cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шлайсхайм һарайы
Тарих
Шлайсхайм усадьбаһы герцог Вильгельм V (1548—1626) тарафынан 1597 йылда нигеҙләнгән. Башта был ҙур булмаған сиркәүҙән һәм хужалыҡ бүлмәләренән торған ябай усадьба комплексы булған. 1616 йылда биләмә уның улы курфюрст Максимилиан I милкенә күсә. 1617 йыл герцог Максимилиан усадьбаны һарай итеп үҙгәртеп ҡора. Һарайҙың проектын 1616—1623 йылдарҙа архитектор өлкән Генрих Шен әҙерләй.
Эмануэль II Максимилиан идаралыҡ иткән саҡта һарайҙың үҫеше башланып китә. Был осорҙа Люстхайм һарайы төҙөлә, ул немецтарҙың йорт-«казино» өлгөһөндә венеция рухында төҙөлә. Был бина Альп тауҙарынан төньяҡҡа табан торған, түбәләре фрескалар менән биҙәлгән беренсе донъяуи бина була.
1700 йылдан һуң төҙөлгән мөһабәт яңы һарай — XVIII быуатта немец хакимдары тарафынан төҙөлгән «кесе версалдең» өлгөһө булып тора. Түбәләге биҙәктәр, гипстан һырлап эшләнгән биҙәктәр һәм мебель шул ваҡыттың байлығының күрһәткесе булып тора. Иҫке һарайҙың ҙур өлөшө Икенсе донъя һуғышы барышында емерелә, әммә аҙаҡ ул яңынан тергеҙелә.
Картиналар галереяһы
Һарайҙа барокко дәүеренең Бавария дәүләт картиналар йыйылмалары ҡуйылған. Галерея фламанд рәссамдары Питер Пауль Рубенс һәм Антонис ван Дейк, итальяндар Гвидо Рени, Лука Джордано, Гверчино, Карло Сарачено, Алессандро Турча, Карло Дольча һәм Пьетро да Кортон, немец Иоахим Зандрарт, Иоганн Генрих Шенфельд, Иоганн Карл Лот, испан рәссамдары Алонсо Кано һәм Хосе де Рибера әҫәрҙәренән тора.
Парк
Оло парк — Германияла бик һирәк һаҡланып ҡалған барокко баҡсаларының береһе. Энрико Дзуккалли парк һәм ундағы каналды планлаштырған, ә сәскәләр клумбаларын һәм шарлауыҡтарҙы — Андре Ленотрҙың уҡысыһы Доминик Джирард эшләгән
Һарай һәм парк кинематограф тарихындағы билдәле «В прошлом году в Мариенбаде» һәм «Тропы славы» фильмдары өсөн фон булып хеҙмәт иткән.
Терновой
Терновой —
Башҡорт телендә аффиксация
Башҡорт телендә аффиксация — башҡорт телендә нигеҙгә йә тамырға аффикстар ҡушылыуҙан торған һүҙьяһалыш ысулы. Башҡорт телендә аффиксация һүҙҙәрҙең грамматик формаларын яһауҙың төп ысулы һанала.
Һүҙ үҙгәреү йә һүҙьяһалыш барышында һүҙҙең нигеҙенә йә тамырына ҡушылған ярҙамсы морфема аффикс булып тора. Башҡорт телендә аффикстар билдәле бер тәртиптә урынлаша. Аффикстар вариантын һайлау сингармонизмға бәйле: -лар/-ләр: бала-лар, кеше-ләр; -һы/-һе: баҡса-һы, күрше-һе һәм башҡалар.
Башҡорт телендә аффикстар түбәндәге төркөмдәргә бүленә: Форма яһаусы аффикстарға күп мәғәнәлелек һәм күп функциялылыҡ хас. Тамырға йә нигеҙгә ҡушылып, улар һүҙҙең лексик йә грамматик мәғәнәһен үҙгәртә. Һөҙөмтәлә, бер үк һүҙ төркөмө сиктәрендә яңы лексик мәғәнә төҫмөрө өҫтәлгән яңы морфологик категория барлыҡҡа килә. Ошо арҡала аффикстарҙың был төрө «функциональ-грамматик һүҙьяһалыш» аффикстары тип йөрөтөлә. Форма яһаусы аффикстар, һүҙ яһаусы аффикстар кеүек үк, һүҙҙәрҙең синтаксик ҡулланылышы менән туранан-тура бәйләнмәгән.
Морфологик категорияларҙың түбәндәге аффикстарын форма яһаусыларға индерергә була: Һуҙынҡыға бөткән нигеҙҙәргә ҡушылған эйәлек аффикстары:
Берлек: 1-се зат: -м: балам, кәмәм; 2-се зат: -ң: балаң, кәмәң; 3-сө зат: -һо, -hө, -һы, -he: балаһы, кәмәһе.
Күплек: 1-се зат: -быҙ, -беҙ, -боҙ, -бөҙ: балабыҙ, кәмәбеҙ; 2-се зат: -ғыҙ, -геҙ, -ғоҙ, -гөҙ: балағыҙ, кәмәгеҙ; 3-сө зат: -лары, -ләре: балалары, кәмәләре.
Тартынҡыға бөткән һүҙҙәргә ҡушылған эйәлек аффикстары:
Берлек: 1-се зат: -м: балам, кәмәм; 2-се зат: -ң: балаң, кәмәң; 3-сө зат: -hы, -he, -ho, -hө: балаһы, кәмәһе.
Күплек: 1-се зат: -ым, -ем, -ом, -өм: ҡылысым-, өйөм; 2-се зат: -ың, -ең, -оң, -өң: ҡылысың, өйөң; 3-сө зат: ы, -е, -о, -ө: ҡылысы, өйө.
Башҡорт теленең форма яһаусы аффикстарының һүҙьяһалышта ҡулланылыуы:
Индонезия
Индоне́зия (индон. Indonesia), рәсми исеме — Индоне́зия Республикаһы (индон. Republik Indonesia) — Көньяҡ-көнсығыш Азияла иң ҙур дәүләт, майҙаны буйынса донъяла 16-сы урында. Зонд архипелагы утрауҙарында урынлашҡан һәм иң ҙур утрау дәүләте булып һанала. Халыҡ һаны буйынса (230,5 млн кеше) донъяла дүртенсе урында. Бай тарихлы дәүләт.
Баш ҡалаһы — Джакарта. Дәүләт теле — индонезия теле.
Унитар ил, президент республикаһы. 2014 йылдың 20 октябренән Джоко Видодо президент, вице-президент — Юсуф Калла (уларҙың тандемы 2014 йылдың 9 июлендә сираттағы президент һайлайҙарында еңеп сыға).
Индонезия Малай архипелагы утрауҙарында һәм Яңы Гвинея утрауының көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Тымыҡ һәм Һинд океандары һыуҙары менән йыуыла. Донъяла ҙур ил-утрауҙарҙан һанала. Ҡоро ерҙәге сиге Малайзия менән Калимантан утрауында, Папуа — Яңы Гвинея менән — Яңы Гвинея утрауында һәм Көнсығыш Тимор менән Тимор утрауында.
Ил халҡының 88 проценты мосолмандар, һәм уларҙың һаны буйынса Индонезия донъяла беренсе урында тора. Шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер айырым утрауҙарҙа башҡа дин вәкилдәре лә бар.
Иҡтисады йылдам үҫкән аграр-индустриаль ил. Эске тулайым продукт 2011 йылда 1,125 триллион АҠШ доллары булып, йән башына уртаса 4700 Америка доллары тирәһе тәшкил итә. Аҡса берәмеге — индонезия рупийы.
1945 йылдың 17 авгусында илдең бойондороҡһоҙлоғо иғлан ителә. 1942—1945 йылдарҙа япон оккупацияһы аҫтында, ә уға тиклем Нидерланд колонияһы була: XVII быуаттың беренсе яртыһында үҙләштерә башлай һәм хәҙерге Индонезияның күп ерҙәрен XX быуат башына тиклем үҙенең хакимлығы аҫтына берләштерә. Был йәһәттән үҙ берҙәмлеге өсөн Индонезия ниндәйҙер дәрәжәлә Нидерландтың колониаль сәйәсәтенә бурыслы.
Поповка
Поповка —
Вознесенский (Нуриман районы)
Вознесенский (Вознесенский) — Башҡортостандың Нуриман районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 37 кеше. Почта индексы — ?, ОКАТО коды — ?.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Коллектив договор
Коллектив договор — ойошмала йә индивидуаль эшҡыуарҙың социаль-хеҙмәт мөнәсәбәттәрен көйләүсе һәм хеҙмәткәр менән эш биреүсе вәкилдәре (РФ Хеҙмәт кодексының 40-сы статьяһы) араһында төҙөлә торған хоҡуҡи акт. Предприятиела коллектив договорҙы эш биреүсе менән хеҙмәткәрҙәр профсоюзы йәки, хеҙмәткәрҙәр профсоюзға берләшмәгән булһа, уларҙың тулы хоҡуҡлы вәкилдәре төҙөй.
Коллектив договорҙарҙың йөкмәткеһе һәм структураһы
Коллектив договорҙың йөкмәткеһе һәм структураһы коллектив һөйләшеүҙең яҡтары тарафынан билдәләнә. Коллектив договорға яҡтарҙың түбәндәге һорауҙар буйынса үҙ-ара йөкләмәләре индерелергә мөмкин: хеҙмәткә түләүҙең формалары, системалары һәм күләмдәре, аҡсалата бүләкләүҙәр, пособиелар, компенсация, өҫтәп түләүҙәр; хаҡтар үҫешенә, инфляция кимәленә, коллектив договорҙа ҡаралған күрһәткестәрҙе үтәүгә ҡарап, хеҙмәткә түләүҙе көйләү механизмы; мәшғүллек, ҡайтанан уҡытыу, хеҙмәткәрҙәрҙе бушатыу шарттары; хеҙмәт ваҡытының һәм ял ваҡытының, отпускыларҙың оҙайлығы; йәштәрҙең хеҙмәт шарттарын һәм хеҙмәтен һаҡлауҙы яҡшыртыу; ирекле һәм мотлаҡ медицина страховкаһы; предприятиены, ведомство торлағын хосусилаштырғанда хеҙмәткәрҙәрҙең мәнфәғәттәрен күҙәтеү; производствола экологик хәүефһеҙлек һәм хеҙмәткәрҙәрҙең һаулығын һаҡлау; эште уҡыу менән бергә алып барған хеҙмәткәрҙәр өсөн льготалар; коллектив договорҙың үтәлешенә контроль; яҡтарҙың яуаплылығы, социаль партнерлыҡ, профсоюздың, хеҙмәткәрҙәр тарафынан вәкәләтлек бирелгән бүтән башҡарма органдарҙың эшләүе өсөн шарттар тыуҙырыу; был коллектив договорға индерелгән шарттар ваҡытында һәм тулы күләмдә үтәлгән осраҡта, забастовкаларҙан баш тартыу.
Менка (Жижала ҡушылдығы)
Менка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Жижала йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Иҙрис мәмерйәһе
Иҙрис (шулай уҡ Краснопольск, Киҫәташ, Һарай,Салауат) мәмерйәһе — Башҡортостан Республикаһының Салауат районындағы мәмерйә. Тарихи, тәбиғәт һәм федераль әһәмиәттәге археология ҡомартҡыһы.
Иҙрис ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 1 километр алыҫлыҡта, Йүрүҙәндең һул яҡ ярында, йылға кимәленән 45 метр бейеклектәге ҡая өҫтөндә урынлашҡан. Беренсе тапҡыр Петер Симон Паллас материалдарында телгә алына.
Карст мәмерйәһе, түбәнге һәм урта карбон эзбизендә барлыҡҡа килгән. Классификация буйынса Көнбайыш Урал спелеологик провинцияһы урта спелеологик өлкәһенең Өфө спелеорайонының Йүрүҙән-Лаҡлы спелеологик бүленешенә ҡарай. Төньяҡҡа һәм көнбайышҡа һуҙылған горизонталь коридорҙы хасил итә. Оҙонлоғо 93 метр, киңлеге 3,8 метр, бейеклеге 2,6 метр, амплитудаһы 10 метр, майҙаны 215 м², күләме 482 м³.
Мәмерйәнең киңлеге 2,4 метр һәм бейеклеге 3,8 метр булған тура мөйөшлө ауыҙының уң яғында өс тәҙрә бар. Улар аша оҙонлоғо 5 метр булған һәм өлөшләтә һыу менән тулған коридорға инергә мөмкин.
Мәмерйә түбәһендә урыны-урыны менән сталактит ҡалдыҡтары һаҡланған. Иҙәне — балсыҡ. Мәмерйәләге температура +8 °C.
XX быуаттың 30-сы йылдарында крайҙы өйрәнеүсе М. И. Касьянов мәмерйәлә ҡыҙыл охра буяуы менән яһалған яҙыуҙар таба. Улар артабан Иҙрис яҙмалары исемен ала.
Башҡорт халҡының «Салауат мәмерйәһе» риүәйәтенә ярашлы, 1774 йылда бында Салауат Юлаев үҙ арҡаҙаштары менән йәшенеп ята
Кулым-Я
Кулым-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Огур-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Левая Лэрухэй-Яха
'''Лев. Лэрухэй-Яха''' — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лэрухей-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Эштедт
Эштедт (Estedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 398 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,85 км2. Диңгеҙ кимәленән 36 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — SAW.
Электр
Электр — электр зарядтарының булыуы, үҙ-ара тәьҫир итешеүе һәм хәрәкәте менән бәйле күренештәр йыйылмаһы. Был терминды беренсе булып инглиз ғалимы, тәбиғәт фәндәре белгесе Уильям Гильберт үҙенең «О магните, магнитных телах и о большом магните — Земле» (1600 йыл) исемле фәнни хеҙмәтендә ҡулланған. Унда магнитлы компастың нисек эшләүе аңлатыла һәм электрланған есемдәр менән үткәрелгән ҡайһы бер тәжрибәләр һүрәтләнә. Ғалим башҡа матдәләрҙең дә электрланыу үҙенсәлегенә эйә булыуын асыҡлай.
Тарихы
Күренеш булараҡ электрға иң беренсе грек философы Фалес Милетский иғтибар итә. Беҙҙең эраға тиклем VII быуатта ул гәрәбәнең (урыҫ теле|русса янтарь, ἤλεκτρον: электрон) йөн туҡымаға ышҡығандан һуң үҙенә еңел әйберҙәрҙе тартыу үҙенсәлегенә эйә булыуын белеп ҡала. Шулай ҙа электр тураһындағы белем кимәле оҙаҡ ваҡыт бына ошоно аңлауҙан ары китә алмай. 1600 йылда Уильям Гилберт тәүге булып электр (урыҫса электричество, «янтарность») терминын ҡуллана, ә 1663 йылда Магдебург бургомистры Отто фон Герике электростатик машина ҡора. Уның төп өлөшө металл таяҡҡа (стержень) кейҙерелгән көкөртлө шарҙан тора һәм ул тартылыу менән бергә этәреү эффектын да күҙәтергә мөмкинлек бирә. 1729 йылда инглиз ғалимы Стивен Грей электрҙы ниндәйҙер араға тапшырыу буйынса тәжрибәләр үткәрә һәм бөтә әйберҙәрҙең дә уны бер төрлө үткәрмәүен асыҡлай. 1733 йылда француз тикшеренеүсеһе Шарль Дюфе, быяланы ебәк туҡымаға (шёлк) һәм ыҫмаланы йөн туҡымаға ышҡып, электрҙың ике төрлө булыуын аса: быяла электр (стеклянное электричество) һәм  ыҫмала электр (смоляное электричество). 1745 йылда голланд физигы Питер ван Мушенбрук беренсе электр конденсаторы — Лейден банкаһын ҡора (артабан ғалим йәшәгән Лейден ҡалаһы исеме менән атала). Ошо уҡ йылдарҙа атмосфералағы элект күренешен өйрәнеү буйынса тикшеренеү эштәрен рус ғалимдары Георг Вильгельм Рихман һәм М. В. Ломоносов та алып барған була.
Беренсе электр теорияһын американ Бенджамин Франклин төҙөй һәм электрҙы «материаль булмаған шыйыҡса», флюид тип ҡарай («Опыты и наблюдения с электричеством», 1747 йыл). Ул шулай уҡ ыңғай һәм кире заряд төшөнсәләрен индерә, йәшен ҡайтарғыс уйлап таба һәм уның ярҙамында йәшендең электр сығышлы икәнен иҫбат итә. 1785 йылда Кулон законы асылғандан һуң электрҙы өйрәнеү теүәл фәндәр категорияһына күсә.
Артабан, 1791 йылда итальян Луиджи Гальвани «Трактат о силах электричества при мышечном движении» исемле хеҙмәтен баҫтыра. Унда ул хайуандарҙың мускулдарында электр тогы булыуын һүрәтләй. Уның ватандашы Алессандро Вольта 1800 йылда беренсе даими ток сығанағы — гальваник элемент уйлап таба. 1802 йылда рус физигы Василий Петров электр дуғаһын аса.
1820 йылда Дания физигы Ханс Кристиан Эрстед тәжрибәләр нигеҙендә электромагнит тәьҫир итешеү (электромагнитное взаимодействие) күренешен аса. Электр токлы сымдарҙы тоташтырғанда һәм ысҡындырғанда ул электр үткәргес янына ҡуйылған компас уҡтарының тирбәлеүен күрә. Француз физигы Андре-Мари Ампер 1821 йылда электр һәм магнитлыҡтың үҙ-ара бәйләнешенең бары тик электр тогы булғанда ғына күҙәтелеүен, ә статик электр шарттарында был бәйләнештең бөтөнләй булмауын асыҡлай. Һуңыраҡ инглиз физигы Джеймс Прескотт Джоуль, немец сығышлы рус физигы Эмилий Христианович Ленц, немец ғалимы Георг Симон Ом хеҙмәттәре электрҙы аңлау даирәләрен күпкә киңәйтә. Төрлө фәнни өлкәләргә үҙ асыштары менән тос өлөш индергән немец ғалимы Карл Фридрих Гаусс 1830 йылда «электростатик ялан» тәғлимәтенең төп теоремаһын төҙөй.
Ханс Кристиан Эрстед һәм Андре-Мари Ампер тикшеренеүҙәренә нигеҙләнеп, инглиз физигы Майкл Фарадей 1831 йыла электромагнит индукция күренешен аса һәм, уны ҡулланып, донъялағы тәүге электр энергияһы генераторын ҡора. Бының өсөн ул сымлы катушкаға магнитланған кендек шыуҙырып индерә һәм катушканың тимерсыбыҡ урамдарында (в витках катушки) ток барлыҡҡа килеүен теркәй. Шул уҡ Майкл Фарадей 1834 йылда электролиз закондарын аса, ғилми ҡулланылышҡа электр яланы һәм магнит яланы төшөнсәләрен индерә. Электролиз күренешен анализлау Майкл Фарадейҙы электр көстәрен ниндәйҙер электр шыйыҡсалары түгел, ә материя киҫәксәләре (частицы) булған атомдар йөрөтә тигән фекергә алып килә. «Материяның атомдарына ниндәйҙер рәүештә электр көстәре бирелгән», — тип раҫлай ул. Ғалимдың электролиз буйынса ошо тикшеренеүҙәре артабан электрон тәғлимәте үҫешендә принципиаль роль уйнай. Нәҡ Фарадей донъялағы тәүге электр двигателен дә — магнит тирәһендә әйләнеүсе токлы сым — булдыра. Электромагнетизмды тикшереүҙәрҙең иң юғары нөктәһе итеп шотланд физигы, математигы һәм механигы Джеймс Максвелл тарафынан эшләнгән электромагнит күренештәр тәғлимәте һанала. Фән әһеле 1873 йылда электр һәм магнит яландарының электр һәм магнит характеристикаларын бер-береһе менән бәйләнгәнен аңлатыусы Максвелл тигеҙләмәләрен уйлап таба.
1880 йылда француз физигы Пьер Кюри пьезоэлектрлыҡ (пьезоэлектричество) күренешен аса. Шул уҡ йылда рус ғалимы Дмитрий Александрович Лачинов электр энергияһын алыҫ араларға тапшырыу шарттарын күрһәтә. Немец тикшеренеүсеһе Генрих Рудольф Герц 1888 йылда эксперимент ярҙамында электромагнит тулҡындарының таралыуын (электромагнитное излучение) теркәй.
1897 йылда инглиз ғалимы Джозеф Джон Томсон (1906 йыл физика буйынса Нобель премияһы ала) электрҙы материаль таратыусы — электронды аса, ә уның атом структураһындағы урынын Британия физигы, сығышы менән Яңы Зеландиянан булған Эрнест Резерфорд билдәләй (ул химия буйынса 1908 йылда Нобель премияһы лауреаты була).
XX быуатта квант электродинамикаһы (квантовая электродинамика) тәғлимәте барлыҡҡа килә. 1967 йылда электрҙы артабан тикшереп-өйрәнеү йүнәлешендә алға табан сираттағы аҙым яһала. Америка физигы Стивен Вайнберг (физика буйынса 1979 йылғы Нобель премияһы лауреаты), Пакистан ғалимы Абдус Сәләм (шулай уҡ физика буйынса 1979 йылғы Нобель премияһы лауреаты) һәм Американың икенсе физик-ғалимы Шелдон Ли Глэшоу (ул да физика буйынса 1979 йылғы Нобель премияһы лауреаты) берлектә йомшаҡ электрлы үҙ-ара йоғонтолоҡ тәғлимәте (теория электрослабых взаимодействий) төҙөй.
Вотчица (Вела ҡушылдығы)
Вотчица (Вотчава) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вель йылғаһының уң ярына тамағынан 147 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Надежда Петрович
Надежда Петрович (Nadežda Petrović / Надежда ПетровићNadežda Petrović / Надежда Петровић; 12 октябрь 1873 йыл — 3 апрель 1915 йыл) — серб рәссамы.
Биографияһы
1873 йылда Чачакта сәнғәт менән бәйле кешеләр ғаиләһендә тыуа. 1884 йылда ғаилә Белградҡа күсенә, унда Надежда ҡатын-ҡыҙҙар Юғары училищеһын тамамлай (1891) һәм рәссам Джордже Крстичтың уҡыусыһы була. 1898 йылда Мюнхенда Антон Ажбанан, һуңынан Юлиус Экстерҙан (1901—1903) һабаҡ ала. 1900 йылда Белградта уның шәхси күргәҙмәһе ойошторола. 1903—1910 йылдарҙа Петрович Сербияла эшләй, Югославияның бик күп күргәҙмәләрендә ҡатнаша, Люблянда (1910) икенсе шәхси күргәҙмәһен ойоштора. 1910—1912 йылдарҙа Римда һәм Парижда Югославия рәссамдары күргәҙмәләрендә ҡатнаша.1912 йылда Белградта үҙенең һынлы сәнғәт мәктәбен аса. Шул уҡ йылда, шәфҡәт туташы булып, балҡан, артабан Беренсе донъя һуғыштарында ҡатнаша. 1915 йылда, фронтта сағында тиф йоҡтороп, Валевола вафат була.
Ижады
Петрович ижады серб һынлы сәнғәте өсөн бик әһәмиәтле булып тора. Ул серб сәнғәтенә заманса европаса үҫеш йүнәлештәрен индерә. 15 йыл эшләү дәүерендә рәссам реализмдан импрессионизмға һәм фовизмға тиклемге юлды үтә. Петрович сағыу һәм хәрәкәтсән төҫтәрҙе файҙалана, күп кенә әҫәрҙәрендә асыҡ ҡыҙыл һәм йәшел төҫтәр өҫтөнлөк итә, уға киң һәм көслө характерлы буяу алымы хас.
Петрович портреттар һәм пейзаждар төшөрә, патриотик тойғоларҙан сығып серб пейзаждарын һәм натура өсөн сербтарҙы һайлай. Уның ижадын дүрт осорға бүләләр: беренсеһе — Мюнхен осоро (1898—1903), рәссам Ажбала, һуңынан Экстерҙа уҡый; икенсеһе — серб осоро (1903—1910); өсөнсөһө — Париж осоро (1910—1912); дүртенсеһе — хәрби осор (1912—1915). Петрович пейзаждары араһында айырым фрагменттар ҙа, панорамалар ҙа бар. Беренсе типҡа «Ҡороған ағас» (1902), икенсеһенә «Ресниктағы күренеш» (1904) һәм «Ҡырағай пиондар яланы» (1913). Рәссам панорамалы пейзаждарында арауыҡты полотноның бөтә киңлегендә йәйелдерергә тырыша.
Кафыр
Кафыр, икенсе әйтелеше кәфир (كافر — динһеҙ, башҡа дин кешеһе), йәки гяу́р (gävur  — иманһыҙ) — Исламда көфөрлөк ҡылған кешегә ҡарата ҡулланылған термин. Ислам тәғлимәте буйынса,улар Аллаһы тәғәләнең берлеген  һәм Мөхәммәт с.ғ.с.-дең рисәләт (рәсүллек) миссияһы инҡар иткән, ахырызаманда терелеүгә, Ҡиәмәт көнөнә,  йәһәннәмгә һәм йәннәткә ышанмаған кешеләр.
Этимологияһы
Урыҫ теленә «кафыр» йәки «кәфир» һүҙе күбеһенсә «неверные» йәиһә «неверующие» тип тәржемә ителә. Был осраҡта мосолман булмағандар күҙҙә тотола, шул уҡ ваҡытта йәһүд дине һәм христиан дине вәкилдәре өсөн махсус термин — «Китап әһелдәре» (اهل الكتاب — әһле әл-Китаб) тигән төшөнсә бар, сөнки улар формаль яҡтан тулыһынса кафыр түгел тип һанала.
Этимология йәһәтенән «кафыр» һүҙенә яҡын «гяур» (gâvur — динһеҙ - الكافرون) тигән һүҙ ҙә бар, мосолмандарҙың башҡа диндәгеләргә ҡарата ҡулланылған һүҙе (башлыса Урта быуаттарҙа), Ожегов Сергей Иванович һүҙлегендә  — "магометан"дарҙа башҡа дин кешеләренә бирелгән  ҡушамат тип әйтелә. Филолог һәм тәржемәсе Комлев Николай Георгиевич аңлатыуынса, «гяур» (giwr) төрөктәрҙең фарсынан алған  gäbr һүҙенән алынған. Был һүҙ менән улар зороастризм утҡа табыныусыларын атай. Урыҫ яҙыусыһы, энциклопедист Михельсон Алексей Давидович та ошо уҡ фекерҙә. Лингвист, лексикология белгесе Крысин Леонид Петрович «гяур» һүҙе ғәрәптән - фарсыға, фарсынан төрөктәргә үҙгәреп килеп еткән тип һанай. Кемдәрҙер был һүҙ туранан-тура ғәрәп теленән ингән тип иҫәпләй "Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона" буйынса, «гяур» —  «ғәрәп телендәге  „Kiafir“ (мәжүси) һүҙенән боҙолоп килеп ингән».
Ҙур энциклопедик һүҙлек кафыр һүҙе Афғанстан һәм Пакистан араһындағы Нуристан (Кафиристан) виләйәте кешеләренә ҡарата ҡулланылған тип аңлата, улар XIX быуат аҙағынаса ислам ҡабул итмәй йәшәгән.
Амп-ХочемАй-Юган
Амп-ХочемАй-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нум-Ай-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мария Чеботарь
Мария Чеботарь, русса яҙылышы Чеботари (Maria Cebotari; 10 февраль 1910 йыл — 9 июнь 1949 йыл — молдован сығышлы Австрия йырсыһы (сопрано).
Биографияһы
Мария Чеботарь Бессарабия губернаһының Кишинёв ҡалаһында 1910 йылда тыуған. Бала сағында М. Березовский етәкләгән Кишинев соборы хорында йырлай. Кишинев консерваторияһында уҡый. Уны тамамлағандан һуң, 1929 йылда ҡалала гастролдә йөрөгән Мәскәү художество театры труппаһына ҡушыла. Күп тә үтмәй, үҙенән утыҙ йәшкә өлкән булған труппа артисы граф Александр Вырубовҡа кейәүгә сыға, һәм уның менән бергә сәхнәлә сығыш яһауҙы туҡтаталар.
1929 йылдан Берлинда уҡый. 1931 йылда Дрезденда ("Богема"ла Мими партияһы) һәм Зальцбург фестивалендә Глюктың «Орфей һәм Эвридика»һында беренсе тапҡыр сығыш яһай.
1943 йылға тиклем Берлинда һәм Дрезденда сығыш яһай, үҙенең ваҡытһыҙ вафатына тиклем Вена опера ансамблендә уйнай. 1948 йылда һуғыштан һуңғы Ковент-Гарденда (Лондон) үткән Вена операһының тәүге гастролендә ҡатнаша. Йырсы Лиза делла Каза карьераһына булышлыҡ итә.
Йырсының һуңғы роле 1949 йылдың 31 мартындағы «Ярлы студент» опереттаһындағы Лаура була. Шул уҡ йылдың 9 июнендә үлеп ҡала (бауырға күскән ашҡаҙан аҫты биҙе яман шеше).
Чеботарь Марияның икенсе ире — Австрия тауышһыҙ киноһы һәм театры актеры Густав Диссль (1899—1948) — ҡатынының вафатына тиклем бер йыл элек мәрхүм була, уларҙың улдары Франц менән Петерҙы британия пианисы Клиффорд Керзон һәм уның ҡатыны, клавесинистка Люсиль Уоллес уллыҡҡа алалар.
Венала Деблинг зыяратында ерләнгән.
Ижады
Чеботарь Мария ҙур репертуарға эйә була, Вольфганг Амадей Моцарт (Графиня һәм Сюзанна "Фигаро туйы"нда, "Дон Жуан"да Церлина һәм Донна Анна, «Сералдә урлау»ҙа Костанца) һәм Рихард Штраустың (Дафна исемле операһында Дафна, Софи — "Кавалере роза"ла), шулай уҡ Джузеппе Верди (Виолетта -«Травиата») һәм Джакомо Пуччини (Чио-Чио-Сан — «Мадам Баттерфляй»ҙа) айырым бер уңышҡа өлгәшә. Үлер алдынан драматик партияларға ла («Турандот», «Саломея») мөрәжәғәт итә башлай. Гостролдәргә йыш сыға. Заман операларының премьераларында ҡатнаша (шул иҫәптән, Р. Штраустың "Өндәшмәҫ ҡатын"ында Аминта ролен беренсе башҡарыусы була). Бруно Вальтер, Карл Бем, Клеменс Краус ише күренекле дирижерҙар менән хеҙмәттәшлек итә. Шулай уҡ бер нисә фильмда, шул иҫәптән, 1941 йылда Одессаның румын ғәскәрҙәре тарафынан «азат ителеүе» тураһында «Одесса ут ҡоршауында» тигән румын-итальян пропаганда таҫмаһында төшә.
Көфөрлөк
Көфөр (كفر — Аллаһҡа ышанмау) — Исламда иң ҙур гонаһ  — Аллаһы тәғәләгә ышанмауҙы билдәләгән термин. Көфөрлөккә төшкән кешене кафыр тип атайҙар.
Көфөрлөк төрҙәре
Көфөрлөктөң ҙур һәм бәләкәй төрҙәргә бүленә. Ҙур көфөрлөк менән бәләкәйе араһында нигеҙҙә 4 айырма бар: Имам ибн әл-Ҡаййим ҙур көфөрлөктө биш төргә бүлә:
Мөхәмәтрәхим Ғәбдрәшитов
Мөхәмәтрәхим Ғәбдрәшитов (1787—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
Биографияһы
Мөхәмәтрәхим Ғәбдрәшитов Ырымбур губернаһы Күл-Ил-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының ) Көсөгән ауылында йәшәгән. Урядник булып хеҙмәт итә.
1811 йылда башлыса 12-се һәм 7-се кантон башҡорттарынан 2-се Башҡорт атлы полкы ойошторола, уның составында Ғәбделвәхит Ғәбдрәхимов хеҙмәт итә. Майҙа полк майор И. Курбатов командалығында Рыльск ҡалаһына ебәрелә. Курск губернаһында ҡышлағандан һуң полк Луцк ҡалаһына килә һәм 2-се Көнбайыш армия составына керә. 1812 йылдың майында полк кавалериянан генерал А. П. Тормасовтың 3-се Обсервация армияһы составына индерелә һәм Варшава герцоглығы менән сик буйында кордон хеҙмәтен үтәй. 1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 15 июлдә полк яугирҙары Кобрин янындағы Саксония ғәскәрҙәре менән алышта батырлыҡ күрһәтә. 28 октябрҙә 2-се Башҡорт полкы Урал казак полкы менән берлектә Свислочи торамаһын биләй. 2-се Башҡорт полкы кергән генерал Чаплицтың отряды 1812 йылдың 8 октябрҙә Слонимға килә һәм бында поляк генералы Конопканың полкын тар-мар итә. 1 ноябрҙә 2-се Башҡорт полкы Горностаевцы ауылы янындағы алышта ҡатнаша. Ҡаты алыштарҙа полкта башта булған 530 кешенән 1812 йылдың октябренән ҡарата 408 яугир иҫән ҡалған.
2-се Башҡорт полкы Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ла әүҙем ҡатнаша. 1813 йылдың 27 ғинуарында генерал-лейтенант Волконский корпусы составында полк Варшаваға инә. Майҙа генерал-майор Ланской отрядында (генерал-лейтенант Остен-Сакен корпусы составында) Бреславль тирәһендә һуғыша, ә июль аҙағында Силезия армияһы составына керә. Артабан полк Германиялағы алыштарҙа, шул иҫәптән Дрезденды ҡамауҙа һәм алыуҙа ҡатнаша. 1813 йылдың ноябрь аҙағында Төп армияға һәм әсирҙәрҙе оҙатып йөрөүсе хәрби юлдарҙа юл-комендант хеҙмәтен үтәү өсөн ебәрелә. 1814 йылдың 19 мартында 2-се Башҡорт атлы полкы составының бер өлөшө Парижға инә.
Претория
Прето́рия (,}) — Көньяҡ Африка Республикаһында ҡала. Претория — Көньяҡ Африка Республикаһының административ (башҡарма власть органдары урынлашҡан) баш ҡалаһы (Кейптаун (ҡануниәт сығарыусы органдар урынлашҡан) һәм Блумфонтейн (суд власы органдары урынлашҡан) менән бер рәттән Көньяҡ Африка Республикаһының «өс баш ҡалаһының» береһе), де-факто илдең милли баш ҡалаһы булып тора. Африканың иң заманса ҡалаларының береһе.
Претория Цване ҡала округы составына инә, шуға күрә ҡайһы саҡта үҙе лә Цване (Тсвана, Тшване) тип дөрөҫ аталмай. Исем биреү мәсьәләһе әүәлгесә хәл ителә.
Тәүҙә ҡала Претория Филадельфияһы («Туғандарса мөхәббәт Преторияһы») тип аталған.
Этимологияһы
1855 йылда ҡалаға күскенселәре нигеҙ һала һәм фортрекерҙар лидеры Андриес Преториус хөрмәтенә уға Претория тигән исем бирелә. Көньяҡ Африка Республикаһының үҙендә ҡаланы, уның урамдарында, парктарҙа һәм баҡсаларҙа ултыртылған, меңләгән жакаранда ағасы арҡаһында, ҡайһы саҡта «жакаранда ҡалаһы» тип йөрөтәләр.
Тарихы
Ҡалаға 1855 йылда фортрекерҙар лидеры Мартинус Преториус нигеҙ һалған. Ул ҡаланы үҙенең атаһы Андриес Преториус хөрмәтенә атаған. Андриес Преториус командалағында Ҡанлы йылғала алышта зулустарҙы еңгәс, ул фортрекерҙарҙың милли геройына әүерелгән. 1860 йылда Претория Көньяҡ Африка республикаһының (Трансвааль Республикаһы) баш ҡалаһына әүерелә.
1880 йылдың декабренән 1881 йылдың мартына тиклем Беренсе инглиз-бур һуғышы барышында ҡала ҡамауҙа була, ул 1881 йылдың 3 авгусында Преторияла солох килешеүенә ҡул ҡуйыу менән тамамлана. Икенсе инглиз-бур һуғышы ваҡытында Претория 1900 йылдың 5 июнендә яулап алынған. Һуғыш 1902 йылдың 31 майында Преторияла Феринихинг солох килешеүенә ҡул ҡуйыу менән тамамлана. Претория Англия протектораты аҫтында Трансваалдең административ үҙәгенә әүерелгән. 1910 йылда Трансвааль, Оранж йылғаһы колонияһы, Кап колонияһы һәм Натал колонияһының берләшеүе һөҙөмтәһендә Көньяҡ Африка союзы (Бөйөк Британия составында) ойошторола. Союздың административ баш ҡалаһы — Претория, ә закон сығарыу буйынса Кейптаун. Көньяҡ Африка Союзы бойондороҡһоҙлоҡ иғлан иткәс, 1961 йылда Претория уның административ баш ҡалаһы булып ҡала. Апартеид осоронда Преторияны апартеидтың цитаделе тип атағандар.
2001 йылғы муниципаль реформа һөҙөмтәһендә Претория Цване округының бер өлөшөнә әүерелә. 2005 йылда Африка милли конгресы Преторияға ҡала округы исемен — Цване атамаһын биреү тәҡдимен индерҙе, әммә был тәҡдимде африканерҙар һәм ҡайһы бер оппозицион партиялар яғынан тәнҡитләнгән, һөҙөмтәлә ҡала үҙенең исемен һаҡлап ҡалған. Шулай ҙа Африка милли конгресы был инициативаға кире ҡайтырға ниәтләүе хаҡында белдергән.
Физик-географик ҡылыҡһырламаһы
Претория Көньяҡ Африка Республикаһының төньяҡ-көнсығышында, Йоханнесбургтан төньяҡ-көнсығышҡа табан 55 саҡрым алыҫлыҡта, көньяҡта Юғары Велд яйлаһы һәм төньяҡта Ҡыуаҡлыҡлы Вельд (Бушвелд) яйлаһы араһындағы транзит коридорында урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән 1339 метр бейеклектә, һалҡын елдәрҙән һаҡлаған Магалисберг һыртының армыттары менән уратылған, йылы һәм уңдырышлы үҙәндә урынлашҡан.
Климаты
Преторияға оҙон эҫе йәйле һәм ҡыҫҡа һалҡын ҡышлы дымлы субтропик климат хас. Һауаның уртаса йыллыҡ театраһы 18,7 °C, был диңгеҙ кимәленән 1 339 метр бейеклектә урынлашҡан тораҡ пункт өсөн юғары күрһәткес булып тора. Бындай юғары уртаса йыллыҡ температура ҡаланың һалҡын көньяҡ һәм көньяҡ-көнбайыш елдәренән һаҡланған үҙәндә урынлашыуы менән билдәләнә. Яуым-төшөмдөң күпселек өлөшө йәйге айҙарға тура килә. Ҡар бик һирәк яуа: 1959, 1968 һәм 2012 йылдарҙа ҡар яуыуы күҙәтелде, әммә ҡалала тотороҡло ҡар ҡатламы бер тапҡыр ҙа билдәләнмәгән.
Халҡы
[[Файл:Tshwane population density map.svg|thumb|Преторияла һәм эргә-тирәләге өлкәләрҙә халыҡтың тығыҙлығы
{{legend|#ffffcc|<1 /км²}}
{{legend|#ffeda0|1—3 /км²}}
{{legend|#fed976|3—10 /км²}}
{{legend|#feb24c|10—30 /км²}}
{{legend|#fd8d3c|30—100 /км²}}
{{legend|#fc4e2a|100—300 /км²}}
{{legend|#e31a1c|300—1000 /км²}}
{{legend|#bc0026|1000—3000 /км²}}
{{legend|#800026|>3000 /км²}} ]]
Уның сиктәрен билдәләүгә, халыҡтың баһаһына ҡарап, Преторияның халыҡ һаны 500 меңдән алып (2001 йылда) 2 950 000 кешегә тиклем (2007 йылда) тәшкил итә. Төп теле — африкаанс теле (2011 йылда — 47,7 % ), шулай уҡ педи, сесото, тсвана, тсонга, зулу һәм инглиз телдәре киң ҡулланыла.
Ҡаланың үҫеше
Хәҙерге Претория — ҙур заманса ҡала. Бында фонтандар, парктар, бейек йорттар күп. Претория — ҙур контрастар ҡалаһы, уны трущобалар уратып алған. 2010 йылда Көньяҡ Африка Республикаһында футбол буйынса Донъя чемпионаты уҙҙы, бер нисә матч Преторияла үтте, һәм «Лофтус Версфельд» стадионы реконструкцияланды.
Иҡтисады
Претория — илдең мөһим иҡтисади, фәнни һәм сауҙа үҙәге. Ҡалала автомобиль юлдары үҫешкән, уның аша тимер юлдары үтә. Халыҡ-ара әһәмиәттәге аэропорт бар.
Туғандаш ҡалалар
Претория түбәндәге ҡалалар менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеүҙәр төҙөгән:
Астрономияла
1912 йылда Көньяҡ Африка астрономы Гарри Вуд асҡан астероид (790) Претория ҡала хөрмәтенә аталған.
Алжирҙа ислам
Алжирҙа ислам — дәүләт дине булып тора, ил халҡының 98,2 проценты ислам динен тота. Бөтә донъя мосолмандарының 2,2 проценты Алжирҙа йәшәй.
Тарихы
Ислам Алжирҙа VII быуатта Төньяҡ Африка ны ғәрәптәр баҫып алған саҡта барлыҡҡа килә. Бынан һуң, христиан һәм мәжүси общиналар Әл-Мурабиттар хакимлыҡ иткәнгә тиклем дауам итһә лә, ислам Алжирҙың күпселек өлөшөндә тиҙ тарала. XVIII быуат аҙағында Алжирҙың күпселек өлөшө менән ибәдиҙәр сектаһына ҡараған рустамидтар идара итә.
909 йылда ал-фатимийундар шиғыйҙар династияһы тарафынан ҡыйратылған һәм Сахаралағы Мзаб үҙәненә ҡаса. Унда уларҙың нәҫелдәре әле лә күп осраҡта ибәди булып ҡала. Әл-фатимийундар исмәғилилек доктринаһы Мәғрибта популяр булмағанлыҡтан, фатимийундар киткәндән һуң, был биләмәләр сөнниҙәр тәғлимәтен тотоуын дауам итә. Көньяҡ Алжирҙағы туағуралар (тугарелар) ғына исламды ХХ быуатта ғына ҡабул итә.
Алжирҙа таралған мәлик мәҙһәбен ил халҡының күпселеге ҡабул итә, хәнәфи мәсхәбенә Ғосман хакимлығы осоронда Алжирға күскән төрөктәрҙең нәҫелдәре генә инә
Франция законы буйынса мосолмандар йәмәғәт йыйылыштарын үткәрә һәм утлы ҡорал йөрөтә алмай. Мосолман мәғарифының булмауы исламдың традицион ағымының көсһөҙләнеүенә һәм мөртәтлеккә нигеҙләнгән дини ағымдың барлыҡҡа килеүенә килтерә. Мосолман диненә өндәүсе (вәғәзсеһе) Бен Бадис 1931 йылда Алжир мосолман улемы ассоциацияһын исламды хөрәфәттәргә ышаныу һәм фетишизмдан таҙартыу маҡсатында булдыра. Алжир халҡының азатлыҡ көрәшендә ислам мөһим роль уйнай. Алжир бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң, ислам был илдең дәүләт дине була..
Романовка (Өфө)
Романовка — Өфө ҡалаһының Дим районы ауылы (2004 йылда алып). Ауылға 1799 йылда Өфө өйəҙендə Романовскийҙарҙың алпауыт крəҫтиəндəре Анненский бəлəкəй ауылы булараҡ нигеҙ һалған. 1865 йылда 15 йортта 876 кеше йəшəгəн. Игенселек менән шөғөллəнгəндəр. 20 быуат башында Романовка ауылы булараҡ теркəлгəн. Халҡы: 1906 йылда — 99 кеше; 1920 йылда — 166; 1939 йылда — 170; 1959 йылда — 243; 1989 йылда — 167; 2002 йылда — 111 кеше. 1980 йылға тиклем — Өфө районының Авдон ауыл советы, 1980 йылдан — Өфө районының Жуков ауыл советы составында була.
2004 йылдан алып — Өфө ҡалаһы составында (Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендә ҡабул иткән 125-з һанлы (06.11.2007 редакцияһы) «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһының муниципаль берәмектәрен үҙгәртеп ҡороу һәм сиктәрен үҙгәртеү» тураһында законы (Башҡортостан Республикаһының дәүләт йыйылышы — Ҡоролтай — 16.12.2004 ҡабул иткән)) Закондың 46-сы пункты .. бирелгән схематик картаға ярашлы, Өфө районы Жуков ауыл советының Романовка ауылын Өфө ҡалаһының Дим районы биләмәһе составына тапшырып, Өфө районының Жуков ауыл советы, Өфө районы, Өфө ҡалаһы, Өфө ҡалаһы Дим районы сиктәрен үҙгәртергә…
Почта индексы — 450014, окато коды — 80401365001
Вальдзассен
Үрге Пфальц административ округына буйһондоролған. Тиршенройт районы составына инә. Халыҡ һаны 6980 кеше (2010 йылдың 31 декабренә ҡарата). 66,54 км² майҙанды биләй. Рәсми коды — 158 3 09 77.
Вальдзассен ҡалаһы XII быуаттағы барокко цистерциан монастыры (Вальдзассен аббатлығы) менән билдәле, унда туристар күп йөрөй торған китапхана бар. Китапхана XVIII быуаттың данлыҡлы семәрле биҙәктәре менән билдәле. Ҡаланан 4 км алыҫлыҡта хаж ҡылырға килеүселәр араһында ҙур популярлыҡ яулаған XVII быуаттың Изге Троица сиркәүе (Kappl Dreifaltigkeitskirche) бар.
Немец бундес-лигаһында уйнаған, ә һуңынан Англияның Премьер-лигаһы һәм Германия йыйылма командаһының футболсыһы Хаманн Дитмар Хаманн (нем. Dietmar Hamann) был ҡалала тыуған.
Лаҡлы мәмерйәһе
Лаҡлы мәмерйәһе — Башҡортостан Республикаһының Салауат районы территорияһындағы карст мәмерйәһе. Лаҡлы ауылынан 1,6 км алыҫлыҡта, шул уҡ исемдәге йылғаның уң битләүендә урынлашҡан. 1965 йылдан — тәбиғәт һәйкәле.
Һүрәтләнеше
Лаҡлы мәерйәһе үрге карбон эзбизташтарынан барлыҡҡа килгән. Таш-Ҡыуыш тураһында тәүге тапҡыр 1770 йылда Петер Симон Паллас үҙенең «Путешествие по разным местам Российского государства» китабында яҙған. 1889 йылда мәмерйәне академик Ф. Н. Чернышёв тасуирлаған, ә 1914 йылда ул археолог С. И. Руденко тарафынан тикшерелгән.
Таш-Ҡыуыш Сүлмәктауҙа урынлашҡан, «түбәнге ташкүмер визей эзбизенән тора», ти ғалимдар. Мәмерйәгә инеү урыны ике күҙгә оҡшаған тишекте хәтерләтә.
1965 йылда Лаҡлы мәмерйәһе Башҡортостандың тәбиғәт һәйкәле тип иғлан ителә.
Лаҡлы мәмерйәһе горизонталь залдар һәм галереяларҙан ғибәрәт. Лаҡлы мәмерйәһенең оҙонлоғо — 252 метр, тәрәнлеге — 31 метр, уртаса киңлеге 19,5 м, бейеклеге 5 м. Майҙаны — 5 288 квадрат метр. (Икенсе мәғлүмәт бына шундай: оҙонлоғо — 105 метр, киңлеге 45 метр, бейеклеге — 19 метр).
Мәмерйә ауыҙы Лаҡлы йылғаһы кимәленән 34 метр бейеклектә урынлашҡан. Ингән ерҙән йыраҡ түгел 30 градусҡа ауыш, текәлеге 14 метр тәшкил иткән төшөү юлы бар. Тайып йығылмаҫ өсөн, бик һаҡ ҡына төшөр кәрәк. Ҡыш һәм яҙ көндәре ул ныҡ тайғаҡ була. Унда йыл әйләнәһенә һалҡын.
Төшөп еткәс, Вестибюль тип йөрөтөлгән ҙур залға барып керәһең. Иҙәндә ҙур таштар, урыны менән — боҙ осрай. Залдың төньяҡ-көнсығышына тар һәм ҡыҫҡа юл китә. Төньяҡҡа 80 метрлыҡ галерея буйлап үткәс, 20-25 метр оҙонлоғондағы тағы бер залға барып сығаһың. Бында матур төҫлө буям ағып төшкән һыҙаттар (натёки) күрергә мөмкин. 40 метр оҙонлоғондағы тағы бер галерея Лаҡлы мәмерйәһенең өсөнсө (һуңғы) залына алып килә. Уның дәүмәле — 50-гә 28 метр, бейеклеге — 13 метр.
Был кәшәнәнең төп «һөйкөмлөгө» — ҡатып ҡалған шарламаға оҡшаған ике ҡатлаулы кальцит «ағымы». Бында шулай уҡ ҙур булмаған сталактиттар ҙа бар.
Шуға ла уның торошо насар хәлдә: стена, түшәмдәре ҡоромло, ҡараңғы, сүп-сар ҙа осрай. Лаҡлы мәмерйәһенең GPS-координаталары: N 55º 11.564´; E 058º 31.422´.
Мәмерйәлә ярғанаттар йәшәй.
Бәсра
Бәсра (البصرة; Басра) — Ираҡтың көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан ҡала, илдең төп порты, Шатт-әл-Ғәрәп йылғаһы буйында, Күвейт менән Иран араһында урынлашҡан. Исеме шундай уҡ исемле мөхәфазаның административ үҙәге. Бағдадтан һуң ҙурлығы буйынса икенсе һәм Ираҡта иң күп халыҡлы ҡала, шулай уҡ йәйгеһен температураһы 50 °C градустан юғары булған донъялағы иң эҫе ҡалаларҙың береһе.
Тарихы
Был ҡала Шумерҙың тарихи өлкәһенең бер өлөшө булып тора. Ул Синдбад-диңгеҙсенең тыуған ере һәм Библиялағы Эдем баҡсаһы урынлашҡан тип күҙалланған урындарҙың береһе тип һанала.
Исламға тиклемге дәүерҙә был төбәк ғәрәптәргә Әл-Хариба исеме менән билдәле булған, сөнки боронғо Әл-Харба ҡалаһы эргәһендә урынлашҡан булған. Хәҙерге Бәсра рәсми булмаған күп кенә исемдәр менән атала, шул иҫәптән «Ираҡ әсәһе», «ғәрәп бишеге», «Шәреҡ Венецияһы» тигән атамалары ла бар.
Бәсраға 636 йылда йәки 637 йылда Ғүмәр ибн әл-Хәттаб үҙе яулап алған Месопотамияла ғәрәптәрҙең терәк пункты булараҡ нигеҙ һала.
Климаты
Бәсраның климаты — тропик сүл. Йәйге айҙарҙа, июндән авгусҡа тиклем, Бәсра планеталағы иң эҫе ҡалаларҙың береһе, температура даими +50 °C арта. Ҡышын Бәсраның уртаса температураһы +20 °C тирәһе, әммә ҡайһы берҙә ҡышҡы төндә температура 0°C-тан түбән төшә. Яуым-төшөм йылына 150 мм, башлыса ҡышын була. Юғары дымлылыҡ — ҡайһы берҙә 90%-тан аша — был Фарсы ҡултығына яҡын булыуы менән аңлатыла.
Хеҙмәт договоры
Хеҙмәт договоры — хеҙмәт хоҡуҡиәтендә яҙма документ — хеҙмәткәр менән эш биреүсе араһында төҙөлөүсе һәм уларҙың үҙ-ара хоҡуҡтары менән бурыстарын билдәләүсе килешеү. Хеҙмәт договорына ярашлы, хеҙмәткәр үҙенең квалификацияһына тап килгән тәғәйен вазифа буйынса эштәрҙе башҡарырға, ә эш биреүсе хеҙмәткәргә эш бирергә, эшләү өсөн шарттар тыуҙырырға һәм ваҡытында эш хаҡы түләргә йөкләмә ала.
Эске хеҙмәт тәртибенә буйһоноу хеҙмәт договорын төрлө граждан-хоҡуҡи договорҙарҙан (подряд, хеҙмәттәр күрһәтеү һәм башҡа төр договорҙарҙан) айырған төп һыҙаттарҙың береһе булып тора.
Тәғәйен вазифала хеҙмәт бурыстары һәм эштең башҡа үҙенсәлектәре вазифа инструкцияһы менән көйләнә. Хеҙмәткәр уға договорға ҡул ҡуйғанда (әгәр ул хеҙмәт договорына индерелмәгән булһа) таныша.
Хеҙмәт договорына ҡул ҡуйыр алдынан эш биреүсе хеҙмәткәрҙе ойошманың башҡа локаль документтары менән таныштырырға бурыслы.
Эш биреүсе менән ниндәй ҙә булһа специальность буйынса йә вазифаға эшкә алыныусы хеҙмәткәрҙең ғәмәлдәре түбәндәгеләрҙән тора:
Хеҙмәт договорының йөкмәткеһе
Хеҙмәт договоры мәғлүмәттәрҙән һәм шарттарҙан тора. Мәғлүмәттәр тураһында яҡтар килешеп тормай, улар юридик әһәмиәткә эйә булған факттарҙы хәбәр итеү менән сикләнә. Мәҫәлән, яҡтарҙың хеҙмәт договорын төҙөгән көндө закон договорҙың көсөнә инеү көнө тип билдәләй. Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт кодексы буйынса договорҙа түбәндәгеләр күрһәтелергә тейеш: Хеҙмәт договорына түбәндәге шарттар индерелеүе мотлаҡ: Хеҙмәт договорында хеҙмәткәрҙең хәлен хеҙмәт ҡануниәте һәм башҡа хеҙмәт хоҡуҡиәте нормаларын эсенә алған башҡа норматив хоҡуҡи акттар, коллектив договор, килешеүҙәр, локаль норматив акттар менән билдәләнгәндән насарайтмай торған өҫтәмә шарттар ҡаралыуы мөмкин.
Могиленка (Вора ҡушылдығы)
Могиленка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воря йылғаһының һул ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кульив-Я
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
22 сентябрь
22 сентябрь — григориан стиле буйынса йылдың 265-се көнө (кәбисә йылында 266-сы). Йыл аҙағына тиклем 100 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Вощар
Вощар — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ивас йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ань-Ях
Ань-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Охлым йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тыныслыҡ
Тыныслыҡ — ил, дәүләт тарихындағы төрлө хәрби хәрәкәт, һуғыш мәшәҡәттәре булмаған, тауышһыҙ, шау-шыуһыҙ осор. Тыныслыҡ халыҡтар именлеге мәнфәғәтендәге һуғышһыҙ тышҡы сәйәсәткә, солох килешеүенә һәм башҡа документтарға нигеҙләнә. Һуғыш башланғас тыныслыҡ боҙола. Ижтимағи һәм шәхси хәүефһеҙлекһеҙ тыныслыҡ булмай.
Грабов (ам-Флеминг)
Грабов (ам-Флеминг) (Grabow (am Fläming)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 715 кеше йәшәй. Майҙаны — 32,01 км2. Диңгеҙ кимәленән 51 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39291 һәм автомобиль коды — JL.
Тыныслыҡ
Р. Джексон билдәләүенсә, 1945 йылдан алып планетала барлығы 26 тыныс көн булған. Тыныс йәмғиәт булдырыу — әлеге ваҡытта дөйөм кешелек проблемаһы. Ҙур халыҡ-ара сәйәси һәм тематик ойошмалар мәсьәләне хәл итеү буйынса эш алып бара, мәҫәлән, Бөтә донъя тыныслыҡ советы.
Һуғыш һәм тыныслыҡ
Теләһә ниндәй һүғыш маҡсаты — тыныслыҡ булдырыу. Һуғыш маҡсаты — һүғышҡа тиклем булған тыныслыҡтан яҡшыраҡ тыныслыҡ булдырыу. Б. Г. Лиддел Гарт Һуғыш башланыр алдынан булған осор хәрби бәрелешкә әҙерләнеү менән һүрәтләнә. Дәүләт ҡазнаһынан хәрби ҡоралланыү өсөн аҡса бүленә. Халыҡты һуғышҡа әҙерләү башлана.
Еңеүсе яҡтың ҡуйған шарттарына күнеп, һуғышты туҡтатҡас, тыныслыҡ башлана. Һуғыштан һуң тыныс осор тыныслыҡты нығытыу, һүғыш емереклетәрен төҙәтеү, иҡтисадты үҫтереү өсөн күп сығымдар иенән һүрәтләнә.
Күп халыҡтарҙың сәләмләүе тыныслыҡ теләүҙе аңлата, мәҫәлән Әссәләмәғәләйкүм, Шалом Алейхем.
Тыныслыҡ төрҙәре
Осло тыныслыҡ ғилми-тикшеренеү институтына нигеҙ һалыусы Йохан Галтунг «негатив тыныслыҡ» һәм «позитив тыныслыҡ» тигән төшөнсәләр тәҡдим итә. Кире тыныслыҡ — көс ҡулланыуҙы ябайса туҡтатыу, ә ыңғай тыныслыҡ — низағтар бөтөнләй килеп сыҡмаһын йәки ығы-зығыны мөмкин тиклем иртәрәк хәл итеү механизмдарын һәм структураларын булдырыу.
Оливер Ричмонд тыныслыҡтың түбәндәге формаларын айырып күрһәтә:
Эш ваҡыты
Эш ваҡыты — эштәге ваҡыт, пассив йәки актив хеҙмәт ваҡыты.
Эш ваҡыты дөйөм ваҡыт берәмектәре, йәғни сәғәттәр, көндәр һәм башҡалар менән иҫәпләнә. Ҡануниәт башлыса эш көнө (смена) һәм эш аҙнаһы тигән үлсәмдәр менән файҙалана.
Левая Мюмдя-Хэвы-Яха
'''Лев. Мюмдя-Хэвы-Яха''' — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мюмдя-Хэвы-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Эш ваҡыты
Производство календары
Производство календарында бөтә эш көндәре һәм эш көнө булмаған көндәр (ял көндәре һәм байрам көндәре) билдәләнә. Производство календары нигеҙендә көн, ай, йыл эсендәге эш ваҡыты нормаһы хисаплана.
Тыныслыҡ
Тыныслыҡ төрҙәре
Еңеүсе тыныслығы — тыныслыҡтың иң боронғо донъя моделе, тыныслыҡ хәрби еңеүҙең эҙемтәһе булараҡ. Еңеүсе үҙенең өҫтөнлөгөн еңеп сыҡҡандарҙы тыныслыҡҡа мәжбүр итеү һәм статус-квоны һаҡлау өсөн ҡуллана. «Еңеүсе тыныслығының» көсһөҙлөгө — еңеүсе дәүләт власы менән туранан-тура бәйле булыуы арҡаһында уның сағыштырмаса тотороҡһоҙлоғо. Был осраҡта еңеүсенең өҫтөнлөгө ризаһыҙлыҡ тыуҙыра ала, һәм уның эҙемтәһе булып ихтилалдар һәм теракттар ойошторола. Ричмонд фекеренсә, заманса сәйәси фекер йөрөтөү элеккесә башлыса «еңеүсе тыныслығы» логикаһына нигеҙләнә.
Эш ваҡыты
Производство календары
Рәсәй Федерацияһы ял көндәренең һаны буйынса илдәр рейтингында йылдан йылға тәүге урындарҙың береһен биләп килә. Мәҫәлән, 2015 йылда 118 ял көнө була, был бөтә календарь көндәр һанының өстән берен тиерлек биләп тора.
Тыныслыҡ
Тыныслыҡ төрҙәре
«Конституцион тыныслыҡ» — демократик системаны, ирекле сауҙа ҡағиҙәләрен урынлаштырған нормалар төҙөү һәм космополитизм һәм кеше хоҡуҡтары идеяһын алға һөрөү. Ричмонд конституцион тыныслыҡты халыҡ-ара мөнәсәбәттәр структураһы тураһындағы Мәғрифәтселек дәүере идеяларын үҫтереү һәм дәүләттәр араһында мәнфәғәттәр балансын эҙләү менән бәйләй. Хәҙерге контекста «конституцион тыныслыҡ» демократия, баҙар иҡтисады һәм тыныслыҡтың булыуы араһындағы бәйләнеште күҙ уңында тота.
Институциональ тыныслыҡ халыҡ-ара институттар һәм ойошмалар булдырыу менән бәйле (мәҫәлән, БМО), һәм дәүләттәрҙең халыҡ-ара мөнәсәбәттәр системаһында тыныслыҡты һәм тәртипте һаҡлау буйынса эшмәкәрлеге. Әлеге донъяға ҡараш прогрессивыраҡ булырға тейеш, сөнки халыҡ-ара институттар көсһөҙөрәк дәүләттәргә ҡарата йоғонто яһарға мөмкинлек бирә.
Гражданлыҡ тыныслығы — ойошҡан граждандар йәмғиәтенең, хөкүмәткә ҡарамаған ойошмаларҙың һәм ижтимағи хәрәкәттәрҙең көс ҡулланмай көрәшен күҙ уңында тота.