cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Поезд
Проектлау һәм иҫәпләү
Асылда, поездарҙы иҫәпләү ярайһы уҡ ҙур роль уйнай, сөнки проектлау стадияһында барлыҡҡа килгән хаталар артабан ғәмәлдә иғтибарҙан ситтә ҡалырға мөмкин. 1989 йылдың 12 майында Сан-Бернардино ҡалаһында (Калифорния, АҠШ) булған тимер юл һәләкәте миҫал булып тора. Поездың ауырлығын билдәләгәндә, иҫәпләүҙәрҙе башҡарған эшсе вагондарҙың тейәлешен «күҙ менән» билдәләй. Был иҫәпләүҙәр киренән тикшерелмәй, ә поездың дөйөм ауырлығы 6151 тонна тип билдәләнә, ә ысынында иһә ул 8965 тонна тәшкил итә, йәғни бер ярым тапҡырға күберәк. Артабан был поезды алты тепловоз Сан-Габриэль һырты аша алып бара, уларҙың береһе эшләтелмәй. Күтәрелеү уңышлы үтә, ә һуңынан төшөүҙә водитель тепловоздарҙа реостат тормозға һалыуҙы ҡуллана. Әммә электр тормоздары өс паровозда ғына эшләй, ә ысынында был ауырлыҡ өсөн алтыһы ла кәрәк була. Һөҙөмтәлә тиҙлеге тиҙлеге 30 милдән (50 км/сәғ) артып китә, шуға һауа тормоздары ҡулланыла. Әммә поездың ысын ауырлығын белмәйенсә, машинист яйлап тормоз баҫымын күтәрә, шуның арҡаһында тормоздар тиҙ генә артыҡ йылына һәм сафтан сыға. Идара ителмәгән поездың тиҙлеге 100 милгә (160 км/сәғ) етә, шунан һуң Сан-Бернардинола рельстан сығып, күп фатирлы йорттарға бәрелә.
Фрида Кало
Биографияһы
1937 йылда Диего и Фрида йортонда совет революцион эшмәкәре Лев Троцкий һыйыныу таба; уның Фрида менән романы башлана. , Тип темпераментлы Фриданың асыҡтан-асыҡ артыҡ мауығып китеүе, уны уларҙан китергә мәжбүр итә.
1940 йылдарҙа Фриданың картиналары бер нисә билдәле күргәҙмәләрҙә күҙгә ташлана. Шул уҡ ваҡытта уның һаулығы менән проблемалары киҫкенләшә. Физик ғазаптарҙы кәметеүгә йүнәлтелгән наркотик һәм дарыуҙар уның күңел торошон үҙгәртә, был киң абруй ҡаҙанған көндәлегендә асыҡ сағыла.
Поезд
Формирование
Шуны ла иҫәпкә алырға кәрәк: вагондарҙы йыйып, уларҙы бергә тоташтырыу ғына етмәй. Әгәр поезд алдында буш вагондар булһа, ә ҡойроғонда тейәлгән вагондар булһа, тормоздарҙың тигеҙ булмауы арҡаһында тормозға баҫҡанда, поездың артҡы өлөшө еңелерәк алғы өлөштөң өҫтөнә менеү ихтималлығы бар, һөҙөмтәлә еңел вагондарҙы ҡыҫып, рельстан сығыу ихтималлығы бар. Шулай уҡ хәүефһеҙлек мәсьәләләре буйынса хәүефле йөк ташыған йөк вагондарын пассажир поездарына тағыу тыйыла, ә шартлатҡыс тауарлы вагондарҙы яныусан тауарлы вагондар артынан урынлаштырырға кәрәк. Шартлау ҡурҡынысы булған вагондар иң хәүефһеҙ ҡойроҡҡа урынлаштырыла һәм поездың ҡалған өлөшөнән бер нисә ышыҡлау вагоны (мәҫәлән, буш йөк вагондары) менән айырыла. Шул уҡ ваҡытта, составты формалаштырғанда уларҙың артабан тарҡатылыуы иҫәпкә алына. Шуға ла вагондар төрлө станцияларға ебәрелһә, бер станцияға йүнәлгәндәр менән бергә ҡушылһын өсөн, уларҙы төркөмдәргә берләштерергә тырышалар.
Фрида Кало
Биографияһы
1953 йылда тыуған илендә уның беренсе шәхси күргәҙмәһе үтә. Был ваҡытҡа Фрида түшәктән тора алмай, күргәҙмәһенә уны хәстәхана койкаһында алып киләләр. Тиҙҙән гангрена башланыу сәбәпле уның тубыҡтан түбән уң аяғын ампутациялайҙар.
Фрида Кало 1954 йылдың 13 июлендә үпкә шешенән вафат була. Һуңғы көндәлегендә үҙ үлеме алдынан ул яҙып былай тип яҙып ҡалдыра: «Китеүем уңышлы булыр тип ышанам, һәм мин башҡаса әйләнеп ҡайтмам». Ҡайһы бер таныштары Фрида Калоны артыҡ дозанан үлгән һәм уның үлеме осраҡлы түгел тип фаразлай. Шуға ҡарамаҫтан, был версия иҫбатланмай, мәйетте ярыу үткәрелмәй.
Поезд
Формирование
Хәрәкәт итеү составын махсус хеҙмәткәрҙәр (инспекторҙар) вагон конструкцияһындағы етешһеҙлектәрҙе йәки тауар ташығанда етешһеҙлектәрҙе асыҡлау маҡсатында тикшерә, сөнки был хәрәкәткә хәүеф тыуҙырыуы һәм хатта аварияға килтереүе ихтимал. Тепловоз вагондарға беркетелгәндән һуң, бөтә поезда тормоздар тикшерелә, сөнки ҡайһы бер тормоздар боҙолһа йәки өҙөлһә, ул саҡта поезд түбән төшкән ваҡытта идара ителеүҙе юғалтырға мөмкин. Иҫкәрмәләр булмаған осраҡта поезға документтар бирелә һәм артабан хәрәкәт итергә рөхсәт бирелә. Шулай уҡ тормоздарҙың һөҙөмтәлелеге буйынса өҫтәмә тикшереү үткәрелә, уның барышында поезд тиҙлекте билдәле бер дәүмәлгә кәметеү өсөн тормозға баҫа, шул уҡ ваҡытта ғәмәлдәге тормоз дистанцияһы хисапланғандан артмаҫҡа тейеш.
Фрида Кало
Биографияһы
Фрида Кало менән хушлашыу Нәфис сәнғәт һарайында үтә. Церемонияла Диего Риверанан тыш Мексиканың президенты Ласаро Карденас һәм күп сәнғәт эшмәкәрҙәре ҡатнаша.
Поезд
Классификация
Классификацияһы ярайһы уҡ төрлө, шул иҫәптән йөк характеры, ауырлығы, оҙонлоғо, тиҙлеге һ. б. буйынса name="ПТЭ-словарь" />. Шартлы рәүештә түбәндәге критерийҙар буйынса бүленергә мөмкин:
Фрида Кало
Биографияһы
1955 йылдан Фрида Калоның «Зәңгәр йорто» уның хәтер музейы була.
Характеры
Ғазап тулы тормошона һәм һыҙланыуҙарына ҡарамаҫтан, Фрида Кало теремек, буйһонмаҫ, экстраверсив натураға эйә була һәм уның көндәлек телмәре һүгенеү һүҙҙәре менән тулы була. Йәш сағында шаян булараҡ һуңғы йылдарҙа ла дәртен юғалтмай. Кало күп тарта, спиртлы эсемлектәрҙе артыҡ ҡуллана (бигерәк тә текиланы), әҙәпһеҙ йырҙар йырлай һәм ҡунаҡтарға үҙенең мажаралы кисәләрен, шулай уҡ әҙәпһеҙ мәҙәктәрен һөйләй.
Поезд
Классификация
Йөк үҙенсәлеге буйынса
Фрида Кало
Ижады
Фрида Кало эштәрендә Мексика халыҡ сәнғәтенең, Америка цивилизацияһының колумбҡа тиклемге мәҙәниәтенең йоғонтоһо бик көслө һиҙелә. Уның ижады фетишҡа һәм символдарға бай. Әммә уның ижадында европа һынлы сәнғәтенең йоғонтоһо ла һиҙелә — тәүге эштәрендә Фриданың, мәҫәлән, Боттичелли менән мауығыуы асыҡ күренә. Ижадында бер ҡатлылыҡ сәнғәте бар. Фрида Калоның рәсем сәнғәте стиленә ире, рәссам Диего Ривера ҙур йоғонто яһай.
