cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Курессааре (футбол клубы)
«Курессааре» (Jalgpalliklubi Kuressaare) — Куресааре ҡалаһынан эстон футбол клубы, 1997 йылда барлыҡҡа килгән. 2018 йыл миҙгеленән алып Эстонияның юғары лигаһында сығыш яһай. Клубтың йорт стадионы — «Курессааре», 2000 тамашасыны һыйҙыра.
Тарих
2017 йылда команда Эстонияның Эсилигаһында уйнай һәм бишенсе урынды биләй, әммә был уға илдең юғары лигаһына күсергә мөмкинлек бирә һәм 2018 йылдан алып клуб Премиум лигаһында сығыш яһай. 2017 йылдың декабрендә клубтың баш тренеры Яан Важинский була.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Андоба (Кострома ҡушылдығы)
Андоба  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кострома йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 122 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сагиров йорто
Сагиров йорто — Дондағы Ростовта, Азатлыҡ майҙанында урынлашҡан йорт. 1890 йылдарҙа Дондағы Нахичевань ҡалаһының үҙәк майҙанында төҙөлә (хәҙер Дондағы Ростовтың Пролетар районы составында). Йорт төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.
Тарихы
Проектты Дондағы Нахичевандә йәшәүсе ҡала архитекторы Н. Н. Дурбах эшләгән тиҙәр. Йортонда икмәк сәнәғәтсеһе А. С. Сагиров йәшәй. 1906 йылда уны А. Шелгунова һатып ала. 1910 йылдар башында йортто эшҡыуар Б. А. Камерштейн ҡуртымға алып, унда үҙенең ҡалала иң беренсе «Эльдорадо» — кинематографын аса.
1921 йылда кинотеатр 3-сө интернационал хөрмәтенә атамаһын үҙгәртә. Өс йылдан һуң ул «Казино» тип атала башлай. 1920 йылдар һуңында кинотеатр «Спартак» исемен ала. Һуғыштан һуң инеү урыны өҫтөндәге япманы һәм декорҙың бер өлөшөп юғалта. Ҡорамалдарҙы алмаштырған ваҡытта кинотеатрҙың планировкаһы үҙгәртелә һәм унда яңы инеү урыны барлыҡҡа килә. 1999 йылда ҡала юбилейы алдынан бинала архитектор Г. Шевченко етәкселегендә ремонт үткәрелә. Архитектор һәм реставратор Любовь Волошинова ремонттың сифатын насар тип баһалай: цоколь ваҡ цемент плиткаһы менән йөҙләнә, баштағы төҫтәр ҙә үҙгәртелә, заманса металл япмалар ҡорола.
Архитектураһы
Бер ҡат ярымлыҡ йорттоң фасады Азатлыҡ майҙанына ҡарай. Көнсығыштан уға Кечекьян йорто терәләп тора. Сагиров йортоноң биҙәлешендә классицизм һәм барокко элементтары аралаштырыла. Ҡабырғанан айырылып торған сығынтылар өс мөйөшлө фронтон менән тамамлана. Фасадтың үҙәк өлөшөндә биш тура мөйөшлө тәҙрә бар, улар декоратив йөҙлөк менән биҙәлгән. Фасад элек декоратив вазалар торған кәрниз менән тамамлана.
Баштан уҡ йорттоң көньяҡ өлөшөндә вестибюль һәм залы, ә төньяғында — ҡунаҡ һәм йоҡо бүлмәләре урынлаша. Цоколдә хужалыҡ бүлмәләре урынлаша. Зал бағаналар менән бүленә, уларҙың бер пары — кариатидтар, икенселәре атланттар, диуарҙар кәрниз һәм декоратив ҡаймалар менән биҙәлә, түбәлә өс плафон урынлаша.
Подлесенский йырыны
Подлесенский йырыны — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Савруша йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Осиновка ауыл Советы (Бөрө районы)
Осиновка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бөрө районы составындағы муниципаль административ-территориаль берәмек.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 125-З һанлы «Башҡортостан Республикаһында административ-территориаль ҡоролоштоң үҙгәрештәре, муниципаль берәмектәрҙең сиктәренең үҙгәреүе һәм үҙгәртеп ҡоролоуы тураһындағы» Законы, статья 1. «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр», ст. 1, ч. 134 түбәндәге юлдар бар:
134. Бөрө районының Ямаш һәм Суслов ауыл Советтарынының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә, Ямаш ауыл Советының Бәләкәй Соҡаяҙ ауылын Суслов ауыл Советы территорияһы составына индерергә.
(абзац Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 29 декабрендәге 404-з һанлы Законы менән индерелә)
Осиновка ауыл Советы атамаһын һаҡлап, Осиновка һәм Ямаш ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәген Осиновка ауылында урынлаштырырға, Ямаш ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға.
Дильмеж
Дильмеж — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ленка йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Курессааре (аэропорт)
Курессааре аэропорты (IATA: URE, ICAO: EEKE) — Эстония аэропорты, Курессааре ҡалаһынан 3 км алыҫлыҡта Сааремаа утрауында урынлашҡан. Беренсе осоу-ултырыу һыҙаттарын 1930 йылдарҙың икенсе яртыһында төҙөйҙәр. 1945 йылдың 6 мартында аэропорт рәсми рәүештә асыла. Артабанғы йылдар дауамында һауа ағымы арта, һәм 1949—1953 йылдар араһында Курессаар һәм Таллин араһында көн һайын 10-14 рейс яһала. Был рейстарҙа 400 самаһы пассажир көн һайын самолеттарҙа оса. 1958 йылға тиклем аэропорт электрлаштырылмаған була. Терминалдың хәҙерге бинаһы 1962 йылда төҙөлә. Икенсе осоу-ултырыу һыҙаттары 1976 йылдың 23 майында төҙөлә, ә 1999 йылда төп һыҙат ҙурайтыла. 2007 йылда терминал бинаһы ремонтлана. Аэропорт хужаһы булып АО «Таллин аэропорты» тора. 2009 йылда аэропорттың пассажирҙар ағымы 19 519 кеше тәшкил итә.
