cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ишәле (күл, Силәбе өлкәһе)
Географияһы
Ишәле - Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында, Полетаево ауылынан - 20,8 км, Силәбенән  30,7 км алыҫлыҡта урынлашҡан күл. Екатеринбургтың үҙәгенән – 210 км.
Географик координаттары: киңлеге - 55°25′16″N (55.421195), оҙонлоғо - 61°3′18″E (61.054915)
Тәбиғәте
Көнсығыш һәм көньяҡ ярҙарында - ҡатнаш урмандар.
Күлдә алтын һәм көмөш табан балыҡтар, ротан тереклек итә.
Этимологияһы
Күлдең атамаһы Ишғәли тигән башҡорт ир-ат исеменән килеп сыҡҡан. "Башҡорт исемдәре" һүҙлегендә был андронимға шундай аңлатма биреләғ
Ляпяха-Нем-Тяха
Ляпяха-Нем-Тяха — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Егур-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңаҡһөйәклеләр
Яңаҡһөйәклеләр (Gnathostomata) — умыртҡалы хайуандарҙың бер төркөмө (умыртҡалыларҙың 99 %). Балыҡтар һәм дүрт аяҡлылар өҫ класына бүленә.
Этимология
Яңаҡһөйәклеләр γνάθος (гнатос, яңаҡ) + στόμα (стома, ауыҙ) — баш һөлдәһендә ҡапма -ҡаршы ҡуйылған өҫкө һәм аҫҡы яңаҡтары булғанлыҡтан шундай атама алғандар. Латинса атамаһы яңаҡ һәм ауыҙ һүҙҙәренән яһалған.
Төп билдәләре
Яңаҡһөйәклеләр һыуҙа, ҡоро ерҙә йәшәй. Уларҙың айырым бер өлөшө һауала осоуға һәм ер аҫтында көн итеүгә яраҡлашҡан. Яңаҡһөйәклеләр инфратибына
Һылтанмалар
Төркөм:Хайуандар
Александр III һәйкәле (Санкт-Петербург)
Император Александр III һәйкәле Санкт-Петербург, Мәрмәр һарайға ингән ерҙә урынлашҡан. Башта һәйкәл Знаменский майҙанында Николай вокзалы (хәҙерге Мәскәү) янында урынлашҡан. Монумент «Державному основателю Великого Сибирского пути» арналған, йәғни Транссебер магистрален нигеҙләүсегә — магистралде төҙөү Александр III хакимлыҡ иткән осорҙа башланған.
Һәйкәлдең заказсыһы булып император Николай II һәм батша ғаиләһе ағзалары тора, улар Рәсәйҙә 1897—1906 йылдарҙа эшләгән итальян скульпторы П. П. Трубецкойҙың проектына өҫтөнлөк бирә. Скульптураның моделе Петербургта эшәләнә. Бронза һынын итальян ҡойоу оҫтаһы Э. Сперати өлөшләтә ҡоя: Александр III фигураһын — ҡойоусы К. А. Робекка оҫтаханаһында, атты — Обухов ҡорос ҡойоу заводында. Постаменты өс метрҙан бейек Валаам ҡыҙыл гранитынан архитектор Ф. О. Шехтель проекты буйынса эшләнә. Постаменттың ал яғына «ИМПЕРАТОРУ АЛЕКСАНДРУ III ДЕРЖАВНОМУ ОСНОВАТЕЛЮ ВЕЛИКАГО СИБИРСКАГО ПУТИ»-тип яҙылған.
Һәйкәл күп кенә рәсми батша монументтарынан ныҡ айырыла; скульптор батшаны идеализациялап тантаналы итеп һүрәтләүҙән алыҫ булып сыға. Александр III киң кейемдә, атта ауыр ултыра. Шуға ҡарамаҫтан, скульптор батшаның аныҡ портретының күсермәһен эшләмәй, сәйәси хәлен дә иҫәпкә алмай, ә уның дөйөм ҡылығын һүрәтләй. А. Бенуаға скульптор: «Мин бер хауанды икенсе хайуан өҫтөнә ҡуйып һүрәтләнем», -тип яҙған.
Монумент асылғанға тиклем үк скульптор батша чиновниктары яғынан уға ҡарата насар мөнәсәбәт булыуын тоя. Николай II һәйкәлде Иркутскиға, « себергә һөргөнгә, мыҫҡылланған улы күҙҙәренән алыҫҡа ебәрергә» була, ә баш ҡалала атаһына башҡа монумент төҙөргә уйлай. С. Ю. Витте иҫләүе буйынса, скульпторҙы хатта һәйкәл асыу тантанаһына саҡырмайҙар, шунлыҡтан скульптор Петербургҡа һуңлап килә.
Шуға ҡарамаҫтан, 1909 йылдың 5 июнендә (23 майында) Батша ҡатнашлығында һәйкәл изгеләндерелә һәм тантаналы асыла; ғибәҙәт ҡылыуҙы митрополит Антоний (Вадковский) башҡара; «тантаналы марш тамамланғас һәйкәл төҙөү буйынса комиссия ағзалары, етәкселәр менән ст-секр. граф Витте һәм комиссия рәйесе, гофмейстер кенәз Голицын ғәли йәнәптәре янына саҡырылыу бәхетенә эйә була».
Һәйкәл яҙмышы
1927 йылда, Октябрь революцияһының ун йыллығына, һәйкәл майҙанды байрамса биҙәү өсөн файҙаланылған: ул металл ситлек менән ҡапланған, ә янында винт рәүешендәге манара, тәгәрмәс һәм ике мачта ҡуйылған, улар өҫтөнә «СССР» тигән яҙма һәм ураҡ-сүкеш аҫып ҡуйылған.
2013 йылда Мәҙәниәт министры Владимир Мединский Александр III һәйкәлен Конюшенный йәки Троицкий майҙанына күсерергә, йә булмаһа элекке урынына — Ихтилал майҙанына кире ҡайтарырға тәҡдим итә.
Был тәҡдим Санкт-Петербургтың Закондар сығарыу йыйылышы тарафынан тикшерелә һәм кире ҡағыла.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Ишәле (станция ҡасабаһы)
Ишәле — Иша́лино - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы станция янындағы ҡасаба. Ишәле ауыл биләмәһенең. административ үҙәге.
Халҡы
2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡасабала 2089 кеше йәшәгән (957 ир-ат һәм 1132 ҡатын-ҡыҙ).
Урамдары
Ҡасабаның 29 улрамы бар.
Транспорт
Ҡасабала Ишәле тимер юл станцияһы урынлашҡан.
Рита Ора
Рита Ора (Rita Sahatçiu Ora; 26 ноябрь 1990 йыл) — Бөйөк Британияның албан сығышлы йырсыһы һәм актрисаһы.
Соньга
Соньга — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ить йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Рита Ора
2009 йылда "Би-би-си"ла ойошторолған («Евровидение: һеҙ үҙ илегеҙгә кәрәкһегеҙ») шоуында сығыш яһай, бында ул «Евровидение 2009» йыр конкурсында ҡатнашырға тейешле Бөйөк Британия вәкилен һайлап алыу турында ҡатнаша. Тиҙҙән ул лейбл Roc Nation менән контракт төҙөй.
