cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Плутоний мәмерйәһе
Осрашыуҙар мөғәрәһе (Грот встреч)
Тау ҡыуышлығы көнбайыш йүнәлешендә һуҙылған, уның оҙонлоғо 10 м, киңлеге 8 м, иң ҙур бейеклеге 2 м. Үҙәктә үтә сығып торған тишеге булған 2 метр диаметрлы таш ҡалдығы урынлашҡан. Иҙәнендә эзбизташ киҫәктәре һибелгән, түшәмдә бик күп ваҡ ҡына сталактиттар һәленеп тора. Мөгәрәнән көньяҡҡа һәм төньяҡҡа 2 ҡыҫҡа (4 һәм 10 метр) юл китә. Уларҙың береһе яйлап тарая бара, балсыҡлы; икенсеһе — таш өйөмдәре менән ҡапланған.
Воронеж дәүләт инженер технологиялары университеты
Воронежға ҡайтыуы
1959 йылдың 14 февралендә СССР Министрҙар Советының ҡарары менән, «уҡыу йорттарын  тәртипкә килтереү һәм уларҙы  производствоға яҡынлатыу менән бәйле», Ленинград аҙыҡ-түлек сәнәғәте технология институты Воронежға күсерелә. Исеме Воронеж технологиялар институты (ВТИ) тип үҙгәртелә,  иҫәп буйынса ҡалала туғыҙынсы юғары уҡыу йорто була. Институттың яңы үҫеш этабы башлана: факультеттар һаны икенән алтыға тиклем, кафедралар — 20-нән 32-гә тиклем арта, студенттар һаны 1300-ҙән 5000 кешегә тиклем, ә уҡытыусылар һаны — 110-дан 300-гә тиклем арта.
Плутоний мәмерйәһе
Осрашыуҙар мөғәрәһе (Грот встреч)
Плутоний мәмерйәһенең юлдары башлыса оҙонсай, дуға һымаҡ арҡалы һәм тура мөйөшлө.
Воронеж дәүләт инженер технологиялары университеты
Воронежға ҡайтыуы
1994 йылда, коллективтың юғары квалификациялы белгестәр әҙерләүҙә ҡаҙаныштарын таныу һөҙөмтәһе булараҡ, институтҡа академия статусы бирелә, ә юғары уҡыу йорто Воронеж дәүләт технология академияһы (ВДТА) исеме ала. 2011 йылда университет статусын ала һәм хәҙерге исемен йөрөтә башлай.
Плутоний мәмерйәһе
Осрашыуҙар мөғәрәһе (Грот встреч)
Башлыса коридорҙа һәм ситтәге кальцит ҡатламдарынан драпировка (стеналарҙа), ҡаурый ҡабығы, сталагмиттар, сталактиттар билдәләнгән. Орган торбаларының береһендә үҙенсәлекле формалағы («бөйөр») яралтмыш хасил булған.
Воронеж дәүләт инженер технологиялары университеты
Факультеттары
Әлеге ваҡытта ВДИТУ 10 факультетты үҙ эсенә ала :
Плутоний мәмерйәһе
Осрашыуҙар мөғәрәһе (Грот встреч)
Төп коридорҙа һәм яндаш мәғәрә юлдарында кальцитлы һарҡым ултырмаларынан драпировка (диуарҙарында), һарҡым ҡатламдар, сталагмиттар, сталактиттар барлыҡҡа килгән.
Воронеж дәүләт инженер технологиялары университеты
Китапханаһы
1933 йылда ғына Воронеж химия-технология институты тулы үҙаллылыҡ яулай. Был йылда юғары уҡыу йортоноң китапханаһы барлыҡҡа килә. Ул ауыл хужалығы институтының элекке химик корпусының ҙур булмаған залын биләй. Китап фондының нигеҙе булып ауыл хужалығы институты биргән 1000 дана китап хеҙмәт итә. Китапхана штаты 3 кешенән тора.
Плутоний мәмерйәһе
Осрашыуҙар мөғәрәһе (Грот встреч)
Плутония мәмерйәһендә хайуандар донъяһы вәкилдәренән ярғанаттар һәм бөжәктәрҙән кесерткән күбәләге, серәкәйҙәр тереклек итә.
Плотоний мәмерйәһе 1970 йылда ЧГПИ һәм Силәбенең «Плутон» клубына берлектәге экспедиция ағзалары тарафынан башлап тикшерелгән (етәксеһе В. Н. Дубовик); улар топографик план төҙөгән һәм мәмерйәнең эсен тасуирлаған.
Этимологияһы
Атамаһы буйынса мәғлүмәттәр юҡ.Әммә Плутоний атамаһын мәмерйәне тикшереүсе спелиологтар биреүе бәхәсһеҙ. Мәмерйәне тәүләп асыусылар урындағы халыҡ булыуы, уның үҙ тарихи атамаһы булыуы ла бәхәсһеҙ.Шуға был мәҡәлә тамамланмаған әле.
Радиотехника
Радиоте́хника — электромагнит тирбәлеш һәм радиодиапазон тулҡындарын, генерация ысулдарын, көсәйеү, үҙгәртеү, нурланыш һәм ҡабул итеү, шулай уҡ уларҙы мәғлүмәт тапшырыу өсөн ҡулланыу өйрәнеүсе фән,  электротехниканың  радиотапшырыу һәм  радио ҡабул итеү техникаһын,  сигналдарҙы эшкәртеү, проектлау һәм  радиоаппаратураны булдырыуҙы эсенә алған бер өлөшө.
Тарих
1832 йылда Англия ғалимы- физик Майкл Фарадей электромагнит нурланыш булыуын теорияла күҙаллай.
1864 йыла Дж. К. Максвелл электромагнит ҡырҙың эволюцияһын һәм уның зарядтар һәм токтар менән үҙ-ара тәьҫир итешеүен һүрәтләгән классик электродинамиканың төп тигеҙләмәләрен яҙа.
1888 йылда ғалимы- физик Г. Герц электромагнит тулҡындар аша энергияны алыҫ араға тапшырып булғанын үҙ тәжрибәһендә күрһәтә:  «вибратор» тип атаған ҡоролма алыҫ араға сымһыҙ ғына  электромагнит ҡыр ебәрә. 1894 йылдың 14 авгусында  Оксфорд университетында Британия фән үҫешенә ярҙам итеү ассоциацияһы ултырышында Оливер Лодж менән Александр Мирхед тәүге тапҡыр радиотелеграфияның уңышлы сеансын үткәрә. Морзе әлифбаһының радиосигналы күрше Кларендон корпусындағы лабораториянан ебәрелеп, 40 м алыҫлыҡта урынлашҡан аппарат тарафынан ҡабул ителә.
1895 йылдың 25 апрелендә (7 майында) Санкт-Петербургта Рус физика һәм химия йәмғиәте ултырышында А. С. Попов  бер-бер артлы бирелгән телеграф сигналдарының (ҡыҫҡа һәм оҙон) электромагнит тулҡындарын ҡабул итеү аппаратын  эшләтеп күрһәтә. 1897 йылда Италия инженеры Г. Маркони тәүге (Британияла) патент ала һәм Лондонда сымһыҙ телеграфты эшләтеп күрһәтә. Башҡа илдәрҙә Г. Маркониға патент бирмәйҙәр, сөнки быға тиклем үк А. С. Попов ошондай уҡ когерент приемникты һүрәтләгән мәҡәләһен баҫтырған була. Радиотехниканы яңы кимәлгә күтәргән Рәсәй һәм cовет ғалимдары :
Радиотехника бүлектәре
Радиотехника бүлектәре:
Ҡулланыш өлкәһе
Радиотехника фәндең физика, астрономия, медицина, химия һәм башҡа өлкәләрендә ҡулланыш таба. Радиотехник ысулдар мәғлүмәт биреү  системаларында, радиобәйләнеш, радиотапшырыуҙар, телевидение, радиолокация, радионавигация, радио  идара итеү, автоматика системаларында һәм хисаплау техникаһында ҡулланыла.
Новошахтинск
Географияһы
Кесе Несветай йылғаһы ярында урынлашҡан.
Гәрәев
Гәрәев — башҡорт ир-ат фамилияһы. Гәрәй исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Николаевка (Әлшәй районы)
Николаевка (Николаевка) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 2 кеше. Почта индексы — 452096, ОКАТО коды — 80244845009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урыҫ революцияһы
Урыҫ революцияһы (Бөйөк урыҫ революцияһы) — 1917 йылда Рәсәй Империяһында булған революцион ваҡиғаларҙың шартлы аталышы. Улар, монархияны ҡолатып, власҡа Рәсәйҙең Ваҡытлы хөкүмәтен алып килгән Февраль революцияһынан башлана. Артабан Октябрь революцияһы һөҙөмтәһендә Ваҡытлы хөкүмәт бәреп төшөрөлә, һәм большевиктар илдә совет власын иғлан итә.
