cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Видео
Экрандың яҡтары нисбәте
Телевидениела киң экранлы фильмдар күрһәтеү өсөн пансканирлау менән күренеште киҫеү  кәрәк була, йәки  фильмды  экранға һыйҙырыу өсөн леттербоксинг менән өҫтән һәм аҫтан буш урындар  ҡалдырыу талап ителә. Ике ысул да күренешттең ҡайһылыр өлөшөн йәки сифатын юғалтыуға килтерә. Хәҙерге заманда 1,33:1 форматы кинематографта бөтөнләй ҡулланылмай,  уның урынын 1,85:1 нисбәтле кашетирланған  кадр  алған. Шуға асыҡлығы юғары  булған телевидение экранының  16:9 (1,78:1) стандарты индерелә, ул  хәҙерге  кино форматтарына яҡын. Стандарт асыҡлыҡлы  телевидение  шулай уҡ 16:9   нисбәтен, цифрлы анаморфирлау  ҡуллана. Былар барыһы ла тамашасыны видеофильм атмосфераһына нығыраҡ индерергә ярҙам итә.
Композит һәми компонент видео
Төҫлө видеосигнал ике төрлө ысул менән яҙыла һәм тапшырыла ала: төҫлө һәм монохром өлөштәргә бүлмәй һәм айырым. Композит видео инң тәүҙә барлыҡҡа килә. Ул-  бөтөн төҫлө  телевизион сигнал  тип атала һәм   аҡлы- ҡаралы видеосигнал, төҫлө алып килеүсе (поднесущая)  һәм  синхронизация сигналдарынан тора. Ләкин бындай һаҡлау һәм тапшырыу ысулы бер-береһенә ҡамасау итеүсе яҡтылыҡ һәм төҫ сигналдары  йыйылыу  менән бәйле, шуға күрә яҡшыртылған ҡорамалдарҙа  видеоның был өлөштәре айырым тапшырыла һәм яҙылып бара.
Цифрлы видеояҙма
Аналог яҙыуының айырмаһы шунда- аналог видеосигналы урынына   видеосигналдың цифрлы мәғлүмәте яҙыла .Цифрлы видео төрлө видеойөрөтөүселә мәғлүмәт ағымы йәки файлдар рәүешендә   цифрлы интерфейстар ярҙамында  таратыла ала.
Видео форматтары
Видеоматериалдар аналог йәки  цифрлы  була.
Яңы цифрлы: Иҫке аналог:
Украиналағы аслыҡ (1932—1933)
Украиналағы аслыҡ (1932—1933) — 1932—1933 йылдарҙа ул ваҡыттағы Украина ССС-ын ялмаған һәм күп миллионды ҡорбандарға килтергән аслыҡ. Был осорҙағы СССР-ҙың башҡа территорияларындағы аслыҡ тураһында СССР-ҙа аслыҡ (1932—1933) мәҡәләһен ҡарағыҙ.
Украинала 1932—1933 йылдарҙағы киң күләмле аслыҡ үләте — «Голодомор» (аңлы рәүештә халыҡты астан ҡырыу) тип атала. 2006 йылда Украинаның Юғары радаһы аслыҡты украин халҡына ҡарата геноцид тип таный. «Голодомор» билдәләмәһе украин теленән башҡа телдәргә киң тарала, шул иҫәптән рус ) теленә килеп инә.
Дөйөм мәғлүмәттәр
Аслыҡ һөҙөмтәһендә һәләк булыусыларҙың аныҡ һаны билдәле түгел. 2015 йылда Украинаның Тарих институты баҫтырып сығарған һәм көнбайыш тарихсыларының ҡайһы берҙәре тарафынан хупланған һуңғы баһаларға ярашлы, 1932—1933 йылдарҙағы демографик юғалтыуҙар 4 млн кешенән артып китә.
Киев ҡалаһы Аппеляция судының 2010 йылдың 13 ғинуарындағы ғәйепләү ҡарарында 1932—1933 йылдарҙа Украинала һәләк булғандар 3941 мең кеше булыуы раҫлана. Шул уҡ ваҡытта 2009 йылдың 22 декабрендә үткән судҡа тиклемге тикшереү барышы тураһындағы ведомство-ара ведомствоара кәңәшмәлә 13613 биләмәлә 1847,5 мең ҡорбан булыуы билдәләнә. Украина Именлек хеҙмәте һорауы буйынса башҡарылған иҫәпләүҙәргә ярашлы, украин этносының юҙалтыуы, аслыҡ үләте һөҙөмтәһендә тыумаған балаларҙы ла ҡушып, 6,122 мең кеше тәшкил итә.
Аслыҡтың иң көслө осоро 1933 йылға тура килә. Тарихсылар фекеренсә, 1932 йылғы аслыҡ саманан тыш иген сәсеү эҙемтәһе булып, дөйөм СССР-ҙағы 1932—1933 йылдарҙағы аслыҡҡа килтерһә, 1933 йылдағы аслыҡ украин халҡының барлыҡ аҙыҡ-түлек запасын тартып алыу һөҙөмтәһе була.
Тарихсылар һәм сәйәсмәндәр киң күләмле йотлоҡҡа килтереүсе сәбәптәр буйынса уртаҡ фекергә килә алмай. Аңлы рәүештә"Аслыҡ менән тынысландырыу" теорияһы яҡлылар, Украиналағы 1933 йылдың тәүге яртыһындағы киң күләмле аслыҡ совет етәкселеге тарафынан аңлы рәүештә, украин крәҫтиәндәренең милли-азатлыҡ ынтылыштарын баҫтырыу һәм бойондороҡһоҙ украин дәүләте төҙөү мөмкинлеге бирмәү өсөн аңлы һәм маҡсатлы рәүештә башҡарылған ғәмәле, тип раҫлай. Уларға ҡаршы булыусылар, был тарихи ваҡиғалар индустриалләштереүҙең, радикаль иҡтисади реформаларҙың һәм 1920 йылдар һуңында — 1930 йылдар башында СССР-ҙа уңыш йыя алмауҙары һөҙөмтәһе, тигән фекер белдерелә. 1933 йылдың беренсе яртыһында УССР-ҙа булған ваҡиғалар Көнбайыш мәҡәләләрендә, мөрәжәғәттәрендә һәм акцияларҙа файҙаланыла. СССР-ҙа аслыҡ үләте тураһында асыҡ мәҙлүмәт булмау сәбәпле, улар оҙаҡ ваҡыт советтарға ҡаршы эшмәкәрлек тип баһалана.
Аслыҡ үләте темаһы әүҙем рәүештә 1970 йылдар һуңында — 1980-се йылдар башында сит илдәрҙә, атап әйткәндә, Икенсе донъя һуғышынан һуң украина мигранттарының бер өлөшө йәшәгән АҠШ һәм Канадала тикшерелә һәм һөйләнелә.
СССР-ҙа аслыҡ үләте темаһы 1980 йылдар һуңында — «үҙгәртеп ҡороу» уртаһында күтәрелә. СССР тарҡалырҙан алда 1930 йылдарҙағы аслыҡты аңлатыу Украинала украин милләтен аңлы рәүештә юҡ итеү кеүек нығына һәм союздаш бәйләнештәрҙе туҡтатып, үҙаллылыҡ алыу идеологияһының нигеҙе булып тора. 1990 йылдар уртаһынан «Аслыҡ үләте» (Holodomor) һүҙе «1932—1933 йылдарҙа Украинала ҙур аслыҡ» мәғәнәһендә әкренләп халыҡ-ара документтарға инә, ә 2003 йылдан ҡайһы бер илдәрҙең вәкәләтле органдары (украин диаспораһы күпләп йәшәгән) Украинала «Сталин режимы аңлы рәүештә ойошторған» аслыҡ һөҙөмтәһендә 7 миллиондан ашыу этник украин үлгән" аслыҡ «геноцид»ҡа тиңләнгән хоҡуҡи документтар ҡабул итә башлай.
Украинала аслыҡ үләте темаһы власҡа Виктор Ющенко (2005 йыл) килгәс, ил етәкселегенең төп идеологик сәйәсәте була. Тотош Украинала аслыҡ ҡорбандарына һәйкәлдәр, музейҙар, күргәҙмәләр асыла. Ющенконың дәғүәселәре белдереүенсә, аслыҡ үләте президент өсөн саҡ халыҡты үҙе тирәләй тупларға тырышҡан милли идея булып китмәй. 2006 йылда Украинаның Юғары радаһы 1932—1933 йылдарҙағы аслыҡты украин халҡына ҡарата геноцид тип билдәләгән закон ҡабул итә.
2009 йылда Украина Именлек хеҙмәте ошо факт буйынса енәйәт эше ҡуҙғыта.
2009 йылдың 25 декабрендә совет һәм партия етәкселәре — И. В. Сталин, В. М. Молотов һәм Л. М. Каганович, П. П. Поташев, С. В. Ҡосиор, В. Я. Чубар һәм М. М. Хатаевичҡа ҡарата яңы енәйәт эше асыла. Суд, ғәйепләнеүселәрҙең аңлы рәүештә енәйәт эшләүен билдәләй һәм уларҙың вафат булыуы сәбәпле, енәйәт эшен яба.
2010 йылдың 27 апрелендә һайлауҙарҙа еңгән Украина президенты В. Ф. Янукович, 1930 йылдарҙағы киң күләмле аслыҡты украиндарға ҡарата булған геноцид тип баһаларға ярамай, ул СССР составына ингән халыҡтарҙың дөйөм фажиғәһе, тип белдерә.
Сухаревка (Мәләүез районы)
Сухаревка (Сухаревка) — Башҡортостандың Мәләүез районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 239 кеше. Почта индексы — 453883, ОКАТО коды — 80241880007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек урыҫтар (68 %) йәшәй.
Тарихы
Сухаревка (Дурасовка) ауылы Дәүләтҡол ауылы башҡорттарының ерҙәре эргәһендә барлыҡҡа килгән. Бөтә халҡы — Покровска ауылынан Дурасовтың мещандарға беркетелгән элекке крепостной крәҫтиәндәре булған. Оҙаҡ ваҡыт улар элекке урында йәшәгәндәр. Һуңынан 40 ғаилә башҡорт еренә күсенгән. 1881 йылда стан приставы Сухаревтың ҡатыны Нурдәүләт ауылы башҡорттарынан 764 дисәтинә ерҙе ҡуртымға алған. Киләһе йылда күсеп килеүселәргә ул был ерҙе 3360 һумға тапшыра. Әммә башҡорт ауылы йәмғиәтенең хөкөм ҡарары властар тарафынан дөрөҫ түгел тип танылған һәм юҡ ителгән. Был ваҡытҡа крәҫтиәндәр уға мең һум аҡса түләп өлгөргән булған. Шул уҡ ваҡытта ҡуртым 12 йыл дауам иткән. Һуңынан, 1894 йылда урыҫ крәҫтиәндәре шул уҡ хужаларҙан 12 йылға тағы 814 дисәтинәне һәм Һабаш ауылы башҡорттарынан 1000 дисәтинәне ҡуртымға алған. 1920 йылда ауылда 119 йортта 664 кеше йәшәгән.
Һиҙиәтов Ишмырҙа Хәйернур улы
Һиҙиәтов Ишмырҙа Хәйернур улы (28 октябрь 1933 йыл Ҡужан ауылы, Әбйәлил районы, Башҡорт АССР-ы — 9 февраль 2003 йыл, Башҡортостан Республикаһы, Өфө) — совет, Рәсәй ғалим-хирургы, онколог. Башҡортостанда тәүге хоспис төҙөткән табип. Медицина фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.
Биографияһы
Ишмырҙа Хәй(е)рнур улы Һиҙиәтов 1933 йылдың 28 октябрендә Әбйәлил районы Ҡужан ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған. Бала сағы ауыр һуғыш йылдарына тура килгән Ишмырҙа ете йәштән әсәһенә ҙур ярҙамсы була. 1948 йылда Әбйәлил районы Салауат урта мәктәбен алтын миҙалға тамамлай.
1961 йылда Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министрлығы уны Баймаҡ районы Целинный участка дауаханаһына ебәрә, бында Һиҙиәтов операциялар эшләүҙе яйға һала.
1963 йылда ул клиник ординатураға инә, хирургия буйынса белемен камиллаштыра. Ординатуранан һуң профессор А. С.Дәүләтов кәңәше буйынса аспирантураға уҡырға инә.
1965—1968 йылдарҙа ул аспирантурала уҡый, был осорҙа уға тура, йыуан эсәк шештәренә бик күп операциялар эшләргә тура килә. 1969 йылда Ишмырҙа Хәйернур улы «Модификация и обоснование эвагинационного метода резекции прямой кишки по И. И. Грекову» тигән темаға кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Диссертация яҡлағандан һуң ул дөйөм хирургия кафедраһында ассистент булып эш башлай (кафедра мөдире профессор М. А. Ғәлиев). 1981 йылда уға доцент исеме бирелә.
Медицина университетында эшләгән дәүерҙә И. Х.Һиҙиәтов үҙен киң мәғлүмәткә эйә, юғары квалификациялы белгес, ғалим, педагог итеп таныта. Ул философия, психоанализ, медицина тарихы, спорт менән ҡыҙыҡһына.
И. Х.Һиҙиәтов 80 фәнни хеҙмәт авторы, уға 3 уйлап табыу эше тураһында таныҡлыҡ бирелгән. Рәсәй, Башҡортостан күләмендәге бик күп фәнни конференцияларҙа ғалим Ишмырҙа Һиҙиәтов үҙ асыштары менән башҡа табиптарҙы таныштыра.
Ишмырҙа Хәйернур улы- Башҡортостанда колопроктологияға нигеҙ һалған ғалимдарҙың береһе.
1983 йылда уға Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы тигән маҡтаулы исем бирелгән.
Башҡортостанда тәүге хоспис директоры
1994 йылда И.Һиҙиәтов бик күптәрҙе аптыратып, Өфөлә яйға һалынған тормошон ҡалдырып, тыуған яғына ҡайтып китә. Әбйәлил районы үҙәк дауаханаһында ул табип булып эш башлай. Рәсәйҙә тәүгеләрҙән булып дауахана- хоспис төҙөү эшен башлап ебәрә (тыуған ауылы Ҡужанаға яҡын Әбйәлил районы Салауат (Әбйәлил районы) ауылында). Бер нисек тә дауалап, аяҡҡа баҫтырып булмаған ауыр сирлеләрҙең аяныслы хәлен күреү Ишмырҙа Һиҙиәтовты электән борсой. Уларҙың хәлен еңеләйтеү, ғаиләләрен был аясныслы хәлдә ярҙамһыҙ ҡалдырмау йәһәтенән башҡарыла был эш. Һиҙиәтовҡа аҡса эҙләргә, төҙөлөшкә етәкселек итергә тура килә.
2000 йылдың декабрендә ул Башҡортостанда тәүге хосписты аса, уның тәүге директоры ла була (2000—2003). Был хосписта Башҡортостандан ғына түгел, сит өлкәләрҙән дә сирлеләр ярҙам ала.
И. Х. Һиҙиәтов үҙ эше һөҙөмтәләре менән Мәскәү, Истанбулда үткән паллиатив ярҙам буйынса фәнни конференцияларҙа ҡатнаша, улар тураһында ентекләп һөйләй. Хосписҡа Мәскәүҙән белгестәр килә башлай.
2001 йылда уға Әбйәлил районының «Йыл кешеһе» тигән исем бирелә.
2002 йылда Ишмырҙа Һиҙиәтов «Почет» ордены менән бүләкләнә.
Ишмырҙа Хәйернур улы Һиҙиәтов — ауыр сирлеләргә ярҙам итеү эшен үҫтереүгә, Рәсәйҙә хоспис эшен булдырыуға һиҙелерлек өлөш индергән шәхес.
Ишмырҙа Һиҙиәтов көтмәгәндә бесән тейәлгән машина башынан йығылып төшөп, ҡазалана. 2003 йылдың 9 февралендә вафат була.
Ғаиләһе
Ҡатыны — Венера Фәрит ҡыҙы-табип-аллерголог.
Улы- Һиҙиәтов Илдар Ишмырҙа улы, (1960), ғалим-хирург. 1994 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы, 2011 йылдан топографик анатомия һәм оператив хирургия кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 2000 йылдан Өфөләге 2-се Республика клиник дауаханаһы табибы. Медицина фәндәре докторы (1999), профессор (2002). Хәйбулла районы Аҡъяр ауылында тыуған.
Ҡыҙы Гөлнур Ишмырҙа ҡыҙы-табип.
Никольская (Том ҡушылдығы)
Никольская — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының уң ярына тамағынан 186 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яра-Пезе-Яха
Яра-Пезе-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хе-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Хаська-Яга
Хаська-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Наулъяга йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сора (Ковжа ҡушылдығы)
Сора (Оло Сорка) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ковжа йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Добринка (йылға)
Добринка  — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горная ҡылымығының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Шёндорф (Шлайц)
Шёндорф (Шлайц) (Schondorf (bei Schleiz)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 290 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,11 км2. Диңгеҙ кимәленән 440 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7924 һәм автомобиль коды — SOK.
Ханларова Зәйнәп Яхъя ҡыҙы
Ханларова Зәйнәп Яхья ҡыҙы (Zeynəb Yəhya qızı Xanlarova; 28 декабрь 1936 йыл) — йырсы (лирик сопрано). СССР-ҙың халыҡ артисы (1980).
Бала сағы
Ханларова Зәйнәп 1936 йылдың 28 декабрендә Баҡыла тыуған. Нефтсе Яхъя һәм хужабикә Периджаһан Ханларовтарҙың ғаиләһендә биш баланың иң кесеһе була. Бала сағында уҡ атаһы Зәйнәптә мугамдың (әзербайжан музыкаһының төп жанры) айырылғыһыҙ өлөшө булған көнсығыш шиғриәтенә һөйөү уята. Кесе йәштән үк Ханларова музыка ярата, буш ваҡытында ул урындағы Пионерҙар һарайында художество үҙешмәкәр түңәрәктә ҡатнаша.
Йәшлеге
Баҡы ҡалаһының 161-се һанлы мәктәбендә уҡый. Бала саҡтан уҡ уҡытыусы булырға хыяллана, Сабир исемендәге Баҡы педагогия мәктәбенә уҡырға инә. Хатта педагогик мәктәп уҡып та, Зәйнәп музыкаға ынтыла, үҙешмәкәрлектә ҡатнаша, мәктәп сараларында мугамдар башҡара: педагогия мәктәбенең һуңғы курсында уҡығанда, 1955 йылда, Зәйнәп Ханларова коллектив менән бергә филармонияла әзербайжан халыҡ йыры «Әзербайжан маралы» менән сығыш яһай, уның башҡарыуын Афрәсиәб Баҙалбейли, Йәнгир Йәнгиров һәм Ҡәмбәр Гусейнли юғары баһалай. Уларҙың тәҡдиме буйынса, педагогия мәктәбен тамамлағас, Ханларова Әсәф Зейналла исемендәге музыка мәктәбенә уҡырға инә.
Зәйнәп Ханларованың мугам уҡытыусыһы булып күренекле ханенде (әзербайжан халыҡ йырсыһы, мугамдар башҡарыусы) Шушинский Сәйет була. Ханенде Зәйнәпте йырға ғына түгел, шулай уҡ сәхнә тәртибенә лә өйрәтә. Сәйет Шушинский Зәйнәпкә «Чаргях» мугамын башҡарырға тәҡдим итеп, һынап ҡарарға була, сөнки ул тик ирҙәр мугамы тип һанала. 1960 йылда Ханларова «Чаргях» мугамын беренсе ҡатын-ҡыҙ булып башҡара ; Ханларова башҡарыуында был яҙма Әзербайжан радиоһының Алтын фондында һаҡлана.
Артабанғы карьераһы
1961 йылда Әсәф Зейналла исемендәге музыка мәктәбен тамамлағас, республиканың атҡаҙанған артисы Шәмси Баҙалбейли саҡырыуы буйынса Мөслим Магомаев исемендәге Әзербайжан дәүләт филармонияһы солисы булып китә.
1975 йылдан алып — халыҡ инструменттары ансамбленең художество етәксеһе була. Ансамблдә ҡатнашыусыларҙан халыҡ араһында популяр кларнетсы Вәли Ҡадымов, гармунсы Әвтәндил Исрафилов, кеманчист Вәзировтар һ.б. була.
Ижады
Зейнаб Ханларованың ижад манераһы артистизм, темперамент менән айырыла. Үҙенең сығыштарында Ханларова бейеү элементтарын йыш ҡуллана, йыр башҡарыуына руладалар һәм гайнатма хас. Йырсының башҡарыу стилен республиканың халыҡ һәм атҡаҙанған артистары, мугам оҫталары, күренекле мәҙәниәт эшмәкәрҙәре һәм Әзербайжандан, башҡа илдәрҙән тамашасылар юғары баһалай.
Ханларова эстрада музыка жанрында ҙур уңыштарға өлгәшә. Уның башҡарыуында бер нисә халыҡ йыры, композиторҙар Тофик Кулиевтың, Ариф Меликовтың, Рәмиз Миришлиның, Алекпер Тагиевтың, Эмин Сабитоглының, Ҡара Ҡараевтың, Фиҡрәт Әмировтың, Оҡтай Кәзимов һәм башҡаларҙың йырҙары популярлыҡ яулай. . Композитор Алекпер Тагиевтың беренсе йырҙары Зәйнәп Ханларова башҡарыуында яңғырай, уның башҡарыуында Эмин Сабитоглының ритмлы йырҙары популяр булып китә. Йырсының репертуарында үҙе ижад иткән йырҙар ҙа мөһим урын биләй. Ханларова рус йыры («Калинка»), әрмән («Нунэ»), грузин («Долер»), фарсы («Эй гол ман»), пушту («Чекор»), япон («санг Дарик»), төрөк («яланчы Сэни»), грек («Эла мо») һәм башҡа күп кенә телдәрҙе башҡара.
Ханларова шулай уҡ Әзербайжандан ситтә лә ҙур популярлыҡ яулай. Үҙенең йырсы карьераһы йылдарында элекке Советтар Союзы республикаларында, Чехия, Словакия, Румыния, Венгрия, Польша, Франция, Испания, Канада, Италия, Швеция, Швейцария, Дания, Төркиә, Ираҡ, Афғанстан, Япония, АҠШ, Йемен, Сүриә, Ливан, Кувейт һәм башҡа илдәрҙә ҙур уңыш менән сығыш яһай.
Зейнаб Ханларованың репертуарында мугамдар мөһим роль биләй. Әзербайжан халыҡ йырсыһы профессиональ «Чаргях», «Махур-һин», «Гатар», «Харидж сегях», «Хумаюн», «Бәйәғәт-Кюрд», «Шахназ», «Бәйәғәт-Шираз», «Шура» һәм «Дилкеш» мугамдарын оҫта башҡара.
Зәйнәп Ханларованың йырҙары менән 38 пластинка сығарыла.
Йәмәғәт эштәре
1985 йылдың 24 февралендә Ханларова Зәйнәп Яхья ҡыҙы 333-сө һанлы Мирбашир округы буйынса Әзербайжан ССР-ы XI саҡырылыштың Юғары Советына һайлана, Юғары Советтың мәҙәниәт буйынса Комиссия ағзаһы була. 1990 йылдың 30 сентябрендә 266-сы һанлы Баҡы округынан Әзербайжан Республикаһының XXII саҡырылышының Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
1995 йылдың 12 ноябрендә 86-сы һанлы Тертер һайлау округынан Милли Мәжлескә һайлана, Милли Мәжлестең мәҙәниәте буйынса Комиссия ағзаһы (1995 йылдар алып хәҙерге көнгә тиклем).
Фильмографияһы
Год в кино  1  1970
Год в кино  1  1979
Год в кино  1  1981
Год в кино  1  1982
Год в кино  1  1971
Год в кино  1  2000
Комментарий
<references group="комм." />
Сетовка (Северка ҡушылдығы)
Сетовка  — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Северка йылғаһының һул ярына тамағынан 9,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһынан Заозерье ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Коломна ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Изабель Адриан
Мария Изабель Шанель Адриан (швед. Maria Isabel Chanel Adrian) — швед моделе, телеперсона, продюсер, журналист, кейем дизайнеры һәм блогер.
Биографияһы
Изабель Адриан 1977 йылдың 3 авгусында Гётеборгта католиктар ғаиләһендә (атаһы — испан ир -аты, әсәһе — швед) тыуған. 15 йәшендә үҙенең модель карьераһын башлай, уның осоронда Изабель донъя буйлап сәйәхәт итә, 350 ашыу мода күрһәтеүҙә ҡатнаша, уның фотоһүрәттәре «Chic», «Elle», «Rolling Stone», «Café» журналдарының тыштарында баҫылып сыға. Модель бизнесында биш йыл булғандан һуң Изабель Адриан үҙенең белеменә иғтибар итә: ул Кино һәм дизайн мәктәбенә уҡырға инә, мәктәпте журналистика өлкәһендә бакалавр дәрәжәһендә тамамлай. Уҡыуҙы тамамлағандан һуң Адриан Стокгольмға күсенә. Изабель TV3 каналында «Expedition Robinson» реалити-шоуҙа күренә. Шунан һуң Адриан 2004 йылда танышҡан үҙенең буласаҡ ире Стив Анжелло команияһында тауарҙар дизайнсыһы булып эшләй башлай.
Карьераһы
2008 йылда Адриан һәм Анжелло Лос-Анджелесҡа күсенә. Килә дүрт йыл дауамында Изабель TV3 каналында (Шведские жёны в Голливуде) швед реалити-шоуҙа төшә (дөйөм 3-5, 9 и 11 миҙгелдәрҙә). 2014 йылда Изабель Bravo  телеканалының «Euros of Hollywood» шоу ҡатнашыусыһы була. Адриандан тыш шоуҙа шулай уҡ сит ил актерҙары һәм Массимо Добрович, Фавни, Блеона, Саша Герехт һәм Янник Оландер кеүек музыка башҡарыусылары ла ҡатнаша. Һуңғы шоу Швецияла һәм Австралияла күрһәтелә.
2013 йылда Адриан үҙенең дуҫ ҡыҙы Ребекка Симонссон менән бергә «Экспрессен» киске гәзитендә подкастинг сығара башлай, унда улар көндәлек тормош, айырым кешеләр тураһында фекер алыша башлай. Көн дауамында сыҡҡан эпизод iTunes исемлегенең беренсе юлын биләй. «Подкаста Изабель и Ребекки» исемелегендә дөйөм 50 эпизод сыға.
2014 йылда Адриандың беренсе «Секс, наркотики и диджей» нәфис романы баҫылып сыға. Китап сығыр алдынан китапҡа ҡыҫҡа метражлы Тизер-трейлер фильмы менән берлектә саундтрек ойошторола. 2016 йылда була Изабель менән Стив романды экранлаштырыуҙы планлаштыра тигән мәғлүмәт була.
2015 йылда Изабель һәм Стив күренекле ғаилә пары булараҡ Kanal 5 каналында «Arga Snickaren VIP» шоуҙа һәм TV4 каналында «Renées brygga» программаһында ҡатнаша. 2016 йылда Адриан күп телевидение сараларында ҡатнаша: Швецияның TV3 каналында («Звёзды» в усадьбе) реалити-шоуҙың 2-се миҙгелендә, TV4 каналында 11-се швед миҙгеленең «Йондоҙҙар менән бейеү» программаһында ҡатнаша (Изабель профессиональ бейеүсе Фредрик Брунберг менән парҙа бейей, 11 ҡатнашыусынан уларҙың дуэты 9-сы була) , «Opinion live» дискуссион программала ҡатнаша, унда журналист Тина Мехрафзун менән бергә киләһе Евровидение-2016 тураһында фекер алыша, башлыса Евровидение-2016 конкурсында флагтарға тыйыу тураһында (программанан һуң Изабелде ваҡиғаларҙы яҡтыртыусы булырға һорайҙар, һәм ул кис буйы Expressen TV каналында трансляция алып бара).
Изабель башлыса Анжеллоның «Size Foundation» лейблы фонды базаһында ойошторолған хәйриә эшендә лә ҡатнаша, ул бөтә донъяла балаларҙың һәм студенттарҙың мөмкинлектәрен киңәйтеү маҡсатында мәғәрифҡа аҡса йыйыу менән шөғөлләнә. Шулай уҡ ирле-ҡатынлы төньяҡ Һиндостандағы Ришикешта балалар йортона ярҙам итә.
Шәхси тормошо
Буласаҡ ире, «Swedish House Mafia» швед супертөркөмөнөң бер ҡатнашыусыһы Стив Анжелло менән Изабель 2004 йылда таныша. 2008 йылда улар Стокгольмдан Лос-Анджелесҡа күсенә, ә 2013 йылдың апрелендә өйләнешә. Интервьюһының береһендә Изабель күсенеү сәбәбен элекке егетенең эҙәрлекләүен атай, уныһы психиатрик дауаханаға эләгә, иренең эше арҡаһында АҠШ-ҡа киткәнгә тиклем башта Адриан һәм Анжелло Швейцарияла йәшәй. .
Стив һәм Изабелдең ике ҡыҙы бар: Мандей-Лили (2010 йылғы) һәм Винтер Роуз, (2012 йылғы). 2016 йылда Изабель һәм Стив Швецияға ҡайтырға ҡарар итә, унда Стокгольмда Слюссенда хәҙер үҙ йорттарында йәшәйҙәр.
Оло Ҡарағас (һырт)
Дөйөм мәғлүмәт
Һырт көньяҡ-көнбайыштан төньяҡ -төньяҡ-көнсығышҡа табан 7 километр самаһы һуҙылған. Иң юғары нөктәһе үҙәк өлөштә урынлашҡан һәм уның бейеклеге — 881 метр. Һырттың көнбайыш битләүҙәрендә таш йылғалар бар, ә рельефы яҫы. Битләүҙәре һөҙәк, урман менән ҡапланған.
Тау тоҡомдары: конгломераттар, кварцлы ҡомташтар, алевролиттар һәм башҡалар.
Этимологияһы
Тау һыртының атамаһы ҡарағас ағасынан барлыҡҡа килгән йәғни бында ҡарағас урмандары күп тигәнде аңлаталыр.
Ташлыкүл ауыл Советы (Бүздәк районы)
Ташлыкүл ауыл Советы Бүздәк районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән  административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452710. ОКАТО коды — 80217839000. 1985 йылда ойошторолған, 2008 йылда бөтөрөлгән. Ғафури ауыл Советы менән берләштерелә.
Ауыл Советы составы
Ташлыкүл ауылы— административ үҙәге, Никольский, Владимировка, Вознесенка ауылдары
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: в) Ғафури ауылында администартив үҙәге менән, «Ғафури» атамаһын һаҡлап, Ғафури һәм Ташлыкүл ауыл Советтарын берләштерергә. Ташлыкүл ауыл Советының Никольский, Ташлыкүл, Владимировка, Вознесенка ауылдарын Ғафури ауылСоветы составына индерергә.
Ғафури ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Ташлыкүл ауыл Советын алып ташларға
2008 йылда  Благовар районы,  Бүздәк ауыл советы, Ғафури ауыл советы, Уртакүл ауыл Советы, Ҡаңны-Төркәй ауыл Советы муниципаль берәмектәр менә сиктәш ( «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
Носкова (Васькина ҡушылдығы)
Носкова (Лесная) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васькина йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Голицындар усадьбаһы (Түбәнге Новгород)
Голицындар усадьбаһы — Түбәнге Новгородты ң тарихи үҙәгендә урынлашҡан архитектура ансамбле. Усальба комплексының төп йорто һәм флигеле 1837-1839 йылдарҙа төҙөлгән. Проекттың тәүге авторы — Доменико Жилярдь, Швейцария архитекторы, ул Мәскәүҙе  1812 йылғы янғындан  һуң  тергеҙеүсе.
Ансамбль өс төҙөлөштән-төп йорттан,ҡоймаларҙан,флигелдән түбәндәге адрес буйынса тора: Раштыуа урамы, 47.Бөгөн  был тарихи биналар - Рәсәй Федерацияһының  мәҙәни мираҫ объекттары..
Тарихы
XVIII быуаттан кенәз Голицындар ҡарамағында   Раштыуа урамы аҙағында тоҙ амбарҙары була. Макарьевка йәрминкәһенең Түбәнге Новгородҡа күсеүе һәм XX быуат башында ҡаланың үҙгәртеп ҡоролоу сәбәпле ,амбарҙар һүтеләләр .ә улар урынына тик таштан ғына мөһабәт фасадтар менән биналар төҙөргә рөхсәт ителә.
1937 йылда усадьба сиктәре билдәләнә,ә  Новгород  архитекторҙары Г.И. Кизеветтор һәм А.Л.Леер тарафынан  Жилярдь проектлаған төҙөлөш планға индерелә. 1837 йылдың 1 апреленән барлыҡ ҡыҙыҡһынған кеше алдында был хаҡта килешеү төҙөлгән. 1837 йылдың 14 апрелендә тамамланған проект юғары хупланып,төҙөлөш эштәре башланған. 1939 йылда төп йорт көмбәҙле подвалдар һәм  ҡабырғанан  ике флигель менән эшләнеп бөтә.
1839 йылдың сентябрендә эш тамамланыу хәленә еткәндә көньяҡ флигель артында, Жилярдь проектын  боҙоп,хужалыҡ ихатаһына инеү йыһазландырылған,унда Г.И.Кизеветтер  проекты буйынса ике ҡатлы кирбестән келәт корпусы һалына,ә ихата уртаһы сәскәләр ултыртыу өсөн бүленә..
1994 йылға тиклем ансамбль интерьерының төп элементтары барыһы ла тиерлек һаҡлана, шул иҫәптән тарихи графигы.ла.
Архитектура
Голицындар усадьбаһы — Түбәнге Новгородта рус ампиры стиленең һирәк өлгөһө. Ампир стиленә хас булғанса декоратив биҙәү күҙәтелә: төп темаһы — шыма стена, ҙур булмаған ял итеү урыны,беренсе ҡаты  махсус таштан( руст )
Аксаков Константин Сергеевич
Аксаков Константин Сергеевич (10 апрель 1817 йыл — 19 декабрь 1860 йыл ) — рус публицисы, шағир, әҙәби тәнҡитсе, тарихсы һәм лингвист, рус славянофилдарының башлығы һәм славянофиллыҡ идеологы ; яҙыусы Сергей Тимофеевич Аксаков менән Суворов генералы Семен Заплатиндың һәм әсирлеккә төшкән төрөк ҡыҙы Игель-Сюмдең ҡыҙы Ольга Сёменовна Заплатинаның өлкән улы.
Биографияһы
Константи́н Серге́евич Акса́ков 1817 йылдың 10 апрелендә Ырымбур губернаһының Аксаково ауылында тыуған. Ғүмеренең баштағы туғыҙ йылын Знаменское-Аксаков ауылында үткәрә. 1826 йылда, атаһы ғаиләһе менән Мәскәүгә күсә. 1830 йылдар башында М. П.  Погодин п. м. пансионында тәрбиәләнә. А. Д. Милютин хәтерләүенсә. «шул уҡ ваҡытта 1831 йылда үҙенең уҡыуға һәләтле һәм отҡор булыуын күрһәтә». 1832 йылда 15 йәшендә Мәскәү университетының әҙәбиәт бүлексәһендә студент була, профессорҙар Павлов, Надеждин, Победоносцевтарҙа уҡый. 1835 йылда кандидатлыҡ дипломын ала.
Университетта уҡыған саҡта Белинский һәм Бодянский менән бергә Станкевич түңәрәгенә йөрөй. Немец классик фәлсәфәһе (бөтәһенән элек Гегель) менән мауыға. Уның йоғонтоһо Аксаковтың 1846 йылдағы магистрлыҡ һәм башҡа эштәрендә сағылыш таба. 1837 йылда Станкевичтың сит илгә китеүе сәбәпле түңәрәк тарҡала һәм Аксаков  славянофилдар: А. С. Хомяков, В. И.  Киреевский, Ю. Ф. Самарин- менән яҡынлаша. 1838 йылда сит илдә булып, унан биш айҙан һуң ҡайта.
К. С. Аксаковтың тәүге шиғырҙары «Телескоп», «Молва», «Московский наблюдатель», «Отечественные записки» журналдарында йыш ҡына «К Еврипидин» псевдонимы аҫтында баҫылып тора. Улар артынан драма әҫәрҙәре: «Освобождение Москвы в 1612 году»,  «Кенәз Луповицкий» комедияһы,  «Почтовая карета» водевиле,  «Олег под Константинополем» пародияһы- баҫылып сыға. 1842 йылда К. С. Аксаков : «Несколько слов о поэме Гоголя: Похождения Чичикова или мертвые души» тигән тәнҡит мәҡәләһе яҙып сыға. «Москвитянин» журналының 9-сы һанында уның был мәҡәләһе тураһында В. Г. Белинский яҙған хөкөмгә яуап бирә. 1846 йылда «Московский сборник» баҫмаһында уның өс тәнҡит мәҡәләһе («Имярек» имзаһы аҫтында) нәшер ителә : граф Соллогубтың «Вчера и сегодня»; проф. Никитенконың «Опыт истории рус. литературы»; Некрасов тураһында «О петербургском сборнике». 1847-1852 йылдарҙа ул үҙенең әҙәби-тарихи мәҡәләләрен баҫтырыуын дауам итә. Бигерәк тә уның тарихи мәҡәләләре араһында Соловьев яҙған «О древнем быте славян вообще и русских в частности», «История России» китабының I, VI, VII, VIII томдарына(1852), «Краткий исторический очерк земских соборов», «О состоянии крестьян в древней России», «По поводу Белевской Вивлиофики, изданной Н. А. Елагиным» китаптарына яҙған рецензиялары ҙур әһәмиәткә эйә.
1846 йылда  уның «Ломоносов в истории русской литературы и русского языка» тишеренеүҙәре өсөн уға магистр дәрәжәһе бирелә. К. С. Аксаков магистр диссертацияһын яҡлағандан һуң, уҡытыу эшенә тотона уйлай, әммә Мәскәү университетында вакансия  булмай, шунлыҡтан  Аксаков әҙәби һәм публицистик  ижад менән шөғөлләнә башлай. «Москвитянин» һәм «Русская беседа» журналдары менән хеҙмәттәшлек итә; «Русская беседа»ның иң әүҙем хеҙмәткәре була. 1857 йылда «Молва» гәзитенең ғәмәли мөхәррире була.
1848 йылда Николай I Рәсәйҙә көнбайышлылыҡты бөтөрөргә саҡырып хат яҙа, уның был хаты күптәр тарафынан «тейеш булмаған ҡылыҡһыҙлыҡ» һәм «яла яғыу» итеп баһалана. Ул демократтар һәм либералдар «яла яғыусы» исемен күтәрә.
1855 йылда ул яҙған «Воспоминания студенчества 1832—1835 годов»» (купюралар менән 1862 йылда баҫылып сыға) мемуарҙары нәшер ителә. 1858 йылда К. С. Аксаков Рәсәй әҙәбиәт һөйөүселәр йәмғиәтенең тулы хоҡуҡлы ағзаһы итеп һайлана.
Атаһының үлеүе уның һаулығына насар йоғонто яһай: КонстантинАксаков чахотка сиренән ул Грецияның Занте (Закинф) утрауында 1860 йылдың 19 декабрендә вафат була. Мәскәүҙең Симонов монастыры территорияһында ерләнә.
К. С. Аксаков әҫәрҙәренең Мәскәүҙә башланған тулы йыйынтығы тамамланмай ҡала ; бары тик өс томы ғына сыға: беренсе томына рус тарихы буйынса 27 мәҡәләһе, шуларҙың күпселеге автор тере саҡта баҫылмаған була, бары тик 1861 йылда нәшер ителә, икенсе томы — 1875 йылда һәм, ниһайәт, өсөнсөһө — 1880 йылда нәшер ителә. 2-се  һәм 3-сө томдарына филология буйынса хеҙмәттәре ингән, өҫтәүенә өсөнсө томы башлыса «Опыт русской грамматики» темаһына бағышланған.
Идеология
«О внутреннем состоянии России» хеҙмәтендә (1855) Аксаков, урыҫтар —  һүҙмә-һүҙ: идара итеүҙә ҡатнашыуҙы эҙләп дәүләткә берләшә торған халыҡ түгел, тип раҫлай, шуға күрә улхалыҡ революция һәм конституция эҙләмәй, уның көнкүреше нигеҙендә борон-борондан общиналар торған, дәүләт элементы күрше илдәр йоғонтоһо һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән, тип фекер йөрөтә. Аксаков ҡәтғи рәүештә хөкүмәткә  земствоны ҡапма-ҡаршы ҡуя, һуңғы төшөнсә аҫтында рухи-әхлаҡи эшмәкәрлекте таный, шул уҡ ваҡытта дәүләттең «хәрби эштәр буйынса өҫтөнлөк» төп эше, уның төп бурысы «халыҡтар ғүмерен һаҡлау», тип аңлата. Асылда Рус дәүләте монархиянан тора, ҡаты дисциплина һәм бер кешенең идара итеүе намыҫ һәм йәмәғәт фекере менән тигеҙләнә. Әммә был дәүләт һәм ерҙәр араһындағы гармония  Петр I тарафынан боҙолған, уның хөкүмәте халыҡтан айырылған, дәүләт халыҡ ерҙәрендәге эштәргә ҡыҫыла башлап, халыҡҡа хеҙмәт итеүсе органдан бер һүҙһеҙ  буйһоноуҙы талап итеүсе (таш ботҡа) идолға әйләнгән. Рәсәйҙә шулай  «эске язва»: бүленешеү, крепостнойлыҡ хәле һәм взяткалар алыу барлыҡҡа килгән, тигән идеологияны К. С. Аксаков кешеләргә еткерергә тырышҡан.
«О русском воззрении» хеҙмәтендә (1856) Аксаков кеше һәм милләтте айырып, үҙенең славянофил идеялары яҡлы икәнлеген иғлан итә. «Халыҡ эшмәкәрлеге, — тип яҙа Аксаков, — кеше эшмәкәрлеге һымаҡ, үҙаллы булырға тейеш». Бында ул Европа күренештәрен кешелек күренештәре менән тиңләргә тырышыуҙы ҡәтғи тәнҡитләй, бигерәк тә уларҙың модала, сәнғәттә, телдә һәм әҙәбиәттә сағылышын. Был асылда ҡолдарса ят халыҡтарҙыҡын үҙләштереү, тип фекер йөрөтә.
Хекуръяга
Хекуръяга (Кекурная) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тойца
Тойца — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мегра йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яр-Шор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шёнхаген (Айхсфельд)
Шёнхаген (Айхсфельд) (Schonhagen (Eichsfeld)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 153 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,55 км2. Диңгеҙ кимәленән 325 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.
Миһранов Марс Шәрифулла улы
Миһранов Марс Шәрифулла улы (6 март 1964 йыл) — ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2007).
Урҙайбаш ауыл Советы (Бүздәк районы)
Тарихы
Иҫәп мәғлүмәттәренән Урҙайбаш ауыл Советын алып ташларға
Миһранов Марс Шәрифулла улы
Биографияһы
Марс Шәрифулла улы Миһранов Башҡорт АССР-ының Белорет районы Йөйәк ауылында тыуған. Ошо уҡ ауылда һабаҡҡа төшөп, артабан уҡыуын хәҙерге Рәми Ғарипов исемендәге 1-се мәктәп-интернатта дауам итә. Шунан һуң Өфө авиация институтына уҡырға инә һәм уны 1987 йылда тамамлай.
Хеҙмәт юлын ошо уҡ уҡыу йортонда башлай. 2000 йылдан 2003-кә тиклем авиация технологиялары системаһы факультеты деканының фән буйынса урынбаҫары булып эшләй, бер аҙ бүленеп торғандан һуң, 2005 йылда шул вазифаһына кире ҡайта. 2015 йылдан — механизмдар һәм машиналар конструкциялау нигеҙҙәре кафедраһы мөдире, доцент.
Ғилми эшмәкәрлеге
Ғалим металды ҡырҡып эшкәрткәндә тигеҙһеҙ ауырлыҡтар процесындағы термодинамиканы өйрәнеү менән шөғәлләнә.
2007 йылда ул «техник фәндәр докторы» дәрәжәһе алған.
270-тән ашыу фәнни эш яҙған, 4 уйлап табыу авторы.
Ғәбитов Миҙхәт Исмәғил улы
Ғәбитов Миҙхәт Исмәғил улы (13 ғинуар 1925 йыл — 10 октябрь 2010 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1950—1966 йылдарҙа Башҡорт баҡыр-көкөрт комбинатының экскаватор машинисы, экскаватор машинистары звеноһы бригадиры, артабан 1982 йылға тиклем участка механигы, смена начальнигы, тау мастеры, карьер оҫтаһы, электромеханик. РСФСР-ҙың алтынсы саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1963—1967). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1961). Сибай ҡалаһының почётлы гражданы.
Биографияһы
Миҙхәт Исмәғил улы Ғәбитов Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Дәүләт ауылында тыуған. Урта махсу белемле, 1966 йылда Баймаҡ тау-механика техникумын тамамлаған.
1943—1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Демобилизациянан һуң, 1950 йылдың апреленән алып, Башҡорт баҡыр-көкөрт комбинатында машинист ярҙамсыһы, экскаватор машинисы, экскаватор машинистары звеноһы бригадиры булып эшләй.
1960 йылда Миҙхәт Ғәбитов етәкләгән 9-се экскаватор звеноһы коллективы тау ҡорамалдарының ремонт-ара хеҙмәт срогын оҙайтыу башланғысы менән сығыш яһай. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә звено машинистары слесарь, электрослесарь һөнәрҙәрен үҙләштерә һәм үҙ көсө менән экскаваторҙы хеҙмәтләндереү һәм ремонт эштәрен алып бара башлай, экскаватор узелдарының һәм агрегаттарының торошо һәм хеҙмәтләндереү өсөн яуаплыларҙы нығытып ҡуялар, был, үҙ сиратында, хеҙмәт етештереүсәнлеген һаҡлап ҡалыу ғына түгел, уны күпкә арттырырға мөмкинлек бирә. Мәҫәлән, 1960 йылдың майына тиклем кубометр тау массаһын 11 майға тиклем кубометр тәшкил 1960 йылда машинаның етештереүсәнлеге экскаватор сүмесенең һыйҙырышы бер кубометрға 11 782 тау массаһы тәшкил итһә, май-декабрь айҙарында был күрһәткес күпкә юғары була, йәғни 16 650 кубометр. Һөҙөмтәлә экскаваторҙың йыллыҡ етештереүсәнлеге бер кубометр сүмес һыйҙырышына 180 мең кубометр тәшкил итә (план буйынса 135 мең).
Экскаваторҙың хеҙмәт срогын оҙайтыу экипажға 3900 һум экономия бирә, шул иҫәптән 2350 һум эш хаҡы буйынса һәм өҫтәмә рәүештә 110 мең кубометрҙан ашыу тау тоҡомон тейәргә мөмкинлек бирә. Техника эксплуатацияһының яңы ысулы таусылар, төҙөүселәр, республика тау-байыҡтырыу предпрятиелары хеҙмәткәрҙәре араһында киң файҙаланыу таба.
Төҫлө металлургияны үҫтереү эшендә ҙур уңыштары өсөн СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1961 йылдың 9 июнендәге Указы менән Ғәбитов Миҙхәт Исмәғил улына «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1966 йылдан алып Ғәбитов Миҙхәт Исмәғил улы участка механигы, смена начальнигы, тау мастеры, карьер оҫтаһы булып эшләй. 1982 йылда Башҡорт баҡыр-көкөрт комбинатының электромеханик вазифаһынан хаҡлы ялға китә.
Сибай ҡалаһының почётлы гражданы. РСФСР-ҙың алтынсы саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1963—1967).
Пача (йылға)
Пача — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2677/218 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хәмзә мәсете
Хәмзә мәсете  — Өфөләге мосолман дини ойошмаһы (Башҡортостан Республикаһы). Адресы: Өфө ҡалаһы, Юрий Гагарин урамы, 16-сы йорт.
Имам-хатип — Кәримбирҙиев Тулҡын хәҙрәт.
Йома намаҙҙарында яҡынса 500 диниҙәр ҡатнаша. Ураҙа, Ҡорбан байрамдарында килеүселәрҙең һаны күпкә арта. Мәсеттә дәрестәр үткәрелә: дүшәмбе, шишәмбе көндәрендә — башлаусылар өсөн; шаршамбы, кесазна көндәрендә — дауам итеүселәр өсөн. Йәкшәмбе көнө мәктәпкәсә һәм уҡыусы балалар өсөн (бөгөнгө көндә 60 бала йөрөй) һәм ата-әсәләр өсөн ғаилә дәрестәре ойошторола. Йыл һайын балалар өсөн 2 байрам уҙғарыла: Мәүлит байрамы (Мөхәммәт (صلى الله عليه وسلم) Пәйғәмбәрҙең тыуған көнө) һәм Балаларҙы һаҡлау көнө (День защиты детей). Ҡөрьән сүрәләрен яттан уҡыу буйынса, шиғырҙар конкурстары, рәсем күргәҙмәләре үткәрелә. Рамаҙан айында мәсеттә ифтарҙар ойошторола. Бөтә ғибәҙәттәр, дәрестәр һәм саралар Әбү Хәнифә мәзхәбе буйынса үткәрелә.
2016 йылдың аҙағынан 2017 йылдың май айына тиклем мәсеттә ремонт үткәрелде. Мәсет бинаһы тыш яҡтан һәм эстән ремонтланды (электр яҡтылығы, тауыш аппаратураһы яңыртылды, иҙән йылытылды, комплекс яңы ҡойма менән уратылды). Киләсәктә тәһәрәтхана төҙөү, шулай уҡ комплекстың эргә-тирәһен тәртипкә килтереу планлаштырылған.
Проект буйынса «Хәмзә мәсете» берҙәм мосолман архитектура комплексына, мәсеттән тыш, мөһим биналар ингән була: административ бина, мәҙрәсә, аҙыҡ-түлек рәттәре, хәләл-кафе, Никах йорто. Хәмзә Искәндәр улы Ғәлләмовтың башҡа төрлө тормошҡа ашыраһы хыялдары ла була: аҙ тәьмин ителгән ғаиләләрҙә тәрбиәләнгән балалар өсөн интернат; мәйетте йыуыу, кәфенләү, йыназа уҡыу өсөн махсус бина. 2010 йылда Өфө властары мәсетте емерергә ниәтләүе тураһында мәғлүмәт була. Суд ҡарарына ярашлы «Хәмзә мәсете» комплексы территорияһында мәсет һәм Никах йорто ғына ҡалдырыла, башҡа бина-ҡаралтылар законһыҙ төҙөлгән, тип табыла һәм емерелә.
2019 йылдың 3 ноябрендә Хәмзә мәсетенең икенсе ҡатында янғын сыға. Янғын тураһында 21 сәғәт 48 минутта билдәле була. Бик тиҙ арала һүндереүгә ҡарамаҫтан, мәсеткә бик ныҡ зыян килтерелә. Ремонт үткәреү өсөн аҡса йыйыу тураһында иғлан ителә.
Хечьяга
Хечьяга (Кечьяга) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нядловая йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Ғәҙелша (исем)
Ғәҙелша — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Хечьяга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәҙелша (исем)
Билдәле кешеләр
Ғәҙелша Юнысов (1783—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
Ейәнсурин Ғәҙелша Дәүләт улы (1894—1937) — дәүләт эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының Баш суды рәйесе (1929—1931).
Фамилия
Ғәҙелшин Рөстәм Рәшит улы (14 апрель 1955 йыл — 10 май 2016 йыл) — математик. Физика-математика фәндәре докторы (1994), профессор (1999). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2006). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2005).
Ғәҙелшин Хәмит Ғабдулла улы(10 июль 1923 йыл — 10 ғинуар 2000 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, элемтәсе. Полковник. Советтар Союзы Геройы (1944).
Ғәҙелшин Кәшфелғилем Фәйруша улы (3 август 1918 йыл — 7 ноябрь 2017 йыл) — режиссёр. 1951 йылдан СССР-ҙың Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1973).
Ауылдар
Ғәҙелша (Гадельшино) — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.
Ғәҙелша (Гадельша) — бөткән ауыл.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ғәҙелша шарлауығы - Баймаҡ районында, Ирәндектең көнсығыш тармағы булған Яманташ тауында, Төйәләҫ йылғаһындағы шарлауыҡ. Диңгеҙ кимәленән 800 м бейеклектә. Өс киртләсле. Юғары киртләсенең бейеклеге 1,2 м, икенсе һәм өсөнсө киртләсе етешәр метр. Шарлауыҡ Башҡортостандағы иң бейеге һанала.
Евар
Евар — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тюма йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Сеченка (Нерская ҡушылдығы)
Сеченка  — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нерская йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Евар
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Сеченка (Нерская ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһынан Заозерье ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Коломна ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Евар
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :