cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ишембай районы гимны
Шиғри нигеҙе — «Ғәзиз ерем — Ишембай» шиғыры (авторы — Мифтахов Риф Фәйзрахман улы). Музыка авторы — Лиана Р. Бикбаева һәм Кинйә Әхмәҙиев.
Гимн авторҙары конкурс нигеҙендә һайлап алына. 2011 йылдың 19 июленән 3 авгусына тиклем Башҡортостан Республикаһының муниципаль район Ишембай районы гимнын ижад итеү буйынса конкурс үтә. Уны ойоштороусы — муниципаль район Ишембай районы Советы ҡуйған маҡсаттарҙың береһе булып гражданлыҡ аңын күтәреү, патриотик тойғолар тәрбиәләү, ҡала һәм район халҡының берҙәмлеген һәм дуҫлығын нығытыу, тарихын, халыҡтың йолаларын хөрмәт итеү, шағир һәм композиторҙарҙың ижади потенциалын көсәйтеү тора.
Конкурста индивидуаль йәки коллективтың ижади эшен тәҡдим итеүсе профессиональ йәки үҙешмәкәр композиторҙар һәм шағирҙар ҡатнаша ала.
Гимндың төп йөкмәткеһе — тыуған ҡаланы, муниципаль район Ишембай районы халҡының хеҙмәт һәм ижади ҡаҙаныштарын данлау.
Алтай тау округы
Алтай тау округы —1834—1896 йылдарҙа Рәсәй империяһындағы эре административ-территориаль структураһы, Көнбайыш Себерҙең көньяғында ҙур территорияны биләгән (формаль рәүештә — Томск губернаһы составында). Округ хәҙерге ваҡытта Рәсәйҙә ғәмәлдә булған административ берәмектәре сиктәрендә (Алтай крайы, Новосибирск, Кемерово, Томск өлкәләрендә, Алтай, Хакасия) һәм Ҡаҙағстан Республикаһының Көнсығыш Ҡаҙағстан өлкәһендә урынлашҡан. Ул ведомство территориаль берәмектәре разрядына һәм Себер эре административ берәмектәре составына ингән.
Ойоштороу тарихы
Урыҫ күскенселәре тарафынан, дөйөм алғанда, Себерҙе һәм, айырым алғанда, Алтайҙы үҙләштереү XVII быуаттың икенсе яртыһынан барлыҡҡа килә. Алтайҙа тау эштәре Акинфий Демидов башланғысы буйынса 1723 йылда башлана, бында ул Колыван заводына (1726) һәм Змеиногорск руднигына (1737 нигеҙ һала. Башта округ элекке Колыван-Воскресенск заводы исеме менән йөрөтөлә. Демидов үлгәндән һуң, 1745 йылда, завод хужалары алмашына — Алтай Романовтар батша ғаиләһе милкенә күсә, ә округ рудниктары һәм заводтары Министрҙар кабинеты ҡарамағына күсәләр.
Етештереү
Округтың металлургия предприятиелары араһына инәләр: Колыван (1729—1766, 1790—1799), Барнаул (1744—1893), Павловка (1765—1893), Локтев (1789—1893), Гаврилов (1795—1897), Змеев (1805—1893), Алейск(1775—1799), Ирбин (1759—1770), Томск (1771—1864), Гурьев (1816) һәм Сузун (1766—1914).
Көмөш иретеү динамикаһы 1745 йылдағы 44 боттан 1772 йылдағы рекордлы 1277 ботҡа тиклем арта. Артабан, XIX быуаттың уртаһына тиклем, йыл һайын яҡынса 1000 бот иретелгән, 1891—1893 йылдарҙа етештереү 479 ботҡа тиклем кәмей.
1766—1847 йылдарҙа Сузун заводында аҡса һуғыу йорто эшләп килә, ул махсус Себер (1766—1781) һәм Бөтә Рәсәй (1781) баҡыр тәңкәһен сығара.
Округ сәнәғәтендә таш ҡырҡыу заводтары айырым урын биләй: Локтев шымартыу тирмәне (1786—1800) һәм Колыван шымартыу фабрикаһы (1802 йыл).
XIX быуаттың икенсе өлөшөнән Алтай сәнәғәт объекттары (был осорҙа Томск губернаһының административ-территориаль составына ингән) ҡаҙна алтын приискылары һәм промыслалары инә: Царев-Николаевск, Успенск, Терсин, Егорьев, Пезас, Мунгат, Бельсин, Ур, Мрасс һәм башҡалар. Алтын бөртөктәрен табыу буйынса уртаса йыл күрһәткестәре: 1830—1835 һәм 1883—1891 йылдарҙа — 8 боттан алып 1851—1857 йылдарҙа — 40 ботҡа тиклем.
Колыван-Воскресенск заводтары өсөн көмөш мәғдәнде башлыса Змеиногорск, Зырянов, Салаир һәм Риддер ятҡылыҡтары бирәләр. XIX быуаттың икенсе яртыһынан алып Алтай тау округы канцелярияһы Обь һәм Обь-Енисей каналы аша Томск һәм Томск губернаһының башҡа өйәҙҙәре приискыларынан, шулай уҡ Енисей губернаһы Ачинск һәм Енисей өйәҙҙәренең Чулым һәм Енисей приискыларынан алып киленгән бөтә һатыла торған алтынды маркировкалай. Алтай ҡаҙна заводтарының алтынды дәүләт маркировкалауына тиклем ошондай ҡатмарлы рәүештә алып барып еткереүе Себерҙә буржуаз эшҡыуарлығының иртә үҫешенә, Обь пароходлығының ҡыҙыу үҫешенә, ә XIX быуаттың иң аҙағында — Көньяҡ Себерҙә Томск тимер юлының үҫешкән инфраструктураһын барлыҡҡа килтерә.
Идаралығы
Акинфий Демидовтың вариҫтарын Үрге Обь яғы төҫлө металлургияһы предприятиеларына хоҡуҡтарынан мәхрүм иткәндән һуң улар үҙәк учреждениеһы идаралығы — Император ғали йәнәптәре Кабинеты ҡарамағына күсәләр. 1748 йылдан Барнаулда таулы округтың идара итеү органдары урынлаша: Колыван-Воскресенск тау етәкселеге (тау канцелярияһы). Уны монарх тәғәйенләгән заводтарҙың төп командиры етәкләй һәм ул округта юғары вазифалы кеше һанала.
1747 йылда Алтайҙағы Демидовтың предприятиелары батша Кабинеты ҡарамағына күскәндән һуң Колыван-Воскресенск заводтарының баш командиры итеп генерал-майор Андреас Бенедиктович Беэр тәғәйенләнә.
Етештереү буйынса туранан-тура идаралыҡ тау контораларында туплана. XVIII быуат аҙағында — XIX быуат башында Алтайҙа 8 тау контораһы барлыҡҡа килә: (Барнаул, Змеиногорск, Салаир, Павловка, Сузун, Локтев, Томск һәм Колыван), был ваҡытта Колыван, Алейск заводтары һәм Колыван шымартыу фабрикаһы ғәмәлдән сығарыла. Конторалар ҡарамағында тау һәм завод ҡасабалары була, әлеге ҡасабаларҙа тау администрацияһы, мастеровойҙар һәм эшсе халыҡ, сауҙагәрҙәр, посадскийҙар, цеховойҙар, разночинецтар йәшәй.
