cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Венчурлы фонд
Инвестициялар баҙарының  стартаптар баҫҡысындағы икенсе бер өлөшө булып  эшҡыуарлыҡ фәрештәләре тора. Әгәр венчурлы фондтар, ҡағиҙә булараҡ,  уртаса кимәлдәге хәүефле проекттарға аҡса һалһа  (проектҡа 1—5 млн доллар),  эшҡыуарлыҡ фәрештәләре үҙҙәренең эш әүҙемлеген инвестициялау  хәүефле булып торған йәп-йәш компанияларға йүнәлтә (проектҡа 50—300 мең доллар).
Рәсәй венчурлы компанияһы менән берлектә ойошторолған венчурлы фондтар
Дәүләт-шәхси партнёрлыҡ сиктәрендә бөтәһе 7 венчурлы фонд ойошторолған. Был фондтарҙың дөйөм күләме — 18,983 млрд һум. Фондтар 10 йылға ойошторолған. Фондтарҙың форматы: Ябыҡ пайлы инвестиция фонды.
Рәсәй венчурлы компанияһы менән берлектә ойошторолған фондтар исемлеге
Төбәк венчурлы фондтары
Дәүләт-шәхси партнерлыҡ сиктәрендә  төбәк венчурлы  фондтары формалаштырылған. Фондтар 7 йылға ойошторолған. Фондтарҙың форматы: Ябыҡ пайлы инвестиция фонды.
Фондтарҙың активтары структураһы: 25% — федераль бюджет аҡсаһы, 25% төбәк бюджеты аҡсаһы һәм 50% — шәхси инвесторҙар аҡсаһы. Фондтарҙың идара итеүсе компаниялары конкурс нигеҙендә һайланған.
Фондтар исемлеге: Бынан тыш төбәктәрҙә эшләгән венчурлы фонд: Коммерцияға ҡарамаған дәүләт ойошмаһы «Татарстан Республикаһы Инвестиция-венчурлы фонды».
Цандрыпша ҡорамы
Цандрыпша/Гантиади ҡорамы — Абхазияның Гагра районы Цандрыпша/Гантиади ҡасабаһындағы иртә урта быуат өс апсидалы базиликаһы. 543 йылда нигеҙ һалынған, VIII—X быуаттарҙа күп тапҡыр  үҙгәртеп ҡоролған. 1576 йылда өлөшләтә төрөктәр тарафынан емерелгән.
Абхазияның һаҡланып ҡалған боронғо христиан сиркәүҙәренең береһе, диңгеҙ ярынан алыҫ түгел, Октябрь урамы (Цандрипшаның төп урамы), ҡасабаның уң яҡ ярында урынлашҡан.
Башта бинаның ҡыйығы ағастан булған, һуңынан таш көмбәҙ менән алмаштырылған.
Базиликаның емереклектәре беҙҙең көндәргә тиклем килеп еткән (көмбәҙе генә юҡ). Принц Ольденбургский XX быуат башында ғибәҙәтхананы  тергеҙеүҙе тормошҡа ашырырға тырыша. Совет осоронда ҡаҙыу эштәре алып барыла, емереклектәрен  реставраторҙар консервациялай. .
Бер нисә йыл элек емереклектәрҙә бында Гагранан килгән рухани аҙна һайын ғибәҙәттәр хеҙмәтен башлай
Хәҙерге торошо
Бөгөнгө көндә ҡорам ныҡ үлән баҫһа ла ҡасаба уртаһында төп урамда тора. Ғибәҙәтхана тирәләй пальмалар үҫкән зыярат урынлашҡан. Ҡорам янында тулыһынса апсидаһы һәм алтарь нишаһы һаҡланған, көньяҡ стенаһының аркалары һәйбәт һаҡланған, ә төньяҡ яғы тулыһынса юҡҡа сыҡҡан.
Громышевка
Громышевка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 1445 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Цандрыпша ҡорамы
Хәҙерге торошо
Алтарь таҡта стена менән уратып алынған, Совет осоронан стенаһында мәғлүмәттәре менән металл табличка тора.
Громышевка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Цандрыпша ҡорамы
Сығанаҡтар
© travelgeorgia.ru 2010-2019
Громышевка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йүкәле Шишмә
Йүкәле Шишмә (Липовый Ключ) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 84 кеше. Үрге Бишенде ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 452790, ОКАТО коды — 80251810006.
Тарихы
1925 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙан һуң барлыҡҡа килгән.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек милләт татарҙар (78 %).
Йөҙйәшәров Ғәли Кинйәғол улы
Йөҙйәшәров Ғәли Кинйәғол улы (1909 йыл (башҡа мәғлүмәттәр буйынса Мәҡсүт ауылы  — 10 июль 1942 йыл   ) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.
Биографияһы
Йөҙйәшәров Ғәли Кинйәғол улы 1909 йылда Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Ырғыҙлы ауылында, башҡа мәғлүмәттәр буйынса Мәҡсүт ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се КГГ хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә хәбәрһеҙ юғала.
Шына яҙыу
Шына яҙыу — әле билдәле булғандарҙан иң боронғо яҙыу системаһы. Яҙыу формаһын күп осраҡта яҙа торған материал — балсыҡ таҡта билдәләгән. Сей сағында уға осло ҡамыш менән тамғалар төшөргәндәр, шынаға оҡшаш һыҙыҡтар шулай хасил булған. Шына яҙыу системаларының күбеһе шумер яҙмаһына (аккад системаһы аша) барып тоташа. Бронза быуатының аҙағында һәм антик осорҙа күренеше менән аккад шына яҙыуына оҡшаш яҙыу системлары була, ләкин килеп сығышы башҡа (угарит яҙыуы, кипр-миной яҙыуы, фарсы шына яҙыуы) була.
Ике йылға араһы
Шумер яҙыуы ҡомартыларының иң боронғоһо — Киш таҡтасығы (б.э.т. 3500 йыл тирәһе). Табылдыҡтар араһында ваҡыт буйынса унан һуң боронғо Урук ҡалаһын ҡаҙған саҡта табылған һәм б.э.т. 3300 йылға ҡараған документтар тора. Яҙыу барлыҡҡа килеү ҡалалар үҫкән һәм шуға ярашлы йәмғиәт тамырҙан үҙгәргән ваҡыттарға тура килгән. Шул уҡ ваҡытта Боронғо Месопотамияла тәгәрмәс уйлап табалар һәм баҡыр иретергә өйрәнәләр. Тигр менән Евфрат араһында — Шумер батшалығы, ә көнсығышта Элам батшалығы урынлашҡан була. Был ярайһы уҡ урбанизацияланған дәүләттәрҙең ҡалаларында идарасылар, сауҙагәрҙәр, һөнәрселәр йәшәй. Ҡалаларҙан тышта крәҫтиәндәр һәм көтөүселәр көн итә. Сауҙа һәм идаралыҡ бәйләнештәрен нисектер теркәү ихтыяжы тыуғас, яҙма барлыҡҡа килә.
Яҙыу системаһын иң тәүҙә шумерҙар уйлап сығара. Айырым пиктограммалар менән генә ҡулланған Элам шумер яҙмаһын үҙ теленә яраштыра.
Хисаптан — яҙмаға
Техас университеты профессоры (Остин) Дениз Шмандт-Бессер гипотезаһына ярашлы, тәүҙә мөлкәт хисабын алып барыу өсөн Шумерҙа һәм Эламда төрлө формалы балсыҡ һындар (токендар) ҡулланылған, һәр токен берәй объектты аңлатҡан (һыйыр, һарыҡ һ.б.). Шунан токендарҙың формаһы һәм ҙурлығы үҙгәртелә, артабан уларға тамғалар (бармаҡ эҙе, киртектәр, геометрик формалар) ҡуйыла башлай. Токендар балсыҡ һауытҡа һалынып, эйәһен белдергән цилиндрик мисәт һуғылып, ябып ҡуйылыр булған. Әгәр һауытта малдың һаны тураһындағы мәғлүмәт булһа, уны ватып, эсендәге шарҙарҙы һанағандар. Б.э.т. 3300 йылдарҙа һауыт тышына хужаһының мисәте менән бергә эсендәге токендарҙың эҙе лә баҫылған. Шулай итеп, һауыт эсенән бикләнгән мәғлүмәт уның тышында ла ҡабатланған. Был ысул һауытты ватмайынса ла уның йөкмәткеһен белергә мөмкинлек биргән, шулай уҡ рөхсәтһеҙ үҙгәрештәр индереүҙе иҫкәрткән.
