cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Быуа ҡусҡары
Быуа ҡусҡарҙары (Lymnaeidae) — күлдәрҙә йәшәй торған, ҡабырсағы ослайып бормаланған ҡусҡар. Ҡорһаҡаяҡлы моллюскалар класынае үпкәле ҡусҡарҙар ғаиләһе. Һыү үҫемлектәре үҫкән сөсө һыу ятҡылыҡтарында тереклек итә. Ғәҙәти төрҙәре: ябай быуа ҡусҡары (Lymnaea stagnalis) (ҡабырсығының оҙонлоғо 60 мм -ға етә); һаҙ-быуа ҡусҡары (L. palustris) (һуҙынҡы конус һымаҡ ҡабырсыклы); оҙонса түңәрәк быуа ҡусҡары (L. ovata) (киң ауыҙлы); ҡолаҡ һымаҡ ҡусҡар (L. auricularia). Быуа ҡусҡарҙары шыуышу өсөн яйлашҡан яҫы табанлы киң аяҡтары ярҙамендә хәрәкәтләнә. Атмосфера һауаһын һулый, уның өсөн уларға һыуу өҫтөнә күтәрелергә һәм һулыш тишеме аша һауа алырга тура килә. Гермафродиттар. Күкәйҙәрен һыу үҫемлектәренә − үтә күренмәле дерелдәүек һымаҡ каҙылыҡты хәтерләтеүсе ояларга һала. Была ҡусҡарҙар һыулыҡтарҙың ваҡытлыса кибеүен һәм туңыуын кисерергә һәләтле. Һыу үҫемлекләре менән туҡлана, уларҙың туҡымаларын махсус органдары − «ҡырғыслары» ярҙамында ҡырып ала, шулай уҡ үле һыу организмдары, ваҡ умыртҡаһыҙҙар менән туйына. Үҙҙәре, айырыуса ваҡ төрҙәре, балыҡтар өсөн аҙыҡ ролен үтәй.
Башҡорт балалар йәмғиәт ойошмаһы
«Ҡурай» башҡорт балалар йәмғиәт ойошмаһы (Башкирская детская общественная организация "Курай") - 2022 йылдан эшләй башлана. Ойошма 2022 йылының 12 мартында үҙ юлын башлай. Детское общественное объединение — это, прежде всего самоорганизующееся, самоуправляемое сообщество, создающееся на добровольной основе (желания детей и взрослых), по инициативам, желанию участников для достижения определенных целей, которые выражают запросы, потребности, нужды детей.
= Цели и задачи: = 1.Цели и Задачи пректа:
1. Для создания благоприятных условий для удовлетворения интересов и потребностей отдельного ребенка, формирования новых устремлений.
2. Параллельно оно обеспечивает отбор внутреннего потенциала личности за счет самоограничения и коллективного выбора, корректировки в соответствии с общественными нормами и социальными программами.
3. Отыскать активистов Республики.
4. Создать Детское объединение где все ученики Республики Башкортостан будут заинтересованы
= Ойошма төркөмдәргә бүленә; = Мәҙәниәт:
1.Музыка ҡоралдарында оҫта уйнаусылар
2.Бейеүгә,йырға маһир балалар
4.Актерҙар
5.Һәм башҡалар
6.Башҡорт(мотлаҡ) яҡшы белгән
Белем:
1.Олимпиада еңеүселәре
2.Интеллектуаль конкурстарҙың еңеүселәре
3.Башҡорт(мотлаҡ) яҡшы белгән
Спорт:
2.Башҡорт(мотлаҡ) яҡшы белгән
Экология:
1.Экология конкурстарының еңеселәре
2.Экологик яҡтан акциялар үткәреүселәр.
1.Уйындар эшләргә белгән ҡыҙҙар-егеттәр
2.Айтишник
3.Програмист
4.Башҡорт(мотлаҡ) яҡшы белгән
Туған телдәр:
1.Башҡорт(мотлаҡ), Инглиз телен яҡшы белгән
3.Һәм башҡа телдәр
= Ойошмаға нисек инергә? = 1.ВК төркөмөндә(ссылкаһы аҫта) ғаризаны тултырырға
2.Почтаға ебәрергә(адресы аҫта)
= ББЙО Авторы = Мөхәмәтйәнов Искәндәр Илгиз улы(05.05.2009)
= Һылтанмалар = -вк төркөм
bbyo_kurai_rb@bk.ru -почта
79279288297 -тел. номер
Кула (Вашка ҡушылдығы)
Кула  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының уң ярына тамағынан 166 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғиниәтуллин
Ғиниәтуллин — ир-ат фамилияһы. Ғиниәтулла исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Ғиниәтуллина — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Иҫке Бөртөк
Иҫке Бөртөк (Старый Буртюк) — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 364 кеше. Почта индексы — 452947, ОКАТО коды — 80237825007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫке Һынташ
Иҫке Һынташ (Старый Сынташ) — Башҡортостандың Благовар районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 37 кеше. Почта индексы — 452745, ОКАТО коды — 80214822014.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
О. В. Куусинен һәйкәле
Отто Вильгельмович Куусинен фин, рәсәй һәм совет дәүләт, сәйәси һәм партия эшмәкәре, уға һәйкәл Карелия Республикаһы Петрозаводск ҡалаһының Совет майҙанында урынлашҡан. Монумент асыҡланған мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.
Тарих
СССР Мәҙәниәт министрлығы Отто Вильгельмович Куусинен иҫтәлегенә төҙөләсәк һәйкәлдең проектын эшләүгә конкурс иғлан итә Куусинен, унда өс коллектив теләп ҡатнаша: Петрозаводск, Мәскәү һәм Эстония коллективтары. Әммә эштәр бик оҙаҡҡа һуҙыла, һөҙөмтәлә Мәскәү һәм Петрозавод коллективтары ҡатнашыуҙан баш тарта, ә әҙәби-монументаль скульптура буйынса эксперт советы эстонияның проектын революционерҙың образы тәрәнлеге асып еткермәү һәм ышандырырлыҡ булмауы арҡаһында «хупларға мөмкин түгел» тип таба. 1968 йылдың июнь айында конкурстың икенсе туры үткәрелә, унда ике һәйкәл проекты тәҡдим ителә. Уның һөҙөмтәләре буйынса скульптор Борис Дюжев, архитектор Александр Заварзин һәм Евгений Кулагаларҙың эше хуплана.
һәйкәл ҡуйыу урыны шунда уҡ билдәләнә: Онега яр буйы һәм Ленин проспекты киҫелешендәге яңы майҙан кәрәкле урын тип табыла. Әммә даими ваҡыт ҡыйынлыҡтар тыуыу арҡаһында һәйкәлде ҡуйыу кисектерелеп тора: 1969 йылда һәйкәлде асыу тантанаһы Карел АССР-ының 50 йыллығына, 1972 йылда — Октябрь революцияһының 55 йыллығына СССР-ҙың 50 йыллығына ҡаралған була. Тик 1973 йылдың 22 июнендә генә һәйкәл асыу тантанаһын Петрозаводскиҙың 270 йыллығына тап килтереп үткәрәләр.
Тасуирлама
Отто Куусинен һәйкәле һорғолт-алһыу шальский гранитынан башҡарылған, Петрозаводскиҙың Совет майҙанында урынлашҡан. Отто Вильгельмович Куусинен һәйкәлдә иркен ҡиәфәттә баҫып торған итеп һүрәтләнгән, баш кейемһеҙ. Пьедесталының өҫкө өлөшөнә «Отто Куусинен» тип яҙып ҡуйылған. Фигураһы академик формала ҡәтғи үтәлгән, йөҙө менән Онега күленә ҡарап тора, шунлыҡтан ҡала халҡы был монументты «Рыбнадзор» тип атап йөрөтә.
Приток-Менем-Еган
Приток-Менем-Ёган — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Львасан-Игол йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Черемушка (Чемурда ҡушылдығы)
Черёмушка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чемурда йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Хави
Хавьер Эрнандес Креус (Xavier Hernández i Creus; 25 ғинуар 1980 йыл, Террасса, Каталония, Испания), Хави[1] булараҡ билдәле — испан футболсыһы, «Барселона» футбол командаһының экс-капитаны һәм Испания милли йыйылма командаһының вице-капитаны. Һөнәри карьераһын тамамланғандан һуң «Аль-Садд» Катар клубының баш тренеры итеп тәғәйенләнә.
«Барселона» aутбол академияһы тәрбиәләнеүсеһенең беренсе командаһы составында дебюты 1998 йылдың 18 авгусында була. Шул ваҡыттан алып ул клуб менән бергә 25 трофей яулай, шул иҫәптән һигеҙ титулға лайыҡ була: Испания чемпионы, өс тапҡыр Испания кубогы чемпионы һәм дүрт тапҡыр УЕФА-ның Чемпиондары лигаһы чемпионы. Хави Испания йыйылма командаһы составында ике тапҡыр Европа чемпионы (2008, 2012) һәм Донъя чемпионы (2010), шулай уҡ Олимпия уйындарының (2000) көмөш призеры була. Ошо турнирҙарҙың символик йыйылма командалары составында инә.
Хави — Испания чемпионаттарындағы матчтар буйынса клуб һәм УЕФА-ның Чемпиондар лигаһы рекордсмены. Дүрт тапҡыр донъяның иң яҡшы плеймейкеры тип таныла (2008, 2009, 2010, 2011). Евро-2008 чемпионатының иң яҡшы уйынсыһы. УЕФА версияһы буйынса символик Европа йыйылма командаһына (2008, 2009, 2010, 2011, 2012) һәм ФИФА версияһы буйынса донъя символик йыйылма командаһына инә (2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013). Донъяның өсөнсө футболсыһы (2010, 2011). Хавиҙы уйын яланын яҡшы күрә белеүе һәм матур пас техникаһы айырып тора.
Иртә йылдары
Хави — «Барселона» футбол академияһы тәрбиәләнеүсеһе. Уның составында карьераһын йәштәр һәм резерв — ул ваҡытта уларға Испанияның икенсе дивизионында сығыш яһаған «Барселона Б» командаһында башлай.
«Барселона»
2008/09 йылдар миҙгелендә Хави команданың төп ярымһаҡсыһы була. Ул 2008/09 миҙгелдә Испания кубогы финалында «Атлетика» менән уйында штраф һыҙатынан гол индереүе менән айырыла. Испания чемпионатында Мадридтың "Реал"ы менән 6 :2 иҫәбенә 6 голдың 4-һендә һөҙөмтәле пас бирә. Чемпионы лигаһында (2008/09) «каталондар» финалда «Манчестер Юнайтед» командаһын 2:0 иҫәбенә еңә, Хави уйындың 70-се минутында ндә Лионель Мессиға һөҙөмтәле пас бирә. Уйын һөҙөмтәләре буйынса Хави иң яҡшы уйынсылар тип таныла. Шулай уҡ ул Испания чемпионаттында ла (20) һәм УЕФА чемпиондары лигаһында ла (7) иң күп һөҙөмтәле пас тапшыра. Был миҙгелдә Хави «Барселона» составында барлығы 29 һөҙөмтәле пас бирә. 2008/09 йылдар миҙгелендә клуб менән контрактын 2014 йылға тиклем оҙайта. Хаҡы йылына 7,5 млн евро тәшкил иткән яңы контракт уны клубтың иң ҡиммәтле уйынсыларының береһе итә.
2009 йылдың 16 декабрендә Донъяның клуб чемпионатында «Аталанта» менән матчта Хави «Барселона» составында 500 уйынын үткәрә. "Каталон"дар 3:1 иҫәбе менән еңеп финалға эләгә һәм унда Аргентина "Эстудиантес"ын еңә. 2009/10 йылдар миҙгелендә Хави «Реал»ға ҡаршы уйында тағы һөҙөмтәле пас бирә һәм матч 2:0 иҫәбе менән тамамлана. «Барселона» 99 мәрәй йыйып, рекордлы иҫәп менән чемпион була, ә Хави чемпионаттың иң яҡшы уйынсыһы булып таныла. 2010 йылдың 3 июнендә «Marca» испан гәзите Хавиҙы Альфредо ди Стефано трофейында өсөнсө урын менән бүләкләй. Был бүләк Испания чемпионатының иң яҡшы уйынсыларына тапшырыла. Хави бары тик Лионель Месси менән Роналдо Криштиануҙан ғына ҡалыша.
2010 йылдың 9 июнендә Хави клуб менән 2014 йыл аҙағына тиклем 4 йыллыҡ контракт төҙөй. 29 ноябрҙә ул «Реал» ҡапҡаһына өсөнсө гол индерә, ә "каталон"дар дәғүәселәрен 5:0 иҫәбе менән тар-мар итә. 18 декабрҙә ул «Эспаньол»(5:1) менән уйнағанда тағы ла бер гол индерә. Шулай уҡ Хави Чемпиондар лигаһының өйҙәге матчында (2009/10) Лондондың «Арсенал» ҡапҡаһына гол индерә һәм «Барселона»ға сирек финалға сығырға ярҙам итә. Хави ФИФА-ның Алтын тубына дәғүә итеүселәрҙең береһе була, әммә Андрес Иньеста һәм Лионель Мессинан ҡалыша. 2011 йылдың 2 ғинуарында чемпионатта «Левант»ҡа ҡаршы уйыны Хавиҙың «Барселона» клубындағы 549-сы уйыны була һәм ул клуб легендаһы Мигель күрһәткестәре менән тиңләшә. 2011 йылдың 5 ғинуарында Испания кубогының 1/8 финалында «Атлетика» менән 550-се уйынын үткәрә һәм «Барселона»өсөн иң күп матч уйнаған футболист була.
2011 йылдың 10 декабрендә Хави «Барселона» өсөн 600-сө уйынын үткәрә һәм йәнә Мадрид "Реал"ына гол индерә (3:1).
2014 йылдың 10 апрелендә Хави, Чемпиондар лигаһы матчтарында 100 процент тура пас биргән берҙән-бер футболсы була. Был уникаль ҡаҙанышҡа ул Мадридтың «Атлетико» командаһы менән сирек финал уйындарында өлгәшә. Әйткәндәй, УЕФА статистикаһына ярашлы, Хавиҙың туп тапшырыу теүәллеге 92 процент ҡына тәшкил итә.
2015 йылдың 21 майында Хави йәйгелеккә "Барселона"нан китәсәге тураһында иғлан итә. Ул карьераһын Катарҙың «Аль-Садд» клубында дауам итә. 2015 йылдың 6 июнендә УЕФА- чемпиондары лигаһы финалында «Ювентус»ҡа ҡаршы (3:1) «Барселона» өсөн һуңғы матчын уйнай. Был матч уның өсөн Европаның төп турнирында151-се була. Каталон «Барселона» өсөн барлығы 750-нән ашыу уйын үткәрә, шул иҫәптән 505-е — Испания чемпионатында (Испания чемпионатында футбол тарихында 500 уйынын уйнаған 8 футболсының береһе).
«Аль-Садд»
2015 йылдың 11 июнендә Хави «Аль-Садд» командаһы менән таныша. Контрактты өс йылға һәм тренер сифатында оҙайтыу мөмкинлеге менән төҙөлә. Эш хаҡы йылына 10 миллион евро тәшкил итә. 13 сентябрҙә «Аль-Садда» составында «Аль-Месаимер»ға ҡаршы уйнай һәм команда 4:0 иҫәбе менән еңә. 22 сентябрендә яңы командала уйындың 12-се минутында уҡ беренсе голын индерә. Матч — 2:2 иҫәбе менән тамамлана.
Халыҡ-ара карьераһы
2000 йылдың 15 ноябрендә Хави Испания йыйылма командаһында Нидерланд йыйылма командаһына ҡаршы иптәштәрсә матчта дебют уйынын үткәрә. Ярымһаҡсы яланға тәүге минуттарҙан уҡ сыға һәм аҙағынаса була. 2002 йылда донъя чемпионатына һайлап алыу уйындарында Хави бөтөнләй ҡатнашмай тиерлек — бары тик Австрия менән генә уйнай (4:0), әммә был Хосе Антонио Камачоның уны «мундиалға» индереү ғаризаһына йоғонто яһамай. Турнирҙа Хави ЮАР менән тулы һәм Көньяҡ Кореяға ҡаршы уйында өҫтәмә ваҡыттың ике таймын үткәрә. Испандар сирек финал да уларҙан еңелә.
Евро- 2004 һайлап алыу турнирында Хави йышыраҡ уйнай— 8 матчтың 5-һендә ҡатнаша — һәм йыйылма командаһы менән турнирға бара, әммә ул испандар өсөн уңышһыҙ тамамлана. Турнирҙың буласаҡ финалистары Греция һәм Португалия менән бер төркөмгә эләгеп, «Ҡыҙыл фурия» унда ни бары 3-сө урынды ғына биләй, ә Хави бер тапҡыр ҙа яланға сыҡмай.
2006 йылдағы Донъя чемпионаты ла Испания йыйылма командаһы өсөн уңышһыҙ башлана. Команда һайлап алыу турнирында көсһөҙ уйнай, финалға бары тик квалификация иләге аша ғына үтә (Хави 12 уйындың 7-һендә уйнай). Финал турниры испандар тураһында ҡапма-ҡаршы фекерҙәр ҡалдыра — улар төркөм этабында мөмкин булған өс еңеү яулай, ләкин плей-оффтың беренсе раундында уҡ француздарҙан 3:1 иҫәбенә еңелә. Хави командала ике йыл элеккегә ҡарағанда мөһимерәк роль уйнай — "мундиал"дың 4 матчында ла уйнай.
2011 йылдың 25 мартында Хави Евро-2012 квалификацияһында Испания йыйылма командаһы өсөн (чехтарға ҡаршы) 100-сө уйынын уйнай (2:1).
2014 йылдың 5 авгусында Хави рәсми рәүештә Испания йыйылма командаһынан китеүен белдерә. Команда өсөн ул барлыҡ турнирҙарҙа 133 уйын үткәрә һәм 13 гол индерә.
Тренер карьераһы
2019 йылдың 28 майында Хавир тренер эшмәкәрлегенә тотона һәм Катарҙың «Аль-Садд» клубының баш тренеры була.
Августабаш тренер ролендә тәүге трофейға — Шәйех Яссим кубогына лайыҡ була.
2020 йылдың 17 ғинуарында Катарҙың вариҫ принцы кубогын яулай.
Уйын ҡылыҡһырламаһы
Хави Эрнандес — типик испан ярымһаҡсыһы, тәпәш буйлы, техникалы, яланды яҡшы күрә. «Визит карточкаһы» булып туптарҙы һөҙөмтәле тапшырыуы тора. Хави — "Барселона"ның төп пас биреүсеһе, бигерәк тә уның дәғүәселәр төркөмө аша үткән пастары уңышлы була. Хави — универсаль уйынсы, плеймейкер ролендә лә була ала, терәк зонаһында ла, фланга ярымһағында ла уйнай. Шул уҡ ваҡытта ул аҙ гол индерә.
Хави ике тапҡыр «Барселона» составында Ҡаҙанда Рубин командаһына ҡаршы Чемпиондар лигаһында уйнай (2009, 2010). Уйындар иҫәбе: 0:0, 1:1. 2009 йылдың ноябрендә «Рубин» «Кам Ноу» стадионында бөйөк, еңелеү белмәгән "Барселона"ны 1:2 иҫәбенә еңә.
Йыйылма команда өсөн уйындар һәм голдар
Йәмғеһе: матчтар 133 / 13 гол; 100 еңеү, 22 тигеҙ иҫәп, 11 еңелеү.
Тренер статистикаһы
2020 йылдың 11 ғинуарына ҡарата
Уйынсы булараҡ ҡаҙаныштары
«Барселона»
«Аль-Садд»
Испания йыйылма командаһы
Нарконон
Нарконо́н ( ναρκοτικός — «наркотик» һәм non — «юҡ», йәғни «наркотиктарға юҡ») — наркомандарҙы аяҡҡа баҫтырған программа. Был ысул Л. Рон Хаббард технологияһында нигеҙләнгән. Бөтә донъяла йөҙҙән артыҡ Нарконон үҙәктәре бар. Рәсәйҙә Нарконон үҙәктәре Мәскәүҙә, Мәскәү өлкәһендә, Һамарҙа, Екатеринбургта, Димитровградта, Красноярскта, Өфөлә, Берёзовскийҙа (Свердловск өлкәһе) урынлашҡан. Программала наркотик һәм дарыу ҡулланылмай. Ундай матдәләр урынына пациенттар витамин һәм минерал йоталар. Программаның эффектлелеге - 75%, Рәсәйҙә - куберәк, сөнки пациенттар үҙҙәре түләй. thumb|[[Оклаһома штатында үҙәктәге вывеска. Июнь 2012.]] thumb|[[Том Круз Наркононды берҙән-бер уңышлы программа тип үҙенекен итә.]]
Кирххайлинген
Кирххайлинген (Kirchheilingen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 819 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,51 км2. Диңгеҙ кимәленән 250 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99947 һәм автомобиль коды — UH.
Курмыш (Вашка ҡушылдығы)
Курмыш  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ай-Таур-Игль
Ай-Таур-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кол-Кочен-Ягун йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Перечная (Токша ҡушылдығы)
Перечная — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Токша йылғаһының һул ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Бирҙәүеш
Кесе Бирҙәүеш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Бирҙәүеш йылғаһының һул ярына тамағынан 6,3 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Андерсен Ханс Кристиан
Биография
Ханс Кристиан Андерсен 1805 йылдың 2 апрелендә Фюн утрауындағы Оденсела тыуған. Атаһы ярлы аяҡ кейеме тегеүсеһе, ә әсәһе фәҡир ғаиләнән сыҡҡан кер йыуыусы була. Бала бик нервылы, зирәк һәм эмоциональ була. Ул уҡыған саҡта мәктәптә балаларҙы физик язалағандар, шуға күрә малаай мәктәпкә барыуҙан ҡурҡҡан. Әсәһе уны язалау ҡулланылмаған хәйриә мәктәбенә уҡырға бирә.
Балалыҡ йылдары
Ханс Кристиан Андерсен Фюн утрауындағы Оденсе ҡалаһында 1805 йылдың 2 апрелендә тыуған. Андерсендың атаһы Ханс Андерсен (1782-1816) ярлы башмаҡсы, ә әсәһе Анна Мари Андерсдаттер (1775-1833) ярлы ғаиләлә үҫкән кер йыуыусы булған.
Ул бик тынысһыҙ, хис-тойғоло һәм нескә күңелле булып үҫкән. Ул ваҡытта мәктәптәрҙә балаларҙы физик язалау ғәҙәти күренеш булған, шуның өсөн малай хатта мәктәпкә йөрөүҙән дә ҡурҡҡан, һәм әсәһе уны физик язалау ғәмәлдә ҡулланылмаған мәрхәмәт мәктәбенә уҡырға биргән (унда еврей балаларын да алған булалар). Ошо мәктәптең етәксеһе христианин Феддер Карстенс булғаны билдәле.
Йәшлек йылдары
14 йәшендә Ханс Копенгагенға китә; әсәһе, улы ҡалала бер аҙ ғына булыр ҙа, кире ҡайтыр, тип ышанғанлыҡтан, уны ебәрергә йөрьәт итә. Әсә кеше улынан, уны һәм тыуған йортто ташлап китеүенең сәбәбен һорағас, йәш Ханс Кристиан шундуҡ былай тип яуаплай: «Күренекле кеше булып китер өсөн!».
Ханс Кристиан һонтор кәүҙәле, нәҙек оҙон ҡул-аяҡлы, оҙон муйынлы һәм шундай уҡ оҙон танаулы үҫмер булған. Шундай эффектлы булмаған төҫ-башына ҡарамай, йәлләү йөҙөнән Ханс Кристиан Дания Король театрына эшкә алына, һәм унда икенсе ролдәр уйнап йөрөй. Үҫмерҙең ҙур теләген күреп, уға яҡшы ҡарағанлыҡтан, уны уҡырға саҡыралар. Ярлы һәм нескә күңелле малайҙы үҙ күргән кешеләр Данияның короле Фредерик VI-ға мөрәжәғәт итәләр, һәм малайға Слагельс ҡаласығында, һәм аҙаҡ Эльсинор мәктәбендә ҡаҙна иҫәбенә уҡыу мөмкинлеген булдыралар. Мәктәптең уҡыусылары Андерсендан 6 йәшкә кесе булып сыға. Һуңғараҡ, уҡыу йортоноң ректоры яғынан һәр саҡ ҡаты тәнҡитләнгәнлектән, ул үҙенең мәктәптә уҡыған йылдарын тормошондағы иң ҡараңғы осоро тип хәтерендә һаҡлаған һәм ғүмеренең аҙағына тиклем шул ауыр иҫтәлектәре тәьҫирендә йәшәгән — ул ректорҙы үҙенең мәшхәр төштәрендә күргән. 1827 йылда Андерсен уҡыуын тамамлаған. Ғүмер ахырынаса, яҙғанда, күп һанлы грамматик хаталар ебәргән — Андерсен тулы грамоталылыҡҡа өлгәшә алмаған.
Андерсен бер ваҡытта ла өйләнмәгән һәм уның балалары булмаған.
Ижады
1829 йылда Андерсен «Пешее путешествие от канала Холмен к восточной оконечности Амагера» фантастик хикәйәһен баҫтыра. Был китап уға билдәлелек килтерә. Андерсен бик күп әҙәби әҫәрҙәр яҙа, шул иҫәптән 1835 йылда уның «Әкиәттәр» китабы баҫылып сыға. 1840-сы йылдарҙа ул сәхнәғә ҡайтырға маташа, тик был уңышһыҙ барып бөтә. Шул уҡ ваҡытта ул үҙенең яҙыусылыҡ һәләтен раҫлай, «Книга с картинками без картинок» китабын нәшер итә.
1840-сы йылдарҙың икенсе яртыһында һәм артабанғы йылдарҙа Х. Андерсен драматург һәм романдар яҙыусы булып танылыу маҡсатында романдар һәм пьесаларын баҫтырып сығарыуын дауам итә
1871 йылда уның «Сказки в картинах» китабы буйынса тәүге балет премьераһы була. Премьера уңышһыҙ сығыуға ҡарамаҫтан, Андерсен үҙенең дуҫы һәм фрекерҙәше балетмейстер Август Бурнонвилгә Анкер премияһын алырға ярҙам итә.
67 йәшендә Андерсен, карауатынан ҡолап, йәрәхәттәр ала һәм зәғифләнә, артабан өс йыл буйына ныҡлап терелә алмай, 1875 йылдың 4 авгусында вафат була. Ул Копенгагенда Ассистэнс зыяратында (Assistens Kirkegård) ерләнгән.
Һанс Андерсен әкиәттәре башҡорт телендә
Һанс Андерсен әкиәттәре башҡорт теленә лә тәржемә ителеп торған. Һуңғы баҫма - Ганс Христиан Андерсен. Хикәйәләр һәм тарихтар. Ул 2015 йылда "Инеш" нәшриәтендә донъя күргән. Бындағы тәржемәләр башҡорт телендәге "Кластан тыш уҡыу китабы" серияһына ла индерелгән
Экранлаштырыу
Төп мәҡәлә: Категория: Андерсен Ханс Кристиан әҫәрен экранлаштырыу
Курсор
Курсор— экрандағы билдә (емелдәүсе һыҙыҡтар, төҫ менән айырыу). Киләһе хәрефтең ҡайһы урынға урынлашыуын күрһәтә, менюҙа команда өсөн хеҙмәт итә һ.б. сысҡандың үҙенең курсоры бар, ғәҙәттә ул уҡ Рәсем:Css cursor default.png. Курсорҙың күренеше системаның торошона һәм башҡарылған операцияға бәйле рәүештә үҙгәрергә мөмкин. Мәҫәлән, ҡом сәғәте Рәсем:Css cursor wait.png Windows-тың көтөп торорға ҡушыуын белдерә. thumb|Курсор текст режимында thumb|left|Курсор графика режимында
Әҙәбиәт
Компания арсеналь. Лексикон.Мәскәү. Милли текст процессоры. http:www.ars.ru
Кәлимә
Кәлимә (الكلمة — «һүҙ»; «хәҙис»; Kelime; Калима) — ислам иман декларацияһы. Шәһәҙәт кәлимәһен тантаналы әйтеү Исламдың биш нигеҙенең беренсеһе. Кәлимәләге һүҙҙәрҙең мәғәнәһенә ышаныу — мосолманлыҡты билдәләүҙең тәүгеһе, һөҙөмтә булараҡ, шәһәҙәт кәлимәһен тауыш менән әйтеүсене мосолман кешеһе тип таныйҙар.
Тулеев Аман Ғүмәр улы
Туле́ев Ама́н Ғүмәр улы (Амангельды́ Молдагазы́евич Туле́ев (Аманкелді Молдағазыұлы Төлеев); 13 май 1944 йыл) — Рәсәй дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. 2018 йылдың 17 сентябренән Һөнәри белем биреүҙе үҫтереү Кузбасс төбәк институты ректоры. «Берҙәм Рәсәй» партияһының Юғары советы ағзаһы.
1997 йылдың 1 июненән 2018 йылдың 1 апреленә тиклем 2001 йылдың ғинуар—майында өҙөклөк менән) Кемерово өлкәһе губернаторы . 2018 йылдың 3 апреленән Кемерово өлкәһе халыҡ депутаттары советы депутаты (2018 йылдың 10 апреленән 14 сентябренә тиклем — рәйес).
Губернатор вазифаһында 20 йылдан ашыу була, был күрһәткес буйынса Евгений Савченконан ҡала Рәсәйҙә икенсе урында тора. 2018 йылдың 1 апреленән һуң, «Ҡышҡы сейә» сауҙа үҙәгендәге янғынға бәйле, губернатор карьераһы тамамлана. «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» орденының тулы кавалеры.
Биографияһы
1964 йылда Кемерово тимер юлының Новокузнецк бүлеге Мундыбаш тимер юл станцияһында станция буйынса дежурный булып эшләй башлай. Совет Армияһында (1964—1967) хеҙмәт иткәндән һуң элекке эш урыныңа кире ҡайта, унда станция буйынса дежурный (1967—1968), станция начальнигының өлкән ярҙамсыһы (1968—1969) һәм Мундыбаш станцияһы начальнигы (1969—1973) булып эшләй. Һуңынан — Междуреченск станцияһы начальнигы (1973—1978), етәксе урынбаҫары (1978—1983) һәм Новокузнецк бүлеге начальнигы (1983—1985).
1985—1988 йылдарҙа КПСС-тың Кемерово өлкә комитетының транспорт һәм элемтә бүлеге мөдире.
1988—1990 йылдарҙа —Кемерово тимер юлы начальнигы.
Сәйәси эшмәкәрлеге
1991 йылда тәүге Рәсәй Президенты һайлауҙарында үҙ кандидатураһын тәҡдим итә. Һайлаусыларҙың 7 процент тауышын йыйып, 4-се урын биләй (Ельцин дан, Рыжковтан, Жириновскийҙан ҡала).
1990—1993 йылдарҙа — РСФСР халыҡ депутаты.
1994 йылдың мартында Кемерово өлкәһенең закондар сығарыу йыйылышына һайлауҙарҙа уның ойошторған «Народовластие» блогы 63,3 процент тауыш йыя. Апрелдә Тулеев өлкә закондар сығарыу йыйылышын етәкләй. Спикер булараҡ, Ельцин тәғәйенләгән хакимиәт башлығы Михаил Кислюкты даими рәүештә коррупцияла һәм махинацияларҙа ғәйепләй, өлкә хакимиәте эшмәкәрлеген парламенттың төрлө тикшереүҙәренә дусар итә һәм төбәктә киң популярлыҡ яулай.
1996 йылдың 22 авгусында Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенә инеүсе дәүләттәр менән хеҙмәттәшлек буйынса Рәсәй Федерацияһы министры итеп тәғәйенләнә. Күҙәтеүселәр фекеренсә, был тәҡдим Тулеев 1997 йылға тәғәйенләнгән Кемерово өлкәһе губернаторы һайлауҙарында ҡатнашмаһын өсөн эшләнә. Әммә 1997 йылдың яҙ-йәйендә хәл-торош үҙгәрә: өлкәлә киң күләмле пикеттар һәм митингылар үтә, өлкә башлығы Кислюктың популярлыҡ кимәле бик түбән була. Шундай шарттарҙа Кремль башлығы үҙе Тулеевҡа өлкә башлығы булырға тәҡдим итә.
1997 йылдың 1 июлендә Кемерово өлкәһе хакимиәте башлығы итеп тәғәйенләнә.
1997 йылдың 19 октябрендә Кемерово өлкәһе губернаторын һайлауҙарҙа еңеп сыға (94,54 процент тауыш йыя).
2001 йылдың 25 ғинуарында Кемерово өлкәһе губернаторы вазифаһынан китергә ғариза бирә. Сәбәбе — губернатор һайлауҙары менән муниципаль һайлауҙарҙы берләштереү теләге. 2001 йылдың 22 апрелендә үткән алдан һайлауҙарҙа үҙ кандидатураһын ҡуя һәм һәм 93,5 процент тауыш менән еңеп сыға. 2001 йылдың 4 майында ҡабат Кемерово өлкәһе губернаторы вазифаһын билдәй.
Өс тапҡыр — 1991, 1996, 2000 йылдарҙа — Рәсәй Президенты вазифаһына үҙенең кандидатураһын ҡуя. 1991 йылдың 12 июнендә РСФСР президентын һайлау ваҡытында 6,81 процент тауыш йыйып, дүртенсе була. 1996 йылда һайлау алдынан үҙенең кандидатураһын ала һәм тауышын "халыҡ-патриотик блогы"нан кандидат Геннадий Зюгановҡа бирергә саҡыра. 2000 йылда 2,95 процент тауыш йыя, тауыштар барыһы ла тиерлек Кемерово өлкәһендә бирелә, уны халыҡтың 50 проценттан ашыуы хуплай. Был хатта В. Путиндың дөйөм Рәсәй буйынса йыйған процентынан да күберәк.
1999 йылда Дәүләт Думаһына һайлауҙарҙа Тулеев КПРФ исемлегенә инә, әммә Кузбасста "Берҙәмлек"те хуплай. 2000 йылда НПСР-ҙан сығарыла. 2003 йылдың декабрендә «Берҙәм Рәсәй» төбәк исемлеген етәкләй, һөҙөмтәлә партия Кемерово өлкәһендә. Кемерово өлкәһе халыҡ депутаттары советының барлыҡ 35 депутаты ла Тулеев ярҙамы менән ойошторлған «Кузбассҡа хеҙмәт итәм» блогынан һайланған.
1999 йылдың июлендә Б. Ельциндан Почет орденын алыуҙан баш тарта һәм быны шулай аңлата: «Мин илде хәйерселеккә төшөргән властан принципиаль рәүештә награда ҡабул итә алмайым». Әммә 2000 йылдың сентябрендә был награданы В. Путин ҡулынан ала.
2009 йылдың 24 майынан 19 декабренә һәм 2003 йылдың 25 майынан 29 ноябренә тиклем — Рәсәй Федерацияһы Дәүләт советы президиумы ағзаһы.
2005 йылда В. Путин Тулеевтың вкәләттәрен 2010 йылға тиклем оҙайта. Ошо уҡ йылда ул «Берҙәм Рәсәй» партияһына инә.
«Ярҙамы» һәм «Семипалатинск эҙҙәре» йәмәғәт хәйриә йәмәғәт фондтарын ойоштороусы.
2010 йылдың 11 мартында Д. Медведев Тулеев кандидатураһын Кемерово өлкәһе парламентына губернатор вазифаһына раҫлау өсөн тәҡдим итә. Бер аҙнанан һуң парламент уны бер тауыштан дүртенсе мөҙҙәткә губернатор итеп һайлай.
2011 йылдың 27 декабрендә Кемерово өлкәһе халыҡ депутаттары советы Тулеевҡа «Халыҡ губернаторы» тигән почетлы исем бирә.
2013—2014 йылдарҙа Гражданлыҡ йәмғиәтен үҫтереү фонды версияһы буйынса Рәсәй Федерацияһының иң һөҙөмтәле тиҫтәләгән губернаторы араһына инә.
2015 йылдың 16 апрелендә Кемерово өлкәһе губернаторы вазифаһын башҡарыу ваҡыты үтеү сәбәпле, В. Путин уны ваҡытлыса вазифа башҡарыусы итеп тәғәйенләй. 2015 йылдың 26 майында «Берҙәм Рәсәй» партияһының праймеризында Тулеев күпселек тауыш йыя. 2015 йылдың 13 сентябрендә 96,69 процент тауыш йыйып, ҡабаттан Кузбасс башлығы итеп һайлана. 22 сентябрҙә Кемерово өлкәһе губернаторы вазифаһын башҡара башлай.
2016 йылдың көҙөндә парламент һайлауҙарында Алтай Республикаһы, Алтай крайы, Томск һәм кемерово өлкәләре буйынса «Берҙәм Рәсәй»ҙең партия исемлеген етәкләй.
Терроризмға ҡаршы көрәше
Аман Тулеев күп тапҡыр террорсылар менән һөйләшеүҙәр алып бара. 1991 йылда, РСФСР халыҡ депутаты булараҡ, Ҡыҙыл майҙанда ҡала яны автобусында аманатлыҡҡа алынған Маша Пономаренконы азат итергә булыша, ҡыҙ урынына аманатлыҡҡа үҙен тәҡдим итә.
1995 йылда Кемерово автовокзалында кешеләрҙе аманатлыҡҡа алып, үҙе эшләгән бомба шартлатыу менән янаған Евгений Жеренков менән һөйләшеүҙәр алып бара.
1999 йылда Чечняла Тулеев, йәнәһе, христиан динен ҡабул итакән өсөн, үлем язаһына хөкөм ителә.
2001 йылда емерово аэропортында такси водителен аманатлыҡҡа алған Андрей Пангинды зарарһыҙландырыуҙа ҡатнаша.
2007 йылда торлаҡ йортто шартлатыу менән янаған милиция прапорщигы Шаталов менән телефондан һөйләшкәндән һуң, Новокузнецк көс ғәскәрҙәре террорсыны ҡоралһыҙландыраһәм уны тере килеш ҡулға ала.
2009 йылдың 13 мартында ь Аман Тулеев банкта өс кассир ҡатынды һәм ике һаҡсыны аманатлыҡҡа алған уғры менән һөйләшеүҙәр алып бара.
«Ҡышҡы сейә» һәм сауҙа-күңел асыу үҙәгендәге янған һәм отставка
2018 йылдың 25 мартында Кемеровола «Ҡышҡы сейә» сауҙа-күңел асыу үҙәгендә янғын сыға. Һөҙөмтәлә 60 кеше, шул иҫәптән Аман Тулеевтың туғанының ҡыҙы һәләк була. Рәсәй ғәҙәттән тыш хәлдәр министры Владимир Пучковтың һорауы буйынса Тулеев, ҡотҡарыу операцияһын ҡатмарлаштырмаҫ өсөн, фажиғә урынына килмәй.
2018 йылдың 27 мартында ҡалала Тулеевтың отставкаға китеүен талап иткән митинг үтә. Сарала һәләк булғандарҙың туғандары ҡатнашыуға ҡарамаҫтан, Тулеев, митингыла 200 «бузотер» ҡатнаша, ә һәләк булғандарҙың туғандары юҡ, тип билдәләй. Шул уҡ ваҡытта губернатор, төбәк властары янғында һәләк булғандарҙың һәм зыян күреүселәрҙең ғаиләләренә ярҙам күрһәтәсәген, ә үҙе шәхсән һәр ғаилә менән осрашасағын белдерә. 30 мартта Тулеев үҙенең бер көнлөк эш хаҡын (5803 һум ) янғын ваҡытында һәләк булғандарҙың ғаиләләренә ярҙам иҫәбенә күсерә.
10 апрелдә Кемерово өлкә советының сираттан тыш сессияһында спикер итеп һайлана. Был вазифаны 14 сентябргә тиклем биләй.
2018 йылдың 17 сентябрендә Һөнәри белем биреүҙе үҫтереү Кузбасс төбәк институтының ректоры итеп тәғәйенләнә.
Ғаиләһе
Ҡатыны — Тулеева (ҡыҙ фамилияһы — Соловьева) Эльвира Федоровна (1943). Улдары Дмитрий (1968) һәм Андрей (1972—1998; Ташкентта автомобиль һәләкәтендә һәләк була).
Ейәндәре — Тулеев Станислав Андреевич (1992), Тулеев Андрей Дмитриевич (1999) һәм Татьяна Дмитриевна Тулеева (2005).
Фәнни эшмәкәрлеге
Сәйәси фәндәр докторы. Һуңыраҡ диссертацияһында плагиат табыла. Монголия Фәндәр академияһы Улан-Батор университетының Почетлы профессоры.
Дәүләткә ҡарамаған Халыҡ-ара информатизация һәм Халыҡ-ара инженер академияларының вәкәләтле ағзаһы.
Иҫке Ҡайынлыҡ
Иҫке Ҡайынлыҡ (Старый Каинлык) — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 128 кеше. Почта индексы — 452945, ОКАТО коды — 80237835006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ибраһим (Баймаҡ районы)
Ибраһим (Күктүбә) — бөткән ауыл. Башҡорт АССР-ы Ишмөхәмәт ауыл Советы составында торған. 1986 йылда ғәмәлдән сығарылған.
Тарихы
Ибраһим ауылы 1850 йылда Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе 4-се Башҡорт кантоны Әптекәй ауылы башҡорттары тарафынан нигеҙләнгән. Ауылға бында тәүге булып төпләнгән урядник Ибраһим Йосоповтың исеме бирелгән. Ауылдың икенсе киң билдәле атамаһы — Күктүбә. Ибраһим Йосоповтың улдары — Йәнәли, Муса, Мостафа, Абделманнан, Исмәғил, Исхаҡ, Исрафил.
1859 йылда ауыл Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе 4-се Башҡорт кантоны 10-сы йорттың Теләүҡабул ауыл йәмғиәте составында була
1866 йылда — Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе 1-се Бөрйән улусының Теләүҡабул ауыл йәмғиәте составында.
1907—1917 йылдарҙа — Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Бөрйән -Таналыҡ улусы составында.
1917 йылдың декабренән алып 1919 йылдың 20 мартына тиклем — Бәләкәй Башҡортостандың Бөрйән-Түңгәүер кантоны Бөрйән -Таналыҡ улусы составында.
1919 йылдың 20 мартынан 1922 йылдың 14 июненә тиклем — Башҡорт Автономиялы Совет Республикаһы Бөрйән-Түңгәүер кантонының Бөрйән-Таналыҡ улусы составында.
1922 йылдың 14 июненән алып 1922 йылдың 5 октябренә тиклем — БАССР-ҙың ауыл Советы Бөрйән-Түңгәүер кантонының Бөрйән -Таналыҡ улусы Бәхтегәрәй ауыл Советы составында.
1922 йылдың 5 октябренән алыр 1923 йылдың 26 июненә тиклем — БАССР-ҙың Йылайыр кантоны Бөрйән -Таналыҡ улусы Бәхтегәрәй ауыл Советы составында.
1928 йылдан алып 1930 йылдың 20 августына тиклем — БАССР-ҙың Йылайыр кантоны Таналыҡ улусы Баймырҙа ауыл Советы составында.
1930 йылдың 20 авгусынан 1933 йылдың 20 сентябренә тиклем — БАССР-ҙың Баймаҡ-Таналыҡ районы Баймырҙа ауыл Советы составында.
1933 йылдың 20 сентябренән алып 1955 йылға тиклем — БАССР-ҙың Баймаҡ районы Баймырҙа ауыл Советы составында.
1981 йылдың октябрендә Ибраһим ауылының һуңғы кешеләре — Мортазиндар ғаиләһе күсеп китә.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы 1986 йылдың 12 декабрендәге Н 6-2/396-сы Указына ярашлы исемлектән төшөрөлә.
Халҡы
1850 йылда ауылда 100 кеше йәшәй, 1859 йылда — 15 йортта 92 (42 ир-егет, 50 ҡатын-ҡыҙ), 1866 йылда 15 йортта 98 (47 ир-егет, 51 ҡатын-ҡыҙ), 1885 йылда 16 йортта 104, 1891 йылда — 24 йортта 103 (54 ир-егет, 49 ҡатын-ҡыҙ), 1900 йылда — 22 йортта 112, 1907 йылда — 28 йортта 118 (63 ир-егет, 55 ҡатын-ҡыҙ)ы, 1917 йылда — 37 йортта 180, 1925 йылдың сентябрендә — 24 йортта 127, 1925 йылда — 113 йорт, 1928 йылда — 40 йортта 165, 1929 йылда — 26 йортта 153, 1930 йылда — 30 йортта 160, 1933 йылда — 28 йортта 144 (15 ихатала единоличниктар йәшәй), 1939 ылда — 151 (78 ир-егет, 73 ҡатын-ҡыҙ), 1961 йылда — 105 кеше, 1969 йылда — 73 кеше йәшәй.
Аҙаҡҡы ваҡыт ауылда барыһы 12 йорт була.
Ауылда башланғыс мәктәп була. Артабан балалар Байыш ауылында уҡый. Төп фамилиялар — Сөләймәновтар, Мортазиндар, Мостафиндар, Ибраһимовтар, Йосоповтар.
1960-сы йылдарҙа ауыл перспективаһыҙ ауылдар иҫәбенә индерелә, 1989 йылғы халыҡ иҫәбен алыу ваҡытында иҫәптә тормай.
Ауыл халҡы 4 км алыҫлыҡта ятҡан Байыш ауылына бер урам булып күсеп ултыралар.
Шәжәрә байрамдары
— 2011 йылдың 25 июнендә Әптекәй ауылының элекке урынында ауылдың 250 йыллығына арналған йыйын уткәрелде. Йыйын сиктәрендә Әптекәй аҫабалары нигеҙлеген ауылдар исемлеге язылган стела асылды, әрүәхтәр рухына доғалар бағышланды, милли уйындар, ат сабышы, көрәш ойошторолдо. Байрам «Беҙ айыҡ тормош яҡлы» девизы аҫтында үтте. Ауыл тарихын тергеҙеүҙә, йыйынды әҙерләүҙә Рауил Әхмәҙулла улы Назаров күп көс һала, «Әптекәйҙә — ил яҙмышы» исемле китап яҙа. Йыйынға Ибраһим (Күктүбә) ауылы вәкилдәре лә килә. Ойоштороусылар араһында Байыштан Нәйлә Сөләймәнова әүҙем ҡатнаша. Шәжәрә байрамы бик йәнле, юғары кимәлдә үтә.
Һынташтамаҡ
Һынташтамаҡ (Сынташтамак) — Башҡортостандың Благовар районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 208 кеше. Почта индексы — 452745, ОКАТО коды — 80214822011.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Малёвка
Малёвка — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе,Тула өлкәһе,Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Богоявленка йылғаһының уң ярына тамағынан 5,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы башынан Задонск ҡалаһына тиклем, Красивая Меча һәм Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Кесе Мәйгәш
Кесе Мәйгәш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васйылға йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әкбәров Закир Насир улы
Биографияһы
Закир Насир улы Әкбәров 1947 йылдың 4 мартында Башҡорт АССР-ының Көйөргәҙе районы Зәк-Ишмәт ауылында тыуған.
Үҙ ауылында ете йыллыҡ мәктәпте тамамлай, урта белемде Таймаҫ мәктәбендә ала. 1963 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының тел һәм әҙәбиәт факультетына уҡырға инә. Уны 1968 йылда тамамлай һәм Күмертау (элекке Көйөргәҙе) районы Мораптал урта мәктәбенә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы итеп эшкә ебәрелә.
1969—1970 йылдарҙа армияла хеҙмәт итә. Артабан Мораптал урта мәктәбендә рус теле һәм әҙәбиәте, тарих фәндәрен уҡыта, 1972—1977 йылдарҙа тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары булып эшләй. 1977 йылда Закир Әкбәровты Күмертау районы Яҡшембәт урта мәктәбе директоры итеп тәғәйенләйҙәр. Ә 1979 йылда Күмертау район Советы башҡарма комитетының мәғариф бүлеге мөдире вазифаһына тәҡдим итәләр. 1982 йылда Күмертау район Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары итеп һайлайҙар.
1985 йылдан алып 1991 йылға тиклем Закир Әкбәров КПСС-тың Күмертау ҡала комитетында яуаплы вазифалар башҡара: пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире, идеология буйынса секретарь, икенсе секретарь.
1991—1994 йылдарҙа Күмертау ҡалаһындағы Ю. Гагарин исемендәге 2-се һанлы интернат-мәктәбе (һуңынан 3-сө Башҡорт республика гимназия-интернаты) коллективына етәкселек итә.
1994 йылда республиканың «Кызыл таң»]] гәзитенә үҙ хәбәрсе сифатында эшкә саҡырыла. 1997—2010 йылдарҙа, йәғни хаҡлы ялға сыҡҡансы Күмертау ҡалаһының «Время»-«Заман» (һуңынан «Кумертауское время») гәзитенең баш мөхәррире булып эшләй.
Ижады
Әҙәби ижад менән Закир Әкбәров гәзиттәрҙә эшләгән йылдарында шөғөлләнә башлай. Публицистик мәҡәләләр менән бергә ул сатирик һәм юмористик хикәйәләр, повестар яҙа, улар «Кызыл таң», «Башҡортостан», «Өмет» гәзиттәре, «Ағиҙел», «Тулпар», «Һәнәк», «Чаян» журналдары биттәрендә, әҙәби альманахтарҙа донъя күрә. Авторҙың бер-бер артлы китаптары баҫыла. Үҙенең әҫәрҙәрендә яҙыусы йәмғиәттәге етешһеҙлектәрҙе асып һала, кешеләр холҡондағы кире сифаттарҙан әсе көлә.
Птонамбль-Кыке
Птонамбль-Кыке — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тэкодель-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Александров Сергей Николаевич (генерал-майор)
Александров Сергей Николаевич (15 сентябрь 1906 йыл — 17 август 1978 йыл) — совет хәрби эшмәкәре, генерал-майор (27 ноябрь 1942 йыл).
Биографияһы
Сергей Николаевич Александров 1906 йылдың 15 сентябрендә Ҡазанда тыуа.
1926 йылдың октябрендә РККА сафына саҡырыла һәм ТАССР Үҙәк Башҡарма комитеты исемендәге Татар-башҡорт берләштерелгән хәрби мәктәбенә уҡырға ебәрелә. Уны 1930 йылдың майында тамамлағандан һуң 65-се уҡсылар дивизияһына (Волга буйы хәрби округы) йүнәлтелә, унда 170-се уҡсылар полкы составында взвод командиры итеп тәғәйенләнә, ә 1931 йылдың октябренән 195-се уҡсылар полкында пулемет взводы һәм пулемет ротаһы командиры була.
1934 йылдың мартында 70-се уҡсылар дивизияһына ебәрелә. Рота командиры, 208-се уҡсылар полкы батальоны штабы начальнигы вазифаһында хеҙмәт итә, ә 1936 йылдың авгусында дивизия штабына күсерелә, унда 4-се часть начальнигы, 1-се часть начальнигы ярҙамсыһы һәм 2-се часть начальнигы була.
1938 йылда Александров ВКП(б) сафына инә. Шул уҡ йылдың декабрендә 70-се дивизияның разведка батальоны командиры вазифаһына тәғәйенләнә, совет-фин һуғышында Карел муйынындағы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша. 1940 йылдың февраль башында дивизия һөжүмгә күсә һәм дошмандың оборонаһын өҙөп Выборг ҡултығына сыға, һуңынан Хельсинки — Выборг юлын өҙә. Был Выборгты алырға булышлыҡ итә. Хәрби хәрәкәттәр барышында майор Александров яралана, шулай уҡ Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була.
Октябрҙә 217-се уҡсы полк командиры вазифаһына тәғәйенләнә (104-мин уҡсылар дивизияһы, 42-уҡсылар корпусы).
Бөйөк Ватан һуғышы
Һуғыш башланғанда элекке вазифаһында була. Полк Мурманскиҙан көнбайыштараҡ оборона хәрби хәрәкәттәре алып бара.
1942 йылдың мартында Александров 104-се уҡсылар дивизияһы командиры урынбаҫары вазифаһына тәғәйенләнә, майҙа — 4-се саңғысылар бригадаһы командиры, ә августа — Лоухи станцияһы районында оборона хәрби хәрәкәттәре алып барған 23-сө гвардия уҡсылар дивизияһы командиры. 1942 йылдың ноябрендә дивизия Төньяҡ-көнбайыш фронтҡа күсерелә һәм тиҙҙән Демянский һөжүм операцияһында ҡатнаша.
1943 йылдың мартында 245-се уҡсылар дивизияһы командиры вазифаһына тәғәйенләнә, дивизия Селигер, Демянск, Иҫке Русса күлдәре районында һәм Пустошка йүнәлешендә хәрби хәрәкәттәр алып бара. 1944 йылдың 27 ғинуарынан Ленинград-Новгород операцияһы барышында һуғыштарҙа ҡатнаша, ә мартта — Псков эргәһендә. был алышта Александров ҡаты яралана.
Һауығып сыҡҡандан һуң 1944 йылдың майында Карел муйыны районында хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашҡан 13-сө уҡсылар дивизияһы командиры итеп тәғәйенләнә. Выборгҡа һөжүм операцияһы барышында, дошман оборонанһын өҙөгәндән һуң, Александров етәкселек иткән дивизия выборгты урап үтә һәм дошмандың төньяҡ-көнсығышҡа сигенеү юлын бүлә, 100-ҙән ашыу ауылды азат итә. 1944 йылдың ноябрендә дивизия 59-сы армия составына индерелә һәм Висла-Одер операцияһы барышында Домбров-Гурне, Семянович һәм Сосновецты азат итә. бының өсөн дивизияға «Домбровская» почетлы исеме бирелә. Тиҙҙән дивизия Нижнесилезский, Верхнесилезский һәм Прага һөжүм операцияларында ҡатнаша.
Һуғыштан һуңғы карьераһы
1945 йылдың июлендә 13-сө уҡсылар дивизияһы тарҡатыла, генерал-майор Александров Үҙәк ғәскәрҙәр төркөмөнөң Хәрби советы ҡарамағына күсерелә. Шул уҡ йылдың октябрендә Ҡазан хәрби округының хәрби әҙерлек бүлеге штабы начальнигы итеп тәғәйенләнә, 1946 йылдың июлендә — 1-се Ҡыҙыл Байраҡлы Бобруйск уҡсылар бригадаһы командиры. Ә 1947 йылдың июленән — 188-се уҡсылар дивизияһы командиры урынбаҫары.
1947 йылдың сентябрендә М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академияһы ҡарамағындағы уҡсылар дивизияһы командирҙарының белемен камиллаштырыу курсына уҡырға ебәрелә. Уны тамамланғандан һуң 1948 йылдың ноябрендә 117-се уҡсылар дивизияһы (14-се армия, Алыҫ Көнсығыш хәрби округы) командиры вазифаһына тәғәйенләнә.
Генерал-майор Сергей Николаевич Александров 1952 йылдың октябрендә биләгән вазифаһынан бушатыла һәм 1953 йылдың ғинуарында запасҡа сығарыла.
1978 йылдың 17 авгусында Ҡазанда вафат була.
Перешна
Перешна (Перешная) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Модлона йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Кетли Анна
Кетли Анна (Anna Kéthly, 16 ноябрь 1889 йыл — 7 сентябрь 1976 йыл) — XX быуат уртаһындағы социал-демократик йүнәлештәге венгр сәйәсмәне. 1945—1948 йылдарҙа Венгрия социал-демократик партияһының парламент фракцияһы башлығы, 1956 йылғы мадьяр ихтилалы ваҡытында партияны тергеҙеүсе.