cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сухаревка (Кама ҡушылдығы)
Сухаревка  — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 228 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем,   Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ  Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һылтанмалар
Категория:Удмуртия йылғалары
Ац
Ац — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сочи йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Махкетинская-Шауда
Махкетинская-Шауда (МахкатӀан Шовда) — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Джалка йылғаһының һул ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Ац
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Шепси йылғаһының көнбайыш сигенән Псоу йылғаһына тиклем (РФ һәм Грузия сиге). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Махкетинская-Шауда
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ыраутау (һырт)
Этимологияһы
Ололарҙың әйтеүенсә, һырт атамаһы "ырау", йәғни "ырамлы" тигән һүҙ менән тамырҙаш. Уҙған быуаттың тәүге яртыһында һүҙ башында "Ы" хәрефе булмай тигән ҡағиҙә уйлап сығарып, ошо хәрефкә башланған күп кенә исемдәр ҙә киҫелеүгә дусар булған.Атама "урау" тигән һүҙҙән дә килеп сығыуы ихтимал, әйтелештә ул "ырау"ға әйләнеп, шунан инде "Рау" тип кенә ҡалыуы ла ихтимал. Белорет районында Ырау тигән йылға ла бар
Атамаға бәйле фольклор
Тау ике районды - Архангел менән Белорет районын ғына сикләп ҡалмай, ҡумырыҡ менән менән ҡатай ырыуының ерҙәрен дә айырып торған. Архангел (Аҫҡын) ерҙәре иген культуралары өсөн яйлы, ә Инйәр-ҡатайҙар тау-таш араһында иген үҫтерә алмай. Шуға ла ике ырыу бер яҡтан баҫыусылыҡ продукцияһы менән, икенсе яҡтан ағас, һунарсылыҡ табыштары менән алыш-биреш итә торған булған.Шул уҡ ваҡытта бер-береһе менән уҫал шаярыша ла торған булғандар. Бер мәл хәҙер Архангел тип аталған Аҫҡын ауылына сабата-арҡан һатырға килгән ҡатай Ыраутау һыртындағы юлда ҡумырыҡ кешеһе менән эләгешеп китеп, һуңғыһының арҡаһына һуҡҡан. Ҡумырыҡ кешеһе ошолай һамаҡлаған, ти:
Ыраутауҙың баштарында
Ҡатай һуҡты арҡаға.
Мин бармамын, ҡатай килер
Тоғон йөкмәп арпаға.
Тюш (Бисерть ҡушылдығы)
Тюш — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бисерть йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Куша-Тяха
Куша-Тяха — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хапхльнутяй йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Четвергов Евгений Владимирович
Четвергов Евгений Владимирович (псевдонимы — Нуянь Видяз; 30 март 1934 йыл — СССР-ҙың агроном-ғалимы, эрзә һәм рус яҙыусыһы, 1994 йылдың декабренән Мордва Республикаһының баш ҡалаһы Саранскийҙа рус һәм эрзә телдәрендә «Эрзянь Мастор» исеме менән нәшер ителгән бойондороҡһоҙ ижтимағи-сәйәси гәзиттең баш мөхәрире.
Биографияһы
Евгений Владимирович Четвергов 1934 йылдың 30 мартында Мордва АССР-ының Дубёнский районы Ардат ауылында тыуған. 1952 йылда урта мәктәпте тамамлағандан һуң Әзербайжан ССР-ының баш ҡалаһы Баҡыла Максим Горький исемендәге Йәш тамашасы театрында сәхнә эшсеһе булып хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. 1953 йылдан тыуған ауылында клуб мөдире була. 1954—1959 йылдарҙа Евгений Четвергов Пенза ауыл хужалығы институтының агрономия факультетында уҡый. Юғары һөнәри белем алғандан һуң алты йыл Мордва АССР-ының Ардатов һәм Ковылкин райондары совхоздарында агроном булып эшләй.
1965 йылда Н. П. Огарёв исемендәге Мордва дәүләт университетының аспирантураһына уҡырға инә һәм уны уңышлы тамамлағандан һәм «ауыл хужалығы фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлағандан һуң артабан 28 йыл дауамында (1968—1996) ошо юғары уҡыу йортонда уҡыта, доцент.
Песохоть
Песохоть — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чернуха йылғаһының һул ярына тамағынан 3,1 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома  йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кыртып-Ях
Кыртып-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ватинский Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 87 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Исламбаҡты ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)
Исламбаҡты ауыл Советы — Йәрмәкәй районы составында   2008 йылда бөтөрөлгән  административно-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек  тибы). Почта индексы — 452187. ОКАТО коды — 802258000. 1994 йылда ойошторолған. Тарҡаҙы ауыл Советы менән берләштерелә.
Ауыл Советы составы
Исламбаҡты ауылы— административ үҙәге, Ык ауылы
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының Юғары Советы Президиумының 1994 йылдың 16 декабрендәге "Йәрмәкәй районында ҡайһы бер административ-территориаль ҡоролоштағы үҙгәртеүҙәр тураһында" 6-2/189 һанлы укзы ҡарар итә: "1. Йәрмәкәй районының Әбделкәрим ауылында административ үҙәк менән Әбделкәрим ауыл Советы ойошторорға.
2. Йәрмәкәй ауыл Советынан Әбделкәрим ауылын сығарып, Әбделкәрим ауыл Советы составына индерергә.
3. Әбделкәрим һәм Йәрмәкәй ауыл Советтарының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы билдәләргә.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : "Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: Тарҡаҙы ауылында административ үҙәге менән, «Тарҡаҙы» атамаһын һаҡлап, Тарҡаҙы һәм Исламбаҡты ауыл Советтарын берләштерергә. Исалмбаҡты ауыл Советының Исламбаҡты һәм Ыҡ ауылдарын Тарҡаҙы ауыл Советы составына индерергә. Тарҡаҙы ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға. Иҫәп мәғлүмәттәренән Исламбаҡты ауыл Советын алып ташларға.
Географик урыны
2008 йылға сиктәре киҫелешендә Бәләбәй, Бишбүләк райондары, Ырымбур өлкәһе сиктәре буйлап Һигеҙенсе Март ауыл Советы, Тарҡаҙы ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
Удебка
Удебка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/329/23    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем,   Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ  Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һылтанмалар
Категория:Удмуртия йылғалары
Брест өлкәһенең ҡурсаҡ театры
Брест өлкәһенең ҡурсаҡ театры (Брэсцкі абласны тэатр лялек, ) — Беларуссияның Брест өлкәһе ҡурсаҡ театры. 1963 йылда нигеҙләнгән. Ленин проспектында урынлашҡан был театрҙың төп бинаһы реконструкциялау арҡаһында театр ваҡытлыса Партизан урамы, 15 йорт бинаһында эшләй.
Театр Европа һәм Азия илдәре театрҙарының фестивалдәрендә уңышлы сығыш яһай. Абруйлы наградалары бик күп, шулар араһында Прагала үткәрелгән Бөтә донъя ҡурсаҡ театрҙары фестивалдәрендә өс тапҡыр Гран-при бүләгенә лайыҡ була. Театр Халыҡ-ара «Белая Вежа» театр фестивален ойоштороусыларҙың береһе.
Тарих
1963 йыл театрҙың барлыҡҡа килгән рәсми датаһы тип иҫәпләнә. Ошо йылда Брест драма театрынан сыҡҡан ҡурсаҡ төркөмө үҙаллы коллективҡа әүерелә.
Белорус ҡурсаҡ сәнғәтен сит илдәрҙә популярлаштырыу һәм халыҡ-ара фестивалдәрҙә уңышлы сығыш яһағаны өсөн театр Беларусь Республикаһы Президенты тарафынан «Халыҡ-ара мәҙәни бәйләнештәрҙе үҫтереү өсөн» махсус премияһы менән бүләкләнә. 2007 йылда ижади ҡаҙаныштары өсөн Беларусь Республикаһы Министрҙар Советы театрға «Беларусь Республикаһының атҡаҙанған коллективы» тигән почетлы исем бирә. Ололар өсөн Андрей Платоновтың «ФРО» әҫәре буйынса ҡуйылған спектакле 2016 йылда Беларусь милли театр премияһының «ҡурсаҡ театрҙарының иң яҡшы спектакле» һәм «иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле» номинацияларында лауреаты тип табыла.
Мичик
Мичик — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы, Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Белка йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, Аргун йылғаһы ҡойған урындан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бешенка (Мзымта ҡушылдығы)
Бешенка — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мзымта йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 7,500 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Шепси йылғаһының көнбайыш сигенән Псоу йылғаһына тиклем (РФ һәм Грузия сиге). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Имән (Балтас районы)
Имән (Имяново) — Башҡортостан Республикаһының Балтас районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 169 кеше. Почта индексы — 452983, ОКАТО коды — 80208825002. Тәүге тапҡыр XVIII иҫәпкә алынған. Ауылға Уннар ырыуы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һалған.
Тарихы
Ҡыр-Танып улусының Ҡыр-Танып түбәһендә 10-сы башҡорт кантонының 24-се йортонда Имән тигән башҡорт ауылы күрһәтелгән. XVIII быуаттың 40-се йылдарҙа Хужаимән тип аталған. 1795 йылда 21 йортта — 127 башҡорт, 6 йортта 27 типтәр йәшәгән.
Типтәрҙәрҙең төпләнеү ваҡыты билдәһеҙ. VII ревизия ( 1816 й.) мәғлүмәттәре буйынса, 145 башҡорт һәм 22 типтәр була. 3 типтәр хужалығы өҫтәлгән. Бынан һуңғы ревизиялар буйынса типтәрҙәр ауылда теркәлмәгән.
1834 йылда ауылда 239 башҡорт йәшәгән. Улар 360 бот ужым, 400 бот яҙғы һабан игене сәскән. Ауылда ике тирмән булған, халыҡ 145 һарыҡ, 30 кәзә тотҡан, 35 солоҡ, 50 умарта бал ҡорто ҡараған.
Ауыл аша Себергә һөргөн юлы үткән. Ҡайһы бер хәлһеҙләнгән, йәки сирле тотҡондарҙы ауылда ҡалдырып китә торған булғандар. Бер сирле йәш Дағстан егетенең ауылда тороп ҡалып, ғаилә ҡорғаны тураһында уның вариҫтары хәтирәләр һаҡлай.
1920 йылда 152 йорт хужалығында 403 ир-ат һәм 469 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән.
Имән ауылындағы башланғыс мәктәп 2000 йылдар башында ябыла. Ауылда клуб, кибет бар.
Былар ҡыҙыҡлы
Имән ауылына нигеҙ һалыусылар хәҙерге Ҡариҙел районынан (Уннар ҡәбиләһе ерҙәре) килгән тигән легенда бар. XVI быуатта биш уннар ғаиләһе  Уннар ҡәбиләһенең был яҡтарҙағы ерҙәрендә төпләнә. Ысынлап та, XVIII быуатҡа тиклем был ерҙәр һәм артабанғы көньяҡ ерҙәр Уннар ҡәбиләһенең аҫаба ерҙәре булған. Уҡытыусы Гата Саҙрисламовтан яҙып алынған легендала Уннар түбәһе ерҙәренең бер өлөшөн Ҡара Табын улусы старшинаһы Ҡолой Балтасев хәйләләп тартып алған, тиелә. Шулай итеп, ауыл Ҡыр Танып улусы старшинаһы хакимлығы аҫтына эләгә. Ҡариҙел районында ла Имән тигән ауыл бар. ( 270-се бит)
Имән ауылы халҡының хәрби хеҙмәте тураһында 10-сы башҡорт кантоны хәрби чиновниктары төҙөгән формулярҙар һөйләй. Мәҫәлән, 1780 йылда тыуған 14 класс чиновнигы, зауряд-сотник Фәйрүш Сәғит улы Нураев. Ул 1807-1809 йылдарҙа Рәсәйҙең һәм уның союздаштарының Францияға ҡаршы һуғышында ҡатнашҡан. Уның улдары Әхмәт (уның улы Шәйбәк), Хажиәхмәт- зауряд-яһауыл, Шаһиәхмәт. Шул уҡ кампанияла Рәсәйҙең Польша һәм Пруссия биләмәләрендә урядник Фәрухшат Сәйфулла улы Сафин (уның улдары Тимерша, Исмәғил) ҡатнаша.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (93 %) йәшәй.
Упуда
Упуда (Батыриха) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 642 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хакас Республикаһы
Хакас Республикаһы — Рәсәй Федерацияһы субъекты. Баш ҡалаһы — Абакан.
География
Хакас Республикаһы Көньяҡ-Себерҙең, Енисей бассейнының һул яҡ ярында урынлашҡан.
Иң ҙур йылғалар — Абакан, Том, Аҡ Июс, Ҡара Июс, Чулым (Аҙаҡҡы дүртеһе Обь бассейнына инә).
Халыҡ
Халыҡ һаны — 535 647 кеше (2015). Халыҡ тығыҙлығы — 8,7 кеше/км² (2015). Ҡала халҡы — 367 078 кеше (2015).
Халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡала һәм ауыл халҡы өлөшө:
Торамалар (йәшәү пункттары)
3000 артыҡ торамалар
Иштирәк (Балтас районы)
Иштирәк (Иштиряково) — Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 201 кеше. Почта индексы — 452988, ОКАТО коды — 80208807003.
Серёнькин ҡаласығы
Серёнькин ҡаласығы (Серёнькино городище) — Башҡортостан Республикаһының Илеш районы Гремучий Ключ ауылы эргәһендә урынлашҡан б.э.т. II — б.э. III быуаттарға ҡараған Пьяный Бор мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы
Урынлашыуы
Әнәс ҡаласығы Башҡортостан Республикаһының Илеш районы Гремучий Ключ ауылынан көнбайышҡа табан 0,2 км алыҫлыҡта Ағиҙел йылғаһының бейек һул ярында урынлашҡан. Ауылдан район үҙәгенә тиклем (Үрге Йәркәй) — 28 км.
Табылдыҡтар
Серёнькин ҡаласығы майҙанының яҡынса 600 м² ере археологик тикшеренеүҙәр маҡсатында ҡаҙылған.
Торлаҡ тип фараз ителгән, бағана конструкциялы ҡаралты ҡалдыҡтары, усаҡ эҙҙәре табылған.
Пьяный Бор мәҙәниәте — ҡабырсаҡ онтағы ҡушып яһалған, муйыны тирәләй бәләкәй генә соҡорло биҙәк төшөрөлгән, ҡайһыларының ауыҙ ситтәре ҡыя һыҙыҡтар менән биҙәлгән;
Ананьин мәҙәниәте — ҡабырсаҡ онтағы ҡушып яһалған, бәләкәй генә соҡорло биҙәк, бау эҙҙәре менән биҙәлгән;
Бахмут мәҙәниәте — ҡом һәм ваҡ таш ҡушып яһалған, ҡорһағы буйлап түңәрәк һәм аныҡ рәүешһеҙ бәләкәй генә соҡорло биҙәк төшөрөлгән һауыттарҙан тора.
Тимер бысаҡ- ураҡ, оңғоло бронза уҡ башаҡтары, муйынсаҡ бөртөгө, баҡыр йөҙөк кеүек металл әйберҙәр һәм һөйәктән эшләнгән өс ҡырлы уҡ башаҡтары, тишкес‑беҙҙәр, ауыҙлыҡ, тура мөйөшлө таралғы һынығы, йәнлек стилендә һырлап төшөрөлгән биҙәкле яҫы пластинка, кеше һөйәгенән эшләнгән бетеүҙәр табылған. Йәнлек һәм кеше һыны рәүешендә яһалған бәләкәй генә балсыҡ фигуралар, орсоҡбаштар, муйынсаҡ бөртөктәре килеп сыҡҡан.
Артефакттар ҡаласыҡ халҡының баҡыр ҡойоу һәм тимер эшкәртеү, йәғни мәғдәнселек һәм малсылыҡ менән шөғөлләнгәнен күрһәтә.
Асыш тарихы
Ҡаласыҡ 1972 йылда СССР һәм Рәсәй археологы, тарих фәндәре докторы, профессор М. Ф. Обыдённов тарафынан асыла.
Лазарев Антон Павлович
Лазарев Антон Павлович (29 май 1990 йыл, Силәбе) — Рәсәй хоккейсыһы, һөжүмсе. Силәбенең «Трактор» хоккей клубы тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһаған «Амур» хоккей клубы уйынсыһы. 2011 йылғы Ҡышҡы Универсиада чемпионы.
Мытищила (2006—2011)
Антон Силәбелә хоккей менән шөғөлләнә башлай. Шунда уҡ профессиональ карьераһын башлай — «Трактор-2» өсөн беренсе лигала өс уйында ҡатнаша. 2006 йылда Мәскәү өлкәһендәге Мытищи ҡалаһынан булған «Химик» хоккей клубына күсә. Шайбалы хоккей буйынса Рәсәй чемпионатының 2006/2007 йылдар даими миҙгелендә Антон туғыҙ осрашыуҙа бер гол керетә. «Химик» плей-оффтың сирекфиналында «Аҡ Барс» хоккей клубына отола. Шул миҙгелдә ул күбеһенсә йәштәр составында уйнай ине. Беренсе лиганың 28 осрашыуында 15 (10+5) мәрәй йыя, тик командаһы плей-оффҡа эләгә алмай ҡала. 2007/2008 йылдар миҙгелендә Суперлигала Антон 22 уйында өс гол керетә һәм өс һөҙөмтәле пас бирә. Плей-оффта иһә ул ике уйында ғына ҡатнаша. Ә «Химик-2» өсөн беренсе лигала 21 уйында 23 (7+16) мәрәй йыя.
2008 йылда Континенталь хоккей лигаһы барлыҡҡа килә, ә Мытищиның командаһы исемен «Атлант» тигәнгә алмаштыра. 23 сентябрҙә СКА хоккей клубына ҡаршы уйында ул яңы лигала тәүге шайбаһын индерә. Даими миҙгелдә «Атлант» бишенсе урынды ала, ә Гагарин кубогының плей-офф уйындарында тәүҙә Антон өсөн туған «Трактор» хоккей клубын үтә, артабан сирекфиналда Магнитогорскиҙан «Металлург» хоккей клубына отола. 2009/10 йылдар миҙгеленең 34 уйынында ул өс мәрәй генә йыя. Шул йылда Йәштәр хоккей лигаһы булдырыла. Шунда «Мытищинские Атланты» өсөн 23 осрашыуҙа 22 мәрәй йыя. Мытищинан ике командала үҙҙәренең лигаларында плей-оффҡа эләкмәй.
Киләһе йылда «Атлант» өсөн Антон уйнамай, ә команда Гагарин кубогының финалы һәм Рәсәй чемпионатының көмөш миҙалдарына етә. Был ваҡытта Лазарев Юғары хоккей лигаһында «Рязань» өсөн ун ике уйында ике мәрәй йыя. Ә «Мытищинские Атланты» составында ул 26 уйында 29 (13+16) мәрәй йыя. Ә плей-оффта конференция сирекфиналында буласаҡ чемпионға «Красная Армия» хоккей клубына отола. Шулай уҡ Антон «Ҡыҙыл йондоҙҙар» ЙХЛ йыйылма командаһы составында Төньяҡ Америкалаға турнела капитандың ассистенты булараҡ ҡатнаша. Шунда ул 5 уйында 8 (2+6) тапҡыр һөҙөмтәле һөжүмдә ҡатнаша. Тағы ла Антон Лазарев ЙХЛ Саҡырыу кубогы — лиганың иң яҡшы уйынсылары араһында уйында ҡатнаша һәм бер һөҙөмтәле пас бирә. Өфө-Аренала булған сарала Көнсығыш конференцияһы командаһы еңә.
Новокузнецк һәм Екатеринбург
2011/2012 йылдар миҙгеле алдынан ике йылға «Атлант» менән Антон контракт төҙөй. Әммә 2 сентябрҙә ул Новокузнецкиҙан «Металлург» хоккей клубына күсә. 5 ноябрҙә ул «Торпедо» командаһына ҡаршы уйында яңы командаһы өсөн тәүге шайбаһын керетә һәм КХЛ-да тәү тапҡыр хет-трик (бер уйында өс гол) яһай. Даими миҙгелдә ул бөтәһе 42 уйында 7 (5+2) мәрәй йыя. ЮХЛ-да «Ермак» өсөн дүрт осрашыу уҙғара һәм бер гол керетә. ЙХЛ-да «Кузнецкие Медведи» менән плей-оффта конференциялар ярымфиналына етә.
«Салауат Юлаев» (2015—2017)
2015 йылдың 24 апрелендә «Автомобилист» Лазаревҡа квалификацион тәҡдим яһай. 6 майҙа Антон клуб менән ике йылға контракт төҙөй. Ә икенсе көнөнә ул Өфөнән «Салауат Юлаев» хоккей клубына күсә. Уның күсеүенә Өфө клубының генераль менеджеры Леонид Вайсфельд булыуы ярҙам иткәндер, сөнки Антон уның менән бергә төрлө клубтарҙа бергә эшләй. 20 сентябрҙә Антон яңы клубы өсөн тәүге шайбаһын керетә. Әммә ул ваҡытта «Салауат Юлаев» үҙ уйынын таба алмай, күп еңелә. Шуның өсөн тренерҙарҙы ла алмаштыралар. Лазарев даими чемпионаттың 54 уйынында 15 мәрәйгә өлгәшә. Плей-оффта бер осрашыуҙы ла ҡалдырмай һәм ике гол керетә. Ә «Салауат Юлаев» конференция финалына етә һәм КХЛ чемпионатының бронза миҙалдарын еңә.
Киләһе йыл уңышһыҙыраҡ килеп сыҡты. Антон даими чемпионаттың 57 уйынында 10 мәрәй генә йыя, ә «Салауат Юлаев» плей-оффҡа конференциянан тик алтынсы урындан ғына эләгә. Шунда «Аҡ Барс» хоккей клубына отола. Миҙгел бөткәс, команданы Эркка Вестерлунд етәкләй, ә Антон Лазарев 28 мартта клуб менән 2019 йылға тиклем контрактын оҙайта.
Башҡа клубтар (2017—ә.в.)
Антон Лазарев «Салауат Юлаев» өсөн 26 октябрҙә һуңғы тапҡыр уйнай, ә 13 ноябрҙә уны клуб етәкселеге «Витязь» хоккей клубына алмаштыра. Ә 15 ноябрҙә яңы командаһы өсөн тәүге уйынын үткәрә. Антон Лазарев даими миҙгелдең 22 осрашыуында 6 (3+3) мәрәй йыя. Тик «Витязь» Гагарин кубогының плей-офф уйындарына эләгә алмай. 2018/2019 йылдар миҙгелендә Антон Мәскәү өлкәһе командаһы өсөн 7 осрашыу ғына уҙғарып өлгөрә. 2018 йылдың 13 ноябрендә «Витязь» Лазаревты Хабаровскиҙан «Амур» хоккей клубына Богдан Потехинға алмаштыра. Яңы командаһы өсөн ул 24 уйында ҡатнаша һәм 8 (4+4) мәрәй йыя, тик команда Гагарин кубогы өсөн плей-оффҡа эләгә алмай ҡала. 2019 йылдың 18 апрелендә Антон «Амур» менән бер йылға килешеү төҙөй.
Рәсәй йыйылма командаһында
2007/08 йылдар миҙгелен Антон юниорҙар йыйылма командаһы составында Иван Глинка меморириалында бронза миҙалын еңеү менән башлай. Ноябрҙә Канадала үткән Донъя Саҡырыу кубогында Рәсәй йыйылма командаһы дүртенсе урынды ала, ә Антон дүрт уйында ике гол керетә. Ул йәштәр донъя чемпионатына әҙерлектә лә ҡатнаша, әммә турнирҙа ҡатнашырға уны баш тренер исемлеккә керетмәй, сөнки ул башҡаларҙан ике йылға йәшерәк була. Әммә ул юниорҙар донъя чемпионатында ҡатнашырға бәхетенә эйә була. 2008 йылдың апрелендә Ҡазанда үткән донъя форумының төркөм этабында Рәсәй беренсе була, ярымфиналда АҠШ командаһын ота. Тик финалды Канада юниорҙарына 8:0 иҫәбе менән отола. Антон алты осрашыуҙа 7 (3+4) мәрәй йыя.
Киләһе миҙгелдә Антон йәштәр йыйылма командаһы составында өс бик мөһим булмаған турнирҙа ҡатнаша. Шунда 10 уйында 7 (2+5) тапҡыр һөҙөмтәле һөжүмдә ҡатнаша. Киләһе тапҡыр Антон Рәсәй йыйылма командаһына 2011 йылда Төркиәләге ҡышҡы Универсиадала хоккей турнирына саҡырыла. Шунда Антон командаһы менән бергә бер дәғүәсе командаға ла мөмкинлек ҡалдырмай, бөтә алты уйында еңә һәм алтын миҙалдарҙы яулай.
2014/15 йылдар даими миҙгеленең аҙағында «Автомобилист» плей-оффҡа эләгер өсөн көрәш алып бара ине. Шул ваҡытта Еврохоккейтурҙа Чехия менән уйындарға саҡырыла. Команданың генераль менеджеры Леонид Вайсфельд Лазаревты саҡырмаҫҡа һорай, әммә йыйылма команданың менеджеры Сафронов йыйылма команда КХЛ клубтарынан мөһимерәк булыуын белдерә. Антон шундағы ике уйында бер гол керетә. Был миҙгел тамамланғас, Антон йыйылма командаға йәрәхәте булғанға саҡырылмай.
Шәхси тормошо
Антон Виктория исемле ҡатыны менән 2014 йылда өйләнешә. 2015 йылда уларҙың улдары тыуа.
Поста (Соть ҡушылдығы)
Поста  — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Соть йылғаһының һул ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Семен-Маҡар ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)
Семен-Маҡар ауыл Советы — Йәрмәкәй районы составында 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы).Почта индексы — 452198. ОКАТО коды — 80225819000. Йәрмәкәй ауыл Советы менән берләштерелә.
Ауыл Советы составы
Семен-Маҡар — административ үҙәге. 1985 йылда Күрәтмәҫ, Тимофеевка ауылдары сығарыла.
Тарихы
1985 йылда Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының «Ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташлау тураһында» 1986 йылдың 24 майындағы 6-2/185 һанлы указы сыға, уға ярашлы ауыл Советы ике ауылға: Күрәтмәҫ һәм Тимофеевка ауылдарына ҡыҫҡара.
2008 йылда бөтә ауыл Советы бөтөрөлә.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: Йәрмәкәй районы буйынса:
Йәрмәкәй ауылында административ үҙәге менән, «Йәрмәкәй» атамаһын һаҡлап, Йәрмәкәй, Семен-Маҡар һәм Әбделкәрим ауыл Советтарын берләштерергә. Семен-Маҡар ауыл Советының Семен-Маҡар ауылын, Әбделкәрим ауыл Советының Әбделкәрим ауылын Йәрмәкәй ауыл Советы составына индерергә.
Йәрмәкәй ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Семен-Маҡар һәм Әбделкәрим ауыл Советтарын алып ташларға.
Географик урыны
2008 йылға Ялан-Шишмә ауыл Советы, Түбәнге Олойылға ауыл Советы, Йәрмәкәй ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш  («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
Өмәүиҙәр мәсете
Өмәүиҙәр мәсете, Дамаск ҡалаһының (Шамдың) ҙур мәсете (ғәр.: جامع بني أمية الكبير, транслит. Ğām' Banī 'Umayyah al-Kabīr), донъялағы иң ҙур һәм боронғо мәсеттәрҙең береһе. Боронғо Дамаск ҡалаһының изге урындарында урынлашҡан архитектура ҡомартҡыһы.
Мосолмандар һәм христиандар хөрмәт иткән Иоанн Креститель башы (Яхъя) — мәсеттең хазинаһы. Мәсет нигеҙен ҡаҙығанда табылыуы ихтимал. Мәсеттең төньяғындағы баҡсала Сәләх әд-Дин ерләнгән.
Тарихы
Хәҙер мәсет торған урында арамей дәүерендә йәшен илаһы Хадада ҡорамы була. Арамейҙар булыу-булмауы мәсеттең төньяҡ-көнсығыш мөйөшөндә барған ҡаҙыныу эштәре ваҡытында сфинкс һынландырылған базальт стела табылыу менән асыҡланған. Һуңғараҡ, рим дәүерендә, был урында Юпитер ғибәҙәтханаһы урынлашҡан артабан, византия ваҡытында христиан сиркәүе, христианлыҡта Иоанн Креститель башы һаҡланған изге урындарҙың береһе булған
Тәүҙә Дамаск ҡалаһын баҫып алған ғәрәптәр (636 йыл) сиркәүгә ҡағылмай, сөнки мосолмандар ҙа, христиандар ҙа хөрмәт иткән ҡоролма була. Ләкин Өмәүи хәлифә Әл-Вәлид ибн I Әбдел Мәлик христиан сиркәүен һатып алырға була, һәм сиркәүҙе емертә. Ул 706—715 йылдар араһында был урында мәсет төҙөй.
Легендаға ярашлы, Әл-Вәлид сиркәүҙе, алтын ҡаҙау ҡаҙап, шәхсән үҙе емерә башлай. Мәсет төҙөү өсөн Афинанан, Римдән, Константинополдән, көнсығыш ғәрәп илдәренән иң яҡшы рәссамдарҙы, архитекторҙарҙы, таш эше оҫталарын саҡыра. Бөтәһе 12 меңдән ашыу эшсе мәсет төҙөүҙә ҡатнаша.
Шул мәлдән Дамаск Яҡын Көнсығышта мөһим пункт булып китә һәм һуңғараҡ Өмәүиҙәр хәлифәлегенең баш ҡалаһы булып әүерелә.
Яхъя пәйғәмбәр ҡәбере
Ғибәҙәт залында Яхъя пәйғәмбәрҙең Ирод батша бойороғо менән ҡырҡып алынған башы һалынған төрбә тора. Төрбә йәшел төҫтәге быялалар менән биҙәлгән аҡ мәрмәрҙән эшләнгән. Махсус ектән эскә рухына бағышланған яҙма, фотография, аҡса һалырға мөмкин.
Иоанн Креститель башы тарихы шулай ҙа ахырынаса асыҡланмаған. Мәскәү Патриархы вәкиле архимандрит Александр Елисов әйтеүенсә, Иоанн Креститель, бында пәйғәмбәр башының бер өлөшө генә һаҡланыуы мөмкин. Баштың йәнә фрагменты бар тип һанала — береһе Афонда, икенсеһе — Франциялағы Амьенда, өсөнсөһө — Римда, Папа Сильвестр сиркәүендә.
Чегандинка
Чегандинка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 182 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем,   Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ  Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һылтанмалар
Категория:Удмуртия йылғалары
Башҡорт дәүләт академия драма театры
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры — Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөлә урынлашҡан драма театры. 1919 йылдың 4 декабрендә Башҡортостан Халыҡ мәғарифы комиссариаты коллегияһы ҡарары менән Башҡортостандың элекке баш ҡалаһы Стәрлетамаҡта ойошторола. Эшмәкәрлеген бәләкәй күсмә театр төркөмө менән башлай. [[Рәсем:Cuckoo's nest.jpg||400px|right|thumb||Башҡорт дәүләт академия драма театры сәхнәләштергән Кәкүк Ояһы спектакле
(Кен Кизи романы буйынса).]] Театр башҡорт халҡының милли ғөрөф-ғәҙәттәрен һаҡлап ҡалыуҙа ҙур роль уйнай, башҡорт мәҙәниәте менән бер рәттән донъя мәҙәниәте ҡаҙаныштарын үҙләштерә.
Башҡортостандан ситтә гастролдәре
Бынан тыш театр элекке союздаш республикаларға һәм сит илдәргә гастролдәргә сыға.
Имам мәсете
Имам мәсете ( — masjed-e emam), элекке Шах мәсете —Исфахандың Имам майҙанында урынлашҡан иң ҙур мәсеттәренең береһе. 1611 йылда төҙөлә башланған, 1641 йылда тамамланған. Эске станалары мозаика, орнамент, семәрле яҙыу менән биҙәлгән.
Мәсеттең дөйөм майҙаны — 20 000 м². Манара бейеклеге— 42 м, төп көмбәҙ бейеклеге — 52 метр.
Имам мәсете ҡалалағы иң бейек бина.
Байрамова Фәүзиә Әүхәҙи ҡыҙы
Байрамова Фәүзиә Әүхәҙи ҡыҙы (5 декабрь 1950 йыл) – ғалим-тарихсы, сәйәсмән, яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре. Тарих фәндәре кандидаты (2006). Татарстан Республикаһы Юғары Советы депутаты (1990-1995).
Биографияһы
1986 йылда СССР Яҙыусылар союзына ағза итеп алына.
1988 йылда Татар йәмәғәт ойошмаһы үҙәгенең беренсе ҡоролтайында ҡатнаша, сәйәси эшмәкәрлек менән шөғөллөнө башлай.
Сәйәси эшмәкәрлеге
1988 йылда Татар йәмәғәт ойошмаһын үҙәге ағзаһы. 1990-1995 йылдарҙа – Татарстан Республикаһы парламенты депутаты.
Әҙәби эшмәкәрлеге
Фәүзиә Байрамова әҫәрҙәренең төп темаһы - кеше һәм тәбиғәт, кеше һәм коллектив, ышаныслы тормош позицияһы һайлап алыу һәм характер формалашыу, кеше күңелендәге үҙгәрештәрҙе ентекләп күҙәтеп тороу.
"Болын" (род. 1986) исемле тәүге йыйынтығы
"Сәнгать дөньясына сәяхәт" (1989), балаларға атап яҙылған, Волга буйы Болғары һәм татар халҡы тарихын сағылдырған хикәйәләр китабы
"Моң" (1991), повесть һәм новеллалар тупланмаһы
"Мәйдан татарларны көтә" (1992)
"Кара урман" романы (1997)
"Безне онытмагыз" (1998) исемле пьесалар китабы
"Дәверләр күчешендә" (1998)
"Хаҗ көндәлеге" (1999)
"Заман. Милләт. Кеше. "(2000)
"Күңел карлыгачларым" (2000)
"Соңгы намаз" (2000)
"Мишәрнең бөек улы" (2001) исемендәге Һ. Таҡташ ижадына арналған китабы
Любавский Матвей Кузьмич
Матвей Кузьмич Любавский (13 август 1860 йыл, Рязань губернаһы, Большие Можары ауылы — 22 ноябрь 1936 йыл, Өфө).
Байрамова Фәүзиә Әүхәҙи ҡыҙы
Әҙәби эшмәкәрлеге
"Алыплар илендә" (2002) романы
Любавский Матвей Кузьмич
Биографияһы
Рязань губернаһының Сапожков өйәҙе Большие Можары ауылында диакон Кузьма Иванович һәм уның ҡатыны Матрена Федотовна ғаиләһендә тыуған. Үҫмер сағында осраҡлы рәүештә бер күҙен юғалта. Сапожковский дини училищеһын тамамлағас, Рязань дини семинарияһында уҡый, 1878 йылда ташлап сыға .. Мәскәү университетының тарих-филология факультетын тамамлай (1882). Университетта профессорҙар В. О. Ключевский, В. И. Герье, Н. А. Попов семинарияларында шөғөлләнә. П. Н. Милюков, В. В. Розанов, Р. Ю. Виппер, В. Е. Якушкин, М. С. Корелин менән бергә уҡый. «Мәскәү дәүләтенең служилый кешеләре, городовой дворяндар һәм бояр балалары» кандидатлыҡ эше Н. В. Исаков премияһына һәм алтын миҙалға лайыҡ була һәм ул университетта рус тарихы кафедраһында профессор дәрәжәһенә әҙерләнеү өсөн ҡалдырыла.
Байрамова Фәүзиә Әүхәҙи ҡыҙы
Әҙәби эшмәкәрлеге
"Ахырзаман афәте" (2002)
Любавский Матвей Кузьмич
Биографияһы
рус тарихы магистры (1894). «Литва статуты сыҡҡан осорона өлкә бүленеше һәм Литва-рус дәүләтенең урындағы идаралығы» диссертацияһы граф Уваровтың кесе премияһына лайыҡ була. рус тарихы докторы (1900; диссертацияһының темаһы: «Литва-рус сеймы»).
Байрамова Фәүзиә Әүхәҙи ҡыҙы
Әҙәби эшмәкәрлеге
"Бәхет ачкычы" (2004) йыйынтығы
"М. Худяков история и татарского народа" (2003)
Любавский Матвей Кузьмич
Мәскәү университеты
Император Мәскәү университетында (1894—1917), ә һуңынан Мәскәү дәүләт университетында уҡыта (1917—1930).
Байрамова Фәүзиә Әүхәҙи ҡыҙы
Әҙәби эшмәкәрлеге
"Туфаннан таралган татар" (2003)
Любавский Матвей Кузьмич
Мәскәү университеты
1902—1904 һәм 1906—1908 йылдарҙа — Мәскәү университетының тарих-филология факультетының советы секретары, 1908—1911 йылдарҙа — ошо факультететтың деканы. 1911 йылда Мәскәү университетының ректоры А. А. Мануйлов эштән сығарыла, уның артынан кадет партияһына һәм һул сәйәси көстәргә ҡағылышлы булған 100 ашыу профессор һәм уҡытыусы университетты ташлап сыға. Университеттың ректоры итеп «Союз 17 октября» партияһына яҡын торған М. К. Любавский һайлана. Уҡыу процесын сәйәсәтләштереүгә ҡаршы, университет автономияһын һаҡлау буйынса сығыш яһай, университет традицияларын һәм күп кенә талантлы ғалимдар киткәндән һуң уҡытыуҙың юғары кимәлен һаҡлап ҡалырға тырыша. 1913 йылда Мәскәү университеты янындағы Тарих һәм Рәсәй боронғолоҡтары йәмғиәтенең рәйесе итеп һайлана.
Байрамова Фәүзиә Әүхәҙи ҡыҙы
Әҙәби эшмәкәрлеге
"Таралып яткан татар иле" (2003)
Любавский Матвей Кузьмич
Мәскәү университеты
Февраль революцияһынан һуң 1911 йылда университеттан киткән ғалимдарҙы ҡайтарыуҙы ойоштора. 1917 йылғы ректорҙы һайлауҙа үҙенең кандидатураһын ҡуймай (революцион осоро өсөн үтә ныҡ консерватив ҡараштарҙа була).
Байрамова Фәүзиә Әүхәҙи ҡыҙы
Әҙәби эшмәкәрлеге
"Нух пәйгамбәр көймәсе" (2004)
Любавский Матвей Кузьмич
Мәскәү университеты
1919 йылда — атҡаҙанған ординар профессор, 1922 — йәмәғәт фәндәре факультетының штаттан тыш профессоры, 1925 йылдан — 1-се МГУ-ның этнологик факультетының штаттан тыш профессоры.
Байрамова Фәүзиә Әүхәҙи ҡыҙы
Әҙәби эшмәкәрлеге
"Ислам - яшәү рәвеше" (2004)
Любавский Матвей Кузьмич
Тарихсы-ғалим
Икенсеһе — көнбайыш славяндарының тарихы. Любавский Литва тарихын күршеләре Польша һәм Чехияның тарихи тәжрибәһен өйрәнмәйенсә аңлап булмай тип иҫәпләгән. Көнбайыш славяндарының тарихы буйынса курс күп рус историографияһында йылдар дауамында был өлкәлә берҙән-бер фуедаменталь тикшеренеү булған (был тематика буйынса беренсе совет дәреслеге 1957 йылда ғына барлыҡҡа килә).
Байрамова Фәүзиә Әүхәҙи ҡыҙы
Әҙәби эшмәкәрлеге
"Батырша җитәкчелегендә милли-азатлык көрәше" (2004)
Любавский Матвей Кузьмич
Тарихсы-ғалим
Өсөнсөһө — тарихи география. Любавский колонизация процестарында дәүләттең мөһим, хатта хәл иткес, ролен күрһәтте. рус халҡын күсереп ултыртыу проблемаларының Рәсәй дәүләтенең региональ сәйәсәтенең төрлө аспекттары менән бәйләнешен ҙыҙыҡ өҫтөнә ала. XX быуат башындағы Любавский уҡыған университет курстары әлегә тиклем үҙенең актуаллеген юғалтамаған.
Байрамова Фәүзиә Әүхәҙи ҡыҙы
Әҙәби эшмәкәрлеге
"Ядерный архипелаг или атомный геноцид против татар" (2005)
"Кырык сырт" (2005) романы
Любавский Матвей Кузьмич
Архив эшен ойоштороусы
Октябрь революцияһынан һуң власть менән хеҙмәттәшлеккә илдең тарихи-мәҙәни байлығын — уның архивтарын һаҡлап алып ҡалыу өсөн ризалаша. 1918 йылда — Главархивтың Мәскәү бүлеге — Мәскәү өлкә архив эше идаралығының етәксеһе. 1920 йылға тиклем — коллегия ағзаһы, Главархив рәйесенең урынбаҫары. 1920 йылда архив мәсьәләләре буйынса сит ил Наркоматында эксперт-консультант була, РСФСР һәм Польша раһында солох килешеүе төҙөү буйынса Рига конференцияһында ҡатнаша. 1920—1929 йылдарҙа — Берҙәм дәүләт архив фондының Мәскәү бүлегенең юридик секцияһы директоры. Тикшереү һәм документтарҙың һаҡлаулығын ойоштороу, Шереметевтар, Голицындар, Пазухиндар рус дворян фамилияларының уникаль архив фондтарына, иҫке эштәр Архивына һәм Һарай архивына тасуирлама биреү өсөн бик күп эшләй. Мәскәүҙә һәм Петроградта ике архив-археографик институттарын ойоштороу проекты менән сығыш яһай (уже после ареста М. К. Любавский ҡулға алынғандан һуң өлөшләтә был проект тормошҡа ашырыла — Тарих-архив институты булдырыла). «Рәсәйҙә архив эшенең тарихы» («История архивного дела в России») китабы авторы.
Байрамова Фәүзиә Әүхәҙи ҡыҙы
Әҙәби эшмәкәрлеге
"Алтын Урдам - алтын җирем" (2006)
"Баһадиршаһ" (2006)
Любавский Матвей Кузьмич
Ҡулға алыу һәм һөрөлөү
Любавский Өфөлә 1936 йылдың 22 сентябрендә вафат була (һөргөн срогы бөткәндән һуң). 1967 йылдың 20 июлендә реабилитациялана. 1969 йылда СССР Фәндәр академияһы академигы дәрәжәһендә тергеҙелә.
Байрамова Фәүзиә Әүхәҙи ҡыҙы
Әҙәби эшмәкәрлеге
"Михаил Худяков и историко-культурное наследие народов Среднего Поволжья" (2007)
Любавский Матвей Кузьмич
Хәтер
Өфөлә РФА Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты бинаһында Любавский М. К. хөрмәтенә 2006 йылда мемориаль таҡтаташ ҡуйылды.
Байрамова Фәүзиә Әүхәҙи ҡыҙы
Әҙәби эшмәкәрлеге
"Тропою знаний к истине" (2007)
"Татарская Караболка - 50 лет в объятиях смерти" (2007)
Любавский Матвей Кузьмич
Әҫәрҙәр исемлеге
Яңынан баҫтырып сығарылған китаптары
Байрамова Фәүзиә Әүхәҙи ҡыҙы
Әҙәби эшмәкәрлеге
"Күчем хан" (2007)
"Туран Иле" (2008)
"Милләт һәм дәүләт. (2009)
"ГУЛАГ - яралы язмышлар" (2010)
"Ачылмаган татар тарихы" (2011)
"Күчем хан" (2011)
"Батырша явы" (2012)
"Нерская история татар" (2013)
Милләтемә х е з м ә т  иттем     (2о14 ел)
Бзыч
Бзыч — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Шахе йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Шепси йылғаһының көнбайыш сигенән Псоу йылғаһына тиклем (РФ һәм Грузия сиге). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Кыче-Эмтор-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Береш (Инйәр ҡушылдығы)
Береш (Бриш) — Рәсәй,  Башҡортостандағы Белорет районының Инйәр төбәгендәге йылға. Йылғаның тамағы Инйәр йылғаһының уң яҡ ярында, 108-се саҡрымында, ул йылға исеменән бирелгән Береш ауылы эсенән үтеп килеп ҡоя. Йылғаның оҙонлоғо 12 км.Инйәрҙең буйынан-буйына тауҙар теҙелеп килә, Асыу һырты Береш башына тоташа Һыу объекты системаһы: Инйәр → Эҫем → Ағиҙел → Кама → Волга → Каспий диңгеҙе
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама ..
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса : :
Шәбеҙ
Шәбеҙ (Шабиз) — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем, Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Күстерә (балыҡ)
Күстерә (Blicca bjoerkna) — ҡарпылар ғаиләһендәге балыҡ. Blicca монотипик ырыуының берҙән -бер вәкиле.
Оҙонлоғо 35 см-ға, ауырлығы 100—200 г, тик 1,3 кг-ғаса еткәндәре лә бар. Ҡорман балығына бик оҡшаш. Төҫө көмөш һымаҡ, ян-яҡтан ҡарағанда йәш ҡорман балығына оҡшап тора. Күстерәнең ҡорман балыҡынана айырмаһы- тештәренең күп булыуы. Хатта йотҡолоҡтарында ла тештәре бар. Күстерә бигерәк тә Балтик, Ҡара һәм Каспий диңгеҙҙәре бассейнына ҡараған йылғаларҙа күп.
Тайсун-Эн-Ахки
Тайсун-Эн-Ахки — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы, Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Джалка йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, Аргун йылғаһы ҡойған урындан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Ҡуйһары
Кесе Ҡуйһары (Малая Куйсарина) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл, Яратҡол ауыл биләмәһенә керә.
Халыҡ һаны
2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 23 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 13 ир-ат һәм 10 ҡатын-ҡыҙ. 2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар (52%) һәм урыҫтар (48%) йәшәй.
Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы 2019
Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы 2019 — Йәштәр хоккей лигаһы Халыҡ-ара хоккей федерацияһы менән бергә үткәрә торған донъя кубогының туғыҙынсы ярышы. Ул 2019 йылдың август айында Сочи ҡалаһында «Сириус» балалар белем биреү үҙәге базаһында үтә.
Турнирҙа һигеҙ илдән һигеҙ команда ҡатнаша.
Ҡатнашыусылар
Йәштәр донъя кубогында Рәсәй, Канада, Швеция, Финляндия, Чехия, Австрия, АҠШ һәм Швейцариянан һигеҙ команда ҡатнаша. Рәсәй менән Швеция клубтары бөтә кубоктарҙа ла ҡатнаша. Турнирҙа «Кярпят» хоккей клубы һәм Төньяҡ Америка менән Альберта юниор хоккей лигаларының йыйылма командалары тәүгегә ҡатнаша.
Кубок форматы
8 команда дүртешәрләп ике төркөмгә бүленә. «А» төркөмөндә Рәсәйҙән ЙХЛ чемпионы уйнай. Төркөм эсендә һәр команда бер-береһе менән уйнай. Төркөмдәрҙә тәүге ике урынды алған командалар сирекфиналға сыға. Ә ҡалған командалар йыуатыу уйындарында ҡатнашалар. Сирекфинал еңеүселәре финалда төп трофей өсөн көрәшәләр.
Төркөм этабында еңгән өсөн команда өс мәрәй ала, өҫтәмә ваҡытта йә булиттар серияһында еңеү өсөн ике мәрәй бирелә, өҫтәмә ваҡытта йә булиттар серияһында еңелгәндәр бер мәрәй ала, ә төп ваҡытта еңелгәнгә мәрәй бирелмәй.
Турнир таблицаһы
У — Уйындар ӨВЕ — Өҫтәмә ваҡытта еңеү БСЕ — Булиттар серияһында еңеү ӨВО — Өҫтәмә ваҡытта отолоу БСО — Булиттар серияһында отолоу Е — төп ваҡытта еңеүҙәр һаны О — төп ваҡытта еңелеүҙәр һаны ГИ — Индерелгән голдар һаны ГҮ — Үткәрелгән голдар һаны ГА — Индерелгән һәм үткәрелгән голдар айырмаһы М — Мәрәйҙәр һаны
Шәхси бүләктәр
Турнир тамамланғас бер-нисә номинациялар буйынса донъя кубогының иң яҡшы уйынсылары билдәләнә:
Павлова Нина Михайловна
Павлова Нина Михайловна  (8 февраль 1897 йыл — 15 август 1973 йыл) — СССР яҙыусыһы, ғалим-селекционер, биология фәндәре докторы. Ленин һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.
Биографияһы
Нина Михайловна Павлова 1897 йылдың 8 февралендә Ростов өлкәһенең Сулин ҡалаһында тыуа. Атаһы — рус һәм совет металлургы, СССР Фәндәр академияһы академигы, Социалистик Хеҙмәт Геройы М. А. Павлов. 1900 йылда Павловтарҙың ғаиләһе —  Екатеринославҡа (хәҙер Днепр ҡалаһы), дүрт йылдан һуң Санкт-Петербургҡа күсеп килә.
Санкт-Петербург янындағы Лесной ҡасабаһындағы коммерция училищеһында түләп уҡый. Училищеға имтихан тапшырып ингәнлектән, уҡыусыларҙың әҙерлеге һәйбәт була. Уҡытыу ҡатнаш класта алып барыла. 1914—1916 йылдарҙа Н. Павлова Сәнғәткә дәртләндереү йәмғиәтендә уҡый. 1920 йылдаПетроград университетының физика-математика факультетындағы тәбиғәт бүлеген тамамлай һәм «Үҫемлектәр географияһы һәм систематикаһы» белгесе булып сыға. 1924—1927 йылдарҙа Ленинград фонетика институтында инглиз теле бүлегендә уҡый.