cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аҡсурин Басир Ғәйфулла улы
Биографияһы
Басир Ғәйфулла улы Аҡсурин 1945 йылдың 10 июнендә Башҡорт АССР-ының Фёдоровка районы Батыр ауылында тыуа.
1975 йылда Ленинград ҡалаһында П. Ф. Лесгафт исемендәге физик культура институтын тамамлай. Шул уҡ йылдан алып Өфө авиация институтында эшләй башлай.
1980 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡыта башлай. 1986 йылдан башлап Басир Ғәйфулла улы Башҡорт дәүләт медицина университетында эшләй, бер үк ваҡытта 1992—1994 йылдарҙа Өфө механика-технология колледжында эшмәкәрлеген алып бара.
1996 йылда социология фәндәре кандидаты исемен яулай. 1997 йылдан алып Башҡорт дәүләт университетының социаль эштәр кафедраһында эшләй. 2004 йылда философия фәндәре докторы исемен яҡлай.
Аҡсуриндың ғилми эшмәкәрлеге валеология, сәләмәтлек социологияһы, йәмғиәттең рухи тормошо мәсьәләләренә бағышланған. Ул 60‑тан артыҡ ғилми эш авторы була.
1792 йыл
1792 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә.
Белорус диаспораһы
[[Файл:Map_of_the_Belarusian_Diaspora_in_the_World.svg|мини|500x500пкс|Донъяла белорус диаспораһы иҫәбе.
]] Белорус диаспораһы (белор. Беларуская дыяспара) — Белоруссиянан ситтә йәшәгән белорус сығышлы кешеләр берләшмәһе.
Төрлө тикшеренеүҙәр мәғлүмәттәре буйынса, белорус диаспораһы 2,5 — 3,5 миллион кеше тәшкил итә. Был иҫәпкә XIX быуат аҙағы — XX быуат башында Белоруссия территорияһынан эмиграцияға китеүселәрҙең вариҫтары, шулай уҡ икенсе донъя һуғышы осоро һәм 1990-сы йылдарҙағы эмигранттар инә. Белорус диаспораһының икенсе төркөмө — СССР эсендә күсенгән, ул тарҡалғандан һуң башҡа советтан һуңғы дәүләттәрҙә йәшәгән кешеләр. Айырым төркөмдө белорус диаспораһы менән бәйле ерле белорус аҙсылығы тәшкил итә. Улар Беларусь Республикаһының Польша, Литва һәм Рәсәй менән сигендә йәшәй.
Белоруссиянан күсеп килеүселәрҙең айырым төркөмөн белорус йәһүдтәре барлыҡҡа килтерә, улар АҠШ-та һәм Израилдә общиналар ойошторған.
Рәсми халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, үҙҙәрен белорус тип иҫәпләүсе кешеләр һанының кәмеүе күҙәтелә. Иң ҙур һәм ойошҡан белорус диаспоралары Рәсәйҙә, Украинала, Польшала, АҠШ-та, Канада>ла, Бөйөк Британияла, Литвала, Латвияла һәм Эстонияла бар.
Минскиҙа «Ватан» донъя белорустары ассоциацияһы (Ассоциация белорусов мира «Бацькаўшчына») — бөтә донъялағы белорус сығышлы кешеләрҙе берләштергән халыҡ-ара ойошма булып тора. Ойошма 1990 йылда булдырылған. Әлеге ваҡытта «Бацькаўшчына» ағзалары булып 28 илдән 135 белорус диаспораһы ойошмаһы тора.
1919 йылдан беларусь Халыҡ Республикаһының ҡыуылған хөкүмәте сит илдәрҙә, бигерәк тә Төньяҡ Америкала һәм Көнбайыш Европала күп кенә белорустарҙы берләштереүсе үҙәк булып тора.
БМО мәғлүмәттәре
БМО мәғлүмәттәре буйынса, 2017 йылда донъяла белорус эмигранттарының һаны донъяның 55 илендә 1,5 миллион самаһы кеше тәшкил итә.
Бурансы (Ишембай)
Бурансы — Ишембай ҡалаһының Перегонный биҫтәһе биләмәһендә урынлашҡан тарихи урын. Ағиҙел йылғаһының һул яҡ ярында, ҡаланың көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә ята
Тарихы
Бурансы 40 хужалыҡта 219 кешеһе булған ҙуо ауыл булараҡ 1795 йылдан билдәле. Атамаһы ошо ауылға нигеҙ һалыусы Бурансы исеменән бирелгән. Был ауылда йәшәгән уның улдары һәм ейәндәре билдәле. Оло улы Әбйәлил (1754-?), уның балалары Һатуси, Ишбай, Ғөбәйҙулла, Хибәтулла. Икенсе улы Өмөтбай Буранчин (1778-?), уның улдары Мөфтәхитдин, Сәйфитдин, Шәмсетдин, Күсәрбай һәм Асылбай Өмөтбаевтар. Ағиҙел йылғаһының һул яҡ ярында Түбәнге-Бурансы ауылы булған, хәҙер уның урынында Ишембай нефть промыслаһы ҡорамалдары заводы төҙөлгән.
1834 йылдағы VIII иҫәп алыуға төп ауылдан бер өлөш кеше айырылып сыға һәм 4 саҡрым ерҙә, Ағиҙел йылғаһының һул яғында 7 хужалыҡта 82 кешеһе менән яңы ауылға нигеҙ һала. Рәсми ҡағыҙҙарҙа уның исеме Түбәнге Бурансы тип атала, ә иҫке ауыл Үрге Бурансы ауылы тип йөрөтөлә, унда 12 хужалыҡта 129 кеше ҡала. Яңы ауылда халыҡ әкренләп арта. X ревизия буйынса Түбәнге Бурансыла 20 хужалыҡта 211 кеше йәшәгән., икенсеһендә 30 — йорт һәм 132 кеше. 1920 йылда Түбәнге Бурансыла 335, Үрге Бурансыла — 192 кеше иҫәпләнгән; хужалыҡтар ярашлы рәүештә, 64 һәм 35. Шуға ла атама Түбәнге Бурансынан Үрге Бурансыға күсерелә. 1925 йылда Түбәнге Бурансы бөтә, ә ауыл халҡы Ирек. ауылына күсеп ултыра. Был ойконим рәсми документтарҙа Иҫке Бурансы тип атала.
1929 йылда экспедиция етәксеһе геолог Блохин Алексей Александрович, тарихи дәлилдәргә таянып, нефть ятҡылыҡтарын табыу өсөн картала өс нөктәне, Түбәнге Бурансы, Ишембай, Көҫәпҡол ауылдарын һайлай.
И. М. . Губкин 1932 йылда үҙе асҡан Ишембай нефть ятҡылығын Түбәнге Бурансы ятҡылығы тип атай: ''Ишембай нефть ятҡылығы, Стәрлетамаҡ йәки Түбәнге Бурансы ятҡылығы Ағиҙел йылғаһы буйлап Башҡорт АССР-ы Сәтрлетамаҡ ҡалаһынан 18 км алыҫлыҡта урынлашҡан. ''
1939 йылда Бурансы ауылында Бурансы нефть ятҡылығы асыла.
1940 йылда ауыл Ишембай ҡалаһы составына инә. Перегонный биҫтәһе биләмәһендә урынлашҡан.
Әҙәбиәт
Деревня Буранчино. энц. Башкортостан,
Танга (Чулым ҡушылдығы)
Танга — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 1731 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ленштедт
Ленштедт (Lehnstedt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 350 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,45 км2. Диңгеҙ кимәленән 280 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99441 һәм автомобиль коды — AP.
