cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Енанга
Енанга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 190 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гиага
Гиага — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лаба йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 87 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы Чамлык йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нерохи
Нерохи — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 13 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628143, ОКАТО коды — 71112912002.
Коновалов Григорий Иванович
Григорий Иванович Коновалов ( 1908 - 1987 ) - урыҫ совет прозаигы. 1930 йылдан ВКП (б) ағзаһы.
Биографияһы
1908 йылдың18 сентябрендә Боголюбовка ауылында (хәҙерге Оренбург өлкәһе, Сорочинский районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған, батрак булған. 1926 йылдан Пермь сәнәғәт заводында эшләй, 1928—1931 йылдарҙа Пермь эшселәре факультетында уҡый. 1936 йылда Пермь педагогия институтын тамамлай, унан һуң тағы ла Мәскәүҙә ИКП-ла уҡый. 1930 йылдан ВКП (б) ағзаһы. 1940—1941 йылдарҙа Ульяновск педагогия институтында рус әҙәбиәте уҡыта. Һуғыш ваҡытында Тымыҡ океан флотында хеҙмәт итә. Һуғыштан һуң Ульяновскта уҡытыуға ҡайта, һәм унда 1957 йылға тиклем эшләй. Унан һуң Саратовта йәшәй. Ул 1987 йылдың 17 апрелендә вафат була. Уны Саратовта Елшанское зыяратында ерләйҙәр.
1927 йылдан әҙәби ижад менән шөгөлләнә, романдар («Университет»), ҡыҫҡа хикәйәләр («Былинка в поле» йыйынтығы) яҙа. 1958—1965 йылдарҙа һәм 1970 йылдан РСФСР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Бүләктәре
— М. Горкий исемендәге РСФСР дәүләт премияһы (1969) — «Истоки» романы өсөн (1959—1967)
— Ленин ордены
— Октябрь Революцияһы ордены
— Икенсе дәрәжә Ватан һуғышы ордены (12/23/1985)
— Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (10/25/1968)
— Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (29.8.1945)
— миҙалдар
Шевиот
Этимологияһы
Атамаһы Бөйөк Британияның Чевиот-Хилс тауҙарына бәйле килеп сыҡҡан, әммә терминды үҙләштереү инглиз теленән туранан-тура түгел, ә француз теле аша булғанлыҡтан, cheviot һүҙендәге тәүге өн "ш" менән алмаштырылған. Һүҙ уртаҡлыҡ исемгә әйләнгән ..
Ҡулланылышы
Шевиоттан ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙҙар костюмдары, салбар, пальто, хәрби кейем тегәләр. Бөгөн ул респективалы классика, ә күптән түгел ҡулланыу өлкәһе хәрби кейем һәм мәктәп формаһы тегеү менән генә сикләнгән
Урта Каргалка
Урта Каргалка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №711 Каргалка йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Зунгунгуй
Зунгунгуй — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Аргут (Ак-Алаха) йылғаһының уң ярына тамағынан 139 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хады-Яха (Янги-Юган ҡушылдығы)
Хады-Яха  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Янги-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сома (Аҡ Холуница ҡушылдығы)
Сома — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белая Холуница йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Переволочан ҡурғандары
Переволочан ҡурғандары — прохор (иртә сармат) мәҙәниәтенә ҡараған археологик ҡомартҡы. Беҙҙең эраға тиклемге 5-4 быуаттар менән билдәләнә. Башҡортостандағы Хәйбулла районының Переволочан ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 1,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. 1974, 1991 йылдарҙа А. Х. Пшеничнюк, 2007 йылда С. В. Сиротин тарафынан асыла һәм өйрәнелә.
Табыштар
Ҡәберлектәргә ҡарай. Уға 12 ҡурған (диаметры 14-40 м, бейеклеге 0,5—4 м) инә. Тикшерелгән һәр бер ҡурған аҫтында 1-ҙән 4-кә тиклем ҡәбер табылған. Ҡәберҙәр тар оҙон коридорҙар (катакомба) формаһында, ҡәбер өҫтөндә сатыр кеүек ағас ҡоролмалар.
Ҡомартҡы Көньяҡ Уралға иртә тимер быуат осоронда күсмә ҡәбиләләр урынлашыуын сағылдыра. Табылған материалдар Археология һәм этнография республика музейында, Стәрлетамаҡ музейында һаҡлана.
Викман Пётр Михайлович
Викман Пётр Михайлович (13 ноябрь 1890 йыл — 10 апрель 1958 йыл) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1920 йылдың июленән 1921 йылдың майына тиклем ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының яуаплы (беренсе) секретары. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Ленин (1956) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары кавалеры.
Больберг
Больберг (Bollberg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 300 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,39 км2. Диңгеҙ кимәленән 324 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7646 һәм автомобиль коды — SHK.
Викман Пётр Михайлович
Биографияһы
Пётр Михайлович Викман 1890 йылдың 13 ноябрендә (иҫке стиль буйынса 1 октябрендә) Рига ҡалаһында тыуған.
Латвиялағы 1905 йылғы ҡанлы ваҡиғаларҙан һуң 1906 йылда РСДРП(б)-ға инә.
1913 − 1916 йылдарҙа бер нисә тапҡыр ҡулға алына һәм азат ителә.
1916 − 1917 йылдарҙа Кимры электр станцияһында электромонтер булып эшләй.
1918 йылда Кимры өйәҙе (Корчев өйәҙенән бүленеп сыға) ойошторолғандан һуң Кимры өйәҙ башҡарма комитетының беренсе рәйесе була.
Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Тверь губернаһының Ғәҙәттән тыш комиссияһы рәйесе (1918—1920).
1924—1927 йылдарҙа ВКП(б) Үҙәк комитеты ҡарамағындағы марксизм курстарында, 1943 йылда — Киров совет-партия курстарында уҡый.
Эш урындары: ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының яуаплы (1-се) секретары (1920—1921). Смоленск губкомы секретары (1922—1924). Мәскәүҙә уҡыу (1924—1927). Наркоматтың Эшсе-крәҫтиән инспекцияһында (РКИ, Рабкрин) эш (1927—1929). ВКП(б) Үҙәк Комитеты аппаратында эш (1929—1930). 1930 йылдың 16 октябренән ВЦИК-тың ойоштороу бүлегенә тәғәйенләнә һәм 1935 йылдың 1 апрелендә икенсе эшкә күсеү сәбәпле инструктор вазифаһынан бушатыла.
СССР-ҙың I саҡырылыш Үҙәк башҡарма комитеты ағзаһы, VII, X, XI саҡырылыш ВЦИК ағзаһы, Советтарҙың III һәм VI Бөтә Союз съездары делегаты, Советтарҙың V—VIII, X—XII, XV Бөтә Рәсәй съезы делегаты. VII (Апрель) конференцияһы делегаты, ХП, XIV—XVI партия съездары делегаты, XV-се съезда ВКП(б)-ның Үҙәк контроль комиссияһы ағзаһы итеп һайлана.
1941 йылдан — Латвия КП(б)-һы Үҙәк комитеты инструкторы, Киров совет һәм партия төҙөлөшө мәктәбенең директор урынбаҫары, һуңынан — «Cīņa» («Көрәш», Киров) гәзитенең экспедиторы, Латвия КП(б)-һының Кулдиг өйәҙ комитеты секретары, Латвия ССР-ының Дәүләт диңгеҙ пароходлығының сәйәси бүлеге лекторы.
50-се йылдарҙа Петр Михайлович Латвия ССР-ында төрлө яуаплы вазифаларҙа: Дәүләт сәнғәт академияһының марксизм-ленинизм кабинеты уҡытыусыһы һәм мөдире; Революция музейы директорының ғилми эштәр буйынса урынбаҫары; Урындағы һәм яғыулыҡ сәнәғәте министрлығының кадрҙар бүлеге етәксеһе; Фәндәр академияһы кадрҙар бүлегенең етәксе урынбаҫары.
Португалия тарихы
Португалияның ысын тарихы XII быуаттан башлана, ул саҡта Бургундия династияһының тармағы барлыҡҡа килә һәм дәүләт үҙаллылыҡ ала. Быға тиклем Португалия айырым бер территория итеп билдәләнмәй, тарихсылар иһә уға Пиреней ярымутрауы тарихы тип ҡарай.
Тарихҡаса дәүер
Торриш-Новаш исемле ҡала янындағы Альмонда Грута де Ароейра (Aroeira cave) мәмерйәләренең береһендә Homo heidelbergensis төрө вәкиленең баш һөйәге табыла, уның йәше 390—436 мең йыл тип баһалана.
Фигейра-Брава (Gruta da Figueira Brava) мәмерйәһендә, Лиссабондан 30 км алыҫлыҡта, неандерталдар диңгеҙ аҙыҡтарын 106 000 — 86 000 йыл элек ҡулланған.
Үҙәк Португалиялағы Пикарейро (Lapa do Picareiro) мәмерйәһендә ориньяк мәҙәниәте табылдыҡтар (эш ҡоралдары һәм һөйәктәр) 38-41 мең йыллыҡтарға ҡарай.
Лагар Вельхо исемле ҡая мәмерйәһендә (Лейрия үҙәгенән 13 км алыҫлыҡта) табылған 4-йәшлек бала һөлдәһе хәҙерге ваҡытҡа тиклем 24500 йыл элек йәшәгән тип билдәләнә.
Португалия территорияһында неолит дәүерендә дольмендар киң таралған була. Шундай уҡ дольмендар Атлантик Европала — Испания, Франция һәм Британияла булған.
Бронза быуатында Португалия территорияһында һөнәрселек үҫеш ала. Беҙҙең эраға тиклем I меңйыллыҡта Португалия һәм Испанияның көньяғында Карфаген менән сауҙа иткән Тартесс цивилизацияһы барлыҡҡа килә; рудниктарҙың наҡыҫланыуы Тартесстың иҡтисади көрсөгөнә һәм уны артабан ситтәр тарафынан баҫып алыуға килтерә.
Беҙҙең эраға тиклем I мең йыллыҡтың икенсе яртыһында Португалияның төньяғында — кельт ҡәбиләләре, көньяҡта лузитандар йәшәгән; тартесс халҡының (конийҙарҙың) ҡалдыҡтары ла һаҡланып ҡалыуы ихтимал. Был халыҡтарҙың барыһы ла беренсе императорҙар дәүерендә римлеләр тарафынан яулап алына һәм ассимиляциялана.
Карфаген
Финикийҙар Пиреней ярымутрауында тәүге колонистар була, улар тураһында документтар һаҡланып ҡалған. Б. э. т. 237 йылда Карфаген Иберияны үҙенә буйһондора, унан Матур Гасдрубал Рим Республикаһына янай башлай, ә һуңынан сик буйы килешеүенә ҡул ҡуя, әлеге килешеүгә ярашлы Испания Карфагенға күсә.
Рим империяһы составында
Рим дәүерендә хәҙерге Португалия тарихын Испания тарихынан айырып булмай.
Б. э. т. 159—135 йылдарҙа рим легиондарына ҡаршы Лузитан ҡәбиләләре һуғышы башлана.
Лузитания провинцияһы б.э.т. 15 йылда барлыҡҡа килә һәм көньяҡ Португалия территорияһын биләй, провинция үҙенең тимер һәм көмөш рудниктары менән билдәле.
Герман ҡәбиләләре
Рим ҡолағандан һуң буласаҡ Португалия территорияһында 409 йылдан алып герман вандалдар ҡәбиләләре хужа була, һуңынан — Төньяҡ Ҡара Диңгеҙ буйы дала райондарынан һәм Дон йылғаһы бассейнынан күсеп килгән иран телле аландар, ҡабаттан герман ҡәбиләләре — свевтар, һуңынан вестготтар хакимлыҡ итә.
414 йылда свевтар Рим хөкүмәте менән килешеү төҙөй, уның буйынса улар федерат сифатында Иберия ярымутрауында йәшәү хоҡуғына эйә булалар, шулай уҡ уларға Галисия һәм хәҙерге Португалияның байтаҡ өлөшө күсә. Свевтар һаны 30 — 35 мең кеше тип баһалана. Свевтар хакимлығының тәүге осоронда Брага, Порту һәм Мерида король резиденциялары була. Брага свев дәүләтенең үҙәгендә урынлаша һәм VI быуатта был ҡала королдең төп резиденцияһына әүерелә. Рим заманынан уҡ Брага һәм Мерида христианлыҡтың мөһим үҙәктәре була, унда епископтар урынлаша, был ҡалалар христиан изгеләренең эшмәкәрлеге менән бәйле.
Свевтар тарихы Идация Хроникаһы буйынса 469 йылға тиклем күҙәтелә. Свев мәҙәниәтенең тәъҫире ҙур булмай, тел тулыһынса юҡҡа сыға. Свевтарҙың мәҙәни йоғонтоһо, моғайын, ҡәбиләнең аҙ һанлы булыуы арҡаһында әһәмиәтһеҙ булғандыр. Урта быуат Португалия үҙен висиготтар вариҫы итеп күрә.
Вестгот короле Теодорих II свевтар менән һуғыш башлай, Испанияға бәреп инә, һәм 474 йылға ҡарата бөтә Пиреней ярымутрауын яулап ала, свевтарға төньяҡ Португалияның ҙур булмаған өлөшөн һәм Галисияны ҡалдыра. Свевтар дәүләтен 585 йыл Леовигильд яулап ала, артабан свевтарҙың яҙмышы Вестгот дәүләте менән бәйле була.
Ғәрәптәр
711—716 йылдарҙа маврҙар (ғәрәптәр һәм берберҙар) ҡәбиләләре бөтә ярымутрауҙы тиерлек биләп алалар. Ғәрәптәр ул ваҡытта мәҙәни һәм иҡтисади йәһәттән вестготтарҙан күпкә өҫтөн була. Ғәрәптәр бөтә ерҙә лә һуғарыу системаһын индерә, ерҙең уңдырышлылығын арттыра. IX быуаттын икенсе яртыһына тиклем маврҙар хәҙерге Португалияның бөтә территорияһын биләй.
722 йылда Иберияны христиан халыҡтары тарафынан ғәрәптәрҙән тартып алыу процесы (Реконкиста) башлана. Оҙайлы ваҡыт (1000 йылға тиклем) Дору йылғаһы буйлап сик булдырыла, Португалияның төньяғы һәм Галиция христиан динендә булып ҡала.
Шулай уҡ ҡарағыҙ: Өмәйәттәр, Әл-Әндәлүс, Кордова хәлифәлеге, Реконкиста.
Португалия графлығы Леон өлөшө булараҡ
Леон короллеге вассалы (бойондороҡло дәүләт) булараҡ Португалия графлығына 868 йылда Вимар Переш нигеҙ һала — 868 йыл хәҙерге Португалия тураһында беренсе тапҡыр телгә алынған йыл тип һанала. Графлыҡ территорияһы башлыса тауҙарҙан, урмандарҙан һәм һаҙлыҡтарҙан тора, төньяҡта Миньо һәм көньяҡта Мондего йылғаһы менән сиктәш була. Атамаһы (Портуселиа, Терра портукаленсис) ҙур булмаған Портус Кале портынан йәки Вила-Нова-де-Гайанан (хәҙер Дуро йылғаһы тамағында урынлашҡан Порту биҫтәһе) килеп сыҡҡан.
Португал графтары Реконкиста һәм король власына ҡаршы фетнәләрҙә әүҙем ҡатнаша. Графлыҡ Менендо II Гонсалес (король Альфонсо V регенты) ваҡытында иң юғары нөктәгә күтәрелә, һуңыраҡ графлыҡ бөлгөнлөккә төшә һәм Галицияға тапшырыла.
Графлыҡ 1093 йылда Кастилиянан Альфонсо VI тарафынан кейәүе Генрих Бургунд өсөн тергеҙелә. Был территорияға Коимбр графлығы, Траз-уж-Монтиш һәм Алту-Дору провинцияһының бер өлөшө һәм Галисияның көньяғы инә.
1139 йыл Генрих Бургундтың улы Бөйөк Афонсу I үҙен король тип иғлан итә.
