cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ачабети ҡәлғәһе
Географияһы
Ачабети ҡәлғәһе Грузияның Шида Картли төбәгендәге Тирисцҡали йылғаһының уң яҡ ярында, бәләкәй генә ҡалҡыулыҡта урынлашҡан. Йәнәшәлә, бер нисә йөҙ метр алыҫлыҡта Лиахви йылғаһы аға.
Тарихы
Төҙөлгән ваҡытын теүәл генә аныҡлап булмай, сөнки харабаларҙа төҙөлөштөң дүрт хронологик осоро күҙәтелә. Совет осоронда, 1931 йылда, Көньяҡ Осетияла профессор С.В.Безсонов етәкселегендә археологик экспедиция тикшеренеүҙәр үткәрә. Боронғо архитектура ҡомартҡыһының күп өлөшөн улар тасуирлап яҙа. Шулар араһында Ачабети ҡәлғәһе лә булған. Бына уның тураһында ошондай юлдар бар: "«Это жилое и оборонительное сооружение представляло из себя комплекс построек: главной башни, непосредственно примыкавших к ней пристроек и стены, охватывающей ломанной линией площадь в 350 кв. метров в окружности. Внутри стен находился домовой храм... В северо-западном углу этой стены, на высоте шести метров над землей обнаружен каменный мешок, представлявший из себя цилиндр с гладкими стенами и круглым отверстием вверху для спускания пленных. Если в такой мешок опускался один человек, то он должен был все время стоять, так как присесть на пол, по причине узости цилиндра, он не мог. По обе стороны от северной стороны башни идут стены. Толщина стены от 0,7 до 1 метра, высота до 6 метров. Местами стена разобрана. Совершенно не сохранилась восточная часть, в которой были проездные ворота. Уцелела только маленькая входная дверь, по-видимому, бывшая около главных ворот»"
Архитектураһы
Нығытма диуары планы ярымтүңәрәкте хәтерләтә, һуңғараҡ уға көньяҡтан һәм көнсығыштан ҙурыраҡ дәүмәлле диуар төкөтөлгән, уныһы ла ярымтүңәрәк нигеҙле итеп һалынған. Бер нисә быуаттан ҡәлғә майҙанын киңәйтергә кәрәк булған, һәм өсөнсө диуар бик ҙур итеп һалғандар, ул 700 кв. м. тәшкил иткән.
Ҡомартҡы нигеҙе трапецияға яҡын һәм фрагменттары ғына һаҡланған. Башняһының формаһы төҙөк кенә түгел, аҫ яғы дүртмөйөш, өҫ яғы – киҫек мөйөшлө.
Дүрт ҡатлы булғаны беленә. Беренсе ҡаттың диуарында - тура мөйөшлө тәҙрә. Ишек икенсе ҡатта. Ишек янында сыуал (камин). Икенсе ҡаттағы көнсығыш һәм көнбайыш диуарҙарҙа тура мөйөшлө тәҙрәләр. Өсөнсө ҡатта дошманға атыу өсөн тишектәр ҡалдырылған булған. Дүртенсе ҡаттың диуарҙары бер метр кимәлендә генә һаҡланып ҡалған.
Башняһы суйырташтан, аҫтан ҡаҙып инерлек булмаһын өсөн һарыҡташтарға ултыртып һалынған булған. Төньяҡ фасадының уртаһында контрфорс рәүешле ярым түңәрәк рәүешендәге сығынты.
Сәлимгәрәев Ғүмәр Камалетдин улы
Сәлимгәрәев Ғүмәр Камалетдин улы — (1914 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, лейтенант. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
Биографияһы
Сәлимгәрәев Ғүмәр Камалетдин улы 1914 йылда Өфө губернаһы, Бәләбәй өйәҙенең Аҙналы-Ҡарамалы ауылында, хәҙер Йәрмәкәй районы Түбәнге Ҡарамалы ауылында тыуа. 1936 йылда Йәрмәкәй район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 313-сө кавалерия полкында хеҙмәт итә.
Сүсбәрә
Сүсбәрә (эремсек билмәне, кәкре, ҡаҙан ҡолағы (бөккәне), ҡаҙан кәкереһе; вареники, вареники) — украин кухняһында күберәк таралған славян блюдоһы, усҡа һыйышлы түңәрәк сөсө ҡамыр эсенә ваҡланған ит, йәшелсә, бәшмәк, емеш-еләк, эремсек төрөп, ныҡ итеп ҡымтып, ҡайнар һурпала бешерәләр.
Сәлимгәрәев Ғүмәр Камалетдин улы
Биографияһы
Сәлимгәрәев Ғүмәр Камалетдин улы Сталинград фронтының 112-се кавалерия дивизияһы 313-сө кавалерия полкының 8-се кавалерия корпусы составында эскадрон командиры вазифаһында һуғыша. Фронтта 1941 йылдың 24 июненән алып 1943 йылдың 10 ғинуарына тиклем ҡатнаша. Күп тапҡыр алыштарҙа ҡатнаша, уның иҫәбендә юҡ ителгән 17 дошман һалдаты һәм 2 офицеры. Сталинград өлкәһенең Чернышевский ҡалаһы янында барған һуғышта биш немец һалдатын юҡ итә һәм эскадрон менән бергә 37 дошман һалдатын һәм офицерын әсирлеккә ала. Ике тапҡыр ҡаты яралана. Һуңғы тапҡыр яраланғанда уң ҡулы ампутациялана. Икенсе төркөм инвалиды була. Армия хеҙмәтенә тиклем НКВД-ның участка уполномоченныйы була.
Сүсбәрә
Варениктарға Көнсығыш Рәсәй билмәне (ҡолаҡ, пермени, манты), марийҙың подкоголиһы, Көнбайыш Рәсәйҙең колдуны оҡшаш[1], шулай уҡ традицион ҡытай кухняһының бик күп блюдолары оҡшаш. Был блюдоларҙың төп айырымлыҡтары эслегендә һәм формаһында. Итальян равиолиһы эсенә быҙау ите һалынған кескәй генә колдундарға оҡшаған һәм ябай аш йә һурпаға һалынған туҡмастыҡы кеүек ҡамырға алдан бешерелгән ит ҡушып әҙерләнә.
Әҙерләү
Вареники өсөн ҡамыр бойҙай ононан эшләнә, ҡамыры сөсө, сүпрә йә кефир ҡушып баҫыла. Ҡамырҙы йоҡа итеп йәйәләр, унан түңәрәк, осло мөйөшлө йә тура мөйөшлө киҫәктәр эшләйҙәр. Был киҫәктәргә ваҡланған бешерелгән ит,быҡтырылған кәбеҫтә, бешкән картуф, эремсек һалалар; йәиһә яңы йыйылған еләк: сейә, көртмәле, ер еләге һалып, ситтәрен матур биҙәкләп бөрөп ҡуялар. Артабан ҡайнап торған һыуға һалып бешерәләр (йә парҙа бешерәләр). Әҙерләү алымы: варениктарҙы, өҫкә ҡалҡып сыҡҡансы, ҡайнаталар (һәм тағы ла бер-ике минут тоталар, дәүмәленә ҡарата). Бешергәндән һуң, варениктарҙы майҙа ҡурырға була.
Һәлкәү варениктар
Һәлкәү варениктар:
Өҫтәлгә ҡуйыу
Эҫе көйө, ҡаймаҡ йәки аҡ май ҡушып, бирелә. Ҡаймаҡлы варениктарға йыш ҡына шәкәр һибәләр йә ҡайнатма (варенье) ҡушып ашайҙар. Картуфлы варениктарҙы ҡурылған һуған һәм ҡыҫыр май менән тәҡдим итәләр.
