cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дәүләт (исем)
Фамилияла
Дәүләтов Әбдрәүеф Ғәни улы (27 март 1916 йыл — 27 октябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир-кавалерист, 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкы пулемёт взводы командиры, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1944).
Дәүләтов Ғәлим Абдулла улы; Ғәлим Дәүләди (9 апрель 1936 йыл — 15 апрель 2016 йыл) — башҡорт шағиры, яҙыусы, тәржемәсе һәм журналист. 1968 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Сергей Чекмарёв һәм Булат Рафиҡов исемендәге премиялар лауреаты.
Дәүләтов Фәрит Нәғим улы (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа — Әбделнәғим улы; 26 май 1924 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышы һәм педагогик хеҙмәт ветераны, капитан. Ҡыҙыл Байраҡ, 1-се дәрәжә һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры.
Ауылдар
Дәүләт (Давлятовка) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл.
Дәүләт (Давлетово) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл.
Дәүләт (Давлетово) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл.
Дәүләт (Давлятовка) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Дәүләт — бер географик өлкәлә йәшәүсе халыҡтың сәйәси берләшмәһе. Беренсе боронғо дәүләттәр Яҡын Көнсығышта барлыҡҡа килә. Дәүләттең үҙ хөкүмәте, халҡы һәм баш ҡалаһы була.
Дәүләт (Платон) (грек телендә — Πολιτεία) — Платондың китабы.
Бичур
Бичур — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бобровка йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Грузияның сәнғәт һарайы– Мәҙәниәт тарихы музейы
Грузияның сәнғәт һарайы — Мәҙәниәт тарихы музейы (საქართველოს ხელოვნების სასახლე – კულტურის ისტორიის მუზეუმი) — Тбилисиҙа урынлашҡан мәҙәниәт учреждениеһы, Каргаретели урамы, 6.
Грузин сәнғәте һарайы — Мәҙәниәт тарихы музейы (шулай уҡ Сәнғәт һарайы булараҡ билдәле) 1927 йылда Тбилисиҙа Давид Арсенишвили тарафынан нигеҙ һалына. Музейҙа даими рәүештә күргәҙмәләр үткәрелә, уларҙың беренсеһе 1928 йылда үтә.
Тарихы
Музей принц (герцог) Ольденбургтың элекке һарайын биләй. 1882 йылда Константин Петрович (1850—1906), Ольденбург йортоноң рус тармағы вәкиле, Кутаисиҙа, кенәз ҡатыны Дадиани Аграфина Джапаридзены осрата. Принц уның күҙ яуын алырлыҡ матурлығына шул тиклем хушы китә, хатта, уның ғаилә хәлен һанға һуҡмайынса, уға ғашиҡлығын псып бирә. Уның күңелен асып һалыуы (исповедь) Аграфина Джапаридзеның башын әйләндерә; ул тиҙ арала иренә тоғролоғон онота, һәм һөйәркәләр, Кутаисиҙы ташлап, Тифлисҡа юл ала. Константин Петрович архитектор Пауль Штернға үҙенең һөйөклөһөнә бик эҫенгәнлеге билдәһе итеп һарай төҙөү заказын бирә. Музейға 1927 йылда Давид Арсенишвили (1905—1963) — билдәле совет мәҙәниәт эшмәкәре, нигеҙ һала. һуңынан ул Мәскәүҙәге Андрей Рублёв музейының беренсе директоры итеп тәғәйенләнә. Музей коллекцияларының нигеҙен Арсенишвили шәхсән үҙе йыйған экспонаттар (500 эскиз, портрет, фотоһүрәт, бюстар һ.б.) тәшкил итә. Ике йылдан уларҙың һаны 3000-гә тиклем арта, Мәскәүҙән, Еревандан һәм башҡа ҡалаларҙан материалдар килә. Арсенишвилиҙың Константин Марджанишвили ижады тураһында йыйған материалдары буйынса ҙур уңышы булып 1930 йылда 1913 йылда төҙөлгән Мәскәү Ирекле театрының Константин Сомов башҡарған шаршауҙы табып, Мәскәүҙән Тбилисиға алып килеүе тора.
Музейҙа драма, музыка, цирк, балет, декоратив сәнғәт һ. б. бүлектәр ойошторола.
Башта элекке «Бомонд» ҡунаҡханаһының ярым подвалында Некрасов һәм Клара Цеткин урамдары киҫкшкән мөйөштә урынлашҡан (хәҙерге — Цинамдзгвришвили), һуңынан бер нисә тапҡыр адресын үҙгәртә, атап әйткәндә, 1934 йылда музейға Норашен сиркәүе бинаһы бирелә. 1935 йылда Арсенишвили вазифаһынан бушатыла, уны П. Патарая, ә ике айҙан да кәмерәк ваҡыт үткәс — Л. Канделаки алмаштыра.
Экспозицияһы
Музейҙа Грузияның театр, кино, цирк, фольклор, опера һәм балет тарихы, күренекле мәҙәниәт эшмәкәрҙәре тормошо буйынса 300 000-дән ашыу экспонат иҫәпләнә.
Музейҙың ҡулъяҙмалар һәм архив документтар һаҡлағысында бар Илья Чавчавадзе, Акакий Церетели, Александр Казбеги, Александр Ахметели, Коте Марджанишвили, Пётр Чайковскийҙың, Фёдор Шаляпин һәм Николай Римский-Корсаков ҡулъяҙмалары, бөйөк грузин композиторҙары Димитрий Аракишвили, Закария Палиашвили, Вано Сараджишвили, драматург һәм хәҙерге грузин театрына нигеҙ һалыусы Георгий Эриставиҙың, кинорежиссёр һәм сценарист Михаил Чиаурелиҙың, шулай уҡ Уильям Шекспирҙының Иване Мачабелиҙың грузин теленә тәржемәләре һәм пьесалары тупланған шәхси архивтары бар.
Китаптар депозитарийында XVII—XIX быуаттағы һирәк баҫмалар һаҡлана. Шулай уҡ граммофон яҙмалары, плакаттары, театр һәм кино өсөн костюмдар бар.
Фотоһүрәттәр һәм негативтар депозитарийы Джим Шванте, Мамлюк һәм Георгий Саакадзе кеүек күренекле фильмдарҙың уникаль материалдарын үҙ эсенә ала.
Һынлы сәнғәт депозитарийында XVI—XVII быуаттар фарсы миниатюраларының бай коллекцияһы, XVIII быуаттағы француз гравюралары һәм тбилиси һынлы сәнғәте иҫке стиленең иң яҡшы өлгөләре тупланған. Музейҙа Леон Бакст, Александр Бенуа, Фернанд Льеж, Давид Какабадзе, Ладо Гудиашвили, Елена Авхледиани, Петр Отчели һәм Ираклий Парджиани картиналары һәм графикаһы ҡуйылған.