Поезд
Классификация
Әйләнеш даимилығы буйынса Ҡағиҙә булараҡ, йыл әйләнәһенә, йәй һәм бер тапҡыр йөрөтөлгән поездар менән айырылып торған пассажир поездары өсөн ҡулланыла Оҙон составлы поездарҙың оҙонлоғо маршрутта хәрәкәт итеү графигы билдәләгән норманан юғарыраҡ, ә оҙонлоғо билдәле бер ҡиммәттән артып китә (Рәсәйҙә — пассажир поездары өсөн 20 вагон һәм йөк поездары өсөн 350 күсәр[87 стандарт вагон]). Шулай уҡ бында бер юлы бер нисә поезд тоташтырылған поездарҙы ла индерергә.
Фрида Кало
Ижады
Фрида Кало ижадында автопортрет жанры өҫтөнлөк итә. Был эштәрҙә рәссам үҙенең тормошо ваҡиғаларын метафорик сағылдыра («Генри Форд госпитале», 1932, шәхси тупланмаһы, Мехико; «Лев Троцкийға бағышланыу менән автопортрет», 1937, «Ҡатын-ҡыҙҙар сәнғәттә» милли музейы, Вашингтон; «Ике Фрида», 1939, Хәҙерге заман сәнғәт музейы, Мехико; «Марксизм ауырыуҙы сәләмәтләндерә», 1954, Фрида Кало йорт-музейы, Мехико)
Поезд
Юл хәрәкәтен ойоштороу
Тимер юл транспорты ҙур күләмдә хәрәкәт итә, әммә поезд был күләмде бер юлы ташып өлгөрә алмай, сөнки уның үлсәмдәре, тимәк, ауырлығы станцияларҙың уны ҡабырға юлына ҡуйыу һәм эшкәртеү (тейәү-бушатыу) мөмкинлеге менән сикләнә. Пассажирҙар ағымында көн һайын хәрәкәт тигеҙһеҙлеге лә ҙур роль уйнай, сөнки пик сәғәттәрендә пассажирҙар ағымының күләме һиҙелерлек арта, был поездар һанының артыуына килтерә. Шуға күрә тимер юлы күп һанлы поездарҙы үткәрә алырға тейеш, ә поездар, башҡа транспорт төрҙәре менән конкуренцияла бирешмәҫ өсөн, йөктәрҙе тиҙ арала, йәғни юғары маршрут тиҙлеге менән, еткерергә тейеш. Бынан тыш, поездар күпмелер арауыҡ менән йөрөргә тейеш, уларҙың береһе менән авария булған осраҡта поезд туҡтап өлгөрөргә тейеш. Поездар ағымын ойоштороу маҡсатында төп тимер юлдарҙа, Ливерпуль — Манчестер (1830) һәм Санкт-Петербург — Мәскәү (1851 йыл) юлдарынан башлап, теҙмә индерелә, ниндәй поезд ҡасан булырға тейешлеген билдәләүсе теҙмә булдырыла. Ә поездарҙың заманса теҙмәһе — поездарҙың ғәмәлдәге хәрәкәте планы, шулай уҡ тимер юлының бөтә эксплуатация эштәре, шул иҫәптән хәрәкәт итеүсе составтың һәм кешеләрҙең теҙмәһен, станцияларҙа вагондарҙы эшкәртеү һәм хатта поездарҙың күләмен билдәләү планы. Бынан тыш, юлдарҙа ремонт-төҙөлөш эштәрен башҡарыу өсөн «тәҙрәләр» ҡаралған. Юл хәрәкәте графигының мөһимлеген иҫәпкә алғанда, уны боҙоу рөхсәт ителмәй. Был график буйынса хәрәкәтте ойоштороу өсөн һәр поезд, йүнәлешенә ҡарап, номер ала, ул тигеҙ йәки таҡ булырға мөмкин (юлда хәрәкәт ваҡытында һанын үҙгәртергә мөмкин). Шулай уҡ, номерҙың диапазоны буйынса уның ниндәй поезд булыуын билдәләргә мөмкин: ҡала яны, тиҙ, көнкүреш йәки хатта айырым паровоз. Номерҙан тыш, состав формалаштырыу станцияһындағы һәр йөк поезына билдәле бер индекс бирелеүе мөмкин, ул тарҡатыу станцияһына тиклем үҙгәрмәй. Әгәр поезд теҙмә буйынса бирелмәһә, уның номеры тәғәйенләнгән ваҡытта бирелә. Метрола хәрәкәтте ойоштороуҙы ябайлаштырыу өсөн линияла эшләүсе һәр поезға маршрут номеры бирелә, был үҙ сиратында бөтә көн дауамында поездарҙың теҙмәһенә тап килә.
Фрида Кало
Күргәҙмәләре
«Тамырҙар» картинаһы 2005 йылда Лондонда «Tate» галереяһында ҡуйыла, ә шәхси күргәҙмәһе был музейҙа тарих галереяһында иң уңышлыларҙың береһе була — яҡынса 370 мең кеше килә.
Картиналарының хаҡы
2006 йыл башында Фриданың автопортреты «Тамыр» («Raices») Sotheby’s эксперттары баһалауынса ' 7 миллион доллар була (аукционда баштағы хаҡ — 4 миллион фунт стерлинг). Картина 1943 йылда металл табаҡта май менән яҙыла (Ривера Диего менән ҡабат никахлашҡандан һуң). Шул уҡ йылда картина 5,6 миллион АҠШ долларына һатыла, был латин америкаһы эштәре араһында рекорд була.
Поезд
Юл хәрәкәтен ойоштороу
Алыҫ юл пассажир поездарында тепловоз бригадаһы бөтә поезды күҙәтә һәм пассажирҙарҙы хеҙмәтләндерә алмай, шуға күрә поезд бригадаһы тәғәйенләнә, ул поезд начальнигынан, электромеханиктан һәм кондукторҙарҙан тора. Вагон-ресторан һәм почта вагондарын шулай уҡ тейешле хеҙмәткәрҙәр хеҙмәтләндерә. Хужалыҡ поездары өсөн эш етәксеһе йәки уның вәкиле тәғәйенләнә, маневрҙар башҡарылған поездар өсөн поезд төҙөүсе тәғәйенләнә ала.
Фрида Кало
Картиналарының хаҡы
Калоның 1929 йылда яҙылған тағы бер автопортреты хаҡы буйынса рекордлы була, 2000 йылда 4,9 миллион долларға һатыла (тәүге хаҡы — 3- 3,8 млн доллар).
Поезд
Юл хәрәкәтен ойоштороу
Тәүге йылдарҙа тимер юлдарҙа поездар ваҡыт интервалы буйынса айырымланалар. Әммә был ысул тиҙ арала үҙенең һөҙөмтәһеҙлеген күрһәтә, шуға күрә улар айырымланыуҙы арауыҡ буйынса ҡуллана башлай. Тәүҙә ике станция (аралыҡ) араһында бер генә поездға ултырыуға рөхсәт ителә, улар менән идара итеү өсөн, караптарҙағы кеүек, беренсе семафорҙарҙы, ә һуңғараҡ — светофорҙарҙы ҡуллана башлайҙар. Ғәҙәти торошта светофор тыйыу сигналын күрһәтә, ә уның артында аралыҡ буш булған осраҡта ғына хәрәкәт рөхсәт ителә. Бер арауыҡ оҙонлоғо ярайһы уҡ ҙур булып киткәс һәм хәрәкәтте сикләй башлағас, һуҙылыу бер нисә өлөшкә — блок участкаларына бүленә башлай. Блок участкаһының оҙонлоғо үтеп барыусы поездар араһындағы иҫәпләнгән интервалға, юл йүнәлешенә, поездарҙың тиҙлегенә, ауырлығына һәм оҙонлоғона, шулай уҡ тормоздарҙың һөҙөмтәлелегенә бәйле. Ғәҙәттә блок участкаларының оҙонлоғо бер километрҙан тора. Беренсе светофорҙар сигналдарҙы рөхсәт итеүҙе һәм тыйыуҙы ғына күрһәтә, әммә заманса светофорҙар алда нисә блок участкаһы буш булыуын күрһәтә ала, шуның арҡаһында водителдәр маршруттағы хәлде алдан белә һәм шуға күрә, мөмкин булһа һәм кәрәк булһа, поездарҙы юғарыраҡ тиҙлектә йөрөтә ала. Әммә ҡайһы берҙә машинисҡа светофорҙы күреүе ауыр һәм тиҙ йөрөшлө хәрәкәттә айырыуса мөһим булғанлыҡтан, автоматик паровоз сигналы ярайһы уҡ киң тарала. Был осраҡта водитель кабинаһында юл алдында торған светофор күрһәткестәрен ҡабатлаусы ҙур булмаған светофор урынлаштырыла. Светофор күрһәткестәре тураһында сигнал юл аша шифрланған сигнал рәүешендә салонға тапшырыла.