Португалия тарихы осорҙары
Португалия тарихын шартлы рәүештә 12 осорға бүлергә мөмкин:
Реконкиста
Дәүләткә нигеҙ һалыусы тип Афонсу I һанала. 1139 йылдың 25 июлендә Оурикела ҙур еңеү яулай, шунан һуң һалдаттары уны батша тип иғлан итә (һүҙмә-һүҙ «португалдар короле» (Rei dos Portugueses). Артабан Афонсу Ламегала король ассамблеяһын йыя, унда ул бойондороҡһоҙлоҡ билдәһе булараҡ архиепископ Браганс ҡулынан таж ҡабул итә. Ошо ваҡыттан Португалия ысынында Кастилияның феодаль уделы (биләмәһе) булыуҙан туҡтай һәм бойондороҡһоҙ дәүләт булып китә.
Артабан Афонсу Сиркәү һәм күрше дәүләттәр тарафынан үҙен батша тип таныу өсөн көрәшә. Ул бер нисә монастырь һәм конвентҡа (закон сығарыусы орган) нигеҙ һала һәм дини ордендарға өҫтөнлөктәр бирә. 1143 йылда ул үҙен һәм короллеген Сиркәү ҡолдары итеп иғлан итә һәм маврҙарҙы ҡыуып сығарырға вәғәҙә итә. 1146 йылда Афонсу маврҙарҙан — Сантаренды һәм 1147 йылда Лиссабонды тартып ала. Шулай уҡ ул Тежу йылғаһынан көньяҡҡа табан территорияның бер өлөшөн яулап ала, әммә уны кире ҡайтарып алалар.
Шибин Александр Васильевич
Биографияһы
Шибин Александр Васильевич 1940 йылдың 2 ғинуарында Ырымбур өлкәһе Октябрьский районының Оло Юшатыр йылғаһы буйында урынлашҡан Түбәнге Гөмбәт (Нижний Гумбет) ауылында тыуған. Ауылдың атамаһы Гөмбәт йылғаһы исеменән килеп сыҡҡан (фараз ителеүенсә, башҡортса "көн" һәм "бит" һүҙҙәренән).
1981 йылда Өфө нефть институтын тамамлаған.
1960-1962 йылдарҙа Совет Армияһы сафтарында хеҙмәт иткән.
Хеҙмәт эшсәнлеген 1962 йылда, армиянан ҡайтҡас, автомеханик булып эшләүҙән башлай.
1973 йылда Ишембай ҡалаһының автоколоннаһына директор итеп тәғәйенләйҙәр.Был вазифала ул 1983 йылға тиклем эшләй.
1983 йылда Александр Васильевич Өфө пассажир автотранспорты предприятиеһының етәксеһе булып эшләй.
1990 Башҡорт АССР-ы Юғары Советының һуңғы, тарихи 12-се саҡырылышына Өфө ҡалаһының Октябрь районы, 38-се Ростов һайлау округы буйынса халыҡ депутаты итеп һайлана.
1990 йылдан - Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының аграр һәм аҙыҡ-түлек мәсьәләләре буйынса комиссия рәйесе. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының Президиум ағзаһы.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
«Почёт Билдәһе» ордены
Урал (Ҡырмыҫҡалы районы)
Урал (Урал) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 325 кеше. Почта индексы — 453010, ОКАТО коды — 80235830008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Гришина (Чичка-Юла ҡушылдығы)
Гришина — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чичка-Юл йылғаһының һул ярына тамағынан 238 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ентала (Юга ҡушылдығы)
Ентала (Юнтола) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 176 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 121 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хады-Яха (йылға)
Хады-Яха  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/291/306 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 130 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Грязнуха (Лаба ҡушылдығы)
Грязнуха  — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лаба йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы Чамлык йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мостафин Өлфәт Мансур улы
Мостафин Өлфәт Мансур улы (4 май 1959 йыл — 29 октябрь 2020 йыл) — дәүләт эшмәкәре, ғалим. Техник фәндәр кандидаты. 2018 йылдың 29 октябренән Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы.
Олимпия (мәмерйә, Ишембай районы)
Олимпия — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы ндағы мәмерйә, тәбиғәт ҡомартҡыһы (1985). Көньяҡ Уралдың көнбайыш уғата ҙур битләүендә, Буҙалашбаш тауының көнсығыш биләүендә, Хажы Шиҙеһе йылғаһының (Һәләүек йылғаһы ҡушылдығы) уң яҡ ярында, Хажы ауылынан 5 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Ҡотоҡ мәмерйәләренән һуң тәрәнлеге буйынса Көньяҡ Уралда өсөнсө урынды биләй. Карбондың визей ярусы эзбиздәренән хасил булған. Геоморфологи геологи профилгә эйә.
Мәмерйәнең оҙонлоғо — 1409 метр, тәрәнлеге — 122 метр, амплитудаһы — 101 метр. Олимпия мәмерйәһенең йәнәш кенә, Буҙалашбаш тауы битләһендә урынлашҡан ике инеү урыны бар.
Мостафин Өлфәт Мансур улы
Биографияһы
1992 йылда Серго Орджоникидзе исемендәге Өфө авиация институтын тамамлай.
Олимпия (мәмерйә, Ишембай районы)
Унда ярғанаттар йәшәй.
Мостафин Өлфәт Мансур улы
Биографияһы
Киров район Советы башҡарма комитетында эшләүен дауам итә, коммуналь хужалыҡ бүлеге мөдире, торлаҡ хужалығы предприятиелары идаралығы һәм мэрияның инженер тәьминәте начальнигы урынбаҫары, ААЙ "Газ-сервис"тың «Уфагаз» филиалы баш инженеры. 2003—2008 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Президенты хакимиәтенең финанс-хужалыҡ идаралығын етәкләй. 2008 йылдың 28 майында Башҡортостан Республикаһы Президентының махсус бойороғо менән биләгән вазифаһынан бушатыла. 2010—2013 йылдарҙа Росатомнадзор идаралығында төрлө вазифаларҙа эшләй. 2013 йылда "Газпром газ бүлеү Өфө"гә ҡайта.
Олимпия (мәмерйә, Ишембай районы)
Ағиҙел-Нөгөш спелеорайонына, Ишор-Нөгөш бәләкәй районына ҡарай. Ишембай ҡалаһының А. К. Агафонов етәкселегендәге спелеологтары 1980 йылда, Мәскәүҙә Олимпия уйындары барған мөлдә асыла, шуға ла исеме лә Олимпия.
Мостафин Өлфәт Мансур улы
Биографияһы
Башҡортостан Республикаһы дүртенсе саҡырылыш Өфө ҡалаһы ҡала округы Советының 32-се ултырышында Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы итеп һайлана. Өфө ҡалаһы мэры вазифаһына 28 кандидаттың иләктә ҡалған өс кандидаты дәғүә итә.
Олимпия (мәмерйә, Ишембай районы)
Йәйен мәмерйәлә һауа температураһы Цельсий буйынса +6 градусҡа етә. Иҙәне — таш ҡом, балсыҡ, ҡырсын. Яҙын сталактиттар һәм сталагмиттар барлыҡҡа килә.
Мостафин Өлфәт Мансур улы
Биографияһы
28 депутат Өлфәт Мансур улы Мостафин өсөн тауыш бирә. 2020 йылдың 29 октябрендә Мәскәү ҡалаһының Склифосовский институтында ковид, пневмония һәм башҡа сирҙәрҙән өҙлөгөү һөҙөмтәһендә вафат була.
Олимпия (мәмерйә, Ишембай районы)
Ландшафт
Мәмерйәне киң япраҡлы ағас урманы уратып алған, енные леса, мәмерйә тирәһендә яланғас ғая таштар.
Мостафин Өлфәт Мансур улы
Фәнни эшмәкәрлеге
Техник фәндәр кандидаты. 2005 йылда «Комплексная система оценки остаточного ресурса трубопроводов системы газоснабжения, бывших в консервации» темаһы буйынса диссертация яҡлай. Ғилми етәксеһе — техник фәндәр докторы, профессор Зәйнуллин Рәшит Сибәғәт улы, ғилми консультанты — техник фәндәр докторы Нәҙершин Альберт Сәхәп улы.
Ушма (Лозьва ҡушылдығы)
Ушма — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының уң ярына тамағынан 536 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Унлар
Унлар (ун, һыу-ун, һунарсы) — башҡорт ҡәбиләһе.
Телдәре башҡорт теле төньяҡ-көнбайыш диалектының ҡариҙел һөйләшенә ҡарай.
Тарих
Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылғандан һуң, ҡәбиләнең ерҙәре Ҡыр-Унлар, Унлар улусын барлыҡҡа килтерә, был улус Себер һәм Уҫы даруғалары составында теркәлгән. Һуңыраҡ Унлар ҡәбиләһенең ерҙәре Ырымбур губернаһының Бөрө өйәҙе составына керә, ә 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1798—1854 йылдарҙа, Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда — 5-се (артабан 10-сы, 11-се) башҡорт кантондарына ҡарай. Көнсығышта — дыуан һәм мырҙалар, төньяҡта — танып һәм балыҡсы, көнбайышта — таҙлар, көньяҡта — көҙәй, йәлдәк һәм ҡаңлы ҡәбиләләре уларға күрше була.
Хәҙерге ваҡытта унлар ҡәбиләһе вәкилдәре Башҡортостандың Асҡын, Балтас, Борай, Ҡариҙел һәм Мишкә райондарында йәшәй.
Сухо-Пусто-Каргалка
Сухо-Пусто-Каргалка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №711 Каргалка йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Алкин
Алкин (Алкино) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 261 кеше. Почта индексы — 452154, ОКАТО коды — 80257805009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Милославский Фёдор Яковлевич
Милославский Федор Яковлевич (? — 1664/1665) — Рәсәй дәүләт эшмәкәре. Окольничий, воевода, илсе.
Сығышы
Федор Яковлевич Милославскийҙар ырыуының өсөнсө тармағынан (Федор Терентьевич Милославскийҙан таралған) сыҡҡан. Ул Сапожок, Тотьма һәм Яренскта воевода булған Яков Михайлович Милославскийҙың (-1643/1644) улы. Ә Федор Яковлевичтың олатаһы — Михаил (Иван тип суҡындырылған) Васильевич беренсе ополчение ҡатнашыусыһы һәм бер нисә ҡаланың воеводаһы була. Федор Яковлевичтың һәм уның туғаны Григорийҙың әсәһе тип Прасковья Кирилловна Грязеваны атайҙар (Кирилл Андреевичтың ҡыҙы һәм Иван менән Мина Кириллович Грязевтарҙың апаһы).
