cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
В. И. Суриков исемендәге Мәскәү художество институты
Һынлы сәнғәт факультеты
Профессор, Рәсәй Федерацияһының халыҡ рәссамы, академик Н. В. Колупаевтың станокта башҡарылған һынлы сәнғәт оҫтаханаһы
Профессор, Рәсәй Федерацияһының халыҡ рәссамы А. Н. Суховецкийҙың станокта башҡарылған һынлы сәнғәт оҫтаханаһы
Доцент, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы Ю. А. Шишковтың станокта башҡарылған һынлы сәнғәт оҫтаханаһы
Академик А. Т. Салахованың станокта башҡарылған һынлы сәнғәт оҫтаханаһы
Академик Д. А. Чебарджаның театраль-декорация һынлы сәнғәт оҫтаханаһы
Графика факультеты
Деканы — И. В. Оржеховский
Профессор, Рәсәй Федерацияһының халыҡ рәссамы, академик Р. И. Тесликтың станокта башҡарылған графика оҫтаханаһы
Профессор, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы Л. Я. Левшунованың плакат графикаһы оҫтаханаһы
Профессор, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы Ю. В. Ивановтың китап графикаһы оҫтаханаһы
Профессор В. В. Аверьяновтың литография оҫтаханаһы
Профессор, Рәсәй Федерацияһының дәүләт премияһы лауреаты, академик А. Б Суворовтың офорт оҫтаханаһы
Өлкән уҡытыусы Ю. А. Якушинаның гравюра оҫтаханаһы
Скульптура факультеты
Профессор, Рәсәй Федерацияһының халыҡ рәссамы, академик '''А. И. Рукавишниковтың академик скульптура оҫтаханаһы
Профессор, Рәсәй Федерацияһының халыҡ рәссамы, РСФСР дәүләт премияһы лауреаты, академик '''М. В. Переяславецтың академик скульптура оҫтаханаһы
Архитектура факультеты
Деканы — доцент А. Л. Матюшин
Архитектура кафедраһы (мөдире — доцент Е. К. Трибельский)
Инженер-төҙөлөш дисциплиналары кафедраһы (мөдире — доцент Е. В. Сысоева)
Сәнғәт теорияһы һәм тарихы факультеты
Деканы — доцент, сәнғәт фәне кандидаты И. Л. Арустамова
1986 йылда М. В. Алпатов тарафынан ойошторолған.
Сәнғәт теорияһы һәм тарихы кафедраһы (Мөдире — доцент, сәнғәт фәне кандидаты, Рәсәй художество академияһы ағза-корреспонденты Флорковская А. К.)
Билдәле тамамлаусылары
Ҡарағыҙ: Суриков исемендәге МДХИ-ны тамамлаусылар.
Билдәле уҡытыусылар
Ҡарағыҙ: Суриков исемендәге МДХИ уҡытыусылары
Ректорҙары
Академик Герасимов Сергей Васильевич (1943—1948)
Федор Александрович Модоров (1948—1962);
Академик Николай Васильевич Томский (1964—1970)
Академик Павел Иванович Бондаренко (1970—1988)
Академик Лев Викторович Шепелев (1988—2001)
Академик Анатолий Александрович Любавин (2011 йылдан алып)
Песковка (Кобра ҡушылдығы)
Песковка  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кобра йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ташйылға (Саҡмағош районы)
Ташйылға (Таш-Елга) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата кеше йәшәмәй. Почта индексы — 452221, ОКАТО коды — 80256845006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бильцингслебен
Бильцингслебен (Bilzingsleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 740 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,79 км2. Диңгеҙ кимәленән 150 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6578 һәм автомобиль коды — SOM.
Вонил
Вонил (Вонюл, Вонель) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 192 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гнилушка (Золка ҡушылдығы)
Гнилушка  — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Золка йылғаһының һул ярына тамағынан 2,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Подкумок йылғаһы ҡушылған урынған Отказненск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡарғалы (Яйыҡ ҡушылдығы)
Каргалка (Оло Каргалка) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 1262 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Айгадат
Айгадат — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Мурюк йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мәғәнәһеҙ хәл (хикәйә)
Мәғәнәһеҙ хәл —  Антон Павлович Чехов хикәйәһе. Хикәйә 1886 йылда яҙылған, шул уҡ 1886 йылдың 20 сентябрендә «Новое время» гәзитенең 3793-сө һанында «Субботники» бүлегендә Ан.Чехов ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. .
Баҫмалар
А. П. Чеховтың «Мәғәнәһеҙ хәл» хикәйәһе  1886 йылда яҙылған, шул уҡ 1886 йылдың 20 сентябрендә «Новое время» гәзитенең 3793-сө һанында «Субботники» бүлегендә Ан.Чехов ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. 1887 йылда «В сумерках» йыйынтығына А. Ф. Маркс тарафынан индерелә.
Тәнҡит
Тәнҡит хикәйәне баһалай. К. К. Арсеньев «Мәғәнәһеҙ хәл» хикәйәһе тураһында былай тип яҙа: «Һунар мажаралары артында ныҡ ҡабарынҡы итеп ярлылыҡҡа төшкән кенәз менән уға бер ниндәй өмөтһөҙ ғашиҡ ҡатындың фигуралары күрһәтелгән».
Тәнҡитсе А. Ф. Бычков «Мәғәнәһеҙ хәл» хикәйәһен Чеховтың «уңышһыҙыраҡ» килеп сыҡҡан әҫәрҙәре иҫәбенә индерә. Ул хикәйәне ныҡ «оҙонайтып һуҙылған» тип атай.
