cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Франк Анна
Ошаҡсы
2016 йылда Анна Франк Йорто яңы тикшереү баҫтырып сығарҙы, унда полицияны йәшерен урынға ошаҡсы түгел, ә аҙыҡ-түлек карточкалары менән мутлашыу һәм "Опекта"ның оккупация йылдарында ҡара баҙар менән хеҙмәттәшлек итергә мәжбүр булыуы ихтималлығы менән бәйлелер тигән версия бар.
Ван Маарен, Тони Алерс и Лена ван Бладерен-Хартохты оҙаҡ йылдар ошаҡсылыҡта ғәйепләгәндәр.
2003 йылда Виллем Ван Маарен, Тони Алерс һәм Лена ван Бладерен-Хартох Нидерланд хәрби документтар институты тарафынан тикшерелә һәм уларҙы ошаҡсы тип танымай.
Анс ван Дейк
Анна ван Дейк Анна ван Дейк һуғыш йылдарында Нидерландтағы оккупация властары менән хеҙмәттәшлек иткән йәһүд коллаборационисы булған. Ҡаршылыҡ күрһәтеү хәрәкәте ағзаһы булараҡ, ул нацистарға 700-гә яҡын милләттәшен һатҡан.
2018 йылда Герард Кремер үҙенең китабында Ван Дейкты ошаҡсы булыуы мөмкин тип яҙған. Үҙенең һығымтаһын ул оккупация йылдарында Ҡаршылыҡ ағзаһы булған һәм бер үк ваҡытта Принсенграхттағы биналарҙың береһендә һаҡсы булып эшләгән атаһының иҫтәлектәренә нигеҙләнеп яһаған. Бинаның ике ҡатын немец оккупация властары һәм голланд нацистик ойошмаһы биләгән. 1944 йылдың август башында ул Ван Дейктың нацист хакимиәтендә Франктар йәшеренгән урын тураһында һөйләшеүҙәрҙе тыңлаған.
Һуғыштан һуң Ван Дейк Гаагаға ҡасҡан, ләкин бер айҙан һуң ҡулға алынған һәм 1948 йылдың ғинуарында атып үлтерелгән. «Анна Франк йорто» музейы Ван Дейктың был эшкә ҡыҫылышы булыуы ихтималлығын кире ҡаҡмаһа ла, ниндәйҙер аныҡ ҡарарға ла килә алмаған.
Нелли Фоскёйл
Нелли Фоскёйл (Nelly Voskuijl, 1923—2001) — Элизабет Фоскёйлдың "Опекта"ла бер ни тиклем машинистка булып эшләгән һеңлеһе. 2015 йылда Элизабет Йуп ван Вейктың улы, фламанд журналисы Йерун де Брюн ярҙамында, әсәһе тураһында биографик китап сығара. Унда үҙ ваҡытында әсәһенең кейәүе булған Бертус Хульсман тап Нелли ошаҡсы булыуы хаҡында һөйләгән — уның һүҙҙәренсә, Элизабет йәһүдтәрҙе йәшерергә ярҙам иткәнен белгән, ә иҫтәлекле 4 август көнөндә ул гестапоға шылтыратҡан тигән. Һуғыш ваҡытында Нелли Австрия унтер-офицеры менән мөнәсәбәттәрен өҙмәй һәм күпмелер ваҡыт Францияның төньяғында хәрби базала немецтарҙа эшләй. Ул 1944 йылдың майында Нидерландҡа кире ҡайта.
Арнольд ван ден Берг
Арнольд ван ден Берг (Arnold van den Bergh, 20 ғинуар 1896 — 28 октябрь 1950) — Амстердам йәһүд нотариусы. Фашист оккупацияһы осоронда ул сәнғәт әҫәрҙәрен күренекле нацистарға һатыу килешеүҙәрен рәсмиләштерергә ярҙам иткән Йәһүд Советына нигеҙ һалыусыларҙың береһе була.
2022 йылдың ғинуарында Канада яҙыусыһы Розмари Салливан «The Betrayal of Anne Frank: A Cold Case Investigation» китап сығара, Нидерландтан ФБР-ҙың элекке хеҙмәткәре Винс Пэнкоук етәкселегендәге белгестәр командаһы үҙ ғүмерен һаҡлап ҡалыуға гарантия биреүгә алмашҡа тап Ван дер Берг нелегалдарҙы һатҡан тигән һығымтаға килде, тип белдерҙе. Ван ден Бергка ҡаршы ғәйепләү, китапҡа ярашлы, 1963—1964 йылдарҙа хыянатсыны эҙләү менән шөғөлләнгән детектив Аренд Ван Хелден документтары араһында Отто Франктың һуғыштан һуң алынған аноним яҙма күсермәһе табыла: унда нелегалдарҙы Ван ден Берг һатҡаны тураһында туранан-тура әйтелә.
Үҙенсәлекле баҫма баҫылып сыҡҡас та, тарихсылар китапты тәнҡитләне: текстағы раҫлауҙарҙың күбеһенең күҙаллауҙар буйынса төҙөлөүе, ә күп факттар кире ҡағылды. Атап әйткәндә, Ван ден Бергтың 1943 йылдың октябрендә подпольеға китеүе һәм Йәһүд советының йәшеренгән йәһүдтәрҙең адрестарын белә алмауы асыҡлана. Һөҙөмтәлә китаптың нидерланд һәм немец телдәренә тәржемәләре тәүҙә ваҡытлыса кисектерелә, ә һуңынан нөктә ҡуйыла
Көндәлеген баҫтырыу
Нелегалдарҙы ҡулға алғандан һуң Гиз Мип ышыҡ урындан Аннаның көндәлеген һәм уның менән айырым бер нисә битте урлаған. 1945 йылдың июлендә Ҡыҙыл Тәре һәм Ҡыҙыл Ярымай Халыҡ-ара хәрәкәте апалы-һеңлеле Франктарҙың үлемен раҫлағас, Гиз Аннаның көндәлеген уларҙың атаһына бирә.
Беренсе тапҡыр Нидерландта 1947 йылда нәшер ителә, Америка Ҡушма Штаттарында һәм Бөйөк Британияла көндәлек тәүге тапҡыр 1952 йылда «Ҡыҙ көндәлеге» (The Diary of a Young Girl) исеме аҫтында нәшер ителгән. Көндәлек нигеҙендә бер нисә нәфис әҫәр ижад ителгән.
1960 йылда «Анна Франк көндәлеге», ҡайһы бер ҡыҫҡартыуҙар менән, Рита Райт-Ковалёва тәржемәһендә тәүге тапҡыр рус телендә баҫыла. Инеш өлөшөн Илья Эренбург яҙған.
Шилокша (Кудьма ҡушылдығы)
Шилокша  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кудьма йылғаһының һул ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Брижит Бардо
Брижи́т Анн-Мари́ Бардо́ (Brigitte Anne-Marie Bardot ; 28 сентябрь 1934 йыл) — Франция актрисаһы, йырсы һәм йәмәғәт эшмәкәре.
Тәүге тапҡыр 1952 йылда киноға төшә. 1956 йылда  «Һәм Алла ҡатын-ҡыҙҙы яралтҡан» тигән фильмдағы роле менән донъяла танылыу яулай. 1950—1960-сы йылдарҙа Европала ул Америкалағы  Мэрилин Монро кеүек секс-символға әүерелә. Шоу-бизнестағы  21 йыллыҡ карьераһы барышында  48 фильмда төшә,  80 йыр яҙҙыра, төрлө музыкаль шоуҙарҙа ҡатнаша. 1973 йылда кино карьераһын тамамлағас, Бардо хайуандарҙы яҡлау эшмәкәрлеген башлай. 1990-сы йылдарҙан Францияла иммигранттарҙы, исламды тәнҡитләп, гомосексуалдарҙы һәм раса-ара никахтарҙы ғәйепләп йыш сығыш яһай. Бының һөҙөмтәһендә биш тапҡыр  «милләт-ара дошманлыҡ тоҡандырған өсөн» хөкөм ителә.
Биографияһы
Брижит Бардо 1934 йылдың 28 сентябрендә Парижда  Лотарингия эшҡыуары Луи Бардо менән Анна-Мари Мюсель ғаиләһендә тыуа. Әсәһенең йоғонтоһо аҫтында Бардо һеңлеһе Мари-Жанна (Мижану) менән бәләкәйҙән бейеү менән шөғөлләнә. Мижану аныҡ фәндәргә етди ҡыҙыҡһыныу күрһәтә һәм тиҙҙән бейеүҙе ташлай. Ә мәктәптә яҡшы уҡыуы менән айырылып тормаған, әммә тәбиғи һығылмалылыҡ һәм грацияға эйә  Брижит бөтә тырышлығын балет карьераһына һалырға була.
1947 йылда Бардо Милли Бейеү академияһына инеү өсөн имтихан тапшыра һәм бик ҡаты һайлап алыу турын үткән һигеҙ кеше араһында ҡабул ителеүселәр иҫәбенә эләгә. Өс йыл буйы ул рус хореографы Борис Князев класында шөғөлләнә.
1949 йылда Бардо модалар күрһәтеүҙә ҡатнаша. Шул уҡ йылды фотоһүрәттәре «Jardin des Modes» («Мода баҡсаһы») журналында баҫыла. 1950 йылда  «ELLE» («Ул») журналының  232-се һанының тышлығында сыға һәм йәш режиссёр Роже Вадимдың  (Владимир Племянниковтың) иғтибарына салына. Ул ҡыҙҙың фотоларын дуҫы, режиссёр һәм сценарист Марк Аллегреға күрһәтә, Марк  Бардоны кинопробаға саҡыра. Кинопробалар  Бардо өсөн уңышлы үтә һәм ул роль ала, ләкин фильм төшөрөлмәй ҡала. Әммә пробаға килгән Вадим менән танышыу уның артабанғы тормошона һәм карьераһына хәл иткес йоғонто яһай.
1952 йылда беренсе тапҡыр фильмда  (Le Trou Normand) төшә. Шул уҡ йылды,  18 йәшендә, Роже Вадимға кейәүгә сыға. 1952—1956 йылдарҙа  17 фильмда, нигеҙҙә лирик комедияларҙа һәм мелодрамаларҙа төшә, театрҙа Жан Ануйҙың «Замокка саҡырыу» тигән пьесаһы буйынса ҡуйылған постановкала уйнай. 1953 йылда Канн кинофестиваленә бара һәм уға танылыу килә башлай. Бөтә донъяға билдәлелекте уға Роже Вадимдың режиссёрлыҡ дебюты булған «Һәм Алла ҡатын-ҡыҙҙы яралтҡан» (1956) картинаһы бирә. Бардо төп героиняны, бер нисә ир-егет араһында өҙгөләнеүсе ун һигеҙ йәшлек йүгәнһеҙ  Жюльет Арди ролен башҡара. Европала фильм тамашасыны шаңҡыта, ҡаты тәнҡит утына тотола,  Брижиттың героиняһының холоҡ-ҡылығы һәм актрисаның өҫтәлгә баҫып шәрә бейегәне арҡаһында католик сиркәүенең хөкөмөнә дусар була. Сағыштырмаса консерватив Америкала фильм  сенсацияға әйләнә, сөнки әлегәсә бындай оятһыҙ күренештәр Голливуд фильмдарына хас булмаған була. Фильмдың АҠШ-та иҫ киткес популярға әүерелеүе арҡаһында уны Европала тағы сығаралар. Тарихсылар фекеренсә, картина 1960-сы йылдарҙағы енси инҡилап хәбәрсеһе була.
Шунан бирле Бардо Луи Маль, Жан-Люк Годар, Кристиан Жак кеүек билдәле режиссёрҙар менән эшләй. Ул ҡатнашҡан башҡа билдәле фильмдар: «Бабетта һуғышҡа бара» (һуңыраҡ Бардоның фильмдағы героиняһы өлгөһөндә «бабетта» тигән причёска барлыҡҡа килә), «Хәҡиҡәт», «Кәмһетеү (Презрение)», «Вива Мария!», «Ром бульвары».
1960-сы йылдарҙа Бардо үҙенә хас булған инженю һәм вамп ҡатын ролдәрен уйнауҙы дауам итә. 1966 йылда тәүге тапҡыр Голливудта «Һөйөклө Бриджит» тигән картинала төп ролде башҡарған  Джимми Стюарт менән төшә.
Кино карьераһы барышында  Бардо илленән ашыу фильмда уйнай. Фильмдар буйынса уның партнёрҙары  — Ален Делон («Билдәле мөхәббәт тарихтары», «Һаташыулы өс аҙым»), Жан Габен («Бәхетһеҙлек осрағында»), Шон Коннери («Шалако»), Жан Марэ («Буласаҡ йондоҙҙар», «Версалдәге мөхәббәт»), Клаудия Кардинале («Нефть сығарыусы ҡатындар»), Анни Жирардо («Послушницалар»), Марчелло Мастроянни («Шәхси тормош»), Джейн Биркин («Дон Жуан 73»), Жанна Моро («Вива Мария!»), Лино Вентура («Ром бульвары»).
Шәхси тормошо
1957 йылда Роже Вадим менән айырылғас,  Бардо йылдан ашыу «Һәм Алла ҡатын-ҡыҙҙы яралтҡан» фильмында бергә төшкән  Жан-Луи Трентиньян менән йәшәп ала.
1959 йылда  актёр Жак Шарьеға кейәүгә бара,   1960 йылда унан улы Николя тыуа. Айырылышҡандан һуң бала тәрбиәгә  Шарье ғаиләһенә тапшырыла.
Француз музыканттары Саша Дистель,  Боб Загури һәм Серж Генсбур менән осрашып йөрөй.
Немец миллионеры Гунтер Сакста тормошта була (1966—1969).
Брижит Бардо — вегетариан. Үҙе тураһында өсөнсө заттан һөйләү ғәҙәте бар.
Хайуандарҙы яҡлауы
1986 йылда  хайуандарҙың именлеге һәм уларҙы яҡлау буйынса Брижит Бардо фондын  (ингл.  Brigitte Bardot Foundation for the Welfare and Protection of Animals) аса. Вегетарианға әйләнә һәм, фонд файҙаһына үҙенең затлы биҙәнеү әйберҙәрен һәм шәхси әйберҙәрен һатып,  3 миллион франк эшләп ала. Хәҙер ул — йәнлектәрҙе яҡлаусы һәм йылҡы итен ашауға ҡаршы көрәшеүсе. Канадала булғанда тюлендәргә һунар итеүгә ҡаршы сыға һәм был хаҡта дәүләт эшмәкәре һәм сәйәсмән Стивен Харпер менән осрашып һөйләшергә тырыша, ләкин ҡабул ителмәй.
Бер заман ул үҙенең ишәге менән бейәһенә «бәйләнгән» күрше ишәген бестерә, шул сәбәпле күршеһе 1989 йылда уны судҡа бирә. 1999 йылда Бардо ҠХР Рәйесе Цзян Цзэмингә хат яҙа, хат «VSD» тигән француз журналында баҫыла, ул унда ҡытайҙарҙы «һөйҙөргөстәр эшләү маҡсатында айыуҙарҙы яфалауҙа һәм донъяла бөтөп барған юлбарыҫтарҙы үлтереүҙә» ғәйепләй.
2009 йылдың 18 сентябрендә, 75 йәше тулған көндө, Бардо актриса Софи Лорендан йәнлек тиреләре йөрөтөүҙән баш тартыуын үтенә.
2013 йылдың ғинуарында, әгәр Лионда туберкулёз менән ауырыған ике филде йоҡлатып үлтерһәләр, Рәсәй гражданлығы һорарға уйлауы хаҡында белдерә.
Сәйәсәттә
Бардо 1960-сы йылдарҙа президент Шарль де Голль яғында була. Ире Бернар д’Ормаль —  «Милли фронт» уң радикаль партияһының элекке советнигы. Жан-Мари Ле Пен программаһын хуплауы тураһында хәбәр таралһа ла, Бардо һәр ваҡыт сәйәсәткә ҡыҫылмауын, төрлө партияларҙан ситтә тороуын белдерә .
Бардоны 5 тапҡыр «раса дошманлығы тоҡандырған өсөн» хөкөм итәләр. 1997 йылда уға «Le Figaro» гәзитендә баҫылған  комментарийҙары өсөн штраф һалалар. 1998 йылда  Францияла мәсеттәр һаны үҫеүе тураһындағы белдереүе өсөн хөкөмгә тарттыралар.
1999 йылда яҙған «Плутон майҙаны» (Le Carré de Pluton) тигән китабында ул мосолмандарҙың ид әл-әдхә фестивален (Ҡорбан байрамын) ғәйепләй, сөнки унда һарыҡ ҡорбаны килтерәләр. Бының өсөн  2000 йылда уға француз  суды 30000 франклыҡ штраф һала.
2003 йылда яҙған «Тынлыҡта ҡысҡырыу» (A Scream in the Silence) тигән китабында Бардо  «Францияның исламлашыуы» тураһында иҫкәртә. Был китапта мосолмандарҙың күсеп килеүе тураһында былай тип яҙа: «Һуңғы егерме йылда беҙ йәшерен һәм хәүефле, бер ниндәй идараға буйһонмаған халыҡтарҙың ағылыуына юл ҡуйҙыҡ, улар беҙҙең закондарға һәм ҡағиҙәләргә ҡаршы килмәй, ләкин йылдар үткәс, үҙенекеләрҙе беҙгә тағасаҡ». Йәнә былай ти: француз сәйәсмәндәре — «фантазияһына буйһоноп, уңға ла, һулға ла борғоланыусы флюгерҙар, ...хатта  француз фәхишәләре лә улар кеүек түгел». Уның фекеренсә, хәҙерге заман сәнғәте — «тура мәғәнәлә лә, ситләтеп әйткәндә лә нәжес ул».
Йоғонтоһо
Брижит Бардоның йәш Джон Леннон өсөн һылыулыҡ идеалы булғанлығы билдәле. Илленсе йылдар символы булараҡ, уның исеме күп кенә популяр йырҙарҙа телгә алына, шул иҫәптән  The Who («It’s Not Enough»), Red Hot Chili Peppers («Warlocks»), Боб Дилан («I Shall Be Free»), Элтон Джон («I Think I’m Going To Kill Myself») һәм  Нина Хаген («Frühling in Paris») хиттарында. The Beatles'дың 34 композицияһы буйынса ижад ителгән «Йыһан аша» тигән фильм-мюзиклда уның портреты Принстон университетының ятаҡханаһын биҙәй.
Бардо бикини купальнигын модаға индергән тип һанала, Канн фестивалендә һәм тәүге осор төшкән фильмдарында ошо кейемдә булған. Шаҡмаҡлы кейемде  (Жак Шарье менән туйына шаҡмаҡлы алһыу күлдәк кейгән), «әсегән кәбеҫтә» тигән прическаны популярлаштырған.
Плутоний
Плутоний (, Pu, атом һаны 94) — Менделеевтың периодик таблицаһының 7-се осор элементы. Тәртип номеры — 94.
Мурт, бик ныҡ ағыулы ауыр радиоактив металл, көмөш аҡ төҫтә. периодик таблицала актиноидтар ғаиләһендә урынлашҡан.
Символы
Плутоний элементының символы — Pu (Плутоний тип уҡыла).
Үҙенсәлектәре
Был элемент өсөн башҡа элементтарҙан структур һәм башҡа физик-химик үҙенсәлектәре ныҡ айырылып тороуы хас. Плутонийҙың төрлө температураһәм баҫым диапазонында ете аллотроп модификацияһы бар уҡ ваҡытта билдәле бер : α, β, γ, δ, δ', ζ һәм ε.
Тотороҡло изотоптарға эйә түгел.
Тарих
Плутоний 1940 йылда Гленн Сиборг тарафынан асыла. Берклиҙа Калифорния Университеты хеҙмәткәрҙәре төркөмөнөң плутонийҙы асыуы 60 дюймлы циклотрон ярҙамында башҡарыла.
Сәнәғәт күләмендә етештерелә башлаған тәүге яһалма химик элемент (1946 йылда СССР-ҙа Силәбе-40-та ҡорал ураны һәм плутоний етештереү предприятиеһы төҙөлә). АҠШ һәм артабан СССР уны тәүгеләр булып етештерә башлай. Плутонийҙы тәбиғи изотоп уран U238. элементынан алалар. Донъяла төрлө формала һаҡланған плутонийҙың дөйөм һаны 2003 йылда 1239 т тип баһаланған.
Ул ядро ҡоралы («ҡорал плутонийы» тип атала), гражданлыҡ һәм тикшеренеү атом реакторҙары өсөн яғыулыҡ һәм космик караптар өсөн энергия сығанағы етештереүҙә киң ҡулланыла .. 1945 йылда АҠШ-та төҙөлгән һәм тикшерелгән донъялағы беренсе атом-төш бомбаһында плутоний заряды ҡулланыла. 1949 йылда СССР-ҙа беренсе һыналған бомба ла шул уҡ типтағы була
Исеменең килеп сығышы
94-се химик элементтың исемен Артур Валь һәм Гленн Сиборг биргән. 1948 йылда Эдвин Макмиллан урандан һуң табылған 93-й химик элементты нептуний тип атарға тәҡдим итә, сөнки Нептун планетаһы Урандан һуң беренсе тора. Ә икенсе булып Уран артында Плутон урынлашҡан, бына шулай плутоний атамаһы килеп сыға.
Плутонийҙың хаҡы
1971 йылға тиклем бер грамм плутоний-238 мең АҠШ доллары самаһы тора, 2010-се йылдарҙағы хаҡы 4 мең тип баһаланған була.
1992 йылда АҠШ 6 млн АҠШ долларына Рәсәйҙән 30 кг плутоний-238 һатып алыу килешеүе төҙөй (200 мең/кг); һөҙөмтәлә 20 кг тирәһе алып барыла.
Рыбная Тулатка
Рыбная Тулатка, Балыҡлы Тулат — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Нярга йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сюльзи
Сюльзи — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сибирган йылғаһының уң ярына тамағынан 0,9 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ласточкин Владимир Евгеньевич
Биографияһы
1980 йылда Свердловск педагогия институтын (хәҙер Урал дәүләт педагогия университеты) тамамлай һәм Армия хеҙмәтенә саҡырыла.. Армияла хеҙмәт итеп ҡайтҡас, СССР эске эштәр министрлығы органдарында хеҙмәт итә. Свердловск ҡалаһының Ленин районы эске эштәр бүлексәһендә участка инспекторы булып эш башлай. 1991 -1993 йыл дарҙа Свердловск өлкәһе «Росс» спецназ отряды командиры. Владимир Ласточкин етәкселегендә «Росгвардия» отряды ойошторола, шәхси составтың комплектацияһы уҙғарыла, төрлө хеҙмәттәрҙең эше һәм үҙ-ара эш итеүе ойошторола, отряд дислокациялары урыны булдырыла. 1994 йылда Рәсәй эске эштәр министрлығы академияһына уҡырға инә. 1995 йыл Рәсәй эске эштәр министрлығында оперуполномоченный.
1995 йылдаың 3 ноябрендә милиция майоры Владимир Ласточкин Чечняға СОБР штаб начальнигы вазифаһында командировкаға китә. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә Чечен Республикаһы буйынса таралып бөткән отрядтарҙа була, етешһеҙлектәрҙе бөтөрөүҙе тәьмин итә. Бер нисә тапҡыр ут аҫтына эләгә. Командировкаһының аҙағына яҡынлашҡанда, Гудермес өсөн барған һуғышта Свердловск командиры милиция полковнигы Леонид Валов һәләк була. Валовтың кәүҙәһе сепаратистар менән ҡамалған Гудермес комендатураһында ҡала. Ласточкин Владимир Евгеньевич уның кәүҙәһен сығармайынса ҡайтып китмәҫкә хәл итә. Һуғыш ваҡытында дошман пулемётын юҡ итә, был федераль көстәргә комендатураға үтәргә юл аса. Яралыларҙы һәм һәләк булғандарҙы эвакуциялағанда ул ауыр яралана. 1985 йылдың 25 декабрендә госпиталдә алған йәрәхәттәренән вафат була. Екатеринбургтың Себер зыяратында ерләнә. .
Рәсәй Федерацияһы Президентының № Баш 1123 1 август 1996 йыл Указы менән милиция майоры Владимир Евгеньевич Ласточкин юғары исемгә (үлгәндән) Рәсәй Федерацияһы Геройы лайыҡ була.
Князевка (Кым ҡушылдығы)
Князевка  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кым йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Братск һыуһаҡлағысы
Бра́тск һыуһаҡлағысы  — Рәсәйҙең Братск ГЭС-ын төҙөү һөҙөмтәһендә Иркутск өлкәһендә Ангара йылғаһында барлыҡҡа килгән һыу ятҡылығы, ул күләме буйынса донъяла икенсе урынды биләй. Уның ярында Братск ҡалаһы урынлашҡан, шуға күрә һыуһаҡлағыс та ошо ҡаланың исемен йөрөтә.
Һыу ятҡылығы суднолар йөрөтөү, балыҡ тотоу, ағас ағыҙыу һәм ҡаланы һыу менән тәьмин итеү өсөн файҙаланыла. Балыҡ ресурстарыныэ күп булыуы менән айырылып тора.
Төп характеристикаһы
Братск ГЭС-ында плотина 1961 йылда төҙөлә, һыуһаҡлағысҡа һыу йыйыу 1967 йылда тамамлана. Һыу өҫтө майҙаны 5426 кв. километрҙан 5470 кв. километрға тиклем, ә күләме 169 кубометрға етә. Һыуһаҡлағыстың файҙалы күләме 35,41 кубометр тәшкил итә, уртаса тәрәнлеге — 31 м, максималь тәрәнлеге — 101 м, һыу кимәленең үҙгәреше — 7,08 метр.
Яр буйы һыҙаты 7400 км, Ангара, Ока, Ия кеүек эре йылғалар һәм башҡа йылғалар ҡойған урындарҙа оҙон ҡултыҡтар барлыҡҡа килгән. Һыуһаҡлаҡыстың киңлеге 20 километрҙан ашыу.
Иҫкәрмәләр
{{Иҫкәрмәләр|refs=
Үрге Бәйәк
Үрге Бәйәк (Верхний Баяк) — Рәсәй Федерацияһы Свердловск өлкәһенең Красноуфимск округындағы ауыл. Бәйәк ауыл советы составына керә.
Географик урынлашыуы
Бәйәк йылғаһының ике яҡ ярында округ үҙәге Красноуфимск ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 17 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
Кесе Ҡошсо улусы составында була.
1834 йылда 8 башҡорт һәм 13 типтәр, 1859 йылда 18 башҡорт һәм 21 типтәр теркәлгән.
Волков (Дмитриевка ауыл советы, Өфө районы)
Волков (Волково) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 707 кеше. Почта индексы —, ОКАТО коды —.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡалмаҡ (Ишембай районы)
Ҡалмаҡ (Калмаково) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 24 кеше. Петровск ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453230, ОКАТО коды — 80231855005.
Атамаһының килеп сығыуы
Ауыл исеме Ҡалмаҡ этнонимынан килеп сыҡҡан.
Тарихы
1914 йылдан һуң Маҡар улусының территорияһында Иҫке Әрмет ауылынан бүленеп сыҡҡан ауыл булараҡ нигеҙ һалынған. Иҫке Әрмет (Ҡалмаҡ) ауылының барлыҡҡа килеү шарттары бик үк асыҡ түгел. Әммә билдәле булыуынса, XIX быуатҡа ауылдар исемлегендә ул юҡ. Бөгөнгө көндә Ҡалмаҡ тип атала. Ауылда башҡорттар һәм татарҙар йәшәгән. Һуңғыһы өҫтөнлөк иткән, шуға күрә 1920 йылда 108 кеше йәшәгән бөтә 20 ихата татар тип күрһәтелгән.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Милли состав: Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — башҡорттар (59 %), татарҙар (33 %).
Географик урыны
Егән йылғаһы буйында урынлашҡан. Еҙем йылғаһы (Ағиҙелдең уң яҡ ҡушылдығы) Ишембай районының Ҡалмаҡ ауылынан 5 км алыҫлыҡта башлана.
Алыҫлығы:
Шклея
Шклея — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рутка йылғаһының уң ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Борщов Илья Григорьевич
Борщов Илья Григорьевич (1833 йыл — 1878 йыл) — XIX быуат Рәсәй империяһы ботанигы, үҫемлектәр анатомияһы, систематикаһы, физиологияһы өлкәһе белгесе.
Шклея
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Борщов Илья Григорьевич
Урыҫ ботаник әҙәбиәтенә тәүгеләрҙән булып ареалдарҙы күҙаллау картографияһын индереүсе, 66 үҫемлектәрҙең ареалдарын картаға иң беренсе индереүсе.
Тормош юлы
Белемен Изге Петр училищеһында (1845) һәм Санкт-Петербургтың Александровский лицейында алған (1853).
Борщов тәбиғәттән бик һәләтле булып тыуған була һәм фән өлкәһендә күренекле урынды биләй алған булыр ине, әгәр ҙә ул кәрәкле тәрбиә алһа һәм ваҡытынан алда үлмәгән булһа. Тыумыштан бирелгән һәләте менән булыша торған урынға, ул административ карьераға тәғәйенләнә. Шуға ҡарамаҫтан, ул академиктар К. А. Мейер һәм Ф. И. Рупрехт етәкләгән ботаник экскурсияларҙа Петербург губернаһы буйынса ҙур әүәҫлек менән ҡатнаша. А Ф. Миддендорфтың Көнсығыш Себер буйынса билдәле сәйәхәте ваҡытында йыйған мүктәрен һәм бәшмәктәрен эшкәртә. Йәш чиновник Борщов, бик ныҡ тәбиғәтте яратыусы натуралист булғанлыҡтан, тығыҙ канцелярияла хеҙмәт итеүҙе күңеленә ныҡ оҡшатмай - уны һәр саҡ тәбиғәт киңлектәре һәм тәбиғәтте өйрәнеү өсөн сәйәхәт яһау үҙенә тартып тора.
Финанс министрлығына хеҙмәт итергә ингәс, Борщов зоолог Н. А. Северцов менән бергә Һырдаръя  йылғаһы бассейнын тикшереүсе экспедицияға ебәрелә (1857-1859), унан бик ҙур материалдар һәм гербарий алып ҡайта һәм уның нигеҙендә ботаник  эштәр яҙа. Экспедициянан ҡайтҡас, Борщов тәбиғи фәндәр буйынса камиллаштырылыу өсөн сит илдәргә ебәрелә.
Арал-Каспий экспедицияһында командировкала була, был уның яратҡан шөғөлөнә юл аса һәм уға бик ҡиммәтле фәнни эштәренә бай материал бирә. Арал-Каспий крайы үҫемлектәрен ул 5 өлкәгә бүләә: 1) ҡылғанлы дала, 2) балсыҡлы сүл, 3) тоҙло сүл, 4) соҡор-саҡырлы ҡомлоҡ, 5) күсемле (даланан сүллеккә күсеүсе). Был бүленештең нигеҙендә тупраҡ, ундағы теге йәки был үҫемлектәрҙең йәшәү формаһы өҫтөнлөктәре, уларҙың ландшафтҡа физиономик үҙенсәлекле һыҙаттар биреүе һәм таксономик составының үҙенсәлектәре тора.
1862 йылда Борщов Финанс министрлығынан отставкаға сыға һәм Киевҡа күсеп килә
Борщов 1865 йылда ботаника магистры дәрәжәһенә диссертация яҡлай, ә 1867 йылда — ботаника докторы дәрәжәһенә. Борщов 1865 йылда вафат булғансы ботаника кафедраһында башта доцент була, ә һуңыраҡ — Изге Владимир Университетының (Киев) экстраординар (1868 йылдан алып) һәм ғәҙәти профессоры була.
Борщов хөрмәтенә һәм иҫтәлегенә
1877 йылда А. А. Бунге Борщов хөрмәтенә Маревыйҙар ғаиләһенең байтаҡ үҫемлектәрен Borsczowia ырыуы тип атай 1879 йылда, ғалимдың латин телендә яҙған фамилияһын Бунге үҙе яҙған хатаһын төҙәтеү өсөн, дөрөҫ итеп төҙәтеп ботаник таксономия индерә, дөрөҫ исеме —.
1857 йылда ләләләрҙең бер төрө Борщов хөрмәтенә Борщов тюльпаны тип аталған (.
1958 йылда Будище ауылында (Коропский районы, Чернигов өлкәһе) Киев университеты тарафынан ғалимдың ҡәберенә һәйкәл ҡуйыла.
Аҡ гвардия (роман)
«Аҡ гвардия» — Михаил Булгаковтың тәүге романы. 1918 йыл аҙағында Украинала Граждандар һуғышы ваҡиғалары тасуирлана. Роман граждандар һуғышының киҫкен социаль һынылышын татыған урыҫ зыялыларының береһе һәм уның дуҫтары тураһында. Роман, нигеҙҙә, автобиографик характерҙа, барлыҡ персонаждарҙың да прототиптары — Булгаковтар ғаиләһенең туғандары, дуҫтары һәм таныштары. Роман декорациялары — Киев урамдары һәм 1918 йылда Булгаковтарҙың ғаиләһе йәшәгән йорт. Роман ҡулъяҙмалары һаҡланмаһа ла, Булгаковтарҙың ғаилә тарихын өйрәнеүселәр, персонаждарҙың байтаҡ прототиптарының яҙмыштарын өйрәнеп, автор тасуирланған ваҡиғалар һәм персонаждарҙың документаль теүәллектә һәм ысынбарлыҡта булыуын иҫбатлай.
Роман-реквиемда автор урыҫ интеллигенцияһы донъяһының емерелеү процесын һүрәтләй. Автор граждандар һуғышы осорон үҙ эсенә алған масштаблы трилогия кеүек күләмле әҫәр яҙыуҙы планлаштыра, әммә ул тәүге өлөшөн генә яҙып өлгөрә. Романдың бер өлөшө беренсе тапҡыр 1925 йылда «Россия» журналында донъя күрә. Тәүге тапҡыр был роман тулыһынса 1927—1929 йылдарҙа Францияла нәшер ителә. Тәнҡитселәр романды бер төрлө генә ҡабул итмәй: советтар яҡлы булғандар яҙыусыны синфи дошмандарҙы ҡаһарманлаштырыуҙа тәнҡитләһә, эмигранттар даирәһе Булгаковты совет власына ҡарата лояллектә ғәйепләй. Әҫәр «Турбиндар көнө» пьесаһы һәм унан һуңғы бер нисә фильм өсөн сығанаҡ булып хеҙмәт итә. .
Сюжеты
Романдағы ваҡиғалар — 1918 йылда, Украинаны оккупациялаған немецтар Ҡаланан китеп, уны Петлюра ғәскәре баҫып алған мәл, урыҫ интеллигенттарының һәм уларҙың дуҫтарының күп яҡлы донъяһы емерелгән сағы тасуирлана. Геройҙар — Алексей Турбин, Елена Турбина-Тальберг һәм Николка — хәрби һәм сәйәси ваҡиғаларҙың йәшен тиҙлегендә алмашыныуының шаһиттары. Киев булараҡ төҫмөрләнгән Ҡаланы герман армияһы баҫып ала. Брест солохона ҡул ҡуйылыу сәбәпле, был Ҡала большевиктар ҡулында ҡалмай, ә большевиктар биләгән Рәсәйҙән ҡасҡан урыҫ зыялылары һәм хәрбиҙәренең һыйыныр урынына әйләнә. Беренсе донъя һуғышы осоронда немецтарҙың союзнигы һәм Рәсәйҙең дошманы булған гетман Скоропадскийҙың ҡурсыуы менән ҡалала офицерҙарҙың хәрби ойошмаһы барлыҡҡа килә. Ҡалаға Петлюра армияһы һөжүм итә. Романдағы ваҡиғаларҙа немецтарҙың ҡаланы ташлап китергә йыйыныуы һүрәтләнә. Ғәмәлдә Ҡаланы тик ирекмәндәр генә Петлюранан һаҡларға тырыша. Турбиндар үҙҙәренең ниндәй хәлдә ҡалыуын аңлай, әммә үҙ хәлен аңлап алғас, улар, Одессаға караптарҙа килгән француз ғәскәренең яҡынлашыуы тураһындағы имеш-мимешкә ышанып, тынысланырға тырыша.
Алексей һәм Николка Турбиндар, башҡалар кеүек үк, ҡаланы Петлюранан һаҡларға теләүселәр отряды сафына баҫа ә Елена элекке урыҫ армияһы офицерының йәшеренеү урынына әүерелгән йорттарын һаҡлап ҡалырға тырыша. Гетмандың командаһы һәм хакимиәте, Петлюранан ҡаланы үҙ көсө менән генә һаҡлай алмаясағын аңлап, немецтар менән бергә ҡаланы ташлап ҡаса. Урыҫ офицерҙары һәм юнкерҙарынан торған ирекмәндәр Ҡаланы һаҡлап ҡалырға тырыша, әммә улар ҡыйратыла. Петлюра Ҡаланы биләй, тантаналы парад ойоштора, әммә 47 көндән ҡаланы большивиктарға тапшырырға мәжбүр була.
Төп герой — Алексей Турбин — Ватан алдындағы бурысына тоғро ҡалып, үҙенең часын эҙләп табып уға ҡушылырға тырыша (частың таратылыуын белмәйенсә), петлюрасылар менән һуғыша, яралана. Шул мәлдә уны дошман эҙәрлекләүенән бер ҡатын ҡотҡара. Шулай итеп яу ҡырында Алексей үҙенең мөхәббәтен таба.
Тарихи ысынбарлыҡ
Романда тасуирланған тарихи ваҡиғалар 1918 йылдың аҙағына ҡарай. Был ваҡытта Украинаның дәүләт бойондороҡһоҙлоғо яҡлы социалистик Директория һәм германдар яҡлы гетман Скоропадскойҙың консерватив власы — Гетманат араһында ҡапма-ҡаршылыҡ килеп тыуа. Роман геройҙары ошо ваҡиғалар шауҡымына эәләгә, улар гетманат яғында һуғыша, Киевты Директориянан һаҡлай. Аҙ һанлы офицерҙар дружинаһы Петлюра отрядтары менән һуғышта еңелә һәм Киев янында оборонаға тора. Немецтар уларҙан үҙ-ара килешеүҙе талап итә, шуға ла гетман власының ҡолауы бер нисә аҙнаға кисектерелә. Немецтар Петлюра менән «нейтралитет» тураһында килешеү төҙөгәндән һуң Украина державаһы бөтә — 14 декабрҙә Киев ҡолай :270.
Персонаждарҙың прототиптары
«Аҡ гвардия» күп кенә деталдәре буйынса автобиографик роман булып тора, ул яҙыусының 1918—1919 йылдарҙа ҡышын Киевта булған ваҡиғаларҙан алған шәхси тәьҫораттарына һәм хәтерләүҙәренә нигеҙләнгән. Турбинадар — Булгаковтың әсәһе яғынан өләсәһенең фамилияһы. Турбиндарҙың ғаилә ағзаларында Михаил Булгаковтың туғандарын, дуҫтарын һәм таныштарын төҫмөрләргә була. Романдағы ваҡиғалар Киевта Булгаковтар ғаиләһе йәшәгән йортта бара; хәҙер унда Турбиндар йорто музейы урынлашҡан. Табип-венерологта Алексей Турбинда Михаил Булгаковты танып була. Елена Тальберг-Турбинаның прототибы — Булгаковтың һеңлеһе — Варвара Афанасьевна.
Экранлаштырыу
Роман 2011 йылға тиклем тиклем экранлаштырылмай, — 1970 йылда режиссёрҙар Александр Алов һәм Владимир Наумовтарҙың М. А. Булгаковтың «Ҡасыу», «Аҡ гвардия» һәм «Ҡара диңгеҙ» романдары мотивтары буйынса төшөрөлгән «Ҡасыу» нәфис фильмы сыға. 1976 йылда режиссёр Владимир Басовтың «Турбиндар көнө» фильмя сыға — ул «Турбиндар көнө» пьесаһын экранлаштырыу. Беренсе тапҡыр роман 2012 йылда экранлаштырыла. Әммә тәнҡитселәр режиссёр Сергей Снежкиндың һигеҙ сериялы телесериалын уңышһыҙ эш тип таный.
Ле Корбюзьеның архитектура мираҫы
Ле Корбюзьеның архитектура мираҫы — француз архитекторы Ле Корбюзьеның ете илдәге: Аргентина, Бельгия, Германия, Һиндостан, Франция, Швейцария һәм Япониялағы<font color="#004000"> 17 объект иҫәпләгән архитектура мираҫы һәйкәлдәр серияһы.
Был һәйкәлдәр элекке стилдән тулыһынса баш тартырлыҡ яңы архитектур стиль барлыҡҡа килеүен күрһәтә. Был ҡоролмаларҙы төҙөү Ле Корбюзье «түҙемле эҙләнеү» тип атаған осорға, быуат яртыһына, тап килә. Чандигарх ҡалаһындағы капитолий комплексы (Һиндостан), Токиолағы көнбайыш сәнғәте милли музейы (Япония), Ла Платала доктор Куручеттың йорто (Аргентина) һәм Марселдәге торлаҡ комплекс (Франция) ХХ быуатта йәмғиәттәге яңы мәнфәғәттәр талап иткән һәм модернизм тәҡдим иткән мәсьәләне архитектура алымдары менән хәл итеү юлдарын сағылдырған. Шулай уҡ кеше генийының был шедеврҙары архитектура ижадының интернационаллеген күрһәтә.
ЮНЕСКО объектының раҫланыу тарихы
2008 йылдың ғинуарында Франция мөрәжәғәт итергә ЮНЕСКО-ға ил территорияһында урынлашҡан архитекторҙың 14 бинаһынан торған мираҫ һәйкәлен раҫлау тәҡдиме менән сыҡҡан, һуңыраҡ француздарҙың заявкаһына үҙ территорияларында урынлашҡан төҙөлмәнең архитекторы Ле Корбюзье булған башҡа ЮНЕСКО ағзаһы илдәре лә ҡушылды. Йомғаҡлау проекты «Ле Корбюзьеның ҡала һәм архитектура эштәре» тип аталған, исемлеккә  Аргентина, Бельгия, Германия, Франция, Һиндостан, Япония менән Швейцарияның биналары һәм ҡоролмалары инә.
2009 йылда ЮНЕСКО комитеты, заявканы ҡарағас,  уның дәлилләү өлөшө етерлек эшләнмәгәнгә һылтанып, ҡарарҙы хәл итеү 2012 йылға күсерелә. 2011 йылда комитетҡа 19 бина һәм төҙөлмәнән торған яңы заявка бирелә, әммә был заявка к-пселек тарафынан хупланмаған, ә аргументтар араһында Ле Корбюзье хеҙмәте ысынлап та глобаль әһәмиәткә эйә икәнлеге әлегә иҫбатланмаған тигән фекер әйтелгән.
Бары тик өсөнсө ынтылыштан ғына, 2016 йылда ЮНЕСКО-ның 40-сы сессияһында ғына, ғариза хуплана.
В. Н. Каразин исемендәге Харьков милли университеты
'''В.Н. Каразин исемендәге Харьков милли университеты''' (укр. Харківський національний університет імені В. Н. Каразіна) — Көнсығыш Европаның иң боронғо унивеситеттарының береһе, рәсми рәүештә 1805 йылдың <abbr title="по юлианскому календарю" contenteditable="false">17 (29) ғинуарында асылған.
1936 йылдан А. М. Горький исемен йөрөтөп, 1999 йылдан В. Н. Каразин исемен йөрөтә.
Университет тарихы
Харьков университеты Уставы 1804 йылда раҫланған һәм <abbr title="по юлианскому календарю" contenteditable="false">17 (29) ғинуар 1805 йылдың уның рәсми асылыуы булды. Харьков университеты нигеҙләнеүендә ҙур өлөштө В. Н. Каразин индерә. Ул ваҡытта Харьков әһәмиәтһеҙ губерна ҡалаһы булған, һәм бары тик Каразиндың иҫ киткес әүҙемлеге маҡсатын тормошҡа ашырырға мөмкинлек бирҙе. Ул урындағы халыҡты ярҙам итергә өгөтләп, университеттың матди базаһын төҙөй, уның өсөн губернатор һәм вице-губернаторыҙың ҡаҙна йорттары тапшырылды. 1907 йылда Харьковта Каразинға һәйкәл асылған, күп тапҡырҙар урынын алмаштырылған; 2004 йылдан ул университет бинаһы алдында тора.
1803 йылда Харьков уҡытыу округының беренсе бағыусыһы граф Северин Потоцкий. Ул Харьков университеты өсөн тулыһынса профессор составын йыя, ул үҙәк уҡыу йорто булып китә. Харьков университетының үҫешендә Харьков епископы Христофор (Сулима) ярҙамы ҙур. Университет базаһында Харьков губернаһында барлыҡҡа килгән беренсе ваҡытлы баҫма — "Харьков аҙналығы" сыға башлай(1812).
Тәүге осорҙа университет дүрт йүнәлештә эшләй: физика һәм математика фәндәре, тел фәндәре, әхлаҡи һәм сәйәси фәндәр, табип һәм медицина фәндәре һәм 25 кафедраны үҙ эсенә ала. Табип һәм медицина фәндәре бүлеге унда уҡырға теләүселәр булмау сәбәпле, 1811 йылда ғына асылған. 1805 йылда Университетҡа 57 кеше уҡырға инде: ҡаҙна хаҡына уҡыусы — 40 кеше, барыһы да тиерлек Харьков коллегиум һәм Белгород семинарияһы уҡыусылары. Студенттар беренсе курста дөйөм фәндәр курсын тыңларға, ә һуңынан инде теләгән һөнәрен һайларға тейеш була.
1807 йылда зоология кабинеты ойошторолған, хәҙер ул университеттың Тәбиғәт музейы. Музейҙың беренсе ҡараусыһы ботаника профессоры Ф. А. Делавинь була. 1816 йылдан музейҙы студент В. М. Черняев ҡарай, һуңынан ул ботаника профессоры булып китә. 1826-1838 йылдарҙа - профессор И. А. Криницкий, һуңынан физиология профессоры И. О Калиниченко, ботаника профессоры В. М. Черняев, зоология профессоры А. В. Черный һ.б. етәкселек итә.
1835 йылда университетта 263 студент була инде. Беренсе йөҙ йыл эсендә тамамлаусыларҙың күп өлөшөн юристар һәм табиптар тәшкил итә.
1921 йылда Харьков университетының медицина факультеты нигеҙендә Харьков медицина институты булдырыла.
Самузет
Самузет — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Орловка йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
В. Н. Каразин исемендәге Харьков милли университеты
Университет тарихы
1936 йылда университетҡа шул йылды үлгән Максим Горький исеме бирелә.
Самузет
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
В. Н. Каразин исемендәге Харьков милли университеты
Эшмәкәрлек
Университет эшмәкәрлеге менән ике Нобель премияһы лауреаттары эше бәйле:
Тарихи факттар
QS World University Rankings тикшеренеүҙәре буйынса, Каразин университеты 2014 йылда доньяның иң яҡшы 500 университеттары исемлегенә инде.
Абсаттаров Абдулла Әхмәт улы
Биографияһы
1941 йылда Кушнаренко район хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.
1942 йылдың 15 ғинуарынан 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкының 4-се эскадронында ҡылыссы булып хеҙмәт иткән.
1943 йылдың 31 декабре, 1944 йылдың 1 февралендә, 1944 йылдың 4 майынан алып 10 майына тиклем дауам иткән алыштарҙа ҡатнашты тиелә РФ Оборона министрлығының «Халыҡ хәтере» тигән рәсми сайтында һәм батырлыҡ күрһәткән даталары күрһәтелә:
«Халыҡ хәтере» сайтында Абсаттаров Абдулланың (хәрби документтарҙа атаһының исеме бирелмәгән) конкрет батырлығы тасуирлана:
Князья
Князья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колыч йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Ватолин Николай Анатольевич
Ватолин Николай Анатольевич (13 ноябрь 1926 йыл, Свердловск — 11 август 2018 йыл, Екатеринбург) — физик химия һәм металлургия процестары технологияһы өлкәһендә СССР һәм Рәсәй белгесе. СССР фәндәр академияһы академигы (1981 йылдан, 1991 йылдан — РФА академигы). Урал дәүләт тау университетының химия кафедраһы профессоры. 1968 йылдан 1998 йылға тиклем РФА Урал бүлексәһе металлургия институтын етәкселек итә. Һуңғы ваҡытта РФА кәңәшсеһе була. Ике тапҡыр СССР Дәүләт премияһы лауреаты.
Князья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Ватолин Николай Анатольевич
Биографияһы
Ватолин Николай Анатольевич 1949 йылда Урал политехник институтының металлургия факультетын тамамлай. Юғары уҡыу йортон тамамлағас, СССР фәндәр академияһының Урал бүлексәһе металлургия институтында эшләй. 1954 йылда кандидатлыҡ, ә 1966 йылда — докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1968 йылдан 1998 йылға тиклем институттың директор вазифаһын биләй.
Князья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ватолин Николай Анатольевич
Биографияһы
1970 йылда СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, ә 1981 йылдан — академигы. 1983 йылдан алып 1988 йылға тиклем СССР Фәндәр академияһы Урал бүлексәһе Президиумы рәйесенең беренсе урынбаҫары вазифаһын биләй.
1973 йылдан Урал дәүләт тау университетының химия кафедраһы профессоры була.
«Расплавы» журналының баш мөхәррире, «Металл» журналының мәхәрририәт ағзаһы, металлургия процестарының физик-химик нигеҙҙәре буйынса Ғилми советы рәйесе, металлургия һәм металл фәне буйынса Ғилми советы рәйесе урынбаҫары.
Улы — химик А. Н. Ватолин (1956 йылда тыуған).
2018 йылдың 11 авгусында вафат була, Екатеринбургта Широкореченский зыяратында ерләнгән.
Фәнни ҡаҙаныштары
Металлургия процестарының физик химия өлкәһендә иң эре белгес. Айырым алғанда, шыйыҡ металдарҙың һәм уларҙың иретмәләренең структур-һиҙгер үзенсәлектәрен тикшереү менән шөғөлләнә, уларҙың электр үҙенсәлектәрен өйрәнә. Күсемле металл иондарынан торған оксид иретмәләренең стехиометрик булмағанлығын тикшерә. Уның етәкселегендә шул уҡ төркөмдә эшләнгән оригиналь юғары температуралы дифрактометр ярҙамында атом төҙөлөшөн һәм металл һәм оксид иретмәләрендә атом-ара хеҙмәттәшлеген дифракцион тикшереү буйынса эштәр циклы башкарыла.
70-се йылдар аҙағынан металлургия институтында яңа фәнни йүнәлеш — күп компонентлы органик булмаған системаларҙың тигеҙ һәләтен компьютер термодинамик моделләштереү менән етәкселек итә.
Тимер нигеҙендә иретмәләрҙе кристаллаштырғанда шыйыҡ һәм ҡаты фазаларҙың үҙ-ара бәйләнешен тикшереү менән дә шөғөлләнә
Урал районында металлургия сеймалын комплекслы файҙаланыу мөмкинлектәрен өйрәнә. Ҡара һәм төҫлө металлургия ҡалдыҡтарын утилләштереү мәсьәләләрен тикшереү ванадийҙы Чусов металлургия заводында һәм Түбәнге Тагил металлургия комбинатында конвертер шлактарҙан сығарыу процессын камиллаштырырға мөмкинлек бирә, был конвертер шлактарҙан юғары таҙалыҡтағы ванадий пентоксидын алыу буйынса яңы технологияның барлыҡҡа килеүенә килтерә.
Н. А. Ватолин етәкселеге аҫтында 30 кандидатлыҡ һәм 15 докторлыҡ диссертацияһы яҡлана. Коллегалары һәм уҡыусылары менән берлектә 700-ҙән ашыу ғилми мәҡәлә, 19 монография, 120 авторлыҡ таныҡлығы һәм патент авторҙашлыҡта баҫылып сыға.
Спасский Николай Сергеевич
Спасский Николай Сергеевич (4 декабрь 1867—1951) — рус һәм СССР ғалим-медигы, физиолог һәм бальнеолог; медицина фәндәре докторы, профессор; надворный советник (1902).
Бер нисә ғилми эш авторы
Биографияһы
Николай Сергеевич Спасский 1867 йылдың (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1870 йыл)  22 ноябрендә (яңы стиль буйынса 4 декабрь)  Пермь губернаһы Соликамск өйәҙенең Яңы-Усолье ауылында (хәҙер  Пермь крайының Усолье ҡалаһы)   Спасо-Преображенский соборы протоиерейы Спасский Сергей Иванович, уның ҡатыны, дьякон ҡыҙы Мария Ивановна ғаиләһендә  тыуған. Ғаиләлә биш бала була
1881 йылда Соликамск дини училищеһын һәм 1887 йылда Пермь дини семинарияһын тамамлағандан һуң,  Екатеринбург банк контораһында бухгалтер ярҙамсыһы булып эшләй. 1889 Томск университетының медицина факультетына уҡырға инә, уны 1894 йылда  отличие менән табип дәрәжәһендә  тамамлай. 1895 йылдың сентябренән прозектор вазифаһын башҡара. 1901 йылдан алып — физиологияһы кафедраһы янында прозектор була. Ошо уҡ йылда профессор В.Н.Великий етәкселегендәмедицина фәндәре докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеү өсөн «К вопросу о физиологическом действии токов высокого напряжения и большой частоты перерывов» темаһына диссертация яҡлай.
1906 йылдан — штаттан тыш ассистент, 1911 йылдан — приват-доцент,  1915 йылдан — Томск  университетының фармакология кафедраһы янында прозектор. Беренсе донъя һуғышы осоронда 1915 йылда, тиф эпидемияһы ваҡытында Сербия территорияһында «Христиан ярҙамы» Комитеты ойошторған Рәсәй Ҡыҙыл Тәреһенең Александр общинаһы   отрядында өлкән табип булып эшләй.
1920 йылда Халыҡ комиссарҙары советы декреты тарафынан доцент һәм өс йылдан да ашыу приват-доцент булараҡ бальнеология кафедраһына профессорҙар иҫәбенә күсерелә.
1922—1932 йылдарҙа — Иркутск университетының медицина факультеты нормаль физиология кафедраһы мөдире (1930 йылдан — Иркутск медицина институты, хәҙер Иркутск дәүләт медицина университеты).
1933—1938 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт медицина институтында (хәҙер Башҡорт дәүләт медицина университеты) нормаль физиология кафедраһы мөдире була
1938 йылдан — Ҡырым медицина институтының (хәҙер С.И. Георгиевский исемендәге Медицина академияһы) нормаль физиология кафедраһы мөдире. Шулай уҡ М.В.Фрунзе исемендәге Ҡырым дәүләт педагогия институтында уҡыта.
Николай Сергеевич Спасский 1951 йылда вафат була.
Пермь крайының архив фондында Н.С. Спасскийға ҡараған документтар һаҡлана
Карпош ихтилалы
Карпош ихтилалы — 1689 йылдың октябрендә Ғосман Македонияһында төрөктәргә ҡаршы күтәрелгән ихтилал.
Ихтилалдың лидеры «Карпош» ҡушаматлы Петр булған, ул Войница ауылында (хәҙеге Төньяҡ Македония Республикаһының Чашка общинаһы ауылы) тыуған.Йәш сағында ул Валахияға шахтаға ҡасҡан, әммә артабан Родоп тауҙарына күскән һәм Доспат ҡалаһында йәшәгән. Карпош билдәле гайдук булып киткән һәм Изге Рим империяһының ғәскәрҙәре Ғосман империяһына ҡаршы һуғыш асҡас, Знеполегә (хәҙерге Сербия-Болгария сиге) күскән һәм төрөктәргә ҡаршы көрәшеүселәр отрядтарын йыйған.
Тәүтарихы
1683 йылда Изге лига ойошторолған, уға Австрия, Польша һәм Венеция ингән, ә һуңыраҡ Рәсәй ҡушылған. Лиганың маҡсаты Ғосман империяһына ҡаршы көрәшеү була. Шул уҡ йылда Вена алышында төрөктәр тар-мар ителгән һәм Үҙәк Европанан киткәндәр, ә Ғосман империяһы өҫтөнән христиандарҙың еңеүе төрөк хакимлығы аҫтында булған Балҡан ярымутрауы христиандарына үҙ ерҙәрен азат итеү өсөн һуғыш башларға сәбәп биргән. Скопье һәм Ниш ҡалаларында сығыштар бигерәк ялҡынлы булған. 1689 йылдың 25 октябрендә генерал Энеа Сильвио Пикколомини командалағындағы Австрия ғәскәрҙәре менән Скопьеға сыҡҡан һәм урындағы гайдуктар менән бәйләнешкә ингән, әммә ҡалала тағун эпидемияһы башланған. Пикколомини ғәскәрҙәргә сигенергә бойорған һәм 26 октябрҙә Скопьены яҡҡан. Янғын ике көн дауам иткән, әммә Пикколомини тағун менән зарарланған һәм үлгән.