Скульптура депозитарийы
Музейҙа шулай уҡ грузин режиссёры һәм рәссамы Михаил Чиаурели (1894—1974) һәм уҡыусыһы Якоб Николадзе эштәре һаҡлана. Коллекция грузин йәмәғәт эшмәкәрҙәре Вано Сараджишвили (1879—1924), Коте Месхи (1857—1914), Васо Абашидзе (1854—1926) һәм Валериан Гунияның (1862—1938) гипс скульптураларынан тора. Был эштәр Михаил Чиаурели эшмәкәрлегенең иртә һәм аҙ билдәле осорон сағылдырыуы менән ҡиммәтле. Шулай уҡ грузин режиссёры Александр Такаишвилиҙың (1895—1958) Бидзина Авалишвилиҙың (1922 йылда тыуған, Якоб Николадзеның уҡыусыһы) гипс рельефын һәм йырсы Нико Кумсиашвилиҙың (1892—1942) Николоз Канделакиҙың (хәҙерге грузин скульптураһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе, 1889—1970) гипс бюсын билдәләргә кәрәк. Билдәле грузин актёры Георгий Шавгулидзеның (1910—1959) үлеме иҫтәлегенә уның улы, грузин скульпторы һәм Грузия рәссамдар Союзы ағзаһы Нурадин Шавгулидзе, атаһының бронза бюсын эшләй. Скульптуралар һаҡлағысында шулай уҡ билдәле грузин скульпторы һәм Дәүләт премияһы лауреаты Руставели Эльгуджей Амашукели эшләгән Валериан Гунияның анфас скульптураһы бар. Эш үҙенең оҫталығы менән айырылып тора. Музейҙа ҡайһы бер антик скульптураларҙың күсермәләре, шул иҫәптән Митридат VI Понтийскийҙың һәм Евпатор Дионисийҙың мәрмәр скульптураһының теүәл күсермәһе һаҡлана (б. э. т. 132 йыл- б. э. т. 63 йыл), Ул Луврҙа һаҡланған скульптураға оҡшаш.
Ҡулъяҙмалар һәм архив документтары депозитарийы
Һаҡлағысҡа XIX һәм XX быуаттарҙағы грузин яҙыусыларының, йәмәғәт эшмәкәрҙәренең һәм рәссамдарының 40 000-гә яҡын ҡулъяҙмаһы инә. Архивтар шәхси һәм эшлекле хат алышыуҙарҙан, яҙмаларҙан, сценарийҙарҙан, көндәлектәрҙән, шиғырҙарҙан, пьесаларҙан, баҫма музыканан һәм партитураларҙан тора. Музейҙа Важа-Пшавела, Акаки Церетели, Галактион Табидзе, Тициан Табидзе, Иосеб Гришашвили, Иване Мачабели, Оливер һәм Марджори шкафтары, Александр Сумбаташвили, Кот Месхи, Котэ Кипиания, Нато Габуния, Элизабед Черкезишвили, Валериан Гуния, Шалва Дадиани ҡулъяҙмалары тупланған, Димитри Аракишквилихили, Саракишвили Ахмед, Санджишкехили, Санджишвили Захари, Саудовешилихехили, Сардишвили Джули, Сәғүд Ғәрәбстаны Акаки Хорава, Акаки Васадзе, Михаил Чиаурели, Верико Анджапаридзе, Серго Закариадзе, Сесилия Такаишвили, Пётр Чайковский, Фёдор Шаляпин, Дмитрий Шостакович Һәм Владимир Иполитов-Иванов ҡулъяҙмалары йыйылған, шулай уҡ Театр һәм Кавалис, Кавелавис Театры, Марта Ивани, Театр, Маргарита Кавелия, Марта Һәм башҡа авторҙар, Батуми Һәм башҡа өлкә театрҙары рәссамдары тураһында библиографик материалдар һаҡлана. Шулай уҡ Сухуми театрында грузин һәм абхаз труппалары, Цхинваль театрында грузин һәм осетин труппалары, шулай уҡ әзербайжан һәм әрмән театрҙарының тарихы тураһында ҡиммәтле материалдар бар. Музейҙа Дуруджи (Руставели театры актёрҙары төркөмө), Тбилиси дәүләт академия опера һәм балет театры документтары, шулай уҡ ебәк туҡымаға баҫылған Тбилиси драма театры программалары (1893—1903) һаҡлана. Шулай уҡ музейҙа грузин һәм рус фильмдарын төшөрөү сценарийҙары һәм күренештәре һаҡлана.
Һынлы сәнғәт депозитарийы
Һынлы сәнғәт һаҡлағысында театр актёрҙары һәм режиссёрҙары портреттары, декорациялар һәм костюмдар эскиздары, график композициялар, фарсы миниатюралары, француз һәм немец гравюралары һәм төҫлө литографиялар һаҡлана.
1918—1921 йылдарҙа Грузияның бойондороҡһоҙлоғо осоронда Тбилисиҙың художество һәм әҙәби тормошо ҡыҙыу бара. Тбилиси Рәсәйҙән килгән иммигрант рәссамдар, шағирҙар һәм музыканттар өсөн үҙәккә әйләнә. Улар урындағы рәссамдар һәм грузин шағир-символистары Цисперканцелеби (Зәңгәр Мөгөҙҙәр) әҙәби төркөмө менән мөнәсәбәттәр урынлаштырып, ҡала мәҙәниәтенә үҙ өлөшөн индерә. 1922—1933 йылдарҙа грузин театры яңырыу осорон кисергән. Котэ Марджанишвили, грузин театрының новатор режиссёры, бер ни тиклем ваҡыттан Һуң Тбилисиға ҡайта һәм грузин сәхнәһе һәм сәхнә дизайны үҫешенә өлөш индерә.
Һаҡлағыс коллекцияһы Петре Оцхели, Ираклий Гамркели, Кирилл Зданевич, Ладо Гудиашвили, Елена Ахвледиани, Давид Какабадзе, Тамар Абакелия, Серго Кобуладзе, Соломон Вирсаладзе, Иване Аскурава, Ира һәм Дмитрий Тавадзес, Николоз Казбеги, Парна Лапиашвили, Реваз һәм Тенгиз Мирзашвили, Владимир һәм Мамия Малазония, Георгий Месхишвили, Георгий Нинуа, Теймураз Мурванидзе һәм Теймураз Нинуа кеүек бөйөк рәссамдарҙың эштәренән тора, уларҙың һәр береһе грузин сәхнә дизайны сәнғәтен үҫтереүгә ыңғай өлөш индерә. Грузин рәссамдарынан тыш, һаҡлағыста рус, әрмән Һәм әзербайжан рәссамдарының эштәре, шулай уҡ сәнғәт донъяһында Рус Көмөш быуаты вәкилдәренең эштәре һаҡлана (XX быуат башы, Санкт-Петербург): Константин Коровин, Лев Бакст, Александр Бенуа, Александр Головин Һәм Виктор Симов.