1945 йылдың авгусынан 1957 йылдың июленә тиклем аэродромда Кутузов орденлы Выборг 283-истребитель авиация полкының Як-9, МиГ-15 һәм МиГ-17 самолеттары бында төпләнеп тора. Улар Ҡыҙыл байраҡлы Пушкин исемендәге 275-се истребитель авиация дивизияһы составында булған.
Баязитов Роберт Ишдәүләт улы
Баязитов Роберт Ишдәүләт улы (2 ноябрь 1939 йыл, Бөрйән районы, Байназар ауылы — 19 май 2019 йыл, Бөрйән районы, Байназар ауылы) — комсомол, партия һәм мәғариф ветераны. 1985—2004 йылдарҙа Бөрйән районы Байназар урта мәктәбе директоры. Рәсәй Федерацияһының (1997) һәм Башҡорт АССР-ы мәктәбенең (1988) атҡаҙанған уҡытыусыһы, РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1979).
Биографияһы
Роберт Ишдәүләт улы Баязитов 1939 йылдың 2 ноябрендә Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Байназар ауылында колхозсылар ғаиләһендә тыуған.
Атаһы Баязитов Ишдәүләт Зәйнулла улы 1901 йылда батрак ғаиләһендә тыуған. Ауылды коллективлаштырыу эшендә әүҙем ҡатнашыусы була. Артабан совет һәм партия органдарында етәксе вазифаларҙа эшләй. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғыша. 1954 йылда һуғышта алған яраларынан мәрхүм була.
Роберт Ишдәүләт улы 1947 йылдан алып 1957 йылға тиклем Яңы Монасип башланғыс һәм Байназар урта мәктәптәрендә белем ала. Хеҙмәт биографияһы мәктәп йылдарында уҡ башланып китә. Баҫыу утау, картуф сәсеү, утау, күмеү, ҡаҙыу, колхозға бесән әҙерләү, иген игеү кеүек барлыҡ эштәрҙә ҡатнаша.
1957 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының физика-математика факультетына уҡырға инә. 1962 йылда уҡыуын тамамлай.
Педагогик эшмәкәрлеген 1961 йылда Байназар урта мәктәбендә физика һәм математика уҡытыусыһы булып башлай. 2019 йылдың 19 майында мәрхүм була. Байназар ауылында ерләнгән.
Ахмонка
Ахмонка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вологница йылғаһының һул ярына тамағынан 7,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Семёнов Николай Николаевич
Николай Николаевич Семенов (3 (15) апрель 1896 йыл — 25 сентябрь 1986 йыл) — Рәсәй империяһы һәм СССР физигы һәм химигы, педагог, химик физикаға нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Химик кинетика үҫешенә ҙур өлөш индерә.
СССР Фәндәр академияһы академигы (1932 йыл; 1929 йылдан мөхбир ағзаһы), совет ғалимдарынан химия буйынса берҙән-бер Нобель премияһы лауреаты (1956 йылда Сирил Хиншелвуд менән берлектә). Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы.
Биографияһы
Николай Николаевич Семенов 1896 йылда Һарытау>ҙа, Елена Александровна менән Николай Александрович Семеновтар ғаиләһендә тыуа. 1913 йылда Һамар реаль училищеһын тамамлай, исеме алтын таҡтаға индерелә. Училищеның етенсе класында (1912—1913 йй.) уның физика уҡытыусыһы Ҡазан университетының Физика-математика факультетын таммалаған Владимир Иванович Кармилов була. Ул йәш Семеновтың ғүмерен фәнгә бағышларға ынтылыуын хуплай һәм артабанғы йылдарҙа ла уның менән дуҫ булып ҡала. 1913 йылдың июлендә Семенов Петроград университетының физика-математика факультетына уҡырға инә. Атаһы, элекке офицер, улын хәрби карьераһын һайлар тип өмөтләнә, һәм Николайҙың университетҡа инеүе ғаиләне икегә бүлә, атай менән ул араһында бер нисә йылға һуҙылған аңлашмаусылыҡҡа килтерә. Семенов икенсе курстан уҡ А. Ф. Иоффе етәкселегендә фән менән шөғөлләнә башлай, газ разрядтарында электрон бәрелеш тәьҫирендә атомдар һәм молекулаларҙың ионлашыуы буйынса бер нисә эш башҡара. Университетты 1917 йылда тамамлай, беренсе дәрәжә дипломға эйә була һәм университетта профессор стипендиаты (аспирантура аналогы) итеп ҡалдырыла.
1918 йылдың яҙында ата-әсәһе эргәһенә Һамарға каникулға ҡайта һәм Чехословакия корпусы фетнәһенә эләгә. 1918 йылдың июнендә Һамарҙа власть эсерҙарҙың Комучҡа (Ойоштороу йыйылышы ағзалары комитетына) күсә. Июлдә Семен аҡ гвардия халыҡ армияһына доброволец булып бара, артиллерияла батареяһында коновод булып хеҙмәт итә. 3 аҙна хеҙмәт иткәс, атаһының ҡаты ауырыуы (тиҙҙән ул вафат була) тураһында хәбәр ала һәм ялған ҡайтыуға өлгәшә. Һамарҙа «яңы ойошторолған Өфө батареяһына күсеүгә өлгәшә», әммә яңы хеҙмәт урынына китеп барғанда ҡаса һәм һуғышҡа шарттарында иң яҡын булған университет ҡалаһы Томскиға китә. Яҡынса ике йыл, 1918 йылдың сентябренән 1920 йылдың мартына тиклем (өҙөклөктәр менән), ғалимдар Томск университетында һәм Томск технология институтында эшләй. 1919 йылда Колчак армияһына мобилизациялана һәм тәүҙә Томск артиллерия дивизионына эләгә, һуңынан, университет профессорҙарының юллауы һөҙөмтәһендә радиобатальонға күсерелә һәм Технология институтына командировкаға ебәрелә, унда ғилми тикшеренеүҙәрен дауам итә. 1919 йылдың декабрендә Томск Ҡыҙыл Армия ҡулына күсә, радиобатальон да уның составына инә. Томск коменданты ҡарары менән Семенов хеҙмәттән бушатыла һәм фәнни-уҡытыусылыҡ эшен дауам итә.
Бранд-Эрбисдорф
Бранд-Эрбисдорф (Brand-Erbisdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 10544 кеше йәшәй. Майҙаны — 46,24 км2. Диңгеҙ кимәленән 480 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9618 һәм автомобиль коды FG (элек BED).
Украинаның Милли фәндәр академияһы
Украинаның Милли фәндәр академияһы (Національна академія наук України, ҡыҫҡаса УМФА) — Украинаның юғары дәүләт фәнни ойошмаһы. 2002 йылдың 5 апрелендә Академияның дөйөм йыйылышы тарафынан раҫланған Устав һәм Украина хоҡуҡиәте нигеҙендә эшмәкәрлек итә. Тәбиғи, ижтимағи һәм техник фәндәр өлкәһендә тикшеренеүҙәр менән шөғөлләнә.
Гетман П. П. Скоропадский (Украина державаһы) хөкүмәте тарафынан 1918 йылдың 27 ноябрендә нигеҙләнгән. В. И. Вернадский Украина фәндәр академияһының нигеҙләүсе ағзаһы һәм тәүге президенты булған. Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы, Украина геройы, Ленин премияһы лауреаты, академик Борис Евгеньевич Патон 1962 йылдан академияның президенты булып тора.
Тарихы
1918 йылдың 27 ноябрендә Украина фәндәр академияһының ойоштороу йыйылышы булған. Уның тәүге президенты итеп геолог һәм геохимик Владимир Иванович Вернадский, ә сәркәтибе итеп шәрҡиәтсе Агафангел Ефимович Крымский һайланған. Уның тәүге академиктары араһында артабанғы ғалимдар булған: тарихсылар Д. И. Багалей һәм О. И. Левицкий, иҡтисадсы М. И. Туган-Барановский, филолог Н. И. Петров, биолог Н. Ф. Кащенко, механик С. П. Тимошенко һәм башҡалар. Ойошторолоуынан алып фәнни эшмәкәрлектә ғәмәли математика (Г. В. Пфейффер етәкселегендә), математик физика (Н. М. Крылов етәкселегендә), тәжрибәле зоология (И. И. Шмальгаузен) өлкәләрәндә үҫеш күҙәтелгән.
1921 йылда Совет власы урынлаштырыуы менән академия Бөтә украин фәндәр академияһы тип үҙгәртелгән, уның составына быға тиклем айырым эшләгән «Украин Фәнни Товариществоһы» һәм Киев Археографик комиссияһы, ә 1922 йылда — Киево-Печера лавраһы типографияһы ингән. Башта ул өс фәнни бүлектән торған: тарихи-филологик, физик-математик һәм социаль фәндәр, улар составына 3 институт, 15 комиссия һәм милли китапхана кергән.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда 1941—1943 йылдарҙа Украина ССР-ы Фәндәр академияһы Президиумы һәм институттарының күпселеге Өфөлә эвакуацияла була. Академияның ғалимдары Башҡортостанда фәндең үҫешенә ҙур өлөш индергән.
1930-сы йылдарҙа һәм Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында академияның иң ҙур ҡаҙаныштары араһында артабанғылар булған: гелий ядроларына литий ядроларын үҙгәртеүҙең яһалма реакцияһы, зарядланған берәмектәрҙең тиҙләткесе, дециметр диапазонлы өс координаталы радиолокаторҙы төҙөү; оборона сәнәғәтендә танкылар корпустарын, артиллерия системаларын һәм авиабомбаларҙың флюс аҫтында иретеп йәбештереү юғары эффектив технологияһы индерелгән; ғалим-биологтар һәм медиктар тарафынан яңы дарыу препараттары һәм яраланғандарҙы дауалау ысулдары уйлап сығарылған.
1950 йылда Украин ССР-ы Фәндәр академияһының Электротехника институтында профессор С. А. Лебедев лабораторияһында Европала тәүге универсаль иҫәпләү машинаһы эшләнгән. 1960 йылда ошо уҡ лабораторияла эшләнгән «Киев» электрон иҫәпләү машинаһы ярҙамында Дбна ҡалаһындағы ядро тикшеренеүҙәре институтында донъяла тәүге тапҡыр технологик процесстар менән дистанцион идара итеү буйынса тәжрибәләр уҙғарылған.
1968 йылға ҡарай академия составында 116 ғәмәли ағзалар һәм 163 ағза-корреспондент булған; 9 тармаҡ бүлектәре һәм 47 фәнни-тикшеренеү институттары эшләгән; 24 фәнни журнал баҫылған. 1969 йылда академия Ленин ордены менән бүләкләнгән.
2017 йылдың 18 майында Украина президенты 2018 йылда Украинаның Милли фәндәр академияһының 100-йыллыҡ юбилейын байрам итеү тураһында указды ҡабул иткән.
2014 йылдың башына ҡарай Украинаның Милли фәндәр академияһы составына 174 интитут кергән, ә хеҙмәткәрҙәр һаны 40 мең кеше тәшкил иткән (1991 йылда — яҡынса 89 мең хеҙмәткәр ).
Атамалары
Академияның рәсми атамалары бер нисә тапҡыр алмашынған:
Хәҙерге Академия
Украина бойондороҡһоҙлоҡ иғлан иткәндән һуң академия тормошонда ике негатив тенденциялар барлыҡҡа килгән: даими рәүештә хеҙмәткәрҙәрең ҡыҫҡартылыуы һәм кадрҙарҙың ҡартайыуы. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Украинаның Милли фәндәр академияһында 43211 кеше, шул иҫәптән 19818 ғилми хеҙмәткәр иҫәпләнгән. Ғилми хеҙмәткәрҙең уртаса йәше — 50,2 (фән кандидаттары — 51,4 йәш, фән докторҙары — 62,2 йәш). Биш йылдан һуң, 2014 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Украинаның Милли фәндәр академияһында 40211 кеше, шул иҫәптән 19292 ғилми хеҙмәткәр эшләгән. Персоналдың уртаса йәше биш йыл эсендә үҙгәрмәгән тиерлек: ғилми хеҙмәткәрҙәр өсөн уртаса 51,8 йәш (фән кандидаттары — 50,9 йәш, фән докторҙары — 63,7 йәш).
2016 йылға ҡарай академия хеҙмәткәрҙәренең иҫәбе 6 меңдән ашыу кешегә ҡыҫҡарған. 2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарай академияла 37447 кеше (шул иҫәптән 18346 ғилми хеҙмәткәр) иҫәпләнгән, ә 2017 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Украинаның Милли фәндәр академияһы тик 31129 хеҙмәткәр (шул иҫәптән 15919 ғилми хеҙмәткәр) эшләгән. 2018 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Украинаның Милли фәндәр академияһында 29870 хеҙмәткәр (шул иҫәптән 15529 ғилми хеҙмәткәр) иҫәпләнгән.
Етәкселек
Президенты — Патон Борис Евгеньевич
Беренсе вице-президенттары
Вице-президенттары
Баш фәнни сәркәтибе — Богданов Вячеслав Леонидович
Академик-сәркәтиптәр:
Төбәк фәнни үҙәктәре башлыҡтары:
Президиум ағзалары:
Президиум ағзалары вазифаһын башҡарыусылар:
Президиум кәңәшселәре:
Институттар
1918 йылдың көҙөндә уҡ академияла Киевта ботаника баҡсаһын булдырыу буйынса фекер алышыуҙар була. Ботаник В. И. Липский (1922—1928 йылдарҙа Бөтә украин фәндәр академияһы президенты) тарафынан фәнни нигеҙе, структураһы, эшмәкәрлек йүнәлеше, төҙөлөштөң деталь планы эшләнгән. Ләкин тик 1935 йылда УССР Фәндәр академияһының Ботаника институты директоры академик А. В. Фомин тарафынан йәнә ботаника баҡсаһын ойоштороу тураһында һорау күтәрелгәс, ул сиселгән һәм уны нигеҙләү башлана. Киев ҡала советы баҡсаға Зверинец тарихы урынында 117 гектар майҙанлы ер участогы бүлеп биргән. 1964 йылда ботаника баҡсаһы коллекциялары һәм экспозициялары ирекле инеү өсөн асылған. 1967 йылда ботаника баҡсаһы фәнни-тикшеренеү институты рәсми статусын алған.
Халыҡ-ара фәнни бәйләнештәр
Рәсми мәғлүмәттәр буйынса хәҙерге ваҡытта Украинаның Милли фәндәр академияһы бихисап милли академиялар, фәнни үҙәктәр һәм халыҡ-ара ойошмалар менән хеҙмәттәшлек итә, шул иҫәптән: Немец фәнни-тикшеренеү йәмғиәте (DFG), Франция Милли фәнни тикшеренеүҙәр үҙәге (CNRS), Италияның Милли тикшеренеүҙәр бюроһы (CMR), Төркиәнең тикшеренеүҙәр буйынса милли советы (TÜBITAK), Ядро тикшеренеүҙәренең берләшкән институты, Ядро тикшеренеүҙәрҙең Европа үҙәге (CERN), шулай уҡ ЮНЕСКО, МАГАТЭ, Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһын. 1993 йылда Украинаның Милли фәндәр академияһы инициативаһы буйынса Фәндәр академияһының халыҡ-ара ассоциацияһы ойошторолған, бында Әзербайжан, Белоруссия, Вьетнам, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Молдавия, Рәсәй Федерацияһы, Тажикстан, Төркмәнстан, Үзбәкстан һәм Украинаның үҙенең фәнни академиялары керә.
Силантьев ауыл Советы (Бөрө районы)
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 125-З һанлы «Башҡортостан Республикаһында административ-территориаль ҡоролоштоң үҙгәрештәре, муниципаль берәмектәрҙең сиктәренең үҙгәреүе һәм үҙгәртеп ҡоролоуы тураһындағы» Законы, статья 1. ч. 104 түбәндәге юлдар бар: 104. Бөрө районы Силантьев ауыл Советының Никольский ҡасабаһын Бөрө ҡалаһы территорияһына тапшырыуға бәйле Бөрө районының, Бөрө районы Силантьев ауыл Советының һәм Бөрө ҡалаһының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә.
Ауыл биләмәһе составы
2004 йылда хәҙерге Бөрө ҡалаһы ҡала биләмәһе составына Никольский ҡасабаһы тапшырыла.
Иҫке Баҙан ауыл Советы (Бөрө районы)
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ҡоро Речка йырыны
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Брандис (Саксония)
Брандис (Саксония) (Brandis) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 9587 кеше йәшәй. Майҙаны — 34,81 км2. Диңгеҙ кимәленән 137 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4821 һәм автомобиль коды MTL.
Дин-Ёль
Дин-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кижмола йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ағиҙел Сора
Ағиҙел Сора — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тутка йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Суходол йырыны
Суходол йырыны — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мочегай йылғаһының уң ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Курессааре ҡәлғәһе
Курессаар ҡәлғәһе (эсте. Kuressaare piiskopilinnus, ул. Schloss Arensburg) Курессааре ҡалаһында, Сааре-Ляэн епископлығында элекке ағастан һалынған сауҙа порты урынында төҙөлә. Борондан уҡ бында сауҙа юлдары уҡмашып торған.
Бәләкәй генә ҡәлғәне XIII быуат аҙағында Юрьев төнө ихтилалынан һуң ҙурайтып төҙөгәндәр (ә был ихтилал 1345—1343 йылдар дауамында барған). Ҙур ҡәлғә эске ихаталы итеп конвент рәүешендә төҙөлгән Йыш ҡына ҡәлғәне епископтың резиденцияһы булараҡ ҡулланғандар. Яҡынса 1400 йылда ҡәлғә төҙөү тамамланған. Икенсе ҡат ҡәлғәнең төп урыны була, унда бер нисә ҡунаҡ бүлмәһе бар. Ҡәлғәнең бигерәк тә ҡыҙыҡлы урыны булып көньяҡ-көнбайыш ҡанаттары, директорий һәм бәләкәй сиркәү, шулай уҡ тәре йөрөтөү юлдары тора. Ҡәлғәнең беренсе ҡаты келәт булараҡ, ә өсөнсө ҡаты — оборона өсөн файҙаланыла. Ихата тәре йөрөтөү юлдары менән уратып алынған, ҡәлғәнең бер мөйөшөндә ҡарауыл манараһы күтәртелгән, ә икенсеһендә — бейек һәм төҙ Оҙон Германн манараһы тора. Һуңғы манара ҡәлғәнең башҡа өлөштәренән тәрән шахта менән айыртылып ҡуйылған, элек бындағы шахта өҫтөндә күтәртмәле күпер торған. Ҡәлғәнең тешле стеналары ситендә асыҡ оборона юлдары бар
XV быуатта төп ҡәлғәне киң алдағы ҡәлғә менән нығытып, уратып ҡуйғандар. XVI—XVII быуаттарҙа дүрт мөйөшлө ер нығытмалы дүрт бастион төҙөп реконструкциялағандар. Үҙ сиратында ерҙән яһалған нығытмалар һыулы соҡорҙар менән уратып алынған.
Куресааре ҡәлғәһе — Эстонияның берҙән-бер тиерлек беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып ҡалған ҡәлғәһе. Был барыһынан да яҡшы һаҡланған Иҫке Ливония ҡәлғәһе. Ливон һуғышында ҡитға өлөшөнә ҙур зыян килтерелә, ә Куресааре ҡәлғәһенә бер ниндәй зыян да теймәй, әммә ул Төньяҡ һуғыш ваҡытында өлөшләтә 1711 йылда емерелә. Зыян күреү тиҙ арала бөтөрөлә.
1904—1912 йылдарҙа ҡәлғәне реставрациялайҙар. Артабан ҡәлғә Сааремаа рыцарлығының резиденцияһы итеп яраҡлаштырыла. 1968—1985 йылдарҙа ҡәлғәлә масштаблы реставрация эштәре башҡарыла. Был эштәр ваҡытында башняның емерелгән өҫкө өлөштәрен тергеҙәләр, шулай уҡ ҡәлғәнең урта быуаттағы тышҡы һәм эске күренешен яңыртып төҙәтәләр. Ҡәлғәлә Саарема музейы рынлашҡан, ә ҡәлғәнең асыҡ һауалағы иркен территорияһында төрлө саралар үткәрелә. Ҡәлғә әйләнәһендәге соҡорҙар тирә-яғын матур паркҡа әйләндерәләр.
Дружковка
Дружко́вка (Дружківка) — Украинаның Донецк өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала. Краматорский агломерацияһына инә.
Географик урыны
Ҡала Кривой Торец һәм Казённый Торец (Северской Донец йылғаһы бассейны) йылғалары ҡушылған ерҙә урынлашҡан, Донецк ҡалаһына тиклем ара — 80 км. Тимер юл станцияһы. Донецк ҡалаһынан Дружковкаға тиклем ара — яҡынса 66 км (автомобиль юлынан — 75 км, тимер юлдан — 72 км). Киевҡа тиклем ара — яҡынса 543 км (автомобиль юлынан — 739 км, тимер юл буйлап — 656 км).
Климаты
Геоморфологик яҡтан ҡарағанда, Дружковка территорияһы диңгеҙ юр һәм аҡбур ултырмалары менән ҡапланған боронғо триас тигеҙлектән ғибәрәт. Төрлө геология периодтарында күтәрелгәндә, өсөнсөл (третичный) тигеҙлек көсөргәнешле йыуылыуға дусар ителгән бейеккә күтәрелгән яйлаға әйләнгән. Шундай йыуылыу һөҙөмтәһендә Донбасста: яллы тигеҙлек рельефы һәм Дружковкаға хас эрозия арҡаһында бүлгеләнгән оҙон үҙәнле (йырынлы) — ике төп рельеф барлыҡҡа килгән.
Дружковкала йәй эҫе булһа, ҡыш уртаса һалҡын, йыл миҙгелдәре талғын алмашына, дымлылыҡ етерлек кимәлдә түгел, йүнәлештәр һәм ел тиҙлеге үҙгәреүсән.
Тарихы
Ултыраҡ XVIII быуатта барлыҡҡа килгән, ә 1781 йылда ул беренсе тапҡыр телгә алынған.
1870 йылда Курск-Харьков-Азов дружковка тимер юлы һалынғанда, Паршаковка биҫтәһенән 6 км төньяҡҡараҡ Дружковка станцияһы төҙөлә, шунда уҡ эшселәр ҡасабаһы (слобода артабан уның составына инә) барлыҡҡа килә.
XX быуат башына Екатеринослав губернаһы Бахмутский өйәҙенең Дружковка ауылында эшләгән суйын һәм ҡорос ҡойоу заводтары (төп продукция төрө — рельстар, француздар тарафынан төҙөлгән), ҡорос ҡойоу һәм механик (тимер юлдары өсөн ҡорамалдар: вагондар, рессорҙар, пружиналар, Бельгия белгестәре төҙөгән), шулай уҡ шәкәр заводы (1873 йылда) төҙөлә. Был ваҡытта ҡасабала 6 меңгә яҡын кеше йәшәгән. 1893 йылда француздар ойошторған Донецк тимер етештереү һәм ҡорос ҡойоу йәмғиәте Торецк металлургия заводын төҙөй башлай. 1896 йылда Куприн хәбәрсе таныҡлығы менән бөтә Донецк бассейнын урап сыға. Май айында ул, урындағы рельс эшләү заводы һәм унда хеҙмәт иткән эшселәрҙең эш шарттары менән танышып, бер нисә көнөн Екатеринослав губернаһына ҡараған Дружковка ҡасабаһында үткәрә Уның Рельс прокатлау заводы" очергы «Киевлянин» гәзитенең 1896 йылғы 30 май һанында баҫыла, шулай уҡ Дружковкала хеҙмәт итеүе һәм хәтерендә ҡалған тәьҫораттары уның Молох" классик повесында сағылыш таба.
1913 йылға Дружковкалағы халыҡ һаны 13,5 меңгә етә. XX быуат башында бында Орёл һәм Курск губерналарынан крәҫтиәндәр күп күсенеп килә. Халыҡты ике дауахана, дүрт башланғыс мәктәп хеҙмәтләндерә. Яковлевский ҡасабаһында ике сиркәү, костёл була. 1917 йылғы Февраль революцияһынан һуң ҡасаба ҡала статусын ала. Ҡала думаһы гласныйҙары һаны 32 кеше итеп билдәләнә.
Тәүге бишйыллыҡтар йылдарында СССР-ҙағы иң ҙур метиз заводы (1929 йыл), электр станцияһы, металлургия заводының яңы цехтары төҙөлә.
1938 йылдың 27 октябрендә Дружковка ҡасабаһы ҡала статусын ала. Унда 1939 йылда 32 мең кеше йәшәй, 1913 йыл менән сағыштырғанда, торлаҡ фонды өс тапҡырға арта. Дауахана һәм 4 фельдшер пункты, 8 дөйөм белем биреү мәктәбе, эшсе факультеты, машиналар төҙөү техникумының киске бүлеге, кинотеатр, ике клуб, стадион эшләй.
1943 йылдың 6 февралендә Ворошиловград операцияһы барышында Көньяҡ-Көнбайыш фронты совет ғәскәрҙәре ҡаланы гитлер герман ғәскәрҙәренән азат итә.
1943 йылдың 6 сентябрендә Донбасс операцияһы барышында Көньяҡ-Көнбайыш фронты совет ғәскәрҙәре гитлер герман ғәскәрҙәренән азат иткән:
Дружковка 1943 йылдың 6 сентябрендә полковник Ф. В. Червяков командалығындағы 279-сы уҡсылар дивизияһы частары тарафынан яңынан азат ителә.
Бөйөк Ватан һуғышынан һуң төҙөлөш материалдары комбинаты (1954 йыл), газ аппаратураһы заводы (1958 йыл), фарфор заводы (1971 йыл), руда идаралығы (1958 йыл), Кривой Торец йылғаһы аша автомобиль юлы күпере төҙөлә.
Халҡы
Йәниҫәп мәғлүмәтенә ярашлы, украин телен туған тел тип һанаусылар халыҡтың 35,5%-н тәшкил итә.
2001 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре :
Тыуым — 1000 кешегә 7,2, үлем — 17,9, тәбиғи кәмеү — −10,7, миграция сальдоһы ыңғай (1000 кешегә +1,9).
Иҡтисады
Халыҡтың 60%-ы сәнәғәттә хеҙмәт итә.
Ҡаланың төп предприятиелары:
2010 йылға тормошҡа ашырылған сәнәғәт продукцияһы күләме 2 миллиард 640 миллион грн тәшкил итә.
Һатылған продукцияның дөйөм күләмдә сағыштырма ауырлығы (54 %) буйынса машиналар эшләү заводы биләй. 14 % тиерлек — метиз заводы, 14 % — «ВЕСКО», 11 % — «Грета», 6-шар процент — мәғдән идаралығы һәм Кондратьевский утҡа сыҙамлы эшләнмәләр заводы.
Финанслау
2008 йылда — 48 млн грн, шул иҫәптән: мәғарифҡа — 32 млн грн, һаулыҡ һаҡлауға 26,4 млн грн, социаль яҡлауға 35,7 млн грн, мәҙәниәткә — 3,07 млн грн, торлаҡ-коммуналь хужалыҡҡа — 2,37 млн грн, идаралыҡҡа — 8,56 млн грн. Бюджет керемдәренең төп сығанағы — физик шәхестәр килеменә һалым. Ул бюджеттың 80%-ынан артығын тәшкил итә.
2020 йылда — 402,7 млн грн, бюджеттың 58,7%-ын тәшкил иткән һалым килеме — төп килем сығанағы (шуның 76,48%-ы физик шәхестәр килеме һалымы).
Тимер юл
Дружковка станцияһы аша 18 пар электропоезд һәм 10 поезд үтә. Бынан, бер урында ла күсеп ултырмайса, Киевҡа, Полтаваға, Харьковҡа, Днепрға, Одессаға, Кривой Рогҡа, Ивано-Франковскиға барып етеп була. Дружковка ҡалаһы территорияһында ике тимер юл станцияһы бар: Дружковка һәм 1057 км
Автобустары
Дружковка аша милли автомобиль юлы үтә, һәм ошо юлда автовокзал да урынлашҡан.
Ҡала транспорты
Дружковкала 21 ҡала, 14 ҡала яны һәм 3 халыҡ-ара (ҡала аша, уға инмәй, трасса буйлап үтеүсе маршруттарҙы индермәйсә) автобус маршруттары бар. Ҡала буйлап 4 трамвай маршруты (1-се, 2-се, 4-се, Төнгө) йөрөй. Йәмәғәт ҡулланылышлы ҡала автобус маршруттарында юл хаҡы 2021 йылдың 9 июненән бер осҡа йөрөү — 6 гривна.
Киң мәғлүмәт саралары
«Дружковский рабочий», «Дружковка на ладонях+», «Дружковский машиностроитель», «Наша Дружковка», «Дружковка сити» гәзиттәре.
1994—2004 йылдарҙа ҡалала тәүге бойондороҡһоҙ — «ОКНО» гәзите сыға. 1997 йылда Киевта уҙған Бөтә Украина журналистика фестивалендә гәзит Украинаның иң яҡшы төбәк баҫмаһы тип табыла.
Оло Вострокса
Оло Вострокса — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Монза йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Маньпупунёр
Маньпупунёр елләнелгән бағаналары Рәсәйҙең ете мөғжизәләренең береһе тип иҫәпләнә.
200 миллион йыл элек таш бағаналар урынында бейек тауҙар булған. Ямғыр, ҡар, ел, ныҡ эҫе һәм һалҡын һауа температуралары әкренләп тауҙарҙы һәм беренсе сиратта йомшаҡ тоҡомдарҙы емергән. Останцылар торған ҡаты серицит-кварцит сланецтары әҙерәк емерелгән һәм хәҙерге көндәргә тиклем һаҡланған.
34 метр бейеклектәге бер бағана башҡаларҙан бер ни тиклем ситтәрәк тора; ул баш түбән әйләндерелгән ғәйәт ҙур шешәне хәтерләтә. Башҡа алты бағаналар ҡая ситендә рәткә теҙелгәндәр. Бағаналар ҡыҙыҡлы һыҙаттарға эйә һәм күренеш урынына ҡарап йә ғәйәт ҙур кешенең фигураһын, йә йылҡы йәғни тәкә башын хәтерләтә. Элекке ваҡытта мансиҙар ошо таш бағаналарҙы илаһилаштырғандар, уларға табынғандар, әммә Маньпупунёрға менеүҙе ҙур гонаһ тип иҫпәләнгән.
Туризм
Кеше йәшәгән урындарҙан сағыштырмаса алыҫ ятҡан Печора-Илыч ҡурсаулығында урынлашҡан. Бағаналарға тиклем тик әҙерләнгән туристар ғына барып етә ала. Бының өсөн ҡурсаулыҡ хакимиәтенән пропуск алырға кәрәк, сөнки федераль ҡурсаулыҡтар территорияһына тик пропуск буйынса ғына үтергә рөхсәт ителгән. Свердловск өлкәһе һәм Пермь крайы аша йәйәүле маршрут, ә Коми Республикаһы яғынан ҡатнаш маршрут — автомобиль, һыу һәм йәйәүле маршруттар бар.
Үҫешә барған популярлығы арҡаһында Маньпупунёр яйлаһына йылдан йыл күберәк туристар килә. Хәҙерге ваҡытта яйлаға барыуға 4 маршрут бар:
2004 йылға тиклем Свердловск өлкәһе яғынан Дятлов үткәүеле, Отортен тауы һәм Печора инеше аша автомобиль маршруты рөхсәт ителгән булған. Маршрут ятҡан ике махсус һаҡланыусы территориялар — Печора-Илыч ҡурсаулығы һәм Ивдель заказнигы тарафынана рәсми рәүештә тыйылған.
Иҫке Петров ауыл Советы (Бөрө районы)
Иҫке Петров ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бөрө районы составындағы муниципаль берәмек.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Дозморка
Дозморка — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шежамка йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Петровская (йылға)
Петровская  — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1398/44/284    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бретниг-Хаусвальде
Бретниг-Хаусвальде (Bretnig-Hauswalde) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3086 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,4 км2. Диңгеҙ кимәленән 290 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1900 һәм автомобиль коды BZ.
Домгиль
Домгиль — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виледь йылғаһының уң ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Савруха
Савруха — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Киңелгә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Домгиль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Савруха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем).. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дьяконица
Дьяконица — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виледь йылғаһының уң ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Суслов ауыл Советы (Бөрө районы)
Суслов ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бөрө районы составындағы муниципаль берәмек.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 125-З һанлы «Башҡортостан Республикаһында административ-территориаль ҡоролоштоң үҙгәрештәре, муниципаль берәмектәрҙең сиктәренең үҙгәреүе һәм үҙгәртеп ҡоролоуы тураһындағы» Законы, статья 1. ч. 134 түбәндәге юлдар бар:
134. Бөрө районының Ямаш һәм Суслов ауыл Советтарынының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә, Ямаш ауыл Советының Бәләкәй Соҡаяҙ ауылын Суслов ауыл Советы территорияһы составына индерергә. (абзац Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 29 декабрендәге 404-з һанлы Законы менән индерелә) Осиновка ауыл Советы атамаһын һаҡлап, Осиновка һәм Ямаш ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәген Осиновка ауылында урынлаштырырға, Ямаш ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға.
Алфераки һарайы
'''Н. Д. Алфераки һарайы''' — Ростов өлкәһенең Таганрог ҡалаһындағы федераль әһәмиәттәге архитектура һәйкәле. Унда — Таганрог дәүләт әҙәбиәт һәм тарих-архитектура музей-ҡурсаулығы урынлашҡан.
Бина 1848 йылда төҙөлә. Таганрогтың эре йорт биләүсеһе Н. Д. Алфераки милкендә була. Проект авторы — Петербург сәнғәт академияһы профессоры, архитектор Андрей Иванович Штакеншнейдер. Таганрогта 1857 йылда булған кенәз М. Г. Голицын былай тип яҙған:
Алфераки һарайы архитектураһы бай көньяҡ необарокко өлгөһөн кәүҙәләндерә. Йортто классик капитель менән дүрт бағана биҙәй. Фронтон уртаһында Алферакиҙың дворяндар гербы ҡуйылған. Ҡыйығы тирәсләнгән. Бина эсендә 41 киртләсле мәрмәр баҫҡыс. Сығыу ишеге классик капителле пилястралар менән биҙәлгән. Өс бүлектән торған залға арка алып сыға. Уның үҙәк бүлегендә түбә уртаһына дуғалар һуҙыла, улар араһында фрескалар — Людовик XIV, XV һәм XVI дәүерендәге Версаль салондары: бай кейемле, париклы ханымдар һәм кавалерҙар тормошон сағылдырған медальондар урынлашҡан. Залдың барлыҡ бүлектәрендәге биҙәктәр рококо стилендә эшләнгән.
Алфераки һарайы ҡаланың мәҙәни тормош үҙәге була; бында мөһабәт балдар ойошторола, уларға Таганрогтың һайланма ҡатламы ғына саҡырыла.
Николай Дмитриевич Алфераки йәшәгән һарай эргәһендә коридор системаһындағы флигель төҙөлә. Унда уҡытыусылары һәм гувернерҙары менән Алферакиҙың оло улдары — Николай, Ахиллес, Сергей, Михаил йәшәй.
70-се йылдар аҙағында һарай менән тотош квартал сауҙагәр Негропонте милкенә күсә, ул биләмәне өлөшләп һатып бөтә. Баҡсаһы менән һарайҙы «Коммерция йыйылышы» клубы өсөн сауҙагәрҙәр йәмғиәте ала. Һарайҙа концерттар ойошторола. Шуларҙың береһендә (Петербург консерваторияһы профессоры Л . С. Аура һәм композитор Танеева ҡатнашлығында) А . П. Чехов була. Клубҡа тагнрогҡа килгәнендә П. И. Чайковский ҙа йөрөй. Һарай тормошо, уның клубы атмосфераһы, баҡсаһындағы прогулкалар Чеховтың «Ионыч», «Битлек», «Минең тормошом» хикәйәләрендә һүрәтләнә.
XIX быуат аҙағында, 1898 йылдың 22 июнендә А. П. Чехов ҡинициативаһы менән Таганрог ҡалаһында Тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы ойошторола. Совет власының беренсе йылдарында Алфераки һарайы бинаһында административ учреждениелар урынлаша. 1927 йылда һарай бинаһы крайҙы өйрәнеү музейына тапшырыла.
Музей
1989—1996 йылдарҙа бина реставрациялана. Был 1995—1996 йылдарҙа музейҙа ғәмәлдәге экспозиция асыла.
Экспозиция 13 залды биләй. Экспонаттар коллекциялар буйынса бүленгән һәм бер нисә айырым категория итеп күрһәтелә: «Археология», «Металл», «Ҡорал», «Керамика», «Быяла», «Туҡымалар», «Һынлы сәнғәт», «Скульптура», «Нумизматика».
Рәсәйҙең көньяғы өсөн музейҙың палеолит һәм неолит осоро ҡаҙылмалары тулы булып тора. Төньяҡ-Көнсығыш Азов буйының, Манча һәм Сала йылғалары араһындағы ҡурғанларҙы ҡаҙыу, күсмә халыҡтарҙың беҙҙең эраға тиклем III—II мең йыллыҡтарҙа йәшәүен күрһәтә. Неклиновск, Матвеево-Ҡурған һәм Куйбышев райондары ҡәберлектәре бронза быуат дәүерендәге ер эшкәртеү, малсылыҡ хужалығы алып барыуҙы күҙ алдына баҫтыра.
Куричи биләмәһендәге XI—XIII быуаттар табышы Төньяҡ-Көнсығыш Азов буйының боронғо рус колонизацияһы тарихын сағылдыра.
Алтын Урҙа тарихына ҡағылышлы материалдар Семенкин хуторы, Цимлянск районының Неклиновск, матвеево-Ҡурған территорияларындағы ҡурғандарҙа табыла.
Оло Езань
Оло Езань — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кострома йылғаһының һул ярына тамағынан 225 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Колонда
Оло Колонда — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кострома йылғаһының һул ярына тамағынан 160 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Браунштейн Александр Евсеевич
Александр Евсеевич Браунштейн (13 (26) май 1902 йыл, Харьков, Рәсәй империяһы — 1986 йыл 1 июль, Мәскәү, СССР) — совет биохимигы, СССР Фәндәр академияһы академигы (1964), СССР Медицина фәндәре академияһы академигы (1945). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1972). Офтольмолог Н. Е. Браунштейндың ағаһы (1898—1967).
Биографияһы
1902 йылдың 13 майында Харьков ҡалаһында профессор-офтольмолог Е. П. Браунштейндың ғаиләһендә тыуған (1864—1926). 1925 йылда Харьков  медицина институтын тамамлай.
1928 йылда, гликолиздың үҙ-ара мөнәсәбәттәренә һәм ҡыҙыл ҡан тәнсәләрендә фосфат алмашыуға арналған кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1928—1935 йылдарҙа СССР Һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссариатының Биохимия институтының һәм Профессиональ ауырыуҙар үҙәк дәүләт институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре булып эшләй.
1936—1960 йылдарҙа Бөтә Союз эксперименталь медицина институты һәм СССР медицина химияһы институты лабораториялары мөдире.
1960 йылдан алып СССР Фәндәр академияһының В. А. Энгельгардт исемендәге молекуляр биология институты лабораторияһы мөдире.
1973 йылда ғалимдар «Правда» гәзитенә «академик А. Д. Сахаровтың тәртибен» ғәйепләп яҙған хатҡа ҡул ҡуйыусы СССР Фәндәр академияһы академиктарының береһе була. Хатта Сахаров «Советтар Союзының дәүләт ҡоролошон, эске һәм тышҡы сәйәсәтен яманлаусы бер нисә мөрәжәғәт менән сығыш яһауҙа» ғәйепләнә, ә хоҡуҡ һаҡлау эшмәкәрлеген академиктар «совет ғалимының намыҫын һәм дәрәжәһен хурлау» тип баһалай.
1974 йылда Сахаров АҠШ-тың Милли фәндәр академияһының сит ил ағзаһы итеп һайлана. .
А. Е. Браунштейн 1952 йылда химия буйынса Нобель премияһына тәҡдим ителә, тик уны ала алмай. Фән тарихын өйрәнеүселәр баһаһы буйынса, А. Е. Браунштейн, үҙенең тикшеренеүҙәре буйынса Нобель премияһына лайыҡ булған ''(В. А. Энгельгард Г. П. Георгиев, А. С. Спирин, А. М. Оловниковменән бер рәттән), ләкин ала алмаған Рәсәй ғалим-биохимиктары иҫәбенә инә
А. Е. Браунштейн 1986 йылдың 1 июлендә вафат була. Мәскәүҙә Кунцево зыяратында ерләнгән.