cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сельма Лагерлёф
Әҙәби ижад үрендә һәм донъяла танылыуы
Китап халыҡ әкиәттәренә һәм легендаларына нигеҙләнә. Географик һәм тарихи материалдар бында әкиәт фабулаһы менән нығытыла. Зирәк аҡыллы ҡарт Акка Кнебекайзе артынан эйәргән ҡаҙ өйөрө менән Мартин исемле ҡаҙ һыртына ултырып сәйәхәт иткән Нильс бөтә Швецияны иңләп оса. Әммә был ябай сәйәхәт кенә түгел, ә шәхесте тәрбиәләү ҙә була. Сәйәхәт барышында булған осрашыуҙар һәм ваҡиғалар Нильс Хольгерсонды изгелекле һәм кешелекле балаға әйләндерә, ул башҡаларҙың бәхетһеҙлектәрен күңеленә яҡын ҡабул итергә, бүтәндәрҙең уңыштарына ҡыуанырға, һәр кемдең яҙмышын үҙенеке кеүек ҡабул итергә өйрәнә. Малайҙа башҡаларҙы аңлай белеү һәләте уяна. Әкиәттәге юлдаштарын яҡлып һәм ҡотҡарып, Нильс кешеләрҙе яратып китә, ата-әсәһенең хәсрәттәрен, ярлыларҙың ауыр тормошон аңлай башлай. Нильс ысын кешегә әйләнеп ҡайта.
Китап Швецияла ғына түгел, бөтә донъяла танылыу ала. 1907 йылда Лагерлёф Уппсаль университетының почетлы докторы итеп һайлана, 1914 йылда Швеция академияһы ағзаһы ителә.
1909 йылда яҙыусыға «уның әҫәрҙәренә хас булған юғары идеализм, сағыу күҙаллау һәм рухи үткерлекте таныу билдәһе итеп» әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы тапшырыла.
Өлгөрөү осоро ижады
Нобель премияһы Лагерлёфҡа тыуған Морбаккаһын кире һатып алыу мөмкинлеген бирә, ул шунда күсеп ҡайта һәм ғүмеренең аҙағынаса шунда йәшәй. Бында Вермланд кешеләре тормошона арналған «Лильекруна йорто» (1911) тигән романы, яңы новеллалары, әкиәттәре, легендалары барлыҡҡа килә, уларҙы «Тролдәр һәм кешеләр» (1915, 1921) тигән йыйынтыҡҡа туплай, антимилитаристик «Һөрөлөүсе» (1918) романы, «Йөксө» (1912) әкиәтсел-фантастик повесы яҙыла. Был осорҙоң иң әһәмиәтле әҫәре — «Португалия императоры» (1914) романы, унда бер бәләкәй генә ер киҫәгенә (торпҡа) хужа булған ярлының тормошо һүрәтләнә, ул психологик йәрәхәт арҡаһында үҙен император тип хис итә. Ысынбарлыҡ менән уны тик ҡыҙына һөйөүе генә бәйләй. Ошо һөйөү уның үҙен дә, тормошта аҙашҡан ҡыҙын да ҡотҡара.
Икенсе донъя һуғышы башланыр алдынан нацистик Германияла уны «нордик шағирә» тип сәләмләйҙәр, әммә Лагерлёф немец яҙыусыларына һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәренә нацист эҙәрләүҙәренән ҡотолорға ярҙам итә башлағас та, Германия хөкүмәте уны дошман күрә. Вафатынан бер йыл алда Лагерлёф немец шағирәһе Нелли Заксҡа швед визаһы алырға ярҙам итә һәм шуның менән уны нацистарҙың үлем лагерынан ҡотҡара. Донъя һуғышы башланыуҙан һәм совет-фин бәрелешенән шаңҡыған яҙыусы үҙенең алтын Нобель миҙалын Финляндияға ярҙам буйынса швед милли фондына тапшыра. Әммә хөкүмәт ярҙамдың башҡа сығанаҡтарын таба һәм миҙал яҙыусыға ҡайтарып бирелә.
Оҙаҡ ауырығандан һуң Лагерлёф Морбаккалағы үҙ өйөндә 81 йәшендә перитониттан вафат була.
Шәхси тормошо
Лагерлёф Стокгольмда ҡатын-ҡыҙҙар өсөн Король уҡытыусылыҡ колледжына йөрөй. Унда алдынғы ҡарашлы кешеләр менән таныша, дуҫтар таба. Сельма атаһының ихтыярына ҡаршы уҡый. Колледжда талантлы ҡыҙ шиғырҙары менән билдәлелек ала, бер нисә сонеты феминистарҙың ваҡытлы матбуғат баҫмаһы булған Dagny'ҙа баҫыла.
Сельма Лагерлёф традицион булмаған енси йүнәлешле була. Ғүмере буйы швед сәйәси эшмәкәре Вальборг Оландер һәм яҙыусы Софи Элькан менән бәйләнештә тора. Лагерлёф менән Оландерҙың 40 йыллыҡ бәйләнеше мөхәббәт хаттары менән раҫлана. Был өс ҡатын араһындағы мөнәсәбәттәр тураһында Швецияла күп сериялы фильм төшөрөлгән.
Екатерина Теодорою
Екатерина Теодорою (Ecaterina Teodoroiu; 14 ғинуар 1894 йыл — 22 август 1917 йыл) — румын хәрби эшмәкәре, скаут хәрәкәте ағзаһы, Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы. Екатерина Теодорою Горж жудецында, хәҙер Тыргу-Жиу ҡалаһының бер өлөшө булған Вэдени ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа, унан башҡа ғаиләлә 5 ул һәм 2 ҡыҙ була. Белемде ауылдағы башланғыс мәктәптә ала, артабан Тыргу-Жиуҙа уҡый. 1909 йылда уҡытыу немец телендә алып барылған мәктәпте тамамлай, бынан һуң, уҡытыусы булыу теләге менән, Бухаресттағы ҡатын-ҡыҙҙар педагогия училещеһына уҡырға инә. . 1913 йылдан скаут хәрәкәтендә ҡатнаша.
Сельма Лагерлёф
рус теленә тәржемә итеп сығарылған баҫмалар
Полное собрание сочинений в 12-ти томах. М.: изд. Саблина, 1910—1911.
Екатерина Теодорою
Румынияның Беренсе донъя һуғышына ҡатнашып киткәненән һуң, йәйәүлеләрҙең 18-се полкының шәфҡәт туташы вазифаһында фронтҡа китә. Бында сержант дәрәжәһендә уның ағаһы Николай хеҙмәт иткән була, 14 октябрҙә армиялағы башҡа граждан хеҙмәткәрҙәре менән бергә 9-сы немец армияһының бавар ротаһын атакалауҙа ҡатнаша һәм бының өсөн 23 октябрҙә Бухареста королева Марияның аудиенцияһына лайыҡ була. .1 ноябрҙә Порчень өсөн барған яуҙа ағаһы Николай һәләк булғас,, Екатерина, ағаһы өсөн үс алыу теләге менән, полктың 2-се дивизия командирына үҙен хәрби хеҙмәткә алыуҙарын һорап, ғариза бирә. 1916 йылдың октябренән алып хәрби хәрәкәттәрҙә ҡаташа, 1916 йылдың 3 ноябренән 4 ноябренә ҡараған төнөндә немецтарға пленға эләгә. , Әммә 6 ноябрҙә, йәшереп ҡуйған пистолетынан үҙен ҡарауыллап барған һалдатты һәм взвод командирын атып, ҡасып китә ала, ҡасып барған сағында, аяғы йәрәхәтләнә. Аҙаҡ Бэрбэтешти, Тынтэрени һәм Филиашигә яҡын ерҙәрҙә һуғыша, бында снаряд ярсығы уның ике аяғын да яралай, быныһы ярайһы уҡ етди яра булып сыға — енсек һөйәген һәм һул бот һөйәген яралай. Молдавия терреторияһына румын армияһы баҫып ингәндә, ялан госпиталендә ята, артабан дауаланыуын Крайов, Бухарест һәм Яссы госпиталдәрендә дауам итә. .
1917 йылдың 23 ғинуарында дауахананан сығаралар, бер аҙ ваҡыт шәфҡәт туташы булып эшләп ала. . 1917 йылдың мартында 2-се класс хәрби батырлыҡ миҙалын (Virtutea Militară) ала; госпиталгә уны күрергә королева Мария шәхсән үҙе килә, ул Екатеринаға миҙал тапшыра һәм 2-се дәрәжә лейтенанты исеме бирелеүен хәбәр итә. 1917 йылдың йәйендә фронтҡа әйләнеп ҡайта, 20 августан 43/59-сы полк составындағы 7-се рота взводы менән командалыҡ итә. Мунчела янында немецтарҙың 115-се дивизияһы һөжүм иткән ваҡытта, 25 кешенән торған взводты атакаға күтәреп, пулемёт уты башын яралай, һәм ул 22 августа һәләк була. йәки башҡа сығанаҡтар буйынса, күкрәгенә яралана. Башта Фитионештиҙа ерләнә; 1921 йылдың июнендә уның кәүҙәһен Тыргу-Жиу үҙәгендә ҡайтанан ерләйҙәр.
Ике донъя һуғышы араһындағы осорҙа Екатерина Теодорою исеме Румынияла милли батыр исеменә тиң була; уға дүрт һәйкәл ҡуйыла (в 1921, 1928, 1936 һәм 1937 йылдарҙа). Власҡа социалистар килгәндән һуң, сығышы менән крәҫтиән булыуына ҡарамаҫтан, ул король ғаиләһе, скаут хәрәкәте һәм «буржуаз реакция» менән ассоцияция тыуҙырғанға күрә, уның исеме оҙаҡ йылдар һуҙымында матбуғат биттәрендә телгә алынмай. Әммә 1960 йылдарҙан, Николае Чаушеску идара иткән осорҙа уның статусы яңынан тергеҙелә башлай: уның тураһында биографик фильм төшөрөлә, тағы ла ике һәйкәл ҡуйыла (1972 һәм 1978 йылдарҙа). 1989 йылғы революциянан һуң, уның исемен иҫкә алыусылар һаны тағы ла кәмей  — быныһында инде — элекке властарҙы пропагандалағаны өсөн, шулай ҙа 1994 йылда уға сираттағы һәйкәл асыла.
Кесе Суготка
Кесе Суготка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2450/20/2 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Кираста
Кираста — Рәсәйҙәге йылға. Ҡалмыҡ Республикаһы, Ростов өлкәһе, Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Маныч-Гудило күле, Маныч ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Маныч йылғаһы башынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Калаус һәм Егорлык йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дәүләтова Камилә Йәүҙәт ҡыҙы
Дәүләтова Камилә Йәүҙәт ҡыҙы (21 октябрь 1962 йыл) — ғалим-сәйәсмән, комсомол, мәғариф һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре. 2008 йылдан Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры урынбаҫары, 2010 йылдан — йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрының беренсе урынбаҫары, 2011 йылдан мәҙәниәт министрының беренсе урынбаҫары, 2014 йылдан — мәғариф министры урынбаҫары; 2016—2019 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Мәғарифты үҫтереү институтының фәнни инновацион эштәр буйынса проректоры. Рәсәй Федерацияһының 4-се саҡырылыш (2003—2007) Дәүләт думаһы депутаты. Сәйәси фәндәр кандидаты (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2002). Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (2012) һәм Рәсәйҙең 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы менән бүләкләнеүсе (2007).
Биографияһы
Камилә Йәүҙәт ҡыҙы Дәүләтова 1962 йылдың 21 октябрендә Көньяҡ Ҡаҙағстан өлкәһенең Ильич ҡалаһында тыуа.
1984 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
1996—1997 йылдар — Өфө ҡала хакимиәтенең йәштәр эштәре буйынса идаралығы начальнигы. 1997—1998 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Йәштәр эштәре буйынса дәүләт комитеты рәйесе булып эшләй.
1998—2000 йылдар — БР Министрҙар Кабинеты ҡарамағындағы Йәштәр эштәре буйынса идаралыҡ начальнигы. 2000—2003 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының Йәштәр сәйәсәте буйынса дәүләт комитеты рәйес.
2003—2007 йылдар — Рәсәй Федерацияһының дүртенсе саҡырылыш Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһы депутаты.
Алапокотыль-Кы
Алапокотыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ТАЗ/555/220 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ыҫлаҡ (Ҡорһаҡ ҡушылдығы)
Ыҫлаҡ  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй һәм Әлшәй райондары биләмәләрендә аға. Йылға Ҡорһаҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан   Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңауыл (Шишмә районы)
Яңауыл (Новая) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 358 кеше. Почта индексы — 452168, ОКАТО коды — 80257815005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Әл-Фил сүрәһе
Әл-Фил сүрәһе (سورة الفيل ) (Фил), Ҡөрьән Кәримдең 105-се сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 5 аяттан тора.
Ғәрәпсәһе
بِسۡمِ اللّٰہِ الرَّحۡمٰنِ الرَّحِیۡمِ
Транскрипцияһы: Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
Тәржемәһе
Шәфҡәтле, рәхимле Аллаһ исеме менән...
Һылтанмалар
http://www.shortsuras.ru/al-fil/
Кесе Шеньга (Шеньг ҡушылдығы)
Кесе Шеньга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шеньга йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Балыҡсы турғай
Балыҡсы турғай тәтәй ҡош, ожмах ҡошо (Зимородок, Alcedo atthis) — балыҡсы турғайҙар ғаиләһенән, йорт турғайынан саҡ ҡына ҙурыраҡ ҡош.
Ҡылыҡһырлама
Сыйырсыҡтан бәләкәйерәк. Ҡыҫҡа ғына ҡойроҡло, оҙон суҡышлы бик матур төҫтәге ҡош. Ғәҙәттә, ҡоро ботаҡта, тамырҙа йәки таш өҫтөндә тауыш-тынһыҙ ғына балыҡ һағалап ултыра. Ҡанаттарын йыш-йыш һелтәп, һыу өҫтөнән түбән генә оса. Башы һәм ҡанаттары ялтырауыҡлы ҡуйы йәшел. Арҡаһы, ҡойроғо ялтырауыҡлы ҡуйы зәңгәр. Кәүҙәһенең аҫ яғы ҡыҙғылт ерән. Тамағынаң һәм күҙ тәңгәленән аҡ һыҙыҡ үтә. Башҡа ҡоштар менән бутарлыҡ түгел.
Тауышы
Тауышы яңғырауыҡлы: «сип-сип-оап».
Йәшәү рәүеше
Бейек ярлы бәләкәй йылға буйҙарында йәшәй. Башлыса ваҡ балыҡ менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Ҡыш көнө йылыуҙар эҙләп, күсеп йөрөй. Урыны менән киң генә таралған. Текә ярҙарға өң эшләп оялай. 6— 7 бөртөк аҡ төҫтәге йомортҡаһы була.
Соснина
Соснина — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Нижневартовск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628629, ОКАТО коды — 71119900000.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Вестхаузен (Гота)
Вестхаузен (Гота) (Westhausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 527 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,68 км2. Диңгеҙ кимәленән 270 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99869 һәм автомобиль коды — GTH.
Таежная (Анга ҡушылдығы)
Таёжная — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Анга йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кукурек
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Алине-Нярый-Кы
Алине-Нярый-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сяльдяй-Нярый-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡаҙағстанда туризм
Ҡаҙағстанда туризм — Ҡаҙағстан иҡтисадының тармағы, бынан 2014 йылда алынған килем ВВП-ның 0,3 процентын тәшкил итте. 2020 йылға Ҡаҙағстан хөкүмәте был күрһәткесте  3 процентҡа еткерергә ниәтләй. 2000 йылда Ҡаҙағстанға 1,47 млн сит ил турисы килгән. 2012 йылға уларҙың һаны 4,81 миллион тәшкил иткән, был туристар ҡабул иткән илдәр араһында 51-се урын. Донъя матбуғатында, тәбиғи иҫтәлекле урындар күп булыуына ҡарамаҫтан, туризм тармағының етерлек үҫешмәүен яҙалар, һүрәтләп, логистика ауырлығы һәм насар хеҙмәтләндереү билдәләнә.
2013 йылда Ҡаҙағстан хөкүмәте республикала 2020 йылға тиклем туризм тармағының үҫеш концепцияһы эшләгән. атарға була. сөнки Дәүләт программаһының маҡсаты - биш туристик кластер булдырыу: уларға Астана, Алматы, Көнсығыш, Көньяҡ һәм Көнбайыш Ҡаҙағстан инә. Концепцияла 4 миллиард доллар күләмендә инвестиция йәлеп итеү һәм 2020 йылға туризм индустрияһында 250 меңдән ашыу эш урыны булдырыу ҡарала.
Виза сәйәсәте
Ҡаҙағстан Әрмәнстан, Белоруссия, Грузия, Ҡырғыҙстан, Молдавия, Монголия, Рәсәй һәм Украина граждандары өсөн - 90 көнгә ; Аргентина, Әзербайжан, Сербия, Корея Республикаһы, Тажикстан, Төркиә һәм Үзбәкстан граждандары өсөн — 30 көнгә  визаһыҙ инеүҙе рөхсәт итә.
2014 йылда дәүләт программаһы буйынса Ҡаҙағстана иҡтисадына күберәк инвестициялар индергән илдәр граждандарына 15 көнлөк визаһыҙ режим бирелә башланы. Был илдәр - Бөйөк Британия, Германия, Италия, Малайзия, Голландия, АҠШ, Франция һәм Япония.
2015 йылда был программала ҡатнашҡан илдәр һаны 19-ға етте: улар һанына Австралия, Бельгия, Венгрия, Испания, Монако, Норвегия, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре, Сингапур, Швеция, Швейцария һәм Финляндия инә.
Иҫтәлекле урындары
2015 йылға Ҡаҙағстанда дүрт объект ЮНЕСКО Бөтә донъя мираҫы исемлегенә ингән булған, уларҙың өсәүһе - мәҙәни һәм тағы ла берәүһе — тәбиғиәт ҡомартҡыһы. Был Әхмәт Йәсәүи кәшәнәһе, Тамғалы археологик ландшафты, Бөйөк Ебәк юлының Чанъань-Тянь-Шань коридоры, Һарыарҡа — Дала  һәм Төньяҡ Ҡаҙағстан күлдәре. Әле 13 объект исемлеккә индереүгә кандидат булып тора.
Илдәрҙән килеүселәр
Ҡаҙағстанға күберәк ошо илдәрҙән килгәндәр:
Һылтанмалар
Официальный туристский сайт Казахстана
Бисярин Василий Григорьевич
Бисярин Василий Григорьевич (1893—1949) — совет партия һәм дәүләт эшмәкәре. РКП(б)-ның Өфө өлкә комитетының, РКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының һәм ВКП(б-ның Новгород өлкә комитетының яуаплы секретары. Коммунистар партияһының XI, XIII, XV һәм XVI съездары делегаты.
Биографияһы
Бисярин Василий Григорьевич 1893 йылда Өфө губернаһының Ҡытау- Ивановкск ҡалаһында тыуған
1914 йылда РСДРП(б)-ға инә. 1916 йылда партия йәшерен эшмәкәрлеге өсөн Златоуст ҡалаһында ҡулға алына һәм Турғай өлкәһенә һөрөлә.
1917-1918 йылдарҙа РСДРП(б)-ның Златоуст комитетының секретары була.
1919 йылдың февраль — март айҙарында — РКП(б)-ның Өфө губерна комитетының секретары.
1919 йылдың июленән — РККА-ның 5-се армияһы 27-се уҡсылар дивизияһының хәрби комиссары, 1919 йылдың октябренән декабренә тиклем — 27-се уҡсылар дивизияһының хәрби комиссары.
1920 йылда Алыҫ Көнсығыш республикаһының Халыҡ-революцион армияһы командир ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә.
1921 йылдың июленән 1922 йылдың декабренә тиклем — РКП(б)-ның Өфө губерна комитетының секретары.
1922 йылдың июленән сентябренә тиклем, А. И. Жеханов менән берлектә, РКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының ике яуаплы секретарының береһе була.
1923-1925 йылдарҙа РКП(б)/ВКП(б)-ның Үҙәк комитетында эшләй. 1925-1930 йылдарҙа — ВКП(б)-ның Новгород өлкә комитетының секретары.
Артабан Ленинград ҡала халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире була.
1932 йылдан алып — Мәскәү ҡала советы рәйесе урынбаҫары, 1934 йылдан — Мәскәү өлкә халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире, 1936 йылдан алып — Мәскәү өлкә сәнғәт эштәре буйынса идаралығы начальнигы.
Сантьяго
Сантья́го (йәки Сантьяго-де-Чили, Santiago de Chile) — Чилиҙың баш ҡалаһы. Сантьяго өлкәһенең һәм шулай уҡ шул исемдәге провинцияның административ үҙәге.
Халыҡ һаны — 5,4 млн кеше (2002), йәки илдең 36 % халҡы. Көньяҡ Американың иң ҙур ҡалаларының береһе.
Диңгеҙ кимәленән 540 метр бейеклектәге Анд итәгенең тау-ара соҡоронда урынлашҡан. Ҡаланың ултырған урыны ер тетрәүенә бирешеүсән.
1541 йылда испан конкистадоры Педро де Валдивиа ҡалаға нигеҙ һала.
Тарих
Быға тиклем, хәҙерге ҡаланың урынында Инк ҡәбиләләре йәшәгән була. 1540 йылдың декаберендә Мапочо йылғаһының үҙәненә Перунан Педро де Валдивиа етәкселегендә испан конкистадорҙары килә. 1541 йылдың 12 февралендә Сантьяго-де-Нуэва исемендәге ҡалаға нигеҙ һалына. Уның төҙөлөшөн Педро де Гамбоаға тапшыралар. Һәм ул ҡаланың урамдарын грид системаһы буйынса проектлай.
Мачек (Маныч ҡушылдығы)
Мачек  — Рәсәйҙәге йылға. Ҡалмыҡ Республикаһы, Ростов өлкәһе, Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Маныч йылғаһының һул ярына тамағынан 316 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Сантьяго
Тарих
Бер нисә айҙан һуң Педро де Валдивиа Араукан һуғышына китергә мәжбүр була. Ә 1541 йылдың 11 сентяберендә индейҙар Сантьяго ҡалаһын бөлгөнлөккә төшөрәләр.
1561 йылда Сантьяго кафедраль соборы төҙөлә. 1618 йылда изге Франциско сиркәүе төҙөлә. Ҡала 1575 йылда ер тетрәүен, 1590 йылда — сәсәк киҙеүен һәм 1608 һәм 1618 йылдарҙа Мапочо йылғаһының һыу баҫыуын кисерә. 1647 йылдағы ер тетрәүе 600 кешенең ғүмерен алып китә. 1798 йылда Мапочо йылғаһы аша таш күпере асыла.
Географик урыны
Сантьяго Чилиҙың урта өлөшөндәге Мапочо йылғаһы буйында урынлашҡан.
Мачек (Маныч ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сантьяго
Географик урыны
Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 450—900 метр.
Брюгеман Альберт Фридрихович
Брюгеман Альберт Фридрихович (12 сентябрь 1925 йыл — 12 июль 2010 йыл) — ғалим-иҡтисадсы. Иҡтисад фәндәре докторы (1977), профессор (1978). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1978) һәм атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1985).
Биографияһы
Альберт Фридрихович Брюгеман 1925 йылдың 12 сентябрендә Волга буйы Немец АССР‑ы ның Палласовка станцияһы ҡасабаһында (башҡа мәғлүмәттәр буйынса Царицын губернаһы Палласовка станцияһы, Кемеров өлкәһе Осинники ҡалаһы .) тыуған. Милләте буйынса немец. 1941 йылда милли сығышы буйынса репресиялана, Башҡорт АССР-ының Черниковка биҫтәһенә махсус поселениеға хөкөм ителә. 1956 йылдың 7 ғинуарында иҫәптән төшөрөлә.
1952 йылда Өфө дәүләт нефть техник университетын тамамлағандан һуң (ул ваҡытта ӨНИ) тамамлағандан һуң) Ишембай (ҡулайламалар начальнигы), Черниковка, Яңы Өфө (директор урынбаҫары) нефть етештереү заводтарында, «Башнефтехимзаводы» ПБ‑нда (генераль директоры урынбаҫары) эшләй . 1973—2002 йылдарҙа ӨДНТУ‑ла уҡыта: 1973 йылдан алып — нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте иҡтисады, ойоштороу һәм планлаштырыу кафедраһы мөдире, 1978—1986 йылдарҙа — инженерлыҡ-иҡтисад факультеты деканы. 2010 йылдың 12 июлендә Германияла вафат була ..
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлеге нефть эшкәртеү производствоһының һөҙөмтәлелеген күтәреү проблемаларын өйрәнеү менән бәйле. «Башнефтехимзаводы» ПБ (ҡара: Башҡортостан нефтехимия компанияһы) предприятиеларында Щёкин химкомбинаты тәжрибәһе нигеҙендә үткәрелгән Башҡортостан иҡтисади экспериментын ойоштороусыларҙың береһе.
Төп ғилми хеҙмәттәре
Иҙәш (Ҡаҫмарт ҡушылдығы)
Иҙәш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡаҫмарт йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Этимологияһы
Был атаманы венгр топонимист-ғалимы венгр телендәге «тәмле, татлы» тигән сифаттан килеп сыҡҡан тип иҫәпләй.
Шул уҡ ваҡытта башҡорт телендә «иҙәү» — «ҡул болғау» тигән ҡылымдан яһалған исем ҡылым -«иҙәш» булыуы ла ихтимал
Һыу реестры мәғлүмәттәре
РФ территорияһы буйынса Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән мәғлүмәттәр:
Ҡаныҡай
Ҡаныҡай (Каныкаево) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 360 кеше. Почта индексы — 452058, ОКАТО коды — 80212813003.
Ауыл тарихы
Ҡаныҡай ауылы — Күл-Иле-Мең улусы аҫабалары ерҙәре. Тәүге төпләнеүсе ошо улустың сотнигы Каныкай Аҙнағолов була. Ул аҫаба башҡорттар менән ерҙең бер өлөшөн завод хужаһы М. С. Мясоедовҡа (1756 йылдың 31 майындағы купчий ҡағыҙы буйынса) һатыуҙа ҡатнаша. Уның улдарының исемдәре билдәле: Торсонбай (1783 йыл), Илсебай (1794 йыл). Алсынбай (1808 йыл).1816 йылда Ырымбур өйәҙендәге 9-сы кантондан 31 йорттағы 10 ғаилә беркетелә. Бына уларҙың исемдәре: Байғаҙы, Әҙелгәрәй, Ҡомрат, Иҫәнаман, Ямангилде Торсонбаевтар, Аҡбулат, Байслан, Солтанбәк Алтыбаевтар, Алсыбай Ҡотлоғужин, Сәлиҡай Алсынбаев һәм уның улдары. 1795 йылда ауыл 106 кеше йәшәгән 14 йорттан торған. 1816 йылда - 220, 1834 йылда - 324, 1859 йылда - 420, 1870 йылда - 430, 1917 йылда - 966, 1920 йылда 837 башҡорт булған. 1843 йылда 324 кешегә 8 бот ужым һәм 665 бот яҙғы иген сәселгән. 1917 йылда 166 йорт хужаһының 1260 дисәтинә сәсеүлеге булған, шул иҫәптән 44-е - 4 дисәтинәгә тиклем, 52-һе - 10 дисәтинәгә тиклем, 27 - 15 дисәтинәгә тиклем, 22 - 15-тән ашыу. 20 хужалыҡ игенселек менән шөғөлләнмәгән.
Урта Өйҙөрәк
Урта Өйҙөрәк — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Өйҙөрәк йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Алгебраик күп төрлөлөк
Алгебраик күп төрлөлөк (Алгебраическое многообразие) — алгебраик геометрияның төп өйрәнеү объекты. Алгебраик күп төрлөлөктөң классик билдәләмәһе — ысын йәки комплекслы һандар өҫтөндә алгебраик тигеҙләмәләр системаһының сығарылыштары күмәклеге. Хәҙерге билдәләмәләр уны төрлө ысулдар менән дөйөмләштерә, әммә ошо билдәләмәгә тап килгән геометрик интуицияны һаҡлап ҡалырға тырыша.
Төрлө авторҙарҙа алгебраик күп төрлөлөктөң билдәләмәһе бер аҙ айырылыуы мөмкин: ҡайһы бер авторҙар билдәләмәгә килтереп булмаусанлыҡ үҙсәнлеген (күп төрлөлөк бәләкәй күп төрлөлөктәрҙең берләшмәһе була алмай тигәнде аңлата, түбәндәрәк ҡарағыҙ) индерә. Ҡайһы берәүҙәр килтереп булмай торған һәм «дөйөм» күп төрлөлөктәрҙе айыралар. Был мәҡәләлә беҙ беренсе килешеү буйынса эш итербеҙ һәм тигеҙләмәләр системаһының килтереп булмаған сығарылыштары күмәклеген алгебраик күмәклектәр тип атарбыҙ.
Алгебраик күп төрлөлөк төшөнсәһенең шыма күп төрлөлөк төшөнсәһе менән оҡшашлығы бар.
Айырмалары шунда: алгебраик күп төрлөлөктәрҙең, шыма күп төрлөлөктәрҙән айырмалы рәүештә, айырым нөктәләре булырға мөмкин. Ысын алгебраик күп төрлөлөктөң үҙенсәлекле булмаған нөктәһенең эргә-тирәһе шыма күп төрлөлөккә изоморфлы.
Билдәләмә
Алгебраик күп төрлөлөктәрҙең төрлө типтары бар: аффин күп төрлөлөгө, проектив күп төрлөлөк, квазипроектив күп төрлөлөк. Алгебраик күп төрлөлөк дөйөм мәғәнәлә бер нисә квазипроектив күп төрлөлөктө йәбештереү юлы менән килеп сыға.
Аффин күп төрлөлөгө
k — алгебраик йомоҡ ялан (классик алгебраик геометрияла — комплекслы һандар яланы) булһын, ти; \mathbb A^n — k өҫтөндә n-үлсәмле аффин арауығы. Классик анализдың, \mathbb R^n йомоҡ күмәклектәре — нәҡ бөтә мөмкин булған сикһеҙ дифференциалланыусы функцияларҙың нулдәре күмәклектәре, тип раҫлаусы теоремаһы бар Зарисский топологияһы был үҙенсәлекте ниндәйҙер мәғәнәлә полиномиаль функциялар осрағына күсерә: Зарисский топологияһын билдәләгәндә һәр n үҙгәреүсәнле күпбыуындар күмәклегенә аффин арауығының бөтә был күмәклектәр нулгә тигеҙ булған нөктәләре күмәклеге ярашлы ҡуйыла:
Гөлдәр баҡсаһында
Гөлдәр баҡсаһында — БАССР-ҙың халыҡ шағиры Мәжит Ғафури шиғыры. 1924 йылда яҙылған. 7 кластар өсөн «Башҡорт теле» һәм «Туған әҙәбиәт» дәрестәре программаһына индерелгән.
Алгебраик күп төрлөлөк
Аффин күп төрлөлөгө
\mathbb A^n аффин арауығында Зарисский топологияһындағы йомоҡ күмәклектәр — ул бөтә Z(S) күренешендәге күмәклектәр, шулай уҡ был йомоҡ күмәклектәр алгебраик күмәклектәр тип аталалар. Аффин алгебраик күп төрлөлөк — ул ике бәләкәйерәк алгебраик күмәклектәрҙең берекмәһе рәүешендә күрһәтеп булмаған алгебраик күмәклек.
Гөлдәр баҡсаһында
Мәжит Ғафури — балаларға
«Гөлдәр баҡсаһында» шиғыры, 1924 йылда яҙылһа ла, М. Ғафуриҙың «Төнгө смена» (Ҡазан, 1927) тигән шиғырҙар йыйынтығында баҫыла. Һуңынан Ҡазанда сыҡҡан «Совет әҙәбиәте» журналының 1937 йылғы 3-сө томында, шулай уҡ М. Ғафуриҙың 1939, 1950, 1955 йылғы (III том) йыйынтыҡтарында ла баҫылып сыға. Текстарҙа айырма юҡ. Революциянан һуң Мәжит Ғафури йәш башҡорт әҙәбиәте һәм мәҙәниәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индерҙе. «Азат мәктәп» исемле дәреслек-хрестоматия төҙөүҙә ҡатнашты, Максим Горький әҫәрҙәрен тәржемә итеү инициаторы булды. Заман геройы хаҡында уйланыуҙар, кем ул ысын герой тигән һорау Мәжит Ғафуриҙың ижады үҙәгендә тора. «Гөлдәр баҡсаһында» шиғырында хеҙмәт кешеһе данлана.
Алгебраик күп төрлөлөк
Аффин күп төрлөлөгө
аҫкүмәклегенә был күмәклектә нулгә тигеҙ булған күпбыуындарҙан торған идеалды ярашлы ҡуйып була:
Гөлдәр баҡсаһында
«Гөлдәр баҡсаһында» шиғыры
Гөлдәр баҡсаһында
Алгебраик күп төрлөлөк
Аффин күп төрлөлөгө
V — алгебраик күп төрлөлөк булған осраҡта, I(V) идеалы буйынса күпбыуындар ҡулсаһының факторҡулсаһы был күп төрлөлөктөң координатлы ҡулсаһы тип атала, ғәҙәттә k[V] тип тамғалана. V алгебраик күмәклеге, I(V) — ябай идеал (йәки, эквивалентлы рәүештә, координатлы ҡулса бөтөн) булғанда һәм тик шул саҡта ғына күп төрлөлөк булыуын билдәләп китәйек.
Гөлдәр баҡсаһында
«Гөлдәр баҡсаһында» шиғыры
Бер көн шулай, гөлдәр баҡсаһында Сәскәләрҙе ҡылдым тамаша. Хуш еҫтәре менән йән шатлана, Нурҙарынан күҙҙәр ҡамаша. Нәфис төҫтәренә, буйҙарына Хайран ҡалып, ҡыҙығып ҡараным: - Әй, сәскәләр, һеҙгә кемдәр дуҫтар, ''Кемдәр дошмандар? - тип һораным.'' Гүйә, улар шунда йәнләнделәр, Нурҙар сәсеп, ем-ем көлдөләр.
Алгебраик күп төрлөлөк
Проектив һәм квазипроектив күп төрлөлөктәр
k — алгебраик йомоҡ ялан һәм \mathbb P^n — k өҫтөндә n-үлсәмле проектив арауыҡ, йәғни -ҙе проектлау булһын, ти. Бер ниндәй күпбыуын да был арауыҡта функцияны билдәләмәй (сөнки бер нөктәнең төрлө күп бер төрлө координаталары бар), ләкин n + 1 үҙгәреүсәнле тиң күпбыуын өсөн күпбыуын нулгә тигеҙ булған нөктәләрҙе дөрөҫ билдәләргә мөмкин (сөнки пропорциональ бер төрлө координаталарға тиң күпбыуындың пропорциональ ҡиммәттәре ярашлы). Шулай итеп, S тиң күпбыуындар күмәклегенә, бөтә был күпбыуындар нулгә тигеҙ булған Z(S) нөктәләр күмәклеген ярашлы ҡуйып була, был проектив арауыҡта Зарисский топологияһын билдәләй. Проектив алгебраик күп төрлөлөк — ул проектив арауығының килтереп булмай торған йомоҡ (Зарисский топологияһында) аҫкүмәклеге. V күмәклегенә V күмәклегендә нулгә тигеҙ булған тиң күпбыуындар тыуҙырған тиң идеалды ярашлы ҡуйып була. уның буйынса факторҡулса тиң координатлы ҡулса тип атала.
Квазипроектив күп төрлөлөк — ул проектив күп төрлөлөктөң асыҡ аҫкүмәклеге. Атап әйткәндә, теләһә ниндәй аффин күп төрлөлөк квазипроектив күп төрлөлөккә изоморфлы.
Абстракт алгебраик күп төрлөлөктәр
Классик алгебраик геометрияла тик квазипроектив күп төрлөлөктәр генә ҡарала. Был билдәләмәнең етешһеҙлеге, күп төрлөлөктөң проектив арауыҡҡа билдәле бер һалымын теркәргә тура килеүендә: мәҫәлән, -ҙе, уның проектив арауыҡҡа һалымы бирелмәйенсә, күп төрлөлөк тип атап булмай (бындай һалымды биреү өсөн Сегре һалымын ҡулланырға тура килә). Етмәһә, әгәр алгебраик күп төрлөлөктө бер проектив арауыҡҡа һалырға мөмкин булһа, уны, Веронезе һалымы менән композицияны файҙаланып, бик күп башҡа проектив арауыҡтарға ла һалырға мөмкин. Әлбиттә, күп төрлөлөк үҙсәлектәре (күп төрлөлөктәр араһында сағылдырыуҙың даими булыу үҙсәлеге кеүек) бындай һалыуҙы һайлауға бәйле түгел.
Гөлдәр баҡсаһында
«Гөлдәр баҡсаһында» шиғыры
Сәскәләрҙең ошо яуаптарын Алғас: «Дөрөҫ», — тинем уларға, Эшһеҙ кешеләрҙең хаҡтары юҡ Һеҙҙе түштәренә ҡаҙарға. Күңелле эш, матур тормош менән Йыл артынан йылдар ағырҙар... Эшсән егет менән эшсән ҡыҙҙар Һеҙҙе түштәренә тағырҙар.
Алгебраик күп төрлөлөк
Абстракт алгебраик күп төрлөлөктәр
Алгебраик күп төрлөлөктө абстракт рәүештә билдәләргә маташыу (йәғни проектив киңлеккә һалымды билдәләмәйенсә) тәүге тапҡыр Вейль Андре тарафынан яһала, ул Foundations of Algebraic Geometry исемле хеҙмәтендә күп төрлөлөктәрҙе нормалаштырыуҙар ярҙамында билдәләй. Шевалле Клод күп һандағы ситуацияларҙа эшләгән схема билдәләмәһен тәҡдим итә. Әммә схеманың Александр Гротендик биргән билдәләмәһе тағы ла дөйөмөрәк була һәм күберәк һандағы математиктар тарафынан таныла. Схемалар теорияһы телендә алгебраик күп төрлөлөктө ғәҙәттә алгебраик йомоҡ ялан өҫтөндәге һуңғы типтағы бөтөн айырылғыһыҙ схема итеп билдәләйҙәр, шулай уҡ ҡайһы бер авторҙар алгебраик йомоҡлоҡ йәки килтереп булмаҫлыҡ талабын алып ташлайҙар.
Гөлдәр баҡсаһында
Тасуирлау алымдары
Яңы замандың ыңғай геройын реалистик алымдар, тормошсан деталь һәм штрихтар аша һүрәтләне. Шулай уҡ был осор шиғриәтенә революцион романтика элементтары, юғары пафос, күтәренкелек мотивтары хас.
Алгебраик күп төрлөлөк
Миҫалдар
Түбәндә алгебраик күп төрлөлөктәрҙең бер нисә миҫалы килтерелә (улай ғына түгел, улар бөтәһе лә алгебраик кәкреләр булып торалар). Башҡа бик күп миҫалдарҙы алгебраик кәкреләр категорияһында табып була.
Гөлдәр баҡсаһында
«Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы
2020 йылда, шағирҙың 140 йәшен билдәләгән көндәрҙә, Башҡортостан мәҙәниәт минстрлығы, Башҡортостан Яҙыусылар союзы, Мәжит Ғафуриҙың халыҡ-ара йәмәғәт фонды «Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы иғлан итте. Шиғри флешмобта күп кеше ҡатнашты һәм башҡорт халыҡ шағирына булған ихтирамын күрһәтте.
Алгебраик күп төрлөлөк
Аффин тура һыҙығы
ҡулсаһынан
Был күпбыуындың нулдәре күмәклеге — \mathbb C^2-та аффин тура һыҙығы. Аффин тура һыҙығы алгебраик күп төрлөлөк булыуын иҫбат итеү өсөн ax+by+c күпбыуыны килтереп булмай торған, ә k[x, y] ҡулсаһы факториаль (факториаль ҡулсала килтереп булмай торған күпбыуын барлыҡҡа килтергән төп идеал, ябай) булыуына иғтибар итеү ҙә етә.
Квадрикалар
Бөтә эллипстар, параболалар һәм гиперболалар (йәғни бөтә үҙгәртелмәгән квадрикалар) комплекслы яҫылыҡтың алгебраик аҫ күп төрлөлөктәре булалар. Үҙгәртелгән квадрика һәр ваҡытта ла алгебраик күп төрлөлөк булмай: мәҫәлән, xy квадрикаһын ике тура һыҙыҡтың берекмәһе итеп күрһәтеп була, был осраҡта бындай күрһәтеү берҙән-бер. Был осраҡлы түгел: теләһә ниндәй алгебраик күмәклек сикле һандағы алгебраик күп төрлөлөктәрҙең берекмәһе рәүешендә күрһәтелә ала (уларҙың береһе лә икенсеһенең аҫ күп төрлөлөгө түгел), һәм берҙән-бер ысул менән.
Ишелгән кубика
\mathbb C^3 арауығының, (z,z^2,z^3) күренешендәге нөктәләре күмәклеге — аффин алгебраик күп төрлөлөк, һәм, ул ғына ла түгел, бер ниндәй яҫылыҡта ла ятмаған алгебраик кәкре Был күмәклек — юғарылағы иллюстрацияла һүрәтләнгән «ишелгән кубика» (теүәлерәк, уның өс үлсәмле ысын арауыҡҡа проекцияһы һүрәтләнгән). Уны ике тигеҙләмәнең уртаҡ нулдәре күмәклеге булараҡ бирергә мөмкин:
Был күмәклектең килтереп булмай торған булыуын иҫбатлауҙың иң ябай ысулы — (x, y, z) → (x, y) проекцияһын ҡулланыу, ул сығарылыштар күмәклегендә инъектив һәм уның образы — килтереп булмай торған кәкре (парабола).
Ғәҙәттә ишелгән кубиканы \mathbb P^3-тағы Веронезе сағылышының образы булған проектив күп төрлөлөк итеп ҡарайҙар. Күп кенә дәреслектәрҙә ул проектив арауыҡта һыҙыҡлы булмаған кәкренең иң ябай миҫалы итеп килтерелә. Өҫтә ошо күп төрлөлөктөң аффин карталарҙың береһендә һүрәте ҡарала.
Регуляр сағылыш
Аффин күп төрлөлөктәр араһында регуляр сағылыш — ул күпбыуындар менән бирелгән сағылыш. Теүәлерәк, әгәр  — аффин күп төрлөлөктәре булһа, регуляр сағылыш — ул күренешендәге сағылыш, бында, ә , йәғни X-тан теләһә ниндәй нөктәнең образы Y-те биргән тигеҙләмәләрҙе ҡәнәғәтләндерә.
Дөйөмөрәк, әгәр ƒ:U→V сикләүе — (аффин) күп төрлөлөктәрҙең регуляр сағылышы булырлыҡ x нөктәһенең U эргә-тирәһе һәм f(x) нөктәһенең V эргә-тирәһе булһа, квазипроектив күп төрлөлөктәрҙең ƒ:X→Y сағылышы x нөктәһендә регуляр була. Ул саҡта, әгәр сағылыш билдәләнеү өлкәһенең бөтә нөктәләрендә лә регуляр булһа, ул регуляр сағылыш була.
Регуляр сағылыш \mathbb A^1-ҙә регуляр функция тип атала. V аффин күп төрлөлөгөндә регуляр функциялар ҡулсаһы координатлы ҡулса k[V] тип атала. Был билдәләмә юғарыла бирелгән координатлы ҡулса билдәләмәһе менән тап килә, сөнки \mathbb A^n-ла ике регуляр функция, уларҙың айырмаһы I(V)-ҡа ингәндә һәм бары тик шул саҡта ғына -ла тап киләдәр. Шулай уҡ был ҡулса V-тың бөтә нөктәләрендә лә ҡиммәттәре сикле булған рациональ функциялар ҡулсаһы менән (был факттың иҫбатланышы күп төрлөлөктөң килтереп булмаусанлығын ҡуллана ), йәки, тағы ла абстрактлыраҡ, V-та структур шәлкемдең глобаль киҫелештәре ҡулсаһы менән тап килә (Спектр кольца, Схема мәҡәләләрен ҡарағыҙ). Шулай уҡ V алгебраик күп төрлөлөгөндә, V-та бирелгән бөтә рациональ функцияларҙан торған k(V) функциялар яланын ҡарарға мөмкин.
Регуляр сағылыштар, билдәләмә буйынса, асылда алгебраик күп төрлөлөктәр категорияһында морфизмдар. Атап әйткәндә, аффин схемалар категорияһы коммутатив ҡулсалар категорияһына ҡаршылыҡлы булыу фактынан, аффин күп төрлөлөктәр араһында регуляр сағылыштар уларҙың координатлы ҡулсалары гомоморфизмдары менән үҙ-ара бер мәғәнәле ярашлыҡта булыуы килеп сыға.
Кире сағылышы ла шулай уҡ регуляр булған әйләндерелмәле регуляр сағылыш, бирегуляр сағылыш тип атала. Алгебраик күп төрлөлөктәр, улар араһында бирегуляр сағылыш булғанда һәм бары тик шул саҡта ғына изоморфлы.
Сағылыштың регулярлығы ярайһы уҡ көслө шарт булып тора: мәҫәлән, Лиувилль теоремаһынан проектив күп төрлөлөктә берҙән-бер регуляр функциялар — константалар булыуы килеп сыға. Шул арҡала йыш ҡына көсһөҙерәк шарттар ҡулланыла — сағылыштың рационаллеге һәм күп төрлөлөктәрҙең бирациональ эквивалентлығы.
Күп төрлөлөк үлсәме
Үлсәнештең эквивалентлы билдәләмәләре күп. Мәҫәлән, x — V күп төрлөлөгөнөң ирекле махсус булмаған нөктәһе булһын, ти, ул саҡта V-та Rx структуралы шәлкеме «x нөктәһендә рациональ функцияларҙың» максималь идеал m менән локаль ҡулсаһын асыҡларға мөмкинлек бирә. Ул саҡта күп төрлөлөктөң үлсәме — ул Rx/m яланы өҫтөндә векторлы арауыҡ булараҡ m/m2 факторҡулсаһының үлсәме.
Тағы ла бер билдәләмә: A аффин күп төрлөлөгөнөң үлсәме — ул аффин аҫ күп төрлөлөктәре сылбыры булғандағы супремум n.1 үлсәмле алгебраик күп төрлөлөктәр алгебраик кәкреләр тип аталалар. Йышыраҡ комплекслы алгебраик кәкреләр ҡарала, үҙенсәлекле булмаған нөктәнең эргә-тирәһендә улар ике үлсәмле ысын күп төрлөлөккә гомеоморфлы. Комплекслы алгебраик кәкренең 'төрө — ул ярашлы топологик йөҙҙөң төрө.
Ике үлсәмле алгебраик күп төрлөлөктө алгебраик йөҙҙәр тип атайҙар.
Кесе Шолга
Кесе Шолга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шолга йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дезире Шведская
Елизавета Дезире Сибилла, баронесса Сильвершельд (Prinsessan Désirée Elisabeth Sibylla Silfverschiöld, 2 июнь 1938 йыл) — швед принцессаһы, Вестерботтен герцогы Густавтың һәм принцесса Сибилла Саксен-Кобург-Готтың өсөнсө ҡыҙы. Король Карл XVI Густавтың дүрт апаһы арраһындағы иң өлкәне.
Биографияһы
Принцесса Дезире Елизавета Сибилла Стокгольмдың Хаг Һарайында 1938 йылдың 2 июнендә тыуған. Уның атаһы-швед тәхете вариҫы Вестерботтен герцогы Густав Адольф һәм әсәһе-принцесса Сибилла Саксен-Кобург-Готт. Принцессаның өлкән апалары Маргарет һәм Биргитта, 1943 йылда уның принцесса һеңлеһе Кристина тыуа, ә 1946 йылда, ниһайәт, — Карл, буласаҡ король (1973 йыл) тыуа. Принцесса, апалары кеүек үк Хаг һарайында тыуа һәм бала саҡта улар менән бергә Хаг принцессаһы тип аталып йөрөй.
Атаһы яғынан ике туған апаһы — Дания королеваһы Маргрете II.
1947 йылда принцессаның атаһы үҙенең атаһы һәм ҡартатаһы тере саҡта авиакатастрофала һәләк булған.
Принцесса, уның ире, балалары 2010 йылда кронпринцесса Викторияның туйына, шулай уҡ 2013 йылдың июнендә принцесса Мадлендың туйына ҡунаҡ итеп саҡырыла. Кронпринцесса Викторияның суҡындырыу әсәһе.
Ширвиндт төрөпкәһе
Александр Ширвиндтың төрөпкәһе (русса: памятник трубке Александра Ширвиндта) — Ҡырымдағы юмористик һәйкәл, Ялта юмор аллеяһы яр буйындағы «Yubileyni» концерт клубы янында урынлашҡан.
Тарих
Юмор аллеяһына нигеҙ 2004 йылда һалына, уны Ялта юмор и сатира фестивален ойоштороусылар Владимир Моисеенко һәм Владимир Daniletsi һалған [2]
Был аллеяла шулай уҡ төрлө йылдарҙа төҙөлгән Михаил Жванецкий портфеле һәйкәле (2004), Аркадий Arkanoв һәйкәле (2005), Кобзон микрофоны (2007), Соня апайҙың көҙгөһө һәм эшләпәһе (Клара Новикова хөрмәтенә (2014), «Гармун һәм гитара» скульптураһы, Михаил VВашуков һәм Николай Бандурин (2015) һәйкәле бар[2].
Актёр, Мәскәү кинотеатр директоры, СССР-ҙың халыҡ артисы Александр Ширвиндтың монументаль тәмәке төрөпкәһе һәйкәле 2006 йылдың авгусындағы өсөнсө юмор һәм сатира фестивале ваҡытында күп халыҡ алдында асыла[3] [4].
Александр Шварвиндт үҙенең тәмәке төрөпкәһенә һәйкәл асҡанда бЯлтала була. Уның әйтеүенсә, «уның үҙенә ҡарағанда, төрөпкәһе халыҡҡа күберәк билдәле» була. Актёрҙың машинаһында, дачаһында тәмәке бик күп, ул хатта үҙе лә уларҙың һанын белмәй[4].
Үҙенсәлектәре
Скульптура композицияһы бронзанан яһалған. Һәйкәл театр шаршауы һәм битлек формаһында. Ширвиндтың битлек аҫтындағы иренендә төрөпкә, төрөпкәһенән төтөн сығып тора. «Ширвиндт төрөпкәһе» һәйкәле гранит постаментҡа ҡуйылған. Һәйкәлдең ауырлығы — яҡынса 80 кг [4].
Шулай уҡ ҡарағыҙ Юмор аллеяһы (Ялта) Жванецкий портфеле һәйкәле Арканов курткаһы һәйкәле Кобзон микрофоны һәйкәле Клары Новикова 'ik`g`8t 8`qr`kt памятник Гармун һәм гитара (Скульптура)
Тарих
Был географик объектҠырым ярымутрауында урынлашҡан. ҡырым ярымутрауы хәҙерге көндә Рәсәй Федерацияһы менән Украина араһында ҙур бәхәстәр сығанағы булып тора, сөнки 2014 йылда Ҡырым ярымутрауы халҡы Украиналағы Майҙан бәрелеше ваҡытында референдум үткәреп, Рәсәйгә ҡушыла. Был референдумды Украина хөкүмәте урынһыҙ тип таба, ә Рәсәй Федерацияһы Ҡырым ярымутрауын референдум һөҙөмтәһе буйынса үҙенең субъекты тип һанай һәм бөгөнгө көндә элекке Украинаның Ҡырым автономиялы республикаһы Рәсәф Федерацияһының Ҡырым Республикаһы тип йөрөтөлә.
Һылтанмалар
«Памятники Ялты: и с юмором и юмором». 12 февраля 2019 года «Ялта открывает трубку пирамиды Ширвиндта» Александр Ширвиндт: «Моя трубка становится все более известной»
Анна Штайнер-Книттель
Анна Штайнер-Книттель (Anna Stainer-Knittel, тулы исеме Maria Anna Rosa Knittel, кейәүҙә Stainer; 1841—1915) — башлыса портреттар һәм сәскәләр төшөргән Австрия рәссамы. Уның тормошона бәйле ваҡиға Вильгельмина фон Гиллерндың «Die Geier-Wally» романы нигеҙенә һалына, был роман феминистик әҙәбиәтенең өлгөһө булып тора.
Биографияһы
Анна Штайнер-Книттель 1841 йылдың 28 июлендә Эльбигенальп коммунаһында тыуған. Ул ҡорал оҫтаһы Йозеф Антондың (Joseph Anton Knittel) ғаиләһендә икенсе бала булып донъяға килә; уның олатаһы Йозеф Алоиз Книттель — скульптор, ә ике туған олатаһы Йозеф Кох Антон — рәссам булалар.
1859 йылда ул буласаҡ һөнәре буйынса Мюнхенда сәнғәт академияһында уҡый башлай, әммә юғары уҡыу йорттарында ҡатын-ҡыҙҙарҙы уҡытыу проблемалары, шулай уҡ аҡса етмәу сәбәпле 1860 йылда өйөнә ҡайтырға мәжбүр була. Был осорҙа ул үҙенең ғаиләһе ағзаларының күп һанлы ижади портреттарын һәм пейзаждар төшөрә. Һуңғараҡ Анна Инсбрукка йәшәүгә күсә. 1867 йылда, ата-әсәһенең теләгенә ҡаршы сығып, керамист Энгельберт Штайнер (Engelbert Stainer) менән сәсен-сәскә бәйләй. 1868 йылда уларҙың тәүге улы карл тыуа, 1870 йылда икенсе улдары Лео, ә 1871 йылда- ҡыҙҙары Роза. Анна бик күп үҙенең балаларының портреттарын эшләй. Ире меннә берлектә эшләгән сосорҙа уның сынаяҡтары, тарелкалары өсөн бик күп сәскә биҙәктәре ижад итә. 1891 йылда Тиролдәге Landesmuseum Ferdinandeum музейында уның тәүге шәхси күргәҙмәһе ойошторола.
Бер тарих героиняһы
Ун ете йәшендә Анна, бау буйлап бөркөт ояһына төшөргә риза була, ҡош ояһы Цамс округындағы Мадау ауылынан алыҫ булмаған ерҙә ҡаяла урынлашҡан була. XIX быуатта Австрияла шундай йола була — һарыҡ көтөүҙәренә бөркөттәр ябырылмаһын өсөн уларҙың ҡошсоҡтарын ояларҙан уҡ алғандар. Алдағы йылда ҡошсоҡ артынан төшкән ир-егет бәләгә тарый яҙғанға күрә, ирҙәр араһында ирекмәндәр табылмай, һәм ҡыҙ әлеге бурысты үҙ өҫтөнә алырға баҙнат итә. Анна ояға тиклем барып етә, бөркөттө тоҡҡа тыға һәм ҡабаттан ҡая башына менә.
Ошо ваҡиға бер нрисә әҫәргә нигеҙ һала. 1863 йылда Людвиг Штойб ошо ваҡиға тураһында яҙырға була, бер аҙҙан уның «Das Annele im Adlerhorst» исеме аҫтында хикәйәһе донъя күрә, әммә 1873 йылда Вильгельмина фон Гиллерн яҙған «Die Geier-Wally» романы ҙур билдәлелек яулай. Яҙыусы Анна һәм уның ире менән дә таныш була.
1892 году Альфредо Каталани роман буйынса опера яҙа. Роман өс тапҡыр киноға төшөрөлә, бөтә фильмдар ҙа бер үк «Die Geierwally» исемле («The Vulture Wally»)): 1921 йылда — режиссёры Эвальд Дюпон, төп ролдә Хенни Портен; 1940 году — режиссёры Ганс Штайнхофф, төп ролдә — Хайдемари Хатайер; 1956 йылда— режиссёры Франтишек Чап, төп ролдә Барбара Рюттинг.
Әл-Һүмәзә сүрәһе
Әл-Һумәзә сүрәһе (سورة الهمزة ) (Ғәйбәтсе), Ҡөрьән Кәримдең 104-се сүрәһе, 9 аяттан тора.
Транскрипцияһы
Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
Тәржемәһе
Шәфҡәтле, рәхимле Аллаһ исеме менән...
Һылтанмалар
http://www.shortsuras.ru/al-humaza/
Кузьмина Анастасия Владимировна
Анастаси́я Влади́мировна Кузьмина́ (Шипу́лина) (Anastasia Kuzminová; ) — Словакия биатлонсыһы (башта Рәсәй өсөн сығыш яһаған). Өс тапҡыр Олимпия чемпионы, Олимпия уйындарының өс тапҡыр көмөш миҙалы менән бүләкләнеүсе, донъя чемпионы һәм донъя чемпионатының ике миҙалы (көмөш һәм бронза) менән бүләкләнеүсе, ике тапҡыр 2009 йылғы Европа чемпионы.
2010 йылда Словакия өсөн ҡышҡы Олимпия уйындарында тәүге алтын миҙал алыуға ирешә. 2014 йылда Сочиҙа ҡышҡы Олимпия уйындарын ябыу тантанаһында Словакия йыйылма командаһының байраҡ тотоусыһы була.
2010 һәм 2014 йылдарҙа Словакияның иң яҡшы спортсыһы. Словакияның иң яҡшы биатлонсыһы (2009—2014, 2018). .
Спорт карьераһы
Анастасия һәм уның ҡустыһы Антон Шипулин Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры Надежда Дмитриевна Коврижных етәкселегендә саңғы ярыштары менән шөғөллөнә башлайҙар. Биатлон менән Анастасия 1999 йылда тренер Сергей Шестов етәкселегендә шөғөлләнә башлай.
Юниорҙар беренселектәрендә 2003 һәм 2005 йылдарҙа эстафетала 1-се урын алған. Европа чемпионаттарында 2004 йылда эстафетала 1-се урын һәм 2005 йылда эҙәрлекләү ярышында 1-се урын, 2006 йылда Европа кубогы этабында спринтта 1-се урын алған.
Донъя кубогы этаптарында Рәсәй йыйылма командаһы өсөн 2005/06 һәм 2006/07 миҙгелдәрҙә сығыш яһай. Иң яҡшы һөҙөмтәһе — 2006/07 миҙгел башында шәхси ярышта 13-сө урын.
2007 йылдың апрелендә Израиль саңғысыһы Даниэль Кузьминға кейәүгә сыға. Улы Елисейҙы тәрбиәләү менән шөғөлләнә.