А. А. Александров Чехов әҫәре тураһында :«Мәғәнәһеҙ хәлдә» ул өйәҙҙә барыһы ла «һиңмай ғәли йәнәптәре» тип аталып йөрөтөлгән, «ғүмерендә бары бер тапҡыр ғына алдашып, үҙ кеҫәһенә саф миллионды һалырға» теләгән «ярлыланған кенәздә» күңел шул тиклем яратҡан урыҫ һыҙаттарын шул тиклем һоҡланғыс итеп күрһәтә алған»,- тип яҙа.
А. С. Глинка Чеховтың был хикәйәһен «ысынбарлыҡтың нисек итеп кеше бәхетенән көлгәнен һүрәтләүсе» әҫәрҙәр иҫәбенә индерә.
Сюжет
Хикәйә беренсе заттан алып барыла. Йәйҙең бер көнөндә һөйләүсе таныш кенәзе менән Шабельский ҡарағай урманына сел атырға бара. Урманда улар бәшмәк йыйған конторсы Гронтовскийҙы осрата. Конторсы уларҙы был урманда һунар итергә ярамай тип киҫәтә. Урман хужаһы Надежда Львовна урманда һунар итеүҙе тыя, ә Гронтовскийҙың бурысы - бары тик һунарсыларҙы киҫәтеү генә.
Һунарсылар урман хужабикәһен күреп, унан һунар итергә рөхсәт алырға була. Хужабикәнең заманында һөйләүсе менән һунарға сыҡҡан Сергей Ивановичҡа ныҡ ғашиҡ булыуы тураһында имеш-мимеш хәбәрҙәр йөрөй. Был хәбәрҙәргә ҡарағанда, кенәз уның тойғоларына яуап бирмәй, сөнки Надежда төҫкә бик йәмһеҙ була; икенсе хәбәрҙәргә ҡарағанда, Надежданың атаһы кенәзгә ҡыҙына өйләнергә тәҡдим итә, ә кенәз, уны титулы менән бергә һатып алырға итәләр тип, Надежданың атаһы менән тиргәшә. Бынан һуң Надежда Львовна бай булмаған Кандуринға кейәүгә сыға.
Тальтия
Тальтия — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ивдель йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.
Мәғәнәһеҙ хәл (хикәйә)
Сюжет
Надежда Львовна менән осрашҡас, һөйләүсе ысынлап та ҡатындың йәмһеҙлеген күрә. Һунарсылар хужабикәгә үҙҙәренең үтенесен әйтә. Хужабикәғә һунарға рөхсәт биреү-бирмәү бик ныҡ оҡшай, ләкин ул һунарға килеүселәргә ҡәтғи рәүештә рөхсәт бирмәй — «йә барыһына ла, йә берәүгә лә түгел»- ти. Һөйләүсе уға үҙе менән бергә кенәздең килеүен әйтә. Был хәбәрҙән Надежда Львовна Кандурина тертләп ҡуя һәм әҙерәк уйланып тора. Һуңынан ул, килгәндәргә һунар итеүҙе рөхсәт итеү дөрөҫ булмаясаҡ, ти. Кенәз тураһындағы һүҙ ҙә уны йомшартмай. Надежда Львовна һаубуллаша ла, сығып китә.
Тальтия
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мәғәнәһеҙ хәл (хикәйә)
Сюжет
Уның өйөнән сығып барған саҡта, хеҙмәтсе ҡатын һунарсыларға хужабикә биргән хат киҫәген бирә. Ҡағыҙҙа: «Ҡулдарында был ҡағыҙ булған кешеләргә һунар итергә рөхсәт бирелә. Н. К.»- тип яҙылған була.
Пихровская-Раменская
Пихровская-Раменская — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иҫке Йәнбәк
Иҫке Йәнбәк (Староянбеково) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 92 кеше. Почта индексы — 453004, ОКАТО коды — 80235805007.
Халыҡ һаны
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса төп милләт — башҡорттар (99 %).
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Йәнбәк ауылы Стәрлетамаҡ өйәҙе Өршәк-Мең улусының Ҡаҙыш түбәһенә ҡарай, һуңынан унда йәшәүселәрҙең бер өлөшө бүленеп сығып, улар Дәүләкән районы Яңы Йәнбәк ауылын барлыҡҡа килтергәндән һуң, Иҫке Йәнбәк тип атала башлай. Был хәл XIX быуат аҙағы — XX быуат башында була. Һәр хәлдә 1902 йылда ауыл була.
XVIII быуат аҙағында Йәнбәк ауылында 15 йортта 76 кеше йәшәгән. Улар араһында 1765 йылда Сәйфулла ауылынан килгән ерһеҙ башҡорттар ҙа булған (1795 йылда 8 ир-ат). Бер нисә типтәр 1805 йылғы килешеү буйынса килеп урынлаша. VIII рәүиздә 145 аҫаба 25 йортта күрһәттелгән. 1825 йылда Мөхтәсип Дәүләтбай улы Сабаҡов һәм Баҙил Абыҙгилдин керҙәш була. 1859 йылғы X рәүиздә 60 ир-ат, шул уҡ күләмдә керҙәш башҡорт иҫәпләнгән. Бөтәһе 40 ихатала 120 ир-егет һәм 108 ҡатын-ҡыҙ булған. 1870 йылда 141 ир-ат һәм 130 ҡатын-ҡыҙ иҫәпләнә, хужалыҡтар — 49. 1902 йылда Иҫке Йәнбәк ауылында 23 йорта 55 ир-егет һәм 61 ҡатын-ҡыҙҙы күрһәтелә. 18 йылдан һуң уларҙың һаны 152 кешегә етә (79 ир-егет һәм 73 ҡатын-ҡыҙ). 28 йорт булған.
