cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Коелестис атласы
thumb| [[Дерби музейы һәм сәнғәт галереяһына һаҡланған күсермәнең титуль бите]] Коелестис атласы (Atlas Coelestis) — короллектең беренсе астрономы Джон Флемстид күҙәтеүҙәренә нигеҙләнеп төҙөлгән йондоҙло күк атласы. Атлас 1729 йылда, автор үлгәндәң һүң нәшер ителә. Атлас ул заманда нәшер ителгәндәр араһында иң ҙүр форматлыһы, үҙ эсенә Джеймс Торнхилл авторлығында рококо стилендә рәсемләнгән 26 йондоҙлоҡто алған. Унда шулай уҡ Абрахам Шарп төҙөгән планисфераларҙа күһәтелгән.
Тарихы
Яңы атлас баҫтырыуҙың төп маҡсаты Джон Флемстидтың Иоганн Байерҙың "Уранометрия"һында (1603 йыл) ҡабул иткелгән йондоҙлоҡтарҙың рәсемен үҙгәртеү теләге була. Байер йондоҙлоҡтарҙы аҫтан күренгән итеп һүрәтләй (Птомелей заманындағы алдан күренгән итеп түгел, был ҡулланғанда артың буталсыҡ туҙыра).
Телескоп күҙәтеүҙәренә нигеҙләнеп төҙөлгән атлас «Atlas Coelestis» Флемистад үлеп ун йыл үткәс кенә ҡатыны Джозеф Кроствэйт(Joseph Crosthwait) Абрахам Шарп ярҙамы менән нәшер итеп сығара.
Публикация ҙүр уңышҡа эйә була, атлас яҡындағы быуатта профессиональ астрономдар һылтанмалар ҡуйған төп объектҡа әйләнә. Шулай ҙа хеҙмәтте өс йүнәлеш буйынса тәнҡитләйҙәр: хаҡы юғары була, размеры бик ҙур (ҡулланыу уңайһыҙ була), нәфис биҙәлеше бик түбән була (Торнхилл иллюстрацияларын бигерәктә тәнҡитләйҙәр, Һыуҡояр йондоҙлоғо рәсемен айырым рәүештә). Краб һымаҡ томанлыҡты асыусы Джон Бевис атласты яҡшыртырға тырыша; 1745 йылда ул бәләкәйерәк размерлы төҙәтелгән һәм нәфис рәсемдәр менән тулылындарылған "Uranographia Britannica" нәшер итә. Хеҙмәт рәсми рәүештә баҫтырылып сығарылмай, бөгөнгө көндә уның 16 күсермеһе булыуы билдәле. Нәтижәлә, 1690 йылдарҙа француз инженеры Николь Фортен (Nicolas Fortin), 1770йылдарҙа астроном Пьер Ле Монье (Pierre Charles Le Monnier) һәм Француз фәндәр академияһынан Шарль Мессье хеҙмәтте яңырталар. Яңы атлас Atlas Fortin-Flamsteed тип атала, форматы буйынса төп нөхсәнән өс тапҡар бәләкәйерәк һәм шул уҡ таблицалар төҙөлөшөн һаҡлап ҡала. Бынан тыш Андромеда, Ҡыҙ һәм Һыуҡояр кеүек бер нисә иллюстрация нәфис ретушлау үтә. Томанлыҡ исемдере француз телендә бирелә; бынан тыш Флемстид угәндән һун асылған бер нисә томанлвҡ өҫтәлә. 1795 йылда Атластың яңыртылғын яңы юрамаһы баҫыла, томанлыҡтар һаны тулыландырыла.
Хәйруллин Әбделбарый Хәби улы
Хәйруллин Әбделбарый Хәби улы (1 февраль 1955 йыл) — Рәсәй ислам эшмәкәре. Ырымбур Үҙәк йәмиғ мәсете имам-хатибы, Ырымбур өлкәһе мосолмандарының Диниә назараты мөфтөйө (1994—2015).
Биографияһы
1955 йылдың 1 февралендә Башҡорт АССР-ы Борай районы Ҡуҙбай ауылында тыуған.
Өфө авиация институтының технологик факультетына уҡырға инә. Бер йылдан донъяуи белемде дини белем файҙаһына ҡалдыра һәм Исламды өйрәнә башлай.
1977 йылда Бохарала Мир-Ғәрәп мәҙрәсәһенә уҡырға инә. 1982 йылда мәҙрәсәне тамамлағандан һуң Өфө йәмиғ мәсетенең имам-хатибы итеп тәғәйенләнә. 1986 йылда Ташкент университетына уҡырға инә, уны 1990 йылда тамамлай.
Ҡоро Речка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы  Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лойтенталь
Лойтенталь (Leutenthal) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 264 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,5 км2. Диңгеҙ кимәленән 230 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99439 һәм автомобиль коды — AP.
Ағаоғлу Сүрейя
Ағаоғлу Сүрейя (төр. Süreyya Ağaoğlu, 1903—1989) — әзербайжан сығышлы төрөк яҙыусыһы һәм юрисы, Төркиә тарихында беренсе ҡатын-ҡыҙ —адвокат.
Биографияһы
Сүрейя Ағаоғлу әзербайжан ,һуңынан төрөк сәйәсмәне Әхмәт Ағаоғлуның (тур. Ahmet Ağaoğlu ) ҡыҙы. Әзербайжан демократик республикаһы ҡолатылғандан һуң, 1920 йылда ғаилә Төркиәгә эмиграцияға китә. Сүрейя Истанбул университетының юридик факультетын тамамлай. 1927 йылдан алып вафат булғанға тиклем адвокат булып эшләгән. Хоҡуҡи мәсьәләләргә ҡағылышлы күп мәсьәләлргә мөрәжәғәт иткән ике китап авторы булып тора: «Мин Лондонда нимә күрҙем» «Что я видела в Лондоне» (Londra'da Gördüklerim) һәм «Бына шулай үтте ғүмер» «Вот так прошла жизнь» (Bir Hayat Böyle Geçti). Истанбулда инсульттан вафат була.
2003 йылда уның хөрмәтенә иҫтәлекле көмөш тәңкә сығарыла.
Хәйруллин
Хәйруллин — фамилия.
Ҡаяу
Ҡаяу (урыҫ.Жало) — саға торған төрлө бөжәк, ҡорт, йылан, саяндың ағыулы сәнскесе ,ҡайһы бер хайуандарҙа һәм үҫемлектәрҙә ағыу йәки электр һуғыуы ебәреүсе ағза. Бөжәктәрҙә( бал ҡорто, һағыҙаҡ һ.б.) ҡорһаҡ аҫтының һуңғы быуынтығында урынлашҡан.
