cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рузвельт Теодор
АҠШ Прогрессив партияһы лидеры, 1912 йылғы һайлауҙарҙа президентлыҡҡа кандидат
Рузвельт Республика партияһынан кандидаттар араһындағы праймеризда ышаныслы еңеүгә өлгәшә. Ул 278 делегат тауышын йыя, шул уҡ ваҡытта президент Тафт 48 тауыш, ә сенатор Лафолет 36 тауыш йыя.
Root Capital
2007 йылда Уильям Фут Ashoka Global Fellowship ойошмаһынан йәш социаль эшҡыуар премияһын еңә, 2008 йылда Social Venture Network компанияһынан социаль инвестициялар өсөн премия ала. 2009 йылда Root Capital Financial Times гәзитенән һәм Халыҡ-ара финанс корпорацияһынан премия ала. Root Capital ойошмаһын айырым кешеләр һәм ҙур социаль фондтар (Билл һәм Мелинда Гейтс фонды, Шәхси сит ил инвестициялар корпорацияһы, Mulago Foundation, Jasmine Social Investments һәм Peery Foundation) финанслай. Charity Navigator тикшереү ойошмаһы Root Capital компанияһын дүрт йондоҙға (максималь рейтинг) билдәләй.
Root Capital 2012 йылда Латин Америкаһының һәм Африканың ауыл төптәрендә ҡатын-ҡыҙҙарға алға барырға ярҙам иткән Women in Agriculture Initiative программаһын башлап ебәрә.
Рузвельт Теодор
АҠШ Прогрессив партияһы лидеры, 1912 йылғы һайлауҙарҙа президентлыҡҡа кандидат
Шуға ҡарамаҫтан 1912 йылдың 7 июнендә Чикагола республикалыларҙың партия конвентында (съезында) Рузвельт Республика партияһынан АҠШ президентлығына үҙ кандидатураһын күрһәткәндә тейешле һанда тауыш йыя алмай (конвент Тафт кандидатураһы өсөн тауыш бирә). Рузвельт Тафтты «тауыштарҙы урлауҙа» (тауыштарҙы иҫәпләүҙәге закон боҙоуҙар) ғәйепләй. Рузвельт, «әгәр һеҙ законлы рәүештә күпселек тауышты юҡҡа сығарған булһағыҙ, ул һеҙгә ҡаршы ойошорға тейеш», тип белдерә. Тап ошо сәбәп АҠШ-та яңы сәйәси партияның ойоша башлауына килтерә, уның активы Республика партияһының прогрессив ҡанатында Рузвельт яҡлыларҙан тора.
Тауыш биреү һөҙөмтәләре иғлан ителгәндән һуң, 22 июнгә ҡарай төндә, Рузвельт яҡлыларҙан 343 кеше, үҙҙәрен ҡыҙыл банданалар тип атап, конвентты ташлап сығып китә. Рузвельт биографы А.&nbsp;И.&nbsp;Уткин әйтеүенсә, «съездың күп кенә делегаттары милли революция булыуына шаһит булыу тойғоһон кисерә».
Ерән барҡылдаҡ
Ерән барҡылдаҡ, йәки Науман барҡылдағы (Turdus naumanni, Рыжий дрозд) — барҡылдаҡтар ғаиләһенә ҡараған бәләкәй генә йыр ҡош. Был төргә исем немец орнитологы Иоганн Андреас Науман хөрмәтенә бирелә (1744—1826)
Рузвельт Теодор
АҠШ Прогрессив партияһы лидеры, 1912 йылғы һайлауҙарҙа президентлыҡҡа кандидат
1912 йылдың 5 авгусында Чикаголас Аҡш-тың прогрессив партияһының конвенты үтә, унда Теодор Рузвельт ил президентлығына кандидат итеп күрһәтелә.
Беренсе тапҡыр үлтерергә тырышыу (1912)
1912 йылдың 14 октябрендә Рузвельт һайлау алды кампанияһы ваҡытында Милуокиҙа йыйылған халыҡ алдында телмәр менән сығыш яһарға йыйына, шул мәлдә уға Джон Шрэнк тигән кеше ата. Пуля Рузвельттың күкрәгенә тейә һәм эске кеҫәһендә ятҡан күҙлек футлярын, артабан 50 битлек телмәр ҡулъяҙмаһын тишеп үтә. Рузвельт, тәжрибәле һунарсы булараҡ, анатомияны бер аҙ белә, йүткергәндә ҡан төкөрмәгәс, пуля үпкәгә барып етмәгән, тигән һығымта яһай; шуға ла ярҙамдан баш тартып, 90 минут буйы телмәрен һөйләп тора, тик күлдәге буйлап ҡанының ағыуына ла иғтибар итмәҫкә тырыша. Рузвельт телмәрен түбәндәге һүҙҙәр менән башлай: "Ханымдар һәм әфәнделәр, миңә әле генә атыуҙарын беләһегеҙме икән; Мышыны үлтереү еңелдән түгел (Мышы — Рузвельттың Прогрессив партияһының символы). Һуңыраҡ асыҡланыуынса, пуля күкрәк ситлегенә ингән, ләкин үпкә ярыһын тишеп үтмәгән, әммә уны соҡоп алыу бик хәүефле була, шуға пуля урынында ҡалдырыла. Рузвельт ғүмеренең аҙағына тиклем был пуляны күкрәк ситлегендә йөрөтә.
Ерән барҡылдаҡ
Тасуирлама
Оҙонлоғо 23 см булған ерән  барҡылдаҡ ике үҙенсәлекле төргә бүленә: T. n. naumanni и T. n. eunomus.
Рузвельт Теодор
Беренсе тапҡыр үлтерергә тырышыу (1912)
1912 йылғы һайлауҙарҙа Рузвельт, АҠШ-тың ғәмәлдәге президентын — Республика партияһынан кандидат Уильям Тафтты уҙып, икенсе урынды биләй (Рузвельт 88 тауыш, ә Тафт 8 тауыш йыя). Әммә ул еңеүсе — Демократик партиянан кандидат Вудро Вильсондан ныҡ артта ҡала (Вильсон 435 тауыш йыя). Шулай итеп, Рузвельт был юлы Аҡ йортҡа ҡайтанан хужа буласағына өмөтөн өҙә.
Ерән барҡылдаҡ
T. n. naumanni
Кәүҙәһенең өҫтө көрән. Күкрәге һәм ҡабырғалары тутыҡ ҡыҙыл таплы менән аҡ. Ҡойроғо тутыҡ ҡыҙыл. Был төр Үҙәк һәм Көнсығыш Себерҙең көньяғында үрсей. Ҡоштарҙы Үҙәк һәм Көнбайыш Европала һирәк осратырға мөмкин.
Рузвельт Теодор
Икенсе тапҡыр үлтерергә тырышыу (1916)
1916 йылдың 30 майында урындағы ваҡыт менән яҡынса 9:00 сәғәт тирәһендә Канзас-Ситиҙа, сираттағы һайлау алды кампанияһы барышында, тағы бер тапҡыр уны үлтерергә йыйыналар: башы асыҡ машинала Рузвельт ултырған кортеж ул сығыш яһарға тейеш булған ҡала советы биннаһы йүнәлешендә урамы буйлап китеп барғанда һөжүм итеүсе уға бысаҡ һелтәй һәм кеше араһына инеп юғала. Әммә бысаҡ Рузвельтҡа теймәй, ә осоп барып машина ишегенә ҡаҙала. Экс-президент зыян күрмәй. Рузвельт хатта кешеләрҙең ҡысҡырыуына ла иғтибар итмәй, ҡаршы яҡта торғандарҙы сәләмләп ҡул боғауын дауам итә. Ул ваҡытта Рузвельт дәүләт посын биләмәгән шәхси кеше булараҡ, уға федераль һаҡ хеҙмәткәрҙәре беркетелмәгән була. Рузвельтты «Америка легионы» ойошмаһының ирекмәндәре генә йәйәүле килеш һаҡлап барған була. Өлкән һаҡсы Эрнст Шелл, байрам процессияһы барышын боҙмаҫ өсөн бысаҡты алып яҡындағы постовойға бирә һәм уны, енәйәт ҡоралы булараҡ, полицияға тапшырырға ҡуша. Ә ун биш меңлек халыҡ төркөмө: «Рузвельтты президентлыҡҡа!» тип ҡабатлай. Экс-президенттың шәхси секретары Джон Макграт инцидентты халыҡҡа еткермәҫкә тырыша. Әммә матбуғат хеҙмәткәрҙәре был фактты асып бирә һәм һөжүм итеүсене полиция эҙләй башлай. Аҙаҡ матбуғатта бысаҡтың үткер яғының ағыулы булыуы тураһында хәбәр итә. Ә Рузвельт һайлау алды кампанияһын дауам итә.
Һуңғы йылдары
1910 йылдың аҙағында республикалылар йәнә Рузвельт тирәһендә берләшә.
Вафаты
Рузвельт 1919 йылдың 6 ғинуарында йоҡлаған мәлендә, ҡан юлындағы тромб ысҡыныу сәбәпле, үҙенең Ойстер-Бейҙағы имениеһында вафат була.
Хәрби хөрмәт күрһәтелмәйенсә һәм оркестрһыҙ Сагамор-Хилда ерләнә. Ерләү церемонияһында тик бер нисә кеше генә ҡатнаша.
Ерән барҡылдаҡ
Үрсеү
Ояһын 1—4 метр бейеклектәге ағастарҙа йәки ҡыуаҡлыҡтарҙа төҙөй. 3-тән алып 7-гә тиклем йомортҡа һала.
Рузвельт Теодор
Вафаты
Президент Вильсон сәйәси оппонентының вафаты тураһында Италияла Модена янында сағында белә. Был хәбәр президент поезына ашығыс телеграмма менән еткерелә.
Вильсон АҠШ-та матәм көнө иғлан итә; бөтә ил буйынса флагтар төшөрөлә.
Кинолағы образы
Теодор Рузвельт на IMDb
Сугмутун
Сугмутун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының уң ярына тамағынан 820 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Апеннин тауҙары
Апенни́н тауҙары (Апенни́н тауҙары; Appennino; Apenninus, Apennini montes; Apenén); — Италия һәм Сан-Маринолағы тауҙар, башлыса Апеннин ярымутрауының көнсығыш яры буйлап төньяҡтан көньяҡҡа 1200-ҙән ашыу километрға һуҙылған. Исеме кельт теленән килеп сыҡҡан: pen — түбә.
Ҙур бейеклектәре 1200—1800 м, тау системаһының иң юғары бейеклеге — 2912 м (Корно-Гранде түбәһе). Хайуандар донъяһы ярлы: имеҙеүселәрҙән бүре, серна-антилопа, ҡоралай, һуҫар, йәтсә, тейен, ҡуян, көҙәндән тора; һөйрәлеүселәр һәм ҡоштар күп. Апеннинға ландшафтарҙың бейеклек бүлкәтлеге хас. Түбәнге битләүҙәрҙә һәм тау итәктәрендә зәйтүн ағасы, баҫыуҙар, виноград баҡсалары, баҡсалары булған культуралы ландшафтар өҫтөнлөк итә. Урыны менән төньяҡта 500—600 м бейеклектә һәм көньяҡта 700—800 м бейеклектә һаҡланып ҡалған таш һәм тығыҙ имән, алепп ҡарағайы, пиниялар көрән тупраҡтағы мәңге йәшел ҡыуаҡлыҡтар (маквис) менән аралаша; ҡорораҡ участкалар тәпәш мәңге йәшел ҡыуаҡлыҡтар (гарига) менән ҡапланған. 500—800 метр бейеклектән алып 1000—1400 метр бейеклеккә тиклем, иң яҡшы дым бүлкәтендә, көрән һәм корбонат тау-урман тупрағында саған, йыла, дардар (ҡорос ағасы — ясень) ҡатыш имән һәм каштан урмандары үҫә. Төньяҡта — 800—900 метрҙан һәм көньяҡта 1000—1200 метрҙан башлап көлһыу тупраҡтағы ылыҫлы урмандар (Европа аҡ шыршыһы, ҡара һәм панцирь ҡарағайҙар) өҫтөнлөк итә. Апеннин тауҙарында урман тау түбәһенә тиклем ҡаплаған; 2000—2500 м бейеклектәге ҙур булмаған участкаларҙа ғына ярлыланған субальп һәм альп үҫемлектәре осрай.
Апеннин итәгендә ғинуарҙа төньяҡта уртаса температура — 0°С тирәһе, көньяҡта 11 °-ҡа тиклем. Үҙәк Апенниндар ябыҡ соҡорҙарҙың бейеклегенә, ҙурлығына һәм күплегенә бәйле булған ҡаты ҡышы мнән айырылған. Июлдең яуым-төшөмдөң уртаса температураһы 24-28 °C градус. Тауҙарҙың көнбайыш битләүҙәрендә (йылына 3000 миллиметрҙан ашыу) яуым-төшөм, ябыҡ уйпатлыҡтарҙа — йылына 600—800 миллиметр яуа. Апенниндың өҫкө билбауында (2000 м ашыу) йылына 180—190 көн дауамында ҡар ята.
Апеннин тауҙары — урта бейеклектәге тауҙар, ул параллель һәм сәхнә рәүешле урынлашҡан һырттарҙан тора. Файҙалы ҡаҙылмаларҙан төҙөлөш һәм биҙәү таштары, терегөмөш, һоро күмер һәм лигнит, битум һәүерташтары һәм боксит ятҡылыҡтары, шулай уҡ тәбиғи газ һәм нефть бар. Геологик яҡтан Апеннинға эрозиялы-бүлгеләнгән һырттарҙың өҫтөнлөк итеүе хас.
Географияһы
Приморье Альптары менән берҙәм система хасил иткән Төньяҡ Апеннинды, Үҙәк Апеннинды һәм Көньяҡ Апеннинды айырып йөрөтәләр. Шулай уҡ Сицилия Апеннины айырым билдәләнә.
Апеннин тауҙары аша бер нисә оҙон йәйәүлеләр һуҡмағы үтә. Төньяҡ Европанан китеп, Төньяҡ һәм Үҙәк Апеннинды аша үткән Е1 Европа йәйәүлеләр маршруты иғтибарға лайыҡ. Триестала Бөйөк итальян һуҡмағы башлана һәм үҙенең Альп дуғаһын бормалы үткәндән һуң бөтә Апеннин системаһын, Сицилияны һәм Сардинияны киҫеп сыға.
Төньяҡ Апеннины
Төньяҡ Апенниндар өс сылбырҙан: Лигурий Апеннины (Appennino ligure), Тоскан-Эмилиан Апеннины (Appennino tosco-emiliano) һәм Умбрий Апеннины (Appennino umbro) тора.
Лигурий Апеннины
Лигурия Апеннины Генуя ҡултығындағы Лигурия диңгеҙе менән сиктәш, яҡынса Савондан алып Бормида үрге ағымы үҙәненән аҫҡараҡ алып Специяға тиклем (Ла-Сиса артылышы) Магра йылғаһы үҙәненән түбәнерәк урынлашҡан. Был һырт, По йылғаһы үҙәненең өҫкө өлөшөнән айырып, Генуя ҡултығы буйлап үтә. Төньяҡ-көнбайыш сиге Бормида линияһы буйлап Акви Термеға тиклем үтә. Унда тау төньяҡ-көнсығышта Алессандрияға тиклем По йылғаһы үҙәнендә дауам итә, һуңынан тауҙар көньяҡ-көнсығышҡа борола.
Бормиданың өҫкө өлөшөнә яр буйына тура мөйөш булып, Савондан көньяҡ-көнбайышҡа ҡарай үткән илдең эсенә илткән бер нисә юлы буйлап барып етергә мөмкин, шулар араһында төп юл — Турин-Савон-Автострада. Ул ҡайһы берҙә Кадибон Колледжы тип аталған Боккета ди Алтареға 436 метр бейеклеккә, көнбайыштағы Лигурия Альптары менән Лигурия Апенниндары сигенә күтәрелә. Артылыштың түбәһен ташҡа беркетелгән бронза таҡта билдәләй. Тирә-яғында иҫке юл фрагменттары һәм элекке нығытмаларҙың өс харабаһы бар.
Каркарҙа төп юлдар Бормида үҙәненең өҫкө өлөшө менән тоташа, һуңынан көнбайышҡа борола. Төньяҡ-көнсығыш битләүҙәренән Скривия, Треббия һәм Таро, шулай уҡ По йылғаһының ҡушылдыҡтары ағып төшә. Һыртта тиҫтәләрсә сусаҡ (пик) бар. Авето тәбиғәт паркынан көньяҡтараҡ Монте-Пенна урынлашҡан. Яҡында ғына Лигурия Апеннинының иң бейек нөктәһе — Монте-Маджорас (1780 метр) күренә.
Лигурияның яр буйын Италияның төньяҡ тигеҙлеге менән тоташтырған төп һәм берҙән-бер мөмкин булған ер өҫтө маршруты Боккетта ди Алтаре аша үтә. Ул һәр ваҡыт стратегик әһәмиәткә эйә булған. Италияның төньяғын һаҡлаусылар уны борон замандарҙан бирле контролдә тотҡанын унда урынлашҡан төрлө нығытмалар һөйләй. Яр буйы тигеҙлегендә һәйбәт үҫешкән Trenitalia дәүләт тимер юл системаһы әлеге ваҡытта даими рәүештә Джови артылышы кеүек бер нисә тимер юл тоннеле буйлап тауҙар аша үтә.
Лигурия Апеннинының көньяҡ-көнсығыш сиге — Магра йылғаһы, ул Специянан Тиррен диңгеҙенә ҡоя һәм кире яҡҡа ағып, По йылғаһына ҡушылыусы Таро йылғаһы. Өҫкө йылға үҙәндәре араһындағы бүлек — Пассо делла Чиса (Passo della Cisa) артылышы (үткәүел). Уның аҫтынан Специя һәм Парманы тоташтырыусы Делла Чиса (ике тоннель) автострадаһы үтә.
Сугмутун-Еган (Вах ҡушылдығы)
Сугмутун-Еган  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының уң ярына тамағынан 780 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 122 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Апеннин тауҙары
Тоскан-Эмилиан Апенниндары
Айырым тармаҡ, Апуан Альпы, көньяҡҡа табан яр буйы менән сиктәш булған Специянан көньяҡ-көнбайышҡа бара. Топографик яҡтан Апуан Альптарын Апенниндан яр буйына параллель рәүештә боролған һәм Пизанан төньяҡта Тиррен диңгеҙенә ҡойған Серкио йылғаһы үҙәне генә айыра. Геологик ҡаяның составы бер аҙ икенсерәк: ул мәрмәрҙән тора. Рим мәрмәр сәнәғәте Лунала тупланған булған һәм хәҙерге ваҡытта Каррарала әүҙем үҫешә.
Тоскан Апеннины, По үҙәне һәм Тоскана һәм Лацио ҡалҡыулыҡтары араһында, ярымутрауҙарҙы бүлгәнгә күрә, тауарҙарҙы улар аша ташыу (транспортировка) сәйәси һәм иҡтисади берҙәмлек өсөн ҙур әһәмиәткә эйә. Боронғо римдар Рим һәм Римини араһында Фламиниев юлынан йөрөгән. Тоскандағы Флоренция менән Эмилия-Романьелағы Болонья араһындағы монтан алыҫлыҡ ҡыҫҡараҡ, ләкин уны ҡулланыу өсөн соҡорло-саҡырлыраҡ ерҙе яулап алыу талап ителер ине, был боронғо кешеләр өсөн мөмкин булмаған. XIX быуат башында тауҙар өҫтөндә тимер юлдар һалынған, әммә улар аҙ көскә эйә һәм ҡабат тулыландырырлыҡ булмаған.
1856 йылдан алып Болонья-Флоренция тимер юлы линияһы үткәреү өсөн бер нисә тоннель төҙөлә, ул һыҙыҡ та, тоннель дә булып тормай. 1864 йылда Porrettana линияһы, 1934 йылда Direttissima һәм 1996 йылда High Speed сафҡа индерелгән. Бер нисә тиҫтә тоннель, һәм уларҙың өсәүһенең береһе — линияла иң оҙоно High Speed — Воглий тоннеле — 16,757 километрлыһы, тәртиптә тотола Италия менән Швейцарияны тоташтырған Симплон тоннеле оҙонораҡ булыуға ҡарамаҫтан, Италия Direttissima-һында иң оҙоно — Оло Апеннин тоннеле — 18,5 саҡрым. Автомобилдәр хәрәкәте иҫке Рим юлын урап, Фут артылышының күп һанлы ҡыҫҡа тунннелдәре аша үтеүсе Autostrada del Sole шоссеһы, A1 маршруты буйлап тормошҡа ашырыла. 2015 йылдың декабрендә, күп йылдарға һуҙылған төҙөлөштән һуң, төп тоннелдәрҙән (уларҙың иң оҙоно — яңы 8,6 саҡрымлыҡ «тоннель базаһы») һәм Флоренциянан Болоньяға юлда йөрөү ваҡытын ярайһы уҡ ҡыҫҡартыусы өр-яңы юл үткәргестәрҙән торған яңы маршрут асылды.
Тоскан-Романьольский Апеннинында, көньяҡта, Форесте Казентинези, Монте-Фальтерона, Кампинь милли паркы урынлашҡан. Географик яҡтан Тоскан-Романьольский Апеннинының иң көньяҡ сиге Умбрияның төньяғында урынлашҡан һәм Фано менән Читта-ди-Кастеллоны тоташтырған Бокка Серриола артылышы тора.
Римда Тибр йылғаһы Монте-Фумаиолонан Тоскан-Романьольский Апеннин тауҙарында төньяҡ-көнсығыштан көньяҡ-көнбайышҡа табан ағып, Тиррен диңгеҙе ярына табан тура мөйөш яһап аға. Әммә Үрге Тибр, яйлап сәғәт теле буйынса бер тура мөйөшкә әйләнеп, төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа табан аға. Тибрҙың төньяҡ үҙәне тәрән һәм һул ярындағы Апеннинды бәләкәй ареалынан, уң яҡ ярындағы Тоскан Суб-Апеннинын айыра.
Үҙәк Апеннин тауҙары
Апеннин системаһы Тиррен диңгеҙендә урынлашҡан кәкре үҙәкле даими булмаған дуға барлыҡҡа килтерә. Төньяҡ һәм көньяҡ сегменттары параллель сылбырҙар барлыҡҡа килтерә, уларҙы Лигурия тауҙары кеүек берҙәм тау һырттары булараҡ ҡарарға мөмкин. Үҙәк, ҡалыныраҡ һәм ҡатмарлыраҡ булһа ла, кәкрелек үҙәктәренә ҡарата геологик яҡтан эске һәм тышҡы дуғаларға бүленгән. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, геологик билдәләнеш географик билдәләмәгә тап килмәй.
Тоҡом тибы һәм ороген сағылышы буйынса дуғаның төньяҡ сегменты Тышҡы Төньяҡ Апеннинға һәм Эске Төньяҡ Апеннинға бүленгән. Үҙәк Апеннин тауҙары иһә төньяҡта урынлашҡан Умбрий-Марк Апеннинына (Appennino umbro-marchigiano) йәки Рим Апеннинына һәм көньяҡта урынлашҡан Абруццк Апеннинына (Appennino abruzzese) бүленгән. Төньяҡта Бокка Серриол артылышынан көньяҡта Форли артылышына тиклем һуҙыла.
Умбрий-Марк Апенниндары
Умбрий-Марк Апеннинының көнбайыш сиге Кали ҡалаһы аша үтә. Улар көньяҡҡа Тронто йылғаһына, Тышҡы Төньяҡ Апенниндың көньяҡ сигенә тиклем һуҙыла. Иң бейек түбәһе — Монте-Ветторе — 2478 метр, Монти-Сибиллини Милли паркына ингән Монти-Сибиллини тауының бер өлөшө булып тора. Төптәрәк, материктың эске өлөшөндә, Сассо Симоне һәм Симончелл паркы урынлашҡан. артабан көньяҡҡа — Гола дела Росса («Красный каньон») һәм Фразасси мәмерйәһе урынлашҡан Gola della Rossa di Frasassi милли паркы асыла. Италияның парктар хеҙмәте уны Италияның «йәшел йөрәге» тип атай. Фламинеевта Фурло артылышы урынлашҡан Гола-дель-Фурло кеүек ҡуйы урман менән ҡапланған. Этрустар ҙа, римдар ҙа бында туннелдәр төҙөгән.
Абруццк Апенниндары
Абруццо, Молиз һәм көньяҡ-көнсығыш Лациола урынлашҡан Абруцк Апеннины Италияның иң бейек түбәләрен һәм иң йырғыланған Апеннин рельефын үҙ эсенә ала. Улар тарихта тәүге тапҡыр Римдан еңелгән итальян халыҡтарының биләмәһе булараҡ билдәле. Тап килеүсәнлек буйынса, улар тектогенездан һуң һаҡланған өс параллель йыйырсыҡта йәки сылбырҙа, төньяҡ-көнбайышҡа — Тронто йылғаһынан Адриатикаға ҡойған Сангро йылғаһына тиклем, һуҙылған. Көнсығышта яр буйындағы убалар төньяҡта Сан-Бенедетто-дель-Тронто һәм көньяҡта Торино-ди-Сангро араһында һуҙыла.
Көнсығыш сылбыры күбеһенсә Монти Сибиллини, Монти-делла-Лага, Гран-Сассо-д/Италия һәм Маелла массивынан тора. Улар араһында ике милли парк: Гран-Сассо милли паркы һәм Төньяҡ-көнбайышҡа — Тронто йылғаһынан Адриатикаға ҡойған Сангро йылғаһына тиклем һуҙылған. Көнсығышта яр буйындағы убалар төньяҡта Сан-Бенедетто-дель-Тронто һәм көньяҡта Торино-ди-Сангро араһында һуҙыла.
Көнсығыш сылбыры күбеһенсә Монти Сибиллини, Монти-делла-Лага, Гран-Сассо-д/Италия массивта Маелла. Улар араһында ике милли парк: Гран-Сассо милли паркы һәм Монте дела Лага һәм Маелла милли паркы, шулай уҡ Monti Simbruini Төбәк паркы бар. Гран Сассола Корно-Граде, Апенниндың иң бейек түбәһе ята — 2912 метр.
Көнбайыш һәм үҙәк һырттар араһындағы башҡа үҙенсәлектәр — Риета тигеҙлеге, Салто үҙәне һәм Фучино күле, ә үҙәк һәм көнсығыш һырттары араһында — Л’Акуила һәм Сульмона үҙәндәре. Көнбайышта төп йылғалар — Нера (ҡушылдыҡтары Велино һәм Сальто), шулай уҡ Тибрға ҡойған Эниен аға. Көнсығышта сылбырҙың иң бейек нөктәләренән алып Адриатикаға Тронто, Тордино, Вомано кеүек бәләкәй йылғалар ҡоя. Төньяҡ-көнбайыштан Атерно һәм көньяҡ-көнсығыштан Гиццио ҡойған Пескара йылғаһы, Сангро кеүек үк, мөһим әһәмиәткә эйә.
Көньяҡ Апеннины
Көньяҡ Апеннин тауҙарын дүрт төп төбәккә: Самнит Апеннины, Кампан Апеннины, Лукан Апеннины Калабрий Апеннины, шул иҫәптән Сицилия Апеннинын индереп, Калабрий Апеннинына бүлергә мөмкин. Улар Форли артылышы йүнәлешенән көньяҡҡа табан һуҙыла.
Самнит һәм Кампан Апенниндары
Сангро үҙәненән көньяҡҡараҡ ятҡан көньяҡ Апенниндарының өс параллель сылбыры вағыраҡ төркөмдәргә бүленгән: улар араһында иң юғары нөктәһе Монте-Милетто — 2050 метр булған Матэсены атарға мөмкин. Көньяҡ-көнбайыштағы төп йылғалар — Сакко ҡушылдығы менән Лири йәки Гарильяно, Вольтурно, Себето, Сарно, төньяҡта — Триньо, Биферно һәм Форторе.
Апулиялағы Монти Дауни тауҙары, көнбайыштағы Киленто тауҙары кеүек үк, Апеннин һыртына бәйле. Төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа табан район Сульмонанан Беневентоға тиклем һәм артабан Авеллиноға, көньяҡ-көнбайыштан төньяҡ-көнсығышҡа табан Каианеллонан Изерния аша Кампобассо һәм Термолиға, Казертанан Беневенто һәм Фоджаға, Ночер Инфериоре һәм Авеллинонан Рокчетта Сант-Антониоға, Фоджия тиклем тармаҡ, Спинаццола һәм Потенца тимер юлдары менән киҫешкән. Рим юлдары тимер юлдары кеүек үк барған: Аппиев юлы Капуянан Беневентоға тиклем, унан иҫке юл Венозаға һәм Тарантоға тиклем, һәм шулай итеп Бриндизиға тиклем, ә Троян юлы Трояға (Фоджаға яҡын) тиклем тиерлек һәм унан Бариға тиклем үткән.
Лукан Апеннины
Лукан Апеннины беренсе сылбырының төньяҡ тамамланышы (хәҙерге Базиликата) Барлеттанан алыҫ түгел Адриатикаға ҡойған Офанто үҙәнен белдерә. Көнсығыштан көнбайышҡа, ә көньяҡта Селе (көнбайышта) һәм Базенто (көнсығышта) үҙәндәренән Потенца аша Баттипальянан Сибариға тиклем һыҙат барлыҡҡа килтерә, артабан тимер юл буйлап төньяҡҡа, тигеҙлек буйлап, Меттипалиянан Потенцаға тиклем һуҙыла. Иң бейек нөктә — Монте-Поллино — 2333 метр. Төп йылғалар — Селе (Тиррен диңгеҙенә ҡоя), Негро һәм Колоре, көнсығышта — Брадано, Базенто, Агри, Синни, улар Таранто ҡултығына ҡоя; Синни ҡалаһынан көньяҡҡа ҡарай ҙур булмаған йылғалар көнсығышҡа һәм көнбайышҡа табан ағып төшә, сөнки бында ярымутрауҙың киңлеге яҡынса 64 саҡрымға тиклем кәмей.
Калабрий һәм Сицилия Апенниндары
Негро үҙәненә барып тоташҡан Сициньянонан Лагонегроға тиклем көньяҡҡа табан барған тимер юл унан артынан боронғо Виа Попилия килгән Косенцыға тиклем бара, Косенцынан һуң Териналағы көнбайыш ярға һәм унан — Реджоға етә. Геркулия, Троян юлының тармағы аша Экум Тутикумдан боронғо Неруумға үтә. Косчиле һәм Крати йылғалары Сибари тигеҙлегенең иң тар нөктәһендә ярты юлда ярымутрауҙың көнсығыш яр буйында йәйелеп диңгеҙгә ҡоя. Бында эзбизташлы Апеннин тамамлана һәм Калабрияның гранит тауҙары башлана.
Калабрий Апенниндары Сант-Эуфемия һәм Скуиллаче ҡултыҡтары барлыҡҡа килтергән муйынға тиклем һуҙыла, ә иң бейек нөктә 1928 метрға етә (Ботте-Донато). Боронғо заманда был урынды ҡаплаған урмандар гректарҙы һәм сицилиялыларҙы суднолар төҙөү өсөн ағас менән тәьмин иткән. Муйын аша Көньяҡ Евфемиянан Катандзаро һәм Катандзаро-Лидоға тимер юл үтә, ә Скуиллачтан Вибо-Валентияға (Монтелеоне) боронғо юл үткән. Сицилияның төньяҡ яры буйында Сицилия Апеннины һуҙыла. Иң бейек түбәһе — Пиццо-Карбонара — 1979 м.
Ғәйнә һөйләше
Ғәйнә һөйләше (икенсе классификацияла Барҙым һөйләшсәһе) — төрлөсә төркәмләп йөрөтөлгән көнкүреш һөйләше. Башҡорт ҡәбиләһе ғәйнә атамаһынан - ғәйнә (башҡорт ҡәбиләһе ғәйнә атамаһынан) һөйләше. пермь башҡорттары һөйләшкән башҡорт теленең төньяҡ-көнбайыш диалекты. Икенсе төрлө классификацияла татар теле урта диалектының барҙым һөйләшсәһе һәм ғәйнәләргә һәм пермь татарҙарына ҡарай тип аңлатыла.
Таралыу ареалы
Башҡорт теленең Төньяҡ-көнбайыш диалектының ғәйнә һөйләше Пермь крайы Барҙым, Көйәҙе, Пермь, Уинский, Чернушкинский һ.б.  райондарында таралған.
Тарихы
Ғәйнә һөйләше башҡорт теленең таралыу ареалы конкрет ырыу  таралышы сиктәренә тулыһынса тап килгән берҙән-бер һөйләш булған. Р. Г. Кузеев фекеренә ярашлы, ғәйнә  башҡорттары башҡа: юрматы, йәнәй, бүләр, кесе, үҫәргән, бөрйән, түңгәүер ырыуҙары менән бергә болғар-уғыр уратыуыда булған. Ғәйнәләр үҙҙәре ата-бабаларын «Миңзәлә яҡтарынан» күсеп килгән «Болғар сығышлы» йәиһә «ысын (аҫаба) башҡорттар» тип һанай. Ғәйнә башҡорттары оҙаҡ йылдар буйына үҙҙәренең иҙел болғарҙарына һәм сыуаштарға  этномәҙәни яҡынлығын күрһәткән ҡайһы бер үҙенсәлектәрен һаҡлаған.
Ғәйнә ерҙәре башҡорт ҡәбиләләре урынлашҡан иң төньяҡ ареалды тәшкил иткән. Тол һәм Сылва йылғалары бассейнында урынлашҡан осоронда, ғәйнә башҡорттары урындағы уғыр халҡына, тел һәм мәҙәни яҡтан көслө тәьҫир итеп, тығыҙ бәйләнештә йәшәгән. Башҡорт ырыуҙары Рус дәүләтенә ингәндән һуң, башҡорт ерҙәренә рус, татар һ.б. халыҡтар күпләп күсеп ултырған. Пермь башҡорттары балалары оҙаҡ йылдар инде татар әҙәби телендә уҡытыла. Пермь башҡорттары телдәрен үҙебеҙҙеке, ҡайһы берҙә башҡорт теле тип иҫәпләй.
Тамырҙары башҡорт теле менән бәйле булған ғәйнә һөйләше күп быуаттар дауамында Урал- Иҙел буйы төрки телдәренең төньяҡ ареалында таралған булған. Иртә изоляция арҡаһында һөйләштә Пермь крайының хәҙерге төрки телдәрендә бер ҙә осрамаған локаль диалект үҙенсәлектәре һаҡланған. С. Ф. Миржанова фаразлағанса, был үҙенсәлектәр боронғо башҡорт-болғар тел бәйләнештәре (уның ҡайһы бер рефлекстары татар теленең урта диалектының айырым һөйләштәрендә һәм башҡорт теленең көньяҡ диалекты урта һөйләшендә күҙәтелгән)  нигеҙендә үҫешкән.
Өйрәнеү тарихы һәм төркөмләү  (классификация)
1973 йылда 8 тораҡ пунктында (Бисер, Елпачиха, Ишем, Ҡыҙылъяр, Түбән Искилде, Ольховка, Солтанай, Танып) СССР ФА ИИЯЛ Башҡорт филиалы диалектология экспедицияһы эшләгән.
1987 йылда ғәйнә һөйләше лексикаһынан  айырым һүҙҙәр индерелгән «Башҡорт һөйләштәре һүҙлеге. Көнбайыш диалект» хеҙмәтенең 3-сө томы, ә 2002 йылда — «Башҡорт теленең диалектологик һүҙлеге» баҫылып сыҡҡан. Һөйләш лексикаһы шулай уҡ 1970 йылда баҫылған «Башҡорт һөйләштәре һүҙлеге»нең 2-се томында сағылған.
Пермь башҡорттарының теле башҡорт теленең Төньяҡ-көнбайыш диалектының ғәйнә һөйләше тип атала. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр Ҡама буйы башҡорттары һәм татарҙары һөйләшен бер төрлө тип иҫәпләй һәм уны татар теленең урта диалекты һөйләштәренең береһе ти. Миҫал өсөн, Д. Б. Рамазанова классификацияһына ярашлы, ғәйнә һәм пермь татарҙары һөйләше барҙым һөйләшсәһенә ҡарай. Йосопов Ринат Мөхәммәт улы фекеренсә, ғәйнәләр телен «татарлаштырыу»ҙа дөйөм белем биреү мәктәптәрендә уҡытыу, киң мәғлүмәт сараларын һәм баҫмаларҙы, шулай уҡ радио тапшырыуҙарын татар телендә ойоштороу ҙур роль уйнаған.
Ҡайһы бер телселәр шулай уҡ ғәйнәләр телен башҡорт теленең Көньяҡ диалектына индерә.
Лингвистик характеристикаһы
Ғәйнә һөйләше башҡорт һәм татар диалекттарының башҡа һөйләштәренән боронғо тел һыҙаттарын һаҡлауы менән айырыла.
Фонетикаһы
Ғәйнә һөйләшенең төп үҙенсәлектәренең береһе булып баҫымлы ябыҡ ижек позицияларында киң һуҙынҡыларҙы тарайтып әйтеү тора, йәғни  Ы|[ы] һуҙынҡыһы урынына [е], [а] урынына Ә|[ә] ҡулланыу: әҙәби «ҡырау» (заморозки) ҡыр[а]у — диал. ҡыр[ы]у, әҙәби «берәү» (один) бер[ә]ү — диал. бер[е]ү һ.б.
Бындай диалект үҙенсәлектәре даими рәүештә түбәндәгесә сағыла: Ғәйнә һөйләше фонетикаһының икенсе үҙенсәлеге булып, һүҙ һуңында киң баҫымлы Ә|[ә] һуҙынҡыһы урынына тар И|[и] ҡулланылыуы: әҙәби «сепрәк» (тряпка) сепр[ә]к — диал. чепр[и]к, әҙәби «билсән» (осот) билс[ә]н — диал. билч[и]н, әҙәби «сәкмән» (чекмень) сәкм[ә]н — диал. чекм[и]н и т. д.
Грамматикаһы
Ғәйнә һөйләшенең төп грамматик үҙенсәлеге булып:
Лексикаһы
Пермь башҡорттары теленең лексика үҙенсәлектәре уларҙың башҡорт, татар һәм башҡа төрки һәм төрки булмаған телдәр һөйләштәре менән боронғо һәм хәҙерге тел контакттарын сағылдыра.
Башҡорттарҙың күпселеге аҙна көндәрен билдәләү өсөн нигеҙҙә фарсы-ғәрәп үҙләштермәләрен ҡулланһа, ғәйнә башҡорттарының дүшәмбе, шишәмбе, шаршамбы һәм шәмбе төшөнсәләре сыуаштарҙыҡы кеүек билдәләнә. Пермь башҡорттары һәм сыуаштар ғәрәп-фарсы мосолман календарынан тик кесаҙна һәм йоманы ғына үҙләштергән. Көнсығыш һәм төрөк тарихын өйрәнеүсе А. Н. Самойлович пермь башҡорттарының, сыуаштар, мариҙар, удмурттар һәм башҡа ҡайһы бер халыҡтарҙың аҙна көндәре атамаларының дөйөм системаһында төрлө дәүерҙәрҙең һәм диндәрҙең үҙенсәлектәрен күрә. Был системаға «мәжүси-иудей-христиан-мосолман» тигән шартлы атама бирелгән.
Горький Хостел
АЙЙ «Горький Хостел», Gorkiy Hostel — рәсәй шәхси компанияһы, йәштәр өсөн арзанлы ятаҡтар — хостелдар селтәре. 2011 йылда Түбәнге Новгород ҡалаһында Екатерина Смирнова һәм Вячеслав Архипов менән нигеҙләнгән. Социаль эшҡыуарлыҡ проекты булараҡ Рәсәйҙә йәштәр туризмының иң төп проблемаларҙың береһен — күп сығымдар талап итмәйенсә сәйәхәт итергә мөмкинлек биреүсе үҫешкән арзанлы ҡунаҡханалар һәм хостелдар селтәрен булмауын хәл итә.
Горький Хостел
Компанияға 2011 йылда Түбәнге Новгород ҡалаһында йәш эшҡыуарҙар Екатерина Смирнова һәм Вячеслав Архипов менән нигеҙ һалына. Улар төбәк әһәмиәтендәге йәштәр ойошмаһы етәкселәре булалар һәм Түбәнге Новгородта тәүге европа тибындағы арзанлы отель ойошторорға ҡарар итәләр. Тәүге хостел өсөн ҡаланың үҙәгендә Оло Покровка урамындағы бина һайлана. Бинала ремонт үткәрәләр һәм уны бөтә кәрәкле ҡоролмалар менән йыһазландыралар. «Горький Хостел» исеме яҙыусы Максим Горькийға арнап аталған, уның менән оҙаҡ ваҡыт буйы Түбәнге Новгород ассоциацияланған. Ҡунаҡхана 2012 йылдың мартында асыла һәм унда дүрт уртаҡ номер (14 урынлы, 10 урынлы, 8 урынлы һәм 2 урынлы), аш-һыу бүлмәһе, Wi-Fi селтәренә бушлай инеү һәм ҡала телефоны менән ял итеү бүлмәһе була. Хостелдың дөйөм һыйҙырышлығы 40 кеше тәшкил итә.
Стартапҡа эшҡыуарҙар тик үҙ аҡсаларын, шул иҫәптән банктарҙан алған кредиттарын, һалғандар. Инвестицияларҙың дөйөм күләме яҡынса 1,5 миллион һум тәшкил иткән. Тәүге йыл дауамында компания төшөмһөҙ була, әммә икенсе йылға ҡарай үҙ сығымдарын ҡаплай ала башлай.
Татлы Хостел
2013 йылда компания «Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар фондының бөтә Рәсәй социаль эшҡыуарҙары конкурсында еңеүсе тип табыла һәм ете йыл ваҡытҡа 6,2 миллион һум суммаға заём ала. Бынан тыш Түбәнге Новгород өлкәһенең бәләкәй эшҡыуарлыҡҡа, көнкүреш баҙарға һәм хеҙмәттәргә булышлыҡ күрһәтеү һәм үҫтереү министырлығы менән ойошма 300 мең һумлыҡ грант менән бүләкләнә. Был аҡсаларға 2014 йылдың мартында «Татлы Хостел» («Сладкий Хостел») исемле икенсе ҡунаҡхана асалар. Ул тәүгеһенә ҡарағанда ҙурыраҡ бинала урынлашҡан һәм күп һанлы ике урынлы номерҙар менән тәү сиратта инвидуаль туристар өсөн йүнәлтелгән. Был хостелдың дөйөм һыйҙырышлығы 60 кешегә барып еткән.
Тоҙло Хостел
2015 йылға ҡарата компания менән өсөнсө хостел асыу буйынса эштәр башҡарыла, Екатерина Смирнова ниәте буйынса уның менән бергә ҡунаҡханалар селтәренең дөйөм һыйҙырышлығын 150-гә барып еткерергә тейеш. Буласаҡ ҡунаҡхананың эш исеме — «Тоҙло Хостел» («Солёный Хостел»).
Азов флоты
Азов флоты— Рәсәйҙә 1695 −1711 йылдарҙа рҙа Пётр I етәкселегендә төҙөлгән флот.
Тәүтарих
1694 йылда Петр I бойороғо буйынса, уның Амстердамдан ҡайтыры алдынан, ләкин уның Голландиянан урап Мәскәүгә ҡайтыуынан һуң, Голландияға 32 ишкәкле галера төҙөргә заказ бирелә. Галераны киләһе йылда бөтөн ҡорамалдары менән бергә Архангельскигә, ә аҙаҡ Волгаға һәм Каспий диңгеҙенә килтерергә тейеш булғандар. Был галера илдең сәйәсәтен үҙгәртә. Амстердамдан килтерелгән галера Рәсәйҙә төҙөләсәк 22 бындай галераның моделе булып хеҙмәт итергә тейеш булған.
Шул рәүешле XVII быуаттың аҙағында Пётр I Ғосман империяһына ҡаршы хәрби хәрәкәткә әҙерләнә башлай. Бының өсөн даими рус хәрби-диңгеҙ флотын төҙөргә кәрәк була.
1696 йылғы Азов походы өсөн флот төҙөү
Файл: Галера_Лефорта.jpg|справа|мини|200x200пкс|Голландиянан килгән модель галера Флот төҙөүҙе башлау өсөн Преображенское ауылы верфкә әйләндерелә. Унда 1696 йылдың февраль аҙағына Голландиянан килтерелгән галера өлгөһөндә туң сей ағастан 22 галераның һәм 4 брандерҙың өлөштәре киҫеп эшләнә. Преображенский верфендә Преображенский һәм Семенов полктары һалдаттары, элекке Переяславль кәмә төҙөү оҫталары һәм моряктары эшләй. Бынан тыш Преображенскийгә Мәскәү дәүләтенең төрлө ауылдарынан балта оҫталары килтерелә. Галераларҙы Вологда оҫтаһы Осин Щека үҙенең 24 ярҙамсыһы менән, Түбәнге Новгород оҫтаһы Яков Иванов 8 ярҙамсыһы менән һ. б. төҙөй. Рустарҙан башҡа сит илдәрҙән батша ҡушыуы буйынса Архангельскиҙән Преображенскийгә килгән балта оҫталары ла булған. . Уларҙы батша ҡушыуы буйынса сит ил сауҙагәре Гартман Мәскәүҙән саҡырып килтергән.
Был ваҡытта Воронеж, Козлов, Добрый һәм Соколки халҡы һәм Белгород полкы ярҙамында яҙғы ташҡын башланғансы Азовҡа походҡа сығыу өсөн 1 300 ҙур кәмә (уларҙың оҙонлоғо 12-17 сажин, ә киңлеге — 2,5-3,5 сажин), 300 кәмә, 100 һал һәм төрлө эш ҡоралдары, ҡуйыртылған һәм шыйыҡ ыҫмала, каторг һәм галеастар төҙөү өсөн ағас запастары әҙерләйҙәр. . Был эште башҡарыуҙа яҡынса 26 мең кеше ҡатнашҡан.
Сугмутун-Еган (Локонто-Еган ҡушылдығы)
Сугмутун-Еган  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Локонто-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сугмутын-Еган (Котыг-Еган ҡушылдығы)
Сугмутын-Еган  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Котыг-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сугмутын-Еган (йылға)
Сугмутын-Еган  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Мег-Тыг-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 141 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пьеро делла Франческа
Пьеро (Пьетро) ди Бенедетто деи Франчески Франчески Пьеро делла Франческа булараҡ (әсәһе исеменән, «баланың атаһы йәки ире үлгәндән һуң, йөклө булып ҡалды…») билдәле.
Оҫтаның әҫәрҙәре мөһабәт тантаналылыҡ, юғары намыҫлылыҡ һәм образдарының гармонияһы, формаларҙың дөйөмләштерелеүе, композицион уйланылғанлыҡ, пропорционаллек, перспектив төҙөлөштәрҙең аныҡлығы, яҡтылыҡ һирпелеп торған йомшаҡ гамма менән айырылып тора.
Биографияһы
Борго-Сан-Сеполькро ауылында, Тосканала, 1415/1420 йылдарҙа тыуған; ошонда уҡ 1492 йылда вафат булған.
Перудждала, Лоретола, Флоренцияла, Ареццо, Монтерки, Феррарала, Урбинола, Риминиҙа, Римдә эшләй, ләкин һәр саҡ тыуған ҡалаһына ҡайта, унда 1442 йылдан алып ҡала советнигы була һәм һуңғы ике тиҫтә йыл ғүмерен тап шунда үткәрә.
Пьероның автор стиле Флоренция һынлы сәнғәт мәктәбе йоғонтоһонда барлыҡҡа килгән, тип иҫәпләнә. Бәлки, ул Сиенала йәшәгән билдәһеҙ рәссамдың уҡыусыһы булғандыр. 1439 йылда Доменико Венециано етәкселегендә рәссам Флоренциялағы Санта-Мария-Нуово сиркәүен фрескалар менән биҙәү өҫтөндә эшләй. Ошо эш һөҙөмтәһендә ул үҙенең оҫталығын камиллаштыра, яҡтыртыу ҡороу алымы һәм перспектива менән таныша.
Һуңғы йылдарҙа Пьеро күреү һәләтен юғалта башланы һәм математика өйрәнеүгә баш көллө сума. Пьеро — ике математик трактат авторы: «Һынлы сәнғәттә перспектива тураһында» «О перспективе в живописи» (Миландың Амброзиан китапханаһында һаҡлана) һәм «Биш дөрөҫ есем тураһында китап» «Книжица о пяти правильных телах». XVI—XVII быуаттарҙа үҙенең фәнни эштәре менән ул, моғайын, һынлы сәнғәткә ҡарағанда күпкә нығыраҡ абруй яулағандыр. «Әгәр флорентийҙар донъяны нисек бар, шулай һүрәтләй тип уйлаһа, Пьеро рәссамдарҙан тәүгеләрҙән булып донъяны күҙ алдына килеп баҫҡанса ғына кәүҙәләндерергә мөмкин тигән инаныуҙарҙан эҙмә-эҙлекле һығымта яһаған, сөнки бөтә нәмәне лә үҙенән-үҙе һымаҡ түгел, ә төрлө яҫылыҡтан төрлөсә сағылған яҡтылыҡ ярҙамында ғына күрһәтергә мөмкин».
Пьеро делла Франческаға ҙур матурлыҡ тойғоһо хас, ул һоҡланғыс һүрәте, үҙенсәлекле нәфис колориты менән айырылып торған һәм уның заманында ғәҙәти булмаған һынлы сәнғәттең техник яҡтарын өйрәнгән, айырыуса перспектива белеменә эйә булған.
Өйрәнсектәре
Ул Лука Синьореллиҙың остазы булған. Рәссамдың стиле Мелоцо да Форли, Рафаэлдың атаһы Джованни Санти һәм башҡа Умбрия оҫталарының әҫәрҙәрендә, хатта Рафаэлдың үҙенең тәүге эштәрендә лә сағыла.
Әҫәрҙәре
Шул уҡ ваҡытта ул Ареццолағы Изге Франциск сиркәүендәге базиликаның төп капеллаһында Йән өрөүсе Раббы Тәреһенә эйә булыу риүәйәтен (1452—1465) һүрәтләгән фрескалар башҡара. «Алтын легенда» менән илһамланған был цикл рәссамдың иң әһәмиәтле әҫәре генә түгел, ә Ренессанс осорондағы һынлы сәнғәт шедеврҙарының береһе лә була.
Үҙенең тыуған ҡалаһында эшләгәндә, ул «Шәфҡәтлелек Әсәһе, уға алда күренәсәк изгеләр менән» образын һәм Раббының юғары рухы (страсти) күренештәре менән уның пределлаһын майлы буяуҙар менән яҙған. Был эш урындағы мәрхәмәтлек йәмғиәте өсөн башҡарылған. Икенсе фреска — «Мәсихтең яңынан тыуыуы» (1458) — Палацо Коммуналда урынлашҡан. Был фрескала «… Христос табуттан өҙлөкһөҙ күтәрелә барған һымаҡ һәм күҙ алдында кеше дәүмәленән күпкә артыҡ дәүмәлгә еткән кеүек тойола».
1469 йылда Пьеро Урбинолағы герцог Монтефельтро Федерико һарайына саҡырыла, бында ул ошо батшаның заказы буйынса Урбин соборы һында (Урбин галереяһында) «Ҡамсылау» «Бичевание» картинаһын башҡара. Был Пьероның иң серле картиналарының береһе, унда үҙенең композицияһы буйынса, һул яҡта — сыбыртҡы менән ярыу сәхнәһе, ә уңда — әңгәмәләшеүсе өс ир, диптихты хәтерләтә. Картинала һүрәтләнгән сюжеттың өс төрлө фаразы бар. Иң киң таралған фараз — Ғайса Мәсихте Пилат алдында туҡмау (күп кенә сығанаҡтарҙа был картина «Христосты туҡмау», «Ҡотҡарыусыны ҡамсы менән ярыу» тип телгә алына).
Икенсе фараз буйынса, был VII быуат Рим папаһы Изге Мартин I, Рим папаһы (ул ваҡытта Рим Византия империяһы составына ингән), Константинополгә судҡа саҡырылған, хөкөм ителгән һәм һуңынан ғазаплы үлемгә дусар ителгән. Өсөнсө фараз буйынса, был Диуана (Блаженный) Стридонский Иронимдың төшө. «Иероним бер ваҡыт, мәжүси Цицеронды уҡыған өсөн язаға дусар булғанын төшөндә күрә … артҡы планда өс фигура — ике кеше һәм яланаяҡ фәрештә — Иеронимдың төш тарихында сағылғанса, классик һәм патристик әҙәбит араһындағы мөнәсәбәттәрҙе тикшерәләр»".
1472 йылдан һуң Пьеро герцог Федерико Монтефельтро һәм герцогиня, уның ҡатыны Баттиста Сфорца, портретын яҙа; 1472 һәм 1474 йылдар араһында — «Монтефельтро миһрабы» (изгеләр һәм герцог Урбинский менән Мадонна). Шулай уҡ Федериго да Монтефельтро заказы буйынса яҙылған. Был — үлгән ҡатынына бағышланған реквием (хәҙер Брер пинакотекаһында, Миланда). Федерико тәхет вариҫы Гвидубальдо тыуыу хөрмәтенә был һүрәтте төшөрөрөгә заказ биргән тип иҫәпләнә. Ошонан һуң күп тә үтмәй, (1472 йылда) уның тормош иптәше Баттиста Сфорца вафат булған, һәм шул миһрап образы аша ул бөтә ырыуына протекция тәьмин итергә теләгәндер. Реставрация һәм яңыраҡ үткән тикшеренеүҙәр картинаның тәүге күләме кәмегәнен, ә рәссамдың композицияға күберәк архитектураны һәм киңлекте индереп, уны үтә нәфис, еңел итергә ниәтләүен күрһәтте.
Уртала тәхеттә йоҡлап ятҡан Ғайса менән Мадонна, артабан һулдан уңға: Сумдырыусы Яхъя (Иоанн Креститель), Изге Бернардин, Изге Иероним Стридонский (үҙенең күкрәген таш менән туҡмаусы дәрүиш монах образында), Франциск Ассизский (стигматтарҙы күрһәтә), Изге Пётр апостол (башында яра бар) һәм Иоанн Богослов. Уларҙың артында — архангелдар, ә алда тубыҡланған Федерико да Монтефельтро. Хәҙер был картинала сафлыҡта яралтыу, яңы ғүмер символы (Монтефельтро нәҫеленең эмблемаһы ла һанала) булған дөйәғош йомортҡаһы, бер үк ваҡытта МАдонна ҡулында йоҡлап ятыусы Ғайса һәм әсәлек символы, һәм үлем символы, һәм был билдә эштең матәм ихтималлығы төҫмөрөн тағы ла нығыраҡ раҫлай.
Сугултью-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ирекле дебют
«Ирекле дебю́т» — социаль һәм коммерция проекты, төрмәлә ултырып сыҡҡан кешеләр уйнаған театр-студия.
Тарихы
Театрҙы «Еврей Хәйриә Комитеты» фондындағы «Тотҡондарға ярҙам» проектының етәксеһе Аркадий Барановский төҙөй. Элекке тотҡондар менән социаль-психологик реабилитация үткәреүсе, «Возвращение» проекты базаһында төҙөлә. Тәүҙә теарт коммерцияны күҙ уңында тотмай, әммә һуңыраҡ социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендә эшләргә булалар. Ҡуйылған кэшбокстарҙа аҡса ҡалдырып булған — «Pay What You Want» ирекле түләү селтәре буйынса эшләйҙәр. Шундай ысул менән хеҙмәткәрҙәргә эш хаҡына аҡса йыйнайҙар.
Теартҙың репертуарында өс спектакль: «Хаттан хатҡа тиклем», «Мимореальность» (Евгений Клюев пьесаһы буйынса) һәм «Маскалағы этюдтар» (Аркадий Аверченко, Тэффи һәм Даниил Хармс әҫәрҙәре буйынса). «Ирекле дебют» Мәскәүҙең төрлө майҙандарында спектакль ҡуя, Марк Розовскийҙың «У Никитских ворот» театрында ла күрһәтелә.
Асмолов театры
Асмолов театры — Дондағы Ростов театры; Таганрог проспектында (хәҙер — Будённый проспекты), 2000-се йылдарҙа эшләгән «Яңы тормош» баҙары урынында (Будённый проспекты, 40) урынлашҡан булған.
Тарихы
Асмолов үҙе башта үҙенең хеҙмәт емешен бик ярата һәм 1886—1887 йылдар миҙгелендә шәхси театр тота, ләкин бик уңышлы булмай. Ҡартая килә, бәлки ауырыуҙарҙан арығанлыҡтандыр, ул театрға һыуына һәм 1910 йылда уны һата. Театрҙың яңы хужаһы —присяжный вәкил Волькенштейн Лев Филиппович һәм Файн Иосиф Моисеевич, тоҡомдан килгән почетлы граждандар, Дондағы Ростовтың «Трамвай» акционер ойошмаһы вәкиле. Үҙҙәре лә театр һөйөүсе булараҡ, улар Дондағы Ростовтың театр тормошона яңы дәрт өҫтәйҙәр.
Беренсе урыҫ революцияһы осоронда, ҡаланың башҡа бик күп театр биналары кеүек, театр митингтар һәм йыйылыштар урынына әйләнә. Октябрь революцияһы башланғас тыныс театр тормошо бөтә — 1918 йылда казактар төркөмө ҡарары менән театр «кәрәкмәгәнлектән» бөтөрөлә. Ҡалаға Ҡыҙыл армия килгәс театр тормошо яңынан аяҡҡа баҫа, 1920 йылдың ғинуарында уның сәхнәһендә беренсе совет спектакле «Ҡыҙыл хаҡлыҡ» ҡуйыла. 1Шул уҡ йылдың 7 мартында театр националләштерелә, 12 апрелдән башлап халыҡ мәғариф комиссары Луначарский Анатолий Васильевич исемен йөрөтә башлай. Һуңғы тапҡыр Асмолов театрында шаршау 1920 йылдың ноябрендә асыла. 28 ноябрь төнөндә бинаны ут ялмап ала; янғында бөтә декорация, реквизит, костюмдар, шулай уҡ артистарҙың шәхси әйберҙәре янып юҡҡа сыға. Бынан һуң театр тергеҙелмәй, ә уның труппаһы, яңы нарком Луначарский исеме менән, Машонкиндар театрына эшкә күсә, ошонан һуң был театр Дондағы Ростовтың баш театрына әйләнә.
Рио-де-Жанейро
Рио-де-Жанейро — (БСЭ ярашлы, «дөрөҫөрәк Риу-де-Жанейру» ; ҡыҫҡаса Рио, Rio de Janeiro — январская река ) Бразилия дәүләте территорияһында урынлашҡан ҡала. Шул уҡ исемле Рио-де-Жанейро штатының административ үҙәге.
Халҡы — 6,7 млн кеше (2018 йылға ҡарата), ҙурлығы буйынса был илдә икенсе һәм Көньяҡ Америкала дүртенсе ҡала. 12,5 млн артығыраҡ кешеһе менән (2018 йыл) агломерация хасил итә. Континентта иң эре финанс үҙәге һәм диңгеҙ порты, ғилми үҙәк.
Атлантик океандың Гуанабара ҡултығында, ике яҡтан тауҙар һәм диңгеҙ уратып алған тар тигеҙлектә урынлашҡан. Климаты тропик. Урынды Португалия диңгеҙсеһе Гашпар ди Лемуш аса, Гуанабара ҡултығын йылға тамағы тип ҡабул итә, йылғаны Ғинуар йылғаһы тип атайҙар. 1531 йылда Сан-Себастьян де-Рио-де-Жанейро португал форты төҙөлә. 1763 йылдан — Бразилия вице-короллегенең баш ҡалаһы, 1822 йылдан — бойондооҡһоҙ Бразилия империяһының баш ҡалаһы, 1889—1960 йылдарҙа — Бразилия Ҡушма штаттары республикаһының баш ҡалаһы.
XVI—XIX быуат ҡоролмалары менән тарихи үҙәк, Копакабана пляжы менән яр буйы, Шәкәрле Баш тауы һәм Христос һыны ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән.
Тарихы
Гуанабара ҡултығы 1502 йылдың 1 ғинуарында Португалия диңгеҙсеһе Гашпар ди Лемуш тарафынан асыла. Португалдар ҡултыҡты йылға тамағы тип уйлай — ошонан ҡала атамаһының өлөшө, португал теленән тәржемәлә ғинуар йылғаһы тигәнде аңлата. 1555 йылда хәҙерге Рио-де-Жанейро районын аҙ ваҡытҡа француздар биләй, әммә тиҙҙән португалдар территория өҫтөнән контролде үҙ ҡулдарына ала. Рио-де-Жанейро ҡалаһына 1565 йылдың 1 мартында Эштасиу ди Са менән Жозе ди Аншиет бергә нигеҙ һала һәм ҡала башта Португалия короле Себастьян I хөрмәтенә Сан-Себастьян де Рио-де-Жанейро тип атала (São Sebastião de Rio de Janeiro).
1763 йылда колониаль хакимиәт Салвадор ҡалаһынан Рио-де-Жанейроға күсерелә, ике быуат тиерлек ҡала Бразилияның баш ҡалаһы була. Португалия һарайының эмиграцияһы осоронда 1808 йылдан 1815 йылға тиклем Рио-де-Жанейро шулай уҡ Португалия һәм Алгарве Берләшкән короллегенең баш ҡалаһы, ә 1815 йылдан 1821 йылға тиклем Португалия, Бразилия һәм Алгарве берләшкән короллегенең баш ҡалаһы була.
1960 йылда баш ҡала Бразилия баш ҡалаһы илдең үҙәгенә, Бразилиа ҡалаһына күсерелә. Ҡала ҡала-штат (Гуанабара штаты) статусын ала. 1975 йылда Гуанабара штаты Рио-де-Жанейро штаты менән берләштерелә, һәм ҡала берләштерелгән штаттың баш ҡалаһы һәм административ үҙәге була.
1992 йылда Рио-де-Жанейрола тирә-яҡ мөхит һәм үҫеш буйынса БМО конференцияһы үтә. 2014 йылда футбол буйынса донъя чемпионаты, ә 2016 йылда Рио-де-Жанейрола XXXI Йәйге Олимпия уйындары үтә.
Физик-географик ҡылыҡһырлама
Рио үҙәге Гуанабара бухтаһының көнбайыш ярында тигеҙлектәрҙә урынлашҡан. Ҡаланың Төньяҡ зона тип аталған ҙур өлөшө төньяҡ-көнбайыш тигеҙлектәрҙә, ҡалҡыулыҡтарҙа һәм ҙур булмаған ҡаялы тауҙарҙа ята. Ҡаланың көньяҡ өлөшө — диңгеҙҙе уртаып алған пляждар, ҡаланың үҙәк һәм төньяҡ өлөшөнән яр буйы тауҙары менән айырылып тора. Был тауҙар һәм ҡалҡыулыҡтар Бразилияның көньяҡ-көнсығыш өлөшөндәге боронғо тау системаһы Серра-ду-Марҙың тармағы булып тора, Бразилия яйлаһының көньяҡ битләүҙәрен хасил итә.
Тау һырттары менән киҫкеләнгән киң Көнбайыш зонаға ирекле инеү урыны XX быуаттың аҙағында яңы юлдар һәм туннелдәр барлыҡҡа килеү менән мөмкин була.
Ҡала 1260 км² майҙанды биләй. Рио-де-Жанейро 1960 йылға тиклем баш ҡала Бразилиа ҡалаһына күсерерлгәнгә тиклем Бразилияның баш ҡалаһы була.
Рио-де-Жанейро аша Акари йылғаһы аға.
Административ бүленеш
Рио-де-Жанейро ҡалаһы муниципалитеты 2008 йылға тиклем 6 районға бүленә (субпрефектура, subprefeituras). 2010 йылдың майында тағы бер субпрефектура — Губернатор утрауы өҫтәлә, һәм хәҙерге ваҡытта муниципалитет составында 7 субпрефектура була: Бара-и-Жакарепагуа, Үҙәк һәм тарихи үҙәк, Гранде Тижука, Губернатор утрауы, Көньяҡ зона, Көнбайыш зона, Төньяҡ зона.