cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Харута (Елц ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
17 сентябрь
17 сентябрь — григориан стиле буйынса йылдың 260-сы көнө (кәбисә йылында 261-се). Йыл аҙағына тиклем 105 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Хай-Ямбей-Яха
Хай-Ямбей-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нензота-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яйыҡ (персонаж)
Яйыҡ (Яик) — мәшһүр «Урал батыр» башҡорт эпосында персонаж, Урал батырҙың өлкән улы.
Шулай уҡ «Иҙел менән Яйыҡ», «Аҡбуҙат», «Иҙеүкәй менән Мораҙым», «Мәргән менән Маянһылыу» башҡорт эпостарында һәм башҡа халыҡ ижады әҫәрҙәрендә телгә алына.
«Урал батыр» эпосында
«Урал батыр» башҡорт эпосында Яйыҡ Урал батырҙың өлкән улы була. Уның әсәһе Ҡатил батшаның ҡыҙы була. З. Ғ. Әминев буйынса, Яйыҡ теге донъя менән бәйле булыуы мөмкин, сөнки «Яйыҡ» исемен төркиәтселәр туфан, киң таралыш алған, яй аҡҡан һыу, йәғни был персонаждың исеме һыу донъяһы менән бәйле тип аңлата. Мәғлүм булыуынса, һыу донъяһы төркиҙәр һәм ирандарҙа теге донъя, хтоник донъя менән бәйле.
Әсәһе, улын Урал батырға ебәреп, уға ярҙамға тере һыу менән йәнләндергән дүрт батырҙы ла ебәрә. Яйыҡ, атаһы Урал батыр менән ҡустыларына — Нөгөш, Иҙел, Һаҡмарға ҡушыла. Уларға Ҡәһҡәһәне, Шүлгәнде һәм башҡа яуыз көстәрҙе еңергә ярҙам итә. Башҡа ҡустылары кеүек үк, ул да кешелəрҙе һыу менән тəьмин итер өсөн булат ҡылыс менән тауҙы яра. Ҡылыс менән ярылған тауҙан йылға хасил була, һуңынан уны халыҡ Яйыҡ тип атаған.
«Иҙел менән Яйыҡ» эпосында Яйыҡ ҡустыһы Иҙел менән бергә аталарының изге эшен дауам итә.
Тикшеренеүҙәр
Н. А. Мәжитов фекеренсә, даик (дах) ҡәбиләләре берләшмәһе мөхитендә «Урал батыр» башҡорт героик эпосы формалашҡан — улар Яҡын Шәреҡ, Урта Шәреҡ һәм Урта Азия дини-фәлсәфәүи әҙәбиәте фольклор сюжеттарын Көньяҡ Урал ҡәбиләләренең идеологик шарттарына яраҡлаштырған. Эпостың төп геройы Урал батырҙың улы Яйыҡтың исеме һуңыраҡ дини-мифологик персонаждың — һыу стихияһы ҡурсалаусыһының исеменә Яйыҡ/Йайыҡ ханға тиклем үрләй. Һыу илаһы Йайыҡ хан тураһында ышаныуҙар хәҙерге мәжүси алтайҙарҙа һаҡланып ҡалған, риүәйәттәр буйынса алтай халҡы составындағы тёлёс ырыуы Уралдан килгән (башҡорттарҙа тиләү ырыуы бар). Алтайҙарҙың дини инаныуҙарында Йайыҡ хан ниндәйҙер Иҙел тигән ҙур йылғаның ҡурсалаусыһы булып тора, уларға тап килгән гидронимдар тик Көньяҡ Уралда осрай — «Урал батыр» эпосында Урал батырҙың улдары булат ҡылыс менән тауҙарҙы ярып йылғаларға асҡан, улар батырҙар хөрмәтенә Иҙел (Ағиҙел), Яйыҡ, Нөгөш тип атала.
Яйыҡ/Ыйыҡ/Ыҡ/Уҡ/Эйек гидронимдары Көньяҡ Уралда киң таралыу алған — Яйыҡ, Ыҡ, Оло һәм Кесе Эйек, Ыйыҡ (Әй ҡушылдығы), Ыйыҡ (Ҡыйғы ҡушылдығы) һәм Ыйыҡ (Рәүҙе ҡушылдығы), Оло һәм Кесе Ыйыҡ, Уҡ (Эҫем ҡушылдығы) һәм Ук (Тубыл ҡушылдығы), Ыйыҡкүл, Ыҡкүл һәм башҡалар. «Яйыҡ/йайыҡ» этнонимы ара атамаһы булараҡ Ырымбур башҡорттарында теркәлгән.
Силәбе өлкәһе Үрге Өпәйле ҡала округындағы Ыйыҡкүл (Иткүл) янында Ыйыҡтау һәм Ыйыҡ йылғаһы урынлашҡан, ә күл эсендә урынлашҡан торонташ (ҡая) Ыйыҡташ — башҡорттарҙың изге табыныу, намаҙ уҡыу, ҡорбан килтереү урыны булған .Ыйыҡ формаһында башҡа тау атамалары — оронимдар ҙа осрай. Мәҫәлән, Пермь крайы Барҙа районында Ыйыҡтау бар, ул ғәйнә башҡорттары өсөн изге табыныу урыны булған. Бында ете ғәзиздәренең (әүлиәләрҙең) береһе Солтанәхмәт йәшәгән. Ҡариҙел районы Муллаҡай ауылы янындағы Ыйыҡтау шулай уҡ башҡорттарҙың табыныу урыны булып иҫәпләнгән. Ошо ерҙә байҡы һәм балыҡсы ырыуҙарының ата-бабаһы Ҡараса-ғәзиз ерләнгән. Борай районындағы Ыйыҡтау — теләк теләү, инаныу урыны, тауҙан ағып төшкән шишмәнән барлыҡҡа килгән Эйеккүл дә изге тип иҫәпләнә. Мәсетле районы Һабанаҡ ауылы эргәһендә лә Ыйыҡтау бар.
Путинцева Нина Яковлевна
Путинцева Нина Яковлевна (Карпенко) (20 май 1927 йыл — 16 март 1989 йыл) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, СССР Аҙыҡ-түлек сәнәғәте министрлығының «Геленджик» виноград үҫтерең совхозы звено етәксеһе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1950).
Биографияһы
Путинцева Нина Яковлевна 1927 йылдың 20 майында Төньяҡ-Кавказ крайы Кубань округының Геленджик ҡалаһында рус эшсе ғаиләһендә тыуа.
Хеҙмәт юлын 1940 йылда «Геленджик» совхозында йөҙөмсөлөктә башлай, һуңыраҡ 2-се бүлек звено етәксеһе була. Геленджик ҡалаһында йәшәй.
СССР Юғары Советы Президиумының 1950 йылдың 26 сентябрендәге Указына ярашлы, ауыл хужалығында юғары күрһәткестәргә өлгәшкән һәм виноградтан рекордлы уңыш алған өсөн Нина Яковлевна Карпенкоға (Путинцева) Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә Ленин ордены менән ««Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы» тапшырыла.
Артабан ул юғары һөҙөмтәгә өлгәшеүен дауам итә һәм икенсе Ленин ордены менән бүләкләнә.
Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә ҡатнаша. Ҡала хеҙмәтсәндәренең Геленджик ҡала советы депутаты була итеп һайлана.
Оло Орсас-Ель
Оло Орсас-Ель — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Летка йылғаһының һул ярына тамағынан 200 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Кама
Кесе Кама — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Палым
Палым — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ита йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Агайры (Катунь ҡушылдығы)
Агайры  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 247 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Цунда сиркәүе
Цундала Изге Иоанн Креститель сиркәүе (წუნდის წმინდა იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია) — был православ сиркәүе XII-XIII быуаттарға ҡарай. Грузияла Кура йылғаһы үҙәненең уң ярында Самцхве-Джавахети төбәгендә урынлашҡан.
Тасуирлама
Залы ике тигеҙ булмаған колонна һәм арка менән ике тигеҙ булмаған секцияға бүленгән (көнбайыш секцияһы көнсығыш өлөшөнән артығыраҡ). Буй диуарҙары бер үк күләмдә түгел. Тигеҙ булмағанлығын кәметер өсөн аркаһы көнбайыш яҡта ябай ишек менән йәнәш ҡуйылған. Түр бүлмә дүрт тәҙрә менән яҡтыртыла. Алтары һәм көнбайыш тәҙрәләре ярайһы уҡ бейек. Көньяҡта ике тәҙрә шулай уҡ ярайһы уҡ бейектә уйылған, шуға күрә улар әллә ни яҡтылыҡ тәьмин итмәй.
Парлы өтөр
Парлы өтөр һөйләм эсендә түбәндәге осраҡтарҙа ҡулланыла:
''
Ат спорты
Ат спорты — был йыйылма төшөнсә, ул аттар ҡатнашлығында үткәрелгән спорт уйындары мәғәнәһенә эйә.
Һыбай йөрөгән ваҡытында  һыбайлы аттың хәрәкәте менән әүҙем бәйләнештә була. Һыбайлы ауырлыҡты төрлө яҡҡа күсерелеү, аяҡтар ярҙамында, шулай уҡ теҙгенде тартыу йәки бушатыу аша ат менән идара итә. Һыбайлының тауышы ла аттың хәрәкәтенә йоғонто яһай, ләкин бындай алым ат спортының бөтә төрҙәренә лә рөхсәт ителмәй.
Ат әҙерләү
Ярыштарҙа сығыш яһарҙан алда, ат әҙерлек үтергә тейеш. Рәсәйҙә әҙерлекле аттар 250-350 мең һум тора, ә донъя кимәлендә хаҡтар миллион евроға тиклем барып баҫырға мөмкин (2008 йылға ҡарата).
Омск ипподромында бик көслө ат тренингы мәктәбе эшләй, ул заманса булмаған шарттарҙа ла йылҡыларҙы сифатлы әҙерләргә мөмкинлек бирә. Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә лә Омск аттарына ҙур ихтыяж бар.
Амуниция
Дуғаһыҙ  егелгән яңғыҙ ат өсөн кәрәк-яраҡтар: Парлап егелгән ат кәрәе-яраҡтары:
Ҡыҙрас Муллаҡаев
Ҡыҙрас Муллаҡаев (? — 1789) — башҡорт тарханы, Себер юлындағы Ҡара-Табын улусы |Өфө өйәҙе]] (XVIII б башы. — XVI б.аҙағы), Емельян Пугачёв балығындағы Крәҫтиән һуғышы (1773—1775) юлбашсыларының береһе. Поход старшина (1767). Ҡара-Табын улусы старшинаһы, Нуғай юлының баш старшинаһы.
Биографияһы
Ҡыҙрас Муллаҡаев ҡатнашлығында Өфө провинцияһы башҡорттары исеменән императрица Анна Иоанновнаға Башҡортостандың 4 юлының 22 улусынан 38 вәкил төҙөгән һәм ҡултамға ҡуйған үтенес төҙөлә.
1731 йылда рус А. И. Тевкелев етәкселегендә Кесе жуз эсендә (Есим-ханлыҡта) рус илселегендә хеҙмәттә тора.
Ҡыҙрас Муллаҡаев 1756—1763 йылдарҙа Ете йыллыҡ һуғышта мең ярым башҡорт командаларынын баш старшинаһы сифатында, шулай уҡ 1735-1740 йылдарҙағы баш күтәреүҙәрҙе баҫтырыуҙа ҡатнаша. Ҡыҙрас Муллаҡаев 1734 йылда Өфөгә килгән Ырымбур экспедицияһы башлығы И. Т. Кириловҡа ярҙам күрһәтә. 1735 йылдың июнь айында Муллаҡаев башҡа старшиналар менән бергә походҡа ҡушылыу маҡсаты менән Кирилов артынан Ор йылғаһы тамағына юллана. Шулай ҙа баш күтәреүсе башҡорттарға әсирлеккә эләгә һәм башҡаса хакимиәткә ярҙам итмәйем тигән һүҙен биргәс, иреккә сығарыла. Әммә Ҡыҙрас Муллаҡаев һүҙендә тормай һәм Өфөгә барып, баш күтәреүсе башҡорттарҙың лагерында күргәндәрен һөйләп бирә. Билдәле крайҙы өйрәнеүсе П. И. Рычковтын мәғлүмәтсеһе була. Уға һылтанып, Рычков былай тип яҙған, Өфө крепосы төҙөлгәнгә тиклем үк, «Ағиҙел йылғаһы буйлап Өфө йылғаһы тамағына тиклем бөйөк ҡала булған».
Ҡыҙрас Муллаҡаев 1767 йылдан алып Ырымбур буйында башҡорт-мишәр командаһын етәкләй.
1773 йылдың көҙөндә Емельян Пугачев башлаған баш күтәреүселәргә ҡушыла. 1773 йылдың декабрендә Өфөнө ҡамауҙа тотҡанда, шулай уҡ Минзәлә ҡалаһы янында Ҡаранай Моратов отряды составында һуғышта ҡатнаша.
1774 йылдың яҙында тархан Муллаҡаев хакимиәт ғәскәре яғына күсә һәм 8 апрелдә В. И. Торнов етәкселегендәге баш күтәреүселәр отрядын тар-мар итә. Йәй ҡайтанан ихтилал яғына күсә. 1774 йылдын 5 июлендә Өфө провинцияһының Стәрлетамаҡ ярға туҡталыш урынында Ҡыҙрас Муллаҡаев П. М. Голицын етәкселегендәге батша ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша. Һуңғараҡ Ҡәйүп Зыямбәтов менән ҡайтанан хакимиәт ғәскәре яғына күсә һәм 1774 йылдын авгусында Муллаҡаев Пугачёв полковниктәренең береһен — Ҡәнзәфәр Усаевты ҡулға ала. Шул сәбәпле генерал-майор П. С. Потемкин 1774 йылдың 10 авгусында Ҡыҙрас Муллаҡаевҡа «маҡтау ҡағыҙы» һәм ордер ебәрә, һәм былай тип, яҙа: «Беҙҙең әбей батша исеменән һинең хеҙмәтең һәм башҡорт ихтилалын баҫыуҙа күрһәткән тырышлығың, башлыҡтарын тотоп килтергәнең өсөн һиңә алтын миҙал бирелә. Башҡорт ғәсҡәрен ышандыр, кем баш һалып килә, уларҙың ғонаһтары ярлыҡанасаҡ. Ә инде сентябрҙән һуң да баш һалмаусылар булһа, улар юҡ ителәсәктәр» 1774 йылдың декабрь айынан Ҡыҙрас Муллаҡаев Ҡазан йәшерен комиссияһы тарафынан һаҡ аҫтында алына һәм икенсе йылдың яҙында иреккә сығарыла. Муллаҡаев ҡарамағында Ҡара-Табын улусы старшинаһы вазифаһы һаҡланып ҡала.
Муллаҡаев исеме менән Ҡара-Табын улусының (Башҡортостандың хәҙерге Дәүләкән районы) Ҡыҙрас ауылы аталған.
Кенәз ҡатын (хикәйә)
Кенәз ҡатын — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1887 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1889 йылдың  26 мартында «Новое время» гәзитенең 4696-сы һанында Антон Чехов ҡултамғаһы менән баҫыла.
Баҫмалар
А. П. Чеховтың «Кенәз ҡатын» хикәйәһе 1887 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1889 йылдың  26 мартында «Новое время» гәзитенең 4696-сы һанында Антон Чехов ҡултамғаһы менән баҫыла. 1890 йылда хикәйә «Хмурые люди» йыйынтығына, һуңғараҡ А. Ф. Маркс нәшер иткән А. Чехов әҫәрҙәренең йыйылмаһына индерелә.
Тәнҡит
Яҙыусының замандаш тәнҡитселәре хикәйәне бик юғары баһалай. Бер аноним тәнҡитсе «Кенәз ҡатын» хикәйәһен «Хмурые люди» йыйынтығына ингән иң күренекле, мөһим әҫәр тип атай. Ф. Е. Пактовский «Кенәз ҡатын» хикәйәһендә тирә-яҡ мөхиттең хатта табип Михаил Иванович кеүек интеллигент кешеләргә лә «деморализациялы йоғонтоһо» булыуын билдәләп үтә.
В. Альбов хикәйә героиняһында «хайуан» башланғысын таба: кенәз ҡатын— «осоусы «ҡошсоҡ», унда …табибтың һүҙҙәре бер ниндәй ҙә кешелеклелек уята алмай …» тип яҙа.
Е. А. Ляцкий хикәйә тураһында былай тип яҙа: «Публицистик ниәт авторҙы шул тиклем ныҡ биләп ала, шунлыҡтан ул табип менән кенәз ҡатындың һөйләшеү картинаһындағы ныҡ тәбиғиһеҙлекте һиҙмәй, ә оҫта теллелек гәүһәрен был ҡатын алдына һибеү евангелиелағы билдәле тәрән мәғәнәле һүҙҙәгесә мәрйен һибеүҙән саҡ ҡына артығыраҡ булып китә. табип фигураһы бөтөнләйе менән күләгәлә тороп ҡала, һәм хикәйә үҙенең нәфислеген бик күпкә юғалта».
Сюжет
Бер тапҡыр хикәйә героиняһы кенәз ҡатын Вера Гавриловна ирҙәр монастырына килә. Монастырҙа ул монахтарҙы һәм архимандритты осрата һәм унан фатиха алырға була. Ул архимандрит менән оҙаҡ ҡына һөйләшеп тора һәм уға монастырҙа төн үткәрәсәге, унан һуң әхирәте менән күрешәсәге һәм уларҙа өс-дүрт көн йәшәйәсәге тураһында әйтә. Монастырь кенәз ҡатынға бик ныҡ оҡшай. Бында ул һәр йыл йәй көндәрендә килеп йөрөгән була.
Ял итеп алғас, кенәз ҡатын тышта йөрөп килергә сыға. Аллеяла ул үҙенең Дубовка ауылында эшләп киткән табип Михаил Ивановичты осрата. Улар һөйләшеп китә, кенәз ҡатын табибҡа иргә сығыуы, графлыҡтан кенәзлеккә күсеүе һәм ире менән айырылышыуы тураһында бәйән итә. Артабан ул тормошта яһаған хаталарына зарлана. табип уның был фекерен ҡеүәтләй һәм үҙ күңелендә йыйылып килгән үпкә һүҙҙәрен кенәз ҡатынға әйтеп һала.
табип кенәз ҡатынды уның өйөндә батшалыҡ иткән кешеләрҙе күрә алмаусанлыҡта, кешеләргә хөрмәт күрһәтмәүҙә һәм ябай кешене кешегә һанамауҙа ғәйепләй. Кенәз ҡатындың мәрхәмәтлек эшмәкәрлеген ул ҡурсаҡ комедияһы тип иҫәпләй. Мәҫәлән, уның илгизәрҙәр ҡабул итеү йортонда «юрғандарҙы һәм йәймәләрҙе, әбейҙәр бысратмаһын өсөн, йоҙаҡлап тоталар— әйҙә, шайтанлы борос һауыттары иҙәндә йоҡлаһын! Әбей карауатҡа ултырырырға ла, кофта кейергә лә, шыма паркет буйынса үтергә лә баҙнат итмәй. Барыһы ла парад өсөн тотола һәм әбейҙәрҙән, ҡараҡтарҙан йәшергән кеүек, йәшереп тотола». Кенәз ҡатындың крәҫтиән балаларын уҡытырға булған теләге лә балаларҙың ҡасып китеүе менән тамамлана— уларҙы ҡайыш менән ярып, уҡырға килгәне өсөн аҡса түләп, яллап уҡытырға мәжбүр булалар. табип шулай уҡ кенәз ҡатындың уны бер ниндәй ҙә сәбәбен аңлатмайынса үҙ өйөндәге эштән ҡыуғаны өсөн ғәфү итә алмай.
Был һәм башҡа миҫалдар кенәз ҡатынының кәйефен бик ныҡ боҙа, ә табип уның янынан бик тиҙ сығып китә. Икенсе көндө кенәз ҡатын монастырҙан китергә йыйына. Уны оҙатырға килеүселәр араһында табип та була. Ул кисә бик күп артыҡ һөйләп ташлағаны өсөн ҡатындан ғәфү үтенә. Быға кенәз ҡатын «бик йылы йылмая һәм уға, үпһен өсөн, ирендәренә ҡулын һуҙа». Хушлашҡандан һуң, кенәз ҡатын «үҙе менән бергә яҡтылыҡ, йылы йөрөтөүҙән, хәтер ҡалыуҙы ғәфү итеүҙән һәм дошмандарыңа йылмайып ҡарауҙан да татлыраҡ бер ни ҙә булмауы тураһында уйлай». Ул үҙен бик бәхетле итеп тоя.
Экранлаштырыу
А. П. Чеховтың «Месть», «Баран и барышня», «Хористка», «Княгиня» хикәйәләре буйынса 1992 йылда «Милостивые государи» телефильмы төшөрөлә. Режиссеры: Николай Александрович.
Тромсдорф
Тромсдорф (Tromsdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 392 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,14 км2. Диңгеҙ кимәленән 180 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6648 һәм автомобиль коды — BLK.
Харута (Лемва ҡушылдығы)
Харута — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лемва йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 84 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мойменьга
Мойменьга — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубена йылғаһының һул ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Карпия
Кесе Карпия — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карпия йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Хулым-Юган
Кесе Хулым-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Хулым-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Айгулак
айгулак — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чуя йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Порывай
Оло Порывай — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Омутная йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Парзи (Сепыча ҡушылдығы)
Парзи — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сепыч йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Өфө күлдәре
Архимандрит (Архимандритское)
Өфөнөң көньяғында Тирмән комбинаты эргәһенән башлана, Һамар-Силәбе трассаһы буйлап һуҙыла. Оҙонлоғо 4 километр самаһы. Ағиҙел йылғаһы тар ғына тармаҡ менән күлгә тоташҡан. Ҡорман, һаҙан, суртан балыҡтары бында ыуылдырыҡ сәсергә инә. Күл заказник ителгән, унда һыу ҡоштарына һунар итеү тыйыла.
Ҡайынлы (Берёзовое)
Өфөнөң 8 Март ҡасабаһы артында уҡыу аэродромы эргәһендә. XVII быуат башында Өфө приказ йорто документтарында Өфө дворяндарының ер низағтарына бәйле телгә алына. Күлдә табан, шырт балыҡ, сабаҡ балыҡтары үрсей. Ярында ағастар, ҡыуаҡтар үҫә. Күлдән шишмә ағып сыға.
Волчок (Волчок)
Ҡаланың Калинин районында 2-се Өфө икмәк комбинаты һәм «Черниковка» тимер юл станцияһы эргәһендәге карст сығышлы күл. Рәүеше түңәрәк, көҙгөһөнөң диаметры — 260 метр самаһы.
Күлдең тәрәнлеге — 2-3 метр, 6-8 метрлы сөңгөлдәре бар. Күлдең уртаһында тәрәнлеге 27-29 метрға еткән ярыҡ бар. Күл балыҡлы, яр буйҙары ҡуйы күрәнлек менән ҡапланған.
Бысраҡ күл (Грязное)
Өфөеүнән көнбайышта Алексеевка ҡасабаһы менән Суровка ауылы араһында. XVII быуаттан телгә алына.
Оҙон күл (Долгое)
Был атамалы ике күл бар. Уларҙың береһе Нижегородка күле тип тә йөрөтөлә, ул Өфөнөң Ленин районында. Ҡала һыҙатында иң ҙур һыу ятҡылығы, оҙонлоғо 2 километр самаһы. Элек Ҡомло (Песчаное) тип тә аталған. Нижегородка халҡының ял итеү урыны, уны һаҙлыҡ тип йөрөтөүселәр ҙә бар. Көнкүреш ҡалдыҡтары менән ныҡ бысратылған, әммә йыш таҙартылып тора.
Оҙон күлдең икенсеһе Ҡариҙел йылғаһының аръяғында, Дудкин ауылынан көнсығыштараҡ. Уның элекке үҙәне булып тора һәм ташҡын ваҡытында йылға менән тоташа. Рәүеше оҙонса, оҙонлоғо 8 км самаһы. Балыҡлы.
Иваново
Һыубаҫар туғай күле. Ҡариҙел йылғаһының һул ярында Кенәз ауылы артында «Шаҡша» тимер юл станцияһынан төньяҡҡа ҡарай 5 километрҙа ята.
Казак (Казачье)
Затондың көнсығышында Ҡамышлы урамы эргәһендәге һыубаҫар туғай күле. Тәрәнлеге 2 метрҙан артмай. Ағиҙел ташҡанда балыҡ кереп ҡала, шуға был күл балыҡлы.
Кустарёвка (Кустарёвское)
Атамаһы күлдең көнбайыш ярындағы Кустарёвка ауылы атамаһынан алынған. Өфөнөң Дим районында 4 километр оҙонлоғондағы тар һыу ятҡылығы. Демьян Бедный урамы буйлап һуҙылған. Дим йылғаһының элекке йырҙаһы булып тора. Тәрәнлеге 2-2,5 метр.
