cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Исландия
Дин
2016 йыл башында баҫылып сыҡҡан һорау алыу һөҙөмтәләре күрһәтеүенсә, исландтарҙың яртыһынан аҙырағы үҙҙәрен дини һәм йәштәрҙең 40 проценттан ашыуы атеист тип иҫәпләй. Дин Рейкьявиктан ситтә киң таралған: баш ҡалала йәшәүсе һорау алыныусыларҙың 56,2 проценты үҙҙәрен христиан тип танытҡан, ә илдең башҡа территорияларында христиандарҙың өлөшө — 77 — 90 %. Һорау алыу шулай уҡ быуындарҙың диндарлығы айырмаһын күрһәтә: һорау алынған йәштәрҙең береһе лә (25 йәшкә тиклемгеләр) Ерҙең барлыҡҡа килеүе тураһындағы Библия тарихына ышанмай.
Бодюл Иван Иванович
Биографияһы
1956 йылда Мәскәүгә күсерелә:
Исландия
Байрамдар
Исландияла 24 декабрҙә Йоль байрамы, ҡыш уртаһында мәжүси байрам. Ул, ҡышҡы ҡояш торошо төнөнән башлап, 12 төн дауам итә. Байрам итеү йолалары Раштыуа байрамына оҡшаш. Өйгә ылыҫлы ағастар килтерелә, бүләктәр һәм конкурстар әҙерләнә, мәңге йәшел ағастарҙың ботаҡтары уйынсыҡтар һәм гирляндалар менән биҙәлә. Йоль ағасы аҫтына бүләктәр һалалар.
17 июнь — Исландия бойондороҡһоҙлоғо көнө (республиканы иғлан итеү көнө). Был көндө парадтар үткәрелә, ә байрам персонаждарының береһе — Исландия образын кәүҙәләндергән Тау эйәһе образы.
Бодюл Иван Иванович
Биографияһы
1959 йылда Молдавияға кире ҡайта: 1959—1961 йылдарҙа — Молдавия ССР-ы Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының икенсе, 1961 йылдың майынан 1980 йылдың декабренә тиклем — 1-се секретары. 1980—1985 йылдарҙа — СССР Министрҙар Советы Рәйесе урынбаҫары.
Исландия
Спорт
1935 йылдан Исландияла 50 километрлыҡ Фоссаватн (инглизсә) саңғы марафоны үтә, ул 2014 йылда Worldloppet федерацияһы составына индерелә.
Бодюл Иван Иванович
Биографияһы
1961—1986 йылдарҙа — КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы; СССР Юғары Советының 6—11 саҡырылыш (1962-1989) Союз Советының Молдавия ССР-ынан депутаты.
1985 йылдың майында пенсияға сыға, Мәскәүҙә һәм Мәскәү янындағы дачаһында йәшәй. 2013 йылдың 27 ғинуарында вафат була.
Эшмәкәрлеген баһалау
Карьераһының тиҙ үҫеүен һәм Бодюлдың «батмаусанлығын» уның 1950—1952 йылдарҙа Молдавия КП(б)-һы Үҙәк Комитетының 1-се секретары булған Л. И. Брежнев менән бәйләйҙәр. Имеш-мимеш хәбәрҙәр буйынса (Бодюл үҙе быны кире ҡаға ) Бодюл, Брежневтан ауырға ҡалған ҡатынға өйләнеп, Брежневҡа ныҡ ярҙам иткән.
Исландия
Спорт
2018 йылда Исландия йыйылма командаһы Рәсәйҙә футбол буйынса 2018 йылғы донъя чемпионатында ҡатнаша, донъя чемпионаттарында халыҡ һаны буйынса иң бәләкәй ил була. Донъя чемпионатында Исландия йыйылма командаһы Аргентина йыйылма командаһы менән тигеҙ иҫәпкә уйнай.
Бодюл Иван Иванович
Эшмәкәрлеген баһалау
Молдавияла сәнәғәттең, тәү сиратта аграр республика өсөн бөтөнләй яңы булған машиналар һәм приборҙар эшләү, электроника кеүек тармаҡтарҙың үҫеүе Бодюлдың хеҙмәте тип баһалана. Ул етәкләгән осорҙа Молдавияла Европалағы иң ҙур емеш-еләк баҡсалары, механизацияланған малсылыҡ комплекстары, барлыҡ райондарҙа ла консрва заводтары булдырыла.
Кишинёвта нәшер ителгән «Тимпул» гәзите директоры Константин Тэнасе фекеренсә, Бодюл «региональ масштабтағы диктатор була»: ул эшләгән ваҡытта волюнтаризм һәм ҙур масштаблы арттырып яҙыуҙар сәскә ата, ә милләтселеккә ҡаршы көрәш һылтауы менән руслаштырыу сәйәсәте һәм милли үҙаңды ҡыҫырыҡлау алып барыла; белгестәрҙе СССР-ҙың башҡа республикаларынан (тәү сиратта — РСФСР-ҙан) саҡырыу һөҙөмтәһендә халыҡтың этник структураһы үҙгәрә.
Исландия
Мәғариф
2013 йылдың 7 февралендә Акюрейри университеты һәм Исландия сит ил эштәре министрлығы ҡарамағындағы Боргир тикшеренеү үҙәге Исландияның Арктика хеҙмәттәшлеге селтәрен (IACN) аса. Был коммерцияға ҡарамаған, хөкүмәткә ҡарамаған ойошма, уның төп маҡсаты Исландияның дәүләт һәм шәхси ойошмалары, учреждениелары, предприятиелары һәм арктик мәсьәләләр менән шөғөлләнеүсе органдар араһында хеҙмәттәшлеккә булышлыҡ итеү.
Бодюл Иван Иванович
Эшмәкәрлеген баһалау
Молдавия менән етәкселек иткән осорҙа Бодюл гигант агросәнәғәт комплекстары һәм колхоз-ара баҡсалары менән бөтөн илгә билдәлелек ала; КПСС Үҙәк Комитетының баҫымы аҫтында башҡа республикалар ҙа «Молдавия тәжриәбәһе»н үҙҙәрендә индерә башлай. Был кампания барышындағы өҫтәп яҙыуҙар (приписки) хаҡында журналист Капитолина Кожевникова «Литературная газета»ла яҙып сыға, һәм мәҡәлә киң яңғыраш ала.
Мәскәүгә күсеп китергә мәжбүр булған яҙыусы Ион Друцэға, тыуған төйәгенә ҡайтҡан осраҡта, Бодюл беренсе фонарь бағанаһына аҫыу менән янай. Ул ваҡыттарҙы иҫкә төшөрөп, Друцэ Молдавияла мәҙәниәт үҫешенең ысынлап та булыуын, әммә ул Бодюл ярҙамында түгел, киреһенсә, уның теләгенә ҡаршы тормошҡа ашыуын билдәләй.
Атһөйәр
Атһөйәр (Атсуярово) — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 118 кеше. Почта индексы — 452310, ОКАТО коды — 80224837002.
Тарихы
Атһөйәр йылғаһы буйында урынлашҡан был ауылға нигеҙҙе Йәлдәк ырыуы башҡорттары һала. 1718 йылда аҫаба башҡорт Яугилде Таулин, йылына 10 алтын тәңкә түләү шарты менән, Ҡырғыҙ ауылы татары Ҡотло Туҡташевҡа үҙенең ихатаһын, бөтә ерҙәрен (һөрөнтө ерҙәр һәм сабынлыҡтар), бөтә ҡулайламаларын тапшыра. Йәлдәк улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәренә мишәрҙәр 1787 йылда төҙөлгән Килешеү нигеҙендә килеп төпләнә, 1810 йылда Килешеү яңыртыла.
