cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ихсанов Марат Мөхәмәтдин улы
Ихсанов Марат Мөхәмәтдин улы (9 март 1941 йыл), мәғариф ветераны, йәмәғәтсе. 1975 йылдан Күгәрсен районы Ҡалдар урта мәктәбе уҡытыусыһы, 1980—2006 йылдарҙа — директоры. Күгәрсен район Советының элекке рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы, Рәсәй Федерацияһының мәғариф отличнигы.
Ярей-Ты-Вис (Панэч-Ты-Вис ҡушылдығы)
Ярей-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Панэча-Ты-Вис йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ортъягун (Хант-Манси автономиялы округы — Югра)
Ортъягун — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Сургут районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 156 кеше йәшәй.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Яңы Муса (Ҡабаҡ ауыл советы, Ҡырмыҫҡалы районы)
Яңы Муса (Новомусино) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 4 кеше. Почта индексы — 453005, ОКАТО коды — 80235870006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Чивица
Чивица — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубена йылғаһының һул ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бегельбаш
Бегельбаш — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чуя йылғаһының уң ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Палькина
Палькина — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 273 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Погурей (Кок-Пела ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Таиланд тарихы (1932-1973)
Дәүләт боролошо (перевороты) һәм Таиландтың 1932 йылғы Конституцияһы
1929—1933 йылдарҙағы донъя иҡтисад кризисы арҡаһында килеп сыҡҡан социаль-иҡтисади хәлдәрҙең киҫкенләшеүе Халыҡ партияһына берләшкән антимонархистарҙың хәрәкәтен әүҙемләтә. Был партияның составын эре ер биләүселәр, офицерҙар, чиновниктар менән бәйләнешкә ингән ваҡ буржуазия демократтары (Приди Паномионг һ.б.) һәм либераль буржуазия элементтары тәшкил итә. Армияға таянып, Халыҡ партияһы 1932 йылдың 24 июнендә илдә ҡырҡа боролош (переворот) яһай. Был боролошто ҡайһы бер тарихсылар, шул иҫәптән совет тарихсылары һәм Таиландтан М. Сриварам, революция тип һанағандар. . Шул уҡ ваҡытта 24 июнь боролошо бары тик юғары органдарҙың боролошон ғына характерлап тора. 1932 йылдың ваҡытлыса Конституцияһы закон сығарыу власын Халыҡ партияһы тарафынан булдырылған парламент ҡулына тапшырған. ә илдең короле бары тик номиналь дәүләт башлығы итеп ҡалдырылған; юғары аристократия (принцтар) хакимиәтлектән ситкә сығарылған. 1932 йылдың 10 декабрендә ҡабул ителгән Даими Конституция буйынса парламент депутаттарының яртыһы һайланып, ә ҡалған яртыһы король тарафынан тәғәйенләнеп ҡуйылған.
1933 йылда уң депутаттар Приди Паномионг тәҡдим иткән социаль-иҡтисади реформалар проектын уңышһыҙлыҡҡа дусар итәләр. Шунлыҡтан король Рама VII Прачадипок Халыҡ партияһын һәм парламентты тарата. 1933 йылдың 2 апрелендә бөтә демократтарға ҡаршы йүнәлтелгән антикоммунистик законды ҡабул итә. Властың яңынан абсолютизм ҡулына эләгеп реставрацияланыуын булдырмаҫ өсөн П. Пхаюхасен етәкселегендә бер төркөм офицерҙар (20 июнь, 1933 йыл) яңынан дәүләт перевороты яһайҙар. Монархия яҡлы фетнә 1933 йылдың октябрендә баҫылып ҡала, король Рама VII Прачадипок 1935 йылда тәхеттән баш тарта, ә уны алыштырған вариҫы Рама VIII абсолютизмды реставрациялауҙан тыйылып ҡала. 1932—1933 йылдағы тарихи ваҡиғалар һөҙөмтәһендә Сиамда ваҡ буржуазия менән эре ер биләүселәр йыш ҡына хөкүмәт кризистарын барлыҡҡа килтергән сәйәси компромисҡа киләләр. 1930 йылдарҙа ил менән етәкселек иткән блоктың сәйәсәте милли капиталды нығытыуға юнәлдерелгән була. Сит илдәр менән тигеҙһеҙ килешеүҙе денонсациялау (1936), таможня үҙаллылығын тергеҙеү, ҡайһы бер сит ил компанияларын национализациялау(1938—1939), сәнәғәт һәм сауҙа өлкәһендә сит ил компанияларының йоғонтоһон сикләү маҡсатында хөкүмәт -шәхсән ҡатнаш компаниялар төҙөү ҙур әһәмиәткә эйә булып тора. 1938 йылдың декабрендә власҡа хәрби-бюрократик юғары ҡатламдың килеүе (Пибунсограмдың хөкүмәте, 1938—1944) Таиландта (Сиам 1939 йылда Таиланд тип үҙгәртелде) милләтселектең прогрессив формалары пантаистик (пантаизмдың төп принцибы-бөтә тай халыҡтарының тай короле власы аҫтында берләшеүе) формаға алмашынды.
Таиланд 1939 −1945 йылдарҙағы Икенсе бөтә донъя һуғышында
Икенсе бөтә донъя һуғышы башланыу менән Таиланд башта нейтралитет тота, ләкин 1940 йылда Франция оккупацияланғас, Лаос менән Камбоджа территорияларына дәғүә итеп, Индокитай сигендә 1941 йылдың ғинуарына тиклем һуҙылған хәрби хәрәкәттәр башлай. 1941 йылдың 12 мартында СССР менән дипломатик мөнәсәбәттәр урынлаштыра, тик 1946 йылға тиклем был мөнәсәбәттәр тик исем өсөн генә (номиналь) ҡулланыла.1940 йылдың июнендә Япония менән дуҫлыҡ тураһында килешеүгә ҡул ҡуя. 1941 йылдың майында Японияның баҫымы аҫтында Виши хөкүмәте Таиландҡа Лаосты һәм Камбоджаның 2 провинцияһын бирергә мәжбүр була. 1941 йылдың декабрендә Таиландҡа япон ғәскәрҙәре килеп төшә, һәм Пибунсонграм хөкүмәте хәрби хеҙмәттәшлек тураһындағы япон-таиланд килешеүенә ҡул ҡуя. Дөрөҫөн әйткәндә, Таиланд япондар тарафынан оккупациялана, һәм ошондай шарттарҙа 1942 йылдың 25 ғинуарында Таиланд Бөйөк Британия һәм АҠШ-ҡа һуғыш иғлан итә. 1943 йылдың 20 авгусында Япония Таиландҡа 4 төньяҡ малай һәм 2 шан кенәзлеген бирә. Таиландта бойондороҡһоҙлоҡ өсөн көрәш башланып китә: күмәк кеше ҡатнашҡан подполье хәрәкәте ойошторола, ә 1942 йылдың ноябрендә компартия барлыҡҡа килә. Япондарға ҡаршылыҡ күрһәтеү рухы үҫешә, һәм шул арҡала 1944.йылда Пибунсонграм кабинете бәреп төшөрөлә.1945 йылдың 19 авгусында Таиланд япондарға ҡаршы илдәрҙең коалицияһына тыныслыҡ һорап мөрәжәғәт итә.
Таиландтың һуғыштан һуңғы үҫеше.1947 йылғы дәүләт перевороты
Тыныслыҡ тураһындағы шартнәмә (1946 йыл,1 ғинуар) буйынса Сиам (1945 йылдың сентябрендә Таиланд Сиам тип үҙгәртелә, ә 1948 йылдың авгусында ҡабаттан Таиланд тип атала башлай) 1941-43 йылдарҙағы территориаль аннексияларҙан баш тарта һәм инглиз компанияларына компенсациялар түләй башлай. Профсоюздарҙың үҫеше 1947 йылдың апрелендә Бөтә сиам профсоюздарының берләшмәһен барлыҡҡа килтерә. Яңы конституция (май, 1946) буйынса парламенттың ике палатаһы ла һайланып ҡуйылыуы ҡарала. 1946 йылдағы һайлауҙарҙа парламентта күпселек урынды демократик Конституция фронты алып тора. 1946 йылдың декабрендә 1933 йылғы антикоммунистик закон ғәмәлдән сығарыла. Таиланд Компартияһы берҙәм милли демократик фронт ойоштороу өсөн киң көрәш асып ебәрә. 1946 йылдың декабрендә Сиам һәм СССР араһында илселәр менән алышыу тураһында килешеү төҙөлә (дипломатик мөнәсәбәттәр 1941 йылдың 12 мартында уҡ урынлаштырылған булған). 1947 йылдың ноябрендә Таиландта офицерҙар хәрби переворот яһайҙар. Улар илде антидемократик репрессияларға дусар итәләр. Компартия полпольегә китә, ә хөкүмәтте яңынан Пибунсограм (1948—1957) етәкләй.
Таиланд 1973 йылға тиклем
Һуғыштан һуңғы иҡтисадты яңынан тергеҙеү тай (сығышы менән ҡытай) буржуазияһының позицияһын нығыта. Пибунсограм хөкүмәте нигеҙҙә АҠШ менән хеҙмәттәшлек итеүгә юнәлтелгәнлектән, 1950 йылда АҠШ менән иҡтисади, техник яҡтан хеҙмәттәшлек һәм хәрби ярҙам тураһындағы килешеү төҙөлә. 1951 йылда хөкүмәт социалистик илдәр менән һатыу итешеүҙе тыя. 1954 йылда Таиланд СЕАТО блогында ҡатнаша башлай. Илдә барған реакцион тышҡы һәм эске сәйәсәт(1951 йылда бөтә сәйәси партияларҙың да тарҡатылыуы, 1952 йылда антикоммунистик закон ҡабул итеү һ.б.) илдә ҡәнәғәтһеҙлек уята.
1950 йылдарҙа хөкүмәт режимы бер аҙ либералләштерелә (1955-57 — «демократия осоронда»). 1954 йылғы Индокитай буйынса Женева килешеүҙәре илдә нейтраллек хистәрен үҫтерә башлай. 1957 йылдың февраль-май айҙарында Таиландта демократик антиимпериалистик лозунгылар аҫтында күп күләмле демонстрациялар үтә. Был шарттарҙа армия командованиеһы 1957 йылдың сентябрендә сираттағы хөкүмәт переворотын яһай. 1958 йылдың октябрендә Революцион комитеттың башына С. Танарат ҡуйыла. Уға ваҡытлыса конституция буйынса (ғинуар 1959) ил башлығы булараҡ (1959-63) сикләнмәгән хоҡуҡтар бирелә. Илдә барлыҡ йәмәғәтселек ойошмалары тыйыла, демократтар массалы рәүештә ҡулға алына.
Таиландты һаҡлау тураһындағы америка-таиланд декларацияһына (март 1962) ҡул ҡуйышҡандан һуң ,Таиланд территорияһында америка хәрби базалары барлыҡҡа килә, америка ғәскәрҙәренең һаны арттырыла. АҠШ-тың Таиландтағы хәрби базаларындағы авиация ДВР-ға, Көньяҡ Вьетнамға, Лаос һәм Камбоджаға һөжүм итә. 1966-72 йылдарҙа таиланд хәрби частары Вьетнамға ҡаршы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашалар (1970 йылда Көньяҡ Вьетнамда12 мең таиланд һалдаттары һәм офицерҙары булған). 1963 йылда С. Танарата үлгәндән һуң хөкүмәттең башлығы булып Т. Киттикачон тора. Ул хакимлек иткән осорҙа (1971-73) быға тиклем өлөшләтә сәйәси азатлыҡҡа кире ҡайтыу процесы (июнь, 1968 — ноябрь 1971) сираттағы хәрби переворот менән алышына. 1968 йылда ҡабул ителгән конституция ғәмәлдән сығарылып, илдә хәрби хәл индерелә, парламент тарҡатылып, сәйәси партиялар тыйыла.1972 йылда ваҡытлы конституция иғлан ителә, әммә Милли йыйылыштың 2/3 өлөшөн хәрбиҙәр тәшкил итә. Хоҡуҡһыҙлыҡ һәм террор, ҡыйбатсылыҡтың үҫеүе илдәге хәлде бик ныҡ ҡырҡыулаштыра. Рәсми ҡәтғи тыйыуҙарға ҡарамайынса, эшселәрҙең забастовкалары, студенттарҙың демонстрациялары йышая
1973 йылдың октябрендә баш ҡала урамдарына йөҙәрләгән мең демонстранттар сыҡҡан, улар режимды демократиялаштырыуҙы, хәрби диктатураны туҡтатыуҙы талап итәләр. Т. Киттикачон Хәрби хөкүмәте, граждандар кабинетына власты тапшырып, отставкаға китергә мәжбүр була. Т. Киттикачон илдән ситкә ҡаса, ә хөкүмәтте профессор Санъя Тхаммасак етәкләй. 1973 йылдың октябрендәге тарихи ваҡиғалар демократик хәрәкәттең күтәрелешенә килтерә. 1973 йылдың аҙағында сәнәғәт һәм транспорт эшселәренең забастовкаһында 200 меңдән артыҡ кеше ҡатнаша, крәҫтиәндәрҙең төрлө манифестациялары йышая, уларҙың барыһында ла йәшәү шарттарын яҡшыртыуҙы талап итәләр. С. Таммасак хөкүмәте тышҡы сәйәсәтте үҙгәртергә, башҡа илдәр менән дуҫлыҡ мөнәсәбәттәрен нығытырға ниәтләүен белдерә. 1973 йылдың декабрендә ҡайтанан булдырылған Милли йыйылышта даими конституция өҫтөндә эшләй башлайҙар, һәм был конституция 1974 йылда ҡабул ителә.
