cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нәфел намаҙҙары (сөннәт)
ҠАЙҺЫ БЕР НӘФЕЛ НАМАҘҘАР
Фарыз намаҙҙарын еренә еткереп башҡарыуҙан тыш, мосолман тағы нәфел намаҙҙарын, йәғни әүүәбин, духа, тәсбих һәм тәһәжжүд намаҙҙарын да уҡыһа, бик яҡшы була, сөнки был намаҙҙарҙың сауабы бик күп.
Уларҙа ҙур дәрәжә һәм матурлыҡ бар. Бер ҡодси хәҙистә Аллаһы Тәғәләнең: — Ҡолом фарыздар ярҙамында Минең газабымдан ҡотолор, нәфел-д<гр менән Миңә яҡынайыр", — тигәнлеге хаҡында белдерелә.
Генерал-губернаторлыҡ (Германия)
Генерал-губернаторлыҡ (Generalgouvernement, Генеральна губернія, Generalne Gubernatorstwo) (1939—1945) — 1939 йылда нацистик Германия баҫып алған Польша территорияһындағы административ-территориаль берекмәһе. Польшаның ҡайһы бер төбәктәрен (Познань, Катовице, Поляк Поморьеһы) Өсөнсө рейх рейхсгау йәки ябай райондар сифатында үҙенә ҡушып ала һәм улар хатта Генерал-губернаторлыҡ составына индерелмәй.
Тарихы
Генерал-губернаторлыҡ Германия империяһы рейхсканцлеры Адольф Гитлерҙың 1939 йылдың 12 октябрендәге бойороғона ярашлы шул уҡ йылдың 26 октябрендә барлыҡҡа килә. 1940 йылдың 31 июлендә тиклем Generalgouvernement für die besetzten polnischen Gebiete («Оккупацияланған поляк өлкәләре өсөн Генерал-губернаторлыҡ») тип атала, ә аҙаҡ — Generalgouvernement.
Генерал-губернаторлыҡ дүрт округка бүленә: Краков округы, Варшава округы, Люблин округы һәм Радом округы. 1941 йылдың авгусында Генерал-губернаторлыҡ составына шулай уҡ Көнсығыш Галиция ерҙәре (бишенсе округ —Львов/Лемберг үҙәге менән бергә Галиция Дистрикты) индерелә, улар 1939—1941 йылдарҙа УССР составында булалар.
Генерал-губернаторлыҡтың баш ҡалаһы Краков була. Губернаторы — Ганс Франк (аҙаҡ Нюрнберг процесы хөкөм ҡарары буйынса язалана). Франктың урынбаҫары — Йозеф Бюлер (1948 йылда язалана).
Генерал-губернаторлыҡ территорияһында Германия ҡануниәте хөкөм итә, әммә ундағы халыҡтың күпселеге Германия граждандары статусына эйә булмай һәм күпселектә бөтә хоҡуҡтарҙан сикләнгән була. Нацистар ниндәй ҙә булһа марионетка поляк дәүләтен булдырырға тырышмай, хакимиәт тулыһынса немец була.
Халыҡ бер нисә категорияға бүленә, матди тәьмин итеү һәм гражданлыҡ хоҡуҡтар буйынса төрлө статусҡа эйә була; иң ҙур хоҡуҡҡа Германиянемецтары эйә була, улар артынан — урындағы немецтар (фольксдойче), ошо категориялы ғаиләләр ағзалары, украиндар, гурали-поляктар (уларҙы оккупанттар айырым халыҡ булараҡ иғлан итә— Goralenvolk), башҡа поляктар һәм, ниһайәт, йәһүдтәр.
Генерал-губернаторлыҡта бик күп нацистик концлагерҙары һәм үлем лагерҙары, шул иҫәптән Треблинка, Белжец, Собибор, Травники, Майданек һәм башҡалар, урынлашҡан була, унда 1942 йылдан алып йәһүдтәрҙе, шулай уҡ башҡа милләтле тотҡондарҙы, физик яҡтан юҡ итеү ойошторола. Поляктарҙың күпселеге ауыр эштәр башҡарыу өсөн Германияға сығарыла; ниндәй ҙә булһа ойошҡанлы уҡытыу йәки мәҙәни үҫешеү өсөн шарттар тыуҙырылмай. Планлы рәүештә немецләштереү ҡаралған «Ост» генераль планы әҙерләнә, ә һуңынан (СССР-ҙы еңгәндән һуң) поляктар мәжбүри рәүештә Рәсәйҙең Европа өлөшөнә һәм Себергә — һөрөлөргә; буш ҡалған территорияларҙы немец «колонистары» биләргә тейеш була.
1940—1941 йылда СССР-ҙа сығарылған карталарҙа (Германия һәм Советтар Союзы араһындағы һөжүм итмәү тураһындағы килешеүгә һәм «Дуҫлыҡ һәм сиктәре тураһында» килешеүгә ярашлы) Генерал-губернаторлыҡ «Германия дәүләт мәнфәғәттәре өлкәһе» тип исемләнә. Әлеге карталарҙа Германия дәүләт мәнфәғәттәре өлкәһе һәм Германия араһындағы сиктәр Беренсе донъя һуғышына тиклемге Германия империяһы менән Рәсәй империяһы һәм Австро-Венгрия дәүләт сиктәренә тап килә, әммә ысынбарлыҡтағы Генерал-губернаторлыҡ сиктәре менән тап килмәй.
Гитлерҙың шәхси бойороғо буйынса генерал-губернаторлыҡта поляктарҙы үлтереү ойошторола. 1940 йылдың 1 мартынан алып май аҙағына тиклем 3 мең тирәһе иң күренекле поляктар — ғалимдар, фабриканттар, йәмәғәт эшмәкәрҙәре ҡулға алына. Улар барыһы ла Пальмирҙа, Варшава тирәһендә атып үлтерелә. Гитлер әйткән: 1945 йылғы Висла-Одер стратегик һөжүм операцияһы барышында Ҡыҙыл Армия тулыһынса Генерал-губернаторлыҡ территорияһының көнбайыш өлөшөн баҫып ала. 1945 йылдың 19 ғинуарында 1-се Украин фронты ғәскәрҙәре Краков ҡалаһын яулай.
Һамар Арена
«Һамар Арена» («Йыһан Арена») — футбол стадионы, Һамарҙа (Рәсәй) 2018 йылғы футбол буйынса донъя чемпионаты өсөн махсус төҙөлгән. Футбол чемпионатынан һуң стадион Һамарҙың «Крылья Советов» клубына тапшырыла. Стадиондың архитектура үҙенсәлектәре булып уның «космос » мотивында төҙөлөүе тора — металл конструкциялы көмбәҙе тышҡы күренеше менән йыһан тематикаһын хәтерләтә (Һамар — Рәсәй космос индустрияһы үҙәктәренең береһе). Шулай тотош ҡоролманы ябып, ул көтмәгәндә түбәнгә таралып төшөүсе йондоҙ нурҙарын хәтерләтә. Шул уҡ ваҡытта көмбәҙ тулыһынса түңәрәкләнмәйенсә, ғәмәлдә юғарыға табан төбәлә.
«Һамар Арена» 2018 йылдағы донъя чемпионатында 6 матчты ҡабул итә: 4 төркөм этабы уйындарын (шул иҫәптән Рәсәй йыйылма командаһның матчын), шулай уҡ 1/8 һәм финалдың 1/4 уйынын.
Тасуирлама
Стадион Һамарҙың иң бейек нөктәһендә — Радиоүҙәк ҡасабаһы районында урынлашҡан. Стадион — ике яруслы типтағы тәбиғи газон менән ҡапланған. Футбол яланы яһалма йылытыу һәмавтоматик дымландырыу системаһы менән йыһазландырылған.
