cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Биркс
Биркс (Birx) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 170 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,76 км2. Диңгеҙ кимәленән 740 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98634 һәм автомобиль коды — SM.
Бармаҫ
Бармаҫ  — Рәсәй йылғаһы, Башҡортостандың Йылайыр районы биләмәләре буйынса аға. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Петровка һәм Бөрйән-Йылға ҡарағай-ҡайын урмандары араһында башлана. Көньяҡ йүнәлештә ҡайын-ҡарағай һәм ҡайын-имән ҡатнаш урмандары аша аға. Йылға тамағы Баракал йылғаһының уң яры яғынан Әтек ҡотоғона яҡые ерҙә 46 км өҫтәрәк ҡушыла. .
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Урал һыу бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — инешенән Һаҡмар йылғаһы Оло Эйек йылғаһына ҡойғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005140.
Тесьма (Воробина ҡушылдығы)
Тесьма — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воробина йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Половка
Половка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Урта Симановка йылғаһының һул ярына тамағынан 1,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡортостан урамы (Учалы)
Башҡортостан урамы (улица Башкортостан) — Учалы ҡалаһы үҙәгендәге урам, Максим Горький урамынан Моса Мортазин урамына тиклем һуҙылған. Сибай, Карл Маркс урамдарын киҫеп үтә.
Урамдың оҙонлоғо — 1100 метр. Йәмәғәт транспорты хәрәкәте юҡ. 13-се балалар баҡсаһы һәм 5-се һанлы урта дөйөм билеү мәктәбе араһында машина менән йөрөй торған юл ситендә 10 метр киңлектә бульвар һуҙылған. Учалы халҡының күпселеге Башҡортостан урамында йәшәй (2 мең кеше).
Урамдын тарихы 1967 йылдан башлана. Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы 50-йыллығы хөрмәтенә 1967 йылда аталған. 1993 йылға тиклем БАССР-ҙын 50 йыллығы урамы исемен йөрөткән. Урамда 5 ҡатлы йорттар байтак.
Autosan
Autosan — Jelcz фирмаһы менән бергә Polskie Autobusy компанияһына ингән поляк автобус етештереү фирмаһы. Фирма продукцияһы Бөйөк Британия, Швеция, Румыния, Венгрия кеүек илдәргә сығарыла. Autosan башлыса ҡала-ара һәм туристик автобустар етештерә ине. 2009 йылдан алып ҡала автобустары ла етештерә башлай — Sancity автобустары төркөмө булдырылды
Аutosan автобустарында ҡулланылған двигателдәр Евро-5 һәм EEV нормаларына яуап бирә.
2008 йылға тиклем танылған марка булып 12- метр оҙонлоғондағы, Cummins (344 л.с.) (Евро-4) двигателле, бейек түбәле, 47 урынлыҡ A1112T Ramzes туристик автобусы булды.
Продукцияһы
Ҡала автобустары Ҡала яны автобустары Ҡала-ара автобустар
Туристик автобустар 2009 йылға тиклем автобустар етештереү:
Һуңғы моделдәр:
Рәсәйҙә Аutosan етештергән автобустарҙы Ырымбур ҡалаһы һатып алған.
Рәсәй Федераль именлек хеҙмәтенең Түбәнге Новгород институты
Рәсәй Федераль именлек хеҙмәтенең Түбәнге Новгород институты — 1935 йылдың 10 авгусында ойошторолған һәм Федераль именлек хеҙмәте өсөн офицер кадрҙарын әҙерләү һәм уларҙың белемен камиллаштырыу менән шөғөлләнгән юғары хәрби-уҡыу йорто.
Төп тарихы
1935 йылдың 10 авгусында СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарары һәм СССР НКВД-һы бойороғо менән Горький ҡалаһында Дәүләт именлегенең баш идаралығы системаһында дәүләт именлеге органдары өсөн оператив һәм финанс хеҙмәткәрҙәре әҙерләү буйынса СССР НКВД-һы Дәүләт именлеге баш идаралығының Горький край-ара мәктәбе ойошторола. 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы осоронда мәктәптә етәксе һәм оператив состав курстары, хөкүмәт элемтәһе белгестәре, радистар һәм криптограф тар әҙерләү буйынса махсус курстар ойошторола.
1946 йылдан — Түбәнге Новгород Дәүләт именлеге комитетының Горький край-ара мәктәбе, 1946 йылдан алып — МГБ, 1953 йылдан — СССР Эске эштәр министрлығы, 1954 йылдан — СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Дәүләт именлеге комитеты мәктәбендә хәрби контрразведка органдары хеҙмәткәрҙәре һәм дәүләт именлегенең территориаль органдары хеҙмәткәрҙәре уҡый. 1957—1960 йылдарҙа Горький край-ара мәктәптә СССР КГБ-һының махсус бүлектәренән хәрби контрразведканың оператив хеҙмәткәрҙәре белем ала. Мәктәп эшләгән 1935—1960 йылдарҙа барлығы ете мең ярымдан ашыу дәүләт именлеге хеҙмәткәре әҙерләнгән. 1960 йылдың 22 ғинуарында СССР КГБ-һы бойороғо менән Горький край-ара мәктәбе тарҡатыла.
СССР Министрҙар Советының 1984 йылдың 9 июлендәге ҡарары һәм СССР КГБ-һы бойороғо менән Горький ҡалаһында СССР КГБ-һының Юғары курстары, 1992 йылда — Именлек минитсрлығы, 1993 йылда — Федераль контрразведка хеҙмәте курстары ойошторола. Уларҙа дәүләт именлеге хеҙмәтенең оператив һәм етәксе кадрҙарының белеме камиллаштырыла. 1985 йылдың 30 авгусында СССР КГБ-һы Юғары курстары асыла һәм1986 йылдың 27 ғинуарында ул тәүге тыңлаусыларын сығара.
1995 йылдың 20 февралендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарары менән РФ ФСК Юғары курстары Рәсәй ФСБ-һы — Федераль контрразведка хеҙмәткәрҙәрен әҙерләү һәм уларҙың белемен камиллаштырыу институты итеп үҙгәртелә һәм юғары хәрби белем биреү учреждениеһына әйләндерелә. 2007 йылдың 18 авгусында РФ Хөкүмәте ҡарары мпенән Институтҡа ФСБ -ның Түбәнге Новгород хәрби-медицина институты ҡушыла һәм шул уҡ йылдың 19 октябрендә РФ ФСБ-һы бойороғо менән ике уҡыу йорто базаһында Рәсәй ФСБ-һының Түбәнге Новгород институты ойошторола. Институт үҙ тарихында дәүләт именлеге өлкәһендә ун меңдән ашыу офицер кадрҙары әҙерләй. Сығарылыусылар араһынан дүрт офицер Рәсәй Федерацияһы Геройы исеменә лайыҡ була, ике тиҫтәнән ашыу офицер һуңынан генерал дәрәжәһенә тиклем үҫә.
Мокрая Золка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Подкумок йылғаһы ҡушылған урынған Отказненск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ун-Миш-Юган
Ун-Миш-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сыня йылғаһының һул ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Таҙлар (мәғәнәләр)
Таҙлар (таҙ) — этноним. Топоним булараҡ та таралған.
Гыркуль
Гыркуль — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 419 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һыуыҡшишмә
Һыуыҡшишмә (Суук-Чишма) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 591 кеше. Почта индексы — 453007, ОКАТО коды — 80235850008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Прозерпина
Плутон һәм Прозерпина хөрмәтенә Римда Терентин һәм Таврия уйындары байрам ителә
Мифтың йөкмәткеһе
Риүәйәт буйынса Плутондың яңғыҙлығы һәм Прозерпинаның сибәрлеге тураһында белеп, Венера уларҙың яҙмышын берләштерергә ҡарар итә. Ул, теләк һәм мәхәббәт аллаһы Амурҙы ебәрә, ул ер аҫты батшалығы хакимының йөрәгенә уҡ менән ата. Плутон Прозерпинаны күреү менән бөтә донъяһын онота. Бойҙай алиһәһе ҡыҙы Прозерпина, үҙенең иптәш ҡыҙҙары менән болонда ирис, рауза, миләүшә, гиацинт һәм нәркәс сәскәләре йыя. Алла һылыуҡайҙың йәшәгән урынынан алыҫ түгел ерҙә иҫ киткес матур сәскә яралта. Прозерпина уны күреп ҡала һәм шунда уҡ үҙенең гөлләмәһе өсөн өҙөргә ҡарар итә. Прозерпина нәфис бармаҡтары менән сәскәне өҙөп алырға тигәндә генә ер асылып китә, һәм ер аҫтынан ҡара «тамуҡ» аттары егелгән тәгәрмәсле арба килеп сыға. Плутон ҡыҙҙы эләктереп алып, ер аҫты батшалығына алып китә һәм үҙенең хәләл ефете итә.
Аллалар советы ҡарары буйынса, йәш һылыуҡай йылдың өсөнсө өлөшөн ире һарайында, ә ҡалған ваҡытын ерҙә үткәрәсәге тураһында ҡарар итә. Плутон уны ебәрергә мәжбүр була, әммә һөйгәне ерҙә мәңге йәшәргә ҡалыр, тип ҡурҡып Прозерпинаның юлға төйнәгән ризығына гранат бөртөгө һала. Шунан алып Прозерпина йылдың яртыһын — үлектәр батшалығында һәм яртыһын тереләр батшалығында үткәрә.
Мәҙәниәттә образы
Прозерпинаны урлау күренешен бөйөк итальян архитекторы Джованни Бернини мәрмәрҙә һүрәтләй. Скульптура Боргезе галереяһында (Рим) урынлашҡан.
Прозерпина образын Данте Габриэль Россетти (1828—1882) «Прозерпина» картинаһында күрһәтә. Россетиҙың яратҡан ҡатыны Элизабет үлгәндән һуң рәссамдың музаһы Джейн Берден булып китә. Был ике ҡатын картинала прообраз булып хеҙмәт итә. Әҙәбиәттә Прозерпинаны урлау темаһы Джулиано Кассианиҙың шул уҡ исемле сонетында яңғырай, уның замандашы Парини Джузеппеның фекере буйынса, башҡа бик күп «урлауҙарҙы» илһамландыра («Похищение Ганимеда» Альфьери, «Похищение Оризии» Монти). Пушкин үҙенең «Прозерпина» шиғырында Алиһәнең Адонисҡа мөхәббәтен йырлай
Прозерпина хөрмәтенә 1853 йылда асылған Прозерпина астероиды (26) атала.
Титовская Отва
Титовская Отва — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Отва йылғаһының һул ярына тамағынан 4,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Арҡау
Арҡау (Уто́к) — туҡыусылыҡ термины, туҡымаларҙың бер ситенән икенсе ситенә тиклем тура мөйөш яһап урынлашҡан бер-береһенә параллель ептәрҙе арҡыры (горизонталь) йүнәлтеү системаһы, туҡыманың арҡыры ебе. Нигеҙ системаһы менән бергә туҡыма үрелеше барлыҡҡа килә.
Арҡау әҙерләү
Йыш ҡына арҡауҙан ныҡлыҡ талап ителмәй, шуға күрә уға буй ептәр араһында иркенерәк урынлашһын, шулай уҡ ептәр араһындағы аралыҡты тултырһын һәм туҡыманы йомшағыраҡ, әммә бешерәк яһаһын өсөн ҙурыраҡ һығылмалылыҡ бирәләр. Шуға күрә арҡау ептәрен буй ептәргә ҡарағанда күпкә бушағыраҡ сираталар. Буй ептәр, арҡау ептәре менән ҡушылып, туҡыма барлыҡҡа килтерә.
Шул уҡ ваҡытта ҡайһы берҙә туҡымаға техник талаптар буйынса арҡау ебе сыҙамлығы буйынса буй ептәрҙән ҡалышмаҫҡа, ныҡлыҡҡа эйә булырға тейеш. Был осраҡта арҡыры ептәр шулай уҡ ҡаты итеп сиратыла, ҡайһы берҙә елемләнә лә (шулай уҡ, әгәр һүҙ полимерҙан йәки быяланан эшләнгән филамент еп тураһында барһа, майлана).
Туҡыма үҙенсәлектәре туҡыу станоктарының, һуғыла торған ептең тибына (сиратылыуына) бәйле. Ҡайһы бер осраҡтарҙа (мәҫәлән, буҫтау эшләгәндә) арҡауҙы кире йүнәлештә боралар.
Һоҫалы станоктар өсөн арҡау ебе, ҡағиҙә булараҡ, өс-дүрт килограмдан кәм булмаған һыйҙырышлы стандарт тауар кәтүктәре ҡулланыла.
Едыкочка
Едыкочка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 420 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һерварт циклоны
Һерварт циклоны (Cyclone Herwart? Sturmtief Herwart) - 2017 йылдың 28-29 октябрендә Европала Көньяҡ Дания, Германия, Польша, Австрия, Венгрия һәм Чехия буйлап үткән дауыл. Берлиндың Ирекле университеты метеорология департаменты уны тропиктан тыш (внетропический) циклон тип аңлата. Сәғәт уғына ҡаршы әйләнә башлап, ғәрәсәт артабан Норвегия, Швеция, Латвия аша үтә, Рәсәйҙең көнбайыш өлөшөнә  көсөн кәметеп барып етә
Данияға ул 28 октябрҙә ябырылған, һәм Ингольф тип исем алған. Венгрия аша 29 октябрҙә үткән һәм Nárcisz ( Нарцисс ) тип аталған.
Эҙемтәләре
Дауыл күп емерелеүҙәргә һәм кеше үлеменә килтерә. Германияның төньяғында тимер юл ябыла, , ә Данияның төп күперҙәре транспорт хәрәкәте өсөн ябыла. Һерварт немец энергетика системаһына ла көсөргәнеш тыуҙыра, сөнки немецтар ел энергияһын файҙалана. Артыҡ энергия етештереү хаҡтар төшөүгө килтерә, ә был Швейцарияла, Германияла энергияһы һаҡлағыстарға туплап ҡуйып, аҙаҡ Германияның үҙенә   кире һатырға мөмкинлек твуҙырыуы ла ихтимал
Һерварт Германияла һуңғы 10 йыл эсендә иң көслө штормдарҙың береһе һанала, ун йыллыҡта биләгән урыны буйынса 8-се булып тора.
Багайдак
Багайдак — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Куербак йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Меңле улусы
Меңле улусы — Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Нуғай даруғаһы составындағыРәсәй империяһының административ-территориаль берәмеге.
Башҡорттарҙың үҙҙәренең үтенесе һәм батша Алексей Михайловичтың 15 августағы 7158-се һанлы Грамотаһы буйынса (1646 й.) Меңле улусы 11 өлөшкә бүленә. Түбәләрҙе түбәндәгеләр етәкләй: 1) Тәпәрғол Әсәнов «иптәштәре менән», 2) Ураҙлы Урманов, 3) Айымбәт, Баҡый, Байембәт Тәрәнғоловтар, 4) Ҡомар Күрәҫмәков, Кәлтәй Үҙрәк, 5) Сихамбәт, 6) Аҡымбәт Тәпәрғолов, 7) Тоҡомсы Супин, 8) Тоҡомбәт Тәрәнғолов, 9) Ҡәҙерғол Баҡаев, 10) Аҡымбәт, 11) Ҡулҡа, Баҡай Нәҙерғоловтар . Ырыуҙың дөйөм ерҙәрен бүлгәндә Меңле улусы башлығы кенәз Ҡәнзәфәрҙең 4 улы: өлкән улы Ҡүҙәбаҡты, Дистан, Ҡоҙабаҡты, кенәз Ҡаҙаш һәм Сублүктең 4 улы: Яйыҡ-Субы, Ҡадир-Субы, Миңле-Субы һәм Иҙел Субы, шулай уҡ Ураҙлы Урманов, Мәмбәтҡол Тәнекәев и Аҡҡодоҙ Аҡманов ҡатнаша.
Улус түбәләренең тасуирламаһы
11 кеше бөйөк батшабыҙ үҙ ирке менән биргән ерҙе түбәндәгесә бүлә; Күҙәбаҡты Үҙән йылғаһы тамағынан түбәнгә табан Өршәк йылғаһына, уның тамағына тиклем һәм Өршәкте ике яғынан дала һәм урмандар буйлап, Мәҫәле йылғаһы башына һәм тамағына, бәләкәй йылғасыҡтар менән ҡушылған урынына тиклемге ерҙәрҙе ала. Дистан Дим йылғаһы буйлап Сәкрәкле тамағынан Дим буйлап ике яҡлап та Ярыш тамағына тиклемге ерҙәрҙе ала (Өршәккә ҡойған бәләкәй йылғалар эргәһендәге ерҙәргә аяҡ баҫмаҫҡа). Ҡоҙабаҡты Дим йылғаһының Сәкрәкле тамағынан алып, Дим йылғаһының ике яғынан ла аҫҡа табан Ағиҙелгә тиклемге ерҙәрҙе биләй. Ҡаҙаш Көҙән тамағынан Өршәк буйлап өҫкә табан Бөйөрлөҡкүл тамағына тиклем ике яҡлап та урман һәм дала буйлап урынлашҡан ерҙәрҙе биләй, ә Димгә ҡойған бәләкәй йылғаларҙы алмаҫҡа. Быларға өҫтәп, Үҙән йылғаһынан ике урман араһынан Таш кисеүгә, Ҡондоҙло күленә һәм Урғаҙаға тиклем, тағы ла Урғаҙанан алып туп-тура Ярыҡлы күленән Бөйөрлөкүл ҡаяларына тиклемге ерҙәрҙе биләй. Субл-ктең улы Яйыҡ-Сублы Ярыш тамағынан Дим буйлап ике яҡтан да Биштирәк тамағына тиклемге ерҙәрҙе биләй, Ә Өршәк йылғаһына уның ҡыҫылышы юҡ. Ҡадир-Субы Ҡаршы (Ҡарғы) тамағынан ике яҡты ла үҙенә ала. Иҙел-Субы һәм Меңле-Субы Ҡармасан (бәлки, Ҡарамалы) тамағынан Ағиҙел буйлап ике яҡты ла ала. Ураҙлы Урманов һәм Мәмбәтҡол Тәнекәев Дим йылғаһы буйлапБиштирәк тамағынан Сирәшән (Сиремес ?) тамағына тиклем урман һәм дала буйлап ике яғын да ала. Аҡҡондоҙ Аҡманов Терсәғазы (Түрсәғәли) ҡаяларынан һәмУрғаҙа тамағынан туп-тура Кондоҙло күленә тиклемге ерҙәрҙе ала.
Меңле улусы түбәләренең атамалары
Өфө өйәҙе буйынса: Күҙәбаҡты алған ер участкаһы, уның ырыуы Меңле улусы тип атала; 2-се ырыу һәм Дистан ерҙәре (Кәркәле ауылы һәм уның тирәһендәге ауылдарҙа йәшәгән башҡорттарҙың нәҫел башы) — Һарайлы-Меңле; 3-сө ырыу: Ҡоҙабаҡты, уның ерҙәре — Субы-Меңле; 4-се ырыу: Ҡаҙаш — Өршәк-Меңле.
Стәрлетамаҡ өйәҙе буйынса: 5-се ырыу Яйыҡ-Субы — Яйыҡ — Суби — Меңле; 6-сы ырыу: Ҡадир-Субы — Бәғәнәш-Меңле, 7-се ырыу: Иҙел-Субы — Селәү-Меңле; 11-се ырыу: Аҡҡондоҙ Аҡманов — Меркет-Меңле.
Һылтанмалар
http://www.vatandash.ru/index.php?article=1958
Псиншоко
Псиншоко — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Золка йылғаһының һул ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Байдан
Байдан — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алчедат йылғаһының уң ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Псиншоко
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Подкумок йылғаһы ҡушылған урынған Отказненск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Байдан
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Псиншоко
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Байдан
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бәрәкәлтеле
Бәрәкәлтеле  — Рәсәй йылғаһы, Башҡортостандың Йылайыр районы биләмәләре буйынса аға. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Сәләхтән төньяҡтараҡ ике шишмә һыуҙары ҡушылған ерҙә башлана. Дөйөм көньяҡ-көнсығыш йүнәлештә ҡайын урмандары аша һәм Ҡәнзәфәр ауылы эргәһенән аға, түбәнге ағымында көньяҡҡа борола. Йылға тамағы Баракал йылғаһының һул яры яғынан 0,3 км өҫтәрәк урынлашҡан.
Төп ҡушылдығы — Акат йылғаһы — һулдан килеп ҡоя.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Урал һыу бассейны округында, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһына ҡойғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005164.
Полой (Вятка ҡушылдығы)
Полой  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 709 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ун-Неру-Шом-Юган
Ун-Неру-Шом-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 89 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Даровица (Лала ҡушылдығы)
Даровица — Рәсәй йылғаһы. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға 81 йылғаһының уң ярына тамағынан км өҫтәрәк Лала ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Уйбулат
Уйбулат, Илмән (Уйбулатово) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 262 кеше. Почта индексы — 452227, ОКАТО коды — 80256875009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауылда күпселек Татарҙар йәшәй.
Тарихы
Ауыл 1635 йылдан билдәле. Уйбулат ауылына Ҡазан даруғаһы Ҡыр‑Йылан улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һалған. 1635 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса бында мариҙар төпләнгән, мариҙар был ауылда XIX быуаттың 2‑се яртыһына тиклем йәшәгән. 1730 йылға тиклем керҙәшлек килешеүе буйынса яһаҡлы татарҙар күсенеп килгән, һуңынан улыр типтәрҙәр ҡатламына күскән.
Ауылда фельшер пункты, клуб эшләй.
Купай
Купай — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының һул ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡарғалы мәсеттәре
Ҡарғалы мәсеттәре — Ырымбур өлкәһеҺаҡмар районының Татар Ҡарғалыһы ауылындағы мәсеттәр. XVIII — XX быуат башында бөтәһе 10 мәсет төҙөлә: беренсеһе 1746 йылда төҙөлгән булған, икенсеһе — 1760 йылда, өсөнсөһө — 1767 йылда, дүртенсе һәм бишенсеһе — 1773 йылда, алтынсыһы — 1790 йылда, етенсеһе — 1792, һигеҙенсеһе — 1795, туғыҙынсыһы —  1884 һәм унынсыһы — 1909 йылда. Мәсеттәр янында мәҙрәсә һәм мәктәп эшләй. Һигеҙенсе һәм унынсы мәсеттәрҙең биналары һаҡланған һәм «Ҡуш манара» һәм Аҡ мәсет булараҡ эшләйҙәр. Һуңғы ваҡытта тағы ла бер мәсет төҙөлгән.
Ҡуш манара
«Ҡуш манара» таш мәсете (Ҡарғалының һигеҙенсе йәмиғ мәсете, Ҡуш манаралы мәсет — «ике манаралы мәсет») 1795 йылда сауҙагәр Мәғҙи Ҡайсаров һәм уның улы Мөхәммәт-Рәхим аҡсаһына төҙөлә. Нигеҙе квадрат, ике манараһы менән көмбәҙле ҡыйығы булған ике ҡатлы таш бинанан ғибәрәт. 1934 йылда мәсет ябыла. Ике манараһы ла һүтелә. 1946 йыл аҙағында бина диндарҙарға кире ҡайтарыла. 1992 йылдан алып мәсет эргәһендә йәкшәмбе мәктәбе эшләй. Бинаның фронтонында «1749» һаны бар. Совет урамы, 10 адресы буйынса урынлашҡан.
Аҡ мәсет
Таш Аҡ мәсет (Унынсы Ҡарғалы йәмиғ мәсете, Ак мәчет) 1909 йылда төҙөлә. Совет заманында ябыла һәм келәт итеп файҙаланыла. 2001-2006 йылдарҙа диндарҙар көсө менән тергеҙелә. 2006 йылдың 9 апреленән яңынан эшләй башлай. Совет урамы, 92а адресы буйынса урынлашҡан.
«Сәләм» мәсете
Яңы «Сәләм» мәсете төҙөлә (Сәлам — «мир»), Линейная урамы, 1а адресы буйынса урынлашҡан.
Качканар
Качканар — Свердловск өлкәһенең өлкә буйһоноуындағы ҡалаһы. Качканар ҡала округының административ үҙәге. Ҡала статусы 1968 йылда бирелә, Свердловск өлкәһенең иң йәш ҡалаһы..
Исеме
Качканар ҡалаһы — Урта Уралдың иң бейек түбәләренең береһе булған Качканар тауының исеме бирелгән ҡала (887,6 м). Ҡала һәм тауҙың исемен асыҡ ҡына аңлатып булмай. Топоним аңлатмаһының бер нисә версияһы бар. Бына шуларҙың ҡайһы берҙәре:
Географияһы
Качканар климат уртаса континенталь, уртаса йыллыҡ температуралар амплитудаһы — 32 ° °C. Бында оҙайлы, аҙ ҡарлы ҡыш, епшеклек булмай тиерлек. Ҡыҫҡа яҙ, йыш ҡына һыуыҡтарҙың кире ҡайтауы мөмкин, йәй ҡыҫҡа, ярайһы йылы. Көҙ оҙаҡҡа һуҙыла, ҡырау иртә төшә. Ҡаты һыуыҡ булмаған осор дауамлылығы — 98 көн. Уртаса йыллыҡ яуым — төшөм суммаһы — 467 мм, шуларҙың өстән бер өлөшө (117 мм) һалҡын осорҙа төшә. Йыл дауамында көнбайыш һәм көньяҡ-көнбайыш елдәре өҫтөнлөк итә. Урындағы урман ареалы ылыҫлы ағастарҙан (ҡарағай, шыршы, пихта, ҡарағас) һәм япраҡлы ағастарҙан (ҡайын, уҫаҡ, йүкә) тора.
Сейсмик хәле
Көслө ер тетрәү Уралда сағыштырмаса бик һирәк күренеш, бигерәк тә киң сағылышлы макросейсмик ваҡиғалар һирәк осрай. Ер тетрәгән территорияла бер нисә тау мәғдәне предприятиелары бар, улар техноген сейсмик усаҡтың барлыҡҡа килеүенең потенциаль сәбәпсеһе булырға мөмкин, ләкин төбәк сейсмик тетрәүҙәр селтәре мәғлүмәттәре буйынса ер тетрәүҙең тәбиғи характерлы булыуын раҫларға мөмкинлек бирә.
Тарих
Хәҙерге Качканар ҡала округы территорияһында беренсе ауыл — прииск ҡасабаһы ХIХ быуат аҙағында барлыҡҡа килә, ул алтын һәм платинаны әүҙем табыу арҡаһында була. Улар араһында Именновский (1881), Валериановский (1892) һ. б. приискылар була. 1895 йылда алтын табыу сәнәғәтсеһе Р. Я. Протопопова исеменә Гусева йылғаһын янындағы «Качканар» приискыһына ер бүленеп бирелә. Утянка йылғаһы янында Качканар приискыһы асыла (1958йылдан алып — Утянка ҡасабаһы).
Качканар ҡалаһы качканар ятҡылыҡтары төркөмөн тәьмин итеү өсөн нигеҙ булып эшләй. 1968 йылда ҡала статусын ала. Бөгөнгө көндә тау-байыҡтырыу комбинаты менәнт тығыҙ бәйле. Был комбинат һәм ҡала 1957 йылда төҙөлә башлай. 1958 йылда ВЛКСМ-дың XIII съезы уны удар комсомол төҙөлөшө тип иғлан итә. 1957—1962 йылдарҙа яңы ҡаланы төҙөргә 760 коммунист, 3600 комсомол, 3500 Совет Армияһында хеҙмәт итеп ҡайтҡан йәштәр килә. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә тайгала сәнәғәт корпустары, торлаҡ биналары һәм тау эшкәртеүҙең тәүге нигеҙе барлыҡҡа килә. Ҡаланың әүҙем үҫешә, 5, 9 ҡатлы йорттар барлыҡҡа килә, 1972—1985 йылдан алып ҡалала троллейбус хәркәте эшләй.
1958 йылдың 7 ноябрендә Качканар-Азия тимер юл хәрәкәте асыла. 1960 йылда тау байыҡтырыу фабрикаһы, ЖБК цехы, ТЭЦ барлыҡҡа килә. Төҙөлөштә 11 мең кеше 1961 йылда эшләй инде. 1962 йылда Качканар — Азия тимер юлы электрләштерелә. 1962 йылда икмәк заводы төҙөләп файҙаланыуға тапшырыла.
1963 йылдың 8 июнендә тау байыҡтырыу комбинатында беренсе концентрат алына.. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә аглофабрика төҙөлә. 1964 йылдың 28 декабрендә беренсе агломерат алына.
Иҡтисад
Ҡаланың иң эре предприятиелары:
Физкультура һәм спорт
Ҡалала стадион һәм спорт һарайы эшләй.
Ҡала спорт секциялары:
Спорт клубтары:
Үрге Австрия
Үрге Австрия (Oberösterreich) — төньяҡ Австрияның федераль ерҙәре. Линц — административ үҙәге һәм иң ҙур ҡалаһы.
Австрияның иң төньяғында урынлашҡан, уны Дунай йылғаһы көнбайыштан көнсығышҡа ике өлөшкә бүлә. Ул Чехия һәм Германия, шулай уҡ Австрия ерҙәре булған Түбәнге Австрия, Зальцбург һәм Штирия менән сиктәш. Оҙонлоғо төньяҡтан көньяҡҡа табан 145 км тәшкил итә, ә көнбайыштан көнсығышҡа ҡарай — 165 км. Үрге Австрия илдең бөтә майҙанының 14,3 % биләй, Австрияның башҡа ерҙәре араһында күләме буйынса дүртенсе : 11 980 км2 (Австрияның бөтә майҙаны 83 871 км2 тәшкил итә). Түбәнге Австрия Штирия һәм Тироль ерҙәренән генә ҡалыша.
Географияһы
Территорияһының күп өлөшөн тауҙар һәм убалар биләй. Төньяҡта һәм төньяҡ-көнсығышындағы убалы тәпәш таулыҡ (400—900 м) Мюльфиртель, ул көньяҡтан кристаллик Чехия массивын әйләндереп алған. Был массив менән Көнсығыш Альптар араһында Инфиртель тигеҙлеге һыҙаты урынлашҡан. Дунайҙан көньяҡтараҡ төньяҡ Альп 300—800 метрға күтәрелгән тау итәге башлана, бер нисә бәләкәй Кремстан, Штайр һәм Эннс йылғалары менән бүлгеләнгән. Үрге Австрияның иң көньяҡ өлөшө — Көнсығыш Альптар тауының иң бейек түбәһе Дахштайн (2995. м.). Бында Альп тауҙарының иң көнсығыш боҙлоҡтары ята.. Төп һыу артериялары: Дунай йылғаһы (111 км), Траун (132 км), Эннс (90 км), Инна (68 км) һәм Штайр (67 км). Альп тауҙарының төньяҡ итәгенән Аттерзкий (45,9 км2), Траунзей (24,5 км2), Мондзе (14,2 км²) һәм Халлштаттерзкий (8,4 км²) күлдәре урынлашҡан. Һыу майҙаны бөтә территорияның 2,11 % йәки 252 км2 биләй.
Климаты уртаса континенталь. Уртаса йыллыҡ температура 7-9 °С. 2000 м ашыу бейеклектә булған тауҙарҙа — −1 °С. Йыллыҡ яуым-төшөм нормаһы 750 мм алып мм 800 мм тиклем, Альп тауҙары итәгендә 1000, ә 1500 м ашыу бейеклектә яҡынса 2000 мм. Таулы райондарҙа ҡар 7-8 ай самаһы ята.
Тарихы
Хәҙерге Үрге Австрия территорияһында кешенең йәшәй башлауы палеолит дәүерендә башлана. Рим империяһы ваҡытында өлкә Дунайҙан көньяҡҡа табан Норик провинцияһыныҡы булған. Халҡының күпселек өлөшөн кельттар тәшкил итә. VI быуаттан көнбайыш райондарында герман ҡәбиләләре баварҙар йәшәй башлай. VI—VII быуаттарҙа төбәктең көнсығыш өлөшөндә аварҙар, көньяҡ-көнсығышта — славяндар йәшәй. 788 йылда Инн һәм Эннс йылғалары араһындағы ерҙәр Бөйөк Карл франк дәүләте составына ингән.
Административ бүленеше
Ер территорияһы 4 эре районға бүленә: Хаусрукфиртель, Иннфиртель, Мюльфиртель һәм Траунфиртель. Үрге австрия өс штатутарштадт (Линц, Вельста һәм Штайр) һәм 15 өлкәнән тора :
Халҡы
2016 йылдың 1 ғинуар мәғлүмәте буйынса төбәктә 1 453 733 йәшәй. Линц (200 841 кеше йәки Үрге Автрияның бөтә халҡының ≈14 %) — ҙурлығы байынса Австрияның Вена һәм Грац ҡалаларынан өсөнсө ҡалаһы. Бында Автрияның һәр етенсе кешеһе тиерлек йәшәй. Халыҡ тығыҙлығы бер квадрат метрға 121 кеше тура килә.
Үрге Австрияла бөтә Австрия халҡының барлығы ≈16,7 % халҡы тупланған (Автрияла барлығы 8 699 730 кеше йәшәй) .Халыҡ һаны буйынса Үрге Австрия Түбәнге Австриянан (1 653 419 кеше) һәм Венанан (1 840 573 кеше) ҡалыша. Уның эшкә яраҡлы халҡы яҡынса 700 мең кеше тәшкил итә, шуларҙың 61 % тирәһе хеҙмәтләндереү өлкәһендә (сауҙа һәм туризмды индереп), 33 % сәнәғәттә һәм 6 % ауыл хужалығында эшләй. 2007 йылда эшһеҙлек күләме 3,6 % тәшкил итә, уртаса сағыштырғанда бөтә ил буйынса 6,2 % түбән.
Төбәктә йәшәгән халыҡтың 80 % — католиктар.
Дөйөм карта
Легенда карталары:
Сәнәғәте
Үрге Австрия — илдең мөһим сәнәғәт төбәге. Бында 700-ҙән ашыу эре предприятие урынлашҡан, ә сәнәғәт етештереү 23 % тәшкил итә (2001). Төп сәнәғәт үҙәге: Линц, Браунау-ам-Инн, Эннс, Вельс, Траун, Гмунднен һәм Штайр. Төп тармағы: целлюлоза һәм ҡорос ҡойоу сәнәғәте, машиналар эшләү, төҫлө металлургия. Үрге Австрияның иҡтисады бер нисә эре компаниялар һәм күп һандағы ваҡ һәм уртаса предприятиеларҙың сиратлашыуы менән характерлана. Үрге Австрия территорияһында 42 меңдән ашыу компания эшләй. Сәнәғәт тауарҙары етештереүселәр 22 процент тәшкил итә. Иҡтисад өлкәһененең төп тармағы хеҙмәтләндереү өлкәһе булып тора. Яҡынса 44 проценты ерҙең эске тулайым продукты ошо секторҙа формалаша. Сәнәғәт өлөшө 30 % тәшкил итә, алдынғы тармаҡ булып ҡорос ҡойоусы, металл эшкәртеү һәм химия тармағы, шулай уҡ машиналар эшләү. Был Үрге Австрияның бөтә сәнәғәт етештереү продукцияһының 58 % тура килә һәм 60 %-ҡа сәнәғәт иҡтисады секторында тора. Бынан тыш целлюлоза-ҡағыҙ һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәте тармаҡтары ҙур роль уйнай. Линцта Австрияланың иң ҙур караптар төҙөү верфе бар.. Ҙур компанияларҙан һанала: «Фес-Мировых Гер» (прокат һәм ҡорос етештереү), «Сименс ФАЙ» (металлургия сәнәғәте өсөн ҡорамалдар етештереү предприятиеһы), «БМВ Мотор» (двигателдәрен етештерә), «Хабау» (төҙөлөш), «Штайер-Моторс» (дизель двигателдәре етештереү).
Ауыл хужалығы
Ауыл хужалығы менән төбәктә бик аҙ кеше мәшғүл булыуға ҡарамаҫтан, (7,1 %), был тармаҡтың дөйөм етештереүсәнлеге күпкә юғары. Иген культуралары Иннфиртель һәм Энс үҙәндәрендә етештерелә. Бынан тыш, туғайҙар мөһим әһәмиәткә эйә, шуларҙың 60 % таулы һәм убалы урында урынлашҡан. Был райондарҙа бөтә ауыл хужалығы предприятиелары ерҙәрҙең яртыһы урынлашҡан.. 30 меңдән ашыу предприятие теркәлгән, улар яҡынса 570 мең гектар ер эшкәртә. Үрге Австрия илдең ит-һөт продукттарын төп етештереү өлкәһе. Уның өлөшөнә илдең 32 процент һөт, 30 % һыйыр һәм 38 % сусҡа ите етештерелеүе тура килә.. Бында яҡынса илдең 25 % бөтә ит-һөт предприятиелары урынлашҡан.
Туризм
Үрге Австрияға йыл һайын 7 миллиондан ашыу турист килә. Туризмдың төп үҙәге Зальцкаммергут районында урынлашҡан. Иң популяр курорттары: Санкт-Вольфганг-им-Зальцкаммергут, Шаллербах, Халльштатт. Саңғы, һыу, йәйәүле һәм ат туризмы киң үҫешкән. Был тармаҡтар иҡтисадтың мөһим терәге булып тора. Сит ил туристарҙың ҡуныуы буйынса ер дүртенсе урынды биләй (Австрия, сит ил туристар ҡуныу һаны буйынса Европала алтынсы урынды биләй, ә туризм буйынса йән башына килем — беренсе), шуларҙың 85 % ауыл еренә тура килә. Туристарҙың иғтибарын бигерәк тә йәлеп итә: Зальцкаммергут, үҙенең популяр күлдәре менән; милли паркы «Калькальпен», Заувальд һәм башҡа райондары.Үрге Австралия территорияһында тарихи һәм мәҙәни иҫтәлекле урындар күп.
Монастырҙар һәм аббатлыҡ
Үрге Австрияла бик күп боронғо монастырҙар урынлашҡан:
Ҡараһыу (ауыл, Шумиха районы)
Ҡараһыу (Карасева) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Шумиха районындағы ауыл. Галкин ауыл Советы составына инә.
Топонимикаһы
Ҡурған өлкәһенең Силәбе менән йәнәш урынлашыуын, Ҡараһыу атамаһы бик йыш осрауын иҫәпкә алып, Силәбе өлкәһенең топонимикаһын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Ивановичтың «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә «Караси» топонимы урыҫ теленә башҡорт телендәге «ҡара һыу» — «река с чистой, прозрачной водой», или «речка, берущая начало из источника» тигәндән үҙгәреп килеп ингән тип яҙғанынан сығып аңлатырға мөмкин. Башҡорт телендә «ҡаран» тигән һүҙ ҙә бар. Шулай уҡ ғалим топонимдың Ҡараса, Ҡарас тигән ирҙәр исеменән булыуы ихтималлығын да яҙа
Географияһы
Ҡурған өлкәһенең көнбайышында ауылда, урман зонаһында, көнсығышта автомобиль (Карачельское — Прошкин — Ленинка) автомобиль юлынан (туранан-тура), райондың административ үҙәге Шумиханан төньяҡ-көнбайышҡа яҡынса 40 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Абсолют бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 161 метр.
Климаты континенталь, аҙ ҡарлы һалҡын ҡышы һәм ҡыҫҡа йылы йәйе менән ҡылыҡһырлана. Иң йылы ай (июль) айыныың уртаса температураһы 18,5 °C (абсолют максимумы — 39 °C) тәшкил итә; иң һыуыҡ айы (ғинуары) — −16,8 °C (абсолют минимумы — −48 °C). Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм күләме 429 мм, шуның 323 миллиметры йылы осорға тура килә.
Халҡы
2010 йылдағы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, халыҡтың гендер структураһында ир-егеттәр халыҡтың 50 %, ҡатын — ҡыҙҙар 50%-н тәшкил итте.
2002 йылда Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу, һөҙөмтәләренә ярашлы, халыҡ структураһында 6 кешенең милләте урыҫ, йәғни 100 % тәшкил итте
Муниципаль район
Муниципа́ль район йәки муниципаль округ  — административ-территориаль берәмек, үҙ эсенә билдәле бер территорияла йәшәгән халыҡты ала. Ул территория тип ҡала, ауыл, ауылдарҙың ҙур булмаған төркөмө йәки ауыл районы атала.
Рәсәйҙә
Рәсәйҙә муниципаль район — муниципаль берәмектең бер төрө, ҡала, ауыл һәм ауыл ара территорияларын берләштергән урындағы уҙидаралыҡ органдарының формаһы.
Муниципаль райондың административ үҙәге булып урындағы инфраструктура һәм ғәҙәт буйынса билдәләнгән тораҡ пункты һанала. Бында муниципаль берәмектең вәкәләт органы ла урынлаша.
«Муниципаль район» һүҙбәйләнеше 2003 йылдың 6 октябрендә № 131-ФЗ «Рәсәй Федерацияһында урындағы уҙидаралыҡты ойоштороуҙың дөйөм принциптары тураһында» федераль законды ҡабул иткәс, барлыҡҡа килә.
Эвакуация госпитале
Эвакуация го́спитале (ЭГ, эвакого́спиталь) — зарарланған йәки яраланған һәм сирле кешеләргә һуғыш осоронда медицина ярҙамы күрһәтелә торған урын; кешеләрҙе күпләп эвакуациялау өсөн уның үҙенең транспорт саралары булмай, улар госпиталь базалары составында файҙаланыла.
Эвакогоспиталдәр фронттың, тылдың (хәрби хәрәкәттәр театрынан ситтә урынлаштырыла), ҡайһы берҙә армияның госпиталь базаһы составында булдырыла. Квалификациялы медицина ярҙамы күрһәтеү өсөн эвакуация госпиталдәре терапевтик (ТЭГ) һәм хирургик (ХЭГ) төрҙәргә бүленә, һәм ике төрө лә «махсуслаштырылған» булыуы ихтимал (ярашлы рәүештә СТЭГ и СХЭГ, әйтәйек, нейрохирургик, офтальмологик, психоневрологик, инфекция ауырыуҙары өсөн һәм башҡа төрҙәге махсус медицина ярҙамы күрһәтеү өсөн).
Тарихы
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында сортҡа айырыусы эвакуация госпиталдәре (СЭГ) була, улар фронттың госпиталь базаһына килтерелгән яралыларҙы эвакогоспиталдәргә бүлеү менән шөғөлләнә, ә контроль-эвакуация госпиталдәре (КЭГ) яралыларҙы госпиталдәргә дөрөҫ урынлаштырыуҙы, яралыларҙы һәм сирлеләрҙе дөрөҫ итеп һайлауҙы һәм уларҙы был госпиталь базаһынан эвакуациялауҙың дөрөҫ башҡарылыуын тикшерә. Эвакогоспиталдәр бер йәки бер нисә бер-береһенә яҡын урынлашҡан тораҡ пункттарында, 2000 - 2 000 койкаға иҫәпләнгән 10-15 госпиталде берләштерә, улар ҡулайлаштырылған биналарҙа (йыш ҡына мәктәптәр, театр биналары һәм башҡа йәмәғәт ҡулланыуындағы биналарҙа) урынлаштырыла һәм эвакопункттарҙың оператив идараһы аҫтыда эшләй.
Һәр эвакуация госпитале идаралыҡ, дауалау-диагностика бүлексәләре, аптека, хеҙмәтләндереү һәм матди тәьминәт бүлексәләренән тора. Эвакуация госпиталенең төп бурыстары: яралыларҙы ҡабул итеү, урынлаштырыу, дауалау йүнәлештәрен билдәләү, яралыларҙы һәм ауырыуҙарҙы санитар (махсус) эшкәртеү; уларға махсуслаштырылған медицина ярҙамы күрһәтеү һәм артабан дауалау; оҙайлы махсуслаштырылған дауалау талап ителгән яралыларҙы һәм ауырыуҙарҙы эвакуацияға әҙерләү.
1941 — 1945 йылдарҙа 6 000-дән ашыу эвакуация госпитале булдырыла.
Һуғыштан һуңғы осорҙа һуғыш булған осраҡта эвакогоспиталдәр өсөн мәктәптәр, хәстәханалар, ял йорттары биналарын файҙаланыу планлаштырыла. 1960 йылдар аҙағына дауалау учреждениелары селтәренең артыуы эвакогоспиталдәр өсөн тик хәстәханалар биналарын ғына файҙаланыуҙы күҙҙә тота. 1945 йылда Советтар Союзында һәм Рәсәйҙә күпләп эвакгогоспиталдәр булдырыу күҙәтелмәй.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында эвакогоспиталдәрҙән тыш сит илдәр армияһының тылға эвакуацияланған һәм ауыр яралы, оҙайлы дауалау талап иткән хәрби тотҡондарын дауалау өсөн илдең тәрән тылында булдырылған махсус госпиталдәр ҙә була. . Мәҫәлән, Уралда шундай махсус госпиталдәр урынлаша: Первоуральск ҡалаһында 1893-сө, Түбәнге Тагил ҡалаһында 2929-сы, Магнитогорскиҙа 5921, Шумиха ҡалаһы 3757-се һәм башҡа ҡалаларҙа махсус эвакогоспиталдәр була.
Рәсәй дәүләт гуманитар университеты
Рәсәй дәүләт гуманитар университеты (РГГУ) — Рәсәйҙең гуманитар һәм социаль йүнәлештәрҙә алдынғы гуманитар юғары уҡыу йорттарының береһе, Мәскәүҙә юғары уҡыу йорто.
Тарихы
Рәсәй дәүләт гуманитар университеты 1991 йылдың мартында Мәскәү дәүләт тарих-архив институты нигеҙендә ойошторола.
1930 йылдың 30 сентябрендә СССР халыҡ комиссарҙары советы Үҙәк башҡарма комитетының «Об открытии при Центральном архивном управлении Союза ССР института архивоведения и о передаче Кабинета архивоведения при Центральном архивном управлении РСФСР в ведение Архивного управления Союза ССР»  ҡарары нигеҙендә, тарихсы М.Н. Покровскийҙың үтенесе буйынса Мәскәү тарих-архив институты ойошторола. Дәрес 1931 йылдың 1 апрелендә башлана. Институты директоры итеп  Р. К. Лицит тәғәйенләнә. Яңы булдырылған институт  КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбе бинаһында урынлаша.
1991 йылдың мартында Мәскәү тарих-архив институты Рәсәй дәүләт гуманитар унивеситеты итеп үҙгәртелә.
2010 йылдар уртаһында асыҡланыуынса, был юғары уҡыу йорттарының бюджет барлыҡҡа килгән «упҡын» 238 миллион һум булһа, уҡытыусы кадрҙар һанын ҡыҫҡартыу менән бәйле, тип башланы. 16 сентябрҙән 12 2016 психология институты хеҙмәткәрҙәре булып китте-ул саҡта ректоры булыу өсөн план Ивахненко Евгения уҡытыусылары штаты ҡыҫҡартыласаҡ һәм көсөргәнеш арта. Уҡыу йорто уҡытыусылар менән контракт төҙөүҙе практикаға индереү йыллыҡ таралған, ә уҡытыусыларға ставкалар йылына 900 еткән көсөргәнешлек сәғәт (сәғәтенә 600 внеаудиторный һәм хеҙмәттәр).
2018 йылдың сентябрендә РФ Мәғарифы министрлығы бойороғо менән РДГУ ректоры итеп А.Б.Безбородков тәғәйенләнә.
Рейтинг
2014 йылдың «Эксперт Ра» агентлығы вузды Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенең юғары уҡыу йорттары исемлегенә индерә, уға  «D» рейтинг класы бирелә (сығарылыш студенттарының әҙерлек кимәле ҡәнәғәтләнерлек). 2017 йылда «Берҙәм Рәсәй» «Мәғарифты яңыртыу» партия проектының йәмәғәт советы ултырышында, М.В.Ломоносов исемендәге МДУ ректоры В.А. Садовничий һүҙҙәре буйынса РДГУ башҡа вуздар иҫәбендә «Рәсәй сегменты лидерҙары» исемлегенә инә.
2018 йылда «Эксперт Ра» рейтингына ярашлы РДГУ «Гуманитар һәм социаль йүнәлештәре» сфераһында  топ-10  юғары уҡыу йорттарына инә.
2019 йылда «Өс университет миссияһы» халыҡ-ара рейтингында 1001-1100 урынды биләй һәм 2020 йылда - РАЭКС версияһы буйынса Рәсәй вуздары рейтингында 45 урында тора. . 2020 йылда университет QS World University Rankings донъя рейтингында "Linguistics" (151-200 донъя буйынса урындар диапазоны), "Arts And Humanities" (345-се урын) һәм "Modern Languages" дисциплиналарында (201-250 донъя буйынса урындар диапазоны) донъя рейтигына инә, һәр дисциплина буйынса Рәсәйҙең ун иң яҡшы вуздар исемлегенә инә. Шул уҡ агентлыҡтың версияһы буйынса яҡшы EECA университеттары рейтингында Юғары уҡыу йорттары буйынса иң яҡшы университеттары рейтингында  221-230 урындар диапазонында урынлаша
РДГУ студенттар уҡытыуҙы бакалавриаттың 39 профессиональ  белем биреү программалары магистратураның 28 йүнәлеше, шул иҫәптән: архив  һәм документтар фәне, Рус православие сиркәү тарихы , халыҡ-ара мөнәсәбәттәр, шәрҡиәт һәм африканистика, культурология, дин, тарих, социология, политология, ғалимә, музеология, менеджмент, туризм, реклама һәм йәмәғәтселек менән бәйләнеш, иҡтисад, фәлсәфә, филология, психология, интеллектуаль системалары өлкәһендәге гуманитар, журналистика һ.б. йүнәлештәр буйынса алып бара
РДГУ-ла 15 меңдән ашыу студент уҡый. Университеттың профессор-уҡытыусылар составы 600 штаттағы уҡытыусылар һәм яҡынса 200 бер нисә эш башҡарыусыларҙан РФА учреждениелары белгестәре, Мәскәү вуздарынан һәм башҡа ватан, шулай уҡ сит илдән саҡырылған белгестәр уҡыта. Университетта Рәсәй һәм сит ил академияларынан 70-тән ашыу академик  һәм ағза-корреспондент,  200-ҙән ашыу профессор һәм доктор, 500-ҙән ашыу фән кандидаттары эшләй.
РДГУ аспирантураһында  36 һөнәр буйынса 300 яҡын аспирант уҡый, докторантура бар. 11 махсуслаштырылған диссертация  советыэшләй, шуларҙың бишеһе — докторлыҡ диссертацияһын яҡлау буйынса.
Структураһы
РДГУ составында 13 уҡыу-ғилми институт эшләй :
Бынан тыш, 4 дөйөм университеттыҡы факультеттары бар:
Универсиетта шулай уҡ өҫтәмә белем биреү институты, гуманитар колледжы, А.С.Пушкин исемендәге  дәүләт һынлы сәнғәт музейы менән берлектә ойошторолған уҡыу художество музейы, Рәсәйҙең  гуманитар алдынғы мәғлүмәт комплексы «Ғилми китапхана РГГУ» эшләй 2016 йыл мәғлүмәттәре буйынса университеттың Домодедово ҡалаһында филиалы бар.
Әҙәбиәт
Безбородов А. Б. Из прошлого и настоящего историко-архивного института: Архивоведы и их учебники // Новый исторический вестник. Избранное, 2011—2015: 85 лет ИАИ — 25 лет РГГУ. / Сер. "Библиотека «Нового исторического вестника». — М., 2016. — С. 53-63;
Бурова Е. М. Новое образовательное направление по документоведению и архивоведению: как оно создавалось // Отечественные архивы. — 2009. — № 6. — С. 55-61;
Историко-архивный институт в первые годы: Воспоминания Н. В. Бржостовской / Публ. В. В. Олевской // Отечественные архивы. −1998. — № 2. — С. 78-82;
Каменцева Е. И. Александр Николаевич Сперанский — основатель кафедры вспомогательных исторических дисциплин в МГИАИ (1891—1943 гг.) // История вспомогательных исторических дисциплин: Сб. док-тов и мат-лов. — М., 1992. — С. 323—330;
Клименко А. Ю. «Они сохраняли традиции старой университетской дореволюционной школы…»: Из воспоминаний выпускников и преподавателей ИАИ. Конец 1940-х — 1960-е гг. // Отечественные архивы. — 2009. -№ 3. — С. 94-103
Козлов в. п. Тарих-Архив институты: бифуркация нөктәләре һәм хроник развал // Вестник архивист. — 2003. № 1(73). — С 59-95;
Козлов В. Ф. Материалы заседания Ученого Совета МГИАИ, посвященного памяти профессора П. П. Смирнова // Археографический ежегодник за 1980 год. — М., 1981. — С. 243—247;
Кто есть кто в РГГУ. Краткий биографический справочник. — М.: РГГУ, 1993. — 295 с.;
Кузнецова Т. В. Кафедре документоведения — 40 лет // Делопроизводство. −2000. — № 2. — С. 3-9.
Магидов В. М. Роль профессиональной образовательной программы в развитии факультета технотронных архивов и документов Историко-архивного института РГГУ // Вестник архивиста. — 1996. — № 2-3 (32-33). — С. 108—111;
Московский ордена «Знак почёта» Государственный историко-архивный институт 1930—1980: Сборник документов и материалов / Сост. П. П. Ковалев, Г. И. Королев, Е. И. Лагутина, Д. М. Эпштейн. — Пермь: Пермское книжное издательство, 1984. — 340 с.;
Попов А. В. Архивное образование: вчера, сегодня, завтра // Отечественные архивы. — 1994. — № 3. — С. 120;
Попов А. В. Историко-архивный институт и традиции изучения истории и архивов Русской Православной Церкви: магистерская программа «История Русской Православной Церкви» // Теология и образование. 2019. Ежегодник Научно-образовательной теологической ассоциации. — М.: НИЯУ МИФИ, 2019. — С. 149—157;
Попов А. В. Соотношение исторических и архивных дисциплин в период становления МГИАИ 1930—1941 гг. // Вестник архивиста. — 1994. — № 4 (22) — С. 67-70;