cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дреба
Дреба (Dreba) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 274 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,46 км2. Диңгеҙ кимәленән 460 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7806 һәм автомобиль коды — SOK.
Матбуғат йорто (Ҡазан)
Матбуғат йорто — бина Ҡаҙанда 1930 йылда конструктивизм стилендә төҙөлгән. Ул Ҡазандың сағыу иҫтәлекле урыны, төбөк (республика) әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ. Әлеге ваҡытта тергеҙелгән бинаһында «Нуғай» ҡунаҡханаһы урынлашҡан.
Тасуирлама
Матбуғат йорто совет йылдарының архитектура ҡомартҡыһы булып тора. Уның архитектура образы бинаның рациональ формалы һәм күләмле булыуы, тәҙрә таҫмаларының алға сығарып һәм артҡа алып сиратланышыуы арҡаһында күләм-пластик композицияһын байытыуына нигеҙләнгән.
Бина асимметриялы, ҡатмарлы ҡоролма, ул төрлө бейеклектәге өлөштәрҙән тора. Бина Бауман урамы, Ҡәүей Нәжми һәм Профсоюз урамдарының бергәләшеп киң йомоҡ ихата барлыҡҡа килтергән ерендә урынлашҡан. Дөйөм төҙөлөш майҙаны 140 × 80 м тәшкил итә.
Беренсе ҡаттың ҡабырға күләмдәрендә ҙур түңәрәк колонналы асыҡ галереялар. Колонналар янында тар урамды киңәйтеү маҡсатында көҙгөлө витриналы сауҙа залдары. .
Төп фасадтың композиция күсәре булып, бинаның ярым түңәрәк формалы алға табан сығарылған вертикаль өлөшө тора.
Бинаның таяу конструкциялары тимер-бетондан эшләнгән, стеналары кирбес, цементлы ҡом иҙмәһе менән штукатурланған, ҡара-һоро төҫтә. Стенаны уратҡан тәҙрә таҫмалары бинаға еңеллек биреп тора.
Тарих
1930 йылда АТССР хөкүмәте республиканың редакция һәм ҡеүәтле нәшриәтенең берҙәм комплексын төҙөргә ҡарар ҡабул итә.
1933—1935 йылдарҙа бина архитектор С. С Пэн проекты буйынса конструктивизм стилендә төҙөлә. Ҡазан матбуғат йорт комплексы Бауман урамына бик уңайлы килештереп ҡуйыла, элекке Ҡамыр баҙары урынында урынлашҡан.
Бина проектын планлаштырырғанда яңы алымдар ҡулланыла. Ул бер нисә блоктан тора: Бауман урамы буйлап магазинлы оҙон редакция-нәшриәт корпусынан; Профсоюз урамы буйлап баҫма-төпләү корпусы; Халыҡ-ара урамы буйлап хәрефтәр йыйыу һәм цинкография етештереү корпусынан -тора. Көньяҡ урам буйлап ашхана һәм хеҙмәткәрҙәрҙе көнкүреш хеҙмәтләндереү, амбулатория һәм ясле тормошҡа ашырылмай ҡала. Биналары интерьерының авторы — А. М. Густов :77
Республиканың әйҙәүсе бөтә матбуғат учреждениелары 1935 йылдың яҙында Матбуғат йортона күсә. Бында яңы комплекс файҙаланыуға тапшырыу менән бер рәттән, яңы типография (Камил Якубов исемендәге дәүләт типография) төҙөлә.
1974 йыл башында ойошмаларҙың бер өлөшө Декабристар урамында яңы төҙөлгән Татар гәзит-журнал нәшриәте (хәҙер ААЙ «Татмедиа» « „Идел-Пресс“» филиалы) — корпусына күсә.
1981 йылда Матбуғат йорто « Татар АССР-ның урындағы әһәмиәттәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһы булараҡ һаҡланыусы бъекттар исемлегенә» индерелә.
2000 йылдар башында бинала ДУП «Полиграфия-нәшриәт комбинаты» һәм ҙур китап магазины эшләй.
2007 йылда Матбуғат йортонан Таткнигоиздаттың һуңғы магазины күсеп китә.
2011 йылда Матбуғат йорто Мәҙәни мираҫ объекты территорияһы сиктәре раҫлана.
2012 йылда Матбуғат йортонда реконструкция эштәре башлана. Реставрация уҙғарыу өсөн ААО «Связьинвестнефтехим» бүлендек предприятиеһын- ЯСЙ "Баумандағы матбуғат йорто"аса. Связьинвестнефтехим башлығы һүҙҙәре буйынса, төҙөләсәк объекттар инвестицияларының дөйөм хаҡы яҡынса 1-1,2 миллиард һум тәшкил итә.
2013 йылдың июлендә Ҡазанда үткән Йәйге Универсиадаға матбуғат йорттоноң Бауман урамына сыҡҡан фасады реставрациялап бөтөрөлә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Һаҙ ябалағы
Һаҙ ябалағы, бупылдаҡ, бипапай - (болотная сова)
Ҡылыҡһырлама
Ҡарғанан бәләкәйерәк. Башлыса ерҙә йөрөй, ағасҡа һирәк ҡуна. Көндөҙ ҙә һунар итә. һырты һарғылт ерән, ҡорһаҡ яғы аҡ. Бөтә кәүҙәһе буй-буй ҡара-көрән һыҙыҡтар менән сыбарланған. Башында бер-береһенә яҡын урынлашҡан бәләкәй генә ҡолаҡтары бар. Күҙҙәре һары. Өкө ябалағынан ҡолаҡтары бәләкәй булыуы һәм һары күҙҙәре менән айырыла.
Тауышы
Тауышы тоноҡ: «бу-бу-бу» һәм «ҡъяу-ҡъяу».
Водяник Иван Иванович
. Водяник Иван Иванович (3 июль 1933 йыл) — СССР һәм Украина ғалимы. Техник фәндәр докторы (1987), профессор (1989).
160-тан күберәк фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән бер нисә монография һәм уйлап сығарыуҙар авторы.
Биографияһы
Иван Иванович Водяник 1933 йылдың 3 июлендә Төньяҡ-Кавказ крайы (хәҙер Ставрополь крайы Ипатово ҡалаһы) Винодельное ауылында тыуған.
1956 йылда отличие менән Аҙау-Ҡара диңгеҙ ауыл хужалығын механизациялау институтын (хәҙер Аҙау-Ҡара диңгеҙ дәүләт аграр-инженер академияһы, Зерноград ҡалаһы, Ростов өлкәһе), «ауыл хужалығын механизациялау» һөнәре буйынса инженер-механик квалификацияһын ал sg
1966 йылда ул В. И. Ленин исемендәге Бөтә союз ауыл хужалығы фәндәре академияһында «Исследование сопротивления самопередвижению гусеничного трактора и его составляющей от деформации грунта» темаһына кандидатлыҡ  диссертацияһы яҡлай. 1985 йылда Ленинград ауыл хужалығы институтында (хәҙер Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты) «Прикладная теория и методы расчета взаимодействия колес с грунтом» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. Техник фәндәр докторы дәрәжәһен 1987 йылда ала. 1989 йылда Водяникҡа тракторҙар һәм автомобилдәр кафедраһы буйынса профессор исеме бирелә.
