cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Башҡорт дәүләт университеты
Тамамлаусылар
'' Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар категорияһын ҡарағыҙ. Категорияла булмаған шәхестәр түбән яҙылған.''
Программалар
2009 йылдың 12 февралендәге АА № 000780 лицензияһына ярашлы, Башҡорт дәүләт университетының өҫтәмә профессиональ белем биреү бүлеге түбәндәге программаларҙы тормошҡа ашыра:
Уҡыу ваҡыты: ҡыҫҡа курстар — 72—100 сәғәт, урта курстар — 100—500 сәғәт. Курстарҙы тамамлаусыларға дәүләт өлгөлө документтар тапшырыла.
Белгестәрҙең квалификацияһын күтәреү
Юғары уҡыу йортоноң профиле һәм профессиональ яңынан әҙерлек программалары буйынса белгестәрҙең квалификацияһын күтәреү:
Уҡыу ваҡыты: 500 сәғәттән 1000 сәғәткә тиклем. Курстарҙы тамамлаусыларға яңынан профессиональ әҙерлек үтеү тураһында һәм тейешле өлкәлә эшләү хоҡуғы биргән дәүләт өлгөлө диплом тапшырыла.
Ғилми-педагогик кадрҙарҙың квалификацияһын күәреү
Рәсәйҙең Мәғариф һәм фән министрлығы ҡарамағындағы профессиональ белем биреү учреждениелары ғилми-педагогик кадрҙарының квалификацияһын күтәреү:
Уҡыу ваҡыты: — 72 сәғәт. Курстарҙы тамамлаусыларға квалификацияны күтәреү тураһында танытма тапшырыла.
Хеҙмәткәрҙәрҙе профессиональ әҙерләү
Эшһеҙ граждандарҙы һәм эштән сығарылыуҙары мөмкин булған хеҙмәткәрҙәрҙе профессиональ әҙерләү: Уҡыу ваҡыты: ҡыҫҡа курстар — 40 сәғәттән 500 сәғәткә тиклем. Курстарҙы тамамлаусыларға тейешле өлгөлө документтар тапшырыла.
Сит тел булараҡ урыҫ теле буйынса дәүләт тестарын үткәреү үҙәге. Был курстар сит ил граждандары өсөн, гражданлыҡтары булмағандарҙы Рәсәй Федерацияһына ҡабул итеү өсөн һәм сит ил граждандарының урыҫ телле мөхиттә уҡыу һәм эшләү өсөн әҙер булыуҙарын тикшереү өсөн үткәрелә. Тестарҙы уңышлы үтеүселәргә дәүләт өлгөлө сертификат тапшырыл. Соискателдәр өсөн философия һәм сит телдәр буйынса кандидатлыҡ имтихандарын тапшырырға әҙерләү курстары. Уҡыу ваҡыты — 40 сәғәттән 60 сәғәткә тиклем.
Сит телдәрҙе ныҡлы өйрәнеү купстары
БДУ студенттары һәм уҡытыусылары өсөн сит телдәрҙе ныҡлы өйрәнеү курстары: Уҡыу ваҡыты: 180 сәғәт (4 семестр). Курстарҙы тамамлаусыларға тейешле өлгөлө документтар тапшырыла.
Интенсив әҙерлек курстары
Берҙәм дәүләт имтихандарын тапшырырға интенсив әҙерләү курстары: Уҡыу ваҡыты — 8 ай һәм 5 ай. Башҡортостан Республикаһы фәненең һәм иҡтисадының актуаль проблемалары буйынса мастер-кластар һәм ҡыҫҡа ваҡытлы, бер-биш көнлөк семинарҙар.
Чебану Павел
Па́вел Георгиевич Чеба́ну (Pavel Cebanu, 28 март 1955 йыл, Рени, Одесса өлкәһе, Украина ССР-ы, СССР) — совет футболсыһы, һаҡсы, хәҙер Молдавия футбол федерацияһы президенты.
Уйынсы
Үҙ карьераһын Кишинёвтың «Нистр» командаһында башлай һәм оҙаҡ йылдар уның капитаны була. Чебану ҡатнашлығында Кишинев клубы СССР-ҙың беренсе лигаһында була. Чебану барлығы 341 матч үткәрҙе һәм 45 гол индерә. СССР-ҙың йыйылма командаһына бер тапҡыр ҙа саҡырылмай.
Тренерлыҡ
1990 йылда үҙенең элекке командаһының тренеры була, әммә 1991 йылда унан китә. Оҙаҡ йылдар Румыния һәм Молдавияның бәләкәй командаларын етәкләй: «Сперанца» (Ниспорены), «Олимпия» (Сату-Маре), «Амоком» (Кишинёв).
Функционер
1997 йылдың 1 февраленән Молдавия футбол федерацияһын етәкләй. 2013 йылда Молдавия футбол федерацияһы президенты вазифаһына һайлана. Шулай уҡ УЕФА футбол комитеты вице-президенты вазифаһын башҡара. 2015 йылдың апрелендә Молдова Республикаһының юғары дәүләт наградаһы — Республиканың Ордены менән бүләкләнә.
Шәхси тормошо
Улы Илие (Илья), футболсы.
Сухая Буйвола
Сухая Буйвола — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мокрая Буйвола йылғаһының һул ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокрая Буйвола йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зурков Павел Эдуардович
Асыҡ ысул менән ятҡылыҡтарҙы үҙләштереү, быраулау һәм шартлатыу эштәре, тау-шартлау сейсмикаһы тураһында 200-ҙән ашыу баҫма хеҙмәт авторы. Уралда асыҡ тау эшкәртеү үҫешенә ҙур йоғонто яһай.
Биографияһы
1918 йылда башланғыс мәктәптең өс класын тамамлай. Урта хәлле крәҫтиәндә 13 йыл батрак булып, китап баҫыу эше өйрәнсеге, Смоленск ауылында слесарь өйрәнсеге булып эшләй.
1933 йылда Свердловск тау институтын «тау инженеры» һөнәре буйынса тамамлай һәм шунда уҡ уҡыу йорттары баш идаралығы (ГУУЗ) тарафынан Турин тау техникумы уҡытыусыһы һәм директор урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. 1934 йылда Свердловск тау институты аспирантураһына уҡырға инә. 1939 йылда «Анализ условий применения тупиковых, спиральных заездов и наклонных подъёмников большой производительности» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1939—1941 йылдарҙа Свердловск тау институтында ассистент, мәғдән ятҡылыҡтарын эшкәртеү кафедраһы доценты булып эшләй. 1942—1943 йылдарҙа «Тагилстрой» тау бүлегендә эшләй һәм бер үк ваҡытта Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Түбәнге Тагилға эвакуацияланған Кривой Рог тау-мәғдән институтының тау эше кафедраһы доценты, мөдире була. Артабан уҡыу йорттары баш идаралығы тарафынан 1944 йылда Түбәнге Тагил индустриаль институтына уның кафедраларының береһенә мөдир һәм тау-металлургия факультеты деканы итеп күсерелә.
1968 йылдың 3 майында Магнитогорск ҡалаһында вафат була һәм шунда ерләнә.
1961 йылда Зурков Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә, 1962 йылда у4а «РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре» исеме бирелә.
Пермь крайының Дәүләт архивында П. Э. Зурковҡа ҡағылышлы документтар бар.
Океанариум (Санкт-Петербург)
Океанариум (Санкт-Петербург) — Рәсәйҙә һәм Санкт-Петербург ҡалаһындағы беренсе океанариум. Ҡала үҙәгендәге «Нептун планетаһы» сауҙа-күңел асыу комплексында урынлашҡан. 2006 йылдың.27 апреленән алып эшләй. Океанариум ҡаланың төп иҫтәлекле урындарының береһе һәм ҡала халҡы һәм туристар араһында ҙур популярлыҡ менән файҙалана. Йыл һайын 600 мең кеше океанариумға килә. Океанариум бинаһы лифт һәм пандустар менән йыһазландырылған, мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн уңайлы.
Архитектура
Океанариум фин архитекторы Ханну Лайтило проекты буйынса эшләгән. Ул шулай уҡ Санкт -Петербургтағы «Финляндия йортон» проектлаған.
Экспозиция
Океанариумда күрһәтеү өсөн 4500 дананан ашыу балыҡ, һыу умыртҡаһыҙҙары тотола, улар яҡынса 150 төргә ҡарай. Яҡынса 5000 м² майҙанда 57 аквариум урынлашҡан, уларҙың дөйөм һыу күләме 1,5 миллион литрҙан ашыу. Океанариум экспозицияһы тематик зоналарға бүленгән:
Медузалар донъяһы
Шоу һәм ашатыу
Һәр көн һайын тамашасылар алдында океанариумдағы балыҡтарға ем бирләр (скат, пираньялар, арапайма, диңгеҙ йондоҙҙары, бесәй акулаһына), шулай уҡ дрессировкаланған хайуандар менән шоу үткәрәләр — шоу менән тюлень — шоу 11.30 −16.00 һәм акулалар менән шоу 19.00 (һәр дүшәмбе көнөнән башҡа). ситтекенә күҙәтә.
Уҡыу үҙәге
Океанариумда Уҡыу үҙәктәре педагогтары уҡыусыларға төрлө белем биреү программалары буйынса тематик экскурсиялар һәм дәрестәр үткәрә.
«Ҙур Регата» конкурсы
«Ҙур Регата» ҡала конкурсы Океанариум инициативаһы менән ойошторолған музей-ара-сәйәхәт, ул 2008 йылда ойошторолған. Конкурстың партнерҙары булып Санкт-Петербург ҡалаһының белем биреү ойошмалары тора. Һәр йылда ла конкурс билдәле бер тема буйынса үткәрелә һәм диңгеҙҙәге сәйәхәте, географик асыштар, диңгеҙ һәм океан биологияһы, тарих, караптар төҙөү, ғаилә ҡиммәттәре буйынса үткәрелә. Йыл дауамында мәктәп уҡыусылары командалары һәм ғаиләләр өсөн конкурстар ойошторола, улар, музейҙарға барып, төрлө биремдәр үтәп, ярыша. Конкурста еңеүселәр Фин ҡултығы акваторияһында яхтала йөрөй.
Идара итеү һәм финанслау
Океанариумдың төҙөлөш хаҡы 13,8 млн евро тәшкил иткән. Проекттың үҙ сығымдарын аҡлау мөҙҙәте 5 йыл тәшкил итә."Нептун планетаһы" һәм Санкт-Петербург океанариумы ЯСЙ «Рубин». ЗАО «Рубин» милке булып тора. Уны Рәсәйҙең әйҙәүсе оборона предприятиеһы — «Рубин» Үҙәк диңгеҙ техникаһы конструкторлыҡ бюроһы ойошторған. Хәҙерге ваҡытта компанияның эшмәкәрлеге йүнәлештәренең береһе — коммерция аквариумдарын һәм коммерция океанариумдарын төҙөү.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Знаменка (Көйөргәҙе районы)
Знаменка (Знаменка) — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 88 кеше. Почта индексы — 453354, ОКАТО коды — 80239820006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Мырҙаҡай (Баймаҡ районы)
Мырҙаҡай (Мурзакаево) — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районы Ярат ауыл Советы составында була. 1795 йылда теркәлгән, 1945 йылдан һуң исемлектән алынған.
Географик урыны
Һаҡмар йылғаһының уң яҡ ярында, Аҡкүл исемле бәләкәй бер күл эргәһендә урынлашҡан. Ауыл советы үҙәге Ярат ауылынан — 3 км, район үҙәге Баймаҡ ҡалаһынан — 33 км, Сибай тимер юлы станцияһынан 74 км алыҫлыҡта ятҡан.
Тарихы
Мырҙаҡай ауылы эргә-тирәләге ауылдар менән сағыштырмаса ҙур ауыл була: XVIII быуат аҙағында 51 йортта 332 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 186 ир-егет, 146 ҡатын-ҡыҙ. Ауылда бөрйән ырыуы вәкилдәре йәшәй. Ауылға Ҡарағужа ауылы (Ырымбур өйәҙе) кешеләре нигеҙ һалған. Исеме бында тәүгеләрҙән булып төпләнгән йорт старшинаһы Әптекәй Мырҙаҡаевтың хөрмәтенә бирелгән. 1816 йылда ауылда Әптекәй үҙе һәм старшина Йәноҙаҡ Мырҙаҡаев теркәлгән. "Генеалогия һәм архивтар сайты"нда башҡа мәғлүмәттәр бирелгән: тәүге төпләнеүсенең исеме билдәһеҙ, уның улдары 45 йәшлек йорт старшинаһы Йәноҙаҡ һәм 46 йәшлек есаул Артышай, Артышайҙың улы — Әптекәй, Йәноҙаҡтың — Йәрмөхәмәт һәм Уйылдан. Мырҙаҡай менән Йомаш ауылдары араһында ниндәйҙер бәйләнештәр булыуы фаразлана, 1812 йылда Йомаштан 6 ғаилә күсе килә.
Билдәле кешеләр
— Ишдәүләт Ишембәтов һәм Йәнебәк Мөрсәлимов — Парижды яулаған 15-се полк яугирҙары — Дәүләткилде Ҡотлогилдин — 1812 йылғы Ватан һуғышында һәләк булған — Әхмәров Ғәйфулла Ғәйнулла улы — тракторист, Ленин ордены кавалеры — Мырҙаҡаев Яһаннур Мостафа улы — колхоз, ауыл Советы рәйесе, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры — Уйылданов Ибраһим Ҡаһарман улы — колхоз рәйесе, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры — Уйылданов Ибраһим Ҡаһарман улы — колхоз рәйесе — Уйылданов Ибраһим Ҡаһарман улы — колхоз рәйесе
Һылтанмалар
—
Пунуш-Яун
Пунуш-Яун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Энтль-Юклюн-Яун йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тайдин
Тайдин — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Супра йылғаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Арко-Бесштанная
Арко-Бесштанная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары/ Канин Нос морононан/ Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яңы Шығай
Яңы Шығай (Новый Шигай) — Башҡортостандың Бүздәк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 6 кеше. Почта индексы — 452716, ОКАТО коды — 80217831003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Риттерсдорф (Тюрингия)
Риттерсдорф (Тюрингия) (Rittersdorf (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 265 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,76 км2. Диңгеҙ кимәленән 458 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99448 һәм автомобиль коды — AP.
Арбалейка
Арбалейка (Чувашская Кулатка йырыны) — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Усть-Кулатка йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Элеонора Ульрика
Биографияһы
Элеонора Ульрика 1688 йылдың 23 ғинуарында Стокгольм һарайында тыуа. Бала сағында Элеонора Ульрикеға уның апаһы Гедвига Софияға ҡарағанда иғтибар күпкә аҙ бүленә.
Элеонора Ульриканың 1714 йылда Фридрих Гессен-Кассельский менән йәрәшеүе үтә, ә бер йылдан, 1715 йылдың 24 мартында уларҙың туйы була. Был ваҡытҡа принцессаның хәле яҡшыра, уның фекере менән иҫәпләшергә тура килә. Карл XII ул саҡта Төркиәлә була, һәм 1708 йылда Гедвига София үлгәс, Элеонора Ульрика атаһының әсәһе Гедвига Элеонора Гольштейн-Готторскаяны иҫәпкә алмағанда, швед король ғаиләһенең берҙән-бер вариҫы булып ҡала. 1712 йыл аҙағында — 1713 йыл башында король Элеонора Ульриканы дәүләттең ваҡытлы регенты итеп ҡуйырға уйлай, әммә был план тормошҡа ашырылмай. Шуға ҡарамаҫтан, король кәңәшмәһе, уның ярҙамын алырға тырышып, принцессаны үҙҙәренең ултырыштарында булыуын күндерә. 1713 йылдың 2 ноябрендә уның ҡатнашлығындағы беренсе ултырышта уҡ риксдагты саҡырыу тураһында ҡарар ҡабул ителә.
Арбалейка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терешка, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Элеонора Ульрика
Биографияһы
Риксдагтың ҡайһы бер ҡатнашыусылары принцессаның дәүләт регенты булыуын теләйҙәр, әммә быға Арвид Горн һәм король кәңәшмәһе ҡаршы сыға, улар хакимлыҡ алмашыныу төрө ҡыйынлыҡтар һанын арттырыр тип ҡурҡа. Артабан принцесса шәхсән королгә ҡағылышлы документтарҙан тыш, Карл XII хупалауы менән кәңәшмәнән ебәрелә торған документтарға ҡул ҡуя.
1718 йылдың декабрендә Элеонора Ульрика ағаһының үлемен ишеткәс, тулыһынса һалҡын ҡанлылыҡ күрһәтә һәм үҙенә королеваға кеүек мөрәжәғәт итеүҙе талап итә. Кәңәшмә быға ҡаршы килмәй. Тиҙҙән ул Георг Генрих Герц яҡлыларҙы ҡулға алырға бойора һәм уның ҡулы аҫтынан сыҡҡан ҡарарҙарҙы юҡҡа сығара. 1718 йылдың 15 декабрендә риксдаг саҡырылышында самодержавие власын бөтөрөү һәм дәүләтте элекке хакимлыҡ итеү төрөнә ҡайтарыу теләге тураһында әйтә.
Швецияның юғары хәрби етәкселеге вариҫлыҡ хоҡуғын инҡар итеүе тураһында, абсолютизмды бөтөрөргә һәм Элеонораны королева итеп һайлауға ҡаршы сығыш яһай. Шундай уҡ ҡараш риксдаг ағзалары араһында ла өҫтөнлөк итә. Элеонора Ульрика король кәңәшмәһенән ярҙам өмөт итә һәм, ул да, бүтән берәү ҙә (бында уның туғаны Гедвига Софияның улы Карл Фридрих Гольштейн-Готторпский күҙ уңында тотола) швед тәхете хоҡуғына эйә булмаясаҡ тип иғлан итә.
Принцессаның тәхет хоҡуҡтарынан баш тартыуынан һуң, ул 1719 йылдың 23 ғинуарында төҙәтмәләр менән королева тип иғлан ителә, был осраҡта ҡатламдар төҙөргә тейеш булған идара итеү формаһына ҡул ҡуйырға тейеш була. 19 февралдә властың күп өлөшөн риксдаг ҡулына тапшырған идара итеүҙең формаһы аҫтына ҡул ҡуя. 1719 йылдың 17 мартында Упсала таж кейҙереү церемонияһы үтә.
Яңы королева короллектә булған ҡатмарлы хәлде еңеп сыға алмай. Канцелярия президенты А. Горн менән килеп сыҡҡан төрлө килешә алмаусынлыҡтарға бәйле уның йоғонтоһо кәмей. Мөнәсәбәттәре уның вариҫтары Спарре һәм Крунъелм менән дә килеп сыҡмай.
Элеонора Ульрика тәхетте ире менән уртаҡлашырға теләй, әммә дворянлыҡтың ныҡышмалы ҡаршылығы арҡаһында был ниәттән баш тартырға мәжбүр була. Королеваның сикләнмәгән хакимиәте, яңы конституцияға яраҡлаша белмәүе, иренең уға ҡарата көслө йоғонто яһауы, яйлап дәүләт чиндарының монархты алмаштырыу тураһындағы фекергә килтерә.
Ҡырым гербы
Ҡырым Гербы (Ҡырым Республикаһының дәүләт гербы / Ҡырым Автономиялы Республикаһы герб ы) — Ҡырым ярымутрауы нда урынлашҡан шул уҡ исемле республиканың төп символдарының береһе, флаг һәм гимн менән бер рәттән.
Элеонора Ульрика
Биографияһы
Фридрих Гессенский, королеваның ире, шулай уҡ был йүнәлештә әүҙем эшләй, ул 1720 йылда риксдагта лантмаршал булып һайланған А.Горн менән яҡынлаша. Уртаҡ хакимлыҡҡа өмөтөн өҙмәгән Элеонора Ульрика ҡатламдарға был турала мөрәжәғәтнамә яҙа, уның үтенесе хупланмай. 1720 йылдың 29 февралендә яңы мөрәжәғәтнамәһендә, әгәр ире үлә ҡалһа, тажды кире үҙе ҡабул итә тигән төҙәтмә менән, ире файҙаһына тәхеттән баш тарта. 1720 йылдың 24 мартында Фридрих Гессен-Кассельский Фредрик I исеме аҫтында Швеция короле тип иғлан ителә.
Ҡырым гербы
Символиканың тасуирламаһы һәм нигеҙләмәһе
Геральдика тасуирламаһында (блазон) былай тип әйтелә: .
Элеонора Ульрика
Биографияһы
Элеонора Ульрика һуңғы ваҡытҡа тиклем йәмғиәт эштәре менән ҡыҙыҡһына, 1720 йылдан һуң ул эштәрҙән ситләшә, уҡыуға һәм хәйриә эшенә бирелә. Әммә 1738 йылда Фредрик I сит илгә сәфәре ваҡытында, ул ил менән идара итеүҙе үҙ ҡулына ала һәм үҙенең бөтә яҡшы сифаттарын күрһәтә.
Элеонора Ульрика үҙенән һуң бер ниндәй ҙә нәҫел ҡалдырмай, 1741 йылдың 24 ноябрендә Стокгольмда вафат була.
Ҡырым гербы
Символиканың тасуирламаһы һәм нигеҙләмәһе
Грифон Төньяҡ Ҡара диңгеҙ буйы эмблематикаһында боронғо замандарҙан алып ҡулланыла, атап әйткәндә, ул боронғо грек ҡала-колониялары Херсонес һәм Пантикапейҙың эмблемаһы була. Фонтандың һыҙма төҫө ярымутрау халҡының героик һәм драматик яҙмышын хәтерләтә, ә ҡалҡандың формаһы «варягтарҙан гректарға тиклем» боронғо тарихын символлаштыра. Ынйы Ҡырымдың үҙенсәлекле булыуын билдәләй. Колонналар уның территорияһындағы боронғо цивилизацияларҙы хәтерләтә. Ҡояш яңынан тыуыуҙы һәм сәскә атыуҙы символлаштыра.
Ҡырым ханлығы
1441 йылда Ҡырымда һәм уның эргәһендәге территорияларҙа Алтын Урҙанан Ҡырым ханлығы айырыла.
Дюваль Д’Абвилдең (La Geographie Universelle, 1676) «Бөтә донъя географияһында» гербы бар.
Таврия өлкәһе, Таврия губернаһы
1783 йыл да, Ҡырым ханлығы территорияһы Рәсәй империяһы на ҡушылғандан һуң, уның ерҙәре яңы ойошторолған Таврия өлкәһенә индерелә, үҙәге Симферопол дә була (элекке Аҡ Мәсет).
Өлкә гербы 1784 йылдың 8 мартында раҫлана: ике башлы ҡара император бөркөтө төшөрөлгән алтын ҡалҡан, бөркөттөң күкрәгендә һигеҙ башлы алтын тәреле күк ҡалҡан урынлаша. Гербтың тасуирламаһында был тәре «Греция Императорҙарынан Бөйөк кенәздәр суҡындылыуҙы ҡабул иткәс, Рәсәйгә ебәрелгән», тип аңлатыла.
Таврия губернияһының раҫланмаған гербы булған. Ул губерния атрибуттары: таж һәм имән веногы менән уратып алынған Херсонис Таврия батшалығының титул ҡалҡаны рәүешендә була.
Ҡырым АССР-ы
1921 йылда Ҡырым территорияһында РСФСР составында Ҡырым автономиялы ССР-ы ойошторола. Автономиялы Ҡырым ССР-ы гербы РСФСР гербынан ҡырым татар (ғәрәп графикаһында) һәм рус телдәрендә яҙыуҙар булыуы менән генә айырыла: «Кр. С. С. Р.» һәм" Бөтә илдәрҙең Пролетарийҙары, берләшегеҙ!". 1928 йылда ҡырым татар яҙмаһы ғәрәп графикаһынан латин алфавитына күсерелгәндән һуң, Автономиялы Ҡырым ССР ы гербына ла латин графикаһы менән яҙыла.
1938 йылда ҡырым татар теле яҙмаһы латин алфавитынан кириллица ға күсерелә, шуға ярашлы Ҡырым АССР-ы гербында ла үҙгәрештәр була.
Ҡырым өлкәһе
1941 йылдың ноябренән 1944 йылдың апреленә ҡәҙәр Ҡырым АССР-ы биләмәһе немецтар ҡулында була. Ҡырым азат ителгәндән һуң, Ҡырым АССР-ының дәүләт власы органдары тергеҙелмәй, сөнки СССР Дәүләт оборона комитеты ҡарары менән 1944 йылдың 8 майында Ҡырым татарҙары Урта Азияға күсерелә. Юғары Совет Президиумының 1945 йылдың 30 июнендәге «Ҡырым АССР-ын РСФСР составында Ҡырым өлкәһенә әйләндереү тураһындағы» Указы менән Ҡырым АССР-ы бөтөрөлә һәм РСФСР-ҙың Ҡырым өлкәһе итеп үҙгәртелә. 1954 йылдың 19 мартында СССР Юғары Советы Президиумы үҙенең Указы менән РСФСР Юғары Советы Президиумының һәм Украина ССР-ы Юғары Советы Президиумының Ҡырым өлкәһен РСФСР-ҙан УССР-ға тапшырыу тураһындағы берлектәге тәҡдимен раҫлай.
Ҡырым АССР-ы һәм Ҡырым Республикаһы (1992)
1991 йылдың 20 ғинуарында Ҡырым өлкәһендә СССР-ҙың Союз субъекты һәм Союз килешеүендә ҡатнашыусы булараҡ Ҡырым АССР-ын тергеҙеү мәсьәләһе буйынса референдум уҙа. Ҡырым АССР-ын тергеҙеү өсөн тауыш биреүҙә ҡатнашыусыларҙың 93,26 проценты тауыш бирә. 1991 йылдың 12 февралендә Украина ССР-ы Юғары Советы «Ҡырым Автономиялы Совет Социалистик Республикаһын тергеҙеү тураһында» закон ҡабул итә, шул уҡ ваҡытта Ҡырым өлкә Халыҡ депутаттары Советына Ҡырым АССР-ы Юғары Советы статусы бирелә. 1991 йылдың 4 сентябрендә Ҡырым АССР-Ы Юғары Советы Украина составында Ҡырымдың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул итә, уға ярашлы Ҡырым АССР-ы Ҡырым Республикаһы итеп үҙгәртелә. Уның конституция һы 1992 йылдың 6 майында ҡабул ителә.
1991 йылдың 13 ноябрендә Ҡырым Республикаһының гербы һәм флагы әҙерләү буйынса конкурс иғлан ителә. Конкурста 200-ҙән ашыу проект ҡарала. Владимир Ягупов (подполковник, хәрби-диңгеҙ кафедраһы уҡытыусыһы) һәм Андрей Мальгин (тарихсы, тыуған яҡты өйрәнеү музейының бүлек мөдире) төркөмдәре тәҡдим иткән проекттар иң перспективалылары тип таныла. Ҡырым Республикаһы Юғары Советы сессияһында фекер алышҡандан һуң, уның рәйесе Н. В. Багров ике төркөмгә лә берҙәм проект әҙерләргә тәҡдим итә, һәм был эш башҡарыла.
1992 йылдың 24 сентябрендә Ҡырым Республикаһы Юғары Советының 9-сы сессияһы Мальгин-Ягупов берләшкән төркөмө авторҙарының гербын «Ҡырым Республикаһының Дәүләт эмблемаһы тураһында» 148-I һанлы Законы менән раҫлай.
Раҫланған герб 1995 йылдың 17 мартында «Ҡырым Автономиялы Республикаһы тураһында» Украина Законын ҡабул иткәндән һуң үҙгәрешһеҙ ҡала. Закон Украинаның хоҡуҡи яланында ҡырымдың гербын рәсмиләштерә.
1998 йылдың 21 октябрендә герб Ҡырым Автономиялы Республикаһы Конституцияһында нығытыла. 1999 йылдың 21 апрелендә Ҡырым Автономиялы Республикаһының Юғары Радаһы үҙенең 456-2/99 һанлы ҡарары менән "Ҡырым Автономиялы Республикаһы Гербы тураһында положение"ны раҫлай.
Бойондороҡһоҙ Ҡырым Республикаһы һәм Ҡырым Республикаһы Рәсәй Федерацияһы составында
Бойондороҡһоҙ Ҡырым Республикаһы иғлан ителгәндән һуң (Рәсәйгә ҡушылғандан һуң, Ҡырым Автономиялы Республикаһының гербы рәсми раҫлауһыҙ республиканың эмблемаһы сифатында ҡулланылыуын дауам итә.
2014 йылдың 5 июнендә Ҡырым Республикаһының Дәүләт Советы Ҡырым Автономиялы Республикаһы гербын Ҡырым Республикаһының рәсми эмблемаһы тип раҫлаған закон ҡабул итә.
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай  — Башҡортостан Республикаһының берҙән-бер юғары вәкәләтле һәм закон (ҡанун) сығарыу дәүләт органы. Рәсәй Федерацияһы субъекттары араһында Башҡортостан Республикаһы парламенты иң ҙуры (110 депутат), республика халыҡ һаны буйынса региондар араһында етенсе урында тора.
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай статусын Башҡортостан Республикаһы Конституцияһының 4-се бүлеге һәм Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай тураһында» Законы билдәләй һәм уның эшмәкәрлеген нигеҙләй.
Тарихы
1917 йылда I, II һәм III Бөтә башҡорт ҡоролтайҙары үтә. 1917 йылдың 10 декабрендә дәүләтселекте булдырған III Башҡорт ҡоролтайында тәүге парламент — Кесе ҡоролтай һайлана.
1920 йылдан 1937 йылғаса Советтарҙың Бөтә Башҡортостан 1 — 10 съездары үтә, улар барышында Башҡортостан үҙәк башҡарма комитеты һайлана.
1938 йылдан 1995 йылғаса — 1 — 12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советының (1993 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы) сессиялары.
1994 йылдың 2 мартында «Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай тураһында» Законы ҡабул ителә, уға ярашлы парламент ике палатанан — Вәкилдәр палатаһы һәм Закондар сығарыу палатаһынан тора.
2002 йылдың 30 декабрендә «Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай тураһында» яңы Закон ҡабул ителә.
== Башҡортостан Парламенты етәкселәре ==
Хакимиәт даирәһе
Башҡортостан Республикаһы Ҡоролтайы ҡарамағындағы мәсьәләләр:
5-се саҡырылыш
Президиумға Башҡортостан Республикаһының Дәүләт йыйылышы — Ҡоролтайы рәйесе, уның өс урынбаҫары һәм һигеҙ комитет рәйесе инә.
Йәмәғәт палатаһы
Йәмәғәт палатаһы — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың консультатив органы, граждандар йәмғиәтен ойоштороуҙа төп урындарҙың береһен биләй.
Сәлихова Эльвина Әхнәф ҡыҙы
Сәлихова Эльвина Әхнәф ҡыҙы (18 декабрь 1973 йыл) — тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2008). Профессор.
Биографияһы
Эльвина Әхнәф ҡыҙы Сәлихова 1973 йылдың 18 декабрендә Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районы Прибельский ауылында тыуа. Урта мәктәпте тамамлағас, Башҡорт дәүләт университетында юғары белем ала һәм 1995 йылда дипломлы белгес була. 1997 йылда — кандидатлыҡ, 2007 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 2004 йылдан — доцент, 2020 йылдан — профессор. 1995 йылдан Өфө дәүләт авиация техник университетында эшләй, 2008 йылдан тел коммуникацияһы һәи сихолингвистика кафедраһы профессоры.
Ғилми эшмәкәрлеге
Эльвина Сәлихова 3 аспирант әҙерләй. Аспирантураға ҡабул итеү буйынса төп белем биреү программаһын эшләүсе автор-төҙөүселәрҙең береһе. Өфө дәүләт авиация техник университеты өсөн барлыҡ йүнәлештәге һәм профилдәге юғары квалификациялы кадрҙар әҙерләүҙең һөнәри программаһын эшләй. 18 докторлыҡ һәм кандидатлыҡ диссертациялар яҡлауҙа оппонент була, 11 докторлыҡ һәм кандидатлыҡ эшенә рецензия яҙа, 10 докторлыҡ һәм 31 кандидатлыҡ авторефераттарҙың баһалама авторы. Ғилми тикшеренеүҙәре ике теллелек мөхитендә һүҙҙе белеү һәм уның психологик структураһы менән ҡулланыуҙы моделләштереүгә бағышланған. Барлығы 200-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән вуздар өсөн уҡыу әсбаптары авторы.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Эльвина Әхнәф ҡыҙы аттестация комиссияһы составына инә. Асирантураға уҡырға инеүселәрҙең кандидатлыҡ имтихандарын ҡабул итеүҙә һәм юғары квалификациялы фәнни-педагогик кадрҙарҙы аттестациялауҙа ҡатнаша.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Төрлө кимәлдәге Рәхмәт хаттары «Гуманитар өлкәләге иң яҡшы ғилми хеҙмәт — 2012; 2017» халыҡ-ара конкурстары дипломы, сертификаттары Бөтә Рәсәй педагогик уйлап табыуҙар смотр-конкурсы призеры дипломы «Иң яҡшы фәнни мәҡәлә — 2018» Бөтә Рәсәй конкурсы еңеүсеһе дипломы.
Терновка (Сухая Буйвола ҡушылдығы)
Терновка  — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сухая Буйвола йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокрая Буйвола йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡорт (гәзит)
Башҡорт — ижтимағи-сәйәси гәзит.
Территориаль-милли автономия, ер, ирек өсөн көрәш мәсьәләләре үҙәктә тора. Башҡорттарҙың Беренсе һәм Икенсе ҡоролтайҙарын әҙерләү һәм үткәреү хаҡында материалдар ҙур урын ала. Рәсәй күләмендә, Башҡортостанда, Өфө, Ырымбур губерналарында, төбәк шураларҙа барған хәл-ваҡиғаларҙы даими сағылдыра бара.
Гәзит биттәрендә Ә. Вәлиди, С. Мираҫ, Х. Ғәбитов, Ф. Сөләймәнов, З. Камали һ. б. сығыш яһай.
1918 йылдың 20 авгусында Башҡорт хөкүмәте ҡарарына ярашлы «Башҡорт тауышы» гәзите менән «Башҡортостан хөкүмәтенең теле» гәзитенә берләштерелә.
Мөхәррирҙәре — Х. Ғәбитов, Ә. Инан, С. Мираҫ.
Ғилманова Рәсимә Хәмбәл ҡыҙы
Ғилманова Рәсимә Хәмбәл ҡыҙы (3 ғинуар 1963 йыл) — географ, геоморфолог. Техник фәндәре докторы (2010), профессор.
Биографияһы
Рәсимә Хәмбәл ҡыҙы Ғилманова 1963 йылдың 3 ғинуарында БАССР-ҙың Благовар районы Иҫке Шырлыҡ ауылында тыуған. 1986 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. Уҡыған ваҡытта уҡ, 1980 йылдан башлап Башҡортостан нефть ғилми тикшеренеү һәм проект институтында эшләй. Университетты тамамлағандан һуң 1986 йылдан башлап «Нефтеотдача» ғилми техник университетында эшләй. 1991 йылдан башлап «Нефтегазтехнология» ғилми производство берекмәһендә төп геолог вазифаһында хеҙмәт итә. 1997 йылдан алып ошонда уҡ өлкән ғилми хеҙмәткәр, 2000 йылдан — баш технолог, 2003 йылдан — директор урынбаҫары вазифаларын биләй.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни-производство эшмәкәрлеге нефть һәм газ ятҡылыҡтарын үҙләштереүгә һәм файҙаланыуға бәйле. Р. Х. Ғилманова ҡатнашлығында күп ҡатламлы ятҡылыҡтарҙы эшкәртеүҙең геотехнологик нигеҙҙәре камиллаштырыла, геофизик мәғлүмәтте анализлау, ятҡылыҡтарҙың геолог математика моделдәрен эшләү, ятҡылыҡтарҙы һыуландырыу системаһын камиллаштырыу методикалары эшләнә. Эш һөҙөмтәләре «Татнефть» ААЙ-дә ҡулланыла.
Р. Х. Ғилманова — 50-нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 2 уйлап табыу авторы.
Төп ғилми хеҙмәте
Разработка нефтяных пластов в поздней стадии. Т.1. Геология и разработка нефтя ной залежи в поздней стадии. М., 2004 (авторҙаш).
Сыртланов Шаһихәйҙәр Шаһгардан улы
Сыртланов Шаһихәйҙәр Шаһгардан улы (1847, Ырымбур губернаһы Бәләбәй өйәҙе Шланлыкүл ауылы — ?) — башҡорт, Өфө губернаһынан 1‑се (1906) һәм 2‑се (1907) саҡырылыш Дәүләт Думаһы ағзаһы. Дворяндарҙан. Почётлы мировой судья.
Ғаилә
Ҡатыны:
Балалары:
Хәтер
Planned
Арбузный
Арбузная — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Маза йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Трабзон
Трабзо́н (иҫке Трапезу́нд; Trabzon) — Төркиәнең Трабзон иле үҙәге (merkezi). Ҡара диңгеҙ ярында. Сөләймән I тыуған урыны. Ҡалала Рәсәй консуллығы бар.
Арбузный
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терешка, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Путалинский Еган
Путалинский Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Катесовский Сор күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Хоҙайбирҙе МТС-ы
Хоҙайбирҙе МТС-ы ҡасабаһы — Башҡорт АССР-ының Йомағужа районы Йомағужа ауыл Советы составындағы бөтөрөлгән ҡасаба. Хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районының Йомағужа ауыл Советы биләмәһендә урынлашҡан була.
Хәҙер — Йомағужа ауылының Хоҙайбирҙе урамы.
Географияһы
Иртөбәк йылғаһы ярында, ул Ағиҙелгә ҡойған ерҙә урынлашҡан.
Тарихы
Ҡасаба 1930-сы йылдарҙа асылған машина-трактор станцияһы эргәһендә барлыҡҡа килә.
Путалинский Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хоҙайбирҙе МТС-ы
Билдәле кешеләре
- Сайранов Садиҡ Уйылдан улы (1917—1976), Советтар Союзы Геройы (1945 йылдың 24 мартында бирелә). 1935 йылдың сентябренән 1938 йылдың сентябренә тиклем «Урал» колхозының Йомағужа ауылы Хоҙайбирҙе МТС-ында тракторсы булып эшләй.
- Шафиҡов Таймаҫ Шафиҡ улы (1899—1947), дәүләт эшмәкәре. 1933 йылдан 1937 йылда ҡулға алынғанға тиклем политбүлек начальнигы, һуңыраҡ БАССР-ҙың Йомағужа районы Хоҙайбирҙе МТС-ы директоры. - Мәсәғүтов Ғүмәр Ибәт улы (1908—1993), 1938—1942 йылдарҙа 1-се Йомағужа урта мәктәбенең беренсе директоры, марксизм-ленинизм классиктары хеҙмәттәрен урыҫ теленән башҡорт теленә тәржемә итеү буйынса Ленин комиссияһында тәржемәселәрҙең береһе, Хоҙайбирҙе МТС-ы партия комитеты секретары була.
Инфраструктураһы
Машина-трактор станцияһы. Уның янында 1935 йылда уҡ, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында тракторсылар курсы үткәрелә ,
Арко-Выеръяга
Арко-Выеръяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Выер-То күле - Выер йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары/ Канин Нос морононан/ Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Смаҡай
Смаҡай (башҡ.Ысмаҡай) —  Ишембай ҡалаһы микрорайоны, ҡаланың төньяҡ-көнсығыш яғында,  Тәйрүк йылғаһына ҡойған  Буҙайғыр шишмәһе буйында,  тауы итәгендә урынлашҡан.
Тарих
Микрорайондың тарихы Смаҡай ауылы менән бәйле, беренсе тапҡыр ул документтарҙа 1795 йылда иҫкә алына. Ауылға нигеҙ һалыусы — Юрматы ырыуы Аҙнай түбәһенән Смаҡай(Ыҫмаҡай), тип иҫәпләнә (уның һәм уның балалары тураһында әлегә документтар табылмаған). 1795 йылда ауылда 18 йортта 85 кеше йәшәгән. 1816 йылда — 17 йортта 129 кеше, 1834 йылда — 34 йортта 199, 1859 йылда 44 йортта — 264, в 1920 йылда 99 йортта 508 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, умартасылыҡ әле лә һаҡланып ҡалған. 20-се быуат башында Тәйрүк йылғаһында ике тирмән эшләгән. Тәйрүк йылғаһының исемен урындағы башҡорттар уның шишмәһенең Тәрәүк тауынан башланыуы менән бәйләй (Тәрәүк — Тәйрүк).
Ауыл аҡһаҡалдары һөйләүенсә, ауылға нигеҙ һалған Смаҡай олатайҙың Һәмән, Ҡолҡан, Ҡолсаҡ исемле улдары булған. Документтарҙа Һәмән (Саман, Семен) исеме осрай, уларҙан күренеүенсә, Һәмәндең Исмәғил исемле улы булған.
1795, 1816 йылдарҙағы ревизия материалдарына ҡарағанда, ауылда бер нәҫелдән таралған кешеләр йәшәгән. 1816 йылғы ревизия материалында ауылда Исмәғил Һәмән улы (69 йәштә), уның ҡатыны Шәһәрбаныу (65 йәштә) һәм уларҙың балалары күрһәтелгән: Мәхмүт (43 йәштә), Яҡуп (38 йәштә), зауряд-сотник Йәрмөхәмәт (34 йәштә), Ғөзәйер (25 йәштә).
Мәхмүт Исмәғилевтан — Ғүмәровтар, Ғәзизовтар, Яҡуп Исмәғилевтан — (?), Йәрмөхәммәт Исмәғилевтан — Фәйзуллиндар, Рәхмәтуллиндар таралған.
Ҡотлозаман Әбделкәрим улынан Шаһингәрәевтар (Шәңгәрәевтар), Хужахмәтовтар, Ғәйнетдиновтар һәм Шиһаповтар таралған. 1859-сы йылғы документта Ҡотлозаман Әбделкәримовҡа 71 йәш тиелгән, тимәк, Ҡотлозаман — Һәмәндең улы түгел.
«1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» һәм «1812-се йыл һуғышы иҫтәлеге» миҙалдары менән өс кеше бүләкләнгән: Амангилде Ҡотоев, Хөсәйен Ирназаров, Рахманғол Исхаҡов.
Граждандар һуғышы ваҡытында (1918—1920) ауыл бер аҡтар, бер ҡыҙылдар ҡулына күсә. Был һуғыш ҡорбандары: Ғүмәров Искәндәр Әбүзәр улы (1895—1919) — улы Арыҫланбәк (1917 йылғы), Нәҡиә (1919 йылғы); Ғәзизов … Ғиниәт улы ; Нәжметдин Аллағоловты (1931 йылда ауырып үлә) партизан, тип йөрөтәләр. Ауылда Партизан урамы бар.
1940 йылда ауыл Ишембай ҡалаһы составына микрорайон булып инә. Ишембай ҡалаһының Көҫәпҡол ауылына етәрәк Тәйрүктән көньяҡҡа табан ҙур өлөшө Смаҡай ерҙәрендә төҙөлгән. Смаҡай уландары менән төпләнгән урында («Төбәк башы») әле балалар өсөн ял итеү лагерҙары эшләй. Кузьмин ҡасабаһынан Йырмызғол шишмәһе буйлап Ағиҙелгә барып тоташа. Төньяҡҡа әлеге Гагарин урамы буйлап барып, Тәйрүк быуаһына, ары Богдановка, Ново-Геогриевкаға етә, Ивановка ауылы аша көньяҡҡа боролоп, «Төбәк башына» килеп тоташа.
1928 йылдан колхозлашыу башлана, ауылда башта өс колхоз була (Карл Маркс, Фрунзе, Бабич исемендәге), һуңыраҡ (1936-37)улар бер колхозға берләшә («Тәйрүк» артеле). Ҡотлобаев Ибраһим — колхоз рәйесе, Ғүмәров Абдрахман — бригадир, склад мөдире булып Сәмерханов Хәсән эшләй.
Был тирәлә «ер майы» бар икәнен башҡорттар 18 быуатта уҡ батшаға хәбәр иткән, тик оҙаҡ ваҡыт эштәр башланмай тора. 1929 йылда Ишембай, Көҫәпҡол, Бурансы, Смаҡай ауылдары янында нефть ятҡылығын эҙләргә нефтселәр килә. Быраулаусыларҙы А.Блохин етәкләй. Эшселәр яҡын тирәләге ауылдарға фатирға урынлаштырыла. Беренсе нефть биргән скважина Ағиҙелдең һул яҡ ярындағы Ишембай ауылы янында була. Ә Смаҡай ерҙәрендә һуңыраҡ бер нисә нефть промыслаһы асыла. 1930 йылда Стәрлетамаҡта разведка быраулау контораһы ойошторола. 1931 йылда беренсе буровой вышкалар ҡалҡа. 1932 йылда Стәрлетамаҡта беренсе нефть техникумы асыла. Техникумдың беренсе мөдире (директоры) Сквирский Стәрлетамаҡ ҡала гәзитенә башҡорттарҙан белгестәр әҙерләй башларға кәрәк икәнлеген аңлатып мәҡәлә яҙа. Смаҡайҙан тәүге булып нефтсе-быраулау мастерына уҡырға Ғөсмәтулла Ғибаҙулла улы Рәхмәтуллин (1916 йылғы) китә. Шул уҡ ваҡытта, 1934—1937 йылдарҙа, Стәрлетамаҡ педагогия техникумында ағалы-һеңлеле Ғүмәров Арыҫланбәк Искәндәр улы (1917 йылғы) һәм Ғүмәрова Наҡия Искәндәр ҡыҙы (1919 йылғы), Шәңгәрәева Ғәйникамал Ғәзиз ҡыҙы (1917 йылғы) уҡып сығып, уҡытыусы булып эшләй башлай.
Ишембай ҡалаһы төҙөлә башлағас, Смаҡайҙар ҡала төҙөүҙә, нефть эшкәртеү заводын ҡороуҙа ҡатнаша, Ишембай-Өфө тимер юлын төҙөүгә йәлеп ителәләр. Һәр йорттан бер кеше аты, арбаһы, эш ҡоралдары, ашарға ризығы менән ҡушылып, бер нисә аҙна буйы бушлай тимер юл төҙөүҙә ҡатнаша. Был эш кешеләрҙе бик ныҡ йонсота, ҡайһы берәүҙәр ауырып үлеп тә ҡала. Ҡала биналарының нигеҙенә таш кәрәк була, Смаҡай зыяратының таш кәртәһе, ҡәбер таштары буласаҡ ҡалаға ташыла.
Бөйөк Ватан һуғышы
Бөйөк Ватан һуғышында Смаҡайҙан 136 кеше ҡатнашҡан, 65 ир-егет яу ҡырында ятып ҡалған. Һуғышта һәләк булған һәм Еңеү менән ҡайтҡан яугирҙар хөрмәтенә ауылда һәйкәл ҡуйылған. Туған ил өсөн яуҙарҙа һәләк булған ауылдаштар хөрмәтенә һәйкәл ҡуйыу эшен 2000 йылда башлап ебәреүселәр- һуғыш ветераны Рәхмәтуллин Ғөсмәтулла Ғибаҙулла улы һәм һәләк булған яугир улы Ғүмәров Рәсүл Абдрахман улы. Һәйкәлде төҙөүҙә НГДУ "Ишембайнефть" ойошмаһы начальнигы Йәғәфәров Юлай Нурғәли улы ҙур ярҙам күрһәтә. Һәйкәл төҙөүгә матди өлөш индереүселәр:Ғүмәров Рәсүл Абдрахман улы, Ғүмәров Рауил Мотаһар улы, Рәхмәтуллин Салауат Ғөсмәтулла улы,Шәңгәрәев Әнүәр Хөснулла улы , Йәғәфәров Юлай Нурғәли улы.
Бөтә ил иңенә төшкән ауырлыҡ смаҡайҙарҙы ла урап үтмәгән. Смаҡайҙар артелдә иген үҫтерә, Ишембай нефтселәрен һөт-май, төрлө йәшелсәләр менән тәъмин итә. Бурлыҡ тауында алебастр сығарыла башлай. Балалыҡтан сығып та өлгөрмәгән 11-12 йәшлек малайҙар нефть промыслаларына оҙон арба менән торба ташый башлай. Атты егергә көстәре етмәгәс, ғәрләнеп илаған саҡтары ла була, күп ваҡытта апай-еңгәләр ярҙамлашып ебәрә. Ҡара йәштән ауыр эштә эшләгән һуғыш осоро малайҙарының һаулығы бик иртә ҡаҡшай, шул сәбәпле ғүмерҙәре лә ҡыҫҡа була. Тәйрүк йылғаһы буйында яҡшы сифатлы балсыҡ ятҡылығы булғанлыҡтан оҫтаханала көршәктәр эшләй башлайҙар, Бурлыҡ тауы янында алебастрҙан кирбес һуғалар.
1943 йылдың йәйендә Тәйрүк буйлап үрҙәрәк,  Кинйәбулат  ауылы янында ерҙе быраулағанда, бик көслө нефть фонтаны атыла. Уның баҫымы алдан иҫәпләгәнгә ҡарағанда көслөрәк булып сыға. Туҡтауһыҙ атылған нефть тирә-яҡҡа тарала башлай. Бигерәк тә Тәйрүктән түбәнерәк ятҡан Смаҡай, Көҫәпҡол ауылы халҡы ҙур зыян күрә. Алдан иҫкәртеп ҡуймағанлыҡтан, халыҡтың һыу буйында йөрөгән мал-тыуары, ҡаҙҙары нефтле һыу эсеп ағыулана.
Һуғыш осоро- ауыл кешеләре өсөн ҙур һынау ваҡыты. Смаҡайҙар ауыр хеҙмәт, тормош ауырлыҡтарына ҡарамай, бер-береһенә кешелекле булып ҡала. Был осорҙа бер кешегә лә ваҡ-төйәк ғәйеп тағылмаған (бер ус иген алған, урманда ағас киҫкән һәм башҡа). Һуғыш осоро закондары ҡаты булһа ла, бер Смаҡай кешеһе лә төрмәгә ултыртылмаған.
Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугирҙар
1.Аллағолов Ғималетдин Нәжметдин улы, 1925 йылғы, 5167 ППГ, рядовой, 10 май,1945 йыл Германия, Цибинген ҡалаһы, туғандар ҡәберлеге 262, 2 рәт, 2-се урын
2.Аллағолов Бәҙретдин Нәжметдин улы, 1911 йылғы, хәбәрһеҙ юғалған- 1941 йыл, сентябрь
3.Булатов Хөсәйен Зәкәриә улы (ОБД Мемориалда Закир улы), 1916 йылғы, кесе лейтенант, ауыр йәрәхәттән 23.10.43 вафат булған, Калинин (хәҙер Тверь)ҡалаһы, ҡала зыяратында ерләнгән
4.Вакасов Муллағәли — мәғлүмәт юҡ
6.Вахитов Ғайфулла (ОБД-ла Валитов … Гаитдинович,әсәһе- Алмабикә, Партизан.ур.,39) ,1905 йылғы, ҡыҙыл армеец, хәбәрһеҙ юғалған- март , 1943 йыл, Волгоград өлкәһе, Чернышков районы
7.Ғәзизов Әхкәметдин Фатих улы (ОБД-ла Ахкам, Агзам) ,1901 йылғы, 923 СП, 251 СД, хәбәрһеҙ юғалған 11.03.1943 йыл
8.Ғәзизов Кәбир Хәбир улы, 1908 йылғы, ҡыҙыл армеец, хәбәрһеҙ юғалған — декабрь,1942. ОБД-ла Газизов Абдулкаир, 1908 й., һәләк булған-31.12.1941, Мәскәү өлкәһе, Лотошин районы, Олейкино ауылы, ауыл Советы янында ерләнгән булған
9.Ғәзизов Мәхмүт, 1895 йылғы , 148 СП, рядовой, 25.06.1944, Витебск өлкәһе, Горовая ауылы
10.Ғәзизов Сәлимгәрәй Түләбай улы (ОБД-ла Селим Тулебаевич),1914 йылғы, 88 сд, сапер, һәләк булған-14.01.1942, Ленинград өлкәһе, Мга районы, Гонтовая Липка ауылы. Икенсе донесениела- Сулим Тулебаевич,314 сд, 1943 йылда һәләк булған
11.Ғәзизов Сәхипгәрәй Түләбай улы ,1911 йылғы, 758 СП, рядовой, ауыр йәрәхәттән һәләк булған- 02.03.1945 йыл, Көнсығыш Пруссия, Шенфельд ауылынан 100 м төньяҡтараҡ ерләнгән
12.Ғәзизов Басир Насирович (Бисер), 1919 йылғы ,Смаҡай ауылынан, 4 СД, 220 сп, һәләк булған- 30.04.1944 й., Украина, Волынь өлкәһе, Турий районы, пгт Турий, (документта- около).Туғандары юҡ тип яҙылған.
13.Ғәйнетдинов Әбүбәкер Низаметдин улы — ОБД-ла Гайнитдинов Сакубери Наймут (фронт шарттарында ашығыс яҙылған донесениены яңғылыш уҡығандарҙыр, яҙылышы буйынса оҡшаш), младший командир (полкта уҡытҡандар), 111сд, 286 артиллерийский полк,03.08.1942 умер от кровопотери,Калининская обл., Ржевский р-н, Яковлевский с/с, д. Яковлево. Полкта Башҡортостан кешеләре күп булған.
14.Ғәйнетдинов Әхмәҙулла Низаметдин улы, 1904 йылғы, хәбәрһеҙ юғалған- 1942 йыл, апрель
15.Ғәйнетдинов Зәйнәғәли Низаметдин улы, 1900 йылғы, 1085 СП,322СД, рядовой, һәләк булған- 06.03.1942 й., Орел өлкәһе, Дубровск заводы
16.Ғәйнетдинов Закир Муллабай улы,1916 йылғы, хәбәрһеҙ юғалған- март ,1942 йыл
17.Ғәйнетдинов Миңлеғәли Муса улы- 1903, армияға 2 .0 .1941 й. алынған, хәбәрһеҙ юғалған — декабрь 1941, әгәр август аҙағында- сентябрҙә алынһа, тимәк 361 сд (был уҡсылар дивизияһы Өфө-Шишмәлә формированиела була- Булгаково, Алкино, Сафар, Шишмә). Фронтҡа дивизия декабрь айында Рыбинск янынан ебәрелә, 26.12.1941 дивизия Торжоктан 40 км көньяҡтараҡ һөжүмгә күсә.Һәләк булғандарҙы Тверь өлкәһендәге (элекке Калинин) хәрбиҙәр ерләнгән урындар буйынса эһләргә кәрәк. Иң тиҙе- райондарға, ауыл Советына яҙып һорарға.
19.Ғәлиев Әлмөхәмәт Бикмөхәмәт улы (Әлим), 1904 йылғы, Стәрлетамаҡ (хәҙерге Ауырғазы) районы Бигәнәш ауылында тыуған,ТатЦИК исемендәге Ҡазан хәрби училищеһын тамамлаған (1927—1931), капитан, атаһы- Смаҡай ауылында йәшәгән итексе Ғәлиев Бикмөхәмәт (уның һеңлеләре Хөсниямал, Хәсбиямал Ғүмәрова), 1945 йылдың 6 февралендә Германияла Бреслау янында һәләк булған (Альт Раутден, хәҙерге Польша, Стара Рудна).
219-се уҡсылар дивизияһы тарихынан (2-се формирование). Көньяҡ Урал хәрби округында, Башҡортостанда (Красноусольск ҡасабаһында) 1942 йыл 01 ғинуарҙан 30 апрелгә тиклем формированиела тора. Дивизия һалдаттары- башлыса Башҡортостандан. Ошо осорҙа армияға алынған һалдаттарҙың күбеһе ошо дивизияла була. Дивизия составы: 375, 710, 727 сп, 673 ап, 45 птдн, 136 минд, 488 орр, 382 сапб, 592 обс, 77 атр, 374 мсб, 1683 ппс. Дивизия йәшәп килгән ваҡыт: 01.01.1942-1946. Һуғышта : 09.07.1942-28.07.1943; 10.08.1943-22.04.1945. Войсковая часть/полевая почта 710 СП — № 61488.
21.Ғөзәйеров Арыҫлан- мәғлүмәт табылманы табылманы
22.Ғөзәйеров Хәбибрахман Абдрахман улы (ОБД-ла Хайбрахман), 1921 йылғы, хәбәрһеҙ юғалған- 1941 йыл, август
23. Ғөзәйеров Нәғимрахман Абдрахман улы, 19 йыл ,108 СП, хәбәрһеҙ юғалған 04.04.1943.ОБД-ла-1080 СП, һәләк булған- 04.04.1943 йыл, Ленинград өлкәһе, Волотово ауылы,
24.Ғүмәров Абдрахман Мозафар улы (ОБД-ла Габдрахман, Габридихман), 1909 йылғы, 1069 СП, 311 СД, ОБД-ла рәсми мәғлүмәт: һәләк булған- 18.10.1941, Ленинград , Яңы Кириши ауылы янында ерләнгән; Ләкин ғаиләһе ҡулы яраланып, госпиталдә булыуы тураһында, унан һуң яҙмышы билдәһеҙ.
22.Ғүмәров Ишҡәле Исмәғил улы — һуғыштан яҙылған хаттарҙа йәш һалдаттар уға сәләм әйтә, тимәк йәш булған.? Гумеров 1925 г.р., 4-се Украина фронты, 1 гв.армия, һәләк булған- Көнбайыш Карпат операцияһы ваҡытында (12.01.1945-18.02.1945), 1945 й. февраль уртаһында, Польша, повят Новы Тарг, Новы Таргтан төньяҡтараҡ м. Рабка-Здруй, ул. 3 Мая, Парк Здроевы. Краков ҡалаһынан көньяҡта (50 км тирәһе).
23.Ғүмәров Миңлеғәли Мозафар улы (ОБД-ла Милигали)- 1911 йылғы, 163 СП, 54 СД, рядовой, һәләк булған- 09.03.44, Николаев өлкәһе, Нововоронцов районы, Белянка ауылынан 300 м төньяҡ-көнбайыштараҡ
24.Ғүмәров Муса Ғайсар улы (ОБД-ла Мусса)-1914 йылғы, һәләк булған-17.10.1943 Новгород, Новгород районы, пионерлагерь Онега, Захарьино ауылына күсереп ерләнгән
25.Ғүмәров Мотаһар Мозафар улы- 1907, рядовой, 21.08.1941 армияға алынған, 311 сд(?), хәбәрһеҙ юғалған иҫәпләнгән- 1941 йылдан. Фронтта юғалтыуҙар тураһында донесениела исем буталыу сәбәпле күрһәтелмәгән. Туғандары алған хатта һәләк булған урыны: 18.10.1941, Ленинград, Яңы Кириши ауылы янында (Торфогород янында) ерләнгән;