cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Әбү Һөрәйрә
Биографияһы
Әбү Һөрәйрә тыумышы менән Йәмәндәге Дәүс әл-Әзди ырыуынан була. Ырыу мәжүси булған, үҙҙәренең яҡлаусыһы итеп Зүл-Хулсаны иҫәпләгән. Тыуғанында уға әтә-әсәһе Ғәбд әш-Шәмс («Ҡояш ҡоло») тип исем биргән булған. Мөхәммәт Пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм иһә уға Әбү Һөрәйрә (Бесәйҙәр атаһы) тип шаярта торған булған, сөнки арҡалашы бесәй балалары тураһында хәстәрлек күреүе менән даны сыҡҡан булған. . Ислам ҡабул иткәс, Рәсүлүллаһ Мөхәммәт Пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм уға Ғәбдер-Рахман ибн Сахр исемен ҡуша. Ул танылған шәхес, иң күп хәҙистәр тапшырған сәхабә. Һарыҡ көтөп йөрөгәндә ул ҡырағай бесәй балаларын таба. Уларҙың бер нисәһен өйөнә алып ҡайткас, ғаиләсе уны Әбү Һөрәйрә («бесәй атаһы») тип йөрөтә башлай.
Ырыуҙың хөрмәтле кешеләренең береһе — Туфәйл ибн Ғәмер Мәккәлә Ислам ҡабул итеп ҡайткас, уның йоғонтоһонда Әбү Һөрәйрә лә Ислам кабул итә, был дин тураһында күберәк белер өсөн Мәҙинәгә, Мөхәммәт Пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм янына күсә.
Ул әс-Суффәлә — Мөхәммәт Пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм мәсете янында урынлаша. Әбу Һөрәйрә үҙе тураһында: «Мин етем булып үҫтем һәм һижрәтте фәҡир килеш кылдым» , — тип әйткән. Бында мәсеттән башҡа һыйыныр урындары булмаған ярлы мөһәжирҙәр йәшәгән. Уның хәлендәге кешеләрҙе «Әһел әл-Сүффә» тип атағандар.
Әбу Һөрәйрә көсөн тулыһынса Ҡөрьәнде өйрәнеүгә, ғибәҙәттәргә бағышлай. Ул Мөхәммәт Пәйғәмбәр ғәләйһиссәләмды бик яратҡан һәм гел уға оҡшарға тырышҡан. Һижрәттән һуң Мөхәммәт Пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм менән барлыҡ һуғыштарҙа ҡатнашҡан.
Әбү Бәкер хәлифәлеге ваҡытында ла яуҙарҙа ҡатнаша. Әбу Бәкер уны Бәһрәйн әмиренең яҙамсыһы, шунан әмире итеп тәғәйенләй.
Хәҙиссе
Әбү Һөрәйрәнең хәтере бик яҡшы булған һәм һәм иң билдәле хәҙисселәрҙең береһе булған. Ул 5000-дән ашыу хәҙис әйтеп ҡалдырған. Ул башҡаларҙың хәҙистәрен дә тапшырып барған. Әл-Бохари әйтеп ҡалдырыуынса, унда 800-ләп сәхәбә һәм тәбғин уҡыған. Әбү Һөрәйрә хәҙистәре сөнни алты төп хәҙистәр йыйынтығына инеп ҡалған.
Әйтеүҙәренсә, Мәрүән ибн әл -Хәкәм уның хәтерен тикшерер өсөн шаршау артында кәтиб (секретарь) ултыртып ҡуйып, Әбү Һөрәйрә әйткән бар нәмәне лә яҙып алырға ҡушҡан. Бер йылдан Мәрүән уны яңынан саҡырып алған да шул һөйләгәндәрен ҡабатларға ҡушҡан. Әбү Һөрәйрә былтыр һөйләгәндәрен һүҙмә-һүҙ, бер нәмәне лә төшөрөп ҡалдырмай, ҡабатлап сыҡҡан.
Тыдтугем
Тыдтугем — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чуя йылғаһының уң ярына тамағынан 147 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Мацони
Мацун (մածուն), йәки мацони (მაწონი) — ферментлы әсетелгән һөттән эшләнгән, сығышы менән әрмәндәргә бәйле эсемлек  , әрмән һәм грузин милли ашы. Кавказда, Кесе Азияла һәм Яҡын Көнсығышта киң таралған. Һыйыр, һарыҡ, кәзә, һыу һыйыры һөтөнән әҙерләнә.
Этимология
Мацун һүҙе (մածուն) әрмән теленә "әсе һөт" тип тәржемә ителә, мацнул ([//ru.wiktionary.org/wiki/en:մածնում մածնուլ]) "әсетергә" һәм мацуц'анел ([//ru.wiktionary.org/wiki/en:մածուցանեմ մածուցանել]) "ойоторға" ҡылымдарынан килеп сыҡҡан. Һүҙ дөйөм индоевропа тамырына китә һәм оҡшаш һүҙҙәр туғандаш телдәрҙә лә бар: māst "йогурт" һәм mastumastu "әсе ҡаймаҡ". Артабан һүҙ әрмән теленән башҡа телдәргә лә күсә. Ашамлыҡты Урта быуат әрмән авторҙары йыш телгә ала, мәҫәлән, Григор Магистрос (XI быуат), Ованес Ерзнкаци (XIII быуат), Григор Татеваци (XIV быуат) һ. б. Григор Магистрос "Грамматиканы билдәләү" хеҙмәтендә атаманың дөрөҫ этимологияһын бирә.
Тарих
Кеше борондан уҡ "мацунды" әҙерләү серҙәрен белә. Йылы һөттө сей ҡатыҡты ҡойоп, мацун эшләгән. Бәлки, был осраҡлы килеп сыҡҡандыр, һөт өҫтәгән һауыт төбөндә ҡатыҡ ҡалыуы мөмкин. Ул ваҡытта мацун һәм һөттө һаҡлау өсөн һуйылған мал ашҡаҙанын ҡулланғандар. Өҫтәүенә, ашҡаҙандан таҙ ҡарын айырылмаған, шуға сыр әҙерләү ысулын да тапҡандар.
Әҙерләү
Был эсемлектең төп микрофлораһы — болгар таяҡсаһы әсе һөт стрептококктары. Һөттө яҡынса 37 °C температураһында әсетәләр, 3-4 сәғәт йылы һаҡлай торған һауытта тоталар. Әрмән аш-һыуында мацунды айырым әсеткенән эшләгәндәр: һөттө ҡайнатып, 40-50 °C тиклем һыуыталар, алдан әҙерләнгән мацунды ҡойоп, әсетәләр. Һауытты йылы урынға ҡуялар. Артабан +2...+8 °C һалҡын ергә ҡуялар. Һөҙөмтәлә, мацун әскелт тәм ала һәм ҡойҡалы була.
Әрмән ашамлығы
Иген ашамлыҡтарынан һуң әрмәндәрҙә һөт аҙыҡтары тора. Мацунды Әрмәнстанда күбеһенсә һарыҡ һөтөнән эшләйҙәр. Мацун сывороткаһынан жажик эремсеген, шулай уҡ ҡоро чортан әсеткеһен дә әҙерләйҙәр. Мацунды йыш ашағас, окүп итеп әҙерләгәндәр һәм оҙаҡҡа һаҡланырлыҡ булған (тоҙлап, күн тоҡта тотҡандар). Әрмәнстанда мацундан май (караг) иреткәндәр, ҡамырға өҫтәгәндәр. Май туҡыуҙан ҡалған сыворотка — тан— эсеүгә йәки тан  һәм апур аштары өсөн һурпа булған. Әсегән һөт шулай уҡ тархан исемле тауыҡ ашын бешереү өсөн кәрәкле. Ваҡланған һарымһаҡлы мацун долма өсөн соус итеп өҫтәлгә ҡуялар
Грузия ашамлығы
Хачапури ҡамырына, тәмләткестәргә өҫтәлә. Грузин шечаманды һәм борани аштарына ҡушыла. Ҡыҙыл борос менән ашаһалар, әсе тәме ныҡ беленмәй.