1762 йылдағы рәүиз материалдарында был ауылда Вятка губернаһы Алабуға өйәҙе Байлар улусының Ҡалмаш түбәһенең Ҡураҙ ауылынан килгән 20 типтәрҙең төпләнеп йәшәүе теркәлә. Әммә ауылға нигеҙ XVIII быуат башында һалына. Түбәндәге яҙмалар быны раҫлай: 1795 йылда тораҡ пунктында 76 типтәр, 1816 йылда — 56 типтәр һәм 15 мишәр, 1834 йылда — 58 типтәр һәм 24 мишәрҙең йәшәүе теркәлә. 1859 йылда ауылдағы 30 ихатала 146 кеше йәшәй. 1870 йылда — 176 кеше, 1920 йылда 335 мишәр һәм типтәр көн итә.
1843 йылда 24 мишәргә 80 бот ужым һәм 72 бот яҙғы иген сәселә. Ауылдағы 26 ихатала 82 кеше йәшәй һәм уларҙың милкендә 172 дисәтинә һөрөнтө ер, 100 дисәтинә сабынлыҡтар, 49 дисәтинә урман була. Ауыл халҡы 19 ат, 32 һыйыр, 50 һарыҡ, 32 кәзә аҫырай. Шулай уҡ 19 умарта тота. Ауылда мәсет эшләй.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ризиг
Ризиг (Riesigk) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 215 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,13 км2. Диңгеҙ кимәленән 62 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6786 һәм автомобиль коды — WB (элек: GHC, AZE).
Пеженга
Пеженга — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының һул ярына тамағынан 289 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Астрид Иваск
Биографияһы
Астрид Һелена Хартманя Рига ҡалаһында тыуған. Латвия армияһы генералы Мартинш Һартманис менән Ирма Мария Һартманеның ҡыҙы. Ағаһы ғалим-программасы Юрис Һартманис. Латвиялағы 1940 йылғы совет оккупацияһы һуң, генерал Һартманис төрмәгә ябыла. 1941 йылда уны язалайҙар, әммә 1991 йылда СССР тарҡалғанға тиклем ғаиләһе уның яҙмышы тураһында белмәй.
Иваск, уның әсәһе һәм ағаһы 1944 йылда Латвиянан Германиялағы ирекһеҙләп үҙ иленән алып кителгән кешеләр лагерына күсерелә. Иваск Марбург Университетында телдәр өйрәнә. Һуңыраҡ: «Ландағы Марбургта европа интеллектуаль тормошо беҙгә асыҡ булды. Өс йыл дауамында университетта мин, ҡайһыһы тере, ҡайһыһы күптән үле өс сит ил теле өйрәндем, һәм мин үҙемде фин-уғыр мәҙәниәте тикшеренеүҙәренә бағышланым.».
1949 йылда магистр дәрәжәһен тамамлай. Шул уҡ йылда эстон шағиры, әҙәбиәт һәм сәнғәт тарихы өлкәһендә фәлсәфә докторы дәрәжәһенә эйә булған Ивар Иваскка кейәүгә сыға. Ғаиләһе АҠШ-ҡа күсеп килә, унда Ивар Иваск Миннесота штатындағы Изге Олаф коллежы факультатив советы ағзаһы сифатында эшкә яллана.
1991 йылда ғаилә Ирландияның Корк округына күсеп килә. Ләкин Ивар Иваск 1992 йылда вафат булды. Астрид Иваск Ригаға 2001 йылда әйләнеп ҡайта.
Ижады
Ивасктың беренсе шиғри йыйынтығы Ezera Kristibas («Күлдә һыуға сумдырылыу», 1966 йыл.). Ziemas Tiesa («Ҡышҡы хөкөм», 1968), Solis-Силос («Урманда аҙым», 1973), Līču Loki («Бөгөлгән бухта», 1981), Gaisma Levainoja («Яралы яҡтылыҡ», 1982). Уның күпселек хеҙмәттәре латыш телендә яҙыла, әммә Oklahoma Poems йыйынтығы (1990) инглиз телендә яҙыла. Шиғырҙары Wordings йыйынтығында баҫыла (1987).
Уның башҡа хеҙмәттәре, балалар шиғырҙары һәм хикәйәләре, Parsteigumi un atklajumi («Сюрприздар һәм асыштар», 1984) баҫыла, шулай уҡ Ивар Иваск иллюстрациялары менән шиғри сәйәхәттәр китаптары, Licu loki: Ainas un ainavas («Изогнутая бухта: взгляды и пейзажи», 1981).
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Ziemas Tiesa өсөн «Зинаида Лазда» наградаһына һәм латыш әҙәбиәте буйынса Мәҙәни фонды Solis-Силос наградаһына лайыҡ була. Прозаһы өсөн «Янис Янсудрабинс» наградаһы тапшырыла. Parsteigumi un atklajumi әҫәре «Goppers» ота. «Янис Яунсудрабинс» проза йыйынтығы өсөн Licu loki бүләге бирелә. Мәҙәниәткә һәм әҙәбиәткә өлөшө өсөн Латвияның Өс Йондоҙ Ордены, Эстонияның Аҡ йондоҙ ордены һәм Латвия яҙыусылар союзының йыл һайын бирелә торған наградаһына лайыҡ була.
Урта Дёля-Ю
Урта Дёля-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хулга йылғаһының уң ярына тамағынан 185 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Франсуа Мансар
Франсуа Мансар (François Mansart йәки Mansard;,  — , ) — XVII быуаттың француз архитекторы. Элегант һәм йыйнаҡ француз бароккоһының иң эре оҫтаһы ғына түгел, Францияла классицизм традицияларын башлап ебәреүсе лә тип иҫәпләнә.
Биографияһы
Франсуа Мансар һөнәрсе ғаиләһендә тыуған: атаһы-балта оҫтаһы, олатаһы — ташсы оҫтаһы. Шул уҡ ваҡытта Франсуаның ике ағаһы сәнғәт эшмәкәре була — береһе скульптор, ә икенсеһе— архитектор. Франсуаның еҙнәһе,, бер үк ваҡытта скульптор ҙа, архитектор ҙа була, тап ул 1610 йылда атаһы вафат булғандан һуң малайҙы тәрбиәләү һәм уҡытыу менән шөғөлләнә. Артабан Мансар Генрих IV һәм Мария Медичи дәүерендә популяр арихитектор, Парижда Люксембург һарайын ойоштороусы Саломон де Бростың уҡыусыһы булып китә. Мансарҙың беренсе үҙ аллы эше 1623 йылда Парижда Сен-Оноре урамындағы фельяндар сиркәүенең фасады була. Был проект бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланмаған, ә архитекторҙың иҫән ҡалған иң иртә ҡаралтылары - Байё (Кальвадостың хәҙерге департаменты) янындағы Бальруа шатоһы. 1626 йылда башланған был проект принц Гастон Орлеанскийҙың (Людовик XIII туғаны) яҡын кешеһе Жан де Шуазиҙың заказы буйынса тормошҡа ашырыла. 1635 йылда принц үҙе лә Мансарға Блуалағы урта быуат һарайын үҙгәртеп ҡороуға заказ бирә. Блуалағы Мансар уйлаған эштәрҙең хаҡы ла, күләме лә шул тиклем була, хатта парк яғына ҡараған төньяҡ яғын тамамлағандан һуң да уның хеҙмәтенән баш тарталар.
1645 йылда Анна Австрийская архитекторға Париждағы монастырь һәм Валь-де-Грас сиркәүе проектын эшләргә ҡуша, был биналарҙы төҙөргә Анна менән Людовик III улдары тыуыуы сәбәпсе була. Әммә нигеҙ һалыу стадияһында уҡ төҙөлөшкә сығымдар башланғыс сметанан артып китә һәм 1646 йылда проектты тамамлау икенсе төҙөүсе — Жак Лемерсьёға йөкмәтелә. Тегеһе, нигеҙҙә, Мансарҙың тәүге пландарын һаҡлап ҡала, ләкин һуңғыһы өсөн таж заказын юғалтыу ҙур ҡайғы була.
1650 йылдарҙа, Мансарҙы кардинал Мазарини ҡурсалағанда, архитектор һуңғыһының сәйәси дошмандары һөжүменә дусар була. Матбуғатта уны үҙ-үҙенә ғашиҡлыҡта, тәләфләүҙә һәм заказсыларҙың мәнфәғәттәрен һанға һуҡмауҙа ғәйепләгән памфлеттар барлыҡҡа килә. Башта был һөжүмдәр архитекторҙың клиенттарын тарҡатмаһа ла, Людовик XIV тәхеткә ултырыуынан һәм таждың төҙөлөш проекттарының төп заказсыһына әүерелгәндән һуң, шәхси кешеләрҙән заказдар кәмей. 1664 йылда король Луврҙы үҙгәртеп ҡорорға ниәтләнгәс, финанстар суперинтенданты Жан-Батист башта Мансарға һарайҙың (колоннада менән) көнсығыш яғы планын әҙерләргә йөкмәтә. Әммә архитектор аҙаҡҡы планды бик оҙаҡ әҙерләй алмай һәм ҡабаттан король заказын юғалта. Киләһе йыл Кольбер Мансарға Сен-Дени базиликаһындағы Бурбондарҙың королдәр йорто өсөн сиркәү-кәшәнә төҙөүгә заказ менән мөрәжәғәт итә. Был осраҡта архитектор тәре-көмбәҙ часовняһы проектын уңышлы тамамлай, әммә төҙөлөш шулай уҡ башланмай. Король үҙенә Мансарҙың көнәркәше, Луи Левоны яҡынайта, уға Версалдәге ҙур һарайҙың төҙөлөшөн йөкмәтә.
Яҙмыш шаяртыуы буйынса, Версалде төҙөп бөтөү Мансарҙың ейәне — Жюль Ардуэнға төшә, ул күренекле олатаһы хөрмәтенә «Мансар» псевдонимын ҡабул итә.
Ул үҙенең эштәрендә олатаһының ғәмәлгә ашмаған пландарын һәм һыҙмаларын ихлас ҡуллана. Атап әйткәндә, Бурбондарҙың сиркәү-кәшәнә проектын Ардуэн-Мансар Париждағы Инвалидтар йорто көмбәҙен эшләгәндә ҡуллана.
Стиле һәм ижади мираҫы
Мансар карьераһының башланыуы ваҡыт буйынса социаль мобиллектең артыуына тура килә, был уның үҫешенә булышлыҡ итә. Уға заказ биреүселәрҙең күбеһе таж хеҙмәтендә байыған урта синыф кешеләре була. Бай буржуа үҙ социаль статусын ҡала ситендәге зиннәтле усадьбалар (шато) һәм ҡала йорттарын төҙөү менән күрһәтергә тырыша. Шул уҡ фекерҙәргә королдәр ҙә таянып эш итә, улар өсөн һарайҙарҙың зиннәтлеге власть көсө символы булып тора.
Үҙенең эштәрендә Мансар бинаның күләмле-киңлек композицияһына аныҡлыҡ һәм ыҡсымлыҡ өҫтәргә ынтыла, шул уҡ ваҡытта француз традицияһына хас фасадтарҙы бай пластик хәл итеү юлынан ситләшмәй. Бөтә проекттарҙа ла тиерлек ул Франция өсөн традицион һынылышлы текә ҡыйыҡты файҙалана, ул йәшәй торған биналарҙың асамайҙары аҫтында ҡоролма мөмкинлеген тыуҙыра («мансарда» термины ла шунан алынған). Италия бароккоһының өр-яңы ҡаҙаныштары менән яҡшы таныш булған архитектор даими планлаштырыуҙы өҫтөн күрә. Француз классицизмы оҫталарының күбеһенең уның идеяларынан илһам алыуы осраҡлы түгел.
Мансарҙың ижади эштәренә сикһеҙ камиллыҡҡа ынтылыш хас була. Йыш ҡына уның төҙөлә башлаған ҡоролманы тулыһынса һүтеп яңынан башлауы осраҡтары була. Ошо сәбәпле уның проекттарын ғәмәлгә ашырыу ғәйәт ҙур суммаға төшә. Францияның хатта юғары аристократияһы араһында ла Мансарҙың хеҙмәте бик аҙҙарға ғына мөмкин була. Мансар эштәренең хәҙерге көндәргә тиклем килеп еткән иң иртә булған Баллеруа шатоһы Генрих IV дәүере ҡаралтыларының уның стиленә йоғонтоһон сағылдыра (Вогез майҙаны кеүек үк). Комплекс ҙур төп бинанан, бер фасады - төп ихатаға, икенсеһе паркка ҡарата йүнәлтелгән, һәм уның янындағы ике павильондан тора. Биналар башлыса архитектура биҙәүестәре минимал булған ҡаты һорғолт һары кирбестән һалынған. Художестволы акценттар ҡоролмаларҙың аҡ таштан торған тышҡы мөйөштәренән һәм шул уҡ материалдан торған тәҙрәләрҙең уратып алыуынан ғибәрәт. Юғары Яңырыу һәм маньеризм стилдәре араһында күсеү, бер яҡтан, һәм ҡәтғи классицизм икенсе яҡтан, манераһы булып, 1632—1634 йылдарҙа Мансарҙың Дева Мария Елисавета Килеүенең сиркәүен төҙөү була. Гастон Орлеанский өсөн классицизм һәм барокко стилдәре бәйләнешенән үҙгәртеп ҡоролған Блуа һарайының бер өлөшө яҡтылыҡ эффекттарын оҫта ҡулланыуы, үҙенсәлекле арауыҡ композицияһы, тотанаҡлығы һәм аныҡ гармониялы булыуы менән айырылып тора. Төп бинаның өс ҡаты өс төрлө классик ордерҙы ҡулланып башҡарылған — беренсе ҡаты дорик, икенсе ҡаты — ионик һәм өсөнсө ҡаты — коринф. Ҡоролманы Мансар өсөн традицион булған осло ике яҡлы ҡыйыҡ тамамлай. Ике яҡтан төп подъезға бөгөлгән колоннада тоташа. Мансар башлаған ҡоролмалар, ҡағиҙә булараҡ, аҙ талапсан төҙөүселәр тарафынан тамамланғанға күрә, уның етәкселеге аҫтындағы тулыһынса төҙөләсәк биналар һаҡланмаған тиерлек. Был ҡағиҙәнән берҙән-бер ташлама — Париж янында Мезон-Лаффит һарайы. 1642 йылда төҙөлгән был бинаға архитекторға бай финансист, ҡаҙнасылыҡ чиновнигы Рене де Лонгёй заказ бирә һәм Мансарҙың оригиналь интерьерҙары һаҡланып ҡалған берҙән-бер бина була, улар араһында күркәм баҫҡыс айырылып тора. Мансарҙың иртә эштәрендәге кеүек үк, йорт планировкаһы симметрик, шундай уҡ ҡыйыҡ ослай, әммә архитектор, ҡоролманы төрлө оҙонлоҡтағы һәм бейеклектәге тура мөйөштәр серияһы кеүек төҙөп, рельефҡа күберәк иғтибар бүлә. Төп күләмдең үҙәк өлөшөн төп стенаның дөйөм яҫылығынан яҫы баҫҡыстар серияһы менән сығып торған тура мөйөшлө фронтон тамамлай. Төп корпустан башланған ике ҡыҫҡа тура мөйөшлө ҡанаттың һәр ҡайһыһы үҙ сиратында тәпәш бер ҡатлы төкәтмә менән тамамлана. Тәүҙә усадьба Мансар проектлаған киртләсле парктар менән уратып алына, әммә бөгөнгө көнгә тиклем улар килеп етмәгән, һәм һарай һуңынан төҙөлгән биналар менән уратып алынған. Мезон-Лаффит һарайы XVII—XVIII быуаттар буйына Көнбайыш Европаның ҡала ситендәге резиденциялары өсөн өлгө булып тора. Мансарҙың башланғыс пландарына ярашлы Жак Лемерсье төҙөгән Валь-де-Грас сиркәүе архитектураһында барокко стиле элементтары күренә. Мансарҙың ижади мираҫы булып был ҡоролмала фасадтың аҫҡы ярусы һәм ғәйәт ҙур ордерҙың пилястралары менән нефы тора
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Бәхтейәров Рауил Ҡотдос улы
Бәхтейәров Рауил Ҡотдос улы (4 ғинуар 1926 йыл — 30 март 2001 йыл) — төҙөлөш алдынғыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1950—1988 йылдарҙа «Нефтепроводмонтаж» 74-се төҙөлөш-монтаж идаралығы слесарь–монтажсыһы, бригадиры. Башҡорт АССР-ының туғыҙынсы саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1975—1980). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1967). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1980).