Әҙәбиәттә
Тут заметил Вакула, что ни галушек, ни кадушки перед ним не было; но вместо того на полу стояли две деревянные миски: одна была наполнена варениками, другая сметаною. Мысли его и глаза невольно устремились на эти кушанья. «Посмотрим, — говорил он сам себе, — как будет есть Пацюк вареники. Наклоняться он, верно, не захочет, чтобы хлебать, как галушки, да и нельзя: нужно вареник сперва обмакнуть в сметану».
Только что он успел это подумать, Пацюк разинул рот, поглядел на вареники и ещё сильнее разинул рот. В это время вареник выплеснул из миски, шлепнул в сметану, перевернулся на другую сторону, подскочил вверх и как раз попал ему в рот. Пацюк съел и снова разинул рот, и вареник таким же порядком отправился снова. На себя только принимал он труд жевать и проглатывать.
Бацари (милли ҡурсаулыҡ)
Бацар милли ҡурсаулығы Әхмәт муниципалитетында  Ахметский,  Төп Кавказ Һырты итәгендә,  Алазани йылғаһының  уң ярында, Бацари йылғаһы  тарлауығында урынлашҡан. Төп Кавказ Һыртының иҫтәлекле урындарының береһе булып тора. Милли ҡурсаулыҡ 3042 гектар майҙанды биләй. Һаҡланыусы Бацара-Бабанеури биләмәләре составына инә. 1935 йылда фәнни ҡиммәткә эйә булған тис ағасының реликт урмандарын  һаҡлау маҡсатында  ойошторола. Тис айырым сауҡалыҡ булып та,  шулай  уҡ  саған,ҡорос ағас,  йүкә һәм башҡа ағастар менән дә үҫә. Урындағы халыҡ тис ағасын изге ағас тип иҫәпләй, сөнки уны фәрештәләр бүләк иткән тип ышана. Әлеге ваҡытта ҡурсаулыҡты немец ғалимдары өйрәнә, улар урманды ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерегә планлаштыра.
Флораһы һәм фаунаһы
Фаунаһы ҡоштарҙың (грифтар, бөркөт, ҡор һ. б.) һәм һөтимәр хайуандарҙың  (айыу, ҡыр кәзәһе, төлкө, илек, ҡуян, һыуһар, бурһыҡ һ. б.) күп төрлөлөгөнән ғибәрәт. Ҡоштарҙың күп төрө Ҡыҙыл китапҡа индерелгән.
Деревянная (Ломоватая ҡушылдығы)
Деревянная  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ломоватая йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 99 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
20 июнь
20 июнь — григориан стиле буйынса йылдың 171-се (кәбисә йылында 172-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 194 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
}}
Сыньва
Сыньва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы һул ярына 846 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Полторацкий Пётр Алексеевич
Петр Алексеевич Полторацкий (24 ғинуар 1844 йыл — 15 июль 1909 йыл) — Архангельск, Өфө һәм Ҡазан губернаторы, Дәүләт советы ағзаһы, Полторацкийҙар ырыуынан ғәмәли йәшерен советник. Генерал-майор В. А. Полторацкийҙың кесе ҡустыһы.
Биографияһы
Петр Алексеевич Полторацкий 1844 йылдың 24 ғинуарында (5 февраль) Тверь ҡалаһында тыуа. 1860 йылда камера-паждан хәрби министр канцелярияһына хеҙмәткә билдәләнә. 1867 йылда шунда уҡ эш башҡарыусы итеп тәғәйенләнә һәм шул уҡ йылда министрлыҡ ҡарамағында махсус йөкләмәләрҙең шаттан тыш чиновнигы итеп күсерелә. 1868 йыл Вологдаға айырым йөкмәтелгән эш буйынса ебәрелә, киләһе йылдан — хужалыҡ департаменты ҡарамағында. 1871 йылда ғәмәли статский советник сифатында Эске эштәр министрлығының махсус йөкләмәләр чиновнигы итеп билдәләнә.
1874 йылда Новгород вице-губернаторы итеп тәғәйенләнә. 1875 йылда Череповец, Архангельск һәм Белозерский өйәҙҙәренә өйәҙ административ учреждениеларына ревизия үткәреү өсөн ебәрелә. Киләһе йылда Иҫке Руссала хөкүмәт учреждениеларын һәм аҫыл заттар өсөн тәғәйенләнгән биналарҙы тикшерә.
1877 йылда урыҫ ғәскәрҙәре частарын мобилизациялау буйынса һөҙөмтәле эшмәкәрлеге өсөн рәхмәткә лайыҡ була. 1879 йылда камергер дәрәжәһенә күтәрелә. 1880—1882 йылдарҙа тағы ла административ учреждениеларға ревизия үткәреү өсөн Череповец, Архангельск, Белозерский, Тихвин, Крестецкий, Устюг өйәҙҙәренә ебәрелә.
1882 йылда Архангел губернаторы була, киләһе йылда — Өфөлә. 1884 йылда Император Кеше яратыу йәмғиәте советы ҡарары менән Өфө ярлылар попечителлеге комитеты попечителе итеп раҫлана. 1886 йылда Һыуҙа батыусыларҙы ҡотҡарыу йәмғиәтенең Өфө округының почетлы ағзаһы итеп һайлана. Өфө губернаторы булып эшләгән осоронда урындағы идараны үҙгәртеү: ҡайһы бер өйәҙ коллегияларын бөтөрөү, присутствие, комитет һәм советтарҙы дөйөм өйәҙ присутствиеһына берләштереү тәҡдимдәре менән сығыш яһай. Һамар—Өфө тимер юлын төҙөүгә, башҡорт ерҙәрен һатыуҙы сикләүгә, М.Солтановты Ырымбур мосолман Диниә назараты мөфтөйө итеп һайлауға булышлыҡ итә.
Санкт-Петербургта Новодевичье зыяратында ерләнгән.
Үрге Барҙым
Үрге Барҙым (урыҫ. Верхний Бартым) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирень йылғаһының уң ярына тамағынан 199 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Парсиҙар
Парсиҙар (પાર્સી [pa: rsi:]) — Көньяҡ Азияла (Һиндостанда һәм Пакистанда) зороастризмға эйәреүсе иран сығышлы этноконфессиональ төркөм. 100 мең самаһы кешенән тора (1973). Тәүҙә Һиндостандың Гуджарат штатында төйәкләнгәндәр, әлеге ваҡытта парсиҙарҙың күпселеге Мумбайҙа йәшәй.
Тарихы
Парсиҙар Фарсиянан 720 йылдар тирәһендә, Сәсәниҙәр династияһы ҡолағандан һуң ислам дине тарала башлағас, үҙҙәренең мәҙәни һәм дини асылын һаҡлау маҡсатында ҡаса. Улар Гуджарат ярымутрауына килеп һыйына, артабан көньяҡҡа ҡарай тарала. Яйлап күрше Махараштраға күсенә һәм күпселеге Бомбейҙа төйәк таба.
Парсиҙар Һиндостандың тәүге сәйәси партияһын, беренсе фонд биржаһын, беренсе ҡорос иретеү заводын, беренсе университетын, беренсе йәмәғәт дауаханаһын, гәзитен, баҫма машинаһын, киностудияһын аса.