Үрләүе һәм хеҙмәте
1648 йылда Мария Ильинична, Илья Данилович Милославскийҙың ҡыҙы (Милославскийҙарҙың ИльяТерентьевичтан сыҡҡан икенсе тармағы) Рәсәй батшабикәһе булып китә. Был уның ҡайһы бер яҡын һәм алыҫ туғандарының үрләүенә килтерә. Улар араһында Федор Яковлевич та була.
Федор Яковлевич 1648 йылда стольник һәм окольничий була. 1658 йылда ул окольничий һәм стольник була, уның 1000 ғаиләнән килгән оклады 120 һум тәшкил итә.
Өфө өйәҙе
1649—1652 йылдарҙа (1651 йылды ла күрһәтәләр) Федор Яковлевич Өфөлә һәм өйәҙҙә воевода була. 1651 йылда ул батша бойороғо буйынса татар Байегет Байчурин менән башҡорт Туйгилде Сирмешев етәкселегендә ике милләт араһындағы ер буйынса бәхәсте хәл итеүҙә ҡатнаша. Бәхәс урынына ебәрелгән Өфө приставтары Степан Уржумцев менән Иван Рукавишников урындағы 174 кешенән ер биләмәләре буйынса һорау алыу үткәрә, бәхәсләшеүсе яҡтарҙы: н документтарын тикшерә. Татар, башҡорт, удмурттарҙан һораша. Приставтар, бәхәсле ерҙәрҙең документтар буйынса һалағош башҡорттарының аҫаба ерҙәре составына инеүен асыҡлап, мәсьәләне башҡорттар файҙаһына хәл итә.
Фарсы
Иван Кириллович Грязевкә оҡшап, Иван Яковлевич та дипломатия менән шөғөлләнгәнә.
1662 йылдың 4 майында Ҡыҙылбаш еренә сәйәхәткә бәйле Федор Яковлевичты иптәштәре менән бергә Алексей Михайлович. 1662—1664 йылдарҙа (Башҡорт энциклопедияһы) йәки 1664 йылда йәки башта 1662 йылда, ә икенсе тапҡыр 1664 йылда икенсе тапҡыр Фарсы иленә илсе итеп ебәрелә. Окольничий Федор Яковлевичтың ярҙамсылары стольниктар Федор Саввич Нарбековов менән дьяк В. Ушаков була. Рәсәй өсөн файҙалы килешеүҙәр төҙөү маҡсатынан Федор Яковлевич иптәштәре менән шаһ Ғәббәс II тапшырырға тейешле бүләктәр араһында орган да була. Илселәрҙе оҫта һәм музыканттар Симон Гутовский оҙатып йөрөй.
1664 йылдың көҙөндә илселәр ҡайта. Шаһ Ғәббәс урыҫ сауҙагәрҙәренә үҙенең ерҙәрендә һалымһыҙ һатыу итергә рөхсәт итә. Бының өсөн ул икенсе орган ебәреүҙе һорай. Алексей Михайлович указы менән яңы орган эшләнә башлай. Был экспедиция сауҙаны үҫтереүҙән тыш Рәсәйгә дарыу үләндәрен индереүгә булышлыҡ итә.
Сордук
Сордук — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Фёдоровка йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Имай-Ҡарамалы ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)
Имай-Ҡармалы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Имай-Ҡарамалы ауылы.
Ауыл биләмәһе составы
1981 йылда, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 12 февралендәге 6-2/66 һанлы «Ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүленеше буйынса иҫәп мәғлүмәттәренән алыу тураһында» указына ярашлы рәүештә, Ляшковка тораҡ пункттар исемлегенән алына.
Дөр-дөр сәскә
Дөр-дөр сәскә (Пио́н уклоня́ющийся, Пион необыча́йный, Пион непра́вильный, Ма́рьин ко́рень, Пион Марьин-корень , Paeónia anómala) — Пион ырыуынан күп йыллыҡ үлән үҫемлек. Ҡатнаш яҡты урмандарҙа, урман ситтәрендә, туғайҙарҙа, йылға үҙәндәрендә үҫә. Уңдырышлы тупраҡлы, ҡояшлы урындарҙы ярата.
Баҡсаларҙа декоратив үҫемлек итеп үҫтерелә. Культурала 1788 йылда күренә башлай.
Исеме
Владимир Далдең аңлатмалы һүҙлегендә һәм Анненковтың Ботаника һүҙлегендә дөр- дөр үҫемлегенең бер нисә исеме телгә алына — марьина трава, сердечные ягоды, шегня (Tschegna). Һуңғы атама монгол сығышлы булыуы бар. Шулай уҡ Себер татарҙарында ошо исем таралған.
Мөхите һәм таралышы
Рәсәйҙең Себер өлөшөндә, Ҡаҙағстанда, Монголияла, Ҡытайҙа киң таралған төр булып тора. Рәсәйҙең европа өлөшөндә Пермь крайында, Коми Республикаһында (Вычегда, Айюв, Ухта, Печора Пижмаһы, Печора, Илыча йылғаларының үрге ағымында; Печора һәм Мезенская-Вычегодская уйһыулыҡтарындағы йылға үҙәндәрендә) һәм Турья ярымутрауында осрай.
Ылыҫлы һәм ваҡ япраҡлы урмандарҙа, урман ҡырҙарында, аҡландарҙа үҫә. Тауҙарҙа субальп бүлкәттәргә тиклем осрай. Уртаса һаҙыматлы бай тупраҡҡа өҫтөнлөк бирә. Көтөү йөрөгән ерҙәрҙә юҡҡа сыға. Урыны менән бик ҡеүәтле булып үҫә. Тамырындағы бүлбеләренең, тамырһабағының уңышы 5-10 ц/га етә.
