cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Төньяҡ Македония йәһүдтәренең тарихы
Икенсе донъя һуғышы һәм Холокост
Болгарское правительство запросило о немецких планах в отношении депортируемых. Ответ Германии гласил, что половина людей будет использована на сельхозработах в Великой Германии, четверть малоквалифицированных рабочих получит возможность «искупить свою вину» на предприятиях военной промышленности Рура, а остальные будут доставлены в Генерал-губернаторство, для работ, связанных непосредственно с войной. Эта же информация распространялась по германским дипломатическим каналам в нейтральных странах и была опубликована как сообщение из Берна (Швейцария) 24 марта 1943 года в «The New York Times», вместе с циничным заявлением германских властей о зарегистрированном за последние три месяца снижении смертности среди евреев в Польше и о том, что работающие в зоне боевых действий евреи-мужчины получают такой же паёк, как и немецкие солдаты.
Несмотря на такие вводящие в заблуждение заявления, Болгария решила дать покровительство своим евреям с болгарским гражданством от депортации на контролируемую Германией территорию. Не желая депортировать и неболгарских евреев, в конце 1942 — начале 1943 года болгарское правительство через дипломатические каналы в Швейцарии проверяет возможность вывоза евреев морским транспортом в Британский мандат в Палестине. Из-за большого распространения слухов о том, что в действительности происходит с «переселившимися на восток», Болгария проверила возможность, вместо оплаты депортации евреев на нацистских поездах, их вывоза по Чёрному морю. Тем не менее эти просьбы были отклонены министром иностранных дел Великобритании Энтони Иденом. После неудачи этих попыток, болгарское правительство согласилось на немецкие уговоры и начало транспортировку неболгарских евреев на румынскую границу по Дунаю, сдав их немецким представителям и таким образом послав на смерть. В результате еврейские общины контролировавшихся Болгарией районов Югославии и Греции были практически полностью уничтожены. Только несколько десятков евреев Битолы избежали депортации и четверым удалось сбежать из транзитного лагеря. Ни один из 3276 евреев Битолы, отправленных в Треблинку, не выжил. В городе, который в течение 400 лет был крупным центром сефардского еврейства, в 2003 году проживал один еврей. Древняя еврейская община Штипа была полностью уничтожена.
48 000 болгарских евреев, проживавших в старых болгарских границах, не были депортированы и убиты нацистами. Сообщения о судьбе македонских и фракийских евреев вызвали бурную реакцию болгарского общества. Спикер парламента Димитр Пешев и 43 депутата выступили с резкой критикой действий правительства. Благодаря лоббированию, вмешательству имевших влияние на режим общественных деятелей и протестам Болгарской православной церкви, приказ о депортации был отменён.
После освобождения Вардарской Македонии в 1944 году, Общество еврейских общин Югославии опубликовало данные, что войну пережили 419 македонских евреев. Позднее в Белграде были опубликованы уточнённые данные, из которых следует, что выжили только 140 евреев Македонии. Большинство спасшихся выжили, перейдя на нелегальное положение или воюя в рядах югославских партизан. Из депортированных в лагеря смерти не выжил никто. Большинство оставшихся в живых решили эмигрировать в Израиль, часть вернулись в Македонию, остальные остались в Сербии. В 1952 году в Македонии проживал 81 еврей.
Директор по исследованиям Всемирного еврейского конгресса, Лоренс Вейнбаум сказал, что ни одна из еврейских общин Европы не пострадала так сильно, как община Македонии.
Хәҙерге заман
В настоящее время еврейская община Македонии насчитывает около 200 человек. Почти все они живут в Скопье, одна семья осталась в Штипе и один еврей в Битоле.
В 2003 году была открыта синагога и в Скопье имеется общинный центр. Поддерживаются связи с еврейскими общинами в Белграде и Салониках. Услуги раввина предоставляются раввином из Белграда, приезжающим в Скопье. Также представители общины принимали участие в международном конкурсе знатоков Торы, проходящем в Израиле в рамках празднования Дня Независимости.
В Скопье в 2011 году открыт Мемориал-музей Холокоста македонских евреев.
Дини тормош
После перерыва в 60 лет, имеется родившийся в Македонии раввин, Ави Козма, ученик главного раввина Сербии, Исаака Асиэля, бывшего также главным раввином Македонии. Раввин Козма с отличием окончил юридический факультет Университета Скопье. Он учился у рави Асиэля, а затем затем в известном раввинском училище «Бейт-Мидраш Сефарди» в Иерусалиме у раввина Шломо Кассина. Раввинское положение рава Козмы состоялось 5 мая 2008 года в синагоге «Бейт-Яков» в Скопье.
Оло Хо-Яха
Оло Хо-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ид-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вилданов Салауат Ғәли улы
Вилданов Салауат Ғәли улы (24 октябрь 1954 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре, 1992—2011 йылдарҙа «Уфаоргсинтез» йәмғиәтенең генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы.
Биографияһы
Салауат Ғәли улы Вилданов 1954 йылдың 24 октябрендә Башҡорт АССР-ының Учалы районы Ахун ауылында тыуған
Хеҙмәт юлы
Трудовую деятельность Салават Галиевич начал после окончания в 1977 году Уфимского нефтяного технического университета (специальность «химик-технолог») в инженерно-производственном тресте «Оргнефтехимзаводы» в городе Москве, где до 1992 года работал инженером, главным инженером пусконаладочной бригады. С 1992 по 1998 год — начальник установки, начальник производства ОАО «Уфанефтехим». С 1998 по 2002 год — заместитель начальника, начальник производства ОАО «Башнефтехим». С 2002 по 2006 год — генеральный директор Ново-Уфимского нефтеперерабатывающего завода. С 2006 года и по настоящее время — генеральный директор ПАО «Уфаоргсинтез». Был избран депутатом Государственного Собрания — Курултая Республики Башкортостан третьего и четвертого созывов, где работал в Комитете по промышленности, транспорту, строительству, связи и предпринимательству. Является членом партии Единая Россия. Семья: жена, в семье сын и дочь.
Космала
Космала (Касмала) — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Горькое күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кукучевск һәм Кулундинск күлдәрен индермәйенсә, Бурла йылғаһының бассейнының көньяғындағы һыу объекттары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ирбит (Ница ҡушылдығы)
Ирбит  — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ница йылғаһының уң ярына тамағынан 165 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 171 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Алексеева Татьяна Ивановна (антрополог)
Алексеева Татьяна Ивановна (7 декабрь 1928 йыл, Ҡазан — 22 июнь 2007 йыл, Мәскәү) — СССР һәм Рәсәй антропологы, Рәсәй Фәндәр академияһы академигы (2000), тарих фәндәре докторы, профессор, Мәскәү дәүләт университетының  атҡаҙанған ғилми хеҙмәткәре. Рәсәй Фәндәр академияһы Археология институтының төп ғилми хеҙмәткәре, МДУ-ның Антропология музейында һәм Ғилми-тикшеренеү институтында физик антропология һәм кеше экологияһы өлкәһендә тикшеренеүҙәр етәксеһе, Европа антропологтарының Рәсәй бүлеге  ассоциацияһы  рәйесе. Кешенең Бөтә донъя биологтары ассоциацияһы ағзаһы.
Ą̊ (латин хәрефе)
Ą̊ ą̊ — швед теленең эльвдаль диалектында ҡулланылған хәреф. Назаль өнөн билдәләй.
Алексеева Татьяна Ивановна (антрополог)
Биографияһы
Татьяна Ивановна Алексеева 1928 йылдың 7 декабрендә Ҡазанда тыуа. 1951 йылда Мәскәү дәүләт университетының биология факультетында  антропология кафедраһын тамамлай. Т.И. Алексееваның артабан ғалим кеүек үҫешенә  совет антропологы  В.В.Бунак менән берлектәге оҙайлы эше ҙур йоғонто яһай.
1969 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай (темаһы «Антропологический состав восточнославянских народов и проблемы их происхождения»). Оҙаҡ ваҡыт Мәскәү дәүләт университетының Д.Н.Анучин исемендәге  Ғилми-тикшеренеү институтында эшләй, ә һуңғы йылдарҙа был институттың һәм Мәскәү дәүләт университеты Антропология музейының  директоры була.
1991 йылдың 7 декабрендә Т. И. Алексеева Рәсәй Фәндәр академияһының  ағза-корреспонденты итеп һайлана, Йәмәғәт һәм гуманитар фәндәр секцияһы («Рәсәй тарихы» белгеслеге). 2000 йылдың 26 майында тарих-филология фәндәре бүлеге (тарих секцияһы) буйынса Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы итеп һайлана.
Мәскәү дәүләт университеты биология факультетының антропология кафедраһында уҡыта. «Российская археология», «Вопросы антропологии», «Opus. Междисциплинарные исследования в археологии» журналдарының мөхәрририәт советы ағзаһы булып тора.
2007 йылдың 22 июнендә Мәскәүҙә вафат була. . Пятницкий зыяратында ире антрополог Валерий Павлович Алексеев менән йәнәш ерләнә.
Фәнни эшмәкәрлеге
Т. И. Алексееваның фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре  этник антропология һәм кеше экология өлкәһенә ҡарай. Кеше расалары һәм популяциялары араһында антропологик айырмаларҙың килеп сығышын өйрәнгәндә, ул «адаптив типтағы» формалашыу гипотезаһын тирә-яҡ мөхит йоғонтоһона мираҫ итеп беркетелгән биологик реакция нормаһы булараҡ күрһәтә, ул кеше тарафыннан ойкумендар үҙләштереүҙең башланғыс стадияларында барлыҡҡа килгән һәм кешелек тарихының төрлө осорҙарында — хатта хәҙерге заманға тиклем күрһәтелә. СССР-ҙың һәм Монголияны үҙ эсенә алған бөтә территорияларҙа антропологик экспедицияларҙың ойоштороусыһы һәм етәксеһе була
Ҡыңғырау рәүешле кубоктар мәҙәниәте халҡының славян антропологик тибына тура килгәнлеген билдәләй
Антропология һәм этнография ҡаҙаныштарын популярлаштырыуҙа әүҙем шөғөлләнә.
Баҫмалары
Көнсығыш Европа халыҡтарының этник антропологияһы проблемалары, кешене Ерҙең төрлө экологик урындарына, тарихи антропоэкология проблемаларына яраҡлаштырыу буйынса 250-нән ашыу ашыу ғилми хеҙмәт һәм монография авторы һәм авторҙашы, шул иҫәптән:
Баймырҙа (Пермь өлкәһе)
Баймырҙа (Баймурзина) — Рәсәй Федерацияһы Пермь крайының Октябрьский ҡала округы биләмәһенә ҡараған ауыл.
Климат
Климаты уртаса континенталь, һыуыҡ ҡыш һәм ҡыҫҡа йылы йәйгә был ергә хас. Иң һыуыҡ айҙың (ғинуар) уртаса күп йыллыҡ температураһы -16,3 градус тәшкил итә, иң йылы һауа температураһы (июль)16,5 градус. Вегетация осороноң оҙонлоғо — 160 көн. Яуым-төшөмдөң уртаса күләме - 533 мм.
Тарихы
Е. Н. Шумиловтың «Пермь крайы тораҡ пункттары» мәғлүмәте буйынса, Баймырҙа ауылы XX быуат башынан мариҙар ауылы булараҡ билдәле булған. Ауыл 2020 йылға тиклем Октябрьский районының Щучье-Озерский ауыл биләмәһе составына ингән. Был ике муниципаль берәмектәрҙе бөтөргәндән һуң Баймырҙа ауылы Октябрьский ҡала округы составына инә.
Халыҡ
2002 йылға тотршло, Рәсәй Федерацияһы торлаҡ пункттарының этник һәм тел буйынса мәғлүмәт базаһы мәғлүмәте буйынса Пермь крайы Баймырҙа ауылында даими рәүештә йәшәүселәр 33 кеше тәшкил иткән (милли составы буйынса 33 % рустар, 58 % мариҙар), 2010 йылда инде — 14 кеше. .
Закиров Илфат Индулис улы
Илфат Индулис улы Закиров (9 февраль 1970 йыл— 14 март 2000 йыл) — Рәсәй Федерацияһы Геройы, өлкән лейтенант, Чечен Республикаһында барған хәрби хәрәкәттә Кречет" махсус тәғәйенләнешле бүлектең штурм төркөмө командиры була.
Илфат Закиров 1970 йылдың 9 февралендә Ижевск ҡалаһында тыуған, 55-се ҡала мәктәбендә уҡыған. Хәрби хеҙмәткә саҡырылғанға тиклем Балалар һәм үҫмерҙәр мәктәбенең самбо буйынса тренеры була. 1988 йылда армия сафына алына, 1990 йылда запасҡа ҡайтарыла. Ижевск ҡалаһының 4-се Балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбенең тенер-уҡытыусыһы хеҙмәтен башҡара. Илфат дзюдо буйынса спорт мастерлығы кандидат. .
Хәрби хеҙмәте
1991 йылда Закиров уҡырға инә хеҙмәте органдары Закирова РФ Эске эштәр министрлығы Удмуртия буйынса Яза үтәү идаралығының махсус тәғәйенләнештәге отрядының снайперы була. 1995 йылда — Төньяҡ Кавказдағы «ҡыҙыу нөктәгә» беренсе командировка. Илфат махсус тәғәйенләнешле взвод командиры вазифаһын үтәй. 1999 йылдың август — сентябрендә Дағстанда чечен боевиктары менән һуғыша. 2000 йылдың ғинуарында өлкән лейтенант Закиров Ильфат өсөнсө тапҡыр командировкаға китә. .
Һәләк булыуы
2000 йылдың 14 мартында, Чечен Республикаһы Урус-Мартан районы Комсомольское ауылында федераль көстәре командованиеһының хәрби бойороғон үтәгәндә, ҡаты яраланған көйө, үҙенең подразделениеһына эвакуацияланыу мөмкинлеген биреп, атыуын дауам итә. Яраһы үлемесле була. Илфат иптәштәренең ғүмерен һаҡлау өсөн үҙ ғүмерен аямай. Ижевск ҡалаһында ерләнгән.
Рәсәй Федерацияһы Президентының 2001 йылдың 1 март Указы менән өлкән лейтенант Закиров Илфат Индулис улына үлгәндән һуң «Рәсәй Федерацияһы Геройы» исеме бирелә.
Хәтер
2003 йылда Ижевск ҡалаһының яңы бер урамына Закиров исеме бирелә ; Илфат уҡыған 55-се мәктәп уның исемен йөрөтә. В память об Ильфате Закирове в Ижевске с 2004 года проводится ежегодный Всероссийский турнир по дзюдо.
Беларусь Республикаһының Милли опера һәм балет театры
Беларусь Республикаһының Милли академия Ҙур опера һәм балет театры (Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь) — Беларусь Республикаһында Минск ҡалаһында урынлашҡан берҙән-бер опера театры һәм иң ҙур театр.
Театр бинаһы һуғышҡа тиклемге совет конструктивизмы өлгөһө булып тора (авторҙары — И. Г. Лангбард һәм Г. Лавров), милли әһәмиәттәге архитектура ҡомартҡыһы статусында.
Театрҙың опера һәм балет труппалары, симфоник оркестры, хоры, Балалар музыкаль театр-студияһы, «Белорусская Капелла» тигән ижади коллективы бар.
Театрҙа тамашалар башлыса төп нөсхә телендә, шулай уҡ илдең дәүләт телдәре булған белорус һәм урыҫ телдәрендә бара.
Тарихы
Белорус ССР-ының Дәүләт опера һәм балет театры Минскиҙа 1930—1933 йылдарҙа эшләгән Дәүләт опера һәм балет студияһы нигеҙендә 1933 йылдың 25 майында «Кармен» операһы менән асыла. Ул саҡта театрҙың үҙ бинаһы булмай, 1938 йылға тиклем уның бөтә спектаклдәре Белорус драма театры сәхнәһендә бара.
1934 йылда билдәле совет архитекторы И. Г. Лангбард проекты буйынса Минск опера театры бинаһы төҙөлә башлай. 1938 йылдың 10 мартында театр асыла.
Тәүге йылдарҙа театр сәхнәһендә «Князь Игорь», «Евгений Онегин», «Пиковая дама» опералары, «Лебединое озеро» балеты һ. б. ҡуйыла.
1939—1940 йылдарҙа театр сәхнәһендә тәүге белорус милли опералары — Е. К. Тикоцкийҙың «Міхась Падгорны», А. В. Богатырёвтың «У пушчах Палесся», А. Е. Туренковтың «Кветка шчасця»һы һәм беренсе милли балет — М. Е. Крошнерҙың "Салавей"ы ҡуйыла.
Театрҙың беренсе эшмәкәрҙәре — Илья Гитгарц (художество етәксеһе), Г. Н. Петров (дирижёр), О. М. Борисович (режиссёр), Л. В. Крамаревский (балетмейстер); йырсы солистар — Л. П. Александровская, Р. В. Млодек, С. Ю. Друкер, И. М. Болотин, М. И. Денисов; балет солистары — А. В. Николаева, Т. С. Узунова, Ю. В. Хераско, С. В. Дречин һәм башҡалар. 1941—1944 йылдарҙарғы немец оккупацияһы ваҡытында театр бинаһы зарарлана — Бөйөк Ватан һуғышының тәүге көндәрендә үк уға авиабомба төшә һәм тамаша залын емерә, оккупацион властар ярым емерек бинаны ат һарайына әйләндерә, ә театрҙың интерьерын һәм йыһаздарын Германияға талап алып китә. Был ваҡытта театр коллективы Горькийҙа була, 50 кеше урындағы опера театрында эшләй; һуңынан Ковров ҡалаһына күсәләр.
Ҡала совет ғәскәрҙәре тарафынан азат ителгәс (1944), театр ентекләп реконструкциялана һәм ҙурайтып төҙөлә, атап әйткәндә, тамаша залында ярус балкондары барлыҡҡа килә. Реконструкция өс йыл бара һәм 1948 йылда тамамлана. Театр тирәләй Лангбард проекты буйынса парк ҡорола. Минск азат ителгәс тә әйләнеп ҡайтҡан театр коллективы эшмәкәрлеген яңырта, тәүҙә тамашаларын Округ Офицерҙар йортонда ҡуя.
1947 йылда театрҙың реконструкцияланған бинаһы иң яҡшы милли операларҙың береһе — Д. А. Лукастың «Кастусь Каліноўскі» операһы менән асыла. Уның режиссёры Б. А. Мордвинов тағы Тикоцкийҙың «Алеся»һын (1947), шулай уҡ «Пиковая дама», «Риголетто» (икеһе лә 1948), «Князь Игорь», «Проданная невеста» (икеһе лә 1949), «Иван Сусанин» (1950), «Тихий Дон» (1951) операларын, В. А. Золотарёвтың «Князь-озеро», Глиэрҙың «Красный цветок» балеттарын ҡуя. Һуғышҡа тиклемге репертуар 1949 йылға ғына тергеҙелә. 1940-сы йылдар аҙағы—1950-се йылдарҙа белорус опера театрының алтын фондына ингән постановкалар — В. А. Золотарёвтың «Князь-озеро» (1949), Е. К. Тикоцкийҙың «Дзяўчына з Палесся» (1953) балеттары, классик репертуарҙан «Борис Годунов», «Садко», «Иван Сусанин» (1950), «Мазепа» опералары һ. б. ҡуйыла. 1955 йылда балалар өсөн беренсе опера спектакле «Марынка» ҡуйыла.
1967 йылда тағы реставрация һәм төҙөлөш эштәре башҡарыла, бинаға торҡа рәүешле ҡыйыҡ ҡуйыла. 1978 йылда йәнә бер реконструкция үтә.
Советтар Союзында театрҙың иң сағыу һәм ижади эҙләнеүҙәргә асыҡ опера коллективы тигән даны була, шул сәбәпле 1940 йылда театрға — «Ҙур» тигән дәрәжә менән Ленин ордены, ә 1964 йылда «академик» дрәжәһе бирелә.
Совет осоронда Белорус ССР-ының Дәүләт Академия Ҙур опера һәм балет театрында мәшһүр театр эшмәкәрҙәре эшләй. Дирижёрҙар: Онисим Брон, Владимир Пирадов, Лев Любимов, Татьяна Коломийцева, Ярослав Вощак, Владимир Мошенский, Геннадий Проваторов, Александр Анисимов; режиссёрҙар: Олег Моралев, Дмитрий Смолич, Юрий Юженцев, Семён Штейн, Вячеслав Цюпа, Маргарита Изворска-Елизарьева; рәссамдар: Сергей Николаев, Евгений Чемодуров, Евгений Лысик, Эрнст Гейдебрехт, Евгений Ждан, Вячеслав Окунев; опера солистары: Николай Ворвулев, Зиновий Бабий, Нинель Ткаченко, Александр Дедик, Людмила Шемчук, Игорь Сорокин, Мария Гулегина, Вячеслав Полозов.
Театр СССР буйлап гастролдәрҙә йөрөй, Мәскәүҙең Ҙур театр сәхнәһендә лә йыш сығыш яһай.
1989 йылда БССР Опера театрында шедеврға әйләнгән милли опера — «Дикая охота короля Стаха» (В. С. Короткевич әҫәре буйынса) ҡуйыла, ул Белоруссияның Дәүләт премияһына лайыҡ була.
1990-сы йылдарҙа театр репертуары классика шедеврҙары менән байый, милли материал да иғтибарһыҙ ҡалмай, ижади эҙләнеүҙәр дауам итә.
1996 йылда театр ике үҙ аллы өлөшкә — опера һәм балет театрына бүленә. 1996 йылда Мдивани-Елизарьевтың княгиня Рогнеда яҙмышына арналған «Страсці» («Рагнеда») балеты Беларусь Республикаһының Дәүләт премияһына, ЮНЕСКО эгидаһы аҫтындағы «Бенуа де ля данс» халыҡ-ара бейеү ассоциацияһының премияһына лайыҡ була.
2006 йылда тағы йүнәтеү эштәре башлана һәм ике йыл бара. 2009 йылда капиталь реконструкциянан һуң труппалар ҡабат Милли академия Ҙур опера һәм балет театры итеп берләштерелә.
Һуңғы 15 йылда (2010 йыл башындағы мәғлүмәттәр) театр коллективы донъяның 30-ҙан ашыу илендә гастролдә була.
Труппа
Педагог-репетиторҙар (балет)
Балет концертмейстерҙары
Хормейстерҙар Рәссамдар
Әллат
Әллат, әл-Лат (اللات алиһә, אלה, אלת-הים алиһә) — боронғо ғәрәптәрҙә и шумерҙарҙа күк һәм ямғыр алиһәһе.
Халдейҙарҙа Аллат (Эллат) — ер аҫты батшалығы батшабикәһе. Шумерҙарҙа Эрешкигаль менән тиңләштерелә.
Әллат ғәрәптәрҙә исламға тиклемге осорҙа
Боронғо грек тарихсыһы Геродот раҫлауынса, Әллат һәм Дионис ғәрәптәрҙә мосолман дәүеренәсә берҙән-бер хөрмәтле илаһтар булған.
Ҡөрьән дә Әллат Мәнәт һәм әл-Ғүззә менән бергә телгә алына (Ҡөрьән, 53:19). Таифтағы Әл-Лат һынташы Мөхәммәт Пәйғәмбәр бойороғо буйынса юҡ ителгән. Ләкин ул был биләмәлә һунар итеүҙе һәм ағас ҡырҡыуҙы тыйған.
Трубинская
Трубинская — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының уң ярына тамағынан 301 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вангота-Яха (Адер-Паюта ҡушылдығы)
Вангота-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адер-Паюта йылғаһының уң ярына тамағынан 235 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ухтдорф
Ухтдорф (Uchtdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 285 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,35 км2. Диңгеҙ кимәленән 37 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39517 һәм автомобиль коды — SDL.
Ҡышлауйылға
Ҡышлауйылға (Кшлау-Елга) — Башҡортостан Республикаһының Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 345 кеше. Почта индексы — 452885, ОКАТО коды — 80204837001.
Мәңгелек ут (мемориаль комплекс, Салауат)
«Мәңгелек ут» мемориаль комплексы — Салауат ҡалаһы яугирҙәре, һуғыштарҙа батырҙарса һәләк булған Тыуған ил һаҡсылары хөрмәтенә комплекс.
Ҡышлауйылға
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Ҡышлауйылға ауылы Ҡышлау йылғаһының уң яҡ ярына урынлашҡан. Ул Төлгөҙ йылғаһына ҡоя. Төлгөҙ йылғаһы ауылдан ярты километр самаһы йыраҡлыҡта төньяҡтан үтә. Балтик диңгеҙе өҫтө менән сағыштырғанда Ҡышлауйылға ауылы 155,20 м бейеклектә урынлашҡан. Тәгәрмән тау башы вышкаһы океан өҫтө тигеҙлегенән 204 метр бейеклектә тора. 1885 йылдарға ҡәҙәр был ерҙәр ҡалын урман менән ҡапланған булған. Урманында төрлө хайуандар йәшәгән. Бигрәк тә айыуҙар менән бүреләр күп булған. Ҡышлауйылғаһы буйына башта Иҫке Ҡаҙансы халыҡтары килеп ҡышлап урман ҡырҡып ятҡандар, йылғаны быуып, ҡара урман эсендә һалабаш (диалектта: мунсала) һалдырғандар. Һалабашты көҙ көнө сығарғандар, йылға буйында ҡыуыш яһап ҡунып ятҡандар. Йәй, көҙ көндәрендә арба менән кереп булмағанлыҡтан, һалабашты ҡар яуғас, ҡыш көнө сана менән ташығандар. Йылғаға Ҡышлау тигән исем биргәндәр. Урман ҡырҡыусылар һуңынан ғаиләләре менән күсеп килә башлағандар.
Мәңгелек ут (мемориаль комплекс, Салауат)
Мемориаль комплекс Салауат Юлаев бульварында, балалар һәм үҫмерҙәр ижады Һарайы эргәһендә урынлашҡан. Комплекс 1981 йылда асыла. Комплекс составына инә:
Тарихы
1981 йылда мемориаль комплексҡа катер һәм мәңгелек ут менән һәйкәл инә. Ҡарауылсы катер Керчтән тимер юл буйлап килтерелә. Комплексты асыу тантанаһында махсус саҡырылған ветерандар-Кесе Ерҙә һуғышта ҡатнашыусылар сығыш яһайҙар. Еңеүҙең 65-йыллығына мемориаль комплекс реконструкциялана һәм мемориаль таҡтаташ, гранит стена һәм хәрби техника менән тулыландырыла.
Ҡышлауйылға
Тарихы
Ҡышлауйылға ауылы яҡынса XX быуаттың 1920 йылдарында барлыҡҡа килгән. Иң беренселәрҙән булып күсеп килеүсе кеше Поварис исемле булған. 1920 йылда ауыл Бөрө кантоны Тәтешле волосына ҡараған. 77 йортта 462 башҡорт йәшәгән.
Мәңгелек ут (мемориаль комплекс, Салауат)
Тарихы
Беҙҙең көндәрҙә «Мәңгелек дан уты» мемориалы янында иҫтәлекле саралар ойошторола, ветерандарҙы тәбрикләйҙәр, Салауат ҡалаһының һәләк булған яугирҙәре иҫтәлегенә веноктар һалалар.Йыл һайын 14 февралдә (совет ғәскәрҙәре Афғанстандан сыҡҡан көн), 9 майҙа (Еңеү көнөндә), 22 июндә (хәтер һәм ҡайғы көнө), аҙна һайын шәмбе көндәрендә ЗАГС-та теркәлгәндән һуң яңы өйләнешкән йәштәр мемориал һәйкәле янына сәскәләр һалалар.
Ҡыҙыҡ мәғлүмәттәр
Мемориаль комплексты реконструкциялау проекты генераль подрядсыһы — «Флора» Муниципаль предприятиеһы.
Ҡышлауйылға
Ауыл үҙенсәлектәре
Ҡышлауйылғаның тирә — яғында дауаланыу өсөн шифалы шишмәләр, быуалар һәм тирә — яҡҡа даны таралған «Танып» шифаханаһы урнашҡан.
Мәңгелек ут (мемориаль комплекс, Салауат)
Ҡыҙыҡ мәғлүмәттәр
Т-34 танкын Салауат ҡалаһына бүләккә «Газпром Нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәте предприятиеһы алып бирә.
«Тыуған ил һаҡсылары — моряктарға» һәйкәл — катеры Керчь ҡалаһынан, Ҡара диңгеҙ флотында һәләк булған моряктар иҫтәлегенә, һуғышта ҡатнашҡан мичман Ғәлиев Михал Романович инициативаһы буйынса килтерелә. 1980 йылдың 29 июлендә Салауат Юлаев бульварында асыла.
Ҡышлауйылға
Урамдары
Урам исеме
Ткаченко Евгений Васильевич
Ткаченко Евгений Васильевич (9 ғинуар 1938 йыл — 12 июль 2020 йыл) — СССР парашютсыһы, летчик. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры, парашют спорты буйынса Украинаның атҡаҙанған тренеры (Свердловск, ДОСААФ — Мәскәү, ДОСААФ). 1-се класлы летчик.
Биографияһы
Урал политехник институтын тамамлай.
Беренсе парашют менән һикереү 1955 йылдың 18 ғинуарында, ДОСААФ-тың Свердловск аэроклубында, ПО-2 самолетынан СССР спорт мастеры Иван Филиппович Сикорский етәкселегендә башҡарыла.
1962 йылда АҠШ-та VI донъя чемпионатында 2000 метр бейеклектән акробатик һикереүҙәрҙә алтын миҙал яулай (тренеры — атҡаҙанған спорт мастеры К. Лушников).
Ике йылдан һуң ФРГ-ла VII донъя чемпионатында донъяның иң көслө акробаты титулын раҫлай.
Тағы ла ике йылдан һуң ГДР-ҙа VIII чемпионатта ҡабаттан донъя чемпионы була.
1967 йылда СССР халыҡтарының өсөнсө Спартакиадаһында тағы ла акробатика буйынса беренсе һәм күпбәйгелә абсолют чемпион була.
1968 йылда Австрияла IX донъя чемпионатында донъяның иң көслө 129 парашютсыһы араһында күпбәйгелә еңеү яулай. Төркөм менән һикереүҙә ул теүәллек буйынса өсөнсө донъя рекорды ҡуя.
1969—1972 йылдарҙа парашют спорты буйынса СССР йыйылма командаһының өлкән тренеры була, «Парашютсылар әҙерләү теорияһы һәм практикаһы» дәреслеген баҫтырыуҙа ҡатнаша (1969).
Фирсиха
Фирсиха — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Космала йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Ткаченко Евгений Васильевич
Биографияһы
Үҙәк берләшкән осоу-техник мәктәбен тамамлай — осоусы-инструктор парашютсы; Ленин орденлы Үҙәк дәүләт физик культура институты тренер-уҡытыусыһы.
Фирсиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кукучевск һәм Кулундинск күлдәрен индермәйенсә, Бурла йылғаһының бассейнының көньяғындағы һыу объекттары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Ткаченко Евгений Васильевич
Биографияһы
Ҙур спорттан киткәндән һуң, үҙен Чкалов исемендәге СССР Үҙәк аэроклубында инструкторлыҡ эшенә бағышлай. Тушинолағы авиация байрамдарынан репортаждар алып бара. Һуңыраҡ бөтә донъя буйлап аэрошоуҙары үткәреүсе фирма ойоштора (Франция, Чехословакия, Болгария, Германия, Югославия, АҠШ).
Фирсиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ткаченко Евгений Васильевич
Ғаиләһе
Өйләнгән, ике балаһы бар. Ҡатыны, Ткаченко (Мухина) Ирина Борисовна, — спортсы—парашютсы, парашют спорты буйынса 40-тан артығыраҡ донъя рекордына эйә, халыҡ-ара класлы спорт мастеры, социалистик илдәр чемпионаттарының, ДОСААФ һәм СССР чемпионаттарының призеры һәм чемпионы, СССР-ҙың абсолют чемпионы.
Байтимер
Байтимер (Байтимирово) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 140 кеше. Почта индексы — 452097, ОКАТО коды — 80244870003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауыл тарихы
Ҡарамалы йылғаһы эргәһендә урынлашҡан Байтимер ауылы 1773 йылда барлыҡҡа килә. Керкет-Мең улусы башҡорттары килешеүе буйынса мишәрҙәр нигеҙ һала. Бында яһаҡлы татарҙар ҙа (1816 йылда 60 кеше) йәшәгән. Уларҙың керҙәшлек ваҡыты билдәһеҙ.1865 йылда 47 йортта 303 кеше иҫәптә торған.Ауыл халҡы игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. Мәсет, училище булған. Халҡы: 1906 йылда — 493 кеше; 1920 — 585; 1939 — 345; 1959 — 261; 1989 — 164; 2002 — 159; 2010 — 140 кеше. Татарҙар йәшәй (2002). Башланғыс мәктәп (Өршәкбаш-Ҡарамалы урта мәктәбе филиалы), фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар.
Урамдары
• Урман урамы Лесная (улица) • Тыныслыҡ урамы Мира (улица)
Ҡаҙағстан милли парктары исемлеге
Ҡаҙағстан милли парктары — Ҡаҙағстан Республикаһы биләмәләрендә урынлашҡан милли парктар.
Ҡаҙағстандағы тәүге милли парк — Баянауыл милли паркы 1985 йылда нигеҙләнә.
Милли парктар исемлеге
Был таблицала милли парктар ойоштороу ваҡыты буйынса хронологик рәүештә урынлаштырылған.
Корнеевка ауыл Советы (Мәләүез районы)
Корнеевка ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек.
Тарихы
Корнеевка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ауыл биләмәһе составы
1979 йылда Даниловка ауылы составына Краснояр (Красноярская), Потешкин (Йылға урамы) ауылдары инә.
1979 йылда Корнеевка ауылы составына Бобринка ауылы инә.
1987 йылда ауыл Советынан күсеп ултырған Крадено-Михайловка төшөрөп ҡалдырыла.
Зыяитдин (исем)
Зыяитдин-башҡорт һәм төрки мосолман ир-ат исеме.
Этимологияһы
Зыяитдин исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән һәм дин нуры тигәнде аңлата.
Билдәле шәхестәр
Камалетдинов Зыяитдин (Фәрүәзетдин) Ямалетдин улы (Зыя Камали; 9 декабрь 1873—1942) — ижтимағи һәм дини эшмәкәр, мәғрифәтсе. «Ғәлиә» мәҙрәсәһен нигеҙләүсе.
Фамилялар
Зыязитдинов Рәфис Миңлеғәли улы (4 ноябрь 1952 йыл) — тарихсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (2011), профессор. Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2015), Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (2002).
Зыязитдинов Рим Сәләх улы (19 апрель 1953 йыл — 11 март 2018 йыл) — театр актёры, 1980 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1983) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2004) артисы.
Зыязитдинова Гөлшат Ибраһим ҡыҙы (22 сентябрь 1947) — башҡорт театр һәм кино актёры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2003).
Сөйәрғолов Муллайән Зыяитдин улы (21 ноябрь 1934 йыл) — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры артисы. 1984 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1986).
Фазылов Булат Зыяитдин улы (9.5.1963- 17.1.1986).Силәбе өлкәһе,Арғаяш районы,Дәүләтбай ауылы. 1980 йылдың апреленән Афғанстанда. Өлкән лейтенант, «Ми-24» вертолеты технигы.Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры. Киров хәрби авиация-техник училищеһын тамамлаған. Тыуған ауылында ерләнгән.
Рәсәй Федерацияһының Төньяк Кавказ эштәре буйынса министрлығы
Рәсәй Федерацияһының Төньяк Кавказ эштәре буйынса министрлығы — Рәсәй Хөкүмәтенең, башҡарма федераль власының Төньяк Кавказ  төбәктәре инфрастураһы, иҡтисады, социаль үсеше буйынса дәүләт органы.
2014 йылды 12 майында 321-се һанлы «О Министерстве Российской Федерации по делам Северного Кавказа» Рәсәй Президенты Указы буйынса төҙөлдө.
Тузухсу
Тузухсу — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 795 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Витр
Витр  — йәстү намаҙынан һуң уҡыла торған таҡ һанда рәҡәғәт менән уҡый торған сөннәт намаҙ. Һуңғы рәҡәғәттә ҡунут доғаһы уҡыла. Рамаҙан айынан башҡа ваҡыттарҙа витр үҙ алдыңа ғына уҡыла. Рамаҙан айында тәрәүих намаҙынан һуң уҡыйҙар.
Намаҙҙың үҙенсәлеге
Витр намаҙы йәстеү намаҙының фарызынан һуң уҡыла. Уның айырым үҙенсәлеге шунда — өсөнсө рәҡәғәттә «ҡунут» доғаһы уҡыла. Әл-Бохари, Мөслим, Нәсаи, Тирмизи, Әбү Дауыт хәҙистәрендә был намаҙҙы Мөхәммәт Пәйғәмбәр уҡығанлығы әйтелә. Имам Әбү Хәнифә витр намаҙын вәжип, ҡалған өс мәҙһәб имамдары — имам Мәлик, имам әш-Шәфи һәм имам Әхмәт уны сөннәт-мөҡҡәдә һанаған, әммә мотлаҡ тимәгән.
Хәнәфи мәҙһәбтә витр фарызға инә һәм уҡылмай ҡалғанда ҡаҙа ҡылына. Башҡа мәҙһәбтәрҙә был талап ителмәй.
Ҡунут доғаһы
Өсөнсө рәҡәғәттә уҡыла торған "Ҡунут" доғаһы бәлә килгәндә лә уҡыла һәм ҡунут ән-нәүәзил тип атала اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْتَعِينُكَ وَنَسْتَغْفِرُكَ وَ نَسْتَهْدِكَ وَنُؤْمِنُ بِكَ وَ نَتُوبُ إِلَيْكَ وَنَتَوَكَّلُ عَلَيْكَ وَنُثْنِى عَلَيْكَ الْخَيْرَ كُلَّهُ وَنَشْكُرُكَ وَلاَ نَكْفُرُكَ وَنَخْلَعُ وَنَتْرُكُ مَنْ يَفْجُرُكَ اللَّهُمَّ إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَلَكَ نُصَلِّى وَنَسْجُدُ وَإِلَيْكَ نَسْعَى وَنَحْفِدُ نَرْجُو رَحْمَتَكَ وَنَخْشَى عَذَابَكَ إِنَّ عَذَابَكَ بِالْكُفَّارِ مُلْحِقٌ
Аллааһүммә иннә нәстәғиинүкә үә нәстәғфирукә үә нәтүүбү иләйкә үә нүьминү бикә үә нәтәүәккәлү ғәләйкә үә нүҫнии ғәләйкәл хайра, нәшкүрүкә үә лә нәкфүрүкә үә нәхләғү үә нәтрүкү мәй йәфжүрук. Аллааһүммә иййәәкә нәғбүдү үә ләкә нүсалли үә нәсжүдү үә иләйкә нәсғәә үә нәхфидү нәржүү рахмәтәкә үә нәхшәә ғәҙәәбәкә. Иннә ғәҙәәбәкә бил күффәәри мүлхиҡе.
Мәғәнәһе:
Йә Аллаһым, тәхҡиҡ, беҙ Һинән ярҙам һорайбыҙ һәм Һинән гонаһтарыбыҙҙы ярлыҡауыңды һорайбыҙ. Һәм дә Һиңә ялбарабыҙ һәм тәүәккәл ҡылып һәр бер эштәребеҙҙе Һиңә тапшырабыҙ. Һәм дә Һине маҡтайбыҙ. Һиңә шәкәрә ҡылабыҙ, кафырлыҡ ҡылмайбыҙ. Һиңә гонаһ ҡылы торғандарҙан ситләшәбеҙ. Йә Аллаһым, беҙ Һиңә генә ғибәҙәт ҡылабыҙ һәм Һинең өсөн генә намаҙ уҡыйбыҙ, һәм сәждә ҡылабыҙ, һәм ғибәҙәт ҡылып, Һиңә яҡын булырға тырышабыҙ. Рәхмәтеңде өмөт итәбеҙ, ғазабыңдан ҡурҡабыҙ. Тәхҡиҡ, Һинең ғазабың иманһыҙ кешеләргә генә илтеүселер.
Кирга (Ница ҡушылдығы)
Кирга  — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ница йылғаһының уң ярына тамағынан 126 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Подгорный (Ырымбур өлкәһе)
Подгорный Подгорное) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл
Географияһы
Ауыл Ырымбур өлкәһенең үҙәк өлөшөнөң көнсығыш тарафында, Яйыҡ йылғаһының уң яҡ ярында, райондың административ үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан туранан яҡынса 32 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан.
Абсолют бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 169 метр.
Подгорный ауылы климаты Ҡыуандыҡ районының күпселек урыны өсөн дә дөйөм. Бындағы климат уртаса континенталь, йылдың дүрт миҙгеле лә аныҡ ҡына айырыла. Температураның абсолют минимумы иң һалҡын ай-ғинуарҙа −45 °C; иң йылы ай июлдә температураның абсолют максимумы + 42 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 300—550 мм, шуның 70 % яҙғы-йәйге айҙарҙа яуа. Ҡар ҡатламы ярайһы тотороҡло, йылына 150 ята. .
.
Тарихы
1743 йылда Үрге Яйыҡ нығытмалы сик һыҙатында Подгорный редуты булараҡ нигеҙ һалына. Был ерҙәр буйлап 1837 йылда үтеп киткән шағир В. А. Жуковский Подгорный нығытмаһын көндәлегендә билдәләп ҡуйған була. Ырымбур өлкәһенең 2015 йылдың 6 мартындағы 3029 / 834-V һанлы Законына ярашлы Ҡыуандыҡ районы муниципаль берәмеген, шулай уҡ уға ингән барлыҡ ауыл һәм ҡала биләмәләре Ҡыуандыҡ ҡала округы муниципаль берәмегенә берләштереү юлы менән үҙгәртелә.
2015 йылдың 1 майына тиклем хәҙер бөтөрөлгән Ильинка ауыл Советы составына ингән.
Этимологияһы
1871 йылғы исемлектә — «Подгорный, отряд казачий Оренбургского ведомства, при р. Урале» тип яҙылған. Ауыл тәпәш кенә Гөбөрлө тауы итәгендә урынлашҡан, шуға күрә Подгорный тип тә аталған.
Халҡы
2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауыл халҡының гендер структураһында ир-егеттәр 51 %, ҡатын-ҡыҙҙар ярашлы рәүештә 49 % процент тәшкил иткән.
2002 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, 292 кешенән торған халыҡтың милли структураһын 72 % урыҫтар тәшкил иткән
Вангота-Яха (Хейм-Паюта ҡушылдығы)
Вангота-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хейм-Паюта йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һуғарыу
мини|280px|Үҙйөрөшлө һуғарыу системаһы Һуғарыу (Орошение) — тупраҡтың уңдырышлылығын күтәреү өсөн, дымлылыҡ етешмәгән баҫыуҙарға һыу һибеү. Һуғарыу мелиорацияның бер төрө булып тора. Һуғарыу үҫемлек тамырҙарын һыу менән тәьмин итә, ер өҫтөнөң дымлылығын арттыра һәм температураһын түбәнәйтә.
Тарихи белешмә
Европала һуғарыу буйынса беренселекте этруск халҡы тота. Улар төҙөгән гигант каналдарҙың ҡалдыҡтары әле лә По йылғаһы буйында һаҡланып ҡалған. Уларҙан был оҫталыҡҡа римлылар өйрәнеп, дауам итә. Улар һыуҙы бик ҡәҙерләй: бейектә урынлашҡан бассейндар, һыу үткәргес каналдар, яһалма быуалар һәм күлдәр, матур биҙәлгән һыу сығанаҡтары яҡшы таҙа һыу килтереүгә хеҙмәт итә.
XVIII быуатта һуғарыу технологиялары Ломбардиянан Түбәнге Рейн өлкәһенә тарала. Испанияла һуғарыуҙы маврҙар башлап ебәрә. Уларҙың тырышлығы менән тау-ташлы Валенсияның тирә-яғы ҙур баҡсаға әйләнә. Маврҙар һыуҙы һаҡлап ҡалыу өсөн, тау йылға-шишмәләрен йәйге ваҡытта быуып ҡуйған. Тауҙарҙағы һыуһаҡлағыстар һыуы магистраль каналдар буйынса ағыҙылған, ә уларға тоташҡан тирә-яҡ каналдарҙан һыу айырым баҡсаларға нориялар аша ағыҙылған. Һәр баҡсаға һыу күләме һанап билдәләнгән булған. Артыҡ һыу тотонған өсөн штрафтар ҡаралған.
Төп тасуирлама
Тупраҡтың уңдырышлығын күтәреүҙе маҡсат итеп ҡуйған һыу режимын яҡшыртыу саралары гидромелиорация тип атала. Гидромелиорация һыу режимын үҙгәртеүгә йәки аныҡ көйләүгә хеҙмәт иткән инженерия гидротехник ҡоролмалары төҙөү юлы менән алып барыла.
Һыуға ҡытлыҡ кисергәндә һуғарыуҙы тормошҡа ашырыу өсөн тәүҙә биләмәне «һыуландырырға» кәрәк, сөнки ситтән һыу килтереү һөҙөмтәһеҙ һәм артыҡ ҡыйбат баһаланыр ине. Шуға күрә һыу тәбиғи юлдар мелән килтерелә.
Һуғарыу мелиорацияның башҡа саралары менән рәттән ҡулланыла. Мәҫәлән, агро-урман мелиорацияһы урман һыҙаттарын һәм биләмәләрҙе күҙҙә тота. Шулай итеп, микроклиматтың шарттарын үҙгәртергә мөмкин, сөнки урман ултыртыу тупраҡты дымландырыу әйләнешен яҡшырта. Ҡоролоҡло яҡтарҙа тупраҡты дымландырыу ярҙам итмәҫкә мөмкин, сөнки ҡоро ел дымды алып китә, үҫемлектәр һулый, кибә. Йылылыҡ мелиорацияһы үҫемлек культураларына йылы һыу һибеүҙе маҡсат итеп ҡуя.
Тирә-яҡ мөхиткә тиҫкәре эҙемтәләре
Һуғарыу өсөн ер аҫты минераль грунт һыуҙарын файҙаланыу тупраҡтың татырланыуына килтерә. Шулай уҡ минераль ашламалар ҡулланыу тупраҡтың татырландыра.
Арыҡ
Арыҡтар - башлыса Үҙәк Азияла, өлөшләтә Кавказда ҡулланылған ҙур булмаған һуғарыу каналы рәүешендәге гидротехник ҡоролма.
Арыҡтарҙы ҡоро климатлы төбәктәрҙә ҡулланалар, ундай урындаҙа һуғармайса иген игеү мөмкин түгел тиерлек. Арыҡтар йәйге осорҙа Атмосфера яуым-төшөмдәре минималь күләме әҙ булғанда ағастарҙы һуғарыу өсөн тораҡ пункттар сиктәрендә йыш төҙөлә. Арыҡтар бик боронғо замандарҙан уҡ ҡулланыла һәм 3000 йылға яҡын тарихы бар.
Шулай уҡ йылғаларҙан һыу алырға мөмкинлек биргән ҡылымыҡтарҙы ла, ҡайһы саҡ иҫке каналдарҙы ла арыҡ тип атайҙар. Ҙур арыҡ һәм каналдарҙың анхор (анҳор) тигән атамаһы ла ҡулланыла.
Арыҡ һүҙе ҡулланып барлыҡҡа килгән топонимдар ҙа бик күп - Аҡарыҡ, Алтыарыҡ, Бешарыҡ, Кум-арыҡ, Джаны-арыҡ, Чон-арыҡ , Орто-арыҡ, Таш-арыҡ, Джель-арыҡ, Жылан-арыҡ, Чолок-арыҡ , Джон-арыҡ, Ден-арыҡ, Кайырма-арыҡ.
Башҡортостанда һуғарыу эштәре
Башҡортостанда ла мелиорация, һуғарыу эштәре үткәрелә. Росреестрҙың Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы мәғлүмәттәренә ярашлы, 2015 йылдың 1 ғинуарына ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәрҙең майҙаны 7320,2 мең гектар тәшкил иткән. Был ауыл хужалығы маҡсаттарына һәм ауыл хужалығы продукцияһын етештереү өсөн файҙаланылған ауыл хужалығы ойошмалары һәм граждандар өсөн тәғәйенләнгән ерҙәр. Был категорияға төрлө ауыл хужалығы предприятиеларына һәм ойошмаларына (ширҡәттәргә һәм йәмғиәттәргә, кооперативтарға, дәүләт һәм муниципаль унитар предприятиеларға, ғилми-тикшеренеү учреждениеларына бирелгән ерҙәр) ингән. Уға шулай уҡ крәҫтиән (фермер) хужалығы, шәхси ярҙамсы хужалыҡ, баҡсасылыҡ, малсылыҡ һәм бесән сабыу өсөн бирелгән ер участкалары инә. Ерҙәрҙең дөйөм категорияһына шулай уҡ ер участкалары (шул иҫәптән файҙаланылмаған) һәм граждандар ҡарамағындағы ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ер участкалары менән биләнгән майҙандар ингән. Һуғарылған ерҙәрҙең дөйөм майҙаны — 38292 га. Уларҙың 38292 гектары — ауыл хужалығы биләмәләре. Әммә был мәғлүмәттәр ҙур майҙанлы ер менән файҙаланыусыларға ҡарата ғына алынған.
Мәрфүғә(исем)
Мәрфүғә Мәрфүғә - башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.
Һуғарыу
Башҡортостанда һуғарыу эштәре
2020 йылда республикала мелиорация эштәре киңәйтелгән. Мәҫәлән, Ауырғазы районында һөтсөлөккә тәғәйенләнгән мал аҙығы баҫыуҙары һуғарыла башлаған, ул 276 га майҙанда башҡарылған
Регби-футбол
Регби—футбол (англ.  rugby football ) — күбеһенсә XIX быуатта барлыҡҡа килгән командалы спорт уйыны. Уйындың иң билдәле ике төрө — регби-15 һәм регбилиг (регби-13) берләшмәһе — инглиз телле дәүләттәрҙә регби-футбол (англ.  rugby football ) исеме аҫтында таралған. Уйын ҡағиҙәләре ике уйын өсөн дә бер, айырмалар уйынсылар һанына, уйын ваҡыты һәм башҡаға бәйле. Регби-15 һәм регбилиг менән Халыҡ-ара регби советы һәм Регбилиг халыҡ-ара федерацияһы алып бара. Уйындың башҡа төрҙәре менән дә (пляж һәм ҡар регбиһынан башҡа) был ойошмалар етәкселек итә.
Һуғарыу
Башҡортостанда һуғарыу эштәре
2022 йылда Башҡортостан баҫыуҙарында һуғарыу системалары урынлаштыра башлаясаҡтар. Ҡоролоҡло 2021 йылда 300 мең гектарға яҡын майҙандарҙа сәселгән иген культуралары зыян күрҙе, 150 мең гектарҙа һыуһыҙлыҡтан тотош ҡороно.
Регби-футбол
Халыҡ-ара регби советы ҙур регби, американ-флэг, мини-регби, регби-7, ҡар регбиһы, тэг-регби, тач-регби һәм регби-10 уйынсылары һәм ойошмаларҙың халыҡ-ара бәйләнешен тәьмин итә. Регбилиг федерацияһы титул төрө, мастерс-регбилиг (өлкәндәр өсөн уйын), минилиг, модлиг, регби-9, регби-7, тэг-регби, тач-регби һәм коляскалы регби буйынса ярыштар ойоштороу менән мәшғүл. Регби-7 буйынса турнирҙар ике ойошма менән дә үткәрелә, әммә Олимпия спорт төрө статусын Халыҡ-ара регби советының уйыны алған.
Мәрфүғә(исем)
Этимология
<Мәрфүғә (өҫтөн, юғары)>
Тайыш (Ғафури районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Лидия Димковская
Лидия Димковская (макед. Лидија Димковска; 11 август 1971 йыл) — шағир, яҙыусы һәм тәржемәсе. XX—XXI быуаттар сиктәрендә Македон әҙәби теле нормаларына шаҡтай ҙур йоғонто яһай. .
Биографяһы
Лидия Димковская 1971 йылдың 11 авгусында Скопье ҡалаһында тыуған. Ошонда уҡ Изгеләр Кирилл һәм Мефодий Университетының филология факультетында сағыштырма әҙәбиәт ғилемен өйрәнә. Аҙаҡ Бухарест университетының филология факультетында румын әҙәбиәте өлкәһендә философия докторы дәрәжәһен ала. Күпмелер ваҡыт дауамында Словениялағы Нова-Горица ҡалаһында университет уҡыуҙары үтә. Мәҙәниәт һәм сәнғәткә арналған «Блесок» журналының шиғриәт бүлеге кураторы булып эшләй. 1995 йылдан — Македония яҙыусылар ойошмаһы ағзаһы.
Македонияның әҙәби сәхнәһендә 1990 йылдар башында уҡ күренә, тәү сиратта үҙенең метафорик һәм хикәйәләү-лирик шиғырҙары менән дан ала. Бер нисә шиғри йыйынтыҡтары сығарыла: «Рожби од исток» (1992), «Огнот на буквите» (1994), «Изгризани нокти» (1998), «Нобел против Нобел» (2001). Һуңыраҡ үҙен прозала һынап ҡарай, әҫәр яҙғанда постмодернизм алымдарын ҡуллана — уның иң билдәле романдары «Скриена камера» һәм «Резервен живот». Македонияның иң яҡшы егерме шағирын үҙ эсенә алған «Дваесет млади македонски поети» (2000) антологияһы авторы. Һуңғы ваҡыттағы баҫмаһы — 2016 йылда баҫылып сыҡҡан"Црно на бело" шиғырҙар йыйынтығы.
Димковская һәр саҡ әҙәби тәнҡитселәр араһында уңыш менән файҙалана, шулай, уның хатта дебют эше Студентски збор премияһына лайыҡ була. Уның беренсе «Скриена камера» романы Македония яҙыусылар йәмғиәтенең Стале Попов исемендәге премияһын ала. Роман бер нисә сит ил телдәренә тәржемә ителгән, шул иҫәптән, словен, словак, поляк, болғар телдәренә. Икенсе «Резервен живот» романы шулай уҡ был премияға лайыҡ була, бынан тыш, Европа Союзының әҙәби призы менән билдәләнә.