Соньга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома  йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Рита Ора
Тормошо һәм карьераһы башы
Рита [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 Приштина]ла, [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%AE%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%8F Югославия] Социалистик Федератив Республикаһында тыуа һәм шул уҡ йылда ғаиләһе менән Бөйөк Британия күсеп килә. Ул Көнбайыш Лондонда йәшәй һәм унда St Matthias СЕ башланғыс мәктәбендә уҡый, уны тамамлағас, Сильвия исемендәге үҫмерҙәр театр мәктәбендә һәм һуңынан Сент-Чарлз өлкән кластар католик колледжында (ингл. Charles Catholic Sixth Form College) уҡый. Иртә йәштән йыр мауыға башлай. 2004 йылда ул «Пивс» тигән инглиз фильмында ҡатнаша. 2009 йылда ул «Би-би-си]» ойошторған («Евровидение: һеҙ үҙ илегеҙгә кәрәкһегеҙ») шоуында, «Евровидение 2009» йыр конкурсына (ингл. In Ora of No 1 Rita) тәҡдим ителергә тейешле Бөйөк Британия вәкилен һайлап алыу турында ҡатнаша.
Ҡурас
Ҡурас (Курачево) — Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 226 кеше. Почта индексы — 452996, ОКАТО коды — 80208813004.
Рита Ора
Тормошо һәм карьераһы башы
2007 йылда Рита Крэйг Дэвидтың Awkward синглын яҙҙырыуҙа ҡатнаша, был йырсының беренсе релизы була. 2009 йылда Крейг Девид ҡабат Ритаға Where’s Your Love синглын берлектә яҙҙырырға тәҡдим итә, синглы ла ҡатнашырға яҙманы, синглды яҙҙырғанда шулай уҡ Тинчи Страйдер ҙа ҡатнаша. Был йырға Ора ҡатнашлығындағы видеоклип төшөрөлә. Рита 2009 йылда Roc Nation менән контрактҡа ҡул ҡуя, оса бер нисә көндән Нью-Йоркка оса һәм Jay-Z менән таныша. Шул уҡ йылда Рита Дрейктың Jay-Z Young Forever һәм Over синглдары өҫтөндә эшләүҙә ҡатнаша. Jay-Z Ритаға Skullcandy компанияһында етештерелгән ҙы рекламалауҙа ҡатнашыу тәҡдим итә.
Ҡурас
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Соньга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рита Ора
Дебют альбомы
2011 йылдың 14 декабрендә DJ Fresh һәм Ора YouTubeла Hot Right Now йырына бергә эшләгән видеоһы менән таныштырған презентовали. 2 ай үтеүгә сингл һатыуға сығарыла һәм UK Singles Chart- та беренсе урынға өлгәшә.
2012 йылдың 24 февралендә Рита Нью-Йоркта Z100 радиостанцияһына, уның продюсеры Jay-Z янына килә, һәм унда үҙенең The Notorious B.I.G. Party and Bullshit трегының семплы файҙаланған яңғыҙ башҡарған тәүге How We Do (Party) синглын тәҡдим итә'. Уның дебют альбомы үҙ эсенә Ританың [Will.I.Am, Ester Dean, рэпер Дрейк, The-Dream, Канье Уэст һәм Stargate продюсер командаһы кеүек башҡарыусылар менән һуңғы ике йылда тыуҫырған ижад емештәрен индерә. 2012 йылдың 6 майында R.I.P. (Тайни Темп ҡатнашлығында яҙылған) Бөйөк Британияның UK Singles Chart-ты беренсе аҙнала уҡ етәкләгән тәүге синглы яҙыла. Эту песню написал Drake, а продюсером стали Chase & Status. Бөйөк Британияның икенсе соло синглы — How We Do (Party). Ул шулай тәүге аҙнала уҡ британия чартын етәкләгән.
2013 йылда «Форсаж 6» фильмында төшкән. 2015 йылда ул фильмында Мия Грей ролен башҡара. 2015 йылда Ританың Grateful синглы «Оскар» премияһының «Фильмға иң яҡшы оригиналь йыр өсөн» номинацияһына лайыҡ була.
Roc Nation менән конфликт
2015 йылда Рита Ора продюсерҙарын, улар ҡарамағындағы башҡа башҡарыусыларға күсеп китеп, үҙе менән ҡыҙыҡһыныуын юғалтыуҙа һәм иғтибар бүлмәүҙәренә дәғүәһен күрһәтеп, судҡа бирә.
Roc Nation исеменән эш итеүсе адвокаттары, компания маркетинг һәм йондоҙҙоң әле лә сыҡмаған икенсе альбомын таратыу маҡсатында $2 миллион доллар йәғни (£ 1.3 миллион) евро аҡса түгеүен раҫлаған документтарын судҡа тәҡдим итә. 2008 йылда контрактҡа ҡул ҡуйылғаны бирле, Рита Ора тик бер пластинка ғына сығара. Шуның менән бергә, документ буйынсп, ул биш альбом яҙырға тейеш булған.
2015 йылда Roc Nation менән контрактты өҙөргә маташып, Рита 18 генә йәшендә ҡул ҡуйған контрактты, ул көскә эйә түгел һәм Калифорния закондарын боҙа, тип ҙарын ныҡыша.
2016 йылдың июнендә Нью-Йорктың Юғары суды сайтында Рита Ора һәм уның партнеры Jay-Z дәғүәләрен кире алған тигән мәғлүмәт барлыҡҡа килә.
Телевидениела
2016 йылда Рита Ора «Американса Топ-модель» тигән шоуҙың яңы алып барыусыһы булып китә.
Тайбэй йәмиғ мәсете
Тайбэй йәмиғ мәсете (, POJ: Tâi-pak Chheng-chin Tōa-sī) — Tайвандә иң ҙур мәсет. Дөйөм майҙаны 2 747 кв. метр. 1999 йылдың 26 июнендә тарихи ҡоматртҡы булараҡ теркәлгән.
Рита Ора
Турҙары
Хедлайнер
Оҙатып йөрөүсе артист сифатында
Херота
Херота (Оло Херота) — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Шепси йылғаһының көнбайыш сигенән Псоу йылғаһына тиклем (РФ һәм Грузия сиге). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дзумс-Эрк
Дзумс-Эрк (Дзунсой-Ахк) — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы, Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аргун йылғаһының уң ярына тамағынан 77,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, Грозный ҡалаһынан Аргун йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шуй (Маша ҡушылдығы)
Шуй (Тавда) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Маш йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Браунер Александр Александрович
Браунер Александр Александрович (13 ғинуар (25 ғинуар) 1857 йыл — 5 май 1941 йыл) — Рәсәй империяһы һәм СССР-ҙың ғалим-зоологы, яҙыусы.
Биографияһы
Александр Александрович Браунер 1857 йылдың 13 ғинуарында Симферополдә тыуған. 1876 йылда Одессалағы гимназияны, 1881 йылда — Новороссийск университетының физика һәм математика факультетының тәбиғи бүлеген тамамлай.
Крәҫтиән банкының Херсон бүлексәһе идарасыһы булып хеҙмәт итә. Буш ваҡытында ҡоштарҙы өйрәнә. Орнитологик күҙәтеүҙәр методикаһын бик яҡшы белә һәм Херсон һәм Таврик губерналары ҡоштары тураһында ике мәҡәлә яҙа. «Заметки о рыболовство на р. Днестр и Днестровском лимане» («Записки Новороссийского общества естествоиспытателей»), «О вредных и полезных животных Херсонской губернии» («Записки Императорского общества сельского хозяйства Южной России») шулай уҡ уныҡы тип иҫәпләнә. Уның тарафынан шулай уҡ «Таблицы вред и пользы, приносимых птицами и млекопитающими степной полосы России» төҙөлә. Шулай уҡ ул Херсондың «Степь» йыйынтығында (1886) һәм «Юг» (1898) гәзитендә баҫылып сыҡҡан тәбиғәт тураһында ҙур булмаған хикәйәләр яҙған.
1901 йылда Одессаға күскәс, ул Новороссийск натуралистар йәмғиәте, Ҡырым-Кавказ тау клубы, Одесса дөрөҫ һунарсылыҡ йәмғиәте һәм хайуандар һәм үҫемлектәр акклиматизацияһы Рәсәй йәмғиәтенең Орнитология комитеты эшендә актив ҡатнаша. Браунер Рәсәйҙә беренселәрҙән булып хайуандар дөньяһын һаҡлау проблемаларын өйрәнә. 1899 йылда уның ике әҫәре донъя күрә: «Об охране птиц, полезных для сельского хозяйства» һәм «Об охране млекопитающих и птиц, полезных для сельского хозяйства».
Ботаник И. Т. Пачовский менән ул ҡурсаулыҡ далаһы тәбиғәтен өйрәнә башлай. 1918 йылда Одесса ауыл хужалығы институтын ойоштороуҙа ҡатнаша, унда малсылыҡ кафедраһын етәкләй. 1920 йылда Одесса университеты А. А. Браунерҙы зоология докторы итеп һайлай.
1926 йылда Браунер тәбиғәтте һаҡлау буйынса Одесса край инспекцияһы башлығы итеп билдәләнә. Ул үҙенә йөкләнгән эшкә әүҙем тотона, яңы тыйыулыҡтар — Приморский, Песчаный (Түбәнге Днепрҙа) булдырыуға өлгәшә. А. А. Браунер ҡурсаулыҡ биләмәләренең ҡағылһыҙлығы принциптарын һәр саҡ әүҙем яҡлай, тыйыулыҡтар менән етәкселек итеүсе берҙәм ойошма төҙөү тураһында мәсьәләне күтәрә, тыйыулыҡтарға яңы, перспективалы территориялар эҙләү кәрәклеген күрһәтә. 1930 йылда ул Одесса университетынан ҡыуыла :
1933—1935 йылдарҙа Аскания-Нова тыйыулығында хайуандарҙы гибридлаштырыу һәм акклиматизациялау институты консультанты булып эшләй, зубрҙар үрсетә.
А. А. Браунер Украинала беренселәрҙән булып Бөтә Украина һунарсылар һәм балыҡсылар союзының (ВУСОР) Одесса губерна бүлегендә һунарсылыҡ курстарын уҡыта, «Южная охота», «Украинский охотник и рыболов», «Природа и охота на Украине» республика һунар журналдарының даими авторы була.
Уның төп әҫәрҙәре Украина һәм Ҡырымдың имеҙеүселәренә, ҡоштарға, балыҡтарға, Украина һәм Ҡырым бөжәктәренә арналған. Ул йорт хайуандарының килеп сығышын, ҡайһы бер тоҡомдарҙың барлыҡҡа килеү тарихын өйрәнә.
Александр Александрович Браунер 1941 йылдың 5 майында Одессала вафат була.
10 февраль
10 февраль — григориан стиле буйынса йылдың 41-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 324 көн ҡала (кәбисә йылында 325).
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Войса-Вож
Войса-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Роговая йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Хобза (йылға)
Хобза — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Шепси йылғаһының көнбайыш сигенән Псоу йылғаһына тиклем (РФ һәм Грузия сиге). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Богомолова Галина Евгеньевна
Богомолова Галина Евгеньевна (15 октябрь 1977 йыл) — Рәсәй еңел атлеты, уртаса һәм оҙон дистанцияға йүгереү менән шөғөлләнә. Өс тапҡыр Олимпия уйындарында ҡатнашыусы (2000, 2004, 2008). 2008 йылдағы Рим марафоны еңеүсеһе. Биш тапҡыр Рәсәй чемпионы (2000, 2003, 2005, 2006). 25 һәм 30 километрға шоссе буйлап һәм марафонда йүгереү буйынса Рәсәй рекордсыһы. Халыҡ-ара класслы Рәсәй спорт мастеры.
Биографияһы
Галина Евгеньевна Богомолова 1977 йылдың 15 октябрендә Башҡорт АССР-ының Белорет ҡалаһында тыуған. Бәләкәй сағынан спорт менән шөғөлләнә, башлыса еңел атлетика, йүгереү менән мауыға. Татьяна Васильевна Сенченко һәм Евгений Гаврилович Сенченко тренерҙар тандемы етәкселегендә шөғөлләнә.
1996 йылда еңел атлет Галина Богомолова үҫмерҙәр йыйылма командаһына индерелә, ә өс йылдан милли йыйылма командаһы ағзаһы була. Магнитогорск ҡалаһында дәүләт педагогия университетын тамамлай. 2000 йылда спортсы Рәсәй чемпионатында ҡатнаша, беренсе һәм өсөнсө урын биләй. Галина һуңыраҡ та шулай уҡ уңышлы сығыш яһай — 2003 һәм 2004 йылдарҙа — шул уҡ турнирҙарҙа. 2000 йылда Галина шулай уҡ Европа Кубогында ҡатнаша һәм икенсе урынға лайыҡ була.
2003 һәм 2004 йылдарҙа Галина Богомолова донъя чемпионаттарында сығыш яһай. 2004 йылда Галина Афинала Олимпия уйындарында ҡатнаша, ә бер йылдан Хельсинкиҙа донъя чемпионатының финалына инә. 2006 йылда Галина Богомолова Чикагола уҙғарылған марафонда еңеүсе була, ә 2008 йылда Римда уҙғарылған марафонда еңеү яулай. 2008 йылда Рәсәй олимпия йыйылма командаһы составына инә һәм Пекинда «Олимпиада 2008»ҙә ҡатнаша, унда марафон дистанцияһы финишына килеп етә алмай.
Оло Озёрная
Оло Озёрная — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Озёрная йылғаһының һул ярына тамағынан 3,1 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Богомолова Галина Евгеньевна
Биографияһы
Балаһы тыуғандан һуң, 2011 йылда ярыштарға әйләнеп ҡайта: ярым марафон буйынса Рәсәй чемпионатында икенсе булһа, һуңынан Нью-Йорк марафонында 10-сы урынды биләй.
Оло Озёрная
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы  Кама ГЭС-ынан  Воткин һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Кучиминская
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гладких (Дыуан районы)
Гладких (Гладких) — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 12 кеше. Почта индексы — 452544, ОКАТО коды — 80223825002.
Серова Елена Олеговна
Серова Елена Олеговна (ҡыҙ фамилияһы Кузнецова; 22 апрель 1976 йыл, Воздвиженка, Приморье крайы, РСФСР, СССР) — Рәсәй сәйәсмәне, космонавт. 2016 йылдың 5 октябренән VII саҡырылыш Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышы Дәүләт Думаһы депутаты. «Берҙәм Рәсәй» партияһы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһы Геройы (2016).
