cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Александр Дубчек
Дубчек яңы дәүерҙә
Партияның һәм илдең абруйлы лидеры үлгәндән һуң ҡайһы бер сәйәсмәндәр, Александр Дубчекты илдең сәйәси аренаһынан алып ташлау өсөн был автоһәләкәт махсус ойошторолған, тигән фекерҙәрен дә белдерә.
Был эш оҙаҡ йылдар дауамында тикшерелә. 2000 йылда енәйәт эше ябыла һәм Словакияның Эске эштәр министрлығы Дубчектың үлеме заговор һөҙөмтәһе, тип белдерә. Тикшереүҙәр Дубчек ултырған автомобиль насар һауа торошо шарттарында трассала рәхсәт ителмәгән юғары тиҙлек менән барғанын асыҡлай. Тиҙлекте арттарған өсөн осраҡлы рәүештә иҫән ҡалған шофер 12 айға төрмәгә ултыртыла.
Әфәнде
Әфәнде (أفندي; efendi; әфәнде; эфенди) — әфәнде, хаким, яңы грек телендәге αφέντης — хаким, начальник (һүҙҙең баштағы мәғәнәһе — αφέντες — судта үҙ-үҙен яҡлай алған кеше). XV—XX быуаттарҙа — Ғосман империяһында һәм көнсығыштың ҡайһы бер илдәрендә титул һәм офицер званиеһы.
Тарихы
Башта, «әфәнде» формаһы шулай уҡ солтанға, уға тиклем юғары заттарға ихтирамлы мөрәжәғәт итеп ҡулланыла, был мәғәнәлә «селәби» терминын алыштыра. XIX быуаттан башлап, солтандар ғаиләһе ағзаларына, рухани хакимдарға, түрәләргә шулай мөрәжәғәт итәләр — тик «әфәнде» һүҙе исемдән һуң ҡуйыла башлай (мәҫәлән, Әнүәр әфәнде).
«Әфәнде» формаһы шулай уҡ ҡатын-ҡыҙҙарға мөрәжәғәт иткәндә — «ханым әфәнде» йәки ир-егеттәргә — «бей-әфәнде» тип, ҡайһы берҙә сит ил кешеләренә һәм мосолман булмағандарға мөрәжәғәт иткәндә лә ҡулланылған. Ғосман империяһында, грамотаһыҙ граждандарҙан (аға) айырмалы рәүештә, бөтә грамоталы граждандар ҙа шулай уҡ әфәнде тип иҫәпләнгән.
Ғосман империяһының хәрби иерархияһында әфәнде хәрби званиеһы яҡынса европаса лейтенант званиеһына тап килә. Артабан «аға», «бей» һәм "паша "званиелары килә. Әфәнде хәрби званиеһы Төркиә хөкүмәте указы менән 1934 йылдың 29 ноябрендә, ә Мысырҙа — 1953 йылда бөтөрөлә. Әфәнде званиеһын 1918 йылға тиклем шулай уҡ Германия Көнсығыш Африкаһында колониаль ғәскәрҙәрҙең ерле офицерҙары йөрөткән.
Хәҙерге заманда ҡайһы берҙ тәриҡәт суфый дәрүиштәре шәйехтәргә ҡарата әфәнде титулын файҙалана.
Төньяҡ Кавказ һәм Босния халыҡтарында (мәҫәлән, Рәсәйҙә мосолмандар араһында ҡабул ителгән «хәҙрәт» мөрәжәғәте исемдән һуң ҡуйылған кеүек үк) мулланы шулай тип атайҙар.
Хәҙерге Төркиәлә — инглиз телендәге «сэр» тигән әҙәпле мөрәжәғәткә оҡшаш һүҙ.
Әрмәнстан-әсә (монумент)
Әрмәнстан-әсә (Մայր Հայաստան) — Советтар Союзының Бөйөк Ватан һуғышында еңеүе хөрмәтенә Ереванда ҡуйылған монумент. Бейеклеге — 54 м, шул иҫәптән статуяның бейеклеге — 22 м. Ахтанак (Еңеү) паркында ҡуйылған, ҡала үҙгенән бейегерәк булып күренеп тора. Пьедестал (1950, архитекторы — Рафаел Исраелян) граниттан эшләнгән, милли орнамент мотивтары ҡулланылған — таш һырланған. Башта уға Сталин (скульпторы — Сергей Меркуров) урынлаштырылып, 1962 йылда һүтеп алына. «Әрмәнстан-әсә» (1967, скульпторы — Ара Арутюнян) статуяһы еҙҙән сүкеп яһала һәм Тыуған илдең ҡеүәтен, бөйөкләгән символлаштыра. Ҡылысты ҡынына һалған әсә образын кәүҙәләндерә. Уның аяҡ аҫтында ҡалҡан ята. Скульптура ҡул формаларының стилләштерелеүе, ҡәтғи кейем менән ҡылыҡһырлана.
Һөйкәл нигеҙендә Оборона министрлығының музейы урынлашҡан, унда Бөйөк Ватан һуғышы һәм Ҡарабах низағы ваҡытындағы экспонаттар ҡуйылған: шәхси әйберҙәр, ҡорал, документтар һәм геройҙың портреттары. Пьедесталдың тирә-яғына шул ваҡыттағы ҡорал өлгөләре урынлаштырылған.
Хенихен
Хенихен (Hahnichen) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1397 кеше йәшәй. Майҙаны — 49,6 км2. Диңгеҙ кимәленән 152 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2923 һәм автомобиль коды NOL.
Оло Арыҫланғол
Оло Арыҫланғол (Большеарслангулово) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 136 кеше. Почта индексы — 453814, ОКАТО коды — 80255805002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауыл тарихы
1795 йылғы ревизия мәғлүмәттәрендә Оло Арыҫланғол ауылында 33 йорт булған һәм 200 кеше йәшәгән. 1816 йылда ауылда 28 йорт һәм 136 кеше иҫәпләнгән. 1816 йылда ауылда ауыл» начальнигы Ильяс Арыҫланғол улы Күскилдин (1766-1851), уның улдары: 1796 йылғы Ҡаҙбулат (1859 йылдан зауряд-хорунжий), Йәнбулат, Ғәбделғәлләм,  1818 йылғы Әхмәтйән (1859 йылдан алып урядник), Дауыт, Муса һәм Ғайса; 1771 йылғы Мөхәмәт Арыҫланғол улы Күскилдин  (ҡатыны Һағынбикә), уның улдары:1793 йылғы Аҡбулат Арыҫланғолов,  Аллаяр, Искәндәр, ҡыҙы Мәрзиә; Сәфәр Байбулатов;сотник Кайсар Канбулатов; Мәсәғүт Мурзин; Сәйфулла Ураҙғолов;указлы мулла Вәлит Теләғол улы Сурин (1769 йылғы);мәзин Хәйбулла Ниязғолов; Абдрахман Күскилдин,уның улы зауряд - сотник Йәғәфәр; Рәхмәтулла Аралбаев;1729 йылғы Теләғол Сурович, уның улдары:1771 йылғы  Хәлит, (Хәлиттең улдары: Бикйән, Мөхәмәтйән, Сәлимйән), Ласын, Ҡарабулат; Мәүли Арыҫланғолов, уның улы: Сәйфитдин (Сәфитдиндең улы Көнфиә).
Арыҫланғол ауылы халҡы тағы бер нисә яңы ауылға нигеҙ һалған. 1854 йылда Арыҫланғолдан 8 ғаилә Ишбирҙе ауылына күсеп китә. Улар араһында Ғәбделкәрим, Мөхәмәткәрим, Ғәбделмөмин Байбулатовтар; Үзбәк Ишкинин; Дәүләтҡол Күскилдин. 1854 йылда Арыҫланғол ауылында 334 кеше йәшәгән. 1859 йылда ауылда 41 ихата һәм 556 кеше иҫәпләнгән.
«Списки населенных мест. Оренбургская губерния. 1866.» тигән китапта ошондай яҙыу бар: «Орский уезд, 2-й стан, № 735 дер. Араслангулова (Назаргулова), башк., расположена у р. Сакмара, между правой стороной старо-линейного тракта и левой почтового тракта из г. Орска в г. Верхнеуральск. Расстояние от уездного города 114 верст, от становой квартиры 78 верст, число дворов 50, число жителей: муж. 256, жен. 274. В деревне действовала мечеть.»
1917 йылда ауылда 140 йорт һәм 682 кеше иҫәпләнгән, 1940 йылда 92 йорт һәм 196 кеше, 1989 йылда - 182 кеше.
19 быуат аҙағында Бәләкәй Арыҫланғол ауылы айырылып сыға. Тәүге күсеп сығыусылар: Хәсән Теләүғолов; Баймамат Сурин; Динислам Ласынов; Садиҡ Күскилдин. Һуңыраҡ башҡа кешеләр ҙә яңы ауылға күсенә башлаған. Күсеп китеү сәбәбе булып сәсеү һәм сабынлыҡ ерҙәренең яҡын булыуы тора.
1917 йылда яңы Бәләкәй Арыҫланғол ауылында 54 йорт һәм 277 кеше иҫәпләнгән, 1940 йылда - 70 йорт һәм 398 кеше, 1989 йылда - 90 йорт һәм 505 кеше йәшәгән.
Подречка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Сюрол
Сюрол — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Коса йылғаһының уң ярына тамағынан 143 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Янда (Вочь ҡушылдығы)
Янда  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воча йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Парнока-Ю
Парнока-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лемва йылғаһының уң ярына тамағынан 146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бертков
Бертков (Bertkow) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 319 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,56 км2. Диңгеҙ кимәленән 29 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39596 һәм автомобиль коды — SDL.
Нямю-Яха
Нямю-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яхады-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Златоуст металлургия заводы
Златоуст металлургия заводы — Силәбе өлкәһенең Златоуст   ҡалаһында металлуригия заводы. Көньяҡ Уралда иң боронғо заводтарҙың береһе.
Тарихы
Башта Златоуст суйын ҡойоу һәм метал яһау заводы 1754 йылда башҡорттарҙан һатып алынған ерҙә Косотур тауы янындағы Әй йылғаһы буйында Тула сауҙагәрҙәре һәм заводсылары Мосоловтар компанияһы тарафынан төҙөлә. 1751 йылдың 20 ноябрендә Мосоловтарҙың Ырымбур канцелярияһы менән  завод төҙөүгә килешеүгә ҡул ҡуйыла, 1754 йылдың яҙында кесе  Мосолов Иван етәкселеге аҫтында төҙөлөш  башлана. 1754 йылда 31 авгусында Берг-коллегия төҙөлөшкә рөхсәт менән указ сығара. Завод хужаларының завод биҫтәһендә Изге Иоанн Златоуст исеменә сиркәү төҙөргә ниәтләүе арҡаһында Златоуст исемен ала  (1865 йылда төҙөлгән). Завод Златоуст тау округы предприятиелары араһында иң ҙуры була.
Завод төҙөлөшө бик яй бара, ә хужалары араһындағы бәхәстән һуң бөтөнләй туҡтап ҡала. 1759 йылдың октябренә тик тимерлек, тире эшкәртеү, балтасы һарайҙары, мастерҙар өсөн өйҙәр, шулай уҡ яртылаш быуа төҙөлә. 1760 йылда завод М.П.Мосолов биләмәһенә күсә, ул Мәскәү янынан килтерелегән крепостнойҙар иҫәбенә төҙөлөштө тамамплап, 1761 йылда заводты сафҡа индерә. 1761 йылдың 14 авгусында домна мейесен тоҡандыра, 1 сентябрҙә беренсе  тимер сығарыла. Эштең тәүге айҙарында бер домна мейесе, 4 горны һәм  2 крица сүкеше эшләй. 1764 йылдың икенсе домна сафҡа инә, 5 ҡыҙа һәм 2 баҡыр иретеү мейесе эшләй башлай. Домна мейесенең етештереүсәнлеге тәүлегенә 126 бот суйын тәшкил итә.
Косотур тауы һәм Уренге һырты араһындағы Әй йылғаһын ҡаплап торған ер быуаһының оҙонлоғо  209,1 м, үрҙә 266,7 м, киңлеге нигеҙендә  38,4 м, юғарыла  32,7 метр, бейеклеге 8,5 м тәшкил итә. Быуала домна мейесенең һәм ҡалған ике цехтың эшен тәьмин итеү өсөн бер уйым була.
1769 йылда завод Л.И.Лугининға һатыла, уның етәкселеге аҫтында ике домна мейесе  реконструкциялана һәм 6 баҡыр иретеү мейесе һәм 20 сүкеш төҙөлә, ә быуа  3,2 м күтәртелә. Шулай уҡ 3 сүкеш фабрикаһы,  4 стан менән йәйпәкләү фабрикаһы, баҡыр иретеү һәм ҡырҡыу фабрикаһы төҙөлә. Шулай итеп, Лугинин металлургия производствоһының — мәғдәндән алып әҙер продукцияға тиклем тулы циклын ойоштора. 1773 йылда етештереү күләме 140 мең бот суйын, 1885 бот баҡыр, 90 мең бот тимер тәшкил итә.
1773 йылдың 5 декабрендә завод рудниктарына башҡорт отрядтары һөжүм итә, һөҙөмтәлә 6 декабрҙә  заводта эш туҡтатыла. 1773 йылдың 23 декабрендә 250 завод эшсеһе пугачевсылар отрядына ҡушыла. 1774 йылдың 31 майында ҡасабаға Е.И.Пугачев етәкселегендә баш күтәреүселәрҙең төп көсө  завод ҡоролмаларын яндыра һәм быуанан һыуҙы ебәрә. Ихтилал баҫтырылғандан һуң Л.И.Лугининға заводты тергеҙеү өсөн 1,5 йыл кәрәк була. 1775 йылдың декабрендә тимер эшләү тергеҙелә, 1776 йылдың февраль айында домна мейестәре эшләй башлай.
1763—73 йылдарҙа завод йыллыҡ уртаса  етештереүсәнлек менән 1,5 мең бот баҡыр иретә. Бер үк ваҡытта тимер эшләү һәм баҡыр иретеү производстволарының эшен тәьмин итеү өсөн гидравлик энергия етмәү  сәбәпле, баҡыр етештереү бөтөрөлә. 10 йыл эсендә баҡыр ҡойоу заводы 15 890 бот баҡыр иретә.
1797 йылда Л.И.Лугининдың ейәне Иван һәм Николай Максимович Лугининдар бурыстары арҡаһында округ заводтарын  Мәскәү сауҙагәре А.А.Кнауфҡа  ҡуртымға тапшыра, ә 1799 йылда дәүләт  ассигнация банкына һата. 1801 йылда заводтар ҡабаттан А.А.Кнауфҡа ҡуртымға тапшырыла, ә 1811 йылдың 3 октябрендә   ҡаҙнаға тапшырыла. Ошо уҡ йылда Златоуст заводтары Златоуст тау  округына берләшә, уның беренсе идарасыһы булып М.И.Кляйнер тәғәйенләнә.
1809 йылдың 9 апрелендә Кнауф Александр фон Эверсман менән контракт төҙөй, ул заводты немец металлург-белгестәре менән тәьмин итергә  һәм дефицит ҡорос ҡорамалдар һәм көнкүреш әйберҙәре етештереүҙе ойошторорға тейеш була. Эверсман Златоустҡа Золингендан ҡоралсы Петер Вейерсберг һәм Иоганн Вильгельм Шмидты саҡырыуҙы талап итә, килешеү өсөн А. Дерябин һәм финанс министры Д.Гурьевтың Александр I менән килешеүен һорап мөрәжәғәт итә. Кляйнер быға ҡаршы була, ул шул   ваҡытта уҡ Златоуста Золингендан саҡырылған ҡоралсыларҙың  эшләүенә һылтана, әммә  рус оҫталары  яҡшы һөҙөмтәләр күрһәтә. Эверсман шулай ҙа ҡаршылыҡтар һәм сит ил хеҙмәтенең ҡыйбатлы булыуына ҡарамаҫтан, немец белгестәрен саҡыртып алыуға ирешә. 1813 йылдың 4 июнендә Эверсман ҡоралсылар менән контракт төҙөү өсөн ебәрелә, ә 1814 йылда Золингендан  Санкт-Петербургҡа 130 кеше киләСанкт-Петербург, ә һуңынан Уралға ебәрелә. Шулай итеп, Златоуст заводында немец күскенселәренең һаны 182 кешегә етә (ғаиләләре менән).
