cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ҡәйеп (ауыл)
Этимологияһы
Ауылдың башҡортса атамаһы — Ҡәйеп (Каюп) тигән андронимдан, тип яҙған С. М. Стрельников. Т. Кусимова, С. Бикҡолова төҙөгән «Башҡорт исемдәре» һүҙлегендә Ҡәйеп исеме -ғәйеп, билдәһеҙ, йәшерен мәғәнәһендә, тип аңлатыла. Шул уҡ ваҡытта ғәйептән тыуған балаға ла ҡушылған булыуы мөмкин .
Тула (йылға)
Тула  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2964 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Амбеж (Верюга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Латвия Сеймы бинаһы
Латвия Сеймы бинаһы — Латвия Республикаһы Сеймы (Latvijas Republikas Saeimas nams) бинаһы, элекке Видземе рыцарҙарының Йорто, Иҫке Рига Екаб урамы, 11.
Башта Видзем ландтагының. Видзем урындағы үҙидараһы бинаһы булып хеҙмәт итә, һуңынан Беренсе донъя һуғышынан һуң бында булғандар Халыҡ Советы һәм Латвия ССР-ы Хөкүмәте урынлашҡан. 1920 йылда бина Латвия Республикаһының Ойоштороу йыйылышына тапшырыла, ә 1923—1934 йылдарҙа бина Латвия Республикаһы парламенты һәм сейм ихтыяждары өсөн ҡулланыла. 1934 йылдан бинала Латвия президенты хакимиәте урынлаша . 1940 йылда Латвия Советтар Союзы составына ингәндән һуң һәм Икенсе донъя һуғышынан һуң бинала Латвия ССР-ы Юғары Советы, 1990 йылдан 1993 йылға тиклем Латвия Республикаһының Юғары Советыэшләй. 1993 йылдан бинала йәнә Сейм урынлаша.
Тасуирламаһы
Эклектик тарихилыҡ стилендә төҙөлгән бинаның идеяһы Флоренция һарайының ренессанс архитектураһынан килеп сыға. Видзем ландтагының осрашыуҙары һәм тантаналары үткән Төп залда бинаның формаһында ла ренессанс мотивтары ҡулланыла, Людовик XVI стиле Һары залдың интерьерын булдырыуға, ә готика стиле — ашхананы планлаштырыуға илһамландыра. XIX быуат бинаһының фасады. Бина төҙөлгәндән һуң бер нисә йыл үткәс, уның тышҡы диуарындағы 2-се ҡаттағы соҡалтаһына Вальтер Фон Плетенбергтың статуяһы ҡуйыла. Рәссам Иоганн Адольф Тимм әйтеүенсә, уны дат скульпторы Дэвид Йенсен эшләгән.
Бинаның тарихы
Видзем рыцарлығының беренсе бинаһы (Ritterhaus) 1755 йылда төҙөлгән. Ул 1863—1887 йылдарҙа Санкт-Петербург художество академияһының архитектура-төҙөлөш факультетын тамамлаусылары
Янис Бауманис (1834—1891) һәм Роберт Пфлуг (1832—1885) тарафынан радикаль үҙгәртеп ҡорола и Робертом Пфлугом (1832—1885). Яңы йорт 1867 йылдың 8 майында изгеләндерелә. 1900 йылдан 1903 йылға тиклем Видзем рыцарҙар йорто архитектор Вильгельм Нейман тарафынан байтаҡҡа киңәйтелә. 1921 йылдың 17 октябрендә бина янғында юҡҡа сыға. 1923 йылда бина (архитекторы Эйжен Лаубе) Латвия Республикаһы Сеймы ихтыяждары өсөн етди үҙгәртеп ҡорола. 1922 йылда Плеттенберг статуяһы һүтеп алына һәм Ричард Маурс ижад иткән Лачплесис скульптураһы менән алмаштырыла. 1950-се йылдарҙа Лачплесис скульптураһы һүтелә, ә 2007 йылда уның эшҡыуар Евгений Гомберг бүләк иткән күсермәһе ҡуйыла.
Икенсе донъя һуғышы ваҡытында бинаны немец полицияһы һәм Остландтағы СС юғары идаралығы биләй. Был ваҡытта күп кенә бүлмәләрҙең интерьеры емерелә, Видзем рыцарҙары осоронда ла, Латвия Республикаһы осоронда ла һаҡланып ҡалған китаптар, ҡулланма сәнғәт һәм һынлы сәнғәт коллекцияһының ҙур өлөшө Германияға сығарыла. Коллекцияның бер өлөшө ул саҡта Латвия ССР-ы Юғары Советы бинаһы булып хеҙмәт иткән һуғыштан һуңғы осорҙа юғала.
Вой-Лойте-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әбү Суфыян ибн Хәрб
Әбү Суфыян ибн Хәрб әл-Өмәүи, Әбү Суфыян булараҡ билдәле (أبو سفيان;Абу Суфьян ибн Харб 565, Мәккә — 650, Мәҙинә) — Мәккә хакимы (622—630). Ул Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең иң килешмәҫ дошмандарының береһе була. Мосолмандар Мәккәне яулап алғандан һуң ислам ҡабул итә. Улы Мүәвиә ибн Әбү Суфыян Өмәүиҙәр династияһының беренсе хәлифе була.
Биографияһы
Һижрәгә тиклем 56 йыл самаһы элек (565 йыл тирәһе) Мәккәлә тыуған. Өмәүиҙәр затының бай һәм абруйлы ғаиләһенән була. Сауҙа маҡсатында каруандар менән Сүриәгә йыш бара. Мәккәлә уҡый һәм яҙа белгән, белемле бик аҙ кешеләрҙең береһе була.
Әбү Суфыян оҙаҡ ваҡыт ҡорайыштарҙың сәйәси лидеры һәм мосолмандарҙың дошманы була. Әммә эҙәрлекләүҙәр ваҡытында мосолмандарҙы үҙе язалауы тураһында бер хәбәр ҙә юҡ.
Бәҙер һуғышында ҡорайыштар тар-мар ителә, башлыҡтары Әбү Жәһел үлтерелә. Бынан һуң Мәккә етәкселеге Әбү Суфыянға күсә. Ул етерлек көслө армия әҙерләй, һижрәнең 3-сө йылында мосолмандарға ҡаршы сыға һәм Өхүд һуғышында уларҙы еңә.
Өхүд эргәһендәге һуғыштан һуң Әбү Суфыян Мәккәне мосолмандар яулап алғанға тиклем 5 йыл дауамында башлыҡ булып тора.
Әбү Бәкер һәм Ғүмәр ибн әл-Хәттаб хәлифәләр ваҡытында Әбү Суфыян дәүләт вазифаларын биләй.
70 йәшендә ул Сүриәлә Византияға ҡаршы һуғышҡан мосолмандар армияһы составында була. Улы Йәзид Йәрмүк янындағы алышта ғәскәргә етәкселек итә. Был һуғышта Әбү Суфыян да ҡатнаша. Икенсе улы Мүәвиә 100 йыл тиерлек Хәлифәт менән идара иткән Өмәүиҙәр династияһына нигеҙ һалыусы була.
Вафаты
Әбү Суфыян 91 йәшендә Мәҙинәлә вафат була.
Витаутас Юозапайтис
Витаутас Юозапайтис (Vytautas Juozapaitis;, Радвилишкис) — опера йырсыһы (баритон), Литва опера һәм балет милли театры һәм Каунас музыкаль театры солисы, бөгөнгө көндә ул Литваның иң билдәле баритоны тип һанала , күп тапҡырҙар Иң яҡшы опера йырсыһы тип танылған.
Биографияһы
Педагогтар ғаиләһендә тыуа: әсәһе — рус теле уҡытыусыһы, атаһы — математика уҡытыусыһы. Әсәһе яғынан ҡартатаһы — итальян. Урта мәктәп ансамблендә барабанда уйнай. 1981 йылда Радвилишкиста Гражина исемендәге урта мәктәпте, 1989 йылда ЛССР-ҙың дәүләт консерваторияһын (әлеге ваҡытта — Литва Музыка һәм театр академияһы), профессор В. Прудниковас класын тамамлай, дебюты Каунас музыкаль театрында була.
1992—1993 йылдарҙа Бельгияла, Европа опера һәм вокаль сәнғәте үҙәгендә (ECOV), шулай уҡ Марлена Маласта (Нью-Йорк, АҠШ) һәм баритон Том Краузела (Финляндия) стажировка үтә. 2005 йылда — Барселонала Леонардо да Винчи программаһы буйынса «Gran Teatro del Liceu» (Испания) театрында опера менеджеры булараҡ стажировка үтә.
В. Юозапайтис — Литваның опера йырсыларынан беренсе булып донъялағы иң абруйлы музыка форумдарының береһенә — Пекин халыҡ-ара музыка фестивалендә ҡатнашырға саҡырыла. 2008 йылда ул профессор В. Прудниковас, LTV-ның музыкаль программалар продюсеры И. Вилимас һәм Литва радио и телевидениеһы етәксеһе А. Сяурусявичюс менән бергә помог сформулировать и осуществить идею музыкального проекта LTV-ның музыкаль проекты идеяһын — «Триумфаль арка» опера солистары конкурсын аныҡларға һәм ғәмәлгә ашырырға ярҙам итә.
2008 йылда ул Литваның бойондороҡһоҙлоғо йылдарында беренсе һәм әлегә берҙән-бер фильм-опера — "Риголетто"ла Риголеттоны уйнай. 2003 йылда В. Юозапайтис Милли мәҙәниәт һәм сәнғәт премияһы менән бүләкләнә, ә 2007 йылда Радвилишкис ҡалаһының почётлы гражданы була. 2010 йылда Литвала Кеше хоҡуҡтары институтының изге азатлыҡ илсеһе була.
Театр йырсыһы һәм актеры булараҡ, Витаутас Юозапайтис Литва сәхнәһенең мөмкин булған бөтә наградаларын, шул иҫәптән Лучано Паваротти исемендәге халыҡ-ара вокаль конкурстың (унда Л. Паваротти жюри башлығы була) дипломын ала. «Маяк оперы» наградаһын иң яҡшы опера йырсыһы тип Жермон («Травиата» операһында) һәм Арнольд («Литовцы» операһында) ролдәре өсөн 2009 йыл аҙағында алды.
1988 йылдан ғаиләле, ҡатыны — Эгле Юозапайтене, йырсы (сопрано), «Эгле» ҡатын-ҡыҙҙар вокаль ансамбле етәксеһе һәм Вильнюс коллегияһының сәнғәт факультеты педагогы. Ҡыҙҙары өсәү: Вайва, Вайда һәм Ева.
Брусь-Яха
Брусь-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кара йылғаһының уң ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Витаутас Юозапайтис
Театр
1989 йылдан — Каунас музыкаль театры солисы, 1990 йылдан — Литва опера һәм балет милли театры солисы (1999—2001 й. — директоры ла). Шулай уҡ Клайпед дәүләт музыкаль театр менән хеҙмәттәшлек итә.
Брусь-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Витаутас Юозапайтис
Театр
Йырсы репертуарында опера, мюзикл һәм оперетталарҙа 50-гә яҡын баритон партияһын, шулай уҡ ораторияларҙа бер нисә партия башҡара. Литва композиторҙары махсус рәүештә Юозапайтис өсөн ролдәр яҙа: «Айыу» (Lokys) операһында граф Шеметы, «Ут һәм ышаныс» (Ugnis ir tikėjimas) опера—балетында король Миндаугас, «Жильвинас һәм Эгле» (Žilvinas ir Eglė) операһында Жильвинас, «Королева Бона» (Karalienė Bona) операһында Сигизмунд II Августа.
1994—1995 йылдарҙа Прагала Моцарттың «Дон Жуан» операһында Дон Жуанды уйнай, уны был ролгә Чехия милли операһы саҡыра, ошо роль менән Японияла гастролдәр ҙур уңыш менән үтә, 2 сезон Гента Операһында (Бельгия) солист була, унда ла Дон Жуан партияһын башҡара. 2003 йылда АҠШ-та «Teatro Lirico d’Europa» труппаһы менән «Дон Жуан» 13 тапҡыр уйнала, унда бөтә донъянан башҡарыусылар ҡатнаша, һәм ул АҠШ-та гастролдә булыусы опера театрҙары араһында иң уңышлыһы, тип иҫәпләнелә. Донъялағы абруйлы баҫмаларҙа сит ил опера тәнҡитселәре Литва баритонын юғары баһалай — уның тураһында баҫылған бөтә рецензиялар ҙа бер тауыштан юғары баһа ҡуя.все.
Витаутас Юозапайтис Литвала һәм сит илдә даими рәүештә концерт ҡуя, спектаклдәре менән бөтә донъяны тип әйтерлек урап сыға— Рәсәй, Германия, Австрия, Голландия, Бельгия, Норвегия, Испания, Һиндостан, АҠШ, Япония, Канадала һәм башҡа илдәрҙә сығыш яһай; бик күп Литва һәм сит ил музыкаль фестивалдәрендә һәм симпозиумдарында ҡатнаша: Вроцлавтың Оратор музыкаһы (Польша), Шлезвиг-Гольштейн (Германия), Савонлин опера фестивале (Финляндия), «Classic Openair Solothurn» (Швейцария), Зальцбург фестивале (Австрия), «Һиндостанда Яңы һәм иҫке юлдар» (Испания), хәҙерге заман француз композиторҙары симпозиумы — «Montpelior» фестивале (Франция), Пекин халыҡ-ара музыкаль фестиваль (Ҡытай), Федор Шаляпиндың Халыҡ-ара фестивале (Рәсәй), Пажайслис, Ф. Шуберт — Й. Гайдн фестивалдәре һәм башҡалар.
Хеҙмәттәшдек исемлегендә — күп кенә танылған Литва һәм сит ил дирижёрҙары : Мстислав Ростропович, Юстус Франц, Пинхас Штейнберг, Эдуард Мюллер, Дэвид Аглер, Кристоф фон Донаньи, Кшиштоф Пендерецкий, Саулюс Сондецкис, Гинтарас Ринкявичюс, Модестас Питренас, Йонас Алекса, Юозас Домаркас, Донатас Каткус, Витаутас Виржонис, Римас Генюшас, Юлюс Генюшас һәм башҡалар.
Уҡытыусылыҡ эшмәкәрлеге
1996 йылдан — доцент кафедры сольного пения Литва музыка и театр академияһының яңғыҙ йырлау кафедраһы доценты (2010 йылдан — профессор), ә 2006 йылдан — шулай уҡ Вильнюс коллегияһының сәнғәт факультеты доценты. Уның уҡыусылары араһында — әлеге ваҡытта иң танылған литва опера солистары: тенор Эдмундас Сейлюс, баритондар Дайнюс Стумбрас һәм Рамунас Урбетис, популяр йырсылар Вайдас Баумила, Юстинас Лапатинскас, Яронимас Милюс һәм күп кенә башҡалар.
2004 йылда был приглашён провести мастер-классы в Летней Академии в Кристиансаннеға (Норвегия) Йәйге Академияла оҫталыҡ дәрестәре бирергә саҡырыла, унда иң танылған вокаль педагогтарҙы һәм дирижёрҙарҙы саҡыралар.
2009 йылда «Витаутас Юозапайтистың мәҙәниәт һәм сәнғәт белем биреү үҙәге» дәүләт йортон аса, уның бурысы — балалар, йәштәр һәм өлкәндәр өсөн йырлау буйынса мастер-класстар һәм бейеү дәрестәрен, музыкаль саралар үткәреү.
Телевидениела эшләү
«Йәшәһен классика!» телепрограммаһын алып барыусы (2002—2003 йылдарҙа) булараҡ та ул билдәле, «Йондоҙҙарға юл» LNK музыкаль реалити-шоуында ҡатнашыусыларҙың кәңәшсеһе (2006—2007 йыл) һәм «Уҡытыусылар турниры» (2007) вице-чемпионы, «Милли премия 2007» сараһын алып барыусы, «Бәләкәй йондоҙҙар рингы» музыкаль шоу арбитры, «Йондоҙ дуэттары» LNK музыкаль шоуының бөтә сезондарында жюри рәйесе (2007, 2008, 2009, 2010, 2011 й.) һәм LTV музыкаль проекты — «Триумфаль арка» опера солистары конкурсының (2008, 2009, 2010 й.), «Евровидение» конкурсына һайлап алыу жюриһы ағзаһы(2008), телевизион һәм хәйриә концерттарында даими ҡатнашыусы.
Приздары и почётлы наградалары
В Юозапайтис — Литва сәхнәһенең мөмкин булған бөтә наградалары, һәм мәҙәниәткә һәм сәнғәткә күп йыллыҡ хеҙмәте һәм Литва исемен данлағаны өсөн дәүләт наградалары хужаһы.
Амбеж (Ладом ҡушылдығы)
Амбеж — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Падома йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Воль-Я (йылға)
Воль-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 448 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 226 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Таш манара (Дортмунд)
Таш манара (нем. Steinerne Turm) — Дортмунд (Германия) ҡалаһындағы тарихи ҡарауыл башняһы, Westfalenhallen спорт һәм күргәҙмә үҙәгенән алыҫ түгел урынлашҡан. Архитектура ҡомартҡыһы тип танылған.
Тарихы
Манара урта быуаттар осоронда Дортмунд ирекле империя ҡалаһы оборона системаһының бер өлөшө булған һәм тарихи үҙәкте уратып алған ҡала стеналарынан бер ни тиклем ситтәрәк төҙөләгән. Ҡарауыл башняһы ҡаланан [./https://ru.wikipedia.org/wiki/Кёльн Кёльнға] тиклем көньяҡҡа алып барған сауҙа юлын контролдә тотҡан. Ул XIII быуаттан бирле ҡаланы уратып нығытылған һәм уның биләмәләрендә генә ҡала хоҡуҡиәте ҡулланылған Штадтһаген (нем. Stadthagen) еренең тарихи сигендә урынлашҡан.
Дортмунд Штадтһагены XIV быуатта нығытылған булған. XV быуат уртаһында киҫкен хәрби хәрәкәттәр барғанда, таш манара дошман ғәскәрҙәре тарафынан ҡамауға алынған һәм зыян күргән, шуның һөҙөмтәһендә башняның түбәнге өлөшө ҡалын кирбес стеналар менән нығытылған була. Таш манараның түбәнге яртыһы хәҙерге ваҡытҡа тиклем элеккесә һаҡланған, ә бына өҫкө өлөшө.
Был көньяҡ ҡарауыл башняһына өҫтәп манаранан арауыҡта ҡала тирәләй тағы ла биш күҙәтеү пункты: төньяҡта Фреден (нем. Fredenturm) башняһы, төньяҡ-көнсығышта Эдерлос (нем. Ederloeswarte), көнсығышта Остеррутер (нем. Osterruterwarte), Эмшер йылғаһы буйында Бергфреде (нем. Bergfrede) һәм көнбайышта Вестеррутер (нем. Westerruterwarte) ҡарауыл башнялары барлыҡҡа килгән. Һуңыраҡ Таш манаранан көньяҡтараҡ Дортмунд һәм Эмшерҙағы Марк графлығы сиктәрендә [./https://ru.wikipedia.org/wiki/Хёрде Хёрде](нем. Hörder Warte) ҡарауыл башняһы төҙөлгән.
Узконам
Узконам — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оськина йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Инфузориялар
Инфузориялар (Ciliophora, Инфузории) — Alveolata төркөмөнән протистар тибы; оҙонлоғо 10 мкн-дан 3 мм-ға тиклем булған бер күҙәнекле организмдар.
Һыуҙа йыш ҡына Tintinnidium, Halteria, Vorticella арыуы вәкилдәре осорай, биологик таҙартыу ҡоролмаларының ләмендә Tetrachymena pyriformis һәм Paramecium, Colpidium, Vorticella, Aspidisca ырыуы вәкилдәре ҡатнаша.
Инфузориялар башҡа бер күҙәнәкле хайуандарҙан органеллалары — хәрәкәт функцияһын башҡарыусы керпексәләр һәм ике ядроһы: ҙур ядро  — макронуклеус һәм бәләкәй ядро —  микронуклеус   булыуы менән айырылып тора.
Цитоплазмала һыу балансын, һулышты көйләүсе һәм осмотик баҫымды көйләүсе 1—3 ҡыҫҡартыу вакуольдәре һәм 2 күҙәнәк ядроһы бар: макронуклеустар — тереклек процесстарын көйләүсе һәм микронуклеустар — енси процесста, йәғни нәҫел информацияһын тапшырыуҙа ҡатнашыусылар.
Инфузориялар бактериялар, иң түбән төҙөлөшлөләр һ.б. микроорганизмдар менән күҙәнәктең өҫкө яғында урынлашҡан ауыҙ тишеге (цитост) аша туҡлана. Аш һеңдереү процессы аш ҡайнатыу вакуолдәрендә бара.
Улар берәмләп йәки колония булып таштарга, һыу үҫемлектәренә һәм хайуандарға урынлаша.
Паразитик формалары ла билдәле (умыртҡаһыҙ организмдарда ла, умырткалы хайуандарҙа ла йәшәй). Мәҫәлән, ихтиофтирус һәм триходиннар — балыҡ паразиттары.
Кешенең йыуан эсәгендә балантидия инфузорияләр йәшәй. Хайуандарҙың эсәк трактында тереклек итеүсе инфузориялар үҫемлек аҙығын эшкәртеүҙә ҡатнаша.
Инфузориялар тирә-яҡ мөхиттең органик бысраныуының индикаторы булып тора.
Бактериялар менән тукланып (ауырыу тыуҙырыусыларҙы да керетеп) һыуҙы таҙартыуҙа һәм сәләмәтләндереүҙә, ағым һыуҙарҙы биологик таҙартыуҙа мөһим роль уйнайҙар.
Нимфенбург
Нимфенбург һарайы (нем. Schloss Nymphenburg )  Мюнхендың көнбайышында Нойхаузен-Нимфенбург районында урынлашҡан. Курфюрст Фердинанд Мария указы буйынса архитектор Агостино Барелли тарафынан 1664 йылда төҙөлә башлай һәм 1675 йылда тамамлана, шунан һуң замок бер нисә тапҡыр киңәйә. Баштан һарай  барокко стилендә төҙөлгән.
Һарай Баварияның иҫтәлекле урындары исемлегенә индерелә.
Һарай эсендә ҡыҙыҡһыныу тыуҙырғандары: Циммерман фрескалары менән биҙәлгән рококо стилендәге Ҙур зал; Штилер эшләгән Европаның 36 иң матур ҡатын-ҡыҙҙарының портреттары менән данлыҡлы  Һылыуҡайҙар галереяһы; ҡыҙыл һәм ҡара лаклы ҡытай панелдәре менән Лаклы кабинет
Нимфенбург һарай паркы һарай менән берҙәм бер  бөтөндө булдыра һәм Европаның иң ҙур король һарайы булараҡ күп һанлы туристарҙы йәлеп итә.
Блютенбург замогы менән һарайҙы улар араһындағы визуаль бәйләнеште тәьмин иткән тура күреү мөмкинселеге һыҙаты берләштерә. XX быуат уртаһынан унда ағастар үҫкән, әммә уны тергеҙеү планлаштырыла.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Пайссен (Анхальт)
Пайссен (Анхальт) (Peißen (Anhalt)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1244 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,68 км2. Диңгеҙ кимәленән 69 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6408 һәм автомобиль коды — SLK.
Луйка
Луйка — Рәсәй йылғаһы. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уводь йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уводь йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Юлбарыҫ (Хәйбулла районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (100 %) йәшәй.
Курдтар
Курдтар (курд. کورد Kurd) — Яҡын Көнсығышта, башлыса Төркиәнең көнсығыш өлөшөндә (Төньяҡ Курдистан), көнбайыш Иранда (Көнсығыш Курдистан), төньяҡ Ираҡта (Көньяҡ Курдистан) һәм төньяҡ Сүриәлә (Көнбайыш Курдистан) йәшәүсе этник төркөм. Курд теленең бик күп диалекттары иран телдәренең төньяҡ-көнбайыш төркөмсәһенә ҡарай. Курдтарҙың күпселеге ислам динен, әҙселеге — езидизм, христианлыҡ һәм йәһүдселек динен тота.
Этногенезы
Курдтарҙың килеп сығышы хәҙерге ваҡытта бәхәсле булып тора. Курдтарҙың сығышы тураһында төрлө фараздар әйтелә: атап әйткәндә, курдтарҙың скиф-мидий һәм Маррҙың яфет (картвелдар, әрмәндәр, халдтар, курдтар) гипотезалары. Хәҙерге курдтарҙың Төньяҡ Месопотамияла һәм Иран платоһында йәшәгән куртийҙарҙан килеп сыҡҡанлығын боронғо антик сығанаҡтар ҙа раҫлай (бор. грек Κύρτιοι, латин. Cyrtii). Атап әйткәндә, борон-борондан Фарсыстанда йәшәгән Куртийҙар ҡәбиләһе хаҡында хәбәр ителә. Куртийҙар Фарсыстан һәм Мидий Атропатенаһының таулы өлкәләре тоташҡан урында, шулай уҡ Әрмән ҡалҡыулығында һәм Курдистанда, Каспий буйы өлкәләрендә һәм Иран Әзербайжанында йәшәгән һәм малсылыҡ менән шөғөлләнгән юлбаҫар ҡәбилә була. Боронғо фарсы монархияһы осоронда курдтар, моғайын, Әрмәнстан провинцияһы составына ингәндер.
Юлбарыҫ (Хәйбулла районы)
Ауыл тарихы
1816 йылда Һабыр ауылында йәшәүсе Күсәрбай Байғужин Туғалы, Ишәле, Нәрәле улдары; 1750 йылғы, йорт старшинаһы зауряд йөҙбашы Юлбарыҫ Күсәрбай улы Таймаҫов, Башҡорт ғәскәренең баш командующийының 1853 йылдың 14 июнендәге 4871-се бойороғо нигеҙендә Иҫке Юлбарыҫ ауылына нигеҙ һалғандар. Һуңыраҡ ошо ауылда йәшәүселәрҙән Яңы Юлбарыҫ ауылы барлыҡҡа килгән. 1859 йылғы ревизия материалдары буйынса ауылда 26 йорт иҫәпләнгән һәм 172 кеше йәшәгән. Улар араһында үрҙә һанап кителгәндәре менән, ауылда Ғәбделвәлит Нурғәли улы Байғужин (1801 йылғы), уның улы Әбделғәфәр, 1828 йылғылар, урядник; Ямалетдин Байғужин; Ғәлиәхмәт Таймаҫов; Юлбаристың улдары - Ғәбделлатиф, Шәрәфетдин, Ғәбделғафар.
Курдтар
Этногенезы
Курдтарҙың исемдәре (kwrt) телгә алына урта фарсы сығанаҡтарында (Карнамак-һәм Ардашер-һәм Папакан) телгә алына, ләкин, тикшеренеүселәр билдәләүенсә, ултыраҡ йәшәгән иран халҡы таулыларҙың тирмәләрендә Иран платоһының көнбайышында йәшәгән күскенселәрҙе атап йөрөткән иртә урта быуатта иң элек социаль-иҡтисади термин була, һәм был ҡылыҡһырламаларға тап килгән теләһә ҡайһы иран телле ҡәбиләгә ҡарата ҡулланыла. Фәҡәт шуның өсөн дә Яңы осорға саҡлы «курд» атамаһы Загроста, Үрге Месопотамияла һәм Әрмән ҡалҡыулыҡтарында таралып ултырған һәм төрлө телдәрҙә/диалекттарҙа: курманджалар, зазактар, сорандар, лак, келхури, горандар, авромани телдәрендә һөйләшкән халыҡтарҙы иран халыҡтарына берләштергән.
Төп «курд» телдәре/диалекттары тип хәҙерге заманда ҡорманжи, сорани һәм көньяҡ курд телдәре/диалекттары төркөмөн (лактар, келхури, фейли) атайҙар. Тикшеренеүҙәренә ярашлы, Д. Н. Маккензи, бөтөн төньяҡ-көнсығыш иран телдәре араһынан белуж һәм курд телдәренең көньяҡ-көнбайыш телдәренә (фарсы һәм уға ҡәрҙәш телдәргә) ҙур яҡынлығын билдәләй. Был теория буйынса, был яҡынлыҡ үҙәк Иранда (Мидия) фарсы-курд-белуж берҙәмлеген сағылдырған, шул ваҡытта пракурдтар башта Луристандың Исфаһандан көнбайышта урынлашҡан таулы ерҙәрендә йәшәгән. Загрос тауҙарында йәшәп ятҡан көньяҡ курд теле һәм лур-бахтиар диалекттары араһындағы күсеү һөйләштәре курд һәм фарсы телдәре араһындағы «күпер» тип һаналыуы мөмкин.
Киреһенсә, шулай уҡ төньяҡ-көнбайыш төркөмсәгә ҡараған һәм шуға ярашлы урта Загроста һәм Тигр һәм Евфрат сығанаҡтарында таралыш тапҡан гурани һәм зазаки кеүек «курд» телдәренең сығышы төп курд диалекттары менән бәйләнмәгән. Был телдәр каспий буйы регионынан сыҡҡан һәм уларҙың таралышы Иран тәпәш яҫы таулығының плато көнбайышына дейлемиттарҙың күсенеүе миграцияһы менән бәйле, һәм дейлемиттар артабан курдтар менән тығыҙ бәйләнешкә ингән. Шуның өсөн гурани һәм зазаки йоғонтоһо төньяҡ (ҡорманжи) һәм үҙәк курд (сорани) телдәрендә күренә.
Юлбарыҫ (Хәйбулла районы)
Ауыл тарихы
«Списки населенных мест. Оренбургская губерния. 1866.» тигән китапта түбәндәге яҙма бар: Орск өйәҙе, 2-се стан, №777 Юлбарсово ауылы. Иҫке һыҙат трактының уң яғы менән Орск ҡалаһынан алып Верхнеурал ҡалаһына тиклем һул почта юлы араһында Ерәнағас йылғаһы буйында урынлашҡан. Өйәҙ ҡалаһынан алыҫлығы 115 саҡрым, стан фатирынан 65 саҡрым, ихаталар һаны 28, халыҡ һаны: ирҙәр 91, ҡатын-ҡыҙҙар 79 кеше..
Курдтар
Этник структураһы һәм телдәре
Курдтар — күп һанлы һәм йыш ҡына үҙҙәренең эпонимдары менән аталған төрлө ырыуҙар тупланмаһы берлеге. Традицион курд йәмғиәтендәге ижтимағи социаль мөнәсәбәттәрҙә ҡәбилә сығышы хәҙерге көндә лә бик мөһим.
Фарсы телле XVI быуат курд тарихсыһы Шәрәф-хан Бидлиси курдтар дүрт халыҡҡа бүленә: ҡорманжи, лурҙар, келхури һәм гурани. Шулар араһынан көньяҡ-көнбайыш иран диалектында һөйләшкән лурҙарҙы әлеге ваҡытта ғәҙәттә курдтар составына индермәйҙәр. Келхури (лактар һәм фейлиҙар менән бергә) гурани менән ҡушылған һәм көньяҡта лурҙар менән тоташҡан ныҡ айырымланған дифференцированный көньяҡ курд берлеген тәшкил итә. Көньяҡ курдтар Керманшах һәм Илам иран остандарында, шулай уҡ Ираҡтың көнсығыш райондарында йәшәй.
Ҡорманжи — ҡалған күпселектең төп ҡәбилә өҫтө үҙатамаһы — заза курдтары ла ингән үҙәк һәм төньяҡ курдтар. Асылда ул иҫке мәғәнәләге «курд» терминына оҡшаған һәм тау ҡыуғын малсылығына нигеҙләнгән билдәле бер ижтимағи-иҡтисади ҡоролош йөрөтөүсеһен аңлата. Шуға ҡарамаҫтан ғилми әҙәбиәттә «ҡорманжи» термины менән ғәҙәттә фәҡәт төньяҡ курдтарын атайҙар, «үҙәк» курдтары артынан сиктәш өлкә биләмәләре менән ираҡ Сөләймәненә һәм Иран Курдистанына (курд. Kurdmancî Xwarû «көньяҡ ҡорманжи») фарсы атамаһы сорани нығынған.
Лингвистик яҡтан ҡарағанда, хәҙер «курд» тип аталған телдәр/диалекттарҙы түбәндәге төркөмдәргә бүлергә мөмкин: Шулай булыуға ҡарамаҫтан, көндәлек ҡулланышта ла, фәнни әҙәбиәттә лә йыш ҡына «курд теле» һәм уның диалекттары тураһында һүҙ барһа ла, иң яҡын курд телдәре — ҡорманжи һәм сорани һөйләшеүселәр араһында ла аңлашыу ныҡ ҡатмарлаша. Курдтарҙың күпселеге билингвтар һәм үҙҙәре йәшәгән дәүләттең төп телен: төрөк, ғәрәп, фарсы һәм башҡа телдәрҙе белә.
Курдтар һәм заза
Заза — күскенсе ҡәбиләләр вариҫтары; баштараҡ хәҙерге Ирандың төньяғында, Каспий диңгеҙе ярында йәшәгән, шунан, ХVI быуаттан башлап, Әрмән ҡалҡыулығы биләмәләренә күскән. ХХ быуат башындағы геноцид осоронда зазалар күп әрмәндәрҙе ҡотҡарып алып ҡалған. Шулай, мәғлүмәттәрҙән билдәле булыуынса, 1876—1921 йй. әрмәндәр ҡыйралышы, геноциды барышында, 150 меңдән ашыу әрмәнде, башлыса тол ҡатын-ҡыҙҙы һәм етем балаларҙы зазалар ғаиләләре йәшертеп алып ҡалған. Минорский фекере буйынса, зазаны башҡа курдтарҙың дөйөм рәтенән айырыу дөрөҫ түгел.
Генетик тикшеренеүҙәр
Генетик анализ яҡын көнсығыш регионының төньяҡ өлөшөндө уртаҡ ата-бабаһы булғанын күрһәтеп, әзербайжан, әрмән, грузин, йәһүд халыҡтары менән тығыҙ бәйләнгән.
Ираҡ Курдистананында яҡынса Y-хромосомалы J2 гаплогруппаһы 28,5 % етә, I һәм R1b гаплогруппаһы — 17 %, R1a һәм J1 гаплогруппалары — 11,5 %, E гаплогруппаһы — 7,5 %, G гаплогруппаһы — 4 %, T гаплогруппаһы — 3 % тәшкил итә. Төрөк Курдистанында яҡынса: I гаплогруппаһы — 20 %, R1a — 16 %, E — 11,5 %, J2 — 10,5 %, J1 — 9,5 %, R1b — 6 %, T һәм Q — 5 %, L — 4,5 %, G — 2,5 %, башҡалары — 9 % тәшкил итә.
Таралып ултырыуы
Әлеге ваҡытта курдтар 40 миллион кешенән дә кәм түгел. Курдтарҙың күпселеге Курдистан тәбәгендә йәшәй. 2,5 миллионға яҡын курд Европа һәм Америка илдәренә таралған, һәм улар ҡеүәтле һәм ойошҡан общиналар төҙөгән.
Төркиәлә
Төркиәнең көньяҡ-көнсығыш һәм көнсығышында Ван күле һәм Диярбаҡыр ҡалаһы районындағы территорияларҙы курдтарҙың ойошоп йәшәгән иң ҙур урыны. Шулай уҡ айырым курд биләмәләре барлыҡ Анатолия буйынса таралған, ҙур курд диаспоралары илдең көнбайышындағы ҙур ҡалаларҙа тупланған. Эксперт баһалары халыҡтың 20-23 % тураһында һөйләй, һәм был 16-20 млн тәшкил итеүе мөмкин. Был иҫәпкә Төркиәнең төп курд халҡы һәм заза халҡы (зазаки телендә һөйләшкән) — 1,5 миллион тирәһе кеше, шулай уҡ, төрки теллегә әйләнгән байтаҡ төрөк курд ҡәбиләләре — 5,9 миллион тирәһе кеше ). инә. Төркиәлә Төрөк Курдистананында, традиция булараҡ, юғары кимәлдә наҙанлыҡ күҙәтелә.
Иранда
Иранда курдтар Илам һәм Керманшаһ (көньяҡ курдтар: келхури, фейли, лактар, гурани, авромани), Курдистан (сорани) һәм Көнбайыш Әзербайжан (сорани һәм курманжи) остандарында, шулай уҡ уларға сиктәш Хәмәдан һәм Зәнжан остандары райондарында йәшәй. Шулай уҡ курд торлаҡтары Ирандың башҡа бөтә остандарында ла таралған. Курдтарҙың (башлыса ҡорманжиҙарҙың) компакт ултырған бик ҙур районы XVII быуатта Аббас I шаһ яугир курд ҡәбиләләрен Хөрәсәнде төркмәндәрҙән һәм Хиуа ханлығынан һаҡлау маҡсатында ултыртҡан Төньяҡ Хөрәсәндә урынлашҡан. Иранда барлығы 5,5 миллионға яҡын курд иҫәпләнә.
Монархия Иранында барған интеграцион процестар һәм милләт-ара мөнәсәбәттәр Иран Курдистанындағы милләт-ара мөнәсәбәттәр характерында сағыла. Шаһ режимын ҡолатҡанға саҡлы илдә йәшәүсе милләттәрҙең бер ни тиклем яҡынайыуын иран милләтселеге сәйәсәте гарантиялаған. Ул капиталистик ҡоролошҡа хас йәмғиәт мөнәсәбәттәренең традицион формаларын емереүгә, ижтимағи структура һәм хужалыҡ формалашыуына йүнәлтелгән, дөйөм иран мәҙәниәте формаларын таратыуға, фарсы телен тормоштоң бөтә өлкәләренә индереүгә һ. б. йүнәлтелгән. Шул уҡ ваҡытта илдең фарсы булмаған халыҡтарының милли-мәҙәни ихтыяждарына әһәмиәт бирелмәгән. Иран курдтарының ижтимағи-сәйәси һәм иҡтисади ҡәнәғәтләнмәгәнлеге, уларҙың милли-дәүләт статусын ҡыҫыу һәм башҡа сәбәптәр власть структураларына, өҫтөнлөклө этнос вәкилдәренә (фарсы телле ирандарға) ҡарата дәғүәләр тыуыуына сәбәп этномәҙәни интеграцион процестар менән бәйләнеш һөҙөмтәһе ул. Шул уҡ ваҡытта хәрби һәм репрессив институттарҙы файҙаланыу дөйөм алғанда шаһ режимына милләт-ара мөнәсәбәттәрҙә билдәле бер баланс һаҡларға мөмкинлек биргән.
Ираҡта
Шулай уҡ Ираҡта өс курд субэтносы (көрьяҡтан төньяҡҡа): гураниҙан көньяҡ курдтар, сорани (Киркук һәм Сөләймән районында) һәм илдең көнсығыш һәм төньяҡ-көнсығыш биләмәләрендә ҡорманжи (Мосул районында) йәшәй. Ираҡ курдтарының этник территорияһының тик бер өлөшө генә баш ҡалаһы Эрбиль булған Ираҡ Курдистаны автоном берәмегенә индерелгән. Ираҡта барлығы 5,6 млн курд йәшәй.
Курдтар, Ҡултыҡтағы ике илдең бер-береһе менән көрәше, Иран-Ираҡ һуғышы, арҡаһында сыҡҡан ығы-зығы менән файҙаланып, үҙ мәнфәғәттәрен ҡайғыртып ҡалыу мөмкинлеге булһа ла, тик төп курд төркөмдәре араһында көсөргәнешлек кенә ҡырҡыулашҡан.
Сүриәлә
Төньяҡ Сүриәлә 3,8—4 млн курд, башлыса ҡорманжи йәшәй. Сүриәнең курд әҙселеге халыҡтың яҡынса 15 % тәшкил итә. Сүриә курдтары Ҡамышлы, Кобани, Амудэ, Деррика, Африн, Хемко ҡалаларында ойошоп компактно йәшәй.
Рәсәйҙә һәм Бойондороҡһоҙ дәүләттәр берләшмәһе илдәрендә
Курдтарҙы депортациялау. Әзербайжан курдтары.
XIX быуатта аҙағына Кавказ аръяғына, иген уңмау һәм аслыҡ сәбәпле, Төркиәнән һәм Ирандан бик күп курдтар күсеп килгән.
1937 йылда Әрмәнстан һәм Әзербайжан курдтары, ә 1944 йылда — Грузия курдтары Ҡаҙағстанға һәм Урта Азияға көсләп күсерелгән депортацияланған. 1989-90 йылдарҙа курдтар Урта Азиянан, Ҡаҙағстандан, Кавказ аръяғынан Рәсәйгә (Краснодар һәм Ставрополь крайҙарының, Ростов өлкәһенең, Адыгеяның айырым райондарына).
Курдтар элекке СССР илдәрендә: Әзербайжанда, Әрмәнстанда , Грузияла , Төркмәнстанда һәм Ҡаҙағстанда курдтар йәшәй.
2010 йыл халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәте буйынса Рәсәйҙә асылда 23,2 мең курд йәшәгәне күренә. Айырым иҫәпкә алынған езидтар — 40,6 мең булған.
Адыгеяла курдтар XX быуаттың 80-се — 90-сы йылдарында Ҡарабах конфликтынан ҡасып килгән ҡасаҡ курдтар һәм Кавказ аръяғының башҡа төбәктәренән, шулай уҡ Урта Азиянан килгән курдтар Красногвардейский районының Еленовское, Преображенское һәм Садовое ауылдарында йәшәйҙәр.
Дине
Курдтарҙың күпселеге — башлыса шәфи мәҙһәбе менән барған мосолман-сөнниселәр. Яҡынса 5-7 % курдтар шиғисылар ислам диненә ҡарай. Шиғисы ағымдарының береһе — алевизм — Төркиә курдтары иң тәүҙә заза халҡы ышанған дин. Исламдың икенсе шиғисы йүнәлеше Ахл-е Хакк («хәҡиҡәт кешеләре») үҙәген гурани һәм көньяҡ курдтар тәшкил итә. Иң үҙенсәлекле курд телле конфессиональ төркөмдәрҙең береһе булып езидтар һанала, улар ғәрәп шәйех Ади Мосафир (XII быуат) тәғлимәтенән килеп сыҡҡан синкретик дингә инана.
Курдтар шулай уҡ христиан динендә тора. Башлыса улар католиктар һәм автокефаль сиркәү: халдейҙар, ассирийҙар, сүриә правослауҙар]] вәкилдәре. Улар барыһы ла арамей телдәрендә һөйләшәләр. Христиан курдтар шулай уҡ илдәрендә, Европала һәм Америкала йәшәй, Төньяҡ һәм Көнбайыш Курдистанда уларҙың общиналары бар.
Бер нисә мең курд бахаизм динен тота.
Курд милли хәрәкәте
Төркиәлә, Иранда һәм Ираҡта курд райондарының географик торошо ошо илдәрҙең үҙәк хөкүмәттәренә ҡаршы тороусы курд сәйәси ойошмаларының «йәшәү һәләтен» һәм көсөн билдәләүсе мөһим фактор булып тора. Географик фактор булараҡ, курдтарҙың таралып ултырыу проблемаһы власть өсөн оло ярыш барған һәм төбәк-ара конфликттар зонаһында нисек итеп этник хәрәкәткә кире йоғонто яһауын күрһәтә демонстрирует. Яҡын киләсәктә курд проблемаһының хәл ителеүен фаразлап булмай, ләкин был дәүләттәрҙең ысын федераль системалары сиктәрендә күпмелер дәрәжәлә курд автономияһы булыуы мөмкин.
Төрөк-курд конфликты Төрөк киң мәғлүмәт сараларында курд телен файҙаланыу тыйылған. Һуңғы йөҙйыллыҡта инглиз, рәсәй һәм һәм франция ғалимдары курд алфавитын төҙөгән. Әммә донъя йәмәғәтселеге фекере баҫымы, илдең яйлап демократлашыуы һәм Курд эшселәр партияһының әүҙемлеге кәмеүе менән бәйле, Төркиә аҙымлап поэтапно курд телен ҡулланыу өлкәһендәге тыйыуҙы әкренләп йомшартҡан. 2009 йылдың ғинуарынан Төркиә курд телендә тәүлек әйләнәһенә даими телетапшырыуҙар алып бара.
Хәҙерге ваҡытта курд мәсьәләһе Төркиәнең артабанғы евроинтеграцияһында мөһим сығанаҡ мәсьәләләрҙең береһе булып тора. Европа күпселек курдтарҙың төбәкләштерелеүен һәм автономлаштырылыуын, шулай уҡ уларҙың хоҡуҡтарының, европа стандарттарына ярашлы, үтәлешен талап итә.
Тарих күрһәтеүенсә, курд проблемалары, ҡағиҙә булараҡ, үҙенең традицияларына, мәҙәни һәм ҡәбилә автономияһына ныҡ бәйләнгән был халыҡты шуларҙан мәхрүм итергә тырышыуҙан барлыҡҡа килгән. Икенсе яҡтан, автономия барлыҡҡа килһә лә, уның ғәмәли әһәмиәткә эйә булыуында шик барлыҡҡа килә.
Салауат Ғәлләмов фаразлауы
Үҙенең "Башҡорд һинд-герман философияһы нигеҙҙәре" тигән 4-томлығында ғалим Салауат Абдрахман улы Ғәлләмов күп һанлы тарихи факттар һәм мәҙәниәт өлкәһендәге оҡшашлыҡтарға таянып, Урал башҡордтары менән Месопотамия курдтарының ҡан-ҡәрҙәш булыуын дәлилләне. "Урал батыр" эпосын анализлап һәм башҡорд халыҡ байрамдарын борон Уралда йәшәүселәрҙең - Куру ведий арийҙарының, иран Аландарының, артабан дорий Эллиндарының ҡорбан килтереү йолалары менән сағыштырып, хәҙерге заман башкорд эстетикаһының һинд-герман тамырҙарын билдәләне. Башҡорт, ҡорд, инглиз, шумер телдәрен сағыштырып өйрәнде Гипотеза об индоиранском происхождении башкир получила новое подтверждение Уфа, 12 октября, "Башинформ", Марина Шумилова.
Башкирские ученые-исследователи Салават Галлямов и генеральный директор Национального музея РБ Гали Валиуллин при содействии краеведа Луизы Фархшатовой нашли уникальный источник - географическую карту 1896 года, на которой обозначена область Башкорд - Башкерд. Эта область располагается на юге древнейшего государства Иран - на берегу Персидского залива. Здесь проживает двухмиллионный индоарийский народ Башкорд, разговаривающий на восточноиранском языке Башкарди.
- Это открытие уфимских ученых все расставляет по местам в таком сложном вопросе, как этногенез башкирского народа, - сказал корреспонденту агентства "Башинформ" генеральный директор Национального музея РБ Гали Валиуллин. - В свое время историк-филолог Салават Галлямов открыл точное соответствие шумерского эпоса о Гильгамеше эпосу Урал-батыр и определил тем самым, что возраст башкирского народного сказания составляет четыре тысячи лет. Долгое время ученые не могли объяснить этот феномен. Позже Салават Галлямов, опираясь на исследования члена-корреспондента Академии наук СССР, доктора филологических наук Николая Дмитриева, указавшего на наличие иранской фонетики в современном языке башкир Южного Урала, выдвинул гипотезу об индоиранском происхождении башкирского народа, вопреки господствовавшей в отечественной науке теории о тюрко-алтайском этногенезе башкир.
С открытием самого индоиранского народа Башкорд - Башкерд, фонетика языка которого точно соответствует фонетике языка башкир Южного Урала, теория об иранском происхождении башкир получила явное превосходство в исторической науке, считает Салават Галлямов.
По словам Гали Валиуллина, в скором времени будет организована научная экспедиция из Башкортостана в иранский Башкорд.
http://www.allufa.ru/news/society/164/ (Сайт телекомпании «Вся Уфа») ИА "Башинформ"
Сенсация в научном мире! 19 октября 2006 / Общество
«Сенсация в научном мире. Исследователи из Национального музея республики нашли новый Башкортостан! Они утверждают, что это — одна из провинций Ирана, которая называется Башкорд. Открытие может перевернуть все представление о происхождении башкир. Если раньше утверждалось, что у башкир — тюркские корни, то теперь доказывается гипотеза арийского происхождения. Долгое время считалось, что у башкир — тюрко-алтайские корни, а значит родственные им народы — татары, монголы и узбеки.
Сейчас ученые Национального музея проверяют новую версию: башкирский народ — истинный ариец. У него индоиранское происхождение — такое же, как у афганцев, индийцев и немцев. Научный сотрудник отдела истории края Национального музея РБ Салават Галлямов говорит, что в свое время интересовался языком башкарди. Учение Дмитриев и Руденко тоже придерживались теории иранского происхождения башкордов. Салават Галлямов искал сходства башкирского языка среди иранских диалектов. Подтверждение этой гипотезе нашлось случайно: перебирая старые книги, историк наткнулся на географическую карту Персии (нынешняя территория Ирана), составленную в конце 19 века, на которой и обозначена область Башкорд — возможная историческая родина башкир.
Причем это — не единственное доказательство. Ученые говорят и о точном соответствии шумерского и башкирского эпосов. Также долгое время не могли понять, откуда на национальном костюме женщины-башкирки взялись морские кораллы и ракушки. Директор Национального музея РБ Гали Валиуллин показывает национальный женский костюм, который украшен ракушками каури. Каури — это морская ракушка, которая добывалась только в Персидском заливе и использовалась как украшение. http://en.wikipedia.org/wiki/Bashkardi http://www.allufa.ru/news/society/164/ (Сайт телекомпании «Вся Уфа»)
Һылтанмалар
http://www.allufa.ru/news/society/164/ (Сайт телекомпании «Вся Уфа»)
Ғабдуллаһ бин Зөбәйер
Биографияһы
Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйер сығышы менән бәнү Әсәд ырыуынан булған. Ул Һижрәттән һуң бер йыл да 8 ай үткәс тыуған. Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйер Мәҙинәлә мөһәжирҙәр араһында тыуған беренсе сабый була. .
Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйер Мүәвиә ибн Әбү Суфыян идара иткән осорҙа сәйәсәттә әүҙем ҡатнаша, мәгәр Йәзид I ибн Мүәвиә тәхеткә ултырғандан һуң Хөсәйен ибн Ғәли менән бергә тоғролоҡҡа ант итеүҙән баш тарта. Ул Хөсәйенгә Мәккәне Йәзидкә ҡаршы көрәш үҙәге итергә кәңәш бирә. Хөсәйендең вафатынан һуң асыҡтан-асыҡ хәлифкә ҡаршы сығыш яһай, шунан һуң Мәккә һәм Мәҙинә халҡы, ә һуңынан Хижәз халҡы уға тоғролоҡҡа ант итә. Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйерҙе алып ташлау өсөн Хижәзгә ғәскәр ебәрелә, һуғыш йылға — хәлифә Йәзидтең үлеме тураһында хәбәр килгәнгә тиклем бара. Хәлифә армияһы Сүриә йүнәлешендә сигенә һәм был төбәктә власть Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйергә күсә. Уның хакимлығын Хәлифәттең Йәмән, Басра, Әл-Күфә, Хөрәсән һәм башҡа провинциялар таный. Өмәүиҙәр Сүриәнең һәм Мысырҙың бер өлөшөн генә контролдә тотҡандар.
Ғабдул-Мәлик ибн Мәрүән власҡа килеү менән Өмәүиҙәр юғалған позицияларын яйлап кире ҡайтара башлай. 692 йылда Ғабдуллаһ идараһы дауамында Хәлифәттең баш ҡалаһы булған Мәккәне Әл-Хәжәжә етәкселегендәге ғәскәр ҡамауға ала ((Мәккәне ҡамау (692)) һәм ҙур емереүгә дусар итә. Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйер Әл-Харам мәсетендә һуғышып, аҙаҡҡаса көрәшә һәм батырҙарса һәләк була.
Некрасов Сергей Михайлович
Некрасов Сергей Михайлович (4 сентябрь 1947 йыл, Пушкин, Ленинград, РСФСР, СССР) — тарихсы, культуролог, сценарийҙар яҙыусы. Музей ғилеме, рус мәҙәниәте тарихы һәм XVIII-XIX быуат башы ижтимағи фекере проблемалары буйынса бер нисә монография һәм күп һанлы мәҡәләләр авторы. А.С. Пушкинға, уның замандаштарына һәм нәҫеленә, Царскосельский лицейына һәм уның шәкерттәренә бағышланған фәнни-популяр кино - һәм телефильмдар, телевизион программаларҙың сценарийҙары авторы. Бөтә Рәсәй А.С. Пушкин музейы директоры. Рәсәй Федерацияһының аткаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2005)
Фәнни һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге
Сергей Михайлович Некрасов 1947 йылдың 4 сентябрендә Пушкин ҡалаһында (элекке. Батша Ауылы) тыуа. Ленинград дәүләт театр, музыка һәм кинематография институтын тамамлай. 1967 йылда Ленинградта музейҙарҙа эшләй. 1988 йылдың ғинуарынан — Бөтә Рәсәй А. С. Пушкин музейы директоры. Пушкин ҡалаһының почетлы гражданы Өйләнгән, улы бар.
Бөтә Рәсәй А.С.Пушкин музейына индергән өлөшө
1988 йылдан, Бөтә Рәсәй С. С. Пушкин музейы директоры вазифаһына инеү ваҡытынан  — музей статусын үҙгәртә, Рәсәй халыҡтарының милли ҡаҙаныш ҡиммәтле объектҡына әүерелә,  халыҡ-ара бәйләнештәр киңәйә, фонд тулыландырыла.
С.М.Некрасовтың туранан-тура ҡатнашлығында һәм етәкселегендә А.С.Пушкиндың тыуыуының 200-йыллығын (1999), Санкт-Петербургтың  300-йыллығын  (2003)  әҙерләү һәм үткәреү буйынса  программалар әҙерләнә һәм тормошҡа ашырыла,  2001 йылға Музей үҫеше программаһы эшләнә, ул хәҙер уңышлы тормошҡа ашырылған, 2011—2016 йылдарҙы музей үҫеше буйынса программа әҙерләнгән. «А.С. Пушкин. Тормошо һәм ижады», «Лицей хәтере буйынса йәшәйбеҙ», «Г.Р. Державин музейы һәм уның заманының рус һүҙлеге музейы» яңы экспозициялары ойошторола, улар Бөтә Рәсәй А,С.Пушкн музейының составына ныҡлы ингән. Әлеге мәлдә музей комплексы составына Петербург һәм Пушкин ҡалаһы территорияларында урынлашҡан 6 әҙәби-мемориаль музей инә.
С М. Некрасовтың күп яҡлы фәнни һәм ижади эшмәкәрлегенең һөҙөмтәһе — бәхеткә күрә, яҙмыш һәм ваҡыт менән һаҡланып ҡалған Г.Р. Державиндың уникаль усадьбаһын тергеҙеү, һәм Бөтә Рәсәй әһәмиәтенә һәм Санкт-Петербургтың музей-мәҙәни үҙәге булған  Г.Р. Державиндың Музей-усадьбаһын ойоштороу тора.
Петербурглыларҙың Бөтә донъя  клубы (клуб президенты —Б.М. Пиотровский)   2011 йылда «Архитектура, тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһыҙ тергеҙеү нигеҙендә яңы музей-ағартыу комплексын булдырыу»  номинацияһында «Г.Р. Державин музейы һәм уның заманының рус һүҙлеге музейы» объектының ҡала төзөлөшө, архитектура, сәнғәт синтезы һәм төҙөкләндереү эшмәкәрлеге, Петербург ғөрөф-ғәҙәттәрен һаҡлау һәм үҫтереү өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн Ярашлылыҡ билдәһе һәм маҡтаулы диплом менән  бүләкләнә.
2015 йылда Бөтә Рәсәй А. С. Пушкин музейы «Г. Р. Державиндың ҡала усадьбаһы проекты өсөн «Тормошҡа ашырылған иң яҡшы тарихи һәм мәҙәни мираҫ объекты»  номинацияһында»  VI  Рәсәй милли премияһының Алтын дипломын ала. Державин утарын реконструкциялау һәм уның нигеҙендә музей төҙөү принциптары «Г.Р. Державин музейы һәм уның заманының рус һүҙлеге музейы» альбом-монографияһында бәйән ителгән (СПб., 2008 / на русск. и англ. языках, переизд.: 2013).
Фәнни һәм ижтимағи эшмәкәрлеге
Тарих фәндәр кандидаты (1978). Культурология докторы (2000). Профессор (2007).Ҙур фәнни һәм педагогик эштәр алып бара. Рәсәй һәм Европа архивтарынан һәм шәхси коллекцияларҙан күп һанлы билдәле булмаған материалдарҙы фәнни әйләнешкә индерә. Белград, Бонн, Париж университеттарында, шулай уҡ Халыҡ-ара Музейҙар советы конференцияларында докладтар менән сығыш яһай,
20 йыл дауамында АҠШ һәм Европа илдәрендә, лицейҙа уҡығандарҙың вариҫтарының шәхси тупланмаларында сит ил лицейы тормошо тураһында һөйләгән күп һанлы ҡулъяҙма һәм һынлы материалдар таба. Ул осорға тиклем өйрәнелмәгән сит ил лицейы темаларын эшләгән өсөн Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһынан авторҙың фәнни асышы миҙалына лайыҡ була. С.М. Некрасовтың инициативаһы, энергияһы арҡаһында музей фондына А.С. Пушкин һәм лицейҙа уҡығандар тоҡомо тупланмаһынан күп уникаль экспонаттар йыйыла.
С. М. Некрасов Халыҡ-ара «Царскосельская Осень» Лицей фестиваленең һәм йыл һайын үткәрелә торған XVIII Урыҫ шиғриәте байрамының инициаторы һәм художество етәксеһе булып тора. Уның инициативаһы менән А. Ф. Смирдин һәм Пушкин даирәһендәге яҙыусыларға Нева проспектының 22-се йортонда мемориаль таҡтаташ, Фонтанка яр  буйы, 118 йорт эргәһендә Г.Р. Державинға һәйкәл ҡуйыла.
Рәсәй Фәндәр академияһының Пушкин комиссияһы ағзаһы.Рәсәй Федерацияһының Федерация Советы Рәйесе ҡарамағындағы Дәүләт мәҙәни сәйәсәте советы ағзаһы.
Сит илдәрҙә йәшәүсе ватандаштар менән эш итеү буйынса Эксперт советы рәйесе, Санкт-Петербург администрацияһының Тышҡы бәйләнештәр комитеты рәйесе. Рәсәй Кинематографистар союзы ағзаһы. Халыҡ-ара Музейҙар советы ағзаһы. Рәсәй Халыҡ-ара Музейҙар советының вице-президенты, Президиумы ағзаһы итеп һайлана, 1998—2001 йылдарҙа Халыҡ-ара Музейҙар советының Әҙәби музейҙар комитетында Рәсәй вәкиле була.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Һылтанмалар
Баҫма сығанаҡтар:
Борисовка (Ауырғазы районы)
Борисовка (Борисовка) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 5 кеше. Почта индексы — 453472, ОКАТО коды — 80205810005.
Тарихы
Борисовка ауылына 1911 йылда урыҫ күскенселәре нигеҙ һала. Революцияға тиклем бында земство училищеһы була. 1920 йылда ауылда етем балалар приюты асыла. Быҙауяҙ районының Кесе Ибрай ауыл Советына ҡараған.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — урыҫтар (100 %).