cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Якутяндар
Сығыштары
Лена крәҫтиәндәре шулай уҡ Себер төньяҡ-көнсығышы урыҫтарының башҡа төркөмдәренең формалашыуында ла ҡатнашалар. XVIII быуаттан урыҫтарҙың икенсе тулҡыны төркөмдәре билдәле — анадырҙар, гижигандар, камчадалдар. XIX быуатта Якутия урыҫтары араһында усть-оленек, усть-ян, верхоян, русскоустьин (индигирсылар, русскоустьиндар), усть-елон һәм колыма кешеләре айырылып тора. Улар араһынан усть-ян һәм усть-оленектар яҡуттар һәм эвенктар тарафынан ассимилияцияланған, ә русскоустьиндар һәм колымалар үҙ телен һәм мәҙәниәтен һаҡлап ҡалған үҙенә башҡа урыҫ төркөмдәрен булдыралар.
Хәҙерге хәлдәре
Әлеге ваҡытта якутяндар (Яҡутстандың Якутск, Олекма һәм Хангалас улустары районындағы ауыл халҡы) XX быуаттағы урыҫ күскенселәре тарафынан тулыһынса ассимиляцияланған тиерлек, якутяндарҙың күпселеге саха телен белә, шул уҡ ваҡытта йыш ҡына туған теле булараҡ урыҫ телен һайламайҙар, көндәлек тормошта ҡайһы берҙә ҡатнаш тел һәм төньяҡ урыҫ һөйләштәрҙең үҙенсәлектәрен ҡулланалар. Башҡа урыҫ төркөмдәренән күҙгә күренгән айырмалыҡтары юҡ. Үҙаңдары башлыса урыҫ, бер өлөшө үҙҙәрен Яҡут казак полкы вариҫтары тип һанай. Якутиялағы урыҫтар Лена крәҫтиәндәренең вариҫтарын сахалар (саха — яҡуттарҙың үҙенә биргән исеме), һуңғы ваҡытта сахалар тип ҡатнаш никахҡа ингән урыҫтарҙы, украиндарҙы һәм башҡа милләт вәкилдәрен дә исемләйҙәр. Якутяндар этнохоронимы менән хәҙерге ваҡытта, этник сығышын иҫәпкә алмайынса, Яҡутстандың бөтә халҡын йәки Якутск ҡалаһының халҡын исемләйҙәр. Бөтә урындағы киң мәғлүмәт сараларында «Яҡутстан халҡы» «якутяндар» мәғәнәһенә тап килә.
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу
Рәсәй дәүләт статистика комитетының 2002 йылдың 2 сентябрендәге 171-се һанлы ҡарары ярашлы Рәсәй телдәре һәм милләттәренең алфавит тәртибендәге исемлегенә (Рәсәй Федерацияһының фәндәр академияһы этнология институты тарафынан төҙөлгән) якутяндар һәм Ленала борондан йәшәгән кешеләре индерелгән. Халыҡ иҫәбен алыу ваҡыттында якутяндар тип үҙҙәрен 46 кеше таный, ә Ленала борондан йәшәгән кешеләр тип — 3 кеше.
Тёмная (Егорлык ҡушылдығы)
Тёмная  — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Егорлык йылғаһының һул ярына тамағынан 414 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы башынан Сенгилеев һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Континенталь хоккей лигаһы
Континенталь хоккей лигаһы (КХЛ) (Континентальная хоккейная лига, Kontinental Hockey League) — халыҡ-ара хоккей лигаһы. Лиганың баш бүләге Гагарин Кубогы өсөн Рәсәй, Беларусь, Казахстан, Латвия, Финляндия һәм Ҡытай илдәренән командалар көрәшә. Европала иң көслө лига тип һанала. КХЛ 2008 йылда барлыҡҡа килә һәм башта 24 команданы эсенә ала. 2018/19 йылдар миҙгелендә Лигала 22 ҡаланан 24 команда ҡатнаша.
Лиганы 32 командаға тиклем ҙурайтыу планлаштырыла тәүҙә, әммә 2017 йылда яңы стратегия ҡабул ителә — командалар һаны 2023 йылға тиклем 24-кә тиклем әҙәйергә тейеш. Был план 2019 йылға тиклем үтәлеп ҡуйыла.
Барлыҡҡа килер алдынан
1996 йылда Милләт-ара хоккей лигаһы тарҡалғас, БДБ илдәренең көслө командалары үҙ чемпионаттарына таралдылар. 2005 йылдың октябрендә физик культураһы һәм спорт бкйынса федераль агентствоһының башлығы Вячеслав Фетисов Рәсәй, Беларус, Ҡазағстан һәм Украина (киләсәктә — Көнбағыш Европа һәм Алыҫ Көнсығыш) илдәренең командалары өсөн берҙәм лига проектын тәҡдим итә, тик был лига Евро-азиат хоккей лигаһы тип аталырға тейеш (ЕАХЛ). Был лига Рәсәй (РХФ) һәм башҡа милли хоккей федерацияларынан һәм Профессиональ хоккей лигаһынан (Рәсәй суперлигаһын үткәрә торған организация) бойондороҡһоҙ буларға тейеш ине. Һәм был лига, Милли хоккей лигаһы кеүек, коммерциялы структураға ориентирлана. Туғыҙ Рәсәй клубы үҙҙәренең ҡултамғаларын килешеүҙә ҡуйылар. Яңы лига 2006/07 йылда башланырға тейеш ине. Тәүге сезонда 12 команда ҡатнашһа, киләсәктә — 20 һәм күберәк һанға еткерергә уйлайғандар. Әммә төрлө сәбәптәр арҡаһында уйлағанса килеп сыҡманы. 2006/07 йылда яңы лиганы башлау тураһында күп һөйләшеүҙәр үтте, әммә һөҙөмтәһеҙ булды был эштәр. Ниһайәт, 2008 йылдың февралендә, РХФ яғынан булған ҡаршылыҡтарға ҡарамайынса, Асыҡ Рәсәй хоккей лигаһы барлыҡҡа килә. Аҙаҡтан ул Континенталь Хоккей Лигаһына (КХЛ) үҙгәртелә. КХЛ президенты итеп Александр Медведев һайлана, ә директорҙар советының рәйесе урынына Вячеслав Фетисов килә. Был проектта ЕАХЛ өсөн тәғәйәнләнгән бөтә идеалар тиерлек бар: башта БДБ илдәренең командаларының ҡатнашыуы, ә аҙаҡтан — Көнбайыш Европаның; таланттар йәрминкәһе; исемле дивизиондарға һәм конференцияларға бүленеү; эш хаҡтарының түбәһе; исемле кубок; командаларға инфраструктура буйынса ҡаты талаптар; дүрт еңеүгә тиклем «оҙон» плей-офф сериялары. Тик бер айырма ғына бар: Евро-азиат хоккей лигаһында Рәсәй суперлигаһының 12 һайланма командалары инергә тейеш ине, ә был лигаға бөтә 20 командыла керҙе.
Башланыуы
Организаторҙар эксперименталь тип һанаған тәүге КХЛ чемпионаты 2008/09 сезонда үтә. Тәүге шайбаны 2008 йылдың 2 сентябрендә Риганың «Динамо» командаһының һөжумсеһе Александр Неживий Хабаровскиҙың «Амур» ҡапҡаһына керетә. 2008 йылдың сентябрендә Новокузнецкийҙың «Металлург»тың уйынсыһы Александр Шинкарь, Риганың «Динамо» ҡапҡаһына өс шайба керетеп, КХЛ тарихында тәүге хет-трик яһай. КХЛ Рәсәй суперлигаһы нигеҙендә барлыҡҡа килә һәм шул ваҡытта лига эсенә 24 команда инә. Уларҙың 21 Рәсәйҙән, тағы ла Белоруссия, Латвия һәм Ҡаҙағстан илдәренән берешер команда. Суперлиганан айырмалы рәүештә КХЛ чемпионатты үҙ аллы ойоштора. РХФ менән булған өс йыллы контракт буйынса Гагарин кубогын яулаусы үҙенең ниндәй илдән булыуына ҡарамаҫтан Рәсәй чемпионы исемен ала.
2009 йылдың 12 апрелендә «Аҡ Барс» хоккей клубы Гагарин кубогының тәүге яулаусыһы һәм КХЛ 2008/2009 йылдар миҙгеленең чемпионы була.
Ҙурайыуы
2009/10 миҙгелдән башлап лигаға икенсе командалар ҙа керә башлайҙар. Чемпионаттан ҡыуылған воскресенскиҙың «Химик» урынына Екатеринбургтан «Автомобилист» килә.
2010 йылда «Югра», Юғары лиганың 2008/09 һәм 2009/10 йылдар миҙгелдәрендә чемпионы, КХЛ ҡатнашыусылар составына инә. Финанс мәсьәләләр арҡаһында «Лада» Лиганан сығырға мәжбүр була. Мәскәүҙең «Динамо»һы менән ҡушылғандан һуң ХК МВД тарҡала.
2011 йылдың 9 май көнөдә Братиславала махсус брифинг үтә, шунда КХЛ президенты Александр Медведев Лигаға 2011/12 миҙгеленән башлап «Лев» хоккей клубы инеүе тураһында рәсми рәүештә әйтә. 2011 йылдың 7 сентябрендәге Ярославль өлкәһендәге авиакатастрофа арҡаһында «Локомотив» хоккей клубы чемпионатта ҡатнашыуҙан баш тарта. 2011/2012 миҙгелде клуб Юғары хоккей лигаһында үткәрҙе.
2012/2013 йылдар миҙгелендә, ярославльдең «Локомотив» командаһының киренән ҡатнаша башлауынан башҡа, Лигаға братиславаның «Слован» һәм Донецктан булған «Донбасс» хоккей клубтары керә. «Донбасс» үткән керер алдынан Юғары хоккей лигаһында бер миҙгел уйнай. «Лев» клубы Попрад ҡалаһынан Чехияның баш ҡалаһы Прагаға күсә, әммә ул словакия хоккейының вариҫы түгел.
2013/2014 миҙгелдә КХЛ-ға ике клуб керә: ««Адмирал»» һәм «Медвешчак».
2014/2015 йылдар миҙгелендә Лигаға «Лада», «Йокерит» һәм «Сочи» хоккей клубтары керә. Шул уҡ миҙгелде Лига составынан «Лев», «Донбасс» һәм «Спартак» командалары сыға.
2015/2016 йылдар миҙгелендә «Спартак» хоккей клубы ҡайта, ә «Атлант» Лига составынан сыға.
Командалар һанының әҙәйеүе
2017 йылдың 24 май көнөндә КХЛ-дың директорҙар кәңәшмәһендә  лиганың үҫешеүенең ете йылға яңы стратегияһы иғлан ителә. Стратегия буйынса лигала командалар һаны егерме туғыҙҙан егерме дүрткә тиклем әҙәйергә тейеш. Чемпионат составынан тәүгеләрҙән булып Новокузнецкиҙан «Металлург» һәм Загребтан «Медвешчак» хоккей клубтары сыға. 2018 йылдың 28 мартында КХЛ директорҙары кәңәшмәһендә Лига составынан «Югра» һәм «Лада» хоккей клубтары сығарыла.
2018/19 йылдар миҙгеленән һуң финанс ауырлыҡтары булғанға күрә, Словакиянан «Слован» хоккей клубы чемпионатта ҡатнашыуҙар баш тарта.
Бөтә йондоҙҙар уйыны
Континенталь хоккей лигаһының йондоҙҙар уйыны 2009 йылдан башлап йыл һайын үткәрелә. Тәүҙә уйындар иң яҡшы сит ил уйынсылары һәм иң яҡшы Рәсәй уйынсылары йыйылған командалар ҡатнашлығында үтә, ә командалар Ягр-тим һәм Яшин-тим исемдәрен үҙҙәренең капитандары исемдәренән (Яромир Ягр һәм Алексей Яшин) ала. 2010/11 йылдар миҙгелендә уйындың форматы үҙгәрә — Көнбайыш конференцияһынан булған уйынсыларҙан йыйыған команда Көнсығыш конференцияһының уйынсыларынан тупланған командаға ҡаршы уйнай. 2017 йылдан башлап йондоҙҙар уйыны мини-турнир форматында үтә. Унда дивизиондар йыйылма командалары ҡатнаша. Сергей Мозякин һәр 11 йондоҙҙар уйынында ҡатнаша һәм 41 мәрәй йыя.
Асыҡ һауала уйындар
КХЛ тәү тапҡыр асыҡ һауала уйындарын юбилейлы 10-сы миҙгелдә уҙғара башлай. Шунда «Йокерит» һәм СКА хоккей клубтары Хельсинки ҡалаһының бер паркында осраша. Уларҙан һуң Ригала урындағы һәм Минскиҙан «Динамо» командалары уйнай. Ә 2018 йылдың 22 декабрендә СКА Санкт-Петербургта футбол өсөн ҡулланылған Газпром-Аренаһында ЦСКА хоккей клубын ҡабул итә.
Сит илдәрҙә уйындар
КХЛ даими чемпионатының ҡайһы бер уйындары Лига составына кермәгән илдәрҙә үткәрелә. 11 йыл эсенда рәсми уйындар Швейцарияла, Австрияла һәм Эстонияла үткәрелә.
Редрафт
Редрафт — клубҡа состав йыйырға ярҙам иткән ваҡиға. Клуб «Локомотивтан» һәм сит ил командаларынан башҡа һәр команда тәҡдим иткән 5 кешенән берәүҙе һайлай. Ете сит ил уйынсыһын һәм бер ҡапҡасыны һайларға ярай. .
Континенталь хоккей лигаһы тарихында ике редрафт үтә. Тәүгеһе 2013/14 йылдар миҙгеле башланыр алдынан «Адмирал» хоккей клубы өсөн булһа, икенсеһе — 2014/15 миҙгел башланыр алдынан «Сочи» һәм «Лада» клубтары өсөн.
Юниорҙар йәрминкәһе
КХЛ юниорҙар йәрминкәһе йәки Юниорҙар драфты — клубтарҙың йыл һайын үҙҙәренең рәттәрен Канада, Америка, Европа һәм Рәсәйҙең иң яҡшы юниорҙары һәм олораҡ уйынсылар менән тулыландырыу. Тәүге тапҡыр һәүәҫкәр драфт 2009 йылда КХЛ офисында үтә, 2011 йылдан башлап драфт хоккей клубтарының боҙ ареналарында үтә башлай. 2015 йылда башлап ул КХЛ юниорҙар йәрминкәһе тип атала башлай. Йәрминкә йылына бер тапҡыр һәм үткән миҙгел бөтөүенә бер-ике айҙан үткәс. 2016 йылда үткән йәрминкә һуңғы була.
2019 йылдың май айында КХЛ етәкселәре кәңәшмәһендә Юниорҙар йәрминкәһен кире ҡайтарырға тәҡдим ителә, был һорау буйынса эш төркөм төҙөлә.
Уйынсылар профсоюзы
КХЛ уйынсылар профсозы (Профсоюз игроков КХЛ) — Континенталь хоккей лигаһында хоккейсыларҙың мәнфәғәттәрен яҡлау өсөн хоккейсыларҙы берләштергән профсоюз.