1808 йылда бер Златоуст заводы быуаһынан бер саҡрым  алыҫлыҡта түбәнге ағымында ярҙамсы Златоуст  заводы төҙөлә (Түбәнге Златоуст), ул төп заводта етештерелгән ҡоросто эшкәртеү менән шөғөлләнә. Ярҙамсы завод етештергән бөтә продукция отчеттарҙа уртаҡ булараҡ  күрһәтелә. 1922 йылда Түбәнге Златоуст заводының быуаһы һүтелә һәм быуа бөтөрөлә.
1811 йылда Златоуст заводында һалҡын ҡорал етештереү фабрикаһын төҙөү буйынса проект әҙерләнә. Фабрика 2 йылда төҙөлә һәм 1815 йыл аҙағында эшләй башлай. 1817 йылдан 1847 йылға тиклем заводта П.П. Аносов ҡорал фабрикаһының практикантынан ҡараусыһына һәм  директорына тиклем (1824 йылдан) юл үтә, 1831—1847  йылдарҙа Златоуст тау округының тау начальнигы  вазифаһын биләй.
1850 йылдың аҙағында — 1860 йылдың башында заводта ҡойолған тигель ҡоросон һәм унан ҡорос артиллерия орудиеларын  етештереү үҙләштерелә. 1857—59 йылдарҙа П.М. Обухов проекты буйынса Кенәз-Михайловский пушка фабрикаһы төҙөлә, ул  1867 йылда ябыла.
1881 йылда 5 тонна һыйҙырышлы беренсе мартен мейесе, 1884 йылда — икенсе 5 т һыйҙырышлы,  1890 йылда — 8 т һыйҙырышлы өсөнсө мартен мейесе төҙөлә. 1895 йылда  мейестәрҙең һыйҙырышлығы 10 т тиклем арта.
Һамар-Златоуст тимер юлы төҙөлөшө менән Баҡал руднигы мәғдәне 1893 йылдан (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1895 йылдан) Бирҙәүеш  станцияһы аша  тимер юл буйлап ташыла.
1899 йылда яңы домна төҙөлә башлауға әҙерлек эштәре башлана, 1900 йылдың 28 июлендә мейес төҙөлөп бөтә, ә 1902 йылдың 22 майында тоҡандырыла. Мейесте игенселек һәм дәүләт милке министры А.С. Ермолов хөрмәтенә Ермоловский тип атайҙар. Яңы домна Әй йылғаһы ағымы буйынса 3 саҡрым түбәнерәк урынлашҡан Яңы Златоуст тип аталған заводҡа башланғыс бирә.
1930 йылдарҙа завод махсус ҡорос етештереүҙә махсуслаша,  Бөйөк Ватан һуғышы  йылдарында дошман биләмәгән территорияла берҙән-бер предприятие була, ул подшипниктар һәм башҡа махсус ҡорос етештерә.
1993 йылдан предприятие «Златоуст металлургия заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте тип атала.
2001 йылдан алып 2003 йылға тиклем «Златоуст металлургия комбинаты» тип атала. 2009—2010 йылдарҙа мартен һәм 1-се электр ҡорос иретеү цехын ябалар, ә  2-се һәм 3-сө электр ҡорос иретеү цехтарында иретеү мейестәрен ҡыҫҡарталар,  шулай итеп завод үҙ йәшәйеше өсөн  ҡорос әҙерләүҙе туҡтата. 2011 йылда 1-се Прокат цехында 1957 йылғы ҡоролмалар менән яңы линия үткәрелә. Был заводтың һуңғы яңыртылыуы була. 2013 йылда завод банкротлыкҡа төшә һәм 4 мең кеше эшһеҙ ҡала. Ҡалған базаһында Златоуст электрометаллургия  заводы төҙөлә.
Почкарь
Почкарь — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Выша йылғаһының һул ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Быҙаулыҡ (Хәйбулла районы)
Быҙаулыҡ (Бузавлык) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 352 кеше. Почта индексы — 453803, ОКАТО коды — 80255833002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Абдулла (Ҡырмыҫҡалы районы)
Абдулла (Абдуллино) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 110 кеше. Почта индексы — 453001, ОКАТО коды — 80235865002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) барышында өҫтөнлөк иткән милләт — башҡорттар (99 %)
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Билькинка
Билькинка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының уң ярына тамағынан 204 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тодья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хемниц
Хе́мниц, Ке́мниц (Chemnitz , Kamjenica; 1953 йылдан 1990 йылға тиклем — Карл-Маркс-Штадт (Karl-Marx-Stadt)) — Германиялағы, Саксония федераль ерендәге ҡала. Хемниц округы үҙәге. Рәсми коды — 14 5 11.
2015 йылда халыҡ иҫәбе 248 645 кеше була.
Атамаһының килеп сығыуы
Хемниц Цвиккауэр-Мульде йылғаһы ҡушылдығы Кемниц йылғаһы исеменән килеп сыҡҡан. Сhemnitz лужицк сербтары телендә «ташлы инеш» тигәнде аңлата. Чех телендә ҡала Saská Kamenice булараҡ билдәле, йәғни «Саксония Каменецы».
Тарихы
XII быуатта император Лотарь II Кемниц (Каменица) йылғаһы кисеүе эргәһендә ҡалаға нигеҙ һала. Ул үҙ атамаһын ташлы йылға булыуынан ала, һуңынан йылға атамаһы ҡалаға исем бирә.
1308 йылға тиклем Хемниц империя ҡалаһы була. Урта быуаттарҙа ул, бигерәк тә XIV быуатта туҡымаларҙы ағартыу өҫтөнлөгө бирелеүе арҡаһында, иҡтисад үҙәгенә әйләнә.
1531 йылдан Хемницта билдәле немец ғалимы, минералогияға нигеҙ һалыусыларҙың береһе Георгий Агрикола йәшәй. 1546 йылда курфюрст Мориц Агриколаны Хемниц бургомистры итеп ҡуя, артабан был бер йыллыҡ вазифаға ул 1547, 1551 һәм 1553 йылдарҙа һайлана. Был бик үҙенсәлекле була, сөнки Агрикола — католиком, ә ул ваҡытта Саксония халҡының күпселеген протестанттар тәшкил итә. Агрикола 1555 йылдың 21 ноябрендә Хемницта вафат була. Ҡала халҡы католикты ерләүҙән баш тартҡас, уны Хемництан 50 километр алыҫлыҡта урынлашҡан Цайцҡа алып киләләр.
XVIII быуат һуңында Хемниц Германия сәнәғәтенең иң эре үҙәктәренең береһенә әйләнә. Халыҡ һаны үҫешә, ә ҡала «Саксония Манчестеры» һәм «ҡоромло Кемниц» ҡушаматтарын ала.
Хемницта халыҡтың иң күп һаны 1930 йылға тура килә һәм 360 мең кешегә етә.
ГДР хөкүмәтенең 1953 йылдың 10 майындағы ҡарарына ярашлы ҡала Карл Маркс хөрмәтенә Карл-Маркс-Штадт (Karl-Marx-Stadt) тип үҙгәртелә. 1990 йылдың 23 апрелендә халыҡтың 76 проценты ҡалаға элекке атамаһын кире ҡайтарыу өсөн тауыш бирә. 1990 йылдың 1 июненән ул ҡабаттан Хемниц исемен йөрөтә.
Германия берләшкәндән һуң ҡалалағы эре предприятиелар ябылғас, Хемництан халыҡ күпләп ситкә китә, һөҙөмтәлә 2000 йылда халыҡ һаны 1990 йыл менән сағыштырғанда 20 проценттан күберәккә кәмей. Әле лә халыҡ һаны кәмеүе дауам итә, әммә уның темптары әкеренәйә.
1990 йылдар урталарында ҡаланың үҙәге үҙгәртеп ҡорола башлай. Ратуша бинаһы эргәһендә бик күп магазиндар барлыҡҡа килә.
Мәҙәниәте һәм иҫтәлекле урындары
Ҡалала драма һәм опера театрҙары, ҡурсаҡ театры, бәләкәй формалағы бер нисә театр, концерт залы бар. Музейҙар бик күп, шул иҫәптән:
Хемницта ҙур булмаған зоопарк бар.
Хемництың иң мөһим иҫтәлекле урындарының береһе — совет скульпторы Кербель Лев Ефимович эшләгән Карл Маркс һәйкәле. 6 метрлыҡ бронза бюст 1971 йылда ҡуйыла. Ул, Рашмор тауынан эшләнгән Америка президенттарының гигант баштарын иҫәпләмәгәндә, Улан-Удэлағы Ленин башынан ҡала, донъялағы иң ҙур баш бюсының икенсеһе.
Ҡаланың икенсе символы булып Ҡыҙыл башня тора, уның беренсе ҡаттары XII быуат һуңында — XIII быуат башында һалына. XII быуатта башня торлаҡ була, һуңынан ҡала нығытмаларының бер өлөшөнә әйләнә. Артабан башняла суд һәм ҡала төрмәһе урынлаша.
Архитектура күҙлегенән ҡарағанда, ҡаланың грюндер дәүере стилендә төҙөлгән Касберг районы ҡыҙыҡлы.
Сәнәғәт
Ҡалала Гартмандың машиналар эшләү заводы эшләй, ул паровоздарҙың төрлө серияһын, атап әйткәндә XII H2 паровозын сығара, һәм микроавтобустар, Barkas B1000 моделендәге фургондар, шулай уҡ еңел йөк машиналары етештереүсе VEB автозаводы бар.
Әлеге ваҡытта ҡалала металл эшкәртеү, автоматлаштырыу системалары етештереү һ.б. менән шөғөлләнеүсе сәнәғәт предприятиелары бар. Уларҙың ин эреһе — Volkswagen компанияһының автомобилдәр двигателе заводы. 2013 йылда унда 1500 кеше эшләй.
Туғандаш ҡалалары
Совет йылдарында Иркутск һәм Карл-Маркс-Штадт ҡалалары туғандаш була. Иркутскиҙа 1999 йылға тиклем бер проспект Карл-Маркс-Штадт тип аталып йөрөтөлһә (хәҙер — маршал Жуков проспекты), Хемницта Иркутск урамы һәм Волгоград аллеяһы бар.
Әлеге ваҡытта Хемниц менән туғандаш ҡалалар :
Лум (Ярань ҡушылдығы)
Лум  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ярань йылғаһының уң ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Ванди-Юган
Ванди-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Обь йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Люмжа
Люмжа — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ярань йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Ослянка
Оло Ослянка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Косьва йылғаһының һул ярына тамағынан 178 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Косьва йылғаһы башынан Широков ГЭС-ына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғайсин Хәсән Нәзир улы
Ғайсин Хәсән Нәзир улы (8 май 1908 йыл — 12 август 1991 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. Уҡсылар полкының пулемёт расчёты командиры, сержант. Советтар Союзы Геройы (1945).
Биографияһы
Хәсән Нәзир улы Ғайсин Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙенең Ҡарай ауылында 1908 йылдың 8 майында тыуған. 1931—41 йылдарҙа Көйөргәҙе районының В. М. Молотов исемендәге колхозында эшләй. 1942 йылдың июненән Калинин, 1‑се Балтик буйы һәм 3‑сө Белоруссия фронттарында хеҙмәт итә. Герой исеменә 51‑се армия 204‑се уҡсылар дивизияһы 700‑сө уҡсылар полкының пулемёт расчёты командиры сержант Ғайсин 1944 йылдың 19 июне — 6 авгусында Белорус ССР‑ы Витебск, Суйково, Литва ССР‑ы Подскрапишка, Расчинаи һәм Скопишкис торама пункттары өсөн һуғыштарҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн лайыҡ була. Демобилизациянан һуң (1945) 1968 йылға тиклем Күмертау районының В. И. Молотов исемендәге колхозында һәм Мораптал тоҡомсолоҡ совхозында эшләй.
1991 йылдың 12 авгусында тыуған ауылы Ҡарайҙа ҡаты ауырыуҙан һуң вафат була. Тыуған ауылында уға һәйкәл ҡуйылған.
Церниц
Церниц (Zernitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 264 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,71 км2. Диңгеҙ кимәленән 70 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39264 һәм автомобиль коды — ABI.
Пурля
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пас-Вож
Пас-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лек-Воркута йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нярмаседа-Яха
Нярмаседа-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хорамаха-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Люпянка
Люпянка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ярань йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пячка
Пячка — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Разазовка йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Войтья
Оло Войтья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының һул ярына тамағынан 205 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Восточная Ослянка
Восточная Ослянка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ослянка йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Косьва йылғаһы башынан Широков ГЭС-ына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хернхут
Хернхут (Herrnhut) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 4 963 кеше йәшәй. Майҙаны — 51,7 км2. Диңгеҙ кимәленән 344 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 2747 һәм автомобиль коды ZI.
Томызь
Томызь — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының һул ярына тамағынан 1630 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ванк-Ты-Вис
Ванк-Ты-Вис — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Войкар йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гатерслебен
Гатерслебен (Gatersleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2422 кеше йәшәй. Майҙаны — 16 км2. Диңгеҙ кимәленән 110 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6466 һәм автомобиль коды — SLK.
Пачь-Вож
Пачь-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Парнока-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мазарка
Мазарка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Беүә йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нярненз-Яха
Нярненз-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вэнуй-Еуо йылғаһының һул ярына тамағынан 146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Раевка (йылға)
Раевка — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/350/51/67/94 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Терновой (Милютин районы)
Терновой — Ростов өлкәһе Милютин районындағы утар.
Ростов өлкәһе Милютин ауыл биләмәһенә инә.
Географияһы
Утар аша Гнилая йылғаһы (Быстрая йылғаһы ҡушылдығы) аға.
Иҫтәлекле урын
Ростов өлкәһе территорияһында неолит осоронда уҡ кешеләр йәшәгән. Уларҙың йылға буйҙарында йәшәгәндәре емеш-еләк йыйыу, балыҡ тотоу менән шөғөлләнгән[2]. Осһоҙ-ҡырыйһыҙ дала малсылыҡ менән шөғөлләнеүселәр өсөн ҙур көтөүлек була. Шул ваҡыттарҙа йәшәп, вафат булған кешеләрҙең ҡәберлектәре бында бик күп. Ҡурғанлы һәм ҡурғанһыҙ ҡәберлектәр дәүләт тарафынан закон буйынса һаҡлауҙа тора.
Милютин районы Терновой утары янында бер нисә иҫтәлекле урын — археология ҡомартҡылары бар. Улар «Рәсәй Федерацияһы халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» 25.06.2002 Федераль закондың 73-ФЗ ҡарар һәм 25.06.2004 «Ростов өлкәһе халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» Ростов өлкәһе Дәүләт башлығы 178-ЗС ҡарарына ярашлы рәүештә дәүләт тарафынан һаҡлауға алынған. .
Оло Евва
Оло Евва (Евва) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының һул ярына тамағынан 225 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 107 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Конева (Тыпыл ҡушылдығы)
Конева  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тыпыл йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Косьва йылғаһы башынан Широков ГЭС-ына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Адвокатовка
Адвокатовка (Адвокатовка) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 4 кеше. Почта индексы — 453001, ОКАТО коды — 80235865003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) барышында өҫтөнлөк иткән милләт — башҡорттар (89 %).
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урамдары
Урман(урамы) (Лесная(улица))
Матбуғатта
Деревня Адвокатовка, Республика Башкортостан
Миһранов Ғәлимйән Миһран улы
Миһранов Ғәлимйән Миһран улы (1907-1986) — Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы, ефрейтор, бронебойщик, гранатомётчик
Биографияһы
Ғәлимйән Миһран улы Миһранов 1907 йылда Илсекәй ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған, Илсекәй башланғыс мәктәбен тамамлаған.
Ғәлимйән Миһранов 1928 йылдың 10 октябрендә Мәсәғүт район хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына саҡырыла, хеҙмәте тамамланғандан һуң запасҡа ҡуйыла.
1941 йылдың июнендә Салауат район хәрби комиссариаты саҡырыуы буйынса ҡарауыл ротаһында уҡсы сифатында 1942 йылдың июленә тиклем хеҙмәт итә. Артабан, 1943 йылдың октябрендә яраланғанға тиклем, 157-се гвардия уҡсылар дивизияһының танктарға ҡаршы орудиеһы ташыусыһы, бронебойщигы, гранатомётчигы була. 1943 йылдың октябренән 1944 йылдың мартына тиклем госпиталдә дауалана. 1944 йылдың мартынан алып сентябренә тиклем пулемётсы Миһранов 14-се уҡсылар полкы составында дошманға ҡаршы алыша.
Муйыны тәңгәле ҡаты яраланған яугир Ғәлимйән Миһранов 1944 йылдың сентябренән 1945 йылдың ноябренә тиклем 1030-сы эвакогоспиталдә оҙайлы дауалау курсын үтә. Бында ла 3049-сы хәрби склад ҡарауылсыһы була.
Һуғыштан һуң тыуған колхозында эшләй. Бригадир, звено башлығы була. Оҫта ҡуллы балтасы ауылдаштарына йорттар төҙөштө, яңаҡ һуҡты, тәҙрә рамдарын, ҡапҡалар эшләне. Алыштырғыһыҙ мал салыусы ла булды ул. Бесән әҙерләү ҡоралдарын (тырма, ағас һәнәктәр, салғы һаптары) яһаусы оҫта, йүнәтеүсе, салғы тапаусы, яныусы, ашнаҡсы ла булды.
Миһранов Ғәлимйән Миһран улы 1986 йылда вафат була. Тыуған ауылы зыяратында ерләнгән.
Ғаиләһе
Миһранов Ғәлимйәндең өс ҡатыны булды. Тәүге ҡатыны Мәликәнән Нәзирә, Мәҙинә, Нәбирә, Хәмиҙә, Кәримйән, Мөхәмәтйән исемле ҡыҙ-улдары тыуа.
Икеннсе ҡатыны Мәүлиханан — Таңһылыу, Сабирйән, Сәмәрйә, Флүрә,
өсөнсө ҡатыны Ғәйниямалдан — Зарифа, Ғимран, Кинйәбикә,Тәғзимә, Зәфирә, Нәзифә, Нуриман тыуа.
Каров (Гентин)
Каров (Гентин) (Karow (bei Genthin)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 477 кеше йәшәй. Майҙаны — 31,93 км2. Диңгеҙ кимәленән 49 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39307 һәм автомобиль коды — JL.
Елена Чаушеску
Елена Чаушеску (7 ғинуар 1916 — 25 декабрь, 1989) — Румыния коммунистар партияһының генераль секретарь һәм президенты Николае Чаушескуның ҡатыны. Хөкүмәттең беренсе вице-премьеры, Румыния коммунистар партияһы Үҙәк Комитеты һәм РКП Политбюроһы составына инә, Румыния Фәндәр академияһын һәм илдең ҙур химия компанияһы ICECHIM башлығы була.
1989 йылдың 22 декабрендә революция барышында ҡолатылған ире менән бергә баш ҡаланан ҡасып китә. Тәүҙә вертолётта, унан автомобилдә ҡаса. Тырговиште ҡалаһына тиклем барып етәләр, әммә шул уҡ көндө икеһе лә армия тарафынан тотола. Ойошторолған ғәҙәттән тыш революцион трибунал уларҙы дәүләткә ҡаршы енәйәттә, үҙ халҡының геноцидында, сит ил банктарында йәшәрен иҫәп  асыуҙа һәм   «милли иҡтисадты емереүҙә» ғәйепләй.
1989 йылдың 25 декабрендә ни бары бер нисә сәғәт эсендә трибунал ҡарары буйынса икеһе лә  хәрбиҙәр тарафынан атып үлтерелә, ә бының алдынан бөтә мөлкәттәре конфискациялана.
Партия эшмәкәрлеге башлана
1939 йылда Елена, шул саҡта коммунист -подпольщик, Дофтан төрмәһенән сыҡҡан буласаҡ ире менән таныша. Чаушескуның ҡыҙға күҙе төшә. Икенсе донъя һуғышы тамамланғандан һуң улар өйләнешә. Күп йылдар дауамында Николаеның сәйәси тормошонда, Елена Петреску, шул йылдарҙа аҙ белемле   эшсе-туҡыусы көсәйә  барған роль уйнай, һәм һуңынан Николае Чаушескуның сәйәси ҡарарҙарында  бик алыҫ уҡ кеше булмай. Йәш сағында Елена химия заводында эшләргә өлгөрә. Ошоноң менән бәйле уны артабан илдең иң эре химия лабораторияһы етәксеһе итеп ҡуялар (Химия тикшеренеүҙәр милли институты). Һуңынан, ғалим дәрәжәләренә эйә булған «Карпат генийы» ҡатыны «фән ҡояшы» тип иғлан ителә һәм Румыния Фәндәр академияһы башына тора.
Сәйәси күтәрелеше
Сәйәсәттә лә Елена Чаушеску икенсе ролдәрҙә ҡалмай. Ул йыш ҡына ирен сит илдәргә рәсми визиттарҙа оҙатып йөрөй. 1971 йылдың июнендә, ҠХР-ға дәүләт визиты ваҡытында Мао Цзэдундың ҡатыны Цзян Циндың илдә реаль власын иҫәпкә ала. Күрәһең, Елена бынан илһам ала, һәм шунан алып Румынияла уның сәйәси күтәрелеше башлана. 1971 йылдың июлендә ул социаль-иҡтисади күҙаллау буйынса Үҙәк комиссия ағзаһы итеп һайлана, 1972 йылдың июлендә РКП  Үҙәк комитетының  тулы хоҡуҡлы ағзаһы булып китә. 1973 йылдың июнь айында, Эмиль Боднар күрһәтеүе арҡаһында, партия башҡарма комитетына һайлана. 1974 йылдың ноябрь айында РКП-ның XI съезында сәйәси башҡарма комитеттың ағзаһы була, 1977 йылдың ғинуарында юғары партия органы ағзаһы, Сәйәси башҡарма комитеттың Даими бюроһы ағзаһы. 1980 йылдың мартында уны премьер-министрҙың беренсе урынбаҫары итеп ҡуялар.
Шәхес культы
Елена Чаушеску ирендә булған шулай уҡ «көслө» шәхес культының объекты була. Николае Еленаны шул тиклем ҙурлай, хатта уны «милләт әсәһе» тип атай башлайҙар. Һәм барыһына ҡарағанда, уның тәккәберлеге һәм хөрмәткә теләге иренекенә ҡарағанда ла көслөрәк була. Иренә ҡарата кеүек үк, румын телевидениеһына телеэкрандан уның һүрәте буйынса ла ҡәтғи бойороҡ бирелә. Мәҫәлән, «дөйөм өйҙәге ҡиәфәте»  (йәш сағында бик һылыу булһа ла), шулай уҡ ҙур танауы арҡаһында  бер ҡасан да профилдә күрһәтелергә тейеш булмай. Елена Чаушеску асыҡтан-асыҡ  уның өсөн  «иптәш» тип аталыу оло хөрмәт тип әйтә, ләкин АҠШ-тағы румын эмиграцияһы вәкилдәре  уны мыҫҡыллап  йыш ҡына «мадам Чаушеску» (күҙҙәре өсөн) тип атаған.
Ҡолатылыуы һәм үлеме
Рәсми версия буйынса, революция осоронда, 1989 йылдың 22 декабрендә  ирле-ҡатынлы Чаушескулар, ярҙамсылары һәм һаҡсылары  менән бергә, баш ҡаланан ҡаса. Меңләгән митингыға йыйылған халыҡтан ҡасып, тәүҙә вертолетта осалар. Һуңынан бергәләп автомобилдә дауам итәләр. Шул уҡ көндө Тырговиште ҡалаһында ҡулға алыналар. Шунда уҡ, ике көн үткәс, хәрби базала ғәҙәттән тыш трибунал ойошторола, ул бөтә мөлкәтен конфискациялау менән ирле-ҡатынлы Чаушескуны атыуға хөкөм итә.
1989 йылдың 25 декабрендә Раштыуа ваҡытында яҙыла, ә һуңынан румын телевидениеһы  буйынса трибунал ултырышы күрһәтелә. Шунан һуң, хөкөм ҡарарына ярашлы, Тырговиште ҡалаһының хәрби часы территорияһында Чаушескуларҙы (14:50) йөҙ ирекмәндән һайлап алынған өс десант һалдаты атып үлтерә. Шунан һуң уларҙы алып китәләр һәм «Стяуа» стадионында ятҡан килеш ҡалдыралар. Ә аҙаҡ  уларҙы Генч хәрби зыяратында күсереп ерләйҙәр. Кисекмәҫтән ашығыс күрһәтмә процесс һәм үле Чаушескулар видеоға төшөрөп алына һәм тиҙҙән күп көнбайыш илдәрендә кадрҙарҙа  күрһәтелә
Чаушескулар 1990 йылдың 7 ғинуарында үлем язаһын ғәмәлдән сығарғанға тиклем Румынияла һуңғы язаланыусылар була.
Ғаиләһе
Уларҙың өс балаһы  (Нику, Зоя һәм Валентин) 1989 йылда декабрь ваҡиғаларынан һуң ҡулға алына. Нику Чаушеску геноцидта ғәйепләнә, ә Зоя һәм Валентин — милли иҡтисадты емереүҙә. 1990 йылдар башында улар һаҡ аҫтынан азат ителә. 2006 йылдың октябрендә, Чаушеску власы ҡолатылыуҙан 17 йыл тиерлек үткәс, Румыния суды уның балаларына революциянан һуң тартып алынған мөлкәтте ҡайтарырға ҡарар сығара.
Күмәк мәҙәниәттә
Уны ҡайһы саҡта CO2 химик элементын дөрөҫ әйтмәүенә һылтанып «Codoi» ҡушаматы менән атайҙар. Уны күптәр, шул иҫәптән рәсми кешеләр, мыҡыллап был ҡушамат менән күрһәтмә  суд ваҡытында  атай. Юморҙың үҙенсәлеге шунда, ул ысынлап та румын һүҙе булып тора. Ул «ҙур ҡойроҡ» тигәнде аңлата.
Няруй-Яха
Няруй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Варук-Йоль
Варук-Йоль — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лесми-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Травянка (Весляна ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йосопов Вәли Йосоп улы
Йосопов Вәли Йосоп улы (1896—1962) — «егерме биш меңсе» (двадцатипятитысячник), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.
Биографияһы
Йосопов Вәли Йосоп улы 1896 йылдың 15 октябрендә Рәсәй империяһы Ырымбур губернаһы (хәҙер — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы) Иҫәнгилде ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Башланғыс һәм тулы булмаған урта белемде тыуған ауылында алған.
1928 йылдан бирле Башҡортостан АССР-ының Мәсәғүт кантоны Ҡалмаҡол улусы территорияһында йәшәй.