Поездарҙың билдәләнгән теҙмәһе үтәлһен өсөн, контроль кәрәк. Бының өсөн, беренсенән, тимер юлы айырым өлөштәргә (ғәҙәттә 100—150 км) — участкаларға бүленә, уларҙың һәр береһе өсөн етәксе — поезд диспетчеры тәғәйенләнә. Был эшсе барлыҡ техник саралар ярҙамында поездарҙың расписаниеһын үтәүҙе тәьмин итергә бурыслы, һәм расписание боҙолған осраҡта һуңлаған поездарҙы графикка ҡайтанан индерә, бының өсөн ул башҡа поездарҙың хәрәкәтен көйләргә мөмкин. Тап шуның өсөн дә поезд диспетчерының бойороҡтары бер һүҙһеҙ үтәлергә тейеш. Бынан тыш, поездарҙы хеҙмәтләндереүсе машинистарға һәм башҡа хеҙмәткәрҙәргә станция дежурҙары ла буйһона, улар ҙа үҙ сиратында поезд диспетчерына буйһона.
Фрида Кало
Йорт-музейы
Йортҡа инеү урынын ике ҙур Йәһүдә һаҡлай, уларҙың папье-машенан фигуралары егерме фут бейеклектә, бер-береһен һөйләшеүгә саҡырған һымаҡ ишара яһай.
Оло Пола
Оло Пола — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Четлас йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Фрида Кало
Йорт-музейы
Эстә палитра һәм бумаланы Фрида эш өҫтәлендә әле генә ҡалдырып сыҡҡан кеүек. Диего Ривераның карауаты эргәһендә эшләпә, уның эш халаты ята һәм ҙур ботинкалары тора. Мөйөштәге ҙур йоҡо бүлмәһендә быяла витрина урынлашҡан. Унда ошондай яҙыуҙар бар: «Бында Фрида Кало 1910 йылдың 7 июлендә тыуған». Яҙыу, рәссам үлеп дүрт йыл үткәс һәм йорто музей булғас, барлыҡҡа килә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, яҙыу дөрөҫлөккә тап килмәй. Фриданың тыуыу тураһындағы таныҡлыҡта уның 1907 йылдың 6 июлендә тыуғанлығы яҙылған. Фрида үҙенең Мексика революцияһы башланған йылда тыуыуын ғына таный. Сөнки революция ун йыллығында ул сабый ғына була, һәм хаос һәм ҡан менән тулған Мехико урамдары араһында йәшәгәнгә, революция менән бергә тыуғанмын тип ҡарар итә.
Ихатаның асыҡ-зәңгәр һәм ҡыҙыл стеналарын тағы бер яҙыу биҙәй: «1929 йылдан 1954 йылға тиклем был йортта Диего и Фрида йәшәй». Диего һәм Фрида АҠШ-ҡа киткәнгә тиклем (унда 1934 йылға тиклем 4 йыл үткәрәләр), был йортта бик аҙ йәшәйҙәр. 1934—1939 йылдарҙа улар өсөн Сан-Анхеле биҫтәһендә махсус төҙөлгән ике йортта йәшәйҙәр. Һуңынан ике Ривераның да ташлашыуы, айырылышыуы һәм яңынан никахлашыуы булған оҙон осорҙар башлана. Ике яҙыу ҙа ысынбарлыҡты биҙәй. Улар музей һымаҡ, Фрида тураһында легенданың өлөшө.
Оло Пола
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Поезд
Юл хәрәкәтен ойоштороу
= Ҡорамалдар =
= = Энергетика = = Поездың энергетикаһы — барлыҡҡа килтереүсе һәм энергия тотоноусы ҡоролмалар һәм системалар йыйылмаһы, шуның арҡаһында эш тәьмин ителә. Поезд тотонған энергияның төп күләме тартыу көсөнә ҡулланыла, йәғни поезды хәрәкәткә килтерерә (үҙйөрөшлө хәрәкәт составы тураһында юғарыла ҡарағыҙ). Энергияның бер өлөшөн ярҙамсы системалар, шул иҫәптән пассажир вагондарын йылытыу, яҡтыртыу һәм елләтеү системалары тотона. Уларҙың күбеһенең эшләүе өсөн электр (яҡтыртыу, йылытыу, елләтеү, ашхана машиналарында бешереү) ҡулланыла. Уның сығанаҡтары булып электр генераторын һәм аккумулятор батареяһын үҙ эсенә алған автономлы энергия менән тәьмин итеү системаһы тора. Даими ток генераторы тәгәрмәс пары күсәренән ҡайыш йәки кардан аша тапшырыу юлы менән әйләнешкә индерелә. Генераторҙағы көсөргәнеш — 50 В, ә ҡеүәте — яҡынса 10 кВт.
Оло Пола
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Наген-Еган
Наген-Ёган — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хисмәтуллин Сисәнбай Хисмәтулла улы
Хисмәтуллин Сисәнбай Хисмәтулла улы, Сисәнбай Хисмәтов (1844, Ләмәҙтамаҡ — 19??) — әүлиә, хажи, халыҡ табибы. 1844 йылда Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе ауылында тыуған (хәҙерге ваҡытта Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районына ҡарай). Ләмәҙтамаҡ ауылында үлгән. Үлгән йылы аныҡ ҡына билдәле түгел. Район энциклопедияһы мәғлүмәте буйынса 1917 йылда үлгән тип иҫәпләнә. Шул уҡ ваҡытта 1917 йылғы Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыу (июль айы) исемлегенә теркәлгән. Хәтирәләр буйынса 30-йылдарҙа үлгән булырға тейеш.
Троицк ҡалаһында «Рәсүлиә» мәҙрәсәһен, Ҡазан ҡалаһында дини семинария тамамлаған. Шул уҡ семинарияла уҡытҡан да. Бер нисә тапҡыр Мәккәгә хаж ҡылған. Тыуған ауылына ҡайтҡас, мәхрифәтселек һәм дауалау менән шөғөлләнгән.
Ата-бабалары, туғандары һәм тоҡомо шәжәрәлә күрһәтелгән.
Ралит ағай Ғөнсәровтан 2006 йылда яҙып алынды
Сисанбай Хисматуллин 13 йәшендә Зәйнулла ишандың Стәрлебаш ауылындағы мәҙрәсәһенә (хәҙерге Стәрлебаш районында) уҡырға китә. Бик яҡшы уҡығаны өсөн Ҡазанда Ҡасимиә мәҙрәсәһендә уҡыуын дауам итеү хоҡуғуна эйә була. Ҡасимиә мәҙрәсәһен уңышлы тамамлай һәм Ғәрәбстанға Мәккә ҡалаһына уҡырға китә. Унда өс йыл ярым табиблыҡҡа уҡый. Сисәнбай Ғәрәбстандан туры Ҡазанға ҡайта һәм Ҡасимиә мәҙрәсәһендә табип булып уҡыта.
Атаһы Хисмәтулла Ләмәҙ-Тамаҡ ауылында улы ҡайтыуына тип мәсет һалдыра. Хисмәтулла мәсетен килешеү буйынса Мәләкәҫтән килгән Әхмәтйән муллаға тапшыра. Әхмәтьйән мулла атаһы Хисаметдин менән указной мулла булып Ләмәҙ-Тамаҡ ауылына килгән булалар. Улар үҙҙәре лә мәсет һалдыралар. Был ике мәсет йорто XX быуаттың 70-се йылдарына тиклем ауылға хеҙмәт итте. Хисмәтулла ҡарт һалдырғаны клуб булып ҡулланылды. Ул мәсет урынында бөгөн яңы клуб баҡсаһы, Бөйөк Ватан һуғышында үлеп ҡалған Ләмәҙ-Тамаҡ ауылы яугирҙәренә һәйкәл тора. Әхмәтйән мулла һалдырған мәсет Сүсәкәй тауы итәгендә булған. Өҫкө урамдағы Ғиниятов Фәрит Баязит улының йорто артына тура килә.
Сисәнбай Хисмәтуллин 40 йәштәрҙә Ҡазандан ауылға ҡайта. Дыуан-Мәсетле ауылынан Ҡәнзәфәр кантондың Сәмсинур исемле ҡыҙына өйләнә. Дини дәрәжәһе ишан булыуына ҡарамаҫтан, дин эштәре менән шөғөлләнмәй. Мәсетен ауыл файҙаһына биреп ҡуя. Үҙе балалар уҡыта, табибсылыҡ менән шөғөлләнә.
Сисәнбай хәҙрәттең бер малай, ике ҡыҙы була. Малайы Ғөнсәр, ҡыҙҙары Зөбәйҙә һәм Гөлйыһан. Әхмәтйән мулла менән ҡоҙа булышалар.
Фрида Кало
Йорт-музейы
Музейҙа рәссамдың бер нисә картинаһы, шәхси әйберҙәре, китаптары һәм Колубҡа тиклем булған осорға бағышланған статуялар ҡуйылған. Тышҡы һәм эске стеналарының буялышынан сығып, йортто «Зәңгәр» йә «Зәңгәрһыу» (Casa azul) тип йөрөтәләр.
Сәнғәттә
Фрида Калоның сағыу һәм ғәҙәти булмаған шәхесе әҙәбиәт һәм кинематограф әҫәрҙәрендә сағылыш таба.
Фрида Кало Pixar студияһы йәнһүрәттәрендә «Коко сере» йәнһүрәтендә күренә. Шулай уҡ уның фамилияһын мультфильмдың төп геройҙарына (Ривер) бирәләр.
Хәтер
1994 йылда америка джаз-флейтасыһы һәм композиторы Джеймс Ньютон, Кало менән илһамланып, Frida for Suiteлә Kahlo, AudioQuest Music исем аҫтында альбом сығара.
2001 йылдың 21 мартында Фрида Кало АҠШ маркаһында һүрәтләнгән беренсе Мексика ҡатын-ҡыҙы була.
Фрида Кало хөрмәтенә 2007 йылдың 26 сентябрендә Эльст Эрик тарафынан 1993 йылдың 20 февралендә асылған 27792 Fridakahlo астероиды атала. 2010 йылдың 30 авгусында Мексика Банкы 500 песо яңы банкнотаһын сығара, уның әйләнешендә Фрида һәм уның 1949 йылғы картинаһы һүрәтләнә Embrace of the ' s Universe Love', Earth, (Mexico), I, Diego, and. Xólotl, ә ыңғай яғында уның ире, Диего һүрәтләнгән була. 2010 йылдың 6 июлендә, Фриданың тыуған көнө йыллығы хөрмәтенә дудл сығарыла.
Польшар
Polandball (Польшар) — 2009 йылдың икенсе яртыһында Krautchan.net сайтының /INT/немец имиджборды ҡулланыусылары ҡулланышҡа индергән интернет-мем. Был мем төрлө интернет-комикстар менән бәйле, уның персонаждары төрлө илдәр, милли флаг төҫөнә буялған шарҙар (countryballs) итеп күрһәтелә. Polandball/Польшар бындай комикстарҙың беренсеһе һәм иң билдәлеһе.
Тарихы
Польшар drawball.com сайтында 2009 йылдың авгусында поляк интенет ҡулланыусылары һәм донъялағы башҡа ҡулланыусылар араһындағы үткән киберһуғыштан һуң барлыҡҡа килә.
Поезд
Юл хәрәкәтен ойоштороу
Әгәр вагон кондиционер системаһы менән йыһазландырылһа, генераторҙағы көсөргәнеш 110 V тәшкил итә, ә уның ҡеүәте 30 кВт-ҡа етергә мөмкин. Был осраҡта йыш ҡына алмаш ток һәм турайтҡыс ҡулланыла. Алмаш ток алыу өсөн (люминесцент лампаларҙы, радиоаппаратураны, электр розеткаларын һәм башҡа түбән ҡеүәтле ҡоролмаларҙы тоташтырыу өсөн), тура токты влмаш токка туранан-тура үҙгәртеүсе машина йәки ярымүткәргесле үҙгәрткестәр ҡулланыла. Аккумулятор батареяһы генераторҙы түбән тиҙлек менән артыҡ арттырыу өсөн тәғәйенләнә. Бындай системаның төп етешһеҙлеге булып хәрәкәткә ҡаршы тороуҙың 10 процентҡа тиклем артыуы тора.
Тиҙ йөрөшлө һәм үтә тиҙ йөрөшлө поездарҙа поезды электр менән тәьмин итеү өсөн көс вагоны ҡулланыла. Дизель-генераторҙар йыйылмаһы менән йыһазландырыла һәм башлыса поездың алғы яғында, тепловоз артында (тиҙ йөрөшлө «Аврора» һәм «Невский Экспресс» поездарында, поезд ҡойроғона) ҡуйыла. Дизель-поездарҙа түбән көсөргәнеш алыу өсөн ярҙамсы генераторҙар ҡулланыла, улар дизель-генераторҙар йыйылмаһынан әйләнешкә индерелә. Даими ток электропоездарында генератор вагон аҫтында урынлашҡан динамотор менән бер күсәрҙә урынлаша, шулай уҡ йыш ҡына юғары вольтлы ярымүткәргесле үҙгәрткестәр ҙә ҡулланыла. Алмаш токлы электропоездарҙа түбән көсөргәнеш тартыу трансформаторынан алына, унда контакт селтәренең көсөргәнешлеге кәрәкле кимәлгә тиклем кәмей (яҡынса 220 В). Артабан машина үҙгәрткесендә бер фазалы ток өс фазалы токҡа әйләндерелә. Алмаш токтан тура ток алыу өсөн турайтҡыстар ҡулланыла. Метрополитен вагондарында идара итеү һәм яҡтыртыу селтәрҙәре аккумулятор батареяһы (шулай уҡ контактлы рельстан резисторҙар йыйылмаһы аша зарядлана), йәки статик үҙгәрткес ярҙамында башҡарыла.
Йылытыу схемаларын тәьмин итеү өсөн юғары көсөргәнеш кәрәк (төп тимер юлдарҙа — яҡынса 3000 В), ул паровоздан килә. Даими токлы электровозда электр менән тәьминәт итеү туранан-тура контакт селтәренән, үҙгәрешле токлы электровозында — контакт селтәре көсөргәнешенән (25 кВ), тартыу трансформаторында өҫтәмә урау ярҙамында 3 кВ-ға тиклем кәмей, шунан һуң йылытыу схемаһына инә. Паровозда 3 кВ көсөргәнеш етештергән махсус генератор урынлаштырылырға мөмкин; юғиһә еңел вагондарға яғыулыҡ (күмер, утын, торф) йылытыу ҡаралған. Асыҡ урындарҙа эшләүсе метрополитен вагондарында (мәҫәлән, Мәскәү метрополитенының Филёв линияһы), трамвай вагондарындағы кеүек үк, электр мейестәре туранан-тура контакт селтәренә (йәки контактлы рельсҡа) тоташтырыла. Юғары көсөргәнеш паровоздан ғына түгел, вагон-электростанциянан да килеп килергә мөмкин. Йыш ҡына вагондарға тепловоздан түбән көсөргәнеш яҡтыртыу селтәрҙәрен, елләтеүҙе һ.б. тәьмин итергә мөмкин, был иһә электр менән тәьмин итеүҙең автоном системаһын ҡулланмаҫҡа мөмкинлек бирә. Рефрижератор вагондарҙа һыуытҡыс агрегаттарҙы файҙаланыу өсөн дә электр энергияһы кәрәк. Уны алыу өсөн дизель-генератор комплекттары ҡулланыла, улар машинаның үҙендә лә, айырым электр станцияһында ла урынлаша, һәм йыш ҡына һыуытҡыс агрегаттар вагон-электростанцияға тапшырыла.
Тормоз ҡорамалдары
Поездарҙа кире тормоз, йәғни двигателде эшләтеп ебәреүгә ҡаршы тормоз да ҡулланырға мөмкин. Ябай ғына әйткәндә, был ваҡытта машинист двигателде артҡа йөрөшкә күсереп ҡуя. Бындай тормоз паровоздарҙа (контрпар) ҡулланылған, унда ярайһы уҡ һөҙөмтәле була. Уны хәрәкәтсән составта һәм электр тартыу көсө двигателдәрендә ҡулланырға мөмкин, әммә шуны иҫтә тоторға кәрәк: электр машиналары өсөн капма-ҡаршы режим (контрток) ғәҙәттән тыш хәлгә килтерергә мөмкин, шуға күрә уны тик түбән тиҙлек ваҡытында ғына ҡулланырға мөмкин. Шуға ҡарамаҫтан, тормоздың был төрө үҙгәрешле ток ҡулланған электровоздарҙа импульс менән көйләүгә ҡулланыш таба, шул иҫәптән СССР-ҙың иң ҡеүәтле сериялы ВЛ85 паровоздарында. Тиҙ йөрөшлө поездарҙа, авиациялағы кеүек, аэродинамик тормоз ҡулланылырға мөмкин. Бының өсөн вагондар кире ҡайтарылыусы ҡалҡандар менән йыһазландырыла, улар, тормозға баҫҡанда, самолёттарҙағы спойлерҙарға оҡшаш эш итеп, оҙайтыла. Был тормоз япон Fastech 360 электропоездарында ҡулланыла, өҫтәүенә, ҡалҡан формаһында булыуы арҡаһында был электропоездҡа "Бесәй ҡолаҡлы Синкансэн " тигән ҡушамат бирелә.
Ведресев
Ведресев (Ведресево) — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 97 кеше. Почта индексы — 452933, ОКАТО коды — 80237820004.
Поезд
Сигналдар
Поездар хәрәкәтенең хәүефһеҙлеген тәьмин итеү өсөн сигналдар кәрәк, улар яҡынлашыу тураһында алдан хәбәр итә, шулай уҡ уның ҡайһы яҡҡа йүнәлгәне тураһында иҫкәртә ала. Бынан тыш, тауыш сигналдары ярҙамында машинист юлдарҙа эшләүселәр менән мәғлүмәт алмаша, шул иҫәптән төҙөүселәрҙе һәм вагон инспекторҙарын әҙерләү буйынса бойороҡ бирә ала. Поездың яҡынлашыуы тураһында иҫкәртеү кәрәклеге беренсе тимер юл линияһын — «Ливерпуль — Манчестер» юлын асҡанда уҡ асыҡлана, шул уҡ көндө билдәле «Ракета» паровозы депутат Уильям Гускиссонға бәрелә, һөҙөмтәлә һуңғыһы бер нисә сәғәттән һуң һәләк була. Беренсе паровоздарҙа тауыш сигналдары биреү өсөн ҡыңғырау ҡулланыла, һуңынан уларҙы пневматик хәрәкәт (паровоздарҙа) йәки ҡыҫылған һауа менән ысҡындырғыс һәм тифондар алмаштыра. Ысҡындырғыстар юғары күләмле сигналдар өсөн түбән күләмле сигналдар, тайфондар биреү өсөн тәғәйенлән!. 5 метр алыҫлыҡтағы тифон сигналының нормаль күләм кимәле 360—380 Гц йышлығында яҡынса 120 дБ тәшкил итә, ә 5 метр алыҫлыҡтағы ысҡындырғыс сигналдың тауыш йышлығы яҡынса 1200 Гц булғанда, тауыш кимәле 105 дБ тәшкил итә. Тауыш сигналдары сигналдарҙың һаны һәм оҙайлығы менән айырыла. Мәҫәлән, «Туҡтау» өсөн өс ҡыҫҡа сигнал һәм «Поезды юлға оҙатыу» өсөн бер оҙон. Поездарҙың күренеп торған сигналдары поездың башын һәм ҡойроғон күрһәтеү өсөн тәғәйенләнә, йәғни уның ниндәй йүнәлештә барғанын күрһәтә. Күренеп торған сигналдарға шулай уҡ поезд башын билдәләүсе прожектор ҙа инә; фаралар менән дә тулыландырылырға мөмкин. Поездың ҡойроғо, ҡағиҙә булараҡ, ҡыҙыл уттар йәки ҡыҙыл диск менән билдәләнә.
Ведресев
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Поезд
Идара итеү һәм хәүефһеҙлек ҡоролмалары
Поездың хәүефһеҙлеген арттырыу өсөн улар төрлө ҡулайламалар һәм приборҙар менән йыһазландырыла, уларҙың күбеһе водитель салонында урынлаша. Хәрәкәт сигналдары менән идара итеү өсөн поезд АЛС — автоматик локомотив сигналы менән йыһазландырыла. Трассанан алда светофорҙан килгән махсус сигналдар уҡый, шифрҙы сисеп һәм кабинала урынлашҡан мини-светофорҙа (светофорҙа) алдағы светофор сигналдарын ҡабатлай. Машинистың уяулығын тикшереү өсөн уяулыҡ тотҡаһы (РБ, структур яҡтан төймә йәки педаль рәүешендә эшләнә) ҡулланыла. Светофорҙағы күрһәтмә үҙгәргәндә, шулай уҡ водитель оҙаҡ ваҡыт тормоз менән идара итеү һәм тартыу көсө торошон үҙгәртмәгән осраҡта тауыш сигналы ишетелә, уны йыш ҡына яҡтылыҡ сигналы ҡабатлай (ҡайһы бер осраҡтарҙа тауыш сигналы алдынан яҡтылыҡ сигналы яна). Тауыш сигналын ишетеү (йәки яҡтылыҡ сигналын күреү) менән, машинист кисекмәҫтән РБ-ға баҫырға тейеш; юғиһә, күпмелер ваҡыттан һуң (5-10 с) авария тормозы автоматик рәүештә ҡулланыласаҡ. Шулай уҡ поезд светофорға тыйыу күрһәтмәһе менән яҡынлашҡанда ла уяулыҡ ваҡыты-ваҡыты менән тикшерелә. Йыш ҡына машинистың уяулығын күҙәтеү өсөн датчиктар ҡулланыла, улар уның физиологик мәғлүмәттәрен үлсәй (импульс, баҫым, баш ауышлығы). Тиҙлекте контролдә тотоу өсөн салонда механик спидометр ҡуйыла. АЛС һәм спидометр үҙ-ара даими аралаша: мәҫәлән, сәғәтенә 20 км тиҙлектә ҡыҙыл утлы светофор үткән осраҡта ашығыс тормоз эшләйәсәк. Бынан тыш, паровоз спидометры ҡара йәшник булып хеҙмәт итә. Уның өҫкө өлөшөндә ҡағыҙ таҫма ҡуйыла, унда бер нисә параметр теркәлгән: ваҡыт, тиҙлек, арауыҡ, баҫым һәм тормоз һыҙаттарында, шулай уҡ тормоз цилиндрында баҫым, светофорҙың локомотив күрһәткестәре. Әлеге ваҡытта Рәсәй хәрәкәт составы АЛС-ты һәм спидометрҙы КЛУБ (интеграцияланған паровоз хәүефһеҙлеге ҡоролмаһы) менән алмаштыра. Спидометр һәм АЛС функцияларын үтәй, шулай уҡ тиҙлекте контролдә тота. Ҡорамалдарҙың торошон күҙәтеү өсөн төрлө датчиктар һәм релелар (бокс релелары, артыҡ йөкләнешле релелары) проектлана, машинист пультына сигнал лампалары ҡуйыла. Пассажир поездары янғын сигнализацияһы менән йыһазландырыла, уларҙың иҫкәрткестәре салондарҙа һәм вестибюлдәрҙә урынлашҡан. Вагондар һәм тепловоздар шассиһы менән идара итеү өсөн тимер юлда төрлө датчиктар урынлаштырыла. Улар күп кенә етешһеҙлектәрҙе асыҡларға мөмкинлек бирә, шул иҫәптән: күсәр ҡумтаһын артыҡ йылытыу, шассиҙың зарарланыуы, колеяның боҙолоуы. Машинисҡа эште кәметеп, хәрәкәт хәүефһеҙлеген шулай уҡ САВП — поезда автоматик идара итеү системаһын (моторлы машинист) арттыра. Әлеге ваҡытта метрополитендың күпселек поездары автоматлаштырыу юлы менән идара ителә, ҡала яны электропоездарында башлыса өйрәтмә өсөн ҡулланыла (тиҙлек режимы, светофорҙар тураһында иҫкәртә, шулай уҡ туҡталыштар тураһында иғлан итә).
Польшар
Тарихы
Krautchan.net сайтының /INT/Немец имиджборды бүлеге төрлө илдәрҙәге инглизсә һөйләшеүсе ҡулланыусылар араһында бик популяр. Польшар ошо мөхиттә барлыҡҡа килә: MS Paint программаһы ярҙамында 2009 йылдың сентябрендә эшләгән мемдың авторы булып /INT/ британ ҡулланыусыһы Falco тип иҫәпләйҙәр. Башта мем сәйәси маҡсатта ҡулланылмай һәм Falco уны Wojak ҡушаматлы поляк ҡулланыусыһынан, һәм инглизсә насар яҙған тағы бер ҡулланыусынан көлөү өсөн файҙаланыла. Тиҙҙән мемды башҡа ҡулланыусылар эләктереп ала, һәм Polandball тураһында комикстар эшләй башлайҙар.
Поезд
Тиҙлек рекордтары
{основная статья|Поездар тиҙлеге рекордтары}}
Польшар
Тарихы
2010 йылдың апрелендә, Польша президенты самолеты һәләкәткә осрағас, комикстар полулярлыҡ яулай.
Темалар һәм субмемдар
Комикстарҙың темалары: Польша тарихы, эске сәйәсәте, милли стереотиптар. Ҡағиҙә булараҡ, комикстарҙа бөйөклөк манияһы, милли комплекстар күрһәтелә. Ил-шарҙар араһындағы диалогтарҙа боҙоҡ инглиз теле, Lolcat мемды хәтерләткән интернет-сленг ҡулланыла. Рәсемдәрҙә польша флагы баш түбән әйләндерелә (ҡыҙыл яғы өҫтә, аҡ яғы аҫта), һуңында польшар илап туҡтап ҡала.
Икенсе комикс та тарихи-сәйәси сатираға ҡоролған: Польшар башҡа шарҙарҙы «So when we crushed Russia and the turks were were the biggest country in the world… and..» (шунан, беҙ Рәсәй менән төрөктәрҙе тар-мар иткәс, беҙ донъяла иң ҙүр ил инек) тигән хәбәре менән күңелһеҙ тойғоға һала. Башҡа ил-шарҙар мыҫҡыллы көлә башлай. Үпкәләгән Польшар kurwa тип ҡысҡыра һәм «Internet serious business» тигән табличка күрһәтә, был әйтем, бәхәс темаһынан ситкә киткәндә, үпкә белдереү әйтеме булып тора. Комикс конвенция буйынса польшарҙың илауы менән тамамлана.
Countryballs (ил-шарҙар)
Башҡа илдәрҙә Польшар стилендә эшләнгән комикстар бар, уларҙы Countryballs (ил-шарҙар) тип атарға була. Шар формаһында бөтә ил генә түгел, уның бер өлөшө генә лә күрһәтелә. АҠШ штаттары, немец Баварияһы, испан Каталонияһы һәм урыҫ себеренең үҙ шарҙары бар. Ҡайһы бер илдәр айырым үҙенә бер төрлө образда һүрәтләнә. Сингапурҙы өсмөйөш итеп күрһәтәләр, Трингапур (Tringapore — инглизсә triangle  — «өсмөйөш») тип яҙалар. Израильды гиперкуб итеп күрһәтәләр (йәһүд физикаһына аллюзия). Ҡаҙағстан тура мөйөшлө кирбес итеп күрһәтелә. Британия һәр ваҡыт цилиндр эшләпә һәм монокль йөрөтә.
Поезд
Бүтән рекордтар
Исемен һәм маршрутын оҙаҡ үҙгәртмәгән поезд: 1862 йылдан Лондон — Эдинбург маршруты буйынса «Осоусы шотландец» поезы йөрөй.
Һылтанмалар
һылтанмалар|29em
Плотникова (Аргудата ҡушылдығы)
Плотникова — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аргудат йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Сомерсет Моэм
Уильям Сомерсет Моэм (William Somerset Maugham []; 25 ғинуар 1874 йыл, Париж — 16 декабрь 1965 йыл, Ницца) — Англия яҙыусыһы, драматург. 1930-сы йылдарҙың иң уңышлы прозаиктарының береһе. Уның «Театр» («Theatre»), «Ай һәм алты пенслыҡ» (The Moon and Sixpence) кеүек әҫәрҙәре XX быуат инглиз әҙәбиәтендә алдынғы урынды алып тора.
Плотникова (Аргудата ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сомерсет Моэм
Тормош юлы
Яҙыусы 1874 йылдың 25 ғинуарында Парижда, Бөйөк Британияның Франциялағы илселеге юрисы ғаиләһендә тыуа. Уның тыуыуы ата-әсәһе тарафынан аңлы рәүештә Бөйөк Британия илселегендә ойошторола, сөнки көтөлгән ҡанун өлгөһө буйынса Франция ерендә тыуғандар үҙенән-үҙе Франция гражданлығына эйә була, ә бәлиғ булған Франция граждандарын һуғыш осрағында фронтҡа ебәргәндәр.
Бала сағында Моэм фәҡәт французса ғына һөйләшә, инглиз телен 11 йәшендә генә үҙләштерә башлай. Шул ваҡытта ата-әсәһе вафат булыу сәбәпле уны Кент графлығында йәшәгән туғандары янына ебәрәләр.
Уҡыуын ул Кентербериҙағы Король мәктәбендә башлай. Унан һуң Моэм Гейдельберг университетына уҡырға инә, шунда әҙәбиәт һәм философия фәндәрен үҙләштерә. 1892 йылда Моэм медицина мәктәбенә ҡабул ителә. 1897 йылда беренсе әҙәби әҫәрен («Ламбетлы Лиза») яҙа.
Беренсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында Сомерсет Моэм МИ-5-те хеҙмәтләндерә. Рәсәйгә ебәрелә, Александр Керенский, Борис Савинков һәм башҡа сәйәсәт эшмәкәрҙәре менән һөйләшеүҙәр алып бара. Октябрь революцияһынан һуң Швеция аша тыуған иленә ҡайта.
Артабан яҙыусы, драматург ижадиэшсәнлеген әүҙемләштерә, төрлө илдәргә сәйәхәт итә.
Вафаты
Уильям Сомерсет Моэм 1965 йылдың 16 декабрендә пневмония ауырыуынан Ницце хастаханаһына вафат була.
Урсай (Башҡортостан)
Урсай (Урсаево) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренё ҡарата халыҡ һаны 106 кеше. Почта индексы — 452634, ОКАТО коды — 80258805010.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Урсай ауылы мариҙар тарафынан 1632 йылдың 1 июлендә Ҡазан даруғаһындағы Ҡыр-Йылан улусы Ҡаръяуҙы ауылы башҡорттары менән килешеү буйынса нигеҙ һалына. Мариҙар типтәр класында була. VIII ревизия мәғлүмәттәре буйынса 1834 йылда Ырымбур губернаһы Бәләбәй өйәҙенең 4-се Тептәр станында Урсай ауылы бар. Типтәрҙәр ағаба башҡорттар менән менән бергә ерҙең хужаһы булған.
1865 йыл аҙағында Өфө губернаһы Шалтыҡ йылғаһы эргәһендә урынлашҡан Бәләбәй өйәҙенең 3-сө станындағы ауыл буоа, аулда 2 һыу тирмәне булған.
1893 йылда мәктәп асыла. 1895 йылда административ яҡтан Урсай ауылы Ҡысҡырыу улусы Бәләбәй өйәҙе V Стан ауылы була. Ауыл эргәһендә 1 кеше йәшәгән тирмән булған. «Оценочно статистические материалы» биргән тасуирламаға ярашлы, ауыл Шалтыҡ йылғаһына тиклемге битләүҙә тирмәндәр өсөн яраҡлы булған йылға буйында урынлашҡан. Бүленгән ер бер урында, ауыл бүленгән ерҙең көньяҡ-кҡнсығышында урынлашҡан. Һуңғы ваҡытта урмандың бер өлөшө таҙартылған. Баҫыуҙар ауыл эргәһендә көньяҡ-көнсығышҡа табан түбән төшкән. Ҡара тупраҡлы. Баҫыуҙарҙа яҡынса 5 йырын һәм ике урында ҡыуаҡлыҡлы. Халыҡ Дүртөйлөгә икмәк ташый, һәр арбаға 18 боттан 70-80 тин аҡса ала.
Сабатина Джеймс
Сабатина Джеймс шулай уҡ Сабатини (1982 йылда тыуған; Дхадар, Пакистан) — Австрия - Пакистан яҙыусыһы. Уның әҫәрҙәре автобиографик нигеҙҙә һәм уның исламдан католицизм диненә күсүе тураһында тасуирлап яҙылған.
Бала сағы
Сабатина Джеймс үҙенең ғаиләһе менән Дхадар (Пакистан) йәшәгән яшәгән, ун йәше тулғас  Австрияға Линцк ҡалаһына күсеп киләләр. Австриялә Сабатина тиҙ интеграциялана һәм Австрия йәмғиәте ассимиляцияһына бирешә. Уның ата-әсәһе бының менән ҡәнәғәт булмай, сөнки улар Австрияны ваҡытлыса йәшәү урыны итеп ҡабул иткәләр. Ҡыҙҙарына ҡарата сикләүҙәр башҡа эшләмәгәнлектән, ғаилә Сабатинаны Лахорга ебәрергә мәжбүр булалар, ул унда ике туған энеһенә кейәүгә сығырға тейеш булған. Ата-әсәһе уны Пакистанда ҡалдыралар, ул унда мәҙрәсәгә йөрөргә тейеш булған. Джеймс башта Австрияға ҡайтыу өсөн туғаны менән никахлаша. Австрияға килгәс, ул уға кейәүгә сығырға баш тарта. Уның ғаиләһе уны үлтерергә янай башлай, шуға күрә ул касп, яңы исем алырга мәжбүр була. Был хәл ғаилә менән айырылыуға килтерә.
Ҡысыу
Ул приютта ҡунып йөрөй һәм Линцтағы урындағы кафела эшләй һәм шуның өсөн иҫән ҡала. Ата-әсәһе уны бөтә ердә эҙәрлекләй, уны табалар һәм кейәүгә сығарға мәжбүр итәләр. Джеймска Венаға ҡасырға дуҫтары ярҙам иткә. Унда ул, исемен алыштыра һәм католик диненә күсеп яңы тормош башлай. Джеймс китаптарыда үҙ тәжрибәһе турында яҙа, бының өсөн уның ата-әсәһе яла яғыу тип судҡа бирә. Суд Джеймс файҙаҙына ҡарар сығара. 2003 йылда уның эске мөғәләмәһенә ышанған католик руханийының кескенә барокко сиркәүендә суҡына.
Сипахи Несрин
Несрин Аҡсан Сипахи  — төрөк телле музыкала махсуслашҡан төрөк йырсыһы. Төркиәнең дәүләт артисы (1998).
Тормошо
Несрин Сипахи 1934 йылдың 29 ноябрендә Төркиәлә Истанбулдың Баҡырҡай районында тыуған.
Уның ата-әсәһе Ҡырым сығышлы булғандар. Ике ағаһы, Нихат һәм Четин, театр актерҙары булалар. Бакиркёе урта мәктәбен тамамлай. 1950 йылда ҡыҫҡа ғына никахтан һуң, 1957 йылдың 23 ғинуарында ул ҡабаттан Хәсән Альдемир Сипахиға кейәүгә сыға. Ике улы бар: Юнус Эмре 1957 йылда һәм Кандемир 1968 йылда тыуған.
Музыкаль карьераһы
Үҫмер сағында уҡ музыка менән ҡыҙыҡһына башлай. Башта көнбайыш музыкаһын башҡарһа ла, артабан Несрин Сипахи төрөк музыкаһын йырлай башлай. 1953 йылда ул, ул ваҡытта музыканың төп уҡыу үҙәге тип һаналған, «Ankara Radio»ға эшкә килә.
1960 йылда Несрин Сипахи Анкарала сәхнә башҡарыусыһы булып эшләй башлай. Төркиәләге концерттарынан һуң ул шулай уҡ күп кенә сит илдәрҙә сығыш яһай.
1971 йылдан, үҙенең Советтар Союзы буйлап турнеһында, ул шулай уҡ төрөк, әзербайжан, урыҫ һәм әрмән телдәрендә йырлай.
Несрин Сипахи АҠШ-та, Германияла, Францияла Канадала, Австралияла, Мароккола, Туниста, Сүриәлә, Мысырҙа, Испанияла һәм Кипрҙа сығыш яһай. Дүрт йөҙгә яҡын синглдар сығара. 1974 йылда ул «Фенербахче» футбол клубы өсөн «Яшу Фенербахче» («Live Live Fenerbahçe») тигән хәрби йыр, «Y Viva España» тышлығын сығара.
Наградалары
Үҙенең активында бер нисә алтын пластинкалары бар.
1998 йылда ул Төркиәнең дәүләт артисы исемен ала. 2017 йылда ул Президент комплексында тантаналы сара ваҡытында махсус награда менән билдәләнә һәм үҙенең наградаһын Рәжәп Тайип Эрдоған ҡулынан ала.
Дискографияһы
1970 йылдан башлап, ул LP һәм CD сығара башлай :
Сафин Рәйес Йәғәфәр улы
Сафин Рәйес Йәғәфәр улы (2 ғинуар 1949 йыл) — башҡорт журналистикаһы ветераны, 1980—1995 йылдарҙа Балаҡатай районының «Новая жизнь» — «Яңы тормош» гәзите мөхәррире. СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1989).
Биографияһы
Рәйес Йәғәфәр улы Сафин 1949 йылдың 2 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Малаяҙ ауылында тыуған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген урта мәктәпте тамамлағандан һуң райондың «Ленинское знамя» — «Ленин байрағы» гәзите редакцияһында әҙәби хеҙмәткәр булып башлай.
1970—1974 йылдарҙа Бөрө дәүләт педагогия институтының рус теле һәм әҙәбиәте факультетында уҡый һәм юғары белем алғандан һуң элекке эшен дауам итә. Шул уҡ йылда район гәзитенең партия тормошо бүлеге мөдире, ә 1975 йылда бер үк ваҡытта гәзиттең мөхәррир урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
1980 йылдың октябрь айында Рәйес Сафин Балаҡатай районының «Новая жизнь» — «Яңы тормош» гәзите мөхәррире итеп үрләтелә һәм был вазифала 1995 йылғаса эшләй.
Фазлетдинов Игорь Роберт улы
Фазлетдинов Игорь Роберт улы (18 сентябрь 1967 йыл) — Рәсәй хәрби начальнигы. Рәсәй Федерацияһы Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре командующийының беренсе урынбаҫары — штаб начальнигы, генерал-лейтенант. Хәрби фәндәр кандидаты.
Биографияһы
Игорь Роберт улы Фазлетдинов 1967 йылдың 18 сентябрендә Белорус ССР-ы Лида ҡалаһында тыуған. Бында 6-сы һанлы урта мәктәпте тамамлай. Бер аҙ Лида ракета дивизияһында хеҙмәт итә. Атаһы Роберт Сәләхетдин улы 1963 йылда Башҡортостандан хәрби хеҙмәткә саҡырыла һәм Лида ракета дивизияһында прапорщик булып хеҙмәт итә.
1989 йылда — Сепухов юғары команда-инженер училищеһын, 2003 йылда — Бөйөк Пётр исемендәге Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре академияһын, 2007 йылда Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәре Генераль штабының Хәрби академияһын тамамлай.
Мәктәпте тамамлағандан һуң, Серпухов юғары команда-инженер училищеһына уҡырға инә. 1984—1989 йылдарҙа — Серпухов юғары команда-инженер училищеһы курсанты.
1989—1992 йылдарҙа Игорь Роберт улы Лида ракета дивизияһында хеҙмәт итә. Һуңыраҡ Лиданан Пружаныға күскән. Тиҙҙән ракета ғәскәрҙәре Белоруссиянан Рәсәйгә сығарыла башлай.
1992—2001 йылдарҙа төрлө вазифаларҙа Рәсәйҙең төрлө мөйөштәрендә хеҙмәт итә, һәм бөтә ерҙә лә юғары профессионализм һәм эшкә яуаплы мөнәсәбәт менән айырылып тора. Орел-Берлин Ҡыҙыл Байраҡ Ленин ордены 23-сө ракета дивизияһының 55-се гвардия ракета полкы командиры (Красноярск крайы, Канск ҡалаһы, 02858-се хәрби часы) командиры була.
2003—2005 йылдарҙа 27-се гвардия ракета армияһы 54-се гвардия ракета дивизияһы командиры урынбаҫары (Тейково ҡалаһы).
2005—2007 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәре Генераль штабының Хәрби академияһының милли именлек һәм дәүләт оборонаһы факультетында белем ала.
2007—2010 йылдарҙа 27-се гвардия ракета армияһы 54-се гвардия ракета дивизияһы командиры (Тейково ҡалаһы).
Полковник И. Р. Фазлетдинов махсус ракета дивизияһы командованиеһын ҡабул итә. 2006 йылдың декабрендә хәрби дежурға яңы күсмә ер аҫты «Тополь-М» ракета комплексы менән ҡоралланған беренсе полк ҡайтарыла. Дивизия командиры етәкселегендә яңы ҡоралланыу системаларын һәм агрегаттарын файҙаланыу мәсьәләләрен, хәрби дежурлыҡ алып барыу өсөн дежур сменалар әҙерләү үҙенсәлектәрен тәрәнәйтеү буйынса саралар уҙғарыла.
2010—2016 йылдарҙа — 27-се гвардия ракета армияһы командующийының беренсе урынбаҫары, штаб начальнигы (Владимир ҡалаһы).
2012 йылда генерал-майор хәрби дәрәжәһен ала.
2016—2019 йылдарҙа — 27-се гвардия ракета армияһы командующийы (Владимир ҡалаһы).
2018 йылда генерал-лейтенант хәрби дәрәжәһен ала.
2019 йылдан Рәсәй Федерацияһы Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре командующийының беренсе урынбаҫары — штаб начальнигы.
Ғаиләһе
Атаһы — Фазлетдинов Роберт Сәләхетдин улы — хәрби хеҙмәткәр. 1963 йылда Башҡортостандан хәрби хеҙмәткә саҡырыла. Лида ракета дивизияһында прапорщик булып хеҙмәт итә.
Әсәһе — Фазлетдинова Анна Ивановна.
Ҡатыны — Валентина (никахта — 1988 йылдан).
Балалары — өлкән улы Алексей юридик белем ала, уртансы улы Илья хәрби хеҙмәткәр була, бәләкәй ҡыҙы Ксения әлегә мәктәп уҡыусыһы.
Кочма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кейәүеште
Кейәүеште (Кияуеште) — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районы Муллаҡай ауыл Советына ҡараған ауыл.
Исеменең килеп сығышы
Ауылдың исеме ошо уҡ исемле йылға исеменә бәйле.
Географик урыны
Кейәүеште йылғаһы буйында Ҡолсора ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 11 км алыҫлыҡта урынлашҡан булған.
Сафа һәм Мәрүә
Сафа һәм Мәрүә — әл-Хәрәм мәсетенең эске ихатаһындағы ике уба. Ҡөрьәндә телгә алына (2:158). Ике уба араһы 450 метр тәшкил итә. Хаж ҡылыусылар башта Сафа убаһына күтәреләләр, Ҡәғбәтуллаға йөҙ бороп,  Аллаһы тәғәләгә рәхим-шәфҡәт, гонаһтарҙы ярлыҡауын һорап доға ҡылалар. Ошонан һуң хаж ҡылыусылар убаның итәгенә ҡуйылған бағана янына төшөп, Мәрүә убаһы итәгенә ҡуйылған бағана яғына йүгерәләр. Убаға күтәрелеп, йәнә Ҡәғбәтуллаға йөҙ бороп, Аллаһы тәғәләгә рәхим-шәфҡәт, гонаһтарҙы ярлыҡауын һорап доға ҡылалар. Тағы Сафа убаһы яғына йүгерәләр. Был ғәмәл сәғи (سعى) тип атала. Убанан убаға ете тапҡыр йүтәләр.
Ислам риүәйәттәренә ҡарағанда, йоланың килеп сығышы тураһында бер нисә фараз бар. Берәүһе уларҙы Әҙәм һәм Һауа (Адам и Ева) ял иткән убалар тип бәйән итә. Сәғи ошо иҫтәлек хаҡына башҡарыла, тиҙәр. Икенсеһе буйынса Ибраһим Пәйғәмбәр (нәби) Аллаһы тәғәләгә ғибәҙәт ҡылған ваҡытында Иблис юлына осрап, уның кирегә йүгерергә мәжбүр булыуына бәйле. Иң таралған фараз - мосолмандар Инәһе Һәжәр (Агарь) һәм уның улы Исмәғилдең (Измаил) ғазаптары иҫтәлегенә ҡылына. Сарсауҙан үлеп барған улы Исмәғилгә һыу эҙләп, Һәжәр Сафа һәм Мәрүә убалары араһынан ете тапҡыр йүгереп үтә.
Кейәүеште
Тарихы
Cовет осоронда барлыҡҡа килгән ауыл. Бөрйән ырыуы башҡорттары. 1940 йылда был ауылда 171 кеше йәшәгән. Кейәүеште йылғаһында һыу тирмәне булған, шулай уҡ быуа быуылған. Урманда әҙерләнгән ағасты машиналарҙа һәм аттарҙа ташығандар. Ҡышҡыһын башлыса ағасты быуаға алып барғандар һәм һыу ташҡан осорҙа Кейәүеште йылғаһы буйлап ағыҙғандар. Үрге һәм Түбәнге Байрамғол ауылдары тирәһендә ағасты һыуҙан йыйып алып, Түбә руднигына ташығандар. Производство яҡшы ойошторола, хеҙмәткәрҙәр юғары һөҙөмтәләргә өлгәшергә тырыша, һөҙөмтәлә күп кенә кеше стахановсы исеменә лайыҡ була: Ишбулды Ишмөхәмәтов; Фитрат һәм Зәкәриә Сағынбаевтар; Мөбәрәк һәм Зөлкәрнәй Самарбаевтар; Әғзәм, Әхмәҙиә, Әхмәткәрим Юлдашкилдиндар;Ғүмәр, Зөфәр, рәхимйән рәхмәтуллиндар; Хәҙисә Ильясова.
Сафа һәм Мәрүә
Риүәйәт бәйән итеүенсә, сабыйы Исмәғил тибенеп илап ятҡан урында уның үксәһе аҫтынан шишмә атылып сыға. Ул ныҡ итеп урғылып шул ерҙе баҫа башлағас, Һәжәр р.ғ. һыуҙы тыйырға тырышып, "зәм-зәм" (сеү-сеү тигән кеүек) тип әйтеп ағымды сикләп ҡуя.
Ҡөрьән аяты
Ысынлап та, Әс-Сафа менән Әл-Мәрүә — Аллаһтың ғәләмәттәре. Ҡәғбәгә хаж ҡылған йәки үмрә ҡылған кешегә быларҙың икеһен әйләнеп йөрөһә лә гонаһ юҡ, һәм ирекле рәүештә изгелекте һайлаһа, ысынлап та, Аллаһ шөкөр итеүсе, белеп тороусы! (әл-Бәҡара сүрәһе;158-се аят)
Кейәүеште
Билдәле кешеләр
— Иҫәнғужина Ғилминиса (8 сентябрь 1937) — 11 бала әсәһе, «Әсәлек даны» һәм «Әсәлек миҙалы» менән бүләкләнгән.
Һамар губернаһы
Һамар губернаһы — 1851 — 1917 йылдарҙа Рәсәй империяһының, артабан 1928 йылға тиклем РСФСР-ҙың административ-территориаль берәмеге (өлкәһе).
Административ үҙәге — Һамар ҡалаһы.
География
Майҙаны — 136 713,5 км² (1897).
Белогорск
2018 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 66 183 кеше йәшәй.
Әхмәт (Благовар районы)
Әхмәт (Ахметово) — Башҡортостандың Благовар районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 139 кеше. Почта индексы — 452744, ОКАТО коды — 80214822002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Уял (Шаран районы)
Уял (Уялово) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренё ҡарата халыҡ һаны 159 кеше. Почта индексы — 452634, ОКАТО коды — 80258805011.
Ихтерсхаузен
Ихтерсхаузен (Ichtershausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3876 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,35 км2. Диңгеҙ кимәленән 249 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99334 һәм автомобиль коды — IK.
Тында
Тында — Рәсәйҙең Амур өлкәһендәге ҡала, Тында районының административ үҙәге.
2021 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 32 894 кеше йәшәй.
Нара-Яха
Нара-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Тотыдэотта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :