cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Юлбарис (исем)
Билдәле шәхестәр
Юлбарыҫ Бикбулатов (1766—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында 15-се Башҡорт атлы полкы командиры. Бикбов Юлбарыҫ Сурағол улы (1847—1922) — башҡорт старшинаһы, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡорт халҡы союзы бюроһының ағзаһы.
Топонимдар
Юлбарыҫ (рус. Юлбарсово) (элекке — Аҡҡужа рус. Аккужа, Иҫке Юлбарыҫ рус. Старое Юлбарсово) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл.
Кедрась-Ю
Кедрась-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мань-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Добренька
Добренька — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Гордота йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хергисдорф
Хергисдорф (Hergisdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1706 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,54 км2. Диңгеҙ кимәленән 185 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6313 һәм автомобиль коды — MSH.
Шаһиев Марс Хызыр улы
Шаһиев Марс Хызыр улы (Шагиев Марс Хзырович; 5 октябрь 1946 йыл) — партия органдары, муниципаль һәм дәүләт хеҙмәте ветераны. 1977 йылдан Ишембай район Советы башҡарма комитеты рәйесе; 1987 йылдан КПСС-тың Хәйбулла районы комитетының беренсе секретары, халыҡ депутаттарының район Советы рәйесе, район хакимиәте башлығы; 1993 йылдан «Башкирптицепром» берекмәһенең генераль директоры, 1997 йылдан Башҡортостан Республикаһының ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министры урынбаҫары.
1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
Биографияһы
Марс Хызыр улы Шаһиев 1946 йылдың 5 октябрендә Башҡорт АССР-ының Ишембай районы Кинйәбулат ауылында тыуған.
Юғары белемле — 1972 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын, КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен тамамлаған.
Хеҙмәт юлын Ишембай районының «Ударник» колхозында башлап ебәргән. 1967—1970 йылдарҙа — Ишембай районының «Ударник» колхозында баш ветеринар табип булып эшләгән, колхозда һыйырҙарҙы машина менән һауыуҙы ойошторған. 1970—1973 йылдарҙа — Ишембай районының «Ударник» колхозы рәйесе. 1973—1975 йылдарҙа — Ишембай район Советы башҡарма комитетының ауыл хужалығы идаралығы начальнигы.
1975—1977 йылдарҙа КПСС Үҙәк Комитете ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбе тыңлаусыһы.
1977—1987 йылдарҙа Ишембай район Советы башҡарма комитеты рәйесе.
1987 йылда КПСС-тың Хәйбулла районы комитетының беренсе секретары итеп һайлана.
1990 йылда халыҡ депутаттарының Хәйбулла район Советы рәйесе.
1992 йылдан Хәйбулла районы хакимиәте башлығы.
1993—1997 йылдарҙа «Башкирптицепром» берекмәһенең генераль директоры.
1997 йылдан Башҡортостан Республикаһының ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министры урынбаҫары.
1990 йылда Хәйбулла районындағы 268-се Бүребай һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының Мандат комиссияһы ағзаһы.
2004 йылдан 2005 йылға тиклем Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Дин эштәре буйынса советҡа М. Шаһиев етәкселек итә.
Тимерғәлин
Тимерғәлин — фамилия.
Изья-Шор (Кара ҡушылдығы)
Изья-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кара йылғаһының һул ярына тамағынан 201 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Йәшәһен
Йәшәһен (Яшасен) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата кеше йәшәмәй. Почта индексы — 452084, ОКАТО коды — 80244835012.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Гаметогенез
Гаметогенез — енси күҙәнәктәрҙең йәки гаметаларҙың үҫешеү, формалашыу процесы. Гаметогенез барышында йомортҡа күҙәнәктәренең һәм сперматозоидтарҙың махсуслашыуы төрлө йүнәлештә бара. Ғәҙәттә, йомортҡа күҙәнәктәренең үҫеш процесын — оогенез (иҫкергән атама — овогенез эмбриология)  һәм һәм сперматозоидтарҙың үҫеш процесын сперматогенез тип атайҙар. Гаметогенез иң ябайҙар, ылымыҡтар, бәшмәктәр, споралы һәм үҫемлектәр һәм яланғас орлоҡлолар, шулай уҡ күп күҙәнәкле хайуанһың йәшәү циклында кануни урын алып тора.
Күп күҙәнәкле хайуандарҙа гаметогенез процесы нығыраҡ өйрәнелгән.
Күп күҙәнәкле хайуандарҙа енес күҙәнәктәренең үҫеше
Сперматозоидтар һәм инә күҙәнәктәр хайуандарҙың енес биҙҙәрендә — орлоҡлоҡтарҙа һәм күкәйлектәрҙә үҫешә.
Енес биҙҙәрендә өс зонаны айыртып йөрөтәләр: Үрсеү зонаһы енес биҙенең иң осонда урынлашҡан. Был зонала, митоз ысулы менән үрсеп, һандары күбәйеп торған беренсел енес күҙәнәктәре урын ала.
Артабан беренсел енес күҙәнәктәре үҫеү зонаһына эләгә. Унда улар бүленмәй, ә һәр хайуан төрөнөң енес күҙәнәктәренә хас ҙурлыҡҡа еткәнсе үҫә.
Үҫеү процесы тамамланғандан һуң енес күҙәнәктәре өлгөрөү зонаһына күсә. Бында улар тамам формалашып, инә күҙәнәктәргә һәм сперматозоидтарға әүерелә.
Ай-Огот-Ех
Ай-Огот-Ех — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лыхма йылғаһының һул ярына тамағынан 260 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Гаметогенез
Күп күҙәнәкле хайуандарҙа енес күҙәнәктәренең үҫеше
Инә күҙәнәктәрҙең һәм сперматозоидтарҙың үҫеше бер төрлө түгел. Бүленгәндән һуң барлыҡҡа килгән бөтә 4 күҙәнәк тә орлоҡлоҡтоң өлгөрөү зонаһында бер төрлө. Улар барыһы ла өлгөргән сперматозоидҡа әүерелә.
Ай-Огот-Ех
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гаметогенез
Мейоз һәм гаметогенез
Гаметогенез менән мейозды бутарға ярамай. Был процестарҙың асылы бөтөнләй төрлө: енси күҙәнәктәрҙең махсуслашыуы һәм енес күҙәнәктәренең үҙенсәлекле бүленеү үҙенсәлекле варианты..
Йәшәү циклында редукция гаметала хас булған тҡркөмдәрҙә (мәҫәлән, күҙәнәкле хайуандар) гаметогенез менән мейоз бергә тамамлана. Әммә был процестар араһында тулы оҡшашлыҡбар тип әйтеп булмай.. Мәҫәлән, сперматозоид мейоз тамамланғас ҡына өлгөрә. Шул уҡ ваҡытта, ооцит мейоз тамамланғанға тиклем өлгөрә. Улай ғына ла түгел, гаметаларының ҡушылыуы ооцитта мейоз тамамланғанға тиклем үк башҡарыла.
Үҫемлектәрҙең һәм хайуандарҙың енси үрсеүендә ике зат ҡатнаша: инә һәм ата заттар. Уларҙың һәр ҡайһыһының енес органдарында енес күҙәнәктәре — гаметалар барлыҡҡа килә.