Мархасин Илья Львович
Мархасин Илья Львович (27 апрель 1919 йыл—21 апрель 1988 йыл) — физик. Техник фәндәр докторы (1966), профессор (1968). БАССР‑ҙың атҡаҙанған нефтсеһе (1967), СССР‑ҙың юғары мәктәп отличнигы (1979), нефть сәнәғәте (1980) отличнигы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
Ҡаяу
Ул һаҡланыу сараһы (ҡоралы) булып тора. Бал ҡорттары был уникаль ҡорал менән умарталарын дошмандарынан һаҡлай. right|thumb| [[Һағыҙаҡ ҡаяуы ағыу тамсыһы менән ]]
Мархасин Илья Львович
Биографияһы
Илья Львович Мархасин 1919 йылдың 27 апрелендә Киевта тыуа. 1943 йылда Баҡыла Әзербайжан университетын тамамлай. 1949 йылдан алып ул ғилми-тикшеренеү институтында эшләй башлай, ҡатлам шыйыҡлыҡтарын фильтрлау процестарын һәм уларҙың нефть биреүсәнлегенә йоғонтоһон тикшерә. . 1952 йылдан алып Өфө нефть сәнәғәте ғилми-тикшеренеү институтында эшләй. 1968 йылда Өфө нефть институтының кафедраһы мөдире вазифаһына техник фәндәр докторы, профессор Илья Львович Мархасин саҡырыла. Ул килгәс, физика кафедраһы институттың төп кафедралары менән бер рәткә әйләнә. Кафедра илдең алдынғы ғалимдары йыйылған Бөтә Союз семинарҙары һәм конференцияларын үткәреү инициаторы булып сығыш яһай.
Мархасин И.Л. 1988 йылдың 21 апрелендә Өфөлә вафат була
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлеге нефть ҡатламы физикаһына арналған. Мархасин тарафынан нефть һәм нефть продукттарының физик‑химик механикаһы, нефть ҡатламдарына һыу ебәргәндә ҡулланылған химик реагенттарҙы фильтрлау ваҡытындағы процестар тикшерелгән, ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген арттырыу, сәнәғәттәге ағынты һыуҙы таҙартыу ысулдары эшләнгән. Мархасин етәкселегендә ҡаты йөҙ өҫтөндәге нефттең сик ҡатламын өйрәнеү аппараттары, нефтле ағынты һыуҙы, сәнәғәттәге ағынты һыуҙы электр‑флотация юлы менән таҙартыу ҡоролмалары төҙөлгән. 250‑гә яҡын фәнни хеҙмәт һәм 20 уйлап табыу авторы
Һарыһаҙ (йылға)
Һараһаҙ  — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһының Аҙнаҡай районы биләмәләрендә аға. Йылға Стәрле йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028510
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102851
- Бассейн коды — 10.01.01.013
- ГӨ буйынса томы — 11
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1
Норҡан
Норҡан (Норканово) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 132 кеше. Почта индексы — 452812, ОКАТО коды — 80259875005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Пфистер йорто
Пфистер йорто (франц. Maison Pfister) — бина француз ҡалаһы Кольмарҙа 1537 йылда төҙөлгән һәм беҙҙең көндәргә тиклем килеп еткән. Ҡаланың иҫтәлекле урындарының береһе. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙә Фистер йорто тип билдәләнә.
Тарихы
Пфистер йорто 1537 йылда Безансон ҡалаһынан эшләпәсе Людовик Шерертарафынан төҙөлә.
Йорт биш ҡатлы, аҡ төҫтә, штукатурланған. Ул көмбәҙ аҫтындағы биш ҡатлы башнянан ғибәрәт. Пфистер йортоноң икенсе ҡаты сграффито менән биҙәлгән. Бинаның өсөнсө ҡатында сәскәләр менән уратылған лоджия урынлашҡан. Аҫтан уны ағас брустар тотоп тора. Бинаның мөйөшөн йәшел төҫтәге конус ҡыйыҡ менән эркер биҙәй. Йорттоң оҙон ағас галереяһы, ике ҡатлыҡ мөйөш эркеры һәм бәләкәй башняһы бар. Йорттоң фасадын библия сюжеттарына, изгеләрҙең һәм герман императорҙарының һүрәте менән фрескалар биҙәй, улар ренессанс мотивтарының орнаменттары менән йәнәш тора. Йорттоң башняһында ауыш баҫҡыс урынлашҡан. Йортто ағастан семәрләп эшләнгән балкондар, эркерҙарҙа фигуралы тәҙрәләр биҙәй.
Бина итальян декоратив эелементтарҙың өлөшө менән готик һыҙаттарға эйә.
XIX быуатта бинаға Пфистер ғаиләһе хужа була, йорт уның фамилияһы буйынса  бөгөнгө көнгә тиклем атала.
Пфистер йорто — ҡалала  иң танылған ҡоролмаларҙың береһе. Пфистер йорто менән йәнәш ҡаланың тағы ла бер иҫтәлекле урыны — Адольф йорто урынлашҡан.
Пфистер йорто Кольиарҙың иң матур урта быуат йортона ҡарай.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Урюп
Урюп — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2542/1266 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 223 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Еплен-Пеу
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Солтанова Флүрә Мәхмүтйән ҡыҙы
Солтанова Флүрә Мәхмүтйән ҡыҙы (25 ғинуар 1966 йыл) — журналист. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2003). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге Хөкүмәт премияһы лауреаты (2009). Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы ағзаһы (1999).
Биографияһы
Флүрә Мәхмүтйән ҡыҙы Солтанова 1966 йылдың 25 ғинуарында Башҡорт АССР‑ының Йылайыр районы Ашҡаҙар ауылында тыуған.
Урта мәктәпте тамамлағандан 1983—1984 йылдарҙа «За коммунизм» гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр булып эшләй.
1990 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай һәм артабан хеҙмәт юлын «Башҡортостан» ДТРК‑ның радиотапшырыуҙар студияһында дауам итә: мөхәррир, хәбәрсе, өлкән мөхәррир, комментатор була. 2002 йылдан — «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһында эшләй. 2003 йылда «Салауат эҙҙәре буйлап» Башҡортостан Журналистары экспедицияһында ҡатнаша. «Оло Башҡортостан», «Йәдкәр» радиотапшырыуҙары, республиканан ситтә йәшәүсе башҡорттарҙың тормошона арналған «Алыҫ араларҙы яҡынайтып», «Ватандаштар» телетапшырыуҙары, шулай уҡ тарих, мәҙәниәт, башҡорт халҡының билдәле шәхестәренә арналған тапшырыуҙарҙың авторы һәм алып барыусыһы.
Прогресс (Күгәрсен районы)
Прогресс (Прогресс) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 11 кеше. Почта индексы — 453334, ОКАТО коды — 80238875005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Жаринов Виктор Викторович
Уҡытыусы эшмәкәрлеге
1972—1997 йылдарҙа (өҙөклөктәр менән) Мәскәү энергетика институтында математик анализ, һыҙыҡлы алгебра, комплекслы анализ, математик физика буйынса курстар уҡый, 1997—1999 йылдарҙа Рәсәй технология университетында (МИРЭА) математик анализ буйынса курстар уҡый, 1997 йылдан әлеге ваҡытҡа тиклем экология һәм тәбиғи фәндәр институтында (ИНЕСНЭК) һыҙыҡлы алгебра һәм комплекслы анализ буйынса курстар уҡый
Ике уҡыусыһы фән кандидаты, бер уҡыусыһы фән докторы.
Нырвожа
Нырвожа — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Выкошма йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Худяков Всеволод Игоревич
Худяков Всеволод Игоревич (8 февраль 1989 йыл, Хабаровск, СССР) — Рәсәй марафонсыһы һәм ультрамарафонсыһы, 100 километрға йүгереү буйынса ике тапҡыр Рәсәй чемпионы (2009, 2012), Рәсәйҙең спорт мастеры.
