cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Арестов Анатолий Васильевич
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, 1941 йылдың авгусынан пилот-инструктор, өлкән осоусы һәм звено командиры вазифаһында хеҙмәт итә. 1942 йылдан Свердловск хәрби осоусылар мәктәбендә, К. Е. Ворошилов исемендәге Чкалов хәрби авиация летчиктар училищеһында, Көнбайыш фронттың айырым элемтә эскадрильеһында, 46-сы запас авиация полкында (Сыуаш АССР-ы Алатырь ҡалаһы) инструктор була. 1944 йылдың 14 ғинуарынан 1-се Украин фронтында 887-се төнгө бомбардировщиктар полкында хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша, 1944 йылдың йәйенән — звено командиры; 384 хәрби осош яһай. Житомир-Бердичев, Корсунь-Шевченко, Проскуров-Черновцы, Львов-Сандомир, Висла-Одер, Түбәнге Силезск һәм Берлин һөжүм операцияларында ҡатнаша. 1946 йылдың ғинуарында демобилизациялана.
Тыуған иленә ҡайтҡас, Бөрө сауҙа мәктәбен тамамлай, райпотребсоюзда эшләй. Һуңынан ғаиләһе менән Татар АССР-ына күсеп китә, унда «Бөгөлмәнефть» быраулау контораһына дизелсы булып урынлаша. 1954 йылдың ноябрендә «Лениногорскнефть» НГДУ-һында нефть һәм газ сығарыу буйынса оператор була, һуңынан — «Иркеннефть» НГДУ-һында. 1964 йылдан — инженер-диспетчер, 1965 йылдан — «Иркеннефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының скважиналарҙы ер аҫтында ремонтлау мастеры.
1974 йылда Мәскәү нефть институтының Әлмәт факультетын тамамлап, тау тау инженеры була. 1980 йылға тиклем «Иркеннефть» идаралығында скважиналарҙы ер аҫтында ремонтлау мастеры булып эшләй, ә пенсияға сығыр алдынан шунда уҡ хеҙмәтте һаҡлау буйынса өлкән инженер була.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Анатолий Васильевич йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнаша: идаралыҡта йәштәрҙең остазы, Лениногорск ҡала советы депутаты итеп һайлана, КПСС-тың Татарстан өлкә комитеты, партбюро һәм профком ағзаһы була.
Ғаиләһе
Ҡатын — Сәғмҙә Исмәғил ҡыҙы менән ике ул һәм өс үҫтерәләр, шулай уҡ 9 ейән-ейәнсәр һәм 8 бүлә-бүләсәрҙәре бар.
Недогонов Алексей Иванович
Алексей Иванович Недогонов ( 1914— 1948 ) — рус совет шағиры. Беренсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1948 - үлгәндән һуң ). 1942 йылдан КПСС (б) ағзаһы.
Алексей Иванович Недогонов 1914 йылдың 19 октябрендә (1 ноябрь) Александровск- Грушевский ҡалаһында  (хәҙерге Ростов өлкәһе Шахты ҡалаһы) тимерсе ғаиләһендә тыуған.
15 йәшенән хеҙмәт юлын башлай: балта оҫтаһы, беркетеүсе, ремонтсы, шахтала ҡаҙып инеүсе машинала эшләй. Ете йыллыҡ мәктәптә, тау сәнәғәте училищеһында уҡый. 1932 йылда Мәскәүгә килгәс, ул эшселәр факультетына уҡырға инә, һуңынан 1935 —1939 йылдарҙа А.М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтында уҡый
Беренсе тапҡыр ул 1934 йылда - ҙур тиражлы "Вперед" завод  гәзитендә баҫтыра башлай. Недогоновтың системалы әҙәби хеҙмәте 1938 йылда башлана. Уның шиғырҙары «Комсомольская правда», «Новый мир», «Знамя», «Звезда», «Смена», «Огонек» журналдарында баҫылып сыға. 1939 —1940 йылдарҙағы Совет-Фин һуғышында ҡатнаша (241-се пехота полкы); Выборг янында ҡулы ҡаты яралана. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында, капитан дәрәжәһендә «За нашу победу» ( Көнбайыш фронттың 1-се һаҡсылары армияһы ) гәзитенең, 1943 йылдың октябренән - «Советский воин» ( 3-сө Украин фронты ) гәзитенең хәрби корреспонденты. Ике һуғыш ваҡытында яугир шағир һәм журналист булып үтә, Финляндия, Польша, Румыния, Болгария, Югославия, Венгрия, Австрия, Чехословакияла була
1946 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Ул уҡыған Шахты ҡалаһының 23-сө мәктәбе шағир хөрмәтенә аталған.
Ижады
Алексей Недогонов яҡты, оригинал тауышлы, ләкин уңышһыҙ яҙмышлы шағир ине: иҫән сағында, ысынлап та, уның ижады тейешенсә баһаланмай, һәм үҙ әҫәрҙәренең тулы йыйынтығын күрмәй. Шағирҙың берҙән-бер шиғыр китабы - "Простые люди" (әҫәрҙәре 1948) үлеменән һуң донъя күрә. «Флаг над сельсоветом» шиғырында автор фронттан ҡайтҡан быуын яҙмышы тураһында һөйләй.
Лезенков Леонид Васильевич
Лезенков Леонид Васильевич  (1894—1933)– билдәле рәсәй рәссамы, башҡорт һынлы сәнғәтенә нигеҙ һалыусы.
Биографияһы
Лезенков Леонид Васильевич   1894 йылда Өфө ҡалаһында тыуған. 1925 йылда Мәскәүҙә Юғары художество-техник оҫтахананы тамамлай, унда Кукрыниксылар (М.Куприянов, П. Крылов, А. Соколов)  менән бергә уҡыған.
1926 йылдан Өфөлә йәшәгән һәм эшләгән. Э. Тюлькин менән дуҫ булған һәм уның менән бергә эшләгән. Йәш башҡорт сәнғәтенең формалашыуына ҙур өлөш индерә.
1927 йылдан Өфө сәнғәт техникумында эшләгән, тимер юлсылар клубы янында сәнғәт студияһын, бер үк ваҡытта Пионерҙар йортонда түңәрәк алып барған. Өфөнөң  беренсе рәссам-һөнәрмәндәрен тәрбиәләп сығара, улар араһында Башҡортостандың тәүге рәссамдары — А. В. Храмов, А. М. Арыҫланов,  Ғ. С. Мостафин, улар республикала ғына түгел,  унан ситтә лә билдәлелек ала. Лезенков рәссам һәм педагог булараҡ абруй менән файҙаланған.
Рәссам үҙ һәләтен монументаль һәм декорация һынлы сәнғәтендә күрһәтә. Өфөгә гастролгә килгән  театр труппаһы өсөн Оффенбахтың «Гүзәл Елена» опереттаһына декорациялар яһай, ул  рәссам А. Э. Тюлькинға бик оҡшай.
1933 йылда вафат була.
Ижады
1918 йылда  Тюлькин Лезенков менән бергә «Самодержавиены ҡолатыу» панноһын төҙөй, ул Блюхер етәкселеге аҫтында Бишенсе Армияның Өфөгә инеүе хөрмәтенә ваҡытлыса төҙөлгән арканы биҙәй. Панно өс өлөштән тора. Төп композицияһын Э.Тюлькин эшләй  һәм самодержавиены ҡолатыу аллегорияһын һүрәтләй... Панноның ике ҡабырғаһында, күләме менән бәләкәй генә итеп Ҡыҙыл Армия тарафынан ҡыҫымға алынған аҡ ғәскәрҙәрҙең ашығыс ҡасыуын күрһәткән.
Рәссам ойошторған образдарҙың портрет галереяһында  «Автопортрет» әҫәре лә бар (1922).
Күргәҙмәләре
Күргәҙмәләре Революцион Рәсәйҙең рәссамдар ассоциацияһы Өфө бүлегендә, Өфө, 1927—1932.
Төп эштәре
В. М .Нестеров исемендәге художество музейында рәссамдың 14 һынлы сәнғәт әҫәре һаҡланған. Уларҙың яртыһын портреттар тәшкил итә:  «Портрет дочери Эделевой в детстве» (1927), «Портрет башкирки (Женский портрет)» (1929),  «Портрет артистки села Давлеканово», «Девочка в красном платке», «Девочка в белом платке», «Портрет малыша» һәм башҡалар. Л. В. Лезенковты башлыса балалар һәм ҡатын-ҡыҙҙар образы ылыҡтыра, тышҡы баҙыҡлыҡ һәм хискә бай булмыш ҡыҙыҡһындыра.
Портреттарҙан тыш, рәссам пейзаж һәм натюрморт жанрында бер нисә әҫәр яҙа: Натюрморт с яблоком, к. м., 1928. Натюрморт, к. м., 1929 һ.б.
Һылтанмалар
http://www.hrono.ru/text/2003/yanbuh10_03.html
Сизим-Целебей-Шор
Сизим-Целебей-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нядей-Ты-Вис йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Янг-Яха (Часелька ҡушылдығы)
Янг-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Часелька йылғаһының һул ярына тамағынан 245 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һарун (пәйғәмбәр)
Һарун (هارون), Әбү әл-Фәрәдж («йыуатыу атаһы») — ислам пәйғәмбәре, Муса (Муса) пәйғәмбәрҙең ир туғаны. Библиялағы тәүге рухани Аарон менән тиңләштерелә.
Ҡөрьәндә
Һарундың пәйғәмбәрлек хеҙмәте уның ир туғаны Муса пәйғәмбәр менән тығыҙ бәйләнгән була. Мәҫәлән, Муса Һарунды Тәүрат алырға барғанда йәһүдтәрҙең хакимы итеп ҡалдыра, Муса менән бергә фирғәүенгә бара.
Һарун нәҫеленән (Ғайса пәйғәмбәрҙең) әсәһе Мәрйәм Инә булған.
Мосолмандар Һарун (Аарон) тауында ерләнгән Һарун ҡәберен хөрмәт итә.
Һарундың исеме Ҡөрьәндә 20 тапҡыр осрай.
Ҡолоҡас
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Ярлыҡап халҡының Ҡолоҡас (Ҡолҡан ауылы) исемле утары булған. 66 кеше йәшәгән 13 йорттан торған. 1812 йылда, 12 ғаилә күсеп килгәс, утар үҙенең ауыл башлығы, сотнигы булған ауылға әйләнә. Тәүге төпләнеүсенең исеме асыҡ түгел, әммә уның улдары Ишдәүләт һәм Ҡушдәүләттең исемдәре билдәле. 1834 йылда уға 70 йәштән өлкән була.
Х ревизия мәғлүмәттәре буйынса, ауылда 39 йортта 240 кеше йәшәгән. 1920 йылда был исем аҫтында ике ауыл күрһәтелгән, әммә халыҡ һаны күрһәтелмәгән. 1926 йылда беренсеһендә 23 хужалыҡ, икенсеһе — 4 хужалыҡ була.
Рәсәй яҙмышын Наполеонды илдән ҡыуып сығарыуҙа һәм үҙ баш ҡалаһында уның ғәскәрҙәрен ҡыйратыуҙа күрһәткән батырлығы өсөн көмөш миҙалдар менән бүләкләнгән Ишдәүләт Тайсынов, Шәмиғол Илдәүләтов, Һөйәрғол Йомағолов бүлешкән.
Хәтмулла Ҡасҡынов, Ҡотлобай Дауытбаев, Ишҡужа Ҡалҡаманов, Ишморат Алламоратов рус-төрөк һуғышы йылдарында империяның көнбайыш сиктәрен һаҡлаған.
Мурка-Соим
Мурка-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ить-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 151 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Острамондра
Острамондра (Ostramondra) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 581 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,37 км2. Диңгеҙ кимәленән 187 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99636 һәм автомобиль коды — SOM.
Усть-Падун
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Ҡамышлы
Яңы Ҡамышлы (Новые Камышлы) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 53 кеше. Почта индексы — 452253, ОКАТО коды — 80240875003.
«Халыҡ батырлығы» берләштерелгән мәғлүмәт базаһы
Ойоштороусыһы Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының телекоммуникация һәм мәғлүмәт технологияларын үҫтереү департаменты. «Ростелеком» асыҡ акционерҙар йәмғиәте элемтә ярҙамы күрһәтә.
Оборона Министрлығында был сайт донъяла быға тиклем булмаған тип белдерелә.
2010 йылдың апреленен сайт тест (тикшереү) режимында эшләй.
Электрон мәғлүмәттәрҙе тулыландырыү 2012 йылдың декабренә планлаштырылған.
Интернеттағы сайттың адресы: www.podvignaroda.mil.ru www.podvig-naroda.ru www.podvignaroda.ru.
Ҡарға (йондоҙлоҡ)
Ҡарға (йондоҙлоҡ) (Corvus) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Альгораб (δ Crv), яҡтылығы 2,95 була. Майҙаны буйынса урыны — 70.
Красовский Гурий Николаевич
Биографияһы
1929 йылдың 16 авгусында тыуған.
1954 йылда 1-се Мәскәү медицина институтын «медик-санитар эше» һөнәре буйынса тамамлай. Аспирантураны тамамлағандан һуң, шунда уҡ өлкән ғилми хеҙмәткәр вазифаһында, ә аҙаҡ — токсикология бүлегенең мөдире булып эшләй. Артабан Фәнни-тикшеренеү үҙәгенең коммуналь гигиена кафедраһы лабораторияһы ҡарамағындағы токсикология бүлеге мөдире була.
А. Н. Сысин исемендәге кеше экологияһы һәм тирә-яҡ мөхит гигиенаһы ғилми-тикшеренеү институтында эшләй.
1959 йылда — «Роль кальция в развитии эндемического флюороза (экспериментальные данные)» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1973 йылда — «Моделирование интоксикаций и обоснование условий экстраполяции экспериментальных данных с животных на человека при решении задач гигиенического нормирования» темаһына докторлылыҡ диссертацияһын яҡлай..
1979 йылда — профессор дәрәжәһе бирелә.
1994 йылда — РМФА-ның мөхбир-ағзаһы итеп һайлана.
2019 йылдың 31 мартында Мәскәү өлкәһенеңНиколо-Архангельск зыяратында ерләнгән.
Фәнни эшмәкәрлеге
Санитар токсикология өлкәһе белгесе, ул шулай уҡ һыуҙы химик быратыу ҡурҡынысын баһалау һәм гигиена нормалау методологияһы өлкәһе белгесе.
Ул һыуҙағы ағыулы матдәләрһе баһалау методын һәм принциптарын эшләү буйынса тикшеренеүҙәр алып бара, интоксикация һәм ағыу күрһәткестәренең кеше һәм хайуандар организмына йоғонтоһон экстраполяциялауҙы моделләштереү, киҫкен һәм хроник ағыуланыуҙың критерийҙарын билдәләү методтарын унификациялай, органолептик үҙенсәлектәрҙең кумулятилығын (йыйылыуын) тикшерә һәм халыҡты һыу менән тәьмин итеүҙә ҡулланылған материалдар һәм технологияларҙың хәүефен асыҡлауҙы системалаштыра.
500-ҙән ашыу фәнни эш авторы, шул иҫәптән 16 китап һәм монография яҙған.
Уның етәкселегендә 23 медицина фәндәре докторы һәм 35 кандидаты әҙерләнгән.
Балан
Балан (Viburnum) — айыу баланы һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.
Ботаник яҙма
Япрағы ҡойолоусан, тармаҡлы ҡыуаҡ йәки бәләкәй ағас, бейеклеге 2—5 м. Ҡайырыһы буй ярыҡтары булған һоро‑ҡуңыр төҫтә. Үрендеһе яланғас, көлһыу аҡ төҫтә, шыма, ҡайһы ваҡыт ҡырлы. Япрағы ябай, сите эре киртләсле 3—5 айырсалы, аҫтан төклө, һаплы, ҡапма‑ҡаршы. Сәскәһе аҡ, ситтәгеләре — эре, йәйенке, стериль; урталағылары — ваҡ, ҡыҫҡа ҡыңғыраулы, ике енесле; сәскәлеге — сатыр һымаҡ һепертке. Май—июндә сәскә ата. Емеше һарғылт ҡыҙыл, төшлө, август—сентябрҙә өлгөрә. Урманда, йылғаның һыубаҫар туғайҙарында, күл ярҙарында, һаҙлыҡ ситтәрендә үҫә; респ. бөтә терр‑яһында таралған.
Файҙаланыу
Декоратив, дарыу үҫемлеге. Составында витаминдар, дуплау матдәләре, органик кислоталар, шәкәр, микроэлементтар булған емеше, аҙыҡ булараҡ, яңы йыйылған һәм эшкәртелгән килеш ҡулланыла, ҡоштар өсөн аҙыҡ.
Таралышы һәм экология
Яҡынса 200 төрө билдәле, Евразия һәм Төньяҡ Американың уртаса һәм субтропик бүлкәттәрендә таралған. Төньяҡ ярымшар киңлектәрендә урта бүлкәттә Андтарҙа, бер аҙ Антиль утрауҙарында һәм Мадагаскарҙа ла осрай. Башҡортостанда ябай балан үҫә. Балан ҡыуағы йылға күл буйҙарында, урман ситтәрендә үҫә.Республикабыҙҙың бар райондарында ла осрай. Ағиҙел, Дим, Ҡариҙел ярҙарында күберәк күҙәтелә Күпселек төрҙәре күләгәле урындарҙы ла үҙ итә. Һыуға талымһыҙ Орлоҡтан, ботаҡтарҙан үрсей.
Барабинск
Барабинск — Рәсәйҙең Новосибирск өлкәһендәге ҡала, Барабинск районының административ үҙәге.
2020 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 28 704 кеше йәшәй.
Зента Мауриня
Зента Мауриня (Zenta Mauriņa; 15 декабрь 1897 йыл — 25 апрель 1978 йыл) — Латвия яҙыусыһы, эссеист, М. Ф. Достоевский ижадын өйрәнеүсе, философ һәм тәржемәсе. Латвияла беренсе булып «филология фәндәре докторы» дәрәжәһен алыусы.
Биографияһы
Мауриня Зента 1897 йылдың 15 декабрендә Рәсәй империяһы Лифлянд губернаһы Леясциемс ауылында табип Роберт Мауринь һәм уның ҡатыны, пианист Мауриня Мелания ғаиләһендә тыуа. Бала сағы Гробиня ҡалаһында үтә. Биш йәшендә Мауриня Зента полиомиелит менән ауырый, һәм бөтә ғүмере буйы инвалид коляскаһында, ҡот осҡос физик һыҙланыуҙар менән көрәшеп йәшәүгә дусар була.
Лиепая рус гимназияһын тамамлаған (1913—1915). 1921 йылда Зента Мауриня Латвия университетының философия һәм филология факультетына уҡырға инә. Ике йылдан һуң Балтика филологияһы бүлеге буйынса махсуслашыуҙы һайлай. Рига педагогия институтында уҡыта, Латвия университетында лекциялар уҡый. Валмиера халыҡ университетында төп лектор була.
1949 — 1963 йылдарҙа — Упсала университеты доценты. Ғүмеренең һуңғы йылдарын Германияның көньяғында, Бад-Кроцинген тигән ерҙә үткәрә. Унда урындағы зыяратта ерләнгән. Вафат булған урыны — Швейцарияның Базель ҡалаһы.
Шәхси тормошо
Ире Константин Раудив.
Хеҙмәттәре
Беренсе әҙәби баҫмаһы «Libausche Zeitung» гәзитендә — Янис Акуратерстың «Mana vismīļā» хикәйәһенең немец теленә тәржемәһе (1919). Зента Мауриня 1944 йылға тиклем Латвияла барлығы 19 әҫәр баҫтыра: Райнис, Достоевский, Данте тураһында монографиялар, «Поездағы тормош» романы («Dzīves vilcienā») (1941), ваҡытлы матбуғатта күп һанлы хикәйәләр, тәржемәләр һәм башҡа әҫәрҙәре. Һөргөндә ваҡытта 27 хеҙмәте латыш телендә һәм 20 хеҙмәте немец телендә, шулай уҡ итальян, инглиз, рус, швед, голланд, дания һәм фин телдәренә тәржемәләре нәшер ителгән. Үҙ ғүмерендә Латвияла, Германияла, Швецияла, Финляндияла, Австрияла һәм Францияла 600 самаһы асыҡ лекциялар уҡыған. Дөйөм алғанда 70-тән ашыу китап авторы.
Мауриня Зентаның түбәндәге эштәре немец телендә баҫылған:
Лебеденко Пётр Васильевич
Биографияһы
Пётр Васильевич Лебеденко 1916 йылдың 20 мартында Рәсәй империяһының (хәҙер Удмурт Республикаһы) Сарапул ҡалаһында тыуған. 1929 йылдан балалар йортонда тәрбиәләнә. 1934—1936 йылдарҙа елкәнле-мотор шхунаһында юнга, матрос булып хеҙмәт итә. 1936 йылда Граждандар һауа флоты осоусыһы булып киткән.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында хәрби осоусы була, башлыса дошман тылына, партизандарға, 800-ҙән ашыу осош яһай. Күп ордендар кавалеры.
Һуғыштан һуң әҙәби ижад шөғөлләнә. 1957 йылда СССР Яҙыусылар союзына ҡабул ителә. 1974 йылдан 1986 йылға саҡлы Лебеденко — Ростов өлкә яҙыусылар ойошмаһы рәйесе. Бер нисә тапҡыр РСФСР Яҙыусылар союзы идараһы ағзаһы, СССР Яҙыусылар союзының ревизия комиссияһы ағзаһы итеп һайлана.
Ижады
Пётр Лебеденконың тәүге китабы 1950 йылда нәшер ителә. Артабан Дондағы Ростовта һәмМәскәүҙә яҙыусының бер нисә китабы сыға.
Уның әҫәрҙәренең геройҙары — эшсе, лётчиктар, партия етәкселәре — комсомол һәм партия тәрбиәләгән, ил мәнфәғәте тип йәшәүсе кешеләр. Герой характерының үҙгәрешһеҙ социаль-психологик нигеҙен һаҡлап, яҙыусы уны илебеҙ тарихының төрлө этаптарынан үткәрә: 1930 йылдар, Ватан һуғышы, һуғыштан һуңғы осор, 1950—1960 йылдар.
Повестар, шул иҫәптән, документаль повестар, романдар, очерктар, киносценарийҙар авторы.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
16 хөкүмәт наградаһы, шул иҫәптән, сит илдәр наградалары менән билдәләнгән.
Барсуков Олег Александрович
Барсуков Олег Александрович (10 май 1926 йыл, Пенза ― 20 март 2021 йыл, Пенза) ― СССР һәм Рәсәй физик-инженеры, физика-математика фәндәре докторы (1990), Пенза дәүләт университетының В.Г. Белинский исемендәге педагогия институтының маҡтаулы профессоры, Пенза дәүләт университетының «Дөйөм физика һәм физика уҡытыу методикаһы» кафедраһы мөдире (1995).
Биографияһы
Олег Александрович Барсуков 1926 йылдың 10 майында Пенза ҡалаһында тыуа.
1949 йылдан 1957 йылға тиклем Калуга өлкәһенең  Обнинск ҡалаһында эшләй. 1957 йылда Өфөлә Башҡорт дәүләт университетының теоретик һәм эксперименталь  кафедраһы мөдире итеп тәғәйенләнә.
1964 йылдан ҡабаттан Обнинск ҡалаһында, бында Медицина радиологияһы инстиутында эшләй. 1970 йылда Мәскәүҙә Е.К.Федоров исемендәге Ғәмәли геофизика институтына эшкә күсә, бер үк ваҡытта В. Б. Белинский исемендәге Пенза дәүләт педагогия институтында уҡыта. 1974 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай.
Тирәләй ултыртылған скважина шарттарында нефть ятҡылыҡтарын табыу буйынса нейтрон метод эшләй, бының өсөн Барсуков уйлап табыуға авторлыҡ танытмаһы ала.
Эффект тәбиғәтен аңлатып, Ҡояш өҫтөнөң ҡыҫҡа ваҡытлы тирбәлеүен аса  (авторҙашлыҡта). Шулай уҡ авторҙашлыҡта бейеклек самолеттарында һәм йыһан аппараттары борттарына урынлаштырыла торған комплекслы радиометрҙар эшләй. Был ҡоролма өсөн уйлап табыуға ете авторлыҡ танытмаһы ала.
Ер атмосфераһы сигендә киҫәксәләрҙең тура һәм кире альбедоһын тикшерә. Ул аналоглы моделләштереү методын эшләй. «Бейеклек самолеттары һәм йыһан аппараттаы өсөн  осоу яраҡлылығы нормаларын» эшләүҙә ҡатнаша. Пенза өлкәһе ндә радиацион экологияны өйрәнә.
1990 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай, 1995 йылда профессор итеп һайлана. 2008 йылда фәнгә индергән ҙур өлөшө өсөн Олег Барсуков маҡтаулы «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре» тигән исемгә лайыҡ була.
2021 йылдың 20 мартында Пензала вафат була.
Янг-Яха (Юредей-Яха ҡушылдығы)
Янг-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Юредей-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Юкоба
Юкоба — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының уң ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ангора дебете
Ангора йөнө (мамыҡ), дебете; Ангора сүсе, йәки Ангора — үҙенә генә хас бик йомшаҡ, нәфис өбөрөлө йөн туҡыма, уны ангора йорт ҡуянынан алынған мамыҡтан етештерәләр.
Тасуирламаһы
Туҡыма өсөн сеймал биргән тоҡом ҡуяндарға исем дә шундай уҡ оҙон йөнлө булыуы менән танылған кәзәгә оҡшатып, уның исеменән алып бирелгән.
XIX быуат башында ангора дебете тип тап ангора кәзәһе мамығы (дебете) күҙҙә тотолған. Мәҫәлән, «ЭСБЕ»-ла ангора дебете ошолай һүрәтләнгән : Ангор кәзәһенең дебете тураһында әйткәндә хәҙерге заманда башлыса мохер күҙҙә тотола, әммә әлегә тиклем исемдәре менән буталсыҡ килепсығып тора.
Иң яҡшы ангора дебетен Франция, Италия һәм Япония етештерә; уны ҡулланып трикотаж сығаралар (башлыса, свитер һәм балаларға кейем-һалым, шулай уҡ ойоҡбаштар), үҙен генә лә, туҡыма ныҡлығын арттырыу өсөн башҡа төр йөн дә ҡушып туҡыйҙар.
Леванта һәм фарсы кәзәләре тиреһен дә «ангора» тип атаусандар — улар йыш ҡына тәбиғи төҫтәрендә (аҡ) ҡалдырып, ат япмаһы итеп тотонола, буялғандарын — келәмдәр, йәки шундай көнкүреш әйберҙәренә буяп файҙаланалар.
Ангора ҡуяндары
Ангора кроликтары — боронғо тоҡом йорт ҡуяны. Уларҙы үрсетеү Төркиәлә башланған, ә был хайуандарға башта Төркиә баш ҡалаһы Анкара исеме менән атағандар. Европала был хайуандар Францияла XVIII быуат уртаһында үрсетә башлайҙар, унда тиҙ арала популярлаша, ә XIX быуат башына ангора кроликтары бөтә ҡитғалар буйлап тарала. Тәүге осорҙа Европала ангора кроликтары дәрәжәле кешеләрҙә популярлыҡ ала, был тоҡомдарҙы сәнәғәти кимәлдә үрсетеү һуңғараҡ башлана.
Артабан был атама башҡа хайуандарҙың ебәк кеүек йомшаҡ, оҙон йөнөнә лә күскән.
Рәсәйҙә ангора кроликтары IX быуатта уҡ күренә башлай, дөрөҫ, уларҙы «аҡ төлкө ҡуяндары» тип атап йөрөтәләр, «ангора ҡуяны» исеме һуңғараҡ ҡушыла. Шулай уҡ Рәсәй ғалимдары егерменсе быуат уртаһында һыуыҡ климатта даими йылытыла торған биналарҙан башҡа йәшәргә һәләтле ангора кроликтарҙың мамыҡ тоҡомдарын сығарғандар.
Коваленко Олеся Николаевна
Коваленко Олеся Николаевна (17 ғинуар 1975 йыл) — самбо һәм дзюдо буйынса халыҡ-ара класлы спорт мастеры, дзюдо буйынса ике тапҡыр Европа чемпионы, Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры, сумо буйынса туғыҙ тапҡыр донъя чемпионы, егерме өс тапҡыр Рәсәй чемпионы һәм ун дүрт тапҡыр Европа чемпионы.
Биографияһы
Олеся Николаевна Коваленко 1975 йылдың 17 ғинуарында Өфө ҡалаһында спортсылар ғаиләһендә тыуған. Әсәһе, Венера Нәбетдин ҡыҙы Коваленко, йәш сағында саңғы менән мауыға, саңғы ярыштары буйынса Башҡортостан чемпионы була. Атаһы, Коваленко Николай Алексеевич, ауыр атлетика менән шөғөлләнгән, был спорт төрөнән беренсе разряды бар.
Олеся һигеҙ йәшенән Өфөлә баскетбол секцияһында шөғөлләнә, һуңынан дзюдо секцияһына йөрөй. 13 йәшендә Курск ҡалаһына күсә, унда 1-се интернат-мәктәптә уҡый һәм йәшәй, дзюдо һәм самбо менән етди шөғөлләнә. Олесяның дзюдо буйынса һөҙөмтәләре:
1991 йыл. Европа йәштәр олимпиада фестивале, Бельгия (Брюссель). 66 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһында 1 урын
1992 йыл. Халыҡ-ара кадеттар чемпионаты, Германия. 72 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһында 1 урын
1992 йыл. Халыҡ-ара үҫмер спортсылар чемпионаты, Германия (Берлин). 72 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһында 1 урын
1993 йыл. Рәсәй йәштәр чемпионаты (Брянскиҙә). 72 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһында 1 урын.
1993 йыл. Европа үҫмер спортсылар чемпионаты, Нидерланд (Арнем). 72 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһында 1 урын.
1997 йыл. Халыҡ-ара чемпионат, Белоруссия (Минск).. 72 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһында 2-се урын.
2000 йыл. Рәсәй чемпионаты (Пермь) абсолют ауырлыҡ категорияһында 3-сө урын.
1998 йылда Мәскәү ҡалаһына күсеп бара. Бер нисә йәрәхәт алғандан һуң үҙен сумола һынап ҡарай. Был спорт төрөндә тәүге етди уңыш — 1998 йылда Германияла донъя чемпионатында бронза миҙал (Риза). Артабан:
2000. Европа чемпионаты, Польша (Краков). 80 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһында 1 урын
2000. Донъя чемпионаты, Бразилия (Сан-Паулу). 80 кг-дан ашыу ауырлыҡ категорияларында 1-се урын һәм командалар ярышында 1-се урын.
2001. Европа чемпионаты, Нидерланд. 80 кг -дан ашыу ауырлыҡ категорияһында 1-се урын, абсолют категорияла 1-се урын һәм командалар ярышында 2-се урын.
2001. Бөтә донъя уйындарын, Япония (Акита). 80 кг-дан ашыу ауырлыҡ категорияларында 1-се урын һәм командалар ярышында 1-се урын.
2002. Европа чемпионаты, Рәсәй (Мәскәү). 80 кг-дан ашыу ауырлыҡ категорияһында 2-се урын, абсолют категорияла 1-се урын һәм командалар ярышында 2-се урын.
2002. Донъя чемпионаты, Польша (Вроцлав). 80 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһында 1 урын
2003. Европа чемпионаты, Германия (Риза). 80 кг-дан ашыу ауырлыҡ категорияһында 1-се урын, абсолют категорияла 1-се урын һәм командалар ярышында 1-се урын.
2005. Бөтә донъя уйындарын, Германия (Дуйсбург). 80 кг .-дан ашыу ауырлыҡ категорияһында 2-се урын, абсолют категорияла 1-се урын һәм командалар ярышында 2-се урын.
2005. Донъя чемпионаты, Япония (Осака). командалар ярышында 1 урын.
2006. Донъя чемпионаты, Япония (Осака). 80 кг-дан ашыу ауырлыҡ категорияларында 1-се урын һәм командалар ярышында 1-се урын.
2007. Европа Чемпионаты, Венгрия (Будапешт). 80 кг-дан ашыу ауырлыҡ категорияларында 1-се урын һәм командалар ярышында 1-се урын.
2007. Донъя чемпионаты, Таиланд (Чиангмай). 80 кг-дан ашыу ауырлыҡ категорияларында 1-се урын һәм командалар ярышында 1-се урын.
2008. Европа Чемпионаты, Польша (Кротошин). Командалар ярышында 1 урын.
2009. Европа чемпионаты, Швейцария (Рен). Ккомандалар ярышында 1 урын.
2012. Европа чемпионаты, Украина (Луцк). 80 кг-дан ашыу ауырлыҡ категорияларында 1-се урын һәм командалар ярышында 1-се урын.
2013. Европа чемпионаты, Польша (Варшава). 80 кг-дан ашыу ауырлыҡ категорияларында 1-се урын һәм командалар ярышында 1-се урын.
Эше
Олеся Коваленко полиция капитаны. Әлеге эш урыны Рәсәй Эске эштәр министрлығының Мәскәү ҡалаһы буйынса Баш идаралығының 2-се оператив полиция полкы. Курск өлкәһенең эске эштәр идаралығы подразделениеларының береһендә инспектор-кинолог булып эшләгән. Һуңынан Рәсәй ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы граждандарҙы яҡлау Академияһында эшләй. 2006 йылда Мәскәү ҡалаһы буйынса ҡала эске эштәр идаралығы енәйәт-процессуаль кодексы физик әҙерлек һәм спорт буйынса бүлеге инспекторы булып эшләй. Рәсәй Эске эштәр министрлығының Орел юридик институтын ситтән тороп тамамлай. Спортсы юрист карьераһын планлаштыра.
Мауығыуҙары
Олеся бик талантлы кеше. Уның мауығыуҙары күп һәм күп яҡлы: дайвинг, һыу аҫтында балыҡ тотоу, тау саңғыһы, хоккей, коньки, сәйәхәт, внедорожникта ралли, ҡул эштәре, ат спорты.
Бәләкәй эт (йондоҙлоҡ)
Бәләкәй эт (йондоҙлоҡ) (Canis Minor) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Гомейса (β CMi), яҡтылығы 2,89 була. Майҙаны буйынса урыны — 71.
Оло Өстүбә
Оло Өстүбә (Большая Устюба) — Башҡортостандың Бүздәк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 345 кеше. Почта индексы — 452726, ОКАТО коды — 80217000000.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кантария Мелитон Варламович
Кантария Мелитон Варламович (მელიტონ ვარლამის ძე ქანთარია, 5 октябрь 1920 йыл —1993 йыл) — РККА кесе сержанты, сержант А. М. Егоров менән бергә лейтенант А. П. Береста етәкселегендә рейхстаг бинаһы түбәһенә Еңеү Байрағын ҡаҙаусы. Советтар Союзы Геройы (1946).
Биографияһы
Кантария Мелитон Варламович 1920 йылдың 5 октябрь Джвари ауылында (хәҙер ҡала) крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Милләте буйынса — грузин. Дүрт класс белемгә эйә була. 1938 йылда Ҡыҙыл Армияға саҡырылғанға тиклем колхозда эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышы ҡырында 1941 йылдың декабренән ; 1-се Белоруссия фронты 3-сө улар армияның 756-сы уҡсылар полкында разведчик була.
Рейхстагка тәүгеләрҙән булып байраҡ ҡаҙаған өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1946 йылдың 8 майындағы указы менән уға Советтар Союзы Геройы исеме бирелә, Ленин ордены һәм Алтын Йондоҙ (№ 7090) тапшырыла.
1946 йылда демобилизацияланып, тыуған яғына ҡайтып, колхозда эшләй, ваҡ сауҙа менән шөғөлләнә. Артабан Абхаз АССР-ының баш ҡалаһы Сухумиҙа төпләнә, унда магазин директоры булып эшләй. 1947 йылда ВКП(б) сафына баҫа. Абхаз АССР-ы Юғары Советы депутаты була.
1965 йылда Егоров һәм Константин Самсонов менән бергә Мәскәүҙә Ҡыҙыл майҙандағы парадта Еңеү байрағы менән уҙа, шул уҡ составта 1970 йылда Мәскәүҙә үткән хеҙмәтсәндәр демонстрацияһында ла Еңеү байрағын йөрөтөүсе булалар.
Ейәне һүҙҙәре буйынса, Мелитон Кантария үткер һәм ныҡышмал характерлы булһа ла, үҙенең ҡаһарманлыҡтары тураһында һөйләргә яратмай. 1965 йылға тиклем Кантария балта оҫталары бригадиры булып иҫәпләнә. Абхаз АССР-ының Очамчира ҡалаһында йәшәй. Тиҙҙән Кантария Грузия Юғары Советы депутаты итеп һайлана. Грузин-абхаз һуғышында ғаиләһе менән бергә Тбилисиға китергә мәжбүр булған, ә һуңғараҡ, 1993 йылда балалары менән бергә айында Мәскәүгә күсә. Ветерандар комитеты ярҙамы менән уға ҙур ғаиләһенә ситтә бәләкәй генә ваҡытлыса бер бүлмәле фатир алырға насип була. Уны льготалы сиратҡа ҡуялар, әммә сираты вафатынан һуң ғына етә (ғаиләһе яңы фатир ала).
1993 йылдың 26 декабрендә Мәскәүгә ҡасаҡ статусын алырға барғанда поезда вафат була. Вафат булыуы тураһында таныҡлыҡ Мәскәү ҡалаһының 64-се клиник дауаханаһында бирелә, унда хушлашыу ҙа уның матәм залында үтә, уға вазифалы шәхестәрҙең береһе лә килмәй. Хәрби хәрәкәттәр арҡаһында Абхазияла ырыу зыяратында ерләй алмайҙар.
1994 йылдың ғинуар башында Кантария Цаленджихск районының Джвари ҡалаһында (Грузияның көнбайыш өлөшө) өсөнсө йәмәғәт мәктәбе территорияһында ҡабаттан ерләнә. 2011 йылдан мәктәп Мелитон Кантария исемен йөрөтә.
Ғаиләһе
Атаһы Варлам Кантария (1890—1963) Беренсе донъя һуғышында Рус Император армияһы составында һуғыша, яралана, ордендар менән бүләкләнә. Бөйөк Ватан һуғышы осоронда фронтты аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеүҙә ҡатнаша, «Кавказды обороналаған өсөн» һәм «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн» миҙалы менән наградлана.
Әсәһе — Лидия (1896—1985).
Мелитон Кантария ике йортҡа йәшәй: тәүге грузин ҡатын уға өс бала таба, рус әммә ғүмеренең һуңғы йылдарын Кантария мәрйә ҡатыны менән үткәрә, тәүге ҡатыны менән аралашыуын туҡтатманы ла, уныһы бер ҡасан да ирен ғәйепләргә рөхсәт итмәй. Беренсе ҡатыны 1984 йылда ашҡаҙан ман шешенән вафат була, икенсеһе бер йыл алдараҡ — 1983 йылда үлеп ҡала.
Мелитон Кантарияның ике ул бар: Резо (1939—2000) һәм Шота (1942—2013).
Сиртя-Яга
Сиртя-Яга (Сирта-Яга) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Печор диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сәғитов Тәлғәт Ниғмәтулла улы
Сәғитов Тәлғәт Ниғмәтулла улы (31 июль 1942 йыл) — журналист һәм дәүләт эшмәкәре. 1990-1996 йылдарҙа «Башҡортостан» гәзитенең баш мөхәррире, 1997—2001 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992). Салауат Юлаев ордены кавалеры.
Биографияһы
Тәлғәт Ниғмәтулла улы Сәғитов 1942 йылдың 31 июлендә Маҡар районының (хәҙерге Ишембай районы) Маҡар ауылында тыуған. «Һәнәк» журналының баш мөхәррире (1978—1980).
Башҡорт АССР-ының Телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса дәүләт комитетының рәйесе (1980—1986).
«Башҡортостан» гәзитендә баш мөхәррир (1990—1996).
Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры (1986—1987 һәм 1997—2001 йылдар).
Ғаиләһе
Ҡатыны — Фәрзәнә Фәтҡулла ҡыҙы, Өфө сәнғәт институтының вокал сәнғәте кафедраһы мөдире.
Улы — Азамат, Башҡортостан Республикаһы Президенты хакимиәтенең экс-етәксеһе.
Улы — Салауат, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Премьер-министры урынбаҫары.
Атаһы — Ниғмәт Сәғиҙуллин, 1942 йылдың 28 ноябрендә Великие Луки ҡалаһы янындағы һуғышта һәләк булған.
Әсәһе — Зөләйхә Ғәзизова
Мыта-Яга
Мыта-Яга — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сунты-Лемын йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кознов Александр Вячеславович
Биографияһы
Александр Вячеславович Кознов 1963 йылдың 28 июнендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған. 1987 йылда Б. Щукин исемендәге театр училищеһын тамамлай. 1989 йылда Рубен Симонов исемендәге театрға килә. 1990 йылда Вахтангов исемендәге театрға уйнарға саҡырыу ала. Кинола Сергей Тарасовтың «Приключения Квентина Дорварда, стрелка королевской гвардии» һәм «Рыцарский замок» тарихи-мажаралы картиналарында намыҫлы рыцарь ролдәре менән дан ала.
2002 йылдың ноябренән 2003 йылдың июненә тиклем ТВС телеканалында Владимир Соловьевтың «Поединок» программаһының, шулай уҡ шул уҡ каналда Санкт-Петербургтың 300 йыллығына ҡарата спонсор заставка-йәнһүрәттәрҙең рәсми тауышы була.
Оҙайлы ауырыуҙан һуң 2009 йылдың 20 декабрендә Мәскәү ҡалаһында вафат булып ҡала.
Иҙел-Урал
Иҙел-Урал:
Уськанда
Уськанда — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ур йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Восточный (Ырымбур өлкәһе)
Восточный — Рәсәй, Ырымбур өлкәһе Светлый районы ҡасабаһы. Восточный ауыл Советының административ үҙәге һәм был ауыл Советының берҙән-бер ауылы.
Географияһы
Йылға Тубыл йылғаһының уң яҡ ярында, Рәсәй-Ҡаҙағстан сигендә урынлашҡан. Район үҙәге — Светлый ҡасабаһынан 75 км төньяҡ-көнсығыштараҡ ята.
Тарихы
1962 йылда РСФСР Юғары Советы Президиумы указы менән «Восточный» совхозының үҙәк усадьба ҡасабаһы Восточный исеменә үҙгәртелә.
Восточный ҡасабаһының ауыл биләмәһе үҙәге булараҡ статусы һәм сиге 2004 йылдың 2 сентябрендәге «Ырымбур өлкәһе муниципаль берәмектәренә муниципаль район, ҡала округы, ҡала биләмәһе статусы биреү муниципаль берәмектәрҙең сиктәрен билдәләү һәм үҙгәртеү тураһында» ғы 1424 / 211-III-оз Законы менән билдәләнә.
Ҡасаба ике дәүләттең иң сигендә урынлашҡан һәм СССР тарҡалғандан һуң сик эргәләш кенә торған элекке Дзержинский колхозын Ҡаҙағстанға ҡалдырып үткән. Ауылды ҡаҙаҡса Аҡҡарға тип атай башлағандар. Восточный ауылы советының башлығы Владимир Половинкин 2011 йылда, ошо бүленеү арҡаһында Ҡаҙағстанда йәшәп, ауылда пропискала тороусылар бар, улар ауылға ҡайтыр өсөн 200 км Комсомольский аша, йәки 400 км Светлый аша урап йөрөргә мәжбүр, тип белдерә.
Халҡы
2010 йылда Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ::
Этимологияһы
Өлкәнең География институты Социаль-иҡтисади география бүлегенең "Природа Оренбургской области» фәнни-популяр порталында килтерелгән мәғлүмәттәргә ярашлы, ҡасабаның атамаһы 1954 йылда өлкәнең көнсығышында, Ҡаҙағстан сигендә сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштергән ваҡытта ойошторолған Восточный тигән совхоз атамаһынан барлыҡҡа килгән
Иҫтәлекле урындары
Ҡасандыр ул 700-гә яҡын кеше йәшәгән уңышлы совхозда хәҙер ауыл хужалығы менән айырым фермерҙар шөғөлләнә, халҡы 400-ләп кенә кеше иҫәпләнә. Ҡасабанан 7-10 саҡрым алыҫлыҡта боронғо легендаларҙың кәүҙәләнеше булған ғәҙәти булмаған тау бар. Дөйәтау тип йөрөтәләр уны.
Уларҙың береһе буйынса, борон ошо урындарҙан уңдырышлы ерҙәр эҙләп каруан үтеп барған. Улар бик оҙаҡ бара, әммә эргә-тирәлә далалар ғына йәйрәп ята. Эҫелектән һәм һыу етешмәүҙән кешеләр һәм малдар ҡырыла. Ахырҙаа бер генә дөйә тороп ҡала, ул атлауын дауам итеп, арымай-талмай алға бара, ниһәйәт, алыҫта йылғаның нур таҫмаһын күреп ҡала. Дөйә еңел һулап ергә ята, мәгәр, ҡалҡына алмай ташҡа әйләнә.
Дөйә күргән йылға - Әсеһыу (Ащесу) була. Ул Ырымбур өлкәһенең көнсығышында аға һәм Тубылға ҡоя. Ләкин картала уны табыу мөмкин түгел, майҙа ул өлөшләтә ҡорой, бары бер нисә ваҡ ҡына ятыу ҡала, йәйгеһен уларҙы аҡ һәм һары томбойоҡтар ҡаплай.
Дөйәтау өлкәнең геоморфологик тәбиғәт ҡомартҡыһы булып иҫәпләнә.
Лутон (аэропорт)
Лондон Лутон аэропорты ингл.   London Luton Airport (IATA: LTN, ICAO: EGGW) (тәүге исеме Халыҡ - ара Лутон аэропорты ингл.   Luton International Airport )  — халыҡ-ара аэропорт, Англияның Бедфордшир ҡалаһы ситендә урынлашҡан, Лондондан 48 км төньяҡта, M1 автострадаһының 10a үткәүеленән 3 км алыҫлыҡта тора. Күләме буйынса был Лондондың Хитроу, Гатвика һәм Станстеда һәм шул иҫәптән Лондон-Сити халыҡ-ара аэропорттары араһында дүртенсе урындағы аэропорты.
Лутон аэропортында пассажирҙар ташыу күләме 2005 йылда 21 %-ҡа, йәғни 9,1 млн тиклем арта, һәм Бөйөк Британия аэропорттары араһында иң көсөргәнеле аэропорттарҙың береһе булып, етенсе урында тора һәм бик йылдам үҫә. Аэропорт — easyJet, Thomsonfly, Wizz Air, Silverjet һәм Ryanair өсөн хаб булып тора. . Аэропорттан иң ҙур рейстар Европа аэропорттарына башҡарыла. Аэропортта багаждарҙа наркотик предметтарҙы тикшереү өсөн алты эт ҡулланыла.
Тарих
Аэропорт 16 июль, 1938 йыл, авиация ведомство башлығы Кингслеем Вуд тарафынан асыла. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында Лутон Бөйөк Британия Хәрби һауа көстәренең истребителдәре базаһы булған. Аэропорт уба түбәһендә урынлашҡан.
2004 йылдың сентябрендә халыҡ-ара терминалдағы залдар һәм аэродром территорияһына сығыу урындары үҙгәртеп ҡорола. бының өсөн бинаның беренсе ҡатындағы быға тиклем файҙаланылмаған терминалының 800 м² урыны файҙаланыла башлай (199 йыл). Яңы залды асыу 2005 йылдың 1 июлендә уҙғарыла.
Аэропорт бөгөн
Аэропортта берҙән-бер осоу-ултырыу һыҙаты бар, ул көнбайыштан көнсығышҡа тадбан һуҙылған, оҙонлоғо 2160 м. Осоу-ултырыу һыҙаты курс-глиссад системаһы менән IIIB категорияһы буйынса йыһазландырылған, был аэропортҡа насар шарттарҙа эшләргә мөмкинлек бирә. Бөтә хеҙмәт саралары аэропорттың осоу-ултырыу һыҙатының төньяғында урынлашҡан. Самолеттар осоу араһы ваҡытында терминалдың төньяғында тора, бында U рәүешле руль юлы һәм перрондар бар.
Аэропорт муниципаль милектә, ҡала советы ҡарамағында тора, әммә London Luton Airport Operations Limited (LLOAL) шәхси предприятиеһы тарафынан идара ителә. Лутон аэропорты аэродромдың лицензияһына (P835 номер) эйә, был лицензия уға пилоттар уҡытыу һәм уларға пассажирҙарҙы хеҙмәтләндереү хоҡуғын бирә. Бөйөк Британия аэропорттары араһында Лутон аэропорты пассажирҙарҙы ташыу өсөн иң күп такси ҡулланған аэропорт булып һанала.
Регуляр рейстар
Лутон аэропортынан даими рейстарҙы түбәндәге авиакомпаниялар тормошҡа ашыра:
Чартер операторҙары
Яҡынса 8 процент рейстарҙы чартер авиакомпаниялары башҡара:.
Йөк операторҙары
Төп йөк операторҙары:.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Остхаузен-Вюльферсхаузен
Остхаузен-Вюльферсхаузен (Osthausen-Wulfershausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 537 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,75 км2. Диңгеҙ кимәленән 345 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99310 һәм автомобиль коды — IK.
Төркмән ССР-ы гимны
Төркмән Совет Социалистик Республикаһы гимны — Төркмән Совет Социалистик Республикаһының дәүләт символы.
Тарих
Гимн 1947 йылда ҡабул ителгән, 1997 йылда ғәмәлдән сығарылған. Көйөнөң авторы Вәлимөхәммәт Мухадов (Төркмәнсә Welimuhammet Muhadow, Weli Muhadow; ул шулай уҡ бойондороҡһоҙ Төркмәнстан Гимны тексы авторы), текст авторы Аман Кекилов.
Алтын Балыҡ (йондоҙлоҡ)
Алтын Балыҡ (йондоҙлоҡ) (Dorado) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — α Dor, яҡтылығы 3,27 була. Майҙаны буйынса урыны — 72.
Балашов Всеволод Вячеславович
Ғалим Всеволод Тарасевичтың билдәле «Поединок» фотоһүрәтендә төшөрөлгән. 1963 йылда «Мәскәү университеты» серияһында эшләнгән фотоһүрәт World Press Photo конкурсы призеры була.
Биографияһы
Всеволод Вячеславович Балашов 1931 йылдың 30 июлендә Архангельск ҡалаһында тыуған.
1949 йылда Архангельсктың 6-сы һанлы мәктәбен тамамлай. 1955 йылда Мәскәү дәүләт университетының физика факультетын тамамлай. 4 курста Фәндәр академияһының физик проблемалар институтына академик Лев Ландауға һөнәри махсуслашыу өсөн ебәрелә.
Университетты тамамлағандан һуң аспирантураға уҡырға инә, унда Юрий Широков етәкселегендә 1959 йылда «К теории взаимодействия оболочечных нуклонов в легких ядрах» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1964 йылда Ядро тикшеренеүҙәре берләштерелгән институттың теоретик физика лабораторияһында «Оболочечная теория ядерных реакций» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 30 фән кандидаты әҙерләгән, шуларҙың 10-һы артабан физика-математика фәндәре докторы булып китә.
М. В. Ломоносов исемендәге премия лауреаты, СССР Дәүләт асыштар реестрына индерелгән 173-се номерлы «атом ядроларының тиҫкәре мюондарҙы резонанслы йотоу күренеше» асышы авторы, юғары мәктәп фәндәре Халыҡ-ара академия ағзаһы.
Теоретик ядро һәм атом физикаһы, юғары һәм аралаш энергияларҙа ядро реакциялары теорияһы өлкәһендә белгес.
Фәнни журналдарҙа бик күп баҫмалар авторы.
Мыть-Ега
Мыть-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лабаскова ҡылымығының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вәхитов Марат Муса улы
Вәхитов Марат Муса улы (14 июль 1964 йыл) — дәүләт хеҙмәткәре. Рәсәй Федерацияһы дәүләт граждандар хеҙмәтенең 1-се класлы советнигы.
Биографияһы
Марат Муса улы Вәхитов 1964 йылдың 14 июлендә Башҡорт АССР-ының Дүртөйлө районы Семилетка ҡасабаһында тыуған. 1990 йылда Өфө авиация институтын «электрон техника инженерияһы» һөнәре буйынса тамамлай. 1998 йылда Башҡорт дәүләт аграр университетын «Иҡтисад һәм аграр производство менән идара итеү» һөнәре буйынса тамамлап икенсе юғары белем ала.
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
1981—1986 йылдарҙа — Өфө авиация институтында уҡый;
1986—1988 йылдарҙа — СССР Ҡораллы Көстәрендә хеҙмәт итә;
1988—1990 йылдарҙа — Өфө авиация институтында уҡый;