1830—1855 йылдар арауығындағы осор Алтай тарихында Алтай тау округының Финанстар министрлығы ҡуртымлығында булған осоро (формаль рәүештә — Томск губернаһы территорияһында). Тейешле указ Кабинет һәм Финанстар министрлығы араһындағы ҡуртым бәйләнештәрен билдәһеҙ срокка нығытыла. 1830 йылда Алтай предприятиелары ҡуртым шарттарында Рәсәй Финанстар министрлығының тау һәм тоҙ эштәре департаменты ҡарамағына тапшырыла. Ҡуртым 1855 йылға тиклем дауам итә. П. К. Фролов тарафынан Колыван-Воскресенск заводтарын 1830 йылда Ф. Ф. Бегерға тапшырыуҙың мөһим үҙенсәлеге була: ошо стандарт процедура аша Финанстар министрлығы округҡа туранан-тура идара итә башлай. Ошо уҡ 1830 йылда тау начальнигы вазифаһы булдырыла, ул округта ағымдағы эштәр өсөн яуаплы була. Ул «урындағы завод хужаһы» тип һанала, уға производство һәм кешеләр менән идара итеүҙең бөтә нескәлектәренә инеү бурыстары йөкмәтелә. Тау начальнигы баш начальнигына ҡарағанда йышыраҡ тау идаралығында рәйеслек итә, ул булмаған саҡта Тау Советын етәкләй, округ идаралығының бөтә бүлектәрендәге эштәрҙең барышын күҙәтә, тау заводтары үҙәктәре буйлап даими рәүештә ревизиялар үткәрә. Инспекцион тикшереүҙәр округтың бөтә учреждениеларының төҫлө һәм ҡара металдарҙы етештереү планын үтәү буйынса эшен көйләү маҡсатында үткәрелә. Томск губернаторы заводтарҙың баш инженеры булараҡ сәнәғәт менән дөйөм етәкселек алып барыу һәм тау администрацияһының эшмәкәрлеген контролдә тотоу бурысы йөкмәтелә. Эште уңышлы алып барыу өсөн губернатор ҡарамағында махсус канцелярия булдырыла. 1830—1855 йылдар арауығында бөтә баш начальниктар тиерлек (Е. П. Ковалевский (1830—1836), А. Н. Шленев (1836—1838),Ф. Ф. Бегер (1838—1840), С. П. Татаринов (1840—1846), П. П. Аносов (1847—1851)) үҙҙәрен күренекле новаторҙар йәки производствоны оҫта ойоштороусылар йәки ике йүнәлеште лә берҙәй уңышлы алып барыусылар итеп күрһәттеләр. Алтай заводтарының баш начальнигы вазифаһы 1864 йылдың 5 апрелендәге указға ярашлы бөтөрөлә, ә тау инженеры тау округы начальнигы тип исемләнә башлай.
1831 йылдан Финанстар министрлығы Колыван-Воскресенск заводтарының һәм Тау идаралығының баш начальнигына приискыларҙы өсөн майҙандарҙы бүлеү һәм Көнбайыш Себерҙә, Ачинск, Минусинск, ә 1838 йылдан шулай уҡ Көнсығыш Себерҙең Красноярск округында шәхси эшҡыуарҙарҙы күҙәтеүҙе йөкмәтә. Министрлыҡ 1835 йылда Барнаул алтын иретмәһе фабрикаһына бөтә Себер промыслаларҙағы алтынды иретергә һәм уға тикшереү үткәреүҙе йөкмәтә. 1842 йылда шәхси приискылар эштәре буйынса Алтай тау идаралығы янында махсус бүлексә асыла. 1856 йылда улар өсөн Тау идаралығы ҡарамағында махсус 5 -се бүлексә булдырыла.
Алтын сәнәғәтселәрен күҙәтеү өсөн тау чиновниктары араһынан өс ревизор ҡуйыла. 1834 йылда Алтайҙа ҡаҙна промыслалар менән махсуслаштырылған идаралыҡ булдырыла, уның башлығы тау контораһы идарасыһы вазифаһында була. 1888 йылда Алтай тау округы начальнигы ҡарамағындағы шәхси алтын промыслалар бүлексәһе бөтөрөлә. Алтын промыслалары менән идара итеү өсөн Көнбайыш Себерҙә һәм Степной генерал-губернаторлығында Дәүләт мөлкәте министрлығы ҡарамағында махсуслаштырылған идаралыҡ булдырыла (Томск ҡалаһында).
Башҡортостан ауылдары
Башҡортостан ауылдары, тарихи Башҡортостан биләмәләрендә урынлашҡан, ҡала йәки ҡасаба булмаған, кешеләр йәшәгән торамалар. Бөгөнгө көн ҡанундары буйынса Рәсәй хөкүмәте тарафынан билдәле бер тәртиптә теркәлгән торамалар ғына ауылдар (ҡала, ҡасаба) булып иҫәпләнә. Шунлыҡтан кешеләр йәшәгән ҡайһы бер урындар ауыл булып иҫәпләнмәй, ә ниндәйҙер бер тораманың өлөшө булып ҡала. Ә география фәне ҡанундары буйынса бер-береһенән алыҫ урынлашҡан торамалар бер бөтөн була алмай. Ниндәйҙер ваҡыт арауығында кешеләр йәшәмәгән торамалар ҙа була. Бындай хәл ауылдан кешеләр китеп бөтһә, ә хөкүмәт ауылды иҫәп исемлегенән алып ташлау тураһында ҡарар ҡабул иткәнсегә тиклем ваҡыт арауығында барлыҡҡа килә. Ауылдарҙың юҡҡа сығыуы башлыса кешеләрҙең икенсе урынға күсеүенә бәйле. Бер ауылдың икенсе торама менән ҡушылып китеү осраҡтары ла бик йыш, ул ваҡытта берәүһенең генә исеме һаҡланып ҡала.
Алтай тау округы
Фольклор
Алтай тау округы территорияһында үҙенә башҡа тау заводы фольклоры барлыҡҡа килә, уның тәү башлап асыусыһы — Мисюрев Александр Александрович («Алтай Бажовы»). Уның 1930-сы йылдарҙа баҫтырып сығарылған фольклор йыйынтыҡтары билдәлелек яулай һәм бер нисә тапҡыр ҡабаттан баҫтырыла (Легенды и были. Фольклор старых горнорабочих Юж. и Зап. Сибири. [Предисл. М. Азадовского], 2 доп. изд., Новосиб., 1940; Предания и сказы Зап. Сибири, Новосиб., 1954 и т. д.).
Башҡортостан ауылдары
«Ауыл» һүҙенең аныҡламаһы һәм аңлатмаһы
Ауыл һүҙенең юридик аныҡламаһы юҡ. Тел белгестәре аңлатмаһында: Ауыл — ауыл хужалығы менән шөғөлләнеүсе йәшәгән урын, боронғо төрки һүҙе Ағыл менән бәйле.
Ауылдарҙың төрҙәре
Ауылдарҙы «Ҙур» йәки «Бәләкәй» тип билдәләүсе сиктәр ҙә аныҡ түгел. Һәр ғалим, тикшереүсе үҙ күҙлегенән сығып фаразлай. Урыҫтарҙағы һымаҡ ауылдарҙың төрҙәре юҡ. Башҡортса бөтә төрҙәр ҙә «Ауыл» тип атала.