Инә зат организмында — инә күҙәнәктәр (түл), ата заттарҙа — сперматозоидтар барлыҡҡа килә. Инә һәм ата гаметалар бергә ҡушылып, зигота, йәғни яңы организмдың үҫешенә башланғыс биреүсе аталанған инә күҙәнәк барлыҡҡа килә.
Хайуандарҙың енси үрсеүе
Дөйөм алғанда хайуандар тик енси юл менән генә үрсей. Умыртҡалыларҙың һәм умыртҡаһыҙҙарҙың төрлө төрөндә енес күҙәнәктәренең ҙурлығы һәм формаһы төрлөсә.
Инә күҙәнәктәр күберәк йомро формала. Уларҙың цитоплазмаһы составында һаҡлыҡҡа туҡлыҡлы матдә — йомортҡа һарыһы бар. Инә күҙәнәк хәрәкәтһеҙ.
Балыҡтарҙың, амфибияларҙың, рептилияларҙың һәм ҡоштарҙың инә күҙәнәктәре эре һәм составында йомортҡа һарыһы күп. Иң эре инә күҙәнәктәр — ҡоштарҙа.
Ата енес күҙәнәктәре — сперматозоидтар — инә күҙәнәктәрҙән бәләкәйерәк булыуы һәм хәрәкәтсәнлеге менән айырыла. Һөтимәрҙәр сперматозоиды башы, муйыны, ҡойроғо булған оҙон еп формаһында. Башында ДНК-лы ядро урынлашҡан. Муйынында центриоль бар. Сперматозоид ҡойроғо ярҙамында хәрәкәт итә.
Коломыя
Коломыя (Коломия) — Украинаның Ивано-Франковск өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала, Коломыя районының административ үҙәге.
2012 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 61 429 кеше йәшәй.
Ғәҙәттәге быуа ҡусҡары
Ҡабырсағының оҙонлоғо 45-60 мм  киңлеге 20-34 мм тирәһе, тоташ,  спираль рәүешендә төрөлгән. . Ҡабырсаҡ осло түбәле һәм уның 4—5 боролмалы, ҙур тишеге — ауыҙы бар. Быуа ҡусҡары тәне өс өлөштән: кәүҙә, баш һәм аяҡтан тора, ләкин улар араһында ҡырҡа сиктәр юҡ. Ҡабырсаҡтың ауыҙы аша ҡусҡарҙың башы, кәүҙәһенең алғы өлөшө һәм аяғы ғына һонола ала. Баштың аҫҡы яғында ауыҙ, ә уның ян-яҡтарында ике һиҙгер һәрмәүес урынлашҡан.
Ғәҙәттәге быуа ҡусҡары ылымыҡтар,   шулай уҡ детрит һәм үләкһәләр менән туҡлана.
Һулыш алыуы
Һыуҙа йәшәй, ләкин   атмосфера һауаһын һулай. Һулыш алыу өсөн, ул әленән-әле ( сәғәтенә 7-9 тапҡыр) һыу өҫтөнә күтәрелә һәм ҡабырсаҡ ситендә урынлашҡан түңәрәк һулыш алыу тишеген аса. Был тишек мантияның махсус кеҫәһенә — үпкәгә алып бара. Үпкә стеналары бик күп ҡан тамырҙары менән уралған. Бында ҡан кислородҡа байыға һәм углекислый газ бүленеп сыға..
Ҡан әйләнеше
Ғәҙәттәге быуа ҡусҡарының йөрәге бар. Ул ҡанды ҡан тамырҙарына этеп сығара. Эре тамырҙар нәҙек тамырҙарға тармаҡлана, уларҙан ҡан ағзалар араһындағы арауыҡҡа аға. Ҡан бөтә ағзаларҙы йыуа, шунан яңынан үпкәгә килеүсе тамырҙарға йыйыла, унан йөрәккә килеп инә. Бындай ҡан тамырҙары системаһы йомоҡ булмаған система тип атала.
Туҡланыуы
Аш һеңдереү системаһы ауыҙҙан башланып  йотҡолоҡҡа күсә. Унда ныҡ мускуллы теле урынлашҡан. Ҡаты ҡытырҙар менән ҡапланған теле ҡырғыс функцияһын башҡара.
Быуа ҡусҡары теле менән, ҡырғыс менән ҡырғандай, һыу аҫтындағы предметтарға ултырған төрлө микроорганизмдар ҡатлауын йәки үҫемлектәрҙең йомшаҡ өлөштәрен ҡырып ала. Аҙыҡ йотҡолоҡтан ашҡаҙанға, унан эсәклеккә эләгә. Махсус аш һеңдереү биҙе — бауыр аҙыҡтың тағы ла нығыраҡ үҙләштерелеүенә булышлыҡ итә. Эсәклек аналь тишек аша мантия ҡыуышлығына асыла.
Үрсеүе
Быуа ҡусҡарҙары — гермафродиттар. Әммә аталаныу ситтән була. Улар үтә күренеүсән лайлалы шнурҙар эсенә йомортҡалар һала. Уларҙы һыу аҫты үҫемлектәренә беркетә. Һыу температураһына бәйле,  яҡынса  14 көндә йомортҡаларҙан йоҡа ҡабырсаҡлы бәләкәй моллюскылар сыға. 10 аҙна эсендә үҫешеп,  енси яҡтан  өлгөрәләр.
Кедыр-Я
Кедыр-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сем-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Роландтың Галлелағы статуяһы
Роландтың Галлелағы статуяһы — Галле ҡалаһының Баҙар майҙанында Роланд статуяһы. Бейеклеге дүрт метр самаһы тәшкил итә. Роландтың башҡа һындары кеүек үк, һәйкәл урта быуаттар ҡалаһының азатлығы һәм бойондороҡһоҙлоғо символы булараҡ ҡуйыла. Башта ағастан эшләнгән була, күрәһең, буятылғандыр. Сәнғәт белгестәре статуяның төп нөсхәһен XIII быуат уртаһы (1245 йылдар тирәһе) тип билдәләй. 1709 йылда ағас статуя яңы статуя эшләү өсөн форма булып хеҙмәт итә. Яңыһы 1854 йылда ҡомташтан эшләнә. Уға итектәр, бирсәткәләр һәм фонтан формаһында пьедестал өҫтәлә.
1478 йылда ҡаланың Магдебург архиепискобы Эрнст Саксонский менән низағынан һуң, Һалле барлыҡ тиерлек өҫтөнлөктәреннә мәхрүм ителә. Шул сәбәпле, 1481/1482 йылдарҙан 1513 йылға тиклем Роланд статуяһы ағас япма менән көпләнә. Шулай уҡ йыл һайын башҡарылған традицион Роланд бейеүе лә тыйыла.
Роланд статуяһы Баҙар майҙанында үҙ урынын бер нисә тапҡыр алмаштыра. Әлеге ваҡытта ул Ҡыҙыл башняның көнсығыш яғына урынлаштырылған. Роландтың Германияла ҡуйылған башҡа статуяларынан айырмалы рәүештә, Галлелағыһы хәрби кейемдә түгел.
Китаказе (эсминец)
«Китаказе» (япон. 北風 Төньяҡ елдәре ) —V7 проектындағы япон эсминецтары, «Акидзука» төрөндәге караптың камиллаштырылған төрө. «Акидзука» төрө менән сағыштырһаҡ, ул көсәйтелгән торпедалы ҡорал менән һәм ҙур тиҙлеккә эйә.