Халҡы — малсылар. Йәйгеһен улар йәйләүгә сыҡҡан. Урман кәсептәре, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. 1842 йылда 145 кешегә 24 бот ужым һәм 304 бот яҙғы иген сәселгән.
Ауылда мәсет һәм «мосолман училищеһы» булған.
Бинштедт
Бинштедт (Bienstadt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 708 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,17 км2. Диңгеҙ кимәленән 350 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99100 һәм автомобиль коды — GTH.
Тангупка
Тангупка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының уң ярына тамағынан 448 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Егитык-Коль
Егитык-Коль — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Шавла йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Тангупка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Егитык-Коль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Түбәнге Гөмбәт
Түбәнге Гөмбәт — Ырымбур өлкәһе Октябрь районы ндағы ауыл. Түбәнге Гөмбәт ауыл биләмәһенең ауыл советы административ үҙәге.
Географияһы
Оло Юшатыр йылғаһы ҡушылдығы Гөмбәй йылғаһы буйында урынлашҡан. Октябрьский районы үҙәгенән 15 саҡрым төньяҡ-төньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан. Өлкә үҙәге Ырымбур ҡалаһына тиклем — 90 км.
Тарихы һәм атамаһының килеп сығышы
Ауыл төньяҡтан көньяҡҡа 7 км, көнбайыштан көнсығышҡа 3 км оҙонлоҡҡа һуҙылып киткән.
Юозас Тумас
Юозас Тумас (Juozas Tumas; 20 сентябрь 1869 йыл — 29 апрель 1933 йыл) — Литва яҙыусыһы, драматург, тәнҡитсе, әҙәбиәт белгесе, йәмәғәт һәм сиркәү эшмәкәре. Шулай уҡ Юозас Вайжгантас әҙәби псевдонимы аҫтында билдәле (урыҫ варианты Иосиф Вайжгантас; Juozas Vaižgantas).
Биографияһы
Көнсығыш Литвала (Сведасай ауылынан йыраҡ түгел) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Динабург реаль гимназияһында (1881—1888) уҡый. Классик урыҫ әҙәбиәте (Л. Н. Толстой, И. С. Тургенев, Н. А. Некрасов) литва һәм легаль булмаған периодик баҫмалары йоғонтоһон кисерә. 1888—1893 йылдарҙа Каунаста дини семинарияла белем ала. Уны тамамлағандан һуң Митавалағы католик мәхәлләһе викарийы итеп тәғәйенләнә. Милли йәмәғәт эшмәкәрлегенә инеп китә, 1896—1904 йылдарҙа клерикаль («Ватан һаҡсыһы»; 1897 йылдан — мөхәррир) гәзитен сығара. Эшмәкәрлеге менән ҡәнәғәт булмаған сиркәү властары уны бер хеҙмәт урынынан икенсегә күсерә башлайҙар.
1906—1911 йылдарҙа Вильна ҡалаһында йәшәй һәм «Вильняус жиниос» («Вильна хәбәрҙәре», 1907), «Вильтис» («Өмөт», 1907—1911), һуңғараҡ — «Рито гарсас» («Иртәнге тауышы», 1914) гәзиттәре редакцияларында эшләй. 1911 йылда АҠШ-та була.
Түбәнге Гөмбәт
Тарихы һәм атамаһының килеп сығышы
1958 йылда халыҡ иҫәбенә беренсе ағас сиркәү төҙөлә. Был сиркәү изгеләр Кузьма һәм Демьян исеме менән аталған.
Юозас Тумас
Биографияһы
1914 йылда Ригаға күсерелә, бында ул «Ригос гарсас» («Рига тауышы») гәзитен мөхәррирләй. Беренсе бөтә донъя һуғышы 1915 йыллда Петроградта литва ҡасаҡтарына ярҙам күрһәтеү буйынса комитет эшмәкәрлегендә ҡатнаша. Милли прогресс партияһы ойоштороусыһы була, Петроградта һәм Стокгольмда литваларҙың вәкәләтле йыйылыштарында («Петроград сеймы») ҡатнаша.
1918 йылда Литваға әйләнеп ҡайта һәм Вильнала ҡасаҡтарға ярҙам итеү комитеты эштәрендә ҡатнаша, «Летувос айдас» («Литва шаңдауы») гәзитен сығара, 1919 йылда «Неприклаусом Летува» («Бойондороҡһоҙ Литва») гәзитен баҫтыра башлай. 1920 йылда Каунасҡа күсенә. Бөйөк Витовт костелы ректоры итеп тәғәйенләнә (1932 йылға тиклем).
Бер үк ваҡытта Каунаста Литва университетының гуманитар факультетында эшләй (1930 йылдан Бөйөк Витовт университеты тип атала): 1922—1929 йылдарҙа литва әҙәбиәте тарихы буйынса лекциялар уҡый. 1929 йылда почетлы доктор исеменә лайыҡ була.
Бынан тыш, нәфис һәм публицистик әҫәрҙәр яҙа, төрлө гәзит һәм журналдарҙа мөхәррир була, күп һанлы сәйәси, ижтимағи, мәҙәни ойошмалары эшмәкәрлегендә ҡатнаша. Италия (1931) һәм Швеция (1932) буйлап сәйәхәт ҡыла. 1932—1933 йылдарҙа — Литва яҙыусылар йәмғиәте рәйесе.
Әҙәби эшмәкәрлеге
Күп яҡлы һәм иң уңышлы литва яҙыусыларының береһе, проза оҫтаһы. Реаль гимназияла уҡыған саҡта уҡ шиғырҙар һәм проза әҫәрҙәре яҙа башлай. Семинарияла клерикаль баҫмала хеҙмәттәшлек итә башлай. Башланғыс этапта башлыса ваҡ очерктар, күләме буйынса ҙур булмаған драма һәм проза әҫәрҙәрен ижад итә. Тере, образлы тел менән яҙылған патриотик әҫәрҙәре «Картиналар» (1902), «Сәхнә картиналары», «Аллегорик картиналар» (1906—1916) йыйынтыҡтарына индерелә.
Һуғыш ваҡытындағы кеше ғазаптары һәм бәлә-ҡазалары тураһында хикәйәләр циклы «Һуғыш картиналары» (1914—1917) йыйынтығына инә.
Литва әҙәбиәтенең алғы сафтарына «Ағайҙар һәм апайҙар» «Дяди и тетки» (1921, иң популяр әҫәре), «Әҙәм аҡтығы», «Өнһөҙ» (1930), «Жемайт Робинзоны» (1932), повестарын «Ғаилә рагы» (1927—1929) романын ижад итеүгә мөрәжәғәт иткән Вайжгантас 1920-се йылдарҙа сыға. «Ғаилә рагы» романында ул XIX быуаттың аҙаҡҡы тиҫтәһендәге Ковно зыялылары тормошо тураһында яҙа. Шулай уҡ ул «Сатҡылар. Мәҙәниәте өсөн көрәш картиналары» эпопеяһы авторы (икенсе исеме — «Яҡты һыҙаттар» «Просветы»; 1918—1920).
«Яҡты һыҙаттар» романы үҙенә күрә литва милли яңырыуының һәм 1905 йылғы революцияҙа тиклемге Литвалағы тормоштоң эпопеяһын сағылдары. Структураһы буйынса романдың берҙәм фабулаһы юҡ, ә ул Литва милли тормошоноң дөйөм темаһы менән берләштерелгән үҙаллы бер нисә повестан тора. Тумас-Вайжгантас литва прозаһы стилистарының алдынғы сафтарындаүҙенең бай теле, көндәлек тормоштан алынған һүрәтләү саралары, тасуирланған ваҡиғаларҙы үҙенсәлекле һыҙаттарын күрә белеү арҡаһында беренсе урындарҙы биләй.
Тәнҡит-әҙәбиәт ғилеме буйынса эшмәкәрлеге
Үҙенең университет лекциялары нигеҙендә Майронис, Баранаускас Антанас, Винцас Кудирка тураһында биографик очерктар баҫтыра, Венажиндис, Венуолис, Лаздин Пеледа һәм башҡа литва күп кенә яҙыусылар тураһында мәҡәләләр яҙа. Үҙенең тарихи-әҙәбиәт эштәре өсөн ентекле рәүештә документаль-фактик мәғлүмәттәр йыя, улар литва тикшеренеүселәре өсөн бик мөһим сығанаҡ булып тора.
Хәтер
Каунаста, ул 1920—1933 йылдарҙа йәшәгән Алексото урамындағы фатирҙа, мемориаль музейы эшләй — Майронис исемендәге литва әҙәбиәт музейы филиалы. Вильнюс ҡалаһында Тумас-Вайжгантас исемен бер урам йөрөтә.
Восточный Лаптюг
Восточный Лаптюг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мала йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Плесница
Плесница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 789 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Туш-Вож-Юган
Туш-Вож-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының һул ярына тамағынан 347 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Плесница
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Туш-Вож-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һынташтамаҡ ауыл Советы (Благовар районы)
Һынташтамаҡ ауыл Советы — Благовар районы составындағы административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы), 2008 йылда бөтөрөлә. Почта индексы — 452745. ОКАТО коды — 80214827000. Күсәрбәй ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. 1986 йылда ойошторола.
Ауыл Советы составы
Һынташтамаҡ ауылы — административ үҙәк, ауылдар: Дүсмәт, Яңы Һынташ, Иҫке Һынташ, Оло Әрәмә.
Тарихы
1986 йылда Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге 6-2/393-сө һанлы «Благовар районында Һынташтамаҡ ауыл Советын ойоштороу тураһындағы» Указы сыға. Уға ярашлы яңы административ-территориаль берәмек өсөн Яныш ауыл Советынан 5 тораҡ пункты бүлеп алына. 1. Благовар районында Һынташтамаҡ ауыл Советын ойошторорға, административ үҙәген Һынташтамаҡ ауылында урынлаштырырға.
2. Һынташтамаҡ ауыл Советы составына түбәндәге тораҡ пункттарын индерергә: Дүсмәт, Яңы Һынташ, Иҫке Һынташ, Һынташтамаҡ, Оло Әрәмә ауылдарын, был тораҡ пункттарын Яныш ауыл Советы составынан сығарырға.
3. Һынташтамаҡ ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
2008 йылда Һынташтамаҡ ауыл Советы Күсәрбай ауыл Советы составына инә.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортосьан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законында, ст.1. п 12) түбәндәге юлдар бар: : "Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
«Күсәрбай» атамаһын һаҡлап, Күсәрбай һәм Һынташтамаҡ ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәген Иҫке Күсәрбай ауылына урынлаштырырға. Һынташтамаҡ ауыл Советының Дүсмәт, Яңы Һынташ, Иҫке Һынташ, Һынташтамаҡ, Оло Әрәмә ауылдарын Күсәрбай ауыл Советы составына индерергә.
Күсәрбай ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Һынташтамаҡ ауыл Советын алып ташларға
2008 йылға Кушнаренко районы, Яныш ауыл Советы, Таң ауыл Советы, Күсәрбай ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш була: ("Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законы (ред. 19.11.2008) ").
Ташҡалмаш
Ташҡалмаш (Ташкалмашево) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 240 кеше. Почта индексы — 452207, ОКАТО коды — 80256810007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Угловат-Юган
Угловат-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кушеватская ҡылымығының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 76 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Золка
Золка — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кума йылғаһының уң ярына тамағынан 508 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 105 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Подкумок йылғаһы ҡушылған урынған Отказненск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сухарто
Суха́рто, 1991 йылдан шулай уҡ Мөхәммәт Сухарто хажи булараҡ та билдәле (Haji Muhammad Soeharto, Haji Muhammad Suharto, Haji Muhammad Soeharto; 8 июнь 1921 йыл, Кемусук — 27 ғинуар 2008 йыл, Джакарта) — Индонезияның хәрби һәм дәүләт эшмәкәре. Генерал-лейтенант (1966); 1997 йылда уға махсус булдырылған «Бөйөк генерал» («Большой генерал»; Jenderal Besar). Индонезияның икенсе президенты — 1966 йылда илдең ул саҡтағы президенты Сукарно указына ярашлы уның исеменән эш итеү хоҡуғы ала, Сукарно отставкаға киткәндән һуң, 1967 йылдан 1968 йылғаса президент вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы була, президент вазифаһын рәсми нигеҙҙә 1968 йылдан 1998 йылғаса биләй. Шулай уҡ Кабинет Президиумы рәйесе (1966—1967; президент Сукарно бары тик номиналь нигеҙҙә генә хөкүмәт башлығы булып торғанлыҡтан, ғәмәлдә хөкүмәткә тулыһынса Сухарто етәкслек итә), оборона министры (1966—1971), Индонезияның Милли армияһы (Ҡораллы көстәренең) баш командующийы (1968—1973), Индонезияның Ҡоро ер ғәскәрҙәре штабы начальнигы (1965—1967) вазифаларын башҡара. 1974 йылдан 1998 йылға тиклем — илдең сәйәси партияһы «Голкар» блогы рәйесе. 1992 йылдан 1995 йылғаса — Ҡушылмаусанлыҡ хәрәкәтенең генераль секретары.
Исем-шәрифенең үҙенсәлектәре
Ява утрауында йәшәүсе халыҡ вәкилдәренең күпселеге кеүек, Сухартоның беҙ күнеккән кеүек фамилияһы булмай, «Сухарто» — уға тыуғандан һуң бирелгән исем. Туранан-тура тәржемә иткәндә — «яҡшы милек, яҡшы мөлкәт»; «хорошее имущество» (Su — яҡшы; хороший һәм Harto — милек, мөлкәт имущество, добро́, йәғни «мөлкәтле»; «богатый»). «Мөхәммәт» «Мухаммед» исемен ул 20-се быуат аҙағында, 1991 йылда Мәккәгә хаж ҡылғандан һуң ҡабул итә һәм был осраҡҡа ҡағылышлы мосолман йолалары нигеҙендә был яңы исеменә «хажи» ҡушылмаһын өҫтәй. Шулай уҡ төп исеме Сухарто ике төрлө яҙылыш менән осрай: индонезия теленең 1970 йылға тиклем ғәмәлдә булған ҡағиҙәләренә ярашлы Soeharto (бында «у» өнө «ое» диграфы аша бирелә) һәм индонезия теленең хәҙерге заман нормалары буйынса Suharto.
Сухарто илгә етәкселек иткән йылдарҙа киң матбуғат сараларында һәм рәсми кимәлдә Индонезияның социаль һәм мәҙәни йолалары нигеҙендә президентҡа ҡарата Пак Ха́рто (Pak Harto) һүҙ бәйләнешен ҡулланыу бигерәк тә популяр була — был ил ағаһы йәшендәге ир-атҡа мөрәжәғәт иткәндә өндәшеү һүҙе йә уның тураһында һөйләгәндә индонезийҙар ғәҙәттә файҙаланған атама. «Pak» һүҙмә-һүҙ тәржемә иткәндә — ата, атай (отец, папаша) һәм шәхси исемдең Ява утрауында йәшәүселәр ҡулланған ҡыҫҡартылған формаһынан ғибәрәт. Көнбайыш илдәре матбуғатында һәм Индонезияның үҙендә һирәгерәк Сухарто шулай уҡ Йылмайыусы генерал (Улыбающийся генерал; Smiling General, Sang Jenderal yang Tersenyum) ҡушаматы менән дә йөрөтәләр.
Таргурсос
Таргурсос — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Северная Тошемка йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Акуловка
Акуловка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чичка-Юл йылғаһының һул ярына тамағынан 370 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Иҫке Ҡыйышҡы
Иҫке Ҡыйышҡы (Старые Киешки) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 581 кеше. Почта индексы — 453028, ОКАТО коды — 80235823005.
Тарихы
1863—1919 йылдарҙа ауылда мәҙрәсә эшләй.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Носрат Фәтих Али Хан
Биографияһы
Носрат 1948 йылдың 13 октябрендә Пакистандың Лайяллпур (Фейсалабад) ҡалаһында тыуа, уның ата-әсәһе Һиндостандан улы тыуғанға тиклем бер йыл элек күсеп килгән була. Хан ғаиләһе 600 йыл дауамында музыка менән шөғөлләнә. Бала сағында малай вокал һәләттәре менән айырылып тормай, шуға күрә атаһы — кавалли стилендә башҡарыусы булараҡ танылыу алған Устад Мөбәрәк Али Хан үҙ улының табип йәки инженер һөнәрен һайлауын теләй. Әммә Носрат 17 йәшендә ғәжәп бер төш күрә, унда уның ҡасандыр баҡыйлыҡҡа күскән атаһы Носратҡа ғаилә эшен дауам итеүен һәм йырсы булырға тейешлеген васыяты итеп әйтә. Шулай итеп, Носрат үҙенең ағайҙары Устад Мөбәрәк Али Хан, Устад Сәләмәт Али Хан һәм Устад Навазиша Али Хандарҙан кавалли сәнғәтенә өйрәнә башлай. 1964 йылда ул атаһының ансамблендә ҡатнаша, ә 1971 йылда, атаһы Устад Мөбәрәк Али Хан ауырығас, 23 йәшлек Носрат Ансабмль етәксеһе булып китә.
Атаһының һәм ағаларының сығыштары яҙмаларына таянып, Носрат каввалиҙы башҡарыуҙа үҙ стилен булдыра, уның эстетик һәм рухи әһәмиәтен яңы кимәлгә күтәрә һәм Пакистанда һәм унан ситтә билдәле башҡарыусы булараҡ таныла. Төп музыка ҡоралдары сифатында табла һәм фисгармонияны ҡулланыла. Уның ағаһы Фаррух Фәтих Али Хан 25 йыл дауамында ансамблдә фисгармонияла уйнай.
1985 йылда Носрат Бөйөк Британияла концерт менән сығыш яһай. Ә һуңынан бөтә Европа буйлап гастроль турнеһында була.
1989 йылда ул тәүге тапҡыр АҠШ-ҡа гастролдәр менән килә. Шунда уҡ кинофильмдар өсөн музыка яҙҙырыуҙа ҡатнаша. Шул ваҡытта ул Питер Гэбриел менән бергә «Последнее искушение Христа» (1988) фильмына музыка яҙҙырыу менән шөғөлләнә, шулай уҡ канад музыканты Майкл Брук менән бергә музыкаль альбомдар яҙҙыра. Тап ошо ваҡиғаларҙан һуң музыка сәнғәтендә ул киң танылыу яулай. Артабан тағы бер нисә музыкаль альбом яҙҙыра, көнбайыштың башҡа музыканттары менән хеҙмәттәшлек итә башлай, төрлө (40-ҙан ашыу) илдәрҙә музыкаль турнелар менән була.
1997 йылда, Лондондың Кромвель госпиталендә йөрәге тибеүҙән туҡтау сәбәпле, ул вафат була.
Баһаламалар
Этномузыка белгесе Вирджиния Горлински билдәләүенсә, "Носрат музыкаль мөрәжәғәтнамәнең тәьҫир көсөнә ышана һәм үҙенең музыкаль башҡарыуы ярҙамында дини һәм мәҙәни сиктәрҙе үтергә тырыша.
Алёхин Алексей Петрович
Алехин Алексей Петрович (17 май 1930 йыл — 18 май 2018 йыл) — юрист, административ хоҡуҡ буйынса белгес. 1987—2018 йылдарҙа М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты юридик факультетының административ һәм финанс хоҡуғы кафедраһы мөдире, юридик фәндәр докторы (1981), профессор (1985). Мәскәү университетының атҡаҙанған профессоры (2015) һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юрисы (2000).
Биографияһы
Алексей Петрович Алехин 1930 йылдың 17 майында Орёл өлкәһенең Ливенский районы Троицкое ауылында тыуған. 1954 йылда Мәскәү юридик институтының көндөҙгө бүлеген тамамлай, артабан шул уҡ йылда Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетындағы аспирантураға уҡырға инә. 1962 йылда «СССР тимер юл транспорты менән идара итеү» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. Артабан Мәскәү дәүләт университетында эшләй: кесе ғилми хеҙмәткәр, өлкән ғилми хеҙмәткәр (1969), һуңынан — өлкән уҡытыусы, доцент (1973), профессор (1985) була. 1966 йылдан 1978 йылға тиклем осорҙа юридик факультет деканының сит илдәрҙән килгән студенттар менән эшләү буйынса урынбаҫары вазифаһын биләй.
Плетеневка
Плетеневка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лисовская София Николаевна
София Николаевна Лисовская (1876—1951) — рус һәм совет ғалимы-хирург-урологы, медицина фәндәре докторы (1911), профессор (1923). РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1940).
Биографияһы
Софья Николаевна Лисовская 1876 йылда Санкт-Петербургта тыуған.
1902 йылда Санкт-Петербург ҡатын-ҡыҙҙар медицина институтын тамамлай.
1904 йылдан Санкт-Петербург ҡатын-ҡыҙҙар медицина институтының госпиталь хирургия клиникаһы ҡарамағында профессор А.А. Кадьян етәкселегендә эшләй. 1911 йылда яҡланған «О пересадке щитовидной железы» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1917 йылдан 1921 йылға тиклем Санкт-Петербург ҡатын-ҡыҙҙар медицина институтының госпиталь хирургия клиникаһын етәкләй. 1919 йылдан 1937 йылдарға тиклем  — Икенсе Ленинград медицина институтының  оператив хирургия һәм топографик анатомия кафедраһы мөдире. 1923 йылда С. Н. Лисовскаяға профессор исеме бирелә.
1923 йылда С.Н. Лисовская Беренсе Ленинград медицина институтының урология кафедраһын ойоштора һәм уны 1951 йылға тиклем етәкләй. 1942 йылдан 1946 йылға тиклем С. Н. Лисовская Ленинград урологтар йәмғиәте рәйесе булып тора.
Гонореяны диагностикалау өсөн С.Н.Лисовская тарафынан Дебре һәм Параф реакциялары модификацияһы — ауырыуҙарҙың һейҙегендә һәм бүлеүендә гонококк антигенын табыу реакцияһы тәҡдим ителә. Был реакция уның исеме менән — «Лисовская реакцияһы» тип атала. С. Н. Лисовская беренселәрҙән булып бөйөр һәм бәүел юлдарында туберкулезды билдәләү өсөн  экскретор урография  ҡуллана. С. Н. Лисовская һәм уның етәкселеге аҫтында төнгө бәүел тотанаҡһыҙлығын И.П. Павлов буйынса баш мейеһе ҡабығында ҡарауыл пункты тигәнде эшләү юлы менән дауалау тәҡдим ителә һәм әҙерләнә.
Золка Вторая
Золка Вторая — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мокрая Золка йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Подкумок йылғаһы ҡушылған урынған Отказненск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Орден (хикәйә)
Орден — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1884 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1884 йылдың 14 ғинуарында «Осколки» журналының 2-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.
Баҫмалар
А. П. Чеховтың «Орден» хикәйәһе 1884 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1884 йылдың 14 ғинуарында «Осколки» журналының 2-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы меән баҫылып сыға, 1886 йылда А. Ф. Маркс нәшер иткән «Пестрые рассказы»баҫмаһына инә.
Чехов тере саҡта хикәйә болгар, венгр, немец, поляк, серб-хорват, фин һәм чех телдәренә тәржемә ителә.
Тәнҡит
«Орден» хикәйһе тураһында яҡшы һәм насар мәҡәләләр тәнҡиттә баҫылып сыға. Тәнҡитсе Ф. Змиев «Орден» хикәйәһен «һис шикһеҙ оҫталығы күренеп торған хикәйәләргә индерә». К. Арсеньев көләмәс элементтарын билдәләй: «Еңел генә, бер минутлыҡ һоҡланып ҡарауҙы тыуҙырған көләмәс тәбиғилек, тормошта булғанлыҡ тураһында бик уйланып тормай; уның әсе өткөс көсө тап бына шулай һәр саҡ тормошҡа тура килмәүсәнлегенә нигеҙләнгән. Тормоштағыса булмаһа ла, мәҫәлән, ике гимназияға әҙерләү мәктәбенең башына бер үк ваҡытта бер үк уй килеү, уның буйынса үҙе яуламаған орденды түшенә ҡаҙау һәм шул биҙәүес менән алдан саҡырылған ҡунаҡҡа барыуы һәм ҡунаҡта уларҙың икеһенең дә өҫтәл артында ҡапма-ҡаршы ултырыуҙары көлкө тыуҙыра — һәм Чехов әфәнде «Орден» хикәйәһен яҙа».
Насар фекерле мәҡәләләр араһында — Ф. Е. Пактовскийҙың мәҡәләһе, унда тәнҡитсе хикәйәне «рәссамдың бары тик бушты-бушҡа бушатҡан» әйбере генә, ти». Г. Качерец хикәйәне «буш әйбер» һәм «уҡыусынан көлөү» генә тип атай.
П. Н. Краснов хикәйәнең йөкмәткеһен Чехов ижадының ҡылыҡһырламаһы менән бәйләй: «Бер ниндәй ҙә эш менән булышмаған кешенең эшһеҙ саҡта кем икәнлеге әҙәпһеҙлек булғанын иҫбатлаусы әҫәр. Ҡайһы саҡ ул көлкөлө форма ала, мәҫәлән, сауҙагәрҙең тыуған көнөнә үҙҙәренеке булмаған орден менән ике уҡытыусының килеүҙәре һәм шунлыҡтан бер-береһенән кисә буйынса йәшеренеп йөрөүҙәре».
Сюжет
Бер тапҡыр Яңы йыл алдынан бай сауҙагәр Спичкин үҙенә төшкө ашҡа ун алты кешене ҡунаҡҡа саҡыра, улар араһында хәрби прогимназия уҡытыусылары Лев Пустяков һәм Юлий Августович Трамблян да була. Сауҙагәргә ҡунаҡҡа барырҙан алда Пустяков поручик Леденцовтан Станислав орденын кейергә һорап тора, сөнки Спичкин «бик ныҡ ордендар ярата һәм муйынында йә булмаһа петлицаһында берәй нимә ялтырап күренеп тормаған кешеләрҙе ҡәбәхәт тип һанай». Кеше орденын тағып, ул сауҙагәргә ҡунаҡҡа китә.
Сауҙагәрҙең ҡунаҡ өҫтәле артында Пустяков үҙенең хеҙмәттәше, француз теле уҡытыусыһы Трамблянды күрә. Оятҡа ҡалмаҫ өсөн, Пустяков иптәшенән орденын уң ҡулы менән ҡаплап йәшерә. Пустяков ашауҙан баш тарта, бөгөлөп ултыра, бик уңайһыҙ итеп ҡунаҡтарҙы баш эйеп кенә сәләмләй, шунлыҡтан хужа уны иҫереп килгән тип уйлай. Француз да үҙен бик уңайһыҙ тота.
Бер ир эсер алдынан Пустяковтан бокалын Настасья Тимофеевнаға биреүен һорай. Һул ҡулында бокал булғанлыҡтан, тегеһе бокалды уң ҡулына ала һәм уның түшендәге орден күренеп ҡала. Ошо ваҡытта Юлий Августовичты ла бутылканы алып бирергә һорайҙар. Трамблян уң ҡулы менән бутылкаға үрелгән саҡта Пустяков уның түшендәге 3-сө дәрәжә Анна орденын күреп ҡала. Орденды Спичкин да күрә һәм: «Ә-ә-ә... хм!»-ти. Шунан һуң уҡытыусыларҙың икеһенең дә күңеле күтәрелеп китә, ә Пустяков юҡҡа ғына Владимир орденын ҡаҙап килмәгәненә үкенеп ҡуя.
Ун-Егарт-Соим
Ун-Егарт-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Артемь-Ван-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Киңдәлә
Киңдәлә (Кинделя (Киндели) - Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡош йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 145 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Этимологияһы
Фараздар бер нисә, хатта мордва теленән ингән тигәне лә бар. Мәгәр йылғаның тарихи Башҡортостан ерҙәрендә аҡҡанлығы гидронимдың башҡорт теленән ингәнлегенә төп дәлил. Мордвалар ул ерҙәргә килеп ултырғанға тиклемге яҙмаларҙа урыҫ телендә Кинзель атамаһы осрай. Ырымбур топонимдар белгесе Б. А. Моисеев "Местные названия Оренбургской области. Историкотопонимические очерки" тигән китабында бер нисә фараз буйынса ентекле һығымталар яһағандан һуң ошондай фекергә килә: .
Был ышандырырлыҡ аңлатма. Башҡорт телендә сингармонизм нигеҙендә тәүге ижектәге йомшаҡ "И" һуҙынҡыһы икенсе ижекте лә нәҙек һуҙынҡыларға әүерелдергән.
Егонушка
Егонушка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чапша йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Второй Амбал
Второй Амбал — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куданга йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Борисяк Алексей Алексеевич
Алексей Алексеевич Борисяк ( 22 июля [ 3 август ] 1872 - 1944 йылдың 25 феврале, Мәскәү) - Рәсәй һәм совет ғалим - палеонтологы һәм геологы, СССР Фәндәр академияһы академигы (1929), II дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1943). СССР Фәндәр академияһының палеонтология институтына нигеҙ һалыусы һәм беренсе директоры.
Биографияһы
1872 йылдың 22 июлендә Ромны ҡалаһында (Полтава губернаһы, Рәсәй Империяһы), межа инженеры ғаиләһендә тыуған. 1883 йылда Брест-Литва ҡалаһының классик гимназияһына уҡырға инә. 1892 йылда Һамар гимназияһын алтын миҙал менән тамамлай.
1897-1899 йылдарҙа Геология комитетынан Донецкий ҡырының төньяҡ-көнбайыш ситендә геологик съемкалар яһай. Борисяк был эштең нәтижәләрен «Изюм өйәҙенең геологик очеркында» (1905) сағылдыра..
1900 йылда, Геология комитеты йөкләмәһе буйынса, К. К. Фохт менән берлектә, Европа Халыҡ-ара геологик картаһының Ҡырым битен төҙөү өсөн, Ҡырымды тикшереүҙәр үткәрә.
1911-1930 ул йылдарҙа Тау институтының профессоры һәм тарихи геология кафедраһы мөдире була, институт музейында палеонтологик коллекция эшләй.
1939 йылда ул Мәскәү университетында палеонтология кафедраһын ойоштора һәм 1942 йылға тиклем етәкселек итә.
1930 йылда, А. А. Борисяк инициативаһы менән СССР Фәндәр академияһының Палеозология институты (һуңыраҡ Палеонтология институты, СССР Фәндәр академияһының ПИН-ы була) булдырыла, ғалим ғүмеренең аҙағына тиклем уның директоры булып ҡала.
Шул уҡ ваҡытта, 1933 йылда, СССР Фәндәр академияһының Геология институтының ваҡытлыса директоры булып эшләй.
1931-1935 йылдарҙа ул «Природа» журналының һәм «Доклады Академии наук» (1933-1936) журналының баш мөхәррире (1933-1936).
1943 йылда ул 100 000 һум күләмендә яҙылған Сталин премияһын Оборона Фондына бүләк итә.
1944 йылдың 25 февралендә Мәскәүҙә вафат була. Уны Новодевичье зыяратында ерләйҙәр, участок номеры 3.
Ойошмаларҙа ағза
1916 йылда ул Рәсәй палеонтологик йәмғиәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе һәм уның Советы ағзаһы була.
Хәтер
А. А. Борис хөрмәтенә аталғандар:
- Борисяк утрауҙары - Франц Иосиф ере архипелагындағы һигеҙ утрау төркеме.
- Борисякия ( лат. Borissiakia betpakdalensis ) - юҡҡа сыҡҡан эквидтар төрө.
- 2008 йылдың 26 февралендә Рәсәй Фәндәр Академияһы Президиумының указы менән, Рәсәй Фәндәр академияһының Палеонтология институты, уға нигеҙ һалыусыһы - академик А. Борисяк исеме менән атала. Институт йортонда, Профсоюз урамы, 123, академик А. А. Борисяктың бюсы ҡуйылған. Палеонтология институтының ғилми советы институттың иң юғары фәнни премияһын булдыра - «За заслуги в развитии палеонтологии» А. А. Борисяк миҙалы
Библиография
240-тан артыҡ фәнни баҫмалар авторы һәм редакторы, шул иҫәптән:
Ғаиләһе
Ағайы - Борисяк, Андрей Алексеевич (1885-1962) - виолончелдә уйнаусы, Гнесин музыка мәктәбе уҡытыусыһы һәм Питирим уҡытыусыһы
Татька
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :