cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кравцов Сергей Сергеевич
Биографияһы
2011 йылдың апрелендә Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығының төбәк үҫеше департаменты директоры итеп тәғәйенләнә; шулай уҡ 2011 йылда «Мәғариф хеҙмәткәрҙәренең квалификацияһын күтәреү һәм ҡайтанан профессиональ әҙерлек үтеү академияһы» федераль дәүләт учреждениеһы ректоры вазифаһын башҡара. Мәғариф һәм фән министрлығының программалар менән идара итеү һәм конкурс процедуралары департаменты директоры вазифаһына тәғәйенләнә.
2013 йылдың 8 авгусында Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте бойороғо менән мәғариф һәм фән өлкәһендә күҙәтеү федераль хеҙмәте начальнигы вазифаһына тәғәйенләнә, был вазифала Иван Муравьёвты алмаштыра. 2017 йылдың 28 октябренән 2018 йылдың 24 майына тиклем Рәсәй Федерацияһы мәғариф һәм фән министры урынбаҫары — Рособрнадзор начальнигы вазифаһын биләй, сөнки ведомство Мәғариф һәм фән министрлығына буйһона. 2018 йылда Мәғариф һәм фән өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт Хөкүмәткә ҡайтанан буйһондорола; 2018 йылдың 24 майында Кравцов ҡабаттан уның етәксеһе итеп тәғәйенләнә.
2020 йылдың 21 ғинуарында Рәсәй Федерацияһының Мәғариф министрлығын етәкләй.
2021 йылдың 4 декабрендә Кравцов «Берҙәм Рәсәй» партияһының Генераль советы составына инә, уның кандидатураһы партия съезында етәксе органдар ротацияһы сиктәрендә тауыш биреү юлы менән раҫлана. Ошо уҡ ултырышта Кравцовҡа «Берҙәм Рәсәй»ҙең партия билете тапшырыла.
Фәнни эшмәкәрлеге
1999 йылда «Методика проведения занятий с отстающими учащимися по математике с использованием технологии мультимедиа» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
2007 йылда педагогия фәндәре докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп «Теория и практика организации профильного обучения в школах Российской Федерации» темаһы буйынса диссертация яҡлай (рәсми оппоненттары А. В. Баранников, В. И. Блинов һәм В. С. Данюшенков). «Диссернет» берләшмәһе мәғлүмәттәре буйынса, диссертацияла цитата сифатында форматланмаған, шул иҫәптән авторлаштырылмаған сығанаҡтарҙан алынған күләмле үҙләштереүҙәр бар. 2013 йылдың авгусында Дәүләт Думаһы депутаты В. В. Бурматов Кравцовты докторлыҡ диссертацияһында плагиатта ғәйепләй.
Ғаиләһе
Атаһы — инженер, «Энергия — Буран» космос карабы проекты өҫтөндә эшләй. Әсәһе — уҡытыусы, «Информатика в школе» журналының баш мөхәррире.
Фурье рәте
Фурье́ рәте — f функцияһын \tau периоды менән рәт күренешендә күрһәтеү.
бында
Ортогональ күпбыуындарҙың һәм башҡа ортогональ функцияларҙың күп системалары бар (мәҫәлән, Хаар, Уолш һәм Котельников функциялары), улар буйынса функцияларҙы Фурье рәтенә тарҡатыу башҡарылырға мөмкин.
Функцияны Фурье рәтенә тарҡатыу күп төрлө мәсьәләләрҙе сығарғанда ҡеүәтле инструмент булып тора, сөнки Фурье рәте дифференциаллауҙа, интеграллауҙа, функцияның аргумент буйынса күсешендә һәм функциялар урамаһында үҙен асыҡ, аңлайышлы тота.
Фурье рәттәренең математиканың төрлө бүлектәрендә күп һандағы дөйөмләштереүҙәре бар. Мәҫәлән, теләһә ниндәй функцияны сикле төркөмдә, был төркөмдөң килтереп булмай торған матрицалы элементтары буйынса, Фурье рәтенә оҡшаш рәткә тарҡатырға мөмкин (тулылыҡ теоремаһы).
Тригонометрик Фурье рәте
функцияһының (йәғни, аралығында суммаланыусы функцияның, йәки уның ысын тура һыҙыҡҡа периодик дауамының) тригонометрик Фурье рәте тип түбәндәге күренештәге функциональ рәт атала
бында
a_0, a_n һәм b_n һандары f функцияһының Фурье коэффициенттары тип атала. Улар өсөн формулаларҙы ошолай аңлатырға була. функцияһын (1) күренештәге рәт итеп күрһәтергә теләйбеҙ һәм беҙгә билдәһеҙ a_0, a_n һәм b_n коэффициенттарын табырға кәрәк икән ти. Әгәр (1) тигеҙлектең уң яғын \cos(kx)-ҡа ҡабатлаһаҡ һәм [-\pi,\pi] аралығы буйынса интеграллаһаҡ, уң яҡтағы бөтә ҡушылыусылар, синустар һәм косинустарҙың был аралыҡта ортогональ булыуы арҡаһында, берәүһенән башҡа нулгә әйләнәләр. Килеп сыҡҡан тигеҙлектән a_k коэффициенты еңел табыла. Оҡшаш рәүештә b_k өсөн.
арауығының f функцияһы өсөн (1) рәт был арауыҡта йыйылыусан. Икенсе төрлө әйткәндә, әгәр S_k(x) аша (1) рәттең өлөшләтә суммаларын тамғалаһаҡ:
ул саҡта уларҙың f функцияһынан урта квадратик тайпылышы нулгә ынтыласаҡ:
Урта квадратик йыйылыусанлыҡҡа ҡарамай, функцияның Фурье рәте, ғөмүмән әйткәндә, уға нөктәләр буйынса йыйылырға бурыслы түгел.
Укузәш
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Фурье рәте
Тригонометрик Фурье рәте
Фурье рәттәре менән эшләгәндә йыш ҡына базис сифатында синустар һәм косинустар урынына уйланма аргументтың экспонентаһын алыу уңайлы була. Беҙ комплекслы ҡиммәтле функцияларҙың скаляр ҡабатландығы менән арауығын ҡарайбыҙ
Беҙ шулай уҡ
Элеккесә, был функциялар пар-пар ортогональ булалар һәм тулы система барлыҡҡа килтерәләр, һәм, шулай итеп, теләһә ниндәй функцияһы улар буйынса Фурье рәтенә тарҡатылырға мөмкин:
бында уң яҡтағы рәт нормаһы буйынса f функцияһына йыйыла. Бында
\hat{f}_k коэффициенттары Фурье классик коэффициентары менән артабанғы бәйләнеш менән бәйләнгәндәр:
Ысын ҡиммәтле функциялар өсөн \hat{f}_k һәм коэффициенттары комплекслы эйәртеүле.
Гильберт арауығында Фурье рәттәре
Юғарыла тасуирланған конструкцияны тригонометрик система менән арауығы осрағынан ирекле Гильберт арауығына дөйөмләштерергә мөмкин. H Гильберт арауығында ортогональ система бирелһен һәм f — H-тан ирекле элемент булһын ти. f-ты элементтарының (сикһеҙ) һыҙыҡлы комбинацияһы күренешендә күрһәтергә теләйбеҙ икән ти: Был аңлатманы \varphi_k-ға ҡабатлайбыҙ. функциялар системаһының ортогональ булыуын иҫәпкә алып, n=k булғандағы ҡушылыусынан башҡа, рәттең бөтә ҡушылыусылары нулгә әйләнә:
Теләһә ниндәй f элементының теләһә ниндәй ортогональ система буйынса Фурье рәте H арауығында йыйыла, ләкин уның суммаһы f-кә мотлаҡ тигеҙ түгел. Сепарабель Гильберт арауығында {\varphi_k} ортонормалаштырылған система өсөн артабанғы шарттар эквивалентлы:
Әгәр был шарттар үтәлмәһә, f элементының Фурье рәте суммаһы, уның элементтары һыҙыҡлы көплөгөнөң замыканиеһына ортогональ проекцияһына тигеҙ. Был осраҡта Парсеваль тигеҙлеге урынына Бессель тигеҙһеҙлеге дөрөҫ:
Понтрягиндың ҡаршылыҡлы булыуы
Фурье рәттәре теорияһын Гильберт арауығы осрағына дөйөмләштергәндә, Фурье рәттәренең урама менән бәйләнешен күрһәтеүсе аңлатмаларҙың үҙсәнлектәре юғала — функциялар урамаһының Фурье коэффициенттары уларҙың Фурье коэффициенттарының быуын-быуынлап ҡабатландығы була, һәм киреһенсә, ҡабатландыҡтың Фурье коэффициенттары ҡабатлашыусыларҙың Фурье коэффициенттарының урамаһы була. Фурье теорияһын дифференциаль, интеграль һәм башҡа функциональ тигеҙләмәләрҙе сығарыуҙа ҡулланыу өсөн был үҙсәнлектәр бик мөһим булып торалар. Шуға күрә Фурье рәттәренең был үҙсәнлектәрҙе һаҡлаусы дөйөмләштерелеүҙәре ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Шундай дөйөмләштереү булып Понтрягиндың ҡапма-ҡаршылыҡлы теорияһы тора. Ул локаль-компактлы Абель төркөмдәрендә бирелгән функцияларҙы ҡарай. Бындай функцияның Фурье рәте аналогы булып ҡаршылыҡлы төркөмдә бирелгән функция тора.
Фурье рәтенең йыйылыусанлығы һөҙөмтәләрен күҙәтеү
f(x) функцияһының Фурье рәтенең өлөшләтә суммаларын S_N(f,x) аша тамғалайыҡ: Артабан S_N(f,x) функциялары эҙмә-эҙлелектәренең f(x) функцияһына төрлө мәғәнәләрҙә йыйылыусанлығы тикшерелә. f функцияһы 2\pi-периодлы тип уйланыла (әгәр ул тик [-\pi,\pi] аралығында ғына бирелһә, уны периодик дауам итергә мөмкин).
Оствалл музейы
Тарихы
Башта (1947 йылдан 2009 йылға саҡлы) музей Остваллда (боронғо ҡала стеналарынан Дортмунд үҙәгенә барған юл) урынлашҡан һәм ҙур булмаған скульптура баҡсаһын үҙ эсенә ала. Алдараҡ шул урында 1911 йылдан, Икенсе донъя һуғышында емерелгәненә саҡлы, Сәнғәт һәм мәҙәниәт тарихы музейы (Museum für Kunst und Kulturgeschichte (MKK), муниципаль сәнғәт коллекцияһы урынлашҡан булған. Унан да алдараҡ, 1911 йылға тиклем, бында Вестфаль тау идаралығының иҫке бинаһы урынлашҡан.
2009 йылдың июнендә музей ябыла һәм Dortmunder U бинаһына күсә башланған һәм 2010 йылдың октябрь айында яңы Оствалл Музейы ҡыҫҡартылған атамаһы аҫтында "Музей электр станцияһы кеүек " махсус күргәҙмәһе (Das Museum als Kraftwerk) менән асыла. Был элегерәк Дортмунд союзының келәте һәм һыраханаһы урынлашҡан ете ҡатлы ҡоролма «Европаның мәҙәни баш ҡалаһы 2010» (RUHR.2010 — Europas Kulturhauptstadt) сифатында Рур өлкәһенең алға үҫешендә төп роль уйнаған.
Коллекцияһы
Музей коллекцияларының нигеҙен 1905 йылда Дрезденда Күпер арт-группа хәрәкәтенә нигеҙ һалған Людвиг Эрнст Кирхнер, Отто Мюллер, Эмиль Нольде һәм Карл Шмидт-Ротлуф әҫәрҙәре тәшкил иткән. 1912 йылда ойошторолған Күк һыбайлы ижади берекмәһе музейҙа Василий Кандинский, Франц Марк, Август Маке һәм Алексей фон Явленский әҫәрҙәрендә сағылыш тапҡан. Оствалл Музейы, уның эштәр йыйынтығы ҡуйылған Висбаден Музейынан ҡала, Явленский әҫәрҙәре коллекцияһы урынлаштырылған ҙурлығы буйынса Германияла икенсе урында торған.
Музей коллекцияһы үҙ эсенә шулай уҡ Пабло Пикассоның 1940—1950 йылдарҙағы 26 график эшенән, һәм тағы шуға оҡшаған Жоан Миро, Марк Шагал һәм Сальвадор Дали әҫәрҙәренән торған. Музейҙа Отто Дикс, Лионель Фейнингер, Альберто Джакометти, Пауль Клее, Оскар Кокошка һәм Оскар Шлеммерҙың берәр эше һаҡлана. Натюрморттар араһында музейҙа Кристиан Рольфс әҫәрҙәре айырылып тора.
1990 йылдар башында музей рәссам Зигфрид Кремер эштәре коллекцияһының 1 000 ашыу йыл майнц музей ларын һатып Кремер, шул иҫәптән әҫәрҙә Марсель Дюшан, Йозеф Бойс, Беҙ Джун Паек, Фостель Вольф, Гюнтер Уекер һәм Ж Тэнгли.
Эшмәкәрлеге
1962 йылда балалар һынлы сәнғәт студияһы асыла, был музейҙың шуға оҡшаш тәүге проекттарының береһе була. «Йәштәр Арт-Клубы» (Jugendkunstclub) йәштәргә күргәҙмәһен ҡарау рәссамдар менән танышыу, һәм музей оҫтаханаһындаүҙ эштәрен асыу мөмкинлеген бирҙе. Мәктәп каникулдары ваҡытында шулай уҡ бында художество мастер-кластары үткәрелде. Музей 2010 йылда яңы урынға күскәндән һуң да, белем биреү белем биреү проекттары эшен дауам иткән.
Музей экспозицияһы, тамашасыға мөмкин тиклем күберәк эш күрһәтеү маҡсатында, йылына ике тапҡыр үҙгәртеләсәк.
Түбәнге Ташбүкән
Түбәнге Ташбүкән (Нижний Ташбукан) — Башҡортостан Республикаһының Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 166 кеше булған. Почта индексы — 453054, ОКАТО коды — 80221834001. ИФНС коды — 0268.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
1834 йылда үткәрелгән VIII Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу сараһынан алдараҡ Үрге Ташбүкәндә йәшәгән бер нисә ғаилә ауылдан саҡ ҡына ситкәрәк күсенеп төпләнә, был тораҡ пункты рәүиз документтарында Түбәнге Ташбүкән тип теркәп ҡуйыла һәм бында көн иткән 114 кешенең 87-һе керҙәштәр тип билдәләнә. 27 кеше ер хужаһы, йәғни аҫаба башҡорт тип таныла. .
1859 йылдағы X рәүиздә ике Ташбүкәнде бергә алғанда 70 йорт була, һәм Түбәнге Ташбүкәндә 584 кешенең йәшәүе теркәлә. 37 йылдан һуң ауылда йәшәгән халыҡ һаны 720 кешегә етә. XIX быуат аҙағына был ауыл Хәйбулла тип тә йөрөтөлә.
Вост. Черепаниха
'''Вост. Черепаниха''' — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Оло Черепаниха йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алеййылғаһы, инештән Гилевск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Саврань (йылға)
Саврань, Савранка (Саврань, Савранка) — Украиналағы йылға. Винница һәм Одесса өлкәһенең аша көньяҡҡа табан аға. Көньяҡ Бугтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 96 километр. Бассейн майҙаны — 1767 км².
Сярта
Сярта — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Двинская мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дульцевка
Дульцевка (Дульцевка) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 26 кеше. Почта индексы — 452891, ОКАТО коды — 80204846004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Харитон Юлий Борисович
Юлий Борисович Харитон (14 (27) февраль 1904 йыл, Санкт-Петербург, — 18 декабрь 1996 йыл, Саров) — СССР һәм Рәсәй -теоретигы һәм физик химигы.
Совет атом бомбаһы проекты етәкселәренең береһе. Ленин (1956) һәм өс Сталин премиялары (1949, 1951, 1953) лауреаты. Өс тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1949, 1951, 1954).
Сығышы
Атаһы Борис Осипович Харитон билдәле журналист, Конституцион-демократик партия органы булған «Речь» гәзитенең яуаплы мөхәррире була. 1922 йылда СССР-ҙан һөрөлә, Ригала йәшәй, Латвияны СССР-ға ҡушҡандан һуң 1940 йылда 7 йылға холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт лагерына хөкөм ителә һәм ике йылдан лагерҙа мәрхм була.
Олатаһы Иосиф Давидович Харитон Феодосияла беренсе гильдия сауҙагәре була; атаһы менән бер туған апаһы Этля (Адель) Иосифовна Харитон тарихсы Юлий Исидорович Гессенда кейәүҙә була (улдары — журналист һәм сценарист Даниил Юльевич Гессен). Ике туған ағаһы (атаһы менән бер туған икенсе апаһының улы) — журналист, «Известия» хәбәрсеһе Давид Ефремович Южин (ысын фамилияһы Рахмилович; 1892—1939).
Әсәһе Мирра Яковлевна Буровская (икенсе никахта Эйтингон; 1877—1947) актриса була (сәхнә псевдонимы Мирра Биренс), 1908—1910 йылдарҙа МХАТ-та уйнай.
Атаһы менән әсәһе 1907 йылда, Ю. Б. Харитон бала саҡта, айырылыша, әсәһе 1912 йылда психоаналитик Марк Ефимович Эйтингонға кейәүгә бара һәм Германияға, унан 1933 йылда Фәләстингә китә. Борис Осипович улын үҙе тәрбиәләй.
Биографияһы
Юлий Борисович Харитон Санкт-Петербургта 1904 йылдың 14 февралендә (яңы стиль буйынса 27 февралдә) йәһүд ғаиләһендә тыуа.
13 йәшенән Юлий Харитон реаль училищела уҡыу менән бер рәттән төрлө эштәрҙә (хат ташыусы, механик өйрәнсеге, монтер) булып та эшләй.
1920—1925 йылдарҙа — Политехник институттың электромеханика факультеты, 1921 йылдың яҙынан физика-механика факультеты студенты.
1921 йылдан Физика техник институтында Николай Семёнов етәкселеге аҫтында эшләй.
1935 йылдан — физика-математика фәндәре докторы.
1939—1941 йылдарҙа Юлий Харитон һәм Яков Зельдович беренсе тапҡыр уран бүленеүенең сынйырлы реакцияһын хисаплауҙы тормошҡа ашыра.
1945 йылдан атом проектында ҡатнаша, СССР Оборона дәүләт комитетының «Оборона дәүләт комитеты эргәһендәге Махсус комитет [атом энергияһын файҙаланыу буйынса] тураһында» 1945 йыл 20 август № 9887сс/ов бойороғо менән Махсус комитеттың Техник советына индерелә. Техник совет ағзаларына (А. И. Алиханов (рәйес), Л. Д. Ландау, Ю. Б. Харитон, А. Б. Мигдал, С. А. Рейнберг, М. А. Садовский, С. С. Васильев һәм А. П. Закощиков) 1945 йылдың 30 ноябрендәге ултырышта Хиросима менән Нагасакиға ташланған атом бомбаһы шартлау эҙемтәләренә ҡағылышлы бөтә булған материалдарҙы анализларға һәм шартлау тулҡынының тәьҫир итеү факторы, йылылыҡ нурланышы факторы һәм радиоактив нурланыш факторы һөҙөмтәлелеген билдәләргә ҡушыла.
1946 йылдан Харитон — Саровта СССР Фәндәр академияһының 2-се Лабораторияһы эргәһендәге КБ-11 (Арзамас-16) баш конструкторы һәм ғилми етәксеһе. Уның етәкселеге аҫтында ядро ҡоралы эшләү программаһына СССР-ҙың иң яҡшы физиктары йәлеп ителә. Үтә йәшерен шарттарҙа Саровта барған эшмәкәрлек тәүге совет атом (1949 йыл 29 август) һәм водород (1953 йыл 12 август) бомбаларын һынау менән тамамлана. Артабанғы йылдарҙа ядро зарядтарының ауырлығын кәметеү, ҡеүәтен арттырыу, ышаныслылығын нығытыу өҫтөндә эшләй.
1955 йылда "Өс йөҙҙөң хаты"на ҡул ҡуя. 1956 йылдан КПСС ағзаһы.
1946 йылдан — СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, 1953 йылдан — академигы. СССР Юғары Советының 3—11 саҡырылыштары депутаты.
1973 йылда ғалимдарҙың «Правда» гәзитенә «академик А. Д. Сахаровтың тәртибен» тәнҡитләп яҙған хатына ҡул ҡуйыусылар араһында була.[1 ][2 ]
Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында (9-сы участка) ерләнгән.
Көньяҡ Альп тауҙары (Яңы Зеландия)
Көньяҡ Альп тауҙары — Яңы Зеландияла Көньяҡ утрауҙың көнбайыш яры буйлап һуҙылған тау теҙмәһенең дөйөм атамаһы. Һырт Көньяҡ утрауҙың төп һыу айырғысын үҙ эсенә ала. Ул утрауҙың көнбайыш ярында урынлашҡан һыу йыйыу урындарын халыҡ тығыҙыраҡ ултырған көнсығыш өлөшөндәге һыу йыйыу бассейндарынан айырып тора. Шулай уҡ төп һыу айырғыс көньяҡ-көнсығышта Марлборо, Кентербери һәм Отаго төбәктәре менән төньяҡ-көнбайышта Тасман һәм Уэст-Кост төбәктәре араһында сик ролен үтәй.
Географияһы
1970-се йылдар аҙағында үткәрелгән инвентаризация буйынса Көньяҡ Альп тауҙарында бер гектарҙан ҙурыраҡ 3000-дән ашыу боҙлоҡ була. Уларҙың иң оҙоно — 23,5 км оҙонлоҡтағы Тасман боҙлоғо (1960-сы йылдарҙа оҙонлоғо 29 км була).
Тау теҙмәһенә Көньяҡ Альп тауҙары тигән атама капитан Джеймс Кук тарафынан 1770 йылдың 23 мартында бирелгән. Ул шулай уҡ, был тауҙарҙың «иҫ киткес бейеклеген» тасуирлап ҡалдырған.
Быға тиклем уларҙы 1642 йылда Абель Тасман   билдәп үткән. Уның һүрәтләмәһе буйынса Көньяҡ утрауҙың көнбайыш яры йыш ҡына «бейеккә күтәрелгән ерҙәр» тип тәржемә ителә.
1998 йылда һырт исеме рәсми рәүештә Көньяҡ Альп тауҙары (маори:  Kā Tiritiri o te Moana) тип үҙгәртелә.
Геологияһы
Көньяҡ Альп тауҙары Тымыҡ океан ут ҡулсаһының бер өлөшө булған геологик плиталар сигендә ята. Шул уҡ ваҡытта көньяҡ-көнсығышта урынлашҡан һәм көнбайышҡа хәрәкәт итеүсе Тымыҡ океан плитаһы менән төньяҡта ятҡан һәм төньяҡ-көнбайышҡа хәрәкәт итеүсе Һинд-Австралия плитаһы бер-береһе менән бәрелешә.
Һуңғы 45 миллион йылда был плиталарҙың бәрелешеүе Тымыҡ океан плитаһының 20 саҡрымын этеп сығара. Уларҙан Альп тауҙары формалаша ла инде.
Иң тиҙ күтәрелеш һуңғы 5 миллион йылға тура килә. Бөгөн тауҙар Альп һынылышында һәм башҡа яҡындағы һынылыштарҙа ер тетрәүҙәргә килтергән тектоник баҫым арҡаһында һаман да үҫеүен дауам итәләр.
Ярайһы уҡ күтәрелеүгә ҡарамаҫтан, Альп һынылышы буйлап сағыштырмаса хәрәкәттең күп өлөшө вертикаль түгел, ә арҡырыға бара. Икенсе яҡтан, плитаның сигенән, Төньяҡ утрауҙан төньяҡта һәм көнсығышта Хикуранги һәм Кермадек океан уйпатлыҡтарында байтаҡҡа түбәнәйеү бара. Альп һынылышында төньяҡҡа ҡарай субдукция зоналарында плиталарҙың үҙ-ара тәьҫир итешеүе Марлборо һынылыштары системаһын барлыҡҡа килтерә һәм төбәкте байтаҡҡа күтәрелеүгә килтерә.
Флора һәм фауна
Тауҙарҙың үҫемлектәр донъяһы бай: ил үҫемлектәре төрҙәренең яҡынса 25 проценты альп үҫемлектәре үҫкән мөхиттәрҙә һәм көтөүлектәрҙә осрай. Көнсығыш яҡтағы тәпәшерәк ҡалҡыулыҡтарҙа нотофагус төрөнә ҡараған ағастар өҫтөнлөк итә. Ел иҫкән, һалҡын битләүҙәрендә урман һыҙаты өҫтөндә ауған ағас өйөмдәре осрай. Көнсығышта Көньяҡ Альп тауҙары Кентербери-Отаго түңгәкле болондарына төшә. Альп шарттарына яраҡлаштырылған үҫемлектәр эсенә хебе, йыланъяпраҡ һәм копросма, шулай уҡ күрән кеүек ағас ҡыуаҡлыҡтар инә.
Тауҙар фаунаһы эндемик яңы зеланд кесерткән турғайы, шулай уҡ ошо бейеклектәргә яраҡлашҡан себендәр, күбәләктәр, ҡуңыҙҙар һәм бал ҡорттарынан тора. Түбәнерәк бейеклектәге бук урмандары ҙур һоро киви һәм Нестора-кака ҡоштары өсөн мөһим йәшәү мөхите. Бейегерәк һәм һалҡыныраҡ ҡалҡыулыҡтарҙа кеа осрай. Был ҡасандыр ҡоротҡос тип һунар ителгән донъялағы берҙән-бер бейек тау тутыйғошо.
Рокша (Шаха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Түбәнге Кибрас
Түбәнге Кибрас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сәфәровтар
Сәфәровтар — башҡорт дворяндары нәҫеле. Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районы) Шәмшәҙе улусының Мәскәү ауылы башҡорттарынан.
Дөйөм характеристика
Әбделбасир Сәфәровтың улдары:
Сәфәровтарҙың нәҫеле XIX быуаттың 2‑се яртыһында Өфө губернаһының дворян нәҫел тарихы китабына яҙылған.
Лесной (Ҡыуандыҡ районы)
Лесной —Рәсәй Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ҡасаба.
Географияһы
Диңгеҙ кимәленән абсолют бейеклеге — 410 метр өҫтәрәк.
Лесной ҡасабаһының климаты Ҡыуандыҡ районының күпселек урыны өсөн дә бер кимәл. Бындағы климат уртаса континенталь, йылдың дүрт миҙгеле лә аныҡ ҡына айырыла. Температураның абсолют минимумы иң һалҡын ай-ғинуарҙа −45 °C; иң йылы ай июлдә температураның абсолют максимумы + 42 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 300—550 мм, шуның 70 % яҙғы-йәйге айҙарҙа яуа. Ҡар ҡатламы ярайһы тотороҡло, йылына уртаса 150 көн ята.
.
Тарихы
Ырымбур өлкәһенең 2015 йылдың 6 мартындағы 3029 / 834-V һанлы Законына ярашлы Ҡыуандыҡ районы муниципаль берәмеген, шулай уҡ уға ингән барлыҡ ауыл һәм ҡала биләмәләре Ҡыуандыҡ ҡала округы муниципаль берәмегенә берләштереү юлы менән үҙгәртелә.
2015 йылдың 1 майына тиклем Ҡыуандыҡ районының Яңы һары ауыл Советына ингән, муниципаль берәмектәрҙе үҙгәртеп ҡороуҙан һуң Ҡыуандыҡ ҡала округы составында раҫланған.
Этимологияһы
Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында бәйән итеүенсә, 1960 йылғы белешмәлә ҡасаба «Һары» совхозының 1-се бүлексәһе тип билдәләнгән. 1960-сы йылдарҙа Лесной тип үҙгәртелгән. Был уның бер өлөшө урман эсендә булыуы менән бәйле атама. Халыҡ телендә Беләүшә тип йөрөй, сөнки ул Беләү йылғаһының үрендә урынлашҡан, уның инешен иһә шулай — Беләүшә тип атайҙар
Халҡы
2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауыл халҡының гендер структураһында ир-егеттәр 51,6 %, ҡатын-ҡыҙҙар ярашлы рәүештә 48,4 % процент тәшкил иткән.
2002 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, 136 кешенән торған халыҡтың милли структураһын 81 % урыҫтар тәшкил иткән
Һинд-грек батшалығы
Тарихы
Һинд-грек батшалығына Деметрий, грек-бактрия батшаһы Евтидемдың улы, нигеҙ һалған.
Төньяҡ Һиндостанды яулау
Деметрий Төньяҡ Һиндостанға баҫып инеүҙе б. э. т. 180 йылда, үҙенең Шунга династияһына (б. э. т. 185 — б. э. 78 йылдар) нигеҙ һалған полководец Пусьямита Шунга Муарья династияһын ҡолатҡандан һуң башлай. Гректар Көнсығыш Һиндостандағы баш ҡалаһы Паталипутраға (хәҙер Патна) тиклем күскән. Страбон (15.698) былай тип яҙған: «Александрҙы алырға килгәндәр Гангаға һәм Паталипутраға тиклем барып етте».
Шулай уҡ һинд йылъяҙмалары гректарҙың Матхур, Панчала, Сакет һәм Паталипутра ҡалаларында һөжүме хаҡында һөйләй, был турала б. э. т. 150 йыл тирәһендә Патанджали, шулай уҡ Юга Пурана (Гарги-Самхита) яҙа.
Көньяҡҡа гректар Синдх һәм Гуджарат өлкәләрен, һуңынан Страбон һәм башҡа авторҙар һөйләгән һәм Аполлодот I (Apollodotus_I) тәңкәләрендә сағылған Баригаза стратегик портын (Бхаруч) алған. Өлкәнең Пенджабтан көнсығышҡа табан ерҙәре һуңыраҡ, быуаттың икенсе яртыһында Менандр батшаһы осоронда, яуланғандыр, моғайын.
Хәҙерге Пакистандың төньяҡ-көнбайышындағы Сиркап ҡалаһын, күрәһең, Деметрий төҙөгәндер. Төҙөлөшө буйынса ҡала Грецияның ҡала төҙөлөшө стандарттарын файҙалана. Эллинистик мәҙәниәт предметтары, атап әйткәндә, грек-бактрий батшаларының тәңкәләре һәм грек мифологияһы күренештәренең таштарҙағы һүрәттәре табылған.
Мәнандр I батшалығының нығыныуы
Беренсе поход б. э. т. 175 йылға тамамланған, һәм Шунга батшалығы көнсығышҡа ҡыҫырыҡланған, ләкин был ваҡытта узурпатор Евкратид Бактрияла түңкәрелеш яһаған, Евтидем династияһын властан мәхрүм иткән һәм Һинд йылғаһына тиклем территорияны биләгән, был б. э. т. 170 һәм 150 йылдар араһында булған. Гарги-самхита (Юга-пурана 7) гректар араһындағы ыҙғыш тураһында хәбәр итә һәм аяуһыҙ граждандар һуғышын көтә.
Ләкин державаның һинд өлөшөндә нигеҙләнгән һәм, көнсығышҡа экспансияһын дауам итеп, Бактрияла бер нисә еңеүгә өлгәшкән Менандр I Евкратидтың алға барыуын туҡтата. Был грек-бактрий стилендәге тәңкәләрҙә сағылған.
Менандрҙы иң ҙур биләмәләрҙе яулап алған иң уңышлы һинд-грек батшаһы тип иҫәпләргә мөмкин. Уның тәңкәләре ҙур территорияларҙа йыш осрай һәм таралған. Б. э. т. I быуатта «Менандр тауҙары» (Menander Mons) тигән термин, Клавдий Птоломей картаһында күрһәтелгәнсә, Нагов һәм Аракан Ҡалҡыулыҡтары урынлашҡан Һиндостандың ситке көнсығышында тау һырты тигәнде аңлата. Менандр I будда әҙәбиәтендә (Милиндапаньха — Менандр батша Һорауҙары) буддизмға мөрәжәғәт иткән Милинда батша булараҡ телгә алына: ул архатҡа әүерелгән, һәм уның изге мәйете, Будданың ҡәберлектәре кеүек, ҡәҙерләп һаҡланған.
Б. э. т. 125 йылда һинд-грек территорияһына Евкратид улы батша Гелиокл етәкселегендә грек-бактрийҙар баҫып ингән, ләкин был ваҡытта юэчжи төньяҡтан грек-бактрийҙарға һөжүм итә башлай һәм Бактрияны баҫып ала. Был батшалыҡ ике өлөшкә — Менандр династияһы Джхелум йылғаһынан көнсығышҡа табан Матхураға тиклем үҙ территорияһында ҡалған, ә башҡа батшалар ҙурыраҡ территория (Паропамисадтар, көнбайыш Пенджаб һәм Арахозия) менән идара иткән. Һинд-грек батшалығының баш ҡалаһы Сиалкот була.
Көнсығыш территориялары
Б. э. т. 100 йыл тирәһе Һиндостан батшалары Рави йылғаһынан көнсығышҡа табан урынлашҡан Матхура һәм Көнсығыш Пенджаб биләмәләрен кире ҡайтара алған, һуңынан улар үҙҙәренең тәңкәһен һуға башлаған. Тәңкәләрҙә Арджунайан һәм Яудхей хаҡында иҫкә алыуҙар Матхураның тейешле райондарында гректарҙы еңеүҙәре менән бәйле. Б. э. т. I быуаттарҙа Һиндостан батшалары, һинд — грек стиленә оҡшатып, үҙҙәренең тәңкәләрен сүкей башлаған (Марк 13: 43).
Көнбайыш Филоксен (Philoxenus Anicetus) урыҫ батшаһы б. э. т. 100 һәм 95 йылдар араһында Паропамисадтан алып Көнбайыш Пенджабҡа тиклем ҡалған бөтә грек территорияһын ҡыҫҡа ваҡытҡа биләй алған, һуңынан батшалыҡ йәнә тарҡалған. Көнсығыш батшалары территорияны Арахозияға тиклем кире ҡайтара алған.
Б. э. т. 80 йыл тирәһе һинд-скифтар батшаһы Меус (Maues) ә, бәлки, һинд-гректар хеҙмәтендәге хәрби начальник, бер нисә йыл төньяҡ-көнбайыш Һиндостан менән идара иткәндер, ләкин һуңынан һинд-гректар власты яңынан ҡайтара алған. Гиппострат батша (Hippostratos) (б. э. т. 65 — 55 йылдар) артабанғы батшаларҙың иң уңышлыһы булғандыр, моғайын, ләкин һуңынан ул еңелгәндер, һәм һинд-скиф батшаһы Азес I (Аzes_I) яңы династияһын барлыҡҡа килтергән.
Бөтә б. э. т. I быуат дауамында, һуңғы һинд-грек батшаһы Стратон II (Strato_II) һинд-скифтарҙан еңелгәнгә һәм б. э. 10 йылда власҡа Раджувула (Rajuvula) килгәнгә тиклем, һинд-скифтар баҫып инеүҙәре сәбәпле, көнсығыш Пенджабта ҡалған һинд-гректар яйлап биләмәләрен юғалта, ләкин б. э. 10 йылында Раджувул идара итә башлай.
Көнбайыш территориялары
Паропамисадтағы (Кабул эргәһендә) Һинд-грек батшалығының көнбайыш өлөшөндә Гелиокл хакимлыҡ иткән, ләкин юэчждарҙың Бактрияға баҫып инеүе сәбәпле бәреп төшөрөлгән. Ул, Агафоклея батшабикәһе һүрәтләнгән тәңкәләрҙән, уның биләмәһенең бер өлөшөн биләгәнен күрһәтеп, үҙенең бер нисә тәңкәһен сүкеткән. Уның тарафдашы Зоил I Геракл һәм еңеү символдары менән тәңкәләр һуҡҡан, күрәһең, ул юэчждар менән альянсҡа ингән.
Б. э. т. 70 йыл тирәһе, Бактриянан юэчждар килгәнгә тиклем, хакимлыҡ иткән Гермей һуңғы батшаһы булған яҡынса һигеҙ көнбайыш Һинд-грек батшаһы билдәле. Һуңғы Хань Династияһының ҡытай хроникаларында ҡытай генералы Вэнь Чжун Гермей менән юэчждар араһында һинд-скифтарға ҡаршы союз ойошторорға ярҙам итте, тиелә.
Б. э. т. 70 йылдан һуң, юэчждар Паропамисад менән идара итә башлаған, әммә тағы утыҙ йыл Гермей тәңкәләрен сығарған, ә һуңынан улар ҡушан тәңкәләре менән алмашынған.
Юэчждар Гермейҙан һуң Паропамисадты биләгән, тип фаразлана. Документтарҙа телгә алыныуынса, б. э. т. 20 йыл тирәһе юэчждарҙың беренсе шаһзаты хакимлыҡ иткән, уның тураһында грекса, әүәлге грек батшалары кеүек үк, телгә алына. Юэчждар б. э. I быуатында көнсығышҡа табан таралған һәм Ҡушан батшалығын барлыҡҡа килтерә. Кушандың беренсе батшаһы Куджула Кадфиз тәңкәләрендә, күрәһең, күсәгилешлелеген һыҙыҡ өҫтөнә алып йәки тәхеткә хоҡуғын нигеҙләп, үҙен Гермей менән тиңләштергән.
Һинд-грек бәйләнештәре
Селевк I, туғанлыҡ бәйләнештәре менән нығытып, Чандрагупта Маурья менән союз төҙөгәндән алып, гректар үҙҙәрен Маурья династияһының союздашы тип иҫәпләй алғандар, тип яҙған Юниан Юстин. Ашока исемлегенең береһендә (ҡаяға яҙылған эдикт 13) Селевкиҙар империяһын — дхарманың еңеүен яулаған урындарҙа, ә үҙ империяһының грек халҡы буддизм йондоҙҙары рәтендә телгә ала.
Билдәле булыуынса, Һинд-грек батшалығында буддизм сәскә атҡан. Икенсенән, бактрий гректарының Һиндостанға үтеп инеүе грек халҡын яҡлауҙан тыш, элекке Маурья империяһы халҡын Шунганың брахмансылар династияһы яғынан дини эҙәрләүҙәрҙән һаҡлауға ла бәйле, тигән фекер йөрөй.
Походҡа сыҡҡан Деметрий Дхармамита («дхарманың дуҫы») һинд пурандарында телгә алына. Деметрий нигеҙләнгән Сиркап ҡалаһы күҙгә күренмәгән сегрегация эҙҙәренән тыш грек һәм һинд мәҙәниәтен берләштерә.
Һинд-грек батшаларына арналған тәүге тәңкәләр составында түбәндәге эпитет βασιλευς σωτηρ (ҡотҡарыусы батша) бар.
Һиндостан әҙәбиәтендә һинд гректары өсөн явана (ионийҙар һүҙенең транслитерацияһы) исеме ҡулланыла. Харивамста һинд-гректар сака, камбоджа, пахлава һәм парава төркөмдәре менән берлектә кшатрияларға (яугирҙар кастаһына) ҡарай. Мадджхима-никая әйтеүенсә, явана, камбоджа — һинд булмаған яугирҙәрҙең кастаһы, ә һинд халҡы араһында ике категория кешеләре — бер категориянан икенсеһенә күсә алған арья (хужалар) һәм даса (ҡолдар) ғына бар.
Индуизм
Грек батшалары яһаған тәңкәләрҙән индуизм дине булғанын билдәләп була. Иң тәүге осорҙа тәңкәләрҙә һинд аллаларының грек образдары һүрәттәре берләшкән, шулай уҡ ике телле яҙмалар осраған.
Артабан индуист аллаларын һүрәтләү туҡтатылды, эллинистик стилдәге будда һүрәттәре урын алған. Был гректарҙың Һиндостанды яулағандан һуң, тәүҙә һинд ойошмалары араһында популяр булырға ынтылыуын, һуңынан буддизмды әүҙем индерә башлауын фараз итергә мөмкинлек бирә.
Һуңыраҡ, бәлки, вариҫлыҡ хоҡуғын раҫлау өсөн, һинд батшалары тәңкәләре грек һәм индус мотивтары менән һуғыла башлаған.
Менандр батшаның буддизмды ҡабул итеүе
Ҡотҡарыусы тип аталған Менандр буддизм динен ҡабул иткән, һәм буддизмдың таралыуында уның роле, батша Ашок менән Ҡушан батшаһы Канишка I роле кеүек үк, будда әҙәбиәтендә юғары баһаланған. Уның будда монахы Нагасина менән диалогтары «Милинда мәсьәләләре» яҙмаһы буйынса билдәле — был диалогтарҙа будда архатына әйләнеү аңлатыла.
Плутарх, үҙе үлгәндән һуң ерләү усағынан көл күп ҡалалар араһында бүленде һәм Будда баҫҡыстары (ступы) кеүек монументтар төҙөлдө, тип яҙған.
Буддизмдың таралыуы
Махавамса шаһитлығы буйынса, Александриянан (фаразлағанса, Ҡабул эргәһендәге Кавказ Александрияһы) килгән грек монахы Махадхармараксита 30 мең монахы менән Шри-Ланкалағы Анурадхапура Бөйөк Ступа асыу тантанаһына Александрия ҡалаһына килгән.
Шулай уҡ грек губернаторҙарынан буддизм характерындағы яҙмалар һәм бағышлауҙар бар.
Буддизмдың Үҙәк һәм Төньяҡ Азиялағы таралыуының төп тулҡыны ҡушандар менән бәйле булһа ла, уның Грек-бактрий һәм Һинд-грек батшалыҡтарына ингән Гандхара батшалығы аша таралыу ихтималлығы бар. Был гректарҙың будда общинаһында ҙур роль уйнағанын иҫбатлай.
Былддизмдың Үҙәк һәм Төньяҡ Азиялағы таралыуының төп тулҡыны кушандар менән бәйле булһа ла, былдизмдың унда элек, Грек-бактрий һәм Һиндостан-Грек батшалыҡтарына ингән Гандхара батшалығы аша таралыу ихтималлығы бар.
Грек-будда сәнғәте
Һинд-грек осоро сәнғәте, тәңкәләр һәм таш палеттарҙан тыш, насар раҫланған. Йыш ҡына Гандхарҙың хеҙмәттәре Һинд-Скиф батшалығының, Һинд-парфян батшалығының йәки Кушан батшалыҡтарының һуңыраҡ осорона ҡараталар.
Был хәлдең датаһын билдәләү ҡыйынлыҡ тыуҙыра. Бер нисә күҙаллауҙар буйынса, һинд һәм грек символикалы эштәр беҙҙең эраның тәүге быуаттарында сәйәхәт иткән грек рәссамдарыныҡы.
Шулай уҡ һинд-грек осоронда грек традицияһындағы будда скульптура һындары таралған булған, тип күҙаллана, әммә аныҡ датаны билдәләп булмай.
Скиф һәм ҡушан һөжүмдәре
Б. э. т. 130 йылдан алып бында төньяҡтан Баҡтрияға һинд-европа күскенселәре (скифтар һәм юэчжиҙар) һөжүм итә башлай. Б. э. т. 125 йылда грек — бактрий батшаһы Гелиокл, Бактрияны ҡалдырып, баш ҡалаһын Ҡәбул йылғаһы үҙәненә күсергән, унан Һиндостан биләмәләре менән идара иткән.
Юэчжиҙар Бактрияла тағы йөҙ йыл дауамында ҡалғанлыҡтан, скифтар көньяҡ-көнсығышҡа табан төньяҡ Пакистанға юл тота һәм, һинд-грек батшаларының баш булыуын танып, һинд-скиф батшалығын ойоштора.
Һуңғы осорҙа һинд-грек батшаларына Ҡытай империяһы ярҙам иткән. Хань һуң династияһы хроникаһы б. э. т. 50 йыл тирәһе, Ки-пинь (Ҡабул үҙәне) буйынса көнбайыш Ганьсуҙа сик буйы өлкәһе идарасыһы булған ҡытай генералы Вэнь Чун менән «Юн-Кюй короленең улы» (йонака, грек) Инь Мофу (Гермей) араһындағы альянсты һүрәтләй. Берләшкән ғәскәрҙәр Һинд-скифтар контроле аҫтында булған Ки-пингә һәм Инь Мофуға һөжүм итә. Гермей, Хан империяһының вассалы булараҡ, ҡытай власть атрибуттарын һәм мисәт алып, Ки-пинь батшаһы тип иғлан ителә. Һуңғараҡ ҡытайҙар алыҫтағы ерҙәр менән ҡыҙыҡһынмай башлаған, һәм альянс тарҡалған.
Көнбайыштағы һинд-грек биләмәһенең һуңғы батшаһы Гермей, күрәһең, б. э. т. 70 йыл тирәһе эллинлаштырылған юэчждар тарафынан ҡолатылған, һәм ул б. э. т. 40 йылдарына тиклем уның тәңкәләрен сығарыуын дауам иткән. Үҙәк өлкәләге һуңғы батша Гиппостратты б. э. т. 50 йыл тирәһе һинд-скифтары тәхеттән төшөргән, ләкин көнсығышта һинд-грек батшалары б. э. 10 йылға тиклем һаҡланып ҡалған, Стратон II һуңғы батша була. Әммә тәңкәләр сығарыу хоҡуғы булмаған ҙур булмаған грек общиналары менән идара итеүсе бәләкәй һинд-грек батшасыҡтары I быуатта ла ҡалған, улар араһында Гандхараның төньяғында Теодам билдәле.
Артабан Ҡушан империяһына нигеҙ һалған юэчжиҙар мәҙәни һәм сәйәси йәһәттән һинд-грек динен тотоусы булған, улар яҙманы, буддизм сәнғәтен ҡабул иткән, үҙҙәренең күсәгилешлеген нигеҙләп, Гермей тәңкәләрен һуғыуын дауам иткән.
Генетика
Һиндостан субконтинентында үткәрелгән ДНК- митохондрияларҙың генетик тикшеренеүҙәре гректарҙың генетик ролен баһаларға тырышҡан. Бөгөнгө гректарға хас булған ҡайһы бер мөһим маркерҙар табылманы, шуға күрә Пенджаб районында гректарҙың һәм европалыларҙың генетик йоғонтоһон 0-15 % интервалында баһалайҙар. Ентекле: Кивисилд һ. б. «Һинд касталарының һәм ҡәбиләләренең килеп сығышы» (Kivisild et al. «Origins of Indian Casts and Tribes»).
Әммә, митохондриаль ДНК-ла ҡатын-ҡыҙҙар яғынан ғына мираҫ ҡалған, шул уҡ ваҡытта Александр Македонский армияһы, урындағы ҡатын-ҡыҙҙарҙан ҡалған тоҡомдары байтаҡ булыуға ҡарамаҫтан, башлыса митохондриаль ДНК-ға өлөш индерә алмаған ир-егеттәрҙән тора.
Шул уҡ ваҡытта төбәктә гректарҙың генетик үҙенсәлектәре һаҡланыр тип көтөлдө, унан да бигерәк Гиндукуштағы һәм Тажикстандың Таулы Бадахшан ҡалаһындағы ҡайһы бер общиналар (атап әйткәндә, Пакистандың Калаша һәм Хунза, Афғанстандағы нуристан халҡы) үҙҙәрен гректарҙың тоҡомо тип иҫәпләй.
Әммә Искәндәр Зөлҡәрнәй Александр Македонский армияһында гректар күп булмаған, ә һалдаттарҙың күбеһе фарсы, скиф һәм фракций сығышлы булған, тигән фараз да бар.
Батшалар һәм территориялар хронологияһы
Грек-бактрий батшаһы Евтидем I-ң вариҫтары, б. э. т. 180 йыл тирәһе Төньяҡ Һиндостанға баҫып ингән, Көнсығыш Һиндостандың баш ҡалаһы Паталипутраға тиклем барып еткән, Гиндукуш һәм Матхура араһындағы өлкәне яулап алып, төньяҡ Һиндостандың күпселек өлөшөн контролгә алған.
Деметрийҙың Бактриянан Паталипутраға тиклемге территорияһы көнсығыш һәм көнбайышҡа бүленгән, удел батшалары һәм уларҙың вариҫтары тарафынан идара ителгән.
Көнбайыш өлөшөндә, Гелиоклға тиклем, артабан Грек-бактрий батшалығы батшалары идара иткән (б. э. т. 130).
Паропамисадалар, Арахозия, Гандхара һәм Пенджабҙән алып Матхураға тиклемге Көнсығыш өлөшө менән һинд-грек династияһы идара иткән.
Көнсығыштағы ерҙәр
Территориялары: Матхураға тиклем Паропамисадтар (Евтидем I династияһы)
Узурпатор Евкратид Евтидем I династияһын ҡолата һәм б. э. т. 170—145 йылдар араһында Һинд йылғаһына тиклемге территорияны биләй ала. Евкратидты һуңынан улы үлтерә, унан һуң батша Менандр I Гиндукуштан көнбайышҡа табан бөтә территорияларҙы контроль аҫтына ала.
Гиндукуштан Матхураға тиклем биләмә (б. э. т. 150—125 йыл): Тәңкәләр
Менандр үлгәндән һуң уның вариҫтары, Көнбайыш Һинд-грек батшалығына күскән Паропамисаданы һәм Арахосийҙы юғалтып, кире Гандхараға табан ҡыҫырыҡлана. Һуңыраҡ көнсығыш батшалары көнбайыш Пенджабҡа тиклем тағы ла йырағыраҡ ҡыҫырыҡланған.
Гандхара/Көнбайыш Пенджабтан Матхураға тиклемге биләмә (б. э. т. 125—100 йылдар):
Киләһе батшалар батшалыҡтың өлөштәре менән идара иткән: Б. э. т. 100 йыл үткәндән һуң, Һиндостан батшалары Рави йылғаһы аръяғында урынлашҡан Матхур һәм Көнсығыш Пенджаб территорияларына эйә булған һәм үҙ тәңкәләрен сүкей башлаған. Б. э. т. 100 һәм 95 йыл араһында көнбайыш батша Филоксен Паропамисадтан алып көнбайыш Пенджабҡа тиклемге ҡалған грек биләмәһенә ҡыҫҡа ваҡытҡа эйә була, ләкин һуңынан көнсығыш батшалары Арахозияның көнбайышына тиклем яңынан был биләмәлә аяҡҡа баҫа.
Б. э. т. I быуат дауамында, Һинд-скиф батшалығы һөжүм иткәнлектән, һинд-гректар яйлап биләмәне юғалта барған, б. э. 10 ййылдарына тиклем көнсығыш Пенджабта һуңғц һинд-скиф батшаһы Стратон II хакимлыҡ иткән.
Б. э. т. 80-се йылдарында көнсығыш Пенджабтың бер өлөшө ҡайтанан контролгә алына:
Көнсығыш Пенджаб территоириялары (б. э. т. 80 й. — б. э. 10 б.)
Көнбайыштағы ерҙәр
Грек-бактрий һәм һинд-грек киңлегенең көнбайыш өлөшөндә көнбайыш батшалары идара итә башлаған инде. Менандр I үлгәндән һуң, Паропамисада менән Арахозия юғала, һәм көнбайыш батшалары Гандхараға баҫып инә. Был батшаларҙың ҡайһы берҙәре Эвкратид I династияһына ҡарай.
Паропамисада, Арахозия, Гандхара территориялары (б. э. т. 130 — 95): Филоксен идара иткәндән һуң Көнбайыш батшалыҡ тарҡалған һәм ҡаҡшаған, киләһе батшалар башлыса Паропамисада өлкәһендә идара иткән.
'Паропамисада территориялары (б. э. т. 95 — 70)
Юэчжи Гермейҙан һуң Паропамисаданы биләгән тип фаразлайҙар. Документтарҙа телгә алынған Юэчжиның беренсе шаһзаты Сападбиз б. э. т. 20-се йылдар тирәһе хакимлыҡ иткән. Юэчжи б. э. I быуатында көнсығышына табан таралған һәм Ҡушан империяһын барлыҡҡа килтерә. Беренсе ҡушан батшаһы Куджула Кадфиз, күрәһең, күсәгилешлелеген һыҙыҡ өҫтөнә алған йәки тәхеткә хоҡуғын нигеҙләптер, тәңкәләрендә үҙен Гермай менән тиңләштергән.
Көнбайышта айырым һуңғы грек батшалары
Төньяҡ Һиндостанды һинд-кифтар биләп алғас та, ҡайһы бер грек общиналары, күрәһең, тәңкәләрҙә телгә алынмайынса, Парапомисада һәм Гандхара өлкәләрендә бәләкәй батшалар менән идара ителеүен дауам иткәндер.
Сатавахана батшаларының яҙмаларынан күренеүенсә, һинд — гректарҙың хәрби отрядтары б. э. II быуатта һуғышында төбәк сәйәсәтендә мөһим роль уйнауын дауам иткән.
Ҡунаҡова Райхана Вәлиулла ҡыҙы
Ҡунаҡова Райхана Вәлиулла ҡыҙы (9 сентябрь 1946 йыл) — ғалим-химик-органик, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы вице-президенты (2011), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2012), химия фәндәре докторы (1989), профессор (1991).
Биографияһы
Райхана Вәлиулла ҡыҙы Ҡунаҡова 1946 йылдың 9 сентябрендә (икенсе мәғлүмәттәр буйынса 1947 йылдың 1 февралендә) Ырымбур өлкәһенең Медногорск һәм Ҡыуандыҡ ҡалалары араһындағы Беләүтамаҡ ҡасабаһында (әлеге ваҡытта Медногорск ҡалаһы составында) тыуа. Күп балалы ғаиләлә кинйә ҡыҙ була. Әсәһе Ҡунаҡова Маһира Сәйфетдин ҡыҙы — йорт хужабикәһе, атаһы Ҡунаҡов Вәлиулла Төркәй улы Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, яу юлдары менән Берлинға барып етә, һуғыштан әйләнеп ҡайтҡас, колхозда эшләй. Бөтә балалары ла юғары белем ала.
1990 йылдан — Өфө сервис технологияһы институтында (хәҙер Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университеты) факультет деканы (1994—1997), фәнни эш буйынса проректор (1997—2003), бер үк ваҡытта (1991 йылдан) — махсус химия технологияһы кафедраһы мөдире. Институтта «шарап эшләүҙә әсетеү производстволары технологияһы» тигән яңы специальносты фәнни һәм матди тәьмин итеү менән шөғөлләнә.
1998 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, 2012 йылдан — академигы. 2006—2011 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының баш ғилми секретары, 2011 йылдан — вице-президенты. Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәтенең идара ағзаһы.
Р. В. Ҡунаҡованың улы Илшат Мамаев — техник фәндәр кандидаты, Өфө дәүләт авиация техник университетын тамамлаған.
Фәнни эшмәкәрлеге
Ҡунаҡованың фәнни ҡыҙыҡһыныуҙар даирәһе: синтетик органик химия, металл комплекслы катализ һәм тәбиғи биополимер материалдарҙың химик модификацияһы.
Химияның перспективалы йүнәлештәренең береһе булып торған эйәртеүле диендар һәм алкиндар менән реакцияларҙа бәләкәй молекулаларҙың һәм атомдарҙың каталитик активлашыуы йүнәлешен үҫтереүгә өлөш индерә. Күн һәм тире иләү өсөн яңы химик материалдар уйлап таба.
Р. В. Ҡунаҡова — Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Президиумы ағзаһы, Рәсәй Фәндәр академияһы Нефть химияһы һәм катализ институтының диссертация советы ағзаһы, Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университетының һәм Рәсәй Фәндәр академияһы Нефть химияһы һәм катализ институтының ғилми советтары ағзаһы, Д. И. Менделеев исемендәге Рәсәй химия йәмғиәтенең идара ағзаһы, Башҡортостан Республикаһы Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы коллегияһы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Йәмәғәт палатаһы ағзаһы, «Вестник АН РБ» (2005—2006 йылдарҙа баш мөхәррире), «Инновационный Башкортостан», «Башкирский экологический вестник» журналдарының мөхәрририәт ағзаһы.
Ҡунаҡова тарафынан 20 фән кандидаты һәм 2 фән докторы әҙерләнгән. Ул 360-тан ашыу ғилми хеҙмәттең, шул иҫәптән 124 патент, 10 монография, 9 уҡыу әсбабы (Рәсәй классик университет белеме биреү буйынса уҡытыу-методик берекмә грифы менән) һәм дәреслек (Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығы грифы менән) авторы һәм авторҙашы.
Ижтимағи эшмәкәрлеге
Рәйхана Вәлиулла ҡыҙы Ҡунаҡова Башҡортостан Республикаһының Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәтен барлыҡҡа килтерешеүселәрҙең береһе булды. Ул ойошманың эшмәкәрлегендә, идара ағзаһы булараҡ, милли байрамдар, конкурстар, фәнни-ғәмәли конференциялар, балалар йорттарына хәйриә ярҙамы күрһәтеү, сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау һәм башҡа төрлө йәмәғәт саралары үткәреүҙә әүҙем ҡатнаша.
Юрий Федькович исемендәге Черновцы милли университеты
Юрий Федькович исемендәге Черновцы милли университеты (Чернівецький національний університет імені Юрія Федьковича) — Черновцы ҡалаһындағы 4-се кимәл аккредитациялы дәүләт юғары уҡыу йорто.
Тарихы
Черновцы университетына 1875 йылда дини семинария базаһында 3: дини, фәлсәфәүи һәм юридик факультет составында нигеҙ һалына. Университеттың беренсе ректоры доктор К. Томащук була.
1918 йылға тиклем, территорияһы Австро-Венгрия империяһына инеү осоронда, уҡытыу немец телендә алып барыла.
1918 йылда Буковина Румыния составына күскәндән һуң, 1920 йылда, Кароль I исемендәге Румыния университеты итеп үҙгәртелә.
1940 йылда, Төньяҡ Буковина УССР-ға ҡушылғандан һуң, 7 факультеты менән һәм уҡытыу украин телендә алып барылған Черновцы дәүләт университеты тип үҙгәртелә.
2011 йылдың 27 июнендә ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫ комитетының 35-се сессияһы университеттың үҙәк корпусын — элекке Буковина һәм Далмация митрополиттары резиденцияһын Бөтә донъя мәҙәни мираҫ исемлегенә индереү тураһында ҡарар ҡабул итә.
Рейтингы
2014 йылда «Эксперт РА» агентлығы, университетты Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенең иң яҡшы юғары уҡыу йорттары исемлегенә индергән, уға «Е» рейтингы класы бирелә.