Ауылдарҙың барлыҡҡа килеүе
Әлбиттә, һәр бер ауылдың үҙ тарихы, барлыҡҡа килеү ваҡыты бар. Шулай ҙа башҡорт ауылдары X—XV быуаттарҙа ултыраҡ тормошҡа күсеү сәбәпле барлыҡҡа килгән тип аңлаталар. Күсеп килеүсе урыҫтар, татарҙар, сыуаштар, марыйҙар һәм башҡа халыҡтар төҙөгән ауылдар XVII, XVIII, XIX быуаттарға ҡарай. XX быуатта барлыҡҡа килгән ауылдарҙы МТС-тар, совхоздар төҙөүгә бәйләргә була. Тарих фәне ҡанундары буйынса ауылға нигеҙ һалыу йылын күрһәткән ниндәйҙер яҙма сығанаҡ булырға тейеш. Әгәр ундай сығанаҡ булмаһа, хөкүмәт тарафынан тәүге теркәү йылын күрһәтәләр. Күсеп килеүселәр төҙөгән ауылдарҙың тыуған йылын билдәләү ауырлыҡтар тыуҙырмай, сөнки күскенселәр башҡорттар менән ер буйынса килешеү төҙөгәндәр. Совет заманандығы ауылдар буйынса хөкүмәт ҡарарҙары бар. Ә башҡорт ауылдарына нигеҙ һалыу йылын билдәләү бик ауыр һәм теүәл йылы билдәле ауылдар бик аҙ. Шуның өсөн, башлыса ауылдарҙың тәүге теркәү йылын күрһәтәләр. Хөкүмәт тарафынан бындай тәүге теркәү 1795 йылғы 5-се ревизия иҫәп алыу ваҡытында булған.
Ауылдарҙың топонимикаһы
Ауылдарҙың исемдәре башлыса ауылға нигеҙ һалыусының исеменән йәки ер-урындың, йылғаның атамаһынан алынған. Ауылдарҙың берәү генә түгел, бер нисә исемлеләре лә булған. Ауыл исеменә «Яңы», «Иҫке», «Оло», «Кесе», «Үрге», «Түбәнге», «Баш», «Тамаҡ» һымаҡ өҫтәмәләр бындай исемле ауыл булған осраҡта ҡулланыла. Әгәр бөгөн өҫтәмәле исемле ауыл булып, шундай уҡ исемле (әммә өҫтәмәһеҙ) ауыл булмаһа, бындай ауылдың элек булыуы бик ихтимал. Башҡорт ихтилалдарынан һуң, башҡорттарҙы ауылдары менән икенсе урынға ҡыуып, был урынға күскенселәрҙе ултыртыу осраҡтары бик күп булған. Күсеп килеүсе башҡа халыҡтар, башҡорттар йәшәгән урында ауыл төпләһәләр, башҡорт ауылының исемен үҙгәртмәгәндәр. Әлбиттә бындай осраҡ һәр ваҡыт булған тип иҫәпләргә ярамай. XX быуатта барлыҡҡа килгән ауылдарға шул ваҡыттағы тәртип буйынса колхоз, совхоз исемдәре бирелгән. Ҡолаҡҡа ятмаған ауыл исемдәре шунан килә. Ауыл топонимикаһына бәйле иң борсоулы мәсәлә булып, башҡорт ауылдарының исемдәрен урыҫ теленә тәржемә иткәндәге боҙоуҙар тора. Үткән быуаттарҙағы исемлектәрҙе төҙөгәндә теркәүселәр (башлыса урыҫтар) ауыл исемен нисек ишетһәләр, шулай яҙғандар. Өҫтәүенә урыҫсалаштырып «-ово», «-ево», «-ое», «-но» ялғауҙарын ҡушҡандар.
Ауылдарҙың һаны
Башҡортостандағы ауылдарҙың һан нисбәте төрлө йылда төрлөсә. Был үҙгәреүсән күренеште аңлатыусы сәбәптәре бар. Әйтәйек, 41 ҡала тибындағы ҡасабаның 38-е 2004 йылда, 1-әүһе 2005 йылда ауыл статусына күсерелде. Йәки кеше йәшәмәгән ауылдар махсус ҡарар менән рәсми иҫәптән алына.
Википедияла ауылдар исемлеген төҙөү
Башҡортостан ауылдарының тулы исемлеген төҙөү тәү ҡарауҙа ғына ябай эш. Ауылдарҙың күплеге исемлекте төҙөгәндә ниндәйҙер тәртипкә һалыуҙы талап итә. Район, ауыл советы сиктәре үҙгәреп тороусан булғанлыҡтан, бындай тәртип бик уңай түгел. Бөгөнгө Башҡортостан сиктәре тарихи Башҡортостан сиктәре менән тура килмәүен дә оноторға ярамай. Алфавит тәртибе буйынса төҙөһәң, ауыл исемдәрен үҙгәрткән осраҡтар ҙа йыш була. Төрлө райондарҙа ғына түгел, бер үк район эсендә лә исемдәре бер төрлө булған ауылдар бар.
Башҡортостан ауылдары (алфавит тәртибендәге исемлек)
Ауылдар тураһында яҙма сығанаҡтар
I. БАССР-ҙың һәм Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошо тураһындағы рәсми баҫмалар
II. Рәсми статистик мәғлүмәт йыйынтыҡтары
III. Гәзит-журналдарҙа мәҡәләләр
Һылтанмалар
Генеалогия һәм архивтар сайтында ауылдар бүлеге (урыҫса)
Кать
Кать — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молога йылғаһының уң ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Паредонес
Паредонес (Paredones) — Чилилағы ҡасаба. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡасаба менән коммуна Карденаль-Каро провинцияһына ҡарай. Ҡасаба халҡы — 1406 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 561,6 км². Халыҡ һаны — 6826 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 12,15 кеше/км².
Географик урыны
Өлкәнең административ үҙәгенән 122 км көньяҡ-көнбайышта һәм провинцияның административ үҙәгенән 30 км көньяҡта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
Журавлик
Журавлик — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Серебряная йылғаһының уң ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Түбәнге Утяк
Түбәнге Утяк — Рәсәй йылғаһы. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тубыл йылғаһының уң ярына тамағынан 671 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Курган ҡалаһынанЕсет йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
'Мандагапатту Тримурти Ғибәҙәтханаһы
Мандагапатту Тримурти Ғибәҙәтханаһы - ул Һиндостанда, Тамилнадта Вилуппурам районында Мандагапатту ауылында Индуизм ғибәҙәтханаһы. Таштан Поллава хөкөмдары Маһендраван I тарафынан Брама-Шива-Вишну өслөгенә ихтирам күрһәтер өсөн киҫелеп, таштан киҫелгән мәмерйә ғибәҙәтханаһы Тамилнадта асылған һәм даталанған иң боронғо мәмерйә ғибәҙәтханаһы. Ғибәҙәтхана Гранта яҙыуы менән яҙылған иң тәүге мәғлүм таштан киҫелгән Санскрит яҙмаһы өсөн мәшһүр. Ул Полтава батшаһы Мазендаран I-гә (беҙҙең эраның 600-630 йылы) ҡарай. Яҙмала шулай тип яҙылған: Деванагари яҙмаһында транслитерация: Тәржемәһе:
Меос Владислав Эдуардович
Меос Владислав Эдуардович (6 май 1940 йыл — 19 октябрь 2020 йыл) — СССР һәм Рәсәй рәссамы. 1980 йылдан СССР Рәссамдар союзы, 1995 йылдан — Рәсәй Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ рәссамы (2007).