Стадион 4 ярустан тора: өҫкө һәм аҫҡы ярустарҙың трибуналары асыҡ һәм ике ярусы ябыҡ тамашасы ложаларынан (скайбокстарҙан) ғибәрәт. Уларҙың аҫтында 5 яруслы трибуналар урынлашҡан.
Эллипс формаһындағы нигеҙендә ике яруслы тамашасылар өсөн урындар ҡуйылған. Улар тулыһынса аренаның ҡыйығы аҫтында урынлашҡан. Трибуналарҙы йылытыу ҡаралған.
Стадион көмбәҙе — йыйылма конструкциялы, улар 32 консолдән тора, 21,4 метр бейеклегендәге пирамида формалы таяу-бағаналарҙа ҡуйылған. Ҡыйыҡтың дөйөм ауырлығы 13 мең тонна тәшкил итә. Ҡыйыҡтың дөйөм майҙаны 76 мең м² тәшкил итә. Стадиондың бейеклеге — 60 метр.
Стадиондың диаметры Мәскәүҙең «Лужники» стадионынан артыҡ һәм 330 метр самаһы тәшкил итә.
Футбол яланынан 44 метр бейеклектә стадион комбәҙенең металл конструкцияларында мәғлүмәт экрандары эленгән. Һәр таблоның майҙаны 172 квадрат метр тәшкил итә, үлсәме — 18-гә 9,6 метр.
Стадион территорияһы 27 гектар.
2014 йылдың ноябрендә «Һамар Арена» стадионы проекты энергияны һаҡлау һәм экология өлкәһендә халыҡ-ара «JLL» компанияһы тарафынан юғары баһа ала һәм «Good» рейтингында «BREEAM» экологик стандартының сертификатын ала.
Урынлашыуы
«Һамар Арена» стадионы Һамар ҡалаһының төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, Мәскәү шоссеһы, Ракитовский, Волжский шосселары, Ташкент һәм Демократик урамдары сиктәрендә урынлашҡан. Арена ҡаланың иң юғары нөктәһе булып ҡала.
Тимер юл вокзалына тиклем стадион араһы — 15 саҡрым, «Курумочи» аэропортына тиклем— 32 саҡрым.
Төҙөү
«Һамар Арена» стадионын төҙөү 2014 йылдың 21 июлендә башлана. Уға капсуланы Рәсәй Федерацияһы Президенты В. В. Путин һала. Стадион 2018 йылдың 21 апрелендә төҙөлөп бөтә.
Инфраструктураһы
Стадионға табан ике урам төҙөлгән: Алыҫ урамы һәм Арена 2018 урамы. Был урамда ер аҫты үткәүеле ҡаралған. Радиоүҙәк районында 9 квартал эсетәрендәге үткәүелдәр төҙөлгән.
Шулай уҡ, стадион янында автовокзал төҙөү планлаштырыла.
Радиоүҙәк территорияһында вертолет үҙәге һәм трамвай тармағы төҙөлгән.
Хәүефһеҙлек
2018 йылғы футбол буйынса донъя чемпионатында хәүефһеҙлек һаҡлау өсөн стадионда тәүлек әйләнәһенә эшләүсе 30-ҙан ашыу һаҡлау постары ойоштороу планлаштырыла, һаҡлау системалары һәм хәүеф сигнализацияһы, хәбәр итеү саралары, радиацион контроль, хәүефле тоҡаныусан шыйыҡса, шартлатҡыс матдә эҙҙәрен экспресс анализлау комплекттары, радио менән идара ителеүсе шартлатыу ҡоролмаларын блоклаусы приборҙар, бәйләнеш саралары ҡуйыу ҡаралған.
2018 йылғы донъя чемпионатынан һуң
Стадион ФГУП «Спорт-Инжиниринг» идаралығы аҫтында тора. 2018 йылдың сентябрендә спорт объектының бурысы барлыҡҡа килә. Финанслау проблемалары арҡаһында стадиондың яҡтыртыу системалары һүндерелә, шуға күрә янғын һүндереү системаларында проблемалар килеп тыуа.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
1803 йыл
1803 йыл — шәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Чайкин (Әлшәй районы)
Чайкин (Чайкино) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 163 кеше. Почта индексы — 452120, ОКАТО коды — 80202870004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Арғаяш ауыл биләмәһе
Арғаяш ауыл биләмәһе — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Арғаяш районындағы муниципаль берәмек.
Тарихы
Ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре 2004 йылдың 12 ноябрендәге 292-ЗО-се «Арғаяш муниципаль районы һәм уның составындағы ауыл биләмәләренең статусы һәм сиктәре тураһында» исемле Силәбе өлкәһе Законына ярашлы билдәләнгән.
Тәрәүих
Тәрәүих намаҙы (تراويح) — рамаҙан айының һәр көнөндә йәстү намаҙынан һуң витр намаҙынан алда ҡылына торған намаҙ.
Тәрәүих намаҙы егерме рәҡәғәттән тора. Ир-аттар һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн сөннәт ғәмәл. Был намаҙ Рамаҙан айы көндәрендә генә ҡылына. Ауырыу йәки юлсы булыу сәбәбе менән ураҙа тотмағанда ла тәрәүих намаҙын ҡылыу сөннәт.
Намаҙҙың мәсеттә йәмәғәт менән бергә ҡылыныуы сөннәт һәм сауабы күберәк тип иҫәпләнә. Өйҙә яңғыҙ йәки йәмәғәт менән дә ҡылырға мөмкин. Хәҙрәти Мөхәммәт Пәйғәмбәребеҙ түбәндәгесә бойорған:
"«Фазиләтенә ышанып һәм сауабын көтөп, Аллаһы Тәғәлә ризалығы өсөн Рамаҙан кисәләрен ғибәҙәт менән үткәргән (тәрәүих ҡылған) кешенең гонаһтары ғәфү ителер»".
Тәрәүих намаҙы йәстү намаҙынан һуң ҡылына. Йәстүнән алда ҡылыу дөрөҫ түгел. Витр намаҙы Рамаҙан айында тәрәүихтан һуң ҡылына. Тәрәүихтан алда ла ҡылырға мөмкин.
Йәстү намаҙының фарызын һәм һуңғы сөннәтен тамамлағандан һуң тәрәүих намаҙына баҫалар.
Тәрәуих намаҙаның ҡылыныуы
Рамаҙан айының һәр көнөндә йәстү намаҙынан һуң витр намаҙынан алда тәрәүих намаҙы уҡылырға тейеш. Тәрәүих намаҙы барлығы 20 рәҡәғәттән тора.
Ул икешәр рәҡәғәт итеп унға бүлеп, йәки дүртәр рәҡәғәт итеп бишкә бүлеп уҡыла.
Тәрәүих намаҙын яңғыҙ ҙа уҡырға була, ләкин йәмәғәт менән мәсеттә уҡыу сөннәт. Тәрәүих намаҙы йәмәғәт менән уҡылған ерҙә витр намаҙы ла йәмәғәт менән уҡыла.
Тәрәүих намаҙының дүрт рәҡәғәтен уҡыған һайын, шул рәҡәғәттәрҙе уҡыған ваҡыт самаһы ял итеп тороу сөннәт.
Тәрәүих намаҙы йәмәғәт менән уҡылған ерҙә витр намаҙы ла йәмәғәт менән уҡыла.
Имам барлыҡ ҡыйрәттәрҙе лә ҡысҡырып уҡыр. Тәрәүих намаҙының дүрт рәҡәғәтен уҡыған һайын, шул рәҡәғәттәрҙе уҡыған ваҡыт самаһы ял итеп тороу сөннәт.
Йәстү намаҙынан һуң, ниәтләйбеҙ; 20 рәҡәғәт тәрәүих намаҙының 4 рәҡәғәтен Аллаһ Тәғәлә ризалығы өсөн үтәргә йүнәлдем ҡибла тарафына (имам менән уҡығанда, ойоном ошо имамға, — тип әйтелә), Халисан лилләһи тәғәлә, «Аллаһу Әкбәр» — тип, ҡалғанын башҡа намаҙҙар уҡыған кеүек дауам итәбеҙ.
1-се рәҡәғәттә Сүбехәнәкә, Әлхәм, унан һуң: Сәләәмүн ғәлә Нухин фил ғәәләмиин. Иннәә кәҙәликә нәжәҙил мүхсиниин, иннәһү мин ғибәәдинәл мүъминиин, — тип уҡыйбыҙ.
3-сө рәҡәғәттә Әлхәм, унан һуң: Сәләәмүн ғәләә Мүүсәә үә Һааруун. Иннәә кәҙәликә нәжәҙил мүхсиниин. Иннәһүмәә мин ғибәәдинәл мүъминиин.
4-се рәҡәғәттә Әлхәм, унан һуң: Сәләәмүн ғәләә Ильясин. Иннәә кәҙәликә нәжәҙил мүхсиниин. Иннәһү мин ғибәдинәл мүъминиин.
Тәрәүих намаҙының һәр 4 рәҡәғәтен уҡыған һайын ошо зекер әйтелә: ''«Сүбехәәнәҙил-мүлки үәл-мәләкүүт. Сүбехәәнәҙил-ғиззәти үәл-ғәҙәмәти үәл- ҡудрәти үәл-кибрийәә, и үәл-жәбәрүүт. Сүбехәәнәл-мәликил-хәййилләҙи лә йәмүүт. Сүббүүхүн ҡүддүүсүр-раббүл-мәләәәәъикәти үәр-руух. Ләә иләәһи илләллааһу нәстәғфирул-лааһ. Нәс, әлүкәл-жәннәтә үә нәғуүҙү бикә минән-нәәр».''
Мәғәнәһе: «Ерҙәге һәм күктәге мәхлүкәткә хужа булыусы Аллаһы Тәғәләне тәнзиә ҡыламын. Ғиззәт, ҡөҙрәт үә бик ололоҡ эйәһе булыусы Аллаһы Тәғәләне тәнзиә ҡыламын. Барлыҡ ғәләмдең падишаһы һәм мәңге тере Аллаһы Тәғәләне тәнзиә ҡыламын. Ул Аллаһы тәғәлә кәмселектәрҙән аз аттыр, барса фәрештәләрҙең үә Ябраил фәрештәнең Раббыһылыр. Бер Аллаһы Тәғәләнән башҡа һис Тәңре юҡ. Беҙ ул, Аллаһы Тәғәләнән гонаһтарыбыҙҙы ярлыҡауын көтәбеҙ. Әй, Аллаһы, беҙ һинән йәннәтте һорайбыҙ. Тамуғтан һиңә һыйынабыҙ».
Тәрәүих намаҙҙары тамамланып, бишенсе тәсбих әйтелгәс, ошо доға (биссмиланан башлап) уҡылыр: ''«Аллааһүммә салли ғәләә Мүхәммәдиү үә ғәләә әәли Мүхәммәдиү үә сәллим Аллааһүммә зәййиннәә бизиинәтилиимәнии үә шәррифнәә бишәраафәтил-һидәәйәти үәл-ғирфәән. Үә әкримнәә бисыйаами шәһри Рамәдаан. Үәр-зүҡнәл-жәннәтә үәл-ғуфраан. Үә тәкәббәл миннәә тәрәәүиихәнәә йәә сүбэхәән. Үәс-тәжиб дуғааәнәә йәә хәннәән. Бифәдликә үә жүүдикә йәә мәннәән. Бирәхмәтикә йәә әрхәмәр-раахимиин».''
Мәғәнәһе: «Йә, Раббым, Мөхәммәт ғәләйһиссәләмгә һәм уның өй йәмәғәттәренә Рәхмәт үә Сәләм ҡыл. Әй, Аллаһы, иман зиннәте менән зиннәтлә, үә йәнә ғилем үә тәүфиҡ менән шәрәфәтле ит. Үә Рамаҙан айының ураҙаһы менән хөрмәтле ит, беҙгә йәннәтте һәм ярлыҡауыңды насип ит. Әй, паҡ булыусы Аллаһы, беҙҙең тәрәүихтарыбыҙҙы ҡабул ит. Әй, Рәхмәт ҡылыусы үә һорамайынса биреүсе Аллаһы, фаҙылың һәм кәрәмең менән беҙҙең доғаларыбыҙҙы ҡабул ит. Әй, камил Рәхмәт ҡылыусы Аллаһы тәғәлә, һәр нәмә Рәхмәтең менән генә булалыр».
Ошонан һуң витр вәжиб намаҙы уҡыйбыҙ.
Тәрәуих намаҙын 8 (20 урынына) рәҡәғәт уҡыһаң да дөрөҫ. Намаҙ араһында тәсбих (зекерҙәрҙе) үҙгәртергә мөмкин.
Ошо тәсбихте уҡыһаң да була: «Сүбехәәнәҙил мүлки үәл мәләкүт. Сүбехәәнәҙил ғиззәти үәл ғәҙамәти үәл ҡүдрәти үәл кибрийәә и үәл жәбәрүт. Сүбехәәнәл мәликил мәғбүдү. Сүбехәәнәл мәликил мәҡысүдү. Сүбехәәнәл мәликил мәсжүдү. Сүбехәәнәл мәликил хәййилләҙи ләә йәнәәмү үәлә йәзәәлү үәләә йәмүтү әбәдәә. Сүббүхүн, ҡүддүсүр, раббәнәә үә раббүл мәләәәәъикәти үәр-рух. Ләәәә иләәһә илләәаллаһү нәстәғфируллааһ. Нәсъәлүкәл жәннәтә үә нәғүҙү бикә минәннәәр».
Ай-Ягун
Ай-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тром-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 520 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Чернава
Кесе Чернава — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Чернава йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пантелеева Елизавета Ивановна
Пантелеева Елизавета Ивановна (5 июнь 1939 йыл) — фән ветераны, ғалим-селекционер. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1993). СССР-ҙың Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (1981).
Биографияһы
Елизавета Ивановна Пантелеева 1939 йылдың 5 июнендә Алтай крайының Контснтиновака ауылында күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1957 йылда Ельцов урта мәктәбен тамамлағандан һуң Алтай емеш-еләк тәжрибә станцияһы базаһындағы баҡсасылыҡ мәктәбендә уҡый, уны отличие менән тамамлай.
1959 йылдан М. А. Лисавенко исемендәге Себер баҡсасылығының ғилми-тикшеренеү институтында эшләй. 1959 йылдан 1963 йылға тиклем — яңы культуралар буйынса лаборант (ҡара миләш һәм һырғанаҡ). 1963 йылдан — кесе ғилми хеҙмәткәр, 1966 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр. 1980 йылдан — селекция бүлеге мөдире һәм 1994 йылдан — баш ғилми хеҙмәткәр. 2000 йылдан — М. А. Лисавенко исемендәге Себер баҡсасылығының ғилми -тикшеренеү институтында (НИИСС) баш ғилми хеҙмәткәр.
