cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Орск йәмиғ мәсете
Тарихы
1990 йылда бина диндарҙарға ҡайтарыла, һуңыраҡ уҡыу ойошторола. 1991 йылда бәләкәй манараһы тергеҙелә. 2006–2010 йылдарҙа ҙур манара төҙөлә.
2001–2008 йылдарҙа мәсет ҡарамағында «Нур» мәҙрәсәһе эшләгән.
Бутис палкауник (йыр)
«Бутис палкауник», «Бутас полковник»  — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.
Тарихы
Фонографҡа тәүге тапҡыр ХХ быуаттың 30- сы йылдарында яҙып алына. 1959 йылда йырҙың шиғри тексы варианттарын Ҡурған өлкәһендә С.Ә.Галин, К.Мәргән, Н. Д. Шоңҡаров  яҙып ала. Хәрби һәм кантон башлығына арнап ижад ителгән йырҙар иҫәбенә инә. Йыр лирик эпик характерҙа. Йырҙың көйө аҙ биҙәкле, көйҙөң үҫешендә импульс ролен үтәгән үҫә барыусы кварта интонацияһы характерлы үҙенсәлеге булып тора.
Риүәйәте
Беренсе версия
Легендаларҙың береһе буйынса, 1856 йылда Александр II батшаның тәхеткә ултырыу тантанаһында ҡатнашҡан һәм унан полковник дәрәжәһендә ҡайтҡан Бутисовҡа арналған. Тарихи мәғлүмәттәр буйынса, ХIХ быуаттың 50- се йылдарында Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе кантондарының береһе идаралығында ағалы–ҡустылы Шәйәхмәт менән Мөхәмәтсадиҡ Бутисовтар хеҙмәт иткән. Фаразланыуынса, Ҡуйсан ауылында (хәҙерге Ҡурған өлкәһе, Сафакүл районы) йәшәгәндәр. Йырҙа уларҙың береһе тураһында һүҙ барыуы мөмкин.
Башҡортостан Рәсәйгә ҡушылғас, аҡ батша башҡорттарға хәрби повинность һала: беҙҙең ғәскәрҙәр көнсығыш яҡты (сикте) һаҡларға тейеш була. Барын ырыуы башҡорттары үҙ ерҙәрен ялан яҡтан һаҡлағандар. Силәбе өлкәһенә сиктәш ерҙә ҡәлғә төҙөлгән. Шунда полк ойошторолған. Полктың башлығы итеп Бутас Төпәев тәғәйенләнгән. Ул элек тә байтаҡ ҡына һуғыштарҙа ҡатнашҡан. Хәҙерге Учалы районындағы Төпәй ауылының исеме ошо Бутас Төпәевкә бәйле, тиҙәр. Кәрим ауылында ла Төпәевтар бар. Бутас полковник абруйлы, данлы кеше булғанға күрә, уға арнап йыр сығарғандар.
Башҡарыусылары
«Бутас палкауник» йырын халыҡ йырсылары С. М. Ильясов һәм И. Ф. Батыршин башҡара.
Әҙәбиәт
• Башҡорт халыҡ ижады. Йырҙар. 1 се кит. Өфө, 1974; • Башҡорт халыҡ көйҙәре, йырлы бейеүле уйындар. Өфө, 1996;
• Башкирское народное творчество. Т.8. Песни (дооктябрьский период). Уфа, 1995.
Грек ашамлыҡтары
Грек ашамлыҡтары (Ελληνική Κουζίνα) — Грецияның традицион аш- һыуы. Типик урта диңгеҙ аш-һыуы булып тора һәм Францияның көньяғы, Италия, Балҡа н аш-һыуҙары менән күп оҡшашлыҡтары бар.
Аш-һыуҙарына күҙәтеү
Гректарҙың туҡланыуының боронғо һәм хас элементы булып зәйтүн майы тора, ул бөтә тиерлек ризыҡтарға ла ҡушыла. Ул зәйтүн ағасы емештәренән әҙерләнә. Һуңғы ваҡытта төп бөртөклөләрҙән Грецияла бойҙай һәм арпа киң ҡулланыла. Иң популяр йәшелсәләр: помидор, баклажан, картуф, йәшел фасоль, бамия, борос, һуған. Бал Грецияла башлыса сәскәнән — татлы емеш-еләк һәм цитрус ағастарынан (лимон, әфлисун). Шулай уҡ ҡарағай һәм ҡанүлән балы ҡулланыла. Мастика Эгей диңгеҙенең Хиос утрауында үҫтерелә.
Үлән һәм тәмләткестәр грек аш-һыуында башҡа урта диңгеҙ аш-һыуҙарына ҡарағанда күпкә йышыраҡ ҡулланыла. Ҡағиҙә булараҡ, был орегано, бөтнөк, һарымһаҡ, һуған, укроп, тоҙ һәм лавр япраҡтары. Башҡа популяр тәмләткестәр — базилик, ҡанүлән һәм укроп орлоҡтары. Күп грек рецептарында, айырыуса илдең төньяҡ райондарына, «татлы» тәмләткестәр ит менән бергә ҡулланыла. Мәҫәлән: дәрсен йәки ҡәнәфер. Грек ризығы бөтнөктө һәм мөшкәт сәтләүеген йыш ҡулланыуы менән характерлана. Блюдо өсөн иң киң таралған башҡа ингредиенттар — һарыҡ, сусҡа ите, Мессинияла үҫтерелгән зәйтүн, фета сыры, виноград япраҡтары, цуккини һәм йогурт. Десертта бал һәм сәтләүектәр өҫтөнлөк итә.
Грек аш-һыуының айырылып торған үҙенсәлеге — зәйтүн майының күплеге. Ул барлыҡ ризыҡтарға ла ҡушыла һәм хуш еҫле тәмләткес булараҡ ҡына түгел, аҙыҡты термик эшкәртеү ваҡытында ла ҡулланыла. Тағы бер алыштырғыһыҙ компонент булып лимон тора.
Сыр — гректарҙың айырым ғорурлығы. Грецияла 50-нән кәм булмаған сорттар етештерелә (һәр төбәктең үҙенең үҙенсәлекле рецебы). Гректар сырҙы донъяла иң күп ҡулланыусылар — бер йылға йән башына 25 килограмдан ашыу. Иң популяр сорттар «Фета»: тап ул данлыҡлы «грек салатын» әҙерләгәндә ҡулланыла. Грецияла был салат «хориатики» (ауылса) тип атала.
Грецияла ит тә популяр. Сусҡа ите, һарыҡ ите һәм кәзә ите өҫтөнлөк итә. Мусака — иң билдәле ашамлыҡтарҙың береһе, ул ит, шулай уҡ Греция өсөн ғәҙәти булған йәшелсә ҡушып әҙерләнә. Пастицио — гректар яратҡан икенсе ризыҡ. Балыҡ, моллюскылар һәм башҡа диңгеҙ продукттары бик популяр.
Грецияның рельеф үҙенсәлектәре арҡаһында, эре мөгөҙлө мал үрсетеү уларға уңайһыҙ булғас, кәзә һәм һарыҡ ите йыш ҡулланыла. Шулай уҡ балыҡ ашамлыҡтары, бигерәк тә яр буйы райондарында һәм утрауҙарҙа киң таралған, Грек аш-һыуы сырҙарҙы: фета, гравьера, мецовон, кефалотири, касери, манури һ. б. төрҙәрен күп ҡуллана.
Боронғо замандарҙа креокакавос популяр булған — ҡанүлән, һеркәнән һәм балдан торған әсе-татлы соус аҫтындағы сусҡа ите һарымһаҡлы борсаҡ гарниры менән бергә бирелә
Типик грек ризығы ябай, хуш еҫле һәм матур. Күп аш-һыуҙарында грек тарихының йоғонтоһо сағыла. Әммә бөтә грек аш-һыуҙарының калейдоскобы йыш ҡына туристар өсөн сер булып ҡала.
Тереғолов Әбүбәкер Батыргәрәй улы
Тереғолов Әбүбәкер Батыргәрәй улы (21 февраль 1885 йыл — 18 декабрь 1966 йыл) — табип һәм педагог, ғалим, йәмәғәт эшмәкәре, медицина профессоры.
Биографияһы
1885 йылдың 21 февралендә Өфө ҡалаһында Мосолман Диниә назаратының яуаплы хеҙмәткәре ғаиләһендә тыуа. 1898 йылда ул Өфө гимназияһына уҡырға инә. Гимназияны тамамлағас, 1906 йылда Ҡазан император университетының медицина факультетына уҡырға бара.
III курсты тамамлағас, йәйге каникул ваҡытында Тереғолов Өфө губернаһы Минзәлә өйәҙе Аҡташ ауылында эшләй. Бер төрлө лә медицина ярҙамы күрмәгән игенсе синыфының сәләмәтлегенә янаған хәүефле ауырыуҙарға (ваба һ.б.) ҡаршы тора алмауын күргән буласаҡ табип Тереғолов ҡатмарлы табип хеҙмәтенең асылына тәрәнерәк төшөнә, медицинала профилактика, аңлатыу-ағартыу эше йүнәлешен үҫтереүҙең мөһимлеген нығраҡ аңлай башлай.
1911 йылда Әбүбәкер Тереғолов медицина факультетын «бик яҡшы» билдәләренә тамамлай. Профессор Казем-Бек һәләтле егеткә үҙ клиникаһында ҡалырға тәҡдим итһә лә, ул үҙенең хеҙмәт юлын земство врачы булып башларға ҡарар итә. Ул ике йыл Өфө губернаһының Шишмә станцияһында земство табибы булып эшләй. Уның уҡыуын дауам итеүе, фән менән тәрән шөғөлләнеүе һәм көндәлек табиблыҡ хеҙмәте шунан һуң башланып китә.
1913 йылда Әбүбәкер Тереғолов Ҡазанға бара; университетта ординатор, 1917 йылдан ассистент булып эшләй.
Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы һәм унан һуңғы йылдарҙа Тереғолов, күп кенә башҡа табиптар менән бергә, тәүҙә — Томск университетында, һуңыраҡ Иркутск ҡалаһы госпиталендә эшләй.
Артабан бөтә ғумере ошо дауахана менән бәйле. 1944 йылдан һуң ул һуңғы көндәренә тиклем госпиталь терапияһы кафедраһын етәкләй.
Әбүбәкер Тереғолов йәмәғәт эштәренән дә ситтә ҡалмай. Һуғыш йылдарында ябылып торған "Ҡаҙан медицина журналы"н яңынан сығара башлауҙа күп тырышлыҡ һала, 1959 йылға тиклем журналдың мөхәррире вазифаһын башҡара.
Тереғолов медицина тарихын яҡшы белгән ғалим булараҡ та билдәле. Уның Ҡазан терапия мәктәбе үҫешен яҡтыртҡан күп кенә хеҙмәттәре бар.
Тереғолов 70-тән артыҡ фәнни хеҙмәт яҙа, 17 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлаусыларҙың фәнни етәксеһе була.
Әбүбәкер Тереғоловтың туранан-тура ҡатнашыуы менән Ҡазанда беренсе рентген аппараты, беренсе электрокардиограф ҡуйҙырыла.
Әбүбәкер Тереғолов 1966 йылдың 16 декабрендә вафат була. 1969 йылда уның исеме Ҡаҙандың беренсе ҡала клиник (элекке Шамов) дауаханаһына бирелә.
Нял-Холты-Юган
Нял-Холты-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тапры-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғөбәйҙуллина Гөлназ Радик ҡыҙы
Ғөбәйҙуллина Гөлназ Радик ҡыҙы (14 февраль 1992 йыл) — бишалыш менән шөғөлләнеүсе Рәсәй спортсыһы, Рио-де-Жанейро олимпиадаһында Рәсәй вәкиле, заманса бишалыш буйынса донъя чемпионы (2017).
Биография
Гөлназ Ғөбәйҙуллина 1992 йыл 14 февралендә Ямал-Ненец автономиялы округының Яңы Уренгой ҡалаһында тыуған. Ата-әсәһе сығышы менән Башҡортостан Республикаһы Ишембай районы Кинйәкәй ауылынан.
Ун йәшендә ғаиләһе менән Өфөгә күсеп килә. Башта ҡыҙ йөҙөү менән шөғөлләнә, ә 11 йәшендә бишбәйгегә күсә. 2003 йылдан башлап 2014 йылғаса Өфө тренеры Игорь Шохов етәкселегендә шөғөлләнә.
Гөлназ Ғөбәйҙуллина күп тапҡыр бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара ярыштарҙа еңеп сыҡты йә призлы урындар алды. Ул үҫмерҙәр араһында Йәйге Олимпия уйындарында награда яулаған берҙән-бер Рәсәй спортсыһы булды. 2010 йылда шәхси зачетта «бронза» яуланы.
Терәпә
Терәпә (Тряпино; боронғо атамалары Күҙйылға; Күсйылға) — Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә 452 кеше йәшәгән. ОКАТО коды — 80205849001.
Географик урыны
Күҙйылға йылғаһының (Ағиҙел йылғаһы бассейны) уң яҡ ярында урынлашҡан.
Тарихы
Ауылға 1773 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса Нуғай даруғаһы Меркет‑Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә Ҡазан губернаһының яңы суҡындырылған сыуаштары нигеҙ һала. Терәпә ауылының икенсе исеме — Күҙйылға. XVIII быуат аҙағында унда Ҡазан наместниклығынан күсеп ултырған 345 кеше иҫәпләнә. XX быуат башында Терәпә 1116 кеше йәшәгән 186 йортло ҙур ауыл була. Игенселек, умартасылыҡ, сана яһау менән шөғөлләнгәндәр. Һыу тирмәне булған. 1906 йылда сиркәү, 2 училище, 2 һыу тирмәне, 3 бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — сыуаштар (93 %).
Биосфера
Биосфе́ра ( βιος — тормош һәм  — сфера, шар) — Ерҙең, тере организмдар урынлашҡан, уларҙың йәшәүенең һәм бүлентеләренең йоғонтоһондағы ҡабығы; «тормош ярыһы»; Ерҙең глобаль экосистемаһы.
Биосфера — Ерҙең ҡыртышы, тере организмдарҙың урынлашҡан һәм уларҙың йоғонтоһонда  үҙгәрештәр кисергән өлөшө. Биосфера кәмендә 3,8 млрд йыл элек формалаша башлаған, шул ваҡыттарҙа беҙҙең планетала беренсе организм барлыҡҡа килә башлаған. Ул, уның бөтә гидросфераға литосфераның өҫкө өлөшөнә һәм атмосфераның аҫҡы өлөшөнә үтеп инә, йәғни йәшәү экосфера урынлаша. Биосфера бөтә тере организм йыйылмаһынан ғибәрәт. Унда 3 000 000 ашыу төр үҫемлек, хайуандар, бәшмәктәр һәм бактериялар көн итә. Кешеләр ҙә биосфераның өлөшө  булып тора, уларҙың эшмәкәрлеген тәбиғәттәге процестарҙы күпкә уҙып, академик  В. И. Вернадский әйтмешләй: «Кеше ҡөҙрәтле геологик көскә әүерелә».
Французтәбиғәт фәндәре белгесе ғалим Ламарк Жан Батист XIX быуат башында беренсе тапҡыр биосфера концепцияһын тәҡдим итә, был термин әлегә хатта инмәгән дә була. «Биосфера» терминын австрия геологы һәм палеонтологы Зюсс Эдуард 1875 йылда  тәҡдим иткән.
Биосфераны өйрәнеүҙәр
Большой вклад в развитие учения о биосфере внёс В. И. Вернадский. Впервые термин биосфера был введен Эдуардом Зюссом в 1875 году.
Яһалма биосфера
Биосфера — открытая система. Человек не может существовать вне биосферы, однако стремится исследовать космическое пространство. Ещё К. Э. Циолковский связывал освоение космоса с созданием искусственной биосферы.
В настоящее время идея её создания вновь становится актуальной в связи с планами освоения Луны и Марса. Однако на данный момент попытка создания полностью автономной искусственной биосферы не увенчалась успехом.
Рассматривается возможность создания (пока в далёком будущем) внеземной биосферы на других планетах при помощи терраформирования.
Ишембай (Салауат районы)
Ишембай (Ишимбаево) — Башҡортостандың Салауат районындағы ауыл Советы үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 463 кеше. Почта индексы — 452499, ОКАТО коды — 80247815001.
Тарихы
XVIII быуаттың 50-се йылдарына тиклем Ишембайҙы Мусабай тип атағандар. Ике исем дә антропоним менән бәйле. Әммә баҫылған материалдар булһа ла, ныҡлап өйрәнмәгәлектән, был кешеләрҙе белмәйбеҙ.
XVIII быуат аҙағында Ишембайҙа 18 хужалыҡ булып, уларҙа 48 ир-ат һәм 41 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән.
Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1816 йылғы VII йәниҫәп Ишембайҙа 27 хужалыҡта 84 ир-ат һәм 81 ҡатын-ҡыҙ йәшәгәнен күрһәтә. Шуларҙан 4 хужаның 3 ҡатыны булған.
Ишембайҙар игенселек һәм малсылыҡ менән шөғөлләнгән. 1842 йылда 192 кешегә 75 сирек ужым һәм 337 яҙғы ашлыҡ, 8 сирек картуф сәскәндәр.
Шулай уҡ 61 хужалыҡта 226 ат, 131 һыйыр, 33 һарыҡ, 64 кәзә аҫыралған.
1895 йылда Ишембайҙа (Мусабай), Абдрахман ауылының бер өлөшө менән, 79 хужалыҡ булған һәм уларҙа 391 кеше йәшәгән.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ер-һыу атамалары
Тауҙар:
Йылғалар:
Шишмәләр:
Башҡа урын-ер атамалары:
Попков Владимир Андреевич
Попков Владимир Андреевич (21 ноябрь 1940 йыл, Сычевки ауылы, Дмитровск районы, Мәскәү өлкәһе, РСФСР, СССР) — СССР һәм Рәсәй ғалим-педагогы, Рәсәй мәғариф академияһы академигы (1999).
Биографияһы
1940 йылдың 21 ноябрендә Мәскәү өлкәһе Дмитровск районының Сычевки ауылында тыуған.
1967 йылда — фармацевтика өлкәһендә кандидатлыҡ, 1983 йылда — докторлыҡ диссертацияларын, 2002 йылда педагогика өлкәһендә «Юғары мәктәп уҡытыусыһының һөнәри үҫешендә киҫкен фекерләү стиле» темаһы докторлыҡ диссертацияларын яҡлай.
1984 йылда профессор дәрәжәһе бирелә.
1988 йылдан 1989 йылға тиклем — дарыуҙарҙы стандартлаштырыу һәм контролдә тотоу дәүләт ғилми-тикшеренеү институты директоры.
1993 йылда — ағза-корреспондент, 1999 йылда — Рәсәй мәғариф академияһы академигы итеп һайлана, профессиональ белем биреү бүлегендә тора.
2003—2017 йылдарҙа — педагогик белем биреү факультетының төп ғилми хеҙмәткәре.
1982 йылдан алып әлеге көнгә тиклем — И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү медицина университетының физик һәм коллоид химияһы кафедраһы мөдире.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙар өлкәһе: мәктәп-юғары уҡыу йорто системаһында өҙлөкһөҙ химик белем биреү; юғары белем дидактикаһы; дарыуҙарҙы комплекслы стандартлаштырыу һәм уларҙың сифатын баһалау принциптары.
Медицина-биологик һәм фармацевтика профиле буйынса белгестәрҙе химик тәрбиәләүҙең заманса ысулдарын һәм формаларын эшләү буйынса ғилми тикшеренеүҙәр алып бара.
Уның етәкселегендә фармацевтика, химия, медицина һәм педагогика фәндәре буйынса 22 кандидатлыҡ һәм 8 докторлыҡ диссертацияһы яҡлана.
15 патент һәм авторлыҡ танытмаһына эйә була.
Пордонга
Пордонга (Пардата) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының һул ярына тамағынан 335 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Джибути
Джибути Республикаһы - Африкалағы дәүләт.
Грибо
Грибо (Griebo) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан. 2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 646 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,6 км2. Диңгеҙ кимәленән 75 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6869 һәм автомобиль коды — AZE.
Манарола
Манарола (Manaea, манарольск. Manaöa) — ҙур булмаған ҡала һәм Риомаджор коммунаһының фракцияһы. Был ҡала Италия төньяғындағы Специя провинцияһында урынлашҡан. Ул Чинкве-Терра паркындағы туристар йыш килә торған иң бәләкәй ҡала. Манарола — Чинкве-Терралағы иң боронғо ҡалаларҙың береһе. Бында 1338 йылда төҙөлгән Сан-Лоренцо сиркәүе бар. Сиркәү ҡаланың бағыусыһы — б. э. тиклем III быуатта йәшәгән һәм император Валериан әмере буйынса язаланған Римдың Изге Лаврентийы — хөрмәтенә уның исеме менән аталған.
Манарола диалекты күрше өлкәләрҙең диалектынан бик аҙ айырылып тора. «Манарола», моғайын, эволюцияға бирелгән һүҙ бәйләнешенән тора: magna rota әйләнә һәм «magna roea», был «ҙур тәгәрмәс» тигәнде аңлата. Ҡалала тысынлап та ҙур тәгәрмәс тора. Моғайын, шул тәгәрмәстән ҡаланың исеме барлыҡҡа килгәндер.
Ҡалала төп ғәҙәттәге эшмәкәрлек төрө — балыҡсылыҡ һәм шарап әҙерләү. Урындағы Sciacchetrà шарабы айырыуса билдәле — уның юғары сифаты рим яҙмаларында телгә алынған. Манарола күрше ҡалалар менән бергә популяр туристик йүнәлеш булып тора, бигерәк тә йәй айҙарында. Бында билдәле «Мөхәббәт юлы» һуҡмағы, убаларҙа йөҙөм баҡсалары бар. Манарола Чинкве-Терраға ҡараған биш ауылдың береһе булып тора. Күпселек йорттары күркәм һәм сағыу. Манароланы рәссам (1874—1956) картиналарында күрергә мөмкин.
Популяр мәҙәниәттә
Ҡала Риамаджоре менән бергә [./https://ru.wikipedia.org/wiki/Forza_Horizon_2 Forza Horizon 2] видеоуйындарында күрһәтелә. Шулай уҡ ул Overwatch уйыны авторҙарына Дорадо картаһын төҙөргә илһам бирә.
Яңы тәнҡит
«Яңы тәнҡит» (New Criticism) — XX быуат урталарында әҙәби тәнҡиттәге яңы ағым, әҙәбиәт ғилемендәге формаль методтың бер төрө.
АҠШ
«Яңы тәнҡит» АҠШ-та 1930-сы йылдарҙа формалаша башланған һәм 1940-50-се йылдарҙа өҫтөнлөк алған ағым. Уға шағир, яҙыусы һәм әҙәби тәнҡитсе Джон Тейт (John Orley Allen Tate; 19.11.1899—9.02.1979) һәм тағы ҡайһы бер тәнҡитселәр нигеҙ һала. Ағымдың атамаһы Джон Рэнсомдың The New Criticism китабының исеме менән бәйле. «Яңы тәнҡит» талаптарына ярашлы, тексты анализлауҙың төп методы булып «төплө уҡыу» тора — авторҙың әҫәр йөкмәткеһенә һалған һәр фразаның айырым һәм дөйөм мәғәнәһен асып биреү, символикаларҙы, образдар системаһын һәм тәрән мотивтарҙы өйрәнеү.
"Яңы тәнҡит"тең, бары тик әҙәби әҫәрҙә генә сикләнеп, автор шәхесен һәм тарихи-социаль контексты һанға һуҡмауы методологияның төп етешһеҙлектәре була һәм артабан ағымдың көрсөгөнә килтерә.
Франция
1970 йылдар башына француз «Яңы тәнҡит» бик күп һанлы методологик йүнәлештәрҙе үҙ эсенә ала: әҫәрҙең эске төҙөлөшөнә анализ, шиғри телмәр үҙенсәлектәре, хикәйәләү һәм сюжеттың ойошоуы.
Дошман ҡырҙы Салауат (йыр)
Төрлө дәүерҙәрҙә йәшәгән билдәле шәхестәргә бағышланған тарихи йырҙар төркөмөнә инә.
Тарихы
1977 йылда Р. С. Сөләймәнов, Ф. А. Нәҙершина, һуңынан А. М. Ҡобағошов тарафынан Башҡортостандың Салауат районы Әлкә ауылында Тәскирә Шөғәйепованан (1928 йылда тыуған) яҙып алынған. Йыр гимн характерында һәм Салауат Юлаевтың ҡаһарманлыҡтарын данлай. Герой ҡиәфәтенең тасуирламаһы, «батыр» эпитеты — көй менән органик берҙәмлектә. Йырҙың үҙенсәлеге — башының һәм ҡушымтаның темп контрастында, йәғни, оҙон көйҙөң темпында башланған йыр ҡушымтаһында ҡыҫҡа көйгә күсә. Өҙөн көй өлөшөндә тотороҡло ауаздар ишетелә, мелодик үҫештең төп ысулы — уларҙы мелизмдар менән байытыу. Ҡушымтаһында башҡорт бейеү көйҙәренә хас булған һәм бөтә йырға тантаналы рәүеш биргән алым ҡуллана.
Йырҙың тексы
Ҡушымта:
OpenStreetMap
thumb|250px|Проект логотибы
OpenStreetMap (OSM; инглиз теленән һүҙмә-һүҙ мәғәнәһе «урамдарҙың асыҡ картаһы») — төбәктәрҙе, ҡалаларҙы һәм башҡа торлаҡ пункттарын күмәкләп карталау өсөн асыҡ (һәр кем ҡатнаша алған) проект. Карталар һәм схемалар ҡулдан йә автоматик рәүештә булдырыла, төҙәтелә һәм камиллаштырыла; кәрәкле мәғлүмәт шәхси GPS-алғыстарынан индерелә ала. Проектта ҡатнашыусыларҙың уртаҡ эше һөҙөмтәләренән һәр теләүсе бушлай файҙалана ала.
Тасуирлама
thumb|Проектты нигеҙләүсе Стив Кост Проект Бөйөк Британияла 2004 июлендә Стив Кост тарафынан нигеҙләнә; 2006 апрелендә фонд булараҡ теркәлә башлай. OpenStreetMap фонды— халыҡ-ара коммерцияға ҡарамаған ойошма; уның маҡсаты — ер арауығы мәғлүмәттәрен йыйыу, уларҙы таратыуға булышлыҡ итеү һәм уларҙан бар теләүселәргә бушлай файҙаларынға мөмкинлек биреү.
Тәүмәғлүмәттәр
thumb|250px|[[GPS-алғыстарҙан күсерелгән эшкәртелмәгән мәғлүмәт. Бедфорд ҡалаһы, Англия]]
Тәүмәғлүмәттәр ғәҙәттә GPS-алғыс йә GPS-трекерҙар яҙып һаҡлаған "трэк"тарҙан күсереп алына. Бындай трэктарҙы ирекмәндәр йәйәү, велосипедта йәки машинала йөрөп яҙҙырып ала. Бынан һуң трэктар GPS-алғыстан махсус программаға күсерелә.
Ер йөҙөнөң спутник һүрәттәрен ҡулланып, трэктар булмаған осраҡта ла ҙур ҡалалар карталарын эшләп була — бының өсөн юғары сиселешле һүрәттәр кәрәк. Landsat, Prototype Global Shorelines (PGS) һәм TIGER кеүек хөкүмәт хеҙмәттәре, шулай уҡ Yahoo! картография сервисы сығанаҡ булып тора.
Сығанаҡ йырыны йылғаһы
Сығанаҡ йырынындағы йылға (Река в овраге Чиганак) — Рәсәйҙәге миҙгеллек йылғаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Быҙаулыҡ йылғаһының һул ҡушылдығы.
Географияһы
Йылға Междулесье ҡасабаһынан көнсығышыраҡ башлана. Асыҡ ерҙәрҙән көнсығышҡа табан аға. Скворцовка ауылы тирәһендә Быҙаулыҡ йылғаһына ҡушыла. Йылға тамағы Быҙаулыҡтың һул яғынан 48 км алыҫлыҡта ята.. Йылға оҙонлоғо 18 км тәшкил итә.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Түбәнге Волга бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һамар йылғаһы — Сорочинск гидроузелынан Елшән ауылы янындағы һыу үлсәү посынан алып Һамар ҡалаһына (ҡаланан үрҙәрәк) тиклем. Йылға бассейны — Волга йылғаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001012112100007348.
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буенча коды — 112100734
— Бассейн коды — 11.01.00.010
— ГӨ буйынса һаны
— ГӨ буйынса сығарылышы — 1
Бойко Михаил Акимович
Бойко Михаил Акимович (1 июль 1899 йыл — август 1986 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы, УССР-ҙың атҡаҙанған металлургы, Социалистик Хеҙмәт Геройы, Запорожье ҡалаһының почетлы гражданины.
Биографияһы
1899 йылдың 1 июлендә хәҙерге Винница өлкәһе Тулчин районы территорияһында тыуған.
Запорожье ҡалаһы һәм өлкә советының бик күп саҡырылышы депутаты булып һайлана. 1986 йылдың авгусында Запорожьела вафат була.
Ритуал
Ритуал ( — йола,, «тантаналы церемония, дини йола») — дини ғәмәлдә ҡулланылған, йәки халыҡта ниндәйҙер ваҡиға айҡанлы ҡабул ителгән тәртип-низам, йолалар тупланмаһы; церемониал.
Ритуалдың үҙенсәлектәре
Һүҙлектәрҙә лә, башҡа сығанаҡтарҙа ла ритуал киңерәк төшөнсә булып торған йоланың өлөшө генә икәне күренә, мәгәр «ритуал» менән «ғөрөф-ғәҙәт» төрлө сығанаҡтарҙа төрлөсә билдәләнә:
Йола кеүек үк, ритуал символик ғәмәлдәр булып тора, ниндәйҙер утилитар мәғәнәһе юҡ. Ритуалдың ҡәтғи билдәләнгән ғәмәлдәре бар һәм ул демонстратив рәүештә башҡарыла.
Ритуал — йоланың өлөшө булараҡ
Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа, шул иҫәптән, Ҙур совет энциклопедияһында ла, ритуал дини йола, ғөрөф-ғәҙәт тип билдәләнә.Британ антропологы, мәҙәниәт һәм символизм буйынса хеҙмәттәре менән билдәле Мэри Дуглас фекеренсә, ритуалдар «динде йәки ниндәйҙер символик системаларға ҡарауҙы» күрһәтә.
Ритуал һәм йоланы бер иш һанау
Бар сығанаҡтар ҙа тиерлек «ритуал» төшөнсәһен дин менән бәйләмәй ала, шул рәүешле был ике төшөнсә бер үк нәмә һымаҡ аңланыла башлай. Мәгәр, Тмәҫәлән, Ю. В. Чернявская ритуал менән йола араһында аныҡ айырма күрә, улар мәҙәниәттең бер үк кимәлдәге күренеше тип һанай һәм өсөнсө форма — ғөрөф-ғәҙәтте лә өҫтәй. Шул уҡ ваҡытта ғөрөф-ғөҙәтте ул «Сакраль ритуал» тип атай.
Биологияла
«Ритуал» төшөнсәһенең антропологик төшөсәһенән тыш дөйөм биологик үҙенсәлеге лә бар — төрлө стандарт коммуникацияларҙа хайуандарҙың стереотип тәртибенә бәйле ул. Ритуалдың биологик әһәмиәте шунда, мәҫәлән, ниндәйҙер төрҙөң үрсеү ритуалы тап килмәү яңы биологик төр килеп сығыуына килтереүе ихтимал.
Психологияла һәм психиатрияла
Ритуал — психиатрияла: бәхетһеҙлек килеүҙән ҡурҡып, уны булдырмаҫҡа тырышып ихтыярһыҙҙан килеп сыҡҡан, аҡылға һыймаған ғәмәлдәр һәм хәрәкәттәр ҡылыу. Был туҡтауһыҙ борсоп торған шиктәр һәм хәүефләнеүҙәр арҡаһында килеп сығыусан.
Башҡорттарҙа — ритуал
Исламда ритуалдар мосолман йолалары менән бәйле.
Кешенең тормошо баланы ҡабул итеүҙән, уға исем ҡушыуҙан башлана.
20-се быуаттың икенсе яртыһына тиклем әле башҡорттарҙа яңы тыуған сабыйға мал менән май ҡаптырыу йолаһы булған. Быны ритуал тип тә атарға була, сөнки ул билдәле бер ваҡытта һәм билдәле бер тәртиптә башҡарыла. Сабый тыуыу менән бәйле башҡа бик күп йолалар башҡарыла — бәпәй күлдәге, бәпәй сәйе, сәс алыу һәм башҡа йолаларҙың да үҙҙәренең ҡәтғи ритуалдары бар.
Исем ҡушыу йолаһы шулай уҡ Ислам менән бәйле һәм айырым бер тәртиптә башҡарыла.
Өйләнеү, никахланыуҙың тәртип-низамы ла, төбәктәренә ҡарап айырылһа ла, мулланан никах уҡытыу мотлаҡ тәртиптә башҡарыла.
Йыназаның шулай уҡ билдәле тәртиптәре бар, динле башҡорттарҙа Ясин уҡытыу, кәфенләү, мәйетте мосолманса йыуындырыу мотлаҡ. Был ғөрөф-ғөҙәттәрҙең да ҡәтғи ғәмәлдәре — ритуалы бар.
Намаҙ, ураҙа тотоу, ҡорбан салыу тәртип-низамында ҡәтғи үтәлер шарттар бар. Мәҫәлән, мотлаҡ тәһәрәтле булыу, ниәт әйтеү, махсус доғалар уҡыу йәки үҙ телеңдә шуларҙың мәғәнәһен әйтеү, ҡорбанлыҡ малға талаптар, уны салыу тәртибе — былар барыһы ла ритуал төшөнсәһенә тап килә.
Северная Парова-Яха
'''Сев. Парова-Яха''' — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тулгомы-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ураҙаева Фирҙәүес Хәләф ҡыҙы
Ураҙаева Фирҙәүес Хәләф ҡыҙы (20 июль 1955 йыл — 27 март 2011 йыл) — ғалим-педагог. Психология фәндәре докторы (2003), профессор (2004).
Биографияһы
Ураҙаева Фирҙәүес Хәләф ҡыҙы 1955 йылдың 20 июлендә Башҡорт АССР-ының, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Стәрлебаш районы Йәшергән ауылында тыуған. 1970 йылда Йәшергән һигеҙ йыллыҡ мәктәбен уңышлы тамамлай. 1970—1973 йылдарҙа Күмертау физик культура училищеһында уҡый. Училищены тамамлағандан һуң Стәрлебаш районының Баҡый урта мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. 1976—1981 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында уҡый. 1981 йылда Башҡорт дәүләт университетының география факультетын тамамлай һәм Стәрлетамаҡ ҡалаһының 26-сы урта мәктәбендә география уҡытыусыһы булып эшләй. 1984 йылдың ноябренән Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтында эшләй, тәүҙә башланғыс белем биреү педагогикаһы һәм методикаһы кафедраһы ассистенты, ә 1992 йылдан тәбиғәт белеме һәм математика кафедраһының өлкән уҡытыусыһы.
1996 йылда кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай һәм шул уҡ кафедраның доценты була. 2002 йылда «Психофизиологический мониторинг регионов с повышенным содержанием химических веществ в воде» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 2003 йылдан алып кафедра профессоры һәм Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһының психологик эксперименталь лаборатория мөдире булып эшләй. Унда 2004 йылда «Психофизиология» һөнәре буйынса фәнни аспирантура аса. Профессора Уразаева Ф. Х. етәкселеге аҫтында 11 аспирант уҡый башлай. 1995 йылдан Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһы уҡытыусылары һәм хеҙмәткәрҙәренең профсоюз комитеты рәйесе.
Фәнни хеҙмәттәре шәхес үҫешенең фундаменталь механизмдарына экологик хәл факторҙары йоғонтоһон тикшереүгә, экологик яҡтан насар булған Рәсәй Федерацияһы төбәктәре халҡы психофизиологик хәленең компьютер моделдәрен анализлауға, тирә‑яҡ мөхитте һаҡлау проблемаларына арналған. Профессор Ураҙаева Фирҙәүес Хәләф ҡыҙы психофизиология һәм психотерапия проблемалары буйынса 3 монография, 120-нән артыҡ фәнни мәҡәләләр һәм 2 уйлап табыу авторы. Фирҙәүес Хәләф ҡыҙы «Золотая кафедра России» дипломына лайыҡ була.
2011 йылдың 27 мартында Стәрлетамаҡ ҡалаһында вафат була.
Әминева Флүрә Мирғәли ҡыҙы
Биографияһы
Флүрә Мирғәли ҡыҙы Әминева 1928 йылдың 5 июлендә БАССР-ҙың Яңауыл районы Үрге Сат ауылында тыуған.
1939 йылда БАССР-ҙың Яңауыл районы Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге колхозда эшләй башлай. 1943 йылдың ноябренән 1947 йылдың октябренә тиклем сусҡа ҡараусы, быҙау ҡараусы булып эшләй, 1947 йылдың октябренән — колхоздың һарыҡ көтөүсеһе, өлкән һарыҡ көтөүсеһе була.
Әминева Флүрә Мирғәли ҡыҙы ҙур производство күрһәткестәренә өлгәшә. 1964 йылда үҙенә беркетелгән 250 һарыҡтан 100 һарыҡ иҫәбенә 150 баш бәрәс ала һәм үҫтерә, бер һарыҡтан уртаса 3,2 килограмм йөн ҡырҡып ала. 1965 йылда 250 һарыҡтан 100 һарыҡ иҫәбенә 145 баш бәрәс ала һәм бер һарыҡтан уртаса 3,3 килограмм йөн ҡырҡып ала. Уның төркөмөндәге һарыҡтарҙан тулайым ҡырҡып алған һарыҡ йөнө 1964 йылда 8,07 центнер, 1965 йылда — 8,27 центнер тәшкил итә.
Малсылыҡты үҫтереүҙә өлгәшкән уңыштары, ит, һөт, йөн һәм башҡа продукцияларҙы етештереү һәм әҙерләүҙе арттырғаны өсөн, СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 22 мартындағы указы менән, Әминева Флүрә Мирғәли ҡыҙына «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1968 йылдың ғинуарынан башлап 1-се һарыҡсылыҡ тауар фермаһы мөдире булып эшләй. 1972 йылдың октябренән ауырыу буйынса пенсияла. 1981 йылдың июленән 1-се тауар фермаһында кочегар булып эшләй. 1987 йылдың июленән — хаҡлы ялда.
Башҡорт АССР-ының 7-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1967—1971), III Бөтә Союз колхозсылар съезы делегаты (1969) була.
Хаҡлы ялға сыҡҡас, тыуған ауылында йәшәй, 2011 йылда вафат була.
Нярги-Юган (Казым ҡушылдығы)
Нярги-Юган  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Казым йылғаһының һул ярына тамағынан 244 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Сарбаев Раил Сәлих улы
Сарбаев Раил Сәлих улы (11 ғинуар 1962 йыл) — хужалыҡ, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, 2008—2010 йылдарҙа Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1999). Салауат Юлаев ордены (2007) кавалеры.
Нярги-Юган (Казым ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Сарбаев Раил Сәлих улы
Биографияһы
Раил Сәлих улы Сарбаев 1962 йылдың 11 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Абҙан ауылында тыуған. Башҡортостан ауыл хужалығы институтын (1985) һәм Башҡорт дәүләт университетын (2006) тамамлаған. 1985 йылдың алып «Сельхозхимия» район берекмәһенең өлкән агрономы, ноябрендә — ВЛКСМ район коммитетының 2-се секретары, 1988 йылда — 1‑се секретары; 1989 йылдың башлап халыҡ депутаттарының район Советы башҡарма коммитеты рәйесе урынбаҫары, 1992 йылда — Ейәнсура районы хакимиәте башлығы урынбаҫары, 1994 йылдан — башлығы. 2000 йылда алып Сибай ҡалаһы хакимиәте башлығы. 2005 йылдан башлап Ветеринар һәм фитосанитар күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы етәксеһе. 2005 йылдың мартынан Башҡортостан Республикаһының ер һәм милек мөнәсәбәттәре министры. 2008 йылдың 10 апреленән 2010 йылдың 23 июленә тиклем Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры.
Нярги-Юган (Казым ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сарбаев Раил Сәлих улы
Биографияһы
2007 йылда Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнә.
Артабанғы хеҙмәт эшмәкәрлеге:
2019 йылдың 8 апреленән — Башҡортостандың үҫеш корпорацияһы етәксеһе.
Пусюм-Я
Пусюм-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хулга йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Кесе Сивеж
Кесе Сивеж — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сивеж йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тәминдәров Ринат Ғиниәт улы
Тәминдәров Ринат Ғиниәт улы (Таминдаров Ринат Гиниятович; 1 сентябрь 1949 йыл) — партия органадары һәм сәнәғәт өлкәһе хеҙмәткәре. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.
Биографияһы
Ринат Ғиниәт улы Тәминдәров 1949 йылдың 1 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Ауырғазы районы Уҫман ауылында тыуған.
Юғары белемле — 1974 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтында уҡып сыҡҡан, 1985 йылда Свердловск Юғары партия мәктәбен тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1966 йылда Ауырғазы районындағы «Өршәк» колхозында колхозсы вазифаһында башлай. Артабан ауыл советы рәйесе булып эшләй.
1970—1972 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итеп ҡайта.
1972—1979 йылдарҙа Ауырғазы районында ВЛКСМ район комитеты инструкторы, бүлек мөдире, Ғ. Туҡай исемендәге һәм «Уңыш» колхоздарында рәйес вазифаларында эшләй.
1979 йылдан алып 1990 йылға тиклем Башҡортостандың КПСС өлкә комитеты инструкторы, КПСС-тың Өфө район комитетының икенсе секретары, КПСС-тың Ғафури район комитетының беренсе секретары булып хеҙмәт итә.
1990 йылдан «Башагропромдорстрой» берекемәһенең башлығы урынбаҫары, етештереү-техник комплектлаштырыу идаралығы етәксеһе.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
1990 йылда Тәминдәров Ринат Ғиниәт улы Ғафури районы, 192-се Бурлы һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының Халыҡ ҡулланыуы тауарҙары, сауҙа, халыҡҡа коммуналь-көнкүреш һәм башҡа хеҙмәт күрһәтеү мәсьәләләре буйынса комиссияһы ағзаһы була.
Ғаиләһе
Өйләнгән, ғаиләһендә ул һәм ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.
Һикәяҙ (Дыуан районы)
Һикәяҙ (Һикияҙ, Тепловка ; Сикияз) — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. Һикәяҙ ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 773 кеше. Почта индексы — 452532, ОКАТО коды — 80223834001.
Географик урыны
Һикәяҙ ауылы Әй йылғаһы ҡушылдығы Һикияҙ йылғаһы буйында, район үҙәге Мәсәғүт ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 10 километр һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 85 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
Һикәяҙ ауылына Себер даруғаһы Тырнаҡлы улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәренә 1750 йылда төҙөлгән керҙәшлек килешеүе буйынса индерелгән Ҡазан губернаһы Пермь провинцияһынан күсеп килгән дәүләт крәҫтиәндәре нигеҙ һалған.
1753, 1798, 1810 йылдарҙа шул уҡ шарттар менән бында крәҫтиәндәрҙең яңы төркөмдәре килеп ултыра. Тәү төпләнеүселәре староверҙар (христиандарҙа иҫке дин кешеләре) була.
Һикияҙ йылғаһы тамағында 1874 йылда Мең улусынан күсеп килеүселәр тарафынан ойошторолған һәм һуңынан юҡҡа сыҡҡан Һикияҙтамаҡ ҡасабаһы урынлашҡан булған.
Һикәяҙ ауылының XIX быуаттағы үҫеше
Һикәяҙ ауылы халҡы, ерҙе тиреҫләһә лә, шулай ҙа игенде ҡалдау баҫыу (переложный) системаһы менән эшкәрткән. Урында етештерелгән 50-гә яҡын ат һуҡҡысы, 100-ләп елгәргес, шулай уҡ 6 тирмән булған. 1842 йылда 85 йортҡа 465 ат, 620 һыйыр, 1110 һарыҡ, 18 кәзә, 180 сусҡа тура килгән. Быуат аҙағында 4 йортта мал тотмағандар. Быҙауҙарын, һәр баш малға 60-80-шәр тин түләп, Мырҙалар Мәсетле ауылы башҡорттарына көтөүгә биргәндәр. Умартасылыҡ менән дә шөғөлләнгәндәр, 1842 йылда ауылда 25 умарта булған. Ауылда 8 тимерлек, иген киптергес, май һығыу һәм буяу оҫтаханалары булған. Баҙар һәм йәрминкәләр йылына 3 тапҡыр үткәрелгән. Тағы 39 кибет булған.
Һикәяҙ ауылында улус идаралығы урынлашҡан. 1865 йылда Һикәяҙ (Тепловка) ауылындағы 212 йортта 1190 кеше йәшәгән. Игенселек, умартасылыҡ, сана яһау, ылаусылыҡ менән шөғөлләнгәндәр, йылға судноларында эшләгәндәр. 2 сиркәү, училище, 7 һыу тирмәне, 39 сауҙа кибете булған. Һикәяҙ ауылында йәрминкәләр үткәрелгән.
1876 йылдан алып йыл һайын 50 бала земство училищеһының башланғыс баҫҡысын тамамлаған. Ауылда крәҫтиән балалары өсөн грамотаға өйрәтеү мәктәбе булған, унда 50-гә яҡын малай һәм 10 ҡыҙ белем алған.
1893 йылда Һикәяҙҙа ике православие (таш һәм ағас) һәм диндәштәр сиркәүе булған. Һикәяҙ ауылында шул уҡ исем менән аталған улус идараһы үҙәге булған.
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
Һикәяҙ ауылында Дыуан сорт һынау участкаһы, урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Халыҡ һаны
Һикәяҙ ауылында урыҫтар йәшәй (2002).
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тирә-яҡ мөхит
Ер-һыу атамалары
Тауҙар:
Йылғалар, күлдәр:
Шишмәләр:
Ялан-бесәнлектәр:
Тәбиғәт һәйкәле:
Тарихи һәйкәл:
Әлкә ауыл советы (Салауат районы)
Әлкә ауыл советы — Башҡортостандың Салауат районындағы муниципаль берәмек
Административ үҙәге —  Әлкә.ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Белорет заводы
Инфраструктураһы
Белорет тау округына ингән. 1767 йылда эшләй башлаған, домна мейесе, 14 сүкеү машинаһы булған. XVIII быуат аҙағында завод ҡарамағында 2 домна мейесе, 10 горн, 13 сүкеп йәйеү, якорь, йәйпәкләү һәм киҫеү сүкештәре булған инде. 1894 йылда мартен производствоһы индерелә.
Академия
Акаде́мия (грек. Ἀκαδήμεια) — ғилми ойошма (учреждение, йәмғиәт) — фәндәр академияһы, шулай уҡ уҡыу йорто.
Академия был урында беҙҙең эраның 529 йылына тиклем йәшәй. Уны император Юстиниан I мәжүсилек терәге булғанға яба.
Фәндәр академиялары
Рәсәйҙә дүрт дәүләт фәндәр академияһы бар — Рәсәй Фәндәр академияһы (РФА) һәм өс тармаҡ академияһы: Рәсәй Мәғариф академияһы, Рәсәй Архитектура һәм төҙөлөш фәндәре академияһы, Рәсәй Художество академияһы. 2013 йылға тиклем дәүләт академияларының һаны алты була, тик унан һуң Рәсәй Медицина фәндәре академияһы һәм Рәсәй Ауыл хужалығы фәндәре академияһы Рәсәй Фәндәр академияһына ҡушыла. Был дүрт академия «Рәсәй фәндәр академияһы, дәүләт фәндәр академияларын ҡайтанан ойоштороу һәм Рәсәй Федерацияһының айырым закон акттарына үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы 253-ФЗ федераль законының 19-сы статьяһына ярашлы «федераль дәүләт бюджет учреждениелары формаһында ойошторолған коммерцияға ҡарамаған ойошмалар» булып тора. Фәндәр академиялары ғилми-тикшеренеү институттарының һәм башҡа ғилми ойошмаларҙың эшмәкәрлеген көйләй. Фәндәр академиялары ағзалары ғәмәли ағзаларға һәм мөхбир ағзаларға бүленә. Академик (мөхбир ағза) титулы ғүмерлеккә бирелә. Академияның яңы ағзалары бушаған урындарға академияның дөйөм йыйылыштарында кооптация юлы менән һайлана.
Донъяның ҡайһы бер илдәрендәге (атап әйткәндә СССР-ҙың элекке республикаларында һәм Көнсығыш Европа илдәрендә) академиялар Рәсәй моделен ҡабатлай, башҡа илдәрҙә сикләнгән почетлы ағзалыҡ менән дәүләткә ҡарамаған ойошма статусына эйәләр.
Йәмғиәт академиялары
«Фән һәм дәүләт фәнни-техник сәйәсәте тураһында»ғы 1996 йыл 23 август 127-ФЗ федераль законына ярашлы, ғилми хеҙмәткәрҙәр ирекле нигеҙҙә Рәсәй Федерацияһының йәмәғәт ойошмалары тураһындағы закондарында ҡаралған тәртиптә йәмәғәт ойошмаларын (шул иҫәптән фәнни, фәнни-техник һәм ғилми-ағартыу йәмғиәттәре, йәмғиәт фәндәр академияһы) ойоштора ала. Был законға ярашлы, йәмғиәт фәндәр академиялары ғилми һәм (йәки) ғилми-техник эшмәкәрлекте көйләүҙә ҡатнаша ала һәм үҙҙәренең уставына һәм Рәсәй Федерацияһы ҡануниәтенә ярашлы эш итә. Рәсәй Федерацияһы дәүләт власы органдары ирекле нигеҙҙә ғилми хеҙмәткәрҙәрҙең йәмәғәт ойошмаларын фән һәм техника өлкәһендәге ҡарарҙар проекттарын әҙерләүгә, экспертизалар үткәреүгә, шулай уҡ конкурс нигеҙендә федераль бюджеттан финансланған фәнни һәм ғилми-техник программаларҙы һәм проекттарҙы үтәүгә йәлеп итә ала. Әммә Рәсәй йәмғиәт академияларының абруйы үрҙә аталған дүрт дәүләт академияһы менән сағыштырғанда күпкә түбән.
Белем биреү академиялары
Юғары уҡыу йорто булып торған академия түбәндәгеләрҙе эшләй:
Байбурин
Байбурин — татар фамилияһы.
Зарипов Ғәбиҙулла Ғиндулла улы
Зарипов Ғәбиҙулла Ғиндулла улы, Ғәбиҙулла (6 ноябрь 1961 йыл — 26 ғинуар 2001 йыл) — шағир һәм журналист. 1987—1992 йылдарҙа «Йәншишмә» гәзите хеҙмәткәре, 1990 йылдан — баш мөхәррир урынбаҫары. 1999 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Биографияһы
Ғәбиҙулла Ғиндулла улы Зарипов 1961 йылдың 6 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Салауат районы Тирмән ауылында тыуған. Урта мәктәпте тамамлағас, бер ни тиклем ваҡыт Көньяҡ Урал тимер юлының күрше ауылда урынлашҡан участкаһында эшләй. 1980—1982 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә, запасҡа ҡайтарылғандан һуң Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә һәм уны 1987 йылда тамамлай. Шул уҡ йылда республика балалар һәм үҫмерҙәр гәзите «Йәншишмә»гә эшкә саҡырыла, башта ябай хеҙмәткәр, шунан бүлек мөдире була, 1990 йылдан яуаплы сәркәтип итеп үрләтелә. Был вазифала ике йыл эшләй һәм, сәләмәтлегенә арҡаһында хеҙмәт урынын ҡалдырып, 1993 йылда тыуған ауылына ҡайтырға мәжбүр була. 2001 йылдың 26 ғинуарында шағир яҡты донъя менән хушлаша. Тыуған төйәге Тирмәндә ерләнгән.
Әҙәби эшмәкәрлеге
Ғәбиҙулла Зарипов уҙған быуаттың һикһәненсе йылдарында әҙәбиәткә ныҡлап аяҡ баҫа. Башҡорт дәүләт университетында уҡыу йылдары уның таланты ныҡлап формалашыуға ныҡ йоғонто яһай. Йәш әҙип филология факультетының башҡорт-рус бүлегендә эшләп килгән «Шоңҡар» әҙәби-ижад түңәрәгенең әүҙем ағзаларының береһе була. Артабан үҙенең йылдан-йылға шымара барған ҡәләмен шулай уҡ проза һәм драматургия жанрҙарында ла һынап ҡарай. «Йәншишмә» гәзитендә эшләгән ваҡытында Ғәбиҙулла Зарипов өлгөргән ижадсы булып үҫеп етешә. Уның алдараҡ һәм был осорҙа ижад ителгән бер шәлкем шиғырҙары «Төнгө йәшен» исеме аҫтында «Шарлама» тип аталған коллектив йыйынтыҡҡа индерелә һәм Башҡортостан китап нәшриәтендә 1992 йылда донъя күрә. Шағир Гөлназ Ҡотоева билдәләүенсә, «китаптың исеменə ҡушылған „Төнгө йəшен“ шиғырында — поэтик деталдəрҙəн туҡып, тулы, сағыу картина хасил иткəн. Күңелдең иң нескə ҡылдарын тирбəтергə һəлəтле ул ҡыҫҡа ғына шиғыр. Оҫта һелтəнеп күк йөҙөнə сыра тоҡандырып ырғытҡан, күк йөҙөнəн нимəнелер эҙлəүсе. Эҙлəгəнен тапҡандың шатлығынан гөрһөлдəп көлөп ебəреүе, аҙаҡ, шул шатлыҡ нуры баҫылғас, бала кеүек күҙ йəштəре менəн илауы — йəшнəп яуған ямғырҙың кеше күңелендə көслө хистəр уятыуын ниндəй оҫта итеп асып биргəн ул! Йəшенле ямғырҙы ул кеше күңеленə образ итеп алған.»:
«Йәншишмә» гәзитендәге көндәлек эшмәкәрлек дәүерендә шағир публицистика менән даими шөғөлләнә, ҡобайырҙар сығарыуҙа тәүге аҙымдарын яһап, һиҙелерлек тәжрибә туплай, шулай уҡ балалар һәм үҫмерҙәр өсөн әҙәби әҫәрҙәр яҙыуға ныҡлап тотона. Уның был дәүерҙәге ижади эшмәкәрлек нәтижәһе тип тулы нигеҙ менән 1996 йылда «Китап» нәшриәтендә үҙаллы баҫылған «Аҡбатыр» шиғыр һәм ҡобайырҙар йыйынтығын атарға кәрәк. Бында авторҙың кескәй уҡыусылар өсөн тәғәйенләнгән әҫәрҙәре лә урын алған. 1997 йылда «Егет һүҙе» шиғри тупланма эсендә Ғәбиҙулла Зариповтың киң ҡатлам әҙәбиәт һәм шиғриәт яратыусыларға тәҡдим ителгән «Йән йылыһы» йыйынтығы уның тулы кимәлдә яңы бейеклектәргә күтәрелгән шағир итеп күрһәтте.
Ә инде талантлы шағирҙың иң матур ижади өлгөләре тупланған «Шиғырҙарым — күңел шәжәрәһе» тип исемләнгән йыйынтығы 2007 йылда донъя күрҙе һәм тиҙ арала шиғриәт һөйөүселәр араһында таралып та бөттө. Улар һәм әҙәбиәт белгестәре бер тауыштан Ғәбиҙулла Зарипов ижадында оло илһөйәрлек, туған халҡына, уның боронғо ауыҙ-тел ынйыларына һәм ғәжәйеп бай теленә сикһеҙ мөхәббәт ярылып ята тип билдәләй. Әҙиптең шиғырҙары тәрән философик мәғәнәгә эйә, уларға сюжетлы һүрәтләү ысулдары хас. Шағир үҙенең лирик геройының барлыҡ ыңғай булмышын сағылдырыу өсөн күп осраҡта башҡорт халҡының үҙенсәлекле ауыҙ-тел ижады өлөгөләренә мөрөжәғәт итә, уларҙағы төрлө образдарҙы үҙенсә байытып уҡыусыға яңыса еткерегә ынтыла. Йыйынтыҡтарында тупланған әҫәрҙәре бер үк ваҡытта авторҙың шиғри телде бик яҡшы тойомлауын, уның бик оҫта файҙаланыуын бик асыҡ күрһәтә. Фекерҙәрҙең ҡыйыулығы һәм туралығы, уларҙың философик тәрәнлеге менән бергә Ғәбиҙулла Зарипов поэзияһының башҡалар менән бутамаҫлыҡ үҙенсәлекле икәнен иҫбат итә. Нәҡ ошо сифаттары өсөн әҙәбиәт һөйөүселәр уны ярата һәм йылдар аша һаман һағына.