cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ғиләжетдинов Тажетдин Баһауетдин улы
Батырлығы
665-се уҡсылар полкы артиллерия батареяһының лейтенант Ғиләжетдинов Тажетдин етәкселегендәге ут взводы (4-се Украин фронты, 51-се армия, 216-сы уҡсылар дивизияһы) 1944 йылдың 7 апреленән 9 апрелгә тиклем Тархан ауылы өсөн (хәҙер Украинаның Ҡырым өлкәһе Красноперекопск районы Вишневки ауылы) алыштарҙа тура наводкалағы ут менән дошмандың өс дзотын, ике ауыр минометтар батареяһын һәм танкыларға ҡаршы өс пушканы ҡыйрата.
1944 йылдың 9 майында Севастополь ҡалаһы өсөн алыштарҙа Ғиләжетдиновтың ут взводы ике танкты һәм ике штурмлау орудиеһын юҡҡа сығара. Яраланыуына ҡарамаҫтан лейтенант Ғиләжетдинов Т. Б. тағы ла бер дошман танкыһын юҡ итә.
«Советтар Союзы Геройы» исеме 1945 йылдың 24 мартында бирелә.
Көньяҡ Мылва
Көньяҡ Мылва — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының һул ярына тамағынан 814 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 132 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аскин Ғәйфетдин Ғәфиәт улы
Аскин Ғәйфетдин Ғәфиәт улы (10 октябрь 1924 йыл — 27 сентябрь 2007 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, артиллерия полкының орудие командиры, гвардия сержанты. Советтар Союзы Геройы (1945). Нуриман районының почётлы гражданы (2000).
Биографияһы
Ғәйфетдин Ғәфиәт улы Аскин 1924 йылдың 10 октябрендә Өфө кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы ) Сураш ауылында тыуған. ФЗО-ны тамамлғандан һуң Өфө нефть эшкәртеү заводында оператор ярҙамсыһы булып эшләй.
1942 йылдан алып — Ҡыҙыл Армияла.
1943 йылдан башлап Дала, Воронеж, 2-се, 3-сө һәм 1-се Украин фронтытарында хеҙмəт итə.
1945 йылда демобилизациялана.
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Ғәйфетдин Аскин тыуған яҡтарына ҡайта һәм Нуриман районы Укәрле ауыл Советы рәйесе булып эшләй (1946), артабан Нуриман МТС зонаһы буйынса КПСС-тың Нуриман районы комитеты секретары итеп тәғәйенләнә (1954—1957), һуңғараҡ район Советы башҡарма комитетында эшләй. Аҙаҡҡы йылдарҙа үҙенең тыуған ауылында — Башҡортостандың Нуриман районы Сураш ауылында йәшәй.
2007 йылда вафат була.
Батырлығы
«Советтар Союзы Геройы» исеме Аскин Ғәйфетдин Ғәфиәт улына 1945 йылдың 27 июнендә бирелә. 43-сө гвардия артиллерия полкы орудиеһы командиры гвардия сержанты Аскин Ғәйфетдин 1945 йылдың 12 ғинуарында Висла йылғаһы янындағы Сандомир плацдармындағы ҡаты һуғыштарҙа һәм бер нисә көндән һуң, 21 ғинуарҙа, Оппельн ҡалаһынан төньяҡтараҡ Одер йылғаһы аша сыҡҡанда айырыуса батырлыҡ күрһәтә. 12 ғинуарҙа ул өс пулемет һәм 40 дошман һалдатын юҡ итһә, 21 ғинуарҙа уның етәкселегендәге расчет Польша территорияһында Одер йылғаһын тәүгеләрҙән булып аша сыға һәм бер нисә дошман атакаһын кире ҡағыуға өлгәшә. 25 ғинуарҙа батарея составы, ҡамауға эләгеп, тулыһынса тиерлек һәләк була, гвардия сержанты Аскин бер орудиенан икенсе орудиеға күсеп, уҡсылар подразделениелары килеп еткәнгәнгә тиклем, бер нисә контратаканы кире ҡағыуҙа ҡатнаша.
Хәтер
— Нуриман районы Ҡыҙыл Шишмә ауылында Аскин Ғәйфетдин исемен бер урам йөрөтә;
— Ғ. Ғ. Аскин уҡыған мәктәп бинаһына уның иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Ҡаҙнабаев Заһиҙулла Мортаза улы
Заһиҙулла Мортаза улы Ҡаҙнабаев  (1897—1937) — хәрби эшмәкәр.
Биографияһы
Заһиҙулла (Заһит) Мортаза улы Ҡаҙнабаев 1897 йылдың октябрендә Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе 2-се Түңгәүер улусының (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы) Балапан ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт.
1920 йылдың апреленән Башҡорт кавалерия бригадаһы составында совет-поляк һуғышы фронтына китә. Бында 27-се Башҡорт кавалерия полкының Шәмсетдин Ғафаров етәкләгән 4-се эскадронында взвод командиры була. 1920 йылдың 6 июнендә Пиняево ауылы янындағы алыш барышында үҙенең взводының яугирҙары менән флангынан һөжүм итеп, контрһөжүмгә күскән поляктарҙы, пулеметтарын ташлап, ҡасырға мәжбүр итә. Был алышта күрһәткән батырлығы өсөн ул, 1921 йылдың 17 февралендә, Республика Реввоенсоветының 57-се һанлы указына ярашлы Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
Демобилизацияланып, тыуған яғына ҡайтҡас, 1922−1924 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Йылайыр кантоны Үрге Сәлим ауыл советының рәйесе була. 1925—1927 йылдарҙа Сибай мәғдәнлегендә өлкән милиционер булып хеҙмәт итә. 1930 йылдан Баймаҡ районы Советы рәйесе вазифаһын башҡара.
