cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сескутов Юрий Васильевич
Биографияһы
1946 йылда Вольск индустриаль техникумын тамамлай һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген «Бөйөк Октябрь» быяла заводында механик булып башлай.
Новочеркасск рухи училищеһы
Тарих
Уның менән йәнәшә урынлашҡан бина — был өйәҙ училищеһы бинаһы. Ул йортто Дон Ғәскәре өлкәһе архитекторы К. К. Пейкор 1818 йылда ике ҡатлы, мезонинлы, ярым колонналарын портиктар менән биҙәп, таштан һалдыра. Бында Черкасск ҡалаһына өйәҙ училищеһы күсерелә (хәҙер — Старочеркасская станицаһы). Унда башлыса юғары ҡатлам балалары уҡый. Совет осоронда был йортта Новочеркасск станоктар эшләү заводы административ биналары булған.
Сескутов Юрий Васильевич
Биографияһы
1955 йылда «тау инженеры» һөнәре буйынса СССР-ҙың Төҙөлөш материалдары етештереү министрлығының Юғары инженер курсын тамамлай.
1960 йылдың 1 октябренән Башсовнархоздың промышленность төҙөлөшө материалдары идаралығы бойороғо буйынса Ю. В. Сескутов Салауат ҡалаһында төҙөлөп ятҡан техник быяла заводының директоры итеп тәғәйенләнә.
1960 йылдан 1979  йылға тиклем Салауат техник быяла заводының директоры һәм генераль директоры булып эшләй.
1980 йылдан 1999 йылдарға тиклем — Дәүләт быяла институты проект-конструктор бюроһының Башҡортостан филиалы директоры була.
Сескутовтың тәрән белеме арҡаһында Салауатта быяла заводы табаҡлы тәҙрә быялаһын, сталинитты, балаҫ-мозаика плиткаларҙы, быяла тышлау плиткаһын, арматурланған быяла, быяла пакеттар, шымартылған быяла, халыҡ ҡулланыуы тауарҙары: көҙгөләр, керамика, термос һ.б. етештереүҙе үҙләштерә.
Ю. В. Сескутов производствоға индерелгән күп уйлап табыуҙар, рационализаторлыҡ тәҡдимдәр, авторы. Уның тарафынан уйлап табыуға 34 ғариза бирелә, шуларҙың 23-нә авторлыҡ танытмаһы ала, 5 асыш индерелә, 64 рационализаторлыҡ тәҡдимдәр бирелә, шуларҙың 16-һы производствоға индерелә.
Заводта эшләү менән бер үк ваҡытта Ю. В. Сескутов әүҙем йәмәғәт эше алып бара, КПСС-тың Салауат ҡала комитеты ағзаһы, хеҙмәтсәндәр депутаттарының Салауат ҡала Советы депутаты, башҡарма комитет ағзаһы булып тора.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Производство заданиеларын үтәүҙә юғары күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн Ю. В. Сескутов 1966 йылда Ленин, 1971 йылда Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены, В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу уңайынан «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. 1971 йылда ул «БАССР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була.
1998 йылдан Ю. В. Сескутов — Салауат ҡалаһының почётлы гражданы.
Авиаторҙар паркы (Дондағы Ростов)
Тарихы
Советтар Союзы осоронда паркы биләмәһендә төрлө, шул иҫәптән спорт йүнәлешендәге саралар уҙғарыла. Ул ваҡытта бында асфальт юлдар була, улар XXI быуатҡа тиклем бик насар торошта һаҡлана. 2013 йылда парк зонаһының 1400 метр территорияһы асфальтлана, эскәмйәләр һәм сүп-сар өсөн контейнерҙар урынлаштырыла. Ял көндәрендә паркка 1000 яҡын кеше килә. Ирекмәндәр парк территорияһына емеш-еләк, йүкә, ҡайын һәм саған ағастары ултырта. Биләмәлә бәҙрәф тә, теерриторияны тулыһынса яҡтыртыу системаһы ла юҡ.
Авиаторҙар паркында «Ростов күген Һаҡлаусыларға» мемориалы ҡуйылған, 2015 йылда объектты ремонтлауға 6,5 миллион һум самаһы аҡса бүленгән. 2016 йылда районда Дондағы Ростовтың Беренсе Май районының Төҙөкләндереү идаралығы билдәләнгән эш күләмен атҡарып сығыу өсөн подрядсы һайлауға аукцион иғлан итә. Эштәр мемориал составына ингән барлыҡ объекттарҙа ла алып барыласаҡ тип күҙаллана. Стела, обелиск һәм өс-обелиск пилон ремонтланасаҡ. Элекке штукатурка алынып, стеналар гранит менән йөҙләнергә, яҡтылыҡ сығанаҡтары булдырылырға тейеш.
2016 йылдың майында Авиаторҙар паркында велопарк ойоштороу ниәте мәғлүм була. Бының өсөн парк территорияһында ғаилә ялын ойоштороу һәм спорт менән шөғөлләнеү, велосипедта йөрөү инфраструктураһын булдырыу зарур. 2017 йылда Авиаторҙар паркын реконструкциялау өсөн инвесторҙар эҙләү тураһында мәғлүмәт донъя күрә. 2017 йылдың 1 апрелендә бында экомарафон ойошторола, уның маҡсаты — территорияны сүп-сарҙан таҙартыу һәм йәш ағастар ултыртыу була.
Ҡунаева Анна Сергеевна
Ҡунаева Анна Сергеевна (9 апрель 1985 йыл) — Рәсәй биатлонсыһы, Ҡытайҙың Харбин ҡалаһында 2009 йылда үткән XXIV Бөтә донъя ҡышҡы универсиаданың өс тапҡыр чемпионы. Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры. Биатлон буйынса Рәсәйҙең йыйылма командаһы ағзаһы.
Биографияһы
Анна Сергеевна Ҡунаева 1985 йылдың 9 апрелендә Удмурт АССР-ының Глазов районы Митино ауылында тыуған.
«Нефть һәм газ предприятияһында иҡтисадсы-менеджер» һөнәре буйынса Удмурт дәүләт университетының иҡтисад факультетын тамамлаған.
Удмурт Республикаһының Ижевск ҡалаһында йәшәй һәм алған белеме буйынса эшләй.
Рәсәйҙәге стартары
2012/2013 йылдар миҙгелендә «Ижевск винтовкаһы» турнирында спринтта еңеү яулай.
Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернаты
Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге Республика гимназия-интернаты — Башҡортостандың Өфө ҡалаһындағы республика әһәмиәтендәге музыкаль гимназия-интернаты.
Тарихы
Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге Республика гимназия-интернаты дәүләт белем биреү учреждениеһы (ГОУ РГИ) 1943 йылда СССР Ҡораллы Көстәре Юғары Баш Командующийының 1943 йылдың 23 февраль бойороғо менән Совет Армияһы тынлы оркестрҙары өсөн хәрби музыкант тәрбиәләнеүселәр әҙерләү маҡсатында 3-сө балалар йорто нигеҙендә асылған.
Беренсе набор балалар йорттары тәрбиәләнеүселәренән, Ленинград һәм Смоленск өлкәләренән эвакуацияланып килгән етем балаларҙан торған.
1956 йылдан РСФСР Министрҙар Советы ҡарары менән мәктәп-интернат һигеҙ йыллыҡ булып киткән һәм 1967 йылда тәүге 8-се класын сығара.
Яйлап мәктәп урта мәктәпкә әйләнгән, малайҙар менән бергә ҡыҙҙарҙы ла ҡабул итә башлағандар. 1957 йылда мәктәп-интернатта халыҡ уйын ҡоралдары бүлеге асылған, 1958 йылда — фортепиано бүлеге, 1961 йылдан һыҙғыслы уйын ҡоралдары бүлеге эшләй башлаған.
Был уҡыу йортонда Башҡортостандың бөтә райондарынан, күрше өлкәләрҙән һәм автономиялы республикаларҙан килгән балаларға ла уҡыу мөмкинлеге асылған.
1991 йылда Башҡортостан Республикаһы халыҡ мәғарифы Министрлығы Коллегияһының 1991 йылғы 8 май ҡарары менән Өфө музыка тәрбиәләнеүселәр мәктәп-интернаты Республика музыка тәрбиәләнеүселәр мәктәп-интернат-гимназияһы итеп үҙгәртеп ҡоролған.
1999 йылдың 30 июнендәге Дәүләт аккредитацияһы Таныҡлығы нигеҙендә Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге музыка тәрбиәләнеүселәр Республика мәктәп-интернат-гимназияһы Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге Республика музыка гимназия-интернаты тип аталған.
Өфө ҡалаһы Октябрьский районы Администрацияһының 2001 йылғы 31 майҙа ҡабул ителгән 951-се Ҡарары нигеҙендә Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге музыка тәрбиәләнеүселәр Республика мәктәп-интернат-гимназияһы Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге Республика музыка гимназия-интернаты тип йөрөтөлә башланған.
Билдәле директорҙар
Хәлиуллин Риф Мәлик улы
Саньяров Фәнзил Бүләк улы
Сәйәхов Ишморат Әғзәм улы
Үткән ғүмер (йыр)
«Үткән ғүмер» (икенсе исеме — Ҡалды) — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.
Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернаты
Гимназияның профиле
Гимназияның түбәндәге музыка бүлектәре бар:
Гимназияның бәйләнештәре
Бындай уҡыу-уҡытыу (профилле) программаһы уҡыусыларға махсус урта музыка һәм юғары музыка уҡыу йорттарына уҡырға инеү мөмкинлеге булдырған урта музыка белеме биргән. Гимназия үҙе йәшәгән дәүерендә буласаҡ профессиональ педагог—музыканттарҙы әҙерләүсе база мәктәп булған. Гимназияның педагогик коллективы республиканың алдынғы юғары уҡыу йорттары: Башҡорт дәүләт университеты, Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге БДПУ, Өфө дәүләт авиация техник университеты, Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы менән хеҙмәттәшлек итә.
Үткән ғүмер (йыр)
Тарихы
Тәүге тапҡыр XX быуаттың 30-сы йылдарында С. Ғәбәши яҙып ала. Шиғри тексы «Башҡорт халыҡ ижады» китабында, ноталары менән Ғата Сөләймәнов яҙмаһында «Башҡорт халыҡ йырҙары» йыйынтығында баҫтырыла. Варианттарын Ф. Х. Камаев, А. С. Ключарев, Л. Н. Лебединский, И. В. Салтыков яҙып ала.
Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернаты
Гимназияның бәйләнештәре
Гимназия Башҡортостан мәғаирфын үҫтереү институты менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә һәм уның булып тора. Гимназия коллективы үҙенең тәжрибәһе менән республика уҡытыусылары менән йомарт бүлешә, гимназия базаһында асыҡ дәрестәр, ижади семинарҙар, фәнни-ғәмәли конференциялар ойошторола.
Гимназияның ҡаҙаныштары
Гимназия үҙенең эшмәкәрлеге барышында өс меңгә яҡын музыка белгесе әҙерләне. Күп сығарылыш уҡыусылары үҙҙәрен сәнғәткә бағышлайҙар, Рәсәйҙең консерваторияларында, юғары уҡыу йорттарында, шулай уҡ Башҡортостан Республикаһының төрлө юғары уҡыу йорттарында уҡыйҙар. Гимназия сығарылыш уҡыусылары араһынан бик күп танылған музыканттарыбыҙ бар. Шуларҙың өсәүһенең исеме «СССР-ҙың күренекле музыканттары Алфавит китабы»на индерелгән.
Үткән ғүмер (йыр)
Тарихы
«Үткән ғүмер» йырының легендаһы буйынса, ҡайны кеше кейәүенә теләгән бер атты тотоп менергә рөхсәт бирә. Әммә кейәүе толпар тыуғанын көтөргә булған. Ҡайны быға риза булған, ти.
Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернаты
Гимназияның ҡаҙаныштары
Музыка белем биреү нигеҙенә балалар музыка мәктәптәре, музыка педагогик колледждары,, программалары һалынған, региональ компонентты иҫәпкә алған яңы предметтар: башҡорт профессиональ фольклоры, башҡорт профессиональ музыкаһы программалары эшләнгән.
Музыкаль белем биреү махсус уйын ҡоралдарында индивидуаль өйрәтеүгә ҡоролған. Гимназияла һәр балаға тәбиғи һәләттәре буйынса тура килгән уйын ҡоралын һайлау аша, уларҙың сәләмәтлеген ҡайғыртыу технологияһы эшләнгән, һәр балаға ижади үҫешкә мөмкинлектәр асыла. Һәр уҡыусының индивидуаль программаһы һәм тәғәйен уҡытыусыһы бар. Гимназия-интернатта академик (уҡыу), ижади, художество-эстетик эшмәкәрлек үҫтереүгә булышлыҡ итеүсе атмосфера булдырылған. Уҡытыусылар һәләтле уҡыусылар менән етди эш алып бара, тәрбиәләнеүселәр төрлө кимәлдәге: район, ҡала, республика олимпиадаларында призлы урындар яулайҙар һәм еңеүсе булалар. Махсус дисциплиналар буйынса эшләгән педагогтарҙың уҡыусылары Халыҡ-ара, Бөтөн Рәсәй, региональ музыкаль конкурстарҙа еңәләр.
Үткән ғүмер (йыр)
Тарихы
Өлкәр ҡалҡмай, толпар тыумай, тиҙәр халыҡта. Шуға күрә лә кейәү кеше йылда Өлкәр ҡалҡҡан мәлдә йылҡы араһына барып, толпар тыуыуын көткән. Бер нисә йыл көткәндән һуң, толпар тыуа. Тағы ла бер йыл үтеп, толпар менерлек булғас, егет ҡайныһынан кәләше менән ҡайтып китергә рөхсәт һорай. Ҡайны кеше ризалыҡ бирә.
Ҡыҙ өйөрҙән иң яҡшы айғырҙы тотоп эйәрләткән, ә егет мал араһындағы иң алама, яҙғы баҡтаһын да ҡойоп бөтмәгән бер тайға йүгән кейҙереп, тирмә янына килтергән. Ҡыҙ: «Был йолҡош, алама тай менән нисек ҡайтып етмәк булаһың? Юл оҙон бит, өйөрҙән иң яҡшы айғырҙы тотоп мен», — тип илаған. Әммә егет, кәләшенең һүҙҙәренә ҡарамайынса, тайҙы эйәрләгән. Шул мәлдә тай, ер тетрәтеп һелкенеп, өҫтөндәге баҡтаһын ергә һала ла, яҡшы атҡа әйләнә.
Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернаты
Гимназияның ҡаҙаныштары
Уҡыусыларҙың ҡыҙыҡһыныуы айырым махсус уйын ҡоралы менән генә сикләнмәй, улар вокал менән шөғөлләнә, өҫтәлмә рәүештә тағы ла бер уйын ҡоралында уйнай ала. Бөтә уҡыусылар ҙа мотлаҡ рәүештә фортепианола уйнарға өйрәнә. Уҡытыусылар уҡыусыларҙы йәлеп итерлек лекция-концерттар ойоштора: «Ғәзиз Әлмөхәмәтовтың тыуыуына 110 йыл», «Антонио Вивальди һәм уның «Йыл миҙгелдәре», «Ансамбль музыкаһы», «Музыка уйын ҡоралдары».
Махсус предметтар педагогтары музыка теорияһы һәм сольфеджио (7-8 кластар) буйынса олимпиадалар ойошторалар; музыка әҙәбиәтендә — композиторҙар ижады (М. И. Глинка һ.б.) (8-10 кластар). Уҡыусылар Заһир Исмәғилев ижадына бағышланған музыка уҡыу йорттары кимәлендәге музыка теорияһы предметтары буйынса республика конкурстарында ҡатнашалар. Уҡыу йылы һуңында һәр бүлек уҡыусыларҙың һәм уҡытыусыларҙың йомғаҡлау концерттарын ойоштора. Һәләтле уҡыусыларҙы Башҡортостандың рйондарынан һәм яҡын төбәктәрҙән һайлап ҡабул итәләр (80 %). Шулай уҡ башҡа региондарҙан һәләтле балаларҙы Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайы тәҡдиме менән ҡабул итәләр.
Үткән ғүмер (йыр)
Тарихы
Шулай итеп, егет толпарына, ҡыҙ үҙе һайлап алған айғырға атланған да былар ҡайтыр юлға сыҡҡандар. Эй баралар, эй баралар икән. Бара торғас, ҡыҙҙың аты аҡ күбеккә төшкәнсе тирләп, сәсәй башлаған. Ул арала егет менән ҡыҙҙың алдында, бик алыҫта, бер ҡарасҡы уларҙың юлын ҡыйып үтергә ынтыла.
Шул саҡ егет кәләшенә: «Ана-а… алда бер ҡарасҡы беҙҙең юлды ҡыйып үтергә маташа, ул ҡарасҡы уҙған ғүмер булыр. Әгәр ул юлыбыҙҙы ҡыйып үтһә, икебеҙ ҙә үләбеҙ. Артта ҡалма, ҡыу атыңды!» — тип әйткән, ти.
Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернаты
Гимназияның тынлы оркестры
Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернатының Өлкән тынлы оркестры — Башҡортостан Республикаһының ғорурлығы. Музыкаль профилле уҡытыу нигеҙендә бөтөн уҡыусыларға ла төрлө тынлы уйын ҡоралдарында уйнау мөмкинлеге биргән тынлы оркестр бүлеге тора. 170 малай һәм ҡыҙ уйнаған дүрт тынлы оркестр — гимназияның ғорурлығы һәм визит карточкаһы. Уҡытыусы һәм дирижёр Ниғмәтйәнов Фәнзир Фәйзрахман улы етәкләгән Өлкән тынлы оркестр — Халыҡ-ара, Бөтөн рәсәй, региональ конкурстар һәм фестивалдәрҙең даими ҡатнашыусыһы. Бик күп йылдар дауамында гимназияның өлкән оркестры «Рәсәйҙең иң яҡшы тынлы оркестры» исемен раҫлай (Магнитогорск — 2005 й., Мәскәү — 2006 й., Калининград — 2007 й.).
Үткән ғүмер (йыр)
Тарихы
Ҡыҙ атын ҡыҫтап ҡыуа торғас, аты юлда сәсәп йән биргән. Хәҙер улар, икәүһе бер толпарға атланып, һаман алға баралар икән. Барған һайын уларға уҙған ғүмер ҡарасҡыһы нығыраҡ яҡынлашған, ти.
Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернаты
Гимназияның тынлы оркестры
Республикалағы Хөкүмәт, ҡалалағы Хакимиәт кимәлендәге бер сара ла гимназияның ғорурлығы — тынлы оркестрҙан, парад гусар-барабансы ҡыҙҙар төркөмөнән һәм «Ынйы» фольклор ансамбленән башҡа үтмәй.
2010 йылда Мостай Кәрим исемендәге йәштәр театры актёры Лоҡманов Илнур Флүр улы гимназия-интернатта «Ялҡын» театр түңәрәгенә нигеҙ һалды, һәм 2018 йылда был ижади берекмә «Өлгөлө коллектив» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булды.
Үткән ғүмер (йыр)
Тарихы
Юлда, толпар өҫтөндә егет менән ҡыҙ һамаҡлап, көй сығарып әйтемләп барғандар. Шул ваҡыттан алып был көй «Үткән ғүмер» тип исемләнеп киткән.
Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернаты
Гимназияның тынлы оркестры
Тынлы оркестрҙың алыштырғыһыҙ тәрбиәсеһе булып оҙаҡ йылдар Башҡортостан Республикаһы атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Ғилманов Әбүсәғүт Әхтәм улы эшләне. Оркестр — Мәскәү ҡалаһында уҙған дипломант XII Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале дипломанты, тынлы оркестрҙарҙың бөтөн рәсәй һәм республика смотр-конкурстары лауреаты, «Артек», «Орлёнок» халыҡ-ара лагерҙары, Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайы мәҙәни программалары ҡатнашыусылары. Оркестрҙың уңышлы сығыштары нигеҙендә үҙ эсенә донъя классикаһы шедеврҙарын, заман композиторҙары әҫәрҙәрен, милли музыканы индергән программа ята. Оркестрҙың бөтә сығыштары ла, йәш башҡарыусыларҙың оҫталығын күрһәткән яҡшы профессиональ кимәлдә уҙа.
Гимназияның билдәле сығарылыш уҡыусылары
Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге Республика музыка гимназия-интернаты һәм уның элгәреләре Башҡортостан Республикаһында һәм бөтөн Рәсәй биләмәләрендә уңышлы хеҙмәт иткән профессиональ музыкаль кадрҙар әҙерләп сығарҙы. Билдәле сығарылыш уҡыусылары:
Үткән ғүмер (йыр)
Тарихы
Был ике йәш йөрәктең бер толпарға атланып, уҙған ғүмер ҡарасҡыһынан юлдарын ҡыйҙырмай барыу, уларҙың тиң һәм матур йәшәүен, ғүмер юлдарын аңлата.
Йөкмәткеһе
«Үткән ғүмер» йыры тормош тураһында тәрән уйҙар менән һуғарылған, ғүмерҙең тиҙ үтеүенә үкенес белдерелә.
Һүрәтләмәһе
Йыр лирик-эпик характерҙа. Көйө мажор пентатоникаға нигеҙләнгән.
Башҡарыусылар
«Үткән ғүмер» йырын К. М. Дияров, «Мәсем таш» ҡурайсылар ансамбле башҡара.
Ҡулланыу
Йырҙы Р. Р. Йыһанов тауыш һәм фортепиано өсөн эшкәрткән.
Фәхруллина Резида Рауил ҡыҙы
Фәхруллина Резида Рауил ҡыҙы  (1 апрель 1962 йыл) — театр һәм кино актёры. 1991 йылдан Өфө «Нур» татар дәүләт театры актёры (1991), бер үк ваҡытта 2007 йылдан Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының (2003) һәм Татарстан Республикаһының (2006) халыҡ артисы.
Биографияһы
Резида Рауил ҡыҙы Фәхруллина 1962 йылдың 1 апрелендә Башҡорт АССР-ының Илеш районы Үрге Маншыр ауылында тыуған.
Ғаиләлә биш бала була. Әсәһе Альбина Мирғәли ҡыҙы колхозда эшләй. Атаһы Рауил Хәниф улы — нефтсе, пенсия йәшенә яҡыная килә — колхозға күсә, художестволы үҙешмәкәрлектә әүҙем ҡатнаша, гармунда уйнай, бейей.
1991 йылдан Өфө «Нур» татар дәүләт театрында эшләй, ә 2007 йылдан алып Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡыта.
«Көлөрһөң дә, көйөрһөң дә», «Йыр булып ҡайтырмын!», «Йәшлек мөғжизәләре» һәм башҡа театрлаштырылған тамашалар режиссеры. «Ике алыҫ-яҡын ҡыштар» кинофильмында төшә(«Башҡортостан» киностудияһы, 1996).
Спектаклдәрҙәге ролдәре
Башҡорт драма театрында: Әлиә («Майҙан тотабыҙ», Нәжиб Асанбаев; дебют, 1986), Гөлзифа («Башҡорт туйы»), Илфирә («Аманатҡа хыянат» Ф. В. Боғҙанов).
«Нур» театрында ролдәре: Джульетта («Ромео һәм Джульетта», Уильям Шекспир), Гөлсөм (Ғ. Исхаҡиҙың «Көҙ» повесы буйынса шул уҡ исемле спектакль), Зөлфиә («Үҙеңдең йөрәгеңде аяуһыҙландырма» Р. Ҡол-Дәүләт), Шәмсиғаян («Өс аршын ер», А. М. Ғиләжев), Мәҙинә («Ай булмаһа, йондоҙ бар», .Т. Миңнуллин), Дилбәр («Гүргә инер сер ине», Р. М. Кинйәбаев), Ольга (А. П. Чеховтың «Апалы-һеңлеле өсәү» пьесаһы мотивтары буйынса Л.-М. Зайлаускастың «Апалы-һеңлеле өсәү. Йылдар үткәс…» спектакле), Сәмиға («Кейәүкәй» Х. Ибраһимов) һәм башҡалар.
Резеда Рауил ҡыҙының уйнаған ролдәре характерҙы тәрән аңлау, геройының эске донъяһын, уның фажиғәле яҙмышын тулыһынса асыу менән айырыла.
Михаил Нагибин проспекты
Михаил Нагибин проспекты — Дондағы Ростов ҡалаһындағы урам. Ворошилов районы аша үтә, бер өлөшө Ворошилов районының Октябрь һәм Киров райондары менән сиге буйлап бара. Текучёв урамы менән киҫешкән ерҙә башлана, Нариманов урамы менән киҫешкәндән һуң Плиев урамын һәм Ольховский тыҡрығын киҫә. Гагарин майҙанынан һуң көньяҡтан төньяҡҡа йүнәлә, Ленин майҙанынан һуң төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай йүнәлеш ала. Проспекттың бөтә дауамында 6 хәрәкәт һыҙаты бар.
Исеме
1967 йылға тиклем Төньяҡ проспект тип аталған, унан һуң — Октябрь проспекты. 2000 йылда магистраль тағын да атамаһын алмаштыра, «Роствертолдың» элекке директоры иҫтәлегенә Михаил Нагибин проспекты булып китә.
Тарихы
Уҙған быуаттың 40-сы йылдар аҙағында-50-се йылдар башында Дондағы Ростов төньяҡ йүнәлештә йылдам үҫешә башлай. Ул ваҡытта үҫешеүсе район менән автомобиль бәйләнеше, тимер юл менән бер кимәлдә киҫешкән урыны булған Будённый проспекты буйынса башҡарыла, был ҙур ауырлыҡтар тыуҙыра. Ворошилов проспектын төньяҡ йүнәлешендә дауам итергә ҡарар ителә. Яңы трассала, Воронеж йүнәлешендәге тимер юлы менән ике кимәлдә киҫешеүҙе тәьмин иткән юл үткәргес төҙөлә. Артабан Безымянная йырынын быуыусы дамба төҙөлә, һәм 50-се йылдар башында уҡ проспектта трамвай юлы һалына, ә алты йыл үткәс троллейбус йөрөй башлай.
Транспорт
М. Нагибин проспекты Төньяҡ торлаҡ массив халҡы өсөн мөһим әһәмиәткә эйә, нәҡ ошо проспект аша ҡаланың был өлөшөнән төп пассажир ағымы үтә. Проспект буйлап күп һанда коммерция һәм муниципаль автобус маршруттары үтә (22, 33, 42, 45, 46, 47, 49, 65, 77, 78, 83, 90, 99), троллейбус № 6 һәм күп һанда маршрут таксиҙары.
Эль-Чокон
Эль-Чокон (исп. El Chocón) — гидроэлектростанция һәм Аргентинаның Лимай йылғаһы буйындағы һыуһаҡлағысы. 1973 —1975 йылдарҙа Неукен провинцияһының Конфлуэнсия департаментындағы Вилья-Эль-Чокон торама пункты янында, Лимайҙың Неукен йылғаһы менән ҡушылыуынан һәм провинцияның баш ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 80 саҡрым алыҫлыҡта төҙөлгән.
ГЭС
Эль-Чокон — Лимай йылғаһы каскадындағы дүртенсе ГЭС, Рио-Негро йылғаһының уң ҡушылдығы. Патагонияның иң ҙур ГЭС-ы булып тора, ҡеүәте 1200 МВт (200 МВт радиаль-күсәрле типтағы 6 турбина, әйләнеше минутына 88,3. Уртаса йыллыҡ етештереү күләме — 3350 ГВт*с.
Дамба таштан, туфтан, ҡомдан һәм тупраҡтан яһалған. Бейеклеге 86 м, оҙонлоғо 2500 м һәм нигеҙенең киңлеге 388 м.
Hidronor (Hidroeléctrica Norpatagónica) дәүләт компанияһы тарафынан төҙөлгән. Электр энергияһы етештереү 1973 йылда башлана, проектлау ҡеүәтенә 1978 йылда барып етә. 1993 йылда электр станцияһы хосусилаштырыла һәм Hidroeléctrica El Chocon S. A. тарафынан хеҙмәтләндерелә. Гидроэлектростанция төҙөлөшө төҙөүселәрҙең Чоконасо исемен алған ризаһыҙлығы тигән исемен ала
Һыуһаҡлағыс
Формаль рәүештә һыуһаҡлағыс Эсекьель-Рамос-Мехия (исп. Embalse Ezequiel Ramos Mejía) исемен йөрөтә, ләкин ғәҙәттә гидроэлектростанция исеме менән атала. Илдә майҙаны буйынса иң ҙуры — 825 км², күләме 20,2км³ (үле күләме — 17,8 км³), Неукен провинцияһында ла, Рио-Негро провинцияһында ла урынлашҡан. Оҙонлоғо 68 км, киңлеге 20 км, максималь тәрәнлеге 64 м, диңгеҙ кимәленән 381 бейеклектә урынлашҡан. Һуғарыу (500 мең гектар ер һуғарыу) һәм ағымдарҙы көйләү юлы менән ташҡынға ҡаршы тороу өсөн ҡулланыла.
Һыу йыйыу бассейнының майҙаны — 20 400 км².
Иҫкәрмә
<references group="" responsive="1">
Бибик Валентин Саввич
Бибик Валентин Саввич (Бібік Валентин Савич; 19 июль 1940 йыл, Харьков — 7 июль 2003 йыл, Тель-Авив) — СССР һәм  Украина композиторы һәм педагогы. Украина ССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Профессор.
Биографияһы
Валентин Саввич Бибик П. И. Котляревский исемендәге Харьков сәнғәт институтын Клебанов, Дмитрий Львович композицияһы класы буйынса тамамлаған (1966).
1966 йылдан ассистент, 1971 йылдан — өлкән уҡытыусы, 1990-1994 йылдарҙан — профессор,  П. И. Котляревский исемендәге Харььков сәнғәт институтының композиция һәм инструментовка кафедраһы мөдире.
1968 йылдан — СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. 1989—1994 йылдарҙа Украина Композиторҙар союзының Харьков өлкә ойошмаһы идараһы рәйесе.
1994 йылда Санкт-Петербургҡа күсенә, унда  профессор, Санкт-Петербург профсоюздарҙың гуманитар университетында һәм Санкт-Петербург сәнғәт академияһында музыка сәнғәте кафедраһы мөдире. 1998 йылда Израилгә китә, Тель-Авив университетында Музыка академияһында композициянан уҡыта.
Уҡыусылары араһында: Леонид Десятников, Виктор Мужчиль Александр Гугель.
Валентин Бибик музыкаһы донъяның күпселек илдәрендә уйнала, әҫәрҙәре Украина, Рәсәй, Европа илдәре, Канада, АҠШ, Израилдең күп кенә халыҡ-ара музыка фестивалдәрендә яңғырай. Валентин Бибик - халыҡ-ара композиторҙар конкурсы лауреаты, ACUM премияһы, «Йыл композиторы» (Израиль, 2001) премияһы лауреаты. 2003 йылдың 7 июлендә Тель-Авивта вафат була.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Сирота Лео Григорьевич
Сирота Лео Григорьевич (4 май 1885 йыл—25 февраль 1965 йыл) — йәһүд сығышлы СССР һәм Америка пианист-виртуозы.
Биографияһы
Лео Григорьевич Сирота 1885 йылдың 4 майында Рәсәй империяһының Подольск губернаһы Каменец-Подольский ҡалаһында тыуа. 11 йәшендә инде өлкән уҡыусыларға дәрес бирә һәм концерт турнеһына йөрөй. Киевта Григорий Ходоровскийҙа уҡый. Берлинда Сирота Европа илдәренә Сергей Кусевицкий оркестры менән концерт сәфәрен башлай. Һуңғараҡ йәш музыканттың уҡытыусыһы итеп Александр Глазунов тәғәйенләнде.
1921—1924 йылдарҙа Лео Сирота Кароль Шимановский исемендәге Львов консерваториянда мастер-кластар алып бара.
1923 йылдың 25 октябрендә Венала Лео Сиротаның һәм уның ҡатыны Августина Горенштейндың (композитор Яша Горенштейндың апаһы) ҡыҙы Беата тыуа (кейәүҙә — Беата Гордон).
Мәскәүҙәге гастролдәр ваҡытында Лео Сирота Маньчжурия хөкүмәтенән саҡырыу ала. Харбинда үҙенең сығышында шул осорҙа йәшәгән төп япон композиторы Косака Ямада була. Ул шунда уҡ пианисты Токиола сығыш яһарға саҡыра. Шулай итеп, 1928 йылда Лео Сирота Японияға беренсе тапҡыр эләгә.
1929 йылда Лео Сирота ғаиләһе менән Японияла төпләнә, унда Токио король академияһының фортепиано бүлеген етәкләй. Планлаштырылған алты ай урынына пианист Японияла 17 йыл йәшәй. 1931 йылдан Лео Сирота Токио консерваторияһында роялдә уйнарға өйрәтә башлай. Уның уҡыусылары араһында — Минор Мацуя, Такахиро Сонода, Фудзита Харуко, Алексей Абаза. Икенсе донъя һуғышы дауамында ҡыҙы Беата АҠШ-та, ә Сирота ҡатыны менән бергә Каруидзавела йәшәй.
Печенег һыуһаҡлағысы
Тасуирламаһы
Печенег һыуһаҡлағысы, нигеҙҙә, Харьков ҡалаһын сөсө һыу менән тәьмин итеү өсөн, 1936 йыл да төҙөлгән ҙур булмаған Кочеток һыуһаҡлағысы урынында төҙөлә. Печенег һыу һаҡлағысы 1958 йылдан 1962 йылға тиклем төҙөлә. 1962 йылдың авгусынан һыу һаҡлағыс яңыртыла башлай, ул яйлап 1964 йылдың яҙғы ташҡынына тиклем дауам итә. Шул ваҡыттан алып һыуһаҡлағыс күләме үҙгәрешһеҙ яҡынса 0,4 км³ тәшкил итә. Һыуһаҡлағыстың терәге Волчья йылғаһына тиклем, ҙур киңлеге — Үрге Писаревкалағы күпергә тиклем һаҡлана.
Сирота Лео Григорьевич
Биографияһы
1946 йылда ирле-ҡатынлы АҠШ-ҡа күсенә. Сирота Сент-Луиста Музыка институтына эшкә урынлаша.
Печенег һыуһаҡлағысы
Тасуирламаһы
Печенеги ауылы янында Печенег һыуһаҡлағысы быуаһы урынлашҡан. Ул исемен б. э. тиклем IX—X быуаттарҙа ошо ерҙәрҙә йәшәгән күсмә бәжәнәктәр ҡәбиләһенән алған. Һыуһаҡлағыстың уң ярында Салт ҡаласығы һәм Иҫке Салтов ҡасабаһы урынлашҡан. Һыуһаҡлағыс төҙөлөшө һөҙөмтәһендә ул Харьков халҡының ял итеү үҙәгенә әүерелгән. Печенег һыуһаҡлағысында ҡомло пляждар, пионер лагерҙары һәм ял йорттары күп. Һыуһаҡлағыс плотинаһында ҙур булмаған ГЭС булдырыу планлаштырыла.
Сирота Лео Григорьевич
Биографияһы
2008 йылдың 25 майында Киевта «Кинойылъяҙмаһы» халыҡ-ара документаль фильмдар фестивален асыу сиктәрендә «Лео Сиротаның ғаиләһе һәм XX быуат» фильмының донъя премьераһы уҙа. Уны япон кинематографистары (режиссёры Фудзивара Томита) төшөрә.
Холокост ҡорбандарына һәйкәл (Вена)
Концепцияһы һәм тарихы
Тәүҙә меморилды 1996 йылдың 9 ноябренә — Гәлсәр төндөң 58-се йыллығына тамамлау күҙаллана, әммә ҡайһы бер сәйәси һәм эстетик ҡаршылыҡтар, буласаҡ һәйкәл урынында барған археологик ҡаҙыныуҙар арҡаһында ул дүрт йылға кисектерелә. Венаның дөйөм сығымдары 160 миллион шиллинг тәшкил итә: 8 миллион — мемориалдың үҙенә, 15 — планлаштырыуға, 23 — төҙөлөш эштәрен башлауға, 40 — төҙөлөш сараларына һәм 74 — буласаҡ һәйкәл урынындағы археологик эҙләнеүҙәргә. Һөҙөмтәлә, һәйкәл 2000 йылдың 25 октябрендә — Австрияның милли байрамынан бер көн алда асыла. Тантанала Австрияның Президенты Томас Клестиль, Венаның мэры Майкл Хоупль, Венаның Израиль мәҙәни берлеге президенты (Israelitische Kultusgemeinde Wien) Ariel Muzicant, Симон Визенталь үҙе, автор Рэйчел Уайтред һәм башҡа юғары дәрәжәле кешеләр ҡатнаша.
Дизайны
Мемориал нигеҙе 10х7 метр, бейеклеге 3,8 метр булған тимер-бетон ҡоролманан ғибарәт. Тышҡы йөҙө ҡойоп эшләнгән китапхана кәштәләрендәге тиҫкәре яғы менән ҡуйылған китаптарҙы һүрәтләй. Китаптарҙың төбө эскә ҡарап тора һәм шуға күрә күренмәй — уларҙың исемдәре билдәһеҙ, ә йөкмәткеһе сер булып ҡала. Мемориалдың кәштәләре бер үк баҫманың иҫәпһеҙ-һанһыҙ күсермәләренән тора кеүек һәм бик күп йәһүд-ҡорбандарҙы аңлата. «Китапхана» ишектәренең тотҡалары юҡ.
Мемориалдағы яҙмалар
Ҡорбандар һәләк булған концентрацион лагерҙар исемлеге һәйкәлдең нигеҙенә семәрләп яҙылған: улар Аушвиц, Белеце, Берген-Бельзен, Брчко, Бухенвальд, Хелмно, Дахау, Флоссенбюрг, Грос-Розен, Гурс, Хартхайм, Избица, Ясеновац, Юнгфернхоф, Кайзервальд, Кельце, Кауно, Лагув, Лицманнштадт, Люблин, Майданек, Малый Тростинец, Маутхаузен, Минск, Миттельбау / Дора, Модлибожице, Нацвейлер, Нойенгамм, Ниско, Опатув, Ополе, Равенсбрюк, Рига, Шабац, Заксенхаузен, Саласпилс, Сан Сабба, Собибор, Штутхоф, Терезиенштадт, Травники, Треблинка, Влодава һәм Замость.
«Ктаптар»ҙың үҙендә текст булмаһа ла, бикле ишектәр алдында бетон иҙәндә немец, иврит һәм инглиз телдәрендә Холокост енәйәте һәм Австрия ҡорбандары тураһында (65 000 кеше) бәйән иткән яҙма бар.
Майҙан
Холокост мемориалы Judenplatz майҙанының тарихы менән бәйле. «Китапхана»ның квадраты 1420 йылда яндырылған синагога урыныда тора, күрше йорттоң беренсе ҡатында «Dokumentationsarchiv des österreichischen Widerstandes» архивы урынлашҡан. Унда үлтерелгән тиҫтәләгән мең Австрия йәһүдтәренең исемдәрен  белергә була. Музей-архивта даими рәүештә майҙандың һәм емерелгән синагоганың тарихына бәйле күргәҙмәләр ойошторола.
Сарсанг ГЭС-ы
Сарсанг ГЭС-ы — Тертер йылғаһы буйында урынлашҡан ГЭС. Танылмаған Таулы Ҡарабах Республикаһының административ-территориаль бүленешенә ярашлы Таулы Ҡарабах Республикаһында, Әзербайжандың административ-территориаль бүленеше ярашлы Тертер районында урынлашҡан. 1976 йылдан файҙаланыла.
ГЭС-тың ҡеүәте 50 МВт (Ҡарабахтағы иң ҙур электр станция) тәшкил итә, сәғәтенә 90-140 миллион кВт/c электр энергияһы етештерә, был Ҡарабахта электр энергияһына ағымдағы ихтыяждың 40-60 процентын тәшкил итә. Станция радиаль- күсәр гидротурбиналы, ҡеүәте 25 МВт булған ике гидроагрегат менән йыһазландырылған. Плотинаһы грунттан төҙөлгән, бейеклеге 125 м һәм оҙонлоғо 555 м, тулы күләме 560 млн м³, файҙалы күләме 500 млн м³ булған Сарcанг һыуһаҡлағысы барлыҡҡа килтерә.
Абрамович Семён Шмилович
Абрамович Семён Шмилович (20 май 1929 йыл) — совет физигы һәм химигы, техник фәндәр кандидаты (1968). СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1981). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1974).
Биографияһы
Институтты тамамлағандан һуң, Өфө ғилми-тикшеренеү институтының (УфНИИ) Өфө нефть эшкәртеү бүлегендә эшләй, 1956—1996 йылдарҙа — Өфө ғилми-тикшеренеү институты базаһында ойошторолған нефть эшкәртеү буйынса Башҡорт ғилми-тикшеренеү институтында — БашНИИНП (1958 йылдан — лаборатория мөдире, 1967—1994 йылдарҙа — бүлек мөдире) эшләй.
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе — нефттән майҙар алыу технологиялары.
Хеҙмәттәре
Яҡынса 40 фәнни хеҙмәт һәм 39 уйлап табыу авторы.
Кучер Надежда Анатольевна
Кучер Надежда Анатольевна (18 май 1983 йыл) — беларус һәм Рәсәй опера йырсыһы.
Биографияһы
Надежда Анатольевна Кучер 1983 йылдың 18 майында Минск ҡалаһында тыуған.
Репертуар
ОПЕРЫ
Коллектив хәүефһеҙлек тураһындағы договор ойошмаһы
Тарихы
1992 йылдың  15 майында Әрмәнстан, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Рәсәй, Тажикстан һәм Үзбәкстан Ташкентта коллектив хәүефһеҙлек тураһында договор төҙөшә. Әзербайжан договорға — 1993 йылдың  24 сентябрендә, Грузия — 1993 йылдың 9 сентябрендә, Белоруссия  1993 йылдың 31 декабрендә ҡул ҡуя.
Договор  1994 йылдың  20 апрелендә көсөнә инә. Договор 5  йылға төҙөлә, һәм уны оҙайтыу мөмкинлеге лә ҡарала. 1999 йылдың 2 апрелендә  Әрмәнстан, Белоруссия, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Рәсәй һәм Тажикстан президенттары договорҙың эш итеүен тағы биш йылға оҙайтыу тураһында  протоколға ҡул ҡуя,  әммә Әзербайжан, Грузия һәм Үзбәкстан  договорҙы оҙайтыуҙан баш тарта; шул уҡ йылды Үзбәкстан ГУАМ-ға ҡушыла.
2002 йылдың 14 майында Коллектив хәүефһеҙлек тураһындағы договорҙың Мәскәүҙәге сессияһында договорҙы тулы хоҡуҡлы халыҡ-ара ойошмаға  әйләндереү тураһында ҡарар ҡабул ителә, ул Коллектив хәүефһеҙлек тураһындағы  договор ойошмаһы  (ОДКБ) тигән атама ала. 2002 йылдың 7 октябрендә  Кишинёвта  ойошманың Уставы һәм Хоҡуҡи статусы тураһында килешеү ҡабул ителә, был документтар ойошма ағзаһы булған дәүләттәр тарафынан  ратификациялана һәм 2003 йылдың   18 сентябрендә көсөнә инә.
2004 йылдың 2 декабрендә БМО-ның Генераль Ассамблеяһы ОДКБ-ға БМО Генераль Ассамблеяһында күҙәтеүсе статусы биреү тураһында резолюция ҡабул итә.
2006 йылдың 16 авгусында Сочиҙа Үзбәкстандың ОДКБ-ла ағзалығы тергеҙелә.
2009 йылдың 4 февралендә Мәскәүҙә ОДКБ илдәре башлыҡтары   Оператив яуап биреү өсөн коллектив көстәр (КСОР) ойоштороу ниәтен хуплай. Ҡабул ителгән документҡа ярашлы, КСОР хәрби агрессияны кире ҡағыу, халыҡ-ара терроризм һәм экстремизм, трансмилли ойошҡан енәйәтселек, наркотрафик менән көрәштә махсус операциялар үткәреү, шулай уҡ ғәҙәттән тыш хәлдәрҙең эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн ҡулланылырға тейеш була.
2009 йылдың 3 апрелендә ОДКБ секретариаты  вәкиле  киләсәктә Ирандың ОДКБ-ла күҙәтеүсе ил статусы алыуы ихтималлығы тураһында белдерә.
2009 йылдың 14 июнендә Мәскәүҙә Дәүләттәрҙең коллектив хәүефһеҙлеге советы сессияһы үтә, уның ҡарарына ярашлы, КСОР ойошторолорға тейеш була. Әммә Белоруссия  Рәсәй менән башланған «һөт һуғышы» арҡаһында сессияла ҡатнашыуҙан баш тарта. Шуға ҡарамаҫтан,  КСОР ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул ителә, ләкин ул легитимһыҙ булып сыға: ОДКБ органдары  процедуралары ҡағиҙәләренең 14-се ҡағиҙәһе 1-се пунктына ярашлы, ағза илдең Коллектив хәүефһеҙлек советы ултырышында ҡатнашмауы был орган ҡабул иткән ҡарарҙарға  ризалығы булмауын, йәғни консенсус булмауын аңлата. Шулай итеп, 14 июндә Мәскәүҙәге саммитта ҡаралған   документтар ҡабул ителгән тип иҫәпләнә алмай. Белоруссиянан тыш, КСОР буйынса  документҡа Үзбәкстан да ҡул ҡуймай. Мәскәү  саммитында  документты ойошма ағзаһы булған ете илдең бишеһе хуплай: Рәсәй, Әрмәнстан, Ҡырғыҙстан, Ҡаҙағстан һәм Тажикстан.
2009 йылдың 2 октябрендә  мәғлүмәт агентлыҡтары   Беларусь Республикаһының Беларусь Президенты мөрәжәғәте нигеҙендә КСОР тураһындағы килешеүгә ҡушылыуы тураһында хәбәр итә. Әммә  6 октябрҙә Белоруссияның барыбер КСОР тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуймағанлығы асыҡлана. Бынан тыш, Александр Лукашенко ОДКБ-ның оператив яуап биреү көстәре күнекмәләренең  2009 йылдың 16 октябрендә Ҡаҙағстандағы Матыболаҡ полигонында үткән йомғаҡлау өлөшөн күҙәтеүҙән баш тарта.
2009 йылдың 20 октябрендә ОДКБ секретариатына  Белоруссия тарафынан ҡул ҡуйылған документтар килеп төшә.
2010 йылдың июнендә Ҡырғыҙстанда, ҡырғыҙ һәм үзбәк диаспораларының бер-береһенә ҡаршы тороуы арҡаһында ил граждандар һуғышы сигенә килеп еткәс, Именлек советтары секретарҙары комитеты (КССБ) йыйыла. КССБ  илгә хәрби ярҙам күрһәтеү маҡсатында Ҡырғыҙстанға КСОР частарын индереү мәсьәләһен хәл итергә тейеш була. Ҡырғыҙстан Президенты Роза Отунбаева ла Рәсәй Федерацияһы Президенты Дмитрий Медведевҡа ошондай үтенес менән мөрәжәғәт итә. ОДКБ иһә ОДКБ ағзаһы булған дәүләттәге хәлде көйләүҙә булышлыҡ күрһәтеүҙән баш тарта. Ул сағында  Белоруссия Президенты  Александр Лукашенко ойошманы ҡаты тәнҡитләп сыға. Шулай ҙа  ОДКБ Ҡырғыҙстанға ярҙамлаша: тәртипһеҙлектәрҙе ойоштороусыларҙы эҙләүҙе,  террористик төркөмдәр эшмәкәрлеген туҡтатыу буйынса хеҙмәттәшлекте, илдең көньяғында наркомафия менән көрәште, ундағы бөтә мәғлүмәт сығанаҡтарын контролгә алыуҙы ойоштора. Ҡайһы бер эксперттар фекеренсә,  Ҡырғыҙстанға КСОР көстәрен индермәйенсә ОДКБ дөрөҫ эшләгән, юғиһә илдәге милләт-ара хәл тағы ла нығыраҡ киҫкенләшер ине.
2012 йылдың 28 июнендә Ташкент ОДКБ-ға Үзбәкстандың ағзалығын туҡтатып тороу тураһында нота ебәрә (шул уҡ йылдың 19 декабрендә ағзалыҡ рәсми туҡтатыла).
Маҡсаты һәм бурысы
ОДКБ-ның бурыстары даирәһенә договорҙа ҡатнашҡан илдәрҙең   территориаль-иҡтисади киңлеген армиялар һәм ярҙамсы подразделениелар көсө менән тышҡы хәрби-сәйәси  агрессорҙарҙан, халыҡ-ара террорсыларҙан, шулай уҡ ҙур күләмле тәбиғәт һәләкәттәренән һаҡлау инә. Берҙәм хәрби-сәйәси берләшмә булараҡ ОДКБ  бер тапҡыр ҙа хәрби операцияларҙа ҡатнашмаған.
2005 йылдан Рәсәй үҙенең хәрби уҡыу йорттарында түләүһеҙ нигеҙҙә ОДКБ өсөн кадрҙар әҙерләй башлай. 2010 йылда   Рәсәй Федерацияһында Ҡаҙағстандан, Белоруссиянан, Әрмәнстандан, Тажикстандан, Ҡырғыҙстандан һәм Үзбәкстандан бөтәһе 2,5 мең хәрби уҡый.
ОДКБ структураһы
Ойошманың юғарғы органы —  Коллектив хәүефһеҙлек советы (СКБ). Совет составына  ағза дәүләттәрҙең башлыҡтары инә. Совет Ойошма эшмәкәрлегенең  принципиаль мәсьәләләрен ҡарай һәм уның маҡсаттарын һәм бурыстарын тормошҡа ашырыуға йүнәлтелгән ҡарарҙар сығара, шулай уҡ был ҡарарҙарҙы тормошҡа ашырыу буйынса ағза дәүләттәрҙең эшмәкәрлеген координациялай.
Сит ил эштәре министрҙары советы  (СМИД) — Ойошманың тышҡы сәйәсәт өлкәһендә ағза дәүләттәрҙең үҙ-ара эш итешеүен координациялау мәсьәләләре менән шөғөлләнеүсе консультатив һәм башҡарма органы.
Оборона министрҙары советы (СМО) — Ойошманың хәрби сәйәсәт, хәрби төҙөлөш һәм хәрби-техник хеҙмәттәшлек  өлкәһендә ағза дәүләттәрҙең үҙ-ара эш итешеүен координациялау мәсьәләләре менән шөғөлләнеүсе консультатив һәм башҡарма органы.
ОДКБ-ның Даими Советы — Ойошманың  Совет сессиялары араһында Ойошма органдары ҡабул иткән ҡарарҙарҙы тормошҡа ашырыу буйынса ағза дәүләттәрҙең үҙ-ара эш итешеүен координациялау мәсьәләләре менән шөғөлләнеүсе  органы. Даими Совет   ағза илдәр үҙҙәренең эске дәүләт  процедураларына ярашлы тәғәйенләгән Даими һәм Тулы хоҡуҡлы вәкилдәрҙән тора һәм Совет раҫлаған  Положениеға ярашлы эш итә.
Ойошманың Генераль секретары  Ойошманың юғарғы  административ  вазифалы кешеһе була һәм Ойошманың Секретариатына етәкселек итә. СКБ ҡарары менән ағза дәүләттәр граждандары араһынан тәғәйенләнә һәм Советҡа отчётлы булып тора.
ОДКБ-ның Берләшкән штабы — Ойошманың һәм ОДКБ СМО-һының даими эшләгән эшсе органы,  ОДКБ-ның хәрби йәһәттән тәҡдимдәр әҙерләү һәм ҡарарҙарҙы тормошҡа ашырыу өсөн яуаплы.
Ағза дәүләттәр
1992 йылдың 15 майында Ташкентта (Үзбәкстан)  Әрмәнстан, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Рәсәй, Тажикстан һәм Үзбәкстан башлыҡтарының Коллектив хәүефһеҙлек тураһында договорға ҡул ҡуйыуы ОДКБ-ға башланғысты һала. 1993 йылда ОДКБ-ға  Әзербайжан, Белоруссия һәм Грузия ҡушыла. Һуңынан Әзербайжан, Грузия һәм Үзбәкстан ойошманан сыға. ОДКБ ағзаһы булған  һәр дәүләт теләһә ҡайһы ваҡытта үҙ теләге менән   ОДКБ-нан сығырға хоҡуҡлы. 1994 йылда договор көсөнә ингән ваҡытта  ОДКБ-ла 9 ағза булһа, әле — 6.
Коллектив хәүефһеҙлек тураһындағы договорҙың ғәмәлдәге Уставына ярашлы, Уставты ҡабул итеү мәленә 1992 йылдың 15 майындағы Коллектив хәүефһеҙлек тураһындағы договорҙы төҙөү тураһындағы килешеүгә һәм Коллектив хәүефһеҙлек тураһындағы договорҙы оҙайтыу тураһындағы 1999 йыл 21 апрель Протоколына ҡул ҡуйған һәм уларҙы ратификациялаған дәүләттәр ойоштороусы дәүләттәр булып тора. Дәүләт  башлыҡтары советы Уставты ҡабул иткәндән һуң  бер йыл эсендә Уставта ҡаралған йөкләмәләрҙе үҙҙәренең өҫтөнә алған ойоштороусы дәүләттәр  ОДКБ-ның ағза дәүләттәре булып тора. Ағымдағы составы: Парламент ассамблеяһы эргәһендәге күҙәтеүсе дәүләттәр:
Элекке ағзалары:
Эмблемаһы
Ойошма флагында — бастиондары менән донъяның дүрт яҡтарына ҡараған  цитадель  (сағышт.  НАТО-ның 4 нурлы елдәр розаһы).
Кечекьян йорто
''' Ф. С. Кечекьян йорто''' (Кечегьян) — Дондағы Ростов ҡалаһының Азатлыҡ майҙанында урынлашҡан. XIХ быуаттың өсөнсө сирегендә Дондағы Нахичеван ҡалаһының үҙәк майҙанында төҙөлә (хәҙерге Дондағы Ростовтың Пролетар районы). Был йортто хәҙерге ваҡытта А. С. Пушкин исемендәге балалар китапханаһы биләй. Бина төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.
Тарих
Был йорт Дондағы Нахичеван ҡалаһының Бульвар майҙанында XIX быуаттың өсөнсө сирегендә төҙөлгән (баштағы адресы Бульвар майҙаны, 7-се йорт ). Уны төҙөүҙе архитектор Н. Н. Дурбах күҙәтеп барған. Документтарҙан билдәле булыуынса, 1886 йылдан алып йорт хужаһы мещан ҡатын Ольга Тарасовна Ходжаева булған. Ул 1894 йылда йортон 8 мең һум көмөш аҡсаға табип Федор (Аствацатур) Степанович Кечекьяндың ҡатыны Искуги Хачересовна Кечекьянға (ҡыҙ фамилияһы Аладжалова) һатҡан.
Кечекьяндар ғаиләһе был йортта бала-сағалары менән йәшәгән. Искуги Хачересовна Кечекьян Әрмән ҡатын-ҡыҙҙарының «Попечение» хәйриә йәмғиәтенең һәм «Нахичевань ҡалаһы Николаевский ярлыларға ярҙам хәйриә йәмғиәтенең» ағзаһы була. Уның ағаһы — рәссам М. Х. Аладжалов. Федор Степанович Кечекьян ҡала табибы була, Дондағы Нахичевань ҡала думаһы ағзаһы, Ҡала Думаһы Финанс комиссияһы ағзаһы, ҡала дауаханаһы комиссия ағзаһы,, «Нахичевань әрмән хәйриә йәмғиәтенең» ағзаһы, «Нахичевань һыуҙа ҡотҡарыу йәмғиәте» бүлеге идаралығы ағзаһы, Екатерина ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһының бағыусылыҡ советы ағзаһы, «Ҡатын-ҡыҙҙар коммерция курсы» бағыусылар ағзаһы, өсөнсө дәрәжә Изге Анна Ордены кавалеры була.
Совет власы барлыҡҡа килгәндән һуң йорт дөйөм халыҡ милкенә әйләнә. 1926 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1929 йыл) бинала А. С. Пушкин исемендәге балалар китапханаһы урынлашҡан.
Архитектура
Ике ҡатлы йортта бүлмәләр, төп һәм ихатаға ҡараған фасад буйлап, ике рәт булып урынлашҡан. Үҙәк залдың өс тәҙрәһе төп фасадҡа сыға. Залянында эш кабинеты һәм торлаҡ бүлмә булған. Башҡа торлаҡ бүлмәләр һәм китапхананың тәҙрәләре ихата яғына ҡарай. Цоколь ҡатына ихаталағы айырым ишектән инелгән. Унда табип Ф. С. Кечекьян ауырыуҙарҙы ҡабул иткән. Ихата яғынан ҙур булмаған веранда йортҡа барып тоташа.
Соболев Феликс Михайлович
Соболев Феликс Михайлович (25 июль 1931— 20 апрель 1984) —  документаль киноның СССР режиссёры, «Киев ғилми кино мәктәбен» ойоштороусыларҙың береһе һәм лидеры. УССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1970). СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1971). 1956 йылдан алып КПСС ағзаһы.
Биографияһы һәм карьераһы
Феликс Михайлович Соболев 1953 йылда актерлыҡ факультетын, 1959 йылда Карпенко-Карой исемендәге Киев дәүләт театр сәнғәте институтының режиссёрлыҡ факультетын тамамлай.
1953—1956 йылдарҙа — Николаев ҡалаһында Йәш тамашасы театры актеры.
1960 йылда — «Киевнаучфильм» киностудияһы режиссеры.
Абрамычева Нина Ивановна
Абрамычева Нина Ивановна (16 июнь 1926 йыл — 22 февраль 1948 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1941—1948 йылдарҙа Баҡалы районы «Красный пахарь» колхозы баҫыусыһы һәм звено башлығы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948, үлгәндән һуң).
Биографияһы
Нина Ивановна Абрамычева 1926 йылдың 16 июнендә Башҡорт АССР-ының Баҡалы районы Михайловка ауылында (Башҡорт АССР-ының Баҡалы районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Дияш ауылында 7 класты тамамлай.
Соболев Феликс Михайлович
Биографияһы һәм карьераһы
1973 йылдан алып — Карпенко-Карой исемендәге Киев дәүләт театр сәнғәте институтының ғилми кино оҫтаханаһының художество етәксеһе.
Абрамычева Нина Ивановна
Биографияһы
1941 йылда Баҡалы районы «Красный пахарь» колхозында эшләй башлай. 1947 йылда 10 кешенән торған звеноның звено етәксеһе булып һайлана. Уның звеноһы 8 гектар майҙанда гектарынан 30-ар центнер арыш йыйып алыуға өлгәшә.
Соболев Феликс Михайлович
Биографияһы һәм карьераһы
Феликс Соболев 1984 йылдың 20 апрелендә кинәт вафат була. Берковец зыяратында ерләнә.
Абрамычева Нина Ивановна
Биографияһы
СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың 2 апрелендәге Указы менән Н. И. Абрамычеваға, 8 гектар майҙанда гектарынан 30-ар центнер арыш йыйып алған өсөн, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә (үлгәндән һуң).
Соболев Феликс Михайлович
Ижады
«Биосфера! Час осознания» тапшырыуы режиссер ижадында яңы йүнәлеште - визуаль образ эҙләүҙе билдәләне. Ун минутлыҡ «Батырлыҡ» таҫмаһы яҡын эстетикала төшөрөлдө.
Абрамычева Нина Ивановна
Биографияһы
Нина Ивановна Абрамычев 1948 йылдың 22 февралендә ҡапыл вафат була.
Соболев Феликс Михайлович
Ижады
Артист темпераменты һәм үҙенә, ижади төркөм ағзаларына ҡарата юғары талапсан булған режиссер Феликс Соболев театр сәнғәте институтында үҙенең студенттарына ғына түгел, шул иҫәптән Александр Роднянскийға, шулай уҡ 1970-1980 йылдарҙа «Киевнаучфильм» студияһында эшләгән йәш режиссерҙарға: Анатолий Борсюкҡа, Виктор Олендерға, Иосиф Пастернакҡа, Андрей Загданскийға ла йоғонто яһаны.
1998 йылда Виктор Олендер үҙенең уҡытыусыһы тураһында 10 сериялы «Феликс Соболев. Прерванная миссия» исемле документаль фильм төшөрҙө. Фильм Украинаның 1+1 телеканалында күрһәтелде.
Оло Баҡса урамы (Дондағы Ростов)
Оло Баҡса урамы — Дондағы Ростовта үҙәк урам, ҡаланың иң матур һәм иң боронғо урамдарының береһе. Оло Баҡса урамында Ҡала йорто, Музыка театры, Чернова йорто, Үҙәк универсаль магазин кеүек ҡаланың иҫтәлекле урындары урынлашҡан. Шулай уҡ Оло Баҡса урамында ҡала, өлкә хакимиәте һәм Рәсәй Федерацияһы президентының Көньяҡ федераль округтағы тулы хоҡуҡлы вәкиле хакимиәте кеүек мөһим административ учреждениелар урынлашҡан.
Исеменең килеп сығышы
Ростовта барыһы ике Баҡса урамы була— Оло һәм Кесе Баҡса урамдары, улар бер-береһенә параллель рәүештә урынлашҡан. Оло Баҡса урамы үҙенең исемен, ҡасандыр уның территорияһында баҡса урынлашҡан булғанлыҡтан ала. Был биләмә Дондағы Ростов ҡалаһының сите була, ә үҙәк баҙарҙағы Собор майҙаны ҡаланың үҙәге булып тора. Совет заманында Оло Баҡса урамы Фридрих Энгельс урамы тип, ә Кесе Баҡса урамы Александр Суворов урамы тип үҙгәртелә, әммә XX быуаттың 90-сы йылдарында Оло Баҡсаға тарихи исеме кире ҡайтарыла, ә Кесе Баҡса урамына ҡайтарылмай. 71-се һанлы йортта урамдың элекке исеме хөрмәтенә Энгельс урамы тигән иҫтәлекле таҡта тороп ҡалған.
Транспорт
Урам ҡаланың төп транспорт артерияһы булып тора, ҡаланың үҙәген Нахичевань, Сельмаш райондары һәм Орджоникидзе, Александровка ҡасабалары менән бәйләй. Күп һанлы автобус һәм троллейбус маршруттары йөрөй. 2014 йылдың 1 авгусында урамда маршрут буйынса хәрәкәт тыйыла.
Тарихы
XIX быуат башында урамдың таҡ яғында баҡса була. Тик Никольский тыҡрығы районында ғына (хәҙер Семашко) мал һуйыу урыны, ҡарттар йорто, ат баҙары була. XIX быуат уртаһына тиклем Оло Баҡса урамы ҡала сите була — унда сүп-сар түгәләр, йыуынтыҡ һыуҙар ағыҙалар.
Тиҙҙән Оло Баҡса үҙәк урам исемен яулай. Тәүҙә Баҙар майҙаны ҡала үҙәге тип һанала, ә төп урам — Почта (һуңыраҡ Иҫке Почта, хәҙер Станиславский) урамы. Һуңғараҡ Мәскәү урамы үҙәк урам була, ул Мәскәү сауҙагәрҙәре төҙөлөшө менән бәйле шулай тип атала.