КХЛ етәкселәре:
КХЛ директорҙар советы ағзалары
Миҙгел структураһы
Лига Көнсығыш һәм Көнбайыш конференцияларына географик принцип буйынса бүленә. Һәр конференция эсенә ике дивизион инә. Көнбайыш конференцияһы: Тарасов дивизионы һәм Бобров дивизионы, Көнсығыш конференцияһы: Чернышёв дивизионы һәм Харламов дивизионы. Һәр дивизионда алтышар команда сығыш яһай.
Даими миҙгел
Чемпионаттың даими миҙгелендә һәр команда бөтә клубтар менән икешәр (берәү — өйҙә, берәү — ҡунаҡта) уйын үткәрә. Шунан үҙ конференцияһындағы командалар менән тағы өҫтәмә осрашыу уҙғара, һәм даими миҙгелдә уйындар һаны 62-гә тиклем етә.
Еңгән өсөн команда ике мәрәй ала, өҫтәмә ваҡытта йә булиттар серияһында еңелгәндәргә бер мәрәй бирәләр, ә төп ваҡытта еңелеү өсөн бер-нимә лә бирелмәй. Даими миҙгел бөткәс үҙ дивизионында иң күп мәрәй йыйған команда дивизион чемпионы исемен яулай (үҙ дивизиондың командалары менән уйындарҙан ғына түгел, ә бөтәһе менән уйындар мәрәйҙәре һаналасаҡ).
Тимәк командалар 62 уйын үткәреп билдәләйҙәр: Иң күп мәрәй йыйған команда даими чемпионаттың еңеүсеһе була, һәм уға Континент кубогын бирәләр.
Плей-офф
Беренсе этап һөҙөмтәләре буйынса үҙ конференцияларында беренсе һигеҙ урында булған командалар чемпионаттың икенсе этабында ҡатнаша, шул уҡ ваҡытта тәүге ике урынды спорт һөҙөмтәләре әҙәйә барыу тәртибендә дивизион чемпиондары яулай.
Икенсе этапта һәр конференциянан икешәр команда (16 команда) плей-офф системаһы буйынса Көнбайыш һәм Көнсығыш конференцияларында еңеүселәрҙе билдәләйҙәр, шул еңеүселәргә «Көнбайыш конференцияһы еңеүсеһе» һәм «Көнсығыш конференцияһы еңеүсеһе» кубоктарын бирәләр. Конференцияларҙың еңеүселәре үҙ-ара уйындар серияһында Контиененталь хоккей лигаһының чемпионын һәм Гагарин кубогы хужаһын билдәләйҙәр.
Өмөт Кубогы
2012/2013 йылдар миҙгеленән башлап Лига Өмөт кубогы өсөн турнир үткәрә. Был турнирҙа беренсе этап һөҙөмтәләре буйынса икенсе этапҡа эләкмәгән командалар уйнай.
Турнир дүрт стадиянан тора һәм квалификацион раундтан башлана. Дүрт команда сирекфиналға сығыр өсөн икешәр уйын уйнай. Квалификацион раундта һөҙөмтәләр уйындың төп ваҡыты буйынса билдәләнә, ә өҫтәмә ваҡыттар яуаплы уйында командалар берешәр уйын еңһә йә ике уйынды ла тигеҙ иҫәп менән уйнаһалар ғына үткәрелә. Артабан бөтә сериялар өс еңеүгә тиклем форматында үтә. Шул уҡ ваҡытта командалар сикһеҙ өҫтәмә ваҡыттарҙы тәүге кереткән шайбаға тиклем уйнайҙар. Дүрт уйын һөҙөмтәһе буйынса еңеүҙәр иҫәбе тигеҙ булһа, командалар еңеүсене булиттар серияһында асыҡлай.
2014 йылдың 29 октябрендә Континенталь хоккей лигаһының идара ултырышы барышында лиганың перспектив һәм оператив эшмәкәрлегенә ҡағылған һорауҙар күтәрелә. Директорҙар кәңәшмәһенең Гагарин кубогы өсөн плей-офф ярыштарына эләкмәгән командалар өсөн булған Өмөт кубогы турнирын үткәреү оптимизациялау программаһын КХЛ Идараһы тикшерә. Фекер алышыуҙар һөҙөмтәләре буйынса Идара ағзалары әлеге экономика хәле ваҡытында Өмөт кубогын үткәрмәүе дөрөҫөрәк булыр тигән һөҙөмтәгә киләләр.
Командаларҙың лигала һөҙөмтәләре
2008 йылда Лига барлыҡҡа килгәндән бирле КХЛ чемпионаттарында бөтәһе 35 команда ҡатнаша. 28 команда миҙгелдәрҙең береһендә булһа ла плей-офф ярыштарында ҡатнаша. Дүрт команда бар миҙгелдә лә плей-оффҡа эләгә.
Таблицала КХЛ чемпионаттарының даими өлөштәре һөҙөмтәләре буйынса командаларҙың урындары һәм КХЛ һәр миҙгеленең еткән плей-офф раунды күрһәтелгән (төҫ менән билдәләнгән). Командалар КХЛ чемпионаттарында һөҙөмтәләр әҙәйә барыу менән урынлашҡан.
* 2010 йылда ХК МВД менән ҡушылғанға тиклем «Динамо» Мск ҡатнашыу тарихтары ла һанала.
Приз алыусылар таблицаһы
* ''Чемпионаттың даими өлөшө һөҙөмтәләре буйынса беренсе урын өсөн бүләк 2009/10 миҙгелдә ҡабул ителә. 2008/09 миҙгелдә «Салауат Юлаев» хоккей клубы даими беренселектең еңеүсеһе була''.
Трофейҙар һәм бүләктәр
Йыл һайын КХЛ етәкселәре, генераль менеджерҙар, тренерҙар, уйынсылар һәм спорт журналистары һайлауҙары ярҙамында Лига тамамланған чемпионаттың иң яҡшы уйынсыларын билдәләй. Номинантар һәм еңеүселәр исемдәре миҙгел аҙағында финал уйындан һуң махсус кисәлә билдәле була. Шул кисә иң яҡшы командаларҙы, уйынсыларҙы, тренерҙарҙы, судьяларҙы, команда етәкселәрен һәм КМС билдәләүгә һәм тамамланған миҙгелде йомғаҡлауға бағышлана. Иң престиж кубок — Гагарин кубогы, ул Гагарин кубогы плей-оффы тамамланыуы менән еңеүсегә бирелә. Даими миҙгелдә иң күп мәрәй йыйған команда Континент кубогын еңә. Плей-оффҡа эләкмәгән командалар үҙ-ара Өмөт кубогы өсөн уйнайҙар. Шулай уҡ даими миҙгелдә уйынсыларҙың статистикаһы нигеҙендә уларға күп төрлө бүләк бирелә. Даими беренселектең бүләктәренә өҫтәүенә плей-офф һәм бөтә миҙгел һөҙөмтәләре буйынса трофейҙар бирелә. Улар араһында ике хоккейсыға чемпионаттың иң тиҙ һәм иң һуң керетелгән голдары өсөн бирелгән «Секунда» призы; Алексей Черепанов исемендәге трофей — бөтә уйынсылар араһында тәүге тулы миҙгел уйнаған иң яҡшы хоккейсыға; «Алтын сәкән» призы — даими чемпионаттың иң яҡшы уйынсыһына; «Плей-офф оҫтаһы» призы — плей-офф иң яҡшы уйынсыһына. Тағы ла Континенталь Хоккей Лигаһы клубтарының иң яҡшы етәксеһе Валентин Сыч исемендә приз ала. Командаларҙан һәм клуб етәкселәренән башҡа, Лига иң яҡшы судьяны һайлай һәм уны махсус трофей менән бүләкләй.
КХЛ халыҡ-ара турнирҙарҙа
КХЛ командалары ҙур халыҡ-ара хоккей турнирҙарында ла ҡатнаша.
Шпенглер Кубогы
Йыл һайын бер-нисә саҡырылған КХЛ клубтары Шпенглер кубогында ҡатнаша.
Континенталь кубок
Ике тапҡыр КХЛ клубы Континенталь кубогында ҡатнаша.
Чемпиондар лигаһы
КХЛ клубтары чемпиондар лигаһының берҙән-бер ярышында ҡатнаша. 2014 йылда старт алған яңы Хоккей чемпиондар лигаһында КХЛ клубтары ҡатнашмай.
Телевизион трансляциялар
Уйындарҙың трансляцияларына хоҡуҡтарына БДБ, Балтия, АҠШ һәм Канада илдәрендә күрһәткән КХЛ каналы эйә. Шулай уҡ ҡайһы бер уйындарҙы ҡатнашыусы илдәрҙең федераль каналдары һәм Рәсәйҙең региональ партнёрҙары күрһәтә. Федераль каналдар араһында уйындарҙы күрһәтә: Матч ТВ (Рәсәй), Беларусь-5 (Белоруссия), LTV7 (Латвия), 7 канал (Ҡаҙағстан).
Шулай уҡ КХЛ көн һайын лиганың интернет сайтынан тура трансляциялар ойоштора. Түләүле (шулай уҡ HD форматында) һәм түләүһеҙ трансляциялар YouTube Лиганың рәсми каналында. Дөйөм алғанда, КХЛ уйындарын 32 илдә ҡарайҙар.
YouTube-та КХЛ каналы
КХЛ дүртенсе миҙгеленән башлап YouTube популяр видеохостингта лиганың каналы эшләй башлай.
Каналдың эсенә инә:
КХЛ спонсорҙары һәм партнёрҙары
2008 йылдан башлап КХЛ Чемпионатының генераль партнёры һәм страховкалаған компанияһы. 2008 йылдан башлап КХЛ Чемпионатының партнёры. 2012 йылдан башлап КХЛ партнёры. 2015 йылдан башлап КХЛ рәсми партнеры. 2015 йылдан башлап КХЛ чемпионатының партнёры. 2015 йылдан башлап КХЛ Чемпионатының партнёры. 2017 йылдан башлап КХЛ Чемпионатының партнёры. 2017 йылдан башлап КХЛ Чемпионатының партнёры. 2018 йылдан башлап КХЛ Чемпионатының партнёры.
Телевизион контракттарҙан башҡа, боҙ майҙансығында һәм унан ситтә үҙҙәренең тауарҙарын ҡулланыу өсөн тәҡдим иткән күпселек компаниялар һәм ойошмалар менән бергә КХЛ эшләй.
Киңәйеү перспективалары
КХЛ етәкселеге һүҙҙәре буйынса Лигаға Көнсығыштан да, Көнбайыштан да яңы клубтар керә ала. Ҡытай менән Ҡаҙағстандан икенсе һәм Япония менән Көньяҡ Кореянан яңы клубтар инеүе ихтимал. 2018 йылда Франция клубтары менән әңгәмәләр алып барыла, был йә Париждан, йә Марсельдән клуб була ала. Шулай уҡ Германиянан, Эстониянан һәм Бөйөк Британиянан клубтар өҫтәлеүе мөмкин.
2019/2020 йылдар миҙгеленән алып КХЛ-да Санкт-Петербургтан яңы команда килеп сығыуы көтөлә.
Медведь-Камень
Медведь-Камень (Ермак Ҡаласығы) — Урал тауҙарындағы ҡаялы ҡалҡыулыҡ. Рәсәйҙәге Свердловск өлкәһенең Тагил йылғаһының уң яҡ ярында,Түбәнге Тагилдың төньяҡ -көнбайышында,ҡаланың төньяҡ — көнбайыш ситке нөктәһе. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 288 метр.
Географик урыны
Ҡаялы массив Медведь-Камень Свердловск өлкәһенең « Горноуральск ҡала округы» муниципаль берәмегендәге Тагил йылғаһының уң яҡ ярында,Евстюних ҡасабаһынан дүрт саҡрым алыҫлыҡта ята. Абсолют бейеклеге 294 метрға тиклем. Тәбиғи-тарихи, тәбиғи ландшафт ҡомартҡыһы, туризм урыны.
Тасуирламаһы
Тау урман менән ҡапланған, түбәһе ҡаялы. Тагил йылғаһы яғынан ҙур ҡаяһы (шихан) бар.Үҙенең атамаһын хикмәтле ҡиәфәте өсөн алған. Йыраҡтан ҙур айыу арҡаһын хәтерләтә. Тау түбәһенән тирә — яҡтың матур күренеш асыла: аҫта борғаланып йылға аға, йәшел яландар, горизонтта урмандар һәм тауҙар теҙмәһе.
Ҡая массивы сиенит тоҡомдарынан (гранитҡа яҡын, ләкин кварц ҡатнашһыҙ). Тау эсендә сиениттар матур алһыу төҫ менән, тик өҫкә яҡтан елдән уңғандар, алһыу төҫ һоро төҫкә күсә.
Тарихы
Элек-электән был урындар мансыларҙың изге урындары булып һаналған. Мансылар Айыуташты Елпинг-Куэ («Изге таш») һәм Хоб-Елпинг («Изге айыу»). Риүәйәттәр буйынса, бында Ермак Тимофеевич Себер юлында ҡышлаған, дружинаһы караптар төҙөгән. . Был турала иҫтәлекле бағаналарҙа боронғо яҙыу табылған. Туҡталыш Ермак Ҡаласығы тип атала һәм ул 1945 йылда профессор О. Н. Бадер тарафынан асыла.
Үрге Тагил ҡаласығы
Үрге Тагил ҡаласығын кенәз Семён Болховский 1583 йылда Себергә китеп барғанда нигеҙләй. Ул үҙенең отрядында сотник булып хеҙмәт иткән Рюма Языковты воевода итеп тәғәйенләп китә. Йылъяҙмала Үрге Тагил ваҡиғаһы шулай итеп теркәлгән: "Ә воевода унда Мәскәүҙән Рюма Языков булған. Был воевода үҙе менән ҙур Ҡазан бесәйен алып килгән.Һәм Рюма уны һәр ваҡыт үҙе эргәһендә тотҡан.Һәм йоҡлағанда бесәй уның ғорлаһын үлтергәнсе кимергән."
1586/87 йылдарҙа воевода итеп муромсы Григорий Елизаров ебәрелә. 1588/89 йылдарҙа Ржев дворяндары Василий Андреевич Квашин,Иван Иванович Ордин-Нащокин булалар.
Хөсәйенова Гөлнур Рауил ҡыҙы
Хөсәйенова Гөлнур Рауил ҡыҙы (14 октябрь 1959 йыл) — ғалим-фольклорсы. Филология фәндәре докторы (2017). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007).
Биографияһы
Гөлнур Рауил ҡыҙы Хөсәйенова 1959 йылдың 14 октябрендә Башҡорт АССР-ының Учалы районы Ҡунаҡбай ауылында тыуа. 1983 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлағандан һуң Тарих,тел, әҙәбиәт институтында эшләй башлай. Бер үк ваҡытта 1991 йылдан башлап Мәскәүҙә А.М.Горький исемендәге Әҙәбиәт институтында аспирантурала уҡый. фольклорсы профессор Виктор Михайлович Гацак етәкселегендә “Тылсымлы башҡорт халыҡ әкиәттәре поэтикаһы” темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. Докторлыҡ диссертацияһын да башҡорт халыҡ тылсымлы әкиәттәрен башҡа халыҡтарҙыҡы менән сағыштырып өйрәнеүгә бағышлай.
1994–97 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында фольклор курсын, 2000—2011 йылдарҙа хәҙерге М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының музыка белеме биреү кафедраһында доцент вазифаһында башҡорт музыка фольклоры буйынса дәрестәр алып бара. 1986 йылдан алып Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының башҡа төбәктәре буйлап фольклор экспедицияларында ҡатнаша, билдәле яҙыусы һәм ғалим Кирәй Мәргән етәкселегендәге экспедициялар уҙғарылған Свердловск, Силәбе, Ҡурған, Һамар һәм Һарытау өлкәләрендә, Пермь крайында йәшәгән милләттәштәр араһында фольклор йыя, шуларҙың 14-ндә үҙе етәксе була. Ул тарафтарҙа ла башҡорт халыҡ ижадының матур өлгөләрен яҙып алып ҡайта һәм шуларҙан торған китаптар баҫтырып сығара.
Хөсәйенова 1983 йылдан бөгөнгө көнгә тиклем Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының фольклор бүлегендә эшләй.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлеге башҡорт халыҡ әкиәттәрен, уларҙың жанр спецификаһын, поэтикаһын һәм текстологияһын өйрәнеүгә арналған. “Башҡорт халҡының тарихы” (“История башкирского народа”; 7 томда, 2009–2012), “Башҡорттар” (“Башкиры”; 2015) баҫмалары авторҙарының береһе; “Башҡорт халыҡ ижады” йыйынтығын һ.б. төҙөүсе. 300-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы. Монография, уҡыу әсбабы, хрестоматия, экспедиция материалдары һәм мәҡәләләре йыйынтыҡтары авторы.
Г.Р. Хөсәйенованың ғилми тикшеренеүҙәрендә башҡорт әкиәттәрен өйрәнеү, эпос ғилеме һәм мифология, башҡорт фольклористикаһы, Бөйөк Ватан һуғышы фольклоры тарихы мәсьәләләре төп урынды биләй.
Хөсәйенова Г.Р. 1 фән кандидатын әҙерләгән, 4 аспирант һәм дәғүә итеүсенең ғилми етәксеһе булып тора.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
2007 йылда уға «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелә.
Арамелевка
Арамелевка (Арамелевка) — Башҡортостан Республикаһының Благовещен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 193 кеше. Почта индексы — 453447, ОКАТО коды — 80215825002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Нагасаки ҡыңғырауы
Нагасаки ҡыңғырауы — 2000 йылдың сентябрендә Минск ҡалаһында (Беларусь) Бойондороҡһоҙлоҡ майҙанында Архангел Михаил скульптураһынан һәм Красный костелдән алыҫ түгел ҡуйылған һәйкәл. Һәйкәл ядро һәләкәте ҡорбандары тураһында киҫәтеү булып тора.
Тарихы
Ҡыңғырау Япония католик сиркәүе инициативаһы буйынса ҡыңғырау ҡойоу оҫталары тарафынан ҡойола. Ул 1945 йылдың 9 авгусында Нагасаки ҡалаһын атом бомбаһына тотҡандан һуң һаҡланып ҡалған «Фәрештә» ҡыңғырауының «игеҙәге». Һәйкәлдең нигеҙенә Иерусалим ҡалаһынан, Японияның Хиросима, Нагасаки, Фукусима ҡалаларынан һәм Чернобыль һәләкәтендә зыян күргән райондарҙан алынған ер менән капсула һалынған. Шулай уҡ унда Семипалатинск полигоны һәм Яңы Ерҙәге полигондан алынған ер менән капсулалар бар.
Нагасакиҙа «Фәрештә» ҡыңғырауын мәхәллә кешеләре, бомбаға тотҡандан һуң, Ураками католик кафедраль соборы емереклектәре аҫтынан табып алалар һәм ҡаҙып сығаралар. Һуңғараҡ ул һуғыштың ҡот осҡос эҙемтәләре тураһында киҫәтеү булараҡ Нагасаки үҙәгендә ҡуйыла.
2000 йылдың 24 сентябрендә һәйкәлде асыу тантанаһында Ураками соборы өлкән священнигы Сиети Мимура былай тине: «Был һәйкәл беҙҙең Беларусь менән теләктәшлекте, һәм беҙҙең халыҡтарҙы иҡтисади һәм мәҙәни бәйләнештәр генә түгел, ә рухи бәйләнештәр берләштергәнен символлаштырып торһон».
Ҡыңғырауҙан трос һуҙыла, уны тартып һәр теләгән кеше ҡыңғырауҙы шылтыратырға мөмкин.
Әзербайжандағы телдәр
Әзербайжандағы телдәр дүрт тел ғаиләһенә  — һинд-европа, алтай, картвел, нах-дағстан ғаиләләренә ҡарай. Әзербайжанда иң таралған тел - әзербайжан теле ( 2009 йылда халыҡтың 98,6 % телде белгән ). Уҡыу һәм аралашыу теле сифатында урыҫ һәм инглиз телдәре мөһим роль уйнай һәм (2009 йылдағы йәниҫәп буйынса илдәге халыҡтың ярашлы рәүештә 7,6 %-ы һәм 0,8 % -ы был телдәрҙе туған тел кимәлендә белгән ). Бынан тыш, төп халыҡтар лезгин, талыш, авар, грузин, цахур, курд, тат, удин телдәрендә һөйләшә. Тау йәһүдтәре шулай уҡ джуһури һөйләшен ҡуллана, әммә иммиграция һәм модернизацияға бәйле уны ҡулланыу кәмей.
Әзербайжандағы телдәр
Ғәмәлдәге Әзербайжан Конституцияһына ярашлы әзербайжан теле республиканың рәсми теле булып тора. Конституцияла әйтелгәнсә, тип әйтә ҡуллана һәм ирекле үҫеш тәьмин Әзербайжан Республикаһы башҡа халыҡтар һөйләшкән телдәрҙе ҡулланыуҙы һәм үҫтереүҙе лә тәьмин итә.
Рәсми тел
Әзербайжан теле төрки телдәрҙең алтай ғаиләһе төркөмөнә ингән уғыҙ төркөмсәһенә ҡараған тел. «Әзербайжан Республикаһының дәүләт теле тураһында» Законы буйынса әзербайжан телен белеү мотлаҡ булып тора. Ул илдең сәйәси, ижтимағи, иҡтисади, мәҙәни һәм фәнни тормоштоң бөтә өлкәләрендә лә ҡулланыла. Законда дәүләт телен файҙаланыу, яҡлау һәм үҫтереүҙе дәүләт тәьмин итеүе билдәләнгән.
Урыҫ теле
150 меңдән ашыу Әзербайжан граждандары өсөн урыҫ теле туған тел булып тора, уларҙың күпселеге — этник урыҫ, шулай уҡ урыҫлашҡан әзербайжандар, лезгиндар, аварҙар, украиндар, йәһүдтәр һәм башҡалар ошо телде туған теле һанай. 1994 йылда икенсе тел сифатында урыҫ телендә Әзербайжан халҡының 38 %-ы ирекле һөйләшә алған
Әрмән теле
Әзербайжандың рәсми сиктәрендә әрмән телендә бөгөн, нигеҙҙә, ғәмәлдә танылмаған дәүләт Таулы Ҡарабах республикаһы ҡарамағындағы төбәктәрҙә этник әрмәндәр генә һөйләшә. Шулай уҡ уны Әрмәнстандан ҡасып килгән күп кенә әзербайжандар белә.
