cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Йәнбәков Арыҫлан Әсғәт улы
Хәтер
«Ҡурай» телеканалы уға бағышлап «Хазина» тип аталған cd диск сығарҙы.
Ыштыр
Ыштыр (сылғау, аяҡ урауы ; онуча) — аяҡ кейеменең бер өлөшө, аяҡҡа урай торған, ойоҡто алмаштырыусы туҡыма. Итек һәм сабата эсенән кейелә.
Ҡулланылышы
Аяҡҡа урау өсөн аҡ, ҡара йәки көрән төҫтәге (киндер, йөн), оҙон, киң (30 сантиметрға яҡын) туҡыма һыҙаты ҡулланыла.
Йылы, буҫтау ыштырҙар урыҫ телендә скуты тип атала ..
Урыҫ һәм фин кейеме элементы тип яҙһалар ҙа, был төр сылғау башҡа халыҡтарҙа ла, шул иҫәптән, башҡорттарҙа ла бар. Ыштыр — сылғауҙың сабата эсенән кейә торған төрө, тип аңлатыла 2 томлыҡ "Башҡорт теленең һүҙлеге"ндә
Армияла ҡулланыу
Урама (Обмотки) — ХХ быуат башында һалдат ботинкалары эсенән тубыҡҡа тиклем аяҡҡа уралған туҡыма киҫәктәре. Донъяның күп армияларында штаттағы аяҡ кейеме итеп ҡулланылған йәки итекте алмаштырған монаят. Киңлеге 10-12 сантиметр, оҙонлоғо 2,5 метрға тиклем еткән. Тәүгеләрҙән булып урамаларҙы Гималай таусыларының аяҡ кейеменең был элементын күреп ҡалған инглиздәр тотона башлай. Урамаларҙың инглизсә атамаһы — puttee, patta («таҫма») тигәндән килеп сыҡҡан. Һалдат кейемендә сылғауҙың (ҡара: Хәрби кейем) ҡулланылыуы тураһындағы мәҡәләне ҡарағыҙ.
Абдуллин Әзһәр Хәниф улы
Абдуллин Әзһәр Хәниф улы (20 октябрь 1923 йыл — 30 август 1993 йыл) — дирижер, композитор, музыка белгесе, педагог. Татар АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
Биографияһы
Әзһәр Хәниф улы Абдуллин 1923 йылдың 20 октябрендә ТАССР-ҙың Минзәлә өйәҙе Байлар районы Подгорный ауылында тыуған. Атаһы урта мәктәп директоры була.
1952 йылда — Ҡазан консерваторияһының дирижерлыҡ-хор факультетын (С. А. Казачков класы), 1955 йылда П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваторияһы аспирантураһын тамамлай.
Сәнғәт фәне кандидаты (1971) (диссертация темаһы — «Татар халыҡ йыры: тематика, жанрҙар һәм халыҡ башҡарыуындағы ҡайһы бер үҙенсәлектәр»).
1955 йылдан 1993 йылға тиклем Ҡазан консерваторияһында уҡыта.
1957 йылдан 1967 йылға тиклем — Татар академия театры дирижеры.
1958—1959 йылдарҙа — Татар опера һәм балет театры дирижеры һәм хормейстеры.
1967—1968 йылдарҙа — Татар АССР-ы Йыр һәм бейеү ансамбленең художество етәксеһе.
1959—1975 йылдарҙа — Татар АССР-ы Хор йәмғиәте идараһы рәйесе.
1983 йылдан алып хор дирижерлығы кафедраһы профессоры.
1992 йылдан татар музыкаһы кафедраһы профессоры.
Татар халыҡ йырҙарын хор өсөн эшкәртеү, татар музыкаль фольклорына арналған эштәр, драма спектаклдәренә музыка авторы, репертуар йыйынтыҡтарын төҙөүсе һәм мөхәррире.
1993 йылда Ҡазанда вафат була.
Уҡыусылары
Рәсәй Федерацияһының һәм Татар Республикаһының халыҡ артисы В. Гәрәева, Н. Емельянов, М. Кәшипов; РСФСР-ҙың халыҡ артисы А. Мамонтов, В Чепкасов, А Щербакова.
Әҙәбиәт
Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999. — С. 8.
Негла (Сосьва ҡушылдығы)
Негла — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 157 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сеп
Сеп — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ита йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәйнуллина Асия Солтан ҡыҙы
Ғәйнуллина Асия Солтан ҡыҙы (3.09.1955) — сәсәниә, фольклорсы, Башҡортостан Республиканың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014)
Биографияһы
Асия Солтан ҡыҙы Ғәйнуллина 1955 йылдың 3 сентябрендә БАССР-ҙың Хәйбулла районы Бәләкәй Арыҫланғол ауылында тыуған.
1978 йылда Өфө ҡалаһындағы Башҡорт дәүләт педагогия институьтының тарих-инглиз теле факультетын тамамлай.
Асия Солтан ҡыҙы Хәйбулла районы мәктәптәрендә, Сибай ҡалаһының төрлө белем биреү учреждениеларында уҡытыусы булып эшләй.
«Урал батыр» сәсәндәр мәктәбенә («Сәсәндәр үҙәге») нигеҙ һалыусы.
Аннели Отт
Аннели Отт (Anneli Ott, 2 май 1976,  Тарту, Эстон ССР-ы) — эстон сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре. Эстонияның центристик партияһы ағзаһы. 2021 йылдың 26 ғинуарынан Эстония мәҙәниәт министры, элегерәк — Эстония дәүләт идаралығы министры (2020—2021), XIII һәм XIV саҡырылыш  Рийгиког ағзаһы (2016—2020), Выру мэры (2009—2010).
Ғәйнуллина Асия Солтан ҡыҙы
Биографияһы
Сибай ҡалаһының «Ағинәйҙәр ҡоро» ҡатын-ҡыҙҙар советы йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе
Аннели Отт
= Биографияһы =
Ғәйнуллина Асия Солтан ҡыҙы
Биографияһы
Башҡорт милли кейемен һәм биҙәү-ҡулланма ижадын һәм һөнәрҙәрен (кейеҙ, ҡорама тегеү) тергеҙеү буйынса эш алып барған «Талир тәңкә» этник төркөмөнә, «Ете ҡыҙ» биҙәү-ҡулланма сәнғәте һәм матурлыҡ халыҡ студияһына нигеҙ һалыусы.
Аннели Отт
Белеме һәм карьераһы
Аннели Отт Вырумаа ҡалаһының Парксепа урта мәктәбендә уҡый, 1994 йылда тамамлай. Ул 1999 йылда Таллин университетының физик тәрбиә факультетында «Хәрәкәте һәм спорт» һөнәре  буйынса юғары белем ала, 2000 йылда педагогика һөнәре буйынса өҫтәмә белем ала.
Ғәйнуллина Асия Солтан ҡыҙы
Биографияһы
2017 йылда күп йыллыҡ уңышлы хеҙмәте өсөн ул «Традицион халыҡ мәҙәниәте» номинацияһында Рәсәй Федерацияһының «Рәсәй күңеле» премияһына лайыҡ булды.
Аннели Отт
Белеме һәм карьераһы
1993— 1994 йылдарҙа — Выру ҡалаһында ҡыҙыҡһыныуҙар мәктәбе тренеры
Ғәйнуллина Асия Солтан ҡыҙы
Ҡаҙаныштары
2011 йылда Ҡурған, Санкт-Петербург, 2012 йылда Пермь, 2014 йылда Мәскәү, 2014 һәм 2018 йылдарҙа Өфө ҡалаларында ҡатын-ҡыҙҙар милли кейеме эштәренең шәхси күргәҙмәләрен ойоштора. Шундай күргәҙмәне 2011 йылда Төркиәлә лә ойоштора.
Аннели Отт
Сәйәси эшмәкәрлеге
2005 йылдың 2 ноябренән 2009 йылға тиклем Эстон халыҡ союзының ағзаһы булып тора.
Ғәйнуллина Асия Солтан ҡыҙы
Ҡаҙаныштары
2003 йыл — Баймаҡ ҡалаһында «Урал батыр» башҡорт халыҡ эпосына арналған Халыҡ-ара сәсәндәр конкурсы лауреаты
Аннели Отт
Сәйәси эшмәкәрлеге
Аннели Оттың сәйәси карьераһы 2005 йылда  башлана, ул Эстон халыҡ союзының вәкиле булараҡ, урындағы власть органдарына һайлауҙарҙа Ласва улусы советына һайлана.
2009—2010 йылдарҙа Аннели Выру ҡалаһы мэры була.
Ғәйнуллина Асия Солтан ҡыҙы
Ҡаҙаныштары
2007, 2009 йылдар — Ҡалмыҡстандың баш ҡалаһы Элистала «Жаңһар вариҫтары ерендә донъя халыҡтары мифтары» («Мифы народов мира на земле потомков Джангара») Халыҡ-ара сәсәндәр фестивале лауреаты
2011 йыл — «Берҙәмлек-Содружество» милли мәҙәниәттәр конкурсы лауреаты.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Башҡортостан Республиканың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014)
Аннели Отт
Сәйәси эшмәкәрлеге
2011—2014 йылдарҙа Таллинда Нымме районы аҡһаҡаланың урынбаҫары була.
Ғәйнуллина Асия Солтан ҡыҙы
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең «Душа России» наградаһы лауреаты (2017)
Аннели Отт
Сәйәси эшмәкәрлеге
Отт 2015 йылда Рийгикогу һайлауҙарында Центристик партия сафтарында Выру, Валга һәм Пылва өйәҙҙәрендә кандидатураһын  ҡуя,  1119  тауыш йыя,  парламентҡа эләгә алмай. Ләкин 2015 йылдың 19 ноябрендә 13-сө саҡырылыш Рийгикогу Прийт Тообалдың запас ағзаһы булып һынала. Коррупция менән көрәштә махсус комиссия урынбаҫары була.
Ғәйнуллина Асия Солтан ҡыҙы
Хеҙмәттәре
Устарымда — сулпылар: художестволы музыкаль йыйынтыҡ. Өфө, 2007.
Аннели Отт
Сәйәси эшмәкәрлеге
2019 йылда һайлауҙарҙа ошо уҡ һайлау округында кандидатураһын ҡуя, 1474  тауыш ала һәм парламент ағзаһы булып һайлана. Депутат булараҡ Европа Союзы эштәре буйынса комиссияны етәкләй.
Ғәйнуллина Асия Солтан ҡыҙы
Һылтанмалар
ГАЙНУЛЛИНА Асия Султановна — Ғәйнуллина Асия Солтан ҡыҙы
Аннели Отт
Сәйәси эшмәкәрлеге
2020 йылдың 25 ноябренән 2021 йылдың 26 ғинуарына тиклем Юри Ратастың икенсе хөкүмәтендә Эстонияның дәүләт менән идара итеү буйынса министры булып тора.
Ғәйнуллина Асия Солтан ҡыҙы
Һылтанмалар
3.09.2020, Заслуженный работник культуры РБ Асия Гайнуллина отмечает свой 65-летний юбилей
Аннели Отт
Сәйәси эшмәкәрлеге
2021 йылдың 26 ғинуарынан Отт Каи Каллас хөкүмәтендә Эстония мәҙәниәт министры булып тора.
= Иҫкәрмәләр =
Таганрог ҡултығы
Таганрог ҡултығына Дон, Кальмиус, Миус һәм Ея йылғалары ҡоя. Ағымдарҙың барлыҡҡа килеүенең төп сәбәбе булып, ҡатнаш типтағы ағымдар барлыҡҡа килтереүсе ел тора. Ағыҙылған һыуҙар ағымы елһеҙ һауа торошо булғанда йәки боҙ ҡатламы булғанда ғына беленә.
Ҡултыҡта тоҙло һыу ҡуйылығы тигеҙ түгел. Ҡултыҡтың көнсығыш, айырыуса һай һыулы өлөшө, туранан тура Дон һыуы кергән ерҙә, сөсөләнә, ә көнбайыш өлөшө нығыраҡ тоҙло, сөнки йыш ҡына Аҙау һыуының туранан-тура йоғонтоһына дусар була.
Таганрог ҡултығында Таганрог һәм Ейск Рәсәйҙең һәм Мариуполь Украинаның төп порттары булып торалар.
Таганрог ҡултығының төньяҡ яр буйында 25-тән артыҡ мустьер осоро урын-ере бар (Рожок I—III, Левинсадовка, Беглицкая һ. б.). Рожок утары эргәһендә Рожок 1 күп ҡатлаулы торамала (микулино боҙлоҡ-ара осоро) IV (мустьер) ҡатламында палеоантроптың аҙау теше табылған. Уның морфологияһына боронғо үҙенсәлектәрҙән тыш, алдынғы билдәләр ҙә хас. Таганрог ҡултығының көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә Семибалки ауылы янында, плейстоцен осороноң ҙур, һәм ваҡ һөтимәрҙәр ҡалдығынан палеонтология торамалары урынлашҡан. Табылдыҡтар эоплейстоцен аҙағы (морозовский горизонт) осорона ҡарай. Табылдыҡтарҙың плейстоцен йәше бында боронғо кешенең тереклек итеү эҙҙәрен табыу мөмкинлеген күҙ алдында тота Уларҙың йәшәүенә .кайнозой эраһының өсөнсө (хәҙерге) периоды башында дала зонаһында йәшәгән үлән ашаусы өйөрлө мал булышыҡ иткән булырға мөмкин.
Бикташева Тәлиғә Миңлевәли ҡыҙы
Биографияһы
Тәлиғә Миңлевәли ҡыҙы Бикташева 1911 йылдың 28 июлендә Өфө губернаһы Өфө өйәҙенең Ҡара Яҡуп волосы Арыҫлан ауылында тыуған. 1929 йылда Башҡорт сәнғәт техникумын (В. Г. Мортазин-Иманский һәм М. А. Мәһәҙиев класы) тамамлай. 1930 йылдан Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы.
Актёр 1955 йылда Мәскәүҙә башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнаша, уның ижады унда юғары баһа ала. Тәлиғә Бикташева сәнғәтендә сағыу драматизм һәм тәрән лиризм бергә тура килгән. Студент сағында М. Фәйзиҙең «Ғәлиәбаныу» мелодрамаһында төп ролде башҡара. Бөтәһе 100-ҙән ашыу сәхнә образы ижад итә, ул үҙе уйнаған ролдәрен һәр саҡ милли һыҙаттар менән үреп алып бара.
Спектаклдәрҙәге ролдәре
Иң мөһим ролдәре: Ҡарлуғас («Ҡарлуғас», Б. Бикбай), Айһылыу («Һаҡмар» — «Дуҫлыҡ һәм мөхәббәт», С. Мифтахов), Ғәйнәүәл («Ташҡын», Т. Ғиззәт), Ксения («Борис Годунов», А. Пушкин), Көнбикә («Ҡатынҡайым», А. Мөбәрәков), Ульяна Громова һәм Елена Кошевая («Йәш гвардия», А. Фадеев — В. Ғәлимов), Мәрзиә, Илбикә («Ул ҡайтты», «Әсә хөкөмө», Ә. Атнабаев), Мәстүрә («Йырланмаған йыр», М. Кәрим). Иң яҡшы роле — Ғәлимә («Ҡара йөҙҙәр», М. Ғафури).
Альтенфельд
Альтенфельд (Altenfeld) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1162 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,02 км2. Диңгеҙ кимәленән 600 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98701 һәм автомобиль коды — IK.
Аюуту
Аюуту — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Жасатер йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Замок манараһы (Кёнигсберг)
Замок манараһы — Кенигсберг замогының иң бейек манараһы, Замок сиркәүенең ҡыңғырауҙар манараһы. Икенсе донъя һуғышында емерелгән, һуғыштан һуң емереклектәр шартлатылған.
Тарих
1260 йылда Кенигсберг замогында башня бергфрид (оборона манараһы -цитадель) итеп төҙөлә. Һуңынан күп тапҡырҙар үҙгәртеп ҡорола һәм үҙ тәғәйенләнешен үҙгәртә.
1387 йылда манара төҙөлөп бөтә һәм ҡыңғырау манараһы сифатында ҡулланыла башлай. Башняның аҫҡы өлөшөндә тәҙрәләр тора, уларҙан өҫтә «ҡыңғырауҙар ҡаты», иң өҫтә — бер нисә оборона функцияһын үтәүсе ҡат. Манара шулай уҡ күҙәтеү өсөн дә файҙаланылған. Манараның иң өҫкө майҙанында аҫҡы ҡатта йәшәгән манара күҙәтеүсеһе йөрөгән.
1686 йылда башняға борғоланған флюгер ҡуйыла. Флюгерҙа Бранденбург курфюрсты Фридрих Вильгельм I (CWF) исем-шәрифтәренең баш хәрефтәре яҙылған. Король ваҡытында борғоланған флюгерҙағы инициалдар үҙгәртелмәй тора. 1688 йылда башня һигеҙ ҡырлы вышка менән тамамлана, өҫтөндәге көмбәҙе барокко стилендә эшләнгән.
1864—1866 йылдарҙа башня неоготик стилдә үҙгәртеп ҡорола. 1686 йылдың борғоланған флюгеры ҡабаттан ҡуйыла. Проекттың авторы — пруссия сығышлы архитектор Фридрих Штюлер Август. 1877 йылда башня яңыртып йөҙләнә.
Замок һәм манара 1944 йылда британия авиация һөжүменән һәм 1945 йылда Кенигсбергты штурмлаған Ҡыҙыл армия тарафынан ныҡ зыянлана. Уларҙың емереклектәре һуғыштан һуң 1955 йылда шартлатыла. 1967 йылда КПСС өлкә комитетының беренсе секретары Николай Коновалов ҡарары буйынса тулыһынса һүтеп ташлана.
Хорал
XIX быуатта Кенигсбергта «Turmblasen» немец традицияһы буйынса көн һайын тынлы музыка ҡоралдарында хорал уйналған. 1628 йылдан алып манаранан көн һайын ике тапҡыр: иртән сәғәт 4-тә һәм кисен сәғәт 8-ҙә хорал яңғырарға тейеш булған. Тағы ла бер йыл үткәс, киске сәғәт 4-тә лә хорал яңғыраған. Манаранан шулай уҡ ҡала халҡы өсөн мөһим булған кешеләрҙең ҡалаға килеүе һәм янғын тураһында хәбәр иғлан ителгән.
Тергеҙеү проекттары
2015 йылғы «Ҡала йөрәге» проекты буйынса Король замогы һәм манараһы тулыһынса йәки өлөшләтә тергеҙелергә тейеш. 2015 йылдың яҙында замок урынын ҡаҙа башлағандар.
Сингойна
Сингойна — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сямжена йылғаһының уң ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Юнь-Яга
Юнь-Яга — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға БАР/ПЕЧОРА/754/467/44 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Еловка(Оло Просница ҡушылдығы)
Еловка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Просница йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хусь-Яха (Сэр-Яха ҡушылдығы)
Хусь-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сэр-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Санкин Алексей Вячеславович
Алексе́й Вячесла́вович Са́нкин (1 ноябрь 1958 йыл) — Рәсәй социаль эшҡыуары. Төп маҡсаты булып Рәсәй халыҡ уйынсыҡтарын популярлаштырыу булған Мәскәү ҡалаһындағы «Забавушка» интерактив халыҡ уйынсығы балалар музейының нигеҙләүсеһе һәм директоры.
Биографияһы
Алексей Вячеславович Санкин 1958 йылдың 1 ноябрендә Мәскәү ҡалаһында тыуған. Юғары белемде В. И. Ленин исемендәге Мәскәү дәүләт педагогия университетында «Тарих» һөнәре буйынса ала. 1980-се йылдарҙа ВЛКСМ-дың Үҙәк Комитетында эшләй. 1990-сы йылдарҙа Санкин төрлө социаль проекттар менән шөғөлләнә һәм тиҙҙән үҙенең әүҙем эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеген башлай. Уның атаһы халыҡ уйынсыҡтарын коллекциялау менән ҡыҙыҡһынған һәм ул вафат булғандан һуң был коллекция балалар музейын асырға сәбәп булып торған. Башта спонсор аҡсаларын алып Алексей Санкин балалар өсөн интерактив элементтар менән күргәҙмә ойоштора. Күргәҙмә уңыш яулай һәм ул эшмәкәрлекте дауам итергә этәргес көс бирә.
Алексей Санкин музейҙы 1998 йылда «Традиция» халыҡ сәнғәтен һөйөүселәр йәмғиәте булараҡ аса. 2002 йылдың 12 февралендә Рәсәй Федерацияһының ун биш субъектарынан 20 кәсеп вәкилдәре Санкин үткәргән күргәҙмәлә ҡатнашалар. Шул уҡ йылдың 5 сентябрендә социаль эшҡыуарҙың инициативаһы буйынса «Халыҡ уйынсығының әйләнеп ҡайтыуы» («Возвращение народной игрушки») мәрхәмәтлелек акцияһы уҙғарыла. 2008 йылдың 16—18 сентябрендә Алексей Санкин менән ойошторолған музей «Кремль — балаларға» фестивалендә ҡатнаша.
2013 йылдың 17 майында Алексей Вячеславович Санкин Мәскәү өлкәһенең Балашиха ҡалаһында уҙғарылған «Мәскәү өлкәһенең халыҡ кәсептәре: кисә, бөгөн, иртәгә» («Народные промыслы Подмосковья: вчера, сегодня, завтра») исемле түңәрәк өҫтәлдә ҡатнаша.
Нордум-Пат-Юган
Нордум-Пат-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куноват йылғаһының һул ярына тамағынан 198 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Северодвинск
Северодвинск (Северодвинск) — Архангельск өлкәһендәге ҡала. Хеҙмәт ҡаһарманлығы һәм дан ҡалаһы.
Географияһы
Төньяҡ Двина йылғаһы ярында урынлашҡан.
Сепожка
Сепожка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ита йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Ҡоҙашман
Ҡоҙашман (Кудашманово) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 16 кеше. Почта индексы — 453540, ОКАТО коды — 80211822004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Цепперник
Цепперник (Zeppernick) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан. 2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 733 кеше йәшәй. Майҙаны — 33,62 км2. Диңгеҙ кимәленән 76 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39279 һәм автомобиль коды — AZE.
Содошка (Уфтюга ҡушылдығы)
Содошка  — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уфтюга йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мөрсәк
Мөрсәк (Мурсяково) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 77 кеше. Почта индексы — 453023, ОКАТО коды — 80235820009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) барышында өҫтөнлөк иткән милләт — башҡорттар (97 %).
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Мөрсәк ауылына, Алайғыр ауылы кеүек үк, XVIII быуаттың 70-се йылдарында нигеҙ һалынған. Унда ни бары 8 йортта йәшәгән 63 кеше күрһәтелә. 1850 йылда 16 йортта 123 кеше иҫәпләнгән. 1920 йылда 65 йорт һәм 299 кеше булған.
Ниноцминда кафедраль соборы
Ниноцминда соборы (ნინოწმინდის მონასტერი) Грузияла Кахети төбәгенең Сагареджо ауылында урынлашҡан.
Тарихы
Собор грузин архитектураһы үҫешендә бик әһәмиәтле, сөнки ул Мцхеталағы  Джвари монастырынан алда килә. Әлеге ваҡытта собор емереклектәрҙә, тик көнсығыш апсидаһы һәм көнбайыш диуары ғына һаҡланған. Емерелгән апсидаһы Одигитрияның XVI быуат фрескалары менән биҙәлгән. Фрескалар XVIII һәм XIX быуаттарҙа дағстан пуляларынан зыян күргән. Фундаментының схемаһына ярашлы сиркәү башта мөйөш нишалар менән уртаып алынған  һигеҙ мөйөшлө үҙәктән торған. Тарихи яҙмаларҙа реставрация эштәре X һәм XI быуаттарҙа, шулай уҡ   1671 һәм 1774 йылдарҙа үткән тип әйтелә. Әммә собор 1824  һәм  1848 йылдарҙағы ер тетрәүҙә емерелә һәм яңынан тергеҙелмәй.
Шул уҡ комплекстағы ҙур кирбес манара Леван Кахети осоронда (1520—1574) төҙөлә. Аҫҡы өс ҡаты резиденция сифатында ҡулланылған, һәр ҡатында камин булған. Тышҡы фасадта кирбестәрҙең геометрик узорҙар менән һикәлтәле һалыныуы Сефавидтар династияһының йоғонтоһона күрһәтә.
Ниноцминда комплексы  мөйөш башня нығытмалары һәм XVI-XVII быуат диуарҙары менән уратып алынған. Әлеге ваҡытта собор менән Грузин православ сиркәүе идара итә.
Вимпелинваара (трамплин)
Вимпелинваара трамплиндан һикереү буйынса үҙәк — фин ҡалаһы Каяанила саңғы менән трамплиндан һикереү буйынса комплекс, саңғы менән трамплиндан һикереү буйынса ярыштар үткәреү өсөн төҙөлгән.
Тарихы
Беренсе трамплин 1920 йылдарҙа Туппикаллола төҙөлгән. Трамплиндан һикереү буйынса  һәм  трамплинда  саңғы икебәйгелә ҡатнаш ярыштар    1926 йылда уҙғарылған.
1934 йылда Вимпелин ҡалҡыулығында беренсе  К-40 трамплины асыла. 1957 йылда ул емерелә һәм һикереүҙәр өсөн Кайнуу тау саңғыһы курортында  судья вышкаһы менән яңы  K-60 (HS62) комплекс төҙөлә. Был маҡсаттарға Мәғариф министрлығы Финанс министрлығынан  биш миллион фин  маркаһы ала. Реконструкцияланған комплексты асыу тантанаһы 1957 йылдың 8 декабрендә  үтә.
Трамплиндар комплексы фин саңғы чемпионатын 1959 йылда, шулай уҡ 1970 йылда Рованиеми менән берлектә (Оунасваара саңғы үҙәге) ҡабул итә.
2003—2004 йылдарҙа күләмле реконструкция үткәрелә, һөҙөмтәлә ул  тулыһынса үҙгәртеп ҡорола.
Нореаотрҙың финал ярыштары Каяанила 1978 һәм 2005 йылдарҙа  ойошторола,  саңғы икебәйгеһендә   ветерандар  ярышы  2009 йылда үтә.
2017 йылдың 22 февралендә- сапер батальоны бригадаһы тарафынан К-60 трамплинын һәм судья вышкаһын емереү башҡарыла. Был ваҡиғаны ҡарау өсөн  бер нисә мең ҡала кешеһе  йыйыла. Һүтеп алыу зарурлығы комплекстың насар торошо һәм   хәүефһеҙлек талаптарына тап килмәүенән барлыҡҡа килә. 2017 йылдың йәйендә бәләкәй трамплиндарҙы реконструкциялау үткәрелә (К-38, Килеү-24, Һыу-10, К-5).
Ая (Катунь ҡушылдығы)
Ая  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нюрум-Соим (Логась-Юган ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оленьи Ручьи
Оленьи Ручьи (Болан шишмәһе) тәбиғәт паркы — Свердловск өлкәһенең Түбәнге Серге районы муниципаль районында, Екатеринбургтан 100 км көньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан тәбиғәт паркы. 1999 йылдың 29 октябренән Урта Урал тау һыҙатында һәм һәм өс тау тау алды сигендә тәбиғәт ландшафттарын һәм тарихи-мәҙәни объекттарҙы һаҡлау, шулай уҡ халыҡтың ялын ойоштороу һәм биологик төрлөлөктө һаҡлау маҡсатында асыла.
Парк Серге йылғаһының түбәнге ағымында, Түбәнге Серге һәм Араҡай ҡасабаһы араһында урынлашҡан. Парк майҙаны 127 км2 тәшкил итә. Төньяҡтан көньяҡҡа йәйәү — 2 көндә, көнбайыштан көнсығышҡа ярты көндә үтеп була..
Тарихы
Тәбиғәт паркын ике ландшафт зонаһы — Урал тау тайгаһы һәм Красноуфимск урманлы дала сиктәрендә ойоштороу зарурлығын — беренсе тапҡыр 1963 йылда «Свердловск өлкәһенең көньяҡ-көнбайышында физика-географик характеристикаһы һәм был территорияның тәбиғәтте һаҡлауҙың ҡайһы бер мәсьәләләре» (Колесников Б.П. редакцияһы аҫтында ) тигән монографиянда фәнни яҡтан В,И. Прокаев нигеҙләнгән.
Йәмәғәт башланғыстарында парк 1970 йылдар уртаһында төҙөлә. Урал дәүләт университеты ҡарамағында А. В. Добров етәкселегендәге булдырылған энтузиастар төркөмө тәбиғәтте һаҡлау буйынса берлектә ҙур биләмәне тикшереү эшен башлай.
Туристик һуҡмаҡ билдәләре ҡуйыла, тау битләүҙәрендә төшөү урындарын эрозиянан һаҡлау өсөн ҡулайламалар, приюттар төҙөлә.
Боронғо палеолит кеше эҙҙәре табылған. Исеме һәм эмблемаһы итеп яҡынса 3000 йыл элек Серге йылғаһы буйындағы ҡаяла охра менән эшләнгән «Ҡыҙыл боландың».һүрәте алына.
Географияһы
Тиҫтәләгән һәм йөҙҙәрсә миллион йыл элек палеозой диңгеҙенең төбөндә ҡалын эзбизташ ҡатлам тупланыуы, мезозой башында тау һырттарының күтәрелеүе һәм артабан эзбизташтарҙың эрозияһы, тауҙарҙың ашалыуы күп мәмерйәләр, йылға ярҙары буйлап ғәжәйеп формалағы ҡаялар, соҡорҙар, карст упҡындары барлыҡҡа килеүенә сәбәпсе булған.
Шулай уҡ, реликт үҫемлектәрҙең күп булыуы боронғо замандарҙа климаттың үҙгәреүҙәре һәм шуға ярашлы үҫемлектәр япмаһының алмашыныуҙары тураһында һөйләй.
Археологик ҡаҙыныу эштәре һөҙөмтәһендә һуңғы мең йылдар дауамында парк биләмәләрендә хайуандар донъяһының эволюцияһы һәм 14 мең йылдар төпкөлөнә киткән кеше тарихы асыла.
Флора һәм фауна
Урындағы ландшафт шарттарының төрлөлөгө һәм Серге йылғаһының үҙәне сиктәш булыуы уның түбәнге ағымында хайуан һәм үҫемлектәрҙең бик ныҡ төрлөлөгөн тәьмин итә.
Флораға килгәндә, бында тайга һәм урманлы дала осраша. Барҙы һыртының көнбайыш битләүендә саған, ҡарама һәм йүкә, шыршы һәм аҡ шыршы менән аралашып килә.Ә реликт далаларҙың ҡалдыҡтары уйым-уйым булып Серге үҙәне буйлап төньяҡҡа ҡарай Түбәнге Сергеға тиклем өҫкә табан үрләйҙәр.
Шулай уҡ, был паркта бик күп реликт үҫемлектәр осрай. Паркта Ҙур упҡын (Большой провал) тигән тәрән соҡор бар.Упҡындың таш диуарҙары емерелеп, унда алып төшә торған баҫҡыстар яртылаш емерелгән. Шуға һәм эргәһендәге үҫемлектәр япмаһын тапалыуҙан һаҡлау өсөн металл сылбырҙар менән кәртәләп ҡуйылған.
Һөтимәрҙәрҙән бында мышы, туғырлама (тайга төрө), ҡабан, илек, алйырҙан, көҙән (урманлы дала төрҙәре) тереклек итә.
Айырыуса ҡондоҙҙар тураһында әйтеп китергә кәрәк. XX быуаттың 20-се йылдарына бында ҡондоҙҙар тулыһынса юҡҡа сығарылған. Әммә 70-се йылдар аҙағынан башлап ҡондоҙ яңынан күренә башлайҙар Хәҙер Серге йылғаһының ярҙары буйлап бөтә ерҙә ҡондоҙ эҙҙәре һәм улар кимергән ағас төпһәләре күрергә мөмкин. Унда ҡондоҙҙар йылғаны быуып төҙөгән мөһабәт быуалар был ерҙәрҙең гидрологик режимын етди рәүештә үҙгәртәләр.
Рептилиялар араһында ябай ҡара йыланды билдәләргә кәрәк. Сөнки бында урман ситтәрендә, аҡландарҙа, бигерәк тә май айында, уларҙың парлашып өйөгөшөү осоронда, ҡояшлы асыҡ урындарҙа (шул иҫәптән туристик һуҡмаҡтар буйында) ҡара йылан менән осрашыу ихтималы ҙур.
Шуға ҡарамаҫтан, туристар өсөн хайуандар менән осрашыуы ихтималы әллә ни ҙур түгел. Урта Уралда кеше аяғы баҫмаған урмандар ҡалмаған. Һуңғы 250 йылда Висим ҡурсаулығынан башҡа урындарҙа бөтә урман  ике-өс тапҡыр тотош ҡырҡылып сыҡҡан. Шул иҫәптән, Серге һәм уның тирәһендәге бөтә урмандар ҙа аяуһыҙ ҡырылған.
Бынан тыш, был өлкәлә күмер яндырғандар, тимер мәғдәне сығарғандар, мал көткәндәр һәм бесән сапҡандар, солоҡсолыҡ, умартасылыҡ һәм һунарсылыҡменән шөғәлләнгәндәр, ҡасабалар төҙөгәндәр, быуалар быуғандар. Әлегә тиклем был ерҙәр шул эшмәкәрлек эҙҙәрен һаҡлай.
Инфраструктураһы
Парк хакимиәте Бажуково ҡасабаһында урынлашҡан. Екатеринбургтан нисек барырға мөмкин :
Имаева Гөлнара Зәйнетдин ҡыҙы
Имаева Гөлнара Зәйнетдин ҡыҙы (14.01.1965) — фольклорсы, филология фәндәре докторы (2010).
Биографияһы
Гөлнара Зәйнетдин ҡыҙы Имаева 1965 йылдың 14 ғинуарында Өфө ҡалаһында тыуған.
1987 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң, Гөлнара Зәйнетдин ҡыҙы Бөрө дәүләт педагогия институтында эшләй.
1991 йылдан алып 3-сө Өфө педагогия училищеһында, 1994 йылда — Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында, 2013 йылдан — «Синергия» Мәскәү финанс-сәнәғәт университетында уҡыта.
Л. Г. Бараг етәкселегендә тикшеренеү эше менән шөғөлләнә башлай.
Фәнни эшмәкәрлеге
Г. З. Имаеваның фәнни эшмәкәрлеге урыҫ халыҡ әкиәттәрен, уларҙың көнсығыш славян, төрки телле, шул иҫәптән башҡорт йолалары һәм әҙәбиәте менән типологик бәйләнештәрен өйрәнеүгә арналған.
Имаева Гөлнара Зәйнетдин ҡыҙы 60-тан ашыу фәнни хеҙмәт авторы, 13 фольклор экспедицияһы етәксеһе.
Хеҙмәттәре
«Народная сказка и ее литературные переложения: на восточнославянском и тюркоязычном материале» темаһына диссертация
Народная сказка и её литературные переложения: проблема происхождения и модификации текстов. Москва, 2008
Типологические сближения в восточнославянских и тюркоязычных сказках. Казань, 2009
Һылтанмалар
ИМАЕВА Гульнара Зайнетдиновна — Имаева Гөлнара Зәйнетдин ҡыҙы
Диссертация на тему «Народная сказка и ее литературные переложения: на восточнославянском и тюркоязычном материале»
Нерпъя
Нерпъя — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының һул ярына тамағынан 336 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 95 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Альтерсбах
Альтерсбах (Altersbach) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 528 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,15 км2. Диңгеҙ кимәленән 483 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98587 һәм автомобиль коды — SM.
Сепыч (Чепца ҡушылдығы)
Сепыч — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 295 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аленка Герлович
Аленка Герлович (Alenka Gerlovič; 17 сентябрь 1919 йыл, Любляна — 9 декабрь 2010 йыл, шунда уҡ) — Югославия һәм Словения рәссамы, ҡурсаҡсы, сценограф, журналист.
Биографияһы
Аленка Герлович Любляна ҡалаһында тыуған. Апаһы — опера йырсыһы (сопрано). Брежицала башланғыс мәктәпте тамамлағанға тиклем йәшәй, бында уның атаһы 1929 йылға тиклем Франьо Герлович Чатеж дауалау сығанаҡтарында участка табибы булып эшләй. Любляна гимназияһында уҡый, атаһы Польела баш табип булып тәғәйенләнгәс ғаилә шунда күсенә. 1937 йылда Загреб академияһының нәфис сәнғәттәр академияһына профессор В.Бецичтың һынлы сәнғәт бүлегенә уҡырға инә, унда Крста Хедегушич ижады менән ҡыҙыҡһына.
Һуғыш йылдарында Аленка партизандарға китә: листовкалар һәм плакаттар төшөрә, шулай уҡ тәүге Партизан ҡурсаҡ театры ойоштора, сценограф һәм ҡурсаҡсы булып эшләй. Рәссам Вито Глобоникҡа кейәүгә сыға. Һуғыштан һуң Парижда Джонни Фриндландер ательеһында эшләй һәм пейзаж һынлы сәнғәтенә мөрәжәғәт итә. Уның эштәре өсөн ҡәтғи композиция, стилләштерү һәм реаль төҫтәрҙе һүрәтләү хас. Уның күпселек һуңғы әҫәрҙәре акварель менән яҙылған. Аҡ ҡағыҙҙа ирекле формала сәскә атыусы ағастар, ҡыуаҡлыҡтар йәки сәскәле яландар композицияһы һүрәтләнә. Айырым лирикаға Аленканың словен тауҙары һүрәте һәм ритмик мотивтар эйә.
Аленка һуғыштан һуң Словен халыҡ театрының беренсе сценографы була. Любляна классик гимназияһында сәнғәт тарихын уҡыта, шулай уҡ модернизм яңылыҡтарын һөйләй. 1968 йыл аҙағына тиклем гимназияла уҡыта. Күренекле яҙыусы һәм уҡытыусы була: 1968 йылда балаларҙы һүрәт төшөрөүгә өйрәтеү китабы өсөн Лествик премияһы менән бүләкләнә. Шулай уҡ билдәле сәйәхәтсе була, гәзиттәрҙә үҙенең сәйәхәте тураһында яҙа һәм лекциялар уҡый.
Хута-Яха
Хута-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Паюта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Аленка Герлович
Биографияһы
Пенсияға сыҡҡас Аленка үҙен акрил һынлы сәнғәтенә арнай һәм бер нисә күргәҙмә ойоштора (1969 йылдан 1990 йылға тиклем Брежиц музейында эштәре һаҡлана). Ғүмеренең һуңғы йылдарында акварель техникаһына күсә. 1981 йылда Франц Прешерн исемендәге премия менән бүләкләнә. «Кусочки моей жизни» (Okruški mojega življenja) хәтирәләр китабын сығара. Тормошҡа һөйөүе, үҙенең әүҙем гражданлыҡ позицияһы һәм һынлы сәнғәткә тоғролоғо менән замандаштарының хәтерендә ҡала.
Хута-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Юн-Яга (Колва ҡушылдығы)
Юн-Яга — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 417 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Еловка (Кобра ҡушылдығы)
Еловка  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кобра йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пустарнаков Владимир Павлович
Биографияһы
Владимир Павлович Пустарнаков 1924 йылдың 7 ноябрендә БАССР-ҙың Стәрлетамаҡ кантоны Дедово ауылында тыуған.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, хәрби наградалар менән бүләкләнгән.
1946—1947 йылдарҙа Мәскәүҙә Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан һәм демобизацияланған яугирҙар өсөн урта сәнғәт мәктәбендә уҡый.
1948 йылдан Өфөлә йәшәй һәм эшләй.
1948 йылдан 1959 йылға тиклем мәктәптәрҙә рәсем һәм һыҙма буйынса уҡытҡан. 1962 йылдан РСФСР Художество фондының Башҡорт сәнғәт оҫтаханаларында эшләй.
2000 йылдың 19 июлендә Өфөлә вафат була.
Эштәре
Первый снег, к. м., 1959. Башкирский пейзаж, х. м., 1962. Мальчик с саблей, х. м, 1963. Натюрморт «Окно», х. м., 1964. Долина Агидели, х. м., 1964. Серый день, х. м., 1964. Пастбище, х. м., 1967. В предгорьях Урала, х. м., 1967. Рассвет, х. м., 1971—1974. Пулеметная рота, х. м., 1971—1974. 1943-й год, х. м., 1974. Триптих «Родина», двп. м., 1974—1977: За власть Советов; 1942-й год; 1946-й год. Окончание сенокосных работ, х. м., 1977. Строительство Тобольского острога, двп. м., 1976—1978. Первостроители, двп. м., 1976—1978. Жена декабриста, двп. м., 1976—1978. В. И. Ульянов (Ленин) в Сибирской ссылке, двп. м., 1976—1978. Гидротәҙәүсе эштәре, двп., 1976—1978. Мотор төҙөүселәр Һарайының фасады интерьерҙарын биҙәү эштәре, Өфө, 1967—1969, мозаика техникаһы, фрескалар (Ф. А. Кащеев, А. А. Кузнецов, Р. Нафиков, Л. Я. Круль, С. А. Литвинов менән берлектә).
Күргәҙмәләре
1957 йылдан — республика, декада, зона, төбәк, бөтә Рәсәй, бөтә Союз һәм сит ил күргәҙмәләрендә ҡатнашыусы.
Набережный (Ҡырмыҫҡалы районы)
Набережный (Набережный) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 6 кеше. Почта индексы — 453015, ОКАТО коды — 80235855009.
Аҙнаҡаева Рәйлә Шәрәфи ҡыҙы
Аҙнаҡаева Рәйлә Шәрәфи ҡыҙы (18 октябрь 1952 йыл) — йырсы һәм юғары мәктәп хеҙмәткәре, 1983 йылдан Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы һәм бер үк ваҡытта 1997 йылдан Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1992).
Биографияһы
Рәйлә Шәрәфи ҡыҙы Аҙнаҡаева 1952 йылдың 18 октябрендә Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡасабаһында (хәҙер ҡала) тыуған.
1982 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын (Р. Г. Ғәлимуллина класы) тамамлай.
1983 йылдан башлап Башҡорт дәүләт филармонияһында эшләй. Рәсәй һәм Германия буйлап гастролдәрҙә сығыш яһай.
1997 йылдан Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡыта — вокал сәнғәте кафедраһы доценты.
Вокал партияһы
Сит ил композиторҙары Дж. Верди, Дж. Россини, И.Штраус һ. б. вокаль әҫәрҙәрен башҡара.
Ватан композиторҙары А. А. Алябьев, Х. Ф.Әхмәтов, А. Е. Варламов, З. Г. Исмәғилев, С. В. Рахманинов, С. Г. Садиҡова, Р. М. Яхин һ. б. вокаль әҫәрҙәрен башҡара.
Рәйлә Шәрәфи ҡыҙының тауышы өс октаваға еткән киң диапазонлы сағыу була. Уның йыр башҡарыу манераһы хисле булыуы менән айырылып тора. Виртуоз техникаға эйә булған йырсы йыр башҡарыу стилен нескә тоя. Ул милли традициялар менән классик вокал үҙенсәлектәрен оҫта берләштереп башҡорт халыҡ йырҙарын башҡара.
Николаевка (Саҡмағош районы)
Николаевка (Николаевка) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 59 кеше. Почта индексы — 452211, ОКАТО коды — 80256825005.
Някхоба
Някхоба — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Полуй йылғаһының һул ярына тамағынан 278 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 103 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сондушка
Сондушка — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шиченское күле - Шиченга йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сизма (Чепца ҡушылдығы)
Сизма — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хэвы-Се
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Юн-Яга (Лемва ҡушылдығы)
Юн-Яга — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лемва йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 153 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ева Яниковски
Ева Яниковски (Janikovszky Éva; тыумыштан Ева Этелька Наметта Кучеш; 23 апрель 1926, Сегед — 14 июль 2003, Будапешт) — венгр яҙыусыһы. Донъя телдәренең утыҙҙан артығына тәржемә ителгән балалар өсөн яҙған китаптары менән киң билдәлелек яулаған әҙип.
Биографияһы
Ева Этелька Наметта Кучеш 1926 йылдың 23 апрелендә Венгрияның көньяғында урынлашҡан, ҙурлығы яғынан илдең өсөнсө булған Сегед ҡалаһында тыуған. 1944 — 1948 йылдарҙа Сегед университетында философия һәм халыҡ ижадын (фольклор), артабан ике йыл Будапешттағы Лоранд Этвеш исемендәге университетта — философия, психология һәм политэкономия өйрәнә. 1950 йылда уҡыуын тамамлай һәм педагог дипломы ала.
1950 — 1953 йылдарҙа Мәғариф министрлығының уҡыу әсбаптары бүлегендә референт булып эшләй, аҙаҡ дүрт йыл буйына Ifjúsági Könyvkiadó йәштәр китап нәшриәтендәмөхәррир була. Һуңыраҡ Ференц Мор нәшриәтендә баш мөхәррир вазифаһын башҡара. Csip-Csup тип исемләнгән беренсе китабын Ева Яниковски 1957 йылда баҫтырып сығара. Уның әҫәрҙәре тематик яҡтан башлыса балаларҙың һәм ололарҙың көндәлек кисерештәр һәм ҡапма-ҡаршылыҡтар фонындағы мөнәсәбәттәренә бағышланған. Яҙыусының ҡайһы бер китаптары буйынса анимацион һәм телефизион фильмдар төшөрөлгән.
Яниковскиҙың күп китаптарына рәсем-һүрәттәрҙе график Ласло Ребер (1920—2001) яһаған.
Әҙип шулай уҡ фильмдар өсөн сценарийҙар яҙа, журналдарҙа эшләй, радио- һәм телетапшырыуҙарҙа даими ҡатнаша.
Ева Яниковски 2003 йылдың 14 июлендә вафат була. Будапешттың Фаркашрети зыяратында ерләнгән.
Шәхси тормошо
1952 йылда табип Бела Яниковскиға кейәүгә сыға, 1955 йылда уларҙың улдары Янош тыуа.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Ева Яниковски әҫәрҙәре тиҫтәнән артыҡ төрлө әҙәби премияларға лайыҡ булған. Улар араһында иң мәртәбәлеләре — балалар әҙәбиәте өлкәһендәге немец һәм Венгрияның Кошут исемендәге дәүләт премияһы.
Яҙыусы Будапешттың Эржебетварош районының Почётлы гражданы.
Евдокимова Елена Викторовна
Биографияһы
Елена Викторовна Евдокимова 1960 йылдың 30 авгусында Өфө ҡалаһында тыуған.
1982 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң, 1985 йылда шунда уҡ эшкә саҡырыла.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни тикшеренеүҙәре лингвофольклористика, лингвокультурология проблемаларына, С. Т. Аксаков ижадының лингвистик аспекттарын өйрәнеүгә арналған.
130-ҙан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Урыҫ фольклорын йыйыу һәм өйрәнеү менән шөғөлләнә. Елена Викторовна етәкселегендә Башҡортостан Республикаһының Архангел, Бәләбәй, Балаҡатай, Белорет, Дыуан, Мәләүез, Стәрлетамаҡ, Өфө райондары буйлап үткәрелгән фольклор экспедицияларында боронғо урыҫ йырҙары («Чернышёв әсирлектә» («Чернышёв в плену»), «Александр I батшаның үлеме» «Смерть царя Александра I» һ. б.), балладалар («Ҡыҙ-ҡошсоҡ»-«Дочка­-пташка», «Ете йәшлек ҡыҙ»-«Девка­-семилетка», «Полковниктың үлеме» «Гибель полковника») һәм башҡа әҫәрҙәр яҙылған.