Был караптарҙы төҙөү Сасеболда планлаштырыла, әммә Япония был йәһәттән еңелеүенең дауам итеүенә сабыр итә. Һөҙөмтәлә был караптар төҙөлмәй ҡала.
Большунов Александр Александрович
Большунов Александр Александрович (31 декабрь, 1996 йыл, Подывотье ауылы, Севский районы, Брянск өлкәһе, Рәсәй ) — Рәсәй саңғысыһы, өс тапҡыр Олимпия чемпионы (2022), скиатлон буйынса донъя чемпионы (2021), ике тапҡыр Донъя кубогын яулаусы (2019/2020, 2020/2021), саңғы спорты буйынса Тур де Ски (Тур де Ски) уҙышында ике тапҡыр еңеүсе (2019/2020 һәм 2021). Роликлы саңғыла йүгереү буйынса донъя чемпионаттарының ике тапҡыр еңеүсеһе һәм көмөш призёры. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2018). Спринт һәм дистанцион уҙыштарҙың икеһендә лә уңышлы сығыш яһай.
Олимпия дисциплинаһының алтыһында ла олимпия миҙалдарын яулаған беренсе һәм берҙән-бер ир-ат саңғысы. Ул шулай уҡ бер ҡышҡы Олимпия уйындары нда иң күп һанда миҙал (5) яулаусы. Совет һәм Рәсәй спорты тарихында бөтә ир-егеттәр араһында ҡышҡы Олимпия уйындарында миҙалдарҙың дөйөм һаны (9) буйынса рекорд ҡуйыусы. Үҙе ҡатнашҡан бөтә олимпия ярыштарында миҙалһыҙ ҡалмай.
Александр Большунов — донъя чемпионатының дөйөм зачетында еңеү яулаған беренсе һәм берҙән-бер Рәсәй саңғысыһы. Совет спортсылары был абруйлы трофейҙы һуңғы тапҡыр 1991 йылда, (Владимир Смирнов еңә) яулай. Бынан тыш, ул саңғы ярыштары буйынса донъя Кубогы этаптарында шәхси еңеүҙәр (28) һәм призлы урындар (59) һаны буйынса Рәсәй йыйылма командаһында алда бара.
Александр Большунов — Рәсәй Федерацияһының Милли гвардия ғәскәрҙәре хеҙмәткәре, 2022 йылға тиклем Милли гвардия ғәскәрҙәренең Урал округы идаралығы ҡарамағындағы спорт командаһының юғары квалификациялы спорт буйынса инструкторы, хәрби званиеһы — «капитан ».
Юниор йылдары (2013—2017): йәштәр араһында ике тапҡыр донъя чемпионы
Александр үҙенең спорт карьераһын тыуған ауылында атаһы Александр Иванович Большунов етәкселегендә башлай. 2011 йылда Александр Иванович улын Брянск ҡалаһының саңғы уҙыштары буйынса олимпия резервындағы спорт мәктәбенә Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры Н. И. Нехитров етәкселегендә әҙерлеккә ебәрә, әммә үҙе лә уны әҙерләүҙә ҡатнашыуын дауам итә.
Бөтә рәсәй ярыштарында тәүге уңыштары бер йылдан һуң килә: 2013 йылдың 6 февралендә Александр тверь өлкәһендә классик стилдә 10 км ярышта беренсе урынды яулай һәм Рәсәй юниорҙар йыйылма командаһы составына эләгергә дәғүәселәрҙең береһе була. 2013 йылдың 6 февралендә Александр Тверь өлкәһе ндә классик стилдә 10 километрға уҙышта беренсе урын ала һәм Рәсәйҙең юниорҙар йыйылма командаһы составына инеүгә дәғүә итеүселәрҙең береһе була.
Бер йылдан Александр юниорҙар араһында донъя чемпионатында ҡатнаша. Был юлы иң яҡшы һөҙөмтә менән эстафетала икенсе урын ала.
2017 йылдың 31 ғинуарында Александр спринтта көмөш миҙал яулай, ә һуңынан 15 км-ға айырым старт менән ирекле стилдә ярышта еңә. Беренселектең һуңғы ярышында Рәсәй саңғысылары Большунов, Алексей Червоткин һәм Денис Спицов финиш һыҙығын бер үк ваҡытта, ҡулға-ҡул тотоношоп, финишҡ һыҙығын киҫә. Ойоштороусылар спортсыларҙы фото-финиш һөҙөмтәләре буйынса бүләкләргә ҡарар итә. Һөҙөмтәлә Большунов 1-се урынды, Червоткин 2 — се, Һәм Спицов 3-сө урынды ала. Был турнир һөҙөмтәһендә Александрға Рәсәй халыҡ-ара класлы спорт мастеры исеме бирелә.
Олимпия уйындары
9 миҙал (3 алтын, 4 көмөш, 2 бронза)
Донъя чемпионаттары
8 миҙал (1 алтын, 6 көмөш, 1 бронза)
Донъя Кубогы ярыштарында еңеүҙәр
Александр иҫәбендә шәхси ярыштарҙа 28 һәм команда ярыштарында бер еңеү:
Рәсәй чемпионаттары
24 миҙал (17 алтын, 2 көмөш, 5 бронза)
Үрге Ворбаза
Үрге Ворбаза — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ворбаза йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аксаков урамы (Өфө)
Аксаков урамы  Өфө ҡалаһының Киров һәм Ленин райондары биләмәләрендә урынлашҡан. Көньяҡтан төньяҡҡа ҡарай Зәки Вәлиди урамынан башлана һәм Революция урамына барып етеп тамамлана.
Тарихы
Урамдың баштағы исеме — Каретный. Был исем XIX—XX быуаттарҙа Өфөлә тыуған Аксаков Сергей Тимофеевич хөрмәтенә үҙгәртелә.
Тарихи биналар һәм ҡоролмалар
Хәҙерге ваҡытта Аксаков урамында урынлашҡан тарихи биналар йә һүтелгән, йә һүтеүгә планлаштырылған. Шулай итеп, сауҙагәр Алексеевтарҙың усадьбаһы, Я. В. Колотовтың, В. И. Ярчевскийҙың йорттары юҡҡа сыға. Хәҙер Аксаков урамы тарихи колоритты юғалтҡан һәм ғәҙәттәге индустриаль тышҡы күренешкә эйә.
Һаҡланып ҡалғандарҙан:
Транспорт
Аксаков урамында транспорт трамвай бәйләнеше менән булдырыла (Свердлов урамынан Революция урамына тиклем). Урамдың һуңғы туҡталышы Телеүҙәк булып, көньяҡ өлөшө буйлап маршрут таксиҙары һәм автобустар йөрөй.
Кел-Бата-Я
Кел-Бата-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нярпысь-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рәжәп Тайип Эрдоған
Рәджәп Тайип Э́рдоған (Recep Tayyip Erdoğan, 26 февраль 1954 йыл) — төрөк дәүләт һәм сәйәсәт эшмәкәре. Төркиә Йөмһүриәтенең 12-се Президенты (2014 йылдан). Ғәҙеллек һәм үҫеш партияһы лидеры.