Яйлап токендар ҡулланыуҙан сыҡҡан, ә тамғалар ғына ҡалған, һауыттың кәрәге бөтөп, уны яҫы таҡтасыҡ алмаштырған. Беренсе балсыҡ таҡтасыҡтарға баҫылған түңәрәктәр, өсмөйөштәр һәм башҡа тамғалар нимә тураһында һүҙ барғанын һәм уның һанын аңғартҡан.
Шул уҡ ваҡытта «универсаль үлсәү берәмеге» тигән абстракт төшөнсә булмаған. Һәр символ үҙенең сифат-һан билдәһенә бәйләнештә генә йөрөгән. Бер һарыҡты бер үлсәм иген менән бутап булмаған. Шулай итеп, тәүге яҙыу символдары һанала ала торған объекттар (тауарҙар) формаһын йөрөткән. Мәҫәлән, «1 кәзә», «2 һарыҡ», «3 үлсәм иген» тамғалары. Һуңғараҡ пиктограммаларҙан тотороҡло ҡушылмалар барлыҡҡа килгән, уларҙың мәғәнәһе һүрәттәрҙең һанын белдереү мәғәнәһенән ситкә китә башлаған. Мәҫәлән, «ҡош» тамғаһы «йомортҡа» тамғаһы менән бергә «үрсемлелек» төшөнсәһен биргән һәм ҡоштарға ғына түгел, абстракт термин булараҡ та ҡулланылған. Бындай ҡушылмалар идеограмма («символ-идея») булып киткән. Б.э.т. 3000 йылға пиктограммалар һәм идеограммалар фонетик ҡулланылыш ала, йәғни был символдар («символ-тауыш») һүҙҙәргә берләшә һәм ҡайһы берҙә мәғәнәһе буйынса һүрәтләнгән предметтарҙан бөтөнләй алыҫ тора. Яҙыу стиле лә үҙгәрә. Яҙыуҙы ябайлаштырыу өсөн символдар ҡыҫҡа киҫемдәргә бүленә (шыналар — яҙыуҙың атамаһы шуға бәйле), уларҙы балсыҡҡа төшөрөүҙең кәрәге бөтә, сөнки уларҙы осло башлы махсус таяҡса — ҡәләм — ярҙамында төшөрә башлайҙар.
Акулов Иван Алексеевич
Акулов Иван Алексеевич (24 апрель 1888 йыл — 30 октябрь 1937 йыл (БСЭ мәғлүмәтe буйынса — 1939 йыл) — совет дәүләт һәм партия эшмәкәре, СССР-ҙың беренсе Прокуроры, Ҡырғыҙ (Ҡаҙаҡ) крайы менән идара итеү буйынса Революцион комитеттың 2-се рәйесе. Репрессияланған, үлгәндән һуң аҡланған.
Шына яҙыу
Хисаптан — яҙмаға
Бының менән рәттән символдар сәғәт йөрөшөнә ҡаршы 90° боролош яһай.
Яңы яҙма һүҙлеге даими тулылана, һыҙыҡтар камиллаша, стандарттары барлыҡҡа килә. Яҙма шумер телен ярайһы уҡ яҡшы сағылдыра, административ һәм юридик журналдар ғына түгел, «Гилгәмеш эпосы» кеүек әҙәби әҫәрҙәр ҙә яҙыла. Б.э.т. II мең йыллыҡтан башлап шына яҙыу бөтә Яҡын Көнсығышҡа тарала, был хаҡта Амарна архивы һәм Богазкөй архивы ҡомартҡылары шаһитлыҡ итә. Яйлап был яҙыу системаһын икенселәр алмаштыра.
Шына яҙыуҙың шифрын асыу
1802 йылда немец уҡытыусыһы Георг Фридрих Гротефенд, билингваһыҙ көйө, комбинаторик метод ярҙамында боронғо фарсы шына яҙыуының шифрын өлөшләтә аса ала. Ул Персеполь харабаларында XVIII быуатта дат сәйәхәтсеһе Карстен Нибур күсереп алған ике яҙыуҙы анализлай. Ҡабатланған тамғаларҙы ул Әһәмәниҙәр ырыуына ҡараған боронғо фарсы батшаларының исеме һәм титулдарылыр тип фараз итә. Геродот төҙөп ҡалдырған ырыу шәжәрәһенә таянып, Гротефенд яҙмаларҙа Дарий I һәм Ксеркс I батшаларҙың, Дарийҙың атаһы Гистасптың исемдәрен таба. Шунан был исемдәрҙең авеста һәм боронғо йәһүд яҙмаларындағы яҙылышы менән сағыштырып, 13 тамғаның яңғырашын асыҡлай, уларҙың 9-ы ысынлап та дөрөҫ булып сыға. Әммә Гротефендтың эше билдәһеҙлектә ҡала. Һуңыраҡ британ дипломаты һәм лингвист Генри Роулинсон ҙур Бехистун яҙмаһын күсереп ала һәм фарсы шына яҙыуын тулыһынса таныуға өлгәшә. Яҙыу өс телдә булғанлыҡтан артабан ассириологтар ярҙамында элам һәм аккад шына яҙыуы ла уҡыла. Улар шумер шына яҙыуының вариҫы булып сыға. Бабилда һәм Ниневияла документтар һәм хатта һүҙлектәр һаҡланған ҙур архивтар табыла. Бының һөҙөмтәһендә XIX быуат аҙағына шына яҙыуҙың һуңғы осор формалары танылып бөтә.
Акулов Иван Алексеевич
Биографияһы
1913 йылда РСДРП-ның Петербург комитетының Башҡарма комиссияһы ағзаһы итеп һайлана.
Шына яҙыу
Шына яҙыуҙың шифрын асыу
Аккад шына яҙыуын таныу Эдуард Хинкс, Роулинсон һәм Юлиус Опперт тарафынан тормошҡа ашырыла.
Акулов Иван Алексеевич
Биографияһы
1917 йылда Акулов Выборгта хәрби партия ойошмаһын ойошторола, шул уҡ йылда Выборг ҡалаһынан VII (Апрель) конференцияһында һәм РСДРП(б)-ның Бөтә Рәсәй VI съезында делегат булараҡ ҡатнаша.
Шына яҙыу
Шына яҙыуҙың шифрын асыу
XXI быуат башына шумер шына яҙыуы тамғаларының һүрәтле прототиптары (тәүшумер яҙыуы) һәм тәүэлам яҙыуы ғына танылмай килә.
Акулов Иван Алексеевич
Биографияһы
Граждандар һуғышы осоронда ҡыҫҡа ваҡыт төрлө хәрби йәки партияның вазифалар биләй.
1917 йылда —РСДРП-ның Выборг комитеты Хәрби ойошмаһы ағзаһы.
1917 йылдың декабрендә — 1918 йылдың ғинуарында — РКП(б)-ның Екатеринбург комитеты секретары.
1918 йылдың ғинуар-май айҙарында — РКП(б)-ның Урал өлкә комитеты секретары.
1918 йылдың майынан августҡа тиклем — Ҡыҙыл Армияһының Силәбе — Златоуст фронтының тәьмин итеү комиссары.
1918 йылдың сентябре — 1919 йылдың ғинуары — Вятка губерна Советының Башҡарма комитеты рәйесе һәм бер үк ваҡытта — Вятка, 1919 йылдың феврале — 1920 йылдың авгусы — РКП(б)-ның Ырымбур губкомы рәйесе.