Биографияһы
Владислав Эдуардович Меос Силәбе ҡалаһында тыуған. Кесе йәштән ата-әсәһе менән Өфөгә күсеп килә. 25-се мәктәптә уҡый. 1957-1961 йылдарҙа Ленинград художество-графика педагогия училищеһында белем ала.
1964 йылда рәссамдың картиналары тәүге тапҡыр М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейындағы күргәҙмәгә ҡуйыла. Шунан һуңғы ижади эшмәкәрлеге осоронда ул картиналары менән республика, Бөтә Рәсәй күргәҙмәләрендә, Япония, Германия, АҠШ, Финляндия һәм башҡа илдәрҙә ойошторолған күргәҙмәләрҙә ҡатнаша.
Владислав Меос ижадының төп темаһы — тыуған яҡ тәбиғәте. Уның картиналарында республикабыҙҙың гүзәллеге, уның хеҙмәт һөйгән кешеләре, тарихи ҡомартҡылары һүрәтләнә. Уларҙан тыуған яҡтың күп төрлө тауыштары моң булып ишетелгәндәй.
Рәссам 2020 йылдың 19 октябрендә Өфө ҡалаһында көтмәгәндә вафат булды.
Яңы Балғажы
Яңы Балғажы (Новые Балгазы) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 28 кеше. Почта индексы — 452131, ОКАТО коды — 80202849005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар 100 % тәшкил итә.
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Яңы Балғажы (Түбәнге Балғажы) 20-се быуат башында барлыҡҡа килә. 1920 йылда 30 йортта 70 башҡорт кешеһе иҫәпкә алынған. 5 йылдан һуң ихаталарҙың һаны 10-ға тиклем кәмегән, был яңы ауыл — яңы биләмә барлыҡҡа килеүен раҫлай (хәҙерге Миәкә районы биләмәһендә).
СССР-ҙың 1936 йылғы Конституцияһы
СССР-ҙың 1936 йылғы Конституцияһы (рәсми булмаған исеме: «Сталин конституцияһы», һирәгерәк — «Еңгән социализмдың Конституцияһы») — СССР-ҙың төп законы, 1936 йылдың 5 декабрендә Советтарҙың ғәҙәттән тыш VIII Бөтә Союз съезында ҡабул ителә һәм (үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр менән) 1977 йылға тиклем ғәмәлдә була.
Әҙерләү һәм ҡабул итеү
1935 йылдың 7 февралендә СССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты ВКП(б)-ның Үҙәк комитеты Генераль секретары И. В. Сталин етәкселегендә Конституцион комиссияһы һәм 12 подкомиссия булдыра. Авторҙарҙың фекере буйынса, яңы Конституция совет дәүләте тарихындағы мөһим этабын — социализмды төҙөүҙе — сағылдырырға тейеш була. 1936 йылдың 12 июнендә Конституцияның проекты нәшер ителә һәм артабанғы 6 ай дауамында бөтә кимәлдәрҙә тикшерелә.
Тарихсы О. В. Хлевнюктың фекеренсә, был конституцияның демократик үҙенсәлеге (1924 йылғы Конституция менән сағыштырмаса) фашизм көсәйгән осорҙа донъя йәмәғәтселеге симпатияһын Советтар Союзына яғына ауҙарыу өсөн эшләнә. Конституциялағы үҙгәрештәр һәм конституция комиссияһы булдырыу тураһындағы Политбюро ҡарарының проектына теркәп ебәрелгән хатында И. В. Сталин яҙа: Конституция тураһында фекер алышыуҙарҙа тәүге тапҡыр 75 миллион кеше ҡатнаша, периодик матбуғатта 1,5 миллион тәҡдим, өҫтәмә, төҙәтеүҙәр индерелә. Партияның сәйәси курсына ҡаршы килгән тәҡдимдәр (мәҫәлән, шәхси милекте рөхсәт итеү йәки колхоздарҙы бөтөрөү) нәшер ителмәй һәм архивтарҙа «дошман откликтары» исеме аҫтында һаҡланып ҡалған.
Конституцияның тексы өҫтөндәге эштә туранан-тура И. В. Сталин ҡатнаша. Н. И. Бухарин конституция тексының төп өлөшө уның авторлығында эшләнде тип иҫәпләгән.
Яңы конституция 1936 йылдың 5 декабрендә ҡабул ителә һәм СССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты (ЦИК СССР) һәм Бөтә Союз башҡарма комитетының (ВЦИК) Известия баҫмаһында (283-сө һанлы) 6 декабрҙә нәшер ителә.
Конституцияның структураһы
1936 йылда ҡабул ителгән 13 бүлектән һәм 146 статьянан торған.
СССР-ҙың 1936 йылғы Конституцияның структураһы:
Йөкмәткеһе
1936 йылғы Конституция Совет дәүләте тарихында беренсе тапҡыр бөтә граждандарға тигеҙ хоҡуҡтар бирә: Выждан, һүҙ, матбуғат, йыйылыштар, митингылар, урамдарҙа йөрөүҙәр һәм демонстрациялар ирке, шәхестең, торлаҡтың тейелгеһеҙлеге, хатлашыу сере иғлан ителә.
Ер, ер аҫты байлыҡтары, һыуҙар, заводтар, фабрикалар, шахталар, рудниктар, тимер юл, ер өҫтөндәге һәм һауа транспорты, банкылар, элемтә саралары бөтә халыҡ байлығы тип иғлан ителә; колходар ҡарамағында булған ер уларға мәңгелек файҙаланыуға бирелә.
«Граждандарҙың төп хоҡуҡтары һәм бурыстары» бүлегенең 126 статьяһында Коммунистар партияһы совет йәмғиәтенең, дәүләт һәм йәмәғәт ойошмаларының ядроһы булып тороуы һыҙыҡ өҫтөнә алына (1924 йылғы Конституцияла партия телгә алынмаған була).
Илдең хөкүмәт үҙ атамаһын һаҡлап ҡала — СССР-ҙың Халыҡ комиссарҙары советы, әммә 1946 йылда СССР-ҙың Министрҙар Советы тип үҙгәртелә. Хөкүмәт юғары башҡарма комитет булып тора һәм Юғары Советҡа һәм уның Президиумына буйһона.
Ижтимағи ҡоролош
СССР-ҙың йәмғиәт ҡоролошо I главаның 12 статьяһында ҡарала.
Конституцияһының 1-се статьяһына ярашлы, «Совет Социалистик Республикалар союзы — эшселәр һәм крәҫтиәндәрҙең социалистик дәүләте».
2-се статьяға ярашлы, «СССР-ҙың сәйәси нигеҙен алпауыт һәм капиталистарҙың власын ҡолатыу һәм пролетариат диктатураһын яулау һөҙөмтәһендә үҫешкән һәм нығынған Хеҙмәтсәндәр депутаттары советтары тәшкил итә».
3-сө статьяға ярашлы, «СССР-ҙа бөтә власть хеҙмәтсәндәрҙең депутаттар Советтары йөҙөндә ҡала һәм ауыл хеҙмәтсәндәренеке».