Скендер Хюка
Скендер Хюка (Skënder Hyka; 6 сентябрь, 1944, Тирана — 5 июль, 2018) — албан футболсыһы, ул карьераһының башынан аҙағынаса һөжүм итеүсе булараҡ «17 Нентори» (хәҙер — «Тирана») клубы өсөн сығыш яһай. Албания милли йыйылма командаһына саҡырыла һәм уларҙың фотболкаһын кейеп бер матч уйнай. Албания Футбол федерацияһының башҡарма комитеты ағзаһы булып эшләй, ә 2009 йылдан Ярыштар мәсьәләләре буйынса комиссияны етәкләй.
Башы
Тиранала тыуып үҫә, бында мәктәп һәм университет тамамлай. Физик культура һәм спорт институтында уҡый, 1968 йылда уны һөнәре буйынса футболсы булараҡ тамамлай. 1957йылда «17 Нентори» составына ҡушыла (ул мәлдә Скендерға 13 кенә йәш була), клубтың үҫмерҙәр һәм йәштәр клубы командаһы өсөн сығыш яһай, ә 1960-сы йылдар башында төп составына күсерелә.
«17 Нентори»
Төп футбол командаһына күсерелгәс тә «17 Нентори»ҙың төп футболсыһына әйләнә, унда уйнағанында Албания Суперлигаһында 3 тапҡыр клубҡа еңеү килтерә. 1974 йылда футбол карьераһын тамамлай. Шул уҡ ваҡытта ул ҡаршылар ҡапҡаһына индергән 60 голы менән клуб тарихында иң яҡшы бомбардир була (2012 йылда 5-се урынға төшә). Ба ҡаланың футбол командаһында яҡынса 400-гә яҡын матч уйнай.
Халыҡ-ара карьераһы
«17 Нентори» составында уңышлы сығыш яһауына ҡарамаҫтан, Хюка Албания милли йыйылма командаһына эләгә алмай. Албан футболсыларының һөжүм итеү һыҙатындағы урын өсөн конкуренцияның юғары булыуы ла ҡамасаулай, ул һыҙатта Медин Жега һәм Панайот Панно кеүек оҫта футболсылар уйнай. Скендер 1967 йылдың 8 апрелендә Дортмундта ГФР командаһына ҡаршы милли команда составында уйнай. уйын немецтарҙың еңеүе менән 6:0 иҫәбенә тамамлана. Герда Мюллерҙың дүрт голы һәм Лёра Ханнестың тағы ла ике голы ҡаршы яҡҡа еңеү килтерә. Шунан һуң Хюке бер тапҡыр ҙа йыйылма команда өсөн уйнамай.
Албанияның Футбол федерацияһы
1992 йылдан 1995 йылға тиклем «Атлетик Клаб Занзибар»ҙа секретарь булып эшләй. 1997 йылдан — Албания Футбол федерацияһының генераль секретары. 1992 йылдан алып Албания Футбол федерацияһының башҡарма комитеты ағзаһы булып эшләй.
Шәхси тормошо
Хюканың улы Энди 1990-сы йылдарҙа, «Тирана» өсөн уйнап, шулай уҡ чемпион титулын яулай. Ә уның ике туған ағаһы Рениси 1989 йылда юғары ҡаҙаныштарҙы ҡабатла. 2018 июлендә Хюка Скендер вафат була.
Ал һәм Аҡ раузалар һуғышы
Ал һәм аҡ раузалар һуғышы йәки Раузалар һуғышы (һуғыштары) (War(s) of the Roses) — 1455—1485 йылдарҙа Плантагенеттар династияһының ике тармағы — Ланкастерҙар һәм Йорктар яҡлылар араһында власть өсөн көрәштә инглиз аҡһөйәктәре династияһы араһында ҡораллы серияһы. Тарихи әҙәбиәттә низағтың хронологик сиктәре (1455—1485), һуғышҡа бәйле айырым бәрелештәр, күрһәтелгән датанан алда ла, һуңынан да күҙәтелгән. Ысынбарлыҡта оҙаҡҡа һуҙылған был низағты өс киҫкен стадияға бүрегә мөмкин: 1455—1464, 1469—1471 һәм 1483—1487 йылдар. Һуғыш Генрих Тюдорҙың — Ланкастерҙар йортоноң династияны булдырған, Англия һәм Уэльс менән 117 йыл идара иткән ситтәге тармағының еңеүе менән тамамлана. Һуғыш Англия халҡына һиҙелерлек емереклектәр һәм бәлә-ҡаза килтерә, низағ барышында инглиз феодаль аҡһөйәктәренең күпселек өлөшө һәләк була.
Һуғыш сәбәптәре
Һуғыш сәбәбе булып инглиз йәмғиәтенең бер өлөшөнөң Йөҙ йыллыҡ һуғыштағы уңышһыҙлыҡ һәм Генрих VI ҡатыны королева Маргаританың һәм уның фавориттары үткәргән сәйәсәт менән риза булмауы тора (король үҙе ихтыярһыҙ була, ваҡыты-ваҡыты менән аҡылын юғалта). Оппозицияны герцог Ричард Йорк етәкләй. Ул башта үҙенә юридик яҡтан һәләтһеҙ булған король өҫтөнән регентлыҡ, һуңынан — Англия тажын талап итә. Был дәғүәләргә нигеҙ булып Генрих VI-нең Джон Гонттың — король Эдуард III иҫән ҡалған өсөнсө улының ейәне, ә герцог Йорк — Лайонелдың — шул уҡ королдең иҫән ҡалған икенсе улының бүләһе (ҡатын-ҡыҙ яғынан, ир-ат яғынан ул Эдмундтың — Эдуард III бишенсе улының ейәне була) булыуы тора; шулай уҡ Генрих VI олаталары Генрих IV 1399 йылда тәхетте баҫып ала, король Ричард II тәхеттән баш тартырға мәжбүр итә һәм Ланкастерҙар династияһының легитимлығын шик аҫтына ҡуя.
Үрҙә аталған сәбәптәрҙән башҡа, тағы ла иҡтисади сәбәптәр була. XV быуат уртаһында Европа финанс көрсөгө кисерә. Тәңкәләр баҫтыру өсөн аҫыл металдар етешмәй, был королдең һәм шәхси кешеләрҙең ҡаҙна килемендә сағылыш таба, патронаж өсөн көрәште көсәйтә.
Атамаһы һәм символдары
«Раузалар һуғышы» атамаһы һуғыш дауамында ҡулланылмай. Рауза тамғаһы дошманлашҡан ике партияны айырыу билдәһе була. Беренсе тапҡыр кемдәр ҡулланғаны аныҡ билдәле түгел.
Бөресклет хужалығы
Бөресклет хужалығы (Бересклетовского Хозяйства) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 15 кеше. Үрге Бишенде ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 452797, ОКАТО коды — 80251810002.
«Йәш имәндәр» сауҡалығы
«Йәш имәндәр» сауҡалығы (Петр сауҡалығы) — Таганрогта тарихи парк, дала Рәсәйендәге беренсе яһалма ултыртылған ағастар паркы. Ростов өлкәһенең тәбиғәт ҡомартҡыһы.
Бөресклет хужалығы
Тарихы
1925 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙан һуң барлыҡҡа килгән. Ауыл биләмәһе, Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге N 211-з һанлы «Яңы тораҡ пункттары барлыҡҡа килеү, берләштерелеү, бөтөрөлөү һәм статусы үҙгәреү, административ үҙәктәрҙе күсереү менән бәйле, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законына ярашлы, «ауыл» статусы ала, 1-се статья: 6. Ауыл тибын билдәләп, түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә: 1) Туймазы районында: в) Үрге Бишенде ауыл Советының  Бөресклет хужалығы ҡасабаһының
«Йәш имәндәр» сауҡалығы
Географияһы
«Йәш имәндәр» сауҡалығы Ҙур Ташбаҡа балкаһынан төньяҡтараҡ урынлашҡан һәм  «Йәш имәндәр» торлаҡ массивтары һәм «Ҡыҙыл ҡаҙансы» заводы биләмәһе һәм Дзержинский  урамы менән сикләнә.