Парсиҙар араһынан милли-азатлыҡ хәрәкәтенең күренекле эшмәкәрҙәре (Дадабхай Наороджи, һәм Ферозшах Мехта), эре сауҙа-сәнәғәт концерндары хужалары (Tata Group, ) сыҡҡан. Мәшһүр йәҙрәсе физик Хоми Джехангир Баба, 1971 йылда Һиндостан менән Пакистан һуғышы булғанда Һиндостан армияһына етәкселек иткән маршал Сэм Манекшоу, йырсы Фредди Меркьюри парси була.
Хәҙерге заманда
1971 йылғы халыҡ иҫәбен алғанда парсиҙар һаны 91 226 кеше була. 1981 йылға уларҙың һаны — 71 630, ә 1991 йылға 60 мең кеше ҡала.
Парсиҙар күпләп йәшәгән урындарҙа анджумандарға берләшә. Анджумандар хәйриәлек менән шөғөлләнә, община ағзаларына төрлө мәсьәләләрҙә ярҙам итешә, аралашыуҙы ойоштора. Мумбайҙа парсиҙарҙың төп ойошмаһы— Мумбай панчаяты эшләй. Ул биш йылға бер тапҡыр парсиҙар йыйынын йыя.
Тыуым кимәленең түбән булыуы һәм ҡатнаш никахтар арҡаһында община йылдам ҡартая һәм һаны кәмей. Парсиҙарҙың 30 проценттан ашыуы 60 йәштән өлкән. Йәштәр күпләп эмиграциялай. Яҡын йылдарҙа парсиҙар общинаһының юҡҡа сығыу хәүефе бар.
Теле
Хәҙерге парсиҙар элекке туған теле булған фарсыны юғалтҡандар һәм хәҙер гуджарати телендә һөйләшәләр. Ҡануни әҙәбиәттәре — авеста һәм пәһләүи телендә.
Доткомдар ҡыуығы
Доткомдар ҡыуығы (Dot-com bubble) — яҡынса 1995—2001 йылдарҙа йәшәгән иҡтисади ҡыуыҡ. Кульминацияһы 2000 йылдың 10 мартында, һатыу-һатып алыуҙар барышында  NASDAQ индексы 5132,52 пунктҡа  (көндөҙгө пик) етеп, ябылыу мәленә бер ярым тапҡырҙан ашыуға төшкән саҡта була.
Ҡыуыҡ интернет-компанияларҙың  (башлыса Американыҡылар) акциялары ныҡ ҡиммәтләнеүе, шулай уҡ күп һанлы  яңы интернет-компаниялар барлыҡҡа килеүе һәм иҫке компанияларҙың да XX быуат  аҙағына интернет-бизнесҡа йүнәлеш тотоуы арҡаһында хасил була. Интернетты табыш алыу өсөн тәҡдим иткән компанияларҙың акциялары шашып ҡиммәтләнә. Был юғары хаҡтарҙы күп һанлы  комментаторҙар һәм   иҡтисадсылар аҡлай,  «яңы иҡтисад» заманы килеүе тураһында тәҡрарлай. Ғәмәлдә был яңы бизнес-моделдәр һөҙөмтәһеҙ булып сыға, ә башлыса рекламаға һәм ҙур кредиттарға түгелгән аҡсалар   банкротланыуҙар тулҡынына,  NASDAQ индексының ныҡлы түбәнәйеүенә,   сервер  компьютерҙары хаҡтарының ишелеүенә килтерә.
Был осорҙоң ахырғы өлөшө киҫкен күтәрелеүҙәр-ишелеүҙәр сиратлашыуынан торһа ла, интернет-бумды 1993 йылда Mosaic  веб-браузерын  сығарған мәлдән башланған һәм бөтә 90-сы йылдар буйы дауам иткән бөтә донъя селтәрендә интернет-компанияларҙың тотороҡло коммерциаль үҫешенә бәйләйҙәр.
Уҡытыусылар көнө
Уҡытыусылар көнө — мәғариф өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең һөнәри байрамы. СССР-ҙа 1965 йылдан рәсми байрам итәлә.
Рәсәйҙә һәм яҡын сит илдәрҙә
Байрам СССР Юғары Советы президиумы указы менән 1965 йылдың 29 сентябрендә индерелә һәм йыл һайын октябрҙең тәүге йәкшәмбеһендә билдәләнә. 1994 йылдан башлап Рәсәй Федерацияһында уҡытыусылар көнөн 5 октябрҙә Бөтә донъя уҡытыусылар көнө менән бергә байрам ителә.
Был байрам Белоруссияла, Латвияла, Ҡаҙағстанда һәм Украинала октябрҙең тәүге йәкшәмбеһендә билдәләнә.
Санихта
Санихта — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 2301 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Уҡытыусылар көнө
Рәсәйҙә һәм яҡын сит илдәрҙә
Үзбәкстанда Уҡытыусы көнө 1 октябрҙә үткәрелә.
Санихта
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Уҡытыусылар көнө
Рәсәйҙә һәм яҡын сит илдәрҙә
Әзербайжанда, Ҡырғыҙстанда, Молдавияла, Әрмәнстанда, Эстонияла — 5 октябрҙә билдәләнә.
Был көндө, ғәҙәттә, уҡыусылар уҡытыусыларын ҡотлай, гөлләмәләр һәм бүләктәр тапшыра, үҙешмәкәр концерттар ойошторола, үҙнәшер газеталар баҫтырыла, үҙидара көнө үткәрелә.
Яңы Аташ
Яңы Аташ (Новоаташево) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 79 кеше. Почта индексы — 452269, ОКАТО коды — 80230868003.
Урамдары
Ауылда түбәндәге урамдар бар :
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Джоан Кроуфорд
Джоан Кроуфорд (Joan Crawford, 23 март 1904 йыл  — 10 май 1977 йыл) — Америка кино актёры, 1930-сы йылдарҙа популярлығы буйынса Марлен Дитрих һәм Грета Гарбо менән көнәркәш булған.
1946 йылда Кроуфорд Америка киносәнғәт институты тарафынан иң яҡшы ҡатын — ҡыҙ роле өсөн Оскарға лайыҡ була һәм AF версияһы буйынса 100 йыл эсендә 100 иң бөйөк кино йондоҙҙары исемлегенә инә.
Биографияһы
Люсиль Фэй Лесюр (Lucille Fay LeSueur) 23 мартта Техас штатының Сан-Антонио ҡалаһында тыуған. Кроуфордтың тыуған йылы аныҡ ҡына билдәле түгел, мәғлүмәттәр төрлө. Буласаҡ актрисаның 1904 йылдан алда һәм 1908-сы йылан һуңыраҡ тыумағаны ғына билдәле.
Уның ата — әсәһе бала тыуғанға тиклем уҡ айырылышҡан булған. Нисек кенә булмаһын, Люсиль артабанғы тормошонда бер нисә мәртәбә кейәүгә сыҡҡан әсәһе тәриәһендә үҫә.
1920-се йылдар башында Люсиль Миссури штаты Колумбия ҡалаһындағы Стивенс-колледж (Stephens College) колледжына уҡырға инә, әммә тиҙ арала уҡыуҙы ташлай. Осраҡлы урындарҙа ла эшләй, шул иҫәптән супермаркет эскалаторы операторы булып та. Люсиль бала саҡтан бейеүсе булырға хыяллана, дәрестәр ҙә ала, бейеү конкурстарында даими ҡатнашып бара. 1923 йылда Люсиль Канзас-Ситила эстрада башҡарыусылары һәүәҫкәр конкурсында еңеү яулай.
