cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Анна Австрийская (1573—1598)
Биографияһы
Анна һуңғы балаһын тапҡандан һуң өҙлөгөүҙән вафат була. Краков ҡалаһының Вавель соборында ерләнә. Саркофагындағы яҙыуға ярашлы, тыуған йылы датаһы тип 1567 йыл тора, йәғни ата-әсәһенең никахҡа инеүҙәренә тиклем 4 йыл тигәндә була. Анна үлгәндән һуң, Сигизмунд III уның һеңлеһе Констанция Австрийскаяға өйләнә.
Балалары
Сигизмунд III менән никахта Анна биш бала таба, тик уларҙың береһе генә бәлиғ булыу йәшенә етә:
Генеалогияһы
Анна Австрийскаяның ата-бабалары
Корма (йондоҙлоҡ)
Корма (йондоҙлоҡ) (Puppis) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — τ Pup, яҡтылығы 2,94 була. Майҙаны буйынса урыны — 20.
Бер туған (нәшриәт)
Тарихы
Берлиндағы Татар-башҡорт мәҙәни үҙәге ағзаһы Әлиә Тайсина журналдың тарихын былай тип һөйләне: «2004 йылда "Бер туған" нәшриәтен асыу өсөн ҙур булмаған дәүләт субсидияһын алдым. "Бер туған" журналын сығара башлағанға тиклем ул минең менән бергә йәшәгән улым Андрей Тайсин компьютер дизайны буйынса верстальщик һәм белгес булып эшләй ине. Минең дә журналист һәм редакция эшендә бай тәжрибә тупланған ине. Өҫтәүенә, Берлиндағы өс рәссам: Рәис Хәлилов, Шамил Ғимаев, Нурия Хадеева, Татар-башҡорт мәҙәниәте үҙәге ағзалары, буласаҡ нәшриәттең китаптарын иллюстрациялау теләге менән янып йәшәйҙәр ине.»
2002 йылдан «Германияла татарҙар» исемле журнал нәшер ителә. 2003 йылда журнал исеме «Бер туған» тип үҙгәртелә, артабан был исем нәшриәткә бирелә.Журнал Германияла йәшәүсе башҡорттар һәм татарҙарҙың ижтимағи һәм мәҙәни тормошон яҡтырта. Журналда материалдар рус, немец, татар, башҡорт телдәрендә бирелә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, "Бер туған" журналы баҫмаһын 2010 йылда туҡтатырға тура килә, нәшриәт эшен дауам итә. Нишриәттә немец һәм Рәсәй авторҙарының китаптары баҫыла.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Татар-башҡорт мәҙәни үҙәге (Берлин)
Нәшриәттең рәсми сайты
Bertugan
Чадый-Кы
Чадый-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кондый-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Малышев Иван Михайлович
Иван Михайлович Малышев (, Верхотурье, Пермь губернаһы - 22 июнь, 1918 йыл, Тулуш станцияһы, Өфө губернаһы) - Рәсәй революционеры, Екатеринбургтағы революцион хәрәкәттә ҡатнашыусы. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы.
Хәтер
Иван Михайлович Малышев тимер юл хеҙмәткәре ғаиләһендә тыуған. Ул Тау мәктәбен һәм Пермь уҡытыусылар курсын тамамлай. Агафуров ҡәрҙәштәр мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. 1905 йылда ул РСДРП (б) ға инә, Урал заводтарында революцион агитация алып бара. 1905 йылда Мотовилиха эшселәре күтәрелешендә ҡатнашыуы өсөн төрмәгә ултыртыла. Ул язаһын Пермь губернаһы, Түбәнге Түрәлә Николаев ремонт төрмәһендә үткәрә. Беренсе Бөтә донъя һуғышы ваҡытында ул армияла хеҙмәт итә. Ул Верх-Исет металлургия заводында (ВИЗ) эшләй, унда ул медицина кассаһы менән идара итә. Октябрь революцияһынан һуң, Уралда Совет хакимиәтен булдырыуҙа әүҙем ҡатнаша. Ул Екатеринбург ҡала комитетының беренсе рәйесе һәм Урал төбәк партия комитеты, Урал Советтарының төбәк башҡарма комитеты ағзаһы итеп һайлана. Ул Урал профсоюздары ойоштороусы һәм Урал өлкәһенең беренсе хеҙмәт комиссары ине.
Ҡыҙыл Гвардия отрядтәре башында ул Троицк янындағы Аҡ казак А.И. Дутовты еңеүҙә ҡатнашҡан. Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы тарихында беренсе сәйәси комиссарҙарының береһе. Силәбе-Златоуст юнәлешендәге фронттың комиссары һәм командующийы итеп билдәләнә. 1918 йылда чехословак легионерҙары һөжүм иткән ваҡытта хәрби операцияларҙы шәхсән үҙе етәкләй. Һуғыштарҙың береһендә Тургояк разъезы янында яралана. 18 июнь көндө аҡ гвардиясылар тарафынан ҡулға алына һәм 1918 йылдың 22 июнендә Сыростан ауылында язалап үлтерелә һәм Златоуст ҡалаһының тыуған яҡты өйрәнеү музейы алдында туғандар ҡәберлегендә ерләнә.
Токат
Токат (төр. Tokat) — Төркиәнең ҡалаһы һәм район Токат провинцияһының административ үҙәге.
Тарихы
=== 628 йылда фарсыларҙы еңгәндән һуң византия императоры Ираклий тарафынан төҙөлгән һәм уның һеңлеһе Евдокия хөрмәтенә аталған. Әммә был ваҡытта ҡала мөһим роль уйнамаған, урындағы Дазимон ҡәлғәһе генә әһәмиәткә эйә булған, яҡындағы Понтий Ҡоманы мөһимерәк булған. 1021 йылда әрмән батшаһы булыуы Сенекерим Арцруни Токатты византий императорынан феодал биләмә сифатнда алған. 1045 йылда династик никах арҡаһында Токат Арцрунидтарҙан икенсе әрмән династияһы — Багратидтарға күсә. 1071 йылдан 1175 йылға тиклем был биләмәләрҙә Данишмендтар идара иткән. 1396 йылдан Токат төркмән әмирлеге Ғосман империяһы.өлөшө булып киткән. 1612 йылда ҡалала 500 әрмән йорто була.
XIX быуатта Токат Азиялағы иң ҙур төрөк ҡалаларының береһе булған. Яҡындағы Сивас ҡалаһы үҫеше арҡаһында Токат яйлап бөлгөнлөккә төшкән.
Константинополдә Әрмән Патриархатын халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 1912 йылда Токат санжагында (ҡаҙы Токат, Никсар, Эрбаа, Зиле) әрмән халҡының һаны 32271 кеше тәшкил иткән.
1912 йылда Токат (Токат, Никсар, Эбраа, Зиле) санжагында: төрөктәр — 151 800 кеше, Гректар — 27 174 кеше йәшәгән
Ҡалала 4 әрмән сиркәүе, 1 грек православие сиркәүе һәм 1 йәһүд синагогаһы була. Америка миссионерҙары — протестант, ә иезуиттар католик мәктәбен асҡан.
Беренсе бөтә донъя һуғышы осоронда мәсихселәрҙе эҙәрләү һөҙөмтәһендә христиан халҡының бер өлөшө һәләк булған, тере ҡалғандары башҡа илдәргә күсергә мәжбүр булған.
Парной-Се
Парной-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хыльчую йылғаһының һул ярына тамағынан 139 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Убалы (Ҡурған өлкәһе)
Убалы — (Убалино) Рәсәйҙә Ҡурған өлкәһенең Әлмән районындағы ауыл. Парамоново ауыл Советы составына инә.
Исеме
Ауылдың исеме башҡорттар атаған Убалы күле исеменән.