Тарихы
1771 йылда Екатерина II указы буйынса йәш имәндәр ултыртыла. Шул ваҡытта «Имәндәр сауҡалығы» ла ойошторола (хәҙер Горький исемендәге мәҙәниәт һәм ял итеү паркы артында)
Бөресклет хужалығы
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
«Йәш имәндәр» сауҡалығы
Тарихы
Ҙур Ташбаҡа балкаһы янында имәндәр ултыртыу тураһында документ 1771—1772 йылдарға ҡарай. 1800 йылда урмандарҙың дөйөм иҫәбен алыуҙа «Йәш имәндәр» сауҡалығы флот офицеры Акимов тарафынан Дәүләт милкенең Урман Департаменты исемлегенә инә.
Бөресклет хужалығы
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (48 %) йәшәй.
Географик урыны
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
«Йәш имәндәр» сауҡалығы
Тарихы
1840 йылдың декабренә сауҡалыҡты ҡала Думаһына биргәндә унда «ҙур имән — 1500 шт., ваҡтары — 255, ҙур тал — 40, алма һәм сейә — 34 шт., ҡыуаҡлыҡтар 70...» була».
1860 йылдың 1 ғинуарына ҡарата «Йәш имәндәр» сауҡалығы 15 дисәтинә 1730 квадрат сажин ер биләй. Был урын ҡала халҡының ял итеү урыны булып хеҙмәт итә. Йәй көндәре ваҡытлы буфет эшләй. 1859 йылда күпер, һуҡмаҡтар, эскәмйәләрҙе тәртиптә тотоу һәм үҫемлектәрҙе тәрбиәләү өсөн ҡала ҡаҙнаһынан 150 һум аҡса бүленә. «Йәш имәндәр» районында билдәле яҙыусы Кукольник Нестор Васильевич (1809—1868) имениеһы урынлашҡан. Ҡайһы бер документтарға ярашлы, ул бында вафат булған һәм имениенан илле метр алыҫлыҡта ерләнгән. Кукольниктың йорто ла, ҡәбере лә «Йәш имәндәр» сауҡалығы иҫәбенә «Ҡыҙыл ҡаҙансы» заводының ҙурайыуы арҡаһында юҡҡа сыҡҡан.
1898 йылда сауҡалыҡта Кукольниктың элекке имениеһы урынында шарталтҡыс матдәләр етешетереү заводы «Прометей» асыла. Кукольниктың тол ҡатыны А.И. Работина Дон Ғәскәренә бында балалар приюты асыу шарты менән имениены мираҫ итеп ҡалдыра. Әммә Дон Ғәскәре Өлкә идаралығы васыятты үтәмәй, ул яҙыусының имениеһын ҡуртымға тапшыра. Яҡын-тирәләге дача хужалары Кукольниктың ҡатынының васыятын үтәүҙе талап итә һәм һаулыҡ өсөн хәүефле заводты урынлаштырыуға ҡаршы протест менән сығыш яһай. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Дон Ғәскәре өлкә идаралығы ҡырҡа баш тарта.
1904 йылда сауҡалыҡта йәш имәндәр ултыртыла һәм имәндәр питомнигы ойошторола.
«Йәш имәндәр» сауҡалығында 1903 йылдан башлап йыл һайын  маевкалар үтә. 1903 йылдың 14 июнендә эшселәрҙең сәйәси демонстрацияһы, 1905—1917 йылдарҙа революцион йыйылыш һәм митингтар үтә.
1941—1943 йылдарҙа немец-фашист оккупацияһы ваҡытында  немецтар Миус-фронт һыҙығындағы нығытмалар өсөн сауҡалыҡтағы имәндәрҙе аяуһыҙ ҡырҡа, шулай уҡ суднолар төҙөү өсөн ағастарҙы Германияға оҙата.
1949 йылдың 29 ғинуарында ҡала советының 7-се сессияһында «Таганрогты йәшелләндереү тураһында саралар» мәсьәләһе ҡарала. Бейеклеге 30 метр, олононоң диаметры яҡынса  2 метр, сатыр әйләнәһе 16 метр самаһы булған дүрт имән кәртәләп алына.
1950 йылда 8 гектар майҙанда имән үҫентеләре ултыртыла, 1952 йылға ултыртыу майҙаны 30 гектарға тиклем арттырыла.
1950 йылдарҙа сауҡалыҡты баштағы ҡиәфәтендә тергеҙеү эштәре башлана, әммә уны биш ҡатлы яңы йорттар һәм ҙурая барған «Ҡыҙыл ҡаҙансы» заводы ҡыҫырыҡлай.
1969 йылдан 1985 йылға тиклем сауҡалыҡта мемориаль Үлемһеҙлек аллеяһы була, ул һуңынан мәктәп янындағы скверға күсерелә.
Парк статусы
Ростов өлкәһе хакимиәте 2006 йылдың 19 октябрендәге «Ростов өлкәһендә тәбиғәт ҡомартҡыһы тураһындағы» 418-се ҡарары менән  «Йәш имәндәр» сауҡалығына тәбиғәт  ҡомартҡыһы статусы бирелә. Сауҡалыҡ биләмәһе дәүләт һағы аҫтына алына.
2016 йылдың октябрь айында Ростов өлкәһе хакимиәте «Йәш имәндәр» сауҡалығын өлкә әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы статусынан мәхрүм итергә ниәтләй, тип хәбәр ителә.
Хәҙерге торошо
1990 йылдар уртаһында «Йәш имәндәр» ташландыҡ хәлдә була.
2000 йылдар аҙағында паркҡа инеү районында коммерция күсемһеҙ мөлкәтенең теләһә нисек булған төҙөлөшө бара. Белгестәр билдәләүенсә, „Йәш имәндәр“ паркына инеү урыны ҡаплана.
2002 йылдан «Йәш имәндәр» биләмәһендә әленән-әле муниципаль һәм йәмәғәт ойошмалары тарафынан шәмбе өмәләре үтә, ҡороған ағастарҙы һәм сүп-сарҙы сығарыу эштәре башҡарыла. Ғәҙәттә, бындай өмәләргә парк янында урынлашҡан мәктәп уҡыусылары йәлеп ителә.
Сығанаҡтары
<references group="" responsive="">
Хоружая Вера Захаровна
Ве́ра Заха́ровна Хору́жая (Вера Харужая, полякса ; 1903 йылдың 27 сентябре, Бобруйск — 1942 йыл, Витебск) — Советтар Союзы Геройы (17.05.1960 бүләкләнде, үлгәндән һуң), партизан активисы, Белоруссия Коммунистар партияһы Үҙәк Комитеты һәм фронт командованиеһы араһында, Граждандар һуғышында ҡатнашҡан, Көнбайыш Белоруссия Коммунистик йәштәр союзының Үҙәк Комитеты секретары. Хәрби разведка һәм шпион эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә. Псевдонимдары «Вероника Карчевская», «Алеся Шипшина», «Анатолька», «Подпольник», «А. С. Корнилова». Идиш, белорус, урыҫ, немец һәм поляк телендә һөйләшкән. Тыуғанда фамилияһы «Хорунжая», артабан документта хата китеү сәбәпле, фамилия үҙгәрә. Үҙе йәшәгән заманда уҡ совет йәштәренең кумиры була.
Биографияһы
1903 йылдың 27 сентябрендә Бобруйск ҡалаһында (Минск губернаһы) хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған. Белорус ҡыҙы. 1908 йылға тиклем атаһы полицияла хеҙмәт итә, һуңынан эштән сығарылған һәм, бер нисә йыл эшһеҙ йөрөгәндән һуң, һаҙлыҡтарҙы киптереү буйынса десятник булып эшләгән. Гимназияла, һуңынан Мозырҙа икенсе баҫҡыс мәктәбендә уҡыған. йылда, Уны тамамлағандан һуң, 1919 йылда, 16 йәшендә кулактарҙа батрак, унан һуң ауылда уҡытыусы булып эшләгән, артабан — үҙ ирке менән Граждандар һуғышына китә, Ҡыҙыл Армия сафында һуғыша.
Һуғыш тамамланғандан һуң, Белоруссия комсомолында эшләй. 1922—1923 йылдарҙа Минск ҡалаһында үҙәк совет-партия мәктәбендә уҡый. Бандитизм менән көрәшеү буйынса махсус отряд ағзаһы була. «Малада арат» («Йәш пахарь») комсомол гәзите мөхәррире булып эшләй. 1923 йылда Станислав Скульскийға кейәүгә сыға.
Польшала
1925 йылдан — комсомолдың йәшерен Үҙәк Комитеты секретары һәм Көнбайыш Белоруссия Коммунистар партияһы Үҙәк Комитеты ағзаһы, Польша комсомолы Үҙәк Комитеты ағзаһы. Польша охранкаһы күҙәтеүе аҫтында булған. 1925 йылдың 15 сентябрендә Белостокта ҡулға алынған һәм алты, һуңғараҡ - һигеҙ йылға иркенән мәхрүм ителгән. Һуңғы һүҙендә былай ти:
Беҙҙең партия ауыр шарттарҙа йәшәп килә. Беҙҙе йәшерен эш итергә буржуази һәм помещиктар хөкүмәте мәжбүр итә. Беҙ Көнбайыш Белоруссияла йәшәгән эшсе-крәҫтиәндәргә, Совет Рәсәйендә беҙҙең туғандарыбыҙ йәшәгәнлеген һәм социализм төҙөгәнлеген, беҙгә капитализм менән көрәштә уңыш теләгәндәрен аңлатабыҙ. Һеҙ беҙҙе көнсығыш «кресы всходне» польша ерҙәрен тартып алырға һәм Совет Рәсәйенә ҡушырға теләүҙә ғәйепләйһегеҙ. Шуны әйткем килә: беҙҙең партия программаһында әлегә бындай талап юҡ. Ләкин коммунистар һәр ваҡыт халыҡтарҙың бойондороҡһоҙлоҡҡа, хатта айырылып сығырға, хоҡуғын яҡлай.
Беренсе тапҡыр ул, Р. Вольф, З. Поплавский һ. б. менән бергә, Бреста «31-се» процесы буйынса 6 йылға ҡаты шарттарға хөкөм ителә. Процесс 1927 йылдың 10 ғинуарынан 17 ғинуарға тиклем дауам иткән. Ҡарарҙы уҡып ишеттергәндә, хөкөм ителеүселәр, Веры Хоружая башланғысы менән сәйәси демонстрация ойоштора, "Интернационал"ды йырлай, һәм быны суд стеналары аръяғындағы Брест эшселәре лә хуплай. Төрмәлә Вера төрмә партия комитеты ағзаһы була. Икенсе тапҡыр — «133-сөләр» процессы буйынса Белостокта 1928 йылдың апрель — майында була.
«133-сөләр» процесында Вера Хоружая менән бергә төп ғәйепләнеүселәр Көнбайыш Белоруссия Коммунистар партияһының етәкселәре Я. Черняк (Аронштам), С. Скульский,Р.. Вольф, Ф. Карловский, Л. Ковенская, В. Свежбинский, К. Басинский, З. Пилипенко, А. Захарьяш һ. б. була. Вера Хоружая һигеҙ йыл каторгаға хөкөм ителә. 1931 йылда уның төрмәнән килгән яҙмалары СССР-ҙа айырым китап булып баҫыла - «Письма на волю».
…Мин ҡыйынлыҡ менән күҙ йәштәремде тыям, ә алыҫтағы онотолмаҫ образдар бер-бер артлы күҙ алдымдан үтә: комсомол ячейкаһы, «Азбука коммунизма», тәүге түңәрәктәр, уҡыу, көслө үҫеш. Комсомол, комсомол! Биш, ун биш, илле йыл да минең хәтеремдән был хәтирәләрҙе оноттора алмай, комсомол мине большевикка әйләндереүен, тәрбиәләүен, сыныҡтырыуын, көрәшергә өйрәткәнен генә түгел, ә революцияны барыһынан да күберәк, хатта ғүмерҙән дә нығыраҡ яратырға өйрәтеүен оноттора алмай, көсөө етмәй…
СССР-ҙа
29 йәшендә подпольщицаға: артабан уҡыумы йәки коминтерн башҡарма комитетында хеҙмәтме тип һайларға тәҡдим итәләр. Ул поляк секцияһында эшләүҙе һайлай. 1933 йылдың сентябрендә Мәскәүгә Вераның Минск буйынса танышы Антось Спис уны Белоруссия баш ҡалаһына публицист сифатында эшкә саҡыра. Көнбайыш Белоруссия Коммунистар партияһы вәкиллегендә эшләүсе Белоруссия Компартияһы ағзаларын таҙартыу буйынса комиссияның 1933 йылдың 7-9 декабрендә уның фамилияһы ҡаршыһына: «тикшерелгән тип һанала» тип яҙып ҡуя.
1933 йылда Хоружая Көнбайыш Белоруссия Коммунистар партияһыҮҙәк Комитеты секретары Корчикка, ордендан баш тартып, ғариза яҙа «был орденға Польшалағы бөтә сәйәси тотҡондар исеменән КПЗБ Үҙәк Комитеты лайыҡ» тип яҙа. Әммә Корчик уға ордендан баш тартмаҫҡа кәңәш итә, шунан һуң Червяков.орденды Хоружаяға тапшыра.
Был мәсьәләне ҡабаттан ҡарауҙы уның элекке ире, Коминтернда Польша КП вәкиле Скульский Станислав талап итә. Вера Хоружаяны составында Альберт, Спис һәм Глебов булған Поляк секцияһының махсус төҙөлгән комиссияһы ултырышына саҡыралар, һәм 1934 йылдың 25 ноябрендә улар шундай ҡарар ҡабул итә: «1925 йылда дефензивта тикшереү ваҡытында юғары дәрәжәлә еңел аҡыл һәм уйланылмаған тәртибе өсөн» иғлан ителә: «''ике йыл дауамында яуаплы партия вазифаларына ҡуйылыуын тыйып, ҡәтғи шелтә выговор бирергә. Иптәш Вера Хоунжаяны БССР Үҙәк Башҡарма Комитеты тапшырған Ҡыҙыл Байраҡ орденын кире ҡайтарыуын талап итергә''». Бындай ҡараҙың сәбәбе: Вера Хоружая «польша Генштабы Икенсе Бүлеге офицерына ышанып… коспиратив фатирға тапшырыу яҙыу тапшырғаны өсөн» — комиссия аңлатмаһына ярашлы. Шулай уҡ Комиссия Хоружаяның атаһы был ваҡытта польша полицияһында эшләгәнен дә иҫәпкә ала. 19 декабря 1934 йылдың 19 декабрендә Вера Хоружая БССР Президиумына орденды кире алыуҙарын аңлатып хат яҙа:
1935 йылдың 22 февралендә Белоруссия Коммунистар партияһы Үҙәк Комитеты Бюроһының ултырышында «Вера Хоружаяның БССР Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены тураһында» резолюция ҡабул ителә: «Хоружаяға Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденын етерлек нигеҙгә таянып тапшырылмағанлығы асыҡланғанлыҡтан, ЦВК Президиумына үҙенең бүләкләү ҡарарын юҡҡа сығарыуҙы тәҡдим итергә».
Беларусь Республикаһының Милли архивында һаҡланған БССР буйынса 1935 йылдың 11 ғинуар партколлегияһы ҡарарына ярашлы, Хоружаяның «партия алдында гонаһы» уның элекке ире Мертенс-Скульский тарафынан былай һүрәтләнә: «СССР-ҙан килгәнлеген һәм СССР гражданкаһы булыуын, партияла эшен башҡарыуын таныуы, партияның әүҙем ағзаһы „Кароль“ иптәштең ҡушаматының асылыуы, охранканан партия фатирына жандарм офицеры аша хат ебәреүе һәм шул сәбәпле был фатирҙың фашланыуы...».
Беларусь Республикаһының Милли архивында ятҡан 1935 йылдың 8 сентябрендә төҙөлгән 7-се һанлы партдокумент тикшереү акты күсермәһенә ярашлы, партконтроль комитеты «''полша төрмәһендә 1925 йылғы допрос ваҡытында партиялыға хас булмаған ҡылығы өсөн менән сикләнеп, уға партбилетын — Хоружая («н» хәрефе ҡуйылмаған) фамилияһы менән кире ҡайтара.
1935 йылда Ҡаҙағстанға «Балхашстрой»ға китә, унда партпросвещение Йорто мөдире булып эшләй. Корнилов Сергей Гавриловичҡа икенсе тапҡыр кейәүгә сыға. 1936 йылда уның Аня исемле ҡыҙы тыуа. Шунда уҡ 1937 йылдың 10 авгусында Мәҙәниәт Йортонда Польша файҙаһына шпионлыҡ итеүҙә ғәйепләнеп ҡулға алына, Минскиға НКВД төрмәһенә килтерелә (ҡара: БССР-ҙа репрессиялар).
Уның эше буйынса сиратлап дүрт тәфтишсе шөғөлләнә. Уны 66, 68 п. «а» һәм БССР Енәйәт кодексының 76-сы статьяһы буйынса ғәйепләйҙәр. Процесс ваҡытында уға ҡаршы шаһитлыҡ ҡылған Лазарь Аронштам, Иосиф Логинович, элекке ире Станислав Скульский һәм Любовь Янковская менән очный ставка талап итә. Аронштам, Скульский һәм Янковская был мәлгә үлеү сәбәпле, суд уларҙы саҡырта алмай. Судта шулай ти:
… Мин күптәнән Полшала йәшерен эшмәкәлеккә йәлеп итеүҙәрен һораным. Корчик, бер аҙ ял ит тә, ебәрербеҙ, тине, ләкин был һүҙҙә генә ине. Улар Скульский менән бөтөнләй башҡа ҡарар ҡабул иткән: уларҙың Көнбайыш Белоруссия Коммунистар партияһында контрреволюцион эштәрен фашлауымды теләмәйҙәр һәм юлдарынан алырға тырышалар.
… Польшала партия эшендә мин ярһыу дәрт, большевик сифаты менән эшләнем … мин Польшаға килгәндә, унда комсомол юҡ ине, ләкин мин уны үҙ ҡулдарым менән булдырҙым һәм мине төрмәгә япҡан саҡта Польшала 1500-ға яҡын комсомолец ине.
…Миңә ни бысағыма кәрәк польша шпионы булыу.
Польшала төрмәлә ултырғанда, дефензива хеҙмәткәрҙәре мине үҙҙәренә эшләргә димләп ҡаранылар, әммә мин быны мыҫҡыл итеү пощёчина кеүек ҡабул иттем һәм ҡырҡа кире ҡаҡтым.
Ҡыҙыл (мәғәнәләр)
Ҡыҙыл:
Хоружая Вера Захаровна
СССР-ҙа
…Трибунал ҡарарында мин шпион йә хыянатсымы тигән булыр микән, һәм әгәр ҙә мине лагерға ебәреү хөкөмө сығарһалар, мин лагерь етәкселегенең беренсе ярҙамсыһы, стаханов хәрәкәтенең бригадиры булырмын һәм шулай уҡ үҙенең эшмәкәрлеген тормошҡа ашырырға маташыусы теләһә ниндәй дошманды өҙгөсләп ташларға әҙермен перегрызать горло.
…Әгәр мине лагерға ебәрһәләр, мин ебеп төшмәм, теткеләнмәм не размочалюсь. Бер кем дә мине һындыра алмаҫ һәм беҙҙең партияға һәм Совет дәүләтенә булған һөйөүҙе юҡҡа сығармаҫ. Мин бөгөн дә элеккесә, минең тормошомда иң ҡәҙерле булған партиябыҙға тоғро булып, ҡалырмын.Суд ултырышының стенограммаһынан
1939 йылдың 15 авгусында үткән ике көнлөк ултырыштан һуң, суд ҡарары менән һаҡ аҫтынан азат ителә. 1939 йылдың октябрендә партияла тергеҙелә. Көнбайыш Белоруссия Захаровна ҡушылғандан һуң, Вера Хоружая партияның Пинск өлкә комитетында эшләй. 1940 йылдың ноябрь айында ВКП(б) Үҙәк Комитеты эргәһендәге партия контроль комиссияһы партколлегияһы ҡарары менән ҡәтғи шелтә юҡҡа сығарыла.
Немец оккупацияһы осоронда икенсе ире Сергей Корнилов менән, йөклө көйө, Испаниялағы граждандар һуғышы геройы Василий Захарович Корж командалығындағы партизан отрядына инә, элемтәсе була. Веры Хоружаяның ире Сергей Гаврилович Корниловтың Пинск ҡалаһынан йыраҡ булмаған Заполье имениеһы янындағы яуҙа ҡулбашы, аяғы һәм күкрәге яралана һәм сигенгән саҡта аңына килмәй һәләк була. Был турала ул ошондай һүҙҙәр яҙа:
Мин Долорес Ибарруриҙың көслө һәм ҡаты һүҙҙәрен хәтерләнем: ҡурҡаҡтың ҡатыны булғансы, геройҙың тол ҡатыны булыу яҡшыраҡ, — һәм был һүҙҙәрҙең яңыса аңланым. 1941 йылдың аҙағында, Беларусь КП(б) Үҙәк Комитеты менән бәйләнеш урынлаштырыу өсөн, йөклө көйө, фронт һыҙығын аша сыға. Тәғәйенләнгән пунктҡа барып еткәс, командование уны Пенза ҡалаһында эвакуацияла йәшәүсе туғандарына ебәрә, бында уның улы тыуа һәм уға һәләк булған ире хөрмәтенә Сергей тип исем ҡуша. 1941 йылдың декабрендә Вера Хоружая Белоруссия Коммунистар партияһы (б) Үҙәк комитеты секретары Пантелеймон Пономаренкоға шундай дәһшәтле көндәрҙә, фашист вәхшиҙәре тыуған Белоруссияһын тапаған саҡта, резервта ултырып ҡалырға теләмәүе тураһында хат яҙа.
Вафат булыуы
1942 йылдың башында Вера Хоружая Мәскәүгә оккупацияланған территорияларҙа йәшерен эш ойоштороу буйынса әҙерлек уҡыуҙарына килә. 1942 йылдың авгусында махсус төркөм башында фронт һыҙығын үтә һәм Витебск ҡалаһына килә. Үҙәк әҙерләгән документтар буйынса, ул Анна Сергеевна Корнилова булған: псевдоним сифатында балаларының исемен һәм һәләк булған иренең фамилияһын ала.
Корнилова-Хоружая төркөмө Витебск янындағы партизан отрядында урынлаша. Подпольщиктарҙың бурысы ҡалаға үтеп инеү һәм ҡала халҡы араһында дошман тураһында оператив мәғлүмәт еткереүсе информаторҙар селтәрен яйға һалыу. Ҡалаға тәүге инеү ынтылыштары уҡ Мәскәүҙә эшләнгән документтарҙың ышаныслы булмауын, ә йәшерен эште немец контрразведка органдарының әүҙем эшмәкәрлеге ҡатмарлаштырыуын күрһәтә. Шуға ҡарамаҫтан, төркөм заданиелар башҡарыуын дауам итә. Подпольщиктар мәғлүмәте буйынса, совет авиацияһы һуғыш ҡоралдары һәм яғыулыҡ келәттәренә бер нисә тапҡыр һөжүм итә.
1942 йылдың 13 ноябрендә уңышһыҙлыҡҡа осрайҙар. 1942 йылдың ноябрендә явка фатирында (Трактор урамы, 4) Вера Хоружаяны, уның менән бергә, партизан отрядынан ебәрелгән, шулай уҡ Көнбайыш Белоруссия Коммунистар партияһында эшмәкәрлеге өсөн төрмәләрҙә ултырған Софья Панкова һәм Клавдия Бордачева, 1907 йылғы Суранова, 1909 йылғы Василий Воробьев (һуғышҡа тиклем Витебск икмәк заводы директоры, явка фатиры хужаһы), уның ҡатыны Агафия һәм 1858 й. Мария Воробьеваны фашистар ҡулға ала. Нацистар әсирлеккә алған подпольщиктарҙың нисек һәләк булғаны ла, ҡайҙа ерләнгәне лә билдәһеҙ ҡала.
Төркөмдөң уңышһыҙлыҡҡа осрауы тураһында отрядҡа 26 ноябрҙә генә билдәле була. Төркөмдән бер ҡатындың уның ысын исемен — «Вера» — атауы, шулай уҡ немецтар төркөмдөң донесениеһын сисә алғаны ғына билдәле. Анна Киташева — армия разведка төркөмөнән СД-ның махсус төрмәһенән тере сыҡҡандарҙан берҙән-бер була. 1942 йылдың 3 декабрендә ул егерменән ашыу әсир, шул иҫәптән Вера Хоружая, бергә урынлашҡан камераға эләгә. Киташева әйтеүе буйынса, Хоружая, йыртҡыстарса туҡмалғанлыҡтан, йөрөй ҙә алмаҫлыҡ хәлдә була. Өс аҙнаға һуҙылған ҡанһыҙ язалау һәм мәсхәрәләүҙәрҙән һуң, бер ниндәй ҙә мәғлүмәт ала алмайынса, Вера Хоружаяны, моғайын, элекке 5-се тимер юл полкы территорияһында, үлтерәләр.
Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән (үлгәндән һуң) бүләкләнә. Подпольщицаның һәләк булыуы хәлдәре билдәһеҙ булыуы сәбәпле, 1960 йылда ғына СССР Юғары Советы Президиумының 1960 йылдың 17 май указы менән Вера Захаровна Хоружая, Ленин ордены менән бүләкләнә һәм уға Советтар Союзы Геройы исеме бирелә (үлгәндән һуң).
Вера Захаровнаның ҡыҙы — Анна Сергеевна Шляпникова (1936 йылда тыуған) — Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы академияһын тамамлай, агрохимик һәм почвовед, шулай уҡ улы — Сергей Сергеевич Хоружий — хәҙер рәсәй физигы, философы, дин белгесе, тәржемәсе.
Шудумка (Оло Кокшага ҡушылдығы)
Шудумка  — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл, Сыуаш һәм Татарстан республикалары, Киров өлкәһе биләмәләренән аға. Оло Кокшага йылғаһына уң яғынан уның тамағынан 220 км өҫтәрәк ҡушыла. Оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға, Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ауырғазы (йылға)
Ауырғазы (Аургазы) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Өршәк йылғаһының уң ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Охлебинин ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Өфөгә тиклем, Ҡариҙел (инешенән Шаҡша ҡасабаһына тиклем) һәм Дим (инештән Бочкарёво һыу үлсәү посына тиклем) йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шыланны
Шыланны (Шеланы) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 10 кеше. Почта индексы — 452402, ОКАТО коды — 80228815013.
Раужа
Раужа — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пьяна йылғаһының һул ярына тамағынан 158 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Майлинда Брегу
Майлинда Брегу (Majlinda Bregu;, ) — албан сәйәсмәне, 2007 йылдан 2013 йылға тиклем Европа интеграцияһы министры.
1996 йылда Тирана университетының социаль фәндәр факультетын тамамлай. 2003 йылдан ғаиләлә көс ҡулланыу һәм заттар тигеҙлеге (гендер тиңлеге) сәйәсәтен тормошҡа ашырыу проблемаларын фәнни яҡтан өйрәнеү һәм практикала ғәмәлгә ашырыу менән шөғөлләнә. Сексуаллек, Албанияла ҡатын-ҡыҙҙарҙың хәле һәм проституция мәсьәләләренә арналған ғилми эштәр авторы. Брегу 2005 йылда Италияның Урбин университетында социология (Sociology of cultural phenomena' s and normative process) буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Стипендия буйынса Осло, Монреаль һәм Одерҙағы Франкфуртта уҡый.
2004 йылдың апрелендә милли советы Албания демократик партияһының Милли советы составына һайлана. Брегу 2005 йылдағы һайлауҙарҙа парламент ағзаһы мандатына эйә була. 2007 йылдың март айында Сали Бериша етәкләгән хөкүмәткә матбуғат секретары вазифаһына тәғәйенләнә.
Тормошта, ике балаһы бар. Инглиз, итальян һәм испан телдәрен белә.
Туй алдынан (хикәйә)
Туй алдынан — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1880 йылда яҙылған, беренсе тапҡыр «Стрекоза» журналының 41-се һанында 1880 йылдың 12 октябрендә Антоша Чехонте ҡултамғаһы аҫтында баҫылып сыға.
Баҫмалар
А. П. Чеховтың «Перед свадьбой» хикәйәһе 1880 йылда яҙылған, беренсе тапҡыр «Стрекоза» журналының 41-се һанында 1880 йылдың 12 октябрендә Антоша Чехонте ҡултамғаһы аҫтында баҫылып сыға, шулай уҡ «Шалость» йыйынтығында ла баҫыла.
Сюжет
«Перед свадьбой» хикәйәһендәге ваҡиға титуляр кәңәшсе Подзатылкин йортонда бара. Был йортта Подзатылкиндың ҡыҙын кейәүгә бирергә йәрәшеу алып барыла. Ҡыҙ коллегия регистраторы Назарьевтың кәләше тип иғлан ителә. Ваҡиға бик уңышлы үтә.
Ике яҡтың да ата-әсәһе, туғандары шампан, биҙрә ярым араҡы һәм бер бутылка лафит эсә. Кейәү менән кәләштең ата-әсәләре илашып, үбешеп бөтәләр, һигеҙенсе синыф гимназисы кәрәк тосты әйтә. Чехов бик ентекләп Позатылкиндар ҡыҙын һәм Назарьевты һүрәтләй.
Подзатылкиндарҙың ҡыҙы ябай, ғәҙәти ҡиәфәтле, ата-әсәһенә ныҡ оҡшап тора. Ул шуныһы менән айырыла: бер кемгә лә күҙгә ташланып торған ере юҡ, уның аҡыллы икәнлеге лә әллә ҡайҙан уҡ күренеп тормай, төҙ ҡиәфәтле, зифа буйлы ирҙәрҙе, «Роланд» исемен ярата.
Назарьев — аҡ йөҙлө, бөҙрәләнеп торған сәсле әфәнде. Ул үҙенә тәмәкегә саҡ-саҡ етерлек аҡсаға эшләй, үҙ янынан үтеп барған бер генә ҡыҙға ла «Һеҙ шундай бер ҡатлы! Һеҙ исмаһам әҙәби китаптар уҡыһағыҙ ине!» — тип әйтмәйенсә ҡалмай торған кеше. Уҙенең ҡулдан яҙыу рәүешен, «Развлечение» журналын һәм баҫҡан һайын шығырҙап торған итек ярата.
Йәрәшкәндең иртәгеһе көн ҡыҙға ата-әсәһе көнө буйына өгөт-нәсихәт биреү менән үтә. Әсәһе ҡыҙҙың кейемен шелтәләй һәм үҙенә буласаҡ кейәүҙең оҡшамағанлығын әйтә: «Бигерәк маҡтансыҡ һәм ғорур. Һин уны урынына ҡуй… Нимә-ә-ә-ә? Уйлама ла! Бер айҙан һуғышып сығасаҡһығыҙ: ул да шундай, һин дә шундай. Иргә сығыу бары ҡыҙҙарға ғына оҡшай, ә уның бер яҡшы нимәһе лә юҡ. Үҙ тиремдә татыным, быны бик яҡшы беләм. Минең кеүек йәшәп ҡарағас, үҙең белерһең. Борғоланма шул тиклем, минең башым былай ҙа әйләнә. Ирҙәрҙең барыһы ла иҫәр, улар менән йәшәү бер ҙә татлы түгел. Бына һинеке лә иҫәр, башын бик юғары тотоп ҡыланһа ла. Һин уны бик үк тыңлап барма, уға гелән юл ҡуйма һәм бик үк хөрмәт тә күрһәтмә: күрһәтерлек бер ере лә юҡ. Барыһы тураһында ла минән, әсәйеңдән, һора!».
Атаһының фекере бөтөнләй икенсе төрлө була. Ул ҡыҙына: «Ҡыҙым минең! Мин һинең шундай Назарьев әфәнде кеүек аҡыллы әфәндегә кейәүгә сығасағыңа бик шатмын. Бик шатмын һәм был никахты тулыһынса хуплайым. Уға сыҡ, ҡыҙым минең, ҡурҡма! Никах ул шул тиклем тантаналы факт, ни әйтеп тораһың инде? Йәшә, балалар тап, ишәй. Хоҙай һиңә үҙ фатихаһын бирер! Мин… мин… илайым. Хәйер күҙ йәштәре бер нимәгә лә алып бармай. Нимә инде ул кеше күҙ йәше? Бары тик ихтыярһыҙ психиатрия һәм башҡа бер нимә лә түгел! Тыңла, ҡыҙым, минең кәңәшемде! Ата-әсәңде онотма! Ирең һиңә ата-әсәңдән яҡшыраҡ булмаҫ, булмаясаҡ! Иргә һинең материаль матурлығың ғына оҡшаясаҡ, ә беҙгә һин тулыһынса оҡшайһың. Ирең һине нимә өсөн яратасаҡ? Ҡылығың өсөнмө? Изгелегең өсөнмө? Тойғоларыңдың эмблемаһы өсөнмө? Юҡ-юҡ! Ул һине һинең бирнәң өсөн генә яратасаҡ».
Бер аҙҙан Подзатылкиндарға Назарьев килә. Ул ҡыҙға быға тиклем бер кемгә лә тоймаған наҙлы хистәр кисереүен белдерә һәм шул уҡ ваҡытта уға бер ни тиклем асыуы килеүен дә әйтә, бының сәбәбен ул ҡыҙҙың атаһы, титуляр кәңәшсе булыуына ҡарамаҫтан, үҙен надворный кәңәшсе тип атағаны арҡаһында килеп сыҡҡанлығы менән аңлата. Был алдашыу өсөн ул ҡыҙҙың ата-әсәһен үҙенең ата-әсәһен яңыраҡ ҡына ныҡлап тыйғаны кеүек тыйып ҡуйырға вәғәҙә бирә.
Әз-Зәйтүнә мәсете
Әз-Зәйтүнә мәсете (جامع الزيتونة — зәйтүн мәсете) — Тунистың баш ҡалаһында урынлашҡан иң боронғо һәм төп мәсеттәрҙең береһе. 5000 м² майҙанды биләй һәм унда туғыҙ инеү урыны бар. Зәйтүн мәсетендә Карфагендың харабаһынан төҙөлгән 160 бағана бар. Мәсет шулай уҡ тәүге һәм иң ҙур ислам университеты булып танылыу алған.
Туй алдынан (хикәйә)
Сюжет
Хикәйә аҙағында автор, әгәр ҙә кейәү егете туй алдынан уҡ үҙен былай тотһа, аҙаҡтан нимә килеп сығырын бары тик «әүлиәләр йәки сомнамбулалар ғына белә», тип иҫкәртеп ҡуя.
Әз-Зәйтүнә мәсете
Университет
Әл-Кайруан бер нисә быуат буйына Тунис һәм Африканың белем биреү һәм ғилем үҙәге була. XIII быуатта Тунис Әлмөһәүиҙәр һәм Хафсиҙар дәүләттәренең баш ҡалаһына әүерелә. Шуға Әз-Зәйтүн университеты төп ислам белем биреү үҙәктәренең береһе була. Донъяла билдәле социаль тарихсы Ибн Халдун университетты беренсе булып тамамлай. Университетта ислам донъяһының бөтә мөйөштәренән йыйылған студенттар белем ала. Дини фәндәр менән бер рәттән бында юриспруденция, тарих, грамматика һәм медицина буйынса дәрестәр уҡытыла. Төньяҡ Африкала әз-Зәйтүн китапханаһы иң ҙуры була һәм бында унар меңләгән ҡулъяҙма һаҡлана. Һирәк осраған ҡулъяҙмалар бөтә ғилми дисциплиналар буйынса белемдәрҙе һаҡлай, шул рәттән грамматика, логика, этикет, космологии, арифметика, геометрия, минералогия.
Мәҡсүт разъезы
Мәҡсүт разъезы (Разъезда Максютово) — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 20 кеше. Почта индексы — 452038, ОКАТО коды — 80209804008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
20 май
20 май — григориан стиле буйынса йылдың 140-сы (кәбисә йылында 141-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 225 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Төбәк байрамдары
}}
Кентавр
Кента́вр (боронғо грек телендә Κένταυρος) — боронғо грек мифологияһында кеше башлы һәм кәүҙәле ат (яртылаш ат -яртылаш кеше), тауҙарҙа һәм урман ҡыуыштарында йәшәй. Кентаврҙар шарап аллаһы Дионисты оҙатып йөрөй, ҡыҙыу холоҡло һәм тотанаҡһыҙ булыуҙар.
Кентаврҙар тәүҙә тау йылғаларының һәм көслө ағымдарҙың кәүҙәләнеше булған, тип фараз ителә. Героик мифтарҙың ҡайһы берҙәрендә кентаврҙар геройҙың тәрбиәсеһе, икенселәрендә уларға дошман булып тора. Грек мифтарына ярашлы, улар Фессалиялағы Пилион тауҙарында, Элидалағы Фолой урмандарында һәм көньяҡ Лакониялағы Малеан ярымутрауында йәшәгән. Һуңынан кентаврҙар хаҡындағы мифтар Рим мәҙәниәтендә лә һүрәтләнә, һуңғараҡ уларҙың һүрәттәре урта быуат Европа бестиарийҙарына (урта быуаттарҙағы зоология мәҡәләләре йыйынтығы (һүрәттәр менән) барып эләгә. Әлеге ваҡытта кентаврҙар фэнтезиларҙың бик популяр персонаждары булып тора.
Терминдың килеп сығышы
«Кентавр» һүҙе (боронғо грек κένταυρος, сentauros), йәки латинлаштырылған варианты «центавр» (лат. centaurus), традицион рәүештә ике грек тамырынан торған һүҙьяһалышҡа (κεντέω — «ҡаҙаҡлау, ҡырҡыу» һәм ταυρος — "үгеҙ ") барып тоташа, уны «үгеҙҙәр үлтереүсе» йәки «үгеҙ ҡыуыусы» йәки хатта «ковбой» тип тә аңларға мөмкин.
Кентаврҙар образы, фаразланыуынса, цивилизациялы, әммә әле һыбай йөрөй белмәгән халыҡтарҙың фантазияһы емеше булараҡ барлыҡҡа килгән. Был халыҡтар тәүге тапҡыр төньяҡ күсмә ҡәбиләләре: скиф, кассит йәки тавр һыбайлылары менән осраша. Бының менән кентаврҙарҙың ҡырыҫ холҡо ла, үгеҙҙәр менән бәйләнеше менән дә аңлатыла, сөнки күскенселәр иҡтисадының нигеҙен малсылыҡ тәшкил иткән..
Антик ваҡытты эфгемерик (эвгемеризм) аңлатмаға ярашлы, был Туча ауылы егеттәре була, улар һыбай йөрөргә өйрәнгән һәм ҡырағай үгеҙҙәрҙе ҡырып бөтөрә; йәки Пелефроний ҡалаһы кешеләре була, унда аттар ҙы ҡулға өйрәтеү ысулы табыла.
Икенсе ҡарашҡа ярашлы, кентаврҙар образы грек-арий тел берҙәмлеге тарҡалған осорға барып тоташа, ә һүҙ үҙе, боронғо һинд телендәге гандхарва кеүек үк, ниндәйҙер субстрат телдән тәү грек теленә үҙләштерелгән. Был версия ҡабул ителһә, һыбайлылар тураһында фараздар нигеҙһеҙгә әйләнә, һәм был һүҙҙең ҡабул ителгән этимологияһы артабанғы халыҡ уйҙырмаһы тип танырға кәрәк. Ғөмүмән, хатта семантик яҡтан, кентаврҙар һәм гандхарвтарҙың образдары бик оҡшаш.
Угаритта ҡаҙыныуҙар ваҡытында микен керамикаһының башҡа өлгөләре араһында өлөшләтә һаҡланып ҡалған ике терракотик статуэтка кентавр тип таныла. Был миф бронза быуатында барлыҡҡа килгән тип әйтергә мөмкинлек бирә. Лефкандиҙағы «геройҙың ҡәберендә» биҙәлгән терракотлы кентавр статуэткаһы табыла. Нью-Йорктың Метрополитен-музейында геометрик стиль осороноң билдәле бронза статуэткаһы бар. Унда яугир кентавр менән йөҙгә-йөҙ һүрәтләнгән.
Боронғо грек мифологияһында
Кентаврҙар Иксион һәм Нефела вариҫтары тип һаналған. Икенсе вариантта кентаврҙарҙы Пелионда нимфалар тәрбиәләгән һәм, ир ҡорона еткәс, бейәләр менән бәйләнешкә инәләр, шул арҡала ярым кеше-ярым аттар (кентаврҙар) тыуа. Ҡайһы бер боронғо грек авторҙары, кентаврҙарҙы уларҙы затлы итеп күрһәтеү өсөн, уларҙың генеалогияһын аңлата. Мәҫәлән, Хирон Кронос һәм бейә Филираның улы, Фол Силендың улы тип һаналған. Ҡайһы берҙә кентаврҙарҙы Посейдондың тоҡомо тип иҫәпләйҙәр.
Диодор Сицилийский иҫәпләүенсә, Кентавр менән Лапиф та Аполлондың улдары булған.
Тышҡы ҡиәфәте һәм сифаты
Йыш ҡына кентавр ат итеп һүрәтләнә, уның муйыны урынына кеше кәүҙәһе урынлаштырыла.
Ғәҙәттә, уларҙың алғы аяҡтары кешенеке булған, был уларҙың цивилизациялы булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алған, ә кәүҙәһенең артҡы өлөшө ат булып ҡалған. Хирон һәр саҡ тиерлек кейемле, кеше ҡолаҡлы булған. Фол, киреһенсә, ғәҙәттә яланғас һәм тик ат ҡолаҡтары менән. Ҡатын-ҡыҙ енесле кентаврҙар һынлы сәнғәттә һәм мифтарҙа һирәк осрай, башлыса эпизодик персонаждар ролен башҡара, һәм йыш ҡына уларҙы нимфалар менән бутайҙар. Шул уҡ ваҡытта уларҙың барлығын иҫкә алған авторҙарҙың күбеһе уларҙы физик һәм рухи яҡтан күркәм заттар тип тасуирлай. Иң билдәле кентаврида — Килларҙың (Циллар) ҡатыны Гилонома. Пирифой туйына килгән берҙән-бер кентавр-ҡатын-ҡыҙы, унда ирен юғалта, һуңынан ҡайғынан үҙ-үҙенә ҡул һала.
Шулай уҡ Гомерҙың Одиссеяһында кентавр балалары һүрәтләнә. Кентавр балаларың нимә менән туҡланыуы һүрәтләнмәгән.
Тырга
Тырга — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чоя йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Кентавр
Башҡа халыҡтарҙың мәҙәниәтендә
Гопатшах — иран мифологияһында кеше кәүҙәле үгеҙ.
Тырга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Кентавр
Башҡа халыҡтарҙың мәҙәниәтендә
Этимологик яҡтан кентаврҙар менән ведтарҙың гандхарвалары туранан-тура бәйле булыуы мөмкин.
Тырга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кентавр
Башҡа халыҡтарҙың мәҙәниәтендә
Ислам да Мөхәммәт кә хеҙмәт иткән ҡанатлы ат.
Рюриковичтар
Рюриковичтар — кенәз, бөйөк кенәз, һуңыраҡ шулай уҡ батша (Рәсәйҙә) һәм король (Галицкий-Волынь ерҙәрендә) булған Рюриктың — йылъяҙмалар буйынса Боронғо Рустең беренсе кенәзенең вариҫтары. Ваҡыт үтеү менән ырыу күп тармаҡтарға бүлгеләнә. Киев Русенең һәм уның тарҡалыуынан һуң барлыҡҡа килгән рус кенәзлектәренең күпселек хакимдары Рюриковичтар була.
Тармаҡ вәкилдәренең береһе (Ростислав Михайлович вариҫтары) Венгрия-Хорватия короллегендә биләмә хакимдары була, айырым вәкилдәре Бөйөк Литва кенәзлегендә (Шварн) идара итә һәм Болгар батшалығында (Ростислав Михайлович) үҙ власын иғлан итә, Грузия батшалығы (Юрий Андреевич Боголюбский), Австрия герцоглығы һәм Штирия герцоглығы (Роман Данилович) хакимдаштары була, шулай уҡ, Бөйөк Пермь кенәзлеге һәм Моравия кенәзлеге хакимдары булыуҙары ла ихтимал. Рюриковичтарҙан иң һуңғы монарх батша Федор Иоаннович I һәм Василий Шуйский була.
Ырыуҙың тармаҡланыу башы
Барлыҡ Рюриковичтарҙың уртаҡ ата-бабалары булып ярымлегендар Рюрик үҙе, уның улы Игорь Рюрикович (ҡатыны, княгиня Ольга менән) һәм ейәне Владимир Святославич тора.
944 йылғы Рус-Византия договорында кенәз Игорҙең туғандары - Игорь һәм Акун, Рюриктың ҡыҙынан һәм улынан тыуған балалар иҫкә алына; әммә ғәмәлдә Рюриковичтарҙың тармаҡланыуы  Владимира Святославичтан һәм, бигерәк тә, Ярослав Мудрыйҙан башлана. Был урындағы биләмә династияланы формалаштырыу процесын, феодаль тарҡалыу барлыҡҡа килеүҙе һәм уның үҫешен тыуҙыра. Быға тиклем ырыу берҙәмлеген һаҡлап килгән була.
Моника Кримади
Моника Кримади (Monika Kryemadhi; тыуған. 9 апрель 1974, Тирана) — алб ан сәйәсмәне, парламент ағзаһы һәм Интеграция өсөн социалистик хәрәкәт партияһының әйҙәүсе ағзаһы.
Белеме
Моника Кримади 1974 йылдың 9 апрелендә Тирана ҡалаһында тыуа, ошонда урта мәктәпте тамамлай. 1992 йылдан алып Тирана университетының тәбиғәт фәндәре факультетында химик-органик булырға уҡый. 1999 йылдан Гармиш-Партенкирхенда Джордж Маршалл исемендәге Хәүефһеҙлек мәсьәләләре буйынса Европа үҙәгендә уҡый. 2000—2002 йылдарҙа Тирана университетының иҡтисад факультетында белем ала, бизнес-етәксе һөнәре буйынса магистр дәрәжәһенә лайыҡ була. Аспирантурала уҡыуын дауам итә.
Сәйәси карьераһы
Кримади үҙенең сәйәси карьераһын 1991 йылда, FRESSH-ҡа (Албания Социалистик партияһының йәштәр ойошмаһы) нигеҙ һалыусылар араһында булған сағында башлай. 1992 йылдың ғинуарында ул президиумы ағзаһы итеп, шул уҡ йылдың майында FRESSH-тың I һәм II конгрестарының генераль секретары итеп һайлана. 2002 йылдың апреленә тиклем FRESSH-тың президенты була. 1995 йылдан 2000 йылға тиклем ул IUSY вице-президенты итеп һайлана. Кримади 1991 йылдың декабренән 2004 йылдың сентябренә тиклем Социалистик партия ағзаһы була. Шулай уҡ ошо ваҡыт эсендә (2001—2005 йылдарҙа) ул Албанияның Халыҡ йыйылышы ағзаһы була. Ике тапҡыр Тирана муниципаль советына һайлана, шунан уны Европа советына делегация секретары итеп ебәрәләр. 2004 йылдың сентябрендә Кримади Интеграция өсөн социалистик хәрәкәт (LSI) партияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе була. Моника Кримади хәҙерге ваҡытта LSI-ның Тирана бүлексәһенең генераль секретары.
Шәхси тормошо
Сәйәсмән Илир Метаның ҡатыны, уларҙың өс балаһы була: Бор, Бесар һәм Эра.
Телевидение
Моника Кримади 2005 йылда Kënga Magjike музыкаль конкурсында Майлинда Брегу менән дуэтта йырлай, унда жюри ағзаларының береһе була.
Косая (Косьва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Биллеғылыс (Өршәк ҡушылдығы)
Биллеғылысә (Белый Ключ) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Өршәк йылғаһының уң ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.