Күл һыу инеүгә яраҡлы, балыҡлы (шырт балыҡ, сабаҡ). Элек бында йөҙөү ярыштары үткәрелә. Яҡындағы тимер юлдан ағып төшкән ҡалдыҡ һыуҙар менән бысратыла.
Аҡҡош (Лебяжье)
Ағиҙел йылғаһының һул ярындағы һыубаҫар туғайҙа урынлашҡан. XVII быуаттан төрлө сығанаҡтарҙа телгә алына.
Ҡарабалыҡлы (Леневое)
«Цветы Башкирии» совхозынан 2 километрҙа Өфө аэропорты юлы буйында урынлашҡан. Элек унда ҡарабалыҡ (линь, Өфө һөйләшендә «лень») була, урыҫса атамаһы шунан алынған.
Дегәнәкле (Лопуховое)
Элекке Золотухин слободаһында Пугачёв һәм Армавир урамдары сатында. Совет заманында күлде «Комиссар» тип атарға тырышып ҡарайҙар, әммә яңы атама ерекмәй.
Максимовка (Максимовское)
Максимовка ҡасабаһы артында, атамаһы ла шунан алынған. Күл оҙонса овал рәүешендә, әллә ни тәрән түгел. Һалҡын һыулы инештәре күп. Ярҙары таллыҡтар, ҡамыш, күрән менән ҡапланған. Күл балыҡлы.
Тирмән (Мельничное)
Өфөнөң төньяҡ-көнсығыш ситендә «Ҡариҙелдең уң яғы» тимер юл станцияһы эргәһендә. Элек Черниковка халҡының һыу инеү урыны була, әммә хәҙер күл ныҡ бысратылған һәм сәскә атҡан. Күл аша өйөм юл һалынған, ул күлде икегә бүлгән. Бер яғы һаҙға әйләнгән.
Күл һыуы Шөғөр йылғаһына ағып төшә.
Кесе Олокүл (Малый Улукуль)
Кесе Олокүл — Өфөнөң Киров районында. Атаевка ауылының төньяғында, Атаевка урамы буйында.
Силғау күле (Онучино озеро)
Ҡариҙел йылғаһы артында Жилин ауылынан төньяҡҡа ҡарай 5 километрҙа ята.
Һалдат (Солдатское)
Иван Якутов исемендәге паркта уранлашҡан. Түңәрәк, көҙгөһөнөң диаметры 250 метр. Ял урыны, балыҡлы.
Иҫке Йырҙа күле (Озеро Старая Старица)
Ҡариҙел йылғаһы аръяғында Һупайлы биҫтәһе тапҡырында. Балыҡ тотоу һәм ял итеү өсөн уңайлы. Даға рәүешендә, тәрәнлеге 2,5 метрғаса. Күлгә Юрмаш йылғаһы ҡоя.
Туба (Туба)
Тирмән комбинаты артында Ағиҙел йылғаһы буйында. Дуға рәүешендәге оҙонса күл. Балыҡлы. Эргәһендә «Туба», «Авангард», «Черёмушки» турбазалары урынлашҡан. Атамаһы Урал казактары һөйләшендә һыубаҫар тигәнде аңлатҡан «туба» һүҙенән алынған.
Киң бысраҡ (Широкое грязное)
Оҙонса һыубаҫар туғай күле, Өфө лесничествоһы яғында Ҡариҙел йылғаһының һул яғында урынлашҡан. Күл буйында ерек, йүкә, муйыл үҫә. Балыҡлы күл.
Рәхмәт!
«Рәхмәт!» («Спасибо!» ) — 2010 йылда барлыҡҡа килгән Рәсәйҙәге тәүге шәфҡәтлелек магазины. Хәҙер был өҫ һәм аяҡ кейемдәре, аксессуарҙар һәм китаптар өсөн 4 магазиндан һәм 20 контейнерҙан торған селтәр.
Эшләү принцибы
2010 йылда Санкт-Петербургта асылғас, «Рәхмәт!» Рәсәйҙә тәүге шәфҡәтлелек магазины була. Магазин бер уҡ ваҡытта бер-нисә Рәсәй шәфҡәтлелек ойошмалары менән эшләй. Магазиндың эшләү схемаһы буйынса, килтерелгән кейемдәрҙең 90 проценты шәфҡәтлелек ойошмаларына күсерелә йә мохтаж булған халыҡ төркөмдәренә (табыштары әҙ кимәлдә булған ғаиләләргә, пенсионерҙарға, мөмкинселектәре сикләнгән кешеләргә һәм башҡаларға) бирелә. Ҡалған ун проценты һатыла. Ҡулланыуға ярашлы булмаған кейемдәр эшкәртелеүгә китә. Һатыуҙарҙан алынған аҡса административ сығымдарҙы ҡаплауға китә, ә таҙа табыш шәфҡәтлелек ойошмаларына күсерелә. Шулай уҡ магазиндың ассортиментында шәфҡәтлелек ойошмаларынан сувенирҙар бар, уларҙың һатыуынан булған бөтә аҡсалар ҙа ойошмаларҙың проектарына йүнәлтелә.
2014 йылдан башлап Санкт-Петербург ҡалаһында магазин селтәрҙәре өҫ һәм аяҡ кейемдәрен, китаптарҙы һәм башҡа нәмәләрҙе йыйыу өсөн контейнерҙар урынлаштыра. 2015 йылдың март айына ҡарата, үҙҙәренең хәбәрҙәре буйынса, ҡалала 20 шундай контейнер урынлаштырыла.
Ярҙам
Тәүге йылда, Санкт-Петербургта бер «Рәхмәт!» магазины ғына булғанда, уның етәкселәре, улар үҙҙәре әйтеүе буйынса, аҡсалар күсереү өсөн йөрәк ауырыуҙары булған балаларҙы дауалаған «Балалар йөрәктәре» фондын һәм «Ночлежка» ойошмаһын һайлайҙар. 2015 йылдың 5 майына ҡарата «Рәхмәт!» магазиндары шәфҡәтле маҡсаттарға 3 765 255 һум күсерә. Шулай уҡ һәр магазинда «Ночлежка» шәфҡәтлелек ойошмаһының копилкалары бар, шунда кешеләр өйһөҙ булғандарға төшкө ашҡа аҡса күсерә ала. 2015 йылдың 5 майына ҡарата копилка аша «Ночлежка» компанияһына 86 225 һум аҡса күсерелә.
Халета-Се
Халета-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хальмер-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яйыҡ (мәғәнәләр)
Яйыҡ — күп мәғәнәле һүҙ.
Башкиров Иван Сергеевич
Иван Сергеевич Башкиров  (1926—1945) — Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһының сержанты, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
Биографияһы
Иван Башкиров 1926 йылда Татар АССР-ының Сабин районы Завод-Нырты ауылында  крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Башланғыс мәктәпте тамамлағандан һуң колхозда эшләй. 1943 йылда Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына хеҙмәткә саҡырыла. 1944 йылдың июнь айынан алып — Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. 1945 йылдың ғинуарына сержант Башкиров 1-се Белорус фронтының 143-сө уҡсылар дивизияһы 487-се уҡсылар полкының пулемёт расчеты менән етәкселек итә. Висла-Одер операцияһы ваҡытында үҙенең ҡаһарманлығын  күрһәтә.
1945 йылдың 15 ғинуарында Летьоново ҡалаһы районында Висла йылғаһы аша сыҡҡан һәм йылғаның көнбайыш ярында  плацдармды баҫып алған саҡта Башкиров командованиеһы аҫтындағы расчет алға сыға һәм совет подразделениеларының уңышлы хәрәкәтенә һәм Варшава-Модлин шоссеһы участкаһын алыуға булышлыҡ итә. 1945 йылдың 5 февралендә Дейч-Кроне ҡалаһы өсөн алышта һәләк була (хәҙер Валч, Польша). Валч ҡалаһы янында ерләнә.
Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың  27 февралендәге Указына ярашлы сержант Иван Башкиров Советтар Союзы Геройы юғары исеменә үлгәндән һуң лайыҡ була. Шулай уҡ Ҡыҙыл Йондоҙ һәм  3-сө дәрәжә Дан ордендарына һәм миҙал менән наградлана. Уның тыуған ауылындағы мәктәпкә Башкиров Иван Сергеевичтың исеме бирелгән.
Мөслим (ҡасаба, Силәбе өлкәһе)
Мөслим — Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы ҡасаба. Мөслим ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Географияһы
Ҡасаба «Маяк» предприятиеһының радиоактив ҡалдыҡтары менән бысранған Тинес йылғаһының уң ярында урынлашҡан. Эргәһендә Тыуғанъяҡ (рус. Шугуня́к) күле урынлашҡан. Район үҙәге Ҡоншаҡҡа тиклем 12 км
Тарихы
Ҡасаба Силәбе — Каменск-Урал (1963 йылға тиклем Синарск) тимер юлы линияһында урынлашҡан, 1940 йылда төҙөлгән, шул уҡ исемдәге тимер юл станцияһы тирәләй барлыҡҡа килә. Станцияға ла, ҡасабаға ла исем эргәләге Тинес йылғаһының ике яҡ яры буйлап урынлашҡан шул уҡ исемдәге Мөслим ауылы буйынса бирелгән. 2009 йылда, йылғаның радиоактив бысраныуы менән бәйле, был ауыл халҡы ҡасабаға күсерелә. Бының өсөн ҡасабаның көньяҡ-көнсығыш ситендә (ауылдан көньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан) «Яңы Мөслим» тип аталған ҡасаба төҙөлә. XXI быуат башында ҡасаба тирәһендә Течамагнетит(FeO·Fe2O3) мәғдән ятҡылығын эшкәртеү башлана. Сосновка руднигы Мөслим тимер юл станцияһы аша хеҙмәтләндерелә.
Климаты
Климаты уртаса континенталь. Бында һауа торошо бик үҙгәреүсән, бының төп сәбәбе булып Урал тауҙары тора. Бында улар бейек булмаһа ла, Рәсәйҙең Европа өлөшөнән килгән һауа массаларын индермәй, шуға ла бында һалҡын Арктика һауаһы ла, ҡыҙыу Урта Азия һауа массалары ла еңел үтә. Быларҙың һөҙөмтәһе булып, бында һауа торошоноң кинәт үҙгәреше йыш күҙәтелә.
Сәғәт поясы
Мөслим (ҡасаба) Екатеринбург ваҡыты (Yekaterinʙurg Time Zone, YEKT) сәғәт поясында урынлашҡан. UTC менән айырмаһы +5:00 сәғәт тәшкил итә. Мәскәү ваҡыты менән айырмаһы +2 сәғәтте тәшкил итә һәм Рәсәйҙә MSK+2 итеп күрһәтелә.
Халҡы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 2010 йылда ҡасаба халҡы һаны 2654 кеше тәшкил итә (1236 ир-ат һәм 1418 ҡатын-ҡыҙ). Халыҡ һанының ыңғай динамикаһы ауыл халҡының ҡасабаға күсеп килеүе һәм эшкәртелеүсе ятҡылыҡҡа эшселәр килеүе менән бәйле.
Күсергәнгә тиклем эвакуацияланмаған Мөслим ауылында йәшәгән халыҡ нурланышының һөҙөмтәле дозаһы уртаса 280 миллизиверт тәшкил итә.
Урамдары
Ҡасабаның урамдар селтәре 39 урамдан һәм 1 тыҡрыҡтан тора.
Транспорт
Ҡасабала шул уҡ исемле тимер юл станцияһы бар.
Нөктәле өтөр
Нөктәле өтөр — тыныш билдәһе.
Нөктәле өтөрҙөң ҡуйылыу осраҡтары
''Берәүҙәр туй үткәрә, икенселәре тыуған көндәрен билдәләй; өсөнсөләр, һаҡалдарын һыйпап, һанаулы ҡалған йылдарҙың ҡәҙерле минуттарын кисерә. (Р. Низамов.);''
Теҙмә ҡушма һөйләмдәрҙә нөктәле өтөр ҡуйылһын өсөн, өтөр менән айырылған тиң киҫәктәр, йә айырымланған эйәрсән киҫәктәр йәки хәл әйтемдәре бирелеү талап ителә.
''Күк йөҙөндә аҙ ғына ла болот әҫәре юҡ ваҡытта, бөтә дала үҙенең күкрәгенә ал, ҡыҙыл, зәңгәр сәскәләр ҡаҙап байрам иткәндә; һауала, ағас башында, ҡурай өҫтәрендә, талдарҙың ботаҡтарында һандуғастар, ялан турғайҙары уҙышып-уҙышып һайрағанда, байып барған ҡояшҡа ҡарап һоҡланаһың, уны яратаһың. (Б. Ишемғолов.);''
Харута-Шор
Харута-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Харута йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Катасьма
Кесе Катасьма — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Катасьма йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Манюку-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дженни Карези
Дженни Карези (греч. Τζένη Καρέζη; төп исеме — Евгения Карпузи; 12 ғинуар 1934 йыл  — 27 июль 1992 йыл)  — Грецияның театр һәм кино актрисаһы.
Биографияһы
Евгения Карпузи Афинала 1934 йылдың 12 ғинуарында (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа 1932 йә 1936 йыл күрһәтелә) тыуған. Уның атаһы математик, ә әсәйем мәктәптә уҡытыусы булып эшләй. Евгения Салоникиҙа шәхси француз мәктәбендә, ә һуңынан афинала уҡый. Ул французса иркен аралаша. Үҫмер йылдарында атаһы ғаиләһен ташлап китә, һәм ҡыҙ әсәһе тәрбиәһендә үҫә.
1951 йылда Грек Милли театрының театр мәктәбенә уҡырға ҡабул ителә. Уның уҡытыусылары драматург Ангелос Терзакис һәм режиссёр Димитрис Ронтирис булған. 1954 йылда Театр мәктәбен тамамлағандан һуң, ул шунда уҡ Алексис Минотис һәм Катина Паксино кеүек актёрҙар менән төп ролдәрҙә уйнай башлай.
Марика Котопуля театрында La Heléne belle француз комедияһында Мелина Меркури һәм Василисс Диамантополос менән бергә ҡатнашыуы уның тәүге сәхнә сығышы дебюты була. 1955 йылда Карези, Алекос Сакеллариостың Laterna, kai filotimo ftoheia комедияһында уйнап, кинола төшә, шулай уҡ был фильмдың 1957 йылда сыҡҡан дауамы ла, Laterna, kai garyfallo ftoheia, ҙур уңыш ҡаҙана.
Лисистрата (1972) уның һуңғы фильмы була. Киләһе тиҫтә йылда ул Кем Вирджиния Вульфтан ҡурҡа?, Медея һәм Электра кеүек классик театр әҫәрҙәрендә продюсер һәм актриса сифатында сығыш яһай. Ул театр сәхнәһендә һуңғы тапҡыр 1990 йылда Лула Анагностакиның Алмаз һәм блюз. әҫәрендә уйнай. Аҙаҡ ул күкрәк биҙе яман шеше арҡаһында сәхнәне ташлап китергә мәжбүр була.
Дженни Карези 1992 йылдың 27 июлендә үҙ йортонда яман шештән вафат була. Меңләгән кеше килә, уның менән хушлаша. Дженни Карезиҙы Беренсе афина зыяратындаерләйҙәр.
Шәхси тормошо
1960-сы йылдар башында Карези журналист Захос Хадзифотиуға кейәүгә сыға, әммә ике йылдан был никах айырылышыу менән тамамлана. 1967 йылда, Пулемёт өсөн концерт фильмын төшөргән ваҡытта, ул Костас Казакос менән таныша, был никахтан уның Константинос исемле улы тыуа.
Айлагуш
айлагуш — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының уң ярына тамағынан 325 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Петелиха
Петелиха — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Филипповка йылғаһының уң ярына тамағынан 2,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Күк күкрәү
Йәшен — болоттар араһында йәки болот менән ер өҫлөгөндә барлыҡҡа килгән электр зарядһыҙланыуы сәбәпле барлыҡҡа килгән атмосфера күренеше, йәшен ваҡытында күк күкрәй. Ҡағиҙә булараҡ, йәшен көслө өйкөмлө болоттарҙа хасил була, ҡойма ямғырҙар, боҙ яуыу һәм дауылдар ошо күренеш менән бәйле.
Петелиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Күк күкрәү
Йәшен кеше өсөн иң хәүефле тәбиғәт куренеше: билдәле булған үлемесле осраҡтар араһында тик һыу баҫыуҙа ғына күберәк кеше үлә.
Йәшен географияһы
<div data-cx-mt-provider="Yandex" class="thumb tright" style="background-color: #f9f9f9; border: 1px solid #CCCCCC; margin:0.5em;"> ''Ер өҫлөгөндә йәшен атыу таралышы
''  Бер үк ваҡытта Ерҙә мең ярым тирәһе йәшен булып тора, уртаса йышлығы секундына 100 йәшен. Планета өҫтөндә йәшен осрағы тигеҙ түгел. Океан өҫтөндә йәшен, континентҡа ҡарағанда ун тапҡыр һирәк күҙәтелә. Ялағай ялтырауҙың 78%-ы тропик һәм экваториаль зонала (30° төньяҡ киңлектән алып 30° көньяҡ киңлеккә тиклема) тупланған. Йәшен атыуҙың максимум активлығы Үҙәк Африкаға тура килә. Арктика һәм Антарктика поляр райондарында һәм полюс өҫтөндә йәшен булмай тип әйтергә мөмкин. Йәшен интенсивлығы кояшҡа эйәреп йөрөй: көндөҙ һәм төштән һуң йәшен иң күп йәшнәгән ваҡыт (урта киңлектәрҙә). Иң аҙ йәшен йәшнәгән ваҡыт — иртәнге кояш сығыр алдынан ваҡыт. Йәшен, шулай уҡ географик урындың үҙенсәлектәренә бәйле: көслө йәшен үҙәктәре Гималай һәм Кордильер тауҙарында урынлашҡан.
Рәсәй ҡалаларында уртаса йыллыҡ йәшенле көндәр һаны:
Йәшен болото барлыҡҡа килеү стадиялары
<div data-cx-mt-provider="Yandex" class="thumb tright" style="background-color: #f9f9f9; border: 1px solid #CCCCCC; margin:0.5em;"> Йәшен болото барлыҡҡа килеү стадиялары   Йәшен болото хасил булыу өсөн, яуым-төшөм барлыҡҡа килтерерлек кимәлдә дым запасын өҫкә күтәрә торған конвекция йәки башҡа механизм, һәм киҫәксәләрҙең бер өлөшө шыйыҡ хәлдә, бер өлөшө боҙ хәлендә булған структура булыуы зарур. Йәшен булдыра торған конвекция түбәнге осраҡта барлыҡҡа килә:
Барлыҡ йәшен болоттары ла, ниндәй типта булыуына ҡарамаҫтан, өйөрлө болот стадияһын, өлгөргән болот стадияһын һәм тарҡалыу стадияһын үтә.
Йәшен болотоноң электр структураһы
<div data-cx-mt-provider="Yandex" class="thumb tright" style="background-color: #f9f9f9; border: 1px solid #CCCCCC; margin:0.5em;"> ''Төрлө регондарҙа йәшен болоттарнда заряд урынлашыуы
''  Йәшен болото эсендә заряд урынлашыуы ҡатмарлы процесс. Шулай ҙа өлгөргән болот миҫалында дөйөм картинаны күҙ алдына килтереп була. Ыңғай зарядлы структура болот өҫтөндә урынлаша, ә тиҫкәре зарядлы структура болот эсендә урынлаша.
Болоттарҙа электр структураһы барлыҡҡа килеүен аңлата торған төрлө механизмдар бар. Төп гипотеза, болот эсендә эре киҫәктер ваҡ киҫәктәргә ҡарағанда тиҙерәк аҫҡа төшәләр һәр ыңғай заряд алалар.
Йәшен ваҡытында хәүефһеҙлек саралары
Йәшен башлыса бейек предметтарҙы һуға, хәүефһеҙлек саралары ошоға бәйленгән. Электр заряды иң ҡыҫҡа, ҡаршылыҡ иң әҙ булған юлды һайлай.
Йәшен ваҡытында ҡәтғи тыйыла:
Молюк
Молюк — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сима йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Харута-Ю
Харута-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Авижанская София Александровна
Авижанская София Александровна (5 декабрь 1920 йыл — 2014 йыл, Бруклин, АҠШ) — СССР-ҙың ғалим-фольклорсыһы, этнография һәм музей белгесе. Филология фәндәре кандидаты (1946).
Биографияһы
София Александровна Авижанская 1920 йылдың 5 декабрендә Петроград ҡалаһында хеҙмәткәр Авижанский Александр Львович һәм Авижанская Прасковья Матвеевна ғаиләһендә тыуа.
Аспирантураны тамамлағас, Ленинградтағы Дәүләт этнография музейына эшкә ебәрелә. Шунда София Авижанская Волга буйы һәм Урал бүлексәһенең ғилми хеҙмәткәре, методика секторы мөдире була. Ә 1966 йылдан этнография музейының директоры урынбаҫары вазифаһын биләй.
1956—1969 йылдарҙа Башҡортостан, Силәбе һәм Ҡурған өлкәләренең башҡорттар йәшәгән райондары буйлап биш этнографик экспедицияла ҡатнаша, традицион биҙәүестәр, көнкүреш әйберҙәре, башҡорт кейеме элементтары коллекциялары һәм башҡа ҙур әһәмиәтле әйберҙәр йыя.
София Александровна — башҡорт халҡының биҙәү‑ҡулланма сәнғәте (биҙәкләп бәйләү, металды художестволы эшкәртеү һ.б.) буйынса ғилми эштәрҙең авторы.
Ғаиләһе
София Александровна Елена исемле ҡыҙын һәм Григорий исемле улын тәрбиәләй.
Марес-Хар-Юган
Марес-Хар-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Патрох-Ас ҡылымығының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Киня (Кина ҡушылдығы)
Кесе Киня — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Киня йылғаһының һул ярына тамағынан 6,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тайвань рейтингы
Performance Ranking of Scientific Papers for World Universities (NTU Ranking, Тайвань рейтингы) ― күләм, фәнни хеҙмәттәр импакты, уларҙың йоғонтоһо һәм эш һөҙөмтәләре буйынса классификацияланған юғары уҡыу йорттарының глобаль рейтингы. Ул 2007—2011 йылдарҙа Тайвандең юғары белем биреүҙе баһалау һәм аккредитация буйынса советы (HEEACT) тарафынан баҫтырыла, ә 2012 йылдан уны Тайвань Милли университеты сығара. Унда фәнни мәҡәләләрҙең импакт-факторын анализлау һәм классификациялауҙың библиометрик методикаһы ҡулланыла. Дөйөм рейтингтан тыш, ун дүрт дисциплина һәм фәндең алты өлкәһе буйынса иң яҡшы университеттар исемлегенә баҫылып сыға.
Рейтин 2007 йылда тәҡдим ителә. Классификацияның тәүге методологияһы университеттың медицина мәктәптәренә өҫтөнлөк бирә. 2008 йылда HEEACT «Ялан рейтингын» баҫтыра башлай, ул фәндең алты өлкәһен үҙ эсенә ала: ауыл хужалығы һәм тирә-яҡ мөхит тураһындағы фәндәр (AGE), клиник медицина (MED), инженерия, иҫәпләүҙәр һәм технологиялар (ENG), тормош тураһындағы фәндәр (LIFE), тәбиғи фәндәр (SCI) һәм социаль фәндәр (SOC).
Булатовка(Летка ҡушылдығы)
Булатовка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Летка йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Тайвань рейтингы
2010 йылда HEEACT фән һәм технологиялар өлкәһендә төрлө предмет рейтингтарын баҫтыра башланы. Фән өлкәһендә физика, химия, математика һәм ер тураһында фән бар. Технологиялар өлкәһе электротехника, информатика, машиналар эшләү, химик инженерия (шул иҫәптән энергия һәм яғыулыҡ), материалдар өйрәнеү һәм гражданлыҡ ҡоролошона (шул иҫәптән экологик инженерия) бүленә.
Булатовка(Летка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Тайвань рейтингы
2012 йылда HEEACT рейтинг һөҙөмтәләре буйынса фекерҙәр айырымлығы сәбәпле проектта ҡатнашыуын туҡтата. Тайвань етәкселеге, Тайвань хөкүмәт артабан Тайвандең юғары белем биреүҙе баһалау һәм аккредитация буйынса советына ярҙам итмәйәсәген белдерә.
Булатовка(Летка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тайвань рейтингы
2012 йылдан донъя университеттарының фәнни хеҙмәттәре һөҙөмтәләре өсөн рейтингты Тайвань Милли университеты баҫтыра, шулай уҡ ул NTU рейтингы булараҡ билдәле.
Рәсәй университеттары араһынан 2020 йылда рейтингта иң юғары позицияны М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты биләй (260-сы урын).