Биографияһы
Мәскәүҙә йәшәй, Мәскәү дәүләт тимер юл университеты (МИИТ) студенты, «Локомотив» Рәсәй Физкультура-спорт йәмғиәте өсөн сығыш яһай.
Спорт карьераһы
Йүгереү дистанцияларының киң диапазонында — 3000 метрҙан алып тәүлек буйына йүгереүҙә сығыш яһай, тик төп специализацияһы — 100 саҡрымға йүгереү.
8 йыл (2009 йылдан алып әлеге көнгә тиклем) еңел атлетика буйынса Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы булып тора.
100 километрға йүгереүе буйынса күп тапҡыр Европа һәм донъя чемпионаттары ҡатнашыусыһы (2010, 2011, 2012, 2015).
100 километрға йүгереү
2008 йылдың 31 майында «100 km del Passatore» ярышында 100 км-ға йүгереүҙә 20 йәшкә тиклемге төркөмдә иң юғары Европа ҡаҙанышына өлгәшә — 7:06.23. Дүрт тапҡыр, 2008—2011 йылдарҙа, 100 километр Италияла «100 km del Passatore» ярышында 100 километрға йүгереүҙә ҡатнаша.
100 км-ға йүгереү буйынса ике тапҡыр Рәсәй чемпионы:
Хәрби-техник университет
Хәрби-техник университет — Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығы (Рәсәй оборона министрлығы) хәрби хеҙмәткәрҙәрен әҙерләү, квалификацияһын күтәреү һәм белемдәрен арттырыу системаһындағы элекке Рәсәй юғары уҡыу йорто (хәрби), Мәскәү өлкәһенең Балашиха ҡала округында урынлашҡан.
Эстәүәнзе
Эстәүәнзе' (Стивинзя) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡыҙаш йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Хәрби-техник университет
Тулы исеме: Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының юғары профессиональ белем биреү федераль дәүләт бюджет хәрби белем биреү учреждениеһы «Хәрби-техник университет» (ФГБВОУ ВПО «ВТУ» Рәсәй Оборона министрлығы).
Худяков Всеволод Игоревич
100 километрға йүгереү
2012 йылдың 17 февралендә Мәскәүҙә — 17:05.03.
Эстәүәнзе
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Худяков Всеволод Игоревич
100 километрға йүгереү
2015 йылдың 12 сентябрендә Европа һәм донъя чемпионатында 100 километрҙа 6:43.13 һәҙәмтәһе менән шәхси рекорд ҡуя һәм етенсе урын ала.
Хәрби-техник университет
Белем биреү эшмәкәрлеге хоҡуғына лицензияһы: № 90Л01 0000530, теркәлгән № 0491, 27 декабрь 2012 йыл.
Худяков Всеволод Игоревич
Башҡа дистанциялары
2008 йылдың 6-7 сентябрендә «Үҙеңде һына» тип аталған ярышта 20 йәшкә тиклемгеләр төркөмөндә 24 сәғәттә 232 км 500 метр йүгереп, донъя ҡаҙанышын ҡуя.
Эстәүәнзе
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Худяков Всеволод Игоревич
Башҡа дистанциялары
2009 йылдың 30-31 ғинуарында «Пассатор» кубогына «Мәскәү төнө» 6-ты сәғәтлек марафонда 20 йәшкә тиклемгеләр араһында юғары донъя ҡаҙанышы күрһәтә — м. 85 359
Хәрби-техник университет
Аккредитация, № ВВ 000877, теркәлгән № 0867, 24 март, 2011 йыл.
Худяков Всеволод Игоревич
Тренер
2008 йылдан һәүәҫкәр спортсылар менән шөғөлләнә.
Хәрби-техник университет
Тарихы
Рәсәй Федерацияһы оборона министрлығының Хәрби-техник университеты хәҙерге исеме менән 2012 йылдан алып йөрөй, ә үҙенең тарихы 1967 йылда башлана. Мәскәү өлкәһенең Балашиха ҡалаһында, граждандар оборонаһының 147-се айырым механизацияланған полкы базаһында, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Советтар Союзы Маршалы В. И. Чуйков инициативаһы буйынса, СССР Оборона министры бойороғо нигеҙендә, СССР Ҡораллы Көстәренең граждандар оборонаһы ғәскәрҙәре команда составын әҙерләү өсөн, 1967 йылдың 8 апрелендә өс йыллыҡ уҡыу мөҙҙәте менән Мәскәү граждандар оборонаһы хәрби училищеһы ойошторола. Училищела 3 майҙа уҡыу башлана. Был көн хәрби уҡыу йортона нигеҙ һалынған көн тип һанала. 1967 йылдың 19 декабрендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы нигеҙендә, Советтар Союзы Маршалы. В. И. Чуйков, училищеға Грамота һәм Хәрби байраҡ тапшыра.
1978 йылдың 15 июлендә училищены тамамлаусыларға юғары хәрби-махсус белем тураһында беренсе диплом тапшырыу тантанаһы була.
Университетта курсанттар, һәм шулай уҡ студенттар уҡый.
Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 1998 йылдың 2 февралендәге ҡарары менән училище Рәсәй махсус төҙөлөш хәрби-техник университеты итеп үҙгәртелә.
1999 йылдың сентябренән, хәрби юғары уҡыу йорттары араһында тәүге тапҡыр, хәрби-техник университетта түләүле нигеҙҙә, штаттан тыш инженер факультетында граждан йәштәр араһында студенттарҙы уҡытыу башлана.
2007 йылдың 22 декабрендә Хәрби байраҡтың яңы өлгөһө тапшырыла.
Рәсәй Ҡораллы Көстәрен реформалау менән бәйле 2012 йылдың 1 сентябренән университет агентлыҡтан Оборона министрлығына күсерелә, һәм 2014 йылдың 2 майында Хәрби-техник университетҡа яңы байраҡ тапшырыла.
2015 йылдың ноябрендә Хәрби-техник университет бөтөрөлә. Университет курсанттары уҡыуын армия генералы А. В. Хрулёв исемендәге материаль-техник тәьмин итеү хәрби академияһында дауам итәләр. Хәрби-техник университет территорияһында Бөйөк Петр исемендәге стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре Хәрби академияһы урынлаша.
Факультеттары
2013—2015 йылдарҙа университетта уҡытыу бер нисә факультетта алып барыла:
Атаҡлы тамамлаусылары
А. Я. Опарин, майор, Советтар Союзы Геройы (1982 йылда, үлгәндән һуң), ә 1982 йылда Опарин Александр Яковлевич курсанттарҙың 4-се ротаһы составы исемлегенә мәңгелеккә индерелә;
В. И. Исаков, армия генералы, Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренең Тыл начальнигы, Рәсәй Федерацияһы Оборона министры урынбаҫары;
В. В. Смирнов, 1970 йылда сығарылған, генерал-полковник, Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәре Генераль штабы начальнигы урынбаҫары, Баш ойоштороу-мобилизация идаралығы начальнигы;
Г. Н. Кирилл, 1973 йылда тамамлаған, генерал-полковник;
Александр Иванович Волосов, 1977 йыл тамамлаған, махсус төҙөлөш Федераль агентлығы директоры;
Н. А. Тимошенко, 1978 йылда сығарылған, генерал-майор, Рәсәйҙең Приморье крайы буйынса ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы начальнигы;
Е. В. Лизунов,1979 йылда тамамлай, курсанттарҙың 5-се ротаһы, генерал-майор
С. Э. Гавето, генерал-лейтенант;
В. Г. Пантелеенко, генерал-лейтенант;
В. В. Сафьянов, генерал-майор;
В. В. Степанов, 1983 йылда сығарылған, генерал-полковник, Рәсәй Федерацияһының граждандар оборонаһы эштәре, ғәҙәттән тыш хәлдәр һәм стихиялы бәлә-ҡаза эҙемтәләрен бөтөрөү буйынса Министрының беренсе урынбаҫары. Мәскәү Төньяҡ административ округы Префекты.
В. С. Бутко, 2000 йылда сығарылған, генерал-лейтенант, Рәсәйҙең Ростов өлкәһе буйынса ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы начальнигы.
Успенка (Избасс ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Радио
Ра́дио (radio — «нурланам, ебәрәм», radius — «нур») — мəғлүмəтте радио тулҡындары ярҙамында тапшырыу алымы.
Тарих
1872 йылда тәүге үткәргесһеҙ элемтәгә патентты Малон Лумис (Mahlon Loomis). Ул 1866 йылда үткәргесһеҙ элемтә сараһын уйлап табыуы тураһында иғлан итә. Германияла радионы уйлап табыусы тип Генрих Герц (1888), АҠШта — Дэвид Хьюз (1878), тағы ла Томас Эдисон (1875, патент алыу йылы — 1885), АҠШта һәм ҡайһы бер балкан илдәрендә — Никола Тесла (1891), Белоруссияла — Яков (Сармат-Яков-Сигизмунд) Оттонович Наркевич-Иодка (1890), Францияла — Эдуард Бранли (1890), Һиндостанда — Джагадиш Чандра Боше (1894 йәки 1895), Англияла — Оливер Джозеф Лодж (1894), Бразилияла — Ландель де Муру (1893—1894) иҫәпләнә.
Радиотулҡындар (радиотелеграфия) ярҙамында тәүге уңышлы мәғлүмәт менән алмашыныу системаһын уйлап табыусы тип ҡайһы бер дәүләттәрҙә Италия инженеры Гульельмо Маркони (1895) иҫәпләнә.
Рәсәйҙә радиотелеграфияны уйлап табыусы тип традицион рәүештә ''А. С. Попов'' һанала. Радиоэлемтә буйынса тәүге тәжрибәләрендә Поповтың радиоалғысы 60 метр аралығына тиклем радиосигналдар таба алған. 1895 йылдың 7 майында Санкт-Петербургта уҙған Урыҫ физик-химик йәмғиәте ултырышында А. С. Попов үҙенең уйлап сығарылған объектын — ғәмәлдә донъялағы тәүге булып торған радиоалғысын күрһәтә. 7 май көнө радионың тыуған көнө булып китә. Артабан радиоэлемтә 250 метр аралығында урынлаштырыла, ә тиҙҙән Попов уны 600 метрҙан ашыуға тиклем артырырға ирешә. 1899 йылғы Ҡара диңгеҙ флоты күнегеүҙәрендә Попов 20 километр алыҫлыҡа радиоэлемтә урынлаштыра, ә 1901 йылда — алыҫлыҡ 150 километрға етә. Бында төп ролде радиотапшырғыстың яңы ҡоролошо уйнай. А. С. Попов ҡатнашлығында Рәсәй флотында һәм ғәскәрендә радиоэлемтә индереү башлана.
АҠШта радионы уйлап табыусы тип Никола Тесла һанала. Ул 1893 йылда радиотапшырғысҡа һәм 1895 йылда радиоалғысҡа патенттар ала. Францияла үткәргесһеҙ телеграфияны уйлап табыусы тип когерерҙы (Бранли трубкаһын) төҙөүсе Эдуард Бранли (1890) оҙаҡ йылдар буйы һаналған.
Һиндостанда 1894 йылдың нояберендә Джагадиш Чандра Боше миллиметрлыҡ диапазонда радиотапшырыуҙы күрһәтә. . 1894 йылда Бөйөк Британияла Оливер Джозеф Лодж тәүгеләрҙән булып 40 метр аралыҡта радиотапшырыу һәм радиоалығысты күрһәтә.
Электромагнит тулҡындарын тапшырыу һәм алыу сараларын тәүге уйлап табыусыһы булып немец ғалимы Генрих Герц (1888) булып тора.
Радионы уйлап табыуҙың төп этаптарын артабанғыса күҙәтергә мөмкин:
Башҡортостанда
1927 йылда Өфөлə тәүге радио ҡабул итеү пункты һəм тəүге дəүлəт радиостанцияһы — Өфө радиотапшырыуҙар компанияһы төҙөлə. 1934 йылда Өфөлə тапшырыуҙарҙы даими рəүештə ҡабул итеү һəм таратыу радиостанцияһы төҙөлә. 1941 йылда Өфөгə Коминтерн исемендәге радиостанция эвакуациялана, ул 1942 йылдың июненəн Союз тапшырыуҙары режимында эшлəй. 1968 йылда СССР-ҙың икенсе программаһын трансляциялау өсөн тапшырғыстар файҙаланыуға индерелə, ультраҡыҫҡа тулҡын диапазонында (66—74 МГц) радиотапшырыуҙар башлана. 1977 йылда ГДР‑ҙың Берлин радиоһында «Өфө—Галле» дуҫлыҡ радио күпере тура эфирҙа уҙғарыла.
1980-се йылдар аҙағына ҡарата Башҡортостанда 490 радиотрансляция үҙəге һəм 103 миллион радионөктə иҫəплəнə. 1999 йылдан башлап Өфөлə радиотапшырыуҙар өсөн Европа стандарты — FM диапазоны (88—108 МГц) файҙаланыла башлай.
2000 йылдың сентяберенән алып «Юлдаш» һəм «Спутник 107 FM» каналдары трансляциялай башлайҙар. 1990‑сы йылдар башында Өфөлə «Роксана» һəм «Беренсе канал» коммерция музыкаль-күңел асыу каналдары эшлəй, 2005 йылдан алып «Манхэттен» радиоһы асыла. 2010 йылдың 7 февралендә «Ашҡаҙар» радиоһы эфирға сыға.
Крайова
Крайова (румын. Craiova ) — Румыния ҡалаһы, төбәктә Олтения төбәгендә урынлашҡан, Долж жудецаһының административ үҙәге.
Муниципиялағы халыҡ һаны — 304,142 мең кеше (2005). 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 97,48 % халыҡ — румындар, 1,5 % — сиған, 1 проценты — башҡа милләттәр. Күпселек халҡы православие христиандары.
2016 йылдарҙа ҡала халҡының һаны 387151 кеше тәшкил итә.
Этимология
Ҡаланың килеп сығыуы күпселек славян сығышы менән аңлатыла, уларҙа kral' — краль (король). Артабан атама kilkary, румынса crai, әммә славян суффиксы «ov» һаҡланған «Craiova».
