cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы 2015
Кубок форматы
Үткән йылдағы кубок менән сағыштырғанда, командалар һаны ундан һигеҙгә тиклем әҙәйҙе. Башҡа үҙгәрештәр юҡ. 8 команда дүртешәрләп ике төркөмгә бүленә. Төркөм эсендә һәр команда бер-береһе менән уйнай. Төркөмдәрҙә тәүге ике урынды яулаған командалар ярым финалға сыға. Ярым финалда тәүге парҙа «А» төркөмө еңеүсеһе «Б» төркөмөндә икенсе урын яулаған командағы ҡаршы уйнай, икенсеһендә ҡалған ике клуб ярыша. Парҙарҙағы еңеүселәр финалға сыға һәм тунир еңеүсеһен асыҡлай, ә ярым финалда еңелеүселәр бронза миҙал өсөн көрәшә.
Кронос
Кроностың балаларын йотҡаны. Кронос һәм Зевс
Кронос Урандың, Реянан тыуған балаларыңдың береһе һине ҡолатыр тигән күрәҙәлегенән ҡурҡҡанлыҡтан, уларҙы бер-бер артлы йотоп торған. Гестийҙы, Деметраны, Гераны, Аидты һәм Посейдонды шулай уҡ йотҡан.
Поляковка (Дәүләкән районы)
Поляковка (Поляковка) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 384 кеше. Почта индексы — 453415, ОКАТО коды — 80222834001.
Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы 2015
Кубок форматы
Төркөм этабында еңгән өсөн команда өс мәрәй ала, өҫтәмә ваҡытта йә булиттар серияһында еңеү өсөн ике мәрәй бирелә, өҫтәмә ваҡытта йә булиттар серияһында еңелгәндәр бер мәрәй ала, ә төп ваҡытта еңелгәнгә мәрәй бирелмәй
Кронос
Кроностың балаларын йотҡаны. Кронос һәм Зевс
Алданғанлығын аңлап, Кронос Зевсты бөтә ерҙән эҙләй башлаған, әммә Крит утрауындағы куреттар уға сабыйын табырға ҡамасауланы, һәм Зевс илағанда, Кронос ишетмәһен өсөн, һөңгөләре менән ҡалҡандарын ҡаҡҡан.
Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы 2015
Турнир таблицаһы
ӨВЕ — Өҫтәмә ваҡытта еңеү
Кронос
Кроностың балаларын йотҡаны. Кронос һәм Зевс
Зевс үҫеп буйға еткәс, атаһына ҡаршы Ғаләмде нигеҙенә тиклем тетрәткән, һуғыш (Титаномахия) башлай. Ун йыллыҡ һуғыштан һуң Зевс Кроносты ҡолатҡан һәм, уны яҡлаған титандар менән бергә, Тартарға тотҡонлоҡҡа оҙатылған.
Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы 2015
Турнир таблицаһы
БСЕ — Булиттар серияһында еңеү
Кронос
Кроностың балаларын йотҡаны. Кронос һәм Зевс
Бер хикәйәт буйынса, Зевс Кронос менән Олимпияла власть өсөн көрәшкән һәм еңгән. Орфиктарға ярашлы, Зевс Нюкта кәңәше буйынса Кронды бал эсереп һыйлаған, тегеһе йоҡлап киткән һәм уны бестергәндәр (кастрировали). Фараз буйынса, Зевс бестергән, Кроностың орлоғонан Афродита тыуған (ғәҙәттә, бында Уран ҡатнаша).
Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы 2015
Турнир таблицаһы
ӨВО — Өҫтәмә ваҡытта отолоу
Кронос
Кроностың балаларын йотҡаны. Кронос һәм Зевс
Зевс, Гея йәки Метида ярҙамында, Кронды ҡоҫорға мәжбүр иткән һәм йотолған бер туған ағай-энеләрен һәм апай-һеңлеләрен терелтә. Һуңынан уларҙы олимпия аллаларына: Гестияны - йорт усағы алиһәһенә, Гераны - илаһтарҙың ҡатынына һәм батшабикәһенә, Деметраны - баҫыуҙар һәм уңдырышлылыҡ алиһәһенә, Аидты - ер аҫтындағы үлеләр батшалығы аллаһына һәм Посейдонды диңгеҙҙәр илаһына әйләндерә.
Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы 2015
Турнир таблицаһы
БСО — Булиттар серияһында отолоу
Е — төп ваҡытта еңеүҙәр һаны
Кронос
Иң һуңғы йола һәм телгә алыуҙар
Кронос Сицилияла ерләнгән. Ғәрәбстанда илаһ булған. Сабыйҙарҙы ҡорбан итеп килтергән финикий илаһы Молох менән тиңләштерелгән. Олимпияла уға ғибәҙәтхана төҙөлә. Кроносҡа Олимпияла яҙғы көн менән төн тигеҙләшкәндә Кроний тауы түбәһендәге басилдар (батшалар), башҡа сығанаҡтар буйынса 12-се гекатомбеон (июль аҙағы), ҡорбан килтергән.
Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы 2015
Турнир таблицаһы
О — төп ваҡытта еңелеүҙәр һаны
Кронос
Иң һуңғы йола һәм телгә алыуҙар
Уға XIII орфий гимны бағышланған.
Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы 2015
Турнир таблицаһы
ГИ — Индерелгән голдар һаны
Кронос
Иң һуңғы йола һәм телгә алыуҙар
Кроносҡа Рим игенселеге илаһы Сатурн тура килә. Кроносты Сатурнға тиңләштергән риүәйәт буйынса, уны Юпитер (Зевсҡа тиңләштерелгән) һәләк итә һәм Италияға ҡаса. Италияла Сатурн ғибәҙәтханаларын бөтә ерҙә лә осратырға мөмкин булған; ярымутрауҙың күп кенә урындары һәм ҡалалары Алла исеме менән аталған; Италия үҙе, риүәйәт буйынса, боронғо заманда Сатурн ере (Saturnia tellus) тип аталған.
Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы 2015
Турнир таблицаһы
ГҮ — Үткәрелгән голдар һаны
Кронос
Иң һуңғы йола һәм телгә алыуҙар
Кронос Ливияла һәм Сицилияла батшалыҡ иткән һәм Гиераполгә нигеҙ һалған.
Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы 2015
Турнир таблицаһы
ГА — Индерелгән һәм үткәрелгән голдар айырмаһы
Кронос
Иң һуңғы йола һәм телгә алыуҙар
Бер йәки бер нисә планетаны йотҡан HD 240430 йондоҙон Кронос хөрмәтенә атарға тәҡдим ителә.
Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы 2015
Турнир таблицаһы
М — Мәрәйҙәр һаны
ГИ— Индерелгән голдар һаны
7-8 урындар өсөн
Был уйында үҙ төркөмдәрендә һуңғы урын алған командалар осраша.
5-6 урындар өсөн
Был уйында үҙ төркөмдәрендә өсөнсө урынды алған командалар осраша.
Янбай (исем)
Янбай — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа осрай.
Этимологияһы
Янбай. Фарсы «ян» һәм башҡорт «бай» һүҙҙәренән төҙөлгән ҡушма исем.
Билдәле шәхестәр
Янбаев Юлай Әғләм улы (21 ғинуар 1962 йыл) — ғалим-биолог, юғары мәктәп эшмәкәре. Башҡорт дәүләт университеты ректорының уҡытыу эштәре буйынса урынбаҫары. Башҡортостан Фәндәр Академияһында ғилми хеҙмәткәре.
Топонимдар
Яңы Янбай (рус. Новоянбаево) — Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл. Балтас р‐нындағы ауыл. Иҫке Янбай (рус. Староянбаево) — Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 325 кеше[1].
Даренка
Даренка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демина йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ер-Япта-Яха
Ер-Япта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нюдя-Япта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вайманьга
Вайманьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вага йылғаһының һул ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Мүғаҙ ибн Жәбәл
Биографияһы
Мүғаҙ ибн Жәбәл Мәҙинәлә тыуған. Ул Хәҙрәжи ырыуының бәнү ғәддә нәҫеленә ҡараған.
18 йәшендә ислам динен ҡабул иткән, Ғәҡәбә эргәһендә икенсе ант биреүҙә, мосолмандарҙың мөшриктәр менән һуғыштарында ҡатнашҡан. Ҡөрьәнде яттан белгән. Ислам дине риүәйәте буйынса, Мөхәммәт Пәйғәмбәр Мүғаҙ ибн Жәбәлде мосолман хоҡуғын (фиҡһ) яҡшы белгәндәр иҫәбендә телгә алған, Пәйғәмбәр иҫән сағында уҡ фәтүәләр сығарған.
Мүғаҙ ибн Жәбәл тапшырғана 150-нән ашыу хәҙис билдәле.
Вафаты
Пәйғәмбәр тарафынан Исламға өндәү өсөн Йәмәнгә ебәрелгән. Хаҡ хәлифә Әбү Бәкер әс-Сиддиҡ идара иткән осорҙа әйләнеп ҡайтҡан. Сүриәгә киткәс, чума ауырыуын йоҡтороп, 38 йәшендә вафат булған.
Инйәр ауыл Советы
Инйәр ауыл советы — Белорет районы муниципаль районы ауыл биләмәһә, муниципаль берәмек (борон — ҡасаба советы). 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 7672 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 7604 кеше. Административ үҙәк Инйәр. Инйәр ауыл советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:
453538, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Инйәр ауылы, Котовский урамы, 2а.
Состав
2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Инйәр ауыл советы ауыл биләмәһе составына кергән халыҡ иҫәбе һәм торама пункттар исемлеге. Бөтәһе — 7672.
Борон (ҡасан Инйәр ҡасаба советы) бында Рәмәште
Тарихи белешмә
Инйәр ауыл биләмәһе территорияһында 50 яҡын предприятие, участка дауаханаһы, өс тулы белем биреү урта мәктәптәре, өс тулы булмаған белем биреү мәктәптәре, район мәҙәниәт йорто, сәнғәт балалар мәктәбе һәм башҡалар бар.
Инйәр күп милләтле ҡасаба. Ҙур татыу ғаиләлә 30 ашыу милләт йәшәй.
Һуңғы йылдарҙа Инйәр ҡасабаһы һиҙелерлек үҙгәрҙе. Яңы социаль объекттар асылды, атап әйткәндә, мәктәп, почта, район мәҙәниәт комплексы, физкультура-һауыҡтырыу комплексы, кемпинг, Инйәр йылғаһы аша күпер төҙөлдө. Һәм иң ҡыуаныслыһы — республика етәкселеге ярҙамы менән халыҡтың тәбиғи газ менән файҙаланыу мөмкинселеге булды.
Инйәр ере — ҡатай башҡорттарының тарихи тыуған ере: тәжрибәле малсы, даланлы һунарсы һәм балыҡсылар ырыуы ул. Был ерҙәр тәбиғәт байлыҡтары менән дә киң билдәлелек алған. Урындағы халыҡ йәйләүгә сыҡҡан, айыуға һунарға йөрөгән, балыҡ тотҡан — уңышлы табышҡа ҡыуанған. Әммә тормош бер ерҙә туҡтап ҡалмай, үҙенең ҡәтғи шарттарын мәжбүри көсләп таға.
Ун һигеҙенсе быуат аҙағында Инйәр эргәһендә Хәсән ауылы булған. 1795 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса ауылда 30 йорт һаналған.
Ун туғыҙынсы быуатта Инйәр ерҙәрендә урман сәнәғәте буйынса эшмәкәрлек башлана. Уның артынан тау сәнәғәте килә. Суйын иретеү заводтары асыла. Завод эшмәкәрлеге Инйәр халҡының социаль статусын оҙаҡ йылдарға билдәләй. Әммә халыҡ ялан эшен ситкә ҡуймай: һоло, ҡарабойҙай үҫтерә. Урман халыҡты төҙөлөш материалдары, ә заводты яғыулыҡ менән тәьмин итә.
1927 йылда ҡасабаға беренсе паровоз килә; радио, электр станцияһы үткәрелә, балалар баҡсаһы, мәҙәниәт йорто төҙөлә.
1972 йылда Ҡарламан станцияһынан Белорет станцияһына тиклем тимер юлының төҙөлөшө башлана. Ҡаялы тауҙар, йылғалар аша ике йөҙҙән ашыу километр юл үтә. Юл тотош торба һәм күперҙән төҙөлә. Трассала төҙөлөш ысулдарын тикшереү маҡсаты менән ҡыйыу тәжрибәләр үткәрелә, һуңынан БАМ-да уңышлы ҡулланыла.
Инйәр яҡтарында тәбиғәт гүзәл. Инйәр ауыл советы территорияһында Ямантау, Елмәрҙәк тауҙары урынлашҡан. Ҙур Инйәр, Бәләкәй Инйәр һәм башҡа бик күп йылғалар аға. Ауыл биләмәһе территорияһында Көньяҡ Урал Дәүләт ҡурсаулығы, Ҡыҙылъяр мәмерйәһе урынлашҡан. Инйәр төбәгенең күккә ашҡан ҡаялары, саф шишмә-йылғалары, ҡуйы ҡатнаш урмандары уны хаҡлы рәүештә Башҡортостан ынйыһы тигән исемде йөрөттөрә ала.
Рим Әхмәтов үҙенең билдәле «Йылға, күл һәм үләндәр» китабында былай тип яҙа: «… инанам, Инйәр — көньяҡ Уралдың иң гүзәл йылғаларының береһе».
Сәтәй-Бөрйән
Сәтәй-Бөрйән (Чятай-Бурзян) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 268 кеше. Почта индексы — 452085, ОКАТО коды — 80244805006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауыл тарихы
XVIII быуат аҙағында Бөрйән улусы башҡорттары Ил-күл-мең ырыуы ерҙәрендә Сәтәй-Бөрйән ауылына нигеҙ һалалар. Уларҙың сығыш урындары ла билдәле: Йәрмөхәмәт һәм Төрөкмән ауылдары (хәҙерге Баймаҡ районы). Бөрйән — керҙәштәр. Уларҙың тамғалары ^ бөтә дөйөм бөрйән тамғаһына тап килә.
Гримальди замогы (Антиб)
Гримальди замогы (франц. Château Grimaldi) — XII быуатта Антиб территорияһында төҙөлгән ҡоролма. XX быуат башында замокҡа реставрация кәрәк була — уны  Антиб  ҡала муниципалитеты һатып ала. Был замокта Пикассоға арналған беренсе музей ойошторола.
Тарихы
XII быуатта Гримальди замогы төҙөлгәнгә тиклем был  биләмәлә, рим нығытмалары булған. Аҙаҡ, урта быуат осоронда епископ резиденцияһы урынлашҡан. 1385 йылдан алып 1608 йылға тиклем территория Гримальди ғаиләһенә ҡараған, ул замок биләмәһен хәҙер беҙ күргән күләмгә тиклем киңәйткән.
XVI быуатта  Гримальди замогы үҙгәртеп ҡорола. Гримальди замогы роман стилендәге манараһы менән нығытылған замоктан ғибәрәт. Бында төрлө ваҡыттарҙа казармалар, госпиталь, ҡәлғә урынлаша.
Музейҙың эш графигы июнь-сентябрь айҙарында: 10:00 сәғәттән алып 18:00 сәғәткә тиклем көн һайын,  шаршамбы һәм йома көндәрендә сәғәт 20:00 тиклем. Октябрь айынан май айына тиклем көн һайын сәғәт 10:00 алып 12:00 тиклем һәм 14:00 алып 18:00 тиклем. 1 ғинуар, 1 май, 1 ноябрь һәм 25  декабрь музей эшләмәй.
18 йәшкә тиклемге килеүселәргә инеү бушлай. Өлкәндәр өсөн Пикассо музейына инеү хаҡы 4,6 евро.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Астана Гете яҙмалары
Астана Гете яҙмалары, шулай уҡ Кавали яҙмалары булараҡ билдәле, Көнбайыш Явала Циамис регентлығы, Кабуютан Квали даирәһендә алты яҙмаға ҡарай; төп яҙмала (Кавале I) иң оҙон итеп яҙылған өҙөк. Яҙмаларҙың барыһы да Сундан телендә һәм Сундан әлифбаһы (Каганга) менән яҙылған. Яҙмала чандрасангкала (хронограф) булмаса да, яҙмала батша исеменә нигеҙләнеп яҙма 14-енсе быуаттың икенсе яртыһында килеп сыҡҡан тигән фекер бар.
Кавали яҙмаларҙың бер нисә таш таҡтаһы
Яҙма башҡа тарихи сығанаҡтар менән, мәҫьәлән, Чарита Парахьянган һәм Пустака Радж и Бһуми Нусантара ҡулъяҙмаһы менән сағыштырылған булған, һәм Кавали I яҙмаһы баш ҡалаһы Каваинан хөкөм иткән Сунда Батшалығы хөкөмдары Нискала Васту Канчана бөйөклөгенә "саккала" йәки хөрмәт күрһәтеү булған. Нискала Васту Канчана Батша Линггабуананың берҙән-бер йәшәп ҡалған вариҫы һәм шулай уҡ Дьяһ Питалока Читрасеми принцессаның энеһе булған; икеһе лә Бубат Маджапахитта 1357 йылда үлгән булғандар.
Сығанаҡ тексты
Алғы өлөшө: Яғында текст:
Тәржемәһе
Алғы өлөшө: Яҡта текст:
Шулай уҡ ҡарарға мөмкин
Төркөм:Индуизм Төркөм:Индонезия
Шеплиц
Шеплиц (Schäplitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 109 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,15 км2. Диңгеҙ кимәленән 37 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39579 һәм автомобиль коды — SDL.
Юлъяҡшы (исем)
Юлъяҡшы — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа осрай.
Этимологияһы
Юлъяҡшы исеме башҡорт теленә юлбарыҫ һүҙенән (бала юлбарыҫ һымаҡ көслө, батыр булһын тигән теләк менән ҡушылған исем) тигән мәғәнәләрҙе аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.
Билдәле шәхестәр
Юлъяҡшин Радик Мөхәрләм улы, ижади псевдонимы Elvin Grey (17 май 1989 йыл) — Рәсәйҙә танылыу алған йәш башҡорт йырсыһы, рус, башҡорт һәм татар телдәрендә сығыш яһай. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2017).Мәскәү дәүләт педагогия университетын тамамлаған. ELVIN GREY сопродюсер продюсер үҙәге булып тора. Йәштәр сәйәсәте һәм мәҙәниәт үҫеше мәсьәләләре буйынса йәмәғәтселек башланғысында Башҡортостан республикаһы башлығының советнигы итеп тәғәйенләнде.
Юлъяҡшин Ниғмәтулла — Байғаҙы ауылда тыуған (рус. Байгазино) — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл. 1812 йылғы 1-се Ватан һуғышында ҡатнашҡан 15 полк, ике көмөш миҙал менән бүләкләнә.
Евкуров Юнус-Бек Баматгиреевич
Евкуров Юнус-Бәк Баматгиреевич (Евкурнаькъан Баматгире Юнус-Бек; 30 июль 1963 йыл) — Рәсәй дәүләт һәм хәрби эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһы оборона министры урынбаҫары (2019 йылдың 8 июленән), Генерал-полковник (2021). Рәсәй Федерацияһы Геройы (2000), Берҙәм Рәсәй партияһының Юғары совет ағзаһы.
2008 йылдың 31 октябренән 2010 йылдың 31 декабренә тиклем Ингушетия Республикаһы президенты (2008 йылдың 30 октябренән 31 октябренә тиклем ваҡытлыса Ингушетия Республикаһы президенты вазифаһын башҡарыусы) 2011 йылдың 1 ғинуарынан 2019 йылдың 26 июненә тиклем Ингушетия Республикаһы Башлығы (2013 йылдың 4 июленән 8 сентябренә тиклем Ингушетия Республикаһы башлығы вазифаһын башҡарыусы). Ингушетияла оҙайлы протест митингыларынан һуң, 2019 йылдың июнендә ваҡытынан алда отставкаға китеүе тураһында иғлан итә.
Сығышы
Юныс-Бек Баматгиреевич Евкуров 1963 йылдың 30 июлендә Тарское ауылында күп балалы ингуш ғаиләһендә тыуған: уның алты ағаһы һәм алты апаһы бар. Евкуровтар аталары бик күп эшләгәнгә күрә, ярлы булмаған. Фяппий тейла сығышлы. Итар легендаһы буйынса, Евкуровтарҙың ата-бабаһы Итар, Эрзиҙа беренсе башняны ҡуйған. Уның тураһында былай тиҙәр: «Итар мылтыҡ тауышы ишетелер алдынан сәпкә һуға». Ул шул тиклем тура ата, бер-бер артлы сәпкә һуғылған пулялар тигеҙләшә. Евкуровтар Эрзиҙан Ольгетти ауылына күсеп килгән
Бесланда мәктәп-интернат тамамлай
Хәрби хеҙмәттә
1982—1984 йылдарҙа Камчаткала Тымыҡ океан флотының диңгеҙ пехотаһында ашығыс хеҙмәт үтә.
1985—1989 йылдарҙа Рязаньгвардия юғары һауа-десант команда училищеһы нда, тамамлай, унан армия хеҙмәтенә саҡырыла.
Белоруссияның 350-се гвардия парашют-десант полкының разведка ротаһында, Боровух-1 (Витебск өлкәһе)хеҙмәтен башлай. 1990 йылдың ғинуарынан 1991 йылдың сентябренә тиклем 350-се гвардия парашют полкын үҙ эсенә алған 103-сө гвардия һауа-десант дивизияһы ваҡытлыса СССР КГБ-һының Сик буйы ғәскәрҙәренә тапшырыла һәм Кавказға күсерелә. Дивизияның частары, шул иҫәптән 350-се полк, Кавказ аръяғы сик буйы округының (Әзербайжан ССР-ы һәм Әрмән ССР-ы) 43-сө һәм 44-се сик буйы отрядтары райондарында дәүләт сиген һаҡлау буйынса хәрби заданиелар үтәй.
Һауа-десант ғәскәрҙәрендә команда вазифаларында хеҙмәт итә. Төньяҡ Кавказда террорға ҡаршы операцияларҙа ҡатнаша. Атап әйткәндә, подполковник Евкуров отряды, Районды разведкалау буйынса заданиеларҙың береһен үтәп, чечен әсирлегенән 12 Рәсәй хәрби хеҙмәткәрен таба һәм ҡотҡара, 98-се гвардия Свирь Ҡыҙыл Байраҡ ордены 217-се гвардия парашют-десант полкы штаб начальнигы шәхсән үҙе был хәрби операцияла ҡатнаша.
1997 йылда М.Фрунзе исемендәге хәрби академиянын тамамлай.
1999 йылдың июнендә Сербия-Босния ҡалаһы Углевикта (серб. Угљевик ) Босния һәм Герцеговинала SFOR эгидаһы аҫтында Рәсәй контингенты составында була.
1999 йылдың майында майор Евкуров Рәсәй Федерацияһының Юғары хәрби командованиеһынан йәшерен задание ала: Рәсәй Ҡораллы Көстәре Генераль штабы ГРУ-һының махсус тәғәйенләнештәге подразделениеһының 18 хәрби хеҙмәткәренән торған төркөм составында, Косово һәм Метохия территорияһына йәшерен үтеп инергә, стратегик объектты — «Слатина» аэропортын үҙ контроле аҫтына алырға һәм 1999 йылдың 12 июнендә Рәсәй контингентының төп көстәре килеүенә әҙерләнергә.
Задание үтәлә, һәм Евкуров төркөмө, төрлө легендалар буйынса эш итеп, 1999 йылдың май аҙағында тирә-яҡ сербтар һәм албандар өсөн йәшерен рәүештә «Слатина» аэропортын тулыһынса үҙ контроле аҫтына ала. Был операцияның ентекле шарттары әлегә тиклем сер менән классификациялана. 2000 йылдың 13 апрелендә Евкуровҡа Рәсәй Федерацияһы Геройы исеме бирелә һәм уға алтын йондоҙ миҙалы тапшырыла.
2004 йылда Ҡораллы Көстәр Генераль штабының Хәрби академияһын тамамлай.
2004 йылдан 2008 йылға тиклем Волга-Урал хәрби округының (Екатеринбург) Разведка идаралығы начальнигы урынбаҫары.
Ингушетия Республикаһы Башлығы
2008 йылдың 30 октябрендә Евкуров, Рәсәй Федерацияһы Президенты ның «Ингушетия Республикаһы Президенты вәкәләттәрен ваҡытынан алда туҡтатыу тураһында» Указына ярашлы, Морат Зиязиков отставкаға киткәнгә тиклем Ингушетия Республикаһы Президенты вәкәләттәренә эйә булған кешенең вәкәләттәрен биләгәнгә тиклемге осорға республиканың ваҡытлыса Башлығы итеп тәғәйенләнә.
2008 йылдың 31 октябрендә Федераль закондың 18-се статьяһына ярашлы. 184-ФЗ 1999 йылдың 6 октябрендәге «Рәсәй Федерацияһы субъекттарының Дәүләт власының закондар сығарыу (вәкиллекле) һәм башҡарма органдарының дөйөм принциптары тураһында» Евкуров кандидатураһы Ингушетия Республикаһы Президенты итеп раҫлау өсөн Ингушетия Республикаһының Халыҡ Йыйылышына тәҡдим ителә (тәғәйенләү өсөн 16 депутат тауыш бирә, береһе ҡаршы, икенсе тауыш биреү ғәмәлдә булмаЙ).
Ингушетияның яңы президенты республика бюджетынан аҡса экономиялау маҡсатында тантаналы инаугурациянан баш тарта һәм раҫлағандан һуң шунда уҡ ант итә. Яңы етәксе граждандар менән тәүге осрашыуҙы Назран дың үҙәк мәсетендә үткәрә. Коллектив киске намаҙ тамамланғандан һуң республика башлығы дин әһелдәре һәм урындағы халыҡ вәкилдәре менән һөйләшә, властарға төбәк алдында торған социаль-иҡтисади проблемаларҙы хәл итеүҙә һәм дөйөм хәлде яйға һалыуҙа ярҙам итеүҙе һорай.
Республика эсендә элекке президент Морат Зиязиков исемен республикалағы енәйәти хәлдең киҫкенләшеүе менән бәйләгән һәм уны оппозиция лидерҙарының береһе Магом Евлоевты үлтереүҙе планлаштырыуҙа ғәйепләгән оппозиция етәкселеге Евкуровты тәғәйенләүҙе хуплай һәм яңы властарға ярҙам итергә һәм «бөтә көстәрҙе хәлде сәйәси контролдә тоторға ярҙам итергә йүнәлтергә» әҙер булыуын белдерә. .
2009 йылдың 25 майынан 29 ноябренә тиклем — Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Советы Президиумы ағзаһы. .
2009 йылдың 22 июнь. Һөжүм
2009 йылдың 22 июнендә сәғәт 9-ҙа Ингушетия президентын үлтерергә маташыуҙар була. Назран ҡалаһының «Центр-КамАЗ» биҫтәһендә президент кортежын үткәндә оҙатып йөрөүсе машина шоссе буйлап әкрен генә хәрәкәт иткән «Тойота» автомобилен артҡа этәрергә маташа; автомобиль водителе маневр яһап, кортеж уртаһына сыға; тиҙҙән шартлау була. Һөҙөмтәлә шунда уҡ Ингушетия президенты һаҡсыларының береһе һәләк була; Президент Евкуров һәм тағы ла ике кеше төрлө ауырлыҡтағы йәрәхәттәр менән дауаханаға оҙатыла. Евкуровтың хәле ауыр була. Дауаланыу мәлендә Евкуров вазифаһын Ингушетия Республикаһы Хөкүмәте рәйесе Рәшит Гайсанов башҡара.
Евкуров ҡатнашлығында дүрт һөжүм итеүҙә ғәйепләнеүсене ҡулға алыуҙар 2009 йылдың 23 июнендә; аноним сығанаҡтарға ярашлы, кешеләргә булған мөнәсәбәтенә ҡарап ҡул законһыҙ ҡораллы формированиеларҙы.
2009 йылдың 11 авгусында Мәскәүҙә Вишневский хирургия институтынан дауаланып сыға һәм 2009 йылдың 13 авгусында Ингушетия Президенты вазифаһына кире ҡайта.
Ҡайтҡандан һуң
2009 йылдың 5 октябрендә Ингушетия президенты Юныс-Бек Евкуров республика хөкүмәтен вазифаһынан бушата. Айырым Указ менән республика башлығы вазифаһынан Хөкүмәт рәйесе Рәшит Гайсанов бушатыла.
Анна Паукер
Анна Паукер (Ana Pauker, тыумыштан Ханна Рабинсон (Hanna Rabinsohn) 13 декабрь 1893 йыл, Кодаешти, Васлуй өйәҙе, Румыния короллеге — 14 июнь 1960 йыл, Бухарест, Румыния Социалистик Республикаһы) — румын сәйәси эшмәкәре, Румыния сит ил эштәре министры һәм 1940 йылдар аҙағы — 1950 йылдар башында РКП лидеры. Марчел Паукерҙың ҡатыны.
Евкуров Юнус-Бек Баматгиреевич
Ҡайтҡандан һуң
2012 йылдың 1 авгусында Ингушетияла Рамазан Ҡадировтар ғаиләһенең Центорой ауылына һөжүмде ойоштороусылар һәләк була Евкуров Галашки ауылында чечен именлек көстәре үткәргән махсус операция тураһында мәғлүмәтте кире ҡаға
Анна Паукер
Тәүге йылдары һәм сәйәси эшмәкәрлегенең башы
Анна Паукер ярлы дини йәһүд ғаиләһендә тыуған, ғаиләлә алты баланың икеһе сабый сағында вафат була. Уның кесе ҡустыһы сионист була.
Евкуров Юнус-Бек Баматгиреевич
Ҡайтҡандан һуң
2012 йылдың 4 авгусында Чечен Республикаһы башлығы Рамзан Ҡадиров Ингушетия башлығы Юныс-Бек Евкуров террористик төркөмдәр менән көрәшеү өсөн тейешле көс һалмай,, тип белдерә. шулай уҡ Евкуровты «бандиттарҙы ерләүҙә ҡатнашҡаны өсөн» шелтәләй. Евкуров Ҡадиров тәнҡитенә яуап бирә: «Боевиктар менән мәрхәмәтһеҙ көрәшергә кәрәк, шуға күрә Рамзан Ҡадировтың үҙ алымдары бар, ә минең үҙ алымдарым бар». Евкуров Ҡадировты терроризмға ҡаршы көрәштең етерлек һөҙөмтәле булмауы тураһында әйткән һүҙҙәре өсөн ғәфү итә: «Хәҙер — Изге Рамаҙан айы, Аллаһы Тәғәлә беҙгә бер-беребеҙҙе ғәфү итергә ҡуша». .
Анна Паукер
Тәүге йылдары һәм сәйәси эшмәкәрлегенең башы
Ул һәм уның ире, Марчел Паукер, уның лидерҙарының береһе булып китә. 1923—1924 йылдарҙа икеһе лә сәйәси эшмәкәрлектәре өсөн ҡулға алына һәм 1926—1927 йылдарҙа Берлин, Париж һәм Венала мәжбүри эмиграцияла була.
1928 йылда Мәскәүҙә коминтерндың халыҡ -ара Ленин мәктәбенә уҡырға инә, Д. З. Мануильский менән хеҙмәттәшлек итә. Тиҙҙән Францияла Коминтерн, шунан Балҡан илдәрендә инструктор булып китә. 1935 йылда Румыния коммунистар партияһының Үҙәк Комитеты Секретариатына инә. Румынияға ҡайтҡас 1935 йылда ҡулға алына, башҡа коммунистар менән бергә ун йылға хөкөм ителә. 1938 йылда СССР-ҙа уның ире атып үлтерелә.
Евкуров Юнус-Бек Баматгиреевич
Ҡайтҡандан һуң
2012 йылдың 1 октябрендә Евкуров телефон номерын баҫтырып сығара, унда «теге йәки был сәбәптәр арҡаһында енәйәт юлына баҫҡан» республика халҡы уның менән бәйләнешкә инә ала һәм терроризм менән бәйләнешкә ингәндәрҙе тыныс юл менән бирелергә саҡыра. Тәүбәгә килгән енәйәтселәрҙең хоҡуҡтарын яҡларға, терроризмға ҡыҫылмаған боевиктарҙың кәүҙәләрен туғандарына бирергә вәғәҙә итә..
Анна Паукер
Тәүге йылдары һәм сәйәси эшмәкәрлегенең башы
1941 йылдың май айында СССР-ға унан тотҡолоҡта булған Молдавия сәйәсмәне Ион Кодрянуны ҡайтарыр өсөн алмашҡа һөргөнгә ебәрелә. Имеш-мимештәр буйынса, «троцкист» кеүек үҙен үҙе тәнҡитләү менән шөғөлләнергә тура килгән; әммә Коминтерн архивы документтары раҫлауынса, ул быны эшләмәй. Мәскәүҙә ул румын коммунистарының — эмигранттарының лидеры була: 1941 йылда — ИККИ ҡарамағындаҡғы РКП вәкиле, 1943—1944 йылдарҙа — РКП сит ил бюроһын һәм «România Liberă» (Ирекле Румыния) радиоһын етәкләй. Был сифатта Паукерҙың секретары булып Кира Муратованың әсәһе табип Наталья Скурту тора. 1944 йылда Тудор Владимиреску исемендәге 1-се румын ирекле пехота дивизияһының комиссары итеп тәғәйеләнә.
Евкуров Юнус-Бек Баматгиреевич
Ҡайтҡандан һуң
2013 йылдың 4 июлендә отставкаға китә һәм тауыш биреүҙең берҙәм көнөнә тиклем, 2013 йылдың 8 сентябренә тиклем, ваҡытлыса өлкә башлығы вазифаһын башҡара. 2013 йылдың авгусында Рәсәй Президенты Ингушетия парламенты ҡарауына өс кандидат араһында Ингушетия башлығы вазифаһына Евкуровты тәҡдим итә.
2013 йылдың 8 сентябрендә Ингушетия парламенты депутаттары Республика башлығы итеп Юныс-Бек Евкуровты һайлай.
Анна Паукер
Румыния етәкселегендә
Антонеску режимы ҡолатылғандан һуң 1944 йылда тыуған иленә ҡайта. 1945—1948 йылдарҙа — Политбюро ағзаһы һәм РКП Үҙәк Комитеты секретары. РКП һәм Социал-демократик партия Румыния эшселәр партияһына берләшкәндән һуң (1948) 1948 йылдың февраленән 1952 йылдың майына тиклем Үҙәк Комитет Политбюро ағзаһы һәм Румыния эшселәр партияһының Үҙәк комитеты секретары. 1947 йылдың декабрендә — 1952 йылдың июлендә — Румыния Сит ил эштәре министры.
1948 йылда Time журналы уның портретын тышлығына урынлаштыра һәм уның «иң абруйлы ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе» тип тасуирлай. Әммә бер аҙҙан уның эшмәкәрлеге партия эсендә тәнҡиткә дусар ителә. Беренсенән, Паукерҙы «социал-демократик тибындағы сәйәсәттә»: коммунистар партияһының 500 000 ашыу яңы ағзаларын, шул иҫәптән Тимер гвардияның элекке ағзаларын тикшереүһеҙ күпләп вербовкалауҙа ғәйепләйҙәр. Икенсенән, 1949 йылда ул Дунай-Ҡара диңгеҙ каналы төҙөүҙе — шәхси Сталин тәҡдимен хупламай. Өсөнсөнән, Сталиндың Тито менән конфликты барышында румыния компартияһы эсендә репрессияларға ҡаршы була: сөнки «титосылар» тип иғлан ителгән Испанияла Граждандар һуғышында республика интербригадаларының румын ветерандарын һәм француз Ҡаршылығы отрядарын эҙәрлекләүҙәргә ҡаршы була. Бынан тыш уны коммунистик юстиция министры Лукрециу Пэтрэшкануға ҡаршы «саботаж» процесынды ғәйепләйҙәр.
Евкуров Юнус-Бек Баматгиреевич
Протест һәм отставка
2018 йылдың 26 сентябрендә Евкуров һәм Чечня башлығы Рамзан Ҡадиров төбәктәр араһындағы сикте һаҡлау тураһында килешеүгә ҡул ҡуялар, уларҙы Ингушетия Республикаһы Халыҡ Йыйылышы депутаттары ратификациялай. Ул Сунженск һәм Малгобек райондарына ҡағыла. Һөҙөмтәлә Ингушетия таулы һәм урманлы урындарҙы ала һәм 17 мең гектар ерҙе Чечняға бирә.
Анна Паукер
Румыния етәкселегендә
Паукер шулай уҡ яҡынса 100 000 йәһүдтең Израилгә (1950—1952) эмиграцияланыуына булышлыҡ итә һәм 1950 йылдың йәйендә Мәскәү бойороғо менән үткәрелгән мәжбүри коллективлаштырыуға ҡәтғи ҡаршы сығыш яһай. 1947 йылда ауыл хужалығы продукцияһын һатып алыу хаҡын күтәреүгә өлгәшә. Тарихсы Норман Наймарк һуңыраҡ уның сәйәсәтен Владислав Гомулканың тәүге курсы менән сағыштыра : «тарихи» партиялар менән коалиция, «буржуаз» сәйәсмәндәр менән компромисс, социал-демократтар һәм либералдәрҙе эҙәрлекләүҙе туҡтатыу.
Эшененә бушатылыуы һәм һуңғы йылдары
1952 йылда Георге Георгиу-Дежем тарафынан «сионистар» һәм «космополиттарға» ҡаршы йүнәлтелгән кампанияһы һөҙөмтәһендә властан ситләтелә. «Фракцион эшмәкәрлеге өсөн» рәсми рәүештә Үҙәк комитет составынан сығарыла, ә июлдә хөкүмәттең бөтә вазифаларынан бушатыла.
Евкуров Юнус-Бек Баматгиреевич
Протест һәм отставка
2018 йылдың 4 октябрендә меңәрләгән протест акциялары башлана, улар мөҙҙәтһеҙ тип иғлан ителә. Бишенсе көндә митинг властар тарафынан 15 октябргә тиклем санкциялана. Тәүлек әйләнәһенә барған протест акцияһы 2018 йылдың 18 октябренән 31 октябренә тиклем дауам итә. Сираттағы митинг 2018 йылдың 27 ноябрендә, Рәсәй Федерацияһы Конституция суды тарафынан Ингушетия Республикаһы башлығы Юныс-Бек Евкуровтың Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы н үтәү буйынса Ингушетия һәм Чечня араһында административ сик урынлаштырыу тураһындағы үтенесен ҡарау көнөндә үтә.
Дүрт айлыҡ тәнәфестән һуң, 2019 йылдың 26 мартында Магаста митинг ҡабаттан тергеҙелә һәм мөҙҙәтһеҙ тип иғлан ителә. 2019 йылдың яҙында протестанттарҙың именлек көстәре менән бәрелешенән һуң власть вәкилдәренә ҡарата көс ҡулланыу буйынса енәйәт эше ҡуҙғатыла (РФ Енәйәт кодексының 318-се статьяһының 2-се өлөшө), тәртипһеҙлеккә саҡырыу эше менән бергә (РӘСӘЙ Федерацияһы Енәйәт кодексының 212-се статьяһының 3-сө өлөшө). Был енәйәт эше буйынса протест лидерҙары һәм ике тиҫтәнән ашыу ябай ҡатнашыусы төрмәгә ебәрелә.
Анна Паукер
Эшененә бушатылыуы һәм һуңғы йылдары
1953 йылдың 18 февралендә ҡулға алына һәм һорауҙар алыуҙарға дусар була. Хәл Чехословакиялағы «Сланский эше» кеүек антисемит подтекст менән яңы сәйәси процесс менән янай, ләкин 1953 йылдың мартында Сталин үлгәндән һуң Паукер В. М. Молотовтың ҡурсалауы арҡаһында төрмәнән сығарыла (уның да ҡатыны, Паукерҙың элекке танышы, П. С. Жемчужникова төрмәнән сығарыла) һәм өйҙәге тотҡонлоҡҡа урынлаштырыла. Уны кире власҡа рөхсәт итмәү өсөн, РКП етәкселеге Н. С. Хрущев менән һөйләшеп, уның «1940 йылдар аҙағы 1950 йылдар башында эксцесстарҙа ғәйепле» тип «ныҡлы сталинсы» репутацияһын булдыра.
Евкуров Юнус-Бек Баматгиреевич
Протест һәм отставка
Евкуров ышаныс кимәле түбән булған төбәк башлыҡтарының рейтингына ҡаршы етәкселек итә — төбәк башлығына ышанып етмәүселәр һаны ышаныусылар һанынан 57 процентҡа артып китә. Ул ваҡытта респонденттарҙың 40 проценты Ингушетия башлығын алмаштырыу яҡлы була. .
Анна Паукер
Эшененә бушатылыуы һәм һуңғы йылдары
Һуңғы йылдарҙа урындағы сәйәси нәшриәт өсөн немец һәм француз теленән тәржемәсе (Politică Editura) булып эшләй, әммә ҡултамғаға хоҡуҡһыҙ. 1959 йылдың октябрь айында Сталиндан һуң совет властарынан рәсми хәбәр ала, яҙмышы хаҡында аныҡ билдәле булмаған уның ире яҡынса 1938 йылдың 16 авгусында СССР-ҙа язалап үлтерелә.
Евкуров Юнус-Бек Баматгиреевич
Протест һәм отставка
2019 йылдың 24 июнендә Евкуров, республика менән 11 йыл етәкселек иткәндән һуң, Ингушетия башлығы вазифаһынан китергә хәл итә. Ингушетия милли телевидениеһында күрһәтелгән мөрәжәғәтнамәһендә ул былай ти: «Мин һуҡыр түгелмен. Власть күҙҙәремде томаламаны. Әйҙәгеҙ, бының өсөн барыбыҙ ҙа — мин тәҡдим иткән власть органдары, йәмәғәт, дини һәм башҡа ойошмалар — яуап бирәйек, бөгөн бүленгәнбеҙ, тип әйтергә ҡыйыу булайыҡ. Һәр беребеҙ алдында һайлау тора. Мин үҙемә һайлау эшләнем». .
2019 йылдың 26 июнендә Рәсәй Президенты Владимир Путин Евкуровтың отставкаға китеүен ҡабул итә һәм республика башлығы вазифаһын башҡарыусы итеп элекке прокурор Мәхмүт-Али Калиматовты тәғәйенләй. .
Анна Паукер
Ғаиләһе
Марчел Паукер менән никахта өс балаһы тыуған:
Евкуров Юнус-Бек Баматгиреевич
Оборона министры урынбаҫары
2019 йылдың 8 июлендәге 326-сы Президент Указына ярашлы Рәсәй Федерацияһы оборона министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. Ошо уҡ указ менән Евкуровҡа генерал-лейтенант хәрби звание бирелә. Быға тиклем Рәсәй Оборона министры урынбаҫары булмаған ун икенсе вазифаның булыуы Рәсәй Федерацияһы Президентының махсус указы менән рөхсәт ителә.
Кар-Я
Кар-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хура йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Ай-Куш-Юх-Юган
Ай-Куш-Юх-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нягинь-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Кар-Я
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Евкуров Юнус-Бек Баматгиреевич
Оборона министры урынбаҫары
Евкуров ҡарамағына Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренең Хәрби әҙерлек баш идаралығы һәм Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәре авиацияһының осоу хәүефһеҙлеге хеҙмәте буйһона. Быға тиклем Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәре Генераль штабы начальнигы — Рәсәй Федерацияһы оборона министрының беренсе урынбаҫары Валерий Герасимов етәкселегендә була.
Рәсәй Оборона министрлығының юғары штабына 2019 йылдың 21 авгусында тәҡдим ителә. Генерал-лейтенант Евкуров Рәсәй оборона министры урынбаҫарының шәхси штандарты һәм вазифа билдәһе менән тапшырыла.
Ай-Куш-Юх-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Анна Паукер
Ғаиләһе
Влад Һәм Маша XXI быуат башында Францияла йәшәгән.
Кар-Я
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Евкуров Юнус-Бек Баматгиреевич
Оборона министры урынбаҫары
2022 йылдың 27 мартында дауаханаларҙың береһендә Украинаға баҫып ингән саҡта яралыларҙы бүләкләгәндә аяғын юғалтҡан ефрейторға тиҙерәк «аяҡҡа баҫыуын» теләй. .
Партияға ҡарауы
2009 йылдың мартында «Берҙәм Рәсәй» партияһына инә. Партияның Юғары Советы ағзаһы, Төбәк сәйәси советы Президиумы ағзаһы һәм Төбәк сәйәси советы ағзаһы..
Анна Паукер
Мәҙәниәттә
Аллегорик рәүештә Михаил Калатозовтың «Заговор обречённых» (1950) совет фильмында Ганна Лихте исеме аҫтында һүрәтләнгән.
Хроматин
Хроматин  ( — төҫ, буяу) — хромосома матдәһе; ДНК, РНК һәм аҡһымдарҙың комплексы булып тора.
Хроматин эукариот күҙәнәк ядроһы эсендә урынлашҡан. Прокариот күҙәнәктең нуклеоиды составына инә. Тап хроматин составында генетик мәғлүмәт тормошҡа ашырыла.
Шулай уҡ, ДНК-ың репликацияһы һәм репарацияһы башҡарыла.
Хроматиндың ҡоро массаһы 25-40 % тирәһе гистон аҡһымдарынан тора. .
Гистон аҡһымдары хромосоманы төрөүҙә ҡатнашҡан нуклеосомаларҙың компоненты булып тора.
ДНК молекулаһының төҙөлөш кимәлдәре
Нуклеосома гистондары дүрт төрлө: H2A, H2B, H3 һәм H4.
Улар коров гистон тип атала. Һәр нуклеосома составында уларҙың икешәр молекулаһы инә. Бөтәһе һигеҙ аҡһым молекулаһы. Улар менән ДНК молекулаһының 140 тирәһе нуклеотид оҙонлоғо тирәһе өлөшө төрөлгән була.
Нуклеосомдар араһы линкер тип атала. Был ДНК-ың 60 нуклотид оҙонлоғо өлөшөнөң H1 гистоны менән бәйләнештә булған урыны. Линкерҙар нуклеосомаларҙы бер-береһенә яҡынайтыу эшен башҡара.
Хромосомаларҙың морфологияһын тап ошо кимәлдә — конденсацияның иң юғары дәрәжәһенә еткән сағында өйрәнәләр. Был метафазаның аҙағы һәм анафазаның башына тура килә.
Асыҡ хроматин
Асыҡ хроматин — ДНК -ың мәхрүм нуклеосомаһыҙ һәм эшкәртеү ДНК-синтетеза тәьҫиренә I гиперһиҙгер өлөштәре. Асыҡ хроматин йыш ҡына ДНК -ың регулятор өлөштәре менән бәйле.
Хәмит Бурһыҡаев
Хәмит Бурһыҡаев (1737 — вафат булыу көнө билдәле түгел) — ялан-ҡатай ырыуы башҡорто, эре ер биләүсе, Ҡорбанғәлиевтар нәҫеленә нигеҙ һалыусы.
Биографияһы
Хәмит Бурһыҡаев 1737 йылда тыуған. Ҡорбанғәлиевтарҙың ҡарт олатаһы. Сығышы менән ялан-ҡатай ырыуынан. Икенсе фараз буйынса, әйле ырыуынан, тигән мәғлүмәт тә бар.
Силәбе өйәҙе Исмәғил ауылының тәүге указлы муллаһы булған.
Уның улдары, ейәндәре һәм бүләләре Арғаяш күле тирәһендәге ауылдарҙа урынлашҡандар.
Хәмит Бурһыҡаевтың улы Ҡорманғәли 1780 йылда тыуған, вафат көнө билдәһеҙ.
Уның исеменән, үҙ сиратында Ҡорманғәлиевтар (Ҡорбанғәлиевтар — фамилия әйтелешендә һәм яҙылышында үҙгәреш барлыҡҡа килгән) нәҫеле башлана.
Әләгәҙ ауыл Советы (Мәсетле районы)
Әләгәҙ ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районындағы муниципаль берәмек.
Хәмит Бурһыҡаев
Биографияһы
Ҡорманғәлиҙең улдары — Ғәбделхәким, Сөнәғәтулла, Ғәбдехәлим, Ғосаметдин, Мөхәмәтшәрәфетдин — Силәбе өйәҙендә урынлашҡан мосолман мәхәлләләрен (Һәйбәт, Усман, Миҙиәк, Иманғол, Мөхәмәтҡолой ауылдарында) етәкләгән.
Әләгәҙ ауыл Советы (Мәсетле районы)
Административ үҙәге — Әләгәҙ ауылы. Әләгәҙ ауыл Советы көнбайыштан һәм өлөшләтә көньяҡтан Дыуан районы, көнсығыштан Оло Ыҡтамаҡ, төньяҡтан Оло Аҡа ауыл Советтары менән сиктәш.
Хәмит Бурһыҡаев
Биографияһы
Улар эре ер биләүсе булған, шулай уҡ йылҡысылыҡ (өйөрҙәрендә 100-гә яҡын баш) булған, эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнгән, Силәбелә һәм күрше өйәҙҙәрҙә сауҙа алып барған.
Әләгәҙ ауыл Советы (Мәсетле районы)
Тарихы
Әләгәҙ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Хәмит Бурһыҡаев
Биографияһы
Хәйриәселек саралары менән билдәлелек алған, килеменең бер өлөшөн мәсеттәр һәм мәҙрәсәләрҙе хәстәрләү һәм ҡурсалауға бүлгән. Мөхәмәтшәрәфетдин 1895 йылдың 31 майында Яратҡол ауылы мәсете муллаһы итеп раҫлана.
Венте йылғаһындағы шарлауыҡ
Вента йылғаһындағы шарлауыҡ (Ventas rumba) — Европалағы иң яҫы шарлауыҡ, ул Латвиялағы Кулдигала урынлашҡан. Шарлауыҡтың яҫылығы ундағы һыу күләменә бәйле һәм уртаса 100—110 метр тәшкил итә, әммә һыу ташҡанда 279 метрға ла етергә мөмкин. Бейеклеге1,6 — 2,2 метр тирәһендә тирбәлә. Шарлауыҡ тупһалары үҙенсәлекле кәкерсәк һыҙыҡтар яһай. Вента йылғаһындағы шарлауыҡ тәбиғәт ҡомартҡыһы иҫәпләнә һәм Вента туғайлығының тәбиғәт заказниктарына индерелгән.
Балыҡ тотоу
Шарлауыҡ тупһаларында махсус балыҡ тотоу ҡоролмалары күпләп урын алған. Яҡынса 1640 йылда курлянд герцогы Якоб һыу өҫтөндә балыҡ тотоу өсөн ҡулайлама уйлап тапҡан: ағымға ҡаршы йөҙөүсе һөмбаш һәм йоҡа ҡорман балыҡтары туранан-тура әҙер кәрзиндәргә һикергән. Әлеге көндә Вентала бикре балыҡтары юҡ, ләкин һөмбаш һәм йоҡа ҡормандар һаман да бар.
Жуковский Григорий Васильевич
Жуковский Григорий Васильевич (23 ғинуар 1800 йыл — 15 февраль 1880 йыл) — генерал-лейтенант, Ырымбур казак ғәскәренең наказлы атаманы, Башҡорт-мишәр ғәскәре командующийы (1846). Новороссийск һәм Бессарабия генерал-губернаторы.
Биография
Григорий Васильевич Жуковский 1800 йылдың 23 ғинуарында тыуған. Ырымбур губернаһы дворяндарынан.
Санкт-Петербург 2-се кадет корпусы тәрбиәләнеүсеһе. Курсты тамамлағандан һуң, 1819 йылда 1-се пионер батальонына прапорщик чинында ебәрелә.
Бер йылдан подпоручик итеп үрләтелә һәм 3-сө пионер батальонына күсерелә.
1829 йылда ошо уҡ вазифала Лейб-гвардия гренадер полкына күсерелә, ә бер йылдан артиллериянан генерал Капцевич уға ҡабаттан адъютант вазифаһын тәҡдим итә, Жуковский ризалаша.
1830 йылғы Поляк ихтилалы ҡабынғас, Жуковский уның баҫтырыуында ҡатнаша. Дембе-Вельки ауылы янында ҡылыс менән башына һәм һул ҡулына яра ала. Алышта күрһәткән батырлығы өсөн 4-се дәрәжә бантлы Владимир ордены менән бүләкләнә. Дауаланғандан һуң яу яланына әйләнеп ҡайта һәм күп кенә алыштарҙа ҡатнаша.
1834 йылда полковник дәрәжәһенә күтәрелә һәм шул уҡ Капцевичкә махсус йомоштар буйынса офицер итеп тәғәйенләнә, ә бер йылдан — Өлгөлө полкка күсерелә.
Тағы ла бер йылдан Жуковский яңы тәғәйенләнеш ала: Хәрби министрлығы Инженер департаментының дөйөм присутствиеһы ағзаһы.
1846 йылда Башҡорт-мишәр ғәскәре командующийы итеп тәғәйенләнә. Бер аҙҙан генерал-майор чинына лайыҡ була.
1856 йылда уға Симферополь хәрби губернаторы һәм Таврия граждан губернаторы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыу йөкмәтелә, дүрт айҙан ул ошо вазифаға раҫлана һәм тиҙҙән генерал-лейтенант дәрәжәһен ала.
1866 йылда — Аҡ Бөркөт орденына, 1859 йылда Изге Александр Невский орденына лайыҡ була.
Жуковский Григорий Васильевич 1880 йылдың 15 февралендә вафат була. Шувалов зыяратында ерләнә (1909 йылда 23 февралендә вафат булған Веймарн Надежда Ивановна менән бергә).
1 сентябрь
1 сентябрь — григориан стиле буйынса йылдың 244-се (кәбисә йылында 245-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 121 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Төбәк байрамдары
}}
Грахов Николай Леонидович
Грахов Николай Леонидович (26 ноябрь 1946 йыл) — Башҡортостанда тыуып һәм йәшәп рус телендә ижад итеүсе балалар шағиры һәм яҙыусыһы, йырсы-шағир (бард), журналист һәм тәржемәсе, 1992 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союзы ағзаһы, «Бельские просторы» журналының шиғриәт бүлеге мөдире. А. Н. Толстой исемендәге халыҡ-ара (2006), Степан Злобин (2014 ) һәм Бәләбәй районының Фәтих Кәрим исемендәге әҙәби премиялар лауреаты. Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда «автор йырына» нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
Биографияһы
Николай Леонидович Грахов 1946 йылдың 26 ноябрендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған. 1967 йылда автортанспорт техникумының төҙөлөш бүлеген «техник-төҙөүсе» һөнәре буйынса тамамлағас, СССР Ҡораллы көстәренә хәрби хеҙмәткә алына. Әрме сафында хәҙерге Ҡаҙағстан биләмәләрендә була, ярты йыллыҡ мәктәп бөтөрә, элемтәсе (радиомеханик) вазифаһын башҡара. Запасҡа ҡайтарылғас, Өфөләге 3-сө төҙөлөш тресының 2-се идаралығында техникумда алған һөнәре буйынса хеҙмәт эшмәкәрлеген дауам итә.
Китаптары
рус телендә:
Раев (Дәүләкән районы)
Раев (Раево) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 314 кеше. Почта индексы — 453426, ОКАТО коды — 80222837001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Вамшереньга
Вамшереньга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шереньга йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 77 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡаҙансы (ырыу)
Ҡаҙансы — Танып башҡорттары составындағы ырыу.
Этник тарихы
Ҡаҙансылар сығыштары буйынса төркиҙәр. Танып, Ҡаҙансы һәм Ҡайпан ырыуҙарының Башҡортостандың иң төньяғында төпләнеүен әүҙем ҡыпсаҡ миграцияһы дәүере менән бәйләп аңлатырға була.
Этнонимы
Боронғо шәжәрәләрҙә ҡыпсаҡ бейҙәре араһында Ҡаҙансы бей ҙә атап үтелә. «Ҡорҡот олатайымдың китабында » «Салор-Ҡаҙан» (йәғни «Ҡаҙан хан») — Уғыҙ хандың батыр вариҫтарының береһе, «Баяндур хандың кейәүе, башҡа уғыҙҙар өсөн бәхет» телгә алына. Ҡаҙан хандың исеме башҡа сығанаҡтарҙа ла иҫкә алына.
Һылтанмалар
Башҡорт шәжәрәләре: Танып, Ҡаҙансы, Ҡайпан.
Библиография
Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа.. М, Наука, 1974.
Дебря
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сәнғәт
Сәнғәт ( церк.-слав. искусство (experimentum — тәжрибә, ҡулланып ҡарау); искоусъ— тәжрибә, һирәгерәк  вәсвәсә ) — ысынбарлыҡты образлы аңлап ҡабул итеү; үҙеңдең эске һәм тышҡы донъяға ҡарашыңды художестволы образда  сағылдырыу нәтижәһе йәки барышы  ; авторҙы ғына түгел, башҡа кешеләрҙе лә ҡыҙыҡһындырыуға йүнәлтелгән ижад.
Сәнғәт (фән менән бер рәттән) —  Тәбиғи фәндәр ҙәге һәм шулай уҡ донъяны Дин и сүрәттә ҡабул итеү кеүек, донъяны танып-белеү ысулдарының береһе. Төрки телдәрҙә «тәбиғәт»- матди донъя, «сәнғәт»- «оҫта кеше эшләгән, ғәмәли оҫта эшмәкәрлек» тигән мәғәнәлә ҡулланылған.
Сәнғәт төшөнсәһе бик киң — ул ниндәйҙер бер айырым өлкәлә үтә ныҡ үҫешкән оҫталыҡта күренергә мөмкин. Оҙаҡ йылдар дауамында сәнғәт тип кешенең матурлыҡты һөйөүен ҡәнәғәтләндереүсе мәҙәни эшмәкәрлек  төрө атап йөрөтөлдө. Социаль-эстетик нормалар һәм баһалауҙар эволюцияһы менән бергә донъяны эстетик йәһәттән сағылдырыусы формалар тыуҙырыуға йүнәлтелгән һәр төрлө эшмәкәрлек тә сәнғәт тип аталыу хоҡуғын ала.
Бөтә йәмғиәт киңлегендә, сәнғәт - танып белеү һәм ысынбарлыҡты сағылдырыуҙың айырым бер ысулы, йәмғиәти аңдың художестволы эшмәкәрлеге формаһының береһе һәм кешенең, шулай уҡ барлыҡ кешелектең  рухи мәҙәниәтенең бер өлөшө, бөтә быуындарҙың ижади эшмәкәрлегенең күп ҡырлы һөҙөмтәһе ул. Фән дә төп ижади, художестволы эшмәкәрлекте лә, шулай уҡ уның һөҙөмтәһе булған нәфис әҫәрҙе лә сәнғәт тип атайҙар.