cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Иванова Валентина Алексеевна
Биографияһы
Рәсәйҙең ҡышҡы асыҡ чемпионатында 1997 йылда Адлерҙа һәм Тула ҡалаһында үткән Рәсәйҙең йәйге асыҡ чемпионатында бронза миҙалдар яулай.
1998 йылда Мәскәүҙә үткәрелгән Рәсәй чемпионатында дискыны 62,03 метрға ырғытып, дәғүәселәрен еңеп сыға һәм алтын миҙал яулай. Шуның артынан Будапешта үткәрелгән Европа чемпионатында дискыны 59,67 метрға ғына ташлай һәм финалға сыға алмай ҡала.
2000 йылда Адлерҙа үткән Рәсәй ҡышҡы асыҡ чемпионатында бронза призеры була.
2002 йылда Адлерҙа уҙғарылған Рәсәй ҡышҡы асыҡ чемпионатында еңеүсе була, ә йәйгеһен Чебоксарҙа үткән ярышта үҙенең спорт ҡаҙаныштары исемлегенә тағы бер ҡат бронза миҙалы өҫтәй. Илдең саҡырыуы буйынса Пулда үткәрелгән Европа диск ырғытыу буйынса ҡышҡы ярыштарҙа ҡатнашып, унда шәхси зачетта еңеүсе була һәм ватандаштары менән бергә команда зачетында беренсе урынды биләй.
Һуңынан спортсы 2004 йылға тиклем ғәмәлдәге спортсы булып ҡала, әммә халыҡ-ара аренала һуңғы ваҡытта күрһәткән һөҙөмтәләре бик үк юғары булмай.
Спорт карьераһын тамамланғандан һуң, ул Мәскәүҙә еңел атлетика буйынса тренер булып эшләй.
Томаров Сергей Александрович
Томаров Сергей Александрович (25 май 1982 йыл) — спортсы, тренер, ғалим-педагог. 2009 йылдан (өҙөклөк менән) Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре кандидаты (2011).
Биографияһы
Сергей Александрович Томаров Башҡорт АССР-ының Мәләүез ҡалаһында тыуған. Тыуған ҡалаһында футбол менән шөғөлләнә башлай, тәүге тренеры Виктор Филиппович Нуйкин була. 1999—2004 йылдарҙа Өфө дәүләт авиация техник университетында «Защита в чрезвычайных ситуациях» һөнәре буйынса уҡып инженер була. Мини-футбол буйынса университеттың йыйылма командаһы составында уйнай. Һәүәҫкәр кимәлендә урындағы футбол клубтары «Строитель» (Өфө), «Белоречье» (Кушнаренко), «Химик» (Мәләүез), «Нефтемаш» (Ишембай), «Мираж» (Благовещенск), «Колос» (Дәүләкән) өсөн сығыш яһай. 2004 йыл миҙгелендә Икенсе дивизионда Өфө ҡалаһының «Нефтсе» футбол клубы өсөн бер нисә матч уйнай. Мини-футбол клубтары: 2004/2005 йылдар сезонында «БНЗС-Педуниверситет» МФК өсөн Беренсе лигала, 2006—2009 йылдарҙа — президенты «Өфө» футбол клубының буласаҡ генераль директоры Шамил Ғәзизов булған «Динамо-Тималь» МФК өсөн Юғары лигала һәм Суперлигала сығыш яһай. Шулай уҡ 2008/2009 йылдар миҙгелендә БДПУ МФК — фарм-клубы өсөн Юғары лигала бер нисә матч үткәрә.
«Динамо-Тималь» мини футбол клубы тарҡалғандан һуң 2009 йылда Өфө дәүләт авиация техник университетына физик культура уҡытыусыһы булып эшкә урынлаша, университеттың йыйылма командаһын мини-футбол буйынса өйрәтә. 2011 йылда П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик культура, спорт һәм сәләмәтлек университетында, «педагогия фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп, «Эффективность различных вариантов организации и содержания учебных занятий по физическому воспитанию студентов (на примере мини-футбола)» темаһына диссертация яҡлай. 2014 йылда иҡтисад бакалавры дипломы ала. 2019 йылда Өфө дәүләт авиация техник университетының физик тәрбиә кафедраһында профессор була.
2010 йылдың декабренән «Өфө» тренерҙар штабына инә. 2016 йылдың майында Евгений Перевертайло отставкаға киткәндән һуң баш тренер вазифаһын башҡарыусы сифатында команданы майҙанға алып сыға. Уның етәкселегендә һуңғы турҙа «Өфө» Ҡазандың «Спартак» командаһын 3:1 иҫәбе менән еңә. Был еңеү стыковой уйындан ҡотолорға мөмкинлек бирә. 2018 йылдың июнендә клубтың баш тренеры итеп раҫлана. 2018 йылдың 7 ноябрендә отставкаға сыға.
Бодров Евгений Александрович
Бодров Евгений Александрович (8 ғинуар 1988 йыл, Тольятти) — Рәсәй хоккейсыһы, һөжүмсе. Тольятти «Лада» хоккей клубы тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһаған Череповецкиҙың «Северсталь» хоккей клубы уйынсыһы. 2010 йылда Ҡазандың «Аҡ Барс» командаһы составында Гагарин кубогын яулаусы.
«Лада» (2009 йылға тиклем)
Евгений Бодров профессиональ хоккейсы карьераһын тыуған Тольятти ҡалаһында һөжүмсе позицияһында башлай. 2005 йылда үҫмерҙәр араһында Рәсәй беренселегенең финалында ҡатнаша. Ә киләһе миҙгелдән башлап «Лада» составында Рәсәй суперлигаһында уйнай башлай. Тольятти командаһы даими миҙгелдә туғыҙынсы урынды ала, ә плей-оффта сирекфиналда көрәштән төшөп ҡала. Бодров 19 уйында бер һөҙөмтәле пас бирә. Тағы ла Евгений клубы менән Континенталь кубокты яулай. Шулай уҡ ул «Лада-2» составында Беренсе лигала 46 уйын уҙғара һәм 17 мәрәй йыя. Киләһе 2006/2007 йылдар миҙгелендә Евгений Бодров тик Суперлигала ғына уйнай. «Лада» 11-се урындан плей-оффҡа эләгә. Шунда Тольятти хоккейсылары тәүге раундта ЦСКА хоккей клубына серияла 0-3 иҫәбе менән отола. Евгений бөтәһе был миҙгелдә 38 осрашыуҙа 3 (2+1) мәрәй йыя.
2007/2008 йылдар миҙгелендә «Лада» даими чемпионатты 12-се урында тамамлай, ә плей-оффтың тәүге этабында Ярославлдән «Локомотив» хоккей клубына отола. Евгений бөтәһе 38 уйында 18 (6+12) мәрәй йыя. Шулай уҡ ул беренсе лигала «Лада-2» өсөн дә сығыш яһай: 10 уйында 10 мәрәй йыя. 2008 йылда Рәсәй суперлигаһы урынына Континенталь хоккей лигаһы булдырыла. «Лада» Гагарин кубогы өсөн плей-оффҡа дөйөм таблицала 13-сө урындан сыға. Ә шунда тәүге раундта ЦСКА-ға серияла 2-3 иҫәбе менән отола. Евгений бөтәһе 61 уйында 14 (6+8) мәрәй йыя. Тағы ла Евгений беренсе лигала һуңғы миҙгелен үткәрә. Шунда 6 уйында 6 мәрәй йыя. 2009/10 йылдар миҙгеле алдынан үткән «Лада» кубогында иң яҡшы бомбардир итеп Евгений Бодров таныла. Октябрҙә клубта эш хаҡы түләмәгәнгә күрә Евгений Бодров команданан китеү хоҡуғы менән файҙалана. «Лада» өсөн ул 14 уйын үткәреп өлгөрә, шунда 3 гол индерә һәм 10 һөҙөмтәле пас бирә.
«Аҡ Барс» (2009—2014)
Евгений Бодров Гагарин кубогының ғәмәлдәге эйәһе Ҡазандан «Аҡ Барс» хоккей клубына күсә. Даими миҙгелдә ул 41 уйында 12 (5+7) мәрәй йыя. «Аҡ Барс» плей-оффта бер-бер артлы «Барыҫ», «Металлург» Мг, «Салауат Юлаев» һәм ХК МВД командаларын ота һәм икенсегә Гагарин кубогын яулай. Евгений плей-оффтың 21 осрашыуында дүрт һөҙөмтәле пас бирә. Киләһе миҙгелдә Ҡазан клубы конференциялар ярымфиналында буласаҡ чемпионға «Салауат Юлаев» командаһына отола. Евгений бөтә миҙгелдә 61 уйында 11 (4+7) мәрәй йыя. 2011 йылдың дүртенсе май көнөндә Евгений клуб менән яңы контракт төҙөй.
Киләһе өс миҙгелдә «Аҡ Барс» конференция сирекфиналында, ярымфиналында һәм финалында миҙгелде тамамлап өлгөрә. Ошо ваҡыт эсендә Евгений Бодров бер йыл ярым гол керетә алмай йөрөй. 2014/15 йылдар миҙгелен ул Татарстандың баш ҡалаһында башлай. 20 ноябргә тиклем ул ун өс уйында өс мәрәй йыйып өлгөрә.
«Салауат Юлаев» (2016—2017)
2016 йылдың май айында Евгений Бодров Өфөнән «Салауат Юлаев» хоккей клубы менән ике йылға контракт төҙөй. Был командала уның ағаһы Денис Бодров сығыш яһай ине. Быға тиклем улар бергә «Лада» өсөн уйнайҙар ине. Октябрь, ноябрь айҙарында Энвер Лисин, Игорь Макаров һәм Евгений Бодровтан торған звено командала беренсе булып китә, ә уйынсылар яҡшы һөҙөмтәләр күрәһәт. Әммә аҙаҡтан Макаров миҙгел аҙағына тиклем йәрәхәтләнә, ә Лисин менән Бодров яҡшы уйындарын күрһәтә алмайҙар. Даими чемпионатта Евгений 51 уйында 23 (8+15) мәрәй йыя. «Салауат Юлаев» КХЛ-да үҙенең иң насар миҙгелен үткәрә, ә плей-оффта Ҡазандан «Аҡ Барс» хоккей клубына отола.
«Себер» һәм «Северсталь» (2017 йылдан башлап)
2017 йылдың 26 октябрендә «Салауат Юлаев» Евгений Бодровты Новосибирскиҙан «Себер» хоккей клубына һаҡсы Федор Беляковҡа алмаштыра. Яңы клуб өсөн Евгений даими чемпионатта 21 уйын үткәрә һәм бер генә һөҙөмтәле пас бирә. «Себер» конференцияла плей-оффҡа икенсе йыл рәттән эләкмәй. 2018 йылдың 20 апрелендә Евгений «Себер» менән бер йылға килешеү төҙөй. 2018 йылдың 30 ноябрендә Новосибирск командаһы Бодров менән килешеүҙе өҙә. Ул ваҡытҡа тиклем һөжүмсе 19 уйында 3 мәрәй йыйып өлгөрә. Бер аҙнанан һуң Евгений «Северсталь» менән миҙгел аҙағына тиклем контракт төҙөй. Бодров яңы клуб өсөн 21 уйын үткәрә һәм 4 мәрәй йыя, тик командаһы плей-оффҡа эләгә алмай.
2019 йылдың 24 июнендә «Северсталь» һәм Бодров яңы килешеүҙә ҡултамғаһын ҡуялар. 2019/2020 йылдар миҙгелендә Евгений «Северсталь» өсөн 33 осрашыуҙа 4 (2+2) мәрәй йыя, тик командаһы Гагарин кубогы өсөн плей-оффҡа эләкмәй. Миҙгел тамамланғас, Евгений Бодровтың команданан китеүе тураһында билдәле була.
Рәсәй йыйылма командаһында
2006 йылда Швецияла үткән юниорҙар араһында донъя чемпионатында ҡатнашырға Рәсәй йыйылма командаһына саҡырыла. Турнирҙа Рәсәй хоккейсылары сирекфиналда Канадаға еңелә һәм миҙалдарһыҙ ҡала, ә Евгений 6 уйында 4 (2+2) мәрәй йыя. 2007 йылдың авгусы аҙағынан сентябрь башына тиклем Рәсәй менән Канаданың йәштәр йыйылма командалары араһында 1972 йылдағы Суперсерияның 35 йыллығына арналған 8 осрашыуҙан торған яңы суперсерия үткәрелә. Канада хоккейсылары 7 уйында көслөрәк була, ә Бодров ете уйында бер гол керетә. Был миҙгелдә ул Чехияла үткән йәштәр донъя чемпионатына саҡырыла. Рәсәй йыйылма командаһы төркөмөндә икенсе урынды ала, сирекфиналда Чехияны ота, ярымфиналда Швеция хоккейсыларына отола. 3-сө урын өсөн уйында Рәсәй йәштәре АҠШ-тан дәғүәселәрен ота һәм бронза миҙалдарҙы яулайҙар. Евгений 7 осрашыуҙа 4 (1+3) мәрәй йыя.
2011 йылда Евгений тәү тапҡыр Рәсәйҙең милли йыйылма командаһына саҡырыла. Еврохоккейтурҙың Карьяла кубогында ул өс уйында бер мәрәй ҙә йыймаһа ла, Беренсе канал кубогында Бодров һөҙөмтәле пас бирә. Тағы ошо миҙгелдә ул Рәсәй өсөн биш уйын үткәрә һәм бер гол керетә. Шунан бирле йыйылма командаға саҡырылмай.
Шәхси тормошо
Евгений Бодров өйләнгән. Уның бер туған ағаһы Денис Бодров һәм ҡәйнеше Руслан Хасаншин шулай уҡ профессиональ хоккейсылар.
Жигулёва Антонина Михайловна
Жигулёва Антонина Михайловна (15 март 1918 йыл — 13 июль 2001 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Удмурт АССР-ының Малопургинский районы Удмурт АССР-ының 10-йыллығы совхозының һауынсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Биографияһы
Антонина Михайловна Жигулёва Удмурт АССР-ының Сарапул районы Отуниха ауылында 1918 йылда урыҫ крәҫтиәндәре ғаиләһендә тыуған.
1929 йылдан алып 1939 йылға тиклем Свердловск өлкәһенең Фокинский районында ата-әсәһе менән бергә йәшәй. Шундағы мәктәптең 4-се класын тамамлағас, урындағы колхозда хеҙмәт юлын башлай. 1936 йылда ғаиләләре Удмурт АССР-ына күсенә. 1936 йылдан алып 1938 йыл тамамланғансы «Комсомол» совхозында миҙгелле эштәрҙә йөрөй, һуңынан фермала даими хеҙмәт башлай.
1939—1973 йылдарҙа Удмурт АССР-ның 10 йыллығы исемендәге совхозда һауынсы булып эшләй. 25 йыл хеҙмәтендә 1 000 320 килограмм һөт һауып ала. 1952 йылда уны республиканың иң яҡшы һауынсыһы булып таныйҙар. Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә даими ҡатнаша.