Тарих
7 сентябрь, 1940 йыл, ҡалала Крайовский солох килешеүе төҙөлгән, уның шарттары буйынса Румыния Болгарияға Көньяҡ Добруджаны бирә һәм килешеүҙә ҡатнашҡан ике (этник әҙселектәрҙең халҡын) халыҡты алмаша һәм тирәләге территорияларҙың яңы сиктәре менән ризалаша.
1944 йылдың 5 октябрендә СССР ҡатнашлығында, Болгария хөкүмәте һәм Югославияның милли азатлыҡ комитеты араһында килешеү төҙөлә.
Иҡтисад
Automobile Craiova
Мәҙәниәт
Бухарестан һуң Крайова тарихи архитектура ҡомартҡылары һаны буйынса илдә икенсе урынды биләй. Унда университет һәм Электротехника институты бар.
Транспорт
Ҡаланан көнсығышта, ҡала үҙәгенән 7 км алыҫлыҡта, Крайова халыҡ-ара аэропорты урынлашҡан. ИАТА коды — CRA, ИКАО коды— LRCV.
Туғанлашҡан ҡалалары
Крайова ҡалаһының туғандаш ҡалалар түбәндәгесә:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Мария Һуҡыр ҡыҙҙар институты
Һуҡыр ҡыҙҙар Мария институты - Мариинский институт для слепых девиц (Санкт-Петербург) - Санкт-Петербургтағы Император Кешелекте яратыу йəмғиəтенең Һуҡырҙар институты бүлексәһе сифатында эшләгән күрмәгән ҡыҙҙар өсөн уҡыу йорто. Баҡса урамындағы 62 йорт һәм  Усачев тыҡрығы (хәҙерге Макаренко) мөйөшөндә урынлашҡан булған.
Тарихы
Рәсәйҙә һуҡырҙар өсөн махсус учреждениелар XIX быуат башында барлыҡҡа килә. Император Кешелекте яратыу йәмғиәтенең һуҡырҙар институты һәм Һуҡыр ҡыҙҙар Мария институты була. Ике учреждение ла Петербургта урынлашҡан.
Император Кешелекте яратыу йəмғиəтенең Һуҡырҙар институты - Рәсәйҙә һуҡырҙарға тәүге ярҙам учреждениеһы булараҡ асылған. Институтҡа билдәле француз тифлопедагогы Валентин Гаюи (Hauy) үҙенең һуҡыр ярҙамсыһы Шарль Фурнье менән нигеҙ һалған. Улар С.-Петербургҡа император Александр I саҡырыуы буйынса 1806 йылдың сентябрендә килгән. 1807 йылдың 10 авгусында император Александр I 1807 йылдың  15 уҡыусы өсөн иҫәпләнгән "Эшләп йөрөгән һуҡырҙар институты штаттары"на ҡул ҡуя. 1870-се йылдар аҙағында, бинаның ныҡ туҙыуы арҡаһында, институт Исидор фәҡир-меҫкендәр йортона күсерелә.
Һуҡыр ҡыҙҙар өсөн асылған институт
Һуҡырҙар институтының даими осраған проблемаларына ҡарамаҫтан, Император Кешелекте яратыу йәмғиәте советы һуҡыр ҡатын-ҡыҙҙар өсөн шундай учреждение асырға ҡарар итә. 1871 йылдың декабрендә Петербургта һуҡыр ҡыҙҙар өсөн Мария институты асыла. Уҡыу йортон буласаҡ императрица Мария Федоровна үҙ ҡанаты аҫтына ала, әммә "Мария" исеме Александр II-нең ҡыҙы бөйөк кенәзбикә Мария Александровнаның ҡыҙы хөрмәтенә бирелә.
Яңы институттың маҡсаты - кесе йәштәге һуҡыр ҡыҙ балаларға дини-әхлаҡи тәрбиә биреү һәм уларға көстәренән килгән кимәлдә үҙ-үҙҙәрен аҫрарлыҡ "сәнғәт, ҡул эштәре һәм һөнәрҙәренә" өйрәтеү була. Уҡыу программаһына Закон Божий, бармаҡтар һиҙгерлегенә таянып уҡырға һәм яҙырға өйрәтеү, рус теле һәм әҙәбиәте нигеҙҙәре, арифметика, ватан һәм  дөйөм тарих, география, ҡыҫҡаса тәбиғәт тарихы, музыка, йыр, гимнастика, шулай уҡ "хөкүмәткә һәм йәмғиәткә ҡарата кешенең төп бурыстары менән танышыу" инә.
Мария институты өсөн тәғәйенләнгән комплект 15 кешегә генә билдәләнгән. 1872 йылда учреждениела 17 тәрбиәләнеүсе иҫәпләнә. XIX быуат аҙағына тиклем Мария институтында бер үк ваҡытта ике тиҫтә кешенән артмаған. 1897 йылда унда 20 тәрбиәләнеүсе булған.
Уҡыу йортоноң матди хәле
Учреждение хәйриә иғәнәләре иҫәбенә, төп капиталдың процентынан, пансионеркалар өсөн түләүҙәрҙән һәм Кешелекте яратыу йәмғиәт советынан түләүҙәрҙән финансланған. Учреждениела попечительр вазифаһы булдырыла, ул V класлы дәүләт хеҙмәте хоҡуғына һәм Кешелекте яратыу йәмғиәте мундирын кейеп йөрөү хоҡуғына эйә була. Был вазифаны төп капитал сифатында 10 мең һум аҡса һалған совет ағзаһы Петр Степанович Митусов биләй. Карьера эшләү был изге күңелле кеше өсөн мөһим стимул булып тормаған, сөнки ул ваҡытта П. С. Митусовҡа ғәмәлдәге статский советник, йәғни IV класс чины бирелгән булған. Мария институты башҡа яҡтарҙан да ҙур ғына иғәнәләр алған. Санкт-Петербургтың билдәле хәйриәсеһе Н. А. Стенбок-Фермор процентын пансионеркалар өсөн тотоноу маҡсаты менән  4000 һум аҡса биргән. 1886 йылда уҡыу йортоноң финанс хәлен нығытыу өсөн дүрт попечитель вазифаһы булдырыла, уларға VI класс дәүләт хеҙмәте хоҡуғы бирелә. Шул уҡ йылда Мария институтында VIII класс дәүләт хеҙмәте хоҡуғы менән табиб вазифаһы индерелә.
1910 йылда унда 26 ҡыҙ бала белем алған.
Санкт-Петербургтағы Император Кешелекте яратыу йəмғиəтенең Һуҡырҙар институты 1918 йылға тиклем эшләгән һәм ул бөтөрөлөү менән һуҡыр ҡыҙҙар институты ла ябылған.
Феодосия
Феодосия (Феодосія, Кефе, Kefe) — Ҡырымдың көньяҡ-көнсығыш яр буйында урынлашҡан ҡала. Феодосия ҡала округының (Феодосия ҡала советы) үҙәге. Хәрби дан ҡалаһы (2015 й.)
Атамаһы
Феодосия атамаһы (грек. <span style="font-family: palatino linotype, new athena unicode, athena, gentium, code2000, serif; font-size: 105%;">Θεοδοσία ) боронғо грек теленән тәржемә иткәндә, Алла тарафынан бирелгән, тигән мәғәнәне аңлата. Урта быуаттарҙа Кафа тип аталған (төрк. Kefe һәм Kefe, Caffa).
Географик урыны һәм сиктәре
Феодосия Ҡырымдың көньяҡ-көнсығышында Феодосия ҡултығы яры буйында ҡаланы көньяҡ- көнбайыштан ҡаплап торған Тәпә-Уба тип аталған тау армыттары битләүҙәрендә урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән 302 метр бейеклектә урынлашҡан тау — Ҡырым тауҙарының Төп теҙмәһенең һуңғы һырты. Ул Севастополь эргәһендә, Айя морононан Изге Илья моронона тиклем һуҙылған. Һуңғы бер нисә йылда шәхси төҙөлөштәр алып барылыу сәбәпле, Изге Илья мороно күренеше бик ныҡ үҙгәрә. Һырттың атамаһы Ҡырым татарҙары теленән туранан-тура тәржемәләгәндә тау түбәһе, ә мәғәнәһе буйынса тауҙар тамамланған урын тигәнде аңлата. Ҡаланың төньяҡ өлөшөнән Байбуға йылғасығы аға, ул Айвазов тимер юл станцияһынан алыҫ булмаған урында диңгеҙгә ҡоя.
Гидрографияһы
Феодосия ҡултығының (киңлеге — 13 км, оҙонлоғо — 31 км) үҙенең ҡулса булып өйөрөлөп аҡҡан ағымы бар, һөҙөмтәлә яр буйҙарындағы һыу даими яңыртыла. Ҡултыҡҡа ингән урында һыуҙың тәрәнлеге 20-28 метр тәшкил итә, шуға ла ҡоро йөк ташый торған караптар һәм танкерҙар ҡултыҡҡа инә ала. Портҡа караптар фарватер буйынса, йәки тәҡдим ителгән һыу юлынан ғына үтә.
Феодосия тирәләй йылғалар бик аҙ. Йәйгеһен бик үк тәрән булмаған Байбуға йылғаһы ғына ағып ята, йәйге ямғыр, ҡышҡы ҡар һыуҙары һыуҙары ла шул йылғаға ағып төшә.
Климаты
Феодосияның климаты Симферополь климатына яҡын. Әммә Ҡара диңгеҙгә яҡын урынлашҡанлыҡтан, уның климаты Урта диңгеҙ климатына оҡшаш, йыл әйләнәһенә уртаса температура ноль градустан юғары була. Шуға күрә Феодосияның климаты — дала һәм субтропик климат араһында тора. Әммә Ялтанан айырмалы рәүештә, Феодосияла күпкә түбән температура булыуы ла ихтимал. Йылына уртаса 23 көн ҡар ята, ҡыш бик ҡырыҫ булғанда ғына ҡар ҡатламының оҙағыраҡ ятыуы күҙәтелә. Ҡыш бик йомшаҡ, ә йәй эҫе һәм ҡоро.
Ҡалаға нигеҙ һалыу
Беҙҙең эраға тиклем VI быуаттта Милетанан килгән гректар Феодосияға нигеҙ һала. Беҙҙең эраға тиклем 355 йылдан алып Феодосия Боспор батшалығы составына инә. Беҙҙең эраға тиклем IV быуатта һундар ҡаланы емерә. Ул осорҙа ҡалала һәм уның тирәләй аландар йәшәй, тораҡ пункты ла аландарса Ардабда (осет. «Авда-арди») тип атала — тәржемәһе «ете аллалы». V быуатта Рим (Византия) империяһы ҡулына күсә, VI быуатта хазарҙар баҫып ала, аҙағыраҡ ҡайтанан Византияға күсә. Артабанғы быуаттарҙа ҙур булмаған тораҡ пункты булып ҡала, XIII быуатта Алтын Урҙа йоғонтоһона эләгә. Аҙаҡ был тораҡ пунктын Генуя сауҙагәрҙәре һатып ала.
Генуя осоро
XIV быуат уртаһында КАФФА Европа тарихында иң үлемесле пандемияның — ҡара үлемдең башланыу нөктәһе була.
XV быуат уртаһына Каффа ҙурлығы буйынса Константинополде уҙып китә; Күп милләтле ҡалала әрмәндәр күберәк була.
Рәсәй империяһы составында
1796 йылдан — Новороссийск губернаһы составында; 1798 йылда 30 йылға Порто-франко тип иғлан ителә; 1802 йылда өйәҙ учреждениелары бында күсерелә, ҡала үҙе айырым ҡала статусын ала (1827 йылда был статус алына); 1804 йылда ҡалаға боронғо Феодосия атамаһы ҡайтарыла. 1778 йылда Рәсәй хөкүмәте Ҡырым христиандарын Азов диңгеҙе ярҙарына күсерә башлағас, 5511 әрмән, 1648 грек, 24 грузин Феодосияны ташлап китә. Феодосия халҡы түбәндәгесә була: 1829 йылда — 3700, 1838 йыл — 4500, 1861 йылда — 8400, 1874 йылда — 10600, 1894 йылдан — 17000 кеше.
XIX быуатта бөйөк рәссам-маринист Айвазовский Иван Константинович ошо ҡалала тыуа, йәшәй һәм ижад итә.
Революция һәм граждандар һуғышы
1920 йылдың ноябрендә Феодесияла совет власы тулыһынса урынлаштырыла. Граждандар һуғышы тамамланғандан һуң кисәге Ҡыҙыл Армия яугирҙәре, Ҡырым өсөн һуғышта ҡатнашыусылар булған порт эшселәре Феодосия портын тергеҙеү эшенә тотона. Рәсәйҙә аслыҡ хөкөм һөргәндә сит илдән килгән иген һәм аҙыҡ-түлек Феодосия порты аша үтә. Бөтәһе 5 880 000 бот аҙыҡ-түлек бушатыла. Ошо батырлығы өсөн Феодосия порты Үҙәк башҡарма комитеттың 1923 йылдың 19 мартындағы ҡарары менән республиканың юғары наградаһы — РСФСР-ҙың Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә. Феодосия биш йыллыҡтар осоронда иң тәүге сиратта сәнәғәт үҙәге булараҡ үҫешә.
Бөйөк Ватан һуғышы
1944 йылдың 13 апрелендә Ҡыҙыл Армияның дөйөм һөжүме барышында Феодосия тулыһынса азат ителә.
Оккупация ваҡытында 8000 ашыу кеше, шул иҫәптән ҡалала йәшәгән бөтә йәһүдтәр (3248 кеше) атып үлтерелә ). СССР тарҡалғандан һуң һәләк булғандар иҫтәләгенә һәйкәл ҡуйыла.
.
Ҡала I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.Ҡаланы һаҡлаусылар тарафынан Ватанының азатлығы һәм бойондороҡһоҙлоғо өсөн күрһәтелгән ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ өсөн Феодосияға Хәрби дан ҡалаһы тигән маҡтаулы исем бирелә.<sup class="noprint" style="white-space: nowrap">[ <span style="" title="не указан источник на утверждение (16 июля 2015)">1299 сығанағы көн күрһәтелмәгән ]
Һуғыштан һуңғы осор
1954 йылда Феодосия Ҡырым өлкәһе составында Украина ССР-ына тапшырыла. 1970-се йылдар башында курорт ҡалаһы статусын ала.
