cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сәүҙә бинт Зәмғә
Мөхәммәт с.ғ.с менән ғаилә ҡороуы
Хәҙисә р.ғ. хәләл ефетенә Пәйғәмбәрлек иңгәненә 10 йыл тигәндә яҡты донъяны ҡалдырып киткәс, Мөхәммәт ғәләйһиссәләм Сәүдә бинт Зәмғә менән никахлана. Ул заман өсөн ҡатын ярайһы оло йәштә тип һанала. Сәүдә Рәсүл тиклем кешегә лайыҡлы ҡатын була алырына башта шикләнә. Мөхәммәт ғәләйһиссәләм тол ҡатын йортона һоратырға үҙе килә. Ҡатындың береһенән-береһе вағыраҡ балаларын күреп,  үҙ етемдәрен иҫенә төшөрөп, Пәйғәмбәребеҙ  улар хаҡында хәстәрлекте үҙ өҫтөнә алырға ҡарар итә.
Сәүдәнең атаһы ул ваҡытта әле мосолман булмаған. Әммә ҡыҙын Пәйғәмбәребеҙгә бирергә ризалашҡан, уның яҡшы яҡтарын күреп, ихтирам иткән.
Апаһы һоратылған саҡта хажда йөрөп ҡалған ҡустыһы Ғәбид уның кемгә кейәүгә сыҡҡанын белгәс, ризаһыҙлыҡ күрһәткән. Һуңғараҡ, мосолман булып киткәс, был хаҡта иҫкә төшөрөүҙәрен яратмаған, бик оялған һәм,
Сәүдә р.ғ алдағы бар ғүмерен хәләл ефетенә һәм балаларына хеҙмәт итеүгә бағышлай. Рәсүлдең ҡыҙҙары Фатима менән Өммөгөлсөмгә лә ул үҙ әсәләрендәй булырға тырыша, улар хаҡында арымай-талмай хәстәрлек күрә. Ғәйшә р.ғ көндәш булып килгәс, уға ла ярарға тырыша, үҙенең нәүбәтен уға бирә.
Сәүдә р.ғ. ҡулында бер ваҡытта ла артыҡ мал тотмаған, килеп ингәнен гел мохтаждарға таратҡан. Туғандарын, яҡындарын өгөтләп, Һижрәгә тиклем үк әле Исламға индереп бөткән.
Мосолмандарға ҡаршы яуҙарҙа Сәүдә Инәбеҙ ҙә ҡатнашҡан: яугирҙәрҙең яраһын бәйләгән, һыу ташыған.
Хәләл ефете Бәхилләшеү хажына барғанда ул да бергә булған.
Сәүдә р.ғ. башҡаса хажға ла, үмрәгә лә бармай. Ул етмештән уҙып, хәҙрәти Ғүмәр хәлифә саҡта йән бирә.
А. М. Горький исемендәге әҙәбиәт институты
Совет осоро
РСФСР Халыҡ мәғарифы комиссариаты һәм СССР Үҙәк Башҡарма Комитеты юғары уҡыу йорто бүлексәһен ойоштороу идеяһы менән ризалашманы, һөҙөмтәлә бер юлы ике ойошма — Рәсәй Фәндәр академияһының А. М. Горький исемендәге Донъя әҙәбиәте институтының Ғилми институты һәм белем биреү йорто, тәүҙә — Киске эшселәр әҙәбиәт университеты булдырылды. <!-- Ответственным за формирование кадрового состава университета назначили писателя и партийного функционера Владимира Ставского. 13 ноября 1933 года Ставский собрал совещание, на котором было отобрано 130 заявлений на поступление от участников литературных кружков. 1 декабря 1933 года состоялось торжественное открытие университета, на котором выступили поэт Демьян Бедный, критик Григорий Бровман, философ и представитель Института красной профессуры Леонид Коган. В 1936 году институт получил своё современное название. С 1937 года стал издаваться студенческий альманах.
С самого начала своей работы институт стал располагаться в здании бывшей усадьбы конца XVIII века, перестроенном после пожара в Москве 1812 года и традиционно приписываемом Доменико Жилярди. Также оно известно как «Дом Герцена»: в начале XIX века усадьба принадлежал дяде писателя, дипломату Льву Яковлеву, сам Александр Герцен здесь провёл детство и юность. В середине XIX века в усадьбе жил Дмитрий Свербеев, хозяин литературного салона, который посещали Александр Пушкин, Михаил Лермонтов, Николай Гоголь, Виссарион Белинский, Пётр Чаадаев, Евгений Баратынский, Алексей Хомяков. В 1920-е годы дом был передан писателям: в центральном корпусе находились РАПП и МАПП, а в обоих флигелях в разное время жили литераторы, не имевшие жилья в Москве: Осип Мандельштам, Юрий Олеша, Андрей Платонов, Василий Гроссман.
В здании Литературного института находилась редакция энциклопедии «Гранат»
В разгар кампании по борьбе с формализмом в литературе середины 1930-х годов многие сотрудники и слушатели института подверглись репрессиям. Своих преподавательских постов лишились критик Гавриил Федосеев, поэт и литературовед Илья Дукор, заведующий кафедрой русской литературы Фёдор Головенченко, только с 1935 по 1937 год было арестовано несколько десятков студентов. --> 1930 йылдар аҙағында Әҙәбиәт институтын үҙгәртеп ҡороу ихтыяжы килеп тыуа. 1939 йылда, Яҙыусылар союзының яңы етәкселеген раҫлағандан һуң, киске уҡыу йортон көндөҙгө уҡыу йортона үҙгәртеп ҡороу идеяһы тыуа. Реформаны әҙерләү менән 1941 йылда директор (1961 йылға тиклем) вазифаһын биләгән Гавриил Федосеев шөғөлләнә. 1942 йылдан алып көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәре эшләй башланы.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, институттың 100-ҙән ашыу студенты һәм хеҙмәткәре фронтҡа һәм ополчениеға китә. Мәскәү өсөн алышта уҡытыусылар Гавриил Федосеев, Сергей Шамбинаго, Лев Галицкий ҡатнашты. Совет әҙәбиәтсеһе Александр Аникст доброволец булып армияға китә. Павел Коган, Михаил Кульчицкий, Николай Майоров, Георгий Эфрон, Елена Ширман фронтта һәләк булды.
Әҙәбиәт институтын һәм Юғары әҙәби курстарҙы тамамлаусылар араһында билдәле яҙыусыға әйләнгән фронтовиктар байтаҡ: Юлия Друнина, Виктор Курочкин, Григорий Бакланов, Григорий Поженян, Советтар Союзы Геройы Сергей Курзенков, Эдуард Асадов, Юрий Бондарев, Яков Белинский, Владимир Бушин, Иван Пантелеев. Михаил Лобанов.
1983 йылда институт Халыҡтар дуҫлығы ордены менән наградлана. Ғәмәлдә ул күп милләтле совет әҙәбиәте үҙәгенә әүерелде: уны тамамлаусылар араһында 50 милләт вәкиле булды.
Әҙәбиәт курстары
1953 йылдан алып институт ҡарамағында студенттарын ижади конкурс ярҙамында ҡабул ителгән Юғары әҙәби курстар эшләй башлай. Төрлө йылдарҙа бөтә Союз һәм донъяла танылыу яулаған яҙыусылар, шағирҙар, публицистар һәм әҙәби тәнҡитселәр: Виктор Астафьев, Сыңғыҙ Айытматов, Николай Тряпкин, Алексей Прасолов, Пётр Проскурин, Валентин Сорокин, Владимир Личутин, Евгений Носов, Юрий Левитанский, Олесь Гончар, Матвеева Новелла курстар тыңлаусылары булдылар. 1955 йылда художестволы тәржемә бүлеге асыла, унда бөтә донъя практикаһында тәүге тапҡыр Яҙыусылар союзы һәм уның төбәк бүлексәләре ҡарамағындағы тәржемә итеү семинарҙары тәжрибәһенә таянып шиғриәт һәм проза әҫәрҙәре тәржемәселәрен профессиональ әҙерләү башлана. Яңы бүлексәне тәржемәсе Лев Озеров етәкләне. <!--
Перестройка, 1990-е годы и современность
1983 по 2014 гг. Высшими литературными курсами руководил Валентин Сорокин. Поскольку курсы были в ведении Союза писателей СССР, в период развала страны у Сорокина была возможность приватизировать здание, где располагались курсы. Вместо этого Валентин Сорокин перевёл их в ведение Литературного института и сохранил курсам государственный статус.
С 1987 года ректор Литературного института назначался после выборов, проводившихся коллективом на основании действующего в данный момент законодательства в различных конфигурациях. В выборах всегда участвовали все штатные преподаватели, а также выборщики от студентов, аспирантов, всех служб и подразделений института.
В 2010 году Литературный институт учредил литературную премию «Радуга» совместно с Итальянским культурным центром. Ею награждаются молодые авторы до 35 лет, пишущие на русском или итальянском языке. Размер премии — 5000 евро. В то же время начали выходить студенческий альманах «ЛИТИС» и журнал «Лампа и дымоход».
Кручинин
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
А. М. Горький исемендәге әҙәбиәт институты
Перестройка, 1990-е годы и современность
В июле 2014 года институт передали в ведение Министерства культуры. Исполняющим обязанности ректора был назначен Алексей Варламов (пост ректора занял в 2016 году после проведённых в институте выборов). В конце 2016-го были получены необходимые разрешения и финансирование для реконструкции института, начались ремонтные работы. В сентябре 2018 года реставрация главного корпуса была завершена, также на территории усадьбы построен небольшой учебный корпус. Завершение всех работ по реставрации усадьбы Литературного института по объявленному плану должно произойти в сентябре-октябре 2019 года.
Подробная, документально выверенная историческая и актуальная информация о Литературном институте содержится на его сайте. --> <!--
Обучение
В период 2000—2015 гг. в Литературном институте работал диссертационный совет, созданный ректором С. Н. Есиным. Однако в связи с нарушениями, допущенными учёным советом Литинститута и новым руководством Литературного института, возглавившим вуз после ухода С. Есина с ректорской должности летом 2015 года, приказом МОН 852/нк Диссертационный совет Д 212.109.01 при Литинституте был закрыт.
Обучение в институте проходит по семи направлениям (семинарам): проза, поэзия, драматургия, детская литература, художественный перевод, литературная критика и публицистика. Художественному переводу обучают только на очном факультете, остальные направления доступны как очно, так и заочно. При поступлении абитуриенты сдают ЕГЭ по русскому языку и литературе, проходят творческий конкурс и собеседование, пишут литературный этюд. Срок обучения составляет 5 лет на очной и 6 лет — на заочной форме обучения. Имеется общежитие, студентам дневного отделения выплачивается стипендия.
Также при институте работают подготовительные курсы, лицей с вечерней формой обучения, аспирантура и докторантура, а также ряд учреждений дополнительного образования: Высшие литературные курсы, Высшая школа художественного перевода, курсы литературного мастерства, редакторов, корректоров, курсы иностранных языков Натальи Бонк.
Помимо граждан России и стран бывшего СССР, в Литературном институте обучаются граждане Австралии, Великобритании, Германии, Израиля, Ирана, Ирландии, Китая, Кореи, Польши, Сербии, США, Черногории, Японии, а также лица без гражданства. Институт сотрудничает с Кёльнским университетом (Германия), Тринити-колледжем (Ирландия), университетами Генуи, Катании, Тосканы, Милана и Бергамо (Италия), Брюссельским институтом переводчиков Высшей школы Брюсселя (Бельгия), (США). --> <!--
Структура
Факультеты :
Кафедры :
Научно-образовательный и культурно-просветительный центр «Дом национальных литератур»
Руководство
-->
Дринфельд Гершон Ихелевич
Биографияһы
Гершон Ихелевич Волынь губернаһы Григоровка ауылында Дринфельд Дринфельд Ихель Иосифович (? — 1927, Проскуров) һәм Ита Пинхасовна ғаиләһендә тыуған. Бала сағында ғаилә Иҫке Константиновҡа күсеп килә. 1922 йылда Проскуровта  (Хмельницкий ҡалаһы)  ете йыллыҡ мәктәпте тамамлай, итекселә өйрәнсек була һәм шунда уҡ ағас бысыу эшендә  эшләй 1927 йылда  Халыҡ мәғарифының Киев  институтына уҡырға инә, профессор М.Ф. Кравчук тарафынан фәнни эшкә йәлеп ителә. 1931 йылда институтты тамамлағандан һуң уҡытыусы һәм Г.В. Пфейффер етәкселеге аҫтында УССР ФА математика институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр булып ҡалдырыла. 1937 йылдан — Киев аҙыҡ-түлек сәнәғәте технологияһы институтында юғары математика кафедраһы мөдире.
1943—1945 йылдарҙа Өфө авиация институтында юғары математика кафедраһы менән етәкселек итә.
1945—1962 йылдарҙа  Харьков дәүләт университетының математик анализ кафедраһы менән етәкселек итә.
Бер үк ваҡытта 1950 йылда  ябылған Харьков математика институтының директор урынбаҫары була. 1945 йылда, һуғыш ваҡытында туҡтатылған Харьков математика йәмғиәте эштәрен яңырта, Харьков университетының механика- математика  факультетында математика әҙәбиәте кабинетын ойоштора. Шулай уҡ Харьков авиация институтында (математика һәм системалы анализ кафедраһы мөдире), Ауыл хужалығын механизациялау институтында, Украина политехник  ситтән тороп  уҡыу институтында һәм Советтар Союзы маршалы Н.И. Крылов исемендәге ракета ғәскәрҙәренең Харьков юғары хәрби команда-инженер училищеһында уҡыта. 1952—1953 йылдарҙа космополитизм менән көрәш буйынса кампаниялар барышында эҙәрлекләүгә дусар була.
Фәнни хеҙмәттәре дифференциаль тигеҙләмәләрҙең интеграль инварианттар теорияһы, ихтималлыҡ теорияһы һәм математика тарихы  өлкәһендә. Бер нисә дәреслек  («Вступ до вищої математики», Киев, 1932, һәм «Теория детермінантів», Киев, 1933, икеһе лә  М. Ф. Кравчук менән берлектә), «Введение в математический анализ» (Харьков, 1971, И. А. Яковлев   менән берлектә), «Введение в математический анализ» (Харьков, 1971, И. А. Яковлев  менән берлектә),  «Трансцендентность чисел π и ε» (1952), «Квадратура круга и трансцендентность числа π» (1976) һәм  «Интерполирование и способ наименьших квадратов» китаптары (1984) авторы
Чигорак
Чигорак — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ворона йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡыҙ башняһы (балет)
«Ҡыҙ башняһы» (Qız qalası) — прологлы һәм эпилоглы өс шаршаулы балет, беренсе әзербайжан балеты һәм мосолман Көнсығышында беренсе балет. Музыка авторы һәм либретто — Афрасияб Бадалбейли.
Премьераһы
Балеттың премьераһы 1940 йылдың 18 апрелендә Әзербайжан дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә була. С. Кеворков, В. Вронский постановкаһы. Рәссамы Ф. Гусак була.
Балеттың премьераһында төп ролдәрҙе башҡаралар:
Артабанғы постановкалары
1948 йылда ошо уҡ театрҙа Гамер Алмасзаденың яңы хореографик вариантында спектакль яңынан тергеҙелә; сираттағы яңыртыу 1958 йылда, яңы баҫмала була.
Төп ролдәрҙе 1958 йылда башҡаралар:
1999 йылдың 24 октябрендә балеттың яңы редакцияһы үтә. Яңы баҫманың авторы — Юлана Аликишизаде. Яңы музыкаль баҫманың авторы — Фәрхәд Бадалбейли. Төп ролдәрҙе башҡаралар:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Тауҡай (Силәбе өлкәһе)
Тауҡай (Таукаево) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл Армия районындағы ауыл. Канашево ауыл биләмәһе составына инә.
Географик урынлашыуы
Ҡаясан һәм Бәсүкәй күлдәре буйында урынлашҡан.
Тарихы
Тауҡай (Теләүкәй) — әйле башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 5-се башҡорт кантонының 13-сө йортона керә. 1866 йылда ауылда мәсет һәм мәктәп теркәлгән.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (88 %) йәшәй.
Быков Вячеслав Аркадьевич
Быков Вячеслав Аркадьевич (24 июль 1960 йыл) — Рәсәй хоккейсы һәм тренеры. Һөжүмсе. Биш тапҡыр донъя һәм ике тапҡыр олимпия чемпионы. 2009—2011 йылдарҙа «Салауат Юлаев» командаһының баш тренеры. Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры.
Биографияһы
Вячеслав Аркадьевич Быков 1960 йылдың 24 июлендә Силәбе ҡалаһында тыуған. Силәбе хоккей мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе. Хоккей карьераһын Силәбе өлкәһенең «Сельхозвузовец» клубында башлай. 15 йәшенән төп команда составында сығыш яһай башлай. «Трактор» (Силәбе) спорт клубы (1980—1982), ЦСКА (1982—1990), швейцарияның «Фрибур-Готтерон» (1990—1998) һәм «Лозанна» (1998—2000) командалары өсөн уйнай.
Олимпия уйындары (Калгари 1988, Альбервиль 1992), Донъя чемпионаты (ФРГ 1983, СССР 1986, Швеция 1989, Швейцария 1990, Германия 1993) һәм Европа чемпиондары кубоктарының халыҡ-ара турнирҙары еңеүсеһе. Баш тренер булғанда ике тапҡыр Гагарин кубогы яулаусыһы (Салауат Юлаев 2011, СКА Санкт-Петербург 2015).
Атҡаҙанған спорт мастеры (1987), ете тапҡыр СССР чемпионы 1983—1989. СССР чемпионатынҙа 430 уйын уҙғарып, 365 (195+170) мәрәй туплай. 2004 йылдан алып ЦСКА, 2009—2011 йылдарҙа — «Салауат Юлаев» хоккей клубының, 2014 йылдан 2015 йылға тиклем — армия спорт клубының (Санкт-Петербург) һәм 2009—2011 йылдарҙа — Рәсәй йыйылма командаһының баш тренеры. Вячеслав Быков йыйылма командаһы баш тренер булғанда 2008 һәм 2009 йылдарҙа донъя чемпионы исемен яулай.
Статистика
Иҫкәрмәләр: У — уйындар һаны, Е — төп ваҡытта еңеүҙәр, ӨВЕ — өҫтәмә ваҡытта еңеүҙәр, БСЕ — булиттар серияһында еңеүҙәр, Т — тигеҙ иҫәптәр, ӨВО — өҫтәмә ваҡытта отолоуҙар, БСО — буллитар серияһында отолоуҙар, О — төп ваҡытта отолоуҙар, БКО — бер кемдең дә отмауы.
Чернов Иван Логинович
Чернов Иван Логинович (? 1911 йыл — 27 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, кесе лейтенант, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкының эскадрон взводы командиры
Биографияһы
Иван Логинович Чернов 1911 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Дәүләкән станцияһында хәҙер Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән ҡалаһында тыуған. 1941 йылда Дәүләкән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полк эскадронының взвод командиры булып хеҙмәт итә. Курск өлкәһе хәҙер Липецк өлкәһе Тербун районының Озерки ауылында яуҙа һәләк була
Бирҙәүес
Бирҙәүес (Бердовас) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бурлы йылғаһының һул ярына тамағынан 8,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебинин һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Уран (ҡәбилә)
Уран — башҡорт ҡәбиләһе. Төньяҡ башҡорттары төркөмсәһенә керә.
Телдәре башҡорт теле төньяҡ-көнбайыш диалектының түбәнге ағиҙел-ыҡ һөйләшенә ҡарай.
Тарих
Башҡортостан Рус дәүләтенә ҡушылғандан һуң, ҡәбиләнең ерҙәре Уран улусын барлыҡҡа килтерә. Һуңыраҡ Уран улусы Ырымбур губернаһының Бөрө өйәҙе составына керә, ә 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1798—1854 йылдарҙа, Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда, 2-се, 3-сө (артабан 14-се, 5-се) һәм 5-се (10-сы, 11-се) һәм 10-сы (12-се, 13-сө) башҡорт кантондарына ҡарай. Генераль ер межеваниеһы һөҙөмтәләре буйынса, XIX быуат башына Уран улусы биләмәләре 76429 дисәтинә тәшкил итә. Көнбайышта — йәнәй, төньяҡта — ғәйнә, көнсығышта — ирәкте һәм танып, көньяҡта — гәрәй һәм ыуаныш ҡәбиләләре урандарға күрше була.
Әбүбәкеров Мөнир Риза улы
Әбүбәкеров Мөнир Риза улы (7 март 1954 йыл) — дәүләт хеҙмәткәре, үҙешмәкәр рәссам. 1995 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Вәкилдәр палатаһы ойоштороу бүлегенең баш белгесе, 1998—2015 йылдарҙа кеше хоуҡтары буйынса сектор мөдире.
Биографияһы
Мөнир Риза улы Әбүбәкеров 1954 йылдың 7 мартында Башҡорт АССР-ының Салауат районы Арҡауыл ауылында тыуа.
1971 йылда ауылында урта мәктәпте тамамлағандан һуң, 1972—1978 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институтының санитар-гигиена факультетында юғары һөнәри белем ала.
Хеҙмәт юлын Салауат районында санитар-эпидемиология станцияһында санитар табибы булып башлай. 1987 йылда Салауат район Советы башҡарма комитеты секретары итеп һайлана, 1991—1992 йылдарҙа район Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары була.
1991 йылдан — Һаҡлыҡ банкыһының Салауат районы бүлексәһе управляющийы, 1995 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Вәкилдәр палатаһы ойоштороу бүлегенең баш белгесе, 1998 йылда кеше хоуҡтары буйынса сектор мөдире итеп тәғәйенләнә һәм ошо вазифала 17 йыл эшләй.
Ҡыҙыҡһыныуы
Ауыл пейзажын һүрәтләргә ярата. Уның эштәрендә ысынбарлыҡ, тәбиғилек асыҡ сағылыш таба. Салауат районының Малаяҙ ауылында, Салауат Юлаев музейында, Янғантауҙа, Өфөлә күргәҙмәләре үтә. «Бесән мәле» (2016), «Ҡылған» (2015), «Ҡурай менән натрюрморт» (2017), «Уралда май» (2017), «Ҡышҡы миләш» (2018), «Хәтер» тип аталған эштәре билдәле.
Широковская Анга
Широковская Анга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 385 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оксфорд инглиз теле һүҙлеге
Инглиз теленең оксфорд һүҙлеге (Oxford English Dictionary, OED), Оксфорд һүҙлеге, Ҙур Оксфорд һүҙлеге — Оксфорд университеты нәшриәте сығарып килгән төп тарихи инглиз теле һүҙлеге. Ул инглиз теленең тарихи үҫешен күҙәтә, ғалим һәм академик тикшеренеүселәргә төрлө яҡлы ресурсты ҡулланыу мөмкинлеген бирә, шулай уҡ телдең бөтә донъя буйлап күп төрлө вариацияларҙа ҡулланылыуын тасуирлай.
Был һүҙлек «Oxford University Press» нәшриәт йорто сығарған инглиз теленең академик һүҙлектәре араһында иң билдәлеһе һәм күләмлеһе булып тора. 2005 йылғы сығарылышта 301 100 самаһы статья бар (350 млн баҫма билдә). Һүҙлекте «Мюррей һүҙлеге» (Murray’s) тигән рәсми булмаған атама менән дә йөрөтәләр (беренсе баш мөхәррире Джеймс Мюррей фамилияһынан).
Һүҙлектең беренсе электрон версияһы 1988 йылда ҡулланыуға инә. Онлайн-версия 2000 йылдан эшләй, 2014 йылдың апреленә ҡарата унда ай һайын ике миллиондан ашыу кеше инә. Һүҙлектең өсөнсө сығарылышы, моғайын, электрон рәүештә генә сығыр: Оксфорд университетының матбуғат хеҙмәте етәксеһе уның ҡасан да булһа баҫылып сығыры икеле тигән.
Йөкмәткеһе
Оксфорд һүҙлегенең лексиконына инглиз әҙәби һәм йәнле телендә 1150 йылдан башлап йөрөгән йәки әлеге ваҡытта ҡулланыуҙа булған бөтә һүҙҙәрҙе үҙ эсенә ала. Һүҙлектә уларҙың ентекле этимологик, семантик, орфографик, орфоэпик һәм грамматик тасуирламаһы бирелә. Миҫалдар һәм өҙөмтәләр нигеҙендә төрлө тарихи осорҙа һәр һүҙҙең мәғәнәһендәге, яҙылышындағы, әйтелешендәге һәм ҡулланылышындағы үҙгәрештәр күҙәтелә һәм теркәлә бара. Һүҙлектең беренсе баҫмаһында 500 меңләп һүҙ һәм 5 меңдән ашыу авторҙың 20 меңләгән әҫәренән  2 миллионлаған цитата бар.
Краснодар дәүләт мәҙәниәт институты
Тарихы
Краснодар дәүләт мәҙәниәт институты 1966 йылдың ноябрендә СССР хөкүмәте ҡарарына ярашлы (СССР Министрҙар Советының 1966 йылдың 5 ноябрендәге 863-се ҡарары) ойошторола. Яңы булдырылған институтта китапхана һәм мәҙәни-ағартыу факультеттары асыла, 200 (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 150 ) студент уҡый, уҡытыусыларҙың һаны — 45. 1968 йылда 502 урынлыҡ ятаҡхана барлыҡҡа килә һәм сит илдәрҙән тәүге студенттар ҡабул ителә. 1973 йылда музыка-педагогия факультеты асыла.
1991 йылда институт — Краснодар дәүләт сәнғәт һәм мәҙәниәт институты, 1993 йылда — Краснодар дәүләт мәҙәниәт академияһы, 1997 йылда — Краснодар дәүләт сәнғәт һәм мәҙәниәт академияһы, 1998 йылдың 23 ноябрендә — Краснодар дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт университеты итеп үҙгәртелә. 2015 йылдың 4 авгусында институтҡа тарихи исеме ҡайтарыла — Краснодар дәүләт мәҙәниәт институты.
Институттың бөгөнгө көнө
Институтта бер ук ваҡытта яҡынса 5 мең студент 50 һөнәр буйынса белем ала. Уҡыу формалары — көндөҙгө, ситтән тороп, икенсе юғары белем. Уҡыу-уҡытыу процесында юғары профессиональ белем биреүҙән тыш (88 һөнәр буйынса), шулай уҡ 11 аспирантура һәм 3 докторантура тормошҡа ашырыла. 2013 йылға ҡарата институтта 89 фән докторы, профессорҙар, 165 фән кандидаты, доцентар,8 Рәсәй Федерацияһының халыҡ һәм 15 атҡаҙанған артисы, 1 Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, 13 Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, 1 Рәсәй Федерацияһының юғары мәктәптәренең атҡаҙанған хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының халыҡ рәссамы, 3 Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы, 1 Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған архитекторы, 1 Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юрисы, 1 Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған тренеры, 1 Урта профессиональ белем биреүҙең почетлы хеҙмәткәре эшләй. Бынан тыш 41 кеше Кубандең почетлы исеменә эйә булған, 52 кеше төрлө ижади союздар ағзалары, 40-тан ашыу кеше төрлө фестивалдәр һәм конкурстар лауреаты.
Өҙлөкһөҙ һәм өҫтәмә белем биреү факультеты сиктәрендә 2015 йылда структура подразделениеһы булараҡ балалар студияһы асыла (Балалар сәнғәт мәктәбе). Бүлек мөдире — Камович Жанна Михайловна.
2017 йылда институт эргәһендә Музыкаль кадет корпусы асыла. Хәҙерге ваҡытта корпуста бюджет нигеҙендә Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән малайҙар уҡый. Кадеттар төрлө конкурс-фестивалдәр лауреаттары. Директоры — Копылов Владимир Андреевич. 2008—2012 йылдарҙа Университет консерваторияһын Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Рәсәй композиторҙар союзы бүлексәһе етәксеһе В. А. Чернявский етәкләй.
Институт белгестәр әҙерләүҙә Краснодар дәүләт академия драма театры Краснодар, Краснодар дәүләт филармонияһы һәм «Премьера» ижад берекмәһе менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә. Юғары уҡыу йортоноң йәштәр опера театрыопералар постановкаларын ҡуя. Уҡытыусылар һәм студенттар көсө менән П. И. Чайковскийҙың «Евгений Онегин», К. В. Молчановтың «Зори здесь тихие», С. В. Рахманиновтың «Алеко» опералары,В. А. Чернявскийҙың «Терем-теремок» балалар операһы ҡуйыла.
Традиция буйынса вуз Г. М. Концевич исемендәге халыҡ йыры, «Краснодар камератаһы» камера музыкаһы, М. А. Балакирев исемендәге урыҫ музыкаһы пианист-башҡарыусылар, «Студент хор ассамблеялары» кеүек Халыҡ-ара фестиваль-конкурстар үткәрә.
2015—2016 уҡыу йылында институтта 20-нән ашыу төрлө йүнәлештәге һәм кимәлдәге концерт, спектакль һәм постановкалар ҡуйылды. Улар араһында «Улар тыуған иле өсөн көрәште» театрлаштырылған тамаша (И. О. Марков), «Ҡырҡ беренсе» спектакле (Н. Н. Васильченко). Оҙайлы тәнәфестән һуң тәүге тапҡыр Н. Н. Кириченко етәкселегендә һәм С. Н. Жмурина етәкселегендә симфоник оркестры ҡатнашлығында опера-буфф ҡуйыла. «Дон Паскуале» операһының (Гаэтано Доницетти) премьераһы 25 мартта уҙғарыла мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре байрамы көнөнә арнала.
2015—2016 уҡыу йылында Рәсәйҙән һәм сит илдәрҙән (Италия, АҠШ, Сербия, Финляндия, Ҡытай) 38 мастер-класс һәм ижади осрашыуҙар (менеджерҙар, профессорҙар, мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре, халыҡ артистары, режиссеҙар, актерҙар, сценаристар, музыкантар менән) ойошторола.
2016 йылда әҙәбиәт өлкәһендәге Дәүләт премияһына Кубань казактар хоры етәксеһе, Краснодар дәүләт мәҙәниәт институтының халыҡ мәҙәниәте факультеты профессоры Захарченко Виктор лайыҡ була.
Юғары төбәк наградаһы «Кубань хеҙмәте Геройы» миҙалына Телетапшырыуҙар, театр һәм һынлы сәнғәт сәнғәте факультеты деканы, профессор Владимир Рунов лайыҡ була.
Социаль-гуманитар белемефакультеты деканы Наталья Александровна Гангур, халыҡ хор ижады кафедраһы мөдире Светлана Александровна Жиганова, мәҙәниәт тарихы һәм мәҙәниәте кафедраһы мөдире Вардан Григорьевич Торосян һәм халыҡ хор йыры кафедраһы доценты Татьяна Александровна Криницкая Краснодар крайы хакимиәте премияһы лауреаты исеменә лайыҡ булдылар. Т. Криницкая шулай уҡ Кубань мәҙәниәт атҡаҙанған артисы исеменә лайыҡ булды.
Ректорҙар
— Павел Васильевич Наянов (1966—1983)
— Леонтий Алексеевич Солодухин (1983—1991)
— Ирина Ивановна Горлова (1991—2008)
— Наталья Романовна Туравец (2008—2010)
— Николай Николаевич Шадюк, в.в.б. (2010—2013)
— Сергей Семенович Зенгин (2013 йылдан)
Булат Солтангәрәев исемендәге ижади конкурс
Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһына ижади конкурс — Башҡортостан Республикаһының «Йәшлек» гәзите ойошторған уҡыусылар һәм йәштәр араһында йыл һайын үткәрә торған ижади бәйге.
Конкурс йәштәрҙе илһөйәрлек рухында тәрбиәләү, шәхесте төрлө яҡлап үҫтереү, ижади йәштәрҙе асыҡлау һәм донъяға танытыу мөмкинлеге биргән платформа. Конкурсҡа дәғүә итеүсе — унынсы, ун беренсе класс уҡыусылары, лицей, колледж студенттарының илһөйәр, телһөйәр рухлы, туған халҡының, йәштәрҙең киләсәген күҙаллаусы, уларҙың проблемаларын күтәреп һәм унан сығыу юлдарын күрһәтеп, киләсәккә бурыстар билдәләүсе патриотик мәҡәләһе «Йәшлек» гәзитендә баҫылып сыға. конкурсҡа йомғаҡ яһағандан һуң, редакция, Башҡортостан Республикаһы Журналистар Союзы етәкселеге Һуңғы ҡыңғырау көнөндә мәктәп, лицей, гимназия, колледждарҙа төрлө номинацияларҙа еңеүселәргә дипломдар һәм иҫтәлекле буләктәр тапшыра. Жюри рәйесе яҙыусы, филология фәндәре докторы, профессор Фәнил Күзбәков.
Булат Солтангәрәев тураһында
- Булат Солтангәрәев ҡыҫҡа ғына ғүмерен мәғәнәле йәшәне ,
- Башпортал Булат Солтангәрәев ,
- Китап «ИЛ КУРСАЛАР ИР ИНЕҢ…»http://ebook.bashnl.ru/reader/bookView.html?params=UmVzb3VyY2UtMTYwMTI/0JAu0JwuINCh0YPQu9GC0LDQvdCz0LDRgNC10LXQsiDQmNC7INKh0YPRgNGB0LDQu9Cw0YAg0LjRgCDQuNC90LXSow,
- "Мариин" гранты лауреаттары (Булат Солтангәрәев) ,
- Булат Солтангәрәв ҡатнашлығындағы телевизион тапшырыуҙар ,
- Телефильм БСТ "Булат Солтангәрәев", режиссеры Рәйсә Абдуллина (Ҡазбулатова), 2021 йыл, https://yandex.ru/video/preview/3388672090016195238
- Булат Солтангәрәев, "Ашҡаҙар" радиоһы. "Беҙҙең донъя" тапшырыуы. Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы тураһында.https://biffhard.click/track/106145897330191906790-%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D3%99%D1%80%D3%99%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%88%D2%A1%D0%B0%D2%99%D0%B0%D1%80_%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D2%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D2%99%D2%99%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8F_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%83%D1%8B_%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D3%99%D1%80%D3%99%D0%B5%D0%B2_%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D3%99%D0%B3%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D2%BB%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D2%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0/
Сараның ҡаҙаныштары
- «Бөтә Рәсәй-2015» Рәсәй журналистар союзының XIX фестивалендә «Йәшлек» гәзите булдырған «Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы» журналистар акцияһы илдең республика, край, округ һәм өлкә гәзиттәре араһында лауреат тип танылды.
- Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы – уҡыусы йәштәр араһындағы ижади конкурс 2019 йылда  "граждандар йәмғиәтен үҫтереү" номинацияһында   Башҡортостан Республикаһы Башлығы грантын яуланы. https://grant.openrepublic.ru/news/events/39/
- Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһа лауреаттары һәм номинаттрының мәҡәләләре тупланған китап - "АЛ ДА НУР СӘС ХАЛҠЫҢА", Өфө, 2020 йыл, 227 бит http://ebook.bashnl.ru/reader/bookView.html?params=UmVzb3VyY2UtMjIyMjU/0JrQndCY0JPQkCDQkNCbINCU0JAg0J3Qo9CgINCh05jQoSDQpdCQ0JvSoNCr0qLQkCEg0Y3Qu9C10LrRgtGA0L7QvSDQstCw0YDQuNCw0L3RgiAoMSk
Иҫкәрмәләр
12.  Булат Солтангәрәев исемендәге премияғы дәғүә итеүселәрҙең "Йәшлек" гәзитендә баҫылып сыҡҡан мәҡәләләре архивы http://phenocopies60.rssing.com/chan-41904784/all_p1.html
Шибряйка
Шибряйка — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ворона йылғаһының һул ярына тамағынан 135 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Метрология
Метроло́гия (грек. μέτρον «үлсәм» + λόγος «фекер; сәбәп») — үлсәмдәр, уларҙың берҙәмлеген тәьмин итеү һәм теүәллектәренә өлгәшеү ысулдары һәм саралары тураһындағы фән. Объекттарҙың үҙенсәлектәренең һаны тураһында мәғлүмәтте тәғәйен теүәллек һәм дөрөҫлөк  менән алыу метрология предметы булып тора; бының норматив базаһы — метрология стандарттары.
Метрология төп өс киҫәктән тора:
Метро́лог — метрология белгесе.
Метрологияның маҡсаттары һәм бурыстары
Метрология шулай уҡ үлсәмдәр системаһының, аҡса берәмектәренең һәм  хисаптың  тарихи үҫешен өйрәнә.
Метрология тарихы
Метрологияның тарихы антик осорҙарҙан килә, хатта Библияла ла телгә алына. Метрологияның боронғо формалары урындағы властар тарафынан үҙбелдекле ябай стандарттар урынлаштырыуҙан ғибәрәт була. Улар йыш ҡына ҡул оҙонлоғо кеүек иң ябай көндәлек үлсәмдәрҙән тора. Иң тәүге стандарттар оҙонлоҡ, ауырлыҡ, ваҡыт үлсәү өсөн индерелә, улар сауҙала һәм көндәлек эшмәкәрлектә ҡулланыла.
Яңы мәғәнәһенә метрология сәнәғәт  революцияһы һөҙөмтәһендә эйә була, уға ихтыяж  етештереү күләме ныҡлы артҡанға тыуа.
Метрология үҫешенең мөһим тарихи баҫҡыстары:
Рәсәй метрологияһы баҫҡыстары:
Бөтә донъя метрология көнө йыл һайын 20 майҙа билдәләнә. Байрамды Халыҡ-ара Үлсәмдәр һәм үлсәүҙәр  комитеты   1999 йылдың октябрендә үҙенең 88-се ултырышында индерә.
СССР-ҙа метрология
БДБ илдәрендә дәүләт стандарттары (эталондар) өҫтөнлөклө булып ҡалыуын дауам итә.
Никитин Сергей Яковлевич
Биографияһы
Сергей Яковлевич Никитин 1944 йылдың 8 мартында Мәскәү ҡалаһында дәүләт именлеге майоры Никитин Яков Григорьевич һәм Никитина Вера Сергеевна ғаиләһендә тыуа.
1962 йылда Мәскәү ҡалаһында 587-се урта мәктәпте, 1968 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының физика факультетын тамамлай. Физика-математика фәндәре кандидаты. СССР Фәндәр академияһының Органик химия институтында һәм СССР Фәндәр академияһының Биологик физика институтында ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
1962 йылдан Рәсәй һәм сит илдәрҙең Д. Сухарев, Э. Багрицкий, Б. Пастернак, Ю. Мориц, Ю. Левитанский, Г Шпаликов, Д. Самойлов, Александр Кушнер, А. Вознесенский, Е. Евтушенко, Б. Рыжий, У. Шекспир кеүек һәм башҡа шағирҙары шиғырҙарына йырҙар яҙа.
МДУ-ның физика факультеты агитбригадаһы эшендә музыкант, композитор, МДУ-ның физфагы квартеты етәксеһе булараҡ әүҙем ҡатнаша. Мәскәү дәүләт университетының сығарылыш студенттары Сергей Крылов, Валерия Миляева һәм Геннадий Иванов шиғырҙарына квартет һәм агитбригада репертуары өсөн йырҙар яҙа. Беренсе йырын 1962 йылда И. Уткиндың"Юлда" шиғырына ижад итә.
1972 йылда квинтет Берлинда 3-сө сәйәси йырҙар фестивалендә ҡатнаша. Концерт эшмәкәрлегенең тәүге көндәренән үк Никитин студенттар мөхитендә киң билдәлелек ала менән билдәлелек ала, һуңыраҡ һәм унан ситтә лә уңышҡа өлгәшә. Композиторлыҡ һәләте, гитарала оҫта уйнауы һәм үҙенсәлекле аранжировкары менән таныла ул.
1978 йылда Татьяна менән Сергей Никитиндар француз музыканты һәм дирижер Поль Мориа менән таныша. Ике айҙан һуң Поль Мориа Phillips фирмаһында Виктор Берковский һәм Сергей Никитиндың «Под музыку Вивальди» йырының инструменталь версияһын яҙҙыра. Йыр «Dans les Yeux d Émilie» дискына индерелә.
1980 йылда режиссер В. Меньшовтың «Мәскәү күҙ йәштәренә ышанмай» фильмы Сергей Никитин музыкаһы менән бергә «Иң яҡшы сит ил фильмы» номинацияһында«Оскар» премияһын ала.
Сергей Никитиндың музыкаһы театр, кино, телевидениела һәм радиола ҡулланыла. Бер нисә йыл, 1987 йылдан 1995 йылға тиклем Никитин Мәскәүҙең Олег Табаков етәкселегендәге «Табакерка» театрында музыкаль бүлек етәксеһе булып эшләй. Әлеге ваҡытта Никитин — Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, лауреаты Царскосельск һынлы сәнғәт премияһы (1997) лауреаты, ирекле рәссам.
2013 йылдың ғинуарында Сергей Никитин Юрий Башметтың юбилейында сығыш яһауҙан баш тарта.
Сергей Никитин ете ҡыллы гитарала сиған миноры ҡоролошонда уйнай.
Әхмәтов Вәлийән Муллаян улы
Әхмәтов Вәлийән Муллаян улы (1912 йыл, башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1919 йыл — 26 ғинуар 1945 йыл) — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты, III дәрәжә Дан ордены квалеры.
Биографияһы
Әхмәтов Вәлийән Муллаян улы 1912 йылда, башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1919 йылда Башҡорт АССР-ының Кушнаренко районы Яңы Ҡормаш ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Кушнаренко район хәрби комиссариаты тарафынан 1943 йылдың 7 ғинуарында саҡырыла. 7-се гвардия кавалерия корпусының 16 гвардия кавалерия дивизияһы 62‑се гвардия кавалерия полкында 4-се эскадрон ҡул пулеметы тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә. Немец илбаҫарҙары менән һуғыш фронтында күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн 1945 йылда III дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә. 1945 йылдың 26 ғинуарында һуғыш яланында алған яраларынан (пуля күкрәк һәм ҡорһаҡ ҡыуышлыҡтарына үтеп инә) вафат була. Польшаның Познань воеводствоһы Калиш поветы (районы) Старый Боркув ауылында костёл ҡоймаһы эсендә ерләнгән.
Агеурта
Агеурта Грузияның Кахети районында Ахмета муниципалитетындағы ауыл. Ауыл Ахмета ҡалаһынан тарихи өлөшөндә, Омало ҡалаһынан 9 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
2018 йылда Грузияның милли әһәмиәттәге күсемһеҙ мәҙәни ҡомартҡылары исемлегенә индерелә
Уба битләүендә урынлашҡан ауыл, егерме торлаҡ башнянан тора, уларҙың күбеһе һүтеп алынған. Әлеге ваҡытта дүрт башня ҡалған, улар һиҙелерлек зыян күргән. Бер башня алты ҡатҡа эйә, әммә башнялар шул тиклем туҙған, хатта юҡҡа сығыу ҡурҡынысы аҫтында тора. Башҡа дүрт башняның иҙән япмалар ағастан эшләнгән.
Яңынан тергеҙелеүе
2018 йылда Грузияның премьер-министр  Георгий Квирикашвили Тратети районында, шул иҫәптән Агеуртала, мәҙәни мираҫ булып һаналған башня һәм замоктарҙа  йүнәтеү эштәре алып барыу тураһында иғлан итә. . Конструкция запастарының иҫәп-хисабын үткәреү, һуңынан реконструкцияның планлаштырыу күҙаллана.
Әҙәбиәт
Description of Georgian Monuments of History and Culture, vol. 2, p. 44-45, Tb., 2008.
Шаһзада Баязит
Биография
Шаһзада Баязит 1525 йылда  солтан Сөләймән һәм Һөррәм Солтан ғаиләһендә тыуған. 1541 йылда Венгрия походында ҡатнаша. 1546 йылда санджакбей Конья итеп тәғәйенләнә. 1548 йылда ағаһы Мостафа менән бергә   Фарсы ға ҡаршы Áикенсе.кампанияла ҡатнаша
1553 йылда Фарсыға ҡаршы өсөнсө кампания  ваҡытында  Мостафа язалап үлтерелә. Вариҫ тип Сәлим шаһзада иғлан ителә, Баязит икенсе вариҫы була. Ошо уҡ йылда Халебта Баязиттың кесе ҡустыһы Йыһангирҙе үлә. Мостафаның язалап үлетереле тураһындағы хәбәр бөтә ил буйынса сыуалыштарға сәбәп була. Ихтилалдарҙың береһен Мәхмәт Соколла тарафынан баҫтырыла. Баязитты ихтилалды ойоштороусы булараҡ
БОЛА
1558 йылда Һөррәм  үлгәндән һуң ,туғандар араһындағы мөнәсәбәттәр киҫкенләшә. Был эштә мөһим роль Лала Мостафа паша (ике шаһзадалары остазы). уйнай. Сөләймән Ҡануни солтан, түңкәрелештән ҡурҡып, ике  улын  Истанбулдан йыраҡ империяһының провинциялары менән идара итергә ебәрә. Сәлим. Манисанан Коньяға күсерелә, ә Баязит —  Амасҡа. Баязит бындай ҡарарға ҡаршылаша,сөнки Мостафаның вафатынан һуң булған сыуалыштар халыҡ  хәтерендә әле тере була һәм Кютахьята  ҡала, әммә атаһының  талабы буйынса  21 декабрь 1558 йыл Амасҡа килә. Баязит үҙе яҡлыларҙы йыя, өлкән ағаһы ла шул уҡ эш менән шөғөлләнә. Баязит Яңычарҙың фавариты булды, ул үҙ атаһын хәтерләтте ул. һәм, улар фекер буйынса,  холҡоноң яҡшы сифаттарын мираҫ иткән. Сәлим яғында Соҡоп була. Сөләймән кесе улының был эшен бола буларвҡ баһалай һәм Сәлимгә ярҙам итә. . 29 майҙа 1559 йылда Баязит армияһы Конья районында Сәлим армияһы  менән осрашты. Һан яғынан өҫтөнлөк иткән армия Сәлимгә еңеү тәьмин итә. Баязит Амасҡа ҡайтҡан, унан Джюрджани Мухьиддин мөфтөй  солтанға ярлыҡлау тураһында үтенес хаты ебәргән.
Ҡаҙыбай
Ҡаҙыбай (Казбаево) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Сыбаркүл районындағы ауыл. Тимерязевский ауыл биләмәһе составына инә.
Шаһзада Баязит
Үлеме
Сөләймән ярлыҡлау тураһында үтенесте кире ҡаға. 7 июлдә Баязит дүрт улы менән  Амасты ҡалдыра. Август уртаһында Баязит шаһ Тахмасп һарайында һыйыныу эҙләргә мәжбүр була.Солтандың илселәре Тахмас менән Баязитҡа яза биреү  өсөн      һөйләшеүҙәр алып бара. Тахмасп « батша аманаты» булған ер, ғосмандар тарафынан элек баҫып алынған Месопотамияға алышыуҙы һорай. Сөләймән һуғыш менән янай һәм Тахмаспа 400 мең алтын  бүләк итеп ебәргән. Сәлим тағы ла 100 мең ебәрә.
1561 йылда Баязитты фарстар атаһына бирәләр, ә, һарайҙағы уның яҡлылалар  менән 25 сентябрь 1561 йыл үлтерәләр. Баязит быуып үлтерелә Уның үҙенән башҡа биш улы язалап үлтерелә. Уларҙың иң кесеһе — өс йәшлек Морат, Сөләймән бойороғо буйынса,   Бурсала быуып үлтерелә. Шаһзада Баязит өс улы менән бергә  Сиваста да ерләнгән. Баязиттың иң кесе улы Бурсала шаһзада Мостафа менән йәнәш ерләнгән.
Ҡаҙыбай
Географик урынлашыуы
Сухарыш йылғаһы буйында урынлашҡан.
Шаһзада Баязит
Үлеме
Был турала  Тахмаста хеҙмәт итеүсе Шәрәф-хан (1543-1603) яҙа, : « Солтан  Баязитты улдары менән Хөсрәт паша һәм уның ярҙамсыларына тапшыра. Баязид солтанды улдары менән йәшерен рәүештә ат ярыштырыу майанында Казвинда үлтерәләр. Кәүҙәләрен табутҡа һалып, арбала Ванға килтерәләр,, унан Истанбулға килтереп ерләргә теләйҙәр һәм  ҡапыл бойороҡ сыға: еңеүсе солтанды Сиваста ерләргә, һәм Истанбулға килтермәҫкә Бойороҡ ярашлы уларҙы Сиваста ерләйҙәр,, ҡаланың көнбайышында, юл янында».
Ҡаҙыбай
Тарихы
Ҡаҙыбай — әйле башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Троицк өйәҙе составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 4-се көнбайыш башҡорт кантонының 7-се йортона керә.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (73 %) йәшәй.
Шаһзада Баязит
Шаһ
Шаһзада  Баязит Шаһи исеме аҫтында  ғосман-төрөк һәм фарсы телендә шиғырҙар яҙған. Ҡулъяҙма күсермәләре  (тур. Kütüphanesi Emirî Ali Millet китапханаһында  һаҡлана ). Баязиттың шиғырҙары төрөк теле тәржемә ителәләр, әммә ҡайһы бер тәржемәләре тәнҡиткә дусар була.
Школьная
Школьная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лисица йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Берҙәшле (Һәләүек ҡушылдығы)
Берҙәшле  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Һәләүек йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы  Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебинин һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Крючевка
Крючевка (Крючевка) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 11 кеше. Почта индексы — 450521, ОКАТО коды — 80252855002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡаймаҡ
Ҡаймаҡ — һөттөң ҡуйыһын айыртыу юлы менән алынған майлы ризыҡ.
Сепаратор уйлап табылғанға тиклем ҡаймаҡ эшләү өсөн ултырған һөттөң өҫтө генә һөҙөп алынған. Ризыҡты шыйыҡ көйө ҡулланырға мөмкин. Сауҙа өсөн аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә 10-20 % (уртаса) һәм 35 %  (майлы) ҡуйылыҡтағы ҡаймаҡ сығарыла. Һатыуҙа  шулай уҡ консерваланғаны ла осрай. Майлы ризыҡ булараҡ ҡаймаҡ бик туҡлыҡлы. Бынан тыш уның составында 3,5 % аҡһым, 4,3 процент углевод, минераль тоҙ һәм витаминдар (A, E, B1, В2, C, PP һ. б.) бар.
Ҡаймаҡтан аҡ май эшләйҙәр. Ул шулай уҡ кулинарияла киң ҡулланыла. Шыйыҡ ҡаймаҡты ҡамыр ризыҡтарына, уларҙы биҙәү өсөн крем яһағанда тотоналар.
Үҫемлек ҡаймағы
Аҙыҡ сәнәғәтендә оҙаҡ һаҡлана торған үҫемлек ҡаймағы ҡулланыла. Ул тәбиғи ҡаймаҡты алыштыра һәм башлыса кокос, пальма майҙарынан яһала. Бындай үҫемлек ҡаймағы составына шулай уҡ тәм, төҫ, еҫ биреүсе һөт аҡһымдары (башлыса натрий казениаты), төрлө ҡатнашмалар һәм буяуҙар инә.
Тарихи Дманиси районы
Тарихи Дманиси районы (грузин: დმანისის ნაქალაქარი, йәки  "иҫке Дманиси ҡалаһы") көньяҡ Грузияла,  Дманиси районының Патара муниципалитетында, өлкәнең тарихи һәм археологик ҡомартҡылары булған Дманиси ауылынан  төньяҡҡа ҡарай урынлашҡан. Тбилисиҙан көньяҡ көнбайышҡа табан 85 км алыҫлыҡта ята.
Иртә йылдар һәм мосолмандар хакимлығы
Дманиси районы ҡасандыр урта быуат Гузмяһының иң бай һәм эре ҡалаларының береһе була .18 быуатта грузин ғалимы Вахушти "Дманиси" топонимы  Даба һүҙенән, иҫке грузин телендә  "бәләкәй ауыл" һүҙенән сыҡҡан тип аңлата.
Дманиси үҙенең епархияһы менән ҙур булмаған тораҡ пункт булараҡ барлыҡҡа килә. 6 быуатта ул Картлиҙа алты епархияның береһе булараҡ билдәле була. 9 һәм 10 быуаттарҙа төбәктә ғәрәптәр хаҡимлығы ваҡытында ул ҙур сауҙа ҡалаһы була.
Грузия короллеге
Давид Дманисиҙы 1123 йылдың мартында яулап ала, әммә Давиттың улы Деметр 1125 йылда ҡаланы яңынан яулап ала. Грузин Короллеге етәкселеге аҫтында Дманиси үҫешә башлай; һөнәрҙәр һәм сауҙа ныҡ алға китә. Был районда иран плиткаһы һәм быяланан әйберҙәр һәм урында етештерелгән ювелир әйберҙәр кеүек археологик артефакттар табылған.