Ионда-Яха
Ионда-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 110 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сурья
Сурья Индуизм Ҡояш Аллаһы, яҡтылыҡ һәм көн, аҡыл Илаһы, арбаһын ете ат тарта, грек эквиваленты - Гелиос, балалары - Шраддхадэва Ману, Яма, Ямуна, Бхадра, Шани, Карна, ҡатындары - Ушас, Ратри, Чхая, Саранью, атаһы - Кашьяпа, әсәһе - Адити, яшәү урыны - Ҡояш, көнө - йәкшәмбе. Сурья дини ағымын тотоусылар иртән Сурьяны сәләмлиләр, Сурьяға һыу (Ганг һыуы) һәм сәскәләр (ҡызыл лотос) бирәләр. Боронғо Һиндостан әҙәбиятында Сурьяның синонимдары булып Адитья, Арка, Бхану, Савитру, Пушана, Рави, Мартанда, Митра һәм Вивасвана тора. Сурья ғибәҙәтһаналары Һиндостандың төрлө өлөштәрендә бар.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Маһабһаратам
Марке (Анхальт)
Марке (Анхальт) (Marke (Anhalt)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 396 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,23 км2. Диңгеҙ кимәленән 82 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6779 һәм автомобиль коды — ABI.
Ай-Омысь-Ех
Ай-Омысь-Ех — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Омысь йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шакиров Әхмәтнур Сәлих улы
Шакиров Әхмәтнур Сәлих улы (Шакиров Ахматнур Салихович; 2 май 1951 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре. СССР-ҙың Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1989). 3-сө дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры (1986). 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.
Биографияһы
Әхмәтнур Сәлих улы Шакиров 1951 йылдың 2 майында Башҡорт АССР-ының Яңауыл районы Ҡарман ауылында тыуған.
Хеҙмәт юлын 1968 йылда башлап ебәргән — «Уралэнергомонтаж» тресында Ҡарман монтаж участкаһы слесары булып эшләгән.
1972 йылдан «Башкирэнерго» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Ҡарман ҡала электр станцияһында слесарь, 1988 йылдан алып инженер вазифаһында эшләгән.
1993—2003 йылдарҙа Нефтекама яһалма күн етештереү берекмәһенең генераль директоры урынбаҫары.
Әхмәтнур Сәлих улы Шакиров ҡатнашлығында Ҡарман ГРЭС-ында янғын хәүефһеҙлеген арттырыу маҡсатында утҡа сыҙамлы май ҡулланыу индерелгән.
1990 йылда Әхмәтнур Сәлих улы Нефтекама ҡалаһы, 104-се Энергетик һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының сәнәғәт, энергетика, транспорт, элемтә, информатика, төҙөлөш һәм архитектура буйынса комиссияһы ағзаһы.
Биләл ибн Рабах
Биләл ибне Рабах әл-Хәбәши (ғәр. بلال بن رباحة الحبشي;Билал ибн Рабах ? — һ. 20/641 йыл) — Мөхәммәт ғаләйһиссәләмдең билдәле сәхәбәһе, беренсе мәзин. Иң беренсе ислам ҡабул итеүселәрҙең береһе.
Биографияһы
Биләл Хәбәшстанда тыуған. Атаһының исеме — Рабах, әсәһе — Хәмәмә. Билал ҡорайыш башлыҡтарының береһе Үмәйә бин Хәләфтең ҡоло була. Биләл ислам ҡабул иткәс, хужаһы уны бик ҡаты йәберләй башлай. Әбү Бәкер әс-Ситдиҡи уны һатып алып, Үмәйәнән ҡотҡара һәм иреккә ебәрә.
Биләл башҡа мосолмандар менән Мәҙинәгә һижрәт ҡыла. Ул унда исламдың беренсе мәзиненә әйләнә. Был вазифаны уға Мөхәммәт Пәйғәмбәр үҙе йөкмәтә. Биләл Мәҙинә осоронда мосолмандарҙың барлыҡ ғазауаттарында ла ҡатнаша.
Пәйғәмбәрҙең үлеменән һуң, Әбү Бәкер һәм Ғүмәр ибн әл-Хәттаб идара иткән осорҙа Сүриәлә йәшәй, византиялыларға ҡаршы һуғышта ҡатнаша. Ҡотдосто (Иерусалим) алғас, хәлифә Ғүмәр ибн әл-Хәттаб менән ҡалаға инә.
Вафаты
Биләл ғүмеренең ахырына тиклем Сүриәлә йәшәй. 60 йәшендә вафат була. Үлер алдынан ул Мәҙинәгә бара, унда Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ейәндәре — Хәсән һәм Хөсәйен һәм башҡа дуҫтары менән осраша. Дамаскылағы Баб әс-Саһир зыяратында ерләнгән.
Аҙан
Биләл ибн Рабах бик матур тауышлы булғанға, Мөхәммәт Пәйғәмбәр уға мосолмандарҙы намаҙға саҡырыу бурысын йөкмәткән. Риүәйәткә ярашлы, Биләл иртәнге аҙан саҡырыуына: «Әс-сәләтү хәйрүн мин ән-нәүм» (الصلاة خير من النوم, намаҙ йоҡонан яҡшыраҡ), тип өҫтәгән, ә Мөхәммәт Пәйғәмбәр, быны белгәс, хуплаған. Мәккәне яулап алған көндө Мөхәммәт Пәйғәмбәр Ҡәғбәгә ингәс, унда булған бөтә поттарҙы емергәс, Биләл, Ҡәғбәнең ҡыйығына менеп, аҙан ҡысҡырған. Мөхәммәт Пәйғәмбәр үлгәндән һуң, ул ни бары ике тапҡыр аҙан ҡысҡырған (мосолмандар Иерусалимды алғанда һәм Мәҙинәлә Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ҡәберенә барғанда)
Сәнғәттә
Кинематографта:
Добричка (Угра ҡушылдығы)
Добричка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угра йылғаһының һул ярына тамағынан 380 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Үрге Гавшина
Үрге Гавшина — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының уң ярына тамағынан 248 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ломовка ауыл Советы
Ломовка ауыл Советы — Белорет районы муниципаль районын ауыл биләмәһе, муниципаль берәмек. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 1535 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 2662 кеше. Административ үҙәге Ломовка (Белорет районы) ауылы.
Ауыл биләмәһе башлығы — Федоров Сергей Александрович
Эштәр менән идара итеүсе — Плохова Ольга Владимировна.
Ломовка ауыл Советы ауыл биләмәһе старостаһы — Плохов Николай Андреевич. Ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:
Ҡыҫҡа белешмә
Ломовка ауылының тарихы Белорет металлургия комбинаты төҙөлөшө менән бәйле. Завод эшсе ҡулдарға мохтаж булғанлыктан, бында крепостной крәҫтиәндәрҙе килтергәндәр.
«Ломовка» атамаһының килеп сығышы тураһында ике версия бар. Тәүгеһе халыҡтың шөғөлөнә бәйле (ломовой-ауыр) барлыҡҡа килһә, икенсеһе күсерелгән крәҫтиәндәр үҙ ауыл атамаһын алып килгән тип фаразлана.
1795 йылда Ломовкала 2152 кеше йәшәгән (шул иҫәптән 1032 ир-ат), 1852 йылда — 1858, 1926 йылда 879 йортта йәшәүсе 4350 кеше иҫәпләнгән.
Византия-ғосман һуғыштары
Византия-ғосман һуғыштары урта быуат Балҡан тарихында мөһим роль уйнай. Улар бер өҙлөкһөҙ тиерлек, 1299—1461 йылдарҙа, быуат ярымдан ашыу дауам иткән. Шартлы ике осорға бүленә. Беренсе осорҙа (1299—1354), славяндар, итальяндар һәм франктарға ҡаршы көрәшкәндә, византийҙар йыш ҡына төрөк-ғосмандар менән союздашлыҡ мөнәсәбәттәренә ингән. Һуңғыһы, әйткәндәй, ғосмандарға ҡала яйлап Кесе Азиялағы византий ҡалаларын үҙ контроле аҫтына алырға ҡамасауламаған, шуның өҫтәүенә бвл осорҙа Балҡанда Византияға реаль ярҙам күрһәтмәгән. 1326 йылда баҫып алынған Бурса ғосман баш ҡалаһы була. 1350-се йылдарға ҡасандыр ғәйәт ҙур Византия империяһы тумрау дәүләткә әүерелгән, ә халҡы ҡырылған һәм ярым таланған Фракия (тарихи өлкә) һәм Мәрмәр диңгеҙендәге бер нисә утрау ғына баш ҡалаға туранан-тура буйһонған була. 1354 йылғы Фракия ер тетрәүе ғосмандарға Фракияның Галлиполи ҡәлғәһен ҡаршылыҡһыҙ баҫып алырға ярҙам иткән. Бынан һуң улар ҡалған византия ерҙәрен асыҡтан-асыҡ аннексиялауға күскән. Морей деспотаты 1460 йылда, ә Трапезунд империяһы — 1461 йылда яуланһа ла, 1453 йылдың 29 майында Константинополдең ҡолауы уның кульминацияһы булған. Ғосмандар кеүек, сәлжүктәр ҙә төрки сығышлы булғанлығын иҫәпкә алғанда, византия-ғосман һуғыштары ғәмәлдә византия-сәлжүк һуғыштарының һуңғы этабы булып торған.
Ломовка ауыл Советы
Ҡыҫҡа белешмә
1927 йылда сыҡҡан янғын арҡаһында ҡасабаның яртыһы юҡҡа сыға. Халыҡтың иҫәбе һиҙелерлек кәмей.
Византия-ғосман һуғыштары
Тарихы
Византия-төрки мөнәсәбәттәре һәр ваҡыт үҙенсәлеге менән айырылып торҙо. Һуңғы Византияның сәйәси даирәләрендә ярайһы уҡ һиҙелерлек төрки лоббийы барлыҡҡа килгән. 1204 йылда көнбайыш рыцарҙары Константинополде вәхшиҙәрсә талағандан һуң, католиктарҙың сиркәү унияһын үрҙән көсләп тағырға ынтылыуы ябай халыҡта нәфрәт тыуҙырған. Кесе Азияны яулап алыуҙың башланғыс этабында төрки ҡәбиләләр, әлбиттә, мосолмандарҙы өҫтөнлөклө урынға ҡуйған һәм, һис шикһеҙ, ислам динен һаҡларға теләгән православие динен тотоусыларға, католиктарға һәм йәһүдтәргә мөнәсәбәт битараф булған, тик улар «тоғро булмағандар» — джизья һалымын түләгән. Был шарттарҙа, һайлау алдынан ҡуйылған булараҡ, гректар йыш ҡына Ғосман власынан венециандарҙың йәки француздарҙың католицизмға күсеүҙе талап иткән компромисһыҙлығын өҫтөн күргән.
Ломовка ауыл Советы
Ҡыҫҡа белешмә
Бөйөк Ватан һуғышынан һуң Ломовка ауылы әүҙем үҫә. 50-се йылдар уртаһында клуб төҙөлә. 60-сы йылдарҙа яңы мәктәп бинаһы файҙаланыуға тапшырыла, китапхана ла үҙ ишектәрен аса. 70-се йылдарҙа яңы балалар баҡсаһы һәм ясле асыла. Фельдшер-акушер пункты ла үҙ клиенттарын ҡабул итә башлай.
Византия-ғосман һуғыштары
Тарихы
Бынан тыш, империяның үҫешкән бюрократик системаһына булышлыҡ итеү өсөн һуң, һуңғы дәүер грек хакимдары үҙҙәренә буйһонған крәҫтиәндәрҙән һалым йыйымдарын даими арттырырға мәжбүр була, өҫтәүенә, империя биләмәһе даими рәүештә кәмей барған. Киреһенсә, төрки яулап алыуҙарының башланғыс этабында, Кесе Азия (Анатолия) йәш бейлектәрендә, подданныйлыҡҡа күскән крәҫтиәндәрҙең, уларҙың бюрократияһы минималь булғанлыҡтан, һалым йөкләмәһе артыҡ күп булмай, ә бейлек биләмәләре күбеһенсә ирекмән ғазиҙар, дәрүиштәр һәм Азиянан күсмә һәм ярым күсмә халыҡтарҙың дөйөм ағымы ярҙамында киңәйгән.
Ломовка ауыл Советы
Ҡыҫҡа белешмә
1980—1990 йылдар эсендә Белорет металлургия комбинатының 16-сы цехынан алып Ломовка мәктәбенә тиклем юлға асфальт һалына, газ һәм һыу торбалары үткәрелә. Ағиҙел йылғаһы аша күпер төҙөлә.
Византия-ғосман һуғыштары
Тарихы
Византия-ғосман һуғыштары урта грек дәүләтселегенең фажиғәле тамамланыуын билдәләгән тағы бер үҙенсәлеккә эйә була. Католиктар агрессияһы шарттарында, 1071 йылда Манцикерт эргәһендә еңелеүгә ҡарамаҫтан, гректар төрки халыҡтарҙы оҙаҡ ваҡыт төп дошман булараҡ ҡарамаған. Улай ғына ла түгел, Византияның бер нисә императоры кеүек, урындарҙағы узурпаторҙар ҙа власть өсөн көрәштә ялсылар сифатында йышыраҡ төрөктәр ярҙамына мөрәжәғәт иткәндәр һәм хатта үҙ ҡыҙҙарын төрки хандарына ҡатын итеп бирә башлағандар. Һөҙөмтәлә, теге йәки был узурпаторғаа ярҙам күрһәтеп, төрөктәр ахыр сиктә уны ҡолатҡан һәм үҙҙәре буйһондорған ерҙе аҫаба ере сифатында баҫып алған. Был этапта демографик сәбәптәр арҡаһында ошо төбәкте Константинополь контроле аҫтына ҡайтарыу мөмкин дә булмаған. Улай ғына ла түгел, Византия эсендәге низағтарҙа даими ҡатнашып, төрөктәр Кесе Азия һәм Балҡан ярымутрауының географияһы менән яҡшы танышыу мөмкинлеген алған.
Ломовка ауыл Советы
Ҡыҫҡа белешмә
Бөгөнгө көндә Ломовка ауылында 2659 кеше йәшәй.
Халыҡ ауыл хужалығы менен шөғөлләнә. Күпселек өлөшө Белорет металлургия комбинатында, Белорет ҡалаһының төрлө ойошмаларында эшләй.
Ломовка ҡасабаһы территорияһында төрлө формалағы милеккә ҡараған предприятие һәм ойошмалар үҙ эшмәкәрлеген алып бара.
