cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Селивёрстов Алексей Николаевич
Хоккей карьераһы
2009—2013 йылдарҙа — «Торос» (Нефтекама) командаһында физик әҙерлек буйынса тренер. «Торос» составында өлгәшкән уңыштары: 2013 йылдың 9 майынан 2017 йылға тиклем — «Салауат Юлаев» хоккей клубының физик әҙерлек буйынса тренеры.
Ҡыҫҡайылға
Ҡыҫҡайылға (Кискаелга) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сәрмәсән йылғаһының һул ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Өфөнән Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зәйнуллин Нәсифулла Ғиззәтулла улы
Нәсифулла Гиззәтулла улы Зәйнуллин (28.10.1931, БАССР, Илеш районы, Яңы Айыу ауылы — 18.12.1981, Әлмәт, Татарстан Республикаһы) — «Татспецстрой» тресының 48-се төҙөлөш-монтаж идаралығының иретеп йәбештереүсеһе, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
Биографияһы
1931 йылдың 28 октябрендә Башҡорт АССР-ы Илеш районы Яңы Айыу ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Тыуған ауылы мәктәбендә 7 класс тамамлаған. Ҡырыҫ һуғыш йылдарында тыуған колхозында өлкәндәргә ярҙам итә: ат көткән, ураҡ осоронда механизаторҙарға баҫыуға һыу ташыған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1949 йылда, һигеҙенсе синыфтан һуң, башлай, Центроспецстрой" тресының Туймазы махсус хеҙмәттәр идаралығына иретеп йәбештереүсе өйрәнсеге булып урынлаша. Әрмелә хеҙмәт иткәндән һуң, элекке урынына профессиональ иретеп йәбештереүсе булып ҡайта.
1966—1970 йылдарҙа Н. Ғ. Зәйнуллин 6 рационализаторлыҡ тәҡдиме бирә, уларҙы производствоға индереү 157 мең һумлыҡ экономия биргән. Бына Зәйнуллиндың 1960-сы йылдарҙағы производство характеристикаһынан бер яҙыу: «Иретеп йәбештереүсе Малахов менән бергә Кама һыу үткәргес ҡоролмаһында торба үткәргестәренең түбә тоташтырмаларын иретеп йәбештереүҙең яңы ысулын тәҡдим итә. Зәйнуллин тәҡдиме арҡаһында ҡоҙоҡ төҙөү һәм өс ҡорос келә монтажлау задвижка кәрәк булмай».
Үҙенең эш тәжрибәһен йәштәргә ҙур оҫталыҡ менән өйрәтә, 40 юғары квалификациялы иретеп йәбештереүсе әҙерләй. Көнсығыш Сулеевский, Ново-Елховский һәм Абдрахман нефть майҙандарын төҙөкләндереүҙә әүҙем ҡатнаша.
СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 30 март Указы менән бишйыллыҡ план-заданиеларын үтәүҙә юғары техник-иҡтисади күрһәткестәре ҡаҙанғаны өсөн Зәйнуллин Нәсифулла Ғиззәтулла улына, Ленин ордены һәм һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1972 йылдан прораб, 1973 йылдан — «Татспецстрой» тресының 48-се махсуслаштырылған идаралығы начальнигы урынбаҫары.
Әлмәт ҡалаһында йәшәй. 1981 йылдың 18 декабрендә вафат булды.
Турай
Турай — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Менделеевск районы ауылы. Турай ауыл биләмәһе составына керә һәм уның үҙәге булып тора.
География
Ауыл Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан 1,5 км алыҫлыҡта, Менделеевск ҡалаһынан көнсығыштараҡ 19 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Турай — байлар ырыуы башҡорттарының ауылы. 1664 йылдан билдәле. Ырымбур губернаһы Байлар улусының Турай түбәһенә, 1805 йылдан Вятка губернаһы Алабуға өйәҙе Байлар улусының Турай түбәһенә ҡарай. 11-се башҡорт кантоны составында була. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Салағош улусы составына керә.
ХХ быуат башында ауылда мәсет һәм мәктәп теркәлгән. 1913 йылдан земство мәктәбе эшләй.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1921 йылдан —Алабуға кантоны, 1928 йылдан — Саллы кантоны составында була. 1930 йылдан — Бөндөж районы, 1931 йылдан — Алабуға районы, 1935 йылдан — Бөндөж районы, 1963 йылдан — Алабуға районы, 1985 йылдан — Менделевск районы составында була.
Халҡы
1816 йылда ауылда ир енесле 161 йән башҡорт; 1834 йылда — 246  йән башҡорт; 1850 йылда — 346 йән башҡорт йәшәй.
Череми (ҡала)
Череми —көнсығыш Грузияла урта быуат ҡалаһы, тарихи Эрети, хәҙер Череми ауылы (Гурджаани муниципалитеты)
Ҡалаға V быуатта батша Вахтанг Горгасали нигеҙ һала (ул шулай уҡ Череми епископлығына нигеҙ һала). "Вахтанг Горгасали тормошо" йылъяҙмаһында уның турала былай тип әйтелә: "...үҙе үк төҙөгән ике сиркәү араһында ҡала төҙөй... һәм бер епископты ултырта". Ошо ваҡыттан Кахетияла Череми епархияһы барлыҡҡа килә. Шул уҡ йылъяҙмала Вахтанг үҙенең өлкән улына Некреси ҡалаһы менән бергә Череми ҡалаһын тапшыра тип әйтелә. 457 йылдар тирәһендә фарсы батшаһының армияһы Хорнабуджи, Череми һәм Велисцихе ҡалаларын  емерә, өҫтәүенә Череми был исемлектә ҡәлғә тип телгә алына. 1757 йылда  дағстанлылар Череми епархияһын да юҡ итәләр. 1777 йылда бөтә епархия Бодбе епархияһы составына инә. Мөһим археологик объект (Череми ҡалаһының археологик ҡомартҡылары) Черемила һәм уның тирә яғында табыла.
Ошонда уҡ үҙәктә диуар киҫәктәре күренә - был епископтың боронғо һарайы. Был һарайҙың төҙөлөшө Х быуатҡа ҡарай.
Әҙәбиәт
მუსხელიშვილი დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, გვ. 391, თბ., 1987 წელი.
Пенюх
Пенюх — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лух йылғаһының һул ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Камил инсан
Тарихы
Терминды Мансур әл-Хәлләж индергән, идеяны Ибн әл-Ғәрәби үҫештергән. Киң мәғәнәлә дини практика юлы менән иң юғары рухилыҡты тормошҡа ашырыуға өлгәшкән иманлы мөьмин.
Әл-инсан әл-камил доктринаһы— йәшәйеш проблемаһы менән бәйле онтологик проблема. Бары тик кешегә генә Аллаһ үҙенең бөтә исемдәрен асҡан. Аллаһтың бөтә сифаттарының иң юғары сағылышы һәм ысын әл-инсан әл-камил — Мөхәммәт Пәйғәмбәр. Әл-инсан әл-камил һәр кешелә сағыла ала, әммә быға суфый рухи практикаһы мөхитендә генә өлгәшергә мөмкин, тип һанай суфыйҙар.
Башҡорт телендә
Камил һүҙе башҡорт теленә ир-ат исеме лә булып инеп киткән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Камил исеме осрай.
Камил исеме ғәрәп теленән кәмселекһеҙ тигәнде аңлата, тип яҙған башҡорт тел белгесе, антропонимист, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәреТаңһылыу Күсимова.
