cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кобылья (Кипшенга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Маргарян Тарон Андраникович
Маргарян Тарон Андраникович (Տարոն Անդրանիկի Մարգարյան, 17 апрель 1978 йыл, Ереван, Әрмәнстан) — Андраник Маргаряндың улы, Әрмәнстандың дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. Ереван ҡалаһының Әрмәнстандың бойондороҡһоҙлоҡ осорондағы 11-се мэры.
Иртә карьераһы һәм административ район менән етәкселеге
2003 йылда Әрмәнстан Республикаһының Тәбиғәтте һаҡлау министрлығының биоресурс менән идара итеү буйынса агентлыҡ начальнигы урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
2005 йылда, 27 йәшендә, Аван административ районы башлығы итеп, ә 2008 йылда шул уҡ вазифаһына ҡабаттан һайлана.
Административ район менән етәкселек итеү осоронда Аван ике йыл рәттән Еревандың иң яҡшы районы тип таныла.
2009 йылда ҡала советы ағзаһы итеп һайлана, шул уҡ йылда мэрҙың беренсе урынбаҫары вазифаһына тәғәйенләнә.
Ереван мэры
2011 йылдың 15 ноябрендә Ереван ҡала советы Тарон Маргарянды мэр итеп һайлай. Был вазифала ул отставкаға киткән Карен Карапетянды алмаштыра.
2013 йылдың 5 майындағы һайлауҙарға йомғаҡ яһап, Әрмәнстан Республикаһының Үҙәк һайлау комиссияһы, аҡһаҡалдар советы ағзалары тарафынан түбәндәгеләр һайланды, тип белдерә:
Төп эшмәкәрлек йүнәлештәре
Мэры вазифаһына һайланғандан һуң, Тарон маргарян ҡаланытигеҙ үҫтереү стратегияһы тураһында йыш белдерә. Уның етәкселеге ваҡытында Еревандың барлыҡ административ райондарында ла спорт һәм художество мәктәптәре төҙөлә йәки реставрациялана, китапханалар ремонтлана, мәктәп һәм балалар баҡсаларында йылытыу системалары яңыртыла, ә Ереванда йәшәүсе балалар балалар баҡсаһына бушлай йөрөү мөмкинлегенә эйә була.
Тарон Маргарян инициативаһы буйынса 2013 йылдан Ереван зоопаркы реставрациялана башлай. Быға тиклем унда нигеҙләнгәндән алып бындай эштәр башҡарылмаған була. Зоопарк майҙаны 7 гектарҙан 16 гектарға тиклем арттырыла, ә ремонт эштәренә1 млрд драм самаһы аҡса тотонола. Еревандың барлыҡ административ райондарында ла шәхси секторҙар менән хеҙмәттәшлек арҡаһында йәмәғәт парктары төҙөлә йәки реставрациялана.
Тарон етәкселегендәге йылдар шулай уҡ юл төҙөлөшө өлкәһендәге киң эшмәкәрлек менән иғтибарға лайыҡ. Азия үҫеш банкы менән берлектә Ереванды урап үтеүсе юл төҙөлә, ул ҡаланың юл траифгын көсөргәнештән бушатрыға ярҙам итәсәк. Уның етәкселеге ваҡытында шулай уҡ Лениградя урамы менән Адмирал Исаков урамын тоташтырыусы яңы автомагистарль, Ленинградян-Киевян районында төҙөлгән транспорт сиселеше, Улнеци һәм Рубинянц урамдарын тоташтырыусы яңы юл ҡулланыуға тапшырыла, урамдарҙағы совет заманынан ҡалған яҡтылыҡ сығанаҡтары модернизациялана һәм яҡтыртыуҙың LED системаһына күселә.
Ереван мэры вазифаһында булыуының беренсе йылынан башлап, Тарон Маргарян ҡала идаралығында мәғлүмәт технологияларын, электрон идара итеү системаларын актив ҡулланыу, фейсбук социаль селтәрендә үҙ профилен булдырыу, үҙ сәхифәһендә яҙмалар менән бүлешеү кәрәклеге өсөн сығыш яһай, ә 2016 йылдың мартында фейсбук социаль селтәрендә граждандар менән конференция үткәрә һәм тәүлек эсендә хәбәрҙәр һәм комментарийҙар рәүешендә 100 мөрәжәғәт ала.
2014 йылда Американың абруйлы Rutgers университетының йәмәғәтселек һәм административ идара итеү мәктәбенең электрон идаралыҡ институты комиссияһы Ереванды электрон идара итеү күҙлегенән баһалағанда иң тиҙ үҫешеүсе ҡала тип таный. Электрон идаралыҡтың дөйөм баһаһына ярашлы, донъяның алдынғы ҡалаһы булып Сеул һанала, унан һуң Нью-Йорк, Гонконг, Сингапур һәм Ереван тора.
Проблемалар һәм тәнҡит
Тарон Маргарян бик йыш, 2013 йылда юл хаҡын 150 драм итеп билдәләү тураһындағы ҡарарҙың ғәмәле мэрҙың белдереүенән һуң туҡтатылыуға ҡарамаҫтан, йәмәғәт транспортына хаҡтар артыуға ҡаршы ойошторолған ҡаршылыҡ акцияһы ваҡытында йәмәғәт транспорты мәсьәләләрен хәл итмәгәне өсөн ҡала халҡының тәнҡит объекты булып тора
2013 йылдан Тарон Маргарян Ереван өсөн йылдар дауамында проблема булып торған көнкүреш ҡалдыҡтары проблемаһы буйынса ла тәнҡитләнә, әммә төп проблема халыҡ-ара конкурс һөҙөмтәһендә хәл ителә: Унда еңеүсе Ливандың «Санитек» компанияһы Ереван ҡалаһының көнкүреш ҡалдыҡтарын эшкәртеү буйынса йөкләмә ала. «Санитек» компанияһы эшләй башлағас, иҫке сүп-сар контейнерҙары яңыларына алмаштырыла, сүп-сар таҙалау яңы техника ярҙамында һәм тәүлегенә 24 сәғәт башҡарыла. Көнкүреш ҡалдыҡтарын таҙартыуҙың икенсе этабы булып яңы сүп түгеү урынын төҙөү мәсьәләһе күтәрелә.
Тарон Маргаряндың һайланып ҡуйылыуының тәүге йылдарында 4-се дәрәжә авария торошондағы биналарҙа йәшәүселәрҙең ҡаршылыҡ акциялары бик йыш була, улар мэрия һәм хөкүмәт биналары алдында үҙ ихтыярын белдерә. 2015 йылдың декабрендә ҡала мэры Тарон Маргарян Сисакян, 3, Яңы Ареш, 35 127/1 һәм, 4, Арцаха тыҡрығы 10/2 урамдарындаға ятаҡтарҙа йәшәүселәргә яңы фатир асҡыстары тапшыра. Программаны тормошҡа ашырыу барышында барлығы 650 ҡаилә яңы фатирға күсенә.
Тарон Маргарян ҡайһы бер киң мәғлүмәт сараларынан әрме хеҙмәтендә булмағаны өсөн дә тәнҡитләнә. Әммә ул хәрби хеҙмәттән университетта уҡыуын таммалағансы өс бала атаһы булыу сәбәпле азат ителә. Тарон Маргарян үҙ эшмәкәрлеге ваҡытында әрме-йәмғәтселек бәйләнешен нығытыу буйынса прграмма инициаторы була. Уға ярашлы хәрби хеҙмәткәрҙәргә ата-әсәләренең барыуы ойошторола. Шундай уҡ программаға ярашлы хәрби бурысын үтәгәндә һәләк булғандарҙың ғаиләләренә һәм азатамартиктарға фатир бирелә.
Тарон Маргарян етәкселек иткән йылдарҙа Еревандың башҡа ҡалалар менән халыҡ-ара бәйләнеше нығына, туғандаш һәм партнер ҡалаларға ике яҡлы визиттар ойошторола. Ереван 24 ҡала менән туғандаш. Улар менән хеҙмәттәшлек сиктәрендә иҡтисади, фәнни, мәҙәни, һаулыҡ һаҡлау, туристик, төҙөлөш һәм башҡа өлкәләр буйынса килешеүҙәр төҙөлгән.
Шәхси тормошо һәм ғаиләһе
Тарон Маргарянин — Әрмәнстандың элекке премьер-министры Андраник Маргаряндың берҙән-бер улы.
Гоар Саргсянға, Милли Йыйылышы депутаты Роберт Саргсяндың һеңлеһенә өйләнә. 6 балаһы бар: 5 ҡыҙы, 1 улы. Ғаилә тормошо сит күҙҙәрҙән ябыҡ.
Финанс мөмкинлектәре
Юғары вазифалы шәхестәр этикаһы комитетының декларацияһына ярашлы, 2016 йылда 250 миллион драмға, 50 мең АҠШ долларына һәм 50 мең евроға эйә. Төрлө сығанаҡтарға ярашлТарон Маргарян Аван районында шәхси йортта йәшәй.
Йәмәғәт һәм хәйриә эшмәкәрлеге
2005 йылдан футбол федерацияһының эшсе комитеты һәм киңкүләм футбол комитеты президенты булып тора.
2010 йылда «Еркрап» (СДЕ) ирекмәндәр союзы идараһы ағзаһы итеп һайлана, 2012 йылдың 9 февралендә 9-сы съезда һәм 2014 йылдың 15 февралендә 10-сы съезда ҡабаттан һайлана.
2012 йылда ЕГУАС Советы рәйесе итеп һайлана. Шул уҡ университетта Андраник Маргарян исемендәге премия булдырып, уны йыл һайын тапшыра.
2014 йылдан Еревандың Шахмат федерацияһы президенты булып тора һәм ҡаланың барлыҡ административ райондарында 11 шахмат мәктәбе төҙөтә.
Дальний (Кондинское районы)
Дальний — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 196 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628213, ОКАТО коды — 71116916001.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Рәсми тел
Рәсми тел — берәй дәүләттең рәсми учреждениеларында (мәҫәлән, хөкүмәттә йә судтарҙа) рәсми коммуникация өсөн ҡулланылған тел. Халыҡ-ара ойошмаларҙа "рәсми тел" статутта раҫланған ойошма ағзалары араһында рәсми коммуникация өсөн ҡулланылған телде аңлата.
Дәүләт теле — дәүләттең рәсми теле, ул телдә ил халҡы хөкүмәт органдарына мөрәжәғәт итә ала. Ҡайһы бер илдәрҙә бер дәүләт теле генә бар (мәҫәлән, Украинаның бер генә дәүләт теле — украин теле), бер нисә илдә ике тел дәүләт теле булып бер тигеҙ дәрәжәлә ҡулланыла. Мәҫәлән, Ҡаҙағстан конституцияһы буйынса илдең дәүләт теле — ҡаҙаҡ теле, ә урыҫ теле рәсми тел булараҡ ҡулланыла; Израиль закондары буйынса йәһүд теле менән бер рәттән ғәрәп теле рәсми тел булып тора. Швейцарияла 4 тел, Көньяҡ Африка Республикаһында 11 тел дәүләт теле булып һанала. Ҡайһы бер илдәрҙә (мәҫәлән, АҠШ-та йәки Мексикала) бер ниндәй тел дә юридик рәүештә рәсмиләштерелмәгән.
Чурскай
Чурскай — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кобра йылғаһының һул ярына тамағынан 274 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Камтытыгем
Камтытыгем — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Узунтытыгем йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Хул-Сорты-Юган
Хул-Сорты-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тоит-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Байкал дәүләт университеты
Тулы рәсми исеме - «Байкал дәүләт университеты» федераль дәүләт бюджет юғары белем биреү учреждениеһы.
Тарихы
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа, Себерҙе киң масштаблы индустриаль үҙләштереү башланғас, юғары уҡыу йорто төбәктең барлыҡ төп тармаҡтары өсөн финанс-иҡтисад һәм инженер-иҡтисад профилдәре буйынса юғары квалификациялы белгестәр әҙерләй башлай.
1947 йылда план-иҡтисад факультеты ойошторола. 1940 йылдар аҙағында аспирантура асыла. 1953 йылда инженер-иҡтисад факультеты асыла. Забайкальела 1957 йылда институттың Чита филиалы асыла.
Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығының 2015 йылдың 29 октябрендә сыҡҡан 1252 номерлы бойороғо менән юғары һөнәри белем биреүсе «Байкал дәүләт иҡтисад һәм хоҡуҡ университеты» федераль дәүләт бюджет белем биреү учреждениеһы «Байкал дәүләт университеты» юғары белем биреү федераль дәүләт бюджет мәғариф учреждениеһы тип үҙгәртелә.
Үҙ тарихында юғары уҡыу йорто һымаҡ вертикаль көслө-интеграцияланған төбәкара уҡытыу-ғилми комплексы булараҡ үҫә, ул үҙ эсенә юғары уҡыу йортона тиклем, юғары уҡыу йортонан һуң һәм юғары уҡыу йортонан һуң әҙерлектең барлыҡ баҫкыстарын үҙ эсенә ала: колледж, бакалавриат, һөнәр, магистратура һәм аспирантура, докторантура программалары буйынса юғары белем, Россия Президенты программалары һәм өҫтәмә һөнәри белем биреү программалары буйынса белем бирә.
Чита институты
Чита институты 1958 йылда Забайкалье ИФТИИ уҡыу-консультация пункты булараҡ ойошторола. 1985 йылда институт — институттың филиалы статусын ала.
Братск филиал
Филиал 2001 йылда барлыҡҡа килә. Иркутск өлкәһе, төньяҡ төбәге һәм Байкал-Амур магистрале зонаһы өсөн кадрҙар әҙерләү өсөн билдәләнгән. Иҡтисад һәм хоҡуҡ өлкәһендә Братсктың әйҙәп барыусы юғары уҡыу йорто булып тора.
Сығанаҡтар
Төркөм:Иркутск университеттары Төркөм:Алфавит буйынса университеттар
Киргизка (Яя ҡушылдығы)
Киргизка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яя йылғаһының һул ярына тамағынан 147 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Колапырь
Колапырь (Калатыр) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 279 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
14 август
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Һәйтәк ауыл Советы (Балтас районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы 2005 йылдың 20 июлендәге 211-з, 2006 йылдың 21 июнендәге 329-з, шул уҡ йылдың 29 декабрендәге 404-з һанлы закондарына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Псекеф
Псекеф — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Губс йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бүләкбаш
Бүләкбаш (Булякбашево) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 161 кеше. Почта индексы — 452141, ОКАТО коды — 80257825004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Анисимовка (Кыртомка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хул-Юган (Куноват ҡушылдығы)
Хул-Юган  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куноват йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғалина Рима Барый ҡыҙы
Ғалина Рима Барый ҡыҙы (9 март 1952 йыл) — педагогик хеҙмәт ветераны, үҙешмәкәр композитор. 1977—1984 йылдарҙа Баймаҡ районы Ленин орденлы «Йылайыр» совхоз-техникумының балалар музыка мәктәбе директоры; 1984—1995 йылдарҙа — Урғаҙа урта мәктәбе, 1995—2008 йылдарҙа хәҙерге Сибай педагогия колледжы уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994), Бөйөк Октябрь социалистик революцияһының 70 йыллығына арналған Бөтә Союз халыҡ ижады фестивале лауреаты (Мәскәү, 1978).
Биографияһы
Рима Барый ҡыҙы Ғалина 1952 йылдың 9 мартында Башҡорт АССР-ы Баймаҡ районы Түбә ауылында тыуған. Икенсе һанлы Түбә урта мәктәбен тамамлағас, пионервожатый булып эш башлай. 1973 йылда Учалы музыка училищеһына уҡырға инә һәм 1977 йылда уны уңышлы тамамлап, «Йылайыр» совхозына эшкә килә. Бында балалар музыка мәктәбен асыуҙа ярҙамлаша. 1977—1984 йылдарҙа был мәктәптең директоры булып эшләй. «Йылайыр» совхозында ҙур халыҡ инструменттары ансамблен ойоштора. Ансамбль Ырымбур, Силәбе өлкәләрендә, Башҡортостандың бик күп ҡала, райондарында, телевидениела сығыш яһай, 1978 йылда Мәскәү ҡалаһында уҙған Бөтә Союз халыҡ ижады фестивале лауреаты исеменә лайыҡ була.
1984—1995 йылдарҙа — Урғаҙа урта мәктәбе, 1995—2008 йылдарҙа хәҙерге Сибай педагогия колледжы уҡытыусыһы. 2009 йылдан хаҡлы ялда, дин юлында, шиғырҙар, йырҙар ижад итә.
Ижады
50-ләп йыр авторы. Иң билдәле йырҙары:
Йырҙарын билдәле йырсылар : Гөлсөм Бикбулатова, Ғәзим Ильясов, Алһыу Бәхтиева, Фәрүәз Урманшин һәм композиторҙың үҙенең уҡыусылары Руслан Ғәзизов, Йәғәфәр Нәҙершиндар башҡара.
Балалар өсөн «Бесәй», «Күркәм Сибай — йәшлек ҡалаһы» исемле йырҙар китабы авторы.
Юламан (Ҡурған өлкәһе)
Тарих
Тәүге тапҡыр 1795 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Юламан ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡатай улусы ҡарамағында була.
Халҡы
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауыл халҡының 41 %-тын башҡорттар тәшкил итә.
Хәмитов Рөстәм Зәки улы
Биографияһы
Рөстәм Зәки улы Хәмитов 1954 йылдың 18 авгусында Кемерово өлкәһе Драченино ауылында тыуған. Милләте буйынса үҙен башҡорт тип таный, туған теле — башҡорт теле, рус телен юғары кимәлдә белә, инглиз телендә иркен аралаша.
Атаһы — Хәмитов Зәки Сәлим улы Башҡорт АССР-ының Балтас районы Штәнде ауылында тыуған.
1973—1980 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтының (1993 йылдан Башҡорт дәүләт аграр университеты) «Машиналар ремонтлау» кафедраһы мөдире, ауыл хужалығын механизациялау факультеты деканы булып эшләне.
Әcәһе — Рәйсә Ғиниәтулла ҡыҙы ғүмер буйы математика уҡытыусыһы булды, хәҙер хаҡлы ялда. Ҡустыһы Рәшит Өфөлә водитель булып эшләй.
1969 йылда, мәктәптә уҡығанда, Саксонияла экскурсияла була.
Хеҙмәт юлы
Үҙаллы хеҙмәт эшмәкәрлеген 1977 йылда Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә башлай.
ҒаиләҺе
Өйләнгән, ике балаҺы бар. Ҡатыны — Гөлшат Ғәфүр ҡыҙы, һөнәре буйынса табип. Улы — Камил Хәмитов. Ҡыҙы — Нурия Хәмитова. Балалары Мәскәүҙә йәшәй.
10 апрель
10 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 100-сө (кәбисә йылында 101-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 265 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Сапҡын факелы (роман)
«Сапҡын факелы»  — Дон прозаигы, 1992 йылдан Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы Владимир Алексеевич Потапов романы. Автор Дон һәм Азов ярында йәшәгән кешеләрҙең боронғо тарихын, мифтарын, легендаларын, диндәрен яҡшы белеүсе. Тап бына ошо антик донъя сигендә «Сапҡын факелы» романындағы ваҡиғалар һүрәтләнә. Роман Ростов китап нәшриәте тарафынан 1990 йылда сығарылған. Романдың төп геройҙары — Дион, Танаис ҡалаһы грегы һәм уның улы Аполлоний. Улар икеһе лә үҙ ғүмерҙәрен ҡоллоҡҡа ҡаршы көрәшкә арнаған данлыҡлы һәм героик яҙмышлы кешеләр.
Йөкмәткеһе
Романда һүрәтләнгән ваҡиғаларҙың үҙәгендә — грек Дион, Дон тамағында торған Танаис ҡалаһы кешеһе. Уның атаһы грек, ә әсәһе - дала сибәре. Үҙенең ҡаһарманлығы, аҡыллылығы һәм ғәҙеллеге арҡаһында ул стратег һәм үҙ ҡалаһының архонты (ғәскәр башлығы һәм ҡала менән идара итеүсе) була. Үҙен урап алған донъяны ғәҙеллек ҡанундары буйынса яңыртып төҙөргә, тыуған ҡалаһын Боспор батшалығының хакимлығынан азат итергә хыялланған Дион христиандар ойошмаһына инә һәм ,Христосҡа ышанған кешеләрҙе берләштереп, Боспор батшалығын еңергә өмөтләнә. Был туралағы хәбәр батшаға барып етә, һәм ул христиандар общинаһын юҡ иттерер өсөн Танаисҡа яугирҙәр ебәрә. Дионды алыш аҙағында тоталар, уны тишек «үлем кәмәһенә» ултырталар һәм йылға буйлап ағыҙып ебәрәләр. Күрше сираҡ ҡәбиләһе кешеләре Дионды ҡотҡара. Сираҡтарҙың батшабикәһе һәм юғары жрецы Тамирия Дионды үҙ ҡыҙының тәрбиәсеһе һәм ғәскәр башлығы итеп тәғәйенләй.
Романда ике һөйләүсе бар. Ваҡиғалар башта автор тарафынан, ә артабан Диондың һәм Антонийҙың ғәжәйеп тормошон яҡшы белгән ҡыҙыу Ливиянан сыҡҡан Арависк тарафынан бәйән ителә. Романдағы ваҡиғалар Ахардей ярҙарында (хәҙерге Маныч) ярым күсмә сираҡ халҡы йәшәгән һәм үҙ ваҡытында эллин-ата улын эҙләп киткән урында тамамлана.
Хәйбуллин Ҡотләхмәт Ҡотлоғәлләм улы
Хәйбуллин Ҡотләхмәт Ҡотлоғәлләм улы  (29 декабрь 1921 йыл, Сөләймән ауылы, Үҫәргән кантоны, АСБР — 10 ноябрь 1943 йыл, Лоевский район, Гомель өлкәһе, Беларусь) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, кавалерия полкының отделение командиры, гвардия сержанты. Советтар Союзы Геройы (1944).
Биографияһы
1921 йылдың 29 декабрендә АСБР-ҙың Үҫәргән кантоны Сөләймән ауылында тыуған.
1940 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла.
Башҡорттарҙың йола фольклоры
Башҡорттарҙың йола фольклоры (урыҫса: обрядовый фольклор башкир) — тәбиғәт күренештәренә, физик һәм физиологик үҙгәрештәргә, йәмғиәттә, ғаиләлә булған хәлдәргә йоғонто яһарға тырышыу маҡсатында көйләнеп, һөйләнеп килгән теҙмә һәм сәсмә телмәр өлгөләре. Йола атҡарыу йыш ҡына театраль күренеште хәтерләтә.
Тарихы
Ерҙә йәшәгән һәр халыҡтың милли булмышы тап йола күренештәре аша сағылдырыла. Шунлыҡтан ниндәй ҙә булһа халыҡ тураһында мәғлүмәт йыйырҙан алда тикшеренеүселәр мотлаҡ уның йолаларына иғтибарын йүнәлтә. Әхмәт ибн Фаҙлан (Х быуат) һәм Әбү-Хәмит Әл-Ғариати (XIII быуат) ҡалдырған яҙмаларҙа башҡорттарҙың мәжүсиҙәргә хас йолалары атап үтелә. Венгр миссионерҙары Юлиан, Карпини, Рубрук (XIII быуат), голланд ғалимдары Масса һәм Витсен (XVIII быуат) башҡорттарҙың һәр төрлө ышаныуҙарына, им-томдарына иғтибар итә. Урыҫ тикшеренеүселәре В. Татищев, П. Рычков, И. Георги, И. Лепехин (XVIII быуат), П. Кудряшев, В. Даль, П. Размахнин, В. Черемшанский, Л. Берхгольц, С. Рыбаков (XIX быуат), Д. Зеленин, С. Руденко, М. Салтыковтарҙың хеҙмәттәрендә башҡорт йолалары сағылыш таба.
П. Назаров, Б. Юлыев, М. Өмөтбаев (XIX б.), Ғ. Вилданов, Н. Таһиров, Х. Ғәбитов, Ғәббәс Дәүләтшин (XX б.) кеүек башҡорт зыялылары йолаларыбыҙҙы йыйыуға етди иғтибар бүлә. З. Вәлиди-Туған, А. Инан (Фәтхелҡадир Сөләймәнов), Ғ. Амантай, Ә. Харисов, К. Мәргән кеүек ғалимдарыбыҙ, яҙыусыларыбыҙ был йүнәлештәге эш йөкмәткеһен байтаҡҡа байыта. Артабан яңы быуын фольклорсылары М. Сәғитов, С. Галин, Н. Шоңҡаров, Ф. Нәҙершина, Әхмәт һәм Риф Сөләймәновтар, Р. Солтангәрәева, Б. Байымов, Г. Хөсәйеновалар ҡалҡып сыға. Раил Кузеев, Н. Бикбулатов, Л. Нагаева, Ф. Фәтихова кеүек этнографтар йолаларыбыҙҙы үҙ иғтибарҙарынан ситтә ҡалдырмай. Халҡыбыҙҙың йолаларын ғилми яҡтан өйрәнеүҙә лә уңыштар байтаҡ. Мәҫәлән, Мөхәмәтша Буранғолов туй йолаһының йыйылма тасуирламаһын төҙөй. Әхнәф Харисов сеңләүҙәрҙең поэтик үҙенсәлен тикшерһә, Л. Лебединский уларҙың музыкаль яғына иғтибарын йүнәлтә. Ә Р. Солтангәрәева ғилми йәһәттән туй йолаларының тарихи нигеҙҙәрен, поэтик репертуарын өйрәнә.
Классификацияһы
Йолаларҙы түбәндәге өс төркөмгә бүлергә мөмкин (уларҙың тәғәйенләнеше, ниндәй шарттарҙа атҡарылыуы күҙҙә тотола):
1. хөрәфәттәр, боронғо йолалар (серле заттарға ышаныу, им-том, арбау, әпсенләү, мал-тыуарҙы имләү, тәбиғәт дауавлары, теләктәр, һынамыштар, ырымдар, юрауҙар һ. б.);
2. тәбиғәткә ҡағылышлы йолалар, халыҡ байрамдары (ваҡыт миҙгелдәре, йыйындар, тәбиғәт байрамдары; хеҙмәт, кәсеп һәм яу-көрәш йолалары, өгөт-нәсихәт һ. б.);
Киргисла
Киргисла — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Китат йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Башҡорттарҙың йола фольклоры
Классификацияһы
3. ғаилә -көнкүреш йолалары (тыуым, бала бағыу, бала бәпләү, туй, кешене ҡайтмаҫ юлға оҙатыу).
Киргисла
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башҡорттарҙың йола фольклоры
Тасуирлама
Хөрәфәттәр, боронғо ыҙан йолалары: Ибн Фаҙлан яҙмалары буйынса, ул заманда башҡорттар ун ике раббыға инанған (ҡыш раббыһы, йәй раббыһы күк раббыһы һ. б.). Уның билдәләүенсә, башҡорттар илаһи зат — раббынан тыш төрлө сихри заттарға (рухтарға, эйәләргә) ышана. Боронғо бабаларыбыҙ донъяны өс ҡатлы итеп күҙ алдына баҫтырған:
''1) иң юғары донъя — Күк тәңреһе (йәки Күк) донъяһы. Риүәйәттәр буйынса, унда Көн (Ҡояш) менән Ай, уларҙың ире Самрау, Тимерҡаҙыҡҡа бәйле Һарат менән Буҙат һәм уларҙы ҡыуыусы алты ас бүре (йәки ете дейеү) йәшәй.
2) ер өҫтө донъяһы — әҙәм заты, уның ярҙамсылары — толпар, шоңҡар, аҡҡош, күгәрсен; йорт, ҡура, тау һ. б. эйәләре көн иткән урын;  ''3) ер (һыу) аҫты донъяһы — аждаһалар сәмреғош, һыу инәһе һ. б. төйәге''.
Имләүҙәр: Борон тәбиғәт көстәре мифик заттар булараҡ кәүҙәләндерелһә, сир-зәхмәттәр юха йылан йәки башҡа имәнес зат булараҡ төҫмөрләнә. Шуға ла теге йәки был йола үтәү талап ителә. Мәҫәлән, сирле баланың күлдәген өс тапҡыр ағын һыуҙа сайҡатыу талап ителгән (был йола тик ҡараңғы төшкәс кенә башҡарыла һәм унан алда ағын һыуға сепрәк йәки тәңкә ташалана) һәм, күлдәкте һыулы килеш ҡуйынға һалып алып ҡайтып, ауырыған балаға кейҙереү фарыз. Шуныһы мөһим: имләгәндә имләүсе лә, һәм сирле бала ла йоланың ыңғай тәьҫиренә инанған булырға тейеш. Тәңкә йәки сепрәкте һыуға ташлағанда әйтелгән һамаҡ:
— Һыу инәһе Һарысәс,
Һыу инәһе Һарысәс,
Шәфҡәтеңде һал миңә,
Зәхмәтеңде ситкә сәс!—.
Йола фольклорында им-томдарға бәйле рәүештә тыуған һәм сихри көскә эйә булырға тейешле шиғри әҫәр Арбау тип атала (халыҡ араһында һамаҡ тип тә йөрөтәләр). Арбауҙың төп үҙенсәлеге — кеше аңында тыуған яуыз көстәрҙе ҡурҡытыу, йәки алдаштырыу. Улар шартлы рәүештә бер нисә төркөмгә бүленә:
1) төрлө ауырыуҙарға, сырхауҙарға ҡаршы йүнәлтелгәндәре. Мәҫәлән, ҡот ҡойоу йолаһы :.
Ҡот ҡойоу: Борон кешенең нимәнәндер, йәки кемдәндер ҡурҡып ауырыуы ихтимал, тип, «Ҡот ҡойоу» имләүен дә үткәргәндәр. Бының өсөн иретелгән ҡурғашты һыуыҡ һыуға ҡойоп, сирле кешенең нимәнән ҡурҡыуын билдәләгәндәр. Хәҙерге заман имселәре ҡурғаш урынына май-шәм ҡуллана. Ҡот ҡойған мәлдә түбәндәге арбауҙың ҡулланылыуы ихтимал:
Арбауҙар: Сирле кешенең эс ауырыуын имләгәндә әйтелә торған арбау:
3) Яҙлы-көҙлө һарыҡ йөнөн ҡырҡҡанда әйтелә торған арбау:
Бар, кит, кит, кит.
4) Уҡ-ян ҡоралдарына арналған арбауҙар:
Им-том менән бер рәттән сирле кешене дауалауҙа шифалы үҫемлектәр, емештәр файҙаланыла.
Башҡорттар үҙҙәрен уларҙы уратып алған тәбиғәттең бер өлөшө тип ҡарай, шуға ла оҙаҡ ваҡыт ямғыр яумай торһа, ҡорбан салып, ҡырға сығып теләк теләү йолаһы булған. Был осраҡта улар Ямғыр тәңреһенә мөрәжәғәт итер булған.
Буттштедт
Буттштедт (Buttstadt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2511 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,31 км2. Диңгеҙ кимәленән 201 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99628 һәм автомобиль коды — SOM.
Алексеевка (Бишбүләк ауыл советы, Бишбүләк районы)
Алексеевка (Алексеевка) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 303 кеше. Почта индексы — 452040, ОКАТО коды — 80212810002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Әликәш Һөйөндөков
Әликәш Һөйөндөков (Әликәй; 1679 — 1755) — башҡорт старшинаһы. 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы инициаторҙарының һәм ойоштороусыларының береһе.
Биографияһы
Әликәш Һөйөндөков сығышы менән Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы башҡорттарынан. Бөрйән улусы старшинаһы булып хеҙмәт итә.
1755 йылдың мартында үҙенең улы Бикбулат Арҡаев (Әликәшев)  менән бергә Батырша ахунға ихтилалды әҙерләү эшендә ҡатнашырға саҡырып мөрәжәғәт итеп хат яҙа.
1755 йылдың 15 майында Бөрйән улусында Ялан Этҡол, мулла Хоҙайбирҙе һәм Сураш етәкселегендә ихтилал тоҡана: Талҡаҫ күле буйында башҡорт халҡын йәберләгән өсөн тау‑эҙләнеү эштәре начальнигы Е. Е. Брагинды һәм уның ярҙамсыларын язалана. 18 майҙа баш күтәреүселәр Иҫәт трактының Сапсал ямын һәм Брагиндың ихатаһын талай. Ырымбур губернаһы губернаторы Неплюев Иван Иванович баш күтәреүселәргә ҡаршы подполковник Исаков етәкселегендәге команданы, ә һуңыраҡ бригадир Бахметев командалығындағы 1300 регуляр һалдаттарҙы һәм казактарҙы ебәрә. Карателдәр бөтә халыҡты талай һәм эҙәрлекләй башлай, ҡайһыларын язаға тарттыра.
Ул старшина вазифаһын биләгән осорҙа уның исеме буйынса Бөрйән улусның Әликәш ауылы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы Буранбай ауылы) аталған.
Бәйрүт
Бәйрүт (ғәр. بيروت‎ Bayrūt, грек. Βηρυττός Bērytós,Berytus, ביירותביירות‏‎ Beirut, арам. בירות Birot, Beyrouth, төрөк.  Beyrut) — Ливандың баш ҡалаһы һәм иң ҙур ҡалаһы. Халҡының һаны 300 меңдән 2 миллион кешегә тиклем һанала. Эш шунда: Бәйрүттә 1932 йылдан бирле халыҡ иҫәбен алыу үткәрелмәгән. Ярымутрауҙа, Урта диңгеҙ яры буйында урынлашҡан, илдең иң ҙур һәм төп порты. Бәйрүт баш ҡала менән ҡала ситендәге биҫтәләрҙән тора. Тәүге тапҡыр телгә алыныуы Боронғо Мысырҙың Тел-әл-Аварна архивында  һаҡлана, ул беҙҙең эраға тиклем  XV быуатҡа ҡарай. Ҡала шул дәүерҙән бирле һәр саҡ кешеле.
Бәйрүттә Ливан хөкүмәте урынлашҡан, ҡала  Ливандың иҡтисадында үҙәк урынды биләй. Күпселек банктар һәм корпорациялар Үҙәк округта, Хамра, Верден урамдарында һәм Әшрәфиәлә урын алған. Ҡала төбәктең мәҙәни үҙәге булып тора, матбуғаты, театрҙары, мәҙәни саралары һәм төнгө клубтары менән билдәле. Ливандағы емерткес граждандар һуғышынан һуң, Бәйрүт нигеҙенән алып реконструкциялана , тарихи үҙәге, пристань районы, пабтар һәм төнгө клубтар районы тергеҙелә, был уға ҡабат туристар ағымын тәьмин итә.
Бейрут глобаль ҡала булараҡ «Бета» рейтингына эйә.
2009 йылда Бәйрүт «The New York Times» тарафынан сәфәр ҡылыу өсөн иң яҡшы ҡала булараҡ баһалана   һәм шул уҡ йылды Lonely Planet  уны донъяның иң йәнле ун ҡалаһы иҫәбенә индерә . 2010 йылда Американың Mercer  глобаль консалтинг компанияһы үткәргән тикшереү мәғлүмәттәре буйынса, затлы әйберҙәр хаҡтарын, юғары класлы торлаҡ биҫтәләрендәге һәм күңел асыу үҙәктәрендәге хаҡтарҙы сағыштырғанда, Бәйрүт Яҡын Көнсығыштағы иң ҡиммәтле ҡалалар араһында 4-се урында тора. Бәйрүт 2010 йылда юғары сифатлы торлаҡты ҡуртымға алыу хаҡтары буйынса «EuroCost International» үткәргән тикшереү һөҙөмтәһе буйынса төбәктә беренсе, донъяла унынсы урынды биләй. MasterCard Индекс Бәйрүттең 2011 йылда  ҡалаға килгән кешеләрҙең сығымдары кимәле буйынса  Яҡын Көнсығышта һәм Африкала икенсе урында булғанын күрһәтә, сығымдарҙың  дөйөм суммаһы 6,5 млрд доллар тәшкил итә. Conde Nast Traveler 2012 йылда Бәйрүтте  Яҡын Көнсығыштағы иң матур ҡала тип таба .
Ливан баш ҡалаһында 1959 йылда Урта диңгеҙ уйындары, 1999, 2000, 2012 йылдарҙа ФИБА-ның Азия Чемпиондары Кубогы, 2000 йылда футбол буйынса Азия Кубогы, 2010 йылда ФИБА-ның Азия Кубогы үтә. Бәйрүт 2009 йылда француз  телле илдәрҙең 6-сы йыл да үтә торған уйындары урыны була. Шулай уҡ Бәйрүттә 1957, 1997, 2015 йылдарҙа Панғәрәп уйындары үткәрелә.
Тарихы
Бәйрүт беренсе тапҡыр б. э. т. XV быуатта  «Барут» тигән финики атамаһы менән телгә алына, торама яҡынса б. э. т. XXX быуаттан бирле йәшәп килә. Ҡала Урта диңгеҙ яр буйының урта өлөшөндә хәҙерге Ливан территорияһында иркен таш моронда нигеҙләнгән. Ҡаланың атамаһы боронғо Бирот (ҡоҙоҡ) тигән исемдән килеп сыҡҡан, тип фараз ителә. Оҙаҡ ваҡытта Тир, Сидон кеүек ҡеүәтле күршеләренең «күләгәһендә» ҡалып килә, Рим империяһы дәүерендә генә әһәмиәт яулай башлай һәм хоҡуҡиәт мәктәбе менән дан ҡаҙана. Ошо мәктәптә артабан Европа хоҡуҡ системаһының нигеҙенә ятҡан Юстиниан кодексының төп положениелары эшләнә. Ҡала борон-борондан төбәктең мәҙәни һәм сауҙа үҙәге булып тора. Боронғо Мысыр фирғәүендәре беҙҙең эраға тиклем  XVIII—XVII быуаттарҙа уҡ уның порттарын файҙалана; Финикия заманында ҡала донъя сауҙаһында ҙур әһәмиәткә эйә була.
Артабанғы быуаттарҙа Бәйрүт  Б абил һәм Ассирия (Ашшур) батшаларына яһаҡ түләп тора, ә  б. э. т. I быуатта римлылар тарафынан хәрби колонияға әйләндерелә. Рим Империяһының сәскә атыу осоро ҡалаға бығаса  күрелмәгән күтәрелеш һәм дан килтерә, Бәйрүт Урта диңгеҙ ярында һәм Сүриәлә Рим мәҙәниәте үҙәгенә әүерелә.
Б. э. 635 йылында Бәйрүтте ғәрәптәр баҫып ала һәм Ғәрәп хәлифәлегенә ҡуша. 1100 йылда — тәре йөрөтөүселәр, 1516 йылда төрөктәр тарафынан тартып алына, шунан 1918 йылға тиклем  Ғосман империяһы составында була.
Был осорҙа ул байтаҡ ваҡыт друздар ҡулында була, бойондороҡһоҙ әмир Фәхретдин  (1595—1634) Бәйрүттә Европа мәҙәниәтен тамырландырырға тырыша. Хыянат һөҙөмтәһендә ҡала 1763 йылда төрөктәргә ҡала. 1768—1774 йылдарҙағы Рус-төрөк һуғышы ваҡытында Бәйрүт ике тапҡыр рус флоты ҡамауына эләгә, был флот Төньяҡ Фәләстин һәм Ливан халҡының төрөк хакимлығына ҡаршы ихтилалы яҡлы була . 1831—40 йылдарҙа ҡала мысырҙарға буйһона  һәм ул саҡтағы Көнсығышта булған бәрелештәрҙә ҙур әһәмиәткә эйә була. Сүриәлә берләшкән инглиз-австр-төрөк флотының Мөхәммәт Алиға ҡаршы дошмансыл хәрәкәттәре 10—14 сентябрҙә инглиз генералы Стопфорд тарафынан нәҡ Бәйрүтте бомбаға тотоуҙан башлана. Ҡаланың ҙур өлөшө емертелә, һәм 9 октябрҙә Сөләймән паша союздаштар ғәскәре составында Бәйрүтте ала.
1920—1943 йылдарҙа — Франция мандатындағы Ливандың үҙәге. XX быуатта Көнсығыш Урта диңгеҙенең  интеллектуаль, мәҙәни һәм коммерция үҙәгенә әйләнә. 1941 йылдан — бойондороҡһоҙ Ливан Республикаһының баш ҡалаһы. 1975 йылда башланған бөлдөргөс граждандар һуғышы һәм артабанғы оккупация ҡаланы харабаларға ҡалдыра, бигерәк тә Бәйрүттең тарихи үҙәге ҙур зыян күрә. Әлеге мәлгә ҡала үҙәге тергеҙелгән , ҡала архитекторҙары бейек биналарҙан, коммерция комплекстарынан һәм мәҙәни үҙәктәрҙән торған заманса  Бәйрүтте төҙөй.
1921 йылдан Бәйрүттә Ливандың Милли китапханаһы эшләй, ул 1979 йылда граждандар һуғышы һөҙөмтәһендә ябыла, 2000 йылдан уның эшмәкәрлеген тергеҙеү буйынса саралар үткәрелә.
Климаты
Бәйрүткә эҫе һәм ҡоро йәйле, йомшаҡ, ямғырлы ҡышлы Урта диңгеҙ климаты хас. Бәйрүттә ошо типтағы климатлы ҡалалар араһында иң күп яуым-төшөм яуа.
Административ органдар
Бәйрүттә Ливандың үҙәк дәүләт органдары урынлашҡан:
Административ бүленеше
Бәйрүт  12 районға (кварталға) бүленгән: Кварталдар секторҙарға бүленә .
Ливандағы 12 фәләстин ҡасаҡтары лагерының икеһе — Бурж-әл-Барайнәх һәм  Шатила — Бәйрүттең көньяҡ биҫтәләрендә,  Мар Элиас тигән береһе ҡаланың муниципаль сиктәрендә урынлашҡан.
Дин
Бәйрүт — Ливандың  һәм бөтә Яҡын Көнсығыштың иң космополити к һәм төрлө динле ҡалаларының береһе. Ҡалала мосолман һәм христиан общиналары ҙур. Бәйрүттә туғыҙ төп дини төркөм бар: католик марониттары, грек православныйҙары, әрмән апостолсылары, әрмән католиктары, протестанттар, мосолман сөнниҙәре, мосолман шиғыйҙары, йәһүдтәр һәм друздар.
2009 йылғы дөйөм һайлауҙа Бәйрүттә тауыш биргән 435,462 кеше түбәндәге дини төркөмдәргә ҡарай (Ливанда һайлау дини нигеҙҙә үтә, шунлыҡтан конфессияны күрһәтеү мотлаҡ һанала):
Ильичёвка
Ильичевка — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628210, ОКАТО коды — 71116651001.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Юламан
Юламан — күп мәғәнәле һүҙ.
Колобиха (Парженец ҡушылдығы)
Колобиха — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Парженец йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Камышла (Катунь ҡушылдығы)
Камышла  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 158 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чушминовка
Чушминовка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Симановка йылғаһының һул ярына тамағынан 4,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шижим-Юган
Шижим-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Глубокий Полуй йылғаһының һул ярына тамағынан 177 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бабил батшалары
Был исемлектә боронғо Бабилда хакимлыҡ иткән 11 династия һанала.
Кассиҙарҙың иртә осор хакимдары
Бабил хакимдары булмайҙар, әммә уларҙың нумерацияһы  ғәҙәттә Бабилдың  Касси династияһы батшалары нумерацияһында дауам иттерелә.
IV Бабил династияһы (Исиндың II династияһы)
(б.э.т. яҡ. 1156 — 1026) 128 йыл идара итә
V Бабил династияһы (Диңгеҙ Иленең II династияһы)
(б.э.т. яҡ. 1025 — 1004) 21 йыл идара итә
VI Бабил династияһы (Бази династияһы)
(б.э.т. яҡ. 1004 — 984) 20 йыл идара итә
VII Бабил династияһы (Элам династияһы)
(б.э.т. яҡ. 984 — 979) узурпатор, элами, 5 йыл идара итә
VIII Бабил династияһы («Э» династияһы)
(б.э.т. яҡ. 979 — 732) 248 йыл идара итә
5 билдәһеҙ батшаның идаралығы.
IX Бабил династияһы
(б.э.т. яҡ. 732 — 627) 104 йыл идара итә
X Яңы Бабил (халдей) династияһы
''б.э.т. 626 до н. э. — б.э.т. 538  88 йыл идара итә''
Фарсыларға ҡаршы ихтилалдар
''Б.э.т. 539 йылда Бабилды фарсы батшаһы   Кир  II  ғәскәре баҫып ала, ул үҙ аллылығын юғалта. Фарсы хакимлығына ҡаршы ике ихтилалды баҫтырғандан һуң   (б.э.т. 484, 482 йылдар),  Ксеркс I Бабилдан  Бэла-Мардуктың алтын һынын алып сыға һәм ҡаланы автономиялы  статустан мәхрүм итә.''
Анохин Виктор Фёдорович
Анохин Виктор Фёдорович (18 июль 1951 йыл) — СССР еңел атлеты, тренер. СССР — Бөйөк Британия, СССР — АҠШ, СССР — Франция еңел атлетика матчтары еңеүсеһе, 800 метрға йүгереү буйынса СССР чемпионы. Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры, СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры.
Биографияһы
Виктор Фёдорович Анохин 1951 йылдың 18 июлендә Башҡорт АССР‑ының Архангел районы Ырныҡшы ауылында тыуған. "Урожай" клубы өсөн сығыш яһай. 1976 йылда шәхси рекорд ҡуйҙы: 400 м. — 47,5; 800 — 1:46,0 (1976).  25 йәшендә 1976 йылдағы Олимпия уйындарында ҡатнаша.
Монреалда Олимпия уйындарында Виктор 800 метрға йүгереүҙә  ҡатнаша (24 июль - ярымфинал, 1:47.71, 23 июль - сирек финал - 1:46.81) һәм эстафетала 4×400 м (30 июль — ярымфинал, һөҙөмтә 3:07.72)
Балакина
Балакина — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Калганчиха йылғаһының уң ярына тамағынан 3,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Улып
Улып (Улӑп) — алпамыша, бәһлеүән, фольклор персонажы. Дөйөм төрки геройына Алпҡа (Алып) барып тоташа. Сыуаш халыҡ риүәйәттәре һәм әкиәттәре буйынса, Улыптың әсәһе уҡтан яҡшы ата. Улып һелкеп сабаталарынан төшөргән тупраҡтан ҡурғандар барлыҡҡа килә (сыуаш Улӑп тӑпри).
Улып боронғо сыуаш эпик геройы — һундар, венгр һәм Волга буйы болғарҙарының легендаларында һәм риүәйәттәрендә тәүге ата-баба образында осраған Хӑнар (Хӑмар) менән сағыштырырлыҡ. Сыуаштарҙың ата-бабалары фольклорында эпик герой Тэнке исеме лә осрай, ул Волга буйы болғарҙары тураһындағы яҙма ҡомартҡыларҙа теркәлгән (12 б.).
Һуңынан сыуаштар үҙҙәренең риүәйәттәрендә һәм мифтарында олуғ батырға (Улыпҡа) сикһеҙ ҙур кәүҙә һәм ғәҙәти булмаған көс бирә, был көс уларҙың ҡараштарында халыҡтың яҡлаусыһы һәм яҡлаусыһы ролен үтәй.
Атаманың килеп сығышы
Сыуаш телендә «улу-батыр» һүҙе «улу-паттӑр» йәки ҡыҫҡаса «улпӑт» кеүек әйтелә, был һүҙ тәүҙә икеләтә мәғәнәгә эйә була һәм «юлбашсы» һәм «алпамыша» кеүек ҡулланыла, әммә аҙаҡ, йәмғиәт ярлы менән байҙарға бүленгәс, ҡәбилә аҡһөйәктәренең барлыҡҡа килеүе һәм ырыу башлығы титулының нәҫелдән-нәҫелгә тапшырыуы арҡаһында, «улу-паттӑр» һүҙе, көс һәм кәүҙә мәғәнәһен юғалта һәм өс айырым һүҙгә тарҡала: «улӑп», «улпӑт» һәм «паттӑр». Шуға күрә «алпамыша» һүҙен билдәләү өсөн «улӑп», «улып», йәки «алп» һүҙҙәре ҡулланыла башлай.
Улып тураһында халыҡ хикәйәттәрен теркәү тарихы
Улып тураһында сыуаш хикәйәттәрен 1784 йылда тәүге тапҡыр К. Милькович яҙып ала. XIX быуатта уларҙы М.Федоров, Г. Т. Тимофеев һәм башҡалар яҙып ала. XX быуатта был эштә Хв. Сюин айырыуса ҙур өлөш индерә, ул 1990 йылдарҙа үҙе һәм башҡа кешеләр йыйған хикәйәттәр нигеҙендә үҙ аллы оригиналь әҫәр — «Улып» эпосын ижад итә.
Шуны ла билдәләп үтергә кәрәк, кешегә оҡшаш алпамышалар тураһындағы хикәйәттәр сыуаштарҙың тарихи ата-бабаларында — Волга буйы болғарҙарында ла булған.
Күп кенә төрки халыҡтарҙа шуға оҡшаш бәһлеүән тураһында эпостар бар. Ҡаҙаҡтарҙа Алпамыс, ҡырғыҙҙарҙа Алпамыш, үзбәктәрҙә Алпомиш, башҡорттарҙа Алпамыша, себер татарҙарында Алып Мәмшән, татарҙарҙа Алпамша һ.б. Сыуаш эпосы «Улып» исеме менән дә үзбәктекенә оҡшаш.
Үрге Хәжәт
Үрге Хәжәт (Верхнехозятово) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 91 кеше. Почта индексы — 452141, ОКАТО коды — 80257875008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Китат-Чедат
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Псемен
Псемен — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лаба йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Батист
Батист (из batiste) — сиратылған иң нескә ептән эшләнгән; йоҡа, ярым үтәҙек үрелешле етен йәки кизе-мамыҡ туҡыма.
Ҡулланылышы
Батист ағартып, шыма буяп һәм биҙәкләп сығарыла. Ул ҡатын-ҡыҙҙың эске кейеме, йәйге күлдәктәр, блузкалар етештереүҙә, шулай уҡ калька ҡағыҙы әҙерләү өсөн ярым фабрикат булараҡ ҡулланыла.
Етештереү
Башлыса Төньяҡ Францияла һәм Бельгияла, иң нескә етен ептән етештерелә. Етен культураһы үҙе айырым хәстәрҙәр менән солғаныла, атап әйткәндә: сәселгән бөтә баҫыуға үҫемлекте көслө ел һәм ямғыр тәьҫиренән һаҡлай торған селтәр рәүешле кәртәләр ҡуйып сығыла, һөҙөмтәлә айырыуса нәҙек сүс lin ram ó барлыҡҡа килә.
Иң яҡшы батист Валансьена һәм Камбре тирәһендәге ҡулдан иләнгән ептәрҙән эшләнә, сөнки фабрикала батистың төп сифаттары күпкә ҡалыша.
Үҙенсәлектәре
Батист түбәндәге үҙенсәлектәре өсөн баһалана: ул беше, еңел, ныҡ, һауа үткәреүсән, гигроскопик, гипоаллерген.
Кама (Кондинское районы)
Кама — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 307 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628218, ОКАТО коды — 71116904002.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Буфлебен
Буфлебен (Bufleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1058 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,17 км2. Диңгеҙ кимәленән 285 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99869 һәм автомобиль коды — GTH.
Колокса
Колокса — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бандея
Бандея — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лая йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.