cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сыңрау торна (балет)
Тарихы
Балет 1955 йылда Мәскәүҙә башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында, Ульяновск (1968) һәм Ленинград (1969) ҡалаларында үткән БАССР әҙәбиәте көндәрендә күрһәтелә.
«Сыңрау торна» балеты нигеҙендә 1959 йылда Свердловск киностудияһында фильм төшөрөлә(Ғәскәров һәм Ә. Һ. Бикчәнтәев либреттоһы, режиссеры О. П. Николаевский, балетмейстеры Анисимова). Унда төп партияларҙы Э. Ә. Сөләймәнова (Зәйтүнгөл), И. Х. Хәбиров (Йомағол),Х. Сафиуллин (Арыҫланбай),З. Насретдинова (Торналар башлығы) башҡара. Тамара Хоҙайбирҙина фильмда башҡорт бейеүен башҡара. Балеттан айырмалы был фильмда Арыҫланбай Зәйтүнгөлдө уҡтан атып үлтерә.
«Сыңрау торна» балеты Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры репертуарында 1944 йылдан алып һаҡланып ҡала.
Һылтанмалар
/
Куделина Тамара Фёдоровна
Куделина Тамара Федоровна (1932 — 4 февраль 1997) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, Тамбов өлкәһе Староюрьевский районының Ленин исемендәге тоҡомсолоҡ заводының һауынсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Биографияһы
Куделина Тамара Федоровна 1932 йылда Тамбов өлкәһендә урыҫ ғаиләһендә тыуған.
Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, Куделина Тамара Федоровна 1947 йылда Ленин исемендәге совхоздың малсылыҡ фермаһында хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Тиҙ арала совхоздың алдынғы һауынсыһы булып китә. Районда йылында һәр һыйырҙан йылына уртаса 5000 килограмдан артыҡ һөт һауып алыусы беренсе һауынсы була. Ете йыллыҡ осорондағы социалистик ярыштарҙа даими призлы урындар яулау осоро.
1966 йылдың 22 мартында СССР Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы ауыл хужалығында һәм малсылыҡта юғары һөҙөмтәләр алыу һәм рекордлы күрһәткестәр булдырғаны өсөн Куделина Тамара Федоровнаға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш » алтын миҙалы тапшырыла.
Куделина Тамара Федоровна артабан да ауыл хужалығында хеҙмәт итеүен дауам итә. Төп эшенән айырылмайынса ситтән тороп Чакинский ауыл хужалығы техникумында «зоотехник» һөнәрен ала. Куделина Тамара Федоровна Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәләрендә даими ҡатнаша. Уның төркөмөндәге һыйырҙар тотороҡло рәүештә 5000 килограмдан ашыу һауым бирә.
Тамара Федоровна Куделина һауынсылыҡ тармағы һәм Тамбов өлкәһе исеменән СССР Юғары Советының 7-се һәм 8-се саҡырылышы депутаты итеп һайлана. Дүрт тапҡыр Куделина Тамара Федоровна Тамбов өлкә советына депутат итеп һайлана. Просоюздарҙың XV һәм XVI съезына делегат була.
Куделина Тамара Федоровна Староюрьево район үҙәгендә йәшәй. 1997 йылдың 4 февралендә вафат була.
Наградалары
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ булған:
Абҙаҡов Фәтих Исмәғил улы
Абҙаҡов Фәтих Исмәғил улы (Абзаков Фатих Исмагилович) (1923—1944) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы пулемётсыһы. 1944 йылда яуҙа һәләк була.
Биографияһы
Фәтих Исмәғил улы Абҙаҡов 1923 йылда БАССР-ҙың Йылайыр кантоны (хәҙер — Баймаҡ районы) Үрге Таулыҡай ауылында тыуған тиелә. «Халыҡ хәтере» сайтында Баймаҡ районы 2-се Этҡол ауылында тыуған тип яҙалар.
1941 йылдың 10 декабрендә Баймаҡ районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.
1944 йылдың 13 ғинуарында яуҙа һәләк була.
Хәтер
Абҙаҡов Фәтих Исмәғил улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Йылайыр районы Үрге Таулыҡай ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
С. М. Будённый исемендәге хәрби элемтә академияһы
'''Советтар Союзы Маршалы С. М. Буденный исемендәге элемтә хәрби академияһы''' — Рәсәй Федерацияһы хәрби уҡыу йорто, Санкт-Петербургта урынлашҡан. 1919 йылда нигеҙ һалынған.
Тарихы
1919 й. (8 ноябрь). Академияға нигеҙ һалына. Тәүге исеме «Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы (РККА) командирҙар составының юғары хәрби электротехник мәктәбе»
1941 й. (21 ғинуар). СССР Оборона Халыҡ комиссары (НКО) бойороғо буйынса Хәрби электротехник элемтә академияһы тип атала башлай.
1946 йыл (1946 йылдың 5 июле). РККА ГШ директиваһы нигеҙендә академия С. М. Буденный исемендәге Хәрби Ҡыҙыл Байраҡ орденлы элемтә академияһы тип атала башлай.
1952 йыл, элемтә академияһы базаһында ике академия ойошторола: Хәрби элемтә академияһы (командирҙар) һәм С. М. Буденный исемендәге элемтә Хәрби инженер академияһы
1957 йыл, улар яңынан бер академияға — С. М. Буденный исемендәге элемтә Хәрби академияһына берләштерелә.
29 август 1998 йыл. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 1000-се һанлы ҡарары менән Хәрби элемтә академияһы Рязань, Кемерово, Ульяновск ҡалаларындағы филиалдары булған элемтә Хәрби университеты тип үҙгәртелә.
2004 йылдың 9 июлендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 937-р номерлы ҡарары менән Хәрби элемтә университеты С. М. Буденный исемендәге Хәрби элемтә академияһы тип үҙгәртелә.
Академия 35 дәүләттең ҡораллы көстәре өсөн белгестәр әҙерләүҙе тормошҡа ашыра.
Академияның төп корпусы Тихорецкий проспекты, 3 адресы буйынса урынлашҡан, Академияның факультеттарының береһе Суворов проспекты, 32 адресы буйынса бинала урынлашҡан.
Һөнәрҙәр
11.05.04 Мәғлүмәт коммуникацион технологиялар һәм махсус элемтә системаһы
Һөнәр: махсус тәғәйенләнештәге радиобәйләнеш системаһы;
Һөнәр: махсус спутник бәйләнеше системаһы;
Һөнәр: оптик элемтә системаһы;
Һөнәр: махсус тәғәйенләнешле коммутация системалары һәм элемтә селтәрҙәре;
09.05.01 Махсус тәғәйенләнешле автоматлаштырылған системаны ҡулланыу һәм эксплуатациялау
Һөнәр: хисаплау машиналарын, комплекстарҙы, махсус тәғәйенләнешле системалар һәм селтәрҙәрҙе файҙаланыу;
Һөнәр: мәғлүмәтте автоматлаштырылған эшкәртеү һәм идара итеү системалары;
Һөнәр: математика, хисаплау техникаһын һәм автоматлаштырылған системаларҙы программа һәм мәғлүмәт менән тәьмин итеү.
Уҡыу формаһы — көндөҙгө бүлек.
Академияны тамамлаусыларға лейтенант хәрби званиеһы һәм «инженер» квалификацияһы, дәүләт өлгөһөндәге диплом бирелә.
УРТА ПРОФЕССИОНАЛЬ БЕЛЕМ БИРЕҮ
210709 Күп каналлы телекоммуникация системалары;
210721 Радиоэлемтә, радиотапшырыуҙар һәм телевидение;
210723 элемтә селтәрҙәре һәм коммутация системалары;
Уҡыу ваҡыты 2 йыл 10 ай.
Уҡыу формаһы — көндөҙгө бңлек.
Хәрби академияны тамамлаусыларға «прапорщик» хәрби званиеһы һәм «техник» квалификацияһы, дөйөм граждандар өлгөһөндәге диплом бирелә.
Тамамлаусылар Рәсәй Федерацияһының барлыҡ төрөндәге ҡораллы көстәр частәрендә, берләшмәләрендә, элемтә учреждениеларында, башҡа министрлыҡтар һәм ведомстволарҙың беренсел вазифаларында: техник, аппаратная етәкселәре һәм уның квалификацияһына тап килгән башҡа вазифаларҙа хеҙмәт үтеү өсөн тәғәйенләнгән.
Академияның бүләктәре
- Жуков ордены (2019 йылдың 16 июле, Рәсәй Президентының 334-се һанлы Указы менән илдең оборона һәләтен нығытыуҙа һәм квалификациялы хәрби кадрҙар әҙерләүҙә ҡаҙаныштары өсөн бүләкләнә)
- Ленин ордены (1968)
- Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1944)
- «Ватан һәм халыҡ алдындағы хеҙмәте өсөн» алтын хәрби ордены (ГДР, 1972)
- I дәрәжә «Болгария Халыҡ Республикаһы» ордены (БХР хөкүмәте ҡарары менән, 1974)
- Польша Халыҡ Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары ордены йондоҙо менән Командор Тәреһе " (ПХР Дәүләт Советы Указы, 1979)
- Хәрби Ҡыҙыл Байраҡ ордены (МХР Бөйөк Халыҡ Хуралы Президиумы Указы, 1980)
- I дәрәжә Хәрби Ҡаҙаныштар ордены, (СРВ Дәүләт Советы указы, 1983)
- Ҡыҙыл Байраҡ ордены (ЧССР Президенты Указы, 1985)
Ламна (Керженец ҡушылдығы)
Ламна  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Керженец йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Череповец ГРЭС-ы
Череповец ГРЭС-ы (ЧГРЭС) — йылылыҡ электр станцияһы. Рәсәй Федерацияһының Вологда өлкәһе Кадуй муниципаль районының ҡала тибындағы Кадуй ҡасабаһында урынлашҡан йылылыҡ электр станцияһы. Электр энергияһы менән Вологда-Череповец төйөнөн тәьмин итә. Бынан тыш, Кадуй ҡасабаһын йылылыҡ һәм эсәр һыу менән дә тәьмин итә.
Ҡеүәтенең тасуирламаһы, электр ҡорамалдарының торошо
Тәғәйенләнгән станция ҡеүәте: 210 МВт х 3 + 1х 450 МВт = 1080 МВТ
1996—1998 йылда Череповец ГРЭС-ының ҡаҙанлыҡтары тәбиғи газға күсерелә. 2000 йылда торф менән эшләүсе ҡаҙанына реконструкция үткәрелә.
2017 йылда дүртенсе энергоблокта модернизациялау үткәрелә, уның һөҙөмтәһендә пар-газ ҡоролмаһының электр ҡеүәте 30 Мвт-ҡа арта һәм 2018 йылдың 1 майынан алып 450 МВт тәшкил итә.
Икенсе сиратты төҙөү
2010 йылдың авгусында директорҙар советы ОГК-6 Череповец ГРЭС-ының яңы блогын төҙөү буйынса конкурс үткәрә, унда Михаил Абызовтың Е4 төркөмөнөң инжиниринг компанияһы еңъеүсе итеп таныла Михаил Абызов.
Станцияның яңы блоктағы пар-газ энергоблогы элеккеһе менән бергә 420 МВт ҡеүәтле була. Килешеүгә ярашлы, контракт суммаһы 17,8 млрд һум (ндс менән) тәшкил итә.Яңы блок өсөн төп ҡорамалдарҙы Siemens компанияһынан килтерәләр. Шулай уҡ ҡайһы бер ярҙамсы ҡорамалдарҙы Рәсәйҙә етештерелгән ҡорамалдар тәшкил итә. 2011 йылдың ғинуарынан яңы энергоблок төҙөү буйынса эш башлана, ул 2014 йылдың ноябрендә сафҡа индерелә.
Кемал Иоселиани башняһы
Кемал Иоселиани башняһы - (Башня Кемала Иоселиани, ქემლათ იოსელიანის კოშკი) - Грузияның Самегрело-Земо Сванети төбәгендәге милли әһәмиәткә эйә булған күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы.
Географияһы
Кемал Иоселиани башняһы Грузияның Самегрело-Земо Сванети төбәгендәге Местиа муниципалитетына ҡараған Лахири ауылындағы урта быуаттарҙа төҙөлгән боронғо ҡоролма.
Тасуирламаһы
Кемал Иоселиани башняһы һәм Дарбаз-Мачуби Лахири ауылындағы мөһим архитектура комплексы булып тора. Башня тирәһендәге ҡоролмалар ярым емерек. Комплекс биш ҡатлы манаранан ғибәрәт.
Кемал Иоселиани башняһы ҡала архитектураһы һәм сәнғәт йәһәтенән  бик юғары кимәлдәге ҡомартҡы булып тора, ул төбәктең уникаль архитектураһы өлгөһө.
Башня Грузия президентының 2006 йылдағы указына ярашлы, милли әһәмиәткә эйә булған күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән.
Приштина театрҙары
Косово Милли театры
(42.662°N, 21.163°W)
Театр тарихы
Косово Милли театры 1946 йылдың октябрендә Призрен ҡалаһында ойошторола. Ул Икенсе Донъя һуғышынан һуң Косоволағы тәүге профессиональ театр була. Бер нисә ай эшләгәндән һуң, театр Приштинаға, Косовоның баш ҡалаһына күсә. Театрҙың тәүге спектаклдәрендә, нигеҙҙә, үҙешмәкәр артистар уйнай, элекке Югославияның башҡа театрҙарының профессиональ артистары уларға ярҙам итә, 1989 йылға тиклем театр 400-ҙән ашыу премьера ҡуя, уларҙы 3,2 миллиондан ашыу тамашасы ҡарай.
Театр репертуары югослав дрматургияһы һәм донъя классикаһы пьесаларынан төҙөлә. 1967 йылда режиссёр Кен Мухарремдың «Erveheja» спектакле Югославияның «Sterijino Pozorje» театр фестивалендә иң яҡшы драма әҫәре өсөн премияға лайыҡ була. Театр Косово Республикаһы Мәҙәниәт, йәштәр һәм спорт министрлығы фондынан ярҙам ала.
1950—1979 йылдар бүләктәре
Театр тәүге профессиональ бүләген 1950 йылда ала. Ул —Сербияның профессиональ театрҙары фестивалендә Нушиктың «Personi i dyshimtë» («Шикле кешеләр») спектакле өсөн Shani Pallaska премияһы, Белград.
Театр тарихы
(42.661°N, 21.156°W)
Бойондороҡһоҙ ОДА театры Приштинала (Косово) 2002 йыл аҙағында Celaj Lirak һәм Florent Mehmeti инициативаһы буйынса ойошторола. Тәүге мәлдә театрҙың даими бинаһы булмай. Һуңыраҡ театрға боулинг-клубтың ғайтанан төҙөлгән бинаһы тапшырыла.
(42.664°N, 21.17°W)
Додон балалар театры Приштинала 1986 йылдың 12 ноябрендә асыла. Бер йылдан һуң 1987 йылда уға Додон исеме бирелә. . Хорват драматургы Борислав Мркич уның тәүге етәксеһе була. 1992 йылда театр Митровица урамындағы бинаға күсә, һәҙәмтәлә балалар һәм өлкәндәр үк спектаклдәрен бер үк ваҡытта ҡуйыу мөмкинлеге тыуа. 1986—1992 һәм 2004—2006 йылдарҙа бина үҙгәртеп ҡорола була.
Эгриси комплексы
Эгриcи комплексы - (Комплекс Эгриси, ეგრისის კომპლექსი) - Грузияның Квемо Картли төбәгендәге милли әһәмиәткә эйә булған күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы.
Географияһы
Эгриcи комплексы Грузияның Квемо Картли төбәгендәге Дманиси муниципалитеты Гомарети ауылынан 3 км көньяҡтараҡ, Карабулаги йылғаһының һул ярында, Насоплар Эгриси ауылында урынлашҡан ҡаралты.
Тасуирламаһы
Бында ҙур сиркәү һаҡланған, ул бер аҙ емерелгән, унда һүрәт ҡалдыҡтары бар.
Икенсе боронғо ҡоролма - Дева Мария сиркәүе. Унда ла өлөшләтә һүрәттәр һаҡланған.
Өсөнсөһө - XVIII быуатта төҙөлгән баптист сиркәүе.
Грузия президентының 2006 йылдың 30 мартында иғлан иткән указына ярашлы, «Эгриси»  комплексы Грузияның Мәҙәниәт, спорт һәм ҡомартҡыларҙы һаҡлау министрлығының милли әһәмиәткә эйә булған күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы тип танылған.
Бәрҙешле
Бәрҙәшле (Бердышла) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 212 кеше. Петровск ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453230, ОКАТО коды — 80231855003.
Исеменең килеп сығыуы
Бәрҙешле ойконимы Һәләүектең һул ҡушылдығы Бәрҙешле гидронимынан килеп сыҡҡан.
Тарихы
Ауылға XVIII-XIX быуаттар араһында Нуғай даруғаһы Тәлтем-Юрматы улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә алпауыт П. Киндяковтың крәҫтиәндәре нигеҙ һалалар. 1865 йылда 50 йортта 447 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. 1906 йылда 2 тимерлек, 2 ат ярма ярғысы, бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән. Халыҡ шулай уҡ ылаусылыҡ менән дә шөғөлләнгән.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Милли составы: [­[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса халыҡтың күпселеге [­[урыҫтар]] (82 %).
Географик урыны
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Маркова Юлия Константиновна
Маркова Юлия Константиновна (10 август 1996 йыл, Волгоград) — Рәсәй гандболисткаһы, Рәсәй йыйылма командаһының һәм ГК «ЦСКА»-ның һул яҡ ситтәге уйынсыһы. Рәсәй чемпионы Динамо-Синара составында 2014 йылда Рәсәй чемпионы. 2016 йылдағы йәштәр донъя чемпионатының көмөш призеры.
Биографияһы
Маркова Юлия Константиновна Волгоградта 1996 йылдың 10 авгусында тыуған. Башланғыс кластарҙа уҡыған сағында уҡ гандбол секцияһына яҙыла һәм спорт менән шөғөлләнә башлай. Гандбол менән урындағы «Динамо-Синара» командаһында профессиональ карьераһын башлап ебәрә. Был осорҙа аҡ-зәңгәрҙәр клубы илдең иң көслө клубы була. Юлия 2013/14 йылдар миҙгелендә чемпион титулын яулаған команданың ағзаһы булып тора. Был Волгоград ҡатын-ҡыҙҙар гандбол командаһының һуңғы триумфы була.
Артабанғы бер нисә миҙгел буйына «Динамо-Синара» уйынсылары күп юғалтыуҙар алып бара, ә 2016 йылда Маркова Юлия команданың лидеры булып китә.
Юлия Константиновна Маркова Волгоград дәүләт физик культура академияһын тамамлаған.
2019 йылдың йәй көндәренән алып Юлия Маркова — ПГК ЦСКА-ның уйынсыһы.
Йыйылма командалағы карьераһы
Рәсәйҙең йәштәр йыйылма командаһы составында Ю. К. Маркова 2016 йылда донъя чемпионатында ҡатнаша һәм уның көмөш миҙалын яулай 2017 йылда спортсы төп милли командаға саҡырыла һәм 2017 йылда Германияның баш ҡалаһында үткәрелгән донъя чемпионатында өлкәндәр өсөн Донъя чемпионатында ҡатнаша.
Зырка
Зырка — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/177/115/74/46/11/2    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Лахтин Владимир Николаевич
Лахтин Владимир Николаевич (1 ғинуар 1924 йыл — 17 июль 1989 йыл, Воронеж) — СССР-ҙың архитектор-төҙөүсеһе, педагог. Архитектура докторы (1973), профессор (1975). СССР-ҙың Архитекторҙар союзы ағзаһы (1953). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Хәрби һәм хеҙмәт миҙалдары менән бүләкләнгән.
Зырка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лахтин Владимир Николаевич
Биографияһы
Калуга губернаһы Угодский завод ауылында (хәҙерге Калуга өлкәһе Жуков ҡалаһы) тыуған.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда Әстерхан пехота училищеһын (1942-1943) тамамлағандан һуң, Сталинградты обороналауҙа, Донбассты азат итеүҙә ҡатнаша, ҡаты яралана һәм дауаланғандан һуң, инвалидлыҡ арҡаһында демобилизациялана.
1950 йылда Мәскәү архитектура институтын тамамлай. Силәбегә күсеп килгәндән һуң, «Челябоблпроект» учреждениеһында проекттарҙың баш архитекторы булып эшләй (1950-1953).
1953-1973 йылдарҙа Силәбе политехник институтында (СПИ, хәҙер Көньяҡ Урал дәүләт университеты), студенттарҙы уҡыта, атап әйткәндә, рәсем һәм композициянан.
1960 йылдарҙа Силәбе өлкәһе ҡалаларында торлаҡ йорттар төҙөлөшө мәсьәләһе буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1962-1968 йылдарҙа ҡалаһының баш архитекторы булып эшләй, бер үк ваҡытта Силәбе һәм уның яҡын тирәһе генераль планын проектлау һәм тормошҡа ашырыусы авторҙар коллективының етәксеһе лә була (1967).
1968 йылда кире ғилми һәм уҡытыусылыҡ эшмәкәрлегенә ҡайта. 1971-1973 йылдарҙа ҡала төҙөлөшө кафедраһының мөдире була.
Урал ҡалаларының архитектура-планлаштырыу структураһы һәм уларҙы таратып формалаштырыу мәсьәләләре буйынса 1973 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Шулай уҡ хеҙмәтсәндәр депутаттары ҡала советының өс саҡырылыш депутаты итеп һайлана (1963-1969), КПСС-тың ҡала комитеты ағзаһы, СССР Архитекторҙар союзының үҙәк идараһы ағзаһы.
Силәбелә 1973 авгусҡа тиклем эшләй, һуңынан Воронежға күсә, унда Воронеж инженер-төҙөлөш институтында уҡыта, архитектура проектлау кафедраһы мөдире була (1973-1989).
Баҫмалары
«Архитектура СССР», «Жилищное строительство», «На стройках России» матбуғат һәм фәнни журналдарындағы күп һанлы баҫмалар, шулай уҡ китаптар, уҡыу әсбаптары авторы.
Кесе Урашная
Кесе Урашная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 896 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Волосница (Кама ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Абдуллин Миңне
Абдуллин Миңне (Абдуллин Минни) (1905—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 313-сө кавалерия полкы ҡыҙылармеецы, кавалерисы.
Биографияһы
Миңне Абдуллин 1905 йылда Туймазы районы Аблай ауылында тыуған.
1942 йылдың 6 июлендә барған дәһшәтле алыштарҙа Курск өлкәһе (хәҙер — Липецк өлкәһе) Тербуны районы биләмәләрендә хәбәрһеҙ юғала.
Хәтер
Миңне Абдуллиндың исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Туймазы районы Аблай ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында ул хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен ҡаҙып сығарҙы. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә ҡыҙылармеец Абдуллин Миңне лә Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнде.
Лутоша
Лутоша — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының һул ярына тамағынан 2057 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Шуамта
Яңы Шуамта Хахул монастыры - (ახალი შუამთა) - Кахетиялағы урта быуаттың ахырына ҡараған тарихи ҡомартҡы.
Тасуирламаһы
Яңы Шуамта монастыры грузин православ сиркәүенә ҡарай, XVI быуаттың 50-се йылдарында, Иҫке Шуамта монастыры ташлап ҡуйылғас, нигеҙләнгән. Яңы монастырҙы Кахетия батшаһы Леваниҙың ҡатыны Тинатин төҙөткән һәм үҙе лә ошонда ерләнгән.
1842 йылда монастырҙа Мревлишвили булып киткән
Төпкилде
Төпкилде (Тюпкильды) — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 204 кеше була. Сәйрән ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 452765, ОКАТО коды — 80251845004.
Тарихы
Хәҙерге Туймазы районы составына ингән бөтә Ҡаңлы тораҡ пункттары Үрмәкәй түбәһенә ҡараған. Нөгөш йылғаһы эргәһендәге 6 ауыл 12-се башҡорт кантонының 17-се тирмәһен тәшкил итә. Бөтә тораҡ пункттарының да йәшәүселәре — ерһеҙ башҡорттар, улар ҡаңлылар тарафынан керҙәштәр хоҡуғында ҡабул ителгәндәр.
Ауылдарҙың тәүгеһе Төпкилде тип атала. Уны тәүге телгә алыу ҡаңлы-аҫабалар ерһеҙ башҡорттарҙы бында индергәс, 1714 йылға ҡарай. Ауыл тарихын халыҡ ошолай хәтерләй: «Туймазы районының Төпкилде ауылы ултырған тирәгә 1650-се йылдарҙа Бөрйән районы урмандарын ярып аҡҡан Нөгөш йылғаһы буйында тыуып үҫкән Арыҫланбәк исемле башҡорт барып төпләнә. Уны был яҡтағы ер-һыуҙарға хужа булып, нәҫеле менән төпләнеп ҡалһын тип, атаһы күсереп ултырта. Ул нигеҙ һалған ауыл уның исеме менән Арыҫланбәк тип атала, ә ауылы янынан ағып ятҡан йылғаға тыуған яҡ иҫтәлеге итеп Нөгөш тип исем ҡуша. Ә үҙенең улы тыуып ҙурайғас, уға яҡында Төпкилде утары һалып бирә. Бөгөнгө башҡорт ауылы Төпкилде Арыҫланбәк мырҙа улының исеме менән аталған („Ағиҙел“ журналындағы „Собханғол, Арыҫланбәк, Бикмәт“ исемле мәҡәлә. Авторы Мир Мөхәмәтйәнов (йылы яҡынса 1986))»
Ауылдың үҫешен түбәндәге мәғлүмәттәр буйынса күҙәтеп була: Шуны ла билдәләп китергә кәрәк: 1859 йылда бөтә халыҡты керҙәштәр тип атағандар, был ысынбарлыҡҡа тап килә, 1870 йылда — башҡорттар, башҡа йылдарҙа — типтәрҙәр тип атағандар. Эш шунда: XVIII быуаттың 30-сы йылдарында ҡаңлыларҙың керҙәштәре булып киткән башҡорттар буласаҡ Троицк өйәҙенең Айлы улусынан сыҡҡандар (улустар 1781—1782 йылдарҙа барлыҡҡа килгәндәр).
Шулай итеп, Төпкилде ауылы халҡы — элекке аҫаба-әйлеләр.
1843 йылда 386 башҡортҡа 272 бот ужым һәм 1744 бот ярауай иген, 48 бот картуф ултыртыла.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса күпселек башҡорттар (87 %).
Географик урыны
Ауыл Нөгөш йылғаһы буйында, Һамар—Өфө—Силәбе автомобиль юлында урынлашҡан. Яҡында Рәсәйҙә иң эре ел электростанцияларының береһе — ЕЭС Төпкилде урынлашҡан. Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Иҙәш (Дим ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чудов Максим Александрович
Чудов Максим Александрович (12 ноябрь 1982 йыл) — спортсы. Биатлон буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2003), Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2008). Өс тапҡыр донъя чемпионы, Ванкуверҙағы 2010 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарында эстафетала бронза миҙал яулаусы. 2004—2013 йылдарҙа Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы. II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены миҙалы (2010), Халыҡтар дуҫлығы ордены (2010) кавалеры.
Биографияһы
Ма́ксим Алекса́ндрович Чу́дов 1982 йылдың 12 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Михайловка ауылында тыуған.
Садиҡов Насир Харис улы
Садиҡов Насир Харис улы (Садыков Насыр Харисович) (1913 йыл — 19 ноябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.
Биографияһы
1913 йылда, хәҙерге административ бүленеш буйынса, Башҡортостандың Саҡмағош районы Байбулат ауылында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас,Саҡмағош районы военкоматы тарафынан хәрби хеҙмәткә алына. Башҡорт кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. Һуңғы хеҙмәт иткән урыны 16-сы кавалерия дивизияһының штабы.
Садиҡов Насир Харис улы 1943 йылдың 19 ноябрендә Белорусс ССР-ының Гомель өлкәһе Головки ауылында яуҙа һәләк була.
Йомағужин Валерий Әфтәх улы
Йомағужин Валерий Әфтәх улы (18 июль 1950 йыл) — ғалим-математик. Физика-математика фәндәре докторы (2010).
Биографияһы
Валерий Әфтәх улы Йомағужин 1950 йылдың 18 июлендә Башҡорт АССР-ының Оло Теләк районы Түбәнге Ләмәҙ ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Иглин районы) тыуған. 1972 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай һәм артабанғы дүрт йыл дауамында (1973—1976) шунда уҡ, юғары алгебра һәм геометрия кафедраһында, эшкә ҡалдырыла. 1973 йылда Һарытау дәүләт университетының геометрия кафедраһы ҡарамағындағы аспирантураға уҡырға инә. Бында ул В. В. Вагнер һәм М. В. Лосик етәкселегендә тикшеренеү эштәрен алып бара. 1979 йылда Ҡаҙан дәүләт университетында кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Аспирантуранан һуң ул эшен Башҡорт дәүләт университетында дауам итә, башта ассистент булып, һуңынан — өлкән уҡытыусы вазифаһында. В. Ә. Йомағужиндың фәнни ҡыҙыҡһыныуҙарының формалашыуына 1980-се йылдар башында А. М. Виноградов, уның идеялары һәм эш һөҙөмтәләре менән танышыуы ифрат ҙур йоғонто яһай. Яңы өлкәлә тәүге эштәре (А. М. Виноградов һәм В. Н. Гусятникова менән берлектә) икенсел дифференциаль операторҙарға арнала.
Бында тәүге үк эшендә алдына ҡуйған маҡсаттарға ирешә һәм ул 19 быуат уртаһында уҡ ҡуйылған проблеманы хәл итеүгә өлгәшә. 2004 йыл һәм 2005 йылдың көҙгө семестрын В. Ә. Йомағужин профессор М. Марван саҡырыуы буйынса Силезия универстетында (Чехия республикаһы) үткәрә һәм М. Марван менән берлектә тикшеренеүҙәрҙәр өҫтөндә эшләй.
Себер федераль университетында (Красноярск ҡалаһы) 2010 йылдың апрелендә яҡланған докторлыҡ диссертацияһы тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһе булып тора.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлеге дифференциаль инварианттарҙы иҫәпләп сығарыу ысулдарын эшләүгә һәм уларҙың ҡушымталарына арналған. В. Ә. Йомағужин тарафынан 2-се дәрәжә ябай дифференциаль тигеҙләмәләрҙең киң класы өсөн, шулай уҡ 2 үлсәмле күп төрлөлөктәге туҡымалар өсөн скаляр дифференциаль инварианттар алгебраһының тулы тасуирламаһы, дөйөм хәлдәге Монж-Ампер гиперболик тигеҙләмәләренең һәм һыҙыҡлы ябай дифференциаль тигеҙләмәләрҙең контактлы классификацияһы эшләнә, газ динамикаһы һәм акустика тигеҙләмәләренең асыҡланған яңы сығарылыштары табыла.
40-тан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Төп ғилми хеҙмәттәре:
Математиканан тыш, Валерий Әфтәх улы спорт менән әүҙем шөғөлләнә: Переславлгә күскәнгә тиклем ул эштән буш ваҡытын альпинизм һәм ҡаяға менеүгә бағышлаһа, Преславлдә ул — саңғысы һәм һунарсы, аҙаҡҡы уның мауығыуҙары — тау саңғылары һәм ролик конькиҙар.
10 июль
10 июль — григориан стиле буйынса йылдың 191-се (кәбисә йылында 192-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 174 көн ҡала.
Лондон университеты
Лондон университеты (University of London;, сокр.  йәки, һирәгерәк, ) — Бөйөк Брита́нияның студенттар һаны буйынса икенсе университеты.
10 июль
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Лондон университеты
Тарихы һәм эшмәкәрлеге
1836 йылда ойошторола һәм ҡатмарлы структураға эйә. 18 колледжды һәм 11 институтты үҙ эсенә ала: Лондон эшҡыуарлыҡ мәктәбен, Лондон иҡтисад һәм сәйәсәт фәндәре мәктәбен, Лондон университеты колледжын һәм бер нисә үҙәк органдарҙы. Академик университет Лондонда ҙурлығы буйынса икенсе медицина мәктәбе булып тора. Англияның ҙурлығы буйынса өсөнсө урында торған университеты исеменә Дарема университеты менән дәғүәләшә. 1900 йылда Лондон университеты федераль структураны үтеп китә.
Лондон университеты колледжына (University College London) 1826 йылда, Оксфорд һәм Кембридж дини университеттарына донъяуи альтернатива сифатында, «Лондон Университеты» исеме аҫтында нигеҙ һалына.
10 июль
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Лондон университеты
Тарихы һәм эшмәкәрлеге
Дәрестәр 160 бинала алып барыла, уларҙың күп өлөшө Блумсбериҙың Лондон районында тупланған. Парижда бүлеге бар.
Составы
Лондон университеты составына ошондай уҡыу йорттары инә:
HTML
HTML ярҙамында ошо әйтеп кителгән операцияларҙы махсус тегтар менән билдәләйҙәр. HTML ярҙамында веб-биткә тағы ла мета-мәғлүмәттәр өҫтәп була. Улар веб-бит тураһында мәғлүмәт һаҡлай; мәҫәлән, веб-битте яһаған автор тураһында. Мета-мәғлүмәт веб-браузер ярҙамында күрһәтелмәй.
HTML кодҡа Cascading Style Sheets (CSS) һәм JavaScript индерелә ала. CSS веб-биттең браузерҙа күрһәтелеүен тасуирлай; мәҫәлән, фон төҫөн, шрифт төрө һ.б., JavaScript веб-биткә яңы фунциялар өҫтәй, һәм веб-битте интерактивлыҡ менән тәьмин итә.
World Wide Wed Consortium (W3C) — Бөтә Донья Интернет Селтәре Консорциумы — HTMLды стандартлаштыра һәм яңы төрҙәрен ғәмәлгә керетә. HTMLдың бер-нисә версиялары бар. Әлеге ваҡытта HTML 4.01 стандарлаштырылған, һәм бөтә кешеләргә ошо версияны ҡулланыу тәҡдим ителә. Яңы версияһы, HTML 5, бер-нисә йылдан стандартлаштырыласаҡ. W3C бынан тыш XHTML стандартын үҫтерә. Ул HTMLға оҡшаған, тағы бер билдә һалыу теле, әммә уны яҙыу тәртибе ҡатыраҡ.
Чуд-Псков күле
Чуд-Псков күле йәғни Псков-Чуд күле (Peipsi-Pihkva järv, шулай уҡ Гдов күле, Псков диңгеҙе, Пейпси (Peipsi), Пейпус, Пейпус-күл(Peipussee)) — Эстония һәм Рәсәй Федерацияһының Псков һәм Ленинград өлкәһе араһындағы сиктә урынлашҡан эре күл комплексы. Атлантик океандың Балтик диңгеҙе бассейнына ҡарай.
Күл комплексы өс өлөштән тора:
Чуд-Псков күленең майҙаны — 3555 км², күләме 25 км³ тәшкил итә. Уртаса тәрәнлеге — 7,1 м, иң ҙур тәрәнлеге — 15 м. Күлгә яҡынса 30 йылға ҡоя, ә унан тик бер генә йылға — Нарва (Нарова) сыға.
Күлдең Эстония яр буйҙарында — Калласте һәм Муствеэ ҡалалары; Рәсәй территорияһында Чуд күленең көнсығыш ярынан 2 км алыҫлыҡта — Гдов ҡалаһы, Псков күленән 10 км алыҫлыҡта Великая йылғаһы буйында — Псков ҡалаһы урынлашҡан. Чуд-Псков күленең Рәсәй яр буйҙарының күп өлөшө һәм күлдәге бер нисә утрауҙар рәсми рәүештә сик буйы зонаһына индерелгән, шунлыҡтан был зонаға барыу сикләнгән. Псков күленең бер өлөшөндә Липно — Литовж тораҡ пункттары араһындағы шартлы һыҙығынан көньяҡ-көнсығыштараҡ сик уйы режимы билдәләнмәгән. Эстония яғында сик буйы зонаһы юҡ, шунлыҡтан күл буйына бөтә урынданда бер ниндәй ҡамасауһыҙ барырға мөмкинлек бар.
HTML
Тарихы
Версиялары:
Чуд-Псков күле
Этимология
Боронғо Рустә «Чудь» этнонимы менән боронғо эстарҙы (сету халҡы менән бергә) атағандар, һәм уны шулай уҡ төрлө фин-уғыр халыҡтарының дөйөм атамаһы булараҡ ҡулланғандар. Был атама славян сығышлы: эстар үҙҙәрен бер ваҡытта ла чудь тип атмаған.
HTML
Тег
HTMLда махсус берәмектәр ҡулланыла, ошо берәмектәр программалау телендә «тег» тип атала. Тегтар браузерға веб-бит нисек күрһәтелеүен тасуирлайҙар.
Чуд-Псков күле
Этимология
Peipsi järv эстон атамаһының барлыҡҡа килеүе буйынса төрлө фараздар бар. ''М. Фасмер'' уны *peib(o)se(n) jarv («алағанат турғайҙары күле») һүҙенән сығарған, әммә башҡа ғалимдар был гидронимды субстратлы тип иҫәпләй. ''А. Г. Манаков протобалт формаһын тергеҙә — *Paya-apus'', уның фекере буйынса ул «эсәр һыу сығанағы» тип аңлатыла.
HTML
Тег
Тег стандартлаштырылған тәртиптә яҙыла. Ул ошо тамғалар эсендә урынлаша:  һәм , мәҫәлән,   — абзац тегы. Тегтар эсендә өҫтәмә атрибут булыуы мөмкин, атрибуттар тегтың үҙенсәлектәрен үҙгәртә; мәҫәлән,. Был  атрибуты — абзацты тигеҙләтә торған атрубут, ә   — атрибутты урта һыҙыҡ буйлап тигеҙләтә.
Чуд-Псков күле
Күлдең формалашыу тарихы
Күл — ул боҙлоҡ дәүере ҙур һыу ятҡылығының реликты. Палеозой осоронда, 300—400 миллион йыл элек, хәҙерге Фин ҡултығы бассейнының бөтә территорияһы диңгеҙ менән ҡапланған була. Шул ваҡыттағы ҡомташ, ҡом, балсыҡ, эзбизташ ултыраҡ тоҡомдары гранит, гнейс һәм диабаздан торған кристаллик фундаментты (Балтика ҡалҡанын) ҡеүәтле ҡатлам (200 метрҙан ашыу) менән ҡаплай. Боҙлоҡ япмаһы (һуңғы Валдай боҙланыуы 12 мең йыл элек булған) эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә хәҙерге рельеф барлыҡҡа килгән. Боҙлоҡ сигенгәндән һуң Литорин диңгеҙе барлыҡҡа килгән, уның кимәле хәҙергенән 7—9 м юғарыраҡ булған. Боҙлоҡ һыу ятҡыларының кимәле әкренләп түбәнәйгән, ә уларҙың майҙандары аҙайған.
HTML
Тег
Тегтар ике төрлө була: парһыҙ һәм парлы.
Парһыҙ тегтар:
Чуд-Псков күле
Күл ярҙары, төбөнөң рельефы һәм гидрография
Чуд-Псков күленең ярҙары һалмаҡ һыҙатлы һәм тик өс ҙур ҡултыҡ — Раскопель, Лахта һәм Желча ҡултыҡтарын барлыҡҡа килтерә. Башлыса торф ятҡылығынан торған күлдең түбән яр буйҙары бөтә яҡтан тиерлек киң уйһыу һәм һаҙлыҡлы территориялар менән уратылған. Был ерҙәр яҙғы һыу ташҡындары осоронда һыу аҫтында ҡала, уларҙың иң көслөләре ваҡытында һыу баҫыу майҙаны 1000 км² барып етә. Красная Горка ауылы эргәһендә Псков күленең көнбайыш яры бейек һәм текә. Чуд күленең көнбайыш яры уйһыулы, урыны менән һаҙланған, ә көнсығыш яры — күпкә ҡалҡыулыраҡ. Ҡарағайлыҡ менән ҡапланған ҡомташлы дюналар һәм убалар осрай. Ҡомташлы ярҙар буйлап 200—300 метрға һай урын һыҙаты һуҙыла.
HTML
Тег
<br/> — икенсе юлға төшөү;
Чуд-Псков күле
Күл ярҙары, төбөнөң рельефы һәм гидрография
Күл төбөнөң рельефы бер төрлө. Яҫы, әкренләп яр буйына ҡарай күтәрелгән күл төбө башлыса көл төҫлө, урыны менән ҡомташлы ләм ҡатламы менән ҡапланған. Иң тәрән урыны Йылы күлдә ярҙан 300 м алыҫлыҡта Мехикоорма сөңгөлөндә урынлашҡан һәм ул 15,3 м тәшкил итә.
HTML
Тег
<img src=”img.gif” alt=”Альтернатив текст”/> — рәсем беркетеү, src — файл юлын күрһәтеүсе мотлаҡ атрибут, alt — рәсемгә сысҡанды йүнәлткәндә килеп сыға торған альтернатив текст; <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8"/> — браузерға биттең хәрефтәре юникод ярҙамында кодланған тип хәбәр итеүсе мета-тег.
Чуд-Псков күле
Күл ярҙары, төбөнөң рельефы һәм гидрография
Чуд-Псков күле яҡшы ағар күлдәр иҫәбенә инә. Уға ҡойған йыллыҡ һыу ағылыуы күл массаһының яҡынса яртыһына тигеҙ.
HTML
Тег
Парлы тегтар асыусы һәм ябыусы тегтан тора. Асыусы тег (  — бындай тег юҡ, миҫал ғына), браузерға был эстәге булекте формматлаштырыу башланды тип хәбәр итә, ябыусы тег форматлаштырыу бөттө тип хәбәр итә. Ошо тегтарҙың ҡайһы бер өлгөләре:
Чуд-Псков күле
Күл ярҙары, төбөнөң рельефы һәм гидрография
Күлдәге һыу сөсө һәм аҙ минераллашҡан. Һыуҙың үтә күреүсәнлеге бәләкәй (яҡынса 2,5 м) булып тора, был йылғалар менән ҙур миҡдарҙа килтерелгән өйөмдәргә һәм шулай уҡ планктондың үрсеүенә бәйле. Күлдәге ағымдар көсһөҙ, башлыса ел арҡаһында барлыҡҡа килә. Ағымдарҙың тиҙлеге ғәҙәттә бик ҙур түгел (уртаса 5—9 см/сек). Һиллек еткәндә улар бөтә. Тик яҙын ғына, ташҡындар ваҡытында, көньяҡтан төньяҡҡа йүнәлеүсе даими өҫкө ағым була.
HTML
Тег
Башлыҡ
Чуд-Псков күле
Күл ярҙары, төбөнөң рельефы һәм гидрография
Бәләкәй тәрәнлеге арҡаһында күл бөтә тәрәнлеккә тиҙ генә йылый йәки һыуый. Күлдә иң йылы һыу июлдә күҙәтелә: 25—26 °C, ә асыҡ өлөшөндә — 22 °C. Күл ноябрь аҙағы — декабрь башында туңа. Псков һәм Йылы күлдәргә ҡарағанда, Чуд күле боҙҙан һуңыраҡ әрселә. Боҙ китеүе апрель аҙағы — май башына тура килә.
HTML
Тег
текст
Чуд-Псков күле
Бассейн һәм утрауҙары
Күлгә яҡынса 30 йылға ҡоя: Желча, Задубка, Черма, Гдовка, Куна, Тороховка, Ремда, Ровья, Чёрная, Липенка, Старцева, Боровка, Абижа, Великая, Обдёх, Пиуза, Выханду, Эмайыги, Кодза, Каргая, Омеду, Тагайыги, Алайыги. Бер йылға сыға — Нарва. Күл системаһы Атлантик океандың Балтик диңгеҙе бассейнына ҡарай.
HTML
Тег
—  — асыусы тег,   — ябыусы тег; <a href=”http://www.google.ru/”>Google</a>
Чуд-Псков күле
Бассейн һәм утрауҙары
Күлдә 29 утрау бар, уларҙың дөйөм майҙаны — 25,8 км². Бынан башҡа, Великая йылғаһының дельтаһында тағы яҡынса 40 утрау урынлашҡан. Утрауҙар уйһыулы, һаҙлыҡлы, күл өҫтөнән уртаса тик 1—2 м күтәрелеп торалар, максималь бейеклеге — яҡынса 4,5 м, ташҡындарҙан зыян күрәләр. Чуд күленең көньяҡ өлөшөндәге Пийрисар утрауы (майҙаны 7,39 км²), Псков күлендәге Колпина (майҙаны 11 км²) һәм Каменка (майҙаны яҡынса 6 км²) утрауҙары күлдең иҙ ҙур утрауҙары булып тора. Башҡа утрауҙар араһынан шулай уҡ Псков күленең үҙәгендә тиерлек урынлашҡан Талабск утрауҙары төркөмө (Талабск, Верхний һәм Талабенец) һәм Ҡарға утрауы (Вороний остров) билдәле.
HTML
Тег
—  — веб-биткә һылтанма тегы башы,   — һылтанма сайт адресы.
Чуд-Псков күле
Флора һәм фауна
Чуд-Псков күлендә яр буйы-һыу флораһының 54 вәкиле күрһәтелгән. Яр буйы үҫемлектәре араһынан ҡамыш һәм күл ҡамышы өҫтөнлөк итә. Елдән ышыҡ булған ләмле һай урындарҙа һәм йылға тамаҡтары участкаларында башҡа төрҙәге ваҡ үҫемлектәр осрай: ситняк одночешуйчатый, аир үләне, сәскәле ҡамыш, һыу шауғамышы, тар япраҡлы екән, киң япраҡлы талүлән, ләмле ҡырыҡбыуын һәм һоло ағайрығы. Һыуҙа йөҙөүсе үҫемлектәр һирәк осрай, улар араһынан осрау йышлығы буйынса өсәүҙе билдәләп үтергә була: уҡъяпраҡ, ер-һыу ҡарабойҙайы һәм һары томбойоҡ.
HTML
HTML документ яһау
HTML документтың киңәйеүе .html йәки .htm була. HTML документ яһауҙың бер ҡыйынлығы ла юҡ. Иң ябай ысул — тексты форматлаштырмаған текст мөхәррире (редакторы) ярҙамында яһау (мәсәлән, Блокнот). Иң ябай HTML документ яһау өсөн текст мөхәррирендә аҫтағы листингты яҙырға кәрәк.
Чуд-Псков күле
Флора һәм фауна
Псков күленең яр буйы һыҙатында «Псков-Чуд күл буйы уйһыулығы» («Псковско-Чудская приозёрная низменность») һыулы-һаҙлыҡлы орнитология заказнигы урынлашҡан. Был заказник Балтика регионындағы күп кенә һирәк осрай торған үҫемлектәрҙең һәм хайуандарҙың резерваты, аҡҡош, ҡаҙ һәм өйрәктәрҙең миграция ваҡытындағы Аҡ диңгеҙ-Балтика осоу юлының мөһим ял итеү һәм туҡланыу урыны. Күлдә алабуға, һыла, ҡорман, сабаҡ, алабалыҡ, күл сабағы һәм башҡа балыҡ төрҙәре тереклек итә.
HTML
HTML документ яһау
Артабан ошо тексты UTF-8 кодировкаһында һаҡларға, ә унан һуң ошо файлдың киңәйеүен .html-ға (йәки .htm) үҙгәртеп һаҡларға, шунан браузер менән асырға.
Чуд-Псков күле
Экологик хәле
Дөйөм әйткәндә, Чуд-Псков күле бассейны йылғаларының экологик хәле ҡәнәғәтләндерерлек (I һәм II һыу сифаты кластары), Выханду һәм Пиуза йылғаларында фосфорҙың юғары күләме (III һыу сифаты класы) теркәлгән. 2001—2007 йылдар менән сағыштырғанда йылғаларҙың дөйөм хәле яҡшырған. Һуңғы йылдарҙа Чуд күленә ҡойған йылғаларға йөкләнеш бер ни тиклем кәмене. Чуд-Псков күленең төп проблемаһы булып эвтрофикация ҡала. Чуд күленең төньяҡ өлөшө сағыштырмаса тотороҡло, әммә был һыу ятҡылығында ла цианобактерияларҙың сағыштырма ауырлығы күтәрелеүе теркәлгән.
HTML
HTML документ яһау
HTML документтар төҙөү өсөн бик күп ҡеүәтле программалар бар. Шуларҙың береһе, бушлай күсереп ала торғаны, Microsoft Visual Web Developer 2010 Express.
Чуд-Псков күле
Хужалыҡ әһәмиәте
Күлдең Эстония яр буйҙарында — Калласте һәм Муствеэ ҡалалары; Рәсәй территорияһында Чуд күленең көнсығыш ярынан 2 км алыҫлыҡта — Гдов ҡалаһы, Псков күленән 10 км алыҫлыҡта Великая йылғаһы буйында — Псков ҡалаһы урынлашҡан.
Күлдә балыҡ тотоу тармағы үҫешкән. Промысла әһәмиәтле балыҡ төрҙәре: алабуға, күл сабағы, шамбы, ҡорман, суртан, алабалыҡ һәм псковский снеток. Күл буйлап суднолар йөрөй. 1990-сы йылдар башына тиклем Тарту — Псков (Тарту ҡалаһы — Эмайыги йылғаһы — Чуд күле — Йылы күл — Псков күле — Великая йылғаһы — Псков күле) пассажир маршруты булған. Толба ауылы һәм Талабск архипелагының Белов һәм Залита утрауҙары араһында пассажир рейстары була. Йәйен яҡшы һауа торошо булғанда «Буревестник» судноһы Псков ҡалаһынан сығып Псков күле буйлап 3 сәғәтлек прогулка яһай.
Күлдең матур яр буйҙары рекреацион маҡсаттарында файҙаланыла. Рәсәйҙең Псков өлкәһендә «Тридевятое царство», «Чудское подворье», «Калацкое» һәм «Теремок» ял базалары, «Лукоморье» ҡала ситендәге ял үҙәге ; Эстонияла «Уускюла» базаһы, «Суви» ял үҙәге, «Каукси» туристик базаһы бар.
Псков
Псков күленә ҡойған Великая йылғаһы буйында Псков ҡалаһы урынлашҡан. Рәсәйҙең иң боронғо ҡалаларының береһе. Псков тәүге тапҡыр 903 йылда иҫкә алына («Повесть временных лет», Лаврентий ҡулъяҙмаһы). 2009 йылда Псков ҡалаһына «Хәрби дан ҡалаһы» («Город воинской славы») исеме бирелә
Ҡалала Псков берләшкән дәүләт тарихи-архитектура һәм һынлы сәнғәт музей-ҡурсаулығы һәм Мирож монастыренең Спас-Преображенск соборы (1156) урынлашҡан. Һуңғыһында XIV—XVII быуат псков мәктәбенең билдәле фрескалары һаҡланған.
Башҡа һәйкәлдәре араһында Троицк соборы (1682—1699 йй.) менән бергә Псков кремле (XIV—XVII бб.), Иоанно-Предтеча монастыре (1243 йылға тиклем), Снетогорск монастыре (XIII быуат), Горкалағы Василий сиркәүе (1413), Примостьелағы Козьма һәм Дамиан сиркәүе (1462), Взвоздағы Георгий сиркәүе (1494), таш Поганкиндар палатаһы (XVII быуат башы) һ.б. .
Гдов
Гдов тәүге тапҡыр 1323 йылда иҫкә алына. Ҡалала Гдов кремле урынлашҡан (ҡәлғәнең өс стеналары һәм мерелгән бшнялар һәм ҡапҡалар урынында ер убалары һаҡланып ҡалған).
Муствеэ
Эстонияның хәҙерге Муствеэ ҡалаһының урынында булған Чуд күле яр буйындағы тораҡ тураһында тәүге тапҡыр 1493 йылда иҫкә алына. XVIII быуатта ауылда башлыса, Рәсәйҙән диндәре өсөн эҙәрлекләүҙән ҡасҡан, урыҫ старовер-федосеевсылары йәшәгән. Ҡалала дүрт ғибәҙәтхана бар: Святитель Николай ғибәҙәтханаһы, Троицк Диндәш сиркәүе, Старообряд ғибәҙәтханаһы һәм Лютеран сиркәүе. Шулай уҡ ҡалала баптист ғибәҙәт ҡылыу йорто бар. Муствеэ урыҫ гимназияһында Старообрядсылар музейы бар. Ҡаланың иҫтәлекле урындарына эстон мифогологик батыры Калевипоэгтың һалҡын таштарының береһе һәм ҡайғырыусы ҡыҙ баланың статуяһы (1973, Эльмар Ребане) ҡарай.
Вольва (Кама ҡушылдығы)
Вольва  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 1206 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лабинск
Лабинск — ҡала-курорт (бальнеологик). Краснодар крайының Лабинский районы һәм Лабинск ҡала биләмәһенең административ үҙәге.
Схалтба соборы
Схалтба ҡорамы — грузин архитектураһы ҡомартҡыһы, кирбестән төҙөлгән бер нефлы сиркәү. Схалтба ауылынан көнбайышҡа ҡарай Грузияның Мцхета муниципалитеты ауылында урынлашҡан. Көньяҡ ишеге өҫтөндә яҙыу бар. Ул яҙыуға ярашлы сиркәүҙе 1669 йылда Иван Зедгенидзе һәм уның ҡатыны Тамара төҙөгән. Көньяҡ ҡапҡаларҙың бер бағанаһындағы был яҙыу оҫта Саркар Пурцхванидзе тарафынан телгә алына. Сиркәүҙең көньяҡ фасадында ҡапҡалар орнаменттар һәм тәреләр менән биҙәлгән.
Лабинск
Гербы
Баш ҡала ҡала биләмәһе советы 23.08.2007 йылдағы № 144 ҡарары менән Лабинский районы гербы раҫланған.