cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тяжин (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем. Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һарайлы
Һарайлы (Сарайлы) — Башҡортостандың Благовар районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 264 кеше. Почта индексы — 452732, ОКАТО коды — 80214807007.
Тарихы
2012 йылдың 13 февралендәге Башҡортостан Республикаһы Президенты Р. З. Хәмитовтың указына ярашлы Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы йорто дәүләт учреждениеһының филиалы булараҡ Һарайлы ауылында Ҡәнзәфәр бей исемендәге «Һарайлы» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге ойошторола.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ғаянов
Ғаянов — башҡорт ир-ат фамилияһы. Ғаян исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Ағас йырғыстар
thumb|275px|[ Эҫле ағас йырғыс Cossus cossus, күбәләк thumb|275px| Эҫле ағас йырғыс Cossus cossus, ҡарышлауыҡ 275px|thumb|[[Mormogystia brandstetteri ]]
Ғаянов
Ғаянова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Ағас йырғыстар
Ағас йырғыстар  — ҡарышлауыҡтары емеш ағастарын йырғыслап бик ныҡ зарар килтерә торған, төнгө эре күбәләктәр ғаиләһе .800 ләп төрө билдәле.
Ҡылыҡһырлама
Эҫле ағас йырғыс — ҙур кәүҙәле күбәләк. Ҡанат йәйеме 8 см-ға ҡәҙәр, көрән төҫтә, аҡ һәм ҡара һыҙыҡтары бар. Личинкаларының оҙонлоғо 12 см-ға ҡәҙәр, өҫтө ҡуйы ҡыҙыл, аҫты һары төҫтә, зәһәр еҫле. Ғәҙәттә 3 йыл үҫә, кәүҙәнең аҫҡы өлөшөн киң һәм тирән юлдар яһап кимерәләр. Дала зонаһында ултыртылған ағастарҙа осорайҙар, тал, алмағас һ.б. ағастарға урынлашалар.
Порэль-Хэтыль-Кы
Порэль-Хэтыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Худосей йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Оченга
Оченга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онега йылғаһының уң ярына тамағынан 95 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Регенсбург (район)
Регенсбург (Regensburg) — Германия районы. Район үҙәге — Регенсбург ҡалаһы. Район Бавария федераль еренә инә, Үрге Пфальц административ округына буйһона. Регенсбург районы 1395,92 км² майҙанды биләй. Унда 182 400 кеше йәшәй. Халыҡ тығыҙлығы буйынса һәр бер квадрат километрға 129 кеше тура килә. Райондың рәсми коды 09 3 75.
Район 41 общинаға бүленгән.
Халыҡ
2015 йылдың 31 декабренә ҡарата Регенсбург районы халҡы 189 390 кеше тәшкил итә
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Нуриман районы
Нуриман районы (Нуримановский район) – Башҡортостандағы муниципаль район. Ҡариҙел йылғаһының һул яры буйлап түбәнге ағымында урынлашҡан. Көньяҡ-көнсығышта Силәбе өлкәһе менән сиктәш. 1930 йылдың авгусында Иҫке Күл районы итеп ойошторолған, 1933 йылда  хәҙерге исеме бирелә. Район үҙәге — Ҡыҙылъяр ауылы, Өфөнән — 100 км, иң яҡын тимер юл станцияһы Иглиндән 40 км алыҫлыҡта ята.
Халыҡ һаны 2010 йылда 21,5 мең кеше (1970 — 34,3 мең; 1979 — 28,1 мең; 1989 — 22,9 мең; 1995 — 22,4 мең).
Районда 2 ҡасаба — Ҡыҙыл Шишмә (3,1 мең кеше), Павловка (1989 — 3,9 мең кеше) һәм 50 ауыл бар. Халҡының күпселеген татарҙар, башҡорттар, урыҫтар, мариҙар тәшкил итә.
Географияһы
Территорияһы төньяҡлап — Өфө яҫы таулығында, ә көньяҡлап Ағиҙел буйы убалы тигеҙлегендә ята. Территорияһының 78 процентын урман биләй. Ҡариҙел йылғаһы үҙенең ҡушылдыҡтары менән гидрографик селтәр барлыҡҡа килтерә.
Тупрағы: һоро урман, аҡһыл һоро, ҡара һоро урман, кәҫле-көлһыу. Тәбиғәт ҡомартҡылары: һыу сәтләүеге үҫкән Упҡанлы күле; Ҡыҙыл Шишмә карст сығанағы; Саруа күле шишмәһе. Районда аҡ шыршы, ҡарағай, ҡайын, йүкә, имән һәм уҫаҡ урмандары үҫә.
Доломит (Ильин), эзбизташ (Ҡыҙыл Шишмә), ҡом-ҡырсынташ ҡатнашмаһы (Ҡыҙылъяр, Түбәнге Ахлыстин), кирбес балсығы (Ҡыҙылъяр) ятҡылыҡтары табылған.
Иҡтисад
44,6 мең гектарҙы (район территорияһының 16,9 проценты) ауыл хужалығы ерҙәре биләй, шул иҫәптән һөрөнтө ерҙәр — 27,8 мең, сабынлыҡтар — 6,8 мең, көтөүлектәр 10,0 мең гектар. Районда эре панелле йорттар төҙөү тресының ярҙамсы хужалығы (Өфө ҡалаһы) бар. Төп тармаҡтары — һөт-ит йүнәлешендәге мал үрсетеү, сусҡасылыҡ, игенселек, картуф үҫтереү. Умартасылыҡ үҫешкән.
Халыҡ һаны
1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):
Транспорт
Район территорияһы аша Иглин — Ҡыҙылъяр — Павловка автомобиль юлы үтә. Ҡыҙылъяр ауылы, Ҡыҙыл Шишмә һәм Павловка ҡасабаларында пристандәр бар.
Социаль-мәҙәни өлкә
Районда 35 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 12 урта; музыка мәктәбе (Ҡыҙылъяр ауылы), лицей һәм һөнәрселек училищеһы (Павловка ҡасаба), Б.Й.Нуриманов музейы (Яңы Күл ауылы), 25 дөйөм китапхана, 33 клуб учреждениеһы, үҙәк район һәм 3 участка дауаханаһы бар.
Районда урыҫ телендә “Красный Ключ” гәзите сыға.
Яр Химин
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Павловск ҡалаһынан Хопёр йылғаһы ҡушылғанға тиклем, Подгорная йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Косвож (Мудз-Ю ҡушылдығы)
Косвож  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мудз-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аҙнағолов
Аҙнағолов (Азнагулов) — башҡорт ир-ат фамилияһы.
Аҙнағолова — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Фарсы теленән ингән: аҙна +кол; аҙна, йома көнө тыуған тигәнде аңлата.
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Ҡарман станцияһы
Ҡарман станцияһы (Деревня Станции Карманово) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 207 кеше. Почта индексы — 452810, ОКАТО коды — 80259845001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Һыу бөрсәһе
Ҡылыҡһырлама
0,5-6 мм оҙонлоҡта (аталары инәлеренән вағыраҡ); яндарын ҡаплаған үтә күренмәле ҡабырсаҡ алғы яҡта томшоҡ һымаҡ ороға күсә, өҫкә тырпайып, ишеү органы ролен уйнаусы бер пар тармаҡлы мыйыҡсаһы бар. Башында кескенә мыйыҡсалар пары (ҡыҫҡа мыйыҡсалар) һәм өҙлөкһөҙ хәрәкәтсел ҡатлаулы ҙур күҙ урынлашҡан. Арҡа яғында, тән һәм ҡабырсаҡ араһында, йомортҡа етлегә торған оя камераһы бар. Дафнияләр айырым енесле. Инә заттар йәйге осорҙа партеногенез ысулы менән (аталаныуҙан башҡа) үрсейҙәр һәм бер нисә быуын бирәләр. Ата заттар, ғәҙәтттә, уңай булмаған шарттар башланғас йәки көҙөн күренәләр. Аталаныуҙан һуң инә дафнияләр ҡалын тышса менән ҡапланған 1-2 йомортҡа һала. Яҙын уларҙан инә дафниялар етлегә.
Туҡланыуы
Дафниялар бактериялар, бер күҙәнәкле һыу үҫемдәре, иң түбән төҙөлөшлөләр һәм үҫемлек детриты киҫәксәләре менән туҡланалар. Балыҡтар өсөн яҡшы аҙык; аквариумсылар тарафыннан үрсетелә.
Дафниялар magna биотест үткәреүҙә ҡулланыла.
Һанлы ысулдар
right|thumb|250px| Вавилон балсыҡ таблицаһы (яҡынса б.э.т. 1800—1600 йылдар), хәҙерге аңлатмалар менән. 2 һанының тамыры дүрт алтмышарлы һандың суммаһы менән яҡынлаштырыла:
Күп кенә һанлы ысулдар математик программалар китапханаһының өлөшө булып торалар. Техник һөнәр инженерҙарын әҙерләү системаһының мөһим өлөшө булып тора.
Һанлы ысулдар менән сығарылыусы төп мәсьәләләр:
Методологияһы
Иҫәпләү математикаһының бөтә мәсьәләләре түбәндәге эҙмә-эҙлелектә сығарылалар :
Математик аппарат
Билдәһеҙ дәүмәлде эҙләү мәсьәләһе символик рәүештә y=A(x) күренешендә яҙыла. Иҫәпләү математикаһында y-ты табыу өсөн, иҫәпләүҙәр уңайлыраҡ булһын өсөн x, y дәүмәлдәре, йәки A функциялары бирелгән бер йәки бер нисә арауыҡты алмаштырыу ҡулланыла. Барлыҡҡа килгән яңы мәсьәләһенең сығарылышы баштағы мәсьәләнең сығарылышына яҡын булырға тейеш. Мәҫәлән, интегралын иҫәпләгәндә, [a,b] киҫегендә өҙлөкһөҙ функцияны һәр ваҡыт интегралы еңел билдәләнгән P(x) полиномы менән алмаштырырға мөмкин; йәки интегралды  сикле суммаһы менән алмаштырырға һәм килеп сыҡҡан мәсьәләне сығарырға мөмкин. Бындай алмаштырыуҙы башҡарыу өсөн, төп арауыҡты яҡшы алмаштырыусы элементтарҙың сикле күмәклеген табырға кәрәк. Һуңғы шарт метрик арауыҡҡа сикләүҙәр ҡуя. Төп сикләү — ϵ {\displaystyle \epsilon } \epsilon -селтәрҙең булыуы, унан арауыҡтың үҙендә компактлы һәм сепарабеллы булыуы килеп сыға. Шуның менән бергә, был сикләү мотлаҡ түгел. Функциональ анализдың хәҙерге ысулдары мәсьәләнең шартына нығыраҡ тап килгән метрик арауыҡтар һайларға мөмкинлек бирә.
Һанлы ысулдарҙы ҡулланғанда хаталарҙың бер нисә төрө барлыҡҡа килә. Бер һанды икенсеһенә яҡынайтҡанда түңәрәкләү хатаһы барлыҡҡа килә, аныҡ булмаған башланғыс мәғлүмәт менән бәйле хата бөтөрөп булмаған хата тип атала, бынан тыш, баштағы мәсьәләне яҡынса мәсьәлә менән алмаштырыу менән бәйле ысул хатаһы була. Был осраҡта тулы хата ысул хатаһынан һәм иҫәпләүҙәр хатаһынан тора, икенсе төрлө әйткәндә, y=A(x) тигеҙләмәһе урынына, яуабының аныҡлығы формулаһы буйынса билдәләнгән  тигеҙләмәһе сығарыла. Хатаның дәүмәлен асыҡлау өсөн абсолют һәм сағыштырма хата, шулай уҡ сикке абсолют һәм сағыштырма хата төшөнсәләре ҡулланыла, шуның менән бергә хаталар теорияһы төрлө арифметик ғәмәлдәрҙә хаталар дәүмәле үҙгәреүен асыҡлай. Хаталарҙың сикке ҡиммәттәрен билдәләргә мөмкинлек биргән хаталарҙы аныҡ баһалау ысулдары менән бер рәттән, статистик ысулдар ҙа ҡулланыла, улар айырым хаталарға барып етеү мөмкинлеген асыҡларға мөмкинлек бирәләр, шулай уҡ физик дәүмәлде бер нисә үлсәү һөҙөмтәһе буйынса уның яҡынса ҡиммәте билдәләнгәндәге, тәжрибәнең бирелгән шарттарынан тайпылыу менән бәйле осраҡлы хаталарҙың математик характеристикалары иҫәпкә алына.
Интерполяция
Ҡиммәттәре таблицаһы менән бирелгән f(x) функцияһының ҡиммәтен аргументтың аралағы ҡиммәттәрендә табыу өсөн, интерполяциялаү төйөндәре тип аталған бирелгән нөктәләрендә  ҡиммәттәрен ҡабул иткән, ә ҡалған нөктәләре функцияның билдәләнеү өлкәһенә ингән \varphi(x) яҡынайтылған функцияһын төҙөйҙәр. Йышыраҡ яҡынайтылған функция һыҙыҡлы бәйһеҙ системаның тәүге n+1 элементы ингән алгебраик күпбыуын күренешендә төҙөлә. Практикала һыҙыҡлы бәйһеҙ системаның элементтары сифатында x-тың дәрәжәләре:, тригонометрик функциялар: , күрһәткесле функциялар: ҡулланыла.
Был осраҡта интерполяциялаусы функцияны төҙөү өсөн n+1 билдәһеҙле m+1 тигеҙләмәләр системаһын сығарырға кәрәк була. Системаның табылған матрицаһына билдәле шарттар ҡуйыла: матрицаның рангы m+1-гә тигеҙ, ә һыҙыҡлы бәйһеҙлек шартын гарантиялау өсөн n \ge m булырға тейеш, n=m — мәсьәләнең сығарылышы асыҡтан-асыҡ булһын өсөн, матрицаның билдәләүсеһе  — сығарылышы бар һәм берҙән бер булһын өсөн. Лагранждың интерполяцион күпбыуынын L_n(x) төҙөү бындай проблемаларҙы хәл итеүҙең ресурсты күп талап итеүсе һәм киңәйтеү ауыр булған төп ысулы булып тора.
Артабанғы аҙым булып функцияның күрше төйөндәрҙәге ҡиммәттәре айырмаһының был төйөндәр араһындағы алыҫлыҡҡа бүлендектәре базаһында k-сы тәртиптәге бүленгән айырма төшөнсәһе индереү тора, ул үҙенең билдәләмәһе буйынса күп кенә файҙалы үҙсәнлектәргә эйә, атап әйткәндә n дәрәжәһендәге күпбыуындан k тәртибендәге бүленгән айырманың дәрәжәһе n-k-ға тигеҙ, йәғни n тәртибендәге айырма даими, ә юғарыраҡ тәртиптәге айырмалар 0-гә тигеҙ. Бүленгән айырмалар Лагранждың интерполяцион күпбыуынын иҫәпләү өсөн уңайлыраҡ күренештә яҙырға мөмкинлек бирәләр. Яңы формула Ньютондың интерполяцион күпбыуыны тип атала, тигеҙ аралыҡтар осрағында формула күпкә ябайлаша. Бүленгән айырмалар ҡулланып Гаустың, Стирлингтың, Бесселдең, Эвереттың интерполяцион формулалары төҙөлә. Дөйөм осраҡта бүленгән айырмалар тәүҙә тәртибе үҫә барған һайын кәмейҙәр, ә аҙаҡ яңынан үҫә башлайҙар, икенсе төрлө әйткәндә, иҫәпләүҙәрҙә юғары тәртиптәге бүленгән айырмалар ҡулланыуҙың мәғәнәһе юҡ. Шуның менән бергә интерполяцион процестың йыйылыусанлыҡ мәсьәләһе тыуа, уны хәл итеү өсөн математик анализдың төрлө ысулдары йәлеп ителә.
Тигеҙ яҡынлашыу
Практик мәсьәләләрҙе хәл иткәндә бирелгән функцияның ҡиммәтен күп тапҡыр иҫәпләргә кәрәк була, ғөмүмән, ул ресурсты күп талап иткән операция булып тора. Иң яҡшы тигеҙ яҡынлашыу функцияһын табыу кәрәклеге килеп тыуа. Һыҙыҡлы нормалаштырылған арауыҡта функцияны яҡынсалау өсөн бөтә мөмкин булған һыҙыҡлы комбинацияларҙың n+1 үлсәмендәге аҫарауығын төҙөйҙәр, уның өсөн норма билдәле һәм уның теүәл түбәнге сиге бар. Был сиккә өлгәшелгән элемент иң яҡшы яҡынлашыу элементы, йәки проекция тип атала. Аҫарауыҡта һәр саҡ иң яҡшы яҡынлашыу элементы бар икәнен иҫбатлап була, ә арауыҡ ҡәтғи нормалаштырылған булһа ундай элемент берҙән бер була. Нормаһы булған өҙлөкһөҙ функциялар арауығында шулай уҡ иң яҡшы яҡынлашыу элементы бар, ләкин дөйөмләштерелгән күпбыуындың киҫектә n-дан артығыраҡ булмаған төрлө нулдәре булыу уның берҙән бер булыуының шарты булып тора (Чебышёв күпбыуындары).
Функциялар теорияһын дәрәжәле функциялар системаһына ҡулланып була, сөнки ул теләһә ниндәй киҫектә Чебышёв системаһы булып тора. Вейерштрасс теоремаһына ярашлы, аҫарауыҡтың үлсәме арта барғанда, проекция һәм бирелгән функция араһындағы айырма нулгә яҡыная. Был яҡынлашыу тәртибе функцияның структура үҙсәнлектәренә бәйле, уны Бернштейн күпбыуыны ярҙамында билдәләп була. Тригонометрик функциялар системаһы шулай уҡ [0,2\pi) киҫегендә Чебышёв системаһы үҙсәнлектәренә эйә, уның өсөн шулай уҡ проекция һәм бирелгән функция араһындағы алыҫлыҡ нулгә яҡыная.
Күрһәтелгән иң яҡшы яҡынлашыу күпбыуыны булыуға ҡарамаҫтан, уны аныҡ төҙөү ысулы юҡ. Уның урынына иң яҡшы тигеҙ яҡынлашыу күпбыуынын яҡынса төҙөүҙең бер нисә ысулы ҡулланыла.
Квадратик урта яҡынлашыу
Күп осраҡтарҙа тигеҙ яҡынлашыу талабы артыҡ, функцияларҙың «интеграль» яҡынлығы етерлек була, бынан тыш яҡынса функцияларҙың эксперименттан алынған ҡиммәттәре үҙҙәрендә осраҡлы хата йөрөтәләр, ә яҡынайтыусы һәм яҡынайыусы функцияларҙың тап килеүен талап итеү, әгәр һуңғыһының хаталары булһа, маҡсатҡа ярашһыҙ. Квадратик урта яҡынлашыу ысулы яҡынлыҡ үлсәме итеп түбәндәге дәүмәлде ҡабул итә был квадраты менән интегралланыусанлыҡ талабын ғына һаҡлап, интеграл аҫты функцияһын интерполяциялауҙан һәм өҙлөкһөҙ булыуын талап итеүҙән баш тартырға мөмкинлек бирә.
Белороевка
Белороевка — Башҡортостандың (Рәсәй) Стәрлетамаҡ районы хәҙерге Подлесный ауыл Советы территорияһындағы бөткән ауыл.
Һанлы ысулдар
Юғары дәрәжәләге алгебраик тигеҙләмәләрҙе һәм трансцендент тигеҙләмәләрҙе сығарыу
Һул яғында ысын йәки комплекслы аргумент функцияһы торған f(z)=0 алгебраик тигеҙләмәһенең сығарылышы комплекслы яҫылыҡта ята. Уны билдәләү өсөн беренсе сиратта һәр тамырҙы етерлек бәләкәй өлкәнең эсенә алырға, йәғни уны айырырға кәрәк, бының өсөн йыш ҡына график ысул ҡулланыла. Ысын тамырҙар өсөн шулай уҡ дөйөмләштерелгән Декарт ҡағиҙәһе, Штурм теоремаһы, Фурье ысулы ҡулланыла. Квадрат тамыр ысулы, йәки Лобачевский ысулы киң ҡулланыу таба. Төп формулировкаһында ул бер-береһенән алыҫта торған ысын тамырҙарға ҡулланышлы, ләкин комплекслы тамырҙары, ысын тигеҙ йәки яҡын торған ысын тамырҙары өсөн дә дөйөмләштерелгән формулировкаһы бар.
Белороевка
Географияһы
Белороевка ауылы райондың төньяҡ өлөшөндә Волков урманы тип аталған ҙур урман массивында урынлаша. Урмандар ауылдың төньяғына һәм көнсығышына тиклем һуҙыла. Белороевканың ҙур булмаған кибеүсе Бурдин йылғаһының инеше  артабан төньяҡта, Волков урманы артындағы  Ҡырғыҙлы йылғаһына ҡоя. Көньяҡтараҡ Мәҫәле йылғаһы үҙәне урынлаша. Ҡырғыҙлы ла, Мәҫәле лә аҙаҡ көнсығышта Ҡуғанаҡ йылғаһына ҡоя.
Һанлы ысулдар
Юғары дәрәжәләге алгебраик тигеҙләмәләрҙе һәм трансцендент тигеҙләмәләрҙе сығарыу
Алгебраик тигеҙләмәләрҙе сығарыуҙың итерацион ысулдары стационар һәм стационар булмаған ысулдарға бүленәләр. Стационар ысул ваҡытында функцияға тамырҙары шул уҡ булған, итерация номерына бәйле булмаған икенсе функция ярашлы ҡуйыла. Стационар булмаған ысул ваҡытында функция итерация номерына бәйле булырға мөмкин. Иң ябай стационар итерацион ысулдарға киҫеүселәр ысулы (йәки һыҙыҡлы интерполяциялау ысулы) һәм тейеүселәр ысулы (йәки Ньютон ысулы) инә, улар ярашлы рәүештә беренсе һәм икенсе тәртиптәге ысулдар булып торалар. Бер-бер артлы яҡынлашыуҙары тамырҙың төрлө яҡтарында ятҡан был ысулдарҙың комбинацияһы тиҙерәк йыйылыусанлыҡҡа өлгәшеү мөмкинлеген бирә. Кире функцияның Тейлор формулаһы буйынса тарҡалыуына нигеҙләнгән Чебышев ысулы бик тиҙ йыйылыусанлыҡҡа эйә булған юғары тәртиптәге ысулдар төҙөү мөмкинлеген бирә.. Шулай уҡ Кёниг теоремаһына, һәм Эйткен ысулына нигеҙләнгән ысулдар бар. Итерацион ысулдарҙың йыйылыусанлығын иҫбатлау өсөн ҡыҫҡартылған сағылыштар принцибы ҡулланыла.
Белороевка
Географияһы
Яҡын булған тораҡ пункттар: көньяҡта — Спасский ауылы (яҡынса 1 км); көньяҡ-көнсығышта, Мәҫәле йылғаһы ярындағы  — 2-се Яңы Ҡуғанаҡ ауылы (хәҙер бөтөрөлгән, 2,3 км) һәм Валентиновка (хәҙер бөтөрөлгән, 2,7 км); көнбайышта — әлеге мәлдә шулай  юҡҡа сыҡҡан Новотроицкое ауылы (2 км); төньяҡҡа, урман артында, Ҡырғыҙлы буйҙарында  —  Березовка ауылы (3,2 км) һәм бөгөн бөтөрөлгән  тораҡ пункты  Николо-Хуторянский (3,5 км).
XX быуат уртаһында, ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, район үҙәгенә, Стәрлетамаҡҡа тиклем, 27 км тәшкил итә; Белороевка ауылы ингән ауыл советы үҙәгенә, Талалаевкаға тиклем ара — 3 км.
Тарихы
Элегерәк тораҡ пункт Беленько-Раевский ҡасабаһы тип аталған. 1926 йылда СССР Бөтә Союз  халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Стәрлетамаҡ кантонының Ашҡаҙар улусы Талалаевка ауыл Советына ҡараған ҡасабала 7 йорт һәм  49 кеше булған (21 ир-егет һәм 28 ҡатын-ҡыҙҙан торған) .1980 йылдар башына тораҡ пунктта  20-гә яҡын кеше йәшәгән. Этник яҡтан Белороевкала украиндар йәшәгән.
Белороевка 1982 йылда, Башҡортостан АССР-ы Юғары Советы Президиумының Указына ярашлы «кешеләрҙең күсеп китеүе менән бәйле» бөтөрөлә. Талалаевка ауыл Советы 2008 йылда йәшәүҙән туҡтай, уның биләмәһе Подлесненский ауыл Советы биләмәһенә ҡушыла. Әлеге ваҡытта Белороевка — ҡотоҡ.
Тыуып үҫкәндәр
Евгений Фёдорович Спевак Белороевкала тыуған, күп йылдар Стәрлетамаҡ районы хакимиәте башлығы урынбаҫары  (1987—2012) булып эшләй,  «Стәрлетамаҡ районының почётлы гражданы» (2012 йыл).
Ыҫлаҡбаш (Благовар районы)
Ыҫлаҡбаш (Слакбаш) — Башҡортостандың Благовар районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 42 кеше. Почта индексы — 452748, ОКАТО коды — 80214840005.
Башҡортостан Республикаһының Хәтер китабы
Башҡортостан Республикаһының Хәтер китабы — сәйәси золом һәм хәрби хәрәкәттәр ваҡытында һәләк булған Башҡортостан Республикаһы кешеләре тураһында ҡағыҙ һәм интернет баҫмаларҙан торған ижтимағи проект.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһы кешеләре Бөйөк Ватан һуғышында, Рәсәйҙең бөтә хәрби бәрелештәрендә ҡатнаша, күптәр ХХ быуаттың 20-50-се йылдарында сәйәси золомға дусар була.
Һәләк булғандарҙы, уларҙың ҡәберҙәрен эҙләүҙә, иҫтәлектәрен мәңгеләштереүҙә булышлыҡ итеү маҡсатында Башҡортостанда ҡорбандар тураһындағы материалдарҙы ҡағыҙ һәм интернет баҫмалар рәүешендә йыйыу һәм тәртипкә һалыу бара.
Бынан тыш, Башҡортостан Республикаһында эҙләү отрядтары эшләй, улар, «Ватанды һаҡлағанда һәләк булғандарҙың иҫтәлеген мәңгеләштереү тураһында»ғы Рәсәй Федерацияһы Законына ярашлы, һәләк булған яугирҙәрҙең ерләнмәгән ҡалдыҡтарын һәм билдәһеҙ һалдаттар ҡәберлектәрен эҙләү, Башҡортостан Республикаһы сығышлы  һәләк булғандарҙың һәм хәбәрһеҙ юғалғандарҙың исемдәрен асыҡлау, яугирҙәрҙең ҡалдыҡтары табылһа, ерләүҙе ойоштороу  менән шөғөлләнә.
Башҡортостан Республикаһының һәләк булған кешеләре тураһында иҫтәлек, уларҙың исемдәрен яҙып, Мемориаль комплекстарҙа һәм республиканың бөтә ҡалаларында булған һәйкәлдәрҙә мәңгеләштерелгән.
Бөйөк Ватан һуғышынан иҫән ҡайтҡан БАССР кешеләре тураһында «Улар Еңеү менән ҡайтты. 1941—1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышынан иҫән ҡайтҡан хәрби хеҙмәткәрҙәрҙең  исемлектәре» («Они вернулись с Победой. Списки военнослужащих, вернувшихся живыми с Великой отечественной войны 1941—1945 г.г.») тигән 15 томлыҡ китапта һөйләнелә.
Сәйәси золом ҡорбандарының Хәтер китабы
Башҡортостан Республикаһында сәйәси золом ҡорбандары араһында халыҡтың бөтә ҡатлам кешеләре лә була — эшселәр, крәҫтиәндәр, интеллигенция. Сәйәси золом ХХ быуаттың  20—50-се йылдарында бара.
1920—1950 йылдарҙа республикала тиҫтәләрсә мең кеше репрессиялана. Башҡортостан Республикаһы сәйәси золом ҡорбандарының Хәтер китабы  1997 йылда Өфө ҡалаһында «Китап» нәшриәтендә баҫыла. Унда репрессияланғандар тураһында 7150 белешмә ингән. Китапты Вәлиев Р. А., Виноградова В. П., Макаренко В. Д., Иващенко Л. А., Төпәев С. Х. һәм башҡалар ҡатнашлығындағы эш төркөмө әҙерләгән.
Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында һәләк булғандарҙың Хәтер китабы
Бөйөк Ватан һуғышында Башҡортостандан 700 мең самаһы кеше ҡатнаша. Уларҙың 300 меңләбе һәләк була, шул иҫәптән: Өфөнән —18 715 кеше, Стәрлетамаҡтан — 3708 кеше, Ишембайҙан һәм әле Салауат ҡалаһы урынлашҡан ерҙәге ауылдарҙан — 8113, Башҡортостан Республикаһының Ағиҙел, Нефтекама ҡалалары һәм Краснокама районынан — 4080 кеше һ.б.
Афғанстанда һәләк булғандарҙың Хәтер китабы
Афған кампанияһы барышында Башҡортостан Республикаһынан хәрби хеҙмәткә алынған 335 яугир һәләк була.
Республикала Афғанстан Ветерандар союзы эшләй, ул Афғанстанда һәләк булған башҡортостанлылар тураһында Хәтер китабы сығарған.
Чечняла һәләк булғандарҙың  Хәтер китабы
Чечнялағы хәрби хәрәкәттәр барышында Башҡортостан Республикаһынан сыҡҡан 446 яугир һәләк була.
Чечняла һәләк булған башҡортостанлылар араһында Рәсәй Геройҙары  Доставалов Александр Васильевич, Климов Юрий Семенович, Ҡорбанғәлиев Артур Ришат улы, Трубанов Владимир Евгеньевич бар.
Әҙәбиәт
Хәтер: Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандарҙың исемлектәре: Башҡортостан. — Өфө: Китап, 1994—2000
Колдин Валентин Яковлевич
Колдин Валентин Яковлевич (13 март 1925 йыл) — юрист, криминалистик идентификация һәм суд экспертизаһы белгесе; Бөтә союз юридик институтын ситтән тороп (1946) һәм СССР Эске эштәр министрлығының юғары мәктәбен тамамлаусы (1953), юридик фәндәр докторы, диссертацияһын енәйәт эштәре суд тикшереүе һәм ҡарауы ваҡытында идентификация тураһында яҙған(1970), Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетында криминалистика кафедраһы мөдире (1977); Мәскәү дәүләт университетының атҡаҙанған профессоры (2005) һәм РФ-ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003).
Биографияһы
Валентин Яковлевич Колдин 1925 йылдың 13 мартында Сәмәрҡәнд ҡалаһында (Үзбәк ССР-ы) тыуған; Икенсе донъя һуғышы йылдарында, 1944 йылда СССР Эске эштәр министрлығыны. Юғары мәктәбен тамамлай. Һуғыштан һуң, 1947 йылда, Бөтә союз юридик институтын ситтән тороп тамамлай. Дүрт йылдан һуң Мәскәү юридик институты аспирантураһын уңышлы тамамлай һәм доценттар Зицер Емельян һәм Давид Мирский етәкселегендә «Основы теории и практики криминалистической идентификации» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. Мәскәү юридик институтының криминалистика кафедраһының мөдире һәм уҡытыусыһы була.
1971 йылда Колдин «Теоретические основы и практика применения идентификации при расследовании и судебном рассмотрении уголовных дел» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай. 1960 йылдан алып 1990 йылға тиклем осорҙа Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының сит илдәр менән хеҙмәттәшлек итеү программалары сиктәрендә бер нисә тапҡыр лекциялар курсы менән Праганың Карлов университеты, Берлиндың Гумбольдт исемендәге университеты, София университеты һәм Этвеш исемендәге Будапешт университетында сығыш яһарға сыға.
2019 йыл менән Колдин, доцент Елена Ян менән берлектә «Криминалистика в правоприменении» магистр программаһы менән етәкселек итә. Рәсәй дәүләт думаһының эшсе төркөм ағзаһы булараҡ, «О государственной судебно-экспертной деятельности» Рәсәй федераль законын эшләүгә ҙур өлөш индерә һәм Хөкүмәт фәнни-методик комиссияһына инә. 2000 йылдан 2002 йылға тиклемге осорҙа РФ юғары суды ҡарамағындағы суд департаментын информатизациялау программаһын һәм концепцияһын эшләүҙә ҡатнаша. Мәскәү дәүләт университетының был эштәр конкурсында 2018 йылда еңеүсе була.
Эштәре
Валентин Колдин 150-нән ашыу ғилми эштәрҙең авторҙары һәм авторҙашы булып тора. Шул иҫәптән Колдин ете монография, бер нисә дәреслек һәм алты ғилми-ғәмәли әсбап авторы; дүрт юридик фәндәр докторы һәм ун ике юридик фәндәр кандидаты әҙерләгән; суд идентификациялау теорияһы һәм методологияһы мәсьәләләрен махсус өйрәнә. 1998—2010 йылдарҙа суд прцесында мәғлүмәт технологияларын ҡулланыу өлкәһендә яңы йүнәлештәр асыу өҫтөндә эшләү менән шөғөлләнә.
Монасипов Миңлеғаффан Хәйрулла улы
Биографияһы
Миңлеғаффан Хәйрулла улы Монасипов 1929 йылдың 1 декабрендә Башҡорт АССР-ының Бүреҡаҙған ауылында донъяға килгән.
1954—1966 йылдарҙа Иҫәнғол быраулау контораһында мастер булып эш башлай, һуңынан шул уҡ конторала участка начальгнигы, бүлек начальнигы вазифаһында эшләй. Артабан Ишембай быраулау контораһы бүлеге начальнигы итеп тәғәйенләнә. 1966—1972 йылдарҙа — Башюгнефтеразведка начальнигы вазифаһында; 1972 йылдан алып — Ишембай быраулау эштәре контораһының баш инженеры, һуңынан начальнигы була.
Ишембай быраулау эштәре идаралығында М. Монасипов эшләгән осорҙа яңы технологиялар практикаға индерелә, уның ҡатнашлығында скважиналарҙы алмаз бырауҙары менән быраулау, реактив-турбина бырауҙары менән ҙур диаметрлы үтә тәрән скважиналарҙың үрге интервалдарын быраулау, үтә тәрән скважиналарҙы үҙ-ара торба секциялары менән беркетеү индерелә.
1997 йылдың 20 октябрендә ҡалаһында вафат була.
Хәтер
Башҡортостандың Ишембай ҡалаһында бер урам М. Монасипов исемен йөрөтә.
Ғибәҙуллин
Ғибәҙуллин — башҡорт ир-ат фамилияһы. Ғибәҙулла исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Ғибәҙуллина — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Посалака-Кы
Посалака-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мотыль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бобрик (Дон ҡушылдығы)
Бобрик  — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе,Тула өлкәһе,Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дон йылғаһының уң ярына тамағынан 1862 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы башынан Задонск ҡалаһына тиклем, Красивая Меча һәм Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Кесе Ҡутыр
Кесе Ҡутыр — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ҡутыр йылғаһының уң ярына тамағынан 3,4 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Этимологияһы
Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов гидронимдың килеп сығышын башҡорт телендәге ҡутыр һүҙе менән бәйләй:''Куторка, речка, левый приток Ая, Саткинский район.От распространенного у башкир тюркского мужского имени Кутыр — «короста», -ка — русский суффикс. Местное русское население называет речку Хуторка.''.
Улуй (Чулым ҡушылдығы)
Улуй — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан 1110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.
Ғилемханов
Ғилемханов — башҡорт ир-ат фамилияһы. Ғилемхан исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарында ла ҡулланыла.
Улуй (Чулым ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ғилемханов
Ғилемханова — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Ай-Согор-Ягун
Ай-Согор-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Согор-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Косвож (Содзим ҡушылдығы)
Косвож  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Содзим йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иҫке Мошто
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Азаматов
Азаматов — башҡорт ир-ат фамилияһы. Башҡорт ир-ат исеме Азаматтан яһалған. Топоним булып та ҡулланыла.
Азаматова — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Павлошка
Павлошка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икса йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ленинград вокзалы
Ленингра́д вокзалы (1855—1923 йылдар, Никола́евский; 1923—1937 йылдар, Октя́брьский ) — Мәскәүҙен 9 тимер юл вокзалдарҙын береһе.
Тарих
Вокзалдын бинаһы Санкт-Петербургтын Мәскәү вокзалының копияһы.
Бина 1844-1849 йылдарҙа К. А. Тон, Р. А. Желязевич архитекторҙар менән төҙөлә.
2009 йылда вокзалға тарихи исемде ҡайтарыу тураһында Рәсәй тимер юлдары релизы сыҡты:
Ғилманов
Ғилманов — башҡорт ир-ат фамилияһы. Ғилман исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Коткова Фаина Васильевна
Фаина Васильевна Коткова (6 апрель 1933 йыл, Вязники, Владимир өлкәһе) — Владимир өлкәһендә РСФСР еңел сәнәғәтенең етен туҡымалар производство берекмәһе туҡыусыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1980).
Биографияһы
Фаина Васильевна Коткова Вязники ҡалаһында 3-сө урта мәктәпте тамамлай. 1950 йылда фабрика-завод уҡыу мәктәбен тамамлай, унан һуң Вязники етен комбинатына эшкә урынлаша.
Ике станокта эшләй башлай. Квалификациялы туҡыусы булып китә, йыл һайын производство планын арттырып үтәй. 1975 йылда апалы-һеңлеле Виноградовтар премияһы лауреаты була.
Унынсы биш йыллыҡта (1976—1980) 16 туҡыу станогын хеҙмәтләндерә һәм ике биш йыллыҡтың пландарын үтәй. СССР Юғары Советы Президиумының 1980 йылдың 30 апрелендәге указы менән  хеҙмәт ҡаҙаныштары һәм  унынсы биш йыллыҡтың заданиеларын ваҡытынан алда башҡарғаны өсөн Фаина Васильевна Котковаға Ленин ордены һәм   ««Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Пенсияға сыҡҡандан һуң Вязники ҡалаһында йәшәй.
Усек
Усёк — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кия йылғаһының һул ярына тамағынан 343 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Палова (Нименьга ҡушылдығы)
Палова — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нименьга йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Богоявленка (Непрядва ҡушылдығы)
Богоявленка  — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе,Тула өлкәһе,Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Непрядва йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 5,5 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы башынан Задонск ҡалаһына тиклем, Красивая Меча һәм Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вәлиуллин Булат Риф улы
Вәлиуллин Булат Риф улы (10 ғинуар 1987 йыл) — спортсы, Рәсәй шорт-трексыһы. Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры. Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы (2003—2006). Рәсәй чемпионатының (2005) көмөш (1000 м, 1500 м) һәм бронза (500 м, 3000 м, эстафетала) призеры. Күпалышта Рәсәй кубогының бронза призеры (2005). 2006 йылда Рәсәй кубогын яулай, Донъя чемпионаты һәм кубогы ҡатнашыусыһы.
Биографияһы
Вәлиуллин Булат Риф улы 1987 йылдың 10 ғинуарында Өфө ҡалаһында тыуа. Башҡортостан Республикаһының Өфө ҡалаһы 1-се Олимпия резервының махсуслаштырылған балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе. 2003—2006 йылдарҙа Юғары спорт оҫталығы мәктәбе өсөн сығыш яһай. Беренсе тренеры: А. Х. Тимербулатов.Өфө дәүләт нефть техник университетының Углерод энергия йөрөтөүсе һәм тәбиғи материалдарҙы эшкәртеү технологиялары кафедраһын таммалай.
«Башнефть-Новойл» тауар операторы, Өфөлә тәүге ҡышҡы корпоратив уйындарҙа (декабрь 2013), «Башнефть» өсөн сығыш яһай.
Әлеге ваҡытта "Башнефть — Өфөнефтехим"да технологик ҡоролмалар операторы булып эшләй. Шорт-трек буйынса Роснефттең 2017, 2019 йылғы Ҡышҡы спартакиадаһы еңеүсеһе, 2018 йылда — бронза призер. Триатлон буйынса бик күп марафондар һәм ярыштарҙа ҡатнаша. 2019 йылдың авгусында Ҡазанда үткән full timerman ярыштарында дистанцияны тулыһынса үтә.
Почихай-Кы
Почихай-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан 1164 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Муса (Салауат)
Муса (урыҫ. Мусино, урындағы диалк. Муҫа) — Башҡортостандың Салауат ҡалаһы биҫтәһе.
2010 йыл башына биҫтәлә газ үткәрелгән 456 шәхси йорт иҫәпләнә, уларҙа 1430 кеше йәшәй.
Һуңғы йылдарҙа йорттарҙың ҡайһы бер өлөштәрен үҙгәртеп ҡороуға бәйле биҫтә йылдам үҫешә, матурлана. Муса ауылында балалар баҡсаһы һәм Комсомол урамында 9-сы ябыҡ мәктәп, (2011 йылда 79 уҡыусы), «Башкирэнерго» асыҡ акционер йәмғиәтенең дауалау-һауыҡтырыу комплексы «Салауат» санаторий-профилакторийы, магазиндар бар.
Тарихы
Ҡасаба XIX быуатта Ағиҙелдең һул яҡ ярында барлыҡҡа килә. Ҡасаба Ағиҙел-Нөгөш буйҙарын төйәк иткән Тамьян ырыуының аҫаба башҡорттары ауылы урынында барлыҡҡа килә. V ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылда 42 ихата һәм 331 кеше йәшәгән.
Башҡортостанда 2001 йылдың июлендә Башҡортостан Республикаһының 2001 йылдың 25 июлендәге 235-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәрен билдәләү тураһындағы» Законы ҡабул ителә. Закон төбәктәге муниципаль берәмектәр биләмәләренең рәсми атамаһын, сиктәрен һәм составын билдәләй.
1. Төньяҡ
2. Көньяҡ
3. Дала
4. Юлдаш
5. Муса
Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законы ҡабул ителгәс, юғарыла атап үтелгән Закон үҙ көсөнә юғалтты.
Хәҙерге ваҡытта ҡасаба биләмәһендәге участкалар әкренләп һатыла һәм улар урынына заманса коттедждар төҙөлә, ҡасабалағы ер юғары баһалана.
Ихата ҡасабаһы ҡушыла Ҡатлам-Еннатский ирҙәр монастыры (Николай игумен (Чернышов)). 2009 йылда ихата ҡушылдығы Табын икона Божий Әсә.
Урамдар
Ҡасабалағы 22 урамдарҙың күбеһенә исем 1936 йылда, бер өлөшөнә 1948 йылда бирелә. Ҡасабаның планы, башлыса, тура мөйөшлө.
Төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа табан үткән урамдар:
Транспорт
Автобустар — 1-се маршрут, маршрут таксиҙары.
Күперҙәр
Ҡасаба эргәһенән генә исемһеҙ йылға (Ағиҙелдең ҡушылдығы) аға, ул киң булып таша, һыу оҙаҡ ваҡыт китмәй торғанлыҡтан һаҙмат урындар хасил була. Йылға аша Таш күпер һалынған.
Кинотеатрҙар
Заря кинотеатры (2011 йылдың февраленән эшләмәй).
Кесе Һатҡы
Кесе Һатҡы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Һатҡы (Һатҡы быуаһы) йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ишкәгаяҡ
Ишкәгаяҡтар (Copepoda) — ҡыҫала һымаҡтар класынан умыртҡаһыҙҙар отряды; сөсө һәм тоҙло һыуҙарҙа йәшәй торған түбән ҡыҫалалар. 1800 -гә яҡын төрө билдәле.
Ҡылыҡһырлама
Быуынлы, ҡабырсаҡһыҙ, башкүкрәк, баш һәм ҡорһаҡ өлөшөнә бүленгән кәүҙәһе менән айырылып тороусы ваҡ ҡыҫалалар. 2 пар оҙон мыйыҡсаһы һәм ҡыҫала хәрәкәтләнгәндә ишкәк һымаҡ (исеме шунан) йөреш яһаусы 5 пар күкрәк ослоғо бар. Кәүҙәһе 0,5-3 мм оҙонлоҡта, инә заттар аталарына ҡарағанда эрерәк. Инә ишкәгаяҡлы ҡыҫала һымактар аталанған йомортҡаларын ҡорһаҡ аҫтындағы махсус ҡапсыҡтарҙа йөрөтә. Личинкалары метаморфоз юлы менән үҫә һәм науплиус, копеподит стадияләрын уҙа. Өч аҫ отрядҡа бүленәләр: каланоидтар (Calanoida), циклопоидтар (Cyclopoida) һәм гарпактикоидтар (Harpacticoida). Туҡланыу характеры буйынса беренселәре − фильтрлаусыларға, икенселәре − фильтрлаусы һәм йырткыстарға, өсөнсөләре йыйыусы −детритофагтарға ҡарай. Ишкәгаяҡлы ҡыҫала һымаҡтар аҡмай торған һәм ағымлы һыулыҡтар зоопланктонының мөһим компоненттары, һыу төбө ҡатламдарында ла, һыу үҫемлектәре араһында ла йәшәргә мөмкин, улар - планктон менән туҡланыусы балыҡтарҙың яратҡан аҙығы. Циклопларҙың ҡайһы бер төрҙәре кеше паразиттарының (мәҫәлән, лентец, ришта) аралаш хужалары булып тора. Ergasilus төрөнөң циклоптары балыҡтар паразиты булараҡ билдәле һәм уларга ҙур зыян килтерергә мөмкин.
Аҫылғужин
Аҫылғужин — башҡорт ир-ат фамилияһы. Башҡорт ир-ат исеме Аҫылғужанан яһалған фамилия. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.
Аҫылғужина — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Ҡанимәр
Ҡанимәр, һарыҡ ҡан эскесе  — ҡан эскестәр ғаиләһендәге кескенә ҡанатһыҙ себен. Көнбайыш Европанан Ҡытайға ҡәҙәр таралған, Америка һәм Австралияға килтерелгән. Россияның Көньяк Европа өлөшөндә, Себерҙә (Йырак Көнсыгышҡа ҡәҙәр) күренә.
Ҡылыҡһырлама
Кәүҙәһенең оҙонлоғо 5-7 мм, яҫы, тышҡы билдәһе буйынса үрмәксәне хәтерләтә, төксәләр менән ҡапланған; мороно оҙон, нәҙек, күҙҙәре кескенә; күкрәгенең арты шаҡтай тар; бызылдауыҡтары юҡ; артҡы осо батынҡы, ҡорһағы киңәйгән; төҫө көрән, аҫҡы яғы аҡһыл. Һарыҡтарҙа, һирәк кенә кәзәләрҙә паразитлыҡ итә. Себен һалған личинка оҙонса, аҡ, оҙонлоғо 4 мм-ға яҡын; хайуандың йөнөнә йәбештерелә, шунда ҡурсаҡҡа әйләнә. Бер йылда 6-10 быуынғаса үрсем бирә. Һарыҡтарҙың ҡанын һура торған ҙур себендәр зыян килтерә; һарыҡтар улар тешләп ҡысыттырған урындарын йыш ҡашығанлыҡтан, йөндәре боҙола. Айыруса йәш һарыҡтар зыян күрә, үлергә лә мөмкин.
Иҫке Абзан
Иҫке Абзан (Староабзаново) — Башҡортостан Республикаһының Благовар районындағы ауыл, Күсәрбай ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 319 кеше булған. ОКАТО коды — 80214822007.
Тарихы
Ауыл 1755 йылдан билдәле, уға Ҡазан даруғаһы Ҡаңлы улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә Абзан исеме менән нигеҙ һалған.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кос-Комысь
Кос-Комысь — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Комысь йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Греков
Греков — урыҫ ир-ат фамилияһы. Топоним булып та ҡулланыла.
Грекова — урыҫ ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Оло Сукромка
Оло Сукромка — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе,Тула өлкәһе,Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дон йылғаһының уң ярына тамағынан 1828 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы башынан Задонск ҡалаһына тиклем, Красивая Меча һәм Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Коломенская (метро станцияһы)
«Коло́менская» — Замоскворецкая юлының станцияһы. Нагатино-Садовники һәм Нагатинский Затон сигендә ята.
Тарих
1969 йылда асыла.
Исем
Станция исеме «Коломенское» дәүләт музей-заповеднигы менән бәйле.
Пеженьга (Вихтомица ҡушылдығы)
Пеженьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохтомица йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғилметдинов
Ғилметдинов — башҡорт ир-ат фамилияһы. Ғилметдин исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Ғилметдинова — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Почуга
Почуга — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан 1171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кос-Човча
Кос-Човча — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лоптюга йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Иҫке Әмир
Иҫке Әмир (Староамирово) — Башҡортостандың Благовар районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 17 кеше. Почта индексы — 452738, ОКАТО коды — 80214824004.
Кос-Човча
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Баймырҙин
Баймырҙин — башҡорт һәм татар фамилияһы.