cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Спокан (Вашингтон)
Халҡы
2005—2007 йылдарҙа Америка йәмәғәт һорау алыу мәғлүмәттәре буйынса, халҡының 86,4 %  европеоид расаһы вәкилдәре тәшкил итә, 3,1 % — афроамерикандар, 3,5 % — америка индеецтары йәки Алясканың ерле халҡы, 3,7 проценты — азиаттар, 0,6 % — Гавай утрауҙарының ерле халҡы, 1,1 % — башҡа раса вәкилдәре тәшкил итә. Дөйөм халыҡ һанының 3,9 процентын Латин америкаһы милләтенән вәкилдәр тәшкил итә. Халыҡтың 26,5 проценты юғары йәки бакалавр дәрәжәһенә эйә була.
2000 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡала халҡы һаны 195 629 кеше, 81 512 йорт хужалығы, 47 276 ғаилә  87,941 берәмектәге торлаҡ фондында йәшәй, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат милгә 3 387 кеше тәшкил итә (1 307.7/km²). Ҡаланың раса составы түбәндәгесә: 89,5 % — аҡ тәнлеләр, 2,1 % — афроамерикандар, 1,8 % — АҠШ-тың төп халҡы, 2,3 % — азиаттар, 0,2 % — Океаниянан сығыусылар, 0,9 % — башҡа расалар, һәм 3,4 % — ике һәм унан  күберәк раса вәкилдәре. Латиноамериканлылар халыҡтың дөйөм һанынан   3,0 % тәшкил итә.
81 512 йорт хужалығында 18 йәшкә тиклем балалар менән бергә 29,4 %  йәшәй, 41,3 %  никах та йәшәүсе парҙар,  12,4 % ғаиләлә яңғыҙ ҡатын-ҡыҙар, 42,0 % ғаилә ҡормағандар. 33,9 процент хужалыҡтарҙа  яңғыҙ кешеләр йәшәй, ә   11,7 процент ғаиләлә  65 йәшлек һәм унан өлкән йәштәге яңғыҙ  кешеләр йәшәй. Йорт хужалығынан  уртаса күләме 2.32, ғаиләнең уртаса күләме  2.98 тәшкил итә.
Халыҡтың йәш буйынса бүленеше түбәндәгесә билдәләнә: 24,8 проценты — 18 йәшкә тиклем, 11,1 % 18-24 йәш,  29,6 % 25-44 йәш, 20,5 % 45-64 йәш, һәм 14,0 % — һәм 65 йәштән өлкән. Уртаса йәш 35 йәш тәшкил итә. Һәр 100 ҡатын-ҡыҙға 93 ир-егет тура килә. Һәр 100 ҡатын-ҡыҙға 18 йәштән өлкән 89.9 ир-егет  тура килә.
Ҡалала уртаса килем кимәле - $32  273 доллар, ә ғаиләнең уртаса килеме  $41 316 тәшкил итә. Ир-аттың уртаса килеме  $31 676, ҡатын-ҡыҙҙарҙың  $ 24 833 тәшкил итә. Ҡалала йән башына килем  $18 451  доллар. Яҡынса 11,1 % ғаилә һәм 15,9 % халҡы  ярлылыҡ сигендә йәшәй, шул иҫәптән 19,3 %  18 йәштән алып һәм  9,6 % 65 йәштән һәм өлкәнерәк йәштәгеләр.
Дин мәғлүмәттәре архивтары Ассоциацияһы отчеттарына ярашлы 2000 йылда Спокан муниципаль статистик районы халҡының дини   составы түбәндәгесә: 43 397  — протестант -инжилдар, 32 207  — протестанттар; 776 — православие динендәге кешеләр; 57 187  — католиктар; 17 351  —  башҡа дин тотоусылар һәм    267 021  дин тотмағандар.
Иҡтисады
1883 йылда алтын һәм көмөш  Эске Төньяҡ-Көнбайыш өлкәлә табылған; шул уҡ ваҡытта ҡала, логистика үҙәге булараҡ, шахтерҙарҙы  тәьмин итә, улар Спокан аша юл буйлап Кер-д' Аленға, шулай уҡ  Колвилль һәм Кутенайға үтә. 1890 йылдар уртаһында  төбәктә  файҙалы ҡаҙылмаларҙың ятҡылыҡтары  эшкәртелә. Территория Төньяҡ Америкала файҙалы ҡаҙылмалар сығарыу буйынса иң эре райондарҙың береһе иҫәпләнә. Тәбиғәт ресурстары Спокан иҡтисади тормошонда ҙур роль уйнай, Спокан  ағас, файҙалы ҡаҙылмалар  сығарыу, ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек етештереү буйынса төп үҙәк булып ҡала.
Төбәктең етештереү лидерҙары булып ағастан изделиелар етештереү буйынса заводы, тау-байыҡтырыу һәм аҙыҡ-түлек етештереүсе комбинаттар тора. 1000 Fortune рейтингында торған Потлэтч Корпорейшн компанияһының  штаб-фатиры  Споканда урынлашҡан,  ул Арканзас, Айдахо, Миннесота, һәм Орегонда  урман хужалыҡтарына ла хужа булып тора. Йәнәш торған көньяҡ йүнәлештәге  ауыл хужалығы етештереү төбәге Пэлоуз булараҡ билдәле. Спокан районында шулай уҡ шарап һәм һыра етештереү комбинаттары эшләй.
Урман һәм ауыл хужалығы урындағы иҡтисадтың мөһим элементы булыуын дауам итә, әммә Спокан шулай уҡ башҡа йүнәлештәрҙе лә әүҙем үҫтерә, уларға биотехнологиялар һәм юғары  технологиялы тармаҡтар инә. Генетика өлкәһендәге тиҙ үҫешеүсе Signature Genomic  Laboratories  компанияһының Споканда штаб-фатиры бар, мәғлүмәттәрҙе үлсәү һәм йыйыу өсөн программа менән  тәьмин итеүҙең төп бүлексәһе Либерти-Лейкта урынлашҡан. Red Lion Hotels Corporation компанияһының ҡалала шулай уҡ  төп офисы бар. Спокан компанияларҙы сеймал материалдарға еңел үтеп инеү мөмкинселеге, шулай уҡ сығымдарҙың  түбән кимәле,   мәҫәлән, электр энергияһына хаҡтар түбәнерәк булыуы менән йәлеп итә. Споканда иҡтисади үҫеш алты төп тармаҡҡа: етештереү, аэрокосмос индустрияһы, һаулыҡ һаҡлау, мәғлүмәти технологиялар, һанлы медиа һәм таҙартыу технологияларына йүнәлтелгән. Споканда 100 -квартал сымһыҙ селтәр йәйелдерелгән
Төп тармаҡтары мәғариф, һаулыҡ һаҡлау һәм социаль хеҙмәттәр,  ваҡлап һатыу сауҙаһы. Башҡа тармаҡтарҙан үҙ эсенә төҙөлөш, етештереү, транспорт, файҙалы ҡаҙылмалар сығарыу, финанс хеҙмәте, коммуникациялар, күсемле һәм күсемһеҙ милек, сәйәси секторҙы ала. Бынан тыш, Спокан округында АҠШ-тың барлыҡ төрөндәге ҡораллы көстәр бар.
Эске Төньяҡ-Көнбайыш өлкәнең үҙәге булараҡ, Спокан  коммерция, етештереү, медицина,транспорт һәм сауҙа эшмәкәрлегенең, шулай уҡ күңел асыу индустрияһының мөһим  үҙәктәренең береһе булып тора. Ҡалала бөтә Төньяҡ-Көнбайыш өлкәне 80 000 кв. миль (210 000 км²) биләмәлә хеҙмәтләндереүсе  ҙур сауҙа майҙандары бар. Спокан  Рим-Католик Епархияһы, Спокан Епископ  епархияһы һәм Көнсығыш Вашингтон Синодының — Айдахоның  административ үҙәге булып тора. Был төбәктә туризм ныҡ үҫешә. Спокан рафтинг, кемпинг һәм туризмдың башҡа төрҙәре буйынса «база лагеры» булараҡ билдәле.
Мәҙәниәте
Спокан 4 миҙгелле климат зонаһында ята, уның янында күп һанлы йылғалар, күлдәр бар. Ҡаланан алыҫ түгел таулы урын бар, унда саңғыла, йәйәү һәм велосипедта йөрөргә мөмкин. Ҡала халҡы һәм ҡунаҡтар бер-береһенән алыҫ булмаған аралыҡта  76  күлгә, гольф өсөн 33 майҙанға, 5 саңғы курортына,  5 милли паркҡа, Колумбия йылғаһы тарлауығына, һәм  Гранд-Кули дамбаһына бара ала. Глейшер милли паркы Спокандан дүрт сәғәтлек юлда ята, ә Маунт-Рейнир Милли паркы һәм  Норт-Каскейдс Милли паркына дүрт сәғәт ярымда йәйәүләп барып етергә мөмкин. Һигеҙ сәғәт эсендә башҡа парктарға, шул иҫәптән Йеллоустон Милли паркына,  һәм Канада  Банф һәм Джаспер парктарына барып етергә була.
Милли граждандар лигаһы ҡалаға 1974 һәм 2004 йылдарҙа  Бөтә америка  бүләген бирә. Милли граждандар лигаһы ойошмаһы граждандар менән бергә мөһим йәмәғәт бурыстарын билдәләй һәм уларҙы башҡарыуҙа ҙур һөҙөмтәләргә ирешә. Ҡалала бер нисә музей бар, уларҙың иң ҙурҙары Мәҙәниәт һәм  сәнғәттең Төньяҡ-көнбайыш   музейы, Смитсон музейы. Спокандың XIX быуатта төҙөлгән  ҡоролмалар араһында урынлашҡан  музейы ҡала үҙәгенән бер нисә квартал алыҫлыҡта ята.
Театр һәм сәнғәте
Споканда төп ҡала театры, Спокан симфония оркестры, джаз оркестры, опера театры һәм башҡа музыкаль урындар бар.
Спокан мәҙәни ваҡиғалар  сараларының үткәреү датаһы (февраль һәм октябрь айҙарының тәүге йомаһы). сәнғәт кварталдарында бик күп халыҡты йыя. Ошондай райондар булып Давенпорт, Гарленд-Бизнес һәм Ист-Спраг тора. Айҙың һәр йомаһында урындағы сәнғәт эшмәкәрҙәре үҙҙәренең оҫталығын күрһәтә .. Давенпорт районында күп художество галереяларын күрергә була, шулай уҡ театр коллективтарының сығышын ҡарарға була.
Спокан симфония оркестры классик музыканы,   Джаз Оркестры джаз музыкаһын уйнай. Симфония оркестры  1945 йылда ойошторолған һәм Спокан филармонияһы тип аталған. Бөтә ил күләмендә танылған джаз оркестры 1962 йылда төҙөлгән,, коллектив 17 кешенән тора, сығыштарҙы профессиональ кимәлдә өҙлөкһөҙ үткәреп тора,  үҙ яҡташтарының финанс  ярҙамы менән файҙалана.
Театр урындағы берҙән-бер Interplayers Ensemble профессиональ компанияһы тарафынан ойошторола. Театр саралары шулай уҡ Спокан граждандар театры һәм бер нисә һәүәҫкәр театрҙар һәм ҙур булмаған коллективтар тарафынан үткәрелә. 1931 йылда ул яңынан үҙенең баштағы Ар-деко стилендә тергеҙелгән Фокс театры хәҙер Спокан симфония оркестрының урындағы сәхнәһе булып тора. Сәнғәттәрҙең Ҡала Үҙәге 1988 йылда тергеҙелә һәм  2006 йылда Споканда тыуған  Бинг Кросби хөрмәтенә үҙгәртелгән.
Ял итеү урындары һәм парктары
Спокан һәм уның тирә-яҡтарында ял итеү урындары, балыҡ тотоу һәм күңел асыу өсөн күп һанлы күлдәре, шулай уҡ бер нисә ҙур паркы бар. 1907 йылда парктар буйынса комиссия ҡала парктарын төҙөү буйынса Olmsted Brothers компанияһын план эшләү өсөн яллай. Парк биләмәләре ҡала тарафынан Беренсе донъя һуғышына тиклем ойошторолған булған. . Бөгөнгө көндә Споканда дөйөм майҙаны 3488 акр (14,12км²) булған 75 парк иҫәпләнә. Экспо'74 күргәҙмәһенән һуң төҙөлгән Риверфронт паркы ҡаланың үҙәк өлөшөнөң  100 акрын (0,4 км²) биләй һәм  ҙур ҡала сараларының үткәреү үҙәге   булып тора. Парктан Спокан шарлауығын күрергә мөмкин, шулай уҡ Скайрайд (Skyride) кеүек бер нисә аттракционға, 5 ҡатлы IMAX кинотеатрына,  күңел асыу паркына  (ҡыш ула боҙ һырғалаҡҡа әйләнә). барырға була. 1909 йылда Чарльз Луфф тарафынан барлыҡҡа килгән  Риверфронт паркында  ҡулдан эшләнгән карусель бар, уны Чарльз Луфф ҡыҙына туй бүләге итеп төҙөгән. Карусель һаман да эшләй. Был парктан Спокан шарлауыҡтарын күрергә була, Спокан йылғаһының матур күренеше асыла. Иҫтәлекле урындарына шулай уҡ доктор Гейзер  Дэвид исемендәге консерваторияны, Дункан классик баҡсаһын, Яңырыу дәүере стилендә Сакура Нагао төҙөгән  япон Нисиномия  баҡсаһын, Джон Финч дендрарийын индерегә була.
Йылдың йылы ваҡытында Споканда 6 аква-үҙәк эшләй.
Спокан районында бер нисә йылға һәм бик күп күлдәр бар. Йәй теләүселәр балыҡ тота, һыу инә алалар, бында һыу төрҙәре спорты һәм рафтинг менән шөғөлләнергә була. Иң ҙур һыу ятҡылығы булып Панд-Орей күле тора, уның майҙаны 383 км², тәрәнлеге 351 м тәшкил итә. Ҡыш биш саңғы курортына барырға була, улар ҡаланан ике сәғәтлек юлда ята. Бында саңғыла йөрөү өсөн юлдар булдырылған, эттәр егеп саф һауала йөрөргә мөмкин. Йылдың йылы ваҡытында был юлдар менән йәйәү йөрөгә яратыусылар  һәм велосипедсылар файҙалана ала.
Ваҡиғалар һәм фестивалдәр
Спокан йыл һайын үткәрелә торған саралар урыны булып тороуы менән яҡындағы төбәктәрҙән кешеләрҙе  йәлеп итә. Һәр йыл май айында Спокан күксин   фестивале үткәрелә, ул осорҙа (май айының өсөнсө йәкшәмбеһендә) ҡораллы көстәр парады үткәрелә. Сәскә атыу көнө май айының беренсе  йәкшәмбеһендә  үткәрелә,  һәм спортсыларҙың ярыштарынан ғибәрәт, ул яҡынса 45 000 кешене йыя. Спокан Хупфесты урам баскетболы буйынса донъяла иң ҙур ярыш, 2010 йылда  26 000 кеше ҡатнашҡан. Спокандың төп кинофестивале булып Спокан Халыҡ-ара кинофестивале тора. Унда жюри бөтә донъянан ҡыҫҡа метражлы эштәрҙе һәм документаль фильмдарҙы баһалай. Икенсе кинофестиваль йыл һайын ноябрь айында үтә һәм ЛГБТ-берләшмәләр өсөн заманса кинолар күрһәтә. Шулай уҡ, һәр августың икенсе шәмбеһендә музыка фестивале һәм  Виллэдж Гарланд Сәнғәттәре (Garland Village Arts & Music Festival)ф фестивале үтә.
Башҡа  ваҡиғалар булып Спокан йәрминкәләре,   Япон аҙналығы, Lit Get!, Спокан  ғорурлыҡ парады үтә. Спокан йәрминкәһе йыл һайын сентябрь айында үткәрелә. Япон аҙналығы Спокан һәм Нисиномия ҡалаларының туғандаш дуҫлығы хөрмәтенә апрель айында уҙа. Спокан университетының Мукогауа бүлексәһе   һәм Уитворт, Гонзага, Спокан-Фоллс университеттарынан студенттар япон мәҙәниәте стилендә саралар үткәрә. Get Lit! — был әҙиптәр һәм китап һөйөүселәр фестивале апрель айында уҙғарыла. Спокан ғорурлыҡ парады июнь айында үҙенең байрағы аҫтына бөтә лесбиянка һәм гейҙарҙы йыйып, был донъяла ҡиммәттәрҙең күп төрлөлөгөн билдәләй.
Спорты
Спокандың профессиональ спорт командалары булып Spokane Shock (Америка залындағы футбол), Spokane Indians (Төньяҡ-көнбайыш бейсбол лигаһы),  Spokane Chiefs (Көнбайыш хоккей лигаһы), һәм Spokane Widows Black (ҡатын-ҡыҙҙар футбол премьер-лигаһы). Спокан Чифс хоккей клубында (ингл. Spokane Chiefs, Спокан юлбашсылары),   Валерий Бүре (1991—1994),  Павел Буреның бер туған ҡустыһы сығыш яһай. .
Спокандың университет командалары: Gonzaga Bulldogs, улар Көнбайыш Яр буйы конференцияһында  (WCC), Washington State Cougar, Eastern Washington Eagles  һәм Idaho Vandals сығыш яһай..
1995 йылда Спокан Йәмәғәт Ужреждениелар бүлеге  спорт саралары үткәреү өсөн Спокан Арена төҙөй. Үҙенең асылған ваҡытынан алып бер нисә рәт эре спорт ярыштары үтә. Беренсе шундай мөһим ваҡиға булып Мемориал Кубогы — 1998  була, Канада Хоккей Лигаһы  чемпионы титулы өсөн уйын үтә. Дүрт йыл уҙғас, America Skate 2002 Спокан Арена фигуралы шыуыу буйынса ярыштарҙы ҡабул итә. Спокан Арена шулай уҡ баскетбол буйынса Штат чемпионаты урыны булып тора.
2007 йылда Спокан фигуралы шыуыу буйынса АҠШ чемпионатын Спокан Аренала ҡабул итә. Был сара кешеләрҙең килеүе буйынса рекорд ҡуя. 155 меңгә яҡын билет һатыла, Sports Travel Magazine журналы версияһы буйынса Супер Боул XLI кеүек ҙур ваҡиғаларҙы уҙып китеп «Йылдың спорт ваҡиғаһы» титулын алыу мөмкинлегенә эйә була.I. Һөйөүселәр, спортсылар һәм аналитиктар, боҙҙа бейеү буйынса чемпион Танит Белбинды индереп, ҡаланың сараларҙы ойоштороу кимәлен юғары баһалай. Һуңынан Спокан тағы ла бер тапҡыр АҠШ-тың фигуралы шыуыу буйынса чемпионатын ҡабул итә, ул   2010 йылдағы Ванкувер ҡышҡы олимпия уйындарына 18 көн ҡалғас тамамлана.
Спидбол
Спидбол уйыны Америкала физик тәрбиә буйынса дәрестәр ваҡытында бик популяр булып тора, ул Льюис һәм Кларк мәктәбе тарафынан уйлап сығарылға, был  мәктәптә үҙенең командаһы бар, ул Спокан һәм Кёр-д`Алендың  башҡа мәктәптәре менән ярыша. Пол Маккартниға   спидбол  уйыны ныҡ оҡшай, ул уны 2000 йылдың 20 мартында концерты алдынан Споканға барған сағында күрә, һәм Пекиндағы Йәйге Олимпия уйындарында ярыш программаһына индереү буйынса заявка бирә, әммә ул кире ҡағыла.
Спидбол Даны Залы Льюис һәм Кларк мәктәбе ҡаршыһында  урынлашҡан.
Медиа
Arbitron рейтингы мәғлүмәттәре буйынса Спокан АҠШ-та радто баҙарында ҙурлығы буйынса   92-се булып тора, 12 йәштән алып һәм өлкән  тыңлаусыларҙың һаны  502  600 кеше тәшкил итә. Споканда егерме һигеҙ Am һәм FM радио станциялары тапшырыуҙар алып бара. Ҡалала шулай уҡ бер йәмәғәт (LPFM) станцияһы — KYRS-LP  бар. KYRS урындағы берләшмә төркөмдәренә ҡыҙыҡлы булған трансляция алып бара.
Спокан АҠШ-та ҙурлығы буйынса 75-се  телевизион баҙар. Ҡалала алты телевизион станция эшләй, улар төп  коммерция селтәрен һәм йәмәғәт телевидениеһын  күрһәтә.
Сәйәсәте һәм идара итеүе
Спокан ҡалаһы мэр һәм ҡала советынан тора. Спокан был идара итеү системаһына 2001 йылдың ғинуарында күсә. 1999 йылдың ноябрь айында үтәсәк. спокан инициативаһы буйынса идара итеү формаһы алмашыныу. Был етәкселек итеү формаһына ярашлы ҡалала ике бойондороҡһоҙ идара итеү тармағы бар: башҡарма (мэр) һәм закондар сығарыу (ҡала советы). Ҡала Советы ҡаланың сәйәсәтендә төп йүнәлеше бирә. Мэр Спокан ҡалаһында юғары вазифалы кеше булараҡ, идара итеү аппаратының эше һәм  Ҡала Советы ҡабул иткән ҡарарҙар өсөн яуаплы.
Башҡа төп вәкилдәр булып халыҡ һайлаған Ҡала Советының ете ағзаһы тора. Улар ҡала менән идара итеүҙә закондар  сығарыу функцияһын башҡара. Бынан тыш, Ҡала Советы ҡарарҙар ҡабул итә һәм ҡала эшмәкәрлеген юридик   дәлилләй.
Хәҙер Спокан мэры вазифаһын Мэри Вернер биләй; уның был вазифала 2007 йылдың 27 ноябренән, уға тиклем Деннис Хессион булған. Алдағы мэр Джим Вест алынғанға тиклем 2006 йылдың 3 ғинуарында Хессион ант ҡабул иткән. Спокан 2004 йылда һайланған Республикасы Кэти МакМоррис Роджерс күрһәткән Конгресҡа һайлауҙар буйынса Вашингтон штатының  5-се  районы өлөшө булып тора. АҠШ сенатында штаттың өлкән вәкиле булып 1992 йылда һайланған Пэтти Мюррэй тора. АҠШ сенатында кесе вәкил булып 2000 йылда һайланған Мария Кантвелл тора. Вашингтон штатында губернатор 2004 йылдан алып демократ Кристин Грегуар.
Спокан консерватив ҡараштары менән танылған ҡала, һайлауҙарҙа Республиканлыларға өҫтөнлөк бирә. Спокан округында һайлауҙарҙа Джон Маккейн 50 %-48 % АҠШ президентын һайлауҙарҙа еңеп сыҡһа ла (2008 йыл), һөҙөмтәлә ҡаланың үҙендә Обама 60 %-37 % еңә. АҠШ вәкилдәр палатаһының элекке спикеры демократ Томи Фоли Вашингтондың 5-се округының вәкиле булып, Спокандың ҙур ярҙамы менән, 30 йыл буйы эшләй. 1981 йылда ҡалала беренсе мэр-афроамерикан Джеймс Эверетт Чейз һайлана, ә унан һуң ҡала беренсе мэр ҡатынды, Вика МакНилды (McNeil Vicki) һайлай.
Мәғарифы
Ике дөйөм йәмәғәт китапханаһы урындағы халыҡ ихтыяждарын хеҙмәтләндерә — Спокан Йәмәғәт Китапханаһы һәм Спокан округы китапханаһы. 1904 йылда филантроп Эндрю Карнеги аҡсаһына төҙөлгән Спокан йәмәғәт Китапханаһы үҙәк бүлектән һәм 6 район  китапханаһынан тора. Махсус коллекциялар Төньяҡ-көнбайыш тарихы буйынса материалдарҙы, генеалогияны, Вашингтон штаты тарихын һәм Спокан округының хөкүмәт документтарын үҙ эсенә ала.
Спокан йәмәғәт мәктәптәре бүлеге (8-се район) — ҙурлығы буйынса икенсе ҙур мәктәп, яҡынса 30 000 уҡыусыны 6 гимназия, 6 урта мәктәп һәм 34 башланғыс мәктәп хеҙмәтләндерә.
Споканда Гонзаганың һәм Уитворттың шәхси университеттары, Спокан колледждарының йәмәғәт системаһы, шулай уҡ университет ҡаласыҡтары һәм Феникс Университеты бар. Гонзага университеты һәм Юридик мәктәп иезуиттар тарафынан 1887 йылда барлыҡҡа килгән. 1890 йылда Уитворт университетына нигеҙ һалына һәм ул Пресвитериан сиркәүе менән тығыҙ бәйләнештә була. Көнсығыш Вашингтон Университеты (EWU) һәм Вашингтон Дәүләт Университеты (WSU) үҙенең эшмәкәрлеген туранан-тура  ҡала үҙәгендә алып бара. Төп университет ҡаласығы Спокандан көньяҡ-көнбайышҡа ҡарай  24 км  алыҫлыҡта урынлашҡан.
Һаулыҡ һаҡлау
Ҡалала алты төп дауахана урынлашҡан, дүрт дауахана медицина ярҙамы күрһәтеүҙең тулы исемлегенә эйә. Һаулыҡ һаҡлауҙы төбәктә күбеһенсә табышһыҙ компаниялар хеҙмәтләндерә.
Башҡа дауаханалары араһында төньяҡ-көнбайыш өлөштә  Spokane Veterans Affairs Medical Center,. төньяҡта Holy Family Hospital, һәм Valley Hospital and Medical Center в Spokane Valle билдәләп китергә мөмкин. Егерме госпиталь селтәрҙәренең береһе  Hospital Shriners госпитале шулай Споканда урынлашҡан.
Транспорты
Спокан урамдары донъяның дүрт яғына ориентирланған юл селтәре принцибына ҡоролған. Ҡағиҙә булараҡ, Споканда көнсығыштан көнбайышҡа табан барған юлдар авеню, ә   көньяҡтан төньяҡҡа юлдар  урам  тип атала. Ҡалала төп юл булып Francis, Wellesley, Mission, Sprague һәм 29-сы авеню һанала. I-90 автомагистраленең төньяҡтағы өлөшө  US 2 — US 395 киҫешкән урынға тиклем иң тығынлы транспорт коридоры булып тора, унан көн һайын 40 000 автомобиль үтә. Спокан  I-90 автомагистрале буйынса хеҙмәтләндерелә, ул көнсығыштан көнбайышҡа, Спокан үҙәге аша, артабан Spokane Valley, Liberty Lake аша, һәм  көнсығышҡа ҡарай Айдахо һәм Монтана штаты аша Чикаго йүнәлешенә үтә.
Һуңғы 10 йылда Вашингтон Дәүләт Транспорт Департаменты (WSDOT) юлдарҙа тығындарҙы барлыҡҡа килмәһен өсөн юл селтәрен яҡшыртыу өҫтөндә эшләй. 2005 йылда, WSDOT Спокан-Айдахо I-90 автомагистрален киңәйтеү буйынса проекттың ике фазаһын тамамлай. Әлеге мәлдә магистраль алты һыҙатҡа тиклем киңәйтелгән, әммә тағы Айдахо менән Sullivan Road араларындағы участканы киңәйтеү  өсөн   210 миллион доллар аҡса талап ителә.
Төньяҡ спокан коридоры
Транспорт департаменты әлеге ваҡытта Төньяҡ Спокан Коридорҙы төҙөү  өҫтөндә эшләй Тамамланған мәленә  проект мөмкинлектәре сикләнгән   10.5 миль оҙонлоғондағы (км 16.9) магистраль буласаҡ, ул  I-90 автомагистраленән алып Спокан аша төньяҡҡа һуҙыласаҡ. Уны төҙөү өсөн 2 миллиард долларҙан ашыу аҡса тотонолған ($3 миллиард инфляцияны иҫәпкә алып). 2009 йылдың 22 авгусында рәсми рәүештә беренсе участкаһы асыла.
Йәмәғәт транспорты
Автомобилдәр киң таралғанға тиклем кешеләр ҡала буйлап трамвай  менән  ҡулланғандар. Ҡаланың күп боронғо урамдарында бөгөнгө көнгә тиклем юл япмаларында күренеп торған рельстар бар, сөнки уларҙың күбеһе  һүтеп алынмаған. 1922 йылдан башлап, трамвайҙар әкренләп үҙ эшмәкәрлеген кәметә, ә 1936 йылдың авгусында бөтә трамвай линиялары эшләүҙән туҡтай һәм  автобус маршруттары менән алмаштырыла.
Бөгөн күпләп пассажир ташыуҙы  Спокан транзит  агентлығы (СТА) тәьмин итә. Хәҙер СТА яҡынса   150 автобусҡа эйә һәм  143 кв. миль (370 км²) майҙанлы территорияны хеҙмәтләндерә. Спокан транзит агентлығы маршруттарының ҙур өлөшө үҙәктән Майҙандан юллана. Был тармаҡ менән юлланған пассажирҙар ҡалала һәр бер транспорт маршрутына эләгә ала.
Үткән быуаттың 90-сы йылдары аҙағында ташыуҙарҙың тиҙ йөрөшлө системаһын индереү тураһында һөйләшеүҙәр киң тарала. Тәҡдим ителгән яңы линия Майҙандан көнсығышҡа ҡарай Spokane Valley алып Liberty Lake тиклем үтәсәк, ә һуңынан Майҙандан Спокан халыҡ-ара аэропортына тиклем, Liberty Lake алып  Coeur d’Alene] тиклем, һәм яңы Төньяҡ Спокан коридорына тиклем линиялар  өҫтәләсәк. 2006 йылда, $263 миллионлы проект тауыш биреү юлы менән билдәһеҙ ваҡытҡа ҡалдырылып кире ҡағыла. Һөйләшеүҙәрҙе алып барыу өсөн бойондороҡһоҙ йәмәғәт төркөмө The Inland Empire Rail Transit Association ойошторола.
Аэропорттары
Споканда Көнсығыш Вашингтон һәм Төньяҡ Айдахоны Спокан халыҡ-ара аэропорты (GEG) хеҙмәтләндерә. Спокандың Халыҡ-ара аэропорты ҙурлығы буйынса Вашингтон штатында икенсе аэропорт һанала, ул АҠШ граждандар авиацияһының Федераль идаралығы менән кесе транспорт үҙәге булып танылған. Аэропорт Спокан үҙәгенән көнбайышҡа ҡарай 5 миль (8 км), алыҫлыҡта, яҡынса 10 минутлыҡ арала ята. Аэропорт менән ун эре авиалиния һәм өс йөк ташыу һауа юлы файҙалана. Аэропорттың Халыҡ-ара аббревиатураһы — «GEG», 1960 йылға  тиклем Geiger Field тарихи исемгә нигеҙләнгән һәм  1941 йылда авиация майоры Гарольд Гайгер хөрмәтенә аталған.
Спокандың көнсығышында Спокан йылғаһы яры буйында урынлашҡан  Field Felts  аэропорты дөйөм авиация аэропорты булып тора, ул Спокан округын хеҙмәтләндерә. Спокандың Халыҡ-ара аэропорты төҙөлгәнгә тиклем, ул төп аэропорт сифатында ҡулланыла.
Mead Flying Service ҙур булмаған шәхси аэропорт    Спокан округында Мид районынан төньяҡҡа ҡарай яҡынса 1 миль (1,6 км) алыҫлыҡта  урынлашҡан. Дип-Парк аэопорты Спокандан төньяҡҡа ҡарай  22 миль (35 км) алыҫлыҡта урынлашҡан. Күләме бәләкәй генә булыуға ҡарамаҫтан, ике осоу һыҙатының иҡтисади әүҙемлеге ҡалаға 4 316 077 доллар килтерә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Вульфен (Анхальт)
Вульфен (Анхальт) (Wulfen (Anhalt)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1171 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,67 км2. Диңгеҙ кимәленән 68 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6369 һәм автомобиль коды — ABI.
Ачи
Ачи — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Инчхе-озень йылғаһының уң ярына тамағынан 7,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тиле кишер
Тиле кишер (Дымя́нка лека́рственная, Ди́кая ру́та, Fumária officinális) — тиле кишер һымаҡтар ғаиләһенән бер йыллыҡ ағыулы үлән үҫемлек, бейеклеге 8-10 см. Июнден алып сентябргәсә ҡыҙғылт көрән сәскә ата.
Таралыуы
Ташландыҡ ерҙә, юл буйында, баҡсаларҙа, яландарҙа үҫә. Бөтә Европаға урта диңгеҙ буйына, көнсығыш Себергә таралған. Башҡортостанда киң таралған. thumb|left|Тиле кишер. [[Томе, Отто Вильгельм|О. В. Томе Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, 1885 китабынан ботаник иллюстрация]]
Хольдид-Яха
Хольдид-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ты-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кескенә дача
Кескенә (һарай) дача — Ҡырымдың Курпаты ҡала тибындағы ҡасабаһындағы бина.
Тарихы
1912 йылдың мартында бөйөк кенәз Дмитрий Константинович Ҡырымдың Көньяҡ яры буйында ҙур булмаған һарай төҙөү өсөн ер участкаһы ала. Ул үҙенең эштәр идарасыһы А. В. Короченцевҡа Рус табиптары йәмғиәтенең Ялта бүлексәһенән текә яр буйында урынлашҡан урынлашҡан «Ай-Никола» дачаһын һатып алырға ҡуша. Быға тиклем ул Император театрҙарының билдәле артисы Н. Ф. Сазоновтың милке булып, һуңынан «Ауырыу һәм сирле балалар өсөн климат колонияһын» киңәйтеү маҡсатында Йәмғәит тарафынан һатып алына. Был (яҡынса 2.5 гектар) биләмәгә Дмитрий Константинович төрки атамаһын биргән «Кескенә» (Кичкин) — «ҙур булмаған», «бәләкәй».
Биләмәне төҙөкләндереү заказы менән бөйөк кенәз Ялтала йәшәүсе, Санкт-Петербургта вәкиллектәре булған Н. Г., В. Г., А. Г. Тарасовтарҙың фирмаһына мөрәжәғәт итә. Петербургта Тимер юл инженерҙары институтын тамамлаған өс бер туған, нигеҙҙә, тимер юл ҡоролмалары төҙөү буйынса махсуслаша, ә Николай Георгиевич 1900—1912 йылдарҙа Ялта ҡалаһының архитекторы була.
1913 йылда "Кичкине"лә Дмитрий Константиновичтың туғаны — Татьяна ире, грузин кенәзе Константин Александрович Багратион-Мухранский һәм бәләкәй улы Теймураз менән йәшәй башлай.
Кичкинеләге төҙөлөш эштәре менән Василий Георгиевич Тарасов етәкселек итә. Бөйөк кенәздең эштәр идаралығы менән 1912 йылдың 5 майында төҙөлгән килешеү буйынса, ул октябргә имение хужаһы өсөн өй төҙөргә, ә ҡалған күләмде (һарай, Дмитрий Константиновичтың өйөнә барыу үткәүеле, аш бүлмәһе һәм төрлө хеҙмәттәр менән гараж, терәү стеналары, юлдар, ҡоймалар, ҡапҡалар, һыу үткәргес,үҙәкләштерелгән йылытыу системаһы һәм канализация) бер йылдан һуң — 1913 йылда тамамларға йөкләмә ала.
Тарасовтарҙың өсөнсөһө — Александр Георгиевич — эшкә һарай биналарын йыһазландырыу стадияһында ҡушыла. Интерьерҙарҙы биҙәүҙә бер нисә тарихи стиль мотивы ҡулланыла: вестибюлдә, оло һәм кесе ашханала — «ғәрәп», ал яҡта — Людовик XVI, ҙур ҡунаҡ бүлмәһендә — ампир. Был залдар әүәләнгән эштәрҙең байлығы һәм нәзәкәтле биҙәктәр менән айырылып тора, ә бөйөк кенәздең бүлмәләре стеналары һырлап эшләнгән ағас панелдәр менән биҙәлә.
Тарасов билдәләгән ваҡытҡа күп нәмәләр тамамланмағанлыҡтан, Бөйөк кенәздең эштәр идаралығы эште тиҙ арала тамамлау өсөн Ялтаның билдәле архитекторы Л. Н. Шаповаловты (Үрге Лукала А. П. Чеховтың «Аҡ дача»һы проекты авторы һәм төҙөүсеһе). Ул, атап әйткәндә, диңгеҙгә төшкән уңайлы һәм матур мәрмәр баҫҡысты урынлаштыра, ә Феодосия скульпторы Л. В. Коржиновский менән берлектә архитектор төп инеү урынында һәмһарай фасадын көнсығыш стилендә әүәләнгән биҙәктәр менән биҙәү эштәрен тамамлай.
1914 йыл һүңына ҙур булмаған парк һәм сәскә клумбалары һарайҙы урап алған баҡса барлыҡҡа килә. Баҡсасылар — А. Аул һәм П. Палицын — Император Никитин ботаника баҡсаһынан саҡырылған субтропик культуралар буйынса белгес Ф. Калайда етәкселегендә эшләй. Уның тәҡдимдәрен иҫәпкә алып, паркта юлдар һалына, майҙансыҡтар һәм клумбалар урынлаштырыла, ағастар һәм матур сәскә атыусы үҫемлектәр һайланыла.
Хәҙерге торошо
1986 йылда һарай торған ҡаяла күп һанлы беседкалар һәм уйымдар булған сәнғәти баҫҡыс уйылып, ул үҙ пляжына алып төшә.
Әлеге ваҡытта һарай ошо урында «Кескенә» отелен һалған инвесторға реставрациялауға бирелгән.
Трошин Владимир Дмитриевич
Трошин Владимир Дмитриевич (1 февраль 1932 йыл, Түбәнге Новгород өлкәһе — 8 декабрь  2019 йыл ) — Рәсәй медигы. Медицина фәндәре докторы (1969), профессор (1972), Волга буйы тикшеренеү медицина университетының атҡаҙанған профессоры - элек Новгород дәүләт медицина академияһы, 15 йылдан ашыу неврология, нейрохирургия һәм медицина генетикаһы кафедраһы мөдире булып тора. РФ атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995). Ике тапҡыр Түбәнге Новгород премияһы лауреаты (2001, 2006).
Биографияһы
Владимир Дмитриевич Трошин 1932 йылдың 1 февралендә Горький өлкәһенең Богородский районы Лом ауылында тыуа (хәҙер Түбәнге Новгород). 1946 йылда Инютин ауыл мәктәбен тамамлағандан һуң Горький ҡалаһына (хәҙер Түбәнге Новгород күсенә.
С.М.Киров исемендәге Горький медицина институтында  (1956) педиатрия бүлегендә уҡый. 1956—1958 йылдарҙа нервы ауырыуҙары буйынса клиник ординатурала уҡый.
1958 йылдан 1961 йылға тиклем Арзамас ҡалаһында М. Ф. Владимирский исемендәге Новгород өлкә дауаханаһында неврология бүлеге мөдире була.
1961 йылда кандидатлыҡ, ә 1969 йылда «Неврологические синдромы коронарной болезни» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай  (етәксеһе Е. П. Семенова һәм А. И. Гефтер). Профессор Е. П. Семенова уҡыусыһы.
1969—1971 йылдарҙа Иранға сит илгә командировкаһы ваҡытында Тәһранда  Ҡыҙыл Тәре  һәм СССР Ҡыҙыл  Ярымай йәмғәиәттәре союзы дауаханаһының неврология клиникаһын етәкләй. Ирандағы илселектең Почет грамотаһы һәм миҙалы менән бүләкләнә.
1972 йылда Түбән Новгород үҙәк фәнни-тикшеренеү лабораторияһында ойошторолған Медицина кибернетикаһы бүлеген, һуңынан ангионеврология бүлеген етәкләй. 1975—1988 йылдарҙа институтының фәнни эштәр буйынса проректоры була. 1987(8?)—2004 йылдарҙа неврология, нейрохирургия һәм медицина генетикаһы кафедраһы мөдире (элекке нервы ауырыуҙар кафедраһы). Хәҙер (2004), шул уҡ кафедраның профессоры, академияның ғалимдар советына  инә. Гомеопатия мәктәбенең ғилми консультанты булып тора. Профессор В. Д. Трошин неврология, нейрохирургия һәм медицина генетикаһы кафедраһының ғына түгел, дөйөм алғанда уҡыу йортоноң үҫешенә ҙур өлөш индерә. «Неврологик вестник», журналы билдәләүенсә, «Уның күп ҡырлы  эшмәкәрлеге коллегаларының, студенттар һәм ауырыуҙарҙың лайыҡлы ихтирамын килтерә».
Новгород неврологтар йәмғиәте рәйесе, Бөтә Рәсәй неврологтар йәмғиәтенең президиумы ағзаһы. 30 йыл дауамында Түбәнге Новгород неврологтары ғилми йәмғәиәттәре һәм медицина генетиктары рәйесе. Вертеброневрологтар һәм цефалгияларҙың халыҡ-ара ассоциацияһы ағзаһы булып тора.
Неврология һөнәре буйынса юғары квалификациялы табип (1990). Рәсәй халыҡ табибы исеменә эйә. Евро-Азия академияһының медицина фәндәре академигы, уның беренсе ағзаларының береһе. ВДНХ-ның көмөш һәм бронза миҙал менән бүләкләнгән.
«Журнал неврологии и психиатрии им. С. С. Корсакова», «Stroke», «Неврологический вестник им. В. М. Бехтерева», «Журнал восточной медицины», «Культура», «Альтернативная медицина» журналдарының мөхәрририәт советы ағзаһы. Шулай уҡ  «Вестник Евроазиатской академии медицинских наук», «Культура здоровой жизни» журналдары мәхәрририәте советына инә.
20 медицина фәндәре докторы һәм 52 медицина фәндәре кандидаты әҙерләй, превентив һәм биоэтика мәктәбе ойоштора.
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе — превентив неврология, интегратив медицина, биомедицина этикаһы; медицинаның рухи-генетик парадигмаһын эшләй. Апитерапия буйынса буйынса методик тәҡдимдәр һәм башҡа эштәр авторы.
Профессор В. Д. Трошин даими һәм күп сығыш яһай, беренсе сиратта халыҡ араһында медицина белемен арттырыу маҡсатында.
Ҡатыны Валентина Петровна, шулай уҡ Түбәнге Новгород дәүләт медицина академияһында эшләй — ул ассистент. Шулай уҡ ике улы ла медик: Олег — медицина фәндәре докторы, Түбәнге Новгород педагогия университетының педагогика һәм психология профессоры, Вячеслав —медицина фәндәре кандидаты, төп ғилми хеҙмәткәр, Түбәнге Новгород медицина хеҙмәт гигиенаһы һәм профессиональ ауырыуҙар институтының клиника бүлеге мөдире.
700-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 40 монография, «Нервные болезни» дәреслеге һәм 46 уҡыу әсбабы, 15 патент һәм «Миграция ноциогенной зоны в развитии болевых синдромов организма человека» асышы авторы булып тора.
Кесе Шаҙы
Кесе Шаҙы (Малые Шады) — Башҡортостандың Мишкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 91 кеше. Почта индексы — 452345, ОКАТО коды — 80243820005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сиокка Анибаль
Анибаль Сиокка (Aníbal Ciocca; 23 июль 1912 йыл — 7 ноябрь 1981 йыл) — Уругвай футболсыһы, үҙәк һөжүмсе, ҡушаматы — «Принсипи».
Биографияһы
Сиокка футболда «Монтевидео Уондерерс» клубында профессиональ уйнай башлай, һуңынан, 1931 йылда «Насьоналға» күсә. Шул йылда футбол буйынса (һәүәҫкәрҙәр эраһы) «Уондерерс» Уругвай>ҙың һуңғы чемпионы була, ә «Насьональ» икенсе урынды ала. 1933 йылда Сиокка «Насьональ» менән милли чемпионатта еңә. 1934 йылда был уңыш тағы ҡабатлана.
«Насьональ» клубында уйнаған ваҡытта Сиокка 1935 йылда Америка кубогында ҡатнаша, унда Уругвай командаһы Көньяҡ Американың иң яҡшы командаһы була. Сиокка Перу, Чили (2 гол индереп) һәм Аргентина (1 гол) менән өс матчта ла уйнай. Өс гол уға Эрминио Масантонионан ҡала турнирҙың иң яҡшы бомбардиры титулын бирә. Шул йылда «Насьональ» менән бергә Сиокка икенсе тапҡыр икенсе урын яулай. Был дүрт вице-чемпионлыҡ серияһының (1936, 1937 һәм 1938 йыл) башы була.
Һуңынан ул 1939 йылда Америка Кубогында ҡатнаша, Уругвай командаһы менән бергә икенсе урын ала. Сиокка Эквадор, Чили, Парагвай, Перуға ҡаршы бөтә дүрт матчта ла уйнай. Шул уҡ йылда ул «Насьональ» менән бергә Уругвай чемпионатында еңә. Был уның 1940, 1941, 1942, 1943 йылдарҙағы чемпионлыҡ серияһының башы була.
Шулай уҡ Сиокка 1942 йылда Америка Кубогында ҡатнаша, унда Уругвай тағы ла Көньяҡ Америкала иң яҡшыһы була. Сиокка Чили (гол индерә), Эквадор, Бразилия, Парагвай (гол индерә), Перу һәм Аргентина менән бөтә алты уйында ла уйнай.
Континенталь беренселектәге уңыштан һуң Сиокка «Насьональ» менән ике тапҡыр Уругвай чемпионы була (1943 һәм 1946 йылдарҙа), ике тапҡыр икенсе урынды яулай (1944 һәм 1945 йылдарҙа). 1946 йылда ул уйынсы карьераһын тамамлай.
1934 йылдың 18 июленән 1943 йылдың 4 апреленә тиклем Сипркка Уругвай йыйылма командаһы өсөн 21 матчта уйнай һәм 7 гол индерә.
Сиокка элегант уйын күрһәтә һәм шуның өсөн «Принсипи» (принц) ҡушаматын ала. Ул техниканы һәм бомбардир оҫталығын яҡшы берләштерә, шул арҡала Уругвай сепионатында 155 гол индерә.
Әхтәров Урал Нурит улы
Әхтәров Урал Нурит улы (5.07.1940) — урман хужалығы хеҙмәткәре, «Почёт Билдәһе» ордены һәм III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры.
Биографияһы
Урал Нурит улы Әхтәров Башҡортостан Республикаһы Салауат районы Көҫәпәй ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған. Тыуған ауылы мәктәбендә белем ала.
Һуғыш дәүере балаһы Урал Нурит улы хеҙмәт юлын бик иртә башлай. Тыуған ауылы Көҫәпәйҙә төрлө миҙгелле эштәр башҡара.
Тормош һәм хеҙмәт юлы
15 йәшлек үҫмер, бәлкәй энеләре һәм һеңлеләрен ас итмәҫ өсөн, Молотов исемендәге туған колхозында малсылыҡ тармағында эш башлай.
1968 йылда Салауат район Мәҙәниәт йортона баянсы итеп эшкә саҡырыла, Малаяҙға күсеп килә. 1971 йылда Урал Әхтәровты Салауат урман хужалығына эшкә саҡыралар. Башта ул тракторисы-машинист, артабан урмансы булып хеҙмәт итә.
Тап урман эшендә ул үҙенең булмышын тапты. Осҡорлоғо, тырышлығы, намыҫы һәм тәртип сифаттары асылды.
Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 30 йыл тулған осорҙа ил йәштәре «Теге егет өсөн дә» тигән әүҙем хәрәкәткә ҡушыла: үҙҙәренең бригадалары исе легенә яу яланынан әйләнеп ҡайтмаған егеттәрҙе лә индереп, улар исеменә эш хаҡы тупланы. Был аҡса миллионлаған кеше ғүмерен өҙгән һуғышта ҡатнашҡан яугирҙарҙың, уларҙың ғаиләләренең ихтыяжын бер аҙ еңеләйтеү маҡсатына йүнәлтелде. Мәскәүҙә Еңеү Байрағы янында фотоға төшөү — был акцияла әүҙемлек күрһәткән йәштәрҙе дәртләндереү сараһы була. Республикала һәм районда үткәрелгән һөнәри оҫталыҡ конкурстарында күп тапҡыр еңеүҙәр яулаған Урал Әхтәров был хәрәкәттә еңеүсе тип табыла. Урал Нурит улы Мәскәүҙә маршалдар, Советтар Союзы Геройҙары, космонавтар менән осраша.
Төп һөнәри вазифаһынан башҡа, ул Салауат урман хужалығының профсоюзын етәкләй, күп тапҡырҙар район һәм ауыл советтарына депутат итеп һайлана. Урал Нурит улы шәхси эшҡыуар ҙа, Крәҫтиән фермер хужалығы етәксеһе. Эште башлағанда йөҙләп баш йылҡы, һыйыр малы тотҡан. Бөгөн дә ике тиҫтәләп малдары бар.
Урал Әхтәровтың олатаһы Ғатаулла Яруллин лесничий булып ярты быуат хеҙмәт иткән. Урал Нурит улының ҡыҙы Ләйсән менән улы Фаил да урман хужалығы хеҙмәткәрҙәре. Икеһе лә Башҡорт дәүләт аграр университетының урман факультетын тамамлаған.
Хондо Мед
Мед Хондо (тулы исеме Абид Мөхәммәт Медун Хондо,  4 май 1936 йыл, Атар, Француз Көнбайыш Африкаһы — 2 март 2019 йыл, Париж ) — мавритания-француз кинорежиссёры, кинопродюсер сценарист, актёр һәм монтажлаусы.
Биографияһы
Мед Хондо Парижда Франсуаза Розе курстарын тамамлай. 1966 йылда башҡа африканлы актёрҙар менән театр труппаһын төҙөй, улар Африка һәм ғәрәп драматургтарының спектаклдәрен ҡуя. 1965 йылда тәүге тапҡыр кинорежиссёр булараҡ сығыш яһай, «Баллада о ручье» һәм  «Всюду или может быть нигде»  ике ҡыҫҡа метражлы фильмдар  ҡуя. Театр һәм телевидениела күп эшләй. Актёр булараҡ Энрико Робер, Джон Хьюстон, Коста-Гавраста һәм башҡа режиссёрҙарҙа төшә.
XII Мәскәү халыҡ-ара кинофестиваленең жюри ағзаһы.
Әрәмәле
Әрәмәле Арамилка — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иҫәт йылғаһының уң ярына тамағынан 551 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км. Йылға Шабровский биҫтәһенән көнбяҡ-көнбайыштараҡ кипкән һаҙлығтан ағып сыға. Йылға тамағы Иҫәт йылғаһының уң уҡ ярында Арамиль ҡалаһы янында. 10 километрҙан ҡыҫҡараҡ ҡушылдыҡтары һаны — 8, уларҙың дөйөм оҙонлоғо 12 км. Йылға ла бер нисә быуа ҡоролған.
Рио-Гранде (Мексика ҡултығына ҡойоусы йылға)
Ри́о-Гра́нде (Rio Grande, Río Bravo) — Төньяҡ Америкалағы йылға. Йылға буйлап АҠШ һәм Мексика араһында дәүләт сик үтә (Мексикала йылға Рио-Браво йәғни Рио-Браво-дель-Норте тип атала). Рио-Гранде АҠШ-та оҙонлоғо буйынса өсөнсө урында.
Әрәмәле
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Исеть йылғаһы башынан Екатеринбург ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Рио-Гранде (Мексика ҡултығына ҡойоусы йылға)
Гидрография
Оҙонлоғо — 3034 км, бассейн	майҙаны — 607 965 км².
Әрәмәле
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рио-Гранде (Мексика ҡултығына ҡойоусы йылға)
Гидрография
Рио-Гранде (Рио-Браво) йылғаһы АҠШ-тың Колорадо штатында, Сан-Хуан тауҙарында башланып, Сан-Луис үҙәне буйлап аға, артабан көньяҡҡа йүнәлә һәм Нью-Мексико штатының сиге аша үтә. Эль-Пасо—Сьюдад-Хуарес халыҡ-ара ҡала агломерацияһынан алып Мексика ҡултығына ҡойғанға тиклем АҠШ һәм Мексика араһында тәбиғи сик барлыҡҡа килтерә.
Әрәмәле
Промысл әһәмиәте
Йылғаның тирән урындағы юҡ тийәрлек, шуға промысел әһәмиәте лә юҡ. Һәүәҫкәр балыҡсыларҙың яратҡан балыҡ тотоу урыны. Алабуға, сабаҡ, табан балыҡ, аҡ сабаҡ кеүек балыҡтар тереклек итә.
Теему Хартикайнен
Теему Хартикайнен (Teemu Hartikainen, 3 май 1990 йыл) — Финляндия хоккейсыһы, һөжүмсе. 2013 йылдан «Салауат Юлаев» хоккей клубының уйынсыһы. «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалеры (2019). Финляндия йыйылма командаһы составында 2015 йылда донъя чемпионатында һәм 2018 йылда Ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнаша.
Хоккейсы карьераһы
Теему Хартикайнен 1990 йылдың 3 май көнөндә Финляндияның Куопио ҡалаһында тыуа. Шунда уҡ хоккей менән мауыға. 2005/06 йылдар миҙгелендә 16 йәшкә тиклем булған командала капитан вазифаһын биләй һәм 23 осрашыуҙа 53 мәрәй йыя. Шул уҡ миҙгелдә тыуған ҡалаһынан «КалПа» хоккей клубының юниорҙар составында уйнай башлай. 2006/07 йылдар миҙгелендә Теему Финляндияның йәштәр чемпионатында тәүге осрашыуҙарын үткәрә, әммә күберәк ваҡытын юниорҙар составында уҙғара (19 осрашыуҙа 37 мәрәй). Киләһе 2007/08 миҙгелендә Хартикайнен «КалПа» йәштәр составында нығына, 48 осрашыуҙа 22 мәрәй йыя һәм Финляндия йәштәр беренселеге чемпионы исемен яулай. Шул уҡ миҙгелдә ул «КалПа» хоккей клубының төп командаһы өсөн Финляндияның юғары чемпионатында беренсе уйынын үткәрә.
Төньяҡ Америкала карьераһы
2008 йылдың июнь айында Милли хоккей лигаһының йәштәр драфтында Теему Хартикайненды 6-сы раундта дөйөм 163-сө һан аҫтында «Эдмонтон Ойлерз» хоккей клубы һайлай. 2011 йылдың 17 мартында Теему МХЛ-да тәүге уйынын үткәрә һәм беренсе мәрәй йыя. Миҙгел аҙағында тиклем «Эдмонтон» өсөн ул дөйөм алғанда 12 осрашыу үткәрә һәм 5 (3+2) мәрәй йыя. Күбеһенсә Хартикайнен «Эдмонтон» командаһының Америка хоккей лигаһындағы (АХЛ) фарм-клубы «Оклахома-Сити Баронс» өсөн уйнай: 2010 йылдың ғинуар айында ул АХЛ-да иң яҡшы йәш уйынсы тип таныла, ә миҙгелдең 77 осрашыуында 17 гол керетә һәм 43 мәрәй йыя.
2011/12 йылдар миҙгелендә Теему «Эдмонтон» өсөн МХЛ-да 17 уйын уҙғара һәм тағы ла 5 (2+3) мәрәй йыя. АХЛ-да «Оклахома-Сити» өсөн даими миҙгелдең 51 осрашыуында 32 (14+18) мәрәй йыя, командаһы Көнбайыш конференцияһанда беренсе урынды яулай, ә плей-оффта Конференция финалына тиклем барып етә. Америкала Теемуның өсөнсө миҙгеле йәш уйынсы контракты буйынса һуңғы була. МХЛ-да 23 осрашыуҙа 3 (1+2) мәрәй йыя, ә «Оклахома-Сити» составында Хартикайнен тағы ла Конференция финалына тиклем барып етә. Бөтәһе был АХЛ миҙгелендә ул 64 осрашыуҙа 21 гол керетә һәм 52 мәрәйгә өлгәшә.
2014 йылдың 31 ғинуарында «Эдмонтон» Теему Хартикайненға спорт хоҡуҡтарын «Торонто Мейпл Лифс» командаһына алмаштыра.
«Салауат Юлаев» составында
2013 йылдың 11 июнендә Теему Хартикайнен Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһаған Өфөнән «Салауат Юлаев» хоккей клубы менән ике йылға килешеү төҙөй. Тәүге даими миҙгелдә Хартикайнен 47 осрашыуҙа 30 (14+16) мәрәй йыя. Гагарин кубогы өсөн плей-оффта «Салауат Юлаев» Көнсығыш конференцияһы финалына тиклем етә һәм КХЛ чемпионатының бронза менән Рәсәй чемпионатының көмөш миҙалдарын яулай. 2014/15 йылдар миҙгелендә Теему 65 осрашыуҙа 44 (17+27) мәрәй йыя — команданың бомбардирҙары араһынла икенсе урын, ә «Салауат Юлаев» Гагарин кубогының тәүге раундында төшөп ҡала. 2015 йылдың 22 апрелендә Хартикайнен Өфө командаһы менән ике йылға яңы килешеү төҙөй.
2015 йылда Өфөгә Линус Умарк күсә, Хартикайнен менән бергә улар ике йыл «Эдмонтон» системаһында сығыш яһайҙар. Даими миҙгелдә Теему 54 осрашыуҙа 39 тапҡыр һөҙөмтәле һөжүмдә ҡатнаша. Гагарин кубогы өсөн плей-оффта «Салауат Юлаев» Көнсығыш конференцияһы финалына етә һәм КХЛ чемпионатының бронза миҙалдарын яулай. 2016/17 йылдар миҙгеле алдынан үткән Башҡортостан Республикаһы кубогында иң яҡшы һөжүмсе тип таныла. 2016 йылдың 10 ноябрендә «Нефтехимик» менән уйында Теему тәүгегә КХЛ-да хет-трик (бер уйында өс шайба) яһай. 46 осрашыуҙа 19 шайба керетә һәм 17 һөҙөмтәле пас бирә, әммә йәрәхәте арҡаһында Гагарин кубогы уйындарында ҡатнаша алмай, ә «Салауат Юлаев» беренсе раундта «Аҡ Барс» хоккей клубына еңелә.
Усть-Куча
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Теему Хартикайнен
«Салауат Юлаев» составында
Миҙгел тамаланғас, «Салауат Юлаев» командаһының баш тренеры итеп билдәле финн белгесе Эркка Вестерлунд тәғәйенләнә, ә 2017 йылдың 31 март көнөндә Хартикайнен тағы ла «Салауат Юлаев» менән ике йыллыҡ килешеү төҙөй. Өфөлә Хартикайнен — Йоонас Кемппайнен — Линус Умарк звеноһы киләһе ике йылда команданың төп көсө тип һаналасаҡ. Даими миҙгелдә Теему 55 осрашыуҙа 41 (20+21) мәрәй йыя, ә командаһы 2010 йылдан алып тәүгегә Чернышёв дивизионында беренсе урынды яулай. Гагарин кубогы өсөн плей-оффта Өфө клубы Көнсығыш конференцияһы ярымфиналына тиклем етә. Плей-оффтың тәүге уйынында Хартикайнен тәү тапҡыр КХЛ-да биш мәрәй йыя — клуб тарихында бер плей-офф уйынында шул хәтлем мәрәй йыйған тәүге уйынсы була. 2017/18 йылдар миҙгеле һөҙөмтәһе буйынса Хартикайнен — Кемппайнен — Умарк звеноһы Лигала иң һөҙөмтәле тип таныла.
Миҙгел тамамланғас, Эррка Вестерлунд «Салауат Юлаев» менән килешеүҙе өҙә, ә команданың баш тренеры вазифаһын уның ярҙамсыһы Николай Цулыгин биләй. 2018 йылдың 11 декабрендә Теему «Йокерит» ҡапҡаһына КХЛ-да үҙенең 100-сө шайбаһын керетә. Даими миҙгелдең 59 осрашыуында 17 гол керетә һәм 45 мәрәй йыя. Гагарин кубогы өсөн плей-офф башланғас, Теему «Салауат Юлаев» менән бер йылға контракт төҙөй, контракт буйынса Теемуның эш хаҡы бер миҙгелдә 70 миллион һумға тигеҙ. 2019 йылдың 3 мартында Хартикайнен КХЛ тарихында «Салауат Юлаев» өсөн 381 уйынын үткәрә һәм был күрһәткес буйынса беренсе урынға сыға. Тәүге раундта Магнитогорскиҙан «Металлург» хоккей клубын үткәс, Хартикайнен төлкөләргә һунарҙан фотоһын үҙенең Инстаграм профиленә һала (төлкө — «Металлург» талисманы), ә Лига Теемуны иң яҡшы һөжүмсе тип таный. 22 март көнөндә Хартикайнен «Автомобилист» ҡапҡаһына гол керетә һәм КХЛ тарихында «Салауат Юлаев» өсөн шайбалар һаны буйынса Игорь Григоренконы ҡыуып етә. Конференция ярымфиналында «Автомобилист» хоккей клубын еңгәс, Теему мышыға һунарҙан фотоһын интернетҡа һала. 2 апрелдә «Авангард» ҡапҡаһына Теему КХЛ-да «Салауат Юлаев» өсөн 114-сө шайбаһын керетә һәм беренсе урынға сыға. Шулай уҡ ул Гагарин кубогы өсөн плей-оффта уйындар һаны буйынса «Салауат Юлаев» уйынсылары араһында рекорд ҡуя. Хартикайненды Лига плей-оффтың өсөнсө раундында иң яҡшы һөжүмсе тип таный. Плей-оффта Өфө командаһы Хартикайнен менән бергә өсөнсө тапҡыр Конференция финалына тиклем барып етә, әммә Гагарин кубогының финалына сыға алмай. Теему, плей-оффта 17 осрашыуҙа 21 мәрәй йыйып, бомбардирҙар исемлегендә беренсе урынды яулай.
2020/21 йылдар миҙгелендә Теему Хартикайнен команданың капитаны ассистенты вазифаһын биләй, Григорий Панин уйындарҙа ҡатнашмағанда, капитан ролен Теему башҡара. 2020 йылдың 15 сентябрендә Теему «Торпедо» хоккей клубына ҡаршы уйында икенсе тапҡыр КХЛ-да 5 мәрәй йыя, ә Лига даими миҙгелдең өсөнсө аҙнаһында Теемуны иң яҡшы һөжүмсе тип таный. 15 октябрҙә «Куньлунь Ред Стар» командаһына ҡаршы уйында Теему «Салауат Юлаев» өсөн 339-сы мәрәйен йыя, был күрһәткес буйынса Линус Умаркты уҙа һәм КХЛ тарихында клубтың иң яҡшы бомбардиры була башлай. Даими миҙгелдең туғыҙынсы аҙнаһында 6 (3+3) мәрәй йыйып, иң яҡшы һөжүмсе тип таныла. 2021 йылдың 10 ғинуарында «Аҡ Барс» командаһына ҡаршы уйында Теему өсөнсө тапҡыр КХЛ-да биш мәрәй йыя һәм клубтың КХЛ тарихында беренсе булып 4 гол керетә. 14 ғинуарҙа Теему даими миҙгелдә 51-се мәрәйен йыя һәм Финляндиянан булған уйынсылар араһында бер КХЛ даими миҙгелендә йыйған мәрәйҙәр һаны буйынса беренсе урынға сыға.