cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ғәлиева Гүзәл Ғабдуллайән ҡыҙы
Биографияһы
Гүзәл Ғабдуллайән ҡыҙы Ғәлиева 1955 йылдың 1 мартында Башҡорт АССР-ы (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Учалы районы Иманғол ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған. 1972 йылда урта мәктәпте тамамлағандан һуң, хеҙмәт эшмәкәрлеген үҙ колхозында башлай, артабан Учалы ҡала дауаханаһында санитарка, «Коммунар» колхозы идараһында секретарь-машинистка булып эшләй. 1972 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтының (бөгөн Башҡорт дәүләт аграр университеты иҡтисад факультетына уҡырға инә. Ләкин әҙәбиәткә булған һөйөү уны Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына алып килә, һәм ул 1979 йылда башҡорт-рус бүлеген уңышлы тамамлай. Бынан һуң ике йыл дауамында тыуған Учалы районының «Серп и молот» («Ураҡ һәм сүкеш»), аҙаҡтан бер йыл Кушнаренко районының «Авангард» гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр булып эшләй.
1983—1985 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Мәҙәниәт министрлығында театрҙар бүлеге инспекторы вазифаһын башҡара. Был хеҙмәте менән бәйле Театр сәнғәте дәүләт институтының (ГИТИС — Государственный институт театрального искусства) театр белеме бүлеген ситтән тороп тамамлай. 1985—1989 йылдарҙа БАССР-ҙың Телевидение һәм радио тапшырыуҙары комитетында мөхәррир булып эшләп алғас, 1992 йылға тиклем «Йәш тамашасы» театрының (бөгөн Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театры) әҙәби-драма бүлеген етәкләй. 1993—1995 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Юстиция министрлығы, артабан 2010 йылға тиклем — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай хеҙмәткәре, 2012 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзының әҙәби консультанты була.
Ижади эшмәкәрлеге
Гүзәл Ғәлиеваның әҙәби ижад юлы мәктәп йылдарынан башлана: урта синыфтарҙа уҡығанда уның тәүге шиғырҙары республика балалар гәзите Башҡортостан пионерында баҫыла. Башҡорт дәүләт университетында ул ныҡлап әҙәбиәт мөхитенә инеп китә. Филология факультетында махсус белем алыу менән бер рәттән бында нәҡ ошо осорҙа бигерәк тә әүҙем эшләгән «Шоңҡар» әҙәби-ижад түңәрәгенә йөрөү уның өсөн ыңғай һөҙөмтәләр бирә. Бар яҡтан үҙен тик яҡшы яҡтан ғына күрһәткән йәш әҙип түңәрәк етәксеһе итеп һайлана — был уның әҫәрҙәренә ҡуйылған талаптарҙы бермә-бер арттыра. Студент йылдарында ла Гүзәлдең шиғырҙары республика гәзит-журналдарында баҫылып тора, йәш һәм башлап яҙыусылар әҫәрҙәре тупланған «Йәш көстәр» йыйынтыҡтарында донъя күрә. БДУ-ны тамамлағандан һуң район гәзиттәрендә әҙәби хеҙмәткәр булып эшләү ҙә әҙипкә ныҡлы ғына ижади тәжрибә тупларға ярҙам итә.
1982 йылда шағирҙың «Ҙур бейәләй» исемле тәүге китабы нәшер ителһә, артабан «Көмөш болоттар» йыйынтығы һәм балалар өсөн тыуған тәбиғәтте сағыу биҙәктәр менән һүрәтләгән, уның сағыштырмаһыҙ матурлығына һәм мөһәбәтлегенә дан йырлаған «Мин йәшәйем Уралда», «Ирәмәл итәгендә» тигән шиғри китаптары донъя күрә. 1984 йылда Гүзәл Ғәлиева йәш яҙыусыларҙың VIII Бөтә Союз кәңәшмәһендә ҡатнаша.
Әҙип ижады башҡорт поэзияһында үҙенсәлекле урын алып тора. Шағир төплө һәм хәтерҙә ҡалырлыҡ образдар аша мөхәббәт һәм дуҫлыҡ, кешеләр араһындағы башҡа изге мөнәсәбәттәргә мәдхиә йырлай. Халҡыбыҙҙың данлы үткәне, бөгөнгө күп яҡлы тормошо менән сикһеҙ ғорурлана, йәшәйеште фәлсәфәүи уйланыуҙар аша үҙ күңеленән үткәрә. Шуға ла Гүзәл Ғәлиеваның тәрән мәғәнәгә бай шиғырҙары композиторҙар иғтибарын үҙенә йәлеп итә лә инде. Нур Дауытов, Салауат Низаметдинов, Роза Сәхәүетдинова һәм Рим Хәсәнов кеүек билдәле ижадсылар уның тиҫтәләгән әҫәренә йыр яҙған, улар күп йырсыларҙың репертуарында ныҡлы урын алған, радио һәм телевизорҙан даими яңғырап тора.
Шиғриәттән тыш Гүзәл Ғәлиева үҙен тәржемә өлкәһендәлә уңышлы һынап ҡараны. Ул Ғ. М. Мусреповтың «Ҡуҙыйкүрпәс һәм Баянһылыу», А. Камюзың «Яңылышыу», Ф. Кроммелинктың «Мөгөҙлө шәп ир», Мольерҙың «Яртыаҡыл Журден», У. Шекспирҙың «Ун икенсе төн» пьесаларын башҡорт теленә ауҙарҙы.
Әүҙем әҙәби ижад менән мәшғүл әҙиптең әҫәрҙәре респубюликала нәшер ителгән гәзит һәм журналдарҙа баҫылып тора, ул үҙе лә был баҫмаларҙа төрлө темаларға яҙылған көнүҙәк мәҡәләләре менән сығыш яһай.
Регенсбург университеты
Регенсбург университеты (Universität Regensburg) — асыҡ тикшеренеү университеты, урта быуат ҡалаһы Регенсбургта, Баварияла урынлашҡан. Был ҡала ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫына ингән ҡала. Университетҡа 1962 йылдың 18 июлендә  Бавария федераль ере хөкүмәте тарафынан һалынған. Германияның бүленеше арҡаһында 1965 йылда универститет рәсми рәүештә 1967-68 йылдарҙа ҡышҡы семестр ваҡытында асыла.Ул саҡта университетта уҡытыу хоҡуҡ, бизнес һәм философия факультеттарында алып барылған була. Йәйге семестр ваҡытында 1968 йылда теология факультеты асыла. Хәҙерге ваҡытта студенттар өсөн 12 факультет эшләй. Университет әүҙем рәүештә ЕС «SOCRATES» (Сократ) һәм шулай уҡ «TEMPUS» программаларында ҡатнаша. Германияның башҡа университеттары менән сағыштырып ҡарағанда Регенсбург университеты консерватив уҡыу йорто булып һанала. Уның иң билдәле уҡытыусыһы - элекке Рим Папаһы Бенедикт XVI, ул бында профессор сифатында 1977 йылға тиклем уҡыта һәм бөгөнгө көнгә тиклем университеттың почетлы уҡытыусыһы булып ҡала. .
Факультеттары
Университет 12 факультетҡа бүленгән:
Сервис
Университет студенттары үҙәк ашханаһында хеҙмәтенән, шулай уҡ, пиццерия, банк, ике китап магазины, шулай уҡ башҡа магазиндар хеҙмәте менән файҙалана. Университет инвалидтар ихтыяжына яраҡлаштырып яһалған, шулай уҡ торлаҡҡа мохтаж студенттарға кәрәк ҡәҙәр торлаҡ бирелә. Университетта асыҡ китапхана бар, унда, заманса интернет каталогы булдырылған. Китапханала 3,15 миллиондан ашыу китап һәм ваҡытлы баҫмалар бар. Бөтә студенттар (PIN) шәхси номерҙар алған, улар түләүһеҙ электрон почта сервисы менән файҙалана ала,интернетҡа инеү университеттың бөтә бинаһында, шулай уҡ кампусында бушлай. Университеттың кампусында 20 компьютерлы зал бар.
Инвалид студенттар ятағы физик мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн яраҡлаштырылған, улар кампус һәм ҡала янында ғына урынлашҡаняҡын.
Регенсбург университетында төрлө түңәрәктәр эшләй һәм студенттарҙың ихтыяждарын ҡәнәғәтләндерә.
Спорт үҙәге төрлө физик күнекмәләрҙе һайлау мөмкинлеген бирә.
Университеттың халыҡ-ара бүлеге сит ил студенттарына ориентирлашырға һәм интеграциялашырға мөмкинлектәр программаларын тәҡдим итә.
Университеттар-партнерҙар
Хәҙерге ваҡытта университеты Европаның бөтә 130 университеттары менән партнерлыҡ бәйләнештәре булдырған. Шуларҙың бөгөн иң популярҙары Бөйөк Британия, франция, Италия һәм Испания илдәренән.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Кесе Сензера
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ахтиял
Ахтиял (Ахтиял) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 353 кеше. Почта индексы — 452806, ОКАТО коды — 80259835002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
Ҡаймаш йылғаһының ике ярында урынлашҡан.
Тарихы
Ахтиял ауылы, фараз ителеүенсә, XVII быуат уртаһында барлыҡҡа килгән. 1721 йылда ауылда 6 йорт хужалығы булған.
1748 йылға ревизия яһаҡ татарҙарын иҫәпкә ала. 1795 йылда 40 типтәр ир-ат һәм 27 ҡатын-ҡыҙ күрһәтелгән. 1816 йылда 54 типтәр ир-аты иҫәпләгән, шулай уҡ Ахтиял ауылы өлөшө булып һаналған Уран улусы Исеммәт ауылында 38 аҫаба башҡорт иҫәпләнгән.
1834 йылда VIII ревизия мәғлүмәттәре буйынса 25 йорт хужалығы һәм 135 кеше иҫәпләнә. 1842 йылда 175 дисәтинә һөрөнтө ерҙәр, 20 дисәтинә урман, 6 дисәтинә усадьбы тура килә. Халыҡта 55 ат, 58 һыйыр, 117 һарыҡ, 25 кәзә була; умартасыларҙың 20 дәдән умартаһы булған. Ауылда мәсет тә, тирмән дә булған. 1859 йылда 135 кеше йәшәгән.
1870 йылда Өфө губернаһы Бөрө өйәҙенең 3-сө станы Ахтиял ауылында (Иҫәнбаә, Иҫелмәт) 34 йорт хужалығы һәм 188 кеше (104 ир-ат һәм 84 ҡатын-ҡыҙ) иҫәпләнә. Мәсет, мәктәп, һыу тирмәне бар.
Гидрология
Гидрология (Yδρoλoγια, от ὕδωρ — һыу +  — һыу +  — һүҙ, тәғлимәт) — тәбиғәттәге һыу ҙы, уның атмосфера һәм литосфера менән тәъҫир итешеүен, шулай уҡ уның менән бәйле процесстарҙы (парға әйләнеү, туңыу кеүек) өйрәнә торған фән.
Ахтиял
Тарихы
1896 йылда Бөрө өйәҙе IV станы Байғужа улусы Ахтиял ауылында — 78 йорт хужалығы һәм 452 кеше (240 ир-ат, 212 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән. Исемет ауылында шул уҡ осорҙа 61 ихата, 164 ир-ат һәм 162 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән, мәсет булған.
Гидрология
Өйрәнеү предметы
Гидросферала булған һыуҙың бөтө төрҙәре: океан, диңгеҙ, йылға, күлдәр, һыу һаҡлағыстар, һаҙлыҡтар, тупраҡтағы дым һәм ер аҫты һыуҙары.
Тикшереү нәтижәләрен ҡулланыу
Диңгеҙ гидрологияһы мәғлүмәттәрен һыу өҫтө корабльдәрә һәм һыу аҫты кәмәләре йөҙгәндә, хәрби хәрәкәттәрҙә ҡуллана.
Ахтиял
Тарихы
1906 йылда Ахтиялда 496 кеше иҫәпләнә.
Ахтиял ауылы ерҙәренең күләме 1280 дисәтинә тәшкил иткән (шуларҙың 137,79 дисәтинәһе ҡуртымға алынған), шул иҫәптән 1030 дисәтинә һөрөнтө ерҙәр һәм ятҡылыҡтар, 105 дисәтинә бесәнлек, 102 дисәтинә урман, 25 десиатина усадьба ерҙәре һәм 18 уңайһыҙ ерҙәр булған. Шулай уҡ 57,25 дисәтинә ер ҡуртымға алынған. Сәсеү майҙаны 519,18 дисәтинә тәшкил итә, шуларҙың 53,66 проценты арыш, 33,64 % — һоло, 8,15 % — картуф, башҡа культуралар (башлыса ҡарабойҙай һәм полба) сәсеү майҙанының 4,54 процентын биләй. Эре мөгөҙлө малдан 158 ат, 186 эре мөгөҙлө мал, 357 һарыҡ һәм 22 кәзә була. 4 хужалыҡта бал ҡорттарының 6 умартаһы бар. 11 кеше һөнәрселек менән шөғөлләнгән.
Исмәт ауылы 1288 дисәтинә ер биләй (шуларҙың 136,13 десиатина ҡуртымға алынған), шул иҫәптән 1029 йылда һөрөнтө ерҙәр һәм ятҡылыҡтарҙың десиатиналары, 111 дисәтинә бесән, 110 дисәтинә урман, 20 десиатина усадьба ерҙәре һәм 18 уңайһыҙ ерҙәр. Шулай уҡ 66,71 сутый ер ҡуртымға алынған. Сәсеү майҙаны 459,98 дисәтинә тәшкил итә, шуларҙың 46,5 проценты — арыш, 36,3 % — һоло, 7 % — бот, 6,5 % борсаҡ, 2,5 % — ҡарабойһай, башҡа культуралар сәсеүлек майҙанының 1,2 процентын биләй. Эре мөгөҙлө малдан 130 ат, 192 эре мөгөҙлө мал, 305 һарыҡ һәм 32 кәзә була. 8 хужалыҡта бал ҡорттарының 86 умартаһы бар. 13 кеше һөнәрселек менән шөғөлләнгән.
1920 йылда, рәсми мәғлүмәттәр буйынса, шул уҡ улустың Ахтиял ауылында 108 ихата һәм 535 кеше йәшәгән (271 ир-егет, 264 ҡатын-ҡыҙ, Иҫмәт ауылында — 74 ихата һәм 404 кеше (177 ир-ат, 227 ҡатын-ҡыҙ)[9] йәшәгән. АУыл хужалығын иҫәпкә алыу мәғлүмәте буйынса Ахтиял ауылынында 110ихатала 582 типтәр һәм Иҫмәт ауылында 73 ихатала 422 башҡорт йәшәгән. 1926 йылда ауылдар Башҡорт АССР-ының Бөрө кантоны Яңауыл улусына ҡарай.
1939 йылда Исмәт ауылы Ахтиял составына инә. Ошо йылда Яңауыл районының Истәк ауыл Советы Ахтиял ауылында 588 кеше йәшәй (279 ир-ат, 309 ҡатын-ҡыҙ) йәшәй.
1959 йылда Истәк ауылы советында 447 кеше йәшәй (202 ир-ат, 245 ҡатын-ҡыҙ),, в 1970-м — 424 человека (215 мужчин, 209 женщин) 1970 йылда — 424 кеше (215 ир-ат, 209 ҡатын-ҡыҙ).[2]
1979 йылда унда 401 кеше йәшәй (201 ир-ат, 200 ҡатын-ҡыҙ),, в 1989-м — 342 жителя (165 мужчин, 177 женщин) һәм 1989 йылда унда 342 кеше йәшәй (165 ир-ат, 177 ҡатын-ҡыҙ).
2002 йылда — 344 кеше (171 ир-ат, 173 ҡатын-ҡыҙ), күпселек башҡорттар (80 %) йәшәй.
2010 йылда 353 кеше (175 ир-ат, 178 ҡатын-ҡыҙ)
Ауыл клубы, фельдшер-акушерлыҡ пункты бар.
Мөхәмәтйәров Владимир Александрович
Мөхәмәтйәров Владимир Александрович (1945 йыл) — агроном, партия эшмәкәре, колхоз рәйесе. Хеҙмәт ветераны. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1996).
Биографияһы
Владимир Александрович Мөхәмәтйәров 1945 йылда Ҡыйғы районы Иҫке Мөхәмәт ауылында тыуа. 1962 йылда Иҫке Мөхәмәт һигеҙ йыллыҡ мәктәбен тамамлай. Артабан — Миәс машиналар эшләү заводында, Ҡыйғы районының «Йондоҙ» колхозында эшләй. Йәше еткәс, Совет Армияһы сафына алына. Хәрби хеҙмәттән һуң Өфө ҡалаһында водителдәр курсын тамамлай һәм тыуған колхозында водитель булып эшләй. Силәбе өлкә совет-партия мәктәбендә агроном-ойоштороусы профессияһына уҡый. 1975—1985 йылдарҙа райондың Ҡолмәт ауылында агроном булып эш башлай һәм һуңынан партия ойошмаһы секретары, колхоз рәйесе була. 1985—2006 йылдарҙа Йүкәлекүл ауылында баш агроном, колхоз рәйесе урынбаҫары булып эшләй. Әлеге ваҡытта хаҡлы ялда. Йүкәлекүл ауылында йәшәй.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Йүкәлекүл ауылы старостаһы һәм Ветерандар советы рәйесе.
Зәкәт
Зәкәт — йылына бер тапҡыр һәр мөьмин- мосолман мөлкәтенән мохтаждар файҙаһына мотлаҡ бирелә торған өлөш. Мосолмандарға фарыз булған биш ғәмәлдең дүртенсеһе.
Тарихы
Исламда мөлкәттең йыл да Аллаһ ризалығы өсөн мохтаждар файҙаһына түләнә торған ҡырҡтан бер өлөшө. Зәкәт һүҙе «таҙарыныу» тип тәржемә ителә. Был фарыз ғәмәл.
Зәкәт түләү Исламда Һижрәттең 2-се йылына фарыз итеп индерелә һәм Исламдың 5 төп шартының береһенә әйләнә. Ҡөрьәндә «зәкәт» һүҙе «намаҙ» менән бергә телгә алына һәм мосолман иманының өлөшө тип раҫлана.
Зәкәт түләү шарттары
Зәкәтте хәлле кешеләр генә түләй. Хәлле кешеләрҙе билдәләр өсөн «нисаб» төшөнсәһе бар. Намаҙ Аллаһы тәғәләгә тән менән ғибәҙәт ҡылыу булһа, зәкәт — малың менән ғибәҙәт ҡылыу иҫәпләнә.
Мөлкәттең зәкәт өлөшө
Яҙылып бөтмәгән
Зәкәт биреү тәртибе
Ҡөрьәндә зәкәт-саҙаҡаны кешене кәмһенмәҫлек, намыҫына теймәҫлек итеп бирергә кәңәш ителә. Был хаҡта ошолай әйтелә:
Тага-Кожух
Тага-Кожух — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шалтырь-Кожух йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Йәрмөхәмәтов Зөлҡәрнәй Әнәс улы
Йәрмөхәмәтов Зөлҡәрнәй Әнәс улы (Ярмухаметов Зулкарнай Анасович; 17 ғинуар 1917 йыл — 18 июнь 1999 йыл) — уҡытыусы, Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
Биографияһы
Зөлҡәрнәй Әнәс улы 1918 йылдың 1 апрелендә Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы) Иҫән ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Башланғыс белемде Иҫән мәктәбендә ала. Артабан Түбә мәктәбендә уҡыуын дауам итә. Белемгә ынтылған егет Темәс колхоз йәштәре мәктәбенә лә йөрөп уҡый. 1935 йылда Ырымбур башҡорт педагогия техникумына уҡырға инә. 1936 йылда был техникум Темәскә күсерелә һәм Темәс башҡорт педагогия училищеһы тип атала башлай. Ошо уҡыу йортон 1937 йылда уңышлы тамамлап, Күсей ете йыллыҡ мәктәбендә математика, физика фәндәренән уҡыта. 1938 йылдан Бөрйән районының Иҫке Собханғол мәктәбендә эшләй.
1942 йылда Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла һәм Әлкәләге хәрби гарнизонда кесе командирҙар курсында взвод командиры вазифаһын үтәй. Тәүҙә өлкән сержант званиеһында 2-се Украина фронтында, аҙаҡ 3-сө Украина фронтында һуғыша. Яуҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн II дәрәжә Ватан һуғышы ордены һәм «Батырлыҡ өсөн» миҙалы һәм «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы һәм Бөйөк Еңеүҙең юбилей даталарына арналған наградалар менән бүләкләнә.
Һуғыштан һуң Зөлҡәрнәй Әнәс улы бөтә ғүмерен балалар уҡытыуға арнай.
Зөлҡәрнәй Йәрмөхәмәтов 1999 йылдың 18 июнендә вафат була һәм тыуған ауылы Иҫәндең зыяратына ерләнә.
Ғаиләһе һәм балалары
1947 йылда Мөхәмәтйәнова Айытбикә Мәғәфүр ҡыҙына өйләнә. Ғаиләлә 9 бала тәрбиәләнеп оло тормош юлына сыға. Айытбикә Мәғәфүр ҡыҙы Әсәлек миҙалы, «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн», «Әсәлек даны» миҙалдары менән бүләкләнә.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
II дәрәжә Ватан һуғышы ордены ;
«1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы (1947);
Бөйөк Еңеүҙең юбилей даталарына арналған наградалар.
Климентовка
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Дым (Дым ҡушылдығы)
Дым  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Дым йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Босния әйәләте
Босния эялеты (һуңыраҡ Босния пашалығы ) — Балҡан ярымутрауының төньяҡ өлөшөндәге төп Ғосман империяһы провинцияһы үҙ составына Босния һәм Герцеговинаның бөтә территорияһын, Венгрияның, Сербияның һәм Хорватияның бер өлөшөн индергән.
Тарихы
Сәскә атҡан осорҙа, XVII быуат уртаһында, пашалыҡ составына бөтә Босния һәм Герцеговинаны, Славонияны, Ликаны, Далматияны (Хорватия) үҙ эсенә алған. Пашалыҡ 8 санджакка һәм 29 хәрби заставаға бүленгән була.
Ғосман империяһы 1683—1699 йылдарҙағы һуғышта еңелгәндән һуң, Карловицкий килешеүенә ярашлы Босния пашалығының биләмәләре һиҙелерлек кәмей. Хәҙер уның составында 4 кенә санджак иҫәпләнә ине, улар территория буйынса ярайһы ныҡ кәметелде.
1833 йылда Герцеговина биләмәһе Босния пашалығынан айырылып, айырым Герцеговина пашалығы булдырыла.
1851 йылда Босния һәм Герцеговина пашалыҡтары яңы төбәккә берләшә, ул һуңынан Босния һәм Герцеговина булараҡ билдәле була.
1878 йылда, Австро-Венгрия Босния менән Герцеговинаны баҫып алынғандан һуң, пашалыҡ бөтөрөлә.
Каширин өйәҙе
Каширин өйәҙе, 1922 йылда Ырымбур губернаһы составында ойошторола. Өйәҙ 1928 йылда бөтөрөлә, территорияһы Урал өлкәһе составына инә.
Административ уҙәге — Каширинск ауылы.
Тарих
1922 йылда алып Ырымбур губернаһы составында. Административ уҙәге — Каширинск ауылы. 1923 йылда өйәҙ Ырымбур округы итеп үҙгәртелеп, Урал өлкәһе составына күсә. 1926 йылда 8 улус (Александровск, Булановск, Дмитриевск, Яңы-Никитин, Романовск, Софиевск, Троицк, Шарлыҡ ) теркәлгән. Элекке исеме Исаево-Дедовск өйәҙе.
Панча
Панча — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға 21 йылғаһының уң ярына тамағынан км өҫтәрәк Панчаткы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 82 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Диего Веласкес
Диего Родригес де Сильва-и-Веласкес (исп. Diego Rodríguez de Silva y Velázquez; 6 июнь 1599, Севилья — 6 август 1660, Мадрид) — испан Һынлы сәнғәт рәссамы, испан һынлы сәнғәте алтын быуатының сағыу вәкиле, король Филипп IV  һарайы рәссамы. Уның уҡыусылары — Эстебан Мурильо һәм Хуан де Пареха.
Уҡыуы
1618 йылдың 23 апрелендә ун туғыҙ йәшлек егет Пачеконың ун биш йәшлек ҡыҙы Хуана Мирандаға өйләнә. Тиҙҙән уларҙың ике ҡыҙы тыуа: Франсиска 1619 йылда һәм сабый сағында вафат булған Игнасия (1621 йылда). Испан рәссамдарының ғаилә ағзалары араһындағы никах ептәре шул ваҡытта киң таралған була, сөнки был эш һәм заказдар эҙләүҙе еңеләйтә.
1617 йылдың 14 мартында Веласкес оҫта исеменә имтихан тапшыра һәм Пачеко ярҙамы менән Севильяның рәссамдар гильдияһына ҡабул ителә, унда ул рәссам сифатында эшләү өсөн лицензия һәм «короллектә үҙенең сәнғәтен ҡулланырға, оҫтаханаға эйә булырға һәм өйрәнсектәр ялларға» хоҡуҡ ала. Егеттең беренсе эштәре бодегонес жанрында башҡарыла һәм халыҡ тормошонан көнкүреш күренештәрен сағылдыра, уларҙы һүрәтләүҙә Диего үҙен бик яҡшы күҙәтеүсе итеп күрһәтә. Шул осорҙоң тиҫтәгә яҡын әҫәре билдәле, шуларҙың туғыҙы ғына беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған. Йәш Веласкестың иң билдәле картиналарына «Ике егет өҫтәл янында» (1618 йылда самаһы, Веллингтон музейы, Лондон), «Йомортҡалар ҡурыусы әбей» (1618 йылдар самаһы, Шотландияның Милли галереяһы, Эдинбург), «Иртәнге аш» (1618 йылдарҙа, Дәүләт Эрмитажы, Санкт-Петербург), «Һыу ташыусы» («Севильянан һыу һатыусы») (яҡынса 1622 йылда, Веллингтон музейы, Лондон). Веласкестың шул осорҙағы әҫәрҙәре, бигерәк тә натюрморттары, замандаш булған Севилья рәссамдарына ҙур йоғонто яһай. Оҫтаның күп һанлы күсермәләре һәм үҙенсәлекле полотноларының имитациялары бар. Рәссам ижадының был этабы караваджизм — предметтарҙы һүрәтләүҙә реализм һәм натураларҙың һыҙаттарын аныҡ биреү, алғы пландағы фигураларҙың контраст яҡтыртылыуы менән айырыла. Бөтә эштәре ҡараңғы, йыш ҡына шартлы фон ҡулланып башҡарыла, был ҡыҫҡа һәм тасуири манерала һауаһыҙлыҡ тойғоһо ҡалдыра. Шулай ҙа һүрәтләнгән образдар һәм күренештәрҙең дөрөҫлөгөнә һәм тормошсанлығына шик тыумағанлығын билдәләп үтергә мөмкин.
Әммә шул саҡта уҡ Веласкес Севилья халҡына яҡын булған темаларға жанр күренештәрен һүрәтләү менән генә сикләнмәй. Быға миҫал булып «Христос Марфа һәм Мария йортонда» (1620 йылдар тирәһе, Милли галерея, Лондон) полотноһы тора, был картина шул ваҡыттағы башҡа эштәренә ҡарағанда тәрән мәғәнәгә эйә. Сюжеты буйынса йәш кухарка ҡарт ҡатындың стенала эленгән картинаға күрһәткән ишараһына буйһоноп бер минутҡа аш әҙерләүҙән айырылып тора. Картина, үҙ сиратында Инжилдан күренеште һүрәтләй, уға ярашлы Христос Мария һәм Марфаның өйөнә килгән, һәм улар, йорт эштәрен ҡалдырып, уның тәғлимәтен тыңлай. Ике һүрәт тә бер-береһенә ауаздаш һәм тормош эпизодын ғәҙәти һүрәтләү кеүек тә һәм мәңгелек ҡиммәттәр тураһында аллегорик киҫәтеү кеүек тә ҡабул ителә.
«Севильянан һыу һатыусы» картинаһы аллегорияға ҡоролған, унда өлкән йәштәге һыу ташыусы үҫмергә бокал менән һыу тәҡдим итә. Үтә күренмәле һауыттың төбөндә инжир емеше күренә, ул һыуға айырым тәм генә биреп ҡалмай, шулай уҡ эротик символға эйә. Шулай итеп картина егетте «мөхәбәт туҫтағы» менән ҡотҡо һалыу варианты һымаҡ ҡабул ителә. Бәл мәғәнә артҡы пландағы үҙенең бокалынан һыуҙы эсеп бөтөүсе мыҡты егеттең кәүҙәһе менән көсәйә.
Батша һарайында рәссам булып тәғәйенләнеүе
Мадридтағы уңышһыҙлыҡ арҡаһында төшөнкөлөккә бирелеп, 1623 йылда Веласкес Севильяға ҡайта. Ҡайтып өйҙә ике ай ҙа булып өлгөрмәй, һарай рәссамы Родриго де Вильяндрандоның үлеме һәм был урында вакансия булыуы тураһында хәбәр менән Хуан де Фонсеканан хат килеп төшә. Веласкес һарайға тиҙ генә килә,Лопе де Веганың көнәркәше король капелланы шағир Луис де Гонгора-и-Аргота йортонда туҡтай, һәм уның портретын яҙа, ул хәҙер Бостондың нәфис сәнғәттәр музейында һаҡлана. Был эше һарай аҡһөйәктәре араһында оҫта портретсы булараҡ Веласкестың абруйын нығытыуға булышлыҡ итә. Король ағайы кардинал-инфант Фердинандтың камердинеры был портретты һарайға алып килә һәм принцҡа күрһәтә. Кардинал-инфантҡа портрет ныҡ оҡшай һәм ул Веласкесҡа шунда уҡ үҙенең портертын яһауға заказ бирә. Шул ваҡытта уҡ Гонгораның һүрәтен король Филипп IV үҙе лә күреп ҡала. Уға портрет шул тиклем оҡшай, хатта ҡустыһына ҡуҡырлауҙа сиратты бирергә бойора. Шулай итеп Веласкес ниһайәт үҙен күрһтергә мөмкинлек ала.
Веласкестың тиҙ карьераһы дәғүәселәре — рәссамдар Винсенсо Кардучча һәм араһында көнсөллөк һәм нәфрәт тыуҙыра, улар Веласкесты тик башты ғына дөрөҙ төшөрә ала тип ғәйепләй. Рәссам Хуселе Мартинес һүрәтләгәнсә, был 1627 йылда Веласке һәм тағы өс рәссам Кардуччо, Кахес һәм Анхело нарди араһында конкурс ярышына алып килә. Еңеүсегә Мадридта Король һарайынынң Ҙур төп залында Испаниянан маврҙарҙың ҡыуылыуы темаһына картина яҙырға кәрәк була. Жюри рәйесе Хуан Баутиста Майно тапшырылған эштәр араһынан Веласкестың эскизын һайлай һәм уның еңеүе тураһында иғлан итә. Картина Эскориалды 1734 йылда раштыуала булған янғынға тиклем биҙәп тора.Был конкурс король һарайының иҫке стилдән баш тартырға һәм яңы төҫтәр ҡулланыуҙы нығытыуға булышлыҡ итә. 1627 йылдың мартында Веласкес йыллыҡ 350 дукат эш хаҡы менән был конкурс тәьмин иткән вазифаға инә, ә 1628 йылда вафат булған һарай рәссамы Джеймс Морандың һарай мастерҙары араһында иң дәрәжәле һаналған вакантлы урынын биләй. Король һарайында эшләүсе рәссамдарҙың төп бурысы булып король ғаиләһе портреттарын һәм королдең ҡабул итеү бүлмәләрен биҙәү тора. Веласке шулай уҡ шәхсизаказдаралыуға хоҡуҡлы була, әммә Мадридҡа күсепкилгәндән һуң уғатик король һарайының абруйлы шәхестәрен генә яҙыу тәҡдим ителә. Уның бер нисә король портретын, уның ҡатынының һәм граф-герцогтың портретын яҙыуы билдәле. Уларҙың ҡайһы берҙәре, мәҫәлән, ике ат портреты — 1627 йылдың майында Мантуяға герйцог Гонзагаға ебәрелә, ә ҡайһы берҙәре 1734 йылда янғында юҡҡа сыға.
Италияға беренсе сәйәхәте
1629 йылдың июлендә королдән рөхсәт алып, Италиялағы испан ғәскәрҙәре командующийы булып тәғәйенләнгән генерал Спинол оҙатыуында, рәссам Мадридтан китә. Италия буйлап сәйәхәтте һәйбәт тип әйтеп булмай: король кмергеры вазифаһы, граф Оливарес протежеһы статусы һәм юлдаш генерал барлығы Веласкесты шпион тип һанаған итальяндарҙың асыуын ҡабарта. Урындағы аристократияның изгелекһеҙлеге, бәлки, рәссамды әҙерәк рәнйетә, ләкин артыҡ түгел, сөнки үҙенең төп маҡсаты итеп ул алдан «профессиональ оҫталығын камиллаштырыу» һәм пейзаждар менән эшләү теләге өсөн сәйәхәт булараҡ билдәләй. Бөйөк итальян рәссамдарының ижад емештәре менән танышыу уға ҙур йоғонто яһай: уның стиле ирекле һәм иҫ киткес шәп, колориты — сағыу яҡтылыҡта натураны тапшырған һәм күләгәлә ныҡ ҡараңғы булмай
1629 йылдың август аҙағында Веласкес Генуяға килә. Унан Миланға, шунан һуң Венецияға бара. Тап Венецияла рәссам итальяндарҙың испандарға ерәнеп ҡарауын күрә һәм тиҙ арала 1629 йылдың октябрендә Римгә әйләнеп ҡайта, унда һәр хәлдә Папаның шәфәғәтенә өмөт итә. Римдә рәссам киләһе йылдың аҙағына тиклем була.
Мадридҡа әйләнеп ҡайтыуы (өлгөргән осоро). Һарай яны карьераһы
1631 йылда Испанияға ҡайтҡас Веласкес король һарайында гофмейстер булып тәғәйенләнә, 1634 йылда рәссам маҡтаулы гардеробмейстер исеменә лайыҡ була. Яҡынса ошо уҡ ваҡытта Филипп IV рәссамға Буэн Ретирола яңы король һарайының интерьерын биҙәү буйынса етәкселек йөкмәтә. Рәссам эш менән генә етәкселек итмәй, үҙе лә һарайҙы биҙәү буйынса әүҙем ҡатнаша. Был ваҡытҡа Веласкестың Филипп IV хәрби еңеүҙәренә дан йырлаған картиналар серияһы ҡарай. Был серияһындағы иң мөһим картинаһы булып «Бреданы тапшырыу» (1634—1635, Прадо, Мадрид) картинаһы тора, унда рәссам тарихи ваҡиғаларҙы ғына түгел (ҡамауҙағы голланд ҡалаһын 1625 йылдың 2 июнендә испан армияһына тапшырыу), шулай уҡ күп һанлы деталдәр аша ошо ваҡиғаға һм унда ҡатншыусыларға үҙ мөнәсәбәтен белдерә. Артабан бындай деталдәрҙе ҡулланыу Веласкес стиленең хас үҙенсәлектәренең береһе була.
1642—1644 йылдарҙа рәссам королде уның Арагонға походында оҙатып бара. 1643 йылда Веласкес король һарайы администраторы исеменә лайыҡ була.
Италияға икенсе сәйәхәте
1648 йыл аҙағында Веласкес икенсе тапҡыр Италияға сәйәхәт ҡыла. Был юлы сәфәре король коллекцияһы өсөн итальян һынлы сәнғәте һәм боронғо скульптураны һатып алыу маҡсаты менән король бойороғо буйынса башҡарыла. Визитының рәсми булмаған маҡсаты, һарай яны түрәһе булараҡ, Италияның юғары вазифалы кешеләре менән дипломатик бәйләнештәр урынлаштырыу була.
Ватиканда Веласкесты рим папаһы Иннокентий X асыҡ йөҙ менән ҡаршы ала, ул уға үҙенең портретын яһауға заказ бирә. Өс ай эшләгән картина бөтә Римде шаҡ ҡатыра. Унан бер нисә күсермә эшләнә. Папа шулай уҡ портретты күреп, «Бигерәк дөрөҫ!» тип ҡысҡырып ебәрә һәм рәссамға алтын сылбыр менән пап миҙалын бүләк итә. Рәссам Рим академияһының ағзаһы булып һайлана, уға башҡа бик күп заказдар яуа, әммә рәссам Мадридҡа ҡайтырға тейеш була, сөнки король уны тиҙерәк ҡайтырға ашыҡтыра.
Ошо ваҡытҡа Веласкестың ғәҙәти булмаған  «Венера көҙгө алдында» картинаһы ҡарай. Бында бында бөтәһе лә —  теманан алып (Веласкесҡа тиклем береһе лә испан сәнғәтендә бында картина яҙмаған) уңны кәүҙәләнешенә һәм хатта мәғәнәһенә тиклем ғәҙәти түгел. Асылда картинала мөхәбәт алиһәһе образында ябай көҙгөгә ҡараусы ҡатын-ҡыҙ һүрәтләнгә, был картинаға: Веласкес тамашасының сираттағы антик Венераһын күреүгә өмөт итеүенән еңелсә көлә һәм шул уҡ ваҡытта теләһә ниндәй ҡатын-ҡыҙ юғары тойғолар алиһәһе булыуын аңлата. Шул уҡ ваҡытта һүрәттә сағылыш тапҡан алиһә образындағы ҡатын-ҡыҙҙың кем икәнлеге тамашасыла һорау тыуҙыра: кем ул, Веласкестың Венераһы? Был эш өсөн күренекле итальян рәссамы Фламиния Тривио һын булған тигән фараз бар. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекеренсә, Улар араһында көслө роман булған, ул  Диегоның тыуған иленә ҡайтыуы менән тамамланған һәм Фламинияның унан улы тыуған. Ошо күҙлектән ҡарағанда, «Венера көҙгө алдында» — был ваҡытҡа һынлы сәнғәттә булмаған Веласкестың үҙенең иҫтәлегенә яҙылған һөйгәненең хискә бай эротик портреты.
Был картинаның Веласкестың башҡа күп кенә эштәре кеүек  яҙмышы еңел булмаған. Ике быуат ярым эсендә ул бер нисә хужаны алмаштыра, ә 1914 йылда ул һөжүмгә дусар була. Ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуғы өсөн  әүҙем көрәшеүселәрҙең береһе Мэри Ричардсон протест билдәһе итеп картинаны тәпке менән сапҡылай, шунан һуң ул оҙаҡ ваҡыт реставрацияла була. Әлеге ваҡытта картина Лондондың Милли галереяһында һаҡлана.
25 майҙа 1651 йылда рәссам Италияға сығып китә. Уның Мадридҡа ҡатыуы менән ижадының һуңғы осоро башлана. Ғәҙәти булған король ғаиләһе ағзалары портреттарынан тыш, бөйөк рәссам ижадының юғары нөктәһе булып иҫәпләнгән  — «Мениндар» (1656, Прадо, Мадрид) һәм «Йөн иләүселәр» («Арахня тураһында миф») (1657 йылдар самаһы, Прадо, Мадрид) картиналары ижад ителә. Һәр береһе уларҙың тормоштан иң сағыу күренештәр кеүек кенә түгел, ә күп деталдәр, уларҙың урынлашыуы арҡаһында тәрән мәғәнә менән һуғарылған — былар бөтәһе лә  Веласкес ижадының һуңғы осорҙағы табышмағы тураһында һөйәләй. «Мениндар» картинаһы буйынса әлегә тиклем сюжеты һәм мәғәнәһе тураһында бәхәстәр бара. Бер-береһенә ҡапма-ҡаршы булған бер  нисә версия бар. Уларҙың береһе буйынса, Веласкес инфантаның портретын эшләп торған ваҡытта уның ата-әсәһе оҫтаханаға инеп сыға. Икенсеһе буйынса, киреһенсә, король һәм королева һын булып торғанда, инфанта ярандары менән оҫтаханаға инә. Өсөнсө версия буйынса, рәссам Мнениндар даирәһендә рәссам үҙенсәлекле автопортретын яҙа, шуның менән ул һарайҙағы  үҙ хәленә ишара яһай. Рәссам үҙе Сант-Яго ордены тәреһе менән һүрәтләнә. 1659 йылда, — легенда буйынса, был портретҡа тәрене король  Филипп IV үҙе өҫтәй.
Мадридҡа ҡайтыуы. Һуңғы осор
1651 йылдың 25 майында  рәссам Италиянан сығып китә. Уның Мадридҡа ҡайтыуын сәнғәт белгестәре  ижадының һуңғы осороноң  башланыуы менән бәйләй. , ул. шул уҡ йылдың июнендә теркәлде. Бынан ғәҙәти уҡ король ғаиләһе ағзалары портреттары, картиналар ижад ителгән был ике осоро, бөйөк рәссам ижадының юғары нөктәһе булып һаналған — «Менин» (1656, Прадо, Мадрид) һәм «Иләү» («Арахня тураһында миф») (1657 га самаһы, Прадо, Мадрид). Тормошонда булған бер эпизодты һүрәтләүгә генә түгел, уларҙың һәр береһе яҡшы, тик подтекст менән һуғарылған һәм тәрән арҡаһында күп кенә деталдәре, фигураларҙан һын, улар урынлашҡан, яҡтыртырлыҡ — был һуңғы мөмкинлек бөтә йомаҡ веласкес ижады тураһында һөйләне. Сөнки, сюжет һәм мәғәнәһе тураһында әлегә тиклем бәхәстәр бара «Менин». Бер нисә версия бар, бер-берһенә ҡаршы килә. Уларҙың береһе буйынса, ул инфантаһы веласкес төшөргән портреты өҫтөндә эшләй башланыҡ, уны ата-әсә оҫтаханаһы загляни. Икенселәре буйынса, киреһенсә, үҙенең ярандары менән килгән ҡунаҡтар король һәм королева позирование инфант ваҡытында рәссам. Өсөнсө версия буйынса ла, рәссамдың үҙенсәлекле автопортреты менин түңәрәгенә яҙылған була, шулай үҙ хәле һарайында ишара яһай. Рәссамдың үҙенең һүрәте менән тәре ордены Санта-Ягода күкрәгенә, өс йылдан һуң уны ала, 1659 йылда, — легенда буйынса, был портретҡа үҙенең короле филипп iv тәре өҫтәне.
Шулай уҡ «Йөн иләүселәр картинаһы ла бәхәстәр тыуҙыра». Бер версия буйынса, Веласкес күп һанлы деталдәр ярҙамында, башҡа эштәрендәге кеүек үк, уға үҙ мөнәсәбәтен белдерә. Икенсе версия буйынса, картина өс боронғо миф темаһына вариациянан ғибәрәт —  мойра (грек мифологияһында яҙмыш  алиһәләре),  Арахна   һәм Европаны урлау тураһында —  үҙенсәлекле автор трактовкаһында. Өсөнсө версия буйынса, «Йөн иләүселәр» — антик алиәһәләр образында  рәссмадың яратҡан ике яратҡан ҡатын-ҡыҙының, үҙенсәлекле, тәрән мәғәнә, хистәр һәм кисерештәр  менән һуғарылған портреты: өлкән йәштәге йөн иләүсе ҡиәфәтендә Хуана Миранда һәм тамашасығы арҡаһы менән торған йәш ҡатын Фламиния Тривио.
1659 йылда король Веласкесты Сантьяго Орденының рыцары итеп тәғәйенләй. Веласкестың һуңғы ваҡиғаһы булып Пиреней килешеүе хөрмәтенә ҡоролған Людовик XIV һәм король Филипп IV өлкән ҡыҙы Мария Терезияның никахында ҡатнашыу тора. Был тантана 1660 йылдың июнь айында  Бидасоа йылғаһы уртаһындағы Фазандар Утрауында үтә. . 26 июндә рәссам Мадридҡа ҡайта,  31 июндә уны биҙгәк тота.
Король табиптарының  тырышлығына ҡарамаҫтан,  1660 йылдың 6 авгусында Диего Веласке  62-се йәшендәвафат була. Икенсе көндө рыцарҙарға тейешле хөрмәт менән  Мадридтың Иоанн Креститель сиркәүендә ерләйҙәр, шунда уҡ һигеҙ көн үткәс уның ҡатыны Хуана Миранда ла ерләнә. Испанияла Наполеон һуғышы ваҡытында сиркәү ҙә, ҡәберлек тә француздар тарафынан юҡ ителә.
Севилья осоро
Севилья ососроноң тәүге полотнолары башлыса бодегон жанрында башҡарыла һәм натюрморттарҙан, аш-һыу бүлмәһе күренештәренән, тарктир рәсемдәренән тора : «Иртәнге аш» (1617—1618 тирәһе), «Йомортҡа ҡурыусы әбей» (1620 й. тирәһе), «Ике егеттең иртәнге ашы» (1618), «Һыу ташыусы» (1621 й. тирәһе). Ошо уҡ осорҙа дини һәм стиль яҙылғандарға оҡшаш бер нисә картина — «Ғиффәтле хәмел» (1618), «Марфа һәм Мария өйөндә Христос» (1618), «Ҡамдарҙың табынышы» (1619).
Был эштәрҙә йәш Веласкестың Севильяла һәр кем ҡарай алырлыҡ һәм Пачеко оҫтаханаһында булған караваджизм сәнғәтен ентекле өйрәнеүе һиҙелә: натура менән эшләү,  моделдәр  менән теүәл оҡшашлыҡ.
Батша һарайындағы рәссам
Мадрид осоронда рәссамдың оҫталығы камиллаша. Ул Испания һынлы сәнғәте өсөн һирәк булған  антик сюжеттарға мөрәжәғәт итә, уларҙы алдағы традицияларға ҡарамай үҙенәс трактовкаларға тырыша  («Вакха триумфы», 1628—1629; «Вулкан тимерлеге», 1630), шулай уҡ тарихи темаға— «Бреданы тапшырыу» (1634). Был ваҡытҡа беҙҙең көндәргә тиклем килеп еткән королдең һәм уның ғаиләһе ағзаларының күркәм портреттары һәм дини темаға бер нисә картинаһы ҡарай. Был осорҙа Веласкес ижад иткән портреттар был жанрҙа  оҫтаға дан килтерә. Уларҙа хәрәкәт һәм ишараларҙың юҡлығына ҡарамаҫтан, улар реалистик һәм нәфислеккә эйә була. Фон фигураны максималь ҡараңғылатыу өсөн һайлана, төҫтәр гаммаһы ҡәтғи, әммә ентекле һайланған төҫтәрҙең тура килеүе менән йәнләнә. Шуның шикелле пейзаж да һүрәтләнә: ул йыш ҡына шартлы һәм портретҡа символик характер бирә, әммә шуның менән бергә ул испан ландшафтын дөрөҫ сағылдыра. Алдағы ижадташтарының традицияларынан алыҫлашып, рәссам үҙенең моделдәрен һүрәтләүҙә психологик аныҡлыҡҡа ынтыла һәм кешенең характерын ғына биреүҙе түгел, уның һыҙаттарының ҡапма- ҡаршылығын күрһәтеүҙе лә бурыс итеп ҡуя. Юғары дәрәжәлә был король Филипп IV йөҙҙән ашыу булған һарай яны кәмитселәре портреттары серияһында уңышлы килеп сыға. Һәр шундай портрет характерҙы  ғына түгел, ә йыш ҡына, намыҫлы, аҡыллы һәм белемле, ихтыяр яҙмышы  менән билдәле бер роль уйнарға мәжбүр булған кешеләрҙең ҡайғы-хәсрәтен күрһәтә.
Бынан сериянан тыш, дон Хуан Матеостың   (1632), генерал Оливарестың (1638), веер менән билдәһеҙ ҡатындың  (1638—1639 йылдар тирәһе), рәссам Хуан де Пареханың  (1650 й. тирәһе),  папа  Иннокентий X (1650) портреттары,  монархия  аттары портреттары серияһы билдәле. Веласкес ижадының һуңғы осорондағы портреттарына башҡарыу оҫталығы һәм психологик тамамланыш хас (инфанталар Мария Терезия, 1653—1659  һәм Маргарита Австрийская 1552—1659; король Филипп IV, 1655—1656).
Уҡыусылары һәм эйәрсәндәре
Веласкестың туранан-тура дауам итеүсеһе һәм һарай янында вазифаһының вариҫы булып ҡыҙы Франсисканың ире Хуан Батиста дель Масо тора. Әммә ул рәссам Диегоның талантына эйә булмай һәм ҡайһы бер тышҡы формаларҙы ғына башҡара ла. Веласкестың икенсе уҡыусыһы  — портрет һәм дини  картиналарҙың авторы  Хуан де Пареха, Веласкестың оҫтаханаһындағы элекке хеҙмәтсе  (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — ҡол, уға рәссам азатлыҡ ҡағыҙы бирә). Веласкес был маврҙы иң яҡшы портреттарының береһендә һүрәтләй   (1650 йылдар тирәһе).
Веласкестан һуң Мадридта Карлоса II король һарайы янында Клаудио Коэльо һәм Хуан Каррено де  Миранда эшләй. Хаким итеүсе династиялар алмашыу менән, Испан Бурбондары ваҡытында, француз бароккоһы һәм рококоһы юғары ҡатламдарҙа Веласкес булдырған реализмды һәм натурализмды ҡыҫырыҡлап сығара.
Һуңыраҡ Веласкес мираҫына романтиктар  һәм импрессионистар мөрәжәғәт итә.
Әзербайжан дәүләт һынлы сәнғәт академияһы
Әзербайжан дәүләт һынлы сәнғәт академияһы (Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyası Azerbaijan State Academy of Fine Arts) — 2000 йылда ойошторолған Әзербайжан юғары һынлы сәнғәт уҡыу йорто. Әзербайжанда тәүге художество юғары уҡыу йорто булып тора.
Тарих һәм бөгөнгө замана
Советтар Союзы тарҡалыуы, Әзербайжандың СССР Художество академияһының уҡыу-методик базаһыҙ ҡалыуына килтерҙе. Азербайжан дәүләт художество академияһының база моделе сифатында Рәсәй художество академияһы алынған була һәм уның менән һәр саҡ тығыҙ ижади бәйләнештәр өҙөлмәй.
Фән департаменты
Художество академияһының «Фән департаменты» эшмәкәрлегенең төп йүнәлеше — ғилми-тикшеренеү һәм ижади эштәрҙе планлаштырыу һәм тормошҡа ашырыу, аспиранттар һәм докторанттар әҙерләү, уҡытыу өсөн кәрәкле уҡыу пособиелары әҙерләү.
Ошо осорҙа кафедра 15 монография, 30 дәреслек, 60-ҡа яҡын методик әсбап, 1 антология һәм 1 альбом баҫтырып сығарған.
Структураһы
Академияла 102 профессор-уҡытыусы, шул иҫәптән 2 фән докторы, 13 профессор, 7 фән кандидаты һәм 13 доцент эшләй. Бөгөн Әзербайжан Дәүләт һынлы сәнғәт академияһында 800-ҙән ашыу студент белем ала..
— Һынлы сәнғәт (көндөҙгө)
— Графика (көндөҙгө)
— Архитектура (көндөҙгө)
— Декоратив сәнғәт (көндөҙгө)
— Скульптура (көндөҙгө)
— Һынлы сәнғәт
Академия ректоры — Омар Ғасан оғлы Эльдаров.
Архитектура һәм дизайн
Архитектура кафедраһының төп маҡсаты — студенттарҙы юғары кимәлдәге дизайнер һөнәрҙәренә, профессиональ архитектураға һәм хәҙерге талаптарға яуап биргән интерьерҙарға әҙерләү. Йәш тамамлаусылар шулай уҡ педагогик эшмәкәрлеккә йәлеп ителә.
Биҙәү-ҡулланма сәнғәте
Биҙәү-ҡулланма сәнғәт факультеты 2013 йылдың 12 июлендәге 46-11-4146 / 17-се һәм Әзербайжан Республикаһы Мәғариф министрлығының 2013 йылдың 8 июлендәге Ғилми советы ҡарары нигеҙендә эшләп килә. Факультетта «декоратив сәнғәт» һөнәре буйынса бакалавр һәм магистр дәрәжәһе бар (Художестволы балаҫ, Художестволы туҡыма, Художестволы керамика, Художестволы металл, Художестволы быяла).
2017 / 2018 уҡыу йылында «Декоратив-ҡулланма сәнғәт» факультеты уҡытыусылар составы 21 кешенән тора. Факультет 2 кафедра — «Балаҫ һәм туҡыма сәнғәте сәнғәте» һәм «Керамика, быяла һәм металдың сәнғәте» кафедраларынан тора. 3 профессор, 7 доцент, 11 өлкән уҡытыусы, 4 уҡытыусы бар. Факультетта уҡытыу ойошмаһы биҙәү-ҡулланма сәнғәтенең милли традицияларына һәм хәҙерге заман талаптарына ярашлы үҫешә. Факультетта студенттар һәм аспиранттар өсөн махсус әҙерлек формаль уҡытыу формаһында тормошҡа ашырыла. Әлеге ваҡытта бакалавр дәрәжәһенә — 228 студент, магистратура дәрәжәһенә 17 студент белем ала. Бакалавр дәрәжәһе буйынса 46 студент дәүләт заказы буйынса һәм 182 студент түләүле нигеҙҙә белем ала. Магистратурала 8 студент — дәүләт заказы буйынса, ә 9 студент түләүле нигеҙҙә белем ала. Улар араһында Иран, Грузия, Ҡытай һәм Рәсәй студенттары бар.
Һынлы сәнғәт
Һынлы сәнғәт факультеты академияның ойошторолоуынан алып эшләй. Һынлы сәнғәт факультетында 3 һөнәр буйынса белем бирәләр: «Графика», «Рәсем» һәм «Скульптура». Һынлы сәнғәт факультетында магистр дәрәжәһен алыу өсөн — 4 йыл һәм магистр өсөн 1.5 йыл тәшкил итә. Был факультетта 4 кафедра эшләп килә: «һынлы сәнғәт», «Графика», «Академик һынлы сәнғәт һәм композиция» һәм «Скульптура».
Кесе Сондола
Кесе Сондола (Кесе Сондала) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кена йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Пролетар каналы
Пролетар каналы — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Ростов өлкәһе, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға 112 км по левому берегу разделяется на распределители, отдел. 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 83 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Калач-на-Дону ҡалаһынан Цимлян һыуһаҡлағысына тиклем, Чир йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аҡһырғаҡ
Аҡһырғаҡ  Чемери́ца(Verátrum) — ләлә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған, йыуан тамырлы, эре ҡабырсаҡ япраҡлы, һепертке сәскәле, дымлы ерҙә үҫә торған ағыулы үлән.
Туғыҙ төрө билдәле.
Ботаник яҙма
Күп йыллыҡ үҫемлек. Тамыры ҡыҫҡа әммә тармаҡлы. Һабағы тура, япраҡтары парлы. Ағыулы үҫемлек. Мал-тыуар ашап бармай. Йәш малдар ашап ағыулыныуы мөмкин.
Төрҙәре
thumb|273px|right|Veratrum oxysepalum thumb|273px|right|Veratrum nigrum thumb|273px|right|Veratrum stamineum
Саҙретдинов
Саҙретдинов — фамилия.
Квирла
Квирла (Quirla) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 514 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,13 км2. Диңгеҙ кимәленән 290 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7646 һәм автомобиль коды — SHK.
Бәҙрәш разъезы
Бәҙрәш разъезы (Бадряш) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 50 кеше. Почта индексы — 452820, ОКАТО коды — 80259850004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Яңы Шарҙаҡ
Яңы Шарҙаҡ (Новый Шардак) — Тәтешле районында бөткән ауыл.
Ауыл тарихы
Шарҙаҡ йылғаһы буйында Кәлтәү ауылы кешеләре Шишмә ауылына нигеҙ һала. Һуңынан ауылды ла йылға кеүек Иҫке Шарҙаҡшишмә тип атайҙар. 1859 йылда Шарҙаҡшишмә ауылында 17 йортта 80 кеше йәшәгән. Ошо уҡ ауылда 1870 йылда 97 кеше йәшәгән. 1896 йылда Яңы Шарҙаҡ ауылы бүленеп сыға, ауыл Иҫке Шарҙаҡ тип атала. 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу Иҫке Шарҙаҡ ауылында 54 йорта 310 башҡорт йәшәгәнен һәм 25 йортло Яңы Шарҙаҡта 133 башҡорт йәшәгәнен күрһәтә.
1896 йылда Яңы Шарҙаҡ бүлендек ауыл булараҡ барлыҡҡа килгән һәм 20 быуаттың 80-се йылдарында юҡҡа сыҡҡан.
Мырҙа (Краснокама районы)
Мырҙа (Мурзино) — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 46 кеше. Почта индексы — 452935, ОКАТО коды — 80237843005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ай-Печпан-Ях
Ай-Печпан-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Печпан-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Белоруссияның рельефы
Белоруссия рельефы, дөйөм алғанда, тигеҙлектән тора, бейеклеге Балтик диңгеҙе кимәленән 80 метрҙан 345 метрға тиклем тирбәлә.
Дөйөм характеристика
Территорияның яҡынса өстән бер өлөшөн тәшкил иткән ҡалҡыулыҡтарҙың күпселеге илдең көнбайыш һәм үҙәк өлөштәрендә урынлашҡан һәм абсолют бейеклеге 200 метрҙан 300 метрға тиклем етә.
Рельеф барлыҡҡа килтереүсе булып башлыса дүртенсе осор ултырмалары тора (башлыса боҙлоҡтар алып төшкән тау тоҡомо өйөмө (морена), боҙлоҡ ағымы һәм боҙлоҡ күлдәре). Уларҙың ҡеүәте бер нисә метрҙан алып 300 метрға тиклем һәм унан да күберәк (уртаса 7580 м) тирбәлә. Денудацион үҙгәреү (ашалыуы, емерелеүе) дәрәжәһе, рельефтың морфологик үҙенсәлектәре һәм йәше төньяҡтан көньяҡҡа табан үҙгәрә.
Рельефтың формалашыуы
Белоруссияның рельефын формалаштырыуҙа боҙлоҡтар хәл иткес факторы булып тора. Белоруссия территорияһы һуңғы 500—600 мең йыл дауамында кәм тигәндә 5 боҙланыу кисерә. Боҙлоҡтар Белоруссия биләмәһенә башлыса Скандинавиянан килә. Иң оҙайлыһы — Белоруссияның бөтә территорияһын биләгән Днепр боҙланыуы. Һуңғы боҙланыу — Белорус Күлдәр буйында (Поозерье); 10 мең йыл самаһы элек сигенә һәм Белоруссияның төньяғын ғына биләй.
Боҙлоҡ ташыған боҙлоҡ ятҡылыҡтары морена тип атала. Белоруссияла морена ятҡылыҡтары ҡомдан һәм балсыҡтан, ҡырсынташтан тора. Боронғо боҙлоҡтар убалар, ҡалҡыулыҡтар, теҙмәләр һәм тигеҙлектәр барлыҡҡа килтергән. Рельефтың мореналы формалары Төньяҡ Һәм Үҙәк Белоруссияға хас: Белорус теҙмәһе, Витебск ҡалҡыулығы, Браслав теҙмәһе һәм башҡалар. Ирегән боҙло һыуҙар ағымы менән һыу-боҙло (флювиогляциаль) тигеҙлектәр һәм уйһыулыҡтар барлыҡҡа килгән, мәҫәлән, Үҙәк Березина тигеҙлеге. Уларҙың өҫтө башлыса ҡом ҡатламдарынан тора, яҫы һәм йомшаҡ тулҡынлы, йыш ҡына һаҙлыҡлы. Боҙлоҡ ирегәндән һуң, ҙур боҙлоҡ яны күлдәр барлыҡҡа килә. Хәҙер уларҙың урынында күл-боҙлоҡ уйһыулыҡтары (мәҫәлән, Полоцк уйһыулығы).
Белоруссияның хәҙерге рельефы формалашыуының тағы бер факторы — йылғаларҙың эшмәкәрлеге. Улар йылға үҙәндәрен барлыҡҡа килтерә. Ҙур йылғаларҙың үҙәндәренең киңлеге бер нисә километр тәшкил итә. Иң киң үҙән Полесье йылғаһында, мәҫәлән, Припять үҙәненең киңлеге 75 километрға етә.