cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Песочня (Волга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем, Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Альца
Альца — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының һул ярына тамағынан 238 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ниаель (Сывъю ҡушылдығы)
Ниаёль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сывъю йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Лямпа (Барда ҡушылдығы)
Лямпа — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Барда йылғаһының уң ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мымра
Мымра — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уча йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Няризь (Пильва ҡушылдығы)
Няризь  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пильва йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Торгау
Торгау (Torgau) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 19688 кеше йәшәй. Майҙаны — 90,33 км2. Диңгеҙ кимәленән 78 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4860 һәм автомобиль коды TO.
Нигия
Нигия — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пыжина йылғаһының һул ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Неф (архитектура)
Неф йәки карап (nef, navis — корабль) — оҙонса бина, уның интерьерының (ғәҙәттә, базилика тибындағы биналарҙа) күрше нефтарҙан айырып торған колонналар йәки бағаналар менән бер йәки ике яҡтан сикләнгән бер өлөшө.
Шулай уҡ сиркәүҙең бер өлөшөн неф тип атайҙар.
Этимологияһы
«Неф» һүҙе латин телендәге navis - «карап» һүҙенән килеп сыҡҡан.
Күҙалланыуынса, был исем ғибәҙәтхананың төп майҙанының әһәмиәтен билдәләргә тейеш булған, сөнки карап мәсихселәр сиркәүенең символдарының береһе булған .Бәлки, ул шулай уҡ ҡорамдың был өлөшөнөң караптың баштүбән корпусы менән оҡшашлығын сағылдыралыр.
Тарихы
Интерьерҙы нефтарға бүлеү боронғо грек ҡорамдарында барлыҡҡа килгән. Боронғо рим архитектураһында граждандар биналары — базиликалар интерьеры бер нисә параллель нефтан торған
IV быуаттан башлап базилика тибы христиан ҡорамдары өсөн үҙләштерелә, һәм неф христиан архитектураһының киң таралған элементы булып китә.
20 июль
20 июль — григориан стиле буйынса йылдың 201-се (кәбисә йылында 202-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 164 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Вёрлиц
Вёрлиц (Wörlitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 1601 кеше йәшәй. Майҙаны — 28,05 км2. Диңгеҙ кимәленән 60 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6786 һәм автомобиль коды — WB.
1-се Мырҙа
1-се Мырҙа (1-е Мурзино) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 222 кеше. Почта индексы — 453803, ОКАТО коды — 80255845003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Административ-территориаль ҡоролошо
Ауылға 1834 йылда Ырымбур губернаһы Верхнеурал улусының 6-сы Башҡорт кантоны Бөрйән волосы Исмаҡай ауылы башҡорттары нигеҙ һалған. Ул Исмаҡай ауылында йәшәүсе беренсе күскенсе Мырҙа Иҙрисов (1774 йылда тыуған) хөрмәтенә аталған. Ауыл Тау аҫты Бөрйән исеме аҫтында яҙып алынған.
1859 йылда Мурҙа ауылы Ырымбур губернаһы Үрге Урал өйәҙе 4-се Башҡорт кантоны 7-се йорт Йомаш ауыл йәмғиәте составына инә. 1866 йылда — Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙенең Түңгәүер улусы Абдулнасир ауыл йәмғиәте составында, 1885—1917 йылдарҙа — Ырымбур губернаһы Орск өйәҙенең 1-се Бөрйән улусы составында, 1917 йылдың декабре — 1919 йылдың 20 марты — Кесе Башҡортостандың 1-се Бөрйән-Түңгәүер кантоны составында, 1919 йылдың 20 марты — 1922 йылдың 14 июне — Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһының Бөрйән-Түңгәүер кантоны 1-се Бөрйән улусы составында, 14 июнь, 1922 йыл — 5 октябрь 1922 йыл — БАССР-ҙың Бөрйән-Түңгәүер кантоны 1-се Бөрйән улусы составында, 1922 йылдың 5 октябре — 1923 йылдың 10 феврале — БАССР-ҙың Йылайыр кантоны 1-се Бөрйән улусы составында, 1923 йылдың 10 феврале — 1926 йылдың сентябре — БАССР-ҙың Йылайыр кантоны Юлыҡ улусының Йомаш ауыл Советы составында, 1926—1930 йылдың 20 авгусы — БАССР-ҙың Йылайыр кантоны Таналыҡ улусы Ишмырҙа ауыл Советы составында, 1930 йылдың 20 авгусы — 1937 йылдың 20 марты — БАССР-ҙың Хәйбулла районы Абдулнасир ауыл Советы составында, 1937 йылдың 20 марты — 1952 йыл — БАССР-ҙың Матрай районы Әбделнасыр ауыл Советы составында, 1952 — 4 июль 1956 — Матрай районының Абдулнасир ауыл Советы составында (үҙәге — Үрге Исмаҡай), 1956 йылдың 4 июленән әлеге көнгә тиклем — Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы Өфө ауыл Советы составында.
