cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нурмөхәмәтов Рәшит Мөхәмәтбарый улы
Күргәҙмәләр
Нурмөхәмәтов — 1947 йылдан республика, зона, рәсәй, союз һәм сит ил (ГДР, МХР) күргәҙмәләрендә ҡатнашыусы.
Шәхси күргәҙмәләре Өфөлә (1970, 1975, 1986), Севастополь һәм Алма-Атала (1975), Ҡаҙанда һәм Ленинградта (1976).
Әҙәбиәт
''Могила Нурмухаметова Р. М. Южное кладбище''.
Мырҙағәлимов Ғәзиз Ғәбиҙулла улы
Биографияһы
Ғәзиз Ғәбиҙулла улы Мырҙағәлимов 1923 йылдың 15 авгусында Башҡорт АССР-ы Арғаяш кантоны (хәҙерге Силәбе өлкәһе Арғаяш районы) Наҡай ауылында тыуған. Башҡорт.
1942 йылдан Ҡыҙыл Армияла. Ялан, 2‑се һәм 3‑сө Украина фронттарында хеҙмәт итә.
Ялан фронтында 37‑се армияның 1‑се механизацияланған корпусы 75‑се танкыға ҡаршы истребитель артиллерия полкының орудие командиры кесе сержант Ғәзиз Мырҙағәлиев 1943 йылдың 17 авгусында Харьков өлкәһе Дергачёв районы Полевая ҡасабаһы янындағы алышта артиллерия уты менән һөжүм итеүсе дошман рәттәрен тарата. Шул уҡ йылдың 2 октябрендә Днепропетровск өлкәһе Верхнеднепровск районы Мишурин Рог ауылы тирәһендә Днепр йылғаһы аша сыҡҡанда, дошман танкыһын юҡ итеп, фашист пехотаһының һәм 12 танкыһының контрһөжүмен кире ҡаға. Күрһәткән батырлыҡтары өсөн, СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 22 февралдәге Указына ярашлы, «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була.
Һуғыштан һуң 1945—1973 йылдарҙа Сәмәрҡәнд ҡалаһының «Ҡыҙыл двигатель» заводында суйынсы булып эшләй. 1946 йылдан КПСС ағзаһы.
1973—1990 йылдарҙа Силәбе ҡалаһында йәшәй, Силәбе трактор заводының тимер иретеү цехында эшләй.
1990 йылдың 11 июнендә вафат була. Силәбе өлкәһе Арғаяш районы Дәрбиш (Дәрүиш) ауылында ерләнгән
Филевский йорто (Таганрог)
Филевский йорто — Ростов өлкәһе нең Таганрог ҡалаһындағы бер ярым ҡатлы йорт. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты. 1992 йылдың 18 ноябрендәге 301-се һанлы ҡарар.
Адресы: Таганрог ҡалаһы, Греческая урамы, 78.
Тарихы
Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһының Греческая урамындағы 78-се һанлы бер ярым ҡатлы йорт 1866 йылда төҙөлгән. Йорт теш табибы Григорий Александрович Вальтер аҡсаһына төҙөлгән. Уның һорауы буйынса Греческая урамында 64-се (хәҙер 78) йортто төҙөргә проект төҙөлә. Төҙөлгән йортонда Вальтерҙар ғаиләһе оҙаҡ йәшәмәй, уның төҙөлөп бөткәнен көтмәй күсеп китә. 1870-се йылдар башында сауҙагәр Цысаренко вариҫтары йортҡа хужа булалар, һуңынан унда тимер юлдар инспекторы Николай Юлианович Майер йәшәй. Ул үҙенең ҙур картиналар коллекцияһы менән билдәле кеше. Уның атаһы Мария ҡатын-кыҙҙар гимназияһында рәсем уҡытыусыһы була. Ул шулай уҡ 4 класлы училищелә техник һыҙым уҡытыусыһы булып эшләй.
1870-се йылдар уртаһында йорт Гобято дворян ғаиләһенә күсә. Чиновник Николай Гобято, урыҫ армияһы генерал-лейтенанты, миномет уйлап табыусы Леонид Николаевич Гобятоның атаһы, 1874—1886 йылдарҙа йорт хужаһы була.
Унан һуң йортто инженер технолог Александр Богданович Нентцель (1890—1898), ә унан һуң — статский советник ҡатыны Вера Матвеевна Филевская (1906—1915) һатып ала.
Был йортта шулай уҡ Таганрогтың почетлы кешеһе, Мария гимназияһының тарих һәм география уҡытыусыһы, тарихсы, ҡаланың 200 йыллыҡ юбилейына баҫып сығарылған «Таганрог ҡалаһы тарихы» китабының авторы, Павел Петрович Филевский йәшәй.
Архитектураһы
Йорт фасадының хәҙерге биҙәлеше архитектор проектлағандан ныҡ айырыла.
Вәлиуллин Рәхимйән Хаммат улы
Вәлиуллин Рәхимйән Хаммат улы (17 сентябрь 1935 йыл— 9 февраль 2010 йыл) — һаулыҡ һаҡлау өлкәһе хеҙмәткәре, табип-хирург. 1962—2009 йылдарҙа Бөрйән үҙәк район дауаханаһы хирургы. «СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы» билдәһе (1972) менән бүләкләнгән, «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы» (1990).
Филевский йорто (Таганрог)
Архитектураһы
Икенсе ҡаттың тәҙрәләре өҫтөндә кәрниздәр яһалған. Ҡыйығында антефикстар (һыу ағымын ситкә ебәреү өсөн ҡуйылған вертикаль пластиналар, декоратив биҙәк ролен дә үтәй) урынлашҡан.
Бина төбәк әһәмиәтендәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһы.
Вәлиуллин Рәхимйән Хаммат улы
Биографияһы
Вәлиуллин Рәхимйән Хаммат улы 2010 йылдың 9 февралендә вафат була, Иҫке Собханғол ауылы зыяратында ерләнә.
Филевский йорто (Таганрог)
Әҙәбиәт
Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0
Вәлиуллин Рәхимйән Хаммат улы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Рәхим Хаммат улының фиҙаҡәр хеҙмәте хөкүмәт наградалары менән билдәләнә: 1966 йылда — «Хеҙмәт ҡаһарманлығы өсөн» миҙалы, 1970 йылда «Намыҫлы хеҙмәт өсөн» миҙалы, 1972 йылда «СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы» билдәһе менән бүләкләнә, 1990 йылда «Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған табибы» тигән маҡтаулы исем бирелә.
Хәтер
2019 йылдың 8 февралендә Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында ғүмерен кешеләргә хеҙмәт итеүгә һәм уларҙың сәләмәтлеген һаҡлауға арнаған күренекле табип Вәлиуллин иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ асыу тантанаһы үтә.
Руденко Николай Данилович
Руденко Николай Данилович (19 декабрь 1920 йыл — 1 апрель 2004 йыл ) — украин яҙыусыһы, шағир һәм мөхәррир, кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы һәм Украина Хельсинки төркөмөнә нигеҙ һалыусы.
Биографияһы
Николай Данилович Руденко 1920 йылдың 19 декабрендә Юрьевка ҡасабаһында (хәҙер ҡала тибындағы ҡасаба, Лутугинский районы, Луганск өлкәһе, Украина)  шахтер ғаиләһендә тыуған. КПСС ағзаһы (1938 — 1974).
Урта белем алған. 1939 йыл Киев университетының филология факультетына уҡый, 1937 йылда армияға саҡырыла. Ф.Дзержинский исемендәге дивизияның НКВД кавалерия полкында хеҙмәт итә.
1940—1945 йылда — Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы, рота политругы, Ленинград оборонаһы ҡатнашыусыһы,  ҡаты яралана, II төркөм инвалиды, йыл буйы госпиталдә дауалана. Һуғышты Пруссияла капитан исемендә тамамлай,  1946 йылда демобилизациялана.
2004 йылдың 1 апрелендә вафат була. Киевта Байково зыяратында ерләнә.
Сәйетов Ғабдулхай Сәйет улы
Сәйетов Ғабдулхай Сәйет улы (3 апрель 1924 йыл — 27 июль 2000 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкының взвод командиры ярҙамсыһы, сержант. Советтар Союзы Геройы (1945).
Биографияһы
Ғабдулхай Сәйет улы Сәйетов 1924 йылдың 3 апрелендә Башҡорт АССР-ының Бөрө кантоны Текән ауылында тыуған.
2000 йылдың 27 июлендә Тәтешле районы Сорғолдо ауылында вафат була.
Батырлығы
Советтар Союзы Геройы исеме 1945 йылдың 31 майында бирелә.
Халибов йорто
Адресы: Таганрог ҡалаһы, Греческая урамы, 58.
Тарихы
Таганрог ҡалаһында Греческая урамы буйынса 58-се һанлы, фасадында һигеҙ тәҙрәһе булған бер ярым ҡатлы йорт. 1857 йылда коллежский секретарь Артемий Павлович Халибов аҡсаһына төҙөлгән.
А. П. Халибов милләте буйынса әрмән, Дондағы Нахичевань ҡалаһының бай кешеһе, унда ла шулай уҡ йорто булған, хәйриә эшмәкәрлеге менән шөғөлләнгән, Общественное Призрение Приказы советы ағзаһы. 1865 йылда Таганрог ҡалаһы Николаевск балалар приюты попечителлек ағзаһы итеп һайлана.
1870 йылдар аҙағында, Халибов үлгәндән һуң, йорт мираҫ буйынса уның ҡыҙы Нурик милегенә күсә. Тиҙҙән ул сауҙагәр, сығышы менән почетлы гражданин Александр Егорович Ходжаевҡа кейәүгә сыға. ХХ быуат башына тиклем ғаилә йорттоң хужаһы була.
1925 йылға тиклем йорттоң һуңғы хужалары билдәле комик һәм Александр Семенович Кузьменко-Полонский һәм уның тормош иптәше Мария Павловна Иванова булалар. 1925 йылда йорт милли объектҡа үҙгәртелгән. Совет власы йылдарында йортта балалар дауаханаһы эшләй, барлыҡ кабинеттары ла ауырыуҙар палатаһы була. Хәҙерге ваҡытта был бинала Таганрог ҡалаһының Милек менән идара итеү комитеты урынлашҡан.
Йорт менән йәнәшә таш баҫҡыс — диңгеҙгә төшөү юлы урынлашҡан.
Архитектураһы
Греческая урамы буйынса 58-се йорт XIX быуат уртаһындағы Таганрог йорттарының киң таралған тибына ҡарай. Был ваҡытта ҡалала күбеһенсә бер ярым- һәм ике ҡатлы, фасадында биш йә ете тәҙрәһе булған йорттар төҙөлә. 1850 йылдар йорттарының, «өлгөлө» проект альбомы һәм номерына һылтанмалары булған, һаҡланып ҡалған һыҙмаларында, 1856 йылғы махсус указға ярашлы, фасадында йоп һандағы тәҙрәләр (алты йә һигеҙ) генә рөхсәт ителә.
Коллежский Артемий Халибовҡа Депальдо баҫҡысы эргәһендә (1857; илл. 133—135) Греческая урамындағы 58 -се һанлы, бер ярым ҡатлы, фасадында һигеҙ тәҙрәһе булған йорт төҙөүгә ҡала архитекторы Муратов ҡул ҡуйған был бинаның проекты һаҡланып ҡалған.
Проектта йорттоң алғы йөҙөнә айырым иғтибар бирелмәй, классицизмға хас үҙәк-күсәр схемаһы булмай. 1880-се йылдарҙа хужалар һул яҡтан йортҡа тура дүртмөйөшлө тәҙрәле ике ҡатлы парад инеү урыны төкәтеп эшләйҙәр. Төкәтмә төп фасадтың ярым түңәрәк аркалы тирәсле тәҙрә уйымдары теҙмәһен боҙа. Йорттоң архитектура төҙөлөшө беҙҙең көндәргә тиклем тулыһынса һаҡланып ҡалған. Йорт төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объект булып тора.
Ишҡолов Ғәтиәт Абдулла улы
Ишҡолов Ғәтиәт Абдулла улы (15 июль 1916 йыл — 10 декабрь 1944 йыл) — совет-фин һуғышында 1939—1940) ҡатнашҡан һәм Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, танкист, үҙйөрөшлө артиллерия ҡулайламаһы командиры, өлкән лейтенант. Советтар Союзы Геройы (1945, үлгәндән һуң).
Биографияһы
Ғәтиәт Абдулла улы Ишҡолов 1916 йылдың 15 июлендә Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Яңы Яуыш ауылында тыуған. 4 класс тамамлай, артабан — автомеханиктар мәктәбендә уҡый.
1935—1937 йылдарҙа ауылда башта тракторист, һуңғараҡ Пугачев МТС-да механик булып эшләй. 1941 йылдан — ВКП(б)-ның ағзаһы.
1937 йылда Ҡыҙыл Армияһына хеҙмәткә саҡырыла. 1939—1940 йылдарҙа Советтар Союзының Финляндия менән һуғышында ҡатнаша. Һуғыштан һуң тыуған яғына ҡайтып, 1940—1942 йылдарҙа Федоровка районында Пугачев машина-трактор станцияһында уҡытыусы булып эшләй. 1942 йылдың февраленән Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1666-сы үҙйөрөшлө артиллерия полкының үҙйөрөшлө артиллерия установкаһы командиры (4-се Украина фронтының 18-се армияһы). И В. Сталин исемендәге Харьков броня-танк училищеһын тамамлай (Ташкент, 1944).
Батырлығы
Өлкән лейтенант Ишҡолов 1944 йылдың 10 декабрендә Чехословакияла Челёвце торама пунктты киңәйтеүҙә күрһәткән батырлығы өсөн үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була. Чехословакияла Плехотице ауылы (Требишов ҡалаһы янында) ерләнғән.
«Советтар Союзы Геройы» исеме 1945 йылдың 24 мартында бирелә.
Исламбаева Хөснә Ниғмәт ҡыҙы
Исламбаева Хөснә Ниғмәт ҡыҙы (1 август 1942 йыл) — Башҡортостан Республикаһы мәғариф алдынғыһы, хеҙмәт ветераны
Биографияһы
Хөснә Ниғмәт ҡыҙы Исламбаева 1942 йылдың 1 авгусында БАССР-ҙың Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында тыуған. Ғәлиәкбәр мәктәбенә 1949 йылда уҡырға бара. 1957 йылда 7-се класты тамамлағандан һуң, «Ҡыҙыл байраҡ» промартелендә, артель бөтөрөлгәс, Фрунзе исемендәге колхозда эшләй. 1962 йылда Ғәлиәкбәр мәктәбендә 8-се класты уҡыуын дауам итә.
1965 йылда Иҫке Собханғол урта мәктәбен тамамлай һәм тыуған ауылында мәктәпкә эшкә алына.
1968—1971-се йылдарҙа Белорет педагогия училищеһында ситтән тороп уҡый. 2000 йылда хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем башланғыс кластар уҡытыусыһы була.
Ғаиләһе
Хөснә Ниғмәт ҡыҙы Күлбаев Әмир менән өс бала тәрбиәләп үҫтерә. Рәйлә Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының башланғыс синыфтар факультетын һәм Башҡорт дәүләт университетын журналистика бүлеген тамамлап, Себерҙә йәшәй. Улдары Флүр һәм Әнүр Башҡортостан ауыл хужалығы институтында урмансылыҡ факультетын тамамлай. Ауылда йәшәйҙәр.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Хөснә Ниғмәт ҡыҙы Исламбаева Ғәлиәкбәр ауылы «Ағинәйҙәр» ойошмаһының әүҙем ағзаһы. Йәш быуынға балаҫ һуғыу, сергетыш эшләү, ҡорама ҡороу, ҡашмау, түшлектәр эшләү серҙәренә, халыҡ йолаларына өйрәтә.
Электрон музыка
Электро́н му́зыка (нем.  Elektronische Musik , ингл. ябай һөйләү телендә «электроника») — киң музыкаль жанр, электрон музыкаль инструменттар һәм технологиялар (ғәҙәттә компьютерҙағы махсус программалар менән) ярҙамында яҙылған музыка. Тәүге электрон инструменттар 20 быуаттың башында барлыҡҡа килеүенә ҡарамаҫтан, электрон музыка үҙ аллы жанр булараҡ 20 быуаттың икенсе яртыһында ғына нығына.
Электрон музыка электрон технологиялар һәм электромеханик музыкаль инструменттар ҡулланғанда барлыҡҡа килгән тауыштан тора[//ru.wikipedia.org/wiki/Электромеханические_музыкальные_инструменты].
Электромеханик музыкаль инструменттар эсенә телармониум, Хаммонд органы, электрогитара инә. Таҙа электрон тауышты терменвокс, синтезатор һәм компьютер кеүек инструменттар ярҙамында сығаралар.
Электрон музыка тәүҙә көнбайыш академик музыкаһына бәйле була, әммә был хәл 1960-сы йылдарҙа, осһоҙ электрон синтезаторҙар килеп сыҡҡас, үҙгәрә.
Синтезаторҙарҙың хаҡы урта кимәлгә еткәс, ябай халыҡҡа ла һатып алырға мөмкинселеге тыу, киң танылған музыканың образын үҙгәртә — синтезаторҙарҙы күп рок- һәм поп-артистар ҡуллана башлай.
Ошо ваҡыттан алып электрон музыка танылған мәҙәниәттең ғәҙәти өлөшө булып китә. Бөгөн электрон музыка үҙ эсенә төрлө стилдәге музыка төрҙәрен ала.
Барлыҡҡа килеүе
Тауыштарҙы яҙып алыу йыш ҡына электрон музыканы сығарыу уйына бәйле. Әммә электрон музыканы сығарыу тауышты яҙыу процессының төп маҡсаты түгел.
1857 йылда француз нәшерсеһе һәм китап һатыусы Эдуар Леон Скотт де Мартенвиль яңы ҡоролма — фоноавтографҡа — патент ала. Фоноавтограф беренсе тауыш яҙыусы аппарат, әммә йырлата алмай.
1878 йылда Америка уйлап табыусыһы Томас А. Эдисон фонографҡа патент ала. Эдисондың фонографы, Скоттың фоноафтографы кеүек үк, тауышты яҙыу өсөн цилиндрҙар ҡуллана, тик унан айырмалы рәүештә, тауышты яҙыу ғына түгел, тыңлау мөмкинлеге бар.
1887 йылда Америка уйлап табыусыһы Эмиль Берлинер диск фонографын донъяға күрһәтә.
1906 йылда Америка уйлап табыусыһы Ли де Форест электрон музыка үҫешенә ҙур йоғонто яһаған триод лампа көсәйткесен (аудион) уйлап таба, эсендә термокатодлы быяла көпшәле беренсе электрон лампа, электр сигналдарҙы сығара һәм көсәйтә ала. Электрон лампаны уйлап табыу радиотапшырыуҙар һәм электрон һанау процесстарына юл аса.
Электрон музыка барлыҡҡа килеүҙән алда уҡ, композиторҙарҙың музыка яҙғанда, яңы технологияларҙы ҡулланыу теләге була.
1898—1912 йылдарҙа Америка эҙләп табыусыһы Тадеуш Кахилл телармониум (ингл. Telharmonium) исемле электромеханик инструмент өҫтәндә эшләй. Әммә был инструментты ҙурлығы өсөн ҡабул итмәйҙәр: 1906 йылғы версияһы 200 тоннаға тарта, 18 кв. метрлыҡ майҙанды ала.
Беренсе электрон инструмент тип терменвокс иҫәпләнә. Терменвоксты урыҫ уйлап табыусыһы Лев Термен 1919—1920 йылда уйлап сығара. Был инструментта тауыш электр магнитлы ҡырҙа ике металлы антеннала ҡул хәрәкәтенән килеп сыға.
Беренсе электрон инструменттар рәтенә Николай Обухов 1926 йылда уйлап тапҡан тауыш тәреһе (фр.  Croix Sonore ), һәм 1919—1928 йылдарҙа Морис Мортено тарафынан уйлап табылған Мартено тулҡындары инә. Мартено тулҡындарын ҡулланыуҙың төп миҫалы булып Оливье Мессиандың Турангалила-симфония һ.б. уның әҫәрҙәре булып тора. Мартено тулҡындары инструментын музыка яҙыуҙа шулай башҡа композиторҙар, мәҫәлән, Андре Жоливе ҡуллана.
Футуристар
Италияла футуристар музыкаль эстетиканың үҙгәреүенә төрлө яҡтан киләләр. Футуристар фәлсәфәһенең төп идеяһы — «тауыш»ты баһалау һәм художестволы һәм аңлайышлы компоненттарҙы хатта мюзикл тип һанап булмай торған өндәргә урынлаштырыу.
1911 йылда итальян музыка белгесе һәм композиторы Балилла Прателла «Киләсәк музыкаһының техник манифесын» сығара, уға ярашлы футуристар кредоһы ошолай: «Күмәк кешенең, эре заводтарҙың, тимер юлдарҙың, трансатлантик лайнерҙарҙың, хәрби караптарҙың, автомобилдәрҙең һәм самолёттарҙың музыкаль күңелен күрһәтеү. Музыкаль әҫәрҙәрҙең мәңгелек төп темаларына тормоштоң бөтә өлкәһенә үтеп ингән Электр һәм техника рухын өҫтәгеҙ»
1913 йылдың 11 мартында футурист Луиджи Руссоло «Шау-шыу сәнғәте» манифесын баҫтырып сығара. 1914 йылдың 21 апрелендә Миланда «шау-шыулы сәнғәттең» беренсе концертын үткәрә. Был концертта уның шау-шыу машиналары ҡулланылған.
1920-1930-се йылдар
Ошо ун йыл эсендә күп кенә электрон инструменттар һәм улар өсөн тәүге композициялар барлыҡҡа килә.
Беренсе электрон инструмент булып 1919-20 йылдарҙа Ленинградта Лев Теремин уйлап сығарған этерофон тора, һуңыраҡ уның исеме терменвокс тип үҙгәртелә. Терменвокстың барлыҡҡа килеүе менән электрон инструменттар өсөн тәүге әҫәрҙәр барлыҡҡа килә. Был әҫәрҙәр "шау-шыу ҡуптарыусылар" әҫәрҙәренән ныҡ айырылып торған. Һәм был машиналарҙы музыкала ҡулланыу маҡсаттарының үҙгәреүенә килтерә.
1927 йылда АҠШ-тың уйлап сығарыусыһы О’Нилл (J. A. O’Neill) магнит таҫмаһын ҡулланған ҡоролма эшләй, ул тауыш яҙыу процесын яңы кимәлгә күтәрә. Әммә был ҡоролма коммерция уңышы килтермәй.
1928 йылда француз виолончелисы Морис Мартено «Мартено тулҡындары» ҡоралын уйлап таба һәм уның менән Парижда дебют яһай.
1929 йылда композитор Джозеф Шилингер терменвокс өсөн «First Airphonic Suite» сюитаһын яҙа. Тәүге тапҡыр сюита Кливленд оркестры менән бергә ишеттерелә, унда Лев Термен солист сифатында сығыш яһай. Шул уҡ йылда АҠШ композиторы Джордж Антейл үҙ ижадында тәүге тапҡыр механик инструменттар, электр шау-шыулы машиналар, моторҙар һәм көсәйткестәр өсөн партиялар яҙа. Был партияларҙы ул «Блум әфәнде» операһы өсөн яҙа, әммә уны ул бер ҡасан да тамамламай.
1930 йылда Лоуренс Хаммонд (Хэммонд) үҙенең электрон инструменттар етештереү компанияһына нигеҙ һала. Кахилл теллармониум кеүек тауыш сығарыу принцибын тормошҡа ашырған «Хаммонд органы»н киң етештереүгә тотона. Хаммонд башҡа уйлап табыуҙарҙы ла етештерә, мәҫәлән, иртә ревербератор. Хаммонд Джоном Ханертом (John Hanert) һәм Си Эн Вилльямсом (C. N. Williams) менән берлектә тағы бер электрон инструмент — «Новакорд» уйлап таба. «Новакорд» беренсе коммерция полифоник синтезаторы була. Беренсе тапҡыр «Новакорд» 1939 йылда Нью-Йоркта уҙған Бөтә донъя йәрминкәһендә халыҡҡа күрһәтелә, әммә 1942 йылда етештереүҙән сығарыла.
Был осорҙа Тристан Тцара, Курт Швиттерс, Филиппо Томмазо Маринетти кеүек музыканттар "тауыш сәнғәте" йәки Саунд-арт өлкәһендә эксперименттар үткәрә башлайҙар.
Магнит плёнкаһы өсөн электроакустик музыка
1940 йылда немец инженеры Вальтер Вебер алмаш ток менән юғары йышлыҡтағы магнитлаштырыу технологияһына патент ала, был тауышты яҙҙырыу һәм уйнау сифатын күпкә яҡшырта. 1941 йылда AEG магнитофондың (Magnetophon K4-HF) яңы моделен сығара, ул беренсе булып Веберҙың юғары йышлыҡтағы магнитлаштырыу технологияһы ҡулланыла. 1942 йылда AEG тауышты стерео форматында яҙҙырыу буйынса эксперименттар үткәрә.
XXI быуат
XXI быуаттың башы электрон музыка өсөн күп төрлөлөк аша берҙәмлеккә ынтылыу менән бәйле. Таҙа стилдәр тик теорияла ғына ҡала. Тормошта һәр әҫәр тиерлек күп музыка төрҙәре элементтарында төҙөлә, альбомдарҙы тасуирлау өсөн күп составлы билдәмәләр ҡулланырға мәжбүрҙәр. 1970—1980 йылдарҙағы билдәле композицияларға техно-ремикстар төҙөү эше әүҙем бара.
Балыҡсы
Балыҡсы (Балыҡчы) — башҡорт ҡәбиләһе.
Телдәре башҡорт теле төньяҡ-көнбайыш диалектының ҡариҙел һөйләшенә ҡарай.
Этноним
Халыҡ этимологияһында балыҡсы — балыҡ тотоу йәки бал йыйыу менән шөғөлләнеп, хандарға балыҡ йәки бал менән яһаҡ түләгәндәр тип аңлатыла. Фольклорсы М. Х. Минһажетдинов әкиәт сюжеттарын анализлағандан һуң, этноним боронғо тотемик табыныуҙарҙан барлыҡҡа килеп, «балыҡтан тыуған» тип аңлата. Әммә Р. Ғ. Кузеев буйынса, балыҡсылыҡ башҡорттарҙың хужалығында мөһим роль уйнамай һәм балыҡ культы менән бәйле тасуирламалар юҡ, шунлыҡтан был гипотезаларҙың дөрөҫлөгө бик шикле.
Baliq, baluq һүҙе VIII быуатҡа ҡараған боронғо төрки тексттарҙа «ҡала» мәғәнәһендә, ә baluqdagy — «ҡалала йәшәүселәр» мәғәнәһендә ҡулланылған. Мәхмүт Ҡашғари буйынса балыҡ һүҙе «мәжүсилек осорондағы төркиҙәр һәм уйғырҙар телендә ҡаланы» аңлата. Балыксы (балыкчи) этнонимы тәү башлап ултыраҡ торамаларҙа йәшәүселәрҙе йәки боронғо ҡала периферияһында йәшәүсе күсмә халыҡ (мәҫ., наукерде фарсы һүҙе — «яңы ҡалаларҙа йәшәүселәр», ирәкте этнонимы — «ҡәлғәлә хеҙмәт итеүселәр» йәғни «ҡәлғәне һаҡларға бурыслылар») тип аңлатылған.
«Балыҡсы» этнонимы башҡорттарҙан тыш ҡаҙаҡтарҙа, ҡырғыҙҙарҙа, тываларҙа, төркмәндәрҙә билдәле.
Тарих
Балыҡсы башҡорттарының тарихи риүәйәттәренә ярашлы, уларҙың боронғо ата-бабалары Алтайҙан һәм Көньяҡ Себерҙән булғандар. Риүәйәттәрҙә Көнгән тип аталған хатта урыны ла билдәләнә. Тәүҙә уларҙың ата-бабалары Яйыҡ буйына килеп урынлаша, артабан «Бәләбәй яҡтарында, ҡатай ерҙәрендә» оҙаҡ көн итеп, Танып йылғаһы буйлап төньяҡҡа йүнәлгәндәр һәм Төй йылғаһы үҙәнендә урынлашҡандар. Риүәйәттәрҙә шулай уҡ «ике сирмеш-мосолмандар» — Кеби һәм Юрмый иҫкә алына, улар был төбәктә йәшәп үҙҙәренең исемдәрен Ҡубыяҙ һәм Урмияҙ — ике ҙур башҡорт ауылдары атамаларында ҡалдырғандар. Р. Ғ. Кузеев буйынса, XIII—XIV быуаттарҙа тик ҡобау-мең һәм юрмый ырыуы вәкилдәре «сирмеш-мосолман» була алғандар, улар боронғо башҡорттарҙан айырылып ғәйнәләр һәм таныптар һымаҡ төньяҡҡа күскәндәр.
Урал алдына балыҡсы башҡорттары ҡатай ырыу-ҡәбилә төркөмөнөң дөйөм тулҡынында үтеп ингәндәр. XIII—XIV быуаттарҙа ҡатай ырыуҙары менән Ыҡ йылғаһының бассейнында йәшәгәндәр. Ҡатайҙар көнбайыш һәм көнсығыш тармаҡтарға бүленгәс, этник яҡтан көнбайыш ҡатайҙарға яҡын булыуҙарына ҡарамаҫтан, балыҡсы ҡәбиләһе башҡорттары төньяҡҡа йүнәлгәндәр. Бында улар Ҡариҙел йылғаһы уң яры буйлап Сарыс һәм Төй үҙәндәрендә төпләнәләр. Был төбәктә уларҙың биләмәләре танып һәм унлар ҡәбиләләре ерҙәренә күрше була. XVI быуатта төньяҡ Башҡортостанға күскән ирәктеләрҙең (ҡара табындарҙың) бер өлөшө балыҡсыларҙың формалышыуында үҙ ролен уйнай.
Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң, ҡәбиләнең аҫаба ерҙәре Себер даруғаһының Балыҡсы улусын тәшкил итә. Балыҡсы башҡорттарының ерҙәре XVIII—XIX быуаттарҙа Бөрө өйәҙенә, ә 1798—1854 йылдарҙа, Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда — 5-се (артабан 10-сы, 11-се) башҡорт кантондарына ҡарай.
Ҡырым походы (1675-1676)
Ҡырым походы (1675—1676) — Рус армияһының Ҡырым ханлығына ҡаршы походы. Походта Дон, Запорожье казактары, ҡалмыҡтар һәм стрелецтар менән бер рәттән Себер даруғаһы башҡорттары ҡатнаша.
Балыҡсы
Тарих
XIX быуат башында Балыҡсы улусы составында 175690 десәтинә ер, шул иҫәптән һөрөлгән ерҙәр — 6443, бесәнлектәр — 7244, урмандар — 156821, уңайһыҙ ерҙәр — 4837 десәтинә тәшкил иткән.
Ҡырым походы (1675-1676)
Ваҡиғалар барышы
1675 йылдың июлендә Иван Сирко, Уң яҡ яр гетманы Дмитрий Дорошенконан Запорожье Сечеһына әйләнеп ҡайтҡас, ҡырым татарҙарының бөтә эштәре өсөн үс алыу хаҡына Ҡырым ханлығына ҡаршы поход ойоштороу эштәрен башлай.
Балыҡсы
Тарих
XVII—XVIII быуаттарҙа балыҡсылар башҡорт ихтилалдарында әүҙем ҡатнашҡандар. 1662—1664 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы осоронда, Өфө воеводаһы Д. А. Волконский Балыҡсы һәм Әйле улусы баш күтәреүселәренә ҡаршы каратель акциялары уҙғарған. Бының тураһында 1664 йылда икенсе Волконский А. М. башҡорттарҙы батша властары буйһонорға саҡырып былай итеп яҙған:«Вас, Айских волостей и Балыкчинских, за ваши неправды повоевал, побил и в полон поймал многих и разорил, и то вам разоренья от себя учинилось, от вашего воровского (то есть повстанческого) заводу и умыслу»
Ҡырым походы (1675-1676)
Ваҡиғалар барышы
Ошо уҡ йылда воевода П. Т. Кондыревтың наказы буйынса дүрт даругаға ла Өфө ҡәлғәһенән А. М. Аничков, Д. В. Артемьев, И. В. Дерюшкин һәм М. И. Черкашенин башҡорттарға Ҡырым походында ҡатнашыуға өндәү менән йүнәлтелә. Себер даруғаһынан 57 башҡорт походҡа ҡушылырға теләк белдерә. Нуғай һәм Ҡазан даруғалары башҡорттары төрлө сәбәптәр арҡаһында (ҡорамалдар һатып алыу өсөн аҡса етмәүе; ҡалмыҡтарҙың һөжүм итеү хәүефе) походтан баш тарталар. Ҡырым походында ҡатнашҡан өсөн башҡорт тархандарына һәм служилый кешеләргә эш хаҡы вәғәҙә ителә. Башҡорттар походҡа Царицын аша сығалар, унда фураж һәм аҙыҡ-түлек менән тәьмин ителгәс, башҡа ҡатнашыусылар (Дон казактары, 200 кеше, командующийы — ғәскәри атаман Ф. Минаев; ҡалмыҡтар, башлығы ҡалмыҡ мырҙаһы Мазан; стрелецтар, 2000 кеше, башлығы И. Ю. Леонтьев, артабан — Черкасский) менән осрашалар. Ошо уҡ йылдың көҙөндә егерме меңлек ғәскәр йыйып, Запорожье гетманы Иван Сирко өс аҙна матди һәм хәрби әҙерлектән һуң походҡа сыға.
Перекоп ҡәлғәһе тирәһендә ғәскәр икегә бүленә: бер өлөшө Ҡырымды баҫып ала, икенсе ҡәлғә эргәһендә ҡала. Ҡырым ханлығы территорияһына Сиваш аша сығып, Иван Сирко 3-4 меңлек казак корпусы менән ярымутрау уртаһына Серегән диңгеҙе территорияһы аша бер ниндәй хәрби хәрәкәттәр башламайынса үтеп инә, сөнки уның маҡсаты Ҡырым татар дәүләтенең баш ҡалаһы — Баҡсаһарай, шулай уҡ әлеге ҡала илдең сәнәғәт үҙәге лә була.
Иван Сирко үҙенең ғәскәрен бер нисә корпусҡа бүлә, һәр береһендә командирҙар беркетә һәм Ҡырым ханлығын ҡыйратҡандан һуң Сиваш боғаҙына әйләнеп ҡайтырға ҡуша. Казак отрядтары Күҙле (хәҙер Евпатория) ҡәлғәһен, Ҡараһыубаҙар һәм Баҡсаһарай ҡалаларын ҡыйраталар, әммә Перекоп ҡәлғәһенә ҡайтыу юлында Ҡырым ханы Сәлим I Гирәй һөжүменә дусар булалар. Казактар дошманды ике яҡтан ҡамауға алалар һәм юҡ итәләр.
Еңгәндән һуң казактар бер төркөмгә берләшә һәм ял иткәндән һуң Каланчак, Ҡара үҙән, Качкари аша үтә һәм Ҡырымды ташлап сыға.
Поход һөҙөмтәләре
Поход барышында ете мең христиан азат ителә.
Ҡырым походында батырлыҡ күрһәткән өсөн 52 башҡорт тархан титулдарына эйә була.
Аватанак
Аватанак (Avatanak Island) — янартауҙың һыу аҫтында урғылып, диңгеҙ өҫтөнә күтәрелеп сыҡҡан тау тоҡомдарынан хасил булған утрау. Төлкө утрауҙары төркөмөнә инә. Амукта утрауының көнсығышында урынлашҡан.
Утрауҙың оҙонлоғо 16 км тирәһе.
Тарих
1867-се йылда Аляска менән бергә Америка Ҡушма Штаттарына һатыла.
Амак
Амак (Amak Island) — Алеут утрауҙары теҙемендәге утрау. Төлкө утрауҙары төркөмөнә инә.
Аляска ярымутрауының көнбайыш сигенең төньяғында урынлашҡан. Утрауҙа Амак янартауы урынлашҡан. Утрау урыны менән тундра үҫемлектәре, мүк һәм лишайниктар менән ҡапланған. Ҡаялы һәм кеше йәшәмәгән утрау.
Салауат (спорт-концерт комплексы)
«Салауат» спорт-концерт комплексы — Салауат ҡалаһындағы күп функциялы спорт комплексы. Комплекс йөҙөү бассейнынан һәм 1350 тамашасы өсөн боҙ стадионынан тора, кәрәк саҡта концерт-холлға әүерелә, бында ике мең ярым кеше һыйҙырыу мөмкинселеге бар. 2008—2011 йылдарҙа был комплекста үҙенең өйҙәге уйындарын «Юрматы» хоккей клубы үткәрә.
Тарихы
«Салауат» күп функциялы комплекс «Газпром — балаларға» федераль программаһы сиктәрендә ААЙ «Салауатнефтеоргсинтез» аҡсаһына 2007 йылда төҙөлә. Объекттың бюджет хаҡы — 590 миллион һум. 2009 йылда комплекстың икенсе сираты Газпром идараһының рәйесе Алексей Миллер ҡатнашыуында асыла.
«Салауат» комплексы нигеҙендә 2008—2011 йылдарҙа «Юрматы» шайбалы хоккей буйынса ирҙәр командаһы була. Ул 2009—2010 йылдар миҙгелендә шайбалы хоккей буйынса Рәсәй чемпионатының беренсе лигаһында «Волга буйы» дивизионында чемпион була. 2011 йылдың мартында комплекста донъя чемпионы Евгений Плющенко йәш Салауат фигурсыларына мастер-кластар күрһәтә.
Комплекстың тасуирлауыы
Комплекста йөҙөү бассейнының майҙаны ике мең шаҡмаҡ метр тәшкил итә. Ул үҙ эсенә 25 метр оҙонлоҡтағы алты юл, spa-бассейн, балалар өсөн һыу тауҙары, фин һәм инфракрас сауналарҙы, махсус тренажерҙар менән йыһазландырылған 200 м² майҙанлы күп функциялы күнегеү залын ала. Уртаса алғанда, яңы спорт бассейнға көнөнә 570 кеше йөрөй аласаҡ. Бассейнда һыу таҙартыу өсөн немец технологияһы уникаль ысулы ҡулланыла. Көнөнә бер нисә тапҡыр бассейн үҙен-үҙе таҙарта, һыуҙы ҡойҙортоп тормайынса таҙартыуҙың өс стадияһын үтә. Махсус фильтр ҡуйылған, һыу диңгеҙ ҡомо аша үткәрелеп таҙартыла һәм таҙартылыуҙың өсөнсө стадияһында һыу ионизациялана. Бассейндағы һыу ГОСТ буйынса эсеүгә ярашлы. Тоҙ һәм хлорҙың концентрацияһын лаборант тикшереп тора, һәр иртә һәм кис һыу пробаһын ала.
Ҡыҙыҡ факттар
Салауаттағы спорт-концерт комплексы Боҙ аренаһы барлыҡ теләгән кешене һыйҙыра алмай. Бында хоккей һәм фигуралы шыуыу, концерттар, төрлө чемпионаттар, һәм күмәк шыуыу сеанстары үткәрелә. Шуға күрә тағы бер ябыҡ каток төҙөү тураһында ҡарар ҡабул ителде, ул күнегеүҙәр үткәреү өсөн тәғәйенләнә. 2012 йылда «Салауат» спорт-концерт комплексының өсөнсө сиратының төҙөлөшө башлана. Яңы күнегеүҙәр катогы боҙ аренаһы менән тоташтырала һәм ул комплекс составына инә.
Азия хоккей лигаһы
Азия хоккей лигаһы (АХЛ) — Рәсәй, Көньяҡ Корея, Ҡытай һәм Япониянан туғыҙ команда ҡатнашҡан хоккей чемпионатын ойошторған берләшмә. Лиганың штаб-квартираһы Японияла урынлашҡан. Һәр йыл плей-офф бөткәс, еңеүсе махсус трофей менән бүләкләнә.
Лига 2003 йылда Японияла хоккейға ҡарата ҡыҙыҡһыныу юғала барыуы һәм Кореяла хоккей лига төҙөү сәбәпле ойошторола. Уның маҡсаты — хоккейҙы һәм уйынсыларҙың сифаттарын үҫтереү. Лига иң тәүҙә ике илдәге биш команданан тора. Ул дүрт илгә (2004-05 миҙгел) һәм туғыҙ командаға тиклем ҙурая (2005-06) һәм 2013-14 йылдар миҙгелендә өс илдән һигеҙ команданан тора.
2003—2004
Лига 2003 йылда Корея хоккей лигаһы тарҡалғас һәм Япония лигаһы эшен туҡтатҡас барлыҡҡа килә. Лиганың төп маҡсаты — Азияла хоккейҙы популләштереү, ошо регионда спорт төрөнөң һәм уйынсыларҙың кимәлен үҫтереү һәм Азия илдәренең йыйылма командаларын көслөрәк итеү. Тәүге миҙгелдә 5 команда ҡатнаша: дүртәү Япониянан һәм берәү Көньяҡ Кореянан. Командалар бер-береһе менән дүртешәр уйын үткәрә һәм даими миҙгел аҙағында чемпионды билдәләйҙәр. Плей-офф уйындары үткәрелмәй. Тәүге миҙгелдең чемпионы исемен «Ниппон Пэйпер Крэйнс» командаһы 39 мәрәй йыйып яулай. Джоэль Прик «Сэйбу Принс Рэббитс» командаһынан 33 (8+25) мәрәй йыйып, иң күп һөҙөмтәле пас биргән һәм иң күп мәрәй йыйған исемғә лайыҡ була. «Ниппон Пэйпер Крэйнс» командаһынан Райан Харуо Кувабара 15 гол керетеп турнирҙың иң мәргән уйынсы исемен яулай.
2004—2005
2004/05 миҙгеле Лига өсөн тәүге тулы миҙгел була, ҡайһылар был чемпионатты тәүге, тип һанай. Миҙгел башланыр алдынан Милли хоккей лишаһы Ҡытайҙа хоккейҙы үҫтереү спорт программаһына ҡыҙыҡһыныуын күрһәтә. Үткән миҙгелдә ҡатнашҡан 5 командаға Хабаровсктан «Голден Амур», Харбиндан «Чанчунь Фуао» һәм Цицикарҙан «Хоса» командалары өҫтәлә. Чемпион титулы исемен «Кокудо» хоккей клубы яулай: ул тәүге миҙгел чемпионы «Ниппон Пэйпер Крэйнс» командаһын финалда 3:1 серия иҫәбе менән еңә.
2005—2006
2005/06 миҙгел башланыр алдынан Лига составынан финанс яҡтан ҡыйынлыҡтар булыуы сәбәпле «Голден Амур» сыға. Ә, киреһенсә, чемпионатҡа «Нордик Викингс» һәм «Кангвон Лэнд» командалары ҡушылалар. «Анъян Халла Виниа» командаһы исемен «Анян Халла» тип үҙгәртә. Чемпионаттың финалында үткән миҙгелдең финалистары осраша, һәм шул уҡ «Кокудо» икенсегә чемпион була.
2006—2007
«Нордик Викингс» был миҙгелдә финанс ҡыйынлыҡтары булғанға күрә ҡатнашмай. «Харбин» Пекинға күсә һәм «Хоса» тигәнгә исемен алмаштыра. «Цицикар» үҙенә яңы бағыусыларҙы таба һәм «Чанчунь Фуао» тип исемен үҙгәртә. «Кокудо» хоккей клубы ла исемен үҙгәртә: шул ваҡыттан башлап ул «Сэйбу Принс Рэббитс» тип атала. «Ниппон Пэйпер Крэйнс» финалда «Сэйбу Принс Рэббитс» командаһын дүрт уйында еңеп, чемпион титулын яулай.
2007—2008
«Хоса» һәм «Чанчунь Фуао» командалары «Чайна Шаркс» исемле хоккей клубына берләшәләр. «Кангвон Лэнд» исемен «Хай1» тигәнгә алмаштыра. Был миҙгелдә ете команда ҡатнаша һәм һәр бер команда 30 уйын үткәрә. Чемпионаттың финалында «Одзи Пэйпер» ""
Магуло йорто
Магуло йорто — Ростов өлкәһенең Таганрог ҡалаһында Петр урамында урынлашҡан ике ҡатлы йорт. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты. 2002 йылдың 31 декабрендәге 124-се ҡарар.
Адресы: Таганрог ҡалаһы, Петр урамы, 70-се йорт.
Тарихы
ХХ быуат башында коммерческий советник Марк Спиридонович Магуло энеһе менән бергә Петр урамында 46-сы (хәҙер-70) номерлы йорт һалып сығалар. Йорттоң түшәмдәренә италия рәссамдары биҙәктәр төшөрә. 1825 йылда ҡалаға император Александр I килә. Бай гректар уның хөрмәтенә Магуло йортонда кисә ойошторалар. Кисәлә император үҙе лә ҡатнаша.
1872 йылда бинаның беренсе ҡатында буҫтау тауарҙары: трико, драп һ. б. менән сауҙа итәләр. Ағалы-энеле Вукашиновичтар магазинында сит ил шараптары, араҡы һәм 98 процентлы таҙартылған спирт. һатып алырға мөмкин була.
Октябрь революцияһы алдынан бинаның беренсе ҡаты магазин итеп бирелә. Н. Мознаимдың универсаль магазинында коньки, «Зингер» фирмаһының яҙыу һәм тегеү машинкалары, граммофондар һ. б тауарҙар менән сауҙа итәләр.
XX быуаттың 20-се йылдарында йорт милли объектҡа үҙгәртелә, унда ғәҙәттән тыш комиссия (ЧК) эшләй, унан һуң бында 8-се Март исемендәге медицина хеҙмәткәрҙәре клубы, «Прибой» гәзите редакцияһы, һәм урындағы «Молот» гәзите бүлексәһе (1926) була. 1930 йылдарҙан алып торлаҡ йорт булды.
Хәҙерге ваҡытта был торлаҡ йорт төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты (2002 йылдың 31 декабрендәге 124-се ҡарар).
Усманова Рафиға Карам ҡыҙы
Усманова Рафиға Карам ҡыҙы (7 сентябрь 1954 йыл) — журналист, шағир һәм яҙыусы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2004). Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы (1997).
Биографияһы
Рафиға Карам ҡыҙы Усманова 1954 йылдың 7 сентябрендә Башҡорт АССР-ы Борай районының Боҫтанай ауылында тыуған.
Анна Стэн
Биографияһы
Анна Киевта Украина казагы һәм швед ҡатын-ҡыҙы ғаиләһендә тыуған, һуңынан әсәһенең фамилияһын (Стэн) ала. Үҙенең әйтеүенсә, ул 1908 йылдың 29 июнендә тыуған, ә ысын исеме — Анна Петровна Фесак, әммә уның фамилияһы һәм тыуған датаһы теүәл билдәләнмәгән: йыш ҡына 29 июнь урынына 3 декабрь  телгә алына, 1908 йыл урынына — 1910 йыл, ә  уның үлеме тураһында  баҫылып сыҡҡан Variety журналына ярашлы, ул 1913 йылда тыуған; бынан тыш, Аннаның дуҫтары, шул иҫәптән кинооператор Юрий Тамарский раҫлауы буйынса, ул йәш сағында Фисакова фамилияһын йөрөткән. Уның атаһы Киев опера һәм балет театрының балетмейстеры, әсәһе — прима-балеринаһы була. Анна бала саҡтан бейеү менән шөғөлләнә, пианинола уйнау дәрестәрен ала.
Карьераһының тәүге осоро тураһында дөрөҫ мәғлүмәттәр һаҡланмаған тиерлек. Бер мәғлүмәттәр буйынса, шул иҫәптән актрисаның үҙе әйткән мәғлүмәттәр буйынса, уның атаһы Беренсе донъя һуғышында һәләк була, һуңынан Анна ауырыу әсәһен ашатыр өсөн официант эшен таба, һуңынан үҙешмәкәр театрҙа уйнай. Һуңынан ун биш йәшлек актрисаға К. С. Станиславский иғтибар итә һәм, уға протекция төҙөп, Мәскәү киноакадемияһына билдәләй. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, уның атаһы тере ҡалған, һуғыштан һуң ҡыҙын  эҙләп таба һәм йәш Анна сығыш яһаған үҙ цирк труппаһы менән бөтә илде гиҙеп сыға.
СССР-ҙа карьераһы
Мәскәү халыҡ мәғарифы бүлегендә (1924), һуңынан пролеткультта эшләй (1925). 1926 йылда Анна «Мисс Менд» комедияһында стенографистка ролен уйнап, тауышһыҙ кинола тәүге тапҡыр сығыш яһай. Фильмдың сценарий авторы Борис Барнет була, һуңынан ул билдәле совет кинорежиссёры булып китә һәм 1933 йылда Венеция кинофестивале бүләгенә лайыҡ булған «Окраина» тип аталған һуғышҡа ҡаршы картинаһын төшөрә. Ул шулай уҡ фильмда төп ролде башҡара һәм режиссер Федор Оцепярҙамсыһы сифатында һәм сығыш яһай, 1927 йылда Анна Оцепҡа  кейәүгә сыға. Артабанғы йылдарҙа Оцеп ҡатынын тағы дүрт таҫмала төшөрә. 1920-се йылдарҙа Никита бульварында, 6-сы йорт, 26/27-се фатирҙа йәшәй.
Европала эмиграцияла
Стэндың тәүге ҡайһы бер фильмдары сит илдә күрһәтелә һәм резонанс ала, шуға күрә 1930 йылда Анна Межрабпомфильм линияһы буйынса Германияға юллана һәм унда «Бухгалтер Кремке» тигән тауышлы фильмда төшә. Тыуған иленә ҡайтмаҫҡа ҡарар итә һәм карьераһын Европала дауам итә. Шул уҡ осорҙа уның ире лә күсеп китә.
1931 йылда Оцеп тормош иптәшен ике фильмда төшөрә. Был Францияла Ф.М. Достоевскийҙың «Братья Карамазовы» романын шул уҡ исемле уңышлы экранлаштырыу була — һәм уның «Убийца Дмитрий Карамазов» (актриса Грушенька ролен башҡара) исемле немец производствоһы версияһы була.
Һуңғы фильмдың продюсеры Рәсәйҙә тыуып үҫкән Юджин Френке ине. Моғайын, уның менән Стэн араһындағы тапшырыуҙа романға нигеҙ һалына, сөнки 1931 йылда актриса Оцепты ҡалдырып, тиҙҙән Френкtға кейәүгә сыға. Никахта ҡыҙы Аня тыуа, һуңынан ул да кино сәнғәтен өйрәнә. Шул уҡ 1931 йылда Стэн тағы ике картинала - «Сальто-мортале» һәм «Бомбы над Монте-Карло» картинаһында барлыҡҡа килә, һуңынан 1932 йылда билдәле Эмиль Яннингс менән бергә «Бури страсти» драмаһында төшә.
Голливуд
Продюсер Сэмюэл Голдвин 1932 йылда Аннаға иғтибар иткән һәм уны Голливудҡа саҡыра. Ул телде белмәй, шуға күрә Америкаға килгәс, уға инглиз телен өйрәнеү һәм акцентты кәметеү өсөн бер йылға яҡын ныҡышмалы шөғөлләнергә тура килә. Уның Эмиль Золя романы буйынса 1934 йылда төшөрөлгән «Нана» исемле тәүге Америка картинаһы матбуғатта киң яҡтыртыла, әммә касса уңышына эйә булмай.
Ике йыл буйына Анна һирәк булһа ла, парҙа йондоҙҙар менән танылған режиссерҙарҙа төшә. Шул уҡ 1934 йылда ул Толстойҙың «Йәкшәмбе» романы буйынса Рубен Мамуляндың «Мы снова живы» драмаһында Катюша Маслованы уйнай. 1935 йылда Кинг Видорҙың «Никах төнө» мелодрамаһында Гэри Купер менән дуэт килә (режиссура өсөн Венеция кинофестивале премияһы).
Карьераһының тамамланыуы
1936 йылда Стэн ире Френкела «Одинокая женщина» мелодрамаһында төшә (сценарист булып Оцеп сығыш яһай). Һуңынан ул өс йылға экрандан юғала, һәм 1939 йылғы «Экспресс изгнания» драмаһынан һуң бик һирәк һәм күбеһенсә икенсе ролдәрҙә төшә башлай.
1943 йыл Стэндың һуңғы продуктив осоро булды: хәрби тематикаға бер юлы өс фильм («Четники», «Они пришли разрушить Америку» һәм «Три русские девушки») сыға, ул унда төп ролдәрҙе башҡара. 1962 йылда «Монахиня и сержант» хәрби драмаһы һәм 1964 йылда «Арест и суд» сериалы актрисаның һуңғы эштәре була.
Анна Стэн 1993 йылдың 12 ноябрендә 84 йәшендә йөрәк өйәнәгенән вафат була.
Фильмографияһы
Анна Стэн уйнаған фильмдар :
Ейәнсура
Ейәнсура (Зиянчурино) — Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районындағы ауыл. Ейәнсура ауыл биләмәһенең үҙәге. Һаҡмар йылғаһы буйында урынлашҡан.
Халҡы — кеше.
Топоним
Ауылдың башҡа атамалары — Собханғол, Йәнсура, Әбүбәкир (Бакир), Бәкәтәр. Ауылдың хәҙерге атамаһы — башҡорт батыры Ейәнсура (Йәнсура) исеменән алынған.
Тарих
1895 йылда М. Байышев «Записки Оренбургского Отдела Императорского Русского Географического Общества» журналында яҙып ҡалдырыуынса Орск өйәҙендә урынлашҡан был ауыл XVIII быуаттың икенсе яртыһында барлыҡҡа килә. Мосолман зыяратында XVI быуатҡа ҡараған ташҡа нигеҙләнеп. ауылға бынан да иртәрәк нигеҙ һалынған тип фараз итәләр. Шулай уҡ М. Байышев буйынса ауыл халҡы 480 кеше тәшкил иткән һәм бында үҫәргән башҡорттары йәшәгән. Ауылда манаралы таш мәсет янында мәктәп һәм мәҙрәсә, шулай уҡ урыҫ-башҡорт мәктәбе булған.
1922 йылдың 7 мартына ҡәҙәр Үҫәргән кантонының үҙәге була, ә шул уҡ йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына индерелә (Үтәғол улусының үҙәге була). 1930 йылдың 20 авгусынан ауыл Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районының үҙәге була. 1934 йылда яңы саҡ ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1934—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Ейәнсура районы үҙәге була. 1959 йылда Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы составына индерелә.
1917 йылда 2-се Үҫәргән улусының Ейәнсура ауылында 133 ихатала 672 башҡорт йәшәһә, 1920 йылда 118 ихатала 581 кеше иҫәпкә алынған.
Инфраструктура
Хәҙерге заманда ауылда урта мәктәп, етем һәм ҡарауһыҙ ҡалған балалар өсөн интернат-мәктәбе, мәҙәниәт йорто, китапхана, участка дауаханаһы, аптека, элемтә бүлеге, балалар баҡсаһы һ. б. бар.
Краснушкин йорто (Таганрог)
Краснушкин йорто — старинный йорт был Таганрог ҡалаһындағы (Петр урамындағы 37-се, иҫке нумерация № 9) айырым йорт. 1871 йылда төҙөлгән тип фаразлана.
Тарихы
Йорт фаразланыуынса 1871 йылда төҙөлгән.
Коммерческий тыҡрығы мөйөшөнән 141 кварталдың бер өлөшө 1879 йылда Таганрог ҡалаһының тоҡомдан килгән почетлы гражданы Захарий Егорович Краснушкиндыҡы (1816—1892) була. Захарий Краснушкин, казак дворяны нәҫеленән сыҡҡан, полковник дәрәжәһенән генерал дәрәжәһенә, Дон Ғәскәре Өлкәһенең ғәскәри старшинаһы дәрәжәһенә етә. Таганрог үҙәгендә был имениеға эйә булғас, Захарий Краснушкин был участкала ике ике ҡатлы йорт төҙөй: Петр урамы, 7 мөйөштә һәм күршелә Петр урамы, 9 (элекке нумерация). Ике йортто сүкеп яһалған ҡапҡа айырып тора, ҡапҡа уртаҡ ихатаға илтә.
1871 йылдан алып Краснушкин был йортта «Петербург мануфактура компанияһы» фирмаһының магазинын тота. Ирҙәр күлдәге, ҡатын-ҡыҙҙарҙың эске күлдәге, кизе-мамыҡ туҡыманан кофталар, ябай туҡыманан һәм батистан ҡулъяулыҡтар һәм башҡа үтемле тауарҙар менән сауҙа итә. Шул уҡ йылдарҙа ҡуртым хоҡуҡтарында урынлашҡан, ҡоймаҡ өсөн мельхиор вазалар бигерәк тә ҙур һорау менән файҙаланған Геннигерҙың мельхиор әйберҙәр магазины; А. М. Валлерҙың «Биллефельд» саф етен туҡымаһы һатыу буйынса сауҙаһы һәм М. С. Бештавовтарҙың мануфактура магазины дан тота.
1911 йылда был йорттоң ишек алдында Данцигер. милке булған пар йылыһын файҙаланып буяу оҫтаханаһы һәм кейем-һалым таҙартыу оҫтаханаһыурынлаша.
1926 йылда бинаның яртыһын Н. К. Бояровтың «Пуговицы и пр.» сауҙаһы биләй. 1928 йылда бында комиссион магазин урын ала, ә 1931 йылда — универсаль магазин. 1933 йылда Краснушкин йортонда «Торгсин» бөтә союз сауҙа залы асыла.
2015 йылдың 31 майында йортта «Һуңғы адрес» бөтә Рәсәй проекты сиктәрендә репрессияланған М. М. Бондаренко иҫтәлегенә тамға ҡуйыла.
Архитектура үҙенсәлектәре
Краснушкин йорто ике ҡатлы кирбес штукатуркаланған йорт. Провинциаль классицизм стилендә төҙөлгән, архитектура элементтары бик әҙ. Беренсе ҡат баштан уҡ магазин урынлаштырыу өсөн тәғәйенләнә. Өс ишеге һәм дүрт тәҙрәһе бар Икенсе ҡат торлаҡ өсөн тәғәйенләнә, өҫкә инеү юлы ишек алдынан. Фасады буйлап ете тура дүртмөйөшлө тәҙрә.
Хәҙерге торошо
Краснушкин йорто, барлыҡ революцион, совет һәм үҙгәртеп ҡороу ваҡиғаларына ҡарамай, иң тәүге күренешендә һаҡланған. Беренсе ҡатында магазиндар урынлашҡан. Икенсе ҡатта фатирҙар. Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ реформаһы сиктәрендә бина 2015 йылға Таганрог капиталь ремонт программаһына инә. Нигеҙҙе ремонтлау, йорт эсендәге һыу һәм газ менән тәьмин итеү инженерлыҡ системаларын, подвал бүлмәләрен, фасадын ремонтлау иғлан ителә.
Папанагиоти йорто (Таганрог)
Папанагиоти йорто — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһында XIX быуаттың икенсе яртыһында төҙөлгән архитектура һәйкәле. Адресы : Итальян тыҡрығы, 18. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты(301-се ҡарар .18.11.92).
Тарих
XIX быуаттың икенсе яртыһында Таганрог ҡалаһының Итальян урамында 18-се һанлы ике ҡатлы йорт төҙөлә. 1860-се йылдарҙа йорт грек Дмитрий Папанагиоти вариҫтарыныҡы була. 1880-се йылдарҙа уның вариҫтары йортто Елена Чангли-Чайкинаға һаталар. Еленаның вариҫтары 1890-сы йылдар уртаһына тиклем йортта йәшәй, шунан һуң йортто 1896 йылдың мартында 71-се йәш менән барыусы,үпкә шешенән вафат булған 1-се гильдия сауҙагәре Федор Павлович Сифнео вариҫтары һатып ала. Үҙ ваҡытында саҙагәр Хумсомала Ивановнаға өйләнгән булған. Уларҙың ғаиләһендә 1875 йылдың июлендә Аристед тигән улдары тыуған. Федор Павлович һәм уның ағаһы Таганрогтың иң күп ашлыҡ экспортлаусыһы була.
1915 йылда йорт 12000 һум самаһы тора. Совет власы ваҡытында йорт милли милеккә әйләнә.
Һүрәтләү
Итальян тыҡрығындағы был ике ҡатлы кирбес йорт ослайған кәрнизле һәм ярым подваллы. Фасады буйынса биш тәҙрә бар, бина үҙәгендә архитравтарҙа торған портик эшләнгән. Йорттоң бөтә периметры буйынса беренсе һәм икенсе ҡаттар араһында кәрниз тора. Тәҙрәләре тура мөйөшлө, аҫҡы ҡаттың урталағы өс тәҙрәһе тура мөйөшлө сандриклы һәм икенсе ҡаттың барлыҡ тәҙрәләре кеүек рам менән уратып эшләнгән. Түбәнге ҡаттың тәҙрәләре өҫтө йоҙаҡ һымаҡ. Йортҡа инеү урыны-ишек алдында.
Хәҙерге ваҡытта был торлаҡ йорт, уға инеү урыны йорттоң уң яғына күсереп эшләнгән. Ишек алдына таш бағаналы металл ҡапҡа аша инәләр. Йорт төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты булып һанала. (301-се ҡарар, 18.11.92.)
Танып
Танып — башҡорт ҡәбиләһе.
Телдәре башҡорт теле төньяҡ-көнбайыш диалектының танып һәм ҡариҙел һөйләштәренә ҡарай.
Тарихы
Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң, ҡәбиләнең аҫаба ерҙәре Себер даруғаһының Танып улусын тәшкил итә.
XVIII быуат таныптар башҡорттарҙың башҡа ҡәбиләләре — балыҡсы, гәрә, ғәйнә, йылан, унлар, урандар менән күрше йәшәгән.
Танып башҡорттарының ерҙәре XVIII—XIX быуаттарҙа Бөрө һәм Уҫы өйәҙҙәренә, ә 1798—1854 йылдарҙа, Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда — 1-се, 5-се (артабан 10-сы, 11-се) башҡорт кантондарына ҡарай.
Лятошинский Борис Николаевич
Биографияһы
Борис Николаевич Лятошинский 1894 йылдың 22 декабрендә Житомирҙа интеллигенттар ғаиләһендә тыуған. Атаһы — Николай Леонтьевич Лятошинский (1861— ?) —  уҡытыусы булған, педагогик эшенән тыш, тарих фәндәре өлкәһендә ғилми эшмәкәрлек менән шөғөлләнгән. Төрлө гимназиялар директоры булараҡ, Житомирҙа, Немировта, Златополдә ижтимағи-мәғариф эшен алып бара. Әсәһе — Ольга Борисовна фортепианола яҡшы уйнаған һәм йырлаған.
1926—1929 йылдарҙа ғәмәлдә булған Заманса музыка ассоциацияһы башлығы, Украина Композиторҙар союзының ойоштороу бюроһы (1932-1939), СССР Композиторҙар союзының ойоштороу комитеты (1939—1948) ағзаһы була. 1939—1941 йылдарҙа — УССР Композиторҙар союзы башлығы, һуңынан идара ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән Һарытауға эвакуациялана, унда Мәскәү консерваторияһында уҡ ул уҡытыусылыҡ эшен дауам итә. Шул саҡта уҡ Һарытауҙа «Тарас Шевченко» радиостанцияһы ойошторола, ул Украинаның партизандар подпольеһы өсөн үҙ тапшырыуҙарын алып бара. Был сараларҙа Лятошинский ҡатыны Маргарита Царевич менән даими ҡатнаша. Борис Николаевичтың һуғыш йылдарында башҡарған композиторлыҡ эше бик емешле була. Өс йыл эсендә ул «Украина квинтеты», 4-се ҡыллы квартет, ҡыллы квартет өсөн украин халыҡ темаларына сюита, ағас тынлы ҡоралдар квартеты өсөн сюита, фортепиано өсөн трио, фортепиано өсөн Сюита һәм Прелюдия, Максим Рыльский һәм Владимир Сосюра шиғырҙарына романстар яҙа, һикһәндән ашыу халыҡ йырын эшкәртә.
1944 йылдың йәйендә Лятошинский Украинаға ҡайта һәм шунда уҡ Киевтың музыкаль тормошона ҡушыла. 1944 йылдан алып ғүмеренең аҙағына тиклем Ролит яҙыусылар йортонда йәшәй, унда композиторға мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. Лятошинскийҙы Украина филармонияһының художество етәксеһе итеп тәғәйенләйҙәр, ул Радиокомитетта музыкаль консультант булып эшләй, Киев консерваторияһында уҡыта.
1940—1950 йылдар аҙағы Лятошинскийҙың ижади эшмәкәрлегендә киләһе уңышлы этап була. Ошо осорҙа ул бер нисә хор һәм оркестр әҫәре, романс, кинофильмдарға музыка яҙҙы. Иң әһәмиәтле әҫәрҙәр араһында 3-сө симфонияны, «Гражина» симфоник балладаһын, «Поэма воссоединения», «На берегах Вислы» поэмаһын, оркестр менән фортепиано өсөн концертты атарға мөмкин. Лятошинскийҙың Тарас Шевченко һәм Александр Пушкин шиғырҙарына яҙылған хорҙары һуғыштан һуңғы йылдарҙағы украин хор мираҫына ҙур өлөш индерә.
Украина музыкаһына индергән ҙур өлөшөнә ҡарамаҫтан, формализмға ҡаршы көрәш буйынса совет кампанияһы ваҡытында властар тарафынан тәнҡитләнә.