cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Еңеү Байрағы
Еңеү Байрағының символы (1996—2007)
Ветеран ойшмаларының күп һанлы мөрәжәғәттәре буйынса РФ Президенты В. В. Путин 2007 йылдың 20 апрелендә яҙған хатында өҫтәмә консультация үткәреү кәрәк тип тапты, ә 24 апрелдә һалып законға тыйыу вето һалды. 25 апрелдә закон, Еңеү Байрағы символы тигәнде ҡулланмай, Дәүләт Думаһы тарафынан махсус комиссия редакцияһында ҡабул ителде, Федерация Советы хупланы һәм Рәсәй Президенты В. В. Путин 7 майҙа, Еңеү Көнө алдынан ҡул ҡуйҙы. Рәсәй Президенты В. В. Путин 2007 йылдың 16 июнендә сыҡҡан 770-се һанлы «Еңеү Байрағы тураһында» ҡарарын юҡҡа сығарҙы, шуның арҡаһында «Еңеү Байрағы символы» ла юҡ хәҙер.
Белоруссияла
Белоруссия президентының 1995 йылдың 6 май указы менән Еңеү Байрағының дубликаты 9 майҙа (Еңеү көнө), 23 февралдә (Ватанды һаҡлаусылар көнө) һәм 3 июлдә (Белоруссияны фашист илбаҫарҙарынан азат иткән көндө) генә сығарыла тип ҡарар ителгән, башҡа маҡсаттар өсөн СССР дәүләт флагы һәм, указға ярашлы, «биш саталы йондоҙ, ураҡ һәм сүкеш һүрәтләнгән ҡыҙыл төҫтәге туҡыманан ғибәрәт» Еңеү Байрағы символы файҙаланыла.
2011 йылда Рәсәй Белоруссияға Еңеү Байрағының рәсми күсермәләренең береһен бүләк итте. Еңеү байрағының күсермәһе «Беларусь: тарих һәм хәҙерге заман» халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференцияһы барышында тапшырылды. Еңеү Байрағының бүләк ителгән күсермәһе Белорус Бөйөк Ватан һуғышы тарихы музейында һаҡлана.
Донецк һәм Луганск Халыҡ Республикалары
Үҙен иғлан иткән Донецк Халыҡ Республикаһы (ДНР) һәм Луганск Халыҡ Республикаһында (ЛНР) 2016 йылдың 9 май көнөндә ДНР һәм ЛНР баш ҡалаларында — Донецк һәм Луганск —үткән Еңеү парадында рәсемдәр алда Еңеү Байрағының күсермәһе Донецк Халыҡ Республикаһы һәм Луганск Халыҡ Республикһы .дәүләт флагтарынан алда барҙы. Парадты ҡабул итеүсе Донецк Халыҡ Республикаһы башлығы А. В. Захарченко былай тип белдерҙе: ''«Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бөгөн донъяла миллионлаған ғүмерҙәрҙе ҡорбан итеп яуланған тыныслыҡ тағы нацистар һөжүменә дусар ителә. Күрше Украинала ҡартайып бөткән фашист вариҫтары ҡала һәм ауылдар буйлап маршҡа сыҡты. Рейхстаг өҫтөндә ғорур елберләгән бөйөк Еңеү Байрағы тыйылған. Беҙ шуға тиклем алып барып еткермәбеҙ, беҙ бөйөк еңеү тураһындағы дөрөҫлөктө мәңге һаҡларбыҙ. Һәм беҙ был дөрөҫлөктө балаларыбыҙға һәм ейәндәребеҙгә еткерергә бурыслы»''. 2018 йылда ДНР һәм ЛНР парламенттары Еңеү Байрағы күсермәһенең статусын һәм уны ҡулланыуҙың хоҡуҡи нигеҙҙәрен раҫлаған «Еңеү Байрағы тураһында» законын ҡабул итте.
Ҡаҙағстанда
2010 йылдың 21 апрелендә Мәскәүҙә Бөйөк Ватан һуғышы Үҙәк музейының Дан Залында Еңеү Байрағының күсермәһен Ҡаҙағстан Республикаһы Президенты эштәре менән Идара итеү аппараты Етәксеһе С.&nbsp;К.&nbsp;Муҡанов һәм Ҡаҙағстан Республикаһы Афғанстан һәм локаль һуғыштар ветерандары Советы Рәйесе, члена Политсовета НДП "Нур Отан"НДП Сәйәси советы ағзаһы Ш.&nbsp;А.&nbsp;Үтәгәнов йөҙөндә ҡаҙағстан вәкилдәренә тапшырыу тантанаһы булды. Кремль гарнизоны почётлы ҡарауылы, 219 Советтар Союзы Геройҙары, Рәсәй Федерацияһы хөкүмәте ағзалары, Дәүләт Думаһы депутаттары, Мәскәү ветеран ойошмалары ҡатнашлығында, бүләкте Советтар Союзы Геройы В.&nbsp;А.&nbsp;Ульянов һәм БДБ яугир-интернационалистары эштәре буйынса Комитет Рәйесе Советтар Союзы Геройы Р.&nbsp;С.&nbsp;Аушев тапшырҙы. Был Еңеү Байрағы күсермәһе Ҡаҙағстан Республикаһының Беренсе Президенты музейында һаҡлана. 2010 йылдың 1 майында Алматыла 28 герой-панфиловсы исемендәге Паркта Еңеү Байрағының күсермәһен тантаналы ҡаршылау ойошторолдо. «Хәтер вахтаһы» акцияһы сиктәрендә Байраҡтың ошо күсермәһе Ҡаҙағстандың төрлө ҡалаларында күрһәтелә, шулай уҡ башҡа акцияларҙа һәм сараларҙа ҡулланыла.
2015 йылдың 6 майында рәсәй оҫталары эшләгән Еңеү Байрағының теүәл күсермәһе почёт ҡарауылы оҙатыуында Ҡаҙағстан Республикаһының Милли архивына тапшырылды.
2015 йылдың 12 июнендә Алматыла, Рәсәй вәкилдәре Еңеү Байрағының икенсе күсермәһен Ҡаҙағстандың оборона министрлығына тапшырҙы. Тантана Ҡаҙағстан Республикаһы юғары командованиеһы ҡатнашлығында үтте. Байраҡты тапшырыу тантанаһынан һуң ҡатнашыусылар Мәңгелек утҡа сәскәләр һалды һәм Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандар хөрмәтенә ихтирам күрһәтеп, бер минут тын торҙо. Әләм Астана ҡалаһында яңы асылған Ҡаҙағстан Республикаһының ҡоралы һәм Ҡораллы көстәренең хәрби техника музейына һаҡларға тапшырылды.
2015 йылдың 23 декабрендә Мәскәүҙә БДБ дәүләттәре оборона министрҙары ҡатнашҡан Совет ултырышы алдынан Рәсәй оборона министры армия генералы Сергей Шойгу Еңеү Байрағының тағы ла бер күсермәһен Ҡаҙағстан оборона министры Иманғәли Тасмағамбетовҡа тапшырҙы. Еңеү Байрағының был рәсми күсермәһе Ҡаҙағстан Республикаһы ҡоралы һәм Ҡораллы көстәренең хәрби техникаһы музейында (Астана) урын биләне; урынлаштырыу Байраҡ арналған экспозицияла бөйөк ватан һуғышы.
Молдавия
2017 йылдың 9 майында Молдавияның баш ҡалаһының — Кишинёвтың Бөйөк милли йыйылыш майҙанында — Еңеү Байрағының 60 метрға 25 метр булған иң ҙур күсермәһе елберҙәне. Акцияны ойоштороусы булып «Ирекле Тыуған илем өсөн» Йәмәғәт советы сығыш яһаны. Байраҡты ике аҙна дауамында кишинёв фабрикаһында теккәндәр.
