cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Омрась-Юган (Несь-Юган ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сыга (Ваебыжа ҡушылдығы)
Сыга — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ваебыж йылғаһының һул ярына тамағынан 5,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Жаңһар (эпос)
«Жаңһар» (Җаңhар) — .Бумбаның (Бумбе) бәхет һәм именлек иле һәм уның батырҙарының ҡаһарманлығы тураһында бәйән итеүсе ҡалмыҡ фольклор героик эпосы. Рух көсө һәм ватансылыҡ менән һуғарылған эпос үҙенең художестволы дәрәжәһе буйынса ауыҙ-тел ижадының иң яҡшы өлгөләренә ҡарай. «Жаңһар» һәм уны башҡарған рапсодалар — жаңһарсы халыҡта ҙур һөйөү һәм хөрмәт ҡаҙана.
Эпостың тарихы һәм өйрәнеү
Героик эпос «Жаңһар» күп быуаттар дауамында үҫешә. Эпостың барлыҡҡа килеү датаһы тураһында ғалимдарҙың фекере төрлөсә. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр уны XIII—XIV быуаттарға бәйләй. Ғалимдарҙың икенсе төркөмө, эпос XVII—XVIII быуаттарҙа барлыҡҡа килгән, тип иҫәпләй. Эпосты өйрәнеү тарихы 200 йыл тәшкил итә.
1804 йылда лютеран пасторы, яҙыусы һәм тәржемәсе Вениамин Бергман (1772—1856) баҫтырып сығарған джангарсы тураһында бер йыр һәм легенда баҫтырып сығара. Ул «Жанһар»ҙың Европала документлаштырылған иң тәүге яҙмаһы һанала.
1855 йылда А.Бобровников эпостың бер бүлеген рус теленә тәржемә итә. 1862 йылда К. Ф. Голстунский етәкселегендә иҫке ҡалмыҡ яҙмаһында 2 бүлек нәшер ителә. Эпостың 10 бүлеген 1908 йылда джжангарсы (сәсән) Ээль Овлынан ҡалмыҡ ғалимы, этнограф, мәғрифәтсе, джангарҙар ғилеменә нигеҙ һалыусы Номто Очиров В. Л. урыҫ һәм поляк лингвисы Котвич етәкселегендә яҙып ала.
Хәҙерге ваҡытта «джангарология ғилеме» фәнни дисциплина бар, ул Калмыҡ гуманитар тикшеренеүҙәр институты ғилми эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәренең береһе булып тора.
Элистала «Жаңһара» байрамы үткәрелә. «Джангар вариҫтары ерендә донъя эпостары» халыҡ-ара сәсәндәр фестивале 2005 йылдан алып уҙғарыла. Исеме менән ул «Джангар» ҡалмыҡ героик эпосына бурыслы. Әлеге ваҡытта республикала «Джангара» башҡарыу традицияһы тергеҙелә, яңы джангарчиҙар барлыҡҡа килде.
«Жаңһар» Ҡытайҙа
«Джангар» эпосы монгол эпосы «Гэсэр» һәм ҡырғыҙҙың "Манас"ы менән бергә Ҡытай этник аҙсылығының өс төп эпосы булараҡ билдәле
Бөгөнгө көндә Ҡытайҙа һәм Монголия ла 100 000 юл оҙонлоғондағы 60 том йыйылған һәм яҙып алынған.
2006 йылдың 20 майында «Джангар» Ҡытайҙың матди булмаған мәҙәни мираҫының милли исемлегенең беренсе партияһына индерелә.
2014 йылда Хобоксар-Монголия автономиялы округында, эпостың тыуған ере тип һналған Дзунгарияла, мәҙәниәт һәм сәнғәт һарайы асыла.
Олгуншош
Олгуншош — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онеп йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хәҙерге заман сәнғәте музейы (Скопье)
Хәҙерге заман сәнғәте музейы (Музеј на современата уметност) Македония Республикаһының баш ҡалаһы Скопьела урынлашҡан.
Тарихы
1963 йылда ҡаланың байтаҡ өлөшө ер тетрәү һөҙөмтәһендә емерелгәндән һуң, бөтөн донъя халыҡтары Скопьены тергеҙеү эшенә ярҙам иткән. Ҡалаға үҙ эштәрен бүләк иткән рәссамдар ҙа был эшкә үҙ өлөшөн индергән (улар араһында Джузеппе Сантомазо, Петар Лубарда булған). Эскерһеҙ (наивное) сәнғәтте йыйыусы (коллекционер) Герхард Ледич үҙенең йыйынтығын ҡалаға бүләк иткән. Рәссамдарҙың халыҡ-ара ассоциацияһы (AIAP) үҙҙәренең октябрҙәге съезында коллегаларының башланғысын хуплаған, һәм емерелгән ҡала өсөн төрлө илдәрҙән сәнғәт әҫәрҙәрен һатып алыу сараларын ойошторған. 1964 йылдың 11 февралендә Скопье администрацияһы бүләккә бирелгән эштәрҙән Хәҙерге заман сәнғәте музейын ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул иткән.
1966 йылда «Юлбарыҫтар» варшава архитекторҙары төркөмө (Вацлав Клышевский, Эугениуш Вежбицкий һәм Ежи Мокжинский) яңы музей бинаһын проектлау конкурсында еңеп сыҡҡан. Музей төҙөлөшө 1969 йылдың 5 апрелендә башланған, һәм 1970 йылдың 13 ноябрендә инде уны тантаналы асыу ойошторолған.
Коллекцияһы
Коллекция ике бүлеккә бүленгән: ватан һәм сит ил сәнғәте. Коллекцияның күп өлөшө XX быуаттың 50-се, 60-сы һәм 70-се йылдарында ижад ителгән эштәрҙән тора, шулай уҡ унда йөҙҙән артыҡ иртә модерн әҫәрҙәре күрһәтелгән.
Сит ил оҫталары
Музейҙа Пабло Пикассо, Ханс Хартунг, Виктор Вазарели, Александр Колдер, Пьер Сулаж, Генрик Стажевский, Альберто Бурри, Кристо һәм Жан-Клод, Энрико Бай, Роберт Якобсен, Этьенн Айду, Золтан Кемени, Эмилио Ведова, Антони Клаве, Георг Базелиц, Андре Массон, Фернан Леже, Франтишек Музика, Эмиль Филла, Джаспер Джонс, Дэвид Хокни, Бернар Бюффе, Пьер Алешинский, Душан Джамоня, Ян Штурса кеүек һ. б. сит ил һынлы сәнғәт оҫталары (живописцы) һәм скульпторҙары эштәре күрһәтелгән.
Македон оҫталары
Музейҙа македон сәнғәте эшмәкәрҙәре Димитар Пандилов, Лазар Личеноски, Никола Мартиноски, Димо Тодоровски, Димитар Кондовски, Ристо Лозаноски, Петар Мазев, Душан Перчинков, Родолюб Анастасов, Танас Луловски, Йордан Грабулоски, Анета Светиева, Димитар Манев, Глигор Стефанов, Петре Николоски, Благоя Маневски, Йован Шумковски һ. б. эштәре лә ҡуйылған.
Бинаһы
Биш мең квадрат метр майҙанлы бина бер-береһе менән тоташҡан өс корпустан торған һәм Һуңғы модернизм архитектураһы стилендә төҙөлгән. «Юлбарыҫтар» поляк архитекторҙары төркөмө проект авторҙары булып сығыш яһаған. Даими экспозициялар залы һәм ваҡытлыса күргәҙмәләрҙән башҡа, бында лекторий, 120 урынлыҡ кинотеатр, китапхана, архив, һаҡлағыс, ярҙамсы һәм административ биналар, шулай уҡ музей магазины һәм буфет ҡаралған булған.
Юнэй-Яха
Юнэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ермолова Мария Николаевна
Мария Николаевна Ермолова (, Мәскәү - , Мәскәү ) - Бәләкәй театрҙың рус драматик актрисаһы, Станиславский һүҙҙәре буйынса, ул күргән иң ҙур актёр. Ул иректе яратыусы, идеалдарына тоғро һәм тирә-юндәге вульгаризмға ҡаршы тороусы шәхес ролдәре менән билдәле. Император театрҙарының атҡаҙанған артисы (1902). Республиканың беренсе халыҡ артисы (1920). Хеҙмәт Батыры (1924). 1935 йылдан Мәскәү драма театры уның исемен йөрөтә.
Биографияһы
Мария Ермолова Мәскәүҙә 1853 йылдың 3 (15) июлендә Кесе театр суфлёры Николай Алексеевич Ермолов ғаиләһендә тыуған; олатаһы Алексей Семенович Ермолов бер тапҡыр Волконский кенәздәренең крепостной скрипкасыһы булған, ирек алғас, театрға гардероб оҫтаһы булып инә. Театр сәнғәте менән мауғып, ул балаларын шул уҡ юҫыҡта урынаштыра. Уның улы Николай Алексеевич суфлер булыр алдынан ҙур драматик артист була һәм император Мәскәү труппаһы сәхнәләрендә барған бер нисә водевиль авторы була, әммә уның ижады айырым талант менән билдәләнмәй.
1862 йылда Мария Мәскәү театр мәктәбенең балет класына ебәрелә. Ул балет өсөн махсус талант күрһәтмәй, ләкин балеттарҙың, операларҙың һәм драматик спектаклдәрҙең күп күренештәрендә ҡатнашып, Ермолова иң ҙур сәхнә оҫталарының эшенә шаһит була. Буш кистәрҙә училище уҡыусылары спектаклдәрҙә уйнай, уларҙа Ермолованың ҙур  драма һәләте асыла.
1866 йылда, ҡыҙының драма сәхнәһе менән мауығыуын белгән атаһы, уға үҙенең бенефисында Д.Т. Ленскийҙың «Жених нарасхват» водевилендә ҡылансыҡ  ҡыҙ Панетта ролен уйнарға рөхсәт итә. Был уның беренсе роле була, ләкин ул әле  уңыш килтермәй.
1870 йылда Надежда Медведева Ермоловаға үҙенең бенефисында төп роль бирергә була. 1870 йылдың 30 ғинуарында үткән "Эмилия Галотти" пьесаһында Ермолова көслө сәхнә темпераментын һәм ғәжәйеп ихласлыҡ күрһәтә.
Ермолова мәктәптә актёрҙар менән күп шөғөлләнә.
1920 йылда ул Халыҡ артисы исемен ала.
1921 йылда уның ире Николай Петрович Шубинский һөргөндә вафат була. Ике йылдан һуң, 1923 йылда актриса сәхнәнән китә. Ул яңғыҙ була, бик күп кеше ҡабул итә. Актриса янына табип Павлинов килеп йөрөй, Ермолова уға ғашиҡ була.
Ермолова 1928 йылдың 12 мартында вафат була. Васыятнамә нигеҙендә, Владыкинола Изге Богородица Раштыуаһы ғибәҙәтханаһы урынында, ата-әсәһе  һәм һеңлеләре менән йәнәшәлә ерләнә. 1971 йылда уны Новодевичье зыяратында, Чехов, Станиславский һәм Мәскәү театры сәнғәт актёрҙары яҡҡа күсереп ерләйҙәр (ҡәбер ташын Мухина Вера яһай ). Элекке ерләнгән урынында имән ағасы аҫтында мемориаль билдә бар. Ермолова менән берлектә, Мәскәү табибы Василий Яковлевич Зеленинда кейәүҙә булған ҡыҙы Маргарита Николаевна (1876—1965), һәм Татьяна Львовна Шепкина-Коперник ерләнгән.
Әтек ауыл советы (Бөрйән районы)
Әтек ауыл советы — Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһында сиктәр, муниципаль берәмектәрҙең статусы һәм административ үҙәктәре тураһында»ғы Законға ярашлы, ауыл биләмәһе статусына эйә.
Рәйестәре
Әбүбәкеров Нуретдин Бәҙретдин улы — (2007—2019)
Янасатывис
Янасатывис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сандивей йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Орех-Юган
Орех-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Собь йылғаһының уң ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Мортаза
Яңы Мортаза (Новая Муртаза) — Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 164 кеше булған. Почта индексы — 452206, ОКАТО коды — 80256850004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Социаль мәғлүмәт агентлығы
АНО «Социаль мәғлүмәт агентлығы» — Рәсәй мәғлүмәт агентлығы, социаль яуаплылыҡлы граждандар эшмәкәрлеген яҡтыртыуға йүнәлтелгән. 1994 йылдан Мәскәүҙә автоном коммерция булмаған ойошма булып эшләй, журналист Елена Тополева-Солдунова етәкләй. Граждандарҙың һәм коммерция булмаған ойошмаларҙың, хәйриә фондтарының, социаль эшҡыуарҙарҙың эштәре тураһында мәғлүмәт йыйнай һәм баҫтырып сығара, ошо өлкәлә Рәсәйҙә иң тәүҙә барлыҡҡа килгән һәм иң эре мәғлүмәт агентлығы һанала.
Тарыхы
Әгәр тәүҙә «Социаль мәғлүмәт агентлығы» коммерция булмаған ойошмалар һәм киң мәғлүмәт сараларын яҡтыртһа, 2013 йылдан башлап социаль эшҡыуарлыҡты яҡтырта башлай. 2014 йылда агенлыҡ «Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар Фонды ойошторған бөтә Рәсәй «Яҡшылыҡ импульсы» премияһын ала, «Социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙә лидер» номинацияһында еңә. «Социаль мәғлүмәт агентлығы» социаль эшҡыуарлыҡ субъекты булып тора, сөнки үҙенең эшмәкәрлеге менән социаль әһәмиәтле мәсьәләрҙе хәл итә, коммерция булмаған ойошмаларҙың эшмәкәрлегенә һәм социаль мөһим бизнесҡа мәғлүмәти ярҙам күрһәтә.
«Новый бизнес» порталы фекеренсә, «Социаль мәғлүмәт агентлығы» Рәсәйҙә гражданлыҡ йәмғиәтен үҫтереү өлкәһендә иң мәғлүмәти структура булып тора.
Эшмәкәрлеге
Ойошманың төп эшмәкәрлеге яңылыҡтар һәм аналитик материалдар сығарыу. Агентствоның хеҙмәткәрҙәре социаль ойошмаларға PR-хеҙмәттәр күрһәтәләр, регуляр рәүештә тематик семинарҙар һәм тренингтар үткәрәләр.
Синара (күл)
Синара — Силәбе өлкәһенең Кәҫле районына һәм Снежинск ҡала округына ҡараған күл.
Атама
Фараздарҙың береһе буйынса күлдең атамаһы көнсығышта киң таралған Чинара исеме менән бәйле. Атаманы биргән һәм ошо урында йәшәгән башҡорттар Чинара тигәнде «Синара» тип үҙгәртеп әйтәләрҙер тип һанайҙар.
«Сеньора» тигән һүҙҙән аталған тигән риүәйәт тә бар. Элек был урындарҙың хужаһы Никита Никитич Демидов Европа буйлап сәфәренән сит ил ҡыҙын алып ҡайта. Уны урындағы халыҡ «сеньора» тип атай. Демидов үҙе бында йәшәмәгән, ә үҙенең заводтарына килгән саҡта ғыа ҡыҙ янында булып киткән. Бер мәл, тыуған яғын һәм һөйгәнен һағыныуҙан түҙә алмай ҡыҙ ҡаянан күлгә ташланған һәм таштарға бәрелеп үлгән. Шул ваҡыттан алып урындағы халыҡ сеньора ташланған күлде Синара тип атай башлаған.
Тасуирлама
Күл төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ -көнсығыш йүнәлештә 8 км-ға һуҙылған, дөрөҫ булмаған формала, Киңлеге 1 - 5,5 км араһында тирбәлә. Көньяҡта күл киңерәк йәйелеп ята. Төньяҡҡа ҡарай әкренләп тарая бара.
Синара — тектоник сығышлы күл. Синар төркөменә ингән ҙур һыу ятҡылығы. Ул төркөмгә шулай уҡ, Иткүл (Этҡол, урыҫса. И́ткуль) һәм Оҡонкүл ( урыҫса. Окункуль) күлдәре инә. Һыу күләме — 0,2 км³.
<sup class="" style="white-space: nowrap">] Иң тулы мәлендә ҙурлығы 6 х 9 км тирәһенә етә. Уртаса киңлеге — 4 км, өҫкө йөҙ майҙаны — 24,4 км².
Күбеһенсә тәрәнлек 7-9 метр тәшкил итә, иң тулы сағында тәрәннлеге 14,2 метрға етә. Һыуы сөсө, үтә күренеүсәнлеге 3 метр тирәһе.
Синара күленән Синара йылғаһы башланғыс ала. Шулай итеп, күл Ка́ра (.Карское море) диңгеҙе бассейнына ҡарай.
Яҙғыһын ташҡын көслө булмай. Күл нигеҙҙә, ер аҫты һыуҙары иҫәбенә тулылана.
Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 244 м.
Элекке заманда бында ҡыҫалалар күп булған, хәҙер улар һирәк осрай.
Күлдә сабаҡ, суртан, алабуға, ҡорман балыҡ, табан балык, ҡарабалыҡ, шырт балыҡ, чуд алабалығы(сөгә)тереклек итә.
Синара күленең яр буйҙары ҡатнаш урмандар менән уратып алынған. Күбеһенсә урмандарҙа ҡарағайҙар, уҫаҡлыҡтар, ҡайындар өҫтөнлөк итә. Емеш-еләк ҡыуаҡтары һәм төрлө бәшмәктәр үҫә
Иҫтәлекле урындары
Воздвиженка ауыл уникаль сәнәғәт төньяҡ ярында ҡушылып, уларҙың бер нисә завод эшләй.
Күрше Воскресенское ауылында Божья Матерь иконаһы хөрмәтенә төҙөлгән «Знамение» сиркәүе бар. (1819 йылда төҙөлгән, 1828 йылда тигән дә мәғлүмәттәр бар ), архитекторы. М. П. Малахов.
Техноген йоғонто
Күл ярында ябыҡ Снежинск ҡалаһы һәм Воздвиженка ҡасабаһы урынлашҡан. Ҡаланы проектлағанда ҡала урамдарынан күлгә ағып төшкән ямғыр һыуҙарын таҙартыу ҡаралмаған..
Банная (Кокса ҡушылдығы)
Банная  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кокса йылғаһының уң ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Синара (күл)
Техноген йоғонто
Тикшереүҙәргә ярашлы, 1957 йылда Маяк предприятиеһындан ташланған радиоактив саң күлгә эләкмәгән
Күл акваторияһы буйлап ЗАТО Снежинск һаҡ зонаһы сиге үтә. Йылдың йылы ваҡытында ул буяуҙар менән билдәләнә, ә һыуыҡ осорҙа сик бағаналары менән.
Банная (Кокса ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Синара (күл)
Техноген йоғонто
Синара 25 йылдан ашыу Снежинск ҡалаһының халҡы һәм сәнәғәт предприятиелары өсөн үҙәкләштерелгән эсәр һыу менән тәьмин итеү сығанағы булып хеҙмәт итә.. Шулай уҡ күл балыҡсылыҡ өсөн ҡулланыла. Балыҡ хужалығы өсөн 1 категорияға ҡараған һыу ятҡылыҡтарына инә.
Әҙәбиәттә күл тураһында
Яҙыусы П. П. Бажов был урындарҙы күреп белгән. Күлгә бағышланған айырым хикәйәһе лә бар— «Таштағы яҙыу» («Надпись на камне»).
Томаш (Кихть ҡушылдығы)
Томаш  — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кихть йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Апфельштедт
Апфельштедт (Apfelstadt (Gemeinde)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1433 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,16 км2. Диңгеҙ кимәленән 249 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99192 һәм автомобиль коды — GTH.
Томаш (Кихть ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ольхуш
Ольхуш (Вольхуш) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кушва йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Иванцовка
Иванцовка — Рәсәйҙәге йылға, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 869 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Николаевка (Ҡырмыҫҡалы районы)
Николаевка (Николаевка) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 854 кеше. Почта индексы — 453026, ОКАТО коды — 80235840002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ичатка
Ичатка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Орловица йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Сыга (Пызепа ҡушылдығы)
Сыга — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пызеп йылғаһының һул ярына тамағынан 5,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Юрибейто-Яха
Юрибейто-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 130 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һыҙыҡса
Һыҙыҡса - тыныш билдәһе.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Минус билдәһе
Төркөм:Тыныш билдәләре Төркөм:Типографик билдәләр
Сылызь
Сылызь — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 442 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яней-Ты-Вис
Яней-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Воркут йылғаһының уң ярына тамағынан 149 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ике нөктә
Ике нөктә ҡуйылыу осраҡтары
* Баш һөйләме алда ҡулланылған хәбәр һөйләмдәрҙә ҡуйыла. * Шундай мөнәсәбәт һүҙе менән бәйләнеүсе асыҡлаусы һөйләмдәрҙә ҡуйыла.
Авдеев Михаил Васильевич
Авдеев Михаил Васильевич (28 сентябрь 1821 йыл, Ырымбур — 1 февраль 1876 йыл, Санкт-Петербург) — Рәсәй империяһы яҙыусыһы, әҙәби тәнҡитсе, публицист. Башҡортостан тәбиғәтен һәм башҡорттарҙың 19-сы быуат уртаһындағы көнкүрешен урыҫ әҙәбиәтендә тәүгеләрҙән булып һүрәтләүсе.
Биографияһы
Михаил Васильевич Авдеев 1821 йылдың 28 сентябрендә (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, 22 сентябрҙә) хәҙерге Ырымбур ҡалаһында тыуған, сығышы менән боронғо һәм бай казактар нәҫеленән. Тәүге белемде өйҙә, филоматтар эше буйынса һөргөнгә ебәрелгән Томаш Зан етәкселегендә ала. Өфө гимназияһында уҡый, артабан Петербург бәйләнеш юлдары инженерҙары институтын тамамлай.
Санкт-Петербург ҡалаһының Волков зыяратында «Литераторские мостки» биләмәһендә ерләнгән.
Ижады
Авдеев — Тургеневтың фекерҙәше һәм замандашы, ҙур билдәлелек яулаған. Матбуғатта беренсе тапҡыр 1838 йылда «Стальное кольцо» хикәйәһен баҫтыра.
Авдеевтың повесть һәм романдары «Современник» журналында баҫылып сыға. Бигерәк тә уның, төп геройы — һоҡландырғыс, тик эшлекһеҙ Печориндарға алмашҡа килгән яңы эшлекле кеше тибы булған, «Тамарин» (1852) һәм ирекле мөхәббәт мәсьәләһенә ҡараш белдереүсе «Подводный камень» (1860) романдары ҡыҙыҡһыныу уята. Авдеев романдарының ваҡиғалар урыны — алпауыттар тормошоноң күркәм тыныслығында һәм университет түңәрәктәрндә тәрбиәләнгән геройҙарының бөтмәҫ бәхәстәре менән дворяндар ояһы. Авдеев үҙенең романдарында эшлекле кеше образын һүрәтләй. Уның ҡатын-ҡыҙҙарҙы азат итеү идеялары ҡыҙыҡлы.
Шулай уҡ уның «Меж двух огней» (1868; айырым баҫма 1869) романын һәм уның мәҡәләләренән торған «Наше общество в героях и героинях литературы за 50 лет (1820—1870)» (1874, 1907) китабын билдәләргә кәрәк.
Көмбә
Көмбә (Кумбино) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 49 кеше. Почта индексы — 453560, ОКАТО коды — 80211820004.
Тарихы
Көмбә ауылы Тамьян-Ҡатай кантонының Усман улусына ҡарай. 1920 йылда ауылда 19 йортта 84 кеше йәшәгән.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (87 %).
Томск политехник университеты
ТПУ Рәсәйҙәге иң эре алдынғы уҡыу  үҙәктәренең  береһе булып тора, илдең  биш иң яҡшы техник университеттары иҫәбенә  инә. Халыҡ-ара танылыу алған, Association of European and Administrations Reserch Management (EARMA ), and Engineering Advanced Research for Engineering Conderence Schools of Education (CESAER), and education of Science and Technology Universities Research for Linking Consortium (CLUSTER), University Association European (EUA)халыҡ-ара ойошмаларының тулы хоҡуҡлы ағзаһы булып тора
5-100 Проектында — донъяның алдынғы фәнни-мәғариф үҙәктәре араһында төп Рәсәй университеттарының конкурентлығын күтәреү программаһында ҡатнашыусы
Император Николай Икенсенең Томск технология институты
1896 йылда Рәсәй империяһы Халыҡ мәғарифы министрлығы  тарафынан  «Император Николай II  Томск технология институтының»  кеүек нигеҙ һалына. 1896—1902 йылдарҙа университтың төп бинаһы  архитектор  Р. Р. Марфельд проекты буйынса төҙөлә.
Дәрестәр 1900 йылдың 9 октябрендә башлана, тәүге лекцияны (аналитик геометрия)  профессор В.Л. Некрасов уҡый. Институтты ойоштороуҙа, бигерәк тә уның химия бүлеген булдырыуҙа Д.И. Менделеев әүҙем ҡатнаша.
1917 йылда «Император Николай II Томск технология институты»   «Себер Томск технология институты»  тип үҙгәртелә.
1917 йылдан һуң институты
1925 йылда Себер технология институты итеп үҙгәртелә (СТИ). Ғәмәли физиканың фәнни-тикшеренеү институты ойошторола
1930 йылда СТИ түбәндәге институттарға  бүленә:
1934 йылда институттың тәүге дүрт институт Томск индустриаль институтҡа  берләштерелә. 1935 йылдың 5 мартында СССР Үҙәк башҡарма комитеты тарафынан уға С. М. Киров исеме бирелә.
1940 йылда институт Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены  менән бүләкләнә
1944 йылда Томск политехник институты тип үҙгәртелә.
1941—1946 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында ҡорал һәм танктар етештереү буйынса заводтарҙы ТПИ тамамлағандар етәкләй. Горбачев Тимофей Федорович (Себер технология институтын тамамлаған (ТПУ), 1928 й.). Камов Николай Ильич (Томск технология институтының механика факультетын тамамлаған (ТПУ), 1923 й.) 1940 йылға тиклем вертолеттар төҙөү буйынса  баш конструктор булған. Кожевин Владимир Григорьевич (Себер механика-машиналар төҙөү институтын тамамлаған (ТПУ), 1934 й.). Кузнецов Валерий Алексеевич (Томск индустриаль институтын тамамлаған (ТПУ), 1932 й.). Носов Григорий  Иванович (Томск технология институтын тамамлаған (ТПУ), 1930 й.) 1940 йылдан Магнитогорск металлургия комбинатын етәкләй.
1957 йылда ТПИ янында ядро физикаһының фәнни-тикшеренеү институты  асыла
1962 йылда факультет базаһында радиотехник  Радиоэлектроника һәм автоматик идара итеү системалары институты (ТИАСУРА) ойошторола.
Ядро реакторы, 1967 йылда институттың башлап ебәрҙе.
1967 йылда институттың ядро реакторы ебәрелә
Томск политехник институты 1971 йылда Октябрь Революцияһы орденына лайыҡ була
1981 йылда ТПИ составында «Кибернетика» уҡыу-ғилми комплексы ойошторола
1991 йылдың 18 октябрендә РСФСР Министрҙар советы  «Томск политехник институты Томск политехник университетына  үҙгәртеп ҡороу тураһында» 552 -се ҡарар   ҡабул итә.
2009 йылда ТПУ университет үҫтереү программаларын һайлап алыу буйынса ун ике  конкурс еңеүсеһе иҫәбенә инә, уларға ҡарата  «милли тикшеренеү университеты» категорияһы бирелә һәм 2009 йылда был категорияны алған берҙән-бер Томск вузы булып тора.
2013 йылдың июль айында университет «Алдынғы Рәсәй университеттары» статусын алыуға конкурс еңеүселәре исемлегенә инә. Рәсәй Федерацияһында бындай 17 вуз бар.
Томск политехник университетының айырым факультеттары, кафедралары һәм һөнәрҙәр  базаһында  төрлө ваҡытта  20-нән ашыу үҙ аллы юғары уҡыу йорттары  Мәскәү, Новосибирск, Омск, Томск, Кемерово, Красноярск, Иркутск, Кемерово, Барнаул, Чита, Хабаровскта һәм Рәсәйҙең башҡа  ҡалаларында асыла.
Атап әйткәндә, ике факультет базаһында (электрорадиоуправление радиотехник һәм факультеттар факультеты) 1962 йылда ижад ителә, «радиоэлектроника һәм электрон техника Институтында» (хәҙер — дәүләт университеты Томск радиоэлектроника һәм идара итеү системалары), ә Северский технологиялар институты МИФЬ НИЯУ 1959 йылда ойошторола нисек киске филиалы физика-техник факультетында Томск политехник институтының.
Юрга технология институты (филиалы)
Томск политехник университеты Кузбасс менән күптәнге хеҙмәттәшлек традициялары бар, ул төбәктең  төрлө тармаҡтарын юғары квалификациялы белгестәр менән тәьмин итә. Томск политехник университетының Юрга технология институты (филиалы) үҙгәртеп ҡороуҙар һөҙөмтәһендә ойошторола: уҡыу-консультация пункты (1957), механика-машиналар төҙөү факультеты (1987), Юргала ТПУ филиалы (1993), Томск политехник университетының Юрга технология институты (2003).
Томск политехник университетының Юрга технология институты төп маҡсаты Кузбасс машиналар төҙөү комплексын  квалификациялы кадрҙар әҙерләү тора.
Студенттарҙы уҡытыу 10 кафедрала бара, шуларҙың 8 сығарыусы кафедра.
Институтта 1500-ҙән ашыу студент көндөҙгө, көндөҙгө-ситтән тороп һәм ситтән тороп уҡыу формалары буйынса белем ала. Институтта 8  уҡыу-лаборатория корпусы, унда 70-тән ашыу лабораторияһы, заманса йыһазландырылған уҡыу техник саралар һәм ҡоролмалар бар.
Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек
Халыҡ- ара эшмәкәрлеге «Программы повышения конкурентоспособности ТПУ среди ведущих мировых научно-образовательных центров на 2013—2020 гг.» ғәмәлгә ашырыуға  бәйле рәүештә үҫештең  иң өҫтөнлөклө йүнәлешләренең береһе була. 2012 йылдан ТПУ-ла   CDIO концепцияһы тормошҡа ашырыла (Conceive, Design, Implement, Operate), ул инженер база белемен камиллаштырыуға йүнәлтелгән.
2014 йылдан CDIO стндарттарын һәм бакалавриаттың биш  программаһын  индерә:
2011—2014 йылдарҙа университеттың яҡынса 2000 хеҙмәткәре  сит илдәргә  квалификацияһын күтәреү, стажировка,  лекциялар  уҡыуға, фәнни эштәргә, конференциялар, симпозиумдар, күргәҙмәләргә сыға. Донъяның 50 иленән 460  сит ил  делегацияһы  университетҡа  килә.
Хәҙерге ваҡытта ТПУ-ның 35 илдә мәғариф һәм фәнни тикшеренеүҙәр өлкәһендә хеҙмәттәшлек итеү тураһында 200-ҙән ашыу  килешеү һәм контракттар бар. 2014 йылда 14 илдең юғары уҡыу йорттары  һәм ойошмалары менән  28 яңы килешеүҙәр төҙөлгән (Германия, Италия, Ҡаҙағстан, Франция, Вьетнам, Бразилия, Финляндия, Һиндостан, Дания, Израиль, Ҡытай, АҠШ, Бөйөк Британия, Тажикстан). Top-500 ингән университеттар менән 8  килешеү төҙөлгән
ТПУ менән ЦЕРН хеҙмәттәшлеге әүҙем үҫешә.
ПАй-Ты-Вис
ПАй-Ты-Вис — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Уң ПАй-Ёра йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Томашица
Томашица — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Кизьма йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Онеп
Онеп — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Анеп йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Күк балыҡ
Күк балыҡ, ялтырса, бәшкәләй, бәшкәләк, аҡ сабаҡ (Alburnus alburnus, Уклейка) — киң таралған карптар ғаиләһендәге балыҡ.
Ҡылыҡһырлама
Саҡ ҡына йәшкелт күгелйем. Ҡабырғалары менән ҡорһағы һарғылт аҡ. Түш йөҙгөстәре һарғылтыраҡ.Башҡа яғы буҙ төҫтә. Башы ослайған, ауыҙы өҫкә күтәрелгән, арт юл ҡанаты аҡ төҫтә. Ҡөйроғо бик йоҡа, үтә күренеп тора. Ҙурлығы 30 см-ғаса.
Йәшәү рәүеше
Ыуылдырығын май аҙаҡтарынан июль башынаса сәсә.
Файҙаланыу
thumb|right|250px
Кәсепселек (промысла) өсөн ҡулланылмай. Башҡа ваҡ балыҡтар булмағанда, эрерәк балыҡтарҙы ылыҡтырыу өсөн әҙерәк файҙаланалар.
Буҡтыкүл
Буҡтыкүл (Островко) — Рәсәй, Силәбе өлкәһенең Ҡыштым ҡала округы биләмәһендә урынлашҡан.
Географияһы
Буҡтыкүл Силәбе өлкәһенең 1957 йылда нурланыу фажиғәһе менән донъяға билдәле булған Ҡыштым ҡалаһынан саҡ ҡына төньяҡтараҡ, Дальняя дача шифахана ҡасабаһынан йыраҡ түгел, ҡарағай урманы эсендә урынлашҡан. Координаттары — N 55° 45.213' E 60° 34.521'
Тасуирламаһы
18-се быуатта, «Уралды буйһондороу» тип аталған тарихи осорҙа, сәнәғәтсе Никита Демидов Силәбе йылғалары буйында металлургия заводтары төҙөй. Техник ихтыяждарға һыу күп кәрәк була, шуға күрә йылғаларҙы ғына түгел, күлдәрҙе лә каналдар менән тоташтырып, быуаларға һыу ебәрәләр Түбәнге Ҡыштым быуаһында һыуҙы күтәреү өсөн Буҡтыкүл менән Выпущенное күле араһында ла яһалма ҡылымыҡ ҡаҙылған булған. Каналдың ҡалдығы хәҙер ҙур булмаған күлдә тәрән урыны булыуы менән билдәле.
1877 йылғы карталарҙа күл Буктыкуль атамаһы менән теркәлгән
Этимологияһы
Күлдең атамаһы башҡортса «буҡлы» һәм «күл» тигән һүҙҙәрҙән килеп сыҡҡан. Силәбе башҡорттары һөйләшендә ул -ты һүҙ яһаусы суффиксы менән барлыҡҡа килгән. Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә былай тип яҙа: ''Буктыкуль, озеро, территория города Кыштыма. В переводе с башкирского «навозное озеро», где букты — «навозный», кул — «озеро»''.
Әйткәндәй, Шувалов Н. И. күлдең 1877 йылғы карталарҙа күрһәтелгән боронғо атамаһын теркәп ҡалдырған, сөнки хәҙер күлде Островко тип атап йөрөтәләр. Был атамаһы уның көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә ҙур булмаған утрау булғанлығы арҡаһында бирелгән.
Аяҡ табаны
Табан (pes; Стопа́) — аяҡтың баҫа торған аҫ яғы
Кеше табаны
Табан кеше аяғының иң аҫҡы бүлеге булып тора. Аяҡтың ергә туранан-тура ҡағылышы булған өлөшө табан тип атала, табандың өҫкө яғын башҡорттар бәкәл яғы тип атай. Табандың быуындары һығылмалы һәм хәрәкәтсән. Табан һөйәк структураһы буйынса бәшәләй һөйәге алды, бәшәләй һөйәге һәм фалангаларға бүленә.
Кеше табаны функциялары
Табандың төп функциялары — тән ауырлығын күтәреү һәм тәндең арауыҡта хәрәкәтен тәьмин итеү
Кеше табаны менән бәйле мәҙәниәт һәм йолалар
Европа һәм Япония мәҙәниәтенә ярашлы, бинанан ситтә табандарҙы йәрәхәтләнеүҙән, нигеҙҙә, аяҡ кейеме менән һаҡлайҙар. Һаҡлау функцияһына эйә аяҡ кейемдәре: сандалый, туфли, ботинкалар һәм итектәр. Биналарҙа аяҡ кейеме кейеүҙең тәртибе төрлөсә. Европаның ҡайһы бер илдәрендә, Канадала һәм Яңы Зеландияла өйгә ингән ерҙә аяҡ кейемен сисәләр. Японияла бинаға ингән ерҙә аяҡ кейемен сисеү йолаһы шул тиклем киң таралған, хатта иҙән ҡапламын махсус рәүештә йомшаҡ яһайҙар.
Башҡорттар шулай уҡ өй эсендә аяҡ кейеме менән йөрөмәй, уны ишек алдында ҡалдырыу ҡабул ителгән. Ҡата, галуш эсенән кейелә торған ситек, тула ойоҡтар сиселмәй.
Ҡытайҙа X быуаттан алып XX быуат башына тиклем аяҡтарҙы бинтлау йолаһы булған. Ҡыҙҙарҙың аяҡ бармағын, башбармағынан башҡа, тотош һындырып, табанын туҡыма менән бәйләп, бәләкәй аяҡ кейемен кейеп йөрөтөргә мәжбүр иткәндәр. Бынан аяҡ табандары, йыш ҡына киләсәктә аталп йөрөү мөмкинлегенән мәхрүм итеп, деформацияланған.
Палхоту-Соим
Палхоту-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лар-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Агаронов Ашот Моисеевич
Агаронов Ашот Моисеевич (4 ноябрь 1895 йыл — 21 август 1962 йыл) — совет ғалим-табибы, акушер, гинеколог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1935—1945 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институтының кафедра мөдире. Медицина фәндәре докторы (1940), профессор (1935). Башҡорт АССР-ының (1945) һәм Әрмән ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1961).
Биографияһы
Ашот Моисеевич (Мовсесович) Агаронов 1895 йылдың 4 ноябрендә Рәсәй империяһына ҡараған Тифлис ҡалаһында тыуған.
1918 йылда Киев университетының медицина факультетын тамамлай. Үҙ теләге менән Ҡыҙыл армияға бара. Хәрби табип булып хеҙмәт итә.
Һуңынан Тбилиси университетының акушерлыҡ һәм гинекология кафедраһы ассистенты (1925—1929); өлкән ассистенты (1929—1933), доцент (1933—1935), Ереван медицина институтының акушерлыҡ һәм гинекология кафедраһы мөдире (1954—1962); профессор, Башҡорт дәүләт медицина институтының акушерлыҡ һәм гинекология кафедраһы мөдире (1935—1945); Одесса медицина институтының акушерлыҡ һәм гинекология кафедраһы мөдире (1945—1954) булып эшләй. 1954 йылдан — Ереван медицина институты кафедраһын етәкләй.
Әрмән ССР-ының Акушер-гинекологтар ғилми йәмғиәте рәйесе була.
Акушер-гинекологтарҙың Бразилияла үткән халыҡ-ара конгрессынан ҡайтып килгәндә авиакатастрофала һәләк була.
Фәнни эшмәкәрлеге
Агароновтың ғилми-педагогик эшмәкәрлеге 1925 йылда Тефлис университетында башлана.
Фәнни хеҙмәттәре акушерлыҡ һәм гинекологияла рентген диагностикаһы, эндокринология өлкәһендәге тикшеренеүҙәр, ҡатын-ҡыҙҙарҙың енес органы яман шешен асыҡлау һәм дауалау өлкәһенә ҡағыла, асфиксия менән яңы тыуған балаларҙы реанимациялау мәсьәләләре менән шөғөлләнә, «Е» һәм «К» витаминдарын акушерлыҡта файҙаланыуҙы һәм ролен өйрәнә.
100-ҙән ашыу фәнни баҫмалар авторы. Фәнни эштәре (68 эше баҫтырылған) акушерлыҡ һәм гинекологияла рентген диагностикаһын ҡулланыу мәсьәләләренә, гинекология эндокринологияһына һәм яман шеш проблемаларына арналған.
Бара (Аргут ҡушылдығы)
Бара  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Аргут йылғаһының уң ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сырчинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аренсхаузен
Аренсхаузен (Arenshausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1003 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,79 км2. Диңгеҙ кимәленән 202 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.
Юрибече-Яха
Юрибече-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Контрабаслы мажара
Контрабаслы роман — Антон Павлович Чеховтың хикәйәһе. 1886 йылда яҙылған, 1886 йылдың 7 июнендә «Осколки» журналының 23-сө һанында тәүге тапҡыр А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылған.
Баҫмалары
А. П. Чеховтың  хикәйәһе 1895 йылда яҙыла. 1886 йылда яҙыла, 1886 йылдың 7 июнендә тәүге тапҡыр  «Осколки» журналының 23 -сө һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫыла, яҙыусының А. Ф. Маркс нәшер иткән әҫәрҙәр йыйынтығына индерелә.
Тәнҡит
Үҙ алдына өйрәнгән яҙыусы С. Т. Семенов Л. Н. Толстойҙың хикәйәгә мөнәсәбәте тураһында яҙа: «Чехов хикәйәләренең Маркс баҫмаһында беренсе томы сыҡҡас, Лев Николаевич ҙур иғтибар менән уның юморына туҡтала. Ул, беҙҙең заманда Чехов — беренсе класлы юморист, ти... Тик ҡайһы  бер юморлы әҫәрҙәре генә, мәҫәлән, «Контрабаслы мажара» һәм  аңлайышһыҙ һымаҡ тойола.
Тәнҡитсе А. Л. Липовский хикәйә  тураһында түбәндәгене яҙа: «Һуңғы әҫәрҙәре буйынса Чеховты белгәндәргә  «Контрабаслы мажара» кеүек хикәйәләре мәғәнәһеҙ тойола һәм улар яҙған әйберҙәрендә «еңел көлкө» һәм «йә мауыҡтырғыс, йә уртаҡул көләмәс» өҫтөнлөк алған йәш Чехов ижадына хас.
Әҙәбиәт тарихсыһы С. А. Венгеров «Контрабаслы мажара»  хикәйәһен Чеховтың «көлкө һәм хатта туранан-тура шарж» беренсе планға сыҡҡан әҫәрҙәренә индерә, шуның арҡаһында психологик һәм тормош дөрөҫлөгө ситтә ҡала.
Яҙыусы И. А. Бунин түбәндәгене  билдәләй: «Әгәр ҙә ул (Чехов) «Аттың көтмәгәндә үлеме» йәки «Контрабаслы мажара» хикәйәләренән башҡа бер нимә яҙмаһа ла, шул саҡта ла урыҫ әҙбиәтендә иҫ китергес аҡыл ялтланы ла юғалды, тип әйтеп булыр ине, сөнки зиһене „бөтөн тамыр-һеңерҙәренән дә“  емелдәп торған фәҡәт аҡыллы кешеләрҙең генә, яҡшы мәғәнәһеҙлекте, яҡшы шаяртыуҙы уйлап сығарырға һәм уны әйтеп бирергә мөмкинлектәре бар».
Сюжеты
Был ваҡытта, йоҡомһорап киткән ҡыҙ уянып китә лә ҡалҡыуыстың батҡанын күрә. Ул ырғаҡ нимәгәлер кипсәлгән, тип уйлап, уны ысҡындырыу маҡсатында һыуға төшә. Ул ярға кире килһә, шулай уҡ әйбере урланғанлығын күрә. Ҡыҙ яланғас көйө китә алмай:«Үлгәнең һәйбәтерәк!»  тип, эңер төшкәнсе көтөргә, шунан Агафья әбейгә барырға һәм унан күлдәк алып килеүен үтенергә ҡарар итә. Ҡараңғы төшкәнсе ул күпер аҫтында йәшенеп торорға була. Шунда ул яланғас Смычковты осрата ла инде, ә тегенеһе  баштарааҡ эргәһенә йылға сиренаһы килгән, ахыры, тип уйлай.
Хис-тойғоло аңлашыуҙарҙан һуң, Смычков ҡыҙҙы контрабас футлярына йәшерергә һәм шулай дачаға илтергә  тәҡдим итә. Шул саҡта ул ҡараңғыла ике һынды күреп ҡала. Бурҙар тип уйлап, уларҙы ҡыуып китә.
Шул урында Смычковтың иптәштәре,  флейтасы Жучков менән кларнетсы Размахайкин, дачаға китеп барған була. Улар эсеп иҫергән Смычков контрабасы-ние менән футлярҙы ҡалдырып киткән, тип уйлайҙар ҙа күтәреп алып китәләр. Дачала бал алдынан һарай кәңәшсеһе Лакеич һәм  граф Шкаликов тышлыҡты асалар һәм кенәз ҡыҙын күрәләр. Смычков кире килһә, футлярҙы таба алмай. Ҡыҙҙың  тыны ҡыҫылып үлер тип ҡурҡҡанлыҡтан, ул төн уртаһына тиклем эҙләй, ләкин  таба алмағас, иртәнгә саҡлы тағы күпер аҫтына юллана.
Урындағы крәҫтиәндәр "төндәрен күпер эргәһендә сәсе еткән цилиндрлы кешене" бик оҙаҡ ваҡыт дауамында күрер булғандар.
Каменная (Ағиҙел ҡушылдығы)
Каменная  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Майский Сәхиб Нурлығаян улы
Майский Сәхиб Нурлығаян улы  (17 ғинуар 1901 йыл — 24 ғинуар 1943 йыл) — граждандар, совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы хәрби хеҙмәткәр, механизацияланған бригада командиры урынбаҫары, гвардия подполковнигы (1943. Советтар Союзы Геройы (1940).
Биографияһы
Сәхиб Нурлығаян улы Майский (Мәхүбғәлиев) 1901 йылдың 17 ғинуарында Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Бигәнәй ауылында тыуған.
1919 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла.
1943 йылдың 24 ғинуарында яуҙа алған яраларҙан хәҙерге Ростов өлкәһенең Багаевская станицаһында вафат була.
Батырлығы
«Советтар Союзы Геройы» исеме 1940 йылдың 7 апрелендә бирелә.
Пальник-Йоль (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Янъю
Янъю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сынь йылғаһының уң ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.