Козел-Ил
Козел-Ил — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Фёдоровка йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хеҙмәт Геройы
Хеҙмәт Геройы — 1928—1938 йылдарҙа СССР-ҙа етештереү, ғилми эшмәкәрлек, йәмәғәт йәки дәүләт хеҙмәте өлкәһендә айырым ҡаҙаныштарға эйә булған кешеләргә бирелгән исем (1927 йылда булдырылған). 1938 йылдың 27 декабрендә Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме булдырылғандан һуң был исем башҡаса бирелмәй.
Хеҙмәт геройы исеме булдырғанға тиклемге Хеҙмәт геройҙары
«Хеҙмәт Геройы» термины 1921 йылдан алып әүҙем ҡуллана башлай — ул ваҡытта әлеге һүҙбәйлнеш менән грамоталарҙы ҙур стажлы алдынғы эшселәргә бирәләр. Бындай грамоталар Губерна профсоюздар Советы тарафынан эшселәр йыйылыштары тәҡдиме буйынса тапшырыла. Тәүге грамоталарҙы Мәскәү һәм Петроград ҡалаларының бер нисә йөҙ эшсеһе ала. .
Грамоталар менән бер үк ваҡытта шул осорҙа дефицит булған ҡиммәтле бүләктәр тапшырыла, әйтәйек, итек йәки костюм тегеү өсөн туҡыма. Мәҫәлән, 1922 йылдың мартында Өфө ҡала электр станцияһын ваҡытынан алда тергеҙгән өсөн 8 эшсегә Хеҙмәт геройы исеме бирелә. Өфө губерна профсоюздар Советы ҡарарына ярашлы почетлы исемгә лайыҡлы булған һәр эшсегә бер бот ярым он, берешәр комплект эске кейем һәм бер пар ботинка бирелә.
Түш билдәләре ҡаралған булмаһа ла, ҡайһы бер наркоматтарҙа һәм предприятиеларҙа улар индерелә.
«Хеҙмәт Геройы» исеме
СССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты һәм Халыҡ комиссарҙары советының 1927 йылдың 27 июлендәге ҡарарына ярашлы "Хеҙмәт Геройы"исеме булдырыла. Исем "етештереү, ғилми эшмәкәрлек, йәмәғәт йәки дәүләт хеҙмәте өлкәһендә айырым ҡаҙаныштарға эйә, 35 йылдан кәм булмаған стажлы эшселәр йәки хеҙмәткәрҙәргә (айырым осраҡтарҙа— кәмерәк хеҙмәт стажы менән дә) бирелә, ҡарар РККА хәрби хеҙмәткәрҙәренә лә тарала. Исем СССР Үҙәк Башҡарма комитеты Президиумы йәки союздаш республикаларҙың Үҙәк Башҡарма комитеттары тарафынан бирелә; Хеҙмәт Геройҙарына Үҙәк Башҡарма комитеты грамотаһы (ЦИК) тапшырыла.
1938 йылдың 27 декабрендә «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме булдырылғандан һуң рәсми рәүештә СССР Юғары Советы тарафынан1988 йылдың 21 июлендә генә бөтөрөлөүгә ҡарамаҫтан, Хеҙмәт Геройы исеме башҡа бирелмәй.
Барлығы 1928—1938 йылдарҙа РСФСР-ҙа Хеҙмәт Геройы исеменә 1014 кеше лайыҡ була.
Университеттың өс миссияһы
«Университеттың өс миссияһы» Мәскәү халыҡ-ара рейтингы ― IREG Observatory on Academic Ranking and Excellenceхалыҡ-ара ассоциацияһы ҡатнашлығында Рәсәйҙең рейтингтар төҙөүселәр ассоциацияһы эшләгән юғары уҡыу йорттарынының глобаль рейтингы. Университеты рейтингта белем сифаты, фәнни эштәр кимәле, шулай уҡ университеттарҙың йәмғиәт тормошона өлөш буйынса (аҙаҡҡы критерий башҡа халыҡ-ара вуздар араһында таралмаған). Шулай уҡ «Википедияла айырым мәҡәлә бағышланған кешеләр һаны» критерийы ла ғәҙәти түгел. Рейтинг 2017 йылдан башлап йыл һайын баҫыла.
Тарихы
2016 йылда Рәсәйҙә тәүге тапҡыр яңы халыҡ-ара рейтинг төҙөү планы тураһында иғлан ителә. Ул ғилми тикшеренеүҙәр һәм белем сифатын ғына түгел, халыҡ-ара хеҙмәттәшлек кимәлен, шулай уҡ дистанцион белем биреүгә һәм тотороҡло үҫешкә индергән өлөш буйынса ла баһа бирә. Рейтинг операторы ― коммерцияға ҡарамаған «Рейтинг төҙөүселәр ассоциацияһы» RAEX халыҡ-ара рейтинг төркөмө һәм Рәсәйҙең алдынғы рейтинг агентлыҡтары һәм рейтинг төҙөүселәре тарафынан ойошторола.
Пилот проект версияһы 2017 йылдың декабрендә сыға. Топ-лисҡа 39 илдең иң яҡшы 200 университеты инә.
2018 йылдың ноябрендә рейтингтың икенсе сығарылышы баҫыла, унда 53 илдең 333 юғары уҡыу йорто инә. 2019 йылда 1200-ҙән ашыу университет эләгә, ә 2020 йылда ― 97 илдән һәм бойондороҡһоҙ территорияларҙан 1500 университет инә. 2020 йыл рейтингы таблицаһы уҙған йылдар менән сағыштырғанда ҡайһы бер һиҙелерлек үҙгәрештәр булыуын күрһәтә, был университеттарҙың юғары белем биреүгә пандемия индергән үҙгәрештәр менән аңлатыла. 2020 йыл рэнкингына ярашлы, Рәсәй юғары уҡыу йорттары араһында юғары урындарҙа М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты (21-се урын), СпбГУ (40-сы урын) һәм МФТИ (46-сы урын) тора.
Методологияны эшләү
Рейтинг төҙөү методологияһы 100-ҙән ашыу ойошма ― университеттар, ректорҙары советтары, рейтинг агентлыҡтары һәм эксперт ассоциациялары, атап әйткәндә, and on IREG Observatory on Academic Ranking and Excellence һәм Рәсәй ректорҙар союзы (РСР) менән хеҙмәттәшлектә эшләнә. Рейтингтың Эксперттар советына Бельгия, Бразилия, Ҡытай, Һиндостан, Иран, Италия, Польша, КАР, Төркиә, АҠШ, Бөйөк Британия һәм Рәсәйҙән юғары белем өлкәһендә эшләүсе белгестәр инә.
Индикаторҙар
Ағымдағы методологияһы версияһына ярашлы, рейтингта өс төркөмгә бүленгән 16 күрһәткес ҡулланыла: белем, тикшеренеүҙәр, университет һәм йәмғиәт. Дөйөм күрһәткестәр буйынса ҙур өлөштө уҡытыу ― 45 процент алып тора. Тикшеренеү ― 25 процент, университет һәм йәмғиәт ― 30 процент.
1. Юғары уҡыу йортонда уҡыған Халыҡ-ара студенттар олимпиадаларында еңеүселәр һаны
2.Дөйөм студенттар иҫәбендә сит ил студенттары өлөшө
3. Юғары уҡыу йорто бюджетының студенттары һаны ҡарата нисәбте
5. IREG исемлегенән НПР һәм вуз сығарылыусылары алған фәнни премиялар һаны
6. Уртаса нормалләштерелгән һылтанмалар (өҙөмтәләр килтереү; глобаль кимәлдә)
7. Уртаса нормалләштерелгән һылтанмалар (өҙөмтәләр килтереү; милли кимәлдә)
8. Тикшеренеүҙәр килеменең НПР һанына нисбәте
9. Юғары уҡыу йортоноң ҙур глобаль платформаларға ҡуйылған асыҡ онлайн-курстар иҫәбе,
10. Ил буйынса мәҡәләләрҙең дөйөм күләмендә юғары уҡыу йортоноң өлөшө
11. Университеттың веб-сайтының индексацияланған алдынғы эҙләү системаларындағы биттәренең дөйөм күләме
12. Вузд тураһында Википедиялағы мәҡәләне ҡарау һаны
13. Университетының социаль селтәрҙәрҙәге аккаунтына яҙылыусылар һаны
14. Юғары уҡыу йортон тамамлаусылар тураһында Википедияла булған мәҡәләләр һаны
16. Транспарентлыҡ
Халыҡ-ара аудит
2018 йылдың майында рейтинг PwC аудиты һөҙөмтәләре тураһында отчет ала. Шулай итеп, «Университеттың өс миссияһы» Times Higher Education-дан ҡала ошо процедураны үткән икенсе глобаль академик рейтинг була.
Рейтингтар
2018 йылда рейтингта донъяның 53 иленән 333 юғары уҡыу йорто, шул иҫәптән 17 Рәсәй вузы ҡатнаша. АҠШ-тан 61 университет күрһәтелә; улар артынан эйәреп Бөйөк Британия (29 университет) һәм Германия (25 университет) килә.
Реакция
Рейтинг ҡайһы бер рейтинг йәмәғәтселеге һәм тикшеренеүселәрҙә ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра, улар университеты менән йәмғиәттең үҙ-ара мөнәсәбәтен баһалау йәһәтенән рейтингтың инновацион булыуын белдерә.
Perspektywy белем биреү фонды президенты Вальдемар Сивински һүҙҙәре буйынса, рейтинг «традицион сиктәрҙән сыға, яңы социаль йүнәлешле элементтар өҫтәй».
Folha de S. Paulo Бразилия баҫмаһына биргән интервьюһында IREG Observatory on Academic Rankings and Excellence халыҡ-ара ассоциацияһы президенты Луис Клаудио Коста, «Мәскәү халыҡ-ара рейтингы академик рейтингтарҙың икенсе быуынын тәшкил итә<. ..> мөһим һәм дөрөҫ һорауҙар ҡуя, уҡытыу һәм университеттың йәмғиәт менән үҙ-ара мөнәсәбәте сифатын баһалауҙың индикаторҙарын эҙләй».
Юғары белемде аккредитациялау буйынса советы президенты (CHEA, АҠШ) Джудит Итон рейтингты, университеттарҙың социаль роле уның мөһим функцияларының береһе булып тора ваҡытта бик урынлы, тип билдәләй. Ул рейтингты университеттарҙы элитар ҡараштан сығып баһалауҙан ситләшеп, юғары белем биреүҙең социаль әһәмиәтле булыуына айырым иғтибар биреү тип ҡарай.
Гронинген университетының (Нидерланд) академик рейтингтар буйынса эксперты Жюль ван Рой рейтингты, «яҡшы идеялар» булыуға ҡарамаҫтан, [төҙөүселәр] үҙҙәре теләгән нәмәләрҙе генә баһалауын" һәм «сифатты ябай һыҙма исемлектәр буйынса ғына баһалап булмағанлығын» белдереп, тәнҡиткә дусар итә.
Rankings World University күҙәтеүсеһе Джек Гроув шулай уҡ рейтингҡа ышанмай, Рәсәй университеттарының айырым ҡаҙаныштары конъюнктура характерына эйә, тип билдәләй.
Рейтинг Times Higher Education, QS, ARWU һ.б. кеүек университеттарҙың алдынғы донъя рейтингтары менән бер рәттән бер нисә академик тикшеренеү предметы булып тора. Иванчевица менән Луковица (2018) мәҡәләләрендә, университеттарҙың Мәскәү халыҡ-ара рейтингының «етештереүсәнлек үлсәмдәренең» барыһын да үҙ эсенә алған берҙән-бер глобаль академик рейтинг булып ҡалыуы күрһәтелә. Задорожнюк һәм уның коллегалары (2018) «университет һәм йәмғиәт» төркөмө критерийҙарын рейтингта ҡулланыу новаторлығын билдәләй. «Университеттың өс миссияһы» рейтингынан тыш, университеттың йәмғиәт тормошона индергән өлөшө баһаһы Washington Monthly College Rankings и THE Impact Rankings тарафынан ҡулланыла.
Яңы Ихсан
Яңы Ихсан (Новоихсаново) — Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 138 кеше булған. Почта индексы — 452207, ОКАТО коды — 80256810003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Беренсе Вишеград съезы
Беренсе Вишеград съезы — 1335 йылдың октябрь һуңында — ноябрь башында венгр ҡалаһы Вишеградта ойошторолған Европа монархтарының съезы. Унда Көнсығыш Европаның өс монархы: Чехия короле Ян I (Иоһанн Люксембургский), Венгрия короле Карл I Роберт (осрашыу инициаторы) һәм Польша короле Казимир III ҡатнашҡан. Габсбургтар ға ҡаршы коалиция төҙөү һәм Ян I-нең, Силезияға чех суверенитетын таныу һәм 20 мең прага грошын (аҡса берәмеге) өҫтәп түләүгә алмашҡа, Польша тажына дәғүә итеүҙән баш тартыуы мәсьәләләре ҡаралған.
Ваҡиғалар барышы
1300 йылда Чехия короле Вацлав II-гә таж кейҙерелгән һәм ул поляк короле тип иғлан ителә, һәм, тәхеткә Вацлав вариҫтары дәғүә итеү мөмкинлеге барлыҡҡа килгәнлектән, был хәл хакимлыҡ итеүсе Пясты поляк династияһы вәкилдәрен борсоуға һалған. Был низағтысисеү маҡсатында, монархтар килешеүгә ҡул ҡуйыу тураһында һөйләшеүҙәр башлаған, аралашсы сифатында венгр короле Карл I Роберт сығыш яһаған.
Тренчин конвенцияһын әҙерләгәндән һуң, 1335 йылдың көҙөндә Вишеградта өс монархтың осрашыуы булған, һәм унда чех короле Ян I-нең Польша тажына һәм бөтөн Польшаға дәғүәләшмәүен раҫлап ҡуйғандар, шуға алмашҡа вәғәҙә ителгән 20 мең грош күләмендә аҡсалата компенсация түләгәндәр һәм Силезия герцоглығында чех хакимлығын танығандар. Был осрашыуҙың иң төп ҡаҙанышы — Габсбургтар династияһына ҡаршы оҙаҡ көтөлгән оборона союзын һәм Венаны урап үткән яңы сауҙа маршруттары барлыҡҡа килтереү килешеүҙәрен төҙөү.
Яңы Ихсан
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек татарҙар (60 %) һәм башҡорттар (35 %) йәшәй. .
Яңы Ихсан ауылы тарихы
1920 һәм 1925 йылғы иҫәп алыуҙа Яңы Ихсан ауылы теркәлмәгән. Яңы Ихсан ауылына 1925 йылдан һуң Өфө кантоны биләмәһендә Иҫке Ихсан ауылы кешеләре нигеҙ һала. Ауылда фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб эшләй.
Ярей-Шор
Ярей-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Роговая йылғаһының һул ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Янямд-Яха
Янямд-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сойелю-Се йылғаһының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Лойтер Софья Михайловна
Софья Михайловна Лойтер (1934) совет һәм Рәсәй фольклорсыһы һәм әҙәбиәт белгесе; филология фәндәре докторы, Петрозаводск дәүләт университетының әҙәбиәт һәм журналистика кафедраһы профессоры.
Биографияһы
1934 йылдың 6 июлендә Житомир ҡалаһында тыуған. 1958 йылда Петрозаводск дәүләт университетының филология факультетын тик яҡшы билдәләр менән тамамлай. Надвоицк ауыл мәктәбендә рус теле һәм әҙәбиәте уҡыта. 1965 йылда Ленинград китапхана институты ның аспирантураһын ситтән тороп тамамлай. 1967 йылда «Л. А. Кассиль ижадында романтика проблемалары» темаһына кандидатлыҡ, 2002 йылда — «XX быуат рус балалар әҙәбиәте һәм балалар фольклоры: үҙ-ара бәйләнеш проблемалары» докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
40 йылдан ашыу Карел дәүләт педагогия институтында эшләй, хәҙер ул Петрозаводск дәүләт университетының педагогика һәм психология институты. 1996 йылдан әҙәбиәт, һуңыраҡ әҙәбиәт һәм журналистика кафедраһы профессоры. Карелия Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1999).
Тикшеренеүҙәре
Тикшеренеүҙәрҙең төп темалары — балалар фольклоры һәм балалар әҙәбиәте һәм уларҙың үҙ-ара аралашыуы. Атап әйткәндә, ул балалар фольклорын йыйыу, балалар традицион һәм мәктәп фольклорын өйрәнеү, шул иҫәптән «ҡурҡыныс» хикәйәләр, ҡыҙҙар альбомдары, ҡулдан яҙылған хикәйәләр, хыялдар иленә уйындар (балалар уйын утопиялары) менән шөғөлләнә. Һуңғы теманы Лейтер фәнни ҡулланышҡа индерә ; ул шулай уҡ балалар шиғриәтен ентекләп өйрәнә.
Башҡа тикшеренеү темалары араһында: ялан һәм теоретик фольклористика проблемалары, Карелия фольклористикаһының проблемалары һәм тарихы ; Карелияны өйрәнеүсе уҡытыусыларҙың биографияһы ; Марич Петровыхтың шиғриәте; Б. В. Шергина, С. Г. Писахова, Н. П. Колпакова, А. А. Әхмәтова һ. б.; юғары уҡыу йорто һәм мәктәп фольклорын уҡытыу проблемалары һ. б.
Ғаиләһе
Ире — Гин Иосиф Михайлович (1931) — филолог, әҙәбиәт тәнҡитсеһе, журналист.
Төп баҫмалары
С. М. Лойтер — 9 китап һәм 200-ҙән ашыу мәҡәлә авторы һәм төҙөүсеһе.
Китаптары
Төп мәҡәләләре
Пангур
Пангур — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Евва йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Зәйнәб бинт Йәһеш
Зәйнәб бинт Йәһеш (Джахш) әл- Ҡорайши (زينب بنت جحشвафаты- 20/642) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең хәләл ефеттәренең береһе, хаҡ мосолмандар Инәһе.
Биографияһы
Кейәүгә сыҡмаҫ элек үк әле Зәйнәб тәүгеләрҙән булып Мәҙинәгә һижрәт ҡыла. Аҫрау улы Зәйд ибн Харисты Пәйғәмбәр ҡоллоҡтан иреккә сығарған була, үҙ нәҫеленә ҡатнаштырып, Аллаһ Илсеһе элекке ҡолдарға кәмһетеп ҡарауға сик ҡуйырға теләй, сөнки шуғаса ирекле ҡатын-ҡыҙҙы ундайҙарға кейәүгә бирмәгәндәр. Зәйнәб баштан уҡ никахҡа ҡырҡа ҡаршы сыға, хурлана, әммә шунан алда ғына Пәйғәмбәребеҙ әмеренә буйһонмауҙы тыйыусы аят («Әл-Әхзәб» сүрәһе, 36-сы аят) иңгәнлектән, сараһыҙҙан ризалаша. Мәгәр йәш ғаиләлә туҡтауһыҙ ыҙғыш китә, Зәйнәб ирен һис тә үҙ итергә теләмәй. Ҡатындың туған-тыумасаһы был хәлгә бик көйөнә, төрлөсә өгөтләп ҡарауҙар ҙа һөҙөмтә бирмәй. Зәйед талаҡ ҡылырға теләгәс, Пәйғәмбәребеҙ нисә мәртәбә ҡаршы була, әммә бер йылдан йәштәр айырылыша.
Пәйғәмбәребеҙ ошо ҡарар арҡаһында туғандары ғаиләһендә килеп сыҡҡан көйөнөстәр өсөн бик борсола һәм Зәйнәбкә өйләнеп, уларҙы ризалатырға теләй. Әммә элекке йолалар быға мөмкинлек бирмәй. Эш шунда, ғәрәптәрҙә аҫрау улдар үҙ улдары менән бер һаналған, ә ҡайныға килененә өйләнеү рөхсәт ителмәгән. Ләкин ошо ваҡиғанан һуң күпмелер ваҡыттан һуң аҫрау улдар үҙ атаһы исеме менән йөрөтөлөргә тейешлеге, һәм улар аҫраусыһы менән ҡан ҡәрҙәшлеккә дәғүә итә алмауы тураһында аяттар иңә («Әл-Әхзәб» сүрәһе, 4-5 аяттар). Аҫрау улдарҙың ҡатынына өйләнеүҙе тыйыусы йола ла юҡҡа сыға. .
Мөхәммәт с.ғ.с был никахтың емерелеүенә бик бошона. Ул Зәйнәбкә үҙе өйләнеп хәлде төҙәтергә уйлай, тик Зәйд ибн Харис уның аҫрауға алған улы була, йола буйынса Мөхәммәт с.ғ.с аҫрау улының ҡатынына өйләнә алмаған. Мәгәр күпмелер ваҡыттан был йоланы юҡҡа сығарыусы аяттар иңә. Шул уҡ ваҡытта аҫрауға алған кеше ул балаға атай булараҡ исемен бирә алмай башлай. Һижрәттең 5-се йылында Мөхәммәт с.ғ.с Зәйнәб бинт Йәһешкә өйләнә. Зәйнәб бик эшсән, игелекле һәи тәҡүә ҡатын була. Ул гел намаҙҙа була, ураҙа тота. Ул 53 йәшендә Мәҙинәлә вафат була. Мөхәммәт с.ғ.с вафатынан һуң хәләл ефеттәренән беренсе булып баҡый донъяға күсә. .
Зәйнәб бинт Йәһеш менән бәйле хәҙистән
Зәйнәб Инәбеҙ Пәйғәмбәребеҙгә бик тә лайыҡ булырға тырыша һәм фарыз ғәмәлдәрҙе генә үтәү түгел, өҫтәп бик күп нәфел намаҙҙар уҡый, ураҙа тота. Бер саҡ Рәсүлебеҙ мәсеттә ниндәйҙер бау күреп ҡала һәм аптырап уның ҡайҙан килеп сыҡҡанын һорай. Сәхәбәләр аяғында тора алмаҫлыҡ булып намаҙ уҡып арығас, Зәйнәб Инәбеҙҙең шуға тотоноп ғибәҙәт ҡылыуын әйтәләр. Пәйғәмбәребеҙ быны һис оҡшатмай, сисеп алырға бойора һәм:
— Хәлдән тайғансы ғибәҙәт ҡылыуҙың файҙаһы юҡ. Көсөгөҙ-хәлегеҙ булғанда ғына уҡығыҙ намаҙҙы, — тип әйтә.
Уди
Уди — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юс йылғаһының уң ярына тамағынан 7,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Погурей-Соим
Погурей-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Погурей йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шитроба
Шитроба — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ючка йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Копья (Аҡ Холуница ҡушылдығы)
Копья — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел Холуница йылғаһының уң ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гольф
Гольф (ингл.  golf ) — спорт уйыны, айырым уйынсы йәки командалар минималь һуғыу һаны менән бәләкәй тупты сәкән ярҙамында махсус соҡорсоҡҡа индерә.
Тарихы
Гольф уйнау Шотландияла барлыҡҡа килгән тип һанала: көтөүселәр таяҡ ярҙамында ташты ҡуян ояһына индергән булған. Бындай уйын XIV быуатта уҡ бар ине, ә XV быуатта Шотландияла «гоуф» уйынын уйнарға тыйған бер нисә закон сыға. Нидерландта XVII быуатта уҡ сәкән менә туп уйнағандар. Уйын заманса рәүешендә XIX быуатта Шотландияла килеп сыға. Әммә уйындың боронғо төрҙәре бәхәстәр тыуҙыра килә. Ҡайһы бер тарихсылар гольфты Рим империяһының паганика (paganica) уйыны менән бәйләй, унда уйынсылар ҡанат тултырылған тупты бөгөлгән таяҡ менән һуҡҡан. Бер теория буйынса, уйын тарихы беҙҙең эраның 1 быуаты эсендә Рим империяһының хакимлығы Европа буйлап таралыуы менән бәйле. Башҡа нөктәһе яҡтан да тора шул, — тип предков гольф жебе барырға ҡытай уйын Суван (捶丸 — толкать шар), распространения осоронда 8-14 быуаттар. Свиток осорынан династияһы Мин, даими 1368 йыл исеме булған «Көҙгө уҙҙырған», изображать ағзалары ҡытай император ишегалды, размахивающего нәмә похожим был клюшкин гольф өсөн был попытка задать кескенә бер лонки. Бында, суван булды, билдәле Ауропала Урта быуат. Тағы бер ранних уйындары, тип иҫкәртә заманса өҫтәрәк ҡушыла гольф уйнау «кама» (ингл. cambuca, франц. chambot). Был уйын ине занесены" Түбәнге ер, Германия һәм Англия.
Гольф майҙаны
Гольф майҙансығы бер нисә соҡорсоҡтан тора, һәр береһенең үҙ старт майҙансығы бар  ( ингл.  Teeing ground  ). Старт майҙансығы ике тамға менән билдәләнә, улар туп ҡаҙығын ҡуйыу өсөн рөхсәт ителгән зонаны күрһәтә  ( ингл.  Tee  ). Шулай уҡ майҙансыҡтың бер өлөшө булып тигеҙ һәм тигеҙһеҙ ҡыр тора (Fairway and rough (инг.)) һәм башҡа кәртәләр   ( ингл.  Hazard (golf)  ). Иң аҙаҡта күреп булыу өсөн тамғаланған соҡорсоҡ була. Соҡорсоҡ махсус «грин» (Putting green (инг.)) аҡланында урынлашҡан, унда үлән бейек түгел. Башҡа ерҙә ҡаршылыҡтар булдырыу ҡсҡн үлән кимәле юғарыраҡ.
Уйын ҡағиҙәләре
Һәр уйынсы билдәле тәртиптә соҡорсоҡтар һанын үтергә тейеш. Соҡорсоҡ тип ерҙәге соҡорҙо ла, уйын майҙанын да атайҙар. Майҙан: Майҙансыҡта төрлө ҡаршылыҡтар булыуы мөмкин — һыу, ҡомло бункер, ҡыуаҡтар, ағастар, бейек үлән. Тәүҙә билдәләнгән туп старт майҙансығында ҡуйыла («ти» майҙансығы). Ҡағиҙә булараҡ, уйынсы беренсе һуғыуҙан тупты төп майҙансыҡҡа ебәрергә, бер нисә һуғыу менән уны үткәрергә һәм грин майҙансығы — тигеҙ үләнле ергә етергә тейеш. Гриндан тупты соҡорсоҡҡа һуғыр өсөн паттер сәкәне ҡулланыла. Ҡағиҙәләр нигеҙендә намыҫлылыҡ асылы ята. Ҡағиҙәләр тупланған төп баҫма тышында: «Тупты нисек ята, шулай һуҡ, булған майҙансыҡта уйна, ни булһа ла, намыҫлы бул» тип яҙылған.
Һәүәҫкәр уйынсы статусына ҡәтғи сикләүҙәр бар. Асылда, ҡасан да булһа гольф уйынына өөрәтеү өсөн хаҡ ала йәки аҡсаға гольф уйнаған һәр кем һәүәҫкәр тип һаналмай һәм һәүәҫкәрҙәр өсөн үткәрелгән ярыштарҙа ҡатнаша алмай. Ләкин һәүәҫкәрҙәр сығым өсөн билдәле бер процедураға ярашлы аҡса ала һәм һәүәҫкәр уйынсы статусы өсөн билдәләнгән ҡағиҙәләр сиктәрендә аҡсалата булмаған бүләктәр ҡабул итә ала.
Рәсми ҡағиҙәләрҙән тыш, гольф уйынсыларына гольф (инглизсә Golf etiquette) тип аталған ҡағиҙәләрҙе һәм йолаларҙы үтәргә кәрәк. Этикет ҡағиҙәләре хәүефһеҙлек, намыҫлылыҡ, уйын темпы һәм уйынсының гольф майҙансығы хәүефһеҙлеген күҙәтеү бурысы кеүек мәсьәләләргә ҡағыла. Ә этикетты боҙған өсөн штраф мәрәйҙәре булмаһа ла, уйынсылар уйынға ҡыҙыҡһыныуҙы һәм яңы уйнай башлаусылар өсөн тәжрибә туплау мөмкинлеген һаҡлап ҡалыр өсөн уны үтәргә тырыша.
Сәкәндәр
Уйындың ҡайһы майҙанда барыуына, тупты ниндәй алыҫлыҡҡа бәреү һәм ниндәй маҡсат менән ҡулланыуына ҡарап, 14 төрлө сәкән була.
Туптар
Соҡорҙарҙа һауа һаҡлана һәм күҙгә күренмәҫ ҡабырсаҡ барлыҡҡа килә, ул:
«Соҡор өҫтөнөң» аэродинамик өҫтөнлөгө «Риүәйәттәрҙе емереүселәр» («Разрушители легенд») фәнни-популяр телешоу сығарылыштарының береһендә ошондай уҡ (масштаблы) япмалы автомобиль миҫалында тикшерелә; сығарылышта күрһәтелгәнсә, отош НАСА-ның аэродинамик торбаһында миниатюр моделде һынағанда ла, юл һынауҙары ваҡытында тулы үлсәмдәге модификацияланған автомобилдең яғыулыҡ сығымын кәметеү рәүешендә лә алына.
Икенсе яҡтан, Сеул Милли университетының механика һәм аэрокосмик инженерия факультетынан Чхве Хэчон төркөмө раҫлауынса, өҫкө ҡатламының бындай фактураһы ла етешһеҙлектәрҙән мәхрүм түгел — бәләкәй генә соҡорҙоң уртаһына сәкән тейҙергәндә, шар бирелгән йүнәлештән тайпылыуы ихтимал. Альтернатива сифатында тикшеренеүселәр шарға уның өҫкө йөҙөн төрлө формалағы сегменттарға бүлгеләп, улаҡтарҙы соҡорҙар кеүек үк принцип буйынса яһарға тәҡдим итә. Ер өҫтө майҙаны соҡорҙар урынлашҡан майҙандан бәләкәйерәк булғанлыҡтан, рационализаторҙар фекеренсә, сәкән менән «дөрөҫ булмаған» соҡорға эләгеү ихтималлығы кәмерәк, тип раҫлай рационализаторҙар.
Турнирҙар
Профессиональ ир-аттар араһындағы иң мөһим турнирҡар исемлегенә: Мастерс, АҠШ Асыҡ чемпионаты (US Open), Британия Асыҡ чемпионаты (The Open Championship) чемпионаты һәм Гольфсылар профессиональ берләшмәһе (PGA Championship) инә.
Мини-гольф
Мини-гольф — XIX быуат уртаһынан башлап үҫеш алған уйын. Уйнау өсөн грин майҙансығына төрлө ҡаршылыҡтар ҡуйыла. Уйынсы маҡсаты — тупты мөмкин тиклем әҙ бәреүҙәр эсендә соҡорсоҡҡа төшөрөү. Уйын «паттер» сәкәне менән генә алып барыла.
Яңы Муса (Иҫке Муса ауыл советы, Ҡырмыҫҡалы районы)
Яңы Муса (Новомусино) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 233 кеше. Почта индексы — 453005, ОКАТО коды — 80235870006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Белая Мыюта
Белая Мыюта — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сёма йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мәхәтхир Мөхәмәт
Мәхәтхир Мөхәмәт (джави; 10 июль 1925 йыл) — Малайзияның дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, 1981—2003 йылдарҙа һәм 2018 йылдан Малайзия премьер-министры.
Биографияһы
Мәхәтхир 1925 йылдың 10 июлендә Британ Малайяһының Алор-Сетар ҡалаһында мәктәп уҡытыусыһы Мөхәмәт бин Искәндәр ғаиләһендә тыуған. Белеме буйынса табип: 1953 йылда Сингапурҙағы Малайя университетының медицина факультетын тамамлай. Медицина практикаһын алып бара.
1946 йылда яңы ғына нигеҙләнгән Берләшкән малай милли ойошмаһы (БММО) составына инә. 1964 йылда БММО-нан ил парламенты ағзаһы булып китә. 1969 йылда Малайзия премьер-министры Абдул Рахмандың сәйәсәтен тәнҡитләгәне өсөн БММО составынан сығарыла. «Малай дилеммаһы» китабын яҙа, ул сыҡҡандан мәлдән үк илә тыйылған була.
1972 йылда, Хөсәйен Абдул Разак премьер-министр булғанда, БММО-ла ағзалығы тергеҙелә һәм бер йылдан һуң Мәхәтхир Мөхәмәт сенатор итеп тәғәйенләнә. 1972—1981 йылдарҙа — премьер-министрҙың урынбаҫары. 1981—2003 йылдарҙа БММО президенты һәм Малайзия премьер-министры.
Яптака-Яха
Яптака-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хабей-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Верхнеказымский
Верхнеказымский — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Белоярск райондағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 1758 кеше йәшәй.
Яптака-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Пожема-Ю (Колокольня ҡушылдығы)
Пожема-Ю  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Колокольня йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Яптака-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мәхәтхир Мөхәмәт
Биографияһы
2008 йылдың 19 майында, премьер-министр Абдулла Әхмәт Бадавиға йоғонто яһау һәм уны вазифаһын урынбаҫары Нәжип Разак файҙаһына ташлап китеүен мәжбүр итеү ниәте менән БММО-нан сығыуын белдерә. Партияға Нәжип Разак премьер-министр вазифаһын биләй башлағас ҡайта.
Верхнеказымский
Почта индексы — 628172, ОКАТО коды — 71111906001.
Мәхәтхир Мөхәмәт
Дәүләт эшмәкәрлеге
Мәхәтхир Мөхәмәт осоронда Малайзия насар үҫешкән аграр иҡтисадлы илдән "азия юлбарыҫтары"ның береһенә әүерелә. Көнбайыш хазиналарына ҡаршы итеп «азия хазиналарын» пропогандалай. Халыҡ-ара Ҡушылмау хәрәкәтен етәкләй.
Верхнеказымский
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Пожема-Ю (Колокольня ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Мәхәтхир Мөхәмәт
Дәүләт эшмәкәрлеге
Малайзияны 2020 йылға ҡарата индустриаль үҫешкән дәүләткә әйләндереүҙе маҡсат итеп ҡуйған «Кәүҙәләнеш 2020» концепцияһының авторы. Мәхәтхир Мөхәмәттең ҙур ҡаҙаныштары иҫәбенә 1998 йылғы финанс көрсөгөнән үҙ көстәренә нигеҙләнеп сығыу булып тора. <!-- Ундай иҡтисади ҡаҡшауҙарҙан яҡлау сараһы булараҡ, ул В качестве превентивной меры в отношении подобных экономических потрясений в будущем доктор Махатхир Мохаммад выдвинул "алтын динар проекты"н, который подразумевает создание обеспеченной золотом международной валюты.
Пожема-Ю (Колокольня ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мәхәтхир Мөхәмәт
Дәүләт эшмәкәрлеге
Возглавлял делегации Малайзии на многих международных форумах. Инициатор создания развивающимися странами неправительственной комиссии Юга по вопросам развития. В 1987 избран председателем международной конференции по борьбе со злоупотреблением наркотиков и их незаконным оборотом. В июле-августе 1987 посетил Москву с официальным визитом.
Почётный член РАЕН (2000).
Манышты
Тауҙар
Оло тау, Бәләкәй тау, Яҙлау
Йылғалары
Манышты, Инйәр
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауыл тарихы
Был ауылда башҡорт совет рәссамы, 1937 йылдан СССР Художниктар союзы ағзаһы, башҡорт рәсем сәнғәтенә нигеҙ һалған Дәүләткилдеев Ҡасим Сәлиғәскәр улы 1928 йылда булып, һүрәттәр төшөргән. Улар араһында "Башҡорт һунарсыһы" портреты. Рәсем артына Ҡасим Сәлиғәскәр улы, «Бигарслан Султанов, охотник, 30 лет, убивший около 20 медведей, 16 волков, партийный, инвалид, получил инвалидность на охоте, собака Бурзик», тип яҙып ҡуйған
Пароп
Пароп — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воробина йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
BonVenture
BonVenture — Германиялағы бер үк исемдәге, тик һаны буйынса ғына айырылған инвестициялау фондтарынан һәм идара итеүсе компаниянан торған төркөм (BonVenture Management GmbH; BVM GmbH), немец телле илдәрҙә йоғонто яһау инвестициялары пионеры.
BonVenture'ның маҡсатлы инвестициялау объекттары араһында балалар һәм үҫмерҙәрҙең, инвалидтарҙың, өлкән йәштәгеләр һәм социаль яҡланмаған кешеләрҙең эшһеҙлек, мәғариф, медицина һәм социаль тәьминәт проблемаларын хәл итеү; экологик проблемаларҙы хәл итеү, ҡояш һәм регенератив энергия төрҙәрен, экологик технологияларҙы таратыу.
Ойошторолоуы
BonVenture Gruppe 2003 й ылда Хорст Госс (нем.  Horst Goß ) һәм Эрвин Штайл (нем.  Erwin Stahl ) тарафынан нигеҙләнә, уларҙы АҠШ-тағы социаль инвестициялауҙың уңыштары рухландыра.
Компанияға Эрвин Штайл етәкселе итә <span style="background-color: rgb(254, 252, 224);">.
Эшмәкәрлеге
BonVenture идара итеү компанияһы фондтар серияһы аса (2015 йылға — өсөнсөнө), улар социаль инвесторҙарҙан аҡса йыя.
BonVenture маҡсатлы инвестицияларҙы предприятиеның башланғыс осоронда — эшләтеп ебәргәндән алып киңәйтеүгә тиклемге аралыҡта — һала.
Компания инвестицияның теләһә ҡайһы төрөн ҡуллана — капиталға һалыу, аралыҡтағы финанслау, залоглы һәм залогһыҙ кредитлау. Компания проекттарға инвестициялаусыларҙың береһе булырға ла риза.
BonVenture бөтөн стейкхолдерҙарға консультация хеҙмәттәре лә бирә.
BonVenture инвестициялары беренсе сиратта социаль капиталды үҫтереүгә йүнәлтелгән, шунлыҡтан компания коммерцияға ҡарамаған өлкәләргә лә инвестициялар бирә.
Шуға ҡарамаҫтан, идарасылар инвестицияланған предприятиеларҙан 6 %-10 % йыллыҡ килем көтә.
Эшмәкәрлек күрһәткестәре
Ойошторолоу мәленә төркөм идара иткән аҡсаның дөйөм күләме 2,2 миллион евро тәшкил итә.
2005 йылда төркөм капиталы 5,5 миллион евро була.
Шиченга (Сямжена ҡушылдығы)
Шиченга  — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сямжена йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.