Украина
Әммә 2011 йылдың 17 июнендә Украинаның Конституция суды «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙе мәңгеләштереү тураһында» Законын Еңеү Байрағының күсермәләрен рәсми файҙаланыу тәртибе тураһындағы өлөшөн конституцияға тап килмәй тип иғлан итә. Был ҡарарҙың мотивировкаһы булып Украинаның Конституцияһында «дәүләт символдарының айырым исемлеге бар, һәм унда ҡыҙыл байраҡ юҡ». Конституция суды парламентҡа «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙе мәңгеләштереү тураһында» Законды Украина Конституцияһына тап килтереү маҡсатында, дәүләт символдарының исемлеген киңәйтеү буйынса Украина Конституцияһына үҙгәрештәр индеререү тәҡдимен яһай.
ҡабул иткән яңы закон 2015 йылдың 9 апрелендә Украинаның Юғары радаһы «1939-1945 йылдарҙағы Икенсе бөтә донъя һуғышында нацизмды еңеүҙе мәңгеләштереү тураһында» тигән яңы закон ҡабул итә, һәм 2000 йылғы «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңеүҙе мәңгеләштереү тураһында» законы, һуңғы үҙгәртелеүҙәре менән ғәмәлдән сыҡты, ә Еңеү Байрағының күсермәһен ҡулланыу ҡаралмаған. Закон 2015 йылдың 21 майында көсөнә инә.
Әрмәнстанда
Илдәге рәсми саралар ваҡытында Еңеү Байрағының күсермәләре ҡулланылмай, әммә 2016 йылдың 9 майында «Үлемһеҙ полк » акцияһында ҡатнашыусылар Ереван (бойондороҡһоҙ Әрмәнстан булдырылғандан бирле тәүге тапҡыр) Еревандың үҙәк урамдарын буйлап Еңеү Байрағының күсермәһен үткәрҙе.
Филателияла
Еңеү Байрағын намя һәм рәсәй рәссамдарының картинаһында күрергә мөмкин:
Польша рәссамы Йозеф Млынарскийҙың «Совет һалдаттары Берлинда» картинаһында ла Еңеү Байрағын күрергә мөмкин.
Кинола һәм әҙәбиәтттә
Еңеү Байрағын ҡаҙауға режиссёр Михаил Чиаурелиҙың «Берлиндың ҡолауы» (1949) совет нәфис фильмы сюжеттарының береһе арналған
Еңеү Байрағы тураһында «Еңеү Байрағы» тигән фильм төшөрөлгән. Байраҡты ҡаҙау тураһында рәсми рәүештә иғлан ителгән хәл күп өлөшөндә фильмда ҡатнашыусылар һөйләгәнгә тап килмәгәнлектән, ул тамашасы хөкөмөнә сығарылмай. Фильмдың берҙән-бер күсермәһе режиссёр Роман Розенблиттың шәхси архивында һаҡлана.
2015 йылда режиссёр Александр Касьянов «Еңеү Байрағы» документаль фильмын
Виртуаль ысынбарлыҡта
Яңылыҡтар Рәсәй Мәғлүмәт Агентлығы РИА «Рәсәйҙең Үлемһеҙ полкы » хәрәкәте ярҙамында унлаған штурм төркөмдәренең һәм яңғыҙ яугирҙәрҙең Рейхстаг өҫтөнә флагтар һәм байраҡтар элеүе тураһында «Билдәһеҙ байраҡсы» тигән VR-реконструкция төҙөгән. Беренсе сәхнәлә ҡулланыусы бер Ҡыҙыл армия яугире «тәнендә» һәм уның бурысы — Еңеү Байрағын элеү. Икенсеһендә Германияның емерелгән баш ҡалаһы өҫтөндә елберләгән 12 ҡыҙыл әләм тарихы тураһында һөйләнелә. Эпилогында нацизмдан азат ителгән Европаны күренеш-метафораһы. Проектты популяр рәсәй артистары Егор Бероев, Виктор Добронравов, Игорь Петренко, Максим Демченко тауышландырҙы озвучивали. Рәсәй Федерацияһының мәғариф министрлығы уҡыусыларҙың виртуаль ысынбарлыҡ форматында «Билдәһеҙ байраҡсы» проектын өйрәнеүҙе хупланы һәм тәҡдим итте.
Проекттың видео форматында ябайлаштырылған версияһы бар. Еңеү Байрағы совет почта маркаларында өс тапҡыр барлыҡҡа килә. Беренсе тапҡыр Еңеү Байрағы Еңеүҙең 20 йыллығына арналған 1965 йылғы серияһы почта маркаһында барлыҡҡа килә. Икенсе тапҡыр марка 1977 йылда донъя күрә; уны биҙәгәндә, совет рәссамы И. П. Вакуровтың — «Еңеү» миниатюраһы ҡулланыла. 1989 йылда СССР почта ведомствоһы П. Логиновтың һәм В. Памфиловтың «Еңеү Байрағы» картинаһы һүрәтләнгән почта маркаһы сығарғандан һуң, совет почта маркаларына өсөнсө тапҡыр Еңеү Байрағы ҡуйыла. Бынан тыш, СССР-ҙа — 1985 йылда —Еңеүҙең 40 йыллығына ҡарата Еңеү Байрағы һәм Бранденбург ҡапҡаһына (маркала) ҡыҙыл байраҡ элеүҙе һынландырған үҙенсәлекле маркалы конверт, шулай уҡ Е. Халдей фотографияһы сюжеты (конверттың төп өлөшөндә) сығарылған.
Рейхстаг көмбәҙендәге ҡыҙыл байраҡ күренешендәге Еңеү Байрағы шулай уҡ Польша (1985), Бенин (май 1985), Афғанстан (9 май 1985 йыл), Конго (1985), Маршалл утрауҙары (2 май 1995), шулай уҡ Рәсәй, 2010 йылдың 24 апреле) һәм Белоруссия (2015) почта блоктарында төшөрөлгән.
Еңеү Байрағы — 2014 йылда сығарылған рәсәй художество маркалы конверты, шулай уҡ 2015 йыл блогы составындағы почта маркаһы сюжеты. Еңеү байрағы — 2015 йылда «Стамперия» (Литва) филателистик фирмаһы баҫтырған Соломон утрауҙары почта блогы ситен биҙәү элементы.Филателияла Еңеү Байрағының ҡуйылыш һүрәтләнеше ҡабатланған сюжеты (башлыса, совет хәрби фотохәбәрселәре Евгений Халдей һәм Яков Рюмкин фотографиялары сюжеты буйынса) осрай.
Еңеү Байрағының ҡуйылыш һәм художестволы һынланышы
Еңеү Байрағын ҡаҙау мәле фотоға ла төшөрөлмәгән, тейешле кинохроника ла юҡ. Еңеү Байрағы тураһындағы тарихи, пропагандистик, публицистик һәм уҡытыу материалдарында төрлө авторҙар тыуҙырған ҡыҙыл байраҡтар күрһәтелгән тарихи һүрәттәр һәм кинохроника киң ҡулланыла, ләкин ысынында унда Берест, Егоров һәм Кантария ҡаҙаған Байраҡ юҡ.
Мәҫәлән, совет фотокорреспонденты Е. А. Халдейҙың"Рейхстаг өҫтөндә Еңеү Байрағы" (шулай уҡ ҡулланыу «Ҡыҙыл Байраҡ Рейхстаг өҫтөндә» исеме аҫтында билдәлелек алған фотоһүрәттәрендә ысынбарлыҡта Еңеү Байрағы сағылдырылмаған. Сержанттар Абдулхәким Исмаилов, Леонид Горычев (баҫып торалар) һәм Алексей Ковалёв (һабын тотҡан) ТАСС ҡушыуы буйынса Халдей махсус килтергән Ҡыҙыл Байраҡты Рейхстаг башняларының береһенә ҡуйып төшкәндәр. Фотоһүрәт Рейхстаг алынғас, 1945 йылдың 2 майында, төшөрөлгән. Халдей Рейхстагҡа килеп еткәндә, унда флагтар күп, шулар араһында — Еңеү Байрағы ла эленгән була. Еңеү символы булараҡ Халдейҙың нәфис фотоһүрәттәрен ҡулланыу тарихи дөрөҫлөккә тап килмәй, сөнки фотоларҙа һүрәтләнгән хәрбиҙәр Рейхстагты штурмлауҙа ҡатнашмаған 8-се гвардия армияһы ғәскәренән . Шулай итеп, Халдйҙың Рейхстаг түбәһенә эленгән ҡыҙыл байраҡлы ҡуйылыш фотоһүрәттәре, яңылыш Еңеү Байрағын ҡаҙау тип ҡабул ителә.
1 майҙа төш ваҡытында По-2 самолёты бортынан «Правда » гәзите фотокорреспонденты В. А. Тёмин. Рейхстаг ҡыйығын төшөрөп алған. Был һүрәт донъяның тиҫтәләгән илдәре гәзит һәм журналдарын ураны. Лётчик Иван Вештак һуңынан былай тип хәтерләне: ''«Бик ҡатмарлы хәл менән бәйле, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡыҙыл байраҡ елберләгән Рейхстаг янынан бары бер тапҡыр ғына осоп үттек. Бына шулай был берҙән-бер һүрәт барлыҡҡа килде»''. Әммә Тёминдың төп был үҙенсәлекле кадрында бина көмбәҙендә Еңеү Байрағы булмай (сөнки Рейхстаг көмбәҙенә байраҡ тик 2 майҙа күсерелә), һәм гәзиттәрҙә баҫылыр алдынан ғына өҫтәп һүрәтләнә; әйтер кәрәк, рәссам-ретушёр ысын байраҡтан 2-3 тапҡырға ҙурыраҡ флаг һүрәтләгән. 2 майҙа төшөрөлгән И. Я. Рюмкиндың ҡуйылыш фотографияһында Рейхстаг ҡыйығындағы Вильгельм I-нең атлы скульптураһына ҡуйылған ҡыҙыл байраҡ менән йәнәш, улар араһында булған хәрби хеҙмәткәрҙәрҙән тупланған совет хәрбиҙәре һүрәтләнгән, улар араһында ике Советтар Союзы Геройы — И. Н. Лысенко (ситтән һулда) һәм С. А. Неустроев, шулай уҡ: В. Н. Правоторов, Г. П. Булатов, С. Е. Сорокин, С. Г. Орешко, П. Д. Брюховецкий, М. А. Пачковский, М. С. Гибадуллин — 674-се уҡсылар полкы. разведчиктар взводы. Һүрәт 1945 йылдың 20 майында «Правда» гәзитендә баҫылып сыҡҡан һәм артабан Рейхстагты штурмлау, Еңеү Көнө һәм Еңеү Байрағы тураһындағы темаларға иллюстрация булараҡ китаптарҙа, плакаттарҙа, журналдарҙа һәм почта маркаларында һ. б. киң ҡулланылған.Еңеү Байрағын ҡаҙау мәлен күрһәтеү демонстрация маҡсатында шулай уҡ ҡуйылыш кинохроникаһы — 1945 йылдың 2 майында совет фронт операторы Л. Р. Кармен булдырған художестволы инсценировка киң ҡулланыла. Кино төшөрөүҙә ҡатнашыусылар 2 май иртәһендә Рейхстагтың сит күҙҙән азат ителгән баҫҡысы буйлап бер нисә дублдә ҡыҙыл флаг менән инеү ишегенә табан йүгереп үтеп, ҡыйыҡҡа күтәрелә, һәм флагты Вильгельм I-нең атлы скульптураһына бәйләй. Кармендың төшөрөүҙәрендә ҡатнашыусылар араһында рейхстагтың төрлө мөйөштәренә байраҡ беркеткән реаль кешеләр — Григорий Булатов, Рахимжан Кошкарбаев, Семён Сорокин, Степан Неустроев булған. Кармен инсценировкаһына нигеҙләнеп, В. В. Богаткин «Рейхстагты штурмлау» картинаһын яҙған.
Ҡаймаш
Ҡаймаш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/240/106    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Калатмыш
Калатмыш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ошья йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Мерькова
Мерькова — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виледь йылғаһының уң ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Диппольдисвальде
Диппольдисвальде (Dippoldiswalde) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 10291 кеше йәшәй. Майҙаны — 63,37 км2. Диңгеҙ кимәленән 375 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1744 һәм автомобиль коды DW.
Ҡашҡа (Сава ҡушылдығы)
Ҡашҡа  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сава йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хафиз әд-Дин әл-Насафи
Әбү әл-Бәрәкәт Хафиз әд-Дин әл-Насафи (أبو البركات النسفي), шулай уҡ билдәле Имам Әбү-л-Бәрҡәт ән-Нәсәфи — Сөғд батшалығы иран хәнәфи ғалимы, Ҡөрьәнде аңлатыусы (мөфәсир) һәм матуриҙиҙар теологы. Үҙенең «Тәфсир Мәдәриҡ әл-Тәнзил үә Хәҡәиҡ әл-Тәүилл» (مدارك التنزيل وحقائق التأويل— « Асылыш һәм хәҡиҡәт аңлатмаһын ҡабул итеү» ) китабы менән билдәле.
Ул хәнәфи юриспруденцияһының классик осороноң күренекле эшмәкәрҙәренең береһе һәм бер үк ваҡытта хәнәфи традицияһы менән параллель рәүештә үҫешкән сөнни традицияһы матуриҙи мәктәбенең ҙур ғалимдарының береһе була. Ән-Насафи Урта Азияла ислам фәндәре өлкәһендә ҙур өлөш индерә, шулай уҡ ҙур фәнни мираҫ ҡалдырып, ислам донъяһында хәнәфи мәктәбе идеяларын һәм уның тәғлимәттәрен тарата.
Ул тәфсир, фиҡһ һәм кәләм кеүек төрлө ислам динен өйрәнеү өлкәләрендә уңышлы эшләй. Ислам фәненә ҙур өлөш индергәне өсөн уға «Хафиз әд-Дин» (Дин Һаҡсыһы) тигән маҡтаулы исем бирелә.
Уны Абд әл-Хай әл-Лукнави, Ибн Хажар әл-Аскалани маҡтаған, ә Ибн Тагрибирди уға «Шәйех үл-Ислам» тигән маҡтаулы исем биргән.
Ҡайһы бер ғалимдар уны хәнәфи фиҡһы мөжтәһидтәренә ҡарата.
Исеме
Уның тулы исеме — Әбү әл-Бәрәкәт Абдуллаһ ибн Мәхмүт Хафиз әд-Дин әл-Насафи (нисба Мәүәрәннәһер (Трансоксания) Насаф ҡалаһына ебәрә; хәҙерге Үзбәкстандың көньяғындағы Ҡарша ҡалаһы).
Сығышы
Уның тыуған көнө билдәһеҙ, ләкин ул Изажда (хәҙерге Ирандағы Хузестан) тыуған. Шулай уҡ ул Сөғд батшалығындағы Насафта (хәҙерге Көньяҡ Үзбәкстан һәм Көнбайыш Тажиҡстан) тыуған, тип раҫлаусы сығанаҡтар бар.