Ошо еңеүҙән һуң ул сығыш яһар өсөн Чикаго, Детройт һәм Нью-Йорк клубтарына сығып китә.
Ысын танылыш уға тик «Беҙҙең бейеүсе ҡыҙҙар» («Наши танцующие дочери») (1928) фильмында төп ролде башҡарғандан һуң килә. Был фильмдан һуң тағы ла бер нисә уңышлы фильмдары була. Тауышлы киноның барлыҡҡа килеүе Кроуфордтың карьераһына кире йоғонто яһамай, сөнки ул бик көслө, сағыу тауышлы була.
Кроуфорд өсөн беренсе тауышлы фильм булып «Үпкәсел» («Недотрога») (1929) фильмы тора. Был фильмда ул бер нисә йыр башҡара.
1929-се йылдан 1933 йылға тиклем ул актёр һәм Икенсе Донъя һуғышы буласаҡ геройы кесе Дуглас Фэрбенкста кейәүҙә була. Айырылышыу сәбәбе булып Клоуфордтың билдәле артист Кларк Гейбл менән мауығып китеүе тора. 1930-сы йылдарҙа Кроуфордтың карьераһы бик уңышлы үҫешә, ул "MGM"студияһында иң билдәле артистар араһына инә һәм уның өсөн бик мөһим булған «Украденные драгоценности» (1931), «Гранд-отель» (1932), «Сэйди Макки» (1934), «Только без дам» (1935) һәм «Любовь на бегу» (1936) фильмдарында төшә. .
1943 йылда Джоан Кроуфорд «MGM»-ды ташлап китә, сөнки студия уға уның талаптарына ярашлы ролдәр тәҡдим итмәй башлай һәм «Warner Brothers»-ҡа күсә. Был студия менән хеҙмәттәшлеге актрисаға «Милдред Пирс» (1945) фильмында төп роле өсөн берҙән — бер «Оскар» премияһын алып килә. Артабанғы тормошонда ул тағы ла ике номинацияға лайыҡ була, әммә башҡа премиялар ала алмай һәм 1950-се йылдарҙан алып фильмдарҙа ла төшөүе һирәгәйә бара. 1956 йылда ул дүртенсе мәртәбәгә кейәүгә сыға — был юлы PepsiCo компания директорҙар Советы рәйесе Альфред Стилға. Уның вафатынан һуң, 1959 йылда , Кроуфорд һирәкләп булһа ла фильмдарҙа төшөүен дауам итә, компанияла 1959 йылға тиклем пресс — хеҙмәт етәксеһе булып эшләй.
Иң һуңғы эре ролен актриса «Что случилось с Бэби Джейн?» (1962) психологик триллерҙа башҡарҙы. Был триллерҙа ул үҙенең электән йәне һөймәгән Бетт Дэвис менән уйнай. 1977 йылдың 10 майында Джоан Кроупфорд үҙенең Манхэттен квартираһында йөрәк сиренән ҡапыл вафат була. Ул ваҡытта ул оҙайлы ваҡыт ашҡаҙан аҫты биҙе рагы менән яфаланған. Кроуфордты кремациялайҙар, уның көлөн Фэрнклифф зыяраты ерләнә.
Йыл ярымдан һуң уның эйәрсен ҡыҙы «Дорогая мамочка» исемле хәтерләүҙәр китабын донъяға сығара. Был китапта ул Кроуфордты бик йәмһеҙ итеп һүрәтләй. Китап күп бәхәс тыуҙырҙы һәм бестселлер булып китә. 1981 йылда китап буйынса фильм төшөрөлә, Кроуфорд ролен Фэй Данауэй башҡара.
Ҡыҙыҡлы факттар
.
Сауткина Татьяна Анатольевна
Сауткина Татьяна Анатольевна, ҡыҙ фамилияһы Захарова — Рәсәй еңел атлеты, спринт йүгереү белгесе. 1990-сы йылдарҙа еңел атлетика буйынса Рәсәй йыйылма командаһы өсөн сығыш яһай, донъя һәм Европа чемпионаттарының көмөш миҙалдары эйәһе, Изге ихтыяр уйындарының көмөш һәм бронза призеры, дәүләт әһәмиәте беренселеге призеры. Хабаровск крайы исеменән сығыш яһай. Рәсәй халыҡ-ара класслы Рәсәй спорт мастеры.
Биографияһы
Татьяна Анатольевна Сауткина 1969 йылдың 18 апрелендә тыуған.
Еңел атлетика менән Хабаровскиҙа урындағы махсус балалар-үҫмерҙәр олимпия резервы спорт мәктәбендә шөғөлләнә.
1994 йылда Бөтә Рәсәй өлкәндәр өсөн ярышында тәүге тапҡыр үҙе тураһында белдерә: Рәсәй чемпионатында Санкт-Петербургта 400 метрға индивидуаль йүгереүҙә көмөш призер була, финишҡа бары тик Свердловск өлкәһе спортсыһы Андреева Еленаны ғына уҙа алмай килеп етә. Себер һәм Алыҫ Көнсығыш командаһы менән берлектә 4 × 400 метр эстафетала бронза миҙал яулай. Рәсәй милли йыйылма командаһының төп составына эләгеп,, Санкт-Петербургта үткән Изге ихтыяр уйындарында 400 метрлы дистанцияға ярышта һигеҙенсе урынды биләй һәм эстафетала Наталья Хрущелева, Елена Андреева, Светлана Гончаренко һәм Елена Голешева менән берлектә көмөш миҙал яулай. Шулай булғас Хельсинкиҙағы Европа чемпионатында ҡатнашып, унан бүләккә эстафетала көмөш миҙал менән еңә.
1995 йылда Гетеборгтағы донъя чемпионатында 4 × 400 метр эстафетала көмөш миҙал яулай (тик бында алдан квалификацияны раҫлау өсөн йүгереүҙә ҡатнаша). Бынан тыш, Римда үткән Бөтә донъя хәрби уйындарында 400 метрға йүгереүҙә еңеп сыға.
1998 йылда Мәскәүҙә үткән Рәсәй ҡышҡы чемпионатында Сауткина фамилияһы аҫтында 400 метрға йүгереүҙә бронза призер була, бары тик Ростов өлкәһе спортсыһы Ирина Росихинанан һәм Татарстан спортсыһы Гултьнара Сафиуллинанан ғына ҡалыша. Нью-Йоркта үткән Изге ихтыяр уйындарында 4 × 400 метрлыҡ эстафетала бронза яулай.
Тимонин Анатолий Николаевич
Тимонин Анатолий Николаевич (14 февраль 1955, Петровский а., Маҡар районы, хәҙер — Ишембай районы) — СССР һәм Рәсәй ғалимы (юрист һәм тарихсы). Юридик фәндәр докторы, профессор (Башҡорт дәүләт университеты Хоҡуҡ институтының дәүләт һәм хоҡуҡ теорияһы һәм тарихы кафедраһы).
Төп хеҙмәттәре
30-ҙан ашыу ғилми баҫма авторы, улар араһында 1 монография, 3 уҡыу әсбабы һәм 1 брошюра бар.
Кускова Екатерина Дмитриевна
Кускова Екатерина Дмитриевна (5 декабрь 1869 йыл — 22 декабрь 1958 йыл) — рус сәйәси һәм йәмәғәт эшмәкәре, публицист һәм нәшерсе, революцион, либераль һәм масон хәрәкәттәре активисы. Иҡтисадсы С. Н. Прокоповичтың ҡатыны.
