cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Опера
Яңы опера мәктәптәре
Миланда уҡыған әрмән композиторы Тигран Чухаджян 1868 йылда  беренсе әрмән  операһын — «Аршак II»не — ижад итә, ул Көнсығыш тарихында беренсе музыкаль опера була. Уның ғәрәп әкиәте сюжетына төрөк телендә яҙылған «Земире» операһы мосолман Төркиәһендә  опера традицияһына нигеҙ һала.
Марго Дитц
Марго Стефани Перссон Дитц (Margaux Stéphanie Persson Dietz; ) — швед телетапшырыуҙар алып барыусыһы һәм блогер. «Let's Dance» бейеү шоу-программаһы ҡатнашыусыһы, «» танышыуҙар шоуҙың рәсми вәкиле һәм YouTube каналында «Partitempen» сәйәси программа  авторы, унда 2021 йылдан 300 000 подписчик иҫәпләнә.
Биографияһы
Марго Дитц 1990 йылдың 25 сентябрендә Сальтшебаденда тыуған. 2017 йылда Якоб Либермандан уның улы тыуа, Либерманға 2019 йылда ул кейәүгә сыға. 2019 йыл аҙағында улар айырылыша.
Дитц TV4 каналында билдәле шәхестәр өсөн  бейеү шоуында ҡатнаша; бейеү буйынса уның партнеры Александр Сванберг була. 2019 йылдан TV3 каналында Hemlig beaundrare танышыуҙар шоу телетапшырыуҙарын алып барыусы.
2018 йылда Youtube каналында «Partitempen» каналын теркәй, канал өсөн һайлауҙар алдынан швед партия лидерҙарынан интервью ала. Уның маҡсаты-йәштәрҙе сәйәсәткә йәлеп итеү. Уның Эдда Буш менән осрашыуҙан һуң видео өсөн идеяһы барлыҡҡа килә, ул 2018 йылда тәүге тапҡыр һайлай алған 400 000 ашыу йәш һайлаусыны йәлеп итеү ҡыйынлыҡтары тураһында һөйләй.
Кыча-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кич-Малка
Кич-Малка — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Ҡарасай-Черкес Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Малка йылғаһының һул ярына тамағынан 136 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Малка йылғаһы башынан Куро-Марьин каналына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мэй Уэст
Мэй Уэст (Mae West, 17 август 1893 — ) — америка актрисаһы, драматург, сценарист һәм секс-символ, үҙ заманының иң ғауғалы йондоҙҙарының береһе.
Үҫмер йылдары
Мэри Джейн Уэст Бруклинда 1893 йылдың 17 авгусында Джон Патрик Уэсттың һәм уның ҡатыны Матильда Делгер ғаиләһендә тыуған. Уның атаһы башта боксер була, ә һуңынан полицияға эшкә төшә һәм детектив булып эшләй башлай, ә әсәһе йәш сағында модель була. Урта белемде Мэй Бруклинда, Эрасмус Холл мәктәбендә ала. Мэй, әсәһе йәһүд булыуына ҡарамаҫтан, протестант ғаиләһендә тәрбиәләнә. Мэйҙың әсәһе АҠШ-ҡа Бавариянан күсенә, ә атаһының ата-бабалары ирланд католиктары була.
Театр карьераһы
Күмәк кеше алдында, һәүәҫкәр күрһәтеүҙәрҙә, Мэй биш йәшендә беренсе мәртәбә сығыш яһай, ә 12 йәшендә профессиональ рәүештә үҙенең карьераһы менән водевилдәрҙә шөғөлләнә башлай. Тәүге тапҡыр Уэст Бродвейҙа 1911 йылда «A La Broadway» ревьюһында килеп сыға, әммә ул бигүк популяр булмай һәм 8 күрһәтеүҙән һуң ябыла. Быға ҡарамаҫтан, ул икенсе төрлө сығыштарҙа ҡатнаша, ә 1918 йылда уның фотоһы «Ev’Now Shimmies rybody» музыкаль баҫмаһында нәшер ителә. Артабан яңы музыкаль номерҙар барлыҡҡа килә, Уэст үҙ заманаһы өсөн тотанаҡһыҙ бейеүҙәр бейей, ә бер аҙ ваҡыт үтеү менән үҙе лә постановкалар өсөн сценарийҙар яҙа башлай.
Бродвейҙа уның беренсе роле үҙе үк яҙған «Секс» исемле пьесаһы буйынса була. Ҡот осҡос тәнҡиткә ҡарамайынса, күрһәтеүгә билеттар алдан уҡ һатылып бөтә. Пьесаның дошмандары шулай ҙа күрһәтеүҙән туҡтатыуына өлгәшәләр, ә Уэст үҙенең труппаһы менән бергә ҡулға алына . Уны әхлаҡи оятһыҙлыҡта ғәйепләйҙәр һәм 1927 йылдың 19 апрелендә ун көнгә төрмәгә ябалар, әммә 8 көндән яҡшы тәртибе өсөн иреккә сығаралар. Әлеге хөкөм итеү Мэй өсөн файҙаға ғына була, сөнки уның популярлығы бик тиҙ арта.
Уның артабанғы пьеса шулай уҡ ғауғалы була, сөнки гомосексуаль теманы яҡтырта һәм Карл Генрих Улльрихстың эшмәкәрлеге тураһында бәйән итә. Пьеса сәхнәлә бик шәп хит булып китә, әммә тик Нью-Джерси ҡалаһында ҡуйыла, сөнки Бродвейға уны тыялар. Мэй секс тураһында асыҡ һөйләргә ҡурҡмай, шулай уҡ ул сексуаль әҙселек хоҡуҡтары өсөн хәрәкәтте башлаусы була.
Артабан Мэй дискуссияларға ҡоролған һәм йәмғиәттең күп кенә киҫкен проблемаларын кәүҙәлендергән «Насар йәш», «Ләҙҙәт кешеһе» һәм «Мәңге гөнаһлы» пьесаларын яҙа, 1928 йылда яҙылған уның «Бриллиант Лил» исемле пьесаһы XIX быуаттың аҙағында йәшәгән һимеҙ генә һәм энергияһы ташып торған ҡатын тураһында һөйләй. Пьеса Бродвейҙа ҡуйыла һәм тиҙ арала хит булып китә һәм Уэстҡа тағы ла ҙурыраҡ популярлыҡ алып килә.
Кинолағы карьераһы
1932 йылда «Paramount Pictures» компанияһы Мэйға кинола төшөргә контракт тәҡдим яһай. Ул ризалаша һәм тиҙҙән Голливудҡа күсенә һәм үҙенең «Төн артынан төн» исемле фильмында төшә. Артабан уның ҡатнашлығында «Бриллиант Лил» пьесаһы буйынса фильм ҡуйыла һәм Мэй унда леди Лоу ролен башҡара («Ул хаҡ түгел» (1933). Был фильмдың үҙ тарихы бар: үҙенең тәүге төп ролдәренең береһен Кэри Грант ошо фильмда уйнай һәм фильмдың «Оскар» премияһына «Иң яҡшы йыл фильмы» булараҡ номинацияға тәҡдим ителеүе менән үҙенсәлекле. Киләһе «Мин фәрештә түгел» фильмында (был фильм да «Оскар»ға номинацияға тәҡдим ителә) Мэә Уэст ҡабаттан Кэри Грант менән бергә төшә. Картинаның бик күп йыйымы була һәм Уэстың тағы ла бер «Ул уны алданы» фильмы менән бер рәттән «Paramount Pictures» компанияһын Бөйөк депрессия осоронда банкротлыҡтан ҡотҡара. Был ике фильм Мэйҙың сценарийҙары буйынса төшөрөлгән беренсе фильмдары.
Тиҙҙән Уэст АҠШ-тың иң юғары түләнмәле персоналары булып китә һәм, гәзит магнаты Уильям Рэндольф Хирсттан ҡала килә, икенсе урынды биләй. Бындай уңышҡа ҡарамаҫтан, Мэй Уэсттың ҡатнашлығындағы фильмдарҙың асыҡтан-асыҡ сексуаллеге әхлаҡсыларҙың асыуын килтерә. 1934 йылдың июлендә Мэйҙың сценарийҙары һәм пьесалары цензорҙарҙың ентекле тикшереүҙәренә дусар була һәм бик ныҡ төҙәтеләләр. Артабанғы уның «Был ғонаһ түгел» фильмына яҙылған сценарийы шулай уҡ тикшерелә һәм тикшереүҙән һуң «90-сы йылдарҙың һылыуҡайы» исемен ала. 1935 йылда экрандарға шулай уҡ уның сценарийы буйынса төшөрөлгән «Ҡалаға сәйәхәт» фильмы сыға, был фильм да уның карьераһы өсөн уңышлы була. Шулай уҡ тәнҡитселәр тарафынан киношедевр тип баһаланған «Энни Клондайк» фильмы (1936), шулай уҡ «Көнбайышҡа, йәш кеше» (1936) һәм «Һәр көн байрам» (1937) фильмдары уңыш ҡаҙана, тамашасылар араһында оҙайлы йылдар дауамында популяр була.
1940 йылда Мэй бик килемле «Universal Studios» фильмында төшә. Был фильмдан һуң студия уға фильмдарҙа тағы ике роль тәҡдим итә, әммә Мэй Уэст уларҙан баш тарта, ә 1943 йылда экрандарға сыҡҡан «Йылыу бара» фильмынан һуң ул бөтөнләй киноны (30 йылға тиерлек) ташлап тораә.
Кино һәм театрҙан тыш Мэй Уэст 1930—1940 йылдарҙа ваҡыты-ваҡыты менән радиотапшырыуҙарҙа күренә, бында ла уның сығыштары бик асыҡ һәм ҡалыпҡа һыймаҫлыҡ була.
Афоризмдары
Мэй Уэст шулай уҡ үҙенең афоризмдары менән билдәле, улар араһынан иң билдәлеһе: "Һеҙҙең кәҫәлә был пистолетмы әллә һеҙ мине күргегеҙ генә килгәйнеме?, был һүҙҙәрҙе ул 1936 йылдың февралендә Лос-Анджелес тимер юлы вокзалына Чикагонан килеп төшкәс тә уны ҡаршы алған полиция хеҙмәткәренә әйткән . Ошо фразаны ул шулай уҡ үҙенең ике фильмында — «Ул хаҡ түгел ине» (1933) һәм «Секстет» (1978) — әйтә.
Уның афоризмдарынан тағы ла: ''«Яҡшы саҡта мин бик яҡшы. Насар саҡта инде, мин тағы ла яҡшыраҡ»''. .
Шәхси тормошо
1911 йылдың 11 апрелендә 17 йәшендә Мэй водевиль артисы Фрэнк Уоллесҡа кейәүгә сыға. Әммә был никахлашыу бик ҡабалан була һәм тиҙҙән улар икеһе ике яҡҡа тарала. Бынан һуң улар бик оҙаҡ, 1935 йылға тиклем, күрешмәгәндән һуң Фрэнк никах тураһында таныҡлыҡ тотоп Голливудҡа килеп сыға һәм Мэйҙан «берлектәге мөлкәттән өлөш» талап итә. Баштараҡ Мэй был никахты танымай, әммә, һөҙөмтәлә, таныҡлыҡтың бәхәсһеҙ булыуы арҡаһында никахты танырға мәжбүр була. Оҙаҡ тикшереүҙәрҙән һуң, 1942 йылда, уларҙы рәсми рәүештә айыралар.
Мэйҙың шулай уҡ бигүк билдәле булмаған никахы фортепьянола һәм аккардеонда башҡарыусы итальян Гвидо Дейро менән була, был никах 1913 йылда рәсмиләштергән. 1916 йылда тарҡалған был никахты ла Мэй бер ҡасан да танымай
Артабанғы йылдары
Кинолағы карьераһы тамамлағандан һуң 1943 йылдан алып Мэй театр сәхнәһендә әүҙем сығыштарын дауам итә. Артабанғы йылдарҙа уның 1944 ылда ҡуйылған «Екатерина бөйөк булған» Бродвей постановкаһындағы төп роле ҙур популярлыҡ яулай, был спектакль менән Мэй ил буйлап бик күп гастролдәрҙә була. Лас-Вегаста уның шулай уҡ шәхси шоуы була, бында ул сибәр, йәш, мускуллы кәүҙәле егеттәр араһында йырлап йөрөй.
1958 йылда Мэй «Оскар» премияһын тапшырыу тантанаһында ҡатнаша һәм Рок Хадсон менән берлектә «Baby, Outside Cold it 's» йырын башҡара. Киләһе йылда ул шундуҡ бестселлерға әйләнгән «Яҡшы сифат менән бының бер уртаҡлығы юҡ» автобиографияһын нәшер итә
Кайһы берҙә Мэй Уэст телевизион тапшырыуҙарҙа ҡатнаша, мәҫәлән, 1960-сы йылдарҙа "Рэд Скелтон шоуы"нда. Йәш аудитория араһында ла популярлыҡ яулау өсөн ул 1960-сы йылдар аҙағында рокн-ролл стилендә ике музыкаль альбом яҙҙыра — «Way Out West» и «Wild Christmas».
Ҡабаттан кинола Уэст тик 1970 йылда «Мира Брекириндж» фильмында Летисия Ван Аллен ролендә килеп сыға, фильм тәнҡитселәр тарафынан насар баһалана һәм прокатта уңмай. Мэй ҡатнашлығындағы 1978 йылда сыҡҡан «Секстет» фильмы шулай уҡ уңышһыҙлыҡҡа тарый
1980 йылдың авгусында Мэй үҙенең түшәгенән торған саҡта ҡолай. Ҡолағандан һуң ул һөйләшә алмай һәм уны Лос-Анджелестағы больницаға оҙаталар, инсульт диагнозын ҡуялар. Ошо йылдың сентябрендә уның икенсе инсульты була, кәүҙәһенең уң яғына фалиж һуға, бынан тыш ул пневмония менән сирләгән була. Ноябрь айына уның хәле бер аҙ яҡшыра һәм уны өйөнә ҡайтаралар. 1980 йылдың 22 ноябрендә, 87 йәшендә, вафат була. Мэй Уэсты Нью-Йоркта Бруклинда Сайпресс Хиллз ғаилә зыяратында ерләйҙәр
Дим (Бишбүләк районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сатыга
Сатыга — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы территория. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628213, ОКАТО коды — 71116000000.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Австралия милли университеты
Австралия милли университеты — илдең иң алдынғы университеттарының береһе, ул Австралияның 8 алдынғы дәүләт университеттарының берләшмәһенә — «Һигеҙ төркөмөнә» керә. 2017 йылдың мәғлүмәттәренә ярашлы университетта 25 меңдән ашыу студент белем алған. «U.S. News & World Report» нәшриәтенең рейтингыһы буйынса, 2018 уҡыу йылында донъя рейтингыһында университет 59-сы һәм Австралия университеттары араһында 4-се баҫҡысты биләгән. Ә 2006 йылда шул уҡ нәшриәт тарафынан университет Австралияның и яҡшы юғары уҡыу йорто тип иҫәпләнгән.
Австралия милли университеты донъяның алдынғы тикшеренеүҙәр университеттарының береһе булып тора. считается одним из ведущих мировых исследовательских университетов. 2019 йылғы QS World University рейтинг буйынса ул Австралия һәм бөтә Океанияла 1-се урында һәм донъяла 24-се урынды биләй, 2019 йылғы Times Higher Education рейтингыһына ярашлы донъяла 49-сы (Австралияла 2-се) урында булған. Университет бигерәктә сәнғәт һәм социаль фәндәр өлкәһендә үҙенең программалары менән билдәле һәм донъяла бер нисә дисциплина, шул иҫәптән сәйәсәт һәм халыҡ-ара мөнәсәбәттәр, социаль сәйәсәт һәм география буйынса иң яҡшыларының береһе булып тора.
Университет ҡарамағында Астрономия һәм астрофизика тикшеренеүҙәр мәктәбе эшләй, уның нигеҙендә Австралия ҡитғаһындағы иң ҙур обсерватория — Сайдинг-Спринг обсерваторияһы төҙөлгән.
Тарихы
Австралия милли университеты премьер-министр Бен Чифли һәм һуғыштан һуңғы реконструкциялау министры Джон Дедмэндың Федераль парламентҡа индергән закон нигеҙендә булдырылған. Закон 1946 йылдың 1 авгусында оппозицияның лидеры Роберт Мензистың хуплауы менән ҡабул ителгән. Австралия милли университеты федераль закон нигеҙендә ойошторолған Австралияның берҙән-бер юғары уҡыу йорто булып ҡала.
Башта был аспиранттар өсөн тикшеренеүҙәр университеты булған. 1960 йылда Австралия милли университетына Канберра университет колледжы ҡушылған, ул 1929 йылда Мельбурн университетының кампусы булараҡ нигеҙләнгән һәм студенттарҙы уҡыта башлаған. 2012 йылда университет фонды 1,13 млрд австралия доллары тәшкил иткән.
Австралия милли университеты күтәрелеүендә ҡатнашҡан Австралияның күренекле ғалимдары төркөмөнә артабанғылар ингән: радарҙар үҫтереүҙә һәм ядро физикаһы өлкәһендәге лидер сэр Марк Олифант; пенициллин асыуҙа ҡатнашҡан сэр Хоуард Уолтер Флори; күренекле тарихсы сэр Кейт Хэнкок; билдәле иҡтисадсы һәм йәмәғәт эшмәкәре Херберт Кумбс.
Академик ҡоролошо
Австралия милли университеты үҙенә 7 колледж һәм Алдынғы тикшеренеүҙәр институты индергән. Колледждар бакалаврҙар, магистрҙар һәм тикшеренеүҙәр эшмәкәрлеген әҙерләүҙе тормошҡа ашыра. Алдынғы тикшеренеүҙәр институты тик тикшеренеүҙәр эшендә һәм магистрҙар әҙерләүҙә махсуслашҡан һәм 9 тикшеренеүҙәр мәктәбенән һәм тикшеренеү үҙәгенән тора.
Кампусы
Университеттың төп кампусы Канберраның бөтә тиерлек Эктон районын биләй, уның майҙаны — 1,45 км². Университеттың төп биналары:
Феннер залы кампус аръяғында күрше Брэддон районында Норфборн авенюһфнда урынлашҡан.
Астрономия һәм астрофизика тикшеренеүҙәр мәктәбе шулай уҡ төп кампусттан ситтә Канберраның көньяғында Вестон Крик округы тирәһендә Стромло тауындағы обсерваторияла урынлашҡан. Шулай уҡ мәктәп Яңы Көньяҡ Уэльс штатының Кунабарабран ҡала тирәһендә Сайдинг-Спринг обсерваторияһына эйә. Был обсерватория 2003 йылғы урман янғындарында Стромло тауындағы обсерватория юҡ ителгәндән һуң берҙән-бер юулып ҡалған. Университеттың шулай уҡ Яңы Көньяҡ Уэльс штатының көньяҡ яр буйындағы Киолоа кампусы һәм Төньяҡ территорияларҙың Дарвин ҡалаһындағы Төньяҡ Австралия тикшерене-ҙәр подразделениеһы бар.
Билдәле тамамлаусылар
Ғалимдар:
Нобель премияһы лауреаттары:
Карасу (Аргут ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Бешәҙе
Оло Бешәҙе (Большая Пшада)  — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостандың Йылайыр районы, Баймаҡ районы биләмәләрендә аға. Йылға Яман Йылайыр йылғаһына тамағынан өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Этимологияһы
Атаманың тамырында башҡорт телендәге «Бешә» — «йәш ҡарағай» һәм «-ҙе» диалект һүҙ яһаусы ялғау ҡушылыу юлы менән яһалған.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (бассейндың Рәсәй өлөшө). :
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса: :
Вайсбах (Тюрингия)
Вайсбах (Тюрингия) (Weißbach (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 159 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,31 км2. Диңгеҙ кимәленән 240 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7646 һәм автомобиль коды — SHK.
Ламеевка
Ламеевка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Наҙыяҙ
Наҙыяҙ (Казияз) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Дим йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Этимологияһы
Топонимдар белгесе, яҙыусы, филология фәндәре докторы, профессор Рәшит Шәкүр «Киске Өфө» гәзитендәге «Ерҙең тере хәтере» тигән мәҡәләһендә гидронимдың килеп сығышын былай тип аңлата:"«Шишмә районында, Келәш менән Ар ауылдары араһында, автомобиль юлы Наҙыяҙ тигән бер үҙән аша үтә (уның шишмәһе Димгә барып ҡушыла). Карталарға ул урыҫса, һүҙ башында К хәрефе менән, Казыяз булып инеп киткән. Шунан сығып, юл буйындағы күрһәткескә башҡортсаһын да Ҡаҙыяҙ тип яҙып ҡуйғандар. Был атаманың дөрөҫ әйтелешен мин Ҡараяҡуп ауылындағы оло кешеләрҙән һорашып яҙып алдым, Мостай Кәримдең әҫәрҙәрендә лә ул нәҡ ана шул Наҙыяҙ формаһында телгә алына. Шуның өсөн дә хатаны, әлбиттә, төҙәтергә кәрәк»".
Винт (хикәйә)
Винт — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1884 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1884 йылда «Осколки» журналының 39-сы һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға
Баҫмалар
А. П. Чеховтың «Винт» хикәйәһе 1884 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1884 йылда «Осколки» журналының 39-сы һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға, 1886 йылда «Пестрые рассказы» йыйынтығында донъя күрә, артабан яҙыусының А. Ф. Маркс нәшер иткән әҫәрҙәр йыйылмаһына индерелә.
Чехов тере саҡта хикәйә болгар, поляк, серб-хорват һәм чех телдәренә тәржемә ителә.
Тарих
Чеховтың ҡустыһы, Иван Павлович Чехов был хикәйәнең нисек яҙылғаны тураһында былай тип яҙа: «Винт» хикәйәһенең яҙылыу тарихы бик ҡыҙыҡлы. Иван Павлович кемгәлер барған саҡта үҙҙәрендә күп кешеләрҙең винт уйнауы тураһында һөйлй башлай. А. П. Чехов ныҡ ҡыҙыҡһынып был хәбәрҙе тыңлап тора. Кемдеңдер уйына кәрттәрҙең төҫтәрен төрлө министрлыҡтарҙың исеме менән атарға кәрәк тигән уй килә. А. П. Чехов тиҙ генә өҫтәл артына барып ултыра һәм хикәйәһен яҙып та ҡуя. Ләкин Лейкин хикәйәне : цензура үткәрмәйәсәк- тип кире ҡайтара. Яҙыусыға кәрттәрҙе һәм уларҙың төҫтәрен яңынан, министрлыҡ тип түгел, ә ҡаҙна палатаһы, губерна идаралығы һәм башҡалар тип атап, хикәйәне ҡабаттан эшләргә тура килә. Был юлы хикәйәне цензура үткәрә.»
Шулай уҡ цензор И. П. Альбединскийҙың ода кеүек телгә алынып йөрөтөлгән хикәйә тураһында 1890 йылдың 12 ғинуарында былай тип рапорт яҙғаны билдәле: «Губерна идаралығы начальнигы (йәғни вице-губернатор), театрҙан өйөнә ҡайтып килгәндә идаралыҡ тәҙрәләренең яҡтыртылғанын күреп ҡала. Ул, ҡыҙыҡһынып, идаралыҡҡа барып инә һәм үҙенең ҡул аҫтында эшләгән хеҙмәткәрҙәренең кәрттә винт уйнап ултырғанын күрә. Кәрткә төрлө түрәләрҙең фотолары йәбештерелгән була. Туз треф — вице-губернатор үҙе, дама — уның ҡатыны һәм башҡалар. Трефтар — эске эштәр Министлығы, червтәр — Каҙна палатаһы, бубендар — халыҡ мәғарифы Министрлығы, пикиҙар — Дәүләт банкы бүлеге. Начальникка уға буйһоноусыларының был уйыны бик тә шәп, тапҡыр булып тойола, шунлыҡтан ул уйлап сығарылған кәрттәр менән уйнарға тип өҫтөл артына килеп ултыра. Улар таң тыуғансы бергәләшеп кәрт уйнай. Был хикәйәне халыҡҡа уҡытыуҙы мин килешмәгән әйбер тип һанайым». Рапортта Баҫмалар буйынса баш идаралыҡ начальнигы Е. М. Феоктистовтың — «Запретить» тигән резолюцияһы тора.
Тәнҡит
Тәнҡитсе Н. К. Михайловский, Чехов «Винт» хикәйәһендә көлкөлө элементтарҙы ҙур оҫталыҡ менән күрһәтә алған, тип яҙа». Тәнҡитсе фекерләүенсә, «Винт» яҙыусының һуңғы хикәйәләренә ҡапма -ҡаршылыҡлы тора: «Чехов әфәнде һуңғы хикәйәләрендә тормоштағы булған һәр бер нимәне шатлыҡлы, тормош яратыусан итеп ышандырып яҙыуҙан шул тиклем күңелһеҙ, ҡайғылы,рух төшөнкөлө итеп яҙыуға күсә. Быны «Налим», «Винт» һәм уларға оҡшаш күңелле, ҡыҙыҡ итеп яҙылған әҫәрҙәрҙең авторы нисек яҙа алды икән тип уйланырға ғына ҡала».
Хикәй тураһында үҙ фекерҙәрен И. А. Бунин, тәнҡитсе К. Арсеньев, П. Н. Краснов, Я. Абрамовтар ҙа әйтеп үтә.
Сюжет
Көҙ көндәренең береһендә ҡала идаралығы начальнигы Андрей Степанович Пересолин театрҙан һуң өйөнә ҡайтып бара. Идаралыҡ янынан үтеп барған саҡта ул дежур бүлмәһе тәҙрәләренең яҡтыртылған булыуын күреп ҡала. Чиновник эштең ниҙә икәнлеген белергә итә һәм унда барып инә. Инһә, идаралыҡ бүлмәһендә уның ҡулы аҫтында эшләүсе дүрт чиновнигы: Серафим Звиздулин, Степан Кулакевич, Еремей Недоехов һәм Иван Писулин - кәрт уйнап ултыра.
Чиновниктар уйнаған саҡта «дәүләт банкы, ҡаҙна палатаһы, губерна идараһы, халыҡ мәғарифы» һәм кәрт терминдарын аңлатҡан һүҙҙәрҙе әйтеп аңлаша. Пересолинды күреп ҡалғас, чиновниктар ҡулдарындағы кәрттәрҙе өҫтәлгә ырғыта. Пересолин уларҙың нимә менән булышҡандарын тикшерә башлай. Өҫтәлдә ғәҙәттәге кәрттәр урынына, уларҙың өҫтөнә фотолар йәбештереп ҡуйылған картондар ята. Фотографиялар араһында Пересолин үҙен, ҡатынын, ҡул аҫтында эшләүселәрҙе һәм таныштарын күрә. Ул чиновниктарҙың кәрт төҫтәрен төрлө ойошмаларҙың исеме менән аталғанын, ә унда төшөрөлгән туздарҙың действительный статский кәңәшселәр, королдәрҙең статский кәңәшселәр, дамаларҙың IV һәм V класс заттарының ҡатындары, валеттарҙың — коллежский кәңәшселәр, ун һандары төшөрөлгән кәрттәрҙең - надворный кәңәшселәр һәм башҡалар булыуын асыҡлай. Чиновниктарҙың был уйлап сығарған уйындары Пересолинға бик ныҡ оҡшай, ул үҙе теге уйнаусылар янына ултыра ла уйнай башлай.
Иртәнге сәғәт етелә улар янына ҡарауылсы Назар килеп инә һәм уларҙың һөйләгән һүҙҙәрен хайран ҡалып тыңлап тора. Һушы китеп тыңлаған Назарҙы чиновниктар бүлмәнән ҡыуып сығарып ебәрә һәм уйнауҙарын дауам итә.
Лала (Луза ҡушылдығы)
Лала — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 172 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мартыниха
Мартыниха — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Салда йылғаһының уң ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вшивка (Парбиг ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Погодин Радий Петрович
Ра́дий Петро́вич Пого́дин (16.08.1925 — 30.03.1993) — рус совет яҙыусыһы, сценарист һәм шағир, рәссам, күренекле балалар яҙыусыһы.
Биографияһы
Радий Петрович Погодин 1925 йылдың 16 авгусында Новгород губернаһының Валдай өйәҙе (хәҙерге Тверь өлкәһе) Дуплёво ауылында тыуған.
1927 йылда ғаиләһе Ленинградҡа күсеп килә. Һуңынан атаһы менән әсәһе айырыла.
1941 йылдың 16 сентябренән 6 ноябргә тиклем Радий Төньяҡ-Көнбайыш фронтының авторемонт оҫтаханаһында слесарь булып эшләй.
1942 йылда, бер йыл блокада ҡышын үткәргәндән һуң, Ленинградтан Пермь өлкәһенә эвакуациялана. Балалар йортонда монтёр һәм кочегар булып эшләй.
Пехота училищеһын тамамлағандан һуң, Погодин хәрәкәт итеүсе армияға ебәрелә. Украина ССР-ының һул яҡ ярын азат итеүҙә ҡатнаша, Днепрҙы кисеп сығыу һуғыштарында яралана. Госпиталдән һуң 2-се гвардия танк армияһының 9-сы корпусы составындағы 33-сө бригадаға разведкаға эләгә. Яссы эргәһендәге һуғыштарҙа, Люблин, Варшава ҡалаларын азат итеүҙә, Берлинды алыуҙа ҡатнаша. Ике Ҡыҙыл Йондоҙ, II һәм III дәрәжә Дан ордендары менән бүләкләнә
1945 йылда сержант дәрәжәһендә запасҡа сыға. Армиянан ҡайтҡас Г. В. Плеханов исемендәге Мәскәү дәүләт тау институтында әҙерлек курстарында уҡый. 1946 йылда Мәскәүҙә янғын һағында эшләй башлай. Әҫәрҙәре ведомство күп тиражлы «Хәрби сигнал» гәзитендә баҫыла башлай. ВКП(б) Үҙәк Комитеты Ойоштороу бюроһының «О журналах „Звезда“ и „Ленинград“» Ҡарарын редакцияла тикшергәндә, М. М. Зощенко һәм А. Ахматованы яҡлап сығыш яһағандан һуң, 1946—1947 йылдарҙа ҡулға алыныу ҡурҡынысы арҡаһында, йәшеренеп йәшәргә мәжбүр була, һуңынан Ленинградҡа атаһына ҡайта. Эшкә урынлаша, «советҡа ҡаршы пропаганда» 58-10-сы статьяһы буйынса ҡулға алына һәм хөкөм ителә. Тотҡонлоҡтан сыҡҡандан һуң (1948—1950), Ленинградҡа ҡайта, 1953 йылда Йошкар-Олаға күсеп китә һәм радиола эшләй башлай.
1954 йылда Погодин яңынан Ленинградҡа ҡайта. «Дуҫлыҡ» альманахында уның «Мороз» исемле тәүге хикәйәһе, ә 1957 йылда яҙыусының «Ҡырмыҫҡа майы» тигән тәүге китабы баҫылып сыға. 1959 йылда Радий Петрович Погодин СССР Яҙыусылар союзына ҡабул ителә.
Уның балалары өсөн хикәйәләре баҫылған халыҡ-ара редакция коллегияһы әҙерләгән төрлө илдәр яҙыусылары әҫәрҙәре тупланған «Дети мира» «Донъя балалары» (1962) йыйынтығы (В. К. Железников, Олесь Донченко, Маквала Мревлишвили, Яан Раннап, Хәким Нәзир хикәйәләре менән бер рәттән) киң танылыу яулай.
Радий Петрович Погодин 1993 йылдың 30 мартында вафат булды. Санкт-Петербургта Волков зыяратында ерләнгән.
Ижады
Погодиндың ижадына тема, форма, уҡыусылар йүнәлешенең киң диапазоны хас: уның мәктәпкәсә йәштәге балалар өсөн китаптары, һуғыш тураһында «Йәшә, һалдат» повесы һәм тыныс тормош тураһында бик күп әҫәрҙәре бар.
Фильмографияһы
Сценарист:
Илкәш
Илкәш (Илькашево) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 210 кеше. Почта индексы — 452144, ОКАТО коды — 80257805005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Флорешты
Флорешты (мол. Florești ) — Молдавиялағы ҡала, Флорешты районының үҙәге.
Географияһы
Кишиневтан төньяҡ-көнбайышта 130 саҡрымда Реут йылғаһы буйында урынлашҡан
Тимер юл станцияһы — Молдова тимер юлдарының Бельцы—Слободка линияындағы станция.
Тарих
Флорешты ҡалаһының исеме «Флоареа» һәм «-ешть» румын, молдаван фамилияһынан һәм тораҡ пункттар өсөн типик исемдән килеп сыҡҡан. Молдован фамилияһы Флоарь (сәскә) XV—XVI быуаттарҙағы грамоталарҙа тәүге тапҡыр телгә алынған. Беренсе шаһитнамәлә Флоешты урынында 3 ауыл һәм 18 урман араһындағы бәләкәй генә ауыл телгә алына. 1668—1683 Флорешты ауылы бөйөк логофет Мирон Костиндың биләмәһе булған, ул 1754 йылда ауылдарҙың бер өлөшөн һатҡан.
1772—1773 йылдарҙа Иордаке Кантакузино биәләмәһендә 33 крәҫтиән йорто урынлашҡан. 1809 йылда беренселәрҙән булып Изге Николай сиркәүе төҙөлгән, уның янында хәҙерге заман молдаван зыяраты урынлашҡан. 1812 йылда Бессарабия Рәсәйгә ҡушылғандан һуң. Флорешты рус генералы Семен Старый милке була. 1853 йылда бында Изге Митрофан сиркәүен төҙөгәндәр. 1862 йылда бында сиркәү-мәхәллә мәктәбе ойошторола, ә 1873 йылда — халыҡ мәктәбе, земство һәм 5 койкалыҡ дауахана асыла. 1894 йылда бында тимер юл вокзалы төҙөлә һәм Бельцы — Рыбница маршруты буйынса поезд хәрәкәте башлана. Хәҙер Бельцы — Рыбница тимер юл тармағы ярым емерек хәлдә тора.
XХ быуат башында ҡалала телеграф һәм телефон линияһы эшләй. 1913 йылда Реут йылғаһы аша тимер күпер һалына. 1918—1940 йылдарҙа Бессарабия Румыния составында тора, ҡалала башланғыс мәктәп, «Г. Дук» гимназияһы һәм ҡатнаш мәктәп төҙөлә. Икенсе донъя һуғышы тамамланғас, 1946 йылдың июлендә Флорештыға ҡала статусын ала бирелә, ул район үҙәге була. Молдавия ССР-ы ваҡытында Флорештыла заводтар эшләй (быяла, тәмәке-ферментация, шарап, май заводы), «Коммунальник» заводы, «Молдплодоовощпром» сәнәғәт берекмәһе, шәкәр заводы һ. б. эшләй. Флорешты янында шәкәр заводы эшләй. 1991 йылда ҡалала 18,2 мең халыҡ иҫәпләнә.
Әлеге ваҡытта Флорешты 690 гектар ерҙе биләй. Ҡала халҡы 13 мең самаһы кеше тәшкил итә. Эшләүсе заводтар (быяла, консерва, тәмәке, коммуналь хужалыҡ) һәм тегеү фабрикаһығәмәлдә. Шулай уҡ ҡалала күп шәхси предприятиелар, күп, банк филиалы һәм коммерция ойошмалары, дарыуханалар, ветеринария дауаханаһы, санэпидстанция, ашығыс ярҙам, район үҙәк дауаханаһы, поликлиникалар эшләй.
Белем биреү учреждениеларынан А. П Чехов исемендәге, Крянгэ Ион, Михай Эминеску исемендәге лицейҙар, ике балалар баҡсаһы, спорт, художество һәм музыкаль мәктәптәр эшләй. Шулай уҡ ҡалала ҡунаҡхана, китапхана, музей, мәҙәниәт йорто, ижадйорто, ҡала стадионы, «Лучафэрул» үҫмерҙәр клубы бар.
Ҡайбирҙе
Ҡайбирҙе (Кайберда) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡорһаҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Балахонцев Сергей Петрович
Балахонцев Сергей Петрович (1857 — ?) — земство эшмәкәре, Рәсәй империяһының 1-се саҡырылыш Дәүләт думаһы ағзаһы.
Биографияһы
Дворян, православие динен тотоусы. Өфө гимназияһын һәм Петербург университетының физика-математика факультетының тәбиғәт бүлеген тамамлай. 1881 йылдан Өфө губернаһы земство идараһы сәркәтибе. Өфө губернаһы ерҙәрен баһалауҙа ҡатнаша. Һуңынан ике йыл ярым губерна Ҡаҙна палатаһы сәркәтибе булып хеҙмәт итә. 1893 йылдан — почетлы мировой судья. 1897 йылда С. П. Балахонцев губернаның земство управаһы составына һайлана (рәйесе — А. В. Новиков), ошо мәлдән башлап Өфө губернаһында земство үҫеше яңы импульс ала. Ике 3-йыллыҡ дауамында губернаның земство управаһы ағзаһы булып тора.
Өфө вице-губернаторы Н. Е. Богданович юлламаһы буйынса эшендә ялған ғәйепләүҙәр арҡаһында хөкөм ителә. Әммә күрһәтелгән енәйәт буйынса ғәйепләүгә етерлек нигеҙ булмағанға күрә, 1904 йылда эске эштәр министры советы был эш буйынса тикшереү эштәрен туҡтата. 1904 йылда отставкаға сыға һәм ауыл хужалығы менән шөғөлләнә башлай. 1905 йылдан Бөрө ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы попечителе. Өфө губернаһы Бөрө өйәҙенең ер биләүсеһе, 519 дисәтинә ер биләй.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
Варшава трамвайы
Варшава трамвайы — Польшаның, 254 км юлдан, 470 км маршруттан, 876 трамвай вагондарынан һәм 26 юлдан торған трамвай селтәре. Система 1866 йылдың 11 декабрендә асылған.
Линия тарихы
Варшава трамвайы тарихы 1866 йылдың 11 декабрендә, Вена вокзалын (Dworzec Wiedeński) Петербург (Dworzec Petersburski) һәм Тересполь (Dworzec Terespolski) вокзалдары менән бәйләүсе конка асылыу менән бергә башлана. 1903 йылда Млынарская урамында «Воля» трамвай депоһы сафҡа индерелә. 1919 йылдың 24 июлендә ҡала хакимиәте «Баш ҡала Варшаваның ҡала трамвайҙары» (пол. Tramwaje Miejskie m. st. Warszawy) предприятиеһын ойоштора. 1921 йылдың 31 декабрендә тәүге төнгө маршрут сафҡа индерелә: Ҡотҡарыусы майҙаны (pl. Zbawiciela) — Teatralny pl. 1925 йылдың мартында Кавенчинская урамында (польск. Kawęczyńska ul.) «Прага» депоһы асыла.
1939 йылдың сентябренән 18 октябргә тиклем осорҙа һуғыш башланыу сәбәпле трамвайҙар йөрөмәй. 1941 йылдың 1 июлендә оккупанттар тарафынан Варшава ҡалаһында транспорт предприятиеһы булдырыла (Städtische Verkehrsbetriebe Warschau), ул ҡала трамвай селтәрен эксплуатациялау менән шөғөлләнгән. 1944 йылдың 1 авгусынан ҡалала ғәмәлдә трамвай эшләүҙән туҡталды.
1945 йылдың 20 июнендә һуғыштан һуң беренсе трамвай маршруты № 1 файҙаланыуға индерелә, ул Кавенчиньск урамын Вятрачна урамы менән тоташтыра. Бер нисә аҙна үткәндән һуң Һул яр буйы Варшава буйынса тәүге трамвайҙар йөрөй башлай. 1945 йылда Варшавала трамвай юлдарының колея киңлеге 1525 мм-ҙан 1435 мм-ға үҙгәрә башлағас, шул ваҡытта «Жолибож» депоһы эшләй башлай. 1948 йылдың 18 майында «Раковец» депоһы бөтөрөлә. 1955 йылдың 10 сентябренән «Мокотув» депоһы эшләй башлай, шул ваҡытта «Пулавска» депоһы бөтөрөлә, ә 1963 йылдың 30 июненән «Пулноц» депоһы эшләй башлай, «Жолибож» депоһы бөтөрөлә. 1973 йылдың 11 сентябрендә Вилановҡа (Говорок — Спацеров — Гагарин — Черняковск) трамвай линияһы бөтөрөлә. 1989 йылға тиклем ҡалала тик 28 трамвай юлы һаҡланып ҡалған.
1992 йылдың 1 авгусында 13 йыл төҙөлгән Вольский зыяраты — Гурчевская урамы линияһы асыла. 1997 йылдың 31 авгусында Яңы Бемовоға трамвай линияһы асыла. 2005 йылдың 21 декабрендә Силезский баш күтәреүселәре һәм Реймонт урамдары буйынса («P» махсус линияһы) беренсе тапҡыр трамвайҙар йөрөй башлай, ә 2006 йылдың 2 ғинуарынан был урамдар буйлап ғәҙәти маршруттар йөрөп тора.
2007 йылдың 16 июненән, Понятовский күпере һәм Иерусалим аллеяһы районында полотнола капиталь ремонт эштәре башланыу менән бәйле, трамвай хәрәкәтен ойоштороу үҙгәрә. Ошоноң менән бәйле ҡыйынлыҡтар 2007 йылдың 1 октябренә тиклем дауам итә.
2008 йылдың 26 мартында электр трамвайҙарының йөҙ йыллығы айҡанлы байрам саралары үтә.
Хәрәкәт итеү составы
Konstal 105Na, 123N — (517)*;
Konstal 112N, 116N — (30)*;
PESA 120N — (15)*;
PESA 120Na — (186)*;
PESA 128N — (45)*;
PESA 134N — (30)*. *ҡулланылған моделдәр һаны (2016 йылда)
Эксплуатант
Ҡаланың трамвай хужалығы менән ТОО «Трамваи Варшавские» («Warszawskie Tramwaje» Sp. Z OO) идаралыҡ итә. 1994 йылдың 1 мартында бюджет компанияһы итеп үҙгәртелә. 2003 йылдың 1 ғинуарынан коммерция компанияһы булып тора, уның хужаһы дәүләт. 2008 йылдың 6 авгусында компания ҡала транспорт идаралығы менән, 2008—2027 йылдар осоронда транспорт хеҙмәттәре күрһәтеү тураһында, оҙайлы килешеүгә ҡул ҡуйҙы.
Санкт-Петербург дәүләт иҡтисад һәм финанс университеты
Санкт-Петербург дәүләт иҡтисад һәм финанс университеты 1930 йылда Санкт-Петербург дәүләт политехник университеты‎ иҡтисад факультеты нигеҙендә асылды.
2012 йылда Рәсәй Мәғариф һәм фән министрлығының юғары уҡыу йорттарҙы кәметеү һәм эрләштереү пландар буйынса университетына Санкт-Петербург дәүләт инженер-иҡтисад университеты (ИНЖЭКОН) индерелде (берләштерелде).
Кесе Экипцоко
Кесе Экипцоко — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Ҡарасай-Черкес Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Экипцоко йылғаһының һул ярына тамағынан 2,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Малка йылғаһы башынан Куро-Марьин каналына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лиза Хёрнблад
Лиза Хернблад (Lisa Hörnblad; 6 март 1996, Эрншельдсвик, Швеция) — швед тау саңғысыһы, тиҙ йөрөшлө дисциплинала шөғөлләнә. 2018 йылда Ҡышҡы олимпия уйындары ҡатнашыусыһы.
Спорт карьераһы
Саңғы спорты буйынса чемпионатта тәүге миҙалын Лиза Хёрнблад Швеция сиктәрендә   —  «алтын» миҙалды тиҙ йөрөшлө  ауышта  — ике ынтылыш  суммаһы буйынса Хелена Рапапортты уҙып,  2015 йылда яулай. Милли беренселектәрҙә Хёрнбладтың иҫәбендә барлығы 9 еңеү иҫәпләнә, тағы ла ошо ярышта өс тапҡыр призёр була.
Ғәреш
Ғәреш (العرش- әл-ғәрш;аль-‘Арш) — исламда — иң юғары урын, ул бөтә нәмәне аймай һәм уның өҫтөндә тора. Был мәғәнәлә һүҙ батша ултырған тәхет төшөнсәһенә оҡшаш.
Лиза Хёрнблад
Спорт карьераһы
2016 йылда саңғы спорты буйынса юниорҙарҙың донъя  чемпионатында ҡатнаша һәм команда беренселегенең швед  дүртлеһе  составында көмөш миҙал яулай.
Ғәреш
Ҡөрьәндә ғәреш
Был термин Ҡөрьәндең бер нисә аятында телгә алына. Ҡөрьәндә әл-ғәрш һүҙе бөтә тереклектең ахырғы сиге мәғәнәһендә ҡулланыла, ул бөтә донъяны аймай. Ғәрештең ысын асылы тик Аллаһҡа ғына билдәле. Ғәреш аҫтында ете күк, ожмах, сидрәт-үл мүнтаһа бар.
Мосолман мөфәссирҙәре «ғәреш» төшөнсәһен һүҙмә-һүҙ ҡулланмайҙар. Ғәрештең ни икәнлеге тик Аллаһҡа ғына билдәле.
Лиза Хёрнблад
Спорт карьераһы
Хёрнблад 2017 һәм 2019  йылғы донъя чемпионаты ҡатнашыусыһы, шулай уҡ 2018 йылда олимпиадала ҡатнаша. Был турнирҙарҙа иң яҡшы күрһәткесе булып Оре ҡалаһындағы тау саңғыһы комбинацияһында 9-сы урыны тора.
2019 йылдың авгусында күнекмәләр ваҡытында швед ҡыҙы уң тубығын йәрәхәтләй; артабан тикшереү барышында тарамыштарының йәрәхәтләнеүе асыҡлана. Шуға күрә Донъя кубогына 2019/2020 ярыш миҙгелендә Хёрнблад сығыш яһай алмай һәм «SVT» телеканалында тау саңғыһы спорты буйынса Донъя кубогы старттарының комментаторы-эксперты булып сығыш яһай.
Лачуг
Лачуг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шелюг йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Латат
Латат — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яя йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Меньшикова (Тагила ҡушылдығы)
Меньшикова — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тагил йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Карасу (Балтырган ҡушылдығы)
Карасу  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Балтырган йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Меньшикова (Тагила ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Богомолова Любовь Григорьевна
Биографияһы
Любовь Богомолова Санкт-Петербургта тыуған. Атаһы Александро-Невская Лавра хоры регенты (сиркәү хоры дирижёры) була, 30-сы йылдарҙа репрессиялана.
1925 йылда Ленинград медицина белемдәре институтын (ГИМЗ) тамамлай. 1931 йылдан ҡан ебәреү бүлегендә эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ленинград ҡан ебәреү институтының донорлыҡ бүлеген етәкләй. Уның хөкүмәткә мөрәжәғәтенән һуң донорҙарға өҫтәмә паек бүленә. Блокадалағы ҡалала 144 мең литр донор ҡаны әҙерләнә.
Ялан госпиталдәрендә дауалау практикаһында киң ҡулланыу тапҡан плазманы лиофиль киптереү ысулын уйлап тапҡан өсөн, институт хеҙмәткәрҙәре А. Н. Филатов һәм Л. Г. Богомолова 1952 йылда Сталин премияһына лайыҡ булалар.
Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғандан һуң, Любовь Григорьевна Богомолова Ленинград гемотология һәм ҡан ебәреү фәнни-тикшеренеү институтының лаборатория мөдире булып эшләй.
Медицина фәндәре докторы. Профессор (1955).
1983 йылда Санкт-Петербургта вафат була.
Хеҙмәттәре
-
Вяловка
Вяловка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парабель ҡылымығының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
22 август
22 август — григориан стиле буйынса йылдың 234-се (кәбисә йылында 235-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 131 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Яҡут мифологияһы
Яҡут мифологияһы — көнсығыш себер төрки телле яҡут (саха) халҡының тирә-яҡ донъя тураһындағы ҡараштарын сағылдыра. Унда шаманлыҡ, йәғни айырым рухи донъя Дойду) барлығына һәм улар менән аралашыу мөмкинлегенә ышаныу идеялары ҙур роль уйнай.
Был донъяларҙа йәшәүселәрҙе яҡуттар уларға Уот Усутакы Бөйөк Әфәнде етәкселек иткән абастар (сағыштыр: дөйөм төрки Албаҫты) тип атағандар. Улар кешеләргә ҡурҡыныс тыуҙыра һәм кешеләргә зыян килтерергә һәләтле. Яғымлыраҡ рухтар ата-бабалар менән бәйле булған һәм Айыы тип аталған. Изге рухтарҙың башлығы булып Юрюнг Айыыы Тойон торған, уның ағаһы Джёсёгей тойон булған. Айыы менән абастар йыш ҡына дошманлыҡ мөнәсәбәттәрендә булған, быны Сюге тойон образы раҫлай. Шулай уҡ беҙҙең донъябыҙ тәбиғәтенә бәйле рухтарҙың башҡа категориялары — иччи һәм слюллюкюн бар. Был рухтар менән тик яҡут мифологияһының төп геройҙары һаналған шамандар ғына аралаша һәм көрәшә алды.
Рухи донъяларға сәйәхәт ҡылырға Донъя Ағасы (Аал Луук Мас) ярҙам иткән.
Илаһтар пантеоны
Юрюнг Айыы тойон (икенсе исеме Юрюнг Тойон Айыы) (сахаса Үрүҥ Аар Тойон, Үрүҥ Тойон Айыы) — донъяны, башҡа айыы, абас — ендәрҙе, иччи — эйәләрҙе, кешеләрҙе, хайуандарҙы һәм үҫемлектәрҙе барлыҡҡа килтереүсе. Ул — күктәрҙең һәм аллаларҙың башлығы. Ул, ҡыш булмаған, аҡҡош ҡанаттарын хәтерләткән аҡ үлән үҫкән, иҫ киткес гүзәл илдә, күктең туғыҙынсы ҡатында, йәшәй. Ул аҡ айғыр йәки бөркөт образында кәүҙәләндерелә.
Джёсёге́й тойо́н (икенсе исеме Кюрюё Джёсёгёй тойо́н, Джёсёгёй Айыы, Кюн Джёсёгёй йәки Уордаах Джёсёгёй) (сахаса Дьөhөгөй Тойон, Kүрүө Дьөhөгөй Тойон, Дьөhөгөй Айыы, Күн Дьөhөгөй, Уордаах Дьөhөгөй) — аттарҙы ҡурсалаусы алла. Ул өсөнсө күктә йәшәй. Ул кешеләргә йылҡы малы ебәрә, әммә, асыуланһа, кире алырға мөмкин. Кешеләргә хужалыҡ алып барырға, хеҙмәт итергә ярҙам итә. Кешегә көс, талант, оҫталыҡ бирә. Ул — аллаларҙың иң олоһо.
Исэгэй Иэйиэхсит (сахаса Иhэгэй Иэйиэхсит) — эре мөгөҙлө (һыйыр) малы биргән алиһә.
Хомпоруун Хотой Айыы (икенсе исеме Сюнг Хаан, Сюнгкэн Эрэли) (сахаса Хомпоруун Хотой Айыы, Сүҥ Хаан, Сүҥкэн Эрэли) — ҡоштарҙы ҡурсалаусы алла. Ул ҡарағусҡыл күк бөркөт образында кәүҙәләндерелә. Ул бөркөттөң атаһы, шул ҡошто үлтергән кешене ҡаты язалай. Ул икенсе дәрәжәләге ир-ат илаһы, кешеләргә күп һанлы, әммә физик яҡтан көсһөҙ үрсем, башлыса ҡыҙҙар, ҡайһы берҙә — «хара дьагыл» (сахаса хара дьаҕыл) затлы мал бирә.
Сюгэ тойон (икенсе исеме Аан Дьаасын, Дьаа Буурай, Орой Буурай, Буурай Дохсун, Уордаах Дьасыбыл, Сюнг Дьаасын, Сюрдээх Кэлтээх Сюгэ Буурай Тойон) (сахаса Сүгэ Тойон, Аан Дьааhын, Дьаа Буурай, Орой Буурай, Буурай Дохсун, Уордаах Дьаhыбыл, Сүҥ Дьааhын, Сүрдээх Кэлтээх Сүгэ Буурай Тойон) — күк күкрәү һәм йәшен илаһы. Күп осраҡта уны юғары ижадсының триадаһында өсөнсө исеме менән атайҙар. Күк күкрәү — уның атының тояҡ тауышы, ә йәшен — Ә йәшен — уның шаҡшы көстәрҙе ҡыйратыусы балтаһы. Бынан тыш, ул хайуандарҙы ҡурсалай, кешеләргә балалар, ҡолондар һәм быҙауҙар ебәрә. уның балтаһы. Уның ярҙамында яуыз көстәр яуа башлай. Бынан тыш, ул мал-тыуарҙы ҡурсалай, кешеләргә балалар, ҡолондар һәм быҙауҙар ебәрә.
Айыысыт (сахаса Айыыhыт) — күктең көнсығышында йәшәүсе, дан-хөрмәт яҡтылығы уратып алған бай кейенгән оло йәштәге ҡатын йәки бейә рәүешендә күренеүсе алиһә. Ул бала табыусы әсәләр янына килә, йөклөлөктән имен-аман ҡотолорға ярҙам итә, яңы тыуған сабыйға фатиха бирә һәм бала тыуғандың өсөнсө көнөнә бала тапҡан әсәнең йортонан китә. Кешенең Айыысыт йәйге ҡояштың көнсығыш яғында урынлаша. Шулай уҡ ҡышҡы ҡояштың көнсығыш яғында йылҡы малы айыысыты, эре мөгөҙлө (һыйыр) малдың айыысыты — ер аҫтында урынлашҡан. Бынан тыш, башҡа хайуандарҙың да айыысыты бар.
Иэйиэхсит (сахаса Иэйиэхсит) — ҡатын-ҡыҙҙы ҡурсалаусы алиһә. Көнсығыш күктә йәшәй. Кешеләргә һәр саҡ асыҡ, күңелле, дәртле. Ергә май айында төшә. Ул әйләнеп ҡайтҡас, япраҡтар йәшелләнә, йәй башлана. Кешеләргә тылсымлы кәңәштәре менән ярҙам итә, яуыз көстәрҙән һаҡлай, мал үрсемен фатихалай. Бысраҡлыҡты һәм әрпешлекте яратмай.
Одун Хаан (сахаса Одун Хаан) — һигеҙенсе күктә йәшәүсе илаһ. Ергә февралдә төшә. Кешеләргә йорттар төҙөргә, яңылыҡ уйлап сығарырға ярҙам итә. Шулай уҡ, яҙмыш ижад итеүсе.
Дьылга Хаан (сахаса Дьылҕа Хаан) — яҙмыш илаһтарының береһе. Кеше яҙмышының серҙәрен аса.
Чынгыс Хаан (сахаса Чыныс Хаан) — етенсе күктә йәшәүсе яҙмыш илаһы. Ергә декабрҙә төшә һәм февраль уртаһына тиклем хакимлыҡ итә. Темучин — Сыңғыҙхан исемдәренең береһе менән тап килә.
Билгэ Хаан (сахаса Билгэ Хаан) — етенсе күктә йәшәүсе ғилем илаһы.
Уйгулаан Хаан (сахаса Уйгулаан Хаан) — мөхәббәт илаһы. Йөрәктәрҙе тоташтыра. Улу Тойон — шамандарҙы ҡурсалаусы һәм ҡара ҡарғаларҙың атаһы. Шулай уҡ сирҙәр булдырыусы булараҡ ололоҡлана.
Саха Республикаһы ҡатын-ҡыҙ ғалимдары
Саха халҡының этнографияһын, мифологияһын өйрәнеүсе ғалимәләр:
Һылтанмалар
Якутская мифология и шаманы