cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Охрид
Тарих
1394 йылда ҡаланы Ғосман империяһы оккупациялай һәм ул, яйлап бөлөп, 1912 йылға тиклем уның ҡул аҫтында була. XIX быуаттың 40-сы йылдарында рус телсеһе Виктор Григорович, башлыса ҡала халҡын болгарҙар тәшкил итә, шулай уҡ влаш һәм төрөктәр, өлөшләтә гректар һәм албандар бар, тип билдәләй. Болгар этнографы Васил Кынчов мәғлүмәттәре буйынса, XIX быуат аҙағында Охрид халҡы һаны 14 860 кеше була: 8 000 болгар, 5 000 төрөк, 300 албан -мосолмандар, 300 албан-христиандар, 460 волох һәм 600 сиған.
1913 йылда, Беренсе Балҡан һуғышы тамамланғандан һуң, Сербияға күсә.
Демографияһы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Охридта 42 033 кеше йәшәй.
Этник составы: Ҡала халҡының туған телдәре: Дини составы:
Конфуций
Конфуций — (, Чжэнчжан: ; һирәгерәк, Чжэнчжан: ; Confucius тип латинлаштырылған ; яңғыҙлыҡ исемдәр 孔丘 Кун Цю и 孔仲尼 Кун Чжунни , тирәһендә,  —  тирәһендә, ) — боронғо аҡыл эйәһе һәм Ҡытай философы. Уның тәғлимәттәре  Ҡытай һәм Көнсығыш Азия тормошонда тәрән эҙ ҡалдыра, конфуцианлыҡ булараҡ билдәле булған философия системаһы нигеҙенә әйләнә. Конфуций тәүге университетҡа нигеҙ һала һәм төрлө кенәзлектәрҙә яҙылған йылъяҙмаларҙы тәртипкә килтерә. Конфуцийҙың кенәз, чиновник, яугир һәм крәҫтиәндәрҙең тәртибе ҡағиҙәләре тураһындағы тәғлимәте, Ҡытай менән Һиндостанда Будданың тәғлимәте нисек киң таралған булһа, шул кимәлдә уҡ таралыу ала. Ысын исеме — Кун Цю (孔丘 Kǒng Qiū), ләкин әҙәбиәттә йыш ҡына Кун-цзы, Кун Фу-Цзы («учитель Кун») йәки ябай ғына итеп Цзы — «Уҡытыусы» тип алына. 20 йәштән саҡ ҡына өлкәнерәк сағында уҡ ул Ҡытайҙың тәүге профессиональ педагогы булараҡ таныла. Ул кешелекте кеше сифаттарына өйрәтә.
Легизм еңгәнгә тиклем, Йөҙ мәктәп исеме аҫтында билдәле булған осорҙа, Конфуций мәктәбе Һуғышыусы батшалыҡтарҙың интеллектуаль тормошонда бик күп йүнәлештәрҙең береһе генә була. Цин ҡолатылғас ҡына тергеҙелгән конфуцианлыҡ дәүләт идеологияһы статусына еткерелә һәм, ваҡытлыса ғына буддизм һәм даоцизмға юл ҡуйып, ХХ быуат башына тиклем һаҡлана. Был Конфуций фигураһын ҙурлауға, уны дини пантеонға әйләндереүгә килтерә.
Биографияһы
Конфуций затлы Кун нәҫеле вариҫы була. Уның урта быуатта Ҡытай авторҙары тарафынан бик яҡшы итеп өйрәнелгән нәҫел тамыры Вэй-цзы исемен йөрөткән, тоғролоғо һәм ғәййәрлеге өсөн Сун батшалығы һәм шуға ярашлы чжу хоу титулы бирелгән Чжоу Чэнь-ван династияһы императорының тоғро вариҫына барып тоташа. Әммә быуындар алмашыныуы менән Конфуций нәҫеле элекке йоғонтоһон юғалта һәм ярлылана; уның Му Цзинфу исемле ҡарт олатаһына тыуған кенәзлеген ҡалдырырға һәм сит ерҙәрҙә, Лу батшалығында төпләнергә тура килә.
Конфуций 63 йәшлек хәрби хеҙмәткәр Шулян Хэ (叔梁纥, Shūliáng Hé) һәм Янь Чжэнцзай (颜征在 Yán Zhēngzài) исемле ун ете йәшлек әсир ҡыҙҙан тыуа. Буласаҡ философтың атаһы уға йәш ярым булғанда вафат була. Конфуцийҙың әсәһе Янь Чжэнцзай һәм атаһының ике өлкән ҡатыны араһындағы мөнәсәбәт бик көсөргәнешле була, сәбәбе — малай таба алмаған өлкән ҡатынының иренә малай табып биргән йәш ҡатынға ҡарата асыуы, ул осорҙа ҡытай ир-егеттәре өсөн ғаиләлә малайҙың булыуы бик мөһим була. Сибек һәм сирләшкә малай (уны Бо Ни тип атайҙар) тапҡан икенсе ҡатыны ла йәш әсәне күрә алмай. Шуға күрә лә Конфуцийҙың әсәһе, улын алып, йорттарынан сығып китә һәм тыуған яғына Цюйфу ҡалаһына ҡайтып урынлаша, әммә ата-әсәһенә ҡайтмайынса үҙаллы йәшәүҙе хуп күрә..
Ғаилә ярлылыҡта йәшәгәнлектән, Конфуцияға кесе йәштән үк бик күп эшләргә тура килә. Әммә әсәһе, Янь Чжэнцзай, улына уның атаһының һәм уның бынан алдағы нәҫеленең бөйөк эштәре тураһында һөйләр була. Шулай итеп, Конфуцийҙа уның нәҫеле лайыҡ булған юғары урынды яуларға тейешлеге тураһындағы фекере нығығандан-нығый бара, шуға ла ул үҙ алдына белем алыу менән шөғөлләнә, иң тәүге сиратта — ул ваҡыттағы һәр Ҡытай аристократына кәрәкле сәнғәтте өйрәнә. Уғата тырышып уҡыуы үҙ емештәрен бирә һәм Конфуцийҙы Лу батшалығының Цзи кланында (Көнсығыш Ҡытай, хәҙерге Шаньдун провинцияһы) келәттәрҙе тикшереүсе (игенде ҡабул итеү һәм үлсәп ебәреп тороу өсөн яуаплы чиновник) итеп ҡуялар, шунан һуң малдар өсөн яуаплы чиниовник була ул. Ул мәлдә буласаҡ фәйләсүфҡа — тикшеренеүселәрҙең фаразы буйынса — 20 - 25 йәш тирәһе була. Ул 19 йәшендә өйләнә, Ли исемле улы була.
Был осорҙа Чжоу империяһы бөтөүгә табан бара: император власы һанға һуғылмай, патриархаль йәмғиәт тарҡалыуға дусар ителә, һәм затлы нәҫел урынына ябай чиновниктарҙы үҙ тирәһенә йыйған айырым батшалыҡтар хакимдары килә. Ғаилә-клан бүленешенең боронғо нигеҙҙәренең емерелеүе, үҙ-ара талаш-тартыш, чиновниктарҙың һатылыуы һәм ҡомһоҙлоғо, ябай халыҡтың бөлгөнлөккә төшөүе һәм ыҙа сигеүе — йәмғиәттең боронғолоҡто һаҡларға тырышҡан вәкилдәрендә ҡырҡа тәнҡит тыуҙыра.
Дәүләт сәйәсәтенә йоғонто яһай алмаясағын аңлағандан һуң Конфуций отставкаға китә һәм уҡыусылары менән бергә Ҡытай буйлап сәйәхәт итә башлай. Сәйәхәте барышында ул үҙенең идеяларын төрлө өлкәләр хакимдәрына еткерергә тырыша. Яҡынса 60 йәшендә Конфуций өйөнә ҡайта һәм ғүмеренең һуңғы йылдарында яңы уҡыусыларына белем биреү, шулай уҡ Ши-цзин (Йырҙар Китабы), И цзин (Үҙгәрештәр Китабы) һәм башҡа элек яҙған әҙәби хеҙмәттәрен системаға һалыу менән шөғөлләнә. Конфуцийҙың уҡыусылары остазының әйткән фәһемле һүҙҙәре һәм әңгәмәләре буйынса «Лунь Юй» («Әңгәмәләр һәм фекерҙәр») китабын баҫтырып сығара, ул конфуцианлыҡты хөрмәт иткән китап була (Конфуцийҙың тормош сәхифәләре араһында уның улы Бо Юй 伯魚 иҫкә алына, икенсе төрлө уны Ли 鯉 тип тә йөрөтәләр; биографияһының ҡалған мәлдәре күбеһенсә Сым Цяндың «Тарихи яҙмаларында» урын ала).
Тәғлимәте
Конфуцианлыҡты йыш ҡына дин тип атаһалар ҙа, унда ғибәҙәтханалар институты юҡ, уның өсөн теология мәсьәләләре мөһимерәк. Конфуцианлыҡ этикаһы дингә бәйләнмәгән. Конфуцианлыҡтың идеалы — боронғо өлгө буйынса һәр шәхестең билдәле бер тәғәйенләнеше булған гармоник үҫешкән йәмғиәт булдырыу. Гармоник йәмғиәт тоғролоҡ (чжун, 忠) идеяһында ҡорола. Конфуций этиканың алтын ҡағиҙәһен уйлап таба: «Үҙеңә теләмәгәнде, кешегә ҡарата ҡулланма».
Көнбайыш Европала конфуцианлыҡтың таралыуы
XVII быуат уртаһында Көнбайыш Европала Ҡытайҙа сыҡҡан бөтә нәмәгә, ғөмүмән көнсығыш экзотикаһына мода барлыҡҡа килә. Ошо мода менән бергә ҡытай философияһын үҙләштерергә тырышыу ҙа барлыҡҡа килә, хатта был философия менән һоҡланыуға тиклем барып етәләр. Мәҫәлән, инглиз яҙыусыһы Роберт Бойль ҡытайҙарҙы һәм индустарҙы гректар һәм римлеләр менән сағыштыра.
1687 йылда Конфуцийҙың «Лунь юя» китабы латинсаға тәржемә ителә. Тәржемәне иезуит ғалимдары әҙерләй. Был тарихи осорҙа иезуиттар Ҡытайҙа күп тапҡырҙар үҙҙәренең эштәре менән була. Авторҙарҙың береһе, Филипп Купле, Европаға йәш ҡытай егете менән бергә ҡайта, уны Мишель исеме аҫтында суҡындыралар. 1684 йылда был йәш егет Версальдәге сараға саҡырыла, шул ваҡиғанан һуң Европала ҡытай мәҙәниәтенә ҡыҙыҡһыныу тағы ла арта төшә.
Француз философы Николя Мальбранш үҙенең «Христиан аҡыл эйәһенең ҡытай аҡыл эйәһе менән әңгәмәһе» китабында (1706 йылда баҫылып сыҡҡан) конфуцианлыҡ тураһындағы фекерҙәрен әйтә. Шулай итеп, Мальбранш, Конфуций — дингә нигеҙ һалыусы түгел, ә саф рационализм вәкиле, тип белдерә.
Готфрид Вильгельм Лейбниц та Конфуций тәғлимәтенә байтаҡ ваҡытын сарыф итә.
Лейбництың метафизикаһын популярлаштырыусы шәкерте, абруйлы философтарҙың береһе Христиан фон Вольф уҡытыусыһынан ҡытай мәҙәниәтенә, атап әйткәндә, конфуцианлыҡҡа ҡарата ихтирамлы ҡарашлы мираҫ итеп ала.
Ә бына танылған немец тарихсыһы Иоганн Готфрид Гердер ҡытай мәҙәниәтенә төнҡит күҙлегенән ҡарай һәм, Конфуций этикаһы тик ҡолдарҙы ғына тыуҙырырға һәләтле, тип билдәләй.
Гегель философия тарихы буйынса лекцияларында XVII—XVIII быуаттарҙа Көнбайыш Европала конфуцианлыҡҡа ҡарата ҡыҙыҡһыныуҙың артыуына тәнҡит күҙлегенән ҡарай.
Cәйәси ҡараштары
Конфуций белемдең нигеҙе — яҡшылыҡ принцибы тип иҫәпләй. Идара иткән кешеләр идеаль булырға тейеш. Уларҙын йәшәйеше йолаларға буйһонорға тейеш. Улар гуманист, бурысын үтәргә, белемгә ынтылырға тейеш. Дәүләт — ҙур ғаилә. Ил башлығының маҡсаты халыҡты ашатыу һәм өйрәтеү. Байҙарға һәм ярлылыларға бүленеү насар түгел.
Конфуций буйынса енәйәт өсөн язаны ҙурайтыу йәмғиәттә енәйәтселекте кәметмәй.
Табыныу
Конфуций шәхесе классик ҡытай мәғарифының титул фигураһына әкренләп, эҙмә-эҙлекле рәүештә әүерелә. Тәүҙә уның исеме Мо-цзы (Кун-мо 孔墨) менән йәнәш йәки империя булғанға тиклемге башҡа интеллектуалдар исемлегендә атала. Ваҡыты менән ул жу 儒 термины менән яраштырыла — әммә шуныһы аҙаҡҡа тиклем аңлайышлы түгел: ул конфуцианлыҡтан башҡа интеллектуаль йолаларҙы күҙҙә тотҡанмы, әллә юҡмы (артабан был төшөнсәне конфуцианлыҡ менән тигеҙләү тураһында, см.).
Конфуцийҙың популярлығы Хань династияһы осоронда күтәрелә: был дәүер әҙәбиәтендә ул уҡытыусы һәм сәйәсмән генә булып түгел, ә закон сығарыусы, пәйғәмбәр һәм ярымалла кимәленә еткерелә. «Чуньцю»ға аңлатмалар яҙыусылар, Конфуций «күк мандаты» алыуға өлгәшкән, тигән һығымтаға килә, шуға ла уны «тәхеткә ултыртылмаған ван» тип атай. Беҙҙең эраның I быуатында Кофуций дәүләт табыныуы объектына әйләнә (титул 褒成宣尼公); беҙҙең эраның 59-сы йылынан даими рәүештә урындағы кимәлдә уға баш эйеү, табыныу раҫлана; 241 йылда (өс батша осоро) аристократик пантеонға күтәреү тамамлана, ә 739 йылда (Таң династияһы) ван титулы ла Конфиций исеме янына теркәлә. 1530 йылда (Мин династияһы) Конфуций 至聖先師 атамаһына лайыҡ була, йәғни «үткән замандар уҡытыусылары араһында иң юғары аҡыл эйәһе» тип таныла.
Конфуцийҙың шулай ныҡ популярлашып китеүен шул замандағы тарихи процестар менән бәйләргә кәрәк. Мәҫәлән, «тәхеткә ултыртылмаған ван», йәғни Конфуций, Ван Ман тәхетте законһыҙ рәүештә биләүенә бәйле илдә тыуған көрсәктән һуң, тәхеткә ултырған Хань династияһын лигитимлаштырыу өсөн бик кәрәк була (шул осорҙа яңы баш ҡалала тәүге будда ғибәҙәтханаһы) ҡалҡып сыға.
Имтихандар системаһы үҫешә барыу менән, Ҡытайҙа Конфуцийға (en:Temple of Confucius) арналған ғибәҙәтханалар төҙөү киң ҡолас ала. Уның тыуған яғындағы Конфуций ғибәҙәтханаһы, Цюйфулағы, Шанхайҙағы, Пекиндағы, Тайчжундағы ғибәҙәтханаларҙы шулар иҫәбенә индерергә була.
Ҡытай тарихында Конфуций образының төрлө ҡиәфәттә һүрәтләнеүенә ҡарата Гу Цзеган ирониялы комментарий ҙа яҙа.
Һылтанмалар
thumb|left|Конфуций
Инюша
Инюша — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чебула йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вирюга
Вирюга — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пёза йылғаһының уң ярына тамағынан 141 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Алта (аэропорт)
Тарихы
Алтала аэропорт Норвегияның немец оккупацияһы ваҡытында вермахт тарафынан төҙөлә. Осоу-ултырыу һыҙаты Эльвебаккенда  1943 йылда төҙөлгән. 1944 йылда аэропортты сигенеүсе немец ғәскәрҙәре емереп китә. 1945 йылда Король норвег  хәрби-һауа көстәре  гидросамолетта Алтала туҡтап китеп, Төньяҡ Норвегия яры буйлап   маршрутты файҙалана. Әммә икенсе йәйҙә лә маршрут тергеҙелмәй. Осоштар Буктала һыу аэродромы аша башҡарыла. Башта пассажирҙар самолетҡа кәмәлә илтеп ҡуйыла, әммә бер нисә йылдан һуң йөҙмәле док төҙөлә. Хеҙмәтләндереү тик май айынан сентябрь айына тиклем генә ҡаралған. Ҡалған ваҡытта Алтаның авиабәйләнеше булмай. Ослоға юл, күбеһенсә карапта, алты көн биләй. 1954 йылда Widerøe Тромсёнан Алта аша Хаммерфест, Киркенес һәм Вадсёға осоштар башлай. 1957 йылда Буктала йылына 2000  пассажир була, 1960 йылдан осоштар көн һайын башҡарыла башлай.
Алта аэропортын төҙөү буйынса ҡарар 1961 йылда   ҡарар ҡабул ителә. Төҙөлөш Банак һәм Киркенес аэропорттары менән бер үк ваҡытта алып барыла. Төҙөлөш 1962 йылдың февраль айында   башлана һәм 3,2 млн  норвег кронына торошло була. Осоу-ултырыу һыҙаты шул уҡ йылдың көҙөндә тамамлана. 1963 йылдың апреле аҙағына янғын һүндереү ҡорамалдары булмай,  ә ер өҫтө  командаһы етерлек әҙерлек үтмәгән була. Шуға ҡарамаҫтан, проблемалар  хәл ителә, 1963 йылдың 4 майында аэропорт  асыла. Шулай уҡ Лаксэльв һәм Киркенес аэропорттары ла шул көндә асыла. Диспетчер вышкаһы һәм пассажирҙар терминалы 1964 йылға тиклем тамамланмай, шуға күрә тәүҙә терминал сифатында япма ҡулланыла.
1990 йылда Алта аэропорты туранан-тура Ослоға рейстар менән Финнмаркта берҙән-бер аэропорт була. 1989 йылдан 1990 йылға тиклем Алтала осоштар һаны  7711 алып 10 035  тиклем арта.
2007 йылдың февралендә Avinor аэропортты модернизациялау тураһында иғлан итә, яңы пассажир терминалы, диспетчер вышкаһы төҙөлә,   Реконструкция суммаһы 300 миллион норвег  кронаһы тәшкил итә. 2009 йылдың 23 октябрендә яңы терминал сафҡа индерелә һәм шул уҡ йылдың 25 сентябрендә рәсми рәүештә асыла.
Инфраструктураһы
5000 м. кв майҙанды биләгән терминал бинаһы халыҡ-ара рейстарҙы хеҙмәтләндерә. 2253 Х 40 м ҙурлыҡтағы осоу-ултырыу һыҙаты 11/29 курсы буйынса урынлашҡан. Осоу-ултырыу һыҙаттары I  категория приборҙары буйынса ултырыу сиситемаһына эйә. Аэропорт диңгеҙ кимәленән 3 м бейеклектә урынлашҡан.
2018 йылда аэропорт 386 662 пассажирҙы хеҙмәтләндергән,  10940 осоу/ултыртыу башҡарған.
Транспорт бәйләнеше
Аэропорт Алта үҙәгенән 4 км алыҫлыҡта Эльвебаккенда урынлашҡан. Автобустар ҡала үҙәге менән аэропортты тоташтыра. 520 машина урынына паркинг,  автомобилдәр прокаты  һәм такси хеҙмәте бар. Алтанан Хаммерфестҡа тиклем тиҙ йөрөшлө  паром һәм автобустар йөрөй. Хаммерфестҡа юлдағы ваҡыт ике сәғәт тәшкил итә.
Сәғитов Ринат Шәйхимансур улы
Сәғитов Ринат Шәйхимансур улы (27 март 1955 йыл — 24 август 2017 йыл) — СССР һәм Рәсәй производство ойоштороусыһы һәм дәүләт эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының 5-се саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты (2007—2011).
Биографияһы
Ринат Шәйхимансур улы Сәғитов 1955 йылдың 27 мартында Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған. 1972 йылда Өфө дәүләт нефть институтын «инженер-төҙөүсе» һөнәре буйынса тамамлай.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1972 йылда Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә башлай, слесарь-йыйыусы булып эшләй. 1973-1975 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә.
1975 — 2002 йылдарҙа Өфө эре панелле йорттар төҙөү тресында эшләй, ташсы-монтажсынан генераль директорҙың беренсе урынбаҫарына тиклем юл үтә.
2002—2004 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының төҙөлөш, архитектура һәм юл комплексы министрының беренсе урынбаҫары, 2004—2005 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының төҙөлөш, архитектура һәм транспорт буйынса дәүләт комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары, 2005—2007 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министрының беренсе урынбаҫары.
2012 йылдың 8 февраленән — Өфө ҡалаһы ҡала округы Хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары, был вазифала бер йыл самаһы эшләй.
2007 йылда «Берҙәм Рәсәй» партияһынан Дәүләт думаһы депутаты итеп һайлана, Ер мөнәсәбәттәре һәм төҙөлөш буйынса комитет ағзаһы була.
2017 йылдың 24 авгусында Өфө ҡалаһында вафат була.
Кыпа-Кэлиль-Кы
Кыпа-Кэлиль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Толька йылғаһының һул ярына тамағынан 245 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 103 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Йомағара
Йомағара, ҡар һары, тау һары (мохноногий канюк)- ҡарсығалар ғаиләһендәге йыртҡыс ҡош.
Ҡылыҡһырлама
Ҡарғанан ҙурыраҡ. Ҡанаттарыняй ғына һелтәп, ауыр оса. һауала бер урында туҡтап «бейей», йыш ҡына айырым торған ағас, бағана йәки кә¬бән башына ҡуна. һырты ҡара-һоро, ҡара таптар менән сыбарланған. Ҡорһағы ҡара. Түше буй-буй һыҙыҡлы һарғылт аҡ. һарҙан ҙурыраҡ булыуы, ҡара ҡорһағы һәм йөнлө аяҡтары менән айырыла.
Тауышы
Тауышы көслө: «ҡйяу-ҡйяу-ҡйяу» (күптәр уның тауышын бесәй мыяулауына оҡшата).
Йәшәү рәүеше
Урманда, тундрала йәшәй. Ваҡ кимереүселәр һәм ҡоштар менән туҡлана. Күсмә ҡош. һирәк осрай. Беҙҙә иртә яҙ, көҙ көндәрендә генә күренә. Беҙҙең яҡтарҙа оя ҡормай. Зарарлы кимереүселәрҙе ҡырып, файҙа килтерә.
Казаллу
Казаллу — Месопотамияла беҙҙең эраға тиклем XXV-XII быуаттарҙағы ҡала һәм  ном (айырым осорҙарҙа үҙ аллы ҡала-дәүләт). Аныҡ урыны билдәле түгел, хәҙерге тикшеренеүселәр уның Евфрат йылғаһының көнсығышындағы каналдарҙың береһендә (Урҙан төньяҡ-көнсығышҡа, Бабилдан көньяҡ-көнсығышҡа табан) ултырған булғанын ғына белә.
Тарихы
Беҙҙең эраға тиклем  2500—2315 йылдарҙа,  Шумер тарихындағы  Иртә династия осороноң  III этабында,    Һуғарыу селтәре Евфрат йылғаһынан көньяҡ-көнбайыш һәм көньяҡ-көнсығыш йүнәлештәрҙә киңәйә. Көньяҡ-көнсығышта  Арахту, Апкаллату, Ме-Энлила каналдары ҡаҙыла, шуларҙың береһендә яңы Казаллу ҡала-дәүләте  (ном) үҫеп сыға.
Беҙҙең эраға тиклем  XXIII быуатта Казаллу энсийы Каштамбила батша  Саргон Боронғоға  (Шурру-кин) ҡаршы фетнә күтәрә, әммә фетнә баҫтырыла, ҡала емертелә. Ур хакимы Каку (икенсе уҡылышы — Энимкуг) һәм уға ҡушылған ҡалалар, шул иҫәптән Казаллу, Аккад хакимлығына ҡаршы ихтилал аса. Римуш (Аккаде, Аккад һәм Шумер батшаһы;  б.э.т. 2261—2252 йылдарҙа хакимлыҡ итә) илдең фетнә күтәргән көньяғын баҫтыра,  Аккадеға ҡайтып барғанда юл ыңғайы   Казаллуҙы талай, уның  энсийы  Ашаредты әсир ала. Бик күп кешене ҡыра йә әсир ала. Казаллу баш күтәргән Кишҡа ҡушыла  (Куту, Тива, Уруму, Тимтаб, Авак, Ибрат, Дилбат, Урук һәм Сиппар ҡалалары менән бергә), әммә Нарам-Син (Аккаде, Аккад һәм Шумер батшаһы; б.э.т. яҡ. 2237—2200 йылдарҙа хакимлыҡ итә)  фетнәселәрҙе баҫтыра.
Беҙҙең эраға тиклем XXI быуатта Казаллу  Ур батшалары ҡулынан Исин батшалары ҡулына күсә.
Беҙҙең эраға тиклем XIX-XVIII быуаттарҙа  Казаллу  Ларса менән һуғыша һәм еңелә. Казаллуҙың  Бабил менән хәрби бәрелеше уның б.э.т. 1883 йылда тулыһынса емертелеүе менән тамамлана.
Кассит осоронда Казаллу әһәмиәтен юғалта, сөнки мөһим каналдар башҡа урындарҙа барлыҡҡа килә (Казаллу менән бергә  Лагаш, Умма, Шуруппак, Адаб, Марад һ.б. ҡалалар ҙа әһәмиәтһеҙгә әйләнә).
Шарлюг
Шарлюг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 537 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Булдаков Алексей Иванович
Булдаков Алексей Иванович (26 март 1951 йыл — 3 апрель 2019 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (2009).
Шарлюг
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Булдаков Алексей Иванович
Биографияһы
Алексей Иванович Булдаков 1951 йылдың 26 мартында Алтай крайы Ключевский районы Макаровка ауылында тыуған. Һуңынан ғаилә Ҡаҙаҡ ССР-ы Павлодар ҡалаһына күсеп килә.
Шарлюг
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Булдаков Алексей Иванович
Биографияһы
Бала сағынан бокс һәм классик көрәш менән мауыға.
1969 йылда А. П. Чехов исемендәге Павлодар драма театры янындағы Йәштәр театр студияһын (училище) тамамлағандан һуң ошо театр труппаһында хеҙмәт юлын башлай.
Һуңынан Совет Армияһы сафтарына хәрби хеҙмәткә саҡырыла. Армиянан ҡайтҡас актёр һөнәренән китеп Павлодар трактор заводына эшкә урынлаша, әммә биш айҙан һуң кире сәхнәгә ҡайта.
1976 йылға тиклем Павлодар,Томск тетрҙарында эшләй. 1976—1982 йылдарҙа К. С. Станиславский исемендәге Караганда өлкә рус драма театрында хеҙмәт юлын дауам итә. Артабан Рязань өлкә драма театрында эшләй,
1985—1993 йылдарҙа — Минск ҡалаһы «Беларусьфильм» Театр-студия киностудияһы актёры була. А.Булдаков 1995 йылға тиклем күберәк икенсе пландағы актёр булараҡ сығыш яһай, әммә Александр Рогожкиндың «Милли һунар үҙенсәлектәре» комедия нәфис фильмындағы генерал Иволгин роле (прототибы — генерал Александр Иванович Лебедь) уны ысын мәғәнәһендә «халыҡ йондоҙо» яһай. Актёрҙың биографияһын бөтәһе 150-нән ашыу кино ролдәре тәшкил итә.
Алексей Булдаков 2019 йылдың апрелендә Улан-Баторға (Монголия), иң яҡшы дуҫының тыуған көнөн билдәләргә килә һәм төнгө сәғәт 2-лә, йоҡлаған килеш, 68 йәшендә вафат була. Үлем сәбәбе — тромбы шартлауы. Актёр менән хушлашыу 8 апрель көнө Мәскәү ҡалаһындағы Кино йортонда үткәрелә һәм ул Троекуров зыяратына ерләнә.
Ғаиләһе
Павладор ҡалаһында ике ағаһы һәм ике апаһы йәшәй, ағайҙары — шофер, бер апаһы бухгалтер, ә икенсеһе — склад мөдире булып эшләгән.
Алексей Булдаков ике тапҡыр өйләнгән.
Каланка
Каланка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бердь йылғаһының уң ярына тамағынан 344 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һыу айырғыс
Һыу айырғыс (Водораздел) — Ер өҫтөндә ике йәки бер нисә йылға, күл, диңгеҙ йәки океан һыу йыйғысын (бассейнын) айырған шартлы топографик һыҙат, ул атмосфера яуым-төшөмдәре ағымын ике ҡапма-ҡаршы битләүгә йүнәлдерә.
Тасуирламаһы
Һыу айырыу һыҙаты тирәһендәге урындар һыу айырғыс территория тип атала.
Ҡитғаның төрлө океан бассейндарын айырып торған йәки ағымһыҙ ҙур өлкәләрҙе аймаған төп һыу айырыу һыҙаты континенталь һыу айырғыс тип атала.
Тымыҡ (Тымыҡ һәм Һинд океандарына ҡоя торған йылғалар) һәм Атлантик океан (Атлантик һәм Төньяҡ Боҙло океанға ҡоя торған йылғалар) битләүҙәрен сикләгән һыҙатты Ерҙең төп һыу айырғысы тип атайҙар.
Рәсәйҙең, Көнсығыш Европа тигеҙлегенең Европа өлөшөндәге үҙәк һыу айырғысы — Валдай ҡалҡыулығы, Төньяҡ Увалдар һәм бер нисә ҙур булмаған ҡалҡыулыҡ. Убалар араһында ятҡан урындағы күлдәр һәм һаҙлыҡтарҙан Рәсәйҙең Европа өлөшөндәге төп йылғалар — Волга (Каспий диңгеҙе), Днепр (Ҡара диңгеҙ), Көнбайыш Двина (Балтик диңгеҙе) — баш ала, улар төрлө диңгеҙ бассейндарында урынлашҡан. Йылға бассейнына ер өҫтө һәм ер аҫты йылғалары инә. Шуға күрә өҫкө һәм ер аҫты һыу айырғыстары ла билдәләнә.
Башҡортостандың һыу айырғыстары
Башҡортостан Республикаһы биләмәһендә Ағиҙел һәм Яйыҡ йылғалары һыу айырғыстары Көньяҡ Уралдың Уралтау һырты һәм Йылайыр яйлаһының төньяғы буйлап үтә.
Яйыҡ һәм Обь йылғаларының һыу айырғыстары Алабейә һырты буйынан бара.
Ғәбәсә сүрәһе
Ғәбәсә сүрәһе (سورة عبس, Ҡашын йыйырҙы ) — Ҡөрьән Кәримдең 80 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 42 аяттан тора.
Мастобаев Борис Николаевич
Мастобаев Борис Николаевич (13 июнь 1950 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, транспорт һәм нефть һәм газ һаҡлау, нефть һәм газ эше тарихы өлкәһендә белгес, педагог. Техник фәндәре докторы, профессор. Өфө дәүләт нефть техник университетының «Транспорт һәм нефть һәм газды һаҡлау» кафедраһы мөдире. Рәсәй Федерацияһының юғары профессиональ белем биреүҙең почетлы хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре. Мәғариф өлкәһендә Рәсәй Федерацияһы хөкүмәте премияһының ике тапҡыр лауреаты (2007, 2011).
Биографияһы
Борис Николаевич Мастобаев 1950 йылдың 13 июнендә Литва ССР-ының- Вильнюс ҡалаһында тыуған.
Әсәһе — Антонина Андреевна Мастобаева (ҡыҙ фамилияһы — Дубровская, 1921—2011), күп йылдар китапхана мөдире булып эшләй; улына китапҡа һөйөү уята.
Өлкән ағаһы Мастобаев Владимир Николаевич (1942—2001) Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң инженер торба үткәргестәренең инженер диагностикаһы менән шөғөлләнә. Апаһы Наталья Николаевна Широкова (Мастобаева; 1956 йылғы), Өфө авиация институтын тамамлаған.
Профессиональ эшмәкәрлеге хроникаһы
1967 йылда Өфөлә 45-се мәктәпте тамамлай. 1967—1972 йылдарҙа Өфө нефть институтында уҡый. Юғары уҡыу йортон «Газ һәм нефть торбаларын, газ һәм нефть һаҡлағыстарын һәм нефть базаларын проектлау һәм файҙаланыу» һөнәре буйынса тамамлай (квалификацияһы — «инженер-механик»).
Б. Н. Мастобаевтың берҙән-бер эш урыны, бөтә ғилми-педагогик карьераһы Өфө нефть институтында (1993 йылдан Өфө дәүләт нефть университеты) үтә:
1972—1973 йылдарҙа — Торба үткәргес транспорты тармаҡ лабораторияһының (ОЛТТ) ғилми-тикшеренеү секторы өлкән лаборанты ; 1973 йылда — ОЛТТ ғилми-тикшеренеү секторы инженеры; 1973—1975 йылдарҙа — «Газ һәм нефть торбаларын, газ һәм нефть һаҡлағыстарын һәм нефть базаларын проектлау һәм файҙаланыу» кафедраһы ассистенты; 1975—1978 йылдарҙа — Өфө нефть институты аспирантураһында уҡый; 1978—1979: «Юғары математика» кафедраһы кесе ғилми хеҙмәткәре; 1979—1982 — «Һыҙма геометрия һәм черчение» кафедраһы ассистенты; 1981 йылда «техник фәндәр кандидаты» ғилми дәрәжәгә дәғүә итеү өсөн диссертация яҡлай. Диссертацияһының темаһы: «Исследование процесса парафинизации и диагностирование состояния внутренней поверхности нефтепроводов», ғилми етәксеһе — техник фәндәре докторы, профессор А. К. Ғәлләмов; 1981—1986 йылдарҙа — Өфө нефть институты ҡабул итеү комиссияһының яуаплы секретары урынбаҫары (бер үк ваҡытта); 1982—2004 йылдарҙа -«Газ һәм нефть торбаларын, газ һәм нефть һаҡлағыстарын һәм нефть базаларын проектлау һәм файҙаланыу» кафедраһы доценты (1983 йылда «Нефть һәм газ һаҡлауы һәм транспортлауы» кафедраһына үҙгәртелә); 1986: ҡабул итеү комиссияһының яуаплы секретары УНИ (бер үк ваҡытта); 1993—1996 йылдарҙа — ӨДНТУ үҫешенә булышлыҡ итеү фондының башҡарма директоры (бер үк ваҡытта); 2003 йылда — «техник фәндәр докторы» ғилми дәрәжәгә дәғүә итеү өсөн диссертация яҡлау. Диссертацияһының темаһы: «История применения химических реагентов и технологий в трубопроводном транспорте нефти и нефтепродуктов», фәнни консультанты — техник фәндәре докторы, профессор А. М. Шаммазов; 2004 йылдан — «Нефть һәм газды һаҡлау һәм транспортлау» кафедраһы профессоры ; 2005 йылда — профессор ғалим исеме бирелә; 2014 йылдан — Өфө дәүләт нефть техник университетының Нефть һәм газды һаҡлау һәм транспортлау" кафедраһы мөдире.
Ғилми, педагогик һәм ойоштороу эшмәкәрлеге
Профессор Б. Н. Мастобаевтың фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе — магистраль нефть үткәргестәренең парафинилау процесстарын тикшереү, химик реагенттар үткәргес транспортта ҡулланыу, нефть һәм газды диңгеҙ ятҡылыҡтарынан транспортлау.
Профессор Б. Н. Мастобаев профессорҙар Д. Л. Рахманкулов һәм Э. М. Мовсумзаде менән бер рәттән ӨДНТУ-ның нефть һәм газ тармағының Рәсәйҙә һәм сит илдәге фән һәм техника буйынса ғилми мәктәбен ойоштороусыларының береһе. Борис Николаевичтың һәм уның уҡыусыларынынң күп кенә ғилми тикшеренеүҙәре башҡа фәнни йүнәлештәр менән тығыҙ бәйләнештә алып барыла, беренсе нәүбәттә — торба үткәргес транспорты һәм нефтехимия өлкәһендә.
ӨДНТУ үҫтереүгә булышлыҡ итеү фондының башҡарма директоры вазифаһында эшләгән осоронда Б Н. Мастобаев юғары уҡыу йортоноң уҡытыу һәм ғилми эшмәкәрлеге үҫешендә әүҙем ҡатнаша. Атап әйткәндә, уның ҡатнашлығында Мишкольц техни универвситеты (Венгрия) һәм Леобен техник университеты (Австрия), Вьетнам һәм Чехияның техник вуздары менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеүҙәр төҙөлә, уҡытыусыларҙың һәм хеҙмәткәрҙәрҙең сит илдә стажировкалары ойоштоорола.
Ғилми-педагогик эшмәкәрлеге йылда дауамында профессорБ, Н. Мастобаев 22 фәндәр кандидатын әҙерләй. Ул — докторлыҡ һәм кандидатлыҡ диссертацияларын яҡлау буйынса ӨДНТУ-ның махсуслаштырылған диссертацион советы рәйесе. Университеттың торба үткәргес транспорты факультетының Ғилми советы ағзаһы. Профилле Транспорт и хранение нефтепродуктов и углеводородного сырья" (г. Мәскәү) һәм «Нефтегазовое дело» журналдары мөхәрририәте коллегиялары ағзаһы.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
«Рәсәй Федерацияһы юғары профессиональ белеменең почетлы хеҙмәткәре» (2000); Рәсәй Федерацияһы хөкүмәтенең мәғариф өлкәһендәге премияһы лауреаты — уҡытыу-методик комплект өсөн (2007)
2011: маҡтаулы исеме «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре» — ғилми эшмәкәрлегендәге ҙур ҡаҙаныштары һәм юғары профессиональ белем биреү системаһында күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте өсөн
Иң билдәле ғилми хеҙмәттәр исемлеге
Профессор Б. Н. Мастобаев— 27 дәреслек, уҡыу әсбабы һәм фәнни монографиялар, 250-нән ашыу ғилми мәҡәләләр һәм докладтар авторы, уның хеҙмәттәре СССР, Рәсәй, Венгрия, Чехия, Финляндия, Испания фәнни баҫмаларында баҫылып сыҡты. Фәнни эштәре араһында иң билдәлеләре:
{|
Мәҡәләләре
Үҫмер сағынан Борис Мастобаевтың төп мауығыуы — китаптар, музыка һәм автомобилдәр. Йортондағы китапханала һирәк нәфис һәм фәнни әҙәбиәте йыйылған. Музыка өлкәһендә Мастобаев айырыуса урын джазға бүлә; уның колекцияһында һирәк осрай торған яҙмалар бар Л. Армстронг, Н. К. Коул, Г. Миллер, Э. Фицджеральд, Д. Эллингтон, 1950—1980 йылдарҙағы популяр башҡарыусылар П. Анка, Т. Джонс, Ф. Синатра, Э. Уильямс, Э. Хампердинк һәм башҡа музыканттар). Борис Николаевич бала саҡтан автомобилдәр менән ҡыҙыҡһына һәм уларҙы профессиональ рәүештә белә. Бер нисә тиҫтә йыл ул бөтә эштән буш ваҡытын автомобиль сәйәхәттәренә арнай, бик күп Европа, Яҡын Көнсығыш илдәрен һәм Рәсәйҙең һәр төбәгендә булып сыға.
Ибәтуллин
Ибәтуллин — фамилия.
Нове-Место (Братислава)
Нове Место — Словакияның Братислава ҡалаһы Братислава III районының бер өлөшө, Старое Место (Элекке ҡала) ҡалаһынан төньяҡҡа һәм Кесе Карпат тау массивынан төньяҡ-көнбайышҡа табан, төньяҡ-көнсығыш һәм көньяҡ өлөштәрҙең киҫешкән ерендәге Дунай уйһыулығында, тауҙар башланған ерҙәр араһында һәм Дунайҙың элекке үҙәнендә урынлашҡан Рач, Вайнора, Ружин, Ламач һәм Загорска Бистрица ҡалаларының өлөштәре менән сиктәш.
Сығышы
13 быуатта тәүге тапҡыр яҙма телгә алына. Уның компакт сиктәре хәҙерге йәшәү сифатында түгел, ә оҙаҡ ваҡыт ауыл характерлы була. Район аша Братиславанан Модра, Вайнора һәм Трнава менән Нитраға табан өс юл үтә. Кесе Карпат тауҙары районға ҡағылмай. бары тик Млинский үҙәненең өҫтөнә генә тейеп үтә en. Район sk 18-се быуатта ғына пошлиналар йыйған «mýto» (мытарь, һалым): мыта Рачански, en мыта Трнавске ике скверы арҡаһында ҡала тип иҫәпләнә башлай en. 19 быуатта район Nádorváros исемен ала. Шул уҡ ваҡытта районда бер нисә фабрика төҙөлә, шул иҫәптән Штейн һыра заводы (1872—1873), «Фигаро» шоколад фабрикаһы (1896) һәм 1873 йылда Нобелдең динамит заводы 20 быуат башында район бик йылдам төҙөлә башлай.
Райондың барлыҡҡа килеүе
Илдәге социаль үҙгәрештәр һөҙөмтәһендә 1989 йылдың 13 сентябрендә Братислава ҡалаһын райондарға бүлеү тураһындағы Указға ярашлы Нове-Место районы барлыҡҡа килә. Указға ярашлы рәүештә башҡарма власть органдары (мэр, ҡала советы, муниципалитет һәм башҡалар) шулай уҡ 17 район барлыҡҡа килә, ҡала биләмәһе уставына ярашлы юридик рәүештә уларҙың бурыстары билдәләнә. Элеккке Братислава III районы өс өлөшкә бүленә: Нове-Место, Рач һәм Вайнора. Нов-Место биләмәһе ике кадастр урынында барлыҡҡа килә — Нове-Место һәм Винограды. 1991 йылдың 11 июлендә ҡала советы тарафынан улар сиктәренең күсермәләре раҫлана. Нове-Место муниципалитеты 1990 йылдың 23-24 ноябрендә урындағы һайлауҙарҙан һуң барлыҡҡа килә. Райондың беренсе мэры Милош Ламперт була. Район советының яңы составында 44 кеше, башлығы итеп Стефан Цифра тәғәйенләнә. 2010 йылдың 22 июнендә ҡабул ителгән резолюцияға ярашлы 2010—2014 йылдар осоронда Нове-Место муниципалитетының урындағы советына 4 һайлау округы буйынса 42 һайлау участкаһында 25 ағза һайлана. Халыҡ иҫәбе буйынса (1991) районы Нове-Место районында 40125 кеше даими йәшәй, шула иҫәптән Нове-Местола−31712 кеше һәм Виноградыҙа-8413 кеше йәшәй.
Кадастр бүленеше
Нове-Место районы ике кадастр өлкәләренән тора:
Территориаль берәмек ваҡ кадастр зонаһына түбәндәге тәртиптә бүленгән: райондар, ҡала райондары һәм ҡала блогы
Биҫтәләре
Нове-Место биҫтәләре: Nové Mesto-západ, Pasienky, Zátišie, ulica Račianska-sever, Istrochem, dvor Jurajov, cesta Stará Vajnorská. Винограды биҫтәләре: Колиба, Kramáre, Nad Bielym Krížom, Lesopark.
Тарихи райондары
Район рәсми булмаған 4 өлөшкә бүленә:
Спорт
Икенсе донъя һуғышы ваҡытында Петржалка нацистар Германияһы оккупацияһы аҫтында тора һәм ҡаланың бөтә спорт ҡоролмалары улар тарафынан юҡҡа сығарыла, шунлыҡтан һуғыш тамамланғас ҡалала яңы спорт объекттарын төҙөүгә тотоналар, ул яңы спорт объекты Тегельне поле булараҡ билдәле, ә һуңынан Пасиенокта ла спорт оъекттары төҙөлә. 1939 йылда беренсе бассейн төҙөлә. 1939—1944 йылдарҙа футбол стадионы, ФК «Слован» йорт аренаһы, тағы ла «Пасиенки» стадионы, 1962 йылда ҡышҡы спорт төрҙәре стадионы «Ондрей Непела» төҙөлә, хәҙер ул Самсунг Арена тип атала. Шулай уҡ велосипед стадионы (1946), Пасиенки ябыҡ бассейны (1973), «Младост» спорт залы (1987) һәм Милли теннис үҙәге (2003) барлыҡҡа килә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Мамин Асҡар Узакбай улы
Мамин Асҡар Узакбай улы (Мамин Асқар Ұзақбайұлы; ) — Ҡаҙағстандың дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. 2019 йылдың 25 февраленән 2022 йылдың 5 ғинуарына тиклем — Ҡаҙағстандың Премьер-министры.
Астана ҡалаһы акимы, шулай уҡ Ҡаҙағстан Республикаһының транспорт һәм коммуникациялар министры (2005—2006) вазифаларын биләй, Ҡаҙағстан Республикаһы премьер-министрының беренсе урынбаҫары, 2019 йылдың 25 февраленән Ҡаҙағстан Республикаһы премьер-министры вазифаһын биләй.
Биографияһы
Асҡар Узакбай улы Мамин 1965 йылдың 23 октябрендә СССР Ҡаҙаҡ ССР-ы Целиноград өлкәһе Целиноград ҡалаһында (хәҙер Ҡаҙағстан Республикаһының баш ҡалаһы Астана) тыуған. Сығышы менән арғын ҡәбиләһе канжыгалы ырыуынан.
Целиноград инженер-төҙөлөш институтын, Г. В. Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университетын инженер-төҙөүсе, иҡтисадсы һөнәрҙәре буйынса тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген «Целинтяжстрой» тресында монтажсы булып башлай. 1996—2008 йылдарҙа — Астана ҡалаһы акимының беренсе урынбаҫары, транспорт һәм коммуникациялар вице-министры, Ҡаҙағстан Республикаһының транспорт һәм коммуникациялар министры, Астана ҡалаһы акимы.
2008 йылдың апреленән 2016 йылдың 9 сентябренә тиклем — «Қазақстан Темір Жолы» милли команияһы акционерҙар йәмғиәте президенты. 2016 йылдың cентябренән — «Қазақстан Темір Жолы» милли команияһы акционерҙар йәмғиәтенең директорҙар советы рәйесе.
2016 йылдың 9 сентябрендә Бакытжан Сагинтаев хөкүмәтендә Ҡаҙағстан Республикаһы премьер-министрының беренсе урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
2019 йылдың 21 февралендә Ҡаҙағстан Республикаһы премьер-министры вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнә.
2019 йылдың 25 февралендә Ҡаҙағстан Республикаһы премьер-министры вазифаһына тәғәйенләнә.
2019 йылдың 29 майында Евразия үҫеш банкы советы Асҡар Маминды Евразия үҫеш банкы советы рәйесе итеп һайлай.
Наградалары
Ҡаҙағстан наградалары
«Ерен еңбегі үшін» («Хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн») миҙалы (1998);
Курмет ордены кавалеры (2006);
«Астанаға 10 йыл» юбилей миҙалы (2008) ;
2-се дәрәжә «Барыс» ордены кавалеры (2011);
Астана ҡалаһының Почётлы гражданы (2011);
Почётлы тимер юлсыһы (2012);
Ҡаҙағстандың Почётлы төҙөүсеһе (2013);
«Астанаға 20 йыл» юбилей миҙалы (2018) ;
Назарбаев ордены (2020).
Сит ил дәүләттәре наградалары
Абруй ҡаҙаныу тәреһенең гранд офицеры (Латвия, 2013);
Дуҫлыҡ ордены кавалеры (Үзбәкстан, 2017) ;
«Евразия иҡтисади берекмәһен үҫтереүгә өлөш индергән өсөн» миҙалы (Евразия иҡтисади берекмәһе, 2019 йылдың 29 майы) ;
Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй, 2021).
Сит ил ойошмалары наградалары III дәрәжә Изге кенәз Даниил Московский ордены кавалеры (Рус православие сиркәүе, 2010).
Ишимка (Чулым ҡушылдығы)
Ишимка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан 1034 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Тәтеш районы
Майҙан — 1632,15 км². Халыҡ — 25 мең кеше. Шул иҫәптән: урыҫтар — 34 %, татарҙар — 32,9 %, сыуаштар — 22,1 %, мордва — 10 %.
Йомағужа районы
Йомағужа районы (урыҫ. Юмагузинский район) БАССР-ҙың көньяғында урынлашҡан, төньяҡтан Мәләүез районы, төньяҡ-көнсығыштан — Бөрйән, көньяҡ-көнсығыштан — Күгәрсен, көньяҡ-көнбайыштан — Ырымбур өлкәһе, көнбайыштан — Көйөргәҙе районы менән сиктәш. 1935 йылдың 3 февралендә БАССР-ҙың Мәләүез һәм Мораҡ райондарын бүлеү һөҙөмтәһендә ойошторолған. 1963 йылдың 1 февралендә бөтөрөлгән, биләмәһе Мәләүез районы, 1965 йылда — Күгәрсен районы составына инә. Майҙаны — 1935 квадрат километр. Район үҙәге — Йомағужа. Районда 9 ауыл советы, 91 ауыл тораҡ пункты була.
1938 йылда, беренсе саҡырылыш БАССР Юғары Советына һайлауҙар үткән ваҡытта, Йомағужа районынан Ғимаев Шәих Ғимаевич, «Ҡыҙыл Башҡортостан» гәзитенең мөхәррире һайлана.
Кыпа-Кэт-Кикя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Выжлец
Выжлец — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Четверть Виска йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ерекле (Шаран районы)
Ерекле (Зириклы) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 835 кеше. Почта индексы — 452641, ОКАТО коды — 80258825001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Шәйхетдинов Зәйнулла Ғәйфулла улы
Шәйхетдинов Зәйнулла Ғәйфулла улы (3 сентябрь 1936 йыл — 4 июль 2001 йыл) — инженер-механик, техник фәндәре докторы, профессор, Рәсәй Федерацияһының һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре.
Биографияһы
Зәйнулла Ғәйфулла улы Шәйхетдинов 1936 йылдың 3 сентябрендә Башҡорт АССР-ы Баҡалы районының Наратйылға ауылында тыуған.
Урта мәктәпте тамамлағандан һуң, Шәйхетдинов Зәйнулла 1955—1960 йылдарҙа Ҡазан авиация институтында уҡый. Инженер-механик һөнәренә эйә була.
Хеҙмәт юлы
Ҡазан университетында лаборатория мөдире булып хеҙмәт юлын башлай.
Аспирантурала уҡый, диссертация яҡлай, техник фәндәре кндидаты булып китә.
1965 йылда Өфө авиация институтының ул саҡтағы ректоры Рыфат Мәүлитов саҡырыуы буйынса Өфөгә ҡайта.
1969-19989 йылдарҙа Шәйхетдинов Зәйнулла Ғәйфулла улы авиация двигателдәре теорияһы кафедраһы мөдире. 1983—1986 йылдарҙа авиация двигателдәре факультеты деканы. Шул осорҙа ғәмәлдә кафедраның яңы уҡыу, фәнни һәм матди нигеҙе булдырыла. Авиация двигателдәре факультетының яңы корпусын проектлау буйынса техник задание эшләгән этабында уҡ Зәйнулла Ғәйфулла улы кафедра һәм факультет өсөн заманса матди база: вакуумлы машиналы һәм һауа өрҙөрткөслө 250 атмосфералы ҡеүәтле компрессор станцияһы, түбән һәм юғары баҫымлы газ динамикаһы лабораторияларын булдыра.
Өфө авиация институында (артабан — Өфө дәүләт авиация техник университеты) 1965―2001 йылдарҙа: өлкән уҡытыусынан доцент, профессор дәрәжәләренә күтәрелә.
Фәнни ҡаҙаныштары
Фәнни тикшеренеүҙәре йылылыҡ двигателдәренең (газ турбиналылары — углеводород, ракеталарҙағы — ҡты яғыулыҡта эшләй) эш процестарыы теорияһы һәм уларҙы хисаплау мәсьәләләренә арналған.
Зәйнулла Ғәйфулла улы Шәйхетдинов Өфө авиация институтында ракеталар төҙөү фәнни мәктәбен булдыра. Шәйхетдинов тарафынан ҡаты яғыулыҡтағы ракета двигателдәренең тартыу векторы менән идара итеү системалары, авиация двигателдәре базаһында ер өҫтө энергетика ҡулайламалары һ. б. эшләнгән һәм Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының оборона һәм сәнәғәттең халыҡ хужалығы армаҡтары предприятиеларына индерелгән.
200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәте баҫылып сыҡҡан, 85 уйлап табыу авторы. 4 фән докторы һәм 40 фән кандидаты әҙерләүгә етәкселек итә. «Авиационная техника» журналы редколлегияһы ағзаһы.
Юғары уҡыу йорттары өсөн нәшер ителгән «Вопросы теории и расчета рабочих процессов тепловых двигателей» йыйынтығының баш редакторы.
2001 йылдың 4 июлендә Өфө ҡалаһында вафат була.
Себенле (Һаҡмарҙың түбәнге ҡушылдығы)
Себенле (Чебенька (нижний приток Сакмары)) — Рәсәй йылғаһы, Ырымбур өлкәһенең Төйлөгән, Октябрь һәм Һаҡмар районы биләмәләрендә аға. Йылға оҙонлоғо 62 км. Һыу йыйыу бассейны майҙаны — 633 км².
Сидоровский исемле 316,7 метрлыҡ бейеклек янынан башлана. Үрге Хабаровка урман өйкөмөнән төп исеме менән атала башлай. Асыҡ ерҙән көньяҡ йүнәлеше буйынса Болдыревка ауылына тиклем аға, артабан көнбайышҡа борола һәм артабан Благодарное, Екатериновка, Астрахановка ауылдары биләмәләре аша аға. Йылғаның түбәнге ағымы буйында Сергеевка, 1-се Григорьевка, Украинка, 2-се Григорьевка, Новопавлоград ауылдары урынлашҡан. Себенле йылғаһы тамағы Һаҡмар йылғаһының уң ярының 91 километрында диңгеҙ кимәленән 102 м бейеклектә.
Түбәнге ағымында йылғаның киңлеге — 10 метр, тәрәнлеге — 0,7 метр, һыу ағымының тиҙлеге — 0,5 м/с.
Ҡушылдыҡтары
Тамағынан инешенә тиклемге тәртиптә түбәндәге һыу объекттары бар.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса һыу Яйыҡ һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы ҡушылған ерҙән алып тамағана тиклем Һаҡмар йылғаһы. Йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының рәсәй өлөшө).
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000712112200006589.
Әт-Тәҡүир сүрәһе
Әт-Тәҡүир сүрәһе (سورة التكوير, Төргәкләү ) — Ҡөрьән Кәримдең 81 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 29 аяттан тора.
Калманка (Касмала ҡушылдығы)
Калманка  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Касмала йылғаһының һул ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һажибәков Ғөзәйер Әбделхөсәйен улы
Һажибәков Ғөзәйер Әбделхөсәйен улы (Гаджибеков Узеир Абдул-Гусейн оглы, اوزئییر حاجیبَیاوو, Üzeyir Hacıbəyov; 6 сентябрь (18 сентябрь) 1885 йыл, Елисаветполь губернаһы, Шуша өйәҙе, Ағжабәди — 23 ноябрь 1948 йыл, Баҡы) — композитор, әзербайжан заманса профессиональ музыка сәнғәтенә һәм милли опера сәнғәтенә нигеҙ һалған шәхес. Әзербайжан ССР (1937) һәм СССР (1938) халыҡ артисы. Әзербайжан ССР ФА академигы (1945). Баҡы консерваторияһы ректоры (1928-1929, 1939-1948). Әзербайжан ССР-ы композиторҙар союзы рәйесе ([1938]]-1948).
Биографияһы
1885 йылдың (18) сентябрендә Елисаветполь губернаһы Шуша өйәҙе Ағжабәди биҫтәһендә ауыл сәркәтибе ғаиләһендә тыуған. Мәҙрәсә һәм ике йыллыҡ урыҫ-татар мәктәбен тәмамлағас, Гори ҡалаһында Кавказ аръяғы уҡытыусылар семинарияһындә уҡый. Баҡыла мәктәптә уҡыта, «Хәйәт» газетаһында тәржемәсе була. 1911 йылда Мәскәүгә барып, Мәскәү филармония йәмғиәте янындағы шәхси музыка курстарында белем ала. Бер йылдан Магомаев Абдулмөслим Мөхәммәт оғлының матди ярҙамы менән Петербург консерваторияһындә (1914) белем ала. Әйткәндәй, улар киләсәктә бажалар булып китәләр - икеһе лә атаҡлы Тереғолов ғаиләһенән кәләш алалар 1914-1918 йылдарҙа «Йени игбал» газетаһының мөхәррире һәм хужаһы була.
Ғ. Һажибәковтың әзербайжан мәҙәниәтендә һәм мәғрифәтендә тотҡан урыны
Ғөзәйер Һажибәков әзербайжан музыкаһын, уның бай һәм төрлө яғын тәрән өйрәнә һәм фәнни эштәрендә күрһәтә.
1921 йылда Баҡыла Әзербайжан студенттары өсөн беренсе музыка мәктәбе ойоштора — Әзербайжан Дәүләт музыка мәктәбе аса.
1927 йылда өлкән Мөслим Магомаев  менән «Әзербайжан төрки халыҡ йырҙары» йыйынтығын баҫтырып сығара
Гроскохберг
Гроскохберг — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан. йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла кеше йәшәй. Майҙаны — 12,21 км2. Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — һәм автомобиль коды —.
Шатеневский Пичуг
Шатеневский Пичуг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 275 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.