cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Давид-Гареджа
Тарихы
Монастырҙың барлыҡҡа килеүен сиркәү традицияһы VI быуат башы тип иҫәпләй, ул саҡта Сүриә монахы Давид боронғо Кахетияның территорияһындағы Гареджа ерендә  тәбиғи мәмерйәлә урынлашаа. Шул уҡ VI быуатта уның шәкерттәре  һәм эйәрсендәре  Додо һәм Лукиан тағы ла ике монастырға — Додо монастыры (Додос Рка) һәм Натлис-Мцемелиға (Иоанн Креститель) нигеҙ һала. Давид Гареджа һәм Лукиан тураһында мәғлүмәттәр «Давидтың тормошонда» һүрәтләнә, ул бер аҙҙан уның вафатынан һуң  төҙөлә.
Давид вәғәздәре Додо Гареджийский булараҡ билдәле кахетин   кенәз нәҫеле вәкилен  йәлеп итә, ул Богородицаға арналған Додос Рка (Додо тармағы)  монастырына нигеҙ һала. Давид Гареджа үлгәндән һуң, урындағы хаким (эристави) Рустави Бубакар ҡорам төҙөй, ул Давид һәм Лукиандың  кәшәнәһе  булып китә.
IX быуатта Илларион Картвели Преображенский сиркәүен һәм аш-һыу бүлмәһен төҙөй, аҙаҡ  уны   Давид IV Төҙөүсенең  улы грузин сиркәү музыкаһы шедевры булып һаналған билдәле «Ты есть лоза виноградная» йыры авторы  Дмитрий төҙөкләндерә.
Батшабикә Тамара хакимлығы ваҡытында  (1184—1207) комплекс грузин сиркәүе йоғонтоһо аҫтында була
XI быуатта монастырҙы  төрөктәр-сәлжүктәр баҫып ала, XIII быуатта    монголдар талай, XIV быуат аҙағында — XV быуат башында — Тамерлан емерә, 1615 йвлда — йәнә   фарсы  шаһы Ғәббәс I талай.
1921 йылдың көҙөндә «Давид Гареджа» монастыры комплексында грузин тикшеренеүселәре   территорияны өйрәнеү маҡсатында эштәр башҡара
Әзербайжан Республикаһы президенты Илхам Әлиев бойороғона ярашлы Әзербайжан Республикаһының Агстафин районы биләмәһендәге Кешикчидаг циклы өлөшөн алған мәмерйәләр комплексы 2007 йылдан Әзербайжан Республикаһының  «Кешикчидаг» дәүләт тарихи-мәҙәни ҡурсаулығы тип иғлан ителә. Бында 70 мәмерйә, 2 ҡорам, өс ҡатлы ҡәлғәһе (бейеклеге 11 м),  ғибәҙәт ҡылыу урыны, яҡынса 100  ҡурған тибындағы ҡәберлек, 23 ҡоҙоҡ, 14 аҙыҡ-түлек амбары, 30-ға яҡын һыйыныу урыны була Ҡурсаулыҡ булдырғандан һуң, бында Әзербайжандың Милли фәндәр академияһының археология һәм этнография институты экспедиция ебәрә. Кешикчи замогы башта урта быуаттар дәүерендә оборона өсөн төҙөлгән тип табыла. Был территория боронғо албан торлағы булған. Тәбиғи мәмерйәләрҙең формалашыу тарихы беҙҙең эраның беренсе быуаттары менән даталана, был ваҡытта яһалма мәмерйәләр яҡынса  VIII-XV  быуаттарҙа барлыҡҡа килә
2019 йылдың 22 майында заманса инфрастуруктураны асыҡлау маҡсатында «Azerbarpa исемле Ғилми-тикшеренең институты етәкселеге аҫтында ҡурсаулыҡ территорияһында төҙөлөш эштәрен башлау тураһында ҡарар ҡабул ителә
Монастырҙағы яҙыуҙар
Иҫәпләүҙәр буйынса, Давид-Гареджа монастырында грузин, 20-гә тиклем  әрмән,  8 грек һәм 21 көнсығыш  (ғәрәп яҙмаһы) яҙмаһы, шулай уҡ уникаль тетралингва  йәғни дүрт телле  — грузин, әрмән, грек һәм ғәрәп яҙма бар. Давид-Гареджалағы етенсе Сабирееби сиркәүе биҙәктәре  иғтибарға лайыҡ, улар IX—X быуаттар менән даталана, ундағы һүрәттәр   әрмән, грек   һәм грузин теле  менән теркәлгән. Әрмәндәрҙең монастырҙа булыуы "Тәрегә ҡаҙаҡлау" иконографияһының традицион булмаған мотивы менән аңлатыла.
Территориаль бәхәстәр
Монастырь комплексының өлөшө Әзербайжан территорияһында урынлашыуы менән бәйле, ул 1991 йылдан Грузия һәм Әзербайжан араһында территориаль бәхәстәр предметы булып тора. Грузияның сит ил эштәре буйынса министры урынбаҫары  Георгий Манджгаладзе буйынса  Грузия өсөн комплекстың  мәҙәни һәм тарихи әһәмиәте менән бәйле  был территорияны бүлергә теләр ине Баку отказывается обменивать территорию из-за стратегического расположения высот. . Баҡы бейеклектәрҙең стратегик урынлашыуы арҡаһында территорияны алмаштырғыһы килмәй. 2006 йылдың ноябрь айында Әзербайжандың сит ил эштәре министры урынбаҫары   «территориаль алмашыуға урын юҡ. Беҙ был мәсьәләне тикшермәйбеҙ» тип билдәләй. Был бәхәстәр әзербайжан матбуғатында идеологик хуплау таба. Әйткәндәй, бер мәҡәләлә был биләмәлә албандар йәшәгән һәм тик XI быуатта ғына "грузиндар килә  башлаған" тигән фекер раҫлана,   өҫтәүенә   XIII быуатта барлыҡҡа килгән  Бертубани монастыры яҡшы билдәле фрескалары XIX быуат әҫәрҙәре тип иғлан ителә ".
2019 йылдың 27 февралдә Грузия президенты Саломе Зурабишвили үҙенең сәфәре барышында матбуғат өсөн белдереүендә сикте делимитациялауҙың мөһимлеге тураһында хәбәр итә.
Грузияның сит ил эштәре министры Әзербайжан менән дәүләт сиген   делимитациялау буйынса  хөкүмәт-ара комиссияһы  эшенең   йәнләнеүенә иғтибар итә: «сиктең 66% периметры делимитациялау буйынса дәүләт комиссияһы кимәлендә килешелгән,   һәм башҡа сегменттарҙың килешеүе   буйынса һөйләшеүҙәр алып барыла».
2019 йылдың 14 майында Баҡыла тейешле дәүләт органдары, сит ил эштәре министры Халаф Халафов, Грузияның сит ил эштәре министры урынбаҫары Лаша Дарсалия ҡатнашлығында үткән осрашыу ваҡытында яҡтар  ике ил араһында дәүләт сиген делимитациялау тураһында фекерҙәр менән алмаша, тиҙ арала процесты тамамлау тураһында килешеү төҙөй
Әзербайжан һәм Грузия бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң ике ил араһындағы дәүләт сиктәрен билдәләү буйынса  тейешле дәүләт комиссиялары  ойошторола, әлеге ваҡытта   11 комиссия ултырышы үтә. Был процесс сиктәрендә 480 км әзербайжан-грузин сигенең ҙур өлөшөн билдәләү тураһында килешеү башҡарыла.Әлеге ваҡытта белгестәр тарафынан  166-сы километрлыҡ участкала эштәр алып барыла.