Биографияһы
Рауил Ҡотдос улы Бәхтейәров 1926 йылдың 4 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Өфө кантоны Ҡашҡалаша ауылында тыуған.
Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, 1943 йылдың ноябрендә Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла, Япония менән һуғышта ҡатнаша.
1950 йылдан 1988 йылға тиклем «Нефтепроводмонтаж» тресының 74-се төҙөлөш-монтаж идаралығында слесарь-монтажсы, слесарь-монтажсылар бригадиры, иретеп йәбештереүсе булып эшләй. Һуңынан «Нефтепроводмонтаж» тресының иретеп йәбештереүселәр мәктәбендә производствоға өйрәтеү мастеры булып эшләй.
1961—1962 йылдарҙа Әлмәт ҡалаһы районында «Дуҫлыҡ» нефть үткәргесен төҙөүҙә, 1963 йылда — «Бохара—Урал» газ үткәргесенең беренсе сиратын, «Туймазы — Өфө» үткәргес торба һәм башҡа объекттар төҙөүҙә ҡатнаша.
Рауил Бәхтейәров тарафынан 9000 тирәһе ялғау йәки 30 км магистраль газ-нефть үткәргесе иретеп йәбештерелгән. 74-се төҙөлөш-монтаж идаралығында ул беренсе булып торбаларҙы аҫҡа һалмалы ҡулсаһыҙ иретеп йәбештереүҙе үҙләштерә.
«Дуҫлыҡ» нефть үткәргесен төҙөүҙә һәм ғәмәлгә индереүҙә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1967 йылдың 14 октябрендәге Указы менән Бәхтейәров Рауил Ҡотдос улына «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1967—1968 йылдарҙа Афғанстанда газ үткәргес төҙөй.
Башҡорт АССР-ының туғыҙынсы саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1975—1980).
Бәхтейәров Рауил Ҡотдос улы 2001 йылдың 30 мартында вафат була
Тальве-Яха
Тальве-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға 2- Ярро-То күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Неллефабрик
Ван Нелле фабрикаһы (рус телле рәсми исеме — Неллефабрик заводы ) — Нидерландтың Роттердам ҡалаһында элекке завод бинаһы, архитектурала интернациональ стилдең  сағыу өлгөһө.
Бина XX быуаттың 1925-1931  йылдарында совет конструктивизмы  теорияһы һәм практикаһы йоғонтоһо аҫтында Роттердамдың сәнәғәт зонаһында канал ярында төҙөлә. Заказсыһы Кес ван дер Леу һәм архитекторҙары Йохан Бринкман һәм Лейндерт ван дер Флут функциональ, матур һәм асыҡ завод төҙөргә ынтылған. Нидерландтың модернизм дәүерендә сәнәғәт архитектураһының мөһим өлгөһө булып тора. Завод комплексы  сәнәғәт тәғәйенләнешле бер нисә бинаны үҙ эсенә ала. Фасадтары башлыса ҡоростан һәм быяланан башҡарылған.
Эшмәкәрлеге осоронда фабрикала кофе, сәй, тәмәке етештерелгән. 1996 йылда етештереү туҡтап ҡала, ә 2014 йылдың июнендә ван Нелле фабрикаһы  ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелә.
Сирдэм-Юган
Сирдэм-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Воже-Мур йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лидия
Ли́дия (Λυδία, Lidya) — Кесе Азиялағы боронғо дәүләт, элек Мэония тип аталған, Эгей диңгеҙенә тиклем етеп торған һәм ярымутрау эсендә бер-береһенән Тмол менән айырылып торған Герм һәм Каистрҙың юғары ағымы янында торған
Гермдың һул яры янында Магнезия (хәҙерге Маниса ҡалаһы), төньяҡ итәгендә Сипила; унда йәшәүселәр Фессалия магнеттары менән бәйле. Сарды (хәҙер Сард), Лидия батшаһының ныҡлығы, Пактол янындағы Тмол тауының төньяҡ итәгендә ята.
Гигэй күле янында хәҙерге көнгә тиклем Алиаттың һәм башҡа Лидия батшаларының (хәҙер Бин-бир-тепе) ҡәберлек убалары бар.
Эфестан Сардҡа Кильбиан үҙәне буйлап кеше күп йөрөгән юл үткән, ул юл Гинепой ҡалаһына тиклем барған.
Сард янында һәм Каистр буйында уңдырышлы баҫыуҙар булған, илдә шулай уҡ шәп аттар, яҡшы шараптар, шафран, цинк һәм башҡа  металдар, айырыуса Тмол ҡаҙылдыҡтарында һәм Пактола йылғаһы ҡомонда табылған алтын булған.
Тарих
Лидия дәүләтенең тарихы ярым риүәйәттәр формаһында антик әҙәбиәте йолалары сағылышында һәм көнсығыш мәғлүмәттәренән, беренсе нәүбәттә ассирия текстары өҙөктәренән беҙҙең көндәргә тиклем килеп еткән. Лидия тарихынының фәнни реконструкцияһы археология ҡаҙыуҙары ваҡытында табылған әйберҙәр нигеҙендә яһалған, улар системалы һәм даими рәүештә 1958 йылдан алып хәҙерге көнгә тиклем Лидия батшалығының баш ҡалаһы урынында торғанСфарт (Сард грексә) ҡалаһы янында алып барыла. Илдең үҙәк өлкәһе баш ҡала исеме менән аталып йөрөтөлә. Герм үҙәне халҡын б. э. т. VII быуатта ассирийлылар һәм гректар лидий халҡы тип атаған. Геродот әйтеүенсә, лидиялылар башта мэондар тип аталғандар.
Лидияға фригия йоғонтоһо әлегә тикшеренеүҙәр талап итә. Лидияның Фригиянан б. э. т. VIII быуатта сәйәси бойондороҡлолоғо археологик дәлилдәр менән бик әҙ иҫбатлана. Фригия менән Лидия керамикаһының бәйлелеге, Сардтың монументаль архитектураһына йоғонтоһо тураһында әйтеп үтергә мөмкин. Фригия йоғонтоһоноң иң ныҡ танытмаһы булып Лидиялағы ҡәберҙәрҙең ҡурған өйөмдәре кеүек итеп эшләнеүе тора.
Үҙенең сәйәси ҡоролошо буйынса Лидия - монархия дәүләте. Дәүләт башында батша торған. Уның власын йәнен һаҡлаусылар төркөмө һәм ғәскәр ныҡ тотҡан; төп ролде атаҡлы атлы ғәскәр һәм Лидия ике тәгәрмәсле һуғыш арбаһындағы яугирҙәр үтәгән. Лидия батшалары хәрби хеҙмәткә ялланған яугирҙәрҙе лә ҡабул иткән, бигерәк тә күрше : карийҙарҙы, ионийлыларҙы һәм ликийҙарҙы. Батшаға ил менән идара итеүҙә аристократ ғаиләләренән сыҡҡан хакимдар ярҙам иткән. Хатта аристократтар советы ла булған. Мөһим тышҡы һәм эске сәйәсәтте тикшереүҙә ябай халыҡ ҡорға йыйылған. Батша власы көсәйеү арҡаһында улар юҡҡа сыҡҡан. Лидияның социаль һәм сәйәси тормошонда архаик йәмғиәттең ҡалдыҡтары һаҡланған, уның буйынса ырыу-ҡәбиләләргә бүлеү, боронғо ҡәбилә хоҡуҡтарын үтәү ҡанун рәүешендә торған.
Лидия дәүләтенең сәскә атыу осоро б. э. т. VII—VI быуаттараҙ була, ул саҡта власть Мермнадтар династияһы ҡулы аҫтында була (династияға нигеҙ һалыусы - Гигес (б. э. т. VII быуаттың беренсе яртыһы).
Джессика Харрисон
Джессика Харрисон (Jessica Harrison; 27 октябрь 1977, Шеффилд, Йоркшир һәм Хамбер) — инглиз сығышлы француз триатлонисы, триатлон буйынса күп тапҡыр Франция чемпионы. Ике олимпия уйындары ҡатнашыусыһы.
Иртә йылдары
Джессика Харриссон 5 йәшендә йөҙөү менән шөғөлләнә башлай. Бынан тыш ул атаһы менән тау велосипедында шыуа, был һөҙөмтәлә уны 11 йәшендә триатлонға алып килә
Профессиональ карьераһы
Джессика Франция йыйылма командаһына индерелә, уның менән Стефани Диназ-Гро күнекмәләр үткәрә. 2008 йылдың Йәйге олимпия уйындарында Пекинда Джессика 12-се урынды биләй, ә дүрт йылдан һуң Лондон уйындары ҡатнашыусыһы була.
Харрисон һәм Пеон Кароль олимпия дистанцияһында 2009 Франция чемпионы титулына төп дәғүә итеүселәр була. Шул саҡта Пеон Харрисондан һуң икенсе урын алып, титул яулай, ә Харрисон әле гражданлыҡ алмаған була. Был юлы спортсылар шул уҡ тәртиптә финишҡа килә, ә Харрисон беренсе титулды яулай.
Джессика Харрисон Лондонда Донъя кубогында этапта 32-се урын алғандан һуң 36 йәшендә үҙ карьераһын  тамамлай.
Франция олимпия комитетында ҡатнашыуы
Профессиональ спорт карьераһы менән бер рәттән Джессика Халыҡ-ара триатлон федерацияһының һәм Европа триатлон федерацияһының вәкиле булып тора. Ул Францияның Олимпия комитеты ҡарамағындағы юғары кимәлдәге спортсыларҙың Милли комитеты, шулай уҡ  FFTri Милли спорт комиссияһы ағзаһы булып тора.
Ул 2018 йылдың апрель айынан Мартен Фуркад рәйеслеге аҫтында ун һигеҙ кешенән торған спортсылар комиссияһына инә. Улар 2024 йылда буласаҡ Олимпия һәм Паралимпия уйындарына әҙерлек  өҫтөндә эшләй.
Шәхси тормошо
Джессика Харрисон Кароль Пеон менән мөнәсәбәттә тора. 2010 йылда ул Пеон менән бергә махсус Triathlète журналы өсөн спортта, башлыса триатлонда гомосексуализмға арналған доклад менән сығыш яһай.
Ул «Mako» аҙыҡ-түлек компанияһы хужаһы.
Изге Лаврентий и Елизавета соборы (Роттердам)
Изге Лаврентий һәм Елизавета соборы ( Laurentius-Elisabethkathedraal en) – Нидерландтың  Роттердам  ҡалаһында урынлашҡан католик сиркәү. Изге Лаврентий һәм Елизавета соборы Роттердам епархияһының кафедраль соборы.
Боҙ өҫтө һуғышы
Боҙ өҫтө һуғышы(Schlacht auf dem Eise, Prœlium glaciale — «Ледовая битва»), шулай уҡ Чудь күлендәге алыш (Schlacht auf dem Peipussee) - 1242 йылдың 18 (5) апрелендә Александр Невский етәкләгән Новгород республикаһы менән Владимир көстәре Ливон ордены ғәскәренә ҡаршы (шул иҫәптән 1237 йылдан Ҡылыс йөрөтөүселәр Орденына ҡаршы) Чудь күлендә булған һуғыш.
Изге Лаврентий и Елизавета соборы (Роттердам)
Траихы
Изге Лаврентий һәм Елизавета соборы псевдороман стилендә 1904 йылда төҙөлә башлай. Планында собор латин тәреһенән ғибәрәт. Тыш яҡтан ул урта быуат замогына оҡшаған, сөнки Тюрингиялағы (Германия) Вартбург замогы өлгөһөндә төҙөлгән. Ул замокта күпмелер ваҡыт принцесса Елизавета Венгерская йәшәгән. Сиркәү архитектор Бускенс проекты буйынса ике этапта төҙөлә. 1906 йылдан алып 1908 йылға төҙөлөштөң беренсе этабында ҡорамдың фасады, нефы, хоры төҙөлә. 1908 йылдың 1 майында ҡорам изге Елизавета Венгерская хөрмәтенә изгеләндерелә һәм сиркәү мәхәлләһе кеүек ҡулланыла башлай. Беренсе донъя һуғышы ғибәҙәтхана төҙөүҙе кисектерә. 1920 йылдан алып 1922 йылға тиклем икенсе этабында өҫтәп ике башня  төҙөлә. Төп фасадын өс таш тәре биҙәй, инеү урыны өҫтөндә изгеЕлизавета һүрәтенең рельефы урынлашҡан.
Боҙ өҫтө һуғышы
Ливон орденының 1240-1242 йылдарҙағы баҫып алыу һөжүменең генераль бәрелеше Чудь күле боҙо өҫтөндә үткән.
Изге Лаврентий и Елизавета соборы (Роттердам)
Траихы
1944 йылда һауа һөжүме ваҡытында ҡабырға нефы зыян күрә, уны һуғыштан һуң йүнәтәләр
1955 йылдың июлендә Роттердамдың төп епархияһы ойошторола. 1956 йылда ғибәҙәтхана Роттердам  епархияһының  кафедраль соборы була. Уға Роттердамды ҡурсалаусы изге Лаврентий исемен өҫтәйҙәр.
Боҙ өҫтө һуғышы
Рәсәй хәрби даны көндәренең береһе - кенәз Александр Невскийҙың урыҫ һуғышсылары Чудь күлендә (Боҙ өҫтө һуғышы) немец рыцарҙарын еңеүе көнө 18 апрель билдәләп үтелә).
Һуғыш башланыуы
1237 йылдың декабрендә Рим папаһы Григорий IX Финляндияға икенсе тәре һуғышы иғлан итә, һәм 1238 йылдың июнендә Дания короле Вальдемар II һәм берләшкән орден магистры Герман Балк Эстонияны бүлеү һәм шведтар ҡатнашлығында Балтик буйында Рәсәйгә ҡаршы хәрби саралар тураһында килешәләр Шул йылдарҙа Рәсәй ерҙәре монгол һөжүме менән көсһөҙләндерелгән булған.
Немецтар Изборск ҡалаһын ала, яу тоторға килгән   800 псков кешеһе һәләк була,  Псковты ҡамайҙар,  бер аҙнанан псков баярҙарынан улар яҡлылар ҡала ҡапҡаһын асып индерә. 1241 йылда, Александр Новгород ҡалаһы кешеләре саҡырыуы менән шунда бара, һәм Копорьены азат итә. Немецтарға ялланған кешеләрҙе башта ҡулға алһалар ҙа, сығаралар, ә чудь кешеләрен хыянат өсөн язалайҙар. 1242 йылдың март айында Псков алына. Рыцарҙар үҙ көстәрен тергеҙергә Дерпт епископлығына китә. Александр ғәскәре орденға ҡаршы һуғышырға бара, мәгәр еңелә һәм күл боҙона сигенеп, яңы алышҡа әҙерләнә башлай.
Алыш барышы
Ҡаршы ғәскәрҙәр 1242 йылдың 5 апрелендә иртә менән осрашалар Һуғыш башланған ваҡыт "Рифмалы йылъяҙмала" ошолай һүрәтләнә:
Һуғыш башланғас алмандар "сусҡа" тигән тактиканы ҡулланып, урыҫ уҡсылары полктарының һыҙығын өҙгәндәр, ләкин Новгород ғәскәре Тевтон Ордены ғәскәре флангтарын ҡамап алған. Немецтарҙың башҡа отрядтары китергә мәжбүр булған.
Һуғыштан һуң Тевтон Ордены Новгород менән Солох тураһындағы килешеү төҙөргә мәжбүр булған. Орден баҫып алған урыҫ ерҙәре азат ителә. 10 йылдан тевтондар яңынан Псковҡа ҡаршы һөжүм ойошторғандар.
Һуғыштың әһәмиәтен һәм масштабы
Рәсәй тарихы буйынса традицион ҡараш, был алышта, Нева алышында кенәз Александрҙың шведтарҙы (Нева, 1240 йылдың 15 июлендә) һәм 1245 йылда литваларҙы еңеүе  менән бергә Псков һәм Новгород өсөн  көнбайыштан өс  етди дошман баҫышыуын туҡтатыу— монгол яуынан ҡаҡшаған Русь өсөн ҙур әһәмиәткә эйә. Немец тарихсыһы Диттмар Дальманн яҙғанса, Боҙ һуғышы рус милли мифын формалаштырыуҙа үҙ ролен уйнаған, унда Александр Невскийға "көнбайыш янауы" алдында " православ Урыҫ ерен яҡлаусы" роле бирелгән; һуғышта еңеү кенәздең 1250-се йылдарҙағы сәйәси алымдарын аҡлау булып һаналған. Дальман фекеренсә, Сталиндың шәхси культы өсөн үҙенсәлекле тарихи миҫал булып хеҙмәт иткән Невский образы Сталин культы осоронда бигерәк тә актуалләшкән. Боҙ өҫтөндәге һуғыш, Александр Ярославич тураһында Сталин мифының иң ҙур бейеклеге Сергей Эйзенштейн фильмы була .
Әҙәбиәт
.
Синега
Синега (Синюга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вель йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хәсәнов
Хәсәнов — фамилия.
Айыуҡаш
Айыуҡаш (Аюкашево) — Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 200 кеше булған. Почта индексы — 452309, ОКАТО коды — 80224847002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Әжәл
Әжәл (Аджал) — ислам дине тәғлимәтендә — һәр тере йән эйәһенә (атап әйткәндә, кешегә) Аллаһы Тәғәлә тарафынан бирелгән йәшәү срогының ҡотолғоһоҙ тамамланыуы. Әжәл темаһы иртә кәләмдә ризыҡ темаһы менән бергә даими тикшерелә.
Ҡөрьән
Әлү Ғимран сүрәһенең 145-се аятына ярашлы, тереклек Аллаһы тәғәлә хөкөмөндә һәм Уның ҡушыуы буйынса ғына яралтыла.
Әжәл һүҙе Ҡөрьәндә төрлө мәғәнәлә, мәҫәлән, эмбриондың донъяға килеүе, бурысты түләү ваҡыты сифатында һәм башҡа шундай осраҡтар өсөн дә ҡулланыла. Күк менән ерҙе, ҡояшты, айҙы яралтҡанда, Аллаһ уларға ваҡыт билдәләгән. Аныҡлабыраҡ әйткәндә, әжәл йәмәғәттәрҙең һәм кешеләрҙең йәшәү ваҡыты булараҡ файҙаланыла.
Тәҡдир
Тәҡдир термины туранан-тура алдан билдәләнгәнлек ) проблемаһы менән бәйле. Исламдың донъяға ҡарашы төрлө мәктәптәрҙә төрлөсә булған. Мәҫәлән, мөғтәзилиҙәр үлтерелеүгән кешенең ғүмере алдан өҙөлә, тип һанай. Уларса, әгәр был кеше үлтерелмәһә, ул тағы ла бер ни тиклем ваҡыт йәшәүен дауам итер ине. Бәлки, Аллаһы тәғәлә яманлыҡ ҡылған тип иҫәпләргә баҙнат итмәгәндер. Ортодоксаль сөнниҙәр, үлтерелгән ҡорбан үлтерелгән минутта ғүмерен юғалтырға тейеш булған, тип иҫәпләй. Шулай итеп, әгәр ҡорбан үлтерелмәһә, ул башҡа нәмәнән үлер ине, сөнки был Аллаһ тарафынан алдан билдәләнгән. Был осраҡта енәйәтсене ҡулға алырға һәм тейешле язаға тарттырырға кәрәк.
Матнакаш
Матнакаш (մատնաքաշ) — әрмән милли икмәге төрлө сорт бойҙай ононан   ҡалын оҙонса формалы йәки эске йомшаҡ ере һығылмалы эре тишекле һәм ҡаты тышлы булған күмәстәр.
Әҙерләү процесы
Матнакаш әсетелгән ҡамырҙан бешерелә. Әҙерләү ваҡытында ҡамыр күләме буйынса нығыраҡ артһын өсөн.бер нисә тапҡыр баҫыла. Әҙер булып бөтөп барғанда, ҡамырҙың өҫтөн һыуҙа башареп алынған он менән һылайҙар, түңәрәк йә оҙонса формалағы күмәс килеп сығырлыҡ итеп һуҙалар, бармаҡтар менән ябыҡ һыҙыҡ барлыҡҡа килтерәләрһәм урталыҡҡа ҡарай арҡыры параллель һыҙыҡтар үткәрәләр. "Матнакаш" һүҙе "маты" — бармаҡ һәм "кашел" — һуҙыу тигән әрмән һүҙҙәренән хасил булған һәм уны "бармаҡ менән һуҙылған" тип тәржемә итергә була.
Ҡыҙыҡлы факттар
Әрмәнстанға 1960 йылда ике тапҡыр килгән Америка рәссамы   Рокуэлл Кент матнакаштың тәме менән һоҡланыуын белдергән. Әрмәндәрҙең был икмәк төрөн Рәсәйҙә йыш ҡына  "лаваш", тип атап хаталаналар, ә лаваштың үҙен "йоҡа лаваш" тиҙәр — был дөрөҫ түгел, оҙон икмәкте "матнакаш" тигән үҙ исеме менән атау дөрөҫ булыр ине.
Месдорф
Месдорф (Meßdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 720 кеше йәшәй. Майҙаны — 27,89 км2. Диңгеҙ кимәленән 48 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39624 һәм автомобиль коды — SDL.
Фәтих Әмирхан
Фәтих Әмирхан, Әмирханов Мөхәммәтфәтих Зариф улы (Фатыйх Әмирхан, 1 ғинуар 1886 йыл — 9 март 1926 йыл) — татар яҙыусыһы һәм публицисы.
Биографияһы
Әмирханов Мөхәммәтфәтих Зариф улы (Фәтих Әмирхан) 1886 йылдың 1 ғинуарында Ҡазан ҡалаһында, Яңы-Татар биҫтәһенең «Иҫке-Таш мәсете» имамы ғаиләһендә тыуған. Шул ваҡытта иң популяр булған «Мөхәмәҙиә» мәҙрәсәһендә уҡый.
1905—1907 йылдарҙа «Йәштәрҙе тәрбиәләү» журналының секретары булып эшләй. 1907 йылда Ҡазанда «Әл-Ислами» гәзите ойоштора.
1909 йылда эсперанто теленән татар теленә дәреслек тәржемә итә.
1912 йылдан алып 1917 йылға тиклем «Ҡояш» исемле милли гәзит менән етәкселек итә, «Аң» әҙәби-нәфис һәм «Ялт-йолт» юмористик журналдарында яҙыша. Шағир Ғабдулла Туҡай менән дуҫлаша. Фәтих Әмирхандың тормошо әхлаҡи эҙләнеүҙәр, шиктәр, борсолоуҙар менән тулы. Рәсәйҙә революцион үҙгәртеп ҡороуҙарға яҙыусы ҙур өмөт итә. Татарҙарҙың мәҙәни яңырыуҙарында Әмирхан инанған көнбайышсы тип иҫәпләнә.
Әмирхан Февраль революцияһын ҡыуанып ҡаршы ала. 1920 йылда Татар АССР-ының ойошторолоуын сәләмләй.
Һуңғы көнгәсә тиклем публицист суд рәйесе урынбаҫары булып эшләгән ағаһының ғаиләһендә, Оло Ҡыҙыл һәм Жуковский урамдары киҫелешендәге йортта (Жуковский урамы, 12/46 һанлы йорт) йәшәй.
1914-1918 йылдарҙағы Беренсе донъя һуғышы һәм Граждандар һуғышынан ҡалған тетрәнеүҙәр, Волга буйындағы аслыҡ, ҡаты ауырыуы (ике аяғын да көҙән һуға), Әмирханды мистицизмға килтерә һәм вафатына тиклем дауам итә. Яҙыусы 1926 йылдың 9 мартында вафат була һәм мосолман зыяратында, олатаһы, атаһы, ағалары ҡәбере эргәһендә ерләнә.
Хәтер
Фәтих Әмирхан хөрмәтенә Ҡазан ҡалаһының Яңы Савин районында урынлашҡан ҡала проспекты атала.
Ҡадиров
Ҡадиров — фамилия.
Емелин Анатолий Анатольевич
Емелин Анатолий Анатольевич (3 октябрь 1964 йыл) — хоккейсы, тренер. Шайбалы хоккей буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1993). Дуҫлыҡ ордены кавалеры (1996).
Биографияһы
Анатолий Анатольевич Емелин 1964 йылдың 3 октябрендә Өфө ҡалаһында тыуған. Шайбалы хоккей буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1993). А. Н. Емелиндың улы. Урал физик культура академияһы тамамлаған (1997). «Салауат Юлаев» СДЮШОР-ы тәрбиәләнеүсеһе (тренерҙары В. Н. Денисов, В. П. Чариков). Салауат Юлаев исемендәге спорт клубы (1981—87, 1988—90), «Лада» (1990—98) командалары, Швеция клубы (1992—93) өсөн уйнай. Европа Кубогын яулаусы (1997), Бөтә донъя универсиадаһы чемп. (1989), Милләт-ара хоккей лигаһы чемпионаты (1994, 1996) һәм уның Кубогын яулаусы (1994), Европа Суперкубогының (1997), Европа Кубогының ( 1995), Бөтә донъя универсиадаһының (1991), Милләт-ара хоккей лигаһы (1993, 1995) һәм Рәсәй (1997) чемпионаттарының көмөш призёры. Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы (1992—96). Дуҫлыҡ ордены менән бүләкләнгән (1996). 1998 йылда алып тренерлыҡ эшендә.
Граф күле
Граф күле  (русса Графское озеро ) —Таналыҡ йылғаһының үрге ағымындағы һыуһаҡлағыс. Мерәҫ ауыл Советы биләмәһендә, Рәсәйҙә Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районының үҙәк өлөшөндә урынлашҡан.
Һыу ятҡылығының исеме XIX быуат аҙағында был урында беренсе быуа төҙөгән Бельгия алтын приискыһы хужаһы, граф Э. В. Роттермунд титулынан килеп сыҡҡан .. Был беренсе быуа әлеге ваҡыттағы һыуһаҡлағыс майҙанынан тиҫтәләрсә тапҡырға кәмерәк булған.
Һыуһаҡлағыс Ирәндек һырты итәгендә Мерәҫ ауылынан көньяҡ-көнбайыштараҡ, Таналыҡ йылғаһының һул ҡушылдыҡтары — Акменда һәм Кесе Корсага араһында йәйелеп ята. Һыуһаҡлағыстың һыу өҫтө майҙаны 237 гектар тәшкил итә, күләме — 2 млн м³. Киҫелеш бейеклеге — 492,9 м. 1975 йылда сафҡа индерелгән. Таш быуа, оҙонлоғо 250 м, һырты буйынса киңлеге — 7 метр. Һыуһаҡлағыстың гидротехник ҡоролмалары IV класс хәүефлеккә ҡарай.
Һыуһаҡлағысҡа көнсығыш яғынан инеп торған, ағас ултыртылғанна ярымутрауҙа шул уҡ исемле «Граф Күле» балалар турбазаһы бар. Турбаза йыл әйләнәһенә эшләй, 28 гектар майҙан биләй.
Ҡарлыман мәмерйәһе
Ҡарлыман мәмерйәһе  — Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районындағы мәмерйә. Тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965). Вертикаль һәм горизонталь тектоник ярыҡтар киҫешкән урында барлыҡҡа килгән.
Урынлашыуы
Ҡарлыман мәмерйәһе Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районында урынлашҡан. Өршәк-Ағиҙел араһында, Ҡарлыман карст йылғаһы бассейнында, Ҡарлыман ауылынан — 3 км, Ҡырмыҫҡалы ауылынан (район үҙәге) 10 км алыҫлыҡта ята.
Бейек гипслы ҡая (урындағы халыҡ Олотау тип атай) нигеҙендә барлыҡҡа килгән. Мәмерйәгә илткән юл буйында бәләкәй генә күлдәр күп. Барыһы ла карст соҡорҙары урынында хасил булған.
Географияһы
Мәмерйәгә элек бер-береһенән 10 м алаҫлыҡтағы ике уйым аша инеп булған. Әлеге ваҡытта таштар емерелеп төшөп, бер уйымы бикләнгән.
Кололак
Кололак (Կոլոլակ) — башлыса һөйәкле һурпалы һарыҡ итенән бешерелгән әрмән ашы. Асылда, кололак — үткәрелгән ит йоморсалары менән аш. Ләкин ул аҙыҡ-түлек составы, тәме һәм технологияһы буйынса, быға оҡшаш Европа ризыҡтарынан ныҡ айырыла.
Күп кенә әрмән ризыҡтары кеүек, кололактың да бер нисә төрө бар, әҙерләү рәүеше менән ябай кололак, фаршлы кололак,  шушин кополагын айырып йөрөтәләр.
Ҡарлыман мәмерйәһе
Географияһы
Әүҙем карст зонаһында урынлашҡан. Мәмерйә юлында карст соҡорҙары күп. Ҡайһылары һаҙлыҡҡа әүерелгән. Тап-таҙа һыуы менән ҡыуандырып ятҡандары ла етерлек.
Мәмерйә эргәһендә ер аҫты шишмәһе — Һарыйылғаның ҡоро үҙәне беленеп тора. Тау тоҡомдарында ҡусҡарҙарҙың ташҡа әйләнгән һөлдәләрен осратырға мөмкин. GPS-координаталары: N 54°17’22"; E 56°10’06"
Флора һәм фаунаһы
Флора: ҡамыш, тәлмәрйен тәңкәһе, аҡ томбойоҡ, һары томбойоҡ һәм башҡалар.
Фауна: йәйгелеккә кескәй генә күлдәренә ҡыр өйрәктәре, аҡсарлаҡтар килә. Шулай уҡ, мәмерйә эргәһендәге күлдәрҙә һаҙан, суртан, алабуға һәм башҡа бик күп төр балыҡтар тереклек итә.
Пенка (Вохтома ҡушылдығы)
Пенка — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохтома йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Суй-Я
Суй-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ялбын-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тальма-Вож
Тальма-Вож — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тальма-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ла-Серена (Чили)
Ла-Серена  (La Serena) — Чилилағы ҡала. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның һәм Кокимбо өлкәһенең административ үҙәге. Ҡала менән коммуна Эльки провинцияһына ҡарай. Ҡала аша Панамерикан таш юлы һәм тимер юл үтә.
Коммунаның майҙаны — 1893 км². Халыҡ һаны — 177607 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 98,24 кеше/км². 1544-се йылда испан конкистадоры Педро де Вальдивия ҡалаға нигеҙ һала.
Географик урыны
Чилиҙың баш ҡалаһынан (Сантьяго) 425 саҡрым төньяҡта, Эльки йылғаһының Тымыҡ океанға ҡойған ерендә урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
Административ бүленеш
Коммуна 17 райондан тора:
Соденьга
Соденьга (Содельга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының һул ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Урыҫ теле
Урыҫ теле (шулай уҡ рус теле; русский язык) — рус халҡының милли теле, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының 6 рәсми теленең береһе, элекке Советтар Союзында һәм Варшава блогында йәшәгән халыҡтарҙың милләт-ара аралашыу сараһы, Башҡортостанда ике рәсми телдең (башҡорт теле менән бер рәттән) береһе. Һиндевропа тел ғаиләһенә керә. Славян телдәренең көнсығыш төркөмөнә ҡарай. Урыҫ теленең нигеҙе итеп Урта Урыҫ диалекттары алынған. Имләһе — кирил алфавиты.
Донъяла киң таралған телдәрҙең береһе — һөйләшеүселәр һаны буйынса алтынсы һәм туған теле кеүек белеүселәр һаны буйынса һигеҙенсе урынды биләй. Шулай уҡ урыҫ теле иң күп таралған славян теле һәм географик яҡтан да туған телдәре кеүек белгәндәр иҫәбе буйынса ла — Европала иң таралған тел.
Урыҫ теле — Рәсәй Федерацияһының рәсми теле, Белоруссияла ике дәүләт теленең береһе, Ҡаҙағстандың, Ҡырғыҙстандың һәм башҡа илдәрҙең рәсми телдәренең береһе, Үҙәк Евразияла, Көнсығыш Европала, элекке Советтар Союзы илдәрендә төп милләт-ара аралашыу теле, БМОның алты эш теленең береһе, ЮНЕСКО һәм башҡа халыҡ-ара ойошмаларының теле.
Рәсәйҙә урыҫ телен белеүселәр һаны 137,5 млн кеше тәшкил итә (2010). Донъяла урыҫ телендә барлығы 260 миллионға яҡын кеше һөйләшә (2014).
Морфологик төҙөлөшө буйынса урыҫ теле башлыса флектив тел, синтетик тел. Лексемаларҙың грамматик мәғәнәһе, ҡағиҙә булараҡ, ялғау (флексия) ярҙамында бирелә. Ғәҙәттә һәр флексия бер үк ваҡытта бер нисә мәғәнә бирә. Урыҫ телендә, синтетик формалар менән бер рәттән, шулай уҡ аналитизм эементтарының үҫеше күҙәтелә.
Урыҫ теленең синтаксисы һүҙҙәр тәртибенең сағыштырмаса ирекле булыуы һәм ябай һөйләмдәрҙең бер компонентлы һәм ике компонентлы структураларының ҡапма-ҡаршы ҡуйылыуы, ҡатмарлы һөйләмдәрҙең өс төрө булыуы, интонацион сараларҙың әүҙем роле менән билдәләнә.
Урыҫ теленең лексик составы нигеҙҙә — төптән килгән үҙ һүҙҙәренән (исконно) тора. Лексик фондты тулыландырыу сараһы — үҙ моделдәре буйынса һүҙҙәр барлыҡҡа килтереү һәм икенсе телдәрҙән үҙләштереү. Иртә үҙләштнерелгәндәргә сиркәү-славян һүҙҙәре, грек һәм төрки телдәрҙән индерелгән һүҙҙәр ҡарай. XVIII быуаттан голланд, немец һәм француз үҙләштермәләре, XX быуаттан — инглиз үҙләштермәләре өҫтөнлөк итә.
Урыҫ теле диалекттары ике урыҫ наречиеһына: төньяҡ һөйләше һәм көньяҡ һөйләше төркөмләнә. Ике һөйләш араһында хәҙерге әҙәби урыҫ теленең нигеҙен тәшкил итеүсе күсемле урта урыҫ һөйләше урын алған (локализуются).
Урыҫ теле үҫеше тарихында өс төп осор: урыҫ, белорус һәм украин телдәре өсөн дөйөм боронғо урыҫ теле (VI—XIV быуаттар), иҫке урыҫ һәм бөйөк урыҫ (XIV—XVII быуаттар) һәм милли урыҫ теле осоро (XVII быуат уртаһынан). Яҙма нигеҙендә иҫке славян кириллицаһы ята.
Урыҫ теле тураһындағы фәндәр комплексы лингвистик русистика тип атала.
Атама тураһында
«Русский язык» лигвонимы боронғо «Русь» этнонимы һәм топонимы менән тиңләштерелә. Күп кенә тарихи үҙгәрештәр арҡаһында (-о- формалары килеп сығыуы һәм -сс- һымаҡ ике «с» хәрефле булып китеүе менән бәйле) телдең, халыҡтың һәм дәүләттең хәҙергесә атамалары барлыҡҡа килгән: «русский язык», «русские», «Российское государство».
Төрлө осорҙарҙа «русский» атамаһы менән бер рәттән «российский» һәм «великорусский» лигвонимдары ла ҡулланылған. Тәүгеһе Рустең грек телендәге — «Россия» атамаһынан, икенсеһе «Великая Русь (Великороссия») — «Бөйөк Русь (Рәсәй)» хоронимынан килеп сыҡҡан. «Российский язык» («рәсәй теле») атамаһы XVII быуатта барлыҡҡа килә һәм XVIII быуатта киң тарала, ул атаманы Михаил Васильевич Ломоносов («Российская грамматика») ҡулланған. XIX быуаттың беренсе яртыһында был лингвоним архаик төҫ ала һәм лексик историзмдар рәтенә ҡаратыла. «Великорусский» (йәки «великоросский») Кесе Русь, Белая Русь һәм Бөйөк Русте ҡапма-ҡаршы ҡуйыу барлыҡҡа килгәндән һуң ҡулланыла башлай һәм йышыраҡ милли йәки әҙәби телде билдәләү өсөн түгел, бөйөк урыҫтарҙың (великорустар) диалект һөйләшен билдәләү маҡсатында ҡулланыла. XX быуат башында «великорусский» термины әүҙем ҡулланыштан сыға.
Ареалы һәм урыҫ телен ҡулланыусылар һаны
Урыҫ теле таралған төп территория — Рәсәй Федерацияһы. Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2010) мәғлүмәттәре буйынса, урыҫ телендә һөйләшеүселәр һаны мең кеше (рус телен белеүенә ҡарата бирелгән яуап биреүселәр һанының 99,4 %), шуларҙан з них урыҫтар —  мең кеше. Ҡалаларҙа урыҫ телен 101 млн кеше (99,8 %), ауыл ерендә — 37 млн кеше (98,7 %) белә. Урыҫ телен туған тел булараҡ мең кеше күрһәтте, шуларҙың —  меңе урыҫ, украиндар — 1456 мең, татарҙар — 1086 мең 2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 142,6 млн кеше (99,2 %) урыҫ телен белеүен күрһәтте.