cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аҡбулатова Фәрзәнә Фәтих ҡыҙы
Ижады
Фәрзәнә Аҡбулатованың «Атай икмәге», «Зәңгәр ҡаялар» исемле һәм башҡа китаптары донъя күрҙе. Тәүгеһендә хикәйәләр тупланған булһа, әҙиптең икенсе йыйынтығында «Ҡорбанлыҡ йәки ябай ғына алыш-биреш», «Тәгәрмәс ҡала йәки донъя кендеге» тигән фантастик повестары һәм яңы хикәйәләре урын алған. «Атай икмәге» китабы өсөн уға 1995 йылда Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы бирелде.
2021 йылдың 27 майында әҙип Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы менән бүләкләнде
2022 йылдың 16 декабрендә Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы ордены менән бүләкләнде.
Катесово
Катесово — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Сургут райондағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628454, ОКАТО коды — 71126000000.
Арҡауыл (Өфө ҡалаһы ҡала округы)
Ауылда бер урам: Шөғөр. Ауыл янынан Шөғөр йылғаһы ағып ята. Өфөнөң бер урамына ауыл атамаһынан алынған буйынса Арҡауыл исеме бирелгән.
Тарихы
1996 йылға тиклем Башҡортостан Республикаһының Благовещен районы составында.
Халҡы
2002 йылда ауылда 71 кеше йәшәгән (45%-ы татарҙар һәм 44%-ы башҡорттар яҙылған).
Синьдюк
Синьдюк — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 446 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әл-Әхзәб сүрәһе
Әл-Әхзәб сүрәһе (سورة الأحزاب, Фирҡәләр ) — Ҡөрьән Кәримдең 33 сүрәһе. Мәккәлә ингән сүрә, 73 аяттан тора.
Сиҙәкбаш
Сиҙәкбаш (Седякбаш) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 428 кеше. Почта индексы — 452055, ОКАТО коды — 80212810012.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тау сәпсеге
Тау сәпсеге, тау кәмәрсеге(горная трясогузка, Motacilla cinerea— турғай һымаҡтар ғаиләһендәге ҡош.
Ҡылыҡһырлама
Турғай ҙурлыҡ. Оҙон ҡойроғон бәүелтеп йөрөүсе ҡош. Ағастарға, сымдарға ҡуна. һырты һоро, ҡойроғоноң төбө өҫ яҡтан һары. Ҡара төҫтәге ҡанатта¬рында һәм ҡойроғоноң ике яғында аҡ һыҙыҡтар бар. Кәүҙәһенең аҫ яғы сағыу һары. Тамағы аҡһыл һары. Ата ҡоштоң тамағы, түшенең өҫкә яғы яҙғыһын ҡара була. һары сәпсектән һоро арҡаһы һәм ҡара ҡанаттары менән айырыла.
Тауышы
Тауышы яңғырауыҡлы: «си-ситт».
Йәшәү рәүеше
Тау йылғаларының яр буйҙарында йәшәй. Бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ҡая таштар ярығында, таш өйөмдәре араһында, өңөлгән ярҙар аҫтында оялай. Ҡара таплы 4—6 бөртөк һарғылт һоро йомортҡаһы була.
Әҙәбиәт
Э.Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ №3478 28.693.35 И 90
Оло Талка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Леонидовтың килем йорто
Леонидовтың килем йорто (яҙыусы А. А. А. Бахарев һәм В. Н. Семин йәшәгән һәм эшләгән йорт) — бина XX быуат башында Дондағы Ростовта Ҙур Баҡса урамы һәм Халтурин тыҡрығы киҫешкән урында төҙөлгән. Мәҙәниәт ҡомартҡыһы.
Тарихы
А. А. Леонидовтың килем йорто Энгельс урамы (хәҙер Ҙур Баҡса урамы) һәм Халтурин тыҡрығы (хәҙер Б.Никольский тыҡрығы) киҫешкән урында урынлашҡан.
Ошо уҡ йорттоң дүртенсе ҡатында Виталий Николаевич Семиндың (1928—1978) ғаиләһе йәшәгән, ул бер нисә романдың: «Женя һәм Валентина» (1972), «ОСТ күкрәк билдәһе»; хикәйәләрҙең «Ася Александровна», «Беҙҙең әбейҙәр», «Инәйҙәрҙә ҡунаҡта», «Хужа», «Ҡырҡ икенсе йылда», «Йылға буйында», «Эй!», «Йылға буйлап аҫҡа табан» һ. б. авторы булып тора.
Әлеге ваҡытта яҙыусылар йәшәгән фатирҙарҙың мемориаль ҡиәфәте юғалған.
1983 йылда бинаның фасадында ике мемориаль таҡта ҡуйылған: «Был йортта 1950 йылдан алып 1974 йылға тиклем яҙыусы Бахарев Александр Арсеньевич (1911—1978 йй.) йәшәгән һәм эшләгән» һәм «Был йортта 1970 йылдан алып 1978 йылға тиклем яҙыусы Сёмин Виталий Николаевич (1927—1978 йй.) йәшәгән һәм эшләгән»
Архитектураһы
Ҙур Баҡса урамындағ бина XX быуат башында сауҙагәр А. А. Леонидовтың килем йорто кеүек төҙөлә. Октябрь революцияһынан һуң XX быуаттың 20-се йылдарында йорт национализациялана. Уның беренсе ҡаты төрлө учреждениеларға бирелә, өҫкө ҡаттары торлаҡ фатир йәки бүлмәләр була. Йорттоң подвалы бар, ҡыйығы ике яҡлы.
Дүрт ҡатлы кирбес бинаның фасадтары барокко һәм классицизм деталдәрен стилләштереп төҙөлгән. Өҫкө ҡаттағы тәҙрәләре тәҙрә ҡапҡастары менән биҙәлгән. 2-се һәм 4-се ҡаттағы тәҙрә ҡапҡастары сандриктар менән тулыландырылған. Икенсе ҡат тәҙрәләре ярым түңәрәк. 2, 3, 4-се ҡаттарының планировкаһы — секциялы, беренсе ҡатта бер нисә ярҙамсы биналар урынлашҡан.
Аңлатмалар
Это здание составляет один объект культурного наследия с соседним примыкающим зданием — доходный домом А. А. Леванидова (Халтуринский пер., 43/ул. Шаумяна, 13). Номер этого объекта в старом реестре Минкульта РФ — 6130046000, новый ЕГРКН 611410095490005
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Кесе Копёнка
Кесе Копёнка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының һул ярына тамағынан 408 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гера (ҡала, Германия)
Гера (Gera) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 99582 кеше йәшәй. Майҙаны — 151,93 км2. Диңгеҙ кимәленән 205 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 07545-07557 һәм автомобиль коды — G.
Саба сүрәһе
Саба сүрәһе (سورة سبأ, Сәбә ) — Ҡөрьән Кәримдең 34 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 54 аяттан тора.
Снежный (Хант-Манси автономиялы округы)
Снежный — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Сургут райондағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628458, ОКАТО коды — 71126000000.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Дубник (Башҡортостан)
Дубник (Дубники) — элекке ауыл, хәҙер Башҡортостан Республикаһы Краснокама районы дача ҡасабаһы.
Географик урыны
Дубник дача ҡасабаһы Башҡортостан Республикаһының Краснокама районында, Кама йылғаһының һул ярында, Масляный Мыс ауылынан 2 км көньяҡ-көнбайышта, Николо-Березовка ауылынан төньяҡҡа табан 5,5 км алыҫлыҡта, Нефтекама ҡалаһынан 9 км төньяҡ-көнсығышта һәм көньяҡҡа табан Камбарканан 10 км алыҫлыҡта, урынлашҡан. Был урында йылға буйлап Удмурт Республикаһы менән Башҡортостан Республикаһының сиге үтә.
Тарих
Беренсе тапҡыр Дубник «1647-1656 йылдарҙағы Ҡазан өйәҙенең яҙма китабында» Ҡазан өйәҙе Әри даруғаһы Сарапул һарай улусының ауылы булараҡ беренсе тапҡыр телгә алына: «Дубник ауылы яны, Үрге Буй ауылы, Оло Буй ауылдарының өс баҫыуында уларға ҡараған һөрөнтө һәм ҡалдау ерҙәр буйына ҡырҡ биш, арҡырыһына алтмыш дисәтинә булып, йәмғеһе өс баҫыуҙа ике мең дә ете йөҙ дисәтинә иҫәпләнә. Ә бер баҫыуҙың майҙаны туғыҙ йөҙ десәтинә, шул уҡ ҡалған ике баҫыуҙың да майҙаны туғыҙ йөҙөшәр дисәтинәнән тора. Был ерҙәрҙе өс ауыл кешеләре ҡатнашып, аралашып һөрәләр».
Ауыл халҡы балыҡсылыҡ һәм урман кәсептәре менән шөғөлләнғәндәр.
Дубник ауылында 1735 йылда 25 ир-ат һарай крәҫтиәндәренән торған, 1795 йылда — 35 ир-ат иҫәптә торған. 1870 йылда — 22 ихата булып, унда 135 кеше йәшәгән. 1895 йылда — 28 ихатала 195 кеше булған. 1795 йылда был ауыл биләмәһе — Өфө наместниклығының Бөрө өйәҙендә (1796 йылдан алып — Ырымбур губернаһы, 1865 йылдан алып — Өфө губернаһы) иҫәптә торған.
1926 йылда Дубник ауылы — Бөрө кантонының Калегин улусына ҡараған.
Нелли Закс
Нелли Закс (Nelly Sachs; 10 декабрь 1891 йыл, Шёнеберг — 12 май 1970 йыл, Стокгольм) — Германия шағирәһе, әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы лауреаты (Шмуэль Йосеф Агнон менән берлектә, 1966).
Биографияһы һәм ижады
1891 йылдың 10 декабрендә Берлинда йәһүд ғаиләһендә тыуа. Закстың тәүге әҫәрҙәре иҫәбендә — неоромантик рухтағы шиғырҙар, ҡурсаҡ театры өсөн пьесалар, ул шулай уҡ легендалар һәм хикәйәләр йыйынтығы ла баҫтыра, был осорҙа артабанғы ижадының ниндәй юлдан китеренә бер ниндәй ҙә ишара булмай. Әммә 1933 йылдан һуң ул иудаизм менән христианлыҡтың уртаҡ тамырҙары мәсьәләһе менән ҡыҙыҡһына башлай.
1940 йылда Швецияға эмиграциялай. Уның тәүге шиғыр йыйынтығы 1947 йылда Көнсығыш Берлинда сыға, китап Үлем торлаҡтарында (In den Wohnungen des Todes) тип атала. Был шиғырҙарҙа, Эли (Eli, 1943) пьесаһындағы кеүек үк, артабан Йондоҙҙоң ҡараңғыланыуы(Sternverdunkelung, 1949), Һәм артабанғыны бер кем дә белмәй (Und niemand weiss weiter, 1957), Ҡасыу һәм үҙгәреү (Flucht und Verwandlung, 1957) тигән йыйынтыҡтарҙа үҫтереләсәк төп темаларға башланғыс һалынған. Һуңғы осор шиғыр йыйынтығында (1965) Янар йомаҡтар (Glühende Rätsel) тигән шиғыр циклы айырылып тора.
Закстың күрәҙәсел шиғриәте экстатик көсөргәнеш һәм мистика менән һуғарылған. Уның шиғри фекеренең нигеҙендә — эҙәрләү һәм ҡасыу мотивы, һунарсы һәм уның табышы символдары, язалаусылар менән уларҙың ҡорбандары араһындағы мәңгелек драма.
Закс яҡын дуҫы Пауль Целанды ерләгән көндө вафат була. Стокгольмдың төньяғындағы Норра бегравнингсплатсен зыяратында ерләнгән.
Танылыуы
Закс күп һанлы әҙәби наградаларға һәм премияларға, әҙәбиәт буйынса 1966 йылғы Нобель премияһына (Ш. Й. Агнон менән берлектә) лайыҡ була.
Германияла (Дортмунд) 1961 йылдан Нелли Закстың әҙәби премияһы тапшырыла. Францияла 1988 йылдан тәржемә буйынса Нелли Закс премияһы тапшырыла.
Гудков Георгий Фёдорович
Гудков Георгий Фёдорович (8 ғинуар 1916 йыл — 24 декабрь 1995 йыл) — тыуған яҡты өйрәнеүсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990). Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (1995).
Биографияһы
Георгий Фёдорович Гудков 1916 йылдың 8 ғинуарында Өфөлә хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуа.
Ҡаланың 2-се мәктәбендә уҡый, киске педагогия рабфагын, артабан В. Куйбышев исемендәге Мәскәү инженер-төҙөлөш институтын тамамлай. Һуңғы курста Новосибирскиға эвакуациялана.
1944 йылдың башында армия сафына алына, Карелия фронтында 133-сө айырым тимер юлы һалыу батальонының 4-се ротаһында һәм Карпат аръяғында писарь булып хеҙмәт итә. 1946 йылдың февралендә демобилизациялана. Һуғышты Көнбайыш Украинала тамамлай.
Һуғыштан һуң Стәрлетамаҡта заводта, Өфөнөң ҡала төҙөлөшө ойошмаларында (1947—1951, 1958—1970) һәм уҡыу йорттарында (1951—1958, 1970—1975) эшләй.
1972 йылда өйләнә. Ҡатыны, Зинаида Ивановна Трунина, шулай уҡ тыуған яҡты өйрәнеүсе. Гудковтар бергәләп төбәк тарихына арналған күп кенә мәҡәлә яҙған.
Георгий Фёдорович бала сағынан тыуған яҡты өйрәнеү менән мауыға. Уның ата-әсәһе һәм бер нисә быуыны ошо крайҙа йәшәй. Мәҡәләләре ваҡытлы матбуғат баҫмаларында 1966 йылдан баҫыла.
Г. Гудковтың мәҡәләләре Өфөнөң Благоев, 4 урамындағы Аксаков йортон ике тапҡыр емереүҙән һаҡлап ҡала.
Георгий Фёдорович Гудков 1995 йылдың декабрендә Өфөлә вафат була.
Ҡыҙыҡлы факттар
1996 йылда казактар атаманы В. Е. Чернов башланғысы менән Георгий Фёдорович Гудковтың Өфөләге Крупская урамында урынлашҡан өйө республиканың Ветошниково ауылына күсерелә. Георгий Фёдоровичтың балалары теләге һәм епископ Никондың фатихаһы менән унда Изге Георгий ҡорамы асылырға тейеш.
