cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Деггендорф районы
Деггендорф (Deggendorf) — Германиялағы район. Район үҙәге — Деггендорф ҡалаһы. Район Бавария составына инә, Түбәнге Бавария административ округына буйһона, ул 861,13 км² майҙанды биләй. Унда 117 492 кеше йәшәй. Халыҡ тығыҙлығы 1 квадрат километрға 136 кешегә тиң. Райондың рәсми коды — 09 2 71.
Район 26 общинаға бүленгән.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Оржевка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Балыҡлы
Кесе Балыҡлы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/177/743/94 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Салауат ҡалаһынан Стәрлетамаҡҡа тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Деггендорф юғары техник мәктәбе
Деггендорф юғары техник мәктәбе (Technische Hochschule Deggendorf) — Баварияның Деггендорф ҡалаһындағы юғары техник мәктәбе. 1994 йылда Деггендорф ғәмәли фәндәр университеты тип нигеҙ һалына. 2013 йылдың 1 октябренән алып хәҙерге исемен йөрөтә. Халыҡ-ара бизнес-етәксе, медиатехнологиялар өлкәһендә белгестәр әҙерләй, бер үк ваҡытта студенттарҙың ғәмәли әҙерлек кимәлен күтәреүгә айырым иғтибар бүлә.
Рэнкинг
Немец техник юғары уҡыу йорттары араһында Деггендорф юғары мәктәбе рэнкинг процесында юғары һөҙөмтәләргә өлгәшә.
«Karriere» бизнес журналы:
Германияның икенсе иң яҡшы ғәмәли фәндәр университеты.
Рэнкинг немец юғары уҡыу йорттарын үҫтереү үҙәге булып тора(Centrum für Hochschulentwicklung (CHE))
Был йүнәлештәге юғары һөҙөмтәләре:
Хеҙмәткәр-маркетингтың эшсе төркөмө (Der Arbeitskreis Personalmarketing (dapm))
Рәнкингта Германияның 100-ҙән ашыу бакалавриаттар әҙерләүсе университеты ҡатнаша. Был программа студенттарҙың практик һәм социаль ғәмәли белеме кимәле һәм шулай уҡ уларҙың халыҡ-ара йүнәлтелешле итеп әҙерләнеүе кретерийҙары буйынса алып барыла. Деггендорф юғары техник мәктәбенең «Халыҡ-ара менеджмент» программаһы мөмкин булған өс йондоҙҙоң өсәүһенә лә лайыҡ була һәм Германияның иң яҡшы бакалавриат программаһы тип таныла.
Халыҡ-ара йүнәлтелеше
Университеттың төп маҡсаты булып башҡа илдәрҙең университеттары менән хеҙмәттәшлекте үҫтереү тора. Әлеге мәлдә 50-нән ашыу илдәрҙең студенттары университетта белем ала. Деггендорф юғары техник мәктәбе түбәндәге илдәрҙең универститеттары менән партнерлыҡ мөнәсәбәттәре урынлаштырған: Австралия, Австрия, Бельгия, Бразилия, Бөйөк Британия, Венгрия, Гонконг, Греция, Дания, Ирландия, Испания, Италия, Кипр, Ҡытай, Көньяҡ Корея, Латвия, Мексика, Нидерланды, Норвегия, Польша, Португалия, Румыния, Словакия, АҠШ, Төркиә, Финляндия, Франция, Чехия, Швеция илдәре менән.
Уңайлыҡтар
Юғары уҡыу йорто студенттары өсөн бөтә шарттар булдырылған:
Скребков Сергей Сергеевич
Скребков Сергей Сергеевич (3 апрель 1905 йыл, Мәскәү — 6 февраль 1967 йыл, шунда уҡ) — совет музыка белгесе, пианист, педагог, полифония, музыкаль стилдәр теорияһы һәм тарихы өлкәһендә белгес. Сәнғәт фәне докторы, Мәскәү консерваторияһы профессоры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1966).
Биографияһы
Скребков Сергей Сергеевич 1905 йылдың 3 апрелендә Мәскәүҙә тыуған. Ул 1928 йылда Гнесиндар исемендәге музыка училищеһын Ел. Ф. Гнесинаның фортепиано класы һәм Ф. М. Гнесиндың һәм Р. М. Глиэрҙың композиция класы буйынса тамамлай. 1930 йылда Мәскәү консерваторияһының Музыкаль-ғилми-тикшеренеү бүлеген (МУНАИС) һәм Мәскәү университетының физика-математика факультетын тамамлай. Төрлө йылдарҙа А. Ф. Лосев, Н. С. Жиляев, В. Э. Ферман, Е. А. Бекман-Щербина, Н. А. Гарбузов һәм башҡалар уның уҡытыусылары булалар.
1929 йылда С. С. Скребков пианист Е. А. Бекман-Щербинаның ҡыҙы О. Л. Бекман-Скребковаға өйләнә. 1932 йылда уларҙың ҡыҙы Марина тыуа, ул хәҙер П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваторияһы профессоры. 1932 йылдан алып Мәскәү дәүләт консерваторияһында эшләй.
1944 йылда Сергей Сергеевич Скребков академик Б. В. Асафьев етәкселегендә Фәнни-тикшеренеү кабинетының эшендә ҡатнаша. 1938—1941 йылдарҙа Үҙәк музыка-педагогия ситтән тороп уҡыу институтының музыка теорияһы кафедраһы мөдире вазифаһында эшләй. 1944—1949 йылдарҙа Гнесиндар исемендәге Дәүләт музыка-педагогия институтында (хәҙер Гнесиндар исемендәге Рәсәй музыка академияһы) эшләй, Е. Ф. Гнесинаның үтенесе буйынса институтты булдырыуҙа ҡатнаша, тарихи-теоретик факультеты деканы була, диссертация һәм диплом эштәре менән етәкселек итә.
Бер үк ваҡытта 1944—1952 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Сәнғәт тарихы институтында ғилми хеҙмәткәр, музыка секторында йыйынтыҡтар мөхәррир-төҙөүсе булып эшләй. Төрлө ваҡыттарҙа Рәсәйҙә, Грузияла, Украинала, сит илдәрҙә (Польша, Ҡытай, Франция, Италия, Англия, Австрия, Чехословакия, Болгария һәм башҡалар) конференцияларҙа докладтар уҡый. СССР композиторҙар союзы ағзаһы (1947).
Мәскәү консерваторияһында диссертациялар яҡлау буйынса совет ағзаһы. Уның уҡыусылары араһында Мәскәү консерваторияһы профессорҙары В. В. Медушевский, Е. В. Назайкинский һәм М. Е. Тараканов.
Сергей Сергеевич Скребков 1967 йылдың 6 февралендә Мәскәүҙә 62 йәшендә вафат була. Дон зыяратында ерләнгән.
Гатчина һарайы (Фаберже йомортҡаһы)
«Гатчина һарайы» йомортҡаһы — ювелир йомортҡа, илле дана император пасха йомортҡаларының береһе, Карл Фаберже фирмаһы тарафынан рус император ғаиләһе өсөн эшләнелгән. Ул 1901 йылда Николай II-нең әсәһенә, тол император ҡатын Мария Федоровнаға яһаған бүләге. Уолтерс Художество музейында (АҠШ һаҡлана.
Дизайн
Ике бүлекле асылмалы алтын йомортҡаның өҫтө һөт төҫөндәге эмаль менән ҡапланған һәм ун ике буй ынйы менән һыҙатланған, улары гирляндаларҙың, банттарҙың һәм сәскәле кәрзиндәрҙең һәм башҡа төр биҙәүестәрҙең күркәм биҙәктәре менән биҙәлгән. Ике яҫы бриллиант йомортҡаның ике башына ҡуйылған. Моғайын, уларҙың аҫтында император ҡатыны Мария Федоровнаның йәше һәм монограммаһы яҙылған булған, һуңынан улар юйылған.
Эске биҙәлеше — аҡ бәрхәт.
1903 йылда ювелир эше оҫтаһы Михаил Перхин урыҫ эшҡыуары Александр Фердинандович Кельхтың заказы буйынса «Бонбоньерка» пасха йомортҡаһын эшләй, уның тышҡы күренешенә «Гатчина һарайы»ның күсермәһен яһап ҡуйған була. Был күсермәне Перхин 1901 йылда уҡ эшләгән булған, әммә был юлы оҫта сюрприз итеп йомортҡаға кескәй генә кулонлы агат футляр ҙа эшләгән.
Сюрприз
Ювелир пасха йомортҡаһының ҡапҡасын бороп асҡандан һуң, беҙҙең алға кескәй генә Гатчина һарайының (Мария Федоровнаның Санкт-Петербург ҡалаһынан ситтәге резиденцияһының) моделе килеп баҫа. Моделдең күсермәһе бар ваҡ нескәлектәре менән эшләнгән: унда пушкаларҙы, Беренсе Павел статуяһын һәм пейзаждың башҡа элементтарын, хатта үҫемлек һәм ағастарына тиклем күрергә мөмкин.
Хужалары
«Гатчина һарайы» Пасха йомортҡаһы 1901 йылдың 1 апрелендә ювелир-оҫта Михаил Перхин тарафынан батша Икенсе Николайҙың әсәһе өсөн эшләнә һәм 1901 йылдың 1 апрелендә әсәгә бүләк ителә. Шул ваҡытта уның хаҡы 5000 һумға баһалана. Йомортҡа Аничков һарайында һаҡлана һәм Октябрь революцияһынан һуң, 1920 йылда Парижда рус эмигранттарының береһе булған Александр Половцов тарафынан һатып алына. 1930 йылда йомортҡаны Балтиморҙан (АҠШ) һатып ала, һуңынан йомортҡа хужаһының васыяты буйынса Уолтерс Художество музейына күсә. 1952 йылдан алып йомортҡа — был музейҙың даими экспозицияһында тора.
Ҡамышлы (Өфө районы)
Ҡамышлы (Камышлы) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 758 кеше. Почта индексы — 450501, ОКАТО коды — 80252810004.
Чаршан
Чаршан — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пуриянга йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Ҡамышлы (Өфө районы)
Тарихы
1877 йылғы белешмәлә Ырымбур трактының 3-сө станында Өфө эргәһендә Ҡамышлы тип аталған 2 ауыл булған: 1. Гординовка (Лидина, Ҡамышлы). 2. Ҡамышлы (Алмантай). Беренсеһендә урыҫ милләтле помещик крәҫтиәндәре, икенсеһендә сыуаш дәүләт крәҫтиәндәре йәшәгән. Почта станцияһы булған.
Чаршан
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡамышлы (Өфө районы)
Тарихы
Беренсе ауылда халыҡ әҙерәк булған, 5 кенә ихата булыуы билдәле. Икенсеһендә 21 йорт-ҡура булған.
XVIII быуат ахырында ауылда 44 дәүләт крәҫтиәне,  XIX быуат башында  — 42 ир-ат һәм 44 хужалыҡ булған. XIX быуат ахырына ауылда 316 кеше йәшәгән, ә 1920 йылдағы халыҡ иҫәбе буйынса — 476 кеше һәм 125 йорт теркәлгән. Борондан был ауылда күбеһенсә сыуаштар йәшәгән.
1926 йылда Өфө кантоны Булгаков улусында бер генә Ҡамышлы (Аймантай) ауылы күрһәтелгән.
Тәүге ауыл 1952 йылдан һуң юҡҡа сыҡҡандыр. Бәлки ул ауылдыҡылар эргәләге ауылға күсенгәндер - арала 1 генә саҡрым ара булған бит. Ихтимал, киреһенсә, ауыл киңәйә барып, ҡушылып ҡуйғандыр.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) Төп халыҡтар сыуаштар(54%) һәм урыҫтар(34%).
Һиҙиәтов Мансур Яҡшыбай улы
Һиҙиәтов Мансур Яҡшыбай улы (24 ноябрь 1949 йыл) — хеҙмәт ветераны, яҙыусы, йәмәғәтсе. 1971—2005 йылдарҙа Белорет металлургия комбинаты волочильщигы, өлкән мастеры, смена начальнигы. 2013 йылдан Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы. III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры (1980).
Биографияһы
Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Белорет районы Һуйыр-Айыс ауылынан.
Эдди Мерфи
Эдди Мёрфи (Эдвард Риган Мёрфи, инглизсә Edward Regan «Eddie» Murphy; 3 апрель 1961 йыл — Америка комедия актёры, кинорежиссёр, продюсер һәм йырсы. Билдәлелекте башлыса 1980-се йылдарҙа яулай. Бигерәк тә «Беверли-Хиллз полицейскийы» (русса «Полицейский из Беверли-Хиллз») фильмдары серияһындағы Аксель Фоули роле, шулай уҡ «Урындарҙы алмаштырыу» («Поменяться местами»), «Бумеранг», «Сәйер профессор» («Чокнутый профессор»), «Изге йән» («Святоша»), «Доктор Дулиттл», «Таныш булығыҙ: Дэйв» («Знакомьтесь: Дэйв»), «Плуто Нэш мажаралары» («Приключения Плуто Нэша»), «Америкаға сәфәр» («Поездка в Америку»), «Норбиттың хәйләләре» («Уловки Норбита»), «Хыялдағы ҡыҙҙар» («Девушки мечты»), «Өрәкле йорт» («Особняк с привидениями»), «Небоскребты нисек урларға» («Как украсть небоскрёб») һәм башҡа фильмдарҙағы төп ролдәре менән популярлыҡ ала.
Мёрфи шулай уҡ музыкаль альбомдар яҙҙырған һәм бер-нисә мульт-персонажға, шул иҫәптән, «Шрек» мультфильмындағы Ишәккә «тауыш биргән». Бынан тыш стендап комедия жанрында (тамашасылар алдында үҙ аллы юмористик сығыш) оҙаҡ һәм уңышлы эшләй.
«Comedy Central» телеканалы версияһы буйынса «Бар осорҙоң 100 иң бөйөк стенд-ап комиктары» теҙмәһендә 10-сы урынды яулай.
Бала сағы
Эдди бәләкәй саҡта уҡ атаһы һәләк була. Был ҡайғынан әсәһе Лиллиан ауырып китә. Ағалы-энеле туғандарға бер йыл буйына икенсе ғаиләлә йәшәргә тура килә. Һуңыраҡ Эдди менән Чарли Рузвельтта (Нью-Йоркта) әсәһе һәм үгәй аталары — туңдырма заводы мастеры Вернон Линч — менән бергә йәшәй.
Башланғыс синыфтарҙа уҡ беленгән комик һәләттәре өсөн Эддины уҡыусы һәм уҡытыусылар ихтирам итә. Яҡынса 15 йәшлек сағында Мёрфи үҙ аллы номерҙары менән сығыш яһай башлай. Был тамашаларға Билл Косби һәм Ричард Прайор йоғонтоһо көслө була. Бер уҡ ваҡытта Мёрфи Нью-Йорктағы «Roosevelt High School» махсус мәктәбендә шөғөлләнә.
Шәфәғәт
Шәфәғәт (Шафаат) — ислам эсхатологияһында: Ҡиәмәт көнөндә Аллаһтың пәйғәмбәрҙәргә рөхсәт ителгән аралашсылығы.
Тасуирламаһы
Пәйғәмбәрҙәр Мөхәммәт Пәйғәмбәр етәкселегендә, гонаһлы мосолмандарҙың бөтәһен дә, уларҙы тамуҡ ғазаптарынан ҡотҡарып, йәннәт индереүҙе һорап, ҡурсый ала. Аралашсылыҡ тураһында Та Һа сүрәһе нең 109 аятында әйтелә.
Бәғеҫтән (үленән терелеү) һуң фәрештәләр бөтә кешеләрҙе бер урынға (мәүкиф) йыйыр һәм Аллаһ хөкөмө башланыр. Ислам сөннәтендә, кешеләр яланғас, яланаяҡ һәм сөннәтләнмәгән булыр, тип әйтелә. Үҙ хәленең ҡотолғоһоҙ булыуын күреп, кешеләр үҙ пәйғәмбәрҙәренән Аллаһ алдында үҙҙәрен яҡлауҙарын һорар. Әммә һәр пәйғәмбәр уларҙы унан һуң килгән пәйғәмбәргә ебәрер, һәм, ниһайәт, бөтә кешеләр һуңғы пәйғәмбәр — Мөхәммәт Пәйғәмбәр тирәләй йыйылыр. Мөхәммәт Пәйғәмбәр, шәфәғәт — минең эшем, тип белдерер, шунан һуң өс тапҡыр Аллаһы тәғәлә алдында үҙенең өммәтен яҡлап сығыр.
Ночаелга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы  Салауат ҡалаһынан Стәрлетамаҡҡа тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бутягин Алексей Сергеевич
Бутягин Алексей Сергеевич (19(7) апрель 1881 йыл — 26 сентябрь 1958 йыл) — СССР математигы, мәғариф өлкәһендә дәүләт эшмәкәре.1934-1939 йылдарҙа МДУ директоры,1939-1943 йыл дарҙа ректор, (1941—1942 өҙөклөк менән), Физика-математика фәндәре докторы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм Почёт Билдәһе ордендары кавалеры.
Биографияһы
Алексей Сергеевич Булягин — 1881 йылдың 19 (7) апрелендә Орёл губернаһы Елец ҡалаһында тыуған.
1889—19901 йылдарҙа Елец ирҙәр гимназияһында уҡый, уны тамамлағас Мәскәү университетының физика-математика факультетына уҡырға инә. 1906 йылда 1-се дәрәжә, дипломы менән уны тамамлай, университетының математика кафедраһы буйынса профессор дәрәжәһенә әҙерләү өсөн ҡалдыралар.
1917 йылдың авгусында меньшевиктар партияһынан большевиктар партияһына күсә. 1920 йылда Мәскәү ВКП(б) комитеты ҡарары менән һөнәре В. Н. Подбельский исемендәге бәйләнеш институтына эшкә ебәрелә һәм уның ректоры итеп раҫлана, уны төҙөүҙә ҡатнаша. 1924—1929 йылдарҙа Мәскәү юғары техник училищеһы ректор (ваҡытлыса) вазифаһын башҡара.
1934 йылда Мәскәү дәүләт университетының 38-се етәксеһе (ул ваҡытта был вазифа XIX быуат башындағы кеүек директор тип аталған, ләкин 1939 йылдан Бутягин МГУ ректоры тип исемләнә).
Мәскәү университетында Бутягин Алексей Сергеевич етәкселек иткән осорҙа бер нисә мөһим үҙгәртеп ҡороуҙар үткәрелә:
1944—1953 йылдарҙа А. С. Бутягин юғары белем биреү буйынса хөкүмәт структураһында эшләй.
1957 йылдың 1 апреленән пенсияға сыға.
1958 йылдың 26 сентябрендә вафат була. Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында ерләнгән.
Ҡондоҙлотамаҡ
Ҡондоҙлотамаҡ (Кундузлутамак) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Туҡ районындағы ауыл. Свердлово ауыл биләмәһе составына инә.
Тарихы
Ҡондоҙлотамаҡ — һеңрән башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 9-сы башҡорт кантонының 40-сы йортона ҡарай.
Румянцев Геннадий Иванович
Румянцев Геннадий Иванович (31 март 1928 йыл, Покровское-Жуково ауылы, Клин районы, Мәскәү өлкәһе — 20 июнь 2013 йыл, Мәскәү) — СССР һәм Рәсәй ғалим-гигиенисы, СССР МФА ағза-корреспонденты (1984), РМФА академигы (1991).
Биографияһы
1928 йылдың 31 мартында Мәскәү өлкәһе Клин районының Покровское-Жуково ауылында тыуған.
1952 йылда И. М. Сеченов исемендәге 1-се Мәскәү медицина институтының санитар-гигиена факультетын тамамлай, артабан аспирантурала белем ала, шул уҡ институттың хеҙмәт гигиенаһы кафедраһында барий берләшмәләре производствоһының хеҙмәт гигиенаһына бағышланған кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1955—1966 йылдарҙа — Ф. Ф. Эрисман исемендәге Мәскәү гигиена ғилми-тикшеренеү институтында кесе, артабан 1956 йылдан алып өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
Әхмәтйәнов Ниғәмәт Әхмәтйән улы
Әхмәтйәнов Ниғәмәт Әхмәтйән улы (1913 йыл- ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.
Биографияһы
Әхмәтйәнов Ниғәмәт Әхмәтйән улы 1913 йылда Башҡорт АССР-ының Белорет районында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Белорет район хәрби комиссариаты тарафынан 1941 йылдың 13 июлендә саҡырыла. 8-се кавалерия корпусының 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкы миномет расчеты командиры булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 9 июлендә яуҙа күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә (1942 йылдың 31 июлендә подразделениеның 68/н номерлы приказы). Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
Румянцев Геннадий Иванович
Биографияһы
1966 йылда — тимер-бетон йыйылмаһы етештереүҙә эшләүселәрҙең организмына дөйөм вибрация йоғонтоһона арналған докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1969 йыл — профессор дәрәжәһе бирелә.
1969—1988 — институттың санитар-гигиена (медик-профилактик) факультеты деканы.
1984 йыл — СССР МФА ағза-корреспонденты итеп һайлана.
1991 йылдан — РМФА академигы итеп һайлана.
2013 йылдың 25 июлендә вафат була.
Фәнни эшмәкәрлеге
Вибрация ауырыуының церебраль формаһы патогенезын һәм клиникаһын өйрәнә һәм вибрацияның рөхсәт ителгән дөйөм күләмен нигеҙләй, бер үк ваҡытта саң патологияһының яңы формаһын — пневмокониозды тикшерә һәм уны аңлата.
Уның һәм ул етәкләгән коллективтың 50-нән ашыу эш зонаһындағы, кешеләр йәшәгән урындағы атмосфера һауаһы һәм һыу ятҡылығының, яңы химик матдәләрҙең гигиеник нормативтары булдырыла, улар нигеҙендә 30-ҙан ашыу яңы закондар документы ғәмәлгә индерелә.
Некрасов Николай Владимирович
Некрасов Николай Владимирович (18 декабрь 1900 йыл — 4 октябрь 1938 йыл) — СССР эсперантсыһы һәм эсперанто тәржемәсеһе, яҙыусы, шағир, журналист, тәнҡитсе. Сәйәси золом ҡорбаны.
БиографияҺы
Николай Владимирович Некрасов 1900 йылда Мәскәүҙә тыуа. 15 йәшендә эсперантоны өйрәнә. 1918—1919 йылдарҙа үҙ ҡулы менән сығарған Juna Mondo («Юный мир») баҫмаһының мөхәррире була. La Nova Epoko («Новая эпоха») әҙәби ревьюһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе һәм 1922—1930 йылдарҙа уның мөхәррире була. "Новая эпоха"ның эшмәкәрлеге араһында Франция мәғариф министры Леон Берарға яҙылған асыҡ хатты билдәләргә мөмкин. Ул 1922 йылдың июнендә француз уҡыу йорттарында «потенциаль хәүефле» булараҡ эсперантоны уҡытыуҙы тыя (хатта эсперантоның популярлығын арттырыу өсөн рәхмәт белдерелә һәм артабан бик күп революцион әҫәрҙәр баҫылған француз телен тыйырға кәңәш ителә). 1933 йылда «Новые проблемы языкознания» мәҡәләләр йыйынтығын мөхәррирләй.
1920 йылда рус телендә үҙенсәлекле шиғырҙарҙан торған ике китап баҫтырып сығара.
Тәү сиратта рус шиғриәт классикаһын эсперантоға тәржемә итеүсе булараҡ билдәле. Некрасовтың үҙенең шиғри мираҫы төрлө матбуғат баҫмаларында баҫыла. Уның ижадына Блок һәм Бальмонт кеүек рус символизмывәкилдәре йоғонто яһай.
1930 йылдар уртаһында Некрасов СССР-ҙағы эсперантистик хәрәкәттең башҡа ағзалары менән бергә Сталин терроры объекты була һәм 1938 йылдың 4 октябрендә атып үлтерелә. 1957 йылдың 26 ноябрендә аҡлана.
== Ижади эштәре ==
Овчинников Реджинальд Васильевич
Овчинников Реджинальд Васильевич (27 март 1926 йыл — 2 август 2008 йыл) — СССР һәм Рәсәй һы, Рәсәйҙең XVIII—XIX быуаттарҙағы сәйәси һәм социаль үҫеш тарихын, Пугачев ихтилалын һәм уның А. С. Пушкин әҫәрҙәрендәге сағылышын өйрәнгән белгес. Тарих фәндәре докторы.
Биографияһы
Реджинальд Васильевич Овчинников 1926 йылдың 27 мартында Төмән өлкәһенең Ишем ҡалаһында тыуа. 1952 йылда Мәскәү тарих-архив институтының Тарих бүлеген тамамлай. Үҙәк Дәүләт боронғо акттар архивында эшләй. 1965 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Шул уҡ йылдан Мәскәү тарих-архив институтында археография кафедраһы уҡытыусыһы.
1971 йылдан СССР Тарихы институтына (Рәсәй Фәндәр академияһының Тарих институты) өлкән ғилми хеҙмәткәр булып күсә, унда 30 йылдан ашыу эшләй. 1981 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1773-1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышына арналған 200 фәнни хеҙмәт авторы, ошо ихтилал буйынса тикшеренеүҙәр һәм документтар: «Документы ставки Е. И. Пугачева повстанческих властей и учреждений. 1773—1774 гг.» (1975), «Манифесты и указы Е. И. Пугачева» (1980), «Следствие и суд над Е. И. Пугачевым и его сподвижниками» (1995), «Емельян Пугачёв на следствии» (1997) һ.б. тупланмаһы авторы.
«Башҡортостан территорияһында 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиән һуғышы» документтар тупланмаһын әҙерләй (1975), «Ырымбур Пушкин энуиклопедияһын» (1997) һәм «Салауат Юлаев» (2004) энциклопедияһын төҙөүҙә ҡатнаша.
Печелма
Печелма — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ворона йылғаһының уң ярына тамағынан 430 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сыуаш милли кейеме
Сыуаш милли кейеме сыуаш халҡының тарихи үҫешен, йәшәүенең социаль һәм тәбиғи шарттарын, эстетик өҫтөнлөктәрен, шулай уҡ этнотөркөм һәм этнотерриториаль үҙенсәлектәрен асыҡ сағылдыра. Ҡатын-ҡыҙ һәм ирҙәр кейеменең нигеҙен кĕпе тип аталған аҡ күлдәк тәшкил итә. Ул уртаға бөкләнгән (тарма) киндер туҡыманың буй һыҙаты ыңғайына тегелгән. Ян-яҡтарына күлдәк силуэтын аҫҡа табан киңәйтеүсе ялғауҙар һәм ҡыйыҡтар ҡушып тегелгән. 55 — 60 см оҙонлоҡтағы тура һәм тар еңдәр тура мөйөш яһап тегелгән һәм дүрткел кештәк менән тулыландырылған.
Ә ҡатын-ҡыҙ күлдәктәренең оҙонлоғо 115-120 см булған һәм күкрәк уртаһында уйымы булған. Улар күкрәгенең ике яғы, еңдәре буйын, буй йөйҙәрен һәм итәген сигелгән биҙәктәр менән биҙәгән. Биҙәктәрҙең контуры ҡара ептәрҙән эшләнгән, уларҙың сәскәһендә ҡыҙыл төҫ өҫтөнлөк иткән, өҫтәмә рәүештә йәшел, һары һәм ҡараһыу күк төҫтәр булған. Төп биҙәктәр - кĕскĕ йәки сунтăх (пуштĕр, кӳнчĕк, кĕсле) ромб рәүешендәге фигуралар, туҡылған йәки ситса таҫмаларҙан яһалған күкрәккә тағыла торан розеткалар. <!-- Мужские рубахи имели высоту 80 см и орнаментировались скромнее. Правосторонний грудной разрез выделялся полосками вышитого узора и красными лентами, а также треугольной красной нашивкой.
В конце XIX века в низовой группе анатри распространились рубахи из цветных домотканых холстов улача в синюю или красную клетку. Их украшали нашивками из ситца по груди и плечам, а по подолу — 1—2 оборками из цветной фабричной ткани или цветного домотканого холста. Поверх рубахи повязывали фартук чĕрçитти — орнаментированный, из белого холста или цветной, из красной, синей, зелёной пестряди. Верховые чуваши носили белый фартук саппун с нагрудником, украшенный узорами на подоле. Подпоясывались 1—2 поясами пиçиххи и закрывали тыльную часть фигуры подвесками разного вида: старинными украшениями из трубок и чёрной бахромы хӳре, вышитыми принадлежностями сарă, по бокам — парными подвесками яркăч. До XX века у чувашей бытовал особый вид распашной обрядовой одежды типа традиционного халата — белый прямоспинный шупăр. Он отличался длинными узкими рукавами и богатой орнаментацией с сочетанием вышивки и аппликации в верхней части, вдоль бортов и по подолу. Обязательной принадлежностью женской и мужской одежды были белые штаны йĕм с широким шагом, длиной до щиколоток или выше.
Головные уборы и украшения
Единый ансамбль с нарядными головными уборами составляли украшения из монет, бисера, бус, кораллов и раковин каури. Они имели знаковое, функциональное и эстетическое значение, различаясь на женские и девичьи, а по расположению на фигуре — на головные, шейные, наплечные, нагрудные, поясные. -->
Өҫ һәм аяҡ кейемдәре
Миҙгелле өҫ кейеме итеп пустав халаты, сăхман кафтаны, ҡышын билле ҡыҫҡа тун кĕрĕк кейгәндәр, алыҫҡа йөрөү өсөн һарыҡ тиреһенән тегелгән оҙон толоп йәки тура арҡалы буҫтау сапан кейгәндәр. Ирҙәрҙең баш кейеме күп түгел: ҡырлы буҫтау эшләпәләр, тиренән тегелгән башлыҡтар — çĕлĕк булған.
Көндәлек аяҡ кейеме йүкә һалабашынан үрелгән сабатанан (çăпата) торған, уны үрге сыуаштар ҡара буҫтау ыштырын (силғау) урап, ә түбәнге сыуаштар аҡ йөн йәки буҫтау ойоҡ (тăла чăлха) менән кейгән. Күн итек йәки башмаҡ, үрге сыуаштарҙа — гармун һымаҡ бөкләнгән бейек итек — байрам аяҡ кейеме булған. XIX быуат аҙағында ҡатын-ҡыҙҙарҙың бау менән бәйләнеүсе бейек күн ботинкалары күренә башлай. Аҡ, һоро һәм ҡара быйма ҡышҡы аяҡ кейеме булып хеҙмәт иткән.
Волга буйы халыҡтарының күбеһендәге кеүек, балалар кейеме өлкәндәрҙеке кеүек булған. Бай биҙәлешле йә биҙәүесле лә булмаған.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ҡыя яҙылыш== Әҙәбиәт ==
Украинала президент һайлау (2019)
Украинала 2019 йылғы Президент һайлау — етенсе (сираттағы) Украина Президентын һайлау; ике турҙа үткәрелә: 2019 йылдың 31 мартында һәм 21 апрелендә. Владимир Зеленский еңеү яулай.
Юғары Рада ҡарарына ярашлы, беренсе тур 2019 йылдың 31 мартында үтә. Тауыш биреү лидеры Владимир Зеленский була, әммә 50 проценттан ашыу тауыш йыя алмағанға күрә, икенсе тур тәғәйенләнә.
2019 йылдың 21 апрелендә һайлауҙың икенсе туры үтә. Унда Владимир Зеленский һәм Петр Порошенко ҡатнаша. Бюллендәрҙең 100 % эшкәртеү һөҙөмтәләре буйынса күпселек тауышты (73,23 %) Зеленский йыя. Ғәмәлдәге президент еңелеүен танырға мәжбүр була.
Һайлау системаһы
Украина президенты дөйөм милли округта биш йылға һайлана. Һайлауҙа ҡатнашу өсөн Украина гражданы 35 йәштән оло булмаҫа, украин телендә һөйләшергә, һайлау көнө алдынан 10 йыл дауамында даими рәүештә ил территорияһында йәшәргә һәм ике гражданлы булмаҫҡа тейеш. Бер кеше бер рәттән ике мөҙҙәт президент вазифаһын биләй алмай. Кандидаттарҙы теркәлгән сәйәси партиялар ғына тәҡдим итә алалар. Теркәү һайлау кампанияһынрәсми рәүештә иғлан иткән мәлдән башлана, шулай уҡ үҙ-үҙен тәҡдим итеү мөмкин. теркәү һайлау кампанияһы рәсми рәүештә мәленән башалана һәм һайлауҙарҙың көнөнә тиклем 55 көн ҡалғанға тиклем дауам итә. Һәр кандидат 2, 5 миллион гривна разверында залог индерергә тейеш. Һайлау залогы теркәлмәгән канлидаттарға, һайлауҙарҙың еңеүсеһенә, шулай икенсе турға сыҡҡан кандидатҡа кире ҡайтарыла. Һайлау бюллетенендә теркәлеү үткән кандидаттарҙың фамилиялары алфавит тәртибендә урынлашҡан. Һайлауҙарҙа еңеү өсөн кандидат 50 проценттан ашыу тауыш йыйырға тейеш. Әгәр беренсе турҙакандидат кәрәкле тауыш йыя алмаһа, беренсе турҙан һуң өс аҙнанан икенсе тур тәғәйенләнә, унда иң күп ттауыш йыйған ике кандидат ҡатнаша.
Һайлау администрацияһы өс кимәлгә бүленә: Үҙәк һайлау комиссияһы (ЦИК), 225 округ һайлау комиссияһы (ОИК) һәм 30 000 участка һайлау комиссиялары (УИК). Әммә Украина хөкүмәте контроле аҫтында булмаған территорияларҙа ҡайһы бер ОИК-тар һәм УИК-тар булдырылмай. Мәҫәлән, 2014 йылғы президент һайлауҙарында 213 кенә ОИК ойошторола. Шулай уҡ тауыш биреү 72 илдә Украинаның 105 дипломатик һәм консул вәкиллектәрендә үткәрелә.
Һайлау көнөнә 18 йәше тулған бөтә граждандар тауыш биреүҙә ҡатнашыу хоҡуғына эйә. Психик яҡтан эшкә һәләтһеҙ тип танылған кешеләр тауыш биреү хоҡуғҡынан мәхрүм ителә. Һайлауҙарға тиклем 14 көн алда йәмәҙәт күҙәтеүе өсөн һайлаусыла исемлеге нәшер ителә. Граждандао үҙ УИК-тарында һайлаусылар исемлеген тикшерә алалар. Һайлау көнөндә теркәлеү тыйыла.
2018 йылдың 30 ноябренә ҡарата ил территорияһында дөйөм һайлаусылар һаны 35 622 943. Тағы ла 522 мең тирәһе граждандар башҡа илдәрҙә теркәлә һәм консуллыҡтарҙа һәм илселектәрҙә тауыш бирә алалар.
Кандидаттар үҙ һайлау агитацияһын Украина Үҙәк һайлау комиссияһында теркәлгәндең икенсе көнөнә башлай ала. Һайлау алды кампанияһы һайлауҙар алдындағы аҙаҡҡы йома көнөндә (2019 йылдың 29 мартындағы һайлауҙар) тамамлана. Икенсе тур алдынан агитация икенсетур иғлан ителгән көндә башлана һәм һайлау алдындағы йома көнөндә тамамлана. Закон буйынса агитация алып барыу аҡса, эш, бушлай тауар һәм хеҙмәттәр вәғәҙә итеү тыйыла.
Хроника
2018 йылдың 26 ноябрендә Украина Юғары Радаһы, илдә хәрби хәл индереүгә ҡарамаҫтан, һайлау көнөн раҫлай — 2019 йылдың 31 марты.
2019 йылдың 8 февралендә Украина Үҙәк һайлау комиссияһы Украина президент вазифаһына кандидаттарҙы теркәү процесын тамамлай. Бөтәһе 44 кандидат теркәлә, һуңынан уларҙы араһынан биш кеше һайлауҙа ҡатнашыуҙан баш тарта, шулай итеп, бюллетендәрҙә 39 кандидаттар фамилияһы була.
22 мартта Украинала Һайлау алды ғауға ҡубып ала, ул Украина президенты кандидаты Юрий Бойконың Рәсәй премьер-министры Дмитрий Медведев менән осрашыуға бәйле була. Осрашыуҙа ике яҡлы сауҙа-иҡтисади бәйләнештәрҙең торошо ҡарала, шул иҫәптән газ өлкәһендә. Осрашыуҙа шулай уҡ «Газпром» ПАО идаралығы рәйесе Алексей Миллер һәм «Оппозицион платформа — Тормош өсөн» украин партияһының сәйәси советы башлығы Медведчук Виктор та ҡатнаша. Шул уҡ көндө һуңғараҡ Украина хәүефһеҙлек хеҙмәте Украина президентына кандидаттың Рәсәйгә сәйәхәтенең законлығын тикшерә башлай. Украина Юғары Радаһы ла осрашыуға үҙ фекерен белдерә.
2019 йылдың 31 мартында участкалар урындағы ваҡыт менән иртәнге сәғәт 8:00 асыла (UTC+3). Президент посына 39 кеше дәғүә итә. Һайлаусыларҙың 62,8 % тауыш биреүҙә ҡатнаша. Тауыш биреү һөҙөмтәләре буйынса икенсе турға Владимир Зеленский (30,24 % тауыш) һәм Петр Порошнеко (15,95 % тауыш) үтәләр.
2019 йылдың 19 апреленән киске сәғәт 19:00-ҙа "Олимпия"ла ПетрПорошенко һәм Владимир Зеленский араһында дебаттар уҙғарыла, стадионда 22 меңдән ашыу кеше була.
2019 йылдың 21 апрелендә һайлауҙың икенсе туры үткәрелә. Барыһы һайлаусыларҙың 61,37 % тауыш бирә.
Украин Үҙәк һайлау комиссияһы һәм экзитполдар һорауҙары буйынса яҡынса һөҙөмтәләре буйынса, икенсе турҙа Зеленский Порошенконы еңергә тейеш була (73 % — яҡынса 24 %). Тауыштар иҫәпләүе тамамланғандан һуң әлеге мәғлүмәттәр дөрөҫлөккә тап килә: Зеленский — 73,23 %, Порошенко — 24,46 %.
Украина президенты һайлауҙарында еңеү яулаған Зеленскийҙы Украинаның ағымдағы президенты Петр Порошенко, АҠШ президенты Дональд Трамп, Франция президенты Макрон Эмманюэль , Белоруссия президенты Александр Лукашенко , Бөйөк Британияның сит ил эштәре министры Джереми Хант, Польша президенты Анджей Дуда, Канаданың премьер-министры Джастин Трюдо, Грузияның премьер-министры Мамука Бахтадзе, Арменияның премьер-министы Никола Пашинян, Латвия һәм Эске эштәр минстрдлыҡтары башлыҡтары Линас Линкявичюс һәм Эдгарс Ринкевичс, Австрия канцлеры Себастьян Курц, Швеция сит ил эштәре министры Маргот Вальстрем ҡотланылар.
25 апрелдә Рәсәй Президенты Владимир Путин, Рәсәй «Украина менән бәйләнештәрҙе тулы кимәлдә тергеҙергә» әҙер, әммә быны «бер яҡлы тәртиптә» эшләй алмауын белдерә. Шулай уҡ ул, әгәр Киевта власҡа килгән кешеләр үҙҙәрендә Минск килешеүҙәрен тормошҡа ашырыу өсөн көс тапһалар, беҙ бөтә саралар менән быға булышлыҡ итәсәкбеҙ һәм, Украинаның көньяҡ-көнсығышындағы хәлдәрҙе яҡшыртыу өсөн, барыһын да эшләйәсәкбеҙ, тип белдерә.
2019 йылдың 30 апрелендә Украина Үҙәк һайлау комиссияһы президент һайлауҙарының икенсе турына рәсми йомғаҡ яһай.
Кандидаттар
Украина Үҙәк һайлау комиссияһы Украина президенты вазифаһына 44 кандидат теркй, уларҙың бишәүһе үҙ кандидатураларын алдылар. Һайлауҙар көнөндә тауыш биреү бюллетенендә 39 кандидат фамилияһы була, улар түбәндәге таблицала күрһәтелгән:
Социологик һорау алыуҙар
Украинала президент һайлауҙары буйынса социологик һорау алыуҙар :
Чачамга
Чачамга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының һул ярына тамағынан 489 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 181 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һуҡайлы
Һуҡайлы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ашҡаҙар йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 96 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Салауат ҡалаһынан Стәрлетамаҡҡа тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Сафуан Әлибаев музейы
Сафуан Әлибаев музейы — Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Салауат Юлаев ордены кавалеры, шағир Сафуан Әлибаевтың тыуған ауылы Тирмәндә уның исемен йөрөткән урта мәктәп бинаһында урынлашҡан музейы.
Тарихы
2015 йылдың 1 сентябрендә асыла. Әлибаевтарҙың шәжәрә ағасы менән танышыуҙан башланған экскурсия, артабан «Ҡәләмдәштәренең иҫтәлекле бүләктәре», «Бала сағы һәм мәктәп йылдары», «Әҙәбиәт һәм журналистика майҙанында», «Юлдарым, юлдарым», «Йырлап тора күңелем», «Ижад бейеклектәре» кеүек бүлектәрҙә, шағирҙың тотош тормош һәм ижад юлын байҡап, дауам итә. Ошонда уҡ әҙәбиәт һөйөүселәр әҙиптең шәхси әйберҙәре: эш өҫтәлендәге яҙыу машинкаһы, сумкаһы, яҙыу-һыҙыу ҡоралдары, кейемдәре, еләнен, төрлө танытма-дипломдарының күсермәләре менән таныша ала.
2018 йылдың апрель айында Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайы эргәһендә эшләй башлаған ата-әсәләр комитеты ағзалары һәм яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы Бураҡаева Сафуан Әлибаев музейы менән танышты һәм Ҡунаҡтар кенәгәһенә үҙенең фекерен яҙып ҡалдырҙы.
Ил инәһенең башҡорт телен, мәҙәниәтен һаҡлау һәм үҫтереүгә өлөш индереү тураһында нәсихәттәре тыңлаусыларҙың күңеленә үтеп инде.
Мәктәп уҡыусылары, уҡытыусылары, ағинәйҙәр йыр ансамбле, эстәлекле сығыштар әҙерләгәйне. Ата-әсәләр комитеты йәмәғәтселәре һәм яҡташтары, викиөләсәй Абдуллина Миңһылыу Фәйзрахман ҡыҙы, "Шәжәрә" нәшриәтендә баҫылып сыҡҡан "Әйле. Тырнаҡлы. Түбәләҫ" китаптарын халыҡҡа бүләк итеп тапшырҙы.
Ҡармасан (ауыл)
Ҡармасан (Кармасан) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 706 кеше. Почта индексы — 450582, ОКАТО коды — 80252823001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Огородникова Мария Павловна
Огородникова Мария Павловна (2 октябрь 1941 йыл — 15 октябрь 2015 йыл) — спортсы, тренер. Еңел атлетика буйынса РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1990), юғары категориялы физик культура уҡытыусыһы.
Биографияһы
Мария Павловна Огородникова 1941 йылдың 2 октябрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ районы Наумовка ауылында тыуа.
Хеҙмәт ветераны (2004). Эш стажы — 47 йыл. Юғары категориялы физик культура уҡытыусыһы. Мария Павловна Огородникованың шәхси фонды Салауат ҡалаһы архивында һаҡлана.
Тренер карьераһы
Ике халыҡ-ара класслы спорт мастеры (уларҙың береһе — Р. М. Буранғолова), 15 спорт мастеры, 42-нән ашыу спорт мастерлығына кандидат, төрлө разрядлы 500-ҙән ашыу спортсы әҙерләй. 1972 йылдан Стәрлетамаҡ физкультура техникумында уҡыта, 1975 йылдан шул уҡ ҡалалағы Химия-технология техникумында директорҙың физик тәрбиә биреү буйынса урынбаҫары булып эшләй.
1977 йылдан — «Спартак» ирекле спорт йәмғиәтенең Башҡортостан өлкә советында еңел атлетика буйынса тренер. 1987 йылдан — Профсоюздарҙың Физкультура-спорт йәмғиәтендә эшләй, 1996 йылдан — Салауат ҡалаһының 8-се лицейында балаларға физик культура буйынса тәрбиә бирә. Мария Павловна Огородникова 2015 йылдың 15 октябрендә вафат була.
Ҡыҙыл Мәсет (Ырымбур өлкәһе)
Ҡыҙыл Мәсет (Кзыл-Мечеть) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Туҡ районындағы ауыл. Свердлово ауыл биләмәһе составына инә.
Тарихы
Ҡыҙыл Мәсет — һеңрән башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 9-сы башҡорт кантонының 40-сы йортона ҡарай.
Подгорная (Ворона ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сыртланов Сәлих Йыһанша улы
Сыртланов Сәлих Йыһанша улы (Сыртланов Салих Зиганшинович) (1910 йыл — 9 февраль 1943) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, рядовой. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 275-cе кавалерия полкында пулеметсы, ПВО взводы отделениеһы командиры,. . Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1943) кавалеры.
Биографияһы
Сәлих Йыһанша улы Сыртланов 1910 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Түбә ауылында тыуған. 1941 йылда БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкында башта пулеметсы, һуңынан ПВО (һауа һөжүменән һаҡланыу) взводы командиры булып хеҙмәт итә. 1943 йылдың 1 ғинуарында күрһәткән батырлығы өсөн Ҡыҙыл Байраҡ орденына тәҡдим ителә (1943 йылдың 20 февралендәге 187-се бойороҡ).
«Память народа» сайтында Сыртланов Самигулла Зиганшанович исеме буйынса мәғлүмәттәр теркәлгән: 1910 йылғы, һуғышҡа 1942 йылда алынған, 1943 йылдың февралендә хәбәрһеҙ юғалған, ҡатыны Баймаҡ районы Түбә руднигы, Горная урамы, 7 йорт адресы буйынса күрһәтелгән.
Заменһоф Клара Александровна
Заменһоф Клара Александровна 1863 йылдың 5 октябрендә Ковно ҡаоаһында (хәҙер — Каунас, Литва) һабын заводы хужаһы Александр (Сендер Лейбович) Зильберник ғаиләһендә тыуа.
1886 йылда Людвик Заменһоф менән танышып, 1887 йылда кейәүгә сыға.
Халыҡ-ара эсперанто телен булдырыуҙа ире менән бер фекерҙә була. Уға Unua Libro беренсе эсперанто дәреслеген баҫтырып сығарыуҙа ярҙам итеү өсөн, үҙенең бирнәһен: ун мең һум аҡса бирә.
Ул бөтә ғүмере буйы иренең ярҙамсыһы була, бик йыш шәхси сәркәтип эшен башҡара. Л. Заменһоф вафат булғандан һуң, эсперантоны донъяға таратыу буйынса әүҙем эшмәкәрлек алып барыуын дауам итә.
Никахында өс балаһы була: Адам (1888—1940), София (1889—1942) һәм Лидия (1904—1942).
Лесной (Ишембай районы)
Тарихы
Ҡасабаға 1953 йылдан һуң нигеҙ һалына һәм Гортоп урман участкаһы ҡасабаһы тип атала.
Башҡортостан Республикаһының Юғары Советы Президиумының 1993 йылдың 25 февралендәге No 6-2/66 һанлы «Ишембай районы Скворчиха ауыл Советының Гортоп урман участкаһы ҡасабаһының исемен үҙгәртеү тураһында» Указында түбәндәге юлдар бар: 1. Ишембай районы Скворчиха ауыл Советының Гортоп урман участкаһы ҡасабаһының исемен Лесной ауылы тип үҙгәртергә. 2. Ишембай халыҡ депутаттарының район Советы Президиумына Ишембай районы Скворчиха ауыл Советының Гортоп урман участкаһы ҡасабаһын Лесной ауылына үҙгәртеү менән бәйле тейешле ойоштороу-техник сараларҙы тормошҡа ашырыуҙы тәьмин итергә ҡушырға.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
Торғаҫ йылғаһы буйында урынлашҡан. Быуа бар.
Алыҫлығы:
Иҡтисады
Урман хужалығы.
Урамдары
Урам исеме :
Һуғыш ҡорбандарына һәйкәл (Батуми)
Һуғыш ҡорбандарына һәйкәл — 1965 йылда Бөйөк ватан һуғышында һәләк булған грузиндар хөрмәтенә ҡуйылған, һуңынан (күсереү һылтауы менән) 2012 йылда емертелгән йәки юғалған обелиск. Һәйкәл өҫкө өлөшөнә 1941—1945 йылдар тип яҙылған аҡ төҫтәге стела кеүек була. Обелиск Батуми ҡалаһы үҙәгендә порт эргәһендә урынлашҡан була.
Һәйкәл тарихы
Һәйкәл 1965 йылда Бөйөк Ватан һуғышында еңеү көнөнөң 20 йылына арнап төҙөлгән һәм 47 йыл торған.
2012 йылдың 24 февралендә һәйкәлде һүтә башлағандар. Шул уҡ көндө «мәңгелек ут» һүндерелгән. Башта, һәйкәлде һүтеүгә демонтаж оппозиционерҙар, ветерандар һәм йәмәғәт хәрәкәттәре ҡамасаулай. Протест акцияһы уҙа, унда митингта ҡатнашыусылар эшселәр өсөн «Вандализмда ҡатнашмағыҙ» тип яҙылған транспаранттар йәйелдергән.
Ҡала советы, (Батуми менән Анори тауы араһында) канат юлын эшләргә ҡамасаулауы арҡаһында, һәйкәлде тура килде, тип. , Грузия власына һылтанып, тәүге әҙер монумент күсерелә тип хәбәр иткән. «Күсереү» тураһында ҡарар 2011 йылдың 15 июлендә үткән сакребуло ултырышында хәбәр ителә. Сакребуло матбуғат хеҙмәте былай тип билдәләне: Обелиск урынлашҡан ерҙән Батумиҙы Анори тауы менән тоташтырыусы канат юлы үтергә тейеш. Обелискты күсереүҙең сәбәбе ҡала яр буйынан Анори тауына саҡлы ике километрлыҡ канат юлы үткәрелеү менән бәйле
Батуми халҡының ҡайһы берҙәренең фекере буйынса момументты күсереү уның әһәмиәтен кәметә. Обелискты Серги Месхи урамына күсереү планлаштырылған. Һәйкәлде күсереү Аджария һуғыш ветерандарының асыуын ҡабартҡан. Батумиҙа йәшәүсе Резо Диасамидзе ситуацияны былай тасуирлаған: Канат юлын төҙөү һәләк булған яугирҙар хәтеренән ҡәҙерле булыуы мөмкинме? Юҡ, был дөрөҫ түгел. Улай булырға тейеш түгел. Ҡарағыҙ — бында ни тиклем урын күп! Әйҙә станцияны эргәлә ҡорһондар!
Батумиҙа йәшәүсе икенсе кеше Тенгиз Антилаква былай тип билдәләне: Әйҙә улар үҙҙәренең ата-бабаларының ҡәберҙәрен емерһендәр. Ә был мемориал — беҙҙең киләсәк өсөн баштарын һалған ата-бабаларыбыҙ, батырҙарыбыҙ, фронттан үҙҙәренең ғаиләләренә әйләнеп ҡайта алмаған һалдаттарыбыҙ тураһында хәтеребеҙ
Батумиҙың был хәл менән килешмәгән халҡы һәйкәлде емереүгә ҡаршы торған: улар, кәртәне ҡолатып, һүндерелгән мәңгелек утҡа сәскә һалған. Халыҡ Грузия хөкүмәте уларҙы алдар һәм күсереү һылтауы менән һәйкәлде юҡ итерҙәр тип иҫәпләгән. Шуға ҡарамаҫтан, тәү әҙер халыҡҡа һәйкәлде күсерәбеҙ тигән мәғлүмәт бирелгән, һөҙөмтәлә һәйкәлде юҡ иткәндәр. Һәйкәлдең демонтажын «Ирекле Грузия» партияһы ғәйепләп сығыш яһаған, которая считает недопустимым неуважение к памяти погибшим в борьбе с фашизмом. Һәйкәлдең демонтажы, 1921 йылдың 25 февралендә Ҡыҙыл Армия частары Грузияға инеү хәтеренә бәйле, «совет оккупацияһы аҙнаһы» менән тап килгән.
Грузия парламенты депутаты Петре Мамрадзе фекеренсә, һәйкәлде юҡ итеү — ул Грузия менән Рәсәйҙең бөтә бәйләнештәрен юҡ итергә маташыу. Был һәйкәл Грузияла Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандарға арналған емертелгән өсөнсө һәйкәл булған. Бөйөк Ватан һуғышында барлығы 300 мең грузин ҡатнашҡан һәм уларҙың 80 меңе еңеү хаҡына баштарын һалған.
Сталиндың дәүләт музейы
Гориҙағы Иосиф Сталин музейы — Грузиялағы тарих музейы. 1925 йылдан 1953 йылға саҡлы совет хөкүмәте башлығы булған һәм Советтар Союзы менән ғәмәлдә етәкселек иткән Иосиф Виссарионович Сталин тормошона бағышланған. 1937 йылда асылған.
Тасуирламаһы
Баш музей алдында — Сталиндың тыуған һәм тәүге дүрт йыл ғүмерен үткәргән йорто.
Музейҙа Сталиндың шәхси тимер юл салон-вагоны күрһәтелә. Ул вагонды 1941 йылдан файҙаланған, шул иҫәптән Тәһран һәм Ялта конференцияларына шу вагонда барған. Уны музейға 1985 йылда Төньяҡ-Кавказ тимер юлы тапшырған.
Батайск тарих музейы
Тарих
Батайскиҙағы беренсе музей 1966 йылда асыла һәм урындағы кинотеатрҙа урынлаша. Музейҙың тәүге исеме ― «Революция, хәрби һәм хеҙмәт даны музейы ». Ул ике бүлмәлә урынлаша, ә фондында 400 самаһы экспонат иҫәпләнә. Хәҙерге бина 1979 йылда күтәрелеп, шул уҡ йылдың 22 апрелендә асыла.
= Музей экспозицияһы == Музейҙың экспозициялары нигеҙендә ҡаланың тарихы, этнографияһы, археологияһы тураһында һөйләүсе экспонаттар ята. Музей фонды Батайск ҡала тарихына бәйле 9 меңдән ашыу документтың төп нөсхәһен һаҡлай. .
Өс экспозициялар залы :
Чворский Исток
Чворский Исток — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сегойдинка йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Косово виләйәте
Косово виләйәте (ولايت قوصوه, Vilâyet-i Kosova‎; Kosova Vilayeti; Vilajeti i Kosovës; Косовски вилает, Kosovski vilaet; Косовски вилајет) — Балҡан ярымутрауында Ғосман империяһы провинцияһы, ул Косово территорияһын һәм Македонияның байтаҡ өлөшөн үҙ составына ала. Санжак — серб-черногор төбәге, 1878 йылдан алып 1909 йылға тиклем Австро-Венгрия оккупацияһы аҫтында булыуына ҡарамаҫтан, шулай уҡ формаль рәүештә виләйәт составына ингән. Ускюб (Сколье) административ үҙәк һәм провинцияның иң эре ҡалаһы булып иҫәпләнә, унда 32 000 кеше йәшәй. Ҙурлығы буйынса икенсе ҡала — Приштина, унда 30 000 кеше йәшәй.
Виләйәткә биш санжак инә:
Албан милли хәрәкәте тарафынан Косово виләйәте бойондороҡһоҙ албан дәүләте өлгөһө булараҡ ҡарала. Тап уның территорияһында Призрен лигаһы ойошторола.
Беренсе Балҡан һуғышынан һуң виләйәт Сербия, Черногория һәм Албания араһында бүленеп алына.