Пион һирәк осраған үҫемлектәр төрөнә инә. Ҡайһы бер төбәктәрҙә юҡҡа сыға барыусы үҫемлектәр иҫәбендә.
Пион Ҡаҙағстан Республиканыңүҫемлек һәм хайуандарының Ҡыҙыл китабына индерелгән, Рәсәйҙә Башҡортостан Республикаһының, Коми Республикаһының Ҡыҙыл китаптарының исемлегендә тора (1998 һәм 2009 йылдарҙағы баҫма).
Ботаник тасуирлама
Япраҡтары ҡатмарлы. Йәймәһе ҙур һәм ныҡ телгеләнгән. Ике тапҡыр өсәрле өлөшкә айырылған. Улары һәр береһе тағын да оҙонсай (ланцетные) өлөштәргә ҡыйғасланып телгеләнгән.
Сәскәләре алһыу һәм ҡуйы ҡыҙыл төҫтә. Яңғыҙ сәскә (одиночный). Диаметры 10 сантиметр тирәһе. Сәскә эргәлеге ике ҡатлы (двойной). Май-июнь айҙарында сәскә ата.
Химик составы
Дарыу әһәмиәтендәге матдәләре башлыса үҫемлектең тамырҙарында тупланған: эфир майҙары, салицил һәм бензойный кислоталары, метилсалицилат, микроэлементтар, флавоноидтар, сапонин, дубиль матдәләр. Яҡынса 1,5 % эфир майы, алкалоидтар, глюкозид (салицин) барлығы асыҡланған.
Хужалыҡтағы әһәмиәте һәм ҡулланылышы
Дауа маҡсатында үләнен (лат. Anomalae Paeoniae Herba), тамырһабағын һәм тамырҙарын (radix Rhizoma anomalae Paeoniae et) ҡулланалар. Үлән өлөшөн сәскә атҡан мәлдә алалар. Тамырһабағын һәм тамырҙарын теләгән ваҡытта алырға була. Әммә үләне менән бергә алыу отошлораҡ. Кулланыу өсөн спиртлы төнәтмәһен эшләйҙәр. Невроз һәм йоҡоһоҙлоҡ осрағында тынысландырыусы (седатив) сара итеп ҡулланалар.
Үҫемлек күп дозала ағыулы. Шуға ла, сама белеп ҡулланырға кәрәк. Халыҡ медицинаһында киң ҡулланыла. Ашҡаҙан сирҙәрен, эпилепсияны, һәр төрлө шештәрҙе дауалағанда, йүткергәндә ҡулланыла.
Себерҙә тамырҙары ит өсөн тәмләткес итеп ҡулланыла. Бик декоратив.
Уҫманғәле
Уҫманғәле (Усмангали) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 404 кеше. Почта индексы — 453560, ОКАТО коды — 80211820011.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡыҫҡаса тарихы
Халҡы: 1900 йылда — 278 кеше; 1920 йылда — 323; 1939 йылда — 386; 1959 йылда — 538; 1989 йылда йылда — 326; 2002 йылда — 374; 2010 йылда — 404 кеше. Башҡорт ауылы, 20-се быуат урталарында ауылда бер нисә латыш ғаиләһе лә көн иткән. Хәҙер ауылда башҡорттар йәшәй (2002).
Ауылға 18-се быуат уртаһында Нуғай даруғаһы Ҡатай улусы башҡорттары нигеҙ һала. Атамаһы тәүге төпләнеүсе исеменән, уның улы Әлимғол Уҫманғәлин билдәле. Шулай уҡ йылғалары исеменән Өшөрә, Ҡажмажы тип тә йөрөткәндәр.
1795 йылда 19 йортта — 106 кеше, 1866 йылда 39 йортта 200 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, солоҡсолоҡ, ағас эше менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, пристань булған.
Боркслебен
Боркслебен (Borxleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 304 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,33 км2. Диңгеҙ кимәленән 134 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6556 һәм автомобиль коды — KYF.
Уҫманғәле
Ҡыҫҡаса тарихы
1900 йылда мәсет, һыу тирмәне теркәлгән. ХХ быуаттың 40‑сы йылдарында шунан 10 йыл элек Яңы Уҫманғәле тип нигеҙләнгән ауыл ҡушылған
Уҫманғәле — сәнғәттә
1928 йылда рәссам Ҡасим Дәүләткилдеев Белорет районына килгәндә Уҫманғәле ауылында булып, бер нисә тарихи әҫәрен яҙып китә. «Зәңгәр күлдәкле башҡорт ҡыҙы», «Башҡорт йортоноң болдоро» тап ошонда яҙылған. Зәңгәр күлдәкле ҡыҙҙың Мәрйәм исемле булыуы билдәле.
Иҫтәлекле ваҡиғалар
2001 йылда ауылдың трасса буйындағы тау башында ике манаралы мәһабәт мәсет асылды.
Игнатиха
Игнатиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Коксу йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дальний Чебак
Дальний Чебак — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чебак йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Фәрхетдинова Зөлфирә Әғләм ҡыҙы
Фәрхетдинова Зөлфирә Әғләм ҡыҙы (8 апрель 1943 йыл) — йырсы, ғалим-педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1974 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Педагогия фәндәре кандидаты (2004). Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994).
Биографияһы
Зөлфирә Әғләм ҡыҙы Фәрхетдинова (никах буйынса фамилияһы Бәкерова) 1943 йылдың 8 апрелендә Башҡорт АССР-ының Маты ауылында тыуған.
Өфө музыкаль педагогия училищеһының 1 курсын тамамлағас, Мәскәүгә уҡырға бара.
Бер үк ваҡытта 1999 йылдан Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында музыкаль белем биреү кафедраһы мөдире. 2004 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Музыкаль педагогия буйынса 20‑нән ашыу фәнни хеҙмәт, уҡытыу‑методик әсбаптар авторы.
Ижади эшмәкәрлеге
Тауышы — лирик‑колоратуралы сопрано. Башҡорт, рус һәм сит ил композиторҙары операларында 3 тиҫтәнән ашыу партия башҡара. Хөсәйен Әхмәтов, Айрат Ҡобағошов, Р. Ф. Кәлимуллин һәм башҡа ҡайһы бер композиторҙарҙың әҫәрҙәрен тәүге башҡарыусыһы булып тора. Зөлфирә Фәрхетдинованың концерт репертуарында Халиҡ Заимов, Заһир Исмәғилев, Салауат Низаметдинов, Нариман Сабитов һәм башҡа композиторҙарҙың вокаль әҫәрҙәре; рус һәм сит ил композиторҙары операларынан ариялар һәм романстар, башҡорт халыҡ йырҙары («Зөлхизә», «Таштуғай», «Һыр», «Шәл бәйләнем») һәм башҡалар бар.
1961 йылда Мәскәүҙә, 1973 йылда Яҡут АССР-ында Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте аҙналарында ҡатнаша. СССР-ҙан тыш ҡайһы бер сит илдәрҙә, шул иҫәптән Германия, Финляндия һәм Швецияла гастролдәрҙә була.
Усть-Манья
Усть-Манья — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 40 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628143, ОКАТО коды — 71112912003.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Шишков Анатолий Ильич
Шишков Анатолий Ильич (12 март 1947 йыл) — партия һәм хужалыҡ эшмәкәре, 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — урыҫ
Биографияһы
Анатолий Ильич Шишков 1947 йылдың 12 мартында БАССР-ҙың Мәләүез районы Дарьино ауылында тыуған.
1969 йылда — Башҡортостан ауыл хужалығы институтын, ә 1989 йылда КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Ижтимағи фәндәр академияһын тамамлаған.
1969—1970 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.
Запасҡа ҡайтарылғас, шул уҡ «Победа» колхозында баш агроном, артабан хужалыҡ рәйесе була.
1980 йылдан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетында — инструктор, 1983 йылда КПСС-тың Архангел район комитетының беренсе секретары итеп һайлана.
1990 йылда Башҡорт АССР-ының һуңғы тарихи 12-се саҡырылыш Юғары Советына Архангел районындағы 156-сы Валентиновка һайлау округы буйынса халыҡ депутаты итеп һайлана. Юғары Советтың Халыҡ ҡулланыуы тауарҙары, сауҙа, халыҡҡа коммуналь-көнкүреш һәм башҡа хеҙмәт күрһәтеү мәсьәләләре буйынса комиссия рәйесе, Юғары Советтың Президиум ағзаһы.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
2017 йылда Анатолий Ильич Шишков Өфө ҡалаһының «Заказсы хеҙмәте һәм төҙөкләндереү буйынса техник күҙәтеү» муниципаль бюджет учреждениеһың әйҙәүсе инженеры булараҡ Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы менән бүләкләнгән
Еш-Томель
Еш-Томель — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лехта йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дементьевка
Дементьевка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Панфиловка йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Халась-Юган
Халась-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сухот-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Спировка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Таловая (Чуган ҡушылдығы)
Таловая балка Таловая) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чаган йылғаһының уң ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡаҙырғол ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)
Ҡаҙырғол ауыл Cоветы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ҡаҙырғол ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Кабанец
Кабанец — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Псефирь йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы Чамлык йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
5 апрель
5 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 95-се (кәбисә йылында 96-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 270 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Иедыгем
Иедыгем — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Аргут йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ниғәмәтйәнов Таһир Ниғәмәтйән улы
Ниғәмәтйәнов Таһир Ниғәмәтйән улы (1912 йыл — 13 ноябрь 1943 йыл) — рядовой. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (үлгәндән һуң).
Биографияһы
Ниғәмәтйәнов Таһир Ниғәмәтйән улы 1912 йылда Салауат районының Шәрәк ауылында тыуа. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың 16 июлендә Совет Армияһына саҡырыла. Үҙәк фронттың 65-се армияһы 1199-сы уҡсылар полкының 354-се уҡсылар дивизияһында хеҙмәт итә. Партияһыҙ. Алынған яраларынан 1943 йылдың 13 ноябрендә вафат була. Черновцы ауылында ерләнә. Икенсе мәғлүмәттәр буйынса Чернигов өлкәһенең Городня ҡалаһында ерләнә
Ғаиләһе
Таһир Ниғәмәтйән улы менән тормош иптәше Мәрзиәнең берҙән-бер улдары — Раян була.
Ушма (Тальма ҡушылдығы)
Ушма (Тумпа) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тальма йылғаһының уң ярына тамағынан 2,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Десятка (Чулым ҡушылдығы)
Десятка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 186 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Ушма (Тальма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Десятка (Чулым ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ушма (Тальма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Десятка (Чулым ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Карелия Республикаһының музыкаль театры
Театр репертуарының тәҡдим иткән музыкаль-сәхнә жанрҙарының: опера, балет, оперетта, музыкаль комедия, мюзикл.