Братислава
Братислава (Bratislava) 1919 йылға тиклем Пурешок йәки Проек (Prešporok, Prešporek), Прессбург (Pressburg), Пож (Pozsony), урта быуаттарҙа Истрополис  — Үҙәк Европалағы ҡала, Словакияның, 1541—1684 йылдарҙа — Венгрияның баш ҡалаһы. Ҡала халҡы яҡынса 460 мең кеше тәшкил итә, агломерацияла — яҡынса 700 мең кеше. Ҡаланың майҙаны — 368 квадрат километр.
Братислава менән Вена Европалағы бер-береһенә иң яҡын урынлашҡан баш ҡалалар (аралары 55 километр һәм бер-береһенә ниндәй транспорт менән булһа ла иң оҙағы бер сәғәттә барып етергә була). Братислава донъяла ике икенсе дәүләт — Австрия һәм Венгрия менән сиктәш берҙән-бер баш ҡала. Братиславаның Купчинская урамы күрше Австрияның Китзея ауылының Альте-Нордзюд-Ландесштрассе урамына, ә Вена юлы Австрияның Вольта коммунаһы аша үткән Прессбург-штрассеға күсә. 1936 йылға тиклем Братиславанан Венаға ҡала трамвайы йөрөгән.
Географияһы һәм климаты
Климаты — континенталь, уртаса йыллыҡ температура +10,5 °C, йыллыҡ уртаса яуым-төшөм — 565 мм. Ғинуарҙың уртаса температураһы — яҡынса −0,4 °C, ә июлдеке — 21,3 °C. Ҡышын һыуыҡ һәм епшек ҡарлы. Йәйгеһен йылы, йыш ҡына көслө елле.
Халҡы
2001 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса, словактар халыҡтың — 91,4, венгрҙар — 3,8, чехтар — 1,9, немецтар — 0,3, башҡалар 2,6 % тәшкил итә.
Католиктар — 56,7, атеистар — 29,3, лютерандар — 6, ҡалғандар 4,7 %.
Административ бүленеш
Административ бүленеш — 5 район (okres), 17 ҡала өлөшө (Mestská časť).
Транспорт
1848 йылдан ҡала уртаһында Братислава-Главная тимер юл вокзалы эшләй. Братислава-Петржалка вокзалы бар. Ҡаланан алты йүнәлештә тимер юлы сыға. Братиславаның Штефаника исемендәге Иванка аэропорты ҡаланан бер нисә саҡырымда урынлашҡан һәм 1951 йылдан алып эшләй. Аэропорт хужаһы — «OneTwo» консорциумы уны Веналағы Швехат аэропорты менән бер комплексҡа берләштереп, Братислава—Швехат—Вена тиҙ йөрөшлө тимер юлы һалырға ниәтләй. Дунай буйлап суднолар йөрөүен тәьмин итеү өсөн вокзалы булған йылға порты бар. Ҡаланың автомобиль юлы селтәренә 5 күпер, 3 йүнәлештәге юл инә. Ҡалала Млинские Нивы автовокзалы һәм автостанциялар бар.
Ҡыҙыҡлы факттар
Братислава һәм рус-словак дуҫлығы хөрмәтенә 1996 йылда Мәскәүҙә урам, метро станцияһы һәм мәктәпкә исем бирелә. Был ваҡиға ике таҡтаташта мәңгеләштерелә, уның беренсеһе ошо урамдағы йортҡа ҡуйылһа, икенсеһе метрополитен вестибюленә ҡуйыла.
Братислава урамы шулай уҡ Рязандә лә бар, ул хатта Мәскәүҙәге «аҙашынан» алдараҡ, ХХ быуат уртаһында барлыҡҡа килә. Күренештәр ярым емерек совет хәрби ҡалаһы Миловице (Чехия) территорияһында төшөрөлһә лә, Братислава билдәле америка фильмы «Евротур»ҙа ла иҫкә алына. Геройҙарҙың береһе ҡунаҡханала официантҡа ун цент биргәс, официант үҙенең етәксеһенә килеп, эштән китәсәге һәм ошо аҡсаға үҙ ҡунаҡханаһын асасағы тураһында белдерә.
Болансы
Болансы (Буланцы) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Аҡбаш ауыл биләмәһе составына инә.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (66 %) йәшәй.
Ҡураз
Ҡураз (Әтәс) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Менделеевск районы ауылы. Песәй ауыл биләмәһе составына керә һәм уның үҙәге булып тора.
Тарих
Ҡураз (Әтәс)— байлар ырыуы башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Байлар улусының Ҡалмаш түбәһенә, 1805 йылдан Вятка губернаһы Алабуға өйәҙе Байлар улусының Ҡалмаш түбәһенә ҡарай. 11-се башҡорт кантоны составында була. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Салағош улусы составына керә.
1840 йылда мәсет теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1921 йылдан —Алабуға кантоны, 1928 йылдан — Саллы кантоны составында була. 1930 йылдан — Бөндөж районы, 1931 йылдан — Алабуға районы, 1935 йылдан — Бөндөж районы, 1963 йылдан — Алабуға районы, 1985 йылдан — Менделевск районы составында була.
Халҡы
1795 йылда ауылда ир енесле 208 йән аҫаба башҡорт; 1816 йылда — 134 аҫаба башҡорт һәм 6 керҙәш башҡорт; 1834 йылда — 125 аҫаба башҡорт һәм 10 керҙәш башҡорт; 1850 йылда — 346 аҫаба башҡорт йәшәй. Керҙәштәр сығышы менән Йәнәй улусы Бәзәкәй түбәһенең аҫаба башҡорттарынан.
Аҙнабаев Хәйбулла Ҡөҙрәт улы
Аҙнабаев Хәйбулла Ҡөҙрәт улы (Азнабаев Хайбулла Кудратович; 1903—1944) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 58-се кавалерия полкының 1-се эскадроны ездовойы. , 1944 йылда 1-се гвардия кавдивизияһы штабында хеҙмәт итә. Гвардия ҡыҙылармеецы.
Биографияһы
Хәйбулла Ҡөҙрәт улы Аҙнабаев 1903 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Үҫәргән кантоны (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы Муйнаҡ ауыл Советы) Мәжит ауылында тыуған.
1941 йылдың декабрендә Ейәнсура районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкының 1-се эскадроны ездовойы була. 1944 йылда 1-се гвардия кавалерия дивизияһы штабында хеҙмәт итә. 1944 йылдың 18 авгусында һәләк була. Польшала Подкарпатское воеводствоһының Кросно ҡалаһы янында, Корчина ҡасабаһының төньяҡ-көнбайыш ситендә ерләнгән.
Хәтер
Аҙнабаев Хәйбулла Ҡөҙрәт улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Ейәнсура районы Мәжит ауылдында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Ислам ағымдары
Ислам ағымдары — исламда төп йүнәлештәрҙең береһе.
