cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Балтик буйы
Балтик буйы XVI—XVII быуаттарҙа
1583 йылда Рәсәй буйынса иң ауыр юғалтыуҙар кисерә, шведтарға Нарваны ғына түгел, ә рус ярында торған Ивангородты, шулай уҡ урыҫ ҡәлғәләре Ям һәм Копорьены (Kaprio) ҡалдыра. Бынан һуң швед короле III Юхан үҙ өҫтөнә «Ингерманландияның Бөйөк кенәзе» титулы алып, шулай йөрөтөлә башлай
Төньяҡ һуғыш
Швеция һәм төньяҡ европа дәүләттәре Балтик буйы ерҙәренә эйә булыу өсөн асҡан һуғыш, ул коалиция араһында барған, 1700 йылдан алып 1721 йылға тиклем дауам иткән. Һуғыш Швецияның еңелеүе менән тамамланған.
XХ быуатта Балтик буйы дәүләттәре
Беренсе донъя һуғышы башына Балтик буйы крайы составында өс губерна була:
Балтик буйы губернаһына инмәгән — Вилен губернаһы (41 907 км2), 1,6 миллион халҡы булған (1897) — 56,1 процент белорустар, 17,6 % литва һәм 12,7 % йәһүдтәр; шулай уҡ Ковенск губернаһы.
Октябрь революцияһынан һуң Балтик буйы дәүләттәрендә синфи көрәш ҡыҙа, сит илдәр Совет власы урынлашыуына мөмкин тиклем ҡамасауларға тырыша, һуғыштар аса.
Донъяла Рәсәйҙең Балтик буйы губернаһы биләмәләрендә бойондороҡһоҙ дәүләттәр булдырыуға реакция бер төрлө генә булмй. РСФСР уларҙы танығандан һуң, 1920 йылдың авгусында АҠШ-тың дәүләт секретары Б. Колби былай тип белдерә:…американское правительство… не считает полезными какие-либо решения, предложенные какой-либо международной конференцией, если они предполагают признание в качестве независимых государств тех или иных группировок, обладающих той или иной степенью контроля над территориями, являвшимися частью Российской империи. .
Эстония, Латвия һәм Литваның СССР составына инеүе быға тиклем Балтик буйы юғары власть органдарынан килгән ғаризалар нигеҙендә СССР Юғары Советының VII сессияһында раҫлана: Литва ССР-ы — 3 августа, Латвия ССР-ы — 5 августа һәм Эстон ССР-ы — 1940 йылдың 6 авгусында.
Әммә 1940 йылдың авгусында ҡабул ителгән өс ике яҡлы дәүләт-ара акт хәҙер килеп ретроспектив ҡараш менән халыҡ-ара хоҡуҡ баһаһы йәһәтенән тарихсыларҙың һәм сәйәсәтселәрҙең берҙәм фекере юҡ. Хәҙерге Эстония, Латвия һәм Литва был ҡарарҙарҙы СССР-ҙвң оккупация эшмәкәрлеге һәм артабанғы аннексия тип иҫәпләй.
Рәсәй Тышҡы эштәр министрлығының рәсми позицияһы буйынса, Литва, Латвия һәм Эстонияның СССР-ға инеүе 1940 йылғы торошо буйынса халыҡ-ара хоҡуҡиәттең барлыҡ нормаларына тура килә һәм артабан рәсми халыҡ-ара танылыу ала. 1941 йылдың 22 июненә СССР сиктәренең бөтөнлөгөн Ялта һәм Потсдам конференцияларында ҡатнашыусы дәүләттәр тарафынан таныла, ә 1975 йылға торошо буйынса Европа сиктәре Европала именлек һәм хеҙмәттәшлек буйынса кәңәшмәнең йомғаҡлау акты раҫлай(Заключительный акт Совещания по безопасности и сотрудничеству в Европе)
50 йыл буйы тиерлек СССР-ҙа Балтик буйы республикалары — Эстония, Латвия һәм Литва ССР-ы — башҡа союздаш республикаларҙыҡы кеүек тиң хоҡуҡтар менән файҙалана. Уларҙың иҡтисадын тергеҙеү һәм үҫтереү тураһында Балтик иҡтисади районы һәм республикалары буйынса айырым мәҡәләләрҙе ҡарағыҙ.
Үҙгәртеп ҡороу эҙемтәләренең береһе — 1980 йылдарҙың икенсе яртыһында М. Горбачев тарафынан башланған СССР-ҙың сәйәси һәм иҡтисади системаһын реформалаштырыу Союз тарҡалыуға килтерә.
Артабанғы йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы менән Балтик буйы дәүләттәре араһында сәйәси мөнәсәбәттәр төрлөсә үҫешә. Сәйәси бойондороҡһоҙлоҡҡа ҡарамаҫтан, был дәүләттәрҙең иҡтисады төбәктең иҡтисади үҫешенә ике-өс быуат интеграцияланған. Элек киң совет баҙарына (электр поездары, радиотехника, автомобилдәр) йүнәлтелгән күп кенә юғары технологиялы ойошмалар ябыла, дәүләт донъя баҙарында улар ошондай конкурентлыҡҡа һәләтле позицияларға сыға алмай. Уларҙың килемдәренең ҙур өлөшөн Рәсәй экспорты, шулай уҡ Балтик буйы порттары аша импорт тәшкил итә.
Халҡы
Дөйөм алғанда Балтик буйы дәүләттәре халҡы (Литва, Латвия һәм Эстония) 6 миллион кеше тәшкил итә. Был һан тыуым түбән булыу һәм халыҡтың көнбайыш Европа илдәренә миграция ағымы арҡаһында артабан кәмеү тенденцияһы менән бәйле.
Балтик буйы илдәрендә эстондар, латыштар һәм литвалар төп халыҡ булып тора. Әммә уларҙан тыш, башҡа халыҡтар ҙә ошо илдәр халҡының байтаҡ өлөшөн тәшкил итә һәм уларҙың тарихында эҙ ҡалдырған, былар — урыҫтар, йәһүдтәр, немецтар, поляктар.
Радаев Василий Кузьмич
Василий Кузьмич Радаев (13 март 1907 йыл — 6 декабрь 1991 йыл) — эрзә халыҡ шағиры һәм яҙыусыһы, «Сияжар» тигән халыҡ эпосын ижад итеүсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1966 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Биографияһы
Василий Кузьмич Радаев 1907 йылдың 13 мартында Подбельск районы Оло  Толкай ауылында (хәҙерге Һамар өлкәһенең Похвистневский районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Хеҙмәт юлын 1920 йылда китапханасы ярҙамсыһы булып башлай.
1925—1928 йылдарҙа — Кесе һәм Оло Толкай ауылдарында ВЛКСМ-дың улус комитеты яуаплы секретары; 1929—1930 йылдарҙа — ауыл советы рәйесе һәм «Май» колхозы рәйесес (Оло Толкай). Комвузда эшсе факультетын тамамлағандан һуң, Ленинград дәүләт университетының филология факультетына инә, уны 1934 йылда тамамлай.
1934—1935 йылдарҙа — Мордва Республикаһының Ардатов («Колхоздар өсөн») һәм Дубёнки («Омбоце пятилетканть кис» — «Икенсе биш йыллыҡ өсөн») район гәзиттәренең мөхәррире, «Сятко» журналының әҙәби мөхәррире; 1935—1937 йылдарҙа — Мордва милли мәҙәниәт ғилми-тикшеренеү институтының ғилми секретары, ғилми хеҙмәткәре, өлкән ғилми хеҙмәткәре.
Оло Толкай ауыл мәктәбендә, Мордовияның Ичалка педучилищеһында уҡытыусы булып эшләй. Уның педагогик эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә Мордовияның киләһе быуын эрзә шағирҙары һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәре үҫеп сыға (Числав Журавлев, Михаил Втулкин һәм башҡалар).
Боғорослан өйәҙе эрзә милли әҙәбиәте һәм мәҙәниәте формалашыуҙың мөһим үҙәктәренең береһе була. Был төбәктән яҙыусылар, шағирҙар, ғалимдарҙың ҙур төркөмө үҫеп сыға — П. С. Кириллов, Т. А. Раптанов, К. С. Петрова, А. Моро, А. М. Лукьянов һәм башҡалар, шул иҫәптән эрзә әкиәтселәре А. С. Журавлёв, К. Г. Батраев, И. П. Новокаев, Е. П. Бузуев, Я. В. Губернский, И. П. Верховцев, С. М. Люлякина. Радаев бөтәһе менән дә дуҫтарса мөнәсәбәттә була, был танышлыҡтар уның ижадына ла ыңғай йоғонто яһай. Күптәр уға эрзә ауыҙ-тел ижадын, халыҡ йырҙарын, риүәйәттәрен йыйыуҙа ярҙам итә, былар һәммәһе артабан ул ижад иткән эпостың йөкмәтке һәм художество-эстетик нигеҙенә ята.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
1991 йылдың 6 декабрендә Мордва Республикаһының Берсеневка Лямбирь районы Берсеневка ауылында вафат була. Саранскиҙа ерләнә.
Хеҙмәттәре
Эрзә әҙәбиәтенең төрлө проблемалары, айырым яҙыусыларҙың ижады буйынса тәнҡитле мәҡәләләр авторы. Эрзә халҡының фольклорын, ауыҙ-тел ижадын йыйыу һәм эшкәртеү менән шөғөлләнә.
«Пастухонь думат» («Көтөүсе уйҙары») тигән тәүге шиғыры 1926 йылда «Якстере теште» («Ҡыҙыл йондоҙ») гәзитендә сыға. 1920-се йылдарҙа төрлө гәзиттәргә яҙыша башлай («Голос молодежи», «Молодая деревня», «Беднота»). Туған эрзя телендә нәфис әҫәрҙәр яҙа. Үҙенең һуғышҡа тиклемге очерктарында, хикәйәләрендә, шиғырҙарында яҙыусы ауылдың яңырыуы, ауыл эшсәненең психологияһы үҙгәреүе, ил иҡтисадының үҫешенә булышлыҡ иткән башҡа прогрессив күренештәр тураһында яҙа.
Мәктәптә уҡытҡанда, Василий Радаев балалар өсөн дә ижад итә. Уның «Бишка», «Интернат», «Тетят-церат» («Ата менән ул»), «Максозь вал» («Вәғәҙә һүҙе»), «Тимуровец» («Тимуровсылар») тигән әҫәрҙәрен күп тиҫтә йылдар дауамында йәштәр яратып уҡый.
Проза әҫәрҙәре «Вечкевикс содавиксэнь» («Һөйөклө таныштар», 1964), «Шошма леенть чиресэ» («Шошма йылғаһында», 1967), «Истяяк сакшны часиясь» («Бәхет шулай килә», 1969) һәм башҡа йыйынтыҡтарында баҫтырылған.
Радаевтың проза әҫәрҙәренән «Баҡса» тигән повесы (1940) хрестоматияларға ингән, әҫәрҙә ҡыҙыҡлы тормошсан материалда колхоз ауылы йәштәре араһындағы мөнәсәбәттәр һүрәтләнә. Баҡса яҡты, изге башланғыстар символы булып тора.
В. Радаев мордва әҙәбиәтенә тәнҡитсе булараҡ та ҙур өлөш индерә. «Классиктарҙан нимәне өйрәнергә һәм нимәне өйрәнмәҫкә», «Йәштәрҙең эрзә нәфис әҙәбиәте тураһында», «Никул Эркай нисек һәм нимә тураһында яҙа», «Эрзә телендә баҫым тураһында», «Йәштәр тауышы», «Йәштәргә ярҙам кәрәк» тигән һәм башҡа күп мәҡәләләре донъя күргән.
Василий Кузьмич эрзә фольклорын эшкәртеүгә күп көс һала, Куйбышев, Ырымбур өлкәләрендә бик күп легенда һәм риүәйәт яҙып ала, был материалды әҙәби яҡтан эшкәртә. Дүрт тиҫтә йыллыҡ хәҙмәте һөҙөмтәһендә «Сияжар» тигән эпик поэма (1960) хасил була. Әҫәр тыуған тел энциклопедияһына һәм эрзә фольклоры менән сәнғәте тупланмаһына әүерелә. «Сияжар» поэмаһын эрзә халҡының эпосы тип атарға һәм «Калевала», «Калевипоэг» менән бер рәткә ҡуйырға була.
Беляй-Вис
Беляй-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға №6845 исемһеҙ тармАғиҙелтың уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Елховка (Солоница ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома  йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мәсеҙе
Меседа — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Болан йылғаһының һул ярына тамағынан 4,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аҡтаныш
Аҡтаныш (Түбәнге Аҡтанышбаш) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы үҙәге. Аҡтаныш ауыл советы составына керә һәм уның үҙәге булып тора.
Атамаһы
Крайҙы өйрәнеүсе Фидан Мәрүәров буйынса, ауылдың исеме ике һүҙҙән тора «аҡ» һәм «таныш». Бында Таныш-Тәнеш — антропонимдан барлыҡҡа килгән күл атамаһы.
География
Ауыл Аҡтаныш һәм Ағиҙел йылғалары буйында, Башҡортостан Республикаһы сиге янында урынлашҡан.
Тарих
Ауылға ҡырғыҙ ырыуы ябалаҡ түбәһе башҡорттары нигеҙ һала. Тәүге тапҡыр 1715 йылда телгә алына. Һуңыраҡ ауыл Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә составында була. XIX быуаттың беренсе яртыһында 11-се (1847 йылдан һуң — 12-се) башҡорт кантоны составында була. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Аҡтаныш улусы составына керә һәм ошо улустың үҙәге була.
1848 йылда тимерлек, 1905 йылда — 2 ел тирмәне, 2 мануфактура һәм 3 бакалея кибеттәре; шарап һәм һыра кибеттәре, киптергес теркәлгән. Ауылда баҙар һәм сентябрҙә йәрминкә уҙғарылған. Бында улус идаралағы, почта-телеграф бүлеге урынлашҡан. 1848 йылда мәсет, 1870 йылда уның эргәһендә мәктәп теркәлгән. 1892 йылда мәсеткә яңы бина төҙөлә.
Халҡы
1816 йылда — ир енесле 222 йән башҡорт (улар араһында 2 ҡатынлы 9 йорт хужаһы) һәм 156 йән типтәр; 1834 йылда — ир енесле 329 (улар араһында 2 ҡатынлы 2 йорт хужаһы) башҡорт һәм 191 йән типтәр; 1859 йылда 315 йән керҙәш башҡорт һәм типтәр иҫәпләнгән. 1902 йылда ауылда барлығы 224 ихатала ир енесле 1214 йән иҫәпләнгән. 1912 йылғы Подворный иҫәп алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда 1417 керҙәш-башҡорт йәшәгән. Аҡтаныш ауылы гәрәйҙәрҙең аҫаба ерҙәрендә урынлашҡанға күрә, бында йәшәүсе ҡырғыҙ ырыуы башҡорттары керҙәшлек хоҡуғы алып типтәр ҡатламында булғандар.
Инфраструктура
Ауылда һөт эшкәртеү заводы, ауыл хужалығы техникаһы һәм төҙөлөш предприятиелары, типография эшләй. Ауылда һөнәри училище, 2 урта мәктәп, сәнғәт мәктәбе, балалар музыка мәктәбе, музей, 2 мәҙәниәт йорто, 4 китапхана, үҙәк район дауаханаһы, мәсет бар.
Алексеевск
Алексеевск — Татарстан Республикаһындағы Алексеевск районының үҙәге.
Эва Секей
Эва Секей — венгр йөҙөүсеһе, 1952 йылдың Йәйге олимпия уйындарында 200 метрға брасс менән ярышта чемпион, 1956 йылда Йәйге олимпия уйындарында көмөш призер.
Биографияһы
Эва Секей 1927 йылда  Будапешт ҡалаһында тыуған. 1936 йылда ул йөҙөү менән шөғөлләнә башлай. «Локомотив» спорт йәмғиәте өсөн сығыш яһай. 1941 йылда уны йәһүд булыуы арҡаһында команданан сығаралар. 1944 йылда Венгрияла Холокост башлана. Уның хәтирәләре буйынса, атаһы нацистарға уның йөҙөү буйынса чемпион икәнлеген әйтеп ҡотҡара алған. Эваны хеҙмәт батальонына ебәрәләр, әммә ул үтеп барған  трамвайға һикереп менеп, ҡаса. Бынан һуң ул ғаиләһе менән ике комнаталы фатирҙа 43 кеше араһында йәшеренә. Секей физик формаһын тота, көнөнә 100 тапҡыр 5 -се ҡатҡа баҫҡыстан менә һәм төшә. 43 кешенән тик 10 кеше генә тере ҡала. Секей һыуҙа туп уйнаусы Дьярмати Дежеға кейәүгә сыға, ире һуңынан өс тапҡыр олимпия чемпионы була. Уларҙың ҡыҙҙары  Андреа Дьярмати (1954) шулай уҡ йөҙөүсе була һәм  1976 йылда Йәйге олимпия уйындарында ике тапҡыр призер була.
Секей 1948 йылдың Йәйге олимпия уйындарында ҡатнаша. 1952 йылда Йәйге олимпия уйындарында Хельсинки ҡалаһында ул 200 м брасс ярыштарҙа еңеүсе була. 1956 йылда Йәйге олимпия уйындарында икенсе урынды биләй. Ул үҙ карьераһында 10 донъя рекорды, Венгрияның 101 рекордын ҡуя һәм 68 милли титул яулай. 1957 йылда ғаиләһе менән АҠШ-ҡа күсенә, әммә киләһе йылда Будапештҡа кире ҡайта.
Спорт карьераһы тамамланғас, Секей тренер һәм фармацевт була. Уның уҡыусылары араһында ҡыҙы ла була. 1976 йылда Секей донъя йөҙөүенең Дан залына индерелә. 2004 йылда уны ил  тарихында  бөйөк спортсыларҙың береһе тип атайҙар. 3 автобиографияһын баҫтыра. Эва Секей 2020 йылда Будапешт ҡалаһында 93-йәшендә вафат була.
Сәғитова Фәрзәнә Фәтҡулла ҡыҙы
Сәғитова Фәрзәнә Фәтҡулла ҡыҙы (20 апрель 1943 йыл) — йырсы, вокал буйынса педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Профессор (2009). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2018), Рәсәй Федерацияһының (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының (1997) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1983). Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге призына республика йәш йырсылар конкурсы лауреаты (1970).
Биографияһы
Фәрзәнә Фәтҡулла ҡыҙы Сәғитова (ҡыҙ фамилияһы Шәйәхмәтова) 1943 йылдың 20 апрелендә Башҡорт АССР-ының Маҡар (хәҙер Ишембай) районының Көҙән ауылында тыуған.
1966 йылда Өфө сәнғәт училищеһын (М. Ғ. Мортазина класы) һәм 1974 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын (Л. Г. Менабени класы) тамамлай.
1966—1969 йылдарҙа Ишембай ҡалаһының балалар музыка мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.
1974 йылдан Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡыта. 1981 йылдан яңғыҙ йырлау бүлеге мөдире булып эшләй, ә 1999 йылдан — вокал сәнғәте кафедраһы мөдире.
Фәнни һәм ижади эшмәкәрлеге
Күп тапҡырҙар «Ирәндек моңдары» төбәк-ара башҡорт йырҙарын башҡарыусылар бәйгеһенең, шулай уҡ «Йәйғор» фестиваленең жюри рәйесе була , Заһир Исмәғилев исемендәге музыкант-башҡарыусыларҙың I халыҡ-ара , «Мин сәнғәт донъяһына инәм» һәм Рәсәйҙең музыкаль юғары уҡыу йорттарын тамамлаған вокалсылар конкурстарының һ. б. баһалама ағзаһы була.
Уҡыусылары
Уҡыусылары араһында — Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Фәнәүи Сәлихов, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы А. Волкова, Башҡортостандың халыҡ артистары Рима Амангилдина һәм Фәдис Ғәниев, атҡаҙанған артистары Илһам Вәлиев, Минзифа Исҡужина, Татарстан Республикаһының халыҡ артисы Зөлфиә Шакирова, атҡаҙанған артистары Лилиә Букеева, Рөстәм Асаев һәм башҡалар.
Ғаиләһе
Туғандары — Кәрим һәм Риф Шәйәхмәтовтар.
Тормош иптәше — Сәғитов Тәлғәт Ниғмәтулла улы, «Башҡортостан» республика гәзитенең баш мөхәррире, БР мәҙәниәт министры була.
Улы — Салауат (Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең премьер-министр урынбаҫары), Азамат (Өфө ҡала кесе эшҡыуарлыҡты үҫтереү һәм яҡлау фондының генераль директоры).
Һөйөндөк (Баҡалы районы)
Һөйөндөк (Суюндюково) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 147 кеше. Почта индексы — 452668, ОКАТО коды — 80207864004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ғүҡбә мәсете
Ғүҡбә мәсете (جامع عقبةجامع عقبة‎) Бөйөк Кайруан мәсете булараҡ билдәле (جامع القيروان الأكبرجامع القيروان الأكبر‎) — Кайруан ҡалаһында урынлашҡан мәсет Туниста иң ҙуры һанала. Мосолман Мәғрибенең тарихи беренсе баш ҡалаһы Кайруан, Тунистың рухи һәм дини үҙәге һәм ҡайһы берҙә — Ислам донъяһында дүртенсе изге ҡала тип иҫәпләнә. Ҡаланың символик бинаһы булараҡ Бөйөк мәсет мосолман көнбайышының иң боронғо һәм изге мәсете һанала. 1912 йылдың 13 мартынан - Туниста һаҡланған тарихи ҡомартҡылар, ә 1988 йылда, бөтә Кайруан ҡалаһы менән рәттән, ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелә.
Төҙөлөшө
Яҡынса миләди 670 (һижри 50-се) йылда (Ислам календары буйынса 50 йылда) Кайруан ҡалаһын төҙөү ваҡытында ғәрәп ғәскәр башлығы ибн Ғүҡбә Нәфи тарафынан төҙөлә. Мәсет 9000 квадрат метр майҙанды биләй һәм ислам доньяһында ғибәҙәт ҡылыу урыны булған боронғо мәсеттәрҙең береһе булып тора. Һуңғараҡ Мәғрибтә төҙөлгән мәсеттәр өсөн унан үрнәк алалар. Төньяҡ Африкала Бөйөк Кайруан мәсете. Ислам архитектураһының бик әһәмиәтле һәм мөһабәт мәсеттәренең береһе һанала, уның периметры 405 метр тәшкил итә. Был арауыҡтың эсенә ҙур гипостиль ғибәҙәт залы, мәрмәр түшәлгән ихата һәм массив квадрат манара инә. Ғүҡбә мәсете үҙенең дини әһәмиәтенән тыш ислам архитектураһының һәм дөйөм алғанда бөтә ислам сәнғәтенең шедеврынан һанала. Мәсет ислам сәнғәте буйынса күп кенә китап һәм уҡыу әсбаптарына индерелгән.
Тарих
Кайруан ҡалаһының Бөйөк мәсете үҙенең архитектура һәм сәнғәт яғынан әһәмиәтенән тыш Тунис университеты уҡытыусыһы Мөхәммәт Тәлби фекеренсә «Бөтә мосолман Көнбайышын, шул иҫәптән Испанияны исламлаштырыуҙа һәм мәликиликте таратыуҙа төп роль уйнаны».
Әғләбиҙәр династияһы (IX быуат) хакимлыҡ иткән ваҡытта мәсет үҙендә башҡарылған эштәргә ярашлы, бөгөнгө көнгәсә һаҡланған статусын ала. Ғүҡбә һәм башҡа мәсеттәрҙең даны Кайруан ҡалаһына үҫергә һәм халҡының артыуына ярҙам итә. Мәсеттә уҡытҡан ғалимдарҙан торған университет, ислам тәғлимәтен һәм нәфис фәндәрҙе уҡытыу үҙәге булып тора. Уның ролен Урта быуаттарҙағы Париж университеты менән сағыштырырға мөмкин. Кайруан ҡалаһының бөлгөнлөккә төшөүе менән XI быуаттың урталарынан интеллектуаль фекер үҫеше үҙәге Тунистағы Әз-Зәйтүнә университетына күсә.
Ермаковский Еган
Ермаковский Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1632/24 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 119 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Некрасов Николай Николаевич (иҡтисадсы)
Николай Николаевич Некрасов (18 июнь ( 1 июль ) 1906, Иркутск - 1 май, 1984, Мәскәү ) - совет иҡтисадсыһы, производствоны урынлаштырыу буйынса эштәр авторы, СССР Фәндәр академияһы академигы ( 1968 ). СССР Дәүләт премияһы лауреаты.
Фәнни карьераһы
- 1929 Иркутск университетының иҡтисад факультетын тамамлай. Шуның менән бергә ул түбәндәге ойошмаларҙа эшләй:
- 1924-1932 Геология комитетының Көнсығыш Себер бүлеге
- 1932-1934 Себер күмер химияһы тикшеренеү институты
- 1934-1936 Бөтә Рәсәй газ һәм яһалма шыйыҡ яғыулыҡ тикшеренеү институты
- 1935-1947 Менделеев исемендәге Мәскәү химия-технология институты, химия сәнәғәтенең етештереү һәм экономикаһын ойоштороу кафедраһы мөдире.
- 1943-1944 Ломоносов исемендәге Мәскәү Химия технологиялары институты.
Жданов Владимир Георгиевич
Владимир Георгиевич Жданов (1949 йылдың 25 майында СССР-ҙа Алтай крайы,Топчиха районы, Белово ауылында тыуған) — рәсәй йәмәғәт эшмәкәре, «Союз борьбы за народную трезвость» рәйесе, алкоголь, тәмәке ҡулланыуҙан ҡотолоу һәм күреү һәләтен тергеҙеү псевдофән ысулдарын популярлаштырыусы. Биология һәм медицина белеме юҡ. «Дөйөм эш» проекты авторҙарының береһе.
Некрасов Николай Николаевич (иҡтисадсы)
Фәнни карьераһы
- 1944-1957 Орджоникидзе исемендәге Мәскәү инженер-иҡтисади институты.
Жданов Владимир Георгиевич
Биографияһы
Хәрби табип ғаиләһендә тыуған. 1966 йылдаНовосибирск Академҡаласығындағы физика-математика мәктәбен алтын миҙал менән тамамлай.
1966—1967 йылдарҙа Төркмән ССР-ы Мары ҡалаһында кирбес заводының киптереү мейесе кочегары булып эшләй.
Некрасов Николай Николаевич (иҡтисадсы)
Фәнни карьераһы
- 1957-1979 СССР Дәүләт планы янындағы етештереү көстәрен өйрәнеү буйынса Совет, 1966-1978 йылдарҙа рәйесе.
Жданов Владимир Георгиевич
Биографияһы
1967—1972 йылдарҙа Новосибирск дәүләт университетының физика факультетында уҡый.
Некрасов Николай Николаевич (иҡтисадсы)
Фәнни карьераһы
Николай Николаевич Некрасов 1958 йылда СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты, һәм 1968 йылда - академигы итеп һайлана, 1970 йылдан СССР Фәндәр академияһы Президиумы эргәһендәге Төбәк тикшеренеүҙәре өлкәһендә халыҡ-ара фәнни бәйләнештәр буйынса Советты етәкләй.
Фәнни эш йүнәлештәре
Некрасов Николай Николаевич төбәк иктисады, сәнәғәттең айырым тармаҡтары иктисады, СССР-ҙа етештереүҙе урнаштырыуҙың социаль проблемалары өлкәһендәге эштәр авторы.
Жданов Владимир Георгиевич
Биографияһы
1980 йылда «Оптика» һөнәре буйынса физика-математика фәндәре кандидаты дәрәжәһен ала. Диссертация темаһы: «Фотоиндуцированная анизотропия в плёнках халькогенидных, стеклообразных полупроводников».
1984—1988 йылдарҙа эшләй Новосибирск дәүләт педагогия институтында дөйөм физика кафедраһының өлкән уҡытыусыһы булып эшләй.
1988 йылда «Халыҡ айыҡлығы өсөн көрәш Союзы» йәмәғәт ойошмаһының инициаторы һәм ойоштороусыларҙың береһе була. 1988—2008 йылдарҙа — Союз рәйесе урынбаҫары (рәйесе — академик Ф. Г. Углов). Һуңынан В. Г. Жданов Союз рәйесе була.
1994 йылда, Бейтс ысулын ҡулланып, В. Г. Жданов, үҙе әйтеүенсә, үтәғарашлыҡтан (алыҫтан яҡшы күреү) ҡотола, үҙенең яҡындан күреү һәләтен тергеҙә. Шул уҡ йылдан алып Г. А. Шичко методикаһы менән тулыландырылған был ысулды өйрәнеү, камиллаштырыу һәм таратыу менән шөғөлләнә башлай. СССР-ҙың төрлө ҡалаларында күреү һәләтен тергеҙеү тураһында лекциялар уҡыған. "Бейтс-Шичко ысулы"н аҙыҡ өҫтәмәләрен файҙаланыу менән тулыландырып, күреү һәләтен тергеҙеү курстарын ойошторған.
1997 йылда Новосибирск дәүләт педагогия университетының психология факультетын «Практическая психология» һөнәре буынса тамамлай.
2000 йылдан Новосибирскиҙа «Себер гуманитар-экология институты» дәүләт ҡарамағында булмаған белем биреү учреждениеһында профессор һәм ғәмәли психология һәм психоанализ кафедраһы мөдире вазифаһын биләй. Был учреждениела эште туҡтатыуҙың аныҡ датаһын В. Г. Жданов әйтмәһә лә, былай тип яҙа: «2005 йылда СибГЭИ ректоры һәләк булды, яңы ректор институтты һаҡлап ҡала алманы, һәм ул ябылды». Жданов шулай уҡ 2007 йылдан алып Новосибирскиҙа түгел, ә Мәскәүҙә йәшәй башлауын күрһәтә. А. Л. Дворкин тикшеренеүҙәренә ярашлы, 2007 йылда был адрес буйынса бер ниндәй ҙә институт булмаған. «Себер гуманитар-экологик институты» учреждениеһы статусы асыҡ килеш ҡала. Учреждение 1997—2011 йылдарҙа эшләгән (суд ҡарары нигеҙендә тарҡатылған) 2002—2011 йылдарҙа «Здравствуй, человек!» тип аталған гәзитен баҫтырған (№ ПИ 12-1017).
2007 йылдан Мәскәүҙә йәшәй, «Славян фәндәр, мәғариф, сәнғәт һәм мәҙәниәт академияһы» Славян халыҡтарының хеҙмәттәшлеген координациялауға булышлыҡ итеү төбәк йәмәғәт ойошмаһында ғәмәли психология кафедраһын етәкләй.
Өйләнгән. Ике ҡыҙы һәм ике ейәнсәре бар.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Киң мәғлүмәт сараларында һәм шәхсән В. Г. Жданов үҙен Халыҡ-ара психоаналитиктар ассоциацияһы (МАП) президенты тип таныта. Был Рәсәйҙә барлыҡҡа килгән, рәсми булмаған һәм ғилми булмаған ойошма, һәм уның бөтә донъяға билдәле Зигмунд Фрейд нигеҙ һалған Халыҡ-ара психоаналитик ассоциацияға (МПА) ҡағылышы юҡ, һәм тар мәсьәләләр даирәһенә (тәмәке тартыу һәм алкоголгә бәйлелектән азат итеү һәм күреү һәләтен төҙәтеү) ҡараған темаларға мөрәжәғәт итә. Жданов, үҙе әйткәнсә, ул һәм уның көрәштәштәре совет психофизиологы. Г. А. Шичко һәм хирург Ф. Г. Угловтың эштәренә таяна.
Шулай уҡ, аудитория алдында лекциялар һөйләп, ул «Халыҡ-ара славян академияһы» йәмәғәт ойошмаһы профессоры, «Халыҡ-ара айыҡлыҡ академияһы» йәмәғәт ойошмаһы вице-президенты һәм «Айыҡ Рәсәй» дөйөм Рәсәй хәрәкәте рәйестәше булыуын күрһәтә. Был осраҡта профессор титулы йәмәғәт ойошмаһында эске вазифа булып тора һәм уның профессор йәки юғары уҡыу йорто уҡытыусыһы тигән ғилми исемгә мөнәсәбәте юҡ.
Жданов лекцияларының тематикаһы
Жданов айыҡлыҡ идеяһы яҡлыларға ҡарай һәм үҙ сығыштарында Ф. Г. Углов, Г. А. Шичко һәм башҡа айыҡлыҡ пропагандасыларының теорияһына таяна (мәҫәлән, медицина фәндәре докторы К. Г. Башариндың киң практикаһына). Жданов артабан Г. А. Шичконың түбәндәге эштәренә таяна: Шичко ысулы менән зарарлы ғәҙәттәрҙән ҡотолоу методикаһы һәм Шичко һүҙлеге.
Жданов лекцияларының һәм сығыштарының төп темалары:
1985 йылда В. Г. Ждановты Г. А. Шичко тәнҡитләгән. Ждановтың айыҡлыҡҡа ҡағылышлы фекерҙәше булараҡ, Шичко уны яҡшы оратор булараҡ ыңғай билдәләй һәм уның ҡайһы бер тезистары менән килешә. Мәҫәлән, Шичко фекеренсә, Жданов «Ирония судьбы, или С лёгким паром!» һәм «Семнадцать мгновений весны» («Яҙмыш шаярыуы, йәки еңел пар менән» һәм «Яҙҙың ун ете мәле») фильмдарында сюжеттарҙың алкоголгә ылыҡтырырҙай яғын тәнҡитләй. Әммә Г. А. Шичко Ждановтың ул ваҡытта ярамаған пропаганда алымдарын ҡабул итмәй:
Жданов лекцияһының магнитофонограммаһы һәм тексы менән таныштым. Кәйефем бик ныҡ төштө, унда яңылышлыҡ күп. Беҙҙең көсөбөҙ хәҡиҡәттә, тик уның менән генә илдә айыҡлыҡты раҫлаясаҡбыҙ, ике йөҙлөләнергә, яңылышлыҡҡа юл ҡуйырға, архиһул дошмансыл хәрәкәт яһауға хоҡуғыбыҙ юҡ. Быларҙың барыһы ла беҙҙе көсһөҙләндерә һәм тыңлаусыларҙың кешелектең иң ҙур ҡаҙанышы булған аңын зәғифләй — шуныһы айырыуса мөһим. Кешеләрҙең иң ҙур хоҡуғы — дөрөҫлөктө ҡабул итеү һәм ялғандан яҡланыу хоҡуғы. Иң ауыр граждан енәйәте — шул хоҡуҡҡа ҡул һуҙыу.
Айыҡлыҡ — Жданов эшмәкәрлегенең үҙәк идеяһы
Халыҡ айыҡлығы өсөн көрәш союзында ҡатнашыусы, медицина фәндәре докторы патологоанатом К. Г. Башарин әйтеүенсә, Жданов эшмәкәрлегендә үҙәк урынды айыҡлыҡ идеяһы биләй, шул уҡ ваҡытта Г. А. Шичко күҙлегенән Жданов аҫҡы аң кимәлендә, йәғни алкоголь, тәмәке һәм башҡа наркотиктарға бәйле азатлыҡ һәм башҡа төрлө наркотик матдәләрҙе тейешле кимәлдә ҡулланыуҙан ғибәрәт. Шуға күрә Жданов эшмәкәрлеген һүрәтләүҙә айыҡлыҡ теорияһы һәм уны тәнҡитләү менән ошо теорияны берләштереү төп урынды биләй. Ждановтың был позицияһы ҡайһы берҙә «нигеҙһеҙ» тип тәнҡитләнә, шуға күрә үҙенең «Айыҡлыҡты фәнни яҡтан нигеҙләү. Көнбайыш коллегаларының тәжрибәһе» мәҡәләһендә Башарин бер нисә ҙур көнбайыш тикшеренеүҙәрен анализлай, Жданов пропагандалаған айыҡлыҡ идеяһы улар менән яраша һәм, Ждановтың фекере ғилми тикшеренеүҙәр менән килешелә, тигән һығымтаға килә.
«Дөйөм эш» проекты
2009 йылда Беренсе каналда айыҡлыҡ тураһында «Дөйөм эш» телетапшырыуҙар циклы күрһәтелде. Проекттың маҡсаты — Рәсәйҙә алкоголь проблемаһы менән бәйле киҫкен мәсьәләне хәл итеүгә йүнәлтелгән саралар әҙерләү. Проекттың авторҙары — Архимандрит Тихон (Шевкунов) һәм В. Г. Жданов.
Күреү һәләтен тергеҙеү курстары
Жданов Г. А. Шичко методикаһы («Бейтс-Шичко ысулы») менән тулыландырылған Бейтс ысулы нигеҙендә күреү һәләтен тергеҙеү курстарын үткәрә. Курстарҙа методологик материалдар һәм аҙыҡ өҫтәмәләре һатыла, уларҙы күреүҙе тиҙләтеү өсөн ярҙам сифатында Жданов тәҡдим итә, ләкин уларҙы ҡабул итеү мотлаҡ түгел.
Жданов лекцияларының башҡа темалары
Үҙенең лекцияларында Жданов, һүгенеү һүҙҙәре, алкоголь, тәмәке тартыу һәм ауыр музыка емергән, «кеше аураһын» күргән экстрасенстар барлығын һөйләй.
Псевдофәнни телегония теорияһы буйынса В. Г. Жданов түбәндәге һүҙҙәр ҡуллана: «Телегония — мөһим фән. Математиканан мөһимерәк».
Һәр лекцияһында тиерлек Жданов термофилле әсеткеләрҙең һәм уның нигеҙендә бешерелгән икмәктең зыяны тураһында һөйләй.
Жданов һыуыҡ һыу менән сыныҡтырыуҙа пропагандист булып тора, шул иҫәптән Порфирий Иванованың «Детка» системаһы буйынса ла.
Үҙенең лекцияларында Жданов аҙыҡ-түлек продукттарын өс төркөмгә бүлә: «аҡһымдар» (мәҫәлән, ит), «тере аҙыҡ» (мәҫәлән, емеш-еләк) һәм «углеводалар» (мәҫәлән, икмәк). Артабан ул, «аҡһымдарҙы» эшкәртеү өсөн — әсе мөхит, ә «углеводтарҙы» эшкәртеү өсөн һелтеле мөхит кәрәк, ти. Шуға күрә был ике класлы продукттарҙың берләшеүе зыянлы. Әлеге ваҡытта белгестәр айырым туҡланыу теорияһын ғилми нигеҙле түгел тип кире ҡаға.
Үҙенең лекцияларында Жданов «Ветом» биологик әүҙем өҫтәмәһен дә (БАД) рекламалай: «Ул — Ер йөҙөндәге бөтә булыуы мөмкин булған һәм билдәһеҙ ауырыуҙарҙан (тағун, ваба, гепатит, туберкулёз, грипптың төрлө формалары, атипик пневмония, себер сей яраһы, энцефалитлы талпан тешләүе) — теләһә ниндәй ауырыу осрағында кешелә иммун һаҡлағыс системаһын, иммунитетты, күтәрә».
Жданов кешеләрҙе умартасылыҡ продукттары менән дауалауҙы әүҙем пропагандалай.
Ғалимдар яғынан
Милли наркология ғилми үҙәгенең балалар наркологияһы бүлеге — В. П. Сербский исемендәге психиатрия һәм наркология милли медицина тикшеренеү үҙәге филиалы етәксеһе Алексей Надеждин билдәләүенсә, уға В. Г. Ждановтың «лекциялары бик оҡшай», эритроциттарҙың үҙ-ара йәбешеүен Жданов (уны беренсе урынға ҡуя) — баш мейеһендә кире сағылыш тапҡан факторҙарҙың береһе генә, ә төп фактор булып күҙәнәк мембраналарына тәьҫир итеп, этанолдың нервы күҙәнәктәренә туранан-тура токсик тәьҫире тора. Надеждин Ждановтың, «эскән кеше иртәгәһенә бәүеле аша мейеһен түгә» тигән һүҙҙәре менән риза.
Медицина фәндәре докторы, Мәскәү наркология ғилми-ғәмәли үҙәге директоры урынбаҫары Олег Бузик «Нескучный сад» журналы хәбәрсеһе менән әңгәмәлә былай тине: «Ждановтың аргументтары — ул төшөнсәләрҙе алмаштырыуға нигеҙләнгән ҡурҡытыу йәки ҡот осороу». Бынан тыш, О. Бузик Ждановтың «йыш ҡына наркологик ауырыуҙар тураһында сиктән тыш һанламай фекер йөрөтөүенә» тәнҡит күҙлегенән ҡарай.
Юғары психология мәктәбе психологы һәм доценты Денис Новиков Жданов үҙ лекцияларында психик манипуляциялар һәм «элементар кодлау» кеүек алымдар ҡуллана тигән баһа бирҙе. Был лекциялар йыш ҡына алкоголиктарға ғына ҡағылмай, ә «үҙ хис-тойғоларын, шул иҫәптән алкоголик менән йәшәүҙән йыйылған агрессияларын сығарыу юлын табырға теләгән» уларҙың туғандарына йүнәлтелгән, тип иҫәпләй Новиков.
Рәсәй Федерацияһының баш наркологы Е. А. Брюн Ждановтың ысулдарына шулай уҡ тәнҡит күҙлегенән ҡарай. Атап әйткәндә, «Как выстроить свои взаимоотношения с алкоголем» онлайн-конференцияһында ул былай тип белдерҙе:
Төрлө өлкәләрҙә, шул иҫәптән наркология темаһында ла, экстремизм бар. Жданов экстремистик алкоголгә ҡаршы даирәләргә ҡарай. Ул академик Угловтың эшен дауам итә. Улар хатта «йәһүдтәр Рәсәйҙе ҡара икмәк менән кефир эсереп иҫерткән» тип тә әйткән.
Биология фәндәре кандидаты, Рәсәй Фәндәр академияһының А. А. Харкевич исемендәге Мәғлүмәт тапшырыу проблемалары институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре, Рәсәй Фәндәр академияһының ялған фәндәргә ҡаршы көрәш буйынса комиссияһы ағзаһы Александр Панчин үҙенең интернет-рецензияһында В. Ждановтың «Скрытая правда» фильмы тураһында был фильм «фәнгә ҡаршы ғына түгел, ә факттарҙы, асыҡтан-асыҡ ялған менән сикләп, тупаҫ боҙа», тип яҙҙы. Жданов фильмында килтерелгән күп кенә раҫлауҙар менән бәхәсләшә. Уның фекеренсә, В. Г. Жданов «хәҙерге фәнни әҙәбиәттән берәй нәмәгә өйрәнеү түгел, биологияның мәктәп кимәле менән дә танышмаған».
Ике тапҡыр (2017, 2019 ) «Учёные против мифов» ғилми-ағартыу форумында «ВРАЛ почётлы академигы» антипремияһына дәғүә итте (ВРАЛ — вымышленная «ВРуническая Академия Лженаук»), ләкин бер тапҡыр ҙа өс финалсы иҫәбенә инмәне.
Рус православие сиркәүе яғынан
В. Г. Ждановтың ҡараштары православие мөхитендә төрлө фекерҙәр тыуҙыра.
Диакон Максим Плякин, техника һәм технология магистры, Рус православие сиркәүенең (РПЦ) собор-ара присутствиеһы ағзаһының баһалауына ярашлы, Жданов ысулы «матдәнең алкоголь ныҡлығына ҡарамай, организмға һәр әсетелгән продукты эләгеү процесына тыңлаусыларҙа ерәнеү тойғоһо тәрбиәләүгә ҡайтып ҡала», икмәк һәм шарап йөҙөндә Христостың Тәнен һәм Ҡанын ҡабул итеп, дингә ҡағылышлы йәки уның бер өлөшө булыуын раҫлаусы православ христиан өсөн, бөтөнләй тыйыу причащениены тыйыу кеүек ҡабул ителә. Бынан тыш, Максим Плякин, Жданов лекцияларында оккульт терминологияһын («повреждение биополя», «перекачка энергии» һ. б.) ҡулланыу православие кешеһе өсөн рөхсәт ителергә лә мөмкин түгел, тип иҫәпләй.
Максим Плякиндың был фекерен А. Л. Дворкин да хупланы. Үҙенең «Оккультно-сектантский характер антиалкогольного учения В. Г. Жданова» докладында Дворкин, Ждановтың лекциялары коммерция нигеҙенә эйә, шулай уҡ, шарап һәм әсе икмәк ҡулланыуҙы тыйыу кеүек, уларҙы пропагандалау алымдарын да тәнҡитләй. Дворкин православие сиркәүендә шарап ҡулланыуға Ждановтың ҡарашын тәнҡитләй, атап әйткәндә, Жданов фекерендә табылған ҡаршылыҡтарға һәм ошо иҫәпкә Изге Яҙмалағы туранан-тура күрһәтмәләргә таянып, шарап тигәндә виноград һутын аңлау кәрәк ти. Дворкин фекеренсә, «алкоголизмға һәм эскелеккә ҡаршы көрәш менән шөғөлләнеүсе православие ағартыу ойошмалары В. Г. Жданов һәм ул етәкселек иткән ойошмалар менән хеҙмәттәшлек итергә тейеш түгел». Бынан тыш, ул Ждановдың ҡараштары дингә ҡаршы ғилем генә түгел, ә православие динендә булыуына ышандырыуҙарына ҡарамаҫтан, мәсихселеккә ҡаршы һәм сиркәүгә ҡаршы булыуы менән дә айырылып тора.
Диакон Григорий Григорьев, Иоанн Предтеча Рождествоһы ҡорамы клиригы, доктор медицина фәндәре докторы:
Владимир Георгиевич Жданов, һис шикһеҙ, сағыу һәм эскерһеҙ пропагандист һәм айыҡлыҡ трибуны. Шулай ҙа мин, наҙанлыҡ кире әйләнеп ҡайта һәм айыҡлыҡ хәрәкәтен емерә, тип иҫәпләйем. Айыҡлыҡ файҙаһына объектив ғилми факторҙар етерлек — ә ниңә, эскән кеше бәүеле аша мейеһен ағыҙа, тип фантазияға бирелергә? Айыҡлыҡты пропагандаларға кәрәк, әммә идеялар кешенең айыҡ аҡылына һәм физиологик ҡоролошона тап килергә тейеш. Әгәр ҙә кемдер Жданов лекцияһынан һуң эскелектән баш тарта һәм ғибәҙәткә баҫа икән, тимәк, был алым да һөҙөмтәле һәм йәшәүгә хоҡуҡлы. Кешеләрҙең айыҡ тормош өсөн фантазияларға бирелмәй генә көрәшеүен теләр инем. Ә иң мөһиме, дауаланыу ғибәҙәтханала тамамланырға тейеш. Кеше эскеһен ташлаған һәм дингә килгән — бына исмаһам ваҡиға, хәҡиҡәт мәле ошо инде.
Игумен Анатолий (Берестов), медицина фәндәре докторы:
«Русская неделя» православие интернет-журналының баҫмаларында, "Жданов әфәнденең лекциялары рухи гонаһтарынан кешене тәүбә итеүгә һәм Сиркәү таинствоһы — антҡа оҡшаған изге ғәмәл атҡарыу аша азат итеүгә йүнәлтелмәгән, ә яуызлыҡтың «матди» сығанағы менән көрәшеүсе сектанттар ғәмәлен хәтерләтә, һәм «Жданов идеологияһын православие менән бер үк ваҡытта алып барырға маташыу кешене тәбиғи булмаған хәлгә ҡуясаҡ».
Тапшырыуҙарҙа ҡатнашыуы
В. Г. Жданов телевидениела алкоголизм темаһына сығыш яһай, шул иҫәптән KM.TV-ла балалар өсөн «Экспертное мнение» тапшырыуында, Беренсе каналда «Дөйөм эш» тапшырыуында, Максим Леонардович Шевченконың «Город без наркотиков» фондының Егор Бычков эшенә арналған «Судите сами» программаһында, «12 игрок» программаһында ҡатнаша.
Оло Уса (Пизь ҡушылдыгы)
Оло Уса  — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пизь йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем,   Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ  Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һылтанмалар
Категория:Удмуртия йылғалары
Беть-Ю
Беть-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кожим йылғаһының уң ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Метлюта
Метлюта (Ори-цкали) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Андийское Койсу йылғаһының уң ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Быкин Яков Борисович
Яков Борисович Быкин (1888 — 10 февраль 1938) — СССР партия эшмәкәре. 1930—1937 йылдарҙа ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты беренсе секретары. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
Биографияһы
Быкин Яков Борисович 1888 йылда Витебск губернаһы Крестовый ауылында тыуған. — 1903 йылдан алып Бунд, 1906 йылдан — РСДРП ағзаһы. Коммунистик академияны тамамлаған (Мәскәү, 1927). 1904 йылда һәм 1911 йылда революцион эшмәкәрлек өсөн ҡулға алына. 1913—18 йылдарҙа Швейцарияла йәшәй. 1919 йылдан алып Белорус ССР‑ында, 1922—25 ййылдарҙа — Воронеж, 1927 йылдан башлап Ярославль губернаһы партия эшендә. 1929—37 йылдарҙа ВКП(б) Башҡортостан өлкә комитетының 1‑се секретары. 1923—28 йылдарҙа һәм 1930—37 йылдарҙа Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты һәм СССР Үҙәк Башҡарма Комитеты ағзаһы. Ленин ордены менән бүләкләнгән (1935). Репрессиялана (1937), 1938 йыл Мәскәүҙә атыла. 1956 йылда аҡлана.
Ҡалҡан
Ҡалҡан — һалҡын ҡул ҡоралынан һәм бәрә торған, ниндәйҙер кимәлдә ата торған ҡоралдан һаҡланыр өсөн тәғәйенләнгән ҡорал-ҡорамал.
Ҡалҡан борондан барлыҡҡа киләгән, әммә урта быуаттар аҙағына, фехтование үҫешеү һәм һаҡлыҡ ҡорамалдары камиллашыу сәбәпле, уның әһәмиәте кәмей. Атыу ҡоралдары таралғас, ҡалҡан хәрби ҡиммәтен дә юғалта. Шуға ҡарамаҫтан, Европа илдәрендә ҡалҡанды аристократия замоктарын һәм һарайҙарын биҙәү өсөн ҡулланыла.
Беренсе донъя һуғышы барышында пехотала хеҙмәт итеүселәрҙең алыштарҙа һаҡланыу сараһы булараҡ яңынан ҡулланыла башлай.
Ҡалҡан символизмы
Ҡалҡандың өҫтөндәге һүрәттәр күп кенә халыҡтарҙа бик мөһим роль уйнай. Бигерәк тә америка индейҙары биҙәктәр мистик үҙенсәлектәргә эйә һәм һаҡлай тип инана торған булған. .
Ҡаҙылыҡ
Йылҡы итенән
Һимеҙ йылҡы итен (түш тирәһендәге майлы ҡаҙылыҡ бигерәк тә һәйбәт була) һәм һум итен ваҡлап турайҙар. Туралған ит урман сәтләүеге ҙурлығында булырға тейеш. Уға тоҙ, борос һибеп, яҡшылап болғаталар ҙа биш-алты сәғәткә кәстрүлгә һалып, ябып торалар. Ошолай әҙерләнгән итте эсәктәргә тултырып, ҡояшлы йәки елле урынға элеп ҡуялар. Бындай ҡаҙылыҡ дүрт-биш айға тиклем яҡшы һаҡлана. Әҙер булғас, уны бешереп тә, шул көйө лә ашарға мөмкин.
Палова (йылға)
Палова (Оло Палова, Полоба) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онеж мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гондурас
Гондурас Республикаһы (исп. Honduras [onˈduɾas]), рәсми атамаһы — Гондурас Республикаһы (исп. República de Honduras [reˈpuβlika ðe onˈduɾas]) — Латин Америкаһындағы дәүләт. Баш ҡалаһы — Тегусигальпа ҡалаһы (1880 йылға тиклем — Комаягуа). Элек ил испан Гондурасы булараҡ та билдәле була. уны Британияның Гондурасы һуңынан Белиз дәүләте булып китә. Көньяҡ-көнсығышта Никарагуа, көньяҡ-көнбайышта Сальвадор һәм көнбайышта Гватемала менән сиктәш. Ярҙарын төньяҡта Кариб диңгеҙе һәм көньяҡта Тымыҡ океан (Фунсек ҡултығы) йыуа.
Этимологияһы
Испан теленән тәржемәһендә honduras («онду́рас») туранан-тура «тәрәнлектәр» тигәнде аңлата. Легендаларҙың береһенә ярашлы, 1502 йылда Яңы донъяға һуңғы, дүртенсе йөҙөү осоронда Христофор Колумбтың һүҙҙәренән илдең исеме килеп сыға. Уның карабы көслө дауылға эләгә, ҡотолғас, ул былай тигән: «Gracias a Dios que gemos de esas honduras!». («Был тәрәнлектән сыҡҡаныбыҙ өсөн Аллаға рәхмәт!»). Был фраза Алла мәрхәмәте моронона (мыс Милости Божьей), һуңыраҡ Грасьяс-а-Дьос департаментына һәм Гондурас иленә исем бирә. XVI быуат аҙағына тиклем Гондурас тип Алла мәрхәмәте мороно тирәләй асыҡ ерҙең көнсығыш өлөшө генә атала, һуңынан исеме бөтә территориянан күсә.
Тарихы
Хәҙерге Гондурас территорияһында элек-электән община ҡоролошо менән йәшәгән индеецтарҙың ленка, мискито-матагальпа, отоми-манге, майя, хикаке ҡәбиләләре йәшәгән. Уларҙың ауыл хужалығы, һунар һәм балыҡсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.
Беҙҙең эраның II быуатында майя ҡәбиләләре төркөмө индеецтары урындағы индеец ҡәбиләләрен уңдырышһыҙ тау битләүҙәренә ҡыҫырыҡлап сығара. Төп индеец ҡәбиләләренән айырмалы рәүештә, майяларҙың яҙма теле булған, һөнәрҙәр белгән, кукуруз үҫтергән, таш ҡоролмалар, юлдар төҙөгән, көслө һәм хәрәкәтсән армияға эйә булған. Гондурас биләмәһендә майяның иң ҙур мәҙәни үҙәктәренең береһе — Копан ҡалаһы урынлашҡан булған. Әммә IX быуатта майялар асыҡланмаған сәбәптәр арҡаһында был төбәктән Юкатан ярымутрауына (хәҙерге Мексиканың көньяғында) китәләр. Копан емереклектәрен археологтар Гондурас урмандарында 1839 йылда ғына таба.
Географияһы
Гондурас Үҙәк Америкала урынлашҡан һәм Үҙәк Америка муйынының төньяҡ өлөшөн биләй. Гондурас көньяҡта Никарагуа, көнбайышта Гватемала, көньяҡ-көнбайышта Сальвадор менән сиктәш; төньяҡта һәм көнсығышта Кариб диңгеҙе һәм уның Гондурас ҡултығы йыуа, көньяҡ-көнбайышта Тымыҡ океандың Фонсека ҡултығына сыға. Ил составына шулай уҡ Кариб диңгеҙендәге һәм Фонсека ҡултығындағы күп һанлы утрауҙар, шул иҫәптән төньяҡ-көнсығыштағы Суон утрауҙары инә.
Террриторияның күпселек өлөшөн — башлыса архей кристаллы һәм метаморфик тоҡомдарынан, ә көньяҡта кайнозой лаваларынан торған тау (бейеклеге 2870 м тиклем) тәшкил итә.
Гондурас киң яҫы таулыҡта урынлашҡан, ул көнсығыштан көнбайышҡа табан Монтесильос, Комаягуа һәм Опалака кеүек тау сылбырҙары менән киҫешә. Илдең иң юғары нөктәһе Серро-Лас-Минас тауы (2 870 м). Гондурас территорияһының 80 проценты тауҙар менән ҡапланған, ә уйпатлыҡтар башлыса яр буйында ғына осрай. Тәрән тектоник үҙән тау һырттарын төньяҡтан көньяҡҡа, Улуа йылғаһы башынан алып Фонсека ҡултығына тиклем бүлә. Кариб диңгеҙенән ҡултыҡҡа тиклем оҙонлоғо 280 км тәшкил итә. Гондурастың тағы ике иң ҙур йылғаһы — Патука һәм Агуан.
Кариб диңгеҙе яры буйында Сан Педро Сула тигеҙлеге һәм Москит яры (башлыса һаҙлыҡлы) урынлашҡан. Төньяҡ яр буйында банан плантациялары бар. Тымыҡ океан яры буйында ла тигеҙлек зонаһы урынлашҡан. Төньяҡ-көнсығыштағы уйһыулыҡта түбәндә ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы тип танылған Ла Москития джунглиһы, шулай уҡ Рио-Платано милли паркы урынлашҡан; илдә бөтәһе 17 милли парк иҫәпләнә.
Рельефы
Иң юғары нөктә: Серро-Лас-Минас — 2870 метр.
Иң түбән нөктә: Атлантик/Тымыҡ океан — 0 м.
Тәбиғәт байлыҡтары: урман, алтын, көмөш, баҡыр, ҡурғаш, цинк, тимер мәғдәне, һөрмә, күмер, балыҡ һәм гидроэнергия;
Дәүләттә ерҙе файҙаланыу:
һөрөнтө ерҙәр — 15 % даими уңыш алыу өсөн ер — 3 % даими көтөүлектәр өсөн ер — 14 % ҡурсаулыҡ һәм урмандар — 54 % башҡа маҡсаттарҙа ер — 14 %
Тышҡы сәйәсәте
Төп мәҡәлә: Гондурастың тышҡы сәйәсәте
Благовещен (Йылайыр районы)
Благовещен (Благовещенский) — Башҡортостандың Йылайыр районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 0 кеше. Почта индексы — 453690, ОКАТО коды — 80227816007.
Гондурас
Административ-территориаль бүленеш
1971 йылдан Гондурас биләмәһе 18 департаментҡа һәм 1 үҙәк округҡа бүленә. Һәр департаментты башлыҡ етәкләй, уға йәмғеһе 298 муниципалитет башлығы буйһона. Улар илдең 3731 тораҡ пункты һәм 27 969 ауылы эштәре менән етәкселек итә. Илдең баш ҡалаһын һәм йылғаның икенсе яғында урынлашҡан Комаягуэла биҫтәһе ойошторған Үҙәк федераль округ махсус закондар менән көйләнә.
Благовещен (Йылайыр районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса күпселек милләттәр: урыҫтар (67 %), башҡорттар (33 %)
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Гондурас
Тегусигальпа
Гондурастың баш ҡалаһы Тегусигальпа — илдең үҙәк өлөшөндә урынлашҡан, 1682 725 кеше йәшәгән иң ҙур ҡала (шул иҫәптән Комаягуа биҫтәһе) (2006).
Ла-Сейба
Мөһимлеге буйынса өсөнсө ҡала — Ла-Сейба. Был ҡалаға 1877 йылдың 23 авгусында нигеҙ һалына һәм әлеге ваҡытта Атлантида департаментының төп ҡалаһы булып тора. Сан-Педро-Сула кеүек үк, Ла-Сейба быуат аҙағында банан плантацияларының үҫеше менән бурыслы. Хәҙер был ҡала — илдең иң мөһим туристик үҙәктәренең береһе.