cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гумбати ҡәлғәһе
Тасуирламаһы
Циклопик ҡәлғәнең диуарҙары ҙур һарыҡташтарҙан һалынған, ектәренә вағыраҡ таштар тултырылған. Нигеҙе тура мөйөшлө итеп һалынған. Ҡәлғә ҡапҡаһы көньяҡтан.
Ҡомартҡыға ҡәлғә һәм нығытма ҡоймалары инә. Түбәнге диуарна көньяҡтан һәм көнбайыштан инергә мөмкин булыуы ихтимал.
Бер аҙ балсыҡ һауыттар ярсыҡтары табылған. Төҙөлгән ваҡыты тимер быуатҡа һәм урта буаттарға ҡарай.
Ҡәлғә бик ныҡ емерелгән, нигеҙҙре, диуарҙары ер менән тигеҙләнгән тиерлек.
Налимная (Кеть ҡушылдығы)
Налимная  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 260 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дозовка (Весляна ҡушылдығы)
Дозовка  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Весляна йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Стачка проспекты
Стачка проспекты — Дондағы Ростовта урам. Тимер юл һәм Совет районының үҙәк магистрале, ҡаланың иң оҙон урамы
Тарихы
Революцияға тиклем Камышевах балкаһы тип аталған. Тап бында 1902 стачкалар һәм  1905—1907 йылдарҙағы Революция митингтары  үткән. Икенсе донъя һуғышы алдынан Ростовтың көнбайыш ситен күпләп төҙөү буйынса концепция эшләнә. 1938 йылда төҙөлөш башлана, ул Мәскәү һәм Станиславский урамынан башлана, ә дауамы   яңы автомобиль юлдары  булырға тейеш була. Һуғыш арҡаһында төҙөлөш тик 1948 йылдың ноябрендә тамамлана. Автомобиль юлдарын төҙөү  1950 йылдар уртаһында тамамлана, 1957 йылда уҡ проспект буйлап  трамвай ебәрелә. 1963 йылда юл хәҙерге әһәмиәтен ала. 1967 йылда троллейбус линияһы һалына.
Төҙөлөшө
Стачка проспектында башлыса «хрущевка» йорттары төҙөлә. Бейегерәк биналар (16 ҡатҡа тиклем)  Зорге урамы һәм   Малиновский урамдары араһындағы участкала ғына бар. Эргәләтелевизион башняһы урынлашҡан. Күптән түгел проспектта коммерция күсемһеҙ милек объекттарын күпләп төҙөү бара.
Транспорты
Стачка проспекты — Дондағы Ростовта иң мөһим транспорт үҙәге, унан Көнбайыш тораҡ массивтан ҡаланың үҙәк өлөшөнә төп пассажирҙар ағымы үтә. Проспект буйлап күп һанлы коммерция һәм муниципаль автобус маршруттары үтә (15, 16, 26, 34, 34а, 67, 71), маршрут таксилары иҫәпкә алынмаған, шулай уҡ 8, 10, 12 -се троллейбус маршруттары йөрөй. 1998 йылға тиклем проспектта трамвай йөрөгән, әммә трамвай селтәре емерелеү һөҙөмтәһендә  бөтә тейешле инфраструктура  юҡ ителә.
Башҡа урамдар менән киҫелеше
Көнсығыштан көнбайышҡа ҡарай күп һанлы урамдар менән киҫешә: Порт урамы, Профсоюз урамы, Спартак урамы, Кулагин урамы,  Хеҙмәтсәндәр урамы, Зорге урамы,  Мильчаков урамы, Малиновский урамы.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Симоненко Владимир Борисович
Симоненко Владимир Борисович (25 август 1948 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, хәрби-ялан терапияһы өлкәһендә белгес, медицина хеҙмәтенең генерал-майоры (1995), Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты (2005), Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2014).
Биографияһы
1948 йылдың 25 авгусында Ленинград ҡалаһында тыуған.
1972 йылда С.М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академияһын ҡыҙыл дипломға тамалай.
1972 йылдан 1973 йылға тиклем  армияла хеҙмәт итә, Балтик флотының ғәскәри частарында  медицина хеҙмәте начальнигы.
1973 йылдан алып 1989 йылға тиклем — С.М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академияла эшләй, унда хәрби-диңгеҙ һәм госпиталь терапияһы кафедраһы янында адъюнкттан алып хәрби-диңгеҙ һәм госпиталь терапияһы  кафедраһының  өлкән уҡытыусыһы булып эшләй.
1976 йылда кандидатлыҡ, ә 1987 йылда — докторлылыҡ диссертацияларын яҡлай.
1989 йылдан 1994 йылға тиклем — П.В. Мандрык Үҙәк хәрби клиник госпиталдең баш терапевты — СССР  Оборона министрлығының баш терапевты  урынбаҫары.
1994 йылдан 2012 йылға тиклем  — П. В. Мандрык исемендәге Үҙәк хәрби клиник госпиталь начальнигы, 2012 йылдан 2014  йылға тиклем — П.В. Мандрык исемендәге Медицина уҡыу-ғилми үҙәгенең начальнигы
1995 йылдан — терапия кафедраһы профессоры, Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының табиптарҙың белемен камиллаштырыу буйынса Дәүләт институтында терапия буйынса  табиптарҙың белемен камиллаштырыу  кафедраһы  начальнигы  (хәрби-диңгеҙ терапия курсы менән) (2003—2011).
1998 йылдан алып — Хәрби-диңгеҙ флотының баш терапевты-консультанты, 2003 йылдан 2008 йылға тиклем — РФ Оборона министрлығының баш кардиологы.
1999 йылда — Рәсәй ракета һәм артиллерия фәндәре  академияһының мөхбир ағзаһы итеп һайлана.
2005 йылда — Рәсәй медицина фәндәре акаедмияһының ағза-корреспонденты булып һайлана.
2015 йылдан алып әлеге көнгә тиклем — С.М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академияһы филиалында ашығыс тороштар терапияһы кафедраһы профессоры
Фәнни эшмәкәрлеге
Хәрби ваҡыттарҙа организмға зыянлы факторҙарҙың тәьҫир итеүе менән бәйле сирҙәрҙең патогенезын һәм клиникаһын өйрәнеүҙе алып бара.
675 фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 32 монографи авторы.
Уның етәкселегендә 38 кандидатлыҡ һәм 14 докторлыҡ диссертациялары яҡлана.
«Клиническая медицина» журналының баш мөхәррире,  «Сердце», «Сердечная недостаточность», «Клиническая геронтология», «Военно-медицинский журнал»  журналдарының мөхәррирәт коллегияһы ағзаһы
Мамаҙы (Эзәк ҡушылдығы)
Мамаҙы  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Азяк йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мөғжизәле урман
«Мөғжизәле урман» (Čudesna šuma) — тулы метражлы анимацион фильм, 1986 йыл, хорват аниматоры Милан Блажекович эше. Югославияла эшләнгән киң танылыу алған мультфильмдарҙың береһе. Югославияның «Croatia films» компанияһы һәм «Fantasy Forest» американ компанияһы сығарған. Урыҫ теленә тәржемә ителгән һәм СССР-ҙа ла күрһәтелгән.
Хорват яҙыусыһы Сунцана Шкриньяричтың балалар өсөн яҙылған китабы мультфильм итеп төшөрөлгән. 1990 йылда уның дауамы — «Тылсымсы эшләпәһе» төшөрөлә.
Сюжеты
Рәссам Палитра пейзаждар яҙыу өсөн матур бер урманға килә. Бер аҙ ял итеп алырға теләп, ул Тылсымлы Имән төбөндә йоҡлап китә. Ошо имән уға урманда йшәүселәрҙең телен аңлау һәләтен, ә уның бумалаһына ғәжәйеп бер көс бирә. Оҙаҡламай үҙенең яңы дуҫтары-йәнлектәрҙән был урманда тәү ҡарашҡа ғына бөтәһе лә тыныс һәм яҡшы икәнлеген, ғәмәлдә бында йәшәүселәрҙе ҡанһыҙ һәм мәкерле Кактус батша һәм уның ҡоралланған алебардалары яфалауын белә.
Ә был ваҡытта Кактус Палитраның урманға килеүе, шулай уҡ, күрәҙәсе Репьяның юрауы буйынса, рәссам арҡаһында уның үҙ власын юғалтасағы тураһында белеп ҡала. Рәссамдан нисек тә булһа ҡотолорға теләп, Кактус тәүҙә уны үҙенең һарайына төшкө ашҡа саҡыра. Ләкин рәссам, терпеләр ғаиләһенең кәңәшен тотоп, төшкө ашҡа бармай. Ул сағында яуыз батша урманды, ә уның менән бергә уға ҡурҡыныс менән янаусыларҙы ла юҡҡа сығарырға теләй. Ул алебардылар армияһын ебәрә һәм үҙенең мәкере менән тәүҙә Утты асыуландыра, ә был иһә урман янғынына килтерә. Артабан Һыу эйәһен асыуландырып, урманға ташҡын һыуҙарын килтерә.
Улар батша хеҙмәтсеһе тылсымсы Таяҡты осраталар, әмиренән ул да ҡурҡып йәшәй икән. Унан бер сер белеп ҡалалар: бер тапҡыр ҙа сәскә атмағанға күрә Кактус бик яуыз икән. Дуҫтар тылсымсы ярҙамы менән тылсымлы эсемлек әҙерләй, уны эскәс тә император сәскә атасаҡ. Алебардылар Таяҡты урлап алып китәләр. Бик аҙ ғына ваҡыт ҡала — тиҙҙән тылсым юҡҡа сығасаҡ, ваҡлатыу машинаһы эшләй башлаясаҡ, ә батша йәлләте — ғәйәт ҙур тимер кеше тылсымсыны язалаясаҡ. Ләкин бергәләп тырышҡас, урмандағы дуҫтары менән рәссам замокка инә һәм Кактусҡа тылсымлы эсемлекте эсереүгә өлгәшә.
Украина коммунистик журналистика институты
Украина коммунистик журналистика институты (Український комуністичний інститут журналістики) — Украинаның Харьков ҡалаһында урынлашҡан юғары уҡыу йорто. 1926 йылдан 1941 йылға тиклем эшләгән. Артём исемендәге Коммунистар университеттың журналистика факультеты базаһында төҙөлгән.
Хәмзә бей мәсете (Сански-Мост)
Хәмзә бей мәсете (Hamza-begova džamija) — Сански-Мост ҡалаһының иң ҙур мәсете. Босния һәм Герцеговинаның дүрт манаралы берҙән-бер мәсете. Сығышы менән Сански-Мост тирәһендәге Каменградтан булған санжак бей (санжак губернаторы) Хәмзә бей Бихарович тарафынан төҙөлгән.
Тарихы
1557 йылға тиклем төҙөлгән, сөнки уны нигеҙләгән Хәмзә бей 1557 йылда вафат булған. Фараз буйынса 1555 йылда төҙөлгән. Уның таш манаралар рәүешендә төҙөлгән бер ағас манараһы булған. Түбә уртаһында бәләкәй генә көмбәҙ ҡоролған. 1705 йылда мәсет үҙгәртеп төҙөлә һәм тап шул ваҡытта минбар аҫтында нәстәлик менән ошолай текст яҙылған: «Белем эҙләү һәр мосолман ир-атының һәм ҡатын-ҡыҙының бурысы. (Хәҙис). 1117 йылда имам ярлы Хәсән тарафынан яҙылған».
Украина коммунистик журналистика институты
Тарихы
Совет осоронда Украинала юғары журналист белеме беренсе тапҡыр Харьковтағы Артём исемендәге Коммунисттар университетында уҡытылған. Коммунисттар университеты КП(б)У Үҙәк Комитетының 1922 йылдың 1 апрелендәге ҡарары нигеҙендә Харьков КП(б)У Үҙәк Комитетының үҙгәртеп ҡоролған Юғары партия мәктәбе базаһында партия һәм профсоюз кадрҙары әҙерләү өсөн ойошторола.
Хәмзә бей мәсете (Сански-Мост)
Имамдары
1891 йылда — Хафиз Мөхәммәд бей, ә 1899 йылда Сәлих әфәнде Арнаутович дини уҡытыусы (хәлфә) булараҡ телгә алына.
Украина коммунистик журналистика институты
Тарихы
1933-1939 йылдарҙа институтта украин теле филология өлкәһендәге билдәле ғалим Ю. В. Шевелев эшләгән.
1941 йылда немецтәр Харьковҡа яҡынайған ваҡытта Украина коммунистик журналистика институты Алматыға эвакуациялана. Ҡаҙағстан университетына журналистика факультеты булараҡ инеп китә һәм вуз үҙаллылығын юғалта.
Билдәле остаздар һәм тамамлаусылар
Уҡытыусылар: Ю. Шевелев-Шорох, А. Финкель, П. Гузюк, В. Сухин-Хоменко, А. Грузинский һәм башҡалар.
Институт тамамлаусы билдәле яҙусылар һәм журналистар: А. Борканюк, Ф. Мицик, А. Хорунжий, М. Нагнибеда, М. Зарудный, И. Грекул, М. Шаповал, И. Туряница, И. Педанюк, П. Резников, И. Цюпа, Д. Прилюк, П. Шапран, М. Белогуров, Д. Шлапак, П. Цыбульский, А. Зозуля, П. Гузюк, М. Романченко, А. Однороманенко, М. Кузнецов, Иван Савич, А. Деркач, М. Подолян, Б. Бабий, И. Петрущак һәм башҡалар.
Сәғәҙиев Сәлихан (Сәлихйән)
Сәғәҙиев Сәлихан (Сәлихйән) (Сагадеев Салихан (Салихьян)1912 йыл — 10 ғинуар 1944 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.
Биографияһы
Сәғәҙиев Сәлихан (Сәлихйән) 1912 йылда Башҡортостандың элекке Боҙаяҙ районы (башҡа мәғлүмәттәр буйынса Ҡорманай ауылы) Түбә ауылында (хәҙер Ауырғазы районы) тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Боҙаяҙ район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкында пулеметсы булып хеҙмәт итә.
Гвардия ҡыҙылармеецы пулеметсы Сәғәҙиев Сәлихан (Сәлихйән) 1944 йылдың 10 ғинуарында барған тиңһеҙ һуғышта батырҙарса һәләк була. Белоруссия ССР-ы Полесье өлкәһенең (хәҙер Гомель өлкәһе) Мозырь районы Хомячки ауылында ерләнгән.
Постошь
Постошь — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рутка йылғаһының уң ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Владимир дәүләт гуманитар университеты
Владимир дәүләт гуманитар университеты — Рәсәйҙең иң боронғо юғары педагогик уҡыу йорттарының береһе. 1919 йылда нигеҙ һалына, 2011 йылдың 31 мартында Александр Григорьевич һәм Николай Григорьевич Столетовтар исемендәге Владимир дәүләт университетына ҡушыу юлы менән реорганизациялана.
2009—2010 уҡыу йылында университеттың 12 факультетында 36 һөнәр һәм йүнәлеш буйынса 7,5 мең тирәһе студент белем ала. Юғары уҡыу йортоноң 46 кафедраһында 80-дән ашыу фән докторҙары, профессорҙар һәм 320-нән дә күберәк фән кандидаттары, доценттар эшләй. Аспирантурала һәм докторантурала 25 һөнәр буйынса белем биреү ғәмәлгә ашырыла, 3 диссертацион совет эшләй.
Тарихы
Юғары уҡыу йортона 1919 йылда нигеҙ һалынған тип иҫәпләнә, был йылда Алтын ҡапҡа эргәһендә урынлашҡан элекке реаль училище бинаһында халыҡ мәғарифы институты асыла. Ул 1921 йылда өс: мәктәпкәсә, мәктәп һәм мәҙәни-ағартыу бүлексәһе булған халыҡ мәғарифы практик институтына үҙгәртелә.
1948 йылдың 2 майында СССР Министрҙар Советының бойороғо менән институтҡа күренекле ғалим-әҙәбиәтсе И. П. Лебедев-Полянский исеме бирелә. 1949 йылдың сентябрь айында уҡытыусылар институты П. И. Лебедев-Полянский исемендәге Владимир дәүләт педагогия институты (ВДПИ) тип үҙгәртелә. 1966 йылда Төҙөүселәр проспектында институттың төп бинаһы асыла.
1993 йылда Владимир дәүләт педагогия университетына үҙгәртелә (ВДПУ). 2008 йылдың 22 февралендә Владимир дәүләт гуманитар университеты тип үҙгәртелә (ВДГУ).
Факультеттары
Филология факультеты (1939 йылда барлыҡҡа килгән)
Тәбиғи-география факультеты (1962 йылда ойошторолған)
Сит телдәр факультеты (1962 йылда ойошторолған)
Физик культура факультеты (1971 йылда ойошторолған)
Тарих факультеты (1974 йылда ойошторолған)
Башланғыс белем биреү педагогикаһы һәм методикаһы факультеты (1976 йылда барлыҡҡа килгән)
Техника-иҡтисад факультеты (1979 йылда ойошторолған)
Юридик факультет (1992 йылда ойошторолған)
Сәнғәт һәм художестволы белем биреү факультеты (2008 йылда художество-графика һәм музыка-педагогика факультеттарынан ойошторолған)
Социаль һәм махсус педагогика факультеты (2008 йылда социаль педагогика һәм психология факультетын һәм коррекцион педагогика һәм махсус психология факультетын ҡушып ойошторолған)
Өҫтәмә әҙерлек үҙәге Урыҫ теленең сит тел булараҡ бүлеге
Уҡыу корпустары
№ 1 (төп) — Төҙөүселәр проспекты, 11. Университеттың төп корпусы 1960 йылда ҡаланың яңы,Владимирские «черемушки» районында төҙөлә. Бында юғары уҡыу йорто етәкселеге һәм 5 факультет урынлашҡан.
Спорткорпус — Университет урамы, 1.
№ 2 — Никитская урамы, 1. Элекке реаль училище бинаһы, 1908 йылда төҙөлә (архитекторы А. П. Виноградов), унда 1919 йылда университ тарихына башланғыс һалған Халыҡ мәғарифы институты ойоштора,. Бина фасадын физик А. Г Столетовтың һәм химик Д. И. Менделеевтың скульптура портреттары биҙәй, ишек янында — П. И. Лебедев-Полянскийҙың (1959, скульптор В. Е. Долецкий) бюсы. Был корпуста филология факультеты һәм сәнғәт һәм художестволы белем биреү факультеты урынлашҡан (музыкаль бүлек).
№ 3 — Оло Мәскәү урамы, 106-сы йорт. 1860—1863 йылдарҙа төҙөлгән бинала 1919 йылға тиклем Дини семинария, Владимир крайының иң боронғо уҡыу йорттарының береһе урынлашҡан була. Бында ВДГУ-ның сәнғәт һәм художестволы белем биреү факультеты урынлашҡан (художество-графика бүлеге).
№ 4 — Горький урамы, 79. Бында ВДГУ-ның техник-иҡтисади һәм психология факультеттары урынлашҡан.
№ 6 — Годова Гора урамы, 14. Беренсе донъя һуғышы йылдарында ойошторолған элекке ҡала ҡуналҡа приюты бинаһы. Совет заманында бында химия-технология техникумы, аҙаҡ — ВДГУ-ның юридик факультеты урынлаша.
Университет ректорҙары
- 1949—1952 — Лаврентьев Петр Васильевич (1906—1989) - 1952—1960 — педагогия фәндәре кандидаты, доцент Василенко Максим Данилович (1897—1974)
- 1960—1984 — философия фәндәре кандидаты, профессор Киктев Борис Федорович (1924—2001)
- 1984—1988 — тарих фәндәре докторы, профессор Николай Васильевич Корольков (1926—2003)
- 1988—2007 — тарих фәндәре докторы, профессор Макеев Дмитрий Алексеевич (1937—2017)
- 2007—2011 — филология фәндәре докторы, профессор Виктор Трофимович Малыгин (1945)
Билдәле тамамлаусылары
Андрианов, Николай Ефимович — билдәле совет гимнасы, ете тапҡыр олимпия чемпионы
Бурда, Любовь Викторовна — спорт гимнастикаһы буйынса олимпия чемпионы
Артемов, Владимир Николаевич — спорт гимнастикаһы буйынса олимпия чемпионы
Прокуроров, Алексей Алексеевич — саңғы ярыштары буйынса олимпия чемпионы,
Рязанов, Юрий Сергеевич — спорт гимнастикаһы буйынса Европа чемпионы
1961 йылда Владимир педагогия институтына Венедикт Ерофеев уҡырға инә, әммә тиҙҙән «студенттарҙы мораль, әхлаҡи һәм идея яғынан тарҡатҡаны өсөн» уҡыуҙан ҡыуыла.
Үҙгәртеп ҡороу
2011 йылдың 31 мартында Мәғариф һәм фән министры А. А. Фурсенконың 1439-сы һанлы бойороғо менән ВДГУ үҙгәртелә һәм Владимир дәүләт университетына структура подразделениеһы сифатында ҡушыла. 2011 йылдың 6 сентябрендә Владимир дәүләт гуманитар университеты юридик шәхес булараҡ үҙ эшмәкәрлеген туҡтата.
Схвило замогы
Схвило замогы —Шида Картли биләмәһендәге урта быуат һарайы (хәҙер Каспи муниципаль районы). Һарай бейек тау һыртында урынлашҡан
XIV  XIV быуатта төҙөлгән. Һарай тарихы феодаль нәҫелдәре Зевдгенидтарҙың (Амилахварни) фамилияһы менән бәйле. XIV быатта улар ят ерҙәргә эйә була. Бында уларҙың резиденцияһы була.
XVII быуаттың 30-сы йылдарында король Ростомға һөжүм итә һәм уны ҡыйрата. XVII быуаттың 40-сы йылдарында   Картли губернаторы Амилахвариҙың бастионы була, ул иран агрессияһына ҡаршы көрәшә. XVIII быуат аҙағына тиклем ҡәлғә Амилахвари нәҫеленең ҡалаһы була. Артабан ҡәлғә үҙенең әһәмиәтен юғалта.
Схвило замогы- планында дүрт мөйөшлө башнялар менән ике биш ҡатлы ҡеүәтле ҡоролма. Инеү урындары ихатанан һәм уға терәлеп торған ағас баҫҡыс менән инергә була. Ҡоймаларының ике метр ҡалынлыҡтағы стеналары 14 метр бейеклектә бер нисә ярусҡа эйә һәм киртләс тештәр менән тамамлана. Тештәр аҫтында бойницалар урынлашҡан. Ҡоролмалар араһында ике ҡатлы сиркәү айырылып тора. Унан алыҫ түгел ерҙә һыу өсөн резервуар урынлашҡан.
Днестр буйы һумы
Днестр буйы һумы — 1994 йылдан Днестр буйы Молдавия Республикаһының рәсми валютаһы һәм ДМР территорияһында берҙән-бер рәсми түләү аҡсаһы. Элек республика халҡы уларҙы сувориктар тип йөрөттө, сөнки 1993—1994 йылдарҙағы барлыҡ һумдарҙа Александр Васильевич Суворовтың һүрәте менән марка йәбештерелгән ине. Бынан тыш, Днестр буйы Молдавия Республикаһы — танылмаған дәүләт булараҡ уның валютаһының ISO 4217 коды юҡ. Бындай кодты PRB  һәм RUP аббревиатуралары менән алыштырғандар, уларҙы Днестр буйы һумы менән операциялар үткәргәндә Днестр буйы ойошмалары, ҡайһы бер украин, молдаван, урыҫ банктар  һәм башҡа ҡайһы бер осраҡтарҙа ҡулланалар. Днестр буйы һумының символы — ҡуш аяҡлы «Р» хәрефе — 2012 йылда конкурс йомғаҡтары буйынса раҫланды.
Тарихы
Үҙ валютаға күсеү процесы күп төрлө ҡыйынлыҡтар менән бәйле була. Башта аҡса билдәләре сифатында 1961—1992 йылдарҙағы СССР-ҙың һәм Рәсәй Федерацияһының банк билеттары файҙалана. Ваҡытлыса валюта Чехия һәм Словакияла бәрхәт революцияһынан һуң уларҙың финанс системалары айырылған осорҙа ғәмәлдә була. Днестр буйы Молдавия Республикаһы ошо халыҡ-ара тәжрибәһен ҡуллана.
1994 был 17 авгусында ДМР-ҙа яңы аҡса билдәләре — Днестр буйы һумдары әйләнешкә индерелә. Уларҙың курсы буйынса 1 яңы һумға 1000 элекке һум тәшкил иткән.
2001 йылдың 1-се ғинуарынан яңы Днестр буйы һумы ғәмәлгә индерелә, ул элекке һум менән сағыштырғанда миллион мәртәбә күберәк: 2001 йылдың 1 һумы 1994 йылдың 1 000 000 һумына тигеҙләнә.
2005 йылдың 18 ноябрендә Тирасполдә ДМР-ҙың аҡса һуғыу Йорто асыла асылды Быға тиклем аҡса билдәләре сит илдәрҙә сүкеп эшкәртелгән һәм баҫылған. 2007 йылда 2000 йылдың банкноттарына бер нисә яңы һаҡлаусы элемент өҫтәлә.
Тәңкәләр
2000 йылда ДМР банкы әйләнешкә 1, 5, 10 һәм 50 тинлек, 2002 йылда — 25 тинлек тәңкәләр индерә. 2005 йылда тәңкәләрҙе Днестр буйында сүкеп эшкәртә башлайҙар, сөнки бында аҡса һуғыу Йорто асыла. Быға тиклем уларҙы сит илдәрҙә сүкегәндәр. Шулай уҡ ДМР банкы номиналы 25 һәм 50 булған аҡ төҫтәге биметаллдан юбилей, 100 һум 925-се көмөш пробалы, 15 һум 999-сы алтын пробалы тәңкәләре әйләнешкә индерә.
2009 йылдың 1 ғинуарында 1 тинлек тәңкә әйләнештән алына.
2014 йылдың тәңкәләре
2014 йылдың 22 авгусында әйләнешкә композит материалдарҙан тәңкәләр сығарыла.
Днестр буйы Молдавия Республикаһының яңы тимер аҡсалары Бишенсе Халыҡ-ара конференцияһында һәм COINS-2014 күргәҙмәһендә Мәскәүҙә күрһәтелделәр.
Иҫтәлекле тәңкәләр
2012 йылдың 10 сентябрендә 20 һумлыҡ «ДМР-ҙың таможня органдары булдырыуына 20 йыл» («Днестр буйы Молдавия Республикаһы дәүләтселеге» серияһынан) иҫтәлекле көмөш тәңкәһе әйләнешкә инде. Уның тиражы 250 дана булды. ошо уҡ йылдың 20 декабрендә Днестр буйы Молдавия Республикаһы банкы әйләнешкә 20 һумлыҡ «ДМР-ҙың Тышҡы эштәр министрылығы булдырыуына 20 йыл» иҫтәлекле көмөш тәңкәһен индерҙе («Днестр буйы Молдавия Республикаһы дәүләтселеге» серияһынан). Тәңкә тиражы Тираж тәңкәләр 250 дана тәшкил иткән.
2011 йылдың 30 ноябрендә ДМР-ҙа иҫтәлекле көмөш «Күбәләк — үле баш» тәңкәләре әйләнешкә индерелде.
2013 йылдың 28 октябрендә «Тиротекс» текстиль компанияһының 40 йыллығына арналған 10 һумлыҡ көмөш тәңкә сығарылды.
2014 йылдың 15 июлендә Днестр буйы сәнәғәте серияһынан 10 һумлыҡ «Молдавия ГРЭС-на 50 йыл» тәңкәһен сығарҙы, тиражы 180 экземпляр тәшкил итте. Шул уҡ йылдың 1-се авгусында әйләнешкә «Яссы-Кишинев» операцияһына 70 йыл" иҫтәлекле көмөш тәңкәһе индерелде. Тиражы 250 дана тәшкил итте.
2014 йылдың 22 ноябрендә әйләнешкә лилиә сәскәһенең төҫлө һүрәте төшөрөлгән 10 һумлыҡ тәңкә индерелә. Шулай уҡ ноябрь айында Яңы Нямец монастыры һүрәте төшөрөлгән тәңкә әйләнешкә индерелә.
Ваҡытлыса аҡса
1961 йылдың (10 һәм 25 һумлыҡ), 1991 йылдың (10, 50, 100, 200, 500 һәм 1000 һумлыҡ), 1992 йылдың (50, 100, 200, 500 һәм 1000 һумлыҡ) СССР-ҙың Билеттар Дәүләт банкыһы билеттарарына, 1992 йылдыңн (5 һәм 10 мең һумлыҡ) һәм 1993 йылдың (10 мең һумлыҡ) Россия Банкы билеттарына Мәскәү Госзнагында баҫылып сыҡҡан номиналға тура килгән һандар һәм А. Суворов һүрәте портреты төшөрөлгән ҡыйғаслы маркалар йәбештерелә. Бынан тыш 5000 һумлыҡ банкноттар етешмәү сәбәпле, 1961 һәм 1991 йылдарҙа сығарылған совет 5 һумлыҡ банкноттарына «5000» һан төшөрөлгән маркалар йәбештерелә һәм улар биш меңлек банкнот булып иғлан ителәләр.
2000—2004 йылдарҙағы банкноттар
1 һумдан 500 һумға тиклем номинал менән Днестр буйы Республикаһы Банкы сығарған банкноттар. Днестр буйы Республикаһы Банкы 2004 йылда сығарған 200 һәм 500 һумлыҡ банкноттары 2012 йылда үҙгәртелә.
Днестр буйы һумының билдәһе
Днестр буйы һумының курсив яҙыулы «П» һәм «Р» хәрефтәрен үҙ эсенә берләштергән символы 2012 йылда конкурс һөҙөмтәләренә ярашлы раҫлана. Билдәнең авторы — инженер-электронсы Юрий Колонный (Беларусь Республикаһы, Новополоцк ҡалаһы), ул 500 АҠШ доллары менән бүләкләнде. Днестр буйы Республика Банкы пресс-релизында хәбәр ителеүенсә, символдың яҙылышында аҡса берәмегенең төп литерҙары күренеп тора (Днестр буйы һумы). Шулай уҡ валюталарҙы тамғалаған үҙенсәлекле ике һыҙатлы штрих күҙәтелә.
Һәйкәл
Днестр буйы һумыны 20 йыллығына арналған 2014 йылдың 15 авгусында ДРБ бинаһы урындағы валютаға һәйкәл ҡуйылды. Композиция авторы — Евгений Важев, ә скульпторы — Евгений Иовица. Һәйкәл Киров исемендәге «Литмаш» ҡала заводында һәм Тирасполь сувенирҙар фабрикаһында эшләнгән. Һәйкәлдең бейеклеге ике метр. Скульптура Днестр буйы һумының символын һынландыра, уның уртаһында бронзанан эшләнгән бер һумлыҡ тәңкә урынлаштырылған.
Ҡыҙыҡлы факттар
2012—2016 йылдар дауамында Днестр буйы Молдавия Республикаһы һумы бөтә элекке совет территорияһында АҠШ валютаһына ҡарата иң тотороҡло аҡса берәмәге булып сыҡҡан.
АҠШ долларының ДМР һумына ҡарата Днестр буйы Республика Банкының рәсми алмаштырыу курсы: 16.03.2016 йылдың 16 мартынан Днестр буйы Респблика Банкы яңы билдәләнгән нығытылған алмаштырыу курсын булдыра: — $1 өсөн ДМР-ҙың 11 һум 30 тин.
Дозовка (Дововка ҡушылдығы)
Дозовка  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Дозовка №190 йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Березники (Барҙы районы)
Березники (Ҡайынауыл, Бирезнәк, Ҡайын ; Березники) — Пермь крайының Барҙы районындағы башҡорт ауылы, Березники ауыл биләмәһенә керә. Почта индексы — 618153, ОКАТО коды — 57204810001.
Ауыл район үҙәге Барҙа ауылынан яҡынса 5 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Океан биологияһы
Океан биологияһы (диңгеҙ биологияһы, биологик океанология, биологик океанография ) — биология һәм океанология  фәндәре  бүлеге.  Диңгеҙ организмдары (биота) йәшәйешен (тормошон) һәм уларҙың үҙ-ара экологик бәйләнештәрен, мөнәсәбәттәрен, тәьҫирен өйрәнә.
Березники (Барҙы районы)
Халыҡ һаны
2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 464 кеше теркәлгән, шул иҫәптән  204 ир һәм 260 ҡатын. 2005 йылда ауылда 515 кеше йәшәгән.
Океан биологияһы
Океан биологияһы — гидробиологияның да бер бүлеге.
Латипов Валерий Мәркәз улы
Латипов Валерий Мәркәз улы (16 февраль 1956 йыл) — ғалим-инженер-төҙөүсе, уйлап табыусы. 1978 йылдан Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы, 2002 йылдан төҙөлөш конструкциялары кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта хужалыҡ иҫәбендәге «„Стройтехэкспертиза“ Өфө ҡала үҙәге» ғилми тикшеренеү лабораторияһы етәксеһе. Техник фәндәр докторы (1998), профессор (1999). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2008). Нефть сәнәғәте эшмәкәре Мәркәз Латиповтың улы.
Березники (Барҙы районы)
Климаты
Климаты — уртаса континенталь. Ҡыш һыуыҡ һәм буранлы, ҡар ҡатламы берәр метрҙан артып китә ала. Яуым-төшөм күләменең күпселек өлөшө июнь-август айҙарына тура килә.
Латипов Валерий Мәркәз улы
Биографияһы
Валерий Мәркәз улы Латипов 1956 йылдың 16 февралендә Башҡорт АССР-ының Ишембай ҡалаһында тыуған.
1978 йылда Өфө дәүләт нефть институтын тамамлағандан һуң шунда эшләй: ассистент, уҡытыусы, доцент, профессор, төҙөлөш конструкциялары кафедраһы мөдире.
Ғилми эштәренең төп йүнәлештәре — төҙөлөш конструкцияларының ныҡлығы өлкәһендә тикшеренеүҙәр. 150-нән ашыу баҫма хеҙмәт, шул иҫәптән 1 монография авторы («Ағастан һәм пластмассанан эшләнгән конструкциялар», Өфө, 2005 ). Уйлап табыуға 8 автор таныҡлығы бар. М. К. Латиповтың улы.
Өфө дәүләт нефть техник университетының Ғилми советы, Өфө дәүләт нефть техник университетының архитектура-төҙөлөш факультеты фәнни-техник һәм ғилми-методик советы ағзаһы, ӨДНТУ ҡарамағындағы Д 212.289.02 диссертация советы рәйесе урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһы төҙөүселәренең фәнни-техник йәмғиәте Президиумы ағзаһы, «Башниистрой» институтының ғилми советы ағзаһы, 1997 йылдан — йыл һайын уҙғарылған «Уралстрой» һәм «Ҡала. Архитектура, төҙөлөш һәм коммуналь хужалыҡ» махсуслаштырылған күргәҙмәләрҙең ойоштороу һәм жюри комитетының даими ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының төҙөлөш һәм проект ойошмалары етәкселәре өсөн квартал һайын үткәрелгән кәңәшмәләр ҡатнашсыһы һәм лекторы
Академик П. Г. Комохов етәкселегендәге авторҙар коллективы составында «Долговечность бетона и железобетона» монографияһы өсөн Рәсәй архитектура һәм төҙөлөш фәндәре академияһының (РААСН, № 22, 2002) Ҙур алтын миҙалы менән бүләкләнгән.
М. В. Латипов етәкселегендәге «Төҙөлөш ҡоролмалары» кафедраһы 2003, 2004, 2005 йылдар йомғаҡтары буйынса сығараусы кафедралар араһында призлы урынға сыға.
Налимная (Орловка ҡушылдығы)
Налимная  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Орловка йылғаһының һул ярына тамағынан 161 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Океан биологияһы
Океан биологияһы тип, шулай уҡ, донъя океанында барған барлыҡ биологик күренештәр һәм процестарҙың йыйылмаһын атайҙар.
Налимная (Орловка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Океан биологияһы
Тереклек океандың өҫкө йөҙөнән алып иң  тәрән төпкөлдәренә тиклем урынлашҡан.
Налимная (Орловка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Океан биологияһы
Йәшәү урындары  буйынса һыу ҡатламында йәшәүсе (планктон һәм нектон) пелагиаль  организмдарҙы  һәм, океан төбөндә йәшәгән (бентос) организмдарҙы бүлеп йөрөтәләр.
Березники (Барҙы районы)
Тарихы
Березники ауылы Тайни улусына кергән. Башҡортостандағы кантон идара итеү системаһы ваҡытында 1-се башҡорт кантонының 4-се йортона ҡараған. Халыҡ араһында ауыл Бирзнәк, Ҡайын ауыл тип исемләнгән.
Океан биологияһы
Океан биологияһын тикшереүҙә ҙур өлөш индереүсе ғалимдар:
Березники (Барҙы районы)
Тарихы
Ревизия мәғлүмәттәре буйынса 1816 йылда ауылдың 74 йортонда 204 ир һәм 200 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 1834 йылда 98 йортта 267 ир һәм 257 ҡатын-ҡыҙ, 1859 йылда 150 йортта 438 ир һәм 379 ҡатын-ҡыҙ иҫәпләнгән.
Профессор Ә. З. Әсфәндиәров 1834 йылда үткәрелгән VIII ревизия мәғлүмәттәренә таянып ауылда йәшәүсе башҡорттарҙың исемлеген баҫтырған: Ауылда 1812 йылғы Ватан һуғышы ветераны, 20-се башҡорт полкы яуғиры, зауряд-сотник Әлекәй Сабит улы Мораҡаев (Аликай Сабитович Муракаев) йәшәгән.
Океан биологияһы
Әҙәбиәт
''Моисеев П. А.'' Биологические ресурсы Мирового океана. — М., 1969.
Березники (Барҙы районы)
Тарихы
1868 йылда ауылдың йәмиғ мәсете эргәһендәге мосолман мәктәбендә 50 малай һәм 40 ҡыҙ белем алған.
Манъязы
Манъязы (Маньязы) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кеүәш йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Закиров Мөхәмәтхан Хажи улы
Закиров Мөхәмәтхан Хажи улы (17 сентябрь 1934 йыл — 5 июнь 1996 йыл) — ғалим-библиограф. 1956—1963 йылдарҙа хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһының библиография бүлеге мөдире, 1963—1973 йылдарҙа — директор урынбаҫары, 1973—1995 йылдарҙа — директоры. Педагогия фәндәре кандидаты (1971). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1976). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1981).
Биографияһы
Мөхәмәтхан Хажи улы Закиров 1934 йылдың 17 сентябрендә Башҡорт АССР-ының хәҙерге Үктәй ауылында тыуған. 1951 йылда Мәскәү дәүләт китапхана институтына уҡырға инә. Уны 1956 йылда тамамлағас, шунда уҡ аспирантураға уҡырға инә һәм 1971 йылға тиклем уҡып, кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлағандан һуң, Башҡорт АССР-ына эшкә ҡайта. Шул уҡ йылда Республика фәнни китапханаһына (элекке Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапхана) эшкә урынлаша. Мөхәмәтхан Закиров вафатына тиклем шунда эшләй һәм дөйөм эштәргә ысын күңелдән бирелгән, тоғро була.
1971—1973 йылдарҙа китапханасы булып эшләй, 1973 йылда директор итеп һайлана. Директор булып эшләү дәүерендә, китапхананы комплектлауҙың, милли телдәр баҫмаһы фонды формалаштырыу һәм шулай уҡ һирәк баҫмаларҙың бөтөн көйө һаҡланыу фәнни нигеҙҙәрен эшләү һәм әйләнешкә индереү юлы менән, китапхана эшенә камиллыҡ индерә. Китапхананың яңы бинаһын проектлау һәм төҙөү, шулай уҡ технологик процестарҙы камиллаштырыу эшендә әүҙем ҡатнаша.
Төп ғилми эштәре китапханасылыҡ белеменә һәм библиографияға арналған. 40-тан ашыу ғилми хеҙмәт авторы.
1996 йылдың 5 июнендә Өфөлә вафат була.
Һөрмә
Һөрмә (, Sb) — (Сурьма) — Менделеевтың периодик таблицаһының 5-се осоро, 15-се төркөм элементы. Тәртип номеры — 51. Атом һаны 51. Ябай һөрмә матдәһе көмөшһыу-аҡ, күкһел төҫмөрлө ярмаланып торған ярым металл. Төрлө баҫым ваҡытында дүрт металл аллотроп модификацияһы һәм өс аморф модификацияһы (шартлаусан, ҡара һәм һары һөрмә) билдәле.
Тбилиси Сәнғәт галереяһы
Сәнғәт галереяһы — (თბილისის სამხატვრო გალერეა) — Грузияның милли мәҙәниәт әһәмиәтендәге ҡомартҡыһы; Тбилиси ҡалаһында, Руставели проспектында урынлашҡан. Зәңгәр галерея булараҡ та билдәле.
Тарихы
Тбилиси Милли сәнғәт галереяһының быуат тиерлек тарихы бар. Уның фонды билдәле грузин рәссамы һәм йәмәғәт эшмәкәре Дмитрий Шеварднадзе хөрмәтенә уның исеме менән аталған. Был 1920 йылдың иҫтәлекле ваҡиғаларына барып тоташа. Шул ваҡыттан алып Милли галерея грузин һынлы сәнғәтен үҫтереү өҫтөндә эшләй.
Панин Виктор Евгеньевич (физик)
Панин Виктор Евгеньевич (10 ноябрь 1930 йыл — 25 сентябрь 2020 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы-. Физика һәм механика өлкәһендәге деформацияланған ҡаты есемдәр белгесе, физика-математика фәндәре докторы, Томск дәүләт университеты профессоры, ике Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1981, 1986), Томск ҡалаһының почётлы гражданы (2000).
Тбилиси Сәнғәт галереяһы
Тарихы
Бина 1888 йылда Рәсәй императоры ҡарары буйынса төҙөлә һәм Урыҫ хәрби-тарихи музейы тип аталған бүлеге бар.
Һөрмә
Символы
Һөрмә элементының символы — Sb (Стибиум тип уҡыла).
Панин Виктор Евгеньевич (физик)
Биографияһы
Виктор Евгеньевич Панин 1930 йылдың 10 ноябрендә Тубылда хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған. 1947 йылда Тубыл ҡалаһының 1-се урта мәктәбен, 1952 йылда Томск дәүләт университетының физика факультетын отличие менән тамамлай. Профессор Большанина Мария Александровнаның студенты.
Кандидатлыҡ диссертацияһын физика-математика фәндәре буйынса «Влияние трения в торцах на механические свойства и поглощение энергии при сжатии» темаһына 1955 йылда, докторлыҡ диссертацияһын «Процессы превращений и основные факторы упрочнения в ряде твердых растворов на основе меди» темаһына 1967 йылда яҡлай.
1955 йылдан Себер физик-техник институтында эшләй, 1959 йылда — өлкән ғилми хеҙмәткәр,1969 йыл дан, физика металл бүлеге мөдире.
Томск дәүләт университетында уҡыта (профессор) — 1969—1970, 1979—1980 йылдарҙа ҡаты есем физикаһы кафедраһында, 1974—1975 йылдарҙа эксперименталь физика кафедраһында. 1997 йылдан металдар физикаһы кафедраһында консультат. Томск милли тикшеренеү политехник университетының материаловедение һәм машиналар төҙөү кафедраһы мөдире була. Академик Панин етәкселегендә материалдарҙың физика мезомеханикаһы булдырылған һәм үҫешкән. Ул тотош мөхит механикаһын һәм физика пластик деформацияһын берләштерә..Был йүнәлеш сиктәрендә материалдарҙың компьютер конструкцияһының яңы методтары һәм уларҙы алыу технологиялары үҫешә.. Мезомеханиканың тәрән идеяһы ер тетрәүҙәрҙе алдан белдереүҙә яңы ҡараш сағылышын таба.
Һөрмә
Тарихы
Һөрмә борондан билдәле. Яҡынса беҙҙең эраға тиклем 3000 йылдар самаһында уны көнсығыш илдәрендә һауыт эшләү өсөн ҡулланалар. Б.э.т. XIX быуатта уҡ боронғо Мысырҙа ялтырауыҡ һөрмә онтағы (тәбиғи Sb2'S3) ҡулланылған, ул mesten йәки stem исеме аҫтында ҡаш ҡарайтыр өсөн ҡулланылған.
Боронғо Грецияла ул στίμμι һәм στίβι тип аталған, ошонан килеп сыҡҡан да инде stibium. Яҡынса б.э. XII—XIV быуаттарында antimonium тигән .атамаһы барлыҡҡа килә. 1789 йылда А. Лавуазье һөрмәне antimoine исеме аҫтында химик элементтар исемлегенә индергән (хәҙерге инглизсә antimony, испан һәм итальян — antimonio, немецса — Antimon). Урыҫ теленә «сурьма» төрөк һәм ҡырым татарҙарынан килеп ингән
Ятҡылыҡтары
Һөрмә ятҡылыҡтары КАР, Алжир, Әзербайжан, Тажикстан, Болгария, Рәсәй, Финляндия, Ҡаҙағстан, Сербия, Ҡытай, Ҡырғыҙстан дәүләттәрендә билдәле.
Миҡдары
АҠШ Геология хеҙмәте статистика мәғлүмәттәре буйынса:
Тбилиси Сәнғәт галереяһы
Тарихы
1920 йылдың октябрь айында Милли галереяһының тәүге күргәҙмәһе уҙа.
2007 йылда Милли галерея Милли музейға ҡушыла. Галереяға реконструкциялау планлаштырылған, һөҙөмтәлә үҙәк фасад һәм күргәҙмә майҙаны үҙгәрешһеҙ ҡала.
Бина баҡса бинаһы иҫәбенә ҙурайтыла. 30 000 экспонат ҡуйырлыҡ итеп португал архитектура компанияһы Ainda Arquitectura проект әҙерләй.
Галерея бөгөн Милли музейҙың үҙәк күргәҙмәлыренең береһе булып тора, унда грузин һынлы сәнғәт шедеврҙарын күрергә мөмкин.
2006 йылда Тбилиси Сәнғәт галереяһы милли әһәмиәткә эйә булған күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы тип танылған.
Берикаоба
Берикао́ба - (ბერიკაობა) — Грузияның милли мәҙәниәт әһәмиәтендәге ҡомартҡыһы; импровизацияға нигеҙләнгән битлек халыҡ театры. Берика — битлекле актёр һәм -оба — хәрәкәтте аңлатҡан суффикс.
Килеп сығыуы
Берикаоба мәжүси хоҙайҙар Квириа һәм Телефҡа бағышланған тамашаларҙан килеп сыҡҡан. Бик боронғо замандарҙа башланған. Мәҫәлән, Триалетиҙа б.э.т. ике мең йылдар элек эшләнгән көмөш һауытта битлекле әйлән-бәйлән уйындары төшөрөлгән.
Театр Грузияла XIX быуат аҙағына тиклем популяр булған.
Пресна
Пресна — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Везлома йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рәсүлзадә Мәммәд Әмин
Мәммәд Әмин Ахунд Ғәджи Молла Әләкбәр оғлы Рәсүлзадә (Məmməd Əmin Axund Hacı Molla Ələkbər oğlu Rəsulzadə;, Рәсәй империяһы, Баҡы губернаһы, Новхана ауылы — 6 март 1955, Анкара, Төркиә) — әзербайжан дәүләт, сәйәси һәм йәмәғәт эшмәкәре , журналисы һәм драматургы,  1918 йылда Әзербайжан милли советы рәйесе, әзербайжан эмиграцияһы ағзаһы. «Ғүммәт» социал-демократик ойошмаһы ағзаһы  һәм «Мусават» партияһы лидеры. Уның «Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz!» (Бер тапҡыр күтәрелгән байраҡ мәңгелеккә төшмәҫ!») тигән һүҙҙәре  Әзербайжанда XX быуат милли хәрәкәтенең лозунгыһы була.
Йәшлек йылдары
Мамед Эмин Расулзаде родился 31 января 1884 года в посёлке Новханы близ Баку в семье муллы. Начальное образование получил у отца, являвшегося ахундом села. Несмотря на свою религиозность, отец Мамед Эмина отдал его в светскую «русско-мусульманскую» школу, директором которой был Султан Меджид Ганизаде. Окончив школу, Мамед Эмин продолжил учёбу в Бакинском техническом училище. В 1902 году Мамед Эмин создал среди учащихся мусульманскую молодёжную организацию «Мусават» («Равенство»). В 1903 году вышла его первая статья о чистоте родного языка в газете «Шарги-Рус» («Русский Восток») — второй в Российской империи газете после крымскотатарского «Терджимана», издававшейся на тюркском языке. В 1903 году создает «Кружок молодых азербайджанцев-революционеров». Мамед Эмин так описывал цели своей организации: "«Способствовать зарождению национального самосознания у молодежи, развивать тюркский язык в русскоязычных школах, читать произведения местных писателей, заучивать стихи, направленные против царизма, время от времени распространять заявления, отпечатанные типографским методом, быть в среде рабочих и системно внушать им мысли о свободе и революции»."
Сәйәси тормошо
<!--В 1904 году он вместе с Миргасаном Мовсумовым и Мамед Гасаном Гаджинским основал мусульманскую социал-демократическую организацию «Гуммет», ставшую автономной частью РСДРП. Был главным редактором партийных газет «Гуммет», «Текямул», «Йолдаш». Также писал статьи для непартийных газет «Иршад» и «Терегги», редактором которых являлся Ахмед-бек Агаев. Во время революции 1905 года Расулзаде активно сотрудничал с кавказскими большевиками — Сталиным, Наримановым, Азизбековым. Находился под наблюдением полиции в связи со своей революционной деятельностью.
В 1904 году он также встретился со Сталиным. Первым, кто познакомил их, был его двоюродный брат Мамед-Али Расулзаде. Встреча, состоявшаяся в одной из комнат, принадлежавшей сотрудникам фабрики в бакинском поселке Балаханы, стала началом их крепкой дружбы. 5 января 1906 года Расулзаде начинает сотрудничать с газетой «Иршад» («Путеводитель»), публикует статью «Беда в деревне». В этой статье он рассказывает об армяно-азербайджанской резне, о том, как люди убивают друг друга, грабят имущество и завершает ее словами: ''«Граждане! Хватит трагедий! Достаточно невежества!»''.
8 марта 1906 года Мамед Эмин организовал в Баку культурно-просветительское общество «Ниджат». Расулзаде становится одним из основных его членов. Членами общества являлись также Узеир Гаджибеков, Гусейнкули Сарабский, Султан Меджид Ганизаде, Мехти-бек Гаджинский, Сидги Рухулла и другие известные личности. Главной задачей общества было просвещение азербайджанцев, помощь детям из бедных семей, привлечение их к учебе, оказание материальной помощи нуждающимся. Общество открыло в Баку и некоторых прилегающих селах библиотеки и читальни. А в школе, которая открылась в поселке Балаханы, преподавал известный поэт Мирза Алекпер Сабир. В 1908 году при активной поддержке общества «Ниджат» в Баку была показана опера «Лейли и Меджнун». Общество в неделю один раз выпускало газету «Ниджат». Она издавалась при спонсорстве и редакторстве Иса-бека Ашурбекова. Общество периодически организовывало бенефисы, иногда гулянья в городском саду, а собранные средства использовало на благотворительные цели. На средства в размере 200 рублей, вырученные от одного из этих мероприятий под руководством Мамед Эмина Расулзаде, удалось устроить побег Иосифа Сталина из тюрьмы. Расулзаде, помимо политических работ, писал стихи и пьесы. В 1908 году была поставлена его пьеса «Гаранлыгда ишыглар» («Огни во тьме»), завершена работа над другой пьесой — «Неожиданная беда».
В 1909 году выехал в Иран, где участвовал в революционных событиях, был одним из создателей Демократической партии. Был редактором партийной газеты «Ирани-Ноу» (Новый Иран). 28 мая 1909 года Мамед Эмин в Тебризе встретился с Саттар-ханом, вёл с ним беседы. По результатам этой встречи он опубликовал в газете «Терегги» статью. В 1911 году после подавления иранской революции был вынужден уехать в Османскую империю. Сотрудничал с журналом «Türk yurdu». Руководствуясь письмами в которых были изложены идеи Мамед Эмина Расулзаде, в Баку Мамед-Али Расулзаде, Аббасгулу Кязимзаде, Тагы Нагыоглы создают национальную партию «Мусават».
В 1913 году после объявления амнистии по случаю 300-летия династии Романовых, вернулся в Баку. Оставил партию «Гуммет» и стал главой партии «Мусават» («Равенство»).
Әзербайжан Демократик Республикаһында
После объединения партии «Мусават» с Тюркской партией федералистов в июне 1917 на 1-м съезде Тюркской демократической федеративной партии «Мусават» (26 — 31 октября, Баку) избран председателем её ЦК. В принятой съездом программе говорилось, что формой государственного устройства России должна быть федеративная демократическая республика, основанная на принципах национально-территориальной автономии. 28 июня Расулзаде выступает на заседании «Комитета Общественных мусульманских организаций Баку», проходящего под председательством Алимардан-бек Топчибашева.