1932—1933 йылдарҙа Ленинградта милиция курстарында уҡығандан һуң Ейәнсура районының милиция начальнигы итеп тәғәйенләнә. 1934 йылдан Баймаҡ районында милиция начальнигы, ДОСААФ рәйесе һ.б. яуаплы вазифаларҙы үтәй.
1942 йылдың 5 мартында репрессиялана, буржуаз-милләтселектә ғәйепләнеп ҡулға алына, 10 йылға төрмәгә ябыла. 1943 йылдың 27 майында Свердловск өлкәһендә төрмәлә вафат була. 1960 йылдың 12 февралендә аҡлана.
Ишҡара Арыҫланов
Ишҡара Арыҫланов — Башҡортостанда 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың полковнигы. Тархан.
Биографияһы
Ишҡара Арыҫланов сығышы менән Ҡазан даруғаһы Ҡаңлы улусы Өстүбә ауылы башҡорттарынан. Рәсми документтарҙа тәүге тапҡыр 1760 йылдарҙа телгә алына.
1773 йылдың декабренән — 1774 йылдың ғинуарына ҡәҙәр Минзәлә баш күтәреүселәр үҙәге етәкселәренең береһе була.
1774 йылдың февраль—марттында Ҡаранай Моратов һәм И. И. Ульянов менән берлектә Баҡалы һәм Нуғайбәк ҡәлғәләре тирәһендә һуғыша.
1774 йылдың апреленән һуғыш хәрәкәттәрендә ҡатнашмай. 1774 йылдың 26 майында Ҡыҙрас Муллаҡаевтың Өфө властарына хәбәр итеүенсә, Баҡалы ҡәлғәһенән сыҡҡан һалдаттар ауылдар буйлап йөрөйҙәр һәм ғәйепһеҙ кешеләрҙе үлтерәләр, уларҙың имениеларын талайҙар, старшина Ишҡара Арыҫлановты әсиргә алалар. Шул уҡ йылдың көҙөндә Ишҡара Арыҫланов Ҡазан йәшерен комиссияһына ярлыҡау һорап килә, декабрендә өйөнә ҡайтарыла.
1783 йылдан старшина булып хеҙмәт итә. С. У. Таймаҫов буйынса Ҡыпсаҡ улусы старшинаһы, башҡа сығанаҡтар буйынса — Ҡырғыҙ улусы старшинаһы. Шул уҡ ваҡытта Ә. З. Әсфәндиәров был фекер менән килешмәй һәм Ишҡар Арыҫлановты Йылан улусы Ишҡар ауылын нигеҙләүсе тип иҫәпләй.
Аҡшәйех
Аҡшәйех, 1944 йылдан бирле урыҫса рәсми исеме Раздольное (Aqşeyh; Роздольне, Акшейх; Раздольное, Ак-Шейх; – Ҡырым ярымутрауында урынлашҡан ҡала тибындағы ҡасаба, Аҡшәйех районы үҙәге.
Урҙа (мәғәнәләр)
Урҙа (мәғәнәләр)
Урҙа һүҙенең ошондай мәғәнәләре бар:
Көньяҡ Нея
Көньяҡ Нея — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Видз-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Көньяҡ Расья
Көньяҡ Расья — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Расья йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Собакина
Кесе Собакина — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Собакина йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Көньяҡ Яг-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Пылинская
Кесе Пылинская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пылинская йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Тундровая (Тундровая ҡушылдығы)
Кесе Тундровая  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тундровая йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Сороминская
Кесе Сороминская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сороминская йылғаһының уң ярына тамағынан 146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Марин (Нефтекама ҡалаһы ҡала округы)
Марин — Башҡортостандың Нефтекама ҡалаһы ҡала округындағы ауыл.
Географияһы
Маринка йылғаһының уң яҡ ярында, Нефтекама тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа 1 км, Николо-Березовканан 17 км, Ижевскиҙан 115 км, Бөрөнән төньяҡ-көнбайышҡа 100 км, Өфөнән 182 км һәм Пермдән көньяҡҡа 246 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
Марьино ауылы тәүге тапҡыр Ҡазан өйәҙенең 1647—1656 йылдарҙы эсенә алған Теркәү кенәгәһендә Ҡаҙан өйәҙе Арса юлы Сарапул олоҫона ҡараған Починок Шипицына исеме менән телгә алына. Марьино ауылы тураһында 1745, 1749, 1750, 1788 йылдарҙағы рәсми ҡағыҙҙарҙа мәғлүмәт табырға була. Мәҫәлән, 1745 йылда Йәнәй олоҫо Суҡсы һәм Телдей ауылы башҡорттарының Марьино ауылы крәҫтиәндәре Лаврентий Галанов һәм Иван Меринковҡа Кама йылғаһы буйында ер биреүҙәре әйтелә.
4-се ревизия мәғлүмәттәре буйынса, 1782 йылда Шипицинола (Марьинола) 391 крәҫтиән — 195 ир, 196 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. Был ваҡытта ауыл Пермь наместниклығына ҡарай, 1795 йылғы 5-се ревизия буйынса — Өфө наместниклығының Бөрө өйәҙенә.
1796—1865 йылдарҙа Ырымбур губернаһы составында.
Ю-Ил
Ю-Ил — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кылтым-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Юк
Юк — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының уң ярына тамағынан 163 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яг-Вож
Яг-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лопь-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Асес-Еган
Кесе Асес-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Асес-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 95 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Вах
Кесе Вах — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының уң ярына тамағынан 918 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 90 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бөрө
Бөрө — күп мәғәнәле һүҙ.
Сәйетбай Әлкәлин
Сәйетбай Әлкәлин — 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе.
Биографияһы
Сәйетбай Әлкәлин сығышы менән Нуғай даруғаһы Тамъян улусы башҡорттарынан. Тамъян улусының старшинаһы.
1737 йылдың мартында өс Ҡыҙыл йылғалары бассейнында Нуғай һәм Ҡазан даруғалары вәкилдәренең съезы була, бында Сәйетбай Әлкәлин, Көҫәп Солтанғолов, Рысай Иғембәтов, Солтанморат Дүскәев һ.б. әүҙем баш күтәреүселәр ҡатнаша. Съезда улар яңынан ихтилалға күтәрергә, Урта жүз ҡаҙаҡтарынан ярҙам һорарға килешәләр.
1737 йылдың яҙында Килмәк Нурышев, Көҫәп Солтанғолов һәм Рысай Иғембәтов менән берлектә Нуғай һәм Себер даруғаларында ихтилалға етәкселек итә.
1738 йылдың июнендә Рысай Иғембәтов менән бергә Табын ҡәлғәһенә Л. Я. Соймоновҡа ғәйебен танып килә.
1739 йылдың яҙында яңы ихтилал ойоштороуға тотона, Урта жүз ҡаҙаҡтарына ярҙам һорап мөрәжәғәт итә. 1740 йылдың мартында В. А. Урусовтың саҡырыуы буйынса Алдар менән бергә ихтилалсыларҙың баш һалып килеү шарттары хаҡында һөйләшеү өсөн Һамар ҡалаһына килә. Ҡулға алынып, Минзәлә ҡаласығына Л. Я. Соймоновҡа ебәрелә.
1740 йылдың 16 майында Өфө провинцияһы Минзәлә ҡаласығында язалап үлтерелә.
Яг-Ёль
Яг-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нюльчим йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ягвож (Ягчерь ҡушылдығы)
Ягвож  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ягчерь йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сурай
Сурай — топоним.
Кесе Корлик
Кесе Корлик — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Корлик 2-се йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ягчерь
Ягчерь — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Черь-Вычегодская йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Игол
Кесе Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының һул ярына тамағынан 712 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Благов Юрий Евгеньевич
Юрий Евгеньевич Благов — иҡтисад фәндәре кандидаты, Санкт-Петербург дәүләт университетының стратегик һәм халыҡ-ара менеджменты кафедраһының доценты, «Социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендә проекттар менән идара итеү» («Управление проектами в области социального предпринимательства») программаһының директоры, ПрайсвотерхаусКуперс исемендәге кооператив социаль яуаплылыҡ үҙәге, рус һәм инглиз телдәрендә яҙылған 50-нән ашыу публикациялар авторы.
Биографияһы
1981 йылда Ленинград дәүләт университетының иҡтисад факультетын «Сәйәси иҡтисад» һөнәре буйынса тамамлай һәм ошо университетта эшкә урынлаша. 1987 йылда шул уҡ факультетта кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
2003 йылдан алып "Рәсәй менеджмент журналы"нда («Российский журнал менеджмента») мөхәрририәт коллегияһының ағзаһы булып тора. 2009 йылдан алып «Санкт-Петербург университеты хәбәрҙәре» («Вестник Санкт-Петербургского университета») гәзитенең яуаплы мөхәррире булып тора.
2013 йылдан алып Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһы Иҡтисади сәйәсәт, инновацион үҫеш һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитетының Социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереү мәсьәләләре буйынса эксперт советы ағзаһы булып тора.
Халыҡ-ара конференциялар менән етәкселек иткән: 2012 йылда Варшавала уҙған Бизнес, иҡтисад һәм этиканың халыҡ-ара ассоциацияһының (ISBEE) V бөтә донъя конгрессының программалы комитеты ағзаһы була, 2006 йылда Санкт-Петербургта уҙған Бизнес этикаһы Европа ассоциацияһының (EBEN) йыл һайынғы ғилми конференцияның программалы комитетының рәйесе була һ. б.
2013 йылда Благов һәм уның авторҙашы А. Петрова-Савченко менән яҙылған «Corporate philanthropy in Russia: evidence from a national awards competition» мәҡәләһе «Иң яҡшы мәҡәлә» номинацияһында Emerald нәшриәте авторҙары ассоциацияһы премияһының лауреаты була.
Төп ғилми эҙләнеүҙәре араһында — кооператив социаль яуаплылыҡ, социаль эшҡыуарлыҡ булып тора.
Һайланған библиография
Монографиялар:
Халыҡ-ара һәм милли ғилми докладтар:
Фәнни журналдарҙа мәҡәләләр:
Яг-Ю (Маджа ҡушылдығы)
Яг-Ю  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Маджа йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 4 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ясног
Ясног — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының уң ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Курь-Еган (Вах ҡушылдығы)
Кесе Курь-Еган  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының һул ярына тамағынан 384 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Колмогоров Андрей Николаевич
Колмогоров Андрей Николаевич (25 апрель 1903 йыл, Тамбов — 20 октябрь 1987 йыл, Мәскәү) — СССР математигы, ХХ быуаттың иң көслә математиктарының береһе. Хәҙерге заман ихтималлыҡ теорияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе, ул топология, геометрия, математик логика, классик механика, турбулентлыҡ теорияһы, алгоритмдарҙың ҡатмарлылығы теориялары, мәғлүмәт теорияһы, функциялар теорияһы, тригонометрик рәттәр теорияһы, үлсәм теорияһы, функциялар теорияһы, күлек теорияһы, дифференциаль тигеҙләмәләр теорияһы, динамик системалар теорияһы, функциональ анализ һәм математиканың башҡа ҡайһы бер өлкәләрендә һәм уның ҡушымталарында фундаменталь һөҙөмтәләр алыуға өлгәшә. Философия, тарих, методология һәм математика уҡытыу буйынса новаторлыҡ эштәре авторы, статистик физикала (атап әйткәндә, Джонсон — Мела — Аврами — Колмогоров тигеҙләмәһе) уның эштәре билдәле.
Мәскәү дәүләт университеты профессоры (1931), физика-математика фәндәре докторы, СССР Фәндәр академияһы академигы (1939). 1964—1966 һәм 1974—1985 йылдарҙа Мәскәү математика йәмғиәте (ММЙ) Президенты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1963). Ленин һәм Сталин премиялары лауреаты.
АҠШ Милли фәндәр академияһы (1967), Лондон король йәмғиәте (1964), Франция (Париж) Фәндәр академияһының сит ил ағзаһы (1966) , Германия «Леопольдина» Тәбиғәт фәндәре академияһының тәбиғәт фәндәре белгесе (1959), Америка сәнғәт һәм фән академияһының почетлы ағзаһы (1959), сит ил ағзалары Венгрия фәндәр академияһы (1965), Польша Фәндәр академияһы (1956), Нидерланд короллеге Фәндәр академияһы (1963), ГДР Фәндәр академияһының (1977), Финляндия Фәндәр Академияһының сит ил ағзаһы (1985), Румыния академияһының почетлы ағзаһы. Лондон Математика йәмғиәте ағзаһы (1962), математик йәмғиәте Һин (1962), Америка философия йәмғиәтенең сит ил ағзаһы (1961). Почетлы докторы Париж университеты (1955), Стокгольм университеты (1960), Калькуттала Һиндостан статистика институтының почетлы докторы (1962).
Ҙур фәнни мәктәпкә нигеҙ һалыусы, уның уҡыусылары: В. И. Арнольд, И.&nbsp;М.&nbsp;Гельфанд, Б&nbsp;П.&nbsp;Демидович, В. М. Алексеева, Г.&nbsp;И.&nbsp;Баренблатт, А.&nbsp;А.&nbsp;Боровков, А.&nbsp;Г.&nbsp;Витушкин, Б&nbsp;В.&nbsp;Гнеденко, Р.&nbsp;Лена&nbsp;Добрушин, Ер&nbsp;Б&nbsp;Дынкин, А.&nbsp;И.&nbsp;Мальцев, М.&nbsp;Д.&nbsp;Миллионщик, В.&nbsp;С.&nbsp;Михалевич, А.&nbsp;С.&nbsp;Монин, С.&nbsp;М.&nbsp;Никольский, А.&nbsp;М.&nbsp;Обухов, Ю.&nbsp;В.&nbsp;Прохоров, Я&nbsp;Г.&nbsp;Синай, В.&nbsp;М.&nbsp;Загробная, Ю.&nbsp;Н.&nbsp;Тюрин, А.&nbsp;Н.&nbsp;Ширяев, В.&nbsp;А.&nbsp;Успенский, C. В. Фомин, А.&nbsp;М.&nbsp;Яглый һәм башҡа бик күптәр.
Бала һәм үҫмер саҡтары
Андрей Николаевич Колмогоров 25 апреля 1903 йылда Тамбов ҡалаһында тыуа, әсәһе Ҡырымдан Ярославлгә ҡайтып барғанда бында туҡталырға мәжбүр була. Әсәһе — Мария Яковлевна Колмогорова, (1871—1903) Углич ҡалаһы дворяндары ҡорбашы, Ярославль губернаһының халыҡ училищелары етәксеһе Яков Степанович Колмогоровтың ҡыҙы — бала тапҡанда вафат була.
Атаһы — Катаев Николай Матвеевич, белеме буйынса агроном (Мәскәү Ауыл хужалығы институтын тамамлай), уң эсерҙар партияһы ағзаһы, халыҡсылыҡ хәрәкәтендә ҡатнашҡаны өсөн Петербургтан Ярославль губернаһына һөрөлә, һәм унда Мария Яковлевна менән таныша; 1919 йылда Деникин һөжүме ваҡытында һәләк була. Атаһы яғынан олатаһы Вятка губернаһында ауыл руханийы була.
Колмогоровтың атаһының ағаһы Иван Матвеевич Катаев (1875—1946) — тарихсы, профессор, Мәскәү университетын тамамлай, археография, ватан тарихы һәм Мәскәү тарихы буйынса эштәр авторы. Иван Матвеевичтың улы яҙыусы Иван Катаев — Андрей Колмогоровтың ике туған ағаһы.
Андрей Николаевич Колмогоров Ярославлдә әсәһенең һеңлеләрендә тәрбиәләнә (хәҙерге адресы — Совет урамы, 3-сө йорт); уларҙың береһе, Вера Яковлевна Колмогорова, Андрейҙы рәсми рәүештә уллыҡҡа ала. Андрейҙың апаһы үҙ йортонда яҡын тирәлә йәшәгән төрлө йәштәге балалар өсөн мәктәп ойоштора, улар менән шөғөлләнә. Балалар өсөн «Яҙғы ҡарлуғастар» тип аталған ҡулъяҙма журнал сығара, унда уҡыусыларҙың ижади эштәре — һүрәттәр, шиғырҙар, хикәйәләр баҫыла. Андрейҙың «ғилми эштәре» лә —ул уйлап сығарған мәсьәләләр унда донъя күрә. Биш йәшлек малайҙың математика буйынса тәүге «эше лә» ошо журналда баҫыла, ул тәүге өс таҡ һандың ҡушылдығының тулы квадратҡа тигеҙ булыуын раҫлай (мәҫәлән, 1+3+5=3²). Андрейҙың дуҫы Кузнецов Петр Саввич (аҙаҡ танылған совет лингвисы) бала сағын Андрей менән бергә уның олатаһы йортонда үткәрә. 1910 йылда Андрей гимназияға уҡырға инеү өсөн апаһы менән Мәскәүгә күсә.
Ете йәшендә ул Репмандың шәхси гимназияһында уҡый башлай, унда ҡыҙҙар һәм малайҙар бергә уҡый. Шул уҡ йылдарҙа уҡ Андрей математикаға һәләтле булыуын күрһәтә. Яҙыусы Владимир Губайловский әйтеүенсе, уҡытыусылары уныуҡытып өлгөрә алмай, түгел, математика буйынса Андрей үҙе «Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге » буйынса белем ала. Тарих һәм социология менән дә мауыға.
Университет
Студент булыуының тәүге йылдарында Колмогоров, математиканан тыш, Рәсәй тарихы менән мауыға һәм, эше һәм тарих буйынса профессор В. С. Бахрушин семинарҙарында әүҙем ҡатнаша. 17-18 йәштәрендә ул XV—XVI быуаттарҙа ҡулдан яҙылған китаптарҙағы материалдарға таянып, Новгород ерендә ер мөнәсәбәттәре тураһында етди ғилми тикшеренеүҙәр башҡарып сыға. Тикшереү һөҙөмтәләре Бахрушин семинарына еткерелә, әммә оҙаҡ баҫтырып сығарылмай. Колмогоровтың ҡулъяҙмаһы юғалмай, һаҡланып ҡала һәм 1994 йылда нәшер ителә.
1920 йылда Колмогоров Мәскәү университетының математика бүлегенә һәм бер үк ваҡытта Д. И. Менделеев исемендәге Химия-технология институтының математика бүлегенәуҡырға инә.
Университетында уҡыған йылдары Колмогоров өсөн иҫ китмәле ижад күтәрелеше осоро була. Көндәлек тормошонда уңайлылыҡ, матди именлектең етешмәүе асыҡтан-асыҡ һиҙелһә лә, фәнгә ынтылышы шул тиклем көслө була, шуға көнкүреш ауырлыҡтарына ул бөтөнләй иғтибар итмәй. Студент йылдары хаҡында ул үҙе аҙаҡ бына нимәләр яҙа: ''«Беренсе айҙа уҡ беренсе курс өсөн имтихандарҙы тапшырғас та мин, икенсе курс студенты булараҡ, айына 16 килограмм икмәк һәм 1 килограмм май алыу хоҡуғына эйә булдым, ул заман күҙлегенән ҡарағанда, тулыһынса матди именлеккә эйә булыуымды аңлатты. Кейемем бар ине, ә бына ағас табанлы туфлиҙы үҙем тегеп кейҙым»''. Стипендияһы, әлбиттә етешмәй. Шуға ла Колмогоров өс йыл буйы мәктәптә математика һәм физика уҡыта. Уҡытыусы ғына түгел, интернатта тәрбиәсе лә, мәктәп советы секретары ла була, өҫтәүенә биология түңәрәген дә алып бара. Ошолай эшләп уҡыуына ҡарамаҫтан — яҙа-әлеге фундаменталь ғилми эштәр яҙырға ла өлгөрә..
Фәнни эшмәкәрлегенең башы
1921 йылда Колмогоров математика түңәрәгендә тәүге фәнни доклады менән сығыш яһай, ул Н. Н. Лузиндың лекцияһында Коша теоремаһын иҫбатлағанда үҙе уйлап тапҡан раҫлауҙы ҡалланыуын кире ҡаға. Шул уҡ ваҡытта Колмогоров тригонометрик рәттәр өлкәһендә, ә 1922 йыл башында күплек дескриптив теорияһы буйынса, үҙенең тәүге асышын яһай. Лузин Колмогоровҡа уның уҡыусыһы буларға тәҡдим итә — шулай итеп, ул Лузитания (Мәскәү математика мәктәбе) мәктәбендә уҡый башлай.
Егерменсе йылдарҙың уртаһында бөтә ерҙә, шул иҫәптән Мәскәүҙә лә математик анализ нигеҙҙәре тураһындағы фекерҙәр һәм уларға бәйле математик логика буйынса тикшеренеүҙәр ғилми эшмәкәрлегенең башында уҡ Колмогоровтың иғтибарын йәлеп итә. Ул ҡапма-ҡаршы фекерле ике төп методологик мәктәп — формаль-аксиоматик (Д. Гильберт) һәм интуицион (Брауэр Л. Я. Э. һәм Г Вейль) мәктәптәр араһында барған дискуссияларҙа ҡатнаша. Шул уҡ ваҡытта ул бөтөнләй көтөлмәгән һөҙөмтәгә өлгәшә һәм үҙенең ҡарашын киң танылыу алған «О принципе tertium non datur» тип аталған хеҙмәтендә сағылдыра (1925 йыл).
1920-се йылдарҙа А. Н. Колмогоров СССР-ҙа тәүгеләрҙән булып математик лингвистика проблемаларына мөрәжәғәт итә. Ул тел конструкциялары сематикаһынан сығып килеште билдәләргә тәҡдим итә, һәм, килешкә конгруэнтлыҡ класы булараҡ, формаль билдәләмә бирә (аҙаҡ Колмогоровтың килеш буйынса билдәләмәһе килеш категорияһы буйынса үҙҙәренең аңлатмаларын тәҡдим иткән И. И. Ревзин һәм В. А. Успенскийҙарҙың тикшеренеүҙәре өсөн нигеҙ булып тора).
1924 йылда Колмогоров тәүге тапҡыр ихтималлыҡ теорияһы менән шөғөлләнә башлай. Математиканың был өлкәһе, шулай уҡ уның тәбиғәт фәне буйынса өҫтәмәләре өсөн ҙур һандар законы мөһим әһәмиәткә эйә. Быға тиклем дә күренекле матиматиктар тиҫтә йылдар дауамында уны нигеҙләү менән шөғөлләнә, әммә тап Колмогоров 1928 йылда ҙур һандар законының дөрөҫлөгөн асыҡлау һәм иҫбатлау өсөн кәрәкле һәм етерлек шарттарҙы таба.
Уны күп йылдар буйына 1920-се йылдарҙа ихтималлыҡ теорияһы мәсьәләләре буйынса эшләгән А. Я Хинчин менән тығыҙ һәм емешле хеҙмәттәшлек бәйләй. Был ике ғалим ошо өлкәлә берлектәге эштәрен дауам итә һәм 1925 йылда был теорияға ҡарата ысын үҙгәреүсәндәрҙең функциялары теорияһы ысулдарын уңышлы ҡуллана. Колмогоров һәм Хинчин ағзалары үҙ-ара бойондороҡһоҙ булған осраҡлы дәүмәлдәр булып торған рәттәрҙең берләшеүе өсөн кәрәкле һәм етерлек шарттар таба; 1929 йылда Колмогоров, Хинчиндың элеккее һөҙөмтәләрен дөйөмләштереп, бойондороҡһоҙ осраҡлы дәүмәлдәр суммаһы өсөн ҡабатланған логарифм законының бик иркен шарттарҙа ҡулынылыуын иҫбатлай.
Колмогоров, математика өлкәһендә лә эшләүенә ҡарамаҫтан, ғүмеренең аҙағына тиклем ихтималлыҡ теорияһын үҙенең төп һөнәре тип һанай. Ул саҡтарҙа Колмогоров һәм уның дуҫтарының фәндәге юлдары яңы ғына башланған була. Ул күп эшләй, ләкин юмор хисен дә юғалтмай.
Кибернетика «атаһы» Норберт Винер һүҙҙәре менән әйткәндә: ''«…Хинчин һәм Колмогоров — ихтималлыҡ теорияһы буйынса ике күренекле урыҫ белгесе. Беҙ егерме йылдан ашыу бер-беребеҙҙең үксәһенә баҫа-баҫа фәндең бер өлкәһендә эшләнек».''
Профессура
1931 йылда Колмогоров Мәскәү дәүләт университеты профессоры, 1939—1935 йылдарҙа директоры менән Мәскәү дәүләт университетының Математика һәм механика институты директоры була. 1935 йылда, диссертация яҡламайынса уға физика-математика фәндәре докторы дәрәжәһе бирелә (СССР-ҙа ғалим дәрәжәләре 1934 йылда тергеҙелә, фән докторҙары дәрәжәһе байтаҡ күренекле математиктарға бирелә; Колмагоров менән бергә А.&nbsp;А.&nbsp;Марков (кесе) һәм Л. В. Канторович тар ҙа, диссертация яҡламайынса, физика-математика фәндәре була. 1935 йылда Колмогоров МДУ-ның Механика һәм математика институтында ихтималлыҡ теорияһы кафедраһын аса һәм 1965 йылға тиклем уның мөдире була. 1954—1958 йылдарҙа ул бер үк ваҡытта механика-математика факультеты деканы булып та эшләй.
1939 йылдың 29 ғинуарында 35 йәшлек Колмогоровҡа (ағза-корреспонденты дәрәжәһен биреп тормай) СССР Фәндәр академияһының Математика һәм тәбиғәт фәндәре бүлеге буйынса (математика) тулы хоҡуҡлы ағзаһы була. Ул Академияһы президиумы ағзаһы һәм О. Ю. Шмидт тәҡдиме буйынса СССР Фәндәр академияһының Физика-математика фәндәре бүлеге академигы-секретары (1942 йылға тиклем) булып китә.
1936 йылдан Колмогоров Ҙур һәм Кесе Совет Энциклопедияларын төҙөү буйынса бик күп көс һала. Ул Ҙур Совет Энциклопедияһының математика бүлеге етәксеһе була һәм үҙе ике энциклопедия өсөн дә бик күп мәҡәләләр яҙа, шулай уҡ башҡа авторҙар мәҡәләләрен дә мөхәрирләй.
Бөйөк Ватан һуғышы башланыр алдынан Колмогоров менән Хинчинға осраҡлы процестар теорияһы буйынса эштәре өсөн Сталин премияһы (1941) бирелә.
Ә 1941 йылдың 23 июнендә СССР Фәндәр академияһы президиумының киңәйтелгән ултырышы булып үтә. Унда ҡабул ителгән ҡарарҙар нигеҙендә ғилми учреждениеларҙың эшмәкәрлеген үҙгәртеп ҡороуҙар башлана. Төп эш йүнәлеше — хәрби темалар: бөтә көс, барлыҡ белем — еңеүгә арнала. Армияның Төп артиллерия идаралығы заданиеһы буйынса совет математиктары баллистика һәм механика өлкәһендә ҡатмарлы эштәр алып бара. Колмогоров, үҙенең ихтималлыҡ теорияһы буйынса тикшеренеүҙәрен ҡулланып, атҡанда снарядтарҙың отошло рәүештә таралыуына билдәләмә бирә. Һуғыш тамамланғандан һуң Колмогоров тыныс тормошҡа йүнәлтелгән тикшеренеүҙәрен дауам итә.
Әле 1930 йылдар аҙағында Колмогоровты турбулентлыҡ проблемалары ҡыҙыҡһындыра. 1941—1942 йылдарҙағы һәм 1962 йылғы эштәрендә ул"локаль-изотроп турбулентлыҡ" тип аталған теорияны эшкәртә, был теория ярҙамында турбулент ағымы үҫешенең урындағы структураһын асыҡлау мөмкин була. Ул үтә мөһим булған турбулентлыҡ масштабы тигән төшөнсәне индерә, уны файҙаланыу турбулентлыҡтың артырыуына ниндәй шарт йоғонто яһауын белергә ярҙам итә. 1946 йылда Колмогоров СССР Фәндәр академияһының Геофизика институтында атмосфера турбулентлығы лабораторияһын ойоштора.
Ошо пробле буйынса эштәре менән бер үк ваҡытта Колмогоров математиканың бик күп өлкәләрендә (осраҡлы процесстарға, алгебраик топологияға һәм башҡа темаларға арналған тикшеренеүҙә) уңышлы эш алып барыуын дауам итә.
1940-сы йылдар аҙағында Колмогоров Мәскәү дәүләт университетының Механика-математика факультетында Функциялар теорияһы һәм функциональ анализ («Анализ III») курстарының тәүге лекторы була. С. В. Фомин менән бергә ул «Функциялар теорияһы һәм функциональ анализ элементтары» дәреслеген яҙа, баҫма ете тапҡыр нәшер ителә (7-се баҫмаһы — М.: Физматлить, 2012), сит телдәргә: инглиз, француз, немец, испан, япон, чех, дари телдәренә тәржемә ителә.
1950-се йылдарҙа һәм 1960 йылдар башында Колмогоровтың математик ижадында тағы ла бер күтәрелеш була. Түбәндәге йүнәлештәр буйынса нигеҙле эштәрен билдәләп үтергә була:
1954 йылда Амстердамда Был уҡыу колмогоров Халыҡ-ара математика конгресында уҡыған «Дөйөм динамика системалары һәм классик механика теорияһы» доклады донъя кимәлендәге ваҡиға була.
1953 йылда Колмогоров математика логикаһы бүлегендә алгоритм төшөнсәһендә яңы билдәләмә тәҡдим итә, уның ярҙамында проблема ла һәм уны хәл итеү юлдары ла бер үлсәмле топологик комплекс менән сиселә. Шул уҡ ваҡытта В. А. Успенский, Колмогоровтың билдәләмәһе иҫәпләү функцияһының өлөшләтә рекурсив булыуын асыҡлауға тиң, тип иҫәпләй.
«Машина уйлай аламы?» тигән темаға бәхәстә Колмогоров 1964 йылда баҫылып сыҡҡан мәҡәләләренең береһендә ярайһы уҡ радикаль ҡарашта булыуын белдерә: «мәғлүмәтте эшкәртеү һәм идара итеү тулыһынса дискрет (һанлы) механизмдар ярҙамында тере организмдарҙың булдырылыу мөмкинлеге материалистик диалектика принциптарына ҡаршы килмәй».
1966—1976 йылдарҙа Колмогоров Мәскәү дәүләт университетында ойошторолған Факультет-ара ихтималлыҡ һәм статистик ысулдар лабораторияһы мөдире була.
Мәктәптә математика мәғарифы реформаһы
1960-сы йылдар уртаһында СССР Мәғариф министрлығы етәкселеге, совет урта мәктәбендә математика уҡытыу системаһы тәрән көрсөк кисерә һәм реформалар үткәреүгә мохтаж, тигән һығымтаға килә. Урта мәктәптә иҫкергән математика уҡытыла, ә уның яңы ҡаҙаныштары яҡтыртылмай, тип таныла. Математиканан белем биреү системаһын модернизациялауҙы СССР Мәғариф министрлығы Педагогия фәндәре академияһы һәм СССР Фәндәр академияһы ҡатнашлығында тормошҡа ашыра. СССР Фәндәр академияһының Математика бүлексәһе етәкселеге модернизациялау буйынса эшкә был реформаларҙа етәксе роль уйнаған академик А. Н. Колмогоровты тәҡдим итә. Колмогоров етәкселегендә программалар төҙөлә, урта мәктәп өсөн аҙаҡ күп тапҡырҙар нәшер ителгән математика буйынса яңы дәреслектәр сығарыла : геометрия дәреслеге, алгебра һәм анализ нигеҙҙәре дәреслеге. Академиктың был эшмәкәрлек һөҙөмтәләре төрлөсә баһаланды һәм әле булһа күп бәхәстәр тыуҙырыуын дауам итә.
1966 йылда Колмогоров СССР-ҙың Педагогия фәндәре академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы итеп һайлана. 1963 йылда Колмогоров Мәскәү дәүләт университеты эргәһендә мәктәп-интернат асыуҙың инициаторҙарының береһе була, һәм үҙе шунда эшләй башлай. 1970 йылда академик И.&nbsp;К.&nbsp;Кикоин менән бергә «Квант» журналын булдыра.
Шәхси тормошо
1942 йылдың сентябрендә гимназия буйынса класташы, билдәле тарихсы, профессор, Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты Егоров Дмитрий Николаевичтың ҡыҙы Анна Дмитриевна Егороваға өйләнә. Никахта 45 йыл йәшәйҙәр. Үҙҙәренең балалары булмай, ғаиләлә А. Д. Егорованың улы О.&nbsp;С.&nbsp;Ивашев-Мусатов тәрбиәләнә. 1976 йылда МДУ-ның мехмат факультетында математика статистикаһы кафедраһын аса һәм 1980 йылға тиклем унда мөдир була. 1980 йылда ул математик логика кафедраһы мөдире була һәм һәм 1987 йылда вафатына тиклем ошо вазифала ҡала. Колмогоров МДУ эргәһендәге 18-се физика-математика мәктәп-интернатында уҡыусылары шулай уҡ№ 18 мәскәү (хәҙер Мәскәү дәүләт университетының А. Н. Колмогоров исемендәге Махсуслашҡан уҡыу-фәнни үҙәге), 1963 йылдан ошо уҡыу йортоноң попечителлек советы рәйесе.
1979 йылдың 5 апрелендә Колмогоровтың башы йәрәхәтләнә, яра сәләмәтлегенә йоғонто яһай. Ғүмеренең һуңғы йылдарында оров паркинсон ауырыуынан яфалана. 1987 йылдың 20 октябрендә Мәскәүҙә вафат була. Новодевичье зыяратында ерләнә.
Наградалары һәм премиялары
Академик Колмогоров — күп кенә сит ил һәм ғилми академиялары һәм йәмғиәттәренең почетлы ағзаһы.
1994 йылда Рәсәй Фәндәр академияһы А. Н.&nbsp;Колмогоров исемендәге премияны булдыра, ул «математика өлкәһендәге күренекле һөҙөмтә өсөн» тапшырыла.
2002 йылда Лондон университеты Колмогоров миҙалын булдыра.
Кесе Корлик 2-се
Кесе Корлик 2-се — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Корлик йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Колмогоров Андрей Николаевич
Уның хөрмәтенә аталғандар
Математик төшөнсәләр:
Кесе Корлик 2-се
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Локонто-Еган
Кесе Локонто-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Локонто-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Таганрог хәрби осоусылар мәктәбе
'''В. П. Чкалов исемендәге Таганрог хәрби осоусылар мәктәбе ''' — Ҡыҙыл Армия революцион комиссариаты Хәрби Һауа көстәре өсөн осоусылар составын әҙерләү хәрби уҡыу йорто.
Тарих
Осоусылар мәктәбе 1939 йылда ойошторола. Унда Ҡыҙыл Армия Хәрби Һауа көстәре өсөн лётчиктар әҙерләй башлағандар. Әҙерлек курсы кәмендә 1 йыл тәшкил иткән.
Осоштар Ут-2, Р-5 һәм СБ самолеттарында алып барылған. Летчиктар уҡыу ваҡытында яҡынса 25 сәғәт осорға тейеш булалар. Хәрби мәктәптән лётчиктар сержант званиеһында сығарылған. Һуңынан хәрби мәктәп Омск ҡалаһына күсерелә, тулы составы менән Омск авиация училищеһына инә. Элекке Таганрог хәрби осоусылар мәктәбе шулай итеп айырым уҡыу полкы сифатында 50-се йылдарҙа Омск өлкәһе Марьяновка ҡасабаһы базаһында тора.
Август 1941 йылдың авгусында лётчиктар мәктәбенең етәксеһе — полковник Куриленко, хәрби комиссары — полк комиссары Иванов булған.
Исемдәре
Әҙәбиәттә түбәндәге исемдәр аҫтында телгә алына:
Ҡыҙыл армия Хәрби Һауа көстәре өсөн лётчиктар әҙерләү
Эшмәкәрлек күрһәткестәре: Ҡыҙыл Армия Хәрби Һауа көстәре өсөн яҡынса 1 000 лётчик уҡытып сығарылған.
Танылған уҡыусылары
1940 йыл
Прохоров Евгений Петрович — Советтар Союзы Геройы
Шикунов Федор Иванович — Советтар Союзы Геройы
1941 йыл
Ветров Виктор Митрофанович — Советтар Союзы Геройы
Волгин Василий Леонтьевич — Советтар Союзы Геройы
Егоров Василий Михайлович — Советтар Союзы Геройы
Еремин Иван Андреевич — Советтар Союзы Геройы
Карпов Александр Алексеевич — Советтар Союзы Геройы
Клопов Петр Семенович,
Коробчак Николай Иванович — Советтар Союзының Атҡаҙанған хәрби осоусыһы (илдә беренселәрҙән булып,)
Макаренко Алексей Иосифович — Советтар Союзы Геройы
Александр Миронов Ильич — Советтар Союзы Геройы
Полукаров Николай Тихонович — Советтар Союзы Геройы
Сибиркин Петр Андреевич — Советтар Союзы Геройы
Николай Харитонов Николаевич — Советтар Союзы Геройы
Хрущев Иван Максимович — Советтар Союзы Геройы
Шевкунов Анатолий Константинович — Советтар Союзы Геройы
1942 йыл
Голубничий Иван Поликарпович — Советтар Союзы Геройы
Шумаков Георгий Евгеньевич — Советтар Союзы Геройы
Өсмөйөш галактикаһы
Өсмөйөш галактикаһы (M 33, 598 NGC) — Sc тибындағы спираль галактика һәм Ҡош юлына иң яҡын галактикаларҙың береһе (унан 850 килопарсек алыҫлыҡта ята). Урындағы төркөмдә ята һәм унда үлсәмдәре, массаһы һәм яҡтыртылышы буйынса Андромеда Галактикаһы һәм Ҡош юлынан һуң ул өсөнсө урынды биләй.