1930 йылда 1-се Мырҙа ауылы БАССР-ҙың Йылайыр кантоны Таналыҡ улусының Фрунзе ауыл хужалығы артеленә инә (колхоз үҙәге — Ишмырҙа ауылы), 1956—1993 йылдарҙа — БАССР-ҙың Хәйбулла районы «Матрай» совхозы составында. 1993—2001 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы «Матрай» совхозы составында, 2001—2009 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы «Матрай» МСП-һы составында.
Хужалыҡ тарихынан
1925—1926 йылдарҙа 1-се Мырҙа ауылының ҡоро ер майҙаны 7305 гектар тәшкил итә, уларҙың 4325 гектары уңайлы, уңайһыҙы — 2980 гектар. 1930 йылдың март—июнь айҙарында бойҙай 43,05, һоло — 10,80, арпа һәм тары — 4,30, картуф — 0,45 гектарҙа сәселә. Бөтәһе 583 эре мөгөҙлө мал була. Түбәндәге ауыл хужалығы инвентары булған: бер төрәнле һабандар — 7 дана, күп төрәнле һабандар — 1, ағас тырмалар — 24, сапҡыстар — 3, тырмалар — 3, сепараторҙар — 3.
Халыҡ иҫәбе һәм үҫеше
ХХ быуат башынан 2 Мырҙа ауылы теркәлгән: 1900 йылда 1-се Мырҙа ауылында 18 йортта 105 кеше йәшәгән, 1915 йылда — 28 йорт, 1917 йылда — 42 йортта 185 кеше, 1925 йылдың сентябрендә — 29 йортта 135 кеше, 1926 йылда — 29 йортта — 302 кеше, 1929 йылда — 32 йортта 175 кеше, 1930 йылда — 32 йортта 186 кеше (яңғыҙ хужалар — 25 йортта 112 кеше), 1939 йылда — 237 кеше (110 ир-ат һәм 127 ҡатын-ҡыҙ), 1961 йылда — 278 кеше, 1969 йылда — 321 кеше, 2007 йылда — 209 кеше, 2011 йылда — 213 кеше.
Нидзъель
Нидзъёль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Андура
Андура — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кишкиль йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бампер (китап автобусы)
«Бампер» балалар китап автобусы — социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендәге проект, тәгәрмәсле китап магазины һәм китап клубы. Проекттың маҡсаты — хәҙерге балалар әҙәбиәтен һәр кемгә еткереү, шул иҫәптән эре йәшәү үҙәктәренән алыҫта йәшәүселәр өсөн дә.
Тарихы
Проект Мәскәүҙә «Перекрёсток» үҫмерҙәргә психологик ярҙам итеү үҙәге базаһында барлыҡҡа килә. Үҙәктең етәксеһе Анна Тихомирова китап магазины асырға була, әммә аҡсаһы тик автобус һатып алырға ғына етә. Автобусты төрлө төҫтәге һүрәттәр менән биҙәргә үҙәктәге балалар ярҙам итә, автобустың эсендә уҡыу залы атмосфераһы булдырыла. Ҡорамалдар һатып алырға Михаил Прохоров фонды ярҙам итә.
2011 йылда «Рәсәй таянысы» менән бергә хәйриә туры сиктәрендә Краснодар крайында булалар. Оҙаҡ та үтмәй «Бизнес-Успех» конкурсында «Социаль-яуаплы эшҡыуар» номинацияһында беренсе урын алалар һәм «Creative Business Cup» ижади эшҡыуарлыҡ конкурсында финалист булалар.
2013 йылда проекттың эксперттары «Baby-НОС» әҙәби конкурсында жюри булалар — «НОС» балалар премияһы юрауынса.
2014 йылда проект ике яңы автобус һатып ала, иҫкеһе һәр ваҡыт боҙолған булған. Шул уҡ йылды проект күсмә балалар уҡыуы, Astrid Lindgren Memorial Award-2015 балалар премияһына наминант булалар. Ул Рәсәйҙән барғандар араһында дүртенсе урын ала, унда 61 илдән 197 ҡатнашыусы була, улар арһында Урсула Ле Гуин, Ульф Старк, Патрик Несс һымаҡ абруйлы ҡатнашыусылар ҙа була. Ощо ваҡытҡа автобус Рәсәйҙең 60 ҡалаһында булып, 80 мең километр юл үткән була.
2015 