Уҡытыусылары
Уның уҡытыусылары һәм остаздары :
Уҡыусылары
Уның уҡыусылары :
Китаптары
Уның ҡайһы бер иң билдәле хеҙмәттәре : Изложение дидактической поэмы ан-Насафи о расхождениях. Нәжметдин Үмәр ән-Насафиҙың «Аль-Манзума фи аль-Хилафийят» юридик мәктәптәр араһында ҡаршылыҡтар һәм айырмалар тураһындағы китабына тәфсир.
Вафаты
Ул 710 йылда Бағдадта Рабиғәл-әүүәл айында йома кис вафат булған. Хузестан менән Исфахан араһында урынлашҡан Изаж ҡалаһында ерләнгән. Ҡораши һәм Ибн Тагрибирди мәғлүмәтенә ярашлы, уның үлем датаһы һижрә 701 йыл (1301 йыл) булған.
Үмрә
Үмрә (ғүмрә тип тә әйтелә)  — кесе хаж. Уны Мәккәлә Әл-Хәрәм мәсеткә барып, ярашлы көндәрҙә ҡылалар. Үмрә матди һәм физик сығымдар талап иткән ғибәҙәт, шул уҡ ваҡытта ул айырым кешегә генә түгел, тотош йәмғиәткә лә файҙалы ғәмәл.
Үмрә һүҙенең мәғәнәһе
Дини әҙәбиәттән күренеүенсә, үмрә һүҙенең ике мәғәнәһе бар. Әз-Зүхәйли, әл-Джазари һәм Мөхәммәт әш-Шәүкәни, «үмрә» һүҙе «барыу ғәмәле», «визит» тип аңлатһа, Әбдел-Хәсән әл-Мәүәрди үҙенең Тәфсирендә «ниәт», «ынтылыш» тип яҙа..
Үмрә — шәриғәти термин булараҡ
Шәриғәттәге терминологик мәғәнәһе буйынса үмрә — Әл-Хәрәм мәсетендә тейешле шарттарҙы үтәп ғибәҙәт ҡылыу.
Үмрә тураһында ғөләмәләр
Фикһ тураһындағы китаптарҙан күренеүенсә, ғөләмәләр, шул иҫәптән имам әш-Шафиғи менән имам Әхмәт ибн Ханбал әйтеүенсә, үмрә хаж кеүек үк фарыз ғәмәл. Аллаһы тәғәлә хаҡына үтәлә торған ғибәҙәт.
Бүтән факиһтар, мәҫәлән, имам Әбү Хәнифә һәм Мәлик ибн Әнәс, үмрәне сөннәт ғәмәл тип һанай. Улар әйтеүенсә, Мөхәммәт Пәйғәмбәр даими рәүештә үмрә ҡылған, тимәк, быны эшләмәгән мосолман Ҡиәмәт көнөндә Пәйғәмбәрҙең яҡлауын ала алмаясаҡ. Был фекер Пәйғәмбәрҙең: «Хаж (һеҙгә) фарыз, ә үмрә — сөннәт (йәғни, теләк буйынса) ғәмәл» тигән хәдисенә тап килә (Ибн Маджа)
Үмрәнең фарыздары
Мәләки һәм ханбали мәҙһәб ғөләмәләре әйтеүенсә, үмрәнең дүрт фарызы бар, уларҙы үтәмәгән осраҡта ул ғәмәлгә ашмаған тип һанала.
Хәнәфи мәҙһәб ғөләмәләре былай һанаай:
Үмрә ҡылыу ваҡыты
Үмрә ҡылыу өсөн махсус ваҡыт билдәләнмәгән, шуның өсөн уны теләгән ваҡытта үтәргә мөмкин. Имам Әбү Хәнифә фекеренсә, ошо биш көндә уны ҡылырға ярамай: Ғәрәфәт тауында торғанда (Зөлхизә айының 9-сы көнөндә), Ҡорбан байрамы көнөндә һәм «тәшриҡ көн»дәрҙә (зөлхизә айының 10-13 көндәрендә).
Хаж һәм үмрәнең шарттары
Үмрә ҡылыу өсөн мотлаҡ үтәлер шарттар: Ғөләмәләрҙең бер өлөшө ҡатын-ҡыҙ үмрәгә мәхрәме менән генә бара ала тип һанай. Икенселәре ышаныслы кешеләр төркөмө менән барыу рөхсәт ителә тигән фекерҙә. Мәгәр әлеге ваҡытта Сәғүд Ғәрәбстаны вәкиллеге мәхрәме булмаған осраҡта 45-тән йәшерәк ҡатын-ҡыҙға хажға виза бирмәй.
Лабытнанги
Лабытнанги ( — «ете ҡарағас», Лабытнанги) — Рәсәй Федерацияһының Ямал-Ненец автономиялы округында урынлашҡан ҡала.
Халҡы — кеше.
Атамаһы
Ҡала ханттарҙың Лабытнанг тирмәләре тип аталған ауылынан барлыҡҡа килгән. Ҡаланың исеме хант телендәге лапыт («ете») һәм нангк («ҡарағас») тигән һүҙҙәрҙән килеп сыҡҡан.
Географияһы
Ҡала Обь йылғаһының түбәнге ағымында Вылпосл ҡылымығы ярында урынлашҡан. Поляр Урал һәм Көнбайыш Себер тигеҙлеге тоташҡан урындағы убалы-ҡырлалы төбәк. Төньяҡ поляр түңәрәктән төньяҡтараҡ булғанлыҡтан, Лабытнанги урыны менән һаҙлыҡлы матур урман тундраһы менән уратып алынған.
Тарихы
Лабытнанги ауылы беренсе тапҡыр 1868 йылда телгә алына. XIX быуат башында Выл-Посл йылғаһы ярында ханттар торамаһы булараҡ барлыҡҡа килә.
1975 йылдың 5 авгусында ҡасаба округ әһәмиәтендәге ҡала итеп үҙгәртелә.
Халҡы
2020 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 2021 йылдың 1 октябренә халыҡ һаны буйынса ҡала Рәсәй Федерацияһының 1117[28]ҡалаһынан 564-се урында ине [29].
Климаты
Ҡала Субарктик бүлкәттең айырым климат зонаһында урынлашҡан. Климаты — уртаса һалҡын, яуым-төшөм йыл дауамында күп. Уртаса йыллыҡ температура — 6,1 °C тәшкил итә. Иң йылы июль айының уртаса температураһы — +14,8 °C, иң һалҡын ай — ғинуарҙа уртаса температура — 23,9 °C. Температураның абсолют минимумы −54°С, абсолют максимум — +31°С.
Месью
Месью — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чинья-Ворык йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дира-Церен
Дира-Церен (Diera-Zehren) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3541 кеше йәшәй. Майҙаны — 43,2 км2. Диңгеҙ кимәленән 157 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1665 һәм автомобиль коды MEI.
Китрюм
Китрюм — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/240/127/20    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мәрйен диңгеҙе
Мәрйен диңгеҙе — Тымыҡ океан диңгеҙе, Австралия, Яңы Гвинея, Яңы Каледония ярҙары араһында урынлашҡан. Өҫкө майҙаны — 4791 мең км². Максималь тәрәнлеге — 9140 м. Диңгеҙҙә бихисап мәрйен рифтары һәм утрауҙары бар, шул иҫәптән Уиллис, Трегросс, Бамптон һәм Честерфилд утрауҙары. Күпселек утрауҙарҙа кешеләр төйәкләнмәгән.
Донъялағы иң ҙур мәрйен рифы — Оло Барьерлы риф бында урынлашҡан.