1966 йылдың 22 мартында СССР Юғары Советы Президиумының Указына менә ауыл хужалығында юғары күрһәткестәргә ирешкәне һәм һыйырҙарҙан рекордлы күләмдә һөт һауғаны өсөн Жигулёва Антонина Михайловнаға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.
1973 йылдан хаҡлы ялда, Яган-Докья ауылында йәшәй. 2001 йылдың 13 июлендәндә вафат була.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ булған:
Өфө троллейбусы
Өфө троллейбусы — Өфө ҡалаһының троллейбус системаһы.
Тарихы
1962 йыл — 27 ғинуарҙа ҡалала даими хәрәкәте асыла.
1972 йыл — Вологда урамындағы 2-се һанлы троллейбус депоһы асыла.
1978 йыл — Рихард Зорге урамында линия асыла.
1975 йыл —Инорс торлаҡ районына линия төҙөлә.
1980 йыл — «Йәшел Сауҡалыҡ»ҡа линия төҙөлә.
1982 йыл — Әй һәм Воровский урамдарында линия төҙөлә.
1984 йыл — Фрунзе урамы буйлап (Карл Маркс урамы менән киҫешкән урындан), Ғафури урамы, Коммунистик урамы (Карл Маркс урамы менән киҫешкән урынға тиклем) линия төҙөлә.
1986 йыл — 1-се ТЭЦ-ҡа тиклем линия төҙөлә.
1993 йыл — Лесотехникум урамы һәм Рәсәй урамы буйлап "Ҡурсаҡ театры"на тиклем линия асыла. «Ҡурсаҡ театры — Эске эштәр министрлығы мәктәбе» 16-сы маршрут сафҡа инә.
2001 йылда — 3-сө һанлы троллейбус депоһы асыла.
2002 йыл — Цюрупа урамындағы "Үҙәк баҙар"ы менән Ибраһимов бульвары араһындағы линия һүтелә, һуңынан линия Пархоменко урамына күсерелә.
2003 йыл — Инорс торлаҡ районындағы линия "Өфө ДОК"ы туҡталышына тиклем оҙайтыла.
2004 йыл — «Красноярский урамы» туҡталыш ҡулсаһы ябыла.
2006 йыл — Әй урамы буйлап хәрәкәт ике йыл туҡтатылып торғандан һуң ҡабаттан асыла.
2007 йыл — Революцион урамында 1-се һанлы троллейбус депоһы ябыла, троллейбустарҙы өсөнсө депоға тапшыралар, өсөнсө депо беренсе тип үҙгәртелә.
2008 йыл — Пархоменко һәм Октябрҙең 50 йылллығы урамддар сатындағы кәкреләрҙең береһе һүтелә.
2012 йыл — ер аҫты үткәлеге төҙөү сәбәпле «Дан бульвары» туҡталышы ҡулсаһы һүтелә.
1-се троллейбус депоһы
1-се троллейбус депоһында 95 троллейбус иҫәптә тора:
Йөрөү хаҡы
2017 йылдың 1 ғинуарынан:
Йөрөү хаҡы 20 һум тәшкил итә. Багаж ташыу хаҡы — 13 һум.
Транспорт картаһы буйынса йөрөү хаҡы:
Бер тапҡыр йөрөү: Бер айға тарифтар: Юл хаҡы өсөн аҡса кондукторға бирелә, кондуктор булмаған осраҡта водителгә (төшкән саҡта).
Украина мәҙәниәте
Украина мәҙәниәте — украин халҡы, башҡа халыҡтар һәм аҙ һанлы халыҡтарҙың,  УССР - ға тиклем булған дәүләттәрҙең, хәҙерҙе  Украинаның мәҙәниәте.
Украин милли мәҙәниәте өсөн  халыҡ мәҙәниәте төп нигеҙ булып тора, уның базаһында яйлап профессиональ фән, әҙәбиәт, сәнғәт формалаша. Украина мәҙәниәтенең үҙенсәлеген географик шартарының йоғонтоһо, тарихи юлдың айырымлылығы, шулай уҡ башҡа этник мәҙәниәттәр менән бәйленештәре лә билдәләй. X быуатта  христиан динен  ҡабул итеү мәҙәниәттең үҫешендә мөһим тарихи этап булып тора.
Дөйөм характеристика
Украин халҡының бай һәм ҡатмарлы тарихы бар. Уға  башҡа  күп төрлө халыҡтар һәм ҡәбиләләр араһында тереклек итергә тура килә. Уларҙың һәр береһе тиерлек украин еренә ҡул һуҙған. Ошондай ауыр, ҡатмарлы шарттарҙа үҙенең иреклеген дошмандарҙан һаҡларға тура килгән, ҡоллоҡ хәленә төшкән саҡтар ҙа булған. Туҡтауһыҙ көрәш украиндарҙа  сағыу, уларға ғына хас  һыҙатты  —  азатлыҡ һөйөүсәнлекте  булдыра. Нәҡ ошо һыҙат XVI быуат  аҙағында уҡ Украинала ул ваҡыттағы  иң беренсе демократияны булдырыуға булышлыҡ итә. Днепр йылғаһының түбәнге өлөшөндәге ҡыйынлыҡ менән үтә торған йылға һикәлтәренән көньяҡҡараҡ урынлашҡан  Сечь атамаһы аҫтындағы төп нығытма  (укр. Запорiзька Січ), урыҫ. Запорожская Сечь)  үҙҙәре өсөн генә түгел, күрше халыҡтар өсөн дә иң ҡеүәтле демократия һәм азатлыҡ бастионы була. Шуға ла  бөтә украин халыҡ ижады  азатлыҡ һөйөүсәнлек тойғоһо менән һуғарылған. Күп мәртәбә иреклеген, бойондороҡһоҙлоғон юғалтҡан,  украиндар гел азатлыҡты һағынғандар,  ошо юҡһыныу һәм азатлыҡ өсөн көрәш халыҡ ижадының бөтә төрҙәрендә лә  — йөрәккә үтеп инерлек йыр даръяһында, уйланыуҙарында, риүәйәттәрендә, һынлы һүрәт сәнғәтендә,  сигеүҙә, көршәк әүәләү оҫталығында, туҡыусылыҡта һ.б. сағылдырған.
Украинаның тарихи юлының ҡыйынлыҡтары арҡаһында (XIII быуатта  татар - монголдарҙан яулап алыныуы, XIV—XVI быуаттарҙа поляк - литваларҙың экспансияһы, XIX—ХХ  быуаттарҙа Рәсәй һәм Австрия империяларынан  бойондороҡлолоғо) украин мәҙәниәтендә ғәҙәттән тыш роль уйнай. XVI быуатта  феодаль - бояр аҡ һөйәктәре католицизм һәм поляк мәҙәниәтен ҡабул итә һәм XVIII быуат аҙағына казактарҙың үрге ҡатламы урыҫлашыуға дусар була  — украин йәмәғәтселеген күбеһенсә тулы баһалы милли мәҙәниәт элитаһы булмауы ошо  ваҡиғаларға бәйле.
Мәҙәниәттең ысын ижадсылары һәм йөрөтөүселәре булып йәмәғәтселектең киң массалары ҡала килә  — крәҫтиәндәр, казактар һәм һөнәрселәр. Украин мәҙәниәте үҙенең тарихының оҙайлы осорҙары дауамында  халыҡсан булып үҫешә. Таң ҡандырырлыҡ үҙенсәлеклек һәм колоритлыҡ  менән һуғарылған  халыҡ ижады, халыҡ ғөрөф - ғәҙәттәре унда бик ҙур урын биләй. Халыҡ уйланыуҙарында, йырҙарҙа, бейеүҙәрҙә, биҙәү ғәмәли сәнғәтендә был бигерәк тә сағыу һүрәтләнә. Нигеҙҙәре нәҡ Киев Русе (укр. Ки́ївська Русь) мәҙәниәтенә барып тоташҡан традицияларҙы һаҡлау һәм дауам итеү арҡаһында   XVI—XVII быуаттарҙа украин мәҙәниәтенең күтәрелеше һәм XIX быуаттағы мәҙәни яңырыуы мөмкин була.
Шул уҡ ваҡытта украин милли мәҙәниәтенең ошондай характерҙа үҫешенең кире һөҙөмтәләре лә һиҙелә. Бик оҙайлы ваҡыт дауамында Укранинала тыуып - үҫкән бик күп һәләтле шәхестәр тыуған яғын ҡалдырып, артабанғы тормошон һәм ижадын урыҫ, поляк һәм башҡа мәҙәниәттәр менән бәйләнеләр. Шунан башҡа, тәбиғәт фәндәре өлкәһендә алға китеш (гуманитар өлкәһе менән сағыштырмаса) йомшағыраҡ була.
Шуның менән бергә, үҙенсәлекле һәм боронғо мәғариф  системаһы  үҙенең сәскә атыу осорон казактар дәүерендә кисерә һәм халыҡтың тотош грамоталылығын тәьмин итә. Китаптар  яҙыуының  элекке традициялары, Европаның алдынғы үҙәктәренә, атап әйткәндә, Византия мәҙәниәт традицияларына, шулай уҡ коллегиумдар үҫешкән селтәре арҡаһында фәндәр һәм юғары белем үҙәге булараҡ  Острожск һәм Киево - Могилянск академияларына иҫәп тотоу; меценатлыҡ һәм бер нисә билдәле дәүләт эшмәкәрҙәренең — Константин Острожский, Петр Конашевич - Сагайдачный, Иван Мазепа һ.б. мәҙәниәттең үҫешеүенә булышлыҡ итеү —  былар барыһы ла  украин мәҙәниәтен донъя кимәленә күтәрә,  китап баҫтырыу өлкәһендә классик шедевраҙарын ижад итеү, архитектура, әҙәбиәт  өлкәһендә, фәндә шаҡтай ҙур уңыштарға ирешергә мөмкинлек бирә.
Украина мәҙәниәте тикшеренеүсеһе Иван Огиенко, украина мәҙәниәтенә тәү башлап донъяға ҡарата асыҡлыҡ, ксенофобия булмауы һәм гуманлыҡ хас булған, тип билдәләй. Украин мәҙәниәтенең гуманлығы хаҡында һөйләгәндә,  мәҙәниәттең әүҙем үҫешкән осоронда (XVII—XIX  быуаттар) ҡиммәттәр системаһы үҙе үк үҙенсәлекле булғанын да билдәләп үтер кәрәк. Бындай һығымтаға Григорий Сковорода, Феофан Прокопович, Пантелеймон Кулиш, Тарас Шевченконың ижад мираҫы бай мәғлүмәт бирә. Улар үҙҙәренең фәлсәфәүи яҙмаларында  кешелек бәхете асылы һәм шарттары, кешелектең йәшәйеш мәғәнәһе  тураһында һорау ҡуялар.
Фәҡирлек, ауырыу һәм мәҙәниәтһеҙлек проблемаларын техник прогресс, хеҙмәттең етештереүсәнлеген күтәреү, мәғрифәтле монархтар һәм социаль экспериментаторлыҡ   ярҙамында еңеп сығыуҙы планлаштырған башҡа Европа илдәре фекеренән  айырмалы, украин аҡыл эйәләре бөтөнләй икенсегә өндәйҙәр. "Туғандаш хеҙмәт" һәм үҙ - үҙеңде танып белеү, байлыҡтан да айырылырға йәл булмаған  азатлыҡ, тормош ихтыяждарын сикләү, рухилыҡтың өҫтөнлөгө — һуңғы Европа экзистенциализм шарттарында украин аҡыл эйәләренең пропагандалаған һәм яҡлы булған бәхет рецептары һәм йүнәлештәре ошо инде. Бөгөнгө көндә бөтә кешелек өсөн тап ошондай ҡараш  айырым мәғәнәгә эйә.
Сығанаҡтары
Хәҙерге Украина территорияһында археологтар тарафынан күп һанлы мәҙәниәт табылған, улар кешелектең тулыһынса тарихи үҫеш юлын — ппалеолит, мезолит һәм неолит осорҙарын кәүҙәләндерә. Тимер быуаты Украина территорияһында Черняхов культураһы, ә еҙ быуаты   — Триполь  (укр. Трипільська культура) һәм Ям культуралары менән күҙ алдына килтерелә.
Русь мәҙәниәте
IX быуатта  Көнсығыш Европала Русь монархия дәүләте барлыҡҡа килә, уның үҙәге Киев була. Русь мәҙәниәтенең нигеҙе булып үҙенә бер башҡа көнсығыш ҡәбиләләренең мәҙәниәте тора. Уның барлыҡҡа килгән осорона славян халыҡтарының хужалыҡ йәшәү рәүешендә күптән игенселек өҫтөнлөк алған була, малсылыҡ, һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ һәм умартасылыҡ  мөһим кәсептәр булып һанала. X быуатҡа  халыҡ һөнәрҙәре лә  тә юғары кимәлгә өлгәшә  — тимерҙән һәм төҫлө металдан әйберҙәр эшләнә, көршәк әүәләү, туҡыусылыҡ, тире иләү һәм эшкәртеү, ташта һәм ағаста һырлау һөнәрҙәре үҫешә.
Рус ҡәбиләләренең мәжүси ышаныуҙарына алмашҡа килгән христианлыҡ мөһим ваҡиға була һәм Владимир Бөйөк тарафынан 988 йылда рәсми рәүештә ҡабул ителә. Христианлыҡты ҡабул итеү байтаҡҡа яҙма телдең  (бер аҙ ваҡыт кирил алфавиты һәм глаголица ҡулланыуы йәнәшә килә), шулай  уҡ боронғо ҡомартҡылары  сиркәү - славян телендә яҙылған әҙәбиәтенең дә үҫешен тиҙләтә. Византия мәҙәниәтенең йоғонтолары ла мөһим була, атап әйткәндә, архитектурала Византия стиле, рухани музыкала знамен йыр һуҙыуы  (укр.знаменний спів) тарала.
XIII—XV быуаттар
XIII быуаттың уртаһында  татар - монголдар  иҙеүе оҙаҡҡа  һуҙылған иҡтисади емерелеү сәбәбе була. произвлстволарҙың ҡайҙы берҙәрендә түбәнәйеүе йәки ҡатмарлы ҡоролмаларҙың бөтөнләй  онотолоуы күҙәтелә, һөнәрселек сәнәғәте ябайлаштырыла. Оҙайлы ваҡытҡа төҙөлөштәр туҡтатыла. Орда хужалары тарафынан зарарланмаған православие сиркәүе  рухани мәҙәниәттең үҙәге   булып ҡала.
Киев һәм Чернигов кенәзлектәре бөлгөнлөккә төшкәндән һуң  уңайлы геополитик урын биләгән     Галиц - Волынск кенәзлеге (укр. Галицько-Волинське князівство) украин мәҙәниәтенең үҙәге булып китә. Хәл торошо украин ерҙәренең Литва Бөйөк кенәзлеге составына ингәненән һуң яйлап үҙгәрә башлай. Мәҙәниәт өлкәһендә  Көнбайыш Европа йоғонтоһо һиҙелә башлай. Уның урындағы традициялар менән  ҡушылыуы дәүерҙең мәҙәни йөкмәткеһен һүрәтләй. Гуманитар өлкәләрҙә (тарих, фәлсәфә) фәнни белемдәр ҙур ҡаҙаныштарға өлгәшә. Әҙәбиәттә донъяуи мотивтар  үҫешә. Ғибәҙәтханалар архитектураһы ҡала төҙөлөштә таралған  готик стиле төҫө ала. Халыҡ сәнғәтенең төрлө жанрҙары —  декоратив - ғәмәли, музыкаль, театраль — үҫешен дауам итә. Халыҡ ижады героик, азатлыҡ мотивтары менән байый.
XVI—XVIII быуаттар
XVI быуатта  иҡтисади тормоштоң йәнләнеүе һәм тотороҡланыуы дауам итә, ҡалалар һаны үҫә. Волындә һәм Галичинала донъяуи ҡорамалар ағастан түгел, ә таш һәм кирбестән  төҙөлөү ҡуллана башлай, XV  быуатта  Львовта   водопровод төҙөлә.
Люблин уния килешеүенә ярашлы 1569 йылда украин ерҙәре Речь Посполитая хакимлығы аҫтында ҡала. Яңы шарттарҙа социаль элитаның бер мәғәнәле булмай. Үҙенең меценатлыҡ эшмәкәрлеге  менән Константин (Василий) Острожский, князь Юрий Слуцкий, Елизавета (Галшка) Гулевтчевна дан ҡаҙанылар. Әммә украин феодалдарының, дин башлыҡтарының күпселеге Речь Посполитая хакимлығы шарттарында милли мәҙәниәттән — телдән, ғөрөф -ғәҙәттәрҙән, православие диненән алыҫлашалар.
Ошо тарихи ситуацияла халыҡтың рухи лидер ролен XV - XVI  быуаттарҙа  формалашҡан  һәм үҙенсәлекле  йәмғиәт торошон кәүҙәләндергән казактар үҙ өҫтөнә ала. Нәҡ казактар милли дәүләтселектең традицияларын күтәреп ала, православие сиркәүенең һәм украин теленең яҡлаусыһы була.
Тарасов Евгений Михайлович (ғалим)
Тарасов Евгений Михайлович (22 февраль 1953 йыл) — ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2004), профессор (2005).
Биографияһы
Евгений Михайлович Тарасов 1953 йылдың 22 февралендә Башҡорт АССР-ының Бишбүләк районы Киҫтәнле-Ивановка ауылында тыуа.
1971 йылда Ырымбур өлкәһе Абдулла ҡалаһының 6-сы урта мәктәбен тамамлай. 1971 йылда Электровоз һәм тепловоз машинисы ярҙамсыһы аттестатын алғандан һуң Кинел станцияһында машинист ярҙамсыһы булып эшләй. 1980 йылда Куйбышев тимер юл транспорты инженерҙары институтын тамамлай. Уҡыуы менән бер рәттән тотороҡһоҙ факторҙарҙың йоғонтоһо байтаҡ булған шарттарҙа поезд хәрәкәте менәнн интерваллап идара итеүҙең вариант системалары торошон билдәләү ысулдарын уйлап табыу менән шөғөлләнә. 1975—1979 йылдарҙа йәйҙәрен студент отряды составында Байкал-Амур магистрален төҙөүҙә ҡатнаша, 1980 йылда Төньяҡ тимер юлында кабель селтәре төҙөлөшөндә була.
Институтты тамамлағандан һуң шунда уҡ ғилми-тикшеренеү секторына кесе ғилми хеҙмәткәр вазифаһына тәғәйенләнә. 1989 йылда Мәскәү тимер юл транспорты инженерҙары аспирантураһын тамамлай, «техник фәндәр кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай. 1990 йылдан тимер юл транспортында автоматика, телемеханика һәм элемтә кафедраһы доценты. 1991—1999 йылдарҙа — электротехника факультеты деканы. 1999—2007 йылдарҙа — фәнни эштәр буйынса проректор. 2004 йылдан — техник фәндәр докторы. 2005 йылдан тимер юл транспортында автоматика, телемеханика һәм элемтә кафедраһы профессоры. 2014 йылдың 1 сентябренән Һамар дәүләт тимер юлдары университеты проректоры. Асыштары Куйбышев, Волга буйы һәм Көньяҡ‑Көнсығыш тимер юлдарында индерелгән.
Ғаиләһе
Ҡатыны — Тарасова Елена Викторовна, уҡытыусы. Ҡыҙҙары бар.
Мауығыуҙары
XIX быуаттың классик әҙәбиәте. Радиоһәүәҫкәр.
Фәнни һәм ғилми-нәшриәт эшмәкәрлеге
240-тан ашыу фәнни һәм методик хеҙмәт, шул иҫәптән — 35 уйлап табыу, 4 монография һәм 28 уҡыу-методик эшләнмә авторы. Уның етәкселегендә 1 техник фәндәр докторы һәм 9 техник фәндәр кандидаты әҙерләнә. Халыҡ-ара транспорт, Халыҡ-ара экологик һәм йәшәү именлеге, Социаль технологиялар һәм урындағы үҙидаралыҡ академияларының мөхбир ағзаһы.
Таборка (Ключанки ҡушылдығы)
Таборка  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ключанка йылғаһының һул ярына тамағынан 9,9 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Судница
Судница — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький (зал. р. Ячменки) һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Ирген
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Этимологияһы
Топонимдың килеп сығышы аныҡ ҡына аңлатылмай. Төрки телдәрҙәге "иркен" һүҙенән тип аңлатыу ҙа, "урғыла" тигәндән килеп сыҡҡан, хатта бик шикле "ир" һәм "ға" тигән өлөштәрҙән тора тип фараз итеү ҙә осрай. Төрки телдәрҙә "ирга" -"пристанище" тип тәржемә ителә тигән аңлатма ла бар.
Генуя аквариумы
Генуя аквариумы (Acquario di Genova) — Италияла иң ҙур һәм ҙурлығы буйынса Европала икенсе аквариум Генуяның боронғо порты районында урынлашҡан. Аквариум 3100 м2 майҙанды биләй, Европа зоопарктар һәм аквариумдар ассоциацияһының ағзаһы булып тора. Һәр йыл һайын унда 1,2 миллиондан ашыу кеше килә.
Тарихы
Аквариум генуя диңгеҙсеһе Христофор Колумбтың Яңы Донъяны асыуына биш йөҙ йыллыҡ хөрмәтенә үтә торған Genoa Expo '92 күргәҙмәһе өсөн төҙөлгән. Архитектор Ренцо Пиано тарафынан проектланған ҡоролма һыуға төшөргә әҙер карапты хәтерләтә. Интерьер дизайны һәм күргәҙмәләр 1992 йылда Питер Чермаефф етәкселегендәге en:Cambridge Seven Associates фирмаһы дизайнерҙары төркөмө менән әҙерләнә 1998 йылда аквариум киңәйтелә: уға төп ҡоролма менән күперҙе тоташтырған йөҙ метрлыҡ карап беркетелә.
Күргәҙмәләр
Аквариум 6 000 000 литр һыуҙы һыйҙырған 70 резервуарҙы, 10 000 квадрат метр майҙанды  эсенә ала
Фән һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау
Генуя аквариумын AquaRing Европа союзы проекты көйләй, AquaRing өсөн фәнни база, документтар, һүрәттәр, академик ресурстар һәм интерактив  онлайн-курстар бирә
Һылтанмалар
}}
Лопень
Лопень (Лопень) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Немырив һәм Липовец райондары аша көньяҡҡа табан аға. Собоктың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 11 километр. Бассейн майҙаны - 25,4 км².
А. С. Пушкин һәйкәле (Дондағы Ростов)
Шағирҙың классик манерала башҡарылған скульптураһы бронзанан эшләнгән һәм ҡыҙыл гранит пьедесталға ҡуйылған.
1992 йыл да Пушкин һәйкәле дәүләт һаҡланыуы исемлегенә индерелә.
1999 йыл да реставрациялана.
Һәр йылды шағирҙың тыуған көнөндә, 6 июндә, Дондағы Ростов халҡы һәм ҡунаҡтар  һәйкәлгә сәскәләр һала. Шулай уҡ  уның ижадына ғашиҡтар йыйыла, әҙәби һәм шиғри кисәләр ойошторола. Байрам сараларында яҙыусылар, дәүләт учреждениелары, мәҙәниәт өлкәһе вәкилдәре, мәктәп уҡыусылары ҡатнаша.
Билдәле шағир һәм яҙыусыға һәйкәл юҡтан ғына барлыҡҡа килмәй: Пушкин Дондағы Ростов та 1820 йыл да була. Был ваҡытта ул  Кавказ ға 1812 йылғы Ватан һуғышы геройы һәм дуҫы Николай Николаевич Раевский менән килә. Сәфәр һөҙөмтәһендә шағирҙа  Петр I менән Екатерина II хакимлығы, шулай уҡ  Степан Разин һәм Емельян Пугачев етәкселегендәге ихтилалдар темаһына ҡыҙыҡһыныу уяна һәм ул шул турала әҫәрҙәр яҙа. Ростовтың йөҙө, уның халҡы быға тиклем тик баш ҡала даирәһендә генә йөрөгән йәш Пушкинды тәьҫирләндерә,  был уның ижадында ла билдәле бер эҙ ҡалдыра.
Өфө автобусы
Тарихы
1929 йылда Өфөнән Бөрөгә һәм Стәрлетамаҡҡа ҡала-ара маршруттары асыла.
1946 йылда Өфө пассажир автотранспорт предприятиеһы ойошторола. 1948 йылда ҡала-ара пассажир маршруттары ҡабаттан яңыртыла. 1955 йылда Башҡорт автотранспорт тресы ойошторола.
2006 йылда Башҡортостан Республикаһының «Башавтотранс» дәүләт унитар предприятиеһы 51 автобус маршрутын хеҙмәтләндерә (көндәлек сығарыу планы — 470 автобус), дәүләт ҡарамағында булмаған милек формалы 12 автопредприятиеһы һәм 1 шәхси эшҡыуар автопредприятиеһы — 86 коммерция маршруты (0,8 коэффициентлы 1400 автобус).
Өфөнөң 1-се ПАТП-ы (Пассажир автотранспорт предприятиеһы)
Пассажирҙар файҙаланыуында 332 автобус
Өфөнөң 3-сө ПАТП-ы
Пассажирҙар файҙаланыуында 332 автобус иҫәптә тора.
Йөрөү хаҡы
2016 йылдың 14 июненән:
Һәйетҡолов Фәйзулла (Фазыл) Фәттәх улы
Һәйетҡолов Фәйзулла (Фазыл) Фәттәх улы (Саиткулов Файзулла (Фазул) Фаттахович) (1908 йыл — 16 ғинуар 1973 йыл). 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. Гвардия сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
Биографияһы
Һәйетҡолов Фәйзулла Фәттәх улының хеҙмәте тураһында былай тип яҙыла:. Һуғыштан һуң Һәйетҡолов Фәйзулла Фәттәх улы Сибай ҡалаһында Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинатында шофер булып эшләй. Өйләнә. Ун өс бала тәрбиәләп үҫтерә. Сибай ҡалаһы 24-се ҡала профессиональ-техник училищеһында ҡурай буйынса курстар алып бара. Ветеран 1973 йылдың 16 ғинуарында вафат була.
Еланная (Дунаева ҡушылдығы)
Еланная  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Дунаева йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Грекова Анастасия Ивановна
Грекова Анастасия Ивановна (24 ноябрь 1923 йыл — 1 июнь 2000 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп эшмәкәре. Иҡтисад фәндәре докторы (1971), профессор (1978). РСФСР-ҙың (1984) һәм Башҡорт АССР-ының (1974) атҡаҙанған фән эшмәкәре.
Биографияһы
1950 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институтын тамамлай. Артабан уның хеҙмәт юлы партия эше менән бәйле була. 1960 йылда КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағыындағы Ижтимағи фәндәр академияһында (Мәскәү) белемен камиллаштыра.
1953—1956 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты ҡарамағындағы өс йыллыҡ өлкә партия мәктәбендә (Өфө) уҡыта. 1960 йылдан алып СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалында Иҡтисади тикшеренеүҙәр бүлегендә эшләй, бер үк ваҡытта 1966—1969 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтында уҡыта; 1972—1989 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтында фәнни эштәр буйынса проректор вазифаһында эшләй.
Ғалим 2000 йылдың 1 июнендә Өфөлә вафат була.
Фәнни эшмәкәрлеге
А. Н. Грекованың фәнни тикшеренеүҙәре социализмда рента мөнәсәбәттәренә, киңәйтелгән яңыртып етештереү проблемаларына, колхоз производствоһын иҡтисади дәртләндереүгә арналған.
50-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Төп ғилми хеҙмәттәре:
Танга (Покша ҡушылдығы)
Танга  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Покша йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Борзик Вера Михайловна
Борзик Вера Михайловна  (30 сентябрь 1920 йыл — 7 февраль 1990 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы хеҙмәткәре, һауынсы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
Биографияһы
Вера Михайловна Борзик (Самойлова) 1920 йылдың 30 сентябрендә Николаевская станицаһында (хәҙер — Ростов өлкәһе, Константиновский районы) тыуған.
Шахты районында йәшелсәселек тресында эшләй. Немец оккупацияһын кисерә. 1943 йылдан «Горняк» тоҡомсолоҡ һөт-тауар фермаһында һауынсы булып эшләй.
Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә Борзик юғары һөҙөмтәләргә өлгәшә. Бер нисә тапҡыр СССР-ҙың Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә (ВДНХ) ҡатнаша. 1960-сы йылдарҙа үҙенә беркетелгән һәр һыйырҙан һауымды 500 килограммға арттырған, ә 1970 йылда 1 һыйырҙан йыллыҡ һауым 4700 кг тәшкил итә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 8 апрель Указы менән, «ауыл хужалығы призводствоһы үҫешендә һәм дәүләткә игенселек һәм малсылыҡ продукттарын һатыу буйынса биш йыллыҡ планын үтәүҙә ҙур уңыштарға өлгәшкән өсөн», Вера Борзик Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» тигән юғары исемгә лайыҡ була.
Октябрь районы Красногорняцкий ҡасабаһында йәшәй.
1990 йылдың 7 февралендә вафат була.
Хәтер
Красногорняцкий ҡасабаһының бер урамы Борзик исемен йөрөтә.
Такмак (Обва ҡушылдығы)
Такмак  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Обва йылғаһының уң ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡоро күпер
Ҡоро күпер (груз. მშრალი ხიდი ) — Тбилисиҙа Кураның элекке тармағы өҫтөндәге күпер, хәҙер күмелгән һәм Звадиа Гамсахурдиа урамының өлөшө булып тора. Сааррбрюкен күпере менән бергә Кура һәм Мтацминда районынан Чугурети районына йәнәш урынлашҡан урамдар аша күпер юл үткәргесенең өлөшө булып тора.
Күпер менән йәнәш баҙар урынлашҡан. . Тбилисиҙың иҫтәлекле урыны.
Исеме
Башта күпер   Бәләкәй Михайлов күпере тип атала (сөнки Ҙур Михайлов күперенең дауамы була) йәки Воронцов күпере (Кавказ  наместнигы  М С. Воронцов исеме менән). XX быуат башында Николаев исемен йөрөтә . Совет осоронда Карл Маркстың Бәләкәй күпере тип атала.  1933 йылда күпер аҫтындағы йылға юлы киптерелә һәм элекке үҙән буйлап урам һалына, шунан һуң күперҙе Ҡоро күпер тип йөрөтә башлайҙар.
Тарихы
1848—1851 йылдарҙа итальян архитекторы  Дж. Скудьери проекты буйынса төҙөлә. Бәләкәй күпер «Мадатов утрауына» алып бара (утрау  — кенәз Орбелианиҙың шәхси милеге була, XIX быуатта был утрауҙы кенәз, рус армияһы генералы, 1812 йыл һуғышы һәм Кавказдағы һуғышы геройы Валериан Григорьевич Мадатов һатып ала,   шул ваҡыттан башлап Тбилиси халҡы уны  «Мадатов утрауы», ә Бәләкәй күперҙе — «Мадатов  күпере» тип йөрөтә ). Ошо күперҙең дауамы булып Кура аша «Ҙур Михайлов күпере» тора. 1883 йылдың 25 февралендә күпер аша ҡалала беренсе конка маршруты үтә. 1933 йылда күпер аҫтындағы һыу юлы киптерелә һәм элекке йырҙа буйынса урам һалына. 1962 йылда инженер Г. Карцивадзе һәм архитекторҙар Ш.Д. Кавлашвили, В.К. Куртишвили һәм Г.В. Мелкадзе проекты буйынса күпергә капиталь ремонт яһала. 1980 йылдар аҙағында — 1990-йылдар башында күпер янында баҙар барлыҡҡа килә.
Конструкцияһы
Күпер бер тороҡло аркалы. Тороғо 32-метрлы ҡумталы көмбәҙ менән ҡапланған. Күпер яҫы грузин кирбесенән төҙөлгән, аркалары таш менән көпләнгән. Күпер автотранспорт һәм йәйәүлеләр өсөн тәғәйенләнгән. Яндауыр кәртәләр металдан, терәктәрендә таш парапет менән тамамлана. .
Жүлфә (Әзербайжан)
Жүлфә (Culfa, Ջուղա, ) — Әзербайжандың көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан ҡала.
Ташкин Михаил Александрович
Михаил АлександровичТашкин (14 февраль 1918 йыл — 30 апрель 1945 йыл) — 31-се тау- уҡсылар бригадаһының расчет командиры (4-се Украина фронтының 38-се армияһы), өлкән сержант, Советтар Союзы Геройы.
Биографияһы
Михаил Александрович Ташкин 1918 йыл дың 14 февралендә Сыртинка ҡасабаһында хәҙерге Силәбе өлкәһе нең Ҡыҙыл районы нда тыуа.
Ата-әсәһе Александр Федорович менән Антонина Ивановна — колхозсы. Ташкиндар ғаиләһендә 8 бала — биш ул һәм өс ҡыҙ була. Ҙур хужалыҡ тоталар. Граждандар һуғышынан һуң уларҙың ғаиләһе һөрөлә.
Раскулачиваниенын һуң ғаилә өлкәнең Пласт ҡалаһына күсенә. Бында Михаил Александрович 7 класс тамамлай. Атаһы вафат булғас, әсәһе балалары менән Учалы ҡалаһына күсенә. Михаил бухгалтер булып эшкә урынлаша.
1940 йылда Башҡорт АССР-ы Учалы райвоенкоматынан хәрби хеҙмәткә алына. Һуғышты М. Ташкин кесе командир-артиллеристар мәктәбе курсанты булып ҡаршылай.
1942 йылдың яҙында Михаил Мурманск һәм Кандалакша ҡалалары өсөн барған алыштарҙа ҡатнаша. Шунда яралана. Мурманск ҡалаһы йүнәлешендәге һуғышта икенсе тапҡыр яралана. Был ваҡытҡа уға өлкән сержант званиеһы бирелә, I дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Байраҡ ордендары менән бүләкләнә.
Орудие командиры Ташкин Чехословакияны азат иткәндә айырыусы батырлыҡ күрһәтә һәм шунда һәләк була.
Алыштарҙа һәләк булған ун биш хәрби дуҫы менән бергә Глучин (Чехия) ҡалаһында ерләнә.
Батырлығы
«1945 йылдың 2 апрелендә беҙҙең һалдат һәм офицерҙарҙың бәләкәй төркөмө Одер аша сыға, тар участкала плацдарм яулай. Дошман, танкылар һәм үҙйөрөшлө орудиелар файҙаланып, контрһөжүмгә күсә. Беҙҙең десант тура төҙәп атыусы орудиеға мохтажлыҡ кисерә. М. А. Ташкин туҡтауһыҙ яуған ут аҫтында үҙе эшләгән һалда Одерҙы йөҙөп сыға, пушканы бора һәм өс контрһөжүмде кире ҡаға, һигеҙ немец танкыһын юҡ итә. Ташкиндыъ пушкаһы кисеүҙе ҡаплап тора һәм Одер аша тотош батареяның һәм автоматсыларҙың яңы көсө сығыуын тәьмин итә.
СССР-ҙың Юғары советы президиумының 1946 йылдың 15 майындағы указына ярашлы, Михаил александрович Ташкинға Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
Хәтер
Сыртинка ҡасабаһында уның йәшәгән йорто эргәһенә иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған. Силәбе өлкәһенең Пласт ҡалаһында геройға бюст ҡуйылған.
Ишембай ҡалаһы башлыҡтары
Ишембай ҡалаһы башлыҡтары — 1940 йылда, ҡала статусын алғандан һуң, Ишембай ҡалаһы етәкселәре.
Тарихы
Ҡала барлыҡҡа килгәндән алып бында идара итеүҙең төрлө формалары ҡулланыла.
Ишембай ҡалаһына идара иткән кешеләр биләгән вазифалар:
1940 йылдың 3 мартында хеҙмәтсәндәр депутаттары Ишембай ҡала Советының беренсе сессияһы үткәрелә, унда ҡала Советының башҡарма комитеты һайлана, быраулау мастеры булып эшләгән Максим Сергеевич Платонов уның рәйесе итеп һайлана. Шул ваҡытта уҡ ВКП(б)-ның ҡала комитеты ла һайлана.
2000 йылдың 18 ғинуарында Башҡортостан Республикаһы Президентының «Башҡортостан Республикаһының Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районы хакимиәтен ойоштороу тураһындағы» Указына ярашлы, Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районы хакимиәттерен берләштереү юлы менән Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районы хакимиәте булдырыла.
2006 йылда муниципаль реформа үткәрелеүгә бәйле ҡала хакимиәте өлөшләтә «Ишембай ҡалаһы» ҡала биләмәһе хакимиәтенә бүленә, ҡала менән идара итеү буйынса төп эштәрҙе башҡарыу (төҙөкләндереүҙән тыш) ҡала биләмәһе бюджетына идара иткән «Ишембай районы» муниципаль районы ҡарамағында ҡала.
Истекаева
Истекаева — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының уң ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Ишембай ҡалаһы башлыҡтары
Тарихы
2006 йылдан урындағы үҙидара «Ишембай ҡалаһы» ҡала биләмәһе Советы ҡарары менән ҡабул ителгән Устав нигеҙендә ғәмәлгә ашырыла. «Ишембай ҡалаһы» ҡала биләмәһе Советы — бер мандатлы һайлау округтары буйынса 4 йылға һайланған 20 депутаттан торған Ишембай ҡала Советы муниципаль берәмектең вәкәләтле органы булып тора.
Истекаева
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ишембай ҡалаһы башлыҡтары
Тарихы
«Ишембай ҡалаһы» муниципаль берәмеге башлығы — ҡала биләмәһе башлығы булған һәм Совет депуттарының билдәләнелгән һанынан күпселек тауыш менән үҙ составынан депутаттар тарафынан һайланған «Ишембай ҡалаһы» ҡала биләмәһе Советы рәйесе ҡалала юғары вазифа биләүсе кеше.
Шартлы билдәләр
Партия ағзаһы булыу-булмауы
граница|30x30пкс Рәсәй Федерацияһы
Башҡарма-күрһәтмә биреү органы Вәкәләтле орган
Һылтанмалар
Ишембай ҡалаһы етәкселәре
Венгр фольклорында шаманлыҡ ҡалдыҡтары
Венгрия фольклорында шаманлыҡ ҡалдыҡтары — венгр этносы вәкилдәренең мифологик аң рудименттары, улар теге донъя көстәре, шулай уҡ венгр бағымсылары, имселәре һәм күрәҙәселәренең тылсымлы-ритуаль атрибутикаһы ярҙамында объектив ысынбарлыҡҡа йоғонто яһау мөмкинлегенә ышаныуына бәйле. Венгр шаманлығы проблемаһын һәм уның менән бәйле булған себер [шаманлығы проблемаларын Габор Сенткатолнаи, Бенедек Баратоши-Балог, Енё Фазекаш (венгрса. Fazekas Jenő ), өйрәнгән. Хәҙер Венгрияла был теманы тикшерә.
Шаманлыҡтың сығанаҡтары
Венгр шаманлығы тәбиғәте, ғөмүмән, венгр мифологияһы кеүек үк, венгрҙарҙың этнос булараҡ килеп сығышы менән тығыҙ бәйле. Беҙҙең эраға тиклем I мең йыллыҡ урталарына тиклем венгрҙарҙың ата-бабалары фин-уғыр халҡының бер өлөшөн тәшкил итә, унда шаманлыҡ (им-том итеү) дини-мифологик практиканың мөһим өлөшө булып тора. Шулай уҡ венгр тәржемәләренән дә фин-уғыр донъяһында киң таралған галлюциноген бәшмәктәрҙе им-том өсөн ҡулланыу билдәле.
Әммә, тайгала ҡалған ханттар һәм манси туғандарынан айырмалы рәүештә, мадьярҙар урманлы далаларға күсеп килә, унда төркиҙәр йоғонтоһона эләгә. Оҙаҡ ваҡыт болғарҙар һәм хазарҙар хакимлығы аҫтында йәшәй, тулыһынса күсмә йәшәү рәүешенә күсеп, улар үҙҙәренең дала күршеләренә оҡшай башлай (Константин Багрянородный венгрҙарҙы «төрөктәр» тип атай). Билдәле булыуынса, венгрҙарҙың башҡорттар менән генетик ҡәрҙәшлеге бар. «Тыуған илдәрен» яулап алғандан һуң мадьярҙар күсмә хәлдә йәшәгән каварҙар һәм өлөшләтә ҡыпсаҡтар менән ассимиляцияға инә.
Төркиҙәрҙән тыш, венгрҙарҙың дини-мифологик донъяға ҡарашына шулай уҡ далала көн иткән иран телле яса халҡының ҡалдыҡтары йоғонто яһағандыр, күрәһең. Моғайын, нәҡ уларҙан юғары ҡатлам уғырҙарын аттары менән бергә ерләү йолаһы ҡалғандыр.
Әммә, тикшеренеүселәр билдәләүенсә, венгр фольклоры нәҡ төрки фольклорына оҡшаш. Ғәрәп сығанаҡтары мәғлүмәттәре буйынса, венгрҙарҙа тәңрелеккә оҡшаш дин һәм утҡа табыныу йолаһы була. Венгрҙар Юғары Аллаһты элек-электән иштен тип йөрөтә, унда «тәң» киҫәксәһе төрки телендәге «тәңренән» килеп сыҡҡан. Уғыр-төрки мифологик донъяға ҡарашына донъя ағасында Ғаләмдең өс ҡатҡа бүленеше (юғарығы ҡатлам, кеше һәм ер аҫты донъяһы), бетяриялар —бәһлеүәндәр (төрки. батыр) тураһындағы риүәйәттәр хас.
Талтоштар ̆— венгр сихырсылары
Тарихи сығанаҡтарҙан билдәле булыуынса, католик дине ҡабул ителгәндән һуң да венгрҙар араһында талтоштар (венг. táltos) тип аталған ҡанебабалар төркөмө айырылып сыҡҡан. Талтоштың үҙенсәлекле һыҙаттарына түбәндәгеләрҙе индерәләр:
Талтошҡа мотлаҡ рәүештәге хас билдә — дөңгөр, ул ҙур арҡыры рәшәткәләрҙән эшләнә. Дөңгөрҙең мөғжизәле үҙенсәлектәре венгр балалары йырҙарында теркәлгән, унда бер малай дөңгөр ярҙамында яралы ҡауҙыны дауалай. ТалтошЮ дөңгөргә һуғып, киләсәккә күрәҙәлек итә, ауырыуҙарҙы дауалай, улар менән малдарҙы кәрәкле йүнәлештә ҡыуып сығара ала.
Босоркани ̆— венгр сихырсылары
Классик себер шамандарынан айырмалы рәүештә, ҡатын-ҡыҙҙар ҙа талтош була ала. ХVI-XVIII быуаттарҙа босоркандар — венгр сихырсылары өҫтөнән суд процестары була (венг. boszorkány, boszorka) boszorkány, boszorka. Ышаныуҙарға ярашлы, сихырсылар Иванов көнөндә зыян килтерә. Ғәйепләнеүселәр, киреһенсә, үҙҙәренең сихыр менән шөғөлләнеүен инҡар итә, үҙҙәрен талтоштар тип атай. Был төшөнсә, һүҙ байлығы кеүек үк, күрше славян халыҡтары (мәҫәлән, словактарҙа) мәҙәниәтендә лә сағылыш таба. Атап әйткәндә, бойков һөйләштәрендә «босурканя» — сихырсы-күрәҙәсе. Көнсығыш мәҙәниәте буйынса белгес В. Бушаков, boszorka төрки телдәренән килеп ингән, тип фаразлай. Гоголь әҫәрендәге басаврюктың (кеше ҡиәфәтендәге шайтан) килеп сығышы шундай уҡ.
Королёв (ҡала)
Королёв (Королёв) — Мәскәү өлкәһендәге ҡала. Фән ҡалаһы. Хеҙмәт ҡаһарманлығы һәм дан ҡалаһы.
Географияһы
Клязьма йылғаһы ярында урынлашҡан.
Мытищи
Географияһы
Яуза йылғаһы ярында урынлашҡан.