cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кулактарҙы эҙәрлекләү
Кулактарҙың икмәк етештереүҙән баш тартыуы
«Кулак һәм подкулачниктар ҡоротҡослоғо» менән көрәшеү өсөн партияның Үҙәк Комитеты 1933 йылдың ғинуарында колхоздарҙа уларҙы хеҙмәтләндергән машина-трактор станциялары янында сәйәси бүлектәр булдырыу тураһында ҡарар сығара. Ауыл сәйәси бүлектәренә (политотделдар) 17 мең партия хеҙмәткәрҙәре ебәрелә, сөнки «колхоздарға ҡаршы асыҡтан-асыҡ көрәш уңышһыҙлыҡҡа тарый һәм кулактар үҙ тактикаһын үҙгәртә…колхоздарға инеп алып. улар йәшерен рәүештә колхоздарҡа зыян килтерәләр»
Крәҫтиән-единоличниктарҙың колхоздарға тиҙләтелгән инеүен тәьмин итеү һәм крәҫтиән-кулактарҙы етештереү средстволарынан һәм ялланма эште ҡулланыу мөмкинлегенән мәхрүм итеү өсөн ВКП(б -ның Үҙәк Комитеты 1930 йылдың 5 ғинуарында көсәйтелгән коллективлашыу программаһы менән берлектә «Коллективлашыу темптары һәм дәүләттең колхоз төҙөлөшөнә ярҙам итеү саралары тураһында» ҡарар ҡабул итә. Ҡарар буйынса ер участкаларын ҡуртымға биреү, шәхси кешеләр тарафынан эш көсөн ҡулланыуҙы тыйыла, раскулачивание тиҙләтелә, шул иҫәптән аҫтағы башланғыс буйынса. Крәҫтиәндәргә колхоздар файҙаһына мал-тыуарҙы, проиетештереү сараларын, хужалыҡ йорттарын һәм инвентарҙы тартып алыу хоҡуҡтары бирелә. Әлеге норматив актты һәм бер нисә подзакон актын ҡулланыу һөҙөмтәһендә йөҙҙәрсә мең крәҫтиәндәргә ҡарата репрессиялар үткәрелә, ауыл хужалығы етештереүе кимәле ҡырҡа кәмей һәм аслыҡ барлыҡҡа килә. Ауыл хужалығындағы ҡәтғи түбәнәйеү тик 1937 йылға ғына туҡтатыла, әммә Бөйөк Ватан һуғышына тиклем 1928 йылғы күрһәткестәренә ирешеп булмай.
Реабилитациялау
Эҙәрлекләүгә дусар булған кулактар һәм уларҙың ғаиләләренең реабилитацияһы Рәсәй Федерацияһының «Сәйәси золом ҡорбандарын реабилитациялау тураһында»" Законына ярашлы дөйөм тәртиптә үткәрелә (18.10.1991, 1761-1-се һанлы).
Рәсәй Федерацияһының суд практикаһында кулактарҙы эҙәрлекләү сәйәси репрессия итеп һанала.
Реабилитация өлкәһендә кулактарҙы эҙәрлекләү фактың ҡулланыуҙы билдәләүҙе шаһиттар күрһәтмәләре нигеҙендә мөмкинлеге булыуы Рәсәй закондар йыйылмаһының үҙенсәлеге булып тора, әлеге хәлгә Рәсәй Федерацияһының Юғары суды айырым иғтибар итә:
Әҙ-Ҙәһәби
Шәмсетдин Әбү Ғабдуллаһ Мөхәммәт ибн Әхмәт әт-Төркмәни, күберәк әҙ-Ҙәһәби тип беләләр (, Кәфр-Бәтна, хәҙерге. Сүриә —, ) — билдәле мосолман ғалимы — фаҡиһ, хәҙис белгесе, тарихсы, биограф, хафиз.
Сығышы
Атаһы әҙ-Ҙәһәби, Әхмәт ибн Усман әт-Төркмәни (—) тәҡүә кеше һәм оҫта зәркәр (ювелир) булған: әҙ-Ҙәһәби ҡушаматы ла «алтын» тигәндән килеп сыҡҡан. Әҙ-Ҙәһәби рабиғел ахыр айының 3-өндә Һижрә буйынса 673 йыл (1274) Дамаск янындағы Кәфр-Бәтнә (كفربطنا) ауылында тыуған.
Бала сағы
Әҙ-Ҙәһәби мосолман фәндәренә иртә йәштән инеп китә. Ун йәшендә «Сәхих Мөслим» йыйынтығын өйрәнә башлай. 18 йәшендә Әҙ-Ҙәһәби шәриғәт дисциплиналарын өйрәнеүгә етди тотона. Тәүҙә атаһы, берҙән-бер бала булғанлыҡтан, уға башҡа ҡалаларға сәйәхәт итергә рөхсәт итмәй, әммә ахырҙа йомшара һәм өйөнән дүрт йылға ғына китергә рөхсәт итә. Әҙ-Ҙәһәби төрлө ҡалаларҙа бик күп шәйехтәрҙә булып сыға, Ҡаһирә һәм Искәндәриәгә бара,  йылда хаж ҡыла һәм мосолмандар өсөн изге урындарҙы барып күрә.
Күреү һәләтен юғалтыу һәм вафат булыу
Әҙ-Ҙәһәби олоғая бара әкренләп күреү һәләте кәмей башлай, уның шәкерте әл-Хөсәйни һүҙҙәре буйынса, -ҙә, үлеренә ете йыл ҡалғас, бөтөнләй һуҡырая. Әммә ҡайһы бер тикшеренеүселәр, Әҙ-Ҙәһәби һуңыраҡ, -тә һуҡырайған тип иҫәпләй.
Әҙ-Ҙәһәби Һижрә буйынса 748 йылда (1348 йыл) Зөлҡәғиҙә айының өсөнсө дүшәмбеһендә Дамаскыла вафат була һәм әл-Баб әс-Сәғир зыяратында ерләнә. Йыназа намаҙы Өмәүиҙәр мәсетендә уҡыла.
Иванова Вера Васильевна
Иванова Вера Васильевна (28 сентябрь 1934 йыл — 16 ноябрь 2019 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы. 1976—2008 йылдарҙа Балалар инфекцияһы ғилми-тикшеренеү институты директоры, Рәсәй Медицина фәндәре академияһының (2000) һәм Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2014).
Биографияһы
Вера Васильевна Иванова 1934 йылдың 28 сентябрендә Севастополь ҡалаһында тыуған.
1958 йылда Ленинград педиатрия медицина институтын тамамлай һәм Мурманск өлкәһенең Мончегорск ҡалаһында, Вера Слуцкая исемендәге Ленинград балалар дауаханаһында табип-педиатр булып эшләй.
2000 йыл — Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты.
Ғалим 2019 йылдың 16 ноябрендә Санкт-Петербург ҡалаһында вафат була.
Фәнни эшмәкәрлеге
Патогенезды өйрәнеүгә ҙур өлөш индерә һәм киҫкен респиратор ауырыуҙарын, дифтерияны, эпидимик паротитты, инфекцион мононуклеозды, дизентерияны, иерсинизды, шулай уҡ ҡарын эсендәге инфекцияларҙы дауалауҙа һөҙөмтәле ысулдар булдыра.
Дифтерия эпидемияһының үҫеше осоронда уның етәкселеге аҫтында әйләнеүсе ҡуҙғытҡыстарҙың үҙенсәлектәрен, ауырыуҙарҙың иммун статусы һәм реконваленсценттар үҙенсәлектәрен, организмда дифтерия токсиндарының әйләнеше механизмын һәм специфик булмаған һаҡлау факторҙарының торошон өйрәнеү үткәрелә.
300-ҙән ашыу публикация авторы, улар араһында 8 монография һәм инфекция ауырыуҙары буйынса ҡулланма, 13 уйлап табыу патенты бар.
Уның етәкселегендә 20-нән ашыу диссертация яҡланған.
Атюс
Атюс — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 447 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бесмән
Бесмән (Писмянка) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 1583 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пиковский Еган
Пиковский Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Киевская ҡылымығының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 150 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Янченко
Яубаҫаров — фамилияһы.
Олеку-Варкута-Яха
Олёку-Варкута-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Кутим
Кутим — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Улс йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пикуляк
Пикуляк — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының уң ярына тамағынан 135 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Алеева Татьяна Александровна
Биографияһы
Татьяна Андреевна Алеева 1991 йылдың 1 мартында Кемерово өлкәһенең Кедровка ауылында тыуған. Тренер Ирина Чирюкина балаларҙы секцияға йыйыу өсөн Дуденкова уҡыған класҡа килә. Бөтә класс тиерлек күнекмәләр башлай. Әммә бер айҙан секцияла тик Дуденкова ҡала. Ата-әсәһе уның күнекмәләренә ҡаршы була, сөнки бәләкәй һеңлеһе Аняны ҡарашырға кәрәк була. Татьяна һеңлеһен секцияға үҙе менән бергә алып йөрөй. Һуңыраҡ Таня ауыр атлетика буйынса спорт мастерына кандидат нормативын үтәй.
2019 йылда Европа чемпионатында континенталь беренселектә Татьяна йәнә юғары ҡаҙанышын ҡабатлай һәм суммала 214 кг күрһәтеп, көмөш миҙал яулай. Этәреү күнегеүендә ул кесе көмөш миҙал яулай (120 кг).
Баяновка
Баяновка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Колонга йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Полковая
Полковая — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вязовка йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Фәйзуллин Рәфғәт Шакирйән улы
Фәйзуллин Рәфғәт Шакирйән улы (3 август 1904 йыл — 5 сентябрь 1983 йыл) — башҡорт театр актёры, режиссёр. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1964). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1955) кавалеры.
Биографияһы
1924 −1927 йылдарҙа Мәскәү халыҡ мәғарифы бүлегенең Техник белем биреү профсоюз идаралығы янындағы кино мәктәбендә (педагогы В. Р. Гардин) уҡый.
1920 йылдан Ырымбур ҡалаһының драматик студияһында, аҙаҡ Ырымбурҙың Өсөнсө Көнсығыш театрында эшләй. 1924 йылдың көҙөндә Рәфғәт Фәйзуллин Мәскәүгә китә. Унда уҡый һәм бер үк ваҡытта Мәскәү татар эшселәр театрында эшләй. 1933 йылдан башлап Әстрахан татар театрында артист һәм баш режиссёр булып эшләй, сезонына өсәр спектакль ҡуя һәм бер нисә роль башҡара.
1934 йылдан Башҡорт академия драма театрында артист һәм режиссёр булып эшләй башлай, бер үк ваҡытта Башҡорт театр-сәнғәт училищеһында уҡыта.
Өфөгә әйләнеп ҡайтҡас, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрына режиссёр итеп тәғәйенләнә. Башҡорт драма театрында Мостай Кәримдең «Туй дауам итә» (1947; «Свадьба продолжается»), Назар Нәжмиҙең «Саҡырылмаған ҡунаҡ» (1954; «Незваный гость»), Н. Иҫәнбәттең «Муса Йәлил» (1956; «Муса Джалиль») һәм башҡа спектаклдәрҙе ҡуя.
1959—1971 йылдарҙа БАССР Министрҙар Советы янында телевидение һәм радио тапшырыу буйынса Комитеттың режиссёры булып эшләй. Телевидениелә «Һаумы, Өфө!» телевизион фильмын, А. С. Пушкиндың «Бәләкәй трагедиялары» буйынса «Таш ҡунаҡ» һәм «Һаран рыцарь», Сыңғыҙ Айтматовтың повесы буйынса «Беренсе уҡытыусы», Кәрим Тинчуриндың «Америкалы» телеспектаклдәрен ҡуя.
Ғаиләһе: ҡатыны Р. Фәйзуллина Мәрйәм ханым, Мәскәү консерваторияһын тамамлағас, Өфө опера һәм балет театрында йырлай. Рәфғәт Шакирйән улы 1983 йылдың 5 сентябрендә Өфө ҡалаһында вафат була, мосолман зыяратында ерләнгән.
Спектаклдәрҙә башҡарған ролдәре
Исмәғил («Ғәлиәбаныу»), Франц Моор («Юлбаҫарҙар» — «Разбойники» Ф.Шиллер), Шуйский («Борис Годунов» А. С. Пушкин), Берест («Платон Кречет» А. Е. Корнейчук), Яго («Отелло» У.Шекспир), Ҡарт «Өмөт» («Надежда»; «Баштелефильм», 1972) телефильмдә.
Хәтер
Өфө ҡалаһында Ленин урамындағы 9/11 йортта «Был йортта 1959—1971 йылдарҙа БАССР-ҙың халыҡ артисы Фәйзуллин Рәфғәт Шакирйән улы (Рәфғәт Фәйзи) йәшәне» тигән яҙыулы мемориаль таҡта ҡуйылған.
Бари Нина Карловна
Нина Карловна Бари (1901—1961) — тригонометрик рәт өлкәһендәге хеҙмәттәре менән танылған совет математигы. Физика һәм математика фәндәре докторы (1935), Мәскәү дәүләт университеты профессоры.
Ире — танылған математик В. В. Немыцкий …
Биографияһы
1901 йылда Мәскәүҙә билдәле Мәскәү балалар табибы, медицина докторы ғаиләһендә тыуған. Урта мәктәптә уҡығанда уҡ математика менән мауыға.
1918 йылда ул Мәскәү дәүләт университетының физика һәм математика факультетына уҡырға инә — Мәскәү университетының ошо факультетына кергән беренсе ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе. Унда ул беҙҙең илдең иң ҙур ғалимдары — Д. Ф. Егоров, Н. Е. Жуковский, Н. Н. Лузин, С. А. Чаплыгин менән аралашыу мөмкинлеген ала. Н. К. Бариҙың математик талантын профессор Н. Н. Лузин күреп ҡала, һәм тиҙҙән ул Н. Лузиндың күренекле студенттарының береһе һәм семинарында әүҙем ҡатнашыусы — «Лузитания» ағзаһы булып китә.
Бари күмәклектәр теорияһы буйынса беренсе нәтижәләрен университеттың өсөнсө курсында уҡығанда уҡ ала. 1925 йылда ул Мәскәү университетының аспирантураһын тамамлай, һәм киләһе йылдың ғинуарында «О единственности тригонометрических разложений» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1927 йылдан ул Франция һәм Поляк математика йәмғиәттәре ағзаһы. 1927 йылда Парижда ул Адамар семинарында әүҙем ҡатнаша.
Бари 20 йәшендә (1921) Мәскәү университетының механика һәм математика факультетында уҡыта башлай. 1932 йылда ул Мәскәү дәүләт университеты профессоры була. 1935 йылда физика һәм математика фәндәре докторы дәрәжәһенә лайыҡ була, ул саҡта инде Бари, тригонометрик рәттәр һәм күмәклектәр теорияһында фундаменталь нәтижәләргә эйә булған, танылған ғалим була.
Академик Н. Н. Лузин бәләгә юлыҡҡас, уға хатта уның уҡыусылары ла ҡаршы сығыш яһағанда — Бари, уҡытыусыһына тоғро ҡалып, Лузинға ҡаршы компанияны хупламай. Уның вафатынан һуң, хеҙмәттәре баҫылыуға әҙерләнгәндә, Бари был эштә әүҙем ҡатнаша һәм бик ҙур редакцион эш башҡара.
1961 йылдың 15 июлендә Бари фажиғәле рәүештә һәләк була (йәйен дачала ул электричка аҫтына эләгә). Введенское зыяратында (уч. 8) Мәскәүҙә атаһы менән бергә ерләнгән.
Паланга (футбол клубы)
«Паланга» (Futbolo klubas Palanga) — Литваның футбол клубы. Паланга ҡалаһында урынлашҡан. 2010 йылда барлыҡҡа килгән.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Сия (Пинега ҡушылдығы)
Сия — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 96 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡаймирасова Таңһылыу Ғимал ҡыҙы
Ҡаймирасова Таңһылыу Ғимал ҡыҙы (4 ноябрь 1923 йыл — 27 май 2016 йыл) — тау инженеры‑геолог. Геология-минералогия фәндәре кандидаты (1972). СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1977).
Биографияһы
Таңһылыу Ғимал ҡыҙы Ҡаймирасова 1923 йылдың 4 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Мәсәғүт кантоны Арҡауыл ауылында тыуған.
Атаһы, Ҡаймирасов Ғималетдин, тегенсе булып эшләй, 1941 йылда вафат була. Әсәһе, Сәмиға Ҡаһарман ҡыҙы 5 бала менән ҡала.
1938 йылда Таңһылыу 8 класс тамамлап, Өфө педагогия эшселәр факультетының 2-се курсына ҡабул ителә һәм шул йылда уҡ Өфө геология-разведка техникумының геофизика бүлегенә уҡырға инә. Уҡыуын эш менән бер рәттән алып бара. Китапханасы, кер йыуыусы, техникум ятағында йыйыштырыусы булып эшләй.
1943 йылда Геология-разведка техникумын тамамлай һәм Алма-Ата ҡалаһына, Ҡаҙаҡ ССР-ының геология идаралығына ебәрелә.
1943 йылдан Ҡарағанда өлкәһенең Атасуй геофизика партияһында эшләй.
1958 йылда Ҡаҙағстан тау-металлургия институтын тамамлай. Шул уҡ йылдан геофизика тресында, Атасуй тематик партияһында тау инженеры-геолог булып эшләй.
Үҙәк Ҡаҙағстанда нигеҙендә Жайрем һәм Ушкатын ятҡылыҡтары төркөмө торған яңы минераль-сеймал базаһын разведкалауҙа һөм асыуҙа ҡатнаша. Инженер-геолог һөнәре буйынса Политехник институт тамамлаған туғаны Айһылыу менән бергә эшләй.
Павос-Яха
Павос-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Ҡаймирасова Таңһылыу Ғимал ҡыҙы
Биографияһы
1977 йылда Жайрем полиметалл ятҡылығын эшкәртеүе һәм асыуы өсөн башҡа геологтар менән бергә Таңһылыу Ҡаймирасоваға СССР Дәүләт премияһы бирелә.
Павос-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡаймирасова Таңһылыу Ғимал ҡыҙы
Биографияһы
Ғаиләһе, эше тураһында рус телендәге иҫтәлектәре «Литературный Башкортостан» журналының 2003 йылдың 2-3-сө, 2004 йылдың 2-се һандарында баҫылып сыға.
Ғаиләһе: ире, Урал улы, ейәндәре, бүләләре.
Таңһылыу Ғимал ҡыҙы Ҡаймирасова 2016 йылдың 27 майында Ҡаҙағстандың Алматы ҡалаһында вафат була.
Этнография
Этнография (ἔθνος — һәм  — яҙам) — халыҡ-этностарҙы һәм башҡа этник берәмектәрҙе, уларҙың килеп сығышын (этногенез), составын, таралыуын, мәҙәни-көнкүреш үҙенсәлектәрен, шулай уҡ уларҙың матди һәм рухи мәҙәниәтен өйрәнгән фән.
Этнография предметы
Этнографияның төп предметы булып донъя халыҡтарын, уларҙың рухи һәм матди мәҙәниәтен, тарихи үҫешен өйрәнеү тора. Этногенезды — теге йәки был этностың барлыҡҡа килеү, социаль институттарының формалашыу тарихын өйрәнеү мөһим урын биләй. Һуңғы ваҡытта этник-ара мөнәсәбәттәргә лә иғтибар бүленә.
Этнография һәм этнология
Ике атаманың яҙмышы күп осраҡта теге йәки был тарихи шарттарға бәйле. Мәҫәлән, XVIII—XIX быуаттарҙа ватан халыҡты өйрәнеү ғилемендә башлыса — «этнография», ә Көнбайыш Европа илдәрендә «антропология» һәм «этнология» төшөнсәләре ҡулланыла.
Ямғырсы
Яңғырсы (Янгурча) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 388 кеше. Почта индексы — 453195, ОКАТО коды — 80248865001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Этнография
Этнография һәм этнология
Революциянан һуңғы йылдарҙа ҡыҫҡа ваҡыт ҡулланылғандан һуң, 1920—1930 йылдарҙа халыҡтарҙы өйрәнеү ғилеме ҡабаттан этнография — халыҡтар һәм ярҙамсы тарихи дисциплина тураһындағы фән кимәленә күтәрелә. Был ваҡытта халыҡтарҙы өйрәнеү ғилемен С. А. Токарев («Этнография — тарихи фәндең халыҡтарҙың матди һәм рухи мәҙәниәттәрен, көнкүрешен өйрәнеүсе өлөшө» ), Ю. Бромлей, С. П. Толстов Н. Н. Чебоксаров, Р. Ф. Итс һәм башҡалар формалаштыра.
Ямғырсы
Ауыл тарихы
Ямғырсы ауылына, Стәрлетамаҡ өйәҙе Меркет‑Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә, керҙәшлек килешеүе буйынса, мишәрҙәр нигеҙ һала. Ул Өршәк йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауыл 1786 йылдан алып билдәле. Шулай уҡ Өршәкбаш, Өршәкбаш‑Ям(н)ғырсы булараҡ теркәлгән. 1865 йылда 84 йортта 468 кеше иҫәптә торған. Ауыл халҡы игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгән. Мәсете,2 һыу тирмәне булған. 1906 йылдағы мәғлүмәттәрҙә мәҙрәсә иҫәпкә алынған. Халҡы: 1906 й. — 691 кеше; 1920—1528; 1939—888; 1959—505; 1989—402; 2002—428; 2010—388 кеше. Татарҙар йәшәй (2002). Төп мәктәп (2‑се Стәрлебаш урта мәктәбе филиалы), балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар. .
Этнография
Этнография һәм этнология
Терминология буйынса Р. Ф. Итс (1928—1990), былай тип яҙа: Терминды ла, фәнде лә ҡулланыуҙа төп үҙгәреш 1990-сы йылдарҙа бара. СССР Фәндәр академияһының Этнография институтын Этнология һәм антропология институты тип үҙгәртеү тураһында ҡарар ҡабул ителгәндән һуң, төшөнсәләр икегә бүленә, ике теллелек барлыҡҡа килә. Был күп йәһәттән институт директоры В. А. Тишковтың эшмәкәрлегенә бәйле:
Ике теллелек һаҡланып ҡала, ул АлтДУ-ның Археология, этнография һәм сығанаҡтарҙы өйрәнеү ғилеме кафедраһы, ОмДУ-ҙың Этнография һәм музейарҙы өйрәнеү ғилеме кафедраһы, СПбДУ-ҙың Антропология һәм этнография кафедраһы атамаларында асыҡ сағыла:
Этнографияла «этнос» төшөнсәһе проблемаһы
XIX быуатта уҡ тәүге тапҡыр «этнос», «халыҡ» төшөнсәләрен аңлатырға маташыуҙар барлыҡҡа килә. Тәүгеләрҙән булып быны А. Бастиани эшләргә тырыша. Ул, этник үҙаң һәм этник бер төрлө никахтар, бөтөн һәм тотороҡло, бер системалы берәмектәр булдырыу аша етеш, нәҫел үрсетеүсе булараҡ милләт, халыҡ, ҡәбилә этностың йәшәү төрҙәре булып тора, тигән һығымтаға килә. Хәйер, бындай аңлатма тикшеренеүселәрҙе ҡәнәғәтләндермәй, сөнки ул этномәҙәни һәм тел ассимиляцияһы факторҙарын иҫәпкә алмай.
Эволюционистар, шулай уҡ К. Маркс һәм Ф. Энгельс хеҙмәттәре йоғонтоһонда яңы теория барлыҡҡа килә — этностар тарихи процесс барышында социаль төркөмдәр булараҡ барлыҡҡа килгән (марксистарҙың хеҙмәттәрендә ул йыш ҡына ҡәбилә, халыҡ, капиталистик милләт (ҡайһы берҙә был осорҙан башҡа ла), социалистик милләт итеп һүрәтләнә).
Хәҙерге Рәсәйҙә «этнос» проблемаһын тикшереү менән, атап әйткәндә, В. А. Тишков шөғөлләнә, ул үҙ теорияһын сит ил тикшеренеүҙәре нигеҙендә төҙөй. Конструктивизмдың (был теория шундай атама ала) барлыҡҡа килеү сәбәптәренең береһе булып ҡайһы бер сит илдәрҙә милли мәсьәләнең киҫкенләшеүе тора. Унда раса төшөнсәһе «фенотип»ҡа алмаштырылған.
Хәҙерге этнологияла һәм этнографияла иң мөһим төшөнсә булып бер социумды икенсеһенән айырған тел, мәҙәни һәм башҡа билдәләр йыйылмаһы булараҡ этниклыҡ төшөнсәһе тора.
Этнография ысулдары
Этнографияның төп ысулы булып ер шары халыҡтарының көнкүрешен һәм ғөрөф-ғәҙәттәрен, уларҙың таралыуын һәм мәҙәни-тарихи мөнәсәбәттәрен туранан-тура күҙәтеү һәм артабан уларҙы анализлау тора. Этнография хәҙерге халыҡтарҙы уларҙың булған өлөшөндә генә түгел, ә уларҙың тарихи һәм мәҙәни үҫешен, этногенезын һәм социаль институттарҙың барлыҡҡа килеү тарихын өйрәнә, шулай уҡ яҙма һәм матди сығанаҡтар ҙа ҡулланыла.
Туранан-тура күҙәтеү ысулы булып этнографтың тикшеренеүҙәр территорияһындағы эше тора һәм ялан этнографик тикшеренеүе (ялан этнографияһы) тип атала.
Ялан этнографияһы - йәшәгән халыҡтар араһында традицион-көнкүреш мәҙәниәтенең айырым структура компоненттары һәм уларҙың билдәле бер система булараҡ эшләүе тураһында тәүге этнографик мәғлүмәттәр йыйыу маҡсатында алып барылған тикшеренүҙәр.
Писаровка
Писаровка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ванжиль йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9 км.
Этнография
Этнография ысулдары
Ялан этнографик тикшеренеүҙәре ваҡытында түбәндәге ысулдар ҡулланыла:
Писаровка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Этнография
Этнография ысулдары
Шулай уҡ:
Писаровка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зөлҡәрнәев Ғәли Камал улы
Биографияһы
Ғәли Камал улы Зөлҡәрнәев 1905 йылда хәҙерге Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районының Һарыкүлмәк (икенсе исеме Шығай) ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Бик йәшләй байҙарҙа көтөүсе була. 1922—1924 йылдарҙа леспромхозда эшләй, унан Кәҫле заводына урынлаша, ҡойоусы, формалаусы һөнәрҙәрен үҙләштерә. Шул заводта ликбезда уҡып, грамотаға өйрәнә. Ошо йылдарҙа «Башҡортостан» гәзитенә завод тормошо хаҡында хәбәрҙәр яҙа башлай. 1928 йылдың аҙағында тыуған яҡтарына ҡайтып, улустың уҡыу йорто мөдире, волком рәйесе булып эшләй. Тиҙҙән уны волость комитеты рәйесе итеп үрләтәләр.
1931—1934 йылдарҙа Башҡортостан коммунистик вузында уҡый. Уҡыуҙы тамамлағандан һуң Хәйбулла районына эшкә ебәрелә. 1935—1937 йылдарҙа Мәскәүҙә пропагандистарҙың юғары курсында белемен күтәрә. Бында 1935 йылдың аҙағынаса мәҙәни-ағартыу эшенә етәкселек итә. 1936 йылдың ғинуарынан 1937 йылдың июленә ҡәҙәр Мәскәүҙә пропагандистарҙың Я. М. Свердлов исемендәге юғары мәктәбендә уҡый. Уны тамамлап ҡайтҡас, башта партияның Өфө ҡала комитетында, унан «Башкниготорг» аппаратында, «Ҡыҙыл Башҡортостан» гәзите редакцияһында эшләй.
Башҡортостан юғары ауыл хужалығы мәктәбен (Өфө, 1934), ВКП(б) эргәһендәге Юғары пропагандистар мәктәбен (Мәскәү, 1937) тамамлаған. 1937 йылдан алып — ВКП(б) ның Өфө ҡала комитетында, 1938 йылдан башлап Башҡортостан китап нәшриәтендә эшләй. 1939—65 йылдарҙа (өҙөклөк менән) «Совет Башҡортостаны» гәзите хеҙмәткәре (1940—1944 йылдарҙа баш мөхәррире). Һуғыш йылдарында гәзиттең һәр һанын сығарыу иҫ киткес ауырлыҡтар менән бәйле була. Редакция хеҙмәткәрҙәре йылытыу өсөн утынды ла үҙҙәре хәстәрләй, ҡағыҙ менән ҡытлыҡ кисерәләр. Хәреф йыйыусылар етешмәй. Бер һанды ике-өс көн сығарырға тура килә.
1940—1945 йылдарҙа Ғәли Камал улы — «Ҡыҙыл Башҡортостан» гәзите мөхәррире. 1946—1948 йылдарҙа — «Үктәбер» журналының («Ағиҙел») баш мөхәррире, бер үк ваҡытта 1946 йылға тиклем БАССР-ҙың Яҙыусылар союзы идараһының яуаплы секретары. 1948 йылда йәнә гәзиттә эшләй башлай һәм хаҡлы ялға ошонан китә.
Хеҙмәттәре, тәржемәләре
Ғәли Зөлҡәрнәевтең журналислыҡ эшмәкәрлеге уҙған быуаттың 20-се йылдары аҙағында башлана. 1944 йылда «Егерме биш йыл эсендә башҡорт матбуғаты» тигән хеҙмәте донъя күрә. 1945 йылдан алып әҙәби тәнҡитсе һәм тәржемәсе булараҡ таныла башлай. Журналистың башҡорт әҙәбиәтенең үҫеше, айырым яҙыусылар ижады хаҡында уның тиҫтәләгән мәҡәләһе баҫылып сыға. Шулар араһында «М. Ғафури поэзияһында империализмға ҡаршы көрәш мотивтары», «Башҡорт шиғриәтендә халыҡтар дуҫлығы идеяларының бирелеше», «Һуғыштан һуңғы башҡорт прозаһында эшсе образы», «Ғ. Амантай» һәм башҡа хеҙмәттәрен күрһәтергә мөмкин. 1955 йылда журналист «Башҡортостан совет яҙыусылары» тигән белешмә китап төҙөп сығарҙы.
В. Ф. Панованың «Юлдаштар» («Спутники»; тәрж. 1948), Н. А. Островскийҙың «Ҡорос нисек сыныҡты» («Как закалялась сталь»; тәрж. 1949) һәм «Дауылда тыуғандар» («Рождённые бурей»; тәрж. 1980) романдарын, Л. Н. Толстойҙың «Севастополь хикәйәләре» («Севастопольские рассказы»; тәрж. 1950), И. С. Тургеневтың «Һунарсы яҙмалары» («Записки охотника»; тәрж. 1952) һ.б. әҫәрҙәрен башҡ. теленә тәржемә иткән. «Совет Башҡортостаны яҙыусылары» («Писатели Советской Башкирии»; 1955) ҡыҫҡаса биобиблиографик белешмәһе авторы. «25 йыл эсендә башҡорт матбуғаты» (1944) монографияһы, шулай уҡ 50 нән ашыу әҙәби тәнҡит мәҡәләһе авторы.
Ғүмеренең һуңғы осоронда һәйкәлдәрҙе һаҡлау йәмғиәтендә эшләй. Йәмғиәт ағзалары репрессияланған башҡорт яҙыусыларының исемен аҡлау менән шөғөлләнә. Ғәли Камал улының әүҙем ҡатнашлығында Дауыт Юлтый йәшәгән йортта арналған иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйыла.
Бикташев Вәли Миниғалим улы
Бикташев Вәли Миниғалим улы (01.05. 1917.Ауырғазы районы Дүртөйлө ауылы - 2012г.) —  Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, "Дахау" фашист концлагеры тотҡоно. Беренсе һәм 2-се Ватан һуғышы ордены, "РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы" билдәһе менән бүләкләнгән. 4 китап, шул иҫәптән "Беҙ үлемдән көслөрәк" документаль повесы авторы. Ибраһимов исемендәге премия лауреаты (2003).
Биографияһы
Бикташев Вали Миңлеғәли улы 1917 йылдың 1 майында Ауырғазы районының Дүртөйлө (Иҫке Төрөмбәт) ауылында тыуған. Өлкән лейтенант. Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, элекке "Дахау" фашист лагеры тотҡоно, "Беҙ үлемдән өлкән" документаль повесы авторы.
Ауыл мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. 1938 йылдың октябрендә армияға алына. Мәктәпте тамамлағандан һуң кесе командирҙарға өлкән сержант исеме бирелә. 1939 йылдың 29 ноябрендә Фин һуғышы башлана. 209 һуғышсынан торған рота составында Вали Бикташев та фронтҡа оҙатыла. 1939 йылдың сентябрендә Көнбайыш Белоруссияны азат итеүҙә пулемет полкы командиры ярҙамсыһы булып ҡатнаша.
Дубровка (Баҡалы районы)
Дубровка (Дубровка) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 13 кеше. Почта индексы — 452673, ОКАТО коды — 80207855002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Крево замогы
Крево замогы (Крэўскі замак, Zamek w Krewie, Krėvos pilis) — Кревола таштан һәм ҡыҙыл кирбестән төҙөлгән   замок-кастель  (Белоруссия),   Бөйөк Литва кенәзлегендәге беренсе  таш замок.
Замок — архитектура ҡомартҡыһы һәм тарихи, туристик объект.
Тарихы
Бөйөк Литва кенәзлегендә беренсе замок (төҙөлөш XIII быуат аҙағында төҙөлә башлаған тигән фараз бар)  Шляхтянка һәм Кревлянка йылғалары ҡушылған ерҙә  XIV быуатта төҙөлгән. Замоктың төп өлөшө һаҙлыҡлы һыубаҫар туғай уртаһында төҙөлгән, оборона стеналарының яртыһы яһалма киңәйтелгән ҡомло дюнда төҙөлгән. Крево һарайы күп кенә тарихи ваҡиғалар урыны һәм шаһиты булған. Ул тиҙҙән төҙөлөп бөткәс тә таш йәҙрәләргә утҡа тотолған (улар көнбайыш стенаһы янында  ҡаҙыу эштәре ваҡытында табылған), хәрби галереяһы яндырылған.
1382 йылда замоктың ер аҫты йөрөү урынында бөйөк кенәз Ягайло бойороғо буйынса бөйөк кенәз тәхетенә дәғүәсе бабайы Кейстут быуып үлтерелә. Шул уҡ ваҡытта Кейстуттың улы — Витовт  ҡатыны Аннаның хәйләкәрлеге арҡаһында ҡасып ҡотола. Хеҙмәтсе ҡатын-ҡыҙҙар кейемендә үҙен эҙәрлекләгән үлтереүселәрҙән ул ҡаса ала һәм ҡатыны менән Полоцкҡа китә, үҙенең урынына ҡаты ауырыған кенәзде һүрәтләгән ҡатынды ҡалдыра
1385 йылда замокта Крево унияһы —бөйөк кенәз Ягайло хакимлығы аҫтында ВКЛ һәм Польша берләшмәһәнең шарттары эшләнә. 1433 йылда Крево замогын тәхеткә дәғүә итеүсе бөйөк кенәз Свидригайло биләй. 1503—1506 йылдарҙа замок йыш ҡамауҙа тотола, уға  татарҙар зыян итә, әммә тиҙҙән ул яңынан төҙөлә. 1519 йылда тәрән рейд барышында Кревоны Мәскәү воеводалары баҫып ала. XVI быуаттың икенсе яртыһында Крево замогында ҡасҡын урыҫ кенәзе Андрей Курбский йәшәй. Замок яйлап оборона әһәмиәтен юғалта. XVIII быуатта әле Крево замогы яҡшы торошта була. Һуңғараҡ ул емерелә башлай, уны Беренсе донъя һуғышы тамамлап ҡуя. Һуғыш ваҡытында Крево аша фронт һыҙығы үтә, ул 1915 йылдың көҙөнән урынды ике өлөшкә бүлә. Замок немецтар баҫып алған территорияла ҡала, бында һыйыныу урыны һәм күҙәтеү пункттары төҙөлә, һәм өс йылдан ашыу позицион һуғыштар алып барыла. 1917 йылдың йәйендә, Сморгонь – Крево участкаһында Рәсәй армияһының иң ҙур һөжүме үтә (төп һөжүм йүнәлеше немец оборонаһын өҙөп, Вильноға сығыу өсөн һайлана). Операция бик етди әҙерләнә — әле Рәсәй армияһы бер ҡасан да һуғыш урынына ҡеүәтле артиллерия — яҡынса төрлө калибрлы 800 ҡорал (Англия һәм Америка заводтарынан Мурманск һәм Владивосток аша Кревоға 20 км алыҫлыҡҡа атыусы артиллерияны Крево янындағы позицияларға еткергәндәр) йыймаған. Бөтә батареяларға ла артиллерия әҙерлеге өсөн ҡеүәтле немец нығытмаларын емерергә һәләтле өҫтәмә  боеприпастар бүленә. Операция 19 июлдә башлана һәм дүрт көн дауам итә, шуларҙың өс көнө артиллерия әҙерлегенә китә. Дошман позицияһына ҡарата шундай көслө утты Рәсәй армияһы әле бер ҡасан да алып бармай. Уның тығыҙлығы көн һайын көсәйә һәм 21 июлдә иң ҡыҙыу нөктәһенә етә. Утҡа тотоу ваҡытында бигерәк тә Кенәз башняһы һәм һарайҙың көньяҡ өлөшөндәге диуарҙары зыян күрә
1921 йылда Рига тыныслыҡ килешеүен төҙөгәндән һуң Крево замогы йәш Польша дәүләте составында ҡала. Рус артиллерияһы һөжүменән ҡалған хатта шул емереклектәрҙең тарихи ҡиммәттәрен аңлап,  Польша властары 1929 йылда Кенәз башняһы ҡалдыҡтарының консервацияһын үткәрә, әммә реставрациялауға тиклем әле эш барып етмәй. 1970 йылда замокты М.А.Ткачов етәкселегендә экспедиция тикшерә. 1985 йылда тикшеренеүҙәр О.А.Трусов һәм М.А.Ткачов етәкселеге аҫтында үтә. 1988 йылда И.М.Чернявский етәкселеге аҫтында үтә. Замок емереклектәрен консервациялау 2004 йылда  дауам итә; шул ваҡытта студент-волонтерҙар  Кейстут Башняһына инеү урынын консервациялайҙар. Һуңыраҡ, стенаһына аварияға ҡаршы  конструкциялар ҡуйыла, ул  стенаның был өлөшөн яуым-төшөм тәьҫиренән һаҡлай.
Хәҙерге торошо
Беҙҙең көндәргә тиклем замоктың емереклектәре һаҡланып ҡалған.
2005 йылда урындағы «Крево замогы» хәйриә фонды ойошторола, уның маҡсаты Крево замогын һаҡлауға булышлыҡ итеү. Фонд йыл һайын Кревола һәм башҡа тораҡ пункттарҙа мәҙәни һәм башҡа саралар үткәрә. Замок емерелеү сигендә. Ҡайһы бер урындағы халыҡ һәм туристар замок территорияһынан боронғо таштарҙы һәм кирбестәрҙе ташып ала. 2018 йылда замокты консервациялау, тергеҙеү буйынса эштәр башлана.
Архитектура
Замок үҙ планында таш диуарҙар менән уратып алынған дөрөҫ булмаған дүрт мөйөш бина. Төньяҡ стенаһының оҙонлоғо 85 м, көнсығыш — 108,5 м, көньяҡ — 71,5 м, көнбайыш яғы — 97,2 м. Диуарҙарының ҡалынлығы — 2,5—3 м, бейеклеге яҡынса 10-13 м. Диуарҙары хәрби галереялар кимәленә тиклем ялан ташынан төҙөлгән, 7 метр самаһы бейеклектә ҙур кирбестәрҙән 2 метр тирәһе билбау һымаҡ түшәлгән. Һарай мөйөштәрендә ике башня булған. Төньяҡ һәм Кенәз башняһы, планында квадрат тиерлек (18,65 × 17 м) оборона стеналары периметрынан сығып тора. Башняла кәм тигәндә 4 ҡат һәм нигеҙендә подвал-төрмә булған, улара араһынан үтеп йөрөү урындары стена ҡалынлығында булған. Кенәз башняһынан диагональ буйлап эстән һарай стеаналарына 11х10,65 м ҙурлыҡтағы Кесе башня төкөтөп эшләнгән. Стеналары 3 м кимәленә тиклем таштан, юғарыраҡ кирбестән төҙөлгән. Инеү ҡапҡаһы көньяҡ-көнсығыш өлөштә урынлашҡан. Һарай ихатаһында тимерлек, торлаҡ ҡаралтылар урынлашҡан, быуа булған.
Легендалар
Шул ваҡытта һарайҙа йәшәгән кешеләр һөйләүенсә, бер нисә көн йөрәк өҙгөс тауыштар һәм эт өрөүе ишетелә, әммә бер аҙҙан тынлыҡ була. Шунан һуң күптәр замок диуарҙары янында төндәрен этен йөрөтөүсе ҡыҙҙы күрә башлай. Әгәр кинәт ул кемде булһа ла күреп ҡалһа, шунда уҡ килеп ҡосаҡларға һәм әсир итергә маташа. Ә кем дә кем уның сихырына бирешә икән, иртән һынған һөйәктәре менән үле кәүҙәһен табылған.
Шёнберг (Альтмарк)
Шёнберг (Альтмарк) (Schönberg (Altmark)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 563 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,47 км2. Диңгеҙ кимәленән 21 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39615 һәм автомобиль коды — SDL.
Оло Волчанка
Оло Волчанка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 405 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Йәйләүлек (йыр)
«Йәйләүлек» — («Яйляулек» (Летовка)) — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.
Тарихы
«Йәйләүлек» йыры Тыуған илгә оло һөйөү көсө менән һуғарылған.
Һүҙҙәре «Башҡорт халыҡ ижады. Йырҙар» (1974) йыйынтығында баҫтырылған. Телевидение һәм радио фондында йырҙың яҙмаһы бар.
Башҡарыусылар
«Йәйләүлек» көйөн башҡарыусылар.
Полковушка (Вязовка ҡушылдығы)
Полковушка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вязовка йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
20 ноябрь
20 ноябрь — григориан стиле буйынса йылдың 324-се көнө (кәбисә йылында 325-се). Йыл аҙағына тиклем 41 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Шибовка
Шибовка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дубна йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан  Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кысурья
Кысурья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 402 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тажикстан
Тажикстан (Тоҷикистон), рәсми исеме — Тажикстан Республикаһы (Ҷумҳурии Тоҷикистон, ) Үҙәк Азияла Памир тауҙары итәгендә һәм диңгеҙҙән алыҫ урынлашҡан дәүләт. Ул — Урта Азияла майҙаны буйынса иң бәләкәй дәүләт. Көнбайышта һәм төньяҡ-көнбайышта Үзбәкстан, Төньяҡта Ҡырғыҙстан, көнсығышта Ҡытай, көньяҡта Афғанстан менән сикләшә.
Баш ҡалаһы — Дүшәнбе ҡалаһы.
Тажикстан тәбиғәт ресурстарына бай, әммә республика территорияһының 93 процентын тауҙар биләй, шуға күрә ҡаҙылма байлыҡтарын сығарыу өсөн инфраструктура насар үҫешкән. Тажикстан Евразияның төп транспорт юлдарынан алыҫ урынлашҡан.
Этимологияһы
"Тажикстан" атамаһы (Тоҷикистон; — Тоҷикисто́н — «тажиктар иле») тажиктар атамаһынан һәм -истан / -стан суффиксын ҡушыуҙан барлыҡҡа килгән. Был атама 1924 йылда Урта Азиянла милли-территориаль сиктәрҙе айырыу һәм Үзбәк ССР-ы составында Тажик АССР-ын булдырыу мәлендә барлыҡҡа килә (1929 — 1991 йылдарҙа  — Тажик ССР-ы).
Тажиктарҙың боронғо ата-бабалары үҙ илдәрен «Aryānam Vaeja» тип атаған. Атама боронғо иран телендәге «aryanam» һәм авест. «airyanam» (урта фарсыса — Erān, тажикса — Эрон) һәм "Арийҙар иле" тигән мәғәнәне аңлата. Әһәмәниҙәр (беҙҙең эраға тиклем 550—327 йылдар) дәүерендә "Aryānam Vaeja" төшөнсәһе "Aryānam Xšaθram" — "Арийҙар дәүләте" булараҡ үҙгәреп киткән. Арий ҡәбиләләре (арьи, берлектә — «Арийлы» — арья; авесталарҙың aria һүҙенән һәм ирандарҙың ariya — «затлы», «саф») — боронғо һинд-иран ҡәбиләләре атамаһы. Улар, беҙҙең эраға тиклем 2-се мең йыллыҡ башында һинд-европа ҡәбиләләренән айырылып, Үҙәк Азияға (Айиряна Ваэджа (авест.) — «арий иркенлеге, иле») күсенгән. Беҙҙең эраға тиклем 2 мең йыллыҡ аҙағында һинд-иран ҡәбиләләренең бер өлөшө хәҙерге Иран һәм Төньяҡ Һиндостан ерҙәренә күсенеп төпләнә. Тарихи сығанаҡтарҙа арийҙар (арьи, aria) Ариана, Туран, Боронғо Бактрия, Согд, Хорезм, Фарция, Мидия һәм Хорасан дәүләттәре халыҡтарының ата-бабалары булараҡ атап үтелә.
Падыре-Яха
Падыре-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пядуй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Тажикстан
Этимологияһы
Әһәмәниҙәр дәүеренән башлап "Иран" (тажик телендә — Эрон) ҡеүәтле үҙәкләштерелгән империя булдырған дәүләттәргә ҡарата ҡулланыла. Erānšahr (Эроншаҳр) авеста телендәге Airyānam Xšaθram һүҙенән килеп сыҡҡан. Авеста телендәге "ai" дифтонгы урта фарсы телендәге "e" булып үҙгәргән. Туранан-тура тажиктарҙың ата-бабалары булған көнсығыш-иран халыҡтары үҙ ерҙәрен «Туран» (тажик телендә — Турон) тип атаған. Көнсығыш-иран халыҡтарының иле — Туран — сәйәси йәһәттән 4 айырым дәүләткә: Согд, Бактрия, Хорезм, Маргианаға бүленгән була. Күсмә тормошта йәшәгән саҡтар ҡәбиләләре лә тажиктарҙың ата-бабалары була.
Падыре-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Тажикстан
Этимологияһы
Боронғо замандарҙа тәүге мәлдә Һырдаръя, һуңыраҡ Амударъя Иран менән Туран араһындағы шартлы сик була.
Падыре-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тажикстан
Тарихы
Хәҙерге Тажикстан территорияһында булған Бактрия һәм Согдиана — беҙҙең эра башланғанға тиклем үк барлыҡҡа килгән тәүге дәүләт берәмектәре.
Пихтовая (Лымбелька ҡушылдығы)
Пихтовая  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лымбелька йылғаһының уң ярына тамағынан 223 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Тажикстан
Сәмәниҙәр (892 — 999)
Сәмәниҙәр — 819 — 999 йылдарҙа Урта Азия ла һәм Иранда хакимлыҡ иткән династия.
Пихтовая (Лымбелька ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тажикстан
Сәмәниҙәр (892 — 999)
Һуңынан Ғәббәси хәлифәлеге контроле аҫтындағы Хөрәсән дә Сәмәни әмирҙәренә буйһона. Тиҙҙән Сәмәниҙәр Бағдадтан тулыһынса бойондороҡһоҙлоҡ алыуға өлгәшә (875 — 999). 999/1005 йылдарҙа Ҡарахани һәм Ғәзнәүиҙәр дәүләттәренең төрөк телле ҡәбиләләренең баҫып инеүе һөҙөмтәһендә Сәмәниҙәр дәүләте юҡҡа сыға.
Гүриҙәр солтанаты (879 — 1215)
Гүриҙәр солтанаты — урта быуатта хәҙерге Афғанстан, Иран, Пакистан, Тажикстан һәм Һиндостан территорияларында 1148 йылдан 1206 йылға тиклем йәшәгән тажик дәүләте. Хакимлыҡ итеүсе династия — Сури ырыуынан сыҡҡан гүриҙәр (Сури атамаһы Мандеш ерендәге Гүр ҡәбиләһенең беренсе юлбашсыһы Сури ибн Мөхәммәт исеменән килеп сыҡҡан). Дәүләт үҙәге Гүр өлкәһендә була. Баш ҡалалары: Фирузкух һәм Ғәзни ҡалалары. Династияның ҡеүәтенә нигеҙҙе Ғәзнәүиҙәр һарайының мир хажибы Изз уд-Дин Хөсәйен ибн Саам һала.
Мәхмүт Ғәзнәүи 1011 йылда Гура ҡалаһын яулап алғандан һуң, Гүриҙәр династияһы буддизмдан исламдың сөнни йүнәлешенә күсә. Әбү Али ибн Мөхәммәт (1011 — 1035 йылдарҙа батшалыҡ итә) Гүриҙәр ғаиләһенең беренсе мосолман хакимы була, ул Гурала мәсеттәр һәм ислам мәктәптәре төҙөй.
Гуранан сыҡҡан Солтан Музиз әд-Дин Мөхәммәт Ғәзнәүиҙәрҙең һуңғы баш ҡалаһы Лахорҙы яулап алғандан һуң 1186 йылда династия Ғәзнәүиҙәр дәүләтен ҡолата. Гүриҙәр империяһы көнбайышта Хөрәсәнды яулап ала һәм көнсығышта төньяҡ Һиндостандан Бенгалияға тиклем барып етә.
Совет Тажикстаны
1937 йылдан 1946 йылға тиклем Тажик ССР-ы Министрҙар Советы рәйесе М. К.&nbsp;Ҡорбанов була.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда нацис Германияһы ғәскәрҙәренән зыян күргән, аслыҡҡа дусар ителгән союздаш республикалар, шулай уҡ РСФСР-ҙың сик буйы төбәктәренән, шул иҫәптән блокадала ҡалған Ленинград, көнбайыш Рәсәй, Белоруссия һәм Украинала йәшәгән халыҡ Урта Азия республикаларына, атап әйткәндә, Тажик ССР-ына эвакуациялана. Тажикстанға йөҙ меңдән ашыу кеше килә, шуларҙың 10 меңдән ашыуы — йәтим ҡалған балалар. Урындағы халыҡ ҡасаҡтарҙы торлаҡ, кейем-һалым, аҙыҡ-түлек менән тәьмин итә, күп кенә тажик ғаиләләре йәтим ҡалған балаларҙы үҙ ғаиләләренә тәрбиәгә ала. Башҡа балалар, тол ҡатындар, оло йәштәгеләр санаторийҙарға, балалар лагерҙарына һәм ял йорттарына урынлаштырыла. Тажикстан фронтҡа 90 тоннанан ашыу йөн, 650 тонна иген, 36 мең тонна ит, 19 мең ат ебәрә. Республика аҡсаһына фронт можтажлыҡтары өсөн 3 меңдән ашыу йөк машинаһы, бер нисә йөҙ танк һәм 100 мең трактор-тягач етештерелә. СССР-ҙың һуғыш ялмап алған көнбайыш өлөшөнән 30 предприятие Тажикстанға эвакуациялана. Бынан тыш республикала 20-нән ашыу завод һәм фабрика армия мохтажлыҡтары йүнәлешендә эшләү өсөн өр-яңынан асыла. 1941 — 1945 йылдарҙа Тажик ССР-ынан һуғышҡа 289 меңдән ашыу кеше саҡырыла, 45 меңгә яҡын кеше тылда эшләй. Тажикстандан һуғышта ҡатнашҡан 290 меңдән ашыу кешенең 100 меңдән ашыуы һуғыш яландарында һәләк була йәки хәбәрһеҙ юғала.
Мария Склодовская-Кюри
Мария Саломеа Склодовская-Кюри (Marie Curie, Maria Skłodowska-Curie; ҡыҙ фамилияһы Мария Саломея Склодовская, Maria Salomea Skłodowska; 7 ноябрь 1867 йыл — 4 июль 1934 йыл) — поляк сығышлы (физик, химик) һәм француз ғалим-экспериментаторы, педагог, йәмәғәт эшмәкәре. Сорбонна университетының беренсе ҡатын-ҡыҙ преподавателе. Нобель премияһы лауреаты: физика буйынса (1903) һәм химия буйынса (1911), Нобель премияһы тарихында ике тапҡыр беренсе булған. Парижда һәм Варшавала Кюри институттарына нигеҙ һалған. Пьер Кюриҙең ҡатыны, уның менән радиоактивлыҡ өлкәһендә тикшеренеүҙәр алып барған. Ире менән берлектә радий (от radius «луч»), полоний (Польшаның латинса исеменән, Polōnia — Ватанына ҡарата ҡәҙер-хөрмәт күрһәтеү билдәһе итеп шулай атаған) элементтарын асҡан.
Тажикстан
Совет Тажикстаны
1950-се йылдар уртаһында Тажик ССР-ы етәкселегендә Ленинбад тан сыҡҡандар юғары вазифаларҙы биләй башлай, шунлыҡтан Ленинбад өлкәһендә тыуған йәки элек шул өлкәлә эшләгән кешеләр —  Ульджабаев, Рәсүлев, Нәбиев, Мәхкәмовтар ТССР Коммунистар партияһы Үҙәк Комитеты етәкселәре вазифаһына тәғәйенләнә. 1970-се һәм 1980-се йылдарҙа шулай уҡ кадрҙар системаһында торғонлоҡ күҙәтелә (Рәсүлев үҙ вазифаһында 21 йыл ултыра).
Тажик ССР-ының төп махсуслашыуы мамыҡ сәнәғәте була. Шул уҡ ваҡытта, 1960—1970-се йылдарҙа иҡтисадтың машиналар эшләү, туҡыу, электротехник һәм химия сәнәғәте, шулай уҡ гидроэнергетика тармаҡтары булдырыла.