4-се статьяға ярашлы, «СССР-ҙың иҡтисади нигеҙен социалистик иҡтисад һәм эш ҡоралдары менән етештереү сараларына социалистик милекселек тәшкил итә; улар капиталистик хужалыҡ системаһын бөтөрөү, эш ҡоралдары менән етештереү сараларына шәхси милекте юҡҡа сығарыу һәм кешене кеше эксплуатациялау юҡ ителеү һөҙөмтәһендә нығынды».
5-се статьяға ярашлы, «Социалистик милекселеге СССР-ҙа дәүләт милекселеге формаһында (бөтә халыҡ байлығы) йәки кооператив-колхоз милекселеге формаһында була (айырым колхоздарҙың милке, кооператив берләшмәләренең милке)».
6-се статьяға ярашлы, «Ер, ер аҫты байлыҡтары, һыуҙар, заводтар, фабрикалар, шахталар, рудниктар, тимер юл, ер өҫтөндәге һәм һауа транспорты, банкылар, элемтә саралары, дәүләт ҡарамағында булған эре ауыл хужалығы предприятиелары (совхоздар, машина-трактор станциялары һәм башҡалар), шулай уҡ коммуналь хужалыҡтар һәм ҡалаларҙағы һәм сәнәғәт пункттарындағы төп тораҡ фонды дәүләт милекселеге, йәғни, бөтә халыҡ байлығы» тип иғлан ителә.
7-се статьяға ярашлы, «колхоздарҙағы һәм кооператив ойошмаларҙағы ижтимағи предприятиелар, колхоздар һәм кооператив ойошмалар етештергән продукция, шулай уҡ йәмәғәт ҡоролмалары колхоздарҙың һәм кооператив ойошмаларҙың ижтимағи, социалистик милеген тәшкил итә. Һәр колхоз хужалығының ауыл хужалығы артеле уставына ярашлы төп ижтимағи килеменән тыш шәхси файҙалыныуында ҙур булмаған өй янындағы участкаһы һәм участкаһында шәхси милегендә ярҙамсы хужалығы, торлағы, мал-тыуары, ҡош-ҡорто һәм ваҡ ауыл хужалығы инвентары була».
8-се статьяға ярашлы, «колхоздар биләгән ер бушлай һәм срогы сикләнмәгән файҙаланыуға, йәғни, мәңгегә, бирелә».
9-се статьяға ярашлы, «социалистик хужалыҡ системаһы менән бер рәттән айырым крәҫтиәндәрҙең һәм кәсепселәрҙең үҙ көсөнә нигеҙләнгән һәм сит хеҙмәтенән азат булған бәләкәй шәхси хужалығын рөхсәт итә».
10 -се статьяға ярашлы, «граждандарҙың хеҙмәт килемдәренә һәм һаҡламдарына, йорт хужалығы һәм көнкүреш кәрәк-ярағына, шәхси ҡулланыу әйберҙәренә хоҡуҡтары, шулай уҡ граждандарҙың шәхси мөлкәтенә вариҫлыҡ хоҡуғы закон яҡлауы менән нығытыла».
11-се статьяға ярашлы, «СССР-ҙа кешеләрҙең матди, рухи ихтыяждарын мөмкин тиклем тулыраҡ ҡәнәғәтләндереү, СССР-ҙың бойондороҡһоҙлоғон нығытыу һәм уның оборонаға һәләтлеген көсәйтеү дәүләт халыҡ хужалығы планы менән билдәләнә һәм йүнәлтелә."
12-се статьяға ярашлы, «СССР-ҙа хеҙмәт "кем эшләмәй, шул ашамай" принцибы буйынса  эшкә һәләтле һәр граждандың бурысы һәм намыҫ эше. Дәүләт “Һәр кемдән — һәләтенә ҡарап, һәр кемгә — хеҙмәтенә ҡарап” тигән принципты тормошҡа ашырыуҙы иғлан итә.
Үҙгәрештәр индереү
Конституцияны үҙгәртеү СССР-ҙың Юғары Советы прерогативаһы, Изменение Конституции являлось прерогативой Верховного Совета СССР, һәм үҙгәреш индереү өсөн палаталарҙың һәр береһендә күпселектең кәм тигәндә 2/3 өлөшөнөң ҡарары менәнн ҡабул ителә. 1947 йылдың 25 февралендә Конституцияның яңы редакцияһы раҫлана. Конституцию бер нисә мәртәбә үҙгәрештәр индерелә. Башлыса улар СССР хөкүмәтенең структураһы үҙгәреүе менән бәйле булған.
1957 йылдың 11 февралендә СССР Конституцияһынан яңы өлкәләрҙе һәм крайҙары булдырыу СССР ҡарамағында тигән күрһәтмә алып ташлана, СССР Союзы ҡарамағында союздаш республикалар составындағы яңы булдырылған автономиялы республикаларҙы һәм автономиялы өлкәләрҙе раҫлау ҡалдырыла. 25 декабря 1958 йылдың 25 декабрендә СССР Конституцияһының ошо законына ярашлы РСФСР составына ингән өлкәләр һәм крайҙар исемлеге алып ташлана. Бынан һуң ғәмәлдә булған крайҙарҙың һәм өлкәләрҙең исемен үҙгәртеү йәки бөтөрөү йәки яңыларын булдырыу өсөн РСФСР-ҙың 1937 йылғы Конституцияһына үҙгәртеү генә индерергә кәрәк була.
Конституция көнөн билдәләү
1977 й ылдың 5 декабренә тиклем рәсми дәүләт байрамы булараҡ билдәләнгән — Конституция көнө.
Ғәмәлдән сығарыу
1962 йылда СССР-ҙың Юғары Советы тарафынан яңы конституцияның проектын әҙерләү буйынса комиссия булдырыу тураһында ҡарар ҡабул ителә; уны Н. С. Хрущёв етәкләй. 1964 й ылдың декабрендә комиссия рәйесе итеп Л. И. Брежнев тәғәйенләнә.
СССР-ҙың 1936 йылғы Конституцияһы 1977 йылдың 7 октябрендә яңы («Брежнев») Конституцияһын ҡабул итеү сәбәпле үҙенең көсөн юғалта.
Америка дәүләттәре ойошмаһы
Америка дәүләттәре ойошмаһы (Организация американских государств, ОАГ; Organización de los estados americanos, Organization of American states, OAS, Organisation des États américains, Organização dos Estados Americanos) — 1948 йылдың  30 апрелендә Боготала (Колумбия) 9-сы  Америка-ара конференцияла  1889 йылдан бирле эшләгән  Панамерика берлеге нигеҙендә төҙөлә.
Штаб-фатиры Вашингтонда урынлашҡан. Эш итеү телдәре  — испан, инглиз, француз һәм португал  телдәре.
Юғарғы органдары — Генераль ассамблея, Даими совет, сит ил эштәре министрҙарының Консультатив кәңәшмәһе,  Генераль секретариат.
Васильев Всеволод Иванович
Васильев Всеволод Иванович (9 июль 1926 йыл — 18 апрель 2019 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, юридик фәндәр докторы, профессор.
Конституция хоҡуғы өлкәһендә фундаменталь тикшеренеүҙәр буйынса белгес. 200-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт авторы (15-е сит илдәрҙә нәшер ителә), шул иҫәптән 4 монография һәм юғары уҡыу йорттары өсөн уҡыу әсбаптары яҙған.
Биографияһы
Всеволод Иванович Васильев 1926 йылдың 9 июлендә Курскиҙа тыуған.
Белеме
1950 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетын тамамлаған, 1953 йылдан алып Бөтә союз юридик институтының аспирантураһында уҡый. Профессор Н. П. Фарберов етәкселегендә Васильев Всеволод Иванович 1954 йылда «Юғары һәм урындағы дәүләт власларының совет социалистик дәүләтендәге мөнәсәбәттәре» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы әҙерләй һәм шуны яҡлай. 1974 йылда «Демократикй централизм хеҙмәтсәндәр депутаттары советында» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай
Эшмәкәрлеге
1953—1959 йылдарҙа һәм 1987—1989 йылдар буйынса СССР Юғары Советы Президиумы аппаратында, 1959—1987 йылдарҙа «Советы народных депутатов» журналының редакцияһында эшләй. Бер үк ваҡытта КПСС Үҙәк комитеты ижтимағи фәндәр академияһы эргәһендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетында (хәҙерге Рәсәй дәүләт хеҙмәте академияһы) уҡыта. 1989 йылдан алып Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте янындағы Закондар сығары һәм сағыштырма хоҡуҡ институтында эшләй, 1989—1991 йылдарҙа уның директоры була. В. И. Васильев ҡатнашлығында Рәсәй Федерацияһының алдынғы фәнни муниципаль хоҡуҡ мәктәбен ойоштороусыларҙың береһе. Һуңғы йылдарҙа конституцион хоҡуҡ бүлегенең төп ғилми хеҙмәткәре, Докторлыҡ диссертациялар институтының диссертациялар советы ағзаһы булып тора.
Шулай уҡ СССР Юғары Советы Президиумы янындағы Фәнни консультанттар төркөмөндә етәксеһе урынбаҫары һәм «Народный депутат» журналы баш мәхәрриренең урынбаҫары, «Журнал российского права» журналының редколлегия ағзаһы булып тора.
2019 йылдың 18 апрелендә Мәскәүҙә вафат була.
Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, миҙалдар менән бүләкләнгән.
Рита Сакеллариу
Рита Сакеллариу (Ρίτα Σακελλαρίου; ) — Греция йырсыһы.
Биографияһы
Рита 1934 йылдың 22 октябрендә тыуған. Үҙенең ғаиләһенә ярҙам итер өсөн 12 йәшендә мәктәпте ташларға мәжбүр була. Ул Пирей урамдарында икмәк һәм лимондар һатҡан. Һуңыраҡ, 1950-се йылдарҙа фабрикаларҙа эшләй; әммә беренсе никахынан һуң йәнә йәшәү сығанағына сараларҙан ҡыйынлыҡтар кисерә башлай, һөҙөмтәлә ул трущобаларҙа ҡый йыйырға мәжбүр була. Артабан 1970 йыллда Рита «Аҡ фәрештә» ҡушаматын йөрөткән көрәшсе Стефанос Сидиропулосҡа кейәүгә сыға, ул уның менән 1969 йылда Салоникила танышҡан.
Үҙенең йырсы карьераһында бихисап хиттар яҙҙырған, улар араһында «Istoria Mou, Amartia Mou», «An Kano Atakti Zoi», «Aftos O Anthropos», «Paranomi Mou Agapi» һәм «Ena Tragoudi» йырҙары бар. 2010 йылдың 14 мартында Alpha TV телеканалы Рита Сакеллариуны яңы эрала (1960 йылда башланған) тарихта 17-се артист тип атаған.
Һуңғы йылдарҙа ул Афинаның Неа-Смирни районында йәшәгән.
Үлеме
1998 йылда Рита һәм уның әхирәте Лакис Корес ҡыҫҡа ялға Эпидаврға йүнәлгәндәр. Бында ул үҙен насар тойған. Хәстәханала медицина тикшеренеүҙәре ул үпкә яман шешенән яфаланыуынан раҫлаған.
Рита Сакеллариу Афина хәстәханаһында 40 көн уҙғарып 1999 йылдың 6 авгусында 64 йәшендә вафат булған. Быға тиклем ул Нью-Йорктағы Мемориаль онкология үҙәгендә дауаланған
Уның дүрт улы һәм бер ҡыҙы ҡалған, ике балаһы беренсе никахтан һәм өс балаһы икенсе никахтан. Ул 9 августта Афинаның беренсе зыяратында ерләнгән.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Нерцета (йылға)
Нерцета — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Торовей күле - №5603 исемһеҙ йылға ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Көньяҡ поляр түңәрәк
Көньяҡ поляр түңәрәк — Ер картаһында билдәләнгән биш төп параллелдәрҙең береһе.
Көньяҡ поляр түңәрәк поляр көн һәм поляр төн булған өлкәнең төньяҡ сиген билдәләй. Поляр түңәрәктән көньяҡҡа табан теләһә ниндәй урында Ҡояш йылына бер тапҡыо 24 сәғәт буйына офоҡтан өҫтә тора һәм шулай уҡ йылына бер тапҡыр 24 сәғәт буйына офоҡтан өҫкә күтәрелмәй. Поляр түңәрәк өҫтөндә йылына берәр тапҡыр, ярашлы рәүештә декабрь һәм июнь айҙарында, ошо күренеш күҙәтелә.
Антарктиканың климаты ҡырыҫ булыу сәбәпле, поляр түңәрәк артында даими йәшәүселәр юҡ — ундағы бөтә халыҡ Антарктиданың фәнни тикшеренеү станцияларында эшләй.
Уңгарсынова Фәриҙә Уңгарсын ҡыҙы
Уңгарсынова Фәриҙә Уңгарсын ҡыҙы (Фәризә Унгарсын ҡыҙы Унгарсынова, Фариза Оңғарсын қызы Оңғарсынова; 25 декабрь 1939, Манаш ауылы, Яңы Богатин районы, Гурьев өлкәһе — 23 ғинуар 2014, Астана)- шағирә, Ҡаҙағстан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы (1996), Абай исемендәге Ҡаҙаҡ ССР -ы Дәүләт премияһы лауреаты (1979), йәмәғәт эшмәкәре, бер нисә шиғри китаптар һәм публикациялар авторы.
Биографияһы
Гурьев өлкәһенең Яңы Богатин районы Манаш ауылында (хәҙерге Атырау өлкәһе) тыуған. Байыулы. ҡәбиләһенең аҙай ырыуынан сыҡҡан. Фәриҙәнең атаһы Уңғарсын Иманғәлиев Ҡаҙағстанда хөрмәтле кеше була. Атырау өлкәһендә беренсе булып балыҡсылыҡ хужалығын ойоштора. Ә әсәйе Кәлимә Иманғәлиева ғәрәп телен белә һәм ҡаҙаҡ теле әҙәбиәтен яҡшы белә. Фәриҙәгә исем Манаш ауылында Нәсимулла исемле татар муллаһы аҙаны менән бирелә. Фәризә «уникаль» тигәнде аңлата. Фәриҙә ғаиләлә иң кесеһе була, ағайҙары һәм апайҙары иртә вафат булалар. Атаһы ла иртә вафат була, ә әсәһе 70-се йылдарҙа үлә. Бала саҡтан шағирә үҙенең шиғри сифаттарын күрһәтә, уға йоғонто яһаған сәбәптәр арҡаһында шиғырҙар яҙа. Улдары Айвар һәм Алмас, килендәре Анара һәм Аида, ейәндәре Анита, Алан, Анель, Әхмәтйән, Аслан һәм Алһыу. Шулай уҡ яҙыусы иртә йәшендә вафат булған бер туған ҡустыһының улдарын һәм ҡыҙҙарын тәрбиәләй.