Ю. А. Гагарин исемендәге космонавтар әҙерләү үҙәге отряды һынаусыһы. Рәсәй Федерацияһы лётчик-космонавты (2016). СССР һәм Рәсәй тарихында дүртенсе (Валентина Терешкова, Светлана Савицкая һәм Елена Кондаковаларҙан һуң) ҡатын-ҡыҙ-космонавт.
Биографияһы
1993 йылда Гросенхайн ҡалаһында (Германия) Көнбайыш ғәскәрҙәре төркөмөнөң 99-сы урта мәктәбен тамамлай.
Мәскәү авиация институтына уҡырға инә. Студент йылдарында Мәскәү авиация институты ҡарамағындағы түбән температуралар ғилми-тикшеренеү институтында техник булып эшләй. Институтта уҡыған осорҙа буласаҡ ире Серов Марк менән таныша.
2001 йылдың март айында С. Орджоникидзе исемендәге Мәскәү авиация институтының (МАИ) аэрокосмос факультетын «инженер» квалификацияһы алып тамамлай.
2001 йылдың авгусында «Энергия» ракета-космос корпорацияһында инженер булып эшләй башлай, Серов Марк унда 1998 йылдан алып эшләй.
2003 йылдың 23 ғинуарында Марк һәм Елена Серовтарҙың ҡыҙҙары тыуа.
2003 йылда Мәскәү дәүләт приборҙар эшләү һәм информатика академияһын (МГАПИ) «иҡтисадсы» һөнәре буйынса тамамлай һәм шулай итеп икенсе юғары белем ала.
2004 йылдың аҙағынан — икенсе категория инженер.
Космонавтар отрядында
Космонавтар отрядына алынғанға тиклем «Энергия» ракета-космос корпорацияһында 2 категориялы инженер булып һәм Осоштар менән идара итеү үҙәгендә эшләй.
Овчаров Степан Семёнович
Овчаров Степан Семенович (1909 йыл — 14 октябрь 1943 йыл) —197-се гвардия артиллерия полкының 4-се батарея орудие командиры (92-се гвардия уҡсылар дивизияһы, 37-се армия, Дала фронты), гвардия сержанты, Советтар Союзы Геройы.
Серова Елена Олеговна
Космонавтар отрядында
2006 йылдың 11 октябрендә космонавтарға кандидаттар һайлап алыу буйынса ведомство-ара комиссия ултырышында «Энергия» ракета-космос корпорацияһы отряды космонавтары кандидаты вазифаһына тәҡдим ителә.
2006 йылдың декабрендә Елена «Энергия» ракета-космос корпорацияһының «2006 йыл йыйылмаһы» космонавтар отрядына космонавт-һынаусыға кандидат вазифаһына ҡабул ителә.
Овчаров Степан Семёнович
Биографияһы
Украин. Хисапсылар курсын тамамлай.
Серова Елена Олеговна
Космонавтар отрядында
2007 йылдың февралендә Ю. А. Гагарин исемендәге Космонавтар әҙерләү үҙәгендә ике йыллыҡ курс үтә башлай.
2009 йылдың июнендә Сероваға «Энергия» ракета-космос корпорацияһының «космонавт-һынаусыһы» квалификацияһы бирелә.
Овчаров Степан Семёнович
Биографияһы
Степан Семенович 1941 йылдың сентябрендә Тоҡмаҡ район хәрби комиссариаты тарафынан (Ҡырғыҙстан) Ҡыҙыл Армия сафына алына.
Серова Елена Олеговна
Космонавтар отрядында
Елена 2011 йылдан Роскосмос космонавтар отрядының космонавт-һынаусыһы.
Овчаров Степан Семёнович
Биографияһы
1942 йылдан хәрәкәт итеүсе армияла. 197-се гвардия артиллерия полкының 4-се батарея орудие командиры (92-се гвардия уҡсылар дивизияһы, 37-се армия, Дала фронты) Овчаров С. С. 1942 йылдың 19 ноябренән 1943 йылдың 26 июленә тиклем Воронеж фронтында һуғыша. Яралана.
С. С. Овчаров 1943 йылдың 14 октябрендә һуғышта һәләк була. Днепропетровск өлкәһенең Верхнеднепровский районы Калужино ауылында ерләнгән.
Серова Елена Олеговна
Космонавтар отрядында
Ведомство-ара комиссияның 2011 йылдың 15 декабрендәге ҡарары менән Серова Союз ТМА-14М карабының төп экипажы составына бортинженер итеп тәғәйенләнә.
Йыһанға осоуға әҙерлек
2012 йылдың ғинуарынан 2014 йылдың мартына тиклем МКС-39/40 алмаш экипаж составында әҙерлек үтә.
Овчаров Степан Семёнович
Батырлығы
Орудие расчеты юҡҡа сыға. Овчаров бер үҙе ҡала, танкыларға туптарҙы тура төҙәп ут асып, тағы ике «Тигр» танкын сафтан сығара. Фашистар уны уратып ала, һуңғы снарядҡа тиклем һөжүмде кире ҡағып, С. С. Овчаров һәләк була».
Серова Елена Олеговна
Йыһанға осоуға әҙерлек
2014 йылдың 7 февралдә Сочиҙа Ҡышҡы Олимпия уйындарын асыу тантанаһында Сергей Крикалев етәкселегендәге Советтар Союзы һәм Рәсәй космонавтары төркөмө составында Рәсәй Федерацияһы флагын күтәреү хөрмәтенә лайыҡ була.
Овчаров Степан Семёнович
Батырлығы
Советтар Союзы Геройы исеме С. С. Овчаровҡа 1944 йылдың 22 февралендә, үлгәндән һуң бирелә.
Серова Елена Олеговна
Осоштан һуң
2016 йылдың 23 сентябрендә Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһына депутат булып һайланыу менән бәйле инструктор-космонавт-һынаусы вазифаһынан бушатыла.
Дәүләт Думаһы Депутаты
2016 йылдың октябрендә 7-се саҡырылыш Дәүләт Думаһында Серова тирә-яҡ мөхитте һаҡлау һәм экология буйынса комитет рәйесе урынбаҫары вазифаһына тәғәйенләнә. Комитетты депутат Владимир Бурматов етәкләй.
Ғаиләһе
Ире «Энергия» ракета-космос корпорацияһының элекке космонавт-һынаусыһы Серов Марк, ҡыҙы Серова Елена Марковна (тыуған 23.01.2003).
Бруней
Бруней, тулы рәсми исеме Бруней-Даруссалам дәүләте (Brunei DarussalamBrunei darussalam, тәржемә Бруней — Тыныслыҡ урыны) — дәүләт (солтанлыҡ).
Көньяҡ-көнсығыш Азияның, Калимантан ярым утрауының төньяҡ-көнбайыш утрауҙарынан тора. Көньяҡ Ҡытай диңгеҙе менән йыуыла. Малайзия менән сиктәш.
Халыҡ һаны — 401 890 кеше. Баш ҡалаһы — Бандар-Сери-Бегаван. Милләттәр дуҫлығы берләшмәһенә инә.
Атамаһының килеп сығыу тарихы
Бруней 1363 йылда ислам дине ҡабул иткән һәм Брунейҙың беренсе солтаны вазифаһын башҡарған Мөхәммәт Шаһ (Бруней) Аванг Алак Бетатар тарафынан нигеҙләнгән. Риүәйәттәргә ҡарағанда, Аванг Бетатар сәйәхәте ваҡытында быға тиклем билдәһеҙ булған Бруней йылғаһы тамағын асҡан һәм «Baru nah!» тип ҡысҡырып ебәргән.(Башҡортсаға тәржемәһе «бында» тип аңлашыла) Йылға атамаһы шунан килеп сыҡҡан. Артабан солтанатҡа ла ошо атама йәбешкән. Тора-бара атама яйлап «Barunai» тип үҙгәрә. Ә бәлки санкрит һүҙе «varuṇ» (वरुण) тәьҫире һөҙөмтәһендә үҙгәргәндер. Ул океан йәки мифологик океан хакимы мәғәнәһен аңлата. Илдең тулы исеме булып йөрөгән һүҙбәйләнеш — «Негара Бруней Даруссалам» — (دار السلام) малай телендә "Бруней"донъя хакимы, «Негара» — ил тигән мәғәнәе белдерә. Көнбайышта Бруней солтанаты XVI быуатта билдәле була.1550 йылдарҙа сәйәхәт итеүсе италия сәйәхәтсеһе Лодовико Вартема бына нимәләр яҙып ҡалдырған: Беҙ Борней (Бруней йәкиБорнео) утрауына килеп еттек. Ул Малучтан ике йөҙ миль алыҫлыҡта ята. Беҙ уның Малучҡа ҡарағанда бер ни тиклем ҙурыраҡ һәм түбәндәрәк булыуын белдек. Бындағы халыҡ — мәжүсиҙәр. Уларҙың тән төҫө башҡа ырыу вәкилдәренә ҡарағанда ағыраҡ.Был утрауҙа ғәҙел хөкөм урынлаштырылған…
Рельефы һәм геологик төҙөлөшө
Көнбайыш Брунейҙа уйһыу убалыҡтар, көньяҡта тау итәктәре. Көнсығыш өлөшөндә тәрән һаҙлыҡлы яр буйы тигеҙлеге. Иң бейек түбәһе — Букит-Пагон тауы, 1850 метр.
Һыу ресурстары
Дәүләт биләмәһендә ҙур күлдәр һәм йылғалар юҡ. Бруней, Тудог, Тембуронг, Белайт йылғалары илдең көньяғындағы убаларҙан көньяҡҡа ағып төшөп Көньяҡ-Ҡытай диңгеҙенә ҡоялар.
Климаты
Климаты дымлы, экваториаль. Көньяҡ-Ҡытай акваторияһынан килгән көслө муссон елдәренең тәьҫиренә бирешеүсән. Ер тетерәүәр булып тора. Убаларҙан ағып төшкән ваҡ йылғалар төньяҡҡа, диңгеҙгә табан аға. Йыллыҡ уртаса һауа температураһы 26 °C тирәһендә тирбәлә. 75 процент биләмә дымлы тропик урмандар менән ҡапланған. Шулай уҡ Бруней йылғаһының диңгеҙгә ҡойған тамағында мангрҙар урынлашҡан.
.
Тарихы
Аҡ раджалар династияһы Икенсе Бөтә донъя һуғышына тиклем хакимлыҡ иткән. Һуғыш ваҡытында Япон империалистары тарафынан баҫып алынған. Һуғыш тамамланғандан һуң Саравак британия тажына буйһонорға мәжбүр булған. 1962 йылдан Малайзия составына ингән. 1888 йылдан бөтә Бруней британ протекторатына әүерелгән. 1959 йылда Бөйөк Британиялағы халыҡ күтәрелештәренән һуң Брунейға эске идаралыҡҡа автономия бирелгән. 1962 йылда Брунейҙы Малайзияға ҡушыу планы була, тик восстаниелар башланыу сәбәпле план тормошҡа аша алмай. Күтәрелеш британия ғәскәрҙәре тарафынан аяауһыҙ баҫтырылған. Солтан востаниеларға бәйле тип, тәхетенән китергә мәжбүр ителгән. Урынына улы ҡалған. 1984 йылдың 1 ғинуарынан тулы үҙаллылыҡ иғлан ителгән.
1992 йылда «Малай ислам монархияһы» концепцияһы ҡабул ителгән. Солтан Хәссәнал Болкиах йәмғиәтте һаҡсыл модернизациялац сәсйәсәте үткәргән. Бруней Рәсәй Федерацияһы менән 1991 йылдың 1 октябренән дипломатик мөнәсәбәттәр алып бара.
Ҡораллы көстәр һәм полиция
Бруней короллегенең ҡораллы көстәре составы:
Ҡоро ер көстәре - өс йәйәүлеләр батальоны һәм терәк батальоны.
Хәрби-һауа көстәре - өс вертолет эскадрилияһы, бер транспорт самолеты эскадрилияһы, һауа көстәренә ҡаршы (ПВО) подразделениеһы, техник һәм ярҙамсы подразделениелар.
Хәрби-диңгеҙ флоты - 3 ракета катеры, 3 патруль катеры, 2 амфибия, 2десант уатеры, 17 бәләкәй йылға катерҙары.
Унан тыш, "гуркх"тар резерв подразделениеһы - ул британия армияһының ветерандарынан тора. Ул солтандың шәхси һаҡсылары вазифаһын башҡара һәм шулай уҡ нефть обьекттарын һаҡлай. Брунейҙың эске эштәр министрлығына буйһона.
Тышҡы сәйәсәт һәм халыҡ-ара мөнәсәбәттәр
Бруней Көньяҡ-Көнсығыш Азия дәүләттәре ассоциацияһына (АСЕАН)1984 йылдың 7 ғинуарында, үҙаллылҡ алғандың алтынсы көнөнән һуң, ҡушылған.Һәм ошоғаса уның АСЕАН-дағы ағзалығы тышҡы сәйәсәт буйынса өҫтөөнлөклө (приоритет) булып тора. Шул уҡ йылдың сентябрь айында Берләшкән милләттәр ойошмаһына (БМО) инә.Ул шулай уҡ Ислам дәүләттәре хеҙмәттәшлеге (ОИК), Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлеге (АТЭС) һәм милләттәр хеҙмәттәшлегендә ағза булып тора. 200 йылдың ноябрь айында Брунейҙа Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлеге илдәренең иҡтисад лидерҙары осрашыуы булып уҙа. 2005 йылда илдең делегацияһы Көнсығыш Азия инаугурация саммитында ла ҡатнаша.
Хакими бүленеше
Бруней дайрә тип аталған дүрт округка бүленгән:
Тембуронг округы биләмәһе башҡа округтарҙан Малайзияның ерҙәре менән айырылып тора. Округтар шулай уҡ бәләкәйрәк райондарға бүленгә. Улар мөҡим тип аталалар.
Халҡы
Йыллыҡ үҫеш — 1,73 %.
Уртаса ғүмер оҙонлоғо — ирҙәр 74 йәш, ҡатын-ҡыҙҙар 78 лет йәш.
Этник составы: малайлылар (66 %), уларға туғандаш этник төркөмдөр — келаяндар, ибандар, меланауҙар, дусундар, муруттар, даяктар һәм башҡалар. — 8 %, шулай уҡ ҡытайҙар (11 %), европалылар, һиндтар һәм башҡалар йәшәй.
Рәсми тел — малай, шулай уҡ инглиз һәм  ҡытай теле таралған.
Уҡый-яҙа белеү — ирҙәр 95 %, ҡатын-ҡыҙҙар 90 % ( 2001 йылғы иҫәп алыу мәғлүмәте буйынса).
Ҡала халҡы — 75 %. Халыҡ тығыҙлығы — 62 кеше/км². Брунейҙа халыҡ бер тигеҙ ултырмаған. Халыҡтың өстән бер өлөшө баш ҡалала йәшәһә, башҡа өлөшө нефть промыслалары булған ерҙәҙе төйәк иткән.
Диндәр
Рәсми дин  — ислам —халыҡтың 67 % -ты, 13 %- ты — буддистар, 10 %-ты — христиандар (башлыса  протестанттар һәм католиктар), 10 %-ты — башҡа дин әһелдәре (башлыса аборигендар культтары).
Иҡтисады
Бруней донъялағы иң бай һәм етеш, мул ил. Халыҡының һәм солтандың байлығына ҡарап илде Ислам Диснейленды тип йөрөтәләр.
Тышҡы сауҙа
Экспорт — 5,3 млрд € ( 2015 йылда) — сей нефть, тәбиғи газ, кейем-һалым.
Төп һатып алыусылар: Япония — 40,4 %, Индонезия — 21,4 %, Көньяҡ Корея — 15,3 %, Австралия — 10 %.
Төп һатыусылар: Сингапур — 36,3 %, Малайзия — 18,9 %, Япония — 7,6 %, Ҡытай — 5,4 %, Таиланд — 5 %, АҠШ — 4,7 %, Бөйөк Британия — 4,7 %.
Биҙ
Биҙ (Бизь) — Башҡортостандың Тәтешле районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 87 кеше. Почта индексы — 452832, ОКАТО коды — 80250810003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (96 %) йәшәй.
Ауыл тарихы
1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу ваҡытында беренсе тапҡыр теркәлгән ауылдар:Биҙ (37 йортта 179 башҡорт йәшәй), Бәҙрәш (48 йортта 238 башҡорт йәшәй, XIX быуат аҙағанда барлыҡҡа килеүе мөмкин), Асауҙы (285 башҡорт йәшәй), Сәүкияҙ (475 башҡорт йәшәй), Борғонбаш (425 башҡорт йәшәй), Яңы Күрҙем (77 башҡорт йәшәй), Сараштыбаш (425 башҡорт йәшәй), Юрмияҙбаш (184 башҡорт йәшәй), Ҡытҡыйылға (280 башҡорт йәшәй), Йосоп (301 башҡорт йәшәй), Үрге Сәләй (113 башҡорт йәшәй), 1-се Еремйәбаш (39 йортта 216 башҡорт йәшәй).
Яңы Ҡото ауыл Советы (Саҡмағош районы)
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә
Составы
Яңы Ҡото ауылы,
Тамъян ауылы,
Бикмәт ауылы,
Иҫке Супты ауылы.
Панков Гений Викторович
Биографияһы
Гений Викторович Панков 1924 йылдың 29 майында Өфөлә тыуған.
1949 йылда Өфө авиация институтын тамамлай һәм 1964 йылға тиклем Өфөләге 161-се заводта эшләй.
Артабанғы эш урындары: 1959—1963 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы, 1964—1986 йылдарҙа — Өфө приборҙар эшләү заводында баш инженер, 1974 йылдан алып — директор, 1960—1988 йылда Өфө авиация институтында уҡыта. 1956—1958 йылдарҙа Ҡытайҙа эшләй.
Өфө приборҙар эшләү заводында Г. Панков етәкселегендә борт цифрлы хисаплау машиналар серияһы, самолеттар, вертолеттар өсөн пилотаж-навигация комплекстары үҙләштерелә, «Мир» космос станцияһының борт комплексы идара итеү системаһы булдырыла, Конструкторлыҡ Бюро төҙөлә.
Хеҙмәттәре
Машиналар эшләү заводтарын проектлау. Өфө, 1970;
Дөйөм завод хеҙмәттәрен һәм сәнәғәт биналарҙы технологик проектлауы. Өфө, 1983.
Келой-Ахк
Келой-Ахк — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы, Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шаро-Аргун йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, Грозный ҡалаһынан Аргун йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аубурн Галиполи мәсете
Аубурндағы Галиполи мәсете  — Австралиялағы иң ҙур мәсет. Яңы Көньяҡ Уэльс штатында Аубурн ҡалаһында урынлашҡан.
Астралия төрөктәре мәхәлләһе ниәте буйынса төҙөлөш башланған.
Абдулов
Абдулов — фамилия.
Жан-Поль Сартр
Жан-Поль Шарль Эма́р Сартр (Jean-Paul Charles Aymard Sartre; 21 июнь 1905 йыл, Париж — 15 апрель 1980 йыл, шунда уҡ) — француз философы, атеистик экзистенциализм вәкиле (1952—1954 йылдарҙа марксизм яғына ауыша, быға тиклем дә ул үҙеy «һул ҡарашлы» итеп күрһәткән булған), яҙыусы, драматург, эсселар авторы һәм педагог.
Әҙәбиәт буйынса 1964 йылғы Нобель премияһы лауреаты (премиянан баш тарта).
Биографияһы
Жан-Поль Сартр Парижда хәрби диңгеҙ офицеры Жан-Батист Сартр ғаиләһендә тыуған, әсәһе — Анна-Мария Швейцер. Әсәһе яғынан Жан-Поль дин һәм музыка белгесе, философ, табип-гуманист Альберт Швейцерҙың ике туған ҡустыһы. Жан-Полгә 15 ай булғанда атаһы вафат була. Улар Париж янындағы Мёдонға күсеп килә.
Сартр Ла-Рошель лицейын, Париждағы Юғары нормаль мәктәпте (École normale supérieure) тамамлай, философиянан диссертация яҡлай, Берлиндағы Француз институтында уҡыта (1934). Францияның төрлө лицейҙарында философия уҡыта (1929—1939 һәм 1941—1944); 1944 йылдан башлап, ғүмерен әҙәби эшкә бағышлай. Студент сағында уҡ Симона де Бовуар менән таныша, һуңыраҡ уның менән яҙмышын бәйләй. 1945 йылдың октябрендә Симона де Бовуар һәм Морис Мерло-Понти менән берлектә «Яңы заманалар» (Les Temps modernes) журналына нигеҙ һала.
1949 йылда Парижда СССР-ҙы һәм совет ҡоролошон яҡлаған Кравченко процесында ҡатнаша. 1952 йылда Веналағы тыныслыҡ яҡлы халыҡтар конгресында ҡатнаша, 1953 йылда Бөтә донъя тыныслыҡ советы ағзаһы итеп һайлана.
Александр Солженицын "Архипелаг Гулаг"ының өсөнсө томында унан әсе көлә
1956 йылда Сартр һәм «Яңы заманалар» журналы Алжирҙы Франция колонияһы итеп ҡалдырыуға ҡаршы сығып, Алжир халҡының азатлыҡҡа хоҡуғын яҡлай (Камюҙан айырмалы). Сартр кешеләрҙе язалауға ҡаршы сыға, халыҡтарҙың үҙ яҙмышын үҙҙәре билдәләү азатлығын яҡлай, көс ҡулланыуҙы колониализм булдырған гангрена итеп ҡарай.
Француз милләтселәре уға бер нисә тапҡыр үлтереү менән янай, Париж уртаһындағы фатиры ике тапҡыр шартлатыла; «Яңы заманалар» редакцияһына милләтсе-боевиктар биш тапҡыр һөжүм итә.
Сартр, бик күп интеллигенция вәкилдәре кеүек үк, 1959 йылғы Куба революцияһын хуплап ҡаршы ала. 1960 йылдың июнендә ул «Шәкәргә дауыл» тигән дөйөм исем аҫтында 16 мәҡәлә яҙа. Был ваҡытта ул Кубаның «Пренса Латина» яңылыҡтар агентствоһы менән хеҙмәттәшлек итә, ләкин һуңыраҡ Кастро менән араны өҙә, был хәл 1971 йылда Куба шағиры Эберто Падилья Кастро режимын тәнҡитләгән өсөн иркенән мәхрүм ителеүенә бәйле.
Сартр Бертран Артур Уильям Рассел менән бергә Вьетнамдағы хәрби енәйәттәрҙе тикшереү буйынса халыҡ-ара трибунал эшендә ҡатнаша. 1967 йылда Хәрби енәйәттәрҙе тикшереүсе халыҡ-ара трибунал ике ултырыш үткәрә— Стокгольмда һәм Роскилдта, унда Сартр бөтә донъяны шаулатҡан, шулай уҡ Франция Алжирындағы геноцид тураһында телмәр тота.
Сартр Францияла булған 1968 йылғы революцияла ҡатнаша (уның символы тиергә лә була: болала ҡатнашҡан студенттар Сорбоннаға тик бер Сартрҙы ғына индерә),һуғыштан һуң— күп төрлө демократик, маоистар хәрәкәте һәм ойошмаларында ҡатнаша. Францияның Алжирҙағы һуғышына, 1956 йылғы Венгриялағы боланы баҫтырыуға, Вьетнам һуғышына, Америка ғәскәрҙәренең Кубаға баҫып инүенә, Прага яҙын баҫтырыуға (1968), СССР-ҙа диссиденттарҙы эҙәрлекләүгә ҡаршы хәрәкәттәрҙә ҡатнаша. Уның сәйәси ҡараштары ғүмер эсендә бер аҙ үҙгәрһә лә, һәр саҡ һул булып ҡала, Сартр һәр саҡ хоҡуҡһыҙ, йәберләнгән кешене яҡлап сығыш яһай. Мәҫәлән, ул ҡулға алынған Ҡыҙыл Армия Фракцияһы ағзаларын, Андреас Баадерҙы яҡлай (1960 йылдар аҙағындағы Германия һул яҡ радикалдары).
1968 йылда Париждағы студенттар хәрәкәте ваҡытында Жан-Поль Сартр Сорбоннала үҙ исемендәге студенттар премияһы булдырыуҙан баш тарта.
Тәртипһеҙлектәргә әйләнеп киткән студенттар күтәрелеше ваҡытында Ж.-П.Сартрҙы полицияға алып китәләр, был студенттарҙың асыуын ҡабарта. Был турала Шарль де Голль ишетеү менән: «Франция Вольтерҙарҙы ултыртмай»- тип Сартрҙы сығарырға бойора.
Жан-Поль Сартр 1980 йылдың 15 апрелендә Парижда вафат була. Уны һуңғы юлға оҙатырға 50 мең кеше килә.
Икенсе донъя һуғышы осоронда
Парижға ҡайтҡас, Симона Бовуар менән бергә оккупацияға ҡаршы көрәшер өсөн ойошма төҙөргә итеп ҡарай, тик иптәштәре уны хупламай. Сартр бер нисә эссе яҙа, улар Парижда баҫылып сыға. Немец цензураһы уларҙы тикшермәй. Һуңыраҡ “Париж оккупацияла саҡта” тигән эссела Сартр немецтарҙың немец акценты менән булһа ла французса һөйләшергә тырышыуҙары, һәр саҡ матур мөғәлләмә итеүҙәре, метрола оло ханымдарға урын биреүҙәре арҡаһында француздарҙың   баштары буталып китеүе, немецтар менән хеҙмәттәшлек итеүе тураһында яҙа. Урамда туҡтатып, итәғәтле генә адрес һораған немецтарға (улар кемделер ҡулға алырға бара) Сартрҙың үҙенә лә бер нисә тапҡыр өйрәтергә тура килә. Һуңыраҡ был саҡта ул күңеленә әллә нисек ҡыйын булып китеүе, үҙен нисек тоторға белмәүе тураһында яҙа. Нисек кенә булмаһын, Сартр француздарҙың күбеһе оккупанттар менән хеҙмәттәшлек итте, был беҙҙең өсөн тәбиғи хәл түгел ине, тип яҙа. Француздар иптәштәре юғалыуға, күрше фатирҙарҙа йәшәгән кешеләр юҡҡа сығыуға битараф ҡалыуҙы хуп күрҙе, ти.
Француз философы Владимир Янкелевич Сартрҙың үҙе тураһында  оккупация осоронда сәйәсәттән ситтә ҡалыуын һуңыраҡ сәйәсәт менән әүҙем шөғәлләнеүе менән аҡларға тырышты, тип яҙа.
1945-1962 йылдарҙа Сартр Париждағы Бонапарт урамында йәшәй.Һуғыш ваҡытында уҡ билдәле философ Альбер Камю менән дуҫлаша. 1951 йылда Альбер Камю “Ҡаршы күтәрелгән кеше” (“Бунтующий человек”)  тигән эссе яҙғандан һуң, Сартр  Камюны ныҡ итеп тәнҡитләй. Оккупация осоронда француз Күтәрелешендә ҡатнашҡан Камю донъялағы ғәҙелһеҙлекте бөтөрөү өсөн  революция кәрәкмәй тип иҫәпләй. Сартр иһә, капитализм осоронда ғәҙеллектең булыуы мөмкин түгел, революция–ғәҙеллек булдырыуҙың иң мөһим юлы,ти. Дуҫтар бер-береһе менән аралашыуҙан туҡтай.
Ижады
1964 йылда Жан-Поль Сартр ''«азатлыҡ һәм дөрөҫлөк эҙләү идеялары менән бай һуғарылған беҙҙең заманға  көслө тәьҫир иткән ижады өсөн» әҙәбиәт өлкәһендәге Нобель премияһына лайыҡ була.
Был бүләктән ул баш тарта, быны бер социаль институтҡа ла бурыслы булып ҡалырға теләмәүе һәм ирекле булып ҡалырға теләүе менән аңлата. Быға тиклем 1945 йылда Сартр Францияның Почетлы легион орденынан баш тарта. Бынан тыш, Сартрға Нобель премияһы комитетының «буржуаз», асыҡтан-асыҡ Советтар Союзына ҡаршы йүнәлтелгән эшмәкәрлеге оҡшамай. Был осорҙа Сартр Советтар Союзын асыҡтан-асыҡ тәнҡитләп сығыш яһай, шуға күрә Нобель комитеты премия менән бүләкләр өсөн уңайһыҙ ваҡытты тапҡан тип иҫәпләй («Премиянан мин ниңә баш тарттым»).
Шул уҡ йылда Сартр әҙәби эшмәкәрлеген туҡтатыуы тураһында белдерә, әҙәбиәтте ул донъяны ысынлап үҙгәртеүҙе ялғанға алмаштырырға тырышыу тип атай (суррогат действенного преобразования мира).
Сартрҙың донъяға ҡараштары Анри Бергсон, Эдмунд Гуссерль, Фёдор Михайлович Достоевский һәм Мартин Хайдеггер йоғоноһонда формалаша. Психоанализ менән ҡыҙыҡһына. Франц Фанондың «Ҡарғыш төшкәндәр» («Проклятьем заклеймённые») китабына инеш һүҙ яҙа, шулай итеп, был китаптың Европала билдәле булып китеүенә булышлыҡ итә. Әҙәби тәнҡит өлкәһендә әҙәбиәттә яңы йүнәлешенә әйләнеп киткән «Антироман» тигән терминды булдыра.
Ирек
Сартр фәлсәфәһе төп төшөнсәләрнең береһе- ирек. Сартр фекеренсә, ирек абсолют нәмә, кешегә ул тыумыштан, ғүмерлеккә бирелә («кешегә ирекле булырға яҙған»). Ул кешенең булмышынан алдараҡ йөрөй. Сартр өсөн ирек кешене тик тотҡан рухи азатлыҡ түгел, ә кешенән тартып алып булмай торған һайлау ирке. Тотҡон, мәҫәлән, ҡарар ҡабул итә ала- баш эйергә, буйһонорғамы, әллә иреккә сығыр өсөн көрәшергәме, ә ары нимә була— философ өсөн уныһы билдәһеҙ.
Ирек концепцияһы Сартр тарафынан «проект» теорияһында асып бирелә, уға ярашлы кеше (индивид) үҙ-үҙенә биреп ҡуйылмаған, ә ул үҙен проектлай, кеше булараҡ ул үҙен-үҙе «йыйырға» тейеш. Шулай итеп, ул үҙе һәм үҙенең эшләгән эштәре өсөн үҙе яуаплы.
Сартрҙың ҡарашын «Экзистенциализм-ул гуманизм» тигән мәҡәләһендә үҙе иҫкә алған: «Кеше — кешенең килсәге ул»,- тигән Франсис Понж һүҙҙәре һүрәтләй.
«Экзистенция» — субъектив алып ҡарағанда, эшмәкәрлектең һәр саҡ тере мәле ул (фр. existentialisme, лат. existentia — рус.с"уществование", баш. «йәшәү, ысынбарлыҡ»). Был төшөнсә менән философ тотороҡло субстанцияны билдәләнмәй, ә даими тигеҙләнеш юғалтыуҙы билдәләй. «Ерәнгес» («Тошнота») романында Сартр донъяның мәғәнәһе, ә "Мин"дең маҡсаты юҡлығын күрһәтә. Аңлау-төшөнөү һәм һайлап алыу эше аша «Мин» донъяны мәғәнәле һәм әһәмиәтле итә.
Тирә-яҡ донъяға кеше эшмәкәрлеге генә мәғәнә бирә. Әйберҙәр— кешенең шәхси әһәмиәте билдәләре. Унһыҙ был әйберҙәр— тик донъяла булған, пассив һәи инерт (тик торған, бер ни эшләмәгән) шарттар. Уларға теге, йәки был кеше шәхесе менән бәйле әһәмиәт биреп, кеше үҙен теге йәки был һыҙаттары булған шәхес итеп формалаштыра.
Ситләтелеү
Үҙ- үҙенән ситләтелгән кешенең матди әйберҙәр менән проблемалары бар— улар теңкәгә тейгес булыуҙары менән кешегә баҫым яһай, үҙҙәренең йәбешкәк һәм хәрәкәтһеҙ мөһабәт ҡиәфәте менән «ерәнеү» тойғоһон тыуҙыралар (шул ул исемле романда Антуан Рокантен «ерәнә». Рус теленә «Тошнота» тип тәржемә ителгән, «Отвращение» тип тә тәржемә итергә була). Быларға ҡаршы Сартр икенсе, эскерһеҙ, таҙа (цельные) кеше мөнәсәбәттәрен ҡуя, уларҙың булыуына ышана.
Диалектикаһы
Диалектиканың асылы — төрлө өлөштәрҙе бер бөтөн итеп берләштереү («тотализация»), сөнки тик бер бөтөндә генә диалектика закондарының мәғәнәһе бар. Индивид матди шарттарҙы, башҡа кешеләр менән мөнәсәбәттәрҙе «тоталләштерә» (берләштерә) һәм үҙе тарихты булдыра. Тарих уны нисек булдырһа, ул да тарихты шулай булдыра. Объектив иҡтисади һәм ижтимағи структуралар "проект"тың эске, индивидуаль элементтары өҫтөндәге ситләтелгән ҡоролмалар (надстройка) булып тора. Берләшеү (тотализация) кешенең төрлө яҡлап тотошлай асылып китеүен күҙ уңында тота.
Берләшеү (тотализация) кеше ирке арауығын киңәйтә, сөнки кеше тарихты үҙе булдырғанды аңлай.
Сартр диалектика айырым кешенән башлана тип иҫәпләй, сөнки уны танып белеү, «асыҡлыҡ» (прозрачность) һәм «рационаллеге» шунан башлана. Быларҙың барыһы ла («асыҡлыҡ», «рационаллек») кеше эшмәкәрлеге менән был эшмәкәрлекте танып белеүҙең туранан- тура тап килеүе һөҙөмтәһе (ниндәй ҙә булһа аҙым яһағанда кеше уны ни өсөн эшләгәнен беләм тип уйлай).
Тәбиғәттә быларҙың береһе лә юҡ, шуға күрә Сартр тәбиғәт диалетикаһын инҡар итә һәм быны иҫбатлау өсөн бер нисә дәлил килтерә.
Рус телендә сыҡҡан китаптары
Сартр Ж.-П. Портрет антисемита (: новелла «Детство вождя» / «Стена», 1939 и эссе «Размышления о еврейском вопросе», 1944, 1946) / Пер. с фр. ''Г. Ноткина''. СПб.: издательство «Азбука», 2006. — 256 с. — ISBN 5-352-01194-1 («Азбука-классика» pocket-book)
Сотьма
Сотьма — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лига йылғаһының һул ярына тамағынан 5,5 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома  йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Козлова Елизавета Владимировна
Елизавета Владимировна Козлова (ҡыҙ фамилияһы Пушкарёва; 1892—1975) — совет һәм рус орнитологы, рус ғалим-тикшеренеүсеһе П К. Козловтың ҡатыны.
Биографияһы
1892 йылдың 19 авгусында Красное Село ауылындағы табип Владимир Иосифович Пушкарёв ғаиләһендә тыуған.
1910 йылда Елизавета гимназияны алтын миҙал менән тамамлай һәм ҡатын-ҡыҙҙар педагогия институтының тәбиғи-тарихи бүлексәһенә уҡырға инә.