Мерил Стрип
Мэ́ри Луи́з «Ме́рил» Стрип (Mary Louise «Meryl» Streep; 22 июнь 1949 йыл, Юнион, Нью-Джерси, АҠШ) — Америка театр һәм кино актёры. Кино белгестәре һәм тәңҡитселәр тарафынан замандың иң бөйөк актёрҙарының береһе тип һанала.
Стрип — өс тапҡыр "Оскар" премияһы (19 номинация — кинематограф тарихында иң күбе), "Спутник", ике тапҡыр BAFTA, АҠШ актерҙар гильдияһы һәм "Эмми" премияһы лауреаты, һигеҙ тапҡыр  "Алтын глобус" премияһы (29 номинация; премия тарихында абсолют рекорд ) һәм Голливуд "Дан аллеяһында" йондоҙға лайыҡ булған. Бынан тыш, Канн (1989) һәм [//ru.wikipedia.org/wiki/Берлинский_кинофестиваль Берлин]да (2003) үткән иң абруйлы кинофестивалдәр бүләген алыусы.
Мерил Стрип ҡатнашлығында иң билдәле фильмдар  — «Охотник на оленей» (1978), «Крамер против Крамера» (1979), «Выбор Софи» (1982), «Из Африки» (1985), «Мосты округа Мэдисон» (1995), «Адаптация» (2002), «Часы» (2002), «Дьявол носит Prada» (2006), «Мамма миа!» (2008), «Сомнение» (2008), «Джули и Джулия: Готовим счастье по рецепту» (2009) һәм «Железная леди» (2011).
Биографияһы
Мэри Луиз Стрип 1949 йылдың 22 июнендә Саммитта (Нью-Джерси штаты) тыуған. Атаһы Гарри Уильям Стрип-кесе — фармацевтика компанияһы менеджеры, әсәһе Мэри Вульф — рәссам булған, ғаиләлә тағы Дэн һәм Гарри исемле ҡустылары бар. Ғаилә пресвитериан сиркәүенә ҡарай, әсәһе швейцар, ирланд һәм инглиз сығышлы, атаһы — голланд халҡынан, уның ата-бабалары сефардтарға ҡараған.
Эшмәкәрлеге
Йель драма мәктәбен тамамлағандан һуң, Стрип Нью-Йорк ҡалаһына күсә, төрлө спектаклдәрҙә сығыш яһай, фильмдарҙа ҡатнашыр өсөн һайлап алыуҙа ҡатнаша, әммә үтә алмай.
Ике йылдан һуң Мерил Стрип тәүге тапҡыр Фред Циннеманндың тулы метражлы "Джулия" фильмында төшә. Уны тәңҡитселәр яҡшы ҡабул итә, фильм өс "Оскар" премияһы менән бүләкләнә. Бер йыл үткәс, Мерил "Охотник на оленей" (Майкл Чимино) фильмында Линда ролен уйнай. Фильм 9 тапҡыр "Оскар" премияһына номинациялана, бишәүһен ала, шул иҫәптән "Иң яҡшы фильм" категорияһында. Мерил Стрип "Икенсе пландағы иң яҡшы ҡатын-ҡыҙҙар ролен башҡарыусы" номинацияһына үтә, әммә Мэгги Смит еңә. Урам премияһы Киноакадемия, Стрип доминировала һәм "Алтын глобус", күптән түгел генә уттарҙы, был юлы Найан Кэнон. Был роле өсөн "Алтын глобус"ҡа ла үтә, тик унда ла еңелә. Күп кино тәңҡитселәре Стрип эше менән һоҡлана. Шул уҡ 1977 йылда Марвин Чомски төшөргән "Холокост" минисериалында немец Инга Хельм ролен башҡара, һуңынан уға тик аҡсаға мохтаж булғанға күрә риза булғанын әйтә. Минисериал "Эмми" премияһының 8 бүләген (ун биш номинация) "Алтын глобустың" 2 бүләген ала. Мерил Стрип "Эмми" премияһының "Фильм йәки минисериалда иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле" категорияһында тәүге бүләген ала.
1979 йылда Мерил Стрип өс картинала уйнай: Вуди Аллендың "Манхэттен" романтик комедияһында, Джерри Шацбергтың "Соблазнение Джо Тайнена" style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;" title="на английском языке ">(инг.) русск. Роберт Бентондың "Крамер против Камера" социаль драмаһында. Барыһын да тамашасылар һәм тәңҡитселәр бик яҡшы ҡабул итә. Һуңғыһы "Оскарҙың" 9 номинацияһына эләгә һәм бишендә, шул иҫәптән "Иң яҡшы фильм", категорияһында еңеп сыға, Стрипҡа ла статуэтка тотторалар. Бынан тыш, Стрип "Алтын глобус" премияһы лауреаты булды.
Ошонан һуң Мерил Стрип билдәлелек яулай һәм төрлө ролдәрҙе уйнау буйынса тәҡдимдәр ала башлай. 1982 йылда экрандарға Алан Пакуланың "Выбор Софи" драмаһы сыға (Уильям Стайрон романының экранизацияһы), унда оккупацияны үтеп, АҠШ-ҡа күсеп киткән поляк ҡатын-ҡыҙы Софи Завистовскиҙы уйнай. Был роле өсөн Мерил Стрип "Оскар" премияһының икенсе статуэткаһын һәм өсөнсө "Алтын глобусты" ала.
Фред Скеписиҙың «[//ru.wikipedia.org/wiki/Крик_в_темноте Крик в темноте]» (1988) драмаһы актерға «Оскарға» һәм «Алтын глобусҡа» номинациялар һәм Канн фестиваленең иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле өсөн бүләген килтерә. Артабанғы ролдәре лә төрөлө премияларға номинация ғына килтерә, бүләктәр башҡа актерҙарға китә.
1990-сы йылдар Мерил Стрип төшкән фильмдар тамашасы һәм тәңҡитселәр иғтибарын яуламай.
Асы (ырыу)
Асылар (аша) — ҡатай башҡорттары составындағы бүленеш (ара).
Мерил Стрип
Эшмәкәрлеге
2000-се  йылдар Мерил Стрип өсөн Стивен Спилбергтың «Искусственный разум» фантастик драмаһындағы Феяны тауышландырыуҙан башлана. Шул уҡ йылда егерме йылдан һуң Стрип Delacorte <span class="ref-info" style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;" title="на английском языке ">(англ. <span class="ref-info" style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;" title="на английском языке ">) русск. Нью-Йорк театры сәхнәһенә әйләнеп ҡайта, унда Антон Чеховтың «Чайка» пьесаһы буйынса ҡуйылған спектаклдә Ирина Николаевна Аркадина ролен башҡара.
Асы (ырыу)
Алтайҙан алып Уралға тиклемге территорияла нигеҙендә аз, ас булған этнонимдар билдәле: алтайҙар составында байлаҡ ас, телеуттарҙа — торт ас,, ҡырғыҙҙарҙа — азык ҡәбиләһе, кавказ халыҡтары: вайнахтарҙа, осетиндар составында ас, ассы
Мерил Стрип
Эшмәкәрлеге
Бер йылдан һуң Спайк Джонзтың «Адаптация» трагикомедияһында журналист Сьюзан Орлеанды уйнай, был роль өсөн «Алтын глобустың» дүртенсе статуэткаһын, шулай уҡ «Оскар» һәм BAFTA премиялары номинацияһын ала . 2003 йылда Мерил Стрип берҙән-бер проектта — Майк Николстың "Ангелы в Америке" минисериалында дүрт төрлө ролде башҡара, "Эмми" премияһының икенсе статуэткаһын  һәм бишенсе "Алтын глобусты" ала. Бер йылдан һуң Стрип Америка кино сәнғәте институты тарихында "тормош дәрәжәләре" премияһы менән бүләкләнгән иң йәш ҡатын-ҡыҙ була. Бынан тыш, 2004 йылда Стрип Рәсәйҙең "[//ru.wikipedia.org/wiki/Верю._Константин_Станиславский Ышанам.] Константин Станиславский" премияһы менән "актерлыҡ оҫталығының юғарылығын яулап алыуы һәм Константин Станиславский мәктәбе принциптарына тоғролоғо" өсөн бүләкләнә. Призды Станиславскийҙың тыуасары Александер Прайор тапшыра.
Асы (ырыу)
Этнонимы
М. Фасмерға ярашлы, осетиндарҙың боронғо урыҫ атамаһы — яси As менән бергә (ҡыпсаҡтар яулаған боронғо аландарҙың атамаһы), боронғо иран сығанағына: āsu- «шәп, осҡор», «ваҡ антилопа», барып тоташа. Боронғо рус теленән: Jász, Ias̨i «Яссы ҡалаһы».
Мерил Стрип
Эшмәкәрлеге
2011 йылда Филлида Ллойдтың "Железная леди" фильмында Мерил Стрип Бөйөк Британия премьер-министры Маргарет Тэтчерҙы уйнаны. Уның өсөн Стрип 26-сы тапҡыр "Алтын глобус" премияһы кандидаттарына эләгә һәм һигеҙенсе тапҡыр уға лайыҡ була, шулай уҡ BAFTA премияһының икенсе статуэткаһын , "Оскар" премияһының өсөнсө статуэткаһын ала.
Асы (ырыу)
Этник тарихы
Күптән түгел боронғо этнонимдар ас — алан һәм Урта Азия топонимияһының күсәгилешлелеге буйынса, археологик материалдар йәлеп итеп, ҡыҙыҡлы иҫбатлау ҡабул ителде. Был төҙөлөштәргә ярашлы, б. э. 1-се мең йыллығы уртаһына тиклем Каспий буйынан алып Арал буйына һәм Һырдаръяға тиклем (Н. Я. Бичурин буйынса Яньцай дәүләте) даланы биләүсе Асы — аландарҙың ата-бабалары үҙҙәре этник яҡтан усундәрҙең (Усунь) вариҫтары була. Һырдаръя һәм Арал буйы далаларынан килгән усунь — асы (ассии, асианы) күсеп — аландар көнсығышҡа һәм элек йәшәгән райондарынан көнбайышҡа табан топонимияға үҙҙәренең атамаларын индерә.
Мерил Стрип
Эшмәкәрлеге
2012 йылдың 14 февралендә Мерил Стрипҡа Берлин кинофестиваленең "Алтын айыу" маҡтаулы бүләге тапшырылды.
Мерил Стрип — күбеһенсә драма актеры, күп тапҡыр "замандың иң яҡшы актерҙарының береһе" тип танылды.
Асы (ырыу)
Этник тарихы
Ҡайһы бер тикшеренеүселәр орхон-йәнәсәй ҡомартҡылары халҡы һәм торт ас, байлак ас алтай ырыуы, азык ҡырғыҙ ҡәбиләләре араһында урынлаштырылған параллелдәргә нигеҙләнгән (агументированы). VIII быуат башында аз халҡы Алтайҙа һәм Саянда төпләнгәне билдәле: был ваҡытта һәм һуңыраҡ аздар Етеһыу тюргештары протектораты аҫтында булған. Бәлки, В. В. Бартольд әйтмешләй, аздар тюргештар тармағы булғандыр. Башҡа ғалимдар фекеренсә, халыҡтың as халҡы сығышы буйынса ҡыпсаҡтарға яҡын ҡәбиләләр иҫәбенә ингән булырға тейеш. VIII—X быуаттарҙа аздар — төрки телле ҡәбилә, бигерәк тә XI—XII быуаттарҙа көнбайышҡа юлланған кидандар — ҡара-ҡытайҙар составына индерелгән осорҙа. XIII быуатта йәки бер аҙ алдараҡ — аздар башҡа күсмә халыҡтар менән бергә ҡыпсаҡтарға с, шул иҫәптән Төньяҡ Кавказда, Ҡара диңгеҙ буйында һәм Урал буйында — бөтә Дәште Ҡыпсаҡҡа килеп ултыра. Бына ни өсөн Раил Ғңмәр улы Кузеев фекеренсә, Көнсығыш Европала аз һәм ас нигеҙле бөтә этнонимдар һәм топонимдарҙы ла аландар менән бәйләргә кәрәкмәй.
Мерил Стрип
Эшмәкәрлеге
Абруйы һәм танылыуы өсөн 2011 йылда Джон Кеннеди исемендәге үҙәгенең махсус премияһы менән бүләкләнде, уны АҠШ президенты Барак Обама тапшырҙы.
Шәхси тормошо
Мерил Стрип актёр Джон Казале 1976 менән уның 1978 йылдағы үлменә тиклем никахта торған. Шул уҡ йылда скульптор  <span class="ref-info" style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;" title="на английском языке ">(англ.) русск. кейәүгә сыға, дүрт балалары тыуа: Генри «Хэнк» Вулф Гаммер, Мэри Уилла «Мэми» Гаммер, Грейс Джейн Гаммер һәм Луиза Джекобсон Гаммер. Мэми һәм Грейс—актерҙар, Хэнк — музыкант, Генри Вулф исеме аҫтында сығыш яһай.
2010 йылда Стрип Америка сәнғәт һәм әҙәбиәт академияһы составына инә, Гарвард университетының сәнғәт фәне докторы исемен ала. Унан башҡа Ҡатын-ҡыҙ тарихының милли музейы ораторы була, уға байтаҡ ярҙам ҡына ярҙам күрһәтә.
Добершау-Гаусиг
Добершау-Гаусиг (Doberschau-Gau?ig<br />Dobrusa-Huska) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4417 кеше йәшәй. Майҙаны — 40,48 км2. Диңгеҙ кимәленән 220 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 01877, 02633, 02692 һәм автомобиль коды BZ.
Кустовлянка
Кустовлянка — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сава йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡотлобаева Көнһылыу Зәки ҡыҙы
Ҡотлобаева Көнһылыу Зәки ҡыҙы (13 март 1956 йыл) — педагогик хеҙмәт ветераны. Юғары категориялы биология уҡытыусыһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2004) һәм мәғариф алдынғыһы (1998), «Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проекты гранты конкурсы еңеүсеһе (2011). 2015 йылдан Башҡорт Википедияһының әүҙем мөхәррире, 2016 йылдан Бөрйән вики-клубы етәксеһе. .
Биографияһы
Көнһылыу Зәки ҡыҙы Ҡотлобаева 1956 йылдың 13 мартында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған. 1963—1973 йылдарҙа Ғәлиәкбәр һигеҙ йыллыҡ һәм Иҫке Собханғол урта мәктәптәрендә белем ала. 1973 йылда Башҡорт дәүләт университетының биология факультетына уҡырға инеп, юғары уҡыу йортон 1978 йылда тамамлай. 1978—1980 йылдарҙа — Нәби һигеҙ йыллыҡ, 1980—2011 йылдарҙа, хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем, Байназар урта мәктәбендә биология уҡытыусыһы булып эшләй.
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
Был йылдар эсендә Көнһылыу Зәки ҡыҙы үҙен педагогиканы һәм уҡытыу методикаһын яҡшы белгән, эшенә яуаплы ҡараған, ижади эшләүсе, талантлы уҡытыусы итеп таныта. Уның уҡыусылары предмет олимпидаларында, фәнни тикшеренеү һәм ижади эштәр конкурстарында муниципаль, республика кимәлендә призлы урындар яулайҙар, Бөтә Рәсәй кимәлендә конкурстарҙа уңышлы сығыш яһайҙар. 51 уҡыусыһы биология фәненән имтиханда юғары балл йыйып юғары уҡыу йорттарына инәләр һәм биология уҡытыусыһы, табип, иҡтисадсы, ауыл хужалығы белгестәре һөнәре алалар. Ул етәкләгән мәктәп яны баҡсаһы районда ғына түгел, республика кимәлендә өлгөлө була. Уның тарафынан бәләкәй ботаник баҡса, дарыу үләндәре бүлеге, «Ҡыҙыл китап»ҡа индерелгән һирәк осрай торған үҫемлектәр бүлеге булдырыла. Мәктәп янында өҙлөкһөҙ сәскә атыусы баҡса булдырыла, унда иртә яҙҙан алып ҡар яуғанға тиклем сәскә атыусы үҫемлектәр бер-береһен алмаштыра. 1989 йылда Байназар мәктәбенең өлгөлө тәжрибә баҡсаһы базаһында биология уҡытыусыларының республика фәнни-ғәмәли конференцияһы уҙғарыла. Мәктәп интерьерын дөрөҫ һайлап алынған һәм зауыҡ менән урынлаштырылған гөлдәр менән биҙәү шулай уҡ Көнһылыу Зәки ҡыҙы етәкселегендә башҡарылған эш.
Көнһылыу Зәки ҡыҙы район, республика кимәлендә үткәрелгән профессиональ конкурстарҙа даими ҡатнаша һәм ҙур еңеүҙәр яулай. Уҡытыу методикаһы һәм уҡыусыларҙы биологиянан юғары уҡыу йортона әҙерлек буйынса авторлыҡ программалары эшләй.
Мика-Ёль
Мика-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чуб йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Добершюц
Добершюц (Doberschutz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4300 кеше йәшәй. Майҙаны — 79,81 км2. Диңгеҙ кимәленән 105 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4838 һәм автомобиль коды DZ.
Лагуш (Бикбардинка ҡушылдығы)
Лагуш  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бикбардинка йылғаһының һул ярына тамағынан 0,2 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Поташ заводтары
Поташ заводтары (голландса роtаs) — поташ етештереүсе предприятиелар.
Башҡортостанда поташ етештереү
Башҡортостанда поташ эшләп сығарыу XVIII быуаттың аҙағында башлана. Поташ заводтарының бында нигеҙләнеүенә урмандың киң майҙандарҙы биләүе булышлыҡ итә.
Поташты быяланың юғары сифатлы төрҙәрен әҙерләүҙә, буяуҙар яһауҙа, тирене эшкәртеүҙә, буҫтау һуҡҡанда, туҡымаларҙы ағартыуҙа ҡулланыла. Ҡайнар һыуҙа тотолоп алынған поташ шыйыҡсаһынан яһалған шадрик исемле ҡаты матдә һабын яһауҙа файҙаланылған. Поташ заводтары өсөн сеймал итеп кешеләрҙән һатып алынған мейес көлө һәм завод хужалары тарафынан ҡортомға алынған урман участкаларында яндырылған ағастан йыйылған көл файҙаланыла. Поташ әҙерләү өсөн күп ағас сарыф ителә. 1 тонна поташ өсөн 1600 куб метр ағас кәрәк була. Урмандарҙы һаҡлау тураһында батша хөкүмәте төрлө указдар сығарып тора. Ләкин улар башҡорт аҫаба урмандарына ҡағылмай. Шул арҡала Башҡортостанда бик күп поташ заводтары барлыҡҡа килә.
1798—1800 йылдарҙа Ырымбур губернаһында 143 поташ заводы иҫәпләнә. Шуларҙың 46-һы Бөрө өйәҙендә, 33-ө Минзәләлә, 32-һе Өфөлә, 14-е Бәләбәйҙә, 11-е Стәрлетамаҡта, 4-е Ырымбурҙа, 3-ө Бөгөлмә өйәҙендә урынлаша. Заводтар ҙур биналарҙа урынлашмай. Улар тирәһендә бер нисә һарай төҙөлә. Береһендә көл һаҡлана, икенсеһендә ул эҫе һыу менән эшкәртелә, өсөнсөһөндә шул ҡалдыҡ һелтене ҡыҙҙыралар һәм поташ алалар. Бының өсөн ҙур тимер һәм суйын ҡаҙандар ҡулланылған.
Быд заводтарҙа эш барышын яланып эшләүсе төрлө һөнәр кешеләре башҡара: утын һәм көл ташыусылар, көлгә эҫе һыу ҡойоп тороусылар, мискә эшләүселәр, тимерселәр, балта оҫталары.
Уларҙың һәр береһендә 8—15 кеше эшләй. Поташ етештереүҙә машина, пар файҙаланылмай. Башлыса уны етештереү ҡул көсө хеҙмәтенә нигеҙләнә. Поташ етештереү файҙалы һәм килемле эш була.
Әҙер поташты мискәләргә тейәп һыу юлы менән Түбәнге Новгород, Ҡазан һәм Мәскәү ҡалаларына оҙаталар. Уны буҫтау һуғыу фабрикалары һәм һабын ҡайнатыу заводтары хужалары һатып ала. Бынан тыш поташты сит илдәргә лә: Голландия, Англия, Германияға сығаралар.
Поташ заводы хужалары
1830 йылдарҙа Башҡорт Ғәскәренең 1830 йылдарҙа 2 поташ заводы була. Йылына 100 мең һумға продукция һата. 1831 йылда 5 завод 494 тонна поташ етештерә. Был заводтар 12-се башҡорт кантоны башлығы Шәһигәрәй Нуғайбәков, 11-се башҡорт кантоны башлығы Мөхәмәтрәхим Солтанов ҡулында була.
XVIII — XIX быуаттарҙа башҡорттар ҡулында 29, 1820 йылдарҙа — 15, 1830 йылдарҙы — 8, 1840 йылдарҙа —16, 1850 йылдарҙа 10 поташ заводы иҫәпләнә.
1798 йылда Өфө өйәҙендә Миндийәр Биксурин исемле башҡорт һатып алған ерендә поташ заводы аса. Йорт старшинаһы Мәуликәй Мөхәмәтов Стәрлетамаҡ өйәҙендә ҡортомға алған ерҙә поташ заводы төҙөй. Шәйхислам Солтанов үҙ ерендә шул уҡ эште башҡара.
Поташ заводтарын башҡорттарҙан төрлө ҡатлам кешеләре тота.
1800 йылда завод хужалары араһында 18 ябай башҡорт, 3 указлы мулла, 5 старшина, 3 прапорщик, 2 йөҙ башы, 1 коллежский советник була. Әкренләп башҡалар ябай башҡорттарҙы үҙ араларынан ҡыҫырыҡлап сығара бара. 1840 йылда 16 заводты 3 башҡорт дворяны, 5 старшина, 3 ясауыл, 3 йөҙ башы һәм ни бары 2 ябай башҡорт үҙ ҡулында тота.
XIX быуаттың уртаһында Ырымбур губернаһының эре поташ заводы хужалары: Ф. С. Софронов, Голанов, Михайлов, Орлов, Ҡотлобаевтар, Нуғайбәковтар, Солтановтар теркәлә.
Социаль әһәмиәте
Был предприятиелар капиталистик етештереүгә әле күсмәгән. Ҡыш көндәре улар туҡталып тора. Шулай ҙа улар ялланма хеҙмәт ҡуллана, эшселәр араһында хеҙмәт бүленеше була: һәр береһе тик бер генә эште башҡара. Малсылыҡ һәм игенселек менән шөғөлләнгән башҡорт йәмғиәтендә бәләкәй завод хужалары һәм унда ялланып эшләүселәр барлыҡҡа килә. Был йәмғиәттә элекке социаль ҡатламдар (феодал һәм крәҫтиәндәр) араһында яңыларының (завод хужалары һәм эшселәр) барлыҡҡа килеүе менән әһәмиәтле.
Мирюнник
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йәнбулатов Усман Хәсән улы
Усман Хәсән улы Йәнбулатов (1876 — ?) — рус офицеры. Беренсе донъя һуғышы геройы.
Биографияһы
Йәнбулатов Хәсән Усман улы 1876 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙендә Сәйет улусының башҡорт ғаиләһендә тыуған.
Ил
Ил — тарихи биләмәле сәйәси илде тотҡан территория, үҙенә хас булған климат һәм мәҙәниәте бар. Ил бойондороҡһоҙло дәүләт булырға мөмкин йәки икенсе дәүләткә бойоноуы ла бар.
Йәнбулатов Усман Хәсән улы
Биографияһы
1897 йылдан 11-се драгун Рига полкында хәрби хеҙмәттә.
1914 йылдан Беренсе донъя һуғышы ҡатнашыусыһы, 11-се драгун Рига полкында подпрапорщик. Батырлығы өсөн IV дәрәжә (№ 102974), III дәрәжә (№ 7202), II дәрәжә (№ 1450) һәм I дәрәжә (№ 131) Георгий тәреһе менән бүләкләнгән  :
Ил
Ил йәки дәүләт
Ғәмәлдә ил һәм дәүләт төшөнсәләре колониаль империяла асыҡ мәҫәл, бер ил кеүек түгел, ә бойондороҡһыҙ дәүләт сифатында күҙәтелә. Ҡайһы бер дәүләттәрҙе емереү һәм икенсе төҙөлөшлө итеп шул уҡ территорияла төҙөү, башҡа өлгөлө мәҫәл булып тора, һәм дә иҡтисади һәм тарихи-мәҙәниәттең быуындан-быуынға күсеүен һаҡлай.
Йәнбулатов Усман Хәсән улы
Биографияһы
1915 йылдың 16 апрелендә «Хәрби батырлығы өсөн» Көньяҡ-Көнбайыш фронты армиялары командующийы инфантериянан генерал Н. И. Ивановтың 477 -се бойороғо менән прапорщик званиеһы бирелә.
Ил
Ил йәки дәүләт
Шул уҡ ваҡытта тарихи илдең төшөнсәһе быуындан-быуынға күсеүҙе талап итмәй, өлөшө менән генә күсеүе мөмкин: шулай итеп, тарихи Нидерланд Нидерланд (билдәләнгән ил территорияһы урыҫ исеме буйынса Голландия), Бельгия, Люксембург һәм Франция дәүләттәрендә тупланған. Шул уҡ ваҡытта тарихи Нидерланд сәйәси генә түгел, ә мәҙәни үҙ-ара бәйләнеш тыуҙырмай, сөнки был илдең бер өлөшө француз мәҙәниәтенә, ә бер өлөшө — германия һәм британияныҡына бәйле. Нидерланд менән миҫал шул уҡ сиктәр тура килмәүе менән уны бәләкәй масштабта күрһәтә: Люксембургтың тарихи өлкәһе (тарихи Нидерландтың тарихи өлкәләренең береһе, бер рәттән Голландия, Зеландия һ. б.) Бельгия провинцияһының көнбайыш, һәм бойондороҡһоҙ Люксембург Бөйөк герцоглығының көнсығыш өлөшөндә тора. Климат, мәҙәниәт, һәм этник берҙәмлеген күрһәтә алмаһалар ҙа, шул дәүләттәр араһында Төркөстан (алты дәүләт территориялары бер-береһенән климат һәм мәҙәниәт менән айырыла), Корея (ике дәүләтте яңы социаль-сәйәси һәм мәҙәни ҡиммәттәр бүлә), Монголия (ике дәүләтте яңы аң-белемгә эйә ҡиммәттәр айыра), Бенгал (ике дәүләттә, һәр береһендә яңы дини-мәҙәни ҡиммәттәр формалаша). Шул уҡ ваҡытта формалаштырыуҙар илдәге интеграция процестарын еңә алмай — төньяҡ һәм көньяҡ Вьетнамды көсләп берләштереү, йәки ҡыйынлыҡһыҙ тыныс ҡына көнбайыш һәм көнсығыш Германияны берләштереү. [сығанағы түгел күрһәтелгән 1749 көн]
Йәнбулатов Усман Хәсән улы
Биографияһы
1915 йылдың көҙөндә үҙ теләге менән 11-се кавалерия дивизияһының партизан отрядына инә. 1915 йылдың 16 ноябрендә корнет дәрәжәһе бирелә. 1915 йылда батырлығы өсөн ҡылыс һәм бант менән 4 дәрәжә Изге Владимир орденына лайыҡ була:
1916 йылдың 23 февралендә күрһәткән батырлыҡтары өсөн «Батырлыҡ өсөн» тигән яҙыу менән 4 дәрәжә Изге Анна ордены менән бүләкләнә.
1917 йылдың 16 авгусында штаб-ротмистр званиеһы бирелә. 1917 йылда кавалерия дивизияһыныңт 11-се уҡсылар полкына ебәрелә.
1917 йылдың 21 октябрендә Петроград Думаһы ҡарары белән батырлығы өсөн IV дәрәжә Изге Георгий ордены менән бүләкләнә.
1917 йылдың 21 ноябрендә 7-се армия приказы менән батырлығы өсөн 1888-се Георгий ҡоралы менән бүләкләнә: Граждандар һуғышында ҡатнаша. 1919 йылда — Башҡорт корпусының 1-се кавалерия полкы командиры Муса Мортазин бригадаһында, августа бригада Ҡызыл Армия яғына күсә.
Дойцен
Дойцен (Deutzen) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1853 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,61 км2. Диңгеҙ кимәленән 143 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4574 һәм автомобиль коды L (элек: BNA).
Лайга (Ирмиза ҡушылдығы)
Лайга  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ирмиза йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Колония
Коло́ния (лат. colōnia «торама ») — сит ил дәүләте (мегаполис) хакимлығы аҫтындағы бойондороҡло биләмә, айырым режим нигеҙендә идара ителә бойондороҡһоҙ сәйәси һәм иҡтисади власы булмай. Йыш ҡына колониаль режим граждандарына мегаполис граждандары хоҡуҡтары менән сағыштырырлыҡ хоҡуҡтар бирелмәй. Шул уҡ ваҡытта метрополия граждандары колониаль биләмәләрҙә төп халыҡҡа ҡарағанда власть һәм өҫтөнлөктәр менән файҙалана. Колонияларҙың барлыҡҡа килеүе империалистик дәүләттәрҙең (мегаполистарҙың) йоғонтоһон киңәйтеү өсөн төп ҡорал булып тора.
Тасуирламаһы
Колониялар булдырыуҙың мотивтары күп: тәбиғәт ресурстарын контролдә тотоуҙан алып мәғрифәтселек-экспансионистик маҡсаттарға тиклем.
Традицион колония, ғәҙәттә, метрополиянан һәм урындағы элитанан кешеләр ҡатламы менән идара ителә, ә рәсми тел булып колонизаторҙар теле һәм һирәк осраҡта ғына колонияның төп халҡы теле тора.
Колония халҡын төрлө яҙмыш — ҡоллоҡҡа тоталь дусар итеү (Ирекле Конго дәүләте), дискриминация (Британия Һиндостаны, Япония Кореяһы) йәки метрополия халҡы менән хоҡуҡтарҙы тигеҙләү (Франция Гвианаһы) көтә.