cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Евлампиева Вера Фёдоровна
Хеҙмәт юлы
1896 йылда Успение сиркәү-мәхәллә Епархия ҡыҙ балалар училищеһын тамамлағандан һуң, Евлампиева Вера Федоровна 1907—1912 йылдарҙа шәхси ирҙәр гимназияһында, 1907—1914 йылдарҙа Өфө шәхси хеҙмәткә ярҙам итеү йәмғиәте ҡарамағындағы ололар өсөн киске йәкшәмбе мәктәбендә, 1912—1919 йылдарҙа Мариин ҡыҙ балалар гимназияһында, бер үк ваҡытта 1915 йылдан алып Өфөләге Уҡытыусылар институты ҡарамағындағы Юғары башланғыс училищела уҡыта.
1919 йылдан башлап Өфөнөң 48-се 1‑се баҫҡыс мәктәбе мөдире, бер үк ваҡытта 1920—1921 йылдарҙа Өфө губерна халыҡ мәғарифы бүлеге инструкторы булып эшләй.
1922 йылдан алып Өфө ҡалаһының 1-се берләштерелгән 1‑се һәм 2‑се баҫҡыс мәктәп мөдире урынбаҫары була.
1924 йыл — 18-се фабрика-завод өйрәнсектәр мәктәбе мөдире, ә 1933—1942 йылдарҙа Өфө ҡалаһының 11-се урта мәктәбе (хәҙер С. Т. Аксаков исемендәге мәктәп) уҡытыусыһы булып эшләй.
1943—1953 йылдарҙа 3-сө урта мәктәптең (Өфө ҡалаһының № 3 гимназияһы) уҡыу‑уҡытыу бүлеге мөдире, бер үк ваҡытта 1932—1953 йылдарҙа Башҡортостандың уҡытыусылар белемен камиллаштырыу институты методисы.
Дәүләтша (Әбйәлил районы)
Дәүләтша (Давлетшино) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 168 кеше. Почта индексы — 453626, ОКАТО коды — 80201831002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
1834 йылда Дәүләтша ауылына Ҡусҡарҙан 114 кеше нигеҙ һалған. Улар 25 ғаилә тәшкил иткән. 1920 йылда 86 йортта 448 кеше йәшәгән.
Ауыл Дәүләтша Илбахты улы Сәғитовтың (уның балалары Яманғол, Ҡужәхмәт, Ҡадир, Рәхмәтулла, Теләкбирҙе) исемен йөрөтә. Бында Ҡусҡарҙың улдары Исмәғил менән Исхаҡ, Абдулманнаф Йәмилевтың ейәне килгән.
114 кешегә 70 ат, 100 һыйыр, 50 һарыҡ, 15 кәзә тура килгән. Йыл һайын 25 ихатанан 20 ылыу Атауҙы күле, Яманйылға, Тараталды йылғалары буйына йәйләүгә сыҡҡан. Халыҡ ужым икмәген сәсмәгән. 1842 йылда 88 бот яҙғы иген сәселгән.
Халыҡ-ара стандарт серия номеры
Халыҡ-ара стандарт серия номеры (International Standard Serial Number — ) — теләһә ҡайһы ваҡытлы матбуғат баҫмаһының ҡайҙа, ниндәй телдә, ниндәй йөрөтөүселә баҫылыуына ҡарамаҫтан, уны идентификациялау мөмкинлеген биргән уникаль номер. Һигеҙ һандан тора. Һигеҙенсе һаны — алдағы ете һандан һәм 11 модуле буйынса иҫәпләп сығарыла торған контроль һан. Кириллица хәрефтәрен латинсаға транслитерациялау өсөн 1995 йылғы халыҡ-ара ISO 9 стандарты ҡулланыла.
Барлыҡҡа килеү тарихы
ISSN биреү ҡағиҙәләрен билдәләгән ISO 3297 стандарты 1975 йылда индерелә. ISSN биреү барышына  75 милли үҙәктән идара ителә. Уларҙың эшмәкәрлеген ЮНЕСКО менән Франция хөкүмәте булышлығында Парижда урынлашҡан  Халыҡ-ара үҙәк көйләй.
Стандарттың тәғәйенләнеше
Был стандарт серия номерҙары бөтә донъяла киң ҡулланыла: улар китапханаларға, матбуғатҡа яҙҙырыусы агентлыҡтарға, мәғлүмәт өлкәһендә эшләгән тикшеренеүселәргә һәм ғалимдарға, яңылыҡ агентлыҡтарына һәм башҡаларға кәрәк. ISSN ойошмалары селтәре халыҡ-ара хеҙмәттәшлектең киң күләмле программаһын тормошҡа ашыра.
ISSN нәшерселәргә, китап менән сауҙа итеүселәргә, китапханасыларға, ғилми хеҙмәткәрҙәргә бөтә донъяла танылған ысул менән ихтыяжға ҡарап ваҡытлы матбуғатты тотҡарлыҡһыҙ таратырға, баҫмаларҙы эҙләүҙе һәм уларға заказ биреүҙе, ваҡытлы матбуғат баҫмаһын эшләүҙе һәм ҡулланыусыға еткереүҙе камиллаштырырға мөмкинлек бирә.
ISSN һәр бер ваҡытлы матбуғат баҫмаһының уникаль идентификаторы һәм сығарылыш мәғлүмәттәре йыйылмаһының мотлаҡ элементы булып тора. Һанлы ISSN нигеҙендә сериялы баҫмаларҙың штрих-коды төҙөлә.
ISSN системаһы 130-ҙан ашыу илдә ҡулланыла. Баҫмаға төшөрөлгән һанлы код түбәндәге мөмкинлектәрҙе бирә:
ISSN Милли агентлығы Рәсәй китап палатаһында
1989 йылда СССР-ҙа  ГОСТ 7.56-89 индерелә, ул 2003 йылдың 1 ғинуарынан  ГОСТ 7.56-2002  менән алмаштырыла.
2016 йылдың 1 ғинуарынан  РКП составында Рәсәйҙәге ISSN Милли агентлығы эшләй башлай. ISSN Милли агентлығы 2015 йылдың 3 декабрендә ойошторола, шул саҡта Халыҡ-ара ISSN үҙәге менән ИТАР-ТАСС араһында Рәсәй Федерацияһының ISSN Милли үҙәген ойоштороу тураһында эш килешеүенә ҡул ҡуйыла. Милли агентлыҡ үҙенең эшмәкәрлеген Халыҡ-ара ISO 3297-2007 стандарты, ГОСТ 7.56-2002 һәм Документтарҙың мотлаҡ данаһы тураһындағы Федераль закон (77-ФЗ) буйынса алып бара.
Барсова Валерия Владимировна
Барсова Валерия Владимировна (төп исеме һәм фамилияһы — Калерия Владимирова ; 1 июнь (13 июнь) 1892 йыл — 13 декабрь 1967 йыл) — опера йырсыһы (лирик-олоратура сопрано ), уҡытыусы, йәмәғәт эшмәкәре. 1-се дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1941). СССР-ҙың халыҡ артисы (1937). Ленин ордены (1937) кавалеры.
Биографияһы
Валерия Владимировна Барсова (Калерия Владимирова) 1892 йылдың 1 (13) июнендә Әстерханда типография хеҙмәткәре ғаиләһендә тыуған
Ул үҙенең апаһы йырсы (сопрано), Мариин театры солисы (1911—1916), 1925 йылдан Мәскәү консерваторияһында (профессор 1939 йылдан, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре) Мария Владимировна Владимировала белем ала.
Ул Әстерхан музыка мәктәбендә уҡыған (хәҙерге М.П. Мусоргский исемендәге Әстерхан музыка колледжы). Калугала И. Я. Коншина-Рейтованан вокаль дәрестәр ала. 1919 йылда ул Мәскәү консерваторияһын фортепиано (А. А.Ярошевскийҙа, һуңыраҡ А.П.Островскаяла) һәм яңғыҙ йырлау ( В. А.Мазеттила) кластарын тамамлай. Консерваторияла уҡығанда, ул үҙе шәхси дәрестәр бирә, башланғыс синыфтарҙа уҡыта.
1915 йылдан башлап «Летучая мышь» (Мәскәү) театр-кабаре сәхнәһендә миниатюраларҙа уйнай.
Беренсе тапҡыр опера сәхнәһенә 1917 йылда Зимина опера театрында сыға. 1919 йылда эшсе ойошмаларҙың сәнғәт-ағартыу союзы театры сәхнәһендә сығыш яһай. Шул уҡ йылды Ф.И. Шаляпин менән бергә Дж.Россининың «Севильский цирюльник» операһында «Эрмитаж» баҡсаһында (барыһы да Мәскәүҙә) йырлай.
1920—1947 йылдарҙа ул Мәскәүҙә Ҙур театр солисы булды. Театр сәхнәһендә дебюты Розина («Севильский цирюльник» Дж. Россини).
Бер үк ваҡытта, 1920—1924 йылдарҙа Т.С. Станиславский етәкселегендәге Ҙур театр опера студияһында һәм В. И. Немирович-Данченко етәкселегендәге МХТ Музыка студияһында (хәҙерге ваҡытта Т. С. Станиславский һәм Вл. И. Немирович-Данченко исемендәге Мәскәү музыка театры) эшләй. Ш.Лекоканың «Дочь мадам Анго» опереттаһында Клеретта ролен башҡара.
Камера йырсыһы булараҡ та сығыш яһай. Репертуарында Милли, көнбайыш-Европа операларынан ариялар, урыҫ вокаль лирикаһы, совет композиторҙарының әҫәрҙәре, халыҡ йырҙары (урыҫ, украин, чех, инглиз, шотланд, ирланд, норвег, испан, грек йырҙары).
1929 йылдан ул сит илдәрҙә (Германия, Бөйөк Британия, Төркиә, Польша, Югославия, Болгария) гастролдәрҙә була.
1950—1953 йылдарҙа ул П.И. Чайковский исемендәге Мәскәү консерваторияһында уҡыта. (1952 йылдан — профессор).
1-се саҡырылыш РСФСР Юғары Советы депутаты (1938-1946), 1947 йылдан - Дәүләт Советы депутаты. 30 йыл дауамында Үҙәк мәҙәниәт идара йортонда Президиум рәйесе булып эшләй. Ҙур театрҙың опера студияһында, сит илдәр менән Бөтә Союз  мәҙәни бәйләнеш йәмғиәте  президиумында етәксе вазифалар биләй.
1940 йылдан Советтар Союзы Коммунистар партияһы ағзаһы.
1947 йылда Сочиҙа, Черноморская урамында, опера-вокал студияһын асыу ниәте менән дача төҙөй. 1947—1967 йылдарҙа нәҡ шул ҡалаға йыш килә, йылына бер нисә ай йәшәй, курорттың ижтимағи һәм мәҙәни тормошонда ҡатнаша, Сочи филармонияһы Сәнғәт советы ағзаһы була, бер үк ваҡытта вокаль-педагогик эшмәкәрлек менән шөғөлләнә
Валерия Барсова 1967 йылдың 13 декабрендә Сочиҙа вафат була. Сочиҙағы Үҙәк Успение зыяратында ерләнгән
Аҡһыу (Әзербайжан)
Аҡһыу (Ağsu; Ахсу) — Әзербайжан ҡалаһы һәм административ үҙәге, Күрдамир тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 35 км алыҫлыҡта, Аҡһыу йылғаһы буйында урынлашҡан.
Этимологияһы
Әзербайжан телендә исеме һүҙмә-һүҙ «аҡ һыу» тигәнде аңлата.
Тарихы
Әзербайжан ғалим-мәғрифәтсеһе Ғаббас-Ҡолой-аға Баҡыханов үҙенең «Гөлистан-и Ирам» тигән китабында 1735 йылда Иран шаһы Надир-шаһ Шәмәхәнән Аҡһыу йылғаһы буйына халыҡты күсереп, яңы ҡалаға нигеҙ һалған тип яҙа.
Рус финансисы һәм иҡтисадсыһы Ю. А. Гагемейстер үҙенең тикшеренеүендә Аҡһыу халҡы тураһында: Аҡһыу ауылында, киреһенсә, башлыса Шәмәхә ҡалаһы өсөн емеш-еләк һәм йәшелсә үҫтерәләр, — тип хәбәр итә.
Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлегендә (1890) түбәндәге мәғлүмәт килтерелгән: ''«Ах-су — дер. Бакинской г., шемах. у., двор. 73, жителей 285. Мечеть, почт. станц., значительный базар. Развалины Новой Шемахи, построенной Надир-шахом в 1730 г. вместо разрушенной им Старой Шемахи.»''.
Яңы тарихта
Хәҙерге ваҡытта ҡаланың исеме ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Яңы Шәмәхә тип күрһәтелә.
2019 йылдың октябрендә Әзербайжан президенты бойороғо буйынса Аҡһыу районытарихи территорияһы «Аҡһыу урта быуат ҡалаһы» Дәүләт тарихи-мәҙәни ҡурсаулығы тип иғлан ителгән.
Халҡы
1886 йылғы ғаилә исемлеге материалдары буйынса, Аҡһыу Баҡы губернаһы Шәмәхә өйәҙе составына инә, бында 70 төтөн (һалым торба һанынан түләнгән) һәм 320 кеше иҫәпләнә һәм бөтәһе лә әзербайжандар (ул саҡтағы терминология буйынса « татарҙар»), шуларҙың 196 кешеһе — сөнни мосолмандар, ә 24-е шиғый.
1921 йылғы Әзербайжан ауыл хужалығы иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, халҡы 425 кеше (120 хужалыҡ). Әзербайжан төркиҙәре (әзербайжандар) өҫтөнлөклө милләт тип күрһәтелгән.
Лор-Игль
Лор-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Локкум-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Фитрәт (ислам)
Фитрат, фитрәт (فِطْرة; Фитра) — исламда кешенең тыумыштан бирелгән асылы, тәбиғәте; кешенең иң юғары мөмкинлектәре. Нәфсегә — кеше тәбиғәтендәге хайуани сифатҡа — ҡаршы ҡуйыла. Үҙ фитратына өлгәшкән кешегә суфыйлыҡта, мәҫәлән, «инсан әл-камил», йәғни камил инсан тигән исем бирелә.
Хәҙистә
«Һәр кем үҙенең тәбиғи хәлендә (фитрат) тыуа, шунан һуң ғына ата-әсәһе унан йәһүди, христиан йә утҡа табыныусы яһай» (әл-Бохари "Сәхих"е, 2-се том, 23-сө китап, 441-се хәҙис).
Мөхәммәт Пәйғәмбәр хәҙисенә ярашлы, фитрәткә биш нәмә инә: ир-атҡа сөннәтле булыу, сандырҙа һәм ҡултыҡ аҫтындағы төктәрҙе йолҡоу, тырнаҡ ҡырҡыу һәм мыйыҡты төҙәтеү
Этимологияһы
Был һүҙ ғәрәп телендәге Ф-Т-Р тигән тамырҙан барлыҡҡа килгән. «Фәтер» — уйлап табыу һүҙе лә ошо уҡ тамырҙан барлыҡҡа килгән; башланғыс. «Фитрат» һүҙенә килгәндә, ул булмыш тигәнде аңлата, икенсе төрлө әйткәндә, «фитрат» — «тәбиғи асыл» хәлендә булыу.
Хэ-Яха (Хадыта ҡушылдығы)
Хэ-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Хадыта йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Уҡсы (йондоҙлоҡ)
Уҡсы (йондоҙлоҡ) (Sagittarius) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Альназл, яҡтылығы 2,98 була. Майҙаны буйынса урыны — 15.
Академик экспедициялар
Академик экспедициялар — Рәсәй империяһының тәбиғәтен һәм халыҡтарын өйрәнеү һәм тасуирлау өсөн комплекслы фәнни экспедициялар. 1760 йылдан М. В. Ломоносов инициативаһы һәм планы буйынса Санкт-Петербургтағы Император фәндәр һәм художество академияһының География департаменты тарафынан ойошторола.
Беренсе экспедиция
Беренсе Академик экспедиция тип Бөйөк Төньяҡ экспедиция барышында Академик отрядтың эшмәкәрлеген атайҙар. Уның барышында Аляска, Алеут утрауҙары, Тымыҡ океан ярҙары һәм башҡа ерҙәр өйрәнелә һәм картаға төшөрөлә.
Икенсе экспедициялар серияһы
1768 йылдан 1774 йылға тиклем М. В. Ломоносов программаһын дауам итеп бер нисә академик экспедициялар уҙғарыла, уларҙың маҡсаты — Рәсәй империяһын барлыҡ яҡтан өйрәнеү була.
Экспедицияла П. С. Паллас етәкселегендә биш отряд була, уларҙың етәкселәре:
Рәсәйҙең Европа өлөшө, Волга буйы, Урал, Кавказ, Каспий диңгеҙе буйы, Көнбайыш һәм Көнсығыш Себер өйрәнелә, тикшерелгән региондарҙың тәүге фәнни тасуирламалары баҫылып сыға.
1769—1770 йылдарҙа И. И. Лепёхин, П. С. Паллас, И. П. Фальк етәкселегендәге Ырымбур физик экспедицияһы тарихи Башҡортостанды комплекслы өйрәнә. Был экспедицияла шулай уҡ И. И. Георги, Н. П. Рычков һәм башҡалар ҡатнаша. Экспедиция барышында алынған географик, геологик, топографик һәм башҡа мәғлүмәттәр, сәнәғәт һәм ауыл хужалығы торошон анализлау нигеҙендә төбәктең иҡтисади мөмкинлектәренә фәнни баһа бирелә. Экспедициялар барышында тау тоҡомдары коллекцияһы төҙөлә, Көньяҡ Уралдың үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһын өйрәнеү башлана. Паллас һәм Рычков Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығын тасуирлай. Шулай уҡ экспедиция барышында археологик, тарихи һәм этнографик материал туплау алып барыла, башҡорттарҙың һәм башҡа халыҡтарҙың көнкүреше, йолалары һәм дини ҡараштары, хужалығы, малсылыҡ, игенселек һәм кәсеп үҙенсәлектәре тураһында мәғлүмәттәр туплана.
1769 йылда рус армияһы поручигы Х. Л. Эйлер, академия адъюнкты Л. Ю. Крафт ктәкселегендәге Ырымбур астрономик экспедицияһы Өфө, Ырымбур, Орск ҡәлғәһе һәм башҡа торама пункттарҙың географик координаталарын билдәләй, шулай уҡ географик һәм метеорологик күҙәтеүҙәр уҙғара.
Габриэль Гарсиа Маркес
Габриэль Хосе де ла Конкордиа «Габо» Гарсиа Маркес (Gabriel José de la Concordia "Gabo" García Márquez, әйтелеше: [ɡaˈβɾjel ɡarˈsia ˈmarkes], 6 март 1928 йыл, Аракатака, Колумбия — 17 апрель 2014 йыл, Мехико, Мексика ) — Колумбияның билдәле яҙыусы-прозаигы, журналист, шәрехсе һәм сәйәси эшмәкәр, 1982 йылда әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы лауреаты. «Магия реализмы» әҙәби йүнәлешендә яҙа.
Биография
Габриэль Гарсиа Маркес 1927 йылдың 6 мартында Колумбияла, Магдалена департаментындағы Аракатака ҡалаһында тыуған. Бала сағында әсәһе яғынан олатаһы менән өләсәһендә тәрбиә ала. Тап улар йоғонтоһонда буласаҡ яҙыусы ижадының төп элементы булған тылсым һәм магик ышаныуҙарға, ауыҙ-тел халыҡ ижадына бәйле тәрбиә бирелә.
1940 йылда, 12 йәшендә Габриэль стипендия ала һәм Боготанан 30 саҡрым йыраклыҡта урынлашҡан Сипакира ҡалаһының иезуит колледжында уҡый башлай. 1946 йылда, ата-әсәһенең баҫымы аҫтында Богота Милли университетының юридик факультетына уҡырға инә. Шул ваҡытта ул буласаҡ кәләше Мерседес Барча Пардо менән дә таныша.
1950 йылда уҡыуын ваҡытынан алда туҡтатып, тормошон журналистикаға һәм әҙәбиәткә бағышларға ҡарар итә. Уға бигерәк тә Эрнест Хемингуэй, Уильям Фолкнер, Джеймс Джойс һәм Вирджиния Вульф, Франц Кафка кеүек әҙиптәр йоғонто яһай.
1954 йылдан һуң Маркес «Эль Эспектадор» газетаһында ҡыҫҡа мәҡәләләр һәм фильмдарға рецензиялар яҙып, хеҙмәт итә. Хәбәрсе вазифаһында уны Италия, Польша, Франция, Венесуэла һәм АҠШҡа ебәрәләр. 1957 йылда 30 йәшлек Гарсиа Маркес Мәскәү йәштәр һәм студенттар фестивалендә корреспондент була. Уның был турала иҫтәлектәре «СССР: кока-колаға рекламаһыҙ 22 400 000 квадрат саҡрым!» тигән эссела бирелгән. 1959 йылда Нью-Йоркта Маркестың улы тыуа.
1989 йылда табибтар яҙыусының үпкәһендә яман шеш табал. 1992 йылда операция яһағас, һауыға. Тик сәләмәтлеге менән ҡыйын хәлдәр дауам итә. 1999 йылғы медицина тикшереүенән һуң унда яман шештең башҡа формаһы — лимфома табыла. Шуннан һуң яҙыусыға АҠШ һәм Мексикала ике ҡатмарлы операция яһатырға һәм оҙаҡ дауаланыу курсы үтергә тура килә.
2002 йылда Гарсиа Маркес биографик трилогияһының беренсе китабын — «Тормош тураһында һөйләр өсөн йәшәү» нәшер итә. «Магик реализм» жанрында яҙылған әҫәр донъя бестселлерына әйләнә.
2006 йылдың 26 ғинуарында Маркес Фрей Бетто, Эдуардо Галеано, Пабло Миланес, Эрнесто Сабато һәм башҡалар менән бергә Пуэрто-Рикоға үҙаллылыҡ биреүҙе талап итеп сығыш яһай.
2009 йылда Мексика хөкүмәте властар Габриэль Гарсиа Маркесты 1967—1985 йылдарҙа коммунистик режимдар һәм лидерҙар менән бәйләнештә булғаны өсөн эҙәрлекләй (Луиса Эчеверрии һәм Хосе Лопеса Портильо президент булған осорҙа).
Ислан
Ислан (Исланово) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 56 кеше. Почта индексы — 452245, ОКАТО коды — 80240830002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ключевая (Берёзовая ҡушылдығы)
Ключевая  — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовая йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пальник-Шор (Сямая ҡушылдығы)
Пальник-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сямаю йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дачиев Хансолтан Сапай улы
Хансолтан (Хансолта) Сапай улы Дачиев (12 декабрь 1922 йыл  — май 2001 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, кавалерия разведка взводы командиры, кесе лейтенант. Советтар Союзы Геройы (1944).
Биографияһы
Хансолтан Дачиев 1922 йылдың 12 декабрендә Герзель-Аул (хәҙер — Чечня, Гудермес районы) ауылында крәҫтиән. ғаиләһендә тыуған. Мәктәптә биш синыф тамамлай. Ауыл советы секретары булып эшләй. 1941 йылда Дачиев Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына хеҙмәткә саҡырыла. 1942 йылдың июненән — Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. 1943 йылдың сентябренә гвардия ҡыҙылармеецы Хансолтан Дачиев Үҙәк фронт 61-се армия 7-се гвардия кавалерия корпусы 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкы разведчигы. Днепр өсөн һуғыштар барышында айырыуса батырлыҡ күрһәтә.
1943 йылдың 23 сентябренән 24 сентябргә ҡаршы төндә Дачиев иптәштәре менән Белорус ССР-ы. Гомель өлкәһе Брагин районы Нивки ауылы районында Днепр йылғаһы аша сыҡҡан. Көнбайыш ярҙа ул ике саҡрымға тиклем тәрәнлеккә инеп дошман оборонаһына разведка яһап, ә һуңынан, дошмандың көслө ут асыуына ҡарамаҫтан, ҡиммәтле разведка мәғлүмәтен полк штабына уңышлы еткерә. Дачиевтың ҡыйыу хәрәкәте 1943 йылдың 26 сентябрендә бөтә дивизияға бик тиҙ генә Днепр йылғаһы аша сығыу мөмкинлеген биргән.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарында сыҡҡан Указы өсөн «немец илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы» өсөн булған гвардия ҡыҙылармеецы Дачиев Хансолтан, Ленин ордены һәм 3201 һанлы «Алтын йондоҙ» миҙалы тапшырылып, Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була.
1944 йылда Дачиев Новочеркасск кавалерия училищеһын тамамлай. Ҡылыссы, һуңынан уҡсы взводы командиры була. Берлинды штурмлауҙаҡатнаша. 1946 йылда кесе лейтенант дәрәжәһендә Дачиев запасҡа сыға. Ҡырғыҙ ССР-ы Ош өлкәһендәге Джалал-Абад ҡалаһында йәшәгән.
Төтөн (һалым һалыу)
Төтөн — бер бәләкәй йәки һирәгерәк ҙур (бүленмәгән) крәҫтиән ғаиләһе ихатаһы, хужалығы.
Тарихы
XIV—XVIII быуаттарҙа Бөйөк Литва кенәзлеге һалым һалыу берәмеге. Төтөн хужалыҡ ҡаралтылары, торлаҡ йорт, төрлө ауыл хужалығы ерҙәре, йорт малы һәм ауыл хужалығы инвентары комплексынан ғибәрәт була. Мещан ихаталары шулай уҡ төтөн тип атала.
Дачиев Хансолтан Сапай улы
Биографияһы
Сауҙа өлкәһендә эшләгән. 1952 йылда Лаврентий Берияға чечен халҡын буйынса үтенес хаты яҙа. Өҫтөнә аҡса сығыуҙа растрата ғәйепләп, уны 20 йылға төрмәгә ултырталар. Ҡулға алғанда уның бөтә наградалары менән уның парад костюмын алып китәләр. СССР Юғары Советы Президиумының 1955 йылдың 24 май Указы менән Дачиев Хансолтанды Советтар Союзы Геройы исеменән мәхрүм итәләр.
Свердловск өлкәһендә Востоклагата бер нисә йыл ултыра. Чечен-Ингуш АССР-ының Эске эштәр министрлығында эшләгән Мәүлид Алерой улы Висаитов Геройҙы ярлыҡау тураһында хаты яҙа, һәм Дачиевты иреккә сығаралар. 1985 йылдың 21 авгусында Михаил Горбачевҡа, хат яҙғандан һуң ғына, Дачиев Советтар Союзы Геройы исемен һәм наградаларын кире ҡайтара алған.
Төтөн (һалым һалыу)
Тарихы
Киев Русендә төтөн яһаҡ һалыу берәмеге булып хеҙмәт итә. Түләнгән яһаҡ күләме бер хужалыҡта мейес торбаларының һанына бәйле була: мейес торбалары ҙурыраҡ булған һайын, хужалыҡтан яһаҡ күләме лә юғарыраҡ була.
Һуҡа һалымына күсеү
Төтөн һалымын Рәсәйҙә лә XVI быуат уртаһына тиклем әүҙем йыялар, шул ваҡытта Иван IV Грозный һалым реформаһы сиктәрендә төтөн һалымын ғәҙелерәк һуҡа һалымына алмаштыра.
Дачиев Хансолтан Сапай улы
Биографияһы
Икенсе чечен һуғышы осоронда Думаның үҙ теләге менән ҡорал һалыусылар амнистияға эләгеүе тураһында ҡарар сыҡҡас, Дачиев шул ҡарарҙы постановление тотоп, боевиктарҙы хәрби хәрәкәттәрҙе туҡтатыуға саҡырҙы. Йөҙҙән ашыу кеше уның саҡырыуына ҡолаҡ һалды.
Ике инфаркт кисерә. Һуңғы йылдарҙа Гудерместа йәшәй. 2001 йылдың майында вафат була.
Тағы ла 1-се дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары, шулай уҡ бер нисә миҙал менән бүләкләнгән.
Аҡҡош (йондоҙлоҡ)
Аҡҡош (йондоҙлоҡ) (Cygnus) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — δ Cyg, яҡтылығы 2,87 була. Майҙаны буйынса урыны — 16.
Нойштадт (Айхсфельд)
Нойштадт (Айхсфельд) (Neustadt (Eichsfeld)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 703 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,59 км2. Диңгеҙ кимәленән 282–320 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37345 һәм автомобиль коды — EIC.
Тюрина (Ноба ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Устюговск
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Устьюговск ауылының барлыҡҡа килеү осоро, шулай уҡ уның ниндәй шарттарҙа барлыҡҡа килеүе тулыһынса асыҡланмаған. Билдәле булыуынса, 1926 йылғы халыҡ иҫәбен алыу документтарында ауыл әлегә исемлеккә индерелмәгән.
Мәғлүмәттәр буйынса ҡасаба һәр ваҡыт Иҫке Надеждин ауыл Советы составына ингән, ә совет осоронда «Усинский» совхозы составына ингән. Бөгөнгө көнгә тиклем Устьюговск Иҫке Надеждин ауыл советына ҡарай.
1939 йыл мәғлүмәттәре буйынса ауылда 88 кеше иҫәпләнә, әммә ваҡыт үтеү менән даими йәшәүселәр һаны әкренләп кәмей бара. Урындағы халыҡтарҙың күпселеге — урыҫтар.
Памендуй
Памендуй (Памендуй-Сё) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Перевозная мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сәғиҙуллин Ғабдулла Ғәйфулла улы
Сәғиҙуллин Ғабдулла Ғәйфулла улы (30 июнь 1938 йыл – 5 декабрь 1999 йыл) — химик‑технолог. Шартлау физикаһы өлкәһендә СССР һәм Рәсәй ғалимы, техник фәндәре докторы (1978), профессор (1980).
Биографияһы
Ғабдулла Ғәйфулла улы Сәғиҙуллин 1938 йылдың 30 июнендә Башҡорт АССР-ының Ауырғазы районы Түбәнге Ләкәнде ауылында тыуа.
1965 йылда Ленинград технология институтын тамамлай. Шул уҡ йылда Мәскәүҙә «Союзмашпроект» проект институтында эшләй башлай. 1968 йылдан алып (өҙөклөк менән) Мәскәү инженерлыҡ экологияһы университетында (1994 йылдан башлап лаборатория мөдире).
1968 йылдан 1998 йылға тиклем Мәскәү химия машинаһы төҙөү институтында эшләй. 1978 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, 1980 йылда профессор итеп һайлана.
1987 йылда Магистраль үткәргес торбалар төҙөү буйынса Бөтә Союз ғилми-тикшеренеү институтында шартлау технологияһы һәм аппаратура лабораторияһын ойоштороусы һәм етәксеһе итеп тәғәйенләнә. 1994 йылда Шартлау технологиялары үҙәген ойоштора һәм етәкләй.
1998 йылда Өфө ҡалаһына күсә, бында  Энергия ресурстарын транспортлау проблемалары институтында шартлау технологиялары бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә.
Фәнни тикшеренеүҙәре шартлау энергияһы менән технологик маҡсаттарҙа идара итеүгә арналған. Сәғиҙуллин етәкселегендә  төрлө материалдарҙы ҡырҡыу өсөн ярсыҡһыҙ зарядтар, шартлау техникаһы өлгөләре һәм “Эдилин” инициирлау системаһы,   өр-яңы юғары ышаныслы шартлатыу саралары сифатында файҙаланылған принципиаль яңы детонация шнурҙары конструкцияларын иҫәпләүҙең фәнни нигеҙҙәрен һәм инженер ысулдарын уйлап таба. Шартлау физикаһы һәм детонация процестары буйынса фәнни эштәр яҙа
Көпшә тиресәһе емерелмәйенсә ҙур араларға детонация импульсын тапшырыусы тулҡынлы үткәргес ярҙамында электрһыҙ шартлау системаларын булдыра.
Шулай уҡ металл конструкцияларын, бетонды, тимер-бетонды, ташты, ағасты ҡырҡыу өсөн яңы зарядтар типтарын уйлап тапҡан; ғәмәлдәге үткәргес торбаларҙы ремонтлау-тергеҙеү эштәре өсөн зарядтар эшләнгән. Сәғиҙуллин тарафынан эшләнгән технологиялар сәнәғәттең төрлө тармаҡтарында авария‑ҡотҡарыу, ремонтлау‑тергеҙеү һ.б. эштәрҙе башҡарғанда файҙаланыла. 150 фәнни хеҙмәт баҫтырып сығарған. Уның 70 уйлап табыуға авторлыҡ таныҡлығы һәм патенты бар.
Сәғиҙуллин Ғ.Ғ. 1999 йылдың 5 декабрендә Өфөлә вафат була.
Койбыш
Койбыш — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының һул ярына тамағынан 263 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әхмәҙиев Әлим Әхәт улы
Әхмәҙиев Әлим Әхәт улы (8 сентябрь 1952 йыл — 8 август 2022 йыл) — ғалим-социолог, парламентарий, политолог. Башҡортостан Республикаһының беренсе (1995—1999) һәм икенсе (1999—2003) саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, 1995 йылдың апреленән Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының Закондар сығарыу палатаһы рәйесе урынбаҫары. Философия фәндәре докторы (1993), профессор (1994). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2012), Башҡортостан комсомолы премияһы лауреаты (1985).
Биографияһы
Әлим Әхәт улы Әхмәҙиев 1952 йылдың 8 сентябрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы Йомағужа ауылында тыуған. Әнүәр Әхәт улы Әхмәҙиевтең ҡустыһы. 1975 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. 1975—1976 йылдарҙа — Әбйәлил районының Урал урта мәктәбе уҡытыусыһы, 1976—1978 йылдарҙа — КПСС-тың Әбйәлил районы комитеты инструкторы.
1978—1981 йылдарҙа — М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының философия факультеты аспиранты.
1981—1989 йылдарҙа — Бөрө дәүләт педагогия институтының өлкән уҡытыусыһы, доценты, кафедра мөдире.
1994 йылдың ғинуарынан — БР Министрҙар Кабинетының мәғариф һәм мәҙәниәт бүлеге мөдире урынбаҫары.
1995 йылдың мартында — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, 1995 йылдың апреленән Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының Закондар сығарыу палатаһы рәйесе урынбаҫары итеп һайлана.
2004 йылдан Башҡортостан Хөкүмәтенең гуманитар мәсьәләләр һәм милләттәр эштәре буйынса бүлек мөдире урынбаҫары.
1994 йылдан Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының бүлек мөдире урынбаҫары.
1995 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының Закондар сығарыу палатаһы рәйесе урынбаҫары.
1999 йылдан — Закондар сығарыу палатаһының власть мәсьәләләре, милләттәр, йәмәғәт һәм дини берекмәләр эштәре буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары.
Сунь Аксельссон
Миньон (Сунь) Вальгейде Аксельссон-Пипер (Mignon Sun Walheide Axelsson Piper; 10 август 1935 йыл, Гётеборг, Швеция — 14 ғинуар 2011 йыл, Стокгольм, Швеция ) — швед яҙыусыһы, тәржемәсе һәм тәнҡитсе.
Биографияһы
Сунь ҡала баҡсасыһы Карл Эдвин һәм Миньон Аксельссон ғаиләһендә кинйә ҡыҙ була. Стокгольм университетын («әҙәбиәт тарихы» специальносы), тамамлағас, Стокгольм мәктәптәрендә уҡыта һәм BLM һәм Ord & Bild баҫмаларында журналист булып, шулай уҡ бер нисә көндөҙгө һәм киске гәзиттәрҙә — Expressen, Aftonbladet һәм Stockholms-Tidningen эшләй. Paletten һәм Chaplin баҫмаларында тәнҡитле мәҡәләләр баҫтыра.
Әхмәҙиев Әлим Әхәт улы
Биографияһы
2003 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте аппаратында бүлек мөдире урынбаҫары, 2007 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығының Республика балалар (үҫмерҙәр) ижады үҙәге директоры. Республика ҡануниәтен үҫтереүгә, дәүләтселекте нығытыуға ҙур өлөш индерә.
Сунь Аксельссон
Биографияһы
Аксельссон күп ваҡытын Грецияла һәм Латин Америкаһы илдәрендә үткәрә. 1960 йылдарҙа ул Сантьяго университетында эшләй. Никанор Парра, менән яҡын мөнәсәбәттә, яҙыусылар Пабло Неруда, Хорхе Тейльер, Энрике Лин, Хорхе Эдвардс һәм Виолетта Парра менән дуҫ була. 1998 йылда Сунь Аксельссон чили мәҙәниәте адындағы ҡаҙаныштары өсөн чили хөкүмәтенән Габриэлы Мистраль исемендәге диплом ала.
Яҙыусы үҙенең тәьҫораттарын «Ут сәңгелдәге» һәм «Ауыҙҙағы таштар» әҫәрҙәрендә тапшыра, һуңғы китабын Ян Улоф Хедлунд псевдонимы аҫтында баҫтыра. Аксельссон Чилиҙағы 1973 йыл переворот шаһиты була һәм ул ваҡиғаларҙы «Чилиҙағы террор» йыйынтығында һүрәтләй.
Әхмәҙиев Әлим Әхәт улы
Фәнни эшмәкәрлеге
Ғилми баҫмалары:
Хяный-Кикя
Хяный-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Акыль-Чор йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Сунь Аксельссон
Биографияһы
Шиғриәт йыйынтыҡтары, прозаик әҫәрҙәре һәм бер нисә испан яҙыусыһы тәржемәләре баҫтырғандан һуң, 1978 йылда Аксельссон үҙен «Тормош тураһында хыял» исемле автобиографик романға арнай. Был — трилогияның тәүге өлөшө. Киләһе өлөштәре — «Баллы бүреләр» һәм «Йылдың төнгө ваҡыты».
Яҙыусы Федерико Гарсиа Лорка, Хорхе Луис Борхес, Гарольд Пинтер, Яннис Рицос, Октавио Пас, Хорхе Тейльер, Тереса Кальдерон, Томас Харрис, Серхио Бадилья Кастильо, Хуан Камерон, Серхио Инфанте һәм Карлос Хейвитс авторҙарының әҫәрҙәрен испан, француз, инглиз һәм грек теленән швед теленә тәржемә итә.
Хяный-Кикя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Сунь Аксельссон
Биографияһы
Сунь Аксельссон Швед радиоһында 1979, 1985, 1986, 1993 йылдарҙа «Йәй» (Sommar) популяр программаһын алып бара. Шулай уҡ ул Швед телевидениеһында эшләй, бынан тыш, яҙыусылар Артур Лундквист һәм Пабло Неруда хаҡында документаль фильм төшөрә.
Хяный-Кикя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сунь Аксельссон
Биографияһы
Оҙаҡлы ауыр ауырыуҙан һуң 2011 йылдың 14 ғинуарында вафат була.
Вәсиҡов Шамил Вәсил улы
Вәсиҡов Шамил Вәсил улы (Васиков Шамил Васильевич) (10 август 1955 йыл) — совет һәм хужалыҡ эшмәкәре, Нуриман районы 246-сы Нуриман һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.
Биографияһы
Шамил Вәсил Васиҡков 1955 йылдың 10 авгусында БАССР-ҙың Дүртөйлө районы Мәскәү ауылында тыуған.
Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлап, хеҙмәт юлын 1977 йылда башлаған.
1977-1979 - Илеш районы "Искра" колхозында агроном,баш агроном.
1979-1980 - "Биш партизан" колхозында колхоз рәйесе урынбаҫары.
1980-1981 - Илеш район башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары.
1981-1985 - КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты инструкторы;
1985-1991 - КПСС-тың Нуриман район комитеты беренсе секретары;
1991-1992 - Нуриман "Лесопункт" предприятиеһы идаралығы рәйесе.
1992-1993 - Нуриман район хакимиәтенең хеҙмәт һәм халыҡ мәшғүллек бүлеге мөдире.
1993-2001 - Нуриман район урман хужалығы директоры.
2001 - Нуриман районының ер ресурстары һәм ер төҙөлөшө буйынса комитеты рәйесе.
2001-2002 - Илеш районында "Башлестоп" Дәүләт унитарное предприятиеһы директоры.
2002-2003 - Илеш районы хакимиәтенең ауыл хужалығы идаралығы начальнигы урынбаҫары.
2003-2005 - Илеш районының XXII партсъезд исемендәге колхоз рәйесе.
2005-2006 - Илеш район хакимиәтенең ауыл хужалығы идаралығы начальнигы урынбаҫары.
2006 йылда - Илеш муниципаль районы хакимиәте башлығының төҙөлөш, иҡтисад һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ буйынса урынбаҫары.
Рәүҙәк
Рәүҙәк — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районында аҡҡан йылға. Оло һәм Кесе Рәүҙәк ҡушылыуынан килеп сыға. Оҙонлоғо 51 километр. Рәүҙәк буйында Һарғай, Иҫәкәй, Ибрай ауылдары урынлашҡан.
Вәсиҡов Шамил Вәсил улы
Ғаиләһе
Өйләнгән, ғаиләлә ул тәрбиәләп үҫтергәндәр
Рәүҙәк
Оҙонлоғо — 52 км, һыу йыйыу бассейны майҙаны — 501 км². Йылға (Оло Рәүҙәк) [[Биктәр] (629 м) тауы итәгене урмандар араһында баш ала.
Атаманың килеп сығышы тураһында
Йылғаның атамаһы Рәүҙәк Урау үҙәк «бормаланып аҡҡан, йүнәлешен үҙгәретеүсән йылға». Филология фәндәре докторы Г.Х Бухарова фекеренсә Рәүҙәк — башҡорт гидрономияһындағы иран компоненты. Ул «Рә» менән  үҙәк( «ложбина») географик терминдарҙан тора ти. Рэ = РƏ(РЯ) — Йёрмёкёй районындағы йылға, Ыҡ йылғаһының ҡушылдығы. РƏТҮШ (РЯТУШ) — Нуриман районындағы ауыл ( Рəтүш  тауы исеменән (Рэ — гидроним, түш  «тау битләүе»), Рəтүш йылғаһы -Нуриман районындағы йылға. Уларҙы санскрит телендәге ramh ‘течь’, raya ‘поток’, rasa ‘жидкость, влага’  һүҙҙәре менән дә бәйләргә тырышыусылар бар .  Волганың боронғо яҙмаларҙа тәүге осраған атамаһы— Ра. Ул Клавдий Птолемейҙың «География»һында  (б.э.т.II)  осрай
Ҡушылдыҡтары
Йылғаға Утарйорт менән Өҫкөйорттан ағып сыҡҡан бихисап шишмәләр һәм йылғалар ҡоя.
Туризм
Йылға буйлап һалда ағып төшөргә була. Йылға буйындағы тауҙарҙа бер нисә урында мәмерйә бар. Ташөй мәмерйәһе ташҡын ваҡытында һыу менән тула, унда кәмә менән барып етеп була.
Тәбиғәтте ҡурсалау саралары
Рәүҙәк йылғаһы (шулай уҡ Кесе Рәүҙәк тә) буйҙары һәм яҡын тирәләге урмандар дәүләт тарафынан һаҡлана. Киң япраҡлы урмандарҙы һаҡлап ҡалыу өсөн был тирәләргә Тәбиғәт ҡомартҡыһы статусы бирелгән.
Уҫы (Өфө йылғаһы ҡушылдығы)
Уҫы — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан буйлап аға. Өфөһының уң ҡушылдығы, йылға тамағынан 74 км өҫтәрәк урынлашҡан. Йылға оҙонлоғо 126 км, һыу йыйыу бассейны майҙаны — 964 км².
Географияһы
Ҡариҙел районы Нәғретдин һәм Верхнеусинский ауылдарынан 5 километрға көньяҡтараҡ баш ала. Төньяҡтан көньяҡҡа табан Ҡариҙел һәм Мишкә райондары сигенән, Благовещен районының Уҫы-Степановка, Ежовка, Бедеева Поляна, Быково, Арҡауыл һ. б. ауылдары аша аға һәм Түбәнге Иҙәк ауылы янында Ҡар иҙелгә ҡоя. Йылғаның дөйөм ағып төшөүе — 109,7 м. Туҡланыуы — ҡатнаш, ҡарҙар ирегәндә йылға таша. Тамағында уртаса йыллыҡ һыу тотоноуы — 80 м³/с. Йылғаның максималь тәрәнлеге — 1,5 м, уртаса тәрәнлеге — 0,7 м, уртаса киңлеге — 12 м. Ағым тиҙлеге — 0,2 м/с.
Йылға бассейны, аргиллит, ангидрит, гипс, доломит, эзбизташ, өфө ярусы таш тоҙо һәм юғары пермдең көнгөр ярусынан торған Өфө яйлаһының көньяҡ-көнбайышында һәм Ағиҙел буйы тигеҙһеҙ-тулҡынлы тигеҙлегенең үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. Асыҡ карбонат (юғарғы өлөшөндә) һәм сульфат ябыҡ карсты (һыуға иреүсән тау тоҡомдары) үҫешкән. Ландшафтында ҡара-һоро, һоро урман тупрағы, киң япраҡлы урмандар үҫә. Ҡушылдыҡтары: уңы — Бағышла, һулы — Седяшка.
Себерҙә лә Уса исемле ҙур йылға бар. Шор телендә Уса (У-Суғ) Күк йылғаһы йәки күк белемен буйһондороусы йылға тигәнде аңлата. Тағы бер тәржемә бар: У — көслө, Суғ — йылға. Бәлки, Урал буйҙарына күсеп килгән ҡәбиләләр Усы исемен бында ла ҡушҡандыр тип фаразларға ла була.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Кама һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Өфө йылғаһы, Павловка һыуһаҡлағысынан Шакша ҡала тибындағы ҡасабаның һыу үлсәү посына тиклем урынлашҡан, йылғаның бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел. Йылға бассейны — Кама.
Бикбаев Йәүҙәт Мансур улы
Бикбаев Йәүҙәт Мансур улы (25 ноябрь 1926 йыл—7 сентябрь 1995 йыл) — инженер-механик. Техник фәндәре кандидаты (1970), профессор (1993). БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1978), юғары мәктәп уҡытыусыһы.
Биографияһы
Йәүҙәт Мансур улы Бикбаев 1926 йылдың 25 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы) Собханғол ауылында тыуа.
1949 йылда Өфө авиация институтын (хәҙер Өфө дәүләт авиация техник университеты) тамамлай
1953 йылдан алып Өфө авиация техникумында уҡытыусы, 1958—1960 йылдарҙа Өфө электромеханика техникумы директоры урынбаҫары булып эшләй
1971 йылдан Өфө авиация институтында эшләй: 1973 йылдан — киске һәм ситтән тороп уҡыу буйынса проректор. 1979 йылдан башлап Мәскәү технология институтының Өфө филиалында (2002 йылдан Өфө дәүләт сервис институты): филиал директоры вазифаһында була. Чернышевский урамында институттың яңы уҡыу-лаборатория корпусы күбеһенсә техник фәндәр кандидаты, доцент Йәүҙәт Мансур улы Бикбаевтың тырышлығына күрә төҙөлә. Бер үк ваҡытта көнкүреш машиналары һәм аппараттары кафедраһы мөдире вазифаһын башҡара, 1985 йылдан алып машиналар эшләү технологияһы кафедраһы мөдире. Тап ошо ваҡытта Мәскәү технология институтының Өфө филиалына Өфө авиация институтының бик күп уҡытыусылары эшкә күсә
Бикбаев Йәүҙәт Мансур улы 1995 йылдың 7 сентябрендә Өфөлә вафат була.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни хеҙмәттәре электрохимик аныҡ эшкәртеү, синтетик алмасты ҡулланыу һәм уның ярҙамында ҡырҡыусы инструменттарҙы үткерләү проблемаларына арналған. 20‑гә яҡын фәнни хеҙмәт авторы.(83437)
Лор-КАй-Ягун (Вуя-Ян ҡушылдығы)
Лор-КАй-Ягун  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вуя-Яны йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йәрмөхәмәт Хажиев
Йәрмөхәмәт Хажиев (Йәрмөхәмәт Хажимөхәмәтов; ? — 3 июнь 1740 йыл) — башҡорт старшинаһы. 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдары етәкселәренең береһе.
Биографияһы
Йәрмөхәмәт Хажиев сығышы менән Себер даруғаһы Тырнаҡлы улусы башҡорттарынан. Тыуған йылы билдәһеҙ. Хәҙерге Ҡыйғы районы Иҫке Мөхәмәт ауылында йәшәй. Тырнаҡлы улусы старшинаһы булып хеҙмәт итә.
1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдарында әүҙем ҡатнаша, был осор ихтилалдарҙың башынан алып аҙағына тиклем батша хөкүмәте ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша.
1739 йылдың көҙөндә Аҙнабай Теләүғолов, Мәндәр Ҡарабаев, Әләнейәнғол Ҡотлоғужин, Исламғол Юлдашев һәм Миңлеғол Юлаев (Ҡараһаҡал) менән бергә яңы ихтилалды ойоштороу эше менән шөғөлләнә. Ихтилалды ойоштороусылар Миңлеғол Юлаевты Солтангәрәй исеме аҫтында хан итеп һайлайҙар һәм шулай итеп батша хөкүмәтенән үҙ аҫаба хоҡуҡтарын һаҡларға теләйҙәр. Шулай уҡ ханды иғлан итеүҙе милли дәүләт төҙөүҙе башлау һымаҡ ҡарарға мөмкин, башҡорт халҡының милли-азатлыҡ хәрәкәте яңы сифатҡа эйә була. Һөҙөмтәлә 1740 йылдың ғинуарында Себер даруғаһы башҡорттары йәнә хәрби хәрәкәттәргә күсә.
1740 йылдың ғинуарынан ағалы-ҡустылы Йәрмөхәмәт һәм Ҡоҙаяр Хажиевтарҙың отряды Себер даруғаһында Башҡорт эштәре комиссияһы начальнигы генерал‑майор Л. Я. Соймонов командалығындағы хөкүмәт ғәскәрҙәренә һәм хөкүмәткә тоғро старшиналар отрядтарына ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша.
1740 йылдың 3 июнендә Тубыл йылғаһының уң яҡ яр буйында подполковник Я. С. Павлуцкийҙың командаһы баш күтәреүселәрҙең отрядтарын тар-мар итә, был алышта Йәрмөхәмәт Хажиев һәләк була.
Маслов Сергей Михайлович
Маслов Сергей Михайлович (25 сентябрь 1912 йыл — 1 август 1972 йыл) — совет хәрби етәксеһе, генерал-майор (1958)
Биографияһы
Армия хеҙмәтенә тиклем Омск өлкәһенең Сарлаҡ районындағы «Большевик» совхозында эшселәр комитеты секретары булып эшләй.
Фани
Фани (فناء — үлем, мәңгелек; Фана) — суфыйлыҡта — мистиканың Аллаһтың хозурында иреп юғалыу концепцияһы.
Тарихы
Концепция Аллаһы Тәғәләгә кире ҡайтыу тураһындағы Ҡөрьән аяттарының шәрехләмәләренә нигеҙләнгән. Аллаһҡа кире ҡайтыу фанилыҡ — Абсолют менән берҙәмлекте аңлау һәм иреү — булараҡ аңлатыла. Унынсы быуатта йәшәгән суфый Жүнәйди концепцияның авторы булып тора.
Маслов Сергей Михайлович
Хәрби хеҙмәте
1931 йылдың майынан М. В. Фрунзе исемендәге Омск пехота мәктәбенә инеү өсөн әҙерлек курстарында уҡый, һуңынан 26 сентябрҙә ошо мәктәптең курсанты тип алына. 1932 йылда ВКП(б) сафына инә. 1934 йылдың ноябренән Барнаул ҡалаһында урынлашҡан Себер хәрби округының 78-се уҡсылар дивизияһының 234-се уҡсылар полкында взвод командиры һәм штабы начальнигы ярҙамсыһы була. 1939 йылда М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия>ның ситтән тороп уҡыу бүлегенә инә. 1 сентябрҙән шул уҡ округта 1-се (оператив) начальнигы ярҙамсыһы, ә декабрҙән—107-се уҡсылар дивизияһы штабының 4-се бүлексәһе начальнигы. 1940 йылдың июленән курсанттар ротаһы командиры булып хеҙмәт итә, ә 1941 йылдың мартынан — Белоцерковь уҡсылар-пулемет училищеһында курсанттар батальонының уҡыу бүлеге начальнигы.
Фани
Этимологияһы
«Фанә» һүҙе ғәрәп теленән тәржемә иткәндә түбәндәгеләрҙе аңлата:
Маслов Сергей Михайлович
Бөйөк Ватан һуғышы
Һуғыш башланғас, 1941 йылдың июлендә училище Томск ҡалаһына күсерелә һәм Томск пехота училищеһы тип үҙгәртелә, ә өлкән лейтенант Маслов курсанттар батальон командиры итеп тәғәйенләнә. Октябрҙән Себер хәрби округының 45-се курсанттар уҡсылар бригадаһы штабының 1-се (оператив) часы начальнигы вазифаһын башҡара. Һуңынан был хәрби ойошма Баш Юғары командующий ставкаһы резервына сығарыла, аҙаҡтан 3-сө удар армияға индерелә һәм Төньяҡ-Көнбайыш (27 декабрҙән) һәм Калинин (1942 йылдың 21 ғинуарынан) фронттарында һуғыша. 1942 йылдың ғинуар — февралендә Торопецк-Холмск һөжүм операцияһында ҡатнаша, яралана. Мартта ошо уҡ бригадаһының штаб начальнигы итеп тәғәйенләнә. Апрелдә Төньяҡ-көнбайыш фронттың 1-се удар армияһына тапшырыла һәм Залучье районыныда һуғыша.
Фани
Фанилыҡ
Дәр әл-фанә (Дар аль-фана دار الفناء) — үтеп, юҡҡа сығасаҡ, ваҡытлы, фани донъя. «Дәр әл-фанә» термины суфый авторҙар тарафынан мәңгелек донъяға (дәр әл-баҡый) ҡапма-ҡаршы ҡуйыу булараҡ ҡулланылған. Был термин көндәлек тормошта йыш ҡына киләсәктәге мәңгелек тормош кеүек ҡабул ителә. Суфый терминологияһында дәр әл-баҡый Аллаһ хозурына ирешеп, бәрәкәт алыу. Шул мәғәнәлә «дәр әл-фанә» термины суфый-мистиктар — Сәнәи (вафаты 1131 йылда), Ғаттар (вафаты 1220 йылда), Йәләлетдин Руми (вафаты 1273 йылда) әҫәрҙәрендә киң ҡулланыла. Мистик шиғриәттән был термин лирик донъяуи шиғриәткә күсә.