Византия-ғосман һуғыштары
Ғосман ҡеүәтенең үҫеше: 1265—1328
1282 йылда Михаил Палеолог вафат була, һәм власть уның улы Андроник II ҡулына күсә. Византияның ҡарт императорының үлеме еңеллек менән ҡаршы алына: сиркәүҙәр берләшеүенә курс, ауыр һалымдар һәм хәрби сығымдар халыҡҡа ауыр йөк булып ятҡан була. Һөҙөмтәлә, Кесе Азияла төрөк-ғосмандарҙы ҡайһы берәүҙәр империя хакимлығынан азат итеүсе итеп ҡабул итә башлай.
Ломовка ауыл Советы
Ҡыҫҡа белешмә
Ҡасабала Сбербанк һәм почта бүлексәләре, ФАП, китапхана һәм клуб бар.
Византия-ғосман һуғыштары
Ғосман ҡеүәтенең үҫеше: 1265—1328
Андрониктың идара итеүе компетентһыҙ һәм алдан күрә белмәгән ҡарарҙар менән билдәләнә, улар ахыр сиктә Византия империяһын емерә. Ул византия иперпирын боҙа башлай, һәм был Византия иҡтисадының ҡолауына килтерә. Һалымдар ер аристократияһы өсөн генә кәметелгән. Үҙ идараһын популярлаштырыу өсөн император 1274 йылда Икенсе Лион соборында иғлан ителгән православие һәм католик сиркәүҙәре союзынан баш тарта.
1282 йылда империяның көнсығыш сиге емерелә. 1300 йылға мосолман бейлектәре ике урында — Мәнтештә һәм Ҡарасуҙа Эгей диңгеҙенә ныҡ яҡынлаша. Һуңғы бейлек ғосмандар оҙаҡламай аннексиялай.
Император Андроник II Византияның Анатолия ерҙәрен һаҡлау менән тәрән ҡыҙыҡһыныу күрһәткән һәм Кесе Азияла форттар төҙөргә бойорҙо, шулай уҡ армия әҙерләү менән дә әүҙем шөғөлләнә башланы. Византия императоры хәрби кампания барышын күҙәтеү өсөн үҙенең һарайын Анатолияға күсерергә бойора һәм генерал Алексей Филантропенға төрөктәрҙе сиктән ҡыҫырыҡларға ҡушҡан. Генерал, шулай ҙа, дәүләт түңкәрелешен ойошторорға маташып ҡараған, әммә уңышһыҙлыҡҡа осраған һәм һуҡырайтылыу язаһына тарттырылған. Армия командующийһыҙ ҡалғас, бының менән файҙаланып, төрөктәр 1301 йылда Никеяны ҡамай. 1302 йылда Андрониктың улы Михаил IX Палеолог һәм Византия полководецы Георгий Музалон Магнезия һәм Бафея янындағы алыштарҙа тар-мар ителә.
Яҡынса 1302 йылда мосолмандар Смирнаны (Измир) баҫып ала. Шуға ҡарамаҫтан, Андроник Каталония ялсыларын яллап, төрөктәргә тағы ла бер тапҡыр хәл иткес һөжүм яһарға маташҡан. Михаил IX һәм Рожер де Флор етәкселегендә 1303 йылдың яҙында һәм йәйендә Каталон компанияһы төрөктәрҙе сиктәрҙән ҡыҫырыҡлап сығара. Хеҙмәткә түләү менән ауырлыҡтар тыуғанда, ялланған һуғышсылар армияны ҡалдырып, Алашәһәргә Филадельфияға кире ҡайтҡан. Рожер де Флор үлтерелә, һәм уның компанияһы үсләшеп Анатолия ауылдарын талауға тотона. Ниһайәт, 1307 йылда улар Византия Францияһын таларға киткәс, урындағы халыҡ йәнә Кесе Азиялағы византийҙарҙың төп ҡәлғәләрен ҡамай башлаған төрөктәрҙең ҡабат килеүен хупланы. Был еңелеүҙәрҙән һуң Андроник төрөктәргә ҡаршы етди көстәр ебәрә алмаған. 1320 йылда Андроник II-нең ейәне Андроник III, атаһы Михаил IX вафат булғандан һуң вариҫлыҡ хоҡуғынан мәхрүм ителә. Киләһе йылда Андроник III фетнәгә күтәрелә һәм Константинополгә юл ала. Ул үҙенең мираҫҡа алыу хоҡуғынан ныҡышып тороуын дауам иткән һәм 1322 йылда хакимдаш тип танылған. Әммә был 1321—1328 йылдарҙағы граждандар һуғышына килтергән. Унда Сербия — Андроник II-не, ә болгарҙар уның ейәнен хуплаған. Ахыр сиктә 1328 йылдың 23 майында Андроник III был конфликтта еңеүсе булып сыҡты. Әммә һуғыш барған арала, 1326 йылда төрөктәр Бурсаны баҫып ала алған.
Византияның ғосмандарға ҡаршы походы: 1328—1341
Андроник III хакимлығы Византияның элекке данын кире ҡайтарырға һуңғы етди тырышыу менән билдәләнә. 1329 йылда визандия ғәскәрҙәре төрөктәрҙең Никеяны ҡамауын өҙөү маҡсатында ебәрелә. Әммә 1329 йылдың 10 июнендә Пелеканон янындағы яуҙа византия армияһы еңелеүендә Никеяның яҙмышы хәл ителә. 70 йыл элек кенә Никея империяның баш ҡалаһы булғанлыҡтан, 1331 йылда Никея яуланыуы православие донъяһы өсөн ҡурҡыныс кисереш була.
Рокфеллер Джон Дэвисон
Джон Дэвисон Рокфеллер (John Davison Rockefeller;, , Нью-Йорк штаты — , , Флорида) — Америка эшҡыуары, филантроп, кешелек донъяһы тарихында беренсе рәсми доллар миллиардеры.
Византия-ғосман һуғыштары
Византияның ғосмандарға ҡаршы походы: 1328—1341
Шулай уҡ 1332 йылда византия императорының Никомедияға ҡаршы тағы бер походы билдәле. Византия армияһы менән бәрелешкәндә ғосмандар сигенгә һәм византийҙар һуңғы тапҡыр Никомедия менән бәйләнеште тергеҙә алған. Әммә тиҙҙән Андроник армияһы менән Фессалияға ҡайтҡан һәм византийҙар яңынан дипломатияға күсергә мәжбүр булған. Кесе Азиялағы башҡа Византия биләмәләренең хәүефһеҙлегенә алмашҡа византийҙар ғосманлыларға һалым түләргә ризалашҡан. Византия империяһы өсөн үкенескә күрә, был төрөктәргә 1333 йылда Никомидияны ҡамауға ҡамасауламаған. 1337 йылда ҡала еңелгән.
Рокфеллер Джон Дэвисон
1870 йылда Standard Oil компанияһына нигеҙ һала һәм 1897 йылда рәсми рәүештә пенсияға сыҡҡанға тиклем уға идара итә. Standard Oil компанияһы Огайо штатында Джон Рокфеллер, уның ҡустыһы Уильям Рокфеллер, Генри Флэглер, Джабез Боствик, химик Сэмьюэл Эндрюс һәм тауыш биреү хоҡуғы булмаған партнер Стефан Харкенсберҙарҙың партнерҙар компанияһы булараҡ асыла. Кәрәсин менән бензинға ихтыяж ҡырҡа артҡанға күрә, Рокфеллерҙарҙың байлығы ла арта. Һәм ул донъялағы иң бай кеше булып китә, вафаты мәлендә уның мөлкәте 1,4 миллиард АҠШ доллары (1937 йыл номиналы) йәки АҠШ-тың Эске Тулайым Продуктының 1,54 процентын тәшкил итә. Инфляцияны иҫәпкә алып, The New York Times уның байлығын 2006 йыл эквивалентында яҡынса 305 миллиард долларға баһалай, ә 2018 йыл эквивалентында 389 млрд доллар була.
Византия-ғосман һуғыштары
Ғосмандарҙың Балҡан ярымутрауына баҫып инеүе һәм Византияла граждандар һуғышы (1341—1371)
Андроник III 1341 йылда, власын үҙенең 10 йәшлек улы Иоанн V Палеологҡа Кантакузинға ҡалдырып, вафат була. Регентлыҡ Иоанн VI Кантакузинға, йәш императорҙың әсәһе Анна Савойскаяға һәм патриарх Ғәрип Иоанн XIV-гә ышанып тапшырыла. Ғәрип (Калека) һәм Кантакузин араһындағы ярышыу емергес граждандар һуғышына килтерҙе, Кантакузин 1347 йылдың февралендә унан еңеүсе булып сыҡҡан. Был ваҡыт эсендә тағун, ер тетрәү һәм осман сапҡындары, уныһы ла яһаҡ түләгәндә генә, Алашәһәр (Филадельфия) ғына Византия ҡулында ҡалыуына килтергән. Граждандар һуғышы дауамында Византияла ике яҡ та, Македонияның күпселек өлөшөн емереклектәрҙә һәм яңынан төҙөлгән Сербия империяһы ҡулында ҡалдырып, төрөк һәм сербтарҙы ялсы һуғышмандар сифатында файҙаланған. Был еңеүҙән һуң Кантакузин Иоанн V менән бергә императорҙаш булып хакимлыҡ иткән.
Рокфеллер Джон Дэвисон
Рокфеллер АҠШ филантроптарының береһе була, Рокфеллер Фонды, мәғарифҡа, медицина тикшеренеүҙәренә, атап әйткәндә, һары биҙгәк менән көрәшкә бик күп аҡса бүлә. Шулай уҡ у Чикаго һәм Рокфеллер университеттарына нигеҙ һала. Баптистар динен тота һәм бөтә ғүмере буйы сиркәүҙәренә хәйриә ярҙамы күрһәтә. Тырыш, маҡсатҡа ынтылышлы һәм бик тәҡүәле христиан булараҡ билдәләнә, уны шуның өсөн партнерҙары «Дьякон» тип йөрөтә. Ул һәр саҡ сәләмәт йәшәү рәүешен таратыу, алкоголь һәм тулыһынса тәмәке тартыуҙан баш тартыу яҡлы була. Дүрт ҡыҙ һәм Рокфеллер фондына идара итеүҙе мираҫ итеп алған бер ул үҫтерә.
Византия-ғосман һуғыштары
Ғосмандарҙың Балҡан ярымутрауына баҫып инеүе һәм Византияла граждандар һуғышы (1341—1371)
Империя менән берлектә идара итеп булмаған, һәм яңы граждандар һуғышы империяны тетрәндерә. Иоанн VI Кантакузин сираттағы еңеүсе булып сыҡҡан һәм ҡыуылған Иоанн V Палеологты үҙенең улы Матфей менән алмаштырған. Ғосмандың улы Орхан I осоронда, 1354 йылда Каллиполис фортын (Галлиполи) яулап алып һәм континенталь Европаға үтеп инеп, төрөктәр йәнә үҙҙәре хаҡында белдерҙе. Еңелеү белмәгән ғосман яугирҙарының Константинополь диуарҙарына яҡын килеүе баш ҡалала паника тыуҙырғанлыҡтан, Иоанн V генуэздар ярҙамында 1354 йылдың ноябрендә Иоанн VI Кантакузинды түңкәргән. Иоанн VI үҙе монахлыҡ яҙмышын һайлаған.
Рокфеллер Джон Дэвисон
Бала сағы
Протестанттар Уильям Эвери Рокфеллер (13 октябрь, 1810 — 11 май, 1906) һәм Луиза Дэвисон (12 сентябрь, 1813 — 28 март, 1889) ғаиләһендә алты бала араһында икенсе бала булып донъяға килә. Атаһы сығышы менән инглиз-немец, әсәһе — шотланд-ирланд. Ул Нью-Йорк штатының Ричфорд ҡалаһында тыуа. Атаһы тәүҙә урман ҡырҡыусы, һуңынан төрлө тораҡ пункттарына йөрөп сауҙа итеүсе, үҫемлектәрҙән эшләнгән төрлө дауа эликсирҙарын һатыу менән шөғөлләнгәне өсөн хатта үҙен «ботаника докторы» тип тә атай. Күршеләре Джондың атаһын ауыр физик эш яратмаған сәйер кеше тип иҫәпләй. Асылда Уильям бик тәүәккәл кеше була, шуға ла ҙур булмаған капитал туплап, 3100 долларға ер участкаһы һатып алыуға өлгәшә. Әммә тәүәккәллек менән бергә унда алдан күрә белеүсәнлек тә була, шуға ер алыуҙан ҡалған аҡсаһын төрлө предприятиеларға һала. Джондың әсәһе Луиза йорт хужалығы тирәһендәге эштәрҙе тулыһынса үҙ өҫтөнә ала, өҫтәүенә бик тәҡүәле баптист була. Ире йыш ҡына өйҙә булмағанға күрә, ул бик һаҡсыл булырға өйрәнә. Иренең сәйерлеге һәм уға башҡа ҡатындар менән хыянат итеүенә лә иғтибар итергә тырышмай.
Византия-ғосман һуғыштары
Ғосмандарҙың Балҡан ярымутрауына баҫып инеүе һәм Византияла граждандар һуғышы (1341—1371)
Граждандар һуғышы бының менән генә тамамланмай. Матфей Кантакузин Орхан менән килешә алды һәм төрөктәр ярҙамында тәхеткә ултыртырға ҡарар иткән. Уны 1356 йылда әсирлеккә алыу ғосмандарҙың эфемерик еңелеүенә килтергән.
Рокфеллер Джон Дэвисон
Бала сағы
Аҙаҡ Рокфеллер кесе йәштән үк атаһының уға үҙе ҡатнашҡан предприятиелар, аҡса эшен алып барыу нескәлектәре тураһында һөйләүен хәтерләй: ''«Ул минән нимә булһа ла һатып алыу өсөн һатыулаша, ниндәйҙер хеҙмәт күрһәткән өсөн дә һатыулашып аҡса түләр булды. Хәҙер бына аңлайым: ул мине шулай итеп һатырға һәм һатып алырға өйрәткән икән. Ул миңә байығыу юлын күрһәткән!»''
Византия-ғосман һуғыштары
Ғосмандарҙың Балҡан ярымутрауына баҫып инеүе һәм Византияла граждандар һуғышы (1341—1371)
Граждандар һуғышы тамамланғандан һуң, киңәйә барған Ғосман империяһы менән Византия араһындағы көрәштә бер аҙ тынлыҡ урынлашҡан. 1361 йылда төрөктәр Дидимотихоны баҫып ала. Орхандың вариҫы Морат I үҙенең анатолия позициялары буйынса ныҡ борсолған. Әммә 1369 йылда ул Филиппополь (Пловдив) менән Адрианополде (Эдирне) алыуға ирешә.