Географияһы
Убалы ауылы Ҡурған өлкәһенең көньяҡ-көнбайышында, Көнбайыш Себер тигеҙлегенең көньяҡ өлөшө сиктәрендә, урман-дала зонаһында, Убалы күленең төньяҡ-көнсығыш ярында, автомобилдәр юлы эргәһендә, райондың административ үҙәге Әлмән ауылынан яҡынса көньяҡ-көнбайышҡа табан 22 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Убалы ауылының диңгеҙ кимәленән абсолют бейеклеге — 170 метр.
Климаты тейешле дәрәжәлә дымлы булмауы, йылы, ҡоро йәйе һәм аҙ ҡарлы һалҡын ҡышы менән континенталь. Иң һалҡын айҙа (ғинуарҙа) күп йыллыҡ уртаса температураһы −17,7°С, иң йылы айҙа (июлдә) уртаса температура — +25,2°С. Уртаса йыллыҡ яуым- төшөмдөң күләме — 370—380 мм. Ҡар ҡатламы йылда 150—160 көн дауамында ята.
Убалы ауылы, бөтә Ҡурған өлкәһе кеүек үк, МСК+2 сәғәт зонаһында урынлашҡан. Ваҡыттың күсеүе сағыштырмаса UTC +5:00 тәшкил итә.
Халҡы
2010 йылда Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса гендер структураһында ир-егеттәр 45,9 %,, ҡатын — ҡыҙҙар 54,1 % тәшкил итә.
2002 йылда Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, халыҡтың милли структураһында башҡорттар 93 % тәшкил итә.
Старченко Валентина Михайловна
Старченко Валентина Михайловна (28 декабрь 1950 йыл — 4 октябрь 2017 йыл) — СССР һәм Рәсәй ботанигы, биология фәндәре докторы, ҡан тамырҙары үҫемлектәре систематикаһы өлкәһе белгесе, Рәсәйҙең Алыҫ Көнсығыш флораһын тикшереүсе.
Биография
1973 йылда Благовещен дәүләт педагогия институтын тамамлай.
1975 йылда СССР ФА ДВНЦ-та Тымыҡ океан биоорганик химия институтына (ТИБОХА) «Хемотаксономия һәм ботаника» һөнәре буйынса аспирантураға уҡырға инә. 1979 йылдан алып хемотаксономия лабораторияһында кесе ғилми хеҙмәткәр.
1981 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1987 йылдарҙа экология һәм тәбиғи процестарҙың динамикаһы Амур комплекслы лабораторияһында ғилми хеҙмәткәр.
2003 йылдан алып АмурНЦ ДВО РФА-НЫҢ Ботаника баҡсаһының ботаника лабораторияһы мөдире  (шул уҡ йылдан — РФА ДВО Ботаника баҡса-институтының Амур филиалы ).
2003 йылда "Ботаника" һөнәре буйынса доцент дәрәжәһе бирелә.
Валентина Михайловна күп йылдар ҡаланың һәм өлкәнең мәғариф учреждениелары: мәктәптәр, юғары уҡыу йорттары, Амур мәғарифты үҙтереү учреждениеһы менән хеҙмәттәшлек итә. Әүҙем рәүештә экологик-ағартыу эшен алып бара. Үҫемлектәр донъяһының күп төрлөлөгөн һаҡлау һәм ғилми белемде үҫтереү эштәре буйынса эштәр алып бара.
2008 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай<.
Һайланма хеҙмәттәре
166 эштәр авторы һәм авторҙашы, шул иҫәптән 9 монография һәм 2 авторҙаш.
Йәһүд автономия өлкәһенең Ҡыҙыл китабын (2006) һәм Амур өлкәһенең Ҡыҙыл китабын (2009) төҙөүҙә ҡатнаша.
Фёдоров Иван Филиппович
Фёдоров Иван Филиппович (27 ғинуар 1917 йыл — 1988 йыл) — шағир, 1962 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Биографияһы
Иван Филиппович Фёдоров 1917 йылдың 27 ғинуарында Днепропетровскиҙа тыуған. Уның бөтә тормошо Дон ерендә үткән. Дондағы Ростовта Иван ата-әсәһе һәм ҡустылары менән Дондың һул ярында йәшәгән. 1938 йылда Ростов уҡытыусылар институтын тамамлай. «Большевистская смена» өлкә йәштәр гәзитендә эшләй, артабан Совет Армияһы сафына хәрби хеҙмәткә саҡырыла.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында И. Ф. Фёдоров һалдаттан алып офицерға тиклем юл үтә. Пенза миномёт училищеһын тамамлай, Мәскәү, Ленинград һәм 1-cе Украина фронттарында хеҙмәт итә.
Һуғыштан Иван Фёдоров тыуған ҡалаһы Дондағы Ростовҡа ҡайта, ә һуңғараҡ Калининград өлкәһенә күсә. Бында ТАСС редакцияһында Совет районы буйынса хәбәрсе булып эшләй. 1940-сы йылдарҙың аҙағында ул киренән Ростов өлкәһенә ҡайта, Матвеев-Курган районының «За сталинский урожай» гәзите редакцияһында эшләй.
1950-се йылдарҙа И. Ф. Фёдоров Весёлый утарына күсә.
1965 йылда Мәскәүҙә СССР Яҙыусылар союзы ҡарамағындағы Юғары әҙәбиәт курсын тамамлай.
Ижады
Иван Фёдоровтың тәүге шиғырҙары «Правда», «Комсомольская правда», дивизия, армия һәм фронт гәзиттәрендә, альманахтарҙа, «Фронтовая лирика» (1943), «Донские стихи» (1945), «Лирические строки» (1947) йыйынтыҡтарында баҫыла.
Ростов китап нәшриәтендә И. Ф. Фёдоровтың «Заря над Доном» (1958), «Ручей» (1963), «Тетива» (1966), «Донщина светлая моя» (1977) шиғырҙар йыйынтыҡтары баҫыла.
«Тетива» (1966) йыйынтығына шағирҙең төрлө йылдарҙа яҙған шиғырҙары ингән. Уларҙың төп геройҙары «иген сәсеүсе һәм һаҡлаусы». Иван Фёдоров шиғырҙарында тыуған дон баҫыуҙарын, ундағы хеҙмәтсәндәрҙең шатлыҡ-ҡайғыларын һүрәтләй. Шағирҙең лирик геройы, тарих һәм тәбиғәттән айырылмайынса, улар менән бер бөтөнгә берләшкән.
И. Ф. Федоров шиғырҙар менән бер рәттән проза ла яҙа. Ваҡытлы матбуғат биттәрендә уның «Гриша», «Обида матери», «Доброе имя», «Подкова», «Вишенка», «Обида», «Одержимый» һәм башҡа хикәйәләре яҙылып сыға.
И. Ф. Фёдоровтың шиғриәте һәм прозаһы дон ере менән тығыҙ бәйле.
Ваҡытлы матбуғатта
!: 27 января исполнилось 85 лет со дня рождения поэта И. Ф. Фёдорова // Весёловский вестник. — 2002. — 31 янв. — С. 1.
Поэт в России больше, чем поэт…: Весёлый посетила дочь поэта Л. Фёдорова // Весёловский вестник. — 2004. — 2 сент. — С. 2.
Нойштадт-ам-Орл
Нойштадт-ам-Орл (Neustadt an der Orla) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8585 кеше йәшәй. Майҙаны — 30,95 км2. Диңгеҙ кимәленән 300 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7806 һәм автомобиль коды — SOK (элек: PN).
Йөксө (йондоҙлоҡ)
Йөксө (йондоҙлоҡ) (Auriga) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Аль Анз, яҡтылығы 2,99 була. Майҙаны буйынса урыны — 21.
Пекин операһы
Пекин операһы  — традицион ҡытай операһының бер төрө.
XVIII быуат аҙағында барлыҡҡа килә һәм XIX быуат уртаһына тулыһынса эшләнеп бөтә һәм танылыу ала. Музыка, вокал, пантомима, бейеү һәм акробатиканан тора. 1790 йылда Пекинға император Цяньлундың 80 йәше уңайынан ойошторолған тантанаға  Аньхой провинцияһынан дүрт опера труппаһы килә. Уларҙың уйыны императорға шул  тиклем ныҡ оҡшай, ул хатта артистарҙың барыһына ла бөтөнләйгә баш ҡалала ҡалырға һәм бында театрҙы үҫтерергә тәҡдим итә. Төп труппалар Пекинда һәм илдең төньяғында — Тяньцзинда, көньяғында иһә Шанхайҙа эшләй. Пекин операһы Тайвандә лә бар. Пекин операһы тураһындағы иң билдәле фильм — «Хуш, минең кәнизәгем» (режиссёр Чэнь Кайгэ).
Грим
Пекин операһында ирҙәр ролдәре өсөн гримдың айырым төрҙәре ҡулланыла. Тормошсанлыҡ һәм шартлылыҡты яраштырып, геройҙың күңел торошонан, холоҡ-ҡылығынан, фекерҙәренән һәм хис-тойғоларынан, шулай уҡ тышҡы ҡиәфәтенән һәм гражданлыҡ хәленән сығып, рәссам гримёрҙар быларҙың бөтәһен иң типик һыҙаттарҙа дөйөмләштерә һәм ошоға ярашлы гримдың төрлө өлгөләрен ижад итә, персонаждың холоҡ-фиғелен һүрәтләү өсөн төҫтәрҙе лә файҙалана. Гримдағы ҡыҙыл төҫ, әйтәйек, — тоғролоҡ һәм намыҫлылыҡ төҫө, ҡара — тура һүҙлелек һәм ҡыйыулыҡ, зәңгәр һәм йәшел — батырлыҡ һәм тәүәккәллек, һары һәм тоноҡ аҡ — аяуһыҙлыҡ һәм хәйләкәрлек;  алтынһыу менән көмөшһыу төҫтәр мифик геройҙар өсөн файҙаланыла.
Пекин операһы персонаждары
Пекин операһы персонаждары — 4 төп төргә, үҙ сиратында, һәр төр сәхнә ролдәренә бүленә.
Пекин операһы костюмдары
Һәр амплуаға билдәле төрҙәге костюм тәғәйенләнә.
Пекин операһы оркестры
Пекин операһы оркестры ике өлөштән тора: ҡыллы һәм тынлы музыка ҡоралдарынан торған вэньчан (ҡыт.  文场  — граждандар күренеше) һәм һуҡма музыка ҡоралдарынан торған учан (ҡыт.  武场  — хәрби күренеш).
Пекин операһы тарихы
Пекин операһы «Көнсығыш операһы» тип йөрөтөлә. Ул Ҡытайҙың ҡиммәтле милли мираҫы булып тора һәм үҙ аллы театр жанры булараҡ Пекинда яралып, Пекинда үҫкәнгә шулай тип атала. Пекин  операһы инде  200 йылдан ашыу йәшәй. Тамырҙары XVIII быуатҡа барып тоташа, ул бер нисә боронғо музыкаль драма төрөнән, айырыуса Аньхой провинцияһының урындағы музыка драмаларынан башланғыс алған. 1790 йылда Аньхой театр труппаһының Пекинда император юбилейындағы уңышлы сығышы Аньхойҙың башҡа труппаларын да Пекинға килергә дәртләндерә.
Яйлап,  ХIХ быуаттың аҙағында — ХХ быуаттың башында художестволы театр элементтары алмашыу һөҙөмтәһендә «Цзинцзюй» жанры — Пекин операһының үҙе барлыҡҡа килә. Ҡытай милли театрының иң яҡшы традицияларын үҙләштергән Пекин операһы художество йәһәтенән урындағы башҡа театр жанрҙарынан өҫкә күтәрелә һәм айырым урын биләй. Пекиндың сәйәси һәм мәҙәни йоғонтоһоноң үҫеүе Пекин операһының бөтә илгә таралыуына этәргес бирә. Боронғо ҡытай театрының бөтә үҙлеген туплаған был жанр дөйөм милли танылыу таба. Пекин операһы — ул ҡатнаш башҡарыу сәнғәте, сөнки унда хәрәкәт, акробатика, ым-ишара һәм  мимика ла ҡатнаша. Пекин операһында грим айырым бер сәнғәт булып тора. Персонаждың холоҡ-фиғелен грим үҙенсәлектәренән айырып була. Мәҫәлән, ҡыҙыл төҫ тоғролоҡ һәм намыҫлылыҡ билдәһе булһа, миләүшә төҫө ҡыйыулыҡ, тәүәккәллекте аңлата, ә аҡ төҫ енәйәтсене фашлай! Һары иһә аяуһыҙлыҡ һәм ялған төҫө булып тора. XVIII быуат аҙағы Пекин операһының тулыһынса сәскә атыу осоро булып иҫәпләнә. Ул заманда Пекин операһы халыҡта ғына түгел, император һарайында ла бик популяр була. Император һарайы ағзалары һәм йәмғиәттең юғары ҡатлам аҡһөйәктәре Пекин операһы спектаклдәрен ҡарарға ярата. Һарайҙа артистарға бик шәп шарттар тыуҙырыла, улар костюмдар, грим, сәхнә  декорациялары менән тәьмин ителә.
ХХ быуаттың 20-40-сы йылдарында Пекин операһының икенсе сәскә атыу осоро була. Был осорҙа Пекин операһының төрлө мәктәптәре барлыҡҡа килә. Мэй (Мэй Ланьфан — 1894—1961 йылдар), Шан (Шан Сяоюнь — 1900—1975 йылдар), Чэн (Чэн Яньцю — 1904—1958 йылдар) һәм Сюнь (Сюнь Хуэйшэн — 1900—1968 йылдар) мәктәптәре иң билдәлеләре була. Һәр береһендә танылыу яулаған артистар төркөмө була, улар Ҡытайҙың Шанхай һәм Пекин кеүек ҙур ҡалаларындағы сәхнәләрҙә уйнай. Мэй Ланьфан беренсе булып Пекин операһын бөтә донъяға таныта. 1919 йылда ул Японияла гастролдә була, шулай итеп, Пекин операһы сәнғәте тәүге тапҡыр сит илдә күрһәтелә. 1930 йылда  АҠШ-ҡа саҡырыу алған  Мэй Ланьфан Америкаға китә. Ундағы сәхнәлә ярты йыл буйы сығыш яһай, ябай американдар ҙа, сәнғәт һәм фән эшмәкәрҙәре лә уны яратып ҡабул итә. 1935 йылда ул Советтар Союзында сығыш яһай. Артист Пекин операһы спектаклдәрендә ҡатын-ҡыҙ ролдәрен оҫта башҡарыуы менән дан ала һәм ҡытай театрының боронғо формаларын хәҙергегә яҡынайта.
Реформалар һәм асыҡлыҡ йылдарында Пекин операһы сәнғәте яңы үҫеш ала. Ҡытай сәнғәтенең баһалап бөткөһөҙ ҡаҙанышы булараҡ, Пекин операһы Ҡытай хөкүмәте яғынан ҙур ярҙам һәм таяныс таба. Хәҙер Пекиндағы «Чанъань» Ҙур театрында йыл әйләнәһенә Пекин операһы спектаклдәре бара. Ә Пекин операһын һөйөүселәр конкурсы бөтә донъянан уны яратыусыларҙы театрлаштырылған тамашалары менән ылыҡтыра. Бынан тыш, Пекин операһы Ҡытайҙың башҡа илдәр менән мәҙәни алмашыуҙарында мөһим роль уйнай.
Совхоздың Һамар бүлексәһе
Совхоздың Һамар бүлексәһе (Деревня Самарского отделения совхоза) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 510 кеше. Почта индексы — 453618, ОКАТО коды — 80201828004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡалтай (Кушнаренко районы)
Ҡалтай (Калтаево) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 573 кеше. Почта индексы — 452235, ОКАТО коды — 80240890007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Лором-Ягу
Лором-Ягу — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 449 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Авар фольклоры
Авар фольклоры — халыҡ ижады (йырҙар, бейеүҙәр, йолалар), шулай уҡ аварҙарҙың, Кавказдың төп халҡының, хәҙерге Дағста ерле халҡының мифтары һәм легендалары. Авар фольклорының төп жанрҙары — героик йырҙар («Нәҙир шаһ менән алыш» һ. б.), шулай уҡ тарихи йырҙар һәм илауҙар хас (ирҙәр репертуарына инә, инструменталь оҙатыу менән йырлана). Лахъя балай лироэпик йырҙары бар («оҙон йыр»). Ҡатын — ҡыҙ йырҙары-бишек, мөхәббәт, илау-һыҡтау. Йырҙар бер тауышлы, лад нигеҙе — диатоника. Традицион музыка ҡоралдары: сиртеп уйнай торған тамур һәм чугур, һыҙғыслы чагана; тынлы — шантых флейталары һәм лала, көтөүсе парлы телле лалаби, телле ясты-балабан, зурна; һуҡма — тэп дөңгөрө, барабан гавал. Азия гармоникаһы комуз (19 б. урыҫ һалдаттары индергән) һәм балалайка таралған (20 быуат уртаһынан).
Нәҙир-шаһ менән алыш
Поэма Дағстан тарихында реаль булған тарихи ваҡиғаны сағылдыра — Нәҙир-шаһтың өсөнсө Дағстан походы. Ул ваҡытта Иран армияһы Дағстан халыҡтарына ҡурҡыныс менән янай. Дағстандың төрлө биләмәләренә язалау экспедициялары үткәреү өсөн уңайлы Дербент районында урынды билдәләп, Нәҙир-шах Аварияға сәфәр ҡыла, ләкин был ынтылыш уңышһыҙ була. Андалал округындағы ҙур хәрби хәрәкәттәрҙән һуң, Чох ауылы янында, Нәҙир-шаһ еңелә һәм сигенергә мәжбүр була. XVIII быуаттың 40-сы йылдары башында унда булған ваҡиғаларға бәйле халыҡ ауыҙ-тел ижады ҡомартҡылары күп, уларҙың йөкмәткеһе, формаһы буйынса ла ныҡ айырыла. Һәр йәмғиәт, һәр ауыл тексты үҙ мәнфәғәттәренә яраҡлаштыра, уларҙа үҙ халҡының, үҙ геройҙарының ролен һәм әһәмиәтен күрһәтеү маҡсатында үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индерә. Беҙҙең көндәрҙә был ҡомартҡыларҙың варианттарының күбәйеүе хас. Хәҙер авар телендә ундан ашыу «Нәҙир-шаһты тар-мар итеү тураһында йырҙар» варианты билдәле, уларҙың күбеһе баҫылып сыҡҡан.
Авар балладалары
Авар балладалары сюжеттарында, даргин һәм лак балладаларындағы кеүек үк, хәрәкәттең өҙлөкһөҙлөгө сюжет компоненттарының эҙмә-эҙлелеге, эш-хәрәкәттең үҫеше, ҡайһы берҙә аҙағы менән тап килгән кульминация һәм сиселештәр һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Урта быуаттарҙа тау халыҡтарының күршеләрсә сауҙа, иҡтисади, мәҙәни һәм көнкүреш бәйләнештәре мәҙәниәттәрҙең үҙ-ара йоғонтоһона килтерә, һөҙөмтәлә Хочбар тураһындағы авар балладалары һ. б сюжеттары даргиндар һәм лактарҙың фольклорына үтеп инә. Тау халыҡтарының тарихи яҙмыштарының уртаҡлығы, тау традицияларына, ислам диненә нигеҙләнгән тормош һәм ғөрөф-ғәҙәттәрҙең, әхлаҡтың оҡшашлығы, типология закондары буйынса халыҡ ижадында уртаҡ йәки оҡшаш идеялар, образдар, сюжеттар һәм сюжет мотивтары тыуҙырырға һәләтле, улар артабан быуындарға тау халҡының тормошо һәм әхлаҡлылығы тураһында мәғлүмәт еткерә. Был бәйләнештәр аварҙарҙың даргин фольклорынан «Султан-Ахмед младший», «Юноша из Кумуха и девушка из Азайни» балладаларын һәм авар варианттары барлыҡҡа килеү менән башҡа текстарҙың үҙләштереүенә килтерә.
Мөлкәткә дәғүәләр тураһында балладаларға «Али, оставленный в ущелье» балладаһы инә. Ғаиләлә ҡатын-ҡыҙ хәл иткес роль уйнағанда балладаны анализлау матриархатҡа хас булған мөнәсәбәттәрҙе асыҡлай. Бында бер-береһенә ҡаршы тороу яҡтары булып ағалы-ҡустылар сығыш яһай, өҫтәүенә өлкәндәре кесеһенең дошманы булып тора: егетте яҡын барғыһыҙ тарлауыҡта бикләп, үҙенә үҙе ҡул һалырға мәжбүр итәләр.Бөтә ваҡиғалар ҡустыһы Әли тирәләй бара, ул мәкер һәм ялған ҡорбанына әүерелә. Шулай итеп, әҫәрҙең башынан уҡ кемдең «ыңғай», ә кемдең «кире» персонаж булыуын беләбеҙ. Әммә балладала конфликт сәбәптәрен эҙләү түгел, ә ҡустыһының ғазапланыуын күреү иғтибар үҙәгендә була. Авар халыҡ балладаһына сағыу, күҙгә ташланып торған «факт» — фажиғәле осраҡ булһынмы ул, «ғәҙәти» тәртип тураһында күҙаллауҙы кире ҡаҡҡан ваҡиғаны һүрәтләүгә йүнәлеш хас. Мәҫәлән, «Камалил Башир» балладаһында ҡатын-ҡыҙҙарҙың ғәҙәти булмаған матурлыҡтағы йәш кешене эҙәрлекләүҙәре һәм бының изгелек менән тамамлана алмауы хаҡында бәйән ителә: рәнйетелгән ирҙәр, атайҙар, Камалдың ағай-энеләренең талабы буйынса, «ҡан тамыры булмаһын» өсөн, үҙ ҡулдары менән улдарын үлтерергә мәжбүр була.
Авар мәҡәлдәре һәм әйтемдәре
Авар мәҡәлдәре һәм әйтемдәренең тәүге ике йыйынтығын Зәйербәк Алиханов төҙөй. Унда тематик бүлектәр төрлө күләмдә күрһәтелгән. 1963 йылғы йыйынтыҡта улар һигеҙ, ә 1973 йылда тулыландырылған һәм баҫылып сыҡҡан йыйынтыҡта — егерме ике. Әйтергә кәрәк, Дағстан халыҡтарының мәҡәлдәрендә уртаҡлыҡтар күп, улар тематик яҡтан яҡын, йөкмәткеһе буйынса оҡшаш, ә ҡайһы берҙә һүҙмә-һүҙ бер-береһен ҡабатлай. Мәҡәлдәрҙә һәм әйтемдәрҙә Дағстан тарихының төп этаптары, атап әйткәндә, Авария сағыла: мосолманлыҡты ҡабул итеү, сит ил баҫҡынсыларына ҡаршы көрәш, Кавказ һуғышы, милли-азатлыҡ хәрәкәттәре, күрше халыҡтар менән үҙ-ара мөнәсәбәттәр. Ҡайһы берҙә мәҡәлдәрҙә Дағстан ысынбарлығынан бик алыҫ булған ваҡиғалар ҙа сағылдырыла.
