cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Баланлы (Мөслим районы)
Тарихы
Баланлы — ирәкте (табын) ырыуы башҡорттарының ауылы. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Ирәкте улусы составында була. 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Александр-Ҡарамалы улусы составына керә.
Хәбибуллин Булат Нурмый улы
Биографияһы
Булат Нурмый улы Хәбибуллин 1958 йылдың 24 майында Татар АССР-ының Баулы районы (хәҙер Татарстан Республикаһының Ютазы районы) Бәйрәкә ауылында тыуған.
Шәбиев Салауат Ғәли улы
Биографияһы
Салауат Ғәли улы Шәбиев 1948 йылдың 11 майында Башҡорт АССР-ының Асҡын районы Яңы Күскилде ауылында тыуған.
Хәбибуллин Булат Нурмый улы
Биографияһы
1980 йылда Башҡорт дәүләт университетының математика факультетын тамамлаған, 1983 йылдан ошо юғары уҡыу йортонда эшләй.
Шәбиев Салауат Ғәли улы
Биографияһы
1974 йылда Свердловск архитектура институтын тамамлай.
Хәбибуллин Булат Нурмый улы
Биографияһы
Фәнни эшмәкәрлеге векторлы решёткалар проблемаларына арналған.
Шәбиев Салауат Ғәли улы
Биографияһы
1974—1978 йылдарҙа «Башкиргражданпроект» архитекторы.
Баланлы (Мөслим районы)
Тарихы
ХХ быуат башында ауылда мәсет, мәҙрәсә, һыу тирмәне теркәлгән.
Шәбиев Салауат Ғәли улы
Биографияһы
1987 йылдан Көньяҡ Урал дәүләт университетында «Архитектура» кафедраһы мөдире вазифаһында эшләй.
Баланлы (Мөслим районы)
Тарихы
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составына керә.
Шәбиев Салауат Ғәли улы
Биографияһы
2002 йылдан архитектура факультеты деканы.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлеге архитектураһының экологик проблемалаһына арналған.
Баланлы (Мөслим районы)
Халҡы
1816 йылда ир енесле 48 керҙәш (типтәр), 58 дәүләт крәҫтиәне (мишәр), 4 башҡорт; 1848 йылда — 160 керҙәш, 88 дәүләт крәҫтиәне, 8 башҡорт; 1859 йылда — 335 типтәр, мишәр һәм башҡорт; 1870 йылда — 299 типтәр, 201 татар, 40 башҡорт йәшәй. Керҙәштәр сығышы менән Вятка губернаһы Алабуға өйәҙенең йәнәй ырыуы бәзәкә түбәһе башҡорттарынан булғандар.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Ырымбур (станция)
Тарих
Ырымбурға тиклем тимер юлы 1877 йылда һалына.
Адрес
460006, Ырымбур, Вокзал буйы майҙаны, 1.
Борис Тадич
Борис Тадич (Борис Тадић; 15 ғинуар 1958 йыл, Сараево) — серб сәйәсмәне, Демократик партия рәйесе. Сербия Президенты (2004—2012).
Биографияһы
Сараево ҡалаһында Белград университеты уҡытыусыһы Любомир Тадич һәм табип-нейропсихиатр Невенка Тадич ғаиләһендә тыуған.
Башланғыс һәм урта мәктәпте Белградта тамамлай. Белград университетында социаль психологияны өйрәнә. 1-се Белград гимназияһында психология уҡытыусыһы булып эшләй.
Демократияны үҫтереү буйынса үҙәккә нигеҙ һалыусы һәм беренсе директоры.
1990 йылдан Демократик партия ағзаһы. Партия рәйесе итеп 2004 йылда, Зоран Джинджич үлтергәндән һуң бер йыл үткәс һайлана.
Бульдозер революцияһынан һуң 2000 йылдың ноябренән 2001 йылдың июненә тиклем телекоммуникация министры вазифаһында Югославия хөкүмәте составына инә. Шулай уҡ Сербия һәм Черногория министрҙар советында оборона министры функцияһын башҡара.
Европа интеграцияһы яҡлы; уның президент программаһының төп пункттарының береһе — Сербияны йәһәтләп Европа берләшмәһенә интеграциялау. 2004 йылда 53 процент тауыш йыйып, националист Томислав Николичты үтеп китеп, президент һайлауҙарының икенсе турында еңеп сыға. Сербия президенты вазифаһында Предраг Марковичты алмаштыра. 2008 йылда президент һайлауҙарының беренсе турында ҙур булмаған өҫтөнлөк менән Томислав Николичтан еңелә, әммә икенсе турҙа еңеү яулай, икенсе тапҡыр президент була.
2012 йылдың 4 апрелендә Сербия президенты вазифаһынан ваҡытынан алда отставкаға китеүе тураһында иғлан итә. Үҙенең отставкаһы тураһында Скупщина рәйесенә хәбәр иткәндән һуң, 5 апрелдә рәсми рәүештә вәкәләттәренән баш тарта.
Инглиз, серб һәм француз телдәрен белә. Өйләнгән, ике балаһы бар.
Хәкимиә
Хәкимиә мәсете йәки 4-се йәмиғ мәсете  — Өфөнөң тарихи мәсете, архитектура ҡомартҡыһы.
Тарих
1907 йылда төҙөлгән. Мостай Кәрим урамы (элекке Социалистик, Бекетов), 11 (9) адресы буйынса урынлашҡан.
Абдулатип Әбделхәким улы Хәкимов аҡсаһына кирбестән төҙөлгән. Мәсеттән көнбайыштараҡ «Хәкимиә» мәҙрәсәһе асыла.
Ырымбур мосолман диниә назаратына буйһонған.
1930 йылда ябылған.
1970—2002 йылдарҙа бинала Башкирэнерго диспетчер пункты урынлашҡан.
Хәҙерге ваҡытта Рәсәй Үҙәк диниә назараты һәм Рәсәй ислам университеты булышлығы менән мәсет бинаһын тергеҙелә башланы.
Фазуллин Йыһанур Йосоп улы
Фазуллин Йыһанур Йосоп улы (1 май 1955 йыл) — ғалим-математик, юғары мәктәп эшмәкәре. Физика‑математика фәндәре докторы (2006), профессор (2007). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2014). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2011).
Биографияһы
Йыһанур Йосоп улы Фазуллин 1955 йылдың 1 майында Башҡорт АССР-ы Ҡолсора ауылында тыуған.
1978 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. 1984 йылдан ошо юғары уҡыу йортонда эшләй. 2010 йылдан математика һәм мәғлүмәт технологиялары факультеты деканы.
Фәнни эшмәкәрлеге
Ғилми тикшеренеүҙәре һыҙыҡлы операторҙарҙың спектраль теорияһына һәм уның математик физикалағы ҡушымталарына арналған.
Ғалим тарафынан Гильберт арауығындағы үҙэйәртеүле абстракт операторҙарҙың болартыуҙары өсөн регулярланған эҙҙәрҙең формулаларын тикшереү һәм иҫбатлау ысулы табылған, уның нигеҙендә теләһә ниндәй (һайлап алынған) болартыуҙар өсөн яҡшыртылмай торған һөҙөмтә алынған; математика физиканың ике үлсәмле булған моделле болартыуҙары өсөн эҙҙәр формулаһы һәм башҡа сығарылған.
30‑ҙан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2011).
Златоуст операцияһы
Златоуст операцияһы —1919 йылдың июнь — июлендә үткән Урыҫ армияһының Көнсығыш фронты көстәренә ҡаршы РККА-ның Көнсығыш фронты 5-се армияһының һөжүм операцияһы. Көнсығыш фронты контрһөжүменең ҡушма өлөшө.
Планлаштырыу һәм операция барышы
Ҡыҙыл Армияһының һөжүме 24 июндә уңышлы тамамланған Өфө операцияһынан һуң башлана. 24 — 25 июндә ҡыҙылдарҙың 26-сы һәм 27-се уҡсылар дивизиялары Өфө (Ҡариҙел) йылғаһы аша сығалар. 27-се дивизия һуғыша-һуғыша Бөрө тракты буйлап хәрәкәт итә башлай. 26-се дивизия алышһыҙ Йүрүҙән йылғаһы үҙәндәре буйлап алға бара һәм 2 июлдә Нәсибаш ауылы янындағы аҡтарҙың позицияларына барып сыға, бында ҡаты һуғыш йәйелә. Аҡтар тулыһынса тиерлек 26-сы дивизияны ҡамап алалар, әммә 5 июлдә төньяҡтан Нәсибашҡа ҡыҙылдарҙың 27-се дивизияһы килеп етә һәм өс көнлөк алыштарҙан һуң аҡтарҙың ғәскәрҙәре Ҡуҫа, Бирҙәүеш һәм Һатҡы рубежына алып ташлана. Ошо уҡ ваҡытта рубежға көньяҡтан быға тиклем Белорет һәм Тирлән заводтарын баҫып алған 24-се дивизия һәм шулай уҡ (төньяҡтан) 35-се уҡсылар дивизияһы килеп етә. Уларҙың берлектәге ударҙары менән 10-12 июлдә аҡтарҙың оборонаһын өҙәлә һәм 13 июлдә Златоуст яулап алына.
Эшсе-крәҫтиәндәр Ҡыҙыл армияһы уңышлы үткәрелгән операция ярҙамында Көньяҡ Уралдағы иң мөһим булған тау сәнәғәте үҙәктәрен баҫып ала һәм артабан көнсығышҡа табан (Силәбе операцияһы) һөжүмен башлай.
Волгодонск үткәүеле
Волгодонск үткәүеле (Царицын) — боронғо сауҙа һәм хәрби (яҡынса 70 километрға тиң) юлды Волга һәм Дон араһындағы иң яҡын торған ер — хәҙерге Волгоград өлкәһендә юлды ҡыҫҡартыу урыны. Уның буйлап йөк караптарынан ҡул көсө йәки аттар егеүле транспорт ярҙамында йөктәр ташығандар, сөнки ул ваҡытта йылғалар бер-береһе менән канал ярҙамында тоташтырылмаған булған. Был юл б. э I мең йыллығынан алып 1952 йылға тиклем эшләгән (йылғалар араһындағы транспорт бәйләнеше Волга-Дон каналы төҙөлгәнгә тиклем).
XVI быуатҡа тиклем
900 йылда үткәүел Волга сауҙа юлдары һәм Волгала караптар йөрөү барлыҡҡа килгәс бик әүҙем ҡулланыла башлаған. Уның төп файҙаланыусылары Русь Волга крайы, Волга Болғары, Урта Волга буйы, Хазария булған, сауҙа агенттары ролен варягтар һәм ғәрәп сауҙагәрҙәре башҡарған. Үткәүел аша Византия менән бәйләнеш булдырылған, улар өсөн Волга һәм Дон йылғалары араһы мөһим роль үтәгән, шуға күрә император Феофил хазарҙарға Саркел ҡәлғәһен төҙөргә инженер хеҙмәте менән ярҙам иткән (842—829 йылдар).
Беренсе мең йыллыҡ аҙағында сауҙа итеү бәшнәктәр (950 йыл), половецтар (1100 йылдар), поход баҫып Батый баҫып алыу походтары (1236—1243 йылдарҙа) арҡаһында боҙолған. Барлыҡ Волга буйы Джучи улусы — Алтын Урҙа ҡулында булғанлыҡтан, был юл монгол-татар баҫып алыуҙарынан һуң ғына яңынан тергеҙелгән. Үткәүелдә төньяҡтан көньяҡҡа килгән өс сауҙа юлдары: Дон, Волга, Ахтуба менән киҫешкән, һәм көнбайыштан көнсығышҡа табан юл Бөйөк Ебәк юлы менән тоташҡан. Был фактор 1260 йылда Алтын Урҙа баш ҡалаһы Волга ярындағы Һарай-Бәркәне, Мечет ҡаласығын һәм Бельджаменды төҙөгәндә күҙ алдында тотолған. Уларҙан төньяҡтараҡ торған урыҫ кенәзлектәре янында нуғай шляхы (юлы) булған. Волгодонск сауҙаһы 1350-сы йылдарҙа бөлгөнлөккә төшә башлаған. Уны урыҫ йылъяҙмасыһы «Бөйөк замятный» тип атап яҙған. Туҡтамыш, Тамерлан, Мамайҙарҙың үҙ-ара һуғыштары арҡаһында Һарай-Берк һәм уның янындағы тораҡ пункттар һәләк булған, Волга йылғаһы буйындағы һәм үткәүелдәге сауҙа итеү туҡталған. 1440-сы йылдарҙа Волга менән Дон араһы Алтын Урҙаның ярсығы булған Оло Урҙаға эләгә, ә 1540-сы йылдарҙа көслө Нуғай урҙаһы ҡулы аҫтында тора. Әммә был күсмә ханлыҡ көслө ике күрше дәүләттәре — Урыҫ дәүләте һәм Ҡырым ханлығы — менән баҫып алыныу объектына әйләнә. Улар беренсе сиратта үткәүелде, порттарҙы контролдә тоторға тырыша, шунлыҡтан даланың яңы территорияларын баҫып алыуҙы интеграцияның икенсе этабына ҡалдыралар.
Пономаренко Николай Степанович
Пономаренко Николай Степанович (1 август 1893 йыл, Сумы өлкәһе Степановка ауылы — 6 июль 1952 йыл, Кишинев) — композитор, педагог, Молдавия ССР-ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
Биографияһы
1902 йылдан 1912 йылға тиклем Петербург батша һарайы капеллаһында Михаил Климовта уҡый. Капеллаға, күрәһең, айырыуса һәләтле балаларҙы махсус йыйыу буйынса ҡабул ителгәндер, уларҙы махсус рәүештә бөтә Рәсәй буйынса эҙләгәндәр.
Николай Пономаренко 1920—1938 йылдарҙа Таганрог музыка училищеһында уҡыта, теоретик предметтар алып бара. Унда Л. И. Ухин шәхси рәүештә шөғөлләнгән, уның әҫәрҙәре, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, баҫылмай ҡала, әммә теоретик алған белеме, музыкаль һәләттәре, музыканттың гармоник телен заманса һәм үҫешкән итә. Аҙаҡ Л. И. Ухиндә Таганрогтың билдәле музыканты һәм композиторы, Таганрог радиотехника институтының профессоры В. П. Рыжов уҡый.
Николай Пономаренко Таганрогта үҙе тураһында, теләһә ниндәй әҫәрҙе шунда уҡ «ишеткән буйынса ғына» уйнай алған, бик талантлы музыкант булараҡ хәтирә ҡалдырған. Пономаренконың «Чехов иҫтәлегенә Кантата» әҫәре уның Таганрогта йәшәгән дәүеренә ҡарай(1935).
Николай Пономаренко әҫәрҙәренең күп өлөшөн вокаль һәм хор музыкаһы әҫәрҙәре тәшкил итә. Үзбәк, тажик, молдаван халыҡ йырҙарын йыйған һәм эшкәрткән.
1945—1951дарҙа Кишинев консерваторияһында классик әҫәрҙәр, гармония, полифония буйынса уҡыта. 1950 йылдан — доцент.
1948—1952 йылдарҙа Молдавия совет социалистик республикаһының композиторҙар союзында яуаплы сәркәтип булып эшләй.
Хип-хоп (музыка жанры)
Хип-хоп музыкаһы  (hip hop music), шулай уҡ рэп музыкаһы (rap music) булараҡ билдәле — 1970-се йылдарҙа Нью-Йоркта Бронкстың ярлы райондарында йәшәгән афроамерикандар һәм латиндар тарафынан АҠШ-та барлыҡҡа килгән популяр музыка жанры. Хип-хоп тамырҙарын фанкта эҙләр кәрәк. Әммә үҫешенә башҡа жанрҙар ҙа — ритм-н-блюз, соул, джаз, регги — йоғонто яһаған. Хип-хоп термины ике һүҙҙән тора — «hip» (ура) һәм «hop» (һикереш).
Волгодонск экология-тарих музейы
Музейҙың тарихы
1969 йылдың февралендә ҡала халыҡ музейы тыуған яҡты өйрәнеү музейы булараҡ ойошторола. 1977 йылдың ғинуарында ул Ростов өлкә крайҙы өйрәнеү музейы тип үҙгәртелә. 1993 йылдың 23 октябрендә музейға үҙаллы статус бирелә. Уның исеме 2003 йылдың 30 июлендә «Волгодонск экология-тарихи музейы» өлкә дәүләт мәҙәниәт учреждениеһы тип үҙгәртелә.
Хәҙерге ваҡытта музей составында өс бүлек эшләй:
«Волгодонск экология-тарих музейында» 12 экспозиция залы ике бина һәм айырым тороусы «19 быуат казак ихатаһы» этнографик комплексы бар. Унда 2003 йылдың 19 сентябрендә Дон халыҡ мәҙәниәте, һөнәрҙәре һәм көнкүреше музейы асылған.
Музей структураһында 6 бүлек: фәнни-фонд, ғилми-этнографик, ғилми-экспозиция, ғилми-ағартыу, техник, хужалыҡ-бар. Шулай уҡ музейҙа ғилми китапхана һәм ғилми-реставрация оҫтаханаһы булдырылған. Музей фондына барлыҡ йәшәүе осоронда 100 меңдән ашыу әйбер йыйылған. Улар барыһы ла тематик коллекцияларға берләштерелгән: рус һәм дон иконописы, XV —ХХ быуат башындағы металлопластик культ әйберҙәре, көнкүреш һәм сәнғәт металдар, керамика һәм XVII — ХХ быуат башындағы быяла, совет һынлы сәнғәте һәм графикаһы, Рәсәй һәм сит ил оҫталарының, шул иҫәптән СССР-ҙың халыҡ рәссамы Н. Н. Жуков һәм А. Язев әҫәрҙәре.
Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғышы буйынса материалдар.
Музейҙа тематик экскурсиялар үткәрелә, унда төрлө экспозициялар күрһәтелә:
«Ижади аҙым» экспозицияһы ― Волга-Дон каналы һәм Цимлян һыуһаҡлағысы, улар төҙөлөү арҡаһында Волгодонск ҡалаһының барлыҡҡа килеү тарихы. Экспозицияла ҙур төҙөлөштәрҙә ҡатнашыусыларҙың фотоһүрәттәре, документтары, шәхси әйберҙәре ҡуйылған.
«Быуаттар төпкөлөнән» ― таш, бронза, тимер быуаттың, урта быуат дәүерендәге, Хазар ҡағанаты сәскә атҡан салт-маяҡ осорондағы артефакттар, ҡуйылған экспозиция.
«Дон казактарының 1917—1920 йылдарҙағы граждандар һуғышы йылдарындағы трагедияһы» экспозицияһы.
«Дон православие иконалары» экспозицияһы.
«1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Ростов өлкәһенең көнсығыш төбәге» экспозицияһы.
Хип-хоп (музыка жанры)
Хип-хоп, музыкаль жанр һәм мәҙәниәт булараҡ, 1970-се йылдарҙа, Нью-Йорк ҡалаһында, бигерәк тә Бронкста йәшәгән афроамерикан йәштәре араһында, киске уйындар популярлыҡ яулағандан һуң, формалаша. Район киске уйындарында диджейҙар ике проигрыватель һәм диджей микшеры ярҙамында (һуҡма ҡоралдарҙағы соло) популяр йырҙарҙың «брейктарын» уйнайҙар, быны улар «брейктарҙы» бер үк яҙманың ике күсермәһен уйнатыу өсөн эшләйҙәр, уларҙы сиратлап уйнаталар. «Брейктар» менән бер рәттән, скретчинг һәм битматчинг кеүек, тёрнтейблизм ысулдары эшләнә, ә биттарҙың өҫтөнән ямай көйҙәре ҡулланыла. Рэп башҡарыу вокаль стиль булараҡ үҫешә, унда артист инструменталь йәки синтезланған һуғыу ярҙамында һүҙҙәрҙе йырланған ритмик ысул менән һөйләй йәки әйтә.
Волгодонск экология-тарих музейы
Музейҙың тарихы
"Дон ғибәҙәтханалары " күргәҙмәһендә Христос Раштыуаһы сиркәүе (Түбәнге-Кундрюченский станицаһында 1902 йылда төҙөлгән), Изге Троица храмы (Оло Мартыновка биҫтәһе, 1896 й. төҙөлгән), Вознесение Господня сиркәүе (Сусат утары, Семикаракорский районы, 1914 й. төҙөлгән) ғибәҙәтханалары макеттары ҡуйылған. Экспозицияла сиркәү китаптары, ҡулъяҙмалары араһында старообрядсылар йысыларының крюково «Ирмос» ҡулъяҙмаһы (авторы Иоанн Дамаскин (Рәсәй, ХVIII быуат аҙағы― ХIХ быуат башы) бар.
Музей йыл һайын 125 меңдән ашыу кешене ҡабул итә. Традицион формалар менән бер рәттән, ғилми-ағартыу эшмәкәрлеге (экскурсиялар, лекциялар, тематик кисәләр һәм музей дәресе) ҙур популярлыҡ менән файҙалана, тарихи-этнографик һәм экологик йүнәлеште сағылдырыусы спектаклдар ҡуйыла. .
Хип-хоп (музыка жанры)
1979 йылға тиклем рэп рәсми рәүештә радио йәки телевидение өсөн яҙҙырылмай, сөнки жанр барлыҡҡа килгән саҡта хип-хопты башҡарыусылар бик ярлы була һәм гетто район сиктәренән тыш уларҙы бер кем белмәй. Олдскул хип-хоп әлеге жанрҙа — тәүге мейнстрим тулҡыны, ул диско һәм киске уйын текстары йоғонтоһо аҫтында барлыҡҡа килә. 1980-се йылдарҙа хип-хоп жанры диверсификация кисерә, уның стиле ныҡлап үсеш ала һәм бөтә донъяға тарала. Ньюскул хип-хоп был жанрҙың икенсе тулҡынын тәшкил итә, был этап электр тауышы менән байытыла һәм 1980-се йылдарҙың урталарынан алып 1990-сы йылдарҙың урталарына тиклемге осор хип-хоптың алтын дәүере булып һанала. Ошо ваҡытта гангста-рэп жанры төрө популярлыҡ яулай, ул афроамерикан йәштәренең ярлы ҡала райондарындағы шарттарҙы кәүҙәләндерә. 1990-сы йылдарҙың башында һәм уртаһында Көнсығыш яры хип-хопында джи-фанк өҫтөнлөк ала, ошо уҡ ваҡытта Көнсығыш яры хип-хопында джаз-рэп, альтернатив хип-хоп һәм хардкор-рэп өҫтөнлөклө булалар. Был осорҙа хип-хоп, көньяҡ рэпы һәм Атланта хип-хопы кеүек, башҡа төбәк стилдәре барлыҡҡа килеү сәбәпле диверсификация кисерә. 1990-сы йылдар уртаһында хип-хоп иң табышлы жанр, 1999 йылға ҡарата хип-хоп иң күп һатылған музыкаль жанр булып китә.
Хип-хоп жанры 1990-сы йылдар аҙағына — 2000-се йылдар уртаһына популярлыҡ яулай. Ул башҡа популяр жанрҙарға (неосоул, ню-метал һәм R&B) йоғонто яһай. АҠШ-та шулай уҡ кранк, көньяҡ жанры һәм альтернатив хип-хоп кеүек төбәк стилдәре уңыш ҡаҙана, уның башҡарыусыларының уңышы арҡаһында улар мейнстримда нығына башлайҙар. 2000-се аҙағында һәм 2010-се йылдар башында («блогтар дәүере») рэперҙар үҙ музыкаһын онлайн-ысулдар аша тарата һәм социаль селтәрҙәрҙә һәм блогтарҙа популярлыҡ яулауға өлгәшәләр. Гангст-рэп юҡҡа сыҡҡандан һуң, хип-хоп мейнстримы аһәнле, яғымлы йүнәлеш ала. Трэп һәм мамбл-рэп жанр төрҙәре 2010-се йылдар уртаһынан алып 2020 йылдар башына тиклем иң популр хип-хоп формаһы булып ҡала. 2017 йылда АҠШ-та хип-хоп иң популяр жанр тип таныла.
Этимологияһы
«Хип» һәм «хоп» һүҙҙәре бергә ҡулланылғанға тиклем үк күп йыллыҡ тарихҡа эйә. 1950-се йылдарҙа оло йәштәгеләр үҫмерҙәрҙең йортта үткәрелгән кис уйындарын «хиппит-хоп» тип атай. (hippity hops). «Хип-хоп» терминын йыш ҡына Grandmaster Flash and the Furious Five төркөмө рэперы Кейт Ковбой (Keith Cowboy) менән бәйләйҙәр. Әммә Ловбуг Старски, Кит Ковбой һәм диджей Голливуд был терминды музыка «диско-рэп» булараҡ билдәле булған саҡта ҡуллана. Ковбой был терминды АҠШ армияһына яңы ғына килгән дуҫын мыҫҡыллап, «хип/хоп/хип/хоп» һүҙҙәрен һалдаттарҙың марш ритмына оҡшатырлыҡ итеп йырлағанда барлыҡҡа килгән тип иҫәпләнә. Һуңынан Ковбой «хип-хоп» каденцияһын үҙенең сәхнә сығыштарына индерә башлай. Мәҫәлән, ул былай тип әйтә алған: «Мин хип-хоп, хиббит, хибби-дибби, хибби-дибби, хип-хип-хоп тип әйттем, ә һин дә туҡтама» (I said a hip-hop, a hibbit, hibby-dibby, hip-hip-hop and you don't stop). Быны бик тиҙ арала The Sugarhill Gang «Rapper’s Delight» йырында ҡуллана башлай. Universal Zulu Nation-ға нигеҙ һалыусы Afrika Bambaataa әлеге терминды беренсе булып субкультураны тасуирлау өсөн ҡуллана.
«Хип-хоп» һәм «рэп» терминын синоним рәүештә ҡулланырға мөмкинме тигән бәхәстәр бар. Хатта иң белемле яҙыусылар, башҡарыусылар, тыңлаусылар араһында ла яңылышыуҙар булыуы мөмкин. Хип-хоп — 1970-се йылдарҙа Нью-Йорк ҡалаһының Көньяҡ Бронкс ҡалаһында барлыҡҡа килгән мәҙәни хәрәкәт, шул уҡ ваҡытта рэп башҡарыу — төп дүрт элементтың береһе, тигән ҡараш киң таралған. Граффити сәнғәте, брейк-данс һәм диджеинг хип-хоптың башҡа өс мөһим элементтары булып тора. Башлыса күмәк аудитория өсөн баҙарҙа еңелерәк һатылған өсөн рэп музыкаһы хип-хоп мәҙәниәтенең иң билдәле сағылышы тип иҫәпләнә.
1970-се йылдар
Хип-хоп мәҙәниәте 1973 йылда Бронкстың афроамерикан һәм Латин Америка кварталдарында барлыҡҡа килә. Хип-хоп Нью-Йорк урамдарында дүрт нигеҙҙән торған — MC, диджей, граффити, бейеү. «Хип-хоп» жанрының килеп сығыуын 1979 йылда,The Sugarhill Gang төркөмөнөң тарихта тәү тапҡыр «Rapper’s Delight» хип-хоп композицияһы сыҡҡас, билдәләйҙәр.
Хип-хоптың үҫеше
1986—1993 йылдарҙы «хип-хоптың алтын ваҡыты» тип атайҙар. Хип-хоптың музыкаль йүнәлеш булараҡ үҫеш, эсендә башҡа жанрҙар килеп сыҡҡан ваҡыт. Йырсылар ижадында афроцентризм, сәйәси әүҙемлек һыҙаттары күренә, төрлө стилдәр ҡушыла. Музыканттар джаз, роктың сэмплдарын ҡуллана.
Волгодонск (аэропорт)
Волгодонск — Ростов өлкәһе Волгодонск ҡалаһының элекке аэропорты. Волгодонск ҡалаһынан туғыҙ саҡрым төньяҡ-көнбайышта, Цимлянск ҡалаһының төньяҡ ситендә урынлашҡан.
«Волгодонск» аэропорты Цимлян районы территорияһында урынлашҡан. Волгодонск менән Дондағы Ростов араһында авиа бәйләнеш 1971 йылдың 25 майында башлана. Самолет Як-40 тәүлегенә өс тапҡыр Волгодонскиға осҡан. В класлы аэродром проект буйынса ТУ-134 һәм Як-42 самолеттарын ҡабул итергә һәләтле булған. Атап әйткәндә, 70-се йылдарҙа ТУ-134 самолеты Мәскәүҙән даими рейстар башҡарған. Илдә башланған иҡтисади көрсөк ваҡытында осоштар туҡталып ҡала. 90-сы йылдар аҙағында осоштар яңынан башлана, әммә аэропорт реконструкциялауға мохтаж була, ә бының өсөн аҡса табылмай 2010 йылда "Волгодонск" аэродромы граждандар аэропорттары дәүләт реестрынан сығарылған, сөнки ул билдәләнгән тәртиптә сертификация үтә алмай. Шунлыҡтан дәүләт регистрация таныҡлығы көсөн юғалта һәм аэродромдың эксплуатацияға яраҡһыҙлығы таныла. Аэродром авиация эштәре алып барыусы аэродромдар разрядына күсерелә.
2017 йылда Дондағы Ростовта Көньяҡ аэропортын эксплуатацияға тапшырғандан һуң аэропорт «2030 йылға тиклем Ростов өлкәһе территорияһында бәләкәй авиацияны үҫтереү концепцияһы» планы буйынса реконструкцияланырға тейеш. Бындай эштән һуң аэропорт SSJ 100 һәм Boeing 737 (ауырлығы буйынса сикләүле) самолеттарын ҡабул итергә һәләтле буласаҡ.
Әлеге ваҡытта аэродром пассажирҙар ташыуҙы тәьмин итеү өсөн яраҡлы түгел. Ул самолеттар ултыртыу майҙаны һәм авиация эштәре алып барыу өсөн файҙаланыла.
Перспективалары
Ростов өлкәһенең 2020 йылға тиклем социаль-иҡтисади үҫеше һәм Дон хөкүмәтенең 2030 йылға тиклем транспорт комплексының үҫеш стратегияһы "Ростов өлкәһендә бәләкәй авиацияны үҫтереү концепцияһы" сиктәрендә 2017 йылда Батайск янындағы Көньяҡ аэропорты сафҡа индерелгәндән һуң «Волгодонск» аэропортын реконструкциялау планлаштырылған.
Алъяпҡыс
Алъяпҡыс (йәки алъябыу ) — аш-һыу араһында йөрөгәндә, ҡара эштә өҫ кейеме бысранмаһын өсөн уйлап сығарылған. Ҡайһы бер сығанаҡтар 1208 йылда уйлап сығарылған тип һанай. )
Тарихы
Алъяпҡыс Боронғо Мысыр һүрәттәрендә үк күренә, дәүләт хеҙмәтендә эшләүселәрҙең алдына бөрмәләп бәйләп ҡуйылған тире йә ҡамыш һабаҡтарынан яһалған япма тағылған. Боронғо Рәсәйҙә, башҡорт халҡында алъяпҡыс ҡатын-ҡыҙҙың эш кейеме генә түгел, ҡупшы кейемдәр һанына ла ингән. Урыҫ ҡыҙҙары төрлөсә нағышлап биҙәгән аҡ алъяпҡыстар таҡҡан, башҡорт ҡыҙҙары иһә ғәҙәттә ҡара йә кер күтәрмәле туҡымаға биҙәктәр сигеп теккән. Алъяпҡыс урыҫ халҡында уңдырышлылыҡ билдәһе һаналған, төрлө йолаларҙа ҡулланылған, һәм барса ҡатын-ҡыҙ таға торған булған. Бәләкәс балаларҙы алъяпҡысҡа төрөп йөрөтөү яҡшыға юралған һәм бәхетле оҙон ғүмер теләү билдәһе һаналған.
Ул халыҡта шулай уҡ туй көнөндә никахланышыусылар йәшәр йорт тупһаһына алъяпҡыс һалғандар, уға баҫып үтеү шулай уҡ уңыш килтерә тип һаналған. Бойҙай сәсер алдынан алъяпҡысҡа иген һалып, мөйөштөрен төйнәп бәйләгәндәр, был мул уңышҡа юралған. Әлеге көндә был йола һаҡланмаған.
Башҡорт халҡында алъяпҡыс
Башҡорт халҡында алъяпҡыс көнкүреш эштәрендә генә түгел, ҡайһы бер төбәктәрҙә ҡупшы кейем элементы  булараҡ та ҡулланылған. Төньяҡ-көнсығыш һәм көнсығыш Урал аръяғы башҡорттарында, ҡатай ырыуы ҡатын-ҡыҙының байрам кейемдәренә сигеүле алъяпҡыс өҫтәлгән. Ҡатай алъяпҡыстары ҡайып сигелә (тамбур), ерлегенә ҡара туҡыма алына.
Мәктәп формаһы
Алъяпҡыс — Рәсәй империяһында  һәм  совет мәктәп формаһы өлөшө, ҡыҙҙар көндәлеккә ҡара алъяпҡыс, байрамға аҡ алъяпҡыс таҡҡан. Мәктәп алъяпҡысы ғәҙәттә билдән түбән итәкте алдын ҡаплаған туҡыма киҫәгенән, билдән өҫтә ҡулбаш аша үткәрелгән бау беркетеп тегелә. Ул бауға ҡупшы "ҡанаттар" ҙа ҡушып тегәләр.
Масон алъяпҡысы (запон)
Масон алъяпҡысы  — запон бер ниндәй биҙәкһеҙ, тик ябай итеп тегелә. Һуңғараҡ аҡ һарыҡ тиреһе менән алмашынған, әле лә шулай ҡала. Масонлыҡҡа алынған һәр кем аҡ алъяпҡыс ала һәм ложала мотлаҡ тағырға тейеш.
Албанияла туризм
Албания туристарҙы Боронғо Греция һәм Рим, шулай уҡ Ғосман империяһы осороноң бай археологик мираҫы, һалҡын һуғыш заманы артефакттары, бик таҙа пляждары, тау һуҡмаҡтары, традицион албан кухняһы ризыҡтары һәм үҙенсәлекле ауыл ере атмосфераһы менән үҙенә тарта. 2013 йылда Америка  Huffington Post онлайн-баҫмаһы  Албанияны барып күрерлек 10 сәбәпте миҫалға килтерә. 2011 йылдың авгусында албан сығышлы америка<font style="background-color: rgb(254, 252, 224);">  актрисаһы Элайза Душку, атаһының тыуған иле тураһында «Ҡәҙерле Албания» (Dear Albania)   тип аталған фильм төшөрөр  өсөн, Албанияға килә. Албанияға «Урта диңгеҙҙең яңы мөхәббәте» тигән титул тағылған һәм йыш ҡына ҡулланыла, ә бөгөнгә көндә уны «Европаның һуңғы сере» тип атайҙар.
Сит ил туристарының төп өлөшө Албанияға  Косовонан, Македониянан, Черногориянан, Грециянан һәм Италиянан , шулай уҡ Польшанан һәм Чехиянан, тағы ла Көнбайыш Европа илдәренән — Германиянан, Бельгиянан, Нидерландына н, Франциянан, Скандинавия илдәренән һ.б. илдәрҙән туристар килә. Албанияға тәүге тапҡыр барыр алдынан туристарға, онлайн йәки матбуғат баҫмалары һәм  туристик Интернет-форумдарҙа аныҡ һорауҙар биреп, маршрут хаҡында белешмә алырға һәм урындағы туроператорға турҙа ҡатнашыу маҡсатын әйтеп, заказ бирергә тигән тәҡдимдәр бирелә. Бэкпекерҙар Албанияла ятаҡтарҙа, ауылдарҙағы кемпингтарҙа йә яр буйына урынлашыуҙы хуп күрә. Ойошҡан турист төркөмдәре, ҡағиҙә булараҡ, күп һанлы археологик һәйкәлдәрҙе һәм тарихи ҡалаларҙы барып күрә. Рафтинг-турҙар, велосипед турҙары, шулай уҡ ауыл ерендәге юлһыҙ урындарҙан сәйәхәт итеү һорау менән файҙаланыла. Һуңғы осорҙа Тиранала һ.б. ҡалаларҙа автомобиль прокаты буйынса агентлыҡтар, турбюро һәм туристик мәғлүмәт үҙәктәре асыла. Албанияла медицина туризмы популяр була бара, иң тәүҙә — стоматология туризмы, сөнки албан теш табиптары Көнбайыш Европа стоматологтарына ҡарағанда күпкә арзаныраҡ хаҡтар тәҡдим итә.
Әммә илдә туризм үҫешен күп кенә  факторҙар: юлдарҙың, коммуналь  хужалыҡтың түбән сифатлы булыуы, санкцияланмаған сүплектәр, законһыҙ төҙөлөштәр һәм браконьерлыҡ, ер участкаларына милек хоҡуғының тәртипкә һалынмауы тотҡарлай. Шуға ҡарамаҫтан, Европа Союзы фонды ярҙамы менән илдә юлдарҙы, йәмәғәт туҡланыу предприятиеларын, таҙартыу ҡоролмаларын ҡутарып яңынан төҙөү (реконструкция) һәм баштан башлап төҙөү йәйелдерелгән. Албания хосуси секторы һәм сит ил инвесторҙары күсемһеҙ милек төҙөүгә һәм тарихи урындарҙы тергеҙеүгә (реконструкция) байтаҡ аҡса индерә, шулай уҡ курорттар һәм порттар төҙөү менән ҡыҙыҡһыныуын белдерә.
Ҡалалар һәм археологик ҡаҙыныу урындары
Туристар иң йыш килә торған Албания ҡалалары: Иң йыш ҡаралған  археологик  объекттар:
Иҫтәлекле ғәжәйеп тәбиғәт биләмәләре
Албания үҙенең мауыҡтырғыс пейзаждары менән билдәле. Уларҙан иң популярҙары:
Ауыл ер-урындары
Албания агротуризмының төп йүнәлештәре:
Панорамалы маршруттар
Албанияла бик күп панорама маршруттары бар, шуларҙың иң мөһимдәре:
Фестивалдар һәм мәҙәни мираҫ
Албан мәҙәниәите үҙенең бай фольклоры һәм үҙенсәлекле традициялары менән билдәле. Илдә даими рәүештә мәҙәни фестивалдәр үтә:
ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы теҙмәһе
Албанияла ике бөтә донъя мираҫы объекты урынлашҡан:
Туризм үҫеше проблемалары
Илдәге туризм индустрияһының төп проблемаһы - тармаҡ үҫешенең аныҡ стратегияһы юҡлығы. Туризм үҫешен тотҡарлаусы яйға һалынмаған проблемалар: территориялар үҫеше буйынса комплекслы план булмауы, контролдә тотолмаған сүплектәр, юл һәм коммуналь хужалыҡтарҙың түбән сифатлылығы, браконьерлыҡ, ҡайһы бер ер участкаларына милек хоҡуғы буйынса бәхәстәр һ.б. күп кенә хәл ителмәгән мәсьәләләр. Туристик сфера өсөн кадрҙар әҙерләүҙең аныҡ системаһы ла юҡ.
Волгодонск
Волгодонск — Рәсәйҙең Ростов өлкәһе ҡалаһы. Волгодонск ҡала округын барлыҡҡа килтерә.
Илдең көньяғындағы иң йәш ҡалаларҙың береһе, 1950 йылдың 27 июлендә Цимлян һыуһаҡлағысын эксплуатациялаусылар ҡасабаһы итеп төҙөлгән. Ростов өлкәһе көньяҡ-көнсығышының эре сәнәғәт һәм фәнни, географик һәм сауҙа-сәнәғәт үҙәге. Ул 12 район ауылдарын (8-е Волгодонск системаһына ҡарай) берләштерә ,унда Рәсәй көньяғының энергетика үҙәгенең береһе — Ростов (Волгодонск) АЭС-Ы бар. Ҡалала бик ҙур предприятие — «Атоммаш» — СССР-ҙа, ә аҙаҡтан Рәсәйҙә атом энергетика машиналары эшләү производство берекмәһе бар.
Географияһы
Волгодонск Ростов өлкәһенең көнсығышында ике миллионлы ҡала — Дондағы Ростов һәм Волгоград ҡалалары араһында урынлашҡан һәм Рәсәй Федерацияһының эре төп субъекттары — Ставрополь, Краснодар һәм Элиста- ҡалаларына яҡын тора. Ҡала Сальск далаларында, Цимлян һыуһаҡлағысының һул ярында (Дон йылғаһында) урынлашҡан. Биш диңгеҙ — Аҡ, Балтик , Каспий , Азов һәм Ҡара- диңгеҙҙәр менән һыу юлы аша тоташа. Волгодонскиҙа Дон магистраль ирригация каналы башлана.
Климат
Ҡала континенталь климат (ҡоро) зонаһында ҡарай, бында уртаса һалҡын, ҡарлы ҡыш һәм йәй ҡояшлы һәм бик йылы. Июлдә уртаса температура +23,5 °C. , уртаса йыллыҡ температура +9,3 °C (+9,6 °С — хәҙерге нормалар буйынса). Волгодонскиҙа йылына уртаса яуым-төшөм 448 мм.
Тарих
Волгодонск ҡалаһы Волга-Дон каналы суднолар йөрөй торған канал төҙөлөү арҡаһында барлыҡҡа килгән.Волга һәм Дон йылғаларын XVI быуат аҙағында һәм XVII быуат та бер нисә тапҡыр тоташтырырға маташалар. Волга һәм Дон йылғаларын тоташтырыу тураһындағы мәсьәләне рус ғалимдары бер нисә тапҡыр иҡтисади проблемалар менән бәйләп хәл итергә булышҡандар. 1920 йыл буласаҡ каналдың трассаһында геодезисттар эшләй башлай. 1928 йылда каналды ҡаҙа башлайҙар, тик был эште ҡул көсө менән йырып сығыу мөмкин булмай. 1938 йылда «Техника — йәштәргә» журналында беренсе тапҡыр буласаҡ Волгодонск ҡасабаһы телгә алына. 1940-сы йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышы арҡаһында канал төҙөү буйынса эш туҡтатып торола.
Волгодонск сәнғәт музейы
Волгодонск һынлы сәнғәт музейы — Музей фондында Волгодонск ҡалаһы «Атоммаш» заводын төҙөүселәрҙең замандаштары, Волгодонск ҡалаһы рәссамдары әҫәрҙәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларҙың һәм тыл ветерандарының портреттары тора. Күп әҫәрҙәр заманса материалдар һәм техника менән башҡарылған. Рәссамдар араһында халыҡ һәм атҡаҙанған рәссамдар бар. Билдәһеҙ йәш рәссамдарҙың картиналары коллекцияһы ла хәҙерге заман сәнғәтен сағылдыра. Музейҙа Волгодонск дөйөм белем биреү мәктәбе уҡыусыларының эштәре лә күргәҙмәгә ҡуйылып тора. Музейҙың төп фондында һаҡланған коллекцияларының һаны 5000-дән артыҡ, тағы ла 8000 экспонат запаста һаҡлана. Һынлы сәнғәттән башҡа музейҙа XX һәм ХIХ быуат әйберҙәре — графика, скульптура, биҙәү-ҡулланма сәнғәте әйберҙәре, фалеристика коллекциялары бар. Коллекцияларҙың күп өлөшө музейҙың даими экспозицияларын һәм күргәҙмәләрен тәшкил итә. Экспозиция-күргәҙмә залы майҙаны 534 квадрат метр.
Тарих
2003 йылдың апрелендә Ростов өлкәһе губернаторы ҡарары менән Ростов өлкә картина галереяһы «Волгодонск сәнғәт музейы» тип үҙгәртелә. 2003 йылдан алып музей Ростов өлкәһе дәүләт милкенә тапшырылғас, музей фондтарын комплектлау ғилми нигеҙҙә ҡорола, смета буйынса һәм шулай уҡ «Дон мәҙәниәте» өлкә прораммаһы буйынса ла музейға әйберҙәр һатып алыу өсөн аҡса бүленә. Ошо ваҡыттан башлап музей фонды предметтар менән күберәк тулыландырыла. 2003 йылдан 2008 йылға тиклемге осорҙа музейҙың төп фондына 2782 музей экспонаты индерелә, музей коллекцияһы 3189 берәмеккә етә. Ярҙамсы фондта — 3150 һаҡлау берәмеге тора. Рәсәй рәссамдары союзы Ростов бүлексәһе һәм эксперт фонд-һатып алыу комиссияһы хеҙмәттәшлеге нигеҙендә 2004 йылда музейға юғары сифатлы сәнғәт әйберҙәре тулыландырыла.
Волгодонск һынлы сәнғә музей Дон музей учреждениелары араһындағы иң йәш музей, шул уҡ ваҡытта Ростов өлкәһенең Таганрог, шулай уҡ Ростов һәм Сальск музейҙарынан һуң сәнғәт өлкәһендәге дүртенсе музейы.
Экспозиция
Картиналар коллекцияһына 548 төҫлө һүрәт, 335 график эштәре (заказ ҡабул итеү өсөн махсус күрһәтеү өсөн эшләнгән паспарту рамдары, быяла, график биттәр), акварелдәр, ҡатырғала төшөрөлгән нәфис эштәр, ағас-сүсле плита, быяла һәм рамаҫтына ҡуйылған, 82 әйбер альбом биттәрендә һаҡлана. Был предметтар бөтәһе лә XX, ХIХ быуат менән даталана, йәғни хәҙерге заман сәнғәте әйберҙәрен, музей йүнәлеш тематикаһына тура килгән хәҙерге заман сәнғәте музейы икәнлеге тураһында һөйләй. Предметтар коллекцияһының авторҙары — башҡа төбәктәр һәм Ростов өлкәһе Волгодонск ҡалаһы хәҙерге заман рәссамдары, нигеҙҙә Рәсәй рәссамдар союзы ағзалары (Георгий Лиховид, Василий Остапук, Юрий Падалка Алексей Хижкин). Коллекцияларҙа хәҙерге заман һынлы сәнғәтенең бөтә жанрҙары һәм йүнәлештәре бар.
Музейҙа Василий Поляков һәм Егор Дердиященко скульптуралары коллекциялары ҡуйылған, шулай уҡ күп авторҙарҙың ҡала урамдарын биҙәп торған скульптура композициялары ла бар. Ҡулланма сәнғәт предметтарынан музейҙа батик, сигеү, гобелен, түшкә таға торған билдәләр бар. Ул билдәләр коллекциялары нигеҙҙә сериялар һәм ваҡиғалар буйынса ҡуйылған. 1980 йылдағы олимпия уйындары серияһы айырыуса тарихи һәм сәнғәт әһәмиәтенә эйә.
Вәрәшбаш (Татарстан)
Вәрәшбаш — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Мөслим районындағы ауыл. Вәрәшбаш ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Географик урынлашыуы
Ауыл Вәрәш йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан төньяҡҡа табан 9 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
Вәрәшбаш (Шилселе) — ирәкте (табын) ырыуы башҡорттарының ауылы. 1815 йылда нигеҙләнгән. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Ирәкте улусы составында була. 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә.
1848 йылда һәм артабанғы йылдарҙа мәсет һәм мәктәп; 1870 йылда 3 һыу тирмәне теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составына керә.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Ураҙмәт (Татарстан)
Ураҙмәт — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Мөслим районындағы ауыл. Ураҙмәт ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Тарихы
Ураҙмәт — Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улусы башҡорттарының ауылы. XVIII быуаттың 1-се яртыһында нигеҙләнгән. 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әмәкәй улусы составына керә.
ХХ быуат башында ауылда мәсет, мәктәп, һыу тирмәне теркәлгән.
Халҡы
1795 йылда ир енесле 140 башҡорт, 235 типтәр; 1834 йылда — 167 башҡорт, 75 типтәр; 1902 йылда — 828 башҡорт һәм типтәр йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Иҫке Вәрәш (Татарстан)
Иҫке Вәрәш — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Мөслим районындағы ауыл. Вәрәшбаш ауыл биләмәһе составына керә.
Географик урынлашыуы
Ауыл Вәрәш йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан төньяҡҡа табан 6 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
Иҫке Вәрәш (Шилселе Ҡарантамаҡ) ауылы XVII быуаттың 2-се яртыһында нигеҙләнгән. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Ирәкте улусы составында була. 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә.
1736 йылдың 11 февралендәге Указдар
1736 йылдың 11 февралендәге Указдар — 1735—1736 йй. башҡорт ихтилалдары н баҫтырыу сараларын билдәләүсе һәм  Ырымбур  экспедицияһы (1734—1744) эшмәкәрлеген яйға һалыусы норматив-хоҡуҡи акттар.
Иҫке Вәрәш (Татарстан)
Тарихы
1848 һәм 1870 йылдарҙа мәсет, мәктәп, 2 һыу тирмәне теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составына керә.
1736 йылдың 11 февралендәге Указдар
Тасуирлау
Указдар баш күтәреүселәрҙе язалау сараларын күҙ уңында тотҡан: Яуаплылыҡҡа тарттырылған ихтилалда ҡатнашыусыларҙың ғаилә ағзаларын Тарихи Башҡортостандан ситкә оҙатырға, ҡоллоҡҡа һатырға һәм көсләп суҡындырырға тейеш булғандар.
Симәк
Симәк — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Мөслим районындағы ауыл. Симәк ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
1736 йылдың 11 февралендәге Указдар
Тасуирлау
Мишәрҙәр, типтәрҙәр һәм бобылдар ихтилалда ҡатнашҡан башҡорттарға ер өсөн оброк түләүҙән тулыһынса азат ителгән. Баш күтәреүсе башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы мишәрҙәргә бирелергә тейеш булған. Дворяндар, мишәрҙәр һәм офицерҙар башҡорт общиналары ерҙәрен һатып алырға хоҡуҡлы булған. Указдарға ярашлы, Ырымбур комиссияһы начальнигы Башҡортостандағы ерҙәр менән иркенләп тотона алған: редуттар һәм форпостарға нигеҙ һалған, уларҙа гарнизондар урынлаштырған, тау заводтары һәм ҡәлғәләре төҙөткән, күсеп килеүселәргә таратып биргән.
Иҫке Вәрәш (Татарстан)
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Симәк
Географик урынлашыуы
Ауыл Мышыға йылғаһы бассейнында, Мөслим ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 24 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
Симәк — бүләр ырыуы башҡорттарының ауылы. 1701 йылдан билдәле. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улусы Мышыға түбәһе составында була. 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Поисево улусы составына керә.
1736 йылдың 11 февралендәге Указдар
Тасуирлау
Бынан башлап батша администрацияһы рөхсәтенән башҡа йыйындар үткәреү тыйылған. Башҡорт улыстарындағы старосталар урыҫ администрацияһына тоғро старшиналар менән алмаштырылырға тейеш булған.
Симәк
Тарихы
1870 йылда мәсет, мәктәп, һыу тирмәне, хужалыҡ магазины теркәлгән.
1736 йылдың 11 февралендәге Указдар
Тасуирлау
Указдарға ярашлы, башҡорттарға тимерлектәр тотоу һәм ҡорал һатып алыу тыйылған. Шулай уҡ уларҙы ҡоралһыҙландырырға ҡушылған.
Указдарға ярашлы, мәсет һәм мәҙрәсәләр төҙөүгә сикләүҙәр индерелгән. Башҡортостанда ахундар һаны даруғалар һанына (Нуғай даруғаһы, Себер даруғаһы, Ҡазан даруғаһы һәм Уҫы даруғаһы) ҡарап дүрткә саҡлы ҡыҫҡартылған. Ахундар урындағы властар хуплауынан сығып ҡына тәғәйенләнергә тейеш булған.
Симәк
Тарихы
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составына керә.
1736 йылдың 11 февралендәге Указдар
Тасуирлау
Указдар буйынса, Ҡаҙан губернаторы рөхсәтенән тыш Ҡаҙан татарҙары менән никахлашыу тыйылған.
Симәк
Халҡы
1795 йылда ир енесле 63 башҡорт, 47 типтәр; 1834 йылда — 231 башҡорт; 1859 йылда — 306 башҡорт йәшәй. Керҙәштәр сығышы менән байлар ыруы башҡорттарынан булған.
1736 йылдың 11 февралендәге Указдар
Тасуирлау
1736 йылдың 11 феврале Указдары Башҡортостанға килгән дворяндарҙың, керҙәштәрҙең һәм башҡа күсеп килеүселәрҙең ергә хоҡуҡтарын киңәйткән һәм шул уҡ ваҡытта аҫаба халыҡтың хоҡуҡтарын сикләгән.
Указдарҙа һанап үтелгән ҡайһы бер пункттар 1737 йылдан Ырымбур комиссияһы начальнигы В. Н. Татищев тарафынан тормошҡа ашырылған.
Симәк
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Уэльс принцы утрауы (Канада)
Уэльс принцы утрауы (Prince of Wales Island) — Канада Арктика архипелагы составындағы утрау.
Географияһы
Бутия ярымутрауынан төньяҡ-көнбайышҡа табан урынлашҡан. Канада территорияһының бер өлөшө булып тора. Уэльс принцы утрауы башлыса эзбизташтарҙан яһалған. Майҙаны 33 339 км². Ҙурлығы буйынса донъяла 40сы һәм Канадала 10сы урынды биләй. Яр буйы һыҙығының оҙонлоғо 2576 км. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 320 метрға тиклем (73.81667°N, -97.83333°W).
Уэльс принцы утрауы Бөтә донъя ҡырағай тәбиғәт фонды тарафынан бүленгән Урта арктик тундраһы (Middle Arctic tundra) төньяҡ америка экологик регионына керә.
Сербия милли китапханаһы
Сербия милли китапханаһы (Народна библиотека Србије) — Сербияла иң ҙур китапхана. Илдең баш ҡалаһы Белградта, Врачар общинаһында урынлашҡан.
Тарихы
Китапхананың барлыҡҡа килеүе 1832 йылдың февралендә булған тарихи ваҡиғаға бәйле, ошо ваҡытта тәүге серб гәзитен баҫтырыусы Димитрие Давидович кенәз Милош Обреновичҡа хат менән мөрәжәғәт яһай. Шул уҡ йылдың ноябрендә кенәз мотлаҡ даналарҙы Милли китапханаға ебәрергә бойора.
1941 йылдың апрелендә фашистик илдәр Югославияға һөжүм иткән осорҙа, Белградты бомбардировкалау һөҙөмтәһендә китапхана бинаһы тулыһынса юҡ ителә. Уның бинаһы менән бергә 500 000 дана китаптар, 1424 кириллик ҡулъяҙмалары һәм уставтар, 1500 берәмек боронғо карталар һәм гравюралар, 4000 журнал, 1800 гәзит башлыҡтары, ғосман (төрөк) документтарының архивы һ.б. юҡ ителә.
1944 йылда Белград азат ителгәс, китапхана тергеҙелә.
Саутгемптон (утрау)
Саутге́мптон (Southampton Island) — Канада Арктика архипелагында ҙур утрау. Административ рәүештә Канаданың Нунавут территорияһының Кивалик регионына ҡарай.
Географияһы
Гудзон ҡултығына ингән урында урынлашҡан. Утрау майҙаны 41 214 км² тәшкил итә. Ҙурлығы буйынса донъяла 34се һәм Канадала 9сы урынды биләй. Яр буйы һыҙығының оҙонлоғо 1944 км.
Утрау төньяҡта Мелвилл ярымутрауынан Фрозен-Стрейт боғаҙы, ә көнбайышта Лабрадор ярымутрауы менән Рос-Уэлк боғаҙы менән айырылған. Утрауҙың иң бейек нөктәһе — Матиасен тауы. Утрауҙың көньяҡ-көнсығышында Белл ярымутауы урынлашҡан.
Саутгемптон утрауы Канаданың ҡышҡы ваҡытҡа күсмәгән һирәк территориялар иҫәбенә инә.
Халҡы
Саутгемптонда берҙән-бер тораҡ пункт — Корал-Харбор, бында 721 кеше (2001) йәшәй.
Яңырыу
Яңырыу, йәки Ренесса́нс (фр.  Renaissance , итал. Rinascimento; «re/ri» — «яңынан» һәм «nasci» — «тыуған» тигәндән) — Европа илдәренең урта быуаттарҙан һуңғы фән һәм сәнғәттең көслө үҫеше менән билдәләнгән яңы осоро ; архитектурала гуманистик йүнәлеште яңынан ҡайтарыуға ынтылған ижтимағи-сәйәси һәм мәҙәни хәрәкәт; XIV б. Италияла башлана һәм Европа илдәрендә XV-XVI бб. дауам итә ; Европа мәҙәниәте тарихындағы донъя әһәмиәтенә эйә булған, Урта быуаттар ға алмашҡа килгән дәүер, Мәғрифәтлек тең элгәре. Италияла XIV быуат башынан (ҡалған Европала — 15-16 быуаттарҙан) — XVI быуат аҙағына тиклем, ҡайһы бер урындарҙа XVII быуат тың тәүге тиҫтә йыллыҡтарынаса ваҡыт арауығын алып тора. Яңырыу дәүерен айырып торған һыҙаттар — мәҙәниәттең донъяуи төҫ алыуы, гуманлылығы һәм кешене үҙәккә ҡуйыу ы (антропоцентризм). Антик мәҙәниәткә ҡыҙыҡһыныу күтәрелә, йәғни уның «яңырыуы» бара — термин шунан алынған да инде.
Яңырыу термины итальян әҙәмиәтселәрендә, мәҫәлән, Джорджо Вазариҙа уҡ осрай. Хәҙерге мәғәнәһендә термин XIX быуаттағы француз тарихсыһы Жюль Мишле тарафынан ҡулланыуға индерелә. Әлеге осорҙа Яңырыу термины мәҙәни сәскә атыу метафораһына әйләнгән.
Дөйөм тасуирламаһы
Яңы мәҙәни үрнәк Европалағы ижтимағи мөнәсәбәттәрҙең тамырҙан үҙгәреүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә.
Яңырыу дәүере башланыуында Византия дәүләте нең ҡолауы һәм, китапханаларын, Европаға таныш булмаған күп төрлө антик сәнғәт әҫәрҙәрен алып, византийҙарҙың Европаға ҡасыуы айырым әһәмиәткә эйә була. Мәҫәлән, византий лекторы сығышынан әҫәрләнеп, Козимо Медичи Флоренцияла Платон академияһына нигеҙ һала.
Ҡала-республикалар үҫеше феодаль мөнәсәбәттәр ҙә ҡатнашмаған сословиеларҙың — һөнәрселәрҙең, сауҙагәрҙәрҙең, банкирҙарҙың — йоғонтоһо артыуға килтерә. Ҡиммәттәрҙең урта быуаттар, нигеҙҙә, сиркәү мәҙәниәте тыуҙырған иерархик системаһы, баҫынҡы, йыуаш рух уларға ят була. Был гуманизм, йәғни әҙәмиәт — кешене, уның шәхесен, азатлығын, ижадсан эшмәкәрлеген ижтимағи институттарҙың иң юғарғы ҡиммәте итеп ҡараған ижтимағи-фәлсәфәүи хәрәкәт яралыуына килтерә.
Ҡалаларҙа донъяуи фән һәм сәнғәт үҙәктәре барлыҡҡа килә, уларҙың эшмәкәрлеге сиркәү күҙәтеүенә буйһонмай. Донъяға яңыса ҡараш антика ға мөрәжәғәт итә, сөнки унда гуманистик, кешене һанлаған мөнәсәбәттәрҙе күрә. XV быуат уртаһында китап баҫыу ҙы уйлап табыу тотош Европала антик мираҫ һәм яңыса ҡараштар таралыуына килтерә.
Яңырыу дәүеренең осорҙары
Яңырыу 4 осорға бүленә:
Проторенессанс
Тәүренессанс Урта быуаттар, роман, гот, византий традициялары менән тығыҙ бәйләнгән, был осор Яңырыуға әҙерлек булып тора. Ул ике өлөштән: Джотто ди Бондоненың вафатына тиклемге һәм унан һуңғы (1337 год) өлөштәрҙән тора. Иң мөһим асыштар, иң сағыу оҫталар беренсе өлөштә була. Икенсе өлөш Италияға тағун ябырылыу менән билдәле. XIII быуаттың аҙағында Флоренция ла төп ҡорам — Санта Мария дель Фьоре — төҙөлә. Уның авторы Арнольфо ди Камбио була, унан һуң эште Джотто (Флоренция соборының кампанилаһын проектлаусы) дауам итә. Тәүренессанс сәнғәте иң элек скульптурала барлыҡҡа килә (Никколо һәм Джованни Пизано, Арнольфо ди Камбио, Андреа Пизано). Һынлы сәнғәтте ике художество мәктәбе — Флоренция (Чимабуэ, Джотто) һәм Сиена (Дуччо, Симоне Мартини) — кәүҙәләндерә. Джотто төп рәссам тип таныла. Уны һынлы сәнғәт реформаторы тип атайҙар. Джотто дини рәүешкә донъяуи йөкмәтке һала, һүрәтте яҫы итеп төшөрөүҙән күләмлегә күсә, һындарға һығылмалылыҡ бирә, һүрәттәрендә интерьерҙарҙы төшөрә башлай.
Яңырыу Иртәһе
Альп тан төньяҡҡа, шулай уҡ Испани яға, Яңырыу XV быуат аҙағында ғына килеп етә, һәм уның иртәһе яҡынса киләһе быуаттың уртаһына тиклем дауам итә.
Яңырыу Үре
Яңырыуҙың өсөнсө осорон «Яңырыу Үре» тиҙәр. Ул Италияла 1500 —1527 йылдарҙы алып тора. Был ваҡытта итальян сәнғәтенең йоғонто яһау үҙәге Флоренциянан Римға күсә, быға ҡыйыу, эшлекле Папа Юлий II-нең тәхеткә ултырыуы сәбәп була. Ул һарайына иң яҡшы рәссамдарҙы саҡыра, үҙен сәнғәт һөйгән кеше итеп таныта. Антик сәнғәт төптәнерәк өйрәнелә, яңы сәнғәт өлгөләрендә теүәлерәк, ентеклерәк һәм эҙмә-эҙлеклерәк ҡуланыла; уйынсыл гүзәллекте тыныс дәрәжәлелек алмаштыра; Урта быуаттар билдәләре бөтөнләй юҡҡа сыға, сәнғәт әҫәрҙәренә классиклыҡ яғыла. Ләкин боронғоларға оҡшатыу рәссамдарҙың үҙаллылығына зыян имәй, улар грек-рим сәнғәтенән үҙ зауыҡтары һәм ихтыярҙары ҡушҡанды алып, үҙ фантазияһы аша үткәреп, ижад иткән әҫәрҙәрендә ҡуллана.
Өс бөйөк итальян оҫтаһының ижады Ренессанс Үрен биҙәй, улар — Леонардо да Винчи (1452—1519), Микеланджело Буонарроти (1475—1564) һәм Рафаэль Санти (1483—1520).
Яңырыу Ахыры
Италияла Яңырыу Ахыры 1530-сы йылдарҙан 1590—1620-се йылдарға тиклем дауам итә. Был осорҙа сәнғәт һәм мәҙәниәт шул тиклем күп төрлө була: бөтәһен бер нигеҙгә ҡороу хатта үтә ҡатмарлы булып тойола. Ҡараштарҙағы ҡаршылыҡтар һәм кризис башланғанын тойоу Флоренцияла тәбиғи булмаған төҫтәрҙән һәм һыныҡ һыҙыҡтарҙан торған «нервылы» сәнғәтте — маньеризм ды хасил итә.
Төньяҡ Яңырыуы
Итальян Ренессансы 1450 йылға тиклем башҡа илдәргә йоғонто яһамай. 1500 йылдан һуң стиль бар континентҡа тарала, ләкин гот ахырының тәьҫире барокко осоронаса шәйләнә әле.
Нидерланд, Германия һәм Франциялағы Ренессанс дәүере Италиялағы Яңырыуҙан айырымыраҡ ҡарала. Ул Төньяҡ Яңырыуы тип атала. Һынлы сәнғәттә стиль айырымлыҡтары күренә: Италиянан айырмалы, гот сәнғәте традициялары һаҡлана, антик мираҫҡа әҙерәк урын бирелә.
Сағыу вәкилдәре — Альбрехт Дюрер, Ганс Гольбейн (Кесе), Лукас Кранах (Өлкән), Питер Брейгель (Өлкән).
Рәсәйҙә Яңырыу
Европа илдәрендә барған Яңырыу дәүере Рәсәйгә күп яҡлы йоғонто яһай. Әлбиттә, Европаның мәҙәни үҙәктәренән ара алыҫлығы был йоғонтоно кәметә төшә.
Батша Иван III Рәсәйҙә Яңырыуға башланғыс һалыусы була. Уның осоронда Италиянан архитекторҙар төҙөлөштөң яңы технологияларын, Ренессанстың ҡайһы бер элементтарын килтерә. 1475 йылда Болонья архитекторы Аристотель Фиораванти Мәскәү Кремлендәге ер тетрәгәндә ҡазаланған Успение соборын яңыртып һалыу өсөн саҡырыла. Архитектор өлгө итеп XII быуатта төҙөлгән Владимир соборын файҙалана һәм традицион урыҫ стиле менән Яңырыуға хас киңлек, нисбәтлелек һәм симметрия хас булған проектты төҙөй.