cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
«Димитрий Ростовский ҡәлғәһенә нигеҙ һалыусыларға» һәйкәле
«Димитрий Ростовский ҡәлғәһенә нигеҙ һалыусыларға» һәйкәле — Дондағы Ростовтың үҙәгендә, ҡалаға нигеҙ һалыусылар: ҡәлғә төҙөлөшө етәксеһе Александр Ригель, беренсе комендант Иван Сомов, таможня идарасыһы Василий Астанов, Дон ғәскәрҙәре командующийы Данил Ефремов һәм уның адьютанты — доломановск казагына бағышланған һәйкәл. Скульптор С. Олешне һәм архитектор В. Фоменко эшләгән һәйкәл 2009 йылдың 15 декабрендә асыла һәм Дондағы Ростовтың 260 йыллыҡ юбилейына тап килтерелә. Скульптура композицияһы изге Димитрий Ростов ҡәлғәһе торған урынға ҡуйыла.
Һүрәтләнеше
Һәйкәл бронзанан ҡойолған, биш фигуранан торған биш тонналыҡ скульптура композицияһынан ғибәрәт. Унда Дондағы Ростов тарихына башланғыс һалған төҙөләсәк ҡәлғә планы буйынса фекер алышыу мәле һүрәтләнә. Проект традицион һәйкәлгә ҡарағанда, ҡала скульптураһы стилендә эшләнгән. Ҙур булмаған постамент урам кимәленән саҡ ҡына өҫтәрәк тора. Постамент үҙе бейек булмаған дүрт киртләсе, бер нисә тиҫтә сантиметр ғына бейегерәк торған майҙанға барып тоташа. Атаман Ефремов трофей пушка өҫтөндә һүрәтләнә, казак ҡулына елдә елберләгән әләм тотҡан. Ҡалған геройҙар 12 мөйөшлө ҡәлғәнең рельеф планы өҫтөнә эйелгән.
Һәйкәлдә тарихи ысынбарлыҡ сағылыуы тәнҡиткә дусар була, сөнки уның буйынса бер тапҡыр ҙа фекер алышыу ойошторолмай, ә ул Санкт-Петербургта инженер Веденеев тарафынан башҡарыла, бер нисә тапҡыр А. Ригельман тарафынан үҙгәртелеүе ихтимал. Ригельман Донға ҡәлғәнең раҫланған проекты буйынса эшләүсе тәҙәүсе инженер итеп ебәрелә һәм уның проектты кем менәндер тикшереү хоҡуғы булмай.
Вильденхайн
Вильденхайн (Wildenhain) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1 679 кеше йәшәй. Майҙаны — 33,45 км2. Диңгеҙ кимәленән 125 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1561 һәм автомобиль коды RG.
Шон Коннери
Сэр Томас Шон Коннери (Thomas Sean Connery; 1930 йылдың 25 авгусы, Эдинбург — 2020 йылдың 31 октябре, Нассау) — шотланд сығышлы Британия киноактёры һәм продюсеры. «Оскар» премияһы лауреаты, «BAFTA» премияһы лауреаты (ике тапҡыр), «Алтын глобус» премияһы лауреаты (өс тапҡыр). Театрҙа һәм телевидениела хеҙмәт иткән.
70-тән артыҡ фильмда төшкән, улар араһында Ян Флемингтың әҫәрҙәренең ете экранизацияһы, был фильмдарҙа сэр Шон төп ролде — Джеймс Бондты уйнай. «Ҡағылһығыҙ» гангстер драмаһында һыуға батмаҫ, утта янмаҫ полицейский Джим Мэлоун образы өсөн «Оскар» һәм «Алтын глобус» премияларына лайыҡ була. Хәҙерге замана артистары араһында иң яҡшыһы һәм бөтә дәүерҙәрҙәге яҡшы артистарҙың береһе тип һанала.
Ярты быуатлыҡ карьераһын 2003 йылда тамамлай, ғүмеренең ахырынаса ҡатыны менән Багам утрауҙарында йәшәй.
Биографияһы
Коннериҙың беренсе үҙе һайлаған һөнәре һөт һатыусыһы була. Артабан ул Бөйөк Британияның Король хәрби-диңгеҙ флотына хеҙмәткә бара, тап шунда ул уң ҡулына ике татуировка эшләткән: «Scotland forever» һәм «Mum and Dad» («Шотландия мәңгегә» һәм «Атай һәм әсәй»).
Карьераһы
Йәшәү өсөн аҡса эҙләп, 1951 йылдың аҙағында, Коннери Эдинбург король театрына эшкә төшә. Шул уҡ йылда буласаҡ актёр бодибилдинг менән мауыға башлай, ә 1953 йылда хатта культуристар конкурсында ҡатнаша һәм үҙенең «Мистер Донъя» дивизионында өсөнсө урын яулай.
Коннериҙың төп роль уйнаған фильмдарының беренсеһе «Башҡа ваҡыт, башҡа урын» исемле фильм була. Нәҡ шул ваҡытта американ актрисаһы Лана Тёрнер бик ҡыҙыу холоҡло гангстер Джонни Стомпаното менән мөнәсәбәттәрҙә була. Стомпаното ул ваҡытта Лос-Анджелеста йыш була һәм кемдәндер Тернер менән Коннери араһында роман бар тигән хәбәр ишетә. Кино төшөрә торған майҙансыҡҡа бәреп инеп, ул актёрға пистолетын тоҫҡай. Әммә гангстерҙың ҡаушап ҡалыуы менән файҙаланып, Коннери тиҙ арала ғына уны ҡоралһыҙландыра һәм майҙансыҡтан этеп-төртөп тигәндәй сығарып ташлай.
1991 йылда Шон Коннери Почетлы легион ордены менән бүләкләнә.
Әлегә тиклем Шон Коннери — бөтә донъя күләмендә күп кенә ҡатын-ҡыҙҙар өсөн хыялдарҙың сиге һәм идеалы. Шон Коннери «People» журналы тарафынан секс-символ символына лайыҡ булған иң оло йәштәге актёр: 1989 йылда уға 59 йәш була. Хәйер, актёр был яңылыҡты әллә ни ҙур энтузиазм менән ҡабул итмәй: «Былар барыһы ла үтә торған нәмә, тиҙҙән мине бынан күпкә йәш һәм сибәр егеттәр алып ташлаясаҡ». Әммә нәҡ ун йылдан һуң — 1999 йылда — шул уҡ журнал, үткән быуаттың һөҙөмтәләрен байҡап, Шон Коннериҙы ХХ быуаттың иң сексуаль ир-аты тип таный. 2004 йылда Британия журналы «Empire» шулай уҡ һорау алыу үткәрә һәм Шон Коннери кино тарихында иң сексуаль йөҙ кино йондоҙо араһына инә. Шон Коннери башҡарыуындағы Агент 007 фильмдарҙа уйналған Бондтар араһында иң яҡшыһы тип һанала.
Джеймс Бонд (1962—1967, 1971, 1983)
Ысын популярлыҡ Шон Коннериға йәшерен агент Джеймс Бонд тураһында — «Доктор Ноу» (1962), «Рәсәйҙән һөйөү менән» (1963), «Голдфингер» (1964) һәм «Йәшен йомғағы» (1965), «Ике тапҡыр ғына йәшәйһең» (1967) — беренсе биш фильмда төшкәндән һуң килә. Артабан өҙөклөк була, Бонд ролендә Джордж Лэзенби төшә. Әммә фильм бик уңышһыҙ килеп сыға, башлыса Лэзенбиҙың үҙен тәнҡит утында тоталар, «бондианаға» табыныусылар Коннериҙы ҡабат ҡайтарыуҙарын талап итәләр. 1971 йылда, «Бриллианттар мәңгегә» фильмы менән Коннери ҡайта. Бынан һуң актёрҙы башҡа «бондианаға» саҡырмаҫҡа булалар, сөнки уға ул мәлдә 41 йәш тула. Бонд роленә Коннериҙән 3 йәшкә оло булыуына ҡарамаҫтан, Роджер Мурҙы алалар. Роджер Мур Бонд ролендә ете фильмда төшә. 1983 йылда Шон Коннери 53 йәшендә һуңғы тапҡыр Джеймс Бондты «Бер ҡасан да „бер ҡасан“ тип әйтмә» фильмында уйнай.
Бондтан башҡа ролдәре
1969 йылда берлектәге совет-итальян «Ҡыҙыл палатка» фильмында сәйәхәтсе Руаль Амундсен төп ролен башҡара. Владимир Высоцкий Коннериға "Агент 007, Джеймс Бонд тураһында йыр"ын бағышлай, йырҙы ул актёрҙың киноға төшөү өсөн килгән сағында яҙа.
"Бондиана"ны төшөрөүҙәре араһында Коннери Альфред Хичкоктың психологик триллеры «Марни» һәм Агата Кристиның иң популяр детективтарының береһе «Көнсығыш экспресында үлтереү» экранизацияһында төшә.
1981 йылда актёр Терри Гиллиамдың "Замана бандиттары" картинаһында төшә. Актёр составына Коннери осраҡлы ғына килеп эләгә — уның персонажының тасуирлауына индерелгән бер мәҙәктән һуң; «Шон Коннери уйнарға тейеш йәки уға тиң булған, ошолай уҡ мыҡты кәүҙәле актёр».
1988 йылда Шон Коннери Брайан де Пальманың «Тейелгеһеҙҙәр» криминаль драмаһында Джим Мэлоун ролен уйнаған өсөн «Оскар» премияһы лауреаты була. Бер йыл үткәс, «Индиана Джонс һәм һуңғы тәре походы» мажаралы фильмында пәйҙә була, бында ул профессор Генри Джонсты уйнай (Харрисон Форд башҡарыуындағы төп геройҙың атаһын).
Кире ҡағыуҙар
XXI быуат башында Шон Коннери «Балдаҡтар хужаһы» кинотрилогияһындағы Гэндальф роленән баш тарта.
Һуңыраҡ Коннери режиссер Сэм Мендестың «бондиананың» сираттағы өлөшө — «Скайфолл координаттары: 007» фильмында урмансы роленән, шулай уҡ «Тыйылғыһыҙҙар −3» фильмында ҡатнашыуҙан баш тарта.
Шәхси тормошо
Шон Коннери австралиялы актриса Дайан Силентоға өйләнгән була — улар никахта 1962 йылдың 6 декабренән 1973 йылдың 6 сентябренә тиклем була. Был никахта актёрҙың улы тыуа, артабан шулай уҡ уңышлы киноактёр булып китә — Джейсон Коннери (1963 йылдың ғинуарында тыуған). 1997 йылдың июнендә Шон Коннериҙың ейәне тыуа — Дэшилл Куинн Коннери, Джейсондың һәм уның элекке ҡатыны, АҠШ актрисаһы Мия Сараның улы (улар 2002 йылда айырылыша).
Шон Коннериҙың икенсе ҡатыны- Мишелин Рокбрюн (Micheline Roquebrune) — Марокко сығышлы булған француз рәссамы. Туйҙары 1975 йылдың 6 майында була. Уртаҡ балалары булмай. Мишелин иренән бер йәшкә оло.
Коннериҙың хоббийы — гольф. Актёр ошо уйын өсөн Францияның көньяғында бик ҙур майҙан ала. 1999 йылда Коннери уны немец миллиардеры Дитмар Хоппҡа һата.
Шон Коннери шулай уҡ футбол менән дә ҡыҙыҡһына, «Рейнджерс» клубы фанаты, ә быға тиклем ул «Селтик» клубы көйәрмәне була.
1966 йылдың сентябрендә Кёкусинкай буйынса беренсе дан ала.
Рыцарь статусын актёр 2000 йылдың июлендә ала.
2008 йылдың 25 авгусында Шон Коннериҙың «Being A Scot» (Шотландлы булыу) исемле китабы донъя күрә. Был китап уның автобиографияһы түгел, ул Шотландия, уның мәҙәниәте, тарихы тураһында, шулай уҡ үҙенең ғаиләһе һәм үҙе тураһында ла.
Инглиз телле матбуғатта Шон Коннери исеменән яҙылған яһалма хат ҙур иғтибарҙы йәлеп итә, был хат, йәнәһе, Стив Джобсҡа яҙылған булған. Хатта «Коннери» оятһыҙ һүҙҙәр менән Джобсҡа Apple фирмаһының продукцияһын рекламалауҙа ҡыҙыҡһынмауы тураһында аңлата.
Сәйәси эшмәкәрлеге
Шон Коннери Шотландия милли партияһының әүҙем ағзаһы һәм илдең Англиянан бойондороҡһоҙ булыуы яҡлы. 2014 йылда ул тыуған иленә, бойондороҡһоҙлоҡ яулағас ҡына, ҡайтасағы тураһында белдерә.
Һаулығы
1993 йылда Коннери тамаҡ яман шеше менән ауырыуы һәм махсус дауалау үтеүе тураһында хәбәрҙәр ишетелә. Көньяҡ Африка һәм япон матбуғат саралары хатта актёрҙың вафаты тураһында хәбәр итәләр. Ошо имеш-мимеш хәбәрҙәрҙе инҡар итеү маҡсатында Шон Коннери ашығыс рәүештә "Дэвид Леттерман менән һуңға ҡалған шоу"ға килә.
2013 йылдың авгусында Коннериҙың иң яҡшы дуҫы Майкл Кейн, йәнәһе, актёрҙа Альцгеймер ауырыуының симптомдары һиҙелә тип әйтә. Кейн һүҙҙәре буйынса, Коннери бөйөк актёр булыуын иҫләмәй башлаған һәм хәҙер ошо хәлендә уны тик ғаиләһе һәм бер нисә яҡын дуҫтарына күрергә рөхсәт ителгән. Тиҙ арала мәғлүмәтте Кейн инҡар итә һәм «бөтөнләй туҙға яҙмаған һүҙ» һәм «нонсенс» тип атай.
Нәфис кинофильмдар
(ҡалын шрифт менән Шон Коннери карьераһында иң мөһим фильмдары билдәләнгән)
Төп наградалары һәм номинациялары
«American Film Institute, AFI», USA, Америка киноинституты наградаһы
«Алтын Глобус»
Британия академии кино һәм телевидение академияһы BAFTA Awards, UK премияһы
Баранка (Кесе Сәрмәсән ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Языков ауыл Советы (Благовар районы)
Языков ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовар районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Тарихы
Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә статусына эйә.
Кишерка
Кишерка — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кижмола йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Таҡыр
Таҡыр (төрки «шыма, тигеҙ, үҫемлекһеҙ») — ер рельефы, сүлдәрҙә кибеп ҡатҡан тоҙло тупраҡлы ерҙәр, балсыҡлы тупраҡ ҡатҡанда үҙенсәлекле, таҡырҙарға хас биҙәктәр барлыҡҡа килтерә.
Таҡыр рельефы
Ғәҙәттә таҡыр яҫы уйпаттарҙа барлыҡҡа килә, унда ямғыр миҙгеленән һуң ҙур булмаған күлдәр хасил була; өҫкө  йоҡа ҡатлам һыу кипкәндә уның аҫтындағы ҡатламда ҡабыҡ барлыҡҡа килә, ул төрлө рәүештә ярғыланып, биҙәктәр барлыҡҡа килтерә. Ғәҙәттә бындай майҙандарҙың барлыҡҡа килеүе ултырма составына, тупраҡтың тоҙлолоғона, кибеү шарттарына бәйле була. Таҡырҙар грунт һыуҙары 1,5 метрҙан ашыу булғанда тоҙ ергә һеңә лә, кипкәндә кире өҫкә күтәрелә.
Таҡырҙар башлыса Азияның суббореаль һыҙаты буйлап барлыҡҡа килә, айырым таҡырҙарҙың майҙаны һыуы аҡмай ятҡан соҡорҙарҙың майҙанына бәйле, улар кипкәндә тиҫтәләрсә квадрат километрға еткән таҡырҙар барлыҡҡа килә.
АҠШ сүлдәрендә бындай структрураларҙы «плайя» тип атайҙар или salt flat, а в арабских странах — как сабха.
Таҡыр тупраҡтары
Ҡоро таҡыр тупраҡтары бик ныҡбула. Шул сифаты һәм тигеҙ булыуы арҡаһында йылдың ҡоро осорҙарында  (яҙ аҙағы, йәй һәм көҙҙөң беренсе яртыһында) асфальт тиерлек була, сүллек буйынса автомобиль транспорты ярайһы юғары  тиҙлек менән (50-70 км/сәғ) хәрәкәт итә ала.
Еүеш, епшек ваҡытта, бигерәк тә ямғырҙарҙан һуң йәки ҡар бик тиҙ ирегәндә, таҡыр тупраҡтары батҡылға, һаҙлыҡлыға әйләнә. Унда транспорт (хатта вездеходтар ҙа) хәрәкәт итә алмай.
Латипов Марат Мөьмин улы
Латипов Марат Мөьмин улы (15 апрель 1958 йыл) — дәүләт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының 1-2 саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты,1992—2000 йылдарҙа Дәүләкән районы һәм Дәүләкән ҡалаһы хакимиәте башлығы, Рәсәй Социаль страховка фондының Башҡортостан төбәк бүлексәһе идарасыһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Почёт ордены һәм 2-се дәрәжә «Батырлыҡ һәм гуманизм» ордендары кавалеры, иҡтисад фәндәре кандидаты (2008).
Биографияһы
Марат Мөьмин улы Латыпов 1958 йылдың 15 апрелендә Башҡортостан АССР-ы Дәүләкән районы Ҡоръятмаҫ ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған.
Нептун
Нептун (символы: ) — ҡояштан алыҫлығы буйынсаса 8‑се урында торған планета.
Латипов Марат Мөьмин улы
Биографияһы
1973 йылда Ҡоръятмаҫ һигеҙ йыллыҡ мәктәбен тамамлағандан һуң, Дәүләкән ҡалаһының 27-се һанлы ауыл хужалығы һөнәри-техник белем биреү училищеһына (хәҙер Бәләбәй ауыл хужалығын механизациялау һәм электрлаштырыу техникумы филиалы) уҡырға инә.
Нептун
Мәғлүмәт
Ҙурлығы буйынса дүртенсе урында тора, массаһы буйынса — өсөнсө урында. Нептундың массаһы Ерҙән 17,2 тапҡыр ауырыраҡ, экватор диаметры — 3,9 тапҡыр ҙурыраҡ. Планета үҙенең исеме римлылар мифтарындағы Нептун исеме менән аталған. Планетаның билдәһе — 16px|♆.
Латипов Марат Мөьмин улы
Биографияһы
1976—1978 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.
Нептун
Асыу тарихы
Планетаны 1846 йылдың 23 сентябрендә тәртипле күҙәтүеҙәр түгел, математик иҫәптәр сәбәпле асалар. Уран орбитаһының үҙенсәлектәре Ҡояш системаһында тағын бер планета булуын күрһәтәләр. Нептунды алдан әйткән урында табып асалар. Тиҙҙән уның эйәсене Тритонды асалар, башҡа хәҙерге көнгә билдәле 12 эйәрсене тик XX быуатта асыла. 1989 йылдың 25 авгусында Нептун тирәһендә «Вояжер-2» ғаләм карабы осоп үтте.
Латипов Марат Мөьмин улы
Биографияһы
1978—1984 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтында уҡый, инженер-механик һөнәрен ала.
Нептун
Ҡылыҡһырлама
Ҡояштан уртаса алыҫлығы 4496 млн км (30,06 а.б.). Сидерик әйләнеү периоды 164,8 йыл. Күсәре тирәләй әйләнеү периоды 16 сәғәт 06 минут. Әйләнеү күсәренең орбита буйлап хәрәкәте яҫылығына ауышлығы 60°25′. Диаметры 49 мең км. Массаһы 1,024•1026 кг. Уртаса тығыҙлығы 1,76•103 кг/м³.
Латипов Марат Мөьмин улы
Биографияһы
1984 йылда Дәүләкән районы «Россия» колхозында инженер булып эш башлай.
Нептун
Атмосфераһының химик составы
Водород, гелий, аҙ күләмдә метан һ.б. Ул — газдан торған гигант планета, туңған һыуҙан, метандан һәм аммиактан торған боҙ мантияһы менән уратылған таш ядроһы бар. Уның атмосфераһында үҙгәреп торған структуралы болоттар бар. Планетаның әйләнеүенә ҡаршы, көнбайыш йүнәлештә тиҙлеге 2200 км/сәғ. еткән елдәр иҫә. Планетаның магнит күсәре әйләнеү күсәренә ҡарата 47° мөйөш яһап ауышҡан. 13 юлдашы (иң ҙурҙары Тритон һәм Нереида, 394,7 мең км һәм 6,2 млн км алыҫлыҡта әйләнәләр) һәм ҡулсалар системаһы булыуы билдәле. Уның күк йөҙөндә яҡынса 8‑се йондоҙ дәүмәлендәге йондоҙ кеүек күренә. Башҡортостан биләмәһендә уны Ҡояштан алыҫлашҡан сағында бинокль йәки телескоп ярҙамында күҙәтергә була.
Латипов Марат Мөьмин улы
Биографияһы
1984—1986 йылдарҙа Дәүләкән район комитеты комсомол ойошмаһының 2-се секретары.
1986—1990 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Дәүләкән районы «Асылыкүл» колхозы рәйесе.
1990—1991 йылдарҙа Дәүләкән районының агросәнәғәт берекмәһе советы рәйесе.
1991—2000 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән районы һәм Дәүләкән ҡалаһы хакимиәте Башлығы.
10 артыҡ фәнни баҫмаһы, шул иҫәптән бер монографияһы бар.
2000 йылдан Марат Мөьмин улы Латыпов Рәсәй Федерацияһы Социаль страховка фондының Башҡортостан төбәк бүлексәһе идарасыһы вазифаһын башҡара.
Малай архипелагы
Мала́й архипела́гы (Kepulauan Melayu) — донъяла иң ҙур архипелаг. Архипелаг составында Ҙур Зонд, Кесе Зонд, Молук, Филиппин һәм башҡа беләкәй утрауҙар. Яңы Гвинея архителагҡа инмәй, ул Океания составында, был мәҡәләлә мәғлүмәт Яңы Гвинея менән бергә. Иң ҙур утрау — Калимантан — 743 330 км² һәм Суматра — 473 000 км². Кеше иң күп йәшәгән утрау — Ява — 140 млн чел.
Утрауҙарҙа 330-ҙән артыҡ вулкан, 100-гә яҡына бөгөнгө көндә атыусан. Иң билдәлеһе — Кракатау.
Малай архипелагында тулыһынса тейәрлек Индонезия урынлашҡан, Малайзия (өлөшләтә), Бруней, Көнсығыш Тимор һәм  Филиппин.
Барабан
Барабан (төрки сығышлы һүҙ булыуы мөмкин ) — музыка ҡоралдары, һуҡма инструменттар ғаиләһенән.
Күп кенә музыкаль ансамблдәрҙә ҡулланыла, халыҡтар араһында киң таралған. Барабанда уйнаусы барабансы тип атала.
Буш корпус-резонаторға мембрана тартылған барабан барабандарҙың типиль вәкиле булып тора. Мембрана күн йәки пластик булыуы мөмкин. Мембрананың тартыу көсө менән тауыш бейеклеге көйләнә. Барабан корпусы ағас тан, металдан (ҡорос йәки латунь), акрил пластиктан һәм хатта балсыҡтан булыуы мөмкин.
Тауыш мембранаға йомшаҡ башлы ағас туҡмаҡ, таяҡ, щёткалар, ҡул менән һуғып, ҡайһы берҙә ышҡып сығарыла.Бер юлы бер нисә барабанда уйнау өсөн барабандарҙан удар установка йыйыла.
Мембранаһы булмаған ҡорос барабан, ярыҡлы барабандарҙың мембранаһы булмай, был инструменттар идиофон тип атала.
Тарихы
Месопотамия ла ҡаҙыныу эштәре барышында ваҡ цилиндрҙар рәүешендә эшләнгән һуҡма инструменттар табыла, уларҙың килеп сығышы б.э.т. алтынсы мең йыллыҡҡа ҡарай, шул уҡ ваҡытта Көньяҡ Америка мәмерйәләрендәге ҡая һүрәттәре лә бар. Моравияла табылған барабандың йәше беҙҙең эраға тиклем бишенсе мең йыллыҡҡа ҡарай, Боронғо Мысыр ҙа барабандар беҙҙең эраға тиклем 4 мең йыл элек барлыҡҡа килгән. Боронғо Шумер ҙа ла барабандар булыуы тураһында билдәле (беҙҙең эраға тиклем яҡынса 3 мең йыл). Беҙҙең көндәрҙә был ҡоралдың күп төрлөлөгө — инструменттың тарихи үҫешенә дәлил булып тора.
Әлеге ваҡытта инструментты эшләү ҙә, камиллаштырыу ҙа, башҡарыуҙың яңы алымдарын эҙләү ҙә дауам итә. 1930—1932 йылдарҙа уйлап табылған, хәҙерге заман драм-машиналарының прототибы (ритмикон)  1980-се йылдарҙа популярлыҡ яулай. Драм-машиналар программа буйынса тауышты башҡара һәм аранжировка мөмкинлектәрен ярайһы уҡ арттырырға мөмкинлек бирә. Шуға ҡарамаҫтан, музыкант барабансыны алыштыра алмай.
Рәсәйҙә
1552 йылда Ҡазанды ҡамау ваҡытында армияла беренсе тапҡыр барабан ҡулланыу тураһында телгә алына. Урыҫ армияһында барабан итеп күн менән ҡапланған баҡыр ҡаҙандар ҡулланыла. Ваҡ отряд начальниктарының ошондай «бубендары» булған. Бубенды һыбайлының эйәр е алдына, ҡайышҡа бәйләгәндәр һәм сыбыртҡы һабы менән һуҡҡандар. Сит ил яҙыусылары билдәләп үткәнсә, рус армияһында шулай уҡ ҙур «бубендар» булған — уларҙы дүрт ат менән йөрөткәндәр һәм һигеҙ кеше һуҡҡан.
Кесе барабан Фёдор Иоаннович һәм Борис Годунов ваҡытында, хеҙмәт итеү өсөн урыҫ армияһына ялланған сит ил дружинаһын алған ваҡытта билдәлелек ала.
Барабандарҙы популярлаштырыуға Петр I ҙур өлөш индерә. Ул йөҙ кеше булған хәрби частҡа махсус барабансы биреү тураһында указ сығара. Барабансының маршта ғәскәрҙәрҙе оҙатып йөрөү, алышта сигналдар тапшырыу бурысы ҡуйыла. Замандаштары фекеренсә, Петр үҙе барабансы була һәм ғәскәре алдында «бик яҡшы барабан оҫталығы күрһәтә».
Барабансыларҙың әһәмиәте 1853—1855 йылдарҙағы Көнсығыш һуғышы осоронда кәмей. Рус-япон һуғышы барабандарҙың хәрби роле тамамланыуын күрһәтә. 1909 йылда һуғыш ваҡытындағы дәүләттәрҙән барабансыларҙы сығарыу һәм уларҙы тыныс хеҙмәт һәм уҡытыу ихтыяждары өсөн һаҡлау тураһында указ сығарыла. Әммә 1910 йылда хәрби уставта хәрби поход барышында ҡабаттан барабан менән хәрәкәт итеүр тәҡдим ителә.
Пионерҙар хәрәкәтенең әүҙемлек осоронда, атап әйткәндә, СССР-ҙа барабан ҡорал ғына түгел, ә мөһим символ булып тора. 1923-1926 йылдарҙа «Барабан» пионер журналы сыға, һуңыраҡ «Пионер» журналы менән берләштерелә.
Эшләү
Барабан төрлө кимәлдәге предприятиелар етештерә. Тиҫтәләгән кеше эшләгән бәләкәй предприятиелар ҡулдан эшләнгән эксклюзив инструмент тәҡдим итә. Бөтә донъяға билдәле булған эре ойошмалар башҡа музыка инструменттарын да сығара.
Барабандар эшләү өсөн төрлө материалдар ҡулланырға мөмкин: металл (ҡорос, бронза), бамбук, пластмасса. Күпселек барабандар саған, ҡайын, имән, йүкә кеүек ағастан йәки фанеранан эшләнә. Ҡайһы бер етештереүселәр билдәле беррезонанс тыуҙырыу өсөн ағастың бер нисә төрөн берләштерә, был ысул менән иң яҡшы хаҡ/сифат нисбәтен алырға мөмкинлек бирә. Барабан тауышына ағастың тығыҙлығы һәм стеналарының ҡалынлығы ныҡ йоғонто яһай.
Туҡмаҡтың ниндәй материалдан эшләнгәненән тыш тауыш сифатына мембранаға һуғылған сите ниндәй мөйөш менән киҫелгән икәне лә ҙур роль уйнай.
Корпусты эшләгәндән һуң уға мембрананы беркетеү һәм тарттырыу өсөн ҡулайламалар беркетелә. Бормалы болттар, беркеткестәр һәм йоҙаҡтар өсөн тишектәр тауышты насар яҡҡа үҙгәртә, шуға күрә күп кенә етештереүселәр  (мәҫәлән, RIMS) тауыш бөтөнлөгөн һаҡлай торған төрлө варианттарын тәҡдим итәләр
Дини маҡсаттарҙа ҡулланыласаҡ ҡайһы бер барабандар һәм бубендарҙы эшләү барышында инструментҡа «йәнеңде» һалыу кеүек төрлө инициатив йолалар башҡарыла. .
Көйләү
Барабанды көйләү — бик күп мәҡәләләрҙең һәм уҡыу әсбаптарының темаһы булып торған ҡатмарлы процесс. Барабандар тауыш бейеклеге буйынса билдәле бер айырсаға (литавр, рототом) һәм билдәһеҙ айырсалы ҡоралдарға (кесе барабаны, том-том һ. б.) бүлергә мөмкин. Көйләү ике ҡоралға ла ҡағыла.
Настройка — очень важная составляющая игры на барабанах, которой множество музыкантов пренебрегает. Если барабаны должным образом не настроены, они могут издавать самые отвратительные звуки. Если барабаны настроены неправильно, то они будут гудеть или грохотать. Если пластик на барабанах слишком ослаблен, их звук может казаться мёртвым, но и слишком сильно натянутый пластик может звучать по-настоящему плохо.
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> Көйләү — барабандарҙың бик мөһим өлөшө, уны күп музыканттар иғтибарһыҙ ҡалдыра. Барабандар дөрөҫ көйләнмәһә, улар иң әшәке тауыштар сығара. Барабандар дөрөҫ көйләнмәһә, геүләү һәм гөрөлдәү тауыштары сағара. Барабандарҙағы пластик артыҡ буш булһа, уларҙың тауышы үле булып күренергә мөмкин, әммә артыҡ тартылған пластик та насар яңғырауы мөмкин.
Мембрана барабан корпусына көйләү мөмкинлеге булған металл ҡойшау һәм болттар менән беркетелә, шулай уҡ бау, ҡайыш ҡулланырға мөмкин. Бё-тайко барабанындағы кеүек ҡаты беркетелгән мембраны көйләп булмай.
Хәҙерге заман етештереүселәре мембраналарҙың күп модификацияларын сығара (төрлө ауырлыҡта, ҡалынлыҡта, ике ҡатлы һ. б.) Уларҙың барыһы ла инструменттың тауышына төрлөсә тәьҫир итә.
Әгәр ике мембрана булһа, уларҙың береһе йоҡараҡ һәм һуғыу өсөн тәғәйенләнмәгән булыуы мөмкин, тик резонансты арттырыу өсөн генә. Һуҡма һәм резонанс мембранаһының сағыштырмаса көйләнеүе барабан тауышына йоғонто яһай: резонанс һуҡманан юғарыраҡ көйләнһә, тауыштың (даими) оҙайлығы арта. Бәләкәй барабанында ҡылдың көйләнеүе лә (музыка ҡоралына хас тауыш биреүсе пружиналар) ҙур әһәмиәткә эйә.
Күн мембраналар ҡулланған барабандарҙы тирене йылытып тарттырырға йә һыу һибеп бушатырға мөмкин.
Тибы буйынса
Хәҙерге оркестрға түбәндәге барабандар инә :
Оло барабан (төрөк барабан) — ике яҡлы, һирәгерәк бер яҡлы инструмент. Йомшаҡ осло ҙур туҡтаҡ менән уйнайҙар; тауышы көслө, һаңғырау һәм түбән. Туҡмаҡтан тыш тыш ҡайһы берҙә таяҡтар, суҡтар менән уйнайҙар. Оло барабандың төп маҡсаты — яңғыҙ һуҡҡан тауыштар сығарыу (пьяниссимонан алып йәшен фортиссимоһына тиклем). Европа композиторҙары беренсе тапҡыр ҙур барабанды хәрби оркестрҙа ҡуллана; XVIII быуат башынан — опера ла ҡулланалар. «Яңысар музыкаһында» ҡулланылған төрөк барабаны ҙур барабандың элгәре була. Ҙур барабанды йыш ҡына уға оҡшатыу өсөн ҡулланалар. Бас барабаны ҙур (концерте) барабанан саҡ ҡына бәләкәйерәк — 20-22» (50-56 см). Удар установкала педалгә баҫып аяҡтар менән уйнайҙар.
Бәләкәй барабан — түбән цилиндрҙа ике мембрана тарттырылған инструмент. Аҫҡы мембрана буйлап ҡылдар һуҙылған (ҡулланыуына ҡарап 10-дан 34-кә тиклем ҡыл), был тауышҡа ҡоро ҡысҡырып илау, тауыштарын бирә. Ҡылдарҙымахсус рычаг менән һүндерелгәндә, был характерлы тауыштар юҡҡа сыға. Был барабандарҙа дробь (барабанная дробь), тиҙ тремоло уйнайҙар.. Осо йыуаныраҡ булған ике ағас таяҡ менән уйнайҙар. Шулай уҡ римшот (барабан корпусына һуғыу), бласт-бит, gravity roll,(барабан таяҡтарын әйләндереү) ҡулланыла Төрлө ҙурлыҡтағы бәләкәй барабандар йыйылмаһы ҡулланыла, уйнағанда терәккә (подставка), оркестр маршында билбауҙа йәки билбау кимәлендә махсус каркаста йөрөтөлә. Опера һәм симфоник оркестрҙа бәләкәй барабан XIX быуатта индерелә; йыш ҡына һуғыш күренештәрендә ҡулланыла. Бөгөнгө көндә ритмик-джаз төркөмөнөң төп ҡоралы булып тора.
Том-том (там-там (гонг) менән бутамаҫҡа) — ҡылһыҙ цилиндрик барабан. Ерле американ йәки азия халыҡтарынан килеп сыҡҡан. Аборигендар тарафынан хәрби, дини маҡсаттарҙа ҡулланыла. Эсе ҡыуыш ағастан һәм хайуан тиреләренән эшләнә. XX быуат башынан алып 2нән 4-кә тиклем том-том барабандары удар установкала ҡулланыла.
Литавралар — мембрана һуҙылған баҡыр ҡаҙандар системаһы (икенән етегә тиклем һәм унан да күберәк булыуы мөмкин). Уларҙың уйын барышында билдәле бер тауышҡа көйләнеү мөмкинлеге бар. Улар XV быуатта билдәлелек ала, һуңынан оркестр составына инә. Оркестрҙан тыш, атлы формированиены контролдә тотоу өсөн литавр ҡулланылған.
Илдәр буйынса
Барабандар бөтә илдәрҙә лә боронғо замандан билдәле. Халыҡ барабандарын эшләүе еңел һәм уйнау өсөн айырым оҫталыҡ талап ителмәй, шуға күрә уларҙың йөҙләгән сорты бар. Халыҡ музыкаһы юғары мелодиклы һәм ритмлы, шуға ла барабандар уның айырылғыһыҙ өлөшө булып тора.
Африка илдәрендә барабан һуғыу күпселек дини һәм донъяуи тантаналарҙың мөһим өлөшө булып тора. Барабансы борондан мәҙәни традиция һағлаусы кеше. Бынан тыш, хәбәрҙәрҙе еткереү өсөн барабандар ҙа киң ҡулланыла — мәҫәлән, йоруба халҡында өс төрлө барабан һәм өс төрлө тон ҡулланыла. Африка барабандары араһында ашико, кпанлого, джембе, бата һәм башҡа төрлө бабабандар бар.
Латин Америкаһында барабандарҙы Африканан ҡара ҡолдар алып килгән һәм атабаке, куйка, конга кеүек барабандар бар. Европанан сыҡҡан барабандарға пандейра инә. Шулай уҡ Көньяҡ һәм Үҙәк Америкала бер ағас киҫәгенән, мәҫәлән, тепонактлдан эшләнгән барабандар билдәле. Кубала тимбалдар тигән мнструмент уйлап тапҡандар.
Оло Сульча
Оло Сульча — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ульянов өлкәһе, Һамар өлкәһе, биләмәләрендә аға. Йылға Татарстандың Сирмешән районында башлана. Нурлат районы Салдаҡай ауылы янында Оло Сәрмәсән йылғаһына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 120 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шәйҙуллин Айҙар Мирсәйет улы
Шәйҙуллин Айҙар Мирсәйет улы (21 ғинуар 1977 йыл) — «Кремль балеты» театры премьеры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2006).
Биографияһы
1995 йылда Рудольф Нуриев исемендәге Өфө дәүләт хореография училищеһын (педагогы Тереғолов Шамил Әхмәт улы) тик яҡшы билдәләренә генә тамамлай. 2005 йылда Мәскәүҙә Хеҙмәт һәм социаль мөнәсәбәттәр академияһын тамамлай.
Колледж уҡыусыһы булараҡ, 1991 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә бейей, 1995 йылдан — театрҙың балет солисы.
1996 йылдың сентябренән 1997 йылдың авгусына тиклем — И. Глинка исемендәге Силәбе опера һәм балет театрының балет солисы.
1997 йылдың авгусында «Кремль балеты» театрына саҡырыла. Педагог-репетиторы — Владимир Кошелев.
А. Шәйҙуллин романтик принцтар, нәзәкәтле аристократтар, ҡыйыу персонаждар һәм хатта көлкөлө геройҙар ролен оҫта башҡара. Ышаныслы, һомғол кәүҙәле оҫта бейеүсе үзенең пластик индивидуаллеге, искиткеч һикерүе һәм академиклығы менән һоҡландыра.
Сәхнәлә ролдәре
Зигфрид («Лебединое озеро»)
Дроссельмейер, Принц-Щелкунчик («Щелкунчик»)
Базиль («Дон Кихот»)
Наполеон («Наполеон Бонапарт»)
Ратмир («Руслан и Людмила»)
Курбский («Иван Грозный»)
Ромео, Тибальд («Ромео и Джульетта»)
Мәҡсүд («Тысяча и одна ночь»)
Дезире («Спящая красавица»)
Альберт («Жизель»)
Феб («Эсмеральда»)
Конрад («Корсар»)
Мизгирь («Снегурочка»)
Граф Альмавива («Фигаро»)
Продюсеры
2000—2005 йылдарҙа Хеҙмәт һәм социаль мөнәсәбәттәр академияһында юғары юридик белем ала. 2009 йылдың апреленән бөгөнгө көнгә тиклем — «Глобэкс промоушен» компанияһының генераль директоры. Продюсер эшмәкәрлеге менән әүҙем шөғөлләнә, Рәсәй һәм сит ил коллективтарының концерт һәм гастролдәр турын ойоштора. Уның етәкселегендә Globex Promotion продюсерлыҡ компанияһы данлыҡлы Нуреев фестивален ойоштороуҙа ҡатнаша, уның спектаклдәрендә һәм гала-концерттарында донъя йондоҙҙарының сығышын тәьмин итә.
Оло Тарханка
Оло Тарханка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ульянов өлкәһе, Һамар өлкәһе, биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сәрмәсән йылғаһының һул ярына тамағынан 202 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вилькау-Хаслау
Вилькау-Хаслау (Wilkau-Haßlau) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 10953 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,7 км2. Диңгеҙ кимәленән 280 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8112 һәм автомобиль коды Z.
Ноғманова Илүзә Ҡаһарман ҡыҙы
Ноғманова Илүзə Ҡаһарман ҡыҙы (22 август 1972 йыл) — бейеүсе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1990—2013 йылдарҙа Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009).
Биографияһы
Илүзə Ҡаһарман ҡыҙы Ноғманова 1972 йылдың 22 авгусында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ ҡалаһында тыуған. 1990 йылда Өфө хореография училищеһын (педагогы М. А.Кəримов), 2008 йылда А. Я. Ваганова исемендәге Рус балеты академияһын (Санкт‑Петербург; педагогы Н. Б. Тарасова) тамамлаған.
1990—2013 йылдарҙа Фәйзи Ғəскəров исемендəге халыҡ бейеүҙəре ансамбле солисы, бер үк ваҡытта 2006—2008 йылдарҙа Көнсығыш иҡтисад-юридик гуманитар академияла һəм 2010—2013 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡыта. 2013 йылдан алып «Орион» балалар үҫмерҙəр ижады йорто, 2015 йылдан «Мираҫ» йыр һəм бейеү фольклор ансамбле директоры (икеһе лə — Өфө ҡалаһында), бер үк ваҡытта 2008 йылдан башлап Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡыта.
Ижады
Ноғманова Илүзə Ҡаһарман ҡыҙы сəнғəтенə сағыу темперамент, актёр оҫталығы һəм камил техника хас. Бейеүе аныҡ һəм теүəл хəрəкəттəр менән айырылып тора. «Бүлəк», «Гөлнəзирə», «Кадриль», «Ҡороҡсолар», «Кəркəүек» («Краковяк»), «Шаян ҡыҙҙар», «Яҙғы ташҡын» һ.б. бейеүҙəрҙə яңғыҙ партиялар башҡара. Кремль һарайы сəхнəһендə, П. И. Чайковский исемендәге, «Рəсəй» (бөтəһе лə — Мəскəү), «Октябрьский» (Санкт‑Петербург) һәм башҡа концерт залдарында сығыш яһай. Мəскəүҙə Башҡортостан Республикаһы көндəрендə (1997), Санкт‑Петербургта, Əзербайжанда (икеһе лə — 2001) Башҡортостан Республикаһы мəҙəниəте көндəрендə, Ҡаҙағстанда Рəсəй көндəрендə (Астана, 2004), Төркиәлə Башҡортостан Республикаһы көндəрендə (Истанбул ҡалаһы, 2006) ҡатнаша. Рəсəй буйлап һəм донъяның 20 илендə гастролдəрҙə була.
Коин (Вымь ҡушылдығы)
Коин  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вымь йылғаһының һул ярына тамағынан 185 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 136 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Задорнов Николай Павлович
Николай Павлович Задорнов (22 ноябрь (5 декабрь) 1909 йыл, Пенза, Рәсәй империяһы — 18 июнь 1992 йыл, Рига, Латвия) — СССР яҙыусыһы, сценарист. Латвия ССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре (1969) икенсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1952). Яҙыусы һәм сатирик Михаил Задорновтың атаһы (1948—2017).
Коин (Вымь ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Задорнов Николай Павлович
Биографияһы
Николай Павлович Задорнов 1909 йылдың 22 ноябрендә (5 декабрендә) Пензала табип-ветеринар Задорнов Павел Иванович (1875—1932) һәм Задорнова Вера Михайловна (ҡыҙ фамилияһы Шестакова) ғаиләһендә тыуа (һуңыраҡ П. И. Задорнов уҫал ниәттә малды юҡ иткәне өсөн ғәйепләнә һәм төрмәлә вафат була), Себерҙә үҫә.
1926—1941 йылдарҙа урта мәктәпте тамамлағандан һуң, Себер, Алыҫ Көнсығыш, Өфө театрҙарында актёр һәм режиссёр була, күсмә төркөмдәрҙә эшләй. 1935—1937 йылдарҙа Башҡортостанда йәшәй һәм эшләй: «Белорецкий рабочий» гәзите хеҙмәткәре, 1936 йылдан алып «Красная Башкирия» («Ҡыҙыл Башҡортостан»; ҡара: «Республика Башкортостан») гәзитенең үҙ хәбәрсеһе. 19 быуаттың 60‑сы йылдарында Белорет заводында булған реаль ваҡиғаларҙы сағылдырған «Мәғәсүм менән Гурьяныч» («Могусюмка и Гурьяныч»; 1956) повесында башҡорт һәм урыҫтарҙың бергәләп завод хужаларына ҡаршы алып барған көрәше күрһәтелгән. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Хабаровск край радиокомитытында һәм Хабаровск «Тихоокеанская звезда» гәзитендә эшләй. Был осорҙа үҙенең тәүге «Амур-бабай» романын яҙа.
Н. П. Задорновҡа XIX быуатта Рәсәй Алыҫ Көнсығышын үҙләштереү тураһында тарихи романдарҙың, ергиҙәрҙәрҙең батырлыҡтары тураһында ике циклы ҡарай. Беренсе цикл — 4 романдан: «Далекий край» (1-2-се китап, 1946—1949), «Первое открытие» (1969, тәүге атамаһы — «К океану», 1949), «Капитан Невельской» (1-2 китап, 1956—1958) һәм «Война за океан» (1-2 китап, 1960—1962) тора. Икенсе циклында (күскенсе-крәҫтиәндәрҙең Алыҫ Көнсығышты үҙләштереүе тураһында) тематик яҡтан беренсе роман менән бәйле: «Амур-батюшка» (1-2 китап, 1941—1946) һәм «Золотая лихорадка» (1969) романдары.
1971 йылда 1854—1855 йылдарҙа адмирал Е. В. Путятиндың Японияға экспедицияһы тураһында «Цунами» романы баҫылып сыға. Шулай уҡ хәҙерге заман тураһында «Желтое, зеленое, голубое…» (1-се китап, 1967) романын, «Голубой час» юл очерктары китабын (1968) һ.б. яҙа
1946 йылдан вафатына тиклем Задорнов Ригала йәшәй.
1969 һәм 1972 йылдарҙа Японияға бара. Задорнов Николай вафат 1992 йылдың 18 июнендәендә вафат була. Юрмалала Яундубулты зыяратында ерләнә
Пензала яҙыусы йәшәгән йортта (Революция урамы, 45) мемориаль таҡта асыла.
Хабаровскиҙа Амур йылғаһы яры буйында Николай Задорновҡа һәйкәл ҡуйылған.
Рига ҡалаһында Задорнов 1948—1992 йылдарҙа йәшәгән йортта (Рупниецибас һәм Элизабетес урамдары мөйөшөндә), 2009 йылда мемориаль таҡтаташ асыла.
Задорновҡа мемориаль таҡта шулай уҡ Амурҙағы Комсомольскта, драма театры фасадында асыла
Ата-бабалары
Ғаилә риүәйәттәре буйынса, Задорновтар сығышы менән Пенза губернаһы Терновка ауылынан (хәҙерге Пенза биҫтәһе ).
Тәнҡит
Задорновтың китаптары тарихи теүәллек менән айырылмай, авторҙың фольклор шәхестәренә ҡыҙыҡһыныуы тураһында һөйләй; улар бик һуҙылған һәм психологик тәрәнлектән мәхрүм ителгән. <templatestyles src="Шаблон:Конец цитаты/styles.css" /><div class="ts-Конец_цитаты-source">— Вольфганг Казак Эш шунда, ул, йомшак итеп әйткәндә, уртаса яҙыусы. Психологик оҫталыҡҡа эйә түгел. Уның романдарының интригалары шаҡтай күңелһеҙ. Күрәһең, ул быны үҙе лә һиҙгәндер, 1967 йылда Себерҙе үзләштереп, тарихты артҡа ҡалдыра, яҙыусы булараҡ обком секретары һөнәрен үзләштереп тарихҡа тотона. Ниңәлер уға партия ярҙамы кәрәк ине. Власть тотоусыларҙан уға нимәлер кәрәк була .<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"><templatestyles src="Шаблон:Конец цитаты/styles.css" />
Закирйәнов Кәбир Закирйән улы
Закирйәнов Кәбир Закирйән улы (10 апрель 1931 йыл) — ғалим-урыҫ теле белгесе, педагог-методист, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре докторы (1979), профессор (1981), Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2007), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1981), Рәсәй Федерацияһы юғары белем биреүҙең маҡтаулы хеҙмәткәре (1997), СССР юғары белем биреү мәктәбенең отличнигы(1977), РСФСР халыҡ мәғарифы отличнигы(1973), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (1994). Башҡорт дәүләт университетының филология факультетында кафедра мөдире (1980—1996).
750-гә яҡын ғилми һәм уҡытыу-методик хеҙмәттәренең авторы. Өфө методик берләшмәһе филология советының «Милләт-ара коммуникацияла рус теле һәм әҙәбиәте» секцияһы рәйесе.
Биографияһы
Тыуған ауылында ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң, ул Бөрө педагогия училищеһендә (1946—1950) уҡый, артабан Бөрө уҡытыусылар институтының рус теле һәм әҙәбиәте факультетын (1952) һәм Өфөләге К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай (1955).
1957—1960 йылдарҙа Мәскәүҙә РСФСР Педагогия фәндәре академияһының Милли мәктәптәр аспирантураһының көндөҙгө бүлегендә уҡый. Стажировкалары: 1983, 1984, 1986, 1990 йылдарҙа Мәскәүҙә, М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетында;
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
Педагогик эшмәкәрлеген 1952 йылда Башҡорт АССР-ы Тәтешле районының Иҫке Ҡайпан ете йыллыҡ һәм Аҡсәйет урта мәктәптәрендә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып башлай.
1960 йылда, кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлап, К. З. Зәкирйәнов Башҡорт дәүләт университетында уҡыта башлай һәм хәҙерге көнгә тиклем бында эшләүен дауам итә.
1979 йылда СССР Педагогия фәндәре академияһының рус телен милли мәктәптәрҙә уҡытыу Ғилми-тикшеренеү институтында докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1980 йылда профессор дәрәжәһенә лайыҡ була.
16 йыл (1980—1996) буйына Башҡорт дәүләт университетының рус теле кафедраһы менән етәкселек итә.
1996 йылдан алып филология буйынса Өфө методик ойошмаһы советының классик университет белем биреү буйынса «Мәҙәниәт-ара коммуникацияла рус теле һәм әҙәбиәте» Бөтә Рәсәй секцияһын етәкләй.
Абыҙгилдин Айрат Юнир улы
Биографияһы
Айрат Юнир улы Абыҙгилдин 1962 йылдың 15 июнендә Ишембайҙа тыуа. Атаһы — Абыҙгилдин Юнир Миңлеғәле улы, техник фәндәр докторы һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре. 1984 йылда Айрат Юнир улы И.М.Губкин ис. Мәскәү нефтехимия һәм газ сәнәғәте институтын тамамлай.
Айрат Юнир улының ғилми хеҙмәттәре нефть эшкәртеү технологияларын уйлап табыуға һәм углеводород сеймалын эшкәртеү юлдарының технологик схемаларын анализлауға бағышланған. Абыҙгилдин тарафынан газ конденсаттарын меркаптандарҙан таҙартыу ысулдары уйлап сығарылған, нефтехимия производстволарының төп технологик процестарының график моделдәре төҙөлгән.
1998 йылда Техник фәндәр докторы исемен яҡлай.
Айрат Абыҙгилдин 200‑ҙән ашыу ғилми хеҙмәт һәм 2 уйлап табыу авторы кеүек билдәле.
Өйҙөрәкбаш ауыл Советы (Благовар районы)
Өйҙөрәкбаш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовар районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Тарихы
Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә статусына эйә.
Таҡыр (мәғәнәләр)
Таҡыр - төрки телдәрҙә «шыма, тигеҙ, үҫемлекһеҙ» тигән мәғәнәләрҙә ҡулланыла.
Пиреней тауҙары
Пирене́й (Pyrénées, Pirineos, Pirenèus, Pirineus, Pirinioak) — Бискай ҡултығы һәм Урта диңгеҙ араһында Франция, Испания һәм Андорра илдәрендәге тау системаһы.
Вильсдруф
Вильсдруф (Wilsdruff) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 13746 кеше йәшәй. Майҙаны — 81,69 км2. Диңгеҙ кимәленән 273 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1723 һәм автомобиль коды DW.
Пиреней тауҙары
Оҙонлоғо — 450 км, бейеклеге — 3404 м-ға тиклем (Ането пигы). Көнбайышында эзбис һәм карст, үҙәгендә кристаллик тоҡомдар, Альп тауҙары рельефы формаһында, боҙлоҡтар (40 мең км²-ға тиклем); көнсығышта таулыҡ һирәгәйә, уйһыулыҡтар менән алышына. Тау битендә — Урта диңгеҙ буйы ҡыуаҡлыҡтары, 1800—2100 м бейеклектә ҡыуаҡтар һәм болондар. Боксит һәм тимер рудаһы ятҡылыҡтары табылған. Пиреней тауҙары мөһим климат бүлгес булып тора. Төньяғында — уртаса климат, көньяғында — субтропик.
Покров скверы (Дондағы Ростов)
Покров скверы  — Дондағы Ростов ҡалаһындағы скверҙарҙың береһе. Ҡаланың үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. 2003 йылға тиклем Киров скверы тип аталған.
Кокыль
Кокыль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чов-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Покров скверы (Дондағы Ростов)
Тарихы
1897 йылда Богатян проспектының ҡыҙыл һыҙаты эргәһендә, Покров скверының көнбайышында, таштан Новопокров сиркәүен төҙөй башлайҙар. Төҙөлөш Ростов сауҙагәре Пустовойтов Георгий Гаврилович етәкселегендә һәм уның иҫәбенә башҡарыла. 1909 йылдың 22 айында сиркәүҙе изгеләштереү йолаһы үткәрелә. Совет власы йылдарында сиркәүҙе ябалар. 1930-сы йылдарҙа емереп, урынына С. М. Кировҡа һәйкәл ҡуйылған. 2003 йылда Кировтың һәйкәлен парктан алалар. Киров проспекты менән Пушкин урамдары киҫешкән урынға күсереп ҡуялар. 2005 йылдың февралендә Покров сиркәүен тергеҙеү өсөн нигеҙенә тип тәүге таш һалына. Архитектор Шевченко Геннадий Александрович проекты буйынса төҙөлгән был сиркәүгә Иҫке Покров (Старо-Покровский) исеме бирелгән Сиркәүҙе 2007 йылдың 11 ноябрендә асалар.
Кокыль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Покров скверы (Дондағы Ростов)
Тарихы
Ә сиркәү асылыу алдынан ғына тиерлек, 2007 йылдың 25 июнендә сквер биләмәһендә, Покров сиркәүе алдында императрица Елизавета Петровнаға һәйкәл асыла (авторы скульптор Сергей Олешня).
Покров скверында тәүге һыу үткәргескә иҫтәлек — колонканан һыу алып тороусы ҡатын-ҡыҙҙҙың бронза һыны ҡуйылған (XIX быуат). 2009 йылда Покров скверы Дондағы Ростовтың иң һәйбәт йәшел объекты тип табыла.
Кокыль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Alipay
Alipay (支付宝) — Alibaba Group компанияһы составындағы эре түләү системаларының береһе. 2004 йылда нигеҙләнгән. Төркөм эсендә Alibaba Group тәҡдим иткән продукттар өсөн хисаплашыу тормошҡа ашырыла, уны шулай уҡ 460 меңдән ашыу башҡа компания ла файҙалана. Компанияла заказ хаҡын тура кеҫә телефонынан түләү системаһы эшләнә, шулай уҡ Ҡытайҙың эре кәрәҙле элемтә операторҙарының береһе булған China Unicom менән хеҙмәттәшлек тураһында договор төҙөлә.
2009 йылдың 6 июленә ҡарата теркәлгән ҡулланыусылар һаны — 200 миллиондан, көндәлек әйләнеш 700 миллион юандән ашып китә.
Alipay 65 финанс ойошмаһы менән хеҙмәттәшлек итә, улар араһында — Visa һәм MasterCard түләү системалары, China Post почта сервисы, China Unicom кәрәҙле элемтә операторы, донъяның һәм төбәктең эре банктары.
Alipay түләү системаһы 2017 йылдың 1 ғинуарынан AliExpress клиенттарын хеҙмәтләндереүҙе туҡтата. 30 АҠШ долларына тиклемге суммалар купонға күсерелә, уларҙы 1 йыл эсендә тотонорға мөмкин була. 30 АҠШ долларынан ашып киткән суммаларҙы эйәһенең банк счетына ҡайтарырға тәҡдим ителә. Бындай ҡайтарыуҙарҙың һәр береһенән минималь комиссия йыйымы кәм тигәндә 15 АҠШ доллары тәшкил итә.
Корнашница
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вильтен
Вильтен (Wilthen) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 5523 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,06 км2. Диңгеҙ кимәленән 288 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 02679–02681 һәм автомобиль коды BZ.
Оло Авраль
Оло Авраль — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ульянов өлкәһе, Һамар өлкәһе, биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1551/2    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.
Окисланыу дәрәжәһе
Элементтарҙың окисланыу дәрәжәһе тураһындағы күҙаллауҙар химик матдәләрҙе классификациялағанда, уларҙың үҙсәнлектәрен тасуирлағанда, берләшмәләрҙең формулаларын һәм уларҙың халыҡ-ара исемдәрен (номенклатуралар) төҙөгәндә нигеҙгә һалына һәм файҙаланыла. Ул окисланыу-ҡайтарылыу реакцияларын өйрәнгәндә айырыуса киң ҡулланыла.
Окисланыу дәрәжәһе төшөнсәһе йыш ҡына валентлыҡ төшөнсәһе урынына органик булмаған химияла ҡулланыла.
Билдәләмә
Атомдың окисланыу дәрәжәһе атомдарҙың электр зарядының һан дәүмәленә тигеҙ. Бәйләнеште барлыҡҡа килтергән электрон парҙар тулыһынса электр тиҫкәрелек бәләкәй булған атомдар яғына күсә (йәғни берләшмәләр иондарҙан ғына тора тигән фараздан сығып). Бер төрлө атомдар араһында ковалент бәйләнеш булған осраҡта электрондарҙы атомдар араһында тигеҙ бүләләр.