Дағстан телдәре
Әзербайжанда түбәндәге нах-дағстан телдәрендә һөйләшеүселәр бар:
Будух теле.
Хиналуг теле .
Рутул теле.
Цахур теле –.
Грузин теле
Грузин телендә Әзербайжандың төньяғындағы Балакән, Закатала һәм Гах  райондарында һөйләшәләр. Был яҡтарҙа грузиндар ойошоп йәшәй. 2007 йылдағы йәниҫәп буйынса уларҙың һаны 15 мең кеше тәшкил иткән. Шул райондарҙа йәшәгән грузиндар грузин теленең ингилой диалектында һөйләшә, кахетин диалектына оҡшай. Грузин телле мәктәп эшләп килә, театр һәм башҡа йәмәғәт ойошмалары бар. Әзербайжандың баш ҡалаһы Баҡыла түләүһеҙ грузин теле мәктәбе эшләй, ул һәр йыл уҡыусылар ҡабул итә. Әзербайжанда грузин теле менән ҡыҙыҡһыныусылар арта, был ике ил араһындағы иҡтисади-сауҙа мөнәсәбәттәре менән бәйле.
Ғарифуллин Илдар Мулланур улы
Ғарифуллин Илдар Мулланур улы (14 март 1971 йыл) — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың 55-се бер мандатлы Беүә һайлау округы буйынса депутаты.
Тормош һәм хеҙмәт юлы
Илдар Мулланур улы Ғарифуллин 1971 йылдың 14 мартында Өфө ҡалаһында тыуған. Башҡорт. Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы -Ҡоролтайҙың 55-се бер мандатлы Беүә һайлау округы буйынса депутаты. Юғары белемле.
Хеҙмәт юлын 1986 йылда Өфө агрегат производство берекмәһендә монтаж цехында электромонтер булып башлай.
1991 йылда, Совет Армияһында хеҙмәт итеп ҡайтҡандан һуң, «Уфимский» һөт заводында автобус водителе булып эш башлай.
1993—2011 йылдарҙа кесе һәм урта бизнес предприятиеларына еткселек иткән. 1993 йылда туңдырма һәм башҡа эсемлектәрҙе күмәртәләп-ваҡлап һатыу ойошторорға ҡарар итә. «Гормолзавод» ойошмаһында ике йыл эшләгәндән һуң, үҙенең туңдырмалар селтәрен булдырырлыҡ дәрәжәлә «өлгөрөп етә». 1996 йылда, (республика ҡалаларында 2000 йылда филиалдар аса), май һәм бакалея төркөмө аҙыҡ-түлек тауарҙарын күмәртәләп һатыу ойоштора. Тупланған тәжрибә бизнесты диверсификациялау мөмкинлеген бирә — 2002 йылдың авгусында Туймазыла икмәк һәм кондитер изделиеләрен һатыу булдырыла һәм етештереү башлана, Өфөлә «Һабантуй» маркаһы аҫтында ярмалар һәм шәкәр бүлеп төрөү цехтары асыла.
1993—1995 йылдарҙа «Контакт-сервис» ТОО-һын, «Регионпродторг» ИЧП-һын, «Башторгсервис» АОЗТ-һын етәкләгән. . 1995—2009 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының «Салют» оборона спорт-техник ойошмаһының коммерция директоры, «Салют+» ЯСЙ-те, «Салют-Торг» ЯСЙ-те, «Профессионал» ЯСЙ-те директоры була. 2003 йылдың башында Ғарифуллин етәкләгән «Салют» предприятиелар төркөмө «Пятёрочка» сауҙа маркаһы аҫтындағы ваҡлап һатыу селтәрен ойоштороу буйынса алдынғы технологияға эйә була.
Социаль магазиндар селтәре эшҡыуар Ғарифуллиндың тауарҙы һатып алыусыға алып барып еткерергә тигән тәүге идеяһының логик дауамы булған. Яңы перспективалар яңы белем талап иткән, һәм Илдар Мулланур улы 2004 йылда Мәскәү коммерция һәм хоҡуҡ, «предприятие менеджменты» институтын (2004) тамамлай.
2009—2011 йылдарҙа — «Башбакалея» ЯАЙ-тенең күмәртәләп һатыу-производство предприятияһы генераль директоры. 2011 йылдан — «Башбакалея» ЯАЙ-тенең күмәртәләп һатыу-производство предприятияһының директорҙар советы рәйесе, «Батыр» компаниялары төркөмө етәксеһе.
Башҡортостан Республикаһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһының сауҙа буйынса комитет рәйесе, Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы инвестицион климатты яҡшыртыу буйынса Йәмәғәтселек советы, Башҡортостан Республикаһындағы эшҡыуарҙар хоҡуҡтары буйынса Вәкиле ҡарамағындағы Йәмәғәтселек эксперт советы, Башҡортостан Республикаһында «Бизнес коррупцияға ҡаршы» йәмәғәтселек процедуралары Үҙәгенең йәмәғәтселек советы, «Берҙәм Рәсәй» Бөтөн рәсәй сәйәси партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһенең төбәк сәйәси советы ағзаһы.
Башҡортостан сауҙа ассоциацияһы рәйесе, РФ Дәүләт Думаһы эргәһендә сауҙаны яйға һалыу мәсьәләләре буйынса Башҡортостан Республикаһының Эксперт советы ағзаһы.
Өйләнгән, ике улы һәм ҡыҙы бар.
Сәйәси статусы
«Берҙәм Рәсәй» Бөтөн рәсәй сәйәси партияһының фракция ағзаһы.
Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы ҡала советы 2-се саҡырылыш депутаты (2-се һайлау округынан 2008 йылдың 2 мартында һайлана).
Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайының 4-се саҡырылыш депутаты.
Үҙенең төп эшмәкәрлегенән айырылмаған килеш Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайының урындағы үҙидара, граждандар йәмғиәте үҫеше институты һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса Комитет рәйесе урынбаҫары.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Дим биҫтәһендә, аҙна һайын кесаҙна көнө, 15.00-17.00
Йәмәғәтселек вәкилдәрен ҡабул итеү урыны Таллинн урамы, 23 Бәйләнешкә сыға — Бляхман Клара Гайдаровна 8-91740-50069
Яңы Муса (Көйөргәҙе районы)
Яңы Муса (Новомусино) — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы ауыл.
Ғарифуллин Илдар Мулланур улы
Шулай уҡ ҡарағыҙ
«Батыр» ГК-һы Күҙәтеү советы рәйесе
Яңы Муса (Көйөргәҙе районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса күпселек татарҙар (40 %) һәм башҡорттар (36 %) йәшәй.
Ғарифуллин Илдар Мулланур улы
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Адресы: Маршал Жуков урамы, 10 Email: rgp-salut@yandex.ru
450027, Индустриаль шоссе урамы, 47. тел: 243-05-11, info-salut@yandex.ru
Низаев Әбүзәр Ғаяз улы
Низаев Әбүзәр Ғаяз улы (19 июль 1914 йыл — 7 ғинуар 1997 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. Уҡсылар полкының отделение командиры һәм разведка ротаһы командиры ярҙамсыһы, өлкән сержант. Дан орденының тулы кавалеры.
Биографияһы
Әбүзәр Ғаяз улы Низаев 1914 йылдың 19 июлендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы ) башҡорт ауылы Һынташтамаҡта тыуған.
Мәктәптә 5 синыф тамамлай. Туған ауылында ойошторолған ауыл хужалығы артелендә эшләй. 1930 йылдан Башҡортостан АССР-ы Топорнин районында колхозда эшләй. 1932 йылдан Ленинградта караптар төҙөү заводында эшләй.
1936—1938 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә. 1938 йылдан Ленинград караптар төҙөү заводында токарь-револьверщик, ә артабан Ленэнерго предприятиеһында тәьминәт буйынса агент булып эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас үҙ теләге менән фронтҡа киткән һәм 1941 йылдың июненән Ленинград районы Һауа оборонаһының 14‑се артиллерия дивизионында зенит орудиеһы командиры булып хеҙмәт итә. Блокадаланған Ленинградты һаҡлауҙа ҡатнаша. 1944 йылдан Ленинград фронтының 67‑се армияһы 46‑сы уҡсылар дивизияһы 314‑се уҡсылар полкында уҡсылар отделениеһы һәм 2‑се Белоруссия фронтының 2‑се удар армияһының разведка ротаһы командиры ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә.
Ленинград блокадаһы алынғас, өлкән сержант Низаев 1944 йылдан Ленинград фронтының 67‑се армияһы 46‑сы уҡсылар дивизияһы 314‑се уҡсылар полкында уҡсылар отделениеһы командиры булып хеҙмәт итә. 1944 йылдың 12 февралендә Ленинград өлкәһенең Луга тимер юл станцияһынан көнбайыштараҡ барған алыш барышында ҡул пулемёты менән дошмандың ике контрһөжүмен кире ҡаға. Пулемёт боҙолғас, гранталар менән егермегә яҡын немец һалдатын юҡ итә. Яраланһа ла алыш яланынан китмәй. Күрһәткән батырлығы өсөн 1944 йылдың 24 февралендә 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1945 йылдың 15 ғинуарында Польшаның Пултуска ҡалаһынан төньяҡ-көнбайыштараҡ барған алышта өлкән сержант Низаев, яугирҙар менән командалыҡ итеп, һиҙҙермәй генә дошман тылына үтеп инә һәм һөжүм итә, шулай итеп алыштың уңышлы тамамлауына булышлыҡ итә. Был алышта күрһәткән батырлығы өсөн 1945 йылдың 7 февралендә 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1945 йылдың 10—11 мартында Германияның Данциг ҡалаһы эргәһендә барған алыштарҙа, өлкән сержант Низаев тәүгеләрҙән булып һөжүмгә күсә һәм үҙ атыу ҡоралы менән биш дошман һалдатын юҡ итә. Һөҙөмтәлә уның бүлеге бейеклекте яулап ала. Был алыштарҙа күрһәткән батырлығы өсөн 1945 йылдың 29 июнендә 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә һәм шулай итеп Дан орденының тулы кавалеры булып китә.
1945 йылда демобилизациялана, туған яғына ҡайта. Благовещен районы Степановка машина-трактор станцияһында, 1952 йылдан Благовещен ҡалаһында такелажсы, Благовещен ҡала Советы башҡарма комитетының коммуналь хужалыҡ бүлеге мөдире булып эшләй.
1972 йылдан Өфө нефть эшкәртеү заводында цех начальнигының тәьминәт буйынса урынбаҫары була. Аҙаҡ Өфөләге дауаханаларҙың береһендә шофёр, хужалыҡ мөдире булып эшләй.
1997 йылдың 7 ғинуарында вафат була. Өфөлә ерләнә.
Кинйәкәев Әхтәм Рәхмәтулла улы
Биографияһы
Әхтәм Рәхмәтулла улы Кинйәкәев   1922 йылдың 1 ғинуарында  Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙенең Бүздәк ауылында  (Башҡортостан Республикаһының Бүздәк ауылы) тыуа.
Эш урындары: Өфө нефть институтының өлкән уҡытыусыһы  (1951—1956); Татар нефть ғилми-тикшеренеү институтының лабораториялары мөдире  (Бөгөлмә ҡалаһы, 1956—1967); И. М. Губкин исемендәге нефть химияһы һәм газ сәнәғәте институтының Татар киске факультетының декан урынбаҫары, деканы  (Әлмәт ҡалаһы, 1967—1969); Гомель дәүләт университетының деканы,  кафедра мөдире  (1969—1973); Башҡорт дәүләт университетының кафедра мөдире (1973—1989), профессоры (1989 йылдан).
Берешь
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Кинйәкәев Әхтәм Рәхмәтулла улы
Биографияһы
Кинйәкәевтең ғилми эшмәкәрлек йүнәлештәре: геология, геофизика. Ул Урал һәм Волга буйының нефтле, газлы, карбонатлы ултырмаларын тикшереү ысулдарын эшләй. Был палеозойҙың  стратиграфияһын аныҡлаштырырға, яңы нефтле ҡатламдарҙы табырға мөмкинлек бирә.
Берешь
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кинйәкәев Әхтәм Рәхмәтулла улы
Хеҙмәттәре
Кинйәкәев Әхтәм Рәхмәтулла улы —  220-ләп фәнни хеҙмәт һәм бер уйлап табыу авторы.
Методы комплексного исследования нефтеносности карбонатных отложений. М.: Недра, 1972.
Эффекты переменного гравитационного поля в капиллярах. Уфа: Гилем, 1997.
Литостратиграфическая характеристика палеозоя платформенного Башкортостана в связи с перспективами открытия залежей углеводородов карбонатных разрезах бездействующих скважин. Уфа: РИО БашГУ, 2005.
Ихсанов Рафиҡ Рәшит улы
Ихсанов Рафиҡ Рәшит улы (27 сентябрь 1965 йыл) — хәрби хеҙмәткәр, запастағы полковник. Афған һуғышында һәм Төньяҡ Кавказдағы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусы. Башҡортостан Республикаһынан Федерация Советы ағзаһы ярҙамсыһы. «Берҙәм Рәсәй» партияһы ағзаһы. Рәсәй Геройы (2000).
Биографияһы
Рафиҡ Рәшит улы Ихсанов 1965 йылдың 27 сентябрендә БАССР-ҙың Әлшәй районы Түбәнге Әүрез ауылында тыуған.
Вертолетсы. Полковник (2002). Рәсәй Федерацияһы Геройы (21.04.2000).
1982 йылдың сентябренән Ҡораллы Көстәрҙә. 1986 йылда Һарытау юғары хәрби авиация (вертолет) летчиктары училищеһын тамамлай.
Афғанстанда бер йыл хеҙмәт итә. Хәрби бурысын үтәгән ваҡытта күрһәткән батырлығы өсөн III дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәте өсөн» ордены менән бүләкләнгән. Аҙаҡ Украинала Львов өлкәһендә хеҙмәт итә. Советтар Союзы тарҡалғандан һуң Рафиҡ Рәшит улы Украина антын ҡабул итергә теләмәгән офицерҙар араһында була һәм хәрби хеҙмәт урынынан китә.
1992 йылда Ю. А. Гагарин исемендәге Хәрби-Һауа көстәре академияһына уҡырға инә. Академияны тамамлағандан һуң үҙ теләге менән Төньяҡ Кавказда хеҙмәт итә.
Осоу әҙерлеге буйынса эскадрилья командиры урынбаҫары вазифаһынан полк командиры урынбаҫары вазифаһына тиклем ете йыл хеҙмәт итеү осоронда ике чечен кампанияһында ҡатнаша. Һуңынан Хәрби-Һауа көстәренең Байкал аръяғы округында полк командиры вазифаһында хеҙмәт итә.
2000 йылдың 21 апрелендә Рәсәй Федерацияһы Президентының указы менән Төньяҡ-Кавказ төбәгендәге законһыҙ ҡораллы формированиеларҙы бөтөрөү ваҡытында күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн Ихсанов Рафиҡ Рәшит улына «Рәсәй Геройы» исеме бирелә.
2006 йылдан запаста. 2004 йылдан ғаиләһе менән Мәскәүҙә йәшәй. Рәсәй Федерацияһы юстиция министрлығы янындағы хәрби, махсус һәм ике яҡлы тәғәйенләнештәге интеллектуаль эшмәкәрлек һөҙөмтәләрен хоҡуҡи яҡлау буйынса Федераль агентлығының генераль директоры урынбаҫары булып эшләй. 90-сы йылдар аҙағында булдырылған Советтар Союзы Геройҙары һәм Рәсәй Геройҙары ярҙам Фондының (Мәскәү ҡалаһы) йәмәғәтселек башланғысында вице-президенты булып тора.
Батырлыҡ
«Чечен республикаһында һауа тактик десантын төшөргәндә эйәреүсе вертолеттарҙың береһе бәреп төшөрөлә. Вертолет һауала яна башлай. Ихсанов Рафиҡ Рәшит улы экипажға һикерергә команда бирә. Ергә төшкәндән һуң ике минут эсендә экипаж парашюттары менән боевиктарҙың танау аҫтынан эвакуациялана».
Наградалары
«СССР ҡораллы көстәрендә Ватанға хеҙмәте өсөн» III дәрәжә орден (05.05.1988), миҙалдар менән бүләкләнә.
Әҙәбиәт
Герои нашего времени (О Героях России — уроженцах и жителях Республики Башкортостан) / авт.-сост. Е. А. Смирнов. — Уфа : Китап, 2016. — 327 с. : илл. ISBN 978-5-295-06554-5.
Катерини
Ҡала атамаһы
Катерини ҡалаһының тарихы XVI быуатҡа барып тоташа. Ул ваҡытта православие монахтары был территорияла Изге Екатерина хөрмәтенә ғибәҙәтхана булдыралар. Ошо Изге Екатерина исеменән Катерини ҡалаһыныъң исеме барлыҡҡа килгән.
Тельменца
Тельменца — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онега ҡушылдығының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Изге Ламберт базиликаһы (Дюссельдорф)
Изге Ламберт базиликаһы (нем. Basilika St. Lambertus ) —Дюссельдорфта католик сиркәүе   (Германия),   иң боронғо ҡоролмаларҙан һанала, бик күп мәҙәни һәм дини иҫтәлекле  урындарҙы үҙ эсенә ала.
Тарихы
VIII быуатта Дюссель  йылғаһының Рейнға ҡойған урынында изге Виллеик  бәләкәй  сиркәүгә нигеҙ һала, ул  изге миссионер епископ  Маастрихтский  Ламберт хөрмәтенә  изгеләндерелә. Ул Дюссельдорфтың беренсе культ ҡоролмаһынан хәҙерге ваҡытҡа тиклем бер нәмә лә килеп етмәй.
XIII быуатта беренсе сиркәү урынында  роман стилендә  ауыл сиркәүе яңынан төҙөлә. 1288 йыл ҡала өсөн тарихи була. Ворринген янында яланда ҡан ҡойошло һуғыш үтә, унда граф  Адольф V  фон Берг (уның ғәскәрҙәренә Кёльн ҡалаһы һәм  Дюссель ауылы халҡы ҡушыла) һәм кёльн архиепискобы  Зигфрид Вестербургский бер-береһенә ҡаршы тора. Граф Адольф алышта еңеү яулай. Рәхмәт йөҙөнән ул Дюссель ауылына, Кёльн быға ҡырҡы ҡаршы булһа ла, ҡала статусы бирә. 1288 йылдың 14 авгусында документҡа ҡул ҡуйыла, ә инде бер айҙан  сиркәү яңы ҡаланың үҙәгенә әйләнә,  дөрөҫ,тик  монастырь ҡоролошо сифатында.
Граф Адольф фон Берг ғүмере буйына Дюссельдорф ҡалаһын төҙөүгә юғары ҡыҙыҡһыныу күрһәтә һәм ҡаланың үҙәк сиркәүен төҙөү өсөн ҙур сумма аҡса бирә.
Әммә ҡала ысынында тик 1380 йылда ғына үҫә башлай. Шул саҡта Берг мираҫы герцог Вильгельм Беренсегә эләгә, ул Дюссельдорфты үҙенең резиденцияһы итергә ҡарар итә. Хәҙерге сиркәү Божья Матерь хөрмәтенә 1394 йылдың  13 июлендә изгеләндерелә. Сиркәүҙе ҡурсалаусылар сифатында изгелә Ламберт, Аполлинарий, Фома һәм Панкратий таныла. Сиркәүҙә бик күп сиркәү ҡомартҡылары һәм изгеләрҙең мәйеттәре һаҡланған, шуға күрә XIV быуаттың аҙағында сиркәү хаж ҡылыуға килеүселәрҙең иң билдәлеһе була.
Әммә сиркәү христиан эштәре менән генә билдәле түгел. Унда ике тапҡыр мөһим донъяуи ваҡиғалар булып үтә. 1585 йылда герцог Ян Веллем менән Якоба Баденскаяның туй тантанаһын байрам итеү үҙәгенә әүерелә,  ә 1592 йылда унда герцог Вильгельм V ерләнә.
1805 йылдың 31 авгусында сиркәү тағы изге Ламберт хөрмәтенә изгеләндерелә.
1974 йылдан сиркәүгә кесе базилика папа титулы бирелә.
Изгеләр мәйете
Изге Аполлинарий Равеннскийҙың һәм Виллеик Кайзерсвертскийҙың мәйеттәренән тыш базиликаның  алтарь өлөшөндә һәр кем хөрмәтләй алырлыҡ урында изгеләрҙең  мәйеттәре һаҡлана:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Урта (Каш-Кы ҡушылдығы)
Средний — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каш-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Минасов Булат Шамил улы
Минасов Булат Шамил улы (4 ғинуар 1956 йыл) — травматолог‑ортопед. Медицина фәндәре докторы (1995), профессор (1997). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2021), Рәсәй Федерацияһының (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының (1999) атҡаҙанған табибы, СССР‑ҙың атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1987).
Биографияһы
Булат Шамил улы Минасов 1956 йылдың 4 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Учалы районы Учалы ауылында тыуа. 1979 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай. 1981 йылдан алып Өфө ҡалаһының 13‑сө дауаханаһында эшләй башлай. 1983 йылдан — Башҡорт дәүләт медицина университетында (1997 йылдан башлап өҫтәмә медицина белеме биреү курсы булған травматология, ортопедия һәм хәрби-ялан хирургияһы кафедраһы мөдире), бер үк ваҡытта 2008 йылдан алып ашығыс медицина ярҙамы дауаханаһында эшләй. 1985—1989 йылдарҙа — кафедра ассистенты, 1990—1996 кафедра доценты, 1996—2002 йылдарҙа - Башҡорт дәүләт медицина университетының травматология һәм ортопедия кафедраһы мөдире, 2002 йылдан берләштерелгән травматология һәм ортопедия кафедраһы мөдире. Заманса технологиялар буйынса умыртҡа бағанаһында, һөлдәнең ҙур сегменттарында һәм эре быуындарҙа оператив ҡатнашыу үткәрә. Башҡортостанда тәүге тапҡыр тубыҡ (1997) һәм ҡулбаш (2005) быуындары артропластикаһын, умыртҡа бағанаһы ауырыуҙарын һәм травмаларын хирургик дауалауҙы (1992) индерә. Ойоштороу һәләтенә эйә, үҙенә һәм белгестәргә талапсан. Халыҡ-ара ассоциациялар һәм йәмғиәттәр ағзаһы.