Ике илдең депутаттары дәүләт сиген билдәләү буйынса дәүләт комиссиялары кимәлендә Кешикчидаг ҡорамын көйләүҙе хупланы депутат комиссияһы һәм дәүләт сикте демаркацияларға делимитациялау кешикчидага тейешле кимәлдә ярҙам күрһәтелә.
Тышҡы һылтанмалар
Официальная страница
Мещанка (Булухта ҡушылдығы)
Мещанка  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Булухта йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яҡупов Ғилман Ғирфан улы
Яҡупов Ғилман Ғирфан улы (20 март 1925 йыл — 11 февраль 2012 йыл) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Хәйбулла районының почётлы гражданы (2007).
Биографияһы
Ғилман Ғирфан улы Яҡупов 1925 йылдың 20 мартында Башҡорт АССР-ы Тамъян-Ҡатай кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы) Иҫке Сибай ауылында тыуған.
1942—1943 йылдарҙа Сибай ауыл Советы сәркәтибе булып эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, күрһәткән батырлыҡтары өсөн орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
1946 йылдан туған ауылында тулы булмаған урта мәктәптә уҡыта, ВЛКСМ-дың Баймаҡ район комитетының 2-се секретары, ә 1948 йылдан Сибай, Баймаҡ МТС-тарының сәйәси бүлек буйвнса директор урынбаҫары була.
1949—1952 йылдарҙа КПСС-тың Баймаҡ район комитетының ауыл хужалығы бүлеге мөдире, секретары вазифаларын башҡара.
1955 йылдан КПСС-тың Сибай ҡала комитетының 2-се секретары, ә 1956 йылдан КПСС-тың Мәсетле район комитетының 1-се секретары вазифаларын үтәй.
1980—1981 йылдарҙа Өфөлә Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының Эштәр менән идара итеү бүлеге начальнигы булып эшләй.
РСФСР-ҙың 7-се саҡырылыш Юғары Советы, Башҡорт АССР-ының 6—10-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
2012 йылдың 11 февралендә Өфө ҡалаһында вафат була, туған ауылында ерләнә.
Оло Ния
Оло Ния — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Обва йылғаһының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аста Нильсен
Аста Нильсен (Asta Nielsen, тыуғандағы исеме Аста Софи Амалия Нильсен Asta Sofie Amalie Nielsen; 11 сентябрь 1881 йыл — 25 май 1972 йыл) — Данияның Германияла танылыу алған тауышһыҙ кино актёры. Рәсәйҙә 1914 йылға тиклем ныҡ популяр булған.
Биографияһы
Аста Нильсен Швецияла һәм Данияла үҫкән, бала саҡтан уҡ театр менән таныш булған. Аста Нильсен 1902 йылдан Копенгагенда даими эшләй. Беренсе төшкән фильмы «Бездна» (Afgrunden, 1910). Был фильмы аша ул артабан да эшен дауам итергә мөмкинлек бирә һәм ул режиссёр Урбан Гад тарафынан контрактын 1915 йылғаса оҙайта.
Тәүҙә ул ире Урбан Гад фильмдарында ғына төшә. Был ролдәр күбеһенсә кире ҡатындарға тура килә.Мәҫәлән: «Ят ҡош»(Der fremde Vogel, 1911) йәки «Меҫкен Дженни» (Die arme Jenny, 1912) фильмдары. Шулай уҡ комик фильмдарҙа ла үҙ талантын күрһәтте, «Фәрештәкәй» (Engelein, 1914).
1916 йылда ул Данияға китә, унан тик Беренсе донъя һуғышы тамамланғас ҡына ҡайта. Ул осорҙа Аста Нильсен әҙәби һәм драматик әҫәрҙәрҙе экранлаштырыу өсөн генә төшә. 1920—1922 йылдарҙа үҙенең фильмдарына продюсер булараҡ сығыш яһай. "Гамлет"та төп ролде башҡара.
1923—1930 йылдарҙа рус актёры Григорий Михайлович Хмараның ҡатыны һәм сәхнәләш партнеры була.
Алексеевка (Бәләбәй районы)
Алексеевка (Алексеевка) — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 575 кеше. Почта индексы — 452025, ОКАТО коды — 80209828001.
Ташага
Ташага — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чермелей йылғаһының уң ярына тамағынан 2,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Бағаҙы ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
Бағаҙы ауыл Советы — Ҡариҙел районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452385. ОКАТО коды — 80234808000. Ҡариҙел ауыл Советы. ауыл биләмәһе менән берләштерелә.
Ауыл Советы составы
Иҫке Бағаҙы — административ үҙәк, Дәүләт,  Зиннәт,  Уразбахты, Сапаш ауылдары
Географияһы
Өфө йылғаһы
Эштәр
Асҡын урман хужалығының Ҡашҡа урмансылығы, Ҡариҙел урман хужалығының Ҡариҙел урмансылығы.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: 27) Ҡариҙел районы буйынса: а) Ҡариҙел ауылында административ үҙәге менән, «Ҡариҙел» атамаһын һаҡлап, Ҡариҙел һәм Бағаҙы ауыл Советтарын берләштерергә.
Бағаҙы ауыл Советының Иҫке Бағаҙы, Дәүләт, Зиннәт, Уразбахты, Сапыш ауылдарын Ҡариҙел ауыл Советы составына индерергә. Ҡариҙел ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға. Иҫәп мәғлүмәттәренән Бағаҙы ауыл Советын алып ташларға.
Географик урыны
2008 йылда Асҡын районы,  Яңы Муллаҡай ауыл Советы, Иҫке Аҡбүләк ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш  ( «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
Трегубова Любовь Васильевна
Трегубова Любовь Васильевна (17 июнь 1947 йыл) — СССР-ҙың аҙыҡ-түлек сәнәғәте алдынғыһы, Белгород өлкәһенең «Белгородмолагропром» берекмәһе Валуй һөт комбинатында өлкән мастер. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры
Биографияһы
Любовь Васильевна Трегубова Валуй районының Тимоново ауылында, хәҙер Белгород өлкәһе,  крәҫтиән  ғаиләһендә тыуған. 1964 йылда мәктәпте тамамлай. Һөт сәнәғәтенең Коньшинский училищеһында уҡый. 1966 йылда Валуй һөт комбинатына эшкә килә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1975 йылдың 21 апрелендәге Указы менән III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың  17 мартындағы  Указы менән II дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә.
Комбинатта уның хеҙмәт эшмәкәрлеге күп кимәлдә билдәләнә. Юғары эш күрһәткестәре предприятиеға алдынғы эш һөҙөмтәләренә өлгәшеү мөмкинлеге бирә. Даими халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә ҡатнаша, күп тапҡыр миҙалдар һәм грамоталар менән бүләкләнә. Уның туранан-тура ҡатнашлығында комбинатта яңы заманса технологиялар индерелә.