2014 йылда ҡала Ҡырым ярымутрауы менән бергә Рәсәйгә ҡушыла.
6 апрель 2015 йылдың 6 апрелендә Рәсәй Федерацияһы Президенты Указы менән Феодосияға Рәсәйҙең Хәрби дан ҡалаһы статусы бирелә.
Динамикаһы
Феодосия ҡалаһы халҡы (ҡала советына буйһонған тораҡ пункттарынан башҡа), мең кеше'' -"- ағымдағы йыл мәғлүмәттәре буйынса {| class="standard"
Милли составы
Ҡалала урыҫ халҡы күпселекте тәшкил итә.
Ҡала халҡының милли составы буйынса мәғлүмәтте халыҡ иҫәбе 2014 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡала халҡының милли составы: <div style="overflow:auto; padding:0px; border:solid 0px;" title="Численность населения Феодосии 1897-2009">
Иҡтисады
Хәҙерге Феодосия иҡтисадының нигеҙе — курорт тармағы һәм диңгеҙ транспорты. Феодосия — климатобальнеологик курорт ҡалаһы. Бында пляждар, минераль сығанаҡтар, батҡаҡ менән дауалау дауаханаһы, шифахана һәм ял йорттары бар. Туризм һәм транспорттан тыш иҡтисадты шарап етештереү, аҙыҡ-түлек, еңел сәнәғәт, машиналар эшләү тармағы, ауыл хужалығы һәм балыҡсылыҡ тармаҡтары тулыландыра. 2009 йылда сәнәғәттә 2500 кеше эшләгән. Ҡалала тәмәке, ойоҡ, офсет һәм мебель фабрикалары, механика, оптика, судомеханик, «Стройдеталь», һут, шарап заводтары; төҙөлөш материалдары комбинаты эшләй.
Курорт учреждениелары
Иң эре шифахана-курорт учреждениелары:
Транспорты
Феодосия — заманса транспорт үҙәге, бында автомобиль, тимер юл һәм диңгеҙ транспорты менән ҡулланырға була. Ҡаланан 30 километрҙа Джанкой — Феодосия тимер юлына яҡын ғына аэродром урынлашҡан, ул бөтә типтағы самолеттарҙы ҡабул итергә һәләтле. «Айвазовская» тимер юл станцияһы менән йәнәшә Феодосия һәм Ҡырымдың башҡа тораҡ пункттары араһында йөрөгән автобустар өсөн халыҡ-ара автостанция урынлашҡан.
Биләмәне планлаштырыу
Феодосия башҡа тораҡ пункттары менән (Симферополь-Һыланған, Владиславовка-Джанкой, Керчь, Орджоникидзе) дүрт автомобиль юлы менән бәйле, ҡала эсендә был юлдар бер нисә транспорт артерияһына тап килә.
Майҙаны
Феодосияның бер генә майҙаны ла үҙ статусына эйә түгел, шуға ҡарамаҫтан уларҙың исемдәре урындағы үҙидара органдары һәм матбуғатта ҡулланыла.
Флаг
Феодосияның флагы 2005 йылда раҫлана. Авторы С. И. Малышев.
2016 йылда Ҡырым Рәсәй федерацияһына ҡушылғандан һуң һайланған Феодосияның I саҡырылыш ҡала советы 2005 йылда раҫланған флагты юҡҡа сығара һәм уның урынына ҡала округы флагын раҫлай
Иҫкәрмә 1
<references group="А" responsive="">
Жемчугова Прасковья Ивановна
Прасковья (Параша) Ивановна Ковалева-Жемчугова, графиня Шереметева [* 1] (, Ярославль  губернаһы - , Санкт-Петербург) - урыҫ актрисаһы һәм йырсыһы, граф Шереметевтарҙың крепостной ҡатыны.
Биографияһы
Прасковья Ивановна Жемчугова 1768 йылдың 20 (31) июлендә Ярославль губернаһында, тимерсе Иван Степанович Горбунов (шулай уҡ Кузнецов, Ковалев тип тә атала) ғаиләһендә тыуған (Петр Шереметев  милкенә ҡатыны Варвара Алексеевна Черкасская менән бирнә кеүек күскән).
Парашаны ете йәшендә княгиня Марфа Михайловна Долгорукая Кусково утарына тәрбиәгә алалар. Ҡыҙҙың музыкаға һәләте иртә асыла һәм уны крепостной театры труппаһы әҙерләй өсөн башлайҙар. Ул 1779 йылдың 22 июнендә Андре Гетеның "Дуҫлыҡ тәжрибәһе" операһында хеҙмәтсе ролендә беренсе тапҡыр сығыш яһай. Киләһе йылда ул Жемчугова исеме менән Антонио Сакчининың «Колония, или Новое поселение» операһында Белинда ролендә сәхнәгә сыға.
Матур лирик-драматик сопрано булған, клавесинда һәм арфала яҡшы уйнаған, итальян һәм француз телдәрен яҡшы белгән. Ул Елизавета Антонова һәм Иван Дмитриевский етәкселегендә уҡыған, улар Шереметьев театры крепостной актёрҙарына йыр һәм драматургия сәнғәтен өйрәткән. Уңыш 1781 йылда, комик опералар Лиза партияһын башҡарғандан һуң, килә. 1785 йылда ул Гретри операһында Элина ролендә триумфаль дебют яһай». Прасковья Жемчугова шул уҡ ролде 1787 йылдың 30 июнендә Косоволағы яңы, үҙгәртеп ҡоролған театр йортонда башҡара, уның асылыуы Екатерина II усадьбаға визитына арналған була. Императрица спектаклдең иҫ киткес матурлығына һәм актёрҙарҙың, бигрәк тә баш партия башҡарыусы П. И. Жемчугованың уйнауына таң кала, уға алмаз йөҙөк бүләк итә «Самнитские браки» спектаклендә Элина ролендә Жемчугова менән 1797 йылдың 7 майында Останкинола Станислав Август Понятовский визиты ваҡытында ҡуйылған.
Киләһе йылда Николай Шереметев Прасковья Ивановнаға һәм бөтә Ковалевтар ғаиләһенә ирек бирә. 1801 йылдың 6 ноябрендә император Александр I рөхсәтен алғас (башҡа сығанаҡтар буйынса Н. П. Шереметев, тигеҙ булмаған никах  өсөн империя рөхсәтен көтмәйсә, Митрополит Платон фатихаһын ала ), Поварскаяла  Стилит Симеон сиркәүендә уға өйләнә. Байрам ваҡытында ике генә шаһит була - архитектор Джакомо Кваренги (башҡа сығанаҡ буйынса - Малиновский ) һәм кәләштең дуҫты Татьяна Шлыкова-Гранатова. Туйҙың метрик яҙмаһында графтың кәләше "Ковалевская ҡыҙы Прасковья Ивановна" (мал-мөлкәт статусын күрһәтмәйсә) тип күрһәтелә - Шереметев, өйләнеүен аҡлар өсөн, Прасковья поляк әфәнде Ковалевский нәҫеленән килеп сығышы тураһында легенда яһай.
1803 йылдың 3 февралендә Прасковья Жемчугованың Дмитрий исемле улы тыуа. Йөклөлөк һәм бала тыуҙырыу уның сәләмәтлегенә зыян килтерә - өс аҙнанан һуң, 1803 йылдың 23 февралендә вафат була. "Уға 34 йәш, 7 ай, 2 көн була». Ул Петербургта Александро-Невская лавраһының Лазаревская зыяратында ерләнә . Башҡалар араһында архитектор Кваренги уны һуңғы юлға оҙата.
Әҙәбиәт
Прасковья Жемчугова традицион рәүештә "Вечор поздно из лесочку/ Я коров домой гнала..." йыры авторы тип һанала, уның сюжеты автобиографик һәм романтик формала геройҙың буласаҡ ире, граф Н.П. Шереметев менән беренсе осрашыуы тураһында әйтелә. Брокхауз һәм Эфрон энциклопедик һүҙлеге Прасковья Ивановнаны хатта "крәҫтиәндәрҙән беренсе урыҫ шағиры" тип атай. Прасковья Жемчугованың үлеменән һуң 15 йыл уҙғас, йыр ("Иң яңы урыҫ йыр китабы" йыйынтығында, Санкт-Петербург, 1818) XIX быуатта бик популяр, ике йыр китабы һәм фольклор коллекцияларына индерелә. ... Бөгөнгө көнгә тиклем ул артистарҙың репертуарына халыҡ йыры булараҡ индерелгән.
Гөлдәр
Билдәле кешеләр
Моратова Гөлдәр Сабит ҡыҙы (20 март 1951 йыл) — дәүләт һәм мәҙәниәт эшмәкәре. 1995—2001 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2021).
Йосопова Гөлдәриә Ғәтиәт ҡыҙы (14 ғинуар 1967 йыл) — журналист. 1994 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Журналистар берлеге ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2003).
Ишҡыуатова Гөлдәр Йәдкәр ҡыҙы (1975) — йырсы, телережиссер. Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты — йәш быуынды рухи-әхләҡи яҡтан тәрбиәләүҙәге хеҙмәте өсөн (2001).
Гөлдәр Илембәтова — Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатының 2010 йылғы сығарылыш уҡыусыһы, Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаты (2010)
Әҙәбиәттә
Гөлдәр баҡсаһында — БАССР-ҙың халыҡ шағиры Мәжит Ғафури шиғыры. 1924 йылда яҙылған. 7 кластар өсөн «Башҡорт теле» һәм «Туған әҙәбиәт» дәрестәре программаһына индерелгән.
Лойтерсдорф (Тюрингия)
Лойтерсдорф (Тюрингия) (Leutersdorf (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 263 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,39 км2. Диңгеҙ кимәленән 325 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98617 һәм автомобиль коды — SM.
Тушканиха
Тушканиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Алей йылғаһының уң ярына тамағынан 676 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы  Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Луизенталь
Луизенталь (Luisenthal) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1304 кеше йәшәй. Майҙаны — 30,59 км2. Диңгеҙ кимәленән 450 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99885 һәм автомобиль коды — GTH.
31 ғинуар
31 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 31-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 334 көн ҡала (кәбисә йылында 335).
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Ершова (Большая ҡушылдығы)
Ершова  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Көньяҡ Осетия
Көньяҡ Осетия Республикаһы — Азиялағы дәүләт.
Көньяҡ Осетия (Республикæ Хуссар Ирыстон, სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა ) йәки Алания дәүләте (Паддзахад Алани) — Однако, в грузинских конфликтных зонах существует большая военная оппозиция, состоящая из вооружённых сил частично признанных республик Абхазия и Южная Осетия, вместе с некоторыми российскими силами. «Но только представьте», — продолжил президент частично признанного государства, «какой шторм поднимется в мире», если некоторые из этих вещей вскоре произойдут в какой-либо момент. Бывший аналитик ЦРУ Пол Гобл считает, что мало что изменится. «Москва скорее будет продолжать поддерживать Абхазию и Южную Осетию в качестве частично признанных государств, а не аннексирует их, чтобы не усугублять проблемы Москвы с её соседями и международным сообществом», сообщил он ISN Security Watch. Следующими двумя являются Абхазия и Южная Осетия — государства, которые являются частично признанными с сентября 2008 года. Абхазия и Южная Осетия присоединились к Тайваню, Косову и ТРСК в качестве частично признанных государств.
Geneva Call — Areas of Engagement Geneva Call призывает международно частично признанные власти в Абхазии и Южной Осетии присоединиться к запрету противопехотных мин и принять немедленные гуманитарные меры, чтобы уменьшить воздействие минных полей на гражданское население.
Даже такие образования как Абхазия и Южная Осетия, являющиеся частично признанными, всё ещё называют [получение] признания в качестве одного из своих ключевых приоритетов.
. Оло Кавказ һыртының көньяҡ-көнсығыш итәгендә урынлашҡан. Диңгеҙгә сығыу юлы юҡ. (Республикæ Хуссар Ирыстон), легитимлылығы БМО-ның биш ағза иле (Рәсәй, Венесуэла, Никарагуа, Науру, Сүриә) һәм танылмаған һәм өлөшләтә танылған дүрт дәүләт тарафынан танылған. Күпселек илдәр уны Грузияның бер өлөшө тип иҫәпләй.
Грузияның административ-территориаль бүленеше мәғлүмәттәре буйынса, республика урынлашҡан территория Грузияның Шида-Картли, Мцхета-Мтианети, Имерети и Рача-Лечхуми һәм Түбәнге Сванетия өлкәләренең бер өлөшөнә ҡарай. Грузия Конституцияһында — «элекке Көньяҡ Осетия автономиялы өлкәһе», башҡа бер төркөм документтарҙа «Цхинваль төбәге» тип атала. 2007 йылдың 10 майында ҡабул ителгән «Элекке Көньяҡ Осетин автономиялы өлкәһендә низағты көйләү өсөн тейешле шарттар булдырыу тураһында» законына ярашлы, элекке Көньяҡ Осетин автономиялы өлкәһе территорияһында ваҡытлыса административ берәмек булдырыла, ул ваҡытта Грузия тарафынан контролдә тотола. 2008 йылдағы һуғыштан һуң ваҡытлы хакимиәт формаль рәүештә генә йәшәй, шуға күрә 2015 йылда уны бөтөрөргә тәҡдим итәләр.
1922—1990 йылдарҙа Көньяҡ Осетия Грузия ССР-ы составында автономиялы өлкә була. Көньяҡ Осетия Хөкүмәте административ-территориаль йәһәттән республика биләмәһен 4 районға бүленгән тип ҡарай: Цхинваль, Лениногорск, Знаур һәм Дзау. Грузия Юғары Советы уның территорияһын Ахалгор, Гори, Джав, Карели, Они һәм Сачхер административ райондарына бүлә. Көньяҡ Осетия Рәсәйҙең сәйәси, иҡтисади һәм хәрби ярҙамына таяна.
Көньяҡ Осетияның бойондороҡһоҙлоғон Венесуэла, Науру, Никарагуа ,, Рәсәй һәм Сүриә таный.