Тормошо һәм революцион эшмәкәрлегенең башы
1890 йылда Кускова Мәскәүгә күсенә һәм акушер курстарына уҡырға инә. Бында ул студенттар араһындағы народниктар түңәрәгенә барып эләгә, йәшерен әҙәбиәт таратыу менән шөғөлләнә. 1891 йылда Һарытауға ҡайта һәм фельдшер курстарына уҡырға инә. Ваба эпидемияһы менән көрәштә ҡатнаша, ваба болаһы шаһиты була. Һарытауҙа ла йәшерен эшмәкәрлеген дауам итә, Н. М. Астыревтың народниктар түңәрәгендә ҡатнаша, танылған революционерҙар М. А. Натансон һәм В. М. Чернов менән таныша. Аҙаҡ полиция тарафынан тотошо менән юҡҡа сығарылған «Народное право» революцион партияһын ойоштороуҙа ҡатнаша. Революцион түңәрәктә ҡатнашҡаны өсөн енәйәти яуаплылыҡҡа тарттырыла, 1 йыл төрмәлә ултырып сыға һәм 3 йыл полиция күҙәтеүе аҫтында була. Аслыҡ иғлан иткән студент-«народник» Кусковты төрмәнән сығарыу өсөн, уның менән фиктив никахҡа инә. Шул ваҡыттан алып Кускова фамилияһында йөрөй, һәм шул фамилия аҫтында ул таныла.
1894 йылда Түбәнге Новгородҡа күсенә, унда В. Г. Короленко, Н. Ф. Анненский, М. Горький һәм үҙенең буласаҡ ире Сергей Прокопович менән таныша. Ошонда ул народниктар хәрәкәтенән яңы марксизм тәғлимәтенә күсә. Сормов заводы эшселәре араһында өгөт-нәсихәт менән шөғөлләнә. 1895 йылда С. Н. Прокоповичҡа кейәүгә сыға, ә 1896 йылда уның менән бергә туберкулёздан дауаланыу өсөн сит илгә сыға. Сит илдә Г. В. Плеханов һәм урыҫ социал-демократияһының башҡа юлбашсылары менән таныша, ире менән бергә "Сит илдә урыҫ социал-демократтар союзы"на инә. Брюссель университетында социаль фәндәр буйынса лекциялар тыңлай, Европа профсоюз хәрәкәтен өйрәнә. Тиҙҙән үҙ ҡараштарының урыҫ социал-демократтары идеологияһы менән тап килмәүен аңлай.
Социал-демократия, ревизионизм һәм экономизм
Ортодоксаль марксистар Кускованың «Кредо»һына ҡарата ҡырҡа кире ҡарашта була. А. И. Ульянова-Елизарованың инициативаһы буйынса «Кредо» уның ҡустыһы В. И. Ленин ултырған Минусин ссылкаһына ебәрелә. Документ менән танышҡандан һуң Ленин «Рәсәй социал-демократтарының протесы» тигән мәҡәлә яҙа. Мәҡәләһендә Ленин, был документ социал-демократияны хата юлға йүнәлтә, тип белдерә. «Пролетариат үҙаллы сәйәси эшселәр партияһын булдырыуға ынтылырға һәм сәйәси власты тартып алыу уларҙың маҡсаты булырға тейеш», — тип раҫлай Ленин.
Сит илдә Лениндың протесын башында Г. В. Плеханов торған урыҫ социал-демократтар башлыҡтары ла хуплай. Артабан Кускова менән Прокопович бер ниндәй йүнәлешкә лә ҡушылмай, үҙҙәренең көрәштән ситләшеүҙәрен Кускова әхләҡи яҡтан фекер айырымлығы булыуы менән бәйләй.
«Азатлыҡ союзы» һәм беренсе урыҫ революцияһының башланыуы
Революцион партиялар менән бәйләнештәрен өҙгәндән һуң Кускова менән Прокопович 1900-сы йылдар башында либераль хәрәкәткә ҡушыла һәм «Азатлыҡ союзы» йәшерен ойошмаһын булдырыуҙа ҡатнаша. Ойошма ойоштороу тураһындағы ҡарар 1903 йылда Шафгаузендағы съезда ҡабул ителә, унда 20 кеше, шул иҫәптән Кускова менән Прокопович та ҡатнаша. «Азатлыҡ союзының» маҡсаты — Рәсәйҙә сәйәси азатлыҡҡа өлгәшеү, шул осраҡта ғына төрлө сәйәси ҡарашлы кешеләрҙе бергә берләштереү мөмкин буласаҡ, тип фекер йөрөтә улар. Кускова менән Прокопович Союз эшендә әүҙем ҡатнаша. 1904 йылдың ғинуарында союздың съезында Кускова менән Прокопович уның етәкселек итеүсе Советына һайлана.
Составы буйынса «Азатлыҡ союзы» уң һәм һул ҡанатҡа бүленә. Уң ҡанатҡа либераль земстволар вәкилдәре, һулына ортодоксаль марксизм менән араларын өҙгән социал-демократтар инә. Һул ҡанатҡа П. Б. Струве, Н. А. Бердяев, С. Н. Булгаков, С. Л. Франк, Б. А. Кистяковский, В. Я. Яковлев-Богучарский кеүек танылған йәмәғәт эшмәкәрҙәре инә. Кускова менән Прокопович һул ҡанатҡа ҡушыла. Айырыуса Петербургта улар күп була. Ирекле-иҡтисади йәмғиәт, Техник йәмғиәт һәм башҡалар «Азатлыҡ союзының» йоғонтоһонда була. 1904 йылдың көҙөндә урыҫ-япон һуғышындағы еңелеүҙән һуң илдә «Азатлыҡ союзы» инициативаһы менән земство петициялары башлана. Земстволар һәм башҡа йәмәғәт ойошмалары батшаға конституция һәм халыҡ вәкиллеген индереүҙе талап итеп мөрәжәғәт итә.
1905 йылдың 9 ғинуарында Петербургтың 200 меңдән ашыу эшсеһе дин әһеле Гапон менән, сәйәси азатлыҡ һәм халыҡ вәкиллеген талап итеп, Ҡышҡы һарайға йүнәлә. Батша ғәскәренең ошо халыҡты аттырыуы 1905—1907 йылдарҙағы Беренсе урыҫ революцияһын башлап ебәрә.
17 октябрь Манифесы һәм «Исемһеҙ» төркөмө
1905—1907 йылдарҙағы революция осоронда Кускова азатлыҡ хәрәкәтендә әүҙем ҡатнаша. Сәйәси азатлыҡты өгөтләгән «Беҙҙең тормош» гәзитен мөхәррирләүен дауам итә. «Азатлыҡ союзы» съездарында ҡатнаша, самодержавиеға ҡаршы булған бөтә оппозицион көстәрҙең берҙәм эшләүе яҡлы була.
17 октябрь Манифесынан һуң «Азатлыҡ союзы» сафтарындағы берҙәмлек юғала. Уң ҡанаттағы ойошмалар хөкүмәт инициативаһын хупларға ҡарар итә һәм Конституцион-демократик партия (кадеттар) тип аталған парламент партияһын ойоштора башлай. Башында Кускова торған һул ҡанат хөкүмәтте хуплауҙан баш тарта һәм монарх ҡоролошон ҡолатыу өсөн көрәште дауам итеүҙе талап итә. Был төркөм, Учредителдәр йыйылышын саҡырып, демократик республика урынлаштырыу өсөн сығыш яһай. Был йәһәттән һул ҡанат вәкилдәре 17 октябрь Манифесын ҡабул итмәгән революцион партияларға — социал-демократтарға һәм эсерҙарға ҡушыла.
1905 йылдың октябрендә Конституцион-демократик партияның ойоштороу съезында Кускова шул партияның Үҙәк Комитеты составына һайлана, әммә ул был партияға инеүҙән баш тарта. Бер төркөм фекерҙәштәре менән «Азатлыҡ союзын» һаҡлап ҡалырға тырыша, ә союз тарҡалғандан һуң бер ниндәй партияға ла ҡарамаған «Исемһеҙ» төркөмөн булдыра. Е. Д. Кускова, С. Н. Прокопович һәм В. Я. Яковлев-Богучарский төркөмдөң төп өлөшөн тәшкил итә; уларҙан башҡа төркөмгә В. В. Хижняков, В. В. Водовозов, В. В. Португалов, А. С. Изгоев, В. С. Голубев, Л. Я. Гуревич һәм башҡалар инә. 1906 йыл башынан төркөм «Исемһеҙ» тип аталған журнал да сығара башлай. «Исемһеҙ» журналының нәшерсеһе тип Кускова һанала, мөхәррире — Прокопович. Кускова үҙенең Э. Бернштейндың «тәнҡитле социализмы» яҡлы булыуын иғлан итә.
«Исемһеҙ» төркөмө киң сәйәси йоғонто яһауға өлгөшө алмай, Столыпин реакцияһынан һуң журнал ябыла, һәм төркөм дә таркала. Артабан Кускова башҡа баҫмаларҙа публицистик эшмәкәрлеген дауам итә. «Товарищ» (1906—1907), «Русские ведомости» (1908) гәзиттәрендә, «Наш современник» (1912—1914) журналында мәҡәләләре сыға.
Масондар эшмәкәрлегендә ҡатнашыуы
1905—1907 йылдарҙағы Революция еңелгәс, Кускова һәм уның фекерҙәштәре Рәсәйҙе сәйәси йәһәттән азат итеү өсөн көрәштең яңы формаларын табырға тырыша. Кускованың фаразы буйынса масонлыҡ шундай көрәш формаларының береһе була. Масонлыҡ Рәсәйҙә 18 быуатта барлыҡҡа килә. Ул алдарына дөйөм маҡсат ҡуйған кешеләрҙе берләштереүсе йәшерен ойошма.
Кускованың әйтеүе буйынса, хәрәкәттә ҡатнашыусыларҙың береһе лә был антты боҙмаған. Тарихсы Г. М. Катковтың тикшеренеүҙәре Полиция департаментына, ғәмәлдә, сәйәси масон хәрәкәте тураһында бер ни ҙә билдәле булмауын раҫлай: был ведомство архивтарында бер ниндәй документ та табылмай. Масон хәрәкәтендә агентв-шымсылар булмай. Февраль революцияһынан һуң батша архивтарын ҡарау мөмкинлегенә эйә булған А. Ф. Керенский ҙа (Рәсәй халыҡтары Бөйөк көнсығышы Юғары советының Генераль Секретары) тап шуны раҫлай.
Февраль революцияһы һәм большевиктарҙың еңеүе
Февраль революцияһы еңгәндән һуң Кускова тулы инаныс менән яңы ҡоролош яҡлы була. А. Ф. Керенский һәм Ваҡытлы хөкүмәт башлыҡтары менән тығыҙ бәйләнештә тора, аҙаҡҡа тиклем Февраль революцияһы идеалдары өсөн сығыш яһай.
Большевиктар власы һәм Рәсәйҙән ҡыуылыу
Власҡа большевиктар килгәндән һуң Кускова һәм Прокопович Рәсәйҙә ҡалырға ҡарар итә. Граждандар һуғышында ҡыҙылдарға ла, аҡтарға ла ҡушылмай, ҡыҙылдар диктатураһына ла, аҡтар диктатураһына ла ҡаршы сығыш яһайҙар.
Совет власы осоронда улар йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнеп ҡарай. 1918 йылдың көҙөндә В. Г. Короленко тәҡдиме буйынса Кускова һәм бер нисә йәмәғәт эшмәкәре «Балаларҙы ҡотҡарыу лигаһын» ойоштора. «Лига» ҡараусыһыҙ ҡалған балаларҙы приюттарға һәм колонияларға урынлаштырыу менән шөғөлләнә. "Лига"ның етәкселегенә Е. Д. Кускова, Н. М. Кишкин, Е. П. Пешкова һәм башҡа билдәле шәхестәр инә. «Лига» Халыҡ комиссарҙары Советы раҫлаған легаль ойошма була. Был ойошма ҡаранаты аҫтында 18-ҙән ашыу колонияһы, 11 балалар баҡсаһы, санаторий, балалар клубтары һәм йәшелсә баҡсалары эшләй. Ике йыл ярымда «Лига» өс мең биш йөҙ йәтим балаға ярҙам итеп өлгөрә. 1920 йылда «Лига», асығыусы балалар өсөн сит илдәрҙән ярҙам алыуға рөхсәт һорап, совет хөкүмәтенә мөрәжәғәт итә. Әммә большевиктар был тәҡдимдә сәйәси хөсөтлөк күрә. Кускова менән Кишкинға сит илгә сығыу тыйыла, ә 1921 йылдың башынан "Лига"ның бөтә балалар приюттары хөкүмәт ҡарамағына тапшырыла.
1921 йылда, Рәсәйҙә ҡаты аслыҡ башланғас, Кускова, Прокопович һәм Кишкин асығыусыларға ярҙам итеү өсөн йәмәғәт комитеты ойошторорға ҡарар итә. М. Горький аша был тәҡдим менән совет властарына мөрәжәғәт итәләр, мәсьәләне тикшергәндән һуң уларға был рөхсәт бирелә. 1921 йылдың июлендә Мәскәүҙә «Бөтә Рәсәй асығыусыларға ярҙам комитеты» (ҡыҫҡартып алынғанда ВКПГ) ойошторола, уның составына революцияға тиклемге интеллигенцияның күренекле вәкилдәре инә. В. Г. Короленко ВКПГ-ның почетлы рәйесе итеп һайлана, комитет етәкселегенә С. Н. Прокопович, Е. Д. Кускова, Н. М. Кишкин, Ф. А. Головин, H. Н. Кутлер, М. В. Сабашников һәм башҡа элек билдәле булған эшмәкәрҙәр инә. Большевиктар комитетҡа «Прокукиш» (ойоштороусылар фамилияларының тәүге ижектәре) тигән ирониялы атама тағып ҡуя. Большевиктар комитетҡа бик шиклләнеп ҡарай, әммә сит илдән аҙыҡ-түлек ярҙамы алыу өсөн уларҙы файҙаланырға ҡарар итәләр. Лениндың Н. А. Семашкоға яҙған хатында түбәндәге юлдар бар: «Кускованың исеме, ҡултамғаһы менән уның хәленә ингәндәрҙән бер ике вагон ғына алырбыҙ…».
Асығыусыларға ярҙам комитеты әллә ни оҙаҡ эшләй алмай. Август айында уҡ Ленинға комитеттың бер кәңәшмәһендә Прокоповичтың «хөкүмәткә ҡаршы телмәр» менән сығыш яһауы тураһында еткерәләр. Ленин кисекмәҫтән И. В. Сталинға хат яҙа, унда Политбюроның комитетты ябыуын һәм уның етәкселеген ҡулға алыуын йөкмәтә. Ленин комитет эшмәкәрлегендә совет власына ҡаршы йәшерен заговор булыуын күрә. Кускованы, Кишкинды һәм башҡаларҙы Мәскәүҙән ҡыуып сығарыу, Прокоповичты эштең асылына төшөнгәнсе өс ай төрмәлә тотоу йөкмәтелә. Ленин шулай уҡ комитет ағзаларына ҡаршы гәзиттәрҙе һөсләтергә ҡуша. Һөҙөмтәлә Ғәҙәттән тыш хәлдәр комитеты ҡарары менән 1921 йылдың ноябрендә Кускова менән Прокопович рәсми рәүештә Вологод өлкәһенә ҡыуыла, артабан улар Рәсәйҙең төньяҡтағы башҡа өлкәләрендә йәшәй. Киләһе йылына уларҙы кире Мәскәүгә ҡайтаралар, ә 1922 йылдың июнендә сит илгә ҡыуып сығаралар.
Ҡала управаһы бинаһы (Тотьма)
Ҡала управаһы бинаһы — ике ҡатлы кирбес бина XVIII быуаттың икенсе яртыһында Вологда өлкәһенең Тотьма ҡалаһындағы Совет урамында төҙөлгән. Федераль әһәмиәтендәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһы. Хәҙерге ваҡытта ҡоролма административ бина сифатында ҡулланыла.
Кускова Екатерина Дмитриевна
Эмиграциялағы тормошо һәм эшмәкәрлеге
Рәсәйҙән ҡыуылғандан һуң Кускова менән Прокопович Берлинда урынлаша. Йәмәғәт эшмәкәрлеге һәм публицистика менән шөғөлләнеүҙе дауам итәләр. Берлинда Кускова Рәсәй тотҡондарына һәм һөргөндә булғандарға ярҙам комитеты (Сәйәси Ҡыҙыл Тәре йәмғиәте) рәйесе итеп һайлана. Был ойошма Рәсәй сәйәси тотҡондарына ярҙам итеүҙе ойооштороу менән шөғөлләнә. Кускованың таныштары Е. П. Пешкова менән М. Л. Винавер Мәскәүҙә ошондай уҡ ойошмаға етәкселек итә. 1924 йылда Кускова Прагаға күсенә, унда төрлө гәзиттәргә мәҡәләләр яҙа.
Чехословакияла Кускова урыҫ эмиграцияһы тормошонда күренекле урын биләй. Уның Прагалағы фатиры үҙенсәлекле сәйәси салонға әйләнә.
1939 йылда Гитлер Чехославияны баҫып алғас, Кускова Прокопович менән бергә Женеваға күсенә, улар ғүмерҙәренең аҙағынаса шунда йәшәй. Кускова публицистик эщмәкәрлек менән шөғөлләнеүен дауам итә. Икенсе донъя һуғышы осоронда Советтар Союзы яҡлы була, фашизмды еңгәндән һуң Рәсәйгә ҡайтыу мөмкинлеге тыуыр, тип уйлай. Әммә был хыялдары тормошҡа ашмай. Кускова 35 йылдан ашыу эмиграцияла йәшәй, аҙаҡҡа тиклем Рәсәйгә ҡайтырына ышана. 1955 йылда Сергей Прокопович вафат була, ә Кускова Женевала 1958 йылдың 22 декабрендә яҡты донъя менән хушлаша.
Ҡала управаһы бинаһы (Тотьма)
Тарих
Тәүҙәрәк был ҡоролма торлаҡ йорт була, уны сауҙагәр Пановтар ғаиләһенең аҡсаһына XVIII быуаттың икенсе яртыһында төҙөйҙәр – тап ошо осорҙа Тотьма ҡалаһында уникаль ғибәҙәтханалар ҙа төҙөлгән, бөгөн улар ҡаланың визит карточкаһы булып тора.
1806 йылда, мираҫ булып ҡалған йортто бурысты ҡаплау өсөн Г. И. Кокоревҡа һатҡандар, һәм ул ике йылдан һуң, йортто тағы ла уңышлыраҡ итеп һатып, 55 % табыш алған. Бинаны Тотьманың мещан һәм сауҙагәрҙәр йәмғиәте һатып ала. Был килешеүҙән һуң йорт ҡала йәмиғ урынына әүерелә, һуңыраҡ бында ҡала управаһы тора.
Был бинала Совет власы ваҡытында балыҡ, аяҡ кейеме магазиндары, һаҡлыҡ банкыһының офисы бер аҙ ваҡыт урынлашҡан була. Әле лә халыҡ хәтерендә, нисек 1970-сы йылдар тирәһендә икмәк магазины янында оҙон сираттың торғаны.
Архитектура
Ике ҡатлы таш йорт иҫке Сауҙа майҙанының үҙәгендә урынлашҡан, фасады менән Сретенский сиркәүенә ҡарап тора. Бина тура мөйөшлө ҙур кирбес ҡоролма. Кирбесенең декоры һары төҫтә, ҡайһы бер урындарында аҡҡа буялып билдәләнгән урындары күренеп тора. Йорт түбәһе көмбәҙле, стеналарында уйымдар бар.
Йорттоң беренсе ҡаты магазиндар өсөн ҡулланыла, шуға күрә уның бер нисә айырым һәм шәхси ишектәре бар. Ҡоролманың бөтә бүлмәләре үҙ-ара бәйләнешкән. Икенсе ҡатҡа менеү урыны бинаның төньяғында урынлашҡан, ағас баҫҡыстар коридорға табан алып бара. Икенсе ҡаттың бүлмәләре көньяҡта анфилада итеп ойошторолған. Йорттоң эске стеналарының береһендә сарҙаҡҡа алып сығыусы баҫҡыс тора. Диуарҙарҙың ҡалынлығы бер метрҙан ашыу. Икенсе ҡаттағы бүлмәләр биш метр бейеклектә. Бинаның элекке эске биҙәлеше һаҡланмаған. Тышҡы стеналарын пилястрҙар биҙәй. Тәҙрәләре кирбес ҡашаға менән уратылған. Бинаның юғары өлөшөндәге кирбес кәрниз алға табан сығарып төҙөлгән ҙур ағас кәрнизгә талғын ғына күскән.
Совет осоронда күп кенә бүлмәләр үҙгәртеп ҡоролған, уларға айырым ишектәр ҡорғандар. Бинаны йылытыу үҙәк йылытыу менән алмаштырылған.
Хәҙерге торошо
Был йорт хәҙер буш. 2000-се йылдарҙа бында ҡаҙна бүлексәһе һәм «Севергазбанк»ыһының офисы урынлашҡан, бер аҙ ваҡыт бында магазиндар ҙа эшләгән. Бинаға ремонт һәм реставрация эштәре талап ителә.
Ҡоролма Тотьма Сауҙа майҙаны ансамбленә ингән һәм Рәсәй Федерацияһы Президенты Указына ярашлы дәүләт һаҡлауы аҫтында тора.
Вогулка (Сылва ҡушылдығы)
Вогулка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының һул ярына тамағынан 290 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 113 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Олейникова Пелагея Гавриловна
Олейникова Пелагея Гавриловна (1 ғинуар 1910 йыл — 21 март 1988 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Харьков өлкәһе Великобурлукский районының СССР-ҙың совхоздар министрлығына ҡараған «Красная волна» орлоҡсолоҡ совхозының звеньевойы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).
Биографияһы
Пелагея Гавриловна Олейникова 1910 йылда Урта Бурлук ауылында (хәҙер Харьков өлкәһе Великобурлукский районы) украин крәҫтиәндәре ғаиләһендә тыуған.
Башланғыс мәктәп тамамлаған. Урындағы «Красная волна» совхозында хеҙмәт юлын башлап ебәргән. 1941-1943 йылдарҙа немец фашистары оккупацияланған территорияла йәшәй. Пелагея Гавриловна Олейникова тораҡ пункттары немец илбаҫарҙарынан азат ителгәндән һуң совхоз хужалығын аяҡҡа баҫтырыуҙа ҡатнаша. Ул бөртөклөләр игенен үҫтереүселәр звеноһын етәкләй.
1947 йылда үҙенең звеноһына беркетелгән 63 гектар арыш майҙанының һәр гектарынан уртаса 33,8 центнер уңыш ала.
1948 йылдың 13 мартында рекордлы уңыш алыуы өсөн һәм ауыл хужалығында юғары күрһәткестәргә ирешкәне өсөн СССР Юғары Советы Президиумының Указына менән Олейникова Пелагея Гавриловнаға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырыла.
Харьков районының Ольховка ауылында йәшәй. 1988 йылдың 21 мартында вафат була, ауыл зыяратында ерләнә.
Байназаров Ғәлиулла Хәйрулла улы
Байназаров Ғәлиулла Хәйрулла улы (1919 – 20. 08. 1943), 112-се кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой.
Биографияһы
Байназаров Ғәлиулла Хәйрулла улы 1919 (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса 1916) йылда Бөрйән районы Байназар ауылында тыуған.
1937 йылда Ҡыҙыл Армия сафына хәрби хеҙмәткә алына.
1939 йылда хәрби хеҙмәт срогын тултырып тыуған ауылына әйләнеп ҡайта. Ошо уҡ йылда район үҙәге Иҫке Собханғолға милиция бүлегенә эшкә алына.
Милиционер булып эшләгән ваҡытында Байғаҙы ауылынан Шәрипова Зөбәйлә Шәкир ҡыҙына өйләнә. 1941 йылдың 4 декабрендә Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Ул Миңлеғәле Шайморатов етәкләгән 112-се кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.
1943 йылдың 20 авгусында ҡаты һуғышта һәләк була. Харьков өлкәһе Чугуев районы Веселый хуторында ерләнгән тигән рәсми ҡағыҙ килә.
Харьков ҡалаһында йәшәгән эҙәрмән Иван Николаевич Волковский Soldat.ru официаль сайтында түбәндәгеләрҙе хәбәр итә: Байназаров Ғәлиулла Веселый хуторындағы алышта ҡаты яралана һәм 348-се медсанбат менән Терновая ауылына эвакуациялана. Медсанбатта мәрхүм булып ҡала һәм шунда ерләнә. Ерләнгәндәрҙең исемлеге урындағы ауыл Советында һаҡланған була. Терновая ауылы халҡы үҙ иҫәбенә ошонда ерләнгән һалдаттарҙың исеме яҙылған ҡәбер ташы ҡуя һәм ҡәберлекте хөрмәтләп тота. Исемлектең иң башында Байназаров Ғәлиулланың исеме яҙылған.
Сыра (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Саха (Кусь ҡушылдығы)
Саха  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кусь йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гаревка (Бабка ҡушылдығы)
Гаревка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бабка йылғаһының уң ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Атакама (мәғәнәләр)
Атакама — күп мәғәнәле һүҙ.
Рубцова Мария Денисовна
Рубцова Мария Денисовна (14 апрель 1914 йыл — 22 июнь 1993 йыл) — Химки ҡалаһының почетлы гражданы, коммуналь хужалыҡтың маҡтаулы хеҙмәткәре. Тормошон ҡаланы төҙөкләндереү һәм йәшелләндереү эшенә бағышлаусы.
Биографияһы
Мария Денисовна Рубцова 1914 йылдың 14 апрелендә тыуған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1933 йылда башлай. 1956 йылдан Химки ҡала коммуналь хужалығында инженер вазифаһын биләй, һуңынан төҙөкләндереү идаралығы һәм юл-эксплуатация идаралығының баш инженеры булып эшләй. 1969 йылда төҙөкләндереү һәм коммуналь предприятиелар комбинатын етәкләй. Халыҡ депутаттарының Химки ҡала Советы депутаты була.
Мария Рубцова Химки ҡалаһын төҙөкләндереү эше менән әүҙем шөғөлләнә — уның ҡатнашлығында ҡалала парктар, үҫемлектәр, йәшел массивтар барлыҡҡа килә. Мәҫәлән, тап уның тырышлығы менән В. И. Ленин һәйкәле тирәләй йәшел массив барлыҡҡа килә.
1980 йылда Мәскәүҙә үткән Олимпия уйындарына әҙерлеккә ҙур өлөш индерә.
1993 йылдың 24 июнендә вафат була, Машкино зыяратында ерләнгән.
Хәтер
1994 йылда Яңы Химки ҡалаһында урам М. Д. Рубцова исеме менән атала. 2004 йылда асылған скверға М. Д. Рубцова исеме бирелә.
Ишбаев Сәйәх Сәйфулла улы
Ишбаев Сәйәх Сәйфулла улы (1912 йыл — 10 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы 3-сө эскадроны ҡылыссыһы, рядовой, ҡыҙылармеец, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
Биографияһы
Ишбаев Сәйәх Сәйфулла улы 1912 йылда Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Ишдәүләт ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы 3-сө эскадронында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. Рәсми мәғлүмәттәр буйынса 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһендә хәбәрһеҙ юғала, әммә артабанғы мәғлүмәттәргә ярашлы, 1943 йылдың 15 апрелендә Белорет ҡала хәрби комиссариаты тарафынан ҡабат фронтҡа алына. 1985 йылдың 6 апрелендә II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, 1997 йылдың 20 февралендә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Рәжәпов
Рәжәпов — фамилия.
Македония (Греция)
Грецияла Македония тип кенә атала, был Грецияның халыҡ һаны һәм майҙаны буйынса икенсе урында торған регионы.
Македония 1912 йылғы географик Македонияның 52,4% майҙанын биләй һәм уның халҡының 52,9 % тәшкил итә.
Географияһы
Македония — Төньяҡ Грецияның (Northern Greece) тарихи географик өлкәһе, уның иң ҙур майҙанын биләй. Көнбайышта Пинд тауҙарынан башлап Эпир менән, көнсығышта Нестос йылғаһы буйлап  Фракия менән сикләшә. Көньяҡ сигенең өстән ике өлөшө Эгей диңгеҙе буйынан үтә, өстән бере — Камвуния һәм Олимп тауҙары буйлап Фессалияға барып сыға. Төньяҡтан дәүләт сиге Албания, Төньяҡ Македония һәм Болгария янынан үтә.
Был Аттиканан ҡала иң ҙур майҙанлы ( ил ерҙәренең 25,9 %) һәм иң күп кеше йәшәгән географик өлкә. Майҙаны квадрат километр. 2011 йылғы иҫәп алыу буйынса халҡы кеше.
100 мең тирәһе славян телле әҙселек бар, 10 - 30 мең тирәһе кеше үҙен македониялы һанай, улар үҙҙәрен гректарға индермәй.
Административ бүленеше
«Калликратис» программаһы буйынса административ яҡтан 3 периферияға бүленә,уларҙың береһе Фракияны, 14 периферия берәмеген һәм 1 айырым административ берәмек Айон-Оросто (Афон) үҙ эсенә ала.