Ғалимдар боронғо грек һәм иран ғалимдарының хеҙмәттәрен ғәрәп теленә тәржемә итә, анализлай һәм был хеҙмәттәрҙе ислам күҙлегенән сығып аңлата башлаған дәүерҙә исламда төрлө ағымдар барлыҡҡа килә, ағымдарға бүленеү Омейядтар заманында башлана һәм Ғәббәсиҙәр заманында дауам итә
Ислам дөйөм дини нигеҙҙә кешеләрҙе берләштереүгә ҡарамаҫтан, мосолман илдәрендә этноконфессиональ ҡаршылыҡтар юҡҡа сыҡмай. Был хәл мосолман диненең төрлө ағымдарында сағылыш таба. Ислам ағымдары (сөнниҙәр һәм шиғыйҙар) араһындағы айырма ғәмәлдә догматикаға ҡағылмай, ә хоҡуҡты ҡулланыу мәсьәләләренә ҡайтып ҡала. Ислам — барлыҡ мосолмандарҙың дине, әммә ислам ағымдары вәкилдәре араһында фекер айырымлыҡтары бар. Шулай уҡ юридик ҡарарҙар принциптарында, байрамдар характерында, сит милләт кешенә ҡарата мөнәсәбәттәрҙә тап килмәүҙәр байтаҡ.
Күпселек сығанаҡтарға ярашлы, мосолман донъяһының яҡынса 85 процентын сөнниҙәр, ҙур аҙсылыҡты (15 %) шиғыйҙар тәшкил итә. Шиғыйҙарға ислам секталары (ахмадиттар, алавиттар, друздар, ибадиттар, исмаилиттар һ. б.) ағзалары ҡарай.
Сөнниҙәр
Сөнниҙәр, Әһле әс-сүннә үә-л-жәмә‘ә (أهل السنة ‘әһле әс-сүннә) — исламдағы төп һәм иң киң таралған йүнәлеш. Сөнниҙәр тәүге дүрт Хаҡ хәлифәне — Әбү Бәкерҙең, Ғүмәр ибн әл-Хаттабтың, Усман ибн Әффандың һәм Али ибн Әбү Талибтың Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең хоҡуҡи вариҫтары булыуын, шулай уҡ Ҡөрьән менән бер рәттән Мөхәммәт Пәйғәмбар тураһындағы күп һанлы хәҙистәрҙе (сөнни) таный (улар өсөн ике иң абруйлы сығанаҡ — Әль-Бохари и Мөслим ибн әл-Хәжәждең Хәҙистәр йыйынтыҡтары). Сөнниҙәр Изге китаптарҙа билдәләнгән ислам ҡиммәттәренә бирелгәнлек принциптары буйынса йәшәй һәм мөһим булған мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә мосолман өммәтенең етәксе ролен таный..
Суфыйсылыҡ
Суфыйсылыҡ (صوفية) (сулук, тазкиятун-нафс) — исламдағы йүнәлеш, йөрәкте Аллаһтан — Аллаһтың барлығын һәм берлеген таныу юлынан барып, башҡа барса нәмәнән азат булыу тәғлимәтенә таянып йәшәүсе мосолмандарҙы берләштерә. Суфыйсылыҡ һәр кешенең Аллаһ менән бәйләнешкә инеүенә таяна, әммә ғәмәлдә боронғо мөғәллимдәренән рухи күсәгилешлеккә эйә булған юлбашсылар етәкселегендәге ойошмалар (тәриҡәт, ордендар) булыуын күҙҙә тота. Байтаҡ ҡына илдәрҙә суфыйсылыҡ киң таралған, ләкин башҡа илдәрҙә һәм даирәләрҙә уға ҡарата мөнәсәбәт икенсе төрлө булыуы ла ихтимал. Был йүнәлешкә ҡаршылар суфыйсылыҡ исламды христиан һәм индуист йолалары менән боҙа, тип иҫәпләй. Суфыйсылыҡ хәрәкәтенә ҡаршылар, улар (суфыйҙар), вафат булған уҡытыусыларын хөрмәт итеп, уларҙың ҡәберҙәрендә доғалар уҡый, уларға кәшәнәләр ҡора, бының менән үҙҙәрен исламға ҡаршы ҡуя, тип иҫәпләй.
Шуға ҡарамаҫтан мосолмандарҙың байтағы үҙҙәрен суфый тип таный. Суфыйсылыҡ тәриҡәте һәм йолалары бер-береһенән һиҙелерлек рәүештә айырылыуы ихтимал.
Сәләфиҙәр
Сәләфиҙәр (سلف — «ата-бабалар») — исламдағы йүнәлеш, ул ислам дине тарихының төрлө осорҙарында боронғо иманлы (ас-сәләфтәр ас-салихун; السلف الصالحون), Хаҡ юлдан барған ата-бабаларҙың йәшәү рәүешен өлгө итеп алырға, һуңғы осорҙа исламға индерелгән яңылыҡтарҙы бидғәт тип танырға һәм уларҙан баш тартырға өндәй.
Атап әйткәндә, Ибн Тәймиә, «ваһһабиттар», «Мосолман туғандар» ассоциацияһы идеологияһы сәләфиҙәргә индерелә. Көнбайыш әҙәбиәтендә сәләфмҙәрҙе ҡылыҡһырлау өсөн «традиционализм», «фундаментализм», «яңырыу» кеүек терминдар ҡулланыла.
XVIII быуатта хәҙерге Cәғүд Ғәрәбстаны территорияһында ваһһабизм тип аталған дини-сәйәси хәрәкәт барлыҡҡа килә. Атамаһы Ибн Тәймиә (1263—1328) юлын һайлаған һәм сәләфиҙәр хәрәкәтен башлаған Абд Мөхәммәт ибн-әл-Ваһһаб әт-Тамими (1703—1792) исеменән алынған.
Ҡайһы бер этнографтар күҙлегенән ҡарағанда, ваһһабиттар — сағыштырмаса яңы ағым, социаль-иҡтисади һәм сәйәси шарттар киҫкенләшеү сәбәпле, бәҙәүиҙәрҙең бер өлөшө, шулай уҡ ҡалала йәшәүселәрҙең һәм байҙарҙың байлыҡҡа күмелеп йәшәүенә ҡаршы сыҡҡан бер төркөм дин әһелдәренең дини хәрәкәте. Был хәрәкәтте аҙаҡ Сәғүд Ғәрәбстанына нигеҙ һалған һәм уның тәүге короле булған принц Әбдел-Ғәзиз ибн Сәғүд (1932—1953) хуплай.
Шиғыйҙар
Шиғыйҙар (شيعة шӣ‘а — эйәреүсе, партия) — Исламдың ҙурлығы буйынса икенсе урында торған йүнәлеше. Мөхәммәт Пәйғәмбәр үлгәндән һуң бер төркөм мосолмандар өммәттә власта тик пәйғәмбәр вариҫтары (Мөхәммәттең ҡыҙы Фатиманың һәм Алиҙың, уның ике туған ағаһының балалары) торорға тейеш тип иҫәпләй. Шиғыйҙар фекеренсә, Хаҡ Тәғәлә имаматҡа (өммөткә юғарғы етәкселек институты) хоҡуҡты Али нәҫеленә йөкмәткән. Тәүҙә был төркөм тик сәйәси партия ғына була, аҙағыраҡ, алтынсы имам Джафаре ас-Садыҡ заманында исламда үҙаллы дини-хоҡуҡи ағымға әйләнә.
Рәсәйҙә ислам ағымдары
Джәфәри мәҙһәбенә ҡараған шиғыйҙар Рәсәй әзербайжандарының өстән ике өлөшөн (Рәсәй мосолмандарының яҡынса 3 проценты) тәшкил итә. Шулай уҡ был мәҙһәбкә татарҙарҙың бер өлөшө һәм лезгиндарҙың ҙур булмаған төркөмө ҡарай.
Ибраһим (Силәбе өлкәһе)
Ибраһим (Ибрагимова) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Ҡояш ауыл биләмәһе составына керә.
Тарих
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.
Халҡы
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (86 %) йәшәй.
Тәьүил
Тәьүил (تأويل сығанаҡҡа, башланғысҡа ҡайтыу) — Ҡөрьәндең йәки сөннәттең һүҙмә-һүҙ мәғәнәһен ниндәй ҙә булһа нигеҙле сәбәп буйынса метафорик мәғәнәгә эйә итеү ысулы.
Тарихы
Тәьүил термины Ҡөрьәндән алынған. Һигеҙ осраҡта ул, комментаторҙар фекеренсә, «төш юрау» тигәнде аңлата (тәғбир әр-руғйә, 12-се сүрә), ә ҡалған туғыҙ осраҡта — «сығанаҡ», «эҙемтә» (ғәҡибә) тигән мәғәнә һалынған. Тәьүилгә тәфсир төшөнсәһе ҡаршы ҡуйыла. Тәүҙә тәьүил һәм тәфсир төшөнсәләре бер мәғәнәгә эйә булғандыр, әммә ваҡыт үтеү менән был ике төшөнсә ҡапма-ҡаршы ҡуйыла башлаған. Һәр хәлдә, был термин әл-Бәйдәүи (ваф. 1286 йылда) һәм Ҡөрьәнде шәрехләгән башҡа мөфәссирҙәрҙә осрай.
Ческе-Будеёвице (район)
Ческе-Будеевице районы (Okres České Budějovice) — Чехияның Көньяҡ Чехия крайындағы 7 райондарының береһе. Административ үҙәге булған Ческе-Будеевице ҡалаһы тора. Райондың майҙаны 1638,30 майҙаны квадрат километр тәшкил итә, халыҡ һаны — 187 881 кеше (халыҡ тығыҙлығы — 1 квадрат километрға 114,68 кеше тәшкил итә). Ческе-Будеевице районы 109 тораҡ пункттарынан, шул иҫәптән 9 ҡаланан тора.
Ҡалалар
Ческе-Будеевице районы составына Боровани — Глубока-надо-Влтавоу — Злив — Лишов — Нове-Гради — Рудольфов — Тин-над-Влтавоу — Тргове-Свини — Ческ-Будеевица ҡалалары инә.
Бәләкәй ауылдар
Дольний-Буковско — Леденице — Шеветин.
Мәҙәниәт һәйкәлдәре
Иң күп ҡаралған мәҙәниәт һәйкәлдәре Ческе-Будеевице районы биләмәһендә түбәндәгесә урынлашҡан:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Бирмингем университеты
Бирмингем университеты (ингл.   University of Birmingham, Universitas Birminghamiensis) — Бойок Британияла һәм донъяла иң эре һәм абруйлы университеттарҙың береһе. Англияның Бирмингем ҡалаһының үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. Элиталы «Рассел» төркөмө составына инә, шулай уҡ Бөйөк Британияның « ҡыҙыл кирбесле университеттары» араһындағы иң боронғо һәм төп университеттарҙың береһе.
Студенттар һаны 30 мең кешенән артыҡ, ә баш кампусы 330 гектар майҙанда тора, шул арҡала Бирмингем университеты үҙәк Англиялағы иң эре уҡыу йорто булып тора.
Бирмингем университеты абитуриенттар рейтингында 2007 йыл мәғлүмәттәре буйынса, 4-се урында тора, унда бер инеү урынына 9 кеше тура килә, шул уҡ ваҡытта Бөйөк Британия юғары уҡыу йорттарына бюджеттан аҡса бүленмәй. Университет Бөйөк Британияның һәм донъяның ТОП-100 иҫәбендәге тәүге тиҫтәгә инә.
Күренекле уҡытыусылар һәм тамамлаусылар
Бирмингем университетын тамамлаусыларҙың 8-еНобель премияһы лауреаттары һәм 2-һе Бөйөк Британияның премьер-министры. '''Ф. Астон''' — инглиз физигы, Лондон король йәмғиәте ағзаһы (1921), химия буйынса Нобель премияһы лауреаты (1922 йыл). 1919 йылда ул масс-спектрометр төҙөй һәм уның ярҙамында Астон 213 химик элементтарҙың 213 тотороҡло изотобын асҡан, атом йәҙрәләренең бәйләнешен ҡылыҡһырлаусы беренсе төргәк коэффициентының ҡыялығын төҙөй. Сэр Уолтер Хоуорс — инглиз химигы-органик һәм биохимик, Лондон король йәмғиәте ағзаһы (1928), 1937 йылда аскорбин кислотаһы (витамин С) синтезлау өсөн химия буйынса Нобель премияһы лауреаты. Икенсе бөтә донъя һуғышында атом ҡоралы уйлап сығарыу эштәре менән шөғөлләнгән. Лорд Роберт Сесил — Бирмингем университеты ректоры (1918—1944), Нобель тыныслыҡ премияһы лауреаты (1937 йыл). Сэр Питер Медавар — инглиз биологы, физиология һәм медицина буйынса Нобель премияһы лауреаты (1960 йыл) организмды ҡартайыуҙан һаҡлау һәм организмға туҡыма өҫтәп ултыртыу өҫтөндә эшләй. Лондон король йәмғиәте ағзаһы (1949) '''М. Уилкинсон — биофизик, физиология һәм медицина буйынса Нобель премияһы (1962 йыл) лауреаты, нуклеин кислоталарҙың молекуляр структураһын һәм уларҙың тере материяға мәғлүмәт тапшырыу өсөн әһәмиәтен" асҡан өсөн. Д. Вейн — британия фармакологы, физиология һәм медицина буйынса Нобель премияһы (1982 йыл), аспириндың фармакологик үҙсәнлектәрен өйрәнеү өсөн. П. Нерс — британия биохимигы . физиология һәм медицина өлкәһендә Нобель премияһы (2001 йыл), күҙәнәк циклын эукариот циклин һәм циклинға бойондороҡло киназдар менән юлға һалыуҙы асыу өсөн. Король йәмғиәте Президенты. Рокфеллер университеты Президенты. Баллок Питер''' — Нобель тыныслыҡ премияһы лауреаты (2007 йыл) тупраҡ һәм климатты глобаль үҙгәреүҙән һаҡлау өлкәһендәге хеҙмәте өсөн 2007 йыл.
Э Иден, Бөйөк Британияның сит ил эштәре министры (1935—1938, 1940—1945), Бөйөк Британияның 64-се Премьер-министры (1955—1957), Бирмингем университеты ректоры вазифаһын биләгән (1945—1973).
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Вере ҡәлғәһе
Вере ҡәлғәһе Шида-Картли төбәге Гори муниципалитетында урынлашҡан. Ҡәлғә стратегик яҡтан уңайлы урынлашҡан. Бынан үҙәндәр күренә.
Тарихы
Бина  IX-X быуаттарға ҡарай. Ҡәлғә һәм уның тирә яғы Тбилиси әмирлеге составында була һәм Атени ҡәлғәһе менән берлектә Картлиҙың берләшеүе өсөн көрәштә ҡатнаша. XI быуаттан XVI быуат уртаһына тиклем Вере ҡәлғәһе Грузияның Батша Йорто ҡарамағында була. 1554 йылдың йәйендә шаһ Тамаз  ҡәлғәне баҫып ала һәм Афинаға юл аса. XVII-XVIII быуаттарҙа ҡәлғә Нодар Цицишвили ҡулына күсә, батша Ростомға ҡаршы баш күтәреүсе Картлиҙың командиры ҡәлғәлә нығына. Король ҡәлғәне ҡамай. Ихтилал Цицишвилиға ҡасырға ярҙам итә. Король Ростом Вере ҡәлғәһен яулай һәм уны емерә.