Эшмәкәрлеге
Аҙау-Ҡара диңгеҙ институтын тамамлағас, 1956-1960 йылдарҙа Ҡаҙаҡ ССР-ы Узун-Агач ауылындағы Катек  ауыл хужалығын механизациялау  училищеһында  уҡытыусы һәм артабан директор булып эшләй. 1960-1963 йылдарҙа Аҙау-Ҡара диңгеҙ ауыл хужалығын механизациялау институты аспирантураһында уҡый. 1963 -1968 йылдарҙа Красноярск ауыл хужалығы институтында  (хәҙер Красноярск дәүләт аграр университеты) уҡытыусы була, артабан  ГОСНИТИ Себер филиалында өлкән ғилми хеҙмәткәр, ә унан һуңслаборатория етәксеһе  була.
1968 йылда И. И. Водяник Украина ССР-ына күсеп килә һәм 1968-1987 йылдарҙа Каменец-Подольск ауыл хужалығы институтының тракторҙар һәм автомобилдәр кафедраһы доценты булып эшләй. 1987-2014 — тракторҙар һәм автомобилдәр кафедраһы мөдире; 2014-2017 йылдарҙа — тракторҙар, автомобилдәр һәм энергетика саралары кафедраһы профессоры була; 2017 йылдан алып әлеге көнгә тиклем — ошо уҡ кафеданың мөдире. вуздың һәм энергетик уҡ был Уның уҡытҡан фәндәре - «Тракторҙар һәм автомобилдәр», «Ғәмәли компьютер технологиялары», «технологик процестар һәм системаларҙы моделләштереү». Подольский аграр-техник университеты юғары уҡыу йортонда сығарылған «Подольский вестник» ғилми хеҙмәттәр йыйынтығының мөхәрририәте ағзаһы.
Ғилми тикшеренеүҙәренең йүнәлеше:
Церетели (кенәз ырыуы)
Грузия йылъяҙма сығанаҡтары буйынса Церетели фамилияһы Көнсығыш Грузиянан, атап әйткәндә хәҙерге Горий районының Үрге һәм Түбәнге Церети ауылдарынан сыға. Ваҡыт үтеү менән был фамилияны йөрөтөүселәр Көнбайышҡа, Имеретияға күсә.
Церетели (წერეთელი) — грузин фамилияһы.
Традицион сығанаҡтарға ярашлы, был ғаиләнең ата-бабалары Дағстанда йәки Алания Республикаһында юлбашсы була. 1395 йылда улар тыуған илдәренән Тамерландың исламлаштырыуынан Черкесия аша христиан Грузияһына ҡаса. Имеретия батшаһы Константин (Көнбайыш Грузия) 1392—1401 йылдарҙа уларҙы Сачхеренан ҡыҫырыҡлай һәм кенәз (тавади) дәрәжәһе бирә. Церетелиҙар Сатсеретло (საწერეთლო; «Церетели») тип аталған Үрге Имеретиҙа аҫаба ерҙәргә эйә була, унда улар Модинахта йәшәй, һуңынан Грузияның иң билдәле аҡһөйәктәр ғаиләһенең береһенә әйләнә. Йыш ҡына улар грузин дворяндары менән, хатта Көнбайыш һәм Көнсығыш Грузияла багратиондар батша династияһы менән тармаҡтары менән никахҡа инә.
Кенәз Зурабтың улы кенәз Давид Церетели 1736 йылда Имеретия батшаһы Александр V һеңлеһенә өйләнә. 1782 йылда кенәз Папун Церетели Сөләймән II батша ғәскәрҙәренең баш командующийы була һәм уға ағаһы Дауытты еңергә ярҙам итә. 1810 йылда кенәз Зураб Церетели Имеретияға Рәсәйгә ҡушылырға булышлыҡ итә; уның ҡыҙы, княжна Катеван, һуңғы грузин батшаһы грузин царевичы Иоанн Георгиевичта кейәүҙә була. Церетели ырыуының бер тармағы 1724 йылда батшалар Вахтанг һәм Бакар менән Рәсәйгә сыға; уның кенәз Церетелевтар йәки Церетелевтар тип йөрөтөлә.
Лянки-Игол
Лянки-Игол — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Поколька йылғаһының уң ярына тамағынан 147 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Львов Михаил Давыдович
Ижады
«Время» исемле тәүге шиғырҙар йыйынтығы 1940 йылда донъя күрә. Шиғриәтенә публицистика, юғары гражданлыҡ пафосы хас. «Урал һуғыша» («Урал воюет», 1943), «Юл» («Дорога», 1944), «Был йылдар» («Эти года, 1963»), «Ҡаршы хәрәкәт» («Встречное движение», 1984) һәм башҡа шиғри йыйынтыҡтар авторы. «Салауат һандуғастары» (Соловьи Салавата), «Мин тағы күрҙем» («Опять увидел я…»), «Боронғо йырҙарҙы ишетәм» («Слышу древние песни…»)һәм башҡа шиғырҙары тыуған Башҡортостанына, тыуған ауылына арналған. Әҫәрҙәре башҡорт шағирҙары Хәким Ғиләжев, Риф Мифтахов, Рауил Ниғмәтуллин, Ғилемдар Рамаҙанов һәм Рәшит Сабитов тарафынан тәржемә ителгән. Уның шиғырҙарына композитор Александра Пахмутова йырҙар ["Эҫе ҡар" («Горячий снег»), «Ҡосаҡлашып ултыра ветерандар» («Сидят в обнимку ветераны»), «Бөйөк йылдарға баш эйәйек» («Поклонимся великим тем годам») һ. б.] ижад иткән.
Төньяҡ Урал
Төньяҡ Уралда — Урал тауҙары тау системаһы, Косьвинский Камень тигән еренән уның менән күрше Конжаковский Камень (59° с. ш.) тигән урынға көньяҡта Тельпосиз тау теҙмәләренең битләүҙәренең төньяҡ ҡашлағына, дөрөҫөрәге, уны төньяҡтан уратып аҡҡан Щугер йылғаһы ярына, тиклем йәйрәп ята.
Урал һырттары бында, дөйөм киңлеге 50-60 километрға тиклем булып, ҡәтғи бер нисә параллель һырттар һәм ҡырластар менән көньяҡтан төньяҡҡа теҙелгән. Рельефы урта таулы, йәғни боронғо тигеҙләнгән тауҙарҙың күтәрелеүе һәм артабанғы боҙлоҡтар тәьҫире һәм хәҙерге һыуыҡ елгә ашалыу һөҙөмтәһендә, яҫы түбәле.
Төньяҡ Уралтауҙың төп түбәләре йыш ҡына һыуайырғыс һырт яғында урынлашҡан: Конжаковский Камень Таш (1569 м), Денежкин Камень Таш (1492 м), Чистоп (1292 м), Отортен (1182 м, башҡа карталарҙа бейеклеге 1234 метр), Кожим-Из (1195 м), Тельпосиз (1617 м). Ҡаты тоҡомдар ҡалдыҡтары, күркәм ҡаялар һәм эргә тирәһендәгеһе ашалып емерелгәндән һуң тороп ҡалған яңғыҙ тау тоҡомо ҡалдыҡтары останцы айырыуса ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Улар араһында иң билдәлеләре Маньпупунёр, Торре-Порре-Из, Мунинг-Тумп тауҙарында осрай.
Төньяғы Уралдың иң төпкөл һәм кеше аяғы бҫмаған райондарының береһе. Уның түбәләренең береһе Медвежий Угол (Айыу мөйөшө) түбәһе атамаһын йөрөтә. Төньяҡтараҡ Ивделдән, Вижай һәм Ушманан төньяҡҡараҡ тораҡ пункттар юҡ тиерлек, шуға юлдар ҙа юҡ. Тауҙарға көнсығыштан да, көнбайыштан да үтеп сыҡҡыһыҙ урмандар һәм һаҙлыҡтар килеп терәлә. Климаты етерлек ҡырыҫ. Тауҙарҙа йәй эсендә иреп өлгөрә алмаған ҡарҙар ята. Конжаковский Ташы киңлегенә тиклем мәңгелек туңлыҡ таптары осрай. Был райондарҙа боҙлоҡ булмаһа ла, Төньяҡ Уралдың иң бейек тау теҙмәләре Тельпосиз карҙарында ике бәләкәй боҙлоҡ табылған.
Тель-Брак
Тел(л)ь-Брак, борон Нагар — Сүриәнең Әл-Хәсәкә провинцияһы территорияһында Һабур йылғаһы үрендә табылған археологик ҡаласыҡ, боронғо төньяҡ Месопотамияның иң эре ҡаласыҡтарының береһе. Ҡалҡыулыҡтың бейеклеге  —  яҡынса 40 метр, оҙонлоғо — 1 километр тирәһе, майҙаны 130 гектар самаһы.
Бында неолит ахыры, шумер дәүләте, Аккад  империяһы  дәүерҙәрендә һәм бронза быуатының аҙағына тиклем тораҡ булған.
Тарихы
Тель-Бракты  британ  археологы сэр Макс Маллоуэн (Агата Кристиҙың ире)  1937 һәм 1938 йылдарҙа тикшергән. Һуңыраҡ  Лондон  университетының Археология институты археологтары, шунан  Кембридж университетының  Макдональд археологик тикшеренеүҙәр институтынан  Дэвид һәм Джон Оутстар етәкселегендәге археологтар төркөмө бында 1976— 2004 йылдар эсендә бер нисә миҙгел үткәрә. 2006 йылдың яҙынан тикшеренеүҙәргә Augusta McMahon етәкселек итә. Һуңғы тапҡыр ҡаҙыныуҙар 2011 йылда үткәрелә; әле археологик эштәр Сүриәлә барған граждандар һуғышы арҡаһында туҡтатылып торған.
Был ерҙә беҙҙең эраға тиклем 6000 йылда уҡ ҙур булмаған торама барлыҡҡа килгән. Бында халаф мәҙәниәте  артефакттары табылған.
Торама артабанғы убайд һәм урук осорҙарында ла йәшәүен дауам итә. Ҡаҙыныуҙар барышында беҙҙең эраға тиклем  4-се мең йыллыҡ башында барлыҡҡа килгән ҡала табылған.
Беҙҙең эраға тиклем   3-сө мең йыллыҡтың шына яҙыуҙары Нагарҙы  Левант менән төньяҡ Месопотамия араһында ятҡан эре тораҡ пункт итеп телгә ала.
Иртә бронза быуаты аҙағына  (беҙҙең эраға тиклем 3 мең йыллыҡ) ҡала бәләкәйләнә, был тотош төбәк бөлгән ваҡытҡа тап килә. Тарихсылар был бөлөүҙе климаттың киҫкен үҙгәреүе менән бәйләй.
Беҙҙең эраға тиклем 2-се мең йыллыҡтың икенсе яртыһында  һаман бәләкәй тораҡ булып ҡалған ҡалала  мөһабәт һарай һәм митанни  ғибәҙәтханаһы барлыҡҡа килә (беҙҙең эраға тиклем 1500—1360 йылдар). Торлаҡ биналарын файҙаланыу дауам итә.
Ладога (йылға)
Ладога — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кандат йылғаһының уң ярына тамағынан 132 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Зиновьев Георгий Васильевич
Зиновьев Георгий Васильевич (2 декабрь 1887 йыл — 26 апрель 1934 йыл) — СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы. Ике Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1919, 1928) кавалеры.
Биографияһы
Георгий Васильевич Зиновьев 1887 йылдың 20 ноябрендә (яңы стиль буйынса 2 декабрь) Петербург ҡалаһында хәрби чиновник ғаиләһендә тыуған. Севастополь хәрби авиация мәктәбен 1915 йылда тамамлағандан һуң Көнбайыш фронтының 3-сө Себер корпусы 6-сы авиация отрядында хеҙмәт итә, өлкән унтер-офицер. Дошман менән күп кенә бәрелештәрҙә ҡатнаша, батырлығы өсөн дүрт тапҡыр Георгий тәреһе менән бүләкләнә. 1917 йылдың октябрь башынан алып — корпус комитеты рәйесе. Ошо уҡ йылдан ВКП (б) ағзаһы.1 Төҙөү ҡатнашыусы "Көнбайыш фронтының беренсе социалистик отряды"н төҙөүҙә ҡатнаша. Революцион һалдатарҙы Довбор-Мусницкийҙың поляк корпусы частарына һәм герман илбаҫарҙарына ҡаршы көрәшендә етәкселек итә. 1918 йылдың ғинуарынан апрель аҙағына тиклем Смоленск гарнизоны начальнигы. Орша участкаһы менән командалыҡ итә.
1918 йылдың майында 400 яугирҙан торған отряд һәм 1-се батарея менән Һамарға ебәрелә, артабан Ырымбурға, унда ул ҡыҙылгвардеецтарҙы бер хәрби берәмеккә туплау менән шөғөлләнә. Ошо уҡ ваҡытта ул — Орск һәм Ташкент тимер юлы йүнәлешендәге Ырымбур фронтының ойоштороусыһы һәм командующийы. 1918 йылдың йәйендә Зиновьевтың хәрби отрядтары дутовсыларға һәм чехословактарға ҡаршы тороп, Ырымбурҙы обороналауҙа айырыуса ҡаһарманлыҡ күрһәтәләр. Ошо уҡ ваҡытта Зиновьев Быҙаулыҡтан 12 мең кешелек гарнизонды ҡотҡарыуға өлгәшә һәм уны Ырымбур тирәһендә урынлаштыра
1918 йылдың сентябренән Төркөстан республикаһы ғәскәрҙәре командующийы — Дутов һәм белочех ғәскәрҙәренә ҡаршы Аҡтүбә һәм Орск-Аҡтүбә фронт участкаларында командалыҡ итә. 1919 йылдың февраль-мартында Ырымбур уҡсылар дивизияһы начальнигы (һуңынан 31-се Төркөстан уҡсылар дивизияһы).
1920 йылдың 31 авгусынан Бохара операцияһы барышында Иҫке бохара ҡәлғәһен штурмлау менән етәкселек итә. Көнсығыш Бохараға ҡораллы отряд менән ҡасып киткән эмирҙы эҙәрлекләүҙе ойоштора.1920 йылдың 1 ноябрендә 1-се армия армияһы командующийы Г. В. Зиновьев бойороғона ярашлы Бохара Совет Республикаһы сиктәрендә бөтә совет ғәскәрҙәре Бохара ғәскәрҙәр төркөмөнә туалана. 1920 йылдың ноябренән 1921 йылдың мартына тиклем — Реввоенсовет ағзаһы һәм Төркөстан фронты ғәскәрҙәре командующийы ярҙамсыһы.
1921 йылдың апрель — авгусында Фирғәнә ғәскәрҙәре төркөмө командующийы, бер үк ваҡытта 3-сө Төркөстан уҡсылар дивизияһы начальнигы (1921 йылдың 1 апреленән 1921 йылдың майына тиклем). Каспий аръяғында (1919, декабрь) һәм Фирғәнә өлкәһендә контрреволюцион сығыштарҙы баҫтырыуҙа ҡатнаша 1921 йылдың сентябренән алып- РККА-ның хәрби академияһы тыңлаусыһы.
1923 йылдан Хәрби-Һауа көстәренең хәрби-уҡыу йорттары начальнигы, артабан Ленинград хәрби округы хәрби-Һауа көстәре начальнигы. 1927 йылдың февраленән — 1-й Урта Азия хәрби округы ғәскәрҙәре командующийының 1-се ярҙамсыһы, 1928 йылдың майынан — Ленинград хәрби округы ғәскәрҙәре командующийы ярҙамсыһы. Ошо уҡ йылда — РККА-ның хәрби-төҙөлөш идаралығы начальнигы, ә 1932 йылдың майынан — Хәрби-инженер академияһы начальнигы һәм комиссары. Ике Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән (1919, 1928) бүләкләнә, шулай уҡ уны Төркөстан фронты Революцион-хәрби советы 1920 йылғы Бохара операцияһы өсөн почетлы алтын ҡорал менән бүләкләй.
Мәскәүҙә вафат була. Новодевичье зыяратында ерләнгән (Колумбарий, 1 секция).
Ике өлөшлөләр
Үҫемлектең теге йәки был класҡа инеүен уларҙың бәбәгендәге орлоҡ өлөштәренең һанына, япраҡтарының һеңерсәләнеүенә, орлоҡтан үҫкән йәш үҫемлектең тамыр системаһына һәм башҡа сифаттарына ҡарап билдәләйҙәр.
Ике өлөшлөләр класына япраҡлы ағастар һәм ҡыуаҡтарҙың, йәшелсә һәм ҡайһы бер баҫыу культураларының бөтәһе лә тиерлек, декоратив үлән үҫемлектәренең һәм ҡырағай үҫемлектәрҙең күптәре инә.
Әгәр үҫемлек бәбәге бер орлоҡ өлөшлө, япраҡ һеңерсәләре параллель йәки дуға һымаҡ һәм тамыр системаһы суҡ тамыр булһа, уны бер өлөшлө үҫемлектәр класына индерәләр. Бер өлөшлө үҫемлектәргә бөтә культуралы һәм ҡырағай үҫә торған ҡыяҡлылар, күрәндәр, ләлә сәскәлеләр инә.
Ләкин бер генә билдәһенә ҡарап, үҫемлектең ҡайһы класҡа инеүен билдәләү һәр ваҡытта ла мөмкин булмай.
Урманда үҫә торған ҡарға күҙе үҫемлеге япрағының һеңерсәләре селтәр һымаҡ, ләкин бәбәге бер орлоҡ өлөшлө. Ҡарға күҙен бер өлөшлө үҫемлектәргә индерәләр.
Ә юл япрағының һеңерсәләре дуға һымаҡ, тамыр системаһы суҡ тамыр, ләкин уны ике өлөшлө үҫемлектәргә индерәләр, сөнки уның бәбәге ике орлоҡ өлөшлө.
Бөтә сәскәле үҫемлектәр (бер өлөшлөләр һәм ике өлөшлөләр) Сәскәле үҫемлектәр, йәғни Ябыҡ орлоҡлолар, бүлеген төҙөй.
Бөтә бүлектәр Үҫемлектәр батшалығына берләшә. Үҫемлектәр батшалығында 350 000 самаһы төр иҫәпләнә. •
Морфологик билдәләре
350 мең төр үғемлектең 250 мең тирәһе сәскәле үҫемлектәргә ҡарай. Сәскәле үҫемлектәрҙең 190 мең өр тирәһе ике өлөшлөләр класына инә. Систематика буйынса бөтәһе 429 ғаилә тәшкил итеп, 10 мең тирәһе ырыуға бүленәләр.
Ике өлөшлөләрҙе айырып торған билдәләр:
Кеше тормошонда әһәмиәттәре
Ике өлөшлөләрҙең халыҡ хужалығында әһәмиәте бик ҙур.
Улар араһында аҙыҡ кҡльтуралары, мал аҙығы культуралары булғандары күп (картуф, ҡарабойҙай, соя, борсаҡ, фасоль, сөгөлдөр төрҙәре.
Дарыу үләндәре, тәмләткестәр, сүс биреүсе үҫемлектәр, эсемлектәр, косметик сеймал үҫемлектәре, декоратив үҫемлектәр, төҙөлөш материалы биреүсе ағастар һәм башҡалар.
Полуночная Пыя
Полуночная Пыя — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пыя йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Стронгин Роман Григорьевич
Стронгин Роман Григорьевич (21 июль 1939 йыл) — СССР һәм Рәсәй математигы, физика-математика фәндәре докторы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993). Н. И. Лобачевский исемендәге Новгород дәүләт университеты президенты. Рәсәй ректорҙар союзы вице-президенты. Башҡорт дәүләт университетының почетлы докторы (2009).
Биографияһы
Стронгоин Роман Григорьевич 1939 йылдың 21 июлендә Дзержинск ҡалаһында тыуа. Атаһы Стронгин Григорий Миронович — күренекле совет химигы. 1962 йылда Горький университетының Радиофизика факультетын отличие менән һәм 1966 йылда иҫәпләү математикаһы һәм кибернетика факультеты аспирантураһын тамамлай. Ғилми етәксеһе Ю. И. Неймарк була. 1978 йылдан — физика-математика фәндәре докторы, 1979 йылдан — профессор. ЭВМ-ды математик тәьмин итеү кафедраһы мөдире (1973 йылда кафедра барлыҡҡа килгәдән алып). Иҫәпләү математикаһы һәм кибернетика факультеты деканы (1981—1989). Уҡытыу эштәре буйынса проректоры (1989—1991). Беренсе проректор (1991—2003). Университет ректоры (2003—2008). Уның уҡыусылары араһында — ТНДУ-ның Иҫәпләү математикаһы һәм кибернетика (ВМК) факультеты деканы, ТНДУ-ның Ғәмәли математика һәм кибернетика фәнни-тикшеренеү институтының директорыдиректоры В. П. Гергель бар.
Вазифалары
Новгород өлкәһенең Йәмәғәт палатаһы рәйесе.
Волга буйы федераль округыЮғары уҡыу йорттары ректорҙары советы рәйесе.
Новгород өлкәһе Юғары уҡыу йорттары ректорҙары советы рәйесе.
Новгород өлкәһе хөкүмәте ҡарамағындағы ғилми-техник һәм инновация сәйәсәте буйынса совет ағзаһы.
Түбәнге Новгород ҡалаһының ҡала премияһын тапшырыу һәм Новгород өлкәһе буйынса маҡтаулы исемдәргә тәҡдим итеү буйынса комиссия ағзаһы.
Новгород дәүләт университетының Д212.166.06 һәм Д212.166.13 диссертация советтары рәйесе.
Новгород дәүләт университетының «Математическое моделирование и оптимизация» һәм «Математика» хәбәрҙәре серияһының яуаплы мөхәррире.
«Journal of Global Optimization», Academic Kluwer Publishers (1990—1998) һәм халыҡ-ара фәнни-теоретик «Известия юғары уҡыу йорто. Математика» журналдарының редколлегия ағзаһы (1998).
Рәсәй тәбиғи фәндәр академияһы һәм Гуманитар фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы.
Нью-Йорк Фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы.
Фәнни хеҙмәттәре
Роман Григорьевич 300-ҙән ашыу фәнни һәм уҡытыу-методик хеҙмәт, шул иҫәптән монографиялар авторы. Саҡырылған профессоры булараҡ Дания (1971, 1997), Италия (1989, 1991—1993, 1998) һәм АҠШ-та (1992), шулай уҡ Халыҡ-ара ғәмәли системалы анализ институтында (Австрия, 1990) һәм Франческо Севери исемендәге Милли уның математика институтында лекциялар уҡый (Италия, 2003).
Шәхси тормошо
Өйләнгән, ике балаһы бар.
Аванесов Рубен Иванович
Аванесов Рубен Иванович [руˈбэн] (Ռուբեն Ավանեսով; 14 февраль 1902 йыл — 1 май 1982 йыл) — СССР лингвисы, Мәскәү фонология мәктәбенә нигеҙ һалыусы, Мәскәү дәүләт университеты профессоры (1937), СССР фәндәр Академияһының ағза-корреспонденты (1958).
Чехословакия лингвистик йәмғиәтенең почетлы ағзаһы (1965), Варшава университетының почётлы докторы (1973), Майнц фәндәр һәм әҙәбиәт академияһының сит ил ағзаһы (1978), Саксония фәндәр Академияһының сит ил ағзаһы (1978).
Славяндар лингвистик атласы һәм Халыҡ-ара славистар комитеты ағзаһы. СССР фәндәр Академияһының диалектология һәм тел тарихы буйынса тел һәм әҙәбиәт ғилми советы бүлеге рәйесе. Халыҡ-ара фонетик фәндәр йәмғиәтенең вице-президенты (1967).
Биографияһы
Рубен Иванович Аванесов 1902 йылдың 14 (1) февралендә Елизаветополь (хәҙер Гянджа) губернаһы Шушала әрмән ғаиләһендә тыуған. Бала сағы Таулы Ҡарабахта. үтә. 1909 йылда. Лазарев институтына уҡырға инә, ул ябылғандан һуң, мәктәптә уҡый, уны 1919 йылда тамамлай. Мәскәү университетының тарих-филология факультетына уҡырға инә, өҙөклөтәр менән уҡып, 1925 йылда Мәскәү дәүләт университеты ижтимағи фәндәр факультетын «лавян-рус тел ғилеме» һөнәре буйынса тамамлай. А.&nbsp;М.&nbsp;Селищев һәм Д.&nbsp;Н.&nbsp;Ушаковтың уҡыусыһы.. Мәктәптәрҙә, университетта эшләй.
1940 йылда ишетеү һәләте боҙола, ғүмеренең аҙағына тиклем тыңлау аппараттарын файҙалана.
Фәнни эшмәкәрлеге
Күп йылдар дауамында Р. И. Аванесов Мәскәүҙә диалектологик эштәр менән етәкселек итә, йыл һайын диалектологик экспедицияларҙа ҡатнаша, һуңынан улар менән етәкселек итә. Рус диалекттары тураһында мәғлүмәт йыйыу, рус теле диалектологик атласын һәм дөйөм славян тел атласы булдырыу буйынса эштең илһамландырыусыһы була.
Аванесовтың "Урыҫ халыҡ диалекттары атласы"на инеш мәҡәләләре Мәскәү лингвистик география мәктәбенең теоретик нигеҙен тәшкил итә.
Аванесовтың диалектология өлкәһендәге теоретик ҡараштары уның "Тел географияһы теорияһы"нда, шулай уҡ «Рус теле диалектологик атласын төҙөү өсөн мәғлүмәт йыйыу программаһында» (1945) сағыла.
Уның программаһына ярашлы, урыҫ диалекттары бик ҙур территорияла — Архангельск өлкәһе нең көньяғынан Донға тиклем, Новгород, Псков, Смоленс к тирәһендәге территорияларҙан алып Волга буйының көнсығыш ярҙарына һәм Волга буйының күрше райондарына тиклем өйрәнелгән. Был эште СССР Фәндәр академияһының Рус теле институты диалектологияһы секторы Рубен Иванович менән тығыҙ хеҙмәттәшлектә алып бара, ул был сектор рус теле тарихы секторы менән берләшкәндән һуң тикшеренеүҙәр менән етәкселек итә. Р. И. Аванесов һәм В. Г. Орлованың «Рус диалектологияһы» дәреслеге буйынса филологтар белем ала.
П. С. Кузнецов, В. Н. Сидоров, А. А. Реформацкий менән бергә фонемалар теорияһын эшләй, ул Мәскәү фонология мәктәбенең фонетика һәм фонология концепцияһының нигеҙен тәшкил итә. Аванесов классик хеҙмәте — «Хәҙерге рус әҙәби теленең фонетикаһы» (1956).
Аванесов рус орфоэпик теорияһына уникаль өлөш индерә: әләгә тиклем алты тапҡыр баҫылған «Урыҫ әҙәби әйтелеше» (1950) русистарҙың өҫтәл китабы булып тора. Аванесов редакцияһында «Словарь древнерусского языка XI—XIV вв.» баҫыла.
Самосадка
Самосадка (Самосадка) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 28 кеше. Почта индексы — 452461, ОКАТО коды — 80213807006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кесе Ватылька
Кесе Ватылька — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ватылька йылғаһының һул ярына тамағынан 198 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 73 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Петрушиха (Бердь ҡушылдығы)
Петрушиха  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бердь йылғаһының һул ярына тамағынан 331 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Таҡиә
Таҡиә (Такия) — ислам термины, шиғыйҙарҙың төп принциптарының береһе булған — «һаҡланыр өсөн динде йәшереү».
Тарихы
Ислам теологтары Ҡөрьәндә һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең сөннәтендә таҡиә рөхсәт ителеүен раҫлайҙар. Айырым алғанда, Ҡөрьән, ғәҙәттән тыш хәл булған осраҡта, тыштан ғына имандан ситләшергә, кафырҙар менән дуҫлашырға, ғибәҙәттәрҙе боҙорға рөхсәт итә.
Мөхәммәт Пәйғәмбәр заманында Пәйғәмбәрҙең тәүге сәхәбәләренең береһе Ғәммәр ибн Йәсир тыштан ғына исламдан баш тартырға мәжбүр булған, ләкин йөрәгендә иманын һаҡлаған.
Рөхсәт ителеүе
Фаҡиһтар таҡиә тураһында төрлө фекерҙә. Ҡайһы берәүҙәр уны үҙ ғүмерен һаҡлап ҡалыу өсөн рөхсәт ителгән йомшартыу тип иҫәпләй. Икенселәр уны бурыс тип һанай, сөнки уны һанға һуҡмау конкрет кешегә генә түгел, ә өммәт мәнфәғәттәренә лә зыян килтерә тип күрә. Сөнниҙәр өсөн таҡиә асылда теоретик әһәмиәткә генә эйә була. Сөнни-хәнәфиҙәр, әгәр мосолман үҙенә үлем ҡурҡынысы янаһа, таҡиә эшләй ала тип иҫәпләй, шул уҡ ваҡытта фекерҙә «һаҡлыҡ өсөн» тигән аңлатма яһай, йәғни, был бурыс түгел, ә хәүефле осраҡтарҙа ҡулланыла алған рөхсәт.
Шиғыйлыҡта
Таҡиә принцибы шиғыйлыҡта айырым урын һәм практик ҡулланылыш ала (зәйдиҙәр ҡушылмай). Шиғый пропагандаһының йәшерен характеры (дәғүәт) һәм шиғыйҙарҙы ваҡытлыса эҙәрлекләү «үҙ инанысын һаҡлыҡ өсөн йәшереү» практикаһын хуплауға һәм уны шиғыйлыҡтың етәксе принциптарының береһенә күтәреүгә килтерә. Шиғый таҡиәһе шәхси именлекте тәьмин итеү өсөн дә, община мәнфәғәттәре хаҡына ла ҡулланыла ала. Таҡиә принцибын эшләүҙе һәм уны дини бурыс дәрәжәһенә күтәреүҙе шиғыйҙар алтынсы имам Жәғәфәр әс-Садиҡ исеме менән бәйләй (ваф. й.)
Иранда ислам революцияһынан һуң илдә таҡиәнең практик әһәмиәте теоретик күрһәтмә рәүешенә инә. Хәҙерге имамиҙар таҡиәне диндең шәхсән мәсьәләләренә индерә, уны айырым осраҡтарҙа рөхсәт ителгән «йомшартыу» тип ҡарай. Хәҙерге заманда шиғыйҙар аҙсылыҡты тәшкил иткән илдәрҙә таҡиә принцибы көсөндә ҡала (Ливан, Пакистан, Афғанстан һ. б.).
Вондонга
Вондонга (Вондога, Орлица) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воже күле - Свидь йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яңы Тамъян
Яңы Тамъян (Новый Тамьян) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 173 кеше. Почта индексы — 452632, ОКАТО коды — 80258810006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Гельмут Коль
Ге́льмут Йо́зеф Михаэ́ль Коль (Helmut Josef Michael Kohl; 1930 йыл, 3 апрель, Рейндағы Людвигсхафен, Германия (Веймар республикаһы) — 2017 йыл,16 июнь , Рейндағы Людвигсхафен, ФРГ) — Германияның дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. Германияның федераль канцлеры (1982—1998). ГФР башлығы вазифаһында Гельмут Коль Европа илдәренең һәм Германияның 1990 йылда берләшеүенә, һалҡын һуғышты тамамлауға ҙур өлөш индергән тип иҫәпләйҙәр. Германия Христиан демократтары союзы рәйесе (1973—1998). Канцлер вазифаһында 16 йыл тора (ГФР-ҙа иң оҙаҡ торған канцлер), рейхсканцлер Отто фон Бисмарк унан өс йылға оҙағыраҡ торған.
«Зингер» компанияһы йорто
«Зингер» компанияһы йорто (шулай уҡ «Китап йорто» булараҡ билдәле) — Санкт-Петербург ҡалаһындағы бина, Невский проспекты, 28-се йорт адресы буйынса урынлашҡан, федераль әһәмиәттәге архитектура ҡомартҡыһы, Рәсәй Федерацияһы төбәге милкендә тора.
Тарих
Алты ҡатлы мансардалы бина модерн стилендә төҙөлгән, майҙаны 7000 кв. метр тирәһе, 1902—1904 йылда архитектор Павел Сюзор проекты буйынса «Рәсәйҙәге Зингер акционерҙар компанияһы» өсөн төҙөлгән. Төҙөлөш өсөн урынды сауҙа-эшлеклелектең әүҙем барған Нева проспектының Екатерина каналы менән киҫешкән ерендә һайлағандар. Утыҙ йыл стажы булған арҙаҡлы архитектор йомарт заказсының һорауы буйынса модерн стилендә проект эшләргә тотонорға баҙнат итә.
ХХ быуат башында йәмәғәт биналарын күләмле киңлеккә, яҡтылыҡҡа, функционаллыҡҡа ынтылдырып төҙөгәндәр, сөнки табыш алыу бүлмәләрҙең һанына бәйле булған була, ә ҡала үҙәгендәге ер ҡыйбат, шунлыҡтан киңлек менән һыйҙырышлыҡ араһында баланс табырға кәрәк булған. Нью-Йорк һәм Чикагола был хәл бейек йорт күтәреүгә килтерә. Әммә Санкт-Петербургта төҙөлөш ҡаттарының сикләүҙәре буйынса ҡоролмалар 11 сажиндан (23,47 метрҙан) бейек булырға тейеш булмаған, уларҙың бейеклеге Ҡышҡы һарайҙың бейеклеге менән билдәләнгән. Шулай уҡ Санкт-Петербургтың һаҙлыҡлы тупрағында бейек биналар төҙөү ҡыйын. Ошо барлыҡ дәлилдәр ҙә — Зингер йорто бейек булырға тейеш булмауға хеҙмәт иткән. Ә Нью-Йорктағы баштағы Зингер-Билдинг йортона манара өҫтәгәндәр һәм ул 53 ҡатлы булып, донъяның иң бейек (1908 йылда башняның төҙөлөшө тамамлана) бинаһына әйләнгән була Биналарҙың бейеклеге нисбәтенә ҡуйылған талаптарҙы Санкт-Петербургта урап үткәндәр: төҙөлөштөң бейеклеге бинаның ҡыҙыл һыҙыҡта торған фасадына ҡарата тыйыла, ә мансарда һәм көмбәҙ фасадтың бер өлөшө лә булып тормаған. Мәҫәлән, Зингер йортоноң етенсе ҡатындағы мансардаһы 11 сажин кимәленән үрҙә башланған. Павел Сюзор менән архитектор Building Singer араһында бер оҡшашлыҡ бар: был Париж нәфис сәнғәт мәктәбе һәм француз архитектураһы ҡанундарына тартылыу. Петербург бинаһы проектын башта Флэгг әҙерләй, ә һуңынан Сюзор эште дауам итә.
Зингер йорто — ике стилдәр ҡатнашмаһы. Картушалар, ростарҙағы валькириялар, шунда уҡ күренмәле ҡабырсаҡ необарокко стилен хәтерләтә. Киреһенсә, иристарҙан үҫеп сыҡҡан үҫемлек орнаменттары, маскарон, ялтыраҡ плиткалар — модерн стиленә ҡарай. Барокко ябай ғына аллегориялар индерә: бер валькирия Меркурийҙың жезлын тотоп тора (сауҙа символы), икенсеһенең ҡулында орсоҡ (еңел сәнәғәттең символы), ә уң терһәге аҫтында — тегеү машинкаһы («Зингер» компанияһының төп продукцияһының объекты) бар. Архитекторҙың нәзәкәтте, нәфислекте тойоуы шәп булһа ла, уның эше бик ауыр күренеп тора: бинаның фасады артыҡ биҙәлгән
Бинаны төҙөгән саҡта ҡайһы бер техник яңылыҡтар индерелә: Рәсәйҙә тәүге тапҡыр металл каркас ҡулланыла. Санкт-Петербург архитектураһында атриумдар ҙа (эске ихаталарҙың быяла менән көпләнгән ҡыйыҡтары) яңылыҡ булып тора. Бина шул замандың иң алдынғы технологиялары менән йыһазландырылған, лифттан башлап ҡыйыҡтарҙы ҡарҙан автоматик рәүештә таҙартыуға тиклем.
Бина модерн стилендә биҙәлгән. Биҙәлешендә «органика» линиялары ҡулланылған, интерьеры бронзанан ҡойоп эшләнгән үҫемлек орнаменты менән биҙәлгән. Фасадына А. Г. Адамсон авторлығында скульптура ҡуйылған, ул прогресты һәм тегеү индустрияһы үҫешен символлаштыра, йәғни «Зингер» компанияһының төп профилен һүрәтләп тора, башҡа эштәр скульптор Обер Артемий тарафынан башҡарылған. Был бина Санкт-Петербург архитектураһында модерн стиленең сағыу өлгөһө булып тора. 1917 йылдға тиклем бина «Зингер» компанияһына ҡарай; 1904—1911 йылда бинаның күпселек өлөшө Санкт-Петербург шәхси коммерция банкыһы тарафынан ҡуртымға алынған була. Беренсе донъя һуғышы ваҡытында бинаның беренсе ҡатында АҠШ илселеге урынлашҡан. 1919 йылдың декабренән алып бинала «Петрогосиздат» урынлашҡан (1938 йылдан алып — «Лениздат»), ә 1920 — 1930 йылдарҙа — башҡа нәшриәттәр урынлашҡан. Бинала шулай уҡ китап һатҡандар, ә 1938 йылда бында «Китап йорто» урынлашҡан.
2004 йылдан алып 2006 йылдың сентябренә тиклем бинала реконструкция үткәрелә, уны Росохранкультура һәм КГИОП менән килешеп ЯСЙ «кПетербург үсемһеҙ милек агентлығы (ПАННА)» башҡара, ул менән оҙайлы ваҡытҡа бинаны ҡуртымға алыу тураһында килешеү төҙөй. 2006 йылдың ноябрендә бинаның бер өлөшөндә яңынан «Китап йорто» эшләй башлай, шул уҡ ваҡытта бинаның икенсе өлөшөн ЯАО «ПАНДА» ҡуртымға тапшыра.
Бинаның өҫкө биш ҡатын «Бәйләнештә » командаһы биләй, аҫҡы ике ҡатында — «Китап йорто» тора
Ҡәрипов Кәшфи
Кәшфи (Кәшфеласрар) Мәғҙәннур улы Ҡәрипов (1892 йыл, элекке Өфө губернаһы, Бөрө өйәҙе Байталлы ауылы — 1918 йыл, Бөрө ҡалаһы) — башҡорт шағиры һәм драматургы.
Ижады
Кәшфи Ҡәрипов ижадында мөхәббәт һәм тәбиғәт лирикаһы төп урынды алып тора. («Һағынам», «Һөйәм», «Тәбиғәт», «Яҙ килә» шиғырҙары һ. б.). «Мөхәббәт шиғырҙары» (1914) китабының авторы. К. Ҡәрипов тарфынан Бөрө һәм Өфө театрҙарында ҡуйылған «Йософ-Зөләйха», «Таһир-Зөһрә» драмалары, шулай уҡ «Ҡарт әтәс» комедияһы (әҫәрҙәренең текстары һаҡланмаған) яҙылғанлығы билдәле.
Соколов Игорь Александрович
Соколов Игорь Александрович (2 ғинуар 1958 йыл, Өфө ҡалаһы) — хәрәкәт итеүсе сәптәргә атыусы СССР спортсыһы,  Олимпия чемпионы. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1980). Пуля менән атыу буйынса бөтә союз категорияһындағы судья (1988). Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (1995).
Биографияһы
Өфөнөң «Буревестник» командаһы өсөн сығыш яһай. Өфө нефть институтында инженер һөнәрен, ә 1989 йылда  Воронеж физик культура институтын  тамамлағас тренер һөнәрен ала.
Дроген
Дроген (Drogen (Gemeinde)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 146 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,26 км2. Диңгеҙ кимәленән 265 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4626 һәм автомобиль коды — ABG.
Һупайҙы
Һупайҙы, ҫупайҙы, һупылдаҡ, һупылдаҡ ябалаҡ, һупа япалаҡ. (мохноногий сыч) (Aegolius funereus)
Ҡылыҡһырлама
Сыйырсыҡтан ҙурыраҡОсҡан -ҡоштоң оҙон ҡанаттары, ҡыҫҡа ҡойроғо күҙгә ташлана. Башы ҙур, йомро. Ҡолаҡтары юҡ. һырты эре аҡ таплы көрән. Ҡорһаҡ яғы буй-буй көрәнһыу ерән таплы һарғылт аҡ. Аяҡтары тырнаҡтарына тиклем йөн менән ҡапланған. Күҙҙәре һары. Байғоштан ҙурыраҡ* булыуы, асығыраҡ төҫө менән айырыла.
Тауышы
Тауышы көслө генә: «һуп-һуп-һуп» һәм «ва-ва-ва».
Йәшәү рәүеше
Аралаш һәм ылыҫлы урмандарҙа йәшәй. Сысҡандар, бөжәк¬тәр менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Киң генә таралған.
Ағас ҡыуыштарында оялай. 4—5 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Ҡоротҡостарҙы ҡырып, ҙур файҙа килтерә.
Лапшиха (йылға)
Лапшиха — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Улуй йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡаҙаҡбаев
Ҡаҙаҡбаев — фамилия.
Басир (исем)
Басир — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Басир исеме бар.
Этимологияһы
Басир ғәрәп теленән үтә һиҙгер, аҡыллы, зирәк тигәнде аңлата.
Билдәле кешеләр
Мәһәҙиев Басир Дәүләтбай улы (15 февраль 1933 йыл — 2 июнь 2014 йыл) — ғалим-геолог, геология-минералогия фәндәре кандитаты (1974), БАССР-ҙың атҡаҙанған геологы (1986), СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1980). Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры (1986).
Аҡсурин Басир Ғәйфулла улы (10 июнь 1945, Батыр (Фёдоровка районы), БАССР) — СССР һәм Рәсәй фәлсәфәсеһе, социологы, уҡытыусы. Социология фәндәре кандидаты (1996), философия фәндәре докторы (2004).
Батталов Абдул-Басир Вагидович (21 май 1958 йыл, Түбәнге Дженгутай, Буйнакск районы, Дағстан АССР-ы, РСФСР, СССР) — Рәсәй һәм совет классик (грек-рим) стиле көрәшсеһе. Рәсәй спорт көрәше федерацияһының вице-президенты (2011 йылдың 29 декабренән алып).
Инусилов Басир Магомедович — авар совет актёры. Дағстан АССР-ының халыҡ артисы (1958). РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (23.04.1960).
Почвиска
Почвиска — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Варш - р. Варчушка күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 7 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Каралька
Кесе Каралька — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каралька йылғаһының һул ярына тамағынан 217 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Церетели Тамара Семёновна
Тамара Семеновна Церетели (თამარ სვიმონის ასული წერეთელი, 1 (14) август 1900 йыл — 3 апрель 1968 йыл) — йырсы (контральто), рус һәм совет эстрада сәхнәһендә рус сиған романстары жанрын башҡарыусыларҙың алдынғы вәкилдәренең береһе. Грузин ССР-ының атҡаҙанған артисы (1958).
Биографияһы
Тамара Семеновна Церетели 1900 йылдың 1 (14) авгусында Кутаиси губернаһының Свери ауылында тыуа. Бала саҡтан йырларға ярата, ләкин гимназия тамамлағас, Тифлис университетының медицина факультетына уҡырға инә. 1920 йылда үҙен йырға арнарға ҡарар итә һәм Тифлис консерваторияһына күсә. 1923 йылдға тиклем шунда опера йырсыһына уҡый. 1920 йылданэстардала сиған романстары менән сығыш яһай. 1923 йылда Мәскәүгә күсенә, шул уҡ йылдың ноябрендә Мәскәү консерваторияһының бәләкәй залында тәүге соло концертын («Боронғо сиған романстары һәм табор йырҙары») ҡуя. Баш ҡала матбуғаты һәм тамашасыһы уны шунда уҡ күреп ҡала, ул Мәскәү эстарда сәхнәһенә сығыш яһаусыларҙың береһенә әүерелә. Церетели Мәсәкәүҙең төп концерт майҙансыҡтары булған «Эрмитаж» баҡсаһында, мюзик-холлдарҙа, Союздар Йортоноң колонналы залында даими сығыш яһай, Советтар Союзы буйлап гастролдәр менән йөрөй. Церетели грузин халыҡ йырҙары «Светлячок», «Сулико» һәм башҡа йырҙарҙы ла репертуарына индерә. Шулай уҡ совет композиторҙары М. Г. Фрадкин, К. Я. Листов һәм башҡаларҙың лирик йырҙарын башҡара.
Тамара Церетели «Дорогой динною» йырының тәүге яҙмаларын эшләй (1925).
Ғаиләһе
Легенданың бүләсәре, 23 йәшлек Нини Цнобиладзе «Голос» шоуының украин версияһында ҡатнаша. Ҡыҙ Тбилисиҙа ижади ғаиләлә үҫә.
Сағыр
Сағыр (Сагирово) — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. Дүшәмбикә ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 277 кеше. Почта индексы — 452500, ОКАТО коды — 80236825002.
Географик урыны
Сағыр ауылы Ҡыйғы йылғаһы буйында, район үҙәге Ҡыйғы ауылынан төньяҡҡа 5 километрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 48 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
Сағыр (Сутыш) ауылына Себер даруғаһы Тырнаҡлы улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Ауыл 1741 йылдан билдәле.
Ауылда тәүләп төпләнгән Сағыр Сыуашев (икенсе мәғлүмәт буйынса — Сағыр Ҡайдәүләтов) исеме менән аталған. Шулай уҡ Сутыш (Четуш), Абдулово, Тырнаҡлы тип тә йөрөтөлгән.
Сағырҙың улдары — Асыр Сағыров (1759—1812, уның улдары — Вәлишә, Ғәҙелша, Фәтҡулла) һәм 1777 йылғы Һарткилде Сағыров.
Тағы ла Сағыр Ҡайдауов бар, тап ул Тырнаҡлы еренә Богданово ауылынан күсеп килгән мишәрҙәр менән 100 йылға керҙәшлек килешеүенә ҡул ҡуйған. Һәм мишәр ауылы Дүшәмбикә барлыҡҡа килгән.
XVIII быуат аҙағында Сағыр ауылындағы 7 йортта 49 кеше йәшәгән, һәм был ауылға яңы нигеҙ һалғанды аңлата.
Плаунь
Плаунь — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мильтюш йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Сағыр
Тарихы
1816 йылда Сағыр ауылында 158 кеше, 1834 йылда — 234 кеше йәшәгән. 1825 йылда Сағыр халҡы араһында 5 казак булған.
Плаунь
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сағыр
Тарихы
1842 йылда 231 кешегә 50 сирек ужым, 107 сирек яҙғы ашлыҡ сәселгән. Арыш, һоло, борай, бойҙай сәскәндәр.
Өс ат егелә торған һабан ҡулланғандар. Бер сәскес, бер һуҡҡыс булған.
Был осорҙа ауылдағы 43 йортҡа 209 ат, 100 һыйыр, 190 һарыҡ, 66 кәзә тура килгән. Ҡайһы бер хужалар 18 умарта тотҡан, бер нисә солоҡҡа эйә булған.
Бер ғаиләнән сыҡҡан Хисаметдин (1789 йылғы, указлы мөхтәсиб) һәм Зайнетдин Ейәнсуриндар (1774—1853, указлы мулла) дин ойоштороусылары ролен үтәгән.
Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
Сағыр ауылында 1859 йылда — 286 кеше булған.
1865 йылда 50 йортта — 277 кеше донъя көткән. Мәсет, һыу тирмәне булған.
1895 йылда керҙәш 13 йортта 45 керҙәш йәшәгән.
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1906 йылда Сағыр ауылында мәсет, запасҡа иген һаҡлау мөгәзәййе теркәлгән. 1920 йылда 118 йортта 583 кеше йәшәгән.
Әлеге көндә Сағыр ауылында башланғыс мәктәп-балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар.
Халыҡ һаны
Сутыш ауылында башҡорттар йәшәй (2002).
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тирә-яҡ мөхит
Тауҙар:
Йылғалар: Ҡыйғы
Шишмәләр:
Ялан-бесәнлектәр:
Таусыҡтар, түбәләр:
Башҡа урын-ер атамалары:
Вононга
Вононга (Воконга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Токша йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Боҙ туңыу
Боҙ туңыу - һыу ағымдарын  һәм ятҡылыҡтарын тулыһынса боҙ ҡаплау процесы; боҙ режимы фазаһы; һыу ағымдарында һәм ятҡылыҡтарында боҙ ҡатламы  хәрәкәтһеҙ ҡатып ҡалыуы күҙәтелә торған осор.
Тасуирлама
Боҙ ҡаплаған ваҡыттың оҙайлығы һәм боҙ ҡалынлығы ҡыштың дауамлығына һәм температура режимына, һыу объекттарының үҙенсәлегенә, ҡар ҡалынлығына, ел режимына һ. б.  бәйле. Бәләкәй йылға һәм аҡмаған һыу ятҡылыҡтары ҙур йылғаларға ҡарағанда тиҙерәк туңа. Тау йылғалары ғәҙәттә тиҙ ағымлы булғанлыҡтан, боҙ менән тотош ҡапланмай.
Ағым шәп йә иһә йылы һыуҙар ағып төшә торған (тотонолған көнкүреш һыуҙары, ер аҫты сығанаҡтары - ҡарандар ) өлөштәр туңмай ҡалырға мөмкин һәм ул урындар йылыу тип атала.
Рәсәйҙең европа өлөшөнөң һыу ятҡылыҡтары ғәҙәттә ноябрҙең икенсе яртыһында туңа башлай һәм декабрь уртаһына боҙ тороу тамамлана.
Ҡайһы бер төбәктәрҙә боҙҙоң ҡалынлығы мөмкинлек биргәндә ул автомобиль транспорты юлы итеп ҡулланыла.
Силантьев
Силантьев (Силантьево) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 677 кеше. Почта индексы — 452474, ОКАТО коды — 80213831001.
Нәсибуллин Рәсим Мөхлис улы
Нәсибуллин Рәсим Мөхлис улы Насибуллин Расим Мухлисович; (15 июнь 1960 йыл) — рәссам, график. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2008). Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы, Рәсәйҙең ЮНЕСКО ҡарамағындағы ижади союзы ағзаһы