cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Зәңгәр малай (картина)
Билдәлелек
XIX быуатта һәм XX быуат башында «Зәңгәр малай»ҙың данын үҫтереүҙә Гросвенорҙар ғаиләһе ҙур роль уйнай. Лондондағы резиденцияһына килеүселәргә картинаны ҡарарға рөхсәт биреп кенә ҡалмайҙар, уны мөһим күргәҙмәләрҙә лә йыш күрһәтәләр, шул иҫәптән 1857 йылда Манчестерҙа үткән «Сәнғәт хазиналары» күргәҙмәһендә лә ҡатнаша. «Зәңгәр малай» быға тиклем бер ҡасан да һынлы сәнғәт тураһында уйламаған тамашасыларҙың иғтибарын йәлеп итә. Галерея экскурсоводтары һәм күргәҙмәләр тураһындағы баҫмалар картинаның бәхәсле сығыштары тарихын еткерә. Был «киң билдәле» картинанан да ҙурыраҡ һоҡланыуҙы йәлеп иткән картина, тип баһалана. Һуңынан картина 1862 йылда Лондондың Бөйөк күргәҙмәһендә, 1870 йылда Көньяҡ Кенсингтондың Король академияһында һәм музейында, 1885 йылда Гросвенор галереяһында, 1896 йылда Король академияһында киң танылыу ала.
Ғарипов Тимур Мөхәммәт улы
Биографияһы
Эксперттар фекеренсә, Ғарипов — күп планлы актёр. Талантлы актёр төрлө жанрҙарҙа уйнауға һәләтле, комедия ла, драма ла, трагедия ла уға бер тигеҙ буйһона. Тағы ла бер мөһим һыҙаты — ул үҙ өҫтөндә өҙлөкһөҙ эшләй, пластика һәм спорт яғынан үҙен камиллаштыра. Актёр булараҡ ул геройҙың характерын мөмкин тиклем тәрән өйрәнергә, аңларға тырыша. Институтта уҡыған саҡта, Рус драма студияһында, буласаҡ актёрҙарға тап ошондай йүнәлеш бирелә. Тимур Ғарипов — эҙләнеүсән актёр, үҙ-үҙен эҙләү уны икенсе даирәләрҙә лә йөрөтә, әммә театрға ҡабаттан ҡайта һәм уға уның мөмкинлектәренән, һәләтенән сығып, етди роль (Григорий Гориндың «Приглашаю в вечность, Ваше Величество» пьесаһы буйынса спектаклдә принц Георг роле) ышанып тапшырыла.
Зәңгәр малай (картина)
Билдәлелек
Гейнсбороның «Зәңгәр малай»ын күргәҙмәләрҙә ҡарауҙан тыш, картина шулай уҡ баҫмаларҙа һәм айырым ҡара-аҡ һәм төҫлө баҫмаларҙа барлыҡҡа килә. Популяр керамик һынға (фигураларға) әүерелә һәм рекламаларҙа күренә. «Зәңгәр малай» ир-егеттәр, ҡатын-ҡыҙҙар, малайҙар һәм ҡыҙҙар образдарында йәшәй: уға оҡшаш  костюм  кейеп  балдарҙа, туй тантаналарында, пантомимдарҙа һәм пьесаларҙа, фильмдарҙа һәм телевизион программаларҙа Гейнсборо егете булып ҡыланалар. «Зәңгәр малай» ваҡытлыса Лондондағы Милли галереяға тапшырыла. 2022 йылдың 25 ғинуарында, 1922 йылда Бөйөк Британиянан киткәндән һуң теүәл бер быуат үткәс, күрһәтелә. Картина биш ай дауамында Милли галереяла ҡала.
Ғарипов Тимур Мөхәммәт улы
Уйнаған ролдәре
• Сэр Джон Кентервиль («Кентервиль өрәге» («Кентервильское привидение»), О. Уайльд хикәйәһе буйынса В. Дреер пьесаһы)
Зәңгәр малай (картина)
Билдәлелек
2021 йылдың октябрендә Хантингтон сәнғәт музейында Гейнсбороның «Зәңгәр малайы» алдында Кехинде Уилиҙың йәш джентльмен портреты ҡуйыла.
Ғарипов Тимур Мөхәммәт улы
Уйнаған ролдәре
• Георг IV («Мәңгелеккә саҡырам Һеҙҙе, Ғәли йәнәптәре!» («Приглашаю в вечность, Ваше Величество!»), Г. Горин)
Зәңгәр малай (картина)
Тасуирламаһы
Портретҡа Гейнсбороның төп техникаһы хас: бер төҫтән икенсе төҫкә тарҡалыу, рәссам яратҡан көмөш-зәңгәрһыу төҫтәге гаммалар. Был әҫәрендә Гейнсборо Ван Дейк ижадындағы аристократик портрет традицияһын айырыуса нәзәкәтле үҫтерә. Рәссам аңлы рәүештә ябай малайҙы аристократтар Ван Дейк һәм Рубенсҡа ҡаршы ҡуя һәм уға ныҡлы характер бирә. Был портретта шиғриәт, музыкаллек һәм һынлы сәнғәт оҫталығының нескәлеге тулыһынса бирелә. Үҫмерҙең аҡһыл йөҙө иғтибарҙы йәлеп итә. Ул башын эйеп, тамашасының күҙҙәренә тура ҡарап тора. Уның ҡарашында ныҡышмалылыҡ, үҙ-үҙеңде хөрмәт итеү һәм ҡәнәғәтлелелек уҡыла. Уның бер аҙ меланхолик кәйефенә тәбиғәт ауаздаш. Ҡулына ҙур ҡара эшләпә тотҡан. Фигураһы болотло күк йөҙө һәм киске пейзаж фонында айырыла. Ынйы-һоро, алһыу һәм һарғылт йәшел төҫтәр менән байытылған зәңгәр төҫ палитраһы иҫ киткес төҫлө симфония тыуҙыра. .
Ғарипов Тимур Мөхәммәт улы
Уйнаған ролдәре
• Вайскэт («Казоттың күрәҙәлек итеүе» («Гадание Казотта»), Д. Пригов)
Зәңгәр малай (картина)
Ялған картина
Британия рәссамы, картиналар буйынса реставратор,  фальсификатор    Эрик Хебборн «Зәңгәр малай»  һүрәтен эшләй  һәм уны Гейнсбороның танылған эксперты сэр Эллис Уотерхаузға күрһәтә. Сэр Эллис уны «Зәңгәр малай» портреты өсөн тикшеренеү тип һанай һәм  был хаҡта яҙма һығымта бирә. Һүрәт "Сотбис" аукционында төп нөсхә булараҡ һатыла. Һуңыраҡ Хебборн ялғанды үҙе таный.
Ғарипов Тимур Мөхәммәт улы
Уйнаған ролдәре
• Яуызлыҡ рухы («Юғалтыуҙы юҡһыныу» («Страсти по утрате») У. Шекспирҙың «Ҡышҡы әкиәт» әкиәте мотивтары буйынса)
Зәңгәр малай (картина)
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Ғарипов Тимур Мөхәммәт улы
Уйнаған ролдәре
• Джордж Гастингс («Хаталар төнө» («Ночь ошибок»), О. Голдсмит)
• Фредерик Феллоуз («Сәхнә артындағы шау-шыу» («Шум за сценой»), М. Фрейн)
• Брусило («Ҡарһылыу» («Снегурочка»), А. Н. Островский)
• Клифф Льюис («Оглянись во гневе», Дж. Осборн)
• Константин («Урыҫ ҡайнатмаһы» («Русское варенье»), Л. Улицкая)
• Идарасы («№ 13», Р. Куни)
• Гарпагон («Ҡомһоҙ» («Скупой»), Ж.-Б. Мольер)
• Замыслов Николай Петрович («Баҡсасылар» («Дачники»), М. Горький)
• Панкрацио («Венеция игеҙәктәре» («Венецианские близнецы»), К. Гольдони)
• Одд («Ставангер», М. Крапивина) һәм башҡа ролдәр
Хәҙерге ваҡытта уйнаған ролдәре
• Һунарсы (Белый конь. Златая птица (Аҡбуҙат) Алексей Кортнев, Сергей Чекрыжов; реж. М. Рабинович)
• Егор Дмитрич Глумов (Бешеные деньги, А. Н. Островский; реж. М. Рабинович)
• Шустов (Голубая камея, мюзикл; реж. М. Рабинович)
• Билдәһеҙ (Маскарад, М. Ю. Лермонтов, реж. Игорь Селин)
Солтанай (Асҡын районы)
Солтанай (Султанай) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 243 кеше. Почта индексы — 452896, ОКАТО коды — 80204813005.
Хәҙерге торошо
Ауылда мәҙәниәт йорто, китапхана, фельдшер — акушерлыҡ пункты, аҙ комплектлы башланғыс мәктәп, ике шәхси һатыу йорто бар. Бөтә урамдарға ла асфальт йәйелгән, телефон, интернет, IP телевидение эшләй. Халыҡ шәхси хужалыҡта терлекселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнә.
Ғарипов Тимур Мөхәммәт улы
Хәҙерге ваҡытта уйнаған ролдәре
• Матур егет Эррико (Неаполь — город миллионеров, Эдуардо де Филиппо; реж. Паоло Эмилио Ланди
Солтанай (Асҡын районы)
Тарихы
1933 йылда беренсе мәктәп асыла. Айырым бина булмағанлыҡтан, ике йыл колхоз идараһы бинаһында уҡыталар. Ике синыфҡа айырым ике ҡатлы бина 1935 йылда барлыҡҡа килә. Уҡыуҙарҙы Садриев фамилиялы кеше алып бара. Бөйөк Ватан һуғышында 27 кеше ҡатнаша, уның 12 һе һәләк була. 1967 йылда фельдшер — акушерлыҡ пункты асыла. 1968 йылда ауылға электр кертелә.
Ғарипов Тимур Мөхәммәт улы
Хәҙерге ваҡытта уйнаған ролдәре
• Порфирий Петрович (Преступление и наказание, Ф. М. Достоевский; реж. Григорий Лифанов)
Солтанай (Асҡын районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ғарипов Тимур Мөхәммәт улы
Хәҙерге ваҡытта уйнаған ролдәре
• Мәҙәксе; Валабуев; Гизо (Улыбайтесь, господа! Гр. Горин; реж. Алексей Логачев)
• Диафуарус әфәнде (Мнимый больной, Ж.-Б. Мольер; реж . Григорий Лифанов)
• Беренсе ир (Плоды просвещения, Л. Н. Толстой; реж. Игорь Черкашин) • Алонзо; Пэк (Дюймовочка и принц, Ким Брейтбург, Карен Кавалерян; реж. Анастасия Гриненко)
Йыр-шиғырҙар донъяһында
Тимур Ғарипов театрҙағы ролдәре менән генә сикләнмәй, ул тасуири уҡый белеүселәр конкурстарында әүҙем ҡатнаша: уның өсөн шиғыр уҡыу — тәбиғи хәл, был йәһәттән уның үҙ стиле, үҙ ритмы бар. Артист йыш ҡына тамашасылары менән осрашыуҙар үткәрә, уларҙы яңы йырҙары менән таныштыра. Тимур Ғарипов — бер нисә йыр альбомы авторы,.
Аҙнабай (исем)
Аҙнабай — башҡорт һәм төрки мосолман ир-ат исеме.
Этимологияһы
Аҙнабай исеме башҡорт һәм фарсы телендәге һүҙҙәрҙән барлыҡҡа килгән һәм ?? тигәнде аңлата.
Билдәле шәхестәр
Йәноҙаҡов Аҙнабай Сәғит улы (1 ғинуар 1936) — хеҙмәт ветераны. Ғафури районы «Йондоҙ» колхозының элекке рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры.
Фамилияла
Аҙнабаев Марат Тәлғәт улы (1 февраль 1939 йыл) — ғалим-офтальмолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (1995), медицина фәндәре докторы (1987), профессор (1989). РСФСР‑ҙың (1986) һәм Башҡорт АССР‑ының (1977) атҡаҙанған табибы, Рәсәй Федерацияһының (2004) һәм Башҡортостандың (1991) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Башҡорт АССР‑ының 12‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2011). Почёт (1999), Салауат Юлаев (2004), Абхазия Республикаһының «Намыҫ һәм дан» (2004) ордендары кавалеры.
Аҙнабаев Әхмәр Мөхәмәтдин улы (23 май 1934 йыл — 4 октябрь 2021 йыл) — тел белгесе, педагог‑методист, партия һәм юғары мәктәп эшмәкәре. 1976—1989 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының бүлек мөдире; 1989—2001 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институты һәм М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты проректоры. Башҡорт АССР-ының 10-сы һәм 11-се саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Педагогия фәндәре кандидаты (1967), профессор (1994). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1994), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2007). Жәлил Кейекбаев исемендәге премия лауреаты (2006). Дуҫлыҡ ордены кавалеры.
Аҙнабаев Ҡасим Ҡотлобирҙе улы (24 октябрь 1905 йыл) — 21 ғинуар 1996 йыл, Өфө) — комсомол һәм партия органдары ветераны, журналист. 1957—1971 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәте редакцияһы мөдире. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1965). Сәйәси золом ҡорбаны.
Аҙнабаев Рауил Әхмәтйән улы (29 март 1959 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең күҙ табибы. Медицина фәндәре докторы (2000), профессор (2011). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2001).
Аҙнабаев Булат Әхмәр улы (7 март 1966 йыл) — ғалим-тарихсы. 1992 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 2008 йылдан — БДУ-ның Нефтекама филиалының тарих, дәүләт һәм хоҡуҡ тарихы кафедраһы мөдире. Тарих фәндәре докторы (2007).
Аҙнабаева Флүрә Фәтхи ҡыҙы (29 март 1937 йыл) — башҡорт педагог-методисы, педагогия фәндәре кандидаты (1988).
Аҙнабаева Зилә Рамаҙан ҡыҙы (Ғәйнетдинова)— Нефтекама дәүләт филармонияһы режиссеры, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре,
Аҙнабаева Сара Аҙнабай ҡыҙы БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Измит
Измит (төр. Izmit) — Төркиә, Мәрмәр диңгеҙе төбәгендәге Чаталджа-Ҡожаэли (Çatalca-Kocaeli Bölümü) Ҡожаэли провинцияһының административ үҙәге (мәркәзе). Мәрмәр диңгеҙенең тар ғына төньяҡ яр буйында һәм бейеклеге 200 метрға тиклем еткән ҡалҡыулыҡтарҙа урынлашҡан.
Тарихы
1337 йылға тиклем ҡала Никомедия (боронғо грекса - Νικομήδεια)тип аталған һәм Рим империяһына, һуңғараҡ Византияға ҡараған. 1337 йылда, төрөктәр баҫып алғанда бөтә диуарҙары емерелгән, грек халҡы тотош тиерлек ҡырылған. Ҡала үҙенең әһәмиәтен юғалтҡан һәм өсөнсө дәрәжәләге булып ҡалған. Әлеге ваҡытта Измит Төркиәнең мөһим сәнәғәт райондарының береһе булып тора.
Измит урынында даими халыҡ биләмәһе булыуҙың тәүге шаһитлыҡтары беҙҙең эраға тиклем XII быуатҡа ҡарай. Был ваҡытта территория фригиялылар ҡулы аҫтында булған һәм һуңыраҡ бында йәшәргә Мегара ҡалаһынан яңы урындар эҙләп килгән халыҡҡа күскән. Улар әлеге Башискеле районында урынлашҡан, унда порт Астакос ҡаласығы төҙөлгән.
Ғосманлылар һәм сәлжүктәр осоро
1078 йылда ҡала төрөк-сәлжүктәр ҡулына күскән. Тәре яуҙары осоронда төрөктәр ҡаланы (1083) юғалтҡан.
Төрөктәр идаралығына тулыһынса күсеү Орхан I Гази идараһы осоронда 1337 йылда була. Никомедия Изникмидҡа (İznikmid) әйләнгән, Баязит I идара иткән осорҙа — Измид (İzmid) тип атала башлаған (шуны билдәләп үтергә кәрәк: Никомедия һәм Измит — ул төрлө тарихи осорҙарҙан алынған бер үк һүҙ). Византия империяһының Никомедияны кире ҡайтарырға ниәттәре булһа ла, хыялдары тормошҡа ашмай ҡалған.
Санджак Измит (1912 й.) Сығанағы: George Sotiriadis: An Ethnological Map Illustrating Hellenism in the and, 1918
Беренсе донъя һуғышы осоронда элекке әһәмиәтенән мәхрүм ҡала. 1920 йылдың 6 июлендә ҡаланы инглиздәр баҫып алған, 1921 йылдың 28 апрелендә - гректар. 28 июлдә ҡала ҡабат төрөктәр ҡулына күскән.
Халҡы
Измит — Төркиәнең иң мөһим сәнәғәт һәм сауҙа үҙәктәренең береһе — 643 766 кеше, шуның 200 003-ө ҡалала һәм 441 763-ө — ауыл райондарында һәм ҡала янында йәшәй. 1999 йылдың 17 авгусында ер тетрәү халыҡ һанының һиҙелерлек үҙгәреүенә сәбәпсе була.
Арх-Латыш ауыл Советы (Архангел районы)
Арх-Латы́ш ауыл Советы (Арх-Латыш сельсоветыАрх-Латыш сельсоветы, Arhlatviešu lauku padomeArhlatviešu lauku padome) — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Архангел районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законға» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Тарихы
Ғафури районы территорияһының бер өлөшө (110,9 га) Архангел районының Арх-Латыш ауыл Советына тапшырыла.
Халҡы
Халыҡтың бер өлөшө XIX быуат аҙағында был районға күсенеп килгән латыштар (300-гә яҡын кеше). Тәүҙәрәк латыштар утарҙарҙа йәшәй, ә1929 йылда «Jaunā dzīve» («Яңы тормош») колхозына берләшә. .
Мәҙәниәт
2003 йылда Максим Горький ауылында латыш тарихи-мәҙәни үҙәге асыла. Мәктәптә латыш теле өйрәнелә, балаларға белем биреү өсөн уҡытыусылар Латвиянан килә. Мәктәптә Латыш мәҙәниәте һәм көнкүреше музыйы эшләй.
Касапу Фёдор Михайлович
Федор (Тудор) Михайлович Касапу (18 сентябрь 1963 йыл, Минджир ауылы Котов районы Молдавия ССР-ы) — совет һәм молдавия ауыр атлеты, ярымурта ауырлыҡтағы донъя чемпионы (1990), олимпия чемпионы (1992), СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1990).
Әлеге ваҡытта — Молдавияның Ауыр атлетика федерацияһы президенты.
Спорт карьераһы
{| class="standard" style="margin-bottom: 10px;"
Халыҡ-ара ярыштар
!Йыл !Ярыш !Үткәреү урыны !Һөҙөмтә ! Сумма, кг ! Ырғым + күтәреү ! Категория ! 1990 ! ДЧ ! 1991 ! ЕЧ ! 1991 ! ДЧ ! 1992 ! ОУ
СССР чемпионаты
! Год ! Соревнование ! Место проведения ! Результат ! Сумма, кг ! Рывок + толчок ! Категория ! 1986 ! 1988 ! 1989 ! 1990 ! 1991
Кесе Кучаж
Кесе Кучаж — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кучаж йылғаһының уң ярына тамағынан 1,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гөлжүк
Тарихы
Төбәктә Төркиәнең 1926 йылда нигеҙләнгән төп хәрби-диңгеҙ базаларының береһе урынлашҡан. Ҡала, башлыса, уның нигеҙендә барлыҡҡа килгән. Хәрби-диңгеҙ флоты ҡала үҫешенең тарихы дауамында бик мөһим роль уйнай. Кешенең даими үҙгәреүсән профиле арҡаһында ҡалала мәҙәни мозаика ойошторолдо. Гөлжүк верфендә хәрби-диңгеҙ командованиеһы һәм судно төҙөлөшө ҡаланың социаль, мәҙәни һәм иҡтисади үҫешен тиҙләтә. Сәнәғәт тармаҡтарының күп булыуына бәйле төбәктә ауыл хужалығы продукцияһын етештереү ихтыяжы әкренләп кәмей. Гөлжүктә шулай уҡ Ford Otosan автомобиль заводы эшләй.
2004 йылға мәғлүмәттәр буйынса, районда эшһеҙлек кимәле 6,7 процентҡа тиклем кәмегән.
Ер тетрәү
1999 йылдың 17 авгусында Гөлжүктә булған ер тетрәү районға ҙур зыян килтергән. Унда һәләк булған кешеләр һаны 20 меңгә яҡынлаша тип иҫәпләнә.
Әммә рәсми мәғлүмәттәрҙә Гөлжүктә ер тетрәүҙән күрелгән зыян кәметеп күрһәтелгән. Шул саҡтағы президент Сөләймән Демирел был төбәкте сәнәғәт инвестицияларын һәм һалым керемен кәметмәҫ өсөн ҡаза күргән төбәк тип иғлан иттермәй.
Бынан тыш, ер тетрәүҙән һуң милли матәм иғлан ителмәй һәм флагтар ҙа ҡайғы билдәһе итеп төшөрөлмәй, был төбәк халҡының ризаһыҙлығын тыуҙыра
Чайырова
Чайырова (Çayırova) — Төркиәнең Ҡожаэли провинцияһындағы ҡала һәм район.
Тарихы
Уның иҫке исеме — Гүзәлтепе. 1992 йылда ул — ҡала, ә 2008 йылда район тип иғлан ителә.
Министрҙар советы ҡарары менән 2008 йылда ҡала Ҡожаэли провинцияһының Гәбзә районынан айырылып сығып, айырым район булып ойоша. Ул Истанбул һәм Ҡожаэли провинциялары мәркәздәренә яҡын урынлашҡан.
Географияһы
Чайырова провинцияның баш ҡалаһы Измиттән яҡынса 50 саҡрым көнбайышҡараҡ урынлашҡан. Ул көнсығышта — Гәбзә, көньяҡта — Дарыджей һәм көнбайышта Истанбул провинцияһы менән сикләшә. Төньяҡтан уның янынан 80-се Европа трассаһы, ә көньяҡта D-100 магистрале үтә. Ул тулыһынса урбанизацияланған, майҙаны тулыһынса районға тура килә.
Выборг районы
Вы́борг райо́ны - Санкт-Петербургтың административ районы. Ҡаланың төньяғында урынлашҡан.
Район сиге
«Ланская» тимер юл станцияһы–Выборгҡа юл – Суздаль проспекты –Культура проспекты – Тихорецкий проспекты – Политехника урамы – Полюстровский проспекты – Литовская урамы – Урман проспекты –Академик Лебедев урамы – Пирогов яры – Выборг яры – Кантемиров урамы – Студенттар урамы –Лан тимер юл станцияһы
Иҡтисады
Районда 30 722 ойошма бар. Шуларҙан кесе бизнес- 11 154, эшҡыуарҙар- 5024. Районда 140 мең кеше эщләй (2007). Районда Санкт-Петербург дәүләт политехник университеты урынлашҡан.
Тарихы
Тарихи яҡтан район революция алдында булған Выборг яғы биләмәһендә ята. Тәүге ошо исем Петербургтыңң уң ярына бирелгән, сөнки ошо урында Выборгҡа юл башлана.
1917 йылда 15 район араһында иң беренсе Выборг районы барлыҡҡа килгән.
1952-1958 ылдарҙа Сталин районы исемде йөрөтә '.
Кесе Нөгөш
Кесе Нөгөш (Малый Нугуш) — Башҡортостандағы йылға. Оло Нөгөш йылғаһының һул ҡушылдығы. Ул Шүлгәнташ ҡурсаулығы биләмәһе буйлап аға.
Төньяҡтан көньяҡҡа табан шул уҡ район биләмәһе буйлап, көслө ағымлы Танасыҡҡҡан йылғаһы тамағынан көньяҡ-көнбайышҡа табан аға һәм Оло Нөгөш йылғаһына уның тамағынан 145 километр алыҫлыҡта, Ғәлиәкбәр ауылына бер километр етмәй ҡоя. Уның юлында кеше йәшәгән тораҡ пункттар юҡ.
Шишмәләрҙән, ямғыр, ҡар һыуҙарынан туҡлана.
Тухайм
Тухайм (Tucheim) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1377 кеше йәшәй. Майҙаны — 54,05 км2. Диңгеҙ кимәленән 36 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39307 һәм автомобиль коды — JL.
Кесе Нөгөш
Тамағында йыллыҡ уртаса һыу миҡдары — 1,3 м3/с.
Һыу бассейны рельефы тәпәш тауҙарҙан тора.
Кесе Нөгөш көлһыу тупраҡта үҫкән ҡатнаш урман массивы буйлап аға. Йылға буйы ландшафтының 79 проценты урман. Уға әллә ни ҙур булмаған, әммә ярайһы уҡ көслө ағымлы тау йылғаһы Ярыу һул яҡтан килеп ҡушыла.
Бөрйән районы Аҫҡар ауылы халҡы өсөн был йылға бик мөһим объект булып тора, сөнки ауылға һыуҙы Кесе Нөгөштән алалар. Халыҡтың һыуға булған ихтыяжын тәьмин итеү маҡсатында, йылға ауылдан алыҫ булмаған урында быуылған. Ауылдың икенсе яғынан Оҙон Ялан йылғаһы аға, һәм ул ауыл уртаһында Кесе Нөгөш йылғаһына килеп ҡушыла. Был ике йылға һыуын Аҫҡар халҡы шәхси техникаһы менән ташып эсә.
Архангел ауыл Советы (Архангел районы)
Архангел ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Архангел районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законға» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Мәхмүтйәнов Кәримйән Мөбәрәк улы
Мәхмүтйәнов Кәримйән Мөбәрәк улы (Мәхмутянов Каримян Мубаракович; 28 июнь 1941) — сәйәсмән, совет эшмәкәре. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән 12-се саҡырылыш БАССР Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.
Биографияһы
Кәримйән Мөбәрәк улы Мәхмүтйәнов 1941 йылдың 28 июнендә Башҡортостандың Яңауыл районы Яңы Артауыл ауылында тыуған.
1960—1979 йылдарҙа Яңауыл районының Беүә совхозында баҫыусылар бригадаһы бригадиры, косомол ойошмаһы секретары, бүлексә идарасыһы, баш агроном вазифаларында эшләгән.
1976—1981 йылдарҙа Асҡын районы Урмияҙ совхозы директоры.
1981 йылда Асҡын район Советы башҡарма комитеты рәйесе итеп һайланған.
1992 йылдан Асҡын район Советы башҡарма комитеты рәйесе — район хакимиәте башлығы.
БАССР Юғары Советының халыҡ депуттары советы, идара үҫеше һәм үҙидара мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы була.
1990 йылдың 13 октябрендә Башҡорт ССР-ы Юғары советының ВС-3/5 Ҡарары менән Башҡорт ССР-ның Конституция комиссияһы төҙөлә. Мәхмүтйәнов Кәримйән Мөбәрәк улы комиссия ағзаһы итеп һайлана.
Ғаиләһе
Өйләнгән, ҡатыны менән 1 ул һәм 2 ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.
Уғоя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нөгөш йылғаһы башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200312111100017934
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101793
- Бассейн коды — 10.01.02.003
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1
Нюды-Харвута
Нюды-Харвута — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пойлово-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 114 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Паарчиха
Оло Паарчиха — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Утваж
Утваж — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Покша йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Маринка (Тура ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Венедиктов Алексей Алексеевич
Биографияһы
Алексей Алексеевич Венедиктов 1955 йылдың 18 декабрендә Мәскәүҙә тыуған.
Мәктәптән һуң Мәскәү дәүләт педагогия институтының тарих факультетының киске бүлегенә уҡырға инә, бер үк ваҡытта почтальон булып та эшләй.1978 йылда институтты тамамлағандан һуң 20 йыл мәктәп уҡытыусыһы булып эшләй, шуларҙың 19 йылында Мәскәүҙә 875-се урта мәктәптә тарих уҡыта.
Шулай уҡ 1970-се йылдар аҙағында 177-се урта мәктәптә уҡыта ..
«Эхо Москвы» радиостанцияһында 1990 йылдың авгусынан алып эшләй. Гәзит күҙәтеүсеһе һәм хәбәрсеһе булып эшләй башлай (атап әйткәндә, Президент Борис Ельцин менән Юғары Совет араһындағы ҡапма-ҡаршылыҡ ваҡытында Аҡ йортта була), һуңынан сәйәси күҙәтеүсе була, мәғлүмәт хеҙмәтен етәкләй һәм, ниһайәт, 1998 йылдың февралендә радиостанцияның баш мөхәррире вазифаһына һайлана.
2002 йылдан — «Эхо-ТВ» телекомпанияһы президенты.
2006 йылдың сентябрендә үҙен «Домашний» телеканалының «В круге света» тапшырыуын алып барыусы булараҡ һынап ҡарай ..
«Эхо Москвы» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең акцияларының 18 процентына эйә була.
Алексей Венедиктовтың фирма стиле — ҡабарып тоған бөҙрә сәс, һаҡал һәм шаҡмаҡлы күлдәк.
2010 йылда Венедиктов өс етди операция үткәрә һәм клиник үлемгә дусар була, шунан һуң, хеҙмәттәштәренең һүҙҙәре буйынса, ул ҡырыҫыраҡ, ҡабалан, түҙемһеҙерәк була башлай
2015 йылдың октябренән «Дилетант» тарихи темаларға арналған журнал хужаһы.
2022 йылдың 5 мартында директорҙар советы ҡарары менән Венедиктов станцияның баш мөхәррире вазифаһынан бушатыла. Радиостанция йәшәүҙән туҡтай. «Эхо Москвы» ябылғандан һуң радиостанция редакцияһы (шул иҫәптән Венедиктов) YouTube каналында «Живой гвоздь» тапшырыуҙарын сығара башлай.
2022 йылдың 22 апрелендә Рәсәй Юстиция министрлығы Венедиктовты «сит ил агенттары» киң мәғлүмәт саралары исемлегенә индерә.
Ижтимағи эшмәкәрлеге
2016 йылға тиклем Рәсәй Федерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советы ағзаһы була.
Рәсәй Федерацияһы оборона министрлығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советы ағзаһы (2019 йылға тиклем).
2016 йылдан — Мәскәү Йәмәғәт палатаһы ағзаһы, Йәмәғәт палатаһы рәйесе урынбаҫары. Шулай уҡ — Мәскәү Йәмәғәт палатаһының граждандар йәмғиәтен үҫтереү һәм йәмәғәт контроле комиссияһы рәйесе. 2016 йылдан — Мәскәүҙең һайлауҙарҙы күҙәтеү буйынса йәмәғәт штабы рәйесе.
2019 йылдан Венедиктов Рәсәйҙә электрон тауыш биреү инициаторы һәм яҡлаусыһы булып тора. 2021 йылда VIII саҡырылыш Дәүләт думаһына һайлауҙарҙа электрон тауыш биреүҙе ҡулланыу иң ҙур тәнҡиткә дусар була, электораль тикшереүселәр ҡайһы бер хоҡуҡ боҙоуҙарҙы һәм ялғанлау ихтималлығын билдәләй. Венедиктов ғәйепләүҙәрҙе кире ҡаға һәм Мәскәүҙә электрон тауыш биреү һөҙөмтәләрен ғәмәлдән сығарыуға ҡаршы була.
Шәхси тормошо
2020 йылдың апрелендә Алексей Навальныйҙың элекке матбуғат секретары Анна Ведеута Алексей Венедиктовты 2012 йылда булған бәйләнеүҙәрҙә ғәйепләй. Хәлде аңлатып, Венедиктов «[Эхо Москвы] уставына бәйләнеү хоҡуғы инә» тип белдерә һәм үҙенең буйһоноусы менән никахын миҫал итеп килтерә. Венедиктов Ведутаның ғәйепләүҙәрен кире ҡаға, әммә унан ғәфү үтенә, уны Ведута «мыҫҡыллау» тип атай.
Венедиктов — Рәсәй Президентының матбуғат секретары Дмитрий Песковтың һәм РТ башлығы Маргарита Симоняндың яҡын дуҫы. Венедиктов асыҡтан-асыҡ властың юғары эшелондарынан дуҫтарын үҙенең «шешәләштәре» тип атай.
«Эхо Москвы» һәм Владимир Путин
2008 йылдың авгусында Путин Сочиҙағы резиденцияһына киң мәғлүмәт сараларының 35 етәксеһен (шул иҫәптән Венедиктовты) саҡыра һәм һуңғыһын ҡаты шелтәләй. Путинға «Эхо Москвы» радиостанцияһының Көньяҡ Осетиялағы Рәсәй-Грузин конфликтын яҡтыртыуы оҡшамай. Путин «Эхо Москвы» тапшырыуҙарының стенограммаларын сығара һәм: «Бының өсөн яуап бирергә тура киләсәк, Алексей Алексеевич!» — тип белдерә. Венедиктов Путиндың үҙ эшендә әйткән һүҙҙәрен өлөшләтә иҫәпкә алырға вәғәҙәләй. Венедиктов шулай уҡ Путиндың ҡайһы бер ялыуҙары менән килешмәүен белдерә.
2014 йылдың ноябрендә журналист Илья Азар менән әңгәмәһендә Венедиктов былай тип белдерә: «Владимир Владимировичтың өс тапҡыр — һуңғы тапҡыр 2012 йылдың ғинуарында — «Эхо»ны ябырға йәки мине эштән бушатырға рөхсәт итмәүен генә беләм. 2011 йылдың декабрендә Медведев эштән бушатылыуым тураһында иғлан итте, шунан һуң ике аҙна үткәс, Путин мине үҙенең ышаныслы кешеһе булырға саҡырҙы». Венедиктов Путин менән Жириновскийҙың ышаныслы кешеһе булыуҙан баш тарта.
Ҡараштары
Сәйәси ҡараштарын консерватив тип билдәләй, үҙен консерватор, Рональд Рейган һәм Маргарет Тэтчерҙың табыныусыһы тип атай. Уның үҙен «консерватив неолиберал» тип билдәләйҙәр. Атеист.
Заман (исем)
Заман — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Этимологияһы
Заман исеме ғәрәп теленән үҙләштерелгән — заман, дәүер, осор; замана кешеһе тигәнде аңлата.
Билдәле кешеләр
Мөхәммәт Заман — 1649—1701 йылдарҙа ижад иткән фарсы рәссамы.
Фамилияла
Заманов Мәсғүт Фәйзрахман улы (14 ғинуар 1914 йыл — 16 февраль 1988 йыл) — сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереү алдынғыһы. Совет-фин һуғышында ҡатнашыусы. СССР-ҙың 5-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957).
Сәнғәт
Заман (төркөм) — World Music жанрында сығыш яһаусы Рәсәй музыкаль төркөмө, башҡорт, рус, инглиз, ҡаҙаҡ телдәрендә йырлай. Стиленең нигеҙендә башҡорт фольклоры ята. «Заман» төркөмөнөң репертуары автор композицияларынан һәм башҡорт халыҡ йырҙарының заманса эшкәртмәләренән тора.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Заман-Башҡортостан (гәзит) («Zaman—Башҡортостан») — халыҡ‑ара ижтимағи‑сәйәси гәзит. Ойоштороусыһы — "Феза АЙ (Төркиә). 1993 йылдың майынан 2003 йылдың февраленә тиклем Өфөлә аҙнаһына 1 тапҡыр урыҫ, башҡорт, татар һәм төрөк (2001 йылдың ноябренә тиклем) телдәрендә сыға. Гәзит биттәрендә төрки халыҡтарҙың тормошо, ислам нигеҙҙәре һәм әхлаҡи ҡиммәттәре яҡтыртыла, хеҙмәттәшлек, үҙ‑ара ярҙам, толерантлыҡ идеялары пропагандалана.
Заман — ваҡыт, геологик тарихи дәүер, осор, миҙгел, грамматик ваҡыт.
Томск
Томск — Томск өлкәһенең административ үҙәге. Томь ярында ята. 574 002 кеше йәшәй (2018).
XVII—XIX
160 йылда Мәскәүгә Борис Годунов һарайына Урыҫ дәүләтенә инеү тураһындағы ғариза менән кенәз Тоян етәкселегендә Себер татарҙары вәкилдәре бара.
Совет осоро
2006 йылда Томскиҙа Ангела Меркель һәм Владимир Путин осраша.
Халҡы
{|
Милли составы
Милли состав :
Сәнәғәте
Фармацевтика: ФГУП НПО «Вирион», «Томскхимфарм».
Машиналар төҙөү сәнәғәте — НПЦ «Полюс», ПО «Контур», «Томский подшипник», «Манотомь» (манометр заводы), «Сибэлектромотор», «Томский инструмент», «Томский электротехнический завод», «Томский электромеханический завод», «Томский электроламповый завод», «Томский завод электроприводов», ЭлеСи, «Микран».
Төҙөлөш: «Комфорт-Т», «Томский домостроительный комбинат», «СУ-13», «Томская промышленно-строительная компания» Һәм башҡалар.
Дим һөйләше
Дим һөйләше — Башҡорт теленең Көньяҡ диалекты һөйләштәренең береһе.
Таралыу ареалы
Дим һөйләше Башҡортостан Республикаһы Әлшәй, Архангел, Ауырғазы, Бәләбәй, Бишбүләк, Дәүләкән, Иглин, Ҡырмыҫҡалы, Миәкә, Нуриман, Өфө һәм Шишмә райондары территорияһында таралған. Мең, көҙәй һәм ҡобау ырыуҙары, шулай уҡ өлөшлөтә — ҡаңлы һәм ҡаршин ырыуы башҡорттары Дим һөйләшендә аралаша.
Өйрәнеү тарихы һәм классификация
1920—1930 йылдарҙа башҡорт һөйләшеү телен планлы өйрәнеү башланған. ХХ быуаттың 1930 — 1950 йылдарында башҡорт телендә өс территориаль диалект — Башҡорт теленең Көнсығыш диалекты (төньяҡ-көнсығыш, ҡыуаҡан, төньяҡ-көнбайыш диалекты (көнбайыш) һәм Көньяҡ диалекты (туғай, юрматы), шулай уҡ фонетик күрһәткес буйынса классификацияланған: ([һ]—[ҫ], [ҫ], [һ], [ҙ], [с], [п]—[т]) ете һөйләш (һөйләшсәләр) билдәле . Башҡорт тел ғилеменә нигеҙ һалыусыларҙың береһе — Дмитриев Николай Константинович башҡорт телен өс диалектҡа бүлеү яҡлы булған. Башҡорт теленең диалекттары һәм һөйләштәрен системалы өйрәнеүгә бағышланған тәүге хеҙмәт булып Байышев Таһир Ғәлләм улының башҡорт телен өс территориаль диалектҡа һәм фонетик күрһәткес буйынса — 7 һөйләшкә бүлгән (шулай уҡ был классификация буйынса мең һәм ҡобау башҡорттарының телен көньяҡ диалектҡа һәм «ҫ» һөйләшсәһенә бүлгән) — «Башҡорт диалекттарының әҙәби телгә мөнәсәбәте» монографияһы тора.
Кейекбаев Жәлил Ғиниәт улы был һөйләште «дим-ҡариҙел» һөйләше тип билдәләгән. Миржанова Сәриә Фазулла ҡыҙы «Башҡорт теленең көньяҡ диалекты» хеҙмәтендә көньяҡ диалектын өс ҙур һөйләшкә — ыҡ-һаҡмар һөйләше, урта һәм дим һөйләштәренә бүлгән һәм ентекләп өйрәнәгән. Н. X. Ишбулатов «Башҡорт теле һәм уның диалекттары» монографияһында ул көньяҡ диалектының дим һөйләшенә относит язык башкир, которые проживают в бассейнах рек Дим, Өршәк йылғалары бассейнында һәм Ҡариҙел (Өфө) йылғаһының түбәнге ағымында йәшәгән башҡорттарҙың, шулай уҡ Һамар һәм Һарытау Ырғыҙ-кәмәлек башҡорттарының телен индерә. Шул уҡ ваҡытта диалектологтар Өршәк йылғаһы бассейны башҡорттарының телендә урта һәм ыҡ-һаҡмар һөйләштәренең ҡайһы бер үҙенсәлектәрен күрһәтәләр, һәм уны айырым өршәк һөйләше тип билдәләйҙәр.
Дим һөйләшендә төньяҡ-көнсығыш (көҙәй) һәм көньяҡ-көнбайыш (кәмәлек һәм туҡ башҡорттары теле) һөйләшсәләре айырып күрһәтелә. У. М. Яруллинаның «Дим һөйләше лексикаһы» хеҙмәтендә был һөйләштең лексикаһы ентекләп өйрәнелгән.
Фонетика
Дим һөйләшенең характерлы фонетик үҙенсәлектәре булып :
Бынан тыш һөйләштең төньяҡ-көнсығыш (көҙәй) зонаһында (көнсығыш диалектының әй һөйләшендәге кеүек) Й|[й] тартынҡыһының Ж|[ж]-ға күсеүе күҙәтелә: диал. [ж]әй — әҙәбисә [й]әй (лето), диал. [ж]ыраҡ — әҙәбисә [й]ыраҡ (далеко) һ.б.
Морфология
Морфология өлкәһендә һөйләштең үҙенсәлеге түбәндәгесә: Һөйләштә, дим һәм түбәнге ағиҙел-ыҡ һөйләштәрендә исемдәрҙе килеш менән үҙгәртеү парадигмаһы тап килһә лә, килеш ялғауҙарын ҡулланыуҙың әҙәби телдән күпмелер айырымланыуы күҙәтелә.
Әҙәби телдәге күптән үткән заман формаһы -ғайны/-гәйне һөйләштәге -ғанейе/-ғаныйы/-гәнейе (һирәгерәк -ғайҙы/-гәйҙе) формаһына тура килә.
Лексика
Дим һөйләшенең һүҙ запасы нигеҙе бөтөн тематик кластар буйынса ла дөйөм башҡорт лексикаһынан тора. Һөйләштә башҡорт теленең төньяҡ-көнбайыш диалектында ошо диалектҡа һәм түбәнге-ыҡ һөйләше өсөн уртаҡ булған лексика ҡатламы күҙәтелә. Дим һөйләшендәге уртаҡ диалектизмдар төньяҡ-көбайыш диалектының ҡариҙел һөйләшендә, башҡорт теленең көньяҡ диалектының урта һәм ыҡ-һаҡмар һөйләштәрендә бар. Мең ҡәбиләһе башҡорттары, һөйләшкәндә был һүҙҙәрҙе ҡулланғанлыҡтан, Өршәк һәм дим һөйләштәре лексикаһының бер-береһенә максималь үтеп инеүе күҙәтелә. Көҙәй һөйләшсәһенең ҡайһы бер диалектизмдары уны башҡорт теленең көнсығыш диалекты менән берләштерә.
Ҡарамүрсәл
Ҡарамүрсәл (Ҡарамүрсәл, Karamürsel, бор. грек. Πραίνετος, Praenetus) — Төркиәнең Ҡожаэли провинцияһындағы ҡала һәм район.
Географияһы
Ҡала провинцияның мәркәз ҡалаһы Измиттән яҡынса 30 саҡрым көньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан.
Район провинцияның көньяҡ-көнбайышында Мәрмәр диңгеҙ ярында урынлашҡан. Ул көнсығыштан — Гөлжүк, көньяҡтан — Бурса провинцияһы, көнбайыштан — Ялова провинцияһы һәм төньяҡтан Измит менән сиктәш. D-130 магистрале Измит ҡалаһынан Ҡарамүрсәл аша, башлыса яр буйынан үтә. Саманлы Дағлары тауының бер өлөшө һәм һыуһаҡлағыс көньяҡ төбәгендә урынлашҡан.
Тарихы
Византия осоронда Пренет (Πραινετός) булараҡ билдәле булған.
Ҡарамүрсәл шулай уҡ төрөк флоты өсөн ҙур әһәмиәткә эйә, сөнки тап бында 1323 йылда Осман империяһы тәүге тапҡыр диңгеҙгә сыға башлай, шуның менән бергә көнсығыш Урта диңгеҙ буйында бер нисә быуат дауамында өҫтөнлөк тотҡан Осман флоты өсөн нигеҙ һалына.
Ҡарамүрсәл ҡулдан үрелгән емеш-еләк кәрзиндәре менән дан тота. Тыштан бәләкәй күренһә лә, ул бик һыйҙырышлы булыуы менән билдәле.
1912 йылда ҡалала йәшәгән:
Гректар — 19 732 чел.
Төрөктәр — 5 000 чел.
Әрмәндәр — 2 875 чел.
Няда-Яха (Хейм-Паюта ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кёрмиг
Кёрмиг (Cörmigk) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 545 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,48 км2. Диңгеҙ кимәленән 74 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6408 һәм автомобиль коды — SLK.
Ҡорошишмә (Измит)
Ҡорошишмә (Куручешме, Kuruçeşme) — Төркиәнең Ҡожаэли провинцияһындағы ҡала
1989 йылда муниципалитет тип иғлан ителгән. 2009 йылда Измит муниципалитетына ҡушылған һәм Коджаэли провинцияһы ҡалаһы булып һанала.
Пошлина
Пошлина — вәкәләтле рәсми органдар тарафынан билдәле бер функцияларҙы башҡарғанда дәүләт ҡануниәте менән ҡаралған күләмдәрҙә алына торған аҡса йыйымы. Атап әйткәндә, пошлиналарға  теркәү һәм герб йыйымдары, суд пошлиналары инә. Дәүләт сиге аша үткәрелә торған тауарҙар өсөн таможня пошлиналары алына.
Александровка (Дәүләкән районы)
Александровка (Александровка) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 233 кеше. Почта индексы — 453410, ОКАТО коды — 80222804007.
Пошлина
Рәсәй
Рәсәй Федерацияһының Һалым кодексына (25.3-сө бүлек. «Дәүләт пошлинаһы») ярашлы, дәүләт пошлинаһы — дәүләт органдарына, урындағы үҙидаралыҡ органдарына, башҡа органдарға һәм Рәсәй Федерацияһы закон сығарыу  акттары, Рәсәй Федерацияһы субъекттарының закон сығарыу акттары һәм урындағы үҙидаралыҡ органдарының норматив хоҡуҡи акттары менән вәкәләтлек бирелгән вазифалы кешеләргә Һалым кодесында ҡаралған юридик әһәмиәтле эш башҡарыуҙы (Рәсәй Федерацияһы консул учреждениелары башҡара торған эш итеүҙәрҙән тыш) юллап мөрәжәғәт иткән саҡтарында ойошмаларҙан һәм физик шәхестәрҙән  алына торған йыйым. Атап әйткәндә: Рәсәй Федерацияһы Һалым кодексы менән шулай уҡ түбәндәгеләр өсөн дәүләт пошлиналары ҡаралған:
Үҙгәрештәр
2009 йылдың 27 декабрендә «Рәсәй Федерацияһы Һалым кодексының беренсе өлөшө 45-се статьяһына һәм икенсе өлөшө 25.3-сө бүлегенә һәм Рәсәй Федерацияһы айырым ҡануниәт акттарына үҙгәрештәр индереү тураһында, шулай уҡ  "Этил спирты, алкоголле һәм спирты булған продукция етештереү һәм уларҙың әйләнеше менән бәйле эшмәкәрлек төрҙәренә лицензия биреү өсөн йыйымдар тураһында" Федераль закондың көсөн юғалтыуы хаҡында» 374-ФЗ һанлы Федераль закон ҡабул ителә. Был закон юридик әһәмиәтле эш-ғәмәлдәр өсөн түләнеүсе дәүләт пошиналары күләмен һиҙелерлек арттыра. 2009 йылдың 27 декабрендәге 374-ФЗ һанлы Федераль закон рәсми баҫылып сыҡҡандан һуң  1 вйҙан, атам әйткәндә 2010 йылдың 29 ғинуарында (башҡа мөҙҙәттәр ҡаралған айырым положениеларынан башҡа) көсөнә инә.
Александровка (Дәүләкән районы)
Тарихы
Алға ауыл Советына инә. Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 21 км алыҫлыҡта Кесе Өйҙөрәк йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға Яңы Александровка булараҡ 1885 йылда нигеҙ һалына. Курск губернаһы Шигровский өйәҙе Николай улусы помещиктарының элекке крәҫтиәндәре 4040 дисәтинә ер һатып алып төпләнә. 2045 дисәтинә дворян Н. А. Баумгартендан, 1995 дисәтинә башҡа ер биләүселәрҙән һатып алына. 1903 йылда крәҫтиәндәр немец Г. Г. Нейфельдтан һәм Я. Я. Вибенан 600 дисәтинә ер һатып алалар. 1889 йылда ауылға Өфө һәм Минзәлә епископы Дионисий килә, буласаҡ сиркәү урыны билдәләнә.1890 йылда Александро-Невский сиркәүенең беренсе священнигы Афанасий Румянцев була.1892 йылда земский башланғыс училище асыла. 1902 йылда янғындан 12 йорт зыян күрә. 1919 йылдың 26 майында ауыл аҡтарҙан азат ителә. 1929 йылда дөйөм ер майҙаны — 1684,5 га. 1929—1960 йылдарҙа ауыл халҡы «Парижская коммуна», 1960—1991 йылдарҙа «Россия» колхозында, һуңынан МУП «Дәүләкән АРЗ»,СКХ «Александровка» хужалыҡтарында эшләй. 1936 йылда почта бүлексәһе асыла. 1960 йылда административ реформа һөҙөмтәһенә ярашлы яҡын торған Покровка ауылы Александровка менән берләшә. 1960 йылдың 25 июнендә Александровка ауыл Советы тарафынан сиркәүҙе ябыу ҡарары сығарыла. 1984 йылға тиклем ветеринария бүлексәһе эшләй.1989 йылда 132 урынлыҡ мәктәп төҙөү ҡарары сығарыла, 1997 йылда 108 урынлыҡ мәктәп төҙөлә. 2022 йылда балалар баҡсаһы асыла. Халҡы: 1896 йылда 773 кеше, 1917 йылда 711 кеше, 1920 йылда — 692 кеше, 1926 йылда — 648 кеше, 1939—670 кеше. 1959 йылда —281 кеше,1969 йылда — 352 кеше, 1989 йылда —241 кеше, 1999 йылда — 247 кеше, 2002 кеше —228 кеше, 2010—233 кеше. Урыҫтар йәшәй (2002). Мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Урамдары
Исемдәре:
Үҙәк урамы (Центральная (улица))
Крәҫтиән урамы (Крестьянская (улица))
Сингоне Педро
Педро Сингоне (Pedro Zingone, 1899 йыл, Монтевидео — вафат булыу датаһы билдәһеҙ) — Уругвай футболсыһы, ярымһаҡсы. 1924 йылда Уругвай йыйылма командаһы составында Олимпия чемпионы, 1923, 1924 йылдарҙа Көньяҡ Америка чемпионы була. Һуңғы уйында төп команда составында сығыш яһай. йылда ойошторолҡандан алып
Биографияһы
Тыуған иленә әйләнеп ҡайтҡас, Уругвайҙа Парагвай инфраструктураһы талаптарына тап килмәгән Көньяҡ Америка чемпионаты урынына икенсеһен үткәрергә ҡарар итәләр. Был турнирҙа Сингоне төп состав уйынсыһы була. Ул йыйылма команда өсөн өс уйынды ла үткәрә, хатта Чили йыйылма командаһы ҡапҡаһына гол индерә.
«Лили» футбол клубы 1932 йылда профессионализм талаптары индерелеү менән эшмәкәрлеген туҡтата, ә 1929 йылдан Уругвай чемпионатының икенсе дивизионында сығыш яһай. Педро Сингоненың артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.
Статистика
Йәмғеһе: 4 матч / 1 гол; 2 еңеү, 1 тигеҙ иҫәп, 1 еңелеү.
Ырныҡшы ауыл Советы (Архангел районы)
Ырныҡшы ауыл Советы  — сельское поселение в АрРәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Архангел районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек.
Тома Феодосьевич Чорба
Тома Феодосьевич Чорба (Toma Ciorbă; 15 ғинуар 1864 йыл — 30 декабрь 1936 йыл) — Бессарабия табибы, һаулыҡ һаҡлау эштәрен ойоштороусы һәм йәмәғәт эшмәкәре.
Биографияһы
Тома (Фома Феодосьевич) Чорба 1864 йылда Кишинёвта тыуа. Кишинев ирҙәр гимназияһында белем ала. 1893—1896 йылдарҙа Кишиневта санитар табибы булып эшләй, ә 1893—1903 йылдарҙа — губерна земство дауаханаһында психиатрия бүлексәһенең ординаторы. 1896 йылда йоғошло ауырыуҙар дауаханаһына нигеҙ һала, 1932 йылға тиклем унда баш табип булып эшләй. 1896-1935 йылдарҙа үҙе нигеҙ һалған дауахана бинаһында йәшәй. 1903 йылда Кишинев ҡыйралышынан һуң санитар табибы М. Б. Френкель менән бергә ҡала йәһүд зыяратында үлтерелгәндәрҙең мәйеттәрен һәм уларҙың документтарын, шулай уҡ ҡала Йәһүд дауаханаһында яралыларҙы тикшереү менән шөғөлләнә.
Рус-япон һуғышы башланғандан һуң урындағы Ҡыҙыл Тәре бүлексәһе ағзалары ҡарары буйынса Чорба Бессарабия хәрби госпитален етәкләй һәм Алыҫ Көнсығышҡа китә, унда йыл ярым дауамында эшләй. Тома Чорба Бессарабияла халыҡҡа сәсәктән мотлаҡ прививка яһауҙы һәм дифтерияға ҡаршы серотерапияны индерә. Чорба Кишиневтың санитар торошо, губерна земство психиатрия дауаханаһының йоғошло ауырыуҙар бүлегендә етәкселек эше тураһында ҡайһы бер эштәрҙең авторы була.
1936 йылда вафат була. Кишиневтың Үҙәк (Әрмән) зыяратында ерләнә.
Мираҫы
1964 йылда Кишиневта элекке Госпиталь урамы Тома Чорба исеме менән атала. Кишинев Республика инфекция клиник дауаханаһы Чорба исемен йөрөтә, 1965 йылда бина алдына Тома Чорбаға арнап, барельефы менән мемориаль таҡтаташ ҡуйыла (архитектор И. Гриценко).
Ҡыҫтыбый
Ҡыҫтыбый — башҡорт милли аш-һыуының бер төрө. Татарҙарҙа, шулай уҡ Урта Азияның күп кенә халыҡтары аш-һыуында ла осрай. Ҡыҫтыбый сөсө ҡамырҙан бешерелә. Эслеккә тары, ҡарабойҙай бутҡаһы, картуф иҙмәһе ҡулланыла.
Атаманың килеп сығышы
Атаманың нигеҙендә эш барышын аңлатҡан «ҡыҫтырыу» йәки «ҡыҫыу» һүҙе тора. Сыуаш телендәкастампи, марыйса кыстывий, удмурттарҙа кыстыбыйтип йөрөтөлә.
Нисек бешерелә
Өҫтәлгә бирер алдынан тышын иретелгән һары йәки шыйыҡ май менән майлайҙар. Көндәлек аҙыҡ итеп тә, ҡунаҡҡа һый итеп тә әҙерләйҙәр. Эслеге төрлөсә булһа ла, ҡамыры бер үк төрлө әҙерләнә.
Рецепт: (бер порцияға)
Эслек өсөн: Һөт — 150 мл., Тары- 50 г., Һарымай- 20 г., Тоҙ.
Ҡамыр өсөн: Он- 1 стакан. Һөт йәки сей ҡатыҡ — 1 стакан, 1 йомортҡа, тоҙ.
Ҡыҙыҡлы мәғлүмәт
Донъялағы иң ҙур ҡыҫтыбый 2011 йылда Башҡортостанда бешерелә һәм Гиннесс китабына индерелә. Уның диаметры 2 метр 10 см була. Ҡыҫтыбыйҙы ҙурлығы 6,25 квадрат метр булған табала баш ҡаланың «Аҡбуҙат» ресторан комплексы ашнаҡсылары бешерә. Ҡамырын йәйеү өсөн 2,5 метр оҙонлоғондағы уҡлауҙы "«Ағиҙел» Башҡортостан художество промыслаһы" дәүләт унитар предприятиеһы оҫталары эшләп бирә. .
Әлмәт
Әлмәт (Альметово) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 24 кеше. Почта индексы — 453422, ОКАТО коды — 80222810002.
.ba
.ba — Босния һәм Герцеговина өсөн юғары кимәлдәге милли домен. 1996 йылда University Telinformatic Centre инициативаһы буйынса индерелә, доменда теркәлеүҙе ошо ойошма алып бара. Босния һәм Герцеговинала урынлашҡан объекттар өсөн тәғәйенләнгән һәм ҡулланыла. Икенсе кимәлдәге доменды йәки икенсе кимәл домен рәтенән һуң өсөнсө кимәлдәге доменды теркәргә мөмкинлек бар.
Оло Тане
Оло Тане — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Соленое күле - №9211 исемһеҙ йылға ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мугуев Айдамир Хизир Улы
Айдами́р Хызыр улы Мугу́ (Мугуев 1990 йылдың 16 апрелендә Майкоп ҡалаһында тыуған, Адыгей автономиялы өлкәһе, Краснодар крайы, СССР) — рәсәй йырсыһы. Адыгей Республикаһының атҡаҙанған артисы. Урыҫ һәм черкес (көнбайыш диалект) телдәрендә йырҙар башҡара.
Бала сағы
Айдамир Мугу 1990 йылдың 16 апрелендә Майкоп ҡалаһында (хәҙер — Адыгей Республикаһы) тыуған. Милләте буйынса черкес (адыгэ).
Ижад юлы
2014 йылда «Ҡара күҙҙәр» йыры менән 14 йәшендә танылыу яулай, был йыр шунда уҡ Рәсәйҙә һәм унан ситтә лә хитҡа әүерелә. 2005 йылда Аслан Нуретдин улы Тлебзу музыкаһына үҙенең тәүге «Ҡара күҙҙәр» альбомын сығара, һуңынан Кавказ һәм Рәсәй ҡалалары буйынса альбомын яҡлап концерттар менән сығыш яһай.