Е. И. Пантелеева емешселек өлкәһендә илдең төп ғалимдарының береһе булып тора. Ул һырғанаҡтың селекцияһы һәм сортын өйрәнеү буйынса программаның төп башҡарыусыһы. И. Е. Пантелеева тарафынан донъяла беренсе тапҡыр һырғанаҡтың эре, татлы һәм сәнскеһеҙ сорттарын булдыра, был культураның селекция һәм сортын өйрәнеү методикаһын, үрсеү һәм уны эшкәртеү технологияһын эшләй. И. Е. Пантелеева Мәскәүҙә СССР ВДНХ күргәҙмәләрендә даими ҡатнаша һәм үҙенең ҡаҙаныштары өсөн ВДНХ алтын, көмөш һәм ике бронза миҙалына лайыҡ була. Ул уңышы буйынса юғары булған, тотороҡло емеш биреүе һәм юғары биологик актив матдәләрҙең миҡдарына эйә булған 42 уникаль сорт авторы. НИИСС селекцияһының һырғанаҡ сорттары Алтай крайы ситтәрендә лә киң билдәле. Һуңғы йылдарҙа Джемовая, Алтайская, Елизавета, Августина, Чечек, Иня, Ажурная, Росинка, Сударушка, Жемчужница, Сентябринка, Клавдия һәм Эсель сорттары сығарыла, улар яйлап элекке районлаштырылған сорттарҙы алмаштыра, элекке сорттарҙан биохимик составы, дәүмәле һәм башҡа ҡиммәтле сифаттары буйынса күпкә уҙып китә. 35 сортҡа танытмалар алынған, 13 сорт буйынса патенттар яҡлай. .
Тлар
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, Чиркей гидроузеленән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ярым ай һөйәк
Ярым ай һөйәк (os lunatum, Полулунная кость) — кешеләрҙә, маймылдарҙа һәм дүрт аяҡлы хайуандарҙа; улар кешеләрҙә беләк һөйәге менән ус һөйәктәре араһындағы 8 ваҡ һөйәктең береһе.
Кесе Серга
Кесе Серга — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Узола йылғаһының һул ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Талас
Талас (Талачево) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 970 кеше. Почта индексы — 453136, ОКАТО коды — 80249828004.
И. А. Бунин һәйкәле (Воронеж)
Иван Алексеевич Бунин һәйкәле — яҙыусы, Нобель премияһы лауреаты И.А. Буниндың бронза скульптураһы, Воронеж ҡалаһында Бунин скверында Плеханов һәм Орджоникидзе урамдары киҫелешендә ҡуйылған.
Тарихы
Рәсәй Федерацияһы хөкүмәте 1990 йылда И.А. Бунинға һәйкәл төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итә. Һәйкәлдең авторы булып скульптор С. Г. Строганов исемендәге Мәскәү дәүләт художество-сәнәғәт академияһы профессоры  Александр Бурганов сығыш яһай,  ә  гранит постаментты воронеж архитекторҙары төркөмө  проектлай  (В. А. Афонин.  Н.С. Топоев һәм В. Ю. Левин). Һәйкәл «Воронеж» банкынан ҡалаға  бүләк итеп тапшырыла.
Һәйкәл 1995 йылдың 13 октябрендә Бунин исеме менән аталған Воронеж скверында уның тыуыуына 125 йыл тулыу уңайынан ҡуйыла.
Шағир Рәсәй менән хушлашыу сәғәтендә һүрәтләнгән. Шағир йығылған ағаста ултыра, уның торошо шом һәм өмөттө сағылдыра. Йәнәшәлә ағаста асылған китап ята. Буниндың аяҡтарына эт һырынған — дворянлыҡтың мәңгелеккә китеү  символы яңғыҙлыҡты сағылдыра.
2010 йылдың сентябрендә һәйкәл постаменты йүнәтелгән.
Яине-Се
Яине-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
1805 йыл
1805 йыл — шишәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Көнгәк (Сарса ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Гвинея
Гвинея йәки Гвинея Республикаһы (фр. Guinée [giˈne], République de Guinée [ʁe.py.bˈlik də giˈne]) — Дәүәләт Көнбайыш Африкалағы.
Халыҡ
Дин:
Ултырыш һөйәге
Ултырыш һөйәге (os ischii, седалищная кость) — ҡуш һөйәк. Тәндән (corpus) һәм тармаҡтан (ramus) тора. Ултырыш һөйәгенең тармағы тумһәләй һөйәгенең аҫҡы тармағы менән тоташа. Ә тән өлөшө быуын соҡороның аҫҡы  (вертлужная  впадина) фрагментын төҙөй.
Таборная (Вишера ҡушылдығы)
Таборная  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының һул ярына тамағынан 332 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шарлауыҡ өҫтөндәге йорт
«Шарлауыҡ өҫтөндәге йорт» (ингл. Fallingwater — һүҙмә-һүҙ «ағып төшә торған һыу»; икенсе исеме: ингл. Kaufmann Residence — Кауфман Резиденцияһы) — Пенсильвания штатының көньяҡ-көнбайышында Америка архитекторы Фрэнк Ллойд Райт проекты буйынса 1936—1939 йылдарҙа ҡаланан ситтә һалынған йорт. Питтсбург ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 80 километрҙа — Милл Рун (ингл. Mill Run) һәм Огайопайл (ингл. Ogyapyle) ауылдары араһындағы «Айыу шишмәһе» (ингл. Bear Run) тип аталған матур урында урынлашҡан.
Тарихы
XX быуат башында Фрэнк Ллойд Райт АҠШ-тың иң модалағы һәм уңышлы архитекторҙарының береһе була. Ул үҙенең күп кенә проекттарын тормошҡа ашырыуға өлгәшә, уларҙың күпселеге архитектура йәһәтенән шул ваҡыт өсөн яңылыҡ була. Әммә 1930 йылдарға элекке популярлығын юғалта — Фрэнк Ллойд Райттҡа ҙур заказдары биремәй тиерлек. Матди хәлен яҡшыртыр өсөн Райт үҙ өйөндә "Талиесин (ингл. Taliesin) исемле һынлы сәнғәт студияһын аса. Был студияға Питсбург ҡалаһының уңышлы эшҡыуары Эдгар Кауфмандың улы Эдгар Кауфман йөрөй башлай. Ул атаһының кәңәше буйынса архитектураны өйрәнергә ҡарар итә.
Аҡрынлап Райттың ҡыйыу архитектура идеялары кесе Эдгар Кауфманды биләп ала. Улар бергәләп өлкән Кауфманды Райттың проектлаған тотош бер ҡаланың макетын төҙөүгә аҡса бүлергә күндерерәләр. Төҙөлөш тамамланғандан һуң, макет дөйөм күҙәтеү өсөн Кауфман ғаиләһенә ҡараған универмагта урынлаштырыла. Райт Кауфмандар ғаиләһе йортонда йыш ҡунаҡҡа әүерелә һәм оҙаҡламай уларҙан ҡаланан ситтәге йорт проектын эшләүгә заказ ала. Ошо маҡсатта кауфмандар районда «Айыу шишмәһе» тип аталған матур майҙансыҡ һатып ала, ул ерҙә бейек булып ҡалҡып торған суҡаҡлы ҡая, ә эргәһендә бәләкәй шарлауыҡ була.
1934 йылдың ноябрендә Райт Кауфмандарҙың ҡаланан ситтәге йорто төҙөлөшөнә аныҡ урын билдәләү өсөн "Айыу шишмәһе"ндә була. Шарлауыҡты буласаҡ йорттоң структур өлөшө итергә ҡарар итә һәм шарлауыҡ булған урынды һайлай. Архитекторҙың ҡыйыу идеяһы тәүҙә заказсыларҙы аптырашта ҡалдыра, әммә Райт: «Мин һеҙҙең шарлауыҡ менән йәшәүегеҙҙе теләйем. Ул һеҙҙең тормошоғоҙҙоң бер өлөшө булырға тейеш», — тип, Кауфмандарҙы үҙ идеяһына, шундай йорт төҙөү мөмкинлегенә, ә иң мөһиме — уларҙың унда йәшәү өсөн уның тулы хәүефһеҙлегенә ышандыра ала.
