cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Әзербайжан ашуғтары сәнғәте
Ашуғ ижадының иң киң таралған жанры булып дастан, атап әйткәндә, героик-эпик дастан һанала. Дастандарҙа вокаль-инструменталь өлөштәр шиғри диалог фрагменттары менән сиратлаша. XVI быуатта йәшәгән, феодал һәм сит ил баҫҡынсыларына ҡаршы көрәшкән әзербайжан халыҡ геройы Короглы тураһындағы дастан айырыуса билдәле. Унда Короглының батырлығына арналған бер нисә йыр бар. Бына ул йырҙар: «Короглы дженгиси», «Атлы Короглы», «Пияда Короглы», «Короглы» һ. б. Батырлыҡ темаһына бағышланған «Мисри» йыры ашуғтар диалогында йыш башҡарыла. Бындай диалогта айырым бер темаға импровизациялаусы ике, өс, хатта дүрт ашуғ ҡатнаша ала.
Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы
Биографияһы
Вәкил Вәғиз улы Дәүләтшин 1949 йылдың 10 мартында Башҡорт АССР-ының Покровка районының Арҡауыл ауылында тыуған.
Уртатау
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы
Биографияһы
1973 йылда Мәскәү архитектура институтын тамамлай.
Әзербайжан ашуғтары сәнғәте
Этимологияһы
Хәҙерге заман энциклопедик һүҙлегендә «ашуғ» һүҙе ғәрәп һәм төрки «ашуғ» — «ғашиҡ» һүҙенән килеп сыҡҡан. Ҙур энциклопедик һүҙлектә лә төрөк телендә лә «ашуғ» «ғашиҡ» тигәнде аңлата. Шулай уҡ, ғәрәп сығышлы «ашуғ» һүҙе тәүсығанаҡта «аллаһы тәғәләне мөккиббән китеп яратыусы, алла тип ялҡынланып яныусы» тиәнде белдерә, һуңынан ул төрөк телмәренә күсә, артабан әрмән һәм грузин телдәренә «йырсы-шағир» мәғәнәһендә инә. XII быуатта йәшәгән төрөк мистик шағиры Әхмәт Йәсәүи үҙенең «Хәҡиҡәткә ғашиҡтар» шиғырында суфый дәрүиштәрен «ашиҡтар» тип атай.
Ратуша майҙаны (Тарту)
Майҙан (эст. Raekoja plats ) Тарту ҡалаһының тарихи өлөшөндә урынлашҡан,  Тарту ратушаһынан алып   Эмайыги йылғаһының яры буйына тиклем һуҙыла.
Әзербайжан ашуғтары сәнғәте
Ашуғ сәнғәте тарихы
Ашуғ Гурбани йәшәгән һәм ижад иткән XV-XVI быуаттарҙан башлап, әзербайжан мәҙәниәтендә ашуғ традициялары үҫешә башлай, әммә был сәнғәт үҙе күпкә боронғораҡ тарихҡа эйә, мәҫәлән, озандар X—XI быуаттарҙа уҡ ижад итә.
Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы
Биографияһы
«Башкиргражданпроект» институты (Өфө) архитекторы; 1976 йылдан алып Түбәнге Варта ҡалаһында эшләй.
Әзербайжан ашуғтары сәнғәте
Ашуғ сәнғәте тарихы
Озандар — уғыҙҙар араһында айырым рухи йоғонтоға эйә, гопуз атамалы уйын ҡоралына ҡушылып хикәйәләүсе уғыҙ сәсәндәре һәм йырсылары. Уларҙың билдәле һәйкәлдәренә «Ҡорҡот ата китабы» героик эпосы ҡарай. Тарихта Деде Ҡорҡот, Деде Ғәббәс, Деде Ядигяр, Деде Ғасым, Деде Керем («деде»" һүҙе уғыҙҙарҙа «рух атаһы» тигәнде аңлата) кеүек озандар билдәле. XVII быуатта озандар тулыһынса тарихи аренанан китә. Бының сәбәбе булып төрөк-уғыҙ йәмғиәтендә ислам дине һәм уның идеологияһы йоғонтоһоноң көсәйеүе тора. Ислам идеяһына йүнәлтелгән ғәрәп теле һәм әҙәбиәте һәм, ғөмүмән, мәҙәниәте таралыуы озан сәнғәте нигеҙҙәрен боҙа.
Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы
Биографияһы
1988 йылдан Өфөлә эшләй: «Альтернатива» Бөтә Союз Ғилми-производство берекмәһе, 1989 йылдан — «Коду» проект-производство берекмәһе архитекторы, 1993 йылдан — «Уфагорпроект» предприятиеһының баш архитекторы, 2001 йылдан — «Экопроект „Вакар“» ЯСЙ директоры. 18 ҡатлы монолит торлаҡ йорттар (90-сы йылдар), «Ләлә-Тюльпан» мәсете (1998) һәм Сипайлов микрорайонындағы «Простор» сауҙа-күңел асыу комплексы (2004; бөтәһе лә — Өфө) проекттарының авторы. «Янғантау» шифаханаһын үҙгәртеп ҡороу планын эшләүҙә ҡатнаша (1989, авторҙашлыҡта). Кузнецов Затоны районын планлаштырыу проектының авторы (1990).
Ратуша майҙаны (Тарту)
Тарихы
XIII быуатта Эмайыги йылғаһындағы порт янында сауҙа майҙаны булараҡ барлыҡҡа килә (Оло баҙар). Тәүҙә йылғанан ҡәлғә диуары менән айырылып тора. Майҙанда йәмәғәт ҡоҙоғо урынлаша.
Әзербайжан ашуғтары сәнғәте
Ашуғ сәнғәте тарихы
Гурбани дәүерендә үҙҙәренең сығышын гопузда уйнап башҡарған озандарға алмашҡа сазда уйнап йырлаған ашуғтар килә.
Ашуғ музыкаһы жанрҙары
Милли шиғриәттең төп жанрҙары — гошма, дастан, устаднаме, шулай уҡ уларҙың шиғри формаһы — герайлы, дивани, гошма, теджнис — ашуғтар ижадының иң яратҡан төрө.
Гошма
Был шиғыр һалыуҙың иң таралған халыҡ формаһы. "Гошма"ларҙа ижектәр һаны ун бергә етә. «Гошма» бер нисә бүленә: «гүзәлләмә» — был гүзәл һүҙенең — матурлыҡ тигән мәғәнәнән сығып, тәбиғәт матурлығын йәки кешенең иҫ киткес үҙенсәлектәрен һүрәтләүсе форма; «ҡосаҡлама» — был форма героик эштәрҙе йәки батырҙарҙың үҙҙәрен данлаусы форма, «ташлама» — ижтимағи йәки кешегә хас кәмселектәрҙе тәнҡитләп күрһәткән төр, «ағыт» — иҫкә алыу йыры.
Дастан
Көнсығыш шиғриәтендә генә түгел, көнбайыш поэзияһында ла (шул иҫәптән халыҡ ижадында ла) билдәле жанр. "Дастан"дарҙа ашуғтар героик эштәр, мөхәббәт тарихы, мөһим тарихи ваҡиғалар тураһында бәйән итә. Стилистик һәм ижек яғынан "гошма"ны хәтерләтә, әммә уларҙан дүрт юллыҡтар һаны, тематикаһы, мәғәнәһе һәм музыкаль темаһы менән айырыла.