Февраль революцияһының төп ваҡиғалары Петроградта бара. Юғары Баш командующий штабы начальнигы генерал Михаил Васильевич Алексеев һәм фронт менән флот командующийҙарынан торған армия етәкселеге ревоюцияны баҫтырырлыҡ көс юҡ тип иҫәпләй. Император Николай II тәхетенән баш тарта (Николай Икенсене һәм уның ғаиләһен һалҡын ҡанлылыҡ менән үлтерәләр һәм енәйәт эҙҙәрен йәшерәләр. Был үлтереү власҡа һуңыраҡ килгәндәр заказы буйынса башҡарыла). Уның урынына ҡалырға тейеш булған бөйөк кенәз Михаил Александрович (Александр III-нең улы) хакимлектән шулай уҡ баш тартҡас, Рәсәй Империяһының Дәүләт думаһы, илде үҙ контроленә алып, Рәсәйҙең Ваҡытлы хөкүмәтен төҙөй.
Ваҡытлы хөкүмәткә параллель рәүештә Советтарҙың барлыҡҡа килеүе илдә ике власлылыҡ урынлаштыра. Большевиктар ҡораллы эшсе отрядтары — Ҡыҙыл гвардия ойоштора һәм үҙҙәренең популистик лозунгтары арҡаһында тәү сиратта Петроградта, Мәскәүҙә, эре сәнәғәт үҙәктәрендә, Балтик флотында, Төньяҡ һәм Көнбайыш фронттағы ғәскәрҙәрҙә киң танылыу һәм популярлыҡ яулай.
Октябрь революцияһы барышында Лев Троцкий һәм В. И. Ленин етәкселегендәге большевиктар контролендә булған Петроград Хәрби-Революцион Комитеты Ваҡытлы хөкүмәтте ҡолата. Эшсе һәм һалдат депутаттарының II Бөтә Рәсәй съезында меньшевиктар һәм уң эсерҙар менән ҡаты көрәштә большевиктар еңеп сыға һәм беренсе Совет хөкүмәтен ойоштора. 1917 йылдың декабрендә большевиктар һәм һул эсерҙар хокүмәт коалицияһы төҙөй. 1918 йылдың мартында Германия менән Брест килешеүенә ҡул ҡуйыла.
1918 йылдың йәйенә бер партиялы хөкүмәт тулыһынса төҙөлә һәм Рәсәй Чехословак корпусы ихтилалынан башланып киткән Граждандар һуғышы һәм сит ил хәрби интервенцияһының әүҙем фазаһына аяҡ баҫа. Граждандар һуғышының тамамланыуы Совет Социалистик Республикалар Союзы (СССР) ойошоролоуға шарттар тыуҙыра.
Хәҙерге тикшеренеүсе билдәләүенсә, «Февраль революцияһын, Октябрь түңкәрелешен һәм Граждандар һуғышын XVIII быуат аҙағындағы Бөйөк француз революцияһы менән бер рәттән донъя тарихының иң эре этаптарының береһе булған 1917—1922 йылдарҙағы Бөйөк урыҫ революцияһының бер-береһе менән тығыҙ һәм эҙмә-эҙлекле бәйләнгән өлөштәре итеп ҡарау фекере бөгөнгө ил тарихнамәһенең перспективалы йүнәлештәренең береһе булып һанала».
Тәүшарттары һәм сәбәптәре
Тикшеренеүсе Вуд фекеренсә, 1905 йылғы Ҡанлы йәкшәмбе ваҡиғалары тыуҙырған 1905—1907 йылдарҙағы революция 1917 йылғы Февраль революцияһының тәүшарты булып тора. 1905 йылда беренсе тапҡыр Петросовет («Эшсе депутаттарҙың Петербург советы» ойошторола).
Үҙәк юғары бойондороҡһоҙ дәүләттәрҙең (державаларҙың) блокадаһы Беренсе донъя һуғышы башланыуы менән Рәсәй кисергән ҡаршылыҡтарҙың береһе була. 1914 йылдың октябрендә Төркиәнең Үҙәк державалар яғына ҡушылыуынан һуң Рәсәй был ил биләмәләре аша уҙған төп сауҙа маршруттарынан мәхрүм ҡала, был ваҡытта Германия Балтик диңгеҙе ҡамап ала. Был хәлдәр хәрби импортты ла ҡатмарлаштыра. Германия, ике төп фронтта һуғыш алып барыуына ҡарамаҫтан, үҙе күп күләмдә боеприпастар етештерә.
1917 йыл башланыуға әле һаман дауам иткән Беренсе донъя һуғышы Петроградтағы хәлдәрҙе ныҡ ҡатмарлаштыра. Хәрби гиперинфляция һөҙөмтәһендә хаҡтарҙың тағы ла юғарыраҡ күтәрелеүенә өмөт итеп, етештереүселәр икмәкте һатыуға күпләп сығармай башлай. Тикшеренеүсе ''Нефёдов С. А.'' билдәләүенсә, 1916 йыл аҙағына ҡалаларҙы ғәҙәти тәртиптә тәьмин иткән баҙар системаһы тарҡала башлай. Батша хөкүмәте аҙыҡ развёрсткаһы ойошторорға маташып ҡарай. 1916 йылдың 8 сентябрендә Николай II Министрҙар советының «аҙыҡ-түлек һәм тейешле ихтыяж әйберҙәренә хаҡтарҙы күтәргән йәки төшөргән өсөн» сауҙәгәрҙәрҙең һәм етештереүселәрҙең енәйәт яуаплылығы тураһындағы ҡағиҙәһен раҫлай.
Тарихсы, ваҡиғаларҙың замандашы Сергей Мельгунов үҙенең тикшеренеүҙәрендә «революцияның сәбәбе аслыҡ» тигән постулаттың тормошсан булмауын һәм нигеҙһеҙ икәнлеген раҫлай. Икенсе яҡтан, тикшеренеүсе Сергей Нефёдов бының нәҡ ҡапма-ҡаршыһын раҫлай һәм хәрби гиперинфляция һөҙөмтәһендә тәьминәттә өҙөклөктәр тыуыу механизмына ентекле иҡтисади анализ килтерә.
Петроград властары революция башланғанда ҡалалағы икмәк запасы етерлек, тип иҫәпләй. Тикшеренеүсе Ричард Пайпс был баһаға ҡушыла, әммә юғары инфляцияны һәм ҡаланы яғыулыҡ менән тәьмин итеүҙә булған өҙөклөктәрҙе айырым билдәләй.
Иҡтисади һәм социаль сәбәптәр
Революцияның төп социаль сәбәптәре йәмғиәттең түбәнге синыфтарының быуаттар буйы батша режимынан иҙелеп йәшәүенән килһә, Николай Икенсенең Беренсе донъя һуғышындағы уңышһыҙлыҡтары быға өҫтәлмә була. Крәҫтиәндәр, 1861 йылда крепостнойлыҡ хоҡуғынан азат ителһәләр ҙә, дәүләткә «выкупной» түләү уларҙа һаман да ризаһыҙлыҡ тыуҙыра. 1900-сы йылдар башында Сергей Юльевич Витте үткәргән ер реформаһының маҡсатҡа ирешмәүе дөйөм хәлде тағы ла ҡатмарлаштыра. Был шарттарҙа үҙҙәре эшләгән ергә хоҡуҡ талап иткән крәҫтиәндәрҙең сыуалыштары һәм ихтилалдары күбәйә бара: башлыса ярлы крәҫтиәндәр көн иткән Рәсәй халҡының ни бары 1,5 проценты ил ерҙәренең 25 процентына хужа була.