Вурсат-Юган (Охть-Юган ҡушылдығы)
Вурсат-Юган  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Охть-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғәзизов Гәрәй Хәсән улы
Ғәзизов ГәрәйХәсән улы 1932 йылдың 18 октяберендә БАССР-ҙың Бөрйән районы Иҫке Монасип ауылында тыуған.1955 йылда Өфө нефть институтын тамамлай
һәм Уруссу газ бүлеү станцияһының етәксеһе булып эш башлай. 1958-59 йылдарҙа Ҡаҙан магистраль газ үткәргестәр идаралығының баш диспетчеры.1959-
1971йылдарҙа - Миннибай газ үткәргестәр идаралығы  етәксеһе.1971-1974 йылдарҙа- Татгаз етештереү идаралығы етәксеһе,1974-1993 йылдарҙа- "Таттрансгаз" етештереү берләшмәһенең генераль директоры.Ғәзизов Г.Х.-тың республиканың газ өлкәһен үҫтереүгә индергән өлөшө баһалап бөткөһөҙ.(Миннибай-Ҡаҙан,Минни-
бай-Түбәнкүл,Миннибай- Ижевск,Ырымбур-Заинск газ үткәргестәрен төҙөү һәм экплуатацияға индереү,һ.б.)Тик Ғәзизов Г.Х.етәселеге аҫтында ғына газ һәм шыйыҡ углеводородтарҙы алыҫ араға транспортировкалау,трубопроводтарҙы эшкә ебәреү,ремонт-тергеҙеү эштәрен үҙләштереү башланғыс ала.
Наградалары:
"Халыҡтар дуҫлығы"ордены
"Почет знагы"ордены
Хеҙмәттәге батырлығы өсөн " миҙалы
"Газ етештереү алдынғыһы"знагы
ТАССР-ы Юғары Советының Почет грамотаһы
ТАССР-ның атҡаҙанған нефтсеһе (1990).
1795 йыл
1795 йыл — кесаҙна көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Адмирал Макаров урамы (Өфө)
Адмирал Макаров урамы Өфө ҡалаһынының Орджоникидзе һәм Октябрь райондары сигендә урынлашҡан.
ОКАТО коды — 80401384000
Рәсәй, Шота Руставели, Трамвай урамдары менән уратылып алынған. Шулай уҡ Генерал Панфилов һәм Ужгород урамдарын киҫеп үтә.
Урамға исем диңгеҙ офицеры, адмирал Степан Осипович Макаров (1848—1904) хөрмәтенә бирелгән. Урам исеме 1964 йылдың 8 апрелендә раҫлана (адмиралдың вафат булыуының 60 йыллығына 1904 йылдың 13 апрелендә бирелә).
Рәхмәтов Мирзо Рәхмәт улы
Рәхмәтов Мирзо Рәхмәт улы (1 май 1914 йыл, Джафар ҡышлағында (Джафр) Бохара әмирлеге — 20 август 1998 йыл, Дүшәмбе, Тажикстан) — совет тажик партия һәм дәүләт эшмәкәре, дипломат. Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы Илсеһе. Тажик ССР-ы Юғары Советы Президиумы рәйесе (1956—1963).
Биографияһы
Диһҡан ғаиләһендә тыуған.
1925 йылда крәҫтиән сифатында хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. 1932 йылда «Зарбдор».колхозына инә.
1940 йылдан ВКП(б ағзаһы. 1948—1951 КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы .Юғары партия мәктәбен тамамлай.
1961—1966 йылдарҙа КПСС-тың Үҙәк Ревизия Комиссия ағзаһы.
1975 йылдан союз әһәмиәтендәге пенсионер. Тажик ССР-ы мәҙәниәт һәйкәлдәрен һаҡлау йәмғиәтен етәкләй.
Яңы Троицк (Яңауыл районы)
Яңы Троицк (Новотроицк) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 115 кеше. Почта индексы — 452822, ОКАТО коды — 80259830004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Марьян
Марьян — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Севиньзя йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Веселовский Олег Николаевич
Биографияһы
Олег Николаевич Веселовский 1928 йылдың 21 мартында тыуған. 1950 йылда Мәскәү энергетика институтының (МЭИ) электромеханика факультетын тамамлай. 1954 йылда ул МЭИ-ла «Доливо-Добровольский — основоположник техники трехфазного тока» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай, энергетик техника тарихы кафедраһы доценты ғилми исеме ала, бер үк ваҡытта электроэнергетика факультеты деканы урынбаҫары булып эшләй. МЭИ-ла Олег Николаевич ғалим, педагог һәм администратор булараҡ формалаша.
Марьян
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Веселовский Олег Николаевич
Биографияһы
1959 йылда О. Н. Веселовский Новосибирск электротехника институтының электротехниканың теоретик нигеҙҙәре кафедраһы доценты вазифаһына һайлана һәм Новосибирскиға күсә. Олег Николаевичтың артабанғы бөтә хеҙмәт эшмәкәрлеге Новосибирск электротехника институты (хәҙер Новосибирск дәүләт техник университеты) менән бәйле. 1959—1964 йылдарҙа энергетика факультеты деканы вазифаһында эшләй, ә 1965 йылдан 1974 йылға тиклем — уҡыу эштәре буйынса проректор вазифаһын башҡара. 1963 йылда О. Н. Веселовский дөйөм электротехника кафедраһын ойоштора һәм 30 йыл дауамында уның мөдире була. 1981 йылда «Низкоскоростные линейные электродвигатели» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. Техник фәндәр докторы ғилми дәрәжәһенә лайыҡ була, ә 1982 йылда — профессор ғалим дәрәжәһе ала.
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: электротехника тарихы, XX быуатта электротехника үҫеше, электр машиналары, һыҙыҡлы электродвигателдәр. Үҙ ваҡытында Олег Николаевич 5 томлыҡ «Энциклопедии электротехники» фәнни баҫмаһын әҙерләүҙә ҡатнаша.
Ғилми-педагогик эшмәкәрлеге йылдары эсендә О. Н. Веселовский 130-ҙан ашыу фәнни һәм методик хеҙмәт баҫтырып сығара, шул иҫәптән 10 китап һәм 7 уйлап табыу, 13 техник фәндәр кандидаты һәм ике доктор әҙерләгән.
Олег Николаевич Веселовский төрлө йылдарҙа СССР юғары уҡыу йорттары министрлығының электротехника буйынса фәнни-методик советы ағзаһы була, 1993 йылда электротехника фәндәре академияһының (АЭН) мөхбир ағзаһы итеп һайлана, 2002 йылда — АЭН-дың Почетлы академигы.
Линус Умарк
Линус Умарк (Linus Karl Heimer Omark; 5 февраль 1987 йыл, Эвертурнео, Швеция) — Швеция хоккейсыһы, һул һөжүмсе. 2015—2020 йылдарҙа Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһаған Өфөнөң «Салауат Юлаев» хоккей клубы уйынсыһы. Швеция йыйылма командаһы составында донъя чемпионы һәм ике тапҡыр донъя чемпионаттарының бронза миҙалсыһы.