Архитектураһы
Ҡәлғәне һуйырташтан төҙөп оҙонайтырға планлаштыралар (көнсығышта киңлегенең оҙонлоғо 14,8 м һәм и 6 м көнбайышта). Бина зыян күргән - 4-5 метрлыҡ диуарҙары битләүҙәрҙә һаҡланған. "Көнбайыш" башняһы планында дөрөҫ булмаған эллиптик формала. Түбәнге ҡаты оҙон келәттән тора, ул ҡәлғә ихатаһы менән ҙур аркалы ишек менән тоташҡан. Ихатала ҡойманың көньяҡ яғында ҙур һыу ятҡылығы урынлашҡан. .
Калиновка (Арғаяш районы)
Калиновка (Калиновка) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Ҡолой ауыл биләмәһе составына инә.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (57 %) йәшәй.
Печуга (Лух ҡушылдығы)
Печуга  — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лух йылғаһының уң ярына тамағынан 195 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әбделғәзизов Лотфулла Кәлимулла улы
Әбделғәзизов Лотфулла Кәлимулла улы (12 июнь 1866 йыл — 30 октябрь 1913 йыл) — уҡытыусы-мәғрифәтсе. 1895—1902 йылдарҙа хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Белорет районы Сермән ауылындағы урыҫ-башҡорт училищеһы мөдире. Тырышлыҡ өсөн көмөш миҙалы менән бүләкләнеүсе (1900). Силәбе өлкәһе Троицк ҡалаһының почётлы гражданы (1906).
Биографияһы
Лотфулла Кәлимулла улы Әбделғәзизов 1866 йылдың 12 июнендә Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе (хәҙерге Ырымбур өлкәһе ) Һарыҡташ ауылында хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. 1886 йылда Ырымбур татар уҡытыусылары мәктәбен тамамлай, рус теле уҡытыусыһы танытмаһын ала. Ырымбур уҡыу округы инспекторы В. В. Катаринскийҙың тәҡдиме буйынса, Мәтәл башланғыс рус-башҡорт мәктәбенә эшкә тәғәйенләнә.
К. Д. Ушинский, Н. А. Корф, Ф. И. Буслаев, Ҡәйүм Насыри кеүек оло педагогтарҙың хеҙмәттәрен өйрәнә, В. В. Катаринский, А. Г. Бессонов, И. А. Алтынсариндан кәңәштәр ала, рус-инородецтар мәктәптәренең алдынғы уҡытыусылары менән күп яҡлы бәйләнеш тота. Эшендә яңы алым һәм ысулдарҙы ҡыйыу ҡуллана, рус теле һәм уҡыу дәрестәре өсөн күргәҙмә әсбаптар яһай. Дәрестә күргәҙмә материалдар нигеҙендә тура (натураль) алымды оҫта файҙалана. Тәү башлап рус грамотаһына өйрәтеүҙә өн анализы һәм синтезын төп эш алымы итеп һайлай, уны сағыштырыу, тәржемә итеү ысулдары менән байыта. Уларҙы ижади ҡулланыу, балаларҙың туған теле үҙенсәлектәрен иҫәпкә алыу Мәтәл мәктәбендә ике-өс йыл эсендә рус теле уҡытыуҙың сифатын яҡшыртырға мөмкинлек бирә. Дини-схоластик ҡараштар һәм ҡәҙимселек ҡараңғылығы хөкөм һөргән заманда уҡытыу-тәрбиә эшендә яңы ысул һәм алымдарҙы файҙаланыу, уларҙы әүҙем пропагандалау Лотфулла Әбделғәзизовтың алдынғы ҡарашлы педагог булыуын асыҡ күрһәтә.
1892—1893 йылдарҙа, Л. К. Әбделғәзизов Ырымбурҙа йәйге каникул ваҡытында баҡсасылыҡ һәм ҡортсолоҡ нигеҙҙәрен өйрәнеү өсөн ҡыҫҡа ваҡытлы курстарҙа була. Ул уҡыусы балалар менән Мәтәлдә, Аҡкөсөктә мәктәп баҡсаһы булдыра, унда емеш-еләк, йәшелсә үҫтерә, умартасылыҡ менән шөғөлләнә, ауыл халҡына лекциялар уҡый, был эштәрҙең әһәмиәтен аңлата.
1895 йылдың 1 авгусында Л. К. Әбделғәзизов Ырымбур уҡыу округының Аҡкөсөк (Сермән) башланғыс рус-башҡорт мәктәбенә директор һәм рус теле уҡытыусыһы итеп ебәрелә. Бында ете йыл эшләй, уҡытыу ысулдарын һәм алымдарын камиллаштыра, халыҡ араһында мәҙәни-ағартыу эштәре алып бара. Мөғәллим ауыл кешеләрен йәшелсә, емеш-еләк үҫтерергә өйрәтә.
Сперанский (Өфө районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Әбделғәзизов Лотфулла Кәлимулла улы
Биографияһы
1902 йылдың 1 авгусында Л. К. Әбделғәзизов Троицк ҡалаһының ике синыфлы рус-татар мәктәбенә директор итеп тәғәйенләнә. Бында ул башҡорт, татар балаларына рус телен уҡытыу ысул һәм алымдарын камиллаштырыу мәсьәләләрен хәл итеү өҫтөндә эшләүен дауам итә, төрлө темаларға дәрес пландары, методик ҡулланмалар яҙа. «Рәсүлиә» мәҙрәсәһе шәкерттәренең һорауын үтәп, ул үҙе уҡытҡан һәм директор булған мәктәптә рус телен өйрәнеүселәр түңәрәге, шәхси дәрестәр һәм консультациялар ойоштора.
Л. К. Әбделғәзизов 1900 йылда Аҡкөсөк рус-башҡорт мәктәбе эшен яҡшы ойошторғаны өсөн «За усердие» миҙалы менән бүләкләнә, 1906 йылда уға Троицк ҡалаһының шәхсән хөрмәтле гражданы тигән маҡтаулы исем бирелә. 1912 йылдың ноябрендә уның педагогик эшмәкәрлегенә 25 йыл тулыу юбилейы киң билдәләп үтелә, Ырымбур ваҡытлы матбуғаты биттәрендә ҡыҫҡа хәбәрҙәр баҫылып сыға, ҡотлау телеграммалары ебәрелә.
Талантлы педагог Л. К. Әбделғәзизов үпкә туберкулезы менән ауырып, 1913 йылдың 30 октябрендә вафат була. 31 октябрҙә, уны ерләгән көндө, Троицк мәктәптәрендә уҡытыу туҡтатыла, барлыҡ ҡала халҡы, уҡытыусылар, шәкерттәр уны һуңғы юлға оҙата.
Сыртланов Хафиз Вәли улы
Биографияһы
Хафиз Вәли улы Сыртланов 1902 йылдың 14 майында хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы Сыртлан ауылында тыуа.
Динамо (Ческе-Будеёвице футбол клубы)
«Динамо» Ческа-Будеевице футбол клубы— чех футбол клубы, Ческе-Будеевице ҡалаһының илдәге Милли футбол лигаһында сығыш яһаусы клубы.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Полоний
Полоний (, Po) — Менделеевтың периодик таблицаһының 6-сы осор, 16-сы төркөм элементы. Тәртип номеры — 84. Халькогендар төркөмөнә ҡарай. Нормаль шарттарҙа йомшаҡ радиоактив металл, көмөшһыу-аҡ төҫтә.
Тарихы һәм атаманың килеп сығышы
Элемент 1898 йылда Пьер Кюри һәм Мария Склодовская-Кюри тарафынан уран ыҫмалалы рудаһында асыла. Улар 18 июлдә Париж Фәндәр академияһы ултырышында докладта беренсе тапҡыр асыш тураһында хәбәр итәләр. Элемент Мария Склодовская-Кюриның тыуған яғы — Польша (лат. Polonia) хөрмәтенә исем ала
1902 йылда немец ғалимы Вильгельм Марквальд яңы элемент аса. Ул уны радиотеллур тип атай. Кюри, асыш тураһындағы яҙманы уҡып, был — улар тарафынан дүрт йыл элек асылған полоний элементы, тип хәбәр итә. Марквальд бындай баһа менән килешмәгән һәм уларҙың төрлө элементтар булыуын белдергән. Элементтар менән бер нисә эксперименттан һуң Марквальд үҙ хатаһын танырға мәжбүр була.
Полонийҙың 0,1 мг беренсе өлгөһө 1910 йылда алына.
Тәбиғәттә
Полоний радионуклидтары тәбиғи радиоактив рәт составына инә:
Шуға күрә полоний һәр саҡ торий һәм уран минералдарында була. Полонийҙың ер ҡабығындағы тотороҡло йөкмәткеһе — массаһы буйынса яҡынса 2 %.
Үҙенсәлектәре
Полоний — көмөшһыу-аҡ йомшаҡ радиоактив металл.
Металл полоний һауала тиҙ окислана. Полоний диоксиды (РоО2)x һәм полоний монооксиды РоО билдәле. Галогендар менән тетрагалогенидтар ойоштора. Кислоталар йоғонтоһонда Ро2+ катиондары барлыҡҡа килеп, алһыу төҫлө иретмә хасил була:
Полоний продукттарҙа
Полоний-210 аҙ ғына миҡдарҙа тәбиғәттә бар һәм тәмәкелә туплана, һөҙөмтәлә тәмәке тартыусыларҙың һаулығына зыян килтерә. Бүтән тәбиғи полоний изотоптары бик тиҙ тарҡала, шуға күрә тәмәкелә тупланып өлгөрә алмай. «Тәмәке етештереүселәр был элементты 40 йыл элек тапҡан, уны юҡҡа сығарырға ынтылыштар һөҙөмтә бирмәй», — тиелә 2008 йылда америка Стэнфорд университетының һәм Майо Рочестер клиникаһы тикшеренеүселәре яҙған мәҡәләлә.
Ағыулылығы
Полоний-210 артык ағыулы, радиотоксинлы һәм канцерогенлы, ярым тарҡалыу осоро 138 көн 9 сәғәт. Уның сағыштырма активлығы (166 ТБк/г) шул хәтле оло, хатта альфа-киҫәксә генә нурланһа ла, уға ҡул менән ҡағылырға ярамай, сөнки тире генә түгел, бәлки бөтә организм ағыуланыуы мөмкин: полоний тире аша шаҡтай еңел үтә. Ул аралыҡ булғанда ла ҡот осҡос хәүефле. Шуға күрә полоний-210 менән герметик бокста ғына эшләйҙәр.
Киәҙе
Киәҙе (Киязы) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сәрмәсән йылғаһының һул ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Өфөнән Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чочиани сиркәүе
Чочиани сиркәүе - ысын мәғәнәһендә милли әһәмиәттәге мәҙәниәт ҡомартҡыһы. Цалка муниципалитетының Чочиани ауылында урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге 151 метр тәшкил итә. Ҡомартҡы үҫешкән урта быуат осорона ҡарай.
Тарихы
Чочиани ауылының көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә Изге Георгий Победоносец сиркәүе тора. Уның тәҙрәләре көньяҡҡа һәм төньяҡҡа ҡарай. Сиркәүҙең ҡыйығы һүтеп алынған. Йорт ихатаһы төпкөлөндә ағастар үҫә. Инеү урынында ҡыҙыл буяу менән эшләнгән һүрәттәр һаҡланған. Ҡомартҡы Урта быуаттарға ҡарай.
Ҡомартҡыға 2006 йылдың 7 ноябрендә, Грузия президенты указына ярашлы дәүләт әһәмиәтендәге   күсемһеҙ мәҙәни ҡомартҡы  категорияһы бирелә.
Һылтанмалар
საყდარი
Һарғай (Ишембай районы)
Һарғай (Саргаево,) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл (ауыл исеме Рәүҙәк йылғаһының уң ҡушылдығы булған Һарғай гидронимынан алынған). 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 64 кеше. Маҡар ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453232, ОКАТО коды — 020260000670.
Тарихы
XIX быуат аҙағында башҡорт ауылы (Мөхәмәтшарип) барлыҡҡа килә, ул тәүге күскенселәр: Һарғай йәки Мөхәмәтшарип исемдәре менән атала. 1920 йылда 51 ихатала 253 кеше йәшәгән.
Хәҙерге осор
2021 йылда «Урындағы башланғыстарҙы яҡлау» программаһы сиктәрендә Ишембай районы Һарғай ауылындағы юл участкаһы төҙөкләндерелде. Ҡасандыр Һарғай ауылы бөтөп барған ауылдар исемлегендә булған. Һуңғы йылдарҙа урамдар төҙөкләндерелә, яңы йорттар ҡалҡа. Урындағы халыҡ әйтеүенсә, асфальт юл йәштәрҙе тыуған яҡҡа ҡайтарыу, бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә лә тос өлөш индерәсәк. Ауылда мәктәп юҡ, балалар Маҡар урта мәктәбендә интернатта ятып уҡыйҙар. Клуб бар, бер шәхси пилорама эшләй.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Пескантина
Пескантина (Pescantina) — Италия дәүләтенең Венеция өлкәһе Верона провинцияһында урынлашҡан коммунаһы.
Пескантина коммунаһының ҡурсалаусыһы — изге Лаврентий, уға арналған байрам коммунала һәр йылдың [10 август]]ында тантаналы рәүештә үткәрелә.
Тыңламаҫ
Тыңламаҫ — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы ауылы. Кәзәкей ауыл биләмәһе составына керә.
География
Ауыл Башҡортостан Республикаһы менән сик эргәһендә, ул Аҡтаныш ауылынан көнсығыштараҡ 9 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Тыңламаҫ ауылында йәшәүсе Ҡотломөхәмәт Ҡотлоғошовҡа Ҡазан ханы Ибраһим (1467—1489) тарафынан бирелгән ярлыҡ һаҡланған
1773—1775 йй. Крәҫтиәндәр һуғышы осоронда, ауыл халҡы Е. И. Пугачёв яғында әүҙем сығыш яһайҙар.
ХХ быуат башында ауылда мәсет, икмәк магазины, бакалея кибете теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составында була.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда мәктәп, мәҙәниәт йорто, мәсет бар.
Фазыл Искәндәр исемендәге Рус дәүләт драма театры
'''Ф. А. Искәндәр исемендәге Рус дәүләт драма театры  («РУСДРАМ»''')  — Сухум ҡалаһындағы драма театры (Абхазия республикаһы).
Тарихы
1981 йылда Сухум Рус дәүләт йәш тамашасылар театры булараҡ асыла. 1990 йылда Абхазия Республикаһының Рус драма театры итеп үҙгәртелә.
