cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Варшава университетының шәрҡиәт факультеты
Тарихы
2007 йылда институтҡа 75 йыл тулыу айҡанлы, Мацей Попка мөхәррирләгән 75 lat Instytutu Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego (Варшава университетының Шәрҡиәт институтының 75 йылы) тигән йыйынтыҡ баҫылып сыға.
2008 йылдың 23 ғинуарында Варшава Университеты Сенаты үҙ ҡарары менән Шәрҡиәт институтының нигеҙендә университеттың ун туғыҙынсы факультетын барлыҡҡа килтерә. Ошо көндән алып, был берәмек рәсми рәүештә Шәрҡиәт факультеты тип атала.
2008 йылдың һабанайҙың 27-ендә ВУ Шәркиәт факультеты Шураһы (Rada Wydziału Orientalistycznego UW) берәмектең төҙөлөшөнә үҙгәрештәр индерә.
Кама һыу бассейны округы
400px|right Кама һыу бассейны округы — Рәсәйҙәге 20 һыу бассейны округтарының береһе (Һыу кодексының 20-се статьяһына ярашлы).
Кама һыу бассейны округы 10 коды менән билдәләнә.
Душан Йовановичты үлтереү
Душан Йовановичты үлтереү (Убиство Душана Јовановића) 1997 йылдың 18 октябрендә Белград үҙәгендә булған резонанслы енәйәт, уның барышында ике 17 йәшлек наци-скинхед 13 йәшлек сиған малайын үлтерә. Душан Йовановичты үлтереүҙең берҙән-бер сәбәбе — уның этник сығышы.
Үлтереү
13 йәшлек Душан Йованович ғаиләһе менән бергә Белград урамындағы бер йортта йәшәй, әлеге йорт Белградтағы «Славия» майҙанынан яҡын ғына урынлашҡан була.1997 йылдың 18 октябрендә кисен үҫмерҙең атаһы Александр уға бер аҙ аҡса бирә һәм яҡындағы аҙыҡ-түлек магазинына «Кока-кола» шешәһен алырға ебәрә. Юлда Душанға скиндхеттарҙың үтә уң хәрәкәтенең ике ағзаһы һөжүм итә, улар иҫерек хәлдә була. Үҫмерҙең сиған сығышлы икәнен белгәс, улар уның аҡсаһын талап алалар, ергә йығып, итектәре менән тибә башлайҙар һәм ,һыу үткәргес торбаның өҙөлгән киҫәге менән туҡмайҙар. Язалау малай йәшәү билдәләрен күрһәтеүҙән туҡтағансы дауам итә. Душан муйыны һыныуынан шунда уҡ вафат була.
Ҡулға алыу һәм язалау
Енәйәт ҡылғандан һуң бер нисә сәғәт эсендә полиция үлтереүгә ҡатнашлығы булған ике 17 йәшлек үҫмерҙе ҡулға ала: Милан Чуич һәм Иштван Фендрик, улар икеһе лә Земундан булалар. 1998 йылдың мартында Белград район суды тарафынан улар Югославияла бәлиғ булмағандар өсөн шул ваҡыттағы иң юғары язаға — 10 йылға колонияға ябыу язаһына — тарттырыла. Енәйәтселәр Валево ҡалаһының холоҡ төҙәтеү учреждениеһына ебәрелә. Һуңыраҡ суд хөкөмдө йомшарта: Фендрик — 2004 йылдың 1 апрелендә, Ә Чуич шул уҡ йылдың 30 апрелендә азат ителә.
Үлтерелгәндән һуң дүрт йыл үткәс, Фендрик урындағы «НИН» исемеле аҙналыҡҡа интервью бирергә ризалаша. Ул ниндәй ҙә булһа сәйәси партия ағзаһы, неонацист, шулай уҡ «Рад» футбол клубының фанат радикалдары ағзаһы (ҡайһы бер киң мәғлүмәт саралары фаразлауынса) түгеллеген раҫлай, әммә енәйәт эшләгән ваҡытта үтә уң ҡарашта булыуын таный. Интервью барышында, шулай уҡ азат ителгәндән һуң, Фендрик үҙенең енәйәте өсөн тәүбә итә. Чуич иһә асыҡтан-асыҡ выждан ғазабы кисермәүен белдерә.
Эҙемтәләре
Душандың үлеме Йовановичтар ғаиләһендә һуңғы фажиғәле ваҡиға түгел. Малайҙың үлеменән һуң өс йыл үткәс, тыуған һеңлеһе Кристина әйтеүенсә, улының үлеме менән килешә алмаған әсәһе бер нисә тапҡыр үҙ-үҙенә ҡул һалырға маташа: тоҙ кислотаһын эсә, таблеткалар йота, ә 2015 йылдың 12 июлендә, Душандың вафатына 18 йыл тулыр алдынан, уны аҫылынып үлгән килеш табалар. Душан үлгәндән һуң өс йыл үткәс, атаһы беренсе инфаркт кисерә, һуңыраҡ тағы бер нисә йөрәк өйәнәге була, баш мейеһенә ике тапҡыр ҡан һауа, һөҙөмтәлә тромбоз арҡаһында ике аяғын да юғалта; 2016 йылдың аҙағында вафат була.
2007 йылдың 18 октябрендә, фажиғәнең 10 йыллығы көнөндә, Белград урамындағы 33-сө йорт фасадында (ошо йорт ҡаршыһында Душан Йованович үлтерелә) Сербия президенты Борис Тадич үҫмер иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ аса. Уны ҡуйыу инициаторы булып Сербия сиғандары союзы тора, ә уның рәйесе Райко Джюрич, был иҫтәлекле урын шәфҡәтлелек, аңлау һәм мөхәббәт символына әйләнәсәк, тип һыҙыҡ өҫтөнә ала.
Пичкура
Пичкура — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/516/89/18 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ногинск ҡалаһынан Орехово-Зуево ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Плотня
Плотня — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/514 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ногинск ҡалаһынан Орехово-Зуево ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Метаморфик тау тоҡомдары
Метаморфик тау тоҡомдары — Ер ҡатламында ултырма һәм магматик тау тоҡомдарының физик һәм химик шарттарҙы метамарфик үҙгәреү нәтижәһенде барлыҡҡа килгән тау тоҡомдары. Ер ҡабығы хәрәкәт итәү сәбәбле ултырма һәм магма тау тоҡомдары юғары температура, баҫым, газ, һыу һәм төрлө иремәләр тәьҫиренә дусар булалар һәм яңы тау тоҡомо ярала.
Метаморфик тау тоҡомдары: мәрмәр, кварцит, гнецс, амфиболит һ.б.
Вторая балка
Вторая балка  — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Коренная үҙәненең 13 км һул ярында юғала 13 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Ока һыу бассейны округы
Ока һыу бассейны округы — Рәсәйҙәге 20 һыу бассейны округтарының береһе (Һыу кодексының 20-се статьяһына ярашлы).
Вторая балка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Ока һыу бассейны округы
2006 йылда Ока йылға бассейны һәм уның менән бәйле ер аҫты һыу объекттарын махсус һаҡлау маҡсатында барлыҡҡа килә.
Дон һыу бассейны округы 09 коды менән билдәләнә.
Аҡанаев Вәғиз Хәлил улы
Биографияһы
Вәғиз Хәлил улы Аҡанаев (башҡа мәғлүмәт буйынса исеме — Вәғәз, атаһының исеме Халилович, Хамидуллович, фамилияһының рус варианты Аканоев тип алынған) 1917 йылда Стәрлетамаҡ өйәҙе, Ҡарағош улусы (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Стәрлебаш районы) Һарайҫа ауылында тыуған.
1942 йылдың 1 мартында Стәрлебаш районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.
7-се гвардия корпусы составындағы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкының медпунктында санитар булып хеҙмәт итә.
Вәғиз Хәлил улының ҡаһарманлығы тураһында:
Хәтер
Аҡанаев Вәғиз Хәлил улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Стәрлебаш районы Һарайҫа ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Жирмунский Виктор Максимович
Жирмунский Виктор Максимович (, Санкт-Петербург — 31 ғинуар 1971, Ленинград) — СССР һәм Рәсәй тел белгесе һәм әҙәбиәт белгесе, филология фәндәре докторы, профессор, СССР фәндәр академияһы академигы (1966), Бавария, Британия (ағза-корреспонденты, 1962), Саксония һәм башҡа академияларҙың почетлы ағзаһы, бик күп университеттарҙың, шул иҫәптән Оксфорд университетының  почетлы докторы (1966).
Немец һәм дөйөм диалектология, герман телдәре тарихы, грамматика теорияһы, төркиәт,  немец һәм инглиз әҙәбиәте, сағыштырма әҙәбиәт ғилеме, эпос теорияһы  белгесе; бер нисә эше немец немец телендә яҙылған һәм баҫылып сыҡҡан
Биографияһы
Жирмунский Виктор Максимович табип-отоларинголог Моисей Савельевич  Жирмунский ғаиләһендә тыуған. Әсәһе — Жирмунская Александра Яковлевна (ҡыҙ фамилияһы Малкиель, 1859-1945), Двинск ҡалаһындағы иң билдәле фабрикант һәм төҙөлөш подрядсыһы ғаиләһенән. Инженер-химик Соломон Савельевич  Жирмунскийҙың туған ҡустыһы.
Тенишев училищеһын һәм Император Санкт-Петербург университетын (1912) тамамлай. мәктәп йылдарында Жирмунскийҙың йорт уҡытыусыһы Г.Я.Красный-Адмони (1881—1970), шул саҡта ул Петербург университеты студенты, ә һуңынан билдәле юрист була.
Өс тапҡыр ҡулға алына (1933, 1935, 1941). 1949 йыда космополитизмға ҡаршы көрәш кампанияһы барышында йәһүд буржуаз национализмында ғәйепләнә һәм Ленинград дәүләт университетынан эштән бушатыла.
1957 йылда — СССР Фәндәр академияһының тел ғилеме институты һинд-европа телдәре секторы мөдире. 1939 йылдың 28 ғинуарынан алып СССР  Фәндәр академияһы ижтимағи фәндәр бүлеге буйынса  (герман филологияһы, Көнбайыш Европа әҙәбиәте) мөхбир ағзаһы, 1966 йылдың 1 июленән академик. 1957 йылдан «Литературные памятники» китаптар серияһы редколлегияһы составына инә. 1964 йылдан алып — «Вопросы языкознания» журналының баш мөхәррир урынбаҫары»; вафатына тиклем баш мөхәррир вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнә.
Комарово зыяратында ерләнә
Телсе
Тел белгесе булараҡ, В. М. Жирмунский (башлыса герман телдәре материалында) грамматик төҙөлөш, грамматик вариативлык, аналитиклык һәм синтетизм проблемаларына зур иғтибар биргән    Ленинград грамматика мәктәптәренең иң күренекле вәкилдәренең береһе булып тора. Уның эшендә К. Леман һәм Б. Хайненың «грамматикализация теорияһының» төп нигеҙҙәре тураһында идеяларҙы  алдан әйткән, ул XX быуаттың һуңғы ун йыллығында киң таралыш ала. Ул шулай уҡ фундаменталь немец диалектологияһы буйынса (социолингвистик күҙәтеүҙәр планында); бигерәк тә Рәсәй территорияһында немец диалектын өйрәнеү буйынсе ҙур өлөш индерә. 1930 йылдар аҙағында СССР территорияһындағы Жирмунскийҙың идиш диалекттары буйынса тикшеренеүҙәре баҫылып сыға.
Әҙәбиәт белгесе
Әҙәбиәт ғилеме өлкәһендә В. М. Жирмунский А.Н.Веселовскийҙың компаративист мәктәбе традицияларын мираҫ итеп ала. Немец һәм төрөк фольклорын һәм эпосын сағыштырма өйрәнә,  Гете, Байрон башҡа инглиз һәм немец әҙәбиәте классиктарын, шулай уҡ герман-рус әҙәби бәйләнештәр тарихын өйрәнеү менән шөғөлләнә.
Уның урыҫ шиғыры теорияһына индергән өлөшө ҙур — 1920 йылдарҙа ОПОЯЗ даирәһенең «формаль йүнәлештәре» менән яҡынлашып, уның проблематикаһы менән  шөғөлләнә башлай. М.Л. Гаспаров эштәре барлыҡҡа килгәнгә тиклем Жирмунскийҙың иртә тикшеренүҙәре был өлкәлә иң мөһиме булып ҡала. Ахматова ижадының тикшеренеүсеһе булараҡ, Жирмунский акмеистарға ҡарата ҡулланылған «символизмды еңеп сығыусылар» билдәле формулаһын индерә.
Жирмунский тикшеренеүҙәрендә һуңғы йүнәлештәрҙең береһе - төрки халыҡтарының " Ҡырҡ батыр» эпик циклын өйрәнеү була, уның геройҙары Нуғай Урҙаһының бай шәхестәре йөҙөндә  реаль прототиптарына эйә була. Был эштәр  филологияла  ғына түгел, ә тарихи фәндә лә ҙур өлөш булып тора.
Фән ойоштороусы
В.М. Жирмунский шулай уҡ уңышлы фән ойоштороусыһы була; уның инициативаһы менән 1950 — 1960 йылдарҙа  грамматика теорияһы, морфологик типология, аналитизм  мәсьәләләре буйынса конференциялар үтәкәрелә һәм   мәҡәләләр йыйынтығы  баҫтырып сығарыла. Уның уҡыусылары араһында Петербургтан йәш быуындың тел белгестәре күп (мәҫәлән, Ю. С. Маслов, Г П. Торсуев, М.. Ф. Мурьянов); Жирмунскийҙа аспирантурала Н. Я Мандельштам уҡый.
Орлов Борис Павлович
Биографияһы
Борис Павлович Орлов 1892 йылдың 31 ғинуарында Рязань ҡалаһында тыуған. Рязань гимназияһын тамамлағас, Император Санкт-Петербург университетына уҡырға инә. Бында ул бер юлы ике факультет тамамлай: физика-математика (1912) һәм тәбиғи фәндәр — « география» һөнәре буйынса 1916).
1914 йылда Рус география йәмғиәте тарафынан Урта Азияғ а экспедицияға ебәрелә. Был һәм артабанғы экспедицияларҙа Орлов Ҡараҡом ҡомлоҡтарында гидрометеорология стационар күҙәтеүҙәр ойоштора. Улар Орловҡа ҡом бархандарында һыу парҙарының конденцияһы тураһында ҡыҙыҡлы фәнни һығымталар яһарға мөмкинлек бирә.
1928 йылда Баш геофизик обсерваторияла эшләй.
1930 йыл да Мәскәүгә күсә, унда МГМИ-ла (Мәскәү гидромелиоратив институты) эшләй башлай. Институттың дөйөм гидрология кафедраһы мөдире, аҙаҡ директор урынбаҫары була. 1933 йылдан ғүмеренең аҙағынаса Борис Орлов Мәскәү дәүләт университетында тупраҡ-география, 1938 йылдан — яңы ойошторолған география факультеттарында эшләй. 1938-1951 йылдарҙа дөйөм физик география кафедраһы мөдире, 1940-1941 йылдарҙа факультет деканы һәм Мәскәү дәүләт университетының география фәнни-ткшеренеү институтының директоры.
1941 йылда Орлов университеттың проректоры итеп тәғәйенләнә. 1941 йыл, иң ауыр хәрби осорҙа, 1941 йылдың 16 октябренән 1942 йылдың аҙағына тиклем, Мәскәү дәүләт университеты факультеттары эвакуацияланғанда, ректор вазифаһын башҡара. Был осорҙа ул университеттың бинаһында, йәшәй, бер нисә тапҡыр шәхсән бомбаларҙан сыҡҡан утты һүндереүҙә ҡатнаша.
Орлов Борис Павлович Мәскәүҙә Ванганьково зыяратында ерләнгән (36 уч.).
Педагогик эшмәкәрлеге
Борис Орлов педагогик эшмәкәрлеген 1916 йылда Юғары ауыл хужалығы курстарында башлай, һуңынан Хәрби-диңгеҙ гидрографик училищеһында һәм Петроград университетында лекциялар уҡый.
Педагогия фәндәре Академияһы эштәрендә әүҙем ҡатнаша, уның беренсе вице-президенты була.
Уның лекцияларын тыүлаусыларҙың хәтирәләре буйынса, Борис Орлов иҫ киткес лектор була. Бигерәк тә география тарихы буйынса лекциялары популярлыҡ менән файҙаланылған.
Гогопс
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әҡбәров Ниғмәтулла Сибәғәтулла улы
Әҡбәров Ниғмәтулла Сибәғәтулла улы (Акбаров Нигматулла Сибагатуллович; 1913-19.11.1986)  — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкы 1-се эскадроны ҡылыссыһы. Ҡыҙылармеец.
Мөржиғиҙәр
Мөржиғиҙәр, әл-мөржиғәт (مرجئة — кисектереүсе, көттөрөүсе; Мурджииты) — фани донъяла кешенең хәле тураһында фекерҙе Ҡиәмәт көнөнә тиклем «кисектереп торола» тип һанаған ислам ағымдарының дөйөм атамаһы.
Әҡбәров Ниғмәтулла Сибәғәтулла улы
Биографияһы
Ниғмәтулла Сибәғәтулла улы Әҡбәров 1913 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районы) Уяҙытамаҡ ауылында тыуған.
Мөржиғиҙәр
Тасуирламаһы
Мөржиғиҙәр, кешенең гонаһ ҡылыуы уның иманына бер нисек тә ҡағылмай, һәм уға зыян килтермәй, тигән фекерҙе яҡлаған.
Шул рәүешле мөржиғиҙәр ауыр гонаһтар ҡылыу кешене исламдан сығара тип раҫлаған хәрижиҙәргә ҡаршы ҡуйыла. Мөржиғиҙәрҙең фекере сөнни тәғлимәткә ҡаршы килә, сөнниҙәргә ярашлы, диндарҙарҙың ғәмәлдәре уларҙың ниәттәренән килә улар тығыҙ бәйләнештә тора һәм шәриғәткә ярашлы башҡарылырға тейеш.
Әҡбәров Ниғмәтулла Сибәғәтулла улы
Биографияһы
1941 йылдың 28 авгусында БАССР-ҙың Туймазы районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.
Мөржиғиҙәр
Тарихы
Ул шулай уҡ, Шәһәҙәт әйткән һәр кешене мосолман тип иҫәпләргә кәрәк, тигән фекерен белдерә.
Әҡбәров Ниғмәтулла Сибәғәтулла улы
Биографияһы
Һуғыш осоронда күрһәткән ҡаһарманлыҡтары биш «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән баһалана.
Мөржиғиҙәр
Тарихы
Мөржиғилек тиҙ арала — Ираҡта, унан Хәлифәлектең көнсығыш провинцияларында тарала. «Кисектереп торолоу» идеяһы Өмәүиҙәр идара иткән дәүерҙә актуаль була, ә уларҙың төшөрөлөүе менән ул догматика өлкәһенә күсерелә һәм «иман» төшөнсәһен билдәләүгә бәйле була.
Әҡбәров Ниғмәтулла Сибәғәтулла улы
Биографияһы
1945 йылдың 20 февралендә сираттағы ҡаһарманлығына 2-се Белорус фронтының 05Н һанлы бойороғо баһаһы.
Хәтер
Әҡбәров Ниғмәтулла Сибәғәтулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Туймазы районы Уяҙытамаҡ ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Эмпайр-стейт-билдинг
Эмпайр-стейт-билдинг (англ. Empire State Building) — Нью-Йорк ҡалаһының Манхэттен утрауындағы 103 ҡатлы йорт. Офис бинаһы. 1931 йылдан 1970 йылға тиклем, Бөтөн донъя сауҙа үҙәгенең Төньяҡ башняһы асылғансы, донъяның иң бейек бинаһы иҫәпләнә. 2001 йылда Бөтөн донъя сауҙа үҙәгенең башнялары ҡолағас, 2012 йылға тиклем тағы ла Нью-Йорктың иң бейек йорто булып ҡала. 2012 йылда 1-се Бөтөн донъя сауҙа үҙәге бейеклеге буйынса уны уҙып китә. Бинаның архитектураһы ар-деко стиленә ҡарай.
1986 йылда Эмпайр-стейт-билдинг АҠШ-ның милли тарихи һәйкәлдәре исемлегенә ингән. 2007 йылда Америка архитекторҙары институты һайлауы буйынса, беренсе һанлы бина иң яҡшы Америка архитектура сиселеше исемлегенә индерелә Владельцем и управляющим зданием является компания W&H Properties. . Бинаның хужаһы һәм идарасыһы булып W&H Properties компанияһы тора. Башня Бишенсе авенюла, Көнсығыш 33-сө һәм 34-се урамдары араһында урынлашҡан.
Оҙонлоғо 30 метр, бейеклеге 3 ҡат холл мәрмәр менән ҡапланған һәм донъяның 7 мөғжизәһен һәм 8-сеһен — Эмпайр-Стейт-Билдингтың үҙен һүрәтләгән 8 панно менән биҙәлгән. «Гиннестар рекорды» залында ҡыҙыҡлы рекордтар коллекцияһы тупланған. Лифтта 86-сы, шулай уҡ 102-се ҡаттағы күҙәтеү майҙансығына күтәрелергә була.
Проектлау
Башняның атамаһы Нью-Йорк штатының халыҡ телендәге исеменән килеп сыҡҡан, уны «империя штаты» тип йөрөтәләр. Башняның исемен «Империя штаты йорто» тип тәржемә итергә була, уның проектың «Шрив, Лэм и Хармон» (англ. Shreve, Lamb and Harmon) архитектура фирмаһы төҙөй (проекттың төп архитекторы Уилльям Ф. Лэмб). Алдараҡ Уинстон-Сейлемдағы Рейнольдс-билдинг, Төньяҡ Каролина һәм Цинциннатилағы Керью Тауэр (англ. Carew Tower), Огайо биналарын эшләгәндәге һыҙмалар ҡулланылған. Шундай бер йола бар: Эмпайр-стейт-билдинг хеҙмәткәрҙәре йыл һайын Атайҙар көнөндә (июндең өсөнсө йәкшәмбеһе) ихтирам йөҙөнән Рейнольдс-билдинг хеҙмәткәрҙәренә открытка ебәрә. Төҙөлөштөң төп подрядсылары The Starrett Brothers and Eken, проект Джон Раскоб (англ. John J. Raskob) һәм DuPont президенты Пьер Дюпон тарафынан финанслана.
Төҙөлөш
Эштәр 1930 йылдың 22 ғинауарында, башняны төҙөү 17 мартта Изге Патрик көнөндә башлана. Төҙөлөштә 3400 эшсе ҡатнаша, уларҙың күбеһе Европанан килгән эмигранттар була, шулай уҡ Монреаль эргәһендәге Канаваке резервацияһынан килгән мохокиҙар (могавктар) ҡәбиләһе вәкилдәре — ҡорос конструкцияларҙы төҙөүсе-монтажлаусылар һаны бер нисә йөҙ тәшкил итә. Рәсми мәғлүмәттәр буйынса, төҙөлөш барғанда үлемгә килтергән алты осраҡ теркәлә.
Фотограф Льюис Векес Хайндың һүрәттәре төҙөлөштөң төрлө этаптарын сағылдырған мөһим тарихи сығанаҡ ҡына түгел, унда эшселәрҙең тормошон һәм эшләү шарттарын күрергә була. Ҡорос урҙала ултырған монтажсы шул дәүерҙең символына әүерелә. Бина төҙөлөшө Нью-Йоркта шул мәлдә күҙәтелгән бейек йорттар төҙөү буйынса үҙенсәлекле ярыштың бер өлөшөнә әүерелә. Тағы ике проект — Уолл-стрит, 40 менән Крайслер Билдинг был мәлдә төҙөлөп бөтөп барған була, Эмпайр-стейт-билдинг ҡалҡып сыҡҡанға тиклем уларҙың икеһе лә бер нисә ай буйына иң бейек йорт булып иҫәпләнә. Төҙөлөш 410 көн бара. Бер аҙна эсендә яҡынса дүрт ҡат төҙөлә, бер ваҡыт ун көн эсендә 14 ҡат эшләнеп бөтә. Рәсми асыу тантанаһы 1931 йылдың 1 майында була. АҠШ Президенты Герберт Гувер Вашингтондан тороп төймәгә генә баҫып, бинала ут яҡтырта. Киләһе йылына бинаның башындағы яҡтыртыу ҡорамалдарын беренсе тапҡыр ҡулланып, 1932 йылдың ноябрендәге президент һайлауҙарында Гуверҙы үтеп киткән Рузвельт еңеүен байрам итә.
Асыу тантанаһы
1931 йылдың 1 майында губернатор Смиттың балалары таҫманы киҫкәндә, АҠШ-ла Бөйөк депрессия мәле була. Шуға ла биналағы бар урындарҙы ла ҡуртымға биреп бөтөп булмай, һөҙөмтәлә уны «Буш-стейт-билдинг» (англ. Empty State Building) тип атай башлайҙар. Бөтөн урындар ҙа тулыу өсөн ун йыл ваҡыт кәрәк була. Бина 1950 йылға тиклем хужаларына килем килтермәй. 1951 йылда Роджер Стивенс һәм уның партнерҙарына 51 млн долларға һатҡандан һуң (ул мәлдә бер бина өсөн түләнгән иң ҙур хаҡ) бина зыянлы булыуҙан туҡтай.
Ваҡиғалар
Эксплуатация башланғас, бинаның шпилен дирижаблдәр бәйләй торған мачта итеп ҡулланырға уйлайҙар. 102-се ҡат махсус туҡтау платформаһы итеп ҡулланыла, 86-сы ҡаттан 102-се ҡатҡа йөрөгән махсус лифт пассажирҙарҙы ташырға, уларҙы теркәү 86-сы ҡатта булырға тейеш була. Әммә хәүефлек йәһәтенән был идеяны тормошҡа ашырыу мөмкин булмай. 1952 йылда терминал урынына телекоммуникацион ҡоролма ҡуйыла.
1945 йылдың 28 июлендә ҡуйы томан эсендә подполковник Уильям Смит тарафынан идара ителгән АҠШ-тың ВВС бомбардировщигы В-25 «Митчелл» бинаның төньяҡ фасадына бәрелә. Бер двигатель башняны үтеп сығып, күрше бинаға ҡолай, икенсеһе лифт шахтаһына төшә. Был бәрелеш һөҙөмтәһендә сыҡҡан янғын 40 минут эсендә һүндерелә. Инцидентта 14 кеше һәләк була. Лифтсы Бетти Лу Оливер лифтта 75-се ҡаттан ҡолап төшөп иҫән ҡала һәм Гиннестар китабына инә.
Үҙ-үҙҙәренә ҡул һалыу осраҡтары
Бина ҡулланыла башлағандан алып бындай 30 осраҡ теркәлә. Беренсеһе төҙөлөш тамамлағас та, күптән түгел эштән ҡыуылған эшсе тарафынан эшләнә. 1947 йылда күҙәтеү майҙансығы тирәләй һаҡлаусы ҡоролма ла ҡуйыла, сөнки 3 аҙна эсендә 5 тапҡыр суицид яһарға тырышыу була. 1979 йылда мисс Элвита Адамс 86-сы ҡаттан һикерә. Әммә көслә ел уны 85-се ҡатҡа алып ташлай. Һуңғы суицид осрағы 2007 йылдың 13 апрелендә теркәлә, һөнәри эшмәкәрлегендә уңышһыҙлыҡ кисергән адвокат 69-сы ҡаттан һикерә.
Бейеклеге
Бинаның бейеклеге шпилгә тиклем — 443.2 м һәм ҡыйығына тиклем 381 м. 41 йыл буйына ул Нью-Йорктың, 23 йыл дауамында донъяның иң бейек йорто иҫәпләнә. 1972 йылда Бөтөн донъя сауҙа үҙәгенең төньяҡ башняһы Эмпайр-стейт-билдингты үтеп китә. 2001 йылдың 11 сентябрендәге террористик акт һөҙөмтәһендә сауҙа үҙәгенең башнялары емерелә һәм ул тағы ла Нью-Йорктың иң бейек бинаһы булып ҡала һәм 2009 йылға тиклем АҠШ-та бейеклеге буйынса Чикагоның Уиллис-Тауэрынан ҡала икенсе урында тора. Бөгөнгө көндә ул бейеклеге буйынса Америкала бишенсе урында.
Бина Манхэттендың иң матур йорттары исемлегендә дүртенсе урында.
Архитектура
Бинала 103 ҡат, уның бейеклеге — 381,3 метр. Үткән быуаттың 50-се йылдарында ҡуйылған телевизион башня менән дөйөм бейеклеге — 443 метр. Нигеҙендәге киңлеге яҡынса 140 метр. Коммерция майҙандары бинаның 85 ҡатын ала (257 211 м²). Ҡалған 16 ҡат ар-деко стилендәге төҙөлөш, 102-се ҡатта күҙәтеү майҙансығы урынлашҡан. Эмпайр-стейт-билдинг — 100-ҙән ашыу ҡаты булған донъялағы беренсе бина. Башняла 6500 тәҙрә, 73 лифт бар. Бинаның ауырлығы 331 000 тонна, ул ике ҡат нигеҙгә ҡоролған һәм ауырлығы 54 400 тонна булған ҡорос конструкция менән нығытылған. Уны төҙөүгә 10 млн кирбес, 700 километр кабель киткән. Тәҙрәләрҙең дөйөм майҙаны — 2 гектар, нигеҙҙең майҙаны — 8 мең м². Баҫҡыста 1860 тупһа, йылына бер тапҡыр баҫҡыс буйлап күтәрелеү буйынса ярыш ойошторола. Офис бүлмәләренә 15 000 кеше һыя, лифттар бер сәғәт эсендә 10 000 кешене йөрөтә ала. Башняла яҡынса 1000 офис, хеҙмәткәрҙәр һаны 21 000 кеше, Эспайр-стейт-билдинг хеҙмәткәрҙәр иҫәбе буйынса Пентагондан ҡала икенсе урында тора. Торбаларҙ дөйөм оҙонлоғо — 113 метр, электр үткәргестәрҙеке — 760 км. Быу менән йылытыла.
Ҡайһы бер заманса бейек йорттарҙан айырмалы рәүештә, башня фасады классик стилдә эшләнгән. Эстәге холдың оҙонлоғо 30 метр, бейеклеге 3 ҡат. Ул донъяның ете мөғжизәһе һүрәттәре менән биҙәлгән, тик уларға 8-се мөғжизә — Эмпайр-стейт-билдинг үҙе өҫтәлгән.
Яҡтыртыу
1964 йылда прожектор менән яҡтыртыу системаһы ҡуйыла, ҡайһы бер иҫтәлекле даталар ваҡытында бинаның өҫкә өлөшө төрлө төҫтәр менән яҡтыртыла. Мәҫәлән, Фрэнк Синатраның 80 йәшлек юбилейынан һәм йырсының үлемен һуң бина күк төҫтә яҡтыртыла, сөнки йырсыны «Күк күҙле мистер» тип йөрөтәләр. 2004 йылдың 8 авгусында актриса Фэй Рэй үлгәс, бяшныла 15 минутҡа ут һүндерелә.
Ғәҙәти яҡтыртыуға өҫтәп, Нью-Йорктың спорт командалары ярыштары үткәндә бина был командаларҙың төҫөнә биҙәлә.US Open теннис турниры мәлендә һары төҫ өҫтәнлөк итә. Бөйөк Британияның Берләштерелгән Короллеге һәм Төньяҡ Ирландия Королеваһы Елизавета II юбилейын билдәләгәндә көрән-алтын төҫ ҡулланыла. Гей-парадтар мәлендә башня йәйғор флагы төҫөнә биҙәлә.
Аттракциондар
Икенсе ҡатта 1994 йылда аттракцион асыла. Ул New York Skyride тип атала һәм ҡала буйлап һауанан сәйәхә итеү имитацияһын тыуҙыра. Аттракциондың оҙайлығы — 25 минут. 1994 йылдан 2002 йылға тиклем аттракциондың иҫке версияһы эшләй, унда «Звездный путь» сериалынан Джеймс Духан менән Скотт самолет пилоты сифатында юмористик стилдә шторм мәлендә самолетты контролдә тоторға тырыша. 2001 йылдың 11 сентябрендәге теракттан һуң был аттракцион ябыла. Яңы версияла сюжет һаҡлана, әммә декорацияларҙан Бөтөн донъя сауҙа үҙәге башняһы алына, Духан урынына Кевин Бэйкон пилот була. Уға шулай уҡ патриотик элементтар индерелгән.
Эмпайр-стейт-билдинг сәнғәттә
1933 йылда сыҡҡан «Кинг-Конг» фильмындағы гигант горилла менән алыш тап Эмпайр-стейт-билдинг башында була. Бинаның образы миллион тамашасыларҙың хәтеренә уйылып ҡала. 1983 йылда фильмдың 50 йыллыҡ юбилейын билдәләгәндә шарҙар менән тәбиғи ҙурлығына өрөп тултырылған Кинг-Конг бинаның ҡыйығына урынлаштырыла. 2005 йылда был фильмға ремейк төшөрөлә, финал сәхнә шулай уҡ бяшняла бара.
1964 йылда Энди Уорхолдың «Эмпайр» тигән документаль фильмы сыға. Ул 8 сәғәт 5 минут бара. Кинематографик картиналар исемлеге бинаның рәсми сайтында алып барыла.
Слогавка
Слогавка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохонка йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ногинск ҡалаһынан Орехово-Зуево ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һыу бассейны округтары
Һыу бассейны округтары — Рәсәйҙә һыу объекттарын йылға бассейндарын, улар менән бәйле ер аҫты һыу объекттарын һәм диңгеҙҙәрҙе файҙаланыу һәм һаҡлау өлкәһендә идара итеүҙең төп берәмеге. Һыу бассейны округтары 2006 йылда Рәсәй Федерацияһының һыу кодексын ҡабул иткәс барлыҡҡа килә.
Рәсәй Федерацияһының һыу кодексының 28-се статьяһына ярашлы 20 һыу бассейны округы билдәләнгән.
thumb|500px|Һыу бассейны округтары. Картаны [[:Рәсем:Basin regions.jpg|ентекләберәк ҡарағыҙ.]]
Иҫкәрмәләр
Төркөм:Гидрология Рәсәйҙең һыу бассейны округтары
Тири монастыры
Тири монастыры (грузин: მონასტერი თირის), әлеге ваҡытта бәхәсле  Көньяҡ Осетия биләмәһендә Тшинвали районы менән йәнәш урынлашҡан. Грузин православ сиркәүендә урта быуат фрескалары һәм боронғо грузин яҙмалары бар. 2015 йылда үткәрелгән техник хеҙмәтләндереүҙәрҙән һуң сиркәүҙең фрескалары өлөшләтә зыян күрә. Ҡомартҡыға Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡы статусы бирелгән
Архитектураһы
Тири монастыры Тири үҙәнендә Тшинвали районынан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 9 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Монастырь сиркәүҙән, манаранан, аш-һыу бинаһынан, хөжрәләрҙән һәм башҡа ҡоролмаларҙан тора. Башлыса базальт таштан төҙөлгән, шулай уҡ кирбес тә ҡулланылған.
15.7 x 8.8 ҙурлыҡтағы сиркәү 13 быуаттың икенсе яртыһында төҙөлә. 1420 йылдарҙа киңәйтелә, күтәрмә эшләнә, бөгөнгө көндә ул емерелгән. Фасады ташта һырлап биҙәлгән. 14 быуат аҙағында сиркәү хужаһы Тавхелидзе сиркәүҙең көнбайыш яғына терәлеп торған  ике ҡатлы манара төҙөй. Тири монастыры 1682 йылда кенәз Тактакидзелаға күсә, ул сиркәүҙең төньяҡ-көнсығыш осонда ғаилә баҙы төҙөй.
Яҙыуҙары
Грузин яҙмалары монастырь стеналарының тыш яғында урынлашҡан. Ике яҙыуы өҫтәмә бинала, бер яҙыу манарала бар. Яҙмаларҙа Тавхелисдзе ғаиләһенең ағзалары телгә алына. Тағы бер асомтаврули алфавитындағы яҙыу казначей Хела һәм Бевроз Махатлишвилины телгә ала. Өсөнсө яҙыуҙа Тактакидзе ғаиләһенең ағзалары епископ Руисили Филипп, Ардашель һәм Элизба тураһында хәбәр итә.
Бынан тыш, ике юллыҡ яҙыуҙа епископ Филипп тураһында әйтелә. Мәрмәр ҡәбер ташында ун ике юллыҡ яҙыу бар. Яҙыуҙа дворян кенәзе атаһы Вахтанг Ростомдың бында ерләнеүе тураһында яҙа. Был ҡәбер менән йәнәш принц Георг Мачабелиҙың улы Эрекленың кәшәнәһе урынлашҡан. Был яҙыуҙарҙы 1850 йылда француз Мари-Феликите Броссет баҫтырып сығара
Тарихы
Тири монастыры төрлө грузин тарихи документтарында 18 быуатҡа тиклем телгә алына Рәсәй Грузияны баҫып алғандан һуң Тири монастыры һәм 1811 йылда район сиркәүе итеп үҙгәртелә.
2008 йылда Рәсәй-грузин һуғышы ваҡытында монастырь Көньяҡ Осетия һәм  Рәсәй һәм көстәр контроле аҫтына эләгә. Һөҙөмтәлә мәхәллә руханиҙарына һәм сиркәү общинаһына сиркәүгә инеү тыйыла  Конфликттар тамамланғас, 2015 йылдың июлендә сиркәүҙә реставрация эштәре үткәрелә, әммә  был йүнәтеүҙәрҙән һуң сиркәүҙең фрескалары зыян күрә.
Сарбаев Миңғәли Рәхмәт (Рәхмәтулла) улы
Сарбаев Миңғәли Рәхмәт (Рәхмәтулла) улы (Сарбаев Мингалей Рахматович (Рахматуллович) 1922 йыл — 12 октябрь 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.
Биографияһы
Сарбаев Миңғәли Рәхмәт (Рәхмәтулла) улы 1922 йылда хәҙерге Башҡортостандың Көйөргәҙе районында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Көйөргәҙе районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномет полкында элемтә отделениеһы командиры булып хеҙмәт итә. Хәрби званиеһы — сержант. 1943 йылдың 12 октябрендә Украина территорияһында барған ҡаты һуғышта һәләк була. Украинаның Чернигов өлкәһе Любеч районының Любеч ҡалаһында ерләнә. Юғалтыуҙар исемлегендә Сарбаев Миңғәли Рәхмәт (Рәхмәтулла) улының Көйөргәҙе районында йәшәгән атаһы Сарбаев Рәхмәт Ғәйзулла улы күрһәтелгән.
Гош (Сархай ҡушылдығы)
Гош  — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сахрай йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Таллий
Таллий (, Tl) — Менделеевтың периодик таблицаһының 6-сы осор, 13-сө төркөм элементы. Тәртип номеры — 81.
Ауыр металдар төркөмөнә ҡарай. Ябай матдә таллий — йомшаҡ, бик ағыулы, көмөшһыу-аҡ төҫ менән көрәнһыу-зәңгәрерәк төҫмөрлө металл.
Символы
Таллий элементының символы — Tl (Таллий тип уҡыла).
Тарихы
Таллийҙы 1861 йылда инглиз ғалимы Уильям Крукс Гарц тау массивтарында урынлашҡан Абберод ҡалаһы янындағы көкөрт кислотаһы заводының ҡурғаш камераларында ҡалған шламды спектраль ысул менән тикшереп аса.
1862 йылда металлик таллий Уильям Крукс һәм француз химигы Клод-Огюст Лами тарафынан да үҙ аллы эҙләнгәндә табыла.
Исеменең килеп сығышы
Элемент үҙенең исемен спектрындағы йәшел һыҙаттар айҡанлы ала (θαλλός — йәш, йәшел тәлгәш ).
Тәбиғәттә
Таллий — тарҡау элемент. Сфалерит, цинк, баҡыр һәм тимер колчеданы, калий тоҙо һәм слюдаларҙа була. Таллий — ауыр металл. Уның ете генә минералы билдәле (круксит (Cu, Tl, Ag)2Se, лорандит TlAsS2, врбаит Tl4Hg3Sb2As8S20, гутчинсонит (Pb, Tl)S • Ag2S • 5As2S5, авиценнит Tl2O3), уларҙың барыһы ла бик һирәк осрай. Төп массаһы сульфидтар, иң әүәл — тимер дисульфиды менән бәйле.
Таллий биосферала еңел күсеп йөрөй. Тәбиғи һыуҙан уны күмер, балсыҡ, марганец гидроксиды, һыуы һеңдерә, парға эәйләнгәндә туплана (мәҫәлән, Сиваш күлендә 5 г/л тиклем). бар. Калий минералдарында (слюда, ялан шпаты), сульфид мәғдәндә: галенит, сфалерит, марказит (0,5-кә тиклем %), киноварҙа туплана.Ҡушылма булараҡ тәбиғи марганец һәм тимер оксидтарында була. .
Таллийҙың уртаса йөкмәткеһе (ауырлығы буйынса):
Костино
Костино (Костино) — Һамар өлкәһенең Оло Чернигов районындағы ҡасаба, Краснооктябрьский ауыл биләмәһенә керә.
Почта индексы — 446276.
Халыҡ һаны
2015 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ауылда 239 кеше теркәлгән.
Пек
Пек — (голландса pek — ыҫмала), ыҫмала (һәүерташлы, пиролиз, кокслаштырыу, ярым кокслаштырыу) һәм дегет (ағас, торф) ҡыуыу ҡалдыҡтары. Ҡара төҫтәге ҡаты (ҡайһы берҙә ҡуйы йәбешкәк) масса; һуғылғанда ҡабырсаҡҡа оҡшаш урын барлыҡҡа килтереп һына, туҡтауһыҙ ҡулланғанда һығылмалы була.
Сеймалға бәйле ташкүмер, торф, ағас, нефть пектары айырыла. Ташкүмер пегы йәбешкәк, термототороҡло, йөҙлөк тартылышына, еүешләнеүсәнлеккә, үртәлеүсәнлеккә эйә; ағыулы, осоусан ҡушылмалар өсөн ПДК 0,5 мг/м³; составына 500‑гә яҡын, шул иҫәптән, күп ядролы конденсирланған ароматик һәм гетероцикллы, ҡушылма, уларҙың полимерлашыу, поликонденсация продукттары инә. Алюмин электродтар һәм электрод күсәре, графит изделиелар, күмер‑графит блоктар һ.б. производствоһында анод массаһын алғанда пек коксын һәм пек‑бәйләүес барлыҡҡа килһен өсөн; брикетланған күмер яғыулығы, пеклы пластик массалар һәм лактар, йомшаҡ түбә әҙерләү һ.б. өсөн ҡулланыла. Ағас пек һыуҙа эремәй, күп кенә органик эретмәләрҙә эрей; һелте эретмәләрендә эмульсиялар барлыҡҡа килтерә; төп компоненты — юғары молекуляр Фенолкислоталар (55—85 %), ҡалғандары — цикллы альдегидтар, кетон һәм спирттар, фенолдың тулы эфирҙары, углеводородтар (6—25 %) һәм фенолдың альдегид менән конденсация продукттары. Ағас пеклы ҡойолған беркеткестәр, активлаштырылған күмер производствоһында бәйләүестәр, бетондарға өҫтәмәләр, простилка өсөн ыуар алғанда ҡулланыла. Ағас пегы нигеҙендә ағас‑ыҫмала эреткестәр менән берлектә ағас һәм металл изделиеларҙы буяу өсөн пеклы лак әҙерләнә. Нефть пегы шыйыҡ углеводород сеймалын (пиролиз ыҫмалаһы, дистиллятлы крекинг‑ҡалдыҡ) термополиконденсациялап алалар; составында бер нисә меңгә тиклем индивидуаль берләшмә, шул иҫәптән ароматик һәм нафтен рәтенән. Металлургияла, электроэнергетикала һ.б. төрлө углерод материалдар әҙерләгәндә ҡулланыла.
Ходца
Ходца — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохонка йылғаһының һул ярына тамағынан 3,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ногинск ҡалаһынан Орехово-Зуево ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Себер дәүләт фән һәм технологиялар университеты
'''Академик М. Ф. Решетнёв исемендәге Себер дәүләт фән һәм технологиялар университеты (СибГУ имени академика М. Ф. Решетнёва'; халыҡ телендә — «Решетнёвка», «Аэроко́с»'' ) — Красноярск ҡалаһындағы юғары уҡыу йорто. Рәсәй төбәк университеттарының береһе. 2017 йылдың 12 майында, Академик М. Ф. Решетнёв исемендәге Себер дәүләт аэрокосмик университетын (СибГАУ имени академика М. Ф. Решетнёва) Себер дәүләт технология университеты менән берләштергәндән һуң — Академик М. Ф. Решетнёв имемендәге Себер дәүләт фән һәм техноогиялар университеты (СибГУ имени М. Ф. Решетнёва). СибГАУ-на 1960 йылда нигеҙ һалына. 1960 йылдан алып 2002 йылға тиклем университет исемдәре: 1960 — 1989 — завод-втуз (Красноярск дәүләт техник университеты филиалы); 1989 — 1992 — Красноярск космик техника институты (КИКТ); 1992 — 2002 — Себер аэрокосмик академияһы (САА); 2002 — 2017 — Академик М. Ф. Решетнёв исемендәге Себер дәүләт аэрокосмик университеты (СибГАУ); Күренекле СССР һәм Рәсәй конструкторы М. Ф. Решетнёва исеме юғары уҡыу йортона 1996 йылда бирелә.
Университет аэрокосмик, урман сәнәғәте һәм ҡатнаш тармаҡтар өсөн юғары квалификациялы кадрҙар әҙерләй, фәнни тикшеренеүҙәр һәм тәжрибә-конструктор эштәрен үткәрә, Рәсәй, БДБ һәм сит илдәрҙең билдәле юғары уҡыу йорттары менән хеҙмәттәшлек итә. Шулай уҡ Академик М. Ф. Решетнёв исемендәге СибГУ, үҙенең асыштары һәм проекттары, инновацион эшмәкәрлеге арҡаһында, РФ Мәғариф министрлығының рейтингында Рәсәйҙең иң перспектив 100 вузы иҫәбенә индерелгән.
Университет тарихы
СССР-ҙың космонавтика һәм ракета төҙөү тармағында уңыштары юғары квалификациялы кадрҙар әҙрләү ихтыяжын тыуҙыра. 1959 йылда Красноярск машиналар төҙөү заводы базаһында ОКБ-1 филиалы булдырыла, һәм тәжрибә-конструкторлыҡ эштәре һәм ракета техникаһын төҙөү бурысы ҡуйыла. Оборона техникаһы производствоһының Баш комитеты бойороғо менән бәйле, Михаил Фёдорович Решетнёв етәкселегендә Красноярск-26 (Железногорск) ябыҡ ҡалаһына күсерелә. 1959 йылдың декабрендә СССР Министрҙар Советының (Хөкүмәте) 1425-се производствонв юғары квалификациялы кадрҙар менән тәьмин итерлек завод-втуздар төҙөлә башлай. Красмашзавод ракета-космик комплексҡа белем биреү базаһы булырлыҡ предприятиеларҙың береһе итеп тәғәйенләнә.
Красноярск политехник институтының филиалы
1960 йылдың 1 сентябрендә Красноярск политехник институтының филиалы — завод-втуз төҙөлә. Уҡыу йортоноң төп бурысы булып производствонан айырылмайса инженер тармағы белгестәр әҙерләү тора. РСФСР Минвузы бойороғо менән беренсе директор Капустянский Евгений Николаевич ҡуйыла. Институттың матди-техник базаһын булдырыуҙа Красмашзавод директоры Сысоев Пётр Александрович ҙур ярҙам күрһәтә, 1966 йылда ул удостоившийся звания [[Герой Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була.
1960-сы йылдар: эшмәкәрлек башы
960 йылда завод-втуз 200 студент ҡабул ителә, уларҙы уҡытыу эше менән профессиональ преподавателдәр һәм завод инженерҙары уларҙы уҡытыу эше менән шөғөлләнә. Студенттарҙың яртыһы беренсе уҡыу йылында уҡ производство практикаһына йәлеп ителә. Шулай уҡ филиал советы, комсомол һәм профсоюз ойошмалары, тәүге формировались первые кафедралар формалаша башлай: юғары математика кафедраһы, физика, химия, металдар технологияһы кафедралары һ. б. Уҡытыусыларҙы илде башҡа вуздарынан күсерәләр. 1960-сы йыдарҙа ил оборонаһын тәьмин итеү менән бер рәттән йыһан киңлеген үҙләштереү өҫтөнлөклө йүнәлешкә әйләнә. Ошо яғы уҡыу йортона белгестәрҙең иғтибарын йәлеп иткән. Втуза яңы бина бүленә (хәҙерге административ корпус), өҫтәмә ҡоролмалар, лабораториялар төҙөлә, белгестәргә торлаҡ бирелә.
1970-се йылдар: фәнни потенциалды үҫтереү
1966 йылда беренсе сығарылыш (149 кеше) була, күп кенә тамамлаусылар Красмашта, НПО ПМ йә втузда эшләргә ҡала. Сысоев Мәскәүгә күсерелгәс, Борис Николаевич Гуров етәкселек итә. Уның килеүе производствоның модернизацияланыуына килтерә: уртаса алыҫлыҡҡа осоусы Р-14 баллистик ракета етештереүҙән завод диңгеҙ базированиелы баллистик һыу аҫты кәмәләре — РСМ-25, артабан тағы ла ҡатмарлы һәм камилыраҡ ракеталар: РСМ-40 һәм РСМ-50 етештерә башлай. 1969—1974 йылдарҙа заводты Владилен Петрович Котельников етәкләй. Алюминий иретмәләренән нескә ҡалынлыҡтағы герметик корпус конструкциялары, юғғары баҫымлы тиҙ йөрөшлө йылытыу насостары һәм газ турбиналары, ракета кораустары (аргон-дуғалы һәм электрон-нур иретеп йәбештереү ярҙамында). Күп асыштар донъя кимәлендәге ҡаҙаныш булып тора. 1977 йылда 2-се майҙансыҡ базаһында КБ ПМ һәм Механик завод формалаша. Михаил Фёдорович Решетнёв НПО ПМ-дың генераль директоры итеп тәғәйенләнә, уның беренсе урынбаҫарҙары Григорий Маркелович Чернявский һәм Анатолий Ефимович Митрофанов була, һәм завод-втуз һәм НПО ПМ төрлө яҡлы хеҙмәттәшлек итә. Ректор Павлов А. Г., бөтә союз конференцияларында һәм семинарҙарында ҡатнашып, втуз хеҙмәткәрҙәренең фәнни әүҙемлеген арттырыуға һәм аэрокосмик өлкәлә тикшеренеүҙәрҙең ыңғай һөҙөмтәләренә этәргес бирә. 1976 йылда ректор Всеволод Николаевич Севастьянов завод-втуз үҙ аллы статусҡа эйә булыуын теләй. то было возможно только при условии, что будет увеличен Профессор-уҡытыусылар составын, дәрәжәләргә лайыҡ уҡытыусыларҙы арттырырға кәрәк була, уларҙың һаны СССР-ҙа уртаса 45 % булған кимәлә етергә тейеш була. Ректорат втуз белгестәрен һәм уҡытыусыларын әҙерләү сифатына ҙур иғтибар итә. Завод-втузда 2 300 студент белем алған.
1980-се йылдар
1980 йылдан ректор Владимир Михайлович Осипов. 1982 йылдан Минвуз барлыҡ юғары уҡыу йорттарының да дисциплиналар буйынса уҡытыу-методик комплексы (УМКД) булырға тейеш тигән талап ҡуя. Владимир Осипов студенттарҙың фәнни эшмәкәрлегенә, уларҙың ғилми-тәжрибә эштәрендә ҡатнашыуына, конференция һәм семинарҙарҙа сығыш яһауына ҙур иғибар менән ҡарай. 1982 йылда Красноярск завод-втузында Бөтә Союз завод-втуздары студенттарының фәнни конференцияһы уҙғарыла. 1983 йылда Геннадий Павлович Беляков ректор вазифаһына тәғәйенләнә. Ул вузды КПИ-нан айырырға һәм абруйлы, көнәркәшлеккә һәләтле үҙ аллы юғары уҡыу йорто кимәлендә күргеһе килә. Беляков хеҙмәтенең һөҙөмтәһе — ҙур булмаған завод-ВТУЗ Красноярскиҙа иң ҙур уҡыу йортона әйләнәе. 1980-се йылдарҙың 1-се яртыһында Геннадий Беляков белем биреүҙә теория һәм практики бер-береһенә йоғонто яһап эшләүенә иғтибар итә. Шуның менән бер рәттән уҡыу процесына иҫәпләү техникаһын (информатика кафедраһы асыла) индереп, вуздың матди-техник базаһы нығытыла, илдең профилле вуздары (Мәскәү авиация институты МАИ, Мәскәү энергетика институты, Мәскәү авиацион технологияһы институты, Ленинград политехник институты, Ленинград инженер-иҡтисад институты, Новосибирск дәүләт университеты) менән партнёрлыҡ мөнәсәбәттәре урынлаштыра.
Красноярск космик техника институты
1989 йылдың 12 июнендә СССР Министрҙар Советы 470-се «Красноярск космос техникаһы институты — завод-втуз булдырыу тураһында» ҡарары менән Красмашзавод ҡарамағындағы уҡыу йорто үҙ аллы Красноярск политехник институты статусын ала. 1989 йылда яңы специальностар, фәнни-тикшеренеү лабораториялары барлыҡҡа килә, аспирантура асыла, административ бина эргәһендә яңы корпус төҙөлә башлай.
Себер аэрокосмик академия
1992 йылда Фән министрлығының 1119-сы бойороғо менән КИКТ Себер аэрокосмик академияһы (САА) тип атала. Был осорҙа институтта 6 факультет, 24 кафедра, информатика һәм иҫәпләү техникаһы уҡыу үҙәге, инженер-һынау полигон һәм фәнни-инженер үҙәге була. Профессорҙар, уҡытыусылаар һаны ике тапҡырҙан ашыуға арта (30 доктор һәм профессор, 2 академик, 4 ағза-корреспондент, 8 Ленин премияһы лауреаты). СССР тарҡалғандан һуң, 1990-сы йй. САА-ға ҡыйынлыҡтарҙы еңергә тура килә. Хәрби производство конверсиялана, ракета-космос тармағы яйлап позицияларын юғалта башлай. Граждандар авиацияһы сәнәғәтенә ярҙам ит. СССР Минобщемаш, Красмаш һәм НПО ПМ ярҙам күрһәтә. Вузды техник яҡтан киңәйтеү пландары ла тормошҡа ашырыла, хатта ҡорамал һәм установкалар төп средстволарҙың баланс хаҡын 6 тапҡыр арттырыу мөмкин була. База предприятиелары менән тығыҙ хеҙмәттәшлек ярҙамында уҡыу процесында күп подразделениеларҙың матди ресурстарын файҙаланды. 1996 йылда вузға академик Михаил Фёдорович Решетнёв исеме бирелә. ИВТ, системалы анализ, менеджмента, машиналар төҙөү тармаҡтарында стандартизация һәм сертификация, мәғлүмәтте автоматлаштырылған эшкәртеү системалары һәм идара итеүҙең автоматлаштырылған системаһы өлкәһендә яңы һөнәрҙәр барлыҡҡа килә. АҠШ университеттары менән берлектә 1996 йылда Теоретик һәм ғәмәли физика халыҡ-ара институты һәм Бизнес юғары мәктәбе барлыҡҡа килә; Красмаш вуз балансына Йөҙөү бассейны, спортзал, ятаҡ һәм ял базаһын бүләк итә. САА-на космонавттар Крикалёв Сергей Константинович, Серебров Александр Александрович, Зудов Вячеслав Дмитриевич, Севастьянов Виталий Иванович, Горбатко Виктор Васильевич, Соловьёв Анатолий Яковлевич килә;. 2000 йылға академия 23 специальность һәм дипломлы бакалавр һәм магистрҙар әҙерләүҙең өс йүнәлешендә эшләй, выпустила около 130 специалистов в области граждандар авиацияһы өлкәһендә 130 белгес сығарған.
Себер дәүләт аэрокосмик университет
23 мая 2002 года Сибирская аэрокосмическая академия получила статус университета, вуз стали именовать — Сибирский государственный аэрокосмический университет имени академика М. Ф. Решетнёва. В 2003 году СибГАУ участвовал в выездном заседании президиума Федерации космонавтики России, которое проводил лётчик-космонавт и дважды Герой Советского Союза Владимир Васильевич Ковалёнок. В данном заседании принимали участие руководители предприятий Красноярского края, представители Красноярского научного центра СО РАН и Администрации. По итогам заседания было принято обращение к обеим палатам Парламента и Правительству РФ, призванное выработать дальнейшую стратегию развития аэрокосмической отрасли и подготовки кадров. В 2006 году СибГАУ и КНЦ СО РАН подписали соглашение о сотрудничестве, что позволило вузу укрепить свои связи с академической наукой в Красноярске. В том же году университет получил лицензию Федерального космического агентства.
Сибирский государственный университет науки и технологий
В 2016 году с целью создания в Красноярске опорного университета начался процесс реорганизации Сибирского государственного технологического университета путём его присоединения к СибГАУ. 12 мая 2017 года объединённый университет получил название ''Сибирский государственный университет науки и технологий имени академика М. Ф. Решетнева''.
Институттары һәм факультеттары
Университет имеет пять институтов и шесть факультетов. Основной упор в преподавании делается на физико-математические и инженерно-технические дисциплины, связанные с аэрокосмической отраслью. Эту задачу в основном выполняют факультет машиноведения и мехатроники, факультет гражданской авиации и таможенного дела, Институт космической техники и Институт космических исследований и высоких технологий. Подготовка специалистов в области экономики, финансов, информатики и вычислительной техники, маркетинга и менеджмента осуществляется на инженерно-экономическом (в филиалах — финансово-экономический) и гуманитарном факультетах, в Международной школе бизнеса и Институте информатики и телекоммуникаций.
Институттары
В число институтов СибГУ входят: Институт космической техники (ИКТ), Институт информатики и телекоммуникаций (ИИТК), Научно-образовательный центр "Институт космических исследований и высоких технологий" (НОЦ «ИКИВТ»), Инженерно-экономический институт (ИЭИ), Институт гражданской авиации и таможенного дела (ИГАиТД), Институт социального инжиниринга (ИСИ), Институт машиноведения и мехатроники (ИММ), Институт заочного обучения (ИЗО), Военный институт (ВИ) и Институт дополнительного образования (ИДО).