cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының Хәрби университеты
Хәрби университет структураһы
— Ғалимдар советы
— Уҡыу-методик бүлек
— Ғилми эште ойоштороу һәм фәнни-педагогик кадрҙар әҙерләү бүлеге
Быструха (Ом ҡушылдығы)
Быструха — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ома йылғаһының уң ярына тамағынан 186 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының Хәрби университеты
Хәрби университет структураһы
— Кадрҙар бүлеге
— Строевой бүлек
Быструха (Ом ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары/ Канин Нос морононан/ Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының Хәрби университеты
Хәрби университет структураһы
— Мобилизация бүлеге
— Дәүләт серен яҡлау хеҙмәте
— Поликлиника
— Китапхана
— Уҡыу процесын тәьмин итеү базаһы
— Оркестр
Институттар һәм факультеттар
— Хәрби-сәйәси эш факультеты
— Хәрби-сәйәси эш һәм журналистика факультеты
— Рәсәй милли гвардияһы ғәскәрҙәре факультеты
— Финанс-иҡтисад факультеты
— Хәрби-юридик факультет
— Сит телдәр факультеты
— Квалификацияны камиллаштырыу факультеты
— Махсус факультет
— Бюджеттан тыш факультет
Кафедралар
Тайхвиц
Тайхвиц (Teichwitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 110 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,06 км2. Диңгеҙ кимәленән 331 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7570 һәм автомобиль коды — GRZ.
Овраг Крутенький
овраг Крутенький — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №712 исемһеҙ күл ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терса. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Урал (Бүздәк районы)
Урал (Урал) — Башҡортостандың Бүздәк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 47 кеше. Почта индексы — 452720, ОКАТО коды — 80217816008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урнас
Урнас — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бенжерепйылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Песчанокопская (станция)
Песчанокопская — Ростов төбәге  Төньяҡ-Кавказ тимер юлының тимер юлы станцияһы,  Ростов өлкәһе   Песчанокопский районы Песчанокопское ауылында урынлашҡан
Ике юллы үҙгәреүсән ток менән электрлаштырылған Сальск — Тихорецкиая магистралендә урынлашҡан.
Тарихы
Песчанокопская станцияһы Царицын - Тихорецкий тимер юлы һыҙығының төҙөлөшө тамамланыу менән 1899 йылда  асыла.
1987 йылда Песчанокопская станцияһынан Передовая станцияһына тиклем 102 км оҙонлоғонда яңы тимер юлы һыҙығы төҙөлә башлай. 1989 йылда Песчанокопская станцияһынан Ҡыҙыл Гвардия станцияһына тиклем 57 км оҙонлоғондағы юл участкаһы сафҡа инә. Передовая станцияһына тиклем юлдың ҡалған участкаһы  1993 йылда   файҙаланыуға тапшырыла. Ставрополь— Мәскәү— Павелецкий (№ 257/258) пассажир поезы хәрәкәте ойошторола. 1998 йылда Төньяҡ-Кавказ тимер юлы етәкселеге тарафынан Песчанокопская станцияһынан Ҡыҙыл Гвардия станцияһына тиклем участканы һүтеп алырға ҡарар ителә.
Оло Тайтым
Оло Тайтым — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туй йылғаһының уң ярына тамағынан 231 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сынь-Ега
Сынь-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ ҡылымығының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 175 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Джиннинг Каролина
Каролина Джиннинг Нилссон (Carolina Gynning Nilsson; 6 октябрь 1978 йыл) — швед артисы, йырсы, журналист, телевидение алып барыусыһы, яҙыусы һәм рәссам.
Биографияһы
Каролина Джиннинг Нилссон 1978 йылдың 6 октябрендә Мальмё ҡалаһында (Швеция, Сконе провинцияһы) тыуған.
Карьераһы
Каролина үҙ карьераһын 1991 йылда модель сифатында башлай.
Хәҙер ул — актриса ла, журналист, телевидение алып барыусыһы ла, яҙыусы һәм рәссам да.
Шәхси тормошо
Каролинаның ире Александр Лайдекер. Ғаиләнең ике ҡыҙҙары үҫә — Алисия Лайдекер (05.06.2012 тыуған) һәм Адель Лайдекер (08.05.2014 тыуған).
Биктәр (тау)
Биктәр — тау, Көньяк Уралдағы тау. Башҡортостандың Ишембай районының көнсығышында урынлашҡан.
Дөйөм характеристика
Рәүҙәк һәм Кесе Рәүҙәк йылғалары араһында урынлашҡан.
Иң бейек түбәһе — 629 м. Тауҙың һырттары һөҙәк, көнсығыш яғында Ҡырынйорт йырыны һуҙылған.
Тау тоҡомо ҡомташ, венд аргиллиттары һәм конгломераттарынан тора. Биктәр һыртынан Ҡырынйортйылға— Кесе Рәүҙәк ҡушылдығы башлана. Өҫтө башлыса имән һәм йүкә ҡатыш урман менән ҡапланған.
Ошо уҡ атамалы Ерекле (Һикәҙе ҡушылдығы) йылғаһынан алып, көнсығышта Рәүҙәк инешенә тиклем һуҙылған Биктәр һырты (русса: Биктарь) бар.
Ильинка (Силәбе өлкәһе)
Ильинка — Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл районындағы ҡасаба. Гранит ауыл биләмәһе составына инә. 1931 йылда һөрөлгән күскенселәр тарафынан нигеҙ һалына
Тасуирламаһы
Ильинка ауылын күрше тораҡ пункттар менән грунт юлдары бәйләй. Ҡасабанан ике километр алыҫлыҡта, йылғаның уң яҡ ярында Силәбе-Джетыгра автомобиль трассаһы (Ҡаҙағстан) үтә. Ҡасабаға 1931 йылда нигеҙ һалына, унда һөрөлгөн күскенселәр йәшәй. Беренсе ағас йорт «Уралец» совхозының 4-се бүлексәһе идарасыһы өсөн төҙөлә, ҡалған ауыл кешеләре ер өйҙәрҙә йәшәй. Ул ваҡытта совхоз бүлексәһе һөт малсылығында һәм иген етештереүҙә махсуслаша, һуңғараҡ — шулай уҡ һарыҡ һәм сусҡа үрсетеүҙә. 1954 йылда беренсе ауыл хужалығы техникаһы һатып алына. 1965—75 йылда күп торлаҡ йорттар, ауыл хужалығы биналары, көнкүреш-мәҙәни объекттар төҙөлә. Хәҙерге ваҡытта хужалыҡ («Уралец» ауыл хужалығы кооперативының 4-се бүлексәһе) тик иген етештереү менән шөғөлләнә. Сәсеү майҙандары — 1500 га. Ҡасабала башланғыс мәктәп, клуб, китапхана, фельдшер-акушерлыҡ пункты эшләй.
Географияһы
Ильинка ауылы райондың төньяҡ -көнсығыш өлөшөндә Урал йылғаһыгның яры буйында урынлашҡан. Рельефы — ярым тигеҙлек (Урал аръяғы пенеплены); иң яҡын бейеклектәр — 320, 366 һәм 476 м. (Длинная тауы). Район үҙәгенә тиклем алыҫлыҡ (Ҡыҙыл ауылы) 18 км, ауыл биләмәһенә тиклем (Гранит ҡасабаһы) — 18 км.
Халҡы
Халҡы 265 кеше тәшкил итә.
Тасть
Тасть — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вад йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Ильинка (Силәбе өлкәһе)
Транспорты
Трассаға яҡын булыуына ҡарамаҫтан, ауылға инеү юлын Урал йылғаһы ҡатмарлаштыра
Ҡышҡы ваҡытта трассанан туңған Урал йылғаһы аша йөрөргә мөмкин. Яҙын, ташҡын ваҡытында, ауылға тик Гранит ҡасабаһы аша тупраҡ юлдан барырға мөмкин. Йәйге ваҡытта Урал йылғаһы аша еңел автомобилдәр өсөн тәғәйенләнгән күпер ҡорола.
Тасть
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ильинка (Силәбе өлкәһе)
Иҡтисады
Малсылыҡ, үҫемлекселек үҫешкән. Магазин бар. Ауылда электр үткәрелгән. Газ, һыу менән тәьмин итеү һәм йылытыу системалары юҡ. Һыу менән тәьмин итеү скважин ярҙамында тормошҡа ашырыла.
Вамош Миклош
Ми́клош Ва́мош (, тыуғанда Тибор Вамош;, ) — венгр яҙыусыһы, сценарист, драматург, нәшриәт директоры, телепрограммалар алып барыусыһы.
Ғаиләһе
Уның атаһы Тибор Вамош (1911—1969) юрист, полиция хеҙмәткәре, һуғыштан һуң Ласло Райканың секретары була. Һуңыраҡ фрезерлаусы, Уйпешст күн заводында юрист булып эшләй. Уның әсәһе Ержебет Рибарски (1917—1986) ғүмер буйы референт булып эшләй. Миклош Вамош Тибор исемен 19 йәшкә тиклем ҡуллана, ул саҡта Уй ираш (Új Írás) баш мөхәррире Миклош Йованович кәңәше буйынса исемен Миклошҡа алмаштыра. Вамоштың Ева исемле һеңлеһе бар. Шулай уҡ уның 1977 йылда Юдит Патаки менән беренсе никахынан тыуған ҡыҙы Анна Бар. Дора Эсе (2000—2009) менән икенсе никахынан 2003 йылда игеҙәктәр Петер һәм Хенрик тыуа.
Карьераһы
Вамош 1968 йылда Ференц Келчеи исемендәге гимназияны тамамлай. 1966—1971 йылдарҙа. ул Герилла ансамбле ағзаһы була, уның менән хатта сит илдәрҙә лә сығыш яһай. ELTE университеттың юридик факультетына сәйәси сәбәптәр арҡаһында уны 1970 йылда ғына ҡабул итәләр. 1972 йылдан студенттарҙың Еленлет (Аралет) (Jelenlét) әҙәби журналы мөхәррире булып эшләй. 1975 йылда уҡыуын тамамлай һәм Объектив киностудияһына драматург булып урынлаша, унда 1992 йылға тиклем эшләй. 1988—1990 йылдарҙа Фулбрайт стипендияһы буйынса АҠШ-та йәшәй. Шулай уҡ төрлө университеттарҙың (Yale School of Drama, City University of New York) һәм театр сәнғәте факультеттарында уҡыта. 1990 йылдан Нейшен (The Nation) журналының көнсығыш европа корреспонденты. Артабан өс йыл дауамында Ab Ovo нәшриәте директоры була.''
1995—2003 йылдарҙа телепрограммаларҙы алып барыусы булып эшләй. Уның уңышлы тапшырыуҙары: Сейчас приду! (Rögtön jövök!), Невозможно (Lehetetlen) һәм 2 человека (2 ember). 1997—2003 йылдарҙа Вамош International Buda Stage театрының художество етәксеһе була. 2005 йылдан «Александр» китап йортонда]] Вамош клубы сиктәрендә ул билдәле яҙыусылар һәм шағирҙар менән әңгәмәләр алып бара. Был әңгәмәләр Венгрия Pax һәм Duna 2 Autonómia телевизион каналдары аша тапшырыла. Ул The Washington Post гәзитенең венгр корреспонденты була. Вамош, венгр теленән тыш, немец, инглиз һәм француз телдәрен белә, шулай уҡ испан, рус һәм латин текстарын уҡый. Уның яҙыусы псевдонимдары: VT, Vámos Tibor, MT, Miklós Tibor, ZJ, Zakariás Jeromos. 2009 йылдың февралендә ул Ab Ovo нәшриәтенән китә һәм Европа нәшриәтенә (Európa Könyvkiadó) эшкә урынлаша.
Компьютерҙар менән ҡыҙыҡһыныуы
Вамош ИКТ-ның әһәмиәтен аңлаған тәүге венгр яҙыусыларының береһе. АҠШ-та үҙенең беренсе Commodore компьютерын һатып ала. Уның беренсе сайты 2000 йылдың 20 декабрендә асыла. Вамош тураһында төп мәғлүмәттәрҙән тыш унда килеүселәр Rögtön jövök! телевидение тапшырыуының нескәлектәре тураһында, ә форумда уның авторынан сериалдың нисек барлыҡҡа килеүе тураһында мәғлүмәт алырға мөмкин.
Әҫәрҙәре
Вамоштың — романдары, театраль пьесалары, повестары, киносценарийҙары — 35 китабы нәшер ителгән. Улар араһында иң билдәлеләре: Zenga zének (Звучит музыка), A New York-Budapest metró (Метро Нью-Йорк-Будапешт), Anya csak egy van (Мать только одна), Apák könyve (Книга отцов). Венгр театрҙарында дүрт пьесаһы күрһәтелә, улар араһында Asztalosinduló (Марш столяров) һәм Világszezon (Мировой сезон). Әҫәрҙәрендә ул тәү сиратта ғаилә һәм тарих араһындағы мөнәсәбәттәрҙе өйрәнеү менән шөғөлләнә. Уның китаптары инглиз, дат, испан, итальян, француз, голланд, немец, поляк, серб, словак, чех һәм швед телдәрендә баҫылған.
Сит илдәрҙә баҫылған китаптар
Apák könyve
Anya csak egy van
Bár
Borgisz
Jaj
Utazások Erotikában (Ki a franc az a Goethe?)
Zenga zének
Публицистикаһы
Уй ираш (Új Írás, 1969) тип аталған тәүге мәҡәләһе Kisfiúk és nagyfiúk журналында Тибор Вамош исеме аҫтында баҫылып сыға. Шул ваҡыттан алып гәзит һәм аҙналыҡтар өсөн даими яҙып тора. Уның повестары (The New York Times, The Nation, The Harpers Magazine, The Atlantic Monthly һәм The New Haven Register) Францияла, Германияла, Скандинавия илдәрендә, элекке социалистик илдәрҙә, абруйлы сит ил журналдарында һәм 1986 йылдан алып Америка Ҡушма Штаттарында баҫыла. 1990—2005 йылдарҙа Вамош Американың The Nation журналының хәбәрсеһе була. Уның мәҡәләләре 1993 йылдан Элет еш иродалом (Élet és Irodalom) венгр аҙналығында сыға. Ул даими рәүештә Népszabadság венгр гәзите өсөн яҙа, сәхифәләрен тыңларға ашыҡмай. The Washington Post европа хәбәрсеһе булараҡ, был гәзиткә лә ай һайын мәҡәләләр яҙа. журналы ай һайын уның репортаждарын баҫтырып сығара. ELLE Magazin журналы ай һайын уның репортаждарын баҫтыра.
Үрге Әүрез
Үрге Әүрез (Верхнее Аврюзово) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 99 кеше. Почта индексы — 452102, ОКАТО коды — 80202846003.
Халыҡ һаны
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, милләттең күпселеге — татарҙар (88 %).
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
1843 йылда 385 мишәргә 840 бот ужым һәм 2816 бот яҙғы иген сәселә.
Овраг Песковатка
овраг Песковатка — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Терса йылғаһының уң ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терса. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Исламда кейем
Исламда кейем (Одежда в исламе) — Ислам мосолмандарға рөхсәт ителгәндән тыш һәм артыҡлыҡ сиктәренән сыҡмаған теләһә ниндәй кейем кейергә рөхсәт итә.
Төп талаптар
Ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар кейеменә төп талап — ул тәндең шәриғәт ҡушҡан өлөштәрен ҡапларға тейеш (ғәүрәт). Ирҙәр өсөн Ғәүрәт— кендектән тубыҡҡа тиклем тәндең бар өлөшө, ҡатын-ҡыҙҙар өсөн — бит һәм ҡул суҡтарынан башҡа бөтә тән. Мәхрәмдәргә ғәүрәттең ҡайһы бер өлөшөн ҡапламай йөрөргә рөхсәт ителә.
Ҡатын-ҡыҙ кейеме ҡатын-ҡыҙ стиленә тап килергә тейеш, ә ирҙәр кейеме — ирҙәр стиленә. Был кейемгә генә түгел, тәртип стиленә лә (һөйләү манераһына, атлауға һәм хәрәкәттәргә) ҡағыла. Ислам ҡатын-ҡыҙ кейеме христиан һәм йәһүд традицияларының әхлаҡи-этик идеалдарына ҡаршы килмәй.
Тыйылған кейем төрҙәре
Тыйылған кейемгә түбәндәгеләр инә :
Ҡатын-ҡыҙ кейеме
Мосолман ҡатын-ҡыҙының йәки мосолмандың христианка/йәһүҙи ҡатынының кейеме тәҡүәле, күлдәктәре — оҙон, ябыҡ һәм үтә күренмәгән булыуы талап ителә. Ул иркен булырға һәм тәнде ҡыҫып тормаҫҡа тейеш. Матур кейемдәр кейеү кәрәк, әммә сағыу төҫтәр өнәлмәй.
Ҡатын-ҡыҙ кейеме, йөҙ һәм ҡул суҡтарынан башҡа, тәндең бөтә өлөштәрен дә йәшерергә тейеш. Ҡөрьән кейем өҫтөнән бөркәнсек ҡапларға (жилбәб), ят ирҙәрҙән муйынды һәм күкрәкте йәшерергә ҡуша, йөҙҙө йәшереү мотлаҡ түгел.
Раев Ринат Афраем улы
Раев Ринат Афраем улы (26 июнь 1966 йыл) — мосолман дин әһеле. Силәбе һәм Ҡурған өлкәләре мосолмандары Төбәк Диниә назараты рәйесе (2005 йылдан), Рәсәй Ислам университеты ректоры (2003—2015).
Биографияһы
1966 йылдың 26 июнендә Ҡурған өлкәһе Ҡараһыу ауылында тыуған. 1983 йылда Мансур ауылы урта мәктәбен тамамлай.
1983 йылда Троицк зооветеринария техникумына уҡырға керә. 1984—1986 йылдарҙа Совет армияһы сафында хеҙмәт итә. 1988 йылда Троицк зооветеринария техникумын тамамлай.
1993 йылда «Ветеринария» һөнәре буйынса Троицк ветеринария институтын тамамлай. 1993—1995 йылдарҙа Троицк ҡалаһында мәҙрәсәлә белем ала, имам-хатип булып китә.
1995 йылдан Өфөлә Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты Баш мөфтөйөнөң яуаплы сәркәтибе, эштәр идарасыһы булып эшләй.
1996—1999 йылдарҙа «Теология» һөнәре буйынса Ризаитдин Фәхретдинов исемендәге мәҙрәсәлә уҡый. Бер үк ваҡытта мәҙрәсәлә уҡыта һәм уҡыу бүлеге буйынса мөдире була.
1999—2003 йылдарҙа Ризаитдин Фәхретдин исемендәге Рәсәй Ислам институты директоры була, институтты университетҡа үҙгәртеп ҡороуҙа ҡатнаша.
2003—2015 йылдарҙа Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назаратының Рәсәй Ислам университеты ректоры була.
Бер үк ваҡытта 2005 йылдан — Аҡ мәсеттең (Силәбе) баш имам-хатибы, 2006 йылдан – Силәбе һәм Ҡурған өлкәләре мосолмандары Төбәк Диниә назараты рәйесе (мөфтөйө), «Һилал» гәзитенең мөхәррире. 2006—2007 йылдарҙа Урал федераль округының баш мөфтөйө. Силәбе өлкәһе Йәмәғәт палатаһы, Силәбе өлкәһе Закондар сығарыу йыйылышы Йәмәғәт советы, Силәбе өлкәһе Эске эштәр дәүләт идаралығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советы ағзаһы.
2007 йылдың ноябренән Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты Баш мөфтөйөнөң мәғариф һәм кадрҙар әҙерләү буйынса урынбаҫары.
Сафакүл ауылында мәҙрәсә асыу проектын атҡара.
Эпштейн Давид Аркадьевич
Эпштейн Давид Аркадьевич (Арье-Лейбович)  (1898—1985) — совет ғалимы һәм педагогы, методист-химик, техник фәндәр докторы (1942), профессор (1933), СССР ПФА академигы (1968, 1959 йылдан алып РСФСР-ҙың ПФА академигы).
Химик технология теоретик нигеҙҙәре, бәйләнгән азот химияһы һәм технологияһы өлкәһендәге күп эштәрҙең авторы, шулай уҡ халыҡ мәғарифы көнүҙәк проблемаларын әҙерләү, политехник белем биреү, уҡытыу теорияһы, химия уҡытыу методикаһы, шул иҫәптән монографиялар һәм дәреслектәр авторы.
Биографияһы
Рәсәй империяһының Белосток ҡалаһында (хәҙер Польша) 1898 йылдың 28 мартында (яңы стиль буйынса йылдың 9 апрелендә) тыуған. Әсәһе — Эпштейна Надежда Соломоновна (1875-1943).
1922 йылда Мәскәү юғары техник училищеһының (МВТ, хәҙер Э. Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университеты) химия факультетын тамамлаған. Юғары уҡыу йортон тамамлап, педагогик эшмәкәрлеген 1920 йылда башлай, 1-се Мәскәү дәүләт университетының Покровский исемендәге эшселәр факультетында уҡытыусы булып эшләй. 1925-1927 йылдарҙа давид Эпштейн РСФСР Халыҡ мәғарифы комиссариатының һөнәри белем биреү Баш идаралығында идарасы булып эшләй. 1930 йылдың МВТУ-ла уҡыта, 1932 йылдан алып — Химик һаҡланыу хәрби академияһында (хәҙер РХБ һаҡланыу Хәрби академияһы) студенттар уҡыта.
«Детская энциклопедия» һәм «Химия энциклопедияһы» редакция-нәшриәт советы ағзаһы була.
1985 йылдың 2 февралендә Мәскәүҙә вафат була. Академик Милица Васильевна Нечкинға өйләнгән була һәм ҡатыны менән йәнәш Новодевичье зыяратында ерләнгән.
«Почёт Билдәһе» ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнә, шул иҫәптән «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» һәм «1941-1945 йй Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» мизалдары менән бүләкләнгән. Рәсәй Дәүләт архивында Д. А. Эпштейнға ҡараған документтар барРГАЛИ документтар бар.
Носов Григорий Иванович
Носов Григорий Иванович (1905—1951) — СССР инженер-металлургы,Магнитогорск металлургия комбинатының баш инженеры (1940—1951), директоры (1939—1940). Ике икенсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты.
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
1932—1939 йылдарҙа мастер, КМК баш инженеры була.
Магнитогорск металлургия комбинаты директоры
1940 йылда Григорий Иванович Носов И.В. Сталин исемендәге СССР Магнитогорск металлургия комбинатының иң эре бер металлургия предприятиеләренең  директоры вазифаһында П. И. Коробовты алмаштыра.
Уның ваҡытында Магнитогорск металлургия комбинатынжа ике домна мейесе, 4 кокс батареяһы, 5 мартен мейесе, бронь станы, пар-һауа өрҙөрөү станцияһы, махсус цехтар төркөмө һ. б. төҙөлә. СССР Юғары Советының 2-се саҡырылыш депутаты (1946—1950).
Армия өсөн етештереүҙең яңы технологияһын үҙләштерә:
1951 йылдың Григорий Носов ҡатыны менән Бөйөк Ватан һуғышынан һуң тәүге отпускаһында Кисловодск ҡалаһына бара. Григорий Иванович 1951 йылдың 7 авгусында Кисловодскиҙа вафат була. .
Уның кәүҙәһе менән табут Магнитогорск ҡалаһына алып ҡайтыла һәм Металлург мәҙәниәт һарайына ҡуйыла, директор менән хушлашыу ике көн дауам итә. Ерләүгә Кузнецк, Белорет, Түбәнге Тагил һәм башҡа металлургия предприятиеларынан вөкилдәр,  Силәбе өлкәһе вәкилдәре, СССР  ҡара металлургия министрының өс урынбаҫары шулай уҡ тиҫтәләрсә мең Магнитогорск ҡалаһы халҡы килә.
Григорий Иванович Носов 1951 йылдың 11 авгусында Магнитогорск ҡалаһының Һул яр зыяратында ерләнә.
Хәтер
Григорий Иванович Носов исеме Магнитогорск тау-металлургия институтына  (хәҙер — Магнитогорск дәүләт техник университеты), шулай уҡ Магнитогорск ҡалаһының  Ленин районындағы майҙанға бирелә.
НефАЗ-5299
НефАЗ-5299 — Нефтекама автомобиль заводы етештергән ҙур класлы Рәсәй автобусы. 2000 йылдан алып сығарыла. Хәҙерге Рәсәйҙә ҡала автобусының иң киң моделе булып тора. 15 йыл етештереү эсендә 10000 ашыу дана сығарыла.
Төҙөлөү тарихы
1990 йылдар башында Кама автомобиль заводы КамАЗ шассийына автобустар етештереү һәм һатыу идеяһы тәҡдим итә. 1993 йылда Яр Саллыла КамАЗ автозаводы базаһында акционерҙар йәмғиәте «КамАЗавтобуспром» булдырыла. Предприятиеның эш емеше булып өлгөлө ҡала автобусы КамАЗ-5262 була. Әммә был моделдәрҙе етештереү планы 1993 йылдың 14 апрелендәге КамАЗ двигателдәр заводындағы янғын арҡаһында юҡҡа сыға. Шулай ҙа КамАЗ үҙ шассийында автобустар етештереү буйынса эҙләнеүҙәрҙе туҡтатмай. 1997 йылдың май айында автозавод Словен фирмаһы Avtomontaza менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуя. Килешеүгә ҡул ҡуйыу Яр Саллыла КамАЗ-5297 автобустарын сығарыу буйынса етештереү ҡеүәттәре ҡарала. КамАЗ шассийындағы тәүге 100 машина Словенияла эшләнә тип күҙаллана, ә киләсәктә кузовтарҙы КамАЗ үҙе эшләргә йыйына (Automontaza КамАЗ-ға тейешле ҡорамалдар, шул иҫәптән, буяу һыҙығы менән дә тәьмин итергә тейешле була) Был ваҡытта Татар республика фонды НИОКР, Ҡаҙан администрацияһы, Яр Саллының Татарстандың Дәүләт милеге комиссияһы менән берлектә ЗАО «Саллы автобус заводы» (ЧелАЗ) ойошторола. Яңы завод алты ишекле ЧелАЗ-5281 ҡала автобусын төҙөй, патентлай һәм сертификатлай. 1999 йылда ЧелАЗ 200 автобус йыйырға планлаштыра. Заводтың планлаштырған проект ҡеүәте йылына 2000 автобус тәшкил итә. Был етештереү күләменә ЧелАЗ 2000 йылда сығырға тейеш. Әммә 1998 йылдағы иҡтисади көрсөк был проекттарҙың тормошҡа ашырылыуына мөмкинлек бирмәй.
Шуға ҡарамаҫтан, бер нисә йыл үткәс, эшләнгән эш яңы проектты — КамАЗ предприятиеһы бүлендеге, Нефтекама автозаводында НефАЗ-5299 автобусын етештереү һәм һатыуҙы тормошҡа ашырыуға нигеҙ була. Завод етәкселеге тарафынан «КамАЗ шассийына пассажирҙар автобусын үҙләштереү прграммаһы» ҡабул ителгәс, ҙур класлы автобустар менән Башҡортостанда урынлашҡан Нефтекама автозаводы инженерҙары 2000 йылдың август айында шөғөлләнә башлай. 1977 йылдан алып самосвалдар етештергән предприятиеның был ваҡытҡа пассажирҙар өсөн автотранспорт сығарыу тәжрибәһе була. Ә 1990 йылдар аҙағында О325 сериялы төрөк автобусы «Мерседесты» йыйыу буйынса проект барлыҡҡа килә. Әммә шул ваҡытта уҡ үҙебеҙҙең ҡыйбат булмаған, ябай, ремонтҡа яраҡлы — үҙенсәлекле рәсәй шарттарында ҡулланыу өсөн юғары кимәлдә яраҡлаштырылған автобустарҙы булдырыу тураһында аңлау була. Улар өсөн база сифатында 1997 йылда КамАЗ-да эшләнгән махсус автобус шассийы һайлана («КамАЗ-5297»). «НефАЗ-5299» автобусы өлгөһөн эшләүҙе 2000 йылдың 9 сентябрендә тотоналар. Тәүге автобус 0000001 завод номеры менән завод конвейерынан 2000 йылдың 6 декабрендә сыға һәм 2009 йылға тиклем «ПАК-Инвест» предприятиеһы эшләгән Яр Саллыға ебәрелә. 2001 йылда 115 автобус етештерелә, улар Өфө, Ишембай, Стәрлетамаҡ, Сибай, Нефтекама, Күмертау, Белорет һәм Октябрьский ҡалаларына ебәрелә.
Модификациялары
НефАЗ-5299 маркаһы аҫтында ҙур һыйҙырышлы автобустар Нефтекама автомобиль заводында етештерелә. Ҡала, ҡала янындағы һәм ҡала-ара булған салондары төрлө төҙөлөшлө, иҙәненең бейеклеге, двигателдәренең типтары, КПП һ. б. модификациялы автобустар бар.
5299-10-хх (бейек иҙәнле автобус)
Тарихи яҡтан заводтың беренсе моделе, уларҙы сериялы етештереү 2000 йылда башлана. Классик артҡы моторлы, бейек иҙәнле, каркаслы кузов һәм өс ишекле ҡала буйлап йөрөүсе автобус. Завод конструкторҙары, ул ваҡытта өҫтөнлөк иткән артҡы ишекте тарыраҡ, йәки бөтөнләй ишекте бер ҡапҡаслы итеү кәрәк, тигән һымаҡ ябайлаштырыу тенденцияһына буйһонмайҙар — бөтә ишектәр ҙә бер үк 1200 мм киңлектә була. НефАЗ-5299 мотор бүлегендә КамАЗ тапшырыусы ҡабы менән КамАЗ дизель двигателе урынлаштырыла. Тәүге автобустарҙың тышҡы ҡиәфәте МАЗ-104 автобустарына оҡшаш. 2004 йылдан алып автобустар яңы дизайн менән сығарыла.
5299-30-хх (ярым тәпәш иҙәнле автобус)
Заводтың ҡала буйлап йөрөүсе ярым тәпәш иҙәнле төп автобус моделе 2007 йылдан алып сығарыла. Автобусҡа КамАЗ йәки Cummins двигателе урынлаштыра, ә 2007 йылдан алып метанда эшләгән автобустар сығарыла. АКПП Voith Diwa урынлаштырыла.
Автобустар һыйҙырышлы салондар, өс икешәр ҡапҡаслы ишектәр менән йыһазландырыла. Салон пассажирҙар өсөн 115 урынлы, шуларҙың 25 урыны ултырыу өсөн, инвалид коляскаһы урынлаштырырға мөмкин, ә урталағы ишек уйымы пандус (һөҙәк төшөү урыны) менән йыһазландырылған. Салон электр күсергесе ярҙамында өс түбә люгы һәм биш форточка менән елләтелә. Салон, артҡы һәм урталағы, ике тупланма майҙансыҡ менән йыһазландырылған. Водитель кабинаһы салондан форточкалы бүлкә менән айырылған. 2010 йылдан алып Яр Саллының «КОРА» фирмаһынан яңыртылған салонлы автобустар сығарыла, улар ЛиАЗ-5292 автобусына оҡшаш; алғы ишек тулыһынса салонға ҡарай борола. Ҡаҙан, Санкт-Петербург ҡалаларына ебәрелә.
5299-11-хх (ҡала-тирә автобусы)
Ҡала яны маршруттары буйынса пассажирҙар ташыу өсөн тәғәйенләнгән. Ике ишеге бар. Туристик йомшаҡ ултырыу урындары менән комплектланған. 77 пассажирға тиклем һыйҙырышлы, 45 ултырыу урыны бар. Автобусҡа КамАЗ йәки Cummins двигателдәре ҡуйылған. Автобустың хәүефһеҙ хәрәкәтен АБС менән йыһазландырылған пневматик Wabco тормоз системаһы тәьмин итә. Алғы сулпы —ике пневмоэлементтағы телескопик ароматизаторлы кузов торошон бер көйләүселе пневматик, артҡы сулпы — дүрт пневмоэлементтағы кузовты ике көйләүсе менән йыһазландырыла.
5299-17-5299-37 һәм хх-хх (ҡала -ара автобус)
Ҡала-ара модификациялылар автобустың алғы өлөшө дизайны менән айырыла. Ҡала-тирә автобусынан айырмалы рәүештә, ике ҡапҡасы ике яҡҡа асылған ишектәр һәм багаж өсөн бүлем менән йыһазландырыла, кондиционер булыуы мөмкин. Автобуста 59 урын ҡаралған: 43 урын пассажирҙарға ултырыу өсөн, һәм баҫып тороусылар өсөн үтеү урыны бар. Автобустар Cummins дизель двигателе һәм немец производствоһында эшләнгән механик тапшырыусы ҡабы ZF менән комплектлана.
Нефаз-52992 электробусы
2012 йылда Нефаз-5299 электр автобусы тәҡдим ителә. Автономлы электр йөрөшлөгө 200 километрҙан ашыуға иҫәпләнә. Ҡыйыҡта, салонда, һәм НЕФАЗ-52992 электробусының артҡы аҫ яғында 313,6 квт·с. ҡеүәтле литий-тимер-фосфатлы аккумулятор батареяһы урынлаштырылған.
Троллейбус
2008 йылда Башҡортостан троллейбус заводы менән берлектә Нефаз-5299-20 автобусы моделе базаһында эшләнгән троллейбус Нефаз-БТЗ-52765 тәҡдим ителә. Реостат-контактор идара идеү системаһына (РКСУ) ярашлы, шулай уҡ заманса тиристор- импульслы идара итеү системаһы модификациялары сығарыла; 52765А моделе алмаш токтың асинхрон электр двигателенең тарттырыу көсөнә (ТЭД) эйә була.
Файҙаланған ҡалалар
Төп файҙаланыусы ҡалалар: Башҡортостан һәм Татарстан ҡалалары, Кузбасс, шулай уҡ Санкт-Петербург, Екатеринбург, Һамар, Сыктывкар (40 машинаға заказ), Новосибирск, Омск, Силәбе, Копейск ҡалалары һ.б. Ҡала-ара һәм ҡала янындағы автобустар төбәк трассаларҙа ҡулланыу өсөн, һәм шулай уҡ Магнитогорск ҡалаһы өсөн. Троллейбустар Өфө, Стәрлетамаҡ ҡалаларында файҙаланыла
Лифляндия губернаһы
Лифляндия губернаһы (Gouvernement Livland, Liivimaa kubermang, Vidzemes guberņa) — Рәсәй империяһының Балтик диңгеҙе буйында урынлашҡан губернаһы. Элекке Швеция Ливонияһы территорияһында төҙөлә. Хәҙерге ваҡытта территорияһы Латвия (ҙур өлөшө) һәм Эстония илдәре араһында бүленгән.
Губерна гербы
1856 йылдың 8 декабрендә раҫланған. Рәсми тасуирлама: «В червлёном поле серебряный гриф с золотым мечом, на груди, под Императорской короной, червлёный вензель: ПВ ИВ (Пётр Второй, Император Всероссийский). Щит увенчан Императорской короной и окружён золотыми дубовыми листьями, соединёнными Андреевской лентой».
Географик урынлашыуы
Координаталары: төньяҡ киңлектең 56°34’16 һәм 59°4’28 араһында.
Сиктәре: төньяҡтан — Эстляндия губернаһы, көнсығыштан — Чуд-Псков күле, Псков һәм Витебск губерналары, көньяҡтан — Курляндия губернаһы, көнбайыштан — Балтик диңгеҙенең Рига ҡултығы (диңгеҙ яр буйының оҙонлоғо — 280 саҡрым=299 км). И. А. Стрельбицкий буйынса, губернаның майҙаны 41 325,4 квадрат саҡрым (47 030,87 км²) тәшкил итә.
Тарихы
Төньяҡ һуғыш тамамланыуын белдергән 1721 йылғы Ништадт тыныслыҡ килешеүенә ярашлы элекке Швеция Ливонияһы Рәсәй империяһы составына ҡушыла. Был территорияла Лифляндия һәм бөтөрөлгән Смоленск губернаһынан торған Рига губернаһы ойошторола. Башта ул 2 провинцияға бүленгән: беренсе (Рига, Пернов, Венден һәм Эзель утрауы менән Лифляндия) һәм икенсе (Смоленск, Дорогобуж, Рославль, Вязьма ҡалалары менән Смоленщина). 1726 йылда Смоленск провинцияһы нигеҙендә айырым Смоленск губернаһы төҙөлә, ә Рига губернаһы 5 провинцияға бүленә: Рига, Венден, Дерпт, Пернов һәм Эзель. 1783 йылда губерна Рига наместниклығы итеп үҙгәртелә, уның составында 9 өйәҙ була: Рига, Венден, Вольмар, Валк, Дерпт, Пернов, Феллин, Верро һәм Эзель. 1796 йылда наместниклыҡ Лифляндия губернаһы тип үҙгәртелә. 1893 йылда Дерпт өйәҙенең исеме Юрьев өйәҙе тип үҙгәртелә.
12 апрель Ваҡытлы хөкүмәт «Эстляндия автономияһы тураһында» положение ҡабул итә, уға ярашлы Лифляндия губернаһы составындағы Верро, Пернов, Феллин, Эзель һәм Юрьев өйәҙҙәре, шулай уҡ Валк өйәҙенең бер өлөшө Эстляндия губернаһы составына бирелә. 1917 йылдың декабрендә РСФСР Халыҡ комиссарҙары советы Витебск губернаһы составындағы Двинск, Люцин һәм Реж өйәҙҙәрен Лифиляндия губернаһы составына күсерә. 1918 йылдың февралендә Беренсе донъя һуғышы барышында Лифляндия губернаһы Германия тарафынан оккупациялана һәм Ober Ost составына индерелә. Брест солохонан һуң, 1918 йылдың 12 апрелендә Балтик герцоглығы төҙөлә, уның составына Видземе һәм Курземе керә. Компьен солохонан һуң 1918 йылдың ноябрендә Латвия халыҡ советы тарафынан Латвия Республикаһының бойондороҡһоҙлоғо иғлан ителә, ул юридик рәүештә 1920 йылғы Рига килешеүенә ярашлы таныла.
Административ бүленеше
Лифляндия губернаһы 9 өйәҙгә бүленгән.
''Иҫкәрмә: Февраль инҡилабынан һуң, 12 апрель Ваҡытлы хөкүмәт «Эстляндия автономияһы тураһында» положение ҡабул итә, уға ярашлы Лифляндия губернаһы составындағы башлыса эстондар йәшәгән Верро, Пернов, Феллин, Эзель һәм Юрьев өйәҙҙәре, шулай уҡ Валк өйәҙенең эстондар йәшәгән ҡайһы бер улустары Эстляндия губернаһы составына бирелә. Шул уҡ ваҡытта Эстляндия һәм Лифляндия губерналары араһындағы сик аныҡ билдәләнмәгән була.''
Ҡатламдары
1895 йылға ҡарата. Халҡының төп өлөшөн башлыса игенселек һәм малсылыҡ менән шөғөлләнгән элекке алпауыт крәҫтиәндәре тәшкил иткән. 1804 йылға ҡәҙәр улар алпауытҡа тулыһынса буйһонғандар һәм ошо йылда бер ни тиклем шәхси хоҡуҡтарға эйә була, ә 1819 йылда улар крепостной хоҡуғынан тулыһынса азат ителә. 1849 йылда уларға крәҫтиән ере менән файҙаланыу хоҡуғы бирелә, бынан алып барщина һалымы оброкҡа алмаштырыла башлай һәм төбәк крәҫтиән банкыһы ойошторола, уның ярҙамында крәҫтиәндәр ерҙе милеккә һатып ала алған.
Дине буйынса
1895 йылға ҡарата
Этник составы
1897 йылға ҡарата
Туғанлыҡ төшөнсәләре
Туғанлыҡ төшөнсәләре
Ҡан туғанлыҡ
Атай — балаларға тормош башланғысы биреүсе, ғаилә башлығы һәм социаль, иҡтисади яҡтан яҡлаусыһы. Ир кеше.
Әсәй
Олатай
Өләсәй
Ҡусты
Һеңле
Апай
Ейән, ейәнсәр
Бүлә, бүләсәр
Тыуа, тыуасар
Тыуаят
Һаратан
Етеят
Туңаяҡ
Никах аша туғанлыҡ
Кейәү
Килен
Ҡайны
Ҡәйнә
Ҡоҙа
Ҡоҙағый
Ҡоҙаса
Бажа
Килендәш, апһын
Көндәш
Бейем
Ҡайнаға
Бикә(ҡәйенбикә)
Ҡәйен еҙнә
Кәләш
Вадега
Вадега — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары/ Канин Нос морононан/ Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Булка (Кыртовка ҡушылдығы)
Булка  — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кыртовка йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Учап
Учап — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бенжереп йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Абдуллин Наил Сәғит улы
Абдуллин Наил Сәғит улы (17 май 1960 йыл) — Башҡортостан Республиканың атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре
Биографияһы
Наил Сәғит улы Абдуллин 1960 йылдың 17 майында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында тыуған. Яңы Мөсәт мәктәбендә уҡый. 1978 йылда Әбйәлил районында урынлашҡан 17-се һанлы СПТУ-һын тамамлай.
1980 йылдан Бөрйән урман сәнәғәте хужалығында трактосы, 1994 йылдан Бөрйән районы Юл ремонт-төҙөлөш идаралығының тейәгес машинисы.
Яңы Ҡалта
Яңы Ҡалта (Новокалтаево; икенсе атамаһы Ҡалтай) — Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 96 кеше булған. Почта индексы — 453365, ОКАТО коды — 80239835005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауыл тарихы
Ә тарихы былай: бер ҡарт ошо ерҙәрҙән үтеп барғанда үҙенең ҡалтаһын (ҡылыс һауытын) төшөрөп ҡалдырған, имеш. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, икенсе төрлө аңлатма бар. Ҡалта ауылын урыҫ кенәзе Иван Калита хөрмәтенә шулай атағандар. 1919 йылға тиклем ауыл ике өлөшкә бүленгән булған: Иҫке Ҡалта һәм Яңы Ҡалта. Ул ваҡытта ауылда 602 кеше йәшәгән. Ә бер нисә йылдан ике яҡ бергә ҡушылып, ҙур Ҡалта ауылы барлыҡҡа килгән. .
Ҡалта ауылында (исеме гидронимдан) V ревизияла халыҡ сағыштырмаса күп булған: унда 251 кеше йәшәгән. 29 ихата була. 64 йыл үткәс 106 йортта 293 ир-егет һәм 289 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙы133 йортта 602 кеше булған.
Халҡы Ҡыпсаҡ улусының Сура түбәһенә ҡараған. XIX быуаттың тәүге яртыһында ауыл 29-сы йорт составына ингән. Яңы улустар барлыҡҡа килгәндән һуң, 1864 йылдан алып ауыл йәмғиәтенең үҙәгенә әүерелә. 1919 йылдан Стәрлетамаҡ кантонының Мораптал улусы составында.
Ул — күренекле башҡорт яҙыусыһы һәм драматургы Баязит Бикбайҙың тыуған төйәге. Уның фамилияһын башлап ебәреүсе Бикбай Аҡъюловҡа (Мөхәмәтдин балалары, Бикмөхәмәт) 1816 йылда 36 йәш тулған. Уның ағалары — Бикбау менән Аҡъюловтар.
Таһирова Әнисә Абдулла ҡыҙы
Таһирова Әнисә Абдулла ҡыҙы (15 декабрь 1941 йыл) — башҡорт шағиры, тәржемәсе, 1973 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, журналист, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992), Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2011).
Биографияһы
Әнисә Абдулла ҡыҙы Таһирова 1941 йылдың 15 декабрендә Башҡорт АССР-ының Ишембай районы Маҡар ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған. Урта мәктәпте тамамлағас, комсомол путевкаһы менән төҙөлөштә эшләй, һуңынан башланғыс синыфтарҙа балалар уҡыта. 1961—1966 йылдарҙа Стәрлетамаҡ педагогия институтының филология факультетында уҡый. Юғары белем алғас, ике йыл Күмертау районы (хәҙерге Көйөргәҙе районы) Ермолаевка урта мәктәбендә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй.
2015 йылдың ноябрендә Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханала Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына арналған «Башҡортостандың иң яҡшы китапханаһы-2015» һәм «Башҡортостандың иң яҡшы башҡорт китабы-2015» республика конкурстарына йомғаҡ яһалды. «Йылдың иң яҡшы башҡорт китабы» конкурсының «шиғриәт» номинацияһында шағирә һәм тәржемәсе Әнисә Таһирова еңеүсе тип табылды.
Тайхвольфрамсдорф
Тайхвольфрамсдорф (Teichwolframsdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2481 кеше йәшәй. Майҙаны — 26,15 км2. Диңгеҙ кимәленән 320 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7989 һәм автомобиль коды — GRZ.
Тапат-Ега
Тапат-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Салым йылғаһының уң ярына тамағынан 414 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 82 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Уран (Бүздәк районы)
Уран (Ураново) — Башҡортостандың Бүздәк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 419 кеше. Почта индексы — 452721, ОКАТО коды — 80217816009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Овраг Плюшкин
овраг Плюшкин — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға исемһеҙ күл янында ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терса. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Заһиҙуллина Аделина Рөстәм ҡыҙы
Заһиҙуллина Аделина Рөстәм ҡыҙы (13 ғинуар 1993 йыл, Өфө, Башҡортостан, Рәсәй) — рапирала Рәсәй фехтовальщигы. 2016 йылда команда беренселегендә донъя чемпионы, Европа чемпионы, I Европа уйындары еңеүсеһе һәм бронза призеры. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры.
2013/2014 йыл миҙгеленән Рәсәй йыйылма командаһы өсөн сығыш яһай.
Биографияһы
Башҡортостан физик культура институтында уҡый. Өфөлә йәшәй. 2003 йылдан алып фехтование менән шөғөлләнә. ЦСКА өсөн сығыш яһай. Тренерҙары — Е. А. Попов, О. М. Шагаев.
Тистев
Тистев — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юзга йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәскә
thumb|200px|right|Сәскә Сәскә (күплек һанда. сәскәләр, цветок цветы, flos -oris, ἄνθος -ου) — үҙгәргән үренде (репродуктив). Ябыҡ орлоҡлоларҙың, йәки сәскәле үҫемлектәрҙең үрсеү органы.
Сәскә төҙөлөшө
Уртала емешлек урынлаша. Уны һеркәстәр уратып ала. Емешлек менән һеркәстәр — сәскәнең төп өлөштәре.
Сәскәнең төп өлөштәрен сәскә эргәлеге: баҙыҡ төҫтәге япраҡсаларҙан торған таж һәм йәшел каса япраҡсаларынан торған каса һаҡлай.
Сәскә эргәлеге сәскәнең эске өлөштәрен зарарланыуҙан һаҡлай һәм һеркәләндереүсе бөжәктәрҙе үҙенә ылыҡтыра.
Шулай итеп, сәскә төбө — ҡыҫҡарған һабаҡ булып тора. Унда үҙгәргән япраҡсалар: таж һәм каса япраҡсалары, емешлек һәм һеркәстәр урынлашҡан.
Һеркәс нәҙек кенә һеркәс ебенән һәм һеркәлектән тора. Һеркәлектә һеркәләр барлыҡҡа килә.
Емешлек киңәйгән аҫҡы өлөштән — емшәндән, нәҙек емешлек бағанаһынан һәм емешлек ауыҙынан тора.
Емшәндән емеш хасил була. Ҡайһы бер үҫемлектәрҙә емеш барлыҡҡа килтереүҙә сәскәнең башҡа өлөштәре лә, мәҫәлән, сәскә төбө лә ҡатнаша.
Тимәк, сәскә — үҙгәргән һәм ҡыҫҡарған репродуктив үренде.
Ҡылыҡһырлама
Һәр сәскәле үҫемлек, үҙ ғүмере эсендә бер тапҡыр ғына булһа ла, сәскә ата.
Күпселек үҫемлектәрҙең сәскәһендә сәскә эргәлеге ике типтағы япраҡсанан тора. Эске япраҡсалар — таж барлыҡҡа килтереүсе япраҡсалар. Тышҡы япраҡсалар каса барлыҡҡа килтерәләр. Ундай сәскә эргәлеге ике ҡатлы сәскә эргәлеге тип атала.
Ҡайһы бер үҫемлектәрҙең тажында һәм ҡасаһында япраҡсалары айырым-айырым тора. Башҡа үҫемлектәрҙең (хуш еҫле тәмәке, һуҡыр кесерткән, эт ҡарағаты, кәкүк емеше, ҡәнәфер) таж һәм каса япраҡсалары түбәнге өлөштә көпшә һымаҡ булып бергә ҡушылып үҫә.
Күп үҫемлектәрҙең, башлыса бер өлөшлөләрҙең (ләлә, амариллис, тюльпан), сәскә эргәлеге япраҡсалары аҙмы-күпме оҡшаш. Уларҙың касаһы ла, тажы ла булмай. Бындай сәскә эргәлеген ябай сәскә эргәлеге тип атайҙар.
Һәр сәскәнең һеркәсендә һеркәләге була. Һеркәлек һеркәс ебендә урынлашҡан. Һеркәлек эсендә сәскә һеркәләре өлгөрә.
Емешлектең емешлек ауыҙы, бағанаһы һәм емшәне була. Емешлектең түбәнге киңәйгән өлөшөндә — емшәндә — орлоҡ бөрөләре урынлашҡан. Уларҙан сәскә атҡандан һуң орлоҡтар, ә емшәндән емеш барлыҡҡа килә.
Яланғас орлоҡлоларҙан (голосемянные) айырмалы булараҡ сәскә һеркәләнгән ваҡытта һеркә (пыльца) емешлек ауыҙына (рыльце,пестик)) эләгә (ә яланғас орлоҡлололарҙа һеркә тубырсыҡтағы орлоҡ бөрөһөнә тура барып эләгә  (семязачаток).
Күпселек үҫемлектәрҙең сәскәләрендә һеркәстәр ҙә, емешлектәр ҙә була. Улар ике енесле сәскәләр (ҡуш енесле).
Ләкин ҡайһы бер үҫемлек сәскәләрендә тик емешлектәр — емешлекле сәскәләр, ә икенселәрендә — тик һеркәстәр — һеркәсле сәскәләр була. Ундай сәскәләр — айырым енесле сәскәләр.
Ҡыяр, кукуруз кеүек үҫемлектәрҙе бер өйлө үҫемлектәр тип атайҙар, сөнки емешлекле һәм һеркәсле сәскәләре бер үк үҫемлектә урынлашҡан.