Традицион йондоҙ атамалары
Хәҙерге заман традицион Европа астрономияһында йондоҙҙарҙың күбеһе — айырыуса яҡтылары — боронғо мәҙәниәттәрҙән алынған яңғыҙлыҡ исемдәрен йөрөтә. Бөтә йондоҙлоҡтар латин атамаһында булһа, йондоҙ исемдәренең күпселеге ғәрәптәрҙән ингән. Бының сәбәбе шул: Европалағы ҡараңғы быуаттарҙа фәнгә, шул иҫәптән астрономияға ла, ҡыҙыҡһыныу һүнә, ә ғәрәп донъяһында астрономия ғилеме үҫеүен дауам итә. Клавдий Птолемейҙың антик донъялағы төп астрономик хеҙмәт тип һаналған «Әл-мәғест» тигән китабы ғәрәп теленә тәржемә ителә. Был хеҙмәт грек телендә яҙылып, латин теленә тәржемә ителгән була һәм уға йондоҙҙарҙың күк йөҙөндә нисек урынлашыуын ентекле тасуирлаған йондоҙ каталогы ла инә. "Әл-мәғест"тәге каталогты грек һәм латин телдәренән ғәрәпсәгә тәржемә итеү күп йондоҙҙарға ғәрәп атамаһы бирелеүгә нигеҙ була. "Әл-мәғест"тән тыш, ғәрәптәр грек һәм латин телдәрендәге һуңғыраҡ осорҙар сығанаҡтарын да ҡуллана.
Акулов Иван Алексеевич
Биографияһы
1920 йылдың авгусынан алып 1921 йылдың ғинуарына тиклем — РКП(б)-ның Ҡырғыҙ, 1921 йылдың 3 мартынан — Ҡырым өлкә комитеты секретары, бер үк ваҡытта Ҡырым Революцион комитеты секретары, ҡыҙыл террор сәйәсәтен үткәреү буйынса алда килеүсе иптәштәрҙең башланғысын дауам итә.
Традицион йондоҙ атамалары
Мәҫәлән, ғәрәптәр Буға йондоҙлоғондағы иң яҡты йондоҙ булған Opisthen (Οπισθεν — «һуңынан» йәки «сираттағы») йә Opiso (Οπισω — «һуңынан килеү») тигән грек атамаһын тәржемә итәләр, ул Әлдабаран (الدبرانالدبران‎ (әl-dabarān) «эйәреүсе») булып китә, сөнки был йондоҙ күк йөҙө буйлап тәүлек эсендәге хәрәкәтендә һәр ваҡыт Өлкәр йондоҙлоғо артынан эйәрә. Шулай итеп, Буғалағы был иң сағыу йондоҙҙоң өс төп исеме бар: ҡәҙимге атамаһы — Әлдабаран (русса — Альдебаран), каталогтағы атамалары — Alpha Tauri (Буға Альфаһы) һәм 87 Tauri (Буға 87-һе). Был атамаларҙың бөтәһе лә ҡулланыла, ләкин хәҙерге астрономдар ғилми атама һаналған һуңғы икеһенә өҫтөнлөк бирә.
Акулов Иван Алексеевич
Биографияһы
1922—1925 йылдарҙа — Донецк ҡара эшселәр Союзы рәйесе.
1922 — 1927 йылдарҙа — Таусылар союзының Үҙәк Комитеты Президиумы ағзаһы.
1923 — 1925 йылдарҙа — РКП(б)-ның Үҙәк Контроль Комиссияһы ағзаһы
Традицион йондоҙ атамалары
Ҡайһы бер йондоҙҙарға уларҙың йондоҙлоҡтағы урынына бәйһеҙ исемдәр ҡушылған. Мәҫәлән, Ҡуяндағы йондоҙға (Ҡуян Бетаһы) Ниһал  тигән атама бирелгән, ул ғәрәпсә «һыуһын ҡандырыусы дөйә» мәғәнәһен бирә, сөнки боронғо ғәрәптәр Ҡуян йондоҙлоғон традицион ғәрәп астеризмындағы Дөйә каруаны менән бәйләгән.
Күп йондоҙҙарҙың ғәрәпсә атамаһында «әл» приставкаһы бар, ул инглиз телендәге «the» артикленә тап килә. Бер үк ғәрәп тамыры байтаҡ йондоҙҙарҙың исеменә инә; мәҫәлән, денеб — «ҡойроҡ» — тамыры унлаған йондоҙҙоң атамаһында бар. Күп йондоҙҙарҙың ғәрәп телендәге атамаһы Европа телдәренә ингәндә ул телдәрҙең талаптарына яраҡлашыу барышында боҙолған, шунлыҡтан уларға этимологик анализ яһау ярайһы уҡ ауырлыҡтар тыуҙыра һәм төрлөсә аңлауға килтерә.
Акулов Иван Алексеевич
Биографияһы
1924 йылдың 16 майынан 1925 йылдың 6 декабренә тиклем Украина КП(б)-ның Үҙәк Контроль Комиссияһы ағзаһы.
1925 йылдың 12 декабренән — 5 июнь 1930 йылдың 5 июненә тиклем Украина Коммунистар партияһы Үҙәк Комитеты ағзаһы булып тора, артабан Украинала профсоюз ойошмаларында төрлө вазифалар биләй.
Традицион йондоҙ атамалары
Ҡайһы бер йондоҙҙарҙың элекке грек йә латин атамаһы һаҡланып ҡалған. Мәҫәлән, Арктур (грекса «Етегән һаҡсыһы»), Капелла (латинса «Кәзә»), Спика (латинса «бойҙай башағы») һәм башҡалар. Һуңғы быуат эсендә ҡытай, һинд һәм башҡа мәҙәниәттәрҙәге атамалар ҙа танылыу алды. Мәҫәлән, Koo She (ҡытайса «йәйә һәм уҡ»), Simiram (полинезса «таң яҡтыһындағы диңгеҙ»). Билдәле астрономдар, астронавтар исемдәре ҡушылған йә милли исемдәр йөрөткән йондоҙҙар бар. Мәҫәлән, Елкән Гаммаһы Регор тип атала, был һүҙ Аполлон-1 шартлағанда һәләк булған ҡаһарман астронавт Роджер Чаффи исеменең палиндромы булып тора.
Акулов Иван Алексеевич
Биографияһы
1925 — 1927 йылдарҙа Бөтә Украин Таусылар союзы рәйесе,
Традицион йондоҙ атамалары
Хәҙерге ваҡытта бойондороҡһоҙ астрономик һәм астрологик ойошмалар араһында «йондоҙ исемдәре» менән сауҙа итеүселәр күп, улар тауарҙарына сертификаттар ҙа бирә. Быға бәйле шуны әйтергә була: теләһә ниндәй ойошма тарафынан бирелгән йондоҙ исемдәре Халыҡ-ара астрономия союзы (ХАС) тарафынан танылмай. ХАС — астрономик объекттарға рәсми исем бирергә хоҡуғы булған берҙән-бер ойошма һәм астрономик берләшмәнең танылыуын тик ул ғына яулаған. ХАС коммерция эшмәкәрлеге менән шөғөлләнмәй һәм «йондоҙ атамалары һатыу» эшмәкәрлеге алып бармай.
Төрлө ойошмаларҙың йондоҙ атамалары һатыуына ХАС үҙ мөнәсәбәтен белдерергә мәжбүр була.
Акулов Иван Алексеевич
Биографияһы
1927 йылдың 29 ноябренән 1928 йылдың 16 мартына тиклем Украина КП(б)-ның Үҙәк Комитетының Ойоштороу бүлеге ағзаһы.
1929 йылда — ВЦСПС-тың 2-се секретары һәм президиумы ағзаһы. 1929 йылдың июне — СССР-ҙың Хеҙмәт һәм Оборона Советы ағзаһы.
Мазала Анна Васильевна
Мазала Анна Васильевна (Мазала Ганна Васільеўна; 22 декабрь 1925 йыл, Закаливье, Лепель районы, Борисов ҡала округы, БССР — 11 август 2013 йыл, Лепель (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, Поплавок ауылы ), Витебск өлкәһе, Белоруссия) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Витебск өлкәһе Лепель районының сусҡа ҡараусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Биографияһы
Анна Васильевна Мазала 1925 йылдың 22 декабрендә Белоруссияның Лепель районы Закаливье ауылында тыуған (хәҙер Витебск өлкәһе, Белоруссия).
1944 йылдан «Ҡыҙыл нур» колхозына эшкә урынлаша, 1947 йылда баҫыусылыҡ бригадаһында бригадир була, һуңыраҡ Жданов исемендәге колхоздың партия ойошмаһы секретары итеп һайлана. 1959 йылдан Жданов исемендәге колхоздың сусҡа фермаһы мөдире була.
СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 22 мартындағы Указы менән «малсылыҡты үҫтереүҙә, ит, һөт, йомортҡа, йөн һәм башҡа тауарҙы етештереү һәм әҙерләүҙе арттырыуҙағы уңыштары өсөн» Мазала Анна Васильевнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Лепель ҡалаһында йәшәй (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, Витебск өлкәһенең Поплавок ауылы ), 2013 йылдың 11 авгусында вафат була.
Ленин ордены (22.03.1966), миҙалдар менән бүләкләнә. Лепель ҡалаһының почётлы гражданы.
Акулов Иван Алексеевич
Биографияһы
1930 йылдың 13 июленән 1934 йылдың 26 ғинуарына тиклем ВКП(б)-ның Үҙәк Контроль Комиссияһы ағзаһы,
1930 йылдың июленән алып 1931 йылдың октябренә тиклем — СССР-ҙың эшсе-крәҫтиән инспекцияһы халыҡ комиссары урынбаҫары — ВКП(б)-ның Үҙәк Контроль Комиссияһы президиумы ағзаһы. Бер үк ваҡытта 1930 йылдың 13 июленән 1932 йылдың 2 октябренә тиклем — ВКП(б)-ың Үҙәк Комитетының Ойоштороу бүлеге ағзаһы.
1931 — 1932 йылдарҙа СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарамағындағы ОГПУ рәйесенең беренсе урынбаҫары.
1933 йылдың 20 июнендә АкуловСССР-ҙың яңы булдырылған Прокуратураһын етәкләй (уның урынбаҫары Андрей Вышинский була). Кировты үлтерегәндән һуң формаль рәүештә тикшереү эштәре менән етәкселек итә.
1937 йылдың февралендә Орджоникидзены ерләү буйынса комиссияның рәйесе була.
1937 йылдың 9 июлендә СССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты секретары вазифаһынан бушатыла.
1937 йылдың 23 июлендә ҡулға алына,1937 йылдың 29 октябрендә СССР-ҙың Юғары судының Хәрби коллегияһы контрреволюцион хәрби заговорҙа ҡатнашыуҙа ғәйепләнеп, Акуловты атыуға хөкөм итә. Хөкөм ҡарары 1937 йылдың 30 октябрҙә үтәлә.
1954 йылдың 18 декабрендә СССР-ҙың Юғары судының Хәрби коллегияһы тарафынан реабилитациялана, партияла 1955 йылдың 27 майында тергеҙелә.
СССР-ҙа массауи репрессияларҙы ойоштороусыларҙың береһе.
Традицион йондоҙ атамалары
Әлеге ваҡытта йондоҙҙарҙың рәсмиләштерелгән яңғыҙлыҡ исемдәре юҡ. Төрлө каталогтарҙа йондоҙҙарҙың рәсми идентификаторҙары бар; каталогтарҙарғы идентификаторҙарҙы алып барыу барышын ХАС-тың махсус төркөмө күҙәтә. Шулай ҙа ҡайһы бер каталогтарҙа (мәҫәлән, SIMBAD’та) йондоҙҙарҙың традицион атамалары өҫтәмә мәғлүмәт итеп бирелә; ләкин был атамалар был каталогтарҙыңрәсми өлөшөнә индерелмәй. Дөйөм ҡабул ителгән атама йөрөтөүсе йондоҙҙарҙың һаны — 500-ҙән ашыу.
Йондоҙҙарҙың традицион ғәрәп атамалары
Йондоҙ атамаларының иң боронғолары Ғәрәбстан ярымутрауында исламға тиклем үк барлыҡҡа килгән. Ләкин ғәрәп телендәге йондоҙ атамаларының күпселеге грек телендәге тасуирламаларҙың тәржемәһе рәүешендә һуңыраҡ осорҙа барлыҡҡа килгән. Искәндәриәнән (Мысыр) Клавдий Птолемей 1 025 йондоҙҙоң тасуирламаһын йыйған. Китап б. э. т. яҡынса 140 йылда баҫылып сыҡҡан. 8-се һәм 9-сы йөҙ йыллыҡтарҙа ғәрәп теленә тәржемә ителгәндән һуң ул «Әлмәғест» тигән ҡыҫҡартылған ғәрәп атамаһы аша киң билдәлелек ала. «Әлмәғест»тә ғәрәп телендә бирелгән күп йондоҙҙарҙың тасуирламалары йондоҙҙарҙың атамалары булып киткән.
Һуңыраҡ мосолман астрономдары йондоҙҙарҙы күҙәтеү өсөн обсерваториялар файҙалана башлаған һәм тағы ла күберәк йондоҙ тапҡан, трактаттар яҙып, йондоҙҙарҙы төрлө зиждәргә (таблицаларға) индергән. Улар араһында иң билдәлеһе — Әс-Суфи яҙған «Тик торған йондоҙҙар йондоҙлоҡтары китабы». Ул хеҙмәтендә үҙенә билдәле булған бөтә йондоҙҙарға ҡағылышлы күҙәтеүҙәрҙе, уларҙың нисек урынлашыуын, дәүмәлен, яҡтылығын, төҫөн һүрәтләгән.
Йондоҙҙарҙың традицион ҡытай атамалары
Йондоҙҙарҙың традицион ҡытай атамалары — йондоҙҙарҙың боронғо ҡытай әҙәбиәтендә, тарихында, динендә, мифологияһында, фольклорында, операларында, шулай уҡ астрология, йондоҙнамә (火羅) һәм фэн-шуй ише юрамыш ысулдарында ҡулланылған атамалары ул. Йондоҙҙарҙың ҡытайса атамалары ҡайһы бер осраҡтарҙа урыны буйынса иҫәп һанынан һәм ҡытай йондоҙлоғо атамаһынан тора. Иҫәп һаны династиянан династияға үҙгәреп торорға мөмкин.
Ҡытай астрономияһы үҙенең антиклыҡ дәүерендә алдынғы була һәм Птолемей тасуирлағанға ҡарағанда биш тапҡырға күберәк йондоҙҙо белә. 1875 йылда Густав Шлегель ҡытай антиклығы әҫәрҙәрендә осраған йондоҙ атамаларына тулы күҙәтеү яһай. Уның «Uranographie Chinoise» тигән хеҙмәте көнбайыш астрономияһында билдәле булған 760 йондоҙҙоң атамаһын сағыштырып бирә
Ситдиҡов Ғөзәйер Зөлҡәрнәй улы
Ситдиҡов Ғөзәйер Зөлҡәрнәй улы — (ноябрь 1911 йыл — 14 май 1969 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.
Биографияһы
Ситдиҡов Ғөзәйер Зөлҡәрнәй улы 1911 йылдың ноябрендә Башҡортостандың Бөрйән районы Аҫҡар ауылында тыуған. Һуғышҡа тиклем колхоздың аттарын ҡараған. Бөйөк Ватан һуғышына тиклем һәр бер колхоз айырым рәүештә хәрби комиссия һайлап алған көслө һәм сыҙамлы аттарҙы аҫраған. Ситдиҡов Ғөзәйер Зөлҡәрнәй улы һуғышҡа алынасаҡ аттарға айырыуса иғтибар итә. Уларҙы кавалерия частарендә хеҙмәт итерлек итеп өйрәтә, тәрбиәләй.
1941 йылдың декабрендә Бөрйән район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. Үҙе өйрәткән колхоз аттары һәм бер нисә ауылдаштары менән Өфө эргәһендәге Алкиноға киләләр. Бында уларҙы өс ай буйына хәрби һөнәрҙәргә, ә аттарын төрлө ҡаршылыҡтарҙы еңеп сығырға, гранаталар, артиллерия атҡан ваҡыттағы шартлау тауышына һәм төрлө соҡор, кәртәләр аша һикерергә өйрәткәндәр. Алкинола тейешле әҙерлек үткәндән һуң, уларҙы эшелондарға тейәп, ҡаты алыштар барған ергә, немец илбаҫарҙарына ҡаршы һуғышҡа оҙатҡандар.
Һуғыштан ҡайтҡас Ғөзәйер 1948 йылда Сания исемле Ишембай районы Яңы Һәйет ауылы ҡыҙына өйләнә. Уларҙың туғыҙ балаһы тыуа.
Ситдиҡов Ғөзәйер Зөлҡәрнәй улы 1969 йылдың 14 майында вафат була. Бөрйән районы Берәтәк ауылында ерләнә.
Кейем
Этимологияһы
Хәҙерге рус телендә «кейем» һүҙе — сиркәү-славян теленән алынған һәм тәнде ҡапланған объекттарҙың дөйөмлөгөн билдәләй. Праславян һүҙенән *odedja (иҫке славян сиркәү телендә *dj көнсығыш славяндарҙан айырмалы рәүештә, ждҡа күсә, унда *dj dalo zh: рус. odedzha, украинса одежа). Праславян *odedja *odedja odedj <a ob- һәм тамырҙан -j-a суффиксы ярҙамында барлыҡҡа килә *ded.
Кейеменең тарихы
Homo sapiens 83-тән алып 170 меңгә тиклем йыл элек кейеп башлаған.
Кеше нең тәбиғи йәшәү мөхите булған Африкала кейем Евразияға ҡарағанда күпкә һуңыраҡ барлыҡҡа килә, унда организмды һыуыҡтан һаҡларға кәрәк була. Шулай итеп, неандерталецтар тораҡтарында иң боронғо ҡоралдар һәм кейем эҙҙәре табыла, бер үк ваҡытта Африкала йәшәгән сапиендар кейемдең айырым элементтарын ғына таба (билбау, арҡан), улар биҙәүестәргә нығыраҡ оҡшаған һәм функциональ тәғәйенләнеше булмаған.
Боронғо замандарҙан алып бөгөнгө көнгә тиклем кейем тарихы бөтә кешелек тарихын сағылдырылған көҙгө кеүек. Һәр ил, һәр милләт үҙ үҫешенең айырым осорҙарында үҙ эҙен, үҙенсәлекле һыҙаттарын кешеләрҙең кейеменә һала. Мода тарихы костюм тарихы кеүек үк боронғо. Кеше тәбиғәттең насар эҙемтәләренән һаҡланыу сараһы булараҡ кейемдең мәғәнәһен асҡан мәлдән алып, эстетик һәм стилләштереү функцияһы тураһында уйлана башлағанға тиклем күп ваҡыт үтмәй
Тәүтормош йәмғиәтендә кейем
Борондан кеше яланғас кәүҙәһен ҡапларға тырыша, быны сафлыҡ һәм оялыу тойғоһо менән аңлатырға мөмкин. Әммә был аңлатма бик тар һәм сикләнгән булып күренә, сөнки кейем ҡулланмаған һәм әле лә ҡулланмаған ҡәбиләләр ҙә бар (мәҫәлән, Австралия аборигендары һ.б.). Кейем, моғайын, тышлыҡ ҡына түгел, ә ситтән янаған хәүефтән һаҡланыу символы була. Хатта амулет та үҙ ваҡытында «кейем» булған, сөнки ул яланғас, зәғиф кеше тәне менән тирә-яҡ донъя араһындағы кәртә булған.
Археологик ҡаҙыныуҙар мәғлүмәттәре кейемдең кешелек йәмғиәте үҫешенең иң башланғыс стадияһында уҡ барлыҡҡа килеүен күрһәтә. Һәр ерҙә тәүтормош кейеме өсөн хайуан тиреһе төп материал була. Уларҙы эшкәртеү өсөн кәрәкле ҡоралдар (бысаҡ, бысаҡ, тишкестәр һ.б.) мустье дәүеренә ҡараған тәүтормош кешеләре урындарында (100—40 мең йыл элек) осрай. Кейемдең тәүге төрҙәре, күрәһең, алъяпҡыстар һәм плащтар була. Шунан, аяҡтарын сыбыҡ-сатырҙан һаҡлау өсөн, ике оҙон тирене билбауына бәйләп, кеше ойоҡбаш уйлап таба; унан һуң ҡулдың зарарланыуынан һаҡлаусы еңдәр килә. Һәм, ниһайәт, кейемдең был айырым өлөштәренең барыһы ла бер-береһенә тоташтырыла башлай, уларҙы тарамыш йәки үҫемлек сүстәре ептәре менән берләштерелә.
Археологик мәғлүмәттәргә ҡарағанда, үрге палеолит дәүерендә үк, тегелгән кейем барлыҡҡа килә. Әйтәйек, 1964 йылда О. Н. Бадер экспедицияһы Сунгирь туҡталышында (Владимир янында) 23 мең йыл элек вафат булған оло йәштәге ирҙең ерләнгәнен асыҡлана. Археологтар уның ҡыҫҡа плащтан торған кейемен тергеҙеүгә өлгәшә, оҙон еңле күн йәки замша күлдәк, алғы яғында киҫеүһеҙ, баш өҫтөнә тағылған (ундай күлдәктәр — малицалар, йәки анорактар — һәм уны хәҙер Арктика халыҡтары кейә), һәм оҙон күн салбарҙар, моккацин кеүек күн аяҡ кейеме менән бергә тегелгән. Бөтә кейемдәр мамонттың һуҡҡы тешенән торған мунсаҡтар менән биҙәлгән, дөйөм һаны 3000-дән арта. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың уникаль скульптура һүрәттәре, капюшонлы тире «комбинезон» кейгән, Буреть һәм Мальтаның Себер палеолит туҡталҡаларында табыла.
Неолит дәүерендә кеше иләүгә, туҡыуға һәм бәйләмгә өйрәнә. Был осорҙа уның төрлө кейемдәр йыйылмаһы була, улар хайуан тиреһенән дә, төрлө туҡымаларҙан да эшләнә. Ҡулланылған материалдарға һәм климат шарттарына ҡарап, кейем организмға төрлөсә беркетелә: уларҙы баш өҫтөнән кейәләр йәки тән тирәләй ураталар. Шул уҡ ваҡытта төймәһеҙ кейем (алғы яғында киҫелгән килеш) барлыҡҡа килә.
Боронғо Көнсығыш
«Боронғо Көнсығыш» — кешелек тарихында иң боронғо дәүләттәрҙе — Боронғо Мысырҙы, Шумерҙы, Вавилонды, Ассирияны, Боронғо Йәһүҙиәне, Боронғо Ҡытайҙы, Боронғо Һиндостанды һ.б. берләштергән коллектив географик, социаль-иҡтисади һәм мәҙәни-тарихи төшөнсә. Тәбиғи, климат һәм социаль-мәҙәни шарттар айырмаһы төбәктә йәшәгән халыҡтарҙың эстетик идеалдарында, ихтыяждарында һиҙелерлек айырма бардыҡҡа килтерә, шуға күрә тик Боронғо Көнсығыш кейеме тураһында һөйләүе ярайһы уҡ ауыр.
Боронғо Месопотамияла һарыҡ һәм кәзә йөнө туҡыу өсөн төп сеймал була. Төрлө төрҙәге йөн туҡыманың сифатына йәки тышҡы ҡиәфәтенә бәйле тиҫтәләрсә термин беҙгә килеп етә. Туҡымалар төрлө төҫтә буяла. Көрән төҫ менән буялған туҡымалар айырыуса баһалана. Шумерҙа ир-егеттәрҙең төп кейеме итәкле һәм алъяпҡыслы була. Итәкле күлдәк бик ҡыҫҡа еңле, билдән бейек була. Алъяпҡыстың оҙонлоғо 4—9 терһәк (2—4,5 метр). Күп осраҡта уны тәнгә урағандар һәм билбау менән нығытҡандар. Өҫ кейеме тура дүртмөйөш плащтан торған; уны күкрәккә таҫмалар менән бәйләйҙәр, йәки уң ҡулын буш ҡалдырып, тәнгә ураталар.
Ассирияла һәм Вавилонда ирҙәрҙең төп кейеме ҡыҫҡа, тотош еңле итәк була — канди. Кеше ни тиклем затлыраҡ һәм бай булһа, уның кандиһы ла шул тиклем оҙағыраҡ булған, шул тиклем затлыраҡ биҙәлә. Тик батша ғыга бер үк ваҡытта бер нисә кейем кейергә хоҡуҡлы була. Батша абруйы билдәһе булып алһыу төҫтәге конас — нағыш, суҡлы таҫма һәм алтын менән биҙәлгән плащ була. Һуғышсыларҙың кейеменә, күлдәктән һәм плащтан тыш, костюмдың яңы элементы — салбар инә.
Ҡатын-ҡыҙ кейеме ирҙәр кейеменән сағыштырмаса аҙ айырылып торған. Ҡатын-ҡыҙ туникаһы, ҡағиҙә булараҡ, ирҙәрҙекенә ҡарағанда оҙонораҡ була, өҫкө өлөшө тығыҙ итеп тегелә, ҡайһы берҙә ян-яғында өҙөктәр була. Шулай уҡ бер нисә горизонталь туҡыманан тегелгән итәк (юбка) билдәле, уларҙың һәр береһенең киңлеге 0,5 метр була, һәм өҫкө яҡтан бәйләнә, ул билбауҙы алмаштыра. Вавилонда һәм Ассирияла ҡатын-ҡыҙҙар оҙон, тар еңле оҙон тура күлдәктәр кейә.
Антик дәүерҙә
Боронғо Грецияла кейем тегеү өсөн төп сеймал булып етен (дөрөҫ, Мысыр йөнөнән күпкә насарыраҡ сифатлы) һәм һарыҡ йөнө хеҙмәт иткән. Иләү һәм туҡыу тик ҡатын-ҡыҙҙар шөғөлө генә булған. Әҙер туҡыма ағартыла йәки буяла. Бөтә көньяҡтар кешеләре кеүек үк, гректар ҙа сағыу төҫтәр (йәшел, ҡыҙыл, ҡыҙғылт һары һ. б.) ярата. Матәм төҫтәре ҡара, ҡара-йәшел һәм һоро төҫтәр тип һанала. Иң ҡупшыһы аҡ туҡыма һаналған, ә иң ҡиммәте — ҡуйы ҡыҙыл. Был ҡуйы ҡыҙыл буяуҙың ҡиммәт булыуына бәйләнгән, сөнки күп көс талап итә. Кейем сигеү (ҡайһы берҙә — тулыһынса, йышыраҡ ситтәрен, ҡайма рәүешендә) менән биҙәлә; сигеүҙе алтын пластинкалар йәки төйөрсөктәр менән тулыландырып булған. Крит-микен дәүерендә (беҙҙең эраға тиклем XVI—XIII быуаттар) ир-егеттәрҙең көндәлек кейеме алъяпҡыстан, байрам осоронда оҙон төҫлө итәктән тора. Уның өҫтөнән сеткаға оҡшаған кейем һалына. Һунарсылар һәм яугирҙәр ҡыҫҡа күн ыштан кейә. Ҡатын-ҡыҙҙарға килгәндә, уларҙың кейемдәренең төп детале оҙон, аҫҡа ҡарай киңәйә барған юбка була (мода тарихсылары йыш ҡына бындай итәктәрҙе «кринолиндар» тип атай). Һалҡын көндә яурындарына оҙон шәл һәм суҡлы шарф һалалар. Кейем әйберҙәре бер-береһенә бау йәки төймә ярҙамында беркетелә. Ҡатын-ҡыҙ кейеменең был уникаль төрө нисек барлыҡҡа килгәне, унан алда нимә булғаны, ни өсөн ҡулланылыштан сыҡҡаны һәм ни өсөн артабанғы дәүерҙәрҙәге грек костюмына йоғонто яһамауы әлегә тиклем билдәһеҙ.
Әҙәбиәт
• 3• 3
Иҫкәрмәләр
Иванова Зинаида Михайловна
Иванова Зинаида Михайловна (3 март 1921 йыл — 2008 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1961 йылдан Псков өлкәһе Бежаницкий районының «Ударник» совхозында машина менән һауыу оҫтаһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). Бежаницкий районының почётлы гражданы.
Биографияһы
Зинаида Михайловна Иванова 1921 йылдың 3 мартында Псков өлкәһе Бежаницкий районыныңың Сапрыгино ауылында тыуған. Ашево ауылында башланғыс мәктәпте тамамлай. 14 йәшендә «1 Май» совхозында һауынсы булып эшкә урынлаша. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Новоржев һәм Карамышев райондары территорияһындағы партизан хәрәкәтендә ҡатнаша. 1944 йылдың мартында яралана һәм Боровичи ҡалаһына тылға ебәрелә. Яраларын төҙәтеп, күпмелер ваҡыт госпиталдә санитарка булып эшләй.
Һуғыштан һуң тыуған яғына ҡайтып, «1 Май» совхозында эшен дауам итә. 1961 йылда Сапрыгино ауылында яңы «Ударник» малсылыҡ комплексы төҙөлә, ул алдынғы механизмдар менән йыһазландырыла, улар араһында машина менән һауыу аппараттары ла була. Ул эшләгән Сапрыгино фермаһы, Псков өлкәһендә малсылар өсөн алдынғы тәжрибә мәктәбенә әүерелә. Тап Зинаида Михайловнаға совхоз директоры яңы техниканы үҙләштереүҙе ышанып тапшыра. Машина менән һауыу буйынса яңы һөнәрҙе тулыһынса үҙләштереп, 1964 йылда ул 257 тонна һөт ала, йәғни һәр 115 һыйырҙан уртаса 2235 килограмм, 1965 йылда — 329 тонна, йәки һәр һыйырҙан 2930 килограмм һөт ала. Шул уҡ ваҡытта продукцияның үҙҡиммәте, уны етештереү өсөн хеҙмәт сығымдары һиҙелерлек кәмей. Тулайым һөт һауып алыу буйынса 11-се биш йыллыҡ заданиеларын 104,5 процентҡа үтәй, йылына һәр һыйырҙан уртаса 3130 килограмм һөт ала.
СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 22 мартындағы Указы менән «малсылыҡты үҫтереүҙә, һөт һәм башҡа продукцияны етештереү һәм әҙерләүҙе арттырыуҙағы өлгәшкән уңыштары өсөн» Иванова Зинаида Михайловнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы ташырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә. 1986 йылда икенсе Ленин орденына лайыҡ була.
Пулар Мигул
Мигул Пулар (ысын исеме - Николай Георгиевич Краснов, 1952 йылдың 10 феврале, РСФСР, Сыуаш АССР-ы, Ибреси районы, Туса-Паразуси) - сыуаш шағиры һәм тәржемәсеһе. Рәсәй Яҙыусылар союзы һәм Рәсәй журналистары союзы ағзаһы (1995).
Биографияһы
1952 йылдың 10 февралендә Сыуаш АССР-ының Ибреси районы Туса-Паразуси) ауылында тыуған. Ауылда урта мәктәпте тамамлап, А. М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтына уҡырға инә. Уҡыу ваҡытында уның шиғырҙары «Литературная Россия» («Әҙәби Рәсәй») гәзитендә һәм «Вдохновение» коллектив йыйынтығында баҫыла.
Институтты 1981 йылда уңышлы тамамлай. Һуңынан Совет Армияһында хеҙмәт итә.
Хәрби хеҙмәттән һуң иң элек Сыуаш АССР-ының баш ҡалаһы Чебоксарыға күсенә һәм Чебоксары агрегат заводында эшләй. Һуңынан Сыуашстандың Ибреси районына күсенә һәм бында «Çĕнтерÿшĕн» («Еңеү») гәзитендә эшләй, һуңыраҡ «Ҡапҡан» журналы мөхәрририәтендә эшләй башлай. Уның әҙәби яҙмышы «Ҡапҡан» журналы менән тығыҙ бәйле. Ул унда 25 йылға яҡын эшләй, кесе хеҙмәткәрҙән алып журнал мөхәрриренә тиклем юл үтә. 2005 йылдан алып 2007 йылға тиклем «Ҡапҡан» сыуаш сатирик журналының баш мөхәррире булып тора.
Микула Пулар исеме аҫтында баҫыла. «Çĕнĕ кĕвĕ» («Беренсе аҙымдар», 1976), «Хĕвел пайăрки» («Ҡояш нуры», 1981), «Çĕнĕ кĕвĕ» («Яңы көй», 1976), «Кун-çул каçалăкĕ» («Томыш юлы һәйкәле», 1987), «Хĕвел пайын ăркисем» («Яҡты һыҙат», 1991) һ.б. шиғри йыйынтыҡтар авторы булып тора.
Сығанаҡтар
Төркөм:Сыуаш шағирҙары Төркөм:М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтын тамамлаусылар Төркөм:Сыуаш яҙыусылары
Бымок
Бымок — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бым йылғаһының һул ярына тамағынан 3,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Грязновка (Кеть ҡушылдығы)
Грязновка  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 1473 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡоро Полва
Сухая Полва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кизьва йылғаһының һул ярына тамағынан 8,5 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сигачёв Владимир Николаевич
Сигачёв Владимир Николаевич (19 март 1958 йыл — 1993 йылдан һуң) — СССР һәм Рәсәй музыканты, клавишасы, гитарасы, йырҙар авторы. «DDT» төркөмөнә нигеҙ һалыусыларҙың береһе, «Небо и земля» төркөмөн ойоштороусы.
Биографияһы
Владимир Николаевич Сигачёв 1958 йылдың 19 мартында Өфөлә тыуған.
Ритм-энд-блюз уйнаған һәүәҫкәр командаларҙың береһендә клавишасы булып сығыш яһай башлай. 1980 йылда «DDT» төркөмөн ойоштороусыларҙың береһе була. Сигачев ДДТ-ла 1987 йылға тиклем уйнай, 1983 йылда ҡыҫҡа ғына ваҡыт «Круиз» төркөмөндә уйнап ала.
Музыкаль журналист Андрей Бурлака яҙыуынса, «DDT-ның Өфө осоронда Володяның роле баһалап бөткөһөҙ: аранжировкаларҙың күбеһе, музыканың бер өлөшө һәм ҡйһы бер текстар уныҡы <…> DDT-ның башланғыс осоро альбомдарына Сигачёвтың „Рыба“, „Три кошки“, „Псалм“, „Привет М.“ тигән номерҙары ингән, шуларҙа уның характерлы хард-рок клавишалы һәм фьюжн яғына тартҡан аранжировкалы стиле төҫмөрләнә».
1985 йылда властарҙың баҫымы аҫтында «ДДТ» Башҡортостандан китергә мәжбүр була. Шевчук — бөтөнләйгә Мәскәүгә китеп төпләнергә, ә Сигачёв Ленинградҡа йыйына. Әммә киреһенсә килеп сыға: Сигачёв Мәскәү ҡыҙына өйләнә лә 1987 йылда баш ҡалаға күсеп китә.
Ленинградтың «Россияне» төркөмөнөң концерт-мемориалында, Подольск фестивалендә ҡатнаша. Подольск фестивалендә Сигачёвтың DDT-лағы һуңғы сығышы була.
Мәскәүҙә Сигачёв Сергей Рыженко менән осраша, ул үҙенең элекке «Футбол» төркөмөн терелтергә йыйынып йөрөгән була. Сигачёв «Небо и земля» тигән үҙ проектын аса. Төркөм составына Сигачёвтың үҙенән тыш (ул клавишасынан ирекле вокалсыға әүерелә) "Футбол"дың элекке бассыһы Сергей Шорохов, барабансы Андрей Кобец («Футбол» тарҡалыр алдынан унда уйнаған була) һәм «Магнит» төркөмө гитарасыһы Борис Шапиро инә. Һуңыраҡ төркөмгә тағы бер гитарасы Александр Фурунжиев-Куинджи ҡушыла. Ошо составта төркөмдөң һуңғы альбомы «Музыка Ха-Ба» яҙҙырыла.
1990 йылдың 14 ғинуарында Череповецта «Рок-акустика» фестивалендә ҡатнаша.
Дәлилләнмәгән мәғлүмәттәр буйынса, 1991 йылда Голландияға китә, 1993 йылда ҡабат Мәскәүгә әйләнеп ҡайта.
1993 йылдан һуң Владимир Сигачёв тураһында аныҡ ҡына мәғлүмәт юҡ. Элекке ҡатыны рәссам Татьяна Либермандың Мәскәүҙәге Чапаев тыҡрығындағы фатирында пропискала тора. Уның әйтеүенсә, Владимир фатир пропискаһынан төшмәгән, әммә бәйләнештә лә тормаған.
«Алиби» төркөмөнән Сергей Поповтың шаһитлыҡ итеүенсә, Сигачёвты ул һуңғы тапҡыр 1992 йылда теге Дубнаға килгәндә күргән. Шунан һуң Сигачёв юғала. Версияларҙың береһе буйынса, бандиттарҙың аҡсаһына сығарылып, әжере ҡайтмаған альбом өсөн үлтерелгән. «Небо и Земля» төркөмөнөң барабансыһы Андрей «Пиф» Кобец һөйләүенсә, Сигачёв, кемдәндер ҡасып, аҙна буйы ул йәшәгән күп фатирлы йорттоң сарҙағында ятҡан, төндәрен уға шунда ашарға ташығандар
Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, ул Мәскәүҙә сама менән 2001 йылда үлгән.
«Жди меня» программаһының сайтында уның тураһындағы 736077-се үтенес аҫтында «Табылды» тигән билдә тора.
Дискографияһы
DDT Небо и Земля
Красный Пахарь (Балаҡатай районы)
Красный Пахарь (Красный Пахарь) — Башҡортостандың Балаҡатай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 130 кеше. Почта индексы — 452580, ОКАТО коды — 80210837004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Растыш
Растыш — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының һул ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Өфө балалар тимер юлы
'''Советтар Союзы Геройы В. П. Доброрез исемендәге бәләкәй Өфө балалар тимер юлы''' — балалар тимер юлы, аттракцион, мәктәп йәшендәге балаларҙы уҡытыу-тәрбиә учреждениеһы. Куйбышев тимер юлының Башҡортостан төбәге структур подразделениеһына ҡарай. Өфө ҡалаһының Иван Якутов исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркында урынлашҡан. 1953 йылдың 10 майында Өфө тимер юл ойошмаһы тәҡдиме менән асылған. 1997 йылда Советтар Союзы Геройы Доброрез Василий Павлович исеме бирелә.
Тарихы
Өфө ҡалаһында балалар тимер юлы төҙөү тураһында ҡарар, Өфө ҡалаһы Өфө тимер юлының «баш ҡалаһы» булған йылдарҙа ҡабул ителә. Тимер юлды тимер юл вокзалы һәм ҡала үҙәге араһында урынлашҡан И. С. Яҡутов исемендәге паркта урынлаштырырға уйлайҙар.
1952 йылдың көҙөндә төҙөлөш башлана һәм ҡыҫҡа ваҡыт эсендә тамамлана. Башта хәрәкәт итеү составы, быға тиклем тар колеялы Белорет тимер юлында эшләгән 159—649 паровозынан һәм йөк вагон-платформаһынан яһалған асыҡ типтағы өс пассажирҙар вагонынан тора.
Йомоҡ, тар колеялы тимер юл линияһы планда «һигеҙ» ҡиәфәтендә була: парктың үҙәк өлөшөндә юлдар киҫешә. Киҫелештә стрелка күсереү ҡулайламаһы булмай. Йәшлек станцияһында ағас вокзал төҙөлә.
1953 йылдың 10 майында юл эшенең беренсе миҙгеле асыла.
1959 йылда Өфө балалар тимер юлына ТУ2-104 тепловозы бирелә. 1961 йылда иҫке «ҡулдан яһалған» пассажирҙар вагондары ете пассажирҙар Pafawag менән алмаштырыла, иҫке вагондарҙың береһе юл эштәре өсөн ҡалдырыла.
1985—1986 йылдарҙа балалар тимер юлы яңынан төҙөлә. Уның юлы үҙгәрә — һуҡыр киҫешеүе юҡҡа сыға, юл йомоҡ линия ҡулсаһына әйләнә.
1991 йылда юлға Демихов машиналар төҙөү заводы етештергән ПВ51 пассажирҙар вагоны килтерелә.
1996—1997 йылдарҙа Йәшлек станцияһында вокзал һүтелә, уның урынына архитектураһы буйынса иҫке ағас вокзал менән оҡшаш кирбес бина төҙөлә.
2004 йылда Приозёрная станцияһы һәм станция менән йәнәш урынлашҡан яңы уҡыу комплексы асыла.
Өфө балалар тимер юлы ике төрлө мәғәнәле тәьҫир яһай. Бер яҡтан — был иң яҡшы балалар тимер юлдарының береһе икәненә шик юҡ: бында ҙур, капиталь вокзал, юлдар һәм ҡоролмалар ремонтланған һәм тәрбиәләнгән, хәрәкәт бик әүҙем (тимер юлдар ғәҙәти эшләгәндә, уның буйынса көнөнә 20 поезд үтә).
Шул уҡ ваҡытта, юл бик ҡыҫҡа (оҙонлоғо саҡ километр ярымдан ашыу) түңәрәк һыҙыҡ формаһында, тулыһынса Яҡутов исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркы эсендә ята. Юлдарҙың оҙонораҡ булыуын һәм айырым пункттар һаны күберәк булыуын теләргә ҡала.
Приозёрная станцияһы биләмәһендә локомотив депоһы бар.
2015 йылда Йәшлек станцияһында пассажирҙар платформаһы тулыһынса ремонтланған.
Хәрәкәт итеү составы
Тепловоз:
вагондар:
Эш графигы
1 майҙан 31 майға тиклем билдәле бер график буйынса 11:00 сәғәттән 19:00 сәғәткә тиклем эшләй, 1 июндән 31 авгусҡа тиклем шишәмбенән алып йәкшәмбе көндәрендә 11:00 сәғәттән 19:00 сәғәткә тиклем, 1 сентябрҙән 11 октябргә тиклем билдәле бер график буйынса 11:00 сәғәттән 19:00 сәғәткә тиклем эшләй.
Билет хаҡы
2017 йылда:
Житникова Варвара Павловна
Житникова Варвара Павловна (1 декабрь 1917 йыл — 14 декабрь 1984 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Украина ССР-ы Харьков өлкәһе «Ҡыҙыл тулҡындар» орлоҡсолоҡ совхозы звеньевойы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).
Биографияһы
Варвара Павловна Житникова 1917 йылдың 1 декабрендә Харьков өлкәһе территорияһында украин крәҫтиәндәре ғаиләһендә тыуған.
Башланғыс белем алған. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында немецтар тарафынан оккупацияланған биләмәлә йәшәй. 1943 йылдың февралендә был территория немец-фашист илбаҫарҙарынан азат ителгәндән һуң Житникова Варвара Павловна дошмандар тарафынан емерелгән хужалыҡты тергеҙеүҙә ҡатнаша. Һуңыраҡ Житникова Варвара Павловна иген үҫтереүсе звеноны етәкләй. 1947 йылда үҙенең звеноһына ҡараған 20 гектар майҙанда гектарынан 35,5 центнер бойҙай үҫтереп ала.
1948 йылдың 13 мартында СССР Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы Варвара Павловна Житниковаға ауыл хужалығында юғары һөҙөмтәләр алғаны һәм уңыш собирать итеүҙә рекорлы күрһәткестәре өсөн «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.
Артабан да Житникова Варвара Павловна ауыл хужалығында эшләүен дауам итә һәм ауыл хужалығы производствоһында юғары һөҙөмтәләргә өлгәшә.
В. П. Житникова Харьков өлкәһе Великобурлыкский районының Червоная Хвыля ҡасабаһында йәшәй. Ул 1984 йылдың 14 декабрендә вафат була.
Түбәнге Йәркәй
Түбәнге Йәркәй (Нижнеяркеево) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 977 кеше. Почта индексы — 452260, ОКАТО коды — 80230878004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Вани
Вани (ვანი) — Грузияның көнбайыш өлөшөнөң Имеретия төбәгендәге ҡала, 1981 йылдан  ҡала статусын ала. Самтредиа тимер юлы үҙәгенән 19 км алыҫлыҡта ята. . Халҡы — 3744 кеше (2014).
Сәнәғәте
Ҡалала аҙыҡ-түлектең сәнәғәте үҫешкән. Тегеү фабрикаһы бар.
Тарихы
Беренсе тикшеренеүҙәр ҡаласыҡты антик дәүергә ҡайтарып ҡалдыра һәм уның мөһим әһәмиәтен билдәләй. Элек уның ҡала булып формалашыуына бөтә шарттар булған. Бер яҡтан ул ҡалҡыулыҡта урынлашҡан һәм  баҫып алыуҙарҙан тәбиғи һаҡланған. Икенсе яҡтан уның күҙәтеүе аҫтында мөһим транзит артерияһы - шул ваҡытта суднолар йөрөй торған Риони йылғаһы булған. Унан Фазисҡа (Поти)йөктәр ташығандар, был юл менән Һиндостандан сауҙагәрҙәре лә файҙаланған. Һөҙөмтәлә Ванила бөтә ҡала билдәләре беҙҙең эраның тәүге мең йыллығында уҡ, йәғни 3000 йыл элек күҙәтелгән. Фараздар буйынса б.э. VIII быуаттан I быуатына тиклем ҡала ныҡ үҫешкән була. Б.э. тиклем I быуат уртаһында  Вани ер йөҙөнән баллисталар менән утҡа тотоу һөҙөмтәһендә юҡҡа сыға, уның снарядтары күп һанда уның биләмәһендә табылған.
Мәҙәниәте
Ҡалала тыуған археологик музейы һәм театр бар. Археологик музейҙың күп өлөшөн б.э. тиклем VII‒III быуаттың артефакттары, шулай уҡ эллинистик дәүерҙең сәнғәт әҫәрҙәре ( бронза сатиралар, Нина һындары, амфоралар, емерелгән биналар ҡалдыҡтары) бар.
Ауыл эргәһендә боронғо ҡала ҡалдыҡтары (беҙҙең эраға тиклем V—I быуаттар) — оборона ҡоролмалары, мәҙәни комплекстар, бай ҡәберлектәр һ. б. Ҡаласыҡта күм керамик, алтын һәм бронза әйберҙәр, ҡорбан салыу урыны, ике башлы хайуандарҙың баштары табылған.
Курорт
Вани ҡалаһында Грузияның иң билдәле курорттарының береһе  урынлашҡан. Ул үҙенең тау һауаһы менән генә түгел, шулай уҡ шифалы көкөрт   һыуҙары менән билдәле.
Сығанаҡтар
https://womanadvice.ru/vani_lc6742