Остаҙнамә
Остаҙнамәләрҙең традицион темалары йыр-нәсихәт һәм йыр-вәғәздәрҙән тора.
Гүзәлләмә
Гүзәлләмә — "гошма"ның бер төрсәһе, һәм ул тәбиғәт матурлығын йәки кешенең иҫ киткес үҙенсәлектәрен тасуирлай.
Башҡарыу
Әзербайжан ашуғтарының башҡарыу манераһы урындағы ижад үҙенсәлеге менән айырылып тора. Мәҫәлән, Гәнжә, Келбажар, Ғазы, Товуз, Борсалы төбәктәрен сағылдырған ашуғтар үҙҙәренең индивидуаль оҫталығы менән айырыла һәм фиҙакәрлек менән ашуғ сәнғәте традицияларын һаҡлай. Йыш ҡына ашуғ һөйләгәнде балабанда уйнаусы һәм тынлы инструменттар ансамбле оҙата, әммә ашуғтың төп музыка ҡоралы — саз. Төп әзербайжан халыҡ уйын ҡоралдары: тар, деф (муғамсылар триоһында), саз (ашуғ ижадында), нагара, Гоша-нагара (байрам йолаларында).
Ашуғтар ижади һәләттәре буйынса түбәндәгесә айырыла:
Ашуғтар яңғыҙ ғына түгел, ләкин ғәҙәттә дүрт башҡарыусынан — ашуғтан, ике дудуксынан һәм барабансынан торған ансамблдә сығыш яһай. Ашуғ ансамблен шулай уҡ саз менән балабан һәм һуҡма инструменттар тәшкил итә.
Ратуша майҙаны (Тарту)
Тарихы
1775 йылда тарихи ағас ҡоролма ҙур ҡала янғынында һәләк була. Майҙан исемен билдәләгән ратушаның яңы бинаһы  1789 йылда  архитектор Иоганн Генрих Вальтер  проекты буйынса төҙөлгән. Майҙандағы 12 һәм 18-се йорттарҙы билдәле архитектор Ланге проектлаған.
Әзербайжан ашуғтары сәнғәте
Репертуары
Элек ашуғтар сәйханаларҙа, ҡаруанһарайҙарҙа, баҙар майҙандарында сығыш яһаған. Уларҙың репертуарында матур шиғри өлгөләр күп булған. Ашуғ көйләүе музыкаль яҡтан үтә ҡатмарлы түгел, әммә улар ритм буйынса аныҡ. Был көйҙәр традицион һәм быуындан-быуынға тапшырылып килә. Шулай ҙа ҡайһы бер мотивтар героик шиғырҙар өсөн, икенселәре — лирик шиғыр өсөн генә тәғәйенләнгән. Бер үк төрлө көйҙәрҙе төрлө ашуғтар төрлөсә башҡара һәм улар ашуғтың шәхси зауығына һәм темпераментына бәйле. Ашуғ ижадының киң таралған жанры мөхәббәт лирикаһы була. Әммә ашуғ музыкаль-поэтик ижадының иң ҡыҙыҡлы формаһы булып шиғыр турниры — дәйешмә йәки башҡортса — әйтеш тора, һүҙ бәйгеһендә ҡатнашыусы ашуғтар йомаҡ ҡойоп, бер-береһенә һорау биреп һәм яуаплап ярышалар. Әгәр ҡаршы торған ашуғтың әйткәненә икенсеһе шиғри формала яуап бирә йә йомаҡты сисә алмаһа, ул еңеүсегә сазын бирергә тейеш булған, ә еңелеүсе ашуғ исемен юғалтҡан.
Үткән осор башҡарыусылары
Хәҙерге Әзербайжанда профессионал ашуғтарҙы ике категорияға бүләләр: башҡарыусы ашуғтар һәм шағир ашуғтар. Тәүгеләре, профессионал риүәйәтсе-башҡарыусы булараҡ, шиғри ижад менән шөғөлләнмәйҙәр. Үҙҙәренең индивидуаль һәләтенә таянғанлыҡтан һәм туған фольклорының үҙенсәлеген бар нескәлегендә аңлағанлыҡтан, улар дастандарына һәм хикәйәттәренә, бигерәк тә формаларына, төрлө вариациялар һәм үҙгәрештәр индергән. Ә ашуғ шағирҙар, киреһенсә, риүәйәтсе эшмәкәрлеге менән бер рәттән, шулай уҡ шиғри ижад менән дә шөғөлләнә. Әзербайжанда бындай ашуғтарҙы остаҙҙар тип йөрөтәләр, әзербайжан теленән тәржемә иткәндә, «данлыҡлы оҫта» тигәнде аңлата. Остаҙҙарҙың ашуғ ижады серҙәренә өйрәтерлек мәктәптәре булған. Һәләтле шағирҙар Гүрбани (XVI быуат), Туфарғандан Ғәббәс ашуғ (XVII быуат), Хесте Ҡасум (XVIII б.), Валех ашуғ (XVIII быуат), Алескер ашуғ (1821—1926), Бозалғандан Ғөсәйен ашуғ (1875—1949,) Саят Ноуа һәм бик күп башҡа һәләтле шағирҙар остаҙ тип аталған. Улар ашуғ шиғриәтенә генә йоғонто яһап ҡалмай, бөтөн әзербайжан яҙма әҙәбиәтенә ҙур йоғонто яһай.
Ратуша майҙаны (Тарту)
Тарихы
Көньяҡ яҡтағы биналар  1944 йылда Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында ҡаланы утҡа тотоу һөҙөмтәһендә емерелә һәм һуңғы ваҡыттағы архитектура стилендә яңынан  үҙгәртеп ҡорола. 1951 йылда майҙанда фонтан ойошторола, 1998 йылда фонтанды  «Үбешеүсе студенттар» һыны биҙәй.
Әзербайжан ашуғтары сәнғәте
Хәҙерге заман башҡарыусылары
Әзербайжандың иң күренекле ашуғтарының береһе — ул Әзербайжан халыҡ артискаһы Бриллиант Дадашева. Шулай уҡ Борчалыла (Грузия) тыуып үҫкән Әзербайжан парламенты депутаты Зәлимхан Яғуб ашуғ исемен йөрөтә. Хәҙерге замандың билдәле ашуғтары: Зөлфиә, Илһам Аслан, Али Товузлы һ. б.
Тимер шаршау осоро
30-сы йылдарҙан башлап, СССР халыҡтарының бөтөн халыҡ музыка мәҙәниәте кеүек, ашуғ музыкаһы ла, дәүләттең ныҡ ҡаты контроле аҫтына алына, һәм шул арҡала үҙенең иң яман осорон кисерә. Оҙаҡ йылдар дауамында әзербайжан милли музыкаһының халыҡ-ара аренаға юлы ябыҡ була. Халыҡ аңына ашуғ музыкаһы һәм муғам тураһында, камиллашмаған, артыҡ ябай, тигән фекер көсләп һеңдерелә, әммә айырым көстәрҙең «тырышлығы» барыбер интеллигенцияның күп өлөшөнөң ауыҙ-тел музыка традицияһы менән ҡыҙыҡһыныуын кәметмәй.
Ратуша майҙаны (Тарту)
Иҫтәлекле урындары
«Үбешеүсе студенттар» фонтаны (1998)
Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы
Биографияһы
Ләлә-Тюльпан мәсете 1998 йылда архитектор Вәкил Дәүләтшин проекты буйынса төҙөлә. Мәсет бик һыйҙырышлы килеп сыға: намаҙ залында яҡынса 300 кеше, балкондарында — тағы ла 200 кеше һыя. Уҡыу кластары 100 кешeгә тәғәйенләнгән. Шулай уҡ мәсет бинаһында йыйылыш залы, ашхана һәм ятаҡхана бар. Вәкил Дәүләтшин мәсетте тюльпан сәскәһе рәүешендә эшләргә тәҡдим итә. Нәҡ шуға ла мәсет исеме үҙенсәлекле булып яңғырай — Ләлә-Тюльпан. Ысынлап та мәсет ошо сәскәгә оҡшаған.
Әзербайжан ашуғтары сәнғәте
Ашуғтар музыкаһын тергеҙеү
XX быуаттың етмешенсе йылдарында ЮНЕСКО тырышлығы менән муғам тергеҙелә башлай. ЮНЕСКО эгидаһы аҫтында 1971 йылда Мәскәүҙә, 1973 йылда Алматыла һәм 1978 һәм 1983 йылдарҙа Сәмәрҡәндтә традицион музыка буйынса тәүге халыҡ-ара симпозиумдар һәм фестивалдәр үтә.
Ашуғ музыкаһы фестивалдәре
2004 йылдың июлендә Сумгғайыт ҡалаһының Ғөзәйер Ғаджибәков исемендәге мәҙәниәт һарайында «Сазын, созюн сехриня гял!» тип аталған ашуғ музыкаһы байрамы үтә. Фестиваль "Республика ашуғтары берләшмәһе"нең ҡала бүлексәһе инициативаһы менән уҙғарыла, байрам дан килеп сыға. Концертта Али Товузлы, Илһам Аслан, шулай уҡ «Пәрей ғызлар» мәжлесе ағзалары Тэлли Борчалы, Кәмәлә Ғубадлы кеүек ашуғтар һәм шағирҙар сығыш яһай. Улар юғары импровизация оҫталығы һәм фольклорҙы белеүен күрһәтә.
Шағирә Ғәнирә Мәхтиханлы Әзербайжан ашуғтары берләшмәһенең Сумғайыт бүлеге рәйесе булып тора. Ҡалала ошо халыҡ сәнғәте менән мауыҡҡан профессионалдар — 20-нән артыҡ ашуғ бар. Улар ашуғ музыкаһын әүҙем пропагандала ҡатнашалар, предприятиеларҙа, хәрби частарҙа шефлыҡ концерттары менән сығыш яһай.
Донъяға танылыу
Әзербайжан үҙ аллылыҡ алғандан һуң ғына Әзербайжан мәҙәниәтен донъяға танытыу мөмкинлеге асыла, бының өсөн әзербайжан ашуғтарына дәүләт ярҙамы күрһәтелә һәм донъя буйлап гастролдәр ойошторола.
Ратуша майҙаны (Тарту)
Иҫтәлекле урындары
18 -се йорт — «Йығылып барыусы йорт», хәҙер — Тарту сәнғәт музейы
Конрад Мяга ательеһы
Билдәле кешеләре
18-се йортта М. Барклай-де-Толли йәшәгән
Майҙан кинематографияла.
«Йәй» фильмының ҡайһы бер эпизодтары  майҙанда төшөрөлгән (Таллинфильм, 1976)
Һылтанмалар
Ратушная площадь
Ратушная площадь в Тарту
Ратушная площадь Тарту и городская ратуша
Венце
Венце (Wenze) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 569 кеше йәшәй. Майҙаны — 27,72 км2. Диңгеҙ кимәленән 62 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38486 һәм автомобиль коды — SAW.
Тараканов Роман Захарович
Тараканов Роман Захарович (27 октябрь 1929 йыл —6 июнь 2016 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-сейсмологы, физика-математика фәндәре докторы.
Биографияһы
Роман Захарович Тараканов 1929 йылдың 27 октябрендә Иркутск өлкәһе Качуг районындағы Анга ауылында тыуа.
1952 йылда Иркутск дәүләт университетының физика-математика факультетын «физика» һөнәре буйынса тамамлай.
Уҡыуҙы тамамлағандан һуң 63 йыл буйы хаҡлы ялға сыҡҡансы Рәсәй Фәндәр академияһы Алыҫ Көнсығыш бүлегенең Диңгеҙ геологияһы һәм геофизикаһы институтында эшләй.
1955—1957 йылдарҙа — сейсмология бүлеге етәксеһе, 1965—1986 йылдарҙа — сейсмология лабораторияһы етәксеһе.
1986 йылдан сейсмология лабораторияһында төп ғилми хеҙмәткәр вазифаһын биләй.
1969 йылда — кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай, ә 2006 йылда (76 йәштә) — «Сейсмичность, глубинное строение и сейсмическая опасность Курило-Охотского региона» темаһы буйынса — докторлыҡ диссертацияһын.
Фәнни эшмәкәрлеге
Ғилми эшмәкәрлеге Рәсәйҙең Алыҫ Көнсығышында геофизик  һәм сейсмологик тикшеренеүҙәр менән бәйле.
Алыҫ Көнсығыштың сейсмик режимы һәм сейсмик районлаштырыу тикшеренеүҙәрендә, сейсмик тулҡындар һәм ер ҡабығы төҙөлөшө һәм Азия континентынан Тымыҡ океанға күсеү зонаһының үрге мантияһының таралыу үҙенсәлектәренең  беренсе һәм иң мөһим һөҙөмтәләрен  ала.
Сейсмик тулҡындарҙың төбәк годографын үткәреү буйынса эштәрҙе ойоштора, Ерҙең өҫкө мантияһы төҙөлөшөнөң полиастеносфера моделен һәм икеләтә сейсмофокаль зонаның моделен эшләй, сейсмиклыҡтың төбәк геофизик ҡырҙарының вулканизмы һәм аномалиялары менән бәйләнешен анализлай, Курил-Камчатка зонаһында ер тетрәүҙәрҙең иң көслө магнитудаларын билдәләй. Һуңғы йылдарҙа яңы годографтарҙы һынап ҡарау менән шөғөлләнә, улар Алыҫ Көнсығыш ер тетрәүҙәренең параметрҙарын ышшаныслы билдәләргә мөмкинлек бирә.
Тараканов етәкселегендә сейсмологтар коллективы тарафынан асылған Курил-Камчатка тәрән һыулы улаҡтың континенталь битләүенән  көньяҡтараҡ уның исеме менән аталған сейсмофокаль зонаны һүрәтләй
6 монография, 5 геологик-геофизик атлас, 230-ҙан ашыу фәнни хеҙмәт  авторы һәм авторҙашы.
Фәнни-ойоштороу эшмәкәрлеге
Күп йылдар СССР Фәндәр академияһы ҡарамағындағы Сейсмология һәм сейсмик яҡтан ныҡлы булған төҙөлөш буйынса Ведомство-ара советының Алыҫ Көнсығыш секцияһы рәйесе урынбаҫары була.
«Вулканология и сейсмология» журналының мөхәрририәт коллегияһы ағзаһы, геодинамик проект буйынса халыҡ-ара тикшеренеү төркөмөнөң ағзаһы, Тымыҡ океан Халыҡ-ара  атласын төҙөүҙә сейсмология буйынса куратор булып тора.
Конституцион монархия
Конституцион монархия — идара итеүсе монархтың власы конституция менән сикләнгән монархия. Конституцион монархияла закон сығарыусы власть — парламент, башҡарыусы власть — хөкүмәт.
Ғәҙәттә монархтың власы юридик контрасигнатура (ғәмәлләштереү өсөн министрҙың яуаплылыҡ имзаһы) менән сикләнгән. Монарх ҡулында реаль власть юҡ. Уның даирәһендәге министрҙарҙы тәғәйенләү, һуғыш башлау, солох килешеүе төҙөү һ.б. дәүләт эштәре парламент тарафынан раҫланғас ҡына көсөнә инә. Монарх «идара итмәй, ә батшалыҡ итә». Шулай ҙа ул дәүләт вәкиле, дәүләт символы булып ҡала.
Дуалистик монархия илдәре: Иордания, Марокко, Кувейт, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре.
Конституцион монархия: Бөйөк Британия, Нидерланд, Бельгия, Дания, Норвегия, Швеция, Испания, Лихтенштейн, Люксембург, Монако, Андорра, Япония, Камбоджа, Малайзия, Таиланд, Бутан, Лесото, Канада, Австралия, Яңы Зеландия, Папуа - Яңы Гвинея, Соломон утрауҙары, Гренада, Ямайка, Сент-Винсент һәм Гренадины, Сент-Китс һәм Невис.
Monarchia
Кесе Ибрай
Кесе Ибрай (Малое Ибраево) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 2010 кеше. Почта индексы — 453486, ОКАТО коды — 80205819002.
Тарихы
Кесе Ибрай ауылы — административ үҙәк.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (67 %).
Кесе Сер-Ю
Кесе Сер-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кара йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бәләкәй Теңкәш
Бәләкәй Теңкәш (Малотенькашево) — Башҡортостандың Нуриман районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 172 кеше. Почта индексы — 452443, ОКАТО коды — 80245805007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Пхеньян
Пхеньян (, Пхенъян) — Корея халыҡ демократик республикаһы (Төньяҡ Корея). Илдең административ, мәҙәни һәм тарихи үҙәге — Пхеньян «Пхеньян» һүҙе (Концевич системаһы буйынса кириллицаға Пхенъян тип транскрипцияпана), корей телендә «киң», «уңайлы урын» тигәнде аңлата.
Географияһы
Тэдонган (Тэдон) йылғаһы ярында урынлашҡан, Һары диңгеҙгә ҡоя.
Ҡала янындағы икенсе йылға — Потхонган.
Хронология
Легенда буйынса беҙҙең эраға тиклем 2334 йылда Пхеньян Вангомсон исеме аҫтында (왕검성?, 王儉城?) торған. Боронғо Кореяның Кочосон дәүләтенең баш ҡалаһы булған. Әммә был датаны тарихсылар бәхәсле тип һанай, улар фекеренсә, ҡалаға нигеҙ беҙҙең эра башында һалынған.
Беҙҙең эраға тиклемге 108 йылда Хань династияһы Кочосонды яулай. Улар баш ҡалала, Наннан округында(락랑국), хәҙерге Пхеньян эргәһендә ҡалаға нигеҙ һала.
Күҙәй ауыл Советы (Бүздәк районы)
Күҙәй ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Күҙәй ауылы
Тарихы
Күҙәй ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Зеленая (Полиц ҡушылдығы)
Зелёная — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Полица йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Луцоулья
Луцоулья — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Хальмер-Ю
Кесе Хальмер-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хальмер-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дәүләтбирҙе (исем)
Этимологияһы
Дәүләтбирҙе ғәрәп, башҡорт телдәрендәге бәхет, байлыҡ бирҙе һүҙҙәре ҡушып яһалған исем.
Билдәле кешеләр
Дәүләтбирҙе — 1395 йылда үҙен бойондороҡһоҙ Ҡырымдың ханы тип иғлан иткән Таштимерҙең улдарының берһе, Ҡырым йорто хакимы. 1420—1428 йылдарҙа Жучи улусының ханы.
Фамилияла
Дәүләтбирҙина Тәнзилә Сәлих ҡыҙы (3 август 1964 йыл) — башҡорт шағиры, драматург һәм журналист. 1992 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар һәм 2000 йылдан Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1997) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014).
Дәүләтбирҙин Ғәзиз Сәлих улы (24 ғинуар 1951 йыл — 2 сентябрь 2011 йыл) — композитор, педагог. 2000 йылдан Башҡортостан Композиторҙар союзы ағзаһы. Свердловск ҡалаһында үткән Бөтә Союз халыҡ ижады фестивале лауреаты (1977).
Дәүләтбирҙина Нәфисә Шаһиүәли ҡыҙы — Баймаҡ районының Герой-әсә исеменә лайыҡ булған ҡатын-ҡыҙы. Дәүләтбирҙина Файза Юлдыбай ҡыҙы — Баймаҡ районының Герой-әсә исеменә лайыҡ булған ҡатын-ҡыҙы.
Атаһының исеме
Танһыҡҡужина Мәҙинә Дәүләтбирҙе ҡыҙы — Баймаҡ районының Герой-әсә исеменә лайыҡ булған ҡатын-ҡыҙы, 11 бала әсәһе.
Оло Раус
Оло Раус — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ковенская йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Парламентар монархия
Парламентар монархия — монархтың власы конституция һәм парламент менән сикләнгән конституцион монархия төрө. Монархтың бер ниндәй ҙә власы юҡ, тик векәләтлек фунцияһын ғына башҡара.
Бындай дәүләттә монархтың роле бөтөнләй юҡ тип әйтеү дөрөҫ булмай. Дәүләт вәкиле булараҡ ул халыҡ ихтияжын яҡлай, тышҡы сәйәсәттә, көрсөк һәм эске конфликттар ваҡытында төрлө функциялар башҡара. center|500px|thumb|Парламентар монархия илдәре [[ҡыҙыл төҫ менән, дуалистик монархия илдәре зәңгәр күк төҫ менән күрһәтелгән.]] Дуалистик монархия илдәре: Иордания, Марокко, Кувейт, Берләшкән Ғәрәп Әмирлеге.
Конституцион монархия: Бөйөк Британия, Нидерланд, Бельгия, Дания, Норвегия, Швеция, Испания, Лихтенштейн, Люксембург, Монако, Андорра, Япония, Камбоджа, Малайзия, Таиланд, Бутан, Лесото, Канада, Австралия, Яңы Зеландия, Папуа - Яңы Гвинея, Соломон утрауҙары, Гренада, Ямайка, Сент-Винсент һәм Гренадины, Сент-Китс һәм Невис.
Русерсберг замогы
Русерсберг замогы (Rosersbergs slott) — Швеция короленең һарайы. Замок Стокгольм ситендәге Меларен күле ярында урынлашҡан. Ул 1630-сы йылдарҙа Оксеншерн ғаиләһе ьарафынан төҙөлә. 1762 йылда Русерсберг замогы король һарайына әйләндерелә. Был саҡта дәүләт замокты герцог Карлға (буласаҡ король Карл XIII) Швеция короле III Густавтың кесе энеһенә тапшыра.
Тарих
Габриель Бенгтсон Оксенштерн замокты абруйлы Тре Росор («өс роза») ғаиләһенән тсыҡҡан үҙенең әсәһе хөрмәтенә атаған. Шул ваҡыттағы типик ренссанс стилендәге бина төҙөлөшө 1634 йылда башлана һәм 1638 йылда тамамлана.
XVII быуатта ренессанс стиле моданан сыға һәм Габриель Бенгтссон Оксенштерндың улы Бенгт Оксеншерн һарайҙыул ваҡытта таралған рококо яңы стилендәдә үҙгәртә. Проекттың архитекторы кинйә Тессин Никодемус була. Төп бинаның ҡыйығы һүтеп алына, замок яңы ҡыйыҡ менән ябыла. Шулай уҡ замокка яңы ҡанаттар һәм колоннадалы галерея өҫтәлә. 1747 йылда Русербергты барон Эрланд Карлссон Броман һатып ала һәм ҡайтанан үҙгәртә. Уға архитектор Жан Эрик Рен булышлыҡ итә. 1757 йылда Броман вафат була һәм һарай дәүләт милкенә күсә, артабан дәүләт замокты герцог Карлға тапшыра.
Замокта йшәй башлаған Карл Рендың яңыртыу планын тормошҡа ашырыуҙы дауам итә. Һарай һуңғы густавиан стилендә яңынан тергеҙелә, әммә ҡайһы бер был стилгә хас булмаған романтик төрөндә төҙөлгән элементтарын Карл XIII империяһы стиле тип йөрөтәләр. Модернизациялау сиктәрендә бер нисә яңы интерьер барлыҡҡа килә, улар араһында һары һәм ҡыҙыл ҡунаҡ бүлмәләре, шулай уҡ Гогландия бүлмәһе иғтибарҙы йәлеп итә. Русерсберг һарайы Карл XIV Юхандың һәм король ҡатыны Дезидерийҙың яратҡан һарайы була, Бернадоттар династияһынан беренсе булып, улар был һарайҙа йәйге ялдарын үткәрә. Улар һарайҙы резиденция сифатында файҙаланған король ғаиләһе ағзаларының һуңғылары була. . 1860 йылда, Дезидерий вафат булғандан һуң, һарай швед пехотаһына тапшырыла. Швед пехота һәм артиллерия мәктәбе 1874 йылда замоктың беренсе ҡатына һәм флигелгә күсә. 1961 йылдың яҙында мәктәп Линчепинг гарнизоныны күсерелә. 1961 йылдың 1 июлендә замок Швеция граждандар оборона советына тапшырыла. Был совет 1986 йылда Ҡотҡарыу хеҙмәте агентлығы итеп үҙгәртелә. Уның 2006 йылға тиклем замок бинаһында һәм ҡанаттарында үҙ бүлмәләре була.
Парк
Парк француз барокко стилендә Бенгт Оксеншерн заказы буйынса архитектор кесеТессин Никодемус тарафынан XVII быуат аҙағында барлыҡҡа килтерелә. Шул ваҡытта ул Швецияның иң матур баҡсаларының береһе булып һанала, әммә һуңғараҡ баҡсаны сүп баҫа һәм парк юҡҡа сыға. Парктың аллеяһы һәм быуаһы һаман да бар.
Ладыжин
Ладыжин (Ладижин) — Украинаның Винница өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала.
2012 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 22 967 кеше йәшәй.
Поляновка
Поляновка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угра йылғаһының һул ярына тамағынан 322 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Эльсниг (Саксония-Анхальт)
Эльсниг (Саксония-Анхальт) (Elsnigk) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 719 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,91 км2. Диңгеҙ кимәленән 73 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6386 һәм автомобиль коды — ABI.
Лыраки
Лыраки — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тапсуй йылғаһының уң ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 91 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
27 сентябрь
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Төбәк байрамдары
}}
Дурбан
Ду́рбан (Durban, Дюрбан ; Durban; eThekwini — «гавань янындағы урын»; быға тиклем — Порт-Натал, Port Natal) — Көньяҡ Африка Республикаһында ҡала. Йоханнесбургтан һәм Кейптаундан һуң Көньяҡ Африка Республикаһының халыҡ буйынса өсөнсө агломерация үҙәге (2007 йылда — 3,45 миллион кеше). Квазулу-Натал провинцияһының Этеквина ҡала округында урынлашҡан. Иң ҙур порт һәм туризм үҙәге (инфраструктура һәм сервистың юғары кимәле, йылы океан ағымы һәм пляждар). 1835 йылда нигеҙләнгән.
Тарихы
Археологик табылдыҡтар йөҙ мең йыл элек үк әлеге Дурбандың тирә-яғында койсан халыҡтарына ҡараған һунарсылар һәм йыйыусыларҙың ҙур булмаған общиналары йәшәгәнен раҫлай. Беҙҙең эраның икенсе мең йыллығы башында улар төньяҡтан күсеп килгән банту ҡәбиләләре тарафынан тулыһынса юҡ ителә.
1497 йылғы Католик Раштыуаһы алдынан был урындарға Европанан Һиндостанға диңгеҙ юлы эҙләгән португал экспедицияһы килгән, уның менән Васко да Гама етәкселек иткән. Ул биләмәне Натал (Natal — «Раштыуа») тип атаған.
1838 йылда Дурбан эргәһендә башланған һәм зулустар конфликты колонистарҙың Африка халыҡтары менән мөнәсәбәттәрен киҫкенләштерә һәм хатта ҡаланы ваҡытлыса эвакуациялауға килтерә. Шунан һуң тарафынан ойошторолған Наталь Республикаһы һәм инглиз колониаль властарының бойондороҡһоҙ бур дәүләтенең ойошторолоуына юл ҡуймау теләге, бурҙар һәм инглиздәр араһында ҡораллы бәрелештәргә килтерҙе. Инглиз даими армияһының бур ополчениеһынан һан яғынан һәм техник яҡтан өҫтөн булыуы арҡаһында, 1844 йылда Наталь Бөйөк Британия тарафынан анексациялана.
Дурбанға килгән инглиз колонистары ҡала эргәһендә бик күп шәкәр плантациялары булдырған. Африка кешеләренең плантацияларында эшкә йәлеп итеү ауырлыҡтары менән осрашҡас, плантаторҙар эшселәрҙе Британия Һиндостанынан килтерә башлаған. Эшселәрҙе йышыраҡ оҙайлы ваҡытҡа — 25 йылға яллағандар. Уларҙың күбеһе контракт тамамланғандан һуң тыуған яғына ҡайтырға теләмәгәс, әлеге ваҡытта ҡалала Һиндостан менән Пакистандан ситтә ҙур һинд-пакистан общинаһы бар.
Халҡы
Халыҡтың 68,3 % — ҡара тәнлеләр, 20 процентҡа яҡыны — шәкәр плантацияларында эшләгән һиндтарҙың инглиз телле тоҡомдары, 9 проценты — аҡ тәнлеләр, 2,8 проценты — башҡа «төҫлөләр». Иң таралған тел — зулу теле (63,04 %), 30 процент — инглиз теле, 3,4 процент — коса теле, 1,4 процент — африкаанс теле. Халыҡтың 68 проценты — христиандар, 11 проценты — индуистар, 3 проценты — мосолмандар.
Дурбан — йәш ҡала (65 йәштән өлкәндәр халыҡтың дөйөм һанының 4,2 % тәшкил итһә, 24 йәштән йәшерәктәр — 48,9 %). Эшһеҙҙәр халыҡтың дөйөм һанының 27,9 % тәшкил итә. Ике университет бар, белем кимәле сағыштырмаса юғары.
СПИД менән сирләү кимәленең юғары булыуы етди проблема булып тора, ул ҡара тәнле халыҡ араһында 25 процентҡа етә.
География һәм климаты
Ҡаланың һәм уның тирә-яғының күпселек өлөшө ярайһы уҡ бейек (700 метрға тиклем) һәм текә ҡалҡыулыҡтарҙа урынлашҡан, тигеҙлек участкалары яр буйында ғына бар. Ҡала Натал бухтаһы тирәләй урынлашҡан. Ҡала аша Умгени, Умхлатузан, Умлас йылғалары аға.
Иҡтисады
Дурбан агломерацияһы көслө етештереү, туристик, транспорт һәм финанс секторҙары булған үҫешкән диверсификациялы иҡтисадҡа эйә. Яр буйында урынлашыу һәм ҙур порт ҡалаға илдең эске райондарында урынлашҡан Көньяҡ Африка Республикаһының иҡтисади үҙәктәре (Йоханнесбург, Претория һәм Блумфонтейн) алдында өҫтөнлөк бирә. Субтропик климат, йылы диңгеҙ ағымы һәм халыҡтың мәҙәни төрлөлөгө лә төбәктә туризмды үҫтереү өсөн өҫтөнлөклө булып тора. Туристарҙы айырыуса ҡаланың Һинд океаны буйында алты километрға һуҙылған Алтын миле йәлеп итә. Уның бөтә кәрәкле заманса инфраструктураһы (юғары класлы отелдәр, сауҙа-күңел асыу үҙәктәре, пляждар һәм бассейндар, дельфинарий һәм башҡалар) бар. Көньяҡ Африка Республикаһында һәм Африкала иң ҙур Дурбан диңгеҙ порты ҙур әһәмиәткә эйә. Бынан тыш, 2015 йылда Көньяҡ ярымшарҙа контейнер йөктәрен хеҙмәтләндереү өсөн иң ҙур терминал уның ҡарамағында.
Аҡ тәнлеләр режимы ҡолатылған һуң, Дурбандың иҡтисады 20 йыл дауамында ҙур ауырлыҡтар кисергән. Ҡалаға күсеп килгән ҡара тәнле кешеләр һәм ауыл халҡы үҙҙәре менән енәйәтселектең һәм антисанитарияның артыуына килтергән. Үҙәк эшлекле район, Йоханнесбургтағы кеүек үк, яңы властарҙың был мәсьәләләрҙе хәл итә алмауы (йыш ҡына шул уҡ теләге лә булмауы) арҡаһында ташландыҡҡа әүерелде. Енәйәтселектең юғары кимәле туризм өлкәһендә һәм башҡа тармаҡтарҙа үҫешеү өсөн ҡаршылыҡ булып торғын. Күп кенә корпорациялар ҡаланың төньяғында урынлашҡан һәм башлыса аҡ тәнлеләр йәшәгән Умшланг районына күсә. Эш урындары һаны буйынса ҡала иҡтисадында икенсе урынды биләгән етештереү секторы тулыһынса реконструкциялауға мохтаж, быға Көньяҡ Африка Республикаһынан аҡтарҙың күсенеүе (һуңғы йылдарҙа булһа ла) ҡамасаулай. Шуға ҡарамаҫтан, Дурбан Йоханнесбург һәм Кейптаундан һуң Көньяҡ Африкалағы иң бай ҡалаларҙың береһе булып ҡала.
Һуңғы ваҡытта бизнесты ҡалаға кире йәлеп итеү өсөн байтаҡ көс һалына, яңы яр буйы ҡала үҙәгенән көньяҡ-көнсығышҡа табан үҫеш нөктәһе булдырҙы, океанариум төҙөлдө, бынан алда ташландыҡ эшлекле районды реконструкциялау алып барыла, ҙур торлаҡ биналар һәм күңел асыу ҡоролмалары төҙөлә. 2010 йылда GaWC рейтингыһында Дурбан гамма-ҡала булараҡ баһалана.
Транспорты
Эш үҙәгенән төньяҡҡа табан 35 километр алыҫлыҡта урынлашҡан, 2012 йылда пассажирҙар әйләнеше 4,7 миллиондан ашыу кеше тәшкил иткән Король Чака исемендәге халыҡ-ара аэропорты ҡаланы хеҙмәтләндерә. 2010 йылда асылған аэропорттан Көньяҡ Африка Республикаһының бөтә төп ҡалаларына, шулай уҡ Дубай, Мапуту, Лусака, Хараре һәм Маврикийға халыҡ-ара рейстар башҡарыла. 2014 йылда Лондон, Сингапур һәм Мумбаиға, элек иҫке Дурбан аэропортынан башҡарылған рейстарҙы тергеҙеү планлаштырыла.
Дурбан порты Африкала экваторҙан көньяҡтараҡ иң ҙур порт һәм Көньяҡ ярымшарҙа ҙурлығы буйынса өсөнсө контейнер порты булып тора.
Дурбанда милли әһәмиәттәге ике автомобиль юлы киҫешә — N2 (Кейптаун — Дурбан — Мпумаланга) һәм N3 (Дурбан — Йоханнесбург).
Йөҙәрләгән маршрут буйынса пассажирҙар ташыған шәхси микроавтобустар Дурбан йәмәғәт транспортының нигеҙе булып тора. Туристарҙы хеҙмәтләндереү өсөн Durban People Mover ойошмаһы ҡарамағында уңайлы автобустар менән өс маршрут бар.
Мәҙәниәт һәм әмғариф
Ҡалала Дурбан университеты урынлашҡан.
Дурбанда 2010 йылдар башында халыҡ-ара кимәлдә популярлыҡ яулай башлаған Гьом электрон бейеү музыкаһы жанры барлыҡҡа килде.
Спорт
Дурбанда йыл һайын абруйлы марафондарҙың береһе — The Comrades уҙғарыла. Марафон Дурбан-Питермарицбург (йоп йылдар) йәки Питермарицбург-Дурбан (таҡ йылдар) маршруты буйынса үтә.
2007 йылда бында футбол буйынса донъя чемпионатында йәрәбә һалынды, уның ҡайһы бер ваҡиғалары ҡаланың «Мозес Мабида» стадионында үткәйне.
Кесе Хупт-Се
Кесе Хупт-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Хупт-Се йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Латынина Лариса Семёновна
Латынина Лариса Семеновна (ҡыҙ фамилияһы — Дирий; 27 декабрь 1934 йыл) — СССР һәм Украина гимнаст-спортсыһы, туғыҙ тапҡыр олимпия чемпионы (1956, 1960, 1964), СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1956), шәхси һәм команда ярыштарында күп тапҡыр донъя, Европа (1957-62) һәм СССР (1956-64) чемпионы. СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1972), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре.
2012 йылға тиклем спорт тарихында һаны буйынса иң ҙур олимпия миҙалдары коллекцияһы — 9 алтын, 5 көмөш һәм 4 бронза миҙалдарға эйә булды. Латынина шулай уҡ 1957 йылдағы Европа чемпионатында бөтә алтын миҙалдарҙы яулауы менән дә билдәле.
Биографияһы
Лариса Семеновна Латынина 1934 йылдың 27 декабрендә Украина ССР-ының Херсон ҡалаһында тыуған. Атаһы — Дирий Семен Андреевич (1906—1943) Бөйөк Ватан һуғышының Сталинград алышында һәләк булан. Әсәһе — Барабаюк Пелагея Анисимовна (1902—1975), йыйыштырыусы. Лариса бала саҡтан балет тураһында хыялланан. Ҡала Халыҡ ижады йортонда хореография студияһы асылғас, әсәһе һуңғы аҡсаһына Ларисаны шунда алып бара. Студия ябылғандан һуң, ҡыҙ гимнастика менән мауығып китә. 1950 йылда беренсе разряд нормаһын үтәй һәм Украинаның уҡыусылар йыйылма командаһы составында Ҡазанда үткән бөтә союз беренселегенә эләгә. 9-сы класта сорт мастеры нормативын үтәй. 1953 йылда Лариса Херсондың 14-се мәктәбен алтын миҙалға тамамлай һәм Киев политехник институтына уҡырға инә. Братцевола үткән Бөтә союз сборында Бухареста буласаҡ Йәштәр һәм студенттарҙың бөтә донъя фестиваленә һайлап алыу һынауҙарын уңышлы үтә. Унда «Буревестник» ирекле спорт ойошмаһы (Киев) өсөн сығыш яһап, Лариса беренсе алтын миҙалдарын яулай. Артабан Физик культура институтына уҡырға күсә.
Ҡаҙаныштары
1954 йылда донъя чемпионатында СССР командаһы беренсе урынды яулай, ә Лариса Латынина (Дирий), уның составында донъя чемпионының алтын миҙалына лайыҡ була.
1956, 1960 йылдарҙа абсолют олимпия чемпионкаһы. 1956, 1960, 1964 -се йылдарҙа команда беренселегендә, 1956 -сы, 1960 -сы, 1964 -се йылдарҙа ирекле күнегеүҙәрҙә ,1956 йылда таяулы һикереүҙә еңеүсе. 1964 йылдағы абсолют беренселегендә (Вера Чаславскаяға бирешә), 1956 -сы, 1960 -сы йылдарҙа брустарҙа ярышыуҙарҙа, 1960 -сы йылда бүрәнәлә, 1964 -се йылда таяулы һикереүҙә көмөш медаль яулай. 1956 -сы йылда Олимпия уйындарында әйберҙәр менән команда күнегеүҙәрендә, 1960 -сы йылда таяулы һикереүҙә, 1964 -се йылда бүрәнәлә күнегеүҙәрендә һәм брустарҙа — бронза призеры.
1958- се, 1962 — се йылдарҙа — абсолют донъя чемпионы, 1954 — се, 1958 — се, 1962 — се йылдарҙа команда беренселегендә, 1958 -се йылда таяулы һикереүҙә һәм брустарҙа һәм 1962 -се йылда ирекле күнегеүҙәрҙә — донъя чемпионы.
1957 — се, 1961 -се йылдарҙа —абсолют Европа чемпионы. 1957 йылда ирекле күнегеүҙәрҙә, таяулы һикереүҙә, брустарҙа һәм бүрәнәлә, 1961 йылда ирекле күнегеүҙәрҙә — Европа чемпионы.
Наградалары
СССР наградалары — Ленин ордены (1957), халыҡтар Дуҫлығы ордены (1980), " «Почёт Билдәһе» (1960, 1965, 1972)өс ордены. Рәсәй Федерацияһы наградалары— II дәрәжә "«Ватан алдында ҡаҙаныштары өсөн»"ордены (2015), III дәрәжә (2010) һәм IVдәрәжә (2004) , Почёт ордены (1999) . Украина наградалары —III дәрәжә княгиня Ольга ордены (2002) , халыҡ-ара Олимпия комитеты наградалары — көмөш Олимпия ордены.
Зимняя (Шеньг ҡушылдығы)
Зимняя — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шеньга йылғаһының уң ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сәлихов Ғәфүр Ғөбәй улы
Сәлихов Ғәфүр Ғөбәй улы (7 февраль 1959 йыл) — ғалим-философ, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (2011), профессор. 2011—2019 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының философия һәм социология факультеты деканы.
Биографияһы
Ғәфүр Ғөбәй улы Сәлихов 1959 йылдың 7 февралендә Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районының Буранғол ауылында тыуған. 1987 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған.
1987—1989 йылдарҙа Йылайыр районы Юлдыбай ауылындағы 80-се урта һөнәрселек техник училищеһында (бөгөн 80-се һөнәрселек лицейы) уҡыта.
1992—1995 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусы булып эшләй.
1995—1996 йылдарҙа «Башҡорт энициклопедияһы» ғилми нәшриәтендә директорҙың фән буйынса урынбаҫары һәм 1996 йылдың февраленән — директорҙың 1-се урынбаҫары вазифаларын биләй.
2002—2004 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Аппаратында сектор етәксеһе вазифаһын башҡара.
2004—2008 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Социологик һәм сәйәси тикшеренеүҙәр үҙәгенең ғилми хеҙмәткәре булып эшләй.
2008—2011 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт университетының философия һәм социология факультеты уҡытыусыһы.
2011—2019 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт университетының философия һәм социология факультеты деканы.
Ғәфүр Сәлихов — глобалләшеү шарттарында йәмғиәттең һәм дәүләттәрҙең артабанғы үҫешен, уларҙың үҙ-ара хеҙмәттәшлеген, нәҡ был осорҙа кешенең бар донъя кимәлендә барған процесстарҙа тотҡан ролен ғилми күҙлектән сығып тикшереүсе һәм үҙенең ғилми хеҙмәттәре менән Рәсәйҙә генә түгел, сит илдәрҙә лә киң танылыу алған республика философ-ғалимдәренең береһе. Фән докторы үҙен шулай уҡ башҡорт халҡының философик ҡараштарын һәм мәҙәниәтен әүҙем өйрәнеүсе итеп күрһәтте. Уның мәҡәләләре Башҡорт дәүләт университетында, Рәсәйҙә һәм күп сит илдәрҙәге ғилми-тикшеренеү һәм юғары уҡыу йорттарында нәшер ителгән йыйынтыҡтарҙа һәм төрлө фәнни журналдарҙа даими баҫылып килә. Дөйөм алғанда ул алты тиҫтәнән артыҡ ғилми хеҙмәт авторы.
Вандм-Юган
Вандм-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вандм-Тор күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Иҫке Ғәһед
Иҫке Ғәһед — христианлыҡта Библияның беренсе, иң боронғо өлөшө, боронғо йәһүд Изге Китабы Танахтан алынған. В Иҫке Ғәһедкә барлыҡ христиан бүленештәрендә Танахтың 39 китабы инә, йәғни йәһүдилектә лә, христианлыҡта ла дөйөм изге текстар булып тора. Бынан тыш православиела һәм католиклыҡта Иҫке Ғәһедкә өҫтәмә китаптар инә, улар  православлыҡта  ҡануни булмаған,  католиклыҡта — икенсе рәт ҡанундары тип атала. Протестантлыҡта Иҫке Ғәһед тулыһынса Танах менән тап килә.
Танах китаптары б.э.т. XIII быуаттан б.э.т. V быуатҡа тиклем, ҡайһы бер өлөштәренән башҡа, боронғо йәһүд телендә яҙылған, арамей телендә яҙылған.
Бүлектәре
Иҫке Ғәһед ун бер йәһүд пәйғәмбәренең күренмештәре хикәйәләнгән «Пәйғәмбәрҙәр» китабы менән тамамлана. Иҫке Ғәһед башта боронғо йәһүд һәм арамей телдәрендә яҙыла, һуңғараҡ киң таралган грек (койне), латин һәм башҡа телдәргә тәржемә ителә.
Красноярск болалары
1695 йылдың 6 майында Красноярск зинданы хеҙмәтсән кешеләре воевода Алексей Иванович Башковскийға ҡаршы бола ҡуптаралар. Воевода эш хаҡын тотҡарлай, ваҡытында түләмәй. Бола менән баяр улдары Трифон һәм Матвей Еремеевтар, атамандар Дмитрий һәм Аника Тюменцевтар, рәссам В. И. Суриковтың ата-бабалары Илья һәм Петр Суриковтар етәкселек итә. Воевода үҙ вазифаһынан бушатыла. Фетнәселәр урындағы үҙидара органын булдыралар, әлеге орган бер йылдан ашыу ғәмәлдә була. Йыйылыштарҙа судьялар һайлана, һалымдар йыйыла, ғәҙәти алып барыла. Һалымдар һәм яһаҡ Мәскәүгә ебәрелә. Мәскәүгә икенсе воевода ебәреү тураһында яҙыла.
Әлеге ваҡиғалар тарихта исеме аҫтында билдәлелек ала.
Воевода Алексей Башковский урынына Красноярскиға уның ағаһы Башковский Мирон ебәрелә. Яңы воевода фетнә ҡуптарыусыларҙы эҙәрлекләй башлай. 1695 йылдың 4 ноябрендә 300 тирәһе ҡораллы казак баш күтәрә, улар ҡулға алынғандарҙы азат итеүҙе талап итәләр.
Мирон Башковский урынына Семен Иванович Дурново (ул ваҡыттағы документтарҙа — Дурной) тәғәйенләнә, әммә уны 1695 йылғы бола буйынса тикшереү барышында хеҙмәтсән кешеләр Дурновоны бурлыҡ һәм ҡанһыҙлыҡ өсөн воеводлыҡтан төшөрәләр. Дурново иптәштәре менән «бәләкәй ҡалала» йәшеренә. Дурновоны тотоп алалар һәм Йәнәсәйгә һыуға батырыу өсөн алып китәләр, әммә был ниәттән баш тартып, кәмәгә ултырталар ҙа йылға ағымынан аҫҡа ҡарай ебәрәләр.
1696 йылда фетнәне тикшереү маҡсатында Мәскәүҙән Красноярскиға дума дьягы Данило Леонтьев Полянский һәм дьяк Данило Берестов киләләр. Красноярск халҡы тәфтишселәрҙе зинданға индермәй. Полянский үҙенең ялыуында ошолай яҙа: ''«С невежеством, с криком, с шумом, что они нас, холопей твоих, в Красноярск не пропустят и послушны ни в чём не будут и в розыск себя никого не дадут». '' Шулай ҙа һуңынан тәфтишселәрҙе Красноярскиға индерәләр.
Полянский һәм Берестов тикшереүҙе Сорғотта, һәм Красноярскиҙа алып баралар. Енисейскиҙа улар бик күп кешене ҡулға алалар: Иркутск воеводаһы, кенәз Иван Петров Гагарин, Нерчинск воеводаһы, кенәз Матвей Петров Гагарин, шулай уҡ Нерчинск воеводаһы, стольник Антон Савеловты. Савеловты ҡамсылайҙар һәм Яҡутскиға һөргөнгә, казак хеҙмәтенә, ебәрәләр. Мирон һәм Алексей Башковскийҙар ҡулға алалар. Мирон Башковскийҙы Яҡутск ҡалаһында язалағандан һуң, 1707 йылда Иркутскиҙан Мәскәүгә оҙаталар. Алексей Башковский 1708 йылда Мәскәүҙә ҡулға алына.
Данил Полянский Мәскәүгә ҡайтарыла, ә тикшереү эштәрен Петр Саввич Мусин-Пушкин тамамларға тейеш була, уны 1700 йылда Красноярск зинданына воевода итеп тәғәйенләйҙәр.
Кррасноярск болалары эше 1708 йылға тиклем тикшерелә. Күп кенә Красноярск хеҙмәт кешеләрен язаға тарттыралар (шул иҫәптән Мәскәү Йәшерен приказында) һәм башҡа зиндандарға һөрәләр.
Красноярск болалары сәнғәттә
Рәссамдар В. И. Суриков һәм Д. И. Каратанов «Красноярск болалары» тураһында картиналар ижад итәләр:
Кувакин Валерий Александрович
Кувакин Валерий Александрович (8 май 1939 йыл, Мәскәү) — СССР һәм Рәсәй философия тарихсыһы, философия тарихы, аксиология һәм фәлсәфәүи антропология буйынса белгес. Философия фәндәре докторы, Мәскәү дәүләт университетының атҡаҙанған профессоры.
Биографияһы
1986—1992 йылдарҙа — СССР  халыҡтары философияһы тарихы / Ил философияһы тарихы / Рус философияһы тарихы кафедраһы мөдире.
1985—1993 йылдарҙа — “Вестник МГУ. Серия 7. Философия” журналының баш мөхәрриренең беренсе урынбаҫары (1989 йылдан).
Россия гуманистик йәмғиәтенә нигеҙ һалыусы  (1995) һәм маҡтаулы президенты (2012).
1996—2012 йылдарҙа — «Здравый смысл. Журнал скептиков, оптимистов и гуманистов» журналына нигеҙ һалыусы һәм баш мөхәррире.
1998 йылдан – фәнни тикшеренеүҙәрҙең фальсификацияларына һәм ялған фәнгә ҡаршы көрәш буйынса РФА комиссияһының беренсе һәм икенсе составы ағзаһы.
2006 йылдан — «Фәнде яҡлауга» ялған фәнгә ҡаршы көрәш буйынса РФА комиссияһы бюллетененың редколлегия ағзаһы.
2005 йылдан — «Рәсәй гуманистик йәмғиәте» фәнни-мәғлүмәти һәм белем биреү порталы мөхәррире.
Сит ил ғалимдары монографияларының баш һүҙҙәрен төҙөүсе, мөхәррирләүсе һәм авторы: Лолер Дж. Коэффициент интеллекта, наследственность и расизм (М., 1982); Парсонс Г. Человек в современном мире (М., 1985); Куртц П. Запретный плод: Этика гуманизма (М., 1999, 2002); Куртц П. Искушение потусторонним (М., 1999); Куртц П. Мужество стать: Добродетели гуманизма (М., 2000); Куртц П. Новый скептицизм: Исследование и надежное знание. М., 2005, 2007); Куртц П. Утверждения (М. 2005); Куртц П. Что такое светский гуманизм? (М. 2008).
АҠШ-та нәшер ителгән «A History of Russian Philosophy: From the Tenth through the Twentieth Centuries» (История русской философии XI—XX вв.), Buffalo: Prometheus Books, 1993. ике томлыҡтың мөхәррире, төҙөүсеһе һәм авторҙарының береһе