Грузин-абхаз низағы осоронда театр бинаһы ғына түгел, труппа ла юғалтыла. 2000 һәм 2007 йылдарҙа эшләгән ике театр студияһынан һуғыштан һуңғы быуын актёрҙары туплана: Джамбул Жордания, Михаил Герасименко, Ромео Курмазия, Артур Гургенянин, Дмитрий Щукин, Депелян Рубен Андрей Карпов, Денис Саратников, Спафопуло Серафим, Анна Гюрегян, Марина Скворцов, Наталья Папаскири, Анастасия Цыганова, Алина Пшеничная һәм Марина Сичинава.
2016 йылдың 24 майында театрҙа ойоштороу йәһәтенән һәм кадрҙар буйынса үҙгәрештәр кисерелә, сөнки театрҙың эш һөҙөмтәлелеген күтәрергә, уның яңы үҫеш этабына күсергә кәрәк була. «Рус дәүләт драма театры» дәүләт учреждениеһының яъы уставы ҡабул ителә, ә яңы булдырылған Генераль директор вазифаһына дәүләт эшмәкәре, дипломат, сәйәси фәндәр кандидаты Ираклий Хинтба тәғәйенләнә.
Театрҙа реформа әүҙем башлана. Генераль директор эшмәкәрлекте ҡырҡа әүҙемләштереү, уны даимилаштырыу, һаны йыл һайын премьералар һанын 4-5-кә еткереү, спектаклдәрҙең художество кимәлен күтәреү бурысы ҡуя. Ираклий Хинтба репертуарҙы тамырынан үҙгәрткән һәм художество сәйәсәте палитраһын киңәйткән хәлдә лә, театрҙың яҡшы традицияларын һаҡлауға баҫым яһай. Ребрендинг һөҙөмтәһендә яңы фирма стиле эшләнә һәм театрҙың ҡыҫҡартылған атамаһы — РУСДРАМ — индерелә. Рәсәйҙең ҙур театраль юғары уҡыу йорттары — ГИТИС һәм Щукин имесендәге Тетар институты, Вахтангов исемендәге, башҡа театрҙар менән бәйләнештәр яйға һалына. 2016—2017 йылдарҙа спектаклдәр ҡуйыуға Рәсәйҙән режиссёр-ҡуйыусылар саҡырыла. 2017 йылда штатлы һәм саҡырылған режиссёрҙар планлаштырылған биш премьераны ҡуя.
2016 йылдың 28 декабрендә Абхазия Мәҙәниәт министрлығы Русдрамды «Йыл үҫеше» тип билдәләй. «Театрҙың бындай тиҙ үҫешенең сәбәбе — етәкселектең аңлайышлы концепцияһы булыуы, репертуар сәйәсәтенең аныҡ формалаштырылыуы һәм һәр яңылыҡҡа һиҙгерлек һөҙөмтәһе», — ти мәҙәниәт министры Эльвира Арсалия.
2017 йылдың 6 мартында театрға бөйөк рус һәм абхаз яҙыусыһы Фазыл Искәндәр исеме бирелә.
Репертуары
Театрҙың яңыртылған репертуарында түбәндәге спектаклдәр бар :
Ж.-Б. Мольер, «Тартюф» (Мераб Читанава ҡуйыуында);
Эдуардо де Филиппо, «Рождество в доме Купьелло» (Андрей Тимошенко ҡуйыуында);
Антоний Погорельский, «Черная курица, или Подземные жители» әкиәте (Анастас Кичик (Рәсәй) ҡуйыуында);
Александр Володин, «Пять вечеров» (Антон Киселюса ҡуйыуында);
Кен Людвиг, «Примадонна» (Сергей Ефремов (Рәсәй);
Дмитрий Астарханцев, «Братец Кролик & Братец Лис» (Анастас Кичик);
Фазыл Искәндәр, «Широколобый» (Искәндәр Сакаев (Рәсәй);
Артур Миллер, «Все мои сыновья» (Антон Киселюс (Эстония);
Николай Гоголь, «Ревизор» (Тимошенко Андрей (Рәсәй);
Федор Достоевский, «Игрок» (Антон Киселюс (Эстония);
Рэй Куни, «Клинический случай» (Сергей Ефремов (Рәсәй);
Карло Гольдони, «Кьоджинские перепалки» (Александр Коручекова (Рәсәй).
Театр етәкселеге
Тетар коллективының художество етәксеһе булып М. Мархолиа, Г. Николаев, Д. Кортава, А. Кове, Н. Балаева эшләй.
Генераль директор урынбаҫары — Джопуа Денис.
Баш рәссам — Кацба Виталий.
Порзднянка
Порзднянка — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Добрица йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хлор
Хлор (от χλωρός — «йәшел») — химик элементтарҙың периодик системаһында 7-се төркөмдөң төп төркөмсәһе өсөнсө периодындағы химик элемент.
Атом массаһы 17. Cl (Chlorum) символы менән билдәләнә. Химик актив неметалл. Галогендар төркөмөнә инә (беренсе тапҡыр «галоген» һүҙен немец химигы Швейгер хлор өсөн ҡуллана («галоген» тоҙ барлыҡҡа килтереүсе тигәнде аңлата, һүңыраҡ был һүҙ хлор кергән VII төркөм элементтары өсөн ҡулланыла ).
Ябай матдә хлор (CAS-теркәү номеры: 7782-50-5) нормаль шарттарҙа һауанан ауырыраҡ йәшел-һары төҫтәге әсе еҫле ағыулы газ. Хлор молекулаһы ике атомлы (формулаһы Cl2).
Тәбиғәттә таралыуы
Хлор тәбиғәттә ҡушылмаларҙа ғына осрай. Ер ҡабығында ул масса буйынса 1,7 * 10−2%, вулкан тоҡомдарында — гранитта 2,4 *10−2%. Ион хәлендә хлор донъя океанында ла бар (1,93 %). Сотавында хлор булған 97 минерал булыуы билдәле.
Калиновский (Арғаяш районы)
Калиновский (Калиновский) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ҡасаба. Хоҙайбирҙе ауыл биләмәһе составына инә.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (44 %) йәшәй.
Халыҡ-ара рус советы
Халыҡ-ара рус советы (Международный русский совет) — Рәсәй-төркиә Халыҡ-ара фонды, Рәсәй ерле халыҡтарының үҙ-үҙен танытыу проблемаларын өйрәнә.
Миссия һәм бурыстар
Халыҡ-ара рус советы эшмәкәрлегенең төп маҡсаты милли үҙидентификацияға ярҙам итеү һәм милли мәҙәниәттәрҙе үҫтереү, Рәсәй территорияһында бөтә халыҡтарҙың ихтирамлы һәм гармониялы йәшәүе өсөн шарттар булдырыу. Халыҡ– ара рус советының бурыстары араһында милли проблемаларҙы белемде һәм аңлауҙы киңәйтеү һәм уларҙы хәл итеү юлдарын эҙләү, сепаратизмды иҫкәртеү, шулай уҡ этник билдә буйынса дискриминацияны иҫкәртеү.
Эшмәкәрлек
«Халыҡ-ара рус советы» тарихы 2012 Йылда Санкт-Петербург ҡалаһында башлана. Ғалимдар һәм йәмәғәт активистары араһынан селтәр төркөмө ағзалары Дискуссия клубы ойоштора, ул Халыҡ-ара рус советының элгәре була. 2020 йылда Коммерцияға ҡарамаған фонд Рәсми рәүештә Төркиәнең Истанбул ҡалаһында теркәлә. Халыҡ-Ара рус советы эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: Халыҡ-Ара рус советы тарафынан тормошҡа Ашырылған һәм планлаштырылған иң мөһим саралар: Үҙ эшмәкәрлегендә халыҡ-ара рус советы европа конституцион хоҡуҡтар һәм кеше хоҡуҡтары үҙәге, «Асыҡ йәмғиәт» фонды, «Мәҙәни күпер» халыҡ-ара үҙәге, Үҙәк Азия Тикшеренеүҙәре Институты, аҙсылыҡтарҙы һәм мәҙәни-ара мөнәсәбәттәрҙе өйрәнеү Буйынса Халыҡ-ара үҙәк, юғалыу ҡурҡынысы янаған телдәрҙе һаҡлау Йәмғиәте һәм башҡа ойошмалар менән партнерлыҡ мөнәсәбәттәрен һаҡлай ..
Ҡайынкүл (ауыл)
Ҡайынкүл (Каинкуль) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Һары ауыл биләмәһе составына керә.
Тарих
Тәүге тапҡыр 1795 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Ҡайынкүл ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Оло Ҡатай улусы составында була.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.
Халҡы
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (90 %) йәшәй.
Сыдыков Хәмиҙулла Ситдыҡ улы
Сыдыков Хәмиҙулла Ситдыҡ улы (Сыдыков Хамидула Сытдыкович 1903 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.
Биоргафияһы
Сыдыков Хәмиҙулла Ситдыҡ улы 1903 йылда хәҙерге Башҡортостандың Бүздәк районында тыуа. 1941 йылда Бүздәк район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкында комендант отделениеһының ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә.
Пордразделениеның 1945 йылдың 25 майындағы 11/н бойороғо менән комендант отделениеһы ҡылыссыһы гвардия сержанты Сыдыков Хәмиҙулла Ситдыҡ улы Бранденбург ҡалаһы өсөн һуғыштарҙа полк командирының күҙәтеү пунктын һаҡлау буйынса хеҙмәтте бик яҡшы алып барғаны өсөн «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Ла-Игера (Чили)
Ла-Игера  (La Higuera) — Чилилағы ҡасаба. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡасаба менән коммуна Эльки провинцияһына ҡарай. Ҡасаба халҡы — 1080 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 4158 км². Халыҡ һаны — 3721 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 0,89 кеше/км².
Географик урыны
Өлкәнең административ үҙәгенән 47 саҡрым (44 км) төньяҡта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
Административ бүленеш
Коммуна 9 райондан тора:
Бетт Дейвис
Бетт Дейвис  (Bette Davis, әйтелә Бетти Дейвис , тулы исеме  Рут Элизабет Дейвис, Ruth Elizabeth Davis; 5 апрель 1908 йыл — 6 октябрь 1989 йыл) — Америка актёры. 1999 йылда Америка кино институты Бетт Дейвисты Голливуд тарихына ингән бөйөк актёрҙар исемлегендә икенсе урынға ҡуйҙы. Донъя кинематография тарихында 11 «Оскарға» (1989) номинацияланған беренсе кеше.
Биографияһы
Масачусетс адвокаты ҡыҙы, ул бала саҡтан актёр булырға хыяллана. Танылыуға беренсе аҙымы уның Бродвейҙы яулау була. Деейвистың дебюты 1931 йылға тура килә. Киләһе йылда ул үҙенең беренсе ҙур ролен «Хоҙайҙы уйнаған кеше»(«Человек, который играл бога») картинаһында башҡарҙы. Артабанғы ике йылда уның репертуарында Голливуд өсөн ғәҙәти булған һәләкәтле арбаусы ҡатын-ҡыҙ ролдәре өҫтөнлөк ала.
Дейвистың актерлыҡ оҫталығының алға китеше, яңы кимәлгә күтерелеүе 1934 йылда Сомерсет Моэмдың «Бремя страстей человеческих» киноверсияһында төп роль башҡарыуында ныҡ һиҙелде. Бының һымаҡ психологик яҡтан ҡатмарлы ролде Голливуд актрисалары араһында бер кем дә уйнағаны булмай. Шулай ҙа актрисаның был эше иң уңышлы икәнлеге бөгөнгө көндә лә инҡар ителмәһә лә, ике студия араһындағы ярыш килеп сығыуы айҡанлы «Оскар» статуэткаһы икенсе актрисаға бирелә — Клодетт Колберға.
Бәхәстә студия еңеүсе булып танылһа ла, Дейвисҡа үҙенең иң шәп партияларын уйнарға ирек бирелә. ҘСЭ билдәләүенсә, был бер нәмәгә лә ҡарамаҫтан йәмәғәтселектең фекерен, әҙәп закондарын иҫәпкә алмай, үҙ маҡсатына ынтылған көслө, хакимлыҡ итергә яратыусан ҡатын- ҡыҙҙарҙы кәүҙәләндергән ролдәр ине. Шундайҙарҙан күп бәхәстәр тыуҙырған «Иезавели» (1939) картиналағы көньяҡ яҡ һылыуҡайы. Роль өсөн Дейвис икенсе «Оскар»ҙы ота. Ниндәйҙер кимәлдә был роль танылған актрисаға студиялар араһындағы килешеүҙәр арҡаһында «Унесенные ветром» картинаһында уйнай алмағаны өсөн бәләкәй генә йыуаныс та була. Ҡырҡынсы йылдарҙа Дейвис донъяла иң танылған һәм дәрәжәле киноактрисаларҙың береһе булып ҡала. 1939 йылда ул Эррол Флинн һәм Оливия де Хэвиленд менән үҙенең беренсе төҫлө — «Елизавета һәм Эссекстың шәхси тормошо» — фильмында уйнаны. Артабан прокатта Дейвистың бынан да уңышлыраҡ картинаһы «Всё это и небо в придачу» (1940) исемлеһе була. "Warner Bros."студияһында ул шундай ҙур абруй ҡаҙана, хатта уны шаяртып «дүртенсе Уорнер ағай» тип йөрөтәләр. Бынан тыш 1941 йылдың ғинуарында Дейвис Америка киносәнғәт академияһы президенты итеп һайлана..
Актрисаның йәше ҡырҡҡа етеп барған һайын уға йәш старлеткалар менән ярышыуы ҡыйыныраҡҡа тура килә. Тәңкитселәр, Дейвистың күп йылдар дауамында ҡулланған ҡылансыҡлыҡтарының һәм ҡылыҡтарының ҡоло булып китеүенә зарланыуҙарын белдерә башланы. 1943 йылда уның икенсе ире бик серле шарттарҙа вафат була. Ике йыл уҙғас, Дейвис рәссам Уильям Шерриға кейәүгә сыға һәм бер аҙҙан уларҙың ҡыҙы тыуа.
1950 йылда актриса иң сағыу классик Голливуд фильмдарының береһендә — «Барыһы ла Ева хаҡында» фильмында — уйнаны. Ул әйткән күп кенә һүҙбәйләнештәр цитаталарға таралды, ә картинаның үҙе 14 мәртәбә «Оскар»ға номинациялана һәм Дейвисҡа Канн Кинофестиваленың призын алып килә. Тап ошо ваҡытта ул Шерри менән айырылыша һәм фильм буйынса үҙенең партнеры Гэри Мерриллға кейәүгә сыға, әммә был никахты ла бәхетле тип әйтеп булмай.