"Производстволала ҡаҙаныштары һәм, хеҙмәтте ойоштороуҙың прогрессив технологияларын һәм алдынғы алымдарын  ҡулланыу нигеҙендә хөкүмәткә ауыл хужалығы продукцияһын эшкәртеү һәм һатыуҙа юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкәне өсөн"  СССР Юғары Советы Президиумының 1990 йылдың 10 сентябрендәге Указы менән  Любовь Васильевна Трегубова I дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры була.
2003 йылдан алып хаҡлы ялда. Ҡала һәм райондың йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнаша. Валуй районының йәмәғәт палатаһы ағзаһы булып тора, эшҡыуарҙарға һәм предприятиеларға ярҙам итә.
Белгород өлкәһенең Валуйка ҡалаһында йәшәй.
Кесе Возей
Кесе Возей — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Возей йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Халыҡ-ара дуҫлыҡ көнө
Халыҡ-ара дуҫлыҡ көнө  — 30 июль көнө билдәләнә. 2011 йылдың апрелендә 65-се сессияла БМО-ның Генераль Ассамблеяһы тарафынан иғлан ителгән (Резолюция A/RES/65/275).
2014 йылдың 30 июлендә БМО-ның Генераль секретары Пан Ги Мун үҙенең мөрәжәғәтнамәһендә былай тине:
Быйыл Халыҡ-ара дуҫлыҡ көнө донъяның күп өлөшөндә киң күләмле һуғыш барған, көс ҡулланыу һәм кешеләр араһында ышанмаусанлыҡ арта барған ваҡытына тура килде. Элек татыулыҡта йәшәгән кешеләр үҙ күршеләре менән конфликт шарттарында булып сыға;  башҡа юлы булмағанлыҡтан, улар бергә йәшәй, әммә  бер-береһенән алыҫайғандан-алыҫая бар.
Дошманлыҡҡтың һәм ҡораллы көс ҡулланыуҙың ниндәй генә сәбәп булмаһын, ниндәй генә ҡөҙрәтле көстәр тормаһын, кешеләрҙең рух көсө күпкә ҡеүәтлерәк булып сығыусан. Шунда ул Беҙгҙең изге бурысыбыҙ - уның тантана итеүен тәьмин итеү.
Халыҡ-ара дуҫлыҡ көнө уңайынан раса, дин, енес, сексуаль ориентация йәки сиктәрҙән тыш беҙҙе ниҙәр бәйләгәнен иҫкә төшөрәйек. Әйҙәгеҙ теләктәшлекте үҫтерәйек, беҙ бит - беҙҙең берҙән-бер планетабыҙҙа берҙәм кешелек ғаиләһе. Әйҙәгеҙ ысын һәм ныҡлы дуҫлыҡҡа ынтылайыҡ.
Смут-Хоули тариф акты
Смут-Хоули тариф акты (The Smoot-Hawley Tariff Act, 1930) - 1930 йылдың 17 июнендә Америка Ҡушма Штаттарында ғәмәлгә керетелгән акт. Был акт буйынса 20 000 - дән ашыу импорт тауарҙарына һалымдар ҡырҡа күтәрелә.
Актты ғәмәлгә керетеү сәбәптәре
Беренсе донъя һуғышынан һуңғы йылдарҙа Ҡушма Штаттарҙа етештереү кимәле үҫә, әммә килем һәм һатып алыу кимәле үҙгәрешһеҙ ҡала. Юта штаты сенаторы Рид Смут һәм и Орегон штатынан Вәкилдәр палатаһы Америкала етештерелгән тауарҙарҙың үтемлеген арттырыу өсөн сит ил тауарҙарына һалымды күтәреүсе акт тәҡдим итә. 1928 йылғы президентлыҡ кампанияһында Герберт Гувер ауыл хужалығы тауарҙарына һалымды күтәреп, фермерҙарға ярҙам итергә вәғәҙә иткән була. Гувер еңә һәм Конгрессҡа ауыл хужалығы тауарҙарына һалымды күтәреп, сәнәғәт тауарҙарына һалымдә кәметергә тәҡдим итә, әммә Конгрестағы күпселектең баҫымы аҫтында актҡа ҡул ҡуя.
Актҡа ҡаршылыҡ күрһәтеүселәр
1930 йылдың майында Пол Дуглас, Ирвинг Фишер, Фрэнк Тауссинг һәм Клэр Уилкокс етәкселеге аҫтында 1028 экономист президенттың был акттҡа вето һалыуын үтенеп яҙған хатҡа ҡул ҡуя. Автомобиль етештереүсе компания хужаһы Генри Форд Аҡ йортта был актты ахмаҡлыҡ тип атап, Гуверҙы актҡа вето һалырға күндерергә тырыша. 1932 йылғы президентлыҡ кампанияһында Франклин Рузвельт был актты АҠШ иҡтисадын ҡаҡшатыуында ғәйепләй.
Актты ғәмәлгә керетеү эҙемтәләре
Смут-Хоули акты 3200-ҙән артыҡ тауарға һалымды 60 процентҡа күтәрә. Ҡушма Штаттарҙың импорты 66 процентҡа, 1929 йылдағы 4, 4 миллиард долларҙан 1933 йылда 1,5 миллиард долларға кәмей, экспорты иһә 61 процентҡа, 5,4 миллиард долларҙан 2,1 миллиард долларға кәмей. Ҡайһы бер белгестәр иҫбатлауынса, Смут-Хоули актын ҡабул итеү һөҙөмтәһендә Бөйөк депрессия артабан тәрәнәйә.
1930 йылда был актҡа ҡул ҡуйылғанға тиклем үк башҡа илдәр уға яуап итеп Америка менән сауҙа мөнәсәбәттәренә үҙгәрештәр индерә. 1929 йылдың сентябренә тиклем Гуверт хакимиәте 23 сит ил партнерынан протест хаты ала, әммә был хаттарға күҙ йомола. 1929 йылда, Вәкилдәр палатаһы актты ҡабул иткәс, Америка тауарҙарына бойкот башлана, төрлө илдәрҙә Американан индерелгән тауарҙарға шулай уҡ һалымдар күтәрелә. Канада - Американың иң төп партнеры - 1930 йылда уҡ 16 тауарға яңы һалымдар керетә. Франция һәм Бөйөк Британия бүтән илдәр менән һатыу итеүҙе үҫештерә башлай. Германия башҡа Көнбайыш илдәр менән бәйләнеште бөтөнләй өҙә. Шулай итеп, Смут-Хоули акты донъя баҙарының ҡаҡшауына килтерә.
Һалымдарҙы кәметеү
Икенсе донъя һуғышы ваҡытында илдәр араһында сауҙа мөнәсәбәттәрен үҙгәртеү, күп яҡлы сауҙа килешеүҙәре төҙөү тураһында һөйләшеүҙәр алып барыла. Һөҙөмтәлә, 1944 йылғы Бреттон-Вуд конференцияһында 1945 йылдың декабренә сит ил тауарҙарына һалымдарҙы төшөрөү тураһында килешеүҙәр төҙөлә, артабан - Генераль сауҙа һәм тарифтар тураһында килешеү булдырыла.
Вересов Гавриил Николаевич
Вересов Гавриил Николаевич (28 июль 1912, Минск — 18 ноябрь 1979, шунда уҡ) — совет шахматсыһы һәм тарихсыһы. Шахмат буйынса СССР спорт мастеры (1937), халыҡ-ара мастер (1950).
Алты тапҡыр Беларусь чемпионы (1936, 1939, 1941, 1956, 1958 һәм 1963 йыл — 1956 йылдарҙа  Б. Гольденов менән 1-2-се  урындарҙы бүлә). СССР чемпионатында өс тапҡыр ҡатнаша. Шахмат теоретигы, Вересов истемаһы тигән исем алған дебют авторы,  (1. d4 d5 2. Кc3 Кf6 3. Сg5).
1938 йылда Белорус дәүләт университетын «математик» һөнәре буйынса тамамлай. 1941 йылдың июль айында үҙ теләге менән фронтҡа китә, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1941 йылдың октябрь айында ҡаты яралана, 1942 йылдың мартына тиклем госпиталдә дауалана. 1942 йылдың көҙөндә ВКП(б.)-ға ҡабул ителә Гвардия капитаны дәрәжәһендә запасҡа сыға
1944—1945 йылдарҙа Польша хөкүмәте ҡарамағында БССР халыҡ комиссарҙары советы эштәре буйынса вәкил булып эшләй. 1948—1951 йылдарҙа ВКР)б) Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Ижтимағи фәндәр академияһының аспирантураһында уҡый.
Тарих фәндәре кандидаты (1951, диссертацияһының темаһы «СССР и борьба народно-демократической Польши за западные земли»). 1952 йылда һәм  1958 йылдан 1960 йылға тиклем БССР Фәндәр академияһының Тарих институтынджа өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй; 1952—1958 йылдарҙа сит илдәр менән Белорус дуҫлыҡ йәмғиәте менән  етәкселек итә. 1940 йылдарҙа бер ни тиклем ваҡыт  шахмат-шашка секцияларын етәкләй, ә 1950 йылдан БССР спорт комитеты ҡарамағындағы  шахмат федерацияһын етәкләй.
Ваҡлап һатыу
Ваҡлап сауҙа итеү, ваҡлап һатыу йәки ретейл (retail — «ваҡлап һатыу») — тауарҙарҙы (хеҙмәттәрҙе) әҙләп, даналап һатыу. Ваҡлап һатыу предприятиелары аша тормошҡа ашырыла. Шәхси, ғаилә, йорт йәки башҡа төрлө ҡулланыу (эшҡыуарлыҡ өсөн ҡулланыуҙан тыш) өсөн тауар һатып алыусы ваҡлап һатыу сауҙаһы объекты булып тора. Һатыусы ваҡлап һатыу сауҙаһы субъекты була.
Үҙенсәлектәре
Тауарҙы ваҡлап һатыу предприятиелары аша һатҡан саҡта сауҙа майҙандары, хеҙмәткәрҙәр штаты тотоу, залда һәм складта күпләп тауар һаҡлау сығымдары тауарҙың хаҡын арттыра. Сығымдарҙы ҡаплау һәм табыш алыу өсөн сауҙа өҫтәмәһе (маржа) ҡулланыла. Сауҙа өҫтәмәһенең дәүмәле баҙарҙың дөйөм хәле йә хаҡтарҙы дәүләт көйләүе (тауарҙар һәм хеҙмәттәрҙең ҡайһы бер категориялары өсөн) аша көйләнә. Дәүләт көйләүе категорияһына инмәгән тауарҙарға (хеҙмәттәргә) ҡуйылған өҫтәмә уртаса 30-ҙан 200 процентҡа тиклем һәм унан күберәк була.
Тауар һатыу фактын раҫлау өсөн ваҡлап һатыу предприятиеларында башлыса касса аппараты ҡуйыла (касса аппараты ҡулланыу мөмкин булмаған йә һатыу автоматы ҡулланылған осраҡтарҙан тыш), был касса аппараты 2 чек баҫа. Чектың береһе һатып алыусыға тапшырыла, икенсеһе һатыусыла ҡала.
Касса чектарында түбәндәгеләр булырға тейеш:
— сауҙа итеүсе предприятиеның атамаһы
— тауарҙарҙың (хеҙмәттәрҙең) хаҡы
— һалым ставкаһын күрһәтеп, өҫтәмә хаҡҡа һалым суммаһы
Бынан тыш, касса чегында һатып алынған тауарҙарҙың исемлеге бирелергә мөмкин. Әгәр чекта һатып алынған тауарҙарҙың исемлеге булмаһа, уға накладной һәм/йәки һатып алынған тауарҙарҙы конкретлаштырыусы счет-фактура ҡушып бирелә ала.
Тарихы
Материаль мөнәсәбәттәр барлыҡҡа килгәндән бирле кешеләр тауарҙар һәм хеҙмәттәр менән алмаша. Баҙар майҙандарында һатыу итеү ваҡлап сауҙа итеүҙең тәүге төрө була.
Рәсәйҙә революцияға тиклем ваҡлап сауҙа итеү һәйбәт үҫкән була. Мәҫәлән, булған мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, 1913 йылда Силәбелә 1912 йылғы моделле инглиз велосипедтары һатыла. Сауҙагәрҙәрҙең өс гильдияһы була: 3-сө гильдия сауҙагәренең әйләнеше йылына 5 мең һумдан артмай, 2-се гильдияныҡы йылына 100 меңдән үтмәй, 1-се гильдия (иң бай) сауҙагәр йылына кәм тигәндә 100 мең һумлыҡ тауар һата.
Рәсәй Федерацияһында
Рәсәй Федерацияһында ваҡлап сауҙа итеү өлкәһендә һатыусы менән һатып алыусы араһындағы мөнәсәбәттәр Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау тураһындағы закон менән һаҡлана.
«Рәсәй Федерацияһында сауҙа эшмәкәрлеген дәүләт көйләүе нигеҙҙәре тураһында» Федераль закон ваҡлап сауҙа итеүгә билдәләмә бирә.
Рәсәйҙең ваҡлап һатыу баҙары күләм йәһәтенән 2011 йылда донъяла 8-се урынды биләй (уның өлөшөнә донъя баҙарының 2 проценты тап килә).
Лукьянчикова Любовь Алексеевна
Лукьянчикова Любовь Алексеевна (13 июль 1950 йыл) — банк хеҙмәткәре, 1993 йылда «Олимп» коммерция банкы директоры, 1994 йылдан «Информсвязь» коммерция банкының Стәрлетамаҡ филиалы директоры. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы.
Биографияһы
Лукьянчикова Любовь Алексеевна 1950 йылдың 13июлендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған. Милләте рус, юғары белемле — 1981 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1966 йылда Стәрлетамаҡ станоктар төҙөү заводының механика цехында электромонтажник өйрәнеүсе булып башлай. 1969 йылда ошо уҡ предприятиеның ВЛКСМ комитеты секретары, өлкән машинистка, завод радиоһы мөхәррире, инженер-конструктор, технолог була. 1976 йылда заводтың сәйәси аҡартыу кабинеты мөдире, Стәрлетамаҡ халыҡ депутаттарының ҡала советының социаль тәьминәт бүлеге мөдире. 1992—1993 йылдарҙа «Восток» коммерция банкы юрисы. 1993 йылда «Олимп» коммерция банкы директоры. 1994 йылдан «Информсвязь» коммерция банкының Стәрлетамаҡ филиалы директоры.
