cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Февраль патенты
Мөһим положениялар
Парламент йөкләмәләре «Ҙур» һәм «Бәләкәй» секцияларға бүленә. «Ҙур» секцияла тотош империя, шул рәттән Венгрияға ҡағылышлы мәсьәләләр тикшерелә. «Бәләкәй» секция төбәк проблематикаһын ҡарай. Асылда, ул Венгрия парламентының үҙ тәғәйенләнешен ҡабатлай. Венгрия короллеге үҙенең эске мәсьәләләрен көйләүҙе үҙ Милли йыйылышы аша хәл итеү хоҡуғына эйә була.
Император Рейхсрат сессиялары араһындағы тәнәфесе ваҡытында ҡабул ителгән закондарҙы ғәмәлдән сығарыу һәм «ғәҙәттән тыш ҡарарҙар» сығарыу хоҡуғына эйә.
Февраль патентының яҙмышы
Венгрия һәм Галицияла яңы дәүләт ҡоролошо артыҡ үҙәкле тигән тәнҡиткә дусар була. 1865 йылдың 20 сентябрендә ҡабул ителгән «Империяның вәкиллеге тураһындағы законы» Патент эшмәкәрлеген туҡтата. Февраль патентының бик күп нормалары 1918 йылда Австро-Венгрияның тарҡалыуына тиклем булған, 1867 йылғы Конституция нигеҙенә һалына.
Солдатов Владимир Константинович
Солдатов Владимир Константинович (, Верхоленск, Рәсәй империяһы — 31 ғинуар 1941, Мәскәү, СССР)   — СССР һәм Рәсәй ихтиологы һәм зоологы, биология фәндәре докторы,  Калининград дәүләт техник университетының ихтиология кафедраһы профессоры.
Биографияһы
Владимир Контсантинович Солдатов Иркутск губернаһының Верхоленск ҡалаһында 1875 йылдың 15 июлендә  уҡытыусылар ғаиләһендә тыуған. Иртә йәштән ата-әсәһе менән Иркутск ҡалаһына күсенә, уның бала сағы һәм үҫмер йылдары шунда үтә. 1886—1896 йылдарҙа Иркутск губерна гимназияһында уҡый. Гимназияны тамамлағандан һуң, баш ҡалаға күсеп килә, унда Петербург университетының  физика-математика факультетына уҡырға инә. 1899—1906 йылдарҙа Мурманск фәнни-промысла  экспедицияһында ҡатнаша (етәксеһе профессор Н. М. Книпович ). Баренц диңгеҙенә ҡойған йылғаларҙа һәм Кола ҡултығында саамдарҙың һәм тартымдарҙа урыҫ балыҡсыларының һөмбаш тотоуҙы һәм  биологияны өйрәнә. 1906 йылда университетты тамамлай. 1907 йылда Ауыл хужалығы департаменты тарафынан Алыҫ Көнсығышҡа балыҡ ресурстарын өйрәнеү өсөн ебәрелә. Алыҫ Көнсығыш экспедицияларын ойоштора, улар 1907 йылдан 1913 йылға тиклем Амур йылғаһы бассейнында йыл  әйләнәһенә төп промысла балыҡтары (тәү сиратта һөмбаш һәм бикре)  биологияһын үткәрә, экспедиция барышында алынған материалдар  «Исследования по биологии амурского лосося» (1912 й.) һәм «Исследования по амурскому осетру» (1915 й.)  монографиялары нигеҙендә  ята. 1909 йылда Солдатов инициативаһы менән Ҙур Чиль морононда, Амур бассейнында һәм бөтә Алыҫ Көнсығышта һөмбашты яһалма үрсетеү буйынса беренсе балыҡсылыҡ заводы төҙөлә. Алыҫ Көнсығышта булып, Солдатов Охот диңгеҙенең көнбайыш өлөшөндә, Татар боғаҙында һәм Бөйөк Петр ҡултығында гидробиология һәм гидрология һәм балыҡ буйынса бик күп материал йыя. Солдатов Алыҫ Көнсығыштағы балыҡтың яңы  төрҙәрен өйрәнә һәм тасуирлай. В.К. Солдатов — 1920—1925 йылдарҙағы Төньяҡ фәнни экспедицияла ҡатнашыусы. 1919—1930 йылдарҙа профессор вазифаһын биләй, К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы академияһының балыҡ хужалығы факультетында уҡыта, ә үҙгәртеп ҡоролғандан һуң  1941 йылға тиклем,  Мәскәү балыҡсылыҡ һәм ауыл хужалығы техник институты  профессоры була (хәҙер Калининград дәүләт техник университеты). 1937 йылда репрессиялана.
В.К. Солдатов 1941 йылдың 31 ғинуарында вафат була, Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында ерләнә (2 участка, 33-сө рәт). Уның эргәһендә ҡатыны Елена Петровна Солдатова (1882—1948) һәм ҡустыһы Леонид Константинович Солдатов (1888—1963) ерләнгән.
Фәнни эшмәкәрлеге
Ихтиология буйынса бер нисә дәреслек авторы; «Рыба и рыболовство» (1928 й.), «Коммерческая ихтиология» (1934—1938 йй.), «Общая ихтиология» (1934 й.) һәм «Рыба рыболовных регионов России, СССР» (1938 й.). Уның «Коммерческая ихтиология» дәреслеге   күп быуын студент-ихтиологтарҙың белешмәһе булып хеҙмәт итә.
Хәтер
В. К. Солдатов хөрмәтенә түбәндәге төр балыҡтар атала; «Silurus soldatovi», «'», «'», «Lycodes soldatovi», «Eumicrotremus soldatovi», «Bothrocara soldatovi», «Aplidium soldatovi», «Hydatophylax soldatovi», «Xysticus soldatovi».
Нефтсе (стадион, Ишембай)
«Нефтсе» — Ишембай ҡалаһының төп стадионы, уға 1937 йылда нигеҙ һалынған. Ҡаланың үҙәгендәге Ленин майҙанында урынлашҡан. Ишембай ҡалаһының «Нефтсе» футбол клубы өсөн ярыштар урыны булып тора. Футбол яланы (105x68 м), еңел атлетика йүгереүҙәре юлы (400 м), бейеклеккә һәм оҙонлоҡҡа һикереү, диск һәм һөңгө ырғытыу, йәҙрә ташлау өсөн секторҙары, трибуналары (5 мең урынлыҡ), спорт залы (18x9 м), баскетбол, волейбол, бура һуғыу, хоккей майҙансығы һ. б. бар. Күнекмәләр залында өҫтәл теннисы буйынса күнекмә дәрестәр үткәрелә.
Узинка
Узинка — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уза йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Нефтсе (стадион, Ишембай)
«Нефтсе» стадионы ҡала халҡы араһында сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалауҙа ҙур роль уйнай. Стадион йыл дауамында ҡала халҡын хеҙмәтләндереү һәм ялын ойоштороу өҫтөндә эшләй. Район һәм республика күләмендәге спорт саралары үткәрелә. Стадион базаһында балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбенең баскетбол, пляж волейболы, конькиҙа йүгереү спорты, еңел атлетика, мини-футбол, өҫтәл теннисы, футбол, бура һуғыу спорты секциялары, теннис һ. б. буйынса бүлектәр эшләй
Ишембай ҡалаһы халҡының күпселеге ҡышын буш ваҡытын стадион һырғалағында үткәрә. Тренажер залы эшләй, футбол, еңел атлетика, бура һуғыу спорты секциялары бар. Майҙансығында йөҙәрләгән ҡала халҡы волейбол, баскетбол, һауыҡтырыусы йүгереү менән шөғөлләнә, Башҡортостан Республикаһы чемпионаты футбол матчтары, «Күн туп» һәм балалар араһында популяр булған «Ихата футболы» турнирҙары үтә.
Узинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Нефтсе (стадион, Ишембай)
Тарихы
1940 йылда ҡала стадионы булараҡ асыла, 1947 йылдан стадион — «Ишембайнефть» нефть-газ табыу идаралығында, 2000 йылдан муниципаль учреждение. Стадионда предприятиелар һәм учреждениеларҙың физик культура коллективтары (1987) һәм үҫмерҙәр (1992-94) араһында футбол буйынса Рәсәй беренселеге уҙғарыла.
Узинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нефтсе (стадион, Ишембай)
Адресы
453200, Ишембай ҡалаһы, Ленин проспекты, 21.
Иләкшиҙе
Иләкшиҙе (Илякшиде) — Башҡортостан Республикаһының Илеш районындағы ауыл. Бишҡурай ауыл Советына ҡарай.
2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 240 кеше була. Почта индексы — 452268, ОКАТО коды — 80230816002.
Нефтсе (стадион, Ишембай)
Рәсми web-сайт
http://dush4.ishimsport.ru
Иләкшиҙе
Географик урынлашыуы
Ташшишмә йылғаһы (Кеүәш йылғаһы бассейны) буйында урынлашҡан.
Нефтсе (стадион, Ишембай)
Әҙәбиәт
«Башҡортостан» энциклопедияһындағы мәҡәлә.
Иләкшиҙе
Тарихы
Ауылға Йәлдәк ырыуы башҡорттары үҙ аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һала. Рәсми документтарҙа тәүге тапҡыр 1784 йылда телгә алына, ошо йылды аҫаба башҡорттар менән килешеү буйынса ауылда типтәрҙәр төпләнә.
Халҡы
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Нартинка
Нартинка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Яйва йылғаһының уң ярына тамағынан 164 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Ҡалдыҡһыҙ технология
Ҡалдыҡһыҙ технология — производствола тәбиғәт ресусртарын һәм энергияны мөмкин тиклем һөҙөмтәле файҙаланыуҙы һәм шул рәүешле тәбиғәтте һаҡлауҙы күҙҙә тотҡан технология.
Нартинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Ҡалдыҡһыҙ технология
Ҡалдыҡһыҙ технология — сеймалды һәм энергияны йомоҡ циклда файҙаланып производствоны ойоштороу принцибы. Йомоҡ цикл беренсел сеймал — етештереү — ҡулланыу — икенсел сеймал сынйырын аңлата.
Нартинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡалдыҡһыҙ технология
Ҡалдыҡһыҙ производство идеяһын СССР бирә һәм "ҡалдыҡһыҙ технология" термины тәүләп СССР Тәбиғи һыуҙарҙы һаҡлау комиссияһы тарафынан тәҡдим ителә.
Кинешемка
Кинешемка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 2436 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Эстула
Эстула — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чуя йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шервашидзе һарайы
Шервашидзе һарайы — Грузияның Абхазия төйәгендәге Лыхны ауылында урынлашҡан иҫке ҡаралты.
Тарихы
Ун алтынсы — ун етенсе быуаттар араһында Абхазия хакимдары Шервашидзе кенәздәр өсөн төҙөлгән һарай. Ул 1866 йылда Рәсәй империяһына ҡаршы баш күтәргән ихтилал барышында емертеүгә дусар ителгән. Бина ике ҡатлы бина булған, эзбизташ, ҡомташ, кирбес һәм башҡа материалдар ҡулланып төҙөлгән булған
Тасуирламаһы
Бина ашыҡ-бошоҡ һалынған. Кирбестәре ҡыйышыраҡ ята, иҙелмәһенең сифаты ла хөрт кенә. Емертелгәнгә тиклем үк һарай күркәм булмағандыр тип уйларға ҡала. Бер ерҙә лә уның һүрәте лә, тасуирламаһы ла ҡалмаған. Шуға күрә уны тергеҙеү эштәре ниәтләнә ҡалһа, был бик ҡатмарлы буласаҡ.
Легендалар
Һарай тураһында төрлө легендалар ҙа сыға башлаған. Имештер, төҙөгән саҡта уҡ гел нимәлер емерелеп төшөп торған, шунан бер белемсе кешеләтә ҡорбан килтерергә кәрәклеген әйткән. Сибәр бер ҡыҙ менән мыҡты егетте һайлап алып, икеһен дә тереләй диуарға һалып ҡалдырғандар. Шунан һуң ғына һарайҙы тиҙләп төҙөп бөткәндәр, мәгәр тегеләрҙең ыңғырашҡаны һаман ишетелгеләп тора, ти
Хәҙерге торошо
Грузия Шервашидзе һарайын мәҙәни мираҫы исемлегенә индергән, әммә территорияны контролдә тотоуҙы бер нисек тә тормошҡа ашыра алмай. Шуға күрә ҡомартҡының бөгөнгө хәле тураһында мәғлүмәт юҡ.
Тайлер Пози
Тайлер Пози (Tyler Garcia Posey, 18 октябрь 1991 йыл) — АҠШ актёры, музыкант. «Волчонок» телевизион сериалындағы (2011) Скотт Макколл роле менән танылыу алыусы.
Биографияһы
Пози Тайлер Гарсиа 1991 йылдың 18 октябрендә АҠШ-тың Калифорния штатындағы Санта-Моника ҡалаһында тыуған. Уның атаһы — шулай уҡ актёр Джон Пози, аҙаҡтан яҙыусы булып билдәлелек ала. Әсәһе Синди Пози Гарсиа, 2014 йылда яман шеш ауырыуынан вафат була. 5 сезон Волчонок сериалды бағышланды уға. Актёр карьераһы Тайлер баласаҡтан башланы, һигеҙ йылдан ул телевидениела һәм кинола әшләне. Актёр сәнғәте аша, Тайлер — йырсы, музыкаль автор композицияларҙын; ул батша һәм басист музыка төркөмендә Санта-Картала.
Карьераһы
Ун дүрт йыл телевиденияла әшләй һәм үҙе киноларҙа төшә, Пози фронтмен "Lost In Kostko" төркөмдә була, унда ул йырлай һәм гитарала уйнай. Беренсе унын роли "Госпожа Горничная" ул унда горничныйҙын Мариса улын уйнаған, Марисанын ролин Дженнифер Лопес уйнай.
Унын иң яҡшы роли "Волчонок" сериалда. Скотт МакКол тип роль уйнаны. .
2016 йылда Halsey-«Colors» тип клипында төшөрөлдө..
Етемөйөш
Етемөйөш — күпмөйөш мөйөшө ғаилә менән. Шулай уҡ был предмет һәр етемөйөш формаһы тип атай.
Етемөйөш самопересечение башҡа майҙан
Етемөйөш майҙанда башҡа самопересечение, координаталары түбәһе, буйынса билдәләнгән дөйөм өсөн күпмөйөш формула.
Ҡабарынҡы етемөйөш
Ҡабарынҡы етемөйөш тип аталған семиугольник, уларҙың барыһы уның нөктәһе буйынса теләһә ниндәй алыҫлыҡта ятҡан бер яҡтан тура, уның аша үткән ике күрше түбәһе. Эске етемөйөш ҡабарынҡы мөйөш тиң суммаһы 900°. Билдәле булыуынса, ҙур тәжрибәле күп нөктә бар. Дөйөм ҡағиҙәләр, юҡ буш торған ҡабарынҡы етемөйөш.
Күпмөйөш, бөтә яҡтан мөйөш һәм тигеҙ, ә түбәһенең түбәһе тип атала дөрөҫ күпмөйөш менән тап килә йондоҙло. Бындай миҫалдар мөмкин. Етемөйөш тәбиғәттең бер төрө булып тора кактусовый.
Линейка ярҙамында схемалар төҙөү һәм дөрөҫ циркуль менән етемөйөш
Дөрөҫ етемөйөш ярашлы, теоремаһы Гаусс — Ванцель, күпмөйөштәр ҡарап, уларҙың циркуль, линейка ярҙамында төҙөлгән..
Липаев Николай Филиппович
Липай Николай Филиппович (, БАССР-ҙың Стәрлетамаҡ кантоны Озерковка ауылы (хәҙер — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районы) —, Ишембай) — совет хужалығы эшмәкәре. БАССР торлаҡ-коммуналь хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1984), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1992).
«Ишимбайгоргаз» тресының беренсе етәксеһе, (1959—1963), Ишембай мобиль һәм быраулау техникаһы заводының беренсе директоры (1971—1994).
Ҡала кешеләре хәтерендә күренекле производство ойоштороусыһы булып ҡалған
«Ишимбайгоргаз» тресында «газокомпрессор хужалығы белгестәренән дүрт йыл эсендә нефть эшкәртеүселәр, промысловик, газовиктар коллективын ойоштора. Яҡынса 20 километрҙа газ селтәре һалына, 10 ГРП төҙөлә.»
Липаевты белгән завод эшселәре хәтерләй: «Үҙ-үҙен аяманы, ә буйһоноусыларына ихтирам менән ҡараны, эшселәргә айырыуса хәстәрле булды».
«Коллектив уның ваҡытында 30-ҙан ашыу төр продукция етештереүҙе үҙләштерә: станоктар, күсмә ҡоролмалар, тағылмалар, көнкүреш вагондары һәм башҡа күп нәмәләр. Хеҙмәт кешеһе тураһында хәстәрлек ҙур завод директоры яғынан һәр ваҡыт аныҡ һәм ҙур була. Мәҫәлән, 1980 йылда предприятиеның 150 урынға ашханаһы асыла. 1975 йылдан 1992 йылға тиклем завод эшселәре үҙҙәре өсөн 367 фатирлы биш торлаҡ йорт төҙөй. 1992 йылда бассейн менән 190 урынлыҡ балалар баҡсаһы сафҡа индерелә. Йәйге каникул ваҡытында теләүселәргә ҡала янындағы пионер лагерҙарына путевкалар бирелә. 1977 йылда предприятиела медицина пункты асыла».
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
1942 йылдан Ишембай НЭЗ-да эшләй: слесарь, 1951 йылдан ҡоролма начальнигы, 1953 йылдан партия комитеты секретары.
1955 йылдан БАССР-ҙың Маҡар районы «Ҡыҙыл Байраҡ» колхозы рәйесе.
1957 йылдан Ишембай ҡалаһында: коммуналь хужалыҡ бүлеге мөдире, 1959 йылдан алып «Ишимбайгоргаз » тресы идарасыһы, 1963 йылдан хеҙмәтсәндәр депутаттарының ҡала советы рәйесе урынбаҫары.
1971 йылда «Ишембай станоктар эшләү заводы» ААЙ директоры итеп тәғәйенләнә, 23 йыл коллектив менән етәкселек итә
Лушечкина Любовь Дмитриевна
Лушечкина Любовь Дмитриева (13 сентябрь 1951 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең театр актеры, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы, Новгород драма театры актрисаһы.
Биографияһы
Любовь Дмитриевна Лушечкина 1951 йылдың 13 сентябрендә Екатеринбург ҡалаһында тыуған.
Мәктәп йылдарынан уҡ театр менән мауыға. Төрлө спектаклдәрҙә даими ҡатнаша, театр түңәрәгендә шөғөлләнә. Сығарылыш класында уҡығанда ҡыҙ буласаҡ һөнәрен асыҡлап билдәләй.
Екатеринбург дәүләт театр институтына «драма театры һәм кино актеры» һөнәре буйынса уҡырға инә. Ул уҡыған төркөмдөң остазы Владимир Николаев була. 1973 йылда уҡыу йортон уңышлы тамамлай һәм йүнәлтмә буйынса Г. И. Короленко исемендәге Ижевск урыҫ драма театрына эшкә ебәрелә, артабан Ҡаҙағстандың Алма-Ата Республика рус драма театрына күсә.
1980 йылдың 20 ғинуарынан Федор Михайлович Достоевский исемендәге Новгород дәүләт академия драма театры труппаһында. Башлыса лирик-драматик героинялар амплуаһында сығыш яһай.
2019 йылдың ғинуар аҙағында «Ленинградты ҡотҡарыу» кинофильмының премьераһы уҙа, бында Любовь Дмитриевна Лушечкина кинолағы үҙе бик әҙ генә уйнаған ролде — әбей ролен уйнай.
Театрҙағы эштәре
'''Ф. М. Достоевский исемендәге Новгород драма театры '''
Чардым (Уза ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
6 июнь
6 июнь — григориан стиле буйынса йылдың 157-се (кәбисә йылында 158-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 208 көн ҡала.
Чардым (Уза ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
6 июнь
}}
Фуртио күпере
Фуртио күпере - Аджариялағы Аджарисцкали йылғаһы аша һалынған таш күпер, Залети һәм Фуртио ауылдары араһында һалынған,  Ошошманн тип атала.
Тасуирламаһы
Күпер XI-XII быуаттарҙа төҙөлгән, борон ул Схалтисцкали тарлауығынан үткән иҫке юлдарҙы тоташтырып торған. Был тарлауыҡ үҙәк трассанан йыраҡ түгел урынлашҡан. Шул трасса буйлап Схалти яғынан диңгеҙ тарафына Ахалцихе һәм Ардаганға иң ҡыҫҡа юл ятҡан
Хәҙерге торошо
Һул яҡтағы ингән урын 5 метр оҙонлоғо, ә уң яҡтағыһы - 6 метр. Хәҙерге көнгә һаҡланып ҡалған төп өлөшөнөң оҙонлоғо 13,5 м, киңлеге төрлө урынында төрлөсә: ярҙа 2,33 м, башланған ерендә киңлеге 2,20 м, иң киң урыны 9,80 м, тамамланған ерендә - 4,40 м.
Пирсының бейеклеге -3 м, киңлеге -2,45 м. Күперҙең ике яғынан ике соҡор бар (35Х30 см). Күпер ваҡланған таштан һалынған. Яндауыры юҡ.
Хәҙерге көндә күпер төҙәтелгән.
Корчева Евдокия Макаровна
Корчева Евдокия Макаровна (13 февраль 1914 йыл — 16 май 2008 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы, СССР Ауыл хужалығы министрлығының Днепропетровск өлкәһе Апостоловский районының Нансен исемендәге орлоҡсолоҡ совхозының звеньевойы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1949).
Биографияһы
Евдокия Макаровна Корчева 1914 йылда Днепропетровск өлкәһе Апостоловский районының Мхайловка ауылында тыуған.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда немец илбаҫарҙары оккупациялаған территорияла йәшәй. Ауыл фашистарҙан азат ителгәндән һуң, 1944 йылдың 10 февралендә, Нансен исемендәге орлоҡсолоҡ совхознда эшләй башлай. 1947 йылда иген культуралары үҫтерүсе звеноның звеньевойы итеп тәғәйенләнә. 1948 йылда звеноһына беркетелгән 30 гектар майҙандың һәр бер гектарынан уртаса 31,3 центнерҙан юғарыраҡ уңыш ала.
1949 йылдың 16 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән ауыл хужалығында юғары күрһәткестәргә ирешкәне һәм игендән рекордлы уңыш алғаны өсөн Евдокия Макаровна Корчеваға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.
Артабан да звеньевой булып совхозда эшләүен дауам итә, аҙаҡ бригадир була. Һуңынан, совхоз иген орлоҡсолоғо етештереү йүнәлешен ҡошсолоҡҡа алмаштырғас, ҡошсо булып эшләй. 1969 йылда хаҡлы ялға сыға. Михайловка ауылында йәшәй. 2008 йылдың 16 майында вафат була, ауыл зыяратында ерләнә.
Ҡашҡаҙан (парк)
«Ҡашҡаҙан» мәҙәниәт һәм ял паркы — Өфө ҡалаһындағы мәҙәниәт һәм ял паркы. 2002 йылда нигеҙ һалынған һәм 31,5 гектарҙан ашыу майҙанды биләй, шуның 13 гектар самаһы майҙанын Ҡашҡаҙан күле биләй. Паркка килеүселәр ҡарамағында йәйәүлеләр юлдары, шул иҫәптән Ҡашҡаҙан күле тирәләй «Һаулыҡ һуҡмағы», уңайлы шарттары булған пляж һәм душлы кабиналары менән кейемде (өҫтө) алмаштырыу кабиналары булған балалар ҡаласығы, 2 тир, ятып ҡыҙыныу өсөн ятаҡтар һәм ҡояштан һаҡланыу өсөн ҡулсатырҙар прокат пункты, ял итеп йөрөп килеү өсөн катамаран һәм кәмәләр, виндсерфинг, роликтар, веломобилдәр, самокаттар һәм скейтбордтар өсөн кәрәк-яраҡтар, «Паровоз», «Өйөрмә», «Колокольчик», «Осоу», «Юнга» аттракциондары һәм башҡалар. Паркта пони һәм аттарҙа йөрөү ойошторолған.
Парк биләмәһендә даими рәүештә халыҡтың төрлө категорияһы өсөн төрлө саралар үткәрелә: пляж волейболы буйынса ярыштар, музыкаль-күңел асыу саралары, үҫемлектәр һәм хайуандар күргәҙмә-һатыу, йәштәр дискотекаһы, «социаль хәүеф төркөмө» үҫмерҙәре араһында хәрби-спорт күпбәйгеһе буйынса спартакиада, күмәк күңел асыу байрамдары һәм башҡа саралар.
Кистега (Горьковское ҡушылдығы)
Кистега  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 2451 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ламакин Василий Васильевич
Василий Васильевич Ламакин (1903—1971) — совет ғалим-географы һәм геологы,, СССР Фәндәр академияһының А. В. Обручев исемендәге премияһы лауреаты (1969).
Биографияһы
1903 йылдың 28 мартында Тула губернаһының Богородицк ҡалаһында тыуған.
Насадка
Насадка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы (Чусов, Сылвин ҡултығы) 52 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Ламакин Василий Васильевич
Биографияһы
Төньяҡ Боҙло океанда «Персей» ғилми-тикшеренеү судноһында йөҙөүҙә ҡатнаша, Кавказда, Башҡорт Уралында һәм Кавказ аръяғында, Ҡараҡом сүллегендә эшләй. Аспирантурала А. А. Борзовта уҡый, уның менән Башҡортостанға экспедицияға бара.
В. А. Обручев инициативаһы буйынса 1927—1928 йылдарҙа В. В. Ламакин барыу юлы ҡыйын булған һәм ул ваҡытта бөтөнләй тиерлек өйрәнелмәгән Көнсығыш Саянда тикшеренеүҙәр башлай. Саянға экспедицияға Василий Васильевич ҡустыһы Николай менән юллана.
1928—1935 йылдарҙа Байкал уйпаты неотектоникаһын өйрәнә. Байкал күленең тәбиғәтен һаҡлау өсөн әүҙем көрәш алып бара.
Репрессиялар
1935 йылда ағаһы менән бергә 58-се статья, 10-сы пункт буйынса ҡулға алына һәм хөкөм ителә («Совет власын ҡолатырға, боҙорға йәки көсһөҙләндерергә саҡырыуҙы үҙ эсенә алған пропаганда йәки агитация») 5 йылға хөкөм ителә. Тотҡонлоҡта НКВД-ның Аҡ диңгеҙ-Балтик комбинатында өлкән инженер-геолог булып эшләй. Лагерҙа 4 йыл булғандан һуң, 1939 йылда ваҡытынан алда иреккә сығарыла.
1952 йылда ҡабаттан репрессияға дусар ителә — Мәскәүҙә йәшәү рөхсәтенән мәхрүм ителә һәм СССР Фәндәр академияһының Байкал лимнология станцияһында 5 йыл йәшәргә һәм эшләргә тейеш була.
Мәскәүҙә эш
1940—1942 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Кола базаһында эшләй, 1942—1944 йылдарҙа Карел-фин университетында уҡыта.
Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғандан һуң Мәскәүгә әйләнеп ҡайта. СССР Фәндәр академияһының геология институтында эшләй.
Реабилитацияланғандан һуң — 1957 йылда Мәскәүгә әйләнеп ҡайта һәм Геология институтында эшләүен дауам итә.
1967 йылдың 2 мартында СССР Фәндәр академияһының Геология институтында докторлыҡ диссертацияһы яҡлай (1968 йылдың 12 апрелендә раҫлана).
Байкал күлен 20 йылдан ашыу дауам иткән тикшеренеүҙәре һөҙөмтәләре «Неотектоника Байкальской впадины» монографияһында дөйөмләштерелә, 1968 йыл.
1971 йылдың 28 авгусында Мәскәүҙә вафат була. Ҡәберендә Байкал күленән дуҫтары алып килгән аҡ таш ята, унда былай тиелә: «Байкалдың тикшеренеүсеһе Василий Васильевич Ламакинға».
Библиография
120-нән ашыу фәнни мәҡәләләр, шулай уҡ монографиялар һәм фәнни-популяр китаптар авторы, улар араһында:
Химик элемент
Химик элемент — атом йәҙрәһе бер төрлө зарядлы булған атомдар тупланмаһы , Атом йәҙрәһе протондарҙан тора, уларҙың һаны элементтың атом һанына тиң, ә нейтрондар, уларҙың һаны төрлө булыуы ихтимал. Һәр химик элементтың латинса атамаһы һәм химик символы бар, ул бер йәки бер пар латин хәрефтәренән тора, улар IUPAC тарафынан көйләнә һәм, атап әйткәндә, Менделеев элементтарының периодик таблицаһында бирелә.
Химик элементтарҙың ирекле формала йәшәү формаһы — ябай матдәләр (бер элементлы). Химик элементтарҙы — виртуаль[11] абстракт объекттарҙы айырып ҡарарға кәрәк, улар эмпирик мәғлүмәттәрҙе логик дөйөмләштереү юлы менән барлыҡҡа килгән һәм уларҙың үҙенсәлектәре аша тасуирланған, ә матди объекттарҙы — физик һәм химик үҙенсәлектәре булған ябай матдәләрҙе айырырға кәрәк.
2016 йылға тотшло 118 химик элементтар билдәле. Шуларҙың 94-е тәбиғәттә (ҡайһы берҙәре микромиғдарҙа ғына), ҡалған 24-е яһалма рәүештә синтезланған.
Төшөнсә тарихы
«Элемент» һүҙен (elementum) боронғо заманда уҡ (Цицерон, Овидий, Гораций) ҡулланғандар. Был һүҙ нимәнеңдер өлөшөн аңлатҡан. Боронғо заманда «Һүҙ хәрефтәрҙән торған кеүек, есемдәрҙә элементтарҙан тора» тигән төшөнсә киң таралған булған. Был һүҙҙә латин алфавитындағы : l, m, n, t («el» — «em» — «en» — «tum») хәрефтәренән килеп сыҡҡан. 1960 йылда химиктарҙың халыҡ-ара съездында молекула һәм атом төшөнсәләре ҡабул ителә.
Химик элементтың хәҙерге заман төшөнсәһе: Химик элемент — йәҙрәһе ыңғай зарядлы айырым атом.
1789 йылда Антуан Лоран Лавуасье үҙенең Химия буйынса башланғыс курсында хәҙерге химия тарихында бер нисә төргә бүленгән химик элементтарҙың беренсе исемлеген (төп есемдәр таблицаһын) бирә. Беренсе тапҡыр химик элементтар менән бер нисә ябай матдәне (шул иҫәптән кислород, азот, водород, көкөрт, фосфор, күмер һәм шул ваҡытҡа билдәле булған бөтә металдарҙы) асыҡлай. Элементтарға яҡтылыҡ, калориялы һәм «тоҙ барлыҡҡа килтереүсе ер матдәләре» (кальций, магний һәм башҡа ауыр оксидтар инә. Элементтарҙың был төшөнсәһе, ҡағиҙә булараҡ, эмпирик-аналитик тип атала, сөнки Лавуасье элементты билдәләү критерийы сифатында тәжрибәне һәм тәжрибәне генә һайлай, атомдар һәм молекулалар тураһындағы ниндәй ҙә булһа эмпирик булмаған дәлилдәрҙе ҡәтғи кире ҡаға.
Билдәре химик элементтар
2010 йылдың апреленә торошло 118 химик элемент булыуы билдәле, уларҙың 94-е тәбиғәттә осрай (ҡайһы берҙәреең эҙҙәре генә). Ҡалған 24-е яһалма юл менән ядро реакцияһында барлыҡҡа килә. Тәүге 112 элемент даими, ҡалғандары — ваҡытлыса.
Химик элемент символы
Элементтың символы аңлата. Элементтың символына ҡыҫҡартылған исемен латинса исемен яҙалар: Cu — баҡыр (cuprum), Ag — көмөш (argentum), Fe — тимер (ferrum), Au — алтын (aurum), Hg — терегөмөш (hydrargirum). Миҫал:
Тарихы
Химик элементтар символдары системаһын 1811 йылда швед химигы Я. Берцелиус тәҡдим итә. Химик ҡушылма символ элементтың сифат составын ғына түгел, һан яғынан химик үҙенсәлеген күрһәтә, сөнки символ һәр элементтың йәҙрә зарядын, тышҡы ҡатламда электрондар һанын күрһәтә.
Химик элементтың карточкаһы
200 px|right
Химик элементтарҙың тәбиғәттә таралышы
407px|left|thumb|Химик элементтарҙың Ер ҡабығында таралыуы ( %). Бөтә химик элементтарҙың 88-е тәбиғәттә таралған. Технеций Tc (тәртип һаны 43), прометий Pm (61), астат At (85) и франций Fr (87), һәм урандан U (тәртип һаны 92) һүң урынлашҡан элементтар яһалма юл менән алынған. Уларҙың ҡайһы берҙәре бик аҙ миҡдарҙа тәбиғәттә табыла.
Ер ҡабығында кислород һәм кремний киң таралған. Был элементтар алюмин, тимер, кальций, натрий, калий, магний, водород һәм титан менән Ер ҡабығының 99 % тәшкил итәләр, ҡалған элементтарға 1% тура килә. Ер ҡабығында элементтарҙың масса миҡдары кларк һаны менән күрһәтелә.
Ер ҡабығы составы мантия һәм Ер төшө составынан айырыла. Ер төшө тимер һәм никельдан тора. Шулай уҡ Ҡояш системаһы составы йыһан составынан айырыла. Йыһан да иң күп таралған элемент водород һәм гелий.
Химик матдәләр
Химик матдә бер төрлө элементтарҙан (ябай матдә) һәм төрлө элементтарҙан (ҡатмарлы матдә йәки химик ҡушылмалар) торорға мөмкин. Бер үк химик элементтың төрлө ябай матдәләр барлыҡҡа килтерә алыу үҙенсәлеге аллотропия тип атала.
Агрегат хәле
Ғәҙәти шарттарҙа 11 элементтың ябай матдәһе газ хәлендә ((H, He, N, O, F, Ne, Cl, Ar, Kr, Xe, Rn)), 2 элементтың ябай матдәһе шыйыҡса хәлендә — (Br, Hg), ҡалған элементтарҙың ябай матдәһе ҡаты есемдәр хәлендә 500-гә яҡын ябай матдә булыы билдәле.
Ирмәш (Башҡортостан)
Ирмәш (Ирмашево) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 10 кеше. Почта индексы — 452260, ОКАТО коды — 80230878002.
Хәрби техника
Хәрби техника — ҡораллы көстәрҙә булған һәм уларҙың хәрби хәрәкәттәрен һәм көндәлек эшен тәьмин иткән техник саралар. Уларға түбәндәгеләр инә:
Ирмәш (Башҡортостан)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Хәрби техника
Классификацияһы
Ниндәй ҡораллы көстәргә йә ғәскәрҙәр төрөнә ҡарауына бәйле хәрби ҡоро ер,  хәрби диңгеҙ, хәрби һауа  техникаһын, инженер ғәскәрҙәренең, диңгеҙ пехотаһының техникаһын һ.б. айыралар. Хәрби техниканы функциональ тәғәйенләнеше буйынса ла айыралар, мәҫәлән, ракета, артиллерия, бронялы танк, авиация, карап техникаһы, элемтә техникаһы, атыу ҡоралы.
Югала
Югала — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иша йылғаһының һул ярына тамағынан 127 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чечуйка
Чечуйка — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Леляйка йылғаһының уң ярына тамағынан 7,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мимар Кәмәлетдин
Мимар Әхмәт Кәмәлетдин-бей (Mimar Ahmet Kemaleddin BeyMimar Ahmet Kemaleddin Bey, 1870—1927) — Ғосман империяһы һәм Төркиә республикаһының архитекторы, Төркиә архитектураһында милли стилдә эшләүселәрҙән беренсе булып һанала.
Биографияһы
Мимар Әхмәт Кәмәлетдин-бей Истанбулда диңгеҙ офицеры ғаиләһендә тыуған. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң Юғары техник училищела (Mühendishane-i Berri Humayün) уҡый һәм 1891 йылда немец архитекторы, профессор Август Яхмунданың ярҙамсыһы була. Дүрт йыл уҙғас, үҙенең архитектура бюроһын аса. 1895 йылдың ғинуарында солтан Ғәбделхәмит II бойороғо буйынса Берлиндың Техник университетына 2 йыллыҡ стажировкаға ебәрелә. Стажировкаһы бөткәндән һуң Мимар тағы ике йыл Берлинда ҡалып эшләй. Үҙ осоронда Төркиәнең төрлө ҡалаларында тиҫтәләгән биналар проектлаштырған. Кәмәлетдин-бей Мимар 1927 йылдың июлендә вафат була. Истанбулдың Баязит мәсете зыяратында ерләнгән.
Хәтер
2009 йылда Төркиәнең Милли банкы 20 лир банкнотаһы сығарҙы, унда Әхмәт Кәмәлетдин-бей Мимар һәм ул проектлаштырған Гази Университеты бинаһы төшөрөлгән..
Балкашин Николай Васильевич (генерал)
Николай Васильевич Балкашин (1805 ( 1805 ) —) — Ырымбур граждан губернаторы, генерал-лейтенант.
Биографияһы
Сығышы менән — дворян Балкашиндарҙан. рус император армияһында 1821 йылдан хеҙмәт итә. 1823-1829 йылдарҙа Император Ғали йәнәптәре свитаһының квартирмейстер бүлегендә прапорщик булып тора, ҡырғыҙ-ҡайсаҡ далаларына походтарҙа ҡатнаша, Бохараға барған сауҙа каруандарын оҙата. 1829 йылдың февралендә айырым Ырымбур корпусы штабына адъютант итеп ҡуйыла; 1832 йылдан — штаб начальнигының өлкән адъютанты; 1835 йылдың ғинуарынан — айырым Ырымбур корпусы командиры В. А. Перовскийҙың адъютанты. 1831-1834 йылдарҙа Һамар — Стәрлетамаҡ — Верхнеурал сауҙа тракты төҙөлөшөнә етәкселек итә.
1840 йылдың 28 ноябрендә батша бойороғо менән кавалерия буйынса подполковник ителеп Башҡорт-мишәр ғәскәре командующийы вазифаһына билдәләнә; 1843 йылдың 6 декабрендә полковниклыҡҡа үрләтелә. 1845 йылда коллежский советник ителә һәм 1845 йылдың 2 апреленән Һарытау губернаһының вице-губернаторы взифаһына тәғәйенләнә. Бер йылдан Ырымбур граждан губернаторы вазифаһына күсерелә; Себер комитетының ағзаһы була; действительный статский советник чины ала. 1851 йылдың декабрендә хәрби хеҙмәткә ҡайтарыла — генерал-майор дәрәжәһендә ҡабаттан Башҡорт-мишәр ғәскәре командиры итеп ҡуйыла. Ғәскәргә 1853 йылдың майына тиклем етәкселек итә. В. А. Перовский булмаған бер йылға яҡын ваҡытта (Коканд ханлығына поход сәбәпле) Балкашин Ырымбур һәм Һамар генерал-губернаторы вазифаһын башҡара, ә Башҡорт ғәскәренә подполковник Александр Афанасьевич Толмачёв командалыҡ итә. 1854 йылдың февраленән Балкашин йәнә Башҡорт-мишәр ғәскәре командиры (1858 йылдың майына тиклем); 1856 йылдың майында уға генерал-лейтенант званиеһы бирелә.
Ғаиләһе
рус император армияһы генерал-лейтенанты А. П. Мансуровтың ҡыҙы, полковник Габбеның тол ҡатыны Варвара Александровнаға өйләнә.
Хәтер
Н. В. Балкашин хөрмәтенә Балкашино ҡасабаһына атама бирелгән.
Яҙғыйорт (тау, Ишембай районы)
Яҙғыйорт— Башҡортостандың Ишембай районының төньяҡ көнсығыш өлөшөндәге тау. Ишембай районының Ҡолғона ауылынан 6,5 км алыҫлыҡта Оло Шешәнәк йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан.
Иң бейек нөктәһе— 540,5 м. Битләүҙәре һөҙәк, көнбайыш битләүе текә, йылғаның текә яры булып тора.
Тау тоҡомо ҡомташтар, алевролиттар һәм рифей һәүерташтарынан тора. Көньяҡ битләүендә Һыйырҡотороған (Оло Шешәнәк бассейны)  йылғаһы баш ала.
«Яҙғыйорт» атамаһы «яҙғы» һәм «йорт» һүҙҙәренән алынған, тимәк яҙын халыҡ ауылдан ошо ергә йәйләүгә сыға торған булған.
Юленжулар
Юленжулар — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Карагай йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чжии
Чжии (, донъяуи исеме Чэнь Дэань (538—597) — будда остазы, ғәмәлдә Тяньтай мәктәбенә нигеҙ һалыусы.
Биографияһы
Чжии Цзинжоу өлкәһенең Хуажун өйәҙендә (хәҙерге Хубэй провинцияһы Цяньцзян ҡала округы территорияһы) тыуа. 17 йәшендә үкһеҙ йәтим ҡала һәм 18 йәшендә тыуған йортонан монахлыҡҡа сығып китә. 23 йәшендә беренсе уҡытыусыһы, медитация оҫтаһы Наньюэ Хуэйстың (515—577) йоғонтоһонда уның юлынан китә (һуңынан Наньюэ Хуэйс Тяньтай ырыуында Чжиинан элгәре булған уҡытыусы исемлегенә индерелә. Хуэйста уҡыуын тамамлағандан һуң (560—567 йылдар) күпмелер ваҡыт көньяҡ баш ҡала Цзяньканала эшләп ала.
575 йылда бер төркөм уҡыусылары менән интенсив уҡыу һәм тәжрибә өйрәнеү өсөн Тяньтай тауына китә. Бында ул медитацияның һинд принциптары осамат һәм випасьянды мәҙәниәт практикаһының (ул арнау һәм ышаныу йолаларын үҙ эсенә ала) ҡатмарлы системаһына яраҡлаштырыу өҫтөндә эшләй. 585 йылда ул Цзиньлинға ҡайта, унда Лотос сутраһы, Фахуа Венчжа (587 йыл) һәм Фауа Сюаньи (593 йыл) монументаль эштәрен тамамлау өҫтөндә эшләй. 32 уҡыусыһынан Гуаньдин (561—632) иң ҙур билдәлелек яулауға өлгөшө, ул Тяньтайҙың бишенсе патриархы була. Хакимлыҡ итеүсе Чень һәм Суй династияһларының ҡурсалауынан файҙалана.
, Чжии: «…башҡа мәҙәниәттәрҙе яраҡлаштырыу, яңы тәжрибәләрҙе үҫтереү һәм буддизмды универсализациялау өсөн ҡулай булған дини нигеҙ булдырып ҡалдыра» тип иҫәпләй.
Чжии һәм Бодхидхарма бер үк ваҡытта йәшәй, әммә Чжии король яҡлауы аҫтында эшләй, ә Бодхидхарма бындай яҡлауҙан мәхрүм була.
Патриах Чжииның мумияландырылған тәне Тяньтайшань тауҙарындағы Чжэнъцзюэ ғибәҙәтханаһында ята.
Мөһим эштәре
Чжии ижад иткән Тупланғанлыҡ һәм Зирәклек (үтә күреүсәнлек) (Сяо Чжигуань/Хсяо чих-куань) тураһында Бәләкәй трактат, күрәһең, медитация буйынса ҡытайҙарға аңлайышлы булған тәүге уҡыу әсбабылыр, һәм Цо-чан-и уның туранан-тура йоғонтоһонда Чан медитацияһын үҫтереүгә үҙ өлөшөн индерә. Ул «ҡотҡарыу» медитатив ысулдарын һәм нирванаға өлгәшеүҙе философия постулаттары менән бәйләй.
Рудзюнь Ву, Чжииның тупланғанлыҡ һәм зирәклек тураһындағы (摩訶止観 Mohe Zhiguan) Бөйөк трактаты Тяньтай мәктәбенә нигеҙ һала, тип иҫәпләй. Чжииның күп һанлы эштәре араһында «Фа хуа сюань и» («Сокровенный смысл „Лотосовой сутры“»), «Фа хуа вэнь цзюй» («Язык „Лотосовой сутры“») и «Мохэ чжи гуань» («Великое самопрекращение и самопостижение») төп эштәр тип таныла һәм улар «Тяньтай тәғлимәтенең өс бөйөк бүлеге» тип аталка, сөнки нәҡ уларҙа был мәктәптең төп доктриналары тасуирланған.
Дүрт самадхи
Чжии практик дәрестәр программаһын төҙөй, аҙаҡ ул «Дүрт самадхи»ға әйләндерелә. Был дүрт самадхи Чжииҙың «Мохэ Чжигуань» китабында тасуирлана2005. Мохэ Чжигуань Чжииҙың өлгөргөнлеген раҫлаусы бөйөк тәғлимәт, Ул будда традицияларын «дөйөмләштерә» һәм үҙ тәжрибәһе нигеҙендә аңлата. 594 йылда Цзиньлинда лекция менән сығыш яһағанда Чжии Мохэ Чжигуань тексын аныҡлап аңлата, һәм был лекция 585 йылда Тяньтай тауындағы тәжрибәһенә өҫтәмә була..
Дүрт самадхи :
Немыль
Немыль — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сива йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Олешко Валентина Иосифовна
Олешко Валентина Иосифовна (—) — совет разведчицаһы, үлгәндән һуң Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
Биографияһы
Олешко Валентина Иосифовна 1924 йылда Алтай губернаһы Алейск районы Плотаво ауылында тыуа. Алейсктың 1-се мәктәбендә, һуңынан, 1938 йылдан, 2-се мәктәптә белем ала.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында, урта мәктәпте тамамлағандан һуң, разведка әҙерлеген үтә һәм Ленинград фронтының разведка бүлеге уны бер нисә тапҡыр фронт линияһы аша сығара. 1942 йылдың авгусында уны биш парашютсы-разведчик төркөмө етәксеһе итеп немецтар ҡамауында булған Ленинград өлкәһенең Гатчина районына ебәрәләр.
Ергә төшөү менән барыһы ла ҡулға алына һәм Ламповолағы 18-се немец армияһының Абвер контрразведкаһына килтереләләр. Совет разведчиктарын дошмандар вербовкаларға тырыша. Разведчиктар, үҙ сиратында, контрразведка начальнигы майор Вакербардтың Ленинградтағы агентура исемлеге булған папканы урларға, уның ярҙамсыларын юҡ итергә, ә үҙен Дружносельелағы 18-се армия командующийына докладҡа барғанда урман юлында тере килеш ҡулға алырға ҡарар итә. Һуңынан ҡулға алынған Вакербадты рация аша саҡыртылған совет самолетына алып барырға һәм фронт линияһы аша сығарырға планлаштыралар. Операция 1943 йылдың 5 мартына тәғәйенләнә. Нарвала йәшерен фатирҙа эшләгән совет разведчицаһы-радисткаһы менән бәйләнеш булдырыла, хәрби әсирҙәрҙән ҡулға алыу төркөмө төҙөлә, урманда самолетҡа ултырыр майҙансыҡ билдәләнә. Әммә планды немецтарға совет әсирҙәренең береһе һата. Олешко һәм башҡа разведчиктарҙы аталар.
1973 йылға тиклем Валентина Олешконың яҙмышы билдәһеҙ була һәм уны дошмандар яғына күскәндер тип шикләнәләр. Уның һәләк булыуы тураһында «Известия» гәзите журналисы Борис Гусев яҙып сыға. Фронтҡа оҙатылғанға тиклем В. Олешко йәшәгән йорт әлегәсә һаҡлана. Ул Алтай крайының Алейск ҡалаһында Балицкий тыҡырығында урынлашҡан. Йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. В. Олешко исеме Алейск ҡалаһы урамдарының береһенә бирелгән.
Ҡоралдар
Ҡоралдар — ул дошмандың тере көсөн һәм инфраструктура объекттарын ҡыйратыу өсөн тәғәйенләнгән техник саралар йәки технологик процестар комплексы. Ҡоралдарға ингән элементтар :
Айырым элементтар ҡоралдар комплексына берләштерелергә мөмкин, мәҫәлән, зенит ракетаһы комплексы, танкыға ҡаршы ракета комплексы.
Ҡоралдар ҡораллы көстәрҙең төрлө төрҙәренә ҡарай, мәҫәлән, ҡоро ер ғәскәрҙәре ҡоралдары, хәрби диңгеҙ флоты ҡоралдары, хәрби һауа көстәре ҡоралдары; йә ғәскәр төрҙәренә ҡарай: мәҫәлән, артиллерия, һауа десанты, инженер ғәскәрҙәре ҡоралдары, ғәскәрҙәрҙе радиацион, химик һәм биологик һаҡлау ҡоралдары. Бынан тыш, ҡоралдар түбәндәгесә классификациялана
Ҡоралдарҙы ғәҙәттә хәрби техникаға индерәләр, әммә айырым осраҡтарҙа үҙ аллы төшөнсә булараҡ та ҡарайҙар.
Чибирлейка
Чибирлейка — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кадада йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Колдома
Колдома — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 2472 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Псянчин Сәлих Мәхмүт улы
Псянчин Сәлих Мәхмүт улы (1904 — 23 октябрь 1980 йыл), 112-се кавалерия дивизияһы яугиры, сержант, ике тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
Биографияһы
Псянчин Сәлих Мәхмүт улы 1904 йылда Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Байғаҙы ауылында тыуа. 1926 йылдың ноябренән 1928 йылдың декабренә тиклем Ҡыҙыл Армия сафында 83-сө кавалерия полкында кавалерист булып хеҙмәт итә. Төркмәнстанда басмачтарға ҡаршы һуғыша. 1941 йылдың 1 декабрендә Псянчин С. М. Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Ул М. Шайморатов етәкләгән 112-се кавалерия дивизияһының 93-сө кавалерия полкында хеҙмәт итә. Бөйөк Еңеүҙе Берлинда ҡаршылай.
1942 йылдың 20 ноябрендә һул аяғына ауыр яра ала. 1942 йылдың 30 ноябренән 1943 йылдың 5 февраленә тиклем 1640-сы номерлы эвакогоспиталдә дауалана. Госпиталдән һуң Псянчинды, кадрлы кавалерист булараҡ, фронҡа атлылар әҙерләүсе 11-се запас кавалерия полкына ебәрәләр. 1943 йылдың июль айынан 14-се гвардия кавалерия дивизияһы составында кавалерист булып хеҙмәт итә.
Һуғыштан һуң тыуған ауылына әйләнеп ҡайта. Ворошилов исемендәге колхозда бригадир булып зшләй. Ветеран 1980 йылдың 23 октябрендә вафат була һәм тыуған ауылында ерләнә.
Хәҙерге ваҡытта Байғаҙы ауылында Псянчин Сәлих Мәхмүт улы йәшәгән урам уның исемен йөрөтә.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Ике тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
Һылтанмалар
-->
Грузское (Киев өлкәһе)
Грузское — Украинаның Киев өлкәһе Макаров районындағы ауыл. Үҙенән тыш тағы ла Веселая Слободка ауылы ҡараған ауыл советы үҙәге.
2001 йыл халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауылда 1092 кеше йәшәй. Почта индексы — 08052. Телефон коды — +38045. 0,483 кв. км майҙан биләй. Код КОТУ — 3222782101.
Днепровск-Донецк уйпатының көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, Фастов тимер юл станцияһынан көнбайышҡа табан 30 километр ситтә һәм «Киев - Чоп» автомагистраленән (Е-40) көньяҡҡа 15 километрҙа урынлашҡан. Район үҙәгенә тиклем 20 саҡрым. Грузское аша ике инеш булып ҙур булмаған Сивка йылғаһы аға.
Урындағы совет
08052, Киев өлкәһе, Макаров районы, Грузское ауылы, Брусилов урамы, 2.
Исәмәт (Илеш районы)
Исәмәт (Исаметово) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 728 кеше. Почта индексы — 452277, ОКАТО коды — 80230828001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Егетәк
Егетәк (Зигитяк) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 279 кеше. Собханғол ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 452774, ОКАТО коды — 80251861002.
Тарихы
XIX быуат башында Собханғол ауылынан Зигәяҡ (Зиштәк, Собханғол) тип аталған бүлендек тораҡ пункты барлыҡҡа килгән. 1816 йылда ул өс йорттан ғына тора, унда 6 ир-ат типтәр һәм татар йәшәй. 1834 йылда унда татарҙарҙан 4 кеше, 1859 йылда — 352 керҙәш, 1917 йылда — 451 типтәр, 1920 йылда — 456 типтәр йәшәгән.
Халыҡтың иҫәп алыу йылдары буйынса тигеҙ бүленмәүе күҙәтелә, быны типтәрҙәр барыһы ла Собханғол ауылында иҫәпкә алыныуы менән аңлатырға мөмкин, әммә төп өлөшө Егетәк ауылында йәшәгән. Мәҫәлән, 1816 йылда төп ауылда 272 типтәрҙең 84-е генә, ә 1834 йылда 380 типтәрҙән 164-е генә йәшәгән. Ҡалғандары Егетәктә йәшәгән.
Ике тораҡ пунктында йәшәүселәрҙең генетик бәйләнеше уларҙың ике төрлө атамаһына килтерә: Собханғолдо икенсе төрлө «шулай уҡ Егетәк» тип атағандар.
1912—1914 йылдарҙа ауыл мәсете төҙөлә.
2008 йылға тиклем ауыл Нөркәй ауыл Советы составына ингән була.