cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Башкиров Василий Николаевич
Биографияһы
Василий Николаевич Башкиров 1870 йылдың 27 февралендә Вятка губернаһында тыуған. 1893 йылда Мәскәү һынлы сәнғәт, архитектура һәм төҙөү сәнғәте училищеһын, ә 1897 йылда Император художество академияһын «архитектура рәссамы» тигән дәрәжә менән тамамлай. 1896 йылда А. Н.. Померанцев класы буйынса рәссам-архитектор дәрәжәһен алыу өсөн архитектура проектына үткәрелә. Рәссам В. М. Васнецов менән хеҙмәттәшлек итә, уның проекттары буйынса өс ҡаралты төҙөй. 1900 йылдан алып Мәскәү архитетура йәмғиәте ағзаһы. 1904 -1907 йылдарҙа Ҡала тимер юлдарының ток етештереү хеҙмәтендә эшләй. 1917 йылдан һуң архитекторҙың яҙмышы билдәһеҙ.
Омыть
Омыть — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пызеп йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хадыта-Яха (Яходы-Хадыта ҡушылдығы)
Хадыта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яходы-Хадыта йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Херренгоссерштедт
Херренгоссерштедт (Herrengosserstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 596 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,59 км2. Диңгеҙ кимәленән 234 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6648 һәм автомобиль коды — BLK.
Боронғо Греция медицинаһы
Гиппократ һәм «гиппократ» медицинаһы
Гиппократтың хеҙмәттәре тупланмаһы уның мәктәбенең медицина текстарының нигеҙен тәшкил итә. Элек был Йыйынтыҡта барлыҡ главалар ҙа шәхс!н Гиппократ тарафынан яҙылған тип иҫәпләнһә, бөгөн бик күп ғалимдаруларҙың бер нисә тиҫтә йылдар дауамында төрлө авторҙар тарафынан яҙылған, тип күҙаллай. Авторлыҡты асыҡлап булмағанлыҡтан, шәхсән Гиппократтың ниндәй доктриналар тәҡдим итеүен әйтеүе ауыр.
Гиппократ антының булыуы «Гиппократ» медицинаһы ҡәтғи әхлаҡи кодекс менән бәйле профессиональ терапевтар төркөмөнәң эшмәкәрлеген ҡылыҡһырлай. Ғәҙәттә, белем алырға теләгәндәр инеү иғәнәһе түләгән һәм үҙенсәлекле ғаиләнең бер өлөшө булып киткән. Уҡыу эсенә нәсихәттәрҙе һәм уҡытыусының ярҙамсыһы ролендә ғәмәли эш башҡарыуҙы үҙ эсенә ала, сөнки Ант уҡыусының мотлаҡ пациент менән бәйләнештә булыуын күҙаллай. Ант шулай уҡ терапевтың ғәмәлдәрен сикләй («мин берәүгә лә, үтенеп һорағанда ла, үлемесле дарыу бирмәйем түгел») һәм башҡа өлкәгә ҡараған табиптар, моғайын, хирургтарҙыр, булыуын күрһәтә («мин бер ваҡытта ла таш ауырыуҙарынан яфаланыусының тәнен киҫмәйәсәкмен, быны ошо эш менән шөғөлләнгән кешеләргә тапшырасаҡмын»).
Миазматик теория
Миазматик теорияны медицина йәмғиәте XIX быуаттың икенсе яртыһында, йоғошло ауырыуҙар тыуҙырыусы беренсе микроб-ҡуҙғытыусыларҙы асҡандан һуң ғына кире ҡаға.
Йәмәй
Йәмәй (Земеево) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 130 кеше. Почта индексы — 452203, ОКАТО коды — 80256815003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Лимон
Лимо́н (Citrus limon) — Цитрус ағастары төркөмөнөң гибридлы төрө. Шулай уҡ был ағастың емешен дә лимон тип атайҙар. Килеп сыҡҡан ере — Һиндостан. Ҡырағай көйө Гималай тауҙары итәгендә үҫә.
Таралышы
Таралған ере — Һиндостан, Ҡытай һәм Тымыҡ океан тропик утрауҙары. Шулай уҡ Кавказ аръяғында һәм Урта Азияла үҫә.
Морфология
Ҡабығы һорғолт төҫтә, энәле. Япраҡтары ҡалын тиреле, йәшел төҫтә, оҙонлоғо 10—15 см, ҡалынлығы 5—8 см, ялтырауыҡлы, 3 йылға бер ҡойолалар. Сәскәләре айырым, йәки парлы, 2-3 см ҙурлығында. Таждары ап-аҡ йәки һарғылт аҡ, тыштан ал төҫтә, нескә хуш еҫле. Емештең оҙонлоғо 6—9 см, диаметры 4—6 см, һарғылт, ауыр һыҙырылған ҡабыҡлы, эфир майҙары тупланған биҙҙәре бар. Емештең эске өлөшө бер нисә уйымлы. Орлоҡтары йәшкелт-һары йәки аҡ, киҫелештә йәшкелт, оҙонса.
Яҙҙан алып сәскә ата. Емештәре көҙ бешә. Теплица шарттарында йыл әйләнәһенә өлгөрөп тора.
Биологик үҙенсәлектәре
Лимон япрағының төҙөлөшө ҡыҙыҡлы: тәү ҡарамаҡҡа ябай япраҡ. Ботаникала ҡатмарлы япраҡ тип бер нисә өлөштән торған, һәр береһе айырым ҡойолған япраҡты атайҙар. Лимондың япраҡ пластинкаһы төпһәһенән алдараҡ ҡойола. Йәғни, лимондың япрағы ҡатмарлылар иҫәбенә инә, әммә уның өлөшө берәү генә ҡалған.
Химик составы
Лимондың үҙенсәлекле еҫе лимон майының ағастың төрлө өлөштәрендә булыу менән аңлатыла. Лимон эфир майының компонентары — терпен, α-лимонен (90 %-ҡа тиклем), цитраль (6 %-ҡа тиклем).
Кулинарияла ҡулланыу
Аҙыҡҡа өлгөрөп етеү менән ҡулланалар, шулай уҡ спиртһыҙ эсемлектәр, парфюмерияла ла файҙаланалар. Тәмләткес итеп төрлө емеш-еләк салаттарына, татлы ризыҡтарға, печеньеға, соустарға, балыҡҡа, ҡош итенә һәм дөгө ашамлыҡтарына ҡушыла. Лимон һуты менән балыҡ, салаттарҙың тәмен яҡшырталар. Шулай уҡ ҡайнатма, соустар, кремдар, сироптар һәм эсемлектәргә лә өҫтәйҙәр. Лимон өлөштәре биҙәү өсөн дә ҡулайлы. Лимон торттары һәм бәлештәре лә бик тәмле.
Лимон башҡорт милли ризыҡтарында ҡулланылмаған. Емеш егерменсе быуатта аш-һыу даирәһенә ныҡлап инә, шулай уҡ дауа сараһы булараҡ та таныла бара. Башта лимонды сәйгә генә һалһалар, тора-бара ул ҡамыр аштарында ла үҙ урынын таба. Хәҙер иһә был емештең һутын ит, балыҡ әҙерләгәндә лә ярайһы киң ҡулланалар.
Медицинала ҡулланыу
Гиповитаминоз, авитаминоз, ашҡаҙан аурыуҙары, минераль алышыныу боҙолоуы, ревматизм, атеросклерозе, цинга, ангина, юғары ҡан баҫымы менән интеккән ваҡытта файҙалы. Көнсығыш медицинаһында лимон яраларҙы һәм үпкә ауырыуҙарын дауалағандар. XI б. Ибн Синна лимонды йөрәк ауырыуҙарынан, һарысанан, ауырлы саҡта ашарға кәңәш иткән. Лимон һыуы менән бит тиреһен һөрткәндә, тире йомшара һәм ағара, һипкелдәрҙе лә лимон һөртөп бөтөргәндәр. Лимон һуты тырнаҡтарҙы нығыта. Лимон ҡабығын, балда бешереп, аш һеңдереү процесын яҡшыртҡанда ҡулланғандар.
Етештереү
Иң ғәжәбе, беҙҙең шарттарҙа ла лимон үҫтерергә өйрәнгәндәр. 1984 йылда Башҡорт АССР-ы Урман хужалығы министрлығы, РСФСР Урман хужалығы дәүләт комитеты һәм КПСС-тың БАССР өлкә комитеты ҡарары менән Өфө ҡалаһында Урман хужалығы паркы биләмәһендә теплица-лимонарийға нигеҙ һалына.Шулай итеп, Рәсәй киңлектәрендә тәүге тапҡыр ят шөғөлдө башлап ебәрәләр.
Бөгөн был нәзәкәтле йылы яҡ емеше бер гектар майҙанда үҫтерелә, ҡала кибеттәренә сығарылыу менән һатылып та бөтә.Хәҙер инде үҙебеҙҙә сығарылған сорттар ҙа бар. РФ Дәүләт реестрына «Урман», «Салауат», «Ләйсән» лимоны, «Уралтау» һәм «Зилә» тигән цитрон индерелгән. Хәҙер инде ҡала халҡы ла теплицанан үҫентеләр алып, тәҙрә төбөндә үҫтерә. Лимон ағасы емеште йыл әйләнәһенә бирә ала. Сәскә атҡан ағас бүлмәгә хуш еҫтәр тарата.Бүлмә лимондарының тышы йоҡа, орлоҡтары әҙ. Бүлмәлә Павлов, Мейер, Дженоа, Майкоп лимондарын үҫтерергә була. «Салауат» сортының емеше 1,8 кг.-дан да ашып китә.
Лимондың төрлө сорттары бар:
Лимон етештереү тураһында мәғлүмәттәр
Берләшкән Милләттәр Аҙыҡ һәм Ауыл Хужалығы Ойошмаһы (Food And Agricultural Organization of United Nations) мәғлүмәттәре буйынса 2010 йылда донъяла 13 933 864 тонна лимон һәм лайм етештерелгән. Уның яҡынса 19 % — Һиндостан, 14 % Мексика етештерә.
Лимон тураһында фольклор өлгөләре
Лимон һары, лимон һары,
һарғайҙым лимон кеүек.
Уртхвала Изге Георгий сиркәүе
Уртхвала Изге Геогрий сиркәүе (грузин телендә, ურთხვის წმინდა გიორგის ეკლესია) — Грузияла, Хашури муниципалитетының Уртхва ауылынан төньяҡҡа ҡарай, ауыл зыяратына яҡын урынлашҡан.
Тасуирламаһы
Сиркәү 11,5X6,6 м ҙурлығында, төрлө күләмдәге эзбизташтан эшләнгән. Көньяҡтан һәм төньяҡтан ике инеү урыны бар. Апсида үҙәгендә тәҙрәһе урынлашҡан. Төньяҡ яҡта ике тәҙрә һәм көнбайыш яҡта бер тәҙрә бар.
Сиркәүҙән көньяҡҡа ҡарай ике метр алыҫлыҡта 3,5X3,5 м ҙурлыҡтағы манара булған. Ул феодаль дәүерҙәргә барып тоташа һәм таш менән кирбестән төҙөлгән. Төҙөлөш көмбәҙ емерелеп төшөүҙән ныҡ зыян күргән, шуға күрә тик колоннлары һәм ошо колонналарға таянған аркалары тороп ҡалған. Манараның төньяғынан һәм көнсығышынан таш киҫәктәренән төҙөлгән ҡоймалар булған.
Уртхва сиркәүе 2006 йылда Грузияның милли әһәмиәттәге күсемһеҙ мәҙәни ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән
Лимон
Лимон тураһында фольклор өлгөләре
Булмағыҙ минең кеүек.
Үҫмәгәс үҫмәй икән йүкәлә лимон
Әҙәбиәт
Инглиз телендә Урыҫ телендә
Татарстан (телерадиокомпания)
«Татарстан» ДТРК — Бөтә Рәсәй дәүләт телевидение һәм радиотапшырыу компанияһының Татарстан Республикаһындағы филиалы.
Тарих
Ҡазан телевидение студияһы эфирға беренсе мәртәбә 1959 йылдың 3 ноябрендә сыға. Ә радиотапшыруҙар алдараҡ — 1927 йылдың 7 ноябрендә. 1992 йылда «Татарстан» дәүләт телевидение һәм радиотапшырыу компанияһы ойошторола, һуңыраҡ «ТРТ» каналы (Татар радиоһы һәм телевидениеһы) ойошторола, 2000 йылдарҙа ул «Рәсәй» каналына күсә. 2004 йылдың 24 декабрендә компания Бөтә Рәсәй дәүләт телевидение һәм радиотапшырыу компанияһының (БРДТРК) филиалына әйләнә.
«Татарстан» ДТРК программалары «Россия-1», «Россия-2», «Россия-24» каналдарында, «Рәсәй радиоһы», «Ҡазан» тулҡындарында эфирға сыға.
Компания директоры — Фирдус Сәлих улы Ғималетдинов.
Кесе Ханмей
Кесе Ханмей — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ханмей йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Индейҙар резервациялары
Индейҙар резервациялары (An American Indian reservation) — был майҙандар, ҡайҙа ер индейҙар менән идара ителә. Резервациялар АҠШ Индейҙар эштәре бюроһына буйһона.
Хәҙерге көндә АҠШ-та 310 резервация бар. Улар 550 индейҙар ырыуҙар өсөн төҙөлгән.
Резервациялар АҠШ-тын территорияһының 2,3 % тәшкил итә.
Беренсе резервация 1851 йылда, Оклахомала тыуа.
Харь-Яга
Харь-Яга — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға БАР/ПЕЧОРА/754/21/212 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 162 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Кубинка
Кесе Кубинка — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубена йылғаһының һул ярына тамағынан 327 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пажма
Пажма — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лекма йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Икса
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шмидт Отто Юльевич
Шмидт Отто Юльевич (30 сентябрь 1891 йыл, Могилёв — 7 сентябрь 1956 йыл, Мәскәү) — СССР математигы, географ, геофизик, астроном, китап баҫыуҙы һәм мәғариф системаһындағы реформаларҙы ойоштороусы. Памирҙы (1928) һәм Төньяҡты тикшереүсе.
Профессор (1924). СССР Фәндәр Академияһы (01.06.1935, 01.02.1933 йылдан ағза-корреспондент), УССР Фәндәр Академияһы (27.05.1934) академигы, Советтар Союзы Геройы (1937).
Биографияһы
Атаһы яғынан ата-бабалары — XVIII быуаттың икенсе яртыһында Лифляндияға (Латвияға) күсеп килгән немец-колонистары, ә әсәһе яғынан — Эргле фамилияһын йөрөткән латыштар.
Шуныһы ҡыҙыҡ, Отто Юльевич Шмидттың ғаиләһендә өс телдә аралашалар: урыҫ, немец һәм латыш телдәрендә. Һуңғараҡ ул үҙен урыҫ мәҙәниәтенә индереүен белдерә.
Бала саҡта ул яҙыу әсбабтарын һатыу менән шөғөлләнгән кибеттә эшләй. Классик Могилев ирҙәр гимназияһында уҡый. Һәләтле малайҙы гимназияла уҡытыу өсөн аҡсаны латыш олатаһы Фрицис Эргле бүлә.
Киевтың 2-се гимназияһын алтын миҙалға (1909) һәм Киев университетының физика-математика факультетын (1913) тамамлай. Университетты тамамлағандан һуң профессор дәрәжәһенә әҙерләү өсөн артабан уҡырға ҡалдыралар һәм профессор Д. А. Граве етәкселегендә төркөмдәр теорияһы буйынса тикшеренеү эштәрен башлай. 1916 йылдан — Киев университетының приват-доценты.
1917 йылдың октябренән — Аҙыҡ-түлек Халыҡ комиссариаты идаралығының (Наркомат) аҙыҡ-түлек һатыу-һатып алыу буйынса начальнигы, 1918—1920 йылдарҙа — Наркомпрод коллегияһы ағзаһы. 1918 йылда РСДРП (интернационалистар) сафына инә, 1918—1919 йылдарҙа — Үҙәк Комитет ағзаһы. 1919 йылда бөтә партия менән бергә РКП(б) сафына ҡабул ителә, интернационалистар партияһы сафында булыуы ла партия стажына индерелә.
1921—1924 йылдарҙа Дәүләт нәшриәтендә мөдир булып эшләй, мәғариф системаһындағы реформаларҙы ғәмәлгә ашырыу менән шөғөлләнә, Ҙур Совет энциклопедияһына (1924—1942) нигеҙ һалыусыларҙың береһе була, баш мөхәррир вазифаһын башҡара.
1928 йылда О. Ю. Шмидт СССР Фәндәр Академияһы ойошторған беренсе совет-герман Памир экспедицияһында ҡатнаша. Экспедицияның маҡсаты — Көнбайыш Памирҙың иң бейек түбәләрен тикшереү һәм уларға күтәрелеү.
1929 йылда Мәскәү Дәүләт университеты физика-математика факультетында Юғары алгебра кафедраһына нигеҙ һала(1933 йылдан — МДУ-ның механика-математика факультеты), 1949 йылға тиклем уны етәкләй.
1932 йылдан 1950 йылға тиклем «Математика йыйынтығы» журналының баш мөхәррире.
1930—1934 йылдарҙа «Седов», «Сибиряков» һәм «Челюскин» боҙватҡыс пароходтарында данлыҡлы арктик экспедициялар етәксеһе була. 1930—1932 йылдарҙа — Бөтә Союз Арктика институты директоры, 1932—1938 йылдарҙа — Төньяҡ диңгеҙ юлы баш идаралығы (ГУСМП) начальнигы.
1939 йылдың 28 февраленән 1942 йылдың 24 мартына тиклем СССР Фәндәр Академияһы вице-президенты.
Фәнгә индергән өлөшө
Ҡояшты уратып алған газ-саң болоттарының конденсацияһы һөҙөмтәһендә Ҡояш системаһында есемдәрҙең барлыҡҡа килеүе тураһындағы космогоник гипотеза өҫтөндә эшләй.
«Төркөмдәрҙең абстракт теорияһы» монографияһы (1916, 2, нәшере — 1933) был теорияның үҫешенә ярайһы уҡ ҙур йоғонто яһай. Был өлкәләге иң мөһим ҡаҙаныш — сикһеҙ оператор төркөмдәренең туранан-тура тарҡалыуы изоморфемы тураһынджағы теорема (1928). Шмидт Мәскәү алгебра мәктәбенә нигеҙ һалыусы булып тора, ул күп йылдар буйы уның етәксеһе була. Был мәктәп Шмидт 1930 йылда ойошторған төркөмдәр теорияһы семинары нигеҙендә барлыҡҡа килә.
Төньяҡ поляр территорияларҙы өйрәнеүгә тос өлөш индерә. 1932 йылда тарихта беренсе тапҡыр бер навигация осоронда Төньяҡ диңгеҙ юлы буйлап «Сибиряков» боҙ ватҡыс тибындағы параходта үткәрелгән экспедиция начальнигы була. «Ҙур совет энциклопедияһын » булдырыу инициаторы һәм ойоштороусыһы, Советтар Союзы хөкүмәте ҡушыуы буйынса уның баш мөхәррире. Академик геофизика институтын булдырыу инициаторы.
Сафарова Елена Владимировна
Сафарова Елена Владимировна (23 март 1975 йыл) — спортсы. Биатлон буйынса Өфөләге Олимпия резервының балалар-үҫмерҙәр махсус спорт мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе. 1996—2002 йылдарҙа Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы. Ғәмәли-хәрби күпбәйгеләр (1997) һәм биатлон (2001) буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры. Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1995). 2-се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы менән бүләкләнеүсе (2003).
Башҡортостан Республикаһының Ишембай ҡалаһында йәшәй һәм күнекмәләргә йөрөй. Хәҙер Ханты-Мансийск ҡалаһында йәшәй.
Халыҡ-ара класлы спорт мастеры, донъя чемпионаттары призёры, ике тапҡыр Европа чемпионы, Универсиада еңеүсеһе.
Биографияһы
Елена Владимировна Сафарова 1975 йылдың 23 мартында хәҙерге Тверь өлкәһенең Ржев ҡалаһында тыуған. Халыҡ-ара класлы спорт мастеры.
Биатлон буйынса Өфөләге Олимпия резервының балалар-үҫмерҙәр махсус спорт мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе. Буйы 168 см, ауырлығы — 64 кг.
Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1995).
1996—2002 йылдарҙа Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы.
Ғәмәли-хәрби күпбәйгеләр (1997) һәм биатлон (2001) буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры.
2-се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы менән бүләкләнеүсе (2003).
Оҙонкүл
Оҙонкүл — Көньяҡ Уралда Кесе Ҡыҙыл йылғаһы бассейндағы күл. Башҡортостандың Учалы районы Оҙонкүл һәм Яңы Оҙонкүл ауылдары эргәһендә урынлашҡан.
Атамаһы
Оҙонса тарайып ятҡан формаһына ҡарата Оҙонкүл тигән исем бирелгәндер.
Тасуирламаһы
Күл өҫтө майҙаны 4,6 км2, оҙонлоғо 4,5 км, уртаса киңлеге 1,2 км, уртаса тəрəнлеге 2,0 м (макс. — 4,1 м), һыу күлəме 9,2 млн м3; һыу йыйыу майҙаны 36,5 км2. Көнсығыштан Ташъяр тауы (545,3 м), көнбайыштан Көркəк һəм Оҙонғыр һырттары араһындағы уйпатлыҡта урынлашҡан. Барлыҡҡа килеүе буйынса тектоник күл, урта девондың ҡарамалыташ свитаһы базальттарында, риолиттарында, йəшмəлəрендə барлыҡҡа килгəн. Күлдең соҡоро һуҙылған, төбө һөҙəк, сапропель менән ҡапланған. Ағар күл, күлдән Кесе Ҡыҙыл йылғаһына ҡараған Ҡылы йылғаһы ағып сыға.
Оло Октан
Оло Октан — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Летка йылғаһының уң ярына тамағынан 228 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Оҙонкүл
Тасуирламаһы
Рәсәйҙә айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләрен категориялаштырыу өсөн Күлбаш һаҙлығы (Оҙонкүлдең төньяҡ өлөшөн индереп) перспективалы булып тора.
Туйыныуы буйынса ҡатнаш, башлыса ер өҫтө һыуҙары менән туйына. Һыуы сөсө. Күл эвтрофлы. Төньяҡ һəм көньяҡ ярҙары һөҙəк, көнбайыш һəм көнсығышы — текə. Тирə‑яғындағы ландшафы аҡһыл һоро тау‑урман тупрағындағы ҡарағай һəм ҡайын урмандарынан тора. Яр буйҙарын үҫемлектəрҙең урман һəм болон төрҙəре (тимофеевка, типсəк, əрем, ябай кесерткəн) ҡаплаған. Күрəн, ҡамыш, һаҙ ҡолонғойроғо, һыу үлəне һәм башҡа үҫемлектәр бар.
Оло Октан
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Оҙонкүл
Тасуирламаһы
Күлдәге балыҡ запасы балыҡсылыҡ сәнәғәте өсөн яраҡлы.
Оло Октан
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әхмәтшина Айгөл Ғайса ҡыҙы
Әхмәтшина Айгөл Ғайса ҡыҙы (1 май 1996 йыл) — опера йырсыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2021).
Родригеш Лилиана
Лилиана Мария Гонсалвеш Родригеш де Гоиш (Liliana Maria Gonçalves Rodrigues de Góis; тыу 13 апрель 1973, Фуншап, Мадейра) — португал (Мадейра утрауынан) сәйәсмән, португал Социалистик партияһы ағзаһы һәм Португалиянан Европа парламентында депутат.
Әхмәтшина Айгөл Ғайса ҡыҙы
Биографияһы
Айгөл Әхмәтшина Ғайса ҡыҙы 1996 йылдың 1 майында Башҡортостан Республикаһының Миәкә районы Ҡырғыҙ-Миәкә ауылында тыуған.
Родригеш Лилиана
Һөнәри карьераһы
Лилиана Родригеш Санта-Антониула, Фуншап фрегезияһында (районы) тыуа. Европа парламентына һайланғанға тиклем ул 2011 йылдан 2015 йылға тиклем «Мадейра идеялары лабораторияһы» (Laboratório de Ideias da Madeira) президенты вазифаһын биләй. Сәйәсәткә ҡағылышы булмаған һөнәре тормошонда Родригеш булып Мадейра Университеты профессоры һәм мәғариф өлкәһендә тикшеренеүсе була. Ул 1996 йылда Яңы лиссабон университетын «философия» һөнәр буйынса тамамлай һәм Мадейра университетында мәғариф өлкәһендә ике дәрәжәгә эйә була: 2003 йылда магистр дәрәжәһенә, 2008 йылда доктор дәрәжәһенә. Родригеш шулай уҡ урта уҡыу йорттарында философия, психология һәм социологиянан уҡыта. Бынан тыш, ул Бразилияла уҡытыусылыҡ эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә.
Европа парламентында эшләгән ваҡытында ул Мадейра менән үҙенең бәләнештәрен һаҡлап ҡалырға ниәтләнеүен белдерә.
Әхмәтшина Айгөл Ғайса ҡыҙы
Биографияһы
Алты йәшенән академик вокал менән һөнәри шөғөлләнә башлай. Уларҙың ғаиләһендә ата-әсәһе лә, олатай-өләсәһе лә йырға ғашиҡ кешеләр. Ҡырғыҙ-Миәкәлә баян буйынса ауыл музыка мәктәбен тамамлай. 12 йәшенән концерттар менән Италияға сыға, башҡорт халыҡ йырҙарын һәм классик ариялар башҡара. Чайковскийҙың «Я ли в поле да не травушка была…» һәм Делибаның «Испан йырын» башҡара. Ҡазан дебютанты Аида Ғарифуллина менән атаҡлы Зальцбург фестивалендә лә ҡатнаша.
Родригеш Лилиана
Һөнәри карьераһы
Буш ваҡытында эттәрҙе өйрәтеү менән мауыға, Родригеш әйтеүенсә, Брюсселдә бының менән шөғөлләнеү бик ауыр.
Әхмәтшина Айгөл Ғайса ҡыҙы
Биографияһы
2015 йылда Өфө сәнғәт училищеһын тамамлағандан һуң, консерваторияға уҡырға бармай, ә үҙенең педагогы Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре Наилә Йосопова менән шөғөлләнеүен дауам итә. Джузеппе Верди исемендәге Милан театры профессоры маэстро Дельфо Меникуччи уға педагогын алмаштырмаҫҡа кәңәш бирә. Наилә Йосопова һәр ваҡыт йырларға тейешлеген хәтеренә төшөрөп тора.
Һәләтле йәш йырсы бер нисә халыҡ-ара конкурстарҙа еңә. 2016 йылда Өфөлә үткән Шаляпин исемендәге I Халыҡ-ара конкурсында Өфө сәнғәт училищеһын тамамлаусы Айгөл Әхмәтшина «Тамашасы һөйөүе»нә лайыҡ була. Шунан башлана уның артылыштары.
Родригеш Лилиана
Сәйәси позицияһы
Родригеш Португалия хөкүмәте 2015 йылда ҡабул иткән ресурстарҙы үтә бәрәкәтле тотоноу буйынса сараларына ҡаршы сығыш яһай,.
Әхмәтшина Айгөл Ғайса ҡыҙы
Биографияһы
Бер нисә ай үтеүгә Мәскәүҙә үткән New Opera World вокалистарҙың IV асыҡ халыҡ-ара конкурсында беренсе урын яулай. Һәм шунда йырсыны «Ковент-Гарден» Король театры кастинг-директоры Дэвид Гоуланд баһалай һәм тыңлауҙарҙың икенсе турына саҡыра.
2017 йылдың йәйендә 36 йыл йәшәп килгән һәм тәүге тапҡыр Рәсәйҙә үткән Һанс Габер исемендәге өҫтөнлөклө Belveder халыҡ-ара опера конкурсында еңгәндән һуң, Айгөл Әхмәтшинаны иң яҡшы рәсәй театрҙарының береһе — Мәскәүҙәге «Геликон-опера» театры эшкә саҡыра. Belveder конкурсын, жюриҙа гел директорҙар һәм продюсерҙар ултырғанлыҡтан, «халыҡ-ара таланттар биржаһы», тип атайҙар. Еңеүсегә приз сифатында мәскәү театрында ангажемент тәҡдим ителә, ләкин Айгөл, ҡасандыр Дмитрий Хворостовский кеүек, Лондонды һайлай.
Ижади ҡаҙаныштары
Айгөл Әхмәтшинаның европа сәхнәһендә танылыуы 2019 йылда француз провинцияһы Анжуҙа үткән «Opera de Bauge» халыҡ-ара фестивалендә Джоаккино Россиниҙың «Золушка» комик операһында төп партияны башҡарыуҙан башланған. 25 йәшлек Айгөл Әхмәтшинаны йыш ҡына «башҡорт Золушкаһы» тиҙәр. Минең ғаиләм бай түгел, бағымсылар ярҙамында, сит тел белмәһәм дә, конкурста ҡатнашырға ҡарар иттем. Унда осҡанда, бик ҡурҡтым: бер үҙем, мине бер кем дә ҡаршыламай. Театр йырсылары менән танышҡандан һуң, шиктәрем таралды. Бөтәһе 365 кеше ине. Шулар араһынан биш йырсы ғына һайлап алынырға тейеш ине. Хатта уйламаған аҙым эшләнем, тип үкенә лә башлағайным. Әммә үттем. Мине иң йәш йырсы, «baby», тип атанылар. Һәм алдағы көндәрҙә был театр минең йортом буласағын аңланым 2017 йылда Башҡортостандан тәүге йырсы Лондон Ковент-Гарден Король театрының йәштәр программаһы стажёры булып алына. Бөгөн башҡорт йырсыһы «Ковент-Гарден» Король операһы яңғыҙ башҡарыусыһы (солисы).
Уның сығыштар графигы бер нисә йылға алдан төҙөлгән: 2019—2020 йылдарҙа ул Неаполь ҡалаһының Сан-Карло опера театрыда, Мадрид Король театрында, Һолланд милли опера һәм балет театрында, «Deutsch Oper Berlin» Берлин милли театрының Немец операһында, Рим ҡалаһында «Akademia di Santa Cecilia» театрында, Тель-Авивта Израиль операһында йырланы.
Йырсы ике европа фестивалендә — Австрия Каринтияһының иҫ киткес матур урынында үткән танылған «Carinthischer Sommer» һәм Ирландияла, Уэксфорд «Wexford opera festival» опера фестивалендә ҡатнашты.
Өфө сәнғәт училищеһына ҡунаҡҡа саҡырылғанда, Айгөл Әхмәтшина уҡыу йортона видеокамера һәм ике фортепиано бүләк итте. Уҡытыусы Римма Рушановна Айгөл Әхмәтшинаның сығарылышын «алтын тамамлаусылар» тип атаны. 2015 йылда — 10 ҡыҙыл диплом тапшырылған. Курсташтар барыһы ла һөнәре буйынса төрлө театрҙарҙа, концерт учреждениеларында һәм музыка мәктәптәрендә эшләй.
Йырсы Мәскәүҙә Станиславский һәм Немирович-Данченко исемендәге Музыкаль театр сәхнәһендә Бизеның «Кармен» операһында төп партияны башҡарҙы. Артабан Пермдә шул уҡ операла уйнаны.
Мәскәү консерваторияһының Ҙур залында «Виртуозы Москвы» дәүләт камера оркестры оҙатыуында Айгөл Әхмәтшинаның соло концерты үтте. Концерт дирижёры Рәсәйҙә һәм донъяла танылған музыканттарҙың береһе Фабио Мастранджело булды. .
"Сит илдәрҙә башҡорт халҡының «оҙон көй»өнә һоҡланалар һәм Башҡортостан тураһында Рудольф Нуриев менән Илдар һәм Асҡар Абдразаҡов исемдәре аша беләләр. "Ковент-Гарден"да һаманға саҡлы Нуриев культы йәшәй" тип һөйләй йырсы осрашыуҙарында.
Сит илдәрҙә ихлас күңелле яҡташтары Айгөлгә терәк булып тора. Билдәле Өфө бизнесмены һәм меценат Василий Пеганов һәм уның ҡатыны Татьяна, Дмитрий Хворостовский ғаиләһенең дуҫтары, Айгөлдө Хворостовскийҙың ҡатыны (элек опера йырсыһы булған) Флоранс менән таныштыра. Красноярск ҡалаһындағы хәйриә концертында Флоранс Айгөл менән бергә Жак Оффенбахтың «Сказки Гофмана» операһынан "Баркарола"ны башҡарҙы.
Яңы балҡыған йондоҙҙоң иҫәбендә лондон сәхнәһендә башҡарған ролдәре: легендар режиссёр Питер Брук проектында «Кармен» операһында төп партия, шул уҡ операла Барри Коски ҡуйған Мерседес партияһы, Тонни Паппано һәм Ричард Джонс ҡуйған «Леди Макбет Мценского уезда» операһында Сонетка партияһы.
Бирҙәүеш ҡалаһы ҡала биләмәһе
Административ үҙәге — Бирҙәүеш эшселәр ҡасабаһы.
Тарихы
Ҡала биләмәһе статусы һәм сиктәре Силәбе өлкәһенең 2004 йылдың 17 ноябрендә ҡабул ителгән «Һатҡы муниципаль районы, уның составындағы ҡала һәм ауыл тораҡ пункттары статусы һәм сиктәре тураһындағы» 313-ЗО Законы менән билдәләнгән.
Исеме
Тораҡ пунктының атамаһы ҡала биләмәһе янынан аҡҡан Бирҙәүеш йылғаһына бәйле. Борон-борондан был тау йылғаһында бәрҙе балығы күп була. Бигерәк тә ыуылдырыҡтарҙан бәләкәй бәрҙеләр хасил булғас, һыу өҫтө сыбарланып китер була. Тикшеренеүселәр атаманың килеп сығышы буйынса әлегә тиклем бер фекергә килә алмай. «-уш» — исем яһаусы аффикс. Исемдең тамыры төрки теленән тәржемә иткәндә: бүләк, Аллаһ биргән бүләкте аңлата.
Башҡорт телендә бәрҙе (бәрҙесәк (диал. ҡар.бәрсәк I)) >атамаһы бар. Тау йылғаларының саф һыуында ыуылдырыҡ сәскән «бәрҙене» йыш ҡына Урал һөмбашы (лосось) тип тә йөрөтәләр. Бирҙәүеш йылғаһының исеме тап шул бәрҙе балығы атамаһынан алырғандыр, тигән фараз бар.
Царевец (ҡәлғә)
Царевец — Болгарияның төньяғындағы Бөйөк Тырново ҡалаһындағы урта быуат ҡәлғәһе.
Тарихы
Царевец һәм Трапезица убаларында беренсе нығытмаларҙы римдәр төҙөй. Хөҙерге ҡәлғәнән алда төҙөлгәне V быуатта, византиялылар арҡаһында барлыҡҡа килгән. VII быуатта уны славяндар емерә. Болгарҙар яңы ҡәлғәне Икенсе Болгар батшалығы ваҡытында, ҡала уның баш ҡалалһы булғас төҙөй. Ул оҙаҡ ваҡыттар еңелмәҫ булып ҡала, әммә 1393 йылда, өс ай осадала тотҡандан һуң уны төрөк ғәскәрҙәре буйһондора, улар ҡаланы һәм нығытмаларҙы емерә. Ҡәлғә емереклектәре бөгөнгө көнгә тиклем һаҡлана һәм урындағы әһәмиәттәге иҫтәлекле урын булып тора.
Һүрәтләнеше
Ҡәлғә Царевецтың Янтра йылғаһы урап аҡҡан 206 метрлыҡ ҡаялы убаһында урынлашҡан. б метрлыҡ болгар ҡәлғәһе стеналары боронғо Византия ҡоролмалары өҫтөнә күтәрелгән. Ҡәлғә территорияһында батша палаталары һәм Болгария сиркәүе патриархының һарайы булған. Ҡәлғә туристарҙы ылыҡтырған һәм мәҙәни саралар үткәреү урыны булып тора.
Каулиц (Саксония)
Каулиц (Саксония) (Kaulitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 207 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,49 км2. Диңгеҙ кимәленән 32 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29416 һәм автомобиль коды — SAW.
Царевец (ҡәлғә)
Иҫкәрмәләр
[[Категория:Бөйөк Тырново]
НТВ
НТВ (аббревиатураның мәғәнәһе юк) — Рәсәйҙең телевизион каналы. 1993 йылда эшләй башләй. Ширҡәткә НТВ каналынан тыш «НТВ Мир» (НТВ Донъя) телеканалы ла инә. Ул Рәсәйҙән тыш БДБ илдәре, Балтиҡ буйы, Көнбайыш Европа, Яҡын Көнсығыш, АҠШ, Канада, Израиль, Австралия, Яңы Зеландия, Океания илдәренә лә тапшыра.
Телеканал атамаһының мәғәнәһе юк. Уны уйлап сығарған беренсе мөхәррир Игорь Малашенко уйлап тапҡан. Һуңыраҡ уны «независимое ТВ» (бәйһеҙ ТВ), «новое ТВ» (яңы ТВ) тип атарға тәҡъдим ителһә дә, журналисттар аббревиатураны асмаҫҡа ҡарар иттеләр.
1997 йылда НТВ-Холдинг ширҡәте ойошторола. Уғңа «НТВ телекомпаниеһы» ААЙ, «ТНТ-Телесеть» ААЙ, «НТВ-Плюс» ААЙ, «Эхо Москвы» ЯАЙ, «НТВ-International» ЯАЙ инә.
Кесе Хара-Матолоу
Кесе Хара-Матолоу — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хара-Матолоу йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Амундсен — Скотт (антарктика станцияһы)
Амундсен — Скотт антарктика станцияһы (Amundsen–Scott South Pole Station) — Көньяҡ полюстағы АҠШтын ғилми-тикшеренеү станцияһы.
Беренсенән булып материктын алыҫ ерендә төҙөлә.
Руаль Амундсен һәм Роберт Скотт исемдәрен йөрөтә.
Өтөр
Өтөр — тыныш билдәһе.
Өтөрҙөң ҡуйылыу осраҡтары
Өтөр һөйләм эсендә түбәндәге осраҡтарҙа ҡулланыла:
Һылтанмалар
http://blang.ru/punctuation.php?item=10
Норвегия антарктика экспедицияһы
Норвегия антарктика экспедицияһы — 1910-1912 йылдарҙа Руаль Амундсендың экспедицияһы.
Экспедиция 1911 йылда беренселәрҙән булып Көньяҡ полюска барып етә. Был төркөмдә шулай уҡ Олаф Бьоланд, Сверр Хассел, Хельмер Хансен һәм Оскар Вистинг була.
1912 йылдың ғинуар айында — Роберт Скотт етәкселегендәге инглиз экспедицияһы Көньяҡ Ҡотопто яулай.
Иетим Гурджи һәйкәле
Иетим Гурджи һәйкәле — Тбилисиҙа, Иҫке ҡала тарихи районында, Кура йылғаһының уң яр буйы урамында урынлашҡан.
Иетим Гурджи (Ефим Грузин, ысын исеме Арутюн Григорьевич Агаджанов; 1875—1940) — грузин халыҡ йырсыһы һәм шағиры, ашуг, үҙ ваҡытында Тбилисиҙа бик популяр булған.
Тарихы
Һәйкәлде 1985 йылда скульптор Д. Микатадзе, архитектор Ш. Кавлашвили)  булдырған.
Хайводы-Войва-Яха
Хайводы-Войва-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нензота-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Харота
Харота — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вангыр йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Калья
Кесе Калья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Калья йылғаһының уң ярына тамағынан 2,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пажман
Пажман — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пызеп йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Фәйзуллина Гүзәл Әсхәт ҡыҙы
Фәйзуллина Гүзәл Әсхәт ҡыҙы (9 ноябрь 1960 йыл) — хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. «Башгражданстрой» тресы генераль директорының дөйөм мәсьәләләр буйынса урынбаҫары. 2019 йылдан Башҡортостан Республикаһының алтынсы саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре.
Биографияһы
Гүзәл Әсхәт ҡыҙы Фәйзуллина 1960 йылдың 9 ноябрендә Өфө ҡалаһында тыуа. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң юғары белемде Башҡорт дәүләт университетында, икенсе юғары белемде Мәскәү дәүләт социаль университетында ала. Хеҙмәт юлын Өфөлә 1978 йылда башлай, 49-сы мәктәптә лаборант, секретарь, тәрбиәсе булып эшләй. 1982—1984 йылдарҙа ошо уҡ белем усағында комсомол ойошмаһы секретары була. 1984—1991 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Октябрь райкомы секретары, КПСС-тың Октябрь райкомы инструкторы. 1991—1993 йылдарҙа 37-се мәктәптә уҡыта. 1993—1995 йылдарҙа «Алекс» ИСБ-һының мәғлүмәт бүлеге начальнигы, директор урынбаҫары, «Забота» ТОО-һы диеркторы булып эшләй. 1995—2000 йылдарҙа — Октябрь районының халыҡты социаль яҡлау идаралығы начальнигы, һуңынан 2018 йылға тиклем — Октябрь районы хакимиәте башлығы урынбаҫары. 2019 йылғы һайлауҙарға тиклем «Башгражданстрой» тресы яуалылығы сикләнгән йәмғиәттең дөйөм мәсьәләләре буйынса генераль директоры урынбаҫары. 2019 йылдан — Башҡортостан Республикаһы 6-сы саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Урындағы үҙаидара, граждан йәмғиәтен үҫтереү һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса комитет ағзаһы.
Бирҙәүеш
Бирҙәүеш — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Һатҡы районынындағы ҡала тибындағы эшселәр ҡасабаһы. Бирҙәүеш ҡала тораҡ пункты үҙәге.
Өлкәнең көнбайышында, Златоуст ҡалаһынан көнбайышҡа табан 33 километр алыҫлыҡта, Оло Бирҙәүеш йылғаһы буйында урынлашҡан.
Тарихы
1890 йылда Һамар — Златоуст тимер юлының Өфө — Златоуст участкаһы төҙөлә башлай. Шуға бәйле тораҡ пунктына ла нигеҙ һалына. Был участка төҙөлөшө етәксеһе — Рәсәй империяһы инженеры, яҙыусы һәм сәйәхәтсе Николай Гарин-Михайловский була.
1916 йылда Көнбайыш-Урал тимер юлы төҙөлә.
Тимер юл һәр ваҡыт ҡасаба тормошона хәл иткес йоғонто яһай. Һамар — Златоуст һәм Көнбайыш-Урал тимер юлдары тоташҡан нөктәлә урынлашҡан Бирҙәүеш станцияһы Граждандар һуғышы осоронда тактик әһәмиәткә эйә була. 1918 йылдың майында ҡыҙыл армеецтар Златоуст-Силәбе фронтының ике аралағы штабын тап ошо тораҡ пунктында урынлаштыра. Шул уҡ йылдың июнендә станцияны аҡ гвардееецтар баҫып ала һәм бер йыл буйы уны үҙ ҡулдарында тота. 1919 йылдың 12 июнендә И. Д. Каширин етәкселек иткән кавалерия бригадаһы уларҙы тораҡ пунктынан ҡыуып сығарыуға өлгәшә.
Бирҙәүеш 1928 йылда ҡала тибындағы ҡасаба статусын ала.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ҡасабаның тимер юлсылары стахановсылар темпы менән эшләй, сөнки Себер, Алыҫ Көнсығыш, Ҡаҙағстандан килгән төп йөк ағымы һәм хәрби частар менән эшелондар көнбайышҡа табан ошо станция аша үтә.
Һуғыштан һуң ҡасаба ныҡ үҫә: урамдар һаны ла, халыҡ һаны ла арта. 1950 йылда ҡасабала 10050 кеше йәшәй.
Вокзалдың тәүге бинаһы 1905 йылда төҙөлә. 1950 йылда хәҙерге бина ҡалҡып сыға. Уның төп үҙенсәлеге: Санкт-Петербург менән Мәскәүҙе бәйләгән Николаев магистрале кеүек, бина тимер юлдары араһында урын ала. Төҙөлгәндән алып вокзал бинаһы бер нисә тапҡыр реконструкциялана. Хәҙер Бирҙәүеш станцияһы — Көньяҡ-Урал тимер юлының иң ҙур үҙәктәренең береһе.
Исеме
Станция, аҙаҡ ҡасаба Оло Һатҡы йылғаһы ҡушылдығы Бирҙәүеш (Оло Бирҙәүеш) йылғаһы исеме менән атала. Тикшеренеүселәр атаманың килеп сығышы буйынса әлегә тиклем бер фекергә килә алмай. «-уш» — исем яһаусы аффикс. Исемдең тамыры төрки теленән тәржемә иткәндә: бүләк, Аллаһ биргән бүләкте аңлата.
Башҡорт телендә бәрҙе (бәрҙесәк (диал. ҡар.бәрсәк I)) >атамаһы бар. Тау йылғаларының саф һыуында ыуылдырыҡ сәскән «бәрҙене» йыш ҡына Урал һөмбашы (лосось) тип тә йөрөтәләр. Бирҙәүеш йылғаһының исеме тап шул бәрҙе балығы атамаһынан алырғандыр, тигән фараз бар.
Халҡы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 2010 йылда ҡасабала халыҡ һаны 5304 кеше тәшкил итә (2438 ир-егет һәм 2866 ҡатын-ҡыҙ).
Социаль өлкә
Бында Мәҙәни-ял итеү үҙәге һәм китапхана эшләй. 1911 йылда төҙөлгән Николай Чудотворец сиркәүе иҫтәлекле урындарҙың береһе булып тора.
Ҡолош (Ҡырмыҫҡалы районы)
Ҡолош (Кулушево) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 255 кеше. Почта индексы — 453015, ОКАТО коды — 80235855007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Авзалов Рузил Хәкимйән улы
Авзалов Рузил Хәкимйән улы (1 ғинуар 1957 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-зооинженеры. Биология фәндәре докторы (2004), профессор (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2008).
Биографияһы
Рузил Хәкимйән улы Авзалов 1957 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Илеш районы Теләкәй ауылында тыуа.
1975—1977 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә.
1983 йылда Өфөлә Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлай һәм шунда уҡ эшләй башлай: 1993 йылдан уҡытыусы, 1995—2004 йылдарҙа һәм 2010 йылдан уҡыу‑уҡытыу эштәре буйынса проректор, 2004—2010 йылдарҙа инновацион эш буйынса проректор вазифаларын башҡара. Йорт хайуандары физиологияһы, биохимияһы һәм ашатыу кафедраһының профессоры.
2004 йылда «биология фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай, ике йылдан һуң профессор вазифаһына һайлана.
2008 йылда «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре» исеменә лайыҡ була.
Рузил Хәкимйән улының ғилми эшмәкәрлеге ауыл хужалығы малдарының йәшәү урынына күнегеү биоритмдарын һәм механизмдарын тикшереүгә бағышланған.
Авзалов 80‑дән ашыу фәнни хеҙмәт һәм ике уйлап табыу авторы.
Кесе Пунгул
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ошерслебен
Ошерслебен (Oschersleben (Bode)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 20831 кеше йәшәй. Майҙаны — 122,74 км2. Диңгеҙ кимәленән 85 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39387 һәм автомобиль коды — BK.
Төрөмбәт мәктәбе
Төрөмбәт урта дөйөм белем биреү мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Ауырғазы районы Төрөмбәт ауылы белем биреү усағы. 1910 йылда асылған ауыл мәҙрәсәһенән башлап ауылда балалар уҡытыу эше мәктәптә даими алып барыла. Мәктәптә 11 класс белем ала, түңәрәктәр һәм секциялар алып барыла.
Мәктәп директорҙары
1938—1940 й. — Аҡсулпанов Әмирхан Ғабдулла улы
1940—41 й. — Ильясов Мөхәррәм Ғ.
1941—44 й. — Шафикова Хәбирә Ғ.
1944—47 й. — Назаров Самат Лотфулла улы
1947—50 й. — Баймурзин Ғәйҙулла
1950—51 й. — Назаров Хәсән Муса улы
1951—1953 й. — Бәхтегәрәев Шәймәрҙән
1953—1958 й. — Исламғолов Ғүмәр Латип улы
1962−1967 йй. — Ильясов Әүхәт Мөхәррәм улы
1975−1978 йй. — Ишемғолов Марат Баязит улы
1978−1998 йй. — Моталлапов Ғәбит Мифтах улы
1999—2004 — Моратова Нәсимә Мәхмүт ҡыҙы
2005—2009 йй. — Асфатуллин Рәфис Сафуан улы
2009—2010 йй. — Сайфутдинов Зинур Аҙнабай улы
2010 й. — Ильясова Гөлназ Әкрәм ҡыҙы
2011 й. — Салихова Флюзә Рәис ҡыҙы
2012 й. — Ильясова Гөлназ Әкрәм ҡыҙы
Мәктәп тарыхы
1910 й. — Төрөмбәт ауылында тәүге мәктәп(мәҙрәсә) эшләй башлай
1917 й. — Совет власы урынлашҡас,Төрөмбәт мәҙрәсәһе 4 йыллыҡ башланғыс мәктәп итеп исемләнә
1938 й. — Төрөмбәт ауылында 7 йыллыҡ тулы булмаған урта мәктәп асыла
1951 й. — Төрөмбәт мәктәбе 10 йыллыҡ урта мәктәпкә әйләнә
1990 й. — 11 йыллыҡ мәктәп
Мәктәпте алтын һәм көмөш миҙалға тамамлаусылар
1. Ильясова Лима Мырҙахан ҡыҙы (1956 й.)
2. Ханнанов Хәлим Ғәзиз улы (1956 й.)
3. Хисматуллина Фидалия Тали ҡыҙы (1956 й.)
4. Хисматуллин Йәүҙәт Шәрәфетдин улы (1958 й.)
5. Моталлапова Алһыу Ғәбит ҡыҙы (1978 й.)
6. Ильясова Миләүшә Булат ҡыҙы (2007 й.)
Кесе Харь-Юган
Кесе Харь-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Харь-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Игенсе (Саҡмағош районы)
Игенсе (Игенче) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 110 кеше. Почта индексы — 452200, ОКАТО коды — 80256870003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Global Impact Investing Network
Global Impact Investing Network (GIIN; ингл. «йоғонто яһаусы инвестицияларҙың глобаль селтәре») — Американың коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы, йоғонто яһаусы инвестициялар баҙарының төп ҡатнашсыларын берләштерә.
Ойошма ағзалары өсөн методологик нигеҙ һәм стандарттар, берлектәге стратегиялар эшләү, эшмәкәрлекте координациялау һәм киңәйтеү, йоғонтололоҡ ҡеүәһен арттырыу һәм ағзаларҙың транзакциялау сығымдарын кәметеү маҡсатында ойошторолған.
Ойошторолоуы
Бер йылдан, 2008 йылдың июнендә, Рокфеллер фонды эгидаһы аҫтында инвесторҙарҙың был йүнәлешенә ҡыҙыҡһыныу күрһәтеүселәрҙән торған тағы ла ҙурыраҡ төркөм йыйыла. Осрашыуҙа тармаҡта стандарттар, социаль эшҡыуарлыҡтың һөҙөмтәлелеген баһалау методологияһы, көстө берләштергәндә тағы ла күберәк социаль мәсьәләне хәл итеү мөмкинлектәре мәсьәләләре тикшерелә
2009 йылда, ҡаралған бөтә тәҡдимдәргә нигеҙләнеп, Global Impact Investing Network ойошторола, уның менән таныштырыу Клинтондың Глобаль инициативаһы осрашыуында үткәрелә.
Ойошманы ойоштороусылар араһында баҙарҙың билдәле ҡатнашыусылар була. Улар араһында, мәҫәлән, Oxfam һәм Shell Foundation, Royal Bank of Canada, Endeavor, Бөйөк Британияның халыҡ-ара үҫеш министрлығы, Нидерландтарҙың сит ил эштәре министрлығы һ.б. бар.
Лютер Рагин (кесе; Luther Ragin Jr.) ойошманың беренсе башҡарма директоры була. 2015 йылға Global Impact Investing Networkтың баш башҡарма директоры — Амит Бури (Amit Bouri), 'быға тиклем ул стратегия директоры булған.
Global Impact Investing Network'тың штаб-фатиры АҠШ-та Нью-Йорк ҡалаһында урынлашҡан.
Ойошма эшмәкәрлеге нигеҙҙә Рокфеллер фонды тарафынан финанслана, ләкин ҡайһы берҙә башҡа ағзаларҙан да, мәҫәлән, Омидьяр селтәренән һәм USAIN’дан ярҙам килә.
Эшмәкәрлеге
Global Impact Investing Network эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре :
Харута (Елц ҡушылдығы)
Харута — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Елец йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.