Рәсәй Империяһының тиҙ индустриялашыуы ҡалаларҙағы төрмәләрҙең тулыуына һәм сәнәғәт эшселәре өсөн насар шарттарға килтерә. 1890 һәм 1910 йылдар арауығында илдең баш ҡалаһы Санкт-Петербург халҡы 1 033 600-ҙән 1 905 600-гә тиклем арта, шулай уҡ Мәскәүҙә лә халыҡтың һиҙелерлек артыуы күҙәтелә. Бының нәтижәһендә тыуған яңы «пролетариат» ҡалаларҙа халыҡ артыуы сәбәпле киҫкен ҡаршылыҡтар (протесты) һәм забастовкалар ойоштора. 1904 йылда Санкт-Петербургтың һәр фатирында уртаса ун алты, йәғни һәр бүлмәлә алты кеше көн күргән. Фатирҙарҙа ағар һыу булмай, ә кеше ҡалдыҡтары өйөмдәре эшселәр сәләмәтлегенә ҡурҡыныс тыуҙыра. Насар шарттар хәлдәрҙе бары ҡатмарлаштыра ғына, ә Беренсе донъя һуғышы алдынан йәмәғәт тәртибен боҙоуҙар бик тиҙ арта. Һуғыш буталсыҡ һәм сыуалсыҡтарҙы арттыра ғына. Рәсәйҙең барлыҡ төбәктәрендә лә хәрби бурыстарҙы үтәү туҡтала. Эшселәргә һәм заводтарҙа һуғыш материалдары етештереүгә юғары ихтыяж тәртипһеҙлектәргә һәм забастовкаларға килтерә. Тимер юлындағы өҙөклөктәр аслыҡ тыуҙыра башлағас, эшселәр,төркөм-төркөм булып, ауылдарға аҙыҡ-түлек эҙләргә йүнәлә. Тейешле ҡорал һәм һаҡланыу саралары булмауҙан фронтта зыян күреүсе һалдаттар, үҙ сиратында, власҡа ҡаршы сыға. Батша яҡлы офицерҙарҙың һуғышта күпләп һәләк булыуы һәм уларҙың урынын хәрби хеҙмәткә яңы саҡырылған, күп нәмә менән ҡәнәғәтһеҙ һәм батшаға аҙ ышанған йәштәрҙең алыуы быға сәбәпсе була.
Революция ваҡытында Рәсәйҙәге социаль-иҡтисади процестар
Рәсәйҙәге революция күптәре бер нисә быуат дауам иткән байтаҡ социаль, иҡтисади һәм сәйәси процестар ерлегендә була. 1917 йылғы Февраль революцияһы илдәге проблемаларҙы тиҙ генә хәл итеүгә килтермәй, уларҙың күптәре йәшәүен дауам итә.
1917 йылғы Февраль революцияһы башланыуға Рәсәйҙә ҡатмарлы хәл тыуған була. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыу ҙур көсөргәнеш талап итә: ил тарихында тәүге тапҡыр армияла ун биш миллионға яҡын кеше туплана.
Амур (хоккей клубы)
«Амур» профессиональ хоккей клубы — Хабаровск ҡалаһының 1966 йылда ойошторолған шайбалы хоккей командаһы. 2008 йылдан Континенталь хоккей лигаһында уйнай.
Тарихы
«Амур» хоккей клубы 1966 йылда Хабаровск ҡалаһында ойошторола. 1969 йылда «Амур» командаһы РСФСР чемпионатында еңә. 1995/1996 йылдар миҙгелендә Рәсәй Юғары хоккей лигаһы чемпионатының алтын миҙалдарын алһа, 2005/2006 йылдар миҙгелендә команда был бәйгенең бронза призын яулай.
1997 йылдан «Амур» Рәсәй хоккей лигаһында, ә 2008 йылдан — Континенталь хоккей лигаһында уйнай.
Стадионы
Платинум Арена. 2003 йылда авгусында асылған. Платинум Арена базаһында «Амур» хоккей клубы. Йыл һайын Континенталь хоккей лигаһы чемпионаты уҙғарыла. Урыннар һаны 7100 кеше.
Фарм-клубтар
Амурские Тигры (ЙХЛ).
Фашизм
Фаши́зм (итал. һүҙе fascio -нан итал. fascismo атамаһы килеп сыҡҡан. Мәғәнәһе: «Фасциялар — союз, шәлкем, бәйләм, берләшмә») — ультра уң, киҫкен уң сәйәси хәрәкәттең, идеологияһының һәм шуға тура килгән диктатор тибындағы идара формаһының дөйөмләштерелгән атамаһы, уның характерлы билдәләрен милитаристик, (киң мәғәнәлә) милләтселек , антикоммунизм һәм анти-либерализм , ксенофобия, реваншизм һәм шовинизм, мистик юлбашсылыҡ, һайлаулы демократияны һәм либерализмды күрә алмау, элиталар өҫтөнлөгөнә һәм тәбиғи социаль иерархияға ышаныу , этатизм, һәм ҡайһы бер осраҡта, синдикализм, расизм   һәм геноцид сәйәсәте тип атайҙар.
Этимологияһы һәм билдәләмәһе
Фашизм һүҙе итальянса fascio (фа́шо) — «союз» (мәҫәлән, Бенито Муссолиниҙың сәйәси радикаль ойошмаһының атамаһы — Fascio di combattimento — «Көрәш союзы»). Был һүҙ, үҙ сиратында, юғары магистрат власы символын, фасцияларҙы — тимер бәйләменә ҡыҫтырылған балта эмблемаһын, fascis — "бәйләм, шәлкем"де аңлатҡан, латин һүҙенә ҡайтып ҡала. Рим республикаһы юғары магистраттарының почётлы ҡарауылы — ликторҙар фасциялар йөрөткән. Фасциялар халыҡ исеменән көс, хатта үлем язаһын ҡулланыу хоҡуғын символлаштырған. Шунан бирле фасциялар һүрәте күп илдәрҙең дәүләт власы символдарында сағыла (мәҫәлән, фасциялар Рәсәй Федерацияһы суд приставтары Федераль хеҙмәте :Файл: ФССП.Эмблема.gif|эмблемаһында һүрәтләнгән).
Тарыраҡ тарихи мәғәнәлә фашизм тигәндә, Италияла 1920-се — 1940-сы йылдар башында Бенито Муссолини етәкләгән күмәк кеше йәлеп иткән сәйәси хәрәкәт хәтергә төшә. Был атама башҡа илдәрҙә барлыҡҡа килгән шуға оҡшаш идеологияларҙы һәм сәйәси режимдарҙы классификациялағанда ла ҡулланыла башлай.
Британникаһы, Камалудин Серажудинович Гаджиевтың Яңы фәлсәфә энциклопедияһы һәм башҡа сығанаҡтар 1920—1945 йй. әүҙемләшкән күп кенә ойошмаларҙы фашистик хәрәкәт тип атаны: НСДАП , Испан фалангаһы  , усташтар , португал Милли союзы финн Лапуа хәрәкәте, венгр Сатраш уҡтары , румын Тимер гвардияһы һ.б.
Эрнст Нольте фашизмдың нигеҙе итеп өс идеологик "анти-"ны атай: антимарксизм, антилиберализм һәм антиконсерватизм. Ошоларға тағы хәрәкәттең ике ҡылыҡһырламаһы өҫтәлә: лидерлыҡ һәм партиялылыҡ принцибы. .
Фашизмды өйрәнеүсе билдәле Стенли Пейн Нольтеның өс «анти-»һына түбәндәге ҡылыҡһырламалар өҫтәгән: милләтселек, авторитар этатизм, корпоративизм, синдикализм, империализм, идеализм, волюнтаризм, романтизм, мистицизм, милитаризм, көс ҡулланыу. .
Фашизмдың социологы Хуан Линц фашизмға тағы ла киңерәк билдәләмә биргән: берҙәм партия һәм корпоратив вәкәләтлек аша берләшеүҙе үҙенең маҡсаты итеп ҡуйған «гипермилләтсе, йыш ҡына пан-милләтсе, антипарламентар, антилибераль, антикоммунистик, популистик һәм, шунан сығып, антипролетар, өлөшләтә антикапиталистик һәм антибуржуаз, антиклерикаль йәки, иң кәмендә, клерикаль булмаған хәрәкәт».
Британия ғалимы Роджер Итвелл (Roger Eatwell) бик төгәл һәм ҡыҫҡа билдәләмә бирә: фашизм «холистик-милли радикаль өсөнсө юл нигеҙендә социаль яңынан тыуыуҙы (возрождение) етәкләү маҡсатын ҡуя». .
