cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аустерлиц ҡаты һуғышы
Алыштың барышы
Наполеон союздаш армия менән Кутузов етәкселек итмәгәнен, ә Александрҙың Австрия генералдарының планын хуп күргәнен белгән. Шунлыҡтан ул алыш башланыу менән дошмандарының армияһын тоҙаҡҡа эләктергән, сөнки ул Австрия генералдарының командалығы уның Венаға һәм Дунайға юлын киҫергә, уны төньяҡҡа, тауҙар яғына, фронтының һул ҡанаты менән француз армияһының уң ҡанатын ҡайырырға тырышасаҡтарын алдан уҡ белеп торған. Уның аңлауынса, дошманының фронты киң йәйелергә тейеш булған. Наполеон союздаш армия командалығын, дошмандарҙы бик тиҙ генә уратып алыу мөмкинлегенә ышандырып алдау өсөн, үҙ ғәскәрен Працен тауҙарына ҡаршы, фронттың үҙәгенә баҫтырған., ә үҙе һалдаттарын союздаштарҙың ҡап уртаһына бик тиҙ генә һөжүм итергә тип әҙерлек алып барған. Француз армияһының Працен тауҙарына һөжүме иртәнге сәғәт 9-ҙа башланып киткән, ә был ваҡытта союздаштар армияһының һул ҡанаты, Наполеон уйынса, кистән үк үҙәктән фланг хәрәкәте яһап, таң алдында Працен тауҙарынан алыҫлашҡан булған. Фронттың үҙәгендә ҡалған 3500 кешенән торған урыҫ армияһының гвардияһы француздарға геройҙарса ҡаршылыҡ күрһәткән һәм уларҙы хатта яу яланын ташлап ҡасырға ла мәжбүр иткән, тик француздарҙың күплегенән ахыр сиктә сигенергә мәжбүр булған (Працен тауына 50 меңдән артыҡ кеше ебәрелгән булған). Працен үрҙәрен алғас, Наполеон үҙенең төп көстәре менән союздаштар армияһының һул ҡанатына һөжүм яһаған һәм уларҙы ҡамап алған. Алыштың дөйөм картинаһын күреп аңлаған һул ҡанаттың комадующийы Ф Буксгевден үҙ ғәскәрен сигендерә башлаған. Уның ғәскәренең бер өлөшө боҙ менән ҡапланған быуа аша сигенгән. Быны күреп ҡалған Наполеон йәҙрәләр менән боҙға атырға ҡушҡан. Француз тарихсыларының һуғыштан һуңғы тикшереүҙәре буйынса, был сигенеү ваҡытында артиллерия уты аҫтында һәм боҙло һыуҙа 800-ҙән алып 1000 кешегә тиклем һәләк булған, ә Наполеон ул саҡта 20 000 дошман һалдаты батып үлгән тип маҡтанған. . Союздаштар армияһының уң ҡанаты Багратион командалығы аҫтында дошманға ҡаты ҡаршылыҡ күрһәтә алһа ла, Наполеон Мюрат етәкселегендәге кавалерияһын үҙенең һул ҡабырғаһына ярҙамға ебәргәс, шулай уҡ сигенергә мәжбүр булған. Австрия менән Рәсәй императорҙары Александр һәм Франц һуғыш яланынан иң беренсе булып ҡасҡандар. Александр көсһөҙлөктән ҡысҡырып илаған, уның сигенеп ҡасыуы алдағы көндәрҙә лә дауам иткән. Был алышта Кутузов яраланған һәм саҡ ҡына әсирлеккә төшмәй ҡалған.
Кискә табан 2 декабрҙә ике яҡ та һуғыштың һөҙөмтәләрен яһаған. Төп һөҙөмтә булып, өсөнсө коалицияның тарҡалыуы торған. Бөйөк Петр заманынан һуң Рәсәй армияһы беренсе тапҡыр генераль һуғышта еңелгән. Урыҫ императорының һәр ваҡытта ла еңел генә еңеүгә ирешеү теләге селпәрәмә ватылған. «Александр I свитаһы уның янынан көндөҙ төрлөһө төрлө яҡҡа ҡасып торған, тик кис көнө йәки таң алдынан ғына уның янына йыйылған. Еңелеү фажиғәһенән һуңғы тәүге сәғәттә император бер нисә саҡрым үҙ табибы, берейторы, ат ҡараусыһы һәм ике лейб-гусары менән һуғыш яланынан атта сабып киткән, ә уның янында бары тик лейб-гусар ғына тороп ҡалғас, атынан төшөп, бер ағас аҫтына ултырған һәм илап ебәргән». Аустерлиц алышында император янында А. А. Аракчеев булған.
Аустерлицтың һөҙөмтәләре һәм әһәмиәте
Союздаш ғәскәрҙәр 27 мең кешене юғалтҡан, шуларҙың ҙур өлөшө, 21 меңе — урыҫтар. Француздар, төрлө мәғлүмәттәргә ҡарағанда, 9-12 мең кешеһен юғалтҡан. Был һуғыштан һуң Австрия императоры Франц Александрға көрәште дауам итеүҙең мәғәнәһеҙ эш икәнлеген әйткән. Һуғыштың нәтижәһе булып Австрияның һуғыштан сығыуы һәм француздарға ҡаршы Европа державаларының өсөнсө коалицияһының тарҡалыуы торған. Рәсәй Франция менән һуғышты Дүртенсе коалиция составында дауам иткән.
Аустерлицтә еңелеү, Нарвала еңгәндән һуң үҙ армияһын еңелмәүсән тип иҫәпләгән урыҫ йәмғиәтенә ныҡ тәьҫир итһә лә, барыбер халыҡтың армияға булған ышанысын юғалтмай ҡалған.
Аустерлиц алышы популяр тарихи әҙәбиәттә йыш ҡына дошманды тулыһынса тармар итеү алышы тип миҫалға алынһа ла, Наполеон тарафынан ҙур еңеүгә өлгәшенһә лә, ысынлыҡта был көрәштә урыҫ армияһының төп өлөшө (50 мең кеше), көслө ут аҫтында ойошҡан рәүештә сигенеп, үҙенең артиллерияһының яртыһынан күберәген һаҡлап алып ҡалған. Һуңынан ул һалдаттар Прейсиш-Эйлау янында һуғышҡан армияның төп өлөшөн тәшкил иткән. Француздар иһә, еңеү яулап сыҡһалар ҙа, дошманды артабан эҙәрлекләп, күп һанлы үҙ дошманын еңерлек көс тапмағандар.
Союздаштар армияһындағы иң күп юғалтыузар фронттың уң ҡанатында булған, тик боҙло быуаның һыуын кисеп сыҡҡан урыҫ һалдаттарын француздар арттарынан баҫтырып ҡаршы ярға һыу кисеп сыҡмағандар. Шулай итеп, Аустерлицтағы һуғышта, Канда, Треббийҙә һәм 1799 йылда Ватерлоолағы алыштарҙан айырмалы рәүештә, союздаштарҙың ғәскәренең төп көсө һаҡланып ҡалған. Аустерлиц янындағы һуғыш хәрби оҫталыҡтың миҫалы булып тарихҡа ингән, сөнки унда бары тик бер генә ябай хәрби маневрҙы ваҡытында яһау һәм союздаш армияның командалығының булдыҡһыҙлығы арҡаһында ҙур еңеүгә ирешелгән.
Алыш тураһында иҫтәлек
Аустерлиц һуғышы барған ерҙә һалдаттарҙың һыны ҡуйылған мемориал Тыныслыҡ Мавзолейы һәм бәләкәй сиркәү урынлаштырылған. Шулай уҡ бында ул ваҡытта һуғышта ҡатнашҡан илдәрҙең, шул иҫәптән Рәсәйҙең дә,хәрби ҡоралдарының һәм кейемдәренең өлгөләре ҡуйылған музей ҙа булған. Оҙаҡ ваҡыттар буйынса бында Наполеон кейемендә арендаға алынған атҡа менгән һыбайлы һәм урындағы дин әһеле, һуғышта һәләк булған һалдаттарға бағышлап, йыназалар үткәргәндәр .Хәҙерге ваҡытта һәр йыл һайын алыштың хәрби-тарихи реконструкцияһы үткәрелә.
Ехидна (мифология)
Ехи́дна, Эхидна (боронғо грек телендәἜχιδνα, һүҙмә-һүҙ «ҡара йылан») — боронғо грек мифологияһы ярым ҡатын-ҡыҙ-ярым йылан рәүешендә һүрәтләнгән алиһә (дракайна).
Форкия менән Кетоның Киликия Аримдарында ер аҫтында йәшәгән ҡыҙы, йә Тартар менән Геяның ҡыҙы , йә Перанттың (Πείρας) һәм Стикстың ҡыҙы , йәки Фанеттың ҡыҙы.
Ике башлы эт Орфтың, өс башлы Церберҙы ң, Лерней гидраһының , Немея арыҫланының (Тифондан йәки Орфтан), Химераның , Сфинкстың , Колхида аждаһаһының һәм Эфондың (Прометейҙың бауырын суҡыған Зевс тың бөркөтө) әсәһе.
Матур йөҙлө һәм йылан кәүҙәле, матурлыҡты һәм аяуһыҙлыҡты берләштергән ҡатын-ҡыҙ рәүешендә һүрәтләнә. Ҡайһы берҙә йөҙ башлы тип йөрөтәләр. Аҙашҡан сәйәхәтселәрҙе тотоп ашай.
Мифтарҙың төрлө варианттарында Ехиднаны Геракл йәки Эдип үлтерә. Тағы бер вариант буйынса, йоҡлаған саҡта Аргус быуып үлтерә.
Башҡа мәҙәниәттәрҙә
Рим яулап алған Галлия аша Ехидна көнбайыш провинцияларына тарала. Мәҫәлән, Көньяҡ Францияның халыҡ риүәйәттәрендә (Прованс һәм (Лангедок) ҡурҡыныс йыртҡыс вуивре (йәки утлы йылан) тураһында һөйләйҙәр. Ул «билгә тиклем ҡыҙ кеше кеүек, ә билдән аҫҡа табан крокодил ҡиәфәтле». Һәм был «вуивр»ҙың маңлайында «ут» (карфункул) яна. Йыртҡыс йылғала һыу ингәндә, ул ҡиммәтле таш ты яр буйында ҡалдыра, әйтерһең дә, «таштан айырыла». Легендаға ярашлы, хәйлә ҡороп, был ташты урлай алған кеше бығаса күрелмәгән бәхеткә ирешәсәк: «вуивр ташы» уға бөтә ер аҫты хазиналары асыла ярҙам итә :107-108.
Низаметдинов Ҡазыхан Низаметдин улы
Низаметдинов Ҡазыхан Низаметдин улы (10 март 1892 йыл — 8 декабрь 1937 йыл) — Рәсәй империяһы армияһы поручигы, 1918—1919 йылдарҙа Башҡорт армияһының полк командиры, штабс-капитан. 1921—1923 йылдарҙа Башҡорт команда курстары начальнигы. Сәйәси золом ҡорбаны.
Биографияһы
1907 йылда 2-се Сермән рус-башҡорт училищеһын, ә 1910 йылда — Сермәндә өс йыллыҡ уҡытыусылар курсын тамамлай. Артабан Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Нәсибаш ауылында уҡытыусы булып эшләй. 1911 йылда Һарытау ҡалаһына йәйге педагогия курстарына бара.
1913 йылдың октябрендә хәрби хеҙмәткә алына һәм Алыҫ Көнсығышҡа ебәрелә. Бында 12-се Себер уҡсылар полкының 2-се ротаһы составында хеҙмәт итә. Тиҙҙән Уҡыу командалығына ебәрелә, уны тамамлағас, кесе унтер-офицер дәрәжәһе ала.
Беренсе донъя һуғышында Төньяҡ фронтта күп кенә алыштарҙа ҡатнаша, күрһәткән батырлыҡтары өсөн 4-се дәрәжә Изге Анна ордены, 2-се дәрәжә Изге Станислав ордены менән бүләкләнә.
1916 йылдың апрелендә дивизия уҡыу командаһының 4-се ротаһына кесе офицер итеп күсерелә, һуңынан 20-се полк 5-се ротаһының ваҡытлыса командиры була. 1916 йылдың көҙөндә Рига ҡалаһында 12-се армия штабы ҡарамағындағы офицер курстарында ҡабат уҡый. Полкына кире ҡайтҡас, 5-се батальондың ваҡытлыса командиры итеп тәғәйенләнә һәм подпоручик дәрәжәһе ала.
1917 йылдың ғинуарында 12-се армия Дөйөм ғәскәри өлгөлө уҡыу командаһы 2-се ротаһының ваҡытлыса командиры, ә бер айҙан һуң уҡыу командаһы командиры ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә һәм поручик чинын ала.
1917 йылдың майында 12-се армия Дөйөм ғәскәри өлгөлө уҡыу командаһы начальнигы итеп тәғәйенләнә. Мосолман һалдаттары йыйылышында 12-се армияның Мосолман комитеты рәйесе, 12-се армия һалдаттары башҡарма комитеты ағзаһы итеп һайлана. 1917 йылдың сентябрендә Вальке ҡалаһында барған мосолман һалдаттарының съезында Төньяҡ фронт мосолман комитетының рәйесе итеп һайлана. Шул уҡ йылдың октябрендә Бөтә Рәсәй мосолман хәрби шураһы тарафынан Төньяҡ фронт штабы янында үҙенең комиссары итеп тәғәйенләнә.
1918 йылдың февралендә демобилизациялана. Ҡазан мосолман хәрби комиссариатында кесе адъютант булараҡ хеҙмәт итә башлай. 1918 йылдың авгусы аҙағында Һамар ҡалаһына Халыҡ армияһы штабына, ә артабан Ырымбурға Башҡорт хәрби шураһы ҡарамағына ебәрелә. Бында Ырымбур хәрби округы штабы ҡарамағындағы бүлектә Башҡорт хәрби шураһының өлкән адъютанты булып хеҙмәт итә, Ә. Ә. Вәлидов һәм А. И. Дутов араһында бәйләнеште тәьмин итә.
1918 йылдың октябрендә штабс-капитан чинына лайыҡ була. Октябрь аҙағында 5-се Башҡорт уҡсылар полкының командиры итеп тәғәйенләнә. А. И. Дутов уның етәкселегендәге полкты Аҡтүбә фронтына йүнәлтә, әммә полк, башҡа башҡорт частары менән бергә булыу ниәте менән, Ырымбурға кире әйләнеп ҡайта.
1918 йылдың декабрендә Ә. Ә. Вәлидовтың фарманына ярашлы, барлыҡ тиерлек башҡорт полктары Башҡортостан автономияһы сиктәрендә туплана. Бында 1919 йылдың ғинуарында ошо полктарҙан ике дивизиянан торған Башҡорт корпусы ойошторола. Низаметдинов 1-се Башҡорт уҡсылар дивизияһы штабының начальнигы итеп тәғәйенләнә.
Башҡорт ғәскәрҙәре Ҡыҙылдар яғына күскәндән һуң, Стәрлетамаҡ ҡалаһында ирекмән башҡорттарҙан ойошторолған 176-сы Башҡорт полкының полк мәктәбе начальнигы итеп тәғәйенләнә һәм уның составында Саранск ҡалаһына йүнәлә.
1921 йылда Башвоенкомат Низаметдиновҡа Башҡорт команда курстарын булдырыуҙы йөкмәтә һәм уның начальнигы итеп тәғәйенләй. 1923 йылда был курстар Ҡазан һәм мосолман команда курстары менән берләштерелә, Низаметдинов хәрби хеҙмәттән китә. Аҡтар яғында һуғышҡан элекке башҡорт офицеры булғанға, ВКП(б) сафынан сығарыла.
1930-сы йылдар аҙағында «Башавтогужтрест» предприятиеһында юрист-консультант булып эшләй. 1937 йылдың 27 июлендә репрессиялана, 5 ай дауамында төрмәлә ултыра. 1937 йылдың 8 декабрендә атыла. 1956 йылда аҡлана.
Теорема
Теоре́ма (θεώρημα — «иҫбатлау, уй; фекер; аңлау, ҡағиҙә») — аксиомалар күмәклегенән сикле һандағы сығарыу ҡағиҙәләрен ҡулланып, өйрәнелгән теория сиктәрендә килтереп сығарылған раҫлау.
Математик текстарҙа «теоремалар» тип ғәҙәттә, математик мәсьәләләрҙе сығарғанда киң ҡулланылған, иҫбат ителгән раҫлауҙарҙы ғына атайҙар. Шуның менән бергә, талап ителгән иҫбатлау ғәҙәттә кемдер тарафынан табылған була (логика буйынса эштәр, нигеҙҙә, ҡағиҙәнән ситләшеү булып тора, логикала иҫбатлау төшөнсәһе үҙе өйрәнелә, шуға күрә ҡайһы бер осраҡта теорема тип хатта билдәһеҙ раҫлауҙарҙы ла атайҙар). Бик үк мөһим булмаған раҫлау-теоремаларҙы ғәҙәттә лемма, һөйләм, эҙемтә һәм башҡа шундай терминдар менән атайҙар. Теорема буламы икәнлеге билдәле булмаған раҫлауҙарҙы гипотеза (ғилми фараз) тип атайҙар. Киң билдәле теоремалар иҫәбенә Пифагор теоремаһы, бөйөк Ферма теоремаһы инә.
Машуҡ
Машуҡ (Машу́к) — Кавказ Минераль Һыуҙары төбәгендә Биштау буйының (Пятигорье) үҙәк өлөшөндә, Пятигорск ҡалаһының төньяҡ-көнсығышындағы ҡалдыҡ магматик тау (тау-лакколит). Бейеклеге 993,7 м. Тәбиғәт ҡомартҡыһы.
Атамаһы
Атаманы ҡарт Эльбрус үлтергән Тау исемле кейәү егете өсөн илаған сибәр Машуко исемле ҡыҙ тураһындағы тау халыҡтары легендаһы менән бәйләйҙәр.
Ҡабарҙыса Машуко — «маш» — тары һәм «ко» — үҙән, йәғни тары сәселгән үҙән. Уларҙа хәҙер ҙә Машуковтар фамилияһы киң таралған.
Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа тау Машуха исеме менән тасуирлана.
фарсы телендә һүҙ (мағшуҡа) «ғашиҡ ҡыҙ» йәки «һөйәркә» тигәнде аңлата.
Провал күле
Тауҙың көньяҡ (көньяҡ-көнсығыш, йәғни Михайловский) битләүендә тәрән тәбиғи ҡоҙоҡ-ер аҫты күле булған мәмерйә — Пятигорск Провалы урынлашҡан. Уның тәрәнлеге 42 м һәм диаметры 15 м тиклем.
1858 йылда Мәскәү сауҙагәре П. А. Лазарик аҡсаһына яҡынса 58 м оҙонлоҡтағы горизонталь туннель һалына, уға Михайлов галереяһынан юл үткәрелә.
Провал Ильф һәм Петровтың «Ун ике ултырғыс» романы сюжетында урын алған.
Зайцев Гавриил Фёдорович
Зайцев Гавриил Фёдорович (7 апрель 1905 йыл — 8 июнь 1975 йыл) — хәрби хеҙмәткәр. СССР-ҙың Хәрби-Диңгеҙ флоты вице-адмиралы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ике Ленин, өс Ҡыҙыл Байраҡ һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.
Биографияһы
Гавриил Фёдорович Зайцев 1905 йылдың 7 апрелендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Белорет ҡалаһында тыуған.
1927 йылда СССР Хәрби-Диңгеҙ флотына хеҙмәткә саҡырыла. Ҡыҙылфлотсы, кесе командир, клуб начальнигы булып хеҙмәт итә.
1932 йылдан партия-сәйәси вазифаларҙа хеҙмәт итә, Ленинград хәрби-диңгеҙ базаһы сәйәси бүлегенең партия комиссияһы яуаплы секретары, һыу аҫты кәмәһе хәрби комиссары була.
1938 йылда В. И. Ленин исемендәге Хәрби-сәйәси академияның хәрби-диңгеҙ факультетын тамамлай.
1938—1939 йылдарҙа Зайцев СССР Хәрби-Диңгеҙ флотының Төп сәйәси идаралығы кадрҙар бүлеге начальнигы булып хеҙмәт итә.
Бөйөк Ватан һуғышын Гавриил Зайцев Каспий хәрби флотилияһы Хәрби советы ағзаһы булып ҡаршылай. Әүҙем хәрби хәрәкәт башлау менән, ул Балтик яр буйы оборонаһы хәрби комендантының сәйәси бүлеге буйынса урынбаҫары вазифаһына йүнәлтелә. 1942 йылда Зайцев Алыҫ Көнсығышҡа күсерелә һәм Тымыҡ океан флоты сәйәси идаралығы начальнигы урынбаҫары вазифаһын биләй. Шул уҡ йылдың 12 декабрендә уға яр буйы хеҙмәттәре генерал-майоры хәрби дәрәжәһе бирелә.
Һуғыштан һуң Гавриил Зайцев СССР Хәрби-Диңгеҙ флотында партия-сәйәси вазифаларҙа хеҙмәтен дауам итә. 1951 йылдың ноябрь айында уға «генерал-лейтенант» хәрби дәрәжәһе бирелә. 1955 йылда Генераль штаб Хәрби академияһының хәрби-диңгеҙ факультетын тамамлай. 1956 йылда Зайцев отставкаға сыға. Уның һуңғы вазифаһы — СССР Хәрби-Диңгеҙ флотының Баш штаб начальнигының сәйәси эштәр буйынса урынбаҫары. 1975 йылдың 8 июнендә вафат була, Мәскәүҙә Введенский зияратында ерләнгән.
Абрахам Маслоу
А́брахам Ма́слоу (англ. Abraham Maslow; 1 апрель 1908 йыл, Нью-Йорк — 8 июнь 1970 йыл, Менло-Парк, Калифорния) — танылған Америка психологы, гуманизм психологияһына нигеҙ һалыусы. Маслоу авторлығы аҫтында хатта билгеле “Маслоу пирамидаһы” киң танылған. Был пирамида кешеләрҙең ихтыяждарын иерархик диаграмма рәүешендә күҙалландыра. Әммә Маслоуҙың бер хеҙмәтендә лә бындай схема юҡ, киреһенсә, ул ихтыяждар иерархияһы бер рәүештә билдәләнмәгән һәм күбеһенсә кешенең шәхси үҙенсәлектәренән тора, тип иҫәпләгән. “Маслоу пирамидаһы” ихтыяждар иерархияһы идеяларын төшөнөүҙе еңелләштереү өсөн кертелгәндер. Был һүҙбәйләнеш беренсе тапҡыр 1970-се йылғы немец әҙәбиәтендә осрай (мәҫәлән, У. Стопп дәреслегенең беренсе сығарылышында, 1975 йыл). Маслоуҙың ихтыяждар иерархияһы моделе экономикала киң ҡулланыла, мотивация һәм һатып алыусыларҙың ғәҙәттәрен (поведение потребителей) өйрәнеүсе теориялар төҙөлөшөндә ҙур роль уйнай.
