cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ким Чен Ир
Вафаты һәм ерләнеүе
Ким Чен Ир 2011 йылдың 17 декабрендә ил буйынса инспекция сәфәре ваҡытында урындағы ваҡыт менән 08:30 сәғәттә ил буйынса инспекция үткәреп йөрөгндә үҙенең бронепоезында вафат булды. Корея Республикаһы разведкаһы мәғлүмәттәре буйынса, Ким Чен Ирҙың поезы Пхеньянда ҡалған була, ә КНДР лидеры үҙ өйөндә вафат булған. Табиптар тейешле саралар күреүгә ҡарамаҫтан, вафат була. Ким Чен Ир оҙаҡ ваҡыт йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарынан дауаланған. «Reuters» агентлығы мәғлүмәттәре буйынса, Төньяҡ Корея лидеры диабеттан һәм йөрәк ауырыуынан яфаланған, ләкин һаулығы тураһында артыҡ ҡайғыртмаған — ҡаты сигараларҙы өҫтөн күреп, күп тәмәке тартҡан һәм даими рәүештә коньяк эскән. Юлбашсының үлем сәбәбе — тәбиғәте тураһында хәбәр ителмәгән «көтмәгәндә үҫешкән сир», уның, тип хәбәр итә Yonhap агентлығы. Төньяҡ Кореяның рәсми агентлығы ЦТАК хәбәр итеүенсә, ул «сәскә атҡан дәүләт төҙөлөшө мәнфәғәттәрендә ил буйлап өҙлөкһөҙ тикшереү сәфәрҙәре һөҙөмтәһендә психик һәм физик яҡтан артыҡ йонсоғанлыҡтан» вафат булған, әммә рәсми үлем сәбәбе тип йөрәк өйәнәге — киҫкен миокард инфаркты аталған. Юлбашсының үлеме тураһында белдереү ике көндән, 19 декабрҙә, урындағы ваҡыт буйынса төш ваҡытында яһалды. Ким Чен Ын Корея Халыҡ Демократик Республикаһы башлығының урынына тәғәйенләнде, Ким Чен Ирҙың өсөнсө улы. Төньяҡ Корея лидерының мәйете хушлашыу өсөн Пхеньяндағы мемориаль һарайында быяла ҡалпаҡ аҫтында урынлаштырылған табутта ҡуйылды. 2011 йылдың 28 декабрендә ерләнә. Ким Чен Ирҙың бальзамланған кәүҙәһе атаһы Ким Ир Сендың кәүҙәһе янында «Кымсусан» мемориаль мавзолейында урынлаштырыла.
Иҫкәрмәләр
<references group="lower-alpha"/>
Бруннхартсхаузен
Бруннхартсхаузен (Brunnhartshausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 387 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,59 км2. Диңгеҙ кимәленән 450 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 36452 һәм автомобиль коды — WAK.
Теги (ҡасаба)
Теги — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 552 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628155, ОКАТО коды — 71112932001.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Улуй(Черная Холуница ҡушылдығы)
Улуй — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная Холуница йылғаһының һул ярына тамағынан 6,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хольце-Юган
Хольце-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Шурышкарский Сор йылғаһына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кайгадат
Кайгадат — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Золотой Китат йылғаһының һул ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ишбирҙин Хәлил Әнүәр улы
Ишбирҙин Хәлил Әнүәр улы (Ишбирдин Халил Анварович; 13 ғинуар 1963 йыл) — бейеүсе, балетмейстер, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1989).
Биографияһы
Хәлил Әнүәр улы Ишбирҙин 1963 йылдың 13 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ ҡалаһында тыуған. Рәшиҙә Туйсинаның улы. 1981—1983 йылдарҙа Һамар йыр һәм бейеү хәрби ансамблендә хеҙмәт итә.
1991 йылда ГИТИС-ты тамамлаЙ.
1980—1989 йылдарҙа хәҙерге Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы.
Стәрлетамаҡ Бейеү театрына нигеҙ һалыусы. 1991 йылдан Стәрлетамаҡ дәүләт филармонияһы Бейеү театрының художество етәксеһе, 2001—2007 йылдарҙа — балетмейстеры. Коллектив Рәсәйҙә генә түгел, сит тарафтарҙа ла башҡорт бейеү сәнғәтенең данын күтәрә — Бельгия, Голландия, Төркиә, Үзбәкстан, Ҡырғыҙстан һәм башҡа илдәрҙә сығыш яһай. Башҡорт бейеүенән тыш, рус, татар, ҡаҙаҡ, ҡалмыҡ, Кавказ һәм башҡа донъя халыҡтары бейеүҙәре коллективтың репертуарына үҙенсәлекле балҡыш индерә.
Ижады
Ижадына бейеү сәнғәтенә тасуирлау сараларының байлығы, дәрт, сағыу темперамент һәм шыма бейеү техникаһы хас. «Бесәнселәр», «Бөркөткә һунар уйыны», «Бүләк», «Кейәү» һ.б. бейеүҙәрендә яңғыҙ партиялар башҡара. Бейеү хәрәкәттәренең үҙенсәлекле, ҡабатланмаҫ манераһы, үҙенә генә хас сағыу стиле менән айырылып тора. Бейеү постановкаларында башҡорт халҡының йолаларын, тарихын, сәнғәт традицияларын сағылдыра. «Ҡыҙ урлау» (Р. В. Моратшин һәм Й.Ә.Моратов муз.), «Инсебикә» (Моратов), «Арҡайым» (У. М.Иҙелбаев) хореографик спектаклдәрен һәм 40-тан ашыу бейеү ижад итә: «Анархия», «Аулаҡ», «Баш бүре», «Башҡортостан», «Бөрйән егеттәре», «Казактар», «Күбәләк», «Ҡара тауыҡ», «Любезники- любизар», «Өс бажа», «Порт-Артур», «Салауат» һ.б.
«Инсебикә», «Дала сыңы», «Аттар», «Урал бәйете», «Бүреләр», «Порт Артур», «Башҡортостан» хореографик композициялары үҙенең эстәлекле йөкмәткеһе, тарихи ваҡиғаларҙы сағылдырыуы менән халыҡ күңелен арбай, тетрәндерә. Сәхнәлә башҡорт халҡының легендалары ауаздаш булһа, «Бөрйән егеттәре», «Бөрйән ҡыҙҙары», «Ирәндек бөркөттәре», «Күбәләк», «Кис ултырыу» бейеүҙәрендә халҡыбыҙҙың ысын булмышы, йәшәгән мөхите сағыла. 1989 йылда Кишинёвта үткән Бөтә Союз эстрада бейеүҙәре фестивале, 1993 йылда Һамар ҡалаһында үткән Бөтә Рәсәй халыҡ бейеүҙәрен яңғыҙ башҡарыусылар һәм балетмейстер-бейеү ҡуйыусылар конкурсы лауреаты. 2021 йылда «Байыҡ» башҡорт бейеүен башҡарыусыларҙың телевизион конкурсында иң яҡшы бейеү ҡуйыусы тип билдәләнә.
2022 йылдың 29 апрелдә, Халыҡ-ара бейеү көнөндә, «Мираҫ» йыр һәм бейеү ансамбле НТВ телеканалында «Таланттар иле» шоуында ҡатнаша, ансамбль тамашасыларға Хәлил Ишбирҙин ҡуйған «Аманат» бейеүен күрһәтә.
Яборовка
Яборовка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ляля йылғаһының һул ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сиктәрҙә (хикәйә)
Тарих
1990 йылда А. И. Солженицын үҙенең тарихи әҫәре «Красное колесо»ны яҙып бөтөрә, артабан уның хикәйә жанрына күсерлек ваҡыты килеп сыға.
Солженицын : "Мин әллә ҡасандан бирле ике киҫәкле хикәйә яҙырға хыялланып йөрөнөм. Был жанр үҙенән-үҙе донъяға килерен минән һорай. Минең күреүемсә, бындай хикәйәләрҙең бер нисә тибы бар. Шуларҙың иң ябайы: бер йәки ике-өс персонаж хикәйәнең ике киҫәгендә лә тасуирлана, тик ул киҫәктәр бер аҙ ваҡыт арауығы менән бүленеп тора. (Был байтаҡ әҫәрҙәргә хас үҙенсәлек күп кенә әҙәби әҫәрҙәр сюжетында осрай )».
ХХ быуаттың 90-сы йылдарында Солженицын шундай ике киҫәкле һигеҙ әҫәр ижад итә, шул иҫәптән «Сиктәрҙә» хикәйәһе. Ул «Два рассказа» (Эго, На краях) йыйынтығына ингән. Хикәйә "Новый мир" журналында 1995 йылда баҫыла. «Сиктәрҙә» хикәйәһендәге ваҡиғалар маршал Жуков йәшлегенең һәм ҡартлығының ике сиге кеүек итеп тасуирлана.
Фон
Граждандар һуғышы ваҡытындағы «Хәрби коммунизм» Тамбов ерҙәренә аҙыҡ разверсткаһы килтерә. Ул тәү нәүбәттә ашлыҡ әҙерләүгә йүнәлтелгән була. Илдә аҙыҡ отрядтары барлыҡҡа килә. Аҙыҡ отрядтары ҡәтғи хөкүмәт тарифтары буйынса халыҡтан иген йыя һәм кулак-саботажсыларҙың игенен тартып алыу менән булыша. Тамбов ерендә большевизмға ҡаршы хәрәкәт күтәрелә. Хәрәкәт башында кирсанов мещаны Александр Антонов тора. Большевиктар антоновсылар хәрәкәтен ҡот осҡос миһырбанһыҙлыҡ менән баҫтыра.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында маршал Жуков Сталиндың "тотороҡһоҙ бәүелеүен" аңлай һәм уға төплө, нигеҙле кәңәштәр бирергә йөрьәт итә.
Тәнҡит
«Эго» хикәйәһендәге кеүек үк был хикәйә ике киҫәктән тора. Хикәйә геройҙары Жуков һәм Эгоның яҙмыштары оҡшаш, улар икеһе лә бер фронтта һуғышҡан, тик икеһе-ике яҡта: Жуков — Ҡыҙыл Армияла, Эго — баш күтәреүсе крәҫтиәндәр яғында.
Йәндек
Йәндек (Яндек) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 23 кеше .Почта индексы — 453521, ОКАТО коды — 80211843007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Орловка ауыл Советы (Благовещен районы)
Тарихы
Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ецока
Ецока — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лаба йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кер (Юга ҡушылдығы)
Кер — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 382 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аналитик химия
Аналитик химия — матдәләрҙе һәм материалдарҙы химик анализлауҙың теоретик нигеҙҙәрен эшләүсе һәм химик элементтарҙы һәм уларҙың берләшмәләрен асыҡлау, асыҡлау, айырыу һәм билдәләү ысулдарын, шулай уҡ матдәләрҙең химик составын билдәләү ысулдарын эшләүсе фән. Химик анализ үткәреү әлеге ваҡытта матдәнең составы һәм тәбиғәте тураһында мәғлүмәт алыуҙан тора.
Ҡуйылған маҡсатҡа ҡарап аналитик химия өлгөлә ниндәй (йәки ниндәй матдәләр) булыуын билдәләүгә йүнәлтелгән сифат анализына һәм өлгөлә күпме матдә (элементтар, иондар, молекуляр формалар һ.б.) булыуын билдәләүгә йүнәлтелгән һан анализына бүленә.
Билдәһеҙ матдәләрҙе һынау һәм идентификациялау составындағы компоненттар (уларҙың оҡшашлығын асыҡларға тейешле өлгө).
Фән буларыҡ предметың мәсьәләһе — бар анализдарҙың яңы ысулдарын эшләү һәм камиллаштырыу, уларҙы практик ҡулланыу мөмкинлектәрен эҙләү һәм өйрәнеү.Химик анализ сифат һәм миҡдар анализына шартлы рәүештә бүленә. Әгәр өлгөлә компонент табылмаһа, уның миҡдары билдәләү кимәленен түбәнерәк булыуы мөмкин. Әгәр өлгәнәң составы билдәһеҙ булһа, башта составын билдәләү өсөн сифат анализы, һуңынан концентрацияһын билдәләү өсөн миҡдар анализы үткәрелә.
Миҡдар анализының бурыстары — өлгөләге компоненттарҙың миҡдарын йәки концентрацияһын билдәләү.
Химик анализдың сифат анализына һәм миҡдар анализына бүленеүе билдәле бер кимәлдә ирекле. Әгәр өлгөлә компонент табылмаһа, уның миҡдары ҡулланылған ысул менән сикләнгән билдәле бер сикләүҙән түбән. Анализланған өлгө составы билдәһеҙ булғанда, тәүҙә сифат анализы үткәрелә һәм шунан һуң ғына миҡдар үлсәүҙәре үткәрелә. Сифат-миҡдар анализы химик, инструменталь (физик һәм физик-химик) һәм биологик ысулдар ярҙамында үткәрелә.
Матди объекттарҙың элементар составын билдәләү элементар анализ тип атала. Химик ҡушылмалар төҙөлөшөн һәм уларҙың ҡатнашмаларын молекуляр кимәлдә урынлаштырыу молекуляр анализ тип атала. Химик берләшмәләрҙе молекуляр анализлауҙың бер төрө — матдәләрҙең арауыҡтағы атом төҙөлөшөн өйрәнеүгә, эмпирик формулаларҙы, молекуляр ауырлыҡтарҙы һ.б. билдәләүгә йүнәлтелгән структур анализ (ҡара: рентген диффрактик анализ). Аналитик химияның бурыстарына органик, органик булмаған һәм биохимик объекттарҙың үҙенсәлектәрен билдәләү инә. Функциональ төркөмдәрҙең органик берләшмәләрен анализлау функциональ анализ тип атала.
Тарихы
Аналитик химия хәҙерге заман химияһы булғандан бирле йәшәй, һәм унда ҡулланылған алымдарҙың күбеһе алхимия дәүеренә ҡарай, уның төп бурыстарының береһе булып төрлө тәбиғи матдәләрҙең составын билдәләү һәм уларҙың үҙ-ара үҙгәртеп ҡороу процестарын өйрәнеү тора. Әммә бөтә химия үҫеше менән бер рәттән, унда ҡулланылған эш алымдары ла ярайһы уҡ камиллаштырыла, химияның ярҙамсы бүлектәренең береһенең рәсми маҡсаты менән бер рәттән аналитик химия хәҙер теоретик характерҙағы бик етди һәм мөһим бурыстары булған химик белемдең бөтөнләй бойондороҡһоҙ бүлегенең дә маҡсатына эйә.
Аналитик химия үҫешенә хәҙерге заман физик химияһы ҙур йоғонто яһай, ул уны бөтөнләй яңы эш алымдары һәм теоретик нигеҙҙәр менән байыта, улар араһында иретмәләр тәғлимәтен, электролитик диссоциация теорияһын, әүҙем массалар законын (ҡара: Химик тигеҙлек) һәм химик яҡынлыҡ тураһындағы тәғлимәтте үҙ эсенә алырға кәрәк.
Аналитик химияның сағыштырыу ысулдары
Матдәнең составын уның эҙмә-эҙлекле химик тарҡалыуы менән билдәләүҙең традицион ысулдар йыйылмаһы «дымлы химия» («дымлы анализ») тип атала. Был ысулдар сағыштырмаса түбән теүәллеккә эйә, аналитиктарҙың сағыштырмаса түбән квалификацияһын талап итә һәм хәҙерге ваҡытта тулыһынса тиерлек матдәнең составын билдәләү өсөн заманса инструменталь ысулдар (оптик, масс-спектрометрик, электрохимик, хроматографик һәм башҡа физикохимик ысулдар) менән алмаштырыла.
Әммә дымлы химия спектрометрик ысулдарҙан өҫтөнлөгөнә эйә — стандартлаштырылған процедуралар (системалы анализ) ярҙамында тимер (Fe+2, Fe+3), титан һ. б. элементтарҙың составын һәм төрлө окисланыу хәлен туранан-тура билдәләргә мөмкинлек бирә.
Аналитик ысулдарҙы тулайым һәм локаль ысулдарға бүлергә мөмкин. Тулайым анализ ысулдары, ҡағиҙә булараҡ, айырылған, ваҡланған матдәне (өлгөнө) талап итә. Локаль ысулдар матдәнең составын өлгөнөң үҙендә билдәләй, был өлгөнөң химик үҙенсәлектәрен уның өҫтөндә һәм/йәки тәрәнлеге буйлап бүлеүҙең «карталарын» эшләү мөмкинлеген бирә. Шулай уҡ туранан-тура анализ ысулдарын бүлергә кәрәк, йәғни өлгөнө алдан әҙерләү менән бәйле түгел. Өлгө әҙерләү йыш ҡына кәрәк була (йәғни ваҡлау, концентрацияһын байытыу, бүлеү). Статистик ысулдар өлгөләре әҙерләгәндә, һөҙөмтәләрҙе интерпретациялау, анализдар һанын баһалау ҡулланыла..
Аналитик химияның сифар анализдары
Матдәнең сифат составын билдәләү өсөн уның үҙенсәлектәрен өйрәнергә кәрәк, аналитик химия күҙлегенән ҡарағанда, ул ике төрлө булырға мөмкин: матдәнең үҙенсәлеге һәм химик әүерелештәрҙә уның үҙенсәлектәре.
Беренсеһе: физик торош (ҡаты, шыйыҡ, газ), уның ҡаты тороштағы төҙөлөшө (аморф йәки кристалл матдә), төҫө, еҫе, тәме һ. б. Шул уҡ ваҡытта йыш ҡына был матдәнең тәбиғәтен кеше тойғолары ярҙамында билдәләнгән тышҡы үҙенсәлектәре буйынса ғына билдәләргә мөмкин. Күп осраҡта был матдәне аныҡ сағылдырылған характерлы яңы матдәгә әйләндерергә кәрәк.
Аналитик химияла ҡулланылған реакциялар бик күп төрлө һәм физик үҙенсәлектәренә һәм өйрәнелә торған матдә составының ҡатмарлылыҡ дәрәжәһенә бәйле. Асылда таҙа, бер төрлө химик берләшмә химик анализға дусар булған осраҡта, эш сағыштырмаса еңел һәм тиҙ алып барыла; бер нисә химик ҡушылма ҡатнашмаһы менән шөғөлләнергә кәрәк булғанда, уны анализлау мәсьәләһе ҡатмарлаша бара, ә эштәрҙе башҡарғанда матдәгә индерелгән бер элементты ла ҡарамаҫ өсөн ниндәйҙер системаға буйһонорға кәрәк. Аналитик химияла реакцияларҙың ике төрө бар: дымлы реакциялар (иретмәләрҙә) һәм ҡоро реакциялар.
Иҫкәрмәләр
<references group="Методы химического анализа: учеб. пособие / О. Н. Булгакова, Е. А. Баннова, Н. В. Иванова; Кемеровский государственный университет. – Кемерово, 2015. – 146 с. ISBN 978-5-8353-1817-9"/>
Кайгер
Кайгер — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2542/339/277 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Европа олимпия комитеттары
Европа олимпия комитеттары (European Olympic CommitteesEuropean Olympic Committees) — Европаның 50 милли олимпия комитетын берләштергән халыҡ-ара олимпия ойошмаһы. Штаб-фатиры — Лозаннала (Швейцария), башҡарма офисы Римда (Италия) урынлашҡан. ЕОК эгидаһы аҫтында 2015 йылдан башлап булдырылған Европа уйындары үтә.
Ҡатнашыусы илдәр
Түбәндәге таблицала милли олимпия комитеты булған һәм Европа олимпия комитеттарына ингән илдәр бирелә. Дүртенсе бағаналағы беренсе дата — Милли олимпия комитеты ойшторолған  йыл, икенсеһе — уның Халыҡ-ара олимпия комитеты тарафынан танылыуы (әгәр даталар тап килмәһә). Европа олимпия комитеттарына Европала урынлашҡан һәм дөйөм танылған суверен дәүләттәрҙең (Ватикандан башҡа), шулай уҡ Европа өлөшө бәләкәйерәк булған Рәсәй һәм Төркиәнең, Европа өлөшө бик бәләкәй булған Әзербайжан һәм Грузияның, тулыһынса Азияла урынлашҡан Әрмәнстан, Кипр һәм Израилдең Милли олимпия комитеттары инә,  Европа өлөшө бик бәләкәй булған Ҡаҙағстандың Милли олимпия комитеты инмәй.
Элек СССР, Германия Демократик Республикаһы,  Югославия, Чехословакия Милли олимпия комитеттары  Европа  олимпия комитеттары составында булған.
Йылайыр (мәғәнәләр)
Йылайыр — күп мәғәнәле һүҙ.
Әмиров Марс Ғизетдин улы
Әмиров Марс Ғизетдин улы (1 август 1930 йыл — 12 сентябрь 1992 йыл) — СССР һәм Рәсәй дәүләт эшмәкәре, хужалыҡ эшмәкәре, ғалим.
1967—1992 йылдарҙа — Бәләбәйҙең «Автонормаль» заводы директоры. Техник фәндәр кандидаты (1983), БАССР-ҙың туғыҙынсы саҡырылыш Юғары Советы һәм унынсы — ун беренсе саҡырылыш РСФСР Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР-ының халыҡ контроле комитетына инә (1985).
Биографияһы
Марс Ғизитдин улы Әмиров 1930 йылдың 1 авгусында Бәләбәй ҡалаһында республика кимәлендәге партия-хужалыҡ хеҙмәткәре Ғизитдин Шәрәфетдин улы һәм уҡытыусы Мөшәрәфә Гәрәй ҡыҙы ғаиләһендә тыуа.
Өфө авиация институтын (1956) инженер-механик һөнәре буйынса тамамлай. 1983 йылда аспирантура тамамлай.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген М. Әмиров бик иртә башалй: юғары синыфтарҙа уҡығанда өлкән пионервожатый булып эшләй, һәр йәй пионер лагерында тәрбиәсе була. 20 йәшендә Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе инә, унда ҡоролмалар механигы, инженер, әйҙәүсе конструктор, цех начальнигы, берекмәнең партия комитеты секретары урынбаҫары булып эшләй. Йәғни производствоның бик күп баҫҡыстарын үтеп, партия эшендә бик юғары бейеклеккә күтәрелә.
1956—1967 йылдарҙа — Өфө моторҙар эшләү заводында инженер, цех начальнигы, партком секретары урынбаҫары; 1967—1992 йылдарҙа Бәләбәйҙең «Автонормаль» заводы директоры була.
Джованни Беллини
Джованни Беллини (ит. Giovanni Bellini; 1430 йылдар тирәһе, 1516 йылдың 26 ноябре, Венеция) итальян Яңырыу дәүеренең кватроченто осорондағы итальян рәссамы. Ағаһы Джентиле менән бергә венеция һынлы сәнғәт мәктәбенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе тип һанала.
Әмиров Марс Ғизетдин улы
Биографияһы
Металдарҙы һалҡын килеш эшкәртеү буйынса технологияны эшләү һәм ҡулланылышҡа индереүҙә ҡатнаша. Уның инициативаһы буйынса завод ҡарамағында Өфө авиация институтының Металдарҙы баҫым менән эшкәртеү кафедраһының филиалы, Бәләбәй машиналар эшләү техникумы, Машина эшләүселәп ПТУ-һы асыла.
Джованни Беллини
Иртә осоро
Джованни рәссам Якопо Беллини ғаиләһендә тыуа, Джованниҙан башҡа уларҙың тағы ике улы, Никколо һәм Джентиле, шулай уҡ ҡыҙы Николозия була. Өҫтәүенә, булған мәғлүмәттәргә ярашлы, өлкән улдары Джентиль була. Ҡатыны Якопо Bellлини, Анна Ринверси, үҙенең тәүге балаһын табыуҙан алда 1429 йылда нотариаль архивтарҙа һаҡланып ҡалған васыятын яҙа. Ул тәүге балаһын 1429 йылда тапҡас, Джованни бер нисек тә 1426 йылда тыуа алмаған. Уның донъяға тыуыуы тикшеренеүселәр белдереүенсә 1430-1433 йылдар араһында булған.
Әмиров Марс Ғизетдин улы
Библиографияһы
«Ковка и штамповка», «Основы технологии автоматизированного холодновысадочного производства», «Исходные материалы для объемной холодной штамповки и методы их подготовки под штамповку» уҡыу әсбаптары һәм дәреслектәр авторы һәм авторҙашы.
Джованни Беллини
Иртә осоро
Беллиниҙар ғаиләһендәге ваҡиғалар тағы ла бер боролошҡа эйә: 1471 йылдың ноябрендә Якопо үлә. Ул үлерҙән бер нисә ай элек кенә уның тол ҡатыны Анна Ринверси үҙенең һуңғы васыятын яҙа, шул васыятҡа ярашлы, уның бөтә мөлкәте Джентиль, Никколо һәм Николозияға күсә. Әммә Джованни был васыятта ниндәйҙер сәбәптәр арҡаһында телгә алынмай. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр фаразлауынса, Джованни Якопоның һөйәркәһенән тыуған, йәки Якопо Беллиниҙың гипотетик беренсе никахынан тыуған улы булған. Әммә был фараз, дәлилдәр булмау сәбәпле, киң таралыу алмай. Беллини ижадын өйрәнеүселәрҙең бөтәһе лә, ул атаһының оҫтаханаһында уҡыған, тип иҫәпләй. Уның тәүге эштәре элеккесә бәхәстәр предметы булып тора, сөнки ғалимдар араһында уның 1445-1450 йылдарҙағы башланғыс осорға ҡараған әҫәрҙәренең атрибуцияларында айырмалыҡтар бар, тип уйлаусылар бар. Ике картинаһын — «Св. Иероним проповедует льву» Бирмингемдың Барбер институтынан һәм «Распятие» Миландың Польди-Пеццоли музейынан — элек уны Беллиниҙың иртә әҫәре тип иҫәпләгәндәр, тик был фараз бөгөн ҡайһы бер тикшеренеүселәрҙә шик тыуҙыра.
Әмиров Марс Ғизетдин улы
Библиографияһы
Техник фәндәр кандидаты М. Ғ. Әмировтың 64 хеҙмәте «Автомобильная промышленность», «Кузнечно-штамповочное производство», «Сталь», «Авиационная промышленность», «Черная металлургия», «Инженерно-технический журнал» журналдарында, «Известия вузов», «Труды УАИ» һәм башҡа баҫмаларҙа баҫыла.
Джованни Беллини
Иртә осоро
Джованни Беллини биографияһында беренсе теүәл дата 1459 йылдың 9 апрелендә яҙылып ҡалған; ул саҡта Джованни венеция нотариусы Джузеппе Моизист тарафынан шаһит сифатында телгә алына. Был ваҡытта ул Сан-Лио кварталында бер үҙе йәшәгән, әммә элеккесә атаһының оҫтаханаһында эшләгән, уға иң ҙур заказдарҙы үтәргә ярҙам иткән. Фра Валедоро Поли дәлилләүенсә, Джованни 1460 йылда атаһы һәм ағаһы Джентиле менән Падуялағы Сант-Антонио ҡорамында (хәҙер һаҡланып ҡалмаған) эшләгән.
XV быуаттың Венеция һынлы сәнғәте ике мәҙәниәт йоғонтоһо аҫтында була, Византия икона образдарының рухландырылған бөйөклөгө һәм төньяҡ мәктәбенең тыйнаҡ натурализмы Джованни ижадының формалашыуына нигеҙ була. Уға тағы ла бер илһам сығанағы булып Падуялағы флоренция скульпторы Донателлоның эштәре хеҙмәт итә. Әммә 1453 йылда Джованниҙың апаһы Николозия Беллиниға өйләнгән Андреа Мантенья Джованниға иң көслө йоғонто яһай.
1450-1460-сы йылдарҙа яҙылған «Мадонна с младенцем» картинаһын рәссамдың башланғыс ижад осоронда яҙылған картина тип һанайҙар. Маласпиндың (Павия) ҡала музейында торған «Мадонна с младенцем» картинаһын, шулай уҡ Джон Джонсондың (Филадельфия) коллекцияһындағы шул уҡ исемдәге картинаны, Джованниҙың Лемандың (Нью-Йорк) йыйылмаһындағы Мантенья йоғонтоһо ныҡ сағылыш тапҡан  «Мадонна Леман» картинаһы, шулай уҡ Миландың Брер галерияһындағы «Греческая мадонна» картинаһы ла Джованниҙың тәүге ижад емештәре тип һанала. Был картиналарҙың һуңғыһы бигерәк тә иҫ киткес шедевр булып тора. Ул башта Венецияла Дождар һарайын биҙәй, ә 1808 йылда Наполеон тарафынан ойошторолған сиркәү реквизицияһынан һуң «Греческая мадонна» картинаһы 1808 йылда Наполеон тарафынан ойошторолған сиркәү реквизицияһынан һуң Брер галереяһына барып сыға. Элек картина Византия манераһында алтын төҫтәге фонда яҙылған тип һаналған, әммә һуңғы тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, уның өҫтөнә XVI быуатта ғына «Матерь божья» һәм «Христос» һүҙҙәре генә картинала алтын менән грекса өҫтәп яҙылған, тип табалар, ә Беллини үҙе башта Мадоннаны зәңгәр күк йөҙө фонында яҙған.
Венеция йорттарында византия һәм крит-грек сығышлы бик күп иконалар һаҡлана, уларҙың Беллини ижадына йоғонтоһо бәхәсһеҙ; тикшеренеүселәр беллини мадонналарының йөҙ сифаттары ҡатып ҡалған кеүек картиналарын туранан-тура византия мираҫы менән бәйләй. Әммә был картиналарҙы төшөрөү технологияһы нидерланд оҫталарынан үҙләштерелгән.
Уның ижадының икенсе темаһы, «Оплакивание Христа» («Пьета»), шулай уҡ үҙенең килеп сығышы менән византия традицияларына алып бара. Каррарара академияһынан (Бергамо) «Пьета» картинаһы һәм Польди-Пеццоли музейынан (Милан) «Пьета» картинаһы саркофаг өҫтөнә күтәреп һалынған ярым-яланғас мәрхүм Христос фигураһын кәүҙәләндергән картиналар серияһының прототибы булып тора. Был ваҡытта шундай төр картиналар Венециянан тыш илдәрҙә лә таралған була. Бергамолағы «Пьета» бик трагик күренеште сағылдырһа ла, картиналағы кешеләрҙең йөҙө маска кеүек ҡатып ҡалған. Әммә Венецияның Коррер музейындағы «Мёртвый Христос, поддерживаемый ангелами» картинаһының сюжеты шундай уҡ булһа ла, әҫәр тулыһынса Мантенья рухында икенсе төрлөрәк итеп яҙылған. Унда Христостың йәнһеҙ кәүҙәһе һалҡын мәрмәрҙән киҫелгән кеүек төшөрөлгән. Тикшеренеүселәр, был картинаһын Джованни 1460-сы йылдарҙа яҙған, тип иҫәпләйҙәр..
Беллини һәм Мантенья
Андреа Мантеньяның йоғонтоһон Беллиниҙың бер нисә билдәле әҫәрендә күҙәтергә мөмкин. Мәҫәлән, элек Сан-Сальватор сиркәүендә урынлашҡан, хәҙер Венециялағы Коррер музейындағы «Распятие» картинаһы шундай тип атала, әммә уларҙың датаһы аныҡ ҡына билдәләнмәгән. Ундағы тәре артында йәйелгән ваҡиғала ғәҙәти булмаған пейзаж менән көсәйтелгән көсөргәнешлек һиҙелә. Элек был «Распятие» картинаһын Эрколе де Роберти яҙған, тип иҫәпләгәндәр. Рәссам Коррер музейындағы «Преображение» әҫәрендә Илья һәм Моисейҙы Фавор тауында Христос эргәһендә итеп, ә тау аҫтында был хәлгә иҫтәре китеп ҡатып ҡалған Петр, Яков һәм Иоанн апостолдарҙы һүрәтләй. Был картина оҙаҡ ваҡыт Мантеньяның эше тип һанала, сөнки ул осорҙа Мантенья менән Джованниҙың һүрәтләү манералары шул тиклем яҡын була. Тағы ла бер «Преображение» картинаһы байтаҡ ваҡытҡа һуңыраҡ, Неаполдең Каподимонте музейында һаҡлана. Унда Ioannes Belli/nus me pinxit ҡултамғаһы бар, ул 1490-1495 йылдарға ҡарай.
Ике рәссамдың үҙ-ара мөнәсәбәттәрен аңлау өсөн иң мөһим әҫәрҙәр булып Лондондың Милли галереяһындағы «Моление о чаше» һәм Венецияның Кверени Стампалья галереяһындағы «Принесение во храм» картиналары тора. Джованниҙың «Моление о чаше» картинаһы шул уҡ галереялағы Мантеньяның шундай уҡ эшенә бик оҡшаш, һәм элек Мантеньяны ике картиның да авторы тип һанағандар. Унда ҡатып ҡалған үле атмосфера һәм яланғас, үҫемлектәрҙән мәхрүм тиерлек пейзажды күреп, бында ваҡыт туҡталып ҡалған тип уйларға мөмкин. Тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, пейзаж фонының күп өлөшө Джованни тарафынан атаһы Якопо Беллини һүрәттәре төшөрөлгән көндәлек яҙма китаптабынан үҙләштерелгән.Ике оҫтаның ижадын сағыштырыу мөмкинлеген шулай уҡ «Принесение во храм» картиналары бирә. Уларҙың береһе, Беллини яҙғаны, Венециялағы Кверини Стампалья галереяһында һаҡлана, икенсеһе, Мантенья булдырғаны, Берлиндың Дәүләт музейҙарында һаҡлана. Улар композицияһы буйынса оҡшаш һәм бер үк сюжетты һүрәтләй: Мадонна менән сабый һәм ҡарт рухани алғы планда. Уларҙы уратып алған персонаждар тураһында тикшеренеүселәр төрлө фараздар төҙөй. Сәнғәт белгестәренең бер өлөшө, Беллини картинаның үҙенең вариантында ҡатнашыусылар араһында әсәһе Анна Ринверсиҙы, апаһы Николозияны, атаһын, ә уңда Андреа Мантеньяны һәм үҙен һүрәтләгән, тип иҫәпләй. Мантеньяның картинаһы Беллиниҙың һуңғы эштәренән һуң барлыҡҡа килгән. Унда персонаждар һүрәтләнгән күренеште тамашасынан айырып торған рамға бикләнгән; улар ҡатып ҡалған һәм һәр кем үҙенең тормошо менән айырым йәшәй. Беллини картинаһында улар кешелекле һәм динамикалы итеп һүрәтләнгән. Тәнҡитселәрҙә картиналарҙың датаһын билдәләүгә ҡарата берҙәм фекер юҡ. Мантеньяның көслө йоғонтоһо осорона шулай уҡ 1460 йылдан һуң Беллини тарафынан яҙылған «Благословляющий Христ» (Лувр, Париж) картинаһы һәм Миландың Брер галереяһындағы «Пьета» ҡарай. Һуңғы эшендә Беллини үле Христосты парапет янында һүрәтләй, уның фигураһын Мадонна һәм Иоанн тотоп тора. Парапетта рәссам HAEC FERE QUUM GEMITUS TURGENTIA LUMINA PROMANT / BELLINI POTERAT FLERE JOANNIS OPUS (Когда эти опухшие очи вызовут стоны, творение Джованни Беллини сможет исторгнуть слёзы) тигән латин яҙыуын эшләгән. Тикшеренеүселәр билдәләүенсә, был һүҙҙәр, Секста Проперций яҙған «Элегиялар» китабының беренсеһенән алынған, был хәл рәссамдың етди теологик әҙерлеге тураһында һөйләй.
Өлкән йылдары
1460-сы йылдар уртаһына Джованни билдәле оҫта булып китә һәм сиркәү миһрабтарын биҙәп башҡарыуға абруйлы заказдар ала башлай. 1460 һәм 1464 йылдар араһында ул Санта-Мария делла Карита сиркәүе өсөн миһраб төҙөүҙә ҡатнаша. Был сиркәү XV быуат уртаһында яңынан төҙөлә, һәм дүрт фамиль миһрабы өсөн Беллиниға «Триптих св. Лаврентия», «Триптих св. Себастьяна», «Триптих Мадонны» һәм «Триптих Рождества» тигән дүрт триптихҡа заказ бирелә. Бөгөн улар барыһы ла Венецияның Академия галереяһында һаҡлана. Тикшеренеүселәр фекеренсә, был алтарҙарҙың күпселеген башҡа рәссамдар яҙған, ә, моғайын, Джованниға картиналарҙың төп идеяһы ҡараған. Тик «Триптих св. Себастьяна», ғына тулыһынса Джованни Беллини ҡулы менән башҡарылған эш тип һанала. Джованни Беллиниҙың артабанғы иң эре әҫәре — Санти Джованни э Паоло венеция сиркәүендәге Изге Винченцо Феррер полиптихы. Изге Винченсо миһрабы 1464 йылдың ғинуарында төҙөлә башлай, был хаҡта Ольрикус Арджентинаның ул саҡтағы сиркәү башлығы Джованни да Меранонан миһраб яһаған өсөн «pro fabrica altaris Sancti Vincentii» (изге Винченцо ҡоролмаһы өсөн) аҡса алғаны тураһындағы распискаһы һаҡланып ҡалған. Моғайын, һынлы сәнғәт эштәре миһраб төҙөлгәс тә башланғандыр. Св. Винченцо Феррер испан изгеһе, доминикан орденының күренекле эшмәкәре була. Ул талантлы полемист, дәртле дин таратыусы, дин әһеле, ә һуңынан папа Бенедикт XIII-нең аяуһыҙ дошманы булараҡ билдәле була. 1455 йылда Винченцо канонлаштырыла, шунан һуң орден уның культын киң пропаганда һәм раҫлау менән шөғөлләнә.
Беллини туғыҙ картинанан торған полиптих яҙа. Улар өс ҡатта урынлашҡан. Үрге ҡатта «Пьета» һәм «Благовещения»ның ике картина бар; урта ҡатта - үҙәк урында «Изге Винченцо Феррер», унан ике яҡ ситтә «Изге Христофор» һәм «Изге Себастьян»; түбәнге ҡаттағы ҡанаттында Изге Винченцо яһаған биш мөғжизәне һүрәтләгән өс картина бар, уларҙың береһе «Св. Винченцо спасает утонувшую и воскрешает погребенных под развалинами». Ҡалған икәүһендә «Св. Винченцо испепеляет силой слова тела мужчины и женщины, виновных в преступлении и спасает их души», «Св. Винченцо воскрешает младенца и освобождает пленников». Тикшеренеүселәр фекеренсә, изгеләрҙе һүрәтләүҙә рәссамға Лодовико Падовано тигән ярҙамсыһы булышлыҡ иткән.
Джованни Беллиниҙың «Голова Иоанна Крестителя» (Пезаро, Ҡала музейҙары) һәм «Мертвый Христос, поддерживаемый двумя ангелами» (Берлин, Дәүләт музейҙары) картиналары формаларҙың тәьҫирлелеге һәм драматизм менән Изге Винченцо Феррера полиптихына бик оҡшаш. Әммә ваҡыт үтеү менән, 1470-се йылдар тирәһенә, Беллиниҙың һүрәттәрендә элекке әҫәрҙәренә хас булған драматик көсөргәнеш әҙәйә һәм үҙенең тәьҫире менән картинаны ҡараусы кешеләрҙең иң нескә хистәрен уятыусанға әйләнә бара. Был айырмалыҡтарҙы бигерәк тә 1465-75-се, хатта 1480-се йылдарҙа яҙылған тип һаналған «Коронование Марии» картинаһында күрергә мөмкин. 1490 һәм 1500 йылдар араһындағы осорға Беллиниҙың иң серле әҫәрҙәренең береһе Флоренцияның Уффици галереяһында һаҡланған «Священная аллегория» (икенсе атамаһы — «Души чистилища») картинаһы. Был картинаны Ожмах аллегорияһы тип иҫәпләйҙәр. XX быуаттың беренсе яртыһындағы немец ғалимы Гюстав фон Людвиг, был композиция XIV быуаттағы Гийом де Дегийвилдең француз аллегорик поэмаһының иллюстрацияһы булып тора, тип фаразлай.
1500-1505 йылдарҙа рәссам «Читающий святой Иероним в пейзаже» (Вашингтон, Милли галерея) картинаһын һәм үҙенең шедеврҙарының береһе булған«Мадонну на лугу» (яҡынса 1505 йыл, Лондон, Милли галерея) картинаһын яҙа. был картинаһын байтаҡ ваҡыт Марко Базаити яҙған, тип уйлайҙар Картина бик ныҡ таушалған, сөнки ул 1949 йылда ағастан туҡымаға күсереп яҙылған. Был картина юғары динлелек һәм иркәлек менән һуғарылған. Шул уҡ рухта Джованни Беллини «Мадонна с благословляющим младенцем Христом» (1509, Детройт, Сәнғәт институты) картинаһын яҙған.
Һуңғы осор
Олоғайғас та, Беллини үҙенең яңылыҡты ҡабул итеү һәм сәнғәтен яңыртыу һәләтен юғалтмай. Оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан (1505-1510-сы йылдарҙа уға яҡынса 75 йәш була), ул яңы шедеврҙар булдырырға һәләтле булып сығ.а. 1506 йылдың февралендә Марин Санудо үҙенең көндәлектәрендә Джентиле Беллиниҙың үлеме тураһында яҙа һәм «уның ағаһы Дзуан Белин — Италияның иң күренекле рәссамы булып ҡалды» тип өҫтәп тә ҡуя. Шул уҡ йылда Венецияға килгән Альбрехт Дюрер Виллибальд Пиркгеймерға яҙған хатында былай тип яҙа: «...Джованни Беллини күп кенә әфәнделәр алдында мине маҡтаны, ул минең эштәрҙең ҡайһы берҙәрен үҙенә алырға теләне. Һәм ул үҙе миңә килә һәм миңә нимәлер эшләүемде һорай. Ул миңә яҡшы түләйәсәк. Барыһы ла миңә, был шундай абруйлы кеше, тип әйтәләр, һәм мин дә уға яҡынмын. Ул бик оло, әммә һынлы сәнғәттә бар рәссамдарҙан да яҡшыраҡ». 1505 йылда Джованни Венециялағы Сан-Заккариа сиркәүе өсөн тәхеттәге сабый һәм Изге Петр, Екатерина, Лючия һәм Иероним төшөрөлгән тағы ла бер миһраб картинаһын яҙа. Картина элек-электән уның иң нәзәкәтле һәм матур әҫәрҙәренең береһе булып һаналған. Композицияһы Беллини бында Сан-Джоббе миһрабындағы Мадонна менән сабыйҙы төшөргән тәжрибәһен ҡабатлай.
Өлкән ағаһы үлгәндән һуң Джованни атаһы Якопо Беллиниҙың һүрәттәре китабын мираҫ итеп ала, әммә ул бының өсөн 1504 йылда Джентиле яҙа башлаған Скуол Гранде ди Сан-Марко өсөн тамамланмаған «Проповедь святого Марка в Александрии» картинаһын тамамларға тейеш була. Скуола ди Сан-Марконың Джованниға картинаны тамамлауҙы йөкмәткән документ һаҡланған, әммә тәнҡитселәр әлегә тиклем картинаның ҡайһы өлөшөндә һәр ағалы-ҡустылының үҙ ҡулы бар тигәнде аныҡ әйтә алмайҙар. Ошо уҡ осорҙа Академия галереяһында (Венеция) һаҡланған бик шәп «Пьета» картинаһы яҙыла, уның фонында Виченцаның төп биналарын, ҡорамын, башняһын, базиликаһын, шулай уҡ Равенналағы Сант-Аполлинаре Нуово сиркәүенең манараһын күрергә мөмкин. «Великодушие Сципиона» картинаһы (Вашингтон, Милли галерея) Беллини тарафынан монохромлы техникала яҙылған. Роберто Лонги фаразы буйынса, ул Мантеньяның тамамланмаған ҡалған Венецияла йәшәгән, Мантуянан сыҡҡан бай Франческо Коронаро йортоноң залын биҙәү өсөн төшөрөлгән фриздың дауамы булып тора.
1513 йылда Джованни Изге Христофор, Иероним һәм Людовик Тулузский фигуралары яҙылған миһраб картинаһына ҡул ҡуя һәм датаһын билдәләй. Был картинаға 1494 йылда сауҙагәр Джорджо Дилетти заказ бирә, ул үҙенең васыятында миһраб төҙөргә һәм был изгеләрҙе картинала һүрәтләргә ҡуша. Рәссам парапет артында һүрәтләнгән Изге Иероним, һәм Иероним сиркәү эшмәкәрлегенең ике төрөн символик рәүештә һүрәтләндерә, Людовик сиркәүҙә табыныуҙың төрлө формаларын, ә Христофер - вәғәз һөйләүҙе кәүҙәләндерә. Бының аша Беллини, моғайын, XVI быуат башында алып барылған дини дебаттар курсында булғандыр, тип уйларға мөмкин. Ижадының һуңғы этабы, 1514-1516 йылдар, ғәжәйеп рәүештә яңы темаларға һәм уларҙың һоҡланғыс художестволы сиселеүенә бай. Был осорҙа ул «Опьянение Ноя» (Иҫ киткес сәнғәт музейы, Безансон) әҫәрен яҙа, унда Джорджоне йоғонтоһо күренә. Беллини XVI быуаттың яңы художество тенденцияларын ҡабул итә, уны тәрбиәләгән сәнғәттән баш тартмай һәм әҫәрҙең нигеҙе булған һүрәткә тоғро ҡала. Ошо уҡ осорҙа ул «Обнажённая перед зеркалом» картинаһын(Сәнғәт тарихы музейы, Вена) ижад итә, был картина үҙенең яҡтылығы менән рәссамдың дини темаларға яҙылған күп һанлы әҫәрҙәре фонында ҡырҡа айырылып тора. Ул тағы ла бер тапҡыр «Оплакивание Христа» (Академия галереяһы, Венеция) темаһына мөрәжәғәт итә; хәҙер емерелгән Санта Мария деи Серви сиркәүендәге был миһраб образы уның оҫтаханаһындағы коллегалары менән берлектә яҙылған. Милли сәнғәт галереяһындағы (Вашингтон) «Маленький Вакх с вазой в руке» картинаһы ла рәссам тарафынан был  осорға тематик яҡтан яҡын Беллиниҙың һуңғы шедевры менән бәйле. 1514 йылдың 14 ноябрендә герцог д’Эсте секретары Джованниға һикһән биш алтын дукат түләргә ниәтләгән документтар һаҡланған, улар буйынса «Пиршество богов» картинаһы өсөн рәссамға илле биш алтын дукат түләгәндәр. Вазари һүҙҙәре буйынса, «Пиршество богов» картинаһын, Джованни бик оло йәштә булғанлыҡтан,Тицианға Джованни менән бергә яҙырға заказ бирелә. Был картинаға ике рәссамдың: Тициан менән Досси Доссиҙың- өлөшө бар. 1956 йылда картинаны рентген менән ҡарап тикшеренеүҙәр буйынса, Тицианға һәм Досси Доссиға бары тик картинаның фоны ғына ҡарай. Оҫтаның һуңғы тамамланған әҫәре тип «Портрет Фра Теодоро из Урбино» портреты һанала, унда датаһы, 1515 йыл, һәм Беллиниҙың ҡултамғаһы бар. Рәссам иҫке прелатты изге Доминик рәүешендә, ҡара монах кейемендә, сәскәләр менән көпләнгән фонда һүрәтләй. Картинаның сәскәләре уның психологик баҙыҡлығын ғына һыҙыҡ өҫтөнә ала. Беллини Скуол Гранде ди Сан-Марконың вафатынан бер йылда уға бирелгән заказын тамамлап өлгөрмәй ҡала. Был портрет оҙаҡ ваҡыт тамамланмай ҡалған була, һәм ун бер йылдан һуң уны Витторе Беллиниано тамамлай һәм уға датаны һәм ҡултамғаһын ҡалдыра.
1516 йылдың 29 ноябрендә Марин Санудо үҙенең көндәлектәрендә : «Бөгөн иртәнсәк иҫ киткес рәссам Дзуан Белиндың вафат булыуы билдәле була». Джованни Беллини үҙенең 60 йылдан ашыу дауам иткән карьераһы дауамында сәнғәттәге яңы йүнәлештәрҙе тойоп, уларҙы ҡабул итергә һәләтле рәссам булһа ла, шулай ҙа ижадында үҙе булып ҡала. Ғүмеренең аҙағына тиклем сәнғәтендә үҙе башлағандан алыҫ китә, һәм был йәһәттән уны Рафаэль менән сағыштыралар. Уның ижады менән уның уҡыусылары йәки эйәрсендәре Джорджоне һәм Тициан, шулай уҡ Тинторетто һәм Веронезе ижадының сәскә атҡан осорон «венеция һынлы сәнғәтенең алтын быуаты» тип йөрөтәләр.
Кайтыгем
Кайтыгем — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының уң ярына тамағынан 277 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Исҡужа
Исҡужа — топоним.
Биҡҡол (Шишмә районы)
Биҡҡол (Биккулово) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 120 кеше. Почта индексы — 452141, ОКАТО коды — 80257825003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
12 август
12 август — григориан стиле буйынса йылдың 224-се (кәбисә йылында 225-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 141 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Рәсми булмаған
}}
Ухта дәүләт техник университеты
Ухта дәүләт техник университеты (УГАТУ) — Коми Республикаһы Ухта ҡалаһында урынлашҡан нефть — газ компаниялары өсөн инженерҙар әҙерләү буйынса университеты база булып тора торған уҡыу йорто, тулы исеме - «Ухта дәүләт техник университеты» федераль дәүләт бюджет юғары белем биреү учреждениеһы.
Үҙ эсенә 6 институт һәм утыҙ кафедра, технология көллиәте, башланғыс мәктәп һәм ике филиалды ала: Воркута һәм Усинск. Университетта 8 меңдән артыҡ студент белем ала. Институттарҙа һәм төрлө бүлексәләрҙә 50 профессор, уҡытыусылар һәм ғилми хеҙмәткәр эшләй, шул иҫәптән 53 фән докторы, 213 фәндәр кандидаты һәм доцент. Өҫтәмә хеҙмәт һәм күрһәтеүсе персоналды яҡынса 1500 кеше тәшкил итә.
УГТУ федераль буйһыныудағы уҡыу йорто булып тора.
Университет статусын 1999 йылда ала. Быға тиклем индустриаль институт тип аталған.
1997 йылдан Ухта дәүләт техник университеты ректоры булып, техник фәндәр докторы, РФА академигы, профессор Николай Денисович Цхадая тора. 2018 йылдың 12 ноябренән университет ректоры вазифаларын башҡарыусы итеп Дмитрий Анатольевич Беляев, ә 2020 йылдың 11 февраленән университет ректоры итеп Руслан Викторович Агиней билдәләнә.
Төҙөлөшө
Университет алҡалы хоккей буйынса «Арктик-Университет» командаһына һәм «Планета-Университет» баскетбол клубын, «United BIT» бейеү коллективына, «Наргиз» бейеү ансамбленә, «Реки» театр-студияһына, «Дуэт-УГАТУ» спорт биюе клубына, «Радость» бал бейеү ансамбленә, вокаль-хор студияһына булыша.
Партнерҙары
Ухта университеты Россияның нефть-газ, геология, тау сығарыу, урман, төҙөлөш һәм сәнәғәттең башҡа өлкәләрендәге алдынғы корпорациялары менән хеҙмәттәшлек итә. Бизнес менән хеҙмәттәшлек дән күп өлкәлә ойошторолған: һөнәри йүнәлеш биреү, мәғариф, фән һәм инновациялар, проекттар һәм тәжрибә, консалтинг һәм сәнәғәт куркынычсызлыгын, спорт һәм мәҙәниәт, балаларға ата ҡалған ярҙам итеү. Университет комплексының төп стратегик партнерҙары:
Сығанаҡтар
Төркөм:Ухта
Утвай
Утвай — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вохма йылғаһының уң ярына тамағынан 5,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Кнубовец Леонид Яковлевич
Леонид Яков улы Кнубовец (07.03 1937; Ҡазан, ТАССР) — Түбәнге Кама нефть химияһы комбинаты проектының баш инженеры (1964 - 1986), шағир, Түбәнге Кама ҡалаһының почетлы гражданы.
Биографияһы
Кнубовец Леонид Яковлевич 1934 йылдың 7 мартында ТАССРның Ҡазан ҡалаһында тыуған. 1951 йылда Ҡазан ҡалаһында урта мәктәпте, 1956 йылда химия-технология белгеслеге буйынса Ҡазан химия-технология институтын тамамлаған. Ҡазан СК заводында иң элек мастер, унан цех башлығы урынбаҫары булып эшләй.
1963 йылда Леонид Яковлевич Мәскәүгә күсеп китә, унда Гипрокаучук институтында эшләй, башта Түбәнге Кама нефть химияһы башҡортостан буйынса проекттың баш инженеры булып 22 йыл хеҙмәт итә (1964 йылдан алып 1986 йылға ҡәҙәр), шуның менән бергә институтының баш инженеры урынбаҫары булып эшләй. 1991 йылда Израилгә, ә һуңынан 1997 йылда Америка Ҡушма Штаттарына күсенә.
Әҙәбиәт
Избранное [Текст] / Леонид Кнубовец. - София : Pensoft, 2006. - 95 с.; 20 см.; ISBN 954-642-265-7
Сығанаҡтар
Төркөм:Ҡазан химия-технология институтын тамамлаусылар Төркөм:Инженерҙар
Брухштедт
Брухштедт (Bruchstedt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 264 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,79 км2. Диңгеҙ кимәленән 218 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99955 һәм автомобиль коды — UH.
Пугоры
Пугоры — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 86 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628155, ОКАТО коды — 71112932002.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Ялпинг-Усья
Ялпинг-Усья (Ялпинг-усья) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вижай йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хора-Юган
Хора-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куноват йылғаһының һул ярына тамағынан 322 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 5 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Николаевка ауыл Советы (Благовещен районы)
Николаевка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовещен районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Тарихы
Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Керженга
Керженга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шарженга йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кайзасс
Кайзасс — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Барзас йылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Фёдоровка (Кобра ҡушылдығы)
Фёдоровка  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кобра йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 139 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.