cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Грязнушка (Каменка ҡушылдығы)
Грязнушка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Үрге Кулада
Үрге Кулада — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Арыгем йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Котельникова Антонина Григорьевна
Антонина Григорьевна Котельникова (1927 — 2000) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, Киров өлкәһе Уржумский районының «Буйский» дәүләт тоҡомсолоҡ совхозында сусҡа ҡараусы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
Биографияһы
Антонина Григорьевна Котельникова 1927 йылдада Киров өлкәһенең Уржумский районы Александровский ауылында  крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1968 йылда даими  йәшәү урынына күсеп килә һәм  "Буйский" дәүләт тоҡомсолоҡ совхозында эшләй башлай, унда уға уржум тоҡомонан булған  27 инә сусҡаны ышанып тапшыралар. Йыл һайын ул 500-ҙән ашыу сусҡа балаһы үҫтерә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 8 апрелендәге указы менән ауыл хужалығында юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкәне һәм сусҡасылыҡта рекордлы күрһәткестәре өсөн Антонина Григорьевна Котельниковаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Һуңыраҡ эшләүен дауам итә. Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә ҡатнаша.
Буйский ауылында йәшәй. 2000 йылда вафат була.
Наградалары
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ була:
Осетровка (Вятка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тань-Вож
Тань-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тань-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Виденеев Виктор Иванович
Виденеев Виктор Иванович (15 декабрь 1959 йыл) — ғалим-инженер, эшҡыуар (нефть сығарыу). Техник фәндәр кандидаты (2002). «Нижневартовскнефтегаз» ААЙ «Төмән нефть компанияһы» ААЙ генераль директоры (2000 йылдың июненән), «Һарытаунефтегаз» асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директорының етештереү буйынса беренсе урынбаҫары (2002 йылдың апреленән). Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең Фән һәм техника өлкәһендәге премияһы лауреаты.
Биографияһы
Виктор Иванович Виденеев 1959 йылдың 15 декабрендә Башҡорт АССР-ының Ишембай ҡалаһында тыуған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген «Юганскнефтегаз» производство берекмәһенең «Правдинскнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығында башлай.
1984—1986 йылдарҙа Ҡораллы көстәр сафында хеҙмәт итеп ҡайтҡас, «Юганскнефтегаз» производство берекмәһенең «Юганскнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығында эшен дауам итә.
1998 йылдан алып Төмән нефть компанияһында эшләй: «Төмәннефтегаз» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең яңы төбәктәр һәм инвестицион проектар департаменты директоры; «Төмәннефтегаз» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең идарасы директоры урынбаҫары — Ермаков нефть һәм газ сығарыу предприятиеһы директоры; «Нижневартовскнефтегаз» ААЙ «Приобънефть» НГДУ ОДАО генераль директоры; баш инженер — «Нижневартовскнефтегаз» асыҡ акционерҙар йәмғиәте башҡарма директорының беренсе урынбаҫары.
2000 йылдың июненән 2002 йылға тиклем «Төмән нефть компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең, «Нижневартовскнефтегаз» ААЙ Генераль директоры.
2002—2003 йылдарҙа — «Һарытаунефтегаз» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең етештереү буйынса директорының беренсе урынбаҫары.
2003—2005 йылдарҙа яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт «ЮЮС» нефть компанияһының генераль директоры.
2005 йылдың 12 апреленән алып 2006 йылдың 4 апреленә тиклем — «Ҡурғанхиммаш» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры.
Өс юғары белемгә эйә. Техник фәндәр кандидаты. Белеме буйынса һөнәре: нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү технологияһы һәм комплекслы механизациялау, тау инженеры, юғары категориялы менеджер.
Ғилми хеҙмәттәре
Виденеев, Виктор Иванович. Организация ремонтных работ на скважинах в осложненных условиях разработки нефтяных месторождений Среднего Приобья: Автореф. дис. на соиск. учен. степ. к.т. н.: Спец. 05.02.22 / Виденеев Виктор Иванович; [Тюмен. гос. нефтегазовый ун-т. Каф. моделирования и упр. процессами нефтегазодобычи]. — Тюмень: 2002. — 23 с.; 21 см.
Бернтероде (Хайльбад-Хайлигенштадт)
Бернтероде (Хайльбад-Хайлигенштадт) (Bernterode (bei Heilbad Heiligenstadt)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 244 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,67 км2. Диңгеҙ кимәленән 330 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37308 һәм автомобиль коды — EIC.
Сыйрышбаш
Сыйрышбаш (Сыйрышбашево) — Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 559 кеше булған. Почта индексы — 452205, ОКАТО коды — 80256860003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сулья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кручёная (Татарка ҡушылдығы)
Кручёная  — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Татарка йылғаһының уң ярына тамағынан 4,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Отказненск һыуһаҡлағысынан Зеленокумс ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡарғалы ауыл Советы (Благовар районы)
Тарихы
Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә статусына эйә.
Төрөк келәмдәре
Төрөк келәмдәре — бик боронғо тарихы һәм традициялары булған иң билдәле һөнәрҙәрҙең береһе, ул Төркиәнең мәҙәни мираҫында айырым бер урынды биләп тора.
Тарихы
Төрөк келәмдәре тураһындағы тәүге мәғлүмәт ун өсөнсө быуатҡа ҡайтып ҡала. Билдәле сәйәхәтсе Марко Поло раҫлауынса, оҙаҡ ваҡыт төрөк келәмен туҡыу үҙәге булған Конья ҡалаһында иң яҡшы келәмдәр. Смирна порты аша сит илдәргә сығарылғанға күрә, ун дүртенсе быуатта уларҙы «смирна» келәмдәре тип атайҙар. Хәҙерге Төркиәнең Азия өлөшөндә урынлашҡан Анатолияла йәғни Кесе Азияла етештерелгән. Улар Анатолияла етештерелә (хәҙерге Төркиәнең Азия территорияһында).
Билдәле булыуынса, Төркиәлә келәмдәрҙең туҡыла башлауына Греция йоғонто яһай, сөнки ул заманда гректар ҙа был һөнәр менән шөғөлләнер булған. Билдәле булыуынса, Ғосман империяһы идаралығы ваҡытында бер нисә төрөк ҡәбиләһе Истанбулдан 60 километр алыҫлыҡта, Мәрмәр диңгеҙе ярында төпләнергә ҡарар итә. Аҙаҡ был тораҡ пункты Хереке (төр. Hereke) тип атала. Тап ошонда беренсе келәм оҫтаханаһы эшләй башлай, унда Ғосман һарайҙарын биҙәү өсөн ифрат ҙур күләмле келәмдәр туҡыла.
Келәм туҡыу технологияһы
Келәм туҡымаһында урын алған меңәрләгән төҫтәге милли орнамент иң боронғо төрөк ҡәбиләләре һәм халыҡтары тарихына барып тоташа. Ундағы символдар һәм һүрәттәрҙә шул осорҙағы мәҙәни һәм иҡтисади ҡиммәттәр сағыла. Келәмдең туҡылыу ваҡытын материалы һәм буяуҙы әҙерләү ысулы буйынса билдәләргә мөмкин. Шулай итеп, төрөк келәмдәре улар туҡылған замандың антропология, этнология һәм этнографияһын өйрәнеү мөмкинлеген дә бирә. Ғәҙәттә биҙәү өсөн ләлә сәскәһе йәки граната емеше кеүек үҫемлектәр мотивтары һалынған орнамент ҡулланыла. Фон өсөн ҡыҙыл, күк һәм һарғылт төҫ һайлана. Ҡөрьән рәхсәт итмәгәнгә күрә, кеше һәм хайуандар һүрәтләнмәй.
Өбөрөлө (ворсовые) һәм өбөрөһөҙ келәмдәр була. Өбөрөлө келәмдәр төйөндәрҙе бәйләү ысулын ҡулланып туҡыла, ә өбөрөһөҙҙәре горизонталь һәм вертикаль ептәрҙең үҙ-ара сиратлап киҫелеше һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә.
Ғәҙәттә Төркиәлә келәм туҡыуҙа тик тәбиғи материалдар: йөн йәки мамыҡ, хатта ебәк кенә ҡулланыла.
Киев ветеринария институты
Киев ветеринария институты — Киевтағы юғары уҡыу йорто, 1930 йылдан 1957 йылға тиклем йәшәп килә. Институт малсылыҡ һәм ветеринария буйынса белгестәр әҙерләй. Киев ветеринария-зоотехник институтты айырыу юлы менән барлыҡҡа килә. 1957 йылға, Киев ауыл хужалығы академияһына ҡушылып, ветеринария факультетына әйләндерелгәнгә тиклем йәшәй. 1930-сы йылдарҙа СССР-ҙың иң ҙур ветеринария үҙәктәренең береһе була. 1941—1944 йылдарҙа Екатеринбургҡа эвакуациялана. 1942—1943 йылдарҙа уҡытыусыларҙың бер өлөшө ҡатнашлығында немец оккупацион власы тарафынан тергеҙелә.
Ойошторолоуы
Киев ветеринария-зоотехник институтының (КВЗИ) ветеринария факультеты юғары уҡыу йорттарын ваҡлау һәм махсуслаштырыу буйынса кампания сиктәрендә институттан бүленә.
Яңы барлыҡҡа килгән Киев ветеринария институтын Киев ветеринария-зоотехник институты директоры Андрей Любченко етәкләй.
Параллель рәүештә, КВЗИ-ның зоотехник факультеты Киев зоотехник институты булып бүленеп сыға. Ул 1934 йылда Днепропетровск ҡалаһына күсә. Шул уҡ ваҡытта, уҡытыусылар коллективының бер өлөшө күсеп китергә теләмәй һәм ветеринария институты составына инә.
Зоотехник факультет бүлексәһе корпустар һанын һәм студенттар йыйыу мөмкинлеген арттыра. Мәҫәлән, 1931—1935 йылдарҙа студенттар йылына ике тапҡыр йыйыла, шул уҡ ваҡытта беренсе курсҡа бер юлы 350 самаһы студент алына. Бер үк ваҡытта 1200 тирәһе студент уҡый.
Эвакуациялау
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында институттың 250-гә яҡын студенттары һәм уҡытыусылары Свердловск ҡалаһына эвакуациялана һәм Свердловск ауыл хужалығы институтының ветеринария факультетына ҡабул ителә.
Немец оккупацияһы
Немец оккупацияһы властары тарафынан Киев генераль комиссариатының ветеринария бүлеге бойороғо буйынса 1942 йылдың сентябрендә Киев ветеринария институты тергеҙелә. А. Корсунский институт директоры итеп тәғәйенләнә. Беренсе һәм икенсе курстар эшләй башлай.
Профессорҙар араһында Е. Сластенко, С. Ярослав, Б. Шершевицкий, С. Крашенников, Е. Фурсенко, И. Грищенко, И. Разгон, П. Гиммельрайх һәм башҡалар була. Институт оккупацион Киев генераль комиссариатының ветеринария бүлеге етәкселеге аҫтында эшләй.
Шулай уҡ ветеринария институты базаһында 1943 йылда ветеринария ғилми-тикшеренеү институты булдырыла, уны Мюнхен университеты профессоры А. Штосc һәм профессор А. Корсунский етәкләйҙәр.
Совет ғәскәрҙәре Киевты алыр алдынан 1943 йылдың октябрь айында институтты Каменец-Подольскийға күсерәләр, унда ул 3 ай ҡала. 1944 йылдың ғинуарында Мюнхенға, ә фәнни өлөшөн Кенигсбергҡа алып сығалар.
Һуғыштан һуңғы осор
1944 йылдың 24 июлендә институт Киевҡа әйләнеп ҡайта. Төп корпус бинаһы, клиникаһы, ятаҡтары емерелгән була. Студенттарҙың һәм уҡытыусыларҙың көсө менән бөтә емерелгән биналар тергеҙелә һәм 1944 йылдың көҙөндә уҡыуҙар башлана. Был йылдарҙа институт үҫешенә П. М. Лемишко, Т. П. Слобосницкий, В. К. Чубар, О. Г. Безносенко, Д. Я. Василенко, Ф. Д. Овчаренко, М. А. Кравченко, В. Г. Касьяненко, М. П. Вашетко, Ф. М. Пономаренко, М. Ф. Гулий, И. О. Поваженко, К. И. Гуревич һәм башҡалар ҙур өлөш индерәләр.
1944 йылдың 1 октябрендә Киев ветеринария институты асыла, беренсе курсҡа 200 кеше уҡырға инә. 1950-се йылдар башында институттың ресурстары тергеҙелә.
1957 йылда институт Украина ауыл хужалығы академияһына айырым факультет булараҡ ҡушыла.
Оло Киҫегәс (күл, Сыбаркүл районы)
Оло Киҫегәс (Большой Кисегач - Рәсәй Силәбе өлкәһенең Сыбаркүл районындағы күл. Сыбаркүл ҡалаһынан төньяҡ-көнбайыштараҡ 5 км алыҫлыҡта.
Этимологияһы
«Киҫегәс» — күлдең хәҙерге атамаһы. Иҫәт провинцияһының 1742 йылғы ландкартаһында Кисега тип күрһәтелгән, академик Паллас П. С. күлде Кисегаташ тип атаған, «Ырымбур губернаһы» тигән географик очеркында Д. Н. Соколов күлде Кисъ-Агачъ тип яҙа.
Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнеп, китаптар сығарған географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә күлдең исемен башҡортса "киҫеү" һүҙе менән бәйләй. Сығанаҡтарҙа топоним бер иш кенә яҙып алынмаған, ти ул: Кисягач, Кидагач, Косе-Гач, Кис-Агач, Кисегаташ. Атаманы ике һүҙгә: «киҫеү» һәм «ағас» һүҙгә бәйләп ҡуялар. 1742 ландкартала яҙылған Кисега атамаһы киҫек — урыҫса «резко, неожиданно, обрублено, обрезано» тигәнде белдерә тип аңлата Н.И. Шувалов. Киҫегес иң тәүге топоним булып торғандыр. Күлдең ярҙары һәм төбө, ысынлап та, ҡапыл борола, үҙгәрә, ә Кисегаташ — «обрывистый камень», тип дауам итә топонимсы. Ҡаялы ярҙары ҡапыл ғына киҫелеп, тәрән һыу ятҡылығы хасил була ..
Тасуирламаһы
Күлдең оҙонлоғо 6,3 км, киңлеге — 2,2 км -ҙан 4,5-кә тиклем. Көҙгөһөнөң алыҫлыҡта майҙаны — 15,4 км² тиклем (йылдың яуынлылығына ҡарап), һыу күләме — 268,2 млн м³ тиклем.
Максималь тәрәнлеге — 33 метр, уртаса — 12 метр.
Һыуҙың үтәҙеклелеге - 10 м. Күл тәрән булыу арҡаһында йәйге ваҡытта һыу төбө менән өҫтөндәге температура айырмаһы ҙур - 10-13 градусҡа етә.
Киҫегәс утрауҙары ун ике. Иң ҙурҙарының атамалары атамалары бар. Иң ҙур утрауҙары күлдең төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан.
Күл тектоник сығышлы.
Көнбайыш яғынан күлгә бер нисә йылға ҡушыла, ҡоролоҡло йылдарҙа уларҙың ҡайһы берҙәре кибеүсән. Бынан тыш, көньяҡтан күлгә Тәрәнкүлдән ҡылымыҡ килеп ҡушыла, ә төньяҡ өлөшөндә унан Инеш йылғаһы ағып сыға, һәм Кесе Киҫегәс күленә барып ҡоя.
Күл ярҙары - ташлы, урмандар менән ҡапланған, күп һанлы ҡултыҡтар менән йырғыланған. Көнбайыш яры — Илмән ҡурсаулығы сиге. Күл тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән.
1926 йылдан күл буйында ял йорто эшләп килә (әлеге ваҡытта — «Киҫегәс» шифаханаһы).
Күлдең көньяғында бер нисә ял базаһы һәм Колоколенки ҡасабаһы.
Үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы
Күлдә тереклек иткән балыҡтар: алабуға, сабаҡ, суртан, ҡарабалыҡ, алабалыҡ, этеш, ротан, ҡорман, опто. Ҡыҫалалар ҙа бар.
Күл ярҙарын урмандар ҡаплаған. Бында ҡайын, йүкә, ҡара ерек, урыны менән ҡарағай үҫә. Йылға ҡоштары оя ҡора, шул иҫәптән ҡырағай өйрәктәр, аҡсарлаҡтар тереклек итә.
Велдор-Ю
Велдор-Ю — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 429 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Юильск
Юильск — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Белоярский районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 150 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628175, ОКАТО коды — 71111910003.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Копьёва Нина Константиновна
Копьёва Нина Константиновна (4 февраль 1930 йыл — 20 май 2010 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы. 1948 йылдан Горький өлкәһе Дальнеконстантиновский районының «Нижегородец» совхозында һауынсы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Биографияһы
Нина Константиновна Копьёва 1930 йылда Түбәнге Новгород өлкәһенең хәҙерге Лукояновский районы Мессинговка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Ата-әсәһен бик иртә юғалта. Апаһының ғаиләһендә тәрбиәләнә, «Нижегородец» совхозында һауынсы булып эшләй. 1943 йылда, башланғыс класты тамамлағас, совхоз фермаһына эшкә килә. Биш йыл быҙау ҡараусы булып эшләй. 1948 йылда һауынсы булып эшләй башлай.
1957 йылда эшендә юғары һөҙөмтәләр күрһәтә. Йылына һәр һыйырҙан уртаса 5007 литр һөт һауып ала. Райондың иң яҡшы һауынсыһы булып китә.
1965 йылда уға үҙенә беркетелгән һәр һыйырҙан 3205 литр һөт һауып алыуға өлгәшә. Уның төркөмөндә бөтәһе 21 эре мөгөҙлө мал була
СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 22 мартындағы указы менән ауыл хужалығында юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкәне һәм малсылыҡта рекордлы күрһәткестәре өсөн Нина Константиновна Копьёваға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Ауыл хужалығында артабан да эшләүен дауам итә. Октябрь Революцияһы һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
Ҙур Покровка ауыл советы һәм Дальнеконстантиновский район советы депутаты итеп һайлана.
2010 йылдың 20 майында вафат була. Борисов-Покровское ауылы зыяратында ерләнәе.
Наградалары
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ була:
Көңгөр мәсете
Көңгөр йәмиғ мәсете (мәхәллә) — Көңгөр ҡалаһы үҙәге  Ситников урамында урынлашҡан.
Тарихы
1932 йылдың архив мәғлүмәттәре буйынса, Көңгөр ҡалаһында дүрт мосолман йәшәгән. Уларҙың Шавкунова урамында ғибәҙәт ҡылыу йорто булған. 1930 йылда Көңгөр мосолман ойошмаһы ағзалары репрессияланған һәм мәжбүри эштәргә ебәрелгән, ә уларҙың ғибәҙәт йорто дәүләт файҙаһына тартып алынған.
1993 йылдың 4 сентябрендә Көңгөр мосолман йәмғиәте тергеҙелә,ә намаҙ уҡыу өсөн авария торошондағы мәктәп бинаһынан файҙаланғандар. 1996 йылдың 18 октябрендә мосолман йәмғиәте дөйөм йыйылышта яңы мәсет төҙөлөү ҡарарын ҡабул итә. Уның тәүге нигеҙ ташын 1997 йылдың 16 авгусында Рәсәй мосолмандарының Юғары Мөфтөй ө Тәлғәт Тажетдин һала.
Мәсет Пермь архитекторы Р. З.Яҡупов проекты буйынса ун йылға яҡын граждандарҙың һәм төрлө ойошмаларҙың күсерелгән аҡсаһына төҙөлгән. 1997 йылдан 2004 йылға тиклем тик нигеҙен төҙөү эштәре генә башҡарыла. 2005 йылда,Көңгөр ҡалаһы башлығы Әмир Нариман улы Мәхмүтовтың әүҙем ярҙамы менән төҙөлөш объекттары яңы импульс ала. Мәсет бинаһы ике йыл эсендә төҙөлөп бөтә. 2006—2007 йылдарҙа мәсетте төҙөүгә иң ҙур өлөш индергән. ЛУКОЙЛ — Пермь компанияһы 2,5 миллион һумдан ашыу аҡса һала.
Ҙурлығы — 9 х 18 метр, манараларының бейеклеге — 26 метр. 1,5 миллион һум планлаштырылған сығым урынына төҙөлөш тотоноуҙары 4 миллион һум тәшкил итә. Мәсеттең имам- мөхтәсибы итеп Ғабдурәфит Ғабдурәхимов тәғәйенләнә.
Борзенков Яков Андреевич
Борзенков Яков Андреевич (22 октябрь (3 ноябрь) 1832 йыл — 25 декабрь 1883 йыл (6 ғинуар 1884 йыл) — Рәсәй империяһы анатомы, физиолог, зоология тарихсыһы, дарвинист, Мәскәү университетының ординар профессоры.
Биографияһы
1857 йылда ул магистр имтихандарын тапшыра һәм профессорлыҡҡа әҙерләнеү өсөн университетта ҡала. Профессор Н. А. Варнектың ауырыуы арҡаһында ул зоология һәм сағыштырма анатомияны уҡыта, башта медицина факультетында (1959 йылдың февраленән), артабан физика һәм математика факультетында (1959 йылдың ноябренән). Мәскәү университеты студенттарын Чарльз Дарвин теорияһы менән таныштырған беренсе профессор
1860 йылдың март айынан — Сағыштырма анатомия һәм физиология кафедраһы буйынса адъюнкт. 1862 йылдың апреленән 1864 йылдың август айына тиклем ул сит илгә ебәрелә: Вюрцбургта Альберт Кёлликер һәм Генрих Мюллер етәкселегендә аналыҡ гистологияһын өйрәнә.
Рәсәйгә кире ҡайтып, Борзенко Мәскәү университетында һәм Петр ауыл хужалығы һәм урман хужалығы академияһында лекциялар уҡый (1867—1870).
1869 йылда «Из истории развития яйца и яичника у курицы» магистрлыҡ диссертацияһын яҡлағандан һуң, ул Мәскәү университеты доценты булып раҫлана, һәм 1870 йылда, «Образование яичника у курицы и развитие его в первое время существования» докторлыҡ диссертацияһын яҡлағандан һуң, ул сағыштырма анатомияның экстраординар профессоры итеп һайлана. 1873 йылдың сентябренән Я. А. Борзенков Мәскәү Император университетының сағыштырма анатомия һәм физиология кафедраһы ординар профессоры.
Борзенков Мәскәү университетында умыртҡалыларҙың сағыштырма анатомияһы мәктәбен ойоштора, сағыштырма анатомия кабинетын йыһазлай һәм унда китапхана һәм музей булдыра. Борзенков — Мәскәү зоология баҡсаһын ойошторусыларҙың береһе.
Ул сағыштырма анатомияның төрлө өлкәләрен эшләй (мөгөҙморон мөгөҙөнөң гистологик төҙөлөшө, диңгеҙ хайуандары анатомияһы). Тикшеренеү нәтижәләрен ул бик һирәк баҫтыра, уларҙы тик лекцияларҙа ҡуллана. Ул ҡаты тәнҡитсе булараҡ дан ҡаҙана, лекцияларында лаконик, тәбиғәте буйынса өндәшмәүсән һәм кешеләр менән аҙ ҡатнашыусан була.
Ул ғаиләһеҙ, университет йортонда йыһазландырылған бүлмәләрҙә йәшәй. Ул хәйриә эшен йәшереп ярлыларға булышҡан.
Ваганков зыйаратында күмелгән (14-се участка).
Библиография
С. А. Рачинский менән берлектә Борзенков Дж. Лейстың «Physiology of Common Life» (Физиология обыденноq жизни. — М., 1861—1867) хеҙмәтен тәржемә иткән.
Фәтих мәсете
Фәтих мәсете йәки Яулап алыусы мәсете (Fatih Camii) — Истанбулдың ҙур мәсеттәрҙең береһе, ҡаланың Европа өлөшөндә Фәтих районында урынлашҡан.
Тарихы
Солтан Мәхмәт Яулап алыусы бойороғо буйынса 1463-1470 йылдарҙа төҙөлгән Фәтих мәсете, бығаса булмаған ҙурлыҡтағы дини-ижтимағи комплекс була. Ул Византияның ярым емерек хәлдә булған Изге Апостолдар ғибәҙәтханаһы урынында төҙөлгән. Архитектор Атик Синан тарафынан проектланған. Фәтих мәсете Ғосман империяһы архитектура традицияһында төҙөлгән тәүге ҙур бина булған.
Башта комплекс мәсет һәм уның тирәһендәге биналар төркөмөнән торған. Унда һигеҙ мәҙрәсә, китапхана, дауахана, приют, каруанһарай, баҙар, һамам, башланғыс мәктәп һәм йәмәғәт кухняһы (имарәт — унда ярлылар өсөн аҙыҡ таратылған) булған. Һуңыраҡ төрлө төрбәләр өҫтәлгән. Ул ваҡытта комплекс Фәүзи паша ( Fevzipasa) урамы буйлап һуҙылып, яҡынса 325 метр квадрат майҙанды биләй,.
Мәсет 1509 йылғы ер тетрәүҙәр ваҡытында ныҡ зыян күрә, һуңынан тергеҙелә. Әммә 1557 һәм 1754 йылдарҙағы ер тетрәүҙәренән тағы ла зыян күрә, һуңыраҡ тергеҙелә. 1766 йылдың 22 майында бина ер тетрәүенән тулыһынса емерелә, был ваҡытта төп көмбәҙ емерелеү менән стеналар төҙәлмәҫлек зыян күрә. Хәҙерге мәсет төҙөлөшө (икенсе план буйынса төҙөлгән) 1771 йылда солтан Мостафа III осоронда тамамланған. Архитекторы — Мимар Мәхмәт Таһир.
Тышҡы күренеше
Башта Фәтих мәсете бер үҙәк көмбәҙле була, ул ҡибла яғынан дүрт аркаға эленгән шул уҡ диаметрлы ярым көмбәҙ менән тотола. Уның диаметры 26 метр тәшкил иткән. Мәсеттең хәҙерге бинаһы (1771) квадрат планға эйә. Үҙәк көмбәҙ ситтәрендәге дүрт ярым көмбәҙ менән тотола. Эске ихата, портал һәм манараларҙың аҫҡы өлөштәре лә беренсе төҙөлөштән һаҡланып ҡалған. Ә ҡалғандары 1771 йылда барокко стилендә реконструкцияланған. Мәсет өҫтөндә ике манара тора, уларҙың һәр береһендә икешәр балкон (шерефе) бар.
Интерьеры
Фәтих мәсетенең интерьеры асылда Атик Синандың элекке проекттарының күсермәһе булып тора. Ул үҙе лә, үҙенең уҡыусылары кеүек үк (был техникала Айя Суфия ға оҡшатыу күренә), Истанбулдағы башҡа проекттарында күп тапҡырҙар ҡулланған. Диаметры 26 метр булған үҙәк көмбәҙҙе ҙур мәрмәр колонналы дүрт ярым көмбәҙ тотоп тора. Каллиграфик яҙмаларында һәм минбарҙа барокко йоғонтоһо күренә. Әммә Фәтих мәсетенең түбән сифатлы аҡ плиткаһы, Рөстәм Паша мәсете кеүек  биналарҙың гүзәллеген тәшкил иткән изник керамикаһы менән сағыштырырлыҡ түгел,. Михраб беренсе төҙөлөштән ҡалған.
Комплексы
Мәсеттең төньяғында һәм көнсығышында, һәр яҡтан дүртешәр, Sahn-ı Seman исемен йөрөткән һигеҙ ҙур мәҙрәсә урынлашҡан. Был биналар симметрик, һәр береһе үҙ эсенә уҡыусылар өсөн 18 бүлмәне һәм класты ала. Һәр мәҙрәсә артында бинаның яртыһы ҙурлығында төкәтмә булған. Бөтә төкәтмәләре юл төҙөлөшө һөҙөмтәһендә һүткәндәр. Мәҙрәсәлә үҙ ваҡытында меңгә яҡын шәкер иҫәпләнгән; һуңынан улар Истанбул университетына нигеҙ була.
Приюты (taphane) мәсеттән көньяҡтараҡ урынлашҡан. Бина эргәһендә матур эске ихата бар, ул унда урынлашҡан офикальцит һәм гранит колонналар менән айырылып тора. Приют ҡаршыһында ҙур төрбә — солтан Мәхмүт II-нең әсәһе Накшидил солтандың ҡәберлеге урынлашҡан.
Мәсеттән көньяҡ-көнсығышҡа табан (ҡиблаға табан) урынлашҡан зыяратта солтан  Яулап Алыусы Мәхмәт II һәм уның ҡатыны Гөлбәхәрҙең төрбәһе урынлашҡан. Ике мавзолей ҙа ер тетрәүҙән һуң яңынан төҙөлә. Мәхмәт II-нең төрбәһе барокко стилендә эшләнгән, интерьеры бай биҙәлгән. Гөлбәхәрҙең ҡәберлеге, киреһенсә, ябайлығы һәм классик һыҙаттары менән айырылып тора һәм, бәлки, беренсе ҡоролмаға оҡшаш. Бынан тыш, бында күп кенә алдынғы дәүләт кешеләренең, шул иҫәптән Ғосман Нури пашаның, ҡәберҙәре бар.
Шул уҡ яҡтан мәсет эргәһендә 1724 йылда төҙөлгән һәм көмбәҙ менән биҙәлгән китапхана урынлашҡан. Уның бер ишеге урамға сыға, ә ҡалған икәүһе мәсеттең эске ихатаһына алып бара. Әлеге ваҡытта китапхана ремонтлана, һәм уның китаптары Сөләймәниә мәсете китапханаһы янында һаҡлана. Фәтих мәсете ҡарамағындағы каруанһарай 1980 йылдарҙа реконструкциялана һәм уны эш урынына әйләндереү маҡсатында яңы магазиндар менән берләштерелә. Дауахана, баҙар, аш-һыу бүлмәләре һәм һамамдар беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланмаған.
Гусиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тань-Ю (Пропасть-Ю ҡушылдығы)
Тань-Ю  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пропасть-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Али мөсхәфе
Али мөсхәфе (Мусхаф Али) — был Ҡөрьән йыйынтығы (мөсхәф) Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ике туған ҡустыһы һәм кейәүе Али ибн Әби Талип тарафынан йыйылған. Али Ҡөрьәнде беренсе күсереп яҙыусыларҙың береһе була.Үҙенең мөсхәфендә ул, моғайын, Ҡөрьән аяттарын Мөхәммәт Пәйғәмбәргә иңдерелгән ваҡыты буйынса тәртипкә килтергән булғандыр. Шулай уҡ Али йыйынтығында Ҡөрьәндең юҡҡа сығарылған аяттары тураһында өҫтәмә мәғлүмәт булыуы тураһында хәбәр ителә. Шиғый сығанаҡтар раҫлауынса, Мөхәммәт Пәйғәмбәр үлгәндән һуң Али рәсми ҡулланыу өсөн үҙенең мөсхәфен тәҡдим итә, әммә кире ҡағыла. Был нөсхә һаҡланғанмы, билдәле түгел, ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, ул һәр шиғый имамынан уның вариҫына улар өсөн тейешле булған эзотерик тәғлимәт сиктәрендә тапшырылып килгән
Тарихи бәхәс
Шиғый имамдар Ҡөрьән үҙгәртелгән тигән фекерҙе кире ҡағалар. Модарресси әйтеүенсә, шиғый имамдар тәүге өс хәлифәне тәнҡитләгәндә, Ҡөрьән тексын боҙоп күрһәтеүҙә ғәйепләмәй. Уның урынына улар хәлифәләр һәм уларҙың эйәрсендәре тексты һаҡлап ҡалған, әммә уның мәғәнәһен боҙған, тип раҫлай. Ғосман кодексында һаҡланған Ҡөрьән тексының ысын булыуына ышаныу шиғый имамдарға таянған күп һанлы риүәйәттәрҙә сағылыш таба. Уларҙың Ғосман кодексы менән риза булмаған берҙән-бер пункты булып 93, 94, 105 һәм 106-сы сүрәләр тора. Уларса105-се һәм 106-сы сүрәләр, Ғөбәй кодексында күрһәтелгәнсә, берҙәм сүрә булып тора. Шулай уҡ 93-сө һәм 94-се сүрәләр бер сүрә тәшкил итә тип һанағандар. Һуңғы раҫлауҙар менән ҡайһы бер иртә мосолман ғөләмәләре, шул иҫәптән Ғүмәр ибн Ғәбдел-Ғәзиз һәм Тауис ибн Ҡайсан риза булған.
Төньяҡ Македонияла ислам
Төньяҡ Македонияла ислам — ислам диненең Төньяҡ Македония Республикаһында таралышы. Төньяҡ Македония мосолмандары дине башлыса исламдың сөнни йүнәлешенә ҡарай. 2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, республикала яҡынса 674 мең мосолман йәшәй, был ил халҡының 33,3 процентын тәшкил итә.
Тарихы
Хәҙерге Македония Республикаһы территорияһында XIV—XV быуаттарҙа Ғосман империяһы киңәйеүе менән бергә ислам дине ныҡ таралыу ала башлай. Урта быуат Сербияһы Ғосман империяһына ҡушылғандан һуң, ислам динен халыҡтың яртыһы тиерлек тота. Күп кенә славяндар, сиғандар һәм албандар ислам динен ҡабул итә, шулай уҡ бында көнсығыштан төрөктәр һәм башҡа мосолман халыҡтары күсеп килә.
XIX быуатта көньяҡ славяндарҙың Ғосман империяһы хакимлығынан азат ителеүе барышында күп кенә мосолмандар Македония ташлап китергә мәжбүр була, шулай ҙа албан халҡының тәбиғи артымы мосолмандар һанын тулыландыра.
Иҫәбе
1904 һәм 1961 йылдар араһында республикала мосолмандар кәмеһә лә, артабан диндарарҙар арта башлай һәм 2002 йылда улар халыҡтың 33,33 процентынына етә.
Сол Добрая
Сол Добрая — Рәсәй йылғаһы. Ростов өлкәһе,Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Добрая йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чир йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Берунген
Берунген — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡасаба. йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла кеше йәшәй. Майҙаны — 13,82 км2. Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — һәм автомобиль коды —.
Осиновская
Осиновская (башҡ. Уҫаҡлы) — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Боровица йылғаһының уң ярына тамағынан 9,2 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Громотуха (Маралиха ҡушылдығы)
Громотуха  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Маралиха йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғәниев Фәрит Глүс улы
Фәрит Глүс улы Ғәниев (1964 йыл 19 ғинуар) — Рәсәй сәйәсмәне һәм юрисы, Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһының VII саҡырылыш депутаты. Бөтә Рәсәй «Берҙәм Рәсәй» сәйәси партияһы ағзаһы. Именлек һәм коррупцияға ҡаршы эш итеү буйынса комитет ағзаһы.
Биографияһы
Фәрит Глүс улы Ғәниев 1964 йылдың 19 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Илеш районының Үрге Йәркәй ауылында тыуа. Кушнаренко ауыл мәктәбендә уҡый. 1982 йылда — Өфө ҡалаһының 50-се техник училищеһын,1991 йылда Башҡорт дәүләт университетының Юридик факультетын тамамлай.
1982—1984 йылдарҙа СССР Ҡораллы Көстәрендә хәрби хеҙмәт үтә.
1984 йылда Кушнаренко районының Первушино һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә хеҙмәт һәм физик культура уҡытыусыһы булып эшләй. Һуңынан Башҡорт дәүләт университетының ТМГМ кафедраһы технигы була.
1991 йылда — Стәрлетамаҡ транспорт прокуратураһының тәфтишсе-стажеры.
1992—1991 йылдарҙа — Башҡорт медицина колледжының ҡануниәт һәм хоҡуҡ нигеҙҙәре уҡытыусыһы, студенттарҙың профсоюз комитеты рәйесе.
1993—1994 йылдарҙа — Өфө ҡалаһы Октябрьский районының тәфтиш бүлеге тәфтишсеһе.
1994—1997 йылдар — Башҡортостан Республикаһы прокуратураһының айырыуса мөһим эштәрҙе тикшереү буйынса бүлегенең өлкән тәфтишсеһе.
1997—2003 йылдарҙа нөҫтәрәк — Башҡорт дәүләт университетының юридик факультетында криминалистика кафедраһы өлкән уҡытыусыһы, Башҡортостан Республикаһы адвокаттар коллегияһы адвокаты.
2003—2007 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы прокуратураһының айырыуса мөһим эштәрҙе тикшереү буйынса бүлегенең өлкән тәфтишсеһе (Рәсәй Федерацияһы Генераль прокуратураһынан айырыуса мөһим эштәрҙе тикшерергә командировкаға ебәрелә).
2007—2008 йылдарҙа — Рәсәй Федерацияһының ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы буйынса Тәфтиш комитетының айырыуса мөһим эштәрҙе тикшереү буйынса тәфтиш идаралығы өлкән тәфтишсеһе (Рәсәй Тәфтиш комитеты тарафынан командировкаға ебәрелә).
2008—2015 йылдарҙа — Рәсәй Федерацияһы прокуратураһы ҡарамағындағы Тәфтиш комитетының Баш тәфтиш идаралығының дәүләт власына ҡаршы һәм иҡтисад өлкәһендәҡылынған енәйәттәр буйынса мөһим эштәрҙе тикшереү идаралығының айырыуса мөһим эштәр буйынса өлкән тәфтишсеһе.
2015 йыл — Башҡортостан Республикаһы Башлығы ярҙамсыһы.
Ходорковский, Березовский, Гусинскийҡа, «Роснано» ААЙ һәм башҡа вазифалы кешеләргә ҡарата асылған енәйәт эштәрен тикшереүҙә ҡатнаша. 2008—2015 йылдарҙа"Менатеп" (Ходорковский һәм башҡалар) төркөмө акционерҙарына ҡағвлышлы енәйәт эше буйынса тәфтиш төркөмө етәксеһе. Испания, Швейцария, Люксембург, Лихтенштейн, Нидерланд, Ҡырғыҙстан, Украина, Белоруссия, Әрмәнстан, Һиндостан территорияларында һәм башҡа илдәрҙә берлектәге тәфтиш тикшереҙәрендә ҡатнаша.
2016 йылдың сентябрендә РФ Дәүләт Думаһының VII саҡырылыш депутаты итеп һайлана.
Тань-Ю (йылға)
Тань-Ю  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Варча-Ты күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 100 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Үрге Волосница
Үрге Волосница — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пушма йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Уолт Дисней
Уо́лтер Эла́йас Ди́сней (Walter Elias «Walt» Disney, ХАФӘ:,  — ) — рәссам-мультипликатор, кинорежиссёр, актёр, сценарист, продюсер; «The Walt Disney Company» компанияһына һәм хәҙерге заманда медиаимперияға әйләнгән «Walt Disney Productions» компанияларына нигеҙ һалыусы.
Киноматография тарихында беренсе тауышлы, музыкаль тулы метражлы йәнһүрәттәр төшөрөүсе. Үҙенең ғәҙәттән тыш көсөргәнешле ғүмерендә Уолт Дисней режиссёр булараҡ 111 фильм төшөрә һәм 576 киноның продюсеры була. Кино сәнғәте өлкәһендәге күренекле хеҙмәттәре өсөн 25 «Оскар » статуэткаһы, «Оскар» статусында булған Ирвинг Тальберг исемендәге премия һәм башҡа бик күп премиялар һәм наградалар менән бүләкләнә.
Биографияһы
Уолт Дисней 1901 йылдың 5 декарендә Чикагола тыуа. Уның ата-бабалары араһында инглиздәр, ирландтар, немецтар булған. 1906 йылда уның ғаиләһе — Миссури штатына фермаға, 1910 йылда Канзас-сити штатына күсенә. 14 йәшендә гәзит таратыусы булып эшләй. Беренсе Бөтә Донъя һуғышы йылдарында Францияла Халыҡ-ара Ҡыҙыл Тәре йәмғиәтенең санитар машинаһында хеҙмәт итә.
1919 йылда Дисней кинореклама студияһына рәссам булып эшкә урынлаша, шунда үҙенең беренсе реклама фильмдарын эшләй, шул ваҡытта уның рәсем анимацияһында экспериментын дауам итеү теләге тыуа. Ваҡыт үтеү менән Дисней Канзас-Ситила үҙенең «Laugh-O-Gram» анимация студияһын аса, Аб Айверкс уның компаньоны һәм баш аниматоры була. Тик фирма бөлгөнлөккә төшә.
1925 йылдың июлендә студияһында эшләүсе Лилиан Боунстҡа өйләнә (1899—1997). 1933 йылда уларҙың ҡыҙы Дайана Мэри тыуа. Икенсегә бала табыуға мөмкинлектәре булмағанға, 1937 йылда ҡыҙлыҡҡа бала алалар, уға Шэрон Мэй Дисней (1936—1993) тигән исем бирәләр.
Дайана Мэри Дисней (1933—2013 ) — ете бала әсәһе, популяр Уолт Дисней биографияһының авторы, Уолт Дисней менән бәйле бер нисә проект авторы, Сан-Францискола Уолт Дисней музейын нигеҙләүсе (музей 2009 йылдың октябрендә асыла). Өлгөлө атайҙың буш ваҡытын ғаиләһе менән үткәреүе, йыш ҡына балалар менән урамға сығып йөрөүе тураһында һөләй Дайана. Уның балаларға ла, өлкәндәргә лә ҡыҙыҡлы уйын урынын булдырыу тураһында хыялланғанын иҫкә ала. Диснейленд нәҡ шундай урын була ла инде.
Дисней ныҡлы антикоммунист була һәм оҙаҡ йылдар ФБР менән хеҙмәттәшлек итә, үҙ ихтияжы менән Голливудта бергә эшләгән хеҙмәттәштәренә ошаҡ яҙа. Һуғыштан һуң Америкаға ҡаршы эҙәрлекләү комиссияһына кино донъяһындағы йәшәрен коммунистарҙы табырға ярҙам итә.
Дебют
1922—1937 йылдарҙа ижади хеҙмәткәр булып эшләй, һуғыштан һуң кино төшөрөү менән мәшғүл була. 1923 йылда Дисней Лос-Анжелесҡа килеп үҙенең туғаны Рой менән Голливудта ҙур булмаған The Walt Disney Company анимация студияһын аса.
1924 йылдың 1 мартында Дисней, Льюис Керроллдың «Алиса мөғжизәләр илендә» китабы буйынса төшөрөлгән «Алисаның диңгеҙҙәге көнө» исемле беренсе фильмын тәкдим итә. 1926—1927 йылдарҙа рәсем эшләп төшөргән фильмдар серияһын ошо китап героиняһы хөрмәтенә «Алиса мультипликация илендә» тип атай (Алиса мажаралары тураһында Дисней барлығы 56 фильм төшөрә). Шул ваҡытта Дисней йәнһүрәттәре стиле формалаша.
Микки Маус һәм башҡалар
1927 йылда «Кролик Освальд» ҙур танылыу яулай, уның төп геройы Дисней фильмдарының танылған персонаждары галереяһын аса. Аб Айверкс төшөргән сысҡан балаһы Микки Маусты башта Мортимер тип атайҙар, һуңғараҡ хәҙерге заманда бөтә донъяға танылған исемен ала. Сысҡан балаһы Микки Маус беренсе тапҡыр «Ахмаҡ аэроплан» фильмында барлыҡҡа килә (1928), ошо уҡ йылда Диснейҙың беренсе рәсемдәр менән төшөрөлгән синхрон тауышлы «Пароход Вилли» фильмының төп геройы була. Беренсе ленталарҙа Дисней сысҡан балаһына үҙенең тауышын яҙҙыра, тиҙҙән был фильм режиссёрға уңышҡа юл аса.
1929 йылда Дисней «Бер ҡатлы симфония» йәнһүрәттәре циклында эшләй, 1938 йылда 70-тән артыҡ серияһын төшөрә, шул иҫәптән: «Һөлдәләр бейеүе» (1929), «Ерәнес өйрәк балаһы» (1932), «Өс сусҡа бәрәсе» (1933). Был фильмдарҙа Плуто (1930) исемле эт, Гуфи (1932) исемле ҡарауыл эте һәм өйрәк себеше Дональд Дак (1934) ҡатнаша. thumb|250px|Дисней һәм ете гном, 1937 йыл
«Белоснежка һәм 7 гном», «Пиноккио»
Диснейға 14 йәш тулып гәзит һатыусы булып эшләгәнендә Канзас-Сити урамында Белоснежка тураһында ҡыҫҡа ғына телһеҙ йәнһүрәт ҡарарға насип була, һәм шул таҫманы ғүиере буйына иҫендә тота. 1934 йылдың көҙөндә Дисней ағалы-ҡустылы Гримм әкиәттәре буйынса сценарий ҡараламаһының тәүге яҙмаларын ҡағыҙға төшөрә. Был сценарийҙың һуңғы версияһы өҫтөндә Дисней менән бергә, Отто Ингландер, Эрл Хард һәм Тэд Сирсты ла индереп, бер нисә кеше эшләй. 1937 йылдың 21 декабрендә Америка экрандарында тәүге тапҡыр Диснейҙың ағалы-ҡустылы Гримм әкиәттәре буйынса тулы метражлы «Белоснежка һәм ете гном» анимация фильмы күрһәтелә. «Белоснежка» Диснейға ҙур уңыш килтерә: популярлыҡ, 8 миллион доллар килем һәм матбуғатта юғары баһа.
Тиҙҙән яңы тулы метражлы фильмдар барлыҡҡа килә. ΧΙΧ быуаттағы итальян яҙыусыһы Карло Коллодя әкиәттәре буйынса «Пиноккио» (1940) фильмын тамашасылар оло ҡыуаныс менән ҡарау бәхетенә өлгәшә, уны тәнҡитселәр ҙә ыңғай ҡабул итә. Уңышҡа өлгәшеү өсөн фильм өҫтөндә эшләүселәргә ысын мәғәнәһендә титаник эш башҡарырға тура килә: Пиноккионың киттан ҡасырға тырышыу күренешен яҡшыраҡ итеп төшөрөү өсөн рәссамдар ысын киттарҙың ҡылыҡтарын һәм хәрәкәттәрен бик оҙаҡ өйрәнә. Был фильмға яҙылған музыка «Оскар» менән бүләкләнә (авторҙары Ли Харлайн, Поль Смит һәм Нед Вашингтон). Шулай уҡ «wish When you upon a star» йыры ла билдәләнеп үтә (Нэд Вашингтон һүҙҙәре, Ли Харлайн музыкаһы).
«Фантазия»
Уолт Диснейҙың анимация студияһына нигеҙ һалыусы бик күптән үҙенең әкиәт батшалығын булдырыу тураһында хыяллана. 1953 йылда Уолт Дисней 17 ғаиләне Лос-Анджелестан көньяҡҡа табан 50 километрҙа ятҡан ерҙәрен һатырға күндерә, һәм быға тиклем бер ерҙә лә булмаған парк төҙөлә башлай. Ә 1955 йылдың 17 июлендә «Диснейленд» тантаналы рәүештә асыла.
Джо Грант һәм Дик Хьюмар сценарийы буйынса, Эдвард Пламбтың музыкаль етәкселегендә режиссёр Уолт Дисней төшөргән «Фантазия» (1940) йәнһүрәте ҡаршылыҡлы фекерҙәр тыуҙыра. Фильмдың идеяһы «бер ҡатлы симфониялар» өҫтөндә эшләгән ваҡытта уҡ барлыҡҡа килә. «Фантазия» — тауыш, яҡтылыҡ һәм һүрәт менән ҡыйыу тәжрибәләр ул. Мәҫәлән, Иоганн Себастьян Бахтың токката һәм фугаһы абстракт формалар, Чайковскийҙың «Щелкунчик» балеты музыкаһы бәшмәктәр бейеүе кәүҙәләнешендә бирелә; Игорь Стравинскийҙың «Яҙ байрамы» фонында донъяның барлыҡҡа килеүе тураһындағы сағыу сюжет күрһәтелә. Бетховендың «Пастораль симфонияһы» яңғырағанда экранда кентавр пәйҙә була. Тик 1960 йылдарҙа ғына «Фантазия» танылыу яулай.<sup class="noprint" style="white-space: nowrap">[ <span style="" title="не указан источник на утверждение (20 февраля 2017)">723 сығанағы көн күрһәтелмәгән ]
«Дамбо» һәм «Бэмби»
Диснейҙың тулы метражлы фильмдарын йыш ҡына ғаилә фильмдары тип атайҙар. Бында һүҙ «Дамбо» (1941) фильмы тураһында бара: Хелен Эберсон һәм Гарольд китабы нигеҙендә цирктағы осорға өйрәнгән фил балаһы тураһындағы музыкаль хикәйә ул (режиссёры — Бен Шарпстин). Мауыҡтырғыс махаралар, һүрәт-персонаждарҙың нәфис хәрәкәттәре — былар барыһы ла фильмға ҙур популярлыҡ килтерә.
«Көлбикә» һәм башҡа йәнһүрәттәре
1950 йылда Дисней изге фея ярҙамы менән һоҡланғыс принцтың кәләше булыуға өлгәшкән тыйнаҡ ҡыҙ тураһындағы фильмдың һүрәт версияһын булдыра. Уилфред Джексон, Гамильтон Ласки һәм Клайд Джероними «Көлбикә» («Золушка») (башҡортса атамаһы Алһыу Хамматованан) фильмының режиссёрҙары була. Фильм текник йәһәттән оҫта эшләнгәнлектән Берлин кинофестивалендә «Алтын айыу» менән бүләкләнә, ә Көлбикә һүрәте футболка, түшәк кәрәк-яраҡтары һәм донъяның күп илдәрендә ҡулъяҡлыҡтарға төшөрөлә.
"Көлбикә"не төшөргән режиссёрҙар 1953 йылда сэр Джеймс Барри китабы буйынса тулы метражлы «Питер Пэн» йәнһүрәтен төшөрә. Уның артынса шундай уҡ данға ҡаҙанған «Леди һәм бродяга» (1955), «Йоҡоға талған һылыуҡай» (1959) һәм «101 далматинец» (1961) фильмдарын сығара, улар хәҙер мультипликация киноһы классиктары тип таныла.
Продюсерлыҡ эшмәкәрлеге
1948 йылда Уолт Дисней үҙенең белем биреү йүнәлешендәге төҫлө серияһын экранға сығара, был фильмдар, нигеҙҙә, тәбиғәткә аранала («Тере сүллек» (1953), «Ер йөҙөнән юғала барған прерия» (1954), режиссёры Джеймс Элгар). Фильмдар ҙур популярлыҡ яулай, сөнки уларҙа тәбиғәт, хайуандар һәм үҫемлектәр тормошонаоң кешегә бик аҙ ғына билдәле булған мәғлүмәттәре асыла. Уолт Дисней тамашасыларҙы тәбиғәтте һаҡларға, яҡларға саҡыра.
Шул уҡ ваҡытта мажаралы уйын фильмдары ла төшөрөлә. Роберт Льюис Стивенсон повесы буйынса «Хазиналар утрауы» (1950, режиссёры Хаскин Байрон), «Робин Гуд» (1952, режиссёры Кен Аннакин), шулай уҡ «Мэри Поппинс» мюзиклы (1964) йәш тамашасыға иҫәпләнә. Мюзиклда анимация менән актёрҙар уйыны берләштерелә. Уолт Диснейҙың «Мэри Поппинсы» биш «Оскар » (режиссёры Роберт Стивенсон) менән бүләкләнә. Атап үтелгән фильмдарҙа Уолт продюсер булараҡ сығыш яһай, фильм төшөрөү барышын күҙәтә һәм художество йәһәтенән дә йоғонтоһо тос була.
Шәхси тормошо
Дисней 1925 йылдың июлендә үҙ студияһының сәркәтибе Лилиан Боундсҡа (1899—1997) өйләнә. 1933 йылда уларҙың ҡыҙы Дайана Мэри тыуа. Икенсе бала табыу мөмкинлеге булмағанға 1937 йылда бер ҡыҙ баланы ҡыҙлыҡҡа алалар, уға Шэрон Мэй исемен ҡушалар (1936—1993).
Дайана Мэри Дисней (1933—2013 ) — ете бала әсәһе, Уолт Дисней биографияһының авторы, уның исеме менән бәйле бер нисә проектты ойоштороусы, «The Walt Disney Company» компанияһы етәкселәренең береһе, Сан-Францискола Уолт Дисней музейына нигеҙ һалыусы (2009 йылдың октябрендә асыла). Дайана һүҙҙәре буйынса, Уолт Дисней өлгөлө ғаилә башлығы була, бөтә буш ваҡытын ғаиләһенә бағышлай, балалары менән бергә саф һауала йөрөргә ярата. Ошондай сәйәхәттәрҙең береһендә Диснейҙа өлкәндәргә лә, балаларға ла ҡыҙыҡлы булған урын булдырыу хыялы тыуа. Бына шулай итеп Диснейленд барлыҡҡа килә.