Ягодная (Обь ҡушылдығы)
Ягодная  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының һул ярына тамағынан 2450 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғәйнетдинов Исмәғил Ғәли улы
Ғәйнетдинов Исмәғил Ғәли улы  (10 февраль 1908 йыл — 1977 йыл) — архитектор, рәссам, педагог. 1949—1977 йылдарҙа Мәскәү архитектура институты уҡытыусыһы. СССР Архитектурҙар союзы ағзаһы. Архитектура кандидаты, профессор (1967). Өфөләге Салауат Юлаев һәйкәле архитекторы. Башҡорт АССР-ының, Татар АССР-ының һәм Төньяҡ-Осетин АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
Биографияһы
Исмәғил Ғәли улы Ғәйнетдинов 1908 йылдың 10 февралендә Рәсәй империяһының Ҡазан губернаһы Олы Мәңгәр ауылында тыуған.
1924—1927 йылдарҙа Силәбенең 2-се мәктәбендә уҡый.
Уның проекттар буйынса Салауат Юлаев һәйкәле, Коста Хетагуров һәйкәле, Муса Йәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры бинаһы, Ҡазан йылға вокзалы (1962) төҙөлә.
1977 йылда Мәскәүҙә вафат була. Васыятына ярашлы, Ҡазан ҡалаһында ерләнә.
Щербаков Евгений Васильевич
Щербаков Евгений Васильевич (21 ғинуар 1941 йыл — 23 ноябрь 2014 ) — СССР һәм Рәсәй балет артисы, педагог һәм балетмейстер. 1982—1988 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында баш балетмейстер.
Биографияһы
Евгений Васильевич Щербаков 1941 йылдың 21 ғинуарында Ленинград ҡалаһында Василий Федорович һәм Мария Макаровна (ҡыҙ фамилияһы Нитип) Щербаковтар ғаиләһендә тыуған. Уның атаһы етеш йәшәгән старовер ғаиләһендә тыуған. Ул Мәскәү авиация институтын тамамлаған һәм пулков аэропортында эшләй. Әсәһе Лабинская станицаһында бай казак ғаиләһендә тыуған. Уның атаһы, Нитипа Макар Минаевич, сиркәү хоры етәксеһе була, әсәһе хәтерләүенсә император Николай II алдында сығыш яһаған. Революциянан һуң ул апаһы менән репрессияларҙан ҡасып, йәшенергә мәжбүр була. Артабан ул ғаиләһе менән бәйләнештәрен өҙә, Ленинградта төпләнә һәм мәктәптә физика, математика һәм француз теле уҡытыусыһы булып эшләй.
1954-1959 йылдарҙа Евгений Щербаков Ваганова исемендәге Ленинград хореография училищеһында уҡый (Н. Румянцев класы)). 1959 йылда Киров театры труппаһына ҡабул ителә, унда ул йыш ҡына төп ролдәрҙе башҡара. Уның партнерҙары — Киров театрының прималары Колпакова Ирина, Ольга Моисеева, Зубковская, Федичева, Евтеева, Валентина Ганибалова, Кургапкина. 1976 йылда Щербаков Евгенийҙы Метерлинк пьесаһы буйынса ҡуйылған совет-американ фильмында ҡатнашырға саҡыралар (Ут роле). 1980 йылда Ленинград консерваторияһының «балет хореографияһы» бүлегендә уҡый. 1982 йылдан башлап Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында баш балетмейстер вазифаһын биләй. 1988 йылда Щербаков Петербургка әйләнеп ҡайта һәм Борис Ейфмандың заманса балет театрында педагог-репетитор булып эшләй. 1992 йылдан Ваганова училищеһында классик бейеүе уҡытыусыһы булып эшләй. 1995 йылда Евгений Щербаковҡа классик балет һәм дуэт-классик бейеүе кафедраһы «доценты» исеме бирелә.
2005 йылда ҡатыны Строгая Алиса Михайловна менән Норвегияға Берген ҡалаһына күсеп китә.
Мөхтәр Сәғитов музейы
Мөхтәр Сәғитов музейы— Башҡорт халыҡ ижады белгесе, ғалим фольклорсы, филология фәндәре кандидаты, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты Мөхтәр Мофаззал улы Сәғитовтың музейы Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында урынлашҡан.
Тарихы һәм һүрәтләү
Музей Мөхтәр Сәғитовтың тыуған ауылында асыла һәм уның тормошо һәм эшмәкәрлегенә арнала. 1993 йылда Мөхтәр Сәғитовтың 60-йәшлек юбилейы хөрмәтенә ғилми-ғәмәли конференция үткәрелә. Конференцияла бөйөк ғалимдың исемен мәңгеләштереү буйынса Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығы алдында Мөхтәр Сәғитов музейын асыу тәҡдим ителә. 1995 йылдың 16 ғинуарында Милли музей филиалы булараҡ ойошторола, 2002 йылда алып Милли әҙәби музей филиалы, 2006 йылда  хәҙерге статусын ала.
Музейҙа бер экспозиция залы бар. Ғалимдың бөтә тормошо һәм ижади эшмәкәрлеге ун стенд-планшетта хронология тәртибендә сағылған. 11 быуынына тиклем шәжәрәһе, мөйөш витринала шәхси әйберҙәре, ҡулъяҙмалары, мәҡәләләре, диссертация эшенең планы; ул ҡатнашҡан фольклор экспедициялары, халыҡ‑ара конференциялар, симпозиумдар, фәнни форумдар материалдары бар. Бигерәк тә муляждар – ташҡа оҡшаған ҙур киҫәктәрҙә  донъяның тиҫтәләгән теленә ғалим тәржемә иткән «Урал батыр», «Аҡбузат» эпостарына иллюстрациялар менән күренештәр иғтибарҙы йәлеп итә. Шулай уҡ этнография әйберҙәре һәм боронғо китаптар бар.
Музейҙың адресы: 453580, Республика Башкортостан Республикаһы, Бөрйән районы, Иҫке Собханғол ауылы, Ленин урамы
Эш ваҡыты: Дүшәмбе-йома, сәғәт 9.00 сәғәт 17.00 тиклем
Камэрсей-Яха
Камэрсей-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Покотыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һарыбаш сәпсек
Һарыбаш сәпсек, һарыбаш кәмәрсек, һаҙ сәпсеге, туғай кәмәрсеге(урыҫ. желтоголовая трясогузка)(лат. Motacilla citreola) - сәпсектәр ғаиләһенән булған ваҡ ҡош
Камэрсей-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һарыбаш сәпсек
Ҡылыҡһырлама
Тур¬ғайҙан бәләкәйерәк. Оҙон ҡойроғон бәүелтеп йүгереп йө¬рөүсе ҡош. Башы һәм кәүҙәһенең аҫ яғы һары. Арҡаһы ҡуйы һоро. Ҡанаттары, ҡойроғо ҡара. Ҡанаттарында, ҡойроғоноң ике яҡ ситендә аҡ һыҙыҡтар бар. Инә ҡоштоноғораҡ төҫтә. Башҡа һары төҫө булған сәпсектәрҙән башы тигеҙ һары булыуы менән айырыла.
Камэрсей-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һарыбаш сәпсек
Тауышы
Тауышы яңғы¬рауыҡлы: «сиии-ли».
Йәшәү рәүеше
Еүеш болондарҙа, туғайҙарҙа, һаҙ¬лыҡтарҙа йәшәй. Бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһын ерҙә ҡора. Көрән таплы 4—5 бөртөк һарғылт зәңгәр йәки йәшкелт йомортҡаһы була.
География
thumb Геогра́фия (грек телендә γεωγραφία, ерҙе тасуирлау) — Ерҙе тасуирлаған, йәғни Ерҙең географик тышлығын тикшергән фәндәр системаһы. Географик тышлыҡ иһә литосфера, атмосфера, гидросфера һәм биосфераның бер-береһенә үтеп инеү һәм йоғонто яһау сфераһы итеп аңлайҙар. Физик география был тышлыҡтың физик асылы менән шөғөлләнә (уның элементтарының бер-береһенә ҡарата урынлашыу һәм унда барған процестар менән). Шунан тыш, географияның сәйәси, социаль һәм иҡтисади тармаҡтары бар. Был һуңғы йүнәлештәр кеше эшмәкәрлегенең төрлө төрҙәрен географик аспекта өйрәнәләр.
Өйрәнеү объекты
Географияның өйрәнеү объекты  булып географик мөхит компоненттарының урынлашыу һәм үҙ-ара тәьҫир итешеү ҡанундары һәм тәртибе, уларҙың төрлө кимәлдәге үҙ-ара ҡушылмалары тора.
Өйрәнеү объектының ҡатмарлылығы һәм өйрәнең дәирәһенең киңлеге география фәнен махсуслашҡан фәнни дисциплинларға бүлә.
Шулай итеп, дөйөм һәм берҙәм география фәндәре системаһы тәбиғи (физико-географик) һәм ижтимағи (социаль-экономик) географик фәндәрҙе үҙ эсенә ала. Шулай уҡ, географик картографияны ла айырым география дисциплинаһы итеп ҡарайҙар.
География — бик боронғо фәндәрҙең береһе. Уның күп кенә нигеҙҙәренә башланғыс эллин дәүеренән үк һалынған. Беҙҙең эраның I быуатында күренекле географ Клавдий Птолемей шуларҙың барыһын берләштереп ҡуя.
Сене Пурнас
Сене Пурнас (Сене-Пурнас) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 15 кеше. Почта индексы — 452046, ОКАТО коды — 80212842009.
География
Өйрәнеү объекты
Көнбайыш географияһының сәскә атыуы Яңырыу дәүеренә тура килә. Был эллинизм ҡаҙаныштарын ҡайтанан ҡарап сығыу, картографияла Герхард Меркатор исеме менән ҡаҙаныштарға бәйле. Хәҙерге заман академик географияна нигеҙ XIX быуаттың тәүге осоронда Александр Гумбольдт һәм Карл Риттер тарафынан һалына.
Сене Пурнас
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
География
Өйрәнеү ысулдары
"Карта — географик тикшеренеүҙәр нигеҙе"
Оло Черная (йылға)
Оло Чёрная (Поперечка) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Улуй йылғаһының уң ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
География
Өйрәнеү ысулдары
« Һәр географик тикшеренеү картанан сыға һәм картаға ҡайта, картанан башлана һәм карта менән тамамлана» (Н. Н. Баранский).
Оло Черная (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
География
Өйрәнеү ысулдары
География фәненә ниндәй генә яңы өйрәнеү ысулы (метод) индерелмәһен, картография төп өйрәнеү ысулдарының береһе булып ҡала. Сөнки география картаһы  — арауыҡ тураһында мәғлүмәтте биреүҙең иң аныҡ һәм камил ысулы булып тора.
Оло Черная (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
География
Өйрәнеү ысулдары
Географиялағы моделләү, геомәғлүмәт һәм  дистанцион өйрәнеү  ысулдарын  картографик ысулға таянып ҡына ҡулланып була.
Донъяның географик картинаһы һәм географик мәҙәниәт Географик мәҙәниәт тигәндә географияның фән булараҡ  мәҙәниәте күҙ уңында тотола. Географ-ғалимдәрҙең, һәм шулай уҡ, халыҡтың да география буйынса белем мәҙәниәте.
Слободка (Юга ҡушылдығы)
Слободка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 199 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
География
Өйрәнеү ысулдары
«Географик мәҙәниәт» һәм «Донъяның географик картинаһы» тигән хеҙмәттәрендә (Максаковский, Владимир Павлович) был төшөнсәләрҙе хәҙерге география фәне күҙлегенән  үҙ-ара бәйле итеп ҡарай.
Слободка (Юга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
География
Өйрәнеү ысулдары
Географик мәҙәниәткә ул ошо компоненттарҙы индерә:
Слободка (Юга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
География
Өйрәнеү ысулдары
Фәнни географик мәҙәниәт менән киң дәирәләге көндәлек географик мәҙәниәт араһында айырма күк менән ер араһы. Сөнки йәмғиәт һүрәтләмә география тураһында ғына хәбәрҙәр һәм  фәнни география теле һәм ысулдары тураһында бөтөнләй белмәй.
Тәғлимәти (теоретик) география — географик күренештәрҙең арауыҡта (киңлектә) урынлашыуын (ойошоуын) тикшереү,  өйрәнеү өлкәһе булып тора. Физико-географик, шулай уҡ ижтимағи-географик процестар өсөн уртаҡ  фундаменталь ҡанундарҙы асыҡлай.
Тәғлимәти (теоретик) географияға  нигеҙ  был фәндәге иҫәп  революцияһы һөҙөмтәһендә һалына. Артабан фән үҫешендә сифати алымдар, мөнәсәбәттәр ҙә үрын ала.
Физик географияның өйрәнеү объекты булып тотош географик ҡатлам, уны төҙөүсе тәбиғи комплекс һәм  компоненттары тора.
Физик географияның нигеҙен дөйөм (ер тураһындағы фән) ерҙе өйрәнеү фәне һәм ландшафты өйрәнеү ғилеме тәшкил итә. Дөйөм (ер тураһындағы фән) ерҙе өйрәнеү фәне тотош географик ҡатлам ҡанунлыҡтарын, ландшафты өйрәнеү ғилеме ландшафт комплекстарын өйрәнә.
Физик география
Ҡитға лар ( лат. continens — күләмле, өҙлөкһөҙ) — ҙур өлөшө океан менән ҡапланмаған, ситтәре океан кимәленән түбән урынлашҡан ер ҡабығының ҙур массивы.
Архипелагтар (бор. грек. Αρχιπέλαγος: Αρχι «тәү, баш» + πέλαγος «диңгеҙ») — бер-береһенә яҡын урынлашҡан һәм ғәҙәттә барлыҡҡа килеүҙәре (ҡитғасал, вулкансал, кораллсал) бер үк булған һәм оҡшаш геологик төҙөлөшкә эйә булған диңгеҙ утрауҙары төркөмө.
Утрау—тирә яғы океан, диңгеҙ йәки йылға менән уратып алынған ҡоро ер.
Тауҙар— бейеклеге менән тирә-яҡтағы кимәлдән ҡырҡа айырылып торған, түбәләре, артылыштары, битләүе, итәге булған ныҡ  ҡалҡыу урын.
Тигеҙлектәр — ауышлыҡтар ҙур булмаған ( 5°-ҡа тиклем), күрше нөктәләренең бейеклектәре  ныҡ айырылмаған ( 200 м-ға тиклем) ҡоро ер йәки дингеҙ, океан төптәрен биләп торған ҙур ер майҙандары.
Сүллектәр ౼ тигеҙлектәрҙән торған, үҫемлектәре (флора) бик һирәк йәки бөтөнләй булмаған, бик үҙенсәлекле  фауналы тәбиғәт зонаһы.
Океандар౼ (грек. Ωκεανός, боронғо грек алиһәһе Океан исеменән) — Ерҙең бөтә материк һәм утрауҙарын уратып алған һыуҙар,  донъя океаны. Ҡитғалар араһын алып торған, глобаль һыу әйләнеше һәм башҡа  үҙенсәлтәре булған ҙүр һыу объекты.
Диңгеҙҙәр ౼ҡоро ер йәки һыу аҫты рельефы менән айырылып торған Донъя океанының бер өлөшө.
Боғаҙ ౼ике күл йәки диңгеҙҙе бер-береһенә тоташтырып торған тар һыу арауығы.
Йылға ౼үҙе яһаған һыу юлы буйлап ағып ятҡан, ер аҫты һәм ер өҫтөндәге һыу бассейны иҫәбенә тулышып торған тәбиғи һыу ағамы.
Күл ౼ һыу алмашыныуы аҡрын барған, донъя океаны менән бәйләнеше булмаған йомоҡ, тәбиғи һыу ятҡылығы.
География фәненеү төп йүнәлештәре
Биогеография — биология һәм география фәндәре сигендә барлыҡҡа килгән дисциплина; хайуандар, үҫемлектәр һәм микроорганизмдарҙың. ерҙә таралыу һәм урынлашыу законлылыҡтарын (географияһын) өйрәнеүсе фән.
Метеорология(бор. грек. μετεωρο-λογία — «һауа күренештәре тураһында фекер йөрөтөү», бор. грек. μετ-έωρα — «һауа күренештәре» (др.-греч. μετέωρος metéōros — атмосферные и небесные явления, «небесный») + бор. грек. λογία — фән) — Ер атмосфераһы төҙөлөшө һәм үҙенсәлектәре, унда барған физик һәм химик процестар тураһында белемдең фәнни-ғәмәли өлкәһе.
Геоморфология (от др.-греч. γῆ «Земля» + μορφή «форма» + λόγος «учение, наука») — Ер шарының рельефын, уның тышҡы йөҙөн өйрәнеүсе фән.Тышҡы күренешенең үҙгәреү ҡанунлығын, тарихын һәм динамикаһын, килеп сығышын асыҡлай.
Гидрология(грек. Yδρoλoγια, от бор. грек. ὕδωρ — һыу + λoγoς — һыу + λoγoς — һүҙ, тәғлимәт) — тәбиғәттәге һыуҙы, уның атмосфера һәм литосфера менән тәъҫир итешеүен, шулай уҡ уның менән бәйле процесстарҙы (парға әйләнеү, туңыу кеүек) өйрәнә торған фән.
Гляциология (от лат. glacies — лёд, греч. λόγος — слово, учение) — наука о природных льдах во всех их разновидностях ер өҫтөндәге, атмосфералағы, гидросфералағы һәм литосфералағы бөтә төр тәбиғи боҙҙар, боҙлоҡтар тураһындағы фән.Гляциологияның өйрәнеү объекты булып гляциосфера һәм ниваль-гляциаль система (ҡар ҡатламы, боҙ ҡатламы, боҙлоҡтар, ҡар ятҡан туң ерҙәр, бейек тау баштары һәм башҡалар)тора.
Криолитология — тау тоҡомдарының туңыуы, иреүе менән бәйле геологик күренештәрҙе, уларҙың литологик и геоморфологик һөҙөмтәһен, боҙ яһалау һәм юҡҡа сығыу процестарын өйрәнә. Геокриологияның — туң ҡатламдарҙы өйрәнеү ғилеменең (мәңгелек туң) бер бүлеге йәки география фәнененең бер йүнәлеше булып тора.
Литология, геокриология, гляциология һәм дүртенсел (четвертичной) геология сиктәрендә үҫешеүсе фән. Криолитологияның шәхсән үҙенең өйрәнеү, тикшеренеү ысулдарын булдыра, туң тау тоҡомдарының составын, төҙөлөшөн, криотекстураһын, үҙсәнлектәрен өйрәнә. Төп өйрәнеү предметы булып ер аҫты боҙҙары, уларҙың төрҙәре тора.
Тупраҡ географияһы — тупраҡтың Ер йөҙөндә таралыу ҡанундарын  өйрәнә.
Палеогеография (от др.-греч. παλαιός — древний + география) —геологик дәүерҙәр эсендә Ер йөҙөнең физик-географик торошон, уның динамикаһын, был динамиканың  факторҙарын — климат үҙгәреүен,  тектоник хәрәкәттәрҙе өйрәнеүсе фән.
География фәне тарихы — географии фәненең барлыҡҡа килеү, аяҡҡа баҫыу, үҫешеү тарихын өйрәнә ( физик, ихтисади һәм ижтимағи географияларҙың,хәҙерге география фәненең торошо, үҫеш перспективаһы). Шулай уҡ, географик тикшеренеүҙәр һәм асыштар тарихы, картография тарихы, тарихи  география,геоботаника тарихы һәм башҡалар ).
Шулай уҡ, географик циклға ингән башҡа фәндәр һәм уларға бәйле Ер тураһындағы фәндәр
Ижтимағи-иҡтисади география — йәмғиәттең территориаль бүленешен өйрәнеүсе бүлектәр:
Иҡтисади география — йәмғиәттең территориаль иктисади төҙөлөшөн өйрәнеүсе фән.
Ауыл хужалығы географияһы— Ижтимағи-иҡтисади географияның бер бүлеге. Ауыл хужалығы менән географик мөхит араһындағы үҙ-ара бәйләнештәрҙе өйрәнә. Ҡырсылыҡ һәм малсылыҡ продукцияһының донъя буйынса бүленешен, төрлө географик арауыҡта үҫемлектәр үҫтереүҙе  һәм малдар үрсетеүҙе анализлай.
Социаль география—ижтимағи-географик фән. Йәмғиәтте, кешеләрҙең тормошон һәм үҙ-ара мөнәсәбәттәрен өйрәнә.
Сәйәси география— ижтимағи-сәйәси географик фән. Сәйәси күренештәрҙең һәм процестарҙың территориаль бүленешен, айырымланыуын өйрәнә.
Мәҙәни география- жтимағи-иҡтисади географяның бер тармағы. Арауыҡта мәҙәниәт төрҙәрен, айырмаларын, территориаль таралышын өйрәнә.
Был фәнни йүнәлешкә 1930 йылдарҙа Карл Зауэр башланғыс һала. Оҙаҡ йылдар тик АҠШ-та ғына үҫеш ала.
Хәрби география — география фәненең бер бүлеге. Билдәле бер географик арауыҡта хәрби хәрәкәттәр алып барғанда урындың үҙенсәлектәренән сығып уңышҡа өлгәшеүҙе тәьмин итеүсе стратегик  һәм тактик планлаштырыу  менән шөғәлләнә.
Термин Рәсәйҙең фәнни дәирәһендә 1846 йылдан,  күренекле хәрби  хеҙмәткәр, географ  һәм  ғалим- теоретик Милютин, Дмитрий Алексеевичтың «Критическое исследование значения военной географии и военной статистики» тигән  хеҙмәте баҫылып сыҡҡандан һуң ҡулланыла башлай
Иҡтисади география
Иҡтисади география дөйөм донъя хужалығы географияһына, төбәк иҡтисади географияһына һәм айырым тармаҡтарға ( сәнәғәт географияһы, ауыл хужалығы географияһы, транспорт географияһы, хеҙмәтләндереү дәирәһе географияһы һәм башҡалар...) бүленә.
Социаль география
Социаль география— ижтимағи-географик фән. Йәмғиәтте, кешеләрҙең тормошон һәм үҙ-ара мөнәсәбәттәрен өйрәнә. Етештереү ысулына һәм географик мөхит үҙенсәлектәренә (көнкүреш, халыҡты аң-белем,һаулыҡты һаҡлау буйынса хеҙмәтләндереү, халыҡ мәғәрифе  һәм башҡалар) бәйле сәйәси күренештәрҙең һәм процестарҙың  территориаль бүленеш ҡанундарын, сәйәси инфраструктураһын өйрәнә.
Етештереү сфераһы етештереүҙе үҙмаҡсат итеп ҡуймай, ә кешенең рухи һәм матди ихтияждарын ҡәнәғәтләндереү өсөн етештерә. Хужалыҡты кешеһеҙ, кеше факторынан башҡа күҙ алдына килтереп булмай, сөнки кеше — төп етештереүсе көс. Шуға ла иҡтисади география, кешенең үҙең иғтибар үҙәгенә ҡуйып, социаль география менән берләшеп, «иҡтисади һәм социаль география» булып формалашты. Был ике фәнде берләштереүгә килтергән сәбәптәр:
-берҙән, донъя иҡтисады кеше ихтыяждарын тулыраҡ ҡәнәғәтләндереү өсөн тура йөҙ менән менән боролдо общий поворот экономики мира к более полному удовлетворению потребностей людей; -икенсенән, расширение и усложнение процессов урбанизация, демографик проблемалар ҡатмарлаша бара; -өсөнсөнән, география фәне эсендә  яңы  социаль йүнәлештәр барлыҡҡа килде  махсуслашты:хеҙмәтләндереү сфераһы  географияһы, фән, мәҙәниәт һәм белем  географияһы, рекреацион географияһы, туризм географияһы, дин географияһы һәм башҡалар.
Географик төшөнсәләр
Картография(грек. χάρτης — «карта» һәм γράφειν — «һыҙыу») — тәбиғәт һәм йәмғиәт объекттарының һәм күренештеренең үҙ-ара бәйләнешен, ойошмаһын һәм арауыҡтағы урынлашыуын тикшереү, моделләштереү һәм сағылдырыу тураһындағы фән. Киңерәк мәғәнәлә, картография үҙ эсенә технологияны һәм етештереү эшмәкәрлеген дә ала.
Физик-географик райондарға бүлеү — ер йөҙөн тәбиғәтен, үҙенсәлектәрен өйрәнеү  нигеҙендә иерархиялы  биләмәләргә (тәбиғәт райондарына) бүлеү системаһы.
Боронғо Көнсығыш географияһы
Беҙҙең эраға тиклем икенсе мең йыллыҡта Боронғо Мысырға, Африка үҙәгенә, Урта диңгеҙ һәм Ҡыҙыл диңгеҙҙәр буйлап экспедициялар үткәрелгән. Халыҡтарҙың йәшәгән урыны, һуғыштар һәм сауҙа кешеләрҙең тирә-яҡ тураһында белемен киңәйтә, Ҡояшҡа, Айға һәм йондоҙҙарға ориентирлашыу оҫталығын үҫтерә. Йылға ташыуына һәм башҡа ваҡытлы тәбиғәт күренештәренә ауыл хужалығының һәм малсылыҡтың  бәйле булыуы календарь барлыҡҡа килерә.
Беҙҙең эраға тиклем III—II мең йыллыҡта Хараппан цивилизацияһы вәкилдәре (хәҙерге Пакистан территорияһында) муссондар булыуын асыҡлай. География элементтарында боронғо изге һинд китаптарында бар. Ведаларҙа космологияға тотош бер бүлек бағышланған. Махабхаратала океандар, тауҙар, йылғалар исемлеген табырға мөмкин. Беҙҙең эраға тиклем IX—VIII быуаттарҙа уҡ Боронғо Ҡытайҙа ҡәлғә төҙөү өсөн урын һайлағанда яраҡлы участкаларҙың карталары эшләнгән. Беҙҙең эрағи тиклем III быуатта тулыһынса географияға бағышланған компас, алыҫлыҡты үлсәү ҡоролмалары, Ҡытай атласы турыһында хеҙмәттәр яҙыла.
Урта диңгеҙ буйының антик географияһы
Сократикҡа тиклемге фәлсәфәүи традиция географияның барлыҡҡа килеүенең күп кенә тәүшарттарын тыуҙыра ла инде. Ерҙең иң боронғо тасуирламалары «осорҙар» (περίοδοι), йәғни «урау» тип атала; был исем карталарға һәм тасуирламаларға тиң ҡулланыла; "география" атамаһы урынына Арриан Эратостендарҙың дөйөм географияһын ошо исем менән атай. Шул уҡ ваҡытта диңгеҙ аша сығыу мәғәнәһендә «перипле» (περσπος) «перипл» атамалары ла ҡулланыла. Яр буйын һүрәтләү өсөн «перигез» (πεεήγσς) термины ҡулланыла.
Страбон «периплдарҙы» (ярҙан алыҫ ятҡан илдәр тураһында мәғлүмәт йыймаған диңгеҙселәр төҙөгән гавань иҫәпләүҙәре менән бер яҡлы тасуирлама булараҡ) илдәрҙең ентекле тасуирламалары булған «перигестар» эштәренә ҡаршы ҡуя.
Кесе Сосновка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәйетбаба ауылы «Башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге»
Сәйетбаба ауылы тарихи-мәҙәни үҙәге — Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы Сәйетбаба ауылы 2004 йылда рәсми рәүештә ниғеҙ һалыуға арналған, 300 йыллыҡ байрамын билдәләне. Башҡортостан Республикаһы Президенты М. Ғ. Рәхимовтың Башҡортостан Республика халыҡтарының тарихи-мәҙәни үҙәктәрен булдырыу тураһындағы УП-574 һанлы Указы (29 сентябрь 2003 йыл) нигеҙендә, Сәйетбаба ауылы башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге тип иғлан ителде. Игелеков Рәхимйән Абрар улы — «Сәйетбаба» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәгенең тәүге етәксеһе.
Мәктәп музейын ойоштороуҙа (…)ҡатнаша. Музей коллекцияларының төп өлөшөн урындағы сәнғәт өлгөләре экспонаттары тәшкил итә. Музейҙы тулыландырыуҙа төрлө йылдарҙа (…) күп көс һала.
Сәйетбаба ауылы тарихи-мәҙәни үҙәгендә бүлектәр
= Һылтанмалар =
Азаматова Бибисара Мостафа ҡыҙы
Биографияһы
Ауылдарында башланғыс мәктәп кенә булғанға күрә, бишенсе класты Таулыҡай ауылында уҡырға тура килә, туғандарында йәшәй. Алтынсы кластан алып, үҙ теләге менән, Сибай мәктәп-интернатында белем ала. 12 йәшлек үҫмер ҡыҙ-бала, башҡалар йәйге каникулдарҙа пионерлагерҙарында рәхәтләнеп ял иткәндә, колхозда 25-шәр һыйыр һауа, бесән саба, ат тырмаһында эшләй. Нәҫелдән килгән йырлау һәләте күскән Бибисара концерттарҙа ла ҡатнаша, эшкә лә әрһеҙ, аҡыллылығы, еңмешлеге, шуҡлығы менән башҡаларҙан айырылып торған ҡыҙҙы ауыл етәкселәре ҡурсалап, артабанғы уҡыу яғын хәстәрләйҙәр.
Бибисара Мостафа ҡыҙы Азаматова үҙенсәлекле тормош юлын үтә. Бер яҡтан ул иң бәләкәй вазифанан директор вазифаһына тиклем үрләгән кеше булһа, шул өлкәлә тәүәккәл, хатта ныҡышмал етәксе булараҡ абруй ҡаҙанһа, икенсе яҡтан ул ғүмере буйы сәнғәтте, йыр-моңдо үҙ итеүсе кеше булараҡ та халыҡ араһында билдәлелек яулай. 1967 йылдан 1998 йылға тиклем Баймаҡ һыра ҡайнатыу заводында эшләй: тәүҙә — секретарь-машинистка, 1967 йылдан — ВЛКСМ комитеты секретары, 1970 йылдан — профком рәйесе, 1971 йылдан — партия ойошмаһы секретары, 1980 йылдан — директор.
Ситтән тороп Мәскәүҙәге Бөтә Рәсәй аҙыҡ-түлек институтын тамамлай (1983).
1998 йылдан «Башаҡ» ЯАЙ директоры, ә 1999 йылдан — «Нур» рестораны директоры (икеһе лә Баймаҡ ҡалаһында).
2002 йылдан Өфө ҡалаһында Республика халыҡ ижады үҙәге директоры урынбаҫары, ә 2007 йылдан Башҡорт хореография колледжының китапхана етәксеһе булып эшләне.
Бибисара Мостафа ҡыҙы Азаматова 2020 йылдың 10 октябрендә Өфө ҡалаһында вафат булды.
Ижади эшмәкәрлеге
Бибисара Азаматованың тормошонда йыр һәр ваҡыт айырыуса мөһим урын алып тора. Баймаҡ районында гастролдәргә килгән артистарҙы үҙенә генә хас ихласлығы, йомартлығы менән ҡаршы алып, уларға хөрмәт күрһәткән саҡтары бик күп була. Ә шулай ҙа йөрәге түрендә, күңелендә ятҡан моң шишмәһе, бала саҡтан ишеткән көй-моңдар тыңғы бирмәй, урғылып сыға, олоғая барған һайын уларҙы кемгәлер еткереү теләге тыуа. 1997—1998 йылдарҙа арҙаҡлы йырсы Фәриҙә Ҡудашева тәҡдиме менән «Өфө-Ҡазан-Булғар» маршруты буйынса ойошторолған теплоход турында һәүәҫкәр йырсылар концерттарында ҡатнаша башлай, бик күп тапҡыр ошо конкурс-концерттарҙа еңеүсе булып таныла һәм 2010 йылда тәүге тапҡыр теплоход сәхнәһендә үҙе соло концертын бирә. Ә тәүге соло концерты шулай ҙа тыуған Баймаҡ яҡтарында 2006 йылда үтә, уның аккомпаниаторҙары республикала билдәле баянсылар Ридик Фәсхетдинов, Илшат Яхин, Хәлит Фәтихов һәм уның ике улы Илшат һәм Айнур булыуы үҙе күп нәмә тураһында һөйләй. Барыһы Бибисара Азаматова 5 соло концертын бирә, уларҙың икеһе — Рәил Өмөтбаев менән, өсөһө йәш артистар ҡатнашлығында ойошторола.
Хаҡлы ялға сыҡҡандан һуң Бибисара Мостафа ҡыҙы үҙе яратҡан шөғөлөнә бөтә булмышын, күңелен бирә: ул ныҡлап сәхнәгә баҫа. Уның сығыштары, һәр концерты республикала ғына түгел, милләттәштәре йәшәгән һәр төбәктә көтөп алына, шығырым тулы залдарҙа ҙур уңыш менән үтә. Сәхнәләге үҙен тотоу манераһы, үҙенсәлекле моңло тауышы йөрәккә үтеп инә, ул ысынында халыҡ йырсыһы тип таныла. Бибисара Мостафа ҡыҙы репертуарында башлыса халыҡ һәм ретро йырҙары, шулай уҡ заманса эстрада йырҙары урын ала. Уның менән бергә сығыш яһау бәхете тейгән эстрада йырсылары (Рәил Өмөтбаев, Фәрүәз Урманшин, Альберт Салауатов, Искәндәр Ғәзизов һәм башҡа бик күптәр) уның өҫтөнлөгөн, оҫталығын, тәжрибәһен ихлас ҡабул итеп, унан бик күп нәмәгә өйрәнәләр.
Бибисара Азаматованың йырҙары менән 6 дискыһы сыға, аҙаҡҡыһы — 2020 йылда, унда 73 йыр тупланған.
Бибисара Мостафа ҡыҙы феномены тураһында бөтә республика журналдары («Тамаша» «Шоңҡар», «Башҡортостан ҡыҙы») һәм гәзиттәре («Киске Өфө», «Йәшлек», «Башҡортостан») яҙып сыға, улар араһында иң ҡәҙерлеһе, ҡанат ҡуйыусы, оло ихтирам һәм күңел йылылығы менән яҙылған тәүге «Директор» исемле мәҡәләне билдәле яҙыусы, дәүләт эшмәкәре Рамаҙан Өмөтбаев яҙа («Башҡортостан» гәзите, 1992 йыл, август).
Гераберг
Гераберг (Geraberg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2418 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,1 км2. Диңгеҙ кимәленән 440 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98716 һәм автомобиль коды — IK.
Фатыир сүрәһе
Фатыир сүрәһе (سورة فاطر, Барлыҡҡа килтереүсе ) — Ҡөрьән Кәримдең 35 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 45 аяттан тора.
Аҡбарыҫ
Акбарыҫ (Акбарисово) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 437 кеше. Почта индексы — 452634, ОКАТО коды — 80258805001.
Нуриев Зыя Нурый улы
Нуриев Зыя Нурый улы (21 март 1915 йыл — 19 октябрь 2012 йыл) — совет дәүләт һәм партия эшмәкәре, СССР-ҙың 4—11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы (1961—1986), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975). Иҡтисад фәндәре кандидаты (1966).
Аҡбарыҫ
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Нуриев Зыя Нурый улы
Биографияһы
Зыя Нурый улы Нуриев 1915 йылдың 21 мартында Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Үрге Ыласынтау ауылында тыуған.
1933 йылда Башҡортостан халыҡ мәғарифы институтын тамамлай. 1933—1935 йылдарҙа колхоз йәштәре мәктәбе уҡытыусыһы булып эшләй. 1935—1938 йылдарҙа Борай районы мәғариф бүлеге мөдире вазифаһын үтәй.
Аҡбарыҫ
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек мариҙар (79 %) йәшәй.
Нуриев Зыя Нурый улы
Биографияһы
1938—1940 йылдарҙа Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы сафында хеҙмәт итә. 1940—1942 йылдарҙа Боҙаяҙ районы мәғариф бүлеге мөдире вазифаһын башҡара.
Аҡбарыҫ
Ауыл тураһында
Тарихсы-ғалим Әнүәр Әсфәндиәров билдәләүенсә, Аҡбарыҫҡа Ҡыр-Йылан башҡорттары ерҙәренә килеп ултырған мариҙар нигеҙ һалған. XVIII быуат урталарында ауыл «Бишкәй» атамаһы менән рәсми сығанаҡтарҙа теркәлгән булған. Аҡбарыҫта башлыса мариҙар йәшәй. Совет осоронда ул ошо исемдәге совхоздың үҙәге булған.
Нуриев Зыя Нурый улы
Биографияһы
1951 йылда ВКП(б) Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен тамамлай. 1951—1952 — ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының партия, профсоюз, комсомол ойошмалары бүлеге мөдире
Аҡбарыҫ
Иҫтәлекле урындары
Ауыл эргәһендәге шыршы ағастары тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иҫлан ителгән.
Павел-Баня
Павел-Баня (болг. Павел баня) — Болгариялағы ҡала. Старозагорский өлкәһендә, Ҡаҙанлыктан алыҫ түгел (20-25 км), Копринка һыуһаҡлағысы эргәһендә урынлашҡан. Павел-Баня общинаһына инә. Ҡала Болгарияның үҙәк өлөшөндә, Стара планина (Балҡан тауҙары) һәм Средна гора тауҙары араһында, Розалар үҙәнендә урынлашҡан. Халыҡ һаны 2 994 кеше тәшкил итә.
Сәйәси хәл
Павел-Баня общинаһының кметы (мэры) — община идараһына һайлауҙар һөҙөмтәһе буйынса Станимир Христов Радевски (инициатива комитеты).
Иҡтисады
Павел-Баня ҡалаһында иң үҫешкән тармаҡтар — бальнеологик туризм һәм эфир майы етештереү һәм эшкәртеү (лаванда, роза, шальфей).
Павел-Баня ҡалаһы милли бальнеологик үҙәк.
Ҡала боронғо замандарҙан шифалы минерал һыуҙары менән билдәле. Улар өсөн түбән минераллашыу хас, составында радон, фтор һәм кремний артыҡ түгел. Ете тәбиғи һыу сығанағынан температураһы 50-нән 61 градусҡа тиклем булған минерал һыу шишмә булып ағып ята. Курорт терәк-хәрәкәт итеү аппаратының ортопедик дегенератив һәм шешеү ауырыуҙарын, травманан һуңғы һәм ортопедик ауырыуҙарҙы, дегенератив һәм шешеү ауырыуҙарын, периферик нервы системаһы ауырыуҙарын, моно- һәм полиневрит, радикулит, үҙәк нервы системаһы ауырыуҙарын һәм башҡаларҙы дауалауҙа махсуслашҡан.
Павел Баня минерал һыу сығанаҡтары тураһында ҡыҫҡаса мәғлүмәт:
Ҡалала минерал һыу менән 11 бассейн бар, шуларҙың етеһе ябыҡ һәм дүртәүһе асыҡ.
Иҫтәлекле урындары
Паркта үҫемлектәрҙең 2340 тиерлек төр һәм ярым төрө үҫә. Улар араһында юғары үҫемлектәрҙең 1900 төрө һәм ярым төрө һәм 15 төр ҡаҙаяҡ бар. Дарыу үҫемлектәренең 166 төрө үҫә.
Канак-Кикя
Канак-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кыпа-Корыль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һары сәпсек
Һары сәпсек, һары кәмерсек(урыҫ.желтая трясогузка)- оҙон ҡойроғоң бәүелтеп йөрөүсе төҙөк кәүҙәле матур ҡош.
Ҡылыҡһырлама
Турғайҙан бәләкәйерәк. Ағас ботаҡтарына ла ҡуна. Түбәһе, елкәһе һоро, арҡаһы йәш¬келт һоро. Ҡанаттары, ҡойроғо ҡара-көрән. Ҡанаттарын¬да киң генә ҡара һыҙыҡтар бар, ҡойроғоноң ике яҡ ситенән аҡ һыҙыҡтар үтә. Кәүҙәһенең аҫ яғы сағыу һары. Инә ҡоштарҙың төҫө тоноғораҡ. һарыбаш сәпсектән һоро түбәһе, ә тау сәпсегенән тамағында ҡара тап булмауы менән айырыла.
Тауышы
Тауышы яңғырауыҡлы: «тсүйли».
Йәшәү рәүеше
Еүеш болондарҙа, туғайҙарҙа, һаҙлыҡтарҙа йәшәй. Төрлө бө¬жәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ерҙә оялай. Ҡара һипкелле 5—6 бөртөк йәшкелт аҡ йо¬мортҡаһы була.
Дефолт
Дефолт (default — бурыстарҙы үтәмәү) — кредит килешеүен үтәмәү, йәғни бурыс йөкләмәләре буйынса йәки облигация кредиты тураһындағы килешеү шарттары буйынса проценттарҙы йәки төп бурысты ваҡытында түләмәү.
Дефолт тураһында үҙ йөкләмәләренең бөтәһен дә йәки бер өлөшөн хеҙмәтләндермәгән компаниялар, физик шәхестәр, дәүләттәр («суверен дефолт») иғлан итә. Дефолттың ике төрлө төрө бар: ябай дефолт (банкротлыҡ) һәм техник дефолт. Ябай дефолт бурыслының үҙ йөкләмәләрен үтәй алмауын һәм уның банкротлығын аңлата. Техник дефолт (дефолт төрҙәренең береһе) кредит алыусыны банкрот тип кредитор иғлан итә.
Корпоратив дефолт — корпоратив хоҡуҡтың мөһим төшөнсәһе, бер яҡтан, ваҡытлыса финанс ҡыйынлыҡтары кисергән компания өсөн һаҡланыу механизмы булып тора (дошмандарса баҫып алыуҙан һаҡланыу, рейдерҙарҙы тартып алыуҙан һаҡлау, һ.б.), икенсе яҡтан, ул кредиторҙарҙы компанияның кредит буйынса йөкләмәләрен үтәмәүенән һаҡлай.
Әгәр дефолт компанияға ҡарата иғлан ителһә, арбитраж менеджеры тәғәйенләнә һәм ул киләһе аҙымдарҙы билдәләй (дөйөм компанияны һатыу, компанияны өлөштәргә һаты, у һ.б.) Әгәр дефолт физик шәхес иғлан итә икән, дефолт иғлан ителгәндән һуң бындай бурыслыға ҡарата эш-хәрәкәт милли ҡануниәт менән көйләнә, ләкин йышыраҡ ябай кешеләр закон менән һаҡлана. Әгәр дәүләт дефолт («суверен дефолт») тип иғлан итһә, бурыстар һәм бәхәстәр халыҡ-ара кимәлдә көйләнергә тейеш.