cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Есенин Сергей Александрович
Шиғриәте
Тәүге шиғри йыйынтыҡтарынан («Радуница», 1916; «Сельский часослов», 1918) башлап, нескә лирик, тәрән психологлаштырылған пейзаж оҫтаһы, крәҫтиән Русе йырсыһы, халыҡ теле һәм халыҡ күңеле белгес икәне ярылып ята.
1919—1923 йылдарҙа имажинистар төркөмөнә ҡараған. трагедияһы, күңел  «Кобыльи корабли» (1920), «Москва кабацкая» (1924) циклдарында, «Чёрный человек» (1925) поэмаһында сағыла. Баҡы комиссарына бағышланған «Баллада о двадцати шести» (1924) поэмаһында, «Русь Советская» (1925) йыйынтығында, поэме «Анна Снегина» (1925) поэмаһында Есенин, үҙен «элекке Русь», «алтын бүрәнә йорт» шағиры итеп тойһа ла, «коммуна күтәргән Рус»те аңлап төшөнөргә тырышҡан. «Пугачёв» драматик поэмаһы (1921).
Үҙәк партия органы «Правда» гәзитендә Николай Иванович Бухариндың Есенин «рус ауылының иң тиҫкәре һыҙаттарын сағылдыра», һәм «синфи яҡтан ят» есенинщинаға «яҡшы итеп залп» бирергә саҡырған, «Злые заметки» мәҡәләһе сыҡҡандан һуң, шағир исеменә яла яғыу кампанияһы йәйелдерелә. Бының һөҙөмтәһендә шағирҙың китаптары оҙаҡ ҡына баҫылмай. Әммә был шағирҙың танылыуына ҡамасауламай. бөтә ерҙә лә Есенин һүҙҙәренә йырҙар йырлана, уның ҡулдан күсереп яҙған йыйынтыҡтары тарала.
Әҫәрҙәренең тематикаһы
Есениндың 1911—1913 йылдарҙағы хаттарынан башлап яҙыусы шағирҙың ҡатмарлы тормошо, уның рухи өлгөрөүе аныҡ күренә. 60-тан артыҡ шиғыр һәм поэмаһы яҙылған 1910—1913 йылдарҙағы лирикаһы шиғри донъяһында сағылыш тапҡан. Бында уның бөтә тереклеккә, тормошҡа, Тыуған иленә мөхәббәте сағылған. Уратып алған ғәжәйеп тәбиғәт шағирҙы бындай көйгә ҡорған («Выткался на озере алый свет зари…», «Дымом половодье…», «Берёза», «Весенний вечер», «Ночь», «Восход солнца», «Поёт зима — аукает…», «Звёзды», «Темна ноченька, не спится…» һ. б.).
Тәүге шиғырҙарынан уҡ Есенин шиғриәтенә Тыуған ил һәм революция темалары инә. 1914 йылдың ғинуарынан Есенин шиғырҙары матбуғатта («Берёза», «Кузнец» һ.б.) күренә. «Декабрҙә ул эшен ташлай һәм шиғырҙарына бирелә, көндәр буйы яҙа», — тип хәтерләй Изряднова. Поэтик донъяһы ҡатмарлыраҡ, күп үлсәмлерәк була бара, тәүрат образдары һәм христиан мотивтары унда әһәмиәтле урын ала. Һуңғараҡ шағир: «Дини икеләнеүҙәр миңә иртә килде. Балалыҡ йылдарында минең киҫкен үҙгәрештәр: бер доғалар һыҙаты, йә көфөрлөккә тиң иҫ китмәле шуҡлыҡтар булды. Һуңғараҡ ижадымда ла шундай һыҙаттар булды» тип билдәләй.
Есенин билдәлелек ала, уны шиғри кисәләргә һәм әҙәби салондарға саҡыралар. Максим Горький писал Ромен Ролланға: «Ҡомһоҙ нисек итеп ғинуар айында ҡайын еләген ҡаршы ала, ҡала ла уны шундай һоҡланыу менән ҡаршы алды. Шиғырҙарын, быны ике йөҙлөләр һәм көнсөлдәр нисек итеп ҡупайта белә, саманан тыш, ысын күңелдән булмағанса, маҡтай башланылар» тип яҙған.
1916 йылдың башында Есениндың тәүге китабы — «Радуница» баҫыла. Атамаһында,күпселек шиғырҙарының йөкмәткеһендә (1910—1915) һәм уларҙы һайлап алыуҙа Есениндың публика кәйефенә һәм матурлыҡ тойғоһона буйһоноуы һиҙелә.
Есениндың 1914—1917 йылдарҙағы ижады ҡатмарлы һәм ҡапма-ҡаршылыҡлы («Микола», «Егорий», «Русь», «Марфа Посадница», «Ус», «Иисус-младенец», «Голубень» һ.б. шиғырҙары). Был әҫәрҙәрендә уның донъя һәм кеше тураһында шиғри концепцияһы сағылған. Есенин йыһанының нигеҙе булып барлыҡ атрибуттары менән ауыл йорто тора. «Ключи Марии» (1918) китабында шағир: « өйө — аталары һәм ата-бабалары тойолмаҫ һәм алыҫ донъяны үҙҙәренең баҫалҡы усаҡтарына оҡшаған әйберҙәргә буйһондороп ентекле эшләгән донъя төшөнсәләре һәм донъяға мөнәсәбәттәре символы» тип яҙған. Ситәнле ихаталар менән уратылған һәм үҙ-ара юл менән «бәйләнгән» өйҙәр ауыл тәшкил итә. Ә баҫыу ҡапҡаһы менән сикләнгән ауыл — ҙур донъянан урман һәм һаҙлыҡтар менән киҫелгән Есенин Русе, «Мордва һәм Чудтә… юғалған». Һәм артабан:
Һуңғараҡ Есенин: «Минең барлыҡ Иисустарыма, Алиһәләремәһәм Миколаларыма әкиәти шиғриәт тип ҡарағыҙ» тип яҙған. Лирик герой «төтәп ятҡан ергә», «ал таңдарға», «күбә һәм кәбәндәргә», Тыуған иленә табына. «Минең лирикам, — тип яҙған Есенин, — бер ҙур һөйөү, Тыуған илгә һөйөү менән тере. Тыуған ил тойғоһо — минең ижадымда төп урын биләй».
Есениндың революцияға тиклемге шиғри донъяһында Русь төрлө төҫтә: «уйсан һәм нескә», баҫалҡы һәм ярһыу, хәйерсе һәм күңелле, «еңеү байрамдары» билдәләүсе. «Тучи с ожереба…» (1916) шиғырында шағир революцияны — Рәсәйҙең «ғазаптары һәм » аша «үҙгәрешен», граждандар һуғышын күҙаллай.
Есенин ерҙә лә, күктә лә фәҡәт яҡшыларҙы һәм яуыздарҙы, «таҙаларҙы» һәм «келеләрҙе» ҡапма-ҡаршы ҡуя. Яуыз яҙмыш Тыуған иленә ҡағылды, уның образына мисәт баҫты, тип уйлай шағир.
Есенин шиғырҙарына йырҙар
Композитор, СССР халыҡ артисы Григорий Фёдорович Пономаренко ла (1921—1996) Есенин лирикаһын романсҡа әйләндергән. «Отговорила роща золотая», «Не бродить, не мять в кустах багряных», «Пускай ты выпита другим», «Не жалею, не зову, не плачу», «Выткался на озере», «Шаганэ ты моя, Шаганэ», «Заметался пожар голубой», «Собаке Качалова» романстары Иосиф Давыдович Кобзон, Владимир Константинович Трошин, Аркадий Северный, ансамбля «Радуница» ансамбле, «Орэра» вокаль-инструменталь ансамбле репертуарҙарына ингән.
Есенин ижадына Александр Николаевич Вертинский («В том краю, где жёлтая крапива», «До свиданья, друг мой, до свиданья»), Иван Семёнович Козловский («Ты поила коня», «Я по первому снегу»), Мөслим Магометович Мағомаев («Королева», «Прощай, Баку»), Евгений Григорьевич Мартынов («Берёзка»), Валерий Владимирович Ободзинский («До свиданья друг мой, до свиданья»), Владимир Семёнович Высоцкий (һәүәҫкәр таҫмала «Сиротка» әкиәтенән өҙөк һаҡланған) мөрәжәғәт иткән ).
Есенин һүҙҙәренә яҙылғанйырҙар Рәсәйҙең атҡаҙанған артисткаһы Клавдия Хабарованың репертуарына ингән. Алексей Карелин музыкаһына яҙылған «Цветы мне говорят — прощай», «Черёмуха душистая», «Вот оно — глупое счастье» һ.б. билдәлелек ала. Аркадий Дмитриевич Северный сығыштарына «Ты меня не любишь», «Белая свитка и алый кушак», «Вечер чёрные брови насопил», «До свиданья друг мой, до свиданья» һ.б. романстарҙы индергән. Александр Николаевич Вертинский музыкаһына Алексей Николаевич Покровский «Последнее письмо» һ. б. бик күп йырҙарҙы башҡарған. Композитор Сергей Илларионович Сарычев һәм «Альфа» төркөмө «Я московский озорной гуляка» йырын бөтә союз хитына әйләндергән, композитор Сергей Васильевич Беляев һәм башҡарыусы Александр Николаевич Малинин тандемы «Забава» йырын таныулы итә.
Есенин юлдарын ҡатын-ҡыҙҙар ҙа: Людмила Георгиевна Зыкина («Слышишь, мчатся сани»), Галина Алексеевна Ненашева («Берёза»), Нина Васильевна Пантелеева («Не жалею, не зову, не плачу»), Ирина Витальевна Понаровская («Капли»), Надежда Георгиевна Бабкина («Отговорила роща золотая») һ.б. башҡарған.
Сергей Есенин шиғырҙары кинематограф менән тығыҙ бәйләнгән. Романстары актёрҙарҙың ижад кисәләренә индерелгән: («Я зажёг свой костёр» Юрий Эдуардович Эрикона музыкаһына Николай Петрович Караченцов, «Королева» Ларисы Голубкинаның телевизион бенефисында Лариса Ивановна Голубкина башҡарыуында). Йырҙар фильм сюжетына үрелгән («Клён ты мой опавший» гитара оҙатыуында йыр уҡытыусылары Андрей Алексеевич Попов һәм йыр уҡытыусыһы «Учитель пения» фильмында). Билдәле йырҙарҙы үҙенсәлекле итеп уҡыу нәфис кинола («Под окошком месяц» Ян Абрамович Френкель музыкаһына «Корона Российской империи, или Снова неуловимые» фильмы өсөн, «Клён ты мой опавший» «Чайф» төркөмө башҡарыуында «По ту сторону волков» фильмы өсөн һ.б.).
Есенин шиғырҙарының тәржемәһе яңғырай. Итальян йырсыһы һәм композиторы Анджело Брандуарди үҙенең 1975 йылғы «La luna» альбомына «Исповедь хулигана» мотивына яҙылған йырын индерә. Польша эстрада йырсыһы һәм композитор Кшиштоф Кравчик 1977 йылда пластинка яҙҙыра, һәм унда Есенин шиғырҙары Владислав Броневский тәржемәһендә бирелә. 1979 йылда болгар башҡарыусыһы Николай Любенов Есенин шиғырҙарына пластинкаһын яҙҙыра.
Сергей Есенин шиғырҙары актуаль булыуын дауам итә: уның шиғырҙарына ижад ителгән йырҙарҙы Олег Евгеньевич Погудин, Павел Пикалов, Андрей Александрович Мисин, Станислав Владимирович Михайлов, Вика Цыганова, Александр Васильевич Новиков, Валерий Власов, Земфира, Елена Владимировна Ваенга, Никита Борисович Джигурда, Женя Максимова, Прохор Андреевич Шаляпин, «Реликт» триоһы, «Соловушко» триоһы, «Монгол Шуудан» төркөмө, «Кукрыниксы» һ.б. «Есенин» телесериалына саундтрек булараҡ Сергей Витальевич Безруковтың «Хулиган» исемле альбомы донъя күрҙе, һәм артист тәүге тапҡыр музыка авторы булараҡ сығыш яһаны. 2016 йылда «Рок-Синдром» төркөмө Сергей Есениндың 1922 йылда сыҡҡан «Пугачов» драматик поэмаһының тулы тексы буйынса «Пугачов — музыка бунтарей» рок-операһын сығарҙы.
Есенин шиғырҙары рэп жанрында яңғырай — «Письмо к женщине», «Московский озорной гуляка» (Миша Маваши) һәм «Письмо к женщине» рэпер ST башҡарыуында, пэган-метал — «Я обманывать себя не стану» («Невидь» төркөмө), «Братья» («Путь Солнца» төркөмө) инди-фолк — «Заметался пожар голубой», «Письмо к женщине» (The Retuses төркөмө), дэткор — «До свидания, друг мой, до свидания» («Bring Me the Horizon» төркөмө), «Есенин Сергей» рок-сюитаһын «Мастерская Игоря Ковалёва» сығарҙы. Югославия рок-төркөмө «Bolero» 1988 йылда Есенин ижадына бағышланған «O Jesenjinu» альбомын сығара. 2005 йылда «Отпетые мошенники» төркөмө Есениндың «Московский озорной гуляка» шиғыры буйынса «Гуляка» йырын сығара.
Нумизматикала
1995 йылда РФ Үҙәк банкы С. А. Есениндың 100 йәшенә арналған «Рәсәйҙең күренекле шәхестәре» серияһында иҫтәлекле монета (2 һум, көмөш, пруф) сығара.
Савватеевка (Тым ҡушылдығы)
Савватеевка  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының уң ярына тамағынан 624 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Соколов Леонид Алексеевич
Соколов Леонид Алексеевич (8 июль 1953 йыл) — Башҡортостандың сатира һәм юмор өлкәһендә ижад итеүсе рус яҙыусыһы. 2013 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзының рус яҙыусылары берләшмәһенең өлкән әҙәби консультанты. 1994 йылдан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2013). «Клуб 12 стульев» ойошмаһының «Золотой телёнок» премияһы (2017) һәм Фәтих Кәрим исемендәге премия (2015) лауреаты.
Биографияһы
Леонид Алексеевич Соколов 1953 йылдың 8 июлендә Өфөлә тыуған. Ҡаланың 1-се мәктәбендә урта белем ала, 1975 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай.
Ижады
"Ижад менән өлкән кластарҙа уҡ шөғөлләнә башлай. Тәүҙә шиғырҙар яҙып ҡарай, ләкин үҙен сатира һәм юморҙа таба. Беренсе хикәйәләре һәм сатирик миниатюралары БДу-ның күп тиражлы газетаһында баҫыла. Артабан «Тулҡын» («Волна»), «Орбита» йыйынтыҡтарында әҫәрҙәре сыға, «Крокодил», «Һәнәк» журналдарында нәшер ителә. Германия баҫмалары ла уны баҫа. «Кумир» исемле беренсе китабы 1986 йылда сыға. 90-сы йылдар башында «Где вы были вчера?» йыйынтығы нәшер ителә. 1994 йылда Башҡортостан Яҙыусылар Союзына алына. Шунан бирле Соколовтың 7 китабы сыға «Приколы», «Счастливчик», «Тысяча и один прикол» һ.б." "Л. А. Соколовтың әҫәрҙәре билдәле журналдарҙа баҫыла: «Вокруг смеха» (Санкт-Петербург), «Фонтан» (Одесса), «Чаян» (Каҙан), «Веселуха» (Мәскәү), «Кукумбер» (Мәскәү). «Литературная газета», «Комсомольская правда», «Аргументы и факты» биттәрендә лә уның әҫәрҙәре күренеп тора. Башҡортостан журналдары — «Һәнәк-Вилы», «Бельские просторы», «Ағиҙел» — уның ижадын баҫтырып торалар. Уның әҫәрҙәре менән Германия, Болгария, Канада, Австралия уҡыусылары ла таныш. «Кумир» йыйынтығының экземпляры Болгарияның Габрово ҡалаһында сатира һәм юмор музейының экспонаты булып тора."
"60 йәшлек юбилейына «Китап» издательствоһы яҙыусының «Автограф» исемле китабын сығарҙы. Уға баш һүҙҙе 'Литературной газета'ның «12 ултырғыс клубы» администраторы Александр Хорт үҙе яҙған. «Автограф» китабы яҙыусының ижадына үҙенсәлекле йомғаҡ булып тора. Уға уҙған йылдарҙа яҙылған юмористик хикәйәләр, әкиәттәр, афоризмдар, яңыса яҙылған иҫке йырҙар, икеюллыҡтар, дүртюллыҡтар, каламбурҙар, балалар өсөн шиғырҙар, сатирик рубаиҙар ингән. Был китаптан яҙыусының бер нисә афоризмын килтереп китәйек: «Скажи-ка, дядя, ведь не даром стоишь на улице с радаром» · «Чтобы попасть на прием к невропатологу, надо иметь стальные нервы» · «У стоматолога не только рот, но и карман надо держать пошире» · «Наш ломбард — это залог Вашего успеха», · «Мантия величия» · «Удручальное кольцо» · «Убежать легко от лет, если ты легкоатлет!»" Үткән йыл «Литературная газета» үҙенең сатирик бүлеге "Клуб 12 стульев"тың «Золотой теленок» премияһына лайыҡлы тип иҫәпләгән 2017 йылғы лауреаттарын билдәләне. Биш лауреат араһында Леонид Соколов та бар. Башҡортостан яҙыусыларынан бындай премияны 2015 йылда яҙыусы-сатирик Марсель Салимов (Мар. Салим) алған.
Леонид Алексеевич Башҡортостан Яҙыусылар Союзының рус яҙыусылары ойошмаһының өлкән әҙәби консультанты. Әлеге көндә Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһенең башҡарма директоры вазифаһын башҡара.
Урыҫ Бирҙәше
Урыҫ Бирҙәше (Бердяш Русский) — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 13 кеше. Почта индексы — 453682, ОКАТО коды — 80227819002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сиған мосолмандар
Сиған мосолмандар (Цыгане-мусульмане хораханэ, миллет, төрөк сиғандары, ашкали, «ҡырым» сиғандары, лүли һәм башҡалар) — ислам динен тотҡан сиған этнографик төркөмдәр йыйылмаһы.
Тарихы
Иң тәүге сиған ҡәүемдәре Европаға XI һәм XV быуаттарҙа Кесе Азия (Анатолия) аша үтеп энә. Сиған телен анализлау Европала улар осратҡан тәүге халыҡтар — Византия империяһы гректары, атап әйткәндә, уларҙың Азия өлөшөндә йәшәүселәр булған, тигән һығымта яһарға мөмкин.
Был дәүер киҫемендә православ Византияның аҡрынлап ҡаҡшауы һәм тарҡала башлауы, ислам ҡабул иткән һәм артабан Осман империяһын барлыҡҡа килтергән күсмә төрки ҡәбиләләр яйлап яулап ала барыуы осоро булыуын онотмаҫҡа кәрәк. Сиғандар ғәҙәттә үҙҙәре һыйынған илдәге көслөрәк таралған дингә күскән, шуға ла Урта быуаттарҙа балҡан сиғандарының байтаҡ өлөшө, формаль рәүештә йәки формаль булмаһа ла, ислам ҡабул иткән. Сиғандарҙың йәшәү рәүешенә төрөктәрҙең ситләтмәй ҡарауы уларҙың исламға әүҙем күсеүенә булышлыҡ иткән, сөнки тәүге төрки ҡәбиләләр (йөрөктәр) үҙҙәре оҡшаш күсмә йәшәү рәүеше алып барған. Был бигерәк тә ярымутрауҙың көньяҡ өлөшөндә йәшәгән ҡәбиләләргә ҡағыла. Бынан тыш Урта Азияның лүли тип аталған сиғандары ла ислам динен тота.
Йәшәгән ерҙәре
Шулай итеп, сиған ҡәүемдәре араһында исламдың таралыуы Осман империяһы сиктәрендә сиғандарҙың биш быуаттан ашыу тормошо менән бәйле. Ярашлы рәүештә, сиған мосолмандар әле лә Төркиә, Босния һәм Герцеговина, Албания, Мысыр, Косово, Сербияла йәшәп ята. Албанияла һәм Косовола албанлашҡан сиған мосолмандарҙы ашкали тип атайҙар. Македонияла һәм Грецияла сиғандарҙың яртыһына тиклем ислам динен тота, айырыуса был Македония һәм Көнбайыш Фракия өлкәләрендә йәшәүселәргә ҡағыла.
1990 йылдар башына ҡарата Болгарияла сиғандарҙың 40 процентына тиклем ислам динен тотҡан. Болгарияла һәм Грецияла сиғандарҙың бер өлөшө шулай уҡ төркиләшеүгә лә дусар булған. Румыния Республикаһының Добруджа өлкәһендә мосолман сиғандарҙың бәләкәй бер төркөмө төрөктәр һәм татарҙар менән бергә ҡатнашып йәшәй. Хорватияла һәм элекке югослав республикаларында сиған мосолмандар дөйөм сиған халҡының 45-50%-ын тәшкил иткән. Европа Союзы сиктәрендә күсенеп йөрөү аҙмы-күпме ирекле булыу сәбәпле, хәҙерге сиған мосолмандар 90-сы йылдар башынан уҡ ЕС-тың башҡа илдәрендә киң таралып ултырған. Көнсығыш Европа территорияһында мосолман сиғандар Ҡырым Республикаһында йәшәйҙәр — уларҙы ҡырымдар (крымы) тип йөрөтәләр.
Дини ҡараштары
Сербия мосолман сиғандарына дини синкретизм хас. Мәҫәлән, 2000-се йылдарҙа улар Ништағы католик сиркәүенә Богородица Успениеһы байрамына һәм Джюнис ҡалаһындағы православ монастырға хаж ҡылған. Шулай уҡ бынан алда сиған мосолмандарының Косово ҡалаһындағы католиктарҙың хаж ҡылыу урыны Летницаға барыу осраҡтары билдәле. Сиғандар христиандарҙың хаж ҡылыу урындарында булып Дева Марияға табыналар, иконаларға хәйер итеп тәңкә һалалар. Сербияла сиған мосолмандарҙың башҡа христиан урындарына, мәҫәлән, Текий (Срем) католик сиркәүенә хаж ҡылыуҙары билдәле.
Проблемалары
Осман империяһы тарҡалғандан һуң сиған мосолмандары йыш ҡына икеләтә дискриминацияға — раса-этник (антисиғансылыҡ) һәм дини (исламофобия) ҡыҫымға дусар була.
Ҡыраҡа
Ҡыраҡа — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Миндәк йылғаһының ҡушылдығы Шәһәр йылғаһына, Миндәктең тамағынан 6,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, инештән Верхнеурал һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Йеэбен
Йеэбен (Jeeben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 268 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,88 км2. Диңгеҙ кимәленән 40 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38489 һәм автомобиль коды — SAW.
Сабри-Яха (Халцыней-Яха ҡушылдығы)
Сабри-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Халцыней-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Валлетта
Валлетта (Belt Valletta Valletta, La Valeta) — Мальта Республикаһының баш ҡалаһы, дәүләттең иҡтисади һәм сәйәси үҙәге.
Валлетта ҡалаһында 6444 кеше (2014 йылдың марты) (һәм был күрһәткес илдәге бөтә халыҡтың 0,7%-н тәшкил итә), шул уҡ ваҡытта биҫтәләрҙә 394 меңгә яҡын кеше йәшәй.
Этимологияһы
Рыцарь, флотты етәкләүсе, иоаннитсылар ордены магистры Валетт Жан Паризо де ла1565 йылда төрөктәрҙән утрауҙы һаҡлаусы һәм һуңынан үҙенең исеме хөрмәтенә аталған ҡалаға нигеҙ һалған. 1970-сы йылдар башына тиклем атама Ла-Валлетта тип аталған.
Тәбиғәт шарттары
Валлетта Мальта утрауының төньяҡ-көнсығыш яр буйында, Урта диңгеҙҙең ике тәбиғи ҡултығы: Марсамшетт һәм Гранд-Харбор араһында, ҡаялы ярымутрауында урынлашҡан. Ҡала урамдарының бер өлөшө Скиберрас тауы битләү буйлап күтәрелә.
Климаты
Баш ҡалала, ҡоро эҫе йәйе (июлдә температура +36 °C етә) һәм ямғырлы йылы ҡышы (һауа температураһы +4 °C түбән төшмәй) менән урта диңгеҙ климаты өҫтөнлөк итә. Йыллыҡ яуым-төшөм күләме — яҡынса 550 мм. Ҡалала, бөтә илдәге кеүек үк, йылғалар юҡ; ер аҫты һыуҙары өлөшләтә тоҙло, шуның өсөн халыҡ ауыл хужалығы ихтыяждары өсөн ямғыр һыуҙарын йыйырға һәм һыу сөсөләндереү ҡоролмаларын файҙаланырға мәжбүр. Үҫемлектәр донъяһы ярлы, нигеҙҙә ҡыуаҡлылар үҫә. Ҡайһы бер үләндәр фармацевтикала һәм парфюмерия-косметика етештереүендә файҙаланыла.
Халҡы, теле, дине
Валлеттала 9 меңдән ашыу кеше йәшәй, уларҙың күпселеге нигеҙҙә мальтийлы—борондан Мальтаны колониялаштырған финикийлыларҙың вариҫтары. Ҡала халҡы ике — мальта һәм инглиз телдәрендә һөйләшә. Дин тотҡан граждандарҙың күпселеге католиктар.
Үҫеш тарихы
Мальта утрауы ярҙары бик күп уңайлы бухталар менән киҫкеләнгән бормалы һыҙыҡты хәтерләтә. Хәҙерге Валлетта урынында, IX быуатта уҡ финикийлылар был ерҙәрҙе колониялаштырғаны бирле, йәшәгән халыҡ булыуы утрауҙың ошо географик үҙенсәлеге менән аңлатыла. Быуаттар дауамында Мальта ҡулдан ҡулға күскән: б. э. т. VII быуатта уға гректар, б. э. т. VI быуаттан — Карфаген, б. э. 218 йылынан — Рим эйә булған, артабан уны вандалдар баҫып алған, уларҙы византийлылар алмаштырған, ә 869 йылда — ғәрәптәр яулаған. XI быуатта Мальтаны Сицилияға ҡушҡан норманндар уның һуңғы хужаһы була, XVI быуат башында улар утрауҙы иоанниттар орденына бүләк итә.
Валлетта тарихы Жан де Ла Валлетта етәкселегендәге Мальта рыцарҙарының аҙ һанлы отряды Күркәм Сөләймән архипелаты баҫып алырға йүнәлткән төрөк ғәскәрҙәренең һөжүмен кире ҡағыуҙан башлана. Мальта халҡына еңеү уғата ҡиммәткә төшә: магистр киләсәктә дошман һөжүменә ҡаршы торорлоҡ яҡшы нығытылған ҡала төҙөргә ҡарар итә.
Бөйөк магистр 1566 йылдың 28 мартында шәхсән үҙе яңы ҡаланың беренсе ташын һала. Барлыҡ христиан донъяһынан килгән йомарт иғәнә төҙөлөш эштәрен тиҙ арала алып барыу мөмкинлеген бирә. Төҙөлөш етәксеһе Европа ҡала төҙөлөшөндә тәүге тапҡыр бөтә эштәрҙе лә архитектура нормалары һәм ҡағиҙәләре буйынса эшләү мөмкинлеге алған итальян архитекторы Лапарелли Франческо була. Ағып төшкөн һыуҙарҙы ситкә бороу һәм ҡалала йыйылған сүп-сарҙы түгеү өсөн махсус системалар ҡорола, һәм был ысул төҙөлөш эштәрен ҡалдыҡтар тупламай алып барыу мөмкинлеген бирә. Урамдарҙы планлаштырыу, диңгеҙ бризы, һәр ергә үтерлек һәм һауа таҙарта алырлыҡ итеп йәғни сафландырыу (кондициялау) эффекты булдырылып, эшләнә.
Шул ваҡытта уҡ төҙөлөшкә ҡағылған бөтә нимәне ҡәтғи регламентлаусы Ҡала төҙөлөшөн планлаштырыу буйынса махсус департамент булдырыла. Департамент урамдарҙа йорттарҙы бер һыҙыҡ буйынса урынлаштырырға, уларҙың мөйөштәрен скульптура менән биҙәргә, ә бөтә ихаталарҙа ямғыр һыуын йыйыу өсөн ҡоҙоҡтар ҡорорға бойора, һәм бина фасадтары алдында баҡса үҫтереү тыйыла.
Баш ҡала тирәләй торлаҡ һәм йәмәғәт биналарын төҙөү менән бер үк ваҡытта инженер оборона ҡоролмалары: Изге Иоанн Кавальеры, Сант-Эльмо форты һәм башҡалар төҙөлә. Биш йыл эсендә был эштәр тамамлана, шул иҫәптән Валлеттаны утрауҙың төп өлөшөнән айырыусы киң соҡор ҡаҙыла. Соҡорҙоң оҙонлоғо —1000 метр, тәрәнлеге —18, ә киңлеге — 20 метр тәшкил итә.
1570 йылда ҡала төҙөлөшөн Лапареллиҙың өйрәнсеге Джироламо Кассар дауам итә. Уның етәкселегендә Валлеттала һарайҙар һәм сиркәүҙәр төҙөлә. Валлеттала сауҙа, һөнәрселек һәм сәнғәт үҫешә. Мальта рыцарҙары, төрөк илбаҫарҙары тарафынан яулап алыныу ҡурҡынысынан ҡотолғанлыҡтан, үҙҙәре өсөн уңайлыҡтары булған көнкүреш хаҡында хәстәрлек күрә — затлы айырым йорттар һәм һарайҙар төҙөй, Валлеттаны төҙөкләндереүгә өлөш индерә. Ҡалала баҡсалар һәм парктар булдырыла.
1798 йылда үҙенең хәрби рухын һәм тәртибен юғалтҡан рыцарҙар Наполеон ғәскәрҙәрен ҡаҡсыта алмай йәки ҡаршы торорға теләмәй. Киреһенсә, уларҙың күпселеге, француз тамырҙары булғанлыҡтанмы, императорҙы һоҡланыулы ҡабул итә. Рыцарҙарҙың бындай ҡылыҡтары Валлеттаны емереүҙән ҡотолорға һәм матурлығын һаҡлап алып ҡалырға ярҙам итә. 1800 йылда Валлетта, барлыҡ утрауы-ние менән бергә, инглиздәр ҡулына күсә һәм 1974 йылға тиклем уларҙың власы аҫтында ҡала. Икенсе донъя һуғышы осоронда ҡала, немец авиацияһының бомбаға тотоуы арҡаһында, ҙур емереүҙәргә дусар ителде. 1974 йылдан Валлетта Мальта Республикаһының бойондороҡһоҙлоҡ алған рәсми баш ҡалаһы.
Мәҙәни әһәмиәте
Ҡаланың үҙәк урамы — Республика урамына 1974 йылда (элек ул Страда Сан-Джорджио тип, ә инглиздәр хакимлыҡ иткәндә Кингзвэй йәки Страда Реале тип атала. Һуңғы атамаһы Жюль Верндың «Архипелаг ут эсендә» романында телгә алына) хәҙерге исеме бирелә. Был урам ҡала үҙәге аша үтә һәм Валлеттаның төп һаҡсыһы Изге Элмо форты эргәһендә тамамлана, йәғни ҡаланы уртаға бүлә. Беҙҙең көндәрҙә фортта хәрби музей урынлашҡан. Республика урамында төҙөлгән биналар көньяҡ европа стиленең сағыу өлгөһө булып тора.
Ҡала ҡапҡаһы Азатлыҡ майҙанына алып килә, унда уң яҡта Изге Джеймс Кавальер башняһы, уның артынан Мальта премьер-министры резиденцияһы булып торған Оберж-де-Кастий рыцарь ихатаһы урынлашҡан. Азатлыҡ майҙаны ҡаршыһында урынлашҡан Палаццо Феррерия — элек улар рыцарҙең ҡорал палатаһы булған итальян классик стилдә төҙөлгән иң матур һарайҙарының береһе урынлашҡан. Арыраҡ король операһы бинаһын күрергә мөмкин. 1574 йылда Госпитальерҙар ордены рыцарҙары идаралығы осоронда төҙөлгән Оберж де Прованс бинаһы, Мальта йәмәғәт тормошоноң үҙәге булып торған һәм Юнион-клуб тип аталған. Хәҙер унда Милли археология музейы урынлашҡан.
Республика урамын бер нисә майҙан: Бөйөк ҡамау майҙаны, Республика майҙаны һәм 1570—1580 йылдарҙа төҙөлгән Бөйөк магистр һарайы урынлашҡан Һарай майҙаны аша киҫеп үтә. Әлеге ваҡытта ошо бинала Мальта Республикаһы президенты һәм парламенты резиденциялары урынлашҡан. Һарайҙың ҡайһы бер залдары туристарға күрһәтеү өсөн асылған.
Валлеттала 1769 йыл нигеҙ һалынған һәм медицина фәндәрен уҡытыу сифаты буйынса донъяла танылыу алған бөтә илдә берҙән-бер университет урынлашҡан. Шулай уҡ унда утрауҙағы беренсе англикан соборы — Изге Павел Соборы урынлашҡан.
Башҡа иҫтәлекле урындарҙан Мальтала үҙгәртеп ҡоролмай ҡалған һуңғы һарайҙарҙың береһе Каса-Росса-Пикколаны һәм иң боронғо тип һаналған Иезуиттар сиркәүен билдәләр кәрәк.
Музыкаль фестивалдәр
Һәр йылдың ғинуарында Валлеттала Халыҡ-ара барокко музыкаһы фестивале уҙғарыла.
Байғусҡаров Зариф Закир улы
Байғусҡароов Зариф Закир улы (30 июнь 1967 йыл) — юрист, сәйәсмән. Рәсәй Федерацияһының 7-се һәм 8-се саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты. «Берҙәм Рәсәй» фракцияһы һәм Дәүләт Думаһының Дәүләт ҡоролошо һәм ҡануниәт буйынса комитеты ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (2007), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2022).
Биографияһы
Байғусҡаров Зариф Закир улы 1967 йылдың 30 июнендә Башҡорт АССР-ы Күгәрсен районы Ҡәҙир ауылында көтөүсе ғаиләһендә тыуа.
1984 йылда Ҡалдар урта мәктәбен, 1994 йылда Башҡорт дәүләт университетының юридик факультетын тамамлай.
1984—1986 йылдарҙа Күгәрсен районының Максим Горький исемендәге колхозында эшләй.
2001—2004 йылдарҙа республиканың баш суд приставы — Рәсәй Федерацияһы Юстиция министрлығының Башҡортостан Республикаһы буйынса Баш идаралығының начальник урынбаҫары була.
2005—2016 йылдарҙа Суд приставтары Федераль хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы етәксеһе — Башҡортостан Республикаһының баш суд приставы вазифаһын биләй.
2016 йылдан — Рәсәй Федерацияһының VII саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты. 7-се бер мандатлы Салауат һайлау округынан (Башҡортостан Республикаһы) һайлана. «Берҙәм Рәсәй» фракцияһы, Дәүләт Думаһының Дәүләт ҡоролошо һәм ҡануниәт буйынса комитеты ағзаһы.
2022 йылдың 30 июнендә Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнде.
Ғаиләһе
Ҡатыны — Гөлназ Ҡолһарина, «Тамыр» («Башҡортостан» ДУП ТРК) балалар-үҫмерҙәр телеканалы етәксеһе.
Улы һәм ҡыҙы бар.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
«Анатолий Кони», «Рәсәй Юстиция министрлығының 200 йыллығы хөрмәтенә», «Суд приставтары федераль хеҙмәтен үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн», «Суд приставтарының федераль хеҙмәтенә 10 йыл», III, II һәм I дәрәжә «Хеҙмәт өсөн», «Ҡаҙаныш өсөн», «Фиҙаҡәрлек өсөн» миҙалдары, шулай уҡ исемле хәрби ҡорал менән бүләкләнгән.
Иҫке Әхмәт
Иҫке Әхмәт (Иҫке Әхмәтабыҙ, Түбәнге Әхмәт; Иске Әхмәт, Старое Ахметово) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Сарман районы ауылы.
География
Ауыл Минзәлә йылғаһы буйында, Сарман ауылынан төньяҡҡа табан 6 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Ауылға 1670-се йылдарҙа байлар ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ауылды нигеҙләүсе Әхмәт абыҙ, Туйкә абыҙ (Туйкә ауылы уның исеме буйынса аталған) менән бергә Минзәлә ҡалаһы тирәһендә 1704—1711 йылдарҙағы башҡорт ихтилалына етәкселек иткән. Ауыл Байлар улусының Салағош түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы (1865 йылдан Өфө губернаһы) Минзәлә өйәҙенә инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әлмәтмулла административ-территориаль улусы составына керә.
Ауыл кешеләре Яңы Әхмәт (Әхмәтабыҙ) ауылына нигеҙ һала.
Ауыл кешеләре 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында әүҙем ҡатнаша.
XX быуат башында ауылда мәсет, мәктәп теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1921 йылдан Саллы кантоны составында була. 1930 йылдан Сарман районы составына керә.
Халҡы
1795 йылда ауылда 19 башҡорт, 11 яһаҡлы татар һәм 87 типтәр; 1834 йылда — 63 башҡорт һәм 90 типтәр; 1870 йылда — 350 башҡорт һәм 19 татар (титпәрҙәр күрше Яңы Әхмәт ауылына күскән); 1912 йылда — 209 аҫаба башҡорт иҫәпләнгән.
24 ноябрь
24 ноябрь — григориан стиле буйынса йылдың 328-се көнө (кәбисә йылында 329-сы). Йыл тамамланыуға 37 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Веденовка
Веденовка (Веденовка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 89 кеше. Почта индексы — 453142, ОКАТО коды — 80249816003.
Поляк теленең Познань диалекты
Поляк теленең По́знань диалекты (gwara poznańska [języka polskiego]) — Познань ҡалаһында һәм Познань воеводалығында һөйләшкән поляк теленең варианты. Был диалектында ҡулланылған герман теленең алынған һүҙҙәре буйынса ул силез теленә яҡын. Познань диалектына иң яҡын поляк диалекты — Краков диалекты.
Черкаскүл мәҙәниәте
Черкаскүл мәҙәниәте — бронза быуатының археологик мәҙәниәте. Көньяҡ Урал һәм Көнбайыш Себер территорияһында урынлашҡан. Күл исеме Силәбе өлкәһе Кәҫле районындағы Черкаскүл атамаһына бәйле. К. В. Сальников тарафынан 1964 йылда билдәләнгән. Уғыр ата-бабаларына бәйле булыуы ихтимал.
Генетик бәйләнештәре
Свердлов өлкәһенең төньяғындараҡ урынлашҡан Аят мәҙәниәте нигеҙендә барлыҡҡа килгән. Андрон мәҙәниәте менән күршеләш була, ананьин мәҙәниәте һәм межов мәҙәниәте барлыҡҡа килеүгә йоғонто яһай.
Кожанов Иван Кузьмич
Кожанов Иван Кузьмич (24 май — 22 август 1938) — совет хәрби-диңгеҙ эшмәкәре, 2-се ранглы флагман, Ҡара диңгеҙ флоты командующийы. Репрессияланған һәм үлгәндән һуң аҡланған.
Биографияһы
Кожанов Иван Кузьмич 1916—1917 йылдарҙа айырым гардемариндар класында уҡый. 1917 йылдың мартынан   Коммунистар партияһы ағзаһы. 1917 йылдың ноябренән 1918 йылдың ғинуарынана тиклем Тымыҡ океанда Себер хәрби флотилияһының  "Бөркөт"  ярҙамсы крейсерында  практик йөҙөүҙә була. 1918 йылдың ғинуар-февраль айҙарында Владивостокта Себер хәрби флотилияһының советлаштырыу буйынса уполномоченный сифатында була. 1918 йылдың мартынан диңгеҙ эштәре буйынса Халыҡ комиссариаты янында Диңгеҙ отрядында, 1918 йылдың ноябренән Волга хәрби флотилияһының десант отряды начальнигы. Көнсығыш фронтта моряктар отряды менән етәкселек итеп, Волга буйында аҡ чехтар һәм аҡгвардеецтар менән һуғышта ҡатнаша. Камала алышта күрһәткән батырлығы өсөн  Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә. 1919 йылдың авгусынан Волга-Каспий флотилияһының бөтә десант отрядтары,  1920 йылғы Энзелий омперацияһы менән етәкселек итә. 1920 йылдың июненән авгусына тиклем  Персияла (Иран) экспедиция корпусы командиры вазифаһында була. 1920 йылдың 16 июнендә РКП(б) Үҙәк Комитетының Кавказ  бюроһы уны  революцион Персияның хәрби эштәр буйынса вәкиле итеп тәғәйенләй. РКП(б) Үҙәк Комитеты Политбюроһы ҡарары нигеҙендә фарсы подданныйлығын ҡабул итә. Фарсы Республикаһы Реввоенсоветы ағзаһы була (РВС).
1920 йылдың 23 сентябренән Диңгеҙ экспедицияһы дивизияһы командиры. Шул уҡ йылдың авгусында, комбриг вазифаһында Кубандә десант генерал Улагайҙы тар-мар итеүҙә ҡатнаша. 1921 йылдың мартында Балтик флоты командующийы Кронштадт фетнәһен баҫтыра, һуңынан Ҡара диңгеҙ флотының  РВС ағзаһы,  1922—1924 йылдарҙа Алыҫ Көнсығыш Диңгеҙ көстәренең (МСДВ) начальнигы (наморси) һәм комиссары. 1924 йылдың 16 июленән  РККФ штабы ҡарамағында резервҡа китә. 1924 йылдың 27 октябрендә  Хәрби-Диңгеҙ Академияһының тыңлаусыһы булып теркәлә. 1927 йылдың 5 авгусынан Хәрби-Диңгеҙ Академияһын тамамлағандан һуң, Японияла СССР Вәкиллеге полномочыйы янында хәрби-диңгеҙ атташеһы булып тәғәйенләнә. 1930 йылда Балтика флотының «Урицкий» эскадра миноносецының командиры ярҙамсыһы вазифаһында стажировка үтә. 1930 йылдың 28 ноябрендә Балтик диңгеҙе Диңгеҙ көстәренең штабы начальнигы итеп тәғәйенләнә. 1931 йылдың 27 июенән Ҡара диңгеҙе Диңгеҙ көстәре командующийы (1937 йылдың 11 майынан — Ҡара диңгеҙ флоты менән). 1937 йылдың 15 авгусынан  Ҡара диңгеҙ флоты командующийы  2-се ранглы флагман  Кожанов И.К. биләгән вазифаһынан азат ителә һәм СССР Оборона халыҡ комиссариаты ҡарамағына теркәлә.
Репрессиялар
1937 йылдың 5 октябрендә ҡулға алына. Тикшереү ваҡытында, язалауҙарға   ҡарамаҫтан, уға тағылған  ғәйептәрҙе  таныуҙан баш тарта, шулай уҡ бер кешегә бәлә яҡмай. 1938 йылдың 22 авгусында   СССР тарафынан   хәрби-фашистик заговорҙа ҡатнашҡаны  өсөн атыу аша  үлем язаһына  тарттырыла. 1938 йылдың 22 авгусында атыла. Ерләү урыны —  атыу урыны Коммунарка (атыу полигоны). 1956 йылдың 7 июлендә  СССР Юғары суды хәрби коллегияһы ҡарары менән аҡлана.
Кесе Дураком
Кесе Дураком — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Глухая Вильва йылғаһының уң ярына тамағынан 190 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тела
Тела — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Покшеньга йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яңы Әхмәт
Яңа Әхмәт (Яңы Әхмәтабыҙ, Юғары Әхмәт; Яңа Әхмәт, Новое Ахметово) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Сарман районы ауылы.
География
Ауыл Минзәлә йылғаһы буйында, Сарман ауылынан төньяҡҡа табан 3 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Ауылға байлар ырыуы башҡорттары — Иҫке Әхмәт ауылы кешеләре нигеҙ һала. Ауыл Байлар улусының Салағош түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы (1865 йылдан Өфө губернаһы) Минзәлә өйәҙенә инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әлмәтмулла административ-территориаль улусы составына керә.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1922 йылдан Саллы кантоны составында була. 1930 йылдан Сарман районы составына керә.
Халҡы
1795 йылда ауылда 79 башҡорт һәм 18 типтәр; 1816 йылда — 126 башҡорт (13 башҡорт Кәүжиәк һәм Ҡарамалы ауылдарына күсә, 15 башҡорт Сураш ауылынан килеп төпләнә) һәм 21 типтәр; 1834 йылда — 180 башҡорт һәм 25 типтәр; 1912 йылда — 775 аҫаба башҡорт иҫәпләнгән.
Ҡурғаш (Яйыҡ ҡушылдығы)
Ҡурғаш — Рәсәй йылғаһы.Башҡортостан Республикаһы Учалы районы биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 2381 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, инештән Верхнеурал һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Лапча (Турья ҡушылдығы)
Лапча — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Турья йылғаһының һул ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сангилька
Сангилька — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының уң ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 335 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Касьянов тораһы
Касьянов тораһы (Касьяновская стоянка — Башҡортостан Республикаһының Ғафури районындағы б.э.т. VII—VI быуаттарға ҡараған Ҡормантау мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы.
Тасуирламаһы
Касьянов тораһы — Ҡормантау мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы. Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы Ҡормантау ауылы эргәһендә урынлашҡан. Бында б.э.т. VII—VI быуат элек Ағиҙел йылғаһының уң ярында, Ҡормантау һыртының көнбайыш итәгендә кешеләр йәшәгән.
Табылдыҡтар
Яҡынса 70 м² майҙанлы, уртаһында усағы булған тура мөйөшлө ер өҫтө торлағы табылған. Шулай уҡ дренаж канауы, 3 усаҡ, 10 хужалыҡ соҡоро асыҡланғанған.
Йомро ҡорһаҡлы, түңәрәк төплө һауыттарҙан ҡаҙып сығарылған. Улар ромбтар, осло һырҙар, ваҡ ҡына соҡорло биҙәктәр, кәкерсәктәр, бау эҙе менән биҙәлгән. Табылған әйберҙәр араһында — баҡыр тәңкә, уҡ башаҡтары һәм һөңгө остары, бысаҡтар, сулпылар, беҙ, таштан яһалған ҡойоу формаһы, бысаҡ пластиналары, бысаҡтар, нуклеустар, ватҡыс сүкештәр, ярғыстар, ҡырғыстар, һөйәк йөҙҙәр, тишкестәр, беҙҙәр, балсыҡ тигель ярсыҡтары, хайуан һөйәктәре.
Табылған әйберҙәр бында йәшәгән халыҡтың малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәнен, шулай һунар итеүҙәрен күрһәтә. Башлыса һыйыр малы, сусҡа һәм йылҡы үрсеткәндәр; ҡабанға, ҡоралайға, мышыға һунар иткәндәр.
Касьянов тораһы материалдары Башҡортостан Республикаһының Археология һәм этнография музейында һаҡлана. Музей архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнгән Е. А. Поносова-Молло йортонда урынлашҡан ..
Асыш яһаусылар
Касьянов тораһы 1928 йылда М. И. Касьянов тарафынан асыла. Ул урындағы газеталарҙа рус һәм башҡорт телдәрендә табыштары тураһында ҡайһы бер мәҡәләләр баҫтыра, шулай уҡ 1935 йылда Башҡортостандың билдәле археология һәйкәлдәре картотекаһына ингән 16 битлек (76 объект тасуирламаһы) археология һәйкәлдәре исемлеген әҙерләй
1953—54 йылдарҙа тораны А. В. Збруева етәкселегендә СССР Фәндәр Академияһының Археология институты экспедицияһы өйрәнә, 1975—77 йылдарҙа БДУ, ТТӘИ һәм Куйбышев педагогия институтының берлектәге экспедицияһы (етәкселәре И. Б. Васильев, В. А. Иванов, М. Ф. Обыдённов) тикшерә
Татар Мышығаһы
Татар-Мышыға (Мышыға, Мошоға ; Татар Мөшөгәсе, Татарские Мушуги) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Минзәлә районы ауылы.
Тарих
XX быуат башында ауылда мәсет, 3 тирмән, 3 бакалея кибете, икмәк магазины теркәлгән.
Халҡы
1795 йылда ауылда 184 башҡорт һәм 19 типтәр; 1848 йылда — 425 башҡорт һәм 105 типтәр (татар, мишәр, мари); 1902 йылда — 503 ир затлы башҡорт һәм типтәр иҫәпләнгән.
Аҡбаш (Барҙы районы)
Аҡбаш (Әмжебаш ) — Пермь крайының Барҙы районындағы башҡорт ауылы, Фиҙеркә ауыл биләмәһенә керә. Почта индексы — 618157, ОКАТО коды — 57204843004.
Халыҡ һаны
2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 540 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 264 ир һәм 276 ҡатын. 2005 йылда ауылда 633 кеше йәшәгән.
Тарихы
Рәсәйҙең архив сығанаҡтарында Аҡбаш ауылы тәүге тапҡыр 1780 йылда иҫкә алынған. Тап шул йылда ауылда йәшәүсе Петр Аҡбашев Аҡбаш баҡыр рудниғын аса.
1816 йылда үткәрелгән ревизия ауылдың 40 йортонда 100 ир һәм 88 ҡатын-ҡыҙ теркәгән. 1834 йылда үткәрелгән VIII ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылдың 64 йортонда 145 ир һәм 169 ҡатын-ҡыҙ йәшәүе тураһында билдәле. 1859 йылда үткәрелгән ревизия ауылдың 84 йортонда 266 ир һәм 240 ҡатын-ҡыҙҙы теркәгән.
Тарихи сығанаҡтарҙа шулай уҡ ауылдың хужалығы тураһында ла мәғлүмәт һаҡланған. XIX быуатта ауылда ике тирмән булған.
1842 йылда ауылда йәшәүселәрҙең мөлкәтендә 89 ат, 139 һыйыр, 57 һарыҡ, 20 кәзә һәм 73 умарта иҫәпләнгән.
Ауылда мәсет һәм уның эргәһендә мосолман мәктәбе эшләп килгән.
Ауылда йәшәүсе Хәбибулла Аҡбашев (Хабибулла Акбашев) 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡаны өсөн 1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә көмөш миҙал менән бүләкләнгән
Винкель (Хельме)
Винкель (Хельме) (Winkel (Helme)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 327 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,7 км2. Диңгеҙ кимәленән 267 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6542 һәм автомобиль коды — MSH.
Салаку-Яха
Салаку-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аринин Александр Николаевич
Аринин Александр Николаевич (29 ноябрь 1955 йыл) — юғары мәктәп эшмәкәре, ғалим-политолог. 2000 йылдан Федерализм һәм граждандар йәмғиәте институты (Мәскәү) директоры. 1993 йылдан Рәсәй Федерацияһының Дәүләт Думаһы депутаты. Тарих фәндәре кандидаты (1983), сәйәси фәндәр докторы (1999). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986).
Биографияһы
Александр Николаевич Аринин 1955 йылдың 29 ноябрендә Киев ҡалаһында тыуған. Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын һәм Ленинград дәүләт университеты аспирантураһын тамамлаған.
1979—1983 йылдарҙа — стажер-тикшеренеүсе, ЛДУ аспиранты;
1983—1989 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт университетында ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент, СССР-ҙың совет осорондағы тарихы кафедраһы мөдире (1987 йылдан).
1991—1993 йылдарҙа — Мәскәү технология институты Өфө филиалының Ватан тарихы һәм мәҙәниәте кафедраһы мөдире.
1999 йылда «Рәсәй федерализмы: торошо, проблемалары һәм үҫеш перспективалары» темаһы буйынса «сәйәси фәндәр докторы» дәрәжеһенә диссертация яҡлай (22.00.05 — сәйәси социология һөнәре буйынса)
2000 йылдан Федерализм һәм граждандар йәмғиәте институты директоры (Мәскәү).
150-нән ашыу фәнни хеҙмәте. баҫтырылған, шул иҫәптән Рәсәй дәүләтселегенең үҫеш мәсьәләләре, ХХ быуатта Рәсәйҙә геосәйәси, этносәйәси, иҡтисади, социаль һәм фәлсәфәүи проблемалары буйынса 7 монография авторы.
Сәйәси эшмәкәрлеге
1989—1990 йылдарҙа — РСФСР Коммунистар партияһының Башҡортостан республика комитетының милләт-ара мөнәсәбәттәр һәм сит илдәр бәйләнештәр секторы мөдире. 1990 йылдан идеология бүлеге мөдире урынбаҫары.
90-сы йылдар башында А. Аринин «Русь» республика йәмәғәт берекмәһенең ойоштороусыһы һәм лидеры була, берекмә үҙ алдына федерализмды нығытыу һәм Башҡортостанда йәшәүсе урыҫ халҡы мәнфәғәттәрен яҡлау бурысын ҡуя. Президент М. Ғ. Рәхимов үткәргән республика дәүләт власы һәм халыҡ хужалығына идара итеү органдары структураларының «башҡортлаштырыу» сәйәсәтенә ҡаршы сығыш яһай.
1993 һәм 1995 йылдарҙа Өфө ҡалаһындағы бер мандатлы округ буйынса Рәсәй Дәүләт думаһы депутаты итеп һайлана; беренсе саҡырылыш Дәүләт думаһында — ПРЕС фракцияһы ағзаһы, Федерация эштәре һәм төбәк сәйәсәте буйынса Комитет ағзаһы, икенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһында — «Беҙҙең йорт — Рәсәй» фракцияһы ағзаһы, Дәүләт Думаһы Федерация эштәре һәм төбәк сәйәсәте буйынса Комитетының Рәсәй Федерацияһында дәүләт власы системаһын ойоштороу буйынса подкомитет рәйесе була.
Джон Клэпем
Сэр Джон Гарольд Клэпем (sir John Harold Clapham; 13 сентябрь 1873 йыл — 29 март 1946 йыл) — инглиз иҡтисадсыһы, иҡтисад тарихы өлкәһендәге белгес.
Биографияһы
Джон Клэпем 1873 йылдың 13 сентябрендә Солфордта, ювелир һәм көмөш эштәре оҫтаһы граф Ланкашир ғаиләһендә тыуған.
1892 йылда уҡырға инә, 1895 йылдың беренсе класс тарихының бакалавр дәрәжәһен ала, 1898 йылда — магистр дәрәжәһен ала, 1914 йылда Кембридж университеты ҡарамағындағы Король колледжында әҙәбиәт докторы була. 1894 йылда уҡыған сағында бакалавр эшен яҙып грант ота, 1896 йылда сиркәү тарихы буйынса белгес булараҡ Лайтфут стипендияһына эйә була, ә 1897 йылдан магистр диссертацияһын яҙыу өсөн Принц-консорт грантын ота.
1898—1902 йылдарҙа Король колледжында тарих һәм иҡтисад буйынса лектор. 1902—1908 йылдарҙа Лидса университеты ҡарамағында Йоркшир колледжында иҡтисад профессоры. 1908—1913 йылдарҙа Король колледжында — декан, 1913—1929 йылдарҙа — тьютер, ә 1933—1943 йылдарҙа вице- була. 1928—1938 йылдарҙа иҡтисад тарихы профессоры.
Беренсе донъя һуғышы Британияның Сауҙа министрлығында эшләй.
Ағз була, ә 1920 йылда Британия ассоциацияһы президенты. 1926 йылда — Оксфорд университетында почетлы Форд лекторы.
1938 йыда — Король колледжында һәм Лидса университетында әҙәбиәттең почетлы докторы.
Ағза була, ә 1940—1946 йылдарҙа — Британия академияһының президенты.
Джон Клэпем 1946 йылдың 29 мартында вафат була.
Сарамеев Игол
Сарамеев Игол — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Трайгородская йылғаһының уң ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Палиашвили исемендәге Грузин опера һәм балет театры
Палиашвили исемендәге Грузин опера һәм балет театры (თბილისის ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის სახელმწიფო ოპერისა და ბალეტის თეატრი) — Тбилиси ҡалаһындағы опера һәм балет театры,  Грузияның иң ҙур   музыкаль театры. Театр 1851 йылда нигеҙләнгән. Руставели проспектында урынлашҡан.
Театрҙың тарихы
1874 йылдың 11 октябрендә театр бинаһын янғын юҡҡа сығара. Костюмдар, декорациялар, ҡорамалдар һәм китапхана янып бөтә. Был янғын арҡаһында театр бер аҙ ваҡыт эшләмәй тора.