cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пыр-Ель
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Асҡаров Сәлимгәрәй Сәхибгәрәй улы
Биографияһы
Сәлимгәрәй Сәхибгәрәй улы Асҡаров 1936 йылдың 12 декабрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы Түбәнге Уҫылы ауылында тыуған. 1953 йылдың октябренән Стәрлетамаҡ районының Салауат исемендәге колхозында эшләй башлай. 1955 йылдың ноябрендә Совет Армияһы сафына саҡырыла. 1958 йылда хәрби хеҙмәттән запасҡа ҡайтарылғас, «Стәрлетамаҡстрой» тресының 6-сы төҙөлөш-монтаж идаралығында (СМУ-6) электрослесарь булып хеҙмәт эшмәкәрлеген дауам итә. 1960 йылдың ғинуарында Стәрлетамаҡ синтетик каучук заводына эшкә күсә, артабан Е-2 цехында аппаратсы, өлкән аппаратсы була.
Заводта эшләгән осорҙа Сәлимгәрәй Асҡаров үҙенең квалификацияһын юғары разрядлы белгес кимәленә күтәрә, цех аппаратсыларының бөтә эш урындарын үҙләштерә. Производство заданиеһын үҙенең ярҙамсыһы менән бергә 110—115 %-ҡа үтәй. Тик юғары сифатлы ғына продукция сығара. Туғыҙынсы биш йыллыҡ социалистик йөкләмәләрен (1971—1975 йылдар) ваҡытынан алда — 1975 йылдың июленә үтәй. Биш йыллыҡ эсендә хеҙмәт етештереүсәнлеген 90 %-ҡа арттыра.
1974 һәм 1975 йылдарҙа Сәлимгәрәй Асҡаровтың — «Иң яҡшы контроль — эшсе намыҫы», «Сеймалдан алып сифат билдәһе менән әҙер продукцияға тиклем», «КПСС-тың XXV съезды хөрмәтенә 25 стахановсы вахтаһы» башланғыстары — завод һәм цех коллективында киң яҡлау таба. Смотр барышында һаҡсыллыҡ һәм экономиялау буйынса уның индергән тәҡдимдәре 1975 йылда ғына ла 15,4 мең һум аҡса экономияларға мөмкинлек бирә.
С. С. Асҡаров үҙенең бай тәжрибәһен йәштәргә теләп тапшыра. Эшләгән осорҙа 23 аппаратсы әҙерләй, 9 йәш эшсегә квалификацияһын күтәрергә ярҙам итә.
1976 йылдан алып 1991 йылда пенсияға сыҡҡанға тиклем, Стәрлетамаҡ синтетик каучук заводының изопрен каучук цехында алмаш инженер булып эшләй.
Белеме
1969 йылда Стәрлетамаҡ химия-технология техникумын тамамлай.
Хәтер
2010 йылдың май айында Стәрлетамаҡ ҡалаһының тыл хеҙмәтсәндәренә бағышланған мемориаль комплексында Сәлимгәрәй Асҡаровҡа бюст ҡуйыла.
Ҡамыш турғайы
right|thumb|Ҡамыш турғайы һайрауы Ҡамыш турғайы (Камышовая овсянка, Emberiza schoeniclus)— һоло турғайҙары ғаиләһенән ҙур булмаған ҡошсок. Шарлыктарҙа, һыу ярзарында тереклек итә.
Ҡылыҡһырлама
Турғай ҙурлыҡ. Ата ҡоштоң башы ҡара, арҡаһы ерәнһыу көрән, ҡара буй таптары бар. Ҡойроғо һәм ҡанаттары көрән, ҡойроғоноң ике яҡ ситенән аҡ һыҙыҡ үтә. Кәүҙәһенең аҫ яғы аҡ. Инә ҡоштоң башы ерәнһыу көрән, һоло турғайынан һәм һарытамаҡ турғайҙан һары төҫөбулмауы менән айырыла.
Тауышы
Тауышы нескә генә: «сиии-сииик». һайрауы яңғырауыҡлы: «три-три-тири-тири» йәки «тит-титирит».
Йәшәү рәүеше
һыу буйҙарындағы ҡамыштарҙа, бейек үлән араһында йәшәй.- Бөжәктәр, үлән орлоҡтары менәң туҡлана. Кусмә^ҡош. Киң генә таралған. Ҡыуаҡ эсенә йәки үлән' һабаҡтарына оялай. Ҡара таплы һәм сыйма-лаҡлы 4—6 бөртөк һарғылт аҡ йомортҡаһы була.
Әҙәбиәт
Э.Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ №3478 28.693.35 И 90
Ҡышҡы спорт төрҙәре
Ҡышҡы спорт төрҙәре — ҡышҡы һалҡын айҙарҙа уйнала торған спорт төрҙәре. Был спорт төрҙәренә саңғыла, конькиҙа, санала шыуыу кеүек спорт төрҙәре инә.
Ҡышҡы спорт төрҙәре ғәҙәттә ҡышҡы һыуыҡтар ноль градустан түбән булған һалҡын яҡтар өсөн хас. Әммә яһалма ҡар һәм яһалма боҙ булыуы, хәҙерге көндә бындай сараларҙы төрлө климат шарттарында ла үткәрергә мөмкинлек бирә.
Яһалма боҙ эҫе климат шарттарында ла конькиҙа шыуыуҙы һәм хоккей уйнауҙы тәьмин итеү өсөн ҡулланыла.
Дөйөм ҡышҡы спорттың шәхси төрҙәренә саңғы ярыштары, тау саңғыһы, сноуборд, саңғы кейгән килеш трамплиндан һикереү, конькиҙа йүгереү спорты, фигуралы шыуыу, сана спорты, скелетон, бобслей һәм аҡар саналарында шыуыу инә.
Әгәр ҡатнашыусылар һаны буйынса ҡараһаң, хоккей донъяла иң популяр ҡышҡы спорт төрө булып тора. Популярлыҡ буйынса уның артынан туплы хоккей килә.
Ҡышҡы спорт төрҙәре күпселек осраҡта, Ҡышҡы Олимпия уйындары ише, үҙҙәренең мультиспорт турнинҙарын булдырғандар.
Тарихы
Ҡышҡыһын боҙ һәм ҡар булыуы сана, саңғы һәм конькиҙарҙың килеп сығыуына сәбәпсе була. Был, үҙ сиратында, башҡа йыл миҙгелдәренә контраст рәүештә, бары тик ҡыш миҙгеленә генә хас булған төрлө күңел асыу сараларын һәм спорт төрҙәрен барлыҡҡа килтергән. Тәбиғи, ҡышҡы спорт төрҙәре үтә һалҡын температуралы ҡыш булған яҡтарҙа бик ҙур популярлыҡ яулай.
Ҡышҡы спорт төрҙәре исемлеге
Иҫкәрмә: Олимпия дүңгәләгенең ниндәй ҙә булһа спорт төрө менән йәнәш тороуы, был спорт төрөнөң Ҡышҡы Олимпия уйындары программаһына индерелгәнлеген күрһәтә. Паралимпия логотибы был спорт төрҙәренең Ҡышҡы паралимпия уйындары өсөн ҡаралған булыуы хаҡында һөйләй.
