cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Осиновка (Салауат районы)
Административ-территориаль бүленештә ауыл советтары тип аталған берәмектәр ҡуллана башлағас, Йүрүҙән йылғаһының һул яҡ яры буйлап Арҡауыл ҡаршыһында урынлашҡан 11 ауыл-хуторҙар Кузнецовский ауыл советына берләштерелгән. 1939 йылғы Бөтә халыҡ иҫәбен алыу ваҡытында теркәлгән ауылдар: Кузнецовская, Алексеевка , Ҡалтай-Алға, Малая Биянка, Ново-Алексеевка, Ново-Рождественский, Осиновка, Разориха, Соколовский, Хисмәт (Хисмятова), Яубүләк. Әлеге көндә Яубүләк ауылы ғына бар. Осиновка — ҡалған ауылдарҙың иң һуңғыһы булып юғалған.
Хамеро де Медина Люсила
Биографияһы
Люсила Хамеро-Монкада 1873 йылдың 12 июнендә Данлиҙа  Мануэль Хамеро һәм Камилли Монкадо ғаиләһендә тыуған. Урта белемде Колехьо-Ла-Эдукасьонда ала һәм уны сит илдә дауам итергә теләй (медицина өйрәнергә), ләкин был килеп сыҡмай. Яҙыусының атаһы табип була һәм уны дауалау эштәренә һәм фармакологияға өйрәтә. Ул атаһының клиникаһында эшләй һәм ғаилә аптекаһы менән идара итә. Һуңыраҡ яҙыусы медицина факультеты деканы Мануэль Суниганан медицина дипломы ала. 1924 йылда ул Данлиҙа Сангре госпиталенең етәксеһе була, ә 1930 йылда Эль-Парайсо департаментында санитар инспекторы булып хеҙмәт итә.
Люсила Хамеро-Монкада бала саҡтан яҙа башлай. 1891 йылда уның әҫәрҙәре «Ла-Хувентуд Ондуренья» (Гондурас йәштәре) журналында тәүге тапҡыр баҫылып сыға. Хамеро Гондураста роман яҙыусы һәм баҫтырып сығарыусы беренсе ҡатын-ҡыҙ була. Был әҫәре 1892 йылда Фроилан Турсиос мөхәррирлеге аҫтында аҙналыҡ «Эль-Пенсамьенто» гәзитендә бүлектәр менән баҫылып сыҡҡан «Амалия Монтьель»  романы була. Киләһе йылда «Адриана и Маргарита» исемле икенсе романы айырым баҫма  менән сыға.
Хамеро шулай уҡ ҡатын-ҡыҙҙарҙың Гондураста тауыш биреү хоҡуғы өсөн көрәштә ҡатнаша. 1924 йылда ул Икенсе Панамерика ҡатын-ҡыҙҙар конференцияһында делегат була. 1946 йылдың 2 февралендә Панамерика  феминистар йәмғиәтенә нигеҙ һалыуҙа, ә  1947 йылдың 5 мартында ҡатын-ҡыҙҙарға сәйәси хоҡуҡтар тәьмин итеү маҡсатында Гондурастың феминистар комитетын (Америка-ара ҡатын-ҡыҙҙар комиссияһы менән берлектә) ойоштороуҙа ҡатнаша. Яҙыусының мәҡәләләре Гондураста иң әһәмиәтле феминистик баҫма булған «Мухер Американа» (Америка ҡатын-ҡыҙы) журналында сыға. Хамероның ире Хильберто Медине, унан ҡыҙы Аида-Кора һәм улы Хильберто-Густаво була. Люсила Хамеро-Монкада 1964 йылдың 23 ғинуарында Данлиҙа вафат була.
Загайнова Елена Вадимовна
Елена Вадимовна Загайнова (24 май 1970) — Рәсәй биомедигы, Новгород дәүләт университеты ректоры. Рәсәй Фәндәр академияһы профессоры, Рәсәй Фәндәр академияһы ағза-корреспонденты (2019). Волга буйы тикшеренеүҙәр медицина университетында эксперименталь онкология һәм биомедицина технологиялары ғилми-тикшеренеү институтына нигеҙ һалыусы һәм уның беренсе директоры (2019 йылға тиклем).
Эксперименталь һәм клиник онкология һәм регенератив медицина өлкәһендә белгес. Төрлө журналдарҙа баҫылып сыҡҡан 2000-дән ашыу үҙ эше өҙөмтәләренә эйә. Хирша индексы — 26.
Биографияһы
1995 йылда Түбәнге Новгород дәүләт медицина академияһын  «педиатрия» һөнәре буйынса тамамлай. 1998 йылда кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай, 2007 йылда иһә «Диагностическая ценность оптической когерентной томографии в эндоскопии» темаһы буйынса медицина фәндәре докторы дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
2013 йылда уның етәкселегендә Түбәнге Новгород дәүләт медицина академияһында ғилми-тикшеренеү институты (2018 йылда эксперименталь онкология һәм биомедицина технологиялары  ғилми-тикшеренеү институты итеп үҙгәртелә),  хәҙерге көнгә тиклем уның директоры була.
2016 йылда РФА-ның профессоры булып һайлана.
2017 йылда РФ фән һәм мәғариф министрлығы ҡарамағында Фән буйынса совет составына инә.
2020 йылдың 14 ғинуарында Н.И.Лобачевский исемендәге Новгород дәүләт университетының ваҡытлыса ректор вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнә. 2020 йылдың 6 апрелендә был вазифаға тулыһынса раҫлана.
2022 йылдан ректор вазифаһында Рәсәй ректорҙар союзының Украинаға Рәсәйҙең баҫып инеүен хуплап  мөрәҗәғәткә ҡул ҡуя.
Фәнни ҡаҙаныштары
Биофотоника һәм биомедицина өлкәһендә белгес булып тора. Уның тарафынан оптик когерент томография ысулы нигеҙендә йыуан эсәктең, һейҙек ҡыуығының һәм ашҡаҙанының иртә яман шешен диагностикалау алымдары эшләнә. Алым хирургик дауалау ваҡытында шештәрҙең сиктәрен билдәләргә, шулай уҡ операция яһау барышында ҡан тамырҙары-нерв шәлкемен һәм шештәрҙә микроциркуляцияны визуализацияларға мөмкинлек бирә.
Е. В Загайнова етәкселегендә яман шештәрҙе дауалау өсөн плазма-резонанс нанокиәҫксәләр ҡулланған ваҡытта локаль лазер гипертермия ысулы эшләнә.
Рәсәйҙең киң мәғлүмәт саралары
Рәсәйҙең киң мәғлүмәт саралары  — Рәсәй Федерацияһында киң аудиторияларға тәғәйенләнгән мәғлүмәтте көндәлек йыйыу, эшкәртеү һәм таратыу саралары (органдары).
Үҙенсәлектәре
Рәсәй Федерацияһының «Киң мәғлүмәт саралары тураһында»ғы 1991 йыл 27 декабрь 2124-I-се Законының 2-се статьяһына ярашлы, киң мәғлүмәт сараларына түбәндәгеләр инә:
Айырым билдәләре
2010 йылдың июленә алынған мәғлүмәттәргә ярашлы, Рәсәйҙә 93 меңдән ашыу ваҡытлы матбуғат баҫмаһы теркәлгән, уларҙың күпселеге — 90 проценты — «дәүләткә ҡарамаған ваҡытлы матбуғат саралары».
Рәсәйҙәге ваҡытлы матбуғат саралары түбәндәге билдәләргә эйә:
Рәсәй ваҡытлы матбуғат саралары түбәндәгеләргә бүленә:
Рәсәйҙә түбәндәгеләр киң мәғлүмәт сараларына инмәй: стена гәзиттәре, бәләкәй тиражлы баҫмалар, китапханалар, дөйөм Интернет — интернет-блогтар (көнөнә 3000-дән ашыу инеүсеһе булғандарҙан башҡа), чаттар, форумдар, конференциялар һәм башҡалар.
Матбуғат
Матбуғат баҫмалары — Рәсәй Федерацияһында киң матбуғат сараларының иң таралған төрө. 2009 йыл башына Рәсәй Федерацияһында 27 425 гәзит һәм аҙналыҡ теркәлгән була, ләкин даими әйләнештә йөрөгәндәре — шуның 14 меңе самаһы ғына. Шулай уҡ 20 433 журнал, 787 альманах, 1297 йыйынтыҡ, 1519 бюллетень һәм магнит йөрөткөстәге 214 баҫма теркәлгән. 2009 йыл башына бөтәһе 51 мең баҫма киң мәғлүмәт сараһы теркәлгән.
Рәсәйҙең баҫма киң матбуғат саралары юридик ҡына түгел, социаль планда ла (уҡыусыларҙан) бойондороҡһоҙ: баҫмалар ғәмәлдә уҡыусыларҙың хаттарына иғтибар итмәй, улар менән «кире бәйләнеш» тотмай, эшмәкәрлектәренә уҡыусылар биргән баһаны өйрәнмәй, уҡыусыларҙың мәғлүмәткә булған ихтыяжын ҡәнәғәтләндерергә тырышмай, үҙ зауығына тап килгән баҫма полосаларҙы һәм журналистар яҙған сюжеттарҙы ғына тәҡдим итә. Совет осоронан һуң Рәсәй гәзиттәрен уҡыусылар һаны ҡырҡа ҡыҫҡара: һорашыу мәғлүмәттәре күрһәтеүенсә, 1990 йылда — һорашылғандарҙың 4 проценты, 2002 йылда — 13,5 проценты, 2006 йылда 30 проценты матбуғатты даими уҡымаған.
Рәсәйҙең көндәлек гәзиттәрен уҡыусыларҙың тулайым һаны 2008 йылдың май-октябрендә — 6,5 миллион кеше, дөйөм һәм эш йөкмәткеһендәге көндәлек гәзиттәрҙе уҡыусылар һаны 14 миллион булған.
Журналдарҙың тулайым аудиторияһы — 36,2 миллион кеше (2008 йылдың аҙағы). Кино- һәм телегидтар (28,5 %), ҡатын-ҡыҙ һәм мода баҫмалары (28,1 %) башҡа тематикаға ҡарағанда ҙурыраҡ һорау менән файҙалана. .
Рәсәй гәзиттәре:
Европа берләшмәһенең Рәсәй Федерацияһы буйынса доклады нигеҙендә баҫма киң мәғлүмәт саралары телдәр буйынса : Скрытый текст (cвёрнут)
Телевидение
СССР-ҙа даими телевидение 1931 йылдың 1 октябрендә эшләй башлай. Оптик-механик телевидение тапшырыуҙары күп ҡалаларҙа, шул иҫәптән Ленинградта, Түбәнге Новгородта, Томскиҙа ҡабул ителә.
Бөгөнгө көнгә Рәсәй Федерацияһында 16 дөйөм Рәсәй телеканалы, 117 юлдаш һәм кабель телеканалы, Рәсәйҙән ситтә күрһәтеүсе 7 телеканал, 180 самаһы төбәк телеканалы һәм бәләкәй ҡалаларҙың һәм ауылдарҙың 30 каналы эшләй. Телеканалдарҙың дөйөм һаны — яҡынса 330.
Уларҙың айырыуса популярҙары: Беренсе канал, «Россия-1», НТВ, ТНТ, РЕН ТВ, СТС, Культура, Домашний, Пятый канал, ТВ Центр, Матч ТВ, Че, Муз-ТВ, OCEAN-TV, MTV, ТВ3, A-ONE, Канал Disney, 2×2, РБК, Звезда, Карусель, Bridge TV, Евроновости, Мир, Спас, Союз, Благовест, Ностальгия, ТДК һ.б. Оппозицияға яҡын торған канал — «Дождь» телеканалы.
Радиотапшырыуҙар
Рәсәйҙәге беренсе радиостанция «Всесоюзное радио» (һуңынан — Бөтә Союз радиоһының 1 программаһы, Радио 1) 1924 йылдың 23 ноябрендә эшләй башлай.
1945 йылда «2 программа» (һуңынан — «Маяк»), 1948 йылда «3 программа» (һуңынан — Юность) эшләтеп ебәрелә.
Рәсәйҙәге беренсе коммерция радиостанцияһы «Европа Плюс» 1990 йылдың 30 апрелендә эшен башлай.
Рәсәйҙә радиотапшырыуҙар дәүләттекенә һәм коммерцияға ҡарағандарға бүленә. Дәүләт тапшырыусыһы — ВГТРК, уға ике дөйөм милли радиостанция — «Радио России» һәм «Маяк» инә, бөтә төбәктәргә лә тиерлек тапшырыусы «Европа Плюс», «Дорожное радио», «Русское радио», төбәктәрҙең яртыһынан ашыуына тапшырыусы «Ретро FM», «Love Radio», «Авторадио» коммерцияға ҡараған тапшырыусылар булып тора. Иң эре радиохолдинг — «Европейская медиагруппа» (ЕМГ).
Мәғлүмәт агентлыҡтары
Рәсәй мәғлүмәт агентлыҡтары: ТАСС (дәүләттеке), Интерфакс, Росбалт.
Өс меңсе блогерҙар
2014 йылдың 1 авгусынан Рәсәйҙә тәүлегенә 3 меңдән ашыу яҙылыусыһы булған блогерҙар өсөн мотлаҡ теркәлеү индерелде. Был блогерҙар яуаплылыҡ йәһәтенән киң мәғлүмәт сараларына тиңләштерелде. 2015 йылдың йәйендә Роскомнадзор хәбәр итеүенсә, Закон эшләгән беренсе йылда 640 «өс меңсе блогер» теркәлгән.
Рәсәйҙә киң мәғлүмәт азатлығы
Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы мәғлүмәт азатлығына билдәле бер сикләүҙәр ҡуя. Мәғлүмәтте (шул иҫәптән киң мәғлүмәтте) эҙләүҙең, алыуҙың, тапшырыуҙың, етештереүҙең һәм таратыуҙың законлы ысулы дәүләт сере йә закон менән махсус һаҡланыусы башҡа сер булып торған мәғлүмәтте таратыуҙы рөхсәт итмәй. Киң мәғлүмәт сараларын енәйәт язаһына тарттырыла торған эш-ғәмәлдәр ҡылыу — власты тартып алыуға; конституцион ҡоролошто һәм дәүләттең бөтөнлөгөн көс ҡулланып үҙгәртеүгә саҡырыу; милли, синфи, социаль, дини түҙеп тормаусанлыҡ йә ҡаршы тороу уятыу; һуғышты пропагандалау һәм порнография, көс һәм ҡанһыҙлыҡ культы пропагандалау — маҡсатында ҡулланыу тыйыла.
Айырым сығанаҡтар мәғлүмәттәренә ҡарағанда, ватан киң мәғлүмәт сараларына хас сифаттар — ҡаты цензура, властарҙың баҫымы, журналистарға ҡарата ҡурҡытыу һәм көс ҡулланыу, телевизион каналдар өҫтөнән дәүләттең тоталитар контроле һәм дөрөҫлөккә тап килмәгән мәғлүмәт биреү.
Совет ҡоролошон емереүҙе хыянат тип баһалап, В. В. Путин власҡа килгәс тә Рәсәйҙә демократияны ҡаҡшатыуға һәм һүҙ азатлығын быуыуға йүнәлтелгән аҙымдар яһай  — киң мәғлүмәт саралары өҫтөнән контроль көсәйә, ә журналистарға ҡарата ҡылынған енәйәттәргә яза бирелмәй. 2014 йылдың 5 майында Президент РФ В. Путин кинола, әҙәбиәттә һәм киң мәғлүмәт сараларында һүгенеү һүҙҙәрен ҡулланыуҙы тыйған законға ҡул ҡуя.
Бөгөн талант һәм компетентлылыҡ урынына әшнәлек һәм формаль булмаған бәйләнештәр хәл иткес әһәмиәткә эйә. Советтан һуңғы осорҙоң типик журналисы — һайлаған профессияһынан ҡәнәғәтлек кисергән, үҙендә ике йөҙлөлөктө — дәүләттең сәйәси контролен ҡабул иткән медиахеҙмәткәрҙе һәм шәхси иҡтисади мәнфәғәттәре менән ижади амбицияларын күҙәткән фрилансерҙы — берләштергән журналист ул.
«Сиктәрҙе белмәгән репортёрҙар» ойошмаһы йыл да баҫтырған матбуғат азатлығы рейтингында, 2013 йылда Рәсәй 148-се урынға төшә һәм 2014 йылда ла шунда ҡала. Европала киң мәғлүмәт саралары азатлығының бынан да түбәнерәк күрһәткесе — Белоруссияныҡы.
Әбүбәкерова Гөлназ Әхмәт ҡыҙы
Әбүбәкерова Гөлназ Әхмәт ҡыҙы (18 ғинуар 1996 йыл) — Рәсәй шашкасыһы, урыҫ һәм халыҡ-ара шашка буйынса махсуслашҡан. Рәсәй һәм Европа беренселегенең күп тапҡырҙар еңеүсеһе. Спорт мастерлығына кандидат. Халыҡ-ара шашка буйынса Рәсәй йәштәр йыйылма командаһы ағзаһы (2004).
FMJD-Id: 14950
Белеме
2002—2013 йылдарҙа Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт республика гимназия-интернатында (Ишембай ҡалаһы) уҡый. 2013 йылдан Башҡорт дәүләт университеты ның математика һәм информацион технологиялар факультеты студенты.
Был белем биреү учреждениелары командалары өсөн сығыш яһай.
Спорт биографияһы
6 йәшенән, балалар баҡсаһына йөрөгәндә үк шашка уйнай башлай. Беренсе класҡа барғас, мәктәптең шашка секцияһына йөрөй. 7 йәшендә юғары кимәлдә сығыш яһай, 1993 йылда һәм унан һуң тыуған ҡыҙҙар араһында рус шашкаһы буйынса Башҡортостан беренселегендә 3-сә һәм 2-се урын яулай. Ишембай олимпия резервы мәктәбенең шашка буйынса (тренеры И. С. Ғәтиәтуллин) һәм "Башнефть"шашка клубы ның әҙерлек төркөмө тәрбиләнеүсеһе. «Сатраш» шашка клубы өсөн сығыш яһай (Ишембай).
2005 йылда беренсе тапҡыр Рәсәй беренселегендә ҡатнашып, 2-3-сө урындар яулай һәм Европа чемпионатына юлламаға эйә була.
1995 йылда тыуған һәм унан кесерәк ҡыҙҙар араһында халыҡ-ара шашка буйынса Рәсәй беренселегенең көмөш призеры (2005, Санкт-Петербург)
Тиҙ уйнау программаһында халыҡ-ара шашка буйынса Европа чемпионатының бронза призеры (2005, Ключборк ҡалаһы, Польша), төп программала — 7-се урын
1996 йылғылар һәм унан кесерәктәр араһындағы төркөмдә тиҙ уйнау программаһында Рус шашкаһы буйынса донъя беренселегенең көмөш призеры (2006, Санкт-Петербург).
1996 йылғылар һәм унан кесерәктәр араһындағы төркөмдә төп программала Рус шашкаһы буйынса донъя беренселегенең бронза призеры (2006, Санкт-Петербург).
2006 йылда — Рәсәй һәм Өфө ҡалаһы беренселеге еңеүсеһе була, Рәсәй йәштәр йыйылма командаһы составында халыҡ-ара шашка буйынса Европа беренселегенә эләгә (2006, Таллинн, Эстония). Төп программала халыҡ-ара шашка буйынса Европа беренселегенең көмөш призеры (2006, Таллинн, Эстония), блицта — еңеүсе , тиҙ программала бронза призер була.
Рус шашкаһы буйынса Рәсәй командаһы составында Европа беренселеге еңеүсеһе (2006, Брест, Беларусь)
Тиҙ программала рус шашкаһы буйынса Европа беренселегенең көмөш призеры (2006, Брест, Беларусь).
2007 йылда Рәсәй беренселегендә еңеү яулай һәм халыҡ-ара шашка буйынса Европа беренселегендә сығыш яһай (2007, Санкт-Петербург), унда төп программала мини-кадеттар (14 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар) араһында 17-се урынды биләй.
2008 йылда халыҡ-ара шашка буйынса мини-кадеттар (14 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар) араһында төп программала Европа беренселегендә (2008, Щечина, Польша) 5-се урын биләй
Мәктәп командалары араһында рус шашкаһы буйынса Рәсәй беренселегендә Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Ишембай башҡорт гимназия-интернаты ссотавында сығыш яһап, 2-се урын ала (тренер-уҡытыусыһы Ғәтиәтуллин, спортсылар: Азат Мөхәммәтов, Айгөл Иҙрисова, Илгиз Рисаев, Регина Әйүпова, Гөлназ Әбүбәкерова). Шул уҡ составта. 2009 йылда турнирҙа еңеү яулай.
2011 йылда ололарҙың өс мөһим ярышында ҡатнаша.
Ҡатын-ҡыҙҙар араһында Донъя кубогында (Өфө ҡалаһы) 18 мөмкинлектән 9 мәрәй йыйып, 19-сы урын ала. Дәғүәселәре араһында гроссмейстерҙар Нона Савина, Елена Мильшина, Тамара Танһыҡҡужина, Ольга Балтажи, Гүзәл Георгиева була.
Блиц буйынса Өфөлә уҙған Донъя чемпионатында ҡатын-ҡыҙҙар араһында Матрена Ноговицына, Виктория Мотричко (һөҙөмтә — тигеҙ иҫәп), Нина Хукман, Ирина Пашкевич, Елена Мильшина (һөҙөмтә — еңеү) кеүек гроссмейстерҙар менән бер төркөмдә сығыш яһай. 16 мөмкинлектән 7 мәрәй йыйып, 5-8-се урын ала, коэффициенты буйынса — 7-се. Һөҙөмтәлә финалға эләкмәй.
2011 йылда ҡатын-ҡыҙҙар араһында Рәсәй чемпионатында тиҙ програмамлаИшембай ҡалаһы командаһы 11-се урын ала.
2012 йылда ҡатын-ҡыҙҙар араһында Европа чемпионатына һайлап алыу туры булған халыҡ-ара шашка федерацияһы чемпионатында тиҙ программала 6-сы урынды биләй.
2016 йылда рус шашкаһы буйынса Башҡортостан Республикаһы вуздары араһында шәхси-команда чемпионатына һәм Волга буйы федераль округы чемпионатында еңә.
Фекерҙәр
2012 йылдың ғинуарында Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Мырҙабаева Башҡортостанда шашка спортын үҫтереү буйынса проект буйынса интервьюһында түбәндәгеләрҙе белдерә : Широко известны имена победителей и призёров первенств Европы и мира, выпускников школы Башкирской республиканской гимназии-интерната(БРГИ) №2 имени А.Валиди Тамары Тансыккужиной, Олеси Абдуллиной, Айнура Шайбакова, Алии Аминовой, Гульназ Абубакировой, Регины и Руфины Аюповых.
Ҡотан
Ҡотан (Кутаново) — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл. Ырғыҙлы ауыл советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 317 кеше. Почта индексы — 453585, ОКАТО коды — 80219816002.
Географик урыны
Ҡотан ауылы Ағиҙел йылғаһы буйында, район үҙәге Иҫке Собханғол ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 47 километр һәм тимер юл станцияһы Белореттан 180 километр алыҫлыҡта, «Башҡортостан» милли паркы территорияһында урынлашҡан.
Тарихы
Ҡотан ауылына 1795—1811 йылдарҙа Верхнеурал өйәҙе башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. VII рәүиз буйынса унда 19 йорт булған.
1866 йылда Ҡотан Мәсетлеауыл, Мәсетле атамаһы менән теркәлгән. Был ваҡытта 13 йортта 118 кеше йәшәгән. Бында йорт старшинаһы Йәрмөхәмәт Сирбаев менән ҡустыһы Монасип йәшәгән, ул Мәҡсүт, Үрге Нөгөш, Ғәҙелгәрәй, Ҡолғана, Һөйөш ауылдарын берләштергән 23-сө йортҡа идара иткән. Уларҙың барыһы ла Ырымбур өйәҙенең 9-сы башҡорт кантонына ингән. Халҡы ярым күсмә тормош алып барған. Йәйләүгә сыҡҡандар. 90 кешегә ни бары 64 бот яҙғы иген сәселгән. Ауылға Бөрйән улусы аҫаба башҡорттары (хәҙерге Баймаҡ районы ауылынан күсеп килгән) нигеҙ һала. Ауыл булып ойошторолғанға тиклем үк бында утарҙар урынлашҡан булған, уларҙың барыһында ла башҡорттар йәшәгән.
Халыҡ малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгән. Мәсет булған.
Халыҡ һаны
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, халыҡтың күпселеге — башҡорттар (99 %).
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Әлеге ваҡытта Ҡотан ауылында башланғыс мәктәп һәм балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Т (кириллица)
Тт [тэ] — Башҡорт алфавитының егерме алтынсы хәрефе.
Рәсәй дәүләт профессиональ-педагогия университеты
Рәсәй дәүләт профессиональ-педагогия университеты — Екатеринбург ҡалаһындағы юғары уҡыу йорто. Тулы исеме — Юғары белем биреү федераль дәүләт автономиялы учреждениеһы «Рәсәй дәүләт профессиональ-педагогия университеты» (ФГАОУ ВО «РГППУ»).
1979 йылдың 1 сентябрендә Свердловск инженер-педагогия институты (СИПИ) булараҡ нигеҙ һалынған. 1993—2001 йылдарҙа — Урал дәүләт профессиональ-педагогия университеты (УГППУ). 2001 йылдан — РГППУ. Университеттың төп корпусы Уралмаш районында урынлашҡан.
Университет составында 5 институт, 1 колледж, докторантура, аспирантура, Свердловск өлкәһҡалаларында һәм унан ситтә 4 филиалы бар.
Университет ректоры — Евгений Михайлович Дорожкин, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты, педагогия фәндәре докторы, профессор.
Тарихы
Свердловск инженер-педагогия институты СССР Министрҙар Советының 1978 йылдың 2 июнь ҡарары нигеҙендә ойошторола һәм илдә беренсе инженер-педагогия институты була. Машина төҙөлөшө һәм электр энергетикаһы факультеттарына нигеҙ һалына, улар составына 12 кафедра инә. Беренсе ректоры Василий Васильевич Блюхер, В. К. Блюхерҙың улы була.
Педагогия институтында кадрҙар әҙерләү системаһының төп бурысы булып тора башланғыс, урта һәм юғары профессиональ белем биреү.
Беренсе белгестәр 1984 йылда сығарыла. 1985 йылда СИПИ ректоры итеп ғалим-химик һәм педагог Евгений Викторович Ткаченко, буласаҡ Рәсәй Федерацияһы мәғариф министры, тәғәйенләнә. Яңы ректор институтты үҫтереүгә һәм илдең инженер-педагогия белеме системаһында уның төп ролен арттырыуға йүнәлеш ала. Ткаченко осоронда институт янында аспирантура һәм диссертацион совет ойошторола, уҡыу процесын компьютерлаштырыу үткәрелә.
1987 йылда СССР Мәғариф минстрлығы һәм Дәүләт һөнәри белем биреү коллегияларының берлектәге ултырышында Свердловск инженер-педагогия институты инженер-педагогия белем биреү өлкәһендә илдең алдынғы юғары уҡыу йорто тип раҫлана.
1992 йыл Ткаченко министрҙың беренсе урынбаҫары, ә унан һуң Рәсәй Федерацияһы мәғариф министры була. Ректор вазифаһын башҡарыусы Геннадий Михайлович Романцев тәғәйенләнә, һәм киләһе йылдың май айында конкурс нигеҙендә биш кандидат араһынан ректор итеп һайлана.
1993 йылдың декабрендә мәғариф министры бойороғо менән Свердловск инженер-педагогия институты (СИПИ) Урал дәүләт профессиональ-педагогия университеты (УГППУ) итеп үҙгәртелә.
2001 йылдың 27 ноябрендә Рәсәй Федерацияһы Мәғариф министрлығының бойороғона ярашлы, Урал дәүләт профессиональ-педагогия университеты (УГППУ) Рәсәй дәүләт профессиональ-педагогия университеты (РГППУ) тип атала башлай.
2013 йылдың 22 мартында конкурс нигеҙендә өс кандидат араһынан Евгений Михайлович Дорожкин һайлана. 2013 йылдың 22 апреленән ул вазифа башҡара. Г. М. Романцев университеттың ғилми етәксеһе вазифаһына күсә. РГППУ президенты вазифаһына индереү буйынса процедуралар башлана.
Көйәнтә (мәғәнәләр)
Көйәнтә:
Көнкүреш ҡорамалы
Көйәнтә - ике биҙрә йәки башҡа төрлө йөк элер өсөн ҡулайлаштырылған  ағас ҡорамал. Ул дуға кеүек бөгөп тә, Көнсығыш илдәрендә тура килеш тә ҡулланыла.
Күсмә мәғәнәлә
Яңы ғына инем ҡолонсаҡ,
Көйәнтәләр алыуым яңы саҡ
Буртаковка
Буртаковка (Буртаковка) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Әләгәҙ ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 248 кеше. Почта индексы — 452558, ОКАТО коды — 80242805004.
Урамдар
Урам исеме :
Штаркенберг
Штаркенберг (Starkenberg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1904 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,05 км2. Диңгеҙ кимәленән 235 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4617 һәм автомобиль коды — ABG.
Ганиха
Ганиха — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Чуман йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кулунда күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Колгута
Колгута — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Камзас йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Тегус
Кесе Тегус — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тегус йылғаһының һул ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бер заман Анатолияла
«Бер заман Анатолияла» (Bir zamanlar Anadolu'da) — режиссёр Нури Бильге Джейлан кинофильмы, экранға 2011 йылда сыға.
Сюжет
Наджи комиссарҙың етәкселеге аҫтында, полиция төркөмө, өс машинала Анатолия яландарында йәшерелгән ниндәйҙер Яшар мәйетен эҙләй. Уларҙы Нусрет исемле прокурор һәм Джемал исемле табип оҙата, ул үлем фактын теркәргә тейеш. Был енәйәтте Кенан  эшләгән тип  уйлайҙар, ул  ғәйебен таный, мәйет ятҡан урынды күрһәтергә тейеш, әммә дөрөҫөн иҫләй алмай һәм  төркөм бер нисә тапҡыр  дөрөҫ булмаған урынға барып сыға. Яйлап төркөм ҡаланан алыҫлаша, тиҙҙән төн етә, һәм был хәл төрлө темаларға һөйләшеүгә булышлыҡ итә.
Абҙан ауыл Советы (Ейәнсура районы)
Абҙан ауыл Советы —  Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Абҙан ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Керән
Керән (Хрен обыкнове́нный, Хрен дереве́нский, Armorácia rusticána) — ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 50—150 см. Июнь-июль айҙарында аҡ сәске ата, емеше һирәк өлгөрә.
Таралыуы
Тәбиғи шарттарҙа керән көнбайыш өлкәләрҙә, Кавказ, Себерҙә осрай. Башҡортостанда сәсеп үстерелә.
Ерусом-Пюха
Ерусом-Пюха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сава-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зап. Камбальница
'''Зап. Камбальница''' — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ташкисеү (Әлшәй районы)
Ташкисеү (Ташкичу) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 92 кеше. Почта индексы — 452107, ОКАТО коды — 80202870009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
У
{| align=right cell-padding=11px Уу [у] — Башҡорт алфавитының егерме етенсе хәрефе.
Башҡорт алфавитында
Һуҙынҡы хәрефтәргә инә: а, е, ё, и, о, ө, у, ү, ы, э, ә, ю, я.
Пастеризация
Пастеризация — шыйыҡ аҙыҡ-түлекте, матдәләрҙе 60 минут буйы 60 °C-ҡа тиклем йәки 30 минут буйы 70—80 °C-ҡа тиклем бер мәртәбе йылыла тотоу процессы. Был технологияны XIX быуат уртаһында француз микробиологы Луи Пастер тәҡдим иткән. Пастеризация процессы аҙыҡты зарарландырыу һәм һаҡлау ваҡытын оҙайтыу өсөн ҡулланыла.
Пастеризация ваҡытында вегетатив микроорганизмдар юҡҡа сығалар, әммә уларҙың споралары уңыйлы йәшәү шарттары барлыҡҡа киләндә йәшәргә һәм бик актив үрсергә һәләтле. Шуға күрә пастеризацияланған аҙыҡ-түлекте (һөт, һыра һәм башҡалар) түбән температураларҙа, сикләнгән ваҡыт эсендә генә һаҡларға мөмкин. Пастеризацияланҡан аҙыҡ-түлектең аҙыҡ ҡиммәте үҙгәрмәй, шулай уҡ тәме һәм ҡиммәтле компоненттары (витаминдар, ферменттар) һаҡлана.
Пастеризация менән стерилизацияны бутарға ярамай. Пастеризация ваҡытында психротроф һәм мезофиль һөт бактериялары (S. lactis, S. cremoris һәм башҡалар) юҡҡа сыға, һөт эсәтеүҙә ҡулланылған стрептококк һәм энтерококк кеүек термофиль бактерияларҙың әүҙемлеге түбәнәйә. Пастеризацияның эффекты аҙыҡтың пастеризацияға тиклем һаҡлау шарттарына бәйле.
Аҙыҡты консервациялағанда пастеризация ҡулланырға ярамай, сөнки герметик ябылған тарала анаэроб бактерияларҙың споралары үрсеү өсөн уңайла шарттар бар (ботулизмды ҡарағыҙ). Аҙыҡты оҙайлы ваҡытҡа консервациялау өсөн (бигерәктә еләк, бәшмәк кеүек ер менән бысранған аҙыҡты), шулай уҡ медицина һәм фармацевтика маҡсатында өлөшлөтә пастеризация — тиндализация процессы ҡулланыла.
Журавлиха (Чарыш ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мәлик (фәрештә)
Мәлик (مالك) — исламда 18 зобаный (الزبانية) менән бергә тамуҡ (йәһәннәм) ялҡынын һаҡлаусы фәрештә. Ҡөрьәндә малик фәрештә Әз-Зухруф (Биҙәктәр) сүрәһенең 77-се аятында телгә алына. {{Коран/Цитата|Язаны еңеләйттерә алмағас, гонаһлылар ут һаҡсыһы Мәликкә инәлә башлай: «Раббыңдан беҙгә үлем ебәреүен һора, беҙ тамуҡ уттары ғазабынан арынырбыҙ» Ә Мәлик уларға: «Һеҙ тамуҡ ғазаптарында мәңге йәшәйәсәкһегеҙ», — тип яуап бирер.
Мәлик тамуҡ утын һаҡлаусы 19 зобаныйҙың етәксеһе булап тора.
Ислам риүәйәтенә ярашлы, Мөхәммәт пәйғәмбәр күккә олғашҡас, унда уға ожмах (йәннәт) менән тамуҡ (йәһәннәм) күрһәтелгән. Шунда Ул мәлик фәрештәне һәм кафырҙарҙың тамуҡ ғазабын күргән. Ҡөрьәндең үҙендә был фәрештә тураһында бер ниндәй ҙә ентекле мәғлүмәт юҡ. Шулай уҡ Миғраж ваҡытында бөтә фәрештәләр, мәликтән башҡаһы, илсене сәләмләгән, тип хәбәр ителә. Тамуҡ һаҡсыһы бер ҡасан да йылмаймаған тип һанала, сөнки Аллаһы тәғәләнең яуаплы ролен иҫәпкә алғанда, был ғәжәп тә түгел.
Әл-Бохари хәҙистәр йыйынтығында Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең Миғраж кисендә Мәлик фәрештәне күреүе тураһында бәйән ителә.
Васҡын
Васҡын (Васиҡ, Васкино) — Әй йылғаһы буйында урынлашҡан, Тырнаҡлы волосының (хәҙерге Салауат районы Лағыр ауыл советының) Лағыр ауылынан ике саҡырым ситтәрәк ятҡан, XVIII быуатта яндырылған ауыл.
Тарихы
Ауылдың атамаһы антропонимдан барлыҡҡа килгән. Уға Васҡын исемле кеше нигеҙ һалған. 1735-1740 йылдарҙа ауыл тирәләй тарихи әһәмиәткә эйә ваҡиғалар бара. Васҡын ауылының баш күтәреүселәре «Васҡындың йортонда 100 самаһы кеше йыйыла», улар араһында Әйле һәм Көҙәй волостарының старшиналары ла булы. Әйле волосы старшинаһы Сураш Килдешев йыйылыусылар алдында сығыш яһап, «башҡорт халҡына Рәсәйҙән яҡшылыҡ көтөргә ярамай», тип белдерә һәм властарҙың баш күтәреүселәрҙән штраф рәүешендә аттар талап итергә, йәниҫәп алырға йыйыныуҙарын белдерә. Ауыл XVIII быуаттың 70-се, XIX быуаттың 30-сы йылдарындағы ҡораллы ихтилалдарынан ситтә ҡалмай. Тарихсы Әнүәр Әсфәндиәров мәғлүмәттәренә ярашлы, батша карателдәре Әй буйындағы 54 ауылды яндыра, Васҡын да шулар иҫәбенә инә.
Хан иғлан итеү
Тирә-яҡта ихтилалдар тоҡана, ерен, телен, динен, илен һаҡлау маҡсатынан, батша властарының башҡорт ерҙәрен тартып алыу, уларҙың ергә аҫабалыҡ хоҡуғын таныуҙан рәсми баш тартыу, йән башынан сығып һалым түләү күләмен билдәләү сәйәсәтенә ҡаршы баш күтәргән башҡорт ауылдары ер менән тигеҙләнә. Башҡортостан хәйерселек сигенә еткерелеп талана, халыҡ йонсой. Шундай шарттарҙа яңы күтәрелеш өсөн яңы этәргес көс талап ителә. Яңы күтәрелеш башында торған Әйле, Дыуан, Ҡаратаулы, Тырнаҡлы волосы вәкилдәре был маҡсаттан хан табырға ҡарар итә. 1740 йылда Нуғай даруғаһы Юрматы улусынан аҡыллы, ҡаты характерлы, ойоштороуға һәләтле, хәрби эште, ғәрәп грамотаһын, Ҡөрьәнде яҡшы белгән, Мәккәгә барып ҡайтҡан шәхес, халыҡ араһында Ҡараһаҡал атамаһын алған Миңлеғол Юлаев хәҙерге Ҡыйғы районының Иҫке Мөхәмәт ауылы территорияһында жунгар тәхетенең вариҫы Солтангәрәй хан тип аҡ кейеҙҙә күтәрелә. Васҡын ауылында уны баш күтәреүгә ҡаршы булған башҡорт старшиналары көтөп тора. Әммә Ҡараһаҡал уларҙың күпселеген үҙ яғына ауҙарыуға өлгәшә. Ихтилал яңы көс менән тоҡанып китә. Васҡын ауылы ихтилал уртаһында ҡайнай. Был тарих Булат Рафиҡовтың «Ҡараһаҡал» романында ла сағылыш таба.
Таптыков ауыл Cоветы (Өфө районы)
Таптыҡ ауыл Cоветы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Өфө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Таптыҡ ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Өфө ҡалаһы Дим районының 10 гектар ере, Ленин районының Осоргин һәм Дебовка ауылдары Таптыҡ ауыл Cоветына инә, 1545 гектар биләмәһен Жуков ауыл Советына тапшыра (Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 125-з һанлы «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда үҙгәрештәр, сиктәрен үҙгәртеү һәм Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәрен үҙгәртеп төҙөү тураһында» Законы).
Ауыл биләмәһе составы
1986 йылда Таптыҡ ауыл Cоветының Преображеновка (элек — Преображенка) ауылы бөтөрөлә (Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы указы менән 12.12.1986 № 6-2/396).
Красная Речка (йылға)
Красная Речка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урта Терсь йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Штемпеда
Штемпеда — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан. йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла кеше йәшәй. Майҙаны — 9,6 км2. Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — һәм автомобиль коды —.
Есте-Яха
Есте-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ед-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Мамыҡбаш күрән
Мамыҡбаш күрән (Erióphorum, Пушица) — күрән һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 20 төрө билдәле ; п The Plant List мәғлүмәттәре буйынса (2013) — 27 төр. Элекке СССР биләмәһендә 12 төрө үҫә.
Таралышы
Башлыса Төньяҡ ярымшарҙың уртаса һәм субарктик бүлкәттәрендә таралған. Башҡортостанда 4 төрө үҫә. Кәҫлектәр һәм түңгәктәр барлыҡҡа килтереүсе күп йыллыҡ тамырһабаҡлы үлән. Ҡырҡбашаҡ мамыҡбаш күрән һаҙлыҡтарҙа, үлән баҫа башлаған күлдәрҙә һәм һаҙлы болондарҙа Башҡортостандың бөтә территорияһында, киң япраҡлы мамыҡбаш еүрән — Башҡортостандың Урал алдында һаҙлыҡтарҙа һәм һаҙлы болондарҙа, еңсәле мамыҡбаш күрән республиканың төньяҡ һәм Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының иң юғары өлөштәрендә сфагнум һаҙлыҡтарында үҫә. Сүсле үҫемлектәр, декоратив үҫемлектәр. Һомғол мамыҡбаш күрән. Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Ботаник яҙма
Һабаҡтары цилиндр формаһында йәки өс ҡырлы, бейеклеге 15—80 см. Япраҡтары сиратлы, ҡыяҡ, яҫы йәки өс ҡырлы, тамыр яны япраҡтары оҙон, һабаҡ япраҡтары ҡыҫҡартылған йәки еңсәләргә тиклем редукцияға бирелгән. Сәскәләре ваҡ, ике енесле, тәңкәләр менән ҡапланған, суҡ йәки ҡалҡан рәүешле сәскәлектәр барлыҡҡа килтереүсе спираль һымаҡ башаҡтарға йыйылған. Сәскә эргәлеге аҡ йәки ерәнһыу төктәрҙән тора, улар, сәскә атҡандан һуң оҙонайып, мамыҡлыҡ барлыҡҡа килтерә. Апрель—майҙа сәскә ата. Емеше — сәтләүек, июнь—июлдә өлгөрә.
Ермачиха (Кулунда ҡушылдығы)
Ермачиха — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Кулунда йылғаһының һул ярына тамағынан 365 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кулунда күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Устинов Николай Прокофьевич
Николай Устинов Прокофиевич (3) — совет хәрби-медицина эшмәкәре, Совет Армияһының хәрби-медицина хеҙмәтен ойоштороусы һәм етәксеһе, медицина хеҙмәте генерал-лейтенанты (1945).
Биографияһы
1903 йылдың 31 октябрендә Санкт-Петербургта тыуған.
1925 йылда Ленинград фельдшер-акушерлыҡ училищеһын тамамлағандан һуң Ҡыҙыл армия сафына ебәрелә. 1927 йылдан 1932 йылға тиклем Хәрби-медицина академияһында уҡый. 1932 йылдан 1941 йылға тиклем ғәмәлдәге армияла полктың, дивизияның хәрби табибы һәм өлкән хәрби табибы һәм Орёл хәрби округының хәрби-медицина хеҙмәте начальнигы булып хеҙмәт итә.
1941 йылдан 1945 йылға тиклем Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Н. П. Устинов 1941 йылдан — 20-се армияның хәрби санитар бүлеге начальнигы, 1941 йылдан 1942 йылға тиклем — 43-сө армияның хәрби санитар бүлеге начальнигы. 1942 йылдан 1945 йылға тиклем — Н. П. Устинов Ҡырым, Төньяҡ-Кавказ, Сталинград, Көньяҡ, 1-се һәм 4-се Украина фронттарының хәрби санитар бүлектәре менән етәкселек итә, 1944 йылдан — Львов-Сандомир һәм 1945 йылдан — Висла-Одер һәм Берлин стратегик һөжүм операциялары үткәргән осорҙа бөтә фронт медицина частарының һәм подразделениеларының әүҙем ҡатнашыусыһы һәм етәксеһе була.
1945 йылдан, һуғыш тамамланғандан һуң, Н. П. Устинов Үҙәк көстәр төркөмөнөң хәрби-медицина бүлеге начальнигы итеп тәғәйенләнә, штабы Австрияла була, ул 1948 йылға тиклем етәкселек итә. 1948 йылдан 1949 йылға тиклем Балтик буйы хәрби округының хәрби-медицина хеҙмәте начальнигы.
Ригала 1949 йылдың 9 декабрендә вафат була.
Юғары хәрби званиелары
- Медицина хеҙмәтенең генерал-майоры (21.04.1943)
- Медицина хеҙмәтенең генерал-лейтенанты (27.06.1945)
Гусев ауыл Советы (Баҡалы районы)
Гусев ауыл Советы — Баҡалы районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибындағы). Почта индексы — 452656. Код ОКАТО — 80207816000. Иҫке Ҡорос ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.
Ауыл Советының составы
Иҫке Гусев ауылы, Балсыҡлы, Мунса-Йылға, Яңы Гусев, Яңы Останков ауылдары инә был ауыл Советына. 2006 йылға тиклем Николаевка ауылы ла уның составында була (Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 21 июнендәге 329-з һанлы «Яңы тораҡ пункттарын булдырыу, уларҙы берләштереү, бөтөрөү һәм статустарын үҙгәртеү, административ үҙәктәрен күсереүгә бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законы, ст. 9).
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Ҡайһы бер ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст.1, п.6) е) түбәндәге юлдар бар : "Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: Иҫке Ҡорос, Гусев һәм Килкабыҙ ауыл Советтарын берләштерергә, админитратив үҙәкте Иҫке Ҡорос ауылында ҡалдырып, ауыл Советы атамаһын «Иҫке Ҡорос» тип ҡалдырырға.
Иҫке Ҡорос ауыл Советы составына Гусев ауыл Советының Иҫке Ҡорос, Балсыҡлы, Мунса-Йылға, Яңы Гусев, Яңы Останков ауылдарын, Килкабыҙ ауыл Советының Килкабыҙ, Ҡорос-Ҡаран ауылдарын индерергә. Иҫке Ҡорос ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға. Иҫәп мәғлүмәттәренән Гусев һәм Килкабыҙ ауыл Советтарын алып ташларға.
Үрге Бобин
Урамдар
Урам исеме :
2018 йыл
Вафат булғандар
Категория:2018 йылда вафат булғандар
Кесе Туртас
Кесе Туртас — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туртас йылғаһының һул ярына тамағынан 241 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 232 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Загриха
Загриха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Красный Ускат
Красный Ускат — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2677/546/43 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Захарьиха (Сова ҡушылдығы)
Захарьиха — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сова йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әбүләйес ауыл Советы (Ейәнсура районы)
Әбүләйес ауыл Советы —  Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ауыл советы үҙәге — Малиновка ауылы.
Штепферсхаузен
Штепферсхаузен (Stepfershausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 640 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,76 км2. Диңгеҙ кимәленән 430 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98617 һәм автомобиль коды — SM.
Сынтимер (Яйыҡ ҡолағы)
Сынтимер (Сентимерка) — Рәсәй, Ырымбур өлкәһе Яйыҡ йылғаһының Ҡыуандыҡ районы өлөшөндәге ҡолағы
Географияһы
Сынтимер ҡолағы Яйыҡ йылғаһының һул ярында, Ильинка ҡасабаһынан үрҙәрәк, Ҡаратал ҡасабаһына яҡын урынлашҡан.
Тасуирламаһы
Сынтимер ҡолағы өлкә әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иҫәпләнә. Ырымбур өлкәһенең Яшкин ауылында тыуып үҫкән рәсәй географы, ландшафт экологияһы һәм ҡурсаулыҡтар белгесе, географик фәндәр докторы, профессор А. А. Чибилев 1993 йылда «здесь одно из важнейших нерестилищ леща в районе» тип яҙған.
Ҡолаҡтың оҙонлоғо 400 м, тамағы янында киңлеге 60 м, тәрәнлеге 1-3 м.
Климаты
Телгә алынған Ильинка һәм Ҡаратал ҡасабалары климаты йылға ҡолағы урынлашҡан урын өсөн дә дөйөм. Бындағы климат уртаса континенталь, йылдың дүрт миҙгеле лә аныҡ ҡына айырыла. Температураның абсолют минимумы иң һалҡын ай-ғинуарҙа −45 °C; иң йылы ай июлдә температураның абсолют максимум + 42 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 300—550 мм, шуның 70 % яҙғы-йәйге айҙарҙа яуа. Ҡар ҡатламы ярайһы тотороҡло, йылына 150 ята.
Этимологияһы
Ырымбур өлкәһенең топонимикаһын өйрәнгән ''С. М. Стрельников'' «Географические названия Оренбургской области» тигән китабында ҡолаҡ атамаһы, ихтимал, Сынтимер тигән башҡорт исеменән килеп сыҡҡандыр тип һанай. Шулай уҡ был атама урыҫ телендә Сентимирский, Симтимиркин, Синтимиркин, Сентимиркин, Сантемировский тип аталып йөрөгәнен яҙа.
Йөҙ ҙә ҡырҡ дүрт һәләкәт сере, йәки урыҫ Рокамболы
Йөҙ ҙә ҡырҡ дүрт һәләкәт сере, йәки урыҫ Рокамболы — Антон Павлович Чеховтың хикәйәһе. 1882 йыл тирәһендә яҙыла, тәүге тапҡыр 1923 йылда нәшриәтсе С. Д. Балухатый «Литературная мысль» альманахында баҫтырып сығара.
Баҫмалары
А. П. Чеховтың «Йөҙ ҙә ҡырҡ дүрт һәләкәт сере, йәки урыҫ Рокамболы» хикәйәһе, ҡултамғаһыҙ һәм датаһыҙ, 1882 йыл тирәһендә яҙыла, тәүге тапҡыр нәшриәтсе С. Д. Балухатый уны 1923 йылда «Литературная мысль» альманахында баҫтырып сығара. Хикәйәнең һуңлап баҫылыуы Эске эштәр министрының 1882 йылдың 14 авгусындағы «Тимер юлдарҙа булған бәхетһеҙ осраҡтар сәбәпле, Тимер юлдар министрлығына ҡаршы агитация характерындағы мәҡәләләр баҫтырмау тураһында» бойороғо менән бәйле. Был ҡарар «цензураһыҙ баҫмалар редакторҙарына ҡултамға ҡуйыу өсөн иғлан ителгән».
Маячный (Башҡортостан)
Маяҡ, Маяҡлы, Маячный — Күмертау ҡалаһы ҡала огругы составындағы ауыл.
Йөҙ ҙә ҡырҡ дүрт һәләкәт сере, йәки урыҫ Рокамболы
Тарихы
1880 йылда мәскәү гәзиттәрендә таганрог контрабандисы-миллионер М. Вальяно мажаралы эше материалдары, 300 000 һум ҡаҙна аҡсаһы булған саквояжын юғалтан «Мельницкий эше» материалдары баҫыла. Чехов был эштәрҙең барышын күҙәтеп барған, үҙенең «Йөҙ ҙә ҡырҡ дүрт һәләкәт сере, йәки урыҫ Рокамболы» хикәйәһендә ул реаль кешеләрҙең исемдәрен үҙгәртмәй алған.
Маячный (Башҡортостан)
1953 йылдан алып Күмертау ҡалаһы составында. Ҡаланан Көньяҡ‑Көнбайышта 18 км һәм Ермолаевка тимер юл станцияһынан көнбайышҡа табан 8 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Халҡы: 1959 йылда — 5058 кеше; 1989 — 3420; 2002 — 3499; 2010 — 3075 кеше. Урыҫтар, башҡорттар йәшәй (2002).