cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сын (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы  Кама ГЭС-ынан  Воткин һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ранг-Ях
Ранг-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куль-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 166 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аҙнабаев Марат Тәлғәт улы
Аҙнабаев Марат Тәлғәт улы (1 февраль 1939 йыл) — ғалим-офтальмолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (1995), медицина фәндәре докторы (1987), профессор (1989). РСФСР‑ҙың (1986) һәм Башҡорт АССР‑ының (1977) атҡаҙанған табибы, Рәсәй Федерацияһының (2004) һәм Башҡортостандың (1991) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Башҡорт АССР‑ының 12‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2011). Почёт (1999), Салауат Юлаев (2004), Абхазия Республикаһының «Намыҫ һәм дан» (2004) ордендары кавалеры.
Т. Ә. Аҙнабаевтың улы, Ҡыпсаҡ ҡәбиләһе бейе, башҡорт тарханы һәм кенәзе Мешәүле Ҡарағужаҡ вариҫы.
Биографияһы
Марат Тәлғәт улы Аҙнабаев 1939 йылдың 1 февралендә Башҡорт АССР-ы Көйөргәҙе районы Яҡшымбәт ауылында тыуған.
1962 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлағандан һуң шунда уҡ эшләй, шул иҫәптән 1987—2011 йылдарҙа офтальмология кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1980—2006 йылдарҙа Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты директоры, 1983 йылдан өлкә-ара күҙ микрохирургияһы етәксеһе.
Ғилми эшмәкәрлеге
Марат Аҙнабаевтың ғилми эшмәкәрлеге яңы тыуған балаларҙың күҙ ауырыуҙарын диагностикалау һәм операция ярҙамында дауалауҙың яңы алымдарын эшләүгә арналған. Ул 600-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 140‑тан ашыу уйлап табыу авторы. Микрохирургик операцияларҙың яңы ысулдарын, хирургия инструменттарын эшләй. Өфө офтальмологтары ғилми мәктәбенә нигеҙ һала. Уның булышлығы һәм етәкселегендә Күмертау, Сибай, Туймазы, Учалы, Яңауыл ҡалаһы, Салауат районы Малаяҙ ауылындағы дауаханаларҙа офтальмология буйынса микрохирургия үҙәктәре ойошторола; интраокуляр һәм контакт линзалар етештереү буйынса лаборатория асыла.
1997 йылдан — Башҡортостан Республикаһының Офтальмологтар ассоциацияһы президенты.
Эстонияла мәғариф
Эстонияла мәктәп белеме тарихы XIII—XIV быуаттарҙа барлыҡҡа килгән тәүге монастырь һәм собор мәктәптәренән башлана.
Эстонияның хәҙерге мәғарифы төп, һөнәри һәм өҫтөмә белемгә бүленгән. Мәғариф системаһы үҙ эсенә мәктәпкә тиклемге, башланғыс, урта һәм юғары белемле дүрт кимәлдәге системала нигеҙләнгән. Мәктәптәрҙең һәм институттарҙың киң селтәре бар. Эстония мәғариф системаһы дәүләт, муниципаль, публик һәм шәхси уҡыу йорттарынан тора.
Хәҙерге ваҡытта Эстонияла 589 мәктәп иҫәпләнә.
Юғары белем
Эстонияла юғары академик белем өс кимәлгә бүленә: бакалавриат, магистратура һәм докторантура. Ҡайһы бер һөнәрҙәрҙә (төп медицина белеме, ветеринария, фармацевтика, стоматология, инженерия архитектураһы һәм мәктәп уҡытыусыһы программаһы) бакалавр һәм магистр дәрәжәләре бер дәрәжәгә берләшкән. Эстонияның асыҡ (публик) университеттары прикладной юғары уҡыу йорттарынан айырмалы рәүештә ҙур үҙ аллылыҡҡа эйә. Университеттар яңы уҡыу программаларын төҙөү, ҡағиҙәләр һәм шарттар раҫлаү, бюджетты раҫлау, үҫеш планын раҫлау, ректор һайлау һәм активтарға бәйле һорауҙарҙы сикләү хоҡуҡтарына эйә. Эстонияла бер нисә асыҡ һәм шәхси университет бар. Илдең иң ҙур асыҡ университеттары: Тарту университеты, Таллин техник университеты, Таллин университеты, Ғүмер тураһында фән Эстония университеты, Эстония художестволы академияһы. Audentes халыҡ-ара университеты — иң ҙур шәхси университет булып тора.
Эстония Фәндәр академияһы дәүләт ҡарамағында тора. 1950-се йылдар аҙағында Тарту һәм Таллинда тәүге компьютер үҙәктәре асылғас Эстонияла IT-индустрия барлыҡҡа килә
Вешкайма (Барыш ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әбделнасир Көрмәнкәев
Әбделнасир Көрмәнкәев — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
Биографияһы
Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе Ҡара Табын улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының ) Ыҫтамғол ауылында йәшәгән.
1812 йылда Ватан һуғышы башланғас, Верхнеурал өйәҙендә 6-сы кантон башҡорттарынан 14-се Башҡорт атлы полкы ойошторола. Был полк составында Әбделнасир Көрмәнкәев хеҙмәт итә.
1812 йылдың 8 октябрендә 14-се Башҡорт полкы Һаҡмар үҙәненән ҡуҙғала һәм Һамар ҡалаһы аша үтеп Түбәнге Новгородҡа килеп етә. 1813 йылдың ғинуарында Волынь губернаһына йүнәлә, ә шул уҡ йылдың майында Варшава герцоглығына барып етә. 1813 йылдың 26 сентябрендә полк Гисгибень ауылы, 27 сентябрҙә — Дона, 29 сентябрҙә һәм 1 октябрҙә — Плауден ауылы янындағы алыштарҙа һуғыша.
1813 йылдың 6 һәм 7 октябрендәә Лейпциг янындағы «Халыҡтар һуғышы»нда ҡатнаша.
1813 йылдың октябрендә был полк шулай уҡ Лейпцигтағы «Халыҡтар һуғышы»нда ҡатнашҡан 1-се, 4-се һәм 5-се Башҡорт полктары менән бергә Дрезден гарнизонына ҡаршы һуғышҡан 2-се, 15-се һәм 18-се Башҡорт полктарына ярҙамға ебәрелә. 30 һәм 31 октябрҙәге Дрезден өсөн хәл иткес алыштарҙа бигерәк тә 14-се һәм 4-се Башҡорт полктары ҙур ҡаһарманлыҡ күрһәтә.
1813 йылдың ноябрендә 14-се Башҡорт полкы Магдебургты блокадалауҙа ҡатнаша, ә шул уҡ йылдың декабрендә Кёльн ҡалаһына барып етә.
1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 14-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә. 1814 йылдың декабрендә полк туған яғына юл тота.
Кайта-Шор (Кесе Роговая ҡушылдығы)
Кайта-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Роговая йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Охлебинин гипс мәмерйәһе
Охлебинин гипс мәмерйәһе (шулай уҡ Охлебинин мәмерйәһе) — Башҡортостандың Иглин районы территорияһындағы карст гипс мәмерйәһе. Охлебинин ауылынан көньяҡ-көнсығыштараҡ 3,5 км алыҫлыҡта Ағиҙел йылғаһының уң яҡ ярында Аҡташ ҡаяһында урынлашҡан. Яҡында Охлебинин археологик комплексы урынлашҡан.
Мәмерйә Башҡортостанда ер аҫты һыуҙары көҙгөһө асылған һәм гипс ер өҫтөнә сыҡҡан берҙән-бер урын булғанға күрә билдәле. Башҡортостанда ҙур күләмдәге гипс мәмерйәләренең береһе.
Тасуирлама
Охлебинин мәмерйәһе Эҫем йылғаһы тамағынан 1 км алыҫлыҡта Ағиҙел йылғаһы үҙәненең уң ярында Көңгөр ярусы гипстарында урынлашҡан. Мәмерйә төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай һуҙылған, оҙонлоғо 146 м,, майҙаны — 5410 м², ҙурлығы — 21100 м³, тәрәнлеге — 18 м. Мәмерйәгә инеү урыны диам. 50 метрҙан ашыу, үҙәнгә текә төшөүсе 12 метр тәрәнлектәге карст упҡыны төбөндә урынлашҡан һәм төньяҡ-көнсығыш йүнәлешле текә ауыш галереяға күсә. Галерея иҙәне таш киҫәктәре менән ҡапланған залға асыла. Мәмерйәгә ингән урындан 20 метр алыҫлыҡта ер аҫты күле бар. Ул яҡынса 100 метр оҙонлоҡта, 2-12 метр киңлектә һәм 1 метр тәрәнлектә үтә күренмәле һыулы, уның өҫкө йөҙөндә хатта бер аҙ ҡағылғанда ла юғала барған йоҡа кальцит ҡатламы барлыҡҡа килә. Йәй мәмерйәләге температура 4-6 °C, ҡышын иһә ер өҫтөндәгегә ҡарағанда бер аҙ йылыраҡ. Йәй мәмерйәлә оҙаҡ ҡына боҙ һаҡлана. ҡышҡыһын мәмерйәгә ингән ерҙә боҙло сталагмиттар барлыҡҡа килә. Түбәһенән һоро гипстың плитка ҡатламдары аҫылынып тора. Мәмерйәнең ишелеп төшөү хәүефе бар, шуға күрә мәмерйә көмбәҙҙәренә теймәү яҡшыраҡ һәм башында мотлаҡ каска булырға тейеш.
Мәмерйәлә ярғанаттар колонияһы йәшәй. Тирә-яғы киң япраҡлы ҡуйы урман менән ҡапланған. Мәмерйә янында дала үҫемлектәренең һирәк төрҙәре үҫә: һаҫык биҙгәксән, кейәү үләне, сүллек ҡылбашағы.
Статус
1965 йылдың 17 авгусынан алып мәмерйә ғилми, уҡыу, тәбиғәтте һаҡлау һәм рекреацион әһәмиәткә эйә булған төбәк геологик тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора
Кобзева Зинаида Фёдоровна
Кобзева Зинаида Федоровна (Черникова) (2 август 1946 йыл, Кузнецк, Пенза өлкәһе — 18 июнь 2018 йыл, Санкт-Петербург) — СССР баскетболсыһы. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1971). Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (1992). СССР йыйылма командаһында донъя чемпионы һәм ике тапҡыр Европа чемпионы  була.
Биографияһы
Зинаида Федоровна Кобзева Пенза өлкәһе Кузнецк ҡалаһында 1946 йылдың 2 авгусында тыуған. Кузнецк ҡалаһының балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбендә  баскетбол менән шөғөлләнә, тренеры Анатолий Михайлович Хромченко була.
1962 йылдан 1966 йылға тиклем Пенза  «Спартагы» өсөн сығыш яһай. 1967 йылда Ленинград «Спартагына»  күсә, унда  тренеры Станислав Гельчинский була. СССР чемпионатында команда составында биш тапҡыр көмөш призер, Кубокҡа эйә булыусыларҙың ике тапҡыр Кубок еңеүсеһе, шулай уҡ Ронкетти Кубогында  еңеү яулай. 1975 йылда СССР халыҡтары Спартакиадаһында бронза призеры була.
СССР йыйылма командаһы составында   1969 йылдан 1972 йылға тиклем уйнай. 1970 йылда команданың баш тренеры Алексеева Лидия  Кобзева Зинаиданы Нидерландта үтәсәк  Европа чемпионатында  ҡатнашыусылар исемлегенә индерә. Турнир йомғаҡтары буйынса Советтар Союзы командаһы чемпион була. Бер йылдан һуң Кобзева Бразилияла  донъя чемпионатында ҡатнаша, унда СССР шулай уҡ  алтын миҙалдар яулай. 1972 йылда совет йыйылма командаһы составында баскетбол сы, Болгарияла Европа беренселегендә ҡатнашып,  икенсе тапҡыр Европа чемпионы була
Уйынсы карьераһын 1980 йылда тамамлай.
1975 йылда Ленинград караптар төҙөү институтын, ә 1981 йылда — П. Ф.Лесгафт исемендәге физик культура институтын тамамлай
1982 йылдан алып Санкт-Петербург ҡалаһы Фрунзе районының спорт мәктәбендә тренер була, унда ҡатын-ҡыҙҙарҙың баскетбол командаһы менән күнекмәләр үткәрә.
2018 йылдың 18 июнендә вафат була. Санкт-Петербургтың Павловск зыяратынында ерләнә.
Болғаҡова Гүзәл Тәлғәт ҡыҙы
Болғаҡова Гүзәл Тәлғәт ҡыҙы (7 август 1952 йыл) — физик. Физика-математика фәндәре докторы (2000), профессор (2005). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2012).
Биографияһы
Гүзәл Тәлғәт ҡыҙы Болғаҡова 1952 йылдың 7 авгусында Өфө ҡалаһында тыуған. 1974 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай һәм шунда уҡ эшләй башлай (1982 йылдан алып өлкән ғилми хеҙмәткәр). 1985 йылдан башлап — Өфө дәүләт нефть техник университетында, 2001 йылдын — Өфө дәүләт авиация техник университетында эшләй.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлеге нефть һәм газ табыу процестарын өйрәнеүгә, фильтрлау теорияһының физик һәм гидродинамик нигеҙҙәрен үҫтереүгә, математик модель әҙерләүгә бәйле. Г. Т. Болғаҡова флюидтарҙың релаксацион үҙенсәлектәре беленгәндә стационар булмаған режимдарҙы, ике фазалы фильтрлау процестарындағы эффекттарҙы тикшерә; бер төрлө булмаған, структураланған мөхиттәрҙе фильтрлау моделдәрен төҙөй; нефть һәм газ табыуҙың технологик процестарын күҙәтеү һәм улар менән идара итеү мәсьәләләрен хәл итә. 2000 йылда «Неравновесные и нелинейные эффекты в процессах двухфазной фильтрации» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
120-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән 42 үҙәк матбуғатта.
Һайланма хеҙмәттәре (үҙәк һәм сит ил матбуғатында баҫтырылған) :
Аҙнай бей
Аҙнай бей — башҡорттарҙың юрматы ҡәбиләһенең ырыу башлығы.
Биографияһы
«Юрматы ырыуы шәжәрәһе» буйынса, Тәтегәс бей, юрматы ҡәбиләһенең ырыу башлыҡтары Аҙнай, Ҡармыш һәм Илсектимер менән бергә, юрматыларҙың Мәскәү дәүләтенә инеү шарттары тураһында батша менән һөйләшеүҙәр алып бара. Килешеү төҙөлгәндән һуң 1557 йылда Рәсәй подданныйлығын ҡабул итеүен һәм ерҙәргә аҫабалыҡ хоҡуғын раҫлаған жалованный грамота ала.
Тарихсы Ә. З. Әсфәндиәров асыҡлауы буйынса, Тәтегәс бей етәкселегендәге юрматылар был грамотаны 1609 йылдың 21 авгусында ала: «оному Титкачу мурзе и старосте Аднаю впредь для ведома сия грамота дана лета 7117 августа 21 дня». Тарихсы С. И. Хәмиҙуллин билдәләп үтеүе буйынса, ниндәйҙер этапта төп документтағы датала бер цифра төҙәтелә һәм 7117 йыл 7157 (хәҙерге иҫәпләү буйынса — 1557 йыл) булып китә.
Ҡәбилә башлығы Тәтегәс бей, ырыу башлыҡтары Аҙнай, Ҡармыш һәм Илсектимер грамота артынан Мәскәүгә бара. Грамота буйынса ерҙәр 4 түбәгә һәм ырыуға бүленә: Ашҡаҙар йылғаһы бассейнынан Нөгөш йылғаһының тамағына тиклем һуҙылған территория Тәтегәс бейгә; Тор йылғаһынан Торатауға тиклемге ерҙәр — Аҙнай бейгә; Стәрле, Ҡуғанаҡ, Һәләүек йылғалары буйлап ятҡан ерҙәр — Егән, Каламан, Шешеняк йылғалары буйлап ятҡан ерҙәр — Илсектимер бейгә йәрәбә буйынса эләккән «мы разделили землю на четыре тюби. Сначала (земли) от верховья Ашкадара до низовья его с вытекающими с обеих сторон речками, с лугами, камышами и степями, от речек Угуя и Мекатевли до низовья Нугуша с впадающими в них речками, сделали одной долей. И еще (земли) от низовья Нугуша с вытекающими с обеих сторон Идели речками, с их деревьями, лугами, с истоком (речки) Тор и истоком (речки) Селеук, от дерева со сломанной вершиной и от седловины Туратау сделали одной долей. И (земли) Туратау, и Шахтау, и Куштау от устья Стерли и от верховья Куганака с Уршаком, возвышенностями между ними и стекающими с них (речками), и впадающими в Асау речками сверху донизу, и с лугами их сделали одной долей. И (земли) от устья Уршака, Асау, от лесочка Маленький буляк, Бурсык, затем от горы Юрактау с долиной Каратугай по Идели от Кукуша, Зигана, с впадающими в них речками и потоками (?), от верховья Каламана, от верховья Тора и Шинешмы сделали одной долей. После того бросили четыре жребия. Первый: по исполнении жеребьевки первый жребий — (земли) с их водами и степями, простирающимися до Ашкадара, — достался мне, Татигачу; второй жребий — Тяйрюк с описанными (выше) их водами, и степями, и лесами — достался старосте Азнаю; третий жребий — (реки) Стерля, Куганак, Селеук с описанными (выше) их водами, полями, лесами — достался Ильчиктимеру; четвертый жребий — (реки) Зиган, Каламан, Шишеняк с описанными (выше) их водами, и степями, и лесами — достался Кармышу». Был килешеү Мәскәү (яһаҡ) китабында теркәлгән.
Килешеү төҙөлгәндән һуң Аҙнай староста итеп тәғәйенләнә.
Аҙнай бей нәҫеле Ишембай, Стәрлетамаҡ райондарындағы Юрматы ҡәбиләһенә инеүсе айырым башҡорт ауылдарында йәшәй.
Майкл Фарадей
thumb|right|250px|Фарадей асыҡ лекция үткәрә.
Майкл Фарадей (Michael Faraday ; 22 сентябрь 1791 йыл — 25 август 1867 йыл) — инглиз физигы һәм химигы.
1824 йылдан донъялағы иң боронғо (1660 йылда ойошторолған) һәм Бөйөк Британияның төп фәнни ойошмаһы Лондон король йәмғиәте һәм башҡа күп ғилми ойошмалар, шул иҫәптән 1830 йылдан Рәсәй империяһының Санкт-Петербург Фәндәр академияһының сит ил ағзаһы.
Хәҙерге заманда электрҙы сәнәғәт етештереүҙең һәм уны күп төрлө ҡулланыуҙың нигеҙен тәшкил иткән электромагнит индукцияһын нәҡ Майкл Фарадей аса. Шулай уҡ ул Электр двигателенең тәүге өлгөһөн эшләй. Ғалимдың башҡа асыштары исемлегендә — беренсе трансформатор, электр тогының химик тәьҫире, электролиз закондары, магнит яланының яҡтылыҡҡа тәьҫире (Фарадей эффекты), диамагнетизм. Электромагнит нурланышын алдан әйтеүсе лә ул була. Ион, катод, анод, электролит, диэлектрик, диамагнетикттар һәм диамагнетизм, парамагнетиктар һәм парамагнетизм, шулай уҡ тағы ла ҡайһы бер башҡа төшөнсәләрҙе ғилми әйләнешкә Фарадей индерә.
Майкл Фарадей — электромагнит яланы тәғлимәтенә нигеҙ һалыусы, уны һуңыраҡ математика күҙлегенән Джеймс Максвелл рәссмиләштерә һәм артабан үҫтерә. Электромагнитлы күренештәр физикаһына Фарадейҙың индергән теоретик өлөшө үҙенең милләттәш физигы Исаак Ньютон нигеҙләгән алыҫ һәм яҡын тәьҫир принцибынан баш тартыуҙан һәм физикала хәҙер киң ҡулланылған «физик ялан» — вектор яланының көс һыҙыҡтары менән тотошлайға тулған һәм матдә менән үҙ-ара тәьҫир итешкән арауыҡтың өҙлөкһөҙ өлкәһе — төшөнсәһен ғилми әйләнешкә индереүҙән ғибәрәт.
Бала сағы
left|thumb Майкл Фарадей 1791 йылдың 22 сентябрендә Ньюнгтон-Баттсе (хәҙерге Ҙур Лондонда) тыуған.
Короллек институтында эшләй башлау
Йәш егеттең фәнгә ынтылышына иғтибар итеп, 1812 йылда китап төпләү өҫтаханаһына йомош менән килеүсе Лондон короллеге йәмғиәтенең ағзаһы Дено, күп химик элементтарҙы асыусы химик һәм физик Г. Дэви лекцияларына билет бүләк итә. Майкл ҡыҙыҡһынып тыңлай, һәм дүрт лекцияны ентекләп яҙып, китап итеп төпләп, Короллек институтына эшкә алыуҙарына үтенес яҙыуы менән профессор Дэвиға ебәрә. Ошо «бәләкәй һәм ҡыйыу аҙым», Майкл һүҙҙәре буйынса уның яҙмышын хәл итә. Профессор йәш кешенең киң белеменә һайран ҡала. Инситутта буш урын булмай һәм уның үтенесе бер нисә айҙан ҡәнәғәтләндерелә.
1813 йылда Дэви Фарадейҙы химик лабораторияға эшкә ала. Ошо ваҡытта профессор һәм уның ҡатыны менән Европаның фәнни үҙәктәре буйлап сәйәхәт итә. Был сәйәхәттең мөһимлеге шунда: ул Дэви менән күп лаборатирияларҙа була һәм А. Ампер, М. Шеврель, Ж. Л. Гей-Люссак кеүек ғалимдар менән таныша. Ғалимдар йәш инглизлының һәләтенә иғтибар итәләр.
Тәүге үҙаллы тикшереүҙәре
Фарадей лабораторияла һынау үткәрә|thumb|250px|right 1815 йылда Короллек институтына әйләпеп ҡайтҡас Фарадей үҙаллы тикшереүзәр өҫтөндә эшләй. 1816 йылда физика һәм химия буйынса лекциядар уҡый, ошо уҡ йылда тәүге хеҙмәте нәшер ителә. 1820 йылда ҡорос менән никель иретмәһе буйынса бер нисә һынау үткәрә. Был эш тутыҡмай торған ҡорос уйлап табылды, тип билдәләнә һәм ул ваҡыттағы металлургтарҙы ҡыҙыҡһындыра.
1821 йылда токтың магнит тирәләй һәм магниттың ток тирәләй хәрәкәте тураһында хеҙмәттәрен нәшер итә һэм ғөмүмән 40-ҡа яҡын хеҙмәт яҙа.
1832 йылда яңы фән бүеге электрохимия нигеҙендәге электрохимик закондарҙы аса.
Короллек йәмғиәтенә һайланыу
1824 йылда Дэви менән мөнәсәбәте боҙола, уның ҡаршылығына ҡарамаҫтан Фарадейҙы Короллек йәмғиәтенең ағзаһы итеп һайлайҙар. Шуға ҡарамаҫтан, Дэви иң әһәмиәтле асыш «Фаралей асышы» тип билдәләй, ә Фарадей Дэвины «бөйөк кеше» тип иҫәпләй. Бер йылдан һуң Короллек институтының лаборатория директоры итеп билдәләнә, 1827 йылда кафедра профессоры итеп тәғәйенләнә.
Әҙәбиәт
Хеҙмәттәре
Мадридтың король ботаник баҡсаһы
Мадридтың король ботаника баҡсаһы (исп. Jardín de Madrid Botánico Real ) — Испанияның баш ҡалаһы Мадридта  Прадо музейы менән йәнәш урынлашҡан ботаника баҡсаһы.
Тарихы
Баштағы баҡса 1755 йылдың 17 октябрендә король Фердинанд VI бойороғо буйынса барлыҡҡа килә. Ул Мансанарес йылғаһы буйында, хәҙерге Пуэрта- де-Йерро районы эргәһендә урынлашҡан булған. Унда ботаник Хосе Кер үҫтергән ике меңдән ашыу  үҫемлектәр урынлаштырыла. 1774 йылда Карл III баҡсаны хәҙерге урынына күсерергә ҡуша. Баҡса асылғас, һуңғы күсеүе 1781 йылда була. Архитекторҙары Франческо Сабатини һәм Хуан де Вильянуэва.
1886 йылда баҡса территорияһында күп ағастар дауыл арҡаһында юҡҡа сыға.
1942 йылда король ботаника баҡсаһы Испанияның Тарихи баҡсаларҙың мәҙәни мираҫ исемлегенә индерелә.
1974 йылдан алып 1981 йылға тиклем ботаника баҡсаһы реконструкцияға ябыла, уның барышында тәүге  планировкаһы тергеҙелә.
Тасуирламаһы
Әлеге ваҡытта баҡса ете төп өлөшкә бүленә, шулай уҡ уның территорияһында биш оранжерея бар. Баҡсала бөтәһе 90 мең самаһы үҫемлектәр үҫә, улар араһында яҡынса 1500 ағас бар.
Миллиондан ашыу үҫемлектәр өлгөһөнән торған ботаника баҡсаһының гербарийы  ике бүлеккә  — криптогамикка (бәшмәк, мүк  һәм башҡа үҫемлектәр өсөн) һәм фанерогамикка (сәскәле үҫемлектәр өсөн) бүленә.
1941 йылдан ботаника баҡса Anales del Jardín Botánico de Madrid журналы сығара.
Гэндзи тураһында повесть
Гэндзи тураһында повесть (яп. 源氏物語, Гэндзи-моногатари (хикәйә), шулай уҡ «Гүзәл принц Гэндзи тураһында хикәйә» — роман, классик япон әҙәбиәтендә бөйөк әҫәрҙәрҙең береһе . Ижад ителеү осор Хэйан заманына тура килә. Авторлыҡ буйынса, Мурасаки Сикибу романы тип иҫәпләнә. Ул императрица Сеси йортонда хеҙмәтсе була (хакимлек йылдары 986—1011).
Әҫәрҙең төҙөлөшө
Әҫәр 54 бүлектән тора. «Беренсе йәшеллек» бүлектә ике киҫәк, «Болоттар араһына йәшеренеү» бүлегенең тик атамаһы билдәле. Тәртипкә һалынған роман өс киҫәккә бүленә: Әҫәрҙәрҙең авторы бер кеше генә булмау тураһында шик булыу сәбәпле, бүленеү эстәлеккә генә һылтанып түгел һәм дә, яҙылыу стиле, алымдары айырмалары нигеҙендә атҡарылған. Заманына ҡарап, әҫәр төрлө ысулдар менән бүленә, мәҫәлән, « Удзи бүлектәре» бер бүлек тип тә һәм айырым 10 бүлектәр тип һаналған. Әлегә тиклем, бүлектәрҙе ниндәй тәртиптә урынлаштырыу бер төптән хәл ителмәгән мәсьәлә. Сюжеттәр бүлектәрҙе бер-береһе менән бәйләмәй, шуның өсөн эҙмә-эҙлек һаҡлап йәки ҡапма-ҡаршылыҡтарҙы урап роман төҙөүе ҡыйынлаша. Тикшеренеүселәр әйтеүенсә, һайһы бер бүлектәрҙең асҡысы бар (мото-тик маки). Улар ярҙамында әҫәрҙең тотанаҡлы фабулаһы төҙөлә, ә башҡа бүлектәр ярҙамсы булып ҡалалар (нами-но маки). Ярҙамсы бүлектәр, эстәлеген асыҡлап, төп бүлектәргә лә инеүҙәре мөмкин, йәки һөйләнгән сюжет һыҙығының дауамы булыуы ихтимал.
Сюжет
Повесть принц Гэндзи ғишыҡ биографияһын төп һыҙыҡ өҫтөнә ала — императорҙың үгәй улы.
Моногатари өс жанрҙар үрелмәһен: һынлы сәнғәтте, поэзияны һәм прозаны таусирләй. Моногатари төргәгендә өс һүрәт һәм уның аңлатмаһы булған. Уҡыусы төргәкте горизонталь килеш әйләндереп һүрәттәрен ҡарай һәм шул уҡ ваҡытта яҙыуын уҡый. Күрәһең, тәүге моногатари манга һымаҡ булыуы ихтимал, сөнки һүрәттәргә, сағыштырмаса, яҙыу аҙ булған. Әммә моногатари тураһында дөрөҫөн һөйләү мөмкин түгел, сөнки тәүге хикәйәләр һаҡланмаған. Хәҙерге билдәле текстар тик күпкә, һуңғы ваҡыттағы күсермәләрҙең «күсермәләре» генә.
Роман новеллалар, йыйынтығын хәтерләтә, һәр ҡыҫҡа хикәйә аша, Гэндзи тормошоноң айырым эпизодтарын асып һала. Авторы бер ниндәй нәсихәтһеҙ йәки идеаллаштырыуһыҙ, әҙәпле, тыныс тәбиғәтле биограф булып ҡала. Яҙылған 44 бүлектәрендә (тулы роман 54 киҫәктән тора) герой нәзәкәтле яманһыулыҡ менән һәр осраған, күндәм һәм тәкәббер ханымдарҙан башлап, һарайҙағы хеҙмәтсегә тиклем, һәр ҡатынды үҙенә ҡарата белә. Авторға, ихлас яҙылған мартиролог хэйан һарайы донъяһында, нәфис теҙмә — ҡатындар тибын күрһәтергә мөмкинлек бирә. Геройҙың холҡо һайлансыҡ түгел: атаһының ҡоло йәш фрейлингә лә йөрөй, һуңынан, «фил моронона оҡшаған, ҙур һәм ҡыҙыл танаулы» ханыма, аҙаҡ килеп, 58-йәшлек тәкәббер ҡарсыҡҡа һәм хатта үҙенең аҫрауға алған үҫмер ҡыҙын әүрәтергә маташа. Роман айырата ысынбарлыҡты һүрәтләй, сюжет бик һүлпән үҫешә (был романдың эстәлегендә сағыла — заманына тура килгән, ҡылансыҡ, артыҡ әҙәпле фрейлин һөйләшеүе). Хэйан аристократтарының көнкүреше һәм һарай кварталы байрамса, йә төшөнкө кәйеф атмосфераһы ҙур һәм нәзәкәтле оҫталыҡ менән тасуирләнә.
Әммә Гэндзи, дон Жуандан айырмалы, һәләкәткә килтерә торған һөйәр түгел, ә ышаныслы һәм тоғро юлдаш. Хэйан заманында барлыҡ ҡатындар бындай тормош тураһында хыяллана ғына. Улар ғүмере буйы ирҙәргә буйһоноп йәшәгән. Ир ҡорона ингән Гэндзи һәр ҡатын-ҡыҙҙы үҙ хәстәрлеге аҫтына ала, был турала автор күп тапҡырҙар иҫкә төшөрә. Кеше ышанмаҫ уның бындай выжданлығына (ул осорға) һәм хужабикә Мурасакиға ҡарата тәртибенә. Тағы бер ҡыҙ бала сағынан ул тулыһынса уның хакимендә булған, тормошонда башҡа бер кемдән ярҙам көтмәгән һәм бер генә лә бала тапмаған — шуға ҡарамаҫтан, яратҡан тоғро ҡатыны булып ҡала!
Романдың сюжете түңәрәк эсенә алынған — Гэндзи йәшлегендә, атаһының ҡолон әүерәтһә, тәхеткә менгән принцтың атаһына әүерелә, ғүмеренең аҙағында, һөйгәне Сан-но Маяның уға хыянат иткәнен белә. Һәм уның улының атаһы йәш придворный булған. Бындай сюжет түңәрәге Хэйан заманындағы, ҡарма концепияһына тап килә: был ваҡытта әҙәбиәткә буддизм йоғонтоһо бик көслө була. Роман тамамланмаған һәм һуғы бүлектең өҙөк сюжеттәр менән төҙөлөүе тигән тойғолар нигеҙендә, тикшеренеүселәр уйлауынса, романды автор үҙе яҙып бөтмәүе ихтимал.
Ҡатнашҡан заттар
(Схемала хата күрһәгеҙ бында комментарий яҙығыҙ) ]] Тикшеренеүселәр фекеренсә, романда баш персонаж Гэндзи тарихи шәхес түгел. Уның образы синтетик, һәм, бәлки, бары тик ҡайһы бер фараздар уның реаль тарихи шәхес яҡтарын бер аҙ үҙләштерә. Араһында мөмкин булған әҙәби образдың тормоштағы өлғөһө принц Минамото Такаакира (914—982 йылдар), император Дайго улы, Аривару Нарихира, Тайру Садафуми, Сугавару Митиндзанэ, принц Ацухиру.
Яҙылған дәүер
Роман Хэйан эпохаһында, яҙыла. Был ваҡытта япон мәҙәниәте үҙенең иң юғары үҫешен кисерә. Тап бына ошо осорҙа Ҡытай мәҙәниәтенән күсеп ҡалған традициянан тайпылып, тап бына ошо ваҡытта, үҙенсәнлекле милли япон стиле формалаша. Япон аристократияһының элита даирәләре ярҙамында күп яҡлы милли сағылыш тапҡан мәҙәниәткә нигеҙ һалына. Һынлы сәнғәт, музыка, каллиграфия менән бер рәттән япон прозаһы яңы ғына барлыҡҡа килеп, үҙ стилен табып юғары урын биләй. Һәм «Гэндзи тураһында повесть» тап бына был ирешелгән үрҙәрҙең кәүҙәләнеше.
Сөнки барынан ла үрге сословия ценилось сәнғәте, шиғриәт, проза үҫкәндә өлөшләтә ситтә. Ләкин тап бына ошо мөмкинлек бирҙе биреү " прозе булһа ине ҡалырға обойдены ювелирный сәнғәт придворный стихосложение. Проза уптыла, үҙенә башҡа тормош прикрасы, произрастать туранан-тура килгән тарихи ваҡиғалар повседневные, шуның нәтижәһендә достигает удивительно органист һәм естественности, записала тарих өсөн мельчает детальләре, көнкүреш тех осорынан.
Яҙыулыу ваҡыты
Түгел, бар берҙәм фекере тураһында һөйләне, осоронда бер ни тиклем тормош үҙ Мурасаки булдырҙы роман. Бар бер нисә версия бар, донъя йышыраҡ башҡа атала та, күҙ алдында тота, тип роман башланды, Мурасаки үлгәндән һуң, ире, Фудзивара Нота, йәғни сама менән 1001. Был версияһын подкреплять булһа, шул ваҡытҡа инеү Мурасаки хеҙмәтенә мөрәжәғәт император (1008 йыл) «Повесы Гэндзи тураһында» инде иде популярна у-у-у ҡатын-кыҙҙар өлөшөндә йәшәүселәр һарайы. Бәлки, тап бына ошо популярлыҡ алған саҡырыу сәбәбе кыҙҙар һарайына. Сығып, был версияһы, беренселәрҙән булып написании тип башлыҡтары һанарға кәрәк, ышаныс повестку тормошо тураһында ҡатын-кыҙҙар урта сословия (мәҫәлән, «Буш скорлупа циклы», «Киске лик»). Алға ла булып, наблюдательный придворный тормош Мурасаки яҙа башлай тураһында обитатели һарайы.
Башҡа версияһына Мурасаки кереште романы һуң ғына тикшереү хеҙмәте менән. Береһе легендалары буйынса роман булдырылды буйынса поведению императрицы Сеси һәм писал булыу ваҡытында сознательный " асыла. Әммә был легенда түгел, бик достоверным.
Ниһайәт, тағы бер версияһы, вдохновением өсөн япон ҡыҙҙары барылған, хикәйәләр тураһында император тормош, улар ул ишеткәнем бар әтенән. Очарованная услышанным, Мурасаки яҙа башлығын «Павильон Павлиний» булараҡ, хәҙер үк йәш, бәлки, хатта кейәүгә сыҡҡансы менән Нота.
Исеме
Күпселек фекер нигеҙендә, «Гэндзи тураһында повесть» әҫәренең исемен Мурасаки уйлап сығармаған. Иң боронғо атама «Мурасаки тураһында повесть» («Мурасаки-но-моногатари»). Ул XI быуат урталарында «Сарасина-никки» («Сарасинаның яңғыҙ айы») тип аталған көндәлектә табыла. Билдәле вариант «Һоҡландырғыс Гэндзи тураһында повесть» («Хикару-Гэндзи-моногатари») атамалары бар.
Тәржемәләр
Роман бер нисә европа телдәренә тәржемә ителгән. Әҫәр урыҫ теленә 1993 йылда тәржемә ителә. Т. Л. Соколова-Делюсина.
Инглиз теленә роман биш мәртәбә тәржемә ителә: Был әҫәр чех теленә Карел Фиала тарафынан тәржемә ителә (чеш. «Příběh prince Gendžiho» ).
Был украин теленә тәржемә ителгән бүлек «Ҡарағайҙар араһындағы ел» Ю. В. Осадчий.
Том Хэнкс
То́мас Дже́ффри (Том) Хэнкс (Thomas Jeffrey «Tom» Hanks; 9 июль 1956 йыл) — Америка актёры, кинорежиссёр, сценарист һәм продюсер.
Карьераһын ғаилә менән ҡарай торған («Большой» (1988) комедияһында башлай. Ҡырҡ йәштәр тирәһендә етди драматик артист булараҡ таныла һәм «Филадельфия» (1993) һәм «Форрест Гамп» (1994) фильмдарындағы ролдәр өсөн ике «Оскар» премияһына лайыҡ була, донъя кинематографы тарихында был бүләкте ике йыл бер рәттән алыусы ике артистың береһе.
Оскарлы ролдәренән башҡа, Хэнкс шулай уҡ режиссёр Стивен Спилберг менән эшләүсе артист булараҡ билдәле. 2017 йылда Хэнкс уйнаған фильмдар 9 миллиард доллар аҡса килтерә. Том Хэнкс - шулай уҡ кино тарихында иң ҙур гонорар алыусы, «Ангелы и демоны» фильмындағы профессор Роберт Лэнгдон роле өсөн ул ($51 млн-дан әҙ генә артығыраҡ аҡса ала, унан күберәк сумманы бары тик «Начало» фильмында Кобба ролен башҡарған Леонардо Ди Каприо ($59 млн.») ала. Том Хэнкс иң күп аҡса эшләүсе актёрҙар араһында өсөнсө урынды биләй.
Бала сағы
Томас Джеффри Хэнкс  Конкорд ҡалаһында (Калифорния штаты) тыуған. Атаһы-инглиз, әсәһе — португал. Уның атаһы урындағы ресторанда шеф-повар булып эшләй, ә әсәһе дауаханала хеҙмәт итә. Томми - ғаиләлә өсөнсө бала. Уға биш йәш тулғас, ата-әсәһе айырылыша, һәм америка ҡануниәте буйынса өс баланы (Том, Ларри һәм Сандраны ) аталары алып ҡала. Том Хэнкс йәш сағында уҡ актёрлыҡ һәләтлегенә һәм йор һүҙлелеккә эйә була. Ул Сакраментолағы Калифорния университетына уҡырға инә. Кливлендта сығыш яһаған бәләкәй генә актёрҙар төркөмө уны үҙ составына эшкә саҡырғас, Том Хэнкс университетта уҡыуҙан баш тарта.
Кинолағы карьераһының башланыуы
Том Хэнкс кинола 1980 йылда кинола төшә башлай. «Он знает, как вы одиноки» фильмы - уның дебюты. Дүрт йыл үткәндән һуң «Всплеск» романтик комедияһындағы роль уны тамашасыларға яңынан асырға мөмкинлек бирә. Голливудтың иң матур артисы Дэрил Ханна ҡалаға яңылыш ҡына йөҙөп ингән һыу инәһе ролен уйнай. Ул саҡта ябыҡ ҡына, йәп-йәш Том Хэнкс был таныш булмаған сәйер һылыуға ғашиҡ булған һатыусы ролен башҡара. Фильмдың финалында ғашиҡтар, ҡаланың һалҡын, мәрхәмәтһеҙ донъяһынан ҡасып, океанға йөҙөп китә.
Шунан һуң Хэнксты фильмдарға төшөрә башлайҙар. Тағы ла дүрт йылдан Хэнкс үҙе тураһында тамашасыларҙың иҫенә төшөрә. Был Хэнкстың «Большой» фильмында бала аҡыллы, оло ир тәнле герой ролен уйнағас килеп сыға. Ғәҙәти булмаған сюжет актёрға үҙенең ижади үҙенсәлеген күрһәтергә ярҙам итә. Был роль уға «Золотой глобус» бүләген һәм беренсе «Оскар» номинацияһын килтерә. Шулай уҡ«Тёрнер и Хуч» фильмы ла уға ҙур уңыш килтерә.
1980-се йылдарҙа Том Хэнкс ун фильмда төшә, ләкин иң шәп ролдәрен ул 1990-сы йылдарҙа башҡара. «Неспящие в Сиэтле» (1993) фильмында улы йоғонтоһо аҫтында мөхәббәтен тапҡан яңғыҙ ҡалған атай ролен уйнау уға ҙур уңыш килтерә. «Их собственная лига» фильмы артистың романтизмдан башҡа тағы ла икенсе үҙенсәлеген аса. Том Хэнкс ҡатын-ҡыҙҙар бейсбол командаһының тупаҫ холҡло, мәңге иҫерек тренеры ролен бик оҫта башҡара.
Кинолағы уңыш
Актёрҙы төп триумф алда көтә. «Форрест Гамп» (1994) фильмында Том Хэнкс төп ролде уйнай һәм был кинола иң ысын шаҡ ҡатырғыс хәл булып тора. Уның геройы — тирә-йүндәге кешеләрҙең көлөүенә дусар булған ябай йәш кеше. Гамптың йөҙөнә ҡарап, уны «урындағы йүләр» тип йөрөтәләр, сөнки был уның битенә яҙып ҡуйылған. Шуға ҡарамаҫтан, Форрест Гамп үҙ елкәһенә төшкән һынауҙарҙың барһын да йырып сыға. Ул пинг-понгта оҫта уйнай һәм Ҡытайҙа үткән донъя чемпионатында еңеүсе, вьетнам һуғышының геройы, миллионер булып китә һәм күп кешеләргә өлгө булып тора. Картинала шулай уҡ яуапһыҙ ҡалған мөхәббәт тә үҙенең сағылышын таба. Фильм алты «Оскар» премияһына өлгәшә.
Бер рәттән ике тапҡыр «Оскар» премияһын алып, Хэнкс милли геройға әйләнә. Уның артабанғы фильмы - «Аполлон 13» 1970 йылда Айға уңышһыҙ осоу тураһында.
2006 йылда «Код да Винчи» фильмы сыға, ул Хэнкс карьераһындағы иң уңышлы фильм була, сөнки 750 миллион тапҡыр прокатта күрһәтелә. 2009 йылда «Ангелы и демоны» фильмының сиквелы, ә 2016 йылда «Инферно» фильмының дауамы сыға.
Шәхси тормошо
1988 йылда Том Хэнкс актриса Рита Уилсонға өйләнә. Уларҙың никахында ике улдары: Честер һәм Трумен - тыуа.
2011 йылдың 1 февралендә Том Хэнкс ҡартатай була: улы Колиндың Оливия исемле ҡыҙы тыуа. 2013 йылдың июнендә Хэнкстың икенсе ейәнсәре Шарлотта донъяға килә.
Том Хэнкс — православие христианы{/0. . Ҡатыны Рита Уилсон да православиела, Хэнкс менән Рита православие сиркәүендә ниҡахлашҡан (РПЦЗ).
.
2013 йылдың октябрендә эфирҙәге Дэвид Леттермандың Fox News каналындағы шоуы ваҡытында актёр  шәкәр диабеты менән сирләгәне тураһында һөйләй.
Продюсер
{0}[13]{/0}} (1936)
Режиссёры
{0}[13]{/0}} (1936)
Сценарист
{0}[13]{/0}} (1936)
Композитор
[13]} (1936) (песни к фильму)
Бүләктәре һәм номинациялары
Полный список наград и номинаций на сайте IMDb.
Вязовка (Тәтешле районы)
Вязовка (Вязовка) — Башҡортостандың Тәтешле районындағы ауыл. Кәлтәй ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 504 кеше. Почта индексы — 452834, ОКАТО коды — 80250835002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек удмурттар (87 %)
Ауыл тарихы
Ауылға 20 башында башында Бөрө өйәҙендә нигеҙ һалына. 1925 йылда ауылда 62 йорт-хужалыҡ булыуы теркәлгән.
Удмурттар йәшәй. Төп мәктәп (Кәлтәй урта мәктәбе филиалы), балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Иҫке Тимкә
Иҫке Тимкә (Старотимкино) — Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 505 кеше. Почта индексы — 452993, ОКАТО коды — 80208804001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Карл Густав Юнг
Ка́рл Гу́став Юнг (Carl Gustav Jung [ˈkarl ˈgʊstaf ˈjʊŋ]; 26 июль 1875 йыл, Кесвиль, Тургау, Швейцария — 6 июнь 1961 йыл, Кюснахт, Цюрих кантоны, Швейцария) — швейцар психиатры, төпкөл психологияһының йүнәлеше булған — аналитик психологияһына нигеҙ һалыусы.
Аналитик психологияһының маҡсаты булып пациенттарҙың барлыҡҡа килгән архетипик образдарына аңлатма биреү тора. Юнг коллектив аңһыҙ даирәнең образдарында (архетиптарҙа), дөйөм кешелек символикаһын шул иҫәптән мифтарҙы һәм төштәрҙе өйрәнеүҙе үҫтерә. («Либидоның метаморфозалары һәм символдары»).
Юнгтың фекеренсә, психотерапияның маҡсаты булып шәхестең индивидуацияһы тора.
Шулай уҡ Юнгтың психологик типтар концепцияһы ныҡ танылыу алған.
Биографияһы
Карл Густав Юнг Базелдә университеттың медицина факультетен тамамлай. 1900 йылдан 1906 тиклем Цюрихтә психиатр клиникаһында танылған психиатр Э. Блейлерҙың ассистенты дәрәжәһендә эшләй. 1909—1913 йылдарҙа Зигмунд Фрейд менән хеҙмәттәшлек итә, психоаналитик хәрәкәттә төп ролде башҡара: Халыҡ-ара психоаналитик ойошмаһының беренсе президенты, психоаналитик журналдың редакторы, психоанализ буйынса лекциялар уҡыусы.
1903 йылдың 14 февралендә Юнг Эмма Раушенбахҡа өйләнә. Тиҙҙән ул ҙур ғаиләнең башлығы булып китә. 1904 йылда уларҙың ҡыҙы Агата, 1906-ла — Грета, 1908-ҙә — улдары Франц, 1910-да — Марианна, 1914-ҙә — Хелена донъяға тыуа.
1904 йылда үҙенең пациенткаһы Сабина Шпильрейн-Шефтель менән таныша һәм аҙаҡтан оҙайлы никахһыҙ мөнәсәбәттә була. 1907—1910 йылдарҙа Юнг менән төрлө ваҡытта мәскәү психиатрҙары Михаил Асатиани, Николай Осипов һәм Алексей Певницкий осрашалар.
1914 йылда Юнг Халыҡ-ара психоаналитик ассоциацияһынан сыға һәм үҙенең практикаһында психоанализ техникаһынан баш тарта. Ул үҙенең «Аналитик психология» тип аталған теорияһын һәм терапияһын ентекләп эшкәртә.
Изнаир
Изнаир — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хопер йылғаһының һул ярына тамағынан 787 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 98 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Репорн-Ягун
Репорн-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тром-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 468 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 98 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Элам
Элам (Йылам) (, Эламту, (Йылам теле — Haltamti) — бөгөнгө Ирандың көньяҡ-көнбайышындағы (Хузестан һәм Лурестан провинциялары) тарихи өлкәһе һәм боронғо дәүләт (б.э. тиклем III — б.э.т. VI быуат уртаһы). Үҙәге (баш ҡалаһы) — Сузы ҡалаһы.
Библияла Элам (Йылам)
Библияға ярашлы, Йылам (Элам ырыуын башлаусы) семит була. . Ҡолатылғанға ҡәҙәре Содом һәм Гоморра Сенар батша менән берлектә һуғышҡан элам батшаһы Кедорлаомер ғәскәре һөжүменә дусар була. Эламиттар уҡсылары менән дан тота. Әммә уларҙан еңеләләр, бер өлөшө Самарияға урынлаша. .
Элам ерендә Сузы ҡалаһы була.
Беҙҙең эра башланыуға эламиттар үҙҙәренең этник үҙенсәлектәрен һаҡлаған булалар һәм Иерусалимдағы Изге Троица көнө (Пятидесятница) байрамында ҡатнашалар.
Элам теле
Барлыҡҡа килеүе йәһәтенән элам теле «изолянт» тел һанала. Әммә уның дравид йәки афразия телдәренә ҡәрҙәшлеге гипотезалары ла йәшәй. Грамматик йәһәттән был тел — агглютинатив тел. Һүҙҙәрҙең ҡәҙимге тәртибе — SOV (подлежащее — дополнение — сказуемое). Яҙма тел тәүҙә протоэлам пиктографик яҙма була, б.э. тиклем XXIII быуаттан — һыҙыҡлы элам яҙмаһы, аҙаҡтан — шына яҙыу (клинопись) ҡулланыла.
Элам тарихы
Элам тарихын шартлыса ике быуатты эсенә алған өс осорға бүлергә була. Беренсе осорға тиклемге ваҡыт протоэлам осоро булараҡ билдәле:
Һүрәтләмә
Йылам тип борон Ҡарун һәм Керһә йылғаларының тау үҙәне аталған. (Хәҙерге көндә йылғалар Тигр йылғаһынан көнсығыштараҡ Фарсы ҡултығының ҡороған уйпатына ҡоя). Шулай уҡ Йылам тип эргә-тирәләге тау райондары — Хузистан һәм Фарс тип аталған әлеге Иран (көнсығышҡараҡ йәйелгән балыуы ла ихтимал) өлкәләре лә аталған. Эламлыларҙың үҙҙәренең яҙмаларында был ил Hatamti (Hal-tamti тигәне лә осрай) тип атала. (Боронғо телдә — hal 'ил' тигәнде аңлатҡан)
Беҙҙең эраға тиклем III быуаттағы шумер-аккад сығанаҡтарынан бер-нисә элам ҡала-дәүләте билдәле: Шушен (Сузы), Аншан (Анчан), Симашки, Парахсе (һуңғараҡ Мархаши), Адамдун (моғайын, Hatamti шумер терминының боронғо формаһы) һәм башҡалар.
Беҙҙең эраға тиклем II меңйыллыҡта Шушен (Шушун) һәм Анчан Йылам дәүләтенең мөһим өлөшө тип һанала; элам батшалары үҙҙәренең атамаларында гел ошо ике ҡаланы телгә алған. Шушен — грек авторҙарының Сузыһы, тарихы б.э.тиклем IV меңйыллыҡҡа барып тоташа; Анчан — хәҙерге Фарсылағы Шираздан алыҫ булмаған Тепе-Мальян ҡалаһы.
Аван династияһы
Йылам (Элам) дәүләте хаҡындағы тәүге мәғлүмәттәр яҡынса б.э. тиклем XXVII быуат ахыры — XXVI быуаттың тәүге яртыһына тап килә. Ул заманда Төньяҡ Двуречьела Авана батшалары хакимлыҡ иткән.
Беҙҙең эраға тиклем 2500 йылдар тирәһендә шумер ҡалаһы Киштың хакимдары эламдың өҫтөнлөк итеүенән ҡотолалар. Был ваҡытта Аванда яңы династия нығынған була. Уны, ахыры, Пели нигеҙләгән. Әйткәндәй, был осор тарихы аныҡ түгел.
Беҙҙең эраға тиклем 2300 йылдарҙа Эламды Аккад дәүләте яулай. Әммә аккадлылар илде буйһондора алмай һәм бер нисә йылға ҡалдырып торорға мәжбүр була. Аккадтың яңы батшаһы Римуш Эламды яңынан яулай һәм тулыһынса тиерлек юҡҡа сығара.
Әлдән-әле баҫҡынсылар ебәреп торһалар ҙа, Аккад батшалары Эламды ысынлап та буйһондора алмайҙар. Ахырҙа, Нарам-Суйын батшаһы Маништушуның ике туған ҡустыһы эламлылар менән яҙма килешеү төҙөргә мәжбүр була. Был килешеү буйынса Элам тышҡы сәйәсәтен Аккад батшалығы менән яраҡлаштыра әммә үҙаллылығын һаҡлай. Был тарихта билдәле тәүге халыҡ-ара килешеү була. Ул эламса, әммә аккад шына яҙмаһында яҙылған. Шына яҙмаһы ошо дәүерҙән алып Эламда ла ҡулланыла башлай.
Төрөк йәһүдтәре музейы
Төрөк йәһүдтәренең 500 йыллыҡ Фонды музейы (500. Yıl Vakfı Türk Musevileri Müzesi500. Yıl Vakfı Müzesi Musevileri Türk) — төрөк йәһүдтәре традициялары, тарихы тураһында һөйләүсе 500 йыллыҡ фонды булдырған мәҙәни үҙәк. Ул 2001 йылдың 25 ноябрендә Каракёйҙа (Стамбул) асылған. 500 йыллыҡ Фондына 1989 йылда, сефардтарҙың Ғосман империяһына .килеүенең 500 йыллығын билдәләү маҡсатында, иудей ҙа, мосолман да булған 113 төрөк гражданы тарафынан нигеҙ һалынған. Музей булдырыу идеяһын Наим Гюлерюз тәҡдим иткән, хәҙерге көндә ул музейҙың кураторы булып тора. Күренекле Камхи йәһүд ғаиләһе Фондты финанслай.
Элам
Аван династияһы
Аван династияһының һуңғы вәкиле Кутик-Иншушинак ваҡытында, Аккад Гутийҙар ырыуы ҡыҫымынан еңелгәндә Элам үҙаллылығын киренән яулай ала. Әммә Гутийҙар Эламға ла баҫып инә. Нәтижәлә дәүләт бер нисә өлкәгә бүленә. Бары тик йөҙ йылдан һуң ғына ҡушылалар һәм Элам Симашки династияһы етәкселегендә яңынан күтәрелә башлай.
Төрөк йәһүдтәре музейы
Тарихы
Элек Зөлфәрис синагогаһы булараҡ билдәле музей бинаһы тергеҙелде һәм музей талаптарына ярашлы реконструкцияланды. Был синагога бар 1671 йылда ла булғанлығы тураһында мәғлүмәт бар, һәм уның тәүге бинаһы Генуя республикаһы .колонистары тарафынан төҙөлә. Ул «Галаттағы Изге Синави (синагога)» йәки «Галаттың Кал Кадошы» тип телгә алына. «Зюльфарис» атамаһы яҡынса фарсы теленән кәләш "{{comment|суғы|бахрома}» тип тәржемә ителгән һүҙбәйләнештән килеп сыҡҡан тип фараз ителә. XIX быуат башында иҫке бина урынында (бәлки 1823 йылда) яңыһы төҙөлгән.
1882 йылда Самуэль Малка иғәнәһе ярҙамында  синагогаль кәмәне мәрмәр менән ситләгәндәр. 1890 йылда Камондо ғаилә аҡсаһына {{comment|яңынан ҡороу|реконструкция} үткәрелгән. 1904 йылда Галата йәһүд общинаһы реставрация эштәре алып барған. 1968 йылда синагога яңынан реконструкцияланды, ә 1979 йылда фракий сығышлы йәһүдтәрҙең ҡулланылышына тапшырыла. 1983 йылда синагогала һуңғы туй тантанаһы үткәрелә, ике йылдан ул ғибәҙәттәр өсөн ябыла һәм, ахыр сиктә, 500 йыллыҡ фондына тапшырыла. 2001 йылда яңыртып төҙөлгән музей бинаһы, Камха ғаиләһенең финанс ярҙамы менән, Төрөк йәһүдтәре музейы сифатында асыла.
Элам
Симашки династияһы
Тиҙҙән, Аван батшалығы тулыһынса тарҡалғас, Эламды Ур батшаһы Шулгә яулап ала. Бер нисә тиҫтә йылдар дауамында илгә шумер чиновниктары хужа була. Бары тик Ур батшаһы Шу-Суйән дәүерендә элам ҡалаһы Симашкиның хакимы булып Гирнамме телгә алына.
Төрөк йәһүдтәре музейы
Музейҙың тасуирламаһы
Төрөк йәһүдтәре музейы коллекцияһы йәһүдтәрҙең һәм мосолман төрөктәрҙең мәҙәниәттәре ҡатнашмаһы тураһында һөйләүсе секцияларҙы, төрөк йәһүдтәренең йолаларын һүрәтләгән этнографик материалдарҙы, шулай уҡ Испаниянан Төркиәгә йәһүдтәрҙең күсенеүе тураһында тарихи мәғлүмәтте берләштерә.
Элам
Симашки династияһы
Гирнамменан һуң килеүсе Энпилухан Урҙан айырылырға көс таба һәм Аван, Сузы ҡалаларын яулай. Энпилуханды тиҙҙән шумер ғәскәре әсирлеккә алһа ла, был мәлгә Элам инде тулыһынса шумер хакимлығынан азат була. Ур гарнизондары тулыһынса ҡыуыла, ә шумерҙарға илдән ҡасырға ғына ҡала.
Төрөк йәһүдтәре музейы
Музейҙың тасуирламаһы
Музейға инеү Надия Ардиттиҙың «Күтәрелә барыусы ут һыны» металл скульптураһы торған эске ихата-ҡоҙоҡҡа йүнәлтеүсе тимер ҡапҡа аша башҡарыла. Ул Балҡан, Далмация, Кавказ, Фәләстин, Триполитания, Дарданелла, Корея һәм Төркиә бойондороҡһоҙлоғо өсөн һуғыштарҙа һәләк булған төрөк йәһүдтәре иҫтәлегенә бағышланған.
Элам
Симашки династияһы
Хутрантемпти батшалары етәкселегендә эламиттар Междуречье биләмәһенә баҫып инә башлай һәм тиҙҙән Урҙан үҙҙәрендә хакимлыҡ иткәндәре өсөн үстәрен ҡайтаралар. Урҙың III династияһы батшаһы Ибби Суйын элам ғәскәренән еңелә. Элам гарнизондары Ур һәм Шумерҙағы башҡа эре ҡалаларға урынлаша. Әммә бер нисә йылдан уларға был ерҙәрҙән кире китергә тура килә.
Төрөк йәһүдтәре музейы
Музейҙың тасуирламаһы
Зюльфаристың синагогаһы тарихы тураһында һигеҙ мөйөшлө төп залдың информацион панелдәрендә яҙылған, һакам башы институты, Истанбулда һәм Анатолияла йәшәүсе йәһүдтәрҙең көндәлек тормошо хаҡында һөйләүсе мәғлүмәт. Унда шулай уҡ карталар, талиттар, фармандар (солтан указы) артефакттар, төрөк йәһүдтәренең аҙсылыҡ статусын юғалтыуға килтергән Төрөк Республиканың суверенитетын таныған Лозанна тыныслыҡ килешеүенең күсермәһе ҡуйылған. Шул уҡ ҡаттағы эсендәге ике төргәк Тораны ҡарарға мөмкин. Икенсе мәғлүмәти панелдә Икенсе донъя һуғышы осоронда Европанан Төркиәгә ҡасып килгән академиктар, йәһүдтәргә Холокостан ҡотолорға ярҙам иткән төрөк дипломаттары күрһәтелгән, уларҙың ҡайһы берҙәре донъя халыҡтарының булған.
Гарри Трумэн Билдинг
Гарри Трумэн Билдинг (The Harry S Truman Building) — йорт, 1947 йылдан АҠШ Дәүләт департаментының штаб-фатиры.
АҠШ-тын 33-сө Президенты Гарри Трумэн исемен йөрөтә. Вашингтонда урынлашҡан.
Элам
Симашки династияһы
Идатту I батша ваҡытында Симашки хакимдары бар Эламды үҙҙәренә буйһондора. Шулай ҙа элам дәүләтенең үҫеше ярты быуаттай дауам итә. Тиҙҙән Симашки батшаларының ҡеүәте кәмей һәм яҡынса б.э. тиклем XIX быуатта Эламға хакимлыҡ яңы Сүккәл-махи династияһына күсә.
Сүккәл-махи (Эпартидтар) династияһы
Династияға нигеҙ һалыусы — Эпарти- түбәнге ҡатлам кешеһе була. Хакимлыҡты нәҫел буйынса түгел, ә үҙе яулап ала. Эпартаның вариҫтары, бигерәк тә Шилхаһа батшабикә, Элам дәүләтселеген нығыта алалар.
Мәхдиә
Мәхдиә (المهدية‎‎) — Тунистағы ҡала-курорт, Мәхдиәнең (виләйәт) административ үҙәге, 410- меңлек ҡала агломерацияһының үҙәге һәм 1,5 миллионлыҡ Сус — Монастир — Мәхдиә полицентрик конурбацияның өсөнсө үҙәге.
Элам
Сүккәл-махи (Эпартидтар) династияһы
Элам ул дәүерҙә Вавилония һәм Аккад батшалығы менән һуғыш алып бара. Беҙҙең эраға тиклем XV быуат башында сүккәл-мах династияһы юҡҡа сыға. Эламды касситтар яулап ала. Бары тик йөҙ йылдан һуң ғына Элам Аншана һәм Сузы батшалары етәкселегендә үҙаллылыҡ яулай.