Биография
Маслоу мискәсе Самуил Маслоу һәм Роза Шиловскаяның ете балаһы араһында иң олоһо була. Уның ата-әсәһе XX быуат башында Киев губернияһынан АҠШға күсеп китә. Абрахам Бруклиндың йәһүд районында донъяға килә. Уның бала-сағын бәхетле тип атауы ауыр. Мискәсе булып эшләүсе атаһы оҙаҡ ара ғаиләнән ситтә тора, ә әсәһе ҡаты һәм хөрәфәттәргә бирелеүсән ҡатын була. Ата-әсәһе йыш талаша. Абрахамға туғыҙ йәш булғанда, уның ғаиләһе ҡаланың йәһүд районынан икенсе районға күсә. Маслоуҙың йәһүд булыуы сағыу булғанға күрә, уға антисемитизм нимә икән татырға тура килә. Ул яңғыҙ, оялсан һәм төшөнкөлөккә бирелгән егет була.
Бала-сағымды иҫәпкә алғанда, минең психик яҡтан ауырыу булмауым ғәжәйеп. Мин йәһүдтәр булмаған мөхиттә бәләкәй генә йәһүд малайы инем. Был аҡ тәнлеләр генә уҡыған мәктәптә беренсе негр булыуы кеүек. Мин яңғыҙ һәм бәхетһеҙ булдым. Китапханала үҫтем, дуҫтарһыҙ.
Маслоу мәктәптең иң һәләтле уҡыусыларының береһе була. 1926 йылда мәктәпте тамамлағандан һуң, атаһының тәҡдиме буйынса Нью-Йорк Сити-колледжының юридик факультетына инә, әммә беренсе курсты ла тамамламай. Беренсе тапҡыр психология фәне менән Маслоу Корнель университетында таныша (Cornell University, Ithaca), психологияны алып барыусы профессор Э. Б. Титченер аша. 1928 йылда Маслоу Мадисон ҡалаһында урынлашҡан Висконсин университетына күсә. Уның ғилми етәксеһе приматтарҙы өйрәнеүсе билгеле тикшеренеүсе Гарри Харлоу була. Шул уҡ йылда Маслоу 12 йәштән яратҡан ике туған һеңлеһе Бертаға өйләнә. Висконсин университетында ул бакалавр (1930), магистр (1931) һәм фәндәр докторы (1934) ғилми дәрәжәләренә өлгәшә. Маслоу классик бихевиористик белем ала. Фән өлкәһендә ҙур уңыштарға өлгәшеүен алдан күрһәткән беренсе ғилми эше приматтарҙың енси мөнәсәбәттәренә бәйле психик хәл (сексуальность) һәм үҙ-үҙҙәрен социаль тотош бәйләнешәнә арналған. 1934 йылда Маслоу Колумбия университетында билгеле бихевиорист, научение өлкәһендәге теоретик  Эдвард Торндайктың ассистенты булып эшләй башлай. Башта Маслоу ҙа бихевиоризм яҡлы, Джон Б. Уотсон хеҙмәттәре менән һоҡлана, әммә яйлап башҡа идеялар менән мауығып китә. Уотсондың бик яҡшы программаһы мине психологияға килтерҙе. Әммә уның хәл иткес етешһеҙлеге бар: ул тик лаборатория өсөн һәм лабораторияла яҡшы эшләй. Һеҙ уны кейә лә, сисә лә алаһығыҙ, тап лаборатория халаты кеүек… Ул кеше хаҡында төшөнсә, ғүмер фәлсәфәһе, кеше тәбиғәте хаҡында концепция бирмәй. Ул йәшәү өсөн ориентирҙар, үтмәй торған ҡиммәтәр асмай, дөрөҫ юлды һайлауға ярҙам итмәй. Ул тик кешеләрҙең үҙ-үҙҙәрен тотошо хаҡында мәғлүмәттәр йыйыу ысулы, һеҙ күрә, һиҙә, ишетә алған әйберҙәр тураһында.
1937 йылда Маслоу Бруклин колледжына профессор булып саҡырыла, һәм бында 14 йыл эшләй. Ошо ваҡытта ул европа илдәренең иң билгеле психологтары менән таныша, мәҫәлән, нацист ғәскәрҙәре эҙәрлекләүҙәренән ҡасҡан Альфред Адлер, Эрих Фромм, Карен Хорни, Маргарет Мид, гештальтпсихологияһына нигеҙ һалыусы Макс Вертгеймер һәм антрополог Рут Бенедикт. Һуңғы ике ғалим Маслоуҙың остаздары, дуҫтарына әйләнә, улар ярҙамында “үҙ-үҙенән актуалләшкән” (самоактуализирующийся) шәхес идеяһы барлыҡҡа килә. Самоактуализацияны өйрәнеүем ғилми тикшеренеү булараҡ планлаштырылмағайны. Был тикшеренеү йәш фекерләүсенең яратҡан, һоҡланған ике остазын, ғәҙәттән тыш көслө шәхестәрҙе аңларға тырышыу булараҡ башланды. Был үҙенә күрә бөйөк интеллектҡа табыныу ине. Уларҙы өҙөлөп һөйөү миңә аҙ ине, мин ни өсөн был ике кеше башҡаларҙан шул тиклем айырылыуын аңларға теләнем. Был ике кеше Рут Бенедикт һәм Макс Вертхаймер ине.
Маслоуҙың яңы идеяларын танытыу теләген америка психологтары, күбеһе бихевиорист булғанға күрә, насар ҡаршы ала. Хатта бер факультетта эшләгән хеҙмәттәштәре лә унан ситләшә, төп журналдар уның хеҙмәттәрен баҫтырып сығармай. 1951 йылда Маслоу Брандейс университетында яңы асылған беренсе психология факультетының деканы булып тәғәйенләнә. 1969 йылға тиклем ул был вазифаны биләй. Тап ошо ваҡытта уның идеялары танылыу таба, айырым бер йүнәлеш, гуманистик психология, булып формалаша. 1960-сы йылдарҙа Маслоуҙың идеялары бик популяр була, хатта ул үҙе көтмәгәндә 1967 йылда ғалимды Америка психология ассоциацияһының президенты булып һайлайҙар. А. Маслоу миокард инфаркты арҡаһында 62 йәшендә вафат була. Уның апайы — антрополог һәм этнограф Рут Маслоу Льюис (1916—2008), антрополог Оскар Льюистың ҡатыны.
Тангыт
Тангыт — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Жасатер йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Грузия батшалығы
Тарихы
1008 йылда Баграт III Багратиони берләшкән Грузияның тәүге батшаһы була.
XI быуаттың икенсе яртыһы дауамында батшалыҡҡа даими рәүештә төрөк-сәлжүктәр һөжүм итә. 1071 йылда улар берләшкән Византия, Әрмәнстан һәм Грузия ғәскәрен Манцикерт янындағы алышта тар-мар итә һәм Грузия батшалығының ҙур ғына биләмәләре сәлжүктәр тарафынан яулап алына.
Давид Төҙөүсе һәм Грузияның көсәйеүе
XII быуат — XIII быуат башына феодаль Грузияның иҡтисады һәм мәҙәниәтенең сәскә атыу осоро тура килә. Батша Давид IV Төҙөүсе 1089 йылда 16 йәшендә тәхеткә ултыра. Власҡа килгәстә үк, Давид сәлжүктәрҙең һөжүмен кире ҡаға алырлыҡ регуляр армия төҙөй. 1096—1099 йылдарҙағы беренсе тәре яуы сәлжүктәрҙең төп көстәрен йәлеп иттерә, бын менән файҙаланып 1099 йылдың аҙағына ҡарай Давид барлыҡ тиерлек (Тбилиси һәм Эретинан башҡа) грузин ерҙәрен ҡайтара ала. 1103 йылда Грузия православие сиркәүен үҙгәртеп ҡора һәм уның католикосын тәғәйенләй. 1103—1105 йылдарҙа Эретин баҫып ала, 1110 һәм 1118 йылдар араһында түбәнге Картлины һәм Әрмәнстандың бер өлөшөн (Сомхити) яулап ала, һөҙөмтәлә сәлжүктәр ҡулы аҫтында ҡалған Тбилиси бөтә яҡтан Грузия батшалығы менән уратып алынған анклавҡа әйләнә.
1121 йылда Дидгори янындағы алышта Давид сәлжүктәрҙең көслө ғәскәренең һөжүмен кире ҡаға ала, бынан һуң Тбилисины яулап ала һәм баш ҡаланы шунда күсерә. 1124 йылда Грузия батшалығы составына көнбайыш Ширванды һәм төньяҡ Әрмәнстанды индерә, шулай итеп барлыҡ тиерлек Кавказ аръяғын берләштерә.
1125 йылда батша Давид вафат була, уның вариҫтары (Деметре I, Давид V һәм Георгий III) Грузия батшалығының көсәйеүен һәм киңәйеүен дауам итә.
Батшабикә Тамара һәм Алтын быуат
1204 йылда Тәре яуҙары барышында Византия империяһының баш ҡалаһы Константинополь бөлдөрөлгәс, Грузия батшалығы Ҡара диңгеҙҙең көньяҡ-көнсығыш яр буйҙарындағы ҡалаларҙы яулап ала: Трапезунд, Лимнию, Самсун, Синоп, Керасунт, Котиор, Гераклея. Барлыҡҡа килгән Трапезунд империяһы Грузия йоғонтоһонда була.
1210 йылда Закариа Мхаргрдзели батшабикә Тамараға Иранға яу менән барырға кәңәш итә. Был яу барышында Грузия ғәскәре Маракд, Тавреж (Тебриз), Мианэ, Зенджан һәм Казвин ҡалаларын талай, Ирандың үҙәгендә урынлашҡан Ром-Гурға тиклем барып етә һәм ҙур табыш менән Грузия батшалығына әйләнеп ҡайта.
Ташлыйылға (Иглин районы)
Ташлыйылға (Ташлы-Елга) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 23 кеше. Почта индексы — 452427, ОКАТО коды — 80228835004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Мостафина Фатима Хәмит ҡыҙы исемендәге 20-се Өфө ҡала башҡорт гимназияһы
Мостафина Фатима Хәмит ҡыҙы исемендәге 20-се Өфө ҡала башҡорт гимназияһы — Өфө ҡалаһында урынлашҡан дөйөм белем биреү мәктәбе.
Мәктәп 1970 йылда Өфө ҡалаһында беренсе башҡорт мәктәбе булараҡ асыла. 1992 йылдың 1 июленән алып гимназия статусын ала. Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының 1999 йылдың 31 декабрендә ҡабул ителгән 404-се ҡарары буйынса гимназия күренекле педагог һәм дәүләт эшмәкәре Фатима Хәмит ҡыҙы Мостафина исемен йөрөтә.
Баскин-Роббинс
Баскин-Роббинс - халыҡ-ара кафеһы селтәре-туңдырылған. Унда 30-ҙан ашыу илдән донъя франшиза бар. 2800 ҡушма штаттары 5800 булған объекттар урынлашҡан. Улар айырым ике туңдырма етештереү буйынса предприятие ҡушылыу юлы менән 1953 йылда барлыҡҡа килә Берта Баскин һәм Ирва Роббинс, шурин була. Айырым аталған ике туңдырма етештереү буйынса предприятие ҡушылғанға тиклем Burt’s Ice Cream Shop һәм Ice Snowbird Cream. Шул ваҡытта 21 snowbird туңдырма тәме бар, тип маҡтанам уларға саф һәм яңы.
Сулица (Куйбышев һыу һаҡлағысы ҡушылдығы)
Сулица  — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев (Свияжский залив) һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 5,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Милавица
"Милави́ца " Ябыҡ акционерҙар йәмғиәте (Мілавіца) — ҡатын-ҡыҙ эске кейемен белорус етештереүсеһе. Төп брендтан тыш Milavitsa компанияһы продукцияһын Aveline, BodyArt, Accent сауҙа маркалары аҫтында етештерә һәм тарата. Минск ҡалаһында урынлашҡан.
1908—1915. Ағалы-энеле Турнье фабрикаһы
«Франсуа-Турнье» галантерея фабрикаһына 1908 йылда Минскиҙа Жан һәм Франсуа-Виктор Турнье-Коллет исемле ике ағалы-ҡустылы нигеҙ һалған. 8 ноябрҙә Минск губерна идараһынан фабриканы асыуға рөхсәт ҡағыҙы алына. Фабрика целлулоид ҡатын-ҡыҙ тараҡтары, ирҙәр тараҡтары, төймәләр һәм башҡа әйберҙәр етештергән.
Предприятие электрлаштырылған: фабрикала 25 ат көсөнә тиң динамо-машина торған, ул бинаны яҡтыртыу өсөн электр тогы етештергән.
Беренсе бөтә донъя һуғышы алдынан 1915 йылда фабриканы ҡорамалдары һәм эшселәрҙең күбеһе менән бергә эвакуациялағандар. 1917 йылда фабриканың цехтары тулыһынса емерелә, ә фабрика үҙе революциянан һуң национализациялана.
1926—1928. «Спартак» артелы
1925 йылда «Франсуа Турнье» фабрикаһының элекке хеҙмәткәрҙәренән торған инициатив төркөм "Белкустпромсоюз"ға пластмассанан продукция етештереү буйынса артель ойоштороу тураһында ғариза бирә.
Тейешле рөхсәт алына һәм 1925 йылда «Спартак» артеле Минскиҙа эшләй башлай. Сәнәғәт-кооператив артеленең рәсми Уставы 1927 йылда ғына ҡабул ителә.
Артелдә ҡатын-ҡыҙ кәкре тараҡтары, тура тараҡтар, төймәләр һәм башҡа ваҡ көнкүреш тауарҙары етештерелгән.
«Белоруска» предприятиеһы
Национализацияланғандан һуң, «Спартак» артеле «Белоруска» дәүләт галантерея фабрикаһы составына индерелә. Яңы фабрика 1929 йылдың 1 мартында Минскиҙа эшләй башлай. Директоры итеп быға тиклем республиканың Туҡыусылар союзының Үҙәк идараһы рәйесе вазифаһын биләгән Ф. С. Диканов тәғәйенләнә.
«Белоруска» фабрикаһы ике корпустан торған: береһе төймәләр, икенсеһе тараҡтар яһаған.
М. В. Фрунзе исемендәге фабрика
Октябрь революцияһының ун биш йыллығы уңайынан 1932 йылдың ноябрендә фабрикаға граждандар һуғышы полководецы М. В. Фрунзеның исеме бирелә.
Предприятие элеккесә махсуслаша: «Тараҡтар 1573800 дана, сәсте тотоусы ҡулайламалар 3400 дана, төймәләр 130879 һәм башҡа галантерея изделиелары».
Фабрика Бөйөк Ватан һуғышы башланғанға тиклем эшләй: Минскиға немец авиацияһы һөжүме арҡаһында 1941 йылдың 23 июнендә предприятиеның бөтә төп цехтары юҡ ителә.
1969—1991. МПШО «Комсомолка» — Минск производство теген берекмәһе
1969 йылдың 11 сентябрендә еңел сәнәғәт министрлығы бойороғо буйынса фабрика «Комсомолка» Минск производство теген берекмәһе тип үҙгәртелә. Предприятие бюстгальтерҙар, билбауҙар, ярымкорсеттар, ебәк, кизе-мамыҡ туҡымаларҙан һәм һығылмалы (элстик) туҡымаларҙан грациялар, яңы тыуған сабыйҙар һәм ясле, мәктәп йәшендәге балалар өсөн әйберҙәр, галстуктар етештерә.
1970 йылдың ноябрендә Нововиленская урамы, 28 адресы буйынса яңы етештереү корпусы файҙаланыуға тапшырыла. Әлеге ваҡытта унда етештереү цехтары, шулай уҡ «Милавица» компанияһының төп офисы урынлашҡан.
1991 йылдан «Милави́ца» Ябыҡ акционерҙар йәмғиәте
1991 йылда компания хеҙмәткәрҙәре Белорус Яҙыусылар союзына компанияға яңы исем уйлап табырға ярҙам итеүҙәрен һорап мөрәжәғәт итә. Яҙыусы Владимир Павлов уны «Милавица» тигән атаманы тәҡдим итә.
Боронғо славяндар «Милави́ца» тип Венера планетаһын атаған, ә шул уҡ исемле алиһә мөхәббәт символы һәм ҡатын-ҡыҙ гүзәллегенең кәүҙәләнеше тип иҫәпләнгән.
1991 йылда «Комсомолка» Минск етештереү берекмәһе базаһында юридик шәхес хоҡуғына эйә ике үҙ аллы предприятие: «Милавица» Минск тегеү фирмаһы һәм «Комсомолка» Молодечнен тегеү фабрикаһы асыла. 1992 йылда «Милавица» фирмаһы дәүләт өлөшө ҡатнашлығынан тыш акционерҙар йәмғиәте статусын ала. Акцияларҙың контроль пакеты предприятие коллективына ҡарай.
1996 йылда «Милавица» Минск теген фабрикаһы, акционерҙар йыйылышы ҡарарына ярашлы һәм «Минск ҡала башҡарма комитеты» ҡарары нигеҙендә, «Милавица» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте тип үҙгәртелә.
Ваҡлап һатыу селтәре
Компанияның фирма магазиндары донъяның 19 илендә асылған : Рәсәйҙә — 300-ҙән ашыу, Украинала — 80, БДБ-ның башҡа илдәрендә һәм Евросоюз биләмәһендә 120-нән ашыу магазины эшләй. Белоруссияға килгәндә, унда 51 фирма магазины эшләй, шуларҙың ун бише Минскиҙа урынлашҡан.
Спонсорлыҡ
2010 йылда «Милавица» компанияһы баскетбол буйынса Белоруссия ҡатын-ҡыҙҙар милли командаһының генераль партнёры булды [http://marketing.by/main/market/company_news/00042843 «Милавица» стала генеральным партнёром женской национальной команды по баскетболу > Новости компаний > Рынок > Marketing./ref>.
Люля
Люля — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының уң ярына тамағынан 269 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Заозёрная (Мутная ҡушылдығы)
Заозёрная  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мутная йылғаһының һул ярына тамағынан 6,9 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Убийвовк Елена Константиновна
Еле́на (Ля́ля) Константи́новна Убийво́вк (1918 йылдың 22 ноябре, Полтава — 1942 йылдың 26 майы, шунда уҡ) Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, подпольщица, Советтар Союзы Геройы (үлгәндән һуң).
Биографияһы
Табип ғаиләһендә тыуа. Ляля бала сағынан уҡ (уны яҡын туған һәм шулай атай) тәүәккәл ҡыҙ була. Полтава мәктәбен тамамлағандан һуң Харьковуниверситетына уҡырға инә. Студент сағында Сергей Сапиго менән таныша (ҡыҙыл комиссар мәктәбендә уҡыйҙар), һуңынан оккупация осоронда уның менән Полтава йәшерен ойошмаһында эшләй.
1941 йылдың йәйендә, университеттың 4 курсын тамамлап, ата-әсәһенә Полтаваға ҡайта, һәм шул ваҡытта һуғыш башлана. «Непокорённая полтавчанка» йәшерен төркөмөн ойоштора, һәм унда башта туғыҙ комсомолец була. Ул иптәштәре менән бергә ҡорал йыя, ҡала халҡы араһында антифашистик агитация алып бара. Подпольщиктар коммунист Жаров етәкселегендә Диканьский урмандарында хәрәкәт иткән партизан отряды менән бәйләнеш булдыра. Жаров күрһәтмәләрен үтәп, улар Мәскәү радиоһы аша Совинформбюро сводкаларын даими ҡабул итәләр, листовкалар баҫтыралар (алты ай эсендә 2 меңдән ашыу листовка таратыла). Бынан тыш, йәшерен ойошма ағзаларына ҡала һәм уның тирә-яҡ ауылдарында ирекле йөрөү мөмкинлеген биргән төрлө документтар һәм белешмә әҙерләйҙәр.
Төркөм яйлап 20 кешегә тиклем арта; йәшерен ойошманың штаб начальнигы Сергей Сапиго була. Диверсиялар үткәрәләр: электр станцияһын сафтан сығаралар, немец танкыларына ремонт яһаусы механика заводында станоктарға зыян килтерәләр. Полтаваның Кобылянская урамында урынлашҡан лагерҙың хәрби әсирҙәренә ярҙам ойошторалар: уларҙы штат кейеме һәм аҙыҡ-түлек менән тәьмин итәләр. 18 хәрби әсиргә ҡасырға, партизандар отрядына ҡушылырға ярҙам итә улар. Винтовкалар менән гранаталар туплап, Полтавала ҡораллы баш күтәреүгә әҙерләнгәндәр.
Оккупацион властар подпольщиктарҙы эҙләүгә «Цеппелин» төркөмөн, «Үле баш» эсэс дивизияһының каратель отрядтарын, «Орион-00220» эҙләү шпион төркөмөн йәлеп итә. 1942 йылдың 6 майында йәшерен ойошманың иң әүҙем ағзаларын бер үк ваҡытта ҡулға алалар һәм язалауҙарға дусар итәләр. Ляля Убийвовктан 26 тапҡыр һорау алып, язаға тарттырғандар. Гестапо зинданынан ул ата-әсәһенә үлер алдынан яҙылған дүрт хатын ебәреүгә өлгәшә.
1942 йылдың 26 майында Полтава ҡалаһының зыяраты артында Елена Константиновна Убийвовкты, Сергей Терентьевич Сапигоны, Борис Поликарпович Серганы, тадеуша Сергей Антонович Ильевскийҙы, Валентин Дмитриевич Сороканы һәм Леонид Пузановты атып үлтергәндәр.
Хәтер
2013 йылда Ляля Убийвовкка 95 йәш тулыу уңайынан һәм Полтавщинаны немец-фашист илбаҫарҙарынан азат итеүҙең 70 йыллығы айҡанлы, Полтава өлкә советының Ляля Убийвовк исемендәге премия булдыра. 2013 йылдың 22 ноябрендә 10-сы һанлы Полтава мәктәбендә премияның тәүге лауреаттарын бүләкләү тантанаһы үтте. Шуларҙың береһе 10-сы мәктәптең уҡытыусыһы Антон Мартынов булды, ул «Непокорённая полтавчанка» ойошмаһы тураһында тарихта беренсе тапҡыр — «Йәшлек һуғышҡа ҡаршы» тигән документаль фильм булдырғаны өсөн.
Солонин Василий Степанович
Солонин Василий Степанович (25 декабрь 1914 йыл — 4 декабрь 1980 йыл) — Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Йылайыр совхозы баш инженеры. Социалистик Хеҙмәт Геройы.
Биографияһы
Василий Степанович Солонин 25 декабрендә тыуған 1914 йылдың 25 декабрендә хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Яңы Покровка районы Яңы Михайловка ауылында тыуған.
Белеме — урта махсус, 1956 йылда Троицк ауыл хужалығы техникумын тамамлай.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1931 йылда Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Йылайыр совхозында тракторсы өйрәнсеге булып башлай. 1932 йылдан алып ошо хужалыҡта тракторсы-комбайнсы, комбайнсы булып хеҙмәт итә. Механизатор һөнәрен үҙләштереп, республикала тәүгеләрҙән булып техниканы юғары етештереүсәнлекле ҡулланыу өсөн социалистик ярышы инициаторы булып сығыш яһай.
1944 йылда игенселек совхозында тракторсы-комбайнсы булып эшләп, В. С. Солонин ашлыҡ һуғып алыу буйынса иң юғары күрһәткестәргә ирешә — дәүләткә 17 мең центнер ашлыҡ тапшыра, шул уҡ ваҡытта 1680 килограмм яғыулыҡ-майлау материалдарын һаҡлап ҡала. Ҡоролоҡло 1946 йылда 1668 гектар майҙандан 13 337 гектар центнер иген һуғып ала, 2700 килограмм яғыулыҡ-майлау материалдарын һаҡлап алып ҡала, 1947 йылда бер-беренә тоташтырылған ике «Сталинец» комбайндарында 1400 гектар майҙандан 15 мең центнерҙан ашыу икмәк һуғып ала. В. С. Солониндың звеноһы артабанғы йылдарҙа ла беркетелгән майҙандарҙың айырым участкаларында иген уңышын 28-30 центнер процентҡа тиклем еткерә.
26 гектарлыҡ майҙандағы һәр гектарҙан 33, 8 центнер бойҙай алғаны өсөн СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың апрелендә указы менән В. С. Солонинға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1949 йылда Силәбе ауыл хужалығын механизациялау институты янындағы курстарҙа белем ала, уҡыуҙы тамамлағандан һуң Йылайыр совхозында механик, оҫтаханалар мөдире булып эшләй. 1956 йылда Өфө районының Шемяк совхозына баш инженер итеп ебәрелә. 1957—1972 йылдарҙа Баймаҡ районының Йылайыр совхозында баш инженер булып эшләй.
Икенсе саҡырылыш РСФСР-ҙың Юғары Советы депутаты була(1947—1951).
Солонин Василий Степанович 1980 йылдың 4 декабрендә вафат була.
Белорус тимер юлы
Белорус тимер юлы (БелЖД, Беларуская чыгунка, БЧ) — Белоруссия тимер юлдары селтәре операторы. Был Беларусь Республикаһының Транспорт һәм коммуникациялар министрлығына буйһонған дәүләт берләшмәһе. Уның составына юридик шәхес статусы булған 66 ойошма һәм өс вәкиллек инә. Белорус тимер юлы идаралығы аппараты — Белорус тимер юлы идаралығы. 1953 йылдың майында ойошторола. Өлөшләтә Литва ССР-ы һәм Украина ССР-ы территориялары аша үтә.
БелЖД сиктәш илдәрҙең тимер юлдары менән бәйләнгән:: Латвия ның (Latvijas dzelzceD), Литва (Lietuvos Geleurokeliai), Польша ның (Polskie Koleje Paowe), Рәсәй ҙең(Мәскәү һәм Октябрь тимер юлдары) һәм Украина ныңтимер юлдары.
[[Файл:MapBCh.png|мини|350x350пкс|Белорус тимер юл бүлексәләре
Минск бүлексәһе Барановичи бүлексәһе Брест бүлексәһе Витебск бүлексәһеГомель бүлексәһе Могилев бүлексәһе]]
Тарихы
Хәҙерге Белоруссия территорияһында беренсе тапҡыр тимер юл бәйләнеше 1862 йылдың 27 декабрендә Поречье — Санкт-Петербур г тимер юлы участкаһында асыла.
1866 йылда Динабург — Витебск тимер юлы, 1868 йылда Орел — Витебск тимер юлы асыла (1895 йылда Рига ла идаралыҡ менән Рига — Орел тимер юлына берләшә).
1871 йылда Мәскәү — Брест тимер юлының Мәскәү — Смоленск — Мәскәү — Брест тимер юлы линияһы асыла (1912 йылдан — Александров тимер юлы).
1894 йылда Лынтуптан алып Свиргә тиклем тимер юл тармағы (24 саҡрым) һәм артабан Сморгонға, 1899 йылда Лынтуптан Шеметовоға, Ижаға Молодечкоға тиклем линия проектлана.
1907 йылда Полесье тимер юлдары Волковыск — Лида — Полоцк линиялары менән тулылана.
1915 йылдың көҙөндә рус армияһы, немецтарҙың ҡаты ҡаршылығына ҡарамаҫтан, Молодечно, Вилейка һәм Кривичи (Хәҙер Княгин) тимер юлдарын кайзер ғәскәрҙәренән азат итә.
1916 йылдың аҙағында 251-се немец резерв пехота полкында ойошторолған 13-сө рота (240 кеше) фронт алды һыҙығында Шеметово еренә табан капитан Гёттинг етәкселегендә вокзал төҙөй һәм Лынтупы һәм Шеметово тар колеялы тимер юлы ярҙамында тоташтыра.
Электрификация хронологияһы
Поляк дәүләт тимер юлдары менән сиктәш Гродно — Брузги һәм Брест — Үҙәк — Польша сигенән тыш (артабан Тересполгә), Белорус тимер юлында 25 кВ көсөргәнешлекте кәметеү стандарты файҙаланыла. Уларҙа 3 кВ даими токлы поляк электрохәрәкәт составы файҙаланыла. Беларуста берҙән-бер тоташтырыу станцияһы — Брест-Үҙәк: төньяҡ яғындағы европа колеялы юл 3 кВ поляк даими тогы, көньяҡ (рус колеяһы) белорус үҙгәреүсән (25 кВ) тогы менән электрлаштырыла.
Электрификация перспективалары:
2020 йылға тиклем:
2025 йылға тиклем:
киләсәктә планлаштырыла.:
Йөк ташыу
Белорус тимер юлының элекке начальнигы Анатолий Сивактың мәғлүмәттәре буйынса, 2012 йылдың 1 ғинуарына Белоруссия магистраленең пассажирҙар вагондары паркы 1691 берәмек иҫәпләнә. Шул уҡ ваҡытта пассажирҙар вагондары хеҙмәтенең уртаса срогы — 23 йыл самаһы. Пассажирҙар вагондары паркынан туҙыуы 56 процент самаһы тәшкил итә. Йөк ташыуҙы тәьмин итеүгә килгәндә, әлеге ваҡытта Белорус тимер юлының инвентарь паркында 28643 йөк машинаһы иҫәпләнә, уларҙан 4617 ябыҡ, 2914 платформа, 6914 ярымвагон, 7027 цистерна һәм 7171 вагон. Парктың туҙыуы 58,3 процент тәшкил итә. .
Белорус тимер юлы өсөн бер нисә проблема хас, шуларҙың береһе — төп средстволарҙың ныҡ туҙыуы — туҙыуы 64,7 % тәшкил итә, вагондарҙың 42 % ҡулланыу эксплуатациялау ваҡыты уҙған. Белорус тимер юлында инвестициялар дефициты 2000 йылда Белоруссияның 461 миллиард һум (яҡынса 163,5 миллион доллар). 2009 йылға тиклем инвестициялар етешмәүе банктарҙың кредит ресурстарын йәлеп итеү менән ҡаплана. 2009 йылда Белорус тимер юлы банктарға 233 миллиард белорус һумын (яҡынса 82,5 миллион доллар) кире ҡайтарырға тейеш.
2012 йыл башынан алып Белорус тимер юлы 2673 йөк машинаһы һатып ала. Шул иҫәптән 1470 ярым вагон, 676 вагон-цистерна, 411 хоппер-цементовоз һәм 116 ябыҡ вагон һатып алына. Күсмә состав раҫланған тәьмин итеү графиктарына ярашлы магистраль менән тәьмин ителә. 2012 йылда йәмғеһе 3746 йөк вагоны: 2080 ярым вагон, 1000 вагон-цистерна, 550 хоппер-цементовоз һәм 116 ябыҡ вагон һатып алырға ниәтләй. Күсмә составты яңыртыу Белорус тимер юлының был йүнәлештә маҡсатлы эш алып барған мөһим инвестиция проекттарының береһе булып тора. Белоруссияның тимер юл транспорты үҫеше дәүләт программаһына ярашлы, 2015 йыл аҙағына тиклем Белоруссия тимер юлы дөйөм алғанда 12,5 мең берәмек яңы күсмә состав һатып аласаҡ. 2018 йылда Белорус тимер юлы 429 вагон, шул иҫәптән 416 ярымвагон, 10 ябыҡ вагон һәм 3 фитнес платформаһы һатып ала.
Шулай уҡ 2016 йылда тимер юл транспортының йөк әйләнеше 41,1 миллиард тонна-километр тәшкил итә (бөтә төр транспорт төрҙәренең дөйөм күләмендә 32,7 %), дөйөм алғанда 126,8 миллион йөк ташыла. Йөк ташыу структураһында тимер юл транспортының тотҡан урыны 30,4 процент тәшкил итә. Ташыуҙар күләме уҙған йыл менән сағыштырғанда кәмей .2015 йылда тимер юл транспортына 80,3 миллион тонна йөк тейәлә, шуларҙың 22,5 миллионы нефть һәм нефть продукттары, 20,1 миллионы төҙөлөш тауарҙары, 13,3 миллионы химия һәм минераль ашламалар, 6,6 миллионы урман йөктәре, 3,6 миллионы цемент, 2,1 миллионы ҡара металл, 1,2 миллион иген һәм 10,9 миллион тонна башҡа йөк ташыла.
Дөйөм алғанда, 2016 йылда керем 357,28 миллион белорус һумы тәшкил итә (2015 йыл менән сағыштырғанда — 1,2 %), ә берекмәнең саф табышы 6,05 процентҡа кәмей (ул саҡтағы курс буйынса 3 миллион АҠШ доллары самаһы). Дөйөм килем 9,1 миллион һум тәшкил итә (таҙа табышҡа инмәгән оҙайлы активтарҙы ҡайтанан баһалауҙы иҫәпкә алып). 2016 йылдың 31 декабренә ҡарата лизинг түләүҙәре буйынса берекмәнең йөкләмәләре 244,28 миллион һум тәшкил итә, ә оҙайлы кредиттарҙың һәм займдарҙың дөйөм күләме 806,8 миллион һум тәшкил итә.
2018 йылда тариф йөк әйләнеше 1993 йылдан алып максималь күрһәткескә етә (52,6 миллиард тонна/километр, 2017 йыл менән сағыштырғанда үҫеш 8,3 %). Йөк вагон әйләнеше 3,85 тәүлеккә тиклем кәмегән, вагондарҙың етештереү ҡеүәте 4926 тонна/километрға тиклем арта, локомотивтарҙың 1297 мең километрға тиклем арта. Йөк ташыу һөҙөмтәлелеген арттырыу өсөн локомотив бригадаларҙы хеҙмәтләндереү, составтарҙың оҙонлоғон һәм ауырлығын арттырыу, БКГ2 электровоздарын күп берәмек системаһы буйынса файҙаланыу киң ҡулланыла. 2018 йыл йомғаҡтары буйынса йөк ташыуҙан табыш (2716 миллион һум, йәки 1300 миллион доллар) тимер юлдың дөйөм табышынан 79,4 процент тәшкил итә. Беларусь Республикаһы аша килгән контейнерҙар һаны Ҡытай — Европа союзы — Ҡытай йүнәлешендә генә 331,5 меңгә етә (+29 %), контейнер поездары һаны — 2835 (6,4 %). 2018 йылда тимер юл контейнерҙарының дөйөм һаны 635,4 мең тәшкил итә. Контейнерҙарҙың яртыһынан ашыуы (474,3 мең) юғары тиҙлекле контейнер поездары ташый. 2018 йылдың аҙағына Белорус тимер юлының инвентарь паркында 667 тепловоз һәм 97 электровоз (бөтәһе 764 локомотив, шул иҫәптән пассажирҙар составы өсөн) иҫәпләнә. Йөк ташыу өсөн 226 станция асыла.
Колеяны үҙгәртеү Ҡаҙағстан — Ҡытай сигендә, 1435 миллиметр тәгәрмәскә күсергәндә, Достык станцияһында теркәлә. Брест — Рәсәй сигендә Осиновка станцияһына тиклем контейнер поездарының маршрут тиҙлеге 1172 км / тәүлек тәшкил итә.
Тимер юлы менән ташылған йөктәрҙең күбеһе халыҡ-ара, дүрттән бер өлөштән ашыуы — транзит. Мәҫәлән, 2017 йылда тимер юл транспорты менән ташылған 146 295 мең кешенең 112 785 меңе (77,1 %) халыҡ-ара, шул иҫәптән 39 082 меңе (дөйөм йөктәр күләменән 26,7 %) транзит өлөшөнә тура килә. 2017 йылда йөк әйләнешенең 48 538 миллион саҡрымы (79,3 %) халыҡ-ара, шул иҫәптән 15 958 миллион тонна/километр (дөйөм йөк әйләнешенең 32,9 проценты) транзитҡа тура килә.
2018 йылда тариф йөк әйләнешенең 79 проценты халыҡ-ара: 37 % — транзит, 32 % — импорт, 10 % — эеспорт. Республика буйынса йөк ташыу тариф йөк әйләнешенең 21 процентын тәшкил итә.
Иң көсөргәнешле станциялар (тейәү буйынса):
Пассажирҙар ташыу
2018 йылда Белорус тимер юлы 79,9 миллион пассажирҙы, шул иҫәптән 62,2 миллион кешене (дөйөм алғанда тимер юл транспорты менән пассажирҙар ташыу күләмендә 77,9 процент), 10,2 миллион кеше (12,7 процент) төбәк-ара бәйләнештә (12,7 процент), халыҡ-ара һәм ҡала линияларында 3,8 миллион пассажир (4,7 процент) ташый. Пассажирҙар һаны ҡала һәм халыҡ-ара линияларҙа арта, ә ташылған пассажирҙарҙың дөйөм һаны 0,9 процентҡа кәмей. Халыҡ-ара линияларҙа пассажирҙар һаны Латвия (17,2 %), Литва (14,7 %), Украина (4,7 %) һәм Польша (3,6 %) менән ярайһы уҡ арта. Дөйөм пассажирҙар әйләнеше 6215,3 миллион пассажир тәшкил итә. 2018 йылда Белорус тимер юлының килеме 358 миллион һум (яҡынса 170 миллион доллар) тәшкил итте, йәғни төп эшмәкәрлегенән 10,5 процент.
2015 йылда Белорус тимер юлы 87,1 миллион пассажирҙы, шул иҫәптән 4 миллион халыҡ-ара бәйләнештә (1,7 миллион инеү, 1,7 миллион сығыу, 0,6 миллион транзит), 12,4 миллион төбәк-ара һәм төбәк бизнес-класлы линиялар, 67,4 миллион эконом класлы һәм 3,3 миллион ҡала линиялары менән ташый. Пассажирҙар әйләнеше 7117 миллион пассажирҙы тәшкил итә: 1124 миллион халыҡ-ара бәйләнеш, 3032 миллион төбәк-ара һәм төбәк бизнес-класлы бизнес-линиялар, 2962 миллион төбәк эконом класлы линиялар (шул иҫәптән 73 миллион ҡала линиялары). Популяр йүнәлештәр статистикаһы баҫылмай.
2018 йылдың аҙағына Белорус тимер юлының инвентарь паркында 288 электр поезд секцияһы һәм 145 дизель-поезд секцияһы иҫәпләнә. Пассажирҙар ташыу ЭР9 һәм Stadler Flirt (ЭПг, ЭПр, ЭПППППм) электр поездары, шулай уҡ ДР1, ДРБ1, ДБ1, Д1, Д1, П3, П3, 6-сы поездары менән тормошҡа ашырыла. Ҡала яны билеттарына хаҡтар Европала иң түбәндәрҙән (Украинанан һәм Молдованан һуң тора, улар Рәсәйгә ҡарағанда уртаса 4 тапҡырға түбәнерәк һәм Германияға ҡарағанда 8 тапҡырға кәмерәк.