cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сафонов Владимир Евгеньевич
Биографияһы
1996 йылда Рәсәй Федерацияһы Сит ил эштәре министрлығының Дипломатик академияһын «халыҡ-ара хоҡуҡ» һөнәре буйынса тамамлай. Шул уҡ йылда Рәсәй Фәндәр академияһының Дәүләт һәм хоҡуҡ институты аспирантураһын тамамлай һәм, «юридик фәндәр кандидаты» ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп, профессор И. Ш. Муксиновтың ғилми етәкселегендә «Роль договорных отношений в становлении Республики Башкортостан» темаһына диссертация яҡлай.
2000 йылда докторантураны тамамлай һәм, «юридик фәндәр докторы» ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп, «Российская государственность и теория современного федерализма: политико-правовые проблемы» темаһы буйынса диссертация яҡлай.
1996 йылдың 27 мартынан 2001 йылдың 1 ғинуарына тиклем — Башҡортостан Республикаһының Конституция Суды судьяһы. Әлеге ваҡытта отставкала.
Халыҡ-ара хоҡуҡ, сит илдәрҙең конституцион хоҡуғы, дәүләт һәм хоҡуҡ тарихы, суд власы буйынса 100-ҙән ашыу фәнни эштәр, монографиялар, дәреслектәр һәм уҡыу әсбаптары авторы, шуларҙан — 4 монография, 6 уҡыу әсбаптары.
Рәсәй юристар Ассоциацияһы ағзаһы, Халыҡ-ара хоҡуҡ ассоциацияһы ағзаһы. Рәсәй тәбиғәт фәндәре академияһының «Военная история, теория и права» секцияһы ағза-корреспонденты.
Фәнни эшмәкәрлеге
В. Е. Сафонов, федератив мөнәсәбәттәргә күсеү шарттарында, федераль үҙәк көсәйә барғанда, хәҙерге Рәсәй дәүләтселеге тәбиғәтен комплекслы өйрәнергә тырыша. Демократия һәм дәүләт власының эшкә һәләтлелелеге талаптарына яуап биргән федератив ҡоролоштоң иң яҡшы моделен эшләү юлдары ҡарала.
Сәйәси эшмәкәрлеге
«Правое дело» партияһында тора, унда контроль-ревизия комиссияһы составына ингән.
Биргитта Гедин
Бригитта Гедин  (Birgitta Gedin, ҡыҙ фамилияһы Атмер; 1 ғинуар 1929 йыл, Стокгольм) — швед яҙыусыһы, шағирәһе һәм тәржемәсеһе, өлкәндәр һәм балалар өсөн китаптар авторы. Рәсәй уҡыусыларына «Чинуша на груше» сатирик әкиәттәр (En domdor i päponträdet) менән билдәле. Швеция яҙыусылар ассоциацияһы ағзаһы (2009 йылға тиклем).
Биографияһы
Бригитта Атмер 1929 йылда юрист ғаиләһендә тыуған. 1948 йылда ул Стокгольмда «Elementar Nya» кыҙҙар мәктәбен тамамлай. 1952 йылда социология, психология һәм сәнғәт тарихы буйынса бакалавр дәрәжәһен ала. Бригитта актив йәмәғәт позицияһын биләй. Мәҫәлән, ул 1979 йылда швед яҙыусыларының оло делегацияһы составында Мәскәүгә килә (Ян Мюрдаль, Магнус Линдгрен, Ханс Берегеҙ, Ян Эстергән). Уларҙың маҡсаты — совет коллегалары менән осрашыу һәм уларҙы совет ғәскәрҙәрен Афғанстанға индереүгә һәм Вацлав Гавелды ҡулға алыуға ҡаршы сығыш яһарға саҡырыу була.
1954 йылдан 1983 йылға тиклем нәшриәтсе, «Förlag Gedins» нәшриәте хужаһы Пер Гедин (Per Gedin) менән никахта була. Яҙыусының улы, Гедин Андреас (Andreas Gedin, 1958 йылғы), шулай уҡ әҙәбиәт менән шөғөлләнә.
Карымкары
Почта индексы — 628114, ОКАТО коды — 71121908001.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Бычек (Матыра ҡушылдығы)
Бычек  — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Матыра йылғаһының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Матыра йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Урбей
Урбей — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Багайдакйылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Руська (Днестр ҡушылдығы)
Руська, Рудка (Руська, Рудка) — Украиналағы йылға. Хмельницкий өлкәһенең Каменец-Подольский райондары аша көньяҡҡа табан аға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 15 километр.
Яңы Сафар (Шишмә районы)
Яңы Сафар (Новосафарово) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 172 кеше. Почта индексы — 452173, ОКАТО коды — 80257865008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Стуков Иннокентий Николаевич
Иннокентий Николаевич Стуков (4 август 1887 йыл — 4 ноябрь 1936 йыл) — совет партия һәм хужалыҡ эшмәкәре, РСФСР Финанстар халыҡ комиссариатының иҡтисади тикшеренеүҙәр секторы начальнигы. Өфө революцион комитеты рәйесе (1919). РКП(б)-ның Өфө өлкә комитеты рәйесе (1920).
Биографияһы
Священник улы. Троицкосавск (Кяхта) ҡалаһында реаль училищены тамамлай. Психоневрологик институтында уҡый, әммә уны тамамламай, артабан пехота хәрби училищеһында уҡый. РСДРП-ла 1905 йылдан, большевик. Батша төрмәләрендә 6 йыл үткәрә, 1911 йылда Томск губернаһындағы һөргөндән ҡаса. 1917 йылда РСДРП(б)-ның Мәскәү өлкә бюроһы ағзаһы. Владимир, Тверь һәм Калуга округтарынан Учредителдәр йыйылышына һайлана, 5 ғинуарҙағы ултырышта ҡатнашыусы.
1918 йылдан алып РККА-ла, 5-се армияның Реввоенсовет ағзаһы. 1919 йылда Өфө революцион комитеты рәйесе, 1920 РКП(б)-ның Өфө өлкә комитеты рәйесе. «Совет Себере» журналы нәшриәтенең редакторы була, 1920-1921 йылдарҙа «децист»арға (группа демократического централизма) ҡушыла. 1926—1927 йылдарҙа берләшкән оппозицияла ҡатнаша, шунан һуң партия сафтарынан сығарыла һәм һөрөлә. Артабанғы йылдарҙа Мәскәүҙә хәрби һәм хужалыҡ эшендә. 1936 йылда РСФСР-ҙың Финанстар халыҡ комиссариатының иҡтисади тикшеренеүҙәр секторы начальнигы.
1936 йылдың 21 мартында ҡулға алына. СССР-ҙың Юғары судының хәрби коллегияһы тарафынан атырға хөкөм ителә. 1936 йылдың 4 ноябрендә хөкөм ҡарары ғәмәлгә ашырыла. 1957 йылдың 30 ноябрендә, үлгәндән һуң, аҡлана.
Моченец
Моченец — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лала йылғаһының һул ярына тамағынан 164 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Дындовский Таз
Оло Дындовский Таз — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Дындовский Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Түбәнге Яря
Түбәнге Яря — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икса йылғаһының уң ярына тамағынан 260 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Уйылданов Фәнил Ғәфүр улы
Уйылданов Фәнил Ғәфүр улы (25 март 1965 йыл) — спортсы. 1996—2000 йылдарҙа кикбоксинг буйынса Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы. Сибайҙың «Искра» спорт клубы тәрбиәләнеүсеһе. Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1999). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1997).
Биографияһы
Уйылданов Фәнил Ғәфүр улы 1965 йылдың 25 мартында Башҡорт АССР‑ының Сибай ҡалаһында тыуған. Сибайҙың «Искра» спорт клубында шөғөлләнә, тренерҙары Р. Р. Кәримов, Э. Н. Нурмөхәмәтов, Р. Т. Әхмәтвәлиев. Фәнил Ғәфүр улы Уйылданов өс төрлө бәйге көрәше буйынса спорт мастерлығына кандидат. Европа (1996, 1998), Евразия (2001), Рәсәй (1996—98, 2001) һәм Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе универсиадаһы (1996) чемпионы, Европа чемпионатының бронза призёры (1996), Рәсәй чемпионаттарының көмөш (2003) һәм ике бронза (1999, 2001) призёры; профессионалдар араһында Европа чемпионы (2000). Ветерандар араһында Рәсәй чемпионы (2012) һәм Донъя кубогының бронза призёры (2014). Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы (1996—2000).
Фәнил Ғәфүр улы Уйылданов алты бала атаһы. Ҡасандыр үҙ көсө менән Европа чемпионы кимәленә күтәрелгән уҙаман хәҙер башҡаларға спорт үрҙәрен яуларға ярҙам итә. Чемпион Сибай ҡалаһында үҙ аҡсаһына ике спорт залы асып, унда күнекмәләр үткәрә һәм иң мөһиме — теләгән һәр кемгә бушлай. Ул спортты эскелеккә ҡаршы көрәшеүҙә бер ысул тип һанай. Йәшел йылан менән шаярыусылар күберәк булған биҫтәне һайлап алып спорт менән шөғөлләнергә шарттар тыуҙыра. Ул балаларҙы сәләмәт йәшәргә өйрәтергә,дөрөҫ юлдан атларға ваҡыт та мөмкинлек тә таба.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1997)
Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1999).
Эва Бьорлинг
Эва Бйорлинг Хелена (ҡыҙ фамилияһы — Клипмарк; Ewa Helena Björling (Klippmark); 3 май 1961 йыл) — швед ғалимы, сәйәсмән һәм дәүләт эшмәкәре.
Биографияһы
1961 йылдың 3 майында Стокгольм ленаһы Экерё коммунаһында тыуған (Стокгольм, Швеция).
1987 йылда «Стоматологик хирургия» һөнәре буйынса Каролин институтын тамамлай.
1988 йылда стоматолог-хирург дипломына эйә була. 1993 йылда диссертация яҡлап, «медицина фәндәре кандидаты» дәрәжәһен ала.
1999 йылдан — Каролин институтының микробиология, шештәр һәм күҙәнәк биологияһы кафедраһы доценты.
2002 йылдан 2014 йылға тиклем — Риксдагта Стокгольм ленаһынан депутат булып тора. Халыҡ-ара эштәр һәм мәғариф буйынса парламент комитеты ағзаһы була. Европа парламенты халыҡ партияһының европа фракцияһында Швецияның Уртасылдар партияһынан вәкиле булып тора.
Унда хәүефһеҙлек сәйәсәте һәм тышҡы сәйәсәт мәсьәләләре буйынса эшсе төркөм ағзаһы итеп тәғәйенләнә.
2007 йылдың 12 сентябренән 2014 йылдың 3 октябренә тиклем Фредрик Райнфельдттың коалицион хөкүмәтендә (Швеция) тышҡы сауҙа буйынса министр вазифаһын биләй.
2010 йылдан 2014 йылға тиклем Швеция хөкүмәтендә төньяҡ илдәренең үҙ-ара хеҙмәттәшлеге буйынса министр булып тора.
ВИЧ/СПИД профилактикалау буйынса швед Милли советын етәкләй.
Вильденбёртен
Вильденбёртен (Wildenborten) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 329 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,81 км2. Диңгеҙ кимәленән 240–295 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4626 һәм автомобиль коды — ABG.
Дәүләтбирҙина Тәнзилә Сәлих ҡыҙы
Дәүләтбирҙина Тәнзилә Сәлих ҡыҙы (3 август 1964 йыл) — башҡорт шағиры, драматург һәм журналист. 1992 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар һәм 2000 йылдан Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1997) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014).
Биографияһы
Тәнзилә Сәлих ҡыҙы Дәүләтбирҙина 1964 йылдың 3 авгусында Башҡорт АССР-ының Белорет районы (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районына ҡараған) Тимер ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған.
Ижады
1989 йылда «Тау һуҡмағы» исемле тәүге шиғри йыйынтығы донъя күрә. Шағирә «Ҡыҙ хәтере» (1992), «Мин кем?» (1997), «Ҡояшлы йыр» (2003), «Йәй ҡыҙы» (2008), «Ҡанатлы йөрәк» (2014) исемле йыйынтыҡтарына тупланған шиғырҙарында, поэмаларында заман һулышын һиҙгер тоя һәм уның көнүҙәк мәсьәләләрен күтәрә, уның шиғри әҫәрҙәрендә ил менән халыҡтың киләсәге өсөн хәүефләнеү мотивтары өҫтөнлөк итә.
Лирик-фәлсәфәүи шиғырҙарында һәм поэмаларында ул кешенең ерҙәге тәғәйенләнеше, кешеләр араһындағы мөнәсәбәттәр, кеше менән тәбиғәт араһындағы бәйләнештәр хаҡында уйлана, тормош асылына төшөнөргә ынтыла.
Нескә лиризм менән һуғарылған, юғары гражданлыҡ рухында яҙылған әҫәрҙәре ихласлығы менән күңелде арбай. Уларға милли колорит хас. Тәнзилә Дәүләтбирҙинаның поэмалары ғәҙәти булмаған сюжетҡа ҡорола. Улар көслө тойғоларҙан, һыҙланыуҙарҙан, уйланыуҙарҙан яралған.
Тәнзилә Дәүләтбирҙина үҙен шағир-тәржемәсе итеп тә танытты: Владимир Высоцкий, Александр Сергеевич Пушкин, Марина Цветаева һәм башҡа әҙиптәрҙең шиғырҙарын башҡорт теленә тәржемә итте.
Т. Дәүләтбирҙина драматургия өлкәһендә лә ижад итә. Уның «Минең ғаиләм» пьесаһы — Башҡорт дәүләт академия драма театрында, «Юғалтыу» әҫәре Сибай башҡорт драма театрында ҡуйыла.
Тәнзилә Дәүләтбирҙина шиғырҙарына Салауат Низаметдинов, Р. Р. Сәғитов, С. Р. Сәлмәнов һәм башҡалар йырҙар ижад иткән.
Радиола
Студия ҡунағы — илһамлы ижадсы Тәнзилә Дәүләтбирҙина)
Ҡыңғыр-Мәнәүез
Ҡыңғыр-Мәнәүез (Кенгер-Менеуз, икенсе атамаһы Ҡорған) — Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 1323 кеше булған. Почта индексы — 452055, ОКАТО коды — 80212831001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауыл тарихы
Ҡыңғыр-Мәнәүез (Ҡорған) ауылы бай, әммә драматик тарихҡа эйә.Типтәрҙәрҙән торған Ҡорған ауылы 1741—1742 йылдарҙа Ҡаңлы улусының аҫаба ерендә нигеҙләнә. Һуңынан башҡорттар завод хужаһы И. Осокинға типтәрҙәр биләгән бөтә ерҙәрен һата. Шуға күрә типтәрҙәр Илекәй-Мең улусының аҫаба башҡорттары еренә күсергә мәжбүр була, уларға аҫаба башҡорттар 1761 йылғы килешеү яҙмаһы бирә. Был 1762 йылдың 15 июлендәге Өфө провинция канцелярияһы указы менән раҫлана. Типтәр ҡатламына күскән яһаҡлы татарҙарҙан тыш, 1762 йылда Ҡыңғыр-Мәнәүез ауылында (улар үрҙә әйтелгәнсә, 1762 йылда барлыҡҡа килә) керҙәш башҡорттар ҙа йәшәй, 1816 йылда 23 кешенән 4 йорт тәшкил итә. Уларҙың исемдәрен шул уҡ йылдағы ревизия күсерә. Һибәтулла Мөхәмәтбаҡыев, 61 йәш,улдары: Фәйзулла, Сафиулла. Миңлейәр; Дәүләтша Мөхәмәтбаҡыев, 43 йәш, Шаһиморат, Нәҙерша, Тажетдин, Хөснөтдин, Сәйетбатталдың улдары; ахун Сәйфелмөлөк Мөхәмәтбаҡыев, 34 йәш, Мөхәмәт-Жандың улы; Абдулла Әбүзәров, 1815 йылда бында 9-сы башҡорт кантонынан (Ырымбур өйәҙе) күсерелгән 50 йәш. Бында йәшәүселәрҙең бер өлөшө Атйетәр ауылынан күсеп килгән. 1762 йылда - 102, 1783 йылда - 178, 1795 йылда - 246, 1816 йылда - 318, 1834 йылда - 442, шул иҫәптән 25 башҡорт, 1859 йылда - 788, 1870 йылда - 803, 1920 йылда 400 йорт эргәһендә 2042 типтәр иҫәпләнә. Бында XIX быуат башынан мәсет һәм уның эргәһендәге мәктәп, шулай уҡ 5 - 7 тирмән иҫәпкә алынған.
Тимерҡаҙыҡ йондоҙо паркы
Поляр йондоҙо паркы (Nordsternpark) — Гельзенкирхен ҡалаһының (Германия) иң иҫтәлекле урындарының береһе
Парк элекке Нордштерн шахтаһы  (нем. Zeche Nordstern) территорияһында урынлашҡан. 1993 йылда шахта ябылғандан һуң район тергеҙелә һәм унда йәмәғәт ял итеү урыны төҙөлә
Парк тасуирламаһы
Поляр йондоҙо паркы — ауыл халҡы һәм туристар өсөн был ысын мәғәнәһендә күңел асыу урыны. Уның территорияһында бик күп архитектура ҡоролмалары  урынлашҡан, шул иҫәптән  музейҙар һәм һәйкәлдәр бар. Улар иҫәбендә —  Рейн-Херн каналы янындағы Амфитеатр бинаһы. Хәҙерге көнгә тиклем Нордштерн  шахтаһы  ҡоролмаһы һаҡланып ҡалған. Тимер юлының гигант моделе һәм дуға кеүек күпере иғтибарҙы йәлеп итә. Парк территорияһында шулай уҡ шул уҡ исем менән аталған ҡунаҡхана урынлашҡан. Парктың үҙенсәлеге — йәйәүлеләр һәм велосипед маршруттарының күп  төрлөлөгө.
Мәҙәниәт һәм ял
Поляр йондоҙ паркы территорияһында йыл һайын йәмәғәт саралары: фестивалдәр, концерттар, күргәҙмәләр, төрлө спорт төрҙәре буйынса ярыштар һәм марафондар үткәрелә (иң популяр — велоспорт).
Билдәле Амфитеатрҙа, нигеҙҙә, яҙ һәм йәй айҙарында, сәнәғәт мәҙәниәте төнө, рок-хард фестивалдәре, асыҡ һауала кино, Blackfield фестивале, шулай уҡ төрлө төбәк, милли һәм халыҡ-ара төркөмдәрҙең концерттары кеүек саралар үткәрелә
Силәбе губернаһы
Силәбе губернаһы — 1919—1923 йылдарҙа РСФСР составында булған административ берәмек. Күрше дүрт Ҡурған, Троицк, Кустанай һәм Силәбе өйәҙҙәренән барлыҡҡа килә.
Тарихы
Ырымбур губернаһы, Тубыл губернаһы һәм Турғай өлкәһе биләмәләренең бер өлөшөндә, Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының 1919 йылдың 27 авгусындағы, губерна органы хоҡуҡтарында Силәбе район Идаралығы ойоштороу тураһындағы ҡарары менән булдырыла (3 сентябрҙә баҫылып сыға). Иң тәүҙә Ҡурған, Троицк, Кустанай һәм Силәбе өйәҙҙәренән тора. Ҡарарға ярашлы, Силәбе революцион комитеты Силәбе губерна ревкомына, ә Силәбе — Силәбе губерна ҡалаһына әүерелә. Ойошторолған осорҙа Силәбе ревкомы менән М. Х. Поляков (рәйес), А. Я Бакаев (урынбаҫары), Е. В. Плотников һәм И. А. Медведев етәкселек итәләр.
1919 йылдың 27 авгусынан Себер революцион комитетына, ә 1920 йылдың 21 апреленән — 1-се Хеҙмәт Армияһы Революцион Советына буйһондорола.
Губернаның сиктәре һәм составы бер нисә тапҡыр үҙгәрә:
- Кустанай өйәҙе Ҡырғыҙ АССР-ының бер өлөшө булып тора.
- Ырымбур губернаһының Үрге Урал өйәҙе — Силәбе губернаһының бер өлөшө.
- Силәбе ҡала өйәҙ башҡарма комитетының 1919 йылдың 30 декабрендәге ҡарары менән Ҡуртамыш районы ойошторола (өйәҙ хоҡуғында), 1921 йылдың башынан — өйәҙ. Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының 1923 йылдың 14 февралендәге ҡарары нигеҙендә Ҡуртамыш өйәҙе 1923 йылдың 1 ғинуарынан бөтөрөлә, уның улустары Силәбе губернаһының Силәбе өйәҙе составына кире ҡайтарыла.
- Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының 1922 йылдың 17 авгусындағы декреты менән Өфө губернаһының Златоуст өйәҙе Силәбе губернаһының бер өлөшө булып китә.
Граждандар һуғышы һәм Совет хөкүмәте 1919—1921 йылдарҙа үткәргән хәрби коммунизм сәйәсәте, 1921—1922 йылдарҙа аслыҡҡа һәм сәнәғәт емереклегенә килтерә.
XX быуаттың 20-се йылдары башында РСФСР-ҙа ҡыҙылдар Көнбайыш-Себер ихтилалын — крәҫтиәндәрҙең, казактарҙың, эшселәрҙең һәм интеллигенцияның бер өлөшөнөң большевиктарға ҡаршы иң ҙур ҡораллы сығыштарын баҫтыра.
1920—1923 йылдар эсендә Силәбе губернаһының халыҡ һаны 423 803 кешегә, шул иҫәптән Силәбелә — 6479 кешегә кәмей. 1920 йылдан 1923 йылға тиклем тораҡ пункттар һаны үҙгәрешһеҙ ҡалғанда (3268), ауыл советтары һаны (1425-тән 830-ға тиклем) һәм улустар һаны (227-нән 90-ға тиклем) кәмей.
Яңы иҡтисад сәйәсәте (НЭП) индереү менән губернаның иҡтисады әкренләп булһа ла яйға һалына башлай. 1923 йылда ауыл хужалығы етештереүе 1916 йыл кимәленә етә, әммә сәнәғәт күрһәткестәре бик түбән булып ҡала. 1923 йылда Силәбе губернаһының майҙаны 119 066 км², халыҡ һаны — 1 млн. 279 мең кеше тәшкил итә.
Демография
1920 йылда халыҡ һаны һәм милли составы:
Иҡтисады
Губернала башлыса ауыл хужалығы була. Төп ауыл хужалығы культуралары — яҙғы бойҙай, һоло.
Сағыштырмаса ауыл хужалығын хеҙмәтләндереү сәнәғәте үҫешкән була (тирмәндәр, май һығыу заводтары һәм башҡалар).
Төрлө тармаҡтағы барлыҡ сәнәғәт предприятиелары 10 мең тирәһе иҫәпләнә, әммә ҙурҙары аҙ була. Уларға, беренсе сиратта, Златоуста, Силәбелә һәм Ҡурғанда урынлашҡан тимер юл оҫтаханалары, Силәбеләге күмер руднигы, Колющенко исемендәге завод, Троицк өйәҙе рудниктары һәм Ҡурған сигәләү заводы инә.
Бөтөрөлөүе
1923 йылдың 3 ноябрендә Силәбе губернаһы бөтөрөлә. Уның биләмәһе яңы ойошторолған Урал өлкәһенә инә.
Муржа
Муржа — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куданга йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хәкимов Милләт Ташбулат улы
Хәкимов Милләт Ташбулат улы  (Хакимов Миллят Ташбулатович; 17 февраль 1949 йыл — 1993 йыл) — комсомол һәм партия органдары хеҙмәткәре. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Биографияһы
Милләт Ташбулат улы Хәкимов 1949 йылдың 17 февралендә Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Һәйетҡол ауылында тыуған. Милләте башҡорт, юғары белемле — 1972 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын, 1977-лә Свердловск Юғары партия мәктәбен тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1966 йылда тыуған ауылында тракторсы булып башлай. Уҡытыусы бушлып эшләй, шунан Әбйәлил районының Йәнгел совхозында ВЛКСМ комитеты секретары була.
1970—1973 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Әбйәлил район комитетында бүлек мөдире була, икенсе, беренсе секретары итеп һайлана.
1973—1974 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә.
1975 йылда уны Свердловск Юғары партия мәктәбенең ике йыллыҡ курсына уҡырға ебәрәләр. Уны тамамларға 4-5 ай ғына ҡалғас, саҡырып ҡайтарып, Әбйәлил районына эшкә ебәрәләр, һәм уны КПСС-тың район комитетына беренсе секретарь итеп һайлап ҡуялар. Артабан Баймаҡ районында шул уҡ дәрәжәлә эшен дауам итә.
1988 йылдан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетында иделогия бүлеге мөдире.
1989 йылда уны яңынан КПСС-тың Әбйәлил район комитетына беренсе секретарь итеп һайлайҙар. 1991 йылда «Восток» коммерция банкының Әбйәлил районының үҙәге Асҡар ауылындағы филиалында директор булып эшләй 1990 йылда Әбйәлил районы, 149-сы Әбйәлил һайлау округы буйынса Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана
1993 йылда вафат була.
Ҡомкүл (ҡасаба)
Ҡомкүл — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районы составына ингән ауыл. Бәғерәктамаҡ ауыл биләмәһенең составына керә.
Атамаһы
Атама башҡорт теленән алынған: «Ҡомло күл» тигәнде аңлата. Тәүге өлөшө «Ҡом», икенсеһе - һыу ятҡылығы төрөн билдәләй — «күл».
Силәбе өлкәһенең географы, топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә Ҡоншаҡ районында Ҡомкүл тигән атамалы күл һәм ҡасаба; Арғаяш һәм Октябрьский районында ике күл булыуын яҙа. .
Ҡомкүлгә бағышланған «Ҡомкүл» башҡорт халыҡ йырын Салауат Юлаевтың Садиҡ исемле көрәштәше төрмәлә ултырғанда сығарған тиҙәр.
Географияһы
Ауыл Силәбе ҡалаһынан йөҙ саҡрым тирәһе алыҫлыҡта, райондың төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, Ҡомкүл күле буйында урынлашҡан. Район үҙәге булған Ҡоншаҡ ауылына тиклем ара — 70 км.
Тарих
Ҡасаба элек Ленин исемендәге колхоз фермаһында 1959 йылда булдырылған.
Халыҡ
Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, 1970 йылда ауылда 243 кеше, 1983 йылда — 397 кеше, 1995 йылда — 356 кеше йәшәгән.
Урам
Зеленая улица
Новая улица
Озерная улица
Центральная улица
Школьная улица
Грязнуша
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Матыра йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ургадат
Ургадат — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Золотой Китат йылғаһының уң ярына тамағынан 150 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Оло Порог
Оло Порог — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ширта йылғаһының һул ярына тамағынан 265 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Мәғлүмәт
Мәғлүмәт — матди донъя факттарының кеше йәки махсус ҡоролмалар тарафынан ҡабул ителгән сағылышы.
Халыҡ-ара стандарттарҙа «мәғлүмәт» төшөнсәһе түбәндәгесә билдәләнә:
Мәғлүмәт һүҙе төрлө мәғәнә аңлата, хатта академик Н. Н. Моисеев был төшөнсәнең аныҡ билдәләмәһе юҡ тип таный.
Шулай ҙа үҙ-ара алышыу өсөн мәғлүмәт күҙ алдына килтерелгән ниндәйҙер бер формала, йәки уның мәғәнәһе булырға тейеш (ISO/IEC/IEEE 24765:2010).
Күренештең асылы һәм сиктәре
Философия күҙлегенән ҡарағанда, мәғлүмәт — хәрәкәттең матди булмаған (логик, абстракт) формаһы, ул баш мейеһендә төшөнсә, категория, күҙаллау булараҡ барлыҡҡа килә. Матди булмаған форма цифрҙар, хәрефтәр, билдәләр ярҙамында күрһәтелә. Тимәк, кеше матди булмаған форманы тап улар ярҙамында һаҡлай, эшкәртә һ.б.
"Сағылыштың билдәләмәһе буйынса мәғлүмәт сағылыштың йөкмәткеһе булып сыға."
Ғәмәли фәндәрҙә нимә ул мәғлүмәт һәм нимә мәғлүмәт түгеллеген айырыу мөһим. Был йәһәттән «был объектта ниндәй мәғлүмәт бар» тигән формала һорау ҡуйыу дөрөҫ түгел. Мәғлүмәт һәр ваҡыт шартлы.
Кибернетика энергия, материя һәм мәғлүмәтте идара итеү принцибы менән бәйләй, идара итеү принцибы асылы шунан ғибәрәт — хәрәкәт һәм ҙур массаларҙың эшмәкәрлеге йәки ҙур күләмдәге энергияны тапшырыу һәм уны икенсе нәмәгә үҙгәртеү мәғлүмәт тупланған ҙур булмаған күләмдәге энергиялар тарафынан башҡарыла һәм контролдә тотола.
Әгәр ҙә был хәрәкәттең артабанғы үҫешендә уға бирелгән энергия йәки импульс, материялар менән алышыныу (әгәр ул булған булһа) әһәмиәткә эйә булмаһа, был үҙ-ара бәйләнешле хәрәкәтте мәғлүмәт булараҡ сығыш яһай.
Дәлилдәр, мәғлүмәт һәм уларҙы ҡабул итеүсе араһындағы мөнәсәбәтте С. Г. Середа түбәндәге миҫал менән һүрәтләй: ҡомдағы айыу эҙе материаль, был объект тураһында дәлил; «мәғлүмәт» — ошо дәлилдәр буйынса объектты өйрәнеү, йәғни йәнлектең тоҡомон, буйын, ауырлығын, йәшен һ.б. билдәләү. Өйрәнеү объекты үҙ-аллы йәшәй, объект тураһындағы дәлилдәр бар. Субъект быларҙан күпме мәғлүмәт аласаҡ, быныһы инде уның ниндәй ысулдар ҡулланыуы һәм тикшерелгән объектта уны нимә ҡыҙыҡһындырыуына бәйле. Ошондай уҡ ҡараш, мәҫәлән, С. В. Симонович авторлығындағы информатика дәреслектәрендәге аңлатмаларҙа сағыла. Шул уҡ автор «мәғлүмәт» төшөнсәһен билдәләгәндә ҡулланылған өс ҡарашты һыҙыҡ өҫтөнә ала: антропоцентрик (белемгә әйләнергә мөмкин булған), техноцентрик (мәғлүмәттең дәлилдәр менән нығытылыуы), терминлаштырылмаған (билдәләмәнән баш тартыу). Синергетикалағы динамик системаларҙың үҙ-ара ойошоуын тикшереү өсөн Д. С. Чернавский Генри Кастлер (Henry Quastler) тарафынан тәҡдим ителгән билдәләмәне ҡулланырға тәҡдим итә : «Мәғлүмәт ул бер нисә мөмкин булған бер тигеҙ хоҡуҡлы варианттың иҫтә ҡалғаны». Был билдәләмә тәбиғи фәндәрҙә йыш ҡулланыла.
Тарихы
«Мәғлүмәт» латин һүҙе, (informatio «дәлил», «танышыу», «аңлатыу» тигәнде белдерә. Антик фәйләсүфтәр ҙә был термин менән ҡыҙыҡһынған.
Хәҙерге заманда мәғлүмәт иң төп ресурстарҙан һанала. Бер үк ваҡытта ул кешелек йәмғиәтенең үҫешенә этәргес көс, тип иҫәпләнә. Матди донъяла, тәбиғәттә, йәмғиәттә барған мәғлүмәти процестар бөтөн фәнни дисциплиналар тарафынан өйрәнелә. Мәғлүмәтте өйрәнеү менән фәндең ике комплекслы өлкәһе — кибернетика менән информатика шөғөлләнә. Хәҙерге кибернетикала үтә ҡатмарлы системалар ҡарала:
Үткән быуаттың уртаһында барлыҡҡа килгән информатика фәне кибернетиканан айырылып, семантик мәғлүмәтте тикшереү, алыу, һаҡлау, эшкәртеү менән шөғөлләнә.
Мәғлүмәттең нимә белдереүен тикшереү «семиотика» тип аталған фәнни теориялар комплексына нигеҙләнә.
Мәғлүмәтте классификациялау
Мәғлүмәтте төрлө критерийҙар буйынса төрҙәргә бүлеп була:
Математикала
Мәғлүмәт теорияһы (бәйләнештең математик теорияһы) — мәғлүмәтте һаҡлау, үҙгәртеү һәм тапшырыуҙы өйрәнә. Ул мәғлүмәттең иҫәбен үлсәү ысулдарына нигеҙләнә. Мәғлүмәт теорияһы бәйләнеш теорияһы ихтыяждарына ҡағылышлы үҫеш алған. Фәндең нигеҙе булып К. Шеннондың 1948 йылда баҫылып сыҡҡан "Информатика һәм кибернетика теорияһы буйынса хеҙмәттәр"е иҫәпләнә. Мәғлүмәт теорияһы мәғлүмәтте тапшырыу системаһының бөтөн мөмкинлектәрен, шулай уҡ уларҙы проектлау һәм техник йәһәттән формалаштырыуҙың төп принциптарын өйрәнә.
Мәғлүмәт теорияһы менән радиотехника (сигналдарҙы эшкәртеү теорияһы) һәм информатика бәйле. Был тапшырылған мәғлүмәттең һанын, уның үҙенсәлектәрен билдәләүгә һәм система өсөн иң һуңғы нисбәтен аныҡлауға ҡайтып ҡала. Мәғлүмәт теорияһының төп бүлектәре — мәғлүмәтте ҡыҫыу һәм уны каналға ярашлы (ҡамасауҙарға тотороҡло итеп) кодлаштырыу математика фәненең тикшереү өлкәһенә инмәй. Шулай ҙа «информация» һүҙе математика терминдарында ла ҡулланыла — шәхси (үҙеңдең) мәғлүмәт һәм ике-яҡ мәғлүмәте (дөйөм мәғлүмәт) — мәғлүмәт теорияһының абстракт (математик) өлөшөнә ҡарай. Әммә математика теорияһында «мәғлүмәт» аңлатмаһы бары тик абстракт объекттар менән бәйле ҡулланыла. Бөгөнгө мәғлүмәт теорияһында был аңлатманың файҙаланылыу даирәһе күпкә киңерәк — ул бында материаль объекттарҙың үҙенсәлектәрен аңлата.
Мәғлүмәт теорияһында
Мәғлүмәт теорияһы (бәйләнештең математик тәғлимәте) — мәғлүмәте һаҡлау, үҙгәртеү һәм тапшырыу процестарын өйрәнә. Ул мәғлүмәт нисбәтен һәм миҡдарын иҫәпләүҙең фәнни ысулдарына нигеҙләнә. Мәғлүмәт теорияһы бәйләнеш тәғлимәте ихтыяждарынан үҫеш алған. Америка инженеры, криптоаналитигы һәм математигы Клод Элвуд Шеннондың 1948 йылда донъя күргән «Работы по теории информации и кибернетике» тигән хеҙмәте был йүнәлештә төп ғилми ҡулланма булып һанала. Мәғлүмәт теорияһы мәғлүмәт тапшырыу системаһының сик мөмкинлектәрен һәм уларҙы проектлауҙың һәм техник йәһәттән тормошҡа ашырыуҙың төп асылдарын һәм нигеҙҙәрен өйрәнә.
Был ике бер төрлө төшөнсәнең үҙ-ара бәйләнеше бәхәсһеҙ. Мәғлүмәт тәғлимәте авторы Клод Шеннон нәҡ осраҡлы һандарҙың математик аппаратын тикшеренеүҙәрендә ҡулланған да инде. Ул үҙе «мәғлүмәт» төшөнсәһен ниндәйҙер фундаменталь тип ҡараған һәм интуитив нигеҙҙә мәғлүмәт аныҡ йөкмәткегә эйә тип һанаған. Мәғлүмәт дөйөм билдәһеҙлекте, асыҡ булмағанлыҡты (неопределённость) һәм алдан әйтеп булмағанлыҡты (информационная энтропия) кәметә. Мәғлүмәт дәүмәлен иҫәпләү мөмкинлеге лә бар. Шуның менән бергә ғалим барлыҡ тикшеренеүселәрҙе үҙ тәғлимәтендәге аңлатма һәм төшөнсәләрҙе фәндең башҡа өлкәләренә туранан-тура күсереү ярамағанлығы хаҡында ла иҫкәртә.
Идара итеү теорияһында (кибернетикала)
Идара итеү теорияһы идара итеүҙең төп ҡанундары өйрәнелә. Кибернетикаға нигеҙ һалыусы Норберт Винер мәғлүмәткә түбәндәгесә аңлатма бирә: «Мәғлүмәт — беҙҙең тышҡы мөхиттән алған мәғлүмәтте билдәләр менән күрһәтеү».
Алгоритмдар теорияһында
Алгоритмдар теорияһы мәғлүмәтте эшкәртеү өсөн иҫәпләп сығарыусы һәм идара итеүсе алгоритмдарҙы асыҡлай. Хәҙерге фәндә мәғлүмәтте эшкәртеү ысулы булараҡ алгоритмдар төшөнсәһе ХХ быуаттың 20-се йылдарында Э. Пост һәм А. Тьюринг хеҙмәттәрендә килтерелгән. Алгоритмдар теорияһы үҫешенә рус ғалимдары А. Марков менән А. Колмогоров ҙур өлөш индерә.
Семиотикала
Семиотика — билдәләр системаһы үҙенсәлектәрен өйрәнеүсе фәнни теориялар комплексы. Семиотиканың семантика тигән өлөшөндә иң яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшелгән. Семантика мәғлүмәттең мәғәнәүи йөкмәткеһен өйрәнә. Семантиканың XIX быуатта Г. В. Лейбниц менән Ф. де Соссюр билдәләгән идеяларын аҙаҡтан Ч. Пирс (1839—1914), Ч. Моррис (1901—1979), Р. Карнап (1891—1970) һәм башҡалар формалаштырыған һәм үҫтергән.
Теорияның төп ҡаҙанышы булып формаль семантик телдәге яҙмалағы текстың тәбиғи телдәге мәғәнәһен күҙ алдына килтерергә мөмкинлек биргән семантик анализ аппаратын булдырыу тора. Семантик анализ мәғлүмәтте бер тәбиғи телдән икенсеһенә әйләндереү өсөн тәғәйенләнгән машина тәржемәһе программаһын булдырыу өсөн нигеҙ булып тора.
Юриспруденцияла
Нисек итеп расмиләштерелеүҙәренә ҡарамаҫтан, теләһә ниндәй хәбәр, белдереү һәм белешмә — мәғлүмәт йәки төрлө бәйләнеш-мөнәсәбәттәрҙә ҡатнашҡан материаль һәм материаль булмаған объект була. Мәғлүмәтте эшкәртеүҙең һәм тапшырыуҙың технологик мөмкинлектәре үҫеше мәғлүмәттең производствола, идара итеүҙә һәм идеологияла ғына түгел, хатта шәхси мөнәсәбәттәрҙә лә айырым урын алыуына килтерҙе. Мәғлүмәт хәҙерге донъяла тауарға, продукцияға һәм хеҙмәт предметы менән уның объектына әйләнде. Хоҡуҡ мөнәсәбәттәре өлкәһендә ул мәғлүмәт хоҡуғы тип ҡарала. Ҡайһы бер халыҡ-ара хоҡуҡи акттарҙа һәм бәғзе илдәрҙең, шул иҫәптән Рәсәйҙең дә ҡануниәтендә кешенең законды боҙмаған теләһә ниндәй ысул менән мәғлүмәтте ирекле эҙләүгә, алыуға, тапшырыуға, әҙерләүгә һәм таратыуға булған хоҡуғын иғлан ителгән.
Физикала
Матди донъя объекттары гел үҙгәреп тора, һәм был тирә-яҡ мөхит менән энергия алмашыныуҙа сағыла. Эргә-тирәбеҙҙәге бер объекттың торошо үҙгәреүе икенсе объекттың да торошо үҙгәреүенә килтерә. Был күренеш, объекттарҙың ниндәй торошо һәм нисек үҙгәреүенә бер ниндәй бәйләнешһеҙ, бер объекттың икенсе объектҡа сигнал тапшырыуы тип ҡаралырға мөмкин. Объекттың уға сигнал бирелгәндәге үҙгәреше сигналды теркәү тип атала.
Сигнал йәки уларҙың эҙмә-эҙлелеге белдереү (хәбәр, белдермә) барлыҡҡа килтерә. Ул алыусы тарафынан теге йәки был төҫтә һәм төр күләмдә ҡабул ителергә мөмкин. Нәҡ ошо алда телгә алынған сигнал һәм белдереү төшөнсәләрен сифат йәһәтенән дөйөмләштереүсе термин физикала мәғлүмәт була ла инде. Әгәр ҙә сигнал менән белдереүҙәрҙе һан яғынан иҫәпләп була икән — сигналдар һәм белдереүҙәр мәғлүмәттең күләмен үлсәү берәмектәре була тип әйтергә мөмкин.
Бер үк белдереү (сигнал) төрлө иҫәпләү системалары тарафынан бер төрлө түгел, киреһенсә төрлөсә, һәр ҡайһыһы яғынан үҙенсә интерпретациялана. Миҫал өсөн: бер-бер артлы бирелгән бер оҙон һәм ике ҡыҫҡа тауыш сигналы (бигерәк тә уны символдар ярҙамында кодҡа һалғанда -..) Морзе азбукаһында, мәҫәлән, Д (йәғни D) хәрефен аңлатһа, ә төрлө компьютер системаларында иһә — видеокартаның төҙөк булмауын күрһәтә.
Ялған мәғлүмәт
Ялған мәғлүмәт — тулы булмаған, йәки тулы, әммә кәрәкле булмаған, йәки тулы, әммә тейешле өлкәнән булмаған мәғлүмәт ярҙамында кемделер яңылышыуға этәреү, алдау. Быны эшләүсенең маҡсаты бер — ул үҙенең оппонентын үҙенә кәрәк булғанса эшләтергә теләй. Ялған мәғлүмәт йүнәлтелгән объект уның был теләген үтәй йәки баш тарта ала.
Комсомольский (Октябрьский районы)
Комсомольский — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Октябрьск районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 470 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628112, ОКАТО коды — 71121916004.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Вильденшпринг
Вильденшпринг (Wildenspring) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 210 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,44 км2. Диңгеҙ кимәленән 630 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98701 һәм автомобиль коды — IK.
Хар (Чулым ҡушылдығы)
Хар (Лейдега) — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Совет-литва һуғышы
Совет-литва ҡораллы конфликты йәки Совет-литва һуғышы (karas su bolševikais) — РСФСР-ҙың һәм 1918—1919 йылдарҙа Литва һәм баҫҡынсы немецтар араһындағы ҡораллы конфликт. Конфликт Рәсәйҙәге Граждандар һуғышының, атап әйткәндә, РККА-ның көнсығыш фронты буйынса һөжүменең бер өлөшө булып тора.
Хар (Чулым ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Совет-литва һуғышы
Ҡыҙыл армия һөжүме
Белорус операцияһы һөҙөмтәһендә 1918 йылдың 12 декабрендә Ҡыҙыл Армия частары, атап әйткәндә: 18-20 мең кеше тәшкил иткән Псков дивизияһы (һуңынан Литва), Интернациональ дивизияһы һәм 17-се дивизия Литва сигенә яҡынлаша. Һуңғараҡ РСФСР-ҙан тағы ла бер нисә часть ебәрелә, тыл отрядтары ойошторола. РККА аҙыҡ-түлек һәм аттар менән бик насар тәьмин ителә була, шуға күрә һалдаттар уларҙы ливаларҙың тартып алырға мәжбүр булалар. Литва армияһы баштараҡ ғәскәрҙәренең аҙ һаны һәм насар әҙерлеге арҡаһында етди ҡаршылыҡ күрһәтә алмай.
Хар (Чулым ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Совет-литва һуғышы
Ҡыҙыл армия һөжүме
РККА ҡала артынан ҡала яулай: 22 декабрҙә Езероыс һәм Свенцяны баҫып алына, 23 декабрҙә — Утена, 27 декабрҙә — Рокишкис, 5 ғинуарҙа — Вильнюс, 9 ғинуарҙа Укмерге һәм Паневежис, 15 ғинуарҙа — Шяуляй, 25 ғинуарҙа- Тельшяй. Һөҙөмтәлә, Литваның 2/3 өлөшө яулап алына. РККА-ның һөжүме латыш һәм герман ғәскәрҙәре уға ҡаршы Вента йылғаһында һөжүм иткәндән һуң ғына тотҡарлана. 18 ғинуарҙа совет һәм немец ғәскәрҙәре демаркацион һыҙаттарын билдләгән килешеү төҙөйҙәр. Шуға күрә Ҡыҙыл Армия Каунасҡа туранан-тура һөжүм итә алмай.
Каунасты ҡамау
Каунасты ҡамау буйынса операция 7 февралдә башлана. Псков дивизияһының 1000 һалдаты Кедайняй ҡалаһы һөжүм итәләр, әммә көслө ҡаршылыҡҡа осрайҙар. Литвалар Кедайняйҙа тотоп ҡалалар ошо ваҡытта уҡ улаға ярҙамға немец ғәскәрҙәре килеп етә. 10 февралдә ,литва-немец ғәскәрҙәре Шту ҡалаһын баҫып ала һәм РККА-ны сигенергә мәжбүр итә. Артабан башҡа ҡалаларҙа Паневеж литва ирекле полкы уңышлы сабаулдар үткәрә. Әлеге сабауылдар маҡсаты — большевиктарҙы ҡурҡытыу, урындағы халыҡты үҙ яғына ауҙарыу. Литва операцияларының уңышы литваларҙың рухын күтәрә. РККА Каунасты көньяҡтан яулап алырға мәжбүр итә.
9 февралдә РККА-ның 7-се уҡсылар полкы (900 кеше) Езнасты баҫып ала, ә 12 февралдә Алитусҡа һөжүм итә. 10 февралә 300 дитва кешелре көтмәгәндә РККА-ны һөжүм итергә маташалар, әммә уңышһыҙлыҡҡа тарыйҙар һәм сигенәләр. 13 февралдә литва-немец ғәскәрҙәре РККА-нан Езнасты тартып ала. 14 февралдән 15 февралгә ҡарата төндә немецтар литва ирекмәндәре ярҙамында Алитусты кире ҡайтарып алалар. Шулай итеп. совкт ғәскәрҙәре Каунасты яулай алмай һәм обороналау позицияларын төҙөй башлайҙар. Литва ғәскәрҙәре был ваҡытты бушҡа үткәрмәй, контрһөжүмдәргә әҙерләнә.
Литва-немец армияһы контратакаһы
Литваның төньяҡ өлөштәре РККА контроле аҫтында ҡала. Литва коммунистары Жемайтияла әүҙем булалар. Шауляйҙа улар элекке урыҫ әсирҙәренән һәм немец дезертирҙарынан торған 1000 кешенән полк ойошторалар, уның етәксеһе итеп Ф. Р. Балтушис-Жемайтис тәғәйенләнә. Шулай уҡ был төбәктә Литва милли хөкүмәте яҡлы партизандар барлыҡҡа килә, улар П. Плехавичюс етәкселегендә берләшә.
Надеева
Надеева — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 137 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Совет-литва һуғышы
Литва-немец армияһы контратакаһы
РККА-ның Көнсығыш Пруссияға табан хәрәкәте герман штабын борсоуға һала, шуға күрә ул Р. Гольц етәкселегендә ирекмәндәр отрядын Лиепай, Мажейкяй, Радвилишкис һәм Кедайняйҙе тоташтырған тимер юлдарын азат итеү өсөн ебәрә. Былар барыһы ла немецтарҙың һөжүм планына инә. Февраль аҙағында немец ғәскәрҙәре һәм литва партизандары Мажейкяй һәм Седаны яулай, большевиктарҙы Куршенайға тиклем эҙәрлекләй. Март уртаһында немецтәр Куршенай, Шяуляй, Радвилишкис, Шедува һәм Йонишкисты яулап ала. 5 мартта Литвала мобилизация иғлан ителә. 3 майға армияла офицерҙар һаны 440, рядовойҙар 10 729 кеше тәшкил итә. Әммә уларҙың яртыһы тиерлек һуғышҡа әҙерлеге булмай. Яңы форма индерелә. 22 мартта Паневеж ирекле полк Айырым Паневеж батальоны итеп үҙгәртелә. Паневежис ҡалаһы март-апрель айҙарында бер нисә тапҡыр ҡулдан-ҡулға күсә.
Надеева
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Совет-литва һуғышы
Литва-немец армияһы контратакаһы
Беренсе литва һөжүме 1919 йылдың 3 — 8 апрелендә үткәрелә. Вильнюсҡа, Алитустан Даугайға тиклем көньяҡта һәм Кайшядористан Жасляйға тиклем һөжүмдәр ойошторола. Был ваҡытҡа немец ғәскәрҙәре алыштарҙа ҡатнашмай башлай. Баштараҡ уларҙың һөжүмдәре уңышлы булһа, һуңғараҡ РККА уларҙы туҡтатыуға өлгәшә.
1919 йылдың мартында конфликтҡа Польша ҡушыла. Поляк армияһы литваларға ла, РККА-ға ла ҡаршы һуғыша. Поляктарҙың һөжүме литваларҙы стратегияһын үҙгәртергә мәжбүр итә. Литва штабы начальнигы С. Жукаускас һөжүмде төньяҡ-көнсығыш йүнәлешендә планлаштыра. Һөжүм маҡсаты — Укмерге ҡалаһын яулау. 3 майҙа Айырым Паневеж полкы һәм 18-се немец ирекле полкы ҡаланы яулайҙар. Операция литвалар өсөн бик уңышлы үтә: әсирлеккә 500 большевик алына. 7 майҙа Жукаускас баш командующий вазифаһына тәғәйенләнә һәм армияны яңынан ҡора башлай. 18 майҙа литвалар Куркляй һәм Аникщяйҙе, 19-нан 23 майға тиклем — Паневежисты, 2 июндә Утянаны ҡайтарып алалар. Бынан һуң немец ирекмәндәре литваларға ярҙам итеүҙе туҡтаталар, әммә уларға ярҙамға литва партизандары килә. 12 һәм 20 июндә РККА шулай ҙа уңышлы һөжүмдәр үткәрә, һәм фронттағы хәлдәр яйға һалына.
Шул уҡ ваҡытта, Литваның төньяҡ-көнсығышында алыштар дауам итә, Литва менән Польшаның үҙ-ара мөнәсәбәттәре ҡабаттан насарая, башлыса Вилбнюс тирәһендәге территориаль дәғүәләр арҡаһында, һәм был һуңғараҡ тағы ла бер поляк-литва ҡораллы конфликтына килтерә.
Аҙаҡҡы алыштар
Поляктар РККА өсөн яңы хәүеф тыуҙырыу арҡаһында, совет-литва фронты бер ай тирһәе тымып ҡала, һәм совет ғәскәрҙәре әлеге килеп сыҡҡан өҙөклөктө частарҙы ҡороп үҙгәртеү һәм уларҙы тулалыдырыу өсөн файҙаланалар. Был ваҡытта литва ғәсәкрендә ике пехота полкы һәм биш айырым батальон була, РККА-ла алты полк һәм бер айырым батальон. литавалар, поляктар менән бергәләшеп, 9 августа Даугавпилсҡа һөжүм итергә әҙерләнәләр, әммә һөҙөмтәлә был аҙымға барырға баҙнат итмәйҙәр.
Укмергеләге ғәскәрҙәр Зарасай тирәһендә әүҙем хәрби ғәмәлдәрҙе беренсе булып башлайҙар һәм артабан яҡынса 30 километр юл үтәләр. Паневежистағы ғәскәрҙәр поляктар менән бергә 26 августа тимер юлы буйлап Турмантуға ыңғайлайҙар, һәм РККА, фронтты ҡыҫҡартып, төньяҡҡа табан Даугава йылғаһы аша сигенә башлай. 31 августа Даугаванан көньяҡҡа ҡарай РККА Гриваны (Даугава биҫтәһе)ғ ына үҙ контроле аҫтында тота, әммә һуңынан уны ла юғалта.
Тыныслыҡ килешеүе
Хәрби ғәмәлдәр тамамланғандан һуң бер йыл үткәс кенә килешеүгә ҡул ҡуйыла.
Дубрава (Байгора ҡушылдығы)
Дубрава  — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Байгора йылғаһының һул ярына тамағынан 5,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Матыра йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Троицкий (Шишмә районы)
Яңы Троицкий (Новотроицкое) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 411 кеше. Почта индексы — 452163, ОКАТО коды — 80257850001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Оло Хэй-Кы
Оло Хэй-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 1202 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Зайцев Михаил Алексеевич
Зайцев Михаил Алексеевич (1 март 1938 йыл — 8 июль 2010 йыл) — Башҡортостандың комсомол, партия, хужалыҡ, йәмәғәт һәм дәүләт эшмәкәре. 1995—1999 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе, Башҡортостан Республикаһының 12-се саҡырылыш Юғары Советы һәм 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Федерация Советы ағзаһы (1997—1999). Башҡортостан Республикаһы хеҙмәтләндереү тармағының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1998). Өфө ҡалаһының почётлы гражданы.
Биографияһы
Михаил Алексеевич Зайцев 1938 йылдың 1 мартында Башҡорт АССР-ының Шишмә районы Боголюбовка ауылында тыуған. 1972 йылда Өфө авиация институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1956 йылда Өфө электромеханика техникумын тамамлағандан һуң Өфө электр лампалары заводында көйләүсе булып башлай.
1957—1960 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. Унан һуң электр лампалары заводында мастер булып эшләй.
1963—1975 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Өфө ҡалаһы Орджоникидзе район комитеты, Өфө авиация институтының комсомол комитеты секретары, КПСС-тың Өфө ҡала комитетының ойоштороу бүлеге инструкторы, Өфө электр лампалары заводының партия комитеты секретары булып эшләй.
1975 йылдан алып 1980 йылға тиклем — партияның Орджоникидзе район комитеты секретары, КПСС-тың Өфө ҡала комитетының пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире.
1980—1991 йылдарҙа — баш ҡаланың Киров район Советы башҡарма комитеты, артабан Өфө ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе.
1992 йылдан алып — халыҡ депутаттарының Өфө ҡала Советы рәйесе — Өфө ҡалаһы мэры. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының ун икенсе саҡырылыш халыҡ депутаты булып һайлана.
1995 йылдың 21 мартында Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың беренсе ултырышында уның рәйесе итеп һайлана. 1997—1999 йылдарҙа — Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Йыйылышының Федерация Советы ағзаһы.
СССР миҙалдары, БАССР Юғары Советының һәм Башҡортостан Республикаһының, Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Федерация Советы Почёт грамоталары менән бүләкләнгән. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы.