cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бобинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡаймашабаш
Ҡаймашабаш (Каймашабаш) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 323 кеше. Почта индексы — 452825, ОКАТО коды — 80259840003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Горбушин
Горбушина — урыҫ ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Оло Атьма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы  башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әхмәт
Әхмәт — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ир-ат исеме.
Этимологияһы
Әхмәт исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе иң маҡтаулы тигәнде аңлата.
Билдәле шәхестәр
Әхмәт ибн Фаҙлан (Әхмәт ибне Фаҙлан ибн әл-Ғәббәс ибне Рәшид ибне Хаммад, أحمد بن فضلان بن العباس بن راشد بن حماد) — X быуаттың беренсе яртыһындағы ғәрәп яҙыусыһы һәм сәйәхәтсеһе.
Әхмәт Йәсәүи (Қожа Ахмет Ясауи,Xoja Ahmad Yassaviy, Hoja Ahmet Ýasawiy, шулай уҡ халыҡта Солтан Хәҙрәт булараҡ билдәле. Ҳазрат Султон, Әзірет Сұлтан; 1103 йыл — 1166 йыл) — суфый шағир, төрөк телле донъяла тәүге суфый мистиктәренең береһе. Сығышы буйынса төрөк тип иҫәпләнә. Ул шағатай (иҫке узбәк) телендә яҙған. «Хикмәттәр китабы» («Дивани хиҡмәт», (Диуан — лирик шиғырҙар йыйынтығы) «Книга мудрости») шиғырҙар циклы авторы. Хужаған тәриҡәтенең өсөнсө хәлифе, Йәсәүиә тәриҡәтен нигеҙләүсе.
Сөләймәнов Әхмәт Мөхәмәтвәли улы (15 март 1939 йыл — 21 ноябрь 2016 йыл) — башҡорт әҙәбиәт ғилеме белгесе, фольклорсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Рәсәй Гуманитар Фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы (академик, 1995), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы ағзаһы (2016), филология фәндәре докторы (1991), профессор (1995). 1995 йылдан Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең Яҙыусылар союздары ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (2006) һәм Башҡортостан Республикаһының (1997) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991), Башҡортостандың мәғариф отличнигы (1999). Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1987) һәм Салауат Юлаев ордены кавалеры (2014). Бөрйән районының почётлы гражданы.
Әхмәт Шакири (тулы исеме — Әхмәт Мирғәсим улы Шакиров; 1920—1941) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған башҡорт совет шағиры, тәржемәсе.
Бейешев Әхмәт Әлмөхәмәт улы (24 февраль 1896 йыл — 27 сентябрь 1937 йыл) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, Башҡорт милли хəрəкəтендә ҡатнашыусы һәм уның идеологы, Башҡорт ғәскәрен ойоштороусыларҙың береһе, РКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты политсекретары, 1920—1921 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы Рәйесе. Сәйәси золом ҡорбаны.
Абдуллин Әхмәт Ғатаулла улы (1912 йыл — 1951 йыл) — дәүләт, партия, комсомол органдары эшмәкәре. 1938 йылда ВКП (б)-ның Өфө ҡалаһы Сталин район комитетының өсөнсө секретары, 1938—1940 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1941—1943 йылдарҙа 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының полибүлек начальнигы, гвардия майоры.
Закиров Әхмәт Закир улы (19 март 1911 йыл — 29 март 1988 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкының взвод командиры, гвардия лейтенанты (1944). Советтар Союзы Геройы (1944).
Хөсәйенов Әхмәт Ғәли улы (Әхмәт Мөхәмәтғәле улы Хөсәйенов) (1838 — 10 декабрь 1906) — 1-се гильдия сауҙагәре (1898), меценат.
Ғайсин Әхмәт Исламғәли улы (1 сентябрь 1937—1982) — башҡорт шағиры, журналист. 1974 йылдан СССР Яҙыусылар союзы, 1966 йылдан КПСС ағзаһы.
Лотфуллин Әхмәт Фәтҡулла улы (4 февраль 1928 йыл — 10 июль 2007 йыл) — СССР-ҙың (1989) һәм РСФСР-ҙың халыҡ (1982), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1966). Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1982). Үҙенең художество стилен, үҙенең «доминанта»һын — башҡорт неореализмын булдыра.
Әһлиуллин Әхмәт Кәбир улы (Әхмәт Әһлиуллин) (23 февраль 1927 йыл — 21 август 2003 йыл) — яҙыусы. 1982 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Әхмәт ибн Хәнбәл Әбу́ Абдулла́х Әхмәт ибн Мөхәммәт әш-Шәйба́ни, Әхмәт ибн Хәнбәл булараҡ билдәле (ғәр. أحمد بن حنبل‎; 780, Бағдад — 855, Бағдад) — мосолман хоҡуҡ белгесе һәм дин белгесе, ханбалит Мәзһабына нигеҙ һалыусы һәм эпонимы.
Баҡыев Әхмәт Вәхит улы (15 ғинуар 1939 йыл — 13 август 2016 йыл) — ғалим-инженер‑механик, юғары мәктәп эшмәкәре. 1974—1989 йылдарҙа Өфө нефть институтында ситтән тороп һәм киске уҡыу буйынса проректор. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (1998), техник фәндәр докторы (1985), профессор (1986). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1998), Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1989).
Ҡотошов Әхмәт Шаһиәхмәт улы (2 октябрь 1900 йыл — 26 июнь 1973 йыл) — журналист, тәржемәсе, лексикограф, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1958 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡорт алфавитын латин графикаһынан кириллицаға күсереү буйынса терминология комиссияһы ағзаһы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1949).
Дәүләтҡолов Әхмәт Хажмөхәмәт улы (17 июль 1944 йыл) — ғалим-философ, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (1999), профессор (2001). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (2004), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2012), Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия лауреаты (2014).
Әминев Әхмәт Ғата улы (1 сентябрь 1924 йыл — 20 сентябрь 1999 йыл) — СССР-ҙың партия, дәүләт һәм юғары мәктәп эшмәкәре, ғалим-иҡтисадсы. 1965—1973 йылдарҙа КПСС-тың Дүртөйлө район комитетының беренсе секретары, 1973—1982 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы ауыл хужалығы министры, 1982—1986 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты проректоры. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1972). РСФСР-ҙың VI саҡырылыш Юғары Советы, БАССР-ҙың VII—X саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Иҫәнсурин Әхмәт Рыҫмөхәмәт улы (30 октябрь 1897 йыл — 10 июль 1938 йыл) — совет партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1930—1931 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы мәғариф халыҡ комиссары, 1931—1937 йылдарҙа — ВКП(б)‑ның Башҡортостан өлкә комитетының икенсе секретары. Башҡортостандың 8—9‑сы саҡырылыш Үҙәк Башҡарма Комитеты ағзаһы. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы. Ленин ордены кавалеры (1935). Сәйәси золом ҡорбаны.
Әхмәт Хәйеров Әхмәт Хәйер улы Хәйеров — башҡорт кантон башлығы.
Танпынар Әхмәт Хәмди Әхмәт Хәмди Танпынар (23 июнь 1901 йыл, Константинополь — 24 ғинуар 1962 йыл, Истанбул) — төрөк яҙыусыһы, шағир һәм әҙәбиәт тарихсыһы.
Даушев Әхмәт Ғәләүетдин улы (7.01.1929 — 15.11.1992)— хирург һәм уролог, юғары категориялы табип, тыуған яҡты өйрәнеүсе. А. А. Даушеваның атаһы.
Рәхимов Әхмәт Зәки улы (6 август 1934 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-психологы, педагог. Психология фәндәре докторы (1993), профессор (1995). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995) һәм мәғариф отличнигы (2001).
Хәҙисов Әхмәт Мостафа улы (1905−1938) — журналист, Башҡортостандың күренекле партия һәм дәүләт эшмәкәре. Башҡортостан өлкә комсомол комитетының беренсе секретары (май 1929—ноябрь 1931). Сәйәси золом ҡорбаны (1938).
Фәйзи Әхмәт Сафа улы (ысын фамилияһы — Фәйзуллин) (1903—1958) — татар совет яҙыусыһы, шағир-лирик, либреттолар яҙыусы, драматург, әҙәбиәт белгесе. РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1957). Ғабдулла Туҡай исемендәге ТАССР дәүләт премияһы лауреаты. (1958).
Вилданов Әхмәт Шафиҡ улы (рус. Вильданов Ахмет Шафикович; 26 февраль 1932 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре. 1992 йылдан «Уфимтрансстрой» трестының генераль директоры. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Сәнәғәт, энергетика, элемтә информатика, төҙөлөш һәм архитектура буйынса комиссия ағзаһы.
Әхмәт Зыя Өсҡайнаҡ (Зыя Ураҙов; 1904—1967) — Төркиә уҡытыусыһы, профессор.
Фамилия
Абдулла Әхмәт (тулы исеме Абдулла Сафиулла улы Әхмәтов; 25 март 1905 йыл — 28 октябрь 1976 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан татар яҙыусыһы, драматург һәм публицист. 1938 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
Әхмәтғәлин Хәкимйән Рәхимйән улы (15 июнь 1923 йыл — 19 июль 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған башҡорт яугиры, Советтар Союзы Геройы (үлгәндән һуң, 1945).
Горбунов
Горбунов — урыҫ ир-ат фамилияһы. Топоним булып та ҡулланыла.
Горбунова — урыҫ ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Большой Лог (Благовещен районы)
Большой Лог (Большой Лог) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 10 кеше. Почта индексы — 453455, ОКАТО коды — 80215834002.
Башҡортсаға тәржемәһе
Оло Йырын
Баныу
Баныу— башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла осрай: иран, төрөк, татар, фарсы, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ, әзербайжан.
Этимология
Баныу — фарсы теленән бикә, ҡыҙ бала, хужабикә, ханым тигәнде аңлата. Баныу исеменең һаны 3, бәхетле һандары: 3, 12, 21, 30, 39, 48, 57, 66, 75, 87, 93, 102, 111. Айҙың бәхетле көндәре: 3, 12, 21, 30, бәхетле төҫө һары. Баныу исеменең фоносемантик анализы асыҡлауынса, Баныу исеменең туғыҙ асыҡ фоносемантик билдәһе бар: ҡаһарман, батыр, ҙур, 	мәғрур, данлыҡлы, ҡаты, һалҡын, көслө,	ҡөҙрәтле.
Билдәле кешеләр
Вәлиева Баныу Нурғәле ҡыҙы (14 декабрь 1914 йыл — 24 февраль 2003 йыл) — йырсы, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. РСФСР-ҙың (1955) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1947).
Ҡаһарманова Баныу Латиф ҡыҙы (7 октябрь 1973 йыл) — уҡытыусы, журналист. 2000 йылдан Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2015). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2008).
Тарихта
Һумаюн — Бөйөк Моголдар империяһы падишаһы, Бабурҙың улы һәм Әкбәрҙең атаһының ҡатынары:
Баныу-бәйим Сәхибә (1541 йылдан)
Хәмиҙә Баныу бәйим (1527—1604), фарсы шиғый шәйехе Ғәлиәкбәр Джамиҙың ҡыҙы
Шулай уҡ ҡарағыҙ
«Принц Әхмәт һәм Пәри Баныу» (25 май, 1709 й.) «Мең дә бер кисә» йыйынтығына ингән киң билдәле ғәрәп әкиәттәренең береһе.
Ундоша
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Үҙгәреүсәнлек
Үҙгәреүсәнлек— организмдарҙың яңы билдәләр ҡабул итеү кеүек дөйөм үҙсәнлеге, бер төр эсендәге заттар араһындағы айырмалыҡтар.
Үҙгәреүсәнлек
Организмдарҙың бөтә билдәләре лә: тышҡы һәм эске төҙөлөш үҙенсәлектәре лә, физиологияһы ла, үҙ-үҙен тотоуы ла үҙгәреүсән. Хайуандарҙың бер парының яңы быуынында йәки бер емеш орлоҡтарынан үҫеп сыҡҡан үҫемлектәр араһында бөтөнләй бер төрлө заттарҙы осратыу мөмкин түгел. Бер тоҡом һарыҡ көтөүендә һәр хайуан ниндәй ҙә булһа беленер-беленмәҫ үҙенсәлектәре менән (кәүҙә ҙурлығы, аяҡтарының оҙонлоғо, башы, төҫө, йөнөнөң оҙонлоғо һәм ҡуйылығы, тауышы һәм ҡылыҡтары) айырылып тора. Алтын ҡамсы (золотая розга) үләненең (ҡатмарлы сәскәлеләр семьяһы) сәскәлегендәге ситке тел япраҡлы сәскәләре һаны 5-тән алып 8-гә тиклем була ала. Аҡ умырзаяның (ветрениңа дубравная) (лютик сәскәлеләр семьяһы) таж япраҡтары һаны — 6, ә ҡайһы берҙә 7 һәм 8 булыуы мөмкин. Бер төр йәки сорт үҫемлектәре бер-береһенән сәскә атыу, орлоҡтары өлгөрөү ваҡыты, ҡоролоҡҡа ҡаршы һәләтлеге һәм башҡа билдәләре менән айырыла. Заттарҙың үҙгәреүсәнлеге арҡаһында популяция бер төрлө булмай.
Дарвин үҙгәреүсәнлектең ике формаһын айыра: нәҫелдән килмәгән һәм нәҫелдән килгән үҙгәреүсәнлек.Үҙгәреүсәнлек һәм нәҫелдәнлек тере организмдарҙың ҡапма-ҡаршы, әммә айырылғыһыҙ бер үҙсәнлеге улып тора. Үҙгәреүсәнлек һәм нәҫелдәнлек — генетика, фәненең өйрәнеү предметы булып тора
Классификацияһы
Үҙгәреүсәнлектең бер нисә тибы бар:
Мөхсин (ислам)
Мөхсин (محسن — «Игелекле, изгелекле, яҡшылыҡ ҡылыусы»; мухсин) — ғәрәп һүҙе, әбжәдтә «хсн» — «яҡшылыҡ ҡылыу» ҡылымынан килеп сыҡҡан.
Ҡулланылышы
Мосолмандарҙың инанысы 3 кимәлдә булыуы мөмкин: мөслим, мөьмин, мөхсин. Был өс кимәл динлелектең өс кимәленә нигеҙләнгән: ислам, иман, ихсан, һәм улар тамырҙаш булып тора. Әбжәд яҙмаһы буйынса ғәрәптәрҙә башлыса тартынҡылар ҡулланыла, һәм тартынҡылар буйынса ҡайһыһы ниндәй һүҙҙән килеп сыҡҡанын аңларға була
Исемдәрҙә
Яңғыҙлыҡ исемдәр Хәсән, Хөсәйен, Тәхсин, щулай уҡ ихсан һәм истихсан һүҙҙәре тамырҙаш булып тора. Исемдең икенсе варианты — Мөхәссин («яҡшыртыусы»).
Мөхсин һүҙе ғәрәп теленән башҡорт теленә «Мөҡсин» тигән вариантта исемдәргә һәм фамилияларға ла инеп киткән. Мөҡсин исеме башҡорт теленә үҙләштерелгән, изгелекле, яҡшылыҡ ҡылыусы тигәнде аңлата.
Билдәле кешеләр
Республиканың билдәле кешеләре араһында Мөҡсин исемле, фамилиялы шәхестәр бар.
Мөҡсин Мәҙийәров — Емельян Пугачев етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашҡан, Е. Пугачёвтың полковнигы.
Мөҡсинов Ирек Шәриф улы — Рәсәй юрисы, дәүләт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының Конституция Судының беренсе рәйесе (1996—1999).
Топонимикала
Кеше исемдәре аша Мөҡсин атамаһы Башҡортостандың топонимикаһына ла инеп киткән.
Еловый (Базыра ҡушылдығы)
Еловый — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Базыр йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Умринка
Оло Умринка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иж йылғаһының һул ярына тамағынан 229 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Ғәбит Вәлитов
Биографияһы
Ғәбит Вәлитов Ырымбур губернаһы Илекәй-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының ) Тәүәтәй ауылында йәшәгән.
1811 йылда башлыса 12-се һәм 7-се кантон башҡорттарынан 2-се Башҡорт атлы полкы ойошторола, уның составында Ғәбит Вәлитов хеҙмәт итә. Майҙа полк майор И. Курбатов командалығында Рыльск ҡалаһына ебәрелә. Курск губернаһында ҡышлағандан һуң полк Луцк ҡалаһына килә һәм 2-се Көнбайыш армия составына керә. 1812 йылдың майында полк кавалериянан генерал А. П. Тормасовтың 3-се Обсервация армияһы составына индерелә һәм Варшава герцоглығы менән сик буйында кордон хеҙмәтен үтәй. 1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 15 июлдә полк яугирҙары Кобрин янындағы Саксония ғәскәрҙәре менән алышта батырлыҡ күрһәтә. 28 октябрҙә 2-се Башҡорт полкы Урал казак полкы менән берлектә Свислочи торамаһын биләй. 2-се Башҡорт полкы кергән генерал Чаплицтың отряды 1812 йылдың 8 октябрҙә Слонимға килә һәм бында поляк генералы Конопканың полкын тар-мар итә. 1 ноябрҙә 2-се Башҡорт полкы Горностаевцы ауылы янындағы алышта ҡатнаша. Ҡаты алыштарҙа полкта башта булған 530 кешенән 1812 йылдың октябренән ҡарата 408 яугир иҫән ҡалған.
2-се Башҡорт полкы 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ла әүҙем ҡатнаша. 1813 йылдың 27 ғинуарында генерал-лейтенант Волконский корпусы составында полк Варшаваға инә. Майҙа генерал-майор Ланской отрядында (генерал-лейтенант Остен-Сакен корпусы составында) Бреславль тирәһендә һуғыша, ә июль аҙағында Силезия армияһы составына керә. Артабан полк Германиялағы алыштарҙа, шул иҫәптән Дрезденды ҡамауҙа һәм алыуҙа ҡатнаша. 1813 йылдың ноябрь аҙағында Төп армияға һәм әсирҙәрҙе оҙатып йөрөүсе хәрби юлдарҙа юл-комендант хеҙмәтен үтәү өсөн ебәрелә. 1814 йылдың 19 мартында 2-се Башҡорт атлы полкы составының бер өлөшө Парижға инә.
Ельник (Чулым ҡушылдығы)
Ельник — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан 1341 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Атанғолов
Атанғолов — башҡорт ир-ат фамилияһы. Атанғол исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла. Мәғәнәһе: атан — тоҡом өсөн тотолған айғыр, дөйә. Һымаҡ, ҡеүәтле, тыңлаулы.
Атанғолова — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Эрот
Э́рот (Эро́т, Э́рос) (Ἔρως), Аму́р (Amor), Купидо́н (Cupido) —  боронғо грек мифологияһында мөхәббәт аллаһы, Афродитаның айырылғыһыҙ юлдашы һәм ярҙамсыһы, Ерҙә тормошто дауам итеү нигеҙе булған яратыуҙың, ҡапма-ҡаршы енескә тартылыуҙың кәүҙәләнеше.
Сығышы
Эростың сығышына ҡағылған күп варианттар бар:
Блищенко Игорь Павлович
Блищенко Игорь Павлович (10 апрель 1930 йыл, Баҡы — 9 август 2000 йыл) — юрист, халыҡ-ара хоҡуҡ буйынса белгес; юридик фәндәр докторы (1964), Рәсәй Халыҡтар дуҫлығы университетының (РУДН) халыҡ-ара хоҡуҡ кафедраһы мөдире һәм профессоры (1981); РФ-тың атҡаҙанған фән эшмәкәре һәм РУДН почетлы профессоры. РУДН уның иҫтәлегенә «проф. И. П. Блищенко исемендәге стипендия» булдырған.
Ҡыҙыл Партизан (Силәбе өлкәһе)
Ҡыҙыл Партизан — Рәсәйҙең Силәбе өлкәһе Кәҫле районындағы ҡасаба. Түбәк ауыл биләмәһе составына инә.
Блищенко Игорь Павлович
Биографияһы
Игорь Павлович Блищенко Баҡы ҡалаһында 1930 йылдың 10 апрелендә тыуған; 1953 йылда Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтын тамамлай. Дүрт йылдан һуң ул профессор Всеволод Дурденевский етәкселегендә «Халыҡ-ара һәм милли хоҡуҡ» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлап, «юридик фәндәр кандидаты» ғилми дәрәжәһенә эйә була.
1954 йылда ТАСС мәғлүмәт агентлығында референт булып эшләй башлай; 1955—1956 йылдарҙа Госюриздат нәшриәтендә (бөгөн — «Юридик әҙәбиәт» нәшриәте) хоҡуҡи мәсьәләләр буйынса мөхәррире булып эшләй. 1956 йылдан 1960 йылғаса «Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр» нәшриәтенең (1957 йылға тиклем — Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтының нәшриәте) мөхәррире, өлкән мөхәррире һәм баш мөхәррире була.
Ҡыҙыл Партизан (Силәбе өлкәһе)
Ҡыҙыл Партизанды күрше тораҡ пункттар менән шоссе юлдары бәйләй. Төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 4 км Силәбе — Екатеринбург автомобиль магистрале үтә.
Блищенко Игорь Павлович
Биографияһы
Игорь Блищенко 1960 йылдан СССР Сит ил эштәре министрлығының Дипломатик юғары мәктәбендә доцент, ғилми һәм уҡыу эштәре буйынса проректор вазифаһын биләй — 1966 йылдарға тиклем был вазифала ҡала. 1964 йылда «Правовая организация внешних сношений государств» темаһына докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай. Ике йылдан һуң СССР Сит ил эштәре министрлығының Мәскәү халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтының (МГИМО) халыҡ-ара хоҡуҡ кафедраһы мөдире урынбаҫары һәм профессоры була; 1978 йылға тиклем был юғары уҡыу йортонда эшләй. БМО эксперты булараҡ, Блищенко 1973 йылда — американ коллегаһы Ричард Вахтер менән хеҙмәттәшлектә БМО Генераль Секретары өсөн «Обзор существующих принципов и норм международного права, запрещающих и ограничивающих применение отдельных видов оружия» темаһына берлектәге монографик тикшеренеүҙәрен әҙерләй.
1978 йылдан алып 1981 йылдар осоронда Блищенко СССР Фәндәр академияһының донъя иҡтисады һәм халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтында (ИМЭМО) әйҙәүсе алдынғы тикшеренеүсе булып тора. 1981 йылда ул Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университетының (РУДН) халыҡ-ара хоҡуҡ кафедраһы мөдире булып тора. «Московский журнал международного права» баҫмаһының ғилми мөхәрририәт коллегияһына инә; «Международное право — International Law» журналының мөхәрририәт советы рәйесе булып тора; шулай уҡ бер нисә махсус уҡыу йорттарының,шул иҫәптән РУДН һәм МГИМО, ғилми советы ағзаһы булып тора. Швейцария, Австрия, Бөйөк британия, Франция, Италия, Германия (ГФР), Голландия, Венгрия, АҠШ, Куба, Япония, Мысыр, Иордания һәм Ливанда төрлө университеттарҙа һәм ғилми-тикшеренеү институттарында айырым курстар буйынса лекциялар курсы һәм лекциялар уҡый.
Ҡыҙыл Партизан (Силәбе өлкәһе)
Географияһы
Кесе Аллаҡай күленең көньяҡ ярында, район үҙәге, Кәҫле ҡалаһынан төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай яҡынса 12 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге 238 метр.
Блищенко Игорь Павлович
Биографияһы
1998 йылда Блищенко БМО-ның химик һәм бактериологик ҡорал тураһындағы конвенцияһы проектын төҙөүҙә ҡатнаша. Шул уҡ йылда Лондонда Бәхәстәрҙе тыныс хәл итеү буйынса БМО өсөн тәҡдимдәрҙе төҙөүҙә ҡатнаша. РФ Дәүләт думаһы эшендә, Рәсәй Совет Федерация, Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының эштәрендә ҡатнаша.
Эштәре
Игорь Блищенко дүрт йөҙҙән ашыу ғилми хеҙмәт авторы һәм авторҙашы булып тора, шул иҫәптән ике тиҫтә монография яҙған:
Ҡыҙыл Партизан (Силәбе өлкәһе)
Тарихы
Ҡыҙыл Партизан ҡасабаһы XX быуат башында боронғо юл буйында төҙөлгән ҡасандыр Павловка утары булған урында барлыҡҡа килгән, ул Рәсәйҙең Европа өлөшөн Себер менән бәйләгән. Утарҙа амбар, эшселәр өсөн барак булған. Улар иген культуралары һәм йәшелсә үҫтергән. Тоҙлау цехы булған, ул революцияға тиклемге ваҡыттан алып 1941 йылға тиклем эшләгән; тоҙланған ҡыяр һәм кәбеҫтәне Кәҫлегә ылауҙар менән ебәргәндәр. Коллективлаштырыу йылдарында «Павловский» совхозы ойошторола. 1931—58 йылдарҙа эшселәр картуф үҫтерә, ул Түбәк спирт комбинатына оҙатыла. 1936 йылда башланғыс мәктәп асыла. Һуғыштан һуң үҙәк ремонтлау оҫтаханаһы асыла, ул тирә-яҡта бөтә хужалыҡтарҙы хеҙмәтләндерә. 1947 йылда электр үткәрелә. Һөт малсылығы әүҙем үҫешә. 1960 йылдар уртаһында Ҡыҙыл Партизан территорияһында «Тюбукский» совхозының бүлексәһе урынлаша. Күп йылдар ҡасаба менән йәнәш совхоздың емеш-еләк баҡсаһы һәм умарталығы урынлаша. 1980 йылдар уртаһында ҡасабала әүҙем төҙөлөш башлана: кирбес йорттар, клуб (хәҙер мәҙәни-сәләмәтләндереү), 50 урынға балалар баҡсаһы (1995 йылдан уның базаһында төп мәктәп эшләй) һ.б. бетон япма менән юлдар һалына, йылылыҡ трассаһы үтә. Район үҙәге менән автобус хәрәкәте асыла. Хужалыҡтың төп йүнәлеше булып әлеге ваҡытта баҫыусылыҡ тора. (СХПК «Синара» бүлексәһе). Фельдшер-акушерлыҡ пункты бар.
Халҡы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 2010 йылда ҡасабала халыҡ һаны 233 кеше тәшкил ит (129 ир-ат һәм 104 ҡатын-ҡыҙ). (1926 йылда — 99, 1966 йылда — 297, 1986 йылда — 375, 1996 йылда — 459). Милли составы: урыҫтар, башҡорттар, татарҙар һ.б.
Урамдары
Ҡасаба 5 урам селтәренән тора.
Воскресенск (Күгәрсен районы)
Воскресенск (Воскресенское) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 629 кеше. Почта индексы — 453322, ОКАТО коды — 80238810001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Мәһәҙиева Рәшиҙә Рәфҡәт ҡыҙы
Мәһәҙиева Рәшиҙә Рәфҡәт ҡыҙы (8 февраль 1965 йыл) — башҡорт журналисы, ғалим. 1995 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы ағзаһы. Филология фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (1999). Башҡортостан Республикаһының матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары атҡаҙанған хеҙмәткәре (2004). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған журналисы (2022).
Ижади эшмәкәрлеге
Башҡортостан Республикаһы йәштәр матбуғаты тураһында мәҡәләләр, балалар өсөн «Аҡбай ҡалаға бармай» (2006) әкиәттәр китабы авторы.
Александров
Александров — урыҫ ир-ат фамилияһы. Грек сығышлы Александр исеменән барлыҡҡа килгән. Топоним булып та ҡулланыла.
Александрова — урыҫ ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Оло Турлейка
Оло Турлейка — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бутырлейка йылғаһының һул ярына тамағынан 4,8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы  башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бейһартинг монастыры
Бейһартинг монастыры (нем. Kloster Beyharting) — бавария коммунаһы Тунтенһаузендың (Үрге Бавария) шул уҡ атамалы районында урынлашҡан һәм Мюнхен һәм Фрайзинг архиепархияһына ҡараған элекке августин монастыры; даими урын канониктар төйәгенә яҡынса 1130 йылда нигеҙ һалынған Бавариялағы секуляризация барышында — 1803 йылда таратылған. Элекке монастырь сиркәүе мәхәллә приход сиркәүе булып киткән, ә 1920 йылдарҙа монастырҙың үҙенең биналары ҡарттар йорто булып хеҙмәт иткән; 1997 йылдан монастырь ҡаралтылары урындағы католик общинаһыныҡы — уларҙың күп йыллыҡ ремонты 2005 тамамланған.
Тарихы һәм тасуирламаһы
Монастырь Иоанн Суҡындырыусыға Креститель, арналған, уға 1130 йыл тирәһендә Джудит — Тагео (Тагено) Пихартингендың тол ҡатыны — уның ағаһы Мегингоз менән берлектә нигеҙ һалған. Монастырь янындағы тәүге сиркәүҙе 1130 йылда Зальцбург архиепискобы Конрад күрһәтмәһе буйынса епископ Роман фон Гурк изгеләндергән. XIII быуатта уҡ монастырҙа мәктәп һәм XIX ыуатта емертелгән ҙур китапхана булған. Үҙгәртеп ҡороу. яҡынса 1420 йыл тирәһендә монастырь сиркәүе лә, шулай уҡ бөтә биналар комплексы ла готика стилендә үҙгәртеп ҡоролған; пробст Иоһанн II Заальдорф (1451—1458) осоронда сиркәү хоры үҙгәртеп ҡоролған. Мадонна Тунтенһаузенға хаж ҡылыу башланған, был монастырға һиҙелерлек килем килтергән — яйлап ғибәҙәт ҡылыуҙы ойоштороу канониктарҙың төп эшмәкәрлегенә әйләнгән.
1569 йылдар тирәһендә монастырь «тәьҫир итерлек» фрескалар менән биҙәлгән булған; сиркәү хаж буйынса 1627йылдан алып 1630 йылдар осоронда 1584 йылда янған ғибәҙәт ҡылыу сиркәүе үҙгәртеп ҡоролған — курфюрст Максимилиан I был эшкә аҡса бүлеүҙә ҡатнашҡан һәм ҡорамға яңы алтарь бүләк иткән. Реформация, башланғандан һуң, Иоһаннес Һеринг (1623—1645) һәм Кристиан Шойһенштуль (1645—1686) идара иткән осорҙа, монахтар общинаһында байтаҡ эске реформалар булған. Утыҙ йыллыҡ һуғыш осоронда монастырҙы швед ғәскәрҙәре өс тапҡыр талаған: 1632, 1646 һәм 1648 йылдарҙа; шуға ҡарамаҫтан, XVII быуатта үҙенең ер биләмәләрен күпкә киңәйтә алған. 1668 һәм 1670 йылдар араһында йыл араһында иң Мюнхендан килгән архитектор Константин Бадер етәкселегендә монастырь сиркәүен реконструкциялаған һәм үҙгәртеп ҡорған. 600 йыллығын байрам итеү уңайынан, 1730 йыл тирәһендә, Иоһанн Баптист Циммерманн сиркәү фрескаларын тулыландырған, ә ризница һәм төп корпус иртә рококостилендә биҙәлгән.
Бавариялағы: секуляризация барышында 1803 йылда монастырь таратылған: шул вҡ ваҡытта 1807 йылға тиклем канониктар шәхси милеккә күскән элекке монастырь биналарында йәшәүен дауам иткән; монастырь һуңғараҡ мәхәллә сиркәүенә әйләнгән. 1920 йылда элекке бинала ҡарттар йорто асылған. 1996 йылда биналар католик сиркәүе фондына күсерелгән булған: 1997 йылдан монастырь ҡаралтылары урындағы католик мәхәллә сиркәүенә ҡарай. Эске бинаһына 2002 йылда үткәрелгән ремонт эштәре ваҡытында, монастырға нигеҙ һалыусының ҡалдыҡтары табылған — улар 2003 йылдың 9 февралендә мәхәллә сиркәүенә күсерелеп ерләнгән. 2005 йылдың 20 ноябрендә ун ике йыллыҡ ремонт эштәренең тамамланыуы тантаналы билдәләнгән; 2019 йылда монастырь бинаһында балалар баҡсаһы һәм община йыйылыштары бинаһы урынлашҡан — шулай итеп, улар йыш ҡына саралар һәм күргәҙмәләр үткәреү өсөн ҡулланылған.
Булат (Благовещен районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Спиридонов Михаил Григорьевич
Спиридонов Михаил Григорьевич (28 апрель 1952 йыл) — рәссам. 1996 йылдан Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2020).
Биографияһы
Хәҙерге ваҡытта Өфөлә йәшәй һәм эшләй.
Ижадта метафизик художество йүнәлештәге вәкилдәргә ҡарай.
Бугрышка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Спиридонов Михаил Григорьевич
Күргәҙмәләре
Михаил Спиридонов 1976 йылдан республика, зона, төбәк, бөтә рәсәй һәм сит ил күргәҙмәләре ҡатнашыусыһы. Уның 70-кә яҡын шәхси күргәҙмәләре Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының ҡалаларында үтә. Ул Өфө, Мәскәү, Вологда, Төмән, Свердловск, Силәбе, Варшава ҡалаларында коллектив күргәҙмәләрҙең ҡатнашыусыһы.
Бугрышка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Спиридонов Михаил Григорьевич
Эштәре
«Уфимский дворик», 1977; «Шорохи», 1979; «Путешествие в отрезке времени», 1987; «Белый путь», 1993; «Светозария», 2001; «Незнакомый полустанок», 2007; «Зов», 1990; «Путники», 1992.
«Мерцающая свинья», «Красное окно», «Путешествие в отрезке времени».
Никколо Паганини
Никколо Пагани́ни (Niccolò Paganini; 27 октябрь 1782 йыл, Генуя — 27 май 1840 йыл, Ницца) — бөйөк итальян скрипкасы-виртуозы, композитор.
Бала сағы
Никколо Паганини алты балалы Антонио Паганини (1757—1817) һәм Тереза Боччардоның ғаиләһендә өсөнсө бала булып тыуа. Атаһы бер ни тиклем ваҡыт йөк тейәүсе була, аҙаҡ портта кибет аса, ә Наполеон приказы буйынса үткәрелгән Генуя халҡының иҫәбен алыуҙа «мандолиналар тотоусы» тип атала.
Биш йәше тулғас, атаһы, улының һәләтен күреп, уны тәүҙә мадолинала, алты йәшенән скрипкала уйнарға өйрәтә. Тейешенсә тырышлыҡ күрһәтеп уҡымаһа, атаһы ҡаты яза бирер була, аҙаҡ атаһының был ҡылығы уның сәләмәтлегендә лә сағылыш таба. Әммә Никколо скрипкала уйнауға бик теләп өйрәнә, хатта тыңлаусыны ғәжәпләндерерлек моң табырға тырыша башлай.
Тиҙҙән атаһы Никколоны скрипкасы Джованни Черветтоға (Giovanni Cervetto) уҡырға ебәрә. Паганини үҙенең Черветтола уҡыуын бер ҡасан да иҫкә алмай, әммә уның биографтары, мәҫәлән, Фетис, Джервазони, был хаҡта яҙып үтәләр. 1793 йылдан Никколо Генуя сиркәүҙәрендә ғибәҙәт ҡылыу мәлдәрендә даими рәүештә скрипкала уйнай. Ул ваҡытта Генуя һәм Лигуриялағы сиркәүҙәрҙә дини көйҙәрҙе генә түгел, ә донъяуи музыканы уйнау йолаһы барлыҡҡа килә. Бер мәл уның уйнауын композитор Франческо Ньекко (Francesco Gnecco) ишетеп ҡала һәм уға төрлө кәңәштәр бирә башлай. Шул уҡ йылда ул үҙе капельмейстер булған Сан Лоренцо соборына Никколоны скрипкала уйнарға саҡыра. Паганиниҙың мәктәптә уҡыу-уҡымауы билдәле түгел. Бәлки, ул уҡырға һәм яҙырға аҙаҡ өйрәнгәндер, әммә әҙәбиәт, тарих, мифология буйынса уның белеме була.
1795 йылдың 31 июлендә Генуяның Сант-Агостино театрында Никколо беренсе тапҡыр халыҡ алдында сығыш яһай. Концерттан йыйылған аҡсаны Паганини, Пармаға барып, данлыҡлы скрипкасы һәм уҡытыусы Алессандро Роллала уҡыу өсөн тотоноорға йыйына. Концертҡа Никколоның «Карманьолы темаһына вариациялары» ла индерелә. . Әлбиттә, был әҫәр Генуя халҡына оҡшамай. Шул уҡ йылда меценат маркиз Джан Карло Ди Негро Никколоны һәм уның атаһын Флоренцияға алып бара. Малай үҙенең «Вариацияларын…» скрипкасы Сальваторе Тинтиға уйнап күрһәтә, музыканттың беренсе биографы Конестабиле һүҙҙәренсә, ул йәш музыканттың һәләтенә хайран ҡала. Никколо, Флоренция театрында концерт ҡуйып, Пармаға барыу өсөн аҡса туплай ала. Әммә Ролла ул ваҡытта ҡаты ауырыған була. Аталы-уллы Паганиниҙар уның йортона барғанда атаҡлы скрипкасы Ролла бер кемде лә ҡабул итер хәлдә булмай. Ауырыу ятҡан бүлмә янындағы өҫтәлдә Ролла яҙған концерт нотаһы һәм скрипка ятҡан була. Никколо инструментты алып аҡ биткә яҙылған әҫәрҙе уйнай. Аптыраған Ролла ҡунаҡтар янына сыға, һәм уның әҫәрен йәш малайҙың уйнауын күреп, ул Фердинандо Паэрға (Ferdinando Paer) мөрәжәғәт итергә кәрәк тигән кәңәш бирә. Паэр иһә Никколоны виолончелист Гаспаре Гиреттиға тәҡдим итә. Гиретти Паганиниға гармония һәм контрапункт һабаҡтарын бирә. 1796 йылдың көҙөндә Никколо Генуяға ҡайта. Бында, маркиз Ди Негро йортонда, Паганини ҡалаға концерттар ҡуйыу өсөн килгән Родольф Крейцер үтенесе буйынса аҡ ҡағыҙға ноталары яҙылған бик ҡатмарлы әҫәрҙәрҙе уйнап күрһәтә. Атаҡлы скрипкасы малайҙың һәләтенә хайран ҡала һәм «был үҫмерҙең ғәйәт ҙур дан ҡаҙанасағы» тураһында әйтә..
Үҙаллы карьераһының башланыуы. Лукка
1801 йылда атаһы Никколоға ярҙам итеүҙән туҡтай. 1800 йылдың декабрендә үк Паганини Моденда үҙенең концерт эшмәкәрлеген башлай. Тиҙ арала күренекле скрипкасы булып таныла. 1801 йылдың көҙөндә ул Луккаға килә. Паганиниҙың ҡала соборындағы сығышын тамашасы ихлас ҡабул итә. 1801 йылдың декабрендә Паганини Лукка республикаһының беренсе скрипкасыһы вазифаһына лайыҡ була. Ошо ҡалала ул бер нисә йылын үткәрә. Композиторҙың улы Доменико Куиличи, Бартоломео әйтеүенсә, Паганини Луккала уҡытыу менән дә шөғөлләнә һәм оркестр музыканттары менән дә шөғөлләнә. Иң ҙур мөхәббәт мауығыуы ла ошо ҡалалала була. Дәрәжәле бер ҡатын менән ул, өс йыл буйы ханымдың поместьеһында йәшәп, ауыл хужалығы менән шөғөлләнә. Ошонда ул гитарала уйнай башлай, кәрттә уйнау менән мауыға. Лукканы бер аҙға ҡалдырып, Генуяға ҡайта. Тиҙҙән ағаһы арҡаһында княгиня Пьомбино булып киткән Элиза Бонапарт уны ҡайтанан Луккаға саҡырып ала, уға «һарай виртуозы» титулы бирелә һәм княгиняның шәхси гвардияһы капитаны итеп тәғәйенләнә. Ҙур булмаған эш хаҡына княгиняның шәхси музыканты була, даими рәүештә концерттар ҡуя һәм князгә скрипкала уйнау серҙәрен өйрәтә.
1808—1812 йылдар. Турин, Флоренция
1808 йылда Паганини, оҙайлы отпуск алып, Италия буйлап концерттар ҡуйып йөрөй. Әкренләп уның үҙенә генә хас уйнау манераһы барлыҡҡа килә. Ул хатта бер-ике ҡыллы скрипкала уйнап та алҡыштарға лайыҡ була. Мәҫәлән, Элиза Бонапарт һарайында эшләгәндә ул ля һәм ми ҡылдары өсөн «Мөхәббәт күренеше» пьесаһын яҙа. Бер ни тиклем ваҡыт ул Полина Бонапарттың Турин һарайында йәшәп ала. Бында ул княгиняның музыканты Боргезе Феличе Бланджини (Blangini) менән дуҫлаша.
1808 йылдың икенсе яртыһында Паганини Элиза Бонапарттың саҡырыуы буйынса Флоренцияға килә.
Сит илдәрҙәге гастролдәре
1813 йылдар тирәһендә музыкант «Ла Скала» театрында Вигано-Зюсмайерҙың «Беневенто сәтләүеге» балетын ҡарай. Сәхнәлә убырлы ҡарсыҡтың темпераментлы бейеүенә һоҡланып, Паганини оркестр менән скрипка өсөн «Убырлы ҡарсыҡтар» әҫәрен ижад итә, ижадында иң күренекле әҫәр булып иҫәпләнгән «Беневенто сәтләүеге» балеты темаһына вариациялар булараҡ яҙыла.
Әҫәрҙең премьераһы 1813 йылдың 29 октябрендә «Ла Скала» театрындағы яңғыҙы ҡуйған концертта була. Лейпциг музыкаль гәзитенең Милан хәбәрсеһе, тамашасыға әҫәр шул тиклем оҡшаны, хатта уны ҡабатлап башҡарылыуын талап иттеләр, тип яҙа. Шунан һуң Паганини алты аҙна буйы «Ла Скала» һәм «» теарҙарында ун бер концерт ҡуя, һәм, әлбиттә, «Убырлы ҡарсыҡтар» пьесаһын тамашасы көслө алҡыштар менән ҡабул итә.
Германия, Франция һәм Англия буйлап сәйәхәтенән һуң Паганиниҙың даны тағы ла нығыраҡ күтәрелә. Музыкант һәр ерҙә киң популярлыҡ менән файҙалана. Германияла ул быуындан-быуынға тапшырыла торған барон титулын һатып ала.
Паганини бик күп эшләй, концерт артынан концерт ҡуя. Улына лайыҡлы киләсәк тәьмин итеү өсөн, концерттарына ғәйәт ҙур гонорар биреүҙәрен шарт итеп ҡуя. Вафатынан һуң уның мираҫы бер нисә миллион франк тәшкил итә.
Даими гастролдәр һәм йыш сығыш яһау музыканттың сәләмәтлегенә кире йоғонто яһай. 1834 йылдың сентябрендә Паганини концерт карьераһын тамамлай һәм Генуяға ҡайта. Даими ауырыуына ҡарамаҫтан, 1836 йылдың декабрь аҙағында Ниццела өс концерт ҡуя.
Ғүмере буйына Паганини күп кенә хроник ауырыуҙар менән сирләй. Медицина иҫбатлауҙары булмаһа ла унда Марфан сидромы булған, тип раҫлаусылар ҙа табыла. Атаҡлы табиптарға мөрәжәғәт итеүенә ҡарамаҫтан, скрипач сирҙәрҙән арына алмай. 1839 йылдың октябрендә Паганини һуңғы тапҡыр тыуған ҡалаһы Генуяға ҡайта.
Никколо Паганини Ниццела 1840 йылдың 27 майында, 58 йәше тулыуға 5 ай ҡалғас, вафат була.
Музыка
Паганини исеме ниндәйҙер серлелек менән уратып алына, быға ул үҙе лә булышлыҡ итә. Паганини тере саҡта уның әҫәрҙәре бик аҙ баҫылып сыға, сөнки ул вируоз уйнауының серен башҡаларҙың белеп ҡалыуынан ҡурҡа. Паганини төрлө ырымдарға ышана, өҫтәүенә атеист була, шуға ла Ницце епискобы ул үлгәндән һуң Паганини рухына доға уҡыуҙан баш тарта. Музыканттың улы — Ахиллино — атаһын католик йолаһы буйынса ерләү өсөн көрәшә башлай. 1896 йылда ғына Рим папаһы күрһәтмәһе буйынса ғына бөйөк скрипкасы тейешенсә үҙе лайыҡ урынға ерләнә. Бөйөк оҫта уйнаған скрипка уның вафатынан һуң «Паганиниҙың тол ҡатыны» исемен ала
Горбачёв
Горбачёв — урыҫ ир-ат фамилияһы.
Горбачёва — урыҫ ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Шәһәрова Сания Вәли ҡыҙы
Шәһәрова Сания Вәли ҡыҙы (17 март 1947 йыл) — дәүләт хеҙмәте, юғары мәктәп һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны, табип-педиатр. 1999 йылдан Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау министры, 2001 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университетының Өҫтәлмә белем биреү институты хеҙмәткәре. Медицина фәндәре докторы (2004). Рәсәй Федерацияһының (2000) һәм Башҡортостан Республикаһының (1997) атҡаҙанған табибы.
Биографияһы
Сания Вәли ҡыҙы Шәһәрова 1947 йылдың 17 мартында Башҡорт АССР-ының Учалы районы Наурыҙ ауылында тыуа. 1971 йылда Башҡорт медицина институтының педиатрия факультетын тамамлай. Табип карьераһын Учалы ҡалаһында участка педиатры булып башлай, артабан 1972—1984 йылдарҙа Өфө ҡалаһының йоғошло сирҙәр дауаханаһында ординатор, бүлек мөдире булып эшләй.
1995—1999 йылдарҙа — Өфө ҡалаһы хакимиәтенең һаулыҡ һаҡлау идаралығы начальнигы, 1999—2001 йылдарҙа - Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры.
2001 йылдан — доцент, 2004 йылдан — Өҫтәмә һөнәри белем биреү институты курсы менән педиатрия кафедраһы профессоры.
Уның әүҙем ҡатнашлығында республикала һәм Өфөлә дауалау учреждениелары асыла, республиканың һаулыҡ һаҡлау өлкәһе артабан үҫешә башлай.
Фәнни эшмәкәрлеге
1997 йылда Ырымбур медицина академияһында «Пути совершенствования медицинской помощи детям инвалидам в условиях крупного города» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай, 2004 йылда Мәскәүҙә Федераль реабилитация үҙәгендә «Заболеваемость, инвалидность и комплексная реабилитация больных и инвалидов вследствие болезней системы кровообращения в РБ» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Фәнни эшмәкәрлеге халыҡ һаулығын өйрәнеүгә һәм уның медик-биоогик күрһәткестәрен эшләүгә, поликлиника шарттарында балаларҙы дауалауҙы камиллаштырыуға, балалар инвалидлығын иҫкәртеүгә, балаларҙы һәм инвалид бала булған ғаиләләрҙе социаль яҡлау проблемаларына арналған. 170‑кә яҡын фәнни хеҙмәт авторы.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Башҡортостан Республиканың һәм Рәсәй Федерацияның атҡаҙанған табибы. БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының, РФ Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Почет грамоталары менән бүләкләнгән, бик күп рәхмәт хаттары бар.
Даминдарова Фәниә Вәли ҡыҙы
Даминдарова Фәниә Вәли ҡыҙы (22 март 1949 йыл) — ғалим-философ, Философия фәндәре докторы (2011), профессор (2012), йәмәғәт һәм юғары мәктәп хеҙмәткәре.
Биографияһы
Даминдарова Фәниә Вәли ҡыҙы 1949 йылдың 22 мартында Башҡорт АССР-ының Учалы районы Мишкә ауылында тыуа. 1972 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1966 йылда БАССР-ҙың Учалы районы Наурыҙ урта мәктәбендә өлкән пионер вожатыйы булып башлай. Мәктәптәрҙә директор урынбаҫары, район пионерҙар йорто директоры булып эшләй.
1975—1978 йылдарҙа — комсомол эшендә. ВЛКСМ-дың Учалы ҡала комитеты секретары була.
1983—1991 йылдарҙа партия эшендә була. КПСС-тың Учалы ҡала комитеты пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире, идеологик эштәр буйынса секретарь булып эшләй.
1991—1997 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Учалы ҡалаһы һәм Учалы районы хакимиәтенең дәүләт власы һәм урындағы үҙидара органдарында - эштәр менән идара итеүсе, хакимиәт башлығы урынбаҫары, кадрҙар менән эшләү буйынса идаралыҡ начальнигы, мәҙәниәт бүлеге мөдире урынбаҫары булып эшләй.
1997—1999 йылдарҙа — Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре. 1999-2001 йылдарҙа - Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының яуаплы секретары, рәйес урынбаҫары.
Железный (Тюртека ҡушылдығы)
Железный — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тюртек йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Даминдарова Фәниә Вәли ҡыҙы
Биографияһы
2001 йылдан башлап Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы дәүләт һәм муниципаль хеҙмәкәрҙәрҙең квалификацияһын күтәреү факультеты деканы урынбаҫары, 2002 йылдан — деканы, 2009 йылдан алып уҡытыусы.
Железный (Тюртека ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Даминдарова Фәниә Вәли ҡыҙы
Фәнни эшмәкәрлеге
Ф.В. Дәминдәрованың ғилми эшмәкәрлегенең бөтә өлкәһе дәүләт һәм муниципаль идара итеүҙең этикаһын, мәҙәниәтен формалаштырыу һәм үҫтереү мәсьәләләре менән бәйле. 1991 йылда «Роль традиций в нравственном формировании личности» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Железный (Тюртека ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әмирханова Фаягөл Тимербай ҡыҙы
Әмирханова Фаягөл Тимербай ҡыҙы (урыҫ. Амирханова Фаягуль Тимербаевна) (тыу. 1964 йыл, 27 ғинуар) – педагог, педагогик хеҙмәт ветераны, Башҡортостан Республикаһының Мәғариф алдынғыһы (2000 йыл), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2016 йыл), йәмәғәт эшмәкәре.
Даминдарова Фәниә Вәли ҡыҙы
Фәнни эшмәкәрлеге
2011 йылда философия фәндәре докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп, «Духовно-нравственные традиции в жизни общества» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Әлеге ваҡытта Даминдарова Ф.В. - дәүләт һәм муниципаль идара итеү кафедраһы профессоры. Уның дәүләт власы һәм урындағы үҙидара органдары өсөн юғары квалификациялы кадрҙар әҙерләү өсөн кәрәкле ҙур ғилми-педагогик һәм идара итеү тәжрибәһе бар. Уның лекциялары һәм практик дәрестәре юғары профессиональ кимәлдә үтә.
Әмирханова Фаягөл Тимербай ҡыҙы
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
1986-1992 йылдар — Ишембай ҡалаһының 11-се мәктәбе;
Даминдарова Фәниә Вәли ҡыҙы
Фәнни эшмәкәрлеге
3 монография, 7 уҡытыу-методик әсбап, 100-ҙән ашыу ғилми баҫма авторы, шуларҙың 30-ҙан ашыуы Юғары аттестация комиссияһы исемлегенә индерелгән Рәсәйҙең ғилми журналдарында баҫылған. Халыҡ-ара, Бөтә Рәсәй һәм республика ғилми-ғәмәли конференцияларында даими ҡатнаша.
Әмирханова Фаягөл Тимербай ҡыҙы
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
1992-2005 йылдар — Ишембай ҡалаһының 15-се мәктәбе;
Даминдарова Фәниә Вәли ҡыҙы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
1. Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы (2004 йыл);
Әмирханова Фаягөл Тимербай ҡыҙы
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
2005-2013 йылдарҙа Республика кадет мәктәп-интернаты;
Даминдарова Фәниә Вәли ҡыҙы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
2. «Профессорҙар-уҡытыусылар составы» номинацияһында «Иң яҡшы муниципаль хеҙмәткәр» Бөтә Рәсәй конкурсы лауреаты (2004 йыл);
3. Федераль Һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының Почет грамотаһы (2006 йыл); 4. Башҡортостан Республикаһы Юстиция министрлығының Почет грамотаһы (2006 йыл);
Әмирханова Фаягөл Тимербай ҡыҙы
Хеҙмәттә өлгәшкән ҡаҙаныштары
.
Даминдарова Фәниә Вәли ҡыҙы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
5. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Рәхмәт хаты (2007 йыл);
Әмирханова Фаягөл Тимербай ҡыҙы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Уҡыусыларын башҡорт теле һәм әҙәбиәте, Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте буйынса үткәрелгән регион-ара олимпидаларға, фәнни-ғәмәли, фәнни-эҙләнеү конференцияларына, конкурстарға уңышлы әҙерләгәне өсөн төрлө кимәлдәге Маҡтау грамоталарына һәм Рәхмәт хаттарына лайыҡ була:
Даминдарова Фәниә Вәли ҡыҙы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
6. Башҡортостан Республикаһы Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығының Почет грамотаһы (2008 йыл);
Әмирханова Фаягөл Тимербай ҡыҙы
Китабы һәм матбуғатта баҫылған мәҡәләләре
Ф.Т.Әмирханованың тәжрибәһе төрлө конференция материалдарында, уҡытыу ҡулланмаларында ла донъя күрә:
Даминдарова Фәниә Вәли ҡыҙы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
7. Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенең Рәхмәт хаты (2009 йыл);
Әмирханова Фаягөл Тимербай ҡыҙы
Китабы һәм матбуғатта баҫылған мәҡәләләре
Әмирханова Ф.Т. оҙаҡ йылдар мәктәп уҡыусыларын Республика кимәлендә үткәрелгән "Урал батыр" эпосын яттан һөйләүсе йәш сәсәндәр конкурсына әҙерләй. Йылдан-йыл коллегалары менән бергә конкурстың эпосты сәхнәләштереү һәм башҡа турҙары буйынса еңеүсе һәм призер командалар әҙерләй. Ә конкурстың төп туры – мәшһүр эпосты һөйләүселәр турында Ф. Әмирханованың Гран-при яулаған дүрт уҡыусыһы  бар:Төхвәтуллин Ислам (2013), Хисмәтуллина Гөлфруз (2016), Шәрипова Гөлсәсәк (2018) һәм Шәрипова Ғәлиә (2022). Башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән төбәк-ара олимпиаданың йомғаҡлау этабы еңеүселәре: Хисмәтуллина Гөлфруз (2016й.), Әйүпова Гөлдәр, Сәғәҙиева Ләйсән (2018й.), Шәрипова Гөлсәсәк (2020й.), Шәрипова Ғәлиә, Ниғәмәтуллина Элиза (2022й.), Ниғәмәтуллина Элиза (2023й.).
Даминдарова Фәниә Вәли ҡыҙы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
8. Башҡортостан Республикаһының ҡатын-ҡыҙҙар союзының Почет грамотаһы (2009 йыл).
Әмирханова Фаягөл Тимербай ҡыҙы
Ижтимағи эшмәкәрлеге
Фаягөл Тимербай ҡыҙы байтаҡ йылдар “Башҡорт телендә халыҡ-ара диктант” яҙыу акцияһында әүҙем ҡатнаша: диктант яҙыуҙар ойоштора, аудиторияларҙа диктант тексын уҡый, шулай уҡ акцияла ҡатнашыусыларҙың эшен тикшереү комиссияларында ла эшләй. 2019, 2021 йылдарҙа “Башҡорт телендә халыҡ-ара диктант” яҙыу акцияһын ойоштороуҙа әүҙем ҡатнашҡаны өсөн Башҡортостан Республика Башлығының Рәхмәт хаттары менән, Башҡортостан Республикаһының Мәғариф һәм фән министрлығының “Башҡорт телендә халыҡ-ара диктант” халыҡ-ара мәғариф акцияһында эксперт комиссияһы составында актив эшләгәне өсөн” Рәхмәт хаты менән бүләкләнә.
Даминдарова Фәниә Вәли ҡыҙы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
9.Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы - Башҡортостан Республикаһы Ҡоролтайының Рәхмәт хаты (2019)