Инглиз тикшеренеүсеһе Роджер Гриффин, этик ҡиммәттәргә иғтибар итеп, фашизмды милләттең, расаның тоҡомон һәм мәҙәниәтте тамырынан үҙгәртеү һәм «яңы кеше» барлыҡҡа килтереү идеяһы менән илһамланған «популистик ультрамилләтселектең» «мифик ядроһы» тип аңлата. Ул фашизмды үҙенең мифологик ядроһында фашистик идеология (башҡа төрлө милли-популистик идеологиялар кеүек) милләтте үҙгәртеүгә түгел, ә уны «тамырынан үҙгәртеп яңынан яралтыуға» ниәт иткән «палингенетик ультрамилләтселек» тип билдәләй. Андреас Умланд фекеренсә, был концепция инглиз телле ғилми берләшмә тарафынан бөгөнгө көндә аҙмы-күпме ҡабул ителгән, тип һанай.
Америка тарихсыһы Роберт Пакстон (Robert Paxton) фашизмды "берҙәмлек, көс һәм «таҙа булыу» культы аша компенсацияланыуҙы нигеҙ итеп алып, берләшмәнең түбән тәгәрәүе, кәмһетелеүе, ҡорбансыллығы тураһында саманан тыш хәстәрлек күреү, шул уҡ ваҡытта халыҡ массаларына таянған милләтсе-әүҙемдәр партияһы, традицион элиталар менән ҡатмарлы, ләкин эффектив хеҙмәттәшлек итеп, демократик азатлыҡтан баш тартып һәм этик һәм легаль сикләүҙәрһеҙ «эске таҙарыныу» һәм халыҡ-ара экспанция маҡсаттарын көс ҡулланып тормошҡа ашырыусы сәйәси тәртип формаһы, " тип билдәләй.
Фашизм һәм расизм
Фашизм һәм расизмдың үҙ-ара мөнәсәбәттәре буйынса фәндә төрлө фекер йәшәй. Беренсе ҡараш яҡлылар биологик расизм идеяһы режимдың, ә фашизм расаға түгел, милләт сифатына айырым иғтибар йүнәлтә тип һанайҙар. Был теория яҡлылар ды айырым тарихи феномен, тип билдәләй һәм уны фашизмдың бер төрө тип иҫәпләмәй.
Бөгөнгө көндә ныҡ таралған, Роджер Гриффин һәм уның «яңы консенсус» мәктәбе хуплаған, икенсе ҡараш буйынса, биологик расизм милләтте йә расаны мотлаҡ революцион «яңынан яралтыу» һәм «таҙартыу» идеяһына (кә нигеҙләнгән фашизм теорияһы һәм практикаһы менән тәбиғи (органик) үрелә. Был ҡарашта тороусылар, айырым алғанда, 1980-се йылдар ахырына тиклемге тарихнамә танығанса, «классик» итальян фашизмы нығыраҡ расист характерлы булған, тиҙәр. Шуға ҡарамаҫтан, был ғалимдар ҙа биологик расизмды (киң таралған булһа ла) фашизмдың тарихи шарттар буйынса ҡалҡып сығырға тейешле бер төрө, ультрамилләтселек, билдәһе, тип иҫәпләйҙәр һәм раса идеяһын фашистик идеологияның иң кәрәкле компоненты тип һанамай Әйтергә кәрәк, хәҙерге заман көнбайыш ғилми традицияһында «расизм» төшөнсәһе, дискриминацияның һәм эксклюзионизмдың (шул иҫәптән милли һәм этник) төрлө формаларын берләштерә, ғөмүмән, постсовет дәүере менән сағыштырғанда, киң күләмгә эйә.
Fin de siècle эраһы (Быуат ахыры)
Фашизмдың идеологик тамырҙары 1880 йылға, айырым алғанда, ул саҡтағы Fin de siècle темаһына барып тоташа. Был тема материализмға, рационализмға, позитивизмға, буржуаз йәмғиәткә һәм демократияға ҡаршы тороуға нигеҙләнгән. Ошо интеллектуаль мәктәп кешене бик ҙур берҙәмлектең бер өлөшө тип иҫәпләгән, либерал йәмәғәтселектең индивидуализмын һәм буржуаз йәмғиәттәге социаль бәйләнештәрҙең юҡҡа сығыуын ғәйепләгән.
Fin de siècle донъяға ҡарашы төрлө интеллектуаль асыштар, шул иҫәптән Чарлз Дарвин биологияһы, Рихард Вагнер эстетикаһы, Жозеф Артюр де Гобино расизмы, Гюстав Лебон психологияһы һәм Фридрих Ницше фәлсәфәһе, Фёдор Михайлович Достоевский һәм Анри Бергсон тәьҫирендә формалашҡан. Ул ваҡытта киң танылыу тапҡан социаль дарвинизм физик һәм йәмғиәт тормошо араһында айырма күрмәй һәм йәшәү — кешенең, тере ҡалыр өсөн, бер туҡтауһыҙ дауам иткән көрәше тип ҡарай. Социаль дарвинизм үҙенең биотөркөмдөң идентиклығы һәм йәмғиәттә органик мөнәсәбәттәрҙең әһәмиәте тураһындағы акценты менән йәмғиәттә милләтселек идеяһының легитимлығына һәм һөймәләклегенә килтергән. Социаль һәм сәйәси психологияның яңы теориялары кешенең үҙен рациональ тотошо төшөнсәһен кире ҡаҡҡан һәм сәйәси һорауҙарҙы хәл иткәндә хис-тойғолар (эмоциялар) аҡылдан алда йөрөй, тип иҫбатлаған. Ницшеның «Алла үлгән» тигән аргументы христианлыҡты, демократияны һәм хәҙерге заман коллективизмын, «көтөү хисе» тигән ғәйеп ташлауы менән аралашып килгән. Уның Бөйөк кеше (Übermensch) концепцияһы һәм идара итеүгә ихтыяр — кешенең тәү инстинкты тип раҫлауы Fin de siècle быуын вәкилдәренә ҙур йоғонто яһаған.
Гаэтано Моска үҙенең «Хакимлыҡ итеүсе класс» (1896) тигән хеҙмәтендә һәр йәмғиәттә «ойошҡан аҙсылыҡ» "ойошмаған күпселек"тән өҫтөн торасаҡ һәм улар менән идара итәсәк, тип раҫлаған теория барлыҡҡа килтергән. Моска йәмғиәттә тик ике класс ҡына бар: «идара итеүселәр» (ойошҡан аҙсылыҡ) һәм «буйһоноусылар» (ойошмаған күпселек) тигән. Ул шулай уҡ ойошҡан аҙсылыҡтың ойошҡанлығы ойошмаған күпселек рәттәрендә булған һәр кешене ҡыҙыҡһындыра, тип раҫлаған.
Француз милләтсеһе һәм реакцион монархисы Шарль Моррас фашизм үҫешенә тәьҫир иткән. Ул милләттең органик берҙәмлегенә саҡырыусы интеграль милләтселекте пропагандалаған. Моррас ҡеүәтле монарх милләтененең идеаль лидеры була, тип раҫлаған. Моррас «халыҡ ихтыярын демократик мистификациялау»ға ышанмаған, ошо күренеш шәхсиәтһеҙ коллектив субъект барлыҡҡа килтерә тигән. Ҡеүәтле монарх, уның ҡарауынса — ил эсендә халыҡты берләштерер өсөн үҙенең абруйын файҙалана алыусы персонифицирланған хөкөмдар. Моррастың интеграль милләтселеге фашистар тарафынан идеалләштерелгән һәм, монархизмдан баш тартып, модернлашҡан инҡилап формаһы итеп үҙгәртелгән.
Француз революцион синдикалисы Жорж Сорель үҙенең хеҙмәттәрендә дөйөм забастовка ойоштороу аша капитализм һәм буржуазияны ҡолатыу революцияһына килтереү маҡсатында сәйәси мәжбүр итеүҙе легитимләштереү кәрәклеген һәм радикаль сараларҙы пропагандалаған. Үҙенең «Золом тураһында уйланыуҙар» тип аталған(1908) тип аталған иң билдәле хеҙмәтендә, Сорель яңы сәйәси дин кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алған. «Прогресс иллюзиялары» тигән хеҙмәтендә Сорель, «аристократтың да аристократы — ул демократия», тип яҙып, демократияның реакцион характерын ғәйепләгән. 1909 йылда Францияла синдикалист дөйөм забастовкаһы ҡыйратылғандан һуң, Сорель һәм уның яҡлылар һул радикалдарҙан айырылған һәм, уң радикалдарға ҡушылып, республикаға ҡаршы булған христиан патриоттарын идеаль революционерҙар тип хуплап, һуғышсан католицизм һәм француз патриотизмын үҙҙәренең сәйәси ҡараштарына яраҡлаштырырға, улар менән берләшергә тырышҡан. Башта Сорель рәсми рәүештә марксизмды ревизиялаусы булған, ә 1910 йылда социализмдан баш тартыуын иғлан иткән, Бенедетто Кроче афоризмын ҡулланып, «марксизм тарҡалыуы» арҡаһында «социализм үлгән» тип әйтер булған. 1909 йылда Сорель Шарль Моррастың реакцион милләтселеген хуплай, уныһы ла, үҙ сиратында, демократияға ҡаршы тороу сараһы булараҡ, үҙенең милләтселек идеалдарының Сорель синдикализмы менән ҡушылыу мөмкинлеге менән ҡыҙыҡһынған булған. Моррас «демократик һәм космополитик элементтан азат социализм, матур ҡулға яҡшы итеп тегелгән бирсәткә нисек килешһә, милләтселеккә шулай уҡ килешә» тип әйткән. Моррас милләтселегенең һәм Сорель синдикализмының бергә ҡушылыуы радикаль итальян милләтсеһе Энрико Коррадиниға бик көслө тәьҫир итә. Революцион милләтсе-синдикалистарҙың киҫкен хәрәкәт итеүе һәм көрәшкә әҙерлеге аристократтар һәм анти-демократтар етәкселегендә ойошторолорға тейеш, тигән ул. Коррадини Италияны, Франция һәм Бөйөк Британия плутократик режимдарына ҡаршы сыға алырлыҡ, империализм сәйәсәте үткәрерлек «пролетар милләт» тип атаған.
Бертран Рассел үҙенең «Көнбайыш фәлсәфәһе тарихы» (1946) китабында: "Карлейль һәм Ницшенан артабанғы аҙым — Һитлер, "-тип раҫлаған.
Фашизмдың төп һыҙаттары
Фашистик дәүләттәргә иҡтисадта ла, идеологияла ла дәүләт баҫымының көслө булыуы хас: күмәк кешенән торған ойошмалар һәм социаль берләшмәләр булдырыу юлы менән дәүләттең корпоративлашыуы, башҡа төрлө ҡарашты мәжбүри баҫтырыу, иҡтисади һәм сәйәси либерализмды ҡабул итмәү.
Вольфганг Випперман фекеренсә, фашизм идеологияһының төп һыҙаттары булып :
И. В. Мазуров фекеренсә, дәүләт идара итеү системаһы булараҡ, фашизм — авторитаризм түгел, ә тоталитаризм, һәм улар араһында етди айырма бар.
Лапландияның өлкә музейы
Лапландияның өлкә музейы фин. Lapin maakuntamuseo — Лапландия тарихы музейы  Рованиеми ҡалаһында урынлашҡан, (Финляндия). Торнио музейы һәм Көнбайыш Лапландия музейҙары өйрәнгән биләмәләрҙән тыш Лапландия экспозицияларын үҙ эсенә ала. «Арктикум» үҙәгенең бер өлөшө булып тора.
Фашизм
Фашист партияларының дөйөм һыҙаттары
Илдә иҡтисади кризис булһа, һәм ул шулай уҡ социаль һәм сәйәси өлкәлә кризисҡа килтерһә, йыш осраҡта фашист партияларының барлыҡҡа килеү һәм үҫеү факторы шул була.
Лапландияның өлкә музейы
Тасуирламаһы
Лапландия өлкә музейы 1975 йылда асыла. Музей башта Алвар Аалто проектлаған Лаппия йортонда урынлаша, 1992 йылда яңы төҙөлгән Арктикум бинаһына күсә. Музей Лапландия тәбиғи ресурстарын  файҙаланып төҙөлә. Быяла  ҡыйыҡлы  172 метрлыҡ Арктикум коридоры  комплекстың көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан һәм күргәҙмәләр үткәреү өсөн хеҙмәт итә.
Фашизм
Фашист партияларының дөйөм һыҙаттары
Фашист партиялары йыш осраҡта милитарлашҡан һәм ул осор өсөн ғәҙәти булмаған сәйәси стиль ҡулланғандар: күмәк халыҡтың манифестациялары, күмәк кеше марштары, партияның ир-егеттәр характерлы икәнен һыҙыҡ өҫтөнә алыу, мәҙәниәтте, фәнде, аңды дин йоғонтоһонан азат итеү сиркәү мөлкәтен дәүләт мөлкәтенә әйләндереү — секуляризирланған динлелектең ҡайһы бер формалары, сәйәси конфликттарҙы компромисһыҙ хуплау һәм көс ҡулланыу.
Фашист партияларын айырып торған билдәһе — нигеҙенә амбивалентлыҡ һалынған сағыштырырлыҡ идеологиялары һәм маҡсаттары булыу. Фашистик идеология бер үк ваҡытта антисоциалистик һәм антикапиталистик, антимодернлы һәм хәҙерге заманса махсус, трансмилли моменттарҙы асып һала. Был мөнәсәбәттәр фашизмдың бөтөн төрҙәрендә лә бер төрлө формала сағылмай.
Лапландияның өлкә музейы
Тасуирламаһы
2003 йылдан алып Лапландияның Провинциаль музейының төп  күргәҙмәһе булып   «Төньяҡ юл» тора, ул  Рованиеми, Перяпохйола һәм Үрге Лапландиялағы Саами төбәктәренең  тәбиғәте һәм  тарихы менән таныштыра. Провинциаль музейҙан тыш, Арктикумда Лапландия университеты янындағы  Арктика үҙәге эшләй.
Фашизм
Фашист партияларының дөйөм һыҙаттары
Итальян Милләтсе программаһының күп өлөшөндә аңлы рәүештә бәйләнешһеҙ яҙылған антакапиталистик пункттары, үҫеш барышында, һаман да артҡы планға күсә барған. Былар венгр "Сатраш уҡтар"ында, румын «Тимер гвардия»һында, Испан фалангаһының ҡайһы бер бүлексәләрендә, француз нда, Жак Дориола сағыштырмаса көслө сағылған. Киреһенсә, был австрия һеймверсыларында, норвегия "Милли берләшеү"ендә, бельгия рексистарында, ҡалған француз фашист партияларының ҡайһы бер бүлексәләрендә һәм голланд НСС-ында сағыштырмаса көсһөҙ сағыла.
"Тимер гвардия"сыларҙа киҫкен антимодернлыҡ йүнәлеш күҙәтелә. Әммә был хәрәкәт тә пропагандала, сәйәсәттә, хәрби эштә һәм иҡтисадта махсус заманса ҡоралдар һәм методтар ҡулланыуҙан бер нисек тә баш тартмай. Фашизмды ни ғәҙәттән тыш антимодернлыҡ тип тә, ни «замансаға уҡталыш» тип тә, бигерәк тә — «социаль революция» тип атап булмай.
Бөтөн фашист партиялары ла махсус милләтселек йүнәлешендә торған; күпселеген улар милли тарихтарының идеаллаштырылып күрһәтелгән аныҡ тап килгән «данлы» периодтарына иғтибар иткән. Әммә ваҡ фашист хәрәкәттәре, теләйме, теләмәйме, ниндәйҙер дәрәжәлә башҡа фашист хәрәкәттәренең, бигерәк тә фашист режимдарының мәнфәғәттәре менән иҫәпләшергә тейеш булған. Тап сит ил фашист өлгөһөнә йүнәлтелеү арҡаһында был партиялар менән һулдар ғына түгел, киҫкен милләтсе йүнәлештә торған уң партиялар ҙа көрәшкән.
Лапландияның өлкә музейы
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Фашизм
Фашист партияларының дөйөм һыҙаттары
Бөтөн фашист партиялары ла ҡәтғи рәүештә һәм компромисһыҙ ихтыяр көсө менән үҙҙәренең сәйәси дошмандарын, ә тағы — нигеҙһеҙ һайлағанды — аҙсылыҡты юҡ итергә ынтылғандар.
Итальян фашизмы
See also Фашизм доктринаһы Ысын идеализм Римгә марш Тар мәғәнәлә фашизм, йәғни Бенито Муссолини доктринаһы беренсе планға корпоратив дәүләт — (партиялар власы булған парламент демократияһына ҡапма-ҡаршы) бөтөн ҡатлам халыҡтың мәнфәғәттәрен гармониялаштырған һәм күрһәткән корпорациялар власы булған дәүләт идеяһын тормошҡа ашыра. Фашист идеологияһы 1910-сы йй. һуңында Италияла барлыҡҡа килгән, итальян фашист партияһы власҡа килгән һәм 1922 йылда Муссолини диктатураһын урынлаштырған. Муссолини үҙенең «La Dottrina del Fascismo» тигән китабында «фашизм» һүҙен «дәүләт идараһы системаһы» мәғәнәһендә лә, «идеология» мәғәнәһендә лә ҡулланған: "«Il fascismo, oltre a essere un sistema di governo, è anche, e prima di tutto, un sistema di pensiero» («Фашизм — ул идара системаһы ғына түгел, ул бигерәк тә фекер системаһы»)."
Немец национал-социализмы
Национал-социалистик немец эшсе партияһы (немец. Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei|Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei). Рус телле транскрипцияла аббревиатураһы: НСДАП Германияла 1933 йылдан 1945 йылға саҡлы идара итә. Бенито Муссолиниҙың 1922 йылдағы Римгә маршының уңышы герман ултрауң радикалдары өсөн дәртләндергес өлгө булған. Немец национал-социалистары лидеры Адольф Һитлер нацистик партия формалашыуына итальян фашизмының етди тәьҫирен таныған. Нацизмдың төп пропагандисы Йозеф Һеббельс итальян фашизмына либерал демократия менән конфликт башын япһарып, былай тигән: "Римгә марш либерал демократия штурмы билдәһе булды. Был либерал-демократик рух донъяһын ҡыйратыуҙың тәүге ынтылышы ине… ә ул 1789 йылда Бастилияны алыуҙан башланды һәм аяуһыҙ революцион түңкәрелештәрҙә сиратлап бер ил артынан икенсеһен, милләттәрҙең марксизмда, демократияла, анархия һәм синфи көрәштә һәләк булыуына юл ҡуйыр өсөн, яуланы…." Ике идеологияның — итальян фашизмы һәм герман нацизмының — бер-беренә тәьҫире уртаҡ булған. Мәҫәлән, Италияла билдәле Холокост ҡабул ителгән.
Тимер гвардия (Румыния)
«Тимер гвардия» — 1927йылдан 1941 йылға саҡлы Румынияла йәшәп килгән фашист хәрәкәте. Улар 1940 йылдың 14 сентябренән 1941 йылдың 21 ғинуарына саҡлы власть башында ултырған. Корнелиу Зеля Кодряну был хәрәкәтте 1927 йылдың 24 июлендә « атамаһы менән нигеҙ һалған (»Legiunea Arhanghelului Mihail"), һәм, вафатына саҡлы (1938), уның юлбашсыһы булған.
Фалангизм (Испания)
1975 йылда Франко вафат булғандан һуң, Испанияла демократик процестар башлана, һәм партия тарҡалған. Хәҙерге ваҡытта фалангист тип аталыу хоҡуғына бер нисә партия һәм хәрәкәт дәғүә итә.
Фаланганың идеологияһы (национал-синдикализм) итальян фашизмының ҡайһы бер аспекттарына яҡын тора. Хосе Антонио Примо де Ривера был турала үҙенең "Башланғыс пункттар"ында яҙған. Испанияның бөйөк державаға әйләнеүен, испан телле илдәр менән мәҙәни һәм сәйәси бәйләнештәрҙе яйға һалыуҙы, Испан империяһын тергеҙеүҙе күҙ аллағандар улар. Фаланганың милләтселеге этник түгел, гражданлыҡ -патриотик, тиер кәрәк сөнки ойошма, Испан империяһына лояль мөнәсәбәттә булыу шарты менән, баск һәм каталондарҙың мәҙәни автономияһына ҡаршы сыҡмаған. нан айырмалы рәүештә, Фаланга сәйәси партияларҙы ҡәтғи кире ҡаҡҡан, һул хәрәкәткә лә, уңына ла бер төрлө дошманлыҡ менән ҡараған. Девиздары — «Берҙәм, бөйөк һәм азат» (Испания) (¡Una, Grande y Libre!).
Испан Фалангаһы 1936 йылдың 17-18 июлендәге хәрби түңкәрелеште хуплаған сәйәси көс булып торған. Франсиско Франко 1937 йылдың 19 апрелендәге бойороғо менән Фаланганы менән ҡушып, традиционалистарҙың Берҙәм Испан фалангаһын һәм Национал-синдикалист һөжүме хунталарын барлыҡҡа килтерә (Falange Española Tradicionalista y de las JONS). 1940-сы йылдарҙа дәүләттә Хосе Антонио Примо де Ривера программаһына ингән реформалар үткәрелә. Ә монархияны тергеҙеү ҡарары Фаланганың сығанаҡ идеологияһына тап килмәгән.
Франконан һуң, Испанияла демократик процесс башланып, күп партиялылыҡ индерелгәс, асыҡ идеологияһы булмағанлыҡтан һәм халыҡтың күпселеге үҙгәрештәргә әҙер түгеллектән, Милли хәрәкәт уңышҡа өлгәшмәй.
Милли хәрәкәттең инфраструктураһы уның элекке ағзалары, бигерәк тә Мануэль Фрага Ирибарне тарафынан, Халыҡ Альянсын, артабан, 1996—2004 йылдарҙа идара итеүсе Испания халыҡ партияһын төҙөр өсөн, файҙаланылған, тип һанала .
Яңы дәүләт (Португалия)
1926 йылдың 28 майындағы түңкәрелештән һуң ил менән идара итеү генерал Антониу Оскар ди Фрагуш Кармонеға күскән. Ул башта ваҡытлыса президент булһа, артабан 1928 йылдан 1951 йылға саҡлы президент булып ҡалған. 1928 йылда Кармона Антониу ди Оливейру Салазарҙы финанс минстры вазифаһына саҡыра. Налоговые реформы Салазарҙың һалым реформаларыбюджет килемен арттырған, дәүләт бурысы ҡыҫҡартылған, иҡтисад үҫешенә, йәмәғәт эштәренә, оборона һәм социаль сфераға шаҡтай ҙур аҡса бүленгән.
1932 йылда Салазар премьер-министр вазифаһын биләй һәм 1933 йылдағы референдумда ҡабул ителгән конституция проектын әҙерләй. Конституция корпоративизм идеологияһына нигеҙләнгән була һәм «донъялағы беренсе корпоратив конституция» тип иғлан ителә. Католик сиркәүе Антониу ди Оливейра Салазарҙы власҡа алып килгән Португалияла Милли союз партияһы идара итеүсе берҙән-бер партия булған.
Уның ҡеүәте 1968 йылға саҡлы, мейеһенә ҡан һауып, ил менән идара итерлек хәлдә булмағас, отставкаға киткәнгә тиклем, кәмемәгән. Унан һуң етәкселеккә килгән премьер-министр Марселу Каэтану сәйәси курсын бер аҙ йомшарыу йүнәлешендә алып барған.
1973 йылдың сентябрендә урта һәм кесе дәрәжәләге офицерҙар «Капитандар хәрәкәте» тигән йәшерен ойошма барлыҡҡа килтерә. 1974 йылдың 25 апрелендә «Ҡыҙыл ҡәнәферҙәр революцияһы» Яңы дәүләтте ҡан түкмәй генә юҡҡа сығара, «Капитандар хәрәкәте» етәкселегендәге армия Каэтану хөкүмәтен ҡолата.
Португалия Яңы дәүләте фашистик тип йөрөтөлгән режимдар араһында иң оҙон ғүмерлеһе булған.
Интегрализм (Бразилия)
Бразиль интегрализмы — 1932 йылдың октябрендә Плиниу Салгаду нигеҙ һалған фашист идеологиялы сәйәси хәрәкәт. Был хәрәкәт европа массовый хәрәкәттәренең, бигерәк тә итальян фашизмының һыҙаттарын үҙләштерелгән. Әммә интегралистар расизмды кире ҡаҡҡандар, был позицияларын үҙҙәренең «Бөтөн расалар һәм халыҡтарҙың берләшеүе» слоганы аша раҫлағандар, шулай уҡ партияға төрлө раса кешеләрен, хатта негрҙарҙы ла алғандар.
Рус фашизмы
Рус милләтселеге үҫеш осоро 1930-сы — 1940-сы йылдарҙа, годы, характеризующийся симпатией итальян фашизмына симпатия формаһында, артыҡ сағылған антисоветизм һәм антииудаизм, шулай уҡ өлөшләтә антисемитизм менән характерлана. Рус фашизмы Германияла, Маньчжурияла һәм АҠШ-тағы аҡ эмигранттар араһында таралған һәм тарихта билдәле булған "Ҡара сотня"сылар кеүек хәрәкәттәрҙән һәм «аҡтар хәрәкәте» кеүек хәрәкәттәрҙән баш алған.
Германияла һәм АҠШ-та ([[Маньчжурия|Маньчжуриия]нан айырмалы рәүештә) ғәмәлдә сәйәси әүҙемлек күрһәтмәгәндәр, антисемит йөкмәткеле гәзит һәм брошюралар сығарыу менән сикләнгәндәр. Икенсе Бөтөн донъя һуғышы башланыу менән Германиялағы рус фашистары Һитлер яҡлы булған һәм Икенсе Бөтөн донъя һуғышында рус коллаборационистары рәтенә баҫҡан.
Рус неонацизмы — рус милләтселегенең киҫкен формаһы. Һәм киң мәғлүмәт сараларында милли күрә алмаусанлыҡ йәиһә түҙеп тормаҫлыҡ мөнәсәбәт арҡаһында ҡылған енәйәттәр тураһындағы хәбәрҙәр уның ни тиклем ҡурҡыныс икәнен күрһәтә.
Украин милләтселәренең ойошмаһы (ОУН)
1920-се йылдарҙың аҙағынан 1950-се йылдар уртаһына саҡлы Украина территорияһында (башлыса Көнбайыш Украинала) Украин милләтселәре ойошмаһы (ОУН) — украин национал-ультрауң сәйәси ойошмаһы эш иткән. Эшмәкәрлегенең башланғыс этабында этник украиндарҙы поляк һәм совет хөкүмәтенең репрессияларынан, эксплуатацияһынан һаҡлауҙы яҡын маҡсат итеп ҡуйған, ахырғы маҡсат булып — украиндар йәшәгән поляк, совет, румын, чех һәм словак территорияларын индергән үҙаллы һәм берҙәм Украин дәүләте төҙөү. ОУН етәкселеге был маҡсаттарға ирешеү өсөн иң яраҡлы сара булып террор тора тип һанаған. ОУН етәкселәренең әйткәндәренән, программаһының төп фекеренән белеүебеҙсә, уның эшмәкәрлеге антиполяк, антисовет һәм антикоммунистик характерҙа икәне асыҡ күренә.
Беренсе һәм Икенсе донъя һуғыштары аралығында Польшаға ҡараған Галиция украиндарының хоҡуҡтары Австро-Внегрияла йәшәгән дәүер менән сағыштырғанда күпкә насарайыуы фонында донъяға демократик һәм социалистик ҡараш «украин халҡына үҙ дәүләтен төҙөргә» ҡамасаулай тигән идея формалаша. Бөтөн Европаға хас волюнтаристик, уңрадикал идеологиияһы популярлашҡан. 1930-сы йылдарҙа коммунистик идеялар сталин репрессиялары һәм СССР-ҙағы аслыҡ (1932—1933) менән яманаты сыҡҡан.
Дмитрий Иванович Донцов — радикаль украин милләтселегенең билдәле манифесы авторы. 1926 йылда ул «Милләтселек» («Национализм») тигән хеҙмәтен баҫтыра. Социал-дарвинизм ҡараштарына нигеҙләнеп, милләтте «ижади мәжбүр итеү» ҡулланған айырым «иң яҡшы кешеләр» ҡатламы етәкләргә тейеш, тип раҫлаған, ә милләттәрҙең үҙ-ара дошманлығы тәбиғи һәм, һөҙөмтәлә, «көслө» милләттәр «көсһөҙҙәр»ҙе еңергә тейеш, тип һанаған ул. һуңғараҡ Донцовтың ҡараштары ОУН идеологияһының нигеҙен тәшкил иткән.
1920-се йылдарҙа барлыҡҡа килгән радикаль-милләтсе ойошмалар: Украин ғәскәри ойошмаһы, Украин милли йәштәр төркөмө, Украин милләтселәренең Лигаһы (уның эсенә ингән Украин фашистары союзы), Украин милләтсе йәштәр союзы 1929 йылдың 27 ғинуары — 3 февралендә Венала Украин милләтселәренең I Конгресында (укр.  Великий Збір ОУН) Украин милләтселәре ойошмаһына берләшәләр.
1929 йылда Евгений Михайлович (Евген) Коновалец ОУН-дың беренсе етәксеһе булған. 1938 йылда Коновалецты үлтергәндән һуң, ОУН ике фракцияға — ОУН(р) — «революцион ОУН», йәғни ОУН(б), үҙенең етәксеһе Степан Бандера исеме менән /«Украин милләтселәре ойошмаһы (бандера хәрәкәте)»/ — һәм Андрей Мельник яҡлыларға, ОУН(м)ға тарҡала.
Ойошма террорҙы көрәштә мөмкин булған метод тип ҡараған, оунсылар тарафынан байтаҡ дәүләт эшмәкәрҙәре үлтерелгән.
Икенсе Бөтөн донъя һуғышы башында ОУН-дың ике бүлексәһе лә һитлер Германияһы менән хеҙмәттәшлек иткән. ОУН пропагандаһы һөҙөмтәһендә һәм ОУН ағзалары ҡатнашлығында халыҡты йыртҡыстарса күпләп ҡырыу тормошҡа ашырылған. 1942—1943 йылдарҙа немец ғәскәрҙәренә һәм совет армияһына, партизандарға ҡаршы тороуҙы үҙенең маҡсаты итеп ҡуйған төҙөлгән. Әммә һуғыш тамамланыуға ОУН лидерҙары ҡабаттан Өсөнсө Рейх менән хеҙмәттәшлеккә күскән. .
Икенсе донъя һуғышы тамамланғанда, ОУН-дың ике лидеры ла Европала көнбайыш союзниктарҙың оккупация зонаһында ҡалған, ә 1945 йылдың һуңында — көнбайыш илдәрҙең махсус хеҙмәттәре ҡыҙыҡһыныуы сфераһына эләккән. ОУН(б) хәрәкәте әллә ни үҙгәреш кисермәй, һаман 1930-сы йылдар башындағы позицияла ҡала килгән. Шуға ҡарамаҫтан, ул АҠШ һәм Канадала йәшәгән милләтсе эмигранттар араһында кәрәк булып сыға, бигерәк тә 1980-се йылдарҙың беренсе яртыһында, һалҡын һуғыш осоронда, көсәйгән. 1980-се йылдар аҙағына ике хәрәкәт тә ярым йәшерен рәүештә Украинаға әйләнеп ҡайтҡан. Ике ОУН да 1990-сы йылдар башында легалләшкән, өҫтәүенә ОУН(б) сәйәси партия —, ә ОУН(м) — шул уҡ исемдәге йәмәғәт-сәйәси хәрәкәт булып легалләшкән.
Күп тикшеренеүселәр был ойошманы итальян хәрәкәтенә ныҡ оҡшаған , хатта артыҡ экстремистик фашист хәрәкәте, тип атай.
"Украина тарихы энциклопедияһы"нда яҙылғанса украин тикшеренеүселәренең күпселеге ОУН идеологияһының Европа аграр илдәрендәге (Хорватия, Румыния, Польша һ.б.) милли уң һәм Азия һәм Африка халыҡтарының антиколониаль хәрәкәттәренә ҡәрҙәшлеген һыҙыҡ өҫтөнә алған.
Хорватиялағы Усташтар
Хорват милләтселеге XIX быуаттан баш ала. Уның күренекле теоретиктары Анте Старчевич, Эвген Кватерник һәм Йосип Франк. Австро-Венгрия ерҙәрен улар хорват ере тип һанаған. Әммә унда шаҡтай күп сербтар ҙа йәшәгән. Боснияла һәм Герцеговинала, Далмацияла сербтар йә күпселекте йә шаҡтай ҙур өлөштө тәшкил иткән. Хорват хоҡуҡ партияһы сербтар милли хорват дәүләтен төҙөүгә ҡамасаулай тип иҫәпләгән.
Павелич эмиграцияла элек ҡасҡан фекерҙәштәре һәм франкистар менән бәйләнешкә ингән. 1932 йылда «Усташа» гәзите сыға башлаған, Германиялағы Веймар республикаһы территорияһында ойошманың үҙәге төҙөлгән. Яңы усташтар йәлеп ителгән.
Югославия ерҙәренә дәғүә иткән итальян фашисы Муссолини һәм Венгрия (1931—1934), үҙ ғәмәлдәрен тормошҡа ашырыу маҡсатында, усташтарҙың хәрби-сәйәси лагерҙарын ойоштороуға рөхсәт биргән. Иң ҙур усташ теракты — 1934 йылдың 9 октябрендә Марселдә югослав короле Александрҙы үлтереү.
Хорват милләтселеген таратыуҙа һәм усташтарҙы әҙерләүҙә католик дине (иезуит гимназиялары, Загреб университетының теология факультеты, «Тәре йөрөтөүселәрҙең Бөйөк туғанлығы») ҙур роль уйнаған.
1936 йылдың октябрендә Павелич Германия МИД-ына «Хорват мәсьәләһе» меморандумын тапшыра.
1941 йылдың март башында Павелич Флоренциянан (унда йәшәгән) Римгә саҡырылған. Павеличҡа Югославияның Тройственный пактҡа ҡушылыуы, усташ ойошмаһының һәр төрлө эшмәкәрлеге туҡтатылыуы хаҡында әйтәләр. 1941 йылдың 25 мартында Югославия премьер-министры ҡушылыу килешеүенә ҡул ҡуйған. Был хәлде ҡайһы бер Югославия сәйәсмәндәре милли мәнфәғәттәргә хыянат итеү тип ҡабул иткәнлектән, 26-нан 27 мартҡа ҡаршы төндә Цветкович хөкүмәте һәм принц-регент Павел ҡолатылған. 1941 йылдың 6 апрелендә Гитлер Югославияға һөжүм итергә ҡарар иткән.
Павелич етәкселегенгдәге усташтар радионан Загребта Бойондороҡһоҙ Хорватия Дәүләте барлыҡҡа килгәнен ишетәләр(Nezavisna Država Hrvatska).
1941 йылдың 12 апрелендә Германияның сит ил эштәре министры Иоахим фон Риббентроп Загребтағы герман МИД-ының махсус вәкиле СС штандартенфюреры д-р Эдмунд Веезенмайерға Гитлерҙың хорват мәсьәләләрен хәл итеү буйынса тип иғлан ителгән полковник Анте Павеличҡа өҫтөнлөк биреүен хәбәр иткән.
1941 йылдың 6 июнендә Хорватия дәүләтенә хәҙерге Хорватия (Истрия индерелмәгән) ғына түгел, Босния, Герцеговина һәм Санджак индерелгән. Босния һәм Герцеговинаны усташтар «боронғо хорват ере» тип иғлан иткәндәр. Аҙаҡ Павелич Далмацияны ла ҡуша. Хорватия дәүләте Югославияны оккупациялау системаһының бер өлөшө генә булһа ла, реаль дәүләт атрибутына һәм эске сәйәсәттә ниндәйҙер үҙаллылыҡҡа эйә булған. Хорватияның бойондороҡһоҙлоғон хорват халҡының күпселеге һәм босния мосолмандарының бер өлөшө хуплаған. Усташтар власы көслө тоталитар һыҙатлы радикаль-милләтсе режим, усташтар һәм уларҙың идеологияһы абсолют монополияға эйә булған. Башҡа сәйәси партиялар һәм йәмәғәт хәрәкәттәре тыйылған. Тик усташ хәрәкәте вәкилдәре генә мөһим дәүләт вазифаларын биләй алғандар. Юлбашсы поглавник Павелич бөтөн власты үҙ ҡулында тотҡан һәм үҙенең шәхес культын тыуҙырған. 1944 йылда хәрби түңкәрелеш әҙерләүселәрҙе, эске эштәр министры Младен Лорковичты һәм хәрби министр Анте Вокичты, атып үлтергәндәр.
1941 йылдың 15 июнендә Бойондороҡһоҙ Хорватия Дәүләте Тройственный пактҡа һәм 25 ноябрҙә Антикоментернға ҡушылған. Вермахт һәм СС формированиеларында 113 мең хорват һәм босний мосолманы һуғышҡан шуларҙың 14 меңе һәләк булған.
Нацистарҙың раса теорияһына эйәреп, усташтар режимы сербтарға, еврейҙарға һәм сиғандарға ҡаршы закондар сығарған. 17 апрелдә хорват халҡы, уның милли дәүләте мәнфәғәттәренә ҡурҡыныс янаған енәйәт өсөн үлем язаһы, 25 апрелдә Кириллицаны тыйыу, 30 апрелдә — «хорват халҡының арий ҡанын һәм намыҫын» һаҡлау һәм расаны һаҡлау тураһындағы закон, Серб православие сиркәүе эшмәкәрлеген туҡтатыу тураһындағы ҡарар сыға. 2 июндә бөтөн серб православ халыҡ мәктәптәрен һәм балалар баҡсаларын япҡандар. Сербтарҙы күпләп үлтерәләр һәм концлагерҙарға оҙаталар, был геноцидтың иң юғары нөктәһе булған.=
1945 йылда Икенсе Бөтөн донъя һуғышында Антифашист коалицияһы еңгәндән һуң, усташтарҙың ҡайһылары сит илгә ҡасып киткән. Ҡалғандарын Югославия коммунистары атып үлтергән. Австрия ҡалаһы Блайбургта усташтарҙы күпләп язалағандеңар. Павелич 1947 йылда Аргентинаға ҡасҡан һәм 50-се йылдарға саҡлы диктатор Хуан Перондың хәүефһеҙлек буйынса кәңәшсеһе булған. Эмигрант-усташтар йәшерен террористик төркөмдәргә берләшкән. Хорват ультрамилләтселәре Германияла, АҠШ-та, Канадала, Австралияла һәм Аргентинала үҙәктәр асҡан һәм үҙҙәренең эшмәкәрлеген «хорват азатлыҡ хәрәкәте» (Hrvatski Oslobodilački Pokret) тип атаған.
1991 йылда Хорватия президенты Франьо Туджман Хорватияға эмиграциялағы усташтарҙың кире ҡайтыуына юл ҡуйған. Хорват сәйәсмәндәренән тәүге булып ул Бойондороҡһоҙ Хорват Дәүләтенең милли дәүләт булараҡ әһәмиәте тураһында һөйләй башлай. Үҙенең бер сығышында Туджман Икенсе донъя һуғышы осорондағы Хорватия нацист дәүләт берәмеге генә булмаған, ул хорват халҡының меңәр йылдар буйы ынтылған маҡсаты булған, тип әйтә.
1990-сы йылдар башында, Хорватияның бойондороҡһоҙлоғон иғлан иткәндән һуң, ҡайһы бер милли сәйәси төркөмдәр усташтар традицияларын дауам итергә тырышҡан. Рәсәй Фәндәр Академияһының слаяноведение Институты тарихсыһы һәм Серб Республикаһы сенаторы Елена Юрьевна Гуськова 1990—1991 йылдарҙағы Хорватия ситуацияһын түбәндәгесә тасуирлай:
Әйткәндәй, 10 торлаҡ пунктында урамдарға усташтар лидеры Миле Будак исеме ҡушылған. Иво Ройницаны, Икенсе Бөтөн донъя һуғышында серб, еврей һәм сиғандарҙы ҡыуыуҙа ғәйепләнгән усташ башлығын, Туджман Буэнос-Айрестағы ышаныслы вәкиле итеп тәғәйенләй. Антифашистарға арналған һәйкәлдәр, «Славония халыҡтарының еңеү һәйкәле» "Беловарец" һәйкәле, Ядовно концлагеры ҡорбандарына һәйкәл, күпләп юҡҡа сығарылалар. .
Яңы партияларҙан Доброслав Парага етәкләгән Хорват партияһы усташтар хәрәкәтенә үҙенең асыҡтан-асыҡ симпатияһын йәшермәгән. Хорват сәйәси партияһының сәйәси секретаре Иван Габелица шундай фекер әйтә:
Парафашизм
Ҡайһы бер дәүләттәр һәм хәрәкәттәр айырым фашизм һыҙаттарына эйә булһа ла, ғалимдар уларҙың фашистик йүнәлештә түгеллеген раҫлаған.
Шундай, фашистик тип самаланған, төркөмдәр, ҡағиҙә булараҡ, антилибераль, антикоммунистик була һәм фашизмдыҡына оҡшаш сәйәси һәм хәрби методтар ҡулланалар, ләкин уларға фашизмдың революцион маҡсаттары етеңкерәмәй —.
Парафашизм — ысын фашистик дәүләттәрҙән һәм хәрәкәттәрҙән дифференцирлаусы аспекттары булған авторитар режимдарҙы тасуирлауҙа файҙаланылған термин.
Тәхеткә ярҙам итеү ассоциацияһы (Япония)
Тәхеткә ярҙам итеү ассоциацияһы (Тайсэй ёкусанкай, япон. 大政翼贊會) — 1940—1945 йылдарҙа япон фашистик ойошмаһы. Маҡсаты — һуғыш шарттарында «милләтте монарх тәхетенә яҡынайтыу».