cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Түбәнге Кузь-Ю (Пожёг-Роща ҡушылдығы)
Түбәнге Кузь-Ю  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пожёг-Роща йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Исмәғил Ҡадаре
Йәшлеге һәм ижадға баҫыуы
Кадаре көньяҡ албан ҡалаһы Гирокастрала тыуған. Ижад юлын шағир булып башлай. Беренсе шиғырҙар йыйынтығы Frymëzimet djaloshare (Үҫмер ынтылышы) 1957 йылда донъя күрә. Икенсе шиғырҙар йыйынтығы "Ëndërrimet «(Хыялдар) 1957 йылда сыға. Тиран университетынының тарих-филология факультетында уҡый, артабан, 1959-1961 йылдарҙа, Мәскәү ҙә Горький исемендәге Әҙәбиәт институтында белем ала (был осор тураһындағы тәьҫораттары "Дала аллалары ҡараңғылығы" /»Muzgu i perendive të stepes " (1978) романында сағылыш таба). Мәскәүҙә булғанда яҙған тәүге романынында (Quteti pa reklama, башҡ."Рекламаһыҙ ҡала", 1959), коммунистик Албанияла, пуритан шарттарында тормошта үҙ юлын эҙләгән албан егеттәренең мажараларын һүрәтләй. Ул саҡтағы цензура шарттары буйынса роман баҫтырыуға ҡабул ителмәй. Роман тик 1998 йылда донъя күрә. 1961 йылда Мәскәүҙә Кадаре шиғырҙарының рус теленә тәржемәләре йыйынтығы лирика редакцияһында нәшер ителә, инеш һүҙҙе Д. Самойлов яҙа.
Яҙыусы булараҡ формалашыуы
Албанияға ҡайтҡандан һуң Кадаре шиғырҙар яҙыуын дауам итә, әммә күбеһенсә проза яҙыуға күсә. 1963 йылда ул «Gjenerali i ushtrisë së vdekur» («Үле армия генералы», рус. тәржемәһе:1989, 2006 йй.) романын баҫтырып сығара, был проза әҫәре уға Албанияла дан килтерә, ә 1970 йылда Францияла баҫылып сыҡҡанданһуң, Кадаре Европала яҙыусы булараҡ билдәлелек яулай. Кадареның итальян оккупацияһы йылдарында (1939—1943) һәләк булған албан һалдаттарының кәүҙәләрен эҙләп табыу тураһындағы китабы совет социалистик реализмы өлгөлөренә эйәреп яҙылған албан прозаһы фонында айырылып тора. Роман Кадареның артабанғы ижадына ла хас булған сағыу үҙенсәлектәрҙе күрһәтә: көнкүреш, көндәлек сиктәрҙән сыҡҡан экстремаль хәлдәрҙе һүрәтләүгә һөйөү; хикәйәләүҙә төрлөсә фекерҙәрҙе ҡулланыу; шартлы образдарҙы аңлайышлы булмаған шарттарға ҡуйыу һәм серлелеккә иғтибарҙы арттырыуҙы рационализм менән берләштереү был романдың уңышын тәьмин итә. Кадареның киләһе романы Përbindëshi (Ғифрит, 1965) — Албания әҙәбиәтендә сюрреализмдың тәүге өлгөһө: унда ваҡиғалар яҙыусы йәшәгән хәҙерге Албанияла, шул уҡ ваҡытта, боронғо Трояла бара. Роман баҫылып сығыу менән цензура тарафынан тыйыла. Сағыштырмаса көсһөҙ һәм конъюнктуралы романы Dasma (Свадьба 1968) донъя күргәндән һуң Кадаре Kështjella (Ҡәлғә 1970) китабын сығара. Унда тәүге тапҡыр боронғо албан тарихына мөрәжәғәт итә.
Ижади өлгөрөү. Дан һәм эҙәрлекләүгә дусар булыу
1971 йылда Кадареның иң әһәмиәтле әҫәрҙәренең береһе — «Kronikë në gur» (Ташҡа яҙылған хроника) романы донъя күрә, уны яҙыусының үҙенең автобиографияһына таянып яҙа. Көслө лирик хистәргә бай, бер үк ваҡытта формаһы буйынса ҡатмарлы булған романда Кадаре тыуған ҡалаһының итальян һәм немец оккупацияһы ваҡытындағы тормошон сәйәси конъюнктуранан тулыһынса азат килеш һүрәтләй.
1973 йылда Кадаре "Dimri i vjetmisë së madhe" романын баҫтыра ("Бөйөк яңғыҙлыҡ ҡышы", өҫтәп эшкәртелгән баҫмаһы "Dimri i madh" / "Бөйөк ҡыш" исеме аҫтында 1977 йылда, урыҫ тәржемәһе 1992 йылда "Ҡырыҫ ҡыш" исеме аҫтында сыға, 1979 йылда «"Йөҙгә-йөҙ" исеме аҫтында экранизациялана), әҫәр иң ҡапма-ҡаршылыҡлы әҫәрҙәренең береһе. Был монументаль романда Кадаре албан күҙлегенән албан—совет мөнәсәбәттәренең өҙөлөү тарихын тәҡдим итә. Романдың үҙәгендә совет етәкселәре — Хрущев һәм башҡаларҙың образдары сатирик рәүештә Энвера Ходжи фигураһында бирелә. Һис шикһеҙ, бындай роман яҙыу факты прагматик әһәмиәткә эйә була: Кадаре диктатор уны данлаған билдәле яҙыусыны үлтермәҫ тип өмөтләнә. Шул уҡ ваҡытта Кадаре үҙенең китабында Ходжаға хас булмаған һыҙаттарҙы аңлы рәүештә биргәнен, уны гуманлы, демократик ҡарарҙарға ынтылышлы кеше итеп һүрәтләгәнен, һүрәтләнгән портрет үҙенең прототибына кире йоғонто яһар тип өмөтләнгәнен билдәләй.
Был осорҙа Кадаре яҙған әҫәрҙәр уның иң ҙур албан яҙыусыһы, Фолкнер һәм Гарсия Маркесҡа оҡшап, Европа классик модернизмының танылған оҫтаһы булараҡ әҙәби абруйын нығыта..
Танылыуы
Бер нисә тапҡыр донъя әҙәби премиялары менән билдәләнә, атап әйткәндә, Чино дель Дука премияһы (1992), Букер премияһы (2005), принц Астурийскийҙың әҙәби премияһы (2009), бер нисә тапҡыр Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһына лайыҡ була. Тирандың почетлы гражданы тип таныла.
Золанд-на-Шпре
Золанд-на-Шпре (Sohland an der Spree) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 7208 кеше йәшәй. Майҙаны — 37,27 км2. Диңгеҙ кимәленән 302 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 02686-02689 һәм автомобиль коды BZ.
Добрыня (Осуга ҡушылдығы)
Добрыня  — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Осуга йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡортостан (киностудия)
«Башҡортостан» киностудияһы, рәсми исеме "Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан» киностудияһы дәүләт унитар предприятиеһы" — тулы метражлы, документаль һәм мультипликацион фильмдар төшөрөү менән шөғөлләнгән совет, артабан Рәсәй кинокомпанияһы. Эшмәкәрлек урыны — Өфө ҡалаһы.
Тарихы
Тәүге йылдарҙа киностудияла хроникаль документаль фильмдар төшөрөлә, уларҙың төп темаһы башлыса Башҡортостан тарихы була.
1992 йылдан алып киностудияла анимацион фильмдар төшөрөлә башлай.
1997—2006 йылдарҙа квартал һайын Башҡортостан Республикаһының сәйәси, иҡтисади һәм мәҙәни тормошо тураһында «Аҡбуҙат» тележурналы сығарыла.
2007 йылда киностудия уйын кинопроекттарын цифрлы форматта булдырыу өҫтөндә эшләй башлай. Киностудияла комедия жанрында беренсе тулы метражлы «Рәхмәт» фильмы төшөрөлә (режиссеры Әнүәр Райбаев).
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2008 йылдың 27 октябрендәге күрһәтмәһе нигеҙендә «Башҡортостан» киностудияһы үҙгәртеп ҡорола. «Башкиновидеопрокат» һәм «Башҡортостан» киностудияһы дәүләт унитар предприятиелары берҙәм ойошмаға — Башҡортостан Республикаһының «"Башҡортостан" киностудияһы» дәүләт унитар предприятиеһына берләштерелә.
2007 йылда 8 март ҡасабаһына ингән ерҙә киностудия бинаһын төҙөү тураһында ҡарар сығарыла. «Башкиргражданпроект» проекты буйынса яңы киноцентр ҙур һәм кесе павильондарҙан, декорация цехы, актерҙарҙы тәьмин итә торған оҫтахана, аппаратлы тауыш яҙҙырыуцехы, ҡарау залы, фильмдарҙы тиражлау цехы, фильмдар һаҡлағысы, ҡунаҡхана һ.б. торорға тейеш була.
2018 йылдың декабрендә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте «Башҡортостан» киностудияһына Әмир Абдразаҡов исемен биреү тураһында ҡарар ҡабул итә.
Зорнциг-Аблас
Зорнциг-Аблас (Sornzig-Abla?) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2 268 кеше йәшәй. Майҙаны — 31,89 км2. Диңгеҙ кимәленән 190 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4769 һәм автомобиль коды TO ,элек OZ и TG.
Окапи (ҡурсаулыҡ)
Окапи (Réserve de faune à okapis) — Африкала Конго Демократик Республикаһы территорияһында милли парк. Парк Конгоның төньяҡ-көнсығышында, Көньяҡ Судан һәм Уганда илдәре сигенән йыраҡ түгел, парктың күп өлөшө Итури йылғаһы (Конгоның уң ҡушылдығы) бассейнында урынлашҡан. Окапи резерваты ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән, өҫтәүенә Окапи шулай уҡ юҡҡа сығыу ҡурҡынысы янаған объекттар исемлегенә кергән.
Резерваты
Окапи паркы Итури йылғаһы бассейны урмандарының биштән бер өлөшөн биләй, дөйөм майҙаны 13 726,25 км2. Резерват территорияһында юҡҡа сығыу сигендә булған хайуандар йәшәй (атап әйткәндә, 13 төргә тиклем маймыл һымаҡтар, урман филдәре). Бынан тыш, Африкала иректә йәшәгән яҡынса 30 мең окапиҙарҙың бында 5 меңгә яҡыны йәшәй (1996 йылда паркта 10000—20000 меңдән 3900—6350 мең хайуан йәшәгән). Шулай уҡ резерват территорияһында Мбути һәм Эфе пигмей ҡәбиләләренең аҫаба күсмә һунарсылары йәшәй.
Бөтә донъя мираҫы
Окапи резерваты 1996 йылда 20-се сессияла ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән. Шул уҡ ваҡытта 1997 йылда резерват фаунаһының һаҡланыу хәүефе билдәләнә. Был ут яғып, урман ҡырҡып игенселек итеү, шулай уҡ браконьерлыҡ  — ҡырағай хайуандарға коммерция һунарсылығы Конгола таралыу алған. Милли паркта бер нисә йыл элек алтын ятҡылыҡтары табыла, уларҙы ҡурсаулыҡ территорияһында эшкәртеү һәм алтын сығарыу шулай уҡ парк экологияһына төҙәлмәҫлек зыян килтерелә. 2005 йылда Окапи территорияһында хәрби хәрәкәттәр бара, һөҙөмтәлә резерваттың ғилми хеҙмәткәрҙәренең бер өлөшө эвакуациялана.
Түбәнге Пица
Түбәнге Пица — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Семирецкая йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хуго де Фриз
Де Фриз, Хуго. (Hugo de Vries [Врис Хюго де], 1848—1935) — голланд ботанигы. Генетика фәненә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
Ҡыҫҡаса биографияһы
Лейден университетында белем ала. Шунда 1866 йылдан алып ботаника буйынса ла белем ала һәм 1870 йылда диплом эшен яҡлай. Диплом эше йылылыҡтың үҫемлек тамырҙарына йоғонтоһон өйрәнеүгә бағышлана.
Бер нисә ай Гейдельберг университетында химия һәм физика буйынса лекциялар тыңлай һәм Вюрцбургта Юлиус Закстың .лабораторияһында эшләй.
1878—1918 йылдарҙа Амстердам университеты нда профессор, шулай уҡ Амстердам ботаника баҡсаһында директор булып эшләй. Бынан һуң ул. үҙенең Люнтерндағы имениеһында эшләүгә күсә.
1877 йылда 1877 йылда тәү башлап үҫемлектәрҙең осмотик баҫымдарын үлсәп, фәнгә плазмолиз һәм деплазмолиз төшөнсәләрен индерә.
Түбәнге Лупья
Түбәнге Лупья — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 103 км.
Хуго де Фриз
Ҡыҫҡаса биографияһы
1900 йыл да К. Э. Корренс һәм Э.Чермак-Зейзенегг (1871—1962) менән бер үк ваҡытта Грегор Мендель закондарын асҡан һәм тағын бер тапҡыр уларҙың дөрөҫлөгөн раҫлаусы дәлил өҫтәгән.
Түбәнге Лупья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Хуго де Фриз
Ҡыҫҡаса биографияһы
Ишәк ҡолағы (ослинник, лат. Oenothera) үҫемлегенә хас үҙгәреүсәнлек күренештәрен күҙәтеп, төр яңы төрҙәргә тарҡалырға мөмкин тигән һығымтаға килә, Был күренеште де Фриз мутация тип атай. Ул биологик төр ваҡыты менән мутация хәленә дусар була тип иҫәпләй. Мутация тәғлимәтенә нигеҙ һала.
Түбәнге Лупья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хуго де Фриз
Ҡыҫҡаса биографияһы
Де Фриз яңы төрҙәр дарвин истар һанағанса өҙлөкһөҙ флуктуация үҙгәрештәрен туплау юлы менән түгел, ә бер төрҙән икенсеһенә әйләндереүсе киҫкен үҙгәрештәр юлы менән барлыҡҡа килә тигән һығымта яһай.
Быға тиклем үк бындай фекерҙе рус ботанигы С. И. Коржинский әйткән булған, әммә ул де Фриз кеүек үҙенең ҡараштарын ныҡлы фактик материал менән нығытмаған.
Ҡапыл икенсе төрҙәрҙе барлыҡҡа килтереүсе был үҙгәрештәргә де Фриз мутация тип атама бирә. Бындай мутацион үҙгәрештәргә эйә булған төрҙө де Фризгә оҙаҡ эҙләргә тура килә. Бары Амстердам эргәһендәге Хилверсюм тигән ерҙә (1886) ишәк үләненгә тап була (Ослинник Ламарка, лат. Oenhotera lamarkana). Был төр үҫемлектәрҙә де Фриз эволюция тураһында .үҙ ҡараштарына тулыһынса тап килгән билдәләрҙе тапҡан. Һуңынан асыҡланыуынса, ырыуына ҡараған төрҙәргә транслокация (тип хромосомных перестроек). буйынса полиморфизм күренеше хас булып сыға.
Төрлө транслокациялар йыйылмаһына эйә булған үҫемлектәрҙе ҡауыштырыу һәм  уларҙың артабанғы нәҫелдәрендә тарҡалыш биреүе һөҙөмтәһендә төрлө структуралы хромосомаларға эйә булған тоҡом алына. Был уларҙың фенотипик үҙгәрештәренә килтерә.
Де Фриздың эволюция һикерешле бара тип һанаған  ҡараштары артабан сальтационизм тәғлимәтендә үҫеш ала.
Хәтер
1970 йылда Халыҡ-ара астрономия союзы Ай ҙың кире яғындағы кратерға Хуго де Фриз исемен бирә.
Лусса
Лусса — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Осуга йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Езовня
Езовня — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Слуя йылғаһының һул ярына тамағынан 0,4 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Түбәнге Чакулка
Түбәнге Чакулка — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чакула йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Любушка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ольховка
Ольховка — топоним.
Кирәев Рөстәм Солтангәрәй улы
Кирәев Рөстәм Солтангәрәй улы (28 июнь 1960 йыл) — ғалим-агроном, юғары мәктәп һәм хужалыҡ эшмәкәре. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (2002), профессор (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2015).
Биографияһы
Рөстәм Солтангәрәй улы Кирәев 1960 йылдың 28 июнендә БАССР‑ҙың Әлшәй районы Раевка эшселәр ҡасабаһында тыуған. 1982 йылда Башҡорт дәүләт ауыл хужалығы институтын тамамлай. Диплом алғандан һуң Әлшәй районының «Яңы Раевка» совхозында агроном булып хеҙмәт юлын башлай. 1986 йылдан Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы, 1999—2001 йылдарҙа өлкән ғилми хеҙмәткәр, 2002 йылдан ғилми‑тикшеренеү бүлеге начальнигы, 2004 йылдан — уҡыу‑уҡытыу эштәре буйынса проректор, 2005 йылдан агрономия факультеты деканы; 2012 йылдан «Россельхозцентр» федераль дәүләт бюджет учреждениеһының Башҡортостан Республикаһы буйынса филиалы етәксеһе.
Фәнни эшмәкәрлеге
Кирәев Рөстәм Солтангәрәй улының фәнни тикшеренеүҙәре һөрөнтө ерҙәрҙең уңдырышлылығын һәм Башҡортостан Республикаһының барлыҡ ауыл хужалығы зоналарында ла агрофитоценоздарҙың продуктлылығын көйләүгә арналған. Уның тарафынан көлһыуланған, йыуылған ҡара тупраҡты агроэкологик баһалау ысулдары, тергеҙеү системаһы һәм уңдырышлылыҡ моделдәре эшләнгән. Ул 170‑тән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 2 уйлап табыу авторы.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2015).
Нурлы мәктәп (Мәжит Ғафури)
Мәжит Ғафури — балаларға
Мәжит Ғафури — милли башҡорт балалар әҙәбиәтенә башланғыс һалған шағирҙарҙың береһе. XX быуаттың 1910-сы йылдарында шағир йәш быуынды тәрбиәләү мәсьәләләренә айырыуса ҙур иғтибар бирә. Ҡыҙ балалар тәрбиәһе тураһындағы шиғырҙары халыҡ араһында киң тарала. Ошо мәсьәлә буйынса «Ҡыҙҙарға махсус милли шиғырҙар» тигән тотош китабын баҫтыра. . «Гөлнаһар» исемле шиғырында мәктәптә уҡыған инсафлы ҡыҙҙар менән уҡымаған наҙан ҡыҙҙарҙы, уңған Хәҙисә менән һағыҙ сәйнәп йөрөүсе Зәйнәпте ҡаршы ҡуйҙы. Гөлнаһар образы ла мәғрифәтсе әҙәбиәттәге үрнәк образдарҙың дауамы булды.
Октябрь революцияһынан һуң ул балалар өсөн күп кенә әҫәрҙәр ижад итә. 1920 йылда Г. Алпар һәм Г. Хоҙаяр менән берлектә ул дәреслеккә оҡшаған «Азат мәктәп» тигән йыйынтыҡ йәғни уҡыу китабы төҙөй. Һәм был китапта шағирҙың «Уҡыйыҡ, шәкерттәр!», «Балалар һәм китап», «Ҡоштарға» тигән шиғырҙары урынлаштырыла.
«Нурлы мәктәп» шиғыры
Ижадының тәүге аҙымдарынан уҡ Мәжит Ғафури мәғрифәтселек идеялары менән һуғарылған шиғырҙар яҙҙы. «Уҡыйыҡ, шәкерттәр!» тип аталған шиғыры 1920 йылда ижад ителә. Уҡыйыҡ, шәкерттәр!
Был нурлы мәктәп — уҡыйыҡ күмәкләп, Булайыҡ беҙ шәп — уҡыйыҡ, шәкерттәр! Беҙ йәш булһаҡ та, уҡыйыҡ йәш саҡта Ҡалмайыҡ беҙ артта, уҡыйыҡ, шәкерттәр! Ғүмерҙәр ҡыҫҡа, ятмайыҡ беҙ бушҡа,
Әлеге ваҡытта «Нурлы мәктәп» тип эшкәртелгән был шиғыр уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-се синыфы өсөн тәғәйенләнгән Башҡорт әҙәбиәте дәреслеге программаһында тәҡдим ителгән. Нурлы мәктәп
Был нурлы мәктәп — уҡыйыҡ күмәкләп, Булайыҡ беҙ шәп — уҡыйыҡ, дуҫтар! Был көн наҙанлыҡ — бик ҙур яманлыҡ Тик беҙ уяндыҡ — уҡыйыҡ, дуҫтар! Ғәзиз милләткә — ихлас хеҙмәткә, Тауҙай һиммәткә — уҡыйыҡ, дуҫтар!
Уҡыйыҡ, туғандар — уҡыр замандар! Янһын наҙандар — уҡыйыҡ, дуҫтар! Бөтһөн наҙанлыҡ, бер булһын халыҡ! Бергә ҡуҙғалып, уҡыйыҡ, дуҫтар! Беҙ йәш булһаҡ та, уҡыйыҡ йәш саҡта Ҡалмайыҡ беҙ артта, уҡыйыҡ, дуҫтар! Барсабыҙ бергә кәрәк берегергә! Ғилем бар ергә — уҡыйыҡ, дуҫтар!
Ғүмерҙәр ҡыҫҡа, ятмайыҡ беҙ бушҡа, Көҙ ҙә һәм ҡыш та уҡыйыҡ, дуҫтар! Йөрөмәйек беҙ уйнап, урамдар буйлап, Киләсәкте уйлап, уҡыйыҡ, дуҫтар! Тиҙерәк алға кәрәк атларға! Ҡарап яттарға, уҡыйыҡ, дуҫтар!
Төп фекере
Мәжит Ғафуриҙың «Нурлы мәктәп» шиғыры уҡыуҙың, белем алыуҙың баһалап бөткөһөҙ ҙур әһәмиәтен асып бирә.
«Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы
Мәжит Ғафури шиғырҙары әлеге ваҡытта ла үҙенең актуаллеген юғалтмай, уларҙың тәьҫир көсө юғары кимәлдә һаҡлана. 2020 йылда, шағирҙың 140 йәшен билдәләгән көндәрҙә, Башҡортостан мәҙәниәт минстрлығы, Башҡортостан Яҙыусылар союзы, Мәжит Ғафуриҙың халыҡ-ара йәмәғәт фонды «Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы иғлан итте. Күп кеше ҡатнашты һәм башҡорт халыҡ шағирына булған ихтирамын күрһәтте.
Нерсесьянц Норальд Николаевич
Нерсесьянц Норальд Николаевич (23 октябрь 1931 йыл — 22 август 2014 йыл) — СССР архитекторы; Дондағы Ростов ҡалаһы архитекторы, ҡаланың 2001 йылға тиклемге генераль үҫеш планы авторы, Көнбайыш һәм Төньяҡ торлаҡ массивтарын төҙөү проекттары авторҙашы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған архитекторы, Рәсәй Архитекторҙар союзы ағзаһы.
Йёштадт
Йёштадт (Johstadt) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3010 кеше йәшәй. Майҙаны — 49,69 км2. Диңгеҙ кимәленән 520–821 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9477 һәм автомобиль коды ANA.
Нерсесьянц Норальд Николаевич
Биографияһы
Норальд Николаевич Нерсесьянц 1931 йылдың 23 октябрендә Дондағы Ростов ҡалаһында тыуған.
1955 йылда Мәскәү архитектура институтын тамамлай. Ростовҡа әйләнеп ҡайта, «Ростовгипрошахт» һәм «Ростовгражданпроект» проект институттарында эшләй.
1972—1975 һәм 1983—1985 йылдарҙа Норальд Нерсесьянц Дондағы Ростов ҡалаһының баш архитекторы була. 1976 йылдан 1978 йылдарға тиклем Мәскәүҙә Дәүләт граждандар Төҙөлөшөндә (Госгражданстрой) эшдәй. 1978—1982 йылдарҙа Кубала командировкала була, унда Гавананың генераль планын эшләүсе белгестәр коллективын етәкләй.
Н. Н. Нерсесьянц етәкселегендә Аҙау, Новочеркасск, Пролетарск, Усть-Донецк ҡалаларының, Старочеркасская станицаһының генераль пландары төҙөлә, шулай уҡ Ростов өлкәһе райондарының һәм күп ҡалалары микрорайондарының реконструкциялау, планлаштырыу һәм төҙөлөш проекттары эшләнә. 1986 йылдан алып ул производстволағы эшмәкәрлеген уҡытыу эше менән бергә алып бара — Ростов дәүләт архитектура институтының ҡала төҙөлөшө кафедраһы профессоры була.
1980-се йылдар аҙағынан «Архстрой» ижади архитектура оҫтаханаһы менән етәкселек итә. 2014 йылдың 22 авгусында Дондағы Ростовта вафат була.
«Хыялдар һәм атҡарылған эштәр (Дондағы Ростов Генераль планына 30 йыл)» хеҙмәте авторы. Хөкүмәт һәм ведомство бүләктәре менән бүләкләнгән, шулар иҫәбендә «Почёт Билдәһе» ордены, «Маҡтаулы хеҙмәт өсөн» миҙалы, А. В. Щусев исемендәге «Архитектурала юғары профессионализм өсөн» миҙалы (архитектура өлкәһендәге эшмәкәрлегендә күрһәткән айырыуса баһалы хеҙмәте өсөн).
Кесе Гжать
Кесе Гжать — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Гжать йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нилыдзь
Нилыдзь — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пожёг йылғаһының уң ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Исмәғил Кадаре
Исмәғил Кадаре (Ismail Kadare; яҙыу варианты — Исмәғил Кадаре; 1936 йылдың 28 ғинуарында Албанияла тыуған,) албан прозаигы һәм шағиры, бөтә донъяға билдәлелек алған һәм донъя телдәренә тәржемә ителгән. Букер премияһы лауреаты (2005).
Йәшлеге һәм ижадға баҫыуы
Кадаре көньяҡ албан ҡалаһы Гирокастрала тыуған. Ижад юлын шағир булып башлай. Беренсе шиғырҙар йыйынтығы Frymëzimet djaloshare (Үҫмер ынтылышы) 1957 йылда донъя күрә. Икенсе шиғырҙар йыйынтығы "Ëndërrimet "(Хыялдар) 1957 йылда сыға. Тирана университетынының тарих-филология факультетында уҡый, артабан, 1959—1961 йылдарҙа, Мәскәү ҙә Горький исемендәге Әҙәбиәт институтында белем ала (был осор тураһындағы тәьҫораттары «Дала аллалары ҡараңғылығы» /"Muzgu i perendive të stepes " (1978) романында сағылыш таба). Мәскәүҙә булғанда яҙған тәүге романынында (Quteti pa reklama, башҡ."Рекламаһыҙ ҡала", 1959), коммунистик Албанияла, пуритан шарттарында тормошта үҙ юлын эҙләгән албан егеттәренең мажараларын һүрәтләй. Ул саҡтағы цензура шарттары буйынса роман баҫтырыуға ҡабул ителмәй. Роман тик 1998 йылда донъя күрә. 1961 йылда Мәскәүҙә Кадаре шиғырҙарының урыҫ теленә тәржемәләре йыйынтығы лирика редакцияһында нәшер ителә, инеш һүҙҙе Д. Самойлов яҙа.
Яҙыусы булараҡ формалашыуы
Кадареның Албанияға ҡайтыуы совет-албан мөнәсәбәттәренең өҙөлөү мәленә тап килә. 1990 йылда эмиграцияға китеүенә тиклем Кадаре XХ быуаттың икенсе яртыһында Европаның иң аяуһыҙ тоталитар режим хөкөм һөргән илендә йәшәй, шуға ҡарамаҫтан албан этносының тарихи ысынбарлығы өсөн кардиналь һорауҙар ҡуйған әҫәрҙәр ижад итә ала. Шул уҡ ваҡытта Кадаре режим сиктәрендә йәшәүен дауам итә, уның әҫәрҙәренең күбеһе баҫылып сыға, һәм властар уны иң ҙур милли яҙыусы тип танырға мәжбүр була. Шуға ла һуңынан уны тормош һәм ижади конформизмда ғәйепләйҙәр. Әммә шуны билдәләп үтергә кәрәк, Кадареның режим менән үҙ-ара мөнәсәбәттәре бер нисек тә идиллик шарттарҙа булмай: уның бер нисә әҫәре тыйыла, башҡалары рәсми тәнҡиткә дусар ителә йәки, киреһенсә, иғтибарҙан ситтә ҡалдырыла. Хатта бер тапҡыр Кадаре физик хеҙмәт менән тәрбиәләү үҙәгенә ебәрелә, әйткәндәй, коммунистик Албанияла интеллигенция менән эшләүҙең киң таралған ысулы Кадареның сағыштырмаса именлеге, уның кеүек үк, Гирокастрала тыуған диктатор Энвера Ходжиға уның әҫәрҙәренең оҡшауы менән бәйле булған тигән фекер бар. Иң мөһиме — ғәйәт ҙур идеологик баҫым булыуға ҡарамаҫтан, Кадаре албан әҙәбиәтен яңы сифат кимәленә күтәргән әҫәрҙәр тыуҙыра алған.
Албанияға ҡайтҡандан һуң Кадаре шиғырҙар яҙыуын дауам итә, әммә күбеһенсә проза яҙыуға күсә. 1963 йылда ул «Gjenerali i ushtrisë së vdekur» («Үле армия генералы», рус. тәржемәһе:1989, 2006 йй.) романын баҫтырып сығара, был проза әҫәре уға Албанияла дан килтерә, ә 1970 йылда Францияла баҫылып сыҡҡандан һуң, Кадаре Европала яҙыусы булараҡ билдәлелек яулай. Кадареның итальян оккупацияһы йылдарында (1939—1943) һәләк булған албан һалдаттарының кәүҙәләрен эҙләп табыу тураһындағы китабы совет социалистик реализмы өлгөлөренә эйәреп яҙылған албан прозаһы фонында айырылып тора. Роман Кадареның артабанғы ижадына ла хас булған сағыу үҙенсәлектәрҙе күрһәтә: көнкүреш, көндәлек сиктәрҙән сыҡҡан экстремаль хәлдәрҙе һүрәтләүгә һөйөү; хикәйәләүҙә төрлөсә фекерҙәрҙе ҡулланыу; шартлы образдарҙы аңлайышлы булмаған шарттарға ҡуйыу һәм серлелеккә иғтибарҙы арттырыуҙы рационализм менән берләштереү был романдың уңышын тәьмин итә. Кадареның киләһе романы Përbindëshi (Ғифрит, 1965) — Албания әҙәбиәтендә сюрреализмдың тәүге өлгөһө: ундағы ваҡиғалар яҙыусы йәшәгән хәҙерге Албанияла, шул уҡ ваҡытта, боронғо Трояла бара. Роман баҫылып сығыу менән цензура тарафынан тыйыла. Сағыштырмаса көсһөҙ һәм конъюнктуралы романы Dasma (Свадьба 1968) донъя күргәндән һуң Кадаре Kështjella (Ҡәлғә 1970) китабын сығара. Унда тәүге тапҡыр боронғо албан тарихына мөрәжәғәт итә.
Ижади өлгөрөүе. Дан һәм эҙәрлекләүгә дусар булыу
1971 йылда Кадареның иң әһәмиәтле әҫәрҙәренең береһе — «Kronikë në gur» (Ташҡа яҙылған хроника) романы донъя күрә, уны яҙыусы үҙенең автобиографияһына таянып яҙа. Көслө лирик хистәргә бай, бер үк ваҡытта формаһы буйынса ҡатмарлы булған романда Кадаре тыуған ҡалаһының итальян һәм немец оккупацияһы ваҡытындағы тормошон сәйәси конъюнктуранан тулыһынса азат килеш һүрәтләй.
1973 йылда Кадаре «Dimri i vjetmisë së madhe» романын баҫтыра («Бөйөк яңғыҙлыҡ ҡышы», өҫтәп эшкәртелгән баҫмаһы «Dimri i madh» / «Бөйөк ҡыш» исеме аҫтында 1977 йылда, урыҫ тәржемәһе 1992 йылда «Ҡырыҫ ҡыш» исеме аҫтында сыға, 1979 йылда "«Йөҙгә-йөҙ» исеме аҫтында экранизациялана), әҫәр иң ҡапма-ҡаршылыҡлы әҫәрҙәренең береһе. Был монументаль романда Кадаре албан күҙлегенән албан—совет мөнәсәбәттәренең өҙөлөү тарихын тәҡдим итә. Романдың үҙәгендә совет етәкселәре — Хрущев һәм башҡаларҙың образдары сатирик рәүештә Энвера Ходжи фигураһында бирелә. Һис шикһеҙ, бындай роман яҙыу факты прагматик әһәмиәткә эйә була: Кадаре диктатор уны данлаған билдәле яҙыусыны үлтермәҫ тип өмөтләнә. Шул уҡ ваҡытта Кадаре үҙенең китабында Ходжаға хас булмаған һыҙаттарҙы аңлы рәүештә биргәнен, уны гуманлы, демократик ҡарарҙарға ынтылышлы кеше итеп һүрәтләгәнен, һүрәтләнгән портрет үҙенең прототибына кире йоғонто яһар тип өмөтләнгәнен билдәләй.
Шул уҡ ваҡытта Кадареның башы өҫтөндә болоттар ҡуйыра башлай. 1974 йылдың июнь айында Тирана ҡалаһында Албания хеҙмәт партияһының сираттағы пленумы үтә, унда Энвер Ходжа көнбайыш йоғонтоһона дусар булған партия даирәләре һәм интеллигенция вәкилдәрен, «либералдарҙы» тәнҡитләй. Албания яҙыусыларының ижади азатлығы бөткән кеүек тойола. Кадаре яңы хәлгә яраҡлашырға тырыша һәм властар өсөн яраҡлы булған "Nëndori i një kryequteti " романын баҫтырып сығара (1975 йылдың ноябрендә, баш ҡалаларҙың береһендә), ул 1944 йылда Тирананың партизан отрядтары тарафынананы азат ителеүенә арнала.1975 йылда Кадаре албан гәзиттәре береһендә Pashallarët e kuq (Ҡыҙыл пашалар) тигән ҙур шиғырын баҫтырырға тырыша, унда ул, Ходжаны маҡтап, партияның юғары ҡатламында тәрән көрсөк булыуына күрһәтә. Кадаре үҙе тәнҡитләүҙәргә дусар була, әҫәрҙәрен баҫтырып сығарыу хоҡуғынан мәхрүм ителә һәм ул ауылға ебәрелә.
Был осорҙа Кадаре яҙған әҫәрҙәр уның иң ҙур албан яҙыусыһы, Фолкнер һәм Гарсия Маркесҡа оҡшап, Европа классик модернизмының танылған оҫтаһы булараҡ әҙәби абруйын нығыта.
Танылыуы
Бер нисә тапҡыр донъя әҙәби премиялары менән билдәләнә, атап әйткәндә, Чино дель Дука премияһы (1992), Букер премияһы (2005), принц Астурийскийҙың әҙәби премияһы (2009), бер нисә тапҡыр Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһына лайыҡ була. Тирананың почетлы гражданы тип таныла.
Шәмиғолов Ғәли Камалетдин улы
Шәмиғолов Ғәли Камалетдин улы (15 октябрь 1890 йыл — 25 ноябрь 1959 йыл) — совет партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1919 йылдың июленән 1920 йылдың октябренәсә Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты һәм Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы Рәйесе. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1944).
Биографияһы
Ғәли Камалетдин улы Шәмиғолов 1890 йылдың 15 октябрендә ҡалаһында тыуған.
1910 йылдан алып РСДРП ағзаһы. Ике йыл Иваново ҡалаһындағы текстиль институтында уҡыған.
1917 йылдың февраленә тиклем Стәрлетамаҡта, Ҡурғанда, Силәбелә революцион хәрәкәттә ҡатнаша. Революцион эшен Үрге Өфөләйҙә, Ҡыштымда алып бара.
1919 йылдың июленән 1920 йылдың октябренә тиклем Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты һәм БАССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы рәйесе. Йыл ярым эшләү дәүерендә Башҡортостанда аяуһыҙ диктатура урынлаштыра. 1920—1921 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы ғына төбәк менән идара итеү алымдарына үҙәк властарҙың иғтибарын йәлеп итә, һәм улар етәкселеккә төп милләт вәкилдәрен ҡуйыу кәрәклеген аңлай
Ғәли Шәмиғолов 1930 йылда Мәскәүгә күсерелә. РКП (б) Үҙәк Комитеты янында Шәреҡ халыҡтары коммунистик ойошмалары бюроһында (1921—1923), Төркөстан Наркомпродында (1923 −1924), Башпотребсоюзда (1924-25), СССР-ҙың Наркомтекстиль предприятиеларында (1925—1951) эшләй.
1959 йылдың 25 ноябрендә ҡалаһында вафат була.
Мулдашев Әкрәм Искәндәр улы
Мулдашев Әкрәм Искәндәр улы (5 февраль 1924 йыл — ?) — Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1970), Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры.
Биографияһы
1929 йылда уның ата-әсәһе Белорет районының Сермән ауылына күсә. Атаһын, Искәндәр Мулдашевты, урман белгесе булараҡ эшкә ебәрәләр.
1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы башланып китә. Сәләмәтлеге насар булыу сәбәпле, Әкрәм Мулдашев хәрби хеҙмәткә алынмай, мәктәпкә уҡытыусы итеп тәғәйенләнә.
Ул фронтҡа киткән уҡытыусыларҙы алмаштыра, балаларға бер нисә предмет буйынса белем бирә, артабан физика, математика, химия, астрономия фәндәрен яҡын күреп, шул фәндәр буйынса белемен күтәрә.
1954 йылда Магнитогорск дәүләт педагогия институтын (хәҙер Магнитогорск дәүләт университеты) ситтән тороп тамамлағандан һуң, Сермән урта мәктәбендә физика һәм математика фәндәре уҡытыусыһы булып эшләй.
Мәктәптең физика һәм математика кабинеттары районда иң яҡшыларҙан һанала. Йыһаздары һәм хеҙмәтләндереү саралары менән физика кабинеты айырыуса уңышлы була. Бында бөтә эштәрҙе лә техника хәл итә.
Әкрәм Искәндәр улы Мулдашевҡа 1970 йылда Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы тигән маҡтаулы исем бирелә. Ул Халыҡтар Дуҫлығы ордены, төрлө йылдарҙа күп миҙалдар һәм Маҡтау грамоталары менән бүләкләнә.
Этник музыка
Этник музыка (этник, этномузыка; донъя халыҡтарының музыкаһы, милли музыка; ethnic music, world music ) — традицион халыҡ һәм популяр музыканы берләштергән һәм халыҡ музыкаһы (фолк-музыка) элементтары ҡулланылан хәҙерге заман музыкаһы йүнәлеше. Билдәле инглиз термины «» (донъя музыкаһы) аналогы тип һанала. Милләт рухында яҙылған һәм унда популярлыҡ яулаған музыкаль фольклор булараҡ танылған милли музыка менән бутарға кәрәкмәй: популяр, рухи, академик музыка, театр һәм традицион йолалар музыкаһы, ҡала музыкаль фольклоры.
Был коммерция яҙмаһының Төньяҡ Америка һәм Европа стандарттарына яраҡлаштырылған музыка, шулай уҡ Европаға ҡарамаған музыкаль тауыштар рәте традицияларын, музыка ҡоралдарын, башҡарыу манераһы һәм башҡа традицион халыҡ музыкаһынан (донъяның төрлө мәҙәниәттәренән) һәм классик музыкаһын үҙләштергән хәҙерге заман «көнбайыш» музыкаһы.
Терминологияһы
Инглиз телендәге «» (донъя музыкаһы) термины Көнбайыш Европаның һәм Төньяҡ Американың мәҙәни йоғонтоһонан тыш барлыҡҡа килгән бөтә музыканы аңлата. терминын «урындағы ситтән килгән музыка» йәки « урындағы тағы ла кемдеңдер музыкаһы» тип билдәләргә мөмкин.
Термин музыкаль индустрияһында бындай күренештәр классификацияһының бүлеге исеме булараҡ 1980-се йылдарҙа таралыу ала. Был категорияға традицион халыҡ музыка; фолк-музыка —этник музыка элементтары менән хәҙерге заман популяр музыкаһы (мәҫәлән, кельт музыкаһы, афро-куба музыкаһы, регги) инә.
Классик музыка
Көнбайыш цивилизацияһының башҡа цивилизацияларҙың экзотик халыҡ музыкаһы һәм музыка традицияларына мөрәжәғәт итеүен барокко музыкаһынан башлап ышаныслы күҙәтергә мөмкин. Этник һәм классик музыка киҫелешендә музыкаль әҫәрҙәр бик күп. Шул уҡ ваҡытта Үҙәк Европа халыҡтарының халыҡ музыкаһы йоғонтоһо аҫтында «Славян бейеүҙәре» һәм Төньяҡ Америка халыҡ музыкаһы йоғонтоһо аҫтында "9-сы симфония"ны («Яңы донъянан») яҙған композитор Антонин Дворжакты ы ла билдәләргә кәрәк.
XX быуаттың классик, ә һуңыраҡ джаз сәхнәһендә музыкаль архаика неофольклоризм формаһында үҙ аллы йүнәлеш булараҡ раҫлана. 1913 йылда Игорь Стравинский неофольклоризмдың үҙенсәлекле манифесы булған «Изге яҙ» балетында мәжүсилекте данлай. Уның йоғонтоһо Сергей Прокофьевтың, Родион Щедриндың һәм Рәсәйҙә башҡаларҙың әҫәрҙәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, ә сит илдәрҙә — Венгрияла Барток һәм Кодай, Чехияла — Мартина, Испанияла де Фалья, Бразилияла Вила-Лобос, Мексикала — Чавес һәм башҡа бик күптәр.
XX быуат
Этник музыка (бигерәк тә Көнсығыш музыкаһы) Генри Коуэлл, Джон Кейдж, Лу Харрисон һәм Алан Ховханес кеүек ХХ быуаттың Америка композиторҙарына ҙур йоғонто яһай.
1960 йылдарҙа күп кенә рок-музыканттар Көнсығыштың традицион музыка сараларына мөрәжәғәт итә. Мәҫәлән, музыка The Beatles барлыҡҡа килгән. Мәҫәлән, The Beatles музыкаһында һинд элементтары барлыҡҡа килә, төркөм ағзаларын билдәле һинд музыканты Рави Шанкар ситарҙа уйнарға өйрәтә. .
Шул уҡ дәүерҙә инглиз телле мәҙәниәттә Ямайканың һәм уның иң билдәле башҡарыусыһы Боб Марлиҙың рухи музыкаһында барлыҡҡа килгән «донъя музыкаһына» ҡараған регги стиле киң танылыу ала..
1980-се йылдарҙа Көнбайышта милли тематикаһына ҡыҙыҡһыныу тағы ла көсәйә. Бер яҡтан, көнбайыш музыканттары яңы йоғонтолар эҙләй һәм халыҡ музыкаһын аса, икенсе яҡтан, маркетинг һәм музыка индустрияһы күҙлегенән этник музыка өмөтлө була. Шул саҡта (« Voice оf America» радиостанцияһында — «World of Music», «BBC Radio 1Xtra» радиостанцияһында — «D.N.A: DestiNation Africa», «BBC Radio 3» радиостанцияһында — Andy Kershaw шоу һәм башҡалар); фестивалдәр (WOMAD), этник музыкаһын ҡыҙыҡһынған лейблдар (Питер Гэбриелдың «Real World», 1988, «Piranha Music », World Music Network, Дэвид Бирныйҙың «Luaka Bop»). Рәсәйҙә лә World Music-та һәм этника менән шөғөлләнгән Sketis Music, Dom Records, Dolina Bortanga һәм башҡа лейблдар бар, әммә хәҙер ваҡытта ғәмәлдә булғандарҙан тик Sketis Music лейблын билдәләп була.
Этника рок-музыка (Питер Гэбриел һәм Роберт Планттың ҡайһы бер эштәре, «Рада и Терновник», Ят-ха), поп-музыка (мәҫәлән: latin pop, Шакира), электрон музыка (этно-электроника: «Волга», Theodor Bastard, Токэ-Ча, Deep Forest, Yarga Sound System, «Иван Купала»), State of Bengal) кеүек стилдәр менән киҫешә. Был йәһәттән «Руда Нави» лабораторияһы (Мәскәү) айырымланып тора, уның ижады эксперименталь эмбиентҡа (Trip Ambient) яҡын; проекттың күп кенә тректары төньяҡ һәм индеецтар этноэмбиенты менән бәйле.
Рәсәйҙә һуңғы йылдарҙа этник һәм World музыкаһы жанры популярлаша бара. «Рада и Терновник», «Мельница», Инна Желанная, Заман, Теодор Бастард, ТЛ «Руда Нави», «Ва-Та-Га», Намгар, «Волга» Вороново Крыло, «Ведан Колод», «Волков трио», Сергей Старостин, Булат Гафаров, Виктор Савенко, Иван Смирнов, Степанида Борисова (Якутия), Ярга тауыш системаһы, Нино Катамадзе, Булат Ғафаров, АСЕ, Годлав, Фуджин-ХАО барабандары кеүек төркөмдәр һәм музыканттар Урыҫ донъя музыка сәхнәһенең сағыу образдары булып тора.
Халыҡ ансамблдәре
Этник мотивтарҙың жанр музыкаһына үтеп инеүе (классик, рок, джаз) музыкаль фольклор профессиональ сәхнәлә булыу менән генә сикләнмәй. Беҙҙең көндәргә тиклем бында академик халыҡ коллективтары, хорҙар һәм оркестрҙар, шулай уҡ халыҡ музыкаһын һәм йырҙарын айырым башҡарыусылар мөһим роль уйнай. Славян фольклорын башҡарған иң боронғо коллектив — 1811 йылда ойошторолған Кубань казак хоры. XIX быуаттың икенсе яртыһында «В. В. Андреевтың беренсе Бөйөк Урыҫ Балалайка оркестры» барлыҡҡа килә, ул 1900 йылда Парижда үткән Бөтә донъя күргәҙмәһендә Рәсәй исеменән Елисей һарайында сығыш яһай. Тауыш яҙҙырыуҙы уйлап табыу арҡаһында быуат башында Мәскәүҙең концерт тормошонда Музыкаль-этнографик комиссия эшмәкәрлеге һиҙелерлек ваҡиғаға әйләнә. Уның менән билдәле Рябинин династияһынан Иван Трофимович Рябининдың Олонец хикәйәселәре һәм Ирина Андреевна Федосованың сығыштары бәйле.
ХХ быуат музыканттары араһында иң күренекле урынды Пятницкий хоры (1911 йылда барлыҡҡа килгән) һәм уның билдәле тәрбиәләнеүсеһе Зыкина Людмила Георгиевна биләй. 1977 йылда Людмила Зыкина «Рәсәй» ансамблен ойоштора. Осипов исемендәге Рәсәй халыҡ ҡоралдары оркестры (1919 йылда нигеҙләнгән) ) һәм 1945 йылда Петр Алексеев ойошторған Бөтә Союз радиокомитеты рус халыҡ инструменттары оркестры Рәсәй һәм сит илдәрҙәге белгестәр тарафынан киң танылыу ала. Күптән түгел генә булдырылған «Рәсәй казактары» бейеү театры ансамблен айырым билдәләп була, ул инде ике тапҡыр инглиз королеваһы Елизавета II алдында сығыш яһаны.
Башҡорт халыҡ фольклор ансамблдәре
— «Әхирәттәр» башҡорт фольклор ансамбле (Иглин районы, 2010, етәксеһе Фәнүрә Ғөбәйҙуллина) ;
— «Йөрәктау» башҡорт фольклор ансамбле (Стәрлетамаҡ ҡалаһы, 2007, етәксеһе Әлфиә Зөбәйерова) ;
— «Аҡ тирмә» башҡорт фольклор ансамбле (Мәскәү, етәксеһе Гөлсинә Батыршина) ;
— «Алтынай» башҡорт фольклор ансамбле (Межгорье ҡалаһы, 2009, етәксеһе Алсу Тимерова) һәм башҡа бик күп фольклор коллективтары.
Музыка ҡоралдары
Этник музыка ҡоралдары: ҡурай, ситар, диджерид, калимба, варган, тар, кеманча, саз, зурна, доол, бубен, кото, перкуссия һәм башҡалар.
Этник вокал: өзләү, урыҫ халыҡ йырлауы, йодль, мугам, мейхана һәм башҡалар.
Башҡорт этник музыкаль төркөмдәре
Башҡортостанда халыҡ ижадына, шул йәһәттән этнотөркөмдәргә, ҙур иғтибар бүленә, аҙаҡҡы йылдарҙа бер нисә этнотөркөм барлыҡҡа килде. 2020 йылда үтәсәк Бөтә донъя халыҡ ижады фестивале — Фольклориадаға әҙерлек сиктәрендә ойошторолған семинарҙа башҡорт халыҡ кейеме, хәрби кейеме, кәсептәре менән рәттән этник музыка үҙенсәлектәре мәсьәләләре ҡаралды. Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, композитор Юлай Үҙәнбаев этномузыка үҙенсәлеге хаҡында мәғлүмәт бирҙе. 2016 йылда Ҡыйғы районында «Йор үҙән» Республика этно-фестивале үтте. Фестивалдә «Арман» (Сибай, етәксеһе Баязит Ғәйнуллин), «Саптар» (Өфө, Гүзәл Үмәрғәлина), «Табын» (Ғәфүри районы, Илһам Байбулдин), «Әйле-ҡатай» (Ҡыйғы районы, Владислав Шәрифуллин), «Юлдаш» (Салауат районы, Илфат Йәмәлиев), «Дәрт» (Межгорье, Вилмир Әүбәкеров), «Һарттар» (Дыуан районы, Владислав Шәрифуллин) ҡатнаштылар. Этно-фестиваль сиктәрендә Башҡортостандың төньяҡ-көнсығыш райондарында этник музыкаһын үҫтереү буйынса кәңәшмә үткәрелде, унда 2016—2020 йылдарға программа ҡабул ителде.
Танылған этно-төркөмдәр: Роберт Юлдашев һәм «Ҡурайсы» төркөмө, «Арғы­маҡ» , «Йатаған» этно-рок төркөмдәре, «ZAINETDIN» этнопроекты.
Йезевиц
Йезевиц (Jesewitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3070 кеше йәшәй. Майҙаны — 52,27 км2. Диңгеҙ кимәленән 139 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4838 һәм автомобиль коды DZ.
Ныложка
Ныложка — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виледь йылғаһының һул ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Цензура
Шулай уҡ бындай контролде тормошҡа ашырған дини йәки донъяуи власть органдарын цензура тип атайҙар.
Сәбәптәре
Цензура — һәр дәүләттең дәүләттең тыйыуҙар һәм сикләүҙәр системаһын, шулай уҡ пропаганда механизмын тормошҡа ашырыусы айырылғыһыҙ функцияһы. Шулай уҡ граждандар йәмғиәтендә һүҙ азатлығын ижтимағи һәм хоҡуҡи тәьмин итеү ғәмәлдә.
Тикшеренеүселәр тарафынан демократик һәм тоталитар дәүләттәрҙә цензура араһында һиҙелерлек айырма булыуы билдәләнә. Демократик хоҡуҡи дәүләттә цензура илдең эске һәм тышҡы именлеген, дәүләттең һәм сәйәси ҡоролоштоң тотороҡлолоғон тәьмин итеүгә, шул уҡ мәлдә кешенең хоҡуғын һәм иркен һаҡлауға йүнәлтелә.
Тоталитар дәүләттәрҙә цензураның роле һиҙелерлек үҙгәрә. Бындай дәүләттә цензура контроль-тыйыу, полиция һәм манипулятив функцияларҙы башҡара. Улар күбеһенсә репрессив органдар функциялары менән тап килә. Тоталитар дәүләттәрҙә цензура кәрәкмәгән мәғлүмәтте таратыуҙы сикләп кенә ҡалмай, ә ижади эшмәкәрлеккә, профессиональ өлкәгә һәм граждандарҙың шәхси тормошона ла баҫып инә.Нобель премияһы лауреаты Фридрих фон Хайек был күренештең сәбәптәрен тоталитар система һаҡланһын өсөн, кешеләр көсләп тағылған өгөттәрҙе үҙҙәренеке итеп ҡабул итергә, ә бөтә йәмғиәт берҙәм маҡсат менән йәшәргә тейеш, тип аңлата. Былай тип яҙған:
кешеләр аңһыҙ рәүештә уртаҡ эште хуплаһын өсөн маҡсат та, саралар ҙа дөрөҫ һайланырға тейеш. Шуға күрә һәр кемгә күнегергә тейешле рәсми ышаныс планға ҡағылышлы барлыҡ факттарҙы аңлатыуҙы ла үҙ эсенә аласаҡ. Һәм теләһә ниндәй тәнҡит йәки шик-шөбһә тәүәккәл баҫтырыласаҡ, сөнки улар берҙәмлекте көсһөҙләндерергә мөмкин. […] Һөҙөмтәлә ҡараштарҙың тулыһынса унификациялауға йүнәлтелгән мәғлүмәтте системалы контролдә тотмаған бер өлкә лә ҡалмаясаҡ. <blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">
Төрҙәре һәм формалары
Тарихи яҡтан цензураның көйләнеүсе мәғлүмәт характеры буйынса түбәндәге төрҙәре барлыҡҡа килә:
Цензура шулай уҡ донъяуи һәм дини, ә мәғлүмәт таратыусылар тибы буйынса киң мәғлүмәт саралары, китаптар, театр һәм кино цензураһына, социаль селтәрҙәге асыҡ сығыштарға, яҙышыу перлюстрацияһына һ.б. бүленә. Цензураның башҡа төрҙәре лә бар. Арлен Блум баҫылып сығырға рөхсәт ителгән (әммә йәмғиәттең билдәле ҡатламдарында таралыу сикләнгән, мәҫәлән, мәктәпты уҡыу сифатында ҡулланыуҙы тыйыу) мәғлүмәттең «педагогик цензураһын» билдәләй.
Тормошҡа ашырыу ысулдары буйынса алдан цензура (предварительная) һәм артабанғы (яза биреү) цензуралары айырыла.
Алдан цензура ваҡытында теге йәки был мәғлүмәт те баҫып сығарыуға рөхсәт алырға кәрәк. Бындай цензура үтеү өсөн формаль процедура үтергә кәрәк. Уға ярашлы автор, башҡарыусы йәки нәшриәтсе электрон каналдар аша текстарҙы, тауыш һәм видеояҙмаларҙы, эскиздарҙы һәм башҡа әйберҙәрҙе күрһәтеүгә рөхсәт алыу өсөн дәүләт органына тапшырырға тейеш.
Артабанғы цензура ваҡытында баҫылған мәғлүмәт баһалана һәм тәғәйен баҫмаға йәки әҫәргә ҡарата сикләү йәки тыйыу саралары күрелә: уны әйләнештән алыу, цензура талаптарын боҙған физик йәки юридик шәхестәргә ҡарата санкциялар ҡулланыу.
Яза биреү цензураһы цензура талаптарын боҙоусыларға ҡарата санкциялар индерә. Рәсәйҙә 1865 йылдан алып 1917 йылға тиклем цензура китаптарҙы һәм журналдарҙы баҫылып сыҡҡас, әммә донъя күргәнгә тиклем ҡарай. Цензура ҡағиҙәләрен боҙған өсөн баҫма тартып алына, автор һәм баҫтырып сығарыусы судҡа тарттырыла. Совет цензураһы шулай уҡ яза биреү функцияларына эйә була.