«Лулео» хоккей клубында
Линус Умарк хоккей менән 2003 йылда Швецияла «Лулео» хоккей клубының юниорҙар командаһында уйнай башлай һәм Швеция юниорҙар чемпионатында көмөш миҙалдарҙы еңә. 2004/05 йылдар миҙгелендә ул йәштәр командаһы өсөн сығыш яһай һәм илдең йәштәр чемпионатында тағы ла көмөш миҙалдарға етә. Ә киләһе миҙгелдә Линус 18 йәшендә «Лулео» хоккей клубының төп составы өсөн Швеция чемпионатында 22 уйын үткәрә һәм бер һөҙөмтәле пас бирә. 2006/2007 йылдар миҙгеле Умарк өсөн уңышлыраҡ була: 54 осрашыуҙа 18 (9+9) мәрәй йыя һәм миҙгелдең иң яҡшы йәш уйынсыһы өсөн трофейға номинантар араһында була. Шулай уҡ ул 2007 йылдың йәйендә Милли хоккей лигаһының драфтында 4-се раундтың 97-се һаны аҫтында «Эдмонтон Ойлерз» хоккей клубы менән һайлана.
Алдағы ике йылда Линус команданың иң яҡшы бомбардирына тиклем етә, 2008/2009 йылдар миҙгелендә ул бер уйында уртаса бер мәрәйҙән күберәк йыя башлай һәм Швеция лигаһында миҙгелдең иң яҡшы уйынсылары исемлегенә керә.
КХЛ, Төньяҡ Америка һәм Европала карьераһы
2009 йылдың 8 апрелендә Линус Умарк Юхан Харью менән бергә «Лулео» командаһынан Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһаған Мәскәүҙән «Динамо» хоккей клубы менән контракт төҙөйҙәр. 2009/10 йылдар миҙгелендә ул тәүге шайбаһын «Салауат Юлаев» ҡапҡаһына керетә. Линус даими миҙгел барышында дүртенсе аҙнала һәм октябрь айында лиганың иң яҡшы йәш уйынсыһы тип таныла. «Динамо» конференцияһында өсөнсө урында даими миҙгелде тамамлай, әммә плей-оффта конференциялар сирекфиналында уҡ «Спартак» хоккей клубына серияла 1-3 иҫәбе менән отола. Линус Умарк бөтәһе 60 уйында 36 (20+16) мәрәй йыя. 2010 йылдың 20 мартында «Динамо» президенты Михаил Головков Умарк һәм Харью менән контрактар ике яҡтың килешеүе буйынса өҙөлөүөн раҫлай.
Ә 5 апрелдә Милли хоккей лигаһы командаһы «Эдмонтон Ойлерз» менән ике йылға контракт төҙөй. Әммә миҙгелде ул фарм-клубта Америка хоккей лигаһында «Оклахома» составында башлай. 7 ноябрҙә ул «Торонто Марлис» командаһына ҡаршы уйында 5 гол керетә һәм буллиттар серияһында ла уңышҡа өлгәшә. Шуға күрә ул Лигала аҙнаның иң яҡшы уйынсыһы тип таныла. Шулай уҡ ул АХЛ бөтә йондоҙҙар уйынына саҡырыу ала. 2010 йылдың 10 декабрендә Линус МХЛ-да тәүге уйынын үткәрә һәм һөҙөмтәле пас бирә. «Эдмонтон» өсөн ул барыһы 51 уйында 27 (5+22) мәрәй йыя, тик плей-оффҡа эләкмәй. АХЛ-да «Оклахома» плей-оффтың тәүге раундында еңелә, ә Линус алты осрашыуҙа 3 мәрәй йыя.
2013 йылдың авгусында Линус «Эдмонтон» менән бер йылға контракт төҙөй. Был клуб өсөн миҙгелдә ул бер уйын ғына үткәрә, ә АХЛ-да 29 уйында 29 мәрәй йыя. 2013 йылдың 20 декабрендә «Эдмонтон» Линус Умаркты «Баффало» командаһына алмаштыра. Әммә яңы клубы өсөн ул 13 уйын ғына үткәрә, һәм 2014 йылдың февралендә «Баффало» Умарк менән контракты өҙә. Шунан һуң ул миҙгел аҙағына тиклем «Лулео» составында уйнай.
Континенталь хоккей лигаһына яңы ғына ҡабул ителгән Финляндиянан «Йокерит» хоккей клубы 2014 йылдың 1 апрелендә Линус Умарк менән икен йылға контракт төҙөй. КХЛ даими миҙгелендә Умарк бар 60 уйында ла ҡатнаша һәм 46 (16+30) мәрәй йыя. 2014 йылдың аҙағында Швейцарияла үткән Шпенглер кубогында Линус 3 уйында 5 (2+3) мәрәй йыя һәм турнирҙың иң яҡшы һөжүмселәр исемлегенә инә. Гагарин кубогының плей-оффында «Йокерит» тәүҙә Минскиҙан «Динамо» хоккей клубын үтә, әммә конференциялар ярымфиналында ЦСКА-ға отола. Миҙгел тамамланғас, 29 апрелдә «Йокерит» Линус менән килешеүҙе өҙә.
«Салауат Юлаев» (2015 йылдан алып)
2016 йылдың июнендә Линус Швецияла иң яҡшы һөжүмсе тип таныла — тәүгегә был бүләкте «легионер» хоккейсы ала. 1 августа Линус «Салауат Юлаев» менән 2018 йылға тиклем яңы контракт төҙөй. 2017 йылдың ғинуарында КХЛ бөтә йондоҙҙар уйыны Өфөлә үтергә тейеш ине. Умарк көйәрмәндәр менән иң тәүҙән үк һайланып ҡуйыла. Әммә аҙаҡтан ул ауырыуы арҡаһында был сарала ҡатнашмаҫҡа мәжбүр була. КХЛ даими чемпионатында Линус Умарк йәш Кирилл Капризов менән иң яҡшы уйынды күрһәтәләр: Умарк 55 уйында 56 мәрәй йыя һәм икенсегә командала иң яҡшы бомбардир була, ә Кирилл 49 осрашыуҙа 42 һөҙөмтәле балл йыя. «Салауат Юлаев» плей-оффта тәүге раундта «Аҡ Барс» хоккей клубына отола.
2017/2018 йылдар миҙгелендә «Салауат Юлаев» клубын Эркка Вестерлунд етәкләй. Линус уның менән «Йокерит» хоккей клубында бергә эшләй. Ә Умарктың Йоонас Кемппайнен һәм Теему Хартикайнен менән звеноһы КХЛ даими чемпионатында иң күп мәрәй йыя. 23 декабрҙә «Себер» командаһына ҡаршы уйында Линус тәүгегә КХЛ-да 5 (1+4) мәрәй йыя, ә «Салауат Юлаев» еңелеп барғандан еңеүҙе яулай. Линус Умаркты өсөнсө йыл рәттән көйәрмәндәр бөтә йондоҙҙар уйынына һайлап ала. «Салауат Юлаев» 2010 йылдан тәүгегә Чернышёв дивизионын еңә. Линус 55 уйында 55 мәрәй йыя (командала иң яҡшы күрһәткес) һәм марттың тәүге көнөндә команда менән 2020 йылға тиклем яңы контракт төҙөй. «Спорт-Экспресс» баҫмаһы Линустың контракты буйынса алған эш хаҡын күрһәтә — йылына 150 млн һум һәм был күрһәткес буйынса Умарк Лигала 4-6 урында була. Гагарин кубогында «Салауат Юлаев» тәүҙә «Авангард» хоккей клубын ете уйында үтә, ә конференция ярымфиналында Силәбенән «Трактор» командаһына 3-4 иҫәбе менән отола. Линус икенсе раундта иң яҡшы һөжүмсе тип таныла.
