cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Казачка (Сосновка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әл-Хаж сүрәһе
Ғәрәпсәһе
ا
Йөкмәткеһе
Был сүрә Аллаһы тәғәләнең ҡөҙрәте һәм ҡиәмәт көнөндә кешене бөйөк ҡурҡыу биләп аласағы тураһында киҫәтеү менән башлана. Сүрәлә Аллаһ тураһында бер ни белмәгән, наҙан көйө Уның тураһында бәхәс алып барыусылар хаҡында бәйән ителә. Артабан ҡиәмәттән һуң кешенең тергеҙелеүе, ә быға кеше һәм үҫемлектәрҙең  яралтылғанлығы дәлил булып тороуы әйтелә. Был сүрәлә Хаж, уның йолалары һәм Исламда уның мөһим әһәмиәте һүрәтләнә. Шулай уҡ мосолмандарға дошмандар һөжүм иткәндә ҡаршы алыш алып барырға рөхсәт бирелә .Сүрә аҙағында боттар, уларға мәжүсиҙәрҙең табыныуы тасуирлаған, ул һындарҙың  хатта  иң көсһөҙ йән эйәһен - себенде лә  яралта алмауы әйтелә. Сүрә намаҙ уҡырға, зәкәт таратырға, ислам йолаларын үтәп, Аллаһ юлында көрәшергә саҡыра.
Юнысов Зәбир Кәбир улы
Юнысов Зәбир Кәбир улы (Юнусов Забир Кабирович; 1 декабрь 1937 йыл — 28 август 2020 йыл) — ауыл хужалығы хеҙмәтҡәре, йәмәғәтсе. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Биографияһы
Зәбир Кәбир улы Юнысов 1937 йылдың 1 декабрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлебаш районының Тәтер-Арыҫлан ауылында тыуған. Юғары белемле - 1964 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлай.
1955 йылда Свердловск техник училищеһына уҡырға инә, унан Совет Армияһы сафтарына саҡырыла, 1956—1959 йылдарҙа хәрби хеҙмәттә була.
1959 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтына уҡырға инә, дүртенсе курсты тамамланғандан һуң, [[Ырымбур ауыл хужалығы институтының инженерҙар әҙерләү факультетының ситтән тороп уҡыу бүлегенә күсә.
Хеҙмәт эшмәкәрлееген 1963 йылда башлай. Институтты тамамлағандан һуң Балаҡатай районы ауыл хужалығы идаралығында, артабан «Башптицепром» тресында баш инженер булып эшләй.
1968—1974 йылдарҙа Өфө ҡошсолоҡ фабрикаһы директоры.
1974—1976 йылдарҙа проект институтында бүлек етәксеһе ..
27 йыл дауамында ике ҡош-ҡорт фабрикаһы директоры була: төҙөлөш барған осоронан уҡ Өфө ҡошсолоҡ фабрикаһын етәкләй, ә 1976 йылдан хәҙерге «Башҡортостан» ҡошсолоҡ фабрикаһына ла төҙөлөп ятҡан мәленән үк етәкселек итә башлай.
Благодаря его таланту руководителя, ратующего за своих земляков, был построен самый современный и большой населенный пункт в Уфимском районе – село Авдон с крупными объектами культуры, образования, торговли здравоохранения.
1990 йылда Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советына Өфө районы 262-се Николаевка һайлау округынан депутат итеп һайлана
Бикчәнтәев Әнүәр Һаҙый улы
Бикчәнтәев Әнүәр Һаҙый улы (21 сентябрь 1913 йыл — 18 май 1989 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, 1941 йылдан КПСС, 1947 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1970), Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт (1974) һәм республика комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге (1967) премиялар лауреаты. Октябрь Революцияһы (1972), Ҡыҙыл Байраҡ (1942), 1‑се (1985) һәм 2‑се (1944) дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ (1943), Почёт Билдәһе (1963) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Әнүәр Һаҙый улы Бикчәнтәев 1913 йылдың 4 октябрендә Өфө ҡалаһында тыуа. 1931 йылда Ырымбур педтехникумын тамамлай. 1931—1932 йылдарҙа Архангельск ҡалаһында ете йыллыҡ мәктәптә—завуч, Алыҫ Көнсығыштағы Мазанов районының Яңы Уфа ауылында уҡытыусы була.
1933 йылда Өфөгә ҡайта һәм «Коммуна» газетаһында эшләй. 1935—1936 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
Ҡыҙыл Байраҡ, Ҡыҙыл Йондоҙ , I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары һәм бер нисә миҙал менән бүләкләнә.
1945—1947 йылдарҙа «Совет Башҡортостаны» газетаһында эшләй. 1954—1956 йылдарҙа Әнүәр Бикчәнтәев М. Горький исемендәге әҙәбиәт институты ҡаршыһындағы Юғары курста уҡый һәм бер үк ваҡытта әҙәбиәт институтының ситтән тороп уҡыу бүлеген тамамлай.
Әҙәби ижад юлында Әнүәр Бикчәнтәев бик күп хикәйәләр, повестар, романдар ижад итте. Уның «Бөркөт һауала үлә», «Ҙур оркестр» повестары, «Ҡарасай юлы», «Ожмах вәғәҙә итмәйем» романдары киң билдәле. Әнүәр Бикчәнтәев Октябрь революцияһы һәм «Почёт Билдәһе» ордендары менән бүләкләнде. «РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре» тигән маҡтаулы исемгә, Ғ. Сәләм (1967) һәм С. Юлаев исемендәге (1974) премияларға лайыҡ булды.
Гайследен
Гайследен (Geisleden) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1034 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,58 км2. Диңгеҙ кимәленән 320 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37308 һәм автомобиль коды — EIC.
Виктория (Швеция кронпринцессаһы)
Кронпринцесса Виктория (тулы исеме Виктория Ингрид Алиса Дезире, Victoria Ingrid Alice Désirée), герцогиня Вестерготландская (Kronprinsessan Victoria, Sveriges kronprinsessa, hertiginna av Västergötland; 1977 йылдың 14 июлендә Сольнела тыуған, лен Стокгольм) — швед тәхете вариҫы, Бернадоттар династияһына ҡараған Швеция короле Карл XVI Густавтың һәм королева Сильвияның ҡыҙы, принц Карл Филипптың һәм принцесса Мадлендың апаһы.
Виктория тыуғандан алып принцесса титулына эйә була, 1980 йылдағы тәхетте вариҫтарға ҡалдырыу тәртибен примогенитура яғына үҙгәрткән конституция реформаһынан һуң Виктория Швецияның тәхеткә ултырырға тейешле принцессаһы була.
Биографияһы
Виктория 1977 йылдың 14 июлендә Стокгольм янындағы — Сольнелә Каролинский институты госпиталендә тыуа һәм Швеция короле Карл XVI Густав һәм королева Сильвия ғаиләһендә беренсе бала була. Швеция принцессаһы булып тыуа, ләкин 1980 йылдың 1 ғинуарында тәхетте вариҫтарға ҡалдырыу тәртибен үҙгәрткән конституция төҙәтмәләренә ярашлы, үҙенең ҡустыһы принц Карл Филиппты уҙып, кронпринцесса титулын ала. Принцессаның тыуған көнө 12 мартта билдәләнелә, ә тыуған көнөндә, 14 июлдә, мотлаҡ дәүләт флагы күтәрелә.
1977 йылдың 27 сентябрендә Швеция Короле сиркәүендә суҡындырыла. Норвегия короле Харальд V, әсәһе яғынан бабаһы Ральф Зоммерлат, Нидерландтар королеваһы Беатрикс һәм инәйе принцесса Дезире, баронесса Сильвершельд уның дини ата-әсәләре була.
Әлеге ваҡытта Виктория король ғәли йәнәптәре кронпринцесса титулын йөрөтә. Королева Елизавета II-нең өс туған ҡустыһы булған атаһы буйынса ул — Британия тәхете вариҫы, Милләттәр Берләшмәһе тәхете вариҫы булыу сиратында ул 205 урында.
Белеме
Виктория 1996 йылда башланғыс мәктәпте һәм гимназияны тамамлай. Артабан йыл дауамында (1996—1997) Францияның Анже ҡалаһында Көнбайыш католик университетында уҡый, 1997 йылдың көҙөндә артабан Швеция парламантынтында эшләргә теләгән студенттарҙы йыйған махсус программала ҡатнаша, шунда ул Швеция иҡтисады структураһы, милли һәм урындағы ҡоролош принциптары менән таныша һәм Европа сәйәсәте өлкәһендә эшләү өсөн кәрәк булған белемде ала. 1998 йылдан 2000 йылға тиклем Виктория АҠШ-та йәшәй, унда Йельский университетында (Нью-Хейвен, штат Коннектикут) төрлө фәндәрҙе өйрәнә.
1999 йылдың майында Виктория Вашингтонда (Колумбия округы) стажировка үтә, шунан һуң өс аҙна швед армияһында хеҙмәт итә. 2000 йылда Швеция Милли Собор Колледжында донъялағы низағтарҙы көйләү һәм тыныслыҡ урынлаштырыу эшмәкәрлеген ойоштороу программаһы буйынса уҡыу курсын үтә. Был ваҡытта уға йыш ҡына рәсми дәүләт сараларында булырға тура килә, ә уларҙа ҡатнашыу монарх бурыстарының бер өлөшө булып тора.
Яҙғы семестры ваҡытында Виктория Швед халыҡ-ара хеҙмәттәшлек агентлығы (SIDA) менән берлектә уҡыу программаһын тамамлай һәм шул уҡ йылдың июнендә Нью-Йоркта БМО-ла стажировка үтә, ә көҙөн — Швед сауҙа ойошмаһының Берлин һәм Париждағы офистарында. 2004 йылдың көҙөндә Стокгольмда Милли Оборона Колледжында политология буйынса халыҡ-ара низағтарҙы көйләүгә баҫым яһалған лекциялар курсын тыңлай. 2006—2007 йылда ул Швецияның Дәүләт департаментында дипломат сифатында эшләй, унда министрлыҡтар эше, швед тышҡы сәйәсәте һәм тышҡы хәүефһеҙлек сәйәсәте тураһында белем ала. 2007 йылда Виктория француз телен өйрәнә һәм Европа Берлегенең швед вәкилллегендә стажировка үтә.
2009 йылдың июнендә Виктория Уппсалы университетын гуманитар фәндәр буйынса бакалавр дәрәжәһендә тамамлай.
Короллек бурыстары
Король тәхетенә вариҫ булараҡ, Карл XVI Густав дәүләт башлығы бурыстарын башҡара алмаған осраҡта Виктория регент була. Был бурыстарға, атап әйткәндә, рәсми визиттар, ижтимағи саралар ваҡытында Швеция һәм король ғаиләһе вәкиле булараҡ ҡатнашыу; Виктория шулай уҡ үҙ программаһы буйынса ла эшләй, уның сиктәрендә халыҡ-ара низағтарҙы көйләүҙә ярҙам күрһәтә, халыҡ-ара тыныслыҡ урынлаштырыуҙа ҡатнаша һәм инвалидтарға ярҙам итә.
2008 йылдың авгусында принцесса тәүге тапҡыр Грузияла Консультатив советтың һуғыш мәсьәләһе буйынса сираттан тыш ултырышында рәйес булараҡ сығыш яһай.
Шәхси тормошо
Виктория шәхси тормошо тураһында һөйләргә яратмаһа ла, матбуғатта йыш ҡына уның шәхси тормошо тикшерелә, уның төрлө мөхәббәт романдары уртаһында булыуы тураһында яҙалар. Ул үҙе иһә уларҙың бик аҙ ғына ваҡыт дауам иткән икеһен генә атай.
Уның иң тәүге дуҫы — Даниэль Коллерт. Улар бер мәктәптә уҡып, бала саҡтан дуҫ була һәм бер үк социаль даирәләрҙә әйләнә. Уларҙың мөхәббәте 1990-сы йылдарҙа башлана, 1998 йылда Виктория уҡыуын дауам итеү өсөн АҠШ-ҡа күскәс, Коллерт та уның артынан бара, һәм бер ни тиклем ваҡыт улар Нью-Йоркта бергә йәшәй. 2000 йылдың сентябрендә Виктория ЭКСПО-2000-гә биргән интервьюһында Коллерт менән мөнәсәбәттәрен рәсми рәүештә раҫлай, аҙағыраҡ король һарайы эргәһендәге Мәғлүмәттәр һәм матбуғат департаментының ул ваҡыттағы директоры Елизавета Таррас-Уолбергтан да ошондай раҫлау алына. Әммә тиҙҙән, 2001 йылда, улар айырылыша.
2002 йылдың майында Швецияның Expressen гәзите хәбәр итеүенсә, Виктория үҙенең шәхси тренеры Даниэль Вестлинг менән дуҫлаша. Әммә оҙаҡ ваҡыт был мөнәсәбәттәр күләгәлә ҡала, һәм ғашиҡтар камералар алдында күренергә тырышмай. 2003 йылдың июлендә улар Викторияның яҡын әхирәте Каролина Крюгерҙың тыуған көнөн билдәләргә бергә килә.
2009 йылда уларҙың туйы тураһында имеш-мимештәр барлыҡҡа килә. Швецияның Тәхетте вариҫтарға ҡалдырыу тәртибе тураһындағы законы положениеларына ярашлы, Швеция принцессаһы йәки принцының никахын хөкүмәт раҫларға тейеш. Юғиһә принц йәки принцесса тәхеткә хоҡуғын юғалта. 2009 йылдың 24 февралендә рөхсәт алына, һәм туй 2010 йылдың 19 июнендә, принцесса ата-әсәһенең никахҡа инеүенең 34 йыллығында үткәрелә, Стокгольм соборындағы тантанала булған төрлө ил королдәре кешеләрен һәм дәүләт эшмәкәрҙәрен дә индереп, туйҙа яҡынса 1200 ҡунаҡ ҡатнаша, ә туй банкеты Король һарайында үтә. Шулай уҡ бынан бер көн алда Стокгольм концерт залында яңы өйләнешеүселәргә арналған гала-концерт ҡуйыла. Кронпринцессаның сиркәүҙән замокҡа табан йүнәлгән туй кортежын ярты миллиондан ашыу кеше флагтар менән ҡаршылай. Туйҙан һуң Викторияның популярлығы арта һәм, социаль һорау алыуҙар күрһәтеүенсә, шведтарҙың 70 проценты уның яҡлы һәм ни бары 16 проценты ғына киләсәктә уның идара итеүен теләмәй.
2011 йылдың 17 авгусында швед короле һарайы принц Даниэль менән кронпринцесса Викторияның 2012 йылдың мартында балаларының тыуыуын көтөүе тураһында белдерә.
Виктория 2012 йылдың 23 февралендә, 34 йәшендә, ҡыҙы Эстелде таба, сабыйға Тәхетте вариҫтарға ҡалдырыу тәртибенә ярашлы Эстерготланд герцогиняһы титулы бирелә, һәм ул, тәхет вариҫы булараҡ, әсәһенән һуң икенсе урынды биләй.
2015 йылдың 4 сентябрендә швед короле һарайы, принц Даниэль һәм кронпринцесса Виктория 2016 йылдың мартында үҙҙәренең икенсе балаһы тыуыуын көтә, тип иғлан итә. 2016 йылдың 2 мартында кронпринцессаның улы тыуа. 2016 йылдың 3 мартында министрҙар кабинеты ултырышында яңы тыуған баланың исеме һәм титулы — Карл Оскар Улоф, герцог Скона тип иғлан ителә.
Тимербулатов Мәхмүт Вил улы
Тимербулатов Мәхмүт Вил улы (24 ғинуар 1974 йыл) — ғалим-хирург, проктолог. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2018), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы профессоры (2016), медицина фәндәре докторы (2004).
Рәсәй хирургтар йәмғиәте һәм Рәсәй эндоскопик хирургтар йәмғиәте, Башҡортостан Республикаһы хирургтар ассоциацияһы Президиумы ағзаһы.
Башҡортостан Республикаһының фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт премияһы (2007), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Ғ. Х. Ҡоҙаяров исемендәге премияһы (2000) лауреаты.
Биографияһы
Тимербулатов Мәхмүт Вил улы 1974 йылдың 24 ғинуарында Өфө ҡалаһында, ғалим-хирург, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы Тимербулатов Вил Мамил улының ғаиләһендә тыуа. 1997 йылда Башҡорт дәүләт медицина университетын тамамлай һәм шунда уҡ эшләй башлай. 1998 йылда Башҡорт дәүләт медицина университетының колопроктология курсы менән факультет хирургияһы кафедраһында интернатураны һәм 1998 йылда клиник ординатураны тамамлай. 2010 йылдан алып колопроктология курсы менән факультет хирургияһы кафедраһы мөдире.
«Хирургия», «колопроктология», «онкология», «һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороу» һөнәрҙәре буйынса сертификаттары бар. Юғары категориялы табип-хирург. Рәсәй Федерацияһының алдынғы үҙәктәрендә, Швецияла, Төркиәлә, Германияла, Францияла, Ҡытайҙа стажировка үтә. Лапароскопик хирургия буйынс Франция хирургтар йәмғиәтенең һәм Л. Пастер исемендәге Страсбург университетының дипломдары эйәһе.
Иң яҡшы операция өсөн ике тапҡыр, 2008 һәм 2018 йылдарҙа, Башҡортостан Республикаһы хирургтары ассоциацияһы тарафынан булдырылған «Алтын скальпель» юғары наградаһына лайыҡ була. Өфө ҡалаһында һәм яҡын ятҡан төбәктәрҙә (Ырымбур, Ижевск, Һамар, Абхазия һәм башҡалар) лапароскопик хирургия буйынса өйрәтеүсе мастер-кластар үткәрә. Да Винчи робот ҡорамалында операция яһаусы хирург булып тора.
Фәнни эшмәкәрлеге
Тимербулатов Мәхмүт Вил улының фәнни эшмәкәрлеге ҡорһаҡ ҡыуышлығы, ҡорһаҡ арты арауығы ағзаларының ауырыуҙары һәм зарарланыуы ваҡытында лапароскоп ярҙамында һәм ағзаларҙы һаҡлап ҡалған операциялар яһау ысулдарын эшләүгә, йыуан эсәк ауырыуҙарын диагностикалау һәм дауалау алымдарын камиллаштырыуға арналған. Мәхмүт Вил улы ҡатнашлығында талаҡтың, бөйөр өҫтө биҙҙәренең зарарланыуы һәм ауырыуҙары ваҡытында уларҙы һаҡлап ҡалған һәм эндохирургик операция ысулдары, үт юлдары декомпрессияһын бөтөрөүҙә операция алымдары эшләнә. 400‑ҙән ашыу фәнни һәм фәнни-методик хеҙмәт, 12 монография һәм абдоминаль имгәнеүҙәр хирургияһы, колопроктология, миниинвазив хирургия өлкәһендә 35 уйлап табыу авторы.
Мәхмүт Вил улы етәкселегендә 2 доктор һәм 9 фән кандидаты әҙерләнгән. Башҡорт дәүләт медицина университетының хирургия буйынса проблемалы комиссия, Диссертацион совет Д 208.006.04 ағзаһы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Башҡортостан Республикаһының фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт премияһы (2007)
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Ғ. Х. Ҡоҙаяров исемендәге премияһы (2000).
Хеҙмәттәре
Фәнни-методик хеҙмәттәре:
Брик Евгения Владимировна
Евге́ния Влади́мировна Брик (тыуған — Хири́вская ; 3 сентябрь 1981 йыл, Мәскәү, РСФСР, СССР — 10 февраль 2022 йыл, Лос-Анджелес, Калифорния, АҠШ) — Рәсәй кино һәм театр актрисаһы. «Стиляга» (2008), «Географ глобус пропил» (2013), «Оттепель» (2013), «Ёлки 1914» (2014), «Адаптация» (2017), «Любовницы» (2019) фильмдары һәм сериалдарында ҡатнашыуы уның популярлығына килтерҙе. "Алтын бөркөт" премияһы лауреаты (2020), "Ника" (2009) премияһына номинант. Кинорежиссёр Валерий Тодоровскийҙың ҡатыны (2006).
Биографияһы
1981 йылдың 3 сентябрендә Мәскәүҙә тыуған. Исеме атай яғынан олатаһы - элекке журналист Евгений Абрамович Крейн хөрмәтенә бирелә. 2006 йылдан ул атаһы яғынан ҡарт өләсәһе Софья Брик хөрмәтенә — сәхнә псевдонимы итеп ала ("«Стиляги» фильмында төшкәндә фамилияны алмаштырыу хаҡында уйландым" тип һөйләгән ). Атаһы математик була, әсәһе иһә «оҙаҡ ваҡыт актриса булырға хыяллана». Йылдар үткәс,"Мине яраталар ине, әсәйем, атайым өләсәйем менән олатайым өсөн йыһан үҙәге булдым. Һәм һәр ғаиләлә лә шулайҙыр тип уйланым"». мин күңелемә хуш килдем, Һәм мин, бөтәбеҙҙең дулай, тип уйлағайным». Ата-әсәһенең киноман булыуын һәм йыш ҡына театрға йөрөүен хәтерләгән.
Биш йәшендә Евгенияны Кузнецкий Мост урамындағы Дөйөм Союз кейем модаһы йортонда манекенщик итеп һайлайҙар. Инглиз телен тәрән өйрәнгән гимназияла уҡыған, һуңынан М. С. Щепкин исемендәге Юғары театр училищеһына күскән. Мстислав Ростропович исемендәге музыка мәктәбенең фортепиано класын тамамлаған. Шулай уҡ психология курстары үткән.
2004 йылда Рәсәй театр сәнғәте академияһын (Збруев Александр Викторович оҫтаханаһы) тамамлаған. 2006 йылдың башында һәм 2008 йылдың аҙағында Олег Битов менән бергә «Маяҡ» радиоһында төнгө программаны алып барыусы булып эшләй. Актриса йөклө булыуы һәм ҡыҙы тыуыуы сәбәпле был эшмәкәрлеген ҡалдыра. «Стилягалар» фильмы донъя күргәндән һуң Евгения Брик булараҡ билдәле булды. Евгения әйтеүенсә, ул яңғыраш йәһәтенән псевдоним алырға булған. Рәсми документтарҙа тәүге фамилияһын ғүмере буйына һаҡлап ҡалған. 2014 йылдың февралендә Maxim журналында фотоһы баҫыла.
2015 йылдың июль уртаһында Дима Биландың «Не молчи» йырына клибында төп ролде уйнай, ә ҡыҙы ролендә Даун синдромы сирле 8 йәшлек Ника Кириллова сығыш яһай. Наталья Водянова, Дима Билан һәм Яна Рудковская клипта камео булараҡ төшкән. Алексей Голубев клиптың режиссёры була.
Ғаиләһе
Атаһы - Владимир Евгеньевич Крейн, физика-математика фәндәре кандидаты, Бөтә Союз ғилми-тикшеренеү кинофотоинституты хеҙмәткәре, кинофототехника өлкәһендә бер нисә патент авторҙашы, доцент, институтта физика һәм информатиканан уҡытҡан , доцент, преподавал физику и информатику в институте. Евгенияға 18 йәш булғанда, оҙаҡ ауырығандан һуң 50 йәшендә вафат була.
Әсәһе - Галина Хиривская (Евгенияның тәүге фамилияһы ла шундай булған) ). Һеңлеһе - Валерия Крейн (1992 йылдың 10 сентябрендә тыуған),, Сергей Рамзға кейәүгә сыҡҡан.
2006 йылдан ире - кинорежиссёр Валерий Тодоровский (1962 йылда тыуған), улар 2002 йылда («Закон» сериалын төшөргәндә) таныштылар ) . 2008 йылдан алып улар даими рәүештә Лос-Анджелеста йәшәгән . Рәсәйгә ирле-ҡатынлы эш буйынса килә торған була  . Нью-Йоркта 2009 йылдың авгусында ир менән ҡатындың Зоя исемле ҡыҙ балаһы тыуған  .2016 йылда Зоя Тодоровская «Оа» Америка сериалында уйнай башлай. В 2016 году Зоя Тодоровская дебютировала в американском сериале «Оа» . Шулай уҡ ул В. Тодоровскийҙың «Одесса» драмаһында төшкән.
Вафаты
Евгения Брик 2022 йылдың 10 февралендә, 41-се йәшендә, оҙаҡ ауырығандан һуң вафат булды. Уның вафаты тураһында журналист Катерина Гордеева Facebook-аккаунтында хәбәр итте. Актриса Юлия Ауг һүҙҙәренә ярашлы, Брик үлеменә онкологик ауырыу сәбәпсе булған.
Сыуалкип
Сыуалкип (Чувалкипово) — Башҡортостан Республикаһының Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 451 кеше булған. ОКАТО коды — 80257870001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Төркиәнең автомобиль сәнәғәте
Төркиә автотранспорт сараларын күпләп етештереүсе илдәр исемлегендә 15-се урында, Европала иһә - бишенселә. Был йәһәттән ул Германия, Испания, Франция, Бөйөк Британиянан ғына ҡалыша, әммә Чехияны,  Рәсәйҙе,  Италияны уҙа. 15 йыл эсендә (2002 - 2016 йылдарҙа) машина етештереү артҡан, 374 меңдән 1,5 млн. тиклем барып еткән. Шулай уҡ Төркиә — Европаға иң күп автомобиль компоненттары ебәреп тороусы.
Экспорттың 16 % автопром тәшкил итә, экспортҡа продукцияның өс сиреге тура килә (2013 йылда, мәҫәлән,  828 мең автомобиль экспортҡа ебәрелгән, 1 млн. 126 мең етештерелгән булған).
Тарихы
Автомобиль секторы 50—60-сы йылдарҙа барлыҡҡа килә, Ford, Renault, Fiat лицензиялары буйынса автомобилдәр етештерелә башлай. Продукция 1990-сы йылдарҙың тәүге яртыһында беренсе тапҡыр сит илдәргә һатыуға оҙатыла.
1990-сы йылдарҙың икенсе яртыһында ил халҡы етешерәк йәшәй башлай, эске баҙарҙа ла,  экспортҡа ла машиналар күпләп һатыла, был төрөк автомобиль тармағын үҫтереүгә ҙур этәргес бирә.
1959 йылда әле башынан Ford Otosan милли компанияһы, 1963 йылдан — Otokar, 1964 йылда — BMC һәм Askam төрөк компаниялары, 1966 йылда — Karsan, MAN, Otoyol һәм Anadolu Isuzu (A.I.O.S.), 1968 йылда — Mercedes-Benz Türk, 1971 йылда — Oyak-Renault һәм TOFAŞ, 1987 йылда — Temsa, 1994 йылда — Toyota, 1997 йылда — Honda  һәм Hyundai Motor  автомобиль етештерә башлаған булалар.
2000 йылда тармаҡ 8,4 миллиард долларлыҡ продукция етештерә. 2002 йылда автомобиль йыйыу сәнәғәтендә 26 меңдән ашыу кеше мәшғүл булды, автокомплекттар етештереү һәм башҡа субподрядсыларҙы иҫәпкә алғанда - 150 мең тирәһе кеше эшләне. Шул уҡ йылда етештереү тармағы 6,1 миллиард долларлыҡ продукция сығарған һәм  3,7 миллиард долларлыҡ экспортҡа оҙатҡан. 2010 йылда тармаҡта 265 мең кеше мәшғүл булған. 2003 йылдан алып илдә ярты миллиондан ашыу автомашина, 2007 йылдан — йылына миллиондан ашыу етештерәләр.
Йылдар буйынса автомобиль етештереү (1990 аҙағында — 2000 йылдар башында иҡтисади көрсөк илдә етештерелгән автотранспорт сараларының һаны тирбәлеүен сағылдыра):
Илдә 13 автозавод бар.
Етештереүҙең яҡынса 95 %-ы еңел транспорт сараларына тура килә ( шул иҫәптән еңел  автомобилдәр, микроавтобустар һәм пикаптар), ҡалғаны — автобустар һәм йөк машиналары. Еңел автомобилдәр секторында Oyak-Renault, Tofaş, Toyota, Honda һәм Hyundai, пикаптар секторында — Ford Otosan, Tofaş һәм Karsan, микроавтобустар секторында — Ford Otosan , Otokar һәм Karsan, еңел һәм уртаса йөк машиналары  секторында — Мерседес-Benz, Ford Otosan, Temsa,  BMC һәм Anadolu Isuzu алда килә. Төркиәлә урындағы автобус маркалары ла етештерелә. Ҙур һәм урта дәүмәлле автобустар секторында Mercedes-Benz, Anadolu Isuzu, MAN, Temsa и Otokar алдынғы урынды тота.
Экспорт
Төркиә автомобиль секторы башлыса Европаға экспортҡа ебәрә (Германия, Франция, Италия, Бөйөк Британия, Румыния, шулай уҡ АҠШ) : 2007 йылда — 818 мең 2008 йыл — 910 мең 2009 йыл — 629 мең 2013 йыл — 828 мең 2009 йылда яҡынса етештерелгән транспорт сараларының 76 % экспортҡа оҙатылған (2010 йылдың беренсе яртыһында — яҡынса 73 %).
Дүрт эре компания — Ford Otosan, Oyak-Renault, Tofaş-Fiat и Toyota - ил экспортёрҙарының тәүге тиҫтәһенә инә.
Прогресс (Бишбүләк районы)
Прогресс (Прогресс) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 13 кеше. Почта индексы — 452051, ОКАТО коды — 80212828004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Миңлебаев Ғиләжетдин Фәсхетдин улы
Миңлебаев Ғиләжетдин Фәсхетдин улы, Ғиләж Ғүмәрский (1 апрель 1890 йыл — 26 ноябрь 1967 йыл) — драматург. 1910 сы йылдарҙан үҙешмәкәр театр коллективтарын ойоштороусы. 1930—1937 йылдарҙа Башҡортостан дәүләт нәшриәтенең район-ара бүлеге мөдире. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.
Биографияһы
Ғиләжетдин Фәсхетдин улы Миңлебаев 1890 йылдың 1 апрелендә Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Иҫке Этекәй ауылында тыуған.
Ғосмания мәҙрәсәһендә уҡый (1903—07). 1917 йылдан алып Өфө, Стәрлетамаҡ ҡалаларында төрлө ойошма һәм учреждениеларында эшләй. 1930-37 йылдарҙа Башҡортостан дәүләт нәшриәтенең район-ара бүлеге мөдире. 1937 йылда репрессиялана, 1959 йыл аҡлана. 1910‑сы йылдарҙа үҙешмәкәр театр коллективтарын ойоштора, башҡорт һәм татар драматургтарының пьесаларын, үҙенең әҫәрҙәрен сәхнәләштерә.
Ижады
Уның «Уйламағанда ике никах» комедияһының нигеҙендә сауҙагәр ҡыҙы менән мәҙрәсәнең фәҡир мөғәллименең йәшерен никахы ята. «Һуғышта» драмаһы (икеһе лә — 1917) Беренсе донъя һуғышына арналған. Баҫылмаған «Аталар күҙ йәше», «Көнләшеү» һ. б. пьесалар авторы.
Поленица (мифология)
Ҡылыҡһырлама
Риүәйәттәрҙә былар яугир ҡатын-ҡыҙҙар, үҙҙәренең хәрби күнекмәләрендә баһадир ир-егеттәрҙән ҡалышмағандар. Буласаҡ ирҙәр уларҙың күңелен яулар өсөн алышта көс һынашып, уларҙы еңергә тейеш, быға ул көс-хәл менән өлгәшә (Настасья Королевична уҡ менән Дунайҙың хатта күҙен сығара). Уларҙың шөғөлө —  батыр һәм оҫта яугир исеменә үҙенсәлекле имтихан (рус. полякование): улар яланда  батырҙар менән һуғышалар. Көстәре арҡаһында уларҙы ирҙәр тип ҡабул итеүҙәре ихтимал ( «Ставр Годинович» былинаһында Василиса Микулишна,«Женитьба Добрыни» былинаһында Настасья Микулишна). Дунай Иванович былинаһында Настасься Королевична «ѣздитъ въ чисто поле полякуетъ, слыветъ поляницею преудалою». Добрыня поляницаны, ҡыйыу алпамыша ҡатынды ҡыуып етә, лә ҡылыс суҡмар менән Уның сая башына һуға. Поляница шул саҡ артҡа ҡарай ҙа, шундай һүҙҙәр әйтә: — Мин уйлағайным, мине серәкәйҙәр тешләй тип, Ә был рус баһадиры сиртә икән. Мәҫәлән, Добрыня мөһабәт баһадирҙы күреп, уның менән алышҡа инә, әммә хурлыҡлы еңелә. Настасья Микулишна «Добрынюшканың бөҙрә һары сәсенән эләктереп ала ла, эйәрҙән алып ташлай», ҡарамайынса Добрыняны кеҫәһенә тыға, һәм һуңынан кеҫәһенә кемде тыҡҡаны хаҡында уйлана. Әгәр баһадир оҡшаһа — мин уны ир итеп алам, оҡшамаһа — башын киҫермен, тип ҡарар итә. Добрыняны сығарып ала, һәм ул уға оҡшай, Настасья уны ирлеккә ала.
Кенәз Владимирҙың мәжлесе тасуирламаларында йыш ҡына яугир ҡатын-ҡыҙҙар бергә һыйланып ултырған дружина менән йыр башында телгә алына.
Тамырҙары
Д.М. Балашов, поленицалар атлы дала сарматтарын хәтерләтә, тип иҫәпләй: ғәҙәттә улар оҫта һыбайлылар һәм оҫта уҡсылар. «Был күҙлектән былиналар славяндарҙың сарматтарҙы еңеүен сағылдыра: Дунай и Добрыня баһадирҙар алышында поленицаларҙы еңә, һәм ирҙәр ҡатын өҫтөнән хакимлыҡ итә башлай. Поленица образының дала сығышлы икәнлеге файҙаһына былинаға ярашлы Дунай үлтергән Настасьяның ҡанынан Непра йылғаһы башланғыс алыуын һөйләй (йәғни Днепр — дала менән сиктәш йылға). Бынан тыш, сарматтарҙа матриархат ҡалдыҡтары көслө булыуы билдәле, шуға күрә ошо халыҡ тураһында иҫтәлектең эпоста һуғышсан ҡатын-ҡыҙ образында һаҡланыуы бер ҙә ғәжәп түгел». Уның фекеренсә, поленицаларҙың батырҙар менән туй сюжеттарында «славяндарҙың сарматтар менән бәрелешеүен күрергә мөмкин, уларҙың ҡатнаш никахтарын Тацит билдәләгән». Балашов былай тип яҙа: «Был — дала һыбайлылары һәм шул уҡ ваҡытта, герой менән алышҡандан һуң, — баһадирҙарҙың ҡатындары. Уларҙың тамырлы славян сығышына юл ҡуйыу мөмкин түгел, быға урыҫ геройҙарының ныҡышмалы, даими көрәш факты ҡаршы килә, әммә һыбайлыларҙың уртаҡ исеме — „поляница“ — славян һүҙе. Ҡатындар-поляницаларҙы сармат атлы һыбайлылары итеп танырға кәрәктер, күрәһең, ә уларҙың славян атамаһы поляницалар тураһындағы төшөнсәләр эпик ижадта рус телендә төрөк һүҙе „баһадир“ барлыҡҡа килгәнгә тиклем  нығына, яугир ҡатын-ҡыҙҙарҙың исеме үҙгәрмәй, сөнки улар тере йәшәйештән юҡҡа сыға».
Хәҙерге заман тикшеренеүсе поляницаларҙың төрки эпосында һуғышсан ҡатын-ҡыҙ образдары менән ҡәрҙәшлеге тураһында яҙа: «Эпик әҫәрҙәрҙә ҡылыс менән оҫта эш иткән һәм һунар сәнғәтенә эйә булған ҡыйыу һыбайлы ҡатын-ҡыҙҙарҙың күп образдары осрай. Ҡырғыҙ „Джангъыл Мирза“ дастаны, уйғырҙың „Нёзюгюм“, башҡорттарҙың „Зая Түләк“ дастаны, ҡырғыҙ эпосы Манас, алтай һәм хакасс эпосы Алтын Арыгъ, шулай уҡ Кёр-уғлы тураһында әзербайжан эпик хикәйәте героинялары шундай. Төрки халыҡтары менән аралашыу һөҙөмтәһендә славян фольклорына «батырша-паляницалар килеп эләккән, ти уйлайбыҙ. Төрки яугир ҡатын-ҡыҙҙары, атап әйткәндә, «Илья-Муромец һәм Калин-царь» булған татар ғәскәрендә бар. Кейәүҙең кәләш менән алышы, тип билдәләй тикшеренеүсе, урта быуаттар осоронда төрки халыҡтарҙа туй йолаһының бер өлөшө булған һәм фажиғәле тамамланыуҙы күҙалламаған.
Исемлек
Василиса Микулишна — Ставр Годиновичтың ҡатыны. Ире кенәз Владимирҙың табынында маҡтанғанда, ул, ирҙәр кейеме кейеп, уны ҡотҡара.
Настасья Микулишна — Добрыня Никитичтың ҡатыны. Алыштан һуң уға кейәүгә сыға; шулай уҡ ире оҙаҡ ваҡыт юҡҡа сыҡҡас, кенәз Владимир уны Алеша Поповичҡа кейәүгә сығырға мәжбүр иткәндән һуң, кейем-һалымын алмаштырған ирен таный.
Настасья Королевична, Непра — король Данил Манойловичтың ҡыҙы, Дунай Ивановичтың ҡатыны. Уға алыштан һуң кейәүгә сыға; һуңынан уҡ буйынса ярыштан һуң уның ҡулынан һәләк була, Дунай үҙен үҙе үлтерә.
Златыгорка, Лата-горка, Латынгорка , Латынь-горка , Мамаишна — Илья Муромецтан тыуған баһадир Сокольниктың әсәһе, ул атаһы менән алышҡа инә. «Камское побоище» былинаһында Латынгорка Добрыня Никитичты еңә һәм уға ҡарата енси характерҙағы көс ҡуллана  , был Илья Муромецтың мыҫҡыллауына һәм Добрыняның үҙ-үҙенә ҡул һалыуына килтерә.
Исемһеҙ поленица, Илья Муромецтың ҡыҙы, ул атаһын әсәһен кәмһеткәне өсөн үлтерергә теләй һәм уның уҡ ҡулынан һәләк була («Илья Муромец и дочь его» былинаһы; улы тураһында шул уҡ сюжетҡа былина варианты)
Савишна — Илья Муромецтың ҡатыны, уның баһадирҙар кейеменә кейенеп, Киевты Тугариндан ҡотҡара ( «Про Илью Муромца и Тугарина» былинаһында вариантта)
Шулай уҡ сихырсылыҡ һәләтенә эйә булыусылар ҙа телгә алына (уларҙа хәрби дәрәжәләре һыҙыҡ өҫтөнә алынмай)
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Мейәс заводы
Мейәс быуаһының төньяҡ-көнсығышында урынлаша, унда XX быуатта Мейәс ҡорамалдар заводы урынлаша.
XVIII быуат
Мейәс заводына Мейәс йылғаһы буйында Тула сауҙагәре Л.И. Лугинин нигеҙ һала. Төҙөлөш өсөн ерҙе Ырымбур губернаһының Троицк өйәҙе Себер юлы Ҡыуаҡан улусының Бараҡ, Ҡара Табын башҡорттарынан һатып ала.
Завод корпустары төҙөлөшө 1773 йылда властарҙың рөхсәтен алыуҙан алда уҡ башлана. Завод 1777 йылдың 12 авгусында сафҡа ебәрелә. Берг-коллегияның завод төҙөү тураһында указына 1777 йылдың 20 ноябрендә генә ҡул ҡуйыла.
1777—1780 йылдарҙа завод 12,9 мең бот баҡыр етештерә, 1781—1790 йылдарҙа — 40,2 мең бот. 1779 йылда заводта 6 баҡыр иретеү мейесе була. 1787 йылдан завод хужалары булып Л.И.Лугининдың туғандары — Иван һәм Николай Максимович Лугининдар тора
1797 йылға ҡарата завод составында 8 иретеү мейесе менән 2 баҡыр иретеү фабрикаһы, 4 мейес менән шплейзофен фабрикаһы, баҡыр сүкеү өсөн 1 сүкеш эшләй. Мәғдән менән заводты 6 рудник тәьмин итә. Заводта эшсе көстәре булып завод хужаларының крепостной крәҫтиәндәре тора.
1790—1798 йылдар осоронда иҫкергән ҡорамалдарҙың тотороҡһоҙ эшләүе арҡаһында баҡыр иретеү күләме кәмей, завод 30,1 мең бот баҡыр етештерә. 1798 йылда предприятиены ҡаҙнаға һата. Предприятие менән Ассигнация банкы идара итә. 1799 йылдан 1800 йылға тиклем баҡыр иретеү туҡтай.
XVIII быуат аҙағында завод дачаһында 122 мең ашыу дисәтинә майҙан була.
XIX быуат
1801 йылда заводта эштәр тергеҙелә, шул йылда 4,5 мең бот баҡыр етештерелә. 1809 йылғы мәғлүмәттәр буйынса, завод плотинаһының оҙонлоғо нигеҙендә 117,2 м, өҫтө буйлап 191,7 м, нигеҙендә киңлеге − 25,6 м, өҫтөндә яҡынса 23,4 м, бейеклеге — 9,6 м. Заводта 6 баҡыр иретеү мейесе була, шуларҙың өсөһө эшләмәй. Заводты мәғдән менән 7—69 саҡрым алыҫлыҡтарҙа ятҡан Гавриловка, Кирябинский, Ключевский, Покровский һәм Чистогорский рудниктары тәьмин итә. Флюс сифатында заводтан 9—20 саҡрым алыҫлыҡта табылған эзбизташ ҡомон ҡулланғандар. Бынан тыш 100 бот мәғдәндән 1,5 алып 7 ботҡа тиклем баҡыр иретеп алынған. Заводтың урман дачаһы Златоуст заводтарының дөйөм дачаһына ингән, күмерҙе заводтан 5 саҡрымдан алып 18 саҡрымға тиклем арала әҙерләгәндәр.
Заводта тимер кәрәк-яраҡтарын сүкеү өсөн сүкеш һәм гармахер горнынан үҙгәртеп эшләнгән крица горны, баҡырлы суйынды һәм суйынлы баҡырҙы яңынан таҙартыу өсөн 4 гармахер горны эшләй. Алынған ҡарайтылған баҡыр гаркупферҙа таҙа баҡыр алыу өсөн ҡабаттан иретелә. Заводта шулай уҡ купферштейнды яндырыу өсөн 2 мейес, бысыу һәм он тартыу тирмәне, 4 горнлы тимерлек, шулай уҡ бала-саға хеҙмәтләндергән сүп-сар фабрикаһы эшләй.
XIX быуаттың беренсе яртыһында Мейәс заводы ҡасабаһының үҙәге төҙөлөшө архитектура ансамбленең зауығы менән айырылып тора. Ҙур булмаған тура мөйөшлө майҙан төҙөлә, ул ҡасабала киң төп проспекттың өлөшө була. Баҡыр иретеү цехының оҙон корпусы майҙандың өлөшләтә быуаға асыҡ көньяҡ яғын сикләй.
1801—1810 йылдарҙа завод 45,4 мең бот баҡыр етештерә, 1811—1820 йылдарҙа рудниктарҙың наҡыҫланыуы һәм ҡаҙна заказдарының булмауы арҡаһында баҡыр етештереүҙең күләме 13,3 мең ботҡа тиклем кәмей. 1803 заводтың иҫке ер быуаһы таштан яңынан төҙөлә. 1816 йылда завод табаҡлы тимер етештереү өсөн үҙгәртеп ҡорола, йәйпәкләү мейесе һәм 4 крицалы тимерлек усағы ҡуйыла.
Тикзо 2-се
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сөләймәнов Олжас Омар улы
Олжас Омар улы Сөләймәнов (Олжас Омарұлы Сүлейменов; 18 май 1936 йыл, Алма-Ата) — шағир, әҙәбиәт ғилеме өлкәһендә яҙыусы, Ҡаҙағстан Хеҙмәт Геройы, Ҡаҙаҡ ССР-ының халыҡ яҙыусыһы (1990), Ҡаҙағстандың ижтимағи-сәйәси эшмәкәре, дипломат. Һәүәҫкәр лингвистик тикшеренеүҙәр, атап әйткәндә, «Слово о полку Игореве»ҙағы төрки элементтары буйынса тикшеренеүҙәр авторы. Сөләймәновтың ғилми йәмәғәтселек тарафынан инҡар ителгән фекерҙәре төрки донъяһында, шул иҫәптән уға ҡаршы совет осоронда алып барылған сәйәси кампания арҡаһында ла, киң танылыу таба.
Биографияһы
Олжабай батырҙың тоҡомонан Омархан Сөләймәнулы — ҡаҙаҡ кавалерия полкының 1937 йылда репрессияланған офицеры — ғаиләһендә 1936 йылда тыуа. Олжасҡа Лев Гумилев һөйләүенә ҡарағанда, ул Олжастың атаһы менән Норильск лагерында бергә ултырған, Омарханды шунда атҡандар.
Әҙәби эш менән 1955 йылда шөғөлләнә башлай.
1959 йылда Мәскәүҙәге А. М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтына шиғри тәржемә бүлегенә инә, ләкин 1961 йылда уҡыуын туҡтатырға мәжбүр була.
1962—1971 йылдарҙа «Казахстанская правда» гәзитенең әҙәби хеҙмәткәре, «Казахфильм» киностудияһының сценарий-редакция коллегияһының баш мөхәррире, «Простор» журналында журналистика бүлеге мөдире.
1971—1981 йылдарҙа Ҡаҙағстан Яҙыусылар союзы идараһы секретары.
1972 йылдан Азия һәм Африка илдәре яҙыусылары менән бәйләнеш буйынса Ҡаҙаҡ комитеты рәйесе, Алма-Атала Азия һәм Африка яҙыусыларының 5-се конференцияһын үткәреү (1975) инициаторҙарының һәм ойоштороусыларының береһе була.
70-се йылдар башынан 80-се йылдар аҙағына тиклем Азия һәм Африка илдәре менән бәйләнеш буйынса Совет комитеты рәйесе урынбаҫары.
1975 йылда «Аз и Я. Книга благонамеренного читателя» тигән әҙәбиәт ғилеме өлкәһендә яҙған китабын баҫтыра, китап Мәскәүҙә ҡырғҡа кире ҡараш таба, автор 8 йыл бер ҡайҙа ла баҫылмай һәм ғәмәлдә шиғыр яҙыуҙан туҡтай.
1977—1995 йылдарҙа, 18 йыл буйы, Ҡаҙағстан Шахмат федерацияһы рәйесе.
Ҡаҙаҡ ССР-ы Юғары Советы депутаты, Президиумы ағзаһы (1980—1984), СССР Юғары Советы депутаты (1984—1989, 1989—1991).
КПСС-тың XXVI съезы делегаты (1981).
1981—1984 Ҡаҙаҡ ССР-ының Кинематография буйынса дәүләт комитеты рәйесе.
1984—1992 — Ҡаҙағстан Яҙыусылар союзы идараһының беренсе секретары, СССР Яҙыусылар союзы идараһы секретары.
«Детектив и политика» журналының мөхәрририәте ағзаһы була.
1992 йылдан — Ҡаҙағстан Яҙыусылар союзының почётлы рәйесе, ижади эш менән шөғөлләнә.
1989 йылда «Невада — Семипалатинск» халыҡ хәрәкәте инициаторы була, был хәрәкәт Семипалатинск йәҙрә полигонын һәм донъяның башҡа йәҙрә полигондарын яптырыу маҡсатын ҡуя.
1991—1995 — «Ҡаҙағстан Халыҡ конгресы» партияһы лидеры, йәҙрәгә ҡаршы хәрәкәттән ошо партия үүҫеп сыға, Ҡаҙағстан Республикаһы Юғары Советы депутаты (1994—1995).
1995—2001 — Ҡаҙағстан Республикаһының Италиялағы, бер ыңғайҙан Грециялағы һәм Мальталағы Ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе (Рим).
Әҙәби эшмәкәрлеген дауам итеп, 1998 йылда Римда «Язык письма» һәм «Улыбка бога», 2001 йыл — «Пересекающиеся параллели» (тюркославистикаға кереш) тигән китаптарын, ә 2002 йылда — «Тюрки в доистории» (боронғо төрки телдәр һәм яҙма барлыҡҡа килеү тураһында) китабын сығара, был китабы менән «төркиәт өлкәһендәге күренекле ҡаҙаныштары өсөн» Күлтәгин премияһына лайыҡ була (2002).
2001 йылдан Ҡаҙағстандың ЮНЕСКОлағы (Париж) даими вәкиле, «1001 слово» тигән ҙур этимологик һүҙлекте нәшергә әҙерләй.
Шиғри эшмәкәрлеге
Йәш шағир шиғырҙарын рус телендә яҙа һәм башта тыуған яғында ғына билдәле була. Киң танылыу уға 1961 йылдың яҙында килә. Ул саҡта һуғышҡан өсөн Әҙәбиәт институтынан ҡыуыла һәм, Алма-Атаға ҡайтып, «Казахстанская правда» гәзитендә эшләй башлай. 11 апрелдә гәзит мөхәррире Фёдор Боярский уға, Байконурҙағы ваҡиғаларға арнап, кешенең йыһанға осоуы тураһында шиғыр яҙырға ҡуша. Олжас төн эсендә бер нисә юл сыймаҡлап килтерә, ә 12 апрелдә, Гагариндың йыһанға осоуы тураһында иғлан ителгәс, шиғыр гәзиттә баҫылып та сыға һәм ошо текст яҙылған листовкаларҙы Алма-Ата менән Ҡаҙағстандың башҡа ҡалалары өҫтөнә самолеттарҙан һибәләр. Дәүер ваҡиғаһы менән рухланған шағир бер аҙна эсендә шиғырын поэмаға әйләндерә, майҙа «Земля, поклонись человеку!» тигән поэма донъя күрә.
Разгадай: Почему люди тянутся к звёздам! Почему в наших песнях Герой — это сокол? Почему всё прекрасное, Что он создал, Человек, помолчав, Называет — Высоким?
Сөләймәнов һуңынан былай тип һөйләй: «Минең поэмамды үҙәк телевидение һәм радио аша тапшырҙылар, гәзиттәрҙә баҫтылар, аҙна һайын тиерлек берәй ҡалала сығыш яһаным: заводтарҙа, фабрикаларҙа, студент аудиторияларында. Бына шундай уңыш килде». Поэма ағымға эләгә һәм тиҙҙән Ҡаҙағстан комсомолы Үҙәк комитетының премияһы менән бүләкләнә.
25 йәшлек Сөләймәновты Европа һәм АҠШ-ҡа барған совет делегацияларына индерә башлайҙар, ул поэмаһын Париж Сорбоннаһында һәм Колумбия университетында (Нью-Йорк) уҡый. Дебют бик сағыу булып сыға. Ректорат менән янъял тиҙ арала көйләнә. Һуңынан нәҡ уның «Земля, поклонись человеку» тигән юлы Владимир өлкәһе Киржач ҡалаһы янында Юрий Гагарин һәләк булған урынға скульптор Александр Рукавишников тарафынан эшләп ҡуйылған скульптура пьедесталына яҙыла.
Ошо уңыш шауҡымында Сөләймәновтың «Аргамаки» тигән тәүге шиғыр йыйынтығы баҫыла (1961), ул Әҙәбиәт институтында һуғышыуы арҡаһында нәшриәт планынан саҡ осоп төшмәй ҡалған була. «Аргамак», «Я видел», «Волчата» тигән шиғырҙарының киҫкен юлдары ҡаҙаҡ культурологы Марат Әүәзовты был юлдарҙы «тоталитар режим шарттарында ирекһеҙләүгә ҡаршы протест» тип баһалауға рухландыра.
IV Бөтә Союз йәш яҙыусылар кәңәшмәһендә, Олжас Сөләймәновтың «Солнечные ночи» (1962) тигән яңы шиғыр йыйынтығын билдәләп, егерменсе быуаттың билдәле шағирҙарының береһе Николай Тихонов былай ти: «Мин генә түгел, фекер алышыуҙа ҡатнашыусыларҙың бөтәһе лә темперамент, образлылыҡ көсө, хис-тойғолар киңлеге, теманың бик ҙур солғанышы менән шатланып таң ҡалды… Бындай шиғри ялҡын дөрләүенән яңы кеше, беҙҙең замандаш характеры тыуа, ул беҙҙең индустриаль, мөғжизәләргә бай атом быуатының көс-ҡөҙрәте менән һулыш ала».
Нет Востока, И Запада нет. Нет у неба конца. Нет Востока, И Запада нет, Два сына есть у отца. Нет Востока, И Запада нет, Есть Восход и закат, Есть большое слово — ЗЕМЛЯ!
«Доброе время восхода» тигән сираттағы шиғыр йыйынтығы (1964) ВЛКСМ Үҙәк комитеты премияһына лайыҡ була.
Уның бөтә Союздағы ғәҙәттән тыш уңышын тәнҡитсе Лев Аннинский былай тип аңлата: «Шағир мәҙәниәттәр сатында, традициялар киҫелешендә тора; ул бик күп нәмәне үҙендә туплау бәхетенә эйә була: йәшлек дәртен һәм китапса зыялылыҡты ла… бөгөн таралыу тапҡан поэтик стилдең ассоциатив экспрессияһын да… Сөләймәнов тарафынан Пушкинды, Чокан Вәлихановты, Конфуцийҙы, Тагорҙы һәм көйҙөргөс дала үҙенсәлеген бергә йыйған донъя теҙеменә филологик һөйөүҙе лә …»
Олжас Сөләймәновтың шиғырҙары һәм поэмалары инглиз, француз, немец, испан, чех, поляк, словак, болгар, венгр, монгол һәм төрөк телдәренә тәржемә ителгән. Ҡаҙаҡ шағиры айырыуса Францияла ҙур танылыу ала, унда төрлө йылдарҙа ваҡытлы әҙәби баҫмаларҙа сыҡҡан шиғырҙарҙан тыш, бер нисә шиғри йыйынтығы ла нәшер ителә. Парижда «Год обезьяны» (1967) һәм «Глиняная книга» (1969) йыйынтыҡтары баҫылып сығыуына бәйле Францияның әҙәби даирәләрендә дискуссиялар барғаны билдәле. «Олжас Сөләймәновтың „Год обезьяны“ китабында, — тип яҙа Лили Дени „Летер франсез“ гәзитенең 1968 йыл 19 июнь һанында, — мин бер юлы үткән дә, киләсәк тә булған нәмә тураһында уҡыным. Тамырҙар тураһындағы һүҙҙәр…».
Сорбонна профессоры, шағир һәм рус шиғриәте тәржемәсеһе Леон Робель, француз уҡыусыһына үҙе тәржемә иткән «Глиняная книга» поэмаһын тәҡдим итеп, былай тип яҙа: «Олжас Сөләймәновҡа халыҡтар мәҙәниәттәренең туғанлығы һәм халыҡтарҙың бер-береһен рухи яҡтан байытыу идеяһы күптән яҡын була. Ул тарихты күсенеүҙәрҙең һәм билдәләр үҙгәреүенең ҙур китабындай күреп уҡырға теләй. Имләләрҙең, телдәрҙең һәм риүәйәттәрҙең серен сисеү, уныңса, Кешелек Тарихына башҡа күҙлектән ҡарарға ярҙам итәсәк, сөнки ул Тарих барыбер уртаҡ, айырымланыуҙар һәм ирекле бикләнеүҙәр уға буталыш ҡына индергән. Ошондай хис ялҡыны бөтә китап аша үтә, һәм шаяртыуға, әсе полемикаға ҡоролған булыуына ҡарамаҫтан, ул эпик әҫәр булып тора: беҙҙең сәрпәкләнгән донъя күптән бындай көслө тауышты ишеткәне юҡ — беҙ Олжас Сөләймәновты Гилгәмеш, Гюго, Хлебников вариҫы йә элгәре итеп, мәшһүрлеге шул тиклем тәбиғи булғандарҙың береһе тип таныйбыҙ».
СССР-ҙа бындай күренекле кеше партия сафында булырға тейеш була, һәм 1969 йылда Сөләймәнов КПСС ағзаһы булып китә. Лениндың 100 йыллығына уға поэмаға заказ бирәләр, ә ул уның урынына нәшриәткә «Глиняная книга»һын алып килә, әҫәрҙе совет интеллигенцияһы алҡышлап ҡаршы ала. Был поэма Сөләймәновтың иң яҡшы әҫәрҙәренең береһе тип һанала. Әммә Абай исемендәге дәүләт премияһын Сөләймәнов «Синие острова» (1973) тигән пафослы поэмаһы өсөн ала.
«Аз и Я» һәм «Слово о полку Игореве» тураһындағы башҡа хеҙмәттәре
Сөләймәновтың төп идеяһы — "Слово"ла төрки лексикаһы ҡатламдарын һәм хатта тотош төрки фразаларын табыу, уларҙы Сөләймәнов рус теленә калька итеп күсерелгән һәм XVI быуатта күсереп яҙған саҡта хатта боҙолған тип һанай. Уның раҫлауынса, «Слово о полку Игореве» ғәмәлдә ике телле текст булған, уны яҙғанда авторы бер телдән икенсе телгә иркен күсеп торған. Был идея киң билдәлелек алған «Аз и Я. Книга благонамеренного читателя» (1975) китабында ентекләп һүрәтләнә. Сөләймәнов фекеренсә, "Слово о полку Игореве"ны тикшереүселәр объектив булмаған, авторҙар патриотик ҡараштан сығып эшләгән һәм ул эштәрҙең әһәмиәте түбән. Ғәмәлдә ҡомартҡының авторы, «Аз и Я» раҫлауынса, төркиҙәргә ҡаршы булмаған; уның өсөн Игорҙың походындағы ваҡиғалар — «бер яҡтағыларҙың үҙ-ара низағы», ә Игорь «иблис һыҙатлы» кире персонаж булған.
Китап ул заманға хас булған идеологик «эшкәртеүҙәргә» сәбәп була, "милләтселек"тә, "пантюркизм"да, «методологик хаталар»ҙа һ. б. ғәйепләнә (Суслов бойороғо буйынса китап Ҡаҙағстан Компартияһы Үҙәк комитетының 1976 йыл сыҡҡан ҡарары менән тәнҡитләнә, нәшриәт директоры Адольф Арцишевский эштән сығарыла, автор йәбер аҫтына эләгә һәм оҙаҡ ваҡыт нәшер ителмәй). Тик Ҡунаевтың КПСС Үҙәк комитетының генераль секретары Брежневҡа мөрәжәғәт итеүе генә «ҡаты шелтә» менән ҡотолорға ярҙам итә, һәм китап эшен ҡарауҙы КПСС Үҙәк комитетынан алып СССР Фәндәр академияһына тапшыралар. Тыйыу СССР-ҙың төрки республикаларында китапҡа ҡарата ҡыҙыҡһыныуҙы көсәйтеп ебәрә, ул ҡыҙыҡһыныу совет осоронан һуң да һүнмәй. «Аз и Я» тирәһендәге ығы-зығыны «Жалын» нәшриәте мөхәррире Г. Толмачев «Повесть об Олжасе» (2003) китабында тасуирлай, ә режиссёр Асҡар Бапишев китаптың яҙмышы тураһында «Документ нечастного значения» (2005) уйынлы документаль фильмын төшөрә. 2005 йылда, донъя күреүенең 30 йыллығына, китап Рәсәйҙә тәүге тапҡыр нәшер ителә, уны Никита Михалков рәйесе булған Рәсәй мәҙәниәт фонды ҡарамағындағы «Грифон» нәшриәте баҫа.
Икенсе яҡтан, Сөләймәновтың яҙғандары сәйәсәт ҡыҫылышынан тыш булған фәнни тәнҡиткә ла дусар була (славистар Д. С. Лихачев, Л. А. Дмитриев и О. В. Творогов һ. б.), Сөләймәновтың этимологиялары һәм трактовкалары һәүәҫкәр кимәлдә булыуы билдәләнә. Китап СССР Фәндәр академияһының Әҙәбиәт һәм тел бүлексәһендә тикшерелә һәм кире баһа ала. Лихачёв һүҙҙәре буйынса, Сөләймәнов текст тарихының фантастик концепцияһынан сығып эш итә (уны тикшеренеү һөҙөмтәһе итеп ҡарамай), ҡулъяҙмаларҙың тарихы, теле, палеографияһы һәм күсермәләре менән бәйле һылтанмаларһыҙ һәм нигеҙһеҙ хата раҫлауҙар бирә; боронғо рус телендә ҡулланыуҙа булған һүҙҙәрҙе төркисә уҡылышта тәҡдим итә, «Слово» тураһында булған әҙәбиәтте иҫәпкә алмай.
"Слово о полку Игореве"ла һирәк осраусан төрки лексик элементтары барлығы Сөләймәновҡа тиклем дә билдәле була, әммә профессиональ тюркологтар, шул иҫәптән "Слово"лағы төркизмдар менән шөғөлләнгән ғалимдар (мәҫәлән, Н. А. Баскаков ) яғынан да уның хеҙмәте хуплау тапмай. Дмитриев һәм Творогов баһаһы буйынса, «ул яңы һүҙҙәр барлыҡҡа килтерә, уларҙың боронғо рус теленә билдәле булғанлығы менән иҫәпләшеп тә тормай, боронғо рус теле грамматикаһына ҡаршы килгән яңы грамматика, ҡулъяҙмаларҙан бер миҫал менән дә нығытылмаған яңы палеография ижад итә — һәм быларҙың барыһы ла „Слово“ тексын яңыса уҡыу мөмкин булһын тип эшләнә».