cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Белорус һумы
2000 йыл өлгөһөндәге банкноталар (2011 йылғы модификация)
Һаҡ билдәләрен көсәйтеү һәм визуаль элементтарын камиллаштырыу маҡстаында Беларусь Республикаһы Милли банкы сығарған 2000 йыл өлгөһөндәге  500, 1000, 10 000 һәм 20 000 һум номиналлы банкноталар урынына  2011 йылдың 15 мартында әйләнешкә Беларусь Республикаһы Милли банкының 2000 йыл өлгөһөндәге 2011 йылғы модификациялы 500, 1000, 10 000 һәм 20 000 һум номиналлы, 2011 йылдың 25 июлендә —  5000 һум номиналлы, 2011 йылдың 5 сентябрендә 100 һум номиналлы  банкноталар индерелә.
2009 йыл өлгөһөндәге банкноталар
2016 йылдың 1 июленән әйләнешкә яңы өлгөләге банкноталар индерелә.
Һәр банкнота Белоруссияның бер өлкәһенә һәм Минск ҡалаһына арналған. 5 һумлыҡ номиналлы банкнота — Брест өлкәһенә, 10 һумлыҡ — Витебск өлкәһенә, 20 һумлыҡ — Гомель өлкәһенә, 50 һумлыҡ — Гродно өлкәһенә, 100 һумлыҡ — Минск өлкәһенә, 200 һумлыҡ — Могилёв өлкәһенә, 500 һумлыҡ  Минск ҡалаһына бағышланған. Купюраларҙы  Бөйөк Британиялағы «Thomas De La Rue»  фирмаһы — донъяла  валюта индустрияһы лидеры баҫҡан.
Иҫтәлекле банкноталар
2001 йылдың 1 ғинуарында 5500 дана тираж менән 2000 йыл өлгөһөндә 20 һум номиналлы иҫтәлекле банкнота баҫыла,  ул Беларусь Республикаһы Милли банкының 10 йыллығына арнала.
2001 йылдың 1 октябрендә Милли банк, өсөнсө мең йыллыҡҡа бағышлап,  2500 дана  «Миллениум» тигән банкноталар йыйылмаһы сығара. Йыйылмала — 2000 йыл өлгөһөндәге 10 банкнота:  1, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1000, 5000 һәм 10 000 һум номиналлы. 20 — 10 000 һумлыҡтар, кире яғына ҡыҙыл төҫтәге штамп  менән  «MILLENIUM» тигән яҙыу баҫылып, ғәмәлдән сығарылған. 1 — 10 һумлыҡтарҙа ундай штамп юҡ. Банкноталар бер төрлө  «аа 0000001 — аа 0002500» серия номерҙары менән берләштерелгән һәм зәңгәр конвертҡа һалынған .
2003 йылдың 22 майында БРМБ 2000 йыл өлгөһөндәге 50 мең һумлыҡты сығара, ул «Мир» замок комплексының Бөтә донъя ЮНЕСКО мираҫына индерелеүенә бағышлана. .
2010 йылдың 1 декабрендә 2000 йыл өлгөһөндә 20 мең һумлыҡ банкнота сығарыла, ул Милли банктың 20 йыллығына арнала. Тиражы 3 мең була.
Белорус һумының символы
2005 йылға тиклем белорус һумын ҡыҫҡартып яҙыу өсөн «рубль» һүҙенән традицион ҡыҫҡартмалар — р. һәм руб. ҡулланыла. 2005 йылдың 5 майында  Беларусь  Республикаһы Милли банкы идараһы милли валютаның яңы символын раҫлай.
Br символы Милли банктың  һәм башҡа коммерция банктарының сайттарында киң ҡулланыла. Эшлекле даирәләрҙә нигеҙҙә элеккесә  р. һәм '''руб. йөрөй'''
Риттероде
Риттероде (Ritterode) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 344 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,08 км2. Диңгеҙ кимәленән 228 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6333 һәм автомобиль коды — MSH.
Ляга (Ирбит ҡушылдығы)
Ляга  — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирбит йылғаһының уң ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Луна Феликс
Феликс Луна (1925 йылдың 30 сентябрендә тыуған — 2009 йылдың 5 ноябрендә вафат булған) аргентина яҙыусыһы, лирик шағир һәм тарихсы.
Биографияһы
1955 йылда Азатлыҡ революцияһы барышында президент Хуан Доминго Перон хакимлығы ҡолатылған. Шул ваҡиғалар осоронда, 1956 йылда, Луна Хеҙмәт Министрлығы хеҙмәткәрҙәренә эш хаҡы түләүҙе планлаштырыу директоры итеп тәғәйенләнгән. 1957 йылда Луна La Fusilación (Расстрел) хикәйәһе өсөн XIX быуатта уҡ булдырылған әҙәбиәт өлкәһендәге наградаға лайыҡ булған. Был әҫәр 1956 йылда генерал Хуан Хосе Валлены ғауғалы язалағандан һуң баҫыла. Был әҫәрҙән һуң, 1958 йылда Марсело Торкуато де Альвеар, главного соперника UCR-да Иригойендың төп көнәркәше биографияһы донъя күргән.
1963 йылдан алып 1976 йылға саҡлы тарих профессоры сифатында ул үҙенең альма-матеры, юридик мәктәптә уҡыта. Луна шулай уҡ 1967 йылдан алып 1986 йылға тиклем Бельграно хосуси (Буэнос-Айрес) университетының хәҙерге заман тарихы профессоры булған. Уның шул саҡтағы иң билдәле хеҙмәттәре: Los caudillos, XIX быуат һәм XX быуат башы провинциаль лидерҙарына ҡараш (1966 йыл), El 45, Аргентиналағы 1945 йылға, осорға һылтанма (1968 йыл), һәм Argentina: de Perón A Lanusse, 1945 һәм 1973 йылдарҙа Перондың власҡа килгән шау-шыулы йылдарына күҙәтеү.
1964 йылда Луна «Misa criolla» (креоль мессаһы) тексы авторы сифатфнда пианист һәм композитор Ариэль Рамирес менән хеҙмәттәшлек иткән. Икеһенең бергә өлгәшкән уңышынан һуң, 1969 йылда Mujeres Argentinas («Аргентинские женщины») тигән әҫәр ижад ителә, шулар араһында айырыуса популярлыҡ алғаны: « Alfonsina y el mar» (латин америкаһы шағирәһе Альфонсина Сторниҙың одаһы). Традицион фольклор вокалисы Мерседес Соса Рамирес менән Лунаға,Cantata Sudamericana, 1972 йылғы альбом, өҫтөндә эшкә ҡушыла, һәм шуның арҡаһында Аргентина музыкаһының донъяла билдәле фигураһы булараҡ таныла.
1964 йылдан алып 1973 йылға саҡлы тарихсы сифатында, Луна Clarín гәзите өсөн ағымдағы ваҡиғалар тураһында аҙналыҡ редакция мәҡәләләре яҙған, шулай уҡ 1977 йылдан алып 1982 йылға тиклем Hilando nuestra historia (Беҙҙең тарихты үреү) белем биреү радиопрограммаһының алып барыусыһы булып сығыш яһай. Президенттар Роберто Мария Ортис (1978 йыл) һәм Хулио Архентино Роки (1989 йыл) биографияларын үҙ эсенә алған трилогияһы, шулай уҡ Перон хакимлығы йылдарын бәйән иткән Breve historia de los argentinos (Аргентинлыларҙың ҡыҫҡаса тарихы, 1993 йыл) хеҙмәттәренән сығып, Лунаның хикәйәләү стилен һәм бәхәсле ваҡиғаларға прагматик ҡарашын билдәләгәндәр.
1986 йылдан алып 1989 йылға саҡлы ул Буэнос-Айрес ҡалаһының мәҙәниәт министры булған.
Феликс Луна 2009 йылдың 5 ноябрендә Буэнос-Айрес ҡалаһында вафат булған.
Талпар
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Дисәтинә
Дисәтинә (δεκάτη; decima) — Иудаизмдә, христиан динендә һәм башҡа дини йолаларҙа дини ойошма файҙаһына уңышыңдың унынсы өлөшөн биреү. Дисәтинә үҙенең тамырҙары менән Авраам осорона барып тоташа һәм һуңыраҡ Тора  дини ҡанундар итеп нығытыла.
<!-- == Десятина в иудаизме ==
Согласно Танаху, десятина была известна евреям ещё задолго до времён Моисея и восходит к Аврааму, который дал первосвященнику Мелхиседеку десятую часть всей добычи, полученной им от четырёх побеждённых царей. Десятина состояла из десятой части произведений земли, стад и т. п. и шла в пользу левитов, не имевших собственной земли, и служила для них средством существования. Десятую часть от десятины левиты, в свою очередь, отчисляли на содержание первосвященника. Десятину натурой дозволялось заменять и деньгами для удобства в пути и на месте купить замену десятины, чтобы натурой нести в храм. .Впоследствии стали это продавать прямо в храме за что разгневался Иисус Христос придя в храм.
-Ма‘асер ришон, то есть первая десятина, принадлежат, согласно Чис. 18:21–24, левитам, которые в свою очередь должны отделить от полученного десятую часть, называемую трумат ма‘асер, в пользу кохенов(потомки Аарона).
-Ма‘асер шени — вторая десятина (Втор. 14:22) — отчислялась от урожая, оставшегося после отделения первой десятины. В дни паломнических праздников её следовало привезти в Иерусалим для употребления самим владельцем, его семейством и его гостями, а также нищими и неимущими паломниками
-Ма‘асер шлиши (третья десятина) называется так, по-видимому, потому, что она взималась в третий год семилетнего цикла. Другое её название ма‘асар ани(«десятина для бедного»), так как она предназначалась для неимущих (сирот, вдов, левитов и прозелитов; Втор. 14:27–29) и была важным требованием социального законодательства о дарах беднякам
-Ма‘асар бехема — десятина, отделявшаяся от приплода скота. Об обязанности отделения этой десятины, а также о способе её отделения говорится в книге Левит (27:30–33) и у пророка Иехезкеля (34:12–20, 37). Согласно Мишне (Бр. 9), закон, обязывающий скотовода отделять ма‘асар бехема, имел силу как в Эрец-Исраэль, так и в диаспоре, при существовании Храма и при отсутствии его. После разрушения Второго храма эта практика была прекращена.
-Ма‘асар ксафим — денежная десятина. В Талмуде (ТИ., Пеа 1:1; ТБ., Кт. 50а) рассказывается о том, как Санхедрин (см. Синедрион) в городе Уша постановил жертвовать 1/5 дохода на благотворительные нужды. Эта история послужила в более поздних поколениях основанием для создания халахи, согласно которой состоятельный человек должен отделять десятину от своих доходов на благотворительные нужды (Ш. Ар. ИД. 249:1). (источник еврейская энциклопедия )
История
На западе Европы десятина первоначально была простым добровольным приношением в церковь десятой части доходов; но мало-помалу церковь сделала десятину обязательной: Турский собор 567 года приглашал верных вносить десятину, Маконский собор 585 года уже предписывал платить десятину под угрозой отлучения.
Карл Великий в 779 году превратил её в налог, обязательный для всех в силу государственного закона под страхом уголовных кар (у саксов — смертной казни). Вместе с этим Карл Великий предписал делить десятину на три части: Духовенство всё более и более увеличивало тяжесть этого налога, падавшего первоначально лишь на доход с земледелия: десятину стали требовать со всех прибыльных занятий, хотя бы даже и безнравственных (особенно с XII века, при папе Александре III). Вместе с тем церковь всё более и более уклонялась от того, чтобы давать десятине надлежащее назначение. Нуждаясь в защите и ища её в феодальном сословии, епископы и аббаты нередко отдавали десятину в лен (инфеодировали, откуда dîme inféodée) соседним сеньорам, что составляет одну из любопытных сторон феодализма в церкви. С усилением власти королей духовенству пришлось делиться десятиной и с последними. Наконец и папы стали также требовать часть десятины в свою пользу. Благодаря тому что десятина представляла собой весьма крупный доход церкви, ложившийся тяжёлым бременем на светское общество, и что на часть этого дохода клира заявляли притязание папство, королевская власть и феодальные сеньоры, десятина служила нередко предметом очень резких столкновений между отдельными элементами средневекового общества (такова, например, вековая борьба из-за десятины в Польше между шляхтой и духовенством, о чём, между прочим, см. в книге Любовича «История реформации в Польше» ).
В эпоху реформации католическая церковь лишилась в большей части протестантских стран всех своих мирских владений и доходов, сделавшихся достоянием светской власти и дворянства (см. Секуляризация), что нанесло удар церковной десятине В Англии десятина, однако, сохранилась, и попытка её отменить, сделанная в эпоху первой революции XVII века, не увенчалась успехом, ибо в английской церкви десятина шла на содержание духовенства, и, отменяя её, приходилось найти вместо неё другой источник дохода. В католических государствах десятина продолжала существовать по-прежнему, и, например, во Франции нередко перед революцией духовенство получало около 125 млн ливров десятины, которая большей частью оставалась в руках высшего духовенства. С 1789 года началась эпоха отмены десятины, пример чему был подан Францией, где революция безвозмездно уничтожила десятину, приняв на счёт государства содержание духовенства, вследствие чего ценность всей поземельной собственности во Франции, освободившейся от этого церковного налога, поднялась на одну десятую. В Швейцарии и некоторых государствах Германии десятина, как и во Франции, была отменена без всякого вознаграждения тех учреждений, в пользу которых она взималась, но большинство германских государств (Нассау, Бавария, оба Гессена, Баден, Вюртемберг, Ганновер, Саксония, Австрия, Пруссия и др.) прибегло к системе выкупа.
В XIX веке десятина удержалась в Англии, где в 1836 году по Tithe Commutation Act в распределении и способах взимания этого налога были внесены существенные изменения. В сельских десятинах (prediales) уплата натурой была заменена определённой суммой, называвшейся. Количество хлеба, ячменя и овса было установлено раз и навсегда (нормой принято среднее 7 лет), и стоимость его, ежегодно официально определяемая по рыночным ценам, выплачивается деньгами. Кроме того, отменена десятина с рыбного промысла, с горного промысла и др.
Десятина в России
Десятина в смысле налога существовала и в России. Первоначально десятина вводилась в отдельных княжествах, где представляла собою налог только с княжеских доходов (а не всего населения, как на Западе, и поэтому была многократно меньшей). Позднее десятинами стали называть округа, на которые делилась епархия (ныне они называются благочиниями). Чиновники, назначавшиеся архиереями для начальствования в таких округах, назывались десятильниками. В их обязанности входил, в том числе, сбор дани с приходов и монастырей в пользу архиерейского дома. Кроме десятильника, после Стоглавого собора появились десятские священники, исполнявшие часть обязанностей десятильника; в Москве их выбирали ещё в XVIII веке. Они назывались также протопопами и заказчиками, а позднее общеупотребительным названием для них стало «благочинный».
Десятина в Османской империи
После турецкого завоевания Болгарского царства, на территории Болгарии турецкими властями была введена феодальная рента в пользу турецких феодалов ("ушар"), которая представляла собой отчисление крестьянским хозяйством в пользу феодала 10% произведённого продукта в натуральном выражении. После победы в национально-освободительной войне 1877-1878 гг. повинность была отменена. -->
WOWCube
WOWCube йәки WowCube — 2x2x2 Рубик шаҡмағы формаһындағы идара ителеүсе портатив уйын, шулай уҡ электрон башватҡыс булараҡ та классификациялана ; ҡулланыусының мотлаҡ интерфейсы өлгөһө. Бер төрлө һәм бер бөтөндө тәшкил иткән һигеҙ элементтан тора, һәм Pawn телендә яҙылған махсус әҙерләнгән уйындарҙы башларға ярҙам итә. Лицензияһы — асыҡ аппарат тәьминәте (Open Source). Эшләүселәр — Савва һәм Илья Осиповтар.
Проект авторы
Ҡоролма концепцияһын 2016 йылда сығышы менән Түбәнге Новгородтан булған Савва Осипов тәҡдим итә. Уға 8 йәш булғанда, ғаилә Американың Сан-Франциско ҡалаһына күсенә (хәҙер Сан-Францисконан алыҫ булмаған Новато тигән урында йәшәйҙәр). Савва 10 йәшенән электроника һәм программалау менән мауыға  , уның бер нисә проекты Hackster эшләнмәләр йәмғиәтендә баҫылып сыға. Әлеге ваҡытта Савва YouTube-ла үҙең каналында алып бара һәм хакатондарҙа даими ҡатнаша.
Савваның атаһы — IT-эшҡыуар Илья Осипов, Түбәнге Новгородтың Лобачевский исемендәге дәүләт университетын тамамлаған, күп төрлө стартаптарҙа ҡатнаша (шул иҫәптән, Түбәнге Новгородтың nn.ru мәғлүмәт сайтына нигеҙ һала), бер нисә патент эйәһе һәм Elsevier нәшриәтенең фәнни журналы рецензенты. Илья программалау менән студент йылдарынан шөғөлләнә һәм 1996 йылда программалау буйынса Бөтә Рәсәй олимпиадаһында еңеүсе була. 2012 йылда ул үҙ бизнесын Hearst Shkulev Media компанияһына һатып, ғаиләһе менән Калифорнияға күсенә. Унда Raspberry Рі һәм Arduino кеүек ябай компьютерҙар нигеҙендә ҡатмарлы булмаған ҡоролмалар — мини-компьютерҙар, электрон фоторамкалар һәм уйын ҡушымталары (приставкалар) йыя башлай. Савва атаһы менән Сан-Франциско һәм Кремний Үҙәнендә үткәрелгән хакатондар серияһында ҡатнаша, унда үҙенең проекттары араһында Раштыуа яҡтырҡысын, Angry Birds-консолен, «аҡыллы» фоторамды һәм 3D-принтерында баҫылған күп төрлө башҡа әйберҙәрен тәҡдим итә.
Эшләнмәләре
2017 йылдың йәйендә WOWCube прототиптарының өс вариантын эшләүгә 500 мең самаһы АҠШ доллары самаһы аҡса бүлеп, проектты Мәскәү технология институтының ректоры Григорий Бубнов, Moscow Business School президенты һәм amoCRM компанияның милектәше Денис Митрофанов һәм Fermosa шәхси фонды финанслай. Алдынғы инвестор булып BitFury-ҙың идарасы партнеры Марат Кичиков тора. Ул дөйөм сумманы 1,4 млн АҠШ долларына тиклем еткерә. Проекттарҙы эшләүгә ярты йыл китә: Илья тема буйынса публикациялар һәм патенттарҙы өйрәнеү менән шөғөлләнә, шулай уҡ уйындарға сценарийҙар төҙөй; Савва идеяларҙы бергә туплай һәм уйынсыҡтың тышҡы йөҙө һәм уның мөмкинлектәре буйынса фекер алышыуҙарҙа ҡатнаша. 2017 йылда Савва менән Илья Arduino конструкторы һәм IIIP Monoprice өй 3D-принтеры ярҙамында (быға тиклем САвва унда уйынсыҡтар баҫтырып, һуңынан уларҙы осһоҙ хаҡҡа һатҡан була) беренсе прототипты эшләй. Прототип дәүмәле башта 3-кә 3 итеп ҡаралһа, һуңынан итеп 2-гә 2 һайлана (Ларри Николстың 1970 йылда төҙөгән магнит башватҡысындағы кеүек) ; проектты моделләштереү SketchUp программаһы ярҙамында башҡарыла. Прототипты йыйыу барышында Савва менән Илья компоненттар араһында бәйләнеш булдырыу радиоканалы идеяһынан, шулай уҡ ҡоролма геометрияһының ғәҙәти булмауына бәйле төп бәйләнеш сифатында Android йәки Linux ҡулланыу идеяһынан баш тарта.
Презентацияһы
2017 йылдың 8 июнендә прототип Беркли ҡалаһындағы Калифорния университетында үткән CALL фәнни-ғәмәли конференцияһына күрһәтелә. Ноябрҙә Осиповтар Рәсәй патенты ала, шулай уҡ АҠШ-та һәм Ҡытайҙа патентҡа заявкаларҙы уңышлы тапшыра , иҡтисады үҫешкән алдынғы һигеҙ илгә лә заявка ебәрә. 2018 йылдың ғинуарында ҡоролма Лас-Вегаста — CES-та, ә майҙа Санта-Клара ҡалаһында (Калифорния) күргәҙмәһендә киң күләм тамашасыға сығарыла. 2019 йылдың 16-17 октябрендә Аризонала үткән ARIZONA’S SIGNATURE TECH EVENTА форумында WOWCube эшләнмәһе менән Apple компанияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе Стив Возняк таныша һәм бер дана уйынсыҡҡа ҡултамғаһын ҡуйып, бығаса бындай уйынсыҡты күргәне булмауын белдерә. Авторҙарға WOZUEducation менән мәғариф өлкәһендә хеҙмәттәшлек тәҡдим ителә.
Артабанғы финансланыуы
2021 йылдың авгусына WOWCube менән 18 илдең дистрибюторҙары ҡыҙыҡһына, иң күп һорау Японияла була. Компания алдан яҡынса 39 миллион АҠШ доллары күләмендә (бер дана 250 доллар иҫәбенән) 155 мең ҡорамалға заказ бирә. 30 августа Cubios компанияһының А раунында тағы ла 4,5 миллион доллар алыуы мәғлүм була, шул иҫәптән 1,5 миллион доллар башында Александр Агапитов торған Hand of Midas компанияһынан күсә, тағы ла 3 миллион доллар башҡа предприятие һәм бизнес-ойошмаларынан килә. Сентябрҙә заказдар процедураһы башланыуы тураһында иғталн ителә. Дөйөм алғанда стартап 25 миллион долларға баһалана. 2021 йыл һуңында Ҡиммәтле ҡағыҙҙар һәм биржалар буйынса комиссияның эшләүселәргә инвестиция краудфаундингы сиктәрендә йылына 5 миллион доллар йәлеп итергә рөхсәт биреүе мәғлүм була: инвесторҙарға Cubios акцияларының 10 проценты тәҡдим ителә, ә ҡағыҙҙарҙы StartEngine майҙансығында алырға мөмкин була.
Физик
WOWCube һигеҙ автономиялы модулдән торған, бергә 24 дисплейға эйә булған һәм Рубик шаҡмағы кеүек үк боролоға һәләтле кубтан ғибәрәт. Магнит автономиялы бүлемдәрҙе туҡтауһыҙ мәғлүмәт менән тәьмин итеп, өҙлөкһөҙ уйын процесын тәьмин итә. Кубты ҡулда өйөртөргә йәки һелкергә мөмкин. WOWCube өсөн башватҡыстар, логик уйындар, пазлдар, Скрэббл, аркада һәм лабиринттар кеүек бер нисә жанрҙа уйын эшләнгән. WOWCube ҡатнаш ысынбарлыҡ тәжрибәһен тәьмин итә, йәғни ул матди донъяла бороу һәм һелкеүҙе кубтың 24 шаҡмаҡлы суб-дисплейы аша күҙалланған цифрлы ғәмәлдәр менән ҡатнаштырып алып барыу мөмкинлеген бирә. WOWCube ҡулда әйләндерелгән (спиннер кеүек) хәрәкәтләнгән уйынсыҡтар кеүек физик гаджеттарҙың үҙенсәлектәрен дә берләштерә, шул уҡ ваҡытта бер ҡоролмаға цифрлы уйын консолдәре лә индерелгән.
Техник
Һуңғы версияла ҡоролма дәүмәле 76х76х76 мм, ә ауырлығы — 400 грамм тәшкил итә. Корпусы ABS-пластиктан эшләнгән. Һигеҙ секцияның һәр береһендә:
WOWCube-ның һуңғы версияһы үҙ составына 8 микропроцессорҙы һәм 24 экранды ала (һәр ҡырҙа дүртәр экран), ә ҡоролманы зарядкалау USB-C аша база станцияһы ярҙамында башҡарыла. Ҡоролма зарядкаһы 3,5 сәғәткә етә.
Ҡулланыу платформаһы
WOWCube консоле операцион системалар сифатында FreeRTOS, шулай уҡ P-кодты интерпретациялау өсөн Pawn телендә абстракт машина ҡуллана. Был уға алдан тупланған уйын логикаһын консолдә лә, уның программа эмуляторында ла башҡарыум мөмкинлеге бирә. WOWCube SDK-һы программа эмуляторына һәм аныҡ консоль булмағанда эшләнгән уйындарҙы шәхси компьютерға ла ҡуйырға мөмкин. WOWCubeның программа тәьминәтенең барлыҡ компонеттары MIT, BSD һәм Apache License кеүек асыҡ лицензиялар буйынса бирелә.
Программа эмуляторы
SDK WOWCube составына аныҡ WOWCube консоле булмаған эшләүселәргә программа тәьминәте эшләү мөмикнлеге биргән программа эмуляторы инә. 2019 йылдан Windows һәм MacOS операция системалары ла тота. Эмулятор түбәндәге асыҡ сығыу кодлы бушлай программа тәьминәте базаһында төҙөлгән:
Программа тәьминәте
2021 йылдың август һуңында Bluetooth аша iOS һәм Android өсөн ҡушымталары ярҙамында ҡорамалға 24 уйынға тиклем яҙҙырырға мөмкин булыуы тураһында хәбәр ителә. Илья Еремеев фекеренсә, гипотетик күҙлектән ҡарағанда, ҡоролманы NFT-һаҡлағыс функцияһын башҡарған IOT-девайс сифатында йәки «һауа торошо, хаҡтар һәм музыкаль ҡушымталар өсөн интерфейс» булған док-станция итеп файҙаланырға мөмкин.
Сарлы
Сарлы́ (Сарлы́ҡ) — Татарстан Республикаһы Аҙнаҡай районы ауылы. Сарлы ауыл биләмәһе үҙәге.
География
Ауыл Ыҡ йылғаһы буйында, Аҙнаҡай ҡалаһынан төньяҡ-көнсығыштараҡ 33 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Сарлы (Сарлыҡ) — юрмый башҡорттарының ауылы. 1764 йылдан билдәле. Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙе Юрмый улусы составында була. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Стәрлетамаҡ улусы составына керә һәм уның үҙәге була.
ХХ быуат башында 2 мәсет, 2 мәктәп, тирмән теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан — Төмөтөк районы, 1931 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1935 йылдан — Төмөтөк районы, 1958 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1963 йылдан — Әлмәт районы, 1965 йылдан — йәнә Аҙнаҡай районы составында.
Халҡы
1816 йылда ауылда 29 ихатала ир затлы 187 башҡорт, 17 ихатала 42 йән яһаҡлы татар һәм 5 ихатала 27 йән типтәр; 1834 йылда — 139 башҡорт, 42 типтәр һәм 52 дәүләт крәҫтиәне; 1859 йылда — 313 башҡорт, 59 типтәр һәм 76 дәүләт крәҫтиәне теркәлгән.
Иҡтисад
Ауыл халҡы игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнә.
Мутайылға
Мутайылға (Мута-Елга) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 237 кеше. Почта индексы — 452886, ОКАТО коды — 80204840003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Доломан тыҡрығы
Доломан тыҡрығы — Дондағы Ростовтың  Ленин районындағы урам
Тарихы
Тыҡрыҡтың исеме ҡала  тарихы менән бәйле. 1749 йылда бында Темерник таможняһы ойошторола, ә 12 йылдан һуң Изге Дмитрий Ростов ҡәлғәһе төҙөлә башлай. Тик 1763 йылда ғына ҡәлғәнең һәм уның тирә-яғының беренсе планы төҙөлә, унда Һалдат һәм Доломан форштадтары билдәләнә. . «Доломан», В.И.Даль һүҙлегенә ярашлы, венгр һүҙенән сыҡҡан, әммә  төрөктәргә лә билдәле була. Төрөктәрҙән ул казактарға эләгә, казактар төрөктәр менән донъяуи эштәрҙә лә, шулай уҡ хәрби мөнәсәбәткә лә эйә була. Шулай итеп, был һүҙ Донда барлыҡҡа килә
Тыҡрыҡ үҙенең баштағы исемен үҙгәртмәй. Октябрь революцияһына тиклем был ҡаланың ситке урамы була, унда, башлыса, ярлылар йәшәй. 1914 йылда тыҡрыҡта өс  белем биреү учреждениеһы:  медицина докторы И. Ткачев исемендәге мәктәп, Ломоносов исемендәге  4-се ир-аттар гимназияһы һәм 5-се ҡатын-ҡыҙҙарҙың Кирилл-Мефодий училищеһы урынлаша
Географияһы
Тыҡрыҡтың оҙонлоғо —   2720 метр. 5-се Дон корпусы майҙанынан башлана, Темерницкая, Серафимович, Социалистик, Оло Баҡса, Согласие, Пушкин, Максим Горький, Красноармейская, Малюгина, Варфоломеев, Катаев, Черепахин, Халыҡ Ополчениеһы, Текучёв, Нефедов урамдарын киҫеп үтә һәм Мечников урамы киҫелешендә тамамлана. Артабан Доломан тыҡрығының дауамы булып Подтёлков урамы тора.
Восток-1
«Восток-1» («Восток») — «Восток» серияһынан СССР йыһан карабы, донъяла беренсе булып үҙ бортында кешене Ер тирәһендәге орбитаға сығарған йыһан аппараты.
1961 йылдың 12 апрелендә СССР-ҙың лётчик-космонавты Юрий Алексеевич Гагарин «Восток» карабында донъяла беренсе булып кеше идара иткән осоу аппаратын йыһан киңлектәренә алып сыға. Карап совет «Байконур » космодромынан Мәскәү ваҡыты менән 9 сәғәт 7 минутта (06:07:00 UTC) старт ала. Карап Ер тирәләй бер тапҡыр осоп үтә һәм 10 сәғәт 53 минутта (07:55:00 UTC) Һарытау өлкәһенең Смелевка ауылы районында ергә килеп төшә. Карап 106 минут йыһанда була.
Космонавты һайлау
СССР Министрҙар Советының оборона техникаһы буйынса Дәүләт Комитеты 1-се Махсус конструкторлыҡ бюроһының Баш конструкторы С. П. Королев һәм уның арҡалаштарында беренсе булып йыһанға осорға тейешле кешенең кем буласағы буйынса икеләнеү булмай — ул реактив истребитель авиацияһы летчигы булырға тейеш.
Йыһан техникаһының үҙенсәлектәре һәм мөмкинлектәре кандидаттың абсолют сәләмәт, шул уҡ ваҡытта профессиональ әҙерлек үткән, тәртипле һәм йәше — 30 йәш самаһы, буйы — 170 сантиметрҙан артмаған, ауырлығы — 68-70 килограмға тиклем булған кешенең һайланыуын талап итә.
Беренсе космонавтар отрядында ике лидер билдәләнә — Юрий Гагарин һәм Герман Титов.
1961 йылдың 3 апрелендә КПСС Үҙәк Комитеты Президиумы ултырышы булып үтә, уны Н. С. Хрущев үткәрә. СССР Министрҙар Советы Рәйесе урынбаҫары Д. Ф. Устиновтың доклады буйынса Үҙәк Комитет Президиумы йыһанға кеше осороу тураһында ҡарар ҡабул итә. 1961 йылдың 8 апрелендә «Восток» йыһан карабын йыһанға осороу буйынса Дәүләт комиссияһының ултырышы булып үтә. Уға СССР Министрҙар Советының оборона техникаһы буйынса Дәүләт Комитеты Рәйесе К. Н. Руднев етәкселек итә. Тарихта беренсе тапҡыр йыһан киңлегенә сыға торған кешегә Комиссия С. П. Королёв һәм Н. П. Каманин тарафынан ҡултамғалар ҡуйылған йыһанға осоу буйынса заданиены тапшыра:
Ултырыштың асыҡ өлөшөнән һуң ҡыҫҡартылған составта ҡалған комиссия Н. П. Каманиндың, йыһан киңлектәренә Юрий Гагаринды осорорға, ә Титовты запас космонавт булараҡ раҫларға, тигән тәҡдимен раҫлай. 10 апрелдә Ленинск ҡалаһында космонавтар һәм конструкторҙарҙың совет хәрби начальниктары менән рәсми булмаған осрашыуы үтә.
Конструкцияһы
1959 йылдың май айында СССР Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары, СССР Министрҙар Советы Президиумының хәрби-сәнәғәт мәсьәләләре буйынса Комиссияһы рәйесе Д. Ф. Устиновтың инициативаһы буйынса СССР Министрҙар Советының кеше идара иткән «Восток» комплексы эшкәртмәләрен раҫлауы тураһында ҡарар ҡабул ителә.
СССР-ҙың йыһан ярышында ҡатнашыуы һөҙөмтәһендә бер нисә ҡулай булмаған,әммә ябай һәм тиҙ арала хәл итә алынғандай ҡарарҙар ҡабул ителә. Ҡайһы бер компоненттарҙы ваҡытында булдырып өлгөрмәйҙәр, шуға күрә старт мәлендә авария булған осраҡтағы ҡотҡарыу системаһынан һәм карапты ергә йомшаҡ итеп ултыртыу системаһынан баш тартырға тура килә. Бынан тыш, карап конструкцияһынан ярҙамсы тормоз ҡоролмаһы ла һүтеп алына. Һуңғы ҡарар түбәндәгесә нигеҙләнә: карапты 180—200 километрлыҡ орбитаға осорғанда ул, 10 тәүлектән һуң барыбер бирелгән орбитаһынан сығып, ер атмосфераһының өҫкө ҡатламдарына ингәндә тәбиғи тормоз хасил булыуы арҡаһында, Ергә кире ҡайтырға тейеш. Йәшәүҙе тәьмин итеүсе система ла 10 тәүлеккә иҫәпләнелә.
Элемтә
Йыһанға осоу өсөн махсус рәүештә ультраҡыҫҡа тулҡындар диапазонында эшләгән «Заря» йыһан элемтәһе системаһы булдырыла, ул 1959—1961 йылдарҙа эшләнә. Карап "Заря"ның ер өҫтөндәге пункттарынан ситкә сыҡҡан мәлендә алыҫҡа иҫәпләнгән «Яҙ» ҡыҫҡа тулҡынлы элемтә системаһы ҡулланыла. Космонавт тураһындағы мәғлүмәттәрҙе тапшырыу өсөн «Сигнал» ҡыҫҡа тулҡынлы телеметрик система ҡулланыла. Космонавты күҙәтеү өсөн «Селигер» космик телевизион системаһы ярҙамға килә.
Шул уҡ ваҡытта ер йөҙөн төшөү өсөн бер ниндәй ҙә теле- фотоаппаратура ҡулланылмай
Йәшәүҙе тәьмин итеү системаһы
Беренсе осоу автоматик режимда үткәрелә, космонавт карап пассажиры кеүек була. Шуға ҡарамаҫтан, ул караптҡа идара итеүҙе үҙ ҡулдарына алырға әҙер була.
Совет психологтары оҙайлы ваҡытҡа ауырлыҡты юғалтыу шарттарында (невесомость) кешенең үҙен нисек тотоуы менән таныш булмай. Мәҫәлән, космонавт, үҙ-үҙенә контроллек итеүҙе юғалтып, карапҡа идараны үҙ ҡулдарына алырға теләр. Шуға күрә автоматиканы һүндереү буйынса цифрлы код яҙылған ҡағыҙ махсус конверт эсенә һалына. Космонавт үҙ аңында булғанда ғына кодты дөрөҫ итеп уҡый аласаҡ, тип фаразлана. Ләкин шулай ҙа осош алдынан Гагаринға был код әйтелә.
Ергә төшөрөү аппаратында кеше өсөн норма булған баҫым (755—775 мм терегөмөш бағанаһы) булдырыла, осоу башында кабинала һауа температураһы 19 °C, осош тамамланыр алдынан — 22 °C тәшкил итә, запас һыу һәм ризыҡ, шулай уҡ ҡалдыҡтарҙы йыйыу механизмы була.
Идара итеү
Карап хәрәкәтенә идара итеү өсөн Конструкторҙар бюроһында (ОКБ-1) «Чайка» идара итеү системаһы эшкәртелә (ориен­тация һәм аппаратты ергә төшөрөү). Системаға аппараттың эшләүе буйынса ике режим булдырыла: төп һәм резерв режимдар. Космонавт, йыһан киңлектәрендә Ерҙе күреп, ориентация алһын өсөн карапҡа «Взор» оптик приборы ҡуйыла. Бынан тыш карапта ҡул менән и дара итеү пульты һәм осоштоң төп индикаторҙарын күрһәткән приборҙар таҡтаһы була.
Приборҙар бүлкәте
Бер нисә минуттан зәңгәр төҫтәге махсус автобус старт майҙансығына йүнәлә. Уға тулыһынса орбита буйлап осҡан сағында караптың тейешенсә эшләүен тәңмин итә торған аппаратура тултырылған була. Приборҙар бүлкәтенең тышҡы яғына ике комплект газда эшләүсе ракета двигателдәре урынлаштырыла, улар карап дөрөҫ йүнәлештә хәрәкәт итеүен тәьмин итрегә тейеш була. Һәр комплект ҡеүәттәре 1.5 кгс-ға тигеҙ булған 8 двигателдән тора. Бынан тыш тышҡы яҡҡа бик күп һанда антенналар һәм датчиктар урынлаштырыла.
Старт алдынан
Беренсе космонавт скафандрҙы кейгән килеш аҙыраҡ ваҡыт булһын өсөн СК-1-ҙе (скафандр) тәүҙә Герман Титовҡа, шунан — Юрий Гагаринға кейҙерәләр. Гагарин кейенеп бөткәс, космодром хеҙмәткәрҙәре унан автограф биреүен үтенә. Юрий ғәжәпләнеп китә — ғүмерендә беренсе тапҡыр уға шундай үтенес менән мөрәжәғәт итәләр. Космонавтар йорттан сыға — уларҙы Королёв ҡаршы ала. Ул бик арыған киәфәттә була. Аҙаҡ Гагарин был осрашыуҙы түбәндәгесә иҫкә төшөрә:
Королев миңә осош ваҡытында миңә ярҙам итерҙәй кәңәштәрен бирҙе. Беҙҙең менән һөйләшкәндән һуң Королев бер аҙ тынысланғандай тойолдо…
Бер нимә минуттан зәңгәр төҫтәге махсус автобус старт майҙансығына йүнәлә.
Старт
Автобус космодромға килеп туҡтай. Әҙерлек тураһында докладтан һуң Дәүләт комиссияһы рәйесе К. & nbsp;Н. & nbsp;Рудневҡа әҙер булыуы тураһында хәбәр иткәндән һуң Гагарин матбуғат һәм радио өсөн белдереү яһай. Уның хәбәре магнитофон таҫмаһына яҙыла. Биш сәғәттән һуң был белдереү сенсацияға әйләнә…
Ракетаның юғарылағы өлөшөнә — кабинаға инеү урынына яҡын урынлашҡан металл майҙансыҡҡа баҫҡас, Гагарин, ике ҡулын да юғары күтәреп, Ерҙә ҡалғандарҙы сәләмләй. Шунан һуң йыһан карабына инеп китә. Түбәндә, баштарын юғары күтәреп, Баш конструктор ҙа, башҡа космонавттар ҙа һәм уны беренсе йыһан осошона оҙатыусылар ҙа тороп ҡала. 1-се люкты япҡан саҡта асыҡланған етешһеҙлек бөтөрөлә. Йыһан карабыны герметиклығын тикшергән мәлдә космонавт ингән люктың тығыҙ итеп ябылмауы асыҡлана. «Восток» карабының әйҙәүсе конструкторы О.&nbsp;Г.&nbsp;Ивановский, люкты бикләүсе йоҙаҡтарҙағы гайкаларҙы бороп алып, люкты тығыҙлатыу өсөн тәғәйенләнгән махсус электр контактын йүнәтеп ҡуя, люктың тейешенсә ябылыуы тураһында сигнал килгәс, люкты бикләй.
Титовҡа скафандрын сисергә мөмкин булыуын әйтәләр. Бына шул мәлдә планетанан беренсе булып йыһан киңлегенә осасаҡ кешенең исеме беленә: ул — Гагарин.
1961 йылдың 12 апрелендә Мәскәү ваҡыты менән 09:07 сәғәттә Байконур космодромынан «Восток-1» карабына старт бирелә; Гагарин эфирҙа «Кедр» исемен ҡуллана.
Осош
«Восток» карабын осош орбитаһына алып сыҡҡан ракета- йөрөтөүсе бер ниндәй төҙәтеүҙәрһеҙ эшләй, ләкин орбитаға сығыуҙы йомғаҡлау этабында 3-сө баҫҡыстың двигателдәрен һүндерергә тейешле булған радио аша идара итеү системаһы тоҡанмай. Запастағы (дублирующий) механизм (таймера) тоҡанғас ҡына 3-сө баҫҡыс двигателе һүнә, ләкин карап иҫәпләгәнгә ҡарағанда 100 километрға юғарыраҡ күтәрелеп өлгөрә. Әгәр тормоз двигателе тоҡанмаһа, был орбитанан «аэродинамик тормозлау» ярҙамында ергә ҡайтыу 20 көндән 50 көнгә тиклем ваҡытты алыр ине (төрлө иҫәпләүҙәр буйынса).
Совет йыһан карабының радиосигналдарын Американың Алеут утрауҙарында урынлашҡан Шамия радар станцияһындағы күҙәтеүселәр пеленг ярҙамында тота. Биш минуттан һуң Пентагонға шифровка ебрәрелә. Төнгө дежурҙағы торған хәрби уны ҡабул иткәс тә президент Кеннедиҙың баш ғилми кәңәшсеһе — доктор Джером Вейзнерҙың өйөнә шалтырата. Рустарҙың американдарҙан алда йыһанға сығыуын президентҡа хәбәр итеү талап ителә.
Гагарин орбитала бик ябай эксперименттар үткәрә: һыу эсә, туҡлана, ҡәләм менән яҙа. Ҡәләмен «һалып ҡуйырға» теләгәс, уның оса башлауын күрә. Бына шунда Гагарин, йыһанда саҡта ҡәләмде һәм башҡа әйберҙәрҙе бәйләп ҡуйырға кәрәк, тигән һығымта яһай. Йыһанда саҡта үҙен нисек тойоуы тураһында һәм күҙәтеүҙәрен бортҡа беркетелгән магнитофонға яҙҙырып бара.
Осҡанда Гагарин Тюра-Там полигонында, Колпашево һәм Елизовола урынлашҡан фәнни-үлсәү пункттары менән элемтә тота.
Ергә төшөү һәм ултырыу
Билдәләнгән программаға ярашлы Ер шарын бер тапҡыр урап сыҡҡас, Мәскәү ваҡыты менән 10:25:34 (МСК) сәғәттә хәрәкәтте тотҡарлау ҡоролмаһы тоҡана (ТДУ). Осоу аҙағында конструктор Исаевтың хәрәкәтте тотҡарлау системаһы уңышлы эшләй, әммә автоматика баҫҡыстарҙың (отсектарҙың) айырылыуын тыя. Һөҙөмтәлә, атмосфераға инеүгә тиклем 10 минут ҡалғас, карап секундына 1 әйләнеш булған тиҙлектә төрлө яҡҡа әйләнә башлай. Гагарин осош етәкселеген (иң тәүге сиратта — Королевты) борсорға теләмәй. Атмосфераның тығыҙ ҡатламдарына ингәндә тоташтырыусы кабелдәр сафтан сыға, ә отсектарҙы айырыу командаһы термодатчиктарҙан килә башлай, шуға күрә ергә төшөрөү аппараты, ниһайәт, прибор-двигатель отсегынан айырыла.
Ергә төшөү баллистик траектория буйынса башҡарыла (йыһан караптарының «Восток» һәм «Восход» серийларындағы кеүек үк) Гагаринға 8-10 тапҡыр артығыраҡ ауырлыҡҡа (перегрузка) сыҙарға тура килә. Алда уны психологик нагрузкалар көтә — аппарат ергә төшөп килгән мәлдә тыштағы температура 3-5 мең градусҡа етә, ә кабина үҙе, ватылған тауыш сығарып, шытырлай башлай. Осош планына ярашлы Гагарин, ергә тиклем 7 км ҡалғас, ергә төшөрөлә торған аппаратынан (капсуланан) катапультлана, шунан һуң капсула һәм космонавт парашюттарҙа айырым рәүештә ергә төшә («Восток» серияһына ҡараған артабанғы биш карап та шундай уҡ схема буйынса ергә төшөрөлә). Катапультланғандан һәм ергә төшөрөлгән аппараттың һауа биреүен туҡтатҡандан һуң, Гагариндың герметик скафандрында тышҡы һауа индерә торған клапан тиҙ арала ғына асылмай, шуға күрә ул саҡ тонсоҡмай ҡала (скафандрҙы кейгәндә клапанды аса торған трос ҡайыш менән ҡыҫылып ҡала). Ергә тиклем 3 км ҡалғас, өҫтәмә парашют асыла; тәүҙә ул асылмай, әммә иҫкән ел уны асып ебәрә. Был осошта төшөү урынының ниндәй булыуы ла мөһим проблема була — Гагариндың Волганың боҙло һыуына төшөү ихтималлығы килеп тыуа. Юрийға осош алдынан яҡшы әҙерлек үтеүе ярҙам итә — стропаларға идара итеп, ул парашютты йылға өҫтөнән алып китеп, йылға ярынан 1,5-2 км алыҫлыҡта ергә төшөрә. "Һауа торошо шундай матур ине. Күктә бер аҙ болоттар йөҙә, ҡояш йылмая, еләҫ ел иҫә. Минең өҫтә парашют көмбәҙе асылғас, ҡулым ҡаты стропаларҙы тойҙо- хатта йырлап ебәрҙем! Бар Ғәләмгә ишетелерлек итеп йырлап ебәрҙем: «Родина слышит, Родина знает, где в облаках её сын пролетает…»."Хәрәкәтте тотҡарлау системаһының тейешенсә эшләмәүе арҡаһында, Гагарин планлаштырылған урынға түгел, ә Һарытау өлкәһенә, Смеловка ауылы янына барып төшә. Аппарат космонавтан бер аҙ ғына алда ергә төшә.
10:48 сәғәттә ПВО-ның яҡындағы ракета-зенит дивизионы радары һауала таныш булмаған сәптең булыуын белдерә — ул ергә төшөп килеүсе аппарат була (бынан бер тәүлек алда зенитсыларға «күктән төшкән контейнерҙарҙы» күҙәтергә ҡушыла). Катапультланған космонавт ергә төшкәс, радар ике сәп хасил булыуын күрһәтә.
Ергә төшкәндән һуң
Первыми людьми, которые встретили космонавта после полёта, оказались жена местного лесника Анна (Анихайят) Тахтарова и её шестилетняя внучка Рита (Румия). Вскоре к месту событий прибыли военные во главе с майором А. Н. Гассиевым и местные колхозники. Одна группа военных взяла под охрану спускаемый аппарат, а другая повезла Гагарина в расположение части. Оттуда Гагарин по телефону отрапортовал командиру дивизии ПВО :
Прошу передать главкому ВВС: задачу выполнил, приземлился в заданном районе, чувствую себя хорошо, ушибов и поломок нет. Гагарин.
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> Ергә килеп төшкән космонавты беренсе булып урындағы урмансының ҡатыны Анна (Аннихайят) Тахтарова һәм уның алты йәшлек ейәнсәре Рита (Румия) ҡаршылай. Тиҙҙән был урынға майор А. Н. Гасиев етәкселегендә хәрбиҙәр килә. Хәрбиҙәрҙең бер төркөмө ергә төшөрөүсе аппаратты һаҡ аҫтына ала, ә икенсе төркөмө Гагаринды хәрби часть урынлашҡан ергә алып китә.
УндаГагарин телефон буйынса ПВО-ның баш командующийына рапорт бирә: СССР Хәрби Һауа Көстәренең баш командующийына минең рапортты тапшырыуығыҙҙы үтенәм: Алдыма ҡуйылған бурысты үтәнем, билдәләнгән урында ергә төштөм, бер ниндәй йәрәхәт тә алманым. Гагарин. "Востока-1"ҙең тышы янған ергә төшөрөү модулен сепрәк менән ҡаплап, Мәскәү янындағы Подлипкиға, Королевтың ОКБ-1-енең режимлы территорияһына алып китәләр. Аҙағыраҡ ул РКК корпорацияһының «Энергия» музейынаың төп экспонаты булып китә. Музей оҙаҡ ваҡыт бер кемде лә ҡабул итмәй. Тик 2016 йылда ғына Гагариндың карабы күргәҙмәгә ҡуйыла. Ергә төшөрөү аппараты бер нисә йыл Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең (ВДНХ) «Йыһан» павильонында күрһәтелә. Хәҙер аппарат ҡайтанан РКК-ның «Энергия» музейына ҡуйылған.
Осоштоң тарихи әһәмиәте
Юрий Гагариндың йыһанға осоуын йыш ҡына Христофор Колумбтың Американы асыуға сәбәп булған ер тирәләй йөҙөп йөрөүенә, йәки Джон Олкок һәм Артур Браундарҙың Атлантик океан аша беренсе тапҡыр осоуына тиңләйҙәр.
Советтар Союзында кеше ултырған тәүге йыһан карабының Ер тирәләй осоуына өлгәшеүҙе Ҡушма Штаттарға ҡаршы барған Һалҡын һуғышта ҙур триумф булараҡ билдәләйҙәр.
1961 йылдың 12 апрелендә «Восток» йыһан карабын осороу СССР-ҙың юғары техник һәм ғилми кимәлен раҫлай һәм АҠШ-та йыһан программаһының үҫешен тиҙләтеүгә килтерә. Был осош кешенең йыһан киңлектәрендә йәшәй алыу мөмкинлеген күрһәтә. Юрий Алексеевич Гагарин планетаның иң танылған кешеһенә әйләнә.
Үрге Харвута
Үрге Харвута — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Манго-Юрибей йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Презумпция
Презу́мпция (praesumptio — фаразлау, көтөү, өмөтләнеү) — ялғанлығы бәхәсһеҙ иҫбатланғанға тиклем дөрөҫ тип һаналған фараз. Презумпциялар  юриспруденцияла һәм тәбиғәт фәндәрендә киң ҡулланыла. Тәбиғәт фәндәрендә йышыраҡ бигүк асыҡ булмаған, күҙгә бәрелеп тормаған формала була.
Юриспруденцияла
Иң мөһим юридик презумпциялар:
Тәбиғәт фәндәрендә
Тәбиғәт фәндәрендә презумпциялар асыҡтан-асыҡ түгел, ә төрлө методологик принциптар рәүешендә ҡулланыла. Киң билдәле дөйөм фәнни презумпцияларҙың береһе  —  «Оккам бәкеһе», уның буйынса, бер үк күренеште төрлөсә аңлатҡан бер нисә гипотеза араһынан  аңлатыу өсөн мөмкин тиклем әҙерәк асыл йәлеп иткәнен һайларға кәрәк. Был презумпция үҙ сиратында методологик «етерлек нигеҙләмә принцибына» таяна, ә ул аңлатыу барышына яңы асыл индереү нигеҙле булырға тейеш тигән талап ҡуя. Тәбиғәт фәндәрендә презумпцияларға миҫалдар:
Дәүләтҡол (Ырымбур өлкәһе)
Дәүләтҡол (Давлеткулово) — Ырымбур өлкәһе Төйлөгән районы ауылы. Чапай ауыл биләмәһенә керә.
Халҡы
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (93 %) йәшәй.
Джанет Агрен
Джанет Агрен (6 апрель 1949 йыл) — швед актёры, күберәк итальян киноһында төшә.
Тормошо һәм карьераһы
Джанет Швецияла, бер интервьюһында «Төньяҡ Неаполь» тип атаған Ландскрунала тыуа.
Модель карьераһы уны Рим ҡалаһына алып килә, унда ул Алессандро Ферсена етәкселегендәге драма мәктәбендә актерлыҡ оҫталығына өйрәнә.
Йәш актрисаның тәүге тапҡыр кинола төшөүе Лучано Сальсеның Colpo di stato фильмында була, тәүге ролдәре — «Чтиво» фильмында регистраторсы (1972) һәм «Аванти!» комедияһында шәфҡәт туташы.
Бөтәһе 57 картинала төшә, шул иҫәптән: «Закодың һул ҡулы» (1975), Лучио Фульчиның «Тере үлектәр ҡалаһы» (1980) Умберто Ленциның "Каннибалдар тамуғы 2 "(1980), «Паника» (1982), «Ерән Соня» (1985), Бад Спенсер менән «Аладин» комедияһы (1986) һәм "Кеше-ҡомаҡ "(1988) фильмдарында төшә.
1990 йылдар башында Джанет Агрен кинематографты ҡалдыра һәм АҠШ-ҡа күсеп килә, әлеге ваҡытта унда йәшәй. Итальян кинопродюсеры Карло Майеттоға кейәүгә сыға.
Һайланма фильмографияһы
• Il giovane normale (1969) • Целлюлоза (1972) • Fiorina la vacca (1972)  • Life Is Tough, Eh Providence? (1972) • Самый замечательный вечер в моей жизни (1972)• Аванти! (1972) • Ingrid sulla strada (1973) • Убийца забронировал девять мест (1974)  • Клещ (1974)  • Левая рука Закона (1975)  • Урановый сговор (1978)  • Идеальное преступление (1978)  • Железный комиссар (1978)  • Смертельная погоня (1978)  • Омары на обед (1979)  • Город живых мертвецов (1980)  • Ад каннибалов 2 (1980)  • L’onorevole con l’amante sotto il letto (1981)  • Паника (1982)  • Не играй с тиграми (1982)  • Глаза-кинжалы (1983)  • Рыжая Соня (1985)  • Стальные руки (1986)  • Аладин (1986)  • Ночь акул (1988)  • Человек-крыса (1988)
Нуҡай ауыл Советы (Күгәрсен районы)
Нуҡай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Нуҡай ауылы.
Ғирфанов Рәсим Мәсәлим улы
Ғирфанов Рәсим Мәсәлим улы (14 декабрь 1951 йыл) — хәрби хеҙмәткәр һәм дәүләт эшмәкәре, генерал—майор, 2002—2009 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Федераль именлек хеҙмәтенең Омск өлкәһе буйынса идаралығы етәксеһе, 2010—2012 йылдарҙа Омск өлкәһе хөкүмәте рәйесе урынбаҫары, Омск ҡалаһының вице-мэры. Почёт ордены кавалеры (2007). Дәүләт именлегенең почётлы хеҙмәткәре.
Биографияһы
Рәсим Мәсәлим улы Ғирфанов 1951 йылдың 14 декабрендә Башҡорт АССР-ы Дәүләкән ҡалаһында тыуған. Урта белем алғас, Өфө авиация институтында (бөгөн Өфө дәүләт авиация техник университеты) уҡый. Уның авиация двигателдәре факультетын тамамлағас, йүнәтмә буйынса Өфө моторҙар эшләү заводының «Союз» конструкторлыҡ бюроһында инженер булып эшләй.
1979 йылда дәүләт именлеге органдарына хеҙмәткә алына. КГБ-ның Минск ҡалаһындағы Юғары курстарын, аҙаҡтан Мәскәүҙә КГБ Юғары мәктәбен тамамлай. Оператив хеҙмәткәрҙән башлап, Рәсәй Федераль именлек хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы етәксеһе урынбаҫары вазифаһына тиклем хеҙмәт юлы үтә.
Дәүләтҡол
Дәүләтҡол — топоним.
Мәрҙән
Этимологияһы
Мәрҙән (Мәрдән) — «ир-егет», «батыр», мәғәнәһендәге мосолман ир-ат исеме.
Билдәле шәхестәр
Мәрҙән Миңнислам улы Әбүнәғимов (Абунагимов Мардан Минисламович) (1910—1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында ҡылыссы (сабельник) булып хеҙмәт итә. Гвардия ҡыҙылармеецы.
Фамилияларҙа
Мәрҙәншин Рафаэль Мирхәтим улы (24 декабрь 1961, Октябрьский, Башҡорт АССР-ы) — 3-сө төбәк төркөмөнән (Башҡортостан Республикаһы) Дәүләт Думаһы депутаты. «Берҙәм Рәсәй» фракцияһы ағзаһы. Дәүләт Думаһының дәүләт ҡоролошо һәм ҡануниәт буйынса комитет рәйесе урынбаҫары. «Берҙәм Рәсәй» партияһының Үҙәк контроль комиссияһы ағзаһы.
Мәрҙәнов Рөстәм Хәбиб улы (9 май 1964 йыл) — дәүләт һәм банк системаһы эшмәкәре, ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2015—2018 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Рәйесе. Башҡортостан Республикаһының 4-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1992). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (2004). Дуҫлыҡ (2011), «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2015) һәм Салауат Юлаев (2018) ордендары кавалеры.
Мәрҙәншина Ләйлә Хәниф ҡыҙы (15 май 1927 йыл — 10 сентябрь 2017 йыл) — «Туймазанефть» нефть сығарыу идаралығы 5-се промыслаһының нефть һәм газ сығарыу буйынса операторы, Социалистик Хеҙмәт Геройы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1976). СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1977). Октябрьский ҡалаһының почётлы гражданины (1983).
Мәрҙәнов Хәмитйән Ғилемйән улы (13 март 1927 йыл — 20 ноябрь 2020 йыл) — статистика органдары ветераны, иҡтисадсы. Туймазы районы статистика бүлегенең элекке начальнигы. Социалистик иҫәп отличнигы (1967), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1985). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1976).
Бель-Елга
Бель-Елга — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы/ Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Правый Банок йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһының дельтаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хайрюза (Камзас ҡушылдығы)
Хайрюза — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Камзас йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Королёв проспекты (Дондағы Ростов)
Королёв проспекты (йыш ҡына яңылыш Королёв урамы тип атайҙар) — Дондағы Ростов ҡалаһының  Ворошилов һәм Октябрь районында урынлашҡан,  башлыса,  Төньяҡ торлаҡ массив буйлап үтә. Совет ғалимы, ракета техникаһы  конструкторы Королёв Сергей Павлович хөрмәтенә аталған.
Хайрюза (Камзас ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Королёв проспекты (Дондағы Ростов)
Проспекттың оҙонлоғо 3826 метр тәшкил итә. Королев проспектын Космонавтар проспекты, Добровольский урамы һәм Алагир урамы киҫеп үтә.
Транспорты
Автобустар (маршрут таксийы): 78, 83, 18, 79, 91, 13, 23, 25, 29, 38.
Тарихи транспорт: 16, 21, 23-сө һанлы троллейбустар һәм  20-се автобус. 6, 8, 11, 17-се һанлы трамвайҙар.
Тома Светлана Андреевна
Светлана Андреевна Тома (ысын фамилияһы Фомичева; Svetlana Toma (Fomiciova), 24 май 1947 йыл  , Кишинёв, Молдова ССР-ы) — СССР, Молдавия һәм Рәсәй актрисаһы.
Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2001), Молдавия халыҡ артисы (2008).
Актриса Ирина Лачинаның әсәһе
Халыҡ-ара танылыуҙы Эмиль Лотянуҙың «Табор күккә китә» фильмында төп роле арҡаһында ала, ул актрисаға ҙур уңыш һәм тамашасылар араһында танылыу килтерә; картинаны күрһәт хоҡуғын 112 ил һатып ала.
Актрисаның артист псевдонимы ғәҙәттә беренсе ижеккә баҫым менән әйтелә — То́ма. Әммә актриса үҙе Тома́  (икенсе ижеккә төшкән баҫым менән) әсәһе яғынан француз сығышлы өләсәһенең  фамилияһы булған тип күрһәтә.