cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Браунштейн Александр Евсеевич
Фәнни эшмәкәрлеге
Төп хеҙмәттәре аминокислоталар алмашыу һәм ферменттар химияһы буйынса.
1937 йылда аминокислоталарҙы ҡабаттан аминлаштырыу реакцияһын (М. Г. Крицман менән берлектә) һәм башҡа биохимик әүерелеүҙәрен аса, азоттың ассимиляция һәм диссимиляция процестарында ҡабаттан аминлаштырыуҙың өҫтөнлөклө ролен дәлилләй.
Ю. А. Овчинников һәм хеҙмәткәрҙәр менән берлектә аспартат-трансаминаза ферментының беренсел структураһын аса (1971).
Аҡбутина Земфира Хәкимйән ҡыҙы
Аҡбутина Земфира Хәкимйән ҡыҙы (18 март 1966 йыл) — уҡытыусы, журналист, шағир. Рәсәй Федерацияһының (2011) һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар (2011) союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы мәғариф алдынғыһы (2015). Рәсәй Федерацияһының «Иң яҡшы уҡытыусыһы» конкурсы еңеүсеһе (2007). Башҡортостан Яҙыусылар союзы(2016), Рәсәй Яҙыусылар союзы (2017) ағзаһы.
Биографияһы
Земфира Хәкимйән ҡыҙы Аҡбутина (Яубаҫарова) 1966 йылдың 18 мартында Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Тимер ауылында тыуған. Тимер һигеҙ йыллыҡ мәктәбен тамамлап, артабан уҡыуын Иҫке Монасип урта мәктәбендә дауам итә.
1983—1988 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтында филология факультетында белем ала. Хеҙмәт юлын Өфөләге 1-се балалар йортонда башлай. «Ленинсы», Йәшлек гәзиттәрендә эшләй.
1992 йылдан Ейәнсура районы Ибрай мәктәбендә уҡыта.
2012 йылдан алып башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының район методик берекмәһенә етәкселек итә.
2017 йылда башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса районда иң алдынғы уҡытыусы тип табыла. «Һөнәре буйынса иң алдынғы» тигән исем бирелә. Юғары категориялы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
Ейәнсура районының «Үҫәргән» әҙәби берекмәһенең рәйесе.
2016 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар берлеге ағзаһы.
2017 йылдан Рәсәй Федерацияһы Яҙыусылар берлеге ағзаһы
Рәсәй Федерацияһының (2011) һәм Башҡортостан Республикаһының (2011) Журналистар союздары ағзаһы.
Моң алырға килегеҙ!!! (Земфира Аҡбутина ижады)
Земфира Аҡбутина Викикитапханала
Ярышев Нәжиб Ғәфүр улы
Ярышев Нәжиб Ғәфүр улы (22 февраль 1931 йыл — 10 август 2004 йыл) — педагог. 1964—1997 йылдарҙа Салауат педагогия училищеһы һәм колледжы директоры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1978), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1967), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986).
Биографияһы
Нәжиб Ғәфүр улы Ярышев 1931 йылдың 22 февралендә Башҡортостан АССР-ының хәҙерге Мәләүез районы Һабаш ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған.
1945 йылда урта мәктәпте тамамлай. Артабан белем алырға матди мөмкинлеге булмау сәбәпле, бер йыл ауылда эшләй. Мәктәп директоры Насир Лотфулла улы Бакиров уны Өфө ҡалаһының етем балалар өсөн асылған 9-сы мәктәбенә урынлаштыра.
1951 — 1955 йылдарҙа К.А.Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтының химия-биология факультетында уҡый. 1955—1958 йылдарҙа Йомағужа районы Волостновка урта мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.
1962 йылда Йомағужа район халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире.
1964 йылдың авгусында Башҡортостан Халыҡ мәғарифы министрлығы тарафынан Салауат педагогия училищеһы директоры итеп тәғәйенләнә.
Уҡыу йорто структураһына үҙгәрештәр индерә: директорҙың ғилми-методик эш буйынса урынбаҫары вазифаһы булдырыла, уҡытыу эшенә кафедралар етәкселек итә башлай. Стәрлетамаҡ педагогия институты менән бәйләнеш көсәйә. Колледж ике тапҡыр Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһына, СССР Юғары һәм махсус урта белем биреү министрлығы, СССР Мәғариф министрлығы, РСФСР Мәғариф министрлығы грамоталарына лайыҡ була. .
Педагог 2004 йылдың 10 авгусында вафат була.
Савруша
Савруша — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1398/44/228    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Егбиль
Егбиль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виледь йылғаһының һул ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бургштайн
Бургштайн (Burgstein) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1 985 кеше йәшәй. Майҙаны — 57,9 км2. Диңгеҙ кимәленән 549 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8538 һәм автомобиль коды V.
Везань
Везань — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шача йылғаһының уң ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Салын
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Блохин Алексей Александрович
Блохин Алексей Александрович (30 май 1897 йыл — 6 октябрь 1942 йыл) — геолог-нефтсеһе. 1932 йылда Башҡортостанда нефть ятҡылыҡтарын тәү башлап асыусыларҙың береһе (Ишембай нефть ятҡылығы, икенсе Баку), Ишембай ҡалаһына нигеҙ һалыусы.
Биографияһы
Алексей Александрович Блохин 1897 йылдың 30 майында Ярославль губернаһы Головино ауылында тыуа.
Белеме
1917 йылда 1-се Кострома гимназияһын алтын миҙал менән тамамлай.
1917 йылда Мәскәү дәүләт университетына (1918 йылдан 1-се Мәскәү университеты булып китә) физика-математика факультетының тәбиғи бүлегенә уҡырға инә, әммә аҡсаһы юҡлыҡтан уҡыуы өҙөлә.
1920 йыл аҙағында армиянан Мәскәү тау академияһының геолог-разведка факультетына уҡырға йүнәлтәләр. 1927 йылда уны нефть ятҡылыҡтары геологияһы һөнәре буйынса тау инженеры исеме алып тамамлай. 1929 йылда «Керчь ярымутрауы нефть ятҡылыҡтарының геологияһы һәм разведкалау» темаһы буйынса диплом яҡлай.
1929—1932 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһында И. М. Губкин етәкселегенда ғилми белгес исеме алып аспирантура тамамлай. 1937 йылда Юғары аттестацио́н коми́ссия (ВАК) уға геология-минералогия фәндәре кандидаты һәм профессор исеме бирә (1937).
Фәнни эшмәкәрлеге
1925—1926 йылдарҙа студент булараҡ геология комитетында геолог булып эшләй. Аҙаҡ геология комитетының Мәскәү бүлеге ғилми хеҙмәткәре булып эшләй (1926—1928). Төньяҡ Кавказ һәм Керчь ярымутрауы райондарының геологияһын һәм нефтле булыуын тикшереүҙә ҡатнаша (1925—1929).
1929 йылда Дәүләт нефть тикшеренеү институтында ғилми хеҙмәткәр булып эшләй башлай. Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ (Ишембай) нефть ятҡылыҡтарына геологик тикшеренеүҙәр һәм алдан разведка үткәреү өсөн ебәрелә. Унда ул 1932 йылға тиклем эшләй. 1931 йылда Башҡортостандың Урал эргәһе геологияһын һәм нефтле булыуын өйрәнеүсе отряд начальнигы итеп тәғәйенләнә.
1930—1933 йылдарҙа — И. М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть институтында геология кафедраһы мөдире. И. М. Губкин исемендәге Союзгеоразведка берекмәһе начальнигы ярҙамсыһы.
1932—1934 йылдарҙа — Востокнефть тресының ғилми консультанты.
1933—1939 — «Совет геологияһы проблемалары» журналының яуаплы мөхәррире урынбаҫары. 1940 йылдан — СССР Фәндәр академияһы Известия журналының (геология серияһы) редколлегия ағзаһы.
1934—1937 — Ауыр сәнәғәт халыҡ комиссариатының Баш геолого-гидро-геодезия идаралығы (ГГГА) баш инженеры һәм начальнигы урынбаҫары.
1939—1942 йылдарҙа — Волга-Башҡортостан нефть экспедицияһының ғилми етәксеһе.
А. А. Блохин 22 фәнни эш баҫтырып сығара. Башҡортостанда беренсе һәм иң ҙур Ишембай нефть ятҡылығын аса. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Союзгеоразведка һәм һуңынан Волга-Башҡорт экспедицияһын булдырғанда ойоштороу эштәре алып бара.
А. А. Блохин 1942 йылдың 6 октябрендә Ишембай ҡалаһында йөрәк сиренән вафат була. Ишембай ҡала хакимиәте һәм «Башнефтекомбинат» етәкселеге геолог ғаиләһенә уны был ҡалала ерләргә рөхсәт һорап мөрәжәғәт итә. Ризалыҡ алғандан һуң, геолог ғалимды Геологическая, Молотов, Бульварная һәм Механик урамдары араһындағы скверҙа ерләйҙәр, һуңғараҡ был скверға геолог исеме бирелә. Ҡәберенә быраулау вышкаһы күренешендәге аҡ мәрмәр обелиск ҡуйылған. Обелиск проектын Ишембай рәссамы И. М. Павлов эшләгән. Ҡәбер өҫтөнә ҡуйылған обелискта геолог «башҡорт нефтен беренсе асыусы» тип атала. .
Хәтер
Ишембай ҡалаһында Блохин урамы бар, ул ҡаланың төп транспорт артерияларының береһе. 4-се микрорайонда, Бульварный һәм Блохин урамдары киҫешкән ерҙә А. А. Блохин исемендәге сквер урынлашҡан. Ошо уҡ ҡалала 1992 йылдың 16 майында башҡорт нефтен асыуҙың 60 йыллығы иҫтәлегенә НГДУ «Ишембайнефть» бинаһы янында А. А. Блохинға аҡ мәрмәрҙән эшләнгән һәйкәл асыла. Һәйкәл авторы — Стәрлетамаҡ скульпторы М. П. Шабалтин.
Стәрлетамаҡ ҡалаһында Тыныслыҡ урамы, 55-се йорт адресы буйынса урынлашҡан офис бинаһы фасадында А. А. Блохинға мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Егвиль
Егвиль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виледь йылғаһының һул ярына тамағынан 218 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һелтеләр
Һелте (урыҫ. телендәге «щёлок (һелте эретмәһе)» һүҙенән; шул уҡ тамырҙан барлыҡҡа килгән, боронғо исланд телендә . «стирка -йыуыу» ) — һелтеле гидроксид һәм башҡа ҡайһы бер элементтар, мәҫәлән таллий. Һелтеләргә һыуҙа яҡшы эреүсән нигеҙҙәр ҡарай. Һелтеләр электролитик диссоциацияһы ваҡытында металл аниондары OH− һәм катиондары барлыҡҡа килтерә.
Һелтеләргә химик элементтарҙың периодик системаһының IA һәм IIA төркөмсәләренең металл гидроксидтары (кальцийҙан башлана) инә, мәҫәлән, NaOH (зәһәр натр),KOH (зәһәр кали), Ba(OH)2 (зәһәр барий). Бынан тыш, һелтеләргә һыуҙа яҡшы иреүсән һәм көслө нигеҙ булып торған бер валентлы таллий гидроксиды TLOH инә."Зәһәр һелтеләр" — LiOH литий гидроксидтың, NaOH натрийҙың CsOH цезийҙың триваль исеме. «Зәһәр һелте» атамаһы тирене һәм лайлалы тиресәләрҙә көслө химик бешеү тыуҙырыу, ҡағыҙҙы һәм башҡа органик матдәләрҙе ашау үҙсәнлеге менән бәйле.
Һелтеле металдарының химик активлығы бик юғары булғанлыҡтан, һелте эретмәһен оҙаҡ ваҡыт тарҡатып булмай, шунлыҡтан улар ябай матдәләр тип һанала. Зәһәр һелтеләрҙең ҡатмарлы составы тураһында Лавуазье тәүге фараздарҙың береһен әйтә. Бөтә ябай матдәләрҙе лә окисларға мөмкин тигән теорияға таянып, Лавуазье һелте эретмәһе окисланған ҡатмарлы матдәләр тип ҡарар итә. Ләкин быны тик Дэви ғына XIX быуат башында электрохимия ҡулланғандан һуң раҫлай алған.
Физик үҙсәнлектәре
Һелтеле металдарҙың гидроксидтары (зәһәр һелтеләр) ҡаты, аҡ төҫтәрҙән, бик гигроскопик (һыу парҙарын һәм һауаны йотоусанлыҡ) матдәләрҙән ғибәрәт. Һелтеләр — ул һыуҙа бик яҡшы эреүсән көслө нигеҙ, өҫтәүенә реакцияла йылы бүленеп сыға. Нигеҙ көсө һәм һыуҙағы эреүсәнлек периодик системаның һәр төркөмөндә катион радиусының артыуы менән арта. Иң көслө һелтеләр — цезий гидроксиды һәм Сейд төркөмөндә радий гидроксиды. Гидроксидтарҙың ярым тарҡалыу периоды бик бәләкәй булыу сәбәпле, франций гидроксиды макроскопик миҡдарҙа алынмаған. Бынан тыш, зәһәр һелтеләр этанолда һәм метанолда ирей.
Һелтелә сифатлы реакциялар
Һелтеле һыу эретмәләре идикаторҙарҙың төҫөн үҙгәртә
Кислоталар менән тәҫьир итешеүе
Һелтеләр, нигеҙҙәр кеүек үк, кислоталар менән үҙ-ара тәьҫир итешеп тоҙ һәм һыу (нейтралләштереү реакцияһы) барлыҡҡа килә. Был һелтеләрҙең иң мөһим химик үҙсәнлектәренең береһе.
Һелте + Кислота → Тоҙ + Һыу
Кислота оксиды менән реакцияға инеүе
Һелтеләр кислота оксидтары менән реакцияға ингәндә, тоҙ һәм һыу барлыҡҡа килә:
Һелте + Кислота оксиды → Тоҙ + Һыу
Күсмә (амфотерик) металдар менән үҙ-ара тәьҫир итешеүе
Һелте эретмәләре амфотерик оксидтар һәм гидроксидтар барлыҡҡа килтергән металдар менән реакцияға эйә ( һ.б). Был реакцияларҙың тигеҙләмәләре ябайлаштырылған формала түбәндәгесә яҙырға мөмкин:
Асылда, был реакциялар ваҡытында иретмәләрҙә гидроксокомплекстар барлыҡҡа килә (үрҙә килтерелгән тоҙҙарҙың гидратация продукттары):
Тоҙ иретмәһе менән реакцияға инә
Һелте эретмәһе + Тоҙ иретмәһе → Яңы нигеҙ+ Яңы тоҙ
Алыу
Эреүсән нигеҙҙәрҙе төрлө ысулдар менән алалар:
Һелтеле/һелтеле ер металдары тоҙҙары иретмәләре электролизы
Һелтеле металдар хлоридтарын электролизлау юлы менән йәки һыуҙы һелтеле металдар оксидтарына тәьҫир итеп.
Ҡулланыу
Һелтеләр төрлө сәнәғәттә һәм медицинала киң ҡулланыла; шулай уҡ балыҡсылыҡта быуаларҙы дезинфекциялау һәм ашлама булараҡ, һелтеле аккумуляторҙар өсөн электролит сифатында файҙаланыла. Аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә ныҡ шыйығайтылған һелте NaOH ҡорамалдарҙы (торбалар, насостар, йылылыҡ алмаштырғыстар, һауыттар һәм башҡалар) һүтмәйенсә йыуыу өсөн йыуыу сараһы сифатында файҙаланыла
Тупраҡ ғилемендә
Тупраҡ ғилемендә һелтеле тупраҡ — ул водород күрһәткесе 7,3-тән юғарыраҡ булған тупраҡ. Күпселек үҫемлектәр аҙ әселектәге тупраҡта (6,0 алып 6,8 тиклем) яҡшы үҫә. Кәбеҫтә һелтеле тупраҡты ярата, был башҡа үҫемлектәр өсөн дә файҙалы.
Һелтеле күлдәр
Һелтеле күлдәрҙә (шулай уҡ сода күлдәре тип тә атала) парға әйләнеү тәбиғи карбонат тоҙҙары туплап, һелтеле һәм йыш ҡына тоҙло күлдәр барлыҡҡа килтерә.
Һелтеле күлдәргә миҫалдар:
Бургштедт
Бургштедт (Burgstadt) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 11491 кеше йәшәй. Майҙаны — 25,76 км2. Диңгеҙ кимәленән 311 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9217 һәм автомобиль коды MW.
Великуша (Обнара ҡушылдығы)
Великуша  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обнора йылғаһының һул ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һарыбай (Оло Киңел ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Каяани боҙ һарайы
Каяани боҙ һарайы — Финляндияның Каяни ҡалаһында спорт һәм мәҙәниәт һарайы 1989 йылда. төҙөлгән.
Тасуирламаһы
1968 йылда ҡалала шайбалы хоккей буйынса Каяани Хокки командаһы ойошторола. 1989 йылда уның өсөн махсус яңы боҙ комплексы  төҙөлә, ул Каяани Боҙ һарайы тигән исем ала һәм команданың үҙ стадионы  була.
Боҙ һарайы комплексында 2008 йылда реконструкция үткәрелә, ул саҡта команда  Финляндия чемпионатының шайбалы хоккей буйынса икенсе дивизионына күсә. 2011 йылда шулай уҡ һуңғы реконструкция үткәрелә.
Бөгөнгө көндә боҙ аренаһының майҙаны 29Х60  метр тәшкил итә,  дөйөм һыйҙырышлығы 2 372 тамашасыға иҫәпләнгән, шуларҙан 1591  ултырыу урыны һәм  781 баҫып тороу урыны бар. Һырғалаҡта күмәк саралар ваҡытында кафе эшләй. Холлдың дөйөм майҙаны 3 952 кв.м. тәшкил итә, был спортҡа ҡағылышы булмаған сараларҙы үткәреүгә лә мөмкинлек бирә.
Боҙ комплексы һырғалағы хоккей, фигуралы шыуыу, туп менән хоккей буйынса ярыштар, күнекмәләр үткәреү өсөн, шулай уҡ ҡала халҡының күмәк шыуыуы өсөн  ҡулланыла. Бынан тыш йәй көндәрендә концерт һәм йәрминкәләр үткәрелә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Вогра (Сивоза ҡушылдығы)
Вогра  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сивоза йылғаһының һул ярына тамағынан 8,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Еджыд-Ва
Еджыд-Ва — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Коин йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Каяани спорт паркы
Каяани спорт паркы — Каяани ҡалаһында үҙәк спорт ҡоролмаһы. Комплекста бейсбол һәм футбол яландары бар.
Футбол яланы
Спорт паркының футбол яланын  дүрт клуб ҡуллана — Каяани Хака (1953 йыл, өсөнсө дивизион ), АС Каяани (2006 йыл, икенсе дивизион ), Вимма футбол клубы һәм  Каяани Спартагы.
1968 йылда стадионға рекордлы килеү теркәлгән, ул саҡта һәүәҫкәр футбол уйынында Каяани Хака һәм  Каяани Паллокеро командалары осраша.
Спорт паркының футбол яланын  реконструкциялау 2006 йылдың июлендә үткәрелә. Реконструкциялау сиктәрендә яһалма газон һәм 800 кешегә иҫәпләнгән трибуна менән  яңы ялан булдырыла. Ремонт УЕФА HatTrick программаһы сиктәрендә финанс ярҙамы арҡаһында башҡарыла. Яһалма газон 2016 йылда  июнь-июлендә яңыртыла
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Буркау
Буркау (Burkau) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2834 кеше йәшәй. Майҙаны — 31,83 км2. Диңгеҙ кимәленән 231 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1906 һәм автомобиль коды BZ.
Семенычевка
Семенычевка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Анлы йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Водыш
Водыш — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шача йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Жан Огюст Доминик Энгр
Жан Огюст Доминик Энгр (франц. Jean Auguste Dominique Ingres,1780—1867) — француз рәссамы, рәссам һәм график, ун туғыҙынсы быуат Европа академизмының танылған етәксеһе.Һынлы сәнғәт, шулай уҡ музыка буйынса белем ала, 1797-1801 йылдарҙа Жак-Луи Давид студияһында уҡый. 1806—1824 һәм 1835—1841 йылдарҙа Италияла, башлыса Римда һәм Флоренцияла, йәшәй һәм эшләй (1820—1824). Парижда Нәфис сәнғәт мәктәбе,École des Beoux-Arts, (1834—1835) һәм Римдағы Француз академияһы, Académie française, (1835—1840) директоры. Йәш сағында музыка менән профессиональ шөғөлләнә, Тулуза операһы оркестрында уйнай (1793-1796), һуңыраҡ Никколо Паганини, Луиджи Керубини, Шарль Гуно, Гектор Берлиоз һәм Ференц Лист менән аралаша.
Ижады осорҙары
Энгр ижады бер нисә осорға бүленә. Рәссам булараҡ,ул бик иртә формалаша, ә Давид студияһында уҡығанда уҡ уның стилистик һәм теоретик тикшеренеүҙәре уҡытыусыһының тәғлимәттәренә ҡаршы килә: Энгр урта быуат һәм Яңырыу осоро сәнғәте менән ҡыҙыҡһына. Римда Энгрға назарейҙар стиле (Германия һәм Австрия романтиктары) йоғонто яһай һәм ул романтизмға яҡыныраҡ бер нисә композиция һәм сюжет менән тәжрибә эшләп ҡарай. 1820-се йылдарҙа етди ижади һынылыш кисерә, шунан һуң, һәр ваҡыт эҙмә-эҙлекле булмаһа ла, ғәҙәти формаль алымдарҙы һәм сюжеттарҙы ғына ҡуллана башлай.
Энгр үҙенең ижадын «яңылыҡ түгел, ә ысын тәғлимәттәрҙе һаҡлау» тип билдәләй, әммә эстетик яҡтан ул даими рәүештә неоклассицизм сиктәренән сыға, был уның 1834 йылда Париж Салоны менән араны өҙөүендә сағыла. Энгрҙың эстетик идеалы Делакруаның романтик идеалына ҡапма-ҡаршы була, был уның менән ныҡышмалы һәм ҡаты полемикаға килтерә. Энгрҙың әҫәрҙәре, башлыса, мифологик һәм әҙәби темаларға, шулай уҡ эпик рухта аңлатылған антиклыҡ тарихына арналған.
Ул шулай уҡ Европа һынлы сәнғәтендә тарихилыҡ йүнәлешенең иң ҙур вәкиле тип баһалана. Энгр һынлы сәнғәт үҫеше Рафаэль заманында иң юғары нөктәһенә етә, һуңынан дөрөҫ булмаған йүнәлештә бара, шуға күрә уның (Энгрҙың) миссияһы- һынлы сәнғәтте Яңырыу дәүерендә өлгәшелгән кимәлдән дауам итеү, тип иҫәпләй. Энгр сәнғәте стиле буйынса бер бөтөн, әммә типологик йәһәттән күп төрлө, шуға күрә замандаштары һәм вариҫтары тарафынан төрлөсә баһалана. XX быуаттың икенсе яртыһында Энгр эштәре классицизм, романтизм һәм хатта реализм йүнәлешендәге тематик күргәҙмәләрҙә күрһәтелә.
Биографияһы
Доминик Энгр 1780 йылдың 29 авгусында Францияның көньяҡ-көнбайышындағы Монтобанда тыуған. Жан-Мари-Иосиф Энгр (1755—1814) һәм Анна Муленың (1758—1817) беренсе улы була. Атаһы сығышы менән Тулузанан булған, әммә патриархаль Монтобанда төпләнгән, унда һынлы сәнғәт, скульптура һәм архитектура эштәре менән шөғөлләнгән универсал һәм шулай уҡ скрипкасы булараҡ та билдәле булған. Һуңыраҡ өлкән Энгр Тулуза академияһы ағзаһы итеп һайлана. Доминик һүрәт төшөрөү һәләте иртә асыла,ул атаһының әҫәрҙәрен һәм уның йорт коллекцияһындағы сәнғәт әҫәрҙәренең күсермәһен эшләй башлай, шуға күрә атаһы улының үҙ юлынан барыуын теләгәндер. Доминик тәүге музыка һәм һүрәт төшөрөү дәрестәрен өйҙә ала, һуңынан Монтобандағы мәктәпкә (Фр. École des Freres de l'Éducation Crétienne) уҡырға инә, унда бик бәләкәй сағынан үҙен рәссам һәм скрипкасы итеп таныта.
1791 йылда атаһы улына фундаменталь белем кәрәк, тип уны Тулуза һынлы сәнғәт, скульптура һәм архитектура академияһына уҡырға ебәрә (Фр. Académie Royale de Peinture, Scupleture et Architecture), уҡыу йорто революция ваҡытында «король уҡыу йорто» статусын юғалта. Энгр Тулузала 1797 йылға тиклем уҡый, уның остаздары шул ваҡыттағы билдәле рәссамдар: Гийом-Жозеф Рок, скульптор Жан-Пьер Виган һәм пейзажсы Жан Бриан була. Рок үҙ ваҡытында Римға Франция академияһы иҫәбенә (пенсион, шуға пенсионер сәйәхәте) сәйәхәт ҡыла, уның барышында Жак-Луи Давид менән таныша. Энгр һынлы сәнғәтте яҡшылап өйрәнә һәм уҡыу йылдарында бер нисә наградаға лайыҡ була, шулай уҡ сәнғәт тарихынан да төплө белемгә эйә була.
Парижда
Францияла сәнғәт белеменең төп үҙәге булып ул саҡта Юғары һынлы сәнғәт мәктәбе тора, унда Жан Огюст 1797 йылдың авгусында уҡырға инә. Давидтың оҫтаханаһын һайлауы уның революцион Парижда таралған данына бәйле була
Екшал
Екшал — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Луч йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Жан Огюст Доминик Энгр
Парижда
Давид үҙенең студияһында күп һанлы уҡыусылаарын классик сәнғәт идеалдары менән таныштырып ҡына ҡалмай, шулай уҡ тормоштан яҙыу һәм һүрәт төшөрөү, уны интерпретациялау ысулдарын өйрәтә. Давидтың оҫтаханаһынан тыш, йәш Энгр элекке модель Шарль Сюис нигеҙ һалған академияға (Académie Suis) ҙур булмаған хаҡҡа һүрәт төшөрөргә йөрөй. Был уның төрлө холоҡло моделдәр менән тура бәйләнештә үҫешенә булышлыҡ итәДавид күп һанлы уҡыусылары араһында Энгрҙың оҫталығын һәм һәләтен күреп, юғары баһалай. 1799 йылда Давид уҡыусыһын мадам Рекамье портретын яҙыуға йәлеп итә. Тик рәссам менән ханымдың араһы боҙолоп китеп, эш туҡтап ҡала, Энгр тик һул яҡтағы каделябрҙы ғына яҙып өлгөрә.
Был дәүерҙә Энгр Луврҙа революция башланғас, аристократтарҙан тартып алынған, йәки һуғыш ваҡытында Нидерландттарҙан Парижға алып ҡайтылған картиналарҙы өйрәнә. Уҡытыусы менән уҡыусы араһында ла тап ошо осорҙа аңлашылмаусанлыҡтар башлана, Энгрға Давидтың ижадына хас революция йоғонтоһо оҡшамай— ул да йәмғиәт кеүек революция ваҡиғаларынан арый.
Екшал
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ежваль-Ю
Ежваль-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чов-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Екшал
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ежваль-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Жан Огюст Доминик Энгр
Парижда
1800 йылда Энгр XVII быуаттан башлап сәнғәт өлкәһендә бирелә торған «Рим премияһы»н ала алмай. 1801 йылдың ғинуарында «Ир-ат кәүҙәһе» тигән билдән юғары һүрәте өсөн премияға лайыҡ була. Был полотнонан күренеүенсә, 21 йәшлек Энгр рәссам- академист булараҡ үҫешә, силуэт, яҡтыртыу эффекттары һәм формалар менән берҙәй еңел эшләй. 1801 йылда «Ахилл янында Агамемнон илселәре» картинаһы «Рим премияһы»на лайыҡ була, был картина Энгрға Римдағы Француз академияһына дүрт йылға уҡырға китергә мөмкинлек бирә, тик дәүләттең финанс хәле насар булыу сәбәпле, Энгр биш йылдан һуң ғына Римға китә. Һуңғы ике картинаһы инглиз рәссамы Джон Флаксман йоғонтоһонда яҙыла, был рәссам Энгрҙы маҡтай, Давид Энгр менән араһын өҙә.
Римға китеү өсөн аҡса көткән йылдарҙа Энгр портреттар яҙып, аҡса эшләй. Үҙе портретты иң түбән жанр тип атаһа ла, рәссам уларҙа үҙ дәүерен бик яҡшы кәүҙәләндерә алған.
Ежваль-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Жан Огюст Доминик Энгр
Парижда
1804—1805 йылдарҙа Энгр үҙенең иң билдәле портреттарын ижад итә. 24 йәшлек рәссамдың «Автопортреты» бик үҙенсәлекле була (1850 йылда Энгр уны тулыһынса яңынан яҙа). Был портретта иң күҙгә брелеп торғаны- рәссамдың күҙҙәре, сөнки уның фекеренсә, кеше башында иң мөһиме— «күҙҙәрҙе һөйләргә мәжбүр итеү». Был портреттағы сәс һәм плащты һүрәтләүҙә романтизм йоғонтоһо һиҙелә.
Артабан Энгр портреттарҙа моделдең көсөргәнешле эске тормошон һүрәтләй, йыш ҡына был уның рәссам дуҫтары }. Академизм ҡанундарынан тайпылыу 1806 йылдағы Салонда тәнҡитселәрҙең һөжүменә сәбәпсе була.
Энгрҙың портрет сәнғәтенең икенсе, донъяуи яғы Ривьер ғаиләһенең — атаһының, ҡатынының һәм ҡыҙының портреттары кәүҙәләндерә. Моделдәрҙең матурлығын Энгр зауыҡлы кейем, тирә яҡтағы нәфис әйберҙәр, персонаждың матур, тыныс торошо аша күрһәтә. Каролина Ривьер һәм уның әсәһенең портреттарында Энгр пропорция боҙола, рәссам персонаж тәненең ҡайһы бер өлөштәрен ҙурыраҡ итеп күрһәтә. 1806 йылда «Салон»да тәнҡитселәр Каролина Ривьер портретының «готика» стилен ҡаты тәнҡитләп, рәссамды йәш ҡыҙ һынын «аңлы рәүештә теүәл һәм ҡоро һүрәтләгән» өсөн шелтәләйҙәр. 1803 йылдың июлендә Энгрға мөһим дәүләт заказы ҡушыла — ул саҡтағы бернсе консул Наполеон Бонапарт үҙенең рәсми портретын Льеж ҡалаһына бүләк итергә ҡарар итә. Бер йылдан портрет әҙер була, тик Наполеон үҙен император итеп иғлан итә. Тәнҡитселәр был портретҡа төрлөсә баһа бирә. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр был портретта Энгр Византиялағы власть аллегорияһын, ҡайһылары Гент алтарындағы Аллаһ-атай образын (ул саҡта Наполеонды илаһ кеүек күргәндәр) күрә.
1806 йылдың яҙында уға Римгә дүрт йылға уҡырға барыу өсөн аҡса бүленә. Шул уҡ ваҡытта Энгр 24 йәшлек рәссам Анна-Мари-Джули Форестье менән таныша һәм уны йәрәшә. Ҡыҙҙың атаһы менән ағаһы Энгр Италиянан бай, билдәле рәссам булып ҡайтыр тип өмөт итә. Тик Энгр бер нисә йылдан башҡа ҡыҙға өйләнә.
Римдағы йылдар (1806—1819)
Римға Энгр 1806 йылдың 11 октябрендә килә. Француз академияһының («Académie française») резиденцияһы булған Медичи виллаһында төпләнә, әммә, башта уға күңелһеҙ була һәм ул Парижға ҡайтырға ашҡынып тора. Тик 1807 йылдан ғына ул Италияның үҙенсәлеген аңлай һәм әүҙем эшләй башлай, иң тәүҙә рәссам үҙенә оҡшаған ҡала күренештәрен һүрәткә төшөрөү менән шөғөлләнә. Энгрҙы Академияның ул саҡтағы директоры Жозеф Суве йылы ҡабул итә, ул Париж пенсионерҙарына (уҡырға килгәндәргә) етәкселек түгел, ә тулы ижади азатлыҡ кәрәк тип уйлай. Энгр, Париждағы кеүек үк, башҡа рәссамдар менән аралашырға ашҡынып тормай, хаттарында Тома Ноде менән Мариус Гране ғына тиерлек телгә алына.Ул, башлыса, тик Римдағы француз колонияһы вәкилдәре менән генә аралаша һәм заказсылары ла улар араһынан була.
Римда тәүге йылда ҙур булмаған өс пейзаж яҙа (тондо). Ҡайһы бер белгестәр Энгр француз романтик пейзажы жанрын Коронан алдараҡ булдырған тип иҫәпләй. Энгрҙың Рафаэлгә ҡарата хөрмәте Римда «культҡа» әүерелә. Энгр өсөн был осорҙа антик әҫәрҙәр, бигерәк тә грек вазаларындағы һүрәттәр, төп илһам сығанағына әйләнә. Был ул саҡта ныҡ ябай («примитив») тип аталған, Рафаэлгә тиклемге булған Италия һынлы сәнғәтен һәм урта быуат китап миниатюраларын өйрәнеүгә килтерә. Ошо ваҡыттан алып ул Көнсығыш сәнғәте менән дә ҡыҙыҡһына башлай. Энгр һынлы сәнғәт формаһы структураһында төп ролдде контур, һыҙыҡ уйнай тигән фекергә килә.
"Һүрәт төшөрөү контур һыҙыуҙы ғына аңлатмай; һүрәт һыҙыҡтарҙан ғына тормай. Һүрәт шулай уҡ экспрессия (тәржемәсе аңлатмаһы: хистәр, йәки мәғәнә), эске форма, план, моделләштереү булып тора… Һүрәттә картинаның дүрттән өс өлөшөнән ашыуы бар".
Энгр өсөн төҫтәр беренсе урында тормай. Уның картиналарында колорит айырым таптар комбинацияһынан тора, йыш ҡына улар тондары менән бер-береһенә алыҫ була (тон- хроматик векторҙың йүнәлеше), композиция айыҡ аҡыл менән уйланып эшләнә. . Римда Энгр портрет жанрында эшләүен дауам итә, м-м М. Гране һәм м-м Девосе (икеһе лә 1807 йылдан) образдарын ижад итә. Рәссам шулай уҡ күп график портреттар эшләгән. Бөтә Академия уҡыусылары кеүек үк Энгр өсөн ҡатын-ҡыҙҙың яланғас тәне— матурлыҡтың иң юғары кәүҙәләнеше булып ҡала.
Римда пенсион иҫәбенә йәшәү ваҡыты 1811 йылда тамамлана, был осорҙо ул «Юпитер һәм Фетида» тигән ҙур полотно менән тамамлай. Рим тәнҡитселәре һәм Римда йәшәгән Көнбайыш Европа рәссамдары был картина тураһында бик күп маҡтау һүҙҙәре әйтә. Тик Францияла Салонда (1812) күргән академистар уны ҡаты тәнҡит утына тота. Һуңыраҡ был әҫәрҙе француз романтиктары яҡлап сыға.
Бодлер раҫлауынса, нәҡ һүрәттәрҙә Энгр идеал һәм тәбиғәт талаптарын берләштерә алған. Энгр, үҙенең ижади ысулына аңлатма биреп, былай тип белдерә: «Фигура төҙөгәндә уны өлөшләп төҙөмәгеҙ, бар нәмәне бер үк ваҡытта урынлаштырып, яраштырығыҙ һәм, дөрөҫөн әйткәндә, ансамбль төҙөгөҙ».
Энгр уны темперала башҡара, был Кватроченто фрескалары стилен өлгө итеп алыу, образды фриз кеүек төҙөү мөмкинлеген бирә.[50] Был осорҙоң тағы бер билдәле картинаһы — ул саҡтағы үтә популяр Макферсон мистификациялары (Шотландия кельттары фольклоры буйынса) темаһына «Оссиан хыялы» (был мистификациялар Наполеонға бик оҡшай).
1813 йылда Энгр император һарайында хемәт иткән бер чиновниктың ике туған һеңлеһе Мадлен Шапелгә өйләнә. 1814 йылда Энгр бер юлы ике юғалтыу кисерә: балаһы тыуған көнөндә үк үлә (уларҙың балалары башҡаса булмай), ә бер нисә айҙан Францияла атаһы Жан-Джозеф Энгр вафат була.
Наполеондың һеңлеһе Каролина Мюрат өсөн ул Неаполдә "Ҙур Одалиска"ны яҙа. Бында ул Каролина Мюрат портретын да төшөрә. Одалисканы тамамлауға Неаполь королеваһы тәхетенән ҡолатыла, ә картина рәссамдың студияһында ҡала. Шул уҡ йылды рәссам «Рафаэль менән Форнарина» картинаһын тамамлай, бынан һуң ул тарихи темаға бик күп картиналар яҙа («Ариосто һәм Карл V исеһе», «Паоло һәм Франческа», «Руджеро Анджеликаны ҡотҡара», «Леонардо да Винчи үлеме», «Папа Пий VII Сикст капеллаһында» һ.б.) Был картиналарҙы ул күбеһенсә француз артистократтары өсөн, мәҫәлән Римдәге Франция илсеһе де Блак өсөн, яҙа. Һүрәттә төшөрөлгән персонаждар матур булып күренһен өсөн ул Яңырыу дәүере рәссамдарына оҡшатып яҙырға тырыша, хатта кеше кәүҙәһенең анатомия үҙенсәлектәрен лә боҙоуҙан тартынмай (мәҫәлән, Одалискаға бер нисә ҡабырға өҫтәй), тарихи дөрөҫлөктө лә ул һәр саҡ кәрәк тип тапмай.
Романтиктар менән дуҫ булмаһа ла, Энгр күпмелер кимәлдә уларҙың йоғонтоһон тоя, ҡайһы бер картиналар сюжетын ул романтик шағирҙар әҫәрҙәренән ала. Дантеның Паоло һәм Франческа да Римини сюжетына мөрәжәғәт итеү ҙә Энгр өсөн тәбиғи булған.
1815 йылда Наполеон икенсе тапҡыр тәхетенән ҡолатылғас, француз аристократтары күпләп Францияға ҡайтып китә башлай. Ошо даирәлә генә заказсылары булған Энгр ауыр хәлдә ҡала, 1818 йылда ғына рәссам картиналарын Салонда күргәҙмәә ҡуя. Ошо осорҙа уның әсәһе вафат була, Францияла король Людовик XVIII власҡа килә. Королдең һарайын реставрациялау башлана һәм Энгрҙың тарихи картиналарын күпләп ошо һарайҙы биҙәү өсөн ала башлайҙар.
Был осорҙа Энгрға күбеһенсә, бик теләмәһә лә, Римға килгән инглиз туристарын һүрәткә төшөрөп, аҡса эшләргә тура килә. 1819 йылда Доминик менән Мадлен Лоренцо Бартолини янына Флоренцияға баралар һәм, уның саҡырыуы буйынса, 1820 йылда был ҡалала төпләнәләр. Римда үткән йылдарын Энгр «13 ҡоллоҡ йылы» тип атай.
Флоренция (1820—1824)
Флоренция властарының Энгрға биргән таныҡлығы 1820 йылдың 19 июлендә яҙылған, әммә билдәле булыуынса, ҡалаға Доминик менән Мадлен иртәрәк күсеп килгән. Энгрҙар Бартолини йортонда төпләнә, ул саҡта Бартолини Флоренция сәнғәт академияһының скульптура бүлеге мөдире була. Рәссам ҡатыны менән бында дүрт йыл йәшәй, һәм улар араһында бик яҡшы мөнәсәбәттәр урынлаша. Энгр дуҫының төрлө леталдәр тулы портретын яҙа. Флоренцияла йәшәгән осорҙа Энгр тик бер генә портретты заказ буйынса яҙа- был граф Гурьев портреты, ҡалғандары- уның дуҫтарының портреттары.
1820 йылдың 29 авгусында, Флоренцияға күскәндән һуң, Энгр үҙенең тормошон тулыһынса үҙгәрткән һәм етди ижади боролошҡа килтергән заказ ала. Франция эске эштәр министрлығы уға рәссамдың тыуған ҡалаһы Монтобан соборындағы алтарь өсөн «Христос әсәһе Мариянан Франция короллеген һаҡлауҙы һораған Людовик XIII-нең анты» темаһына картинаға заказ бирә. Был эш дүрт йылға һуҙыла, рәссам был эштән һуң яңынан неоклассицизм юлына ныҡлап баҫа һәм романтик эксперименттарын бөтөнләй онота. Был әҫәрҙә Рафаэлдең «Сикст мадоннаһы» һәм «Мадонна ди Фолиньо» кеүек әҫәрҙәренә оҡшаған мәлдәрҙең күп булыуы сәнғәт белгестәрен, тәнҡитселәрҙе уға төрлөсә баһа бирергә мәжбүр итә. Рафаэлдең йоғонтоһо бында Энгрҙың үҙенсәлекле ижадын юҡҡа сығара яҙған..
Вожна
Вожна — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Солда йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Солянка (Кесе Кинель ҡушылдығы)
Солянка  — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кинель йылғаһының һул ярына тамағынан 143 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Үҙ эше менән мәшғүл һинд ҡатын-ҡыҙҙары ассоциацияһы
Үҙ эше менән мәшғүл һинд ҡатын-ҡыҙҙары ассоциацияһы (ингл.  Self-Employed Women’s Association of India , ингл.  SEWA  ) — профсоюз кеүек итеп төҙөлгән коммерцияға ҡарамаған һинд ойошмаһы, ағзалыҡ иғәнәләре түләп торған, үҙ хеҙмәте менән эшләп йәшәгән йә бәләкәй предприятиеға идара иткән бер ярым миллион самаһы Һиндостан ҡатын-ҡыҙын берләштерә.
Халыҡ-ара профсоюздар конфередацияһының аффилиал ойошмаһы булып тора.
SEWA эшмәкәрлегенең маҡсаты икәү : SEWA структураһына 2015 йылда бик күп коммерция һәм коммерцияға ҡарамаған ойошмалар, атап әйткәндә, SEWA Bank банк подразделениеһы һәм Vimco SEWA страховка компанияһы инә.
Ойошторолоуы
"Үҙ эше менән мәшғүл һинд ҡатын-ҡыҙҙары ассоциацияһы"н [[1972 йыл]да Эла Бхатт ойоштора.
SEWA-ға ҡатын-ҡыҙҙар етәкселек итә. Төп вазифалар ошолай бүленгән: Эла Бхатт (почётлы ойоштороусы вазифаһы), президент — Бханубен Данабхаи Соланки; вице-президент — Маналибен Шах; вице-президент — Манибен Харибхаи Патани; вице-президент — Гаурибен Рамабхаи Брахман; генераль секретарь — Джиотибен Макван; секретарь — Матталбен Шах; ҡаҙнасы — Намрата Бали.
SEWA ағзалары эш рәүеше буйынса дүрт төргә бүленгән: йортонда тороп эшләүселәр, сауҙа алып барыусылар, таратыусылар, хеҙмәт күрһәтеүселәр менән ваҡ етештереүселәр.
Тарихы
1968 йылда Эла Бхаттҡа Һиндостан Туҡыу сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре профсоюзының ҡатын-ҡыҙҙар тармағына (ингл.  Textile Labor Association, TLA ) етәкселек итеү тәҡдиме яһала.
Уны үҙ өйөндә тороп эшләгән ҡатын-ҡыҙҙарҙың, шул уҡ эште предприятиеға йөрөп эшләүселәр менән сағыштырғанда, ҡануниәт тарафынан яҡланмаған булыуы борсой. Ошо мәсьәләне хәл итеү маҡсатында ул ҡатын-ҡыҙҙарҙы Туҡыу сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре профсоюзына тупламаҡ була, уға был ойошманың президенты Арвинд Баш ҙур булышлыҡ күрһәтә. Ә 1972 йылда инде Эла Үҙ эше менән мәшғүл ҡатын-ҡыҙҙар ассоциацияһын ойоштора. Арвинд Баш яңы Ассоциацияның президенты, ә Эла Бхатт генераль секретары булып китә. Был вазифаны ул 1972 йылдан алып 1996 йылға тиклем башҡара
Йөктәрҙе башына ҡуйып ташыусы 600 йөксө ҡатын-ҡыҙ ошо профсоюздың тәүге ағзалары була.
2008 йылға ағзалар һаны 966 139 кешегә етә, 2010 йылға миллиондан аша, ә 2012 йылда 1,4 миллион тәшкил итә.
Ассоциацияның үҫеше күп һанлы кооперативтар һәм ширҡәттәр асылыуға килтерә, улар финанслау, уҡытыу, квалификацияны күтәреү, тикшеренеүҙәр үткәреү, медицина хеҙмәттәре күрһәтеү менән шөғөлләнә, мәктәпкәсә балалар учреждениелары аса һәм и торлаҡ программаларын тормошҡа ашыра.
1980-се йылдар башында SEWA һинд хөкүмәте менән халыҡтың фәҡир ҡатламдарына ҡараған әсәләргә ярҙам итеү тураһында һөйләшеүҙәр үткәрә. 2009 йылға SEWA-ның һаулыҡ һаҡлау өлкәһендәге эшмәкәрлеге төрлө йүнәлештәрҙә атҡарыла, шул иҫәптән 60 стационар медицина үҙәгендә һәм күсмә медицина лагерында медицина хеҙмәттәре күрһәтелә, санитар-ағартыу эшмәкәрлеге һәм уҡытыу, урындағы дауаханаларҙа арзан дарыуҙар һатыу, психик һаулыҡты һаҡлау, халыҡ медицинаһы дарыуҙарын етештереү буйынса эштәр алып барыла.
Яйлап SEWA, Һиндостанда ғына йоғонтоһон көсәйтеп ҡалмайынса, эйәреүселәрен төрлө илдәрҙә шундай уҡ ойошмалар асыуға рухландырған глобаль хәрәкәткә әүерелә.
Солянка (Сарбай ҡушылдығы)
Солянка  — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сарбай йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Буркхардтсдорф
Буркхардтсдорф (Burkhardtsdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 6424 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,19 км2. Диңгеҙ кимәленән 400–520 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9235 һәм автомобиль коды ERZ.
Дарвин аркаһы
Дарвин аркаһы (Arco de Darwin, Darwin's Arch) — геологик ҡатлам, Эквадор ға ҡараусы Тымыҡ океан да Галапагос утрауҙарының Кулпеппер утрауынан 1 километрҙа урынлашҡан тәбиғи арка. Байф диңгеҙ фаунаһы һәм тәбиғәт матурлығы арҡаһында туристар араһында популяр булған урын. Уның үрге ҡыйығы, элекке урынында ике бағана ҡалдырып, тәбиғи эрозия арҡаһында 2021 йылдың 17 майында емерелде.
Тасуирламаһы
Галапагос архипелагындағы (Эквадор) иң төньяҡта тип һаналған вулкан утрауы Кулпепперҙан (Дарвин булараҡ та билдәле) бер километр көньяҡ-көнсығыштараҡ урынлашҡан тәбиғи арка. Ҡаянан торған ойошторма һәм утрау ер шары тирәләй сәйәхәт (1831—1836) ваҡытында эволюция теорияһы буйынса асыш яһаған, һәм архипелагта 1835 йылдың сентябрь-октябрендә булған инглиз натуралисы һәм сәйәхәтсеһе Чарлз Дарвин хөрмәтенә шулай аталған. Галапагос утрауҙарында уҙғарылған тикшеренеүҙәре ошо теория асышына булышлыҡ иткән тип иҫәпләнә.
Тәбиғи арка уны барлыҡҡа килтергән утрауҙың һәм платформаның геологик тәбиғи дауамы тип һанала. Донъя океанының кимәле түбәнерәк булған осорҙа Дарвин аркаһы һәм Кулпепер утрауы ҡоро ер аша тоташҡан була, тип иҫәпләнә. Уның бейеклеге 18 метр, оҙонлоғо — 70 метр һәм киңлеге — 23 метр тәшкил иткән. Галапагос утрауҙарының символдарының береһе булған (уны хатта Париждағы Триумфаль арка менән сағыштырғандар) бай ҡырағай фаунаһы һәм тәбиғи матурлығы арҡаһында круиз лайнерҙарында сәйәхәт итеүсе туристар һәм фотографтар араһында популяр дайвинг урыны булған. Ул урынлашҡан районда диңгеҙ фаунаһы түбәндәге вәкилдәргә: бронза акула-сүкештәргә, манты скаттарға, ҙур күҙле каранкстарға, скумбрияға, һары тунецҡа, дельфиндарға, кит акулаһына (июль башынан оҙонлоғо 14 метрға тиклем) бай. Шулай уҡ бында пелагик балыҡтарҙың төрлө төрҙәрен: мавритан идолдарын, галапагос ебәк һәм оҙон ҡанатлы акулаларын, орляк скатын (йыртҡыс диңгеҙ балығы), бисс һәм йәшел ташбаҡа, барракудтарҙы осратырға мөмкин.
Үҙәк хәрби-диңгеҙ музейы
Үҙәк хәрби-диңгеҙ музейы (ЦВММ) — Рәсәй һәм донъяның иң боронғо диңгеҙ музейҙарының береһе, Санкт-Петербургта урынлашҡан диңгеҙ тарихи-мәҙәни мираҫы объекты.
Музей үҙенең башланғысын Cанкт-Петербург модель-камераһынан — кораблдәр төҙөү һыҙмалары һаҡлағыстан алған, тәүге тапҡыр Петр I хаттарында 13 (24) 1709 йылдың ғинуарында телгә алына.