөтә алдағы императорҙар кеүек үк, мәжүси була. Уның тарафынан христианлыҡты ҡабул итеү сәбәптәре буйынса төрлө фараздар бар.
Евсевий Кесарийский фаразына ярашлы, Максенций менән алышта Константинға төшөндә Христос күренә, ул ғәскәренең ҡалҡандарында һәм байраҡтарында ΧΡ грек хәрефтәре яҙырға ҡуша, ә икенсе көндө Константин күк йөҙөндә тәре күрә һәм «Сим победиши!» тигән тауыш ишетә. Был байраҡ Константинды Мульвий янында еңеүгә килтерә һәм уны яңы дингә алып килә.
Византияның V быуат тарихсыһы, «Яңы тарих» авторы Зосимфаразы буйынса, яңы дингә күсеүе ҡатыны һәм улын үлтергәне өсөн Константиндың аллалар үсенән ҡасыу теләгенән уяна. Император булғандан һуң, Константин үҙенең йәш ҡатыны Фаустаны һәм алдағы никахта тыуған улы Криспты үлтерә. 326 йылдың йәй башында Константиндың улы (Флавий Юлий Крисп) атаһы императорҙың бойороғо буйынса ҡулға алына һәм язалап үлтерелә, уның менән бергә Константин ҡустыһы Лицинианды ла язалап үлтерә. Бының сәбәптәре теүәл билдәле түгел. Моғайын, был улдарына тәхеткә юлды таҙартырға маташҡан үгәй әсә Фаустаның үгәй улы Крипсты үҙен көсләргә маташыуҙа ғәйепләүе һәм, быны раҫлаһындар өсөн, бер нисә сенатор һатып алыуы менән бәйле була. Ләкин улын язалап үлтергәндән һуң бер ай үткәс, Константин, мутлашыуын аңлағанлыҡтан, ҡатынын эҫе мунсаға бикләп ҡуйырға ҡуша һәм ҡатыны унда тонсоға. Евтропий хәбәр итеүенсә, Константин был ваҡытта үҙенең бик күп дуҫтарын язалап үлтергән. Намыҫ ғазабынан Константин, ошондай уҡ енәйәт өсөн мифик батша Танталды язалаған Олимп аллалары үсенән ҡурҡа. Кәңәшмәгә йыйылған мәжүси ҡанбабалар бындай енәйәтте юйып булмай, тигән һығымтаға килә. Христианлыҡ таратыусы кеше, христиан аллаһы иң ауыр енәйәттәрҙе лә ғәфү итә, тип императорҙы ышандыра. Зосим фекере буйынса, тап ошо хәл Константиндың Диоклетиан сәйәсәтенән баш тартыуына сәбәп бул һәм христиандарҙы эҙәрлекләүгә ахырғы нөктә ҡуя, Рим империяһының дәүләт дине сифатында христианлыҡты ҡабул итеүгә килтерә. Нисек кенә булмаһын, Константин дин тотоу иреген ҡабул итеүҙе талап итә. Христианлыҡ дәүләт дине статусын ала.
Константин вафаты алдынан ғына христиан динен ҡабул итә (суҡына) ариан епискобы Евсевий Никомедийский уны христианлыҡҡа әйләндерә, аҙаҡ үҙе ариан тәғлимәтенән тайпыла, һәм шул сәбәпле ҡорамдарҙы талау һәм сиркәү низағтары башлана.
Константинополде төҙөү
IV быуатҡа Рим ҡалаһы императорҙарҙың резиденцияһы булыуҙан туҡтай. Тышҡы баҫып инеүҙәрҙең даими хәүефе шарттарында хакимы империя сиктәренә яҡын урынлашырға тейеш була. Шуға күрә Диоклетиандан алып императорҙар үҙҙәренең резиденцияларын дәүләт оборонаһының стратегик маҡсаттарына яуап бирерлек ҡалаларҙа урынлаштыра. Шундай урындар булып Германияла Трир, Кесе Азияла Никомедия, Төньяҡ Италияла Аквилея һәм Милан тора. Константин да был ҡағиҙәне тота. Беренсе тапҡыр ул Римға Максенцийҙы еңгәндән һуң килә, һуңғараҡ унда тағы ике тапҡыр була. Константин яңы баш ҡала төҙөү хыялы менән яна, ул Рим тарихында яңы дәүерҙең башланғысын кәүҙәләндерергә тейеш була. Буласаҡ ҡала өсөн Босфорҙың Европа яры буйында урынлашҡан боронғо грек ҡалаһы Византий нигеҙ булып хеҙмәт итә. Иҫке ҡала киңәйтелә һәм бейек ҡәлғә диуарҙары менән уратып алына. Унда ипподром, күп христиан һәм мәжүси ҡорамдар төҙөлә. Бөтә империянан Византийға сәнғәт әҫәрҙәре: картиналар, скульптуралар килтерелә. Төҙөлөш 324 йылда башлана һәм 6 йыл үткәс 330 йылдың 11 майында Константин Рим империяһының баш ҡалаһын рәсми рәүештә Византийға күсерә һәм уға Яңы Рим тигән исем бирә (Νέα Ῥώμη, Nova Roma), әммә был исем тиҙҙән онотола һәм император үҙе тере саҡта уҡ ҡала Константинополь тип йөрөтөлә башлай.
Һуңғы йылдары һәм үлеме
328 йылдың 5 июлендә император Дакиялағы Суцидавта Дунай аша «Константин күперен» шәхсән үҙе аса, ул боронғо замандың иң оҙон йылға күпере була. Уның дөйөм оҙонлоғо 2437 метр тәшкил итә, шуның 1137 метры Дунай аша үтә. Күперҙең киңлеге 5,7 метр тәшкил итә, ә йылға кимәленән бейеклеге — 10 метр. Константиндың планында Дакияны кире ҡайтарыу була, ул 271 йылда уҡ император Аврелианда ҡалған була.
332 йылда Константин сарматтар менән берлектә готтарға һуғыш башлай. Ариарих етәкселегендә вестготтар Ойумдан сыға һәм Дакияла сарматтар территорияһына бара. Сарматтар Константиндар ярҙам һорай, һәм 332 йылдың 20 апрелендә Рим армияһы Константиндың улы Константин II етәкселегендә варварҙарҙы тар-мар итә. 334 йылда сарматтар үҙҙәрнең башлыҡтарына ҡаршы түңкәрелеше ойоштора һәм шул саҡта Константин инде сарматтарға ҡаршы һуғыш башлай. Уларҙың ғәскәрҙәрен ҡыйратып, тере ҡалғандарын крәҫтиәндәр сифатында Иллирияға урынлаштыра, ә башҡаларын үҙенең армияһына ала. Билдәле ерҙәрҙә урынлашҡан колондар кеүек билдәле варварҙар, крепостной крәҫтиәндәрҙең прообразы була, сөнки улар эшкәртелә торған ерҙәрен ташлап китеү хоҡуғына эйә булмағандар. 336 йылда Константин Dacicus maximus титулын ала.
Дакиялағы уңыштарынан һуң, Сәсәниҙәр Фарсия иле менән һуғыш башлауҙы планлаштыра. 338 йылда Нисибис тыныслыҡ килешеүенең ваҡыты үтә һәм ике яҡ та һуғышҡа әҙерләнә. Константин шаһиншаһ Шапур II хат яҙа, унда фарсы христиандарын ҡурсалауын хәбәр итә һәм Рим тарафынан христианлыҡ рәсми дин булараҡ ҡабул ителгәндән һуң башланған ҡыҫырыҡлауҙы туҡтатыуҙы талап итә. Константин суҡыныуҙы Фарсыстан территорияһына инерҙән алда Иорданда ҡабул итергә планлаштыра, әммә ул 337 йылдың яҙында ауырып китә.
Күрәһең, үҙенең үлерен һиҙенеп, Константин йәшерен рәүештә Изге Апостолдар ҡорамында ерләү өсөн үҙенә урын әҙерләй. Әммә 337 йылда пасханан һуң ул үҙен насар тоя һәм Еленополисҡа ванналар ҡабул итергә китә. Башта ул Никомедияның мунсаларында дауалана, аҙаҡ Дрепандың эҫе сығанаҡтарын ҡуллана, шунан һуң үҙенең баш ҡалалағы Анкирон виллаһында урынлаша, унда бер нисә ариан епискобын, шул иҫәптән Евсевий Никомедийскийҙы суҡыныуҙы ҡабул итеү өсөн саҡырып ала. Епископтарҙы йыйып, үҙенең Иордан йылғаһы һыуҙарында суҡынырға теләүен һәм Аллаһ ихтыяры менән бында ҡабул итәсәген әйтә. Әммә үҙен тағы ла насарыраҡ тойоп, Константин үҙен Никомедияға алып барырға ҡуша, унда уны Евсевий Никомедийский 337 йылдың 22 майында суҡындыра. Үлгәндән һуң Бөйөк Константин Изге Апостолар ҡорамында ерләнә.
Сиркәү табыныуы
Христианлыҡты таратыу буйынса эшмәкәрлеге өсөн Константин үҙенең әсәһе Елена менән апсотолдарға тиң изгеләр йөҙөндә ҡанунлаштырылған. Изге апостол Константин иҫтәлегенә башҡарыла:
Бадья (Нем ҡушылдығы)
Бадья  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нем йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ноймарк (Фогтланд)
Ноймарк (Фогтланд) (Neumark) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3097 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,35 км2. Диңгеҙ кимәленән 320–460 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8496 һәм автомобиль коды V.
Муборга
Муборга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чагва йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ер тишкес һымаҡтар
Ер тишкес һымаҡтар (, Землеройкообразные) — элек айырылып сыҡҡан имеҙеүселәр таксоны, бөжәк ашаусылар отрядының Eulipotyphla, или Lipotyphla), ярым отряды йәки үҙаллы төркөмө булараҡ ҡарала. Ғәҙәттә уға хәҙерге өс ғаилә вәкилдәре инә: ер тишеүселәр, һуҡыр сысҡан дар һәм ҡыуыш тешлеләр ; 2005 йыл дағы «Mammal Species of the World» белешмәһенә ярашлы 404 төр ө бар.
Әммә шуны ла билдәләп китергә кәрәк: бөжәк ашаусылар төркөмөнә ҡарағандарҙың ғаилә бәйләнештәре тураһындағы фекерҙәр әлегә тиклем тотороҡло түгел: молекуляр һәм морфологик һыҙаттарҙың төрлө йыйылмаларына нигеҙләнгән тикшеренеүҙәр ҡапма-ҡаршылыҡлы һөҙөмтәләр бирә. Молекуляр мәғлүмәттәргә ҡарағанда, ер тишкес һымаҡтар терпе һымаҡтарға ҡарата парафилетик төркөм (Erinaceidae) булып тора, уларҙы терпе һымаҡтар ярым отрядына индереләр (Erinaceomorpha). Ҡайһы бер зоологтар бөжәк ашаусы һымаҡтарҙы Solenodonota һәм Erinaceota ярым отрядына бүлергә, йәки Soricomorphaға ингән өс хәҙерге ғаиләнең һәр береһен айырым буйһоноусыға айырырға тәҡдим итә.
Таксономия
Ер тишкес һымаҡтарҙың ярым отрядын классификациялау версияларының береһен киңәйтелгән формала тәҡдим итәйек:
Ярым отряд составына шулай уҡ ҡаҙылма ҡалдыҡтарҙан ғына билдәле булған юҡҡа сыҡҡан ғаиләләрҙе лә индерәләр.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Хафизов Мөхәмәтулла Исмәғил улы
Хафизов Мөхәмәтулла Исмәғил улы (27 февраль 1951 — 13 июль 2020) — иҡтисадсы, дәүләт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының 1-се класлы баш кәңәшсеһе.
Биографияһы
Мөхәмәтулла Исмәғил улы Хафизов 1951 йылдың 27 февралендә Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы Борисовка ауылында тыуған.
1971—1973 йылдарҙа «Восход» совхозының өлкән бухгалтеры булып эшләй.
1984—1986 йылдарҙа — Ырымбур өлкә башҡарма комитеты ҡарамағындағы һаулыҡ һаҡлау идаралығының контроль-ревизия бүлеге начальнигы.
1986—1988 йылдарҙа — Агросәнәғәт комплексы хеҙмәткәрҙәре профсоюзы өлкә комитетының инструктор-ревизоры. Силәбе өлкәһе Агросәнәғәт комплексының бухгалтер иҫәбе һәм отчёты бүлексәһе начальнигы урынбаҫары.
Бадья (Угдым-Ю ҡушылдығы)
Бадья  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Угдым-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Хафизов Мөхәмәтулла Исмәғил улы
Биографияһы
1988 йылда Бөтә Союз ситтән тороп уҡыу финанс-иҡтисад институтының иҡтисад факультетын тамамлай.
1993—1994 йылдарҙа — «Замоскворецкий» халыҡ-ара коммерция банкының Силәбе филиалы директоры.
1994—1996 йылдарҙа — «Галантус» Рәсәй-Ҡытай берлектәге предприятиеһының финанс директоры.
1996—1997 йылдарҙа — «Челябинский агрегатный завод» ААЙ-енең финанс буйынса директоры.
1997—1998 йылдарҙа Силәбе өлкәһе Хөкүмәте рәйесенең ярҙамсыһы вазифаһын үтәй.
Бадья (Угдым-Ю ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хафизов Мөхәмәтулла Исмәғил улы
Биографияһы
— «Һөйөнсө» («Радость», 2003) баҫылып сыҡты.
Шаһиев Мөнир Әхмәтйән улы
Шаһиев Мөнир Әхмәтйән улы (2 февраль 1929 йыл) — уҡытыусы, совет һәм партия органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1995), Ҡоншаҡ районының почётлы гражданы (2000).
Биографияһы
Мөнир Әхмәтйән улы Шаһиев 1929 йылдың 2 февралендә Башҡорт АССР-ының Арғаяш кантоны (хәҙер Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы) Биктимер ауылында тыуған. 1973 йылда Силәбе дәүләт педагогия институтын тамамлай.
Үҫмер егет 1943 йылдан ололар менән бер рәттән «Коммуна» колхозында (Солтанай ауылы) төрлө эштәрҙә хеҙмәт һала.
1945—1989 йылдарҙа район мәктәптәрендә башланғыс синыфтар һәм тарих уҡытыусыһы, Күлмәк ауыл Советы рәйесе, КПСС-тың Ҡоншаҡ район комитетының инструкторы, «Ҡояш» совхозы партия комитеты секретары була.
1993 йылда Мөнир Әхмәтйән улы Ҡоншаҡ районын тергеҙеү буйынса милли программаны эшләүселәрҙең береһе. Күп тапҡырҙар йәмәғәт сараларын, шул иҫәптән Силәбе өлкәһендә Башҡорт мәҙәниәте һәм ижады көндәрен үткәреүҙе, Силәбелә, Өфөлә, Арғаяш районында һ.б. Ҡоншаҡ көндәрен, Һабантуй милли байрамын, Ҡоншаҡ районы башлығын дин общиналар етәкселәре менән осрашыуҙы ойоштора. Ҡоншаҡ, Бәғерәктамаҡ, Ҡараболаҡ, Хәлит ауыл Советтарында ҡатын-ҡыҙҙар клубын, башҡорт-татар мәҙәни үҙәктәрен (1990-сы йылдар башынан уның рәйесе була) ойоштороусыларҙың береһе. Татарҙарҙың 1-се Бөтә донъя конгресы, башҡорттарҙың 1-се Бөтә донъя ҡоролтайы делегаты.
Мыга
Мыга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/114/25/180    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ялалетдинов Альберт Рәйес улы
Ялалетдинов Альберт Рәйес улы (6 ноябрь 1960 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре, ғалим-инженер. Техник фәндәре кандидаты (1990)
Биографияһы
Альберт Рәйес улы Ялалетдинов 1960 йылдың 6 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Учалы районы Учалы ҡасабаһында тыуған. 1982 йылда Силәбе ауыл хужалығын механизациялау һәм электрификациялау институтын (хәҙер Силәбе дәүләт агроинженерия академияһы) «инженер-механик» һөнәре буйынса, 2002 йылда Урал идаралыҡ итеү институтын «менеджмент» һөнәре буйынса тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1974 йылда «Йылайыр» игенселек совхозында (Башҡорт АССР-ы) ремонтсы булып башлай.
1982—1984 йылдарҙа Силәбе ауыл хужалығын механизациялау һәм электрификациялау институтында инженер, 1984—86 йылдарҙа «Ирәндек» совхозында (Башҡорт АССР-ы) баш инженер, 1986—1987 йылдарҙа «Уралалтын» берекмәһенең сәнәғәт участкаһында механик булып эшләй. 1987 йылдан Челябинскагропромснаб-1 предприятиеһының өлкән инженеры. 1990 йылда «СТ» фирмаһын ойоштора һәм уны етәкләй, был фирма Силәбе өлкәһендә пластик тәҙрәләрҙе етешетереү һәм монтажлау буйынса Силәбе өлкәһендә алдынғы урындарҙы биләй. 1999 йылда Ялалетдинов Силәбе компрессор заводын ойоштора, унда компрессор ҡоролмалар етештереүҙе яйға һала. Эшенең тәүге йылында уҡ 8 агрегат етештереп сығара. 2006 йылға предприятиела айына 100 ҡоролма етештерергә мөмкинлек биргән производство ҡеүәттәре булдырыла.
Нойштадт (Саксония)
Нойштадт (Саксония) (Neustadt in Sachsen) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 13758 кеше йәшәй. Майҙаны — 83,05 км2. Диңгеҙ кимәленән 340 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 01841-01844 һәм автомобиль коды PIR.
Алыҫ Көнсығыш
Алыҫ Көнсығыш — Төньяҡ-Көнсығыш, Көнсығыш һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азияны үҙ эсенә алған географик, геосәйәси һәм тарихи-мәҙәни төбәк. «Азия-Тымыҡ Океан төбәге» геосәйәси төшөнсәһенең состав өлөшө.
Мындала-Кыкке
Мындала-Кыкке — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оглат йылғаһының уң ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мунгалка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Балда-Шор
Балда-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Лобаз йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бёллем
Бёллем — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лем йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нойштадт (Фогтланд)
Нойштадт (Фогтланд) (Neustadt/Vogtl.) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1077 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,98 км2. Диңгеҙ кимәленән 610 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8223 һәм автомобиль коды V.
Казиранга
Казиранга милли паркы (কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, काज़ीरंगा राष्ट्रीय उद्यान, Kaziranga National Park) — Һиндостандың Ассам штатындағы милли парк. 1985 йылда ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән.
Паркка 1905 йылда нигеҙ һалына, һәм 2005 йылда 100 йыллыҡ юбилейын билдәләй. Парк нигеҙендә баронесса Мэри Керзон (Һиндостан вице-короле лорд Джордж Керзондың ҡатыны) мөһим роль уйнай. Парк биләгән территорияның майҙаны 688 км2 тәшкил итә. Уның байтаҡ өлөшө Брахмапутра йылғаһы бассейнына ҡарай. Паркта хозур тропик урмандар, йылғалар, иҫ киткес болондар бар. Паркка бөтә донъяға билдәлелек килтергән нәмә — бында донъялағы иң ҙур (донъя һанының 2/3 өлөшө) бер мөгөҙлө носорогтың популяцияһы урынлашҡан. 2018 йылдың мартында Ассам хөкүмәтенең урман хужалығы департаменты һәм ҡырағай тәбиғәт мәсьәләләре менән шөғөлләнгән ҡайһы бер танылған хөкүмәт ҡарамағындағы ойошмалар менән берлектә үткәрелгән халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Казиранга милли паркында носорогтар популяцияһы 2413 баш тәшкил итә. Шуларҙың 1641 өлкән носорог, 387 урта йәштәге носорог һәм 385 бала носорог. 2015 йылда носорогтар популяцияһы 2401 баш тәшкил итә.
Шулай уҡ паркта юлбарыҫтар, филдәр, губач айыуҙары, бенгал бесәйҙәре, балыҡ тотоусы бесәйҙәр, гаурҙар, барасингтар, бинтуронгтар һәм башҡа күп кенә ҡырағай хайуандар йәшәй. Паркта һөтимәрҙәрҙең бөтәһе 30-ҙан ашыу төрө иҫәпләнә, шуларҙың 15-е донъяла юҡҡа сығыу хәүефе аҫтында. Казирангта 40-тан ашыу төр ташбаҡа, кеҫәртке һәм йылан иҫәпләнә. Паркта ҡоштар һәм юлбарыҫтар ҡурсаулыҡтары бар. Шулай уҡ юҡҡа сығыу сигендә булған хайуан төрҙәре бар. Паркта меңгә яҡын юҡҡа сығып барыусы буйволдар йәшәй.
Налиминка
Налиминка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кельват йылғаһының уң ярына тамағынан 135 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Жау (милли парк)
Жау (Parque Nacional do Jaú) — Бразилияла Амазонас штатындағы милли парк. 2000 йылдан 2003 йылға тиклем Жау милли паркы ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы объекты, ә 2003 йылдан ике милли парк һәм башҡа типтағы ике һаҡланған территорияны үҙ эсенә алған «Үҙәк Амазония резерваттары комплексы» киңәйтелгән объекттың бер өлөшө. Был Көньяҡ Америкала иң ҙур урман ҡурсаулығы, уның майҙаны 5,6 миллиондан ашыу акр (23778,9 км2). Паркка инеү сикләнгән; уға инеү өсөн Бразилия хөкүмәтенән яҙма рөхсәт кәрәк.
Жау милли паркы Амазонка йылғаһы бассейнында тропик урмандарҙы яҡшы һаҡлау өлгөһө булараҡ билдәле.
Парк территорияһында осрай торған үҫемлектәр араһында Bertholletia excelsa, Couma guianensis, Daliocarpus rolandri, Euterpe oleraceae, Holopyxidium jarana, Manilkara huberi, Microphalis guianensis, Parahancornia amapa, Pithecelobium racemosum, Vochysia maxima, шулай уҡ Astrocaryon, Diplotropis, Iriartea, Mauritia, Protim, Virola төрлө төрҙәрен осратырға мөмкин.
Паркта ягуарҙар, ламантиндар, алһыу йылға дельфиндары һәм башҡа хайуандар йәшәй.
Носсен
Носсен (Nossen) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 7162 кеше йәшәй. Майҙаны — 50,5 км2. Диңгеҙ кимәленән 259 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 01681–01683, 8255 һәм автомобиль коды MEI.
Абдусәләмов Солтанморат Әбделмән улы
Абдусәләмов Солтанморат Әбделмән улы (1870 йылдың декабре — 1938 йылдың 16 майы) — совет дәүләт эшмәкәре, сәйәси золом ҡорбаны.
Биографияһы
Солтанморат Әбделмән улы Абдусәләмов 1870 йылдың декабрендә Яманһары ауылында (хәҙер — Башҡортостандың Көйөргәҙе районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте — башҡорт. Ҡазан уҡытыусылар семинарияһын тамамлаған.
1897—1918 йылдың майына тиклем — Уҫы өйәҙе Ҡарый ауылында урыҫ-башҡорт халыҡ мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.
1917 йылда. — Уҫы өйәҙ земство идаралығы Милли Шура ағзаһы.
1917 йылдың 22 ноябрендә эсерҙар партияһынан Пермь губерна земство управаһына ағза итеп һайлана, ләкин декабрҙә был вазифанан баш тарта.
1918 йылдың июненән — 1919 йылдың июненә тиклем — Уҫы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары. Уҫы өйәҙе территорияһында ойошторолған «ҡыҙыл террор»ҙа әүҙем ҡатнашҡан. Бер ни тиклем ваҡыт Түбәнге Новгород губернаһындағы Лукоянов ҡалаһында эвакуацияла була, артабан — РКП (б)-ның Ҡазан губерна комитеты ҡулы аҫтында эшләй.
1919 йылдың июле ахырында Уҫы ҡалаһына әйләнеп ҡайта — Уҫы өйәҙ халыҡ мәғарифы бүлегенең мөдир урынбаҫары һәм мөдире булып эшләй.
1924 йылдан алып 1927 йылдың 1 мартына тиклем — ВКП (б)-ның Барҙы район комитетының яуаплы секретары һәм район башҡарма комитеты президиумы ағзаһы.
Советтарҙың 2 — 6-сы, 9-сы һәм 10-сы Бөтә Рәсәй съездары делегаты.
1930-сы йылдарҙа — Уҫы районы эшсе-крәҫтиән инспекцияһы контроль комиссияһы рәйесе. 1932—1934 йылдарҙа — Уҫы районы Эшсе-Крәҫтиән Инспекцияһы Контроль Комиссияһының партия тәфтишсеһе.
1933 йылдан төбәк әһәмиәтендәге пенсионер, 2-се төркөм инвалиды була.
1937 йылда Свердловск Урҙа (Ордынский) районы Ҡарый ауылына күсә.
1937 йылдың 19 июлендә яҙған ялыуында, диетала булғанлыҡтан, «ярым ас тормош көтәм» ти, 3-4 ай пенсия алмауын белдерә.
1938 йылдың 16 февралендә ҡулға алына. 13 майҙа юғары яза — атыу тураһында хөкөм сығарыла һәм 16 майҙа атып үлтерелә.
Skype
Skype ( МФА: [skaɪ̯p] ) — ябыҡ кодлы түләүһеҙ проприетар программа тәьминәте, компьютерҙар араһында Интернет аша текслы, тауышлы һәм һынлы элемтә урынлаштыра (IP-телефония), пиринг селтәрҙәре технологияларын, шулай уҡ мобиль һәм стационар телефондар өсөн түләүле хеҙмәттәрҙе лә ҡуллана. 2010 йыл аҙағына 663 млн файҙаланыусыһы була. Программа эшләнмәселәренең күпселеге һәм дөйөм бүлек хеҙмәткәрҙәренең 44%-ы — Эстония ның Таллин һәм Тарту ҡалаларынан.
Абдусәләмов Солтанморат Әбделмән улы
Биографияһы
«Пермь губернаһы Уҫы өйәҙе башҡорт ауылдары тураһында этнографик яҙмалар» тигән хеҙмәттең авторы.
Делегат булып һайланыуы
Советтарҙың Бөтә Рәсәй съездарына делегат итеп һайлана:
Оло Ай-Ю
Оло Ай-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Skype
Программа конференц-шылтыратыуҙар (инициаторҙы ла һанап, бөтәһе 25 тауыш абоненты), һынлы шылтыратыуҙар (шулай уҡ 10-ға тиклем абонент ҡатнашҡан видеоконференциялар) үткәреү мөмкинлеген бирә, текслы хәбәрҙәр (чат) һәм файлдар тапшырыуҙы тәьмин итә. Һынланышты веб-камеранан да, монитор экранынан да тапшырып була, йәнә программаның өҫтәл версияларын файҙаланыусылар һынлы хәбәрҙәр ебәрә һәм ҡабул итә ала.
Башҡорт менталитеты
Башҡорт менталитеты — башҡорттарға хас булған психик, интеллектуаль, эмоциональ һәм мәҙәни үҙенсәлектәрҙең тотороҡло тупланмаһы.
Оло Ай-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Башҡорт менталитеты
Башҡорттарҙың менталитеты халыҡтың уртаҡ тарихи, мәҙәни, социаль һәм иҡтисади үҫеше нигеҙендә барлыҡҡа килгән.
Skype
Mac OS X, iOS, Windows, Linux, Windows Phone, Open webOS, Android, PSP, Maemo, Xbox 360, PlayStation Vita, BlackBerry өсөн Skype программа клиенттары сығарылған. Шулай уҡ Java, Kindle Fire HD һәм Xbox One өсөн версиялар бар, Symbian өсөн дә клиент эшләнгән. Шулай уҡ LG, Panasonic, Philips, Samsung, Sharp, Sony Bravia, Toshiba, Vizio кеүек хәҙерге заман телевизорҙары өсөн Skype менән тоташыу ҡаралған.
Оло Ай-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡорт менталитеты
Тарихы
Башҡорттар Көньяҡ Урал, далалы Урал аръяғы һәм Урал алдынан Волгаға тиклемге территорияларҙа ҡырыҫ тәбиғәт һәм климат шарттарында йәшәгән. Был территория оҙаҡ  ваҡыт монгол хакимлығы аҫтында була. Алтын Урҙа емереклектәрендә  территория өс феодаль ханлыҡ — Нуғай, Ҡазан һәм Себер ханлыҡтары —араһында бүлгеләнә. XV быуат аҙағы — XVI быуаттың беренсе яртыһында башҡорттарҙың халыҡ булып формалашыуына шарттар тыуа. XVI быуаттың икенсе яртыһында башҡорт ҡәбиләләренең Рәсәйгә ҡушылыуы һәм башҡорт этносының берҙәм дәүләт составында тупланыуы башҡорттарҙың этник берләшеүен тамамлай.
Skype
Тарихы
Skype Technologies компанияһы 2003 йылда швед Никлас Зеннстрем һәм дат Янус Фриис тарафынан ойошторола. Скайп программаһын эшләүҙә эстон программистары Ахти Хейнла, Прийт Казесалу һәм Яан Таллинн ҡатнаша, элгәре улар KaZaA файл алмашыу программаһын ижад иткән.
Башҡорт менталитеты
Тарихы
Милләт барлыҡҡа килеүҙең был үҙенсәлектәре менталитетта түбәндәге һыҙаттарҙы формалаштыра: азатлыҡҡа ихтыяж,  ғәҙеллекте өҫтөн  ҡуйыу, фәлсәфәүи фекер йөрөтөү, ҡунаҡсыллыҡ, ҡыйыулыҡ, ирәүәнлек, ябайлыҡ, тыйнаҡлыҡ, сабырлыҡ, ғорурлыҡ.
Тыйнаҡлыҡ башҡорттарҙың көнкүрешендә, уларҙың матди уңайлыҡтарға мөнәсәбәттәрендә лә сағыла. Матди ҡиммәттәр мөһим урынды биләмәй.
Skype
Тарихы
1.2 версияһында тәүләп автоматик яуап биреүсе (Voicemail) хасил була, ә 1.3 версияһынан башлап, һәр кем был хеҙмәтте ҡулланмаған файҙаланыусыларға ла хәбәр ебәрә ала. 1.2 версияһында тағы SkypeIn функцияһы барлыҡҡа килә, ул Skype’тағы иҫәп яҙмаһын телефон номерына бәйләй.
Башҡорт менталитеты
Тарихы
Башҡорттар үҙҙәренекеләргә ҡарағанда «ситтәргә» һәйбәтерәк мөнәсәбәт күрһәтә — ҡунаҡсыллыҡ ҡағиҙәләренә ярашлы, менталитеттарҙағы айырмаға ҡарамаҫтан, күскенселәргә түҙемле ҡарай.
Skype
Тарихы
1.4 версияһында шылтыратыуҙарҙы Skype’тағы башҡа иҫәп яҙмаларына һәм ябай телефондарға күсереп йүнәлтеү мөмкинлеге тыуа.
Башҡорт менталитеты
Тарихы
Башҡорттар ислам ҡабул иткәс, уларҙың бөтә рухи мәҙәниәте, табыныу биналарының үҙенсәлектәре, ғилемлелеге һәм мәғарифы  ислам ҡағиҙәләренә буйһона.
Skype
Тарихы
2.0 версияһы — һынлы элемтәгә инеү, ә 2.5 SMS ебәреү, SkypeCast ойоштороу (был технология 2008 йылдың 1 сентябренән рәсми һүндерелә) һәм Microsoft Outlook менән ҡушылыу мөмкинлеген бирә.
Башҡорт менталитеты
Тарихы
Дингә мөнәсәбәт үҙенсәлектәре: Башҡорттарҙың ғаилә мөнәсәбәттәрендә традицион ғаилә этикетын тәшкил иткән тәртип нормалары була. Башҡорттарҙың ғаилә этикеты кеселәрҙең —  өлкәндәрҙе, балаларҙың ата-әсәне хөрмәт итеүенә, уларға буйһоноуына һәм тыңлашыуына ҡоролған. Ир кеше башҡорт ғаиләһендә баш була, ҡатын-ҡыҙҙар ҙур иректән файҙалана. Башҡорт ғаиләләренә күп балалылыҡ, рухи ҡиммәттәр  тотороҡлолоғо,  ныҡлы ғаилә ҡорорға тырышыу, йәш быуынға хәстәрлекле мәнәсәбәт хас була.
Skype
Тарихы
2007 йылдың мартында 3.1 версияһында SkypeFind сервисы барлыҡҡа килә, ул файҙаланыусыларға фирмалар исемлеге төҙөү һәм уларҙың тасуирламаһын эшләү мөмкинлеген тыуҙыра. Ошо уҡ версияға Skype Prime ҡуйыла. 2007 йылдың авгусында Windows өсөн 3.5 барлыҡҡа килеп, унда файҙаланыусы профилендә видео ҡулланыу, чатҡа һынлы яҙма ҡыҫтырыу, шулай уҡ башҡа файҙаланыусыға йә төркөмгә шылтыратыуҙы йүнәлтеү һәм автоматик ҡабат шылтыратыуҙы көйләү мөмкинлеге була.
2008 йылдың 30 ғинуарында Sony PSP өсөн версия сыға. 2008 йылдың 13 мартында Linux өсөн видеоконференциялы Skype 2.0 сыға. 2008 йылдың 26 декабрендә Nokia Nst-4 өсөн 1.0.0 барлыҡҡа килә.
Башҡорт менталитеты
Тарихы
ХХ быуат аҙағында капитализмға күсеү осоронда кешеләр фәҡирлеккә төшә, бөтә һаҡламдарын юғалта, социализм ҡиммәттәре бысраҡҡа батырыла, былар менталитетта ла сағыла. Байырға ынтылыш, милли түләү системаһына ышанмау тарала, яҡты киләсәккә өмөт һүнә. Капитализмға хас булған иҡтисади кризистарҙың ҡабатланып тороуы, һумдың девальвацияланыуы, инфляция, элек күрелмәгән күләмдәрҙә урлашыу, һайландыҡтар мәнфәғәттәрендә генә үткәрелгән хосусилаштырыу бындай ҡараштарҙы нығыта.
Skype
Тарихы
2009 йылдың 3 февралендә Windows өсөн 4.0 версияһы, 2009 йылдың 31 мартында iPhone өсөн клиент сыға. 2009 йылдың 12 майында конференциялар үткәреү мөмкинлеге бөтөрөлә. 2009 йылдың 9 ноябрендә MS Outlook өсөн инструменттар панеле булдырыла
Башҡорт менталитеты
Тарихы
Компьютер һәм интернет башҡорттарға теләгән бер мәғлүмәткә юл аса. Бынан һәр төрлө уғрылар ҙа киң файҙалана. Селтәрҙә башҡорттарҙың азатлыҡҡа ихтыяж, матди ҡиммәттәргә мөнәсәбәт ише менталитет һыҙаттарын эксплуатацияларға маташыу осраҡтары йышая. Ялған мәғлүмәттәр һәм үтәлмәгән вәғәҙәләр уларҙың сабырлыҡ һәм кешеләргә ышаныу кеүек сифаттарын юҡҡа сығара бара.
Skype
Тарихы
2010 йылдың 19 февреленән Skype Lite (Java-телефондар өсөн Skype) һәм Windows Mobile өсөн Skype туҡтатыла. 2010 йылдың 2 сентябренән чатта оффлайн-хәбәрҙәр алмашыу булдырыла. 2010 йылдың 5 октябрендә Android өсөн клиент сығарыла. 14 октября 2010 йылдың 14 октябрендә сығарылған 5.0 версияһында Windows өсөн төркөмлө һынлы шылтыратыуҙар мөмкинлеге асыла.
2011 йылдың 10 майында Microsoft корпорацияһы программаны эшләүсе компанияны $8,5 миллиардҡа һатып ала, ошонан башлап Skype'ҡа бөтә хоҡуҡ Microsoft компанияһына күсә. Windows өсөн 2011 йылдың 16 июнендә 5.3 версияһында Facebook менән интеграция барлыҡҡа килә. 13 сентябрҙәге яңыртыу (5.5.113-тән 5.5.117-гә тиклем) ярҙамында Windows 8 менән эш итеү башлана.
2012 йылдың 23 февралендә Skype яңы рекордты теркәй — селтәрҙә VoIP-сервисында бер юлы 32 млн файҙаланыусы ултыра. 2012 йылдың 23 апрелендә Windows Phone 7 өсөн 3G, 4G һәм Wi-Fi селтәрҙәрендә видео ҡулланыу асыла. 2012 йылдың 25 апрелендә — PlayStation Vita өсөн Skype, 2012 йылдың 14 июнендә Linux өсөн 4.0 версияһы асыла. 13 сентябрҙә сервис Opus аудиокодегына күсә. Windows өсөн 6.0 версияһында (24.10.2012) Facebook йәки Microsoft сервистары аша инеү мөмкинлеге асыла. 29.10.2012 — Windows 8 өсөн программаның махсус версияһы, 11.11.2012 — Windows Phone 8 платформаһы өсөн таныштырыу версияһы, 13.11.2012 — iOS өсөн iPhone 5-кә ҡуйыла торған версия, 10.01.2013 — Outlook почта клиенты менән интеграция яһала.
29.01.2013 Microsoft Windows, Live Messenger'ҙан баш тартып, тулыһынса Skype менән шөғөлләнә башлай. 2013 йылдың1 июленә Android өсөн программа тейәү һаны 100 миллионға етә. 2013 йылдың 13 декабренән Android өсөн Skype'ҡа PiP технологияһы индерелә.
2014 йылдың 7 апрелендә Microsoft Skype TX — Skype базаһында телестудиялар һәм радиостанциялар өсөн махсус мөмкинлек асылыу тураһында иғлан итә. 2014 йылдың 29 апреленән төркөмдәр өсөн һынлы конференциялар түләүһеҙгә әйләнә.
Әйләнеш һәм статистика
Бер файҙаланыусы берәүҙән артыҡ иҫәп яҙмаһы аса ала.
Skype аша халыҡ-ара тауышлы шылтыратыуҙар күләме бик күп була. Ул тауышлы шылтыратыуҙар трафигы буйынса лидерға әйләнә.
Технология
Башҡа бик күп IP-телефония программаларынан айырмалы, мәғлүмәттәр тапшырыу өсөн Skype баштан уҡ үҙәкһеҙ P2P-архитектураһын ҡуллана. Skype файҙаланыусылар каталогы Skype селтәрен файҙаланыусыларҙың компьютерҙарына бүленә, һөҙөмтәлә селтәр, үҙәкләштерелгән серверҙарҙың ҡиммәтле инфраструктураһынан айырмалы рәүештә, бик йылдам киңәйә (тиҫтәләрсә миллион файҙаланыусы).
Skype өсөн берҙән-бер үҙәк элемент — идентификация серверы, унда файҙаланыусыларҙың иҫәп яҙмалары һәм уларҙың контакттар исемлегенең резерв күсермәһе ята. Үҙәк сервер элемтә урынлаштырыу өсөн генә кәрәк.
Тауышлы һәм һынлы бирелмәләрҙе тапшырыу мөмкин тиклем тура башҡарыла [источник не указан 622 дня], мәҫәлән, ике компьютер бер локаль селтәр эсендә булһа, улар араһында Skype аша тоташыу барлыҡҡа килгәс тә (үҙәк узелдар һәм суперузелдар ярҙамында) Интернеттан сығырға була, ә һөйләшеү дауам иттерелә ала.
Skype протоколы ябыҡ һәм документлаштырылмаған, ул Skype программа тәьминәтенең төп нөсхәһе тарафынан ғына ҡулланыла ала.
Тауышлы бирелмәләр тапшырыу
Тауышлы чат бер йәки бер нисә файҙаланыусы менән һөйләшергә, шулай уҡ конференц-бәйләнеш урынлаштырырға мөмкинлек бирә.
Skype ҡулланған кодектар (бирелмәләрҙе ҡыҫыу алгоритмы) арҡаһында һәм интернет-тоташыуҙың тейешле тиҙлеге шарттарында (30—60 кбит/с) тауыш сифаты ҡәҙимге телефон бәйләнешендәге кеүек була, тоташыу шарттары һәйбәт булһа — хатта яҡшыраҡ та.
Тоташҡан саҡта ПК араһындағы тауышлы бирелмәләр AES-256 ярҙамында шифрлана, уның асҡысы 1024 битлы RSA асҡысы ярҙамында тапшырыла. Файҙаланыусыларҙың асыҡ асҡыстары системаға ингәндә Skype’тың үҙәк серверы тарафынан 1536 йәки 2048 битлы RSA сертификатын ҡулланып сертификатлана.
Тауышлы шылтыратыу һәм Интернетҡа киң һыҙатлы тоташыу ваҡытында инеүсе һәм сығыусы трафик бер төрлөрәк күләмдә тотонола. Суммала трафиктың уртаса күләме 500 кбайт/минут тәшкил итә (10 минут ~ 5 Мбайт; 100 минут ~ 50 Мбайт).
Һынлы бирелмәләр тапшырыу
Һынлы шылтыратыуҙа трафик тауышлы шылтыратыуға ҡарағанда 10 тапҡырға артыҡ. Веб-камеранан юғары тиҙлекле шаулы һынлы ағымдар өсөн трафик күләме артығыраҡ булыуы ихтимал. Яҡынса күләм — минутына ~5 Мбайт.
Текслы хәбәрҙәр һәм файлдар ебәреү
Skype файҙаланыусыларға текслы хәбәрҙәр менән алмашыу мөмкинлеген дә бирә (IM-чат). Унда төркөмдәр менән текслы чаттар ойоштороп була.
Үҙенең йылмайликтар тупланмаһы бар, тарих һаҡлана (серверҙа, 30 көнгә тиклем). Шулай уҡ IM-чат мөмкинлектәре бар.
Skype’та күләм буйынса сикләүһеҙ файлдар алмашыу мөмкин.
Mac OS өсөн 7.0 һәм Windows 7 өсөн 6.21 версияһынан башлап, Skype программаһы етеҙ хәбәрҙәр яҙғанда тексты форматлау мөмкинлеген бирә.
Хәүефһеҙлек һәм бирелмәләрҙе һаҡлау
Skype файҙаланыу шарттары шифры сиселгән бирелмәләрҙең селтәр хужаһына (Microsoft), Microsoft йәки аффилирланған компаниялар хеҙмәткәрҙәренә, шулай уҡ Интернет селтәре провайдерҙарына билдәле булыу мөмкинлеген күҙҙә тота. Skype серверҙары ебәрелеүсе текстарҙы һәм уларҙағы һылтанмаларҙы спам һәм яуызлыҡтар менән көрәшеү маҡсатында автоматик рәүештә сканлап тора; ҡайһы бер һылтанмаларҙың текстарҙан юйҙырылыуы ихтимал. Ҡулланыу шарттарында шулай уҡ ебәрелеүсе текстарҙың тотоп алыныу һәм ҡулдан эшкәртелеү ихтималлығы ла әйтелә.
Платформалары
Linux, Mac OS X, iOS (iPhone, iPod touch һәм iPad), Windows (2000, XP, Vista, 7, 8, Windows Mobile, Windows Phone), PSP, Symbian OS, Java (мобиль телефондарға), Android өсөн Skype версиялары бар.
2010 йылдың февралендә Skype Windows Mobile өсөн клиенттар эшләүҙе һәм уларҙы хеҙмәтләндереүҙе, шулай уҡ Java өсөн Skype Lite эшен туҡтатты. 8.01.2013 Skype Lite клиенттарын хеҙмәтләндереү туҡтатылды. 2014 йылдың йәйендә Symbian OS платформаһындағы ҡоролмалар өсөн Skype эшләмәҫ булды.
Хеҙмәттәр
Баҙарҙың корпоратив өлкәһе өсөн Skype SIP Open Beta һәм Skype Connect тигән хеҙмәттәрҙе тәҡдим итә. Файҙаланылған линиялар өсөн түләү айына бер тапҡыр алына.
Гаджеттар һәм тауарҙар
Skype үҙ программаһы өсөн төрлө кәрәк-яраҡ етештерә һәм һата. Мәҫәлән, компьютерһыҙ шылтыратыу өсөн RTX Dualphone 3088 сымһыҙ телефоны, Skype Freetalk Wireless гарнитураларын — Skype аша аралашыу өсөн USB-тапшырғыслы сымһыҙ ҡолаҡсындар , һынлы шылтыратыуҙар өсөн аппаратура (Freetalk Buddy Pack) һәм веб-камералар (Freetalk Connect 2) һатыла.
Пасха йомортҡалары
Хәбәр тексын йыйғанда бер юлы өс йәки унан күберәк йәнәш төймәгә баҫҡанда әңгәмәләшеүсе ғәҙәттә күренә торған яҙыу ҡәләмен түгел, ә клавиатура буйлап йөрөгән бесәйҙе күрә. Төймәләргә теләһә нисек баҫыуҙы дауам итһәң, ҡәләмде һындырыусы ҡулдар рәсеме килеп сыға.
Skype'ҡа ҡуйылған йылмайликтарҙан тыш, унда бер нисә «йәшерен» йылмайлик бар (ниндәй версия тороуына ҡарап, уларҙың стандарт йылмайликтарҙа булыуы бар). Әгәр программаның көйләүҙәрендә хәбәрҙәр тәҙрәһендә шрифтты Comic Sans'ҡа үҙгәртһәң, тәҙрә аҫтындағы йылмайликтар төймәһендәге йылмайлик моңһоуға әйләнә (Windows өсөн 5.5-се версия).
Насретдин әл-Насыри әл-Башҡорди
Насретдин Әл-Насыри әл-Башҡорди (XIII быуат аҙағы — 1351 йыл) — Мысырҙа дәүләт эшмәкәре, алдынғы ҡарашлы ғалим һәм башҡорт шағиры.
Тарих
XIII—XIV быуаттарҙа алыҫ ғәрәп иле Мысырҙа төрки телле фән һәм мәҙәниәт киң үҫешә. Бының сәбәбе — Алтын Урҙа һарайындағы ығы-зығы, бигерәк тә тәхет өсөн ҡарыулашыу арҡаһында, Урал тауҙарынан, Волга һәм Яйыҡ йылғалары үҙәндәренән, Урта Азия һәм Ҡырым ярымутрауынан байтаҡ ғалим, әҙиптәрҙең Мысырға барып төпләнеүе. Шуға ла был дәүерҙә Мысырҙа, нигеҙҙә, төркиҙәрҙән торған (уғыҙҙар һәм ҡыпсаҡтар) мәмлүктәр династияһы барлыҡҡа килә (1250—1803 йылдарҙа Мысырҙа мәмлүк солтандары хакимлыҡ итә).
Беҙҙең дәүергә тиклем һаҡланған ҡулъяҙмаларҙа Әйле ырыуы башҡорттарының хандар династияһы, Дәшти Ҡыпсаҡта Башҡорт исемле хандың хакимлыҡ итеүе, шулай уҡ Иранда милләте башҡорт булған Ғазан хан генерал дәрәжәһенә тиклем күтәрелеүе тураһындағы яҙмалар бар. Шулай уҡ Болғар дәүерендә Яҡуб ибн Ноғман, Ҡол Ғәли, йәнә башҡа исемдәр башҡорт халҡының донъя тарихында үҙ урынының булыуын дәлилләй.
Насретдин Әл-Насыриға ла, урындағы властарҙың эҙәрлекләүенән ҡасып, сит илгә барып төпләнергә тура килә, һәм урындағы халыҡ араһында ғилеме һәм шиғриәте менән ихтирам яулай.
Билдәле тарихсы Морат Рәмзи Насретдин әл-Насыри тураһында түбәндәге фекерен әйтә: