cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Макаренко Антон Семёнович
А. С. Макаренконың төп тәрбиәүи һәм педагогик эшмәкәрлеге революциянан һуңғы осорҙоң тәүге ун биш йыллығына (1920—1934) ҡарай. Ул ваҡытта мәктәптәр һәм башҡа тәрбиә учреждениелары, бер яҡтан, бик аҙ тәьмин ителә ине, икенсе яҡтан, 1930-сы йылдар уртаһынан алып ҡуйылған бик ҡаты стандартлаштырыу һәм идеологик контроль юҡ ине.
Мөхәммәт әш-Шәфиғи
Мәккәлә үткән бала сағы
Ун биш (йәки ун һигеҙ) йәшендә әш-Шәфиғи ислам хоҡуғы буйынса тәрән белемгә эйә була, хоҡуҡи бойороҡтар (фәтеүәләр) бирә һәм хәҙистәр һөйләй ала.
Макаренко Антон Семёнович
1920 йылда Полтава эргәһендәге йәш хоҡуҡ боҙоусылар колонияһын мөдир булараҡ ҡабул иткәндән һуң, А. С. Макаренко, ул саҡтағы дөйөм ҡабул ителгән тәрбиә һәм педагогик ҡараштарҙың эшләмәүен күреп, халыҡ педагогикаһы йолалары һәм алымдары (ысул) нигеҙендә, шул иҫәптән «дөйөм эш», мәҫәлән, көс етерлек хеҙмәт аша аңлайышлы һәм күренеп торған маҡсаттарға ирешеү, шул иҫәптән тәрбиәләүсе коллектив булдырыу һәм нығытыу теорияһын, шулай уҡ Максим Горький әҫәрҙәре нигеҙендә кешегә тәрән ышаныс менән ҡарау теорияһына һәм башҡа ҡараштарға таянып, А. М. Горький исемендәге колонияла һуңғараҡ ғалим-педагогтың исеме менән аталасаҡ тәрбиә-педагогик системаһын тәҡдим итә һәм уңышлы тормошҡа ашыра. Макаренко үҙенең хеҙмәттәрендә, енәйәт-холоҡ төҙәтеү урындарында ҡулланылған система башта күпмелер дәрәжәлә һау-сәләмәт мәктәп уҡыусыларына һәм бөтә уҡыу йорттарына тәғәйенләнгән, тип раҫлай.
Мөхәммәт әш-Шәфиғи
Имам Маликта уҡыу
VIII быуат аҙағында Мәҙинәлә күренекле ислам хоҡуҡи белгесе — Мәлик ибн Әнәс йәшәгән була. Мөхәммәт әш-Шәфиғи юридик белем алыуын унда тамамларға ниәтләй һәм Мәккәгә сәфәре алдынан имам Малик әл-Муваттың хәҙистәр йыйынтығын һатып ала һәм ентекле өйрәнә. 787/786 йылда ул имам Маликҡа килә һәм унан әл-Муватт доғаһын уҡып күрһәтергә рөхсәт һорай. Имам Малик уны бер нисә тапҡыр кире ҡаға, әммә аҙаҡ ризалаша. Әш-Шәфиғиҙең китапты матур итеп уҡыуын ишетеп, ғәжәпләнә һәм уны бер ниндәй түләүһеҙ үҙенә уҡыуға ала, өҫтәүенә ярҙамсыһы итеп тәғәйенләй.
Туғыҙ йыл буйы әш-Шәфиғи имам Малик янында була, һирәкләп Мәккәгә лә барып килгеләй. Имам Малик вафатынан һуң (795 г) әш-Шәфиғи Мәккәгә ҡайта.
Макаренко Антон Семёнович
Был системаның айырылғыһыҙ өлөшө булып торған демократик нигеҙҙәр: тәрбиәләнеүселәрҙең һәм хеҙмәткәрҙәрҙең берлектә идара итеүе, дөйөм йыйылыш, отряд командирҙарының системалы ротацияһы һ.б. большевиктар педагогикаһы практикаһына ҡаршы килә. 1928 йылдың майында Н. К. Крупская комсомолдың VIII съезында Макаренко системаһын тәнҡитләй, ә совет педагогикаһының башҡа етәкселәре уны тиҙҙән «советтарса түгел» ("Педагогик поэма"ла был телмәрҙән өҙөмтә килтерелә) тип атай. Шул уҡ йылда, тәрбиәүи, уҡыу һәм хужалыҡ уңыштарына ҡарамаҫтан, А. С. Макаренко Горький исемендәге колония мөдире вазифаһынан бушатыла (колонияла тиҙ арала ғәҙәти, ҡаты, совет тәртиптәре индерелә), ә ҡулға алыныуҙан уны Эске эштәр Халыҡ Комиссариаты системаһына күсеүе ҡотҡара, унда уға ярҙам итеүсе Украинаның эске эштәр халыҡ комиссары Всеволод Аполлонович Балицкий ҡурсалап алып ҡала, йәберләүгә дусар ителеүсе педагогҡа Ф. Э. Дзержинский исемендәге коммунаны етәкләүҙе тәҡдим итә. Тиҙҙән Коммуна коллективы сәнәғәт етештереүе өлкәһендә тағы ла әһәмиәтлерәк уңыштарға өлгәшә. Әммә 1930 йылдар уртаһында яҡынлашып килгән һуғыш шарттарында һәм «производство ихтыяжынан» сығып, Макаренко коммуна мөдире эшенән ситләтелә, ә ойошторолған заводтар тәүлек әйләнәһенә эшләү өсөн хәрби ведомствоға тапшырыла. Наркоматҡа күскәс, Макаренко үҙенең тәжрибәһен Украинаның башҡа холоҡ төҙәтеү учреждениеларына ла таратырға маташа, ләкин уның алымдары совет тормошо тәжрибәһенән ныҡ ҡына айырыла, һәм ул үҙенең педагогик тәжрибәһен һәм эшкәртмәләрен тасуирлауҙы тамамлау өсөн, Мәскәүгә китергә мәжбүр була. Яҙыусы Горький Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә иң билдәле — "Педагогик поэма"ның беренсе мөхәррире булып сығыш яһай. Уның китаптары күп илдәрҙә сыға.
Мөхәммәт әш-Шәфиғи
Имам Маликта уҡыу
Мөхәммәт әш-Шәфиғи имам Маликты бөйөк уҡытыусыһы тип һанай, әммә тәүәккәл һәм бойондороҡһоҙ кеше булараҡ, аҙаҡ үҙенең «Ихтилаф Малик ва әш-Шәфиғи» китабында тәнҡитләп тә ала. Әлеге көнгә килеп еткән «Имам Маликтың тәғлимәтен кире ҡағыу» китабын әш-Шәфиғиҙең Мысырҙағы шәкерте ар-Рәби әл-Моради яҙа (өм. 884). Был китапҡа яуап итеп, Мысыр маликиттары полемик хеҙмәттәр яҙа, Әбүбәкерҙең Әбү Мөхәммәт әл-Кайравань туранан-тура әш-Шәфиғиға ҡаршы йүнәлтелгән Китап ар-радд аля аш-Шафи’и (өм. 944) китабын баҫтырып сығара.
Макаренко Антон Семёнович
Ҡайһы бер тикшеренеүселәр, мәҫәлән, Симон Соловейчик билдәләүенсә, А. С. Макаренконың тәрбиә-педагогик мираҫы тирәләй фекер алышыу ҡыҙыулығы кәмемәй (ғәҙәттә шулай булған), ә яңы көс йәнә тоҡана. Әйтер кәрәк, А. С. Макаренко уңышлы сискән совет һәм советтан һуңғы тәрбиә һәм уҡытыуҙағы мөһим һәм тәрән ҡапма-ҡаршылыҡтар, етешһеҙлектәр, Макаренконың ижтимағи аң кимәлендә уңышлы хәл ителгән ижтимағи белем биреү кәмселектәре бик ҙур булып ҡала. Күп осраҡта хәҙерге Рәсәй мәктәбенең маҡсатҡа ынтылыш юлында ятҡан ҡамсаулаусы таш булып ҡала һәм тәрбиә һәм белем биреү, шулай уҡ үҫеп килеүсе быуындың аҡыл, әхлаҡи һәм психик һаулығы кимәлендә лә ҙур ижтимағи билдә тиергә кәрәк.
Мөхәммәт әш-Шәфиғи
Имам Маликта уҡыу
Мәҙинә ҡалаһында әш-Шәфиғи имам Маликтан тыш башҡа уҡытыусыларҙан да белем ала. Улар араһында мөтәзил Ибраһим ибн Әбү Яхья (өм. 800/807) ла була, ул шәкертен ислам хоҡуғына һәм хәҙистәрҙе уҡыуға өйрәтә, дин нигеҙҙәре буйынса белем бирмәй.
Һынау
Мәҙинәнән ҡайтҡандан һуң да уның матди хәле насар була, шуға ул эш эҙләй. Ҡорайыштар үтенесе буйынса, Йемен наместнигы әш-Шәфиғиҙе Наджран (Төньяҡ Йемен) провинцияһына ҡайһы бер рәсми эштәрҙе үтәү өсөн саҡыра. Суд тикшереүҙәрен үткәргәндә ул ғәҙел булыуы менән айырылып тора һәм халыҡ араһында популярлыҡ яулай.
Макаренко Антон Семёнович
Балалыҡ һәм йәшлек йылдары
Антон 1888 йылдың 1 (13) мартында Харьков губернаһы, Сумы өйәҙе Белополье ауылы янындағы тимер юл станцияһы ҡасабаһында ата-әсәһе ҡортомға алып йәшәгән фатирҙа, тимер юлының вагондар буяусы оҫтаханалар эшсеһе Семён Григорьевича Макаренко һәм Крюков посады интендантлығының ваҡ чиновнигы ҡыҙы Татьяна Михайловна Макаренко (ҡыҙ сағында — Дергачёва) ғаиләһендә етлекмәй тыуған.
Мөхәммәт әш-Шәфиғи
Һынау
Наджранда Мөхәммәт әш-Шәфиғи Мысыр имамы әл-Лайса ибн Саданың ҡараштары менән таныша. Зейдит имамы Яхья ибн Абдуллаһ менән яҡындан таныш булғанға, күрәһең, әш-Шәфиғиҙе ихтилалға өндәүҙә ғәйепләйҙәр. X быуаттың ғәрәп әҙәбиәтсеһе Ибн ән-Надим, түбәндәгене белдерә: имам әш-Шәфиғи ихлас шығый йүнәлешенә ҡарай, әммә уны сәйәси йәһәттән генә шығый тип атап була, ә дини тәғлимәт буйынса түгел. Был осорҙо биографтары әш-Шәфиғи өсөн «һынау» (михна) йәки «фетнә» (фитна) осоро тип атайҙар.
Макаренко Антон Семёнович
Балалыҡ һәм йәшлек йылдары
Бала сағында сирҙәшкә бала була, егет осоронда ла саҡ ҡына үтә өргән елдән йәки һалҡын елдән тиҙ генә һыуыҡ алдырып барған, карбункулдан тороп ҡалған шрамдарын кешегә белгертмәҫ өсөн, ғүмер бары бейек яғалы күлдәктәр кейгән.
Мөхәммәт әш-Шәфиғи
Һынау
796 йылда Мөхәммәт әш-Шәфиғиҙе ҡулға алалар һәм, ҡулдарын бығаулап, хәлиф резиденцияһы Раккаға (Төньяҡ Сүриә) оҙаталар. Унда әш-Шәфиғи хәлиф Харун әр-Рәшит менән әңгәмәләшә, һәм ул хәлифкә бик оҡшай. Бынан тыш Бағдадтың юғары судьяһы (кади) — Мөхәммәт әш-Шәйбани әш-Шәфиғиҙе яҡлай. Мөхәммәт әш-Шайбани юллауы буйынса хәлиф Харун әр-Рәшит әш-Шәфиғиҙе һәм уның яуаплылығында төрмәнән сығара (ихтилалда ҡатнашыусы туғыҙ кеше язалана). Артабан Мөхәммәт әш-Шәфиғи ике йыл унда уҡый. Башҡаса бер ҡасан да Мөхәммәт әш-Шәфиғи дәүләт эштәренә ҡыҫылмай һәм халифтың Йемен судьяһы вазифаһына тәҡдименән дә баш тарта.
Макаренко Антон Семёнович
Балалыҡ һәм йәшлек йылдары
Антон Макаренконың өс апаһы һәм бер ҡустыһы була. 1901 йылда ғаилә Крюков посадҡа (хәҙерге ваҡытта Полтава өлкәһе Кременчуг ҡалаһы районы) күсә. 1905 йылда атаһы ҡортомға алынған торлаҡтан бер ни тиклем йыйған аҡсаһына төҙөгән үҙ йортона ғаиләһен күсереп килтерә.
Антон атай йорто, ғаиләнең эштәре менән бер ҙә ҡыҙыҡһынмай, бер ҡасан да йорт төҙөгәндә ата-әсәһенә булышмай, апай-һеңлеләре, ҡустыһы һәм тиҫтерҙәре менән аралашмай. Атаһы хәсрәтләнеп: «''Ғаилә уның өсөн юҡ, ул бында ҡунаҡханаға килгән кеүек килә, эске кейемен алмаштырырға, ашарға һәм йоҡларға ғына ҡайта. Башҡа бер нимә лә уны ҡыҙыҡһындырмай. Аристократ тиерһең''». Антон Макаренко өсөн беренсе урында һәр саҡ китаптар тора, уларҙы хатта кредитҡа һатып ала, үҙен ҡыҙыҡһындырғанын һатып алырға хатта мөмкинлеге лә етмәгән.
1991 йылға тиклем, совет, бигерәк тә, украин баҫмаларында, Антон Семёновичты украин милләтле тиҙәр. Сәйәси маҡсаттарға рашлы, совет уҡыусыларына ҡустыһы, аҡ эмигрант, Виталий һәм бер үк ваҡытта ғаиләләге башҡа балалары хаҡында яҙырға «оноталар»), ғаилә башлығын ябай буятыусы ғына итеп (был мәғлүмәт тә шулай уҡ ысынбарлыҡҡа тап килмәй) күрһәтәләр. Әммә ГФР-ҙан иң билдәле сит ил Макаренко белгестәренең береһе Гётц Хиллиг, Макаренко әҫәрҙәренең төп теле, туғандарының биографик хәтирәләре (ә тап Г. Хиллиг менән З. Вайцтың, Антон Семёновичтың ҡустыһы батша офицеры Виталийҙың Францияға ҡасырға мәжбүр булыуын) һәм үҙенең рус телендә баҫылған мәҡәләләрендәге башҡа билдәләре тураһында һығымта әҙерләргә мәжбүр итә . А. С. Макаренконың ҡустыһы — Виталий үҙенең «Ағайым Антон Семёнович» исемле китабында тағы ла асығыраҡ яҙа:
Мөхәммәт әш-Шәфиғи
Иҫке доктринаһы
Мөхәммәт әш-Шәфиғи ике тапҡыр өйләнә. Дүрт балаһы була: улдары Әбү Усман Мөхәммәт (Алеппо судьяһы) һәм Әбү әл-Хәсән Усман, ҡыҙҙары Фатима һәм Зәйнәп. Мөхәммәт әш-Шәфиғи Ҡаһирәлә һижрә буйынса 204 йылдың рәжәп айының һуңғы көнөндә (820 йыл 20 ғинуар) вафат була. Ниндәй шарттарҙа вафат булыуы билдәле түгел. Бер мәғлүмәт буйынса, фанат маликит ҡулынан үткән, тиҙәр. Икенсе бер фараз: ауырыу сәбәпте баҡыйлыҡҡа күскән. Мысыр хакимы йыназа намаҙын уҡый һәм ерләү церемонияһын етәкләй. Ерләүҙә әш-Шәфиғиның ике улы — Усман һәм Мөхәммәт ҡатнаша. Имам әш-Шәфиғиҙе Мукатарам тауы итәгендәге Бану Абду-ль-Хакам ҡәбиләһе кәшәнәһенә ҡуялар. Ваҡыт үтеү менән имам әл-Лайс та ерләнгән был урын изге хаж ҡылыу урынына әйләнә.
Макаренко Антон Семёнович
Балалыҡ һәм йәшлек йылдары
Антон Макаренконың ысын милли сығышы һәм үҙаңы уның замандаштары өсөн дә йәшерен булмаған. Мәҫәлән, 1939 йылда БССР Яҙыусылар союзы некрологында асыҡтан-асыҡ былай тип яҙылған:
Мөхәммәт әш-Шәфиғи
Дини эшмәкәрлеге
Биографтары имам әш-Шәфиғиҙең Белем тураһында йыш телгә киң имам медицина (тибб), физиогномика (фирас) өлкәһендә киң белемле булыуын һыҙыҡ өҫтөнә ала, ул шулай уҡ бер аҙ ваҡыт астрология (нуджум) менән ҡыҙыҡһына.
Макаренко Антон Семёнович
Балалыҡ һәм йәшлек йылдары
БССР Совет яҙыусылары союзы һәләтле рус яҙыусыһы, орден йөрөтөүсе Антон Семёнович Макаренконың, белорус уҡыусыһына киң билдәле күренекле әҫәрҙәр авторының, ваҡытһыҙ вафат булыуы айҡанлы ҡайғы уртаҡлашыуын белдерә.
Мөхәммәт әш-Шәфиғи
Дини эшмәкәрлеге
Мөхәммәт әш-Шәфиғи Хәлифәлек (Имамат) урынлаштырыу яҡлы була. Уның фекеренсә, ҡорайыш ҡәбиләһе вәкиле хәлифә булырға хоҡуҡлы. Хәлифә шәриғәт нигеҙендә ғәҙел идара итергә тейеш. Әгәр кемдер, ҡорайыш хәлифәнән власын тартып алып, аҙаҡ ғәҙел хаким булып китһә, уның идара итеүе законлы тип иҫәпләнә. Өмәүиҙәр хәлифәһе Абду Үмәр ибн Абду-ль-Ғәзиз кеүек ғәҙел хәлифәләрҙең эш ысулдарын хакимлыҡ итеүҙә идеаль ысул, тип иҫәпләй.
Уҡытыусылары һәм уҡыусылары
Мөхәммәт әш-Шәфиғиҙең иң билдәле уҡытыусылары:
Макаренко Антон Семёнович
Балалыҡ һәм йәшлек йылдары
Шул уҡ ваҡытта Макаренко украин телен яҡшы аңлай (шул уҡ Хиллиг билдәләгәнсә, Колонияға украин телендә яҙма отчёттар бирергә ҡушҡанда билдәле бер ауырлыҡтар кисерә) һәм әҫәрҙәренең тексына ҡайһы бер һутлы украинизмдарҙы оҫта индерә. Макаренконың тәрбиәләнеүселәренең береһе, сығышы буйынса поляк булған Леонид Вацлавович Конисевич үҙенең «Беҙҙе Макаренко тәрбиәләне» китабында Антон Семёнович поляк телендә лә бик күп фразаларҙы аңлаған һәм аралаша алған, тип хәтерләгән, һәм был поляк делегацияһы килгәндә асыҡланған.
Мөхәммәт әш-Шәфиғи
Уҡытыусылары һәм уҡыусылары
Иамам әш-Шәфиғиҙең уҡытыусылары: Мөслим әз-Занджа, Хәтим ибн Исмәғил, Ибраһим ибн Мөхәммәт ибн Әбү Яхья, Хишам әс-Синани, Мәрүән ибн Муавия, Мөхәммәт ибн Исмәғил, Дауыт ибн Абду-р-Рахман, Исмәғил ибн Джафар, Хишам ибн Йософ һәм башҡа билдәле дин белгестәре.
Макаренко Антон Семёнович
Балалыҡ һәм йәшлек йылдары
1897 йылда Макаренко башланғыс тимер юл училищеһына уҡырға инә. 1904 йылда ул Кременчугта 4 класлы училищены һәм бер йыллыҡ педагогик курстар (1905) тамамлай. Һәм Крюковтағы тимер юл училищеһында уҡытыусы булып эш башлай.
1-се Дәүләтҡол (Күгәрсен районы)
1-се Дәүләтҡол (Давлеткулово 1-е) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 75 кеше. Почта индексы — 453345, ОКАТО коды — 80238840004.
Мөхәммәт әш-Шәфиғи
Уҡытыусылары һәм уҡыусылары
Мөхәммәт әш-Шәфиғиҙең иң билдәле шәкерттәре:
Макаренко Антон Семёнович
Балалыҡ һәм йәшлек йылдары
1911 йылдан үҙ аллы йәшәргә ҡарар итә, Долинская станцияһында уҡытыусы булып эшләй. 1914—1917 йылдарҙа Полтава уҡытыусылар институтында уҡый, уны алтын миҙал менән тамамлай. Макаренко анкеталарҙың береһендә үҙенең диплом темаһын — «Хәҙерге педагогика көрсөгө» атаған, бер нисә тикшеренеүсе-Макаренко белгестәре (атап әйткәндә, Гётц Хиллиг) был хеҙмәткә икеләнеп ҡарай.
Беренсе донъя һуғышы ваҡытында 1916 йылда Макаренко армияға алына, ләкин күреү һәләте насар булыу сәбәпле (туғаны Виталийҙың ваҡытында ҡатнашыуы менән), демобилизациялана. 1917—1919 йылдарҙа ул Крюков вагон оҫтаханалары эргәһендәге тимер юл мәктәбе мөдире була, «Корсо» театрының һәүәҫкәр театр труппаһында тора. 1919 йылда ул Полтаваға күсә.
Колония етәксеһе
Полтава Губнаробразы (губерна халыҡ мәғарифы бүлеге) ҡушыуы буйынса, Полтава эргәһендәге Ковалёвка ауылында бәлиғ булмаған хоҡуҡ боҙоусылар өсөн хеҙмәт колонияһы ойошторған. Тәүҙә ул «дефективтар колонияһы» тип йөрөтөлгән.
Бер аҙҙан А. С. Макаренко үҙ теләге менән колонияны ул ваҡытта сит илдә йәшәгән эмигрант М. Горькийҙың исеме менән йөрөтә башлай. 1921 йылда колонияға М. Горький исемен биреү рәсми раҫлана.
1926 йылда Горький исемендәге колония Харьков янындағы Куряж монастырына күсерелә. М. Горький А. Макаренконың тәрбиәүи һәм педагогик эшмәкәрлеге менән ҡыҙыҡһына, уға һәр яҡлап ярҙам күрһәтә.
1928 йылдың йәйендә М. Горький үҙенең исеме менән аталған Колонияға беренсе тапҡыр килә һәм унда бер нисә көн була. Антон Семёнович Горькийҙы Куряжға сәфәре барышында оҙатып йөрөй. Макаренко Эске эштәр Халыҡ Комиссариатының үҙәк аппаратына хеҙмәткә килгәндә хеҙмәт юлы исемлегендә күрһәтелгән 1928 йылдың 3 сентябрен колонияла эшен тамамлау көнө тип атай.
Дзержинский исемендәге коммуна
1927 йылдың 15 октябренән (1928 йылдың сентябренә тиклем бер үк ваҡытта Горький исемендәге колонияны етәкләй) һәм 1935 йылдың 1 июленә тиклем Ф. Э. Дзержинский исемендәге Коммунаға һәм уның педагогтарына етәкселек итә (А. С. Макаренконың шәхси эшенән хеҙмәт юлы исемлеге. Украина ЭЭМ-ы архивы). 1930 йылда Коммунала Харьков машиналар эшләү институтының эшсе факультеты, 1932 йылда электр инструменттары заводы, һуңынан плёнкалы фотоаппараттар заводы асыла. 1933 йылдан Коммуна СССР-ҙа балалар йорттары араһында беренсе булып үҙ-үҙен тәьмин итеүгә күсә. 1934 йылдан алып бында урта мәктәп эшләй.
1933 йылда Францияның элекке премьеры Эдуар Эррио һәм башҡа француз ҡунаҡтары Дзержинский исемендәге балалар хеҙмәт коммунаһын ҡарай. "«Францияның йәмәғәт эшмәкәрҙәре коммунаның административ структураһы, элекке ҡарауһыҙ һәм кесе йәштәге хоҡуҡ боҙоусыларҙың — коммунарҙарҙың производствоһы, көнкүреше менән ентекле танышты. Килгән ҡунаҡтар коммунала сәскәләрҙең күплеге һәм саф һауаһы айырып торған таҙалыҡҡа һәм тәртипкә хайран ҡалды. Ул коммуна начальнигының уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса ярҙамсыһы Макаренко менән ентекле әңгәмәләште, коммуна етәкселегенең бер үк ваҡытта профессиональ енәйәтсе күнекмәләре менән айырылып торғандарҙы ла, ҡарауһыҙ балаларҙы һәм үҫмерҙәрҙе лә бер мөхит эсендә тәрбиәләй алыуҙары менән ҡыҙыҡһынды. Макаренко иптәш француз ҡунаҡтарына совет педагогикаһының тыумыштан килгән енәйәтселекте танымауын һәм балаларға тәьҫир итеүҙең төп ысулдары коллективтың дисциплинаһы һәм коллектив хеҙмәт булыуын ентекләп аңлатты. Дөйөм ятаҡты һәм фабриканы ҡарағандан һуң, коммунаның тынлы оркестры ҡунаҡтарға матур импровизация нигеҙендә төҙөлгән концерт күрһәтте, һәм ҡунаҡтар сығышты тәрән иғтибар менән, һоҡланыулы баһаланы»."
Тейешле ведомстволарҙа Коммуна заводтары сығарған продукцияның илдең оборона сәнәғәте өсөн мөһим булыуын аңлау һәм бер ни тиклем яҡынлашып килгән һуғыш шарттары менән бәйле, продукцияны сығарыуҙы ярайһы уҡ арттырыу кәрәклеге булғанлыҡтан, заводтарҙа күберәк өлкән эшселәр хеҙмәте талап ителә. А. С. Макаренко педагогик часть буйынса урынбаҫар вазифаһында ҡалдырыла, һуңынан ул Киевҡа күсерелә. 1939 йылдың 7 ғинуарында Харьков хеҙмәт коммунаһы сәнәғәт комплексы тип үҙгәртелә һәм Ф. Э. Дзержинский исемендәге СССР Эске эштәр Халыҡ Комиссариатының Харьков комбинатын итеп үҙгәртелә.
1934 йылдан Совет яҙыусылары союзы ағзаһы.
Киев осоро (хеҙмәт колониялары бүлеге)
1935 йылдың 1 июленән Киевҡа, СССР Эске эштәр Халыҡ Комиссариатының Украина ССР-ындағы үҙәк аппаратына күсерелә, унда 1936 йылдың ноябренә тиклем хеҙмәт колониялары бүлеге начальнигы ярҙамсыһы вазифаһында эшләй. Ул аттестация үткән, уға «дәүләт хәүефһеҙлеге сержанты» тигән беренсел махсус исем бирелгән, Эске эштәр Халыҡ Комиссариаты формаһын кейгән һәм уға табелле ҡорал беркетелгән.
Социаль опекаға һәм ҡабаттан тәрбиәләүгә мохтаж бәлиғ булмағандар өсөн бөтә украин учреждениеларын Горький исемендәге колонияла һәм Ф. Э. Дзержинский исемендәге Коммунала һыналған бөтә украин учреждениеларын тәрбиәләү методикаһына күсереү концепцияһын әҙерләне. Был концепцияны тормошҡа ашырырға тырыштым, әммә кәрәкле ярҙам алманым. Унан да бигерәк, хеҙмәт колониялары бүлеге хеҙмәткәрҙәре араһында ҡулға алыу башланған. Атап әйткәндә, уның начальнигы Лев Соломонович Ахматов (Ахманицкий) ҡулға алына һәм допростарҙа Макаренконы "троцкистик эшмәкәрлек"тә енәйәттәше тип күрһәтә. Макаренконы эшкә алған халыҡ комиссары В. А. Балицкийҙың, илтифат итеп, Макаренконың фамилияһын протоколдан һыҙҙырыуы ғына Антон Семёновичты ҡулға алыуҙан ҡотҡара.
Ошо ваҡыттан алып әлегә тиклем яҙыусылыҡ өсөн ваҡыты ҡалмаған һәм һирәк кенә тәрбиәгә кире ҡайтыу мөмкинлеге биргән чиновник эшмәкәрлеге менән шөғөлләнгән А. С. Макаренко (шулай итеп, бер үк ваҡытта Киев янындағы Броварҙағы 5-се хеҙмәт колонияһының педагогик часына бер айҙан ашыу ваҡыт етәкселек иткән) Мәскәүгә күсеү тураһында уйлай башлай. Был мәсьәләләне хәл итеүҙә А. М. Горький менән уның секретары Крючков аралашсы була. 1937 йылдың мартында Макаренко Киевтан Мәскәүгә күсеп килә һәм унда Лаврушин тыҡрығындағы яҙыусылар йортонан фатир һатып ала.
Шул уҡ йылдың 8 майында нарком В. А. Балицкий вазифаһынан төшөрөлә һәм Алыҫ Көнсығышҡа күсерелә, 7 июлдә ҡулға алына һәм 27 ноябрҙә атып үлтерелә.
А. С. Макаренконың Киев эшмәкәрлеге осоро әҙәбиәттә сағыштырмаса аҙ яҡтыртылған. СССР-ҙа ошо йүнәлештәге тәүге китап 1990 йылда ғына донъя күрә (Ширяев В. Камни с дороги надо убирать. М., 1990 ). Уға шулай уҡ бер нисә тикшеренеү бағышланған, атап әйткәндә, А. Абаринов, Г. Хиллигтың «''А. С. Макаренко Оло террор йылында''» һәм А. Абаринов, Г. Хиллигтың «Испытание властью. Киевский период жизни Макаренко (1935—1937 гг.)».
Мәскәү осоро
Мәскәүгә күскәндән һуң башлыса әҙәби эшмәкәрлек, публицистика менән шөғөлләнә, уҡыусылар, педагогик актив алдында күп сығыш яһай. СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1939 йылдың 31 ғинуарындағы Указы менән, «Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены» менән бүләкләнә. Вафатынан әҙ генә алдараҡ, 1939 йылдың февралендә, ул ВКП(б) ағзаһына кандидатлыҡҡа ғариза бирә.
1939 йылдың башында Макаренко Маргарита Барская менән авторҙашлыҡта «Флаги на башнях» фильмына сценарий өҫтөндә эшләй, әммә, Барская ҡазаға тарыған журналист К. Б. Радектың һөйәркәһе булғанлыҡтан, Горький исемендәге киностудия етәкселеге уларҙың сценарийы буйынса фильм ҡуйыуҙан баш тарта.
Вафаты
1939 йылдың 1 апрелендә Антон Макаренко көтмәгәндә, 10:30 сәғәттә Ижад йортона илткән юлда «Голицыно» станцияһында 134-се ҡала яны поезы вагонында ҡапыл вафат була. Иртәнге сәғәт 10:43 сәғәттә табип уның үлемен йөрәк өйәнәгенән, тип рәсми рәүештә раҫлай.
Евгений Балабановичтың рәсми инстанциялар материалдарына нигеҙләнгән һәм 1951 йылда баҫылып сыҡҡан Макаренко биографияһына ярашлы:
"'«1939 йылдың 1 апрелендә Макаренко Мәскәү эргәһендәге Голицыно дача ауылынан Мәскәүгә ҡайтып килә. Уның ҡулында кинофабрикаға алып барып бирелергә тейешле сценарий була. Макаренко ҡала яны поезы вагонына инеп, эскәмйәгә ултыра һәм шунда уҡ ҡолап төшә. „Мин яҙыусы Макаренко“, тип кенә әйтеп өлгөрә. Антон Семенович йөрәк мускулдары шартлауынан вафат була»."Тимер юл милицияһы хеҙмәткәре тарафынан төҙөлгән пассажир Макаренконың үлеме тураһында акт материалдарына ярашлы, һуңғы һүҙҙәрен әйтмәгән — А. С. Макаренко яңғыҙ һәм танылмайса килеш вафат булған (милиционер тәүҙә уны иҫерек тип таныған).
1967 йылда Әҙәбиәт фондының Голицынолағы «Яҙыусы» ял йортоноң элекке директоры С. И. Фонская, ул ваҡиға урынын милиция ҡараған һәм Мәскәүгә ҡайтҡанда һәләк булған Макаренконың әйберҙәрен тикшергән саҡта ҡатнашҡан (рәсми документтарҙа телгә алынмаған), Голицынола «ҡулында бәләкәй сумаҙан була», ә поезда (акт, Чибизов Г. Т. һәм Кондратьев Н. Н. ҡатнашлығында, тимер юлы милицияһының «Голицыно» станцияһы линия вәкиле Выдрин төҙөгән) төҙөлгән акттан күренеүенсә, - ), — «ҡара портфель» ғына . Макаренконың ваҡытынан алда вафат булыуына бәйле тағы бер нисә сәйер факараҡ Хрущёвтың йылытыуы һәм үҙгәртеү осоронда нәшер ителде . «Пассажир Макаренконың» үлеме тураһында акттың факсимилеһы тәүгә телевидение аша «Антон Макаренконың ғаилә серҙәре» (2005) телефильмында күрһәтелде.
Макаренко Мәскәүҙәге Новодевичье зыяратында ерләнгән. Ҡәберенә ҡуйылған һәйкәленең авторҙары — скульптор Владимир Цигаль һәм архитектор В. Калинин.
Ғаиләһе
Энеһе Макаренко Виталий Семёнович (1895—1983) — Добровольческий армия офицеры (Марковсы), Рәсәйҙән киткән, 1920 йылдың ноябрендә Рус армияһы частары менән Ҡырымдан эвакуацияланған. Революцияға тиклем Рус император армияһы офицеры (поручик). Беренсе донъя һуғышында Брусилов йырып үтеүендә ҡатнашҡан, һиҙелерлек яралар ала һәм батрылғы өсөн бүләкләнә. Виталий ағаһы Антон тормошонда бер нисә тапҡыр мөһим роль уйнай: 1916 йылда хәрби хеҙмәткә саҡырылған А. С. Макаренконың сәләмәтлек торошо буйынса комиссияһында әүҙем ҡатнаша. Танылған макаренко белгесе Г. Хиллиг А. С. Макаренконың телгә алынған хәрби саҡырыу шарттарын бик ауыр үткәреүен һәм Виталийҙың ҡыҫылыуы, бәлки, Антондың ғүмерен ҡотҡарып алып ҡалыуын билдәләй. Тап Виталий, ағаһына педагогик эшмәкәрлегендә ярҙам күрһәтеп, уйын һәм хәрби хеҙмәт элементтарын дәрестәргә индерергә тәҡдим итте, был һуңғараҡ үҙенең урынлы һәм файҙалы булыуын күрһәтте.
Эмиграциянан һуң Виталий Семёнович ғүмеренең аҙағын Францияла үткәрә, 1970 йылда уны Макаренконың Көнбайыш Европа биографтары Г. Хиллиг (Германия Федератив Республикаһы) һәм З. Вайц (Франция) эҙләп таба һәм өлкән ағаһы тураһында хәтирәләрҙе ҡалдырырға күндерә. . Ошо хәтирәләрҙән Макаренконы өйрәнеүселәр Антон һәм Макаренко ғаиләһенең балалығы тураһында ентекле мәғлүмәттәр, атап әйткәндә, Антон менән Виталийҙың өс апаһының донъяға килеү фактын белә алған.
Тарихсы С. В. Максименко үҙенең докладтарында раҫлауынса, В. С. Макаренконың китабында профессор Гётц Хиллигтың үҙгәртеп ҡороу осоронда яҙылған китабына бәйле хаталар бар. С. В. Максименко әйтеүенсә, А. С. Макаренконың тыуған яғында үлгән йәки Себергә һөргөнгә ебәрелгән тип танылған, хәҙер иһә Сыуашстанда һәм Мәскәү өлкәһендә йәшәгән әлегә тиклем билдәһеҙ ҡалған туғандары бар. А. С. Макаренконың бер туған апаһы һәм һуңыраҡ, 90-сы йылдар аҙағында, уның балалары һәм ейәндәре, уның хөрмәтенә хәйриә ойошмаһы ойоштороп, Мәскәүгә күсеп китә.
Әҙәби ижады
1914 йәки 1915 йылда тәүге хикәйәһен яҙып, Максим Горькийға ебәргән, әммә билдәле яҙыусы ул хикәйәне әҙәби яҡтан көсһөҙ тип таныған. Шунан һуң Макаренко ун өс йыл дауамында яҙыусылыҡ менән шөғөлләнмәй, әммә яҙма китаптар алып бара. Горький менән Макаренконың хат яҙышыуы 1925 йылдан 1935 йылға тиклем дауам итә. Бәлиғ булмағандар өсөн колонияға барғандан һуң, Горький Макаренкоға әҙәби эшкә кире ҡайтырға кәңәш итә. Ф. Э. Дзержинский исемендәге коммуна тураһындағы «30-сы йыл маршы» (1932) һәм «ФД — 1» (1932) китаптарынан һуң Макаренко төп әҙәби әҫәрен — "Педагогик поэма"ны (1925—1935) тамамлай.
Ғүмеренең һуңғы йылдарында Макаренко «Флаги на башнях» (1938) нәфис әҫәре, шулай уҡ автобиографик материалдар: «Честь» (1937—1938) повесы, «Пути поколения» (тамамланмаған) романы өҫтөндә эшен дауам итә. Бынан тыш, ул әүҙем рәүештә педагогик эшмәкәрлек һәм тәрбиә биреү методикаһын әҙерләүен дауам итә, ҡайһы бер мәҡәләләрен баҫтырып сығара. 1936 йылда уның «Методика организации воспитательного процесса» («Тәрбиә биреү процесын ойоштороу методикаһы») тип аталған беренсе ҙур ғилми-педагогик эше баҫыла. 1937 йылдың йәйе һәм көҙөндә «Книги для родителей»ҙың («Ата-әсәләр өсөн китаптар») беренсе өлөшө донъя күрә. Макаренконың әҫәрҙәрендә уның педагогик тәжрибәһе һәм педагогик ҡараштары сағыла.
Макаренко балалар өсөн етештереү йүнәлешен һәм дөйөм тәрбиәләү ысулдарын көсәйтеү файҙаһына төрмә режимы элементтарын файҙаланыуға ҡаршы сыға. Тәрбиәләнеүселәргә ҡарата бындай принцип ҡулланылған: «Кешегә мөмкин тиклем күберәк талаптар ҡуйырға һәм уға мөмкин тиклем нығыраҡ хөрмәт күрһәтергә».
А. С. Макаренко үҙе «Педагогик поэма» әҫәренең эпилогында хеҙмәтенә йомғаҡ яһай :
Милләте тураһында
А. С. Макаренконың биографы профессор Гётц Хиллиг А. С. Макаренконың милли сығышы һәм милли үҙаңы мәсьәләһенә арналған айырым тикшеренеү эше атҡарған йомғаҡтары «А. С. Макаренконың милли үҙаңы мәсьәләһенә ҡарата» докладында бирелгән, Хиллиг, А. С. Макаренко бөтә әҫәрҙәре һәм шәхси хаттарын урыҫ телендә яҙған, тип билдәләй. Шул уҡ ваҡытта ул украин телен дә белә һәм ярата, әҫәрҙәре персонаждарының диалогында украин телен йыш һәм урынлы ҡуллана. А. С. Макаренко шулай уҡ полякса аңлай һәм аңлата ала ине, был турала Л. В. Конисевич поляк бизнесменының килеүе тураһында яҙылған «Нас воспитал Макаренко» китабында телгә ала.
Шул уҡ ваҡытта, тактик ҡараштар буйынса (ҡайһы бер чиновниктар өсөн М. Горький исемендәге колонияны ҡыуыу өсөн сәбәптәр һанын кәметеү маҡсатында) ул билдәле бер йылда, Крюковтағы кеүек, «рус» һүҙен (Крюковтағы кеүек үк) яҙыуҙан туҡтай, һәм «украин» тип яҙа башлай.
А. С. Макаренконың үҙенең дә был мәсьәләгә ҡағылышлы хаттары һаҡланған. Мәҫәлән, Антон Семёнович Харьковтан А. М. Горькийға 1932 йылдың 5 октябрендәге хатында былай тип яҙа: «Хөрмәтле Алексей Максимович. […] Тағы ла бер нәмә — миңә Украина ялҡытты, сөнки мин һәр ваҡыт ғәҙәти урыҫ кешеһе инем, ә Мәскәүҙе яратам».
А. С. Макаренко иҫән сағында уҡ уның тәрбиәсе һәм педагог булараҡ эшмәкәрлеген һәм хеҙмәттәрен Л. Арагон, А. Барбюс, Д. Бернал, У. Бронфенбреннер, А. Валлон, В. Галль, А. Зегерс, Януш Корчак, С. Френе һәм башҡа мәҙәниәт һәм мәғариф эшмәкәрҙәре юғары баһалай.
Макаренко тормошонда М. Горький ҙур әһәмиәткә эйә була, уның өсөн Рәсәй балаларын, бигерәк тә ҡарауһыҙ ҡалғандарын хәстәрләү күп йылдар дауамында тәбиғи һәм мөһим эш була. Мәҫәлән, М. Горький В. И. Ленинға был мәсьәлә менән кисекмәҫтән шөғөлләнергә кәрәклеге тураһында хат яҙғас ҡына Ф. Э. Дзержинский ҡарауһыҙлыҡ проблемаһын хәл итә башлай. Артабанғы йылдарҙа Горький Мәскәү өлкәһендәге Болшево хеҙмәт коммунаһы тураһында китап әҙерләргә ярҙам итә. Уның тәжрибәһе нигеҙендә бөтә донъяға билдәле «Путёвка в жизнь» фильмын төшөрөү ҡарала. Матвей Самойлович Погребинский етәкселегендә эшләгән был коммунала ҡоймалар һәм һаҡсылар булмай, хоҡуҡ боҙоусылар, Макаренконыҡы кеүек үк, файҙалы етештереү хеҙмәте менән дөрөҫ тәрбиә ала так же, как у Макаренко, правонарушители перевоспитываются полезным производительным трудом, так же нет заборов и охраны.
Макаренко Горький өсөн тәрбиә эшендә алдынғы тәжрибәнең сираттағы өлгөһө булды. Горький Макаренконың тәрбиәләү тәжрибәһе тураһында яҙмаларын баҫтырыуҙы талап итә, әҙәби альманахҡа башта "Педагогик поэма"ның айырым бүлектәрен урынлаштырта, ә һуңынан бөтә китапты үҙ редакцияһы аҫтында сығара.
Макаренконы тәнҡитләү
Г. Хилинг раҫлауынса, А. С. Макаренко менән Н. К. Крупскаяның үҙ-ара мөнәсәбәттәре тураһындағы мәсьәләне, «А. С. Макаренко и педагогика его времени» мәҡәләһендә Бохум университеты профессоры Анвайлер беренсе булып ҡуя. Тап шул документта ул Макаренко менән Крупскаяның конфликтта булыуын билдәләй. 1966 йылда Флото ҡалаһында (Германия Федератив Республикаһы) Макаренконың мираҫына арналған беренсе халыҡ-ара симпозиумында тап Анвайлер йәнә «Крупская менән Макаренко араһындағы йәшерен дошманлыҡ»ҡа иғтибар йүнәлтә. Тап Крупская 1928 йылда ВЛКСМ-дың VIII съезы трибунаһынан Макаренконы, тәрбиәләнеүселәргә ҡарата даими көс ҡулланыуҙа ғәйепләй һәм «хулиганлыҡ чемпионы», «идеологик яҡтан зыянлы» тип атай. В. А. Балицкий ғына Макаренконы яҡлап алып ҡала һәм Ф. Э. Дзержинский исемендәге коммунаға етәксе итеп тәғәйенләй.
Макаренко үҙе, 1939 йылдың 1 мартында Мәскәү университетында сығыш яһап (йәғни Н. К. Крупская үлгәндән һуң 4 көн үткәс), былай тигән: «Бөгөн дә, иртәгә лә, алдағы көндәрҙә лә, артабан да беҙҙең тормошта бөгөнгө матәм көнө иҫкә алынасаҡ. Беҙ бөгөн Лениндың дуҫын, коммунистик тәрбиә биреҙең ҙур эшмәкәре, заманыбыҙҙың бөйөк гуманисы, большевиктар партияһында яңы дәүер, шул иҫәптән кеше тәрбиәһендә яңы осорҙо булдырған иптәште, Надежда Константиновна Крупскаяны ерләйбеҙ».
А. С. Макаренко менән Н. К. Крупскаяның үҙ-ара мөнәсәбәттәрен ентекләберәк Г. Хиллиг тикшерә, ул ошо мәсьәләгә «Макаренко һәм Крупская» мәҡәләһен бағышлаған.
Макаренко һәм Сорока-Росинский
Билдәләп үтергә кәрәк, Макаренко үҙе ошо осорҙағы икенсе билдәле уҡытыусы В. Н. Сорока-Росинскийҙың «Республика ШКИД» китабында беллетристик һүрәтләнгән тәжрибәһенә ҡаты тәнҡит белдерә. Р. Шендерованың хәтирәләрендә 1920-се йылдарҙа хөкүмәттә мәғариф һәм социаль тәрбиә мәсьәләләре өсөн яуап биргән Крупская бөтә Союз педагогик кәңәшмәләренең береһендә «ниндәйҙер Сорока» ысулдарын тәнҡитләй һәм уның "эшмәкәрлеге"нә А. С. Макаренконың хеҙмәт аныҡлығы ярылып ятҡан ысулдарын ҡаршы ҡуя.
Макаренко тәжрибәһен өйрәнеү
Макаренконы өйрәнеү буйынса тәүге совет кандидатлыҡ диссертацияһы 1941 йылдың 21 июнендә Мәскәүҙә К. Либкнехт исемендәге индустриаль-педагогия институтының Ғилми советында Иван Фёдорович Козлов тарафынан яҡлана. Һуңынан ул тәүҙә Антон Семёнович Макаренконың һайланма әҫәрҙәрен, һуңынан әҫәрҙәренең тулы йыйынтығын баҫтырып сығарыу буйынса тырышлыҡ һала һәм «О педагогическом опыте А. С. Макаренко» китабын әҙерләй.
Сит ил "макаренко тәжрибәһен өйрәнеү ғилеме"ндә 1968 йылда Германия Федератив Республикаһында нигеҙләнгән А. С. Макаренконың мираҫын өйрәнеү буйынса лаборатория алдынғы урынды биләй. Ул иң ҙур «остфоршунг» педагогик учреждениеның — Марбург университетының сағыштырма педагогика тикшеренеү үҙәгенең бүлексәһе булып тора. Унда Макаренконың эштәрен немец һәм рус телдәрендә баҫтырып сығарырға, цензура аҡсаларын тергеҙергә тырыштылар, әммә 1982 йылда, ете том сыҡҡандан һуң, баҫма туҡтатыла. Рәсәй һәм сит ил макаренко белгестәре араһында профессор Германия Федератив Республикаһы ғалимы, Рәсәй мәғариф академияһының сит ил ағзаһы, Украинаның һәм Милли педагогия академияһының 2002 йылға тиклемге ағзаһы, Халыҡ-ара Макаренко ассоциацияһы ағзаһы Гётц Хиллиг танылыу алды. 2013 йылдың 19 июненән ММА-ны Рим Ла Сапиенца (La Sapienza) университеты профессоры Никола Сичилиано де Кумис (Италия, Рим) етәкләй. Ә философия фәндәре кандидаты. Кораблёва Т. Ф. шул уҡ йылда Рәсәй Макаренко ассоциацияһы етәксеһе итеп һайлана.
Макаренконың цитаталары
«Кешене бәхетле булырға өйрәтергә ярамай, әммә уны бәхетле булырлыҡ итеп тәрбиәләргә мөмкин». «Әгәр һәләттәр аҙ икән, яҡшы уҡыуҙы талап итеү файҙаһыҙ ғына түгел, енәйәт тә. Яҡшы уҡырға мәжбүр итергә ярамай. Был фажиғәле эҙемтәләргә килтереүе ихтимал». Валентина Постовалова. Макаренко, которого всем нам необходимо знать Аңлатма. Макаренко һәр уҡыусының мәктәптә 2-3 «яратҡан» фәне (түңәрәге, секцияһы, театрҙа, оркестрҙа ҡатнашыу мөмкинлеге һ.б.) булыуын, уның буйынса ҙур теләк менән шөғөлләнеүен; шулай уҡ кешенең көсө етерлек булған һөнәр үҙләштереүен талап итә. Йәғни эшһеҙлекте бөтөнләй өнәмәй. «Тәрбиә һәр ваҡыт, хатта һеҙ өйҙә булмағанда ла бирелә. „Тәүәккәлләүҙән баш тартыу — ул ижадтан баш тартыу“. „Үҙ-үҙеңде тәрбиәләү гимнастикаһы булмаһа, һүҙ менән генә тәрбиәләү — иң енәйәти зыян“. »Һеҙ уларға ҡарата һуңғы дәрәжәлә ҡоро, бәйләнсек талапсан була алаһығыҙ, уларҙы күрмәмеш тә булырһығыҙ… әгәр эшегеҙ, белемегеҙ, уңышығыҙ менән ялт итеп тормайһығыҙ икән, боролоп ҡараһағыҙ ҙа ҡарамаһағыҙ ҙа: улар һеҙҙең яҡлы… Һәм киреһенсә, ниндәй генә яғымлы, ҡыҙыҡтырып һөйләшһәгеҙ ҙә, изге күңелле һәм алсаҡ булһағыҙ ҙа… әгәр һеҙҙең эшегеҙ уңышһыҙлыҡтар һәм убылыуҙар менән оҙатыла икән, әгәр һәр аҙымығыҙҙа үҙ эшегеҙҙе белмәүегеҙ күренһә… һеҙ күрә алмаусанлыҡ һәм кәмһетеүҙән башҡа бер ҡасан да, бер нәмәгә лә ирешмәҫһегеҙ… ".
Эшен дауам итеүселәр
А. С. Макаренко системаһын тәнҡитләүҙең киң таралған алымдарының береһе, был система үҙен барлыҡҡа килтергән кеше ҡулында ғына яҡшы эшләне, тигән раҫлауҙар. А. С. Макаренконың үҙенең әҫәрҙәрендә системаның үҙенән-үҙе һәм күбеһенсә художестволы-фәнни тасуирлау рәүешендә ентекле һүрәтләнеүе, шулай уҡ уның күп йыллыҡ уңышлы эшмәкәрлеге менән дә был кире ҡағыла.
А. С. Макаренконың эшмәкәрлеген дауам итеүселәр араһында уның тәрбиәләнеүселәренән тәү сиратта Семён Афанасьевич Калабалинды (1903—1972) һәм уның хәләл ефете Галина Константиновнаны (1908—1999, "Педагогик поэма"ла — Семён Карабанов һәм Галина Подгорнаяны («Черниговтан»), шулай уҡ сәйәси эшмәкәр Явлинский Алексей Григорьевичты (1915—1981), билдәле сәйәси эшмәкәр Явлинский Григорий Алексеевичтың атаһын атарға була.
Макаренконың ҡайһы бер тәрбиәләнеүселәре тормошта башта икенсе юлды һайлай, ләкин күпмелер ваҡыттан һуң тәрбиәүи эшмәкәрлегенә мөрәжәғәт итә. 15 йылдан ашыу диңгеҙҙә хеҙмәт иткәндән һуң, Украинала сирек быуат «Алмазный» интернатын етәкләгән Л. В. Конисевич киң билдәле, был уҡыу йортонда сәскәлектәр, баҡсаларҙы мауығып ҡарау — тәрбиә нигеҙендә. Леонид Вацлавович ғүмеренең һуңында «Нас воспитал Макаренко» исемле китабында Дзержинский исемендәге Коммуналағы тормош һәм хеҙмәт тураһында тәрбиәләнеүсе күҙлешенән ентекле иҫтәлектәр әҙерләп өлгөрҙө.
Антон Семёновичтың тәрбиәләнеүселәре булмаған эйәреүселәр араһында профессор В. В. Кумариндың (1928—2002, Владимир өлкәһе балалар йортонда Макаренко системаһын уңышлы индереүҙән башлай) фамилияһы билдәле, үҙенең ғилми эшмәкәрлеген һәм ике диссертацияһын Макаренко системаһын өйрәнеүгә бағышлай, Г. М. Кубраков (Ҡаҙағстан), И. А. Зязюн (Украина), шулай уҡ А. А. Католиков, А. А. Захаренко, А. С. Гуревич, В. М. Макарченкова һ.б.
А. С. Макаренконың коллективты ойоштороу тураһындағы идеяларын (йолаларға таяныу, педагогтар коллективы фекерҙәштәр берләшмәһе булараҡ, педагогтар коллективы, яуаплы бәйләнештәр мөнәсәбәттәрен булдырыу, балалар үҙидараһы һ.б.) педагог Фёдор Фёдорович Брюховецкий Краснодарҙа үҫтерә (инициативаһын СССР Педагогика Фәндәре Академияһының тәжрибәле педагогик майҙансығы итеп дөрөҫ билдәләй). Гуманизм принциптарына нигеҙләнгән балалар һәм өлкәндәрҙең ижади коллективын ойоштороп, Ф. Ф. Брюховецкий был идеяларҙы массауи мәктәп практикаһында ижади ҡуллана һәм, һуғыштан һуңғы йылдарҙа тәрбиә биреүҙең социаль шарттарын иҫәпкә алып, үҙенсәлекле йөкмәтке менән тулыландыра.
М. Горький исемендәге колонияның һәм Ф. Э. Дзержинский исемендәге Коммунаның күп кенә хеҙмәткәрҙәре һәм уҡытыусылары ла А. С. Макаренконың тәжрибәһен пропагандалау менән шөғөлләнеүен дауам итә. Тәү сиратта колонияның һәм Коммунаның кластан тыш эште төп ойоштороусыһы — Виктор Терскийҙы («Педагогик поэмала» — В. Н. Перский) һәм М. Горький исемендәге колонияның баш агрономы — арыу-талыуҙы белмәгән Н. Э. Ферены ("Педагогик поэма"ла — Шере), М. Горькийҙың эштән китеү менән, ауыл хужалығы фәненә тотона, әммә А. С. Макаренко менән хеҙмәттәшлек итеү тәжрибәһен хәтерләй һәм уның тураһында «Мой учитель» тигән китап яҙа.
1960 йылдар уртаһында «ауыр» үҫмерҙәр менән шөғөлләнгән комсомол вәкилдәре үҙҙәрен Макаренко хәрәкәтенең ҡыҙыҡһыныусан дауамы итеп күрһәтә. Уларҙың ҡайһы берҙәре, мәҫәлән, Виталий Аркадьевич Ерёмин, Владислав Алексеевич Ширяев, А. С. Макаренконың тәжрибәһен һәм алымдарын аңлы рәүештә файҙаланды, был хаҡта үҙҙәренең педагогик тәжрибәһен тасуирлауҙа телгә ала.
«Уҡыу производствоһы» исеме алған Харьков трактор заводының уҡыу цехында өлкән класс уҡыусыларының уҡыу һәм етештереү хеҙмәтен берләштереүҙе педагогика фәндәре докторы, профессор П. А. Ярмоленко ҡуллана. Ғалимдың тикшеренеүҙәре һәм П. А. Ярмоленко етәкселегендә йәштәргә хеҙмәт тәрбиәһе биреү һәм уларға һөнәри йүнәлеш биреү буйынса ХТЗ-ның уҡыу цехы эше Ленин комсомолы премияһы (1971) менән билдәләнә, СССР Мәғариф министрлығы коллегияһы, Профсоюздың Үҙәк Комитеты Президиумы һ.б. тарафынан хуплана.
2003 йылдан (А. С. Макаренконың тыуыуына 115 йыл тулыу айҡанлы) «Народное образование» («Халыҡ мәғарифы») журналы Рәсәй Макаренко ассоциацияһы менән берлектә Макаренко мәктәп-хужалыҡтар конкурсын үткәрә башлай, Макаренко уҡыуҙарын үткәреү тергеҙелә. Был конкурс 14 йылдан ашыу уҙғарылған осорҙа унда Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән һәм өлкәләренән — Яҡут Республикаһынан һәм Краснодар крайынан Мәскәү өлкәһенә тиклем — тиҫтәләгән команда ҡатнашты ла инде.
Шулай итеп, ҡайһы бер авторҙарҙың, мәҫәлән, журналист Андрей Нуйкиндың, Макаренконың тәжрибәһе А. С. Макаренконың ниндәйҙер үҙенсәлекле һәләттәре һәм шәхси сифаттары менән ныҡ бәйләнгән, шуға күрә һуңғараҡ бер тапҡыр ҙа уңышлы ҡабатланмаған һәм, унан да бигерәк, бөгөн ҡабатланмай тигән раҫлауҙары ысынбарлыҡҡа тап килмәй. Шул уҡ ваҡытта, тәрбиәләнеүселәрен әҙерләгәндә тәрбиә һәм педагогик хата өсөн күпселек мәктәп коллективтарының һиҙелерлек яуаплылығы булмауы (был хаҡта А. С. Макаренко үҙе лә күп яҙған), шулай уҡ беҙҙең илебеҙҙәге совет, һәм вариҫлыҡ буйынса, хәҙерге Рәсәйҙә сыҡҡан закондарҙың үҙенсәлеге (шул иҫәптән «балаларҙы эшкә егеүҙән һаҡлау» тар һәм бер яҡлы аңлайышлы тыйыуҙар (шул иҫәптән хеҙмәттән һаҡлау теләгенән) эшлекле (шул иҫәптән техник йәһәттән булышлыҡ итеү) А. С. Макаренко тәжрибәһен яңынан тергеҙергә теләүселәргә әлегә тиклем тәрбиә һәм педагогик әҙерләүҙә генә түгел, юридик һәм хужалыҡ өлкәләрендә лә талаптарҙың юғары булыуын танырға кәрәк.
Уҡыу йорттары һәм тәрбиә учреждениелары
Краснодарҙа А. С. Макаренко исемендәге 12-се лицей МАОУ
Әҙәбиәт
А. С. Макаренко: школа жизни, труда, воспитания. Учебная книга по истории, теории и практике воспитания. В 9-ти томах. Нижний Новгород, 2007—2017 гг.
Падишаһ мәсете
Падишаһ мәсете (‏ بادشاہی مسجد — мечеть падишаха) — Пакистандың ҙурлығы буйынса икенсе урында торған, Лахор ҡалаһында урынлашҡан мәсете. Мәсет Бөйөк Моголдар эпохаһының һинд-ислам хөрәфәти архитектураһы ҡомартҡыларының иң әһәмиәтлеһе һанала. Пакистандың баш ҡалаһы Исламабадтағы Фейсал мәсетенән ҡала ҙурлығы буйынса икенсе мәсете.
Тарихы
1584-тән 1598 йылға тиклем Лахорҙа могол императоры Бөйөк Акбарҙың резиденцияһы урынлашҡан була. Уның вариҫтары оҙаҡ йылдар ошо резиденцияла йәшәйҙәр һәм ҡаланы яңы күркәм төҙөлөштәр менән биҙәйҙәр. Бөйөк Моголдар династияһының һуңғыһы, Аурангзеб (1658—1707), Лахорҙа «Падишаһ мәсете» тип аталған данлыҡлы мәсет төҙөй. Лахор мәсете Бөйөк Моголдар осоро архитектураһының иң һуңғы ҡаҙанышы була. 1673-74 йылдарҙа төҙөлгән мәсет шул осорҙан алып Лахорҙың төп иҫтәлекле урыны булып тора.. Ул ике тиҫтә йыл элек Делиҙа төҙөлгән Джама-Масджид мәсетенә оҡшаған. Мәсеткә төп инеү урыны өҫтөндә ҡуйылған мәрмәр плитала уйылған яҙыу бар: «1084 Хижрә йылында, император һарайының иң инсафлы хеҙмәткәре Фидаи Хан Кока етәкселегендә төҙөлгән һәм тамамланған, ҡыйыу һәм еңеүсе хаким Мөхитдин Мөхәммәт Аламгир мәсете». Яҙыуҙа телгә алынған Фидаи Хан Кока Аурангзебтың ҡиәмәтлек ағайы һәм уның армияһында артиллерия башлығы була. Мәсетте төҙөү хаҡы «алты лакх рупийҙан артып китә» (1 лакх = 100 мең рупий). Артабан мәсетте тотоу өсөн бөтә Мултан кенәзлеге килеме йүнәлтелә. XIX быуат башында Лахор сикхтар тарафынан баҫып алына, улар мәсеттә склад һәм дары баҙы ойошторалар. Британияның колониаль хакимлығы осоронда эске ихата галереялары һалдаттарға казарма итеп файҙаланыла. 1856 йылда, оҙаҡ һөйләшеүҙәр алып барғандан һуң, мәсет мосолмандар ҡулына күсә һәм тергеҙелә. Пакистан бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң, 1947 йылда мәсеттә ҙур ремонт эштәре башҡарыла. 1960 йылда мәсеттә тулыһынса реставрация яһала, шунан һуң мәсет әлеге күренешен ала. Хәҙерге ваҡытта Падишаһ мәсете ЮНЕСКО Бөтә донъя мираҫы объекттары исемлегенә кандидат булып тора.
Архитектураһы
Лахор халҡы уны донъяла иң ҙур тип иҫәпләй. Мәсеттең эске ихатаһы үлсәмдәре — 159 × 527 м. Мәсеттең һигеҙ манараһы бар: дүртәүһе ғибәҙәт залы мөйөштәрендә һәм шунса уҡ мәсетте уратып алған стена мөйөштәрендә. Тышҡы манараларҙың бейеклеге — 62 метр. Ғибәҙәт залы өҫтөндә, ҡомташтан эшләнгән ҡыҙыл манаралар менән ҡырҡа контрасланыусы, өс ҙур аҡ мәрмәрҙән көмбәҙ күтәрелә. Мәсет, Шалимар баҡсалары һәм Лахор ҡәлғәһе ҡаршыһында, иҫке ҡала өҫтөндә күтәрелеп торған бейек платформала төҙөлгән. Уның төп инеү урынына өс яҡтан, ҡыҙыл ҡомташтан эшләнгән терраса янында тамамланыусы, 22-шәр һикәлтәле баҫҡыс илтә. Мәсеткә төп инеү урыны 19,8 метр бейеклектәге, күп бәләкәй башнялары ослайып торған, ике яруслы павильон. Павильон өҫтөндә семәрләп биҙәлгән бейек өс үҙәкле көмбәҙ күтәрелә. Монументаль ҡапҡа аша ҙур эске ихатаға инеп була. Дүрт бейек манара күркәм аҡ мәрмәрле павильон менән барып бөтә. 1840 йылғы ер тетрәү һөҙөмтәһендә юҡҡа сыҡҡан павильондарға алмашҡа төҙөлгән хәҙерге павильондар XIX быуаттағыларының күсермәһе булып торалар. Өс яруслы манараларҙың тышҡы диаметры 20,2 метр тәшкил итә. Диаметры 2,55 метр булған түңәрәк шахта эсендә манараның түбәһенә илтеүсе 204 һикәлтәнән торған бормалы баҫҡыс һалынған. Төп инеү урыны иркен, кирбес түшәлгән эске ихатаға илтә, унда 55-тән 60 меңгә тиклем дин кешеһе һыя ала. Ихата уртаһында аҡ мәрмәрле фонтан ҡуйылған, уның янында диндарҙар тәһәрәт алғандар. Хәҙерге ваҡытта фонтан был маҡсатта күптән ҡулланылмай инде. Ихатаны, Моголдар дәүерендә мәҙрәсә урынлашҡан, күркәм аркалы галерея уратып алған. 1856 йылда британлылар галереяның көнсығыш өлөшөн емерәләр, ләкин һуңғараҡ ул тергеҙелә һәм бер ни тиклем осор тәһәрәт алыу залы булып хеҙмәт итә.. Ихатаның көнбайыш осонда мәсеттең үҙәк бинаһы ҡалҡып тора. Өс күркәм көмбәҙ менән осланған бинаның майҙаны 23,375 кв. фут. Ҡыҙыл ҡомташтан эшләнгән фасад алебастрлы панелдәр менән көпләнгән һәм нескә семәр, шулай уҡ мәрмәр инкрустация менән биҙәлгән. Үҙәк инеү урынының көмбәҙле уйымының бейеклеге 16,5 метр. . Мәсеттең төп бинаһының интерьеры ике һуҙынҡы залдан тора. Ситтәге зал ике киң бүлмәгә бүленгән, ә төптәге зал һигеҙ ҙур арка менән бүленгән ете үҙ-ара тоташыусы залдан тора. Интерьерҙың бөтә йыһазы эзбизле штукатуркаға семәрләү техникаһы буйынса биҙәлгән. Мәрмәр менән биҙәлгән михраб ҡына был ҡағиҙәнән ситләшеү булып тора.
Ҡомартҡылар
Төп ингән урындың өҫкө ҡатында бәләкәй музей урынлашҡан. Унда күп ислам ҡомартҡылары һаҡлана. Быяла витриналарҙа бөтәһе егерме ете ҡомартҡы һаҡлана, улар араһында Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең йәшел сәлләһе, уның аяҡ эҙе һәм байрағы, Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең ҡыҙы Фатима сиккән яулыҡтар, ғәҙел хәлифә Әли ибн Әбу Талиб ҡулы менән күсереп яҙылған Ҡөрьәндең беренсе сүрәһе, Хөсәин ибн Әлиҙең уның ҡан эҙҙәре булған яулығы бар. Риүәйәттәр буйынса, мәсеттәге күпселек ҡомартҡыларҙы Лахорға бөйөк яулап алыусы Тимер — «Аҡһаҡ Тимер» килтергән. Тәүҙә император һарайы Шиш-Махалда (көҙгөлө һарай) һаҡланыусы ҡомартҡылар 1883 йылда Падишаһ мәсетенә тапшырылалар. 2002 йылда мәсет музейынан Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең сандалыйҙарын урлайҙар. Полиция, енәйәтселәргә урлашырға мөмкинлек биреүҙә, эшкә һалҡын ҡарауҙа ғәйепләп, мәсеттең һигеҙ хеҙмәтсеһен ҡулға ала. . Урлашыу менән бәйле мәсеттең етәкселеге ҡомартҡыларҙы хәүефһеҙерәк урынға — Лахор музейына күсереү мәсьәләһен ҡуя. Һөҙөмтәлә уларҙы, ислам ҡомартҡыларын үҙ күҙҙәре менән күрергә теләп, күп һандағы ғибәҙәтселәр йыл һайын килгән мәсеттә ҡалдырырға ҡарар итәләр.
Пикфорд йорт-музейы
Пикфорд йорт-музейы  (Pickford's House Museum) — Дерби ҡалаһында георгион архитектураһы бинаһында урынлашҡан музей. Был бинаны 1760 йылда архитектор Джозеф Пикфорд (Joseph Pickford) үҙ ғаиләһе өсөн төҙөгән. Һуңынан ул үҙ йортон бай клиенттарға үҙ эшенең өлгөһө итеп күрһәткән ). Был бинала костюмдар һәм георган осоро музейы урынлашҡан. Беренсе ҡатында ҡунаҡ, аш, ял, гардероб, кухня, кер йыуыу бүлмәләре, келәт һәм хеҙмәтеләр өсөн һалам түшәкле ял бүлмәһе урынлашҡан. Йорттоң подвалы 1940 йылдарҙағы кеүек бомбанан һаҡланыу урыны итеп эшләнгән. Өҫкө ҡат ҡурсаҡ театрҙарына һәм уларҙың тарихына бағышланған . 2006 йылдың апреленән музей, ҡаршылыҡтар булыуға ҡарамаҫтан, ойошторолған төркөмдәр өсөн генә эшләй.
Ҡалмаш (Ҡырыҡмаҫ ҡушылдығы)
Ҡалмаш  — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы, биләмәләрендә аға. Йылға Кырыкмас йылғаһының һул ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сырая (Тетеркина ҡушылдығы)
Сырая — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тетеркина йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дарыу үҫемлектәре
Дарыу үҫемлектәре — кеше һәм мал-тыуарҙы дауалау һәм профилактика үткәреү өсөн ҡулланыла торған үҫемлектәрҙең ҙур бер төркөмө.
Башҡортостанданда үҫкән ҡырағай дарыу үҫемлектәренең 120 төрө фәнни медицинала һәм 200-ҙән ашыуы халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Элек-электән файҙаланылыуына ҡарамаҫтан, Октябрь революцияһына тиклем улар махсус рәүештә тикшерелмәгән.
1933 йылда 40 тонна ашыу бесәй үләне әҙерләнелеүе һәм сит илгә оҙатылыуы билдәле. Бөйөк Ватан һуғышына тиклем дарыу үҫемлектәренең 50-нән ашыу төрө йыйылған, һуғыш йылдарында уларҙы әҙерләү күпкә артҡан.