2018/2019 йылдар миҙгелендә Линус бомбардир кеүек артабан да үҙен күрһәтә. 22 сентябрҙә «Барыҫ» командаһына ҡаршы уйында ул икенсе тапҡыр КХЛ-да 5 мәрәй йыя. Әммә ошо уйындан һуң ул 27 осрашыу буйы бер гол да керетмәй. 18 декабрҙә «Сочи» клубына гол керетә һәм был насар серияны тамамлай. Даими миҙгелдең 56 уйынында Линус 49 мәрәй йыя һәм өсөнсө йыл рәттән команданың иң яҡшы бомбардиры була, ә Лигала ассистент пастар буйынса бишенсе урынды яулай. «Салауат Юлаев» конференцияла алтынсы урындан Гагарин кубогы өсөн плей-оффҡа сыға, ә тәүге раунда Магнитогорскиҙан «Металлург» хоккей клубын серияла 4-2 иҫәбе менән ота. 18 мартта «Автомобилист» командаһына ҡаршы конференциялар ярымфиналы серияһының өсөнсө осрашыуында һөҙөмтәле пас бирә һәм Гагарин кубогы тарихында «Салауат Юлаевтың» иң яҡшы бомбардиры исемен ала — барыһы 46 мәрәй менән Өфө легендаһы Александр Радуловты уҙа. Екатеринбургтан команданы серияла 4-1 иҫәбе менән Өфө клубы үтә һәм Көнсығыш конференцияһы финалына «Авангард» хоккей клубына ҡаршы сыға. 2 апрелдә серияның өсөнсө уйынында ул ике һөҙөмтәле пас бирә — «Салауат Юлаев» формаһында Линус өсөн улар 250-се һәм 251-се була һәм был күрһәткес буйынса шул уҡ Радуловты икенсе урында ҡалдыра. Тик Умарк командаға Гагарин кубогының финалына үтергә ярҙам итә алмай — «Авангард» серияны 4-2 иҫәбе менән еңә. Миҙгел тамамланғас, Линус Умарк, киләһе йыл уның өсөн Рәсәйҙә һуңғы булыр, тип уйлай, әммә яңы контрактҡа ҡәтғи ҡаршылығын белдермәй.
Швеция йыйылма командаһында
2007 йылда йәштәр араһында донъя чемпионатында Линус Швеция составында була. 7 осрашыуҙа ул 5 (2+3) мәрәй йыя, тик командаһы бронза миҙалдары өсөн уйында АҠШ йыйылма командаһына отола. 2008/2009 йылдар миҙгелендә Умарк Швеция өсөн Еврохоккейтурҙың өс этабынының 9 осрашыуында 10 (2+8) мәрәйгә өлгәшә. 2009 йылдың апрель менән май айҙарында Швейцарияла үткән донъя чемпионатына Линус Умарк саҡырыу ала. Швеция турнирҙа бронза миҙалдарын яулай, ә Линус бар 9 уйында ла ҡатнаша һәм 10 мәрәй йыя.
2009/10 йылдар миҙгелендә Умарк Еврохоккейтурҙың бар дүрт этабында ла ҡатнаша һәм 12 уйында өс гол керетә һәм өс һөҙөмтәле пас бирә. Германияла үткән донъя чемпионатында Швеция бронза миҙалдары өсөн уйында хужа командаһын еңә һәм үткән донъя чемпионатындағы һөҙөмтәне ҡабатлай. Линус Умарк 9 уйында 4 мәрәй йыя. 2011 йылғы донъя чемпионатында Линус йәрәхәте өсөн ҡатнаша алмай. 2012 йылғы донъя чемпионатында Линус ҡатнаша алыуын белдерә, әммә составҡа алынмай.
2012/2013 йылдар миҙгелендә Линус Европала уйнаған сағында Еврохоккейтурҙың дүрт уйынында ҡатнаша һәм бер гол керетә. 2014/2015 йылдар миҙгелендә Умарк Швеция составында Беренсе канал кубогында 3 осрашыуҙа биш һөҙөмтәле пас бирә. 2015/2016 йылдар миҙгелендә Еврохоккейтурҙың этаптарында Линус 6 уйында 6 мәрәй йыя. 2016 йылда Рәсәйҙә үткән донъя чемпионатында Швеция йыйылма командаһы составында ул була. Тик Швеция сирекфиналда уҡ Канада йыйылма командаһына отола, ә Умарк 8 уйында 6 һөҙөмтәле пас бирә. 2017 йылғы Франция менән Германияла үткән донъя чемпионатында Линус 5 осрашыуҙа 2 гол керетә һәм Швеция йыйылма командаһы менән бергә донъя чепмпиондары исемен яулай. Шулай уҡ ул миҙгелдең иң яҡшы Швеция уйынсыларының символик йыйылма командаһына инә.
2017/2018 йылдар миҙгелендә Еврохоккейтурҙың ике этабының 6 осрашыуында 3 һөҙөмтәле пас бирә. 2018 йылғы Көньяҡ Кореяла Ҡышҡы Олимпиадала Швеция командаһы сирекфиналда көрәштән төшөп ҡала, ә Умарк был турнирҙа 4 осрашыуҙа 7 (0+7) мәрәй йыя.
2018 йылдың ноябрендә Линус Швеция йыйылма командаһы өсөн башҡа сығыш яһамауын белдерә. Сәбәбе – «Салауат Юлаев» өсөн уйнарға хәл күберәк ҡалһын.
Боҙҙан тыш хәлдәр
Линус Умарк — бик эмоциналь һәм ауыр характерлы спортсы. 2014 йылда Умарк «Баффало» етәкселеге менән конфликтлы хәлдә була һәм шуға күрә уның контракты аҙаҡтан өҙөлгән була.
2016 йылда Мәскәүҙә үткән КХЛ бөтә йондоҙҙар уйынында Линус «иң эффектлы буллит» конкурсында еңгән бүләкте аэропортта бәләкәй малайға бирә.
2016 йылдың декабрендә Мәскәүҙә Рәсәй хоккейына 70 йыллыҡ юбилейына арналған Беренсе канал кубогында Швеция турнирҙа беренсе урынды яулай, шуға күрә Линус Рәсәйҙең байрамын боҙоуо тураһында шаян формала әйтә. Был һүҙҙәр ҙур резонанс тыуҙыра, аҙаҡтан Линус ғәфү итенә. Уға иң баштан уҡ көйәрмәндәр ярҙам һүҙҙәре белдерә.
2017 йылда Линус башҡортса иң популяр һүҙҙәр һәм һүҙбәйләнештәр әйтә һәм ҡурайҙа һыҙғырып маташҡан була.
Шәхси тормошо
Линустың бер туған ағалары Урбан менән Йерген һәм ике туғаны Даниэль Хенрикссон шулай уҡ хоккей менән профессиональ кимәлдә шөғөлләнәләр. Линус ҡатыны Линнеа менән ике бала үҫтерәләр.
Низьма (Мезень ҡушылдығы)
Низьма  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 347 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 123 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
1796 йыл
1796 йыл — йома көнөнән башланған йыл, кәбисә.
Эдлинг Роксандра Скарлатовна
Графиня Роксана Скарлатовна Эдлинг (ҡыҙ фамилияһы Стурдза; 12 октябрь 1786 йыл — 28 ғинуар 1844 йыл) — императрица Елизавета Алексеевнаның яратҡан фрейлины, граф Каподистрияның яҡын дуҫы һәм һөйгәне, Пушкин дәүерендәге Одесса йәмғиәтенең юғары ҡатламы вәкиле. Господарь Константин Мурузиның ейәнсәре, дипломат А. К. Эдлингтың ҡатыны, А. С. Стурдзаның һеңлеһе, господарь Михаил Стурдзаның ике туған апаһы. Ҡыҙыҡлы мемуарҙар авторы.
Биографияһы
Петербургта йәшәү уларға бик ҡиммәткә төшә, сөнки эмиграцияла улар мөлкәтенән яҙа. Ғаилә байлыҡтарынан ҡалған аҡсаға Днепрҙағы Могилевтан 30 километр алыҫлыҡта урынлашҡан белорус имениеһын һатып ала. Баш ҡалалағы сәйәси тормаштан алыҫлашып, Стурдза ғаиләһе биш балаһын тәрбиәләү менән шөғөлләнә, өсөнсө ҡыҙҙары Роксандра алтынсы йәше менән барған була. Стурдзаларҙың ауыл йорто, Вигель һүҙҙәре буйынса, академияны хәтерләтә: унда бер нисә уҡытыусы даими йәшәй, улар араһында бигерәк тә Төркиәнән күсенеп килгән Жозеф Допиндың балаларға йоғонтоһо ҙур була.
1801 йылда Стурдза ғаиләһе, өлкән улдары Константинды хеҙмәткә урынлаштырыу һәм ҡалған балаларының белемен камиллаштырыу маҡсатында Петербургҡа күсенә. Тәүге ике йыл Роксандра өсөн баш ҡалалағы тормош бер төрлө һәм күңелһеҙ булып тойола. Ауылға ҡайтып үткәргән дүрт айы уға көс, ҡеүәт өҫтәгәндәй була. Бала саҡта тәрбисеһе биргән динилек арта һәм үҫешә. Бигерәк тә апаһы вафатынан һуң дини тәғлимәттәргә айырыуса иғтибар бүлә башлай. Ҡустыһының үҙ-үҙенә ҡул һалыуы ла Роксандраның дини ҡарашына йоғонто яһамай ҡалмай. Ата-әсәһе, ҡустылары һәм һеңлеләре тураһындағы хәстәрләү уның төп эшенә әүерелә. Роксандраны икенсе бер нимә менән ҡыҙыҡһындырыу маҡсатында, ата-әсәһе уны батша һарайына фрейлин итеп урынлаштыра.
Роксандра батша балалары тәрбиәсеһе графиня Ливендың иғтибарын йәлеп итеүгә өлгәшә. Артабан ул адмирал Чичаговтың ҡатыны менән дуҫлаша һәм уның йортонда бик күп танылған кешеләр менән таныша: ағалы-ҡустылы графтар де Местрҙар, граф Каподистрий, Ипсиланти һәм башҡалар. Әммә Чичагованың вафаты һәм Каподистриҙың Венаға китеүе менән Роксана был даирәнән алыҫлаша. Өҫтәүенә атаһы ауырып китә, ә әсәһе ауылға ҡайта, ҡустыһы Александр тураһындағы хәстәрлек тулыһынса Роксандраға йөкмәтелә.
1811 йылдың йәйендә Роксандра Таш Утрауҙағы Йәйге Һарайға йәшәргә бара һәм шунда тышҡы сәйәсәт мәсьәләләре менән ныҡлап шөғөлләнә башлай. 1811—1816 йылдарҙа батшабикәне фрейлиндары араһында булыуы Роксана тормошондағы иң мәһим ваҡиға була. Батшабикә менән яҡындан дуҫлаша алмаһа ла, ул ғәли йәнәптәренең иғтибарын йәлеп итә, ә был императрицаның икенсе фрейлины Валуевала көнсөллөк тойғоһо уята.
Роксандра характерындағы ошо сифаттарҙы императрица юғары баһалай, ә бына икенсе төрлө сифаттарын император күрә һәм баһалай. Александр I ҡатыны янына барғанда фрейлин менән ярайһы уҡ оҙаҡ ҡына әңгәмәләшергә ярата.
1811—1812 йылдарҙағы ауыр көндәрҙе батша ғаиләһе менән бергә кисереп, 1814, 1815 йылдар шатлыҡтарын улар менән бергә уртаҡлаша. 1813 йылда императрица уны бер аҙ ситкә этәрһә лә, сит ил сәйәхәтенә үҙе менән бергә уны ла алырға була. 1813 йылдың 19 декабрендә Роксандра Рәсәйәҙән сит илгә сыға һәм өс йыл императрица менән бергә сил илдәр буйлап йөрөй. Веймарҙа буласаҡ тормош иптәше граф Альберт Каэтан Эдлинг менән таныша. Әммә уның өсөн дин мәсьәләләре әүәлгесә өҫтөнлөклө булып ҡала: Баденда баронесса Крюднер һәм Юнг-Штиллинг менән яҡынлаша. Швейцарияла йәшәгән граф Каподистрий менән хат алыша башлай. Хат аша граф Роксандраға тәҡдим яһай.
Ире менән көньяҡ Германия һәм Италия буйлап сәйәхәт ҡыла,1819 йылда Петербург ҡалаһына килә. Бессарабияла ер таратҡан мәлдә уға 10 мең дисәтинә ер бүлеп бирелә, батша һарайында уға һалҡынса ҡарауҙарын тойоп, Роксандра ире менән Бессарабиялағы «Манзырь» тип аталған имениеһында төпләнергә ҡарар итә. 1822 йылда улар көньяҡҡа күсенә. Был поместьела ул виноград үҫтерә һәм нәҙек йөнлө һарыҡтар үрсетеүҙе юлға һала. Шулай итеп, бөтөнләй ҡырағай хәлдә булған поместье бик күп кешене эш менән тәьмин иткән имениеға әйләнә. Роксана ерендә крепостной крәҫтиәндәр буламай, ул кешеләрҙе яллап эшләтә. Йылдың бер өлөшөн Одессала үткәрер була. Унда мәрхәмәтлелек эшмәкәрлегенә бирелә.
1843 йылда Роксандраның ире вафат була, ә йылдың 16 (28) ғинуарында оҙайлы һәм ҡаты ауырыуҙан һуң Роксандра вафат була. Одессаның Воскресенск зыяратында ерләнә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Тальниковая (Кондый-Кы ҡушылдығы)
Тальниковая — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кондый-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Таранжуль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
1798 йыл
1798 йыл — дүшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Аликин Степан Иванович
Биографиһы
Степан Иванович Аликин 1912 йылда хәҙерге Пермь крайындағы Ҡарағай районы Ния ауылында тыуған. 1937 йылда Урал тау институтын тамамлаған.
1973 йылда Мәскәүҙә вафат була. Невзоров зыяратында ерләнгән.
Вут-Яун
Вут-Яун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кедровая йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Леэстен
Леэстен (Lehesten) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 1908 кеше йәшәй. Майҙаны — 35,96 км2. Диңгеҙ кимәленән 640 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7349 һәм автомобиль коды — SLF.
Катунь
Кату́нь (Кадын) — Рәсәйҙең Алтай Республикаһында һәм Алтай крайында аҡҡан йылға, Обьтың һул һәм төп өлөшө. Йылға оҙонлоғо — 688 км. Бассейн майҙаны — 60 900 км².
Физик-географик характеристика
Үҙәненең дөйөм характеры буйынса, йылға өс участкаға бүленә: Үрге Катунь — башынан алып Кокса (Көк Суу)йылғаһына тиклем, оҙонлоғо 186 км ; Урта Катунь - Коксанан Оло Сумультаға тиклем, оҙонлоғо 206 саҡрым; Түбәнге Катунь - Оло Сумультанан алып Бия менән ҡушылыуға тиклем, оҙонлоғо 296 км.
Өҫкө өлөшөндә йылға көньяҡ һәм көнбайыш яҡтан Катунь һыртын урап үтә һәм 1000 м тиклем дөйөм түбәнәйеүгә һәм иң ҙур тайпылыштарға эйә. Был участкала Катуньға Катунь һыртының көньяҡ һәм көнбайыш битләүҙәренән, шулай уҡ Листвяга (Ҡыҙылҡарағай жотасы) һәм Холзун һырттарынан бик күп ҡушылдыҡтар ҡушыла. Урмандар бында ҡараңғы тайганан тора.
Урта Катунь, Коксанан Оло Сумультаға тиклем, бейек тау һырттары өлкәһендә үтә. Был участкала дөйөм түбәнәйеүе — 400 метр самаһы. Бында йылғаға боҙлоҡло туҡланыуы булған иң мөһим ҡушылдыҡтары ҡоя: Мульта, Кураган һәм башҡалар. Тюнгур ҡасабаһынан (алт.«Түнур»- бубен) түбәндәрәктән алып Аргут (алт.Арҡыт) йылғаһына тиклем Катунь (Ҡадын) йылғаһы һикәлтәле тарлауыҡ аша аға. Урман үҫемлектәренең составы буйынса Катуньдың урта өлөшөндә ҡарағас өҫтөнлөк итә.
Майма ауылынан түбәндәрәк Катунь дала йылғаһының характерына эйә була. Ағымдың инешенән алып тамағына тиклем дөйөм түбәнәйеү 2000 м тәшкил итә, шуға ла ағымдың тиҙлеге ҙур — 5-6 м/сек.
Бийск ҡалаһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 19 км алыҫлыҡта Бия менән тоташҡан урында Себерҙең иң ҙур йылғаларының береһе — Обь барлыҡҡа килә. Йылға көньяҡтан төньяҡҡа төрлө климат шарттары аша үтә. Йылға үҙәнендә дөйөм климат тенденцияһы көньяҡта климаттың һалҡыныраҡ һәм ҡорораҡ, ә төньяҡта яуым-төшөмдөң күберәк һәм йылыраҡ булыуы менән характерлана. Йылға үҙәндәре елгә дусар, унда йыш ҡына юлдарҙы көрт баҫа. Тау һырты тирәһендә ҡыш тыныс һәм ҡарлы. Урман битләүҙәрендә ҡарҙың ҡалынлығы метр ярымға етеүе ихтимал.
Ҡушылдыҡтары
Катуньдың дөйөм оҙонлоғо 708 км булған 254 ҡушылдығы бар. Иң күп һыулы ҡушылдыҡтар Алтай Республикаһы территорияның үрге һәм урта ағымында ҡабул ителә. Төп ҡушылдыҡтары:
Евлампиев Алексей Константинович
Евлампиев Алексей Константинович (1875 — 1 апрель 1934 йыл) — революция хәрәкәте эшмәкәре. 1917 йылдан алып РСДРП(б) ағзаһы. 1904—1905 йылдарҙа рус-япон, Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы. Георгий тәреһе кавалеры (1916) .Хәрби эштәр буйынса халыҡ комиссары (1918).
Дәүләкән (Дәүләкән ҡалаһы эсендәге ауыл)
Дәүләкән (Дәүләкән ҡалаһы эсендәге ауыл) (1730 йыл) — XX быуат башынан Дәүләкән ҡалаһы эсендәге ауыл.
Евлампиев Алексей Константинович
Биографияһы
1919 йылдан һәм 1923 йылдан алып Мәскәү өлкәһендә эшләй.
Дәүләкән (Дәүләкән ҡалаһы эсендәге ауыл)
Тарихы
Ауылға 1730 — 1750 йылдарҙа Нуғай даруғаһы ҡырҡөйлө мең улусы башҡорттары нигеҙ һала. Беренсе тапҡыр 1765 йылғы рәүиз яҙмаһында телгә алына Тәүге төпләнеүсе Дәүләкән (ҡайһы бер мәғлүмәттәрҙә Дәүләтхан) исеме менән йөрөтөлә.Дәүләкән 1735—1740 йылдарҙағы ихтилалдағы башҡорт яугирҙәренең юлбашсыһы. Дәүләкән Сыртланов оҫта һунарсы, ыласын ҡоштары менән һунар иткән, мәргән уҡсы булған. Тамғаһы ике тура мөйөштән торған, тәңре ҡоштары — ҡарсыға (ыласын) булған. Дәүләкәндең улы Сонтай Дәүләкәнов (1753—1820 й.) йәшәгән.1773 −1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашҡан. Дәүләкәндең икенсе улы — Сәфәр. Ул бик белемле сәсән телле, халыҡ араһында абруйлы шәхес булған 1795 йылда ауылда 33 йортта 184 кеше ,1865 йылда 83 йортта 388 кеше йәшәгән.1893 йылда бында Рәсәйҙең төрлө губерналарынан крәҫтиәндәр күсеп килеп, төпләнә башлайҙар. Дәүләкәндең үҙендә сәрмән,ҡойҡа,ҫәпрә,юлбарыҫ, ҡуян, аҫылҡай аралары күп булған. Былар барыһы ла мең башҡорттары,ҡырҡөйлө мең ырыуына ҡарағандар. Халыҡ малсылыҡ,умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. 1896 йылғы мәғлүмәттәр буйынса ауылда ҡымыҙ эшләү йорто булған. Хужаһы Ғәбделкәрим Нәбиулла улы Ғәйнуллин булған. Ауыл ҡымыҙ эшләү кәсебе менән тирә-яҡта дан тотҡан. Ауыл халыҡының өстән бер өлөшө ҡымыҙ әҙерләгән һәм һатҡан. Бында шифалы эсемлек менән дауаланырға алыҫ ерҙәрҙән килгәндәр. Дәүләкән ауылы кешеләренең хужалыҡтарында 1613 баш мал иҫәпләнгән: 528 йылҡы малы,511 һыйыр,431 һарыҡ,143 кәзә. Дәүләкәндән ярты саҡрым алыҫлыҡта Этҡол ауылы булған. Ул ауыл 1905 йылда Дәүләкән менән ҡушыла 1917 йыл рәүиз мәғлүмәттәре буйынса 633 хужалыҡта 3283 кеше йәшәгән Шуларҙың: урыҫтар −270 хужалыҡ,1446 кеше; башҡорттар — 108 хужалыҡ,559 кеше; немецтар −109 хужалыҡ,525 кеше; укриндар −49 хужалыҡ,260 кеше; поляктар −24 хужалыҡ,96 кеше; мордва −14 хужалыҡ,77 кеше; татарҙар — 12 хужалыҡ,71 кеше
Инфраструктураһы
1906 йылда мәсет,земство мәктәбе,министрлыҡ мәктәбе теркәлгән.Волость идараһы,кредитлау ширҡәте урынлашҡан була.1906 йылда 582 кеше йәшәй. Ике һыу тирмәне:хужалары - Мөхәмәтшафиҡ Сафьянов(типтәр),Әхмәтйән Абдулжафаров(башҡорт,припущенник). Сәсеүлек 857,59 десятинә ер тәшкил иткән.Арыш,тары,ҡара брйҙай һәм картуф баҫыуҙары булған. 0,5 десятинә ергә бер хужалыҡ үлән сәскән
Евлампиев Алексей Константинович
Әҙәбиәт
М. А. История военного комиссариата Республики Башкортостан. Уфа, 1998.
Башҡортостан хәрби комиссариаты
Башҡортостан хәрби комиссариаты (Башвоенкомат) — 1991 йылға тиклем СССР, унан һуң Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының Башҡорт АССР-ындағы һәм Башҡортостан Республикаһындағы территориаль органы.
Тарихы
1917 йылда Өфөлә Эшсе һәм һалдат депутаттары Советы ҡарамағында хәрби секция ойошторола, уның рәйесе итеп А. К. Евлампиев һайлана. 1917 йылдың 12 декабрендә Өфө губернаһы халыҡ хәрби ойошмаларының 1-се съезы була, унда дүрт дружина булдырыу тураһында ҡарар ҡабул ителә, беренсе дружинала хәрби комиссариат төҙөлә (хәрби комиссары — А. К. Евлампиев).
Граждандар һуғышы осоронда, 1918 йылдың июль башында, Өфө губерна хәрби комиссариаты хәҙерге Краснокама районы үҙәге Николо-Берёзовка ауылына эвакуациялана. Ғинуар башында губерна хәрби комиссариаты Өфөгә ҡайта. 1919 йылдың 16 ғинуарында Реввоенсоветтың 106-сы бойороғо менән «Өфө губерна хәрби комиссариаты тураһында положение» иғлан ителә һәм уның штаты раҫлана. 1919 йылдың 9 мартында Өфө губерна хәрби комиссариаты Ардатовоға эвакуациялана, был ваҡытта Докман С. Ф. хәрби эштәр буйынса губерна комиссары була. 1919 йылдың 13 июнендә губерна хәрби комиссариаты Өфө ҡалаһына әйләнеп ҡайта. 1919 йылдың 6 авгусында Өфө губерна хәрби комиссариаты Урал яны хәрби округы ҡарамағына бирелә.
1919 йылдың 21 февралендә Башҡорт армияһы штабында 1-се Бөтә башҡорт хәрби съезында ойошторолған Башҡорт Республикаһының Ваҡытлы хәрби-революция комитеты булдырыла, 1919 йылдың 23 февралендә уның янында хәрби комиссариат ойошторола, хәрби комиссар итеп Ә. Ә. Вәлидов тәғәйенләнә. 1918 йылдың июнендә ойошторолған Башҡорт хәрби шураһы комиссариат өсөн әҙер аппарат була.
Республиканың бөтә запас частары Башҡорт АССР-ының запас ғәскәрҙәре идаралығына берләштерелә (һаны — 15 меңгә яҡын кеше). Шулай уҡ Башҡорт хәрби комиссариаты ҡарамағында башҡорт армияһының Ат запасы һәм Сәйәси-мәғрифәт идаралығы ойошторола. Башҡорт АССР-ының Бөтә Рәсәй Үҙәк башҡарма комитеты ҡарамағындағы вәкиллеге эргәһендә хәрби бүлек ойошторола, унда Башҡорт хәрби комиссариатының махсус вәкиле (башҡорт армияһы вәкиле) эшләй.
1920—1921 йылдарҙа М. Л. Мортазин хәрби эштәр буйынса Башҡорт АССР-ының хәрби комиссары була. 1922 йылда Башҡорт хәрби комиссариаты менән Өфө губерна хәрби комиссариаты ҡушыла. Башҡорт АССР-ының хәрби комиссариаты хәрби эштәр буйынса край хәрби комиссариаты хоҡуғы менән файҙалана. Ә. Х. Тереғолов хәрби комиссар итеп тәғәйенләнә.
1925 йылда Башҡорт АССР-ының мобилизация округы идаралығы итеп үҙгәртелә. Идаралыҡ 13-сө уҡсылар корпусы командирына буйһона, ә ул Свердловск ҡалаһынан тороп эшләй. 1935 йылғы хәрби хеҙмәткә саҡырыу йомғаҡтары буйынса Башҡорт АССР-ына Оборона Хәрби Комиссариатының күсмә Ҡыҙыл Байрағы тапшырыла. 1938 йылдан — Башҡорт АССР-ының Хәрби комиссариаты.
1941 йылдың 23 июнендә башланған Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Башҡорт АССР-ыныда хәрби мобилизация башлана. Икенсе донъя һуғышының тәүге осоронда республиканың яҡынса 125 мең кешеһе Ҡораллы Көстәр сафтарында хеҙмәт итә. 1941 йылда Башҡорт АССР-ынан 222 489 кеше мобилизациялана һәм хеҙмәткә саҡырыла, ә 1942 йылдың 1 октябренә хәрби комиссариаттар республиканан 410 026 кешене мобилизациялай. 1939 йылдан алып 1944 йылға тиклем Башҡорт АССР-ынан ғәҙәти тәртип менән 700 мең кеше мобилизациялана һәм хәрби хеҙмәткә саҡырыла. Бынан тыш Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында хәрби комиссариаттар оборона сәнәғәтендә эшләү өсөн 18 438 кешене мобилизациялай.
1942—1943 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының хәрби комиссары — полк комиссары Грицов, 1943—1950 йылдарҙа — полковник И. М. Агапитов булып, 1950—1953 йылдарҙа — полковник И. А. Морозов, 1953—1959 йылдарҙа — полковник п. с. Петров, был 1959—1963 йылдарҙа — полковник П. Л. Рогалев, 1963—1969 йылдарҙа — генерал-майор Т. Т. Кусимов. 1968 йылда Башҡорт хәрби комиссариаты РСФСР буйынса өлкә һәм республика хәрби комиссариаттары араһында 3-сө урын биләй. 1986, 1993, 1994 йылдарҙа Башҡорт хәрби комиссариаты округ буйынса беренсе урынды, ә 1996 йылда ул Рәсәй Федерацияһында иң яҡшы комиссариат тип атала.
Хәҙерге торошо
Башҡортостан Хәрби Комиссариатына республикалағы 67 ҡала һәм район хәрби комиссариаты буйһона. Республика Хәрби Комиссариаты мобилизация һәм иҫәп-хәрби хеҙмәткә саҡырыу эше менән шөғөлләнә, транспорттың һәм башҡа матди сараларҙың техник торошон тикшерә; хәрби хеҙмәткәрҙәр, ветерандар һәм уларҙың ғаилә ағзаларын социаль-хоҡуҡи яҡлау менән шөғөлләнә.
Башҡортостан республикаһы хәрби комиссариаты түбәндәге бүлектәрҙән тора:
Башҡортостандан йыл һайын 14 меңдән ашыу ир-егет Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренә саҡырыла.
Панюшиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы  Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
1766 йыл
1766 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Заһиҙә (бейеү)
«Заһиҙә»— яңғыҙ башҡарылған башҡорт ҡатын-ҡыҙ бейеүе.
Тарихы
1927 йылда Башҡорт дәүләт драма театры Мәскәүгә саҡырыла. Театр ҡуйған концертта 14 йәшлек Фәйзи Ғәскәров үҙе ҡуйған башҡорт ҡатын-ҡыҙы бейеүен башҡара, уны «Мөғлифә» тип атай.
ХХ быуаттың 40-сы йылдарында «Мөғлифә»не халыҡсан вариантында Бәҙәр Йосопова башҡара. 1939 йылда Фәйзи Ғәскәров Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле төҙөй һәм уның художество етәксеһе була. Хореограф республика район һәм ауылдарына сығып, халыҡтың бейеү үҙенсәлектәрен, башҡорт ир-егеттәре, ҡыҙҙары һәм ҡатындарына ғына хас бейеү хәрәкәттәрен өйрәнә. Фәйзи Ғәскәров айырым бейеү хәрәкәттәрен генә түгел, ә башҡорт бейеүҙәре фактураһын (танцевальная фактура) һәм башҡорт бейеүҙәренә хас образдарҙы үҙләштереп, ансамбль бейеүселәре менән яңғыҙ һәм коллектив бейеүҙәр ҙә һала.
Талғын ғына ағылған бейеү көйөнә тыпырлап, бейеүсе ҡатын төрлө эштәр башҡара: йөн иләй, йомғаҡлай, ҡымыҙ бешә. Унан, ҡулдарын түбән төшөрөп, йөрөшләп бейей, ҡул суҡтарын йомшаҡ өйөрөлтөп, бармаҡ шартлата. Бейеүсенең хәрәкәттәре һәлмәк, һығылмалы, еңел була.
Башҡорт ҡатын-ҡыҙы тыйнаҡ, ипле генә итеп бейей, уның хәрәкәттәренә һикереү, артыҡ шаянлыҡ хас түгел, ҡарашы түбән йүнәлтелгән, сөнки тамашасыға тура ҡарау әҙәпһеҙлек тип һанала. Был башҡорт халҡына хас ғаилә тәрбиәһенең сағылышы.
1953 йылда Бухареста үткән IV Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивалендә ул был бейеүҙе башҡарып бронза лауреаты исеменә лайыҡ була. Оҙаҡ йылдар бейеү Тамара Хоҙайбирҙинаның репертуарында ул төп номер тип һанала. Һуңыраҡ уны Фая Гәрәева, Фирҙәүес Нафиҡова, Рәүилә Хажиева башҡара.
1960 йылда ансамлгә килгән Рәшиҙә Туйсина ла уны бик оҫта бейей. Бейеүҙең исеме «Заһиҙә» тип үҙгәртелһә лә, бейеүҙең сюжеты һәм хәрәкәттәре элеккесә ҡала. «Заһиҙә»не Туйсина тәүге тапҡыр 1961 йылда Мәскәүҙә, Кремль һарайында бейей. 1968 йылда Софияла, Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивалендә был лирик бейеүҙе башҡарып ул алтын миҙал яулай. Рәшиҙә Туйсина был бейеүгә күп яңылыҡтар индерә- уға һығылмалылыҡ һәм бейеү элементтары өҫтәй (яурындарҙы алмашлап һикереү, ҡул суҡтары бер өҫкә менеп, бер аҫҡа төшөп елпенә һ.б.). Бынан тыш ул кейемен дә үҙгәртә.Оҙон күлмәк, еләнен биллекләй, башына бүрек урынына ҡашмау кейә. Еләнде кештәк менән тегәләр- еңдәр ҡош ҡанатына оҡшап ҡала. Был үҙгәрештәр Фәйзи Ғәскәровҡа ла оҡшай.
Бөгөн «Заһиҙә» башҡорт ҡатын-ҡыҙҙар бейеүе эталоны тип иҫәпләнә.
Бейеү тураһында фекерҙәр
«Заһиҙә» бейеүе ул – Башҡортостанды – боронғо Урал ерҙәрен сағылдырған һоҡланғыс ҡатын-ҡыҙ хаҡындағы тулҡынландырғыс хикәйә. Уның күңел сафлығын, тәрән аҡылын, саф һөйөүен, туған тәбиғәтте һәм матурлыҡты ихлас ҡабул итеүен тасуирлаған әҫәр (Рәшит Шәкүр,Башҡорт шағиры, яҙыусы, публицист)٥ Был бейеү тәү сиратта ҡурай моңдары тыңлап әҫәрләнгән, ошо көй аҫтында күңел кисерештәрен хәрәкәттәргә һалған, үҙ асылын моң менән һынландырған ҡатын хаҡында. Башҡорт ҡатын-ҡыҙының күңел донъяһы шул тиклем тәрән, әммә йәшерен, моғайын, күсмә тормош рәүеше уларҙы шундай иткәндер. Ғәскәров фольклор экспедицияларында ла шуны күргән: башҡорт ҡатындары нисек тоя, шулай бейей. Беҙгә хәҙер ошо эталонды мотлаҡ һаҡларға кәрәк, сөнки ул эксклюзив. Мин һәр ваҡыт уҡыусыларыма әйтә киләм "Башҡорт бейеүен башҡарғанда, һин урыҫтың да, татарҙың да, сиғандың да рухын еткермәйһең, ә башҡорт халҡының рухын күрһәтәһең. Әгәр һеҙ ысын итеп башҡарырға өйрәнһәгеҙ, үҙегеҙгә башҡаса мөнәсәбәттә буласаҡһығыҙ, күңелегеҙҙә тамырҙарығыҙға һеңгән башҡорт рухын тоясаҡһығыҙ". (Асия Тотманова,Башҡортостандың халыҡ артисы)
Ноба
Ноба — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 332 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сокольники (Ҡурған өлкәһе)
Халҡы
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (94 %) йәшәй.
Инфраструктура
Ауылда башланғыс мәктәп, фельдшер-акушер пункты бар.
Енцота-Яга
Енцота-Яга (Ендцата-Яга) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Паханческая мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Ивьев шишмәһе
Ивьев шишмәһе — Белоруссияның Гродно өлкәһе Ивьевский районы Ивье ҡалаһындағы шишмә (сығанаҡ). Дзержинский урамындағы 5-се һанлы йорт эргәһендә урынлашҡан. Республика әһәмиәтендәге геологик тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора.
Тарихы һәм тасуирламаһы
Ивьев шишмәһе 1914 йылда барлыҡҡа килгән. Беренсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында Ивье ҡалаһын немецтар оккупациялаған һәм, сөсө һыу етмәгәнлектән, был урында дүрт скважина тишкән. Бер быуат үткәндән һуң бары дүртенсе шишмә генә һаман йәшәй һәм тулы көсөнә һыу менән тәьмин итә. Был урында кешеләр йорттар төҙөй. Шишмә ала үҙәгендә урынлашҡан шишмәһе Ивье ҡалаһының үҙәгендә, Дзержинский урамындағы, 5-се йорт тирәһендә урынлашҡан, төҙөк, е бар. Ивьев шишмәһе изге Архангел Михаил хөрмәтенә изгеләштерелгән.
Беларусь Республикаһы Тәбиғи ресурстарҙы һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау министрлығының 2006 йылдың 31 июлендәге 48-се ҡарары менән Ивьев шишмәһе республика әһәмиәтендәге геология тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән.
Ивьев шишмәһе сиктәре: көнсығыш яҡтан — Ивенканың уң яры, көнбайыштан — Дзержинский урамына тиклем, төньяҡ һәм көньяҡ яҡтарҙан — ҡоролған бутовый ҡоймаға тиклем, шишмәнең дөйөм майҙаны 0,6га тәшкил итә.
Ивьев шишмәһе тирәләй территория тәрбиәле, эргәһендә түбәндәге яҙыулы ҡалҡан ҡуйылған:
Республика геологик ҡомартҡыһы Ивьев шишмәһе — һыуҙың тәбиғи ағышы тәрәндәге баҫымлы һыуҙарҙың күтәрелеүе һөҙөмтәһендә тормошҡа ашырыла. Һыу сифаты Беларусь ер аҫты сөсө һыуҙары өсөн булып тора.
Ивье ҡалаһына Ивьев шишмәһен күрер һәм һыуын эсер һәм үҙҙәре менән алып китер, купелгә сумып сығыр өсөн йылдың теләһә ҡайһы ваҡытында туристар күп килә.