cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фридрих Энгельс
Карл Маркс менән танышыу һәм уның менән хеҙмәттәшлектең башланыуы (1844—1847 йылдар)
Энгельстың политэкономияны өйрәнеү нәтижәһе — «Милли иҡтисадты тәнҡитләүҙең ҡараламаһы» («Наброски к критике национальной экономики» (1844). Унда Энгельс капиталистик йәмғиәттең ҡапма-ҡаршылыҡлы булыуын күрһәтергә ынтыла һәм буржуаз иҡтисад фәнен ундағы хәлдәрҙе урынһыҙ маҡтауҙа һәм яҡлауҙа ғәйепләй. Энгельстың мәҡәләһе ниндәйҙер дәрәжәлә Марксты экономика буйынса дәреслектәр уҡырға этәрә.
Һынлы сәнғәт һәм скульптура дәүләт музейы
Һынлы сәнғәт һәм скульптура дәүләт музейы(Resim ve Heykel Müzesi) — Төркиәнең баш ҡалаһы Анкарала урынлашҡан һынлы сәнғәт һәм скульптура музейы.
Этнография музейынан йыраҡ булмаған урында урынлашҡан.
Бында XIX быуат аҙағынан хәҙерге заманға тиклемге төрөк сәнғәте коллекцияһы һаҡлана. Музейҙа шулай уҡ күргәҙмәләр уҙғарыу өсөн һынлы сәнғәт галереяһы бар.
Тарихы
1927 йылда архитектор Ариф Хикмет Коюноглу тарафынан Һынлы сәнғәт һәм скульптура дәүләт музейы бинаһының проекты эшләнә һәм Төркиә Республикаһының нигеҙләүсеһе һәм беренсе президенты Мостафа Кемал Ататөрк фарманы буйынса 1927 йылдан 1930 йылға тиклем төҙөлә.
Башта Һынлы сәнғәт һәм скульптура музейы шәхси музей булараҡ эшләй, әммә әкренләп Төркиә Республикаһы хөкүмәте уны үҙ балансына ала һәм Мәҙәниәт министрлығы милкенә тапшырыла һәм Анкараның элекке Халыҡ йорто бинаһына күсә.
Һынлы сәнғәт һәм скульптура артабанғы картиналар музейы коллекцияһының тәүге әҫәрҙәре була: Осман Хәмди-бейҙең «Ҡорал һатыусы», Василий Васильевич Верещагиндың «Тимур Тамерландың ишектәре», Фаусто Зонароның «Тамерлан ҡәбере», Эмель Корутюрктың «Йәш ҡыҙҙың портреты» һәм башҡалар. Артабан музей коллекцияһы Эшреф Урен, Туран Эрол, Ариф Каптан, Орхан Пекер, Рефик Эпикман, Осман Зеки Эрол, Шефик Бурсалы һәм башҡа төрөк рәссамдарының әҫәрҙәре менән тулылана бара.
Хәҙерге заманда Һынлы сәнғәт һәм скульптура дәүләт музейы 1980 йылда яңыртылған бинала эшләй. 1980 йылғы бинаны реставрациялау барышында унда өҫтөлмә ҡаралтылар төҙөлә, уларҙа хәҙерге ваҡытта һынлы сәнғәт, скульптура һәм керамика оҫтаханалары эшләйҙәр. 2011 йылда Һынлы сәнғәт һәм скульптура дәүләт музейы йәнә яңыртыла.
Экспозицияһы
Хәҙерге ваҡытта Һынлы сәнғәт һәм скульптура дәүләт музейы төрөк сәнғәтенең үҙәге булып тора. Бында билдәле төрөк рәссамдарының, скульпторҙарының һәм башҡа ижад шәхестәренең әҫәрҙәре тупланған. Төрөк нәфис сәнғәтенең барлыҡҡа килеүе һәм үҫеш дәүерҙәрен һәм классификацияһын сағылдырған һынлы сәнғәт әҫәрҙәре коллекцияларына өҫтәмә итеп, музейҙа нәфис сәнғәт китапханаһы ла эшләй. Был китапханала төрөк рәссамдарының архивтары тупланған.
Һынлы сәнғәт һәм скульптура дәүләт музейында лекциялар уҡыла, төрөк декоратив сәнғәте, керамикаһы, скульптураһы мәсьәләләре буйынса махсус семинарҙар уҙғарыла.
Һынлы сәнғәт һәм скульптура дәүләт музейының өс күргәҙмә залында халыҡ-ара мәҙәни килешеүҙәр сиктәрендә сит ил һынлы сәнғәте, скульптураһы, керамикаһы, полиграфияһы һәм фотографияларының күргәҙмәләре уҙғарыла. Музейҙа һаҡланған төрөк сәнғәт әҫәрҙәре коллекцияларының күргәҙмәләре шулай уҡ сит илдәрҙә лә уҙғарыла.
Һынлы сәнғәт һәм скульптура дәүләт музейының тарихи залында концерттар, театраль сәхнәләштереүҙәр һәм фильмдарҙы күрһәтеү ойошторола.
Текучёв урамы
Текучев урамы — Дондағы Ростовтың иң мөһим магистралдәренең береһе, ҡаланың дүрт районы буйлап үтә.
Тарихы
1908 йылдың сентябрендә Нахичевань сиге эргәһендә (хәҙерге ваҡытта бында Театр проспекты үтә) инженер-технолог П. Ф. Горбачев (1902—1905 йылдарҙа ҡала Башлығы) тарафынан төҙөлгән мал һуйыу урыны барлыҡҡа килә (бөгөн — «Тавр» ит комбинаты). Тыуған яҡты өйрәнеүсе һәм тарихсы А. М. Ильиндың «Дондағы Ростов ҡалаһы тарихы» китабында, 1914 йылғы «Ҡыҫҡа мәғлүмәттәр» бүлегенең береһендә былай тип әйтелә: «Ростовтың 1906—1909 йылдарҙа төҙөлгән, мал һуйыу буйынса бөтә технологик ҡоролмалары һәм ҡулайламалары, ит һаҡлау өсөн һыуытҡыстары булған, өлгөлө мал һуйыу урыны бар…» «Дондағы Ростовтың Бельгия аноним йәмғиәте Ҙур проспекттағы трамваяй юлын оҙайтырға вәғәҙә итә…»
1946 йылда Унынсы урам Ростов халыҡ ополчениеһы полкы ротаһы политругы Текучев Василий Петрович хөрмәтенә (1904—1944) уның исеме менән атала. Ул Дондағы Ростовҡа килеп ингән ерҙәге һуғыштарҙа батырлыҡ күрһәтә. Кавказ өсөн барған һуғышта яралана, 1944 йылдың июлендә Белоруссияны азат итеү өсөн барған һуғышта һәләк була. 1960-сы йылдарҙа Гагарин майҙанынан ҡаланың көнсығышына, XX быуат аҙағына тиклем эшләгән тағы бер трамвай юлы һалына.
Әлеге ваҡытта урам Дондағы Ростов өсөн мөһим транспорт әһәмиәткә эйә. Уның буйынса һәр ваҡыт Таганрогтан, аэропорт яғынан, Төньяҡ торлаҡ массивтан, Ленин проспектынан һәм кирегә автомобилдәр ағымы туҡтамай. Бигерәк тә урамдың автобус һәм троллейбус маршруттары киҫешкән Гагарин майҙаны участкаһындағы өлөшөндә көсөргәнешле. Темерник йылғаһын һәм тимер юлды киҫеп үткән Текучев автомобиль күпере бар.
Текучев урамында урынлашҡан:
Ҡобағошова Рәмилә Сөләймән ҡыҙы
Ҡобағошова Рәмилә Сөләймән ҡыҙы (15 декабрь 1957 йыл) — Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры артисы. 1990 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1996).
Биографияһы
Рәмилә Сөләймән ҡыҙы Ҡобағошова 1957 йылдың 15 декабрендә Башҡорт АССР-ының Күмертау ҡалаһында тыуған. 1977 йылда Стәрлетамаҡ мәҙәни-ағартыу училищеһын тамамлаған (Ю. С. Вертлиб курсы).
Спектаклдәрҙәге ролдәре
Рәмилә Ҡобағошованың төп ролдәре: Ғәли («Ғәлимә», Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса А. Баранов әҫәре), Гөлфирә («Әлдермештән Әлмәндәр», Таһир Миңнуллин), Ҡуянҡай («Тайыштабан йоҡлай алмай», Сафуан Әлибаев), Кендек («Хыял күпере», Мостай Кәримдең «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» әҫәре буйынса), Дюймовочка (Х. К. Андерсендың шул уҡ исемле әҫәре буйынса), Зөләйха («Бөркөт балаһы ҡанат йәйә», А. С. Фәтҡуллин һәм Д. А. Рашкин), Дилбәр («Янһарының тылсымлы санаһы», С. Р. Сурина).
«13-сө раунд» кинофильмында Зөлфиә Шәрипова ролен башҡара.
Тыуҙырған образдары ихлас, эскерһеҙ, нескә хисле булыуы менән айырыла, сағыу тормошсанлығы менән йәлеп итә.
ЦСКА (хоккей клубы, Мәскәү)
ЦСКА — совет һәм Рәсәй профессиональ хоккей клубы. 2019 йылда Гагарин кубогын яулай.
Тарихы
ЦСКА хоккей клубы 1946 йылдың 22 ноябрендә Мәскәүҙә ойошторола.
Кинйәкәев Шамил Кәлимулла улы
Кинйәкәев Шамил Кәлимулла улы (15 март 1951 йыл) — цирк ветераны, акробат, эквилибрист. 1969—1993 йылдарҙа Өфө дәүләт циркының Башҡорт циркы коллективында униформист, акробат, 1993—2013 йылдарҙа Рәсәй дәүләт цирк компанияһы (Мәскәү) акробаты.Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997), Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2008).
Биографияһы
Шамил Кәлимулла улы Кинйәкәев 1951 йылдың 15 мартында Өфө ҡалаһында тыуған.
1973 йылда Өфө циркының Башҡорт цирк студияһын тамамлай. 1969 йылдан алып Өфө дәүләт циркының Башҡорт циркы коллективында униформист, 1973 йылдан — акробат, 1993 йылдан 2013 йылға тиклем Рәсәй дәүләт цирк компанияһының (Мәскәү) төрлө программаларында акробат булып эшләй.
Шамил Кинйәкәев циркта «Юғарыға сөйә торған таҡталар менән һикереүсе акробаттар» (Акробаты-прыгуны с подкидными досками) номерында эшләй. Шамил Кәлимулла улы — «Ҡулсалы эквилибристар» (1990 йылдан алып — «Ҡулсалы перштарҙағы эквилибристар») номерын уйлап табыусы һәм үҙе үк был номерҙың ҡатнашыусыһы. Был номерҙа ул Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы Т. Ю. Казакова менән сығыш яһай.
Гастролдәр менән Рәсәй һәм сит илдәр буйлап (Австрия, Норвегия, Франция, Швеция, Япония) йөрөй.
Хайнц Фишер
Биографияһы
Вена университетының юридик факультетын тамамлаған. 1993 йылда Инсбрук университеты профессоры була. 1971 йылда  тәүге тапҡыр парламент ағзаһы була. 1983—1987 йылдарҙа — Фред Зиновацтың коалицион хөкүмәтендә фән министры. 2004 йылда кандидатураһы Австрияның Социал-демократик партияһынан Австрия президенты посына күрһәтелә һәм һайлауҙа еңә. Тәнҡитселәр билдәләүенсә, Фишер конфликттарға ҡыҫылмаҫҡа тырыша. Өйләнгән, өлкән йәштәге ике балаһы бар. Альпинизм менән мауыға. Политология профессоры (1993 йылдан).
2010 йылдың 25 апрелендә сираттағы президент һайлауы үтте. Фишер яңы мөҙҙәткә ҡабат һайланды. Һайлаусыларҙың 78,7 проценты уның өсөн тауыш бирҙе .
Карьераһы
Уҡыуын тамамлағас, Фишер 1962 йылдан парламентта социалистик парламент төркөмөнөң секретары була, Милли советҡа һайлана һәм, фән буйынса министр булған осорҙан тыш (1983—1987), 2004 йылға тиклем уның составында була.
1975 йылда — Социал-демократик партия рәйесе, 1977 йылдан  рәйес урынбаҫары була. 1983—1987 йылдарҙа Зиновацтың федераль хөкүмәтендә фән министры булып эшләй. 1990 йылда Австрия Милли советы президенты итеп ҡуйыла һәм 2002 йылға тиклем ошо вазифаны алып бара. 2002—2004 йылдарҙа, АНП-АПС партиялары коалицияла булған саҡта, түбәнге палата спикерының урынбаҫары була.
2004 йылдың ғинуарында үҙ кандидатураһын Австрияның федераль президенты посына күрһәтә. 10 мартта Хайнц Фишер федераль башҡарма власть ағзаһы посынан һәм Социал-демократик партия рәйесе урынбаҫарлығынан  отставкаға китә. 25 апрелдә үткән һайлауҙа Фишер,  тауыштарҙың 52,39 процентын йыйып, Бенита Ферреро-Вальднерҙы (Халыҡ партияһынан, шулай уҡ Азатлыҡ партияһының да хуплауында була)  4,78 процентҡа үтеп китә. 2004 йылдың 8 июлендә Фишер Икенсе республиканың Президенты булараҡ ант бирә. 2004 йылдың 8 июлендә вазифаһына инеү менән ул  СДПА   ағзалығынан бушана.
2009 йылдың 23 ноябрендә ул 2010 йылғы һайлауҙа Австрия президенты посына үҙ кандидатураһын ҡабат ҡуя һәм был хаҡта YouTube аша иғлан итә. Фишер  күпселек тауыш менән еңеп сыға. Австриялылар һайлауға ҙур ҡыҙыҡһыныу күрһәтмәй, һайлау пункттарына һайлаусыларҙың иң аҙ килеү осрағы теркәлә . 2010 йылдың 25 апрелендә һайлаусыларҙың 53,6 проценты килгән һайлауҙа Фишер, 79,3 процент тауыш йыйып, еңеп сыға һәм  алты йыллыҡ мөҙҙәткә ҡабат һайлана.
Президент һарайы (Анкара)
Президент һарайы (Cumhurbaşkanlığı Sarayı, шулай уҡ Аҡ һарай — Ak Saray ) — Төркиәнең баш ҡалаһы Анкарала урынлашҡан Төркиә Республикаһы президентының рәсми резиденцияһы. Баһалар буйынса, һарайҙың ҙурлығы баш ҡалаһы Вашингтондағы Аҡ йорттан 50 тапҡырға ҙурыраҡ, ә Мәскәүҙәге Кремлдән, Лондондағы Букингем һарайынан , һәм шулай уҡ Париж янындағы Версаль һарайынан 3 тапҡырға ҙурыраҡ , ҡайһы бер тәнҡитселәр бинаны Бухаресттағы Николае Чаушеску заманындағы Парламент һарайы менән сағыштыраларref name="hurry" />. Бинаны төҙөү Төркиә Рәжәп Тайип Эрдогандың авторитар тенденцияларының дәлиле итеп экологтар һәм оппозиция тарафынан ризаһыҙлыҡ тыуҙыра һәм тәнҡитләнә, шул уҡ ваҡытта президент яғында булғандар буйынса һарай «яңы Төркиәгә» ынтылыштың символы булып тора.
Тарихы һәм төҙөлөшө
Башта был һарайҙа Төркиә премьер-министрының канцелярияһы урынлашыуы ниәтләнә һәм уның төҙөлөшө 2011 йылда башлана. Брюсселдә йәшәүсе билдәле төрөк архитекторы Шефик Биркийе бина проектының авторы була. Ғәмәлдә булған премьер-министр Рәжәп Тайип Эрдоган 2014 йылғы президень һайлауҙарында еңгәс, шул уҡ йылдың 2 сентябрендә ул бина Төркиә президентының рәсми резиденцияһы булараҡ файҙаланылыуын иғлан итә. Бина Бештеп районы Ататөрктең урман хужалығында төҙөлә, был хужалыҡ 1925 йылда Төркиә Республикаһын нигеҙләүсе һәм беренсе президенты Мостафа Кемал Ататөрк тарафынан нигеҙләнә һәм 1937 йылда дәүләт милкенә тапшырыла. 1992 йылда хужалыҡҡа ҡурсалау зонаһының беренсе дәрәжәһе бирелә, уға ярашлы ошо территорияла барлыҡ төҙөлөштәр тыйылған. 2014 йылдың 4 мартында Анкараның административ суды һарай төҙөлөшөн туҡтатып торорға ҡара сығара. Төркиә Архитекторҙар палатаһы кәңәше буйынса 2014 йылдың 13 мартында Төркиәнең Дәүләт советы был ҡарарҙы хуплай. Әммә Рәжәп Тайип Эрдоган был ҡарарҙы һанға һуҡмай, һәм ошолай итеп әйтә: «емерә алһалар әйҙә емерһендәр. Улар туҡтатырға бойорҙолар, әммә улар мин асасаҡ был бинаның төҙөлөшөн туҡтата алмайҙар. Мин бында буласаҡмын һәм уны файҙаланасаҡмын». Шулай ҙа төҙөлөштө туҡтатырға хоҡуғы тик Анкара ҡала хакимиәте ҡулында була, был хакимиәт бер ниндәй ҡаршылыҡ белдермәй һәм бинаны төҙөргә бер ниндәйҙә законлы ҡаршылыҡтар булмаған. Шул уҡ ваҡытта, һарай өсөн урынды әҙерләү өсөн йөҙәрләгән ағас ҡырҡылған. Төркиәнең Финанс министры Мәхмәт Шимшек буйынса, бинан төҙөүгә бюджеттан 615 миллион АҠШ доллары бүленгән, 2014 йылға ҡарай ошо сумманың 432 миллионы тотонолған булған, ә ҡалған 135 миллион доллары 2015 йылғы бюджетҡа һалынған. Бынан башҡа бюджеттан Эрдоганға махсус талаптар буйынса 185 миллионға «Airbus A330-200» самолётын һатып алғандар, һәм шулай уҡ Истанбулда Хубер һарайы һәм Эгей диңгеҙе яр буйындағы ҡунаҡ йортон реставрациялау ниәтләнә. Ошолар арҡаһында, оппозицияла булған Республика халыҡ партияһының лидеры Кемаль Кылычдароглу былай тип әйтә: «өс миллион кеше эшһеҙ ҡалған илдә солтан үҙе өсөн бөтә нимә төҙөнө. Был һарайҙы төҙөү өсөн һеҙ йөҙләгән ағасты юҡ иттегеҙ».
Асыу һәм файҙаланыу
2014 йылдың 29 октябрендә Төркиә Республикаһы көнөндә президент Рәжәп Тайип Эрдоган, уның ҡатыны Әминә Эрдоган һәм башҡа рәсми кешеләр булғанда һарай тантаналы рәүештә үҙ ишектәрен аса. Шул уҡ көндө президент инаугурацияһы ваҡиғаһы буйынса сара уҙғарырға ниәтләнә, әммә илдең Караман провинцияһындағы шахталарҙа авариялар булғас был сара уҙғарылмай. Бынан алып Төркиә премьер-министры Әхмәт Дауытоглуның канцелярияһы Чанкай һарайына күсә
2014 йылдың 28-30 ноябрендә Истанбулда һәм Анкарала булған һәм Эрдоган менән осрашҡан Рим папаһы Франциск һарайҙың тәүге ҡунағы булған. 2014 йылдың 1 декабрендә Эрдоган менән һөйләшеүҙәргә дәүләт визиты менән килгән Рәсәй Федерацияһы президенты Владимир Путин — һарайҙың икенсе ҡунағы була.
Архитектураһы һәм интерьеры
Һарай Анкаранан көнбайышҡа табан ятҡан убаның түбәһендә Ататөрк урман хужалығының 91 мең м² (22,5 акр) территорияһында урынлашҡан. 300 мең м² майҙаны булған комплекс колонналы һәм яҫы ҡыйыҡлы төп бина һәм ике өҫтәлмә биналарҙан тора. Биналар коридоҙар менән 1000 бүлмәләргә бүленгән, улар йәшел мәрмәр һәм ҡыҙғылт гранит менән тышланған. Үҙәк бина өс ҡатлы, бында модернизм, сәлжүк һәм ғосман архитектураларының элементтары ҡушылған , иң яңы хәүефһеҙлек системалары, шул иҫәптән биологик, химик һәм ядро һөжүмдәрен һаҡлай ала алған бункерҙар һәм туннелдәр системаһы менән йыһазландырылған , киберһөжүмдәрҙән һәм шпионаждан юғары технологиялы ҡурсалау саралары менән бүлмәләр, электр розеткалары булмаған «һаңғырау» бүлмәләр, һуғыш ваҡиғаһы өсөн махсус бүлмәләр , һәм шулай уҡ өҫтәмә ҡунаҡ йорттары, ебәк сүсле штукатуркаһы менән бәҙрәфтәр, ботаника баҡсалары, парк, конгресс-центр бар.
Ляонин провинцияһы китапханаһы
Ляонин провинцияһы китапханаһы — провиниция кимәлендә ойошторлған дәүләт учреждениеһы, комплеслы асыҡ китапхана.
Ойоштороу тарихы
Ляонин провинцияһы китапханаһының ойоштороу тарихы 1947 йылда нигеҙләнгән Ҡытай Халыҡ Республикаһының Төньяҡ-көнсығыш китапханаһына барып тоташа. Ҡытай Халыҡ Республикаһының Төньяҡ-көнсығыш китапханаһы 1948 йылдың 15 авгусында Хэйлунцзян провинцияһының административ үҙәге Харбин ҡалаһында рәсми рәүештә асыла. 1949 йылда был китапхана Ляонин провинцияһының административ үҙәге Шэньян (Мукден) ҡалаһына күсә.
1955 йылда китапхананың атамаһы Ляонин провинцияһы китапханаһы тип үҙгәртелә. Ҡытай Коммунистар партияһы етәкселегенең ҡарары буйынса ҙур асыҡ китапхана һымаҡ нигеҙләнә.
1989 йылда китапхана яңы бинаға күсә, биналарының һәм ҡоролмаларының дөйөм майҙаны — 33 мең м2.
Хәҙерге торошо һәм эшмәкәрлеге
1997 йылдың аҙағынан китапханала реконструкция башлана, ә 1998 йылдың 15 авгусында уҡыусылар өсөн рәсми рәүештә асыла.
Үткән 50 йыл эсендә китапхана даими рәүештә комплекслы асыҡ учреждение һымаҡ үҫешкән. Хәҙерге китапханала 10-дан ашыу телдә 4 миллиондан ашыу том тупланған.
Китапхана Ҡытай Халыҡ Республикаһының төньяҡ-көнбайышында урынлашҡанға күрә, бында Цин династияһына ҡараған манчжур документтарының уникаль коллекцияһы йыйылған.
Хеҙмәтләндереү персоналының дөйөм һаны — 260 кеше. Китапхананың махсуслашҡан бүлектәре — Туплау, яҙылыу һәм мөхәрирләү бүлеге, Ҡабул итеү һәм тапшырыу бүлеге, Һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар бүлеге, Периодик баҫмалар бүлеге, Мәғлүмәт һәм консалтинг бүлеге, Электрон баҫмалар һәм интернет үҙәге, Тикшеренеүҙәр бүлеге һәм башҡалар. Бынан башҡа уҡыусыларҙың уңайлылығы өсөн үҙ китап һаҡлау урынын төҙөү буйынса эш дауам итә.
Уҡыу залында урындар һаны — яҡынса 1100. Китапханала барлығы 28 уҡыу залы һәм махсуслаштырылған аудиториялар бар. Көн һайын китапханаға яҡынса 3000 кеше килә.
Һуңғы бер нисә йыл эсендә китапхана коллективының эше даими рәүештә партия комитеты, Ляонин провинцияһы хөкүмәте һәм төрлө министрлыҡтар һәм ведомстволар етәкселектәре тарафынан билдәләп үтелә.
Электрон китапхана
1997 йылда Ляонин провинцияһы китапханаһында электрон китапхана төҙөү өҫтөндә эш башлана. Эске селтәр ойоштороу тамамланған, бынан башҡа Чайнанет (Ҡытай интернеты) һәм Интернет селтәрҙәренә, шулай уҡ электрон мәғлүмәт базаларына инеү мөмкинлеге бар. Был китапхананың мәғлүмәти материалдарының бер өлөшөн менән селтәр аша таншырға мөмкинлек бирә.
Эш режимы
Эш режимы — аҙнаһына ете көн. Һәр шаршамбы һайын көндөҙгө 12 сәғәттән һуң — санитар көн. Һәр шәмбе һәм йәкшәмбе һайын төрлө мәҙәни саралар уҙғарыла, мәҫәлән, инглиз телен өйрәнеү буйынса төркөмдәр, балалар өсөн төрлө төркөмдәр һәм башҡалар эшләй.
Каменский кратеры
Каменский кратеры — Ерҙән бәреп сыҡҡан кратер (астроблема). Донецк һыртында, Северский Донец йылғаһы бассейнында, Ростов өлкәһе Каменск-Шахтинский ҡалаһынан 10—15 км көнсығышта урынлашҡан.
Тасуирлама
Кратерҙың диаметры — 25 километр, тәрәнлеге 750 метр. Ер рельефында ул күҙәтелмәй. Уның эргәһендә сателлитлы Гусевский кратеры бар, уның диаметры 3 километрға тиң. Бер үк ваҡытта кратер Ергә астероид һәм уның бәләкәй юлдашы төшөүҙән барлыҡҡа килгән. Кратерҙың йәше импактный быяланы аргон-аргонлы даталау нигеҙендә — 49 млн йыл (эоцен), әммә стратиграфик мәғлүмәттәр базаһы нигеҙендә кратерҙар мезозой һәм кайнозой осоронда барлыҡҡа килгән тип фараз ителә, был мезозой осоронда юҡҡа сығыуға тура килә. Кратерҙар глубокинская свита һәм дүртенсел ултырма ҡатламдары менән ҡапланған. Каменское ваҡиғаһы һай диңгеҙ бассейнында булған тип фараз ителә.
Кратерҙар ваҡланған урта-юғары таш күмер эзбизташтары ҡатламында, ҡомташтарҙа һәм һәүерташтар араһында таш күмерҙең 3-4 км ҡалынлығында һәм түбәнге пермдең 600 м ҡалынлығындағы карбонат-терриген тоҡомдарында карбонат терригенлы япмалар менән ҡыҫылған урында триас (150 м) һәм өҫкө аҡбур (300 м) ваҡытында барлыҡҡа килгән.
Үҙенең структураһы буйынса Каменский кратеры комплекслы, ул карбон тоҡомдарында ята һәм юғарыға табан күтәрелгән үҙәгенең диаметры яҡынса 5-7 км, ә бейеклеге 350—400 км тиклем тәшкил итә. Тоҡомдарҙың стратиграфик күтәрелеше 2-4 км тирәһе. Үҙәктәге күтәрелеш эргәһендә — 700—800 м тәрәнлектәге түңәрәк улаҡ.
Собор тыҡрығы (Дондағы Ростов)
Собор тыҡрығы — Дондағы Ростовтың үҙәк урамдарҙың береһе. Яр буйы урамынан Буденный проспектына тиклем һуҙыла. Пресвятая Богородица Раштыуа Кафедраль соборы, Үҙәк баҙар (Иҫке баҙар) һәм Максим Горький исемендәге мәҙәниәт һәм ял Үҙәк паркы (Ҡала баҡсаһы) биләмәләре менән өҙөлә.
Тарихы
1920 йылдың 25 октябрендә тыҡрыҡтың исеме Подбельский тип үҙгәртелә (телеграф һәм почтаның беренсе халыҡ комиссары В. Н. Подбельский хөрмәтенә). Тыҡрыҡта 26/71 йортта урынлашҡан 15-се мәктәптә 1927—1936 йылдарҙа Александр Солженицын уҡый (мемориаль таҡта). Бында хәҙер — Көньяҡ Федераль Университеттың иҡтисад һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр Институты.
1990 йылда тыҡырыҡҡа Собор исеме кире ҡайтарыла.
2018 йылда үтәсәк футбол буйынса донъя чемпионатына әҙерлек барғанда Собор тыҡрығы йәйәүлеләр йөрөй торғанға әйләнде. Тыҡрыҡҡа тротуар плиткалары түшәлде, унда ағастар ултыртылды һәм эскәмйәләр урынлаштырылды. Тыҡрыҡтағы бөтә йорттар тиерлек штукатуркаланды йәки реставрацияланды.
Собор тыҡрығында Оло Баҡса урамы менән киҫешкән ергә яҡын урында 2016 йылда сантехникка һәйкәл ҡуйылған. 2016 йылдың июнендә вандалдар уға зыян килтерә.
Будённый проспекты
Буденный проспекты — Дондағы Ростовтың үҙәк проспекттарының береһе, Оло Баҡса урамын киҫә, Ворошилов проспектына параллель үтә.
Элекке атамалары: Таганрог юлы (XVIII быуат), Таганрог урамы (XIX быуат), Таганрог проспекты (XX быуат).
Тарихы
Проспектҡа исем совет хәрби етәксеһе, дәүләт һәм партия эшмәкәре Семён Михайлович Будённый хөрмәтенә ҡушылған.
Граждандар һуғышында Будённый, составында тачанка ҡулланылған Беренсе Атлы армия командирҙарының береһе була. Оло Баҡса урамы менән киҫешкән урында урынлашҡан 32-се йортта тачанкаға арналған барельеф бар.
Буденный проспекты менән киҫешкән урында, Пушкин урамында Будённыйға һәйкәл ҡуйылған.
Географияһы
Йорттарҙың номерҙары көньяҡтан төньяҡҡа ҡарай арта бара.
Проспектта урынлашҡан:
Оло баҡса урамы менән киҫешкән ерҙә «Макдональдс» Үҙәк универсаль магазин урынлашҡан.
Бардача күле
Ҡылыҡһырлама
Күл Баня-Луканан яҡынса 30 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Күлдең оҙонлоғо − 5,5 саҡрым, киңлеге — 1,7 саҡрым, иң тәрән урыны 2,5 метр, майҙаны — 7,32 км². Комплекстың күле һәм һаҙлығы һаҡлау аҫтында һәм Тәбиғәт һәйкәлдәренең (Категория III), Бардач тәбиғәт паркының тәбиғәт һәйкәле иҫәпләнә. Диңгеҙ кимәленән 100 метр самаһы юғары урынлашҡан.
Күлдәр
Комплексты уратып төрлө ҙурлыҡтағы күлдәр урынлашҡан, улар иҫәбенә түбәндәгеләр инә:
Экосистема
Күлдең һаҙмат урынында 280 төр үҫемлек, 178 төр ҡош, 26 төр балыҡ теркәлгән. Күл тирәһендә бик күп һанлы ҡоштар көн итә. Күлдең тәбиғәт шарттары уларға оя ҡорорға, ҡышларға, ем табырға, йыртҡыстарҙан һаҡланырға уңайлыҡтар тыуҙыра. Бында ҡара тәгәрлек, өйрәк, һарығош, йәшел селән, аҡсарлаҡ, ҡәҙимге сарлаҡ һ. б. ҡоштар осрай.
Мукден һарайы
Мукден һарайы — Ҡытайҙың Шэньян (шулай уҡ Мукден; тарихи Көньяҡ Маньчжурия, Пекиндан төньяҡ-көнсығышҡа табан урынлашҡан) ҡалаһында Манжур династияһының беренсе императорҙары — Нурхаци һәм Абахайҙың һарайы.
Нурхаци етәкселегендәге манчжурҙар власть өсөн көрәштә еңгәндән һуң, 1621 йылда Мукден Ҡытайҙың төп баш ҡалаһы статусын ала. 1625 йылда ҡалала император Нурхаци һарайға нигеҙ һала. Архитектура стиле буйынса тәүге биналары тирмәләрҙе хәтерләткән. Император Абахайҙың өҫтәлмә төҙөлгән биналарын иҫәпкә алып һарай комплексы төҙөлөшө 1631 йылға ҡарай башлыса тамамлана. Был манчжур, ҡытай һәм тибет архитектураларының комбинацияһы.
Гугун һарай комплексы (Боронғо һарай) — Хоу Цзинь һәм иртә Цин дәүерҙәренең һарай күркәмлеге өлгөһө, ул 1625 йылда төҙөлә башлай һәм 1635 йылға ҡарай төҙөлөш тамамлана, уға 1778 йылға ҡәҙәр бер нисә тапҡыр өҫтәлмәләр һәм реконструкциялар индерелә. Планда – яҡынса 70 мең м² майҙанды биләгән тура дүртмөйөш; 114 бинаны һәм ҡаралтыны (500-ҙән ашыу помещениелар) үҙ эсенә ала. Көнсығыш (иң иртә) өлөшөндә 8-мөйөшлө платформала (бейеклеге 1,6 метр) 2-яруслы ҡыйыҡ менән павильон типтағы Дачжэндянь һарайы һалынған. Был һарайҙың алдында майҙан йәйелгән, уның ике яғында ла юғары түрәләр (вандар), шул иҫәптән «һигеҙ байраҡлы» манчжур ғәскәре башлыҡтары өсөн 10 павильон урынлашҡан. дөйөм алғанда планировка хәрби лагерҙың урынлашыуын хәтерләтә, ҡаралтылар ҡытай, манчжур, тибет архитектураларының традицияларын берләштерә. Дачжэндянь һарайы менән 2 ерләү-хәтерләү ҡомартҡылары тоташҡан. Дунлин төрбәһендә (1629 йылда һалынған, 1651 йылда төҙөлөш тамамланған; яңыртыла) император Нурхаци һәм уның ҡатыны Сяо­цы­гао (сығышы менән Ехэ­на­р ырыуынан) ерләнгән; ҡәбер ҡурғанына таш һәйкәлдәр менән уратылған «Йәндәр юлы» алып бара. Бэйлин төрбәһендә (1643-1651 йылдарҙа төҙөлә) Нурхациҙың улы – император Ху­ан­тай­цзи (Аба­хай) һәм уның ҡатыны Сяо­ду­ань­вэнь (сығышы менән Борд­жи­гин ырыуынан Джэрд­жэр) ерләнгән. Император һарайының әһәмиәтлеге һәм Ҡытай императоры һәм уның вариҫтары ҡәберҙәрҙе хөрмәт итеп килеп йөрөгән өсөн, рәсми исеме үҙгәргәндән һуң да ҡала артынан XX быуатҡа саҡлы Мукден атамаһы һаҡланған. Һарайҙа хәрби ҡоралдарҙың, көнкүреш әйберҙәренең, Цин дәүере китаптарының ҙур коллекцияһы һаҡланған.
1644 йылда Пекинды яулап алғандан һуң, император Ябыҡ ҡалаға күсә, ә Мукден илдең икенсе баш ҡалаһы статусын йөрөтә. Император һәм уның вариҫтары йыл һайын Мукденға килеп йөрөгәндәр.
1780 йылда һарай комплексы император Цяньлун тарафынан киңәйтелә һәм ҙур кимәлдә традицион ҡытай һарай комплексы йөҙөн ала.
1900 йылда һарай Ихэтуань ихтилалын баҫтырыуға йүнәлтелгән Деан Иванович Чубботич командалығындағы Рәсәй империяһы армияһы тарафынан биләнә.
1955 йылда милли музей тип иғлан ителә. 2004 йылда «Пекин һәм Шэньянда Мин һәм Цин династиялары императорҙарының һарайҙары» комплекслы объектының бер өлөшө булараҡ ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы ҡомартҡылары иҫәбенә индерелә.
Ханнанов
Ханнанов — фамилия.
Следж-хоккей
Следж-хоккей йәки саналарҙа хоккей — Швецияла 1960-сы йылдарҙа барлыҡҡа килгән боҙҙа командалы спорт уйыны, мөмкинселектәре сикләнгән кешеләр өсөн шайбалы хоккейҙың аналогы. Ҡапма-ҡаршы ике команданың уйынсылары махсус саналарҙа, шайбаны боҙҙан сәкәндәре менән бер-береһенә тапшырып, уны дәғүәсе ҡапҡаһына мөмкин тиклем күберәк индереү һәм шул уҡ ваҡытта үҙ ҡапҡаһына бөтөнләй үткәрмәү йә мөмкин тиклем аҙыраҡ үткәреү өсөн өсөн көрәшә. Дәғүәсе ҡапҡаһына күберәк шайба индергән команда еңеүсе була. Следж-хоккей Ҡышҡы Паралимпия уйындарында иң популяр спорт төрҙәренең береһе.
Килеп сығыуы
1960-сы йылдарҙа Швецияла реабилитация үҙәгендә бер төркөм ир следж-хоккей өсөн саналар эшләйҙәр, сөнки улар, физик яҡтан инвалид булһалар ҙа, хоккей уйнауҙарын дауам итергә теләйҙәр. Уларҙың ҡоролмаһы конькиҙарҙың ике лезвиеһынан тора. Шул лезвиелар араһынан шайба үтһен өсөн металл рама ла бар. Әлеге ваҡытта Паралимпия уйындарында ҡулланған саналарҙың ауырлығы һәм ҙурлығы өсөн күп сикләүҙәр булһа ла, 1960-сы йылдарҙа эшләнгән саналар әлеге саналарҙан бик үк айырылып тормай. 1969 йылда Швецияның баш ҡалаһында Стокгольмда биш команданан торған лига барлыҡҡа килә. Шунда һау кешеләр ҙә ҡатнаша ала ине. Шул уҡ йылда следж-хоккей буйынса тәүге халыҡ-ара уйын үтә: шунда Стокгольм һәм Осло хокке клубтары осраша. Шул ваҡыттан бирле был илдәр командалары араһында уйындар йыш үтә башлай, һәм икенсе илдәрҙә лә командалар барлыҡҡа килә башлай. 1981 йылда Бөйөк Британияла, бер йыл үткәс Канадала следж-хоккей буйынса клубтар барлыҡҡа килә. 1990 йылда был спорт төрө Америка Ҡушма Штаттарына ла барып етә. 1976 йылда тәүге Ҡышҡы Паралимпия уйындарында Швецияның ике йыйылма командалары араһында күрһәтмә уйын уҙғарыла. 1994 йылда Лиллехаммерҙағы Паралимпия уйындарында следж-хоккей буйынса ирҙәр араһында рәсми турнир уҙғарыла. Тәүге алтын миҙалдарҙы Швеция йыйылма командаһы еңә. 1996 йылдан башлап донъя чемпионаттары үҙгәрелә башлай. 2010 йылда Канаданың Ванкувер ҡалаһындағы Паралимпиадаһында ирҙәр командаларында ҡатын-ҡыҙҙарға ла уйнарға рөхсәт ителә.
2016 йылдың 30 ноябрендә Халыҡ-ара Паралимпия комитеты был спорт төрөнөң исемен рәсми рәүештә Пара-хоккей тигәнгә алмаштыра. Әммә был үҙгәрештәр миҙгел барышында эшләнгәнгә күрә, тулы ребрендинг 2017/18 йылдар миҙгелендә үтәсәк.
Следж-хоккей Рәсәйҙә
Рәсәйҙә следж-хоккей 2000-се йылдарҙың аҙағында ғына барлыҡҡа килә. Тәүге команда Ижевск ҡалаһында 2008 йылда барлыҡҡа килә. Оҙаҡламай яңы спорт төрө менән Мәскәүҙә, Мәскәү өлкәһендә, Ырымбурҙа һәм Ханты-Мансиҙа шөғөлләнән башлайҙар. 2009 йылдың 6 декабрендә Рәсәйҙә тәүге чемпионат башлана. Шул көндө Рәсәйҙә следж-хоккейҙың тыуған көнө тип һанарға була. 2012 йылда донъя чемпионатының B лигаһында Рәсәй йыйылма командаһы беренсе урынды яулай, ә киләһе йылда А лигаһында бронза миҙалдарҙы яулай. 2014 йылда Сочиҙағы үҙенең өсөн тәүге Паралимпия уйындарында көмөш миҙалдарҙы яулай.
2015 йылдың октябрендә Өфөлә «Башкирские Пираты» следж-хоккей клубы нигеҙләнә. Ә 2016 йылдан башлап Рәсәй чемпионатында сығыш яһай.
Ҡағиҙәләр
Дөйөм алғанда, шайбалы хоккейҙа булған бөтә ҡағиҙәләр следж-хоккейға ла ҡағыла. Боҙ майсаҡтарының ҙурлығы һәм уйынсыларҙың амуницияһы бер үк. Тәүге ҡағиҙәләр йыйынтығы 1990 йылда төҙөлә. Иң ҙур айырмаларҙың береһе — сананың осо менән ҡаршы команданан уйынсыны һөжүм итергә ярамай. Запас һәм штраф алған уйынсылар эскәмйәһе хоккейсылар ауырлыҡтарһыҙ уйнаһын өсөн боҙ майҙансығы менән бер кимәлдә була. Шулай уҡ саналарҙағы конькиҙар боҙолмаһын өсөн эскәмйә иҙәне боҙҙан йә шыма пластиктан яһала. Следж-хоккейсыларҙың сәкәндәре лә икенсе, һәм улар уйынсыларҙа икешәр була. Сәкәндәрҙең бер яғы менән пас бирәләр йә һуғалар, ә икенсе осло яғы менән боҙҙан этеләләр.
Боҙҙа ҡапҡасыны һанағанда һәр яҡтан алтышар уйынсы була ала. Следж-хоккейҙа уйындар 15 минутлы өс периодтан тора.
Шэньян Дунлины
Цин династияһының Шэньян Дунлины йәғни Фулин — Ҡытай императоры Нурхаци һәм уның ҡатыны Сяо­цы­гао (сығышы менән Ехэ­на­р ырыуынан) төрбәһе. Иҫке Шэньян ҡалаһының көнсығыш өлөшөндә урынлашҡанға күрә, традицион рәүештә Көнсығыш император кәшәнәһе (төрбәһе) тип атала. Дачжэндянь һарайы менән 2 ерләү-хәтерләү ҡомартҡылары — Дунлин һәм Бэйлин төрбәләре тоташҡан. Дунлин төрбәһендә (1629 йылда һалынған, 1651 йылда төҙөлөш тамамланған; яңыртыла) император Нурхаци һәм уның ҡатыны Сяо­цы­гао (сығышы менән Ехэ­на­р ырыуынан) ерләнгән; ҡәбер ҡурғанына таш һәйкәлдәр менән уратылған «Йәндәр юлы» алып бара.
1629 йылда, Нурхациҙың улы Айсиньгиоро Абахайҙың «Тяньцун» девизы аҫтында хакимлыҡ итеүенең өсөнсө йылына ҡарай, төрбәне төҙөү ҡарары ҡабул ителә. Шул уҡ йылда Нурхаци һәм уның ҡатыны Сяо­цы­гао (сығышы менән Ехэ­на­р ырыуынан) төрбәлә ерләнә.
1636 йылда, Нурхациҙың улы император Айсиньгиоро Абахайҙың «Чундэ» девизы аҫтында хакимлыҡ итеүенең беренсе йылына ҡарай, ул Фулин (福陵) кәшәнәһе тип атала башлай.
Ҡоромалар комплексы булараҡ төрбәнең төҙөлөшө 1651 йылда император Шуньчжиҙың «Шуньчжи» девизы аҫтында хакимлыҡ итеүенең һигеҙенсе йылында тамамлана. Һуңынан «Канси», «Цяньлун» һәм «Цзяцин» девиздары аҫтында хакимлыҡ итеүселәр осоронда төрбә киңәйтелә һәм үҙгәртеп ҡорола.
Цин династияһының тәүге император төрбәһе булараҡ, Фулин кәшәнәһе элекке Мин династияһы кәшәнәләренең төҙөлөш үҙенсәлектәрен үҙ эсенә ала. Фулин кәшәнәһен төҙөгәндә манчжурҙар стиле һәм төбәк үҙенсәлектәр ҡушыла. Был уникаль ҡоролма хәҙерге ваҡытта император кәшәнәһенең музей комплексы булып тора.
Төрбә башлыса 1651 йылға ҡарай төҙөлөп бөтә. Майҙаны — 540000 км², 32 ҡаралтынан тора.
Тяньчжу тауының ҡаршыһында, Хуньхэ йылғаһынан йыраҡ булмаған урында төҙөлгән. Изге юл буйлап төньяҡтан көньяҡҡа табан йүнәлтелгән. Баҫҡыс 108 баҫманан (108 蹬台阶) тора һәм өҫкә ҡәбергә алып бара.
Лунгэнь ҡапҡаһы һәм Лунгэнь залы — үҙенсәлекле, улар шул осор — Цин династияһы технологияһы нескәлектәрен үҙ эсенә алғандар. Эске ихатала ҡыҙыл ишектәр, арыҫландарҙың, юлбарыҫтарҙың, аттарҙың, дөйәләрҙең һәм башҡаларҙың таш һындары урынлашҡан.
Туризм өсөн рәсми рәүештә 1929 йылда асыла, 1988 йылда Ҡытай Халыҡ Республикаһының милли байлыҡ һаҡланыусы объектары исемлегенә керә. 2007 йылдың 1 июлендә «Мин һәм Цин династиялары императорҙарының кәшәнәләре» объектының бер өлөшө булараҡ ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы каталогына индерелә.
Ишембай (шашка клубы)
«Ишембай» (тәүҙә — «Нефтсе», артабан — «Машиналар эшләүсе») — Рәсәйҙә тәүге профессиональ шашка клубы. Ишембайҙа 1999 йылдың 14 майында ойошторола.
Клубтың тәүге президенты Владимир Петрович Давыдов — 2000—2003 йылдарҙа Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районы хакимиәте башлығы. Төп менеджер (1999—2001 йылдарҙа) — Юрий Черток.
Клуб күп тапҡырҙар Европа чемпиондары Кубогын яулай.
2001 йылдың 8 ноябрендә клуб Рәсәй халыҡ-ара шашкалар федерацияһын ойоштороу буйынса инициатор булып сығыш яһай, Аҙаҡ федерация ФМЖД тарафынан да рәсми рәүештә таныла.
2004 йылдан 2006 йылға тиклем клуб үҙенең спонсоры «Ишембай машиналар эшләү завод ы» асыҡ акционер йәмғиәтенең исемен ярыштарҙа күрһәтеү өсөн «Машиналар эшләүсе» исеме аҫтында сығыш яһай. Фарм-клуб ойошторола. Хәҙерге ваҡытта шашка клубы «Ишөмбай» исеме аҫтында сығыш яһай, әлеге ваҡытта клубҡа ябылыу ҡурҡынысы янай.
2009 йылдан командала Владимир, Елена һәм Максим Мильшиндар, шулай уҡ Фидан Ишморатов, Анатолий Татаренко кеүек уйынсылар була. Анатолий Татаренко халыҡ ара шашкалар буйынса Башҡортостан Республикаһының клуб чемпионатында еңеү яулай.
2010 йылда — клубтар командалары араһында (ҡатын-ҡыҙҙар) халыҡ-ара шашкалар буйынса Рәсәй Кубогын яулайҙар.
Этнография музейы (Анкара)
Анкара этнография музейы (Ankara Etnografya Müzesi) — Төркиәнең баш ҡалаһы Анкарала урынлашҡан музей.
Тарихы
Этнография музейы архитектор Ариф Хикмет Коюноглу проекты буйынса Намазга убаһындағы мосолман зыяраты территорияһында 1925 һәм 1928 йылдар араһында төҙөлә. 1925 йылдың 15 ноябрендәге Төркиә Министрҙар кабинеты декреты нигеҙендә музейҙы асыу маҡсатында Намазга убаһы Милли мәғариф министрлығына бүләк ителә. Сәлжүк империяһы осоронда был убала мәҙрәсә эшләгән. Ғосман империяһы дәүерендә бында мосолман зыяраты урынлашҡан, империя тарҡалып Төркиә республикаһы төҙөлгән осорҙа, ошо убала тантаналар уҙғарылған.
Музей бинаһы 1926 йылда төҙөлөп бөтә. Артабан мадъяр төркиәтсеһе профессор Дьюла Месарош докладына ярашлы бинаның структураһы этнография музейы итеп үҙгәртеп ҡорола.
1930 йылдың 18 июлендә этнография музейы рәсми рәүештә асыла. Музейҙа XII быуат осоронан алынған экспонаттар һаҡлана. Музейҙа Төркиәнең барлыҡ төбәктәренән йыйылған һәм ил тарихының төрлө дәүеренә ҡараған изделиелар коллекцияһы һаҡлана.
1927—1929 йылдарҙа музейҙы нигеҙләү өҫтөндә башҡорттарҙан сыҡҡан доктор Хәмит Зөбәйер Ҡушай эшләй, ул шулай уҡ 1927 йылдың 1 июнендә этнография музейының беренсе директоры итеп тәғәйенләнә. Ул 1897 йылда Өфө губернаһы Минзәлә өйәҙе Байлар улусының Ҫарайлы-Мең ауылында тыуған. 1909 йылда әсәһе яғынан туғаны Ризаитдин Фәхретдинов булышлығы менән Истанбулға уҡырға ебәрелә. Хәмит Зөбәйер Ҡушай этнография музейы директоры вазифаһын 1931 йылдың 13 мартына тиклем башҡара.
1938 йылдың 10 ноябрендә президент Мостафа Кемал Ататөрк вафат булғандан һуң, уның кәүҙәһе Истанбулдан Анкараға күсерелә. Анкарала дәүләт ерләү процессияһы була, уның өсөн мәрмәр саркофаг эшләнә. Ун биш йыл дауамында ошо уҡ бинала ваҡытлыса Ататөрктең кәшәнәһе урынлаша, бында төрлө илдәрҙең рәсми делегациялары килеп торғандар. 1953 йылда саркофаг махсус төҙөлгән Аниткәбир төрбәһенә күсерелә. Музей алдында итальян скульпторы Пьетро Каноника тарафынан 1927 йылда эшләнгән һыбайлы Мостафа Кемал Ататөрктең ҡула һәйкәле урынлашҡан.
Коллекцияларҙа һәм күргәҙмәләрҙә төрөк халыҡ сәнғәтенә — керамика һәм ағас изделияларына, тарихи хәрби ҡоралға, көнкүреш әйберҙәргә, туҡымаларға һәм балаҫтарға төп иғтибар бүленә. Иң боронғо экспонаттары араһында сәлжүк солтаны Кай Хөсрөф III-нең XIII быуатҡа ҡараған ағас тәхете бар.
2012 йылда музейға 1500 йыл элек арамей телендә яҙылған Яңы Инжил апокрифы (Варнава) ҡулъяҙмаһы тапшырыла, уның йәше һәм дөрөҫлөгө шикле.
Некрасов Николай Алексеевич
Никола́й Алексе́евич Некра́сов (10 декабрь (28 ноябрь) 1821 йыл — 8 ғинуар 1878 йыл (27 декабрь 1877 йыл) — рус шағиры, яҙыусы һәм публицист, рус әҙәбиәте классигы . 1847—1866 йылдарҙа — «Современник» әҙәби һәм ижтимағи-сәйәси журналы етәксеһе, 1868 йылдан — «Отечественные записки» журналы мөхәррире. Ҡараштары буйынса уны «революцион демократтарға» индерәләр
Абросимов Владимир Сергеевич
Биографияһы
Владимир Сергеевич Абросимов 1948 йылдың 10 октябрендә Химки ҡалаһында тыуған.
Некрасов Николай Алексеевич
Ижады
Николай Некрасов «Кому на Руси жить хорошо» эпик поэмаһы, «Мороз, Красный нос» һәм «Русские женщины» поэмалары, «Дедушка Мазай и зайцы» шиғыры менән бигерәк тә ныҡ танылыу ала. Уның шиғырҙары башлыса ябай халыҡтың михнәттәренә, ауыл кешеләренең, крәҫтиәндәрҙең тормошон идеаллаштырып һүрәтләүгә (идиллиялары). Некрасов үҙ дәүерендәге рус шиғриәтенә халыҡ теленең байлығын һәм ауыҙ-тел ижады (фольклор) өлгөләрен индерә, үҙенең әҫәрҙәрендә сәсмә әҫәргә хас һүҙ йәки һүҙбәйләнештәрҙе (прозаизмдарҙы) һәм ябай халыҡ телмәрен киң ҡуллана. Уларҙа көндәлек тормош-көнкүреш стиленән — публицистикаға, халыҡтың ябай һөйләү теленән — шиғри лексикаға, оратор стиленән — пародия-сатира стиленә тиклем үрнәктәрҙе күрергә була. Һөйләү телен һәм халыҡтағы ҡалыплашҡан тотороҡло һүҙбәйләнештәрҙе (фразеологик берәмектәрҙе) ҡулланып, ул рус шиғриәте диапазонын һиҙелерлек киңәйтә. Некрасов тәүгеләрҙән булып бер шиғырҙа һағыш (элегия), лирик һәм сатирик мотивтарҙы ҡыйыу рәүештә бергәләп ҡуллана, уға тиклем был сара шиғриәт өсөн бөтөнләй ят була. Уның әҫәрҙәре рус классик, һуңыраҡ хатта совет шиғриәтенең артабанғы үҫешенә лә ыңғай йоғонто яһай.
Абросимов Владимир Сергеевич
Биографияһы
1975 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр факультетын (педагогы — Г. Г. Ғиляжев), 1991 йылда Б. В. Щукин исемендәге Юғары театр училищеһының режиссёрлыҡ бүлеген тамамлай (А. М. Поламишев курсы).
1975—1990 йылдарҙа һәм 1993 йылдан алып Абросимов Владимир Сергеевич Башҡортостан Республикаһы Рус дәүләт академия драма театры артисы. 1990 йылда Өфөлә Йәш тамашасылар театрында режиссёр булып эшләй. 1991—1993 йылдарҙа — Чита өлкә драма театры режиссёры.
Режиссер булараҡ, ошондай спектаклдәр ҡуя: «Хрустальный башмачок» (Т. Габбе), «Сыщик» (А. Линдгрен), «Маленький призрак» (М. Машаду), «Мистер лягушонок» (Г. Арсентьев һәм И. Голубева).
Спектаклдәрҙә ролдәре
Толик («Долги наши», Я. Э. Володарский; дебют, 1974),
Иван Коломийцев — М.Горький, «Последние»;
Леандро — Д.Флетчер, Ф.Мессинджер, «Испанский священник»;
Паскуалино — Эдуардо де Филиппо, «Рождество в доме синьора Купьелло»;
Пирогов — Н. В. Гоголь, «Ах, Невский!»;
Присыпкин — В.Маяковский, «Клоп»;
Шмага — А. Н. Островский, «Без вины виноватые»;
Жених — Б. Брехт «Мещанская свадьба»;
Лаэрт — У. Шекспир, «Гамлет»;
Семен Семенович Двоеточие — М. Горький, «Дачники»;
Хозяин — М. Ладо, «Очень простая история»;
Томбовский Шелест Вениаминович — А.Иванов, «Несерьезные намерения»;
Ибраһим — Э. Э. Шмитт, «Ибраһим әфәнде һәм Ҡөрьән сәскәләре»;
Хикәйәсе, Судья Аздак, Лаврентий — Б.Брехт, «Кавказский меловой круг»;
Мистер Веласко — Нил Саймон, «Босиком по парку»;
Чаппа — Эдуардо де Филиппо, «Неаполь — город миллионеров»;
Хусто — А. Портес, «Все кувырком».
Һылтанмалар
Статья в электронной версии Башкирской энциклопедии
Цюй Юань
Цюй Юань (, икенсе исеме Цюй Пин ҡытайса 屈平; б.э.т. яҡынса 340—278 йылдар) — Ҡытай тарихының Һуғышыусы батшалыҡтар дәүеренең тәүге билдәле лирик шағиры. Ҡытай мәҙәниәтендә уның образы патриотизм символдарының береһе булып китә.
Цюй Юандең үҙ үҙенә ритуаль ҡул һалыу көнө (көнсығыш календары буйынса Дуань-у көнө) Аждаһа кәмәләре байрамы тигән исем аҫтында билдәләнә.
Биографияһы
Сығышы менән аҡһөйәктәр нәҫеленән булып, Цюй Юань Чу батшалығы һарайы ҡарамағында министр булып хеҙмәт итә. Ул Цинь батшалығының өҫтөнлөк итеүенә ҡаршы сығыш яһай. Риүәйәт буйынса, Чу хакимы Цин-сян-ванға (беҙҙең эраға тиклем 298—263 йылдар) ҙур йоғонто яһаған көнәркәш-министр тарафынан Цюй Юангә яла яғыла. Үҙенең ыңғайға бармауы арҡаһында Цюй Юань баш ҡаланан ҡыуыла, бынан һуң үҙен халыҡ риүәйәттәрен йыйыуға бағышлай. Хубэй провинцияһы Цзыгуй өйәҙе Сянлупин (Xiangluping) ауылындағы уба битләүендә һөргөндә булған Цюй Юань йәнәһе йыш ҡараған ҡоҙоҡто әлеге ваҡытта ла күрһәтәләр.
Беҙҙең эраға тиклем 278 йылда Чу батшалығы Цинь батшалығының юлбашсыһы Бай Ци тарафынан яулап алына. Бының тураһында белеп ҡалған Цюй Юань «Ин баш ҡалаһы тураһында һыҡтау» әҫәрен яҙа һәм Мило  йылғаһына (хәҙерге Хунань провинцияһы) ташланып үҙ үҙен үлтерә.
Дуань-у байрамының барлыҡҡа килеүе
Халыҡ риүәйәттәренә ярашлы, урындағы крәҫтиәндәр Цюй Юанде ҡотҡарырға ныҡ маташҡандар, әммә уңышһыҙлыҡҡа осрағандар. Артабан уның кәүҙәһен эҙләгәндәр һәм кәмә ишкәктәре менән сапылдап һәм барабандарға һуғып унан йылған йән эйәләрен һәм балыҡтарын ҡыуырға тырышҡандар. Аҙаҡ шағир йәненә ҡорбан һымаҡ, һәм шулай уҡ уның кәүҙәһенән балыҡтарҙы арындырыу өсөн улар йылғаға дөгө ташлай башлайҙар. Бер ваҡыт төндә Цюй Юандең йәне уның дуҫтарына килә һәм уның үлеменең сәбәбе йылға аждаһаһы арҡаһында икәнлеге тураһында бәйән бирә. Йән аждаһаны ҡурҡытыр өсөн өс мөйөшлө ебәк төргәктәргә дөгө һалып уларҙы йылғаға ташлауҙы һорай. Риүәйәт буйынса «цзунцзы» (zòngzi) традицион дөгө ашамлығының барлыҡҡа килеүе ошолай булған. Һуңыраҡ ебәк урынына ҡамыш япраҡтарын ҡуллана башлағандар, уларҙа дөгө бешкән һәм туҡланыу өсөн файҙаланылған. «Йылғала кәүҙә эҙләү» ваҡыт үтеү менән кәмәлә ишеү буйынса ярыштар формаһына әүрелгән, шул уҡ ваҡытта һәр бер кәмәнең морононда аждаһа башы һүрәтләгән. Шағир вафат булған көн, ҡытай ай календары буйынса бишенсе айҙың бишенсе көнө, йыл һайын «аждаһа кәмәләрендә» ярыштар менән билдәләнгән.
Творчество
Цюй Юань ғүмер итеүе яҙма традицияларҙа теркәлгән тәүге ҡытай шағиры булып тора. Ул «Ли Сао» поэмаһының исеме буйынса аталған Сао стилен төҙөүсе тип иҫәпләнә. Был стиль «Йыр китаптары»ның (Ши Цзин) дүрт юллыҡ шиғырҙарынан юлдарҙың оҙонлоғо алышыныуын индереү менән айырыла, был шиғырға ритмик төрлөлөк бирә.
Хань империяһы заманынан Цюй Юандең бер нисә әҫәрҙәренең авторлығы шикләнелә. Сым Цяндың «Тарихи яҙмалары»нда ул биш әҫәрҙең, шуларҙан иң билдәлеләре «Күк йөҙөнә һорауҙар», «Ин баш ҡалаһы тураһында һыҡтау» һәм «Ли Сао»ның авторы тип иҫәпләнә.
Ван И (Wang Yi, беҙҙең эраның III быуаты) буйынса, Цюй Юан 25-кә тиклем әҫәрҙең авторы булыуы мөмкин, уларҙың күбеһе Чу строфалары антологияһында һаҡланып ҡалған.
Цюй Юандең әҫәрҙәре күп тапҡыр урыҫ теленә тәржемә ителгән. Тәржемәләрҙе Анна Ахматова ла башҡарған, ул шулай уҡ Цзя И тарафынан яҙылған «Цюй Юань буйынса һыҡтау» әҫәрен тәржемә иткән.
Кыласов Алексей Валерьевич
Кыласов Алексей Валерьевич (9 май 1968 йыл) — ғалим-культуролог, культурология фәндәре кандидаты, йәмәғәт эшмәкәре, этноспорт теорияһы авторы, халыҡ-ара һәм Рәсәйҙең спорт функционеры.
Биографияһы
Алексей Валерьевич Кыласов 1968 йылдың 9 майында Пермь өлкәһенең Краснокамск ҡалаһында тыуа.
2009—2011 йылдар — Славян мәҙәниәте дәүләт академияһының культурология кафедраһы соискателе, хәҙерге спорт һәм традицион уйындар институттары араһындағы бәйләнеште өйрәнә; «Глобалләшеү дәүерендә социомәҙәни феномен булараҡ спорт» темаһына диссертация яҡлай (етәксеһе — Расторгуев Валерий Николаевич).
2010—2011 йылдар — Бөтә Рәсәй физик культура ғилми-тикшеренеү институтының (ВНИИФК) спорт антропологияһы лабораторияһында ғилми хеҙмәткәр; Г. В. Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университетының Спорт индустрияһы юғары мәктәбенең өлкән уҡытыусыһы.
2011—2014 йылдар — Саха Республикаһының (Яҡутстан) Чурапчин дәүләт Спорт һәм физик культура институты проректоры.
2012 йыл — Мәскәү дәүләт физик культура академияһының философия һәм социология кафедраһының өлкән уҡытыусыһы.
2013 йыл — Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Рәсәй халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәте академияһының Тармаҡ менеджменты институтында спорт һәм туристик индустрия менеджменты кафедраһы доценты; Г. В. Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университетының Спорт индустрияһы менеджменты һәм маркетингы кафедраһы доценты.
Хеҙмәттәре
Монография: Кыласов А. В. Окольцованный спорт. Истоки и смысл современного олимпизма. — М.: АИРО XXI, 2010. — 328 С.
Цинхуа университеты
Цинхуа университеты (清華大學упр.清华大学) — Ҡытай Халыҡ Республикаһының алдынғы университетарының береһе, 1911 йылда барлыҡҡа килә. Ҡытайҙың «Лига С9»-ға ингән туғыҙ элиталы вузының береһе.
ҠХР университетарының милли рейтингында Цинхуа университеты һәр ваҡыт беренсе урын ала. Уҡыу йортон тамамлаусылар араһында билдәле ғалимдар, сәнғәт эшмәкәрҙәрҙәре һәм сәйәсмәндәр күп, шул иҫәптән ҠХР-ҙың һуңғы ике рәйесе — Ху Цзиньтао һәм Си Цзиньпин. Шулай уҡ унивеситет үҙенең рәссәм сәнәғәтле кампусы менән данлы, ул Пекиндың төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан «Шуйму Цинхуа» исемле Император паркы урынында төҙөлгән.
Тарих
Ихэтуандар ихтилалын шымыртыүҙарынан һуң, "Йомғаҡлау протоколы"буйынса Ҡытай хөкүмәте сит ил дәүләттәренә өлкән суммалар туләргә тейеш була. Һөҙөмтәлә, АҠШ алдан һорағандан хатта күберәк ала ,һәм шуға бәйле АҠШта ҡытай илсеһе, артыҡ алынған аҡсаны кире ҡайтарыу буйынса компания башлай. Һөҙөмтәлә 1907 йылда Теодор Рузвельт АҠШ — ла ҡытай студентарына, артыҡ алынған аҡса хаҡына, ярҙам итеү программаһын булдырырға ҡарар итә. . Программа 1909 йылда эшләй башлай. Был праграмма буйынса, АҠШ -ға ебәрелгән студентарҙы әҙерләү өсөн махсус уҡыу йорто асырға ҡарар итәләр, һәм1911 йылдың 22 апрелендә Бэйпинь ҡалаһында Цинхуа колледжы асыла (清華學堂пиньинь) Революцияға тиклем маньчжур династияһының кенәздәренең береһенеке булған баҡсала урынлаша.
1912 йылдың 1 майында Цинхуа колледжы Цинхуа училищеһы тип яңы исем бирелә (清华学校). Ул ваҡытта унда 500 яҡын студент уҡыған, 30 ашыу уҡытыусы булған. 1914 йылдың октябрендә училищеныны тулы университетҡа әйләндерергә ҡарар итәләр, һәм 1916 йылдан алып 1920 йылга тиклем китапхана, спортзал һәм башҡа йорттар төҙөлгән.
1919 йылдың 4 майында Цинхуа училищеһы студенттары, башҡа пекин студенттары менән Париж тыныслыҡ конференцияһы ҡарарына ҡаршы протест демонстрацияһында ҡатнашты.
1928 йылда вуз официаль яҡтан Цинхуа дәүләт университеты исемен ала (国立清华大学).
1937 йылда япон-кытай һуғышы башланғас, Цинхуа университетын, Пекин университеты һәм Тяньцзинь Нанькай университеты Чаншаға эвакуацияланған, унда өс вуздан Ваҡытлыса Дәүләт Чанша университеты ойошторола. 1938 йылда вузды Чаншанан Куньминға эвакуировать итергә тура килде, ул Берләшкән дәүләт Көньяҡ-көнбайыш университеты исеменә үҙгәртелә; Университет студентары «Оса торған юлбарыҫтар» эскадрильяһында переводчиктар булып хеҙмәт иткәндәр. Һуғыштан һуң вуздар һуғыш алдындағы урындарында кире тергеҙелгәндәр.