1961 йылда Гурьев педагогия университетының филология факультетын тамамлай.
1961 йылдан алып 1969 йылға тиклем сиратлап ҡаҙаҡ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, ауыл мәктәптәрендә уҡытыу эше буйынса директор урынбаҫары һәм директор вазифаларын биләй.
1966 йылда журналист эшмәкәрлеген «Коммунистік ембек» («Коммунистик хеҙмәт») Гурьев өлкә гәзите редакцияһында әҙәби хеҙмәткәр вазифаһынан башлай.
1969-1970 йылдарҙа Гурьев, Аҡтүбә, Урал өлкәләре буйынса «Лениншіл жас» («Ленин йәштәре») гәзитенең үҙ хәбәрсеһе була.
1970-1977 йылдарҙа «Қазақстан пионері» («Ҡаҙағстан пионеры») республика гәзите мөхәррире вазифаһын биләй.
1978-1996 йылдарҙа — «Пионер» республика журналының баш мөхәррире.
1996-2004 йылдарҙа — I һәм II саҡырылыш Ҡаҙағстан Парламенты Мәжлесе депутаты.
2014 йылдың 23 ғинуарында 74 йәшендә вафат була. Үлеменең сәбәбе аталмай. 2014 Йылдың 27 ғинуарында Астанала Милли пантеонда Ҡабанбай батыр мавзолейы эргәһендә ерләнә.
Юха
Юха — башҡорт мифологияһында аҡмай ятҡан һыуҙарҙа, күлдәрҙә өс йөҙ йыл йәшәгән йылан. Ул кеше кейәфәтенә лә керә ала. Кем дә кем аҡмай ятҡан һыуҙан, күлдән һыу эсә — шул кеше ауырыр булған. Эсенә юха кергән тип дауалағандар.
Башҡорт халыҡ ижадынан тыш, Юха образы Зәйнәб Биишеваның «Тылсымлы ҡурай» драматик поэмаһында ла бик оҫта һүрәтләнгән.
Хайна (Гота)
Хайна (Гота) (Haina (bei Gotha)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 487 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,73 км2. Диңгеҙ кимәленән 280 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99869 һәм автомобиль коды — GTH.
Урта диңгеҙ буйы өсөн союз
Урта диңгеҙ буйы өсөн союз (Union for the Mediterranean, الاتحاد من أجل المتوسط, Union pour la Méditerranée) — Европа берлегенә ингән илдәрҙе һәм Урта диңгеҙ буйы илдәрен берләштереүсе халыҡ-ара ойошма. 2008 йылдан эшләй. Был илдәрҙең мөнәсәбәттәре Европа-Урта диңгеҙ партнерлығы сиктәрендә үҫешә.
Ойоштороу маҡсаттары
Франция президенты Николя Саркозиның Урта диңгеҙ буйында йәшәүселәргә мөрәжәғәтенән: «Берләшкән структура, дөйөм маҡсат менән берҙәм эш эшләйбеҙ».
Союз Барселона процесының — Европа һәм Урта диңгеҙ хеҙмәттәшлеге процесының тәбиғи дауамы булараҡ билдәләнә.
Берекмә энергия һәм энергия сығанаҡтары, хәүефһеҙлек, террорға ҡаршы көрәш, миграция, сауҙа мәсьәләләре менән шөғөлләнергә бурыслы. Урта диңгеҙ һәм Европа союздары коррупцияға, терроризмға, ойошҡан енәйәтселеккә, кешеләр менән сауҙа итеүгә ҡаршы көрәш сиктәрендә ҡайһы бер дөйөм структуралар, шул иҫәптән хоҡуҡ һаҡлау структуралары сиктәрендә бергә эшләй ала.
Эшмәкәрлеге
2008 йылдың 4 ноябре. Урта диңгеҙ буйы илдәренең сит ил эштәре министрҙары Марселдәге осрашыуҙа ойошманың штаб-фатиры Барселонала урынлашасаҡ, шулай уҡ ойошма эшмәкәрлегендә Израилдең һәм Ғәрәп дәүләттәре лигаһының вәкилдәре тиң хоҡуҡта ҡатнашасаҡ, тип ҡарар итә.
2010 йылдың 4 марты. Барселонала Урта диңгеҙ буйы өсөн союздың штаб-фатиры асыла.
Составы
Урта диңгеҙ союзына 43 ил, шулай уҡ Ғәрәп дәүләттәре лигаһы инә. Ливия күҙәтеүсе ил тип иҫәпләнә, сөнки уның лидеры ойоштороу саммитына барыуҙан баш тартты, яңы ойошманы ғәрәп һәм Африка илдәренең берҙәмлеген емереү буйынса заговор тип атаны.
Эште ойоштороу
Ҡатнашыусы ил Союзды ротация принциптарында (Европа берлегендә ғәмәлдә булған принципҡа оҡшаш) етәкләй.
Айыу емеше
Айыу емеше, айыу еләге (Купе́на лекарственная, йәки соломо́нова печа́ть, Polygonátum) — Спаржа сәскәлеләр ғаиләһенә ҡараған күп йыллыҡ үлән үҫемлек. APG I систематикаһы буйынса Ләлә сәскәлеләр ғәиләһенә инә. Бейеклеге 30—65 см-ға етә. Май-июнь айҙарында аҡһыл сәскә ата. Халыҡ медицинаһында ҡулланылған шифалы дарыу үҫемлеге. Иғтибар: үҫемлектең япрағы ағыулы!
Ҡылыҡһырлама
Тамырһабағы йыуан, тупраҡта горизонталь урынлашҡан, күп йыллыҡ. Ер өҫтө өлөшө йыл һайын үлә, ә тамырһабаҡта йоморо ҡатынҡы урыны ҡала. Шуға, халыҡ араһында сөләймән мөһөрө («печатями») тигән атамаһы бар. .
Сәскәләре ике енесле. Япраҡ ҡуйынында 1—4 -ләп урынлашҡандар. Сәскә эргәлеге аҡһыл-йәшел, һирәкләр алһыу төҫтә. 6 япраҡса ҡушылып үҫеп, торба барлыҡҡа килтерә, өҫтән алты теш булып күренеп тора. 6 һеркәсе сәскә эргәлегенә ҡушылып үҫкән. Емешлектең емшәне һәм бағанасығы оҙон еп һымаҡ. Емешлек ауыҙы өс бүлкәтле (иренле). . Сәскәләрен башлыса иңкештәр һеркәләндерә. Бәлки, үҙ-үҙенән дә һеркәләнәләрҙер. . Емеше — 1—9 орлоҡло еләк емеш.
Дауа өсөн ҡулланыу
Үҫемлектең составында сапониндар, гликозидтар, глюкоза шәкәре һәм башҡа биологик актив матдәләр бар. Дарыу өсөн айыу емешенең үләне (ер өҫтөндәге өлөшө) һәм тамырһабағы алына. Уларҙан әҙерләнгән ҡайнатма ревматизм, падагра, бүҫер, ашҡаҙан, бөйөн эсәгенең сей яра сирҙәрен дауалау өсөн ҡулланыла. Япрағы бик ағыулы. Әммә ярты сәғәттән ашыу ҡайнатһаң, ағыуы бөтә. Йөклө һәм имеҙгән ҡатындарға, балаларға был үҫемлек дауаһын бирергә ярамай.
Рәхимов Рәмил Нәсибулла улы
Рәхимов Рамил Нәсибулла улы (7 ғинуар 1962 йыл)— ғалим-тарихсы. Тарих фәндәре кандидаты (1993). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2020).
Биографияһы
Рәмил Нәсибулла улы Рәхимов 1962 йылдың 7 ғинуарында Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған. Атаһы — Нәсибулла Рәхимов 1941 йылда Ишембай нефть техникумын тамамлағандан һуң хеҙмәт юлын башлай, ләкин уны армияға алалар. Ул Стәрлетамаҡта формированиела торған 170-се уҡсылар дивизияһына алына. Дивизия 23 июндән һуғышҡа китә (дивизияның яу юлы Псков өлкәһендә башлана, 22.6.1941 — 27.12.1941 — һуғышта). Фронтовик атаһының хәтирәләре Рәмилдең хәтерендә мәңгелеккә уйылып ҡала, киләсәктә уның фәнни юлын да билдәләргә ярҙам итә.
1983—1988 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетында уҡый.
1988 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтында уҡыта башлай. 1989—2012 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты тарих факультетының тарих һәм сығанаҡ белеме кафедраһында ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент булып эшләй. 1993 йылда Башҡорт дәүләт университетында «XVII быуат — XIX быуаттың 60 йылдарына тиклем Башҡортостан типтәрҙәре (социаль-иҡтисади үҫеш)» тигән темаға тарих фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
Фәнни тикшеренеүҙәре Рәсәй һәм Башҡортстандың хәрби тарихына, айырым алғанда, башҡорттарҙың сик буйы һыҙаты хеҙмәтенә, башҡорт ғәскәрҙәренең, типтәр полктарының эшмәкәрлегенә, 1812 йылғы Ватан һуғышында башҡорттарҙың ҡатнашыуына, 1813—1814 йылдарҙағы походтарға бағышланған. Бынан тыш Рәмил Рәхимов генеалогия, нумизматика мәсьәләләре менән дә шөғөлләнә. Уның хеҙмәттәре «Көньяк Урал археографияһы» йыйынтығында (Өфө, 2006) һ.б. баҫтырылған.
Таимтаит
Таимтаит — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туй йылғаһының уң ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.
Братислава паркы
Братислава паркы — Мәскәүҙең Көньяҡ-Көнсығыш административ округының Марьино районындағы биш парктың береһе. Новомарьино һәм Мячков булвары киҫелешендә урынлашҡан.
Таимтаит
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рәхимов Рәмил Нәсибулла улы
Биографияһы
1994 йылдан БР Президенты янындағы Дәүләт символикаһы буйынса комиссия ағзаһы, бер үк ваҡытта РФ Хәрби фәндәр академияһы профессоры (Мәскәү).
Братислава паркы
Тарих
Братислава урамы көнөн 2011 йылдың 2 сентябрендә байрам иткән саҡта Словакия баш ҡалаһы мэры Милан Фтачник Милан Братислава паркында йүкә ултырта. 2012 йылдың 1 сентябренән бында «Аҡҡош»  эскәмйәләре ҡуйылған  — был Словакия халҡының Мәскәү халҡына бүләге була. .
Рәхимов Рәмил Нәсибулла улы
Биографияһы
2000 йылдан Рәсәй тарихсы-архивсылар йәмғиәтенең Башҡортостан бүлеге рәйесе урынбаҫары.
Братислава паркы
Реконструкция һәм ландшафт
Братислава паркы 5,6 гектар майҙанды биләй. Унда 2000 ағас һәм ҡыуаҡ үҫә. Парктың йәшеллек майҙанының. дөйөм һаны 35 меңдән ашыу квадрат метр тәшкил итә, шуларҙың яҡынса 300-ө — клумбалар.
Рәхимов Рәмил Нәсибулла улы
Биографияһы
2002 йылдан «Өфө пехота полкы» хәрби‑тарихи клубы рәйесе.
Братислава паркы
Реконструкция һәм ландшафт
Парк биләмәһе тимер рәшәткәле ҡойма менән торлаҡ йорттрҙан айырылып тора, уның дүрт ҡапҡаһы бар. Парк уртаһында оҙонса утраулы яһалма быуаурынлашҡан (2018 йылда реконструкцияланған) һәм ташып күтәртелгән тау яһалған, тау башын ослап беседка-ротонда тора.
27 июндә, 2017 йылда, парк етәкселеге парктың ваҡытлыса реконструкцияға ябылыуы тураһында хәбәр итә, йәшел зонала реконструкция алып барыла, футбол яланы булдырыла, быуа янында ял итеү урыны тәртипкә килтерелә. Мәғлүмәттәр буйынса, Братислава паркын тергеҙергә яҡынса141,8 миллион һум аҡса бүленгән. 2017 йылдың икенсе яртыһында реконструкция эштәре башҡарыла.
Рәхимов Рәмил Нәсибулла улы
Биографияһы
2013 йылдың ғинуарынан Рәсәй стратегик тикшеренеүҙәр институтында фәнни эш менән шөғөлләнә.
Братислава паркы
Реконструкция һәм ландшафт
Реконструкцияның техник -иҡтисади параметрҙары:
Рәхимов Рәмил Нәсибулла улы
Фәнни хеҙмәттәре
170-тән артыҡ фәнни эш, шул иҫәптән 6 монография авторы.
Братислава паркы
Ял
Братислава ҡала паркында Марьино районының байрамдары, мәҙәниәт, саралары һәм акциялар үткәрелә. Парк балалар һәм өлкәндәр өсөн спорт-уйын комплекстары менән йыһазландырылған. Бында «Боҙ һарайы» һәм футбол яланы, төрлө аттракциондар бар. Кафе һәм һырғалаҡ ҡышын эшләй, шулай уҡ ҡышын фигуралы шыуыу һәм хоккей мәктәбе эшләй.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Езынги-Шор
Езынги-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Малыко йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Утпала (астроном)
Утпала йәки Бһаттотпала (Бһатта-утпала) ул Ваха Миһираның Бриһат Самхитаның 10-ынсы быуат Һиндостан комментаторы. "Бриһат Самхита" ул Джьотиша (Һинд астрологияһе һәм астрономияһы) буйынса Самхита тексты. Самхита ул Джотишаның өс тармаҡтарының береһе (Самхитаның Джьотишадан башҡа мәғәнәләре бар). Ул һаҡланып ҡалған юрамаһында "Сурья Сиддһанта"дан алты шиғыры цитаталары өсөн мәшһүр. Был алты шиғыр Э.Бургесс ясаған Сурья Сидхантаның тәржемәһенең С.Айның "Кереш һүҙе"ндә бар. Ул шулай уҡ Брахмагуптаның "Ханда-хадьяка"һы (7-енсе быуат) буйынса комментарий авторы. Бында ул Пртһудаканың вариҫы һәм Амараджаның алдан килеүсеһе булып тора. Ошбу ғалим Кашмирдан булған.
Казачий Шишим
Казачий Шишим — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Шишим йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нияп
Нияп — Рәсәй йылғаһы. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тубыл йылғаһының һул ярына тамағынан 520 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 77 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Курган ҡалаһынанЕсет йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кеза (Молога ҡушылдығы)
Кеза  — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молога йылғаһының һул ярына тамағынан 241 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).