Елле-Игол
Елле-Игол — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каралька йылғаһының уң ярына тамағынан 190,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Ҡандракүл
Ҡандракүл (Кандры-Куль, Кандракул) — Башҡортостандың Туймазы районында урынлашҡан, ҙурлығы буйынса Асылыкүлдән ҡалыша икенсе урында торған күл. Туймазынан 25 км көньяҡ-көнсығышта, Башҡортостандың урман-дала зонаһында урынлашҡан.
Тасуирламаһы
Карст убылыу сәбәпле барлыҡҡа килгән. Яры ике террасалы, ҡомташтан, балсыҡ ҡатыш ҡомташтан, ҡатып ҡалған тау тоҡомдары ярсыҡтарынан тора. Төньяҡ-көнсығыш һәм көнсығыш ярҙары һөҙәк, ҡомло пляж һыҙаты бар. Ярының ҡалған өлөшө ҡалҡыуыраҡ. Күлдең иң тәрән урыны — 16, 5 м, уртаса тәрәнлеге — 7,2 м, һыу күләме — 113 млн. м³. Күлгә ҡойған да, ағып сыҡҡан да йылға юҡ. Күлдең өҫкө йөҙөнөң уртаса майҙаны 15,6 км² тәшкил итә.
Күл яуым-төшөм, ағып төшкән шишмәләр менән туйына.
Күл уртаһында төньяҡ-көнбайышта һирәк осрай торған үҫемлектәре менән дан тотҡан утрау бар. Күлде өс яҡтан тауҙар уратҡан. Көньяҡта Гөлбикә менән Ҡыҙылтау. Уларҙың ярҙары текә.
Күл дә, тирә яғы-ла, утрау ҙа үҫемлектәргә, ҡош-ҡортҡа бай.
Күлдең һыуы саф, үтә күренмәле, йомшаҡ. Химик составы буйынса магний төркөмөнең сульфат класлы сульфат-натрий тибына ҡарай.
Яр буйында ял йорттары урынлашҡан. Төньяҡ яры буйлап автомобиль юлы үтә.
Күл һаҡлауға алынған тәбиғәт объекты — 1995 йылдың 18 ғинуарында — «Ҡандракүл» тәбиғәт паркы булдырылды.
Атамаһы
Күлдең исеме «хан» һәм «тора» (боронғо төрки теле — ҡәлғә), «күл» (озеро) һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән, йәғни һүҙмә-һүҙ — «Хан ҡәлғәһе торған күл» тигәнде аңлата. Б. А. Моратов фекренсә, Ҡандра атамаһы был күл эргәһендә йәшәгән ҡандра йылан башҡорттары менән бәйле, был исем 'ҡондоҙ йылғаһынан күсеп килгән йыландар' тигәнде аңлата. Ҡондоҙ йылғаһы — Ҡондорса  — ҡандра йылан (ҡондорса йылан) ырыуы ата-бабаларының XIV быуатта беренсе ултырған урынының атамаһы.
Башҡорттарҙа йылға-күлдәргә, шул иҫәптән Ҡандракүлгә лә бәйле төрлө миф-риүәйәттәр күп. Күлде бүлеп торған «Гөбәкә Ҡандра» тауы булған. Бер заман был тау түбәнәйгән, һәм күл һыуы хәҙерге урынына ағып төшкән; унан ҡырағай аттар өйөрө сыҡҡан, сөнки күл буйында аттар йәшәгән арандар йәки атлыҡсалар торған, йыш ҡына Ҡандра-Ҡотой ярҙарының бер өлөшөн әлегә тиклем «Йылҡы туплауы» («Стойло коней»)» тип йөрөтәләр. Ә икенсе бер легендала телгә алынған һыу батшаһы ике күлгә: Ҡандра һәм Асылы күлдәренә эйә булған тиелә.
Асылыкүл менән Ҡандракүл һыу аҫты юлы менән бәйләнгән тигән фараз да йәшәй ауыҙ-тел ижадында.
Табога (Икса ҡушылдығы)
Табога  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икса йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әбделхәмит I
Әбделхәмит I (1725 йыл — 7 апрель 1789 йыл, (ғосманса عبد الحميد اول‎ — Abd ül-Hamîd-i evvel, төрөксә — Birinci Abdülhamit), Ғосман империяһының 27-се солтаны. Ул — солтан Әхмәт III-сөнөң улы, 1774-се йылдың 21-се ғинуарында ағаһы Мостафа III-сөнән һуң тәхеткә ултыра. thumb|һул|180px|Әбделхәмит I Оҙайлы ваҡыт дауамында һарайҙа дәүләт эштәренән ситтә тороу Әбделхәмитте диндар, Хоҙайҙан ҡурҡыусы һәм мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә яй кешегә әйләндерә. Уның тәхеттә ултырыуы ваҡытында дәүләттең иҡтисади сығанаҡтары янычарҙарға ғәҙәти хеҙмәт хаҡын түләргә аҡса етмәҫлек дәрәжәгә барып етә.
Әбделхәмит солтан тәхеткә ултырғандан һуң бер йыл да үтмәй, Рәсәй менән һуғыш башлана. Төрөктәр Козлуджа янында еңелә һәм 1774 йылдың 21 июлендә Көсөк-Ҡайнарсы солох килешеүенә ҡул ҡуйырға мәжбүр була. Был килешеүгә ярашлы, Рәсәйгә Ҡара диңгеҙҙә хәрби-диңгеҙ флоты булдырырға, Балҡан һәм Ҡырым ярымутрауҙарында йәшәгән Ғосман империяһының мосолман булмаған халҡына үҙ тәьҫирен йәйергә хоҡуҡ бирелә.
Етди еңелеүҙәр Әбделхәмитте административ һәм хәрби реформалар үткәрергә мәжбүр итә.
Сирияла һәм Мореяла баш күтәреүселәргә ҡаршы көрәштә ҡайһы бер уңыштар Рәсәй тулыһынса үҙ ҡарамағына алырға ниәтләгән Ҡырымды юғалтыуҙы ҡаплау алмай. 1787 йылда Рәсәй менән ҡабаттан һуғыш башлана. Был һуғышта 1788 йылдан Австрия ла ҡатнаша. Әммә Австрия императоры Иосиф II тулыһынса Екатерина II яғында була һәм уның Ҡырымға еңеүле һөжүменә булышлыҡ итә. 1788 йылда Рәсәй Очаков ҡалаһын тартып ала.
Солтан Әбделхәмит I, Очаковтың ҡолауынан уң 4 ай үткәс, 64 йәштә апоплексия һуғыуынан вафат була.
Ҡыуатова Әлмира Шәриф ҡыҙы
Ҡыуатова Әлмира Шәриф ҡыҙы (30 октябрь 1957) — театр һәм кино актёры, режиссёр. 1983 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2004).
Биографияһы
1975 йылда Өфөләге 1-се һанлы интернат-мәктәпте (хәҙер Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты), 1979 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын, ә 1997 йылда — Рәсәй сәнғәт, мәҙәниәт һәм туризм хеҙмәткәрҙәрен белемен камиллаштырыу институтын тамамлаған.
1979 йылдан Салауат башҡорт дәүләт драма театрында эшләй (1990—1991).
2003—2006 йылдарҙа Республика халых ижады үҙәгенең сәнғәт етәксеһе (Өфө).
Хеҙмәттәре
Сибай, Стәрлетамаҡ, Учалы филармонияларының концерт программалары авторы.
Яңы Һамар
Яңы Һамар (Новая Самарка) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 6 кеше. Почта индексы — 452050, ОКАТО коды — 80212822006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Песчаный (Хант-Манси автономиялы округы)
Песчаный — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Сургут райондағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628444, ОКАТО коды — 71126920002.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Гёпферсдорф
Гёпферсдорф (Gopfersdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 234 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,92 км2. Диңгеҙ кимәленән 260 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4618 һәм автомобиль коды — ABG.
Пырза
Пырза — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Рәхмәтуллин Мөхәммәт Абдрахман улы
Рәхмәтуллин Мөхәммәт Абдрахман улы (Рахматуллин Мухаммат Абдрахманович; 1915 йыл — 1972 йыл) — театр ҡурайсы-актёры, Башҡорт дәүләт филармонияһының ҡурайсыһы.
Багайдат
Багайдат — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы/ Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тонгул йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Пырза
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Багайдат
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Рәхмәтуллин Мөхәммәт Абдрахман улы
Биографияһы
Мөхәммәт Рәхмәтуллин 1915 йылда Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районы) Салауат ауылында тыуған. 1921 йылғы аслыҡта йәтим ҡала һәм һарыҡ көтөп тамаҡ туйҙырырға мәжбүр була. Ауылдашы, оҫта ҡурайсы Мотаһар Кәримовтан ҡурайҙа уйнау серҙәренә төшөнә. Тиҙ арала тирә-йүнгә оҫта ҡурайсы булып таныла. 16 йәшлек егетте Өфөгә Башҡорт дәүләт театрына ҡурайсы-актёр итеп эшкә саҡыралар. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Башҡортостан артистарының фронт бригадаһы составында яугирҙар алдында ҡуйылған концерттарҙа ҡатнаша.
1955 йылда уны Башҡорт дәүләт филармонияһына солист-ҡурайсы итеп эшкә саҡыралар. Ул сәхнәгә башҡорттарҙан беренсе музыкаль белемле скрипкасы Ахун Кучуков менән бергә сыға башлай. Был осрашыу уның яҙмышына хәл иткес йоғонто яһай. Ансамблдә уйнау серҙәрен тап Ахун Кучуковтан үҙләштергәндер, сөнки Мөхәммәт Рәхмәтуллинда ансамлде тойоу бик юғары кимәлдә була.
''Бөйөк йыраусылар Сөләймән Абдуллин башҡарыуында «Урал», «Уйыл», «Зөлхизә», Иншар Солтанбаев башҡарыуында «Буранбай» йырҙарының, был исемлекте дауам итергә мөмкин, яҙмалары оҙон көй йырлау өлгөһө тип ҡабул ителә икән, бында музыкаль оҙатыусы, ҡурайсы Мөхәммәт Рәхмәтуллиндың өлөшө ҙур. Оҫта аккомпаниатор йырсыға ҡанат ҡуя,..''
Төп эшенән тыш йәш быуынға ҡурай серҙәрен өйрәтеү менән әүҙем шөғөлләнә ҡурайсы. 70-се йылдар башында Башҡорт дәүләт медицина университетында ҡурай түңәрәге алып бара. 1970 йылда В. И. Лениндың 100-йыллығына арнап үткәрелгән концертта ҡатнашыусы 100 ҡурайсынан торған ансамбль составында уның шәкерттәре лә ҡатнаша.
Мөхәммәт Рәхмәтуллин 1972 йылда Өфө ҡалаһында вафат була.
Багайдат
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пырза
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ишмөхәмәтов Айҙар Айрат улы
Ишмөхәмәтов Айҙар Айрат улы (1 июль 1957 йыл) — ғалим-терапевт, фармокология маркетологы, медицина фәндәре докторы (2001), профессор (2003). Рәсәй Фәндәр Академияһының мөхбир- ағзаһы, генераль директор, иммунобиологик препараттар етештереүҙе ойоштороу һәм уларҙың технологияһы кафедраһы мөдире, «Ремедиум» журналының баш мөхәррире, Пирогов ордены кавалеры (2022)
Биографияһы
Айҙар Айрат улы Ишмөхәмәтов 1957 йылдың 1 июлендә Өфө ҡалаһында тыуа. И. М. Сеченов исемендәге 1‑се Мәскәү медицина институтын тамамлағандан һуң (1980) шунда уҡ хеҙмәт юлын башлай. 2001 йылдан алып лаборатория мөдире.
Эш урыны — «М. Чумаков исемендәге Иммунобиологик препараттарҙы тикшереү һәм эшкәртеү федераль ғилми үҙәге» федераль дәүләт бюджет учреждениеһы, генераль директор.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлеге эске ауырыуҙарҙы дауалағанда иммунология проблемаларына, һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороу моделдәрен, дарыу әйләнеше өлкәһендә маркетинг һәм мәғлүмәт технологияларын эшләүгә арналған. Ишмөхәмәтов А. А. ревматоид артрит менән ауырығандарҙа иммун статусы боҙолоуын һәм плазмаферезға ҡарата индивидуаль һиҙгерлекте билдәләү ысулдарын эшләй һәм дауалау практикаһына индерә. 50‑нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 4 уйлап табыу авторы.
1. Ревматоид артрит менән ауырығандарҙа иммун статусы боҙолоуын һәм плазмаферезға ҡарата индивидуаль һиҙгерлекте билдәләү ысулдарын эшләй һәм дауалау практикаһына индерә.
2. Фармацевтика тармағының көнүҙәк хәлен сағылдырған мәғлүмәти-аналитика системаларҙы төҙөүҙең уникаль ысулдары булдырыла.
3. Дарыу саралары әйләнеше өлкәһендә берҙәм мәғлүмәт мөхитен булдырыу буйынса төп принциптар формалаштырыла һәм нигеҙләнә.
4. Рәсәй Федерацияһы Һаулыҡ һағы министрыүлығы Дәүләт контроле органдарының Берҙәм мәғлүмәт-эҙләү системаһы эшләнгән.
5. Дарыу сараларының Дәүләт реестры төҙөлгән һәм нәшер ителгән.
6. "Рәсәй Фәндәр Академияһының М. П. Чумаков исемендәге Иммунобиологик препараттарҙы тикшереү һәм эшкәртеү буйынса федераль ғилми үҙәк"те үҫтереү концепцияһын тәҡдим итә. Был концепция инновацион препараттарҙы булдырыуҙың фәнни, технологик һәм етештереү аспекттарын берләштереү мөмкинлеген бирә. Һөҙөмтәлә ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә байтаҡ вирустарға ҡапшы вакциналар эшләү мөмкинлеге тыуа.
Әр-Рәғд сүрәһе
Әр-Рәғд сүрәһе (الرعد, Күк күкрәү ) — Ҡөрьән Кәримдең 13 сүрәһе. Мәҙинәлә иңгән сүрә, 43 аяттан тора.
Еловый (йылға)
Еловый — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ерекле ГЭС-ы
Ерекле ГЭС-ы — Ырымбур өлкәһе Яйыҡ йылғаһындағы гидроэлектростанция, Ерекле ауылы янында урынлашҡан. Уралдағы иң ҙур гидроэлектростанция. Ерекле ГЭС-ы — Ерекле ГРЭС-ы берҙәм етештереү комплексының бер өлөшө.
Тарихы
1932 йылда уҡ Яйыҡ йылғаһын комплекслы файҙаланыу мөмкинлектәре буйынса эҙләнеүҙәр үткәрелә һәм ГЭС төҙөү билдәләнә. Станция төҙөлөшө СССР Совнаркомы эргәһендәге Иҡтисади совет тарафынан «Донбасс һәм Яйыҡ йылғаларында гидроэлектростанциялар төҙөү, шулай уҡ Донбасс һәм Яйыҡ сәнәғәт райондарын тәьмин итеү өсөн һыуһаҡлағыстар төҙөү тураһында» ҡарар менән раҫланған. Ерекле ГЭС-ының проектын 1941 йылда МосГИДЭП эшләгән, техник проект иһә — 1947 йылда (1952 йылда ғына раҫланған)
1941 йылда Ерекле ГЭС-ын төҙөү буйынса әҙерлек эштәре башлана, ләкин һуғыш башланыу менән туҡтатыла, һәм 1943 йылда яңынан тергеҙелә. 1957 йылда һыуһаҡлағыс төҙөлөп бөтә, һәм һыу тултырыу башлана. Ерекле һыуһаҡлағысы тәүге тапҡыр 1966 йылда НПУ (нормальный подпорный уровень) кимәленә еткереп тултырыла.
Грязнуха (Идолга ҡушылдығы)
Грязнуха  — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Идолга йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Юл турғайы
Юл турғайы Лапландский подорожник, Calcarius lapponicus) — турғай һымаҡтар ғаиләһендәге ҡош.
Ҡылыҡһырлама
Турғай ҙурлыҡ. Ерҙән генә йөрөйҙәр, ағастарға ҡунмайҙар. Башлыса юл буйлап сүпләнеп йүгерәләр. Түбәһе, һырты ҡара-көрән. Ҡанаттары нәҙек аҡ юлаҡлы һорғолт көрән. Ҡорһағы, ҡойроғо аҡ, тамағы аҡһыл һары. Аҡһыл ерән түшендә ваҡ. ҡына ҡара таптары бар. Ҡыр турғайынан ҡара ҡауырһындары булмауы менән айырыла.
Тауышы
Тауышы яңғырауыҡлы: «тик-тик-тик».
Йәшәү рәүеше
Юл буйҙарындағы асыҡ урындарҙа „йөрөй. Башлыса үлән орлоҡтары менән туҡлана. Беҙҙең яҡтарға тик ҡышҡа ғына килә (октябрь айҙарында килеп, февраль аҙаҡтарында төньяҡҡа ҡайталар), һирәк осрай. Беҙҙең яҡта оя ҡормай. thumb|left|200px|Ҡышҡы ҡауырһында
Тадья
Тадья — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Татош (Оло Татош) йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ерекле (ҡасаба)
Ерекле 1946 йылда ҡала тибындағы ҡасаба статусын алған. 1999 йылдан Ерекле — ауыл тораҡ пункты.
Ҡасабала сәнәғәт төп предприятиеһы — Ерекле ГЭС-ы.
Европа берлеге
Европа берлеге (ЕБ) — 27 Европа дәүләтенең иҡтисади һәм сәйәси берләшмәһе.
Европа берлеге 1992 йылда Европа иҡтисади берләшмәһе нигеҙендә Маастрихт килешеүе менән ойошторола, 1993 йылдың 1 ноябрендә үҙ көсөнә инә һәм төбәк интеграцияһына йүнәлтелә.
ЕБ — халыҡ-ара ойошма (дәүләт-ара дәүләтселек) һәм дәүләттең билдәләрен берләштергән халыҡ-ара берәмек, әммә юридик яҡтан икелә түгел.
Союз илдәрендә көсө булған стандартлаштырылған закондар системаһы ярҙамында, кешеләр, тауарҙар һәм булышлыҡтарҙың ирекле хәрәкәтен гарантиялаусы, шул иҫәптән илдәр-ағзалар һәм башҡа Европа илдәре ингән Шенген зонаһы сиктәрендә паспорт контролен туҡтатҡан дөйөм баҙар булдырылған.
Халыҡ-ара асыҡ хоҡуҡ субъекты булараҡ, Европа берлеге халыҡ-ара мөнәсәбәттәрҙә ҡатнашыу һәм халыҡ-ара килешеүҙәр төҙөү вәкәләтенә эйә. Берҙәм тышҡы һәм оборона сәйәсәтен уҙғарыуын күҙ уңында тотҡан дөйөм тышҡы хәүефһеҙлек сәйәсәте ойошторолған.
Бөтә донъя буйынса ЕБ-ның даими дипломатик миссиялары ойошторолған, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһында, Бөтә донъя сауҙа ойошмаһында, Ҙур Етәүҙә (Большая Семёрка) һәм Егерме ил төркөмөндә (группа Двадцатки) вәкиллектәре эшләй. ЕБ делегациялары ЕБ илселәре менән етәкләнә.
Европа берлегенең институттары булып Европа советы, Европа комиссияһы (хөкүмәт), Европа берлеге советы (рәсми исеме — Совет, Министрҙар Советы), Европа берлеге Суды, Европа иҫәпләү палатаһы, Европа үҙәк банкы һәм Европа парламенты торалар. Европа парламенты ЕБ граждандары менән һәр биш йыл һайын һайлана.
Союз хоҡуҡи суд һәм эске эштәр өлкәһендә закондар сығарыу акттарын (директивтарҙы, закондарҙы һәм ҡарарҙарҙы) ҡабул итә, шулай уҡ сауҙа, ауыл хужалығы, балыҡсылыҡ һәм төбәк үҫеш өлкәһендә дөйөм сәйәсәт эшләй.
450 миллион кеше һаны менән Европа берлеге илдәре 2018 йылда донъяның тулайым эске продуктында тотош ЕБ өлөшө һатып алыу мөмкинлеге паритету буйынса 23 процент самаһы һәм номиналь ЭТП буйынса 19 процент самаһы (16,1 триллион доллар) тәшкил иткән.
Европа берлегенең ун туғыҙ иле берҙәм валюта — евроны әйләнешкә индереләр, ул Европа иҡтисади союзын — еврозонаны булдыра.
2012 йылда Европа берлегенә Тыныслыҡ өсөн Нобель премияһы бирелә. 2017 йылда ЕБ Астурий принцессаһы премияһына лайыҡ була.
Дәүләт-ағзалар
Европа берлегенә 27 ил ҡушылған:
Берлектә ҡатнашҡан илдәр һаны тәүге алтынан — Бельгия, Көнбайыш Германия, Италия, Люксембург, Нидерланд һәм Франция — бөгөнгө киңәйтеү юлы менән 27 илгә тиклем артҡан: Һөйләшеүҙәргә ҡушылыу менән илдәр үҙ суверенитеттарын дөйөм рәүештә эшләгән берлек институттарындағы вәкиллеккә алмашыу өсөн сикләйҙәр.
Европа берлегенә инеү өсөн ил-кандидат 1993 йылдың июнендә Копенгагенда Европа советы ултырышында ҡабул ителгән һәм 1995 йылдың декабрендә Мадридта Европа советы ултырышында раҫланған Копенгаген критерийҙарына тап килергә тейеш. Критерийҙар дәүләттә демократик принциптар, кеше хоҡуҡтарын яҡлау һәм хөрмәт принциптары, шулай уҡ хоҡуҡи дәүләт принцибы үтәлеүен талап итәләр. Шулай уҡ илдә конкурентлыҡҡа һәләтле баҙар иҡтисады булырға һәм ЕБ-ның дөйөм ҡәғиҙәләре һәм стандарттары, шул иҫәптән сәйәси, иҡтисади һәм валюта союзы маҡсаттарына бирелгәнлек танылырға тейеш.
Әлеге ваҡытта 5 ил кандидат статусына эйә һәм ағзалыҡ тураһында һөйләшеүҙәр алып бара:
Босния һәм Герцеговина киңәйтеү рәсми программаһына инә (2016 йылдың февралендә ил ЕБ-ға инеүгә заявка биргән). Косово шулай уҡ был программаға инә, ләкин Европа комиссияһы уны бойондороҡһоҙ дәүләттәргә индермәй, сөнки илдең Сербиянан бойондороҡһоҙлоғо бөтә берлек ағзалары менән танылмаған.
Европа берлегенә ҡушылырға йыйынмаған йәки уның менән интеграция процесында булған, өлөшләтә берлек иҡтисадында ҡатнашҡан һәм ҡайһы бер директиваларҙы үтәгән Европа илдәре исемлеге:
Шулай уҡ берлек иҡтисадында, Рим килешеүенең 4-се өлөшө һәм ике яҡлы килешеүҙәр сиктәрендә, берлектә булмаған һәм Дания, Нидерланд һәм Франция менән айырым мөнәсәбәттәр менән бәйләнгән илдәр һәм территориялар ҡатнашалар :
Ҡайһы бер дәүләттәр-ағзалар территорияларына ҡарата ҡайһы бер дөйөм Европа сәйәсмәне һәм ҡағиҙәләренән ситкә китеү ҡаралған :
Шул уҡ ваҡытта берлек иҡтисадынан ситтә башҡа дәүләт-ағзалар территориялары тора:
Тарихы
Европа тарихы дауамында күп йылдар аҡыл эйәләре тәҡдим иткән панъевропеизм идеялары Икенсе донъя һуғышынан һуң айырыуса ҙур көс менән яңғырай. Һуғыштан һуң континентта бер нисә ойошма барлыҡҡа килә: Европа советы, НАТО, Көнбайыш Европа берлеге.
Тыныс Европа — берләшеү башы (1945—1959)
Заманса Европа берлеген булдырыу яғына тәүге аҙым 1951 йылда эшләнә: Бельгия, Көнбайыш Германия, Нидерланд, Люксембург, Франция, Италия Европа күмер берләшмәһен (ECSC — European Coal and Steel Community) булдырыу тураһында килешеүгә ҡул ҡуялар һәм 1952 йылдың июлендә үҙ көсөнә инә. Уның маҡсаты күмер һәм ҡорос етештереү буйынса европа ресурстарын берләштереү була.
1957 йылда ошо уҡ алты дәүләт иҡтисади интеграцияны тәрәнәйтеү маҡсаты менән Европа иҡтисади берләшмәһен (EEC — European Economic Community) һәм атом энергияһы буйынса Европа берләшме (Евратом, Euratom — European Atomic Energy Community) ойоштора. Был өс Европа Берләшмәһе араһында иң мөһиме һәм компетенция яғынан киңе — ЕИБ.
Был Европа берләшмәләрен заманса Европа берлегенә үҫеү һәм әүерелдереү процесы, беренсенән, идара итеү функциялары милли кимәл өҫтөнә тапшырыу һәм, икенсенән, интеграцияла ҡатнашыусылар һанын арттырыу юлы менән бара.
Киңәйеү тарихы
{{legend|#A3EEA3|киңәйеү}}{{legend|#FFAEB9|сығыу}}
Евроинтеграцияны тәрәнәйтеү тарихында төп ваҡиғалар
Әлеге ваҡытта Евросоюз эсендә интеграцияның төрлө дәрәжәһен күҙ уңында тотҡан өс килешеү эшләй: Европа берлеге ағзаһы, евро зонаһында ағзалыҡ һәм Шенген килешеүендә ҡатнашыу. Европа берлегендәге ағзалыҡ Шенген килешеүендә ҡатнашыуҙы мотлаҡ талап итмәй. ЕБ-нең бөтә илдәре лә евро зонаһына инмәй. Интеграцияның төрлө дәрәжә миҫалдары:
Политик перспективалар
[[Файл:EU members where more people in favor of the European Federation.png|thumb|Европа илдәре федерацияһын булдырыу идеяһына ЕБ граждандарының мөнәсәбәте
]] 2012 йылдың 19 сентябрендә ул ваҡыттағы 27 Евросоюз илдәренең 11-нең сит ил эштәре министрлығы башлыҡтары Европа берлегенең буласаҡ мәсьәләләре буйынса төркөм ултырышы йомғаҡтары буйынса ҡабул ителгән реформа проектын тәҡдим итәләр. Буласаҡ Евросоюз һорауҙары буйынса, Австрия, Бельгия, Германия, Дания, Испания, Италия, Люксембург, Нидерланд, Польша, Португалия һәм Франция сит ил эштәре министрҙары төркөмө дөйөм тауыш биреү юлы менән һайланған президент вазифаһын, сит ил эштәре министрлығын, берҙәм Европа инеү визаһын булдырыуҙы һәм, бәлки, берҙәм армияны формалаштырыуҙы тәҡдим итте. Был төркөмдә Германия һәм Франция төп ролде уйнай, йәғни Евросоюзда иң ҙур һәм иң йоғонтоло дәүләттәр.
Европа Советы
ЕБ-нең дәүләт һәм хөкүмәт башлыҡтарынан торған юғары сәйәси орган. Европа советы ағзалары булып Европа советы рәйесе һәм Европа комиссияһы рәйесе тора. Европа советын ойоштороу нигеҙе Франция президенты Шарль де Голльдың Европа союзы дәүләттәре лидерҙарының формаль булмаған саммиттарын үткәреү тураһындағы идеяһы була. Рәсми булмаған саммиттар 1961 йылдан алып үткәрелә, 1974 йылда Париждағы саммитта был тәжрибә Валери Жискар д’Эстена тәҡдиме буйынса рәсмиләштерәнә.
Совет ЕБ-нең үҫешенең төп стратегик йүнәлештәрен билдәләй. Сәйәси интеграцияның генераль линияһын булдырыу — Европа советының төп миссияһы. Министрҙар Советы менән бер рәттән Европа советы Европа интеграцияһының төп килешеүҙәрен үҙгәртеүҙә сәйәси вазифа менән дә билдәләнгән. Уның ултырыштары йылына дүрт тапҡырҙан да кәм булмай — йәки Брюсселдә, йә был ваҡытта Европа союзы Советын етәкләгән дәүләт-ағза булып торған рәйеслек иткән дәүләттә уҙғарыла. Ултырыштар ике көн дауам итә. Совет ҡарарҙары уларға ҡушылған дәүләттәргә мотлаҡ ҡағыла.
Европа советы сиктәрендә «тантаналы» етәкселек башҡарыла, был инде иң юғары кимәлдәге етәкселектең булыуы бер үк ваҡытта ҡабул ителгән ҡарарға әһәмиәт һәм юғары легитимлыҡ өҫтәй. Лиссабон договоры үҙ көсөнә ингәндән алып, йәғни 2009 йылдың декабренән, Европа советы ЕБ институттары структураһына рәсми рәүештә инә. Килешеү положениелары менән Европа советы рәйесе тигән яңы вазифа булдырыла, ул ЕБ ағзаларының дәүләт һәм хөкүмәт башлыҡтарының бөтә ултырыштарында ҡатнаша.
Европа советың ЕБ Советынан һәм Европа Советынан айырырға кәрәк.
Бюджеты
Евросоюзға ағза булып торған илдәрҙән аҡсалата бүлемдәрҙән, өсөнсө илдәрҙән тауарҙар импортына таможня пошлинаһынан, илдәр-ағзаларҙа йыйылған НДС-таң булған дәүләттәр һәм башҡа ерҙән килгән керемдәрҙән барлыҡҡа килгән үҙ бюджеты бар. ЕБ бюджеты дәүләт-ағзаларҙың эске милли килемдәренең 1 проценттан аҙ ғына күберәк тәшкил итә. 2013 йылда ул 150,9 миллиард евро булған. 2020 йылға бюджеттың килем өлөшө — 168,7, ә сығым 153,6 миллиард евро тәшкил иткән.
Дөйөм бюджет сығымдарының төп статьялары — дөйөм ауыл хужалығы сәйәсәте, социаль һәм төбәк сәйәсәте — уларға бөтә сығымдарҙың 80 процентына тиклем сарыф ителә. Ҡалған аҡсалар инновацион, сәнәғәт (конкуренциялы), транспорт, энергетика, экологик, мәҙәни һәм мәғариф сәйәсәте, шулай уҡ уның тышҡы һәм аппаратты тотоу сәйәсәте финанслана.
ЕБ-дә коррупция
Сесилия Мальмстрём эске сәйәсәт буйынса Европа комиссары докладына ярашлы, коррупция, кәм тигәндә, Европа иҡтисадина йыл һайын 120 миллиард евроға төшә. Докладта шулай уҡ коррупцияға ҡаршы көрәшкә етерлек иғтибар бирелмәүе һәм был проблеманың йыш ҡына кәметелеүе билдәләнә.
Ағалы-энеле Дроздовтар
Биографияһы
Дроздовтар ғаиләһендә өс ул һәм биш ҡыҙ була. Атаһы һыу 1917 йылда аталары, Григорий Пантелеевич, мәрхүм була, әсәйем, йорт хужабикәһе — Агриппина Марковна. Ата-әсә йортонда улдары: Павел Григорьевич ҡатыны Мария Андреяновна менән, Алексей Григорьевич ҡатыны Мария Михайловна менән, шулай уҡ кейәүгә сыҡмаған ҡыҙҙары: Фекла, Акулина һәм «ҙур» Дарья — билдәһеҙ. Өлкән улы Михаил айырым йәшәй. Беренсе донъя һуғышында ағалы-энеле Алексей һәм Павел Дроздовтар офицер була. Икенсе фараз буйынса — Павел хорунжий, ике георгий тәреле булып ҡайта, Алексей — чинһыҙ һәм бүләктәр менән ҡайта.
1917 йылдың яҙынан (башҡа мәғлүмәт буйынса — 1918 йылдан) буйынса көҙөндә 1919 йылдың көҙөнә саҡлы яҙыусының ата-әсәһе Александр Михайлович һәм Анастасия Даниловна Шолоховтар берҙән-бер улы М. А. Шолохов менән Дроздовтарҙың ярты йортонда фатирға төшә.
«Тымыҡ Дон» романы геройҙары прототиптары тураһында Михаил Александрович Шолохов былай яуап бирә:
1919 йылдың яҙында Үрге Дон казактары Совет власы яғынан темтеү, ҡулға алыуҙар, атып үлтереүҙәргә һәм башҡа ҡыҫырыҡлауҙарға ҡаршы баш күтәргәнлекән, Павел Дроздов, һуңғараҡ "Тымыҡ Дон"дағы Пётр Мелехов кеүек, баш күтәреүселәрҙең плешаковский-кривский өн етәкләй. Йөҙҙөң бер өлөшө 5-се Заамурский полкы эскадроны тарафынан уратып алына, шунан һуң, ғүмерҙәрен һаҡлау вәғәҙәләренә ышанып, биреләләр. Әммә бынан һуң 28 кеше (башҡа сығанаҡтар буйынса — 18-ҙән 24-кә тиклеме) казактар тарафынан, шул иҫәптән Павел Дроздов та (Павел Дроздов— терәп ике тапҡыр атып, ҡалғандары — ҡылыс менән сабып) үлтерелә.
Өс ай үткәс, Павелдың ҡатыны Мария Вилтов яр янында әсирҙәрҙе язалауҙа ҡатнашҡандарҙың береһен, шул хөкөм өсөн Дон ғәскәре командующийы генерал В. И. Сидорин уға рәхмәт әйткән һәм 500 һум ҡулаҡса менән бүләкләнгән Елан ревкомы ағзаһы Иван Алексеевич Сердиновты («Тымыҡ Дон» романында — Иван Алексеевич Котляров) атып үлтерә.
Аронова Раиса Ермолаевна
Аронова Раиса Ермолаевна (10 февраль 1920 йыл — 20 декабрь 1982 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби осоусы, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1946).
Биографияһы
Раиса Ермолаевна Аронова 1920 йылдың 10 февралендә Һарытау ҡалаһыныңы эшсе-тимер юлсылар ғаиләһендә тыуған.
95-се урта мәктәпте, аэроклуб, М. И. Калинин исемендәге Һарытау ауыл хужалығын механизациялау институтының ике курсын тамамлай. 1940 йылда Мәскәү авиация институтына күсә.
1941 йылдың октябрендә Ҡыҙыл Армияға китә. 1942 йылда Энгельс осоусылар хәрби мәктәбен тамамлай. Шул уҡ йылда ВКП(б) ағзаһы була.
Заказник (Таз ҡушылдығы)
Заказник — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 1333 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Аронова Раиса Ермолаевна
Биографияһы
1942 йылдың майынан Бөйөк Ватан һуғышында. Еңеүгә тиклем Төньяҡ-Кавказда 4-се һауа армияһы составында, 4-се Украин һәм 2-се Белорус фронттарында һуғыша. 46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкының өлкән осусыһы (325-се төнгө бомбардировка авиация дивизияһы, 4-се һауа армияһы, 2-се Белорус фронты) Кавказды обороналауҙа, Ҡырым, Белоруссия, Польшаны азат итеүҙә, Германия территорияһында дошманды тар-мар итеүҙә ҡатнаша.
Заказник (Таз ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аронова Раиса Ермолаевна
Биографияһы
1943 йылдың 23 мартында яралана. Самолетының борты менән йәнәшәлә зенит снаряды шартлай. Һөҙөмтәлә ул 34 янсыҡлы яра ала. Иң ҙур 17 ярсыҡты хирургты сығарып ала, ҡалған 17 ваҡ ярсыҡ ҡабырғаһында ғүмере буйына ҡала. Һәм улар тормоштан иртә китеүенә сәбәпсе була. Ҡалған ярсыҡтар едти ҡан ауырыуына килтерә, һәм уның үлеменә сәбәп була. Әммә был 39 йылдан һуң була. Ә ул саҡта, 1943 йылда, ул һауыға һәм һыҙланыуҙарына ҡарамаҫтан, осоуын дауам итә.
Хәрби батырлығы өсөн ике Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1943, 1945), 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1944), Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1942), «Кавказды обороналаған өсөн» һәм «1941—1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнә
1946 йылдың 15 майында 941 хәрби осош яһағаны, дошманға ҙур зыян килтергәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн Раиса Ермолаевна Ароноваға өсөн Ленин ордены һәм 8961-се «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Р. Е. Аронова Сит телдәр хәрби институтын тамамлай (1952). КПСС Үҙәк Комитеты, СССР Эске эштәр министрлығы һәм Дәүләт именлеге комитеты аппараттарында эшләй. Сит телдәрҙәге шифрлы дипломатик, хәрби, коммерция һәм агентура документтарын уҡыу һәм тәржемә итеү менән шөғөлләнә, сит ил дәүләттәренең шифрҙарын һәм кодтарын аналитик асыу эштәрендә ҡатнаша.
1961 йылдан майор Аронова — запаста. Мәскәүҙә йәшәй һәм эшләй.
1982 йылдың 20 декабрендә вафат була, Мәскәүҙә Кунцево зыяратында ерләнә.
Гёрен (Альтенбург)
Гёрен (Альтенбург) (Gohren (bei Altenburg)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 439 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,6 км2. Диңгеҙ кимәленән 225 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4603 һәм автомобиль коды — ABG.
Иҫке Муса (Шишмә районы)
Иҫке Муса (Старомусино) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 578 кеше. Почта индексы — 452165, ОКАТО коды — 80257870006.
Ибраһим сүрәһе
Ибраһим сүрәһе (إبراهيم, Ибраһим ) — Ҡөрьән Кәримдең 14 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 52 аяттан тора.
Баим
Баим (лог. Баимчик, Оло Баим) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы/ Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кия йылғаһының һул ярына тамағынан 260 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Босния һәм Герцеговина Республикаһы
Бо́сния һәм Герцегови́на Республикаһы — хәҙерге Босния һәм Герцеговина алдынан 1992 йылда Югославия Социалистик Федератив Республикаһынан бойондороҡһоҙлоҡ иғлан ителеүенән 1997 йылда Дейтон килешеүенең тулыһынса үҙ көсөнә инеүенә тиклем булған дәүләт. Дәүләт тарихының ҙур өлөшө Босний һуғышына тура килә, һуғыштың башланыр алдынан хорват һәм серб әҙселектәре тарафынан Республика территорияһында бойондороҡһоҙ танылмаған дәүләттәр Герцег-Босна Хорват Республикаһы һәм Серб Республикаһы төҙөлә. Фактик рәүештә, бойондороҡһоҙлоҡ иғлан ителгәндән һуң Босния һәм Герцеговина Республикаһының хөкүмәте тик бер генә халыҡтың — боснийҙарҙың мәнфәғәттәрен күрһәткән. Хәл 1994 йылда Вашингтон килешеүенә ҡул ҡуйғандан һуң үҙгәрә, килешеү һөҙөмтәһендә босний-хорваттарҙың Босния һәм Герцеговина Федерацияһының төҙөлә. 1995 йылдың аҙағында Дейтон килешеүенә ҡул ҡуйғандан һуң Серб Республикаһы ла альянсҡа ҡушыла. 1997 йылда Республика хәҙерге Босния һәм Герцеговинаға үҙгәртеп ҡорола.
Тарихы
1990 йылда уҙған Босния һәм Герцеговина Социалистик Республикаһында парламент һайлауҙарында өс милләт партиялары еңеү яулаған, улар коммунистарҙы властан ситләтеү маҡсатында ирекле коалиция булдырған. Күпмелер ваҡыт үткәс Словения, ә артабан Хорватия үҙҙәренең Югославия Социалистик Федератив Республикаһынан бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итәләр, был Босния һәм Герцеговина Социалистик Республикаһы параментында тарҡау тыуҙырған: хорват һәм босний депутаттары Югославия Социалистик Федератив Республикаһы составынан сығыу өсөн сығыш яһаған, шул уҡ ваҡытта сербтар Югославия составында ҡалыу яҡлы булған. 1991 йылдың октябрендә парламент тарафынан бойондороҡһоҙлоҡ декларацияһы ҡабул ителә, 1992 йылдың 29 февралендә һәм 1 мартында Югославия Социалистик Федератив Республикаһынан бойондороҡһоҙлоҡ тураһында дөйөм Босния референдумы уҙғарыла, бында һайлауҙарҙа ҡатнашҡандарҙың 98 % Югославиянан сығыу өсөн тауыш биргән. Босния сербтарының күптәре референдумда ҡатнашмаған.
Тәүге етди һөжүм серб яғынан 1992 йылдың мартында Көнсығыш һәм Төньяҡ Боснияла башланған. Низағтың тиҙ таралыуы һөҙөмтәһендә 6 апрелдә (бойондороҡһоҙлоҡ рәсми иғлан ителгән көн) Сараевола киң масштаблы хәрби хәрәкәттәр башланған. Республиканың бойондороҡһоҙлоғон халыҡ-ара танылыуы Югославия халыҡ армияһын уның территорияһынан сығырға мәжбүр иткән, шулай ҙа күп кенә һалдаттар һәм офицерҙар Серб Республикаһында ҡалып уның армияһына ингән. Югославия халыҡ армияһы складтарында ҡоралланып һәм ирекмәндәр йөҙөндә өҫтәмә көс алып, Серб Республикаһының армияһы 1992 йыл дауамында Боснияның ҙур өлөшө өҫтөндә контроль урынлаштыра алған.
1992 йылдың 6 майында Австрияның Грац ҡалаһында Серб Респуликаһы президенты Радован Караджич һәм Герцег-Босна Хорват Республикаһы президенты Мате Бобан араһында рәсми Босния хөкүмәте контролдә тотҡан территорияларҙы алыу өсөн серб менән хорват араһындағы хәрби хәрәкәттәрҙе туҡтатыу тураһында килешеү төҙөлгән. Был ваҡытҡа ҡарай Босния һәм Герцеговинаның 70 % сербтарҙың контроле аҫтында булған. Килешеү 1992 йылдың 19 июнендә хорват-босний низағының башланыуына нигеҙ булып торған.
1994 йылдың мартында боснийҙар һәм хорваттар араһында ҡул ҡуйылған Вашингтон килешеүе улар араһында ҡораллы ҡаршылыҡты туҡтатыуға һәм Босния һәм Герцеговина Федерацияһының ойошторолоуына килтергән. 1995 йылдың 14 декабрендә Парижда Босния һәм Герцеговина Республикаһы президенты Алия Изетбегович, Сербия президенты Слободан Милошевич һәм Хорватия президенты Франьо Туджман араһында ҡул ҡуйылған Дейтон килешеүе Босния һуғышын туҡтатҡан һәм Серб Республикаһын Босния һәм Герцеговинаға интеграциялауының баш нөктәһе булып торған.
Хәрби хәрәкәттәрҙең өс йыл эсендә 95 меңдән 100 меңгә тиклем кеше һәләк булған, 2 миллиондан ашыу кеше ҡасаҡтар булып киткән.
Русскинская
Русскинская — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Сургут райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 1691 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628446, ОКАТО коды — 71126930001.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Ингрид Шведская
Ингрид Шведская (Швеция принцессаһы Ингрид) (Ingrid of SwedenOf Sweden Ingrid), Луиза София Виктория Ингрид Маргарет (Ingrid Victoria Sofia Louise Margareta)); 28 март 1910 йыл — 7 ноябрь 2000 йыл) — Швеция принцессаһы һәм Дания короле IX Фредериктың ҡатыны, королева Маргрете II әсәһе.
Биографияһы
Принцесса Ингрид Стокгольмда король Густав VI Адольф һәм уның беренсе ҡатыны, принцесса Маргарита Коннауттың өсөнсө балаһы була. Ул шулай уҡ королева Викторияның бүләсәре. Ингрид әсәһе 1920 йылда вафат була. Өс йылдан һуң атаһы леди Луиза Маунтбеттенға өйләнә. Луиза Ингридтың өс туған апаһы була. Икенсе никахта уның атаһының балалары булмай. Ингрид бала саҡта уҡ үҙен бик етди тотоусан һәм үҙ бурысына намыҫ менән ҡараусан булып үҫә.
1928 йылда Ингрид Уэльс принцын осрата, һәм ҡайһы бер кешеләр Ингридты принц ҡатыны булып китә тип уйлай. Уэльс принцы уның өс туған ағаһы була. Уның әсәһе, Маргарита Коннаутская, һәм король Георг V — ике туған апалы-энеле була, һәм уоларҙың икеһе лә — королева Виктория ейәндәре. Әммә йәрәшеү килеп сыҡмай.
Дания принцы Фредерик һәм Ингридт 1935 йылда Швеция өсөн иң мөһим ваҡиғаларҙың береһе була. Ингрид 1935 йылда шулай уҡ радиола үҙ шиғырҙарын уҡый. Быға матбуғатта ҙур иғтибар бүленә.
Ғаиләһе
Принцесса Ингрид Дания һәм Исландия тәхете вариҫы принц Фредерикка 1935 йылдың 24 майында кейәүгә сыға. Улар Швеция короле Оскар I аша өс туғандар була. Бадендың бөйөк герцогы Леопольд I аша ла улар өс туғандар. Ә Рәсәй императоры Павел I аша Фредерик — Ингридтың әсәһенең биш туған энеһе. Ире 1947 йылдың 20 апрелендә тәхеткә ултырғас, Ингрид Дания королеваһы була. Улар ғаиләһендә өс бала булған:
Данияла
Ингрид яҡшы белем ала һәм спорт менән ҡыҙыҡһына, бигерәк тә һыбай йөрөү, саңғы, теннис менән. Ул бик иртә водитель хоҡуғы ала.
1940 йылда, оккупациға тиклем, ул «Дания ҡатын-ҡыҙҙары хәрби йәмғиәте» лидеры була. Дания немец оккупацияһы ваҡытында Ингрид батырлыҡ һәм намыҫлылыҡ күрһәтә. Дания король йорто баҫҡынсыларға ҡаршы көрәшеүсе көстәр символы була. Ингрид дат халҡына теләктәшлек күрһәтеп килә, һуғыш ваҡытында ул йыш ҡына Копенгаген урамдарында велосипедта йөрөй йәки балаһы менән тышта йөрөй. Ул асыҡтан-асыҡ оккупацион көстәр менән иҫәпләшмәй. Олатаһы, Швеция короле, уның хәүефһеҙлеге тураһында борсолоп, 1941 йылда «династия өсөн» Ингридтың үҙен тыйнағыраҡ тотоуын һәм хәүефһеҙлек һаҡлауын талап итеп хат ебәрә, ә Ингрид асыуланып быға буйһоноуҙан баш тарта. Ҡатын үҙе ҡараштарын иренең уртаҡлашыуы менән файҙалана. Ингрид 1947 йылда Дания королеваһы була. Ул Дания короллегенең традицияларын реформалаштыра, бик күп иҫке йолаларҙы юҡҡа сығара һәм рәсми ҡабул итеүҙең атмосфераһын йомшарта. Ул баҡсасылыҡ һәм сәнғәт менән ҡыҙыҡһына.
1972 йылда Ингрид тол ҡала. Шул уҡ йылда уның ҡыҙҙары һәм ейәне өйҙә булмағанлыҡтан уларҙың регенты итеп тәғәйенләнә. Был ғәҙәттән тыш хәл була, сөнки 1871 йылдың конституцияһы буйынса, монарх булмаған саҡта, бары тик вариҫ принцҡа ғына регент булыу рөхсәт ителгән була. Ул бик күп йәмәғәт ойошмаларының яҡлаусыһы була. Был ойошмаларҙы ул бер-бер артлы принцесса Бенедиктаға тапшыра. Королева бик ныҡ энергиялы һәм төрлө хәлдәргә лә әҙер торған ҡатын-ҡыҙ була. Дат телен яҡшы белгән Ингрид, феминистка булып, ҡатын-ҡыҙҙарҙҙың, ир-аттың һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың тигеҙлеге өсөн сығыш яһай.
Королева Ингрид 2000 йылдың 7 ноябрендә Фреденсборг һарайында вафат була һәм Копенгагендан алыҫ булмаған Роскилдағы кафедраль собор стенаһы янында ире Фредерик I менән йәнәшә ерләнә.
Радыш
Радыш — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кичменьга йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хәлил ҡасаба советы
Хәлил ҡасаба советы— Ырымбур өлкәһе Гай районындағыауыл биләмәһе статусы булған административ-территориаль берәмек. Элгәре муниципаль берәмек булған.
Административ үҙәге — Хәлил ҡасабаһы
Тарихы
2015 йылдың 1 июнендә Гай районына ингән муниципаль берәмек ауыл биләмәләре Гөбөрлө, Камейкино, Ҡалпаҡ, Яңы Николаевка, Яңы Петропавловск, Репино ауыл советтары, Ерекле, Хәлил ҡасаба советтары Ырымбур өлкәһе Гай ҡалаһы ҡала округы менән берләшә.
Яңы Бикташ
Яңы Бикташ (Новый Биктяш) — Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 315 кеше була. Почта индексы — 452042, ОКАТО коды — 80212843006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Гёрен-Дёлен
Гёрен-Дёлен (Gohren-Dohlen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 130 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,58 км2. Диңгеҙ кимәленән 333 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7950 һәм автомобиль коды — GRZ.
Тайжо
Тайжо — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шуделька йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Баимчик
Баимчик — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы/ Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кия йылғаһының һул ярына тамағынан 259 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Тайжо
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.