Авар «Чиясе гъереси бщарас дуеги бицунеб, чиясе хияпат гьабурас дуеги гьабулеб» — «Икенсе берәүгә алдаған кеше һиңә лә ялғанлай, икенсе берәүгә хыянат иткән, һиңә лә хыянат итәсәк мәҡәленең сығышы — унан сыҡҡан риүәйәт түбәндәгесә аңлатыла: Александр Македонский һәм фарсы шаһы Дарий араһындағы алыш ҡан ҡойғос характерҙа була. Бер яҡ та икенсеһен еңә алмай. Шул саҡта Македонский шаһтың хеҙмәтсеһенә хужаһын ауыр йәрәхәтләһен өсөн затлы әйберҙәр вәғәҙә итә. Әсиргә алынған шаһҡа Александр былай тип әйтә: «Аллаға шөкөр, һин минең ҡулдан түгел, ә үҙ хеҙмәтсеңдең ҡулынан үләһең»,— тигән. Быға шаһ былай тип яуап бирә: «Рәхмәт һиңә, батыр кеше, әммә һин һәр ваҡыт иҫеңдә тот: кем икенсе кешегә ялғанлыҡ ҡыла, һиңә лә ҡыласаҡ, кем башҡаға хыянат итә, һиңә лә хыянат итәсәк».
Илһөйәрлек, тыуған ергә һәм тыуған усаҡҡа һөйөү темаһы сәнғәттә һәм әҙәбиәттә нигеҙ булып тора. Тарихы сит ил баҫҡынсыларына ҡаршы үҙенең азатлығы, бойондороҡһоҙлоғо, милли дәрәжәһе өсөн өҙлөкһөҙ көрәш булып торған Дағстан халыҡтары өсөн ул айырыуса көнүҙәк. ''"Bamlan гьеч1ев чи - чед гьеч1еб таргъа". — « Тыуған төйәкһеҙ кеше, икмәкһеҙ муҡса кеүек»''
Кешеләрҙең хеҙмәт эшмәкәрлеге уларға үҙенсәлекле йоғонто яһай. Кеше эшмәкәрлегенең нигеҙендә хеҙмәт ята, сөнки унһыҙ үҙеңә һәм ғаиләне ҡарау мөмкин түгел. Күп кенә авар мәҡәлдәре — был хеҙмәткә гимн: ''"ЗахIматалъ цагъур ц1ола, царгыща рукъзал рала". — "Хеҙмәт бураларҙы тултыра, ә буралар йорттар төҙөй".''
Крутая (Сосновка ҡушылдығы)
Крутая  — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосновка йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Удж-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әхтәмов Рөстәм Әнүәр улы
Әхтәмов Рөстәм Әнүәр улы (21 май 1975 йыл) — инженер-энегетик, техник фәндәр кандидаты.
Биографияһы
Рөстәм Әнүәр улы Әхтәмов 1975 йылдың 21 майында Өфө ҡалаһында тыуған.
Әхтәмов Рөстәм Башҡорт дәүләт университетын, Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһын тамамлаған.
Тормошо һәм хеҙмәт юлы
Хеҙмәт юлын 1998 йылда «Красноярск геофизика эштәре идаралығы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә инженер-оператор булып башлай. 2010 йылдан «Башнефтегеофизика» акционерҙар йәмғиәтенең компаниялар төркөмөндә эшләй, 2017 йылдан - генераль директорҙың дөйөм һәм социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары.
«Берҙәм Рәсәй» Бөтә Рәсәй сәйәси партияһы ағзаһы.
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайҙың берҙәм республика һайлау округы буйынса депутаты.
Чангыль-Кы (Ватылька ҡушылдығы)
Чангыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ватылька йылғаһының һул ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Бөркөт (йондоҙлоҡ)
Бөркөт (йондоҙлоҡ) (Aquila) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Денеб эль Окаб, яҡтылығы 2,99 була. Майҙаны буйынса урыны — 22.
Мария Луиза Гонзага
Мария Луиза де Гонзага (Marie Louise Gonzaga de Nevers; 18 август 1611 йыл ( 16110818 )  — ) — Польша королеваһы (Людовика Мария исеме аҫтында), Ваза династияһының һуңғы королдәре — Владислав IV һәм Ян II Казимирҙың ҡатыны, Гонзага йортоноң француз герцогы Шарль де Неверҙың (1627 йылдан — Мантуя герцогы) һәм Екатерина де Майенндың (данлыҡлы герцог Гизаның ҡыҙ туғаны) ҡыҙы.
Биографияһы
Мария Луизаның тәрбиәһе менән атаһының һеңлеһе, тол ҡалған герцогиня Лонгвиль идара итә. Инәһенең ярҙамы менән ҡыҙ алдында бик яҡшы партия — король Людовиктың XIII ҡустыһы Гастон Орлеанский кәүҙәләнә. Был никах кардинал Ришельеның планына инмәй, ул кейәү егете менән кәләштең Париждан ҡасыуынан ҡурҡып, кәләште Венсен замогына ябып ҡуя, ә аҙаҡ монастырға күсерә. Һуңынан бөтә король һарайы де Невер туташты королдең фавориты маркиз Сен- Марҙың ҡатыны булыр тип һанай, әммә өҫтөнлөк итергә яратыусы кардинал был союзды титулға лайыҡ түгел тип иҫәпләй. Тик 1645 йылда ғына, Марияға инде 30 йәш тулып бала табыу йәшенән сыҡҡас ҡына, кейәүгә сығыу рөхсәт ителә. Ришельеның икенсе тотҡоно Ян Казимир Ваза, үҙенең ағаһы Владислав Польский исеменән ҡыҙ һоратыуын яңынан тергеҙә, ул Габсбургтар менән ыҙғыша һәм Мазарини хөкүмәте менән союз тураһында хыяллана.
Ян Казимир менән никахлашҡандан һуң, Мария Луиза бик күп ярандар оҙатыуында Польшаға юллана һәм варшава һарайын француз рәүешенә үҙгәртеп ҡора. Атаһының теләгенә эйәреп, ирен төрөктәр менән һуғышҡа ҡоторта, әммә дөйөм алғанда, уның йоғонтоһо мәҙәниәт һәм мәғариф мәсьәләләре менән сикләнгән була (мәҫәлән, Польшала уның ҡатнашлығында беренсе гәзит сыға башлай).
Мария Людовика 1667 йылда вафат була һәм Вавель соборында ерләнә. Уның үлеме менән терәген юғалтҡан король тәхеттән баш тарта һәм ирҙәр монастыры башлығы булып Невер ҡалаһында — үҙҙәре осрашҡан ерҙә ҡалған ғүмерен үткәрә. Яҙмыш иронияһы буйынса, бер нисә йылдан һуң тәхеткә Ян Собеский һайланғас, Польшаның королеваһы булып икенсе француз ҡатыны — Марысенька була, ул да Польшаға Мария Неверскаяның ярандары менән килә.
Калидаса
Калидаса (कालिदास,, һүҙмә-һүҙ русса «Слуга богини Кали», башҡортса «Кали алиһә ҡоло») — боронғо Һиндостандың бөйөк драматургы һәм шағиры. Калидаса санскрит телендә ижад иткән. Уның әҫәрҙәре һинд классик мәҙәниәтенең сәскә атыу осорон кәүҙәләндерә. Калидасаның «Абхиджняна-Шакунтала» («Шакунтала») драмаһы — Көнсығыш әҙәбиәтенең Европа телдәренә тәржемә ителгән беренсе өлгөһө Һәм Европаны Көнсығыш әҙәбиәте менән таныштырыусы ла.
Тормош һәм ижад ваҡыты
Калидасаның тормошо һәм ул йәшәгән дәүер хаҡында бер мәғлүмәт тә һаҡланмаған. Шулай уҡ уның замандаштарының һәм артабанғы быуын вәкилдәренең хәтирәләре лә беҙҙең көндәргә килеп етмәгән. Халыҡ риүәйәттәрендәге мәғлүмәттәр ҙә әллә ни ышаныс тыуҙырмай. Шуға ла әҙиптең әҫәрҙәрен, уларҙың һәм персонаждарының телен тарихнамә күҙлегенән тикшереү генә Калидаса хаҡында ниндәйҙер фараздар яһарға мөмкинлек бирә. Әммә, үкенескә ҡаршы, уларҙа ла автор хаҡында бер ниндәй хәбәр ҙә юҡ. Был осор Һиндостан тураһында тарихи документтарҙың аҙ булыуы ла ҡыйынлыҡ тыуҙыра. Легендаларҙың күплеге мәғлүмәт тәрҙең дөрөҫлөгө менән бәйле түгел.
Калидаса беҙҙең эраға тиклем VIII быуаттан да иртәрәк йәшәмәгән. Ипполит Фош фаразы буйынса, шағир Һиндостан тарихында билдәле Ҡояш династияһына ҡараған Агниварна хакимлек иткән ваҡытта ғүмер иткән булырға тейеш. Әҙиптең нәҡ ошо династия батшалары тарихына бағышланған «Рагхувамша» эпик поэмаһы Агниварна осоро менән тамамлана. Халыҡ риүәйәттәре иһә Калидаса тормошон 1040—1090 йылдарҙа Дхар һәм Удджайн ҡалаларында хакимлек иткән батша Бходжа Парамара дәүеренә бәйләй. Һинд әҙәбиәтенең һуңыраҡ ижад ителгән бер әҫәрендә Калидасаның нәҡ ошо батша һарайындағы тормошо һүрәтләнә. Тәүҙәрәк шағирҙың йәшәү осоро тип ҡаралған б. э. т. VIII быуаттан алып беҙҙең эраның XI быуатына тиклемге арауыҡ хәҙерге ваҡытта төгәлерәк итеп ныҡ ҡына ҡыҫҡартылған.
Был түбәндәге фараздарға нигеҙләнә. «Малавика и Агнимитра» пьесаһының төп геройҙарының береһе — Төньяҡ Һиндостандағы боронғо Шунга дәүләте императоры Агнимитра. Батшаның шәхси тормошо хаҡында Калидаса бары бер ни тиклем ваҡыт үткәс кенә яҙа алыуы бәхәсһеҙ. Императорҙың хакимлек осоро б. э. т. 149—141 йылдар булыуы билдәле. Был Калидасаның ғүмер аҙағын б. э. т. II быуаттан да алда түгел икәнлеген аныҡларға мөмкинлек бирә. Ә йәшәй башлауын VI быуат тип билдәләргә «Айхоль яҙмаһы»ның датаһы — 634 йыл ярҙам итә: унда Калидаса хаҡында «шиғриәт класигы» тип әйтелгән.
Шағир ижадының дөйөм үҙенсәлеге, уның поэтик алымдары, IV быуаттағы грек астрономияһы мәғлүмәттәре менән таныш булыуы һәм тағы ла ҡайһы бер башҡа билдәләр уның ғүмер йылдарын беҙҙең эраның IV—V быуаттарына, Гупта династияһының Викрамадитья титулын йөрөткән батшалары хакимлек иткән осорға индерергә мөмкинлек бирә.
Калидаса ижадын тикшереүсе һинд әҙәбиәт белгестәренең береһе ''Д. Ш. Упадхьяйн'' уның йәшәү йылдарын 365—445 тип теүәл билдәләй.
Сығышы һәм шәхесе
Риүәйәттәрҙә Калидаса ярлы көтөүсе итеп һүрәтләнә. Артабан ул принцессаға өйләнә. Аҡыл һәм шиғри оҫталыҡ уға мәрхәмәтле Кали алиһә тарафынан бирелә, шуға ла әҙиптең исеме «Кали алиһә ҡоло» тигәнде аңлата. Быға тағы ла уның, легендарҙа һөйләнгәнсә, батша һарайындағы көнсөлдәр ҡулынан һәләк булыуын да өҫтәһәң — быларҙың барыһының да урта быуаттарҙа Көнбайыш һәм Көнсығыш илдәрҙә билдәле шәхестәр биографияһын тасуирләүҙәге ғәҙәти алымдар сағылышы икәне асыҡ күренә. Калидас тураһындағы төрлө мәҙәктәрҙә иһә уның һүҙ бәйгеләрендә батшалар һарайындағы ҡуҡыр һәм маҡтансыҡ шиғырсыларҙы һәр саҡ еңеп сығыуы күрһәтелә, һәм быны уның юғары әҙәби мираҫына быуаттар барышында халыҡ тарафынан бирелгән юғары һәм хаҡлы баһа тип билдәләргә кәрәк.
Калидасаның тыуған урыны билдәһеҙ. Башҡа төбәктәр менән бер рәттән йышыраҡ Удджайн, Бенарес (йәки Варанаси) һәм Дхара ҡалаларын атайҙар. Ҡайһы бер риүәйәттәр шағирҙың тыуған яғы итеп Көньяҡ Азияның төньяҡ-көнсығышында ятҡан Бенгалияны, икенселәре Цейлон (Шри-Ланка) йә Һиндостан ярым утрауының төньяҡ-көнбайышындағы Кашмир өлкәһен иҫәпләй. Алда телгә алынған Д. Ш. Упадхьяйн да Калидаса сығышы менән Кашмирҙан тип раҫлай.
Ижады
Калидаса ижадта ниндәйҙер яңы алымдар уйлап табыусы түгел. Ул ҡулланған әҙәби саралар йыйылмаһы ғәҙәти һәм һинд әҙәбиәтендә дини булмаған йәки донъяуи жанрҙар формалаша башлаған классик дәүер башында уҡ тыуған ҡанундарға нигеҙләнгән. Әммә Калидасаның үҙенә генә хас үҙенсәлек шул тиклем көслө булғанға уның шиғриәте үҙ заманының башҡа әҙиптәренән бай һәм сағыу биҙәктәре менән айырылып тора.
Эпоха
Калидасаның тормошо һәм ижади эшмәкәрлеге боронғо һинд классик мәҙәниәтенең «алтын быуатына» тура килә. Гупта дәүләте, быға тиклем тырам-тырғай һәм айырым көн иткән өлкәләрҙе берләштереп, ҡеүәтле империяға әүерелә. Сит ил баҫҡынсыларынан ныҡлы яҡлау һәм һаҡлау булғанлыҡтан иҡтисад һәм мәҙәниәт артабан тотороҡло үҫеш өсөн мөмкинлек ала. Гупта дәүере феодаль ҡоролошҡа күсеүҙе сағылдыра, йәмғиәттә тамырынан үҙгәртеп ҡороуҙарҙы тормошҡа ашыра.
Хәтер
180 px|thumb|[[СССР-ҙың
почта маркаһы:
Калидаса — боронғо Һиндостандың бөйөк шағиры]]
Фәй (ислам)
Фәй ( «ҡайтарыу»; Фай) — мосолмандар тыныс юл менән башҡа дин кешеләренән алған бөтә төр һалымдар һәм бөлгөнлөккә төшкән мөлкәтте алыу.
Тарихы
Был термин Ҡөрьәндәге Әл-Хәшр сүрәһенең 7-се аятында барып тоташа: «мә әфә’ә Аллаһу ’әлә рәсүлиһи минһүм» (« Аллаһ Үҙенең Рәсүленә ҡайтарып биргән нәмә»):
Ғәрәп баҫып алыуҙары осоронда фәй тип һуғыш яланында баҫып алынған табышты атағандар (мәҫәлән, Ктесифонда сәсәниҙәр батшаларының һәм аҡһөйәктәренең ташлап ҡалдырылған байлығы). Фәйҙән хәмес алынған, ә ҡалған өлөшө яугирҙар араһында бүленгән.
Әһәмиәте
Эш хаҡы индерелгәндән һәм һалымдарҙы даими йыйғандан һуң хәл үҙгәрә. VIII быуат аҙағында уҡ ислам дине белгестәре фәй артында тәү сиратта башҡа диндәгеләрҙән алынған һалымды аңлай (жизйә, хараж), улар менән, зәкәттән һәм хәмстән айырмалы рәүештә, бөтә мосолмандар ҙа файҙаланыу хоҡуғына эйә тип ҡарала. Әл-Мәүәрди һәм Әл-Ғазали кеүек ислам ғалимдары фәйҙән хәмс алынырға тейеш, тип һанағандар, шул уҡ ваҡытта хараждан йәки жизйәнән хәмс түләнмәй. Теоретиктар булдырған фәй төшөнсәһе жизйә һәм хараж йыйыу өсөн фискаль йәһәттән әһәмиәткә эйә булмай.
Званка (усадьба)
Званка һәм Державин
Званка беренсе Водская пятина китабында 1492—1500  йылдарҙа телгә алына. 1797 йылдан шағирҙың икенсе ҡатыны Дьякова Дарья Алексеевнаға ҡарай. 1803 йылдан 1816 йылда вафатына тиклем  шағир бөтә йәй Званкала  уҙғара. Имениела шағир 60 самаһы шиғыр яҙа, шул иҫәптән, билдәле  «Евгения. Жизнь Званская» идиллияһы ла бар.
Дуҫы Н.А. Львов реконструкциялаған Державин Званкаһы бельведер менән ике ҡатлы бай йортон, йорт алдындағы фонтанды, баҡса һәм сәскә баҡсаһын, хужалыҡ ҡаралтыларын, балаҫ һәм буҫтау фабрикаларын, ҙур булмаған крәҫтиән дауаханаһын үҙ эсенә ала
Шағир вафат булғандан һуң уның кәүҙәһен яҡындағы Хутынский монастырына ерләү өсөн Волховҡа алып баралар, унда бынан алда уның дуҫы Евгений Болховитинов ерләнә. Биш йылдан һуң Званкала Воскресение Христова Ҡорамы Яңыртылыуы хөрмәтенә усадьба сиркәүе төҙ:өлә, уны архимандрит Фотий изгеләндерә. Званка христос сиркәү храм яңыртыу хаҡына биш йыл аша булһа усадебный йәкшәмбе ойоштороласаҡ, әҙ Фотий архимандрит.
1842 йылда вафат булған шағирҙың тол ҡатыны Дарья Алексеевна Званкала етем ҡыҙҙар өсөн училище менән ҡатын-ҡыҙҙар монастыры төҙөү өсөн аҡса васыят итеп ҡалдыра. Васыят 20 йылдан ашыу ваҡыттан һуң үтәлә:  Знаменский монастыры һәм ҡыҙҙар өсөн Державин училищеһы 1869 йылда ғына асыла. Һуңыраҡ Знаменский Званка монастырында Новгород һәм Санкт-Петербург митрополиты Исидор аҡсаһына өс тәхетле  Знаменский храмы төҙөлә.
Юҡ ителеүе
Имените Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ныҡ зыян күрә, шунан һуң бөтә ҡаралтылары  һүтеп алына. Немец оккупацияһы ваҡытында немец һалдаты Карл Августин имениеның күп фотоһүрәттәрен эшләй, һуңғараҡ ул «Колокола Званки» китабында сыға.
1993 йылда Званкала Волхов йылғаһы ярындағы Званка ҡалҡыулығындағы Новогород рәссамы Федот Шишов проекты буйынса эшләгәнгән иҫтәлекле тамғаны Новгород һәм Иҫке Русса архиепископтары изгеләндерә. Шул ваҡыттан алып иҫтәлекле тамға эргәһендә Державин уҡыуҙары уҙа.
Совет осоронда Званкала Державиндың музей-ҡурсаулығын төҙөү тураһында әүҙем тикшереү пландары була. Был идеяны ҡайнар яҡлап яҙыусы В.А.Солоухин сығыш яһай. XXI быуатта усадьбаның тергеҙеү пландары Рәсәй Юстиция министрлығында ла яңғырайОшондай план xxi быуат йортон тергеҙеүҙе Рәсәй юстиция министрлығының
Пас-Се
Пас-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сед-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кеше хоҡуҡтары көнө
Кеше хоҡуҡтары көнө (БМО-ның рәсми телдәрендә: Human Rights Day, Día de los Derechos del Hombre, la Journée des droits de l'homme) — БМО-ның Генераль Ассамблеяһы тәҡдиме буйынса (423-сө (V) Резолюция) 1950 йылдан башлап, йыл һайын 10 декабрҙә билдәләнә. 1948 йылда ошо көндә БМО-ның Генераль Ассамблеяһы Кеше хоҡуҡтарының дөйөм декларацияһын ҡабул итә.
Генераль Ассамблея резолюцияһында барлыҡ дәүләттәргә йыл һайын Кеше хоҡуҡтары көнөн байрам итеү тураһында докладтар ебәрергә тәҡдим итә. Кеше хоҡуҡтары көнөн байрам итеүҙе көйләүҙә Кеше хоҡуҡтары буйынса Юғары комиссар мөһим роль уйнай.
СССР-ҙа, 1977 йылдан алып, Кеше хоҡуҡтары көнөндә Мәскәүҙә Пушкин майҙанында «Өнһөҙлөк митингыһы» үткәрәләр.
Рәсәйҙә был көндә рәсми һәм рәсми булмаған төрлө саралар үткәрелә. 2001 йылда Андрей Сахаров исемендәге «За журналистику как поступок» премиһы булдырыла. Премия Рәсәй журналистарына Кеше хоҡуҡтары көнөндә 10 декабрҙә тапшырыла.
2009 йылдың 10 декабрендә демократик хәрәкәт вәкилдәре Пушкин майҙанында тағы ла «Өнһөҙ митинг» үткәрә. Шулай итеп, улар, Рәсәйҙә кеше хоҡуҡтары ҡабаттан һәр ерҙә һәм тупаҫ боҙола тип иҫәпләп, совет диссиденттарының йолаларын тергеҙергә ҡарар итә.
КАР-ҙа Кеше хоҡуҡтары көнө милли байрам булараҡ 21 мартта — 1960 йылда Шарпевилдәге атып үлтереш тураһында иҫтәлек итеп Раса дискриминацияһын бөтөрөү өсөн халыҡ-ара көрәш көнөндә үткәрелә.
Кирибатиҙа Кеше хоҡуҡтары көнө ял тип иғлан ителгән.
2013 йылдың 10 декабрендә Кеше хоҡуҡтары өсөн халыҡ-ара федерация (FIDH) менән «Яҙ» хоҡуҡ үҙәге «Беларустә һәр урында хеҙмәт хоҡуҡтарын боҙоу һәм мәжбүри хеҙмәт» темаһы буйынса 80 битлек ентекле отчет тәҡдим итә.
Көн темаһы
Йыл һайын БМО Кеше хоҡуҡтары көнөнөң төп темаһын билдәләй :
Нора (Веймар)
Нора (Веймар) (Nohra (bei Weimar)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1897 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,58 км2. Диңгеҙ кимәленән 315 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99428 һәм автомобиль коды — AP.
Боливия музыкаһы
Боливияның төрлө төбәгендә музыка ла төрлө. Төп индеецтарҙың (аймара, кечуа) һәм креолдарҙың музыка сәнғәте айырыуса сағыу. Индей мотивтары илдең таулы өлөшөнә хас. Үҙәндәрҙә йәшәүселәр фольклорына испан йоғонтоһо көслө, һәм индей музыкаһы креол музыкаһы менән ҡатнашып китә. Үҙәк Андта индеецтар күпселекте тәшкил итә, уларҙың боронғо музыкаһы ғәмәлдә үҙгәрешһеҙ һаҡланған. Рәсми кимәлдә боливий музыкаһы ныҡлы һаҡлана.
Таулы төбәктәрҙә йәшәүселәрҙең музыкаһы тотанаҡлы, бер аҙ ҡырыҫыраҡ, ә тигеҙлектә йәшәүселәрҙең йыр-көйҙәре күңелле, күтәренке кәйефле. Шул уҡ ваҡытта индей музыкаль мәҙәниәте креол музыка мәҙәниәтенә ҡарағанда өҫтөнөрәк урын алып тора тип раҫлана. ХХ быуатта Боливия музыкаһы халыҡ традициялары йоғонтоһонда була, сөнки ил халҡының 85 процентын төп халыҡтар алып тора. Боливияның диңгеҙгә сығыу урыны юҡ, уның музыкаһына сиктәш илдәр: Аргентина, Бразилия, Перу, Чили һәм Парагвай музыкаһы менән мәҙәниәте йоғонто яһаған тип иҫәпләнә. Ҙур ҡалаларҙа музыка шулай уҡ башҡа илдәрҙең популяр музыкаль ағымдары йоғонтоһон да кисерә.
Индей музыкаһы
Индей музыкаль фольклорына үҙенсәлекле һәм төрлө лирик йыр жанрҙары (', ', ', уанка), популяр бейеү һәм инструменталь көйҙәр (', уайнито, йумбо) инә. Күңелле шаян уанка йырҙары яңғыҙ башҡарыуға тәғәйенләнә, сөнки Боливия индеецтарында хор менән йырлау таралмаған. Айырыуса билдәле индей жанрҙарына уайно күмәк бейеүе һәм арави мөхәббәт йырҙары ҡарай. Уайно бейеүе тотем йолаларына бәйләнгән. Боронғо арави йыры иһә креолдарҙың яравийынан айырылып тора. Андта кечуаларҙың йырлы-әйләнәле бейеүе, аймараларҙың уникаль ч’или һәм чатре тигән инструменталь жанрҙары һаҡланған.
Индей музыкаһын ритмик аныҡлыҡ, уға ғына хас ритмик формулалар, форма яһалыштың аныҡ структураһы билдәләй. Ул пентатоникаға нигеҙләнгән, шул уҡ ваҡытта унда пентатоникалағы 5 ладтың бөтәһе лә ҡулланыла. Йырҙар һәм бейеүҙәр өсөн ике өлөшлөлөк хас.
Креол музыкаһы
Көньяҡ Америка креолдары өсөн дөйөм музыка испан йоғонтоһо аҫтында барлыҡҡа килә һәм сағыу испан характерына эйә. Анд илдәренең креол музыкаһына уртаҡ стилистик һыҙаттар — мажор-минор, 3 өлөшлө һәм үҙгәреүсән (6/8 + 3/4) метр, параллель терциялар менән 2 тауышлы йыр хас. Шуның менән бергә, Латин Америкаһының һәр иленә генә хас креол музыкаһы биҙәктәре бар.
Боливияла самакуэка ('), гато ' тигән креол бейеүҙәре, тристе һәм  тигән лирик йыр жанрҙары таралған. Креолдарҙың типик музыка ҡоралы булып 6 ҡыллы испан гитараһы хеҙмәт итә. Шулай уҡ арпа диатоник арфаһы һәм чаранго гитараһы осрай. Һуңғыһы колониаль осорға ҡарай, 5 икеле ҡылдан тора һәм көйләнеүе ғәҙәттәге гитараныҡынан айырыла. Аккомпанемент ҡоралы тип һанала. Ансамблле уйында чарангоға йыш ҡына аккомпанемент менән бергә көй һыҙаты ла тапшырыла. Испан йоғонтоһо чилена тигән йыр-бейеү жанрында ла, байлесито етеҙ парлы бейеүендә лә шәйләнә.
Хөкүмәттең мөнәсәбәте
Рәсми кимәлдә милли музыка Боливияла проблемалы булып тора. XX быуат башында Буэнос-Айреста Анд музыкаһы таралғас, Боливия күрше Аргентинаны мәҙәни традицияларҙы урлауҙа ғәйепләй. Чилиҙа Альтипланоның (Altiplano influeneced) мәҙәни йоғонтоһо аҫтында булған нуэва кансьон стиле популярлашҡан һайын яңы йүнәлеш ғәйепләүҙәр предметына ла әүерелә, был юлы — Чили яғынан. Уның менән мөнәсәбәттәр Тымыҡ океан һуғышынан һуң боҙолған була. Үҙ сиратында, Боливияға гастролгә килгән Чили артистары боливий музыкаһы тураһында яҡшы һүҙ әйтмәҫкә тигән рәсми күрһәтмә алыр була. осоронда Боливияның сәйәси перспективалары үҙгәренкерәһә лә, хөкүмәттең хәүефтәре юҡҡа сыҡмай. 1970-се йылдарҙа Боливияның фольклор коллективтары альтиплано-музыка мөхитендә Чилиҙа өҫтөнлөк итһә лә, Боливия хөкүмәте Боливияныҡы тип һаналған музыканы сит ил башҡарыусыларының файҙаланыуына ҡаршы сығыуын дауам итә.
Профессиональ музыка
Ла-Пас ҡалаһында 1908 йылда нигеҙләнә. Шул уҡ ваҡытта индей музыкаль фольклорына ҡыҙыҡһыныу барлыҡҡа килә — индихениз тип аталған был ағым рәсми хуплау таба. Музыкаль индихенизмдың вәкилдәре композиторҙар һәм дирижёрҙар була: һәм. Милли консерватория етәксеһе Эдуардо Каба боливий профессиональ музыкаһына нигеҙ һала, ул вокаль, хор, инструменталь әҫәрҙәр авторы. Шул иҫәптән «Потоси» һәм «Ильимани» тигән ике симфоник поэма, «Коллана» балетын яҙған. Фольклор йыйыусы булараҡ, әҫәрҙәрендә индей мотивтарын ҡуллана. Хосе Майдана — етәксеһе, ул симфоник әҫәрҙәр һәм дүрт балет авторы. Профессиональ музыкаға композиторҙар һәм музыканттар Теофило Варгас, Антонио Браво, Симеон Ронкаль,  Умберто Монхе, Альфредо Домингес ҙур өлөш индерә.
Хәрби музыка
1889 йылдың 20 майында Хәрби музыка академияһы асыла (Academia de Música Militar). Акриҙа сик буйы конфликты ваҡытында Боливия һалдаттарының рухын күтәреү өсөн «Индепенденсиа» (Independencia, һүҙмә-һүҙ — «Бойондороҡһоҙлоҡ») батальоны Нестор Терразас (Néstor Terrazas) һәм Мануель Делгадо (Manuel Delgado) етәкселегендәге 25 музыканттан торған хәрби оркестр менән тулындарыла. 800 километрҙан ашыулыҡ марш ваҡытында ял сәғәттәрендә оркестр милли әҫәрҙәр башҡара. Батальон ҡатнашҡан хәрби хәрәкәттәр республика еңеүенә ҙур өлөш индерә. 1902 йылда «Музыка мәктәбе» (Escuela de Música) тип аталған учреждениеға директор итеп Франциско Пандо (Francisco Suárez Pando), кларнетсы һәм композитор, Тымыҡ океан һуғышы ҡатнашыусыһы тәғәйенләнә. Ул яу яландарындағы Боливия еңеүҙәре иҫтәлегенә сентименталь марштар ижад итә, мәҫәлән, «Талакоча» (Talacocha), «Кантериас» (Canterías), «Оруро тураһында иҫтәлек» (Recuerdo de Oruro). Әле мәктәп Армияның Музыка хәрби мәктәбе (Escuela Militar de Música del Ejército) тип йөрөтөлә.
Ҡала музыкаһы
1920—1930-сы йылдарҙа Ла-Паста инка фокстроты (foxtrot incaico, fox incaico) таралыу таба, был стиль, күрәһең, Перуҙа барлыҡҡа килгәндер. Инка фоксының инка музыкаһы менән бер уртаҡлығы ла булмай, ул шул осорҙа Американың төрлө илдәрендә таралған фокстроттың гибриды булып тора, унда Чилиҙағы араукано-фокс (araucano-fox), Кубалағы болеро-фокс, АҠШ-тағы көнсығыш фокс (oriental-fox) һыҙаттары була. Әммә, Боливия музыканты Серхио Калеро фекеренсә, Боливия милли музыкаһының ситтән ингән музыкаға йоғонтоһо 1930 йылда, «Ҡар яуыр» (Nevando está) композицияһында Америка фокстротын Боливия мотивтары менән ҡатнаштырғас, башлана.