cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фрай Отто
Биографияһы
1925 йылдың 31 майында Зигмар ҡалаһында (хәҙерге Германияның Хемниц ҡалаһы районы) скульптор ғаиләһендә тыуған.
Фан Ван Кхай
Фан Ван Кхай (Phan Văn Khải, 25 декабрь 1933 йыл — 17 март 2018 йыл) — Вьетнам дәүләт эшмәкәре. 1997—2006 йылдарҙа Вьетнам премьер-министры.
Биографияһы
1933 йылдың 25 декабрендә Сайгонда тыуған, 14 йәштән милли-азатлыҡ хәрәкәтендә ҡатнашҡан. 1954 йылғы Женева конференцияһына ярашлы Вьетнам Төньяҡ һәм Көньяҡ өлөштәргә бүленгәс, ул Төньяҡ Вьетнамға күскән, унда аграр реформа үткәреүҙә ҡатнашҡан.
Фрай Отто
Биографияһы
1931—1943 йылдарҙа Целендорф мәктәбендә (Берлин) ташсыға уҡый.
Фан Ван Кхай
Биографияһы
Ханойҙа сит телдәр колледжын тамамлаған, һуңынан СССР-ға уҡырға ебәрелгән, биш йыл дауамында Мәскәү дәүләт университетының иҡтисад факультетында уҡыған.
Вьетнамға ҡайтҡандан һуң, иҡтисадсы булараҡ етәксе вазифаларҙа эшләй, ә 1973 йылда Көньяҡ Вьетнамдың буласаҡ хакимиәтен формалаштырыу буйынса Вьетконг (Көньяҡ Вьетнамды азат итеү милли фронты) эшмәкәрлегенә ҡушыла. Сайгонды (Хошиминды) азат иткәндән һуң, 1975 йылдан Хошмин халыҡ комитетында (мэрияһында) эшләй: планлы комиссия рәйесе урынбаҫары, вице-мэр, 1985—1989 йылдарҙа — Хошимин мэры.
Фрай Отто
Биографияһы
Люфтваффеға хәрби хеҙмәткә саҡырылғанға тиклем, Берлинда архитектураны өйрәнә. Ахырҙа Икенсе донъя һуғышында истребитель-осоусы булараҡ һуғыша.
Фан Ван Кхай
Биографияһы
1989 йылдың апрелендә Вьетнам Социалистик Республикаһының Дәүләт планы рәйесе итеп тәғәйенләнә һәм Ханойға күсеп китә. 1991 йылда Вьетнам коммунистар партияһы үҙәк комитетының сәйәси бюроһы ағзаһы һәм Вьетнам Социалистик Республикаһы хөкүмәте вице-премьеры итеп һайлана.
Фрай Отто
Биографияһы
Француз хәрби әсирҙәр лагерына интернацияланған. Был лагерҙы төҙөгәндә ул үҙен инженер-конструктор сифатында күрһәтә, еңел конструкцияларҙан төҙөлгән бер нисә проект (атап әйткәндә, һыйыныу өсөн палаткалар) тәҡдим итә, улар ғәмәлгә ашырыла.
Азат булғас, Фрай Отто Берлин техник университетына уҡырға инә, уны 1950 йылда архитектор дипломы менән тамамлай. Һуңынан АҠШ-та ҡыҫҡа ваҡыт стажировка үтә, унда Эрих Мендельсон, Людвиг Мисс ван Дер Роэ, Ричард Нойтра һәм Фрэнк Ллойд Райт кеүек архитекторҙар менән осраша.
Фан Ван Кхай
Биографияһы
Премьер-министр вазифаһында Фан Ван Кхай 2000 йылда Рәсәй Федерацияһына сәфәре барышында Рәсәй Президенты Владимир Путин, Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Федерация Советы Рәйесе Е. С. Строев һәм Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһы Рәйесе Н. Н. Селезнев менән һөйләшеүҙәр алып бара. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте һәм Вьетнам Социалистик Республикаһы Хөкүмәте араһында Рәсәй Федерацияһы алдында Вьетнам бурысын көйләү тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйыла һәм башҡа килешеүҙәр төҙөлә. Был сәфәр йомғаҡтары буйынса, Вьетнамдың Рәсәй алдындағы бурысы (тәүҙә иҫәпләгәнсә 11 миллиард доллар урынына) 1,5 миллиард доллар күләмендә билдәләнгән.
Фрай Отто
Биографияһы
Целендорфта үҙенең архитектура бюроһын асып. Отто үҙенең архитектура эшмәкәрлеген 1952 йылда Германияла башлай. 1954 йыл ул аҫылмалы (тартылған) конструкцияларҙан төҙөлгән ҡоролмалары өсөн докторлыҡ дәрәжәһен ала.
Фан Ван Кхай
Биографияһы
2005 йылдың июнендә Фан Ван Кхай Америка Ҡушма Штаттарына рәсми сәфәр яһаған, был АҠШ-та Вьетнамдың ошондай ранг етәксеһенең тәүге сәфәре булған. Фан Ван Кхай һәм АҠШ президенты Джордж Буш Аҡ йортонда эшлекле хеҙмәттәшлектең 6 өлкәләрен һәм уның төп принциптарын билдәләгән, шул иҫәптән глобаль терроризмға, трансмилли енәйәтселеккә, наркобизнесҡа һәм кешеләр менән сауҙа итеүгә, шулай уҡ медицина һәм гуманитар ярҙам күрһәтеүҙә хеҙмәттәшлек итеү буйынса берҙәм сығыш яһай. Джордж Буш Вьетнамдың Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инеүенә һәр яҡлап булышлыҡ итеүенә Фан Ван Кхайға вәғәҙә бирҙе, яҡтар шулай уҡ Вьетнам иҡтисадына АҠШ инвестицияларын арттырыу өсөн шарттар булдырыу тураһында һөйләшеп килеште.
Фрай Отто
Биографияһы
1964 йылда Отто Штутгарт университетының Еңел конструкциялар институтына нигеҙ һала һәм пенсияға сыҡҡанға тиклем профессор булараҡ уның менән етәкселек иткән. Пенсияға сыҡҡас, архитектор, инженер һәм консультант булараҡ әүҙем эшләй.
2015 йылдың 9 мартында вафат булған.
Апофения
Ҡайһы берәүҙәрҙең Марс яҫылығы өҫтөндә барлыҡҡа килгән тәбиғи әйберҙе (Кидония) кеше йөҙөнә оҡшатыуы уны кемдер яһаған тигән байтаҡ фараздар килтереп сығарҙы.
Апофени́я (боронғо грек  ἀποφαίνω) ←  «из-» +  ) — осраҡлы йәки мәғәнәһеҙ мәғлүмәттәрҙә структура йәки үҙ-ара бәйләнеш күреү һәләтенә килтергән . Терминды 1958 йылда немец неврологы һәм психиатры Клаус Конрад ҡулланышҡа индергән, һәм уны «характерлы адекват булмаған мөһимлек тойғоһо» (мәғәнәне анормаль аңлау) менән оҙатылған «мотивлаштырылмаған үҙ-ара бәйләнештәр күренеше», тип билдәләй. Конрад тәүҙәрәк был күренеште психозда осрай торған ысынбарлыҡты когнитив боҙоп күрһәтеү, тип аңлата, әммә хәҙер был термин, мотлаҡ психик боҙолоуҙар булғанда ғына түгел, һау-сәләмәт индивидтарҙа ла шуға оҡшаш тенденцияларҙы тасуирлағанда, киңерәк файҙаланыла.
Статистика күҙлегенән сығып ҡараһаҡ, апофения беренсе төр хата тип классификациялана.
Апофения йыш ҡына паранормаль күренештәрҙе йәки дини раҫлауҙарҙы аңлатыуға хеҙмәт итә, журналистар спекуляцияһында файҙаланыла.
«Йәйғорҙоң ҡараңғы яғы» теорияһына ярашлы— Pink Floyd британ төркөмө альбомы The Dark Side of the Moon һәм «Оз иленең тылсымсыһы» кинофильмы (1939) тулыһынса тап килә һәм бер бөтөн нәфис әҫәр тип атарлыҡ, әгәр Metro-Goldwyn-Mayer киностудияһының заставкаһында Лео өсөнсө тапҡыр ырылдағандан һуң, шундуҡ музыка тоҡандырһаң, тулыһынса тап килә һәм бер бөтөн нәфис әҫәргә әйләнә. Pink Floyd был теорияны һәр ваҡыт кире ҡаҡты.
Карьера
Карьера (итал. carriera — йүгереү, тормош юлы, майҙан, лат. carrus — арба, ылау) — рәсми, социаль, фәнни һәм башҡа эшмәкәрлек өлкәһендә уңышлы алға китеш; хеҙмәт баҫҡысы буйлап өҫкә үрләү.
1907 йылдағы Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлегендә карьераның түбәндәге билдәләмәһе килтерелә : «Карьера (француз сығышлы һүҙ) — хеҙмәттә һәм башҡа өлкәләрҙә тиҙ уңыш».
«Карьера»:
Хәҙер «Карьера» һүҙе урынына йыш ҡына «социаль лифт» һүҙбәйләнеше ҡулланыла.
Карьера — тормошто, профессиональ һөнәрҙәр эҙмә-эҙлелеген һәм башҡа тормош ролдәрен тәшкил иткән ваҡиғалар сылбыры. Улар бөтәһе бергә кешенең үҙ-үҙен үҫтереүҙең дөйөмләштерелгән моделенә ярашлы эш итергә тәүәккәллеген сағылдыра. Карьераны — хәрәкәт траекторияһын — кеше үҙе төҙөй, ысынбарлыҡтағы үҙенсәлектәргә, иң мөһиме — үҙенең маҡсаттарына, теләктәренә һәм күрһәтмәләренә таяна.
Карьера билдәләмәләрен анализлау түбәндәге дөйөмләштереүҙәр яһарға мөмкинлек бирә:
Карьеризм — ниндәй ҙә булһа эшмәкәрлектә шәхси уңышҡа өлгәшеү өсөн намыҫһыҙ ынтылыш (ҡайһы берәүҙәр фекеренсә).
Венгрия психологы, психиатры һәм психоаналитигы Л. Сонди, үҙенең тикшеренеүҙәре һөҙөмтәләренә нигеҙләнеп, карьера эшләүгә ынтылыш психологик йәрәхәтте оноторға маташыу һөҙөмтәһе булыуы ихтимал, тип яҙа. Ундай кеше үҙенең шәхси проблемаларын хәл итеүҙән ситләшә, карьера үҫеше маҡсатында һөнәри эшмәкәрлеккә иғтибарын йүнәлтә. Алынған йәрәхәт шәхестең әхлаҡи-этик принциптарын үҙгәртә. Кәрәкле маҡсатҡа өлгәшкәс, ундай кеше тулы булмаған травматик депрессия кисереүе ихтимал.
Шәхси карьера планы — карьера төҙөүсе кешенең шәхси «навигаторы», шәхси миссияға, ҡиммәттәргә һәм кәрәкле йәшәү рәүешенә нигеҙләнгән маҡсаттар (оҙайлы, урта, ҡыҫҡа мөҙҙәтле) һәм өлгәшеү юлдары.
Төркөмләү
Һөнәр йәки ойошма сиктәрендә кеше эшмәкәрлегенең бер нисә принципиаль траекторияһын айыралар, улар карьераның төрлө типтарына тап килә:
Тарихы
Боронғо карьера (карьераның барлыҡҡа килеүе) — өҫтәмә продукттың барлыҡҡа килеүе, карьераның тыуыуы. Физик һәм аҡыл хеҙмәттәре бүленеше башланыу менән тамамлана.
Урта быуат карьераһы — социаль тигеҙһеҙлек, карьера буйлап тик өҫтөнлөклөләр генә үрләй. Диндең хакимлығы был социаль тигеҙһеҙлекте аңлата һәм нығыта.
«Бюрократик» карьера — идара итеү, етештереү, финанс карьераһына формаль рәүештә бүленеше. Административ аппараттың дөйөм бюрократлашыуы. Административ хеҙмәткәрҙәр ғәмәлдә йәмәғәт тормошонда өҫтөнлөклө бейеклектәрҙе баҫып ала һәм үҙ аллы социаль төркөмгә әйләнә.
«Дөйөм» карьера — социаль йәмғиәт булдырыу. Барыһы ла закон алдында тиң хоҡуҡ лы. Һәр кемдең карьера үҫеше өсөн тигеҙ мөмкинлектәре бар. Карьера идеяһы йәмғиәт тең киң ҡатламдарын үҙ эсенә ала.
Үрҙә әйтелгән осорҙарҙан карьера тышҡы шарттар үҙгәреүгә ярашлы үҫешкән тигән һығымта яһарға була.
Карьера концепцияһы үҫешендә түбәндәге тарихи тенденциялар асыҡ күҙәтелә :
София Нассауская
София Вильгельмина Марианна Генриетта Нассауская (Sophia Wilhelmine Marianne Henriette von Nassau; 9 июль 1836 йыл — 30 декабрь 1913 йыл) — Швеция һәм Норвегия короле Оскар II ҡатыны.
Биографияһы
София Нассауская 1836 йылдың 9 июлендә Висбаден курортының Бирбих һарайында тыуа. Ул герцог Вильгельм Нассаускийҙың һәм уның икенсе ҡатыны Паулина Вюртембергтың ҡыҙы була. Ҡыҙҙың бер туған һеңлеһе Елена һәм ҡустыһы Николай, шулай уҡ беренсе никахтан тыуған ағайҙары Адольф, Морица, апайҙары Мария һәм Тереза була. Уға өс йәш тигәндә, Вильгельм инсульттан үлеп ҡала.
1856 йылдың йәйендә әсәһе үлгәндән һуң, Нойвиделағы Монрело һарайына, ғаиләһе менән апаһы Мария йәшәгән ергә күсеп килә. Унда ул герцог Остерготландский титулын йөрөткән 27 йәшлек швед принцы Оскар менән таныша. 1856 йылдың 25 сентябрендә ул Софияға кейәүгә сығырға тәҡдим яһай. 1857 туйы 6 июнендә Бибрих һарайында туй үтә. Ике аҙнанан һуң яңы өйләнешкән йәштәр Швецияға юлланалар. Халыҡ араһында София «Зәңгәр герцогиня» ҡушаматы ала, сөнки ул тәүге тапҡыр халыҡҡа аҡҡош мамығы менән зәңгәр күлдәктә сыға. Был ваҡытҡа ул яңы тыуған иленең тарихын һорашып белешкән була, швед һәм норвег телдәрен өйрәнә.
Парҙар Стокгольм үҙәгендәге Густав Адольфтың майҙанында кронпринц һарайында урынлаша. Унда уларҙың дүрт балаһы тыуа. 1859 йылда Оскарҙың атаһы.король Оскар вафат була. Тәхеткә уның өлкән ағаһы Карл ултыра, ә Оскар үҙе кронпринц була.
Оскар менән София һарай интригаларынан алыҫта, тыныс ир менән ҡатын тормошо алып баралар. Улдарын йәмғиәт мәктәбенә уҡырға бирергә ҡарар итәләр, был юғары ҡатламды ғәжәпкә ҡалдыра, сөнки был ваҡытта принцтар репетиторҙар ҡарамағында өйҙә уҡыған була.
Өлкән улының һәм кронпринцессаның һаулығы бик үк яҡшы булмай. 1864 йылдың йәйен ғаилә диңгеҙ ярҙары буйында Хельсинборг янындағы Бальтазар фон Платенға ҡараған Кулл Гуннарсторп һарайында үткәрә. София һәм Оскарға эргәләге Скрабелюк усадьбаһы менән бергә матур урындар оҡшай, һәм улар шул уҡ йылдың сентябрь айында уны һатып ала. Биналары бик үк һыйҙырышлы булмағанлыҡтан, улар уны яңыртыу һәм киңәйтеү эштәре буйынса эш башлай. Яңы төҙөлөш София хөрмәтенә Софиеро тип атала. Был ваҡытҡа ул әле бер ҡатлы вилла булып ҡала. 1866 йылдың июлендә ғаилә Стокгольмдан бында күсеп килә. София һыбай йөрөү мөмкинлегенә эйә була, балалар саф һауала ял итеп, сәләмәтлеген һиҙелерлек нығыта.
1866 йылда Австро-пруссия һуғышы һөҙөмтәһендә, Нассау герцоглығы баҫып алына һәм Пруссияға ҡушыла. Сентябрь айында Софияның ағаһы Адольф I, законлы хаким, илдән күсеп китергә мәжбүр була. Шул ваҡыттан алып Софияла милитаристик Пруссияға ҡарата нәфрәт уяна, һәм тыуған илен юғалтҡаны өсөн ул ныҡ ҡайғыра.
1872 йылда Мальмела үҙенең резиденцияһында Карл вафат була. Оскар II исеме аҫтында Софияның ире король булып китә. Софияның һаулығы менән проблемалар дауам итә: ул әҙ ҡанлылыҡтан, төрлө спазмаларҙан яфалана, аяҡтары, йөрәге ауырта. Был уны әленән-әле ятып торорға мәжбүр итә. Был ваҡытта ул ғәҙәттә төрлө китаптар, гәзит-журналдар уҡый. Бер кем дә уның менән белем кимәле һәм асыҡ фекер йөрөтөүе менән сағыштырыла алмаҫ ине тип иҫәпләй уның ире, һәм төрлө һорауҙар буйынса кәңәш һорап, ҡатынына мөрәжәғәт итә. Әммә идара итеүенең беренсе йылында уҡ, ул йырсылар һәм актрисалар араһынан һөйәркәләр булдыра башлай. Магда фон Дольке менән бәйләнәше ваҡытында, корлоева һаулығын тергеҙеү һылтауы менән короллектән Германияға сығып китә.
Софиеро король ғаиләһенең йәйге резиденцияһы булып ҡала. Тик хәҙер хужалар илдең хакимдары булып китә, ә балалар ҙурая, шуның өсөн 1874—1876 йылда һарайҙа күләмле реконструкция үткәрелә. . һөҙөмтәлә, уның 35 бүлмәһе була. Артабанғы йылдарҙа унда йыш ҡына скандинавия аристократияһы вәкилдәре, шулай уҡ король ғаиләһе ағзалары һәм башҡалар бара.
София дин менән ныҡ ҡыҙыҡһына башлай. Йыш ҡына ҡайынһеңлеһе Евгения менән төрлө дини сараларға йөрөй, ә 1878 йылда — Стокгольмға килеп киткән дингә өндәүсе лорд Редстоктың эйәреүсеһе була.
1880 йылда ире менән мөнәсәбәттәре яҡшыра. Үҙенең либераль ҡараштары менән иренең иҫке ҡараштарын тигеҙләштерә. Бөйөк Британияны яҡын күрә, был ваҡытта ире Оскар империялы Германияға юнәлеш тотҡан була.
София Флоренс Найтингейлдың эшмәкәрлеге менән һоҡлана, уның китаптарын уҡый һәм Лондондағы дауаханаға барып, уның менән шәхсән таныша. 1884 йылдың 1 ғинуарынан алып королева арҡаһында ҡатын-ҡыҙ-шәфҡәт туташтары әҙерләү мәктәптәре эшләй башлай.1887 йылда ир менән ҡатын Sophiahemmet — 60-70 урынлыҡ шәхси дауахана ойоштора, ул ике йылдан һуң тәүге пациенттарын ҡабул итә. София йәмғиәттән туташлыҡ эшенә ихтирам талап итә, ҡайһы берҙә хатта урындағы властар менән низағҡа ла инә. Туташлыҡ эшен ул һөнәр итеп түгел, ә изге эш итеп һанай, һәм шәфҡәт туташтары медицинала хәбәрҙар булырға тейеш тип иҫәпләй. Королева йәмғиәттең аристократик ҡатын-ҡыҙҙарын яҡындарға ярҙам итеү эшенә ылығырға саҡыра.
1887 йылда ул офоректомия үткәрә. Операция уңышлы үтте тип һанала, әммә тиҙҙән София ауыр йөрөй башлай, артабан ул инвалид коляскаһы менән йыш файҙалана.
1890-сы йылдарҙа ир менән ҡатын Софиероға бик һирәк баралар. 1892 йылдан София Норвегияның көньяғында Конгсвингерҙағы Скиннарбол фермаһына барыуҙы хуп күрә. Ул йыш Швеция буйлап сәйәхәт итә, Норвегияның, Германияның һәм Бөйөк Британияның курорттарына бара. Парижға визиты ваҡытында ул ябай ресторанда төшөкө аш ашап, йәмғиәттең иғтибарын йәлеп итә.
1903 йылда ирле-ҡатынлылар Софиероға һуңғы тапҡыр килә. Норвегия менән сәйәси пландағы көсөргәнешле мөнәсәбәттәр 1905 йылда уния хәрәкәтен туҡтатыуға килтерә. 7 июндә сортинг рәсми рәүештә «король артабан Норвегия короле функцияһын үтәй алмай» тип иғлан итә. Был һуғыш ҡурҡынысы янай тигәнде аңлата был, әммә сентябрь айында илдәр уртаҡ фекергә килә. София үҙенең ҡараштарының уртасалығы һәм эштәрҙе тыныс юл менән хәл итеүгә әүәҫлеге менән шул ваҡытта иренә ыңғай йоғонто яһай. Норвегияның яңы хакимы булып Оскарҙың ейән туғаны, Карл Датский, Хоком VII исеме аҫтындағы король була.
Оскар 1907 йылдың декабрь айында вафат була. София бынан һуң йәмәғәт тормошонан ситләшә. Ул сәйәхәт итеүен дауам итә, һәм 1909 йылда Германия машинала килә. Һуңғы тапҡыр 1913 йылдың 3 декабрендә тол ҡалған королева халыҡ алдында күренә, ул Sophiahemmet дауаханаһы шәфҡәт туташтары алдында сығыш яһай, улар араһында улы Оскарҙың ҡыҙы Мария ла була.
Шул уҡ йылдың 30 декабрендә София пневмониянан вафат була. Уға 77 йәш була. Королеваны Риддарсхольмский сиркәүендә ерләйҙәр
Шәжәрәһе
София Нассаускаяның ата-бабалары
Күгәрсен-Бүләк
Күгәрсен-Бүләк (Кугарчи-Буляк) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 200 кеше. Почта индексы — ?, ОКАТО коды — ?.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кимжа (Мезень ҡушылдығы)
Кимжа  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 158 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зәйнәғәбдинов Сәлих Насретдин улы
Зәйнәғәбдинов Сәлих Насретдин улы (15 август 1931 йыл — 23 октябрь 2020 йыл) — ауыл хужалығы эшмәкәре. 1959—1985 йылдарҙа Мәләүез районының В. И. Ленин исемендәге колхоз рәйесе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1997).
Биографияһы
С. Н. Зәйнәғәбдинов етәкселегендә В. И. Ленин исемендәге колхоз етештереүҙә юғары күрһәткестәргә өлгәшә: иген культураларының уңдырышлылығы — гектарынан 20 центнер, көнбағыштыҡы (орлоғо) — гектарынан 14 центнер; бер һыйырҙан ураса йыллыҡ һауым — 2780 кг; дәүләткә иген һатыу — 3760 тонна; ит 260 тонна тәшкил итә.
Хеҙмәт ветераны 2020 йылдың 23 октябрендә вафат була.
Нимруд
Нимруд (ассир. Кальху, ) — Месопотамиялағы, хәҙерге Ираҡ территорияһындағы боронғо ҡала. Харабалары Мосул ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышта, Тигр йылғаһы буйында тора.
Атамаһы
Ҡаланың атамаһын Библиялағы батша, Хамдың ейәне Нимрод менән бәйләйҙәр. Тик был атаманы ҡала XIX быуатта Европа археологтарынан ала. Уға тиклем Калах (йәһүдсә) йәки Кальху тип атала. Легендаға ярашлы, бер эшсе ярым үгеҙ, ярым кеше һынын таба һәм уны ҡалаға нигеҙ һалған Нимрод тип уйлай.
Тарихы
Нимрудҡа беҙҙең эраға тиклем XIII быуатта Салманасар I нигеҙ һала, дүрт йөҙ йылдан Ашшур-нацир-апал II батшалыҡ иткәндә Ассирияның баш ҡалаһы ителә. Беҙҙең эраға тиклем 612 йылда мидийҙар һәм халдейҙар тарафынан емертелә.
Ҡаҙыныу эштәрен 1846 йылда инглиз Остин Генри Лэйард башлай. Ҙур һарайҙың һәм ҡәлғәнең ҡалдыҡтары килеп сыға. Алебастрҙан күп һанлы рельефтар һәм фил һөйәгенән ҡырҡып яһалған һындар, шулай уҡ Ҡара обелиск һәм статуялар табыла. 1955 йылда Макс Маллоуэн тарафынан Набу ғибәҙәтханаһында алып барылған ҡаҙыныуҙар барышында шына яҙыулы балсыҡ таҡтаташтар табыла, уларға беҙҙең эраға тиклем 672 йылға ҡараған Ассирия батшаһы ярандарының һәм чиновниктарының ант һүҙҙәре яҙылған була. Был яҙмалар ассирий хоҡуҡиәтен һәм динен өйрәнеү өсөн мөһим әсбап булып тора.
1980-се йылдар аҙағында Ираҡ археологтары Нимрудтан алыҫ түгел дүрт батша ҡәберлегендә беҙҙең эраға тиклем X быуат аҙағына ҡараған зәргәр әйберҙәр тупланмаһын таба. Филигрань һәм ярым затлы таштар менән биҙәлгән алтын алҡалар, йөҙөктәр, муйынсаҡтар, тәрилкәләр, кубоктар һәм көршәктәр нәфислек йәһәтенән, ғалимдар билдәләүенсә, Мысыр фирғәүене Тутанхамон кәшәнәһендәге табылдыҡтарға тиңләшә. Нимрудта кешелек тарихындағы тәүге оптик прибор — Нимруд линзаһы табыла.
2003 йылда Ираҡ һуғышы ваҡытында Америка ғәскәрҙәренең баҫып инеүе һөҙөмтәһендә боронғо ҡала урыны ҙур емертеүҙәргә дусар була.
2015 йылдың 5 мартында ИГИЛ террористик ойошмаһы боевиктары боронғо ҡала харабаларын ауыр техника ҡулланып юҡ итә.
2016 йылдың июнендә боевиктар Набу илаһтың ассирий ғибәҙәтханаһын шартлата. Емертелгән комплекс ике мең йылдан ашыу торған була.
Галерея
Нимрудтың археологик табылдыҡтары
Үрге Серге
Үрге Серге (Ве́рхние Серги́) — ҡала тибындағы ҡасаба, Свердловск өлкәһенең Түбәнге Серге районында урынлашҡанң
Үрге Серге ҡала биләмәһе дәрәжәһендә, был муниципаль берәмектә ул берҙән-бер тораҡ пункты.
Географияһы
Иң яҡын аралыҡтағы тимер юл станцияһына (Әтек) 10 саҡрым ара, 2012 йылға тиклем етештереү тәғәйенләнешендәге тупикта урынлашҡан тимер юл тармағы менән бәйле була. Әлеге ваҡытта тимер юл рельстары металл һыныҡтары итеп оҙатылған.
Тарихы
Емельян Пугачёв етәкселегендәге баш күтәреү йылдарында завод 1774 йылдың 16 ғинуарында туҡтатыла һәм, халыҡ ихтилалсыларға ҡаршылыҡ күрһәтмәһә лә, таланыуға дусар була. Шул уҡ йылдың мартында уны хөкүмәт ғәскәрҙәре яулап ала. Н. Н. Демидов васыяты буйынса, Серге заводтары 1758 йылда уның икенсе улы Иванға ҡала, ул 1789 йылдың 15 майына тиклем, Мәскәү сәүҙәгәре Михаил Павлович Губинға үҙенең бөтә тау заводы мөлкәтен һатҡанға ҡәҙәр, хужа булып ҡала. Губин иһә заводта суйын етештереү менән шөғөлләнә башлай. 1791 йылдың 13 ноябрендә домна мейесе төҙөлә. 1797 йылға заводта 781 мастер һәм ябай эшсе иҫәпләнгән; Түбән Серге заводы менән бергә 4 меңдән артыҡ беркетелгән крәҫтиән булған.
XIX быуатта завод хужаларының финанс хәле насарая, һәм хөкүмәт 1841 йылдың 25 авгусында Серге-Өпәле заводтарын ҡаҙна иҫәбенә ала.
Әммә хужалар кредиторҙарға бурыстарын ҡайтара һәм округты дәүләт опекаһынан кире ҡайтара ала.
1900 йылда заводта 1954 эшсе көс түгә; завод ҡасабаһында бөтәһе 8 мең самаһы кеше йәшәй.
Октябрь революцияһынан һуң завод 1917 йылдың 27 декабрендә дәүләт ҡулына күсә, 1918 йылдың йәйендә, граждандар һуғышы ҡыҙған осорҙа, туҡтатыла. Граждандар һуғышы тамамланғандан һуң завод ярым-йорто емерек хәлдә ҡала. Руда һәм яғыулыҡ етмәү сәбәпле, домна һәм тимер эшкәртеү тармағы яңынан тергеҙелмәй.
1938 йылдан — ҡала тибындағы ҡасаба статусына эйә.
2017 йылдың 1 октябренән өлкәнең 35-ОЗ һанлы законына ярашлы эшселәр ҡасабаһы статусынан ҡала тибындағы ҡасаба тип үҙгәртелә.
Инфраструктураһы
Үҙәк китапхана, сәнғәт мәктәбе, балалар ижады үҙәге (ЦДТ), элемтә бүлеге, «Уралбурмаш» ААЙ-ы, «Йылылыҡ селтәре» МУП-ы, ике урта мәктәп, өс балалар баҡсаһы, тыуған яҡты өйрәнеү музейы һәм башҡалар эшләп килә. «Көмөрө күпер» тигән урыны менән билдәле.
12 июндә Ҡасаба көнө үткәрелә.
Халҡы
1968 йылда халыҡ һаны 9500 кеше. 2007 йылда ҡасабала 6312 кеше йәшәгән.
Золотова Галина Александровна
Золотова Галина Александровна (4 август 1924 йыл) — СССР һәм Рәсәй тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1971), профессор. Стокгольм университетының почетлы докторы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, Чехия, Франция һәм Болгария ғилми ойошмаларының почетлы ағзаһы.
Биографияһы
Галина Александровна Золотова 1924 йылдың 4 авгусында Мәскәүҙә тыуған. М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының рус теле кафедраһы профессоры, Рәсәй Фәндәр академияһының В. В. Виноградов исемендәге Рус теле институтының баш ғилми хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, күренекле ғалим һәм уҡытыусы.
1954 йылда Галина Золотова академик В. В. Виноградов етәкселегендә «Глагольные словосочетания и их типы в современном русском литературном языке» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы, ә 1971 йылда — «Очерк функционального синтаксиса современного русского языка» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Ғалим хәҙерге замандың фәндә тел тураһында үҙҙәренең шәхси йүнәлешен булдырған бик һирәк күренекле лингвистар иҫәбенә инә. Был — тикшеренеүҙәренең үҙәгенә һөйләүсе шәхесте ҡуйған коммуникатив грамматика, йәки «йәнле грамматика».
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары
рус теленең функциональ синтаксисы һәм грамматикаһы, семантика, стилистика, нәфис әҙәбиәт теле. Г. А. Золотованың фәнни эштәре фекер тәрәнлеге, яҙыу төҙөклөгө, конкрет тел материалын нескә анализлауы менән айырылып торалар. Г. А. Золотова 230-ҙан артыҡ фәнни хеҙмәт баҫтырған, шулар араһында мәҡәләләр, китаптар, һүҙлек, дәреслектәр.
Әл-Ғәләҡ сүрәһе
Әл-Ғәләҡ сүрәһе (سورة العلق, Уҡмашҡан ҡан ) — Ҡөрьән Кәримдең 96-сы сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 19 аяттан тора.
Ғәрәпсәһе
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
1 اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ
2 خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ
3 اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَم
4 الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَ
5 عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْل
6 كَلَّا إِنَّ الْإِنسَانَ لَيَطْغَى
7 أَن رَّآهُ اسْتَغْنَى
8 إِنَّ إِلَى رَبِّكَ الرُّجْعَى
9 أَرَأَيْتَ الَّذِي يَنْهَى
10 عَبْدًا إِذَا صَلَّى
11 أَرَأَيْتَ إِن كَانَ عَلَى الْهُدَى
12 أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْوَى
14 أَلَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرَى
15 كَلَّا لَئِن لَّمْ يَنتَهِ لَنَسْفَعًا بِالنَّاصِيَ
16 نَاصِيَةٍ كَاذِبَةٍ خَاطِئَ
17 فَلْيَدْعُ نَادِيَ
18 سَنَدْعُ الزَّبَانِيَةَ
Транскрипцияһы
1. Иҡраь бисми раббикә-лләҙии халәҡ.
2. Халәҡәл-иңсәәнә мин ғәләҡ
3. Иҡраь үә раббүкәл-әкрам.
4. Әлләҙии ғәлләмә бил-ҡаләм.
5.Ғәлләмәл-иңсәәнә мәә ләм йәғләм.
7. Әрраә'әһүс-тәғнәә.
8. Иннә иләә раббикә-рруджғәә.
9. Ә ра'әйтә-лләҙии йәнһәә.
10. Ғәбдән иҙәә салләә.
11. Ә ра'әйтә иң кәәнә ғәләл-һүдәә.
12. Әү әмәра биттәҡүәә.
13. Ә ра'әйтә иң кәҙҙәбә үә тәүәлләә.
16. Нәәсыийәтиң кәәҙибәтин хаатыи'әһ.
18. Сәнәдғү-ззәбәнийәһ.
19. Кәллә ләә түтыиғһү үәсджүд үәҡтәриб
Мәғәнәһе
Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
1. Һине барлыҡҡа килтергән Раббыңдың исеменә уҡы.
2. Кешене Ул уҡмашҡан ҡандан яратты,
3. уҡы, һинең Раббың иң йомарт,
4. Ул ҡәләм менән өйрәтте.
5. Ул кешегә белмәгән нәмәне өйрәтте.
6. Юҡ һәм юҡ! Кеше, ысынлап та, буйһонмай,
7. сөнки үҙен бойондороҡһоҙ тип уйлай.
8. Ысынлап та, ҡайтыу Раббыңа бит.
9. Күрҙеңме һин тыйған кешене,
10. намаҙ уҡыусы ҡолға?
11. Күрҙеңме һин, тура юлда булдымы ул?
12. Йәки ул тәҡүәлекте бойорҙомо?
13. Һин уның ялғанда ғәйепләгәнен һәм боролоп киткәнен күрҙеңме?
14. Алланың күрә икәнен белмәнеме ни ул?
15. Юҡ һәм юҡ! Әгәр ул туҡталмаһа, Беҙ уны маңлай сәсенән эләктерәсәкбеҙ,
16. ялған һәм гонаһлы маңлай сәсенән.
17. Әйҙә, үҙ яҡлыларын саҡырһын,
18. һәм Беҙ һаҡсылар саҡырырбыҙ.
19. Юҡ һәм юҡ! Уға баш эймә! Сәждә ҡыл һәм [Беҙгә] яҡынай!
Крутиха (Елбаш ҡушылдығы)
Крутиха  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Елбаш йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иҫке Турбаҫлы
Иҫке Турбаҫлы — ауыл, 1997 йылдаң алып Өфө составында, Турбаҫлы ауыл советы үҙәге. Өфөнән Турбаҫлы 25 км һәм Черниковка тимер юл станцияһы Турбаҫлы табан 18 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Урта мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1395 кеше. Почта индексы — 450903.
Халыҡ һаны
Халҡы: 1906 йылда — 749 кеше; 1920 — 1074; 1939 — 720; 1959 — 760; 1989 — 966; 2002 — 1062; 2010 — 1395 кеше. Күпселек халыҡ — башҡорттар һәм татарҙар йәшәй (2002).
Мөхәмәтлатипов Филор Усман улы
Мөхәмәтлатипов Филор Усман улы (13 апрель 1946 йыл) — ғалим-социолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Социаль фәндәр академияһының ғәмәли ағзаһы (1994), социология фәндәре докторы (1991), профессор (1992), Башҡорт дәүләт университеты һәм Өфө дәүләт авиация техник университетының философия, иҡтисад һәм социология фәндәре буйынса диссертация советтары ағзаһы (1991 йылдан). Эксперт, 1993—1994 йылдарҙа Рәсәйҙең Федерация Советы һәм 1992—1996 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы консультанты.
Биографияһы
Филор Усман улы Мөхәмәтлатипов 1946 йылдың 13 апрелендә Өфө ҡалаһында (СССР) тыуа. Урал дәүләт университетын (1974), Башҡорт дәүләт университетының аспирантураһын (1982), Беларусь Республикаһы Фәндәр академияһының Социология институты докторантураһын (1990) тамамлаған. 1970—1974 йылдарҙа — Өфө дәүләт авиация техник университетының социология лабораторияһы ғилми хеҙмәткәре, 1974—1979 йылдарҙа — С. М. Киров исемендәге ғилми-етештереү берекмәһенең социология, иҡтисад һәм хеҙмәт психофизиологияһы лабораторияһы мөдире (Өфө ҡалаһы). 1979 йылдан башлап Башҡорт дәүләт университетында — профессор, Хеҙмәт социологияһы һәм эшҡыуарлыҡ иҡтисады кафедраһы мөдире. СССР һәм РФ-тың Социологтар ассоциацияһы һәм Философтар йәмғиәте ағзаһы. Фәнни тикшеренеүҙәренең төп өлкәләре — иҡтисад һәм социология. Кандидатлыҡ диссертацияһының темаһы — «Предприятиела хеҙмәт мобиллегенә идара итеү». Докторлыҡ диссертацияһының темаһы — «Хеҙмәт мобиллеге: тикшеренеү методологияһы һәм реаль тенденциялар».
Фәнни һөҙөмтәләрҙе файҙаланыуға индереү
Гео-, био-, социоген һәләкәттәр ваҡытында власть органдарының эш итеү моделдәрен ғилми нигеҙҙә эшләү (әҙерләнгән тәҡдимдәр 1983—1984 йылдарҙа СССР Оборона министрлығына һәм 1993—1994 йылдарҙа РФ Федерация Советына ебәрелә. Мөхәмәтлатипов Ф. У. СССР, РФ һәм Башҡортостан Республикаһының төрлө предприятиеларында хеҙмәт, производство, эш урындарын паспортлаштырыу проблемалары (шулай уҡ социаль гигиена, хәүефһеҙлек техникаһы, хеҙмәтте һаҡлау һәм хеҙмәткәрҙәрҙең эш урыны талаптарына тап килеүе проблемаларын да индереп) буйынса тикшеренеүҙәр авторы булып тора; шул иҫәптән: «Краснохолмнефть» нефть һәм газ сығарыу иаралығы, «Саҡмағошнефть», «Синтезспирт», Өфө ҡалаһының бөтә нефть эшкәртеү заводтары; машиналар эшләү предприятиелары (БелЗАН, «Красный пролетарий», «УМПО» ААЙ, «С. М. Киров исемендәге ғилми-етештереү берекмәһе»; Дербент, Дилижан, Львов, Мәскәү, Пермь, Рига, Томск ҡалаларындағы Элемтә саралары сәнәғәте министрлығы предприятиелары; Башҡортостан Республикаһының урындағы сәнәғәт заводтары (Сортлы прокат, Өфө ремонт-механик, Лак-буяу, Һыҙым приборҙары, Металлист); Башҡортостан Республикаһының Иглин һәм Дүртөйлө райондарының аграр предприятиелары, «Башкирхлебоптицепром», «Алексеевка» совхозы. Ғилми һөҙөмтәләр үҙәк һәм урындағы матбуғатта баҫылған, шул иҫәптән 19 фәнни монографияла, дәреслектәрҙә һәм уҡыу әсбаптарында, улар нигеҙендә иҡтисад һәм социология фәндәре буйынса 3 докторлыҡ һәм 15 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡланған, РФ һәм Башҡортостан Республикаһы буйынса 7 грант алынған. Мөхәмәтлатипов Ф. У. является автором создания и методологии исследования концептуальной модели экономико-стоимостной теории труда как необходимого условия эволюционного разрешения противоречий между трудом и капиталом.
Кытыль-Кы
Кытыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чортово йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Владимир Даль исемендәге Көнсығыш Украина милли университеты
Владимир Даль исемендәге Көнсығыш Украина милли университеты / Владимир Даль исемендәге Луганск милли университеты — Украинаның/Луганск Халыҡ Республикаһының IV кимәлдә аккредитацияланған дәүләт юғары уҡыу йорто.
2014 йылда Украинаның көнсығышындағы ҡораллы низағ һөҙөмтәһендә университет рәсми рәүештә Луганск өлкәһенең Северодонецк ҡалаһына эвакуациялана һәм уның структура подразделениеһы — Северодонецк технология институты базаһында урынлаштырыла. Әммә университет студенттары һәм уҡытыусыларының күпселеге Луганскиҙа ҡала һәм Владимир Даль исемендәге Луганск милли университетында уҡыуын, эшмәкәрлеген дауам итә.
Тарихы
Халыҡ комиссарҙары советының 1920 йылдың 24 мартындағы «Тиҙ арала инженер-белгестәрҙе сығарыу тураһында»ғы декретты тормошҡа ашырып, 1920 йыл 27 мартында Луганск халыҡ техникумы ойошторола, 1920 йылдың август аҙағында ул Л. Красин исемендәге Луганск киске эшсе техникумы (ЛВРТ) тип үҙгәртелә. Техникум Донбасста механика, төҙөлөш һәм электр техникаһы факультеттарында (ул ваҡытта — бүлек) машиналар эшләү сәнәғәте өсөн техниктар әҙерләгән беренсе уҡыу йорто була. Унда уҡыу ваҡыты 3 йыл тәшкил итә. Һөнәре буйынса йыллыҡ практика үтеүселәргә, техникум тамамлағандан һуң, дәрәжә бирелә.
Дәрестәр Патронная урамында урынлашҡан элекке Пушкин училищеһында, Пушкин урамындағы элекке йортонда, һуңынан Банк урамындағы (Шевченко урамы) элекке дүрт ҡатлы Васнев йортонда алып барыла. Техникумға 4-се ҡат бирелә. 1927 йылда ЛВРТ өсөн Ленин урамындағы 38-се бинаның икенсе һәм өсөнсө ҡаттары бүленә. Шул уҡ йылда «Паросиловое оборудование» һөнәре буйынса беренсе инженерҙар (11 кеше) сығарыла.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында вуз Омск ҡалаһына эвакуациялана, унда 1942 йылдың 16 ноябрендә СССР Халыҡ комиссарҙары советы ҡарары менән Омск машиналар эшләү институты (хәҙер Омск дәүләт техник университеты) тип үҙгәртелә.
Һуғыштан һуң, 1945—1959 йылдар дауамында уҡыу йорто Мәскәү металл сәнәғәте ситтән тороп уҡыу институты, Харьков механика-машиналар төҙөү институты (1950 йылдан В. И. Ленин исемендәге Харьков политехник институтына берләштелергән башҡа өс уҡыу йорто менән бергә) филиалдары составында эшләй.
1960 йылдан Луганск машиналар төҙөү киске институты үҙаллы уҡыу йорто булып тора. Студенттарҙың дөйөм һаны 940 кеше тәшкил итә, улар киске уҡыу формаһында белем ала. 1962 йылдан көндөҙгө бүлек барлыҡҡа килә.
2000 йылдың 11 сентябрендә уҡыу йортона милли университет статусы бирелә. Милли үҙидаралы (автоном) тикшеренеү юғары уҡыу йорто статусына вуз 2010 йылдың 24 мартында лайыҡ була.
Луганскиҙа тыуған билдәле Рәсәй лексикографы Владимир Даль исеме университетҡа 2001 йылдың 13 ноябрендә бирелә.
2014 йылдың 28 сентябрендә, Донбасста барған һуғыштар һөҙөмтәһендә университет етәкселеге уҡыу йортоноң Луганскиҙан тулыһынса Северодонецкиға күсенеүен белдерә. Профессор-уҡытыусыларҙың һәм студенттарҙың күпселеге Луганск иҙа ҡала һәм ЛНР-ҙың "В. Даль исемендәге Луганск милли университеты"н ойоштора.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Оло Бирҙәүеш
Оло Бирҙәүеш — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Һатҡы йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кобылья (Пёза ҡушылдығы)
Кобылья  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пёза йылғаһының уң ярына тамағынан 258 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әл-Ҡадр сүрәһе
Әл-Ҡадр сүрәһе (سورة القدر, Ҡөҙрәт ) — Ҡөрьән Кәримдең 97-се сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 5 аяттан тора.
Ғәрәпсәһе
سورة «القدر» 97
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ1
2. وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْر
3.لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْر
4. تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ
Транскрипцияһы
1. Иннәә әңзәлнәәһү фии ләйләтил-ҡадр
2. Үә мәә әдраакә мәә ләйләтүл-ҡадр.
3. Ләйләтүл-ҡадри хайрум-мин әлфи шәһр.
4. Тәнәззәлүл-мәләә'икәтүү үә-рруухү фииһәә би'иҙни раббиһим миң күлли әмр.
5. Сәләәмүн һийә хәттәә матләғил-фәджр.
Мәғәнәһе
Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
2. Ҡәҙер төнөнөң нимә икәнен һиңә нимә белдерер?
3. Ҡәҙер төнө ул мең айҙан да изгерәк бит.
4. Ул төндө Раббыларының рөхсәтенән төрлө бойороҡтар менән Күктән фәрештәләр һәм рух төшә.
Южный (Оло Глушица районы)
Халыҡ һаны
2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 965 кеше теркәлгән.
Әл-Ҡадр сүрәһе
Мәғәнәһе
5. Ул — таң атҡанға тиклем тыныслыҡ.
Һылтанмалар
http://www.falaq.ru/quran/arab/97
Гросхеринген
Гросхеринген (Großheringen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 700 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,03 км2. Диңгеҙ кимәленән 140 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99518 һәм автомобиль коды — AP.
Дәүләтҡолов Әхмәт Хажмөхәмәт улы
Дәүләтҡолов Әхмәт Хажмөхәмәт улы (17 июль 1944 йыл) — ғалим-философ, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (1999), профессор (2001). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (2004), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2012), Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия лауреаты (2014).
Ғилми эшмәкәрлеге
Әхмәт Дәүләтҡоловтың ғилми эшмәкәрлеге башҡорт эпик хикәйәттәренең философик һәм донъяға ҡараш аспекттарын өйрәнеүгә бәйле. 100-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шцл иҫәптән:
Богтеньга
Богтеньга (Оло Богтеньга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ухтомица йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кашкадак
Кашкадак — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кия йылғаһының һул ярына тамағынан 364 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Өфө районы флагы
Флаг тасуирламаһы
Иңенең оҙонлоғона ҡарата нисбәте 2:3 булған тура мөйөшлө туҡыма, ул ике вертикаль һыҙаттан тора: һул яғы ҡыҙыл һәм уңы — йәшел,  уртаһында — сабып барған күк (аҡ) ат.
Авторы - Илгиз Насибуллин.
Символиканы нигеҙләү
Өфө районы тарихы һәм үҫеше Өфө ҡалаһы ҡәлғә булараҡ барлыҡҡа килеүе һәм Башҡортостандың баш ҡалаһы булып китеүе менән тығыҙ бәйләнгән. Шулай уҡ уның географияһы республиканың сәйәси һәм иҡтисади үҙәге тирәләй урынлашыуы ла райондың үҙенсәлеге булып тора. Шуға күрә лә район территорияһы ҙур тарихи ваҡиғалар үҙәгендә булып сыға. Өфө районы халҡы Е. Пугачев етәкселегендәге крәҫтиән һуғышы тураһында иҫтәлеген һаҡлай, сөнки уның штабтарының береһе Чесноковка ауылында урынлашҡан булыуы билдәле. Граждандар һуғышы йылдарында ла район ваҡиғалар уртаһында ҡайнай. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында бында генерал Миңлеғәле Шайморатов етәкселегендәге легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы ойошторола.
Шуға күрә флагтың төп урынында сабып барған көмөшһыу ат һыны һайлап алынған – ул тарихи үткәндәр тураһында халыҡ хәтерен һәм киләсәккә ынтылыш символын сағылдыра.
Ҡыҙыл төҫ Тыуған илгә тоғролоҡ, ирек, юғары выжданлылыҡ, шулай уҡ Ватан өсөн түгелгән ҡанды һынландыра.
Йәшел төҫ - йәшәйеш, мәңгелек, муллыҡ, уңдырышлыҡ, тыныслыҡ һәм именлек символы.
Теркәлгән
Башҡортостан Республикаһы символдары Дәүләт регистрына 058-се теркәлеү һаны аҫтында индерелгән.
Илмән ҡурсаулығы
Силәбе өлкәһенең үҙәк өлөшөндә Мейәс ҡалаһына яҡын урынлашҡан. 1920 йылдың 14 майында В. И. Ленин декреты буйынса Илмән тауҙары минералогик ҡурсаулыҡ тип иғлан ителә, ул Рәсәйҙә тәүге шундай ҡурсаулыҡтарҙың береһе була. Хәҙер ул үҙе биләгән майҙаны буйынса илдәге ҡурсаулыҡтар араһында 34-се урын биләй. Был Рәсәй Фәндәр академияһы Урал бүлексәһе составында институт статусына эйә тәбиғәтте һаҡлау, фәнни-тикшеренеү дәүләт учреждениеһы.
Геология
Илмән тау комплексы Сысерть-Илмән антиклинорийының көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан. Составы буйынса магма тау тоҡомдары һәм  метаморфик тоҡомдарҙан тора. Күп һанлы уникаль пегмат тармаҡтарында топаз, аквамарин, фенакит, циркон, сапфир, турмалин, амазонит, төрлө һирәк минералдар осрай. Бында донъяла тәүге итеп 16 минерал — ильменит, ильменорутил, калийсаданагаит, канкринит, макарочкинит, монацит-(Ce), поляковит-(Ce), самарскит-(Y), свяжинит, ушковит, фергусонит-бета-(Се), фторомагнезиоарфведсонит, фторорихтерит, хиолит, чевкинит-(Ce), эшинит-(Ce) асылған.
Географияһы
Көнбайыш өлөшөндә рельефы бейек булмаған тауҙарҙан тора. Илмән тауҙарының һәм Ишҡол һыртының уртаса бейеклеге диңгеҙ кимәленән 400-450 м, максималь ҡалҡыулыҡ билдәһе 747 м. 85 % майҙанын урман, яҡынса 6 % — дала биләй. Флора үҫемлектәре, эндемиктарҙың 1200-ҙән ашыу төрө осрай.
1930 йылдан бында А. Е. Ферсман ойошторған минералогик музей эшләп килә. Бында Илмән һыртында табылған 200 төрлө минерал һаҡлана.
1991 йылдан «Арҡайым» тарихи-ландшафт археологик ҡомартҡы филиалы ойошторолған, уның майҙаны 3,8 мең га. Б.э.т. XVII — XVI быуаттағы Арҡайым тарихи төбәге айырым әһәмиәткә эйә.
Хайуандар донъяһы
Умыртҡаһыҙҙар фаунаның дөйөм күләменең 10-12 мең төрө йәшәй
Ҡыҙыҡлы факттар
"Донъяның бөтә минералдары бер ғәжәйеп һыртта йыйылған кеүек һәм алда был йәһәттән күп асыштар көтә әле" , был һүҙҙәре күрәҙәлек кеүек килеп сыҡҡан.
Любляна үҙәк баҙары
Люблян үҙәк баҙары (Osrednja ljubljanska tržnica), икенсе исеме ― Плечник баҙары (Plečnikova tržnica) — баҙар, Словенияның баш ҡалаһы Люблянда урынлашҡан. Баҙар бинаһы архитектор Йоже Плечник тарафынан 1931 һәм 1939 йылдар араһында проектлана. Баҙар Өслө һәм Аждаһалар күперҙәре араһында, Любляница йылғаһының уң ярында төҙөлгән. Шулай уҡ баҙар өлөшләтә Адамич-Лундер яр буйында һәм Погачар һәм Водник майҙандарында урынлашҡан.
Баҙарҙың төп бинаһы классицизм элементтары менән неоренессанс стилендә төҙөлгән.
Тарихы
1895 йылғы ер тетрәү һөҙөмтәһендә ҡыҙҙар өсөн епархия коллегияһы менән иҫке монастырь емерелә. Зыян күргән бина һүтелгәндән һуң, Водник майҙанында асыҡ баҙар эшләй башлай.
Кэдэяк
Кэдэяк — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кэдэяк ҡушылдығының уң ярына тамағынан 10,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Любляна үҙәк баҙары
Тарихы
Төп бинаны Йоже Плечник 1931—1939 йылдарҙа проектлай һәм ул 1940—1942 Матко Цурк тарафынан төҙөлә. Башта баҙар майҙаны 1876 квадрат метр тәшкил итә.
Кэдэяк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Любляна үҙәк баҙары
Тарихы
Баҙар бинаһы стилендә Яңырыу осоро архитектураһы йоғонтоһо һиҙелә. Бинаның йылғаға ҡараған тәҙрәләре ҙур ярым түңәрәк рәүештә эшләнгән, ә майҙан яғында колоннада бар. Шулай уҡ баҙар бинаһында айырыуса лоджия күҙ яуын алып тора, улар антик стилдә башҡарылған. Бинаның ҡыйығы черепица ябыу материалы менән ҡапланған.
Кэдэяк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Любляна үҙәк баҙары
Тарихы
Йоже Плечник баҙарҙың ике бинаһы араһындағы араны монументаль ябыҡ күпер менән тоташтырырға ниәтләй, әлеге күпер Петковшек яр буйына тиклем һуҙылырға тейеш була, әммә был күпер төҙөлмәй ҡала. Плечниктың күпергә ҡарата пландары 2010 йылдың июлендә, Мясницкий күпер проектланып төҙөлгәндән һуң ғына, генә тулыһынса тормошҡа ашырыла.
Тасуирламаһы
Баҙар аҙнаның йәкшәмбе көнөнән башҡа бөтә көндәрендә лә асыҡ. Погачар майҙаны һәм Водник майҙаны киҫешкән урында сәскә баҙары урынлашҡан; төп бинаның аҫҡы ҡатында — балыҡ баҙары, ә өҫкө ҡатында икмәкханалар, һөт һәм ит кибеттәре урынлашҡан.
Тор районы
Тор районы (урыҫ. Торский район) — 1930-1932 йылдарҙа БАССР-ҙың бөтөрөлгән административ-территориаль берәмеге. Майҙаны — 2022 квадрат километр. Район үҙәге —  Воскресенск ауылы, 1930 йылдың 15 октябренән — Верхотор ауылы.
Географияһы
Төньяҡ-көнсығыштан Петровский районы, көньяҡтан Мәләүез, төньяҡ-көнбайыштан Стәрлетамаҡ районы менән сиктәш. Районда 18 ауыл советы, 105 ауыл тораҡ пункттары була.
Халҡы
Халҡы — 45,3 мең кеше (1930), күпселек урыҫтар
Тарихы
1930 йылдың 20 авгусында Стәрлетамаҡ кантоны улустарынан Верхотор районы булараҡ ойошторола, ә 1930 йылдың 15 октябренән — Тор районы. 1932 йылдың 20 февралендә бөтөрөлә, ер биләмәләре Мәләүез һәм Петровский райондары составына инә.
Иҡтисады
Район иҡтисадының нигеҙен ауыл хужалығы тәшкил итә, ауыл хужалығы ит-һөт йүнәлешендәге эре мөгөҙлө мал үрсетеүгә, иген культуралары, мал аҙығы культуралары, көнбағыш үҫтереүгә махсуслаша. Баҡсасылыҡ, балыҡсылыҡ, умартасылыҡ үҫешкән була. Колхоз, мебель фабрикаһы, 34 дөйөм белем биреү мәктәбе, үҙәк район дауаханаһы, 5 медпункт, 3 уҡыу өйө теркәлгән.
Крутишка (Иня ҡушылдығы)
Крутишка  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының уң ярына тамағынан 154 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Эдуард Тельч
Эдуард Тельч (Эде Тельча, нем. Eduard Teltsch, венгр. Telcs Ede ; 12 май 1872 йыл, Байя, Венгрия — 18 июль 1948 йыл, Будапешт) — Венгрия скульпторы һәм миҙал эшләүсеһе.