cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рантье
Иҡтисадсылар рантьеның ролен төрлөсә баһалайҙар. Шулай итеп, Т. Веблен, рантье ысын өҫтөндә  тип иҫәпләй. Н. И. Бухарин «Рантьеның сәйәси экономияһы» тигән билдәле китабында был төркөмдөң кредит иҡтисады үҫеше процесындағы ролен һыҙыҡ өҫтөнә ала.
Дыш (Псекупс ҡушылдығы)
Дыш  — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Псекупс йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Шёнхайде
Шёнхайде (Schonheide) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4998 кеше йәшәй. Майҙаны — 28,1 км2. Диңгеҙ кимәленән 700 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8304 һәм автомобиль коды ASZ (элек: AU).
Дыш (Псекупс ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубань йылғаһы Усть-Лабинск ҡалаһынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Белая (Кубань ҡушылдығы) һәм Пшиш йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әхмәтов Рим Билал улы
Әхмәтов Рим Билал улы (29 октябрь 1933 йыл — 25 ғинуар 2017 йыл) — Башҡортостанда йәшәп, рус телендә ижад иткән яҙыусы, журналист, сценарийҙар авторы, тәржемәсе һәм үләндәр менән дауалаусы. 1976 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993). Сергей Чекмарёв (1986) һәм Степан Злобин исемендәге (2008) премиялар лауреаты.
Биографияһы
Рим Билал улы Әхмәтов 1933 йылдың 29 октябрендә Өфөлә тыуған.
Әхмәтовты гелән оло донья ылыҡтыра, ул үҙенен тормошон китап менән бәйләргә теләй, шуға 1953 йылда А. М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтына уҡырға инә. Уҡыу уға енел бирелә, имтихандарҙы унышлы тапшырып, 1958 йылда институтты тамамлай. Артабан Үҙәк телевидениелә эшләй. 1963 йылда Өфөгә кире ҡайта, Башҡортостан радио һәм телевидениеһында эшен дауам итә: мөхәррир, республика гәзиттәрендә радио һәм телевидение сығарылыштарын күҙәтеүсе булып эшләй.
Ижади эшмәкәрлеге
Рим Билал улы үҫмер сағында уҡ китапханала юғалып, күп уҡый, классиктарҙы өйрәнә, тәүге аҙымдарын яһап, яҙып ҡарай. Унын тәүге әҫәрҙәре 1951 йылда матбуғатта («Ленинец», «Советская Башкирия», «Труд», «Сельская жизнь»), төрлө йыйынтыҡтарҙа күренә башлай.
Үҙәк телеведениела эшләгәнендә, 1960 йылда ул яҙған сценарий буйынса күп сериялы «На карте не значится» исемле телеповесть ҡуйыла.
Рим Билал улынын сценарийҙары буйынса төшөрөлгән «Мы рисуем», «Родные мелодии» һәм башҡа фильмдар Башҡортостан телевидениеһында эфирға сыға.
Унын беренсе йыйынтыҡтары — «Цветы из-под снега» 1974 йылда, балаларға тәғәйенләнгән «Пропавшая река» 1975 йылда донъя күрә.
Тәржемәләре
Рим Әхмәтов башҡорт яҙыусыларын рус теленә тәржемә итеү менән дә шөғөлләнә. Ғилемдар Рамаҙанов һәм Әхнәф Харисов хеҙмәттәрен, Һәҙиә Дәүләтшина һәм Ибраһим Ғиззәтуллиндың повестарын, Ғәли Ибраһимов һәм Ноғман Мусиндың романдарын тәржемә итә.
Үлән менән дауалаусы
Рим Билал улы Әхмәтов — хәҙерге замандың мәшһүр оло тәжрибәле үлән менән дауалаусыһы. Яман шеш ауырыуын дауалау буйынса махсуслаша һәм уңышлы эшләй, Башҡортостан онкологтары менән хеҙмәттәшлек итә. Ул үләндең сифатына ҙур иғтибар бирә, үҙе тапҡан үҫемлектәрҙе генә ҡуллана. Фитотерапия буйынса, Башҡортостандың шифалы үҫемлектәре тураһындағы китап авторы. Рим Билал улы ошо темаға өс китап яҙған. Уларға оҡшаш китаптар беҙҙен ил фитотерапияһында әле лә юҡ. Уның китаптары башҡаларҙан айырылып тора. Рим Билал улы китаптарында материалдарҙы лирик йәһәттән биргән, ҡабатланмаҫ рецептар килтергән һәм үләндәрҙе ҡулланыуҙын ғәҙәти булмаған ысулдарын, һауығыусыларҙың ауырыу тарихын яҙған. Билдәле пациенттары: йырсы Мария Биешу, шағир Рәсүл Ғамзатов, рәссамдар Александр Бурзянцев, Алексей Кузнецов һәм башҡалар.
Үлән менән дауалау буйынса өс китабы юғары баһалана: Беренсе китабы «Одолень-трава» 1997 (7 тапҡыр баҫтырыла), Икенсе китабы «Растения-твои друзья и недруги» 2006 (2 баҫма), Өсөнсө китап «Книга откровений» 2013.
Хәтер
2020 йылдың мартында Өфөлә Башҡортостан Яҙыусылар союзында Рим Әхмәтовтың яҡты иҫтәлегенә арналған әҙәби кисә үткәрелде.
Киндерле мәмерйәһе
Киндерле мәмерйәһе (Пещера Победа) — Көньяҡ Уралда оҙонлоғо буйынса икенсе урында торған мәмерйә. Ул Ғафури районының «Еҙем» тәбиғәт паркы биләмәһендә, Ташаҫты ауылынан 5 км йырыҡлыҡта Еҙем йылғаһының уң яҡ ҡушымтаһы Киндерле. йылғаһының тамағында урынлашҡан.
Мәмерйә юғары Девон осоро эзбизташтарында өңөлгән дүрт ҡатлы горизонталь юлдар галереялар систамаһын хасил итә. Мәмерйәгә ингән урында 720 кв. м. майҙанды боҙ ҡатламы биләп тора, уның оҙонлоғо 720 м, ҡалынлығы 8 м-ға етә.Боҙ өҫтөнән төрлө ҡиәфәттәге сталагмиттар ҡалҡып тора.
Мәмерйәнең дөйөм оҙонлоғо 8130 м (шуның 230 м һыу аҫтында), күләме 229600 куб.м, иҙәненең майҙаны 39400 кв.м., юлдарының уртаса киңлеге 5,4 м, бейеклеге 7,1 м. Киндерле Уралдың иң тәрән мәмерйәһе. Уның амплитудаһы 215 м. Мәмерйәгә инеү урыны трапецияға оҡшаған.
Тәү башлап мәмерйәне 1974 йылда А. Андреев етәкселегендәге Стәрлетамаҡ спелеологтары тикшерә. Фашист Германаяһын еңеүҙең 30 йыллығына Киндерле мәмерйәһен Башҡортостан туризм экскурсиялар өлкә советы экспедицияһы ентекләберәк өйрәнеп «Еңеү мәмерйәһе» тигән яңы исем бирә. thumb|left|Киндерле мәмерйәһе Еҙем тәбиғәт паркы биләмәһендә барлығы 67 мәмерйә булыуы билдәле.
Янива
Янива — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сыпан йылғаһының уң ярына тамағынан 4,2 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Салета
Салета — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 111 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Зажимчар
Зажимчар — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Зажимчарская ҡылымығының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 141 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Кесе Вязовка (Чапаевка ҡушылдығы)
Кесе Вязовка — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чапаевка йылғаһының һул ярына тамағынан 176 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чапаевка, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гроспашлебен
Гроспашлебен (Großpaschleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 869 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,6 км2. Диңгеҙ кимәленән 86 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6369 һәм автомобиль коды — ABI.
Салюкую
Салюкую — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 71 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Каверзе
Каверзе — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Псекупс йылғаһының һул ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубань йылғаһы Усть-Лабинск ҡалаһынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Белая (Кубань ҡушылдығы) һәм Пшиш йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сардан (Лудяна ҡушылдығы)
Сардан — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лудяна йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Земляная (Азанка ҡушылдығы)
Земляная — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Азанка йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сиван Уриха йырыны
Сиван Уриха йырыны — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чапаевка йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чапаевка, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шёпсталь
Шёпсталь (Schopstal) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2550 кеше йәшәй. Майҙаны — 29,62 км2. Диңгеҙ кимәленән 231 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2829 һәм автомобиль коды NOL.
Лигр
Лигр (liger lion — «арыҫлан» һәм tiger — «юлбарыҫ») — ата-арыҫлан һәм инә-юлбарыҫ гибриды, һыҙҙаттары юйылған уғата ҙур арыҫлан менән булып күренә.
Варшавка (Ҡырмыҫҡалы районы)
Варшавка (Варшавка) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 105 кеше. Почта индексы — 453018, ОКАТО коды — 80235880002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Булатова Сәғдиә Хәсән ҡыҙы
Биографияһы
Булатова Сәғдиә Хәсән ҡыҙы 1882 йылда Ҡасим ҡалаһында тыуған. Уның атаһы Ҡасим ҡалаһында уҡытыусы булып эшләй. Атаһы бик иртә үлә, ул ваҡытта уғы ни бары һигеҙ йәш була. Туғандары һәм таныштары ғаиләгә ярҙам итә. 16 йәшендә уҡытыусы булып эшләгән, атаһының элекке уҡыусыһы Булат Хәсәновҡа кейәүгә сыға. Сәғдиә белемде өйҙә ала һәм мөғәлимә булып китә. Ул Ҡасим мәҙрәсәһе тормошонда ҙур роль уйнай, ҡыҙҙар өсөн беренсе мәктәп аса.
191011912 йылдарҙа уҡыусы йәштәр менән театр түңәрәге ойоштора. Ул ваҡытта татар йәшәренә театрҙа ҡатнашыу тыйылған булған, шулай ҙа ҡайһы бер йәштәр йәшерен рәүештә ҡатнашҡан. Ул ауылдар буйлап йөрөп кулак һәм капиталистарҙы мыҫҡыл итә торған пьессалар ҡуя. Барлыҡ спектакльдәҙә ул үҙе һәм уның Зәкиә һәм Нажия исемле ҡыҙҙары ҡатнаша.Театр өсөн бөтә кәрәк-яраҡты үҙҙәре эшләй: сценарий яҙалар, костюмдар тегәләр.
Постановкалар бик уңышлы килеп сыға, Октябрь революцияһынан һуң труппа Ҡасим мәҙрәсәһендә «Сулпан» татар драма театры исеме менән эшләй башлай.
1917-1921 йылдарҙа татар мәктәптәре, изба-читальнялар, «Салғы» татар гәзитен асыуҙа ҡатнаша.
1924 йылда Мәскәүгә эшкә күсерелә.
Ивдель (йылға)
Ивдель — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының уң ярына тамағынан 332 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 116 км.
Булатова Сәғдиә Хәсән ҡыҙы
Биографияһы
1939 йылда низахҡа репрессиялана, 1955 йылда аҡлана.
Ивдель (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тәвкилев Ҡотломөхәмәт Мәмеш улы
Ҡотломөхәмәт Мәмеш улы Тәвкилев (Алексей Иванович Тевкелев; Təfkilev Qotlımөxəmmət Mameş uğlı; 1674—1766) — татар Тевкелев мырҙалары ырыуынан, рәсәй дипломаты, Силәбегә нигеҙ һалыусы, генерал-майор (1755), 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдарын баҫтырыуҙа ҡатнаша.
Биографияһы
Ҡотломөхәммәт, шулай уҡ уның улы һәм ейәндәре, төп исеме менән бер рәттән рус мөхите өсөн рус исеме ҡулланған. Ҡайһы бер «сығанаҡтар» күрһәтеүенсә, ул православие динен ҡабул иткән, әммә быға дәлил юҡ.
Игядей-Егарт
Игядей-Егарт — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тумболова йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Тәвкилев Ҡотломөхәмәт Мәмеш улы
Биографияһы
Пётр I осоронда хеҙмәтен башлаған. 1711 йылғы Прут походында һәм 1722—1723 йылдарҙағы Фарсы походтарында тәржемәсе булған. 1716 йылда кенәз А. Бекович-Черкасскийҙың Урта Азия экспедицияһында ҡатнашҡан. 1730 йылдан Ырымбур крайында хәрби-административ хеҙмәттә, Ырымбур экспедицияһы (1734) башлығы И. К. Кириловтың ярҙамсыһы.
Көнбайыш Ҡаҙағстанды (Кесе Жузды) Рәсәйгә ҡушыуҙа туранан-тура ҡатнашҡан. 1731 йылдың октябрендә Тәвкилевкә, Кесе Жузға Абулхаир ханға батша грамотаһын тапшырыу һәм солтандар һәм старшиналарҙы антҡа килтереү маҡсатында, махсус миссия менән етәкселек итеү йөкмәтелә. Ҡаҙаҡ феодалдары Абулхаир хандың улар менән кәңәшләшмәй тороп, урыҫ батшаһына тоғролоҡҡа ант итергә йөрөүенә ҡырҡа ҡаршы сыға. Абулхаир ханға ҡаҙаҡ старшиналарына барыһын уртаға һалып һөйләргә тура килә- уның ысын хакимлыҡ итеүсе хан булғыһы килә. Тевкелевкә ошо сетерекле хәлдән сығырға һәм үҙенә йөкмәтелгән бурысты үтәргә ҡаҙаҡтарҙы яҡшы белгән, улар менән аралашып йәшәгән, уны оҙатып йөрөүсе башҡорт старшиналары Алдар Иҫәнгилдин, Таймаҫ Шаимов һәм башҡалар ярҙам итә.
Игядей-Егарт
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Тәвкилев Ҡотломөхәмәт Мәмеш улы
Биографияһы
П. И. Рычков хеҙмәтендә был хаҡта әйткәндә, өҫтәп, Тәвкилевтең һүҙҙәренең ышаныслылығы һәм көсө ҡырғыҙ-ҡайсаҡтарҙы уны, тип хөрмәт итергә мәжбүр иткән. тигән.
Хәйер, был сәйәси фактты милләт-ара мөнәсәбәттәргә хәҙерге заман ҡараш менән бәйләһәк, ҡаҙаҡ ғалимдарының Тәфтиләү эшмәкәрлегенә баһалауы үҙгәреүе мөмкин: «Тәвкилев, хандың яҡындарының рәхмәтенә өлгәшеп, төпкөл дала киңлектәренә яңы мәғлүмәттәр бик күпкә һуңлап барып еткән был осорҙа, күскенселәрҙең күпселегенең нәфрәтенә лайыҡ булып, үҙенә йөкмәтелгән бурысын үтәне»
Игядей-Егарт
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тәвкилев Ҡотломөхәмәт Мәмеш улы
Биографияһы
Императрица Анна Иоанновнаның шәхсән указы менән 1734 йылдың 8 майында полковник дәрәжәһенә үрләтелгән. 1750-се йылдар башында ул эштәре буйынса комиссия етәксеһе, һуңынан И. И. Неплюевтың ярҙамсыһы булған. 1755 йылдың 4 сентябрендә Ырымбур губернаторы И. И. Неплюевтың рәсми тәҡдиме нигеҙендә, Хөкүмәт идараһын алып барыусы сенат указы менән, генерал-майор дәрәжәһенә үрләтелгән.
Тәвкилев яҡынса 20 ҡәлғәгә нигеҙ һалдырған, шулар араһында Ырымбур крайындағы Силәбе, Орск һ. б. Ҡаҙаҡ жуздары һәм башҡа Урта Азия дәүләттәре хакимдары менән дипломатик мөнәсәбәттәр урынлаштырыуға етәкселек иткән.
Тәвкилев Пугачёв болаһы тоҡаныуҙан бер ни тиклем алдараҡ вафат булған. Уның улы, секунд-майор Йосоп Ҡотломөхәмәт улы Тәвкилев (Осип Алексеевич), 1773 йылда Пугачёв баш күтәреүселәре отряды тарафынан үлтерелгән.
Башҡорт ихтилалдарын аяуһыҙ баҫтырыуы
1735—1740 йылдарҙағы Башҡорт ихтилалын баҫтырыу барышында Тәфтиләү тыныс халыҡҡа ҡарата айырата рәхимһеҙлек менән билдәлелек алған.
1735 йылда Өфөгә дар менән танышырға ебәрелгән Ҡаҙан һәм Нуғай юлы башҡорттары вәкилдәрен язаға тарттырған. 1736 йылдың 19ғинуарында Тәвкилев үҙенең 2000 һалдаттан һәм хеҙмәттә торған кешеләр командаһы менән Себер даруғаһы Балыҡсы улусына ҡараған легендар ауылын ер йөҙөнән юҡ иткән. П. И. Рычков мәғлүмәте буйынса:
«Был ауылда меңләп кеше, ҡатын-ҡыҙ, бала сағаһы менән бергә, атып, драгун штыктары менән ҡаҙап үлтерелде, власҡа тоғро мишәрҙәр һәм башҡорттар(?) тарафынан һөңгө менән үлтерелде. Бынан тыш 105 кеше, аҙбарға ябылып, утта яндырылды. … Шул рәүешле Һөйәнтүҙ кешеләре, ҡатын-ҡыҙҙары, бала-сағаһы менән — сабыйынан ҡартына тиклем — бер төн эсендә ут менән, ҡорал менән ҡырып бөтөрөлдә, ә йорттары янып көлгә ҡалды» :
В. Н. Татищевтың башҡорттарға хөкүмәт мөнәсәбәтен бер аҙ йомшарта биреү тәҡдименә А. И. Тәвкилев бына нисек яуап яҙған:
«был бурҙар йыйналышына күрһәтелгән хәлдәр буйынса түгел, исемләнгән Балыҡсы улусына бурҙарҙы, эҙләп табып, тамырынан ҡороторға, тип барҙыҡ»
«к оному воровскому многолюдному собранию за показанными обстоятельствами не пошли, а пошли для искоренения и выискивания воров в реченную Балакчинскую волость».
Тәвкилев язалауҙың тактикаһын былай тип нигеҙләгән:
«Үҙҙәренең ҡатын-ҡыҙҙарын һәм балаларын һаҡларға мәжбүр булған боласылар ҡурҡыуға төшәсәк һәм, берҙәмлеген юғалтып, тарҡалыш кисерәсәк»
«Бунтующие согласники могут приттить в страх и разделение, ибо принуждены будут своих жен и детей охранять».
1736 йылдың яҙында ғына Тәвкилев, полковник Мартаков командаһы менән берләшеп, 50-ләп башҡорт ауылын көлгә әйләндергән, 2000-дән ашыу кешене юҡ иткән. Ҡулға алынғандарының өлкәндәрен язалағандар, ә ҡатындарын һәм балаларын ҡоллоҡҡа таратҡандар.
Витевский Владимир Николаевич үҙенең Ырымбур крайы тураһындағы тарихи монографияһында былай тип яҙған :
«Тәвкилев 50-гә яҡын башҡорт ауылын бөлгөнлөккә төшөрҙө, уларҙы, йөҙәре менән буш амбарға ябып, яндырҙы, башҡорт ҡатындарын һәм балаларын һалдаттарға таратып бирҙе, ә ир-атты һәм атайҙарҙы әҙәм ышанмаҫлыҡ аяуһыҙ ғазап-язаларға дусар итте».
«Тевкелев разорил до тла около 50-ти башкирских деревень, сотнями загонял башкир в пустые амбары и сжигал их, жен и детей башкирских отдавал солдатам, а мужей и отцов подвергал самым жестоким пыткам и казням».
А. И. Румянцевтың Тәвкилев менән хатлашыуы
Мәсьәләләрҙе ҡорал ҡулланмай хәл итеү яҡлы булған генерал-лейтенант А. И. Румянцев, башҡорттарҙан ишетеп белеүенсә, Тәвкилевтең айырыуса ҡанһыҙлығы арҡаһында ихтилал ҡыҙғанын белгәнлектән, Тәвкилевтең хәрәкәтен хупламаған. Тәвкилев Румянцевҡа былай тип яҙған:
«Видя тех деревенских жителей явное возмущение показанной деревни жителей… на страх другим бунтующим ворам и чтоб от них, ежели их далее удерживать, большаго вреду не воспоследовано, з женами и з детьми, окроме тех, которые заранее в леса разбежались от команды, переколоты и деревню их велено выжечь до подошвы».
Силәбе өлкәһе энциклопедияһындағы мәғлүмәт
Маметев Кутлу-Мухамет тәржемәсе, хәрби офицер, полковник (1734 йылдан),, , завод хужаһы. Суҡындырылған татарҙар ырыуынан.
Пётр I заманында «йәшерен эштәр буйынса тәржемәсе» булып эшләгән, 1722—1723 йылдарҙағы Фарсы походында ҡатнашҡан. 1730 йылда илселек менән Ҡырғыҙ-Ҡайсаҡ Урҙаһындағы Кесе Жузға барып, уны Рәсәй империяһына ҡушыуға ҙур тырышлыҡ һалған, һәм шуның өсөн полковник исемен алған.
1734 йылдан Ырымбур экспедицияһында И. К. Кириловтың ярҙамсыһы булған. Ырымбурға нигеҙ һалыуҙа (1735), 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнашҡан. Ҡырғын командаларына етәкселек иткәндә, сикһеҙ ҡанһыҙлығы менән айырылып торған.
1736 йылдың 2 (13) сентябрендә Силәбе ҡәлғәһенә нигеҙ һалған.
1739 йылдан Башҡа диндәр һәм сик эштәре Комиссияһы начальнигы. Нескә һәм үтә һиҙгер аҡылға эйә булған, ҡырғыҙ-ҡайсаҡтарҙың һәм башҡорттарҙың йолаларын белгән был кеше Ырымбур крайы өсөн алыштырғыһыҙ чиновник булған. Яңы ерҙәрҙе үҙләштергәндә Тәвкилевтың ҡаҙаныштарын билдәләп, батшабикә Анна Иоанновна уға 1000 йән татар менән бергә Иҫке Балтас ауылында имение бүләк итә. Тәвкилев шулай уҡ татарҙар йәшәгән башҡа имениелар ҙа алған. Уның улы Осипҡа (Йосоп) атаһынан Өфө наместниклығында 897 йән, Вятскийҙа — 1130, Рязанскийҙа — 83 крәҫтиән алған.
1742 йылда, башҡорт ихтилалдарын баҫтырғаны өсөн, Тәвкилев бригадир чинын алған, 1755 йылда генерал-майор булып киткән.
Көнсығыш мәсьәләләрен яҡшы белеүсе тип иҫәпләнгән. Көнсығыш мәсьәләлре буйынса хатта Екатерина II Тәвкилевҡа мөрәжәғәт иткәне билдәле. Отставкаға китер алдынан Тәвкилев Варзиан-Алексеевский баҡыр иретеүсе заводын төҙөгән.
Көнбайыш Европа
Көнбайыш Европа — сәйәсәт, тәбиғәт йә иһә мәҙәниәт билгеһе буйынса берләшкән Европа илдәрен атаусы термин. Һалҡын һуғыш ваҡытына тиклем Көнбайыш Европа илдәренә НАТО блогындағы дәүләттәрҙе индерәләр. Был ваҡытта Көнсығыш Европа илдәре блогында торалар. ОВД тарҡалғандан һуң тағын үҙәк, төньяҡ һәм көньяҡ Европаны айырып йөрөтә башлайҙар. Шуға күрә Көнбайыш Европа илдәренә хәҙер бары Бельгия, Люксембург, Монако, Нидерланд һәм Франция дәүләттәрен индерәләр.
Уҡытыусыға һәйкәл (Дондағы Ростов)
Уҡытыусыға һәйкәл — Дондағы Ростовта Красноармейская урамында, 78-се мәктәп эргәһендә 2012 йылдың 1 сентябрендә — Белем көнөндә ҡуйылған бронза монумент. Проектты тормошҡа ашырыуҙа ҡатнашыусы скульпторҙарҙың береһе — Сергей Олешня.
Тарихы
2012 йылдың 1 сентябрендә Дондағы Ростовта һәр кемдең тормошонда айырым урын алып торған кешегә — беренсе уҡытыусыға бронза скульптура ҡуйыла. Скульпторҙарҙың уйы буйынса мөғәллимә яңғыҙ түгел, ә беренсе синыф уҡыусылары менән бергә һүрәтләнгән. Малай һәм ҡыҙсыҡ үҙҙәренең беренсе дәресенә ашыға.
Уларҙың баш өҫтөндә арка урынлашҡан. Ул педагогтарҙың тормошондағы мөһим ролде символлаштыра — улар мәктәптә балаларҙы беренсе булып ҡаршылай, ә һуңынан иңдәренә яуаплы миссия һалына — ошо сабыйҙарҙы мәктәп диуарҙарынан ситтә булған үҙ аллы тормошҡа әҙерләү. Һәйкәлде эшләү ярты йылға һуҙыла, скульптура авторҙарының береһе — Рәсәй сәнғәт академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы Сергей Олешня. Уның иҫәбендә Дондағы Ростовта ҡуйылған бик күп заманса скульптуралар бар, шул иҫәптән — батшабикә Елизавета Петровна һәм Һыу торбаһына һәйкәл.
Уҡытыусы һәйкәленең бейеклеге 3,5 метр тәшкил итә. Уны асыу тантанаһында Ростов өлкәһе губернаторы Сергей Горбань менән ҡала мэры Михаил Чернышев шәхсән ҡатнаша.
Солтанов Абдулла Афзал улы
Солтанов Абдулла Афзал улы (25 сентябрь 1928 йыл — 17 август 2023 йыл) — үҙешмәкәр башҡорт йырсыһы, ҡурайсы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1986), Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1992), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1996).
Биографияһы
Абдулла Афзал улы Солтанов 1928 йылдың 25 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Учалы районы Ҡобағош ауылында тыуған. Хеҙмәт йылдары тулыһынса тыуған ауылында үтә, ул башта Ленин исемендәге колхозда, аҙаҡтан «Байрамғол» совхозында малсы (йылҡы һәм һарыҡ көтөүсеһе) булып эшләй.
Ижади эшмәкәрлеге
Ғәжәйеп матур тауышлы, моңло йырлай, йәш сағынан төрлө кимәлдәге үҙешмәкәр концерттарҙа әүҙем ҡатнаша.
Абдулла Солтановтың репертуарында 60-тан ашыу оҙон көйлө тарихи башҡорт халыҡ йыры: «Урал», «Буранбай», «Йәмәлекәй тауы», «Уйыл», «Сибай», «Ғайса ахун», «Илсе ғайса», «Бейеш», «Әрме», «Ҡаһым түрә», «Шәүрә», «Сәлимәкәй», «Томан», «Ғилмияза» һәм башҡалар бар. Һамар, Ульяновск һәм Мәскәү сәхнәләрендә, Германия, Португалия һәм яҡын сит илдәрҙең ҡалаларында сығыш яһаған. Солтанов башҡарған күп кенә башҡорт халыҡ йырҙарының яҙмалары «Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы», Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының фольклор кабинеты, Өфө дәүләт сәнғәт институты, ҡайһы берҙәре шулай уҡ «Останкино» Телерадиокомпанияһы һәм Мәскәүҙәге Гнесиндар исемендәге Дәүләт музыка педагогия институтының фондтарында һаҡлана.
Янчер
Янчер — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Коса йылғаһының һул ярына тамағынан 202 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пугачёв (Хәйбулла районы)
Пугачёв (Пугачёво) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 89 кеше. Почта индексы — 453811, ОКАТО коды — 80255825004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Марта (йылға)
Марта  — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кубань йылғаһының ҡамашлы ярына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубань йылғаһы Усть-Лабинск ҡалаһынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Белая (Кубань ҡушылдығы) һәм Пшиш йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Моума Дас
Моума Дас (মৌমা দাস; ) — Һиндостан спортсыһы, өҫтәл теннисы уйынсыһы. 2000 йылдар башынан халыҡ-ара ярыштарҙа Һиндостан өсөн сығыш яһай. Берҙәмлек уйындары чемпионы. Спортҡа өлөш индергәне өсөн 2013 йылда Арджун премияһына һәм 2021 йылда Падма Шри орденына лайыҡ була.
Дас 2004 йылда Олимпия уйындарында ҡатнаша, унда яңғыҙ разрядта сығыш яһай, артабан 2016 йылғы Йәйге Олимпия уйындарында ҡатнаша. Ул шулай уҡ 2017 йылда өҫтәл теннисы донъя чемпионатында ҡатын-ҡыҙҙар парлы разрядта Батра Маника менән парҙа сирек финалға сыға, тәүге ҡатын-ҡыҙ булды һиңә пар, ярыштың был этабына өлгәшкән беренсе һинд ҡатын-ҡыҙҙар пары була. Шулай уҡ 2018 йылда пар Берҙәмлек уйындарының көмөш призёры була.
Карьера
Дас өҫтәл теннисы буйынса донъя чемпионатында 1997 йылда Манчестерҙа беренсе тапҡыр сығыш яһай һәм өсөнсө раундҡа тиклем етә. Ул киләһе йылда йәрәхәт алыу сәбәпле, ҡатнашмай. Артабанғы донъя чемпионаттарында Дас Куала-Лумпурҙа (2000), Осака (2001), Париж (2003), Доха (2004), Бремен (2006), Загреб (2007), Гуанчжоу (2008), Иокогама (2009), Мәскәү (2010), Роттердам (2011), Дортмунд (2012), Париж (2013), Сучжоу (2015), Куала-Лумпур (2016), Дюссельдорф (2017), Хальмстадта (2018) Һиндостан өсөн сығыш яһай. Шулай итеп, ул рекордлы 17 чемпионатта ҡатнаша, был ҡаҙаныштарҙы Таиландтан Комвон Нантана менән бүлешә
Дас үҙенең беренсе алтын миҙалын 2000 йылда Якутск ҡалаһында II Халыҡ-ара спорт «Азия балалары» ярыштарында халыҡ-ара кимәлдә яулай.
Моума Дас 75 илдән килгән уйынсыларға ҡаршы 400-ҙән ашыу халыҡ-ара уйындарҙа ҡатнаша.
2015 йылдың декабрендә Берҙәмлек чемпионатында Дас яңғыҙ разрядта һәм команда беренселегендә көмөш миҙал яулай.
Дас Рио-де-Жанейролағы Олимпия уйындарына 2015 йылдың апрелендә Гонгконгта Азия квалификация турында квалификация үтә. Риола ул ҡатын-ҡыҙҙарҙың шәхси ярыштарында беренсе түңәрәктә Румыниянан Даниэла Додиндан еңелә һәм шунда уҡ турнирҙы ташлап китә.
2017 йылда Оломоуцта турнирҙа һинд пары Моума Дас һәм Маника Батра ҡатын-ҡыҙҙар команда ярышы тарихында тәүге тапҡыр Донъя турының ярым финалына үтә.
2017 йылда Испанияла турнирҙа һинд пары финалға барып етә һәм кореялылар Чон Джихи һәм Ян Хаындан 11:9, 6:11, 11:9, 9:11, 9:11 һөҙөмтә менән ҡалышып, көмөш миҙал яулай. Шулай итеп улар «Челлендж» серияһында көмөш миҙал яулап, тәүге һинд ҡатын-ҡыҙ пары була. Һуңыраҡ шул уҡ йылда Дас Ранчиҙа өҫтәл теннисы буйынса 50-се милли чемпионатта финалға тиклем барып етә. Шулай уҡ ул команда зачётында алтын миҙалға лайыҡ була.
Дас ҡатын-ҡыҙҙар командаһы менән бергә 2018да Берҙәмлек уйындарында алтын миҙал яулай. Һиндостан финалда 3:1 иҫәбе менән Сингапурҙы еңә.
Немия (йылға)
Немия (Немія, Немия) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Бар, Мурованые Куриловцы һәм Могылив-Подильский райондары аша көньяҡҡа табан аға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 64 километр. Бассейн майҙаны — 411 км².
Самдерма
Самдерма — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәбдрәшитов Фазулла Ғабдулла улы
Ғәбдрәшитов Фазулла Ғабдулла улы (25 октябрь 1903 йыл — 5 апрель 1975 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының станоклы пулемёт тоҫҡаусыһы, гвардия рядовойы. Советтар Союзы Геройы (1944).
Биографияһы
Фазулла Ғабдулла улы Ғәбдрәшитов 1903 йылдың 25 октябрендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙенең Иҫке Ҡандра ауылында тыуған. Милләте буйынса татар. Башланғыс мәктәбен тамамлай, Туймазы район ҡулланыусылар союзындағы әҙерләүҙәр контораһында әҙерләүсе булып эшләй. 1941 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла/
1942 йылдың авгусында башлап Брянск, Көньяҡ-Көнбайыш, Сталинград, Үҙәк, Белоруссия, 1-се һәм 2-се Белоруссия фронттарында хеҙмəт итə, Мәскәү алышында (1941—1942), Белёв ҡалаһынан көньяҡ-көнбайыш һәм көньяҡ йүнәлештәрендәге һөжүм алыштарында (1942—1943), Чернигов-Припять, Гомель-Речица (икеһе лә — 1943), Каликович-Мозырь, Белорус, Рига (бөтәһе лә — 1944), Варшава-Познань, Көнсығыш-Померания һәм берлин (бөтәһе лә — 1945) һөжүм операцияларында ҡатнаша.
Үҙенең беренсе наградаһы — «Батырлыҡ өсөн» миҙалына Ғәбдрәшитов 1943 йылдың февралендә лайыҡ була. Фронттағы шәхси батырлыҡтары өсөн 3-сө дәрәжә Дан ордены һәм «Германияны 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңгән өсөн» менән бүләкләнә.
Ф. Ғ. Ғәбдрәшитов алты тапҡыр яралана, әммә фронт медицина хеҙмәткәрҙәренә бер тапҡыр ҙа уны тыл госпиталенә ебәреүгә өлгәшә алмай.
Һуғыш тамамлағандан һуң Фазулла Ғәбдрәшитов тыуған яҡтарына ҡайта һәм Башҡорт АССР-ының Бүздәк районында элекке һөнәре буйынса эшләй. 1975 йылдың 5 апрелендә Бүздәк ауылында вафат була.
Батырлығы
Станоклы пулемёттың беренсе номерлы расчеты Ф. Ғәбдрәшитов 1943 йылдың 18 сентябрендә Березна һәм Бегач ауылдары (Белоруссия, гомель өлкәһе) өсөн алыштарҙа үҙенең станоклы пулемётын эскадрон флангына сығарып ҡуя һәм, эскадронды ҡаплап, дошманға контратака ойоштороу өсөн мөмкинлек бирмәй, шуның менән ул полк подразделениеларының әлеге ауылдарға уңышлы үтеп инеүҙе һәм тиҙ рәүештә яулауҙы тәьмин итә.
1943 йылдың 20 сентябрендә Лопатино ауылы өсөн алышта Ф. Ғ. Ғәбдрәшитов үҙенең тачанкаһында беренсе булып ауылға бәреп инә, мәргән пулемёт уты менән ун ике дошман һалдатын һәм офицерын юҡ итә һәм полк подразделениеларына юғалтыуһыҙ ауылды биләүҙе тәьмин итә.
1943 йылдың 27 сентябренән 28 сентябренә дошмандың көслө артиллерия һәм пулемёт уты аҫтында Ф. Ғәбдрәшитов штурмлау төркөмө составында полкында беренсе булып Нивки ауылы тирәһендә (Госель өлкәһе, Брагин районы) Днепр йылғаһы аша сыға һәм үҙенең пулемёты уты менән дошманды сигенергә мәжбүр итә һәм шуның менән ҡалған подразделениеларҙың йылға аша уңышлы сығыуына һәм яуланған плацдармда нығынып ҡалыуына булышлыҡ итә.
СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуар ындағы Указына ярашлы немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн һәм шул ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия рядовойы Ғәбдрәшитов Фазулла Ғабдулла улы Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була һәм уға Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы (1663-се һанлы).
Эггенштедт
Эггенштедт (Eggenstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 282 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,99 км2. Диңгеҙ кимәленән 178 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39365 һәм автомобиль коды — BK.
Шайбенберг
Шайбенберг (Scheibenberg) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2224 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,01 км2. Диңгеҙ кимәленән 600–800 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9481 һәм автомобиль коды ANA.
Ҡоро Вязовка
Сухая Вязовка — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чапаевка йылғаһының һул ярына тамағынан 139 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чапаевка, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ожмах
Йәннәт-ожмах йорто. Зиннәтле һарайҙар, емешле баҡсалар менән тулы. Һәр ерендә шәрбәтле һыулы шишмәләр ағып торалыр.Унда әҙерләнгән хөрмәт һәм ниғмәттәрҙе яҙып бөтөрөү мөмкин түгел. Унда эләккән изге кешеләр донъяла һис кемдең күрмәгән, ҡолағы ишетмәгән ләззәтле ниғмәттәр һәм хөрмәт менән ҡылынасаҡтар.
Ожмах- мәңгелек йорт. Унда кешеләр һис үләсәк түгел. Һәр береһе ҡайғы, ауырыу, хәсрәт, һыҙланыу,уңайһыҙлыҡтар, күңелһеҙлектәр кеүек хәләлдәрҙән даимән әмин буласаҡтар.
天堂
Свеча (Юма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Көнбайыш Мәйгәшле
Көнбайыш Мәйгәшле (Западная Майгашля) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1 кеше. Почта индексы — 453550, ОКАТО коды — 80211849005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ид-Яха (Полуй ҡушылдығы)
Ид-Яха  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Полуй йылғаһының уң ярына тамағынан 152 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Семеновка (Юма ҡушылдығы)
Семеновка  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Юма йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Орлова щель
Орлова щель — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Псекупс йылғаһының һул ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубань йылғаһы Усть-Лабинск ҡалаһынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Белая (Кубань ҡушылдығы) һәм Пшиш йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шварценберг (Мәғдән тауҙары)
Шварценберг (Мәғдән тауҙары) (Schwarzenberg/Erzgeb.) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 18544 кеше йәшәй. Майҙаны — 46,25 км2. Диңгеҙ кимәленән 468 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8340 һәм автомобиль коды ASZ (элек: SZB).
Ильюшка
Ильюшка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Иван Матвеич (хикәйә)
Иван Матвеич — А. П. Чеховтың хикәйәһе. 1886 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр Петербург гәзитендә (№ 60) 1886 йылдың 3 мартында баҫыла
Баҫмалар
Иван Матвеич хикәйәһе тәүге тапҡыр Петербург гәзитендә (№ 60) 1886 йылдың 3 мартында А. Чехонте ҡултамғаһы аҫтында баҫылған.
Чехов тере саҡта хикәйә болгар, немец һәм серб-хорват телдәренә тәржемә ителгән.
Фон
Иван Матвеич хикәйәһендәге ваҡиғалар А. П. Чеховтың үҙ тормошонда булған хәлдәргә таянып яҙылған. Михаил Чехов былай тип иҫләй: «Хикәйәләге герой Иван Матвеич минең ағайым Ивандың күсермәһе. Ул уҡытыусы булып эшләй башлағансы, аҡсаға мохтажлыҡ кисергәнлектән, бөтә Мәскәүҙе йәйәү үтеп, Сокольникиҙә йәшәгән яҙыусы П. Д. Боборыкинға уның әйткәнен яҙыу өсөн барып йөрөгән».
Сюжет
Билдәле ғалим (оригиналында яҙыусы) уға йәш күсереп яҙыусыны тәҡдим итеүсе Петр Данилычҡа бик ныҡ асыуы килә, сөнки әйткәнде яҙыусы Иван Матвеич йыш ҡына ғалим янына ике-өс сәғәткә һуңлап килә. Ғалим Иван Матвеичты пыр туҙҙырып әрләргә һәм, уға бер тин дә түләмәйенсә,эштән ҡыуып сығарырға була. Йәш кеше үҙенең һуңға ҡалыуын бынан алты саҡрым алыҫлыҡта йәшәгән апаһының тыуған көнөндә булғанлығы арҡаһында килеп сыҡты тип аңлата. Ғалим Иван Матвеичҡа сәй эсерә лә, уны яҙырға ултырта.
Әҙәбиәт
Чехов А. П. Иван Матвеич // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.
Черновка (Чапаевка ҡушылдығы)
Черновка (Чернавка, Чернава) — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чапаевка йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Сана-Вож
Сана-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Балбан-Вож йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Черновка (Чапаевка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чапаевка, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Сана-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Черновка (Чапаевка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сана-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башҡорт иттифаҡи бюроһының мөхбире
«Башҡорт иттифаҡи бюроһының мөхбире» («Известия башкирского областного бюро») — Зәки Вәлиди нигеҙ һалған, Февраль революцияһынан һуң башланып киткән башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте гәзите.
Тәүге һаны Ырымбурҙа 1917 йылдың 14 июнендә сыға. Гәзит 1917—1918 йылдарҙа башҡорт хәрәкәттәрен ооштороуҙа, I Башҡорт съездын әҙерләүҙә ойоштороусы була.
Гәзит Мәскәүҙә үткән I Мосолман съезы ҡарары менән башҡорт делегацияһы риза булмауы тураһында, I Башҡорт съезына әҙерлек тураһында мәғлүмәт бирелә.
Бер айҙан, 15 июлдә, II Башҡорт съезы алдынан гәзит исеме «Башҡорт» тип үҙгәртелә. 1918 йылда, Ырымбурҙы ҡыҙылдар алғас, Мосолман комиссариаты ла «Мөхбир» исемле гәзит сығара.
1918 йылдың февралендә Ырымбур Ваҡытлыса Революцион комитеты Башҡорт Шураһы ағзаларын ҡулға ала. Гәзит сығарыу туҡтатыла, типография конфискациялана. Гәзит 1918 йылдың 6 июнендә Силәбе ҡалаһында Т. Ғисмәти һәм Ғ. Сөләймәнов редакцияһында, «Урал» типографияһында сыға башлай. 1918 йылдың июлендә Ырымбур ҡабат аҡтар һәм аҡ чехтар ҡулына күсә. Вәлидов хөкүмәте Силәбенән Ырымбурға күсә. Бында «Башҡорт» гәзите менән берлектә «Башҡорт тауышы» гәзите сыға. 20 августа «Башҡорт тауышы» «Башҡорт хөкүмәтенең теле» исеме менән баҫтырыла, «Башҡорт» гәзите сығыуҙан туҡтатыла.
Ивонинская
Ивонинская — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воя йылғаһының уң ярына тамағынан 4,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ибраһим
Ибраһим (Авраа́м) (אַבְרָהָם, Авраа́м, Ἀβραάμ,, ابراهيم, 'Ibrāhīm') — дини персонаж, күп халыҡтарҙың тәү атаһы (Башл.17:4). Туфандан һуң кешелеккә бирелгән Тәү ата. Башланмыш китабында (Книга Бытия) әйтелеүенсә, йәһүд халҡы унан таралған. Эвер тоҡомо, Нухтың тәүге улы Шемдең (Шема) бүләһе.
Иҫке Ғәһедтә
Ибраһимдың тормош юлы Башланмыш китабында (Книга Бытия) һүрәтләнгән (-). Ибраһим, башта уның исеме Ибрам (אַבְרָם) була,  Шумерҙағы Ур ҡалаһында б. э. т. XXI—XX быуатта донъяға килгән (Тәүратта (Библияла) «Ур Касдим» — «халдей Уры»), Көньяҡ Месопотамия лағы иң боронғо һәм мөһим ҡалаларҙың береһе. Шунда ул ғаиләгә аҫрауға алынған ҡыҙға — Сараға өйләнә (Башл.20:12). Ибрамдың атаһы Ҫерах (Фарра) Аллаһтың ҡушыуы буйынса Ур ҡалаһынан, балаларын алып, Ҡәнғәнгә күсенә (Башл.12:4). Юлда, Харан ҡалаһы янында (Төньяҡ Месопотамия), Ҫерах вафат була. Бынан һуң Аллаһ Ибрамға Үҙе күрһәткән тарафҡа юл тоторға ҡуша. Аллаһ унан бөйөк халыҡ башланырын хәбәр итә, Ибрамды юғары күтәрәсәген, уның аша Ерҙәге кешелеккә бәрәкәтен бирәсәген әйтә. Ибрамға был ваҡытҡа 75 йәш тулған була, ҡатыны Сараны, мәрхүм энеһенең улы Лутты, ҡул аҫтында булған кешеләрен һәм милкен алып, Харандан сыға ла хәнәниҙәр еренә күсенә. Аллаһ был ерҙәрҙе Ибрамдың тоҡомдарына ҡалдырырға вәғәҙә итә. Аллаһҡа ҡорбан килтерер өсөн ҡорбан усаҡтары ҡороп ҡалдырып, Ибрам көньяҡҡа юл тота, әммә унда аслыҡ була, шуға күрә Мысырға барырға ҡарар итә. Сараның матурлығын күреп, уны алыр өсөн үҙен үлтереүҙәренән ҡурҡып, Ибрам Мысырҙа Сараны һеңлеһе тип әйтә. Мысыр аҡһөйәктәре ысынлап та Сараның сибәрлеген фирғәүенгә еткерәләр. Фирғәүен Сараны үҙенә ала, Ибрам да шул арҡала мал, ҡолдар тотоп, етеш йәшәй. Әммә Аллаһ Сара өсөн фирғәүенгә һәм йортона ҡаза бирә. Фирғәүен Ибрамды саҡырып ала ла, ниңә Сараның ҡатының икәнен әйтмәнең, тип һорай. Фирғәүен шунан һуң Ибрамға туғандары, бар малы, мөлкәте менән китергә рөхсәт итә, уның кешеләре юлға оҙатып ҡуя (Башл.11:).