cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шостакович Дмитрий Дмитриевич
1920-се йылдар
Йәш сағынан Дмитрий ентекле көндәлектәр алып бара. Егерме йәше тулған көндө яҙылған яҙмаһында ул тәүге тапҡыр уң ҡулының торошо (координацияһы) өсөн борсолоуын билдәләй. Ваҡыт үтеү менән хәле насарая, башта пианист сифатында сығыш яһарға ауырлаша, ә ғүмеренең һуңғы йылдарында уға амиотрофик латераль склероз диагнозы ҡуйыла.
Консерваторияның аспирантураһында уҡыған сағында М. П. Муссоргский исемендәге музыка колледжында партитура уҡытыу буйынса дәрестәр алып бара. Рубинштейн, Рахманинов һәм Прокофьев традициялары буйынса, ул үҙенең карьераһын концерт пианисы булараҡ та, композитор булараҡ та дауам итергә йыйына. 1927 йылда Варшавала Шопен исемендәге Беренсе халыҡ-арв пианистар конкурсында ҡатнаша, шулай уҡ үҙ композицияһы сонатаһын башҡарып, почётлы диплом ала. Музыканттың ғәҙәти булмаған талантын уның СССР-ға гастролдәре ваҡытында немец дирижёры Бруно Уолтер күреп ҡала; Беренсе симфонияны ишетеп, Уолтер йәш композиторҙан партитураны Берлинға ебәреүен һорай; симфонияның премьераһы 1927 йылдың 22 ноябрендә Берлинда була. Бруно Уолтер артынан Симфонияны Германияла Отто Клемперер, АҠШ-та Леопольд Стоковский (Америка премьераһы 1928 йылдың 2 ноябрендә Филадельфияла) һәм Артуро Тосканини башҡара, шуның менән урыҫ композиторы билдәлелек яулай.
1927 йылда музыкант тормошонда тағы ике мөһим ваҡиға була. Йылдың ғинуарында Ленинградта Нововен мәктәбенең Австрия композиторы Альбан Берг була. Бергтың килеүе уның «Воццек» операһының рус премьераһы менән бәйле була, ул илдең мәҙәни тормошо өсөн ҙур ваҡиға була. Шулай уҡ йәш композиторҙы Н. В. Гоголдың хикәйәһе буйынса «Танау» операһын яҙа башларға илһамландыра. И. И. Соллертинский менән танышыуы тағы ла бер мөһим ваҡиға була. Композитор менән оҙайлы дуҫлығы осоронда уны хәҙерге һәм бөйөк композиторҙар ижады менән танышыу менән байыта.1927 йылда музыкант тормошонда тағы ике мөһим ваҡиға була. 1927 йылдың ғинуарында Ленинградта Нововен мәктәбенең Австрия композиторы Албан Берг була. Бергтың килеүе уның «Воззек» операһының рус премьераһы менән бәйле була, ул илдең мәҙәни тормошонда ҙур ваҡиға була, шулай уҡ йәш композиторҙы Н. В. Гоголь хикәйәһе буйынса «Танау» операһын яҙа башларға илһамландыра. И. И. Соллертинский менән танышыуы тағы ла бер мөһим ваҡиға була, композитор менән оҙайлы дуҫлығы осоронда уны үткән һәм хәҙерге бөйөк композиторҙар ижады менән танышыу менән байыта.
1920—1930 йылдарҙа хор ҡатнашлығында ике симфония яҙа : Икенсе («Октябргә симфоник бағышлау», А. И. Безыминский һүҙҙәре буйынса) һәм Өсөнсө («Первомайская», С. И. Кирсанов һүҙҙәре буйынса).
1928 йылда Ленинградта В. Э. Мейерхольд менән таныша һәм уның саҡырыуы буйынса күпмелер ваҡыт Мәскәүҙә Мейерхольд театрының музыкаль өлөшөндә пианист һәм етәксеһе булып эшләй. 1930—1933 йылдарҙа Ленинград ТРАМ-аның музыкаль өлөшө етәксеһе булып эшләй (хәҙер — «Балтик буйы йорто» театры).
1930-сы йылдар
1930—1932 йылдарҙа С.Лесков повесы буйынса «Леди Макбет Мценского округа» операһын яҙа, 1934 йылда ул Ленинградта ҡуйыла. Сәхнәлә миҙгел ярым алҡыштар менән барғандан һуң, матбуғатта юҡҡа сығарыла. 1936 йылдың 28 ғинуарындағы «Правда» гәзитендә «Сумбур вместо музыки» мәҡәләһе менән ҡаты тәнҡитләнә. Был баҫмалағы кире ҡарашты Сталин тыуҙырғандыр тип фаразлана, сөнки ул дуҫы Михаил Чиаурелиға композитор музыкаһының халыҡ өсөн аңлайышһыҙ булыуын әйтә.
Шулай уҡ 1936 йылда Дүртенсе симфонияның премьераһы була, ул трагик пафостарҙы гротеск, лирик һәм интим эпизодтар менән берләштерә, элекке симфонияларына ҡарағанда күпкә монументаль масштаблы әҫәр була. Композитор ижадында яңы, өлгөрөп еткән осор башларға ниәтләй, декабрь премьераһына тиклем симфонияға репетицияларҙы туҡтата. Дүртенсе симфония тәүге тапҡыр тик 1961 йылда ғына башҡарыла.
1937 йылдың майында Бишенсе симфонияны тамамлай, Драматик персонажы, алдағы өс «авангард» симфонияһынан айырмалы рәүештә, тышҡы яҡтан дөйөм ҡабул ителгән симфоник формала (4 хәрәкәт: беренсе хәрәкәттең соната формаһы менән, скерцо, ададжо һәм тышҡы триумфаль осо менән финалға сыҡҡан) һәм башҡа «классик» элементтар менән «йәшеренгән» әҫәр. Бишенсе симфонияның премьераһына Сталин «Правда» гәзитендә «Совет рәссамының ғәҙел тәнҡиткә эшлекле ижади яуабы» тигән фраза менән аңлатма бирә.
1937 йылдан Ленинград консерваторияһында композиция класын уҡыта. 1939 йылда профессор булып китә.
1939 йылдың 5 ноябрендә уның Алтынсы симфонияһының премьераһы була.
1940-сы йылдар
1948 йылда Политбюроның указы баҫылып сыға, унда ул башҡа совет композиторҙары менән бергә «буржуаз формализмда»,"декадентствла, «көнбайыш алдында ялғайланыуҙа» һәм профессиналь һәләтһеҙлектә ғәйепләнә . Мәскәү һәм Ленинград консерваториялары профессоры дәрәжәһенән мәхрүм ителә һәм эштән бушатыла . Баш прокурор булып ВКП (большевиктар) Үҙәк Комитеты секретары А. А. Жданов тора.
1948 йылда композитор «Из еврейских народная поэзия» вокаль циклын яҙа, ләкин уны өҫтәлдә ҡалдыра (ул ваҡытта илдә «космополитизм менән көрәш» кампанияһы башлана). 1948 йылда яҙылған беренсе скрипка концерты ла ул ваҡытта баҫылмай. 1948 йылда «Антиформалистический раёк» сатирик пародиялы музыкаль пьеса яҙа башлай, был пьеса баҫылып сығыу өсөн тәғәйенләнмәгән була, унда ул «формализмды» рәсми тәнҡитләүҙән һәм Сталин менән Ждановтың сәнғәт тураһындағы белдереүҙәренән көлә.[42] 1948 йылда Шостакович «20th Century Fox» америка компанияһын үҙенең музыкаль әҫәрҙәрен «Тимер шаршау» (1948, реж. Уильям Уэллман) фильмында ҡулланғаны өсөн судҡа бирә, ләкин отола, сөнки совет закондары буйынса уның әҫәрҙәре йәмәғәт милкенә күскән була.
Ғәйепләүҙәргә ҡарамаҫтан, 1949 йылда [Нью-Йоркта] үткән Бөтә донъя тыныслыҡ конференцияһы делегацияһы составында АҠШ-ҡа килә һәм был конференцияла оҙайлы доклад менән сығыш яһай, 1950 йылда кантата өсөн «Песнь о лесах» (1949 йылда яҙылған) Сталин премияһына лайыҡ була — ул замандарҙың рәсми сәнғәтенең аяныслы «бөйөк стиле» өлгөһө.
1950-се йылдар
1950-се йылдар композитор өсөн бик мөһим эштәрҙән башлана. 1950 йылдың көҙөндә Лейпцигта үткән И. С. Бах конкурсында жюри ағзаһы була. Композиторҙы ҡаланың атмосфераһы һәм уның бөйөк кешеһе, И. С. Бахтың, музыкаһы шул тиклем илһамландыра, Мәскәүгә ҡайтҡас, фортепиано өсөн «24 Прелюдий һәм Фуг» әҫәрен ижад итә башлай.
1952 йылда оркестрһыҙ фортепиано өсөн «Ҡурсаҡ бейеүҙәре» пьесалар серияһын яҙа. 1953 йылда һигеҙ йыллыҡ тәнәфестән һуң ҡабаттан симфоник жанрға мөрәжәғәт итә һәм Унынсы симфонияны ижад итә. 1954 йылда ВСХВ асыу өсөн «Байрам увертюраһын» яҙа һәм СССР-ҙың халыҡ артисы исемен ала.
Артабанғы йылдарҙа күп кенә әҫәрҙәре оптимизм менән һуғарылған. Улар: Алтынсы ҡыллы квартет (1956), фортепиано һәм оркестр өсөн Икенсе концерт (1957), «Мәскәү», «Черёмушки» опереттаһы. Шул уҡ йылда композитор Ун беренсе симфонияны ижад итә, уны «1905» тип атай, инструменталь концерт жанрында эшләүен дауам итә (Виолончель һәм оркестр өсөн беренсе концерт, 1959). Композитор рәсми власть органдарына яҡыная башлай. 1957 йылда СССР Композиторҙар союзы секретары, 1960 йылда — РСФСР Композиторҙар союзы секретары, 1960-1968 йылдарҙа — беренсе секретарь. Шул уҡ 1960 йылда КПСС-ҡа инә.
1960-сы йылдар
1961 йылда үҙенең «революцион» симфоник дилогияһының икенсе өлөшөн — Ун беренсе симфония «1905» менән бергә Симфония № 12 «1917» — Һүрәтләү характерандағы әҫәр яҙа, симфоник жанрҙы кино музыкаһына яҡынайта. Унда композитор Петроградтың, В. И. Лениндың Разлив күлендә һыйыныу урынын һәм Октябрь революцияһы ваҡиғаларының музыкаль һүрәттәрен бирә. «Идеологик» программа иғлан ителеүгә ҡарамаҫтан, Ун икенсе симфония СССР-ҙа рәсми танылыу ала алмай һәм хөкүмәт премияларына лайыҡ булмай (Ун беренсе симфониянан айырмалы рәүештә).
Ун өсөнсө симфонияла композитор Е. А. Евтушенко шиғриәтенә мөрәжәғәт итеп, үҙенә бөтөнләй икенсе бурыс ҡуя. Уның беренсе өлөшөн «Баби Яр» (солист-бас, бас хоры һәм оркестры өсөн), артабан хәҙерге Рәсәй тормошон һәм уның яңы тарихын һүрәтләгән шиғырҙар буйынса тағы дүрт өлөш тәшкил итә. Композицияның вокаль характеры уны кантата жанрына яҡынайта. Симфония № 13 тәүге тапҡыр 1962 йылдың ноябрендә башҡарыла.
1962 йылда Г. Н. Рождественский, М. Л. Ростропович, Д. Ф. Ойстрах, Г. П. Вишневская һәм башҡа совет музыканттары менән берлектә Эдинбург фестивалендә ҡатнаша. Фестивалдең программаһы башлыса Шостаковичтың әҫәрҙәренән тора. Композитор музыкаһын башҡарыу Бөйөк Британияла ҙур йәмәғәтселек ығы-зығыһы тыуҙыра.
1970-се йылдар
Ошо йылдар эсендә композитор М. И. Цветаева һәм Микеланджело шиғырҙарына вокаль циклдар ижад итә. 13-сө (1969—1970), 14-се (1973) һәм 15-се (1974) ҡыллы квартеттар һәм Симфония № 15 уйланыу кәйефе, ностальгия, хәтирәләр менән айырылып торған әҫәр. Унда композитор үткән замандың билдәле әҫәрҙәренән (коллаж техникаһы) цитаталарға мөрәжәғәт итә: Дж. Россини увертюраһын «Вильгельм Телль» операһына һәм яҙмыш темаһын Р. Вагнерҙың «Кольцо Нибелунга» опера тетралогияларынан, шулай уҡ М. И. Глинка, Г. Малер музыкаһына музыкаль аллюзиялар һәм үҙенең элек яҙылған музыкаһын. Симфония 1971 йылдың йәйендә булдырыла һәм премьераһы 1972 йылдың 8 ғинуарында була. Уның һуңғы әҫәре альта һәм фортепиано өсөн Соната була.
Ғүмеренең һуңғы бер нисә йылында композитор үпкә яман шешенән ныҡ ауырый. Аяҡ мускулдарының зарарланыуы менән бәйле бик ҡатмарлы ауырыуы — амиотроф латераль склероз, уның тәүге билдәләре 20 йәшендә барлыҡҡа килә. 1970—1971 йылдарҙа Ҡурған ҡалаһына өс тапҡыр килә һәм бында доктор Г. А. Илизаров лабораторияһында (Свердловск НИИТО) дауаланыу өсөн барлығы 169 көн үткәрә.
Дмитрий Шостакович 1975 йылдың 9 авгусында Мәскәүҙә вафат була һәм Новодевичье зыяратында ерләнә.
Кинола
Кинематограф 1981 йылда Александр Сокуров һәм Семен Аранович «Дмитрий Шостакович» фильмын төшөрә. Алто Соната". 1987 йылға тиклем картина советтарға ҡаршы тип таныла һәм СССР-ҙа күрһәтеү тыйыла.
1988 йылда Соломон Волковтың шул исемдәге китабы буйынса Д. Д. Шостаковичтың хәтирәләре буйынса Британия нәфис фильмы сыға. Композитор ролен Бен Кингсли башҡара.
2006 йылда «Шостакович крупным планом / Close up Shostakovich. A Portrait» документаль фильмы төшөрөлә. «Портрет», Германия, режиссёры Оливер Беккер һәм Кэтарина Брунер.
«Маяковский» мини-серияһында. Ике көн" (Рәсәй, 2011), «Етенсе симфония» телесериалы һәм Арам Хачатурянға арналған нәфис кино-биопик «Сабр бейеүе» (Рәсәй — Әрмәнстан, 2019, режиссёры Йосоп Разыков) Дмитрий Шостакович ролен Вадим Сквирский башҡара.
Днепропетровск өлкәһенең казак йырҙары
Днепропетровск өлкәһенең казак йырҙары йәки «казак йырҙары» — Днепропетровск өлкәһендә украин казак йырҙарын башҡарыу феномены. 2016 йылда Кешелектең матди булмаған мәҙәни мираҫ оюъекты исемлегенә индерелгән, ашығыс рәүештә һаҡлауға мохтаж(List of Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding).
Аксаков Григорий Сергеевич
Аксаков Григорий Сергеевич (4 октябрь 1820 йыл — 24 февраль 1891 йыл) — Рәсәй империяһының дәүләт эшмәкәре. 1865—1867 йылдарҙа Өфө губернаторы Өфө губерна музейын (хәҙерге Милли музей) асыуға һәм Өфөлә беренсе театр төҙөүгә булышлыҡ итеүсе. 1863 йылдың 14 майында раҫланған «Башҡорттар тураһында положение»ны төҙөүселәрҙең береһе. Тайный советник (1871). 2-се дәрәжә Изге Владимир (1886), Аҡ Бөркөт (1889), 1-се дәрәжә Изге Анна (1867), 1-се дәрәжә Изге Станислав (1864) ордендары кавалеры. Һамарҙың почётлы гражданы (1873).
Днепропетровск өлкәһенең казак йырҙары
Тасуирлама
Казак йырҙары халыҡ ауыҙ-тел ижады формаһы булып тора. Беренсе сиратта «казак» йыры тип казактарҙың походтары тасуирланған (мәҫәлән, «О, гук, мати, гук», Никополь районы, Капуловка ауылы), казак башлыҡтары тураһындағы (мәҫәлән, Данила Нечай хаҡында «Ой из-за горы и еще и из-за лимана», Желтые Воды ҡалаһы), казак лирик йырҙары (мәҫәлән, «Из-за гор, из-за гор», Подгородный ҡалаһы), казак романстары (мәҫәлән, «Казак Дондан килә», Покровка районы, Великомихайловка ауылы). Был йырҙарҙа хикәйәләү йә һөйләүсе, йә казактың үҙенең исеменән алып барыла. Билдәле бер дәрәжәлә «казак» йырҙары тип егет менән ҡыҙ араһындағы мөнәсәбәттәрҙе һүрәтләгән йырҙар ҙа тора (мәҫәлән, «Садом, садом, пшениченька ланом», Межевая районы, межевая ҡасабаһы.
Аксаков Григорий Сергеевич
Биографияһы
Григорий Сергеевич Аксаков 1820 йылдың 4 октябрендә Ырымбур губернаһы Знаменское ауылында тыуған. Аксаковтарҙың дворян нәҫеле вәкиле; яҙыусы Аксаков Сергей Тимофеевичтың улы.
Днепропетровск өлкәһенең казак йырҙары
Тасуирлама
Әммә казактар тураһында йырланған бөтә йырҙар ҙа казак йырҙары ип һаналмай. Мәҫәлән, казак тематикаһына Украинаның бойондороҡһоҙлоғо өсөн 1917—1921 йылдарҙа яҙылған йырҙар авторҙары ла мөрәжәғәт итә; мәҫәлән, «Їхав козак на війноньку» йәки «Стоїть козак на чорній кручі» йырҙары.
Аксаков Григорий Сергеевич
Биографияһы
1840 йылдың июнь айында X класс чинында Санкт-Петербургтағы Император хоҡуҡ белеме училищеһын тамамлай һәм Сенаттың Икенсе департамент канцелярияһына билдәләнә (16.06.1840); 1841 йылдың 17 майында етенсе департамент канцелярияһына күсерелә. 1843 йылдың 3 июлендә титуляр советник чины ала. 1844 йылдың 9 авгусында юстиция Министрлығына алынып, гражданлыҡ суды Владимир палатаһы рәйесе иптәше (урынбаҫары) вазифаһын башҡара. Һуңынан, коллеж асессоры чинында (06.07.1845), Ырымбур губернаһы (05.12.1845) һәм Симбирск губернаһы прокуроры (21.09.1846) вазифаһын башҡара.
Симбирскта, Спас-Вознесенский соборында, Г. С. Аксаков 1848 йылдың 8 ғинуарында Софья Александровна Шишкова менән никахлаша ; 1848 йылдың 26 декабрендә уларҙың ҡыҙҙары Ольга тыуа.
Надворный советник чинында (21.01.1850, 1848 йылдың 6 июленән өҫтөнлөк менән) 1850 йылдың 4 июнендә, эске эштәр Министрлығына алына; Санкт-Петербургта сауҙа эшмәкәрлеген ревизиялай. Коллеж советнигы чинын алғандан һуң (29.01.1852, 1851 йылдың 19 октябренән өҫтөнлөк менән) 1852 йылдың апрелендә Ырымбур вице-губернаторы итеп тәғәйенләнә. Бер йылдан, 1853 йылдың 20 июнендә, билдәһеҙ сәбәптәр буйынса хеҙмәттән китә.
1855 йылдың аҙағында уны хеҙмәткә кире ҡайтаралар: 27 ноябрҙә Һамар вице-губернаторы итеп тәғәйенләп ҡуялар. 1856 йылдың авгусында уға Ҡырым һуғышыиҫтәлегенә Владимир таҫмаһында миҙал, унан (17.04.1857) сираттағы статский советник чины бирелә. Киләһе йылда ул Һамар вице-губернаторы вазифаһынан бушатыла һәм бер ни тиклем ваҡыт (11.12.1858 — 11.08.1859) алпауыт крәҫтиәндәре көнкүрешен көйләү буйынса Ырымбур дворяндары комитетында хөкүмәт ағзаһы булып тора. Крәҫтиәндәрҙе азат итеү буйынса хеҙмәте өсөн ул Александр таҫмаһында көмөш миҙал менән бүләкләнә (1861) һәм махсус айырма билдәләре (1863, 1867 һәм 1869 йылда) бирелә.
1865 йылдың 11 июнендә Г. С. Аксаков — яңы ғына ойошторолған Өфө губернаһының губернаторы. Уның эшләгән дәүерендә Өфө губерна музейы асыла, ҡала театры төҙөлә, ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы асыла.
1867 йылдың 20 ғинуарында Г. С. Аксаков Һамар губернаторы вазифаһына күсерелә. Вазифаһын ҡабул итеп алғас та шунда уҡ эшкә тотона: яңы кафедраль собор төҙөү буйынса комитет эшендә ҡатнаша, уның хәстәрлеге арҡаһында Һамарҙа йәмәғәт баҡсаһы, Александр приюты асыла, бөтә Рәсәй менән телеграф бәйләнеше яйға һалына, дауаханаларға һәм мәктәптәргә ҙур иғтибар бүленә. Аксаков губернаторлыҡ иткән йылдарҙа округ судтары, ҡала үҙидара органдары ойошторола, өйәҙҙәр эреләтелә. 1871 йылдың 1 ғинуарынан Г. С. Аксаков — тайный советник. Ошо уҡ йылда Һамарға император Александр II бара, ул Һамарҙа эштәр торошонан бик ҡәнәғәт ҡала һәм Аксаковты үҙенең иң юғары илтифатына лайыҡ итә. 1872 йылдың декабрендә Г. С. Аксаков «йорт хәлдәре буйынса» отставкаға сыға.
1873 йылда Аксаков губернаның асығыусы крәҫтиәндәре өсөн аҡса йыйыу ойоштора һәм тиҙҙән уға Һамарҙың почетлы гражданы исеме бирелә. 1874 йылда Һамар губерна ирҙәр гимназияһында Аксаков исемендәге 10 стипендия булдырыла.
Ырыу имениеһы булған Страховола ерләнгән.
Наградалары
Аксаков үҙенең дәүләт эшмәкәрлеге өсөн ордендар менән бүләкләнә, шулар араһында I дәрәжә изге Станислав ордены (13.04.1864), I дәрәжә изге Анна ордены (01.01.1867), II дәрәжә изге Владимир ордены (01.01.1886); Аҡ Бөркөт ордены (01.01.1889), күп тапҡыр премиялар һәм юғары илтифат менән билдәләнә.
Ғаиләһе
София Александровна, ҡыҙ фамилияһы Шишкова — корнет Шишков Александр Федорович (1788 йыл тирәһе — 1847 йылдан һуң) һәм уның ҡатыны Мария Алексеевнаның ҡыҙы, тыумыштан Булгакова (1800 тирәһе — 1848 йылдан һуң). 1860 йылда уның милегендә Һамар губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе Страхово ауылында 4200 «гектар» ер иҫәпләнә.
Һамар дворяндар депутаттары йыйылышының 1875 йылдың 29 октябрендәге ҡарары менән Һамар губернаһы дворяндары шәжәрә китабының VI өлөшөнә индерелгән. XIX быуатта формуляр исемлек һәм быуындар теҙмәһендә Г. С. Аксаковтың ике балаһы телгә алынған: ҡыҙы Ольга һәм улы Сергей, улар Һамар дворяндар депутаттары йыйылышының 1880 йылдың 1 июлендәге ҡарары менән Һамар губернаһы дворяндары шәжәрә китабының VI өлөшөнә индерелгәндәр. Хәҙерге заман тикшеренеүселәре тағы ла ике кесе балаларын күрһәтәләр: Наталья (1860—1886) һәм Константин (1864—?).
Украинала опера
Украин операһы үҙ аллы милли опера булараҡ XIX быуаттың аҙаҡҡы өстән бер өлөшөндә, европа һәм халыҡ музыкаль театры традицияларына таянып, барлыҡҡа килә. Милли репертуарҙа иң өлкәне тип Семён Гулак-Артемовский 1863 йылда яҙған Запорожец за Дунаем операһы иҫәпләнә, әммә жанрға нигеҙ һалыусы тип жанрҙа даими эшләгән Николай Лысенко иҫәпләнә.
Маркелов Степан Ефимович
Маркелов Степан Ефимович (24 март 1891 йыл — 1968 йыл) — диңгеҙ офицеры, Азов Ҡыҙыл хәрби флотилияһының беренсе командующийы, совет диңгеҙ флоты капитаны.
Украинала опера
Бөгөн Украинаның опера сәхнәһе булып Киевтың Т. Шевченко исемендәге Милли операһы, Харьков, Одесса, Львов, Донецк, Днепр ҡалаһы операһы тора. Бынан тыш, был ҡала консерваториялары эргәһендәге опера студияларында ҡуйыла.
Маркелов Степан Ефимович
Биографияһы
Петербург диңгеҙ училищеһын тамамлай. 1915 йылдың 25 майында 1-се Балтик флоты экипажына ҡабул ителә. 1915 йылдың 17 авгусында диңгеҙ часы буйынса прапорщик дәрәжәһе бирелә; 1917 йылдың 18 июлендә һуғыш ваҡыты хәрби флоты мичманы тип үҙгәртелә. Беренсе донъя һуғышы йылдарында «Горизонт» гидрографик судно командиры.
Революциянан һуң Эшсе-крәҫтиәндәр Ҡыҙыл Флотына күсә. 1917—1919 йылдарҙа — Балтик диңгеҙендә хәрби караптар командиры; «Орёл» траллаусыһы менән командалыҡ итә. 1920 йылдың мартында Азов хәрби флотилияһын төҙөй башлай һәм уның тәүге командующийы булып китә. 1920 йылдың апреленән — Аҙау диңгеҙе яр буйы оборонаһы начальнигы. Врангел армияһы һәм флоты менән һуғышта ҡатнаша. 1920 йылдың 9 июлендә Кривой Рог янындағы һуғышта флот менән командалыҡ итә. 1920 йылдың авгусынан — Одессала 2-се ҡарауыл караптары дивизионы начальнигы. 1920 йылдың октябренән — Одесса — Очаков районының диңгеҙ оборонаһы начальнигы.
Украинала опера
Украинаға операға үтеп инеүе
Опера хәҙерге Украинала сағыштырмаса һуң барлыҡҡа килгән, сөнки ил ул осорҙағы илдәрҙең периферияһында (Рәсәй империяһы, Австро-Венгрия) урынлашҡан булған. Екатерина II заманынан алып Санкт-Петербургта итальян һәм француз операларын сәхнәләштерә башлайҙар, һуңынан шляхталар опералары Украина территорияһында ла ҡуйыла башлай. Украина авторының тәүге билдәле операһы — Максим Березовскийҙың "Демофонт"ы (1745—1777), Италияның Пьетра Метастазио либреттоһына типик опера-сериа, уның премьераһы 1773 йылда Ливорно ҡалаһында була. Украинала тыуып үҫкән Дмитрий Бортнянский (1751—1825) итальян һәм француз либреттоларына бер нисә опера авторы була. .
Хәҙерге Украина биләмәһендәге тәүге дәүләт опера театры Львовта, ул саҡта Габсбургтар монархияһы составына ингән (1772) Галичина үҙәгендә асылған. 1774 йылдан алып бында немец (1872 йылға тиклем), ә 1780 йылдан алып поляк (1939 йылға тиклем) опералары ҡуйыла. 1873—1900 йылдарҙа, икенсе, һуңынан беренсе капельмейстер вазифаһында Генрик Ярецкий эшләгәндә, Левов театры ҙур танылыу менән файҙалана. Рәсәй империяһына ингән Украина территорияһында беренсе театр Харьковта 1780 йылда асыла. Киевта опера спектаклдәре 1803 йылдан ҡуйыла, ә 1810 йылда Одессала ла опера театры һалына (рус опера йәмғиәте бында бер йыл алдан барлыҡҡа килгән). Тәүге осорҙа Украина биләмәһендә театрҙарҙың үҙ артистары булмай, әммә сит ил гастролёрҙарын, башлыса итальян опера труппаларын ҡабул итәләр. Сауҙа үҙәге булараҡ халыҡ-ара әһәмиәтендәге Одесса итальян һәм француз операһының мөһим үҙәгенә әүерелә. Итальян репертуарына шулай уҡ урындағы композиторҙар ҙа өлөш индергән (ошолай иткәндән һуң, ижадҡа өлөш индерә). XX быуат башындағы репертуар итальян опералары менән генә сикләнгән.
Маркелов Степан Ефимович
Биографияһы
Граждандар һуғышынан һуң — гидрографик һәм сауҙа судноларында капитан булып эшләй, Керчь һәм Мариуполь металлургия заводтары диңгеҙ порттарын етәкләй. 1930 йылда ВКП(б) сафына инә. 1937 йылда — Амурҙағы Николаевск ҡалаһында порт начальнигы. Һуңынан Амурҙағы Николаевск (1940—1945), Сахалин (1945—1946) пароходсылыҡтары начальнигы. 1946—1947 йылдарҙа — Углегорск порты начальнигы. 1949 йылдан алып — Ленинград порты капитаны.
Украинала опера
Украинаға операға үтеп инеүе
Ҡалаларҙа даими театрҙарға нигеҙ һалыу өсөн XIX быуаттың һуңғы өстән бер өлөшөнә тиклем шарттар, иң элек — квалификациялы кадрҙар етмәй ине, ә крепостной хоҡуҡ бөтөрөлгәнгә тиклем шляхта 1861 йылда крепостнойҙарҙан оркестрҙар һәм актёрҙар труппалары тота алдған. Крепостнойлыҡ хоҡуғы бөтөрөлгәндән һуң ғына, эштән сығарылған музыканттар театрҙарҙа эшләү мөмкинлегенә эйә була, һәм Рәсәй империяһының украин биләмәләрендә (Санкт-Петербург һәм Мәскәү театрҙарынан һуң) Киев театры беренсеһе булған. 1867 йылдың 27 октябрендә бында Алексей Верстовскийҙың «Аскольдова могила» операһы ҡуйыла, оркестранттар күберәк таратылған граф Пётр Лопухиндың крепостной оркестрынан (1788—1873) туплана, ә йырсыларҙы Санкт-Петербургтан эшҡыуар Фердинанд Бергер алып ҡайта. 1874 йылдан алып рус телендәге операларҙы Харьковта ла ҡуйғандар, бында эште ойоштороу менән Александр Раппорт шөғөлләнгән. 1886 йылда Харьков театры тарҡала башлай, әммә 1890 йылда тергеҙелә. 1886 йылда Харьков театры тарҡала башлай, әммә 1890 йылда тергеҙелә. Дирижёр — Вацлав Сук, ул 1892 йылда үҙенең Lesův pán операһын тәҡдим иткән. Одессала рус операларын 1873 йылда ҡуя башлайҙар, һәм 1910 йылда итальян операһы ҡыҫырыҡлап сығарыла. 1883 йылғы янғындан һуң театр 1887 йылда тергеҙелә. Бөтә өс театрҙың репертуары ла Санкт-Петербургта (Мария театры) һәм Мәскәүҙә (Ҙур театр) батша операһына йүнәлеш тотҡан, урындағы музыканттар ҙа үҙ әҫәрҙәрен тәҡдим итә алған, хәйер, уларҙың береһе лә сағыу индивидуаллеген күрһәтмәне. XIX—XX быуат сигендә бында украин телендә спектаклдәр ҙә ҡуйыла, әммә нигеҙҙә, украин театр йәмғиәттәре бинаны ваҡытлыса яллаған миҙгел араһында.
1877 йылдан алып немец телле профессиональ театр тәүҙә ҡала ҡурсыуы аҫтында Черновцыла, ә 1884 йылдан урындағы театр төркөмө ҡарауы аҫтында эшләй. Черновцыла операның (һәм тотош музыка тормошоноң) сәскә атыуы композитор Войтех Гржимали исеме менән бәйле, ул бында чех телендә үҙенең Zakletý princ һәм Švanda dudák операларын да ҡуйған.
Маркелов Степан Ефимович
Ғаилә
Ҡатыны — Ирина Николаевна Нольде-Маркелова (1902—1965).
Украинала опера
Украинаға операға үтеп инеүе
Украин тематикаһына урыҫ композиторҙары мөрәжәғәт итә, улар араһында Римский-Корсаковҙың (Ночь перед Рождеством, Майская ночь) Пётр Ильич Чайковскийҙың (Мазепа и Ботиночки) әҫәрҙәре. Украина даирәләрендә, украин рухын аҙ дәрәжәлә тапшыра тип, был опералар аныҡ ҡабул ителмәй.
Украин операһының милли тамырҙары
Башҡа милли опера мәктәптәренән айырмалы рәүештә, украин операһы, музыкаль аспектта ла, драматургия аспектында ла, халыҡ традицияларына таяныу менән характерлана.
Мәктәп драмаһы
XVII быуат башында Украинала мәктәп драмаһы барлыҡҡа килә, уның сығанаҡтары поляк католик мәҙәниәте һәм православие институцияларының, атап әйткәндә, Киев-Могилян академияһының ҡаҙанышы менән бәйле.
Мәктәп студенттары Рождество Христово һәм Пасхаға (мистерия), шулай уҡ (Изгеләр тормошонан) мистерия, моралите (һабаҡ алырлыҡ аллегорик драма) һәм тарихи драмалар уйнаны. Тәү башта уларҙың асыҡ музыкаль (вокал һәм инструменталь) һәм бейеү өлөштәре була. Мәктәп драмаһы ике кимәлдә уйналған: етди акттар юғары кимәлдә уйналған, ә персонаждар сит телдәрҙә — сиркәү-славян, поляк, рус йәки латин телендә һөйләшкән, ә түбәнге кимәлдәге етди акттар араһында интермедиялар уйнатылған В спектаклях использовалась разная музыка, нередко народная или близкая к народной. . Уларҙың персонаждары — урындағы телдә һөйләшкән ябай кешеләр. Спектаклдәрҙә төрлө, халыҡ көйҙәренә яҡын йәки халыҡ көйҙәре, ҡулланылған.
Вертеп
Шулай уҡ 17 быуаттан алып Украинала вертеп тип аталған халыҡ театры йолаһына нигеҙ һалынған. Уның драматургияһы мәктәп драмаларына яҡын: ул ике өлөштән тора — дини (бөтәһе лә Раштыуаны файҙалана) һәм донъяуи бүлектәр ҙә бар, улар символик мәғәнәһендә ике сәхнә кимәленә бүленгән. Вертеп 1765 йылдан һуң, Киев-Могилян академияһында мәктәп драмалары тыйылған саҡта, айырым үҫеш ала Это популярное кукольное действо сопровождалось живой музыкой. Существовал также и так называемый «живой вертеп», в котором вместо кукол играли обычные актеры. . Был популяр ҡурсаҡ тамашаһында тере музыка яңғырай. Шулай уҡ «тере вертеп» та булған, унда ҡурсаҡтар урынына ябай актёрҙар уйнаған. Бынан тыш, вертеп «ер» өлөшөнөң ентеклелеге менән айырылып торҙо, типик персонаждар һәм юморға бай хәл-ваҡиғалар барлыҡҡа килё. Төп персонаж - ҡыйыу Запорожье казагы, шулай уҡ ахмаҡ олатай һәм ярлы ҡатын, һылыуҡай Дарина Ивановна, еңел аҡыллы шинкарка Хвася, гедонистик дьяк (капеллан), шулай уҡ башҡа милләт персонаждары: москалдәр, мадьярҙар, поляктар, сиған йәки йәһүдтәр сығыш яһай. Был сәхнәләрҙә йыш ҡына халыҡ йолалары йәки уйындары, халыҡ йырҙары һәм бейеүҙәре яңғыраны
Мещан водевиле
Украина театрының үҫешендә Котляревский Иван Петрович (1769-1838) мөһим роль уйнай. Украин сатирик эпосының тәүге өлгөһө - Энеида поэмаһы авторы булараҡ, 1819 йылда Полтава халыҡ театры өсөн — «Наталка Полтавка» һәм «Солдат-чародей» комедияларын яҙа. Украин ерендә барған был пьесаларға водевиль формаһы хас, ундай йырҙарҙы Котляревский өлөшләтә үҙе яҙған, әммә башлыса ҡала һәм ауыл йырҙарын файҙаланған. Драматургияла автор интермедия, вертеп традицияларын һәм үҙенең украин фольклоры буйынса белемен ҡуллана. Үҙ ваҡытында Наталка Полтавка ҙур танылыу яулай, уны һәүәҫкәр һәм күсеп йөрөүсе театрҙар башҡара; билдәле драматург һәм театр ойоштороусыһы Иван Карпенко-Карый уны «украин милли театры әсәһе» тип атай.
Оҙаҡламай ошоға оҡшаш башҡа тамашалар ҙа барлыҡҡа килә: Григорий Квитка-Основьяненко (1778-1843), «Сватанье на Гончаровке» (1835), һәм «Шельменко-денщик» (1837) йәки «Черноморский быт на Кубани между 1794—1796 годами» (1836) этнографик комедия авторв казак генералы Кухаренко Яков Герасимович (1799/1800-1862). Европалағы башҡа мәҙәниәттәр (шул иҫәптән урыҫ мәҙәниәте) менән сағыштырғанда, ә унда был жанр яйлап моданан сыҡҡан, украин водевиле XIX быуат дауамында бик популяр булған: мәҫәлән, Антон Янковскийҙың «Покойник Опанас», Михаил Старицкийҙың «Как колбаса и рюмка то пройдет и ссора», Марк Кропивницкийҙың «По ревизии» әҫәрҙәре. Быларҙың барыһы ла төрлө адаптацияларҙа һәм музыкаль редакцияларҙа киң ҡуйыла, ә айырым йырҙар һәм хатта сюжетҡа ҡаты бәйләнмәгән сәхнәләр ҙә - бер спектаклдән икенсеһенә күсә.
Оперетта
XIX быуаттың икенсе яртыһында оперетта пьеса һәм опера араһындағы арауыҡ аҙымы була. Оперетта жанры Франция һарайынан тиҙ арала тарала һәм 60-сы йылдар башында Львовтағы немец һәм поляк театрҙарында популяр була. Был ҡалала профессиональ украин театрын асыу менән, бер үк ваҡытта украин водевиле традицияларына таянып, оперетта жанрына Михаил Михайлович Вербицкий (1815-1870) мөрәжәғәт итә. Атап әйткәндә, уның «Подгоряне» опереттаһы (1865) ҙур популярлыҡ яуланы, оҙаҡламай башҡа әҫәрҙәр, мәҫәлән, «Сельские пленипотенты» (1879), барлыҡҡа килде. «Подгоряндар» украин «ябай халыҡ» опереттаһына хас һыҙаттарға эйә, ә украин ауыл мөхите һәм халыҡ музыкаһы Оперетталарҙың икенсе популяр авторы - Сидор Воробкевич (1836-1903), «Гнат Приблуда», «Бедная Марта» һәм «Золотой Мопс» оперетталары авторы. Рәсәй янындағы Украинала Кропивницкийҙың «Пошили у дурні» (1875) һәм «Вий» (1895) йәки Владимир Александровтың «За Неман иду» (1872) һәм «Не ходи, Грицю, на вечерницы» (1873) комик әҫәрҙәре опереттаның тәүге өлгөләре булып иҫәпләнә. М. Лысенконың «Черноморцы», «Рождественская ночь» (1 версия) и «Наталка Полтавка» әҫәрҙәрендә халыҡ йыры опереттаһы опера жанрына яҡынлаша һәм опера жанры үҫешенә этәргес бирә.
1860 йылдар башында барлыҡҡа килгәндән алып Украина музыка театрында оперетта киләһе йөҙ йыл дауамында Кирилл Стеценко, Алексей Рябов, Александр Билаш, Вадим Гомоляка, Константин Данькевич, Вадим Ильин, Дмитрий Клебанов, Петр Поляков, Александр Красотов, Рождественский Всеволод Петрович, Богдан Крыблерский, Сандлер, Оскар Аронович, Анатолий Кос-Анатольский, Аркадий Дмитриевич Филиппенко, Яков Цегляр, Виталий Губаренко, Левко Колодуб һ. б. кеүек композиторҙар ижадында үҫешә. Билдәле Рәсәй композиторы һәм оперетта авторы Исаак Осипович Дунаевский ҙа сығышы менән Украинанан (1900-1955). <!--
Украин операһының беренсе өлгөләре — П. П. Сокальский һәм Запорожец за Дунаем
Ситуация в украинском театральном деле тормозила обращение украинских композиторов к оперному жанру. Круг возможных тем опер был ограничен не только ориентацией театров в народные аудитории, но и царской цензурой, которая допускала смешные или сентиментальные простонародные сказки, но не допускала серьезной социальной или исторической тематики. Кроме того, произведения исполнялись любительскими коллективами, или, позже, профессиональными актерами, а не вышколенными певцами и без большого оркестра. Кроме того, до 1917 года серьезные музыкальные произведения не могли попасть на сцену, пока автор не решался написать русский текст. Таким образом, некоторые оперы этого периода остались не поставленными, незаконченными или же только в стадии замысла, кроме того большинству украинских композиторов не хватало владения оркестровкой и музыкальной драматургией.
Такой была судьба первых опер на украинские тексты Петра Петорвича Сокальского (1832—1887). Его историческая опера «<span class="cizojazycne" lang="uk" title="ukrajinština">Мазепа»  1857—1859 годов, изображает судьбу казацкого гетмана Ивана Мазепы по поэме А. С. Пушкина «Полтава», и является первой украинской оперой, но из практических и цензурных причин она не ставится. Украинская действительность в этой опере показана преимущественно через хоры, но в других отношениях опера сохраняет ориентацию на итальянские традиции, а кроме того содержит определенные драматургические и композиционные недостатки. Не была поставлена и «<span class="cizojazycne" lang="uk" title="ukrajinština">Майская ночь », которую Сокальский написал в 1862—1876 годах по рассказу М. Гоголя. И в этой опере преобладает фрагментарность как либретто (комбинируются тексты народных песен, Гоголя. Т. Шевченко), так и музыкального материала (используется и крестьянский и городской фольклор). В 1878 Сокальский написал четырёхактную оперу на русское либретто «<span class="cizojazycne" lang="ru" title="ruština">Осада Дубно » по рассказу М. Гоголя «Тарас Бульба»; клавир этой оперы был издан в 1884 году, однако опера не была поставлена, и отмечена эклектизмом. -->
Хәҙерге хәле
Мирослав Скориктың «Моисей» операһы (Иван Франконың шул уҡ исемле поэмаһы буйынса) Ватикан аҡсаһына С. Крушельницкая исемендәге Львов опера театрында 2001 йылда Рим Папаһының Украинаға сәфәренә тура килтереп һәм 2006 йылда Украинаның Т. Шевченко исемендәге Милли операһында ҡуйыла
Евгений Станковичтың 1978 йылда яҙылған һәм, цензура тыйыуына бәйле, ҡуйылмаған «Когда цветёт папоротник» («Абаға сәскә атҡанда») «фольк-опера»һы 2011 йылда концерт башҡарылышында күрһәтелде.
Бондюг
Бондюг — Пермь крайының Чердынь районындағы ауыл. Бондюг ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Тарихы
Бондюг Чердынь өйәҙе Бондюг улусы (XVIII быуат аҙағы — XX быуат башы) һәм Бондюж ауыл советы (2006 йылдың ғинуарына тиклем) үҙәге була.
Географияһы
Бондюг ауылы Каманың һул ҡушылдығы Бондюжанка йылғаһы тамағында, район үҙәгенән, Чердынь ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан яҡынса 36 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан.
Васюган
Васюган ( «тар йылға» ; вост.-ханты. Элле-еган, южноселькупск. Ямал Варӷ , кетск. Вассес) — Рәсәйҙәге йылға, Томск өлкәһенең Каргасок районы буйлап аға, Көнбайыш Себер тигеҙлегенең көньяғында урынлашҡан, Обь йылғаһының һул ҡушылдығы. Йылға оҙонлоғо —1082 км, тамағынан 886 км алыҫлыҡта суднолар, бассейны майҙаны — 61 800 км². Йылға тигеҙ характерҙа, Васюган бассейны ныҡ һаҙланған. Донъяла ҙур һаҙлыҡтар тупланмаһы һәм үҙләштерелгән нефть һәм газ ятҡылыҡтары менән билдәле. Уртаса йыллыҡ аҡма: 327,64 м³/с
Обь-Иртыш һыу айырғысы һаҙлыҡтарында, Васюган һаҙлыҡтарында башлана. Үрге ағымында Васюган тәпәш һаҙлы ярҙар араһында аға, һыубаҫар туғайҙарҙа күлдәр һәм иҫке үҙәндәр күп. Уртаса алғанда, йылға ярҙары бейеклеге арта, урыны менән 50 метрға тиклем етә.Түбәнге ағымында йылға күп һыулыға әйләнә, уның киңлеге 600 метрға тиклем арта, ә был участкалағы һыубаҫар туғай киңәйә, күп кенә һайлыҡтар, ҡылымыҡтар, күлдәр һәм шаршылар бар.
Торама пункттар (тамағынан алып): Яңы Васюган, Айпол, Яңы Тәвриз, Урта Васюған, Иҫке Берёзовка, Усть-Чижапка, Наунаҡ, Оло Грива, Иҫке Югино, Яңы Югино, Бондарка ауылдары.
Төп ҡушылдыҡтары
(Тамағынан км; йылғаларҙың оҙонлоғо 50 км күрһәтелгән)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй Дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса, Үрге Обь бассейны округына, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Васюган, Йылға бассейны — (Үрге) Обь йылғаһы Иртыш ҡойғанға тиклем.
Зырянское (Томск өлкәһе)
Зыря́нское (Зыря́нка) — Рәсәйҙәге ауыл, Зырянский районының һәм Томск өлкәһе Зырянка ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Халҡы — 5150 кеше (2016) тәшкил итә.
Географияһы
Ауыл өлкә үҙәгенән — Томск ҡалаһынан 130 км алыҫлыҡта Чулым йылғаһы (Обь ҡушылдығы) буйында урынлашҡан.
Гәзиттәр
"Сельская правда"
Телевидение
Кабель телевидениеһын IPTV технологияһы буйынса «Ростелеком» асыҡ акционерҙар йәмғиәте провайдеры тәҡдим итә.
Һанлы эфир тапшырыу
Урыҫ православие сиркәүе
Святитель Николай Чудотворец ҡорамы.
Шевелёв Марк Иванович
Шевелёв Марк Иванович (24 октябрь 1904 йыл — 6 октябрь 1991 йыл) — Төньяҡ диңгеҙ юлы Баш идаралығының Поляр авиация начальнигы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы, авиация генерал-лейтенанты.
Биографияһы
Марк Иванович Шевелёв Санкт-Петербургта 1904 йылдың 11 (24) октябрендә хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған. Йәһүд. 1921 йылдан КПСС ВКП (б) ағзаһы.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1919 йылда Таганрог металлургия заводында эшсе булып башлай. Таганрогтың беренсе комсомолдары иҫәбендә була. 1921 йылда ВКП (б.) сафына инә. 1921 йылда Ленинградҡа китә һәм бәйләнеш юлдары инженерҙары Институтының һауа бәйләнеше факультетына уҡырға инә.
1920—1921 йылдарҙа, 1928 йылда һәм 1939 йылдан Эшсе-крәҫтиәндәр Ҡыҙыл Армияһында. Граждандар һуғышы нда ҡатнаша. 1925 йылда Ленинград Тимер юл транспорты инженерҙары институтының һауа бәйләнеше факультетын тамамлай.
Төньяҡ диңгеҙ юлы Баш идаралығының Поляр авиация начальнигы булараҡ, М. И. Шевелёв 1937 йылдың май айында, И. Д. Папанин етәкселегендәге экспедицияны Төньяҡ полюс районында төшөрөү һәм «Төньяҡ полюс-1» фәнни станцияһы өсөн ҡорамалдар ташыу менән оҫта етәкселек итә.
Был заданиены уңышлы үтәгәне һәм күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн, Шевелёв Марк Ивановичкә 1937 йылдың 27 июнендә, Ленин ордены тапшырып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә. Махсус айырыу билдәһе булдырылғандан һуң, уға 36-сы «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла.
1937 йылдың декабрендә ул Төньяҡ Осетиянан СССР-ҙың беренсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында М. И. Шевелёв авиация дивизияһы командиры урынбаҫары, алыҫ Авиация хәрәкәте штаб начальнигы (1944 йылдың 18 апрелендә тиклем), һуңынан Красноярск — Аляска һауа трассаһы начальнигы була. 1943 йылдың 25 мартында уға «авиация генерал-лейтенанты» хәрби дәрәжәһе бирелә.
Һуғыштан һуң 1955 йылда, Генераль штабтың Хәрби академияһы ҡарамағындағы Юғары академия курстарын тамамлай. 1971 йылдан алып — отставкала.
1971—1988 йылдарҙа Төньяҡ диңгеҙ юлының дәүләт инспекторы. 15 юғары киңлек экспедицияһы, шул иҫәптән Мәскәү — Антарктида — Мәскәү осошо етәксеһе. 1977 йылда «Арктика» атом боҙватҡысының Төньяҡ полюсҡа уңышлы үтеп инеүе өсөн стратегик боҙ разведкаһын тәьмин итә.
Мәскәүҙә йәшәй. 1991 йылдың 6 октябрендә вафат була. Мәскәүҙә Троекуров зыяратында ерләнгән.
Хәтер
Йылға флоты Министрлығы судноһы һәм Екатеринбургтағы урам уның исеме менән аталған.
Инма Куэста
Инма Куэста (Inmaculada Cuesta Martínez; 25 июнь 1980 йыл) — Испанияның кино актёры.
Биографияһы
Инма Куэста 1980 йылдың 25 июнендә Испанияның халыҡ һаны буйынса өсөнсө ҡалаһы булған Валенсияла тыуған.
Норвег теле
Норвег теле (үҙатамаһы: norsk [nɔʂːk]) —Норвегия халҡы һөйләшкән герман тармағы теле. Тарихи яҡтан норвег теле күбеһенсә фарер һәм исланд телдәренә яҡын, әммә дат теленең байтаҡ йоғонтоһо һәм швед теленең ҡайһы бер йоғонтоһо арҡаһында норвег теле ошо телдәргә лә яҡын. Хәҙерге төркөмләү дат һәм швед телдәре менән бергә, норвег телен скандинав телдәренән айырмалы рәүештә, скандинав материк телдәре төркөмөнә урынлаштыра.
Норвегияның айырым райондарының географик яҡтан бер ни тиклем изоляцияһы арҡаһында Норвегия диалекттары араһында һүҙлек составында, грамматикала һәм синтаксиста ярайһы уҡ төрлөлөк бар. Быуаттар дауамында Норвегияның яҙма теле дат теле булған. Һөҙөмтәлә хәҙерге Норвегия теленең үҫеше милләтселек, ауыл-ҡала дискурсы һәм Норвегияның әҙәби тарихы менән тығыҙ бәйле ҡапма-ҡаршы күренеш булды.
Закондар сығарыу һәм хөкүмәт сәйәсәте менн билдәләнгәнсә, әле илдә в теленең ике «рәсми» формаһы бар: букмол (Рөстәмдең «китап ре») һәм нюношк («яңы норвег теле»).
Закон һәм хөкүмәт сәйәсәте менән билдәләнгәнсә, хәҙер Норвегияла норвег теленең ике «рәсми» формаһы: букмол (bokmål — «китап теле») һәм нюношк — яңы норвег теле (nynorsk — «новый норвежский») бар.
Норвегияла тел мәсьәләһе ҡапма-ҡаршы. Был сәйәси хәл менән туранан-тура бәйләнмәһә лә, норвег яҙмаһын йыш ҡына «консерватив-радикал» спектр тип билдәләйҙәр. Букмолдың һәм нюношктың әлеге формалары яҙма норвегтың консерватив һәм радикаль версияларына ярашлы уртаса формалар тип иҫәпләнә.
Риксмол булараҡ билдәле булған рәсми булмаған (riksmål — «державная речь») киң ҡулланылған яҙма форма букмолға ҡарағанда консервативыраҡ тип, ә рәсми булмаған хёгношк (høgnorsk — «высокий норвежский») — нюношк теленә ҡарағанда радикалыраҡ тип иҫәпләнә. Норвегтар ике рәсми телдең һәр ҡайһында белем ала алһа ла, халыҡтың 86-90 % самаһы букмолды йәки көндәлек яҙма тел сифатында риксмолды ҡуллана, ә халыҡтың 10-12 % нюношкты ҡуллана.
Киңерәк перспективала букмол һәм риксмол йышыраҡ — ҡала һәм ҡала яны, ә нюношк — ауыл ерендә, атап әйткәндә, Көнбайыш Норвегияла файҙаланыла. Норвегия хәбәр итеү корпорацияһы (NRK) букмолда ла, нюношкта ла эшләй; барлыҡ дәүләт учреждениеларынан ике телде лә хуплау талап ителә. Букмол йәки риксмол бөтә баҫмаларҙың 92 %, нюношк — 8 % процентында (2000 йылғы мәғлүмәттәр) файҙаланыла. Дөйөм алғанда, халыҡтың 10-12 %, йәғни ярты миллиондан саҡ ҡына кәмерәк кеше нюношкты файҙаланыуы аныҡ баһалау тип иҫәпләнә.
Норвег диалекттары ахыр сиктә букмолға яҡын дөйөм норвег теле тарафынан йотолоуы мөмкин тигән ҡурҡыуға ҡарамаҫтан, диалекттар бөгөнгө көнгә тиклем төбәктәрҙә, ижтимағи фекерҙә һәм халыҡ сәйәсәтендә һиҙелерлек хуплау таба.
Тарихы
Хәҙер Скандинавияла һөйләшкән телдәр хәҙерге Дания, Норвегия һәм Швеция биләмәләрендә ҡулланылған боронғо скандинав теленән үҫешкән. Сауҙагәр-викингтар үҙ телен бөтә Европала һәм Рәсәйҙең ҡайһы бер төбәктәрендә таратҡан һәм боронғо кантон телен үҙ заманында киң таралған телдәрҙең береһе итеүгә өлгәшкән. Король Харальд I Прекрасноволосый Норвегияны 872 йылда берләштергән. Яҡынса шул уҡ осорҙа ябай рун алфавиты ҡулланылған. Был тарихи осор менән билдәләнгән таш плиталарҙа табылған яҙмаларға ярашлы, төбәктәрҙәге телдәрҙең бик аҙ айырмалыҡтары булыуын күрһәтте. Рундар сикле рәүештә III быуаттан ҡулланылған. 1030 йыл тирәһендә христиандар Норвегияға латин алфавитын килтергән. Яңы алфавит менән яҙылған норвег манускрипттары яҡынса бер быуат үткәс барлыҡҡа килә башлаған. Норвег теле үҙенең күршеләренән яҡынса шул уҡ осорҙа айырыла башлаған.
Дат теленән норвег теленә
1840-сы йылдарҙа күп яҙыусылар Норвегия тәбиғәтен һәм ябай халҡын тасуирлаған һүҙҙәрҙе үҙләштереп, дат телен «норвеглаштыра» башлай, норвег тәбиғәтен һәм ябай халыҡ тормошон һүрәтләгән һүҙҙәрҙе үҙләштерә башлай. Дөрөҫ яҙыу һәм грамматика үҙгәртелә. 1899 йылда Норвегия парламенты был үҙгәрештәрҙе риксмол riksmål стандарты сифатында ҡабул итә.
Әммә милләтселек хәрәкәте яңы яҙма норвег телен әҙерләү яҡлы булған. Ивар Осен, үҙешмәкәр лингвист, 22 йәшендә яңы норвег телен булдырыу буйынса эш башлай. Ул төрлө төбәктәрҙәге диалекттарҙы сағыштырып ил буйлап сәйәхәт итә һәм норвегтар эләккән дат йоғонтоһонан ҡаса алған исланд теле үҫешен өйрәнә. Ул 1848 йылдан алып 1873 йылдар дауамында бер нисә китапта баҫылған хеҙмәтен «ланнсмол» (landsmål — «милли тел») тип атаған.
Швеция менән шәхси уния өҙөлгәндән һуң ике тел дә үҙ үҫешен дауам итә. Риксмол 1929 йылда рәсми рәүештә букмол bokmål — һүҙмә-һүҙ: «книжный язык» тип атала, ә ланнсмол — нюношк nynorsk — һүҙмә-һүҙ: «яңы норвег» — парламентта бер тауыштан «дат норвег» һәм «норвег» тигән атама ҡабул ителмәй, букмол һәм риксмол телдәрендә һөйләшкәндәр араһында «дат» тигән тамға популярлыҡ менән файҙаланмай.
1917, 1938 һәм 1959 йылдарҙағы реформаларҙан һуң букмол һәм нюношк бер аҙ яҡынайған. Был реформалар ике телде самношк (samnorsk) берләштереү буйынса дәүләт сәйәсәте һөҙөмтәһе булды. 1946 йылда үткәрелгән һорау алыу ул ваҡытта 100 норвегтың 79-ы был сәйәсәтте хуплауын күрһәтә, әммә рәсми сәйәсәткә ҡаршы тороусылар 1950-се йылдарҙа самношкка, айырыуса мәктәп дәреслектәрендә букмолда «радикал» формаларҙы ҡулланыуға көслө ҡаршылыҡ күрһәтә. Самношк индереү сәйәсәте 1960 йылдан һуң йоғонто яһамаған тиерлек һәм 2002 йылда рәсми рәүештә туҡтатылған. Ике телдә һөйләшеүселәр дөйөм алғанда ике аралағы һәм, атап әйткәндә, дөрөҫ яҙыу өлкәһендәге айырманы уртаҡ итеүгә ҡаршы килгән. Йылдар үтеү менән букмол стандарттары риксмолдан күп формалар ҡабул итә. Һөҙөмтәлә күп кешеләр хёгношк тип аталған нюншокта ғәҙәттәгесә дөрөҫ яҙыуҙы өҫтөн күрә.
Букмол һәм нюношк
Башҡа Европа илдәрендәге кеүек үк, Норвегияла рәсми тел советы (Norsk språkråd) бар, ул, Мәҙәниәт министрлығы раҫлағандан һуң, норвег теле өсөн рәсми дөрөҫ яҙыу нормаларын, грамматиканы һәм һүҙлекте билдәләй. Йылдар дауамында советтың эше байтаҡ ҡаршылыҡтарға осрай, һәм советтың эше бик күп әле.
Букмол, нюношк телдәрендә мөмкин булған варианттар күп. Риксмолға яҡын букмол формалары уртаса йәки консерватив, ә букмолдың формалары радикал тип атала. Нюношктың үҙенсәлекле ланнсмолаға яҡын һәм шулай уҡ букмолға яҡын формалары ла бар.
«Держава теле»
Букмолды нюношк менән яҡынайтыуға йүнәлтелгән дөрөҫ яҙыу реформаһына ҡаршы тороусылар «риксмол» исемен хуплай һәм берҙәм норвег телен булдырыу хәрәкәте башланмаҫ элек булған дөрөҫ яҙыу, грамматика нормаларын файҙалана. Риксмол һәм букмолдың консерватив варианттары XX быуаттың күпселек өлөшөндә де-факто Норвегияның яҙма теле стандарты була, уларҙы гәзиттәр, энциклопедиялар, Норвегияның баш ҡалаһы Осло халҡының күпселек өлөшө, эргә-тирәләге өлкәләрҙә һәм башҡа ҡала биләмәләрендә йәшәүселәр, шулай уҡ илдең әҙәби традицияһы файҙалана.
Ғимаев Илдар Рәйес улы
Ғимаев Илдар Рәйес улы (14 февраль 1962 йыл — 16 июнь 2008 йыл) — профессор, иҡтисад фәндәре кандидаты, юридик фәндәр докторы. Башҡортостан Республикаһының дәүләт хеҙмәтенең 1-се класлы ысын дәүләт кәңәшсеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2002). Башҡортостан Республикаһы 2-се саҡырылыш дәүләт йыйылышы депутаты. Башҡортостан Республикаһы президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы ректоры (2004-2007). Башҡорт дәүләт аграр университеты ректоры (2007-2008). Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәте етәксеһе (2000-2003).
Биографияһы
Илдар Рәйес улы Ғимаев 1962 йылдың 14 февралендә Башҡорт АССР-ы Бишбүләк районы Айыт ауылында тыуған.
Урта мәктәпте тамамлағандан һуң Бишбүләк «Сельхозтехника» производство берекмәһенең Литва машина — трактор оҫтаханаһында слесарь булып эшләй.
1980—1985 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтында уҡый. Эшләгән урындары:
2000 йылдың 1 июненән Ғимаев Илдар Рәйес улы — Башҡортостан Республикаһы Президент Хакимиәте етәксеһе.
2002 йылда Санкт-Петербургта РФ Эске эштәр министрлығы университетын тамамлай.
2004 йылда — Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы ректоры.
2007 йылда — Башҡорт дәүләт аграр университеты ректоры.
2008 йылдың 16 июнендә Өфөлә вафат була.
Фәнни эшмәкәрлеге
1997 йылда «иҡтисад фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай һәм 1997 йылдың 28 февралендә «иҡтисад фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә лайыҡ була.
2005 йылда «Рәсәй Федерацияһында дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәр үҫеше һәм нығыныуы; теоретик һәм конституцион-хоҡуҡи тикшеренеүҙәр» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Ғимаев Илдар Рәйес улы — 50-нән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән дәүләт төҙөлөшө һәм хоҡуҡтары, дәүләт һәм муниципаль хеҙмәт проблемалары буйынса 4 монография авторы.
Уның фәнни тикшеренеү өлкәһе — дәүләт төҙөлөшө, урындағы үҙидаралыҡ, дәүләт хеҙмәте, аграр иҡтисады проблемалары.
Норвег теле
«Держава теле»
1981 һәм 2003 йылдарҙағы реформаларҙы башҡарғандан һуң (2005 йылдан үҙ көсөнә инде), рәсми букмол заманса риксмол менән тулыһынса тиерлек оҡшашлыҡта яраҡлаштырылыуы мөмкин. Яҙма риксмол менән букмол араһындағы айырманы инглиз теленең британ һәм америка варианттары араһындағы айырма менән сағыштырып була.
«Держава норвег теле» дөрөҫ яҙыуҙы, грамматиканы һәм һүҙлекте билдәләүсе Норвегия академияһы тарафынан көйләнә.
«Юғары норвег теле»
1917 йылдан һуң тел реформаһын ҡабул итмәгән һәм шуға күрә Ивар Осендың «ил теле» үҙенсәлекле проектына яҡын булып ҡалған хёгношк (høgnorsk — «высокий норвежский») тип аталған рәсми булмаған формаһы ла бар. Хёгношкты Ивар Осен союзы хуплай, ләкин киң ҡулланыу таралмаған.
Диалекттары
Норвегия диалекттары ике төп төркөмгә бүленә: көнсығыш Норвег (Трёнделаг диалекттарын индереп) һәм көнбайыш норвег (төньяҡ диалекттарын индереп). Ике төркөм дә вағыраҡтарына бүленә.