Рокфеллер Джон Дэвисон
Бала сағы
Джонға ете йәш тулғас, һатыу өсөн күркәләрҙе ашата башлай, күршеләренә картуф ҡаҙып та аҡса эшләй. Башҡарған эштәрен бәләкәй генә китапсыҡҡа яҙып бара.
Византия-ғосман һуғыштары
Ғосмандарҙың Балҡан ярымутрауына баҫып инеүе һәм Византияла граждандар һуғышы (1341—1371)
Византия империяһы контратака яһарға һәм үҙ ерҙәрен яҡларға һәләтһеҙ була — төрөктәр иң юғары кимәлдәге ҡеүәткә эйә булған. Морат I 1371 йылдың 26 сентябрендә Марица алышында сербтар армияһын ҡыйратҡан. Ғосмандар Константинополде яулап алырға әҙер була. Еңелеүгә юл ҡуймаҫҡа тырышып, Иоанн V, хәрби ярҙамға алмашҡа Римдең башлығын таныуҙы тәҡдим итеп, Папаға ярҙам һорап мөрәжәғәт иткән. Изге Пётр базиликаһында католик диненә табыныуына ҡарамаҫтан, Иоанн V бер ниндәй ҙә ярҙам алмаған. Шуның өсөн император Морат менән һөйләшеүҙәр башларға һәм үҙен солтан вассалы итеп танырға мәжбүр булған. Хәүефһеҙлек хаҡына ғәскәрләтә һәм аҡса менән даими һалым түләргә тейеш булған.
Рокфеллер Джон Дэвисон
Бала сағы
Беренсе хеҙмәт хаҡына Рокфеллер матур итеп төпләнгән бухгалтерия китабын һатып ала, килемен һәм сығымдарын шунда теркәп бара. Был китапҡа ул бер аҙ тулҡынланыу һәм хөрмәт менән ҡарай һәм ғүмере буйы уны һаҡлай.
Византия-ғосман һуғыштары
Граждандар һуғышы һәм вассалитет: 1371—1394
Византия биләмәләре Константинополгә һәм яҡын-тирәләге бер нисә ауылға тиклем берләштерелә. Был вассалитет 1394 йылға тиклем дауам итте, ә был ваҡытта төрөктәр Балҡанға экспаенцияһын дауам иткән. 1385 йылда София, ә бер йылдан — Ниш баҫып алына. Башҡа бәләкәй дәүләттәр буйһондоролоп, төрөктәрҙең вассалы булып киткән. Сербия ҡаршылығы 1389 йылда Косово яланындағы һуғышта баҫтырыла, ә Болгарияның күпселек өлөшө 1393 йылда баҫып алына, 1396 йылда Болгария бойондороҡһоҙлоғоноң һуңғы нығытмаһы юҡҡа сыға. Балҡандағы ғосман ҡаҙаныштары Иоанн V Палеолог һәм уның өлкән улы Андроник IV араһында Византияла граждандар һуғышы тоҡаныуына булышлыҡ итә. Ғосман ярҙамында Иоанн V Андроник IV-не һәм уның улы Иоанн VII Палеологты күреү мөмкинлегенән яҙҙырған. 1373 йылдың сентябрендә Морат I-гә, Иоанн V түләгән күләмдән күберәк һалым түләү вәғәҙәләп, Андроник улы менән төрөктәр яғына ҡасҡан. Был үҙ-ара ыҙғыштар 1390 йылға тиклем дауам иткән.
Рокфеллер Джон Дэвисон
Бала сағы
Эшләп алған аҡсаһын фарфор аҡса йыйғысҡа һала һәм 13 йәшендә таныш фермерға йыллыҡ процентын 7,5 % менән 50 доллар аҡса биреп тора. Атаһының тәрбиәһен әсәһе дауам итә, унан Джон эшлеклелеккә һәм тәртипкә өйрәнә. Уларҙың ғаиләһе ҙур була, Уильям Рокфеллерҙең эше гел генә уңышлы тамамлпанып тормай, шуға әсәһенә бар нәмәне бәрәкәтле итеп тотонорға тура килә.
Джон 13 ййәшендә Ричфорд ҡалаһы мәктәбенә уҡырға бара. Автобиографияһында уҡыуҙың уға еңел бирелмәүен, дәрес әҙерләү өсөн бик ныҡ тырышырға тура килеүен билдәләй. Рокфеллер мәктәпте уңышлы тамамлай һәм Кливленд ҡалаһы колледжына уҡырға инә һәм шунда бухгатерия һәм коммерция нигеҙҙәрен өйрәнә Тиҙҙән өс айлыҡ бухгалтер курстары уға күберәк белем бирәсәген аңлап, колледжағы уҡыуын ташлай.
Византия-ғосман һуғыштары
Граждандар һуғышы һәм вассалитет: 1371—1394
1385 йылда Андроник IV-нең үлеме һәм Фессалоникиҙың капитуляцияһы Мануил II-не 1387 йылда солтан һәм Иоанн V алдында ғәфү үтенергә мәжбүр итә. Иоанн V-нең тығыҙ бәйләнештәре үҙенең вариҫлыҡ хоҡуҡтарына янаған Иоанна VII-нең асыуын ҡабартҡан. Иоанн VII Иоанн V-гә ҡаршы түңкәрелеш ойошторған, ләкин, ғосман һәм генуэз ярҙамына ҡарамаҫтан, Мануил II һәм ңҙ атаһы тарафынан ҡолатылғанға тиклем власта ни бары биш ай торған
Рокфеллер Джон Дэвисон
Карьераһы
1853 йылда Рокфеллерҙар ғаиләһе Кливлендҡа күсенә. Джон Рокфеллер, ғаиләлә өлкән балаларҙың береһе булараҡ, 16 йәшендә үк эш эҙләй башлай. Шул ваҡытҡа ул математиканы ярайһы уҡ яҡшы ғына белә һәм Кливленд ҡалаһында бухгалтерия буйынса өс айлыҡ күрстарҙы тамамлаған була. Алты аҙна эҙләгәндән һуң күсемһеҙ милек һәм диңгеҙҙә йөк һәм кеше ташыу менән шөғөлләнгән ҙур булмаған Hewitt & Tuttle компанияһына бухгалтер ассистенты булып урынлаша, тиҙҙән бухгалтер вазифаһына тәғәйенләйҙәр. Ул үҙен тиҙ арала белемле профессионал итеп танытып өлгөрә, Hewitt & Tuttle компанияһы идарасыһы үҙ посынан киткәс, уның урынына шунда уҡ Рокфеллерҙы тәғәйенләйҙәр. Уға 600 долларлыҡ эш хаҡы ҡуйыла, ә бит элекке идарасыға айына 2000 доллар эш хаҡы түләгән булалар. Шуға күрә Рокфеллер был компаниянан китә, уның биографияһында ялланып эшләгән берҙән-бер осор була.
Византия-ғосман һуғыштары
Граждандар һуғышы һәм вассалитет: 1371—1394
Граждандар һуғышына ҡарамаҫтан, Анатолиялағы төрөктәр 1390 йылда Филадельфияны баҫып алыу мөмкинлеге менән файҙаланған, шуның менән Анатолиялағы византия хакимлығының тамамланыуын билдәләгән. Хәйер, ҡала күптән инде империяның номиналь власы аҫтында тора ине, һәм уның ҡолауы ҙур булмаған стратегик эҙемтәгә эйә булған.