cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Даминдарова Фәниә Вәли ҡыҙы
Актуаль фәнни баҫмалар
1. Даминдарова Ф.В. Нравственные традиции как духовная основа общества: философское постижение культуры народов Урало-Поволжья: монография. Уфа: РИЦ БашГУ, 2009. 282 с. (20,1 п.л.).
2. Даминдарова Ф.В.Духовно-нравственная традиция в социокультурном развитии: монография. Уфа: РИЦ БашГУ, 2011. 223 с. (16,0 п.л.)
3. Даминдарова Ф.В. Влияние национальных духовно-нравственных традиций в политической модернизации современной России //Политическая модернизация в современной России: тренды, инновации, противоречия. – Уфа: БАГСУ, 2016 с. 36-66 (коллективная монография)
Малын
2018 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 26 204 кеше йәшәй.
Болот мәғлүмәт базалары
Болот мәғлүмәт базалары —   Amazon EC2, GoGrid һәм  Rackspace [''сығанаҡ 1643 көн күрһәтелмәгән]   кеүек болот хисапламалары платформаларында эшләтелә торған мәғлүмәт базалары. Йәйелдерелеүенең ике  моделе киң таралған: файҙаланыусылар йә болот сервисы уны тәҡдим итеүсе тарафынан хеҙмәтләндерелгән мәғлүмәт базаларына инеү мөмкинлеген ала, йә, виртуаль машина образын ҡулланып, болотта мәғлүмәт базаларын үҙе хасил итә. Болот  мәғлүмәт базалары араһында  SQL йүнәлешлеләре лә,  NoSQL мәғлүмәттәр моделен ҡулланғандары ла бар. ''
Йәйелдерелеү моделе
Болотта мәғлүмә базаһын йәйелдереүҙың ике төп ысулы бар:
Мәғлүмәттәр базаһы сервис булараҡ тәҡдим ителмәгән осраҡта, мәғлүмәттәр базаһы  хостингын алып була. Мәҫәлән, болот провайдеры Rackspace  MySQL мәғлүмәттәр базалары өсөн ошондай хеҙмәтте тәҡдим итә.
Мәғлүмәттәр моделдәре
Шулай уҡ  реляцион һәм  реляцион булмаған, NoSQL, мәғлүмәт базаларын айырыу зарур:
Важоиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғайса Әхмәтов
Ғайса Әхмәтов (1784—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
Биографияһы
Ғайса Әхмәтов Ырымбур губернаһы Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының ) Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылында йәшәгән.
1811 йылда башлыса 12-се һәм 7-се кантон башҡорттарынан 2-се Башҡорт атлы полкы ойошторола, уның составында Ғайса Әхмәтов хеҙмәт итә. Майҙа полк майор И. Курбатов командалығында Рыльск ҡалаһына ебәрелә. Курск губернаһында ҡышлағандан һуң полк Луцк ҡалаһына килә һәм 2-се Көнбайыш армия составына керә. 1812 йылдың майында полк кавалериянан генерал А. П. Тормасовтың 3-се Обсервация армияһы составына индерелә һәм Варшава герцоглығы менән сик буйында кордон хеҙмәтен үтәй. 1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 15 июлдә полк яугирҙары Кобрин янындағы Саксония ғәскәрҙәре менән алышта батырлыҡ күрһәтә. 28 октябрҙә 2-се Башҡорт полкы Урал казак полкы менән берлектә Свислочи торамаһын биләй. 2-се Башҡорт полкы кергән генерал Чаплицтың отряды 1812 йылдың 8 октябрҙә Слонимға килә һәм бында поляк генералы Конопканың полкын тар-мар итә. 1 ноябрҙә 2-се Башҡорт полкы Горностаевцы ауылы янындағы алышта ҡатнаша. Ҡаты алыштарҙа полкта башта булған 530 кешенән 1812 йылдың октябренән ҡарата 408 яугир иҫән ҡалған.
ҠҠХЛ 2016/2017 йылдар миҙгелендә
Икенсе миҙгел дауамында «Торнадо» ҠҠХЛ чемпионы исемен яулай. Көмөщ миҙалдарҙы шулай уҡ икенсе йыл «Ағиҙел» клубы ала. Ә «Динамо» үҙ тарихында тәү тапҡыр ҠҠХЛ бронза миҙалдарын яулай.
Ҡатнашыусылар составында үҙгәрештәр
Лига составына Курск ҡалаһынан яңы ғына төҙөлгән «Динамо» хоккей клубы ҡабул ителә. Тимәк, ҠҠХЛ-да командалар һаны һигеҙгә тиклем күбәйә. Тик даими миҙгел башланғас, 4 сентябрҙә Курск ҡалаһынан «Динамо» хоккей клубы ҡатнашыусылар составынан ойошманың төрлө ҡыйынлыҡтары булғанға төшөп ҡала. Шуға күрә командалар һаны үткән миҙгел менән сағыштырғанда үҙгәрмәй.
Тренерҙар һәм капитандар
Чемпионаттың тәүге көнөндә СӨЙК менән «Динамо» СПб араһында уйын иҫтәлекле булып ҡалды. Сөнки тәүгеләрҙе Юлия Перова етәкләй. Был ҠҠХЛ менән Рәсәй профессиональ хоккейында ҡатын-ҡыҙ команданың баш тренеры булыуы тәү тапҡыр.
Турнир таблицаһы
Һәр команда башҡа клубтар менән алтышар (өс — өйҙә, өс — ҡунаҡта) өсрашыу уҙғара. Тимәк, бөтәһе лә миҙгелдә 36 уйын үткәрә. Чемпионат тамамланғас ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһының чемпионы, көмөш һәм бронза миҙалсылары билдәләнә.
Йондоҙҙар уйыны
ҠҠХЛ бөтә йондоҙҙар уйыны тәү тапҡыр үткәрелә. Был уйын Өфөлә 2017 йылдың 21 ғинуарында Хоккей йондоҙҙары аҙнаһы сиктәрендә үтә. «Торнадо», «Арктик-Университет» һәм «Динамо» клубтары уйынсыларынан төҙөлгән Көнбайыш командаһы башҡа командаларҙан төҙөлгән Көнсығышты 4:0 иҫәбе менән ота. Рәсәй профессиональ хоккей лигалары тарихында тәү тапҡыр йондоҙҙар уйыны бер команданың «ҡоро» еңеүе менән тамамлана. Шулай уҡ Өфө-Аренала йыйылған тамаша һаны буйынса был Рәсәйҙең рекорды була. Сочиҙа үткән Олимпиадала хоккей буйынса ҡатын-ҡыҙҙар турнирын да уҙа.
Шуршалов Владимир Михайлович
Шуршалов Владимир Михайлович (6 июль 1913 йыл — август 1990 йыл) — юрист, халыҡ-ара хоҡуҡ белгесе; Һарытау юридик институтын тамамлаған (1939), юридик фәндәр докторы, халыҡ-ара хоҡуҡ теорияһы тураһында диссертация яҡлаған (1959), Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университетының (РУДН) халыҡ-ара хоҡуҡ кафедраһы мөдире һәм профессоры (1967—1979), СССР Сит ил эштәре министрлығы Дипломатик академияһының халыҡ-ара хоҡуҡ кафедраһы мөдире (1979—1984).
Биографияһы
Владимир Шуршалов Рәсәй империяһы Һарытау губернаһында 1913 йылдың 6 июлендә крәҫтиән ғаиләһендә донъяға килә. Етем ҡала һәм эшләй башлай; бер үк ваҡытта киске эшселәр мәктәбендә уҡый. 1932—1934 йылдарҙа РККА-ла — Урта Азияла торған хәрби частарҙа хеҙмәт итә. Армия хеҙмәтенән һуң, Шуршалов студент булып китә. 1939 йылда отлтчие менән Һарытау юридик институтын тамамлағас, ул һарытау өлкә прокуратураһына эшкә ебәрелә.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Шуршалов прокуратурала эштә ҡалдырыла, ә 1944 йылда — СССР Генераль прокуратураһына күсерелә. Һуғыштан һуң, 1946 йылда, уны ВКП(б) Үҙәк комитеты юғары партия мәктәбенә уҡырға ебәрәләр. Мәктәпте тамамлағандан һуң уны ВКП(Б) Үҙәк комитеты ҡарамағындағы яңы ғына төҙөлгән Ижтимағи фәндәр академияһына ебәрәләр. 1949 йылда ул «Халыҡ-ара опекалау режимы» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай — юридик фәндәр кандидаты була. Шуршалов бик күп миҙалдар, шул иҫәптән «Бөйөк Ватан һуғышы осоронда фиҙаҡәр хеҙмәте һәм батырлығы өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән.
Диссертация яҡлағандан һуң, Шуршалов таратыу буйынса Львовҡа— Львов дәүләт университеты юридик факультетының деканы итеп ебәрелергә тейеш була. Әммә сығарылыштан һуңғы уҡыусыларҙы бүлеү буйынса ултырыш комиссияһы (комиссия рәйесе Михаил Суслов) Шуршаловты ВКП(Б) Үҙәк комитеты аппаратына — инструктор вазифаһына ебәрә. Был аппаратта ул 1953 йылдың июленә тиклем эшләй; Ленин (Воробьевы) тауындағы яңы Мәскәү университеты бинаһында өсөн Ленин (Воробьевый) тауы төҙөүҙә ҡатнаша.
1953 йылда — Үҙәк комитет аппаратында КПСС-тың беренсе секретары Никита Хрущев үҙәртеүҙәр индереүе арҡаһында — Шуршалов СССР Фәндәр академияһы ҡарамағындағы Дәүләт һәи хоҡуҡ институтына фәнни эшкә күсә: унда сектор мөдире була. Шул ваҡытта уның бер нисә мәҡәләһе һәм монографияһы баҫылып сыҡҡан була. Институтта эшләү ваҡытsylа ek ике яңы монография әҙерләй һәм докторлыҡ диссертацияһын яҙа. Партия функционеры Шуршалов 1958 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай алмай; институттың ғилми советы уның эшен хупламай. Әммә киләһе йылда уҡ ул «Халыҡ-ара килешеүҙең төп мәсьәләләре теорияһы» темаһына докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай.
1967 йылда Шуршалов Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университетында (РУДН) эшләй, унда халыҡ-ара хоҡуҡ кафедраһы мөдире була. 1979 йылда уны СССР Сит ил эштәре министрлығының Дипломатик академияһы халыҡ-ара хоҡуҡ кафедраһы мөдире итеп эшләргә саҡыра — 1984 йылда пенсияға сыҡҡанға тиклем Шуршалов ошо вазифаһында эшләй. Советтар Союзы тарҡалы у осоронда, 1990 йылдың август айында, Владимир Михайлович Шуршалов вафат була.
Эштәре
Владимир Шуршалов халыҡ-ара килешеүҙәр төҙөү менән бәйле юридик мәсьәләләр менән шөғөлләнә; дәүләт эске закондарын халыҡ-ара килешеүҙәр менән алмаштырыуға ныҡ ҡаршы була — халыҡ-ара килешеүҙәрҙең дәүләт закондарынан өҫтөнлөгө өсөн бер ниндәй ҙә нигеҙ юҡ, тип иҫәпләй :
Фекерләү (психология)
Фекерләү — тирә-яҡ мөхиткә шартһыҙ мөнәсәбәт нигеҙендә моделлештереү процессы. Психологияла башҡа төшөнсәләр ҙә бар.
Өйрәнеү тарихы
Фекерләү — кеше мейеһенең функцияһы. Фекерләү — объектив ысынбарлыҡты сағалдырыу процессы. Был яҡтан ҡарағанда, фекерләү — объектив күренеш. Ләкин фекерләү һәр айырым кешенең Ер планетаһында барлыҡҡа килеүен эволюцион теория нигеҙендә кешенең мейеһендә башҡарыла бит. Шунлыҡтан һәр индивид фекерләүҙең субъекты булып ҡарала. Дөрөҫ, бының өсөн индивидҡа һөйләм теле, төшөнсәләр, логик һөйләү саралары менән ҡоралланған булыу кәрәк. Ә былар, барыһы ла, индивид тарафыннан ижтимағи тәжрибә (практика) шарттарында ғына үҙләштерелә ала. Тимәк, фекерләү — ижтимағи һәм тарихи күренеш. Кеше мейеһенең эшсәнлеге тураһындағы барлыҡ ғилми хеҙмәттәр рефлектор (рефлекстар) теорияһына нигеҙләнгән. Уны башлап ебәреүсе бөйөк француз физигы һәм философы Декарт (XVII быуат) була. Был теория һуңыраҡ XVIII быуатда A. Галлер, Й. Прохаска, Ч. Белл һ. б. ғалимдәр тарафынан яңы тәжрибәләргә нигеҙләп үҫтерелә төшә. Ләкин был йүнәлештә ысын асышты XIX быуаттың урыҫ ғалимы И. M. Сеченов яһай. Үҙенең «Баш мейеһенең рефлекстары» (1863) тигән хеҙмәтендә ул рефлекстарҙың, ғөмүмән рефлектор принциптың, универсаль әһәмиәткә эйә булғанлығын иҫбат итә. Сеченовтан һуң рефлексология киңерәк һәм тәрәнерәк өйрәнелә башлай, уның күп төрлөлөгө нигеҙендә тейешле классификациялар эшләнә.
Эксперименталь тикшереүҙәр
Ошо ҡаҙаныштарға таянып, И. П. Павлов (XIX-XX быуаттар) шартлы һәм шартһыҙ рефлекстар күренештәрен аса, уларҙың һәр икеһенең дә баш мейеһе (уның ҡабыҡ һәм ҡабыҡ аҫты ҡатламдары) менән бәйле икәнлеген дәлилләй. И. П. Павловтың иҫбатлауы буйынса, нервының юғары баҫҡыстағы эшмәкәрлек нигеҙен шартлы рефлекс тәшкил итә. Улар һоро матдәнән торған ҡабыҡ эсендә башҡарыла. Ләкин был процесста ҡабаҡ аҫты ҡатламы ла ҡатнашмай ҡалмай. Шуныһы ла бар: кеше мейеһендәге шартлы рефлекстар шартһыҙ рефлекстарға ҡарағанда өҫтөнлөк алып тора. Әсәнән тыуған индивид үсә барған һайын ысынбарлыҡ шарттарына күнегә бара, шуға шартлы рефлекстарҙың өлөшө ғөмүми баланста ла арта бара. Ул ғына ла түгел, индивидтың тәжрибәһе артҡан һайын (һәм ошо нигеҙҙә), шартлы рефлекстар камиллашә бара. Ябай тел менән әйткәндә, индивид үҙен солғап алған шарттарға яраҡлашҡандан-яраҡлаша тѳшә. Академик И. П. Павлов ошо шартлы рефлекстар механизмын сигналдар системаһы тигән төшөнсә арҡылы аңлата. Уның ҡарашынса, был система ике төрҙән тора: беренсе сигнал системаһы һәм икенсе сигнал системаһы. Уларҙың беренсеһе кешеләргә лә, шулай ук хайуандарға ла хас. Юғарыла әйтелгәнсә, уларҙың нигеҙен шартлы рефлекстар тәшкил итә. Икенсе сигнал системаһы — һөләм теле. Ул фәҡәт кешеләргә генә хас. Шартлы һәм шартһыҙ рефлекстарҙың функцияларын тулыраҡ аңлау өсөн, ҡыҫҡаса ғына булһа ла, кеше мейеһенең эске төҙөлөшөнә, структураһына туҡталырга кәрәк.
Кеше мейеһенең төҙөлөшө
Кеше мейеһе, башҡа йән эйәләренең мейеһенән айырмалы булараҡ, үҙенең күләме һәм ауырлығы яғынан шаҡтай айырыла. Ул бер-береһенә нерв ептәре менән бәйләнгән ике ҙур ярым шарҙан тора. Кеше баш мейеһенең ауырлығы уртаса 1470 г, ә күләме 1456 см3 һанала. Әлбиттә, кеше мейеһенең күләме һәм ауырлығы абсолют яҡтан алғанда, кит балығы һәм фил мейеләренән кәмерәк, ләкин нисби яҡтан ҡарағанда, шаҡтай артығыраҡ. Шартлы берәмектәрҙән сығып төрлө хайуандарҙың мейе ауырлыҡтары түбәндәгесә характерлана: маймыл — 4 ш. б., дельфин — 16, кеше — 32 ш. б. Кеше мейеһенең тағы бер үҙенсәлеге бар. Ул да булһа — уның өҫтө төрлө йыйырсыҡтар, бураҙналар менән ҡапланыуы. Улар кеше мейеһенең ғөмүми өҫлөгө майҙанын киңәйтәләр. Мейенең ҙур ярым шарҙары 1—5 мм ҡалынлыҡтағы һоро матдәле ҡабыҡтан тора. Ошо ҡабыҡ (корка) эсендә 14 млрд самаһы нейрон (күҙәнәк) иҫәпләнә. Улар үҙ-ара шулай ук арҡа мейеһе менән нескә сүстәр аша тоташҡан. Ҡабыҡ аҫтында — аҡһыл матдә ҡатламы — «ҡабаҡ аҫты» (подкорка) тип атала ла. Ошо ике ҡатламдың һәр ҡайһыһының үҙенең функцияһы бар. Һоро матдә (ҡабыҡ) ҡатламы шартлы рефлекстарҙы ҡабул итә торған булһа, аҡһыл матдә (ҡабаҡ аҫты) ҡатламы шартһыҙ рефлекстарҙы (мәҫәлән, инстинкттарҙы) ҡабул итә. Мейенең эшмәкәрлеге нерв остары (рецепторҙар) арҡылы хәл ителә. Әйтәйек, ниндәйҙер тауышты ҡолаҡ эсендәге ишетеү нервылары ҡабул итә, яҡтылыҡты — күреү нервылары, еҫте — еҫ һиҙеү нервылары һ. б. Улар, рецепторҙар булараҡ, алынған мәғлүмәтте сүстәр аша мейегә (уның тейешле бүлемтектәренә) тапшыра. Мейе иһә, конкрет мәғлүмәтте алып, шуның нигеҙендә нерв остарына йәки рецепторҙарға үҙенең командаларын ирештерә. Көслө яҡтылыҡтан күҙ ҡабаҡтарының шунда ук йомолоп китеүе, ҡайнар үтеккә тейгән бармаҡты кинәт кире тартып алыу һәм башҡа шундай реакциялар — ана шундай командалар нәтижәһе. Ләкин кеше мейеһенең эшмәкәрлеге бындай тышҡы хистәргә нигеҙләнгән акттарга ғына ҡайтып ҡалмай.
Мейелә фекер ойоштороу
Кеше мейеһе тейешле рецепторҙар аша һүҙҙәрҙе, һүҙ теҙмәләрен, фәнни төшөнсәләрҙе, хөкөм, фекерләү кеүек ҡатмарлы конструкттарҙы ла ҡабул итә, уларға анализ яһай, иң һуңғы һөҙөмтәлә фекер ойоштора. Был инде аң феноменының «тере» күрһәткесе тигән һүҙ. Ғөмүмән, мейе тарафынан сағылдырылған барлыҡ күренештәр ана шул ҡабыҡ һәм ҡабаҡ аҫты ҡатламдары аша уҙа. Уларҙың һәр ҡайһыһының локаль функциялары бар. Тышҡы ҡуҙғытҡыстарға яуап һәм туранан-тура фекерләүгә киткән ҡеүәт, тулыһынса тиерлек, һоро матдәнән торған ҡабыҡ ҡатламына туры килә. Ҡабаҡ аҫты ҡатламы (аҡһыл матдә) үҙенә күберәк инстинкт, интуиция, телепатия кеүек күренештәрҙе ҡабул итә. Ләкин был ике ҡатламдың локаллеге нәсби төҫтә генә хәрәкәт итә. Улар бер-береһе менән нескә сүстәр ярҙамында бәйләнештә йәшәй. Ул ғына ла түгел, урыҫ ғалимы И. П. Павловтың ҡарашынса, ҡабыҡ ҡатламының эшмәкәрлеге ҡабыҡ аҫты ҡатламының сафта булыуынан тора. Уның һүҙҙәре менән әйткәндә, ҡабыҡ һәр ваҡытта ла ҡабаҡ аҫты ҡатламының «һуҡыр көсө» йоғонтоһо аҫтында хәрәкәт итә. Кеше мейеһе ике ярымшарҙан тора. Уларҙың вазифалары бүленгән. Һул ярымшар аналитик-дискурсив функцияларҙы үтәй торған булһа, уң ярымшар мейенең интуитив һәм образлы фекерләү функцияларын үтәүгә көйләнгән. Тормош тәжрибәһе күрһәткәнсә, кешеләр төрлө һәләттәргә эйә булалар. Берәүҙәр ғилми эшкә оҫта булһа, икенселәр үҙҙәрен күберәк сәнғәт өлкәһендә асыусан була. Мейенең ана шул ярымшарҙарының үҙенсәлеге сағыла. Дөрөҫ, кемдеңдер бер як мейеһе травмаға дусар булған осраҡта, уға тейгән зарар ярымшарҙарҙың һәр икеһендә лә сағыла. Тимәк, мейе ярымшарҙарының локаллеге шулай уҡ абсолют түгел. Фекерләү — өҙлөкһөҙ процесс. Йәғни бер генә миҙгелдән торған акт түгел. Кеше уйламайынса тора алмай
Жура (Чулым ҡушылдығы)
Жура — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан 1620 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 75 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡырымтатар музыкаһы
Ҡырымтатар музыкаһы — ҡырым татарҙарының музыкаль  фольклоры, ул XX быуатта милли профессиональ музыка мәҙәниәтенә башланғыс һала.
Стилдәре, жанрҙары һәм үҙенсәлектәре
Ҡырымтатар музыкаһының тау һәм дала стилдәре бар. Улар төрлө субэтностар араһында таралған: көньяҡ яр һәм таулы татарҙарҙың йырҙары  (түркү) моңло, ҡатмарлы һығылмалы көйлө һәм ярымтондар системаһына эйә, ә дала яҡ көйҙәре (йыр) ябай, улар диатоник нигеҙгә ҡоролған. Ритм йәһәтенән ҡырымтатар музыкаһына 2 һәм 3 өлөшлө ячейкалар өҫтәлгән 5, 7 һәм 9 өлөшлө үлсәм хас.
Халыҡ йырҙарын сығарыусылар һәм башҡарыусыларҙы таулы татарҙар —  ашиҡ, дала татарҙары кедаи тип йөрөтә. Ҡырымтатар халыҡ музыкаһында эпик йыр төрҙәренән бәйеттәр һәм дастандар бар (мәҫәлән, «Кёр-оғлу», «Әдигә» һәм Әсән Рефатов тарафынан музыкаль драма итеп эшләнгән «Чора батыр»). Ҡырым татарҙарының XVIII быуат аҙағынан күсеп йөрөргә мәжбүр ителеүе һөҙөмтәһендә   муаджир түркү һәм көч авасы тигән тарихи йыр жанры барлыҡҡа килә. Көнкүреш жанрҙары араһынан төрлөсә аталып йөрөтөлгән ҡыҫҡа йырҙар (дала татарҙарында — чынъ йәки чины, таулы татарҙарҙа  — манә), шулай уҡ  маҡъам тигән лирик йыр жанрын айырып ҡарарға була. Фольклорҙа йола йырҙары, түңәрәк ҡороп бейегәндә йырлана торған йырҙар (хоран) бар. Инструменталь бейеү музыкаһы етеҙгә (ҡъайтарма) һәм талғынға (ағъыр ава) бүленә.
Традицион халыҡ музыка ҡоралдарынан ҡырым татарҙарының һуҡма ҡоралдары — давул  (ҡарамсанан «ҙур барабан»), дарә һәм дүмбәләк (балсыҡ сүлмәктән тире тарттырып яһалған парлы литавра), тынлы музыка ҡоралдары — зурна, толоп-зурна һәм кавал, ҡыллы ҡоралдары кеманча, саз һәм сантыр бар. XIX быуат аҙағында  — кларнет, торба  һәм скрипка, унан һуң  электр гитараһы һәм аккордеон ҡулланыуға инеп китә. Традицион инструменталь ансамбль давулджылар тип атала һәм 2 зурнанан, давулдан һәм дарәнән тора. Йырсылар ҡушылып йырлай торған камералы ансамблгә дарә, сантыр, бер-ике скрипка, кларнет һәм торба (һуңыраҡ аккордеон да) инә, ул  чал йәки кеманеджилер тип атала .
Таралыуы
Ҡырым татарҙарының халыҡ йырҙарын беренсе булып XX быуат башында А. Олесницкий системаға һала һәм баҫтырып сығара башлай, унан һуң был эш менән А. К. Кончевский, М. И. Красев, А. Рефатов, Я. Шәрфединов һәм И. Бахшиш шөғөлләнә. Халыҡ көйҙәрен классик музыкала ҡулланыу миҫалы итеп А. А. Спендиаровтың оркестр өсөн «Крымские эскизы»  һәм башҡа әҫәрҙәрен, Глинканың «Руслан и Людмила» операһындағы Шәреҡ күренештәрен, Балакиревтың «» тигән фортепиано өсөн фантазияһын телгә алырға була.
Бутырлейка
Бутырлейка — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы/ Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы/ Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нуя йылғаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы  башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Легион (биология)
thumb|right|100px|Биологик классификацияның төп һигеҙ таксономик рангтары. Тереклек домендарҙан тора, һуңғылары артабан группаларға бүленә. Аралаш төп булмаған рангтар бында күрһәтелмәгән.
Биологик систематиканың Линней иерархияһында легион мотлаҡ таксономик ранг булып тормай. Ошо иерархияла легион класстан түбән,ә когортанан өҫтә урынлаша. Легион отрядтар төркөмөн берләштерә, һәм ҡоштар менән имеҙеүселәрҙе классификациялағанда ҡулланыла.
Легиондар супер-легиндарға берләшә, ә суб-легиндарға бүленә алалар. Һуңғылары, үҙ сиратында, инфра-легиондарға бүленә.
Гончаров
Гончарова — урыҫ ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Петрово-Красноселье
Петрово-Красноселье (Петро́во-Красносілля)/Петровский (Петро́вське) — Украинала Луганск өлкәһендәге ҡала, Хрустальный ҡалаһы ҡала советына буйһона. 2014 йылдың май айынан — Луганск Халыҡ Республикаһы контроле аҫтында. Петровское ҡалаһы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы хәрби юлы менән бәйле: 1943 йылдың 23 февралендә Ворошиловоград (хәҙер Луганск өлкәһе) Петровское ҡасабаһы һәм Штеровка (Юлино) ауылы араһынан полк тәрән рейдтан сыҡҡан саҡта дивизия командиры генерал-майор М. М. Шайморатов һәләк була.
Дөйөм мәғлүмәттәр
Петровское ҡалаһы Красный Луч (Көньяҡ-Луганск) агломерацияһы составына инә. А Агломерацияның иҡтисади һөнәре: күмер сәнәғәте, ауыр машиналар эшләү, төҫлө металлургия, шлай уҡ химия производствоһы (Петрово-Красноселье).
Ҡала Көнсығыш Европа тигеҙгенең көньяғы ҡалҡыулығында, Донецк ҡаяһы түбәһендә урынлашҡан. Донецк ҡаяһы башлыса таш күмер ҡомташ, эзбизташ, һәүерташ һәм улар менән бәйле бай таш күмер файҙалы ҡаҙылмаларҙан тора.
Географияһы
Ҡала ситендә Мәсет ҡәберлеге урынлашҡан — тау тип аталған ҡалҡыулыҡ (скиф ҡурғаны). Мәсет ҡәберлеге Донецк ҡаяһының һәм бөтә Һул яр буйы Украинаның иң юғары нөктәһе булып тора (диңгеҙ кимәленән 367,1 м).
Тарихы
1895 йылдың 17 ноябрендә император Николай II Рәсәй империяһы Министрҙар комитетының «Франция-Рәсәй йәмғиәте» эшмәкәрлеген башлау тураһында рөхсәтен раҫлай. 1896 йылдың март айында акционерҙар йәмғиәте Штеровка өлкәһендә химия заводын төҙөүҙе башлай һәм шулай итеп эшсе ҡасаба барлыҡҡа килә. Бер йыл үткәс, Штеровка химия продукттары һәм шартлатҡыс матдәләр заводты үҙенең продукцияһын яйға һала.
1920 йылда ауыл «Штеровка динамит заводы» исемен ала (Штеровка динамит завод ҡасабаһы). 1926 йылда Штеровка завод Луганск округы Красный Луч районы ҡасаба эшсе-крәҫтиән һәм ҡыҙылармеецтар депутаттары Советы ойошторола. 1932 йылдан алып 1935 йылға тиклем ул ваҡытта Донецк өлкәһенең Красный Луч составына инә. 1935 йылда «Г. И. Петровский исемендәге Штеровка заводы ҡасабаһы» исемен ала. 1938 йылдың 3 июнендә Ворошиловоград өлкәһе булдырыла, ә 8 сентябрь 1939 йылдың 8 сентябрендә ул яңы ойошторолған Иванов районы составына индерелә.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғандан һуң, 1941 йылда фронт яҡынлашыу сәбәпле, химия заводын көнсығышҡа эвакуациялана — Пермгә, Соликамскиға һәм Стәрлетамаҡ. Пермгә эвакуация менән заводтың өлкән мастеры, состав комиссары Павлов Тихон Федорович етәкселек итә. 1943 йылдың 2 сентябрендә Красноселье-Петрово ҡасабаһы, шунда уҡ Петровеньки тимер юлы станцияһы менән бергә, завод ҡасабалар немец оккупанттарҙарҙан азат ителәләр. 1944 йылдың 3 ғинуарында совет хөкүмәте предприятиены элекке урынында — Петрово-Красноселье (Петровеньки) һәм Штеровка араһында тергеҙеү буйынса ҡарар сығара.
1958 йылда Ворошиловоград өлкәһе Луганск өлкәһе итеп үҙгәртелә, ә Г. И. Петровский исемендәге Штеровка заводы ҡасабаһы яңы статус ала һәм «Петровское ҡала тибындағы ҡасабаһы» тип исемләнә, ә 1959 йылда ҡабаттан Красный луч ойошторола.
1963 йылдың 23 февралендә Петровское ҡала тибындағы ҡасаба Луганск өлкәһе «Петровское ҡалаһы» статусын ала.
1989 йылдың ғинуарында халыҡ һаны 16 664 кеше тәшкил итә, эре предприятиелар булып тирмән комбинатың һәм тимер изделиелары заводы булып торалар.
2013 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 13 260 кеше тәшкил итә.
Баулин Олег Александрович
Баулин Олег Александрович (15 июль 1981 йыл) — инженер-технолог, техник фәндәр кандидаты. Өфө дәүләт нефть техник университеты ректоры (2020).
Биографияһы
Баулин Олег Александрович 1981 йылдың 15 июлендә Өфө ҡалаһында тыуа. Урта мәктәптән һуң Өфө дәүләт нефть-техник университетына уҡырға инә һәм уны 2003 йылда «Тәбиғи энергия йөрөтөүселәр һәм унлерод материалдарының химик технологияһы» һөнәре буйынса тамамлай.
Хеҙмәт юлын Нефть һәм газ технологияһы кафедраһында әйҙәүсе инженер вазифаһында башлай. 2003—2006 йылдарҙа ошо уҡ уҡыу йортоноң аспирантураһында белем ала, туған кафедраһында ассистент, доцент булып эшләй. 2007 йылда уҡытыу менән бер рәттән Технология факультетының уҡытыу эше буйынса декан урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. Шул уҡ йылдың декабрендә университеттың Йәш ғалимдар советы рәйесе итеп һайлана. 2008 йылда Рәсәйҙең йәш ғалимдар берлегенең Башҡортостан Республикаһы төбәк бүлексәһе рәйесе урынбаҫары була. 2011—2013 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр Йәмәғәт палатаһы ағзаһы.
2011 йылда университеттың уҡыу-методика идаралығы начальнигы итеп тәғәйенләнә. 2015 йылда уҡыу-методик эшмәкәрлек буйынса проректор вазифаһына күсерелә.
2019 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университеты ректоры.
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе — яҡшыртылған экологик ҡылыҡһырламалы мотор яғыулыҡтары, автомобиль бензины һәм дизель яғыулыҡтары присадкалары. 100-ҙән ашыу хеҙмәт авторы. Ике кандидат әҙерләгән.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Башҡортостан Республикаһының идара итеү кадрҙарын әҙерләү һәм формалаштырыу буйынса комиссия ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы дәғүәселекте үҫтереүгә ярҙам итеү буйынса йәмәғәт советы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы ҡарамағындағы экспортты үҫтереү буйынса йәмәғәт советы ағзаһы. Донъя кимәлендәге Евразия фәнни-белем биреү үҙәгенең күҙәтеү советы ағзаһы.
Гавриловка (Күгәрсен районы)
Гавриловка (Гавриловка) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 76 кеше. Почта индексы — 453337, ОКАТО коды — 80238825002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Булычёв (Благовещен районы)
Булычёв (Булычёво) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 33 кеше. Почта индексы — 453446, ОКАТО коды — 80215804003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Варзинка
Варзинка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы/ Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иж йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғәмәли этика
Ғәмәли этика — профессиональ этиканың ғәмәли әхлаҡ проблемаларын өйрәнеүсе йүнәлеше (мәҫәлән: аборт, эвтаназия, үлем язаһы, яһалма аталандырыу, атом энергияһын файҙаланыу).
Ҡағиҙә булараҡ, ғәмәли этика өйрәнгән проблемаларҙың аҙмы-күпме ике тиң ҡиммәтле һәм нигеҙле ҡарарлы  мораль дилеммаһы бар.
Күп кенә тикшеренеүселәр (Әбдүсәләм Абдулкеримович Гусейнов һәм Людмила Васильевна Коновалова) ғәмәли этика — фәлсәфә фән е булараҡ этика үҫешенең яңы этабы тип иҫәпләй.
Төшөнсәнең күп мәғәнәлелеге
«Этика» төшөнсәһенең үҙе кеүек, «ғәмәли этика» терминының күп мәғәнәле аңлатмаһы бар:
Алтын һәм ҡиммәтле металдар дәүләт музейы
Дәүләт алтын һәм ҡиммәтле металдар музейы — Астана ҡалаһындағы ювелир сәнғәте музейы. Дәүләт алтын һәм ҡиммәтле металдар музейына 1990 йылда Алматыла нигеҙ һалына. Музей Ҡаҙағстандың алтындан һәм көмөштән боронғо һәм урта быуат уникаль сәнғәт әҫәрҙәрен йыйыу, һаҡлау, күргәҙмәгә ҡуйыу менән шөғөлләнә. Музейҙың төп бурысы — Республиканың төрлө музейҙарында булған ювелир сәнғәтенең күренекле әҫәрҙәрен бер урында туплау (йәғни музей фондтарында); төрлө ваҡыттарҙа Республиканан ситкә сығарылған күп уникаль ҡиммәттәрҙе кире ҡайтарыуға булышлыҡ итеү.
Ысыҡ алтын кешеһе
Сак юлбашсыһының алтын биҙәүестәренең йәше беҙҙең эраға тиклем V-ІV быуатҡа ҡарай. Антропологтар билдәләүенсә, Ысыҡ Ҡурғанында күмелгән үҫмер егеткә 17-18 йәш була. Кейеменең туҡымаһы көрән йәки ҡыҙыл төҫкә буялған була. .
Алтын залы
Алтын кешенән тыш алтын залында башҡа экспонаттар бар:
Көмөш залы
Көмөш зал экспозицияһында 18-се —20 быуат башындағы ювелир әйберҙәр ҡуйылған.
Һарыбай (Ҡыуандыҡ районы)
Һарыбай  (Сарбаево) — Рәсәй, Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.
Географияһы
Һарыбай ауылы округ үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡараҡ туранан яҡынса 10 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Һаҡмар йылғаһының ҡушылдығы Ҡороған йылғаһының һул ярында, Беренсе Май ауылынан 4 км алыҫлыҡта, тимер юлынан саҡ ҡына һулдараҡ ята.
Климаты
Климаты уртаса-континенталь. Йыл миҙгелдәре аныҡ сикләшә. Район буйынса уртаса температура +4,0оС -тан +4,8оС-ҡа тиклем үҙгәрә. Иң һалҡын ай — ғинуар, уртаса айлыҡ температура яҡынса −20,5оС — 35 оС. Йыллыҡ атмосфера яуым-төшөмө 300-ҙән 450—550 миллиметрға тиклем етә, шул уҡ ваҡытта күпселек өлөшө яҙғы-йәйге осорға тура килә (яҡынса 70 %). Ярайһы уҡ тотороҡло ҡар ҡатламы, ул уртаса алғанда 150 көн дауамында ята.
Тарихы
1871 йылдан ауыл Һарыбай исеме менән телгә алына. 2016 йылға тиклем Ҡыуандыҡ районы Беренсе Май ауыл Советына инә, муниципаль берәмектәрҙе үҙгәртеп ҡороуҙан һуң Ҡыуандыҡ ҡалаһы округы составында булып ҡала.
Халҡы
2002 йылдың халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса даими рәүештә 77 кеше (башҡорттар 95 %) йәшәгән 2010 йылға 45 кеше ҡалған.
Этимологияһы
Ырымбур өлкәһенең топонимикаһын өйрәнгән ''С. М. Стрельников'' «Кувандыкский край в географ ических названиях» тигән китабында тауҙың атамаһын Һарыбай тигән антропонимдан килеп сыҡҡан, тип яҙа Ырымбур өлкәһендәге География институтының Социаль-иҡтисади география бүлегенең «Ырымбур өлкәһе тәбиғәте» фәнни-популяр порталында килтерелгән мәғлүмәт тә ошо фаразды раҫлай.
Әйткәндәй, Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ ҡала округында йәнә бер Һарыбай ауылы бар, ул документтарҙа тәүге тапҡыр 1795 йылда телгә алына. Риүәйәт буйынса, был Һарыбай ауылы Дим йылғаһы бассейнынан килгән башҡорттар тарафынан нигеҙләнгән һәм Сәскәкүл күле буйында урынлашҡан.
Ишбулатов Ғәлимйән Сибәғәт улы
Ишбулатов Ғәлимйән Сибәғәт улы (18 ноябрь 1931 йыл Байназар — 20 декабрь 2019 йыл, Байназар)— РСФСР -ҙың мәғариф отличнигы, СССР-ҙың мәғариф отличнигы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы
Пирей
Пирей (бор.грек. Πειραιεύς ) — Грецияның ҙурлығы буйынса өсөнсө урында торған ҡалаһы, Эгей диңгеҙе Сароникос ҡултығының көнсығыш яры буйында урынлашҡан. Тимер юл төйөнө: һәм. Пирей порты — Грецияның тышҡы сауҙа порты (уның аша илдең яҡынса 50 % йөгө үтә, тышҡы сауҙа; әйләнеше 2007 йылда 20 млн тонна тәшкил иткән), Афинаның аванпорты. Грецияның эре сауҙа һәм сәнәғәт үҙәге. Интенсив торлаҡ һәм сәнәғәт төҙөлөшө арҡаһында Пирей Оло Афина составына инә. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге 2 метрҙа урынлашҡан, Афинаның үҙәгенән көньяҡ-көнбайышта 8 километрҙа тора. Шул исемдәге общинаның һәм Аттика периферияһындағы периферия берәмегенең үҙәге. Халыҡ һаны — 163688 кеше (2011 йыл иҫәбе буйынса).
Ишбулатов Ғәлимйән Сибәғәт улы
Биографияһы
Ишбулатов Ғәлимйән Сибәғәт улы 1931 йылдың 18 нояберендә Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районының Байназар ауылында тыуған. 1947 йылда 7 йыллыҡ мәктәпте тамамлай һәм Өфөләге Өфө ҡалаһының 9-сы башҡорт мәктәбе янындағы интернатында (Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты) урта белем алып сыға. Хеҙмәт юлын төҙөлөш өлкәһендә башлай. Мастер, прораб булып Байназар һәм Ҡурғашлы мәктәптәрен төҙөүҙә ҡатнаша.
Пирей
Ҡалала. .
Тарих
. Б. э. тиклемге 86 йылда Рим полководецы Пирей Луций Корнелий Сулла тарафынан емерелгән. ;;Ғосман хакимлығы ваҡытында (XV—XIX бб.) Пирей исеме бөтөнләй юҡҡа сыҡан. Грек революцияһынан һуң һәм Грецияның бойондороҡһоҙлоғон таныу тураһындағы 1830 йылдағы Лондон протоколынан һуң, Пирей порт һәм сәнәғәт үҙәкге булараҡ үҫә башлай. 1835 йылда немец архитекторы планы буйынса Пирейҙа антик яңыртыу башлана.
1869 йылда Грецияла беренсе Пирей тимер линияһы барлыҡҡа килә. Ул Пирейҙы Афина менән тоташтыра, асылды «Пирей» станцияһы асыла.
Ишбулатов Ғәлимйән Сибәғәт улы
Биографияһы
Байназар урта мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй һәм ситтән тороп БДУ-ның тарих факультетын тамамлай. 1972 йылда Ырғыҙлы мәктәбенә директор итеп ебәрелә. Шул уҡ 1972 йылда Байназар мәктәбенә директор итеп тәғәйенләнә. Директор вазифаһында 1976 йылға тиклем эшләй. Артабан директор урынбаҫары була.
Пирей
Тарих
Пирейҙа 1918 йылдың ноябрендә Греция Коммунистар партияһы ойоштороу съезы үтә.
1938 йылда Пирей университетына, илдең артабан иң алдынғы юғары уҡыу йортона, нигеҙ һалына, бында иҡтисад өлкәһендә, бизнес-информацион технологиялар һәм менеджмент өлкәһендә белгестәр әҙерләнә.
Ишбулатов Ғәлимйән Сибәғәт улы
Биографияһы
1979 йылдан 1985 йылға тиклем яңынан директор вазифаһын алып бара. Артабан Байназар ауыл Советы башлығы булып эшләй (1987—1990, март).
Пирей
Тарих
Икенсе донъя һуғышында (1939—1945) Пирей ныҡ емерелә.
1982 йылда «Европа — Яҡын Көнсығышта» паромлы кисеү сафҡа индерелә, ул Пирей менән Сириялағы Латакияны Урта диңгеҙ аша тоташтыра. Хәҙер Пирей Афина менән бөтөнләй тиерлек ҡушылған, унан Афинаға Афина метроһы буйынса барырға мөмкин.
Пирей порты
Ҡала иҡтисадының төп өлөшө булып суднолар хәрәкәте тора. Пирей — донъя караптары хәрәкәте үҙәктәренең береһе.
Ишбулатов Ғәлимйән Сибәғәт улы
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Ҡарағай-ҡыпсаҡтарҙын шәжәрәһен барлау менән шөғөлләнә.
Пирей
Пирей порты
Пирейҙа бөтә донъя IACS (МАКАР) диңгеҙ йәмғиәтенең төп классификациялары тора, шул иҫәптән Рәсәй диңгеҙ судно хәрәкәте реестры ла.
Шулай уҡ Пирей Эгей архипелагы уртауҙарына һәм Урта диңгеҙҙең Яҡын Көнсығыш илдәренә алып барыусы пассажирҙар һәм автомобиль паром линияларының төп төйөнө булып тора.
Портҡа йыл әйләнәһенә эре круиз лайнерҙары инә, ә ҡайһы бер сәйәхәт «круиздары» өсөн порт башланғыс база булып тора.
Пирейҙа караптар төҙөү һәм ремонтлау предприятиелары бар.
Сәнәғәт
Порттан тыш Пирейҙа 1970-се йылдарҙа металлургия, машиналар эшләү, химия, цемент, аҙыҡ-түлек һәм тәмәке, быяла һәм ҡағыҙ сәнәғәте, алюмин һәм керамик изделиелар сығарыу, төҙөлөш материалдары, келәм һәм ҡанат сэшләү предприятиелары эшләй, шулай уҡ ТЭС эшләй.
Транспорт
Пирей ҡалаһында Афина метрополитенының «Пирей» станцияһы, шулай уҡ тимер юл вокзалы бар. Ҡала эсендә һәм Грецияның башҡа ҡалаларына Пирейҙан автобустар йөрөй.
Демография
Пирей —Грецияла иң ҙур ҡалаларҙың береһе, ундағы халыҡ һаны -163688 кеше (2011 йылда алынған мәғлүмәттәр буйынса). Тығыҙлығы — 15065,62 кеше/км².
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Изык-Чул
Изык-Чул (Изыкчул) — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белый Июс йылғаһының һул ярына тамағынан 138 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ярмуллин Азат Шакирйән улы
Ярмуллин Азат Шакирйән улы (4 ноябрь 1975 йыл) — журналист, тарихсы, дәүләт хеҙмәткәре һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2018 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Милли архивының бүлек начальнигы. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитет һәм Башҡарма комитеттың Совет ағзаһы (2016). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2010).
Биографияһы
Азат Шакирйән улы Ярмуллин 1975 йылдың 4 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Йылайыр районы Үрге Сәлим ауылында тыуған. Журналист Сәлмән Ярмуллиндың ҡустыһы.
Хәрби-тарихи темаға фәнни-публицистик мәҡәләләр һәм китаптар авторы. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2010).
Ричард Нил Фриман
Ри́чард Нил Фри́ман (Richard Kneel Freeman) (1840, Stepney районы, Лондон — 1904 йылдың 24 Июнь (Һөтай) көнө ). ) — күренекле Бөйөк Британия архитекторы. Карьераһы Англиялағы Дерби ҡалаһында башланған, 1860 йылдарҙан үлемгәсә ул Ланкашир графлығында, Болтон ҡалаһында йәшәй. Эшенең төп стиле — Викториан Готик стиле, башҡа стилдәр элементтары ла бар. Хәҙер Фриман төҙөлгән биналарының күбеһе Англия төньяғында тора.
Архитектура әҫәрҙәре
Ричард Фриман 140-тан күберәк бина төҙгән, уларҙан яҡынса 70 хәҙергә дөнъя күрә. Ул булдырған биналар араһында сиркәүҙәр, ресторандар, мәктәптәр, торлаҡ йорттары, музейҙәр, административ биналары,.
Долина Мария Ивановна
Долина Мария Ивановна (18 декабрь 1920 йыл — 3 март 2010 йыл)  — СССР-ҙың Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәре, лётчик. 1943 йылдан ВКП (б) ағзаһы. Советтар Союзы Геройы (1945).
Биографияһы
Мари́я Ива́новна До́лина 1920 йылдың 18 декабрендә Шаровка ауылында (хәҙер Омск өлкәһе Полтава районы) Себергә аҡса эшләргә күсенеп килеүсе украин крәҫтиәндәре ғаиләһендә тыуа. Ҡыҙылармеец атаһы Рәсәй Граждандар ҙуғышында, аяғынан яҙып, зәғифләнеп ҡала (лётчица үҙе һөйләүенсә — ике аяғынан да яҙа ). Мария ун бала араһында иң өлкәне була. 14 йәшенә Исилкүл мәктәбенең ҫ класын тамамлай.
1934 йылда Долиндар ғаиләһе Украин Совет Социалистик Республикаһына (УССР), Запорожье өлкәһенең Михайловка ауылына, әйләнеп ҡайта. Бында Мария урта мәктәптең һигеҙ класын тамамлай. Ғаилә матди яҡтан нужа кисергәнлектән, ҡыҙ уҡыуын тулыһынса тамамлай алмай, эшкә урынлашырға мәжбүр була Михайловкала Мелитополь аэроклубы филиалында шөғөлләнә.
Һуңыраҡ Днепропетровск ҡалаһында урта мәктәпте тамамлай. 1939 йылда Херсон авиация мәктәбен тамамлай. Осоавиахимдың Днепропетровский, Николаевский аэроклубтары лётчик-инструкторы булып эшләй. 1941 йылдан Ҡыҙыл армияла.
Һуғышта ҡатнашыуы
1941 йылдан ғәмәлдәге армияла. 14 июлдән Көньяҡ фронт составындағы 296-сы истребитель авиаполкында элемтә лётчигы булып хеҙмәтен башлай, командование заданиеларын үтәп, 150 сәғәттән артыҡ оса.
1941 йылдың отябрендә Юғары Баш командование Ставкаһы бойороғо (СССР Оборона Халыҡ комиссариатының (НКО СССР) 08.10. 1941 йылғы № 0099 бойороғо) һәм ВЛКСМ Үҙәк комитеты хуплауы менән легендар совет лётчигы, Советтар Союзы Геройы Марина Михайловна Раскова Энгельс ҡалаһында аэроклубтарҙа СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Граждандар һауа авиацияһы Баш идаралығында һәм Осовиахимда әҙерлек үткән лётчик ҡатын-ҡыҙҙарҙан торған өс авиаполклы авиатөркөм : ПВО 586-сы истребитель авиация полкы (Як-1), 587-се бомбардировка (Пе-2) һәм 46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкы (По-2) формалаштырырға була. Раскова үҙе Пе-2 ауыр бомбардировщиктар полкы командиры була, Мария Долина ла ошо полкка индерелә. 1942 йылда ул, 4 ай эсендә тиҙ осоусы бомбардировщикты оҫталығына өйрәнеп, 14-се Энгельс хәрби лётчиктар авиация мәктәбен тамамлай. Пе-2 самолёты тураһында, уны көслө лётчиктар ярата, ә көсһөҙҙәр ҡурҡа тип әйтә торған булғандар. Ир-егеткә лә был машина менән идара итеү еңел булмай: идара инструменттары ир-егеттәр буйына, ирҙәр көсөнә иҫәпләнгән була. Педалдәргә баҫыу өсөн, бер тигеҙ үҫә барған баҫым талап ителгән. Шуның өсөн Раскова полкы ҡыҙҙары «дүрт ҡул менән», штурман пилоттың арҡаһына һәм ҡулдарына ярҙам итеп, осоп китергә өйрәнгән. Бомбалар тейәлгән самолётты шулай итеп кенә ерҙән айырыуы, әлбиттә, анһат булмай.
1943 йылдың ғинуарынан 125-се гвардия бомбардировка авиация полкы исемен алған Пе-2 полкы вступил в бои на Дон фронтында барған алыштарҙа ҡатнаша.
Ҡыйыу һәм тыныс тәбиғәтле командир
Һуғыш юлын Долина бер экипаж: штурман Галина Ивановна Джунковская һәм атыусы-радист Иван Солёнов менән үтә. Ерҙә самолётты механиктар Василий Литош һәм Александр Барсуков хеҙмәтләндерә.
За этот подвиг — «поддержку в бою товарища и спасение экипажа», а также за выполнение 15 боевых вылетов командир звена гвардии младший лейтенант Долина 1 июня 1943 года была награждена орденом Красного Знамени.
Во главе эскадрильи
Начав боевой путь рядовым лётчиком, Долина скоро стала командиром звена, а в январе 1944 года была назначена командиром эскадрильи.
23 июня 1944 года самолёт Долиной при выполнении задания в районе посёлка Центральный и Заволны был сильно повреждён в бою. Не теряя места в строю, Долина дотянула машину до аэродрома и успешно посадила её, сохранив жизнь экипажу и дорогостоящий самолёт. На следующий день Долина во главе звена совершила успешный боевой вылет в район Жабыки на железной дороге Орша—Смоленск, а 26 июня уничтожила вражеский эшелон возле станции Орша. За успешно выполненные задания и 36 успешных боевых вылетов 1 июля 1944 года приказом по войскам 1-й воздушной армии заместитель командира эскадрильи гвардии старший лейтенант Долина награждена вторым орденом Красного Знамени.
Во время Белорусской наступательной операции участвовала в боях за Витебск, Оршу и Борисов. 26 июня 1944 года метким бомбовым ударом разрушила железнодорожное полотно на станции Орша, взорвала эшелон с боеприпасами. 28 июня 1944 года бомбовыми ударами по скоплению противника в деревне Зембин помогла советским войскам форсировать Березину и освободить город Борисов.
Закончила войну под Либавой, где попавшая в Курляндский котёл группировка гитлеровских войск ожесточённо оборонялась с 1944 года, когда большая часть территории Латвийской ССР была уже освобождена.
Участница Парада Победы
Гвардии капитан, заместитель командира эскадрильи 125-го гвардейского бомбардировочного авиационного Борисовского орденов Суворова и Кутузова полка имени Героя Советского Союза Марины Расковой (4-я гвардейская бомбардировочная авиационная дивизия, 1-й гвардейский бомбардировочный авиационный корпус, 3-я воздушная армия, 1-й Прибалтийский фронт) Мария Ивановна Долина выполнила 63 успешных боевых вылета на самолёте Пе-2, сбросила бомб. Результаты всех успешных боевых вылетов были задокументированы фотосхемами. В 6-ти воздушных боях экипаж Марии Долиной сбил 3 истребителя противника (в группе).
Мария Долина была удостоена чести участвовать в Параде Победы в Москве, её портрет 1945 года обошёл многие советские и зарубежные издания и стал одним из символов празднования 75-летия Победы.
18 августа 1945 года за мужество и воинскую доблесть, проявленные в боях с врагами, ей было присвоено звание Героя Советского Союза.
Дальнейшая судьба
После войны Мария Ивановна Долина вышла замуж за штурмана 124 авиаполка Василия Мельникова, с которым познакомилась ещё во время войны. Продолжила службу в ВВС, была заместителем командира бомбардировочного авиационного полка.
С 1950 года — в запасе. Жила в городе Шяуляй, затем в Риге, где окончила партшколу. Работала в Рижском горкоме партии Латвии и в ЦК КП Латвии до 1975 года.
Была членом правления Республиканского общества дружбы «СССР — Франция», Комитета защиты мира, с 1975 года — почётный член полка «Нормандия—Неман».
С 1991 года жила в Киеве. Награждена орденами Ленина, Красного Знамени (дважды), Отечественной войны 1-й степени, медалями. Её именем были названы бригада трубного завода города Волжский Волгоградской области, пионерская дружина в Омской области и многие пионерские отряды средних школ. Автор статьи «Прыжок из пламени» (в книге «В небе фронтовом»).
Ушла из жизни 3 марта 2010 года в Киеве, Украина. Похоронена на Байковом кладбище.
Награды
Орден Красного знамени (1 июня 1943 года).
Орден Красного знамени (1 июля 1944 года).
Медаль «Золотая звезда» Героя Советского Союза и Орден Ленина.
Клайнфурра
Клайнфурра (Kleinfurra) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1182 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,51 км2. Диңгеҙ кимәленән 205 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99735 һәм автомобиль коды — NDH.
Ҡырғаяҡ
Ҡырҡаяҡ (урыҫ.Мокрица) — дымлы, бысраҡ урында үрсегән күп аяҡлы күкһел аҡ бөжәк; бөтә ер йөҙөндә еүеш һәм ҡараңғы урындарҙа йәшәй торған ҡыҫала һымаҡ хайуандар.
Ҡылыҡһырлама
Бер нисә мм алып 25 см тиклем оҙонлоҡтағы кәүҙәһе баштан һәм аҙ айырымланған кәүҙәнән (күкрәк бүлеге юҡ) тора. Башында бер, бер нисә ябай йәки ҡатмарлы күҙ, 1 пар мыйыҡ һәм 3 пар яңаҡ урынлашҡан. Кәүҙә сегменттары күп һанлы, гомо- йәки гетероном; аяғы 8 быуынтыҡлы, тырнаҡлы (иренаяҡлыларҙа беренсе пары аяҡ-яңаҡҡа әүерелгән). Ике пар аяҡлыларҙа кәүҙәнең икенсе-дүртенсе сегменттарында 1‑әр, артабанғыларында 2-шәр пар аяҡ. Аш һеңдереү системаһы 2 пар шайыҡ биҙе менән; бауыры юҡ. Трахеялар менән тын ала. Бүлеп сығарыу системаһы мальпиги көпшәләренән тора. Айырым енесле, иренаяҡлыларҙа енси ағзалары арттан икенсе, башҡаларында — кәүҙәнең 2‑се йәки 3‑сө сегментында. Аталаныу эстә һәм тышта була, ҡауышҡанда ата зат сперматозоидлы муҡсаны аяғы менән инә заттың енси юлдарына күсерә
Әҙәбиәт
* Төркөм:Ҡыҫала һымаҡтар ғаиләһе
Әхмәҙиев Әнүәр Әхәт улы
Әхмәҙиев Әнүәр Әхәт улы (5 апрель 1950 йыл — 6 август 2006 йыл) — ғалим-социолог, юғары мәктәп эшмәкәре. Социология фәндәре докторы (1994), профессор (1995). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2000). Социаль белем биреү академияһының ғәмәлдәге ағзаһы (1997). Сәйәси фән академияһының ғәмәлдәге ағзаһы (2000).
Биографияһы
Әхмәҙиев Әнүәр Әхәт улы 1950 йылдың 5 апрелендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районы Йомағужа ауылында тыуа. Әлим Әхмәҙиевтың ағаһы. 1972 йылда Башҡорт дәүләт университетының физика-математика факультетын тамамлай. 1972—1975 йылдарҙа — БДУ-ның ВЛКСМ комитеты секретары. Артабан белем алыуын Серго Орджоникидзе исемендәге Өфө авиация институтының философия кафедраһы аспирантураһында дауам итә һәм уны 1978 йылда тамамлай. 1978—1981 йылдарҙа — институттаың Философия кафедраһында ассистент, өлкән уҡытыусы. 1981—1987 йылдарҙа — Мәскәү коммерция университетының Философия кафедраһы доценты. 1987—1991 йылдар — Башҡорт дәүләт аграр университетының Философия һәм социология кафедраһы мөдире. 1994—1996 йылдар — Башҡорт дәүләт педагогия институтының Сибай филиалы директоры. 1995 йылда социология фәндәре докторы дәрәжәһен ла. Шул уҡ йылдан — профессор. 1996—2002 йылдар — БДУ-ның Социаль эш кафедраһы мөдире. 2002—2006 йылдар — Мәскәү дәүләт асыҡ педагогия университетының Өфөләге филиалы профессоры.
Сотников Михаил Васильевич
Сотников Михаил Васильевич (15 ғинуар 1925 йыл — 17 май 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. Дан орденының тулы кавалеры.
Әхмәҙиев Әнүәр Әхәт улы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары
«Фиҙаҡәр хеҙмәт өсөн» миҙалы (1971) РСФСР Минвузының Маҡтау ҡағыҙы (1971) Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2000).
Сотников Михаил Васильевич
Биографияһы
Михаил Васильевич Сотников 1925 йылдың 15 ғинуарында Башҡорт АССР‑ының Стәрлетамаҡ кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Федоровка районы) Прасковьино-Васильевка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте — урыҫ. 1940 йылда ете синыфты тамамлағандан һуң Чкалов өлкәһе (Ырымбур) Шарлыҡ районының «Родина» колхозында эшләй
1943 йылдың февралендә Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. Тоцкий полигонында әҙерлек үтә. Бөйөк Ватан һуғышында 1943 йылдың 23 авгусынан ҡатнаша башлай. 8-се гвардия армияһы 82-се гвардия уҡсылар дивизияһының 91-се айырым гвардия сапёр батальонында сапёр булып хеҙмәт итә. Көньяҡ-Көнбайыш, 3-сө Украина һәм 1-се Белоруссия фронтарында һуғыша.
Әхмәҙиев Әнүәр Әхәт улы
Фәнни эшмәкәрлеге
200-ҙән самаһы фәнни хеҙмәт авторы. Уның ғилми тикшеренүҙәре өлкәһе булып төбәктең социологик проблемалары, уның техноструктураһы, социал демография һәм экология тора.