cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Зарипов Ғәбиҙулла Ғиндулла улы
Әҙәби эшмәкәрлеге
«Ғəбиҙулла Зариповты ҡаты ауырыу аяҡтан йыҡты, йəшəргə тырышып тырмашып ятты, ауырыған килеш тə əҫəрҙəр ижад итеүҙəн туҡтаманы, ҡəлəмдəштəренə хаттар яҙып, əҙəбиəткə, ижадҡа булған ҡараштарын, мөнəсəбəтен белгертте. Йəл, 40 йəшен дə тултыра алмай, яҡты донъя менəн хушлашты шағир. Үҙенсəлекле ижады, матбуғатта ҡыйыу сығыштары менəн замандаштары хəтерендə ул мəңгелеккə уйылып ҡалды. Ə инде уны танып белмəгəндəр, уның менəн аралашмағандар шағирҙы китаптарынан таныр, яңы дəүерҙə уның ижадына бөтөнлəй икенсе баһа бирелер…», тип яҙҙы «Башҡортостан ҡыҙы» журналы редакторы, шағир Гөлназ Ҡотоева «Ағиҙел» журналының 2011 йылғы ноябрь һанында баҫылған «Йән йылыһын өләшеп… (Ғəбиҙулла Зариповтың тыуыуына 50 йыл)» тигән мәҡәләһендә.
Мәшһүр Салауат, Айҙар Байыҡ сәсән, халыҡ шағиры Рәми Ғарипов, йырсы шағир Сафуан Әлибай менән бер рәттән Ғәбиҙулла Зарипов та Йүрүҙән һәм Әй буйҙарын төбәк иткән арҙаҡлылар рәтендә үҙенең лайыҡлы урынын алған. Уның тыуған ауылы Тирмән дә һәм Салауат районының үҙәге Малаяҙҙағы яңы урамдар шағир исемен йөрөтә. Районда шулай уҡ Ғәбиҙулла Зарипов исемендәге әҙәби премия булдырылған.
Порста (Двиница ҡушылдығы)
Порста — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Двиница йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һарытал (йылға)
Һарытал  (Сарталка) — Рәсәйҙәге йылға, Ырымбур өлкәһенең Ҡыҙыл Гвардия һәм Грачевка биләмәләрендә аға. Туҡ йылғаһының уң яғынан 115 км алыҫлыҫта ҡушыла. Ҡорман ауылы тирәһендә, ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км тәшкил итә. Бассейн майҙаны — 84,5 км².
Ҡушылдыҡтары:
Һарытал йылғаһының ҡушылдығы бар — Шешкилә йылғаһы.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Түбәнге Волга бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һамар йылғаһы — Сорочинск гидроузелынан Елшән ауылы янындағы һыу үлсәү посынан алып Һамар ҡалаһына (ҡаланан үрҙәрәк) тиклем. Йылға бассейны — Волга йылғаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001012112100007089.
Секерин Александр Иванович
Секерин Александр Иванович (7.11.1925, Дыуан — 25.01.1999, Силәбе) — ғалим, тарих фәндәре докторы (1970), профессор (1971). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.
Биографияһы
Александр Иванович Секерин 1925 йылдың 7 ноябрендә Башҡорт АССР-ы Дыуан районы Дыуан ауылында тыуған.
Дыуан урта мәктәбендә уҡый.
Тормош һәм хеҙмәт юлы
1943 йылдың февралендә 10 класта уҡып йөрөгән еренән үҙе теләп һуғышҡа китә. Т-34 танкы механик-водителе. Украина, Польша, Германия, Чехословакия территорияларында барған алыштарҙа ҡатнаша. Яралана, ике тапҡыр контузия ала.
1945 йылдың декабрендә демобилизациялана.
1946—1951 йылдарҙа Дыуан районы Мәтәле 7 йыллыҡ мәктәбе уҡытыусыһы.
1951 йылда Урал дәүләт университетының немец теле курстарын, тарих факультетын тамамлай.
1951 йылдан Свердловск тау институтының ассистенты, марксизм-ленинизм кафедраһы преподавателе.
1954 йылда Мәскәү дәүләт университетында кандидатлыҡ, артабан докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1965 йылдан Мәскәү дәүләт педагогия институтында КПСС тарихы һәм политэкономия кафедралары мөдире,
1973 йылдан Силәбе дәүләт педагогия институтының фәнни коммунизм кафедраһы пофессоры
1974 йылдан ЧИМЭСХ-та фәнни коммунизм, йәмғиәт фәндәре кафедралары, 1976 йылдан марксизм-ленинизм кафедраһы мөдире була.
1982—1989 йылдар — Силәбе дәүләт университетында фәнни коммунизм кафедраһы мөдире.
100-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт авторы.
Ҡотошов Әхмәт Шаһиәхмәт улы
Ҡотошов Әхмәт Шаһиәхмәт улы (2 октябрь 1900 йыл — 26 июнь 1973 йыл) — журналист, тәржемәсе, лексикограф, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1958 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡорт алфавитын латин графикаһынан кириллицаға күсереү буйынса терминология комиссияһы ағзаһы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1949).
Биографияһы
Әхмәт Шаһиәхмәт улы Ҡотошов 1900 йылдың 2 октябрендә Стәрлетамаҡ өйәҙе Ҡарайған ауылында тыуған.
ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты йүнәлтмәһе буйынса Мәскәүҙә Бөтә Союз коммунистик журналистика институтында уҡый, аҙаҡ «Башҡортостан» гәзитендә эшләй, баш мөхәррир урынбаҫары дәрәжәһенә тиклем етә. Һуңғараҡ күп йылдар дауамында Башҡортостан китап нәшриәтенең баш мөхәррире. Башҡортостан өлкә партия мәктәбендә һәм Башҡорт дәүләт университетында тәржемә оҫталығын уҡыта.
«Коммунистар партияһы манифесы»н, Ги де Мопассан, Александр Дюма, А. П. Чехов, Л. Н. Толстой әҫәрҙәрен башҡорт теленә тәржемә итә. 1948 йылда Мәскәүҙә нәшер ителгән, 40000 тирәһе һүҙҙән торған «Русса-башҡортса һүҙлек»те әҙерләүҙә ҡатнаша.
Седаты-Томбой
Седаты-Томбой — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Морды-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 250 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Ҡотошов Әхмәт Шаһиәхмәт улы
Биографияһы
СССР Журналистар союзы (1958) һәм КПСС ағзаһы.
Небра (Унструт)
Небра (Унструт) (Nebra (Unstrut)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3505 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,49 км2. Диңгеҙ кимәленән 150 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6642 һәм автомобиль коды — BLK.
Седаты-Томбой
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сарбаев
Сарбаев — фамилия.
Путынг-Соим
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әхәтова Альбина Хәмит ҡыҙы
Альбина Хәмит Ҡыҙы Әхәтова (13 ноябрь 1976 йыл, Никольск ҡалаһы, Вологда өлкәһе) — Рәсәй биатлонсыһы, 2006 йылда эстафетала олимпия чемпионы, 4 тапҡыр донъя чемпионы. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (1998).
2010 йылдың 6 декабрендә дисквалификация срогы тамамлана һәм Альбина Хәмит ҡыҙы биатлондан китергә ҡарар итә. 34 йәшендә спорт карьераһын тамамлай.
Тәүге йылдары
Альбина Әхәтова спортсылар, Ленинград физик культура институтын тамамлаусы Хәмит Фәйзрахман улы һәм Татьяна Вениаминовна Әхәтовтар ғаиләһендә тыуған. 1985 йылдан саңғы спорты менән шөғөлләнә, уның беренсе уҡытыусыһы — атаһы Хәмит Әхәтов. 1991 йылда саңғы ярыштары буйынса спорт мастеры нормативын үтәй. 1993 йылда биатлонға килә, был саҡта уға 17 йәш була. Уның тренеры — Леонид Александрович Гурьев.
1996—2008 йылдарҙағы сығыштары
Донъя Кубогында 1996 йылдың 13 ғинуарында дебют яһай һәм 56-сы һөҙөмтә күрһәтә.
Тәүге тапҡыр Донъя Кубогы уҙышында (мәрәйҙәр төркөмө) 1997 йылдың 11 декабрендә Швеция ның Эстерсунд ҡалаһында шәхси уҙышта (1997—1998 йылдарҙағы Донъя Кубогының 2-се этабында) 17-се һөҙөмтә күрһәтә һәм 30 иң көслө ҡатнашыусы иҫәбенә инә.
1998 йылдың 16 декабрендә Словакияның Брезно ҡалаһында шәхси уҙышта (1997—1998 йылдарҙағы Донъя Кубогының 2-се этабы сиктәрендә) 2-се һөҙөмтә күрһәтә һәм беренсе тапҡыр пьедесталға күтәрелә.
Донъя кубогында беренсе еңеүҙе 2003 йылдың 26 ғинуарында масс-стартта яулай (2002—2003 йылдарҙағы Донъя Кубогының 6-сы этабы, Италияның Разун-Антерсельва коммуннаһы).
Альбина Әхәтова эстафета уҙыштарында 1998 йылда Наганолағы Ҡышҡы Олимпия уйындарында көмөш миҙал, 2002 йылда Солт-Лейк-Ситиҙағы ҡышҡы Олимпия уйындарында бронза миҙал һәм 2006 йылда Туриндағы ҡышҡы Олимпия уйындарында алтын миҙал яулай. Ольга Пылева допинг ҡулланыуҙа ғәйепләнеп, миҙалдан мәхрүм ителгәс, Альбина Әхәтова шәхси 15 километрға йүгереүҙә бронза призеры була. 10 километрға эҙәрлекләү уҙышында икенсе бронза миҙалын яулай.
2003 йылда Ханты-Мансийскиҙа үткән донъя чемпионатында Альбина Әхәтова масс-стартта алтын миҙал, шулай уҡ 1999 йылда Ослолағы биатлон буйынса донъя чемпионатында бронза миҙал һәм 2004 йылда Оберхофта биатлон буйынса донъя чемпионатында 15 километр дистанцияла көмөш миҙал яулай. 1998 йылда команда спринтында һәм 2000 һәм 2003 йылдарҙа эстафетала алтын миҙалдар яулай; 1999 һәм 2004 йылдарҙа эстафеталарҙа көмөш призер.
Шулай итеп, әлеге ваҡытта Альбина Әхәтова Рәсәй биатлонсылары араһында иң титуллыларҙың береһе булып тора, уның активында донъя чемпионатының 10 миҙалы (4 алтын) һәм 5 олимпия миҙалы (1 алтын) бар.
2002/2003 йылдарҙағы Донъя Кубогының дөйөм иҫәбендә икенсе призёр була, шул уҡ миҙгелдә спортсы күмәк стартта уҙыштар иҫәбе буйынса бәләкәй гәлсәр глобуста яулай. Үҙ карьераһында шәхси зачетта Донъя Кубогының 3 этабында еңеү яулай, шулай уҡ 8 тапҡыр икенсе һәм 10 тапҡыр өсөнсө була.
2006/2007 спорт миҙгелен улы (Леонид) тыуыу сәбәпле ҡалдырып тора.
2007/2008 йылдарҙа ҙур спортҡа ҡайта һәм 2008 йылғы донъя чемпионатында ике миҙал яулай.
2008—2010 йылдарҙағы дисквалификацияһы
2008 йылдың 4 декабрендә Донъя Кубогы этабында спортсынан «А» допингҡа тикшереү алына, ул ыңғай була. 2009 йылдың 11 авгусында биатлонсы тыйылған препараттар ҡулланыуҙа ғәйепле тип таныла һәм ике йылға дисквалификациялана. Ванкувер ҙағы Олимпиадала ғына түгел, Сочиҙағы Олимпиадала ла ҡатнашыу хоҡуғы бирелмәй.
Тренер карьераһы
Спорт карьераһын тамамлағас, Альбина Әхәтова ире Максим Максимовтың шәхси тренеры була. 2012/2013 миҙгеленән Төмән өлкәһе нең йыйылма командаһында атыу буйынса тренер була.
Донъя Кубогы
Таблицала спортсының биатлон миҙгеле ярыштарында биләгән урындары сағылдырылған.
— — ярыш үткәрелмәй
•  — спортсмен ярышта ҡатнашмай
Няр-ПАй-Соим
Няр-ПАй-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Бобровка йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Утрус
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мәҙәниәт һарайы (Яссы)
Мәҙәниәт һарайы (Palatul Culturii) — румын ҡалаһы Яссылағы бина. 1955 йылға тиклем административ һәм суд учреждениелары бинаны биләй, һуңынан унда дүрт музей асыла. Хәҙерге ваҡытта улар "Молдова" комплексының Милли музейы исемендәге ойошмаға инә. койошма инә, уларҙың атамаһы аҫтында Милли музей комплексы "Молдова". Бынан тыш, бинала мәҙәни мираҫтың реставрациялау һәм консевациялау Үҙәге бар. Бында шулай уҡ төрлө күргәҙмәләр һәм башҡа саралар үткәрелә.
Мәҙәниәт Һарайы тарихи һәйкәлдәрҙең Милли реестрына индерелгән.
Тарих
мини|250x250пкс|Молдавияның элекке кенәз Һарайы неоклассик стилдә төҙөлгән (аҙаҡ административ Һарай тип үҙгәртелгән) Төҙөлөш 1906-1907 йылдарҙа өлөшләтә [[1434 йылғы Молдавия кенәзлегенең урта быуаттар кенәз судының иҫке емереклектәрендә һәм өлөшләтә 1804—1806 йылдарҙа Александр Мурузиҙың хакимлыҡ мәлендә архитектор Йохан Фрейвальд тарафынан төҙөлгән элекке неоклассик һарай нигеҙенең өҫкө яғында һәм беренсе ҡатында башлана. Ул Михаил Стурдза хакимлығы мәлендә 1841-1843 йылдарҙа архитектор Николай Сингуров тарафынан яңыртылған һәм 1904-1906 йылдарҙа емерелгән. . Һуңғы мәҙәниәт Һарайы бинаһынан ошондай легенда тороп ҡалған: унда йыл эсендә нисә көн булһа, шунса (365 кон) бүлмә булған..
Румын архитекторы И. Д. Берендей бина проектын эшкәрткән, ул уны асыҡ неоготик стилдә проектлаған. Беренсе Донъя һуғышы ваҡытында ресурстар сикләнеү сәбәпле төҙөлөш туҡтала, төҙөлөп бөтмәгән бинала румын һәм урыҫ ғәскәрҙәре, шулай уҡ төрлө йәмғиәт учреждениелары һәм хәрби госпиталдәр урынлаша. Бина 1925 йылдың 11 октябрендә генә төҙөлөп бөтә һәм рәсми рәүештә Румыния короле Фердинанд I тарафынан асыла.
1955 йылға тиклем бинала округ суды һәм башҡа йәмғиәт учреждениелары урынлаша. Икенсе Донъя һуғышы ваҡытында унда немец, һуңынан совет ғәскәрҙәре була.1975 һәм 1977 йылдар араһында һуңғы ҡаттағы ағас япмалар ҡорос селтәрҙән торған цементҡа алмаштырыла.Бина 1977 йылғы Карпат ер тетрәүенә бирешмәй, шулай ҙа тәүге ҡаттағы япмалар, стеналар, биҙәктәр һәм рельфтар зыян күрә. 1990 йылдан Румынияла иң ҡатмарлыларҙан һаналған реставрацияның иң ҙур масштаблы проекты 2008 йылда башлана. . Работы были частично завершены в 2016 году.
Архитектура
Һарайҙың дөйөм майҙаны 34 236 м² булған 298 киң бүлмәһе бар. 92 тәҙрә фасадала, тағы 36 тәҙрә эске ихатала урынлашҡан.
Үҙәк залды готический бестиария вәкилдәре төшөрөлгән ҙур мозаика биҙәй: ике башлы бөркөт, аждаһалар, грифондар, арыҫландар. Залға быяла түшәмле бүлмә беркетелгән, ул баштан уҡ теплица булған.
Несмотря на архаичный дизайн, дворец был спроектирован с использованием современных материалов и технологий. Так каменные блоки были заменены на лёгкие и гораздо более дешёвые материалы. Кроме того, некоторые комнаты были оформлены с использованием специального материала, разработанного Анри Коандой, под названием боис-цемент, имитирующего дуб. Декоративные скобяные изделия также заслуживают внимания, ими можно полюбоваться, например, в зале воевод. Здание было оснащено высокотехнологичным по тем временам оборудованием, как электрическое освещение, воздушное отопление, система вентиляции, термостат, пылесосы. С учетом 14 пожаров, затронувших предыдущие здания, Берендей (главный архитектор) обработал деревянные конструкции чердака специальным противопожарным раствором под названием орнитион, а на крыше он использовал специальный материал этерните.
Сәғәт башняһы
Вход во дворец расположен в большой башне донжоне с зубцами и шпилем. Башня является центральной архитектурной частью дворца. На каждой из трёх сторон находится циферблат диаметром 3,25 м. Циферблаты украшены витражами, представляющими 12 знаков Зодиака. По краям циферблатов изображены двое молодых мужчин, одетых в национальные костюмы — они как будто охраняют часы (этот элемент дизайна был вдохновлён замком Пелеш). Витражи и крестообразные зубцы подсвечиваются в ночное время. В карильоне башни имеются 8 колоколов, которые каждый час воспроизводят мелодию «Хор Объединения».
«Молдова» милли музей комплексы
В состав Национального музейного комплекса «Молдова» (Complexul Muzeal Național "Moldova"Complexul Muzeal Național «Moldova») входят четыре музея, расположенных во Дворце культуры: Художественный музей, Музей истории Молдовы, Этнографический музей Молдовы, музей науки и техники имени Штефана Прокопиу. Музеи также располагают своими магазинами и библиотеками, а также залами для временных выставок.
Әҙәби музей
Художественный музей, основанный в 1860 году, является старейшей и крупнейшей художественной коллекцией в Румынии с более чем 8700 работами, из которых около 1000 относятся к национальному и всемирному наследию. Он расположен на первом этаже дворца и состоит из 24 комнат для постоянных экспозиций, расположенных в трех галереях (Универсальная художественная галерея, Румынская галерея современного искусства и Галерея современного искусства). В галереях собраны работы таких художников, как Караваджо, Веронезе, Пьетро Либери, Карло Дольчи, Сальватор Роза, Франческо Солимена, Бартоломе Эстебан Мурильо, Антонис Ван Дейк, Ян Бот, Бартоломеус ван дер Гельст, Эгберт ван Хемскерк II, Никола Пуссен, Филипп де Шампань, Эсташ Лесюэр, Гийом Кусту, Франсуа Буше и многие другие.
Музей истории Молдовы
Музей истории Молдовы был основан в 1916 году, в его коллекции находятся более 48 000 объектах из различных областей: археологии, нумизматики, декоративно-прикладного искусства, старинных книг, документов и т. д. Один из старейших экспонатов — 70 000-летний череп мамонта середины палеолита. Среди других экспонатов важное значение имеет керамика Трипольской культуры, дакийские, сарматские, готические и римские артефакты, а также оружие и другие предметы из средневековья. Исторический музей находится во дворце на первом этаже, на западной стороне. Он является преемником Музея античности, основанного в 1916 году Орестом Тафрали. Музей имеет четыре секции: доисторической и древней истории, средневековой истории, новой истории и новейшей истории, представляя основные аспекты развития местных общин от эпохи палеолита до Второй мировой войны.
Молдованың этнографик музейы
Этнографический музей Молдовы, основанный в 1943 году, располагает более чем 13000 предметами, изображающими румынский прогресс сквозь века. Молдавский музей этнографии расположен в западной части дворца, на первом и втором этаже. Здесь можно увидеть объекты, используемые жителями Молдовы в своей повседневной деятельности: сельское хозяйство, виноградарство, животноводство, рыболовство, охота, пчеловодство. Можно также увидеть интерьеры крестьянских домов, устройства, используемые для производства глиняной посуды, ткачества, обработки дерева, коллекцию масок, традиционные костюмы. Многим из этих экспонатов более 100 лет.
Фән һәм техника музейы
Музей науки и техники имени Штефана Прокопиу, располагающий коллекцией из более 8500 объектов, был основан в 1955 году как «Политехнический музей» и переименован в 1994 году в честь физика Стефана Прокопиу. В нём есть секции энергетики, записи и воспроизведения звука (уникальный в пределах Румыния), телекоммуникации, минералогии — кристаллографии, а также секция компьютеров.
Башҡа иҫтәлекле урындар
Дүрт музейҙан башҡа, мәҙәниәт Һарайында башҡа иҫтәлекле урындар ҙа бар. Готический зал - шуларҙың береһе, унда урта быуаттар бестиарияһы ике башлы бөркөт, грифондар, арыҫландар төшөрөлгән мозаиканы күрергә була. Существует также Зал воевод, расположенный на первом этаже, где есть портреты правителей Молдавии и Румынских царей, начиная с Децебала и Траяна, картины выполнены Штефаном Димитреску и его учениками. Есть также комната «Анри Коанды» , названная по изготовленным им резным работам и рельефам. В правом крыле имеется Турнул де Стражэ (дозорная башня), реминисценция старого княжеского суда Яссы, вместе с галереями под двориком дворца. В левом крыле есть коллекция капителей и других каменных архитектурных элементов, сгруппированных в лапидарии. Зал совмёщен с комнатой со стеклянным потолком, где первоначально была устроена теплица. Напротив дворца находится конная статуя Стефана III Великого, по бокам от которой стоят две крупповские пушки, трофеи из румынской войны за независимость.
Ди Стефано Альфредо
Альфредо Ди Стефано Лаулье (Alfredo Di Stéfano Laulhé, испанса әйтелеше: [esˈtefano alˈfɾeðo ði]; 4 июль 1926 йыл, — 7 июль 2014 йыл) — Аргентина һәм Испания футболсыһы, һөжүмсе. Уйынсы карьераһы тамамланғандан һуң тренер булып эшләй. «Ривер Плейт», «Уракан», «Мильонариос», «Реал Мадрид» һәм «Эспаньол» клубтары өсөн сығыш яһай. Аргентина йыйылма командаһы составында 6 уйын үткәрә һәм 6 гол индерә, Колумбия йыйылма командаһы өсөн 4 уйын уйнай, Испания йыйылма командаһы өсөн 31 матч уйнай һәм 23 гол индерә.
Футболсыһы булараҡ ике тапҡыр — Аргентина, өс тапҡыр — Колумбия һәм һигеҙ тапҡыр Испания чемпионы була. Ди Стефано берәр тапҡыр Колумбия, Испания һәм Континенталь-ара кубоктпрын яулай. Ике тапҡыр Донъяның Бәләкәй кубогына һәм биш тапҡыр Европа чемпиондары кубогына эйә була. Тренер булараҡ Альфредо Аргентинаның — ике, Испанияның бер чемпионатын, бер Испания суперкубогын һәм бер тапҡыр УЕФА Кубогына эйә булыусылар кубогын яулай.
Ди Стефано бер тапҡыр Аргентина чемпионатының иң яҡшы бомбардиры була, ике тапҡыр — Колумбия чемпионатының, биш тапҡыр Испания чемпионатының иң яҡшы бомбардиры титулын яулай һәм ике тапҡыр Европа чемпиондары кубогының иң яҡшы бомбардиры тип таныла. Ул ике Алтын тупҡа, Европаның иң яҡшы футболсыһы нагарадаһына эйә була һәм дүрт тапҡыр Испанияның иң яҡшы спортсыһы тип табыла.
Альфредо ФИФА-ның Футбол комиссияһы версияһы буйынса XX быуаттың өсөнсө футболсыһы булып тора. МФФИИС һорау алыуҙары буйынса XX быуаттың иң яҡшы футболсылары араһында дүртенсе урын биләй. World Soccer журналы версияһы буйынса XX быуаттың иң яҡшы уйынсылары араһында — алтынсы. Football France версияһы буйынса XX быуаттың иң яҡшы уйынсылары араһында — дүртенсе. Sportivo Guerin версияһы буйынса XX быуаттың иң яҡшы уйынсылары араһында өсөнсө урында. Placar версияһы буйынса футболдың барлыҡ тарихында иң яҡшы уйынсылар араһында алтынсы урында тора. Foot Planète һәм International Voetbal версиялары буйынса донъяның иң яҡшы уйынсылары исемлегенә инә. УЕФА версияһы буйынса 1954—2003 йылдарҙа Испанияның иң яҡшы уйынсыһы.
2000 йылда Ди Стефано «Реал Мадрид» клубының почетлы президенты вазифаһын биләй. Ә 2008 йылдан — УЕФА-ның почетлы президенты.
ФИФА-ның Дан залының беренсе ағзаһы. Испанияның иң яҡшы уйынсыһына Ди Стефано исемендәге трофей тапшырыла. "Реал"дың резерв командаһы булған «Реал Мадрид Кастилья» клубы стадионына Альфредо Ди Стефано исеме бирелгән. Үҙе иҫән саҡта уҡ Сантьяго Бернабеу стадионы нан алыҫ түгел урында уға һәйкәл ҡуйыла.
Порста (Юрманьга ҡушылдығы)
Порста (Шастиница) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юрманьга йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
1787 йыл
1787 йыл — Дүшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Йоргос Даларас
Йоргос (Георгиос) Даларас (Γιώργος Νταλάρας, МФА: [ˈʝɔɾɣɔs daˈlaɾas], 29 сентябрь 1949 йыл, Пирей) — грек музыканты, композитор, йырсы.
Биографияһы
Музыкант ғаиләһендә тыуып үҫә. Атаһы — Лукас Даларас — рембетика жанрында төп музыканттарҙың береһе. Йоргос Даларас «Сту Стелаки» клубында бузукила уйнап, атаһының тәүге йырын яҙҙыра. 1967 йылда яҙҙырылған «Προσμονή» трегы йәш йырсыға профессиональ сәхнәгә сығыу өсөн пропуск була — тиҙҙән ул Афинала клуб хужаһы Мацас Макис менән контракт төҙөй. Бер йылдан Даларас Манос Лоизос һәм Йоргос Мицакис менән эшләй, шулай уҡ үҙенең тәүге альбомын яҙҙыра.
Даларастың карьераһының үҫеше 1974 йылда башлана, йырсы МикисТеодоракистың йырҙарын башҡара, һәм рембетика музыканттары менән тығыҙ бәйләнештә эшләй башлай, улар менән бергә был жанрҙың 50 йыллығына арналған проекттар өҫтөндә эшләй. 1983 йылда Афинала олимпия стадионындағы һәм Орфей театрындағы концерттары ҙур уңышҡа эйә була — 100 меңдән ашыу билет һатыла.
Йоргос Даларас 1980 йылдар башында, Парижда Олимпия концерт-холл сәхнәһендә, Брюсселдә европа фестивалендә, Мәскәүҙә йәштәр фестивалендә сығыш яһап (1985), донъяла дан ҡаҙана. 1981-1982 йылдарҙың ҡышында режиссёр Пантелис Вулгарис ҡуйған «Super Star» ҡуйылышы үтә, унда шулай уҡ Гликерий һәм Маргарита Зорбала ҡатнаша. Даларастың репертуарында күберәк халыҡ йырҙары һәм ижтимағи-сәйәси тематикалы йырҙар була. Бигерәк тә уның кипр мәсьәләһендә ҡатнашыуы мөһим була.
1994—1995 йылдарҙа Даларас Аттик Одеон Геродта һәм Афина «Мегарон» концерт холлында, Лондон стадионы Уэмблдә һәм Чикаго сәхнәһендә МикисТеодоракисҡа арналған ҙур концерттарҙа ҡатнаша.
Йоргос Даларас менән хеҙмәттәшлек иткән музыканттар араһында грек рембетик музыканттары ғына түгел, атап әйткәндә, Протопсалти Алкистис, шулай уҡ сит ил йондоҙҙары, мәҫәлән, Пако де Лусия, Эл Ди Меола, Ариэль Рамирес, Апостолис Антимос, Брюс Спрингстин, Питер Гэбриэл, Горан Бреговичтар ҙа бар.
Сәйетбатталов Таһир Фәйзрахман улы
Сәйетбатталов Таһир Фәйзрахман улы (16 ноябрь 1950 йыл) — зоотехник, хужалыҡ эшмәкәре. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1998). Рәсәй Федерацияһының (2006) һәм Башҡортостан Республикаһының (1993) атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1991)
Биографияһы
Сәйетбатталов Таһир Фәйзрахман улы Башҡорт АССР-ының Фёдоровка районы Денис ауылында тыуған. 1973 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлағандан һуң, Башҡорт ауыл хужалығы институтының уҡытыу‑тәжрибә хужалығында эшләй, 1977 йылдан алып «Туймазы» ҡошсолоҡ фабрикакаһының баш зоотехнигы. 1980—1997 йылдарҙа һәм 2004—2005 йылдарҙа «Благовар тоҡомсолоҡ‑ҡошсолоҡ заводы» дәүләт унитар предприятиеһында: 1980 йылдан башлап директор, 2004 йылдан — баш ғилми хеҙмәткәр; 1997 йылдан алып «Башхлебопродукт» дәүләт унитар агрохужалыҡ предприятиеһында: генераль директор, 1998 йылдан — генераль директорҙың 1‑се урынбаҫары, 2000 йылдан — генераль директор урынбаҫары. 2000—2002 йылдарҙа һәм 2011—2012 йылдарҙа «Башҡортостан» ҡошсолоҡ фабрикаһы" асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә директор, 2003—2004 йылдарҙа генераль диектор урынбаҫары. 2005 йылдан башлап «Урал‑Волга буйы агросәнәғәт төркөмө» яуаплылығы сикләнгән ширҡәттең (Өфө) генераль директор урынбаҫары, 2006—2010 йылдарҙа «Турбаҫлы бройлерҙары» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә (Благовещен ҡалаһы) директор, 2013 йылда — «М.Ғафури исемендәге Башҡортостан ҡошсолоҡ комплексы сауҙа йорто» яуаплылығы сикләнгән ширҡәттең генераль директоры; бер үк ваҡытта 2000 йылдан алып Башҡорт дәүләт аграр университетында уҡыта.
Сәйетбатталов Таһир Фәйзрахман улының фәнни тикшеренеүҙәре ҡошсолоҡта селекцияға һәм тоҡомсолоҡ эшенә арналған. Сәйетбатталов тарафынан өйрәктең төҫлө башҡорт тоҡомо, «Благоварский» ике линиялы кросы һ.б. өйрәк тоҡомдары сығарыла, тоҡомло ҡоштарҙы һәм бала ҡоштарҙы аҫырау ысулдары эшләнә. «Благовар» ҡошсолоҡ заводыдын асыу инициаторы һәм ойоштороусыһы. 140‑ҡа яҡын фәнни хеҙмәт һәм 14 уйлап табыу авторы. Башҡортостан Республикаһының һыу ҡоштары буйынса селекция программалары етәксеһе (1993—2009), Рәсәй Федерацияһының өйрәкселек буйынса фәнни‑етештереү системаһы дирекцияһы советы (1993—2009), Башптицесоюз (2004 й. алып) рәйесе.
Сәйетбатталов Таһир Фәйзрахман улы 55 фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 3 патент һәм селекция ҡаҙаныштары тураһында 3 авторлыҡ танытма авторы.
Оло Буғаҙаҡ
Оло Буғаҙаҡ - Большой Бугодак - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Верхнеурал районындағы күл. Халыҡ депутаттарының Силәбе өлкә Советы башҡарма комитетының 1989 йылдың 23 октябрендә ҡабул иткән № 407-се ҡарары менән Оло Буғаҙаҡ өлкә әһәмиәтендәге гидрологик тәбиғәт ҡомартҡылары иҫәбенә индерелгән.
Географияһы
Оло Буғаҙаҡ Силәбе өлкәһенең Верхнеурал районында Урал тауының көнсығыш итәгендә урынлашҡан.
Географик координаттары: оҙонлоғо — 58°59′10.29″E (58.986192), киңлеге — 53°51′51.57″N (53.864324).
Ярындағы тораҡ пункттар: Оло Буғаҙаҡ һәм Степной ҡасабалары, Верхнеурал ҡалаһы.
Курск өлкәһе
Курск өлкәһе  — Рәсәй субъекты.
Оло Буғаҙаҡ
Тасуирламаһы
Күлдең һыуы саф һәм йомшаҡлығы менән айырылып тора.
Курск өлкәһе
Дәүләт ҡоролошо
Курск өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.
Башҡарма власть
Курск өлкәһе Губернаторы — Курск өлкәһе башлығы һәм Курск өлкәһенең иң юғары вазифалы кешеһе. Курск өлкәһе Хөкүмәте етәксеһе. Курск өлкәһе Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Курск өлкәһе Уставы менән билдәләнгән.
Оло Буғаҙаҡ
Тасуирламаһы
Төбө һәм ярҙары туф һәм карбонат ҡатнаш һәүерташтарҙан тора. Көнсығыш яры ҡомло.
Курск өлкәһе
Башҡарма власть
2000 йылдын 18 ноябрь көндән өлкәлә губернатор — Михайлов Александр Николаевич. 1.03.2010 Александр Михайлов 3-сө срогына барҙы.
Оло Буғаҙаҡ
Тасуирламаһы
Һыуйыйғыс бассейны рельефы убалы. Көньяҡ-көнбайыш яры урыны менән һаҙлыҡлы.
Курск өлкәһе
Суд власы
Курск өлкәһе суд системаһы составында:
Оло Буғаҙаҡ
Тасуирламаһы
Күлдең һыуы баҡсаларҙы һәм мал аҙығы культуралары сәсеүлектәрен һуғарыу өсөн тотонола.
Курск өлкәһе
Закондар сығарыу власы
Өлкә Парламенты — Курск өлкәһе өлкә думаһы.
Физик-географик характеристикаһы
Майҙаны — 29,8 мең км².
Оло Буғаҙаҡ
Тасуирламаһы
Оло Буғаҙаҡ күленә иң яҡындары: Мүкле, Оло Мүкле, Кесе Буғаҙаҡ, Өскүл күлдәре.
Курск өлкәһе
Физик-географик характеристикаһы
Иң юғары бейеклек — 274 м, Ольховатка ауылы янында (Поныровский район). .
Тарих
1708 йылда Рәсәй 8 губернаға бүленә. Курск крайы Киев губернаһы составына инә. 1719 йылда Киев губернаһы 4 провинцияға бүленә% Хәҙерге Курск өлкәһе территорияһы Белгород һәм Севская провинциялар составында булды.
Оло Буғаҙаҡ
Тасуирламаһы
Күл ярында таш быуат кешеләре торған урын табылған.
Курск өлкәһе
Тарих
1727 йылда « Белгородское наместничество» төҙөлә. 1749 йылда ул Белгород губернаһа үҙгәрелә.
Оло Буғаҙаҡ
Флора һәм фаунаһы
Көньяҡ-көнбайыш ярын ҡамыш баҫҡан. Убалары битләүендә ҡарағай урмандары үҫә. Тәпәш кенә тауҙарында ҙур булмаған сауҡалыҡтар, муйыллыҡтар, һоро ерек, төрлө талдар йыш осрай.
Курск өлкәһе
Тарих
1779 йылда «Курское наместничество» төҙөлә. Ул 15 уездарҙан тора.
Оло Буғаҙаҡ
Флора һәм фаунаһы
Күлдә суртан, сабаҡ, алабуға, шырт балыҡ, шамбы, карп, ҡарабалыҡ, алабалыҡ, ҡыҙылғанат тереклек итә.
Курск өлкәһе
Тарих
1797 йылда « Курское наместничество» Курск губернаһа үҙгәрелә. Губерна 1928 йылға тиклем йәшәне.
Оло Буғаҙаҡ
Этимологияһы
Буға (үгеҙ) һүҙе башҡорт телендә ысынлап та булған (мәҫәлән, киң билдәле эпос Ҡуңыр буға һәм башҡорт халыҡ йыры "Ҡуңыр буға" ), хәҙер ул һүҙлектәргә йондоҙлоҡ (зодиак) атамаһы булараҡ ҡына индерелгән Был һүҙ яңғыҙлыҡ ҡушма исемдәрҙә лә осрай (әле лә Тайбуғин фамилиялы кешеләр бар).
Курск өлкәһе
Тарих
1928 йылда СССР-ҙа өлкә, округ административ бүлешеү индерелә. Воронеж, Курск, Орёл һәм Тамбов губерналар нигеҙендә Центральночерноземная өлкәһе төҙөлә.
13.06.1934 көндә Центральночерноземная өлкәһе Воронеж (үткән заманда Воронеж һәм Тамбов губерналары территориялары) һәм Курск өлкәһенә (үткән заманда Курс һәм Орёл губерналары территориялары) бүленә.
17.09.1937 Курск өлкәһе ике өлкәгә бүленә: 1944 йылда Курск өлкәһенән Орёл өлкәһенә 5 район бирелә.
6.01.1954 йылда Белгород һәм Липецк өлкәләре төҙөлә. Курск өлкәһенән Белгород өлкәһенә 23 район, Липецк өлкәһенә — 3 район бирелә.
Өлкәнең иҫтәлекле урындар
Курская Коренская ярмарка, Серафим Саровский, Феодосий Печерский, Мансурово — родина предков Дмитрия Медведева, Калиновка — родина Никиты Хрущева, курское поле, курский сахар, Кожлянская игрушка, Евгений Носов, Николай Асеев, Александр Дейнека, Георгий Свиридов, Надежда Плевицкая, Курск — город воинской славы, Курский «Тимоня», карагод, суджанские ковры, Плёхово,.
Энергетика
Өлкәлә эреләрҙән береһе — Курск АЭС-ы урынлашҡан.
Сарлаҡ (Туҡ ҡушылдығы)
Сарлаҡ (Чарлык) — Рәсәйҙәге йылға, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Туҡ йылғаһына уң яғынан, Зелёная Роща ауылы тирәһендә, тамағынан 233 км алыҫлыҡта ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км тәшкил итә.
Исеменең килеп сығышы
Ҡош исеменән алынған. Сарлаҡ атамаһы Башҡортостан топонимикаһында киң таралған (Дәүләкән районында Сарлаҡ күле, Бүздәк районында — Сарлаҡ ҡасабаһы, Әлшәй районында — Сарлаҡлы ҡүл һәм башҡалар) /
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Түбәнге Волга бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һамар йылғаһы — Сорочинск гидроузелынан Елшән ауылы янындағы һыу үлсәү посынан алып Һамар ҡалаһына (ҡаланан үрҙәрәк) тиклем. Йылға бассейны — Волга йылғаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәренә ярашлы :
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001012112100006839
— Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (ГӨ) — 112100683
— Бассейн коды — 11.01.00.010
— ГӨ буйынса томы — 12
Ҡаһым түрә
Ҡаһым түрә (Ҡаһым Мырҙашев) — 1813—1814 йылдарҙа сит ил походтарында ҡатнашҡан рус армияһында башҡорт полкы командиры. 1812 йылғы Наполеонға ҡаршы Ватан һуғышында 28 башҡорт полкы ойошторола. Улар Рәсәй армияһы сафында төрлө походтарҙа ҡатнаша. Наполеонға ҡаршы һуғышта Парижғаса барып етә.
1798 йылда Башҡортостанда кантон системаһы урынлаштырыла һәм башҡорттар хәрби сословиеға әйләндерелә. Улар Рәсәй дәүләтенең көньяҡ-көнсығыш сиктәрен һаҡлай, төрлө хәрби походтарҙа ҡатнаша. Шулай уҡ Ҡаһым Мырҙашев та хәрби хеҙмәттә тора һәм йөҙ кешенең командиры була.
Тормош юлы һәм хәрби хеҙмәте
Ҡаһым Мырҙашев Ырымбур губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Айыусы ауылында тыуған. Атаһы — Мырҙаш, әсәһе Емеш исемле. 1816 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 1811 йылда уға 33 йәш булған, тимәк, ул 1778 йылда тыуған. Уның «Түрә» ҡушаматы «башлыҡ», «әфәнде» тигәнде аңлата.
1812 йылғы Ватан һуғышына ул 12-се башҡорт полкы рәтендә сотник (йөҙбашы) исемендә китә. 1813 йылда, 35 йәшәндә генә, яугирыбыҙ үлеп ҡала. Шәжәрәһе буйынса ете йәшлек улы Хәбибулла (1810 й.- ) ҡалғаны билдәле.
Яугирыбыҙ тураһында риүәйәттәрҙә, француздар Мәскәүҙе алғас, Александр I батшаның башҡорт халҡына мөрәжәғәт иткәне һүрәтләнә. Оҙаҡламай, Ҡаһым түрә етәкселегендә ғәскәр туплана. Яуҙа улар үҙҙәрен илбаҫарҙарға ҡарата аяуһыҙ, көслө, сыҙам икәндәрен күрһәтәләр.
«Ҡаһым-түрә» башҡорт халыҡ йырында батырыбыҙҙың ҡыйыу, үткер икәнлеге күрһәтелә. Уның тоғро дуҫы — аты ла, моңло ҡурайы ла тасуирлана бында. Тағы ла, беҙ халыҡ ижадынан батырыбыҙ Владимир губернаһында император ялсыһ тарафынан ағыуланғанып вафат булыуын беләбеҙ (икенсе версия: Һуғыштан ҡайтып килгәндә, бер көнсөл рус майоры ағыу эсерә). Яңыбай Хамматовтың «Төньяҡ амурҙары» романында батша Александр I-нең, Ҡаһым түрә, полк башлығы булып тыуған еренә ҡайтһа, Салауат Юлаев кеүек, халҡын ихтилалға күтәреүенән ҡурҡҡаны фаразлана.
Ватан һуғышында Башҡорт полктары күрһәткән батырлыҡ һәм патриотизмдың әһәмиәте хәл иткес була, уларҙың даны башҡорт халҡының күңелендә бөгөнгә тиклем йәшәй. Туған халҡы улар тураһында риүәйәттәр, йырҙар ижад иткән.
Ракть-Я
Ракть-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ляпин йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
1793 йыл
1793 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Фэрбрюк монастыры
Тарихы һәм тасуирламаһы
Фэрбрюктағы хаж ҡылыу сиркәүенең теүәл килеп сығыу тарихы һәм йәше документлаштырылмаған, ләкин тикшеренеүселәр фекеренсә, бында хаж ҡылырға сама менән XIV быуаттан башланған. 1164 йылда урындағы аристократ фон Викершаузен Нойштадт-ам-Майн ҡалаһындағы биләмәләрен бенедикт монастырына тапшырған. Бенедиктлылар бында, үҙҙәренең ауыл хужалығы эшселәре өсөн Изге Григорий һәм Вольфгангҡа арналған сиркәү төҙөгәндәр. Фэрбрюкта 250 йыл йәшәгәндән һуң, бенедиктлылар 1414 йылда, үҙ биләмәләрен тапшырып, ҡалдырып Фербрюктан киткәндәр: Изге Григорий сиркәүе мәхәллә сиркәүе булыуҙан туҡтаған.
Документтарҙың наҡыҫлығына ҡарамай, тикшеренеүселәр фекеренсә, 1525 йылғы Крәҫтиән һуғышына тиклем урындары Фербрюк танылған хаж ҡылыу урыны булған. Реформация һәм һуғыш барышында, сиркәү бер нисә күрше йорттар менән бергә тулыһынса яндырылған һәм емерелгән. Кенәз-епископ Юлиус Эхтер фон Меспельбрунн ҡорамды тергеҙеп тормаған һәм 1580 йылда Һаузендән алыҫ булмаған усадьбаны Вюрцбургтағы госпиталгә тапшырған. Әммә хаж ҡылыу — сиркәү булмауына ҡарамаҫтан— дауам иткән: ул 1525 йылдан 1651 йылға саҡлы таныҡланған.
Һуңынан динлеләрҙең туҡтауһыҙ ағымы сиркәү етәкселеген иҫке урында яңы сиркәү һалырға кәрәк тигән фекергә килтергән. Уға нигеҙ ҙә һалынған, төҙөлөш материалдары ла килтерелгән булған —әммә швед ғәскәрҙәренең баҫып инеүе төҙөлөштө туҡтатҡан. Протестант һалдаттарҙы ҡыуғандан һуң ғибәҙәтхананы сираттағы тергеҙергә маташыу ойошторолған, әммә Утыҙ йыллыҡ һуғыштың хәрби хәрәкәттәре был пландарҙың бойомға ашырылыуына ҡамасаулаған. Фәҡәт 1648 йылда ғына төҙөүселәр майҙансыҡҡа әйләнеп ҡайта алған: 1651 йылға тиклем яңы ағас хаж ҡылыу төҙөлгән һәм киләһе йылға Фербрюкка 3000-дән алып 4000-гә тиклем хаж ҡылыусылар килгән. 1653 йылда инде яңы сиркәүҙе ике тапҡыр киңәйтергә тура килгән — 1656 йылда 1 октябрендә Вюрцбург епархияһының ярҙамсы епискобы киңәйтеләгн сиркәүҙе тантаналы рәүештә изгеләндергән.
XVII быуаттың икенсе яртыһында хаж ҡылыу үҫеш кисерә: кенәз-епископ Иоһанн Готфрид фон Гуттенберг (1684—1698) Римгә динлеләрҙең әүҙемлеге тураһында хәбәр иткән. 1867 йылда монастырға нигеҙ һалынған, әммә тиҙҙән Культуркампф барышында монахтар ҡыуылған. Августиндар монастырҙы 1880 йылда биләгән. 1934 йылда биналар комплексы үҙгәртеп ҡоролған: хәҙер унда гимназияға инергә әҙерләнеүсе 25 уҡыусы өсөн урын булдырылған. Монахтарға һорау булмау сәбәпле, 1962 йылда мәктәпте ябырға тура килгән. 2011 йылда, монахтарҙы бинаны һаҡлау хәстәрлегенән азат итеү маҡсатында урындағы епархия монастырҙы ордендан һатып алған. Һөҙөмтәлә монастырь башлығы Кристоф Вебербауэрҙан тыш монастырҙа алты монах йәшәй, Фербрюкта хаж ҡылыу һәм пастырлыҡ эшмәкәрлеген дауам итә.
Сезым-Ты-Вис
Сезым-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Силова-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Марханга
Марханга — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының һул ярына тамағынан 316 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Порша (Волюга ҡушылдығы)
Порша — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волюга йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Төркөстан (ҡала)
Төркөстан (Түркістан, Туркестан) — Ҡаҙағстандың иң боронғо ҡалаһы.
Туҡай (Ауырғазы районы)
Туҡай (Тукаево) — Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 547 кеше. Почта индексы — 453489, ОКАТО коды — 80205852001.
Тарихы
Туҡай ауылы сығанаҡтар буйынса XVIII быуаттың  20-се йылдарынан билдәле. Башҡорттар, мишәрҙәр һәм типтәрҙәр бергә йәшәгән. Типтәрҙәр 1783 йылда — 72 кеше, 12 йылдан һуң 58 кеше булған. Мишәрҙәр 54 йортта 340 кеше иҫәпләнгән (1795 йылда). 39 йылдан һуң мишәрҙәр 694 кеше теркәлгән. Уларҙың күбеһе Өршәк-Мең улусының аҫаба башҡорттарынан һатып алынған ерҙә йәшәгән. Уларҙың ҡайһы берҙәре ҡаҙна ерҙәрен эшкәрткән.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, ауылда йәшәүселәрҙең 76 процентын татарҙар тәшкил итә.
Няр-Соим
Няр-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ун-Вош-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Финау
Финау (Vienau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 399 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,67 км2. Диңгеҙ кимәленән 44 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39624 һәм автомобиль коды — SAW.
Горбань Виталий Иванович
Горбань Виталий Иванович (12 июль 1947 йыл ) — совет һәм партия эшмәкәре, 1991—1992 йылдарҙа Халыҡ-ара «Восток» акционер банкының вице-президенты, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының халыҡ депуттары советы, идара үҫеше һәм үҙидара мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Биографияһы
Хеҙмәт юлын 1959 йылда Өфө ситетик спирт заводында аппаратсы булып башлай. Өфө нефть институтын тамамлағас заводта мастер, смена начальнигы, өлкән инженер, төркөм етәксеһе, лаборатория начальнигы булып эшләй. 1973—1989 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан Өлкә комитетында паркомс екретары урынбаҫары, инструктор, бүлек мөдире урынбаҫары булып эшләй. 1986—1990 йылдарҙа КПСС-тың Өфө ҡалаһы Орджоникидзе райкомының беренсе секретары. 1990—1991 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан Өлкә комитетының беренсе секретары. 1991—1992 йылдарҙа Халыҡ-ара «Восток» акционер банкының вице-президенты,
Октябрьский ҡалаһы 105-се Автозавод һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының халыҡ депуттары советы, идара үҫеше һәм үҙидара мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы.
Туғанлыҡ
«Туғанлыҡ» — төрки телле театрҙарҙың халыҡ-ара фестивале.
Дөйөм характеристика
Төрки телле театрҙарҙың «Туғанлыҡ» халыҡ-ара фестивале Башҡортостандың баш ҡалаһы — Өфөлә 1991 йылдан башлап үткәрелә.
Төрки телле театрҙарҙың халыҡ-ара фестивален ойоштороусылар — Рәсәй Федерацияһының Мәҙәниәт министрлығы, ТӨРКСОЙ, Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығы, Рәсәй Федерацияһының Театр эшмәкәрҙәре союзы, Башҡортостан Республикаһы Театр эшмәкәрҙәре союзы.
Төрки телле халыҡтар фестиваленең төп маҡсаты — Рәсәй Федерацияһында һәм сит илдәрҙә йәшәүсе төрки телле халыҡтар араһындағы ижади һәм мәҙәни бәйләнештәрҙе һаҡлау.
«Туғанлыҡ» фестивале йомғаҡтары буйынса 5 төп номинацияла премиялар булдырылған: «Фестивалдәге иң яҡшы спектакль», «Иң яҡшы режиссёр эше», «Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле», «Иң яҡшы ир-ат роле», "" «Иң яҡшы сценография». Быларҙан тыш, «Иң яҡшы композитор эше», «Иң яҡшы драматургия», «Икенсе пландағы иң яҡшы роль» тип аталған премиялар, «Дебют», «Өмөт», «Өлкән быуындар традицияларына һәм идеалдарына һаҡсыл мөнәсәбәт өсөн», «Тамашасылар һөйөүе призы» ише приздар тапшырыла. Төп номинацияларҙа еңеүсе тип табылған спектаклдәр сит илдәрҙәге гастролдәрҙә ҡатнашыу хоҡуғына эйә була. Фестиваль сиктәрендәрәссам-сценографистарҙың күргәҙмәләре (2000), «Төрки театрҙар традициялары һәм хәҙерге донъя» тип аталған фәнни-ғәмәли конференция (2006), «Мәҙәниәттәр диалогы һәм төрки телле театр» тигән Халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференция, оҫталыҡ дәрестәре һ.б. үткәрелә.
1991 йылда театр фестивалендә 11 коллектив ҡатнашты, 1996 йылда — 9, 2000 йылда — 15, 2006 йылда — 15, ә 2012 йылда уларҙың һаны 14-кә барып етә.
Фестивалдә төрлө йылдарҙа Әзербайжан милли академия драма театры (Баҡы), Анкара дәүләт театры, Алтай республикаһының дәүләт милли драма театры (Тау-Алтай), Балҡар драма театры (Нальчик), Ысыҡкүл музыкаль-драма театры (Ҡаракүл), Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры, Салауат башҡорт дәүләт драма театры, Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры, Хакасс милли драма театры (Абакан) һ.б. ҡатнашты
I фестиваль — 1991 йыл
«Фестивалендә иң яҡшы спектакле» «Иң яҡшы режиссёр эше» — Ф. М. Бүләковтың «Ҡанатланып ос һин, Толпарым!». реж. Р. В. Исрафилов. Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры (Өфө).
«Иң яҡшы сценография» — рәссамы В. В. Федоров (ЧАДТ, Чебоксар).
«Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле»— Э. А. Юнусова (БАДТ).
«Иң яҡшы ир-ат роле» — А. Н. Островскийҙың «Төшөмлө урын» спектаклендә О. З. Ханов. Йәш тамашасы театры (Өфө).