Райт Кауфмандарҙан йортто шарлауыҡ өҫтөндәге төҙөүгә тулыһынса ризалыҡ ала һәм проект өҫтөндә ентекле эшләй башлай. Райт йорт төҙөгәндә бер генә ағас та ҡырҡылмаһын, эре таштар ҙа үҙ урынында ҡалһын, ә буласаҡ йорт тәбиғи ландшафттың бер өлөшөнә әүерелһен, тип тырыша. Ул буласаҡ төҙөлөш участкаһын ентекле тикшереүҙе Пенсильванияның «Fayette Engineering Company of Uniontown» инжиниринг компанияһына йөкмәтә. Компания ошо урындағы бөтә ағастарҙы, таштарҙы һәм башҡа тәбиғи өлөштәрҙе күрһәтеп, участканың тулы топографияһын төҙөй һәм 1935 йылдың мартында Райтҡа ошо участка буйынса бөтә ентекле фәнни тикшеренеүҙәрен тапшыра.
Проектлау һәм төҙөү
Шарлауыҡ өҫтөндәге йорттоң проектын Райт ике инженер — Мендел Гликман һәм Уильям Уэсли Питерс — менән авторҙашлыҡта әҙерләй. Быға тиклем улар Фрэнк Ллойд Райт проекты буйынса төҙөлгән «Johnson Wax Headquarters» бинаһы өсөн колонналар проектын эшләй.
Йорттоң яҡынса проекты 1935 йылдың 15 октябрендә Кауфманға раҫлау өсөн тапшырыла, шунан һуң Райт, китәсәк сығымдарҙың һуңғы сметаһын аныҡлау өсөн, төҙөлөш майҙанына тағы ла бер тапҡыр килә. Һуңғараҡ, йорт төҙөлөшө әүҙемләшкәс, Райт бында бик һирәк була, үҙенең шәкерте Роберт Мошерҙы (ингл. Robert Mosher) даими вәкил итеп тәғәйенләй.
Буласаҡ йорттоң диуарҙарын һалыу өсөн таштарҙы шул уҡ урындан сығарыу планлаштырыла, шуның өсөн 1935 йылдың декабрендә төҙөлөш урынынан алыҫ түгел — унан көнбайышҡа табан урынлашҡан иҫке таш карьеры асыла. Райт шарлауыҡ өҫтөндәге йорт өсөн төп төҙөлөш материалы итеп тимер-бетонды һайлай, тик быға тиклем ул бер ҡасан да уның менән эшләмәгән була. Райт проекттың һуңғы вариантын 1936 йылдың мартында әҙерләй. Шул уҡ йылдың апрелендә төп бинала төҙөлөш эштәре башлана. Был проектҡа ярашлы, шарлауыҡ өҫтөндә йорт төҙөлөшө нигеҙен тимер-бетон иҙән плиталары тәшкил итә, улар үҙәк массивтан төрлө кимәлдә сыға һәм төрлө яҡҡа айырыла. Шул рәүешле, был түшәмдәр шарлауыҡ өҫтөндә эленеп торған киртләстәр барлыҡҡа килтерә, тыштан ғәҙәттәгесә күренмәй һәм көслө тәьҫораттар ҡалдыра. Йорт торған ҡаяның бер өлөшө бина эсендә урынлаша һәм Райт тарафынан интерьерҙы биҙәү өсөн файҙаланыла.
Төҙөлөш башланыу менән Райт, Кауфман һәм төҙөлөш подрядсыһы араһында аңлашылмаусанлыҡтар тыуа. Кауфман, Райттың тимер-бетон менән эшләй алыуына шикләнеп, сит төҙөлөш фирмаһының инженер-консультанттарына Райт тарафынан консоль конструкцияһының ҡыйыу проектланған һыҙмаһын күрһәтә. Үҙ проектына сит инженер-консультанттарҙан һығымта алғандан һуң, Райт, Кауфманға үпкәләп, унан бөтә эскиздарын кире ҡайтарыуҙы талап итә һәм проекттан сығыуын белдерә. Райттың "ультиматум"ы Кауфманға йоғонто яһай, ул Райттың архитекторлыҡ компетенцияһына шикләнеүҙән туҡтай, ә инженер-консультанттарҙың отчеты һуңынан йорттоң таш стенаһына күмелә.
1936 йылдың июнендә Райт төҙөлөш майҙанына килә һәм күпергә таш һалыуҙы кире ҡаға. Был таш яңынан эшләнә. Аҫылмалы консоль ҡаттары өсөн Райт һәм уның командаһы монолит бетон плитаға берләштереп төрөлгән Т рәүешле матсалар файҙалана. Был конструкция бер үк ваҡытта түбәнге бүлмәләрҙең түшәмен барлыҡҡа килтерә һәм ҡыҫылыуға ҡаршы тороуҙы тәьмин итә. Төҙөлөш подрядсыһы, шулай уҡ инженер булып торған Уолтер Холл (ингл. Walter Hall) үҙенең бойондороҡһоҙ иҫәпләүҙәрен башҡара һәм беренсе ҡаттың монолит плитаһында арматура һанын арттырыу файҙаһына дәлилдәр килтерә. Райт был тәҡдимде кире ҡаға. (Иҫкәрмә. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа был тәҡдимдең авторы подрядсы үҙе булған, ул арматура күләмен үҙ аллы ике тапҡырға арттырған, тип әйтелә. Икенсе фекер буйынса, был Кауфмандың үтенесе буйынса эшләнә, ул инженер-консультанттарға Райт проектына үҙгәрештәр индерергә һәм арматура һанын ике тапҡырға арттырырға, тип мөрәжәғәт итә).
Бынан тыш, подрядчик консолде бер аҙ өҫкә йүнәлтелгән ҡалып ҡулланып бетонламай (был Райт проектында консолдең яҫылығы күсәре бөгөлөүен һәм тайпылыуын компенсациялау өсөн ҡаралған була). Һөҙөмтәлә, ҡалып алынғас, консоль һиҙелерлек бөгөлә. Арматуралар һаны рөхсәтһеҙ арттырлыуы тураһында ишеткәс, Райттың асыулана.
Кауфман ризалығы менән сит инженер-консультанттар төҙөүсенән көнбайыш киртләстәге төп таяу өрлөгө аҫтына терәү диуары ҡуйыуҙы талап итә. Төҙөлөшкә киләһе сәфәре ваҡытында Райт быны күреп ҡала, ул объекттағы даими вәкиле Роберт Мошерға уның түбәһен емергә ҡуша. Һуңыраҡ Кауфман Райтҡа быны үҙе хуплауын белдергәс, Райт уға Мошерҙың диуар менән ни эшләгәнен һәм бер ниндәй ҙә терәге булмаған тимер-бетон консолдең һынауҙы ай буйына уңышлы үткәргәнен күрһәтә.
Төҙөлөштөң хаҡы
Төп йортто һәм тәүге бюджеты 35 мең доллар булған ҡунаҡ йортон төҙөү 155 мең АҠШ доллары тора. Был сумма түбәндәгесә формалашҡан: төп йорт — 75 мең доллар, уның биҙәлеүе һәм эске йыһаздары — 22 мең, ҡунаҡ йорто, гараж һәм хеҙмәтселәр өсөн йорт — 50 мең доллар. Архитекторҙың гонорары 8 мең доллар тәшкил итә.
"Шарлауыҡ өҫтөндәге йорт"то файҙаланыу тарихы
1937 һәм 1963 йылдар араһында Кауфман ғаиләһе шарлауыҡ өҫтөндәге йортто даими рәүештә ҡала ситендәге ауыл йорто сифатында ҡуллана. Улар унда ял һәм байрам көндәрен үткәрә. 1963 йылда Кесе Эдгар Кауфман (ярҙам рәүешендә) Көнбайыш Пенсильвания консерваторияһына (ингл. Western Pennsylvania Conservancy) бүләк итә. Көнбайыш Пенсильванияны һаҡлау). 1964 йылда йорт музейға әүерелә һәм халыҡ өсөн асыҡ була. 2008 йылдың ғинуар айына ҡарата «Шарлауыҡ өҫтөндәге йорт»ҡа алты миллион самаһы кеше килгән. Пенсильвания штатының алыҫ мөйөшөндә урынлашыуына ҡарамаҫтан (Питсбургтан ике сәғәт самаһы юл), Шарлауыҡ өҫтөндәге йорт (урындағы реклама-мәғлүмәт брошюраһына ярашлы) әлеге ваҡытта йыл һайын 150 меңдән ашыу кешене ҡабул итә.
Ҡарабай (йыр)
Ҡарабай — башҡорт халыҡ йыры. Ҡыҫҡа көй.
«Ҡарабай» йырының тарихы
«Ҡарабай» башҡорт халыҡ йырын тәүләп 1934 йылда Солтан Хәсән (Солтанәхәт Хәсәнғата) улы Ғәбәши яҙып алған. Хөсәйен Фәйзулла улы Әхмәтов менән Лев Лебединскийҙың 1954 йылғы «Башҡорт халыҡ йырҙары» йыйынтығында тәүге тапҡыр баҫылып сыҡҡан (Хөсәйен Әхмәтов яҙып алған вариант). Композиторҙар Ф. Х. Камаев, А. С. Ключарёв, Л. Н. Лебединский, К. Й.Рәхимов һ. б. «Ҡарабай» йырының башҡа варианттарын яҙып алған.
«Ҡарабай» йыры тураһында
Башҡорт халыҡ йолаларын үтәгәндә ярашлы йыш башҡарылған йәнле, шаян таҡмаҡ. «Ҡарабай» бейеүе лә башҡорттар яратып башҡарған бейеүҙәрҙең береһе. Режиссер Әмир Абдразаҡов төшөргән «Туй» фильмында ҡунаҡтар ошо көйгә бейей. Ф.Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле композицияларында ла «Ҡарабай» көйө урын алған.
Башҡортостан дәүләт филармонияһының «Йәдкәр» башҡорт фольклор ансамбле оҙаҡ йылдар уны яратып башҡара. Лидия Нагаева үҙенең «Башҡорт халыҡ хореографияһы» китабында «Ҡарабай» көйөнә башҡорт халыҡ бейеүе хәрәкәттәрен теркәп ҡуйған (52-се бит). «Ҡарабай» йырын композиторҙар Хөсәйен Әхмәтов, Рөстәм Сабитов тауыш һәм фортепиано өсөн, Е. Н. Земцов,Камил Рәхимов хор өсөн эшкәрткән.
«Ҡарабай»ҙы үҙ репертуарына индергән хәҙерге заман музыкант һәм йырсылары: Заһир Зәйнетдин (Zainetdin), Әлиә Исҡужина, Ren Stark.
"Ҡарабай"темаһына С. А. Низаметдинов баян өсөн, В. Н. Клепинин фортепиано өсөн вариациялар яҙған.
Йырҙың көй структураһына периодлыҡ һәм квадратлыҡ хас.
Сығанаҡтар
Ҡарабай — Киреев Олег, джазовый ансамбль «Орлан» (Музыка: Музыка народная / Слова: Слова народные)
1807 йыл
1807 йыл — кесаҙна көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
1806 йыл
1806 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Хори-элк
Хори-элк — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы, Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аксай (Беной-ясси) йылғаһының һул ярына тамағынан 127 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, Чиркей гидроузеленән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Озера (Колпенка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бахвалов Сергей Владимирович
Сергей Владимирович Бахвалов (1898—1963) — совет математигы, педагог.
Биографияһы
1917 йылда армияға саҡырыла һәм румын фронтында артиллерия бригадаһында хеҙмәт итә. 1918 йылдың көҙөндә Мәскәү университетының физика-математика факультетына уҡырға инә, әммә 1919 йылда Ҡыҙыл армияға мобилизациялана, унда 1924 йылға тиклем хеҙмәт итә, ике йылында Көнсығыш фронтында батарея командиры була, ә 1922 йылдың көҙөнән, хәрби частары Мәскәүгә күсерелеү менән бәйле, армияла хеҙмәт иткән көйө университетта уҡыуын дауам итә.
1925 йылда, университетты тамамлап, математика һәм механика институты янындағы аспирантураға уҡырға инә. Бында С. П. Фиников етәкселеге аҫтында 1929 йылда кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. С. П. Финиковтың рецензияһынан:: Сергей Владимирович — һүҙҙең теүәл һәм тулы мәғәнәһендә ысын геометр, тере геометрик образдарҙа аныҡ фекер йөрөтөүсе геометр, уның өсөн аналитик аппарат геометрик үҙенсәлектәрҙе һәм мөнәсәбәттәрҙе асыу өсөн генә хеҙмәт итә.
1930 йылдан ғүмеренең аҙағына тиклем университеттың физика-математика (һуңынан механика-математика) факультетында эшләй, 1935 йылдан — профессор вазифаһында. 1940 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Бахвалов Мәскәү дәүләт университетының математика ғилми-тикшеренеү институты ҡарамағындағы геометр Н. А. Глаголев етәкселегендәге махсус номографик бюро эшендә әүҙем ҡатнаша. Был бюрола әҙерләнгән номограммалар Хәрби-диңгеҙ флотында, дошмандың һауа һөжүменән һаҡлаусы зенит артиллерияһы частәрендә ҡулланыла. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Бахвалов артиллерия уты менән идара итеү приборҙары теорияһын эшләй.
Бахвалов аналитик, проекцион һәм һыҙма геометрия буйынса лекциялар уҡый һәм айырыуса семинарҙар үткәрергә ярата, матур һәм ҡыҙыҡлы мәсьәләләр һәм уларҙы сығарыу ысулдарын тәҡдим итә. Уның педагогик эшмәкәрлеге хеҙмәттәштәре А. С. Пархоменко һәм И. С. Моденов менән берлектәге «Сборник задач по аналитической геометрии» (1948 — 1-се баҫмаһы, 1957 — 2-се баҫмаһы.) һәм педагогия институттары өсөн дәреслектәрҙе: «Аналитическая геометрия» (Л. И. Бабушкин һәм В. И. Иваницкая менән берлектә, 1958 — 1-се баҫмаһы) һәм «Основания геометрии» (В. И. Иваницкая менән берлектә, 1972) яҙыуҙа ла сағыла.
Бахвалов төрлө махсус семинарҙар, шул иҫәптән — Н. А. Глаголев менән берлектә — номография буйынса дөйөм Мәскәү семинары алып бара. 1953 йылда юғары геометрия һәм топология кафедраһында номография кабинеты асыла, С. В. Бахвалов уның етәксеһе була. Уның вафатынан һуң кабинет бөтөрөлә.
С. В. Бахвалов — 34 ғилми хеҙмәт һәм 7 дәреслек һәм уҡыу әсбаптары авторы; уның етәкселегендә 12 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана. Ул зенит артиллерияһы утына идара итеү приборы эшләй (ПУАЗО).
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә (1951).
Һылтанмалар
(
Некраса
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Түбәнге Новгород ГЭС-ынан Ока йылғаһының тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ай-Яорты
Ай-Яорты — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лагрн-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Mercedes-Benz
Mercedes-Benz (Мерседе́с-Бенц; немецсә әйтелеше ) — сауҙа маркаһы һәм премиум-класлы еңел автомобилдәр, йөк машиналары, автобустар һәм башҡа төр транспорт саралары етештереүсе автомобиль компанияһы, Германияның «Daimler AG» концерны составына инә.
2013 йылда был бренд 31,9 млрд долларға баһаланған, автомобиль етештереүсе компаниялар араһында икенсе урында (Toyotaнан һуң), ә донъя брендтары араһында ун беренсе урында тора.
Тарих
1926 йылда ике үҙ аллы компания: «Даймлер-Моторен-Гезелльшафт» һәм «Бенц» ҡушылып, яңы «Даймлер-Бенц» концернын ойошторо.
Benz
1886 йылда Карл Бенц бензин двигателле өс тәгәрмәсле үҙ йөрөшлө арба эшләй.
Daimler
1890 йылда Готлиб Даймлер «Даймлер-Моторен-Гезелльшафт» команияһын ойоштора. 1901 йылда Вильгельм Майбах дүрт тәгәрмәсле автомобиль эшләй. Австро-Венгрия консулы һәм «Даймлер»ҙың Франциялағы вәкиллеге башлығы Эмиль Эллинек тәҡдиме менән был автомобиль Мерседес Еллинек хөрмәтенә «Мерседес-Бенц» исемен ала.
Гамбия
2015 йылдың 12 декабрендә президент Яйя Джамме Гамбияны Ислам Республикаһы тип иғлан итә. Әммә 2017 йылдың 29 ғинуарында уны алмаштырған дәүләт башлығы Адам Барроу элекке исемен — Гамбия Республикаһын тергеҙә.
Географик урыны
Штат Көнбайыш Африкала урынлашҡан, оҙонлоғо яҡынса 400 км булған һыҙат формаһында, Гамбия йылғаһының ике яғынан һуҙылған, һыҙаттың киңлеге башлыса 24 км-ҙан 28 км-ға тиклем, тамағында — 45 км. Көнсығышта, төньяҡта һәм көньяҡта Сенегал Республикаһы менән сиктәш, сиктең дөйөм оҙонлоғо — 740 км. Көнбайышта — Атлантик океан, яр буйы һыҙаты 80 км тәшкил итә. Илдең майҙаны 11 000 км² тәшкил итә, шуларҙың 10 000 км² ҡоро ер, 1000 км² — һыу. Гамбияға шулай уҡ 4000 км² континенталь шельф һәм 10 500 км² майҙанлы 200 миль оҙонлоҡтағы яр буйы иҡтисади зона ҡарай.
Рельефы
Йылғаға ҡарата урынлашыуына ҡарап, илде өс топографик өлкәгә бүлергә мөмкин:
Ҡораллы көстәр
Гамбия армияһы 800 кешенән тора (2006 йыл, март), уларҙың күпселеге ике пехота батальонында хеҙмәт итә. Хәрби-диңгеҙ флотында 3 кәмәлә 70 кеше (2002). 2003 йылда ҡораллы көстәргә сығымдар ЭТП-ның 0,5 процентын йәки йән башына 1 АҠШ долларын тәшкил итә.
Административ бүленеше
Гамбия бер ҡала һәм 5 округҡа бүленгән (Division) (йәйәләрҙә административ үҙәктәр) :
Улар, үҙ сиратында, 37 районға бүленә, шуларҙың береһе, Төньяҡ Комбо (Комбо Сент Мэри), Ҙур Банжул агломерацияһына инә.
Демография
Илдең халҡы — 2 173 999 кеше (2020 йыл), шуларҙың 99 процентын африкандар тәшкил итә, шул иҫәптән: 42 % — мандинка, 18 % — фулани, 16 % — вулоф, 10 % — диола, 9 % — сонинке; шулай уҡ илдә аку креолдары йәшәй.
Бер км²-ға халыҡ тығыҙлығы 192,4 кеше тәшкил итә. Ҡалаларҙа ил халҡының 62,6 % йәшәй (2020).
Енси яҡтан ҡатын-ҡыҙҙар ирҙәрҙән (51 %) (49 %) (2020 йыл) күберәк. Халыҡтың 35,96 проценты 14 йәшкә тиклемгеләр; 20,09 % — 15 йәштән 24 йәшкә тиклем; 35,85 % — 25 йәштән 54 йәшкә тиклем; 2020 йылда халыҡ һаны 4,4 % 55 йәштән 64 йәшкә тиклем, ә 65 йәштән өлкәнерәк 3,69 % менән таралған. Уртаса ғүмер оҙайлығы (2020): 63,5 йәш (ир-егеттәр); 68,3 йыл (ҡатын-ҡыҙҙар).
Йыл һайын илгә Сенегалдан, Малиҙан һәм Гвинеянан 20 000-дән 30 000-гә тиклем мигрант килә, улар башлыса арахис уңышы йыйыуҙа эшләй. Дәүләт сигенең насар билдәләнеүе һәм күп урындарҙа һаҡланмауы арҡаһында Гамбия халҡы ла илдән еңел генә сығып китә ала. 2000 йылда илдә 185 000 мигрант, шул иҫәптән 12 000 ҡасаҡ йәшәй.
Дине
Халыҡтың 95,7 % ислам дине (башлыса сөнниҙәр) тота, ә ҡалғандары: христиан — 4,2 %, традицион инаныуҙар 0,2 % (анимализм, фетишизм, ата-бабалар культы, тәбиғәт көстәре һ.б.) диндәрен тота. (2013) . Ислам дине XII—XIII быуаттарҙа, ә христианлыҡ XIX быуаттың икенсе яртыһынан тарала башлай, әммә католик сиркәүҙәре Гамбияла XV быуат аҙағында — XVII быуат уртаһында уҡ була. Бахаи динен тотоусылар ҙа бар.
Әҙәбиәт
Гамбияла яҙма әҙәбиәт 1920-се йылдар аҙағында, инглиздәр илдә гәзит сығара башлағас, үҫешә башлай. Әммә ун һигеҙенсе быуатҡа ҡараған әҙәби әҫәрҙәр бар: сенегамбия сығышлы Филлис Уитли 7-8 йәшендә Яңы Англияла ҡоллоҡҡа һатыла. Ил бойондороҡһоҙлоҡ алғанға тиклем әҙәбиәттә Гамбия авторҙарының әҫәрҙәре булмай. Баҫылып сыҡҡан беренсе роман («Второй раунд», англ. The Second Round) 1965 йылда Ленри Петерс тарафынан баҫтырыла.
Һынлы сәнғәт
Киндер йәки литография менән эшләүсе гамбия рәссамдары араһында иң билдәлеләре: Момоду Сисэ, Бабукарр Эту Ндоу, Ньогу Турэ, Малик Сисэ, Эдриса Джобе. Был рәссамдар бер нисә сәнғәт галереяһына нигеҙ һалған: Кьюр (Бакау ҡалаһы, Момоду Сисэ нигеҙ һала), Туджеренг галереяһы (Көньяҡ Комбо округы, Бабукарр Эту Ндоу нигеҙ һалған) һәм башҡалар.
Байрамдар
Йыл һайын төрлө дини байрамдар үткәрелә, уларҙың даталары йылдан-йыл үҙгәреп тора: Хиджра (Исламда яңы йылы), Пәйғәмбәрҙең тыуған көнө, Сағыу дүшәмбе, Коритех (Рамаҙан айы аҙағы) һәм Табаска (ҡорбан байрамы).
Мәғариф
Башланғыс мәктәптәрҙә белем алыу бушлай, әммә мотлаҡ түгел һәм 6 йыл дауам итә. Урта мәктәптәр ике этаптан тора, уларҙың һәр береһенә 3 йыл уҡый уҡыйҙар. 1996 йыл мәғлүмәттәре буйынса, башланғыс мәктәптәрҙә балаларҙың 70 проценты һәм тейешле йәштәге балаларҙың 23 проценты урта мәктәптә уҡый. 1996 йылда мәғарифҡа сығымдар ил хөкүмәтенең бөтә сығымдарынан 21,2 %, 1999 йылда — ЭТП-ның 4,8 процентын тәшкил итә. Халыҡтың грамоталылығы (15 йәштән юғарыраҡ) 2003 йылда 40,1 % тәшкил иткән (ир-егеттәр — 47,4 %, ҡатын-ҡыҙҙар — 33,1 %).
Гамбияла юғары белем биреүсе юғары уҡыу йорттары:
Илдә шулай уҡ Гамбия техник уҡытыу институты (GTTI) (ул механика, электр, төҙөлөш һәм мәғлүмәт технологиялары өлкәһендә инженерҙар әҙерләү буйынса ике йыллыҡ курстар тәҡдим итә) һәм илдең Президенты ҡарамағындағы идара итеүҙе үҫтереү институты (ул етәкселәрҙе камиллаштырыу курстарын тәьмин итә һәм бер үк ваҡытта уҡытыу, ғилми-тикшеренеү һәм консультатив орган функцияларын үтәй) эшләй.
¹ мәғлүмәттәр 1998—1999 йылдарға. ² Гамбия университеты һәм Гамбия колледжы өсөн 2004 йыл мәғлүмәттәре
Киң мәғлүмәт саралары
Телевидение:
Радиостанциялар:
Интернет-баҫмалар:
Замандаш гәзите
«Замандаш» — ижтимағи‑сәйәси гәзит. «Урал» башҡорт халыҡ үҙәгенең баҫмаһы.
Мәғлүмәт
1990—92 йылдарҙа Өфөлә, Мәсетле районы Оло Ыҡтамаҡ ауылында һәм Салауат районы Малаяҙ ауылында айына 2 тапҡыр башҡорт һәм урыҫ («Современник»; айырым материалдары) телдәрендә сыҡҡан. Гәзиттә «Урал» башҡорт халыҡ үҙәгенең 1989—90 йылдарҙағы съездар резолюциялары һәм ҡарарҙары, тарихи һәм архив материалдары баҫылған, башҡорт халҡының хәҙерге хәле һәм үҫеше яҡтыртылған.
Акакий Церетели
Акакий Церетели (აკაკი წერეთელი; 9 июнь 1840 йыл — 26 ғинуар 1915 йыл) — күренекле грузин шағиры, яҙыусы. Грузиялағы милли-азатлыҡ хәрәкәтенең идея юлбашсыһы, мәғрифәтсе-аҡыл эйәһе һәм милләт юғарылығына күтәрелгән шәхес.
Биографияһы
Ака́кий Росто́мович Церете́ли Имеретиҙа (хәҙерге Грузияның Сачхер районы) Схвитори ауылында 1840 йылдың 9 июнендә атаҡлы Церетели грузин кенәз фамилиялы ғаиләлә тыуған.
Атаһы — кенәз Ростом Церетели. Боронғо йолаға ярашлы, Акакий алты йәшкә тиклем Савана ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тәрбиәләнгән; бындай шарттар уның ижадына йоғонто яһаған һәм уның крәҫтиән тормошон яҡшы белеүенә килтергән. Һуңғараҡ ул ғорурлыҡ менән: «Әгәр миндә яҡшылыҡ һәм мәрхәмәтлек бар икән, бының менән мин башлыса ауылда, крәҫтиән балалары менән бергә үҫеүемә бурыслымын» тип хәтерләгән.
1850 йылда Акакий Церетели Кутаиси гимназияһында уҡыған. Залимлыҡ (деспотизм) хөкөм һөргән училищенан, ул аттестат урынына иҙеүселәргә ҡарата тәрән нәфрәт һәм йәберләнгәндәргә ҡайнар һөйөү алып сыҡҡан. 1859—1862 йылдарҙа Церетели Петербург университеты көнсығыш телдәре факультетының ирекле тыңлаусыһы булған. Акакий Церетелиҙың университетта уҡыған йылдарындағы йәшлек патриотик мауығыуҙары тирә-йүнгә рәхимле (гуманистик), туған илен һөйөү (патриотик) мөнәсәбәтенә әүерелгән. Студент йылдарында уҡ либераль патриотизм һәм батша ҡоролошона ҡаршы көрәшә башлаған ул. Ҡатламдар айырымлығынан азат, идеаль, «кешелекле кеше» бөйөк шағир һәм аҡыл эйәһенең 60 йылға яҡын эшмәкәрлеге дәүерендәге иң изге хыялы булған.
1862 йылда, Петербургтан тыуған иленә әйләнеп ҡайтҡас, Акакий Церетели формаль рәүештә ошо дәүерҙә барлыҡҡа килгән бер төркөмгә лә ҡушылмаған. Ул профессиональ яҙыусы булған һәм ғүмеренең ахырына саҡлы батша ҡоролошона ҡаршы көрәшкән. 1870-се йылдарға тиклем Церетели «Цискари» журналында үҙенсәлекле милли программаны яҡлауын дауам иткән, артабан сотрудничал в газетах «Дроэба» һәм «Тифлис хәбәрсеһе» гәзиттәрендә, был баҫмаларҙа етәкселек иткән радикал-демократтар фекере менән ризалашып бармаған, шулай ҙа хеҙмәттәшлек иткән. 1880-се йылдарҙа гуманистик («Иверия») һәм халыҡсылыҡ (народнической) («Шрома» — «Хеҙмәт» һәм «Имеди» — «Өмөт») прессаһы биттәрендә мәғрифәтселек юлы менән «түбән ҡатламды» милли һәм ижтимағи азат итеү өсөн көрәшен дауам иткән. 1890-сы йылдарҙа Акакий Церетели радикаль-демократик «Квали» («Бураҙна») гәзитендә интеллигент етәкселәрҙең ябай халыҡтан айырылыуын тәнҡитләгән, ә бөтөн милләттең, айырым алғанда "түбән ҡатлам"дың, социал-демократтарҙың һәм социал-федералистарҙың революцион эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә батшалыҡты ҡолатып азатлыҡ яулауына өмөт иткән. Күп тиҫтә йылдар дауамында ул арымай-талмай грузин прессаһын, театрын, бөтөн грузин мәҙәниәтен тергеҙеү маҡсатында көрәш алып барған.
Бөйөк грузин мәғрифәтсеһе Акакий Церетели эҙмә-эҙлекле һәм ғүмеренең ахырына саҡлы батшалыҡ һәм крепостной ҡоролошҡа (крәҫтиәндәрҙе иҙеүгә) ҡаршы көрәшкән. Грузияла 1864 йылда крәҫтиәндәрҙе иреккә сығарыуҙы ул һоҡланып ҡаршылаған, ләкин крепостной хоҡуҡҡа ҡаршы тороусы, крәҫтиәндәрҙе яҡлаусы Церетели батша реформаһынан ҡәнәғәт булмаған; реформаны ул «формаһы менән генә яҡшы, ә йөкмәткеһе буйынса — яраҡһыҙ» тип атаған. «Крепостной бойондороҡлолоҡ ҡоланы, — тип яҙған Акакий Церетели, — ''ләкин кәрәк булғанса түгел. Алпауыттар крепостной йәндәргә малға эйә булған кеүек хужа түгел инде, ләкин крәҫтиәндәр барыбер ерһеҙ ҡалды''». Ул крепостнойлыҡ ҡалдыҡтарын тулыһынса юҡ итеү һәм крәҫтиәндәрҙең ғәмәлдә азат булыуы яҡлы. Крәҫтиән реформаһы тейешенсә тормошҡа ашмауына ҡарамаҫтан, «юғары ҡатламдың ерҙәре аҡрынлап хеҙмәтсәндәр ҡулына күсә башлауын» ул «күңелгә ятышлы хәл» тип иҫәпләгән.
Акакий Церетелиҙың әҙәби әҫәрҙәре идеялылыҡ һәм халыҡсанлыҡтың классик үрнәге һанала. Уның «Эшселәр йыры», «Имерети бишек йыры», «Хәнйәр», «Теләк», «Цицинатела», «Сулико», «Таң», «Чонгури», «Тарнике Эристави», «Натэла», «Бөйөк Баграт», «Тәрбиәсе», «Кескәй Кахи», «Баши-Ачук» һ.б. әҫәрҙәре грузин халҡында патриотик идеалдар тәрбиәләне һәм раҫланы.