Фото һәм негативтар депозитарийы
Фотоһүрәттәр һәм негативтар һаҡлағысында 100 000-гә тиклем экспонат һаҡлана, уларҙа xix быуат аҙағынан грузин театры, музыкаһы, киноһы һәм хореографияһы тарихы һүрәтләнгән. Музейҙа һаҡланған күп һанлы фотоһүрәттәрҙән тыш, негативтар грузин һәм сит ил театры, музыкаһы, киноһы һәм хореографияһы тарихының үҫешен сағылдыра. Коллекция күренекле актёрҙар һәм режиссёрҙарҙың шәхси архивтарынан тора, улар грузин театры, музыкаһы, киноһы һәм хореографияһы үҫешенә ҡиммәтле өлөш индерә (Васо Абашидзе, Ладо Алекси-Месхишвили, Мако Сапарова, Валериан Гуния, Элизабед Черкезишвили, Котэ Месхи, Сандро Ахметели, Котэ Марджанишвили һәм Васо Кушиташвили кеүектәрҙе), беренсе грузин театр труппалары фотоһүрәттәре («Родина-мать», «Сестра и брат», «Развод», «Ханума», «Затмение в Грузии», «Король Лир» һәм «Гамлет» пьесаларынан күренештәр), шулай уҡ грузин операһы һәм балеты, шулай уҡ Грузиялағы итальян һәм рус опералары Һәм театрҙары. Музейҙа беренсе грузин милли хорҙары һәм композиторҙары фотографиялары: Ладо Агниашвили, Джозеб Ратили, Пилимон Коридзе, Закария Палиашвили, Сандро Инашвили, Дмитрий Аракишвили, Андрия Баланчивадзе, Шалва Мшвелидзе фотолары; беренсе грузин фильмдарынан: Кристиндың «Поездка Акаки в Рача-Лечхуми», Арсен Джорджиашвилиҙың «Моя бабушка», «Амоки», «Саба» һәм «Последний маскарад» күренештәр һаҡлана; һәм Иван Перестиани, Александр Цуцунав, Николоз Шенгелай, Владимир Баркс, Михаил Чаурели, Александр Дигмелови, Резо Чхеидзе, Тенгиз Абуладзе, Георгий Һәм Эльдар Шенгелияның шәхси архивтары. Революциянан һуңғы осорҙағы опера һәм театр пьесаларынан бик күп материалдар, уларҙа актёрҙар һәм актрисалар Акаки Хорава, Акаки Васадзе, Верико Анджапаридзе, Сесилия Такаишвили, Серго Закариадзе, Ушанги Чхеидзе, Васо Годзиашвили һәм Александр Жоржоли һ. б. тураһында мөһим мәғлүмәт бар. Бынан тыш, һаҡлағыста XIX быуат этник аҙсылыҡтарының һәм диаспораларының фотоархивы һаҡлана.
Бында театрҙар, филармония һәм цирк фотолары, шулай уҡ бер нисә грузин театрҙары, оркестрҙары һәм квартеттары гастролдәренең фотолары бар.
Билдәле фотографтар Дмитрий Ермаков, Александр Ройнишвили, Эдуард Клар, Александр Михайлов, Владимир Барканов, Александр Германи һәм Абрам Нордштейн төшөргән фотоларҙа грузин пьесаларының, шулай уҡ тарихи биналарҙың күренештәре һәм персонаждары һүрәтләнгән.
Музейҙа шулай уҡ XIX быуат аҙағы — XX быуат открыткалар коллекцияһы бар.
Мемориаль әйберҙәр һәм сәнғәт әҫәрҙәре депозитарийы
Һаҡлағыста 900-ҙән ашыу экспонат, шул иҫәптән бер нисә шәхси ҡомартҡы һаҡлана. Иң боронғо объект, сылбырлы битлек, классик осорға барып тоташа һәм 1941 йылда Ваниҙа ҡаҙыныу эштәре ваҡытында табыла. Музейҙа шулай уҡ ҡаҙаныштары өсөн аҫыл таштарҙан эшләнгән миҙалдар коллекцияһы бар. Шулай уҡ Император рус археология йәмғиәте тарафынан Дмитрий Аракишвилиға тапшырылған алтын миҙал һәм Вано Сараджишвилиға тапшырылған эмаль миҙал. Александр Сумбаташвили-Юджиндың көмөш таждары үҙенең элегантлығы менән айырылып тора. Айырыуса театр, кино һәм хореография костюмдары коллекцияһын билдәләргә кәрәк, атап әйткәндә, грузин фильмдарында күрһәтелгән алтын һәм ярым аҫыл таштар менән биҙәлгән костюмдар: «Башиа-чуки», «Правая рука гроссмейстера», мәмлүк, кето һәм котэ. Грузин милли балеты хореографияһы костюмдары Солико Вирсаладзе эскиздары буйынса эшләнгән һәм тегелгән. Билдәле грузин бейеүсеһе Придон Сулаберидзе музейҙа үҙенең Аджарули Чохаһында (грузин милли ирҙәр күлдәге); шулай уҡ йырсы Сандо Инашвилиҙың костюмдары, шуларҙың береһе — Риголлето өсөн тореро костюмы. Костюм Миланда етештергән алтын ептәр менән биҙәлгән.
Шулай уҡ башҡа билдәле кешеләрҙең әйберҙәре иғтибарға лайыҡ: чоханың футлярҙары өсөн Важа-Пшавела патроны, «Отец солдата» фильмынан Серго Закариадзеның күҙлеге, Давид Эриставиҙың мәрмәр дәфтәре, Дмитрий Аракишвилиҙың алтын сәғәте һәм тауыш тапшырыу сараһы -ул грузин халыҡ йырҙарын балауыҙ цилиндрҙарға яҙҙырған. Был әйбер Британия король фабрикаһы тарафынан эшләнгән һәм король тажына һәм Асомтаврулиҙа баҫылған грузин изгеһенең инициалдарына (грузин алфавитының монументаль һәм иң боронғо формаһы) эйә. Күп кенә музей әйберҙәре беҙгә сәнғәттең төрлө йүнәлештәре үҫешенең тарихын һүрәтләй. Мәҫәлән, Дэвид Эриставиҙың «Родина» пьесаһының премьераһы өсөн ебәк плакат (1882 йылдың 20 ғинуары).
Музейҙың тәүге экспонаттарының береһе 1913 йылда Мәскәүҙә Коте Марджанишвили нигеҙ һалған Ирекле театр өсөн рус рәссамы Константин Сомов эшләгән шаршау була. 1930 йылда Мәскәүҙәге театрҙарҙың береһенең подвалында яңынан табылғанға тиклем һәм һуңыраҡ был музейға тапшырылғанға тиклем, шаршау юғалған тип иҫәпләнгән була.
Музейҙа шулай уҡ Майя Плисецкая һәм Нино Ананиашвилиҙың Серго Параджаново музейына автографтары менән бүләк ителгән пуанталары бар.
Китапхана һәм һирәк баҫмалар депозитарийы
Музейҙа, уларҙың күбеһе театр, кино, музыка, хореография, сәнғәт, тарих һәм дин тураһында грузин һәм рус телдәрендә яҙылған, 32 000 китап һәм һирәк баҫмалар коллекцияһы бар. Музейҙа шулай уҡ нәфис әҙәбиәт, энциклопедиялар, һүҙлектәр, пьесалар, баҫма музыка, гәзит һәм журналдар бар. Коллекция 1878—1889 йылдарҙағы Валерий Гунияның Грузин театрынан, Шота Руставелиҙың «Рыцарь в шкуре пантеры» (1887 һәм 1892 йй. баҫмалар), Сулхан-Саба Орбелианиҙың «Грузинский словарь Ситквис Кона» (1884 йыл), Тәүраттан (Библия, 1884 йыл), Иҫке Ғәһедтән (Старый Завет, Кубанеишвили, 1909) тора, X быуат хазинаһы (Моисей Джанашвилиҙың 1891 йылғы хаты), Георгий Церетели әҫәрҙәренең Тулы йыйынтығы (1894), Акаки хикәйәләренең айлыҡ йыйынтығы (1898), Эквтима Такаишвили редакцияһында Боронғо Грузия (1909), Картли Давид Чубинашвили тормошо (1854), Ростомашвилиҙың «Грузинское племя» (1896), Тамар Батонишвили —Рчеуловиҙың тарихи романы (1882), Иордания тарафынан йыйылған, яҙып алынған һәм мөхәррирләнгән «Хроника и другие материалы истории Грузии» (1892), «Кавказский календарь» (1854—1913 йй. Лагидзе һыуҙары рекламаһы менән 1912 йылда баҫылған Кавказ календары).
Һаҡлағыста боронғо йырҙар һәм баҫма музыка: Пилимон Коридзе яҙып алған (1899 й.) «Грузинские песнопения» (грузин-кахетин тондары), «Правило литургии святого Иоанна Окропири» (1899 г.), «Грузинское песнопение и песнопение для усопших», «Торжественные песнопения», литургиялар (1914), рухани Хундадзе ноталары булараҡ яҙылған (1902) грузин сиркәү йырҙары (гурий-имеретин тоны), гимндар (1901), бер тауышлы сиркәү йырҙары (1907), грузин-кахетин йырҙары (карбелант тоны), ноталар булараҡ яҙылған (1897—1898) Мцухри һәм Цискари, һәм Каргаретели баҫма музыкаһы булараҡ күмәк халыҡ башҡарған грузин йырҙары (1899)
Музейҙа шулай уҡ билдәле кешеләрҙең автографтары менән китаптар һаҡлана, мәҫәлән: Нико Пирсомани Ладо Гудиашвили автографы менән һәм уның 1903 йылда I томында фотоһы менән бергә сыҡҡан Сергей Месхи.
Граммофон пластинкалары депозитарийы
Граммофон пластинкалары депозитарийында иҫке граммофондарҙың, заманса кино һәм музыканың видео — һәм аудиояҙмалары коллекцияһы бар. Музейҙа граммофондар, музыкаль пластинкалар, аудиокассеталар һәм компакт-дисктар, Тбилиси опера театрында һәм театрҙарында ҡуйылған пьесаларҙың аудио — һәм видеояҙмалары, радио һәм телевизион программалар, радиопостановкалар, йырҙар һәм 1931—1933 йылдарҙа Шалва Мшвелидзе етәкселегендәге экспедиция яҙмалары бар.
Йыйынтыҡта: Нато Габунии-Цагарели башҡарыуында «С тех пор, как я с тобой расстался» / «С тех пор, как я тебя покинул», «Колыбельная, Злая душа», «Я прошел половину своей жизни» (Disco Pate-ла яҙылған) йырҙар бар; Вано Сараджишвили башҡарыуында (Concert Report-та әҙерләнгән) «Только для тебя» (Шалва Дадиани текстары менән); Сандро Кавсадзе башҡарыуында «Урмули и Мествирули»; Грузия Патриархияһы малайҙар хоры, регент Нодар Кикнадзе башҡарыуында Грузияның сиркәү йырҙары; Икенсе донъя һуғышы осорондағы хроникалар аудиоһы, Виктор Долидзе һәм Закария Палиашвилиҙың опера күренештәре, Сергей Прокофьев, Александр Бородин, Сергей Рахманинов һәм Игорь Стравинский башҡарыуында балеттар өсөн музыкаль әҫәрҙәр; Ҙур театр оркестры башҡарыуында Франц Шуберт симфониялары һәм Берлин филармония оркестры башҡарыуында Иоганн Штраус әҫәрҙәре.
Музейҙа шулай уҡ төрлө ваҡытта Руставели, Марджанишвили, Рустави, Кутаиси, Батуми, Гори һәм Телави театрҙарында ҡуйылған пьесалар яҙмалары һаҡлана.
Постерҙар депозитарийы
Плакаттар һаҡлағысында 70 000-дән ашыу экспонат бар, уларҙа хронологик тәртиптә урынлаштырылған 1850—1921 йылдарҙағы 4000 плакат бар. Коллекцияла грузин һәм грузин булмаған театрҙарҙың күренекле вәкилдәренең: Вано Сараджишвили, Васо Абашидзе, Мако Сапарова-Абашидзе, Ладо Алекси-Месхишвили, Георгий Прониспирели, Валериан Гуния, Нато Гуниа, Юза Зардалишвили, Кот Месхи, Феодор Һәм Мәскәү Император театры актёрҙары плакаттары, шулай уҡ театр түңәрәктәренең афишалары һәм йәмәғәт театрҙары күп. 1871 йылдан башлап Тбилиси операһы коллекцияһы айырыуса әһәмиәткә эйә, унда плакаттарҙың һирәк, ә ҡайһы бер осраҡтарҙа уникаль күсермәләре бар (уларҙың башҡа күсермәләре, башҡа экспонаттар араһында, 1973 йылда опера бинаһындағы янғын һөҙөмтәһендә юҡ ителә). Музейҙа тбилиси театрының, зубалашвили публичный йортоноң театр тормошо һүрәтләнгән плакаттарҙы; Ағалы-ҡустылы Никитиндар циркын; Вера, Авачала, Авчала, Авлабари һәм Мөслим театр сәхнәләрен; шулай уҡ һөнәрселек клубтары плакаттарын табырға мөмкин.
Һаҡлағыста иҫке театр, концерт һәм цирк афишалары архивы һаҡлана, унда Г.Эриставиҙың «Развод» (1850 йылдың 2 ғинуары), «Параша Сибирячка» полевой (1856 йылдың 27 ғинуары), «Родина-мать» (1897 йыл) пьесаларының афишалары, Өс өлөштән торған трагедия «Ночь В Грузии» Цирк Колосс, Бәхетһеҙлек (Ролдәрҙә: Нато габуния, мако сапарова, элизабед черкезишвили һ. б., 1889), Моцарт Николай Римский-корсаков, Федор Шаляпин ҡатнашлығында Сальери Операһы (1900 Йылдың 22 марты), антон чеховтың «вишневый Сад» Һәм «чайка» спектаклдәрендә рус режиссеры Һәм «новая Драма» Театры етәксеһе Всеволод Майрхольд (19041905), шулай уҡ руставели театрында Коте Марджанишвили ҡуйған «фуэнтеовейн» лопе де вега.
Бынан тыш, һаҡлағыста күренекле грузин режиссерҙары Котэ Марджанишвили һәм Сандро Әхмәтели ижад иткән пьесаларҙың премьера плакаттары, шулай уҡ билдәле грузин актерҙарының сәхнә тормошо плакаттары һаҡлана: Верико Анджапаридзе, Ушанги Чхеидзе, Серго Закариадзе, Сесилия Такаишвили, Акаки Хорава, Акаки Васадзе, Рамаз чхиквадзе һәм эроси манжгаладзе, башҡалар араһында.
Музейҙа шулай уҡ грузин кинематографының тарихын сағылдырған плакаттар, нәфис һәм документаль фильмдар, йәнһүрәттәр һаҡлана.
Грузин һынлы сәнғәт коллекцияһы
Музейҙа 300-ҙән ашыу грузин рәссамының 10 000-гә яҡын экспонаты грузин сәхнә дизайнының эволюцияһы тураһында һөйләй. Һынлы сәнғәт һаҡлағысында театр актерҙары һәм режиссерҙары портреттары, декорациялар һәм костюмдар эскиздары һаҡлана.
Рус һынлы сәнғәте коллекцияһы
Грузин рәссамдарынан тыш, коллекцияла шулай уҡ рус рәссамдарының эштәре, шулай уҡ Рус Көмөш быуаты вәкилдәре эштәре бар. Музейҙа Константин Коровин, Лев Бакст, Александр бенуа, Александр Головин һәм Виктор Симовтың әҫәрҙәре ҡуйылған. Был союзға XX быуат башында Санкт-Петербургта нигеҙ һалына.
Көнбайыш Европа һынлы сәнғәте коллекцияһы
Грузияла европа сәнғәте Менән ҡыҙыҡһыныу Боронғо замандарҙан уҡ бар. Тап Көнбайыш европа сәнғәте Грузияла 18 быуатта популяр була. Грузин дворяндары вәкилдәре йыш Ҡына Европаға барып, мәҙәниәтен, сәнғәтен һәм традицияларын тыуған иленә ҡайтарырға тырыша.
Фарсы һынлы сәнғәте коллекцияһы
Сәнғәт һарайы шулай уҡ фарсы һынлы сәнғәт коллекцияһына эйә. Коллекция XIX быуаттың Ҡаджар миниатюраһының 4 картинаһынан, шулай уҡ Сөләймән батшаның картиналарынан тора. Йәһүд һәм христиан традицияларындағы кеүек, ислам боронғо Сөләймән батшаны өлгөлө хаким итеп пропагандалай; аҡыллы һәм ғәҙел.
Үлемһеҙҙәр баҡсаһы
2009 йылда музей территорияһында баҡса булдырыла (Инициаторҙары Г. Каландия, И. Замбахидзе, Н. Тодуа, И. Моисстрапишвили) ял итеү һәм күңел асыу урыны булараҡ ҡына түгел, ә билдәле грузин театр һәм кино эшмәкәрҙәренең иҫтәлеген мәңгеләштереү урыны булараҡ та, улар араһында: Ираклий Гамрекели, Рамаз Чхиквадзе, Шенгелай Николозы, Васо Годзиашвили, Валериан Гуния, Шалва Гамбашидзе, Мелитон Баланчивадзе, Андрей Баланчивадзе, Джано Багратиони, Софико Чиаурели, Арчил Кереселидзе һәм Гурам Сагарадзе. Баҡсала уникаль эндемик үҫемлектәр үҫтерелә, улар тао-Кларджети тарихи урындарынан, атап әйткәндә, Ошка, Ишхни һәм Бана ғибәҙәтханаларынан махсус килтерелгән. Боржоми тарлауығынан хыҫлы үҫемлектәр, уплисцихе ҡала биләмәһенән ҡыуаҡтар, колхида пиццаһы, ирландиянан алтын һәм ҡыҙыл розалар, Колхида уйһыулығынан миренттар, Ҡара диңгеҙ ярыннан хираклиндар һәм башҡалар.
Иҫәнгилде (күлдәр)
Иҫәнгилде - (Исенгильды) - тигән атама йөрөткән күлдәр Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһендә заманында өсәү булған. Бынан тыш, өлкәнең Варна районында Иҫәнәй (Исеней) күле булғанын башҡорт халҡының фольклорын һәм топонимияһын оҙаҡ йылдар өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә яҙа.
.
Йәғни, топонимист күл исемдәре Иҫәнгилде тигән башҡорт ир-ат исеменән алынған тип аңлата. Әммә был күлдәрҙең бөгөнгө хәле матбуғатта телгә алынмай. Виртуаль ресурстарҙа ла Силәбе өлкәһендә бындай атамалы күлдәр осрамай.
Әйткәндәй Шувалов Н. И. бик күп йылға-күлдәрҙең атамаларын ир-ат исеме менән бәйләй.
Ярат ауыл Советы (Баймаҡ районы)
Ярат ауыл Советы  — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.
Тарихы
1980 йылда 1-се Этҡол ауыл Советынан бүленеп сыҡҡан.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының «Баймаҡ районы составында Ярат ауыл Советын ойоштороу тураһында» 1980 йылдың 5 ноябрендәге 6-2/357 һанлы Указынан: Башҡорт АССР-ының Юғары Советы Президиумы ҡарар итә: Баймаҡ районы составында Ярат ауылы үҙәге менән Ярат ауыл Советын булдырырға. Ярат ауыл Советы составына, 1-се Этҡол ауыл Советынан сығарып, Ғүмәр, Ярат, Йәрмөхәмәт тораҡ пункттарын индерергә. Башҡорт АССР-ының Юғары Совет Преззидиумы Рәйесе Ф.СОЛТАНОВ Өфө, 1980 йылдың 5 ноябре N 6-2/357
Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы"на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Совет территорияһында К. Маркс исемендәге колхоз урынлашҡан булған.
Бөйөк Ватан һуғышында Совет территорияһынан 120 кеше ҡатнаша, уларҙың 69-ы яу яланында ятып ҡалған.
Ауыл Советының беренсе рәйесе — Яхин Үрнәк Хәйретдин улы.
Ярат ауыл Советы хакимиәтенең адресы: 453658, Башҡортостан Республикаһы, Баймаҡ районы, Ярат ауылы, Һаҡмар урамы, 11-се йорт.
Башлығы: Йәнбирҙин Илгиз Ғәлимнур улы.
Алса
Культура булараҡ эшкәртеү
Алсаны үҫентеләр, привикалау һәм орлоҡтар менән үрсетәләр.
Яҡшы һеркәләнһендәр өсөн баҡсаға 2-3 төрлө (сорт) ултыртырға кәңәш ителә.
Абхазия географияһы
Абхазия Кавказ аръяғы төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә Псоу һәм Ингур йылғалары араһында урынлашҡан, көньяҡ-көнбайышта Ҡара диңгеҙ менн йыуыла. 210 км оҙонлоҡтағы яр буйы аҙ йырғыланған, йыш ҡына киң ҡырсынташлы пляждар осрай. Төньяҡта Рәсәй менән, көнсығышта — грузин властары контроле аҫтындағы Грузия төбәктәре менән сиктәш.
Абхазияның климаты уникаль һәм яр буйында урынлашыуы һәм бейек тау һырттары булыуы менән бәйле.
Яр буйында дымлы субтропик климат. Ғинуарҙың уртаса температураһы +10 °C. Августтың уртаса температураһы +26-нан +30-ға тиклем. Уртаса яуым — төшөм йылына 1500 мм тирәһе.
Тауҙарҙа бейеклек билбауы аныҡ сағыла, был төрлө таулы урындарҙың климатында ҙур айырмаларға килтерә. Субтропик климат тауҙарҙа яҡынса 400 м билдәһенә тиклем һуҙыла. Мәңгелек ҡар 2700-3000 м бейеклектә ята.
Республика территорияһының күпселек өлөшөн (яҡынса 75 %) Абхазияны төньяҡтан сикләгән Төп Кавказ һырты армыттары — Гагра, Бзыб, Абхаз һәм Кодор һырттары биләй. Һырттың иң бейек нөктәһе — тау Домбай-Үлгән тауы (4046 м). Төп һырт аша Абхазияға үткәүелдәр— Клухорский (2781 м), Марух теле (2739 м) һәм башҡалар алып бара.
Көньяҡ-көнсығыштан Абхазияға, яйлап тарая барып, Колхида уйһыулығы инә. Үҙәнлектең тар һыҙаты Кодор йылғаһы ярынан төньяҡ-көнбайышҡа табан һуҙыла. Тауҙар һәм уйһыулыҡтар араһында — убалы тау алды бүлкәте. Абхазияла карстлы күренештәр (Воронья, Абрскил, Анакопийский һ.б. мәмерйәләр) үҫешкән. Абхазияла донъялағы иң тәрән карст мәмерйәһе — Гагранан алыҫ түгел урынлашҡан Крубер-Воронья ҡыуышлығы (тәрәнлеге 2080 метр). Гагранан алты километр алыҫлыҡта матур Мамзышха тауы бар.
Йылғалар Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Уларҙың иң әһәмиәтлеләре — Кодор (Кудры), Бзыбь, Кяласур, Гумиста — күп һыулы, гидроэнергияға бай (потенциаль гидроэнергетика ресурстары 3,5 млн квт-тан ашыу). Йылғалар башлыса ямғыр һәм ҡар менән туҡлана; яҙғы-йәйге ташҡын була. Тауҙарҙа Рица һәм Амткял күлдәре урынлашҡан.
Абхазия флораһы 2000 төрҙән ашыу үҫемлек инә. Республика майҙанының 55%-тан ашыу урман менән ҡапланған .
Пиза башняһы
Пиза башняһы (Torre pendente di Pisa) — Пиза ҡалаһындағы Санта-Мария Ассунта (Пизан соборы) ҡала соборы ансамбленең бер өлөшө булған манаралы башня, ауышлыҡ арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек ала.
Төп мәғлүмәт
Башняның 294 баҫҡысы бар. Бейеклеге — иң түбән нөктәлә ерҙән 55,86 метр һәм иң бейек нөктәлә — 56,7 метр. Нигеҙенең диаметры — 15,54 м. Тышҡы стеналарҙың ҡалынлығы нигеҙҙән түбәгә табан кәмей (нигеҙендә — 4,9 м, галереяларҙың бейеклегендә — 2,48 м).
Уның массаһы — 14 453 тонна. Ағымдағы ауышлыҡ 3°54 тип баһалана.'.
Ул католик соборы Дуомо Санта-Мария Ассунтаның (Duomo Assunta Santa Maria) манараһы булып тора. . Ансамблдең архитектураһы XII—XIV быуаттарҙағы Италияның монументаль сәнғәтенә ҙур йоғонто яһай.
1986 йылдың 30 декабрендә ЮНЕСКО Мөғжизәләр майҙанының бөтә архитектура ансамбленә (Piazza dei Miracoli) Бөтә донъя мираҫы статусын бирә: (: кафедраль собор (Assunta Duomo Santa Maria), баптистерий (Battistero San Giovanni), манара (Campanile Torre pendente) һәм зыярат (Camposanto Monumentale).
Галилей эксперименттары
Галилейҙың шәкерте һәм секретары Винченцо Вивиани яҙған биографияға ярашлы, Галилей башҡа уҡытыусылар алдында бер үк ваҡытта Пизан башняһынан төрлө ауырлыҡтағы есемдәрҙе ырғытҡан. Был билдәле тәжрибәнең тасуирламаһы бик күп китаптарға индерелгән, ләкин XX быуатта ҡайһы бер авторҙар, Галилей үҙенең китаптарында был тәжрибәне үткәргәнен раҫламай, тигән һығымтаға килә.
Был билдәле тәжрибәнең тасуирламаһы бик күп китаптарға индерелгән, ләкин XX быуатта ҡайһы бер авторҙар, Галилей үҙе китаптарында был тәжрибәне үткәргәнен раҫламай, тигән һығымтаға килә. Ләкин ҡайһы бер тарихсылар был тәжрибәнең ысынлап та үткәненә ышана. .
Нығытыу эштәре
1173 йылдан алып бөгөнгө көнгә тиклем башня ныҡлы иғтибар объекты булып тора. Башня тотороҡлораҡ булһын өсөн даими көс һалына. Мәҫәлән, коллапс колонналары бер нисә тапҡыр алмаштырылған. Әле нигеҙҙе нығытыу буйынса башлыса ер аҫты эштәре алып барыла.
Пиза башняһының көньяҡ өлөшө аҫтында тупраҡ төньяҡтағына ҡарағанда ләмлерәк һәм балсыҡлыраҡ, шул арҡала ул төҙөй башлағас та ауыша башлай. Башняны тышҡы таяуҙар ярҙамында ҡолауҙан тотҡарлау бик ҡатмарлы икәнлеге, һәм бынан тыш, каркас һәйкәлдең йөҙөн боҙоуы күҙаллана. Шуға ҡарамаҫтан, Пизан башняһының ҡолауын туҡтата алғандар, һәм уның, ҡырынлауын ярты градусҡа ҡыҫҡартып, бер аҙ турайтҡандар. Былар барыһы ла 1990 йылдарҙа манара аҫтында һәм уның тирәләй башҡарылған үҙенсәлекле эштәр һөҙөмтәһе була.
Төньяҡ яҡтан ваҡытлыса (башня көньяҡҡа ауыша), бетон урҙаларға ҡурғаш сығырлы бурсалар ҡуйылған, улар ҡоролманы тотороҡландырған. Һуңынан башня нигеҙе аҫтында ерҙә барған һыҙыҡһыҙ процестар тикшерелә, артабан уның янында махсус төҙөлгән бетон фундамент-модель менән тәжрибәләр үткәрелә. Тәжрибәләр фундаменттың төньяҡ өлөшө аҫтынан ҡаты тупраҡтың бер өлөшөн һайлаһаң, башняны бер аҙ төҙәтергә һәм тотороҡландырырға мөмкин икәнлекте раҫлай.
Шуныһы билдәле: эшкәртеүҙең ғәҙәти ер эштәре менән бер ниндәй ҙә уртаҡлығы юҡ — тупраҡ уратып торбалар системаһы аша бер миллиметрға тиерлек сығарыла, уларҙың эсендә әйләнеүсе винтлы бырау урынлаштырыла. Пизан башняһы, төньяҡҡа табан бер аҙ ауышҡас, бер нисә сантиметрға ултыра һәм тотороҡлана. Был ҡурғаш арауыҡтарын да хәүефһеҙлек өсөн ҡуйылған ваҡытлыса таяуҙарҙы ла алырға мөмкинлек бирә.
2001 йылдың 15 декабрендә тағы ла туристар өсөн башня асыла.
2008 йылда ғалимдар Пиза башняһының артабан ҡолауы туҡтатылды тип белдерә. Быға тиклем башня вертикалдан йылына 1 мм тиҙлек менән тайпылыуын дауам иткән.
2002—2010 йылдарҙа башня реставрациялана, һөҙөмтәлә уның мөйөш ауышлығы 5°30' 3°54' тиклем кәмей. Түбәнең вертикалдән тайпылыуы — яҡынса 4,8 метр.
Йәнле һөйләштә
«Пиза башняһы» атамаһы күптән көнкүреш атамаһы булып тора — вертикаль йәки тотороҡһоҙ вертикаль ҡоролмаларҙан һиҙелерлек тайпылған башҡа ҡоролмаларҙың атамаһы ла йыш ҡына шулай тип йөрөтөлә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Арка-Епоко-Яха
Арка-Ёпоко-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Калиновка районы
2017 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 57 934 кеше йәшәй.
Сузанна Тамаро
Сузанна Тамаро (Susanna Tamaro; 12 декабрь 1957 ) — итальян яҙыусыһы, режиссёр һәм сценарист.
Иртә йылдары
Мәктәпте тамамлап, режиссёрҙар курсына уҡырға инер өсөн  Римға  килә. 1976 йылда Тамаро уҡытыусы дипломын ала һәм итальян эксперименталь кино мәктәбендә — Centro Sperimentale di Cinematografia уҡыу өсөн стипендия ала''. '' 1979 йылда эпизодик ролдә киноға төшә. Мәктәпте тамамлағандан һуң телевидение өсөн документаль фильмдар төшөрөп, эшләй башлай. Бер үк ваҡытта хикәйәләр һәм романдар яҙа.
Әҙәби карьераһы
1989 йылда «Голова в облаках» (итал. La testa fra le nuvole) романы баҫылып сыға, уның өсөн Эльза Моранта премияһын ала.
Тамароның яҙыусы таланты «Для сольного голоса» (итал. Per voce sola) йыйынтығында асыла, ул  1991 йылда итальян ПЕН-клубы премияһы менән билдәләнә һәм әҙәби тәнҡитселәр тарафынан ыңғай ҡабул ителә, әммә тамашасылар тарафынан уҡылмай.
1992 йылда Тамароның балалар өсөн «Сердце толстяка» (итал. Cuore di ciccia) китабы сыға, китапта тулы кәүҙәле баланың тарихы һүрәтләнә (бәлки, автобиографик моменттар менән).
Ике йылдан һуң яҙыусының тәнҡитселәр һәм китап уҡыусылар тарафынан киң танылған «Иди, куда ведёт тебя сердце» (итал. Va' dove ti porta il cuore) китабы баҫылып сыға, ваҡыт үтеү менән ул донъяла иң күп һатылыусы итальян бестселлеры була; 1995 йылда режиссёр Кристина Коменчини уның буйынса фильм төшөрә. Китапта оло йәштәге ҡатын-ҡыҙ Ольга тарихы тасуирлана. Ул Ҡушма Штаттар буйынса сәйәхәт иткән берҙән- бер ейәнсәренә хат яҙырға ҡарар итә. Хатында ул үҙенең тормошон, үҙен үҙгәрткән һәм иртәме-һуңмы һәр береһе ҡабул итергә тейешле ваҡиғаларҙы һүрәтләй
Һуңынан хикәйәләр һәм эссе-уйланыуҙар йыйынтығы «Дорогая Матильда» (итал. Cara Mathilda, 1997), «К дому» (итал. Verso casa, 1999) сыға. Өс повестан торған «Ответь мне» (итал. Rispondimi, 2001)   йыйынтығы киҫкен тормош шарттарына эләккән  өс героиняның яҙмышы тураһында һөйләй. 2002 йылда «Больше огня, больше ветра» (Pитал. iu' fuoco, piu' vento) прозалар йыйынтығы баҫылып сыға.
2006 йылда «Слушай мой голос» (итал. Ascolta la mia voce) романы сыға, ул яҙыусының уңышлы «Иди, куда ведёт тебя сердце» әҫәренең дауамы була. Был романы 12 телгә тәржемә ителә.
Халыҡ-ара танылыу алғандан һуң яҙыусыйылына  уртаса  бер роман сығара. 2020 йылда «Отличная история любви» (итал. Una grande storia d’amore) романы донъя күрә .
Тамаро әҙәби мөхит менән тығыҙ бәйләнеш тотмай, донъяуи сараларға йөрөмәй, телеэкрандарҙа йыш ҡунаҡ түгел. Ауыл ерендә, Орвьето эргәһендә йәшәй.
Ряжск
Ряжск — ҡала (1502 ) Рязань өлкәһенең Ряжский районы административ үҙәге.
Халыҡ — 21623 кеше (2017).
Географияһы
Рязань ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 117 км алыҫлыҡта, Ока-Дон тигеҙлегенең көнбайыш ситендә, Хупта йылғаһының бейек, текә ярында урынлашҡан. Ряжск I станцияһы — тимер юл линияһы үҙәге Рязань, Тула (Мәскәү тимер юлдары), Пенза (Куйбышев тимер юлдар), Мичуринск (Көньяҡ-Көнсығыш тимер юл) ҡалаларына барыу һәм автомобиль юлдары төйөнө. Ряжскиҙа ташландыҡ аэродром бар, унда 90-сы йылдарҙың аҙағына тиклем Борисоглебский 127 УАП-ы урынлашҡан, ә аҙаҡ Тамбов ВВАУЛ-ы торған.
Уртаса континенталь климат өҫтөнлөк итә. Йылдың июль айы — иң йылы, уның уртаса температураһы 19,3 ° C, иң һыуыҡ ай — ғинуар, уртаса температураһы яҡынса −10.2 ° C.
Уртаса йыллыҡ яуым — төшөм күләме-460 мм
Тарих
1502 йылда беренсе тапҡыр тарихи актта Рясское Поле тип телгә алына. Уға Рясское Полела нығытма пункты булараҡ, Ока һәм Дон йылғалары бассейнын контролдә тотоу өсөн нигеҙ һалына. XV—XVII быуаттарҙа урыҫ ерҙәрен ҡырым һәм нуғай татарҙарынан һаҡлай. Ряжск 1778 йылда өйәҙ ҡалаһы була һәм Ряжск наместниклығына ҡарай, ә һуңынан — губерна ҡалаһына әйләнә.
XIX быуатта ҡала мөһим тимер юл сатындағы үҙәккә әүерелә, Рязань-Урал һәм Сызрань-Вяземский тимер юлдарын бәйләй. Тимер юлсыларҙың ҡасабаһы Новоряжский шул ваҡытта төҙөлгән, хәҙер ҡала һыҙатына инә. Ряжскиҙа 12 сәнәғәт предприятиеһы эшләй, шул иҫәптән он тартыу, кирбес, ярма фабрикаһы бар.
Иҡтисад
Ряжскиҙың төп сәнәғәт тармағы — аҙыҡ-түлек сәнәғәте. Эре предприятиелар: «Ряжский погребок», Ряжск һөт комбинаты, «Ряжскзернопродукт», икмәк комбинаты, баҫма фабрикаһы, кирбес заводы, авторемонт заводы бар. Ряжск баҫма фабрикаһы (элекке. «Гознак») Рәсәй почта конверты етештереүсе иң эре предприятие. Нәфис туҡыусылыҡ традициялары бар.
Ряжский районында иген культуралары, картуф, йәшелсә, шәкәр сөгөлдөрө үҫтерәләр, эре мөгөҙлө мал, сусҡа, ҡош үрсетәләр
Транспорт
Ряжск — эре транспорт төйөнө. Ҡалала тимер юл һәм автобус транспорты бар.
Ряжск I — Мәскәү тимер юлының төйөн станцияһы. Станцияла ҡаланың үҙәк тимер юл вокзалы бар, ул ҡала яны поездарын һәм алыҫ юлға йөрөүсе поездарҙы хеҙмәтләндерә. Станцияла бер нисә депо бар.
Ҡала автовокзалынан Белгород, Владимир, Волгоград, Липецк, Мәскәү, Рязань, Воронеж, Тамбов ҡалаларына автобустар йөрөй.
Иҫтәлекле урын
Рождество Христово ғибәҙәтханаһы Рязань өлкәһендәге иң боронғо ҡорамдарҙың береһе, ул беренсе тапҡыр 1676 йылда телгә алынған. 1822 йылда манаралы ағас сиркәү урынына яңы таш ҡорам һәм таш ҡыңғырау манараһы төҙөлә. 1939 йылда ябыла, 1998 йылда тергеҙелә.
Успение Пресвятой Богородицы сиркәүе 1753 йылда төҙөлгән. 1939 йылда ябыла, әммә 1947 йылдан алып эшләй.
Баяр Кикиндарҙың Большая Алешня поместьеһындағы усадьба йорто һәм Богородица сиркәүе (1805) һәм XIX быуаттағы пейзаж паркы.
Ҡаланан 35 км-ҙа торған Заборово ауылында рус-төрөк һуғышы (1877—1878) геройы генерал М. Д. Скобелев тыуған. 1764 йылда төҙөлгән ҡорам-кәшәнәлә Скобелевтың үҙе һәм ата-әсәһе ерләнгән. Шул уҡ ауылында дин әһеле ғаиләһендә рухи композитор Михаил Виноградов тыуған.
Белем
Ҡалала 4 дөйөм белем биреү мәктәбе, 10 балалар баҡсаһы, музыка мәктәбе, сәнғәт мәктәбе бар.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Ибрай (исем)
Ибрай — башҡорт ир-ат исеме.
Этимология
Ибрай исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Ибраһим пәйғәмбәр исеменең ҡыҫҡартылған варианты.
Билдәле кешеләр
Ибрай Алтынсарин (Ыбырай Алтынсарин) (20 октябрь (1 ноябрь) 1841 — 17 июль (29 июль) 1889) — ҡаҙаҡ педагог-мәғрифәтсеһе, яҙыусы, фольклорсы, йәмәғәт эшмәкәре, этнограф. Әсбаптар авторы («Казахская хрестоматия» (1879; 2 баҫмаһы — 1906) һәм «Начальное руководство к обучению казахов русскому языку» (1879), мәҫәлдәр һәм хикәйәләр авторы, Л. Н. Толстой, И. А. Крылов әҫәрҙәрен тәржемә итеүсе.
Ауылдар
Ибрай (Ибраево) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл.
Ибрай — Ауырғазы районындағы ауыл.
Ибрай — Бишбүләк районындағы ауыл.
Ибрай — Ҡыйғы районындағы ауыл.
Ибрай (Ибраево) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл.
Ибрай, боронғо атамаһы Аҡман (Ибраево) — Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районындағы ауыл.
Кесе Ибрай (Малое Ибраево) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.
Түбәнге Ибрай (Нижнеибраево) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл.
Оло Хабль
Оло Хабль (Папайская саңылауы) — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сухая Хабль йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Крюковск гидроузеле һыу объекттары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Зангерхаузен
Зангерхаузен (Sangerhausen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 29679 кеше йәшәй. Майҙаны — 207,63 км2. Диңгеҙ кимәленән 154 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6526 һәм автомобиль коды — MSH (30.06.2007 тиклем SGH).
Арка-Лабты-Яха
Арка-Лабты-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Талзак
Талзак — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пызас йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Насар Бесәй
Hасар Бесәй (Kötü Kedi Şerafettin, Bad Cat) — 2016 йылғы төрөк фильмы. Премьераһы 2016 йылдың 5 февралендә үтә.
Бугай (йылға)
Бугай — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Гнилая балкасының һул ярына тамағынан 0,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Урыҫ Һаҫыҡкүле
Урыҫ Һаҫыҡкүле (Русский Саскуль) — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 338 кеше. Почта индексы — 453070, ОКАТО коды — 80221807012.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Лаг Бадана Милли паркы
Лаг Бадана милли паркы (Bushbush милли паркы) — Сомалиҙың Милли паркы. Ул алыҫ көньяҡ ярҙа урынлашҡан.
Тасуирлама
Лаг Бадана илдең беренсе милли паркы. 1980 йылдарҙың беренсе яртыһы дауамында Сиада Барре хакимиәте ҡарамағындағы туризм министрлығы туристик индустрияны паркка, уның эргәһендәге коралл рифтары һәм яр буйы утрауҙарына яҡыныраҡ булдырырға тырыша һәм был проекттың бер өлөшө булып тора.
1991 йылда илдә граждандар һуғышы башланғас, милли парк үҫеше туҡталып ҡала. 2014 йылдың авгусында президент Хәсән Шәйех Мөхәмәд Сомали йәштәренә йүнәлтелгән яңы проекттар тураһында иғлан итә. Улар араһында туристарҙы йәлеп итеү мөмкинлеген көсәйтеү маҡсатында милли парк менән идара итеүҙе йәш менеджерҙарға тапшырыу тураһындағы инициатива ла була
2005 йылдан һаҡланған территория арыҫландарҙы һаҡлау буйынса бүлексә булып һанала.
Мөхите
Лаг Баданала 200-ҙән ашыу быуынлы үҫемлектәрбар һәм ул бәләкәй куду кеүек һирәк осраған хайуандарҙың йәшәү урыны. Үҫемлектәрҙең 20-һе — эндемик.
Оло Липовка
Оло Липовка — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ляга йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ндола
Ндола (ингл. Ndola ) — ҙурлығы буйынса Замбияла икенсе ҡала.
Географияһы
Илдең төньяҡ өлөшөндә, Конго Демократик Республикаһынан сама менән 10 км алыҫлыҡта ята. Баҡыр сығарыусы Колпербелт провинцияһының административ үҙәге. Диңгеҙ кимәленән абсолют бейеклеге — 1304 метр.
Тарихы
Ҡалаға 1904 йылда   ҡолдар баҙары урынында нигеҙ һалына.
Халҡы
2013 йылғы мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны 528 330 кеше тәшкил итә.
Йылдар буйынса ҡала халҡы һанының динамикаһы:
Транспорты
Ндола ҡалаһында илдең өс халыҡ-ара аэропорттың береһе урынлашҡан (башҡа икеһе Лусака һәм Ливингстонда урынлашҡан), ул Лусаканан, Йоханнесбургтан һәм Найробинан рейстар ҡабул итә. Ҡала Кабве, Лусака, Ливингстон, Капири, Мпоши, Мпика, Накоде һәм Китве ҡалалары менән тимер юлы тармаҡтары менән бәйләнгән.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Дюбен
Дюбен (Düben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 271 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,25 км2. Диңгеҙ кимәленән 95 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6869 һәм автомобиль коды — WB.
Леонардо Фавио
Леонардо Фавио (Leonardo Favio — псевдонимы, ысын исеме — Фуад Хорхе Хури Fuad Jorge Jury ; 28 май 1938 йыл — 5 ноябрь 2012 йыл ) — Аргентина йырсыһы, актёры, кинорежиссёры.
Биография
Фуад Хорхе Хури 1938 йылдың 28 майында этник ғәрәптәр ғаиләһендә Мендос провинцияһының төньяҡ-көнбайышындағы Лухан-де Кейо ҡалаһында тыуған. Ғаилә ярлы районда йәшәй, ата-әсәһе баланы тәрбиәләүҙән баш тартҡанға күрә, ул ауыр холоҡло балалар интернатына эләгә, һуңынан- төрмәгәТөрмәнән сыҡҡас, йәш кеше Буэнос-Айресҡа китә һәм бында кинематограф менән мауыға башлай. Башта ул эпизодтарҙа һәм икенсе пландағы ролдәрҙә төшә, бер үк ваҡытта бер нисә ҡыҫҡа метражлы картинаны режиссёр булараҡ ҡуя («Сеньор Фернандес» (1958) һәм «Дуҫ» (1960).Тәүге тулы метражлы фильмы — «Яңғыҙ малай тарихы» (1965). Аргентина кино тәнҡитселәре ассоциацияһы әлеге фильмды йыл фильмы тип таный, Мар-дель-Платалағы кинофестивалдә уға ФИПРЕССИ пермияһы тапшырыла. шулай уҡ, Милли кино музейы үткәргән һораулама буйынса 2000 йылда «Яңғыҙ малай тарихы» 100 тәҡдим ителгән фильмдар араһында иң яҡшыһы тип билдәләнә . Леонардо Фавио тураһында яңы Аргентина киноһының күренекле вәкиле булараҡ һөйләй башлайҙар. Уның ижадына өлкән иптәше Фернандо Айала йоғонто яһай.