cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ян ван Эйк
Биографияһы
Ван Эйктың иң ҙур һәм иң билдәле әҫәре — Гент алтаре, уны, бәлки, ағаһы Губерт башлап ҡуйғандыр. Рәссам уның өҫтөндә 1422—1432 йылдарҙа ғаилә капеллаһы өсөн бай Гент кешеһе Хос Вайдт заказы буйынса эшләй. 258 кеше кәүҙәһе һүрәтләнгән, 24 картинанан торған был ҙур күп яруслы полиптих Генттағы Изге Бавон соборында урынлашҡан. Ян ван Эйктың шедеврҙары араһында — «Канцлер Ролен мадоннаһы», шулай уҡ «Медичи» банк йорто вәкиле-сауҙәгәр Джованни Арнольфини һәм уның ҡатыны — «Ирле-ҡатынлы Арнольфиниҙар портреты» (Европалағы тәүге ике кеше бергә төшөрөлгән портрет). 1437 йылғы яҙмаларҙа рәссам Бургундияның юғары ҡатлам кешеләре араһында хөрмәт ҡаҙанған кеше булараҡ, сит илдәр менән бәйләнеш өсөн яуаплы комиссияларҙа эшләгән, тип әйтелә.
Ян ван Эйк Брюггела 1441 йылдың июлендә вафат була. Рәссам Изге Донатиан соборы зыяратында ерләнгән. 1442 йыл башында ағаһы Ламберт ҡустыһы васыяты буйынса, рәссам соборҙың үҙендә яңынан ерләнгән, собор 1799 йылда юҡҡа сығарылған. Ван Эйктың эпитафияһында былай тип яҙылған: «Бында иҫ киткес яҡшы сифаттарға эйә булған Иоанн ята, ул һынлы сәнғәткә һөйөүе иҫ киткес ине; тулы тормош алып барыусы кешеләрҙе, сәскәле үләндәр менән ҡапланған ерҙе яҙҙы, үҙенең сәнғәте менән бөтә тере донъяны данланы…»".
Ван Эйктың бер нисә уҡыусыһы була, шул иҫәптән һуңыраҡ билдәле рәссам Петрус Кристус та булған. Сәнғәт тарихсыһы Эрнст Гомбрих оҫта тураһында былай тип яҙа: «Бөтәһе лә шуны таный: (кешелектең) художество үҫешендә боролошто билдәләгән иң ҡыйыу асыштарҙы рәссам Ян ван Эйк (1385/90—1441) яһаны. Гент соборы өсөн күп ҡапҡаслы алтарь (полиптих)— уның иң бөйөк әҫәре».
Кременная (Берёзовая ҡушылдығы)
Кременная  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовая йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гүрҙебаш
Гүрҙебаш (Гурдыбашево) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 105 кеше. Почта индексы — 452655, ОКАТО коды — 80207861002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Медес
Медес — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Терекла йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
18 ноябрь
18 ноябрь — григориан стиле буйынса йылдың 322-се көнө (кәбисә йылында 323-сө). Йыл аҙағынаса 43 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
ДФК Дайнава
Ағымдағы составы
2023 йылдың 14 сентябренә ҡарата
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="3">
Хорошенькая
Хорошенькая — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/1429/62 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сөләймән (Ейәнсура районы)
Сөләймән (Сулейманово) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453387, ОКАТО коды — 80226807005.
Макаров Артём Валентинович
Макаров Артем Валентинович (1977 йыл) — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының баш дирижеры (2011).
Биографияһы
Артем Валентинович Макаров 1977 йылда Өфөлә тыуған.
Артем Макаров Өфө дәүләт сәнғәт институты эргәһендәге Урта махсус музыка колледжын (кларнет класы) тамалағандан һуң Өфө дәүләт сәнғәт институтына «фортепьяно» һөнәре (класс проф. Л. И. Алексеева) буйынса уҡырға инә һәм уны 2000 йылда тамамлай.
Өфө дәүләт сәнғәт институтының ассисентураһына «опера-симфоник дирижерлыҡ» темаһы буйынса уҡырға инә (Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Башҡортостандың халыҡ артисы һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре В. И. Платонов һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре проф. Р. Р. Людмилин класы) һәм уны 2003 йылда тамамлай.
1997 йылдан алып Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында концертмейстер булып хеҙмәт итә.
2002 йылдан алып — БДОБТ-ның дирижеры.
Башҡортостан халыҡ артистары А. Абдразаков, Х. Ижболдин һәм башҡалар менән берлектә концерт программаларында сығыш яһай.
2003 йылдан алып бер үк ваҡытта Төркиәлә Анкара дәүләт операһында (Ankara Opera House) — опера труппаһы коррепетиторы булып, Истанбул дәүләт операһында — «Травиата» (Дж. Верди), «Дон Паскуале» (Г. Доницетти) операларында дирижер булып, Эскишехир ҡалаһындағы консерваторияла (Төркиә) уҡытыусы булып эшләй. Төркиәлә Артем Макаров ике йыл тирәһе шәхси вокал дәрестәрен ала.
2011 йылдың июненән Макаров Артем Валентинович — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының баш дирижеры.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
«Алтын битлек» премияһы — «Геракл» операһы өсөн («Музыкаль театры жюрийының махсус премияһы» номинацияһында)
Һылтанмалар
Сайт БГТОБ, Персоналии
[http://img-fotki.yandex.ru/get/6434/16389044.2b/0_8b751_321e08ba_orig За пультом. Фотография.]
Панинский Еган
Панинский Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1900/122/7 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Северная Гбач
Северная Гбач (Бач, Павна) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Урта Муйнаҡ
Урта Муйнаҡ (Средний Муйнак) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453390, ОКАТО коды — 80226822006.
Тарихы
Үҫәргән башҡорто Нәҙерғәле Хә ән улы Аҡъюловтың яҙыуына ҡарағанда, Үҫәргәндең ике улы Болоҡ менән Таймаҫ урыҫ батшаһы Иван III (1425—1505) хакимлыҡ иткән осорҙа йәшәгән. Таймаҫтың ете улы булған: Шишәй, Бишәй, Аҫҡаҡ, Ҡунаҡ, Абаҙа, Сураш һәм Ҡыҙрас. Сураштың нәҫеле Абҙан, Юлдаш, дүрт Муйнаҡ ауылына, ә Сураштың Ейәнсура тигән улы Яңыбай, Юнай, Юлдыбай, Әлебай, Ғәббәс ауылдарына нигеҙ һалған. Ауылға ΧΥΙΙΙ быуаттың 2‑се яртыһында Нуғай даруғаһы Үҫәргән улусы Муйнаҡ ауылы (Үрге Муйнаҡ) башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һала. Ауыл Рәйемғужа исеме менән дә теркәлгән. ΧΧ быуат башына тиклем Үрге Муйнаҡ ауылы менән бергә иҫәпкә алынған. 1900 йылда мәсет булған.
Халыҡ һаны
Халҡы: 1900 йылда — 241 кеше, 1920 йылда 220 кеше теркәлгән. 2009 йылда 188 кеше тәшкил иткән. 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса башҡорт ауылы.
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %).
Географик урыны
Урта Муйнаҡ ауылы Өҫкәлек йылғаһы (Һаҡмар йылғаһы бассейны) буйында урынлашҡан.
Кондратенко Прасковья Фёдоровна
Кондратенко Прасковья Фёдоровна (8 ғинуар 1928 йыл — ?) — Краснодар крайы Пластуновский районының «Ҡыҙыл Йондоҙ» колхозында ҡош ҡараусы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957).
Биографияһы
Прасковья Федоровна Кондратенко (ҡыҙ фамилияһы Меженная) 1928 йылдың 8 ғинуарында Төньяҡ-Кавказ крайының Кубань окургы Пластуновская станицаһында (хәҙер Краснодар крайының район үҙәге) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте буйынса урыҫ.
Ауыл мәктәбендә 6 синыфты тамамлағас, 1944 йылда урындағы «Дөрөҫлөк» колхозына эшкә урынлаша. 1951 йылда «Ҡыҙыл Йондоҙ» колхозының ҡошсолоҡ фремаһына эшкә урынлаша, 1952 йылда өйрәктәр ҡарай, һуңынан бригадир итеп тәғәйенләнә. 1953 йыл йомғаҡтары буйынса өйрәкселек колхоздары араһында иң яҡшы һөҙөмтәләр күрһәтә, һәр инә өйрәктән 75-әр йомортҡа алыуға өлгәшә. 1953 йылдан күп йылдар дауамында Бөтә Союз ауыл хужалығы күргәҙмәһендә даими ҡатнаша (ВСХВ).
СССР Юғары Советы Президиумының 1957 йылдың 31 октябрендәге Указы менән «ауыл хужалығын үҫтереүҙә ҡаҙаныштары һәм ауыл хужалығы продукцияһы етештереү буйынса юғары күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн» П. Ф. Меженнаяға, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1971 йылда колхозда сусҡа фермаһы мөдире була. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
Ленин ордены (31.10.1957), миҙалдар, СССР-ҙың халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһе миҙалдары, шулай уҡ СССР ВСХВ-ның 7 миҙалы менән бүләкләнә (1953—1959).
Олеко-Мангте-Яха
Олёко-Мангте-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Мангте-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Йәмилов Марат Арыҫлан улы
Йәмилов Марат Арыҫлан улы (23 ноябрь 1938 йыл — 2 ноябрь 1996 йыл) — башҡорт театр актёры. 1967 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре Союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1972) һәм халыҡ (1989) артисы.
Биографияһы
Хеҙмәт эшмәкәрлеген Сибай драма театрында башлай. Бында ул йөҙҙән артыҡ роль башҡара.
Ғаиләһе: ҡатыны Дилә Әхмәтфәиз ҡыҙы Билалова; улы, ҡыҙы һәм 6 ейәне. 1996 йылдың 2 ноябрендә Сибай ҡалаһында вафат була.
Театрҙағы ролдәре
Лояль («Тартюф» Мольер; дебют, 1965), Аҡмулла («Өҙөлгән моң», Кирәй Мәргән), Фәрит («Тал бөгөлә», Ғабдулла Байбурин), Дауыт («Аҡҡош йыры», Баязит Бикбай), Гәзиз («Ҡыҙыл йондоҙ» ,Мәжит Ғафури). Салауат («Салауат. Өн аралаш ете төш» — Мостай Кәрим).
Стумбрас (футбол клубы)
«Стумбрас» (Futbolo klubas Stumbras) — Литва футбол клубы, Стумбрас исемле ҡалала урынлашҡан. 2013 йылда барлыҡҡа килгән.
Тарих
2013 йылда барлыҡҡа килгән. <..> Ғәмәлдән 2019 йылда.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Сәсәниҙәр дәүләте
Сәсәниҙәр дәүләте ( [Ērānšahr] (Эраншахр) — «Иран (арийҙар) дәүләте»; شاهنشاهی ساسانیان [ šāhanšāhije sɒsɒnijɒn ]) — хәҙерге Ираҡ һәм Иран ерендә парфяндарҙың Аршакиҙар династияһы ҡолатылып, власҡа фарсы династияһы — Сәсәниҙәр килеү менән ойошторолған дәүләт. Ул 224—651 йылдарҙа тора. Ҡайһы берҙә Сәсәниҙәр дәүләтенә ҡарата империя термины ҡулланыла.
Сәсәниҙәр династияһына Ардашир I Папакан тарафынан Аршаки династияһы вәкиле Артабан V парфян батшаһын (اردوان Ardavan) еңгәндән һуң нигеҙ һалына. Һуңғы сәсәниҙәр шаһиншаһы (батшаларҙың батшаһы) Йәҙегәр III (632—651) була. Ул 14 йыл буйы Ғәрәп хәлифәтенә ҡаршы барған һуғышта еңелә.
III быуат аҙағында — IV быуат башында империяның бер нисә көнсығыш өлкәһе айырымлана. Әммә Шапур II (309—379 йй) хакимлығы мәлендә улар ҡабаттан ҡайтарыла. 387 йылдағы килешеү буйынса сәсәниҙәргә Месопотамияның райондарыһәм Әрмән батшалығының ҙур өлөшө күсә.
V быуатта Әрмәнстан, Кавказ Албанияһы һәм Иберия династияларының батшалары Сәсәниҙәрҙең башлығы булып тора. V быуаттың икенсе яртыһында Кавказ аръяғы, 571—572 йылдан — Әрмәнстанда ихтилалдар була. Маздакиҙар хәрәкәте барлыҡҡа килгәндән һуң V быуат аҙағында идара итеү системаһында, социаль-сәйәси структурала һәм мәҙәниәттә тәрән үҙгәрештәр була.
Хөсрәү I Ануширван Төрки ҡағаны туғаны менән никахлашҡас, империя ныҡ үҫешә (531—579 йылдар). Хөсрәү I хакимлығы мәлендә юғары ҡатлам вәкилдәренең бер өлөшө дәүләттән һәм батшанан иҡтисади бәйле була, шулай уҡ бюрократик аппарат һәм чиновниктарҙың әһәмиәте арта. VI быуатта Византия менән уңышлы һәм уңышһыҙ һуғыштар була. 558—568 йылда Төрки ҡағанаты эфталиттарҙы ҡыйратҡас, Афғанстан һәм Урта Азияның ҡайһы бер өлкәләре ҡағанатҡа яһаҡ түләү бурысы менән Сәсәниҙәр дәүләтенә инә. 570 йылдарҙа Йәмән бойһондорола. 589-сы йылдарҙа дәүләткә ябырылған төркиҙәр тар-мар ителә. Византия менән оҙайлы һуғыш дәүләттең матди ресурстарын ярлыландыра. Был хәл һәм шулай уҡ һалымдарҙың ҡырҡа арттырылыуы сәсәниҙәр дәүләтенең сәйәси һәм иҡтисади ҡеүәтен ҡаҡшата. VII быуатта ислам дине инә.
Хөсрәү II Парвиз (Абарвез, Апарвез, 591—628 йылдар) — Ануширвана Хөсрәү I Ануширвандың ейәне, Ормизда IV улы. Уның хакимлығы мәлендә Сәсәниҙәр дәүләтенең сиктәре ваҡытлыса булһа ла киңәйә. Шул саҡта империя хәҙерге Иран, Ираҡ, Әзербайжан, Әрмәнстан, Афғанстан, хәҙерге Төркиәнең көнсығышы һәм хәҙерге Һиндостан, Сүриә, Пакистандың өлөштәре инә; сәсәниҙәр дәүләте өлөшләтә Кавказ, Үҙәк Азия, Ғәрәбстан ярымутрауы, Мысыр, Иордания һәм Израиль ерҙәрен баҫып ала. Һөҙөмтәлә, Сәсәниҙәр Ираны (ҡыҫҡа ваҡытҡа булһа ла) Әһәмәниҙәр дәүләтенә тиклем киңәйә.
628—632 йылдарҙа 10 батша алышына. Йәҙегер III осоронда VII быуат уртаһында Сәсәниҙәр империяһын Ғәрәп хәлифәлеге йота.
Сәсәниҙәр дәүләтен ойоштороу
Дарабгерд ҡәлғәһе коменданты вазифаһынан башлаған Арташир Парсты ғына биләп ҡалмай, тиҙҙән Исфахан һәм Керман өлкәләрен ҡуша, месопатамия менән сиктәш Хузистанға бәреп инә һәм төньяҡҡа юллана. Уға ҡаршы пәрфән ғәскәре сыға. 224 йылдың 22 апрелендә Ормигаздан тигеҙлегендә улар араһында ҡыҙыу алыш була һәм Арташир еңә. Әммә Ирандың башына тороу өсөн уға тағы ла 80 удел кенәзен бойһондорорға тура килә. Шулай ҙа бай һарайҙар төҙөлгән Фарс (Парс) дәүләттең баш өлкәһе ролен уйнамай. Аршакиҙар йолаһына ярашлы баш ҡалалар тип Селевкия һәм Ктесифон, Тигр йылғаһы буйындағы «ҡалалар» билдәләнә. Бында, илдең көнбайышында, өлкәләге иң уңдырышлы ерҙәр, Иранды көнбайыштағы Урта диңгеҙ гавандәре, төньяҡтағы Әрмәнстан, Кавказ Албанияһы, Иверия, Лазика, көньяҡтағы Персия ҡултығы һәм көньяҡ Ғәрәбстаны, көнсығыштағы Һиндостан менән бәйләүсе сауҙа юлдары үтә. 226 йылда Арташир тәхеткә ултыра һәм батшалар батшаһы — шаһаншаһ титулын ҡабул итә. Ул Хамадан ҡалаһы менән Мидияны, Сакастан һәм Хөрәсән өлкәләрен буйһондора. Ныҡышмалы көрәш менән Атропатена, Әрмәнстандың байтаҡ өлөшө баҫып алына. Маргиана (Мерв оазисы), Систан һәм Мекран да баҫып алынған тигән мәғлүмәттәр бар. Шулай итеп, уның дәүләте сиге Аму-Дарья йылғаһының аҫҡы өлөштәренә тиклем Хорезмға килеп етә. Ҡабул йылғаһы көнсығыш сиге була.
Сәсәниҙәр армияһы
Армияның Сәсәниҙәр дәүләте ҡабул иткән рәсми атамаһы — Рөстәм Армияһы (Ростам) — e Rostam Spâh'. Ул сәсәниҙәр династияһын башлаусы Ардашир I Папакан тарафынан булдырыла. Сәсәниҙәр армияһы тарихы ике осорға бүленә, реформаға тиклем Ардашир I алып Хөсрәү Ануширванға тиклем, реформанан һуңғы Хөсрәү Ануширвандан алып династия ҡолағансы. Ардашир булдырған армия удел кенәздәренең дружиналарынан торған иррегуляр армия була. Хөсрәү Ануширван иһә армияны регуляр һәм профессионалгә әйләндерә.
Сәсәни Ирандағы йәмғиәт төҙөлөшө
Дәүләт башында Сәсәниҙәр династияһына ҡараған шаһанша торған. Тәхеткә вариҫын ул тик сәсәниҙәр ырыуы араһынан үҙе тере саҡта уҡ билдәләгән. Икенсе төрлө әйткәндә, сәсәниҙәр батша нәҫеленән тип иҫәпләнгән.
Дәүләттә юғары урынды шаһәрдарҙар, йәғни үҙ аллы өлкәнең хакимдары, Сәсәниҙәргә бойһонған батшалар биләгән. V быуаттан провинция хакимдары марзпан тип аталған. Дүрт бөйөк марзпана шаһ титулын йөрөткән.
Шәхси ере булған, администатив дәрәжәгә һәм хәрби идаралыҡҡа алынған юғары ҡатламға вузургтар (визургтар) ингән. Сығанаҡтарҙа улар тураһында «танылған», «бөйөк», «атаҡлы», «ҙур» кешеләр тип телгә алына. Улар, һис шикһеҙ, дәүләт идаралығында ҙур роль уйнаған. Иң күп һанлы төркөмдө урта һәм ваҡ ер хужалары азаттар, йәғни «иреклеләр» биләй. Улар хәрби хеҙмәткә бурыслылар, һуғыш мәлендә сәсәниҙәр армияһының данлыҡлы атлылары булған.
Был төркөмдәрҙең бөтәһелә эксплуататор (бойһондороусылар) класына ҡарай. Уларға ҡала кәсепселәре һәм крәҫтиәндәр, сауҙагәрҙәр бойһонған.
Ҡайһы бер сығанаҡтар раҫлауынса, Арташире I заманында дүрт ҡатлам була:
Ҡанбабаларға (асраван) бер нисә дәрәжә инә: иң юғарыла мобедтар, унан ҡанбаба — судьялар (дадхвар) һәм башҡалар. Иң түбәнге урынды тылсымсылар биләй. Хәрби ҡатламда (артештаран) атлы һәм йәйәүле яугирҙәр була. Һыбайлыларға йәмғиәттең өҫтөнлөклө вәкилдәре алынған; затлы нәҫел вәкилдәре ғәскәр башлығы булып тора.
Яҙыусылар ҡатламын (дибхеран) башлыса дәүләт чиновниктары тәшкил итә. Ләкин уға шулай уҡ төрлө һөнәр кешеләре: секретарҙар, дипломатик документ, хат тултырыусылар, биографтар, табип, астролог һәм шағирҙар ҙа ҡарай.
Дүртенсе ҡатлам — халыҡ, уға крәҫтиәндәр (вастриошан) һәм һөнәрселәр (хутухшан) ҡараған. Был ҡатламға шулай уҡ сауҙагәрҙәр, купецтар, һөнәрселәр, үҙ тауарын һатыусылар һәм башҡалар ингән.
Сәсәниҙәр Иранында ҡол биләү ҡоролошо була. Урта быуаттарҙа Иран феодал бәйләнешкә инә, был V быуатта асыҡ күренә.
Вәлиева Гөлнара Ҡәүи ҡыҙы
Вәлиева Гөлнара Ҡәүи ҡыҙы (21 май 1965 йыл) — мәҙәниәт хеҙмәткәре, китапханасы, йәмәғәтсе. 2015 йылдан Яңауыл районының «Биләмә-ара мәҙәни-ял итеү үҙәге» муниципаль автономиялы мәҙәниәт учреждениеһы директорының халыҡҡа китапхана хеҙмәте күрһәтеү буйынса урынбаҫары, 2012 йылдан район башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитет ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2015).
Биографияһы
Гөлнара Ҡәүи ҡыҙы Вәлиева 1965 йылдың 21 майында Башҡорт АССР-ының Яңауыл районы Вотяк Ушъяҙы ауылында тыуған.
Берберҙар
Берберҙар (βάρβαροι, barbari; исем әмәзәғ, амахаг — «ирекле ир »; ) — төньяҡ Африканың VII быуатта ислам динен ҡабул иткән ерле халҡы. Улар йәшәгән биләмәләр көнсығышта Египеттың көнбайыш сиктәренән (Сива оазисынан) башланып, көнбайышта Атлантик океанға тиклем һуҙылһа, көньяҡта — Нигер йылғаһына саҡлы, төньяҡта иһәе Урта диңгеҙгә тиклем территорияны алып тора. Афрозия макроғаиләһенең бербер-ливан телдәрендә һөйләшәләр. Дин буйынса — күпселеге сөннәтле мосолмандар.
Төньяҡ Африканы мосолмандар баҫып алғандан һуң, Мәғриб халҡына ғәрәп мәҙәниәте ныҡ йоғонто яһай. Халыҡтың күпселеге мигриб — ғәрәп телен белә. Халыҡтың бер өлөшө XIX—XX быуаттарҙағы колониаль осорҙа таралған француз һәм испан телдәрен белә.
Шулай уҡ берберҙарҙың ҙур ғына диаспораһы Францияла бар. Был диаспоранан күренекле шәхестәр сыҡҡан. Берберҙар этник һәм лингвистик яҡтан бер төрлө түгел, улар ғәрәптәр менән аралашып йәшәйҙәр.
Телдәрен аңламаған өсөн «бербер» тигән исемде европалылар, варвар һүҙенә оҡшатып биргән. Был атама экзоним булып тора, йәғни бербер халҡы үҙе был атаманы ҡулланмай.
Халыҡтар
Күп һанлы бербер халҡы араһында төп халыҡтар:
Тарихы
Египеттан көнбайышҡараҡ йәшәгән берберҙарҙың ливан ата-бабалары боронғо мысыр яҙмаларында телгә алына.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Бербер телдәре
Кульсим
Кульсим — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Язьва йылғаһының һул ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Панисский Исток
Панисский Исток — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Паня ҡылымығының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мечетка (Яйыҡ ҡушылдығы)
Мечетка (Кукряк) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 1541 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бедржих Сметана
Бедржих Сме́тана (Bedřich Smetana, суҡындырғанда Фри́дрих (Friedrich) исеме бирелгән; 2 март 1824 йыл, Австрия империяһы, Литомишль — 12 май 1884 йыл, Австро-Венгрия, Прага — чех композиторы, пианист һәм дирижёр, чех милли композиторҙар мәктәбенә нигеҙ һалыусы.
Биографияһы
Бедржих Сме́тана 1824 йылдың 2 мартында Австрия империяһының (хәҙерге Чехияның көнсығышындағы) Литомишль ҡалаһында һыра ҡайнатыусы Франтишек Сметана һәм уның ҡатыны Барбора Линкова ғаиләһендә тыуған. Улар немец телле илдә йәшәһәләр ҙә, урындағы властарҙың тыйыуына ҡарамаҫтан, өйҙәрендә бары тик чех телендә аралаша, малайҙарын да туған телдә һөйләшергә генә түгел, уҡырға һәм яҙырға ла өйрәтә. Һуңынан, үҫмер гимназияла уҡыған йылдарҙа, уның донъяға ҡараштары формалашыуға уҡытыусыһы Вацлав Дивок ыңғай йоғонто яһай, нәҡ ул уҡыусыларында милли мәҙәниәткә ысын һөйөү һәм ихтирам тәрбиәләй. Был осорҙа Бедржих буласаҡ чех сәйәсмән-милләтсеһе Карел Гавличек менән дуҫлыҡ мөнәсәбәттәре урынлаштыра.
Франтишек Сметана һәүәҫкәр скрипкасы була, һәм Бедржих музыка буйынса үҙенең тәүге дәрестәрен атаһынан ала. Әйтергә кәрәк, был күнекмәләр тәбиғәттән бирелгән һәләткә бик яҡшы өҫтәлмә була: дүрт йәшендә малай скрипка менән бер рәттән фортепианола уйнарға өйрәнә. Ул ғына түгел, 1830 йылда алты йәшендә сәхнәнән тәүге тапҡыр пианиносы булараҡ үҙ аллы сығыш яһай, «Немая из Портичи» операһы увертюраһын башҡара, ә 1832 йылда фортепиано өсөн үҙенең тәүге пьесаһын — Галоп ре-мажорҙы ижад итә. Гимназияла уҡыған йылдарында Бедржих камера ансамблдәре һәм оркестрҙары составында даими сығыш яһай башлай һәм бер үк ваҡытта фортепиано өсөн яңы пьесалар тыуҙыра — улар башлыса күңелле һәм шаян полькалар була («Луизина полька», «Воспоминания о Ново-Месте»). Был ваҡытта Сметана ижадына немец һәм итальян композиторҙарының ул дәүерҙәге төрлө салондарҙа башҡарылған һәм күңел асыуға йүнәлтелгән музыка өлгөләре ныҡлы тәьҫир яһай.
Мәктәпте тамамлаған Бедржихты атаһы илдең эре ҡалаларының береһе Пльзенгә хоҡуҡ белеме буйынса уҡырға ебәрә. Үҫмер унда өс йыл яҡын туғандары булған профессор Йозеф Сметана ғаиләһендә йәшәй, ғалим егеттең патриотик ҡараштары формалашыуға ыңғай йоғонто яһай. Шулай ҙа төп уҡыуы менән бергә Бедржих Людвиг Бетховен, Гектор Берлиоз Фредерик Шопен һәм Роберт Шуман кеүек билдәле композиторҙар ижадын яҡындан өйрәнә, пианинола уйнау оҫталары Игнац Мошелес, Иоганн Непомук Гуммель һәм Сигизмунд Тальберг эшмәкәрлеге менән ныҡлап таныша, Ференц Лист концерттарына бик теләп йөрөй. Һөҙөмтәлә, 1843 йылда ул үҙен тулыһынса музыкаға арнарға ҡарар итә, юриспруденция менән шөғөлләнеүҙән бөтөнләй баш тарта һәм артабан йәшәргә  Прагаға күсенә.
Ижади эшмәкәрлеге
Сметана — Чехияның танылған музыканттарының береһе, милли композиторҙар мәктәбенә нигеҙ һалыусы булып иҫәпләнә. Композиторҙар араһынан үҙенең әҫәрҙәрендә ул беренсе булып чех халыҡ сюжеттарын һәм мотивтарын бик тә урынлы ҡуллана. Тулыһынса чех телендә яҙылған тарихтағы тәүге «Бранденбуржцы в Чехии» операһының авторы ла нәҡ Сметана була. Арҙаҡлы ижадсы артабанғы дәүер композиторҙары Антонин Дворжак, Зденек Фибих һәм башҡаларға ыңғай йоғонто яһай.
Сметананың «Моя родина» музыкаль циклының «Влтава» тип аталған симфоник поэмаһы Чехияның рәсми булмаған милли гимнына әйләнә. Йыл һайын уҙғарылған «Прага яҙы» музыка фестивале «Моя родина» әҫәре менән асыла, ә «Либуше» операһы Чехияның милли байрамдары көндәрендә башҡарыла.
Петронас манаралары
Петронас манаралары (Petronas Twin Towers) — 88-ҡатлы бейек йорт. Юғары — 451,9 метр. Малайзия баш ҡала Куала-Лумпурҙа урынлашкан. Малайзия премьер-министры Махатхир Мохамад проектын төҙөүҙе ҡатнашыуды, «ислам» стиле бина төҙөүғә тәҡдим ите. Шунан комплекс ике һигеҙ ҡырлы йондоҙлар күрене. Төҙөлөшөғә 6 йыл бүлеп биреләр. Ҡиммәт 800 миллион доллар төштө.
Әүәлбаев Мэльс Ситдиҡ улы
Әүәлбаев Мэльс Ситдиҡ улы (10 ноябрь 1939 йыл — 23 октябрь 2019 йыл) — ғалим-инженер-механик, 1966—1999 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтының үҫемлекселекте механизациялау бүлегенең өлкән ғилми хеҙмәткәре. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1998). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1990).
Биографияһы
Мэльс Ситдиҡ улы Әүәлбаев хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы Темәс ауылында 1939 йылдың 10 ноябрендә тыуған. 1966 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған, инженер-механик.
1954 йылға тиклем урындағы ете йыллыҡ мәктәптә белем ала. Шунан Темәс педучилищеһына уҡырға инә һәм был уҡыу йортоноң ябылыуы айҡанлы педагогия училищеһын Белоретта тамамлай. Педучилищела уҡыған йылдарында уны иң яҡшы, иң яҡшы рәссам, иң яҡшы гармунсы тигән даны сыға. Мандолинала яҡшы уйнаған дуҫы Рәфҡәт Яруллин менән яңы йырҙар өйрәнеп, педучилище сараларында ҡабатлайҙар.
Уҡытыу эшен башлап та өлгөрмәй, 1958 йылда армияға алына. Армияла саҡта үҙ аллы нота грамотаһына һәм йыр техникаһына эйә була, шәп баянсы булып таныла.
1961 йылда армиянан ҡайтҡас, Мэлс Башҡортостан ауыл хужалығы институтының ауыл хужалығы производствоһы процестарын механизациялау факультетына уҡырға килә. Юғары уҡыу йортон отличие менән тамамлағандан һуң, Баймаҡ тәжрибә хужалығына инженер-конструктор һәм тупраҡ эшкәртеү машиналары лабораторияһының өлкән ғилми хеҙмәткәре сифатында эшкә килә.
Тормош һәм хеҙмәт юлы
Баймаҡ тәжрибә хужалығында йәш һәм өмөтлө белгес тупраҡ эшкәртеү техникаһын камиллаштырыу өлкәһендә әүҙем эшләй, барлыҡ һынауҙар стадияһын үткән һәм сериялы етештереүгә тәҡдим ителгән «Труженик-У» һабанының алмаш винтлы корпусын булдырыуҙа туранан-тура ҡатнаша.
Дөйөм тәғәйенләнешле КБЯ-30x35 һабандарына ике яруслы корпус, шулай уҡ тупраҡты эшкәртеүсе  ОКП-3 һын ҡулланып, тупраҡты эшкәртеүҙең төп алымын ентекләп эшләгән. Кәҫтаҡталы башҡа һабандар менән сағыштырғанда, ОКП-3 һәм КБЯ-30x35 файҙаланыу тупраҡты эшкәртеү сифатын һәм ялан культуралары уңышын 2-3 ц/га, картуф уңышын 7,8-ҙән 12,3 ц/га-ға саҡлы күтәрҙе. Был яңылыҡтар Башҡортостан Республикаһының урал алды һәм урал арты далаларының эре хужалыҡтарында һәм төньяҡ урман-дала өлөштәрендә, шулай уҡ Волга буйы, Төньяҡ Кавказ машина төҙөү станцияларында һәм Киров өлкәһендә индерелде.
1998 йылда Мэльс Ситдиҡ улы Әүәлбаев диссертация яҡлай һәм уға «ауыл хужалығы фәндәре кандидаты» тигән ғилми исем бирелә.
Уйлап сығарыуға 6 авторлыҡ танытмаһына һәм патентҡа эйә. 40-тан артыҡ баҫма хеҙмәт авторы.
Ғалим 2019 йылдың 23 октябрендә ҡалаһында фажиғәле һәләк була.
Ғаиләһе
Мэльс Сидиҡ улы ғаилә тормошонан да уңды. Ҡатыны Фәнүзә менән ике ҡыҙ тәрбиәләнеләр. Ҡыҙы Зөһрә Мәскәүҙә юғары белем алды. Улы Азамат — биология фәндәре кандидаты.
Атаһын Мэльс иҫләмәй. Туғандары һәм ҡарт ауылдаштары һөйләүенсә, Ситдиҡ Мәхмүт улы виртуоз ҡурайсы һәм йырсы, ауылдың иң яҡшы бейеүсеһе булған. 15 августа 1941 йылдың 15 авгусында Темәскә атаһының немец-фашист илбаҫарҙарын ҡаршы һуғыштарҙа һәләк булыуы тураһында ҡара хәбәр килә. Әммә Башҡортостандың Хәтер китабында Ситдиҡ Әүәлбаев хәбәрһеҙ юғалған тип күрһәтелгән. Атаһының биографияһындағы бындай аҡ тап менән Мэльс Әүәлбаев риза булмай. Бер рнисә йыл рәттән Өфө, Тверь һәм Бөйөк Новгород хәрби комиссариатарына мөрәжәғәт итә Мэльс Ситдиҡ улы һәм уның балалары. Һәм атаһы һәм олаталарының ерләнгән урынын табалар улар. Һәләк булған көнөнән 68 йыл үткәндән һуң… 2009 йылдың сентябрендә 27 йәшендә генә балалары бәхете өсөн башын һалған атаһы ерләнгән ерҙең бер ус тупрағын Әүәлбаевтар күмелгән Темәс зыяратына һала һәм унда мәрмәр плита урынлаштыра.
Сема (йылға)
Сёма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сояльск күле - Соялка йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Чембулатка
Чембулатка — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сургут йылғаһының уң ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Олеко-Марета-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Чегодаевка
Чегодаөвка (Чегодаевка) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 60 кеше. Почта индексы — 453171, ОКАТО коды — 80248840008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Феррейн дарыуханаһы
Феррейн дарыуханаһы — Мәскәүҙәге элекке шәхси дарыухана. XX быуатҡа тиклем Мәскәүҙә 8 шәхси дарыухана булған. Феррейн дарыуханаһы (совет осоронда — «Аптека № 1») Никольская урамының аҙағында, 19-21 йорттарҙа 1-се ҡоролмала урынлаша.
Тарихы
1701 йылдың 22 декабрендә Пётр I дарыухана эше тураһында указ индерә.
Даниил Гурчин икенсе льготалы ҡағыҙ ала (беренсеһен Готфрид Иоганн Грегориус ала) һәм 1701 йылдың 28 декабрендә Мясниницкия урамында дарыухана бинаһын төҙөй.
1764 йылда дарыухананы Тобиас Майер, 1765 йылда — Иоахим Даниил Лютый, ә 1773 йылда — Готлиб Гильдебрандт һәм Андрей Линдграф һатып ала. 1832 йылда дарыухананы Карл Иванович Феррейн һатып ала һәм Никольская урамына, сауҙагәр К. К. Шильбахтан һатып алған бинаға күсерә.
1881 йылда предприятие хеҙмәткәрҙәре эшен дәртләндереү өсөн Феррейн яңылыҡ индерә. Ул үҙенең хеҙмәткәрҙәренә компания килеме өлөшөндә ҡатнашыу мөмкинлеге бирә. 1887 йылда Карл Иванович вафат булғандан һуң дарыухана уның улы Феррейн Владимир Карловичкә күсә. Владимир Карлович дарыуханаға клиенттар йәлеп итеү өсөн үҙенсәлекле ысулдар уйлап таба. Яҡшы дарыуҙар әҙерләү өсөн иң яҡшы фармацевтик ингредиент тип айыу майы иҫәпләнә, шуға күрә Владимир Карлович айыу һатып ала. Һәр көн уны ҡала фонтанына һыу эсерергә алып йөрөйҙәр. Айыу үлгәндән һуң уның ҡарасҡыһын дарыухананың икенсе ҡатына ҡуялар.
1902 йылда Владимир Карлович Феррейн «В. К. Феррейн» ширҡәте булдыра.
1914 йылда В. К. Феррейн фирмаһында 1000-дән ашыу хеҙмәткәр иҫәпләнә, шулар араһынан йөҙҙән ашыу кеше юғары медицина белемгә, ә өс кеше ғилми дәрәжәгә эйә була. Дарыуҙарҙан тыш, хушбуй, одеколон, башҡа парфюмерия-косметика тауарҙары, шулай уҡ «медицина» шараптары: портвейн, малага, херес, мадера етештерелә.
Архитектураһы
1899 йылда архитектор Адольф Эрихсон эклектика рухында бинаны яңынан төҙөй. Никольская урамына сыҡҡан яҡ неоренессанс биҙәк менән биҙәлгән. Дарыухана бинаһының 2 ҡаты бар.
Гербель Николай Васильевич
Гербель Николай Васильевич (8 декабрь (26 ноябрь) 1827 йыл, Тверь — 20 март (8 март) 1883 йыл, Петербург) — Рәсәй империяһы шағиры-, әҙәбиәт белгесе, нәшриәтсе-мөхәррир, библиограф.
Биографияһы
Ата-әсә йортонда тәүге тәрбиәне ала, әммә туғыҙынсы йәшендә уны Киев ҡалаһында 1-се Киев гимназияһы янындағы Благородный пансионға бирәләр. Гимназияны тамамлап, Гербель кенәз Безбородконың Нежинский лицейына уҡырға инә. Бында ул Совет тәҡдим иткән «Подробный разбор словесных произведений Сумарокова и Ломоносова и общее заключение о характере и состоянии русской словесности от Петра Великого до Екатерины II» темаһына диссертация яҙа. Был диссертация көмөш миҙалға лайыҡлы тип таныла.
1850 йылдарҙан башлап төрлө Петербург журналдарында баҫыла башлай. 1850 йылдар аҙағында иң яҡшы сит ил шағирҙарын урыҫ телендә баҫтырып сығара; был эшкә урыҫ әҙәбиәтенең күренекле эшмәкәрҙәрен йәлеп итә, төрлө журналдарҙа таралған классик сит ил шағирҙарының иң яҡшы йыя.
1857 йылда рус яҙыусылары тәржемәһендә Шиллер әҫәрҙәре йыйынтығы барлыҡҡа килә, аҙаҡ Шекспир, Байрон, Гете, Гофман, Шевченко әҫәрҙәрҙең тулы йыйынтығы, немец, инглиз шағиры һәм славян шағирҙарының иң яҡшы әҫәрҙәренән хрестоматия нәшер ителә.
Гербель Николай Васильевич 1883 йылдың 8(20) мартында Санкт-Петербургта вафат була. Тула губернаһының Чернский өйәҙендә (хәҙерге Тула өлкәһенең Плавский районы) имениеһынан алыҫ түгел Бабурино ауылы зыяратында ҡатыны менән йәнәш ерләнә.
Дисдорф
Дисдорф (Diesdorf) — Германияла община, Саксония-Анхальт (Sachsen-Anhalt) ерендә Aлтьмарк Зальцведель (Аltmarkkreis Salzwedel ) муниципалитеты составында.
Бетцендорф-Дисдорф идаралығына буйһона. 2500 кеше йәшәй (2010 йылдың 31 декабренә). Майҙаны - 65,85 км². Рәсми коды — 15 3 70 023.
Географияһы
Альтмарктың көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан был урын ҡомло тупраҡлы, урман менән ҡапланған һәм күп дәрәжәлә Зааль боҙлоҡ осоронда формалашҡан һөҙәк убалы пейзаж булараҡ ҡылыһырлана.
Зальцведель ҡалаһының көньяҡ-көнсығышынан 25 километрҙа урынлашҡан. Күрше Түбәнге Саксониялағы (Niedersachsen) иң яҡын тораҡ пункт - Виттинген (Wittingen) яҡынса ун километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Муниципаль берәмек
Муниципалитетҡа түбәндәге райондар һәм тораҡ пункттар инә :
Тарихы
Был урын тәүге тапҡыр 1112 йылғы документта телгә алына. 1161 йылда граф Герман фон Варпке-Люхов Мариенвердерҙың августин әйлән-бәйләне пероһына нигеҙ һала. Был ошо урындың тарихи үҫешенә көслө йоғонто яһай. 1551 йылғы Реформациянан һуң һәм монастырь секуляризацияһынан һуң, бында Бранденбург дәүләтенең домен идаралығы һәм дворян ҡатын-ҡыҙ идаралығы булдырыла. 1810 йылда икеһе лә, Францияның Вестфалия короллеге ҡулы аҫтында ҡалғанға, таратыла. Пруссияға ҡушылғандан һуң ҡала Альтмарк хөкүмәт округына, тимәк, Саксония провинцияһына инә, унан 1947 йылда Саксония-Анхальт ере барлыҡҡа килә. 1952 йылдан алып ГДР-ҙың Магдебург районы составына инә. 1998 йылдың 27 мартынан рәсми рәүештә муниципалитетҡа Тап атамаһын индерә.
1911 йылда Дисдорфтың көньяҡ ситендә Германияла асыҡ һауалағы музей асыла.
Ҡала башлығы
Элекке мэры - Фриц Клосс (СДПГ).
Гербы
Герб 1 сентябрендә булдырылды. 1997 йылдың апрелендә Магдебургтың хөкүмәт президиумы раҫланы.
Дисдортың асыҡ һауалағы музейы
Дисдорф асыҡ һауалағы музейҙа төрлө тәғәйенләнештәге һәм формалағы фахверк йорто һәм шулай уҡ ел тирмәне күрһәтелә. Тематик яҡтан был музей Альтмаркка ҡарай.
Ауылдың ҙур ташы
Был ауыл эргәһендә урынлашҡан был кәшәнә ауыл мегалитический, ваҡытлыса һаҡланып ҡалған неолит өс төркөм ҡәберенә һала.
Байрамғолов Юлай Ейәнғәле улы
Байрамғолов Юлай Ейәнғәле (Жыянғале) улы (15 декабрь 1937 йыл) — 2015 йыл — ғалим-инженер-механик, уйлап табыусы. Техник фәндәр докторы (1993), профессор (1994), Башҡортостан Республикаһының инженерҙар академияһы академигы (1995). СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1978), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1999).
Биографияһы
Юлай Ейәнғәле улы Байрамғолов 1937 йылдың 15 декабрендә Башҡорт АССР-ы Мәсетле районы Тимерәк ауылында тыуған (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы Йонос ауыл Советына ҡарай).
1965 йылда Силәбе политехник институтын (хәҙерге Көньяҡ Урал дәүләт университеты) тамамлаған. Йәш белгес булараҡ Брянск автомобиль заводына эшкә ебәрелә.
1966 йылда Өфөгә ҡайта һәм Өфө моторҙар эшләү заводында эш башлай.
1970 йылдан Өфө авиация техникумында, 1973 йылдан Башҡортостан ауыл хужалығы институтында (хәҙергә Башҡорт дәүләт аграр университеты) уҡыта.
1983—1993 йылдарҙа хеҙмәтте һаҡлау, 1995 йылдан — ауыл хужалығын электрлаштырыу һәм автоматлаштырыу, 1998—2005 йылдарҙы электр энергияһы менән тәьмин итеү һәм электр энергияһын ауыл хужалығында ҡулланыу кафедралары мөдире.
Ғилми эшмәкәрлеге
Юлай Байрамғолов 120-нән ашыу фәнни хеҙмәт нәшер иткән, 40 уйлап табыуға авторлыҡ танытмаһы алған.
Ғилми эҙләнеүҙәре электр энергияһын тапшырыу һауа линияларының ауыл ерендә ышаныслылығын арттырыуға, бәләкәй йылғаларҙа гидроэлектростанциялар төҙөүҙе нигеҙләүгә арналған.
Ғалим уйлап тапҡан ҡоролмалар һәм яйламалар Башҡортостан Республикаһы, Рәсәй Федерацияһы төбәктәре һәм Берләшкән дәүләттәр берләшмәһе илдәре предприятиеларында ҡулланыла.
Кадмий
Ка́дмий — Д. И. Менделеевтың химик элементтарҙың периодик системаһындағы, ун икенсе төркөм (иҫке классификацияла — икенсе төркөмсәлә торған), бишенсе периоды, 48-се атом номерлы элементы. Cd символы менән билдәләнә (Cadmium). Кадмий ябай матдә (CAS-номеры: ). Йылтыр‑аҡ төҫтәге йомшаҡ, еңел сүкелеүсән, һуҙылыусан металл.
Атамаһының тарихы
Штромейер уны Германияла табылған цинк рудаһы буйынса грекса атамаһы менән атаған— καδμεία. Тора-бара боронғо грек мифологияһы геройы Кадм иҫтәлеге менән атала.
Физик үҙенсәлеге
Кадмий — серебристо-белый мягкий металл с гексагональной решёткой. Если кадмиевую палочку изгибать, то можно услышать слабый треск — это трутся друг о друга микрокристаллы металла (так же трещит и пруток олова).
Химик үҙенсәлеге
Кадмий расположен в одной группе периодической системы с цинком и ртутью, занимая промежуточное место между ними, поэтому некоторые химические свойства этих элементов сходны. Так, сульфиды и оксиды этих элементов практически нерастворимы в воде. С углеродом кадмий не взаимодействует и карбидов не образует.
Башҡортостан кадмий етештереү
Башҡортостанданда кадмий баҡыр колчеданы ятҡылыҡтары рудаларында бар (0,01 %‑ҡа, һирәгерәк 0,1 %‑ҡа тиклем), шулай уҡ республиканың көньяҡ‑Көнсығышында баҡыр‑кобальт ятҡылыҡтары рудаларында, баҡырлы ҡомташтарҙа табылған. Кадмий цинк концентраттарын башлыса өҫтәмә продукттарҙы көкөрт кислотаһы эретмәһе йәки файҙаланылған цинк электролиты менән һелтеһеҙләндергәндән һуң, цинк туҙаны менән ултыртып йәки электролизлап айырған саҡта, бер ыңғай уларҙың составында алалар. Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының байыҡтырыу фабрикаһының ҡалдыҡ һаҡлағыстарында 1396 т (2007), Башҡортостан баҡыр‑көкөрт комбинатында — 2696, Бүребай тау‑байыҡтырыу комбинатында — 26 т К. йыйылған."Унипромедь" ААЙ(Екатеринбург ҡалаһы)тарафынан «Уралзолоторазведка» (Өфө) Урал комплекслы геологоразведка экспедицияһы менән берлектә буш тау тоҡомдары өйөмдәренән һәм руданы байыҡтырыу ҡалдыҡтарынан кадмий айырып алыуҙың ҡатнаш ысулдары тикшерелә: биоокислау һәм электроимпульслы технология менән (Учалы тау‑байыҡтырыу комбинаты) йәки биоокислау һәм флотация ярҙамында яңынан таҙартыу (Башҡортостан баҡыр‑көкөрт комб‑ты). 2006 йыл «Маггеоэксперт» ЯАЙ (Магнитогорск ҡ.) тарафынан Мәскәү ҡорос һәм иретмәләр ин‑ты м‑н берлектә кондицияһыҙ рудаларҙы һәм байыҡтырыу ҡалдыҡтарын продуктив эретмәләргә һелтеһеҙләндереп, һуңынан уларҙы ион алмаштырыусы ыҫмалаларҙа ҡуйыртып кадмий айырып алыу (башҡа ҡиммәтле компоненттар менән бергә) буйынса ғилми‑тикшеренеү эштәре башҡарыла һәм уларҙы сәнәғәт күләмендә индереү (Учалы тау‑байыҡтырыу комбинаты, Башҡортостан баҡыр‑көкөрт комбинаты, Бүребай тау‑байыҡтырыу комб‑ты) маҡсатҡа ярашлы булыуы нигеҙләнә.
Илсеғол (Учалы районы)
Илсеғол — Башҡортостан Республикаһының Учалы районындағы ауыл, Илсеғол ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны — 242 кеше. Почта индексы — 453715, ОКАТО коды — 80253820001.
Тарихы
Ауылға 19 быуат уртаһында Троицк өйәҙе Ҡара‑ һәм Барын‑Табын улустарының Мулдаҡай ауылы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. 1850-1858 йылдар араһында Илсеғоловтар етәкселегендә Мулдаҡай ауылы халҡының бер өлөшө Мейәс йылғаһы буйында айырылып сыға һәм яңы Илсеғол ауылына нигеҙ һала. Ауылдар араһы бер саҡрым була. 1834 йылда ауылда 284 кеше йәшәй, 25 йылдан һуң — шулай уҡ. 1866 йылда 20 йортта 136 кеше йәшәгән. X ревизия ваҡытында 20 йортта 149 кеше йәшәгән. 1920 йылда 80 йортта 423 кеше иҫәпләнгән. Бынан тыш, ошо уҡ йылғала 7 йортло рудник барлыҡҡа килгән, унда «алтын ҡомдарын йыуыу өсөн фабрика» булған. Бында тирә-яҡтағы ауыл башҡорттары эшләгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр, алтын приискыларында эшләгәндәр.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %).
Рәсәй көнө
Рәсәй көнө (2002 йылға тиклем — РСФСР-ҙың дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул итеү көнө) (День России)— 12 июнь — Рәсәй Федерацияһының дәүләт байрамы.
12 июнь — РСФСР-ҙың дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул итеү көнөндә 1992-нән йыл һайын билдәләнә (1991 йылдан ял көнө булып тора ).
Тарихы
1990 йылдың 12 июнендә РСФСР халыҡ депутаттарының беренсе съезында РСФСР-ҙың дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул ителә.
12 июнь, Рәсәй Федерацияһы Юғары Советының «Рәсәй Федерацияһының дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул итеү көнө» булараҡ, 1992 йылдың 11 июненән байрам датаһы тип ҡабул ителә. Ошо уҡ йылдың 25 сентябрендә Хеҙмәт тураһындағы закондар кодексына тейешле үҙгәрештәр индерелә. 1998 йылдың 12 июнендә Б. Н. Ельцин үҙенең телевизион мөрәжәғәтендә байрамдың исемен «Рәсәй көнө» тип алмаштырырға тәҡдим итә. Рәсми рәүештә был исем 2002 йылда яңы Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт кодексын ҡабул итеү менән бирелә.
Рәсәй көнөндә Кремлдә Рәсәй Президенты Рәсәй Федерацияһының Дәүләт премияларын тапшыра. Мәскәүҙә Ҡыҙыл майҙанда байрам салюты менән тамамланған тантаналар үтә
Рәсәй көнөндә Россотрудничество (Рәсәй хеҙмәттәшлеге) үҙенең сит ил вәкиллектәрендә тематик күргәҙмәләр, концерттар, лекциялар һәм түңәрәк өҫтәлдәр, ижади фестивалдәр ойоштора. Сараға Рәсәй тарихы һәм мәҙәниәте менән ҡыҙыҡһынған башҡа ил граждандары һәм граждандары саҡырыла.
Семрас
Сёмрас (Чомрас) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юла йылғаһының уң ярына тамағынан 161 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пенькозавод
Пенькозавод (Деревня пенькозавода) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 129 Почта индексы — 452660, ОКАТО коды — 80207819004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Троцкий Лев Давидович
Троцкий Лев Давидович (партия псевдонимдары: Перо́, Антид Ото, Л. Седо́в, Стари́к, тыуған ваҡыттағы исеме — Бронштейн Лейба Давидович , 26 октябрь 1897 йыл — 21 август 1940 йыл) — Рәсәй революционеры, совет дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре,  марксизмдың бер йүнәлеше - троцкизм идеологы.
Башта конституцион монархист, һуңынан искровец, меньшевик, Август блогын ойоштороусыһы, межрайонец. Монархия ҡоролошо осоронда ике тапҡыр һөргөнсө, 1905 йылда барлыҡ гражданлыҡ хоҡуҡтарынан мәхрүм ителә. 1905 һәм 1917 йылдарҙа — Петросовет рәйесе. 1917 йылғы Октябрь революцияһын ойоштороусыларҙың береһе, Ҡыҙыл армияға нигеҙ һалыусырҙың береһе. Ойоштороусырының һәм идеологтарының береһе. Коминтернды ойоштороусыларҙың һәм идеологтарының береһе, уның исполкомының ағзаһы. Тәүге Совет хөкүмәтендә — сит ил эштәре буйынса халыҡ комиссары, һуңынан, 1918—1925 йылдарҙа — хәрби һәм диңгеҙ эштәре буйынса халыҡ комиссары, РСФСР, артабан СССР Реввоенсоветы рәйесе. 1923 йылдан — партия эсендәге һул оппозицияһы лидеры («Яңы курс»). 1919—1926 йылдарҙа ВКП(б) Үҙәк Комитеты Политбюроһы ағзаһы. 1927 йылда бөтә вазифаларынан бушатыла һәм һөргөнгә ебәрелә ; СССР 1929 йылда сит илгә һөрөлә. 1932 йылда совет гражданлығынан мәхрүм ителә.
Иртә йылдары
Давид Леонтьевич (1843—1922) һәм Анна Львовна (ҡыҙ фамилияһы Животовская) Бронштейндар ғаиләһендә бишенсе бала булып тыуа. Ата-әсәһе Херсон губернаһы Елисаветград өйәҙе Яновка ауылы тирәһендәге игенселек утары йәһүд колонистарынан булған бай ер биләүсе-аренаторҙар. Ата-әсәһе сығышы менән Полтава губернаһынан булалар. Полтава губернаһы. Троцкий үҙенең мемуарҙарында бала саҡта идиш телендә түгел, украин һәм урыҫ телендә һөйләшеүе тураһында яҙа.
Мәктәп йәшендәге училищеһында Изге ҡаҙаныштары буйынса ҡабул ителә. Павел Одесса, 1889 буйынса 1895 йылда унда уҡырға. Ҡала мәктәптәрен тамамлаусылар белем Николаев.
Революцион эшмәкәрлеге башы. Беренсе һөргөнө
1900—1902 йылдарҙа Иркутск губернаһында үткәрә, һөргөндә ул Соколовская менән никахҡа инә һәм үҙаллы белемен камиллаштыра (шул иҫәптән марксизм классиктары әҫәрҙәре менән таныша), шулай уҡ журналистика эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә. Редакция йомоштары буйынса ауылдан ауылға сәйәхәт итеп, күп кенә элекке һәм буласаҡ революцион эшмәкәрҙәре менән бәйләнешкә инә, шул иҫәптән, М. Урицкий һәм Ф. Дзержинский менән. Буласаҡ наркомдың Европала нәшер ителгән хеҙмәттәре һәм уның Иркутскиҙа күмәк кеше алдындағы сығыштары йәш революционерға РСДРП етәкселеренең иғтибарын йәлеп итә: уға Сириянан ҡасып китергә ярҙам итәләр. Ялған паспортына Троцкий фамилияһын яҙҙырып алған Лев Бронштейн башта Венала, һуңғараҡ — Лондонда йәшәй башлай. Троцкий фамилияһы Одесса төрмәһе өлкән надзирателе исеменән алынған. Бында ул тәүге тапҡыр яңыраҡ ҡына «Что делать?» китабын баҫтырып сығарған Владимир Ленин менән таныша.