Стәрлетамаҡ ҡалаһы 134-се Станкостроительный һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы.
Икенсе Иманғол
Икенсе Иманғол — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Октябрьский районындағы ауыл.
Географик урынлашыуы
Ауыл өлкә үҙәге Ырымбур ҡалаһынан 58 км, район үҙәге Октябрьское ауылынан 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Биләгән майҙаны — 67 га.
Тарихы
1919 йылда Беренсе Иманғол ауылы кешеләре тарафынан нигеҙләнгән.
Липша
Липша — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кокшага йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зайдельман Яков Наумович
Зайдельман Яков Наумович (16 декабрь 1961 йыл) — СССР һәм Рәсәй программисы, информатика буйынса дәреслектәр авторы. Ярославль өлкәһендә мәктәп уҡыусылары араһында спорт буйынса «Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?» ярыштарын ойоштороусы, шулай уҡ «Үҙ уйыным» телетапшырыуҙар ҡатнашыусыһы.
Профессиональ эшмәкәрлеге
Яков Наумович Зайдельман 1961 йылдың 16 декабрендә Өфө ҡалаһында тыуған. Өфө ҡалаһының 91-се гимназияһын һәм 114-се мәктәбен алтын миҙал менән тамамлай. 1984 йылда Өфө авиация институтының «Идара итеү системалары» факультетын тамамлай. 1987 йылдың сентябренән 2005 йылдың майына тиклем СССР һәм Рәсәй Фәндәр академияһының программалар системаһы институтында ғилми хеҙмәткәр булып эшләй, 1997 йылдың сентябренән — Переславль-Залесский ҡалаһы университеты доценты, программалау буйынса уҡытыусы.
Яков Зайдельман Михаил Ройтберг менән бергә уҡыусыларға информатика буйынса БДИ тапшырырға әҙерләнеү өсөн «Информатика. Подготовка к ЕГЭ. Диагностические работы» китаптар серияһының авторҙашы, 5 класс өсөн «Азы информатики. Работаем с информацией» уҡыу-методик комплекты мөхәррире һәм 7-9 кластар өсөн информатика буйынса дәреслек авторҙашы.
Шәхси тормошо
Яков Наумович — өс бала атаһы, әҙәби китаптар уҡыу менән ҡыҙыҡһына.
Телевидение
1990-сы йылдар уртаһында Яков Зайдельман «Пузляры» командаһының капитаны булып «Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?» уйынының спорт вариантында уйнай башлай, ә 1998 йылда «ru:Своя игра» телевизион уйынында тәү башлап сығыш яһай, тәүге уйында уҡ Аркадий Жучковты еңеп сыға. Ул «Алтын дюжинаның» 7 циклы финалына тиклем барып етә, финалда Яков Подольный һәм Андрей Абрамовтан ғына ҡалыша, ә шул уҡ йылда 8 цикл финалында Сахаров Михаилдан бер аҙ ҡалыша. Ул шулай уҡ 1999 йылда башватҡыстар буйынса Рәсәй чемпионатында еңә, ә инде 2001 йылда Чехияла донъя чемпионатында Рәсәй йыйылма командаһы составында сығыш яһай. 2001 йылдан алып «ru:Своя игра» уйынының төрлө турнирҙарында сығыш яһауын дауам итә. Өс бала атаһы булараҡ, Яков Наумович, «Иң аҡыллы» программаһының «Иң аҡыллы ата-әсә» сығарылышында ҡатнаша, ләкин финалға сыҡмай.
Переславль-Залесский ҡалаһында Яков Зайдельман тырышлығы менән гуманитар лицейҙа «Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?» уйыны буйынса балалар клубы барлыҡҡа килә, был уйын Ярославль өлкәһендә иң популяр уйындарҙың береһе булып китә. Яков Зайдельман үҙ командаһын булдырып, улар менән 2005 йылда Рәсәйҙең өлкәндәр чемпионатында финалға сыға. Шулай уҡ «Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?» уйыны буйынса клубтарҙың Халыҡ-ара ассоциацияһының сертификатлы арбитры.
Иран телдәре
Иран телдәре арий тармағының һинд-европа ғаиләһенә инеүсе тергеҙелгән боронғо иран теленә барып тоташҡан телдәр төркөмө. Иран теле Яҡын Көнсығышта, Урта Азияла, Төньяҡ Америкала, Европа илдәрендә, Пакистанда һәм Кавказдағы иран халыҡтары араһында таралған, уларҙың һаны әлеге ваҡытта яҡынса 200 миллион кеше иҫәпләнә. Ethnologue белешмә китабына дөйөм алғанда 87 иран теле ингән. Әммә күп кенә идиомаларҙың тел статусы/диалект билдәләмәһе асыҡланмағанлыҡтан уларҙың һанын теүәл иҫәпләү мөмкин түгел. Һан буйынса иң күбе фарсы телендә (яҡынса 90 миллион, шул иҫәптә тажик һәм дари), пашто (яҡынса 43 миллион), ҡурд телендә (30 миллион тирәһе) һәм белудж телендә (10 миллион) һөйләшә. «Кесе» иран телендә һөйләшеүселәр күпселеге бер нисә меңләп иҫәпләнә.
Терминология
«Иран телдәре» термины көнбайыш фәнендә XIX быуат уртаһында Иран менән генетик бәйле һәм фарсы теленә оҡшашыраҡ телдәр төркөмөн билдәләү өсөн барлыҡҡа килә
Әлегә тиклем йыш ҡына «фарсы» һәм «иран» төшөнсәләрен бутайҙар. «Иран теле» тигәндә Иранда өҫтөнлөк иткән фарсы теле түгел, ә күп һанлы телдәр ингән (шул иҫәптә фарсы теле лә) иран төркөмөндәге бер генә телде күҙ уңында тотабыҙ. Бынан тыш һәр иран теле фарсы теленә оҡшаған тип уйларға ярамай. Уларҙың яҡынлығын тарихи тел ғилемен сағыштырыу һөҙөмтәһендә генә күрергә мөмкин.
Сығышы
Иран телдәре документаль теркәлмәгән боронғо иран теленең вариҫы тип иҫәпләнә. Беҙҙең дәүергә тиклем II меңенсе йылдарҙағы боронғо иран теле үҙ сиратында беҙҙең дәүергә тиклем III мең йыллыҡ аҙағында — II мең йыллыҡ башында Урта Азия территорияһындағы һинд-арий өсөн уртаҡ булған боронғо арийҙан бүленеп сыҡҡан. Сағыштырмаса, протоиранлылар Урта Азияның көньяғында бронза быуат мәҙәниәте ареалында йәшәгән.
Тарих һәм классификация
Иран телдәренең теркәлгән тарихы 3 мең йыл тирәһе тәшкил итә. Йола булараҡ уларҙы өс осорға бүләләр: боронғо, урта һәм яңы.
Боронғо иран телдәре
Беҙҙең эраға тиклем IV—III быуаттар тип билдәләнгән боронғо иран дәүерендә иран телендә һөйләшеүсе халыҡ көньяҡ-көнбайыштағы Загростан алып көнбайыш Ҡытайға, төньяҡ-көнсығыштағы Алтайға тиклем, төньяҡ-көнбайыштан Төньяҡ Ҡара диңгеҙ алдынан көньяҡ-көнсығыштағы Гиндукушҡа тиклем йәйрәп йәшәгән. Бындай тарҡаулыҡ боронғо иран берҙәмлеген тарҡата һәм айырым иран телдәре барлыҡҡа килеүгә булышлыҡ итә.
Ике иран теле булыуы билдәле: Шулай уҡ беҙгә башҡа телдәге яҙмаларҙан килеп еткән боронғо иран телдәренең тағы ла ике төрө булыуы билдәле:
Урта иран телдәре
Урта иран дәүере беҙҙең эраға тиклем IV — беҙҙең эраның IX быуаттары менән билдәләнә. Бындай хронология шартлы һәм ул фарсы мәғлүмәттәренә таяна, ә бына хорезм «боронғо иран» теле XIV быуатҡа тиклем йәшәгән, тик уның беҙҙең көнгә килеп еткән яңы иран вариҫтары ҡалмаған.
Был дәүерҙә иран телдәре көнбайыш һәм көнсығыш зоналарға аныҡ бүленә башлай (Парфия менән Бактрия араһындағы һыҙат), «көньяҡ» менән «төньяҡ» зоналар араһында айырма ныҡ күренә башлай. Урта иран теленең 6 ҡомартҡыһы һаҡланып ҡалған. Шулай уҡ урта иран диаклекттары буйынса атамалар, бер аҙ яҙмалар йәки ономастик мәғлүмәттәр осрай.
Көньяҡ-көнбайыш Төньяҡ-көнбайыш Көньяҡ-көнсығыш Төньяҡ-көнсығыш Юэчжи диалекттарын классификациялау өсөн уның иран теллеген иҫбатлаусы һүҙҙәр ҡытай хроникаһында етерлек түгел
Яңы иран теле
Яңы иран осоро шартлы рәүештә Иранды ғәрәптәр баҫып алыуынан башлана.
Был мәлдә беренсе урынға яңы фарсы теле сыға, ул Хузестандан алып Фирғәнә үҙәненә тиклем араны биләй һәм эре иран телдәрен, диалекттарҙы ҡыҫырыҡлай башлай. Был мәлдә айырыуса ғәрәп теле, йәғни ислам теле өҫтөнлөк итә.
Фарсы булмаған иран телдәре/диалекттары Оло Ирандың ситтәге райондарында һаҡланған, иң элек тауҙарҙа (Памир, Гиндукуш, Загрос, Сөләймән тауҙары), йәки тауҙар араһында (Каспий буйы төбәге, Әзербайжан), йәки сүллектәр һәм сүлгә терәлгән ерҙәрҙә. Шул уҡ мәлдә ҡайһы бер телдәр экспансияға артыҡ бирешмәй (ҡурд телдәре, пашто, белудж теле).
Яңы иран телдәрен классификациялау
Көньяҡ-көнбайыш Төньяҡ-көнбайыш теле Көньяҡ-көнсығыш Төньяҡ-көнсығыш
Ареаль бәйләнеш
Иран телдәре көньяҡ-көнбайышта мосолман мәҙәниәте теле булараҡ йоғонтоһо ҙур булған ғәрәп теле менән сиктәш.
Төньяҡ-көнбайышта, төньяҡта һәм төньяҡ-көнсығышта иран телдәренә төрки теле (уғыҙ һәм ҡарлуҡ төркөмө) тығыҙ тоташҡан. Фарсы теле төбәктең төрки телдәренә ҙур йоғонто яһай, шулай уҡ иран телдәрендә лә тюркизм күп күҙәтелә.
Көнсығышта иран телдәре нуристан, дард, һинд-арий телдәре, шулай уҡ бурушаск теле менән сиктәш. Ғиндукуш-һинд төбәгендә был телдәр иран телдәре менән (пашто, памир, парачи, ормури, белудж теленең көнсығыш һөйләше) һинд-европа телдәре булмаған үҙәк азия телдәре союзын барлыҡҡа килтерә. Уның уҙенсәлекле һыҙаты — ретрофлекс тартынҡы булыуы.
Осетин теле башҡа иран телдәренән ҡырҡа айырыла. Ул Кавказ телдәре яғынан фонетик, морфологик һәм лексик яҡтан үҙәгерш кисергән.
Яҙыу
Иран телле халыҡтар яҙыу өсөн тирә яғындары төрлө халыҡтарҙың яҙмаһын ҡулланған.
Шына яҙыу
Тәүге тапҡыр боронғо фарсы телендә (беҙҙең эраға тиклем VI, VII быуаттарҙа) аккад шына яҙыу нигеҙендә ижекле яҙма ҡулланыла, ул бер аҙ һиндтарҙың брахми яҙмаһын хәтерләтә.
Арамей яҙмаһы
Арамей яҙмаһы урта осорҙа иран текстарын тулыландырыу өсөн һәм артабан гетерограмма кеүек арамей һүҙҙәрен уҡыу өсөн ҡулланылған.
Арамей яҙыуы ҡулланылған яҙмалар: Шулай уҡ арамей яҙыуы менән бактрий телендә яҙмалар билдәле.
IV быуатта урта фарсы яҙыуы нигеҙендә Авеста текстарын уҡыу өсөн киңәйтелгән авеста алфавиты эшләнә. Шулай уҡ авеста яҙыуы менән зороастрийсылар үҙенсәлекле доғаларҙы яҙғандар (ҡара: пазенд)
Грек яҙыуы
Александр Македонский еңеүенән һуң Бактрия ерендә бактрий телендәге яҙмалар өсөн грек алфавиты ҡулланыла. Шулай уҡ урта фарсы телен сағылдырыусы грек яҙыуындағы бактрий яҙмалары билдәле. .
Төньяҡ Ҡара диңгеҙ алдында сарматтарҙың ҡәбер таштарында грек яҙыуы киң ҡулланыла.
Брахми
Брахми һинд яҙмаһы сак телдәрендәге будда текстарын яҙыу өсөн ҡулланыла.
Ғәрәп яҙмаһы
Иранды ғәрәптәр бойһондорғандан һуңғәрәп яҙыуы ҡулланыла башлай. X быуаттағы бай яңы фарсы әҙәбиәтендә ғәрәп яҙыуы менән мазендера, әзери, хорезм телендәге яҙмалар билдәле. Артабан ҡурд, пашто, гурани телендәге тәүге әҙәби ҡомартҡылар барлыҡҡа килә. Әлеге ваҡытта ғәрәп яҙыуы түбәндәге телдәрҙә ҡулланыла: Латиница
Латин яҙыуы үҙенсәлекле формала төрөк -әзербайжан йоғонтоһонда булған телдәр яҙмаһында ҡулланыла Тат теле өсөн яңы әзербайжан алфавиты ҡулланыла.
Дональд Трамп
Билдәле бизнесмен һәм медиамагнат, «Trump Organization» төҙөлөш конгломератының президенты, уйын һәм ҡунаҡхана бизнесы буйынса махсуслашҡан «Trump Entertainment Resorts» компанияһына нигеҙ һалыусы. Бынан тыш Трамп «Кандидат» реалити-шоуының ҡуйыусы продюсеры һәм алып барыусыһы. Ғәҙәти булмаған (экстравагант) тормош алып барыусы һәм асыҡ, эскерһеҙ аралашыу стиле менән билдәле.
2015 йылдың 16 июнендә АҠШ президенты вазифаһына һайланыу өсөн көрәш башлауы хаҡында белдерҙе. 2016 йылдың майындағы праймеризда, Республика партияһынан барыһын да уҙып китеп, үҙен президентлыҡҡа кандидат итеү күрһәтеүҙе тулыһынса тәьмин итте. Партияның 18—21 июлдә үткән съезында президент вазифаһына кандидат итеп рәсми күрһәтелде. 2016 йылдың 8 ноябрендәге президент һайлауында, Демократтар партияһы вәкиле Хиллари Клинтонды уҙып китеп, Трамп еңеү яуланы. 2017 йылдың 6 ғинуарында АҠШ Конгресы илдә үткән Президент һайлау һөҙөмтәләрен рәсми раҫланы.
Биографияһы
Дональд Трамп 1946 йылдың 14 июнендә Нью-Йорк штатының административ берәмеге Куинста тыуған. Атаһы Фред Крист Трамп (1905—1999) яғынан олатаһы һәм оләсәһе немец имигранттары була.
Иран телдәре
Социолингвистик торошо
Иран телендә һөйләшеүселәр халыҡ һаны буйынса ла төрлө. Әгәр бер яҡта фарсы теле өҫтән булһа, ҡайһы бер урында мунджан булыу ихтимал.
Конфессия телдәре
Ҡайһы бер телдәр конфессия эсендәге йәнле аралашыу өсөн ҡулланыла:
Октябрьский (Надеждин ауыл Советы, Иглин районы)
Октябрьский (Октябрьский) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 100 кеше. Почта индексы — 452420, ОКАТО коды — 80228845005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Хәйбуллин Ғәзимулла Ғәйнулла улы
Хәйбуллин Ғәзимулла Ғәйнулла улы (12 август 1927 йыл — 16 сентябрь 1995 йыл) — сәнәғәт тармағы алдынғыһы. 1969—1992 йылдарҙа Өфө ҡалаһындағы «Гидравлика» заводында токарь. Башҡорт АССР-ының VII саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1967—1971) Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
Биографияһы
Ғәзимулла Ғәйнулла улы Хәйбуллин 1927 йылдың 12 авгусында ауыл Башҡорт АССР-ы Ҡыйғы районы Иҙрис ауылында тыуған. Урта белемле.
1942 йылда Ҡыйғы районындағы «Мырҙаҡай» колхозында хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. 1944—1951 йй. Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. Демобилизациянан һуң токарь булып эшләй, 1968 й. — алмаш мастер, 1969 й. — Өфө «Гидравлика» заводында токарь булып эшләй. Оборона предприятиеһында эшләгән осоронда производство заданиеһын даими рәүештә 130—140 %-ҡа үтәй. Ете йыллыҡ план заданиеһын (1959—1965) ваҡытынан алда үтәй — биш йыл эсендә, һигеҙенсе биш йыллыҡтың биш йыллыҡ планын (1966—1970) — 1970 йылдың ғинуарында ваҡытынан алда үтәй. Пландан тыш 2318 һумлыҡ продукция әҙерләй.
Ғ. Ғ. Хәйбуллин һауа- турбинаһының корпус деталдәрен, һауа һәм гидравлик фильтрҙарҙы, йоҡа таҙартыу фильтр-элементтарын һәм биш микронлы фильтрҙарҙы эшкәртеүҙе үҙләштерә.
Үҙен һәләтле рационализатор итеп күрһәтә. Уның рационализаторлыҡ тәҡдимдәренән шартлы рәүештә йылына 2500 һумдан ашыу алынған. Уның тәҡдиме буйынса гидравлик фильтрҙар өсөн корпустарҙы эшкәртеү ысулы хеҙмәт етештереүсәнлеген 45 %-ҡа күтәрергә ярҙам итте. Ғ. Ғ. Хәйбуллин, авиация двигателдәре өсөн һауа агрегаттары деталдәрен әҙерләү өҫтөндә эшләп, металл-керамик иретмәлә 0,13—0,01 миллиметр аҙымлы һәм 0,01-0,13 миллиметр бейеклектәге лабиринт алыу техник проблемаһын хәл итеүҙе тәҡдим итә. Был тәжрибә илдең башҡа предприятиеларҙа ла тарала. Һигеҙенсе биш йыллыҡ йылдарында Ғ. Ғ. Хәйбуллин 6 квалификациялы эшсе әҙерләй.
1966—1970 йылдарҙағы биш йыллыҡ планды үтәүҙә ҙур ҡаҙаныштары өсөн 1971 йылдың 26 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы менән Ғ. Ғ. Хәйбуллинға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1992 йылда хаҡлы ялға киткәнсе, хеҙмәт батыры «Гидравлика» Өфө агрегат предприятиеһында эшләй.
Ғәзимулла Ғәйнулла улы Хәйбуллин — Башҡорт АССР-ының етенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1967—1971).
Мугута
Мугута — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Булухта йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
ISO 3166-2
ISO 3166-2 стандарты — Халыҡ-ара стандартлаштырыу ойошмаһы тарафынан баҫылған һәм бөтә илдәрҙең беренсе йәки беренсе һәм икенсе кимәл административ-территориаль бүленешенең төп берәмектәре өсөн геокодтар билдәләүсе ISO 3166 стандартының бер өлөшө. Стандарт тәүге тапҡыр 1998 йылда баҫылып сыға.
ISO 3166-2 стандартының маҡсаты  бөтә илдәрҙең административ-территориаль берәмектәрен уңайлы ҡыҫҡартмалар аша биреү өсөн ҡыҫҡа һәм  уникаль   халыҡ-ара хәрефле-цифрлы геокодтар булдырыуҙан ғибәрәт. ISO 3166-2 буйынса һәр код  дефис менән айырылған ике өлөштән тора:
Бойондороҡло, тышҡы һәм башҡа территорияларҙың геокодтары
Дәүләттәр территорияларының дминистратив-территориаль берәмектәре уларға ISO 3166-1 стандарты буйынса бирелгән геокодтар менән.
Давыдова Эльмира Минһаж ҡыҙы
Давыдова Эльмира Минһаж ҡыҙы (1 февраль 1940 йыл — 30 июль 2018 йыл) — музыка белгесе, фән кандидаты. 1973—1976 һәм 1982—2002 йылдарҙа Башҡортостан Композиторҙар союзының яуаплы секретары, 1978—1982 йылдарҙа — СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми хеҙмәткәре. 1981 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (1999) һәм Башҡорт АССР-ының (1989) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһы Президенты стипендиаты (2008).
Биографияһы
Эльмира Минһаж ҡыҙы Давыдова 1940 йылдың 1 февралендә Ҡырғыҙ ССР-ының Ош өлкәһе Араван районының Тепе-Ҡурған ауылында хеҙмәткәрҙәр ғаиләһендә тыуа. 1949 йылда ғаилә Өфөгә күсә. Ғаилә башлығы Давыдов Минһаж Хөсәйен улы Башпотребсоюзда эшләй, ҡатыны Софья Хәмиҙуллина Башҡортостан медицина институтын тамамлағандан һуң медик була. Эльмира Өфөнөң 44-се дөйөм белем биреү мәктәбендә белем ала.
1962 йылда — Өфө сәнғәт училищеһын, 1973 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай.
1961 йылдан БАССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Радио һәм телевидение тапшырыуҙары буйынса дәүләт комитетының музыкаль тапшырыуҙар мөхәррире булып эшләй, 1965—1968 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт филармонияһының лектор-музыка белгесе, 1973—1976 һәм 1982—2002 йылдарҙа — Башҡортостан Композиторҙар берлегенең яуаплы секретары, 1978—1982 йылдарҙа — Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми хеҙмәткәре.
Эльмира Минһаж ҡыҙының ғилми эштәре башҡорт операһының үҫеш тарихына, Башҡортостан Республикаһының башҡарыусыларына һәм композиторҙарына арналған.
Уның сценарийы буйынса Ғ. С. Әлмөхәмәтов тураһында документаль фильм ҡуйылған. 1961—1995 йылдарҙа «Башкортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының «Антология башкирской музыки», «Годы и судьбы», «Мастера искусств Башкортостана», «Музыкальная гостиная» тапшырыуҙарын алып бара.
2018 йылдың 30 июлендә Өфөлә вафат була.
Хеҙмәттәре
Давыдова Эльмира Минһаж ҡыҙы — Башҡортостан Республикаһының музыка тарихы, музыкаль мәҙәниәте буйынса 200-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт авторы.
Мәскәү (метро станцияһы, Түбәнге Новгород)
«Мәскәү» — Түбәнге Новгород метрополитенының Сормовская-тармаҡ мещера һәм Автозавод юлдарҙын дөйөм метро станцияһы.
Кнессет
Кнессеттың беренсе саҡырылышы
Беренсе Кнессет ултырышы 5709-сы йылдың 24 теветында (1949-сы йылдың 25 ғинуарында) уҙғарылған.
Лиходед Николай Хомич
Лиходед Николай Фомич (псевдонимы — Иван Загородний; 1 ноябрь 1940 йыл, Михайловка ауылында, хәҙерге Запорожье ҡала тибындағы ҡасаба — 13 сентябрь 1993 йыл, Запорожье ҡалаһы) — украин совет шағиры, журналист. В. Лисняк исемендәге өлкә әҙәби премияһы лауреаты (1995, үлгәндән һуң).
Ижады
Тәүге «Запорожье» исемле шиғырын 1956 йылда яҙған, күбеһенсә аҫтында псевдоним сығыш яһаған. «Ҡояш» (1963), «Мир» (1966), «Әсәләр өҫтөндә самолеттар» (1969), «Байрам» (1970), «Иретмә» (1975), «Яҡтыртыу» (1984; барыһы ла Киевта баҫылған), «Хортица» (1967), «Йөҙ йәшәр» (1971), «Таң речитативы» (1973), «Мәңгелек Днепрострой» (1977), «Ҡойо һәм күк йөҙө» (1983), «Көҙ алды хазинаһы» (1989; бөтәһе — Днепропетровск), «Йәшен тамыры» (К., 1985), «Украина иле» (З., 1995) шиғри йыйынтыҡтар; «Буденовка улым өсөн» этюдтар, очерктар китабы авторы (Дн., 1979).
Поэтик тәржемәләр өҫтөндә эшләгән. Айырым алғанда, Салауат Юлаевтың «Уралым» һәм «Зөләйхә» шиғырҙарын украин теленә тәржемә итә. Башҡортостан Республикаһының Салауат районының Малаяҙ ауылындаға С. Юлаев музейында тәржемәләре һаҡлана.
Бер нисә тапҡыр бөтә Украина конкурстарында хеҙмәт кешеһе тураһындағы эштәре менән еңеү яулаған.
Кесе Изъятывис
Кесе Изъятывис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 455 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ханука
Ханука (חֲנֻכָּה‎ (Ханука́ йәки Ха́нука, τά έγαίνια, חֲנֻכְּתא «яңы итеү, яңынан итеү/яңынан изге итеү») — йәһүд байрамы. Байрам көндәре: 25-се кислев — 2-се йәки 3-сө тевет (барыһы 8 көн).
Байрам б.э.т II быуатта барлыҡҡа килгән. Б. э. т 165 йылда грек-сирия һәм йәһүд ғәскәрен тар-мар итеп — Иерусали́м Храмы таҙарыныу, ҡорбан хайуандарын яндырыу урынын ru: Жертвенник всесожжения изге итеү, ғибәҙәтханаға мәхәллә ҡылыу хөрмәтенә үткәрелгән байрам. 25-се Кислов көнөнә тиклем, 3 йыл алда, Антоих Епифон Израильдең иң изге урынын мәсхәрә иткән.
Байрам исеме
Хануки һүҙе «хануккат һа-мизбеах» (изге итеү) әйтеменән килеп сыҡҡан тигән фараз бар. Икенсе фараз буйынса חנוכה=חנו כ"ה, йәғни Кислев айының 25-се көнөндә дошмандарҙан арындыҡ тигәнде аңлата. Байрамдың икенсе исеме — Хаг Урим, Ут байрамы тигәнде аңлата.
Маккавейҙәр ихтилалы
Б. э. т. 170 йылда Иерусалим Ҡорамын Селевкид династияһынан Антиох Эпифан яулап ала һәм храм йыһаздарын һәм шул иҫәптән алтын Менораны ru:Менора (ете олонло шәм) Сирияға оҙата. Б. э. т 167 йылда халыҡ (Маккавейҙәр) ихтилалы күтәрелә һәм Иерусалим Ҡорамын Селевкид династияһы хакимлегенән азат итә. Маккавейҙәр храм йыһаздарын яңырта һәм ете олонло Менора шәмен тоҡандырыу йолаһын яңырта.
Ханука мөғжизәһе
Риүәйәт буйынса Маккавейҙәр Храмды азат иткәс, ете олонло Менора шәмен тоҡандырырға таҙа май таба алмағандар, икән. Эҙләй торғас бәләкәй генә май көршәге тапҡандар. Көршәк бик бәләкәй булған, ундағы май шәмдә бер генә көн яндырырға еткән. Шулайҙа Маккавейҙәр шәмде тоҡандырырға була. Шул ваҡытта мөғжизә тыуа — яңы май әҙерләргә һигеҙ көн кәрәк була, әҙ генә май теүәл һигеҙ көн буйы яна. Бынан һуң Ханука байрамы һигеҙ көн байрам ителә.
Ханукия шәмен ҡабыҙыу
Ханукия байрамында шәм ҡабыҙыу йолаһы бар. Шәмдәрҙе тоҡандырыу тәртибе былай: беренсе көн бер шәм тоҡандырыла, икенсе көн — ике … шулай итеп һигеҙгә тиклем. Туғыҙынсы көндә бөтә шәмдәрҙә яндырыла. Дөйөм шәмдәр иҫәбе — 44.
Тебяр-Сирма
Тебяр-Сирма — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Абамза йылғаһының һул ярына тамағынан 7,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Рысева Дарья Александровна
Рысева Дарья Александровна (5 март 1998 йыл) — Рәсәй волейболсыһы. 2019 йылда Йәйге универсиада чемпионы. Йәштәр командалары араһында Европа чемпионы, йәштәр араһында донъя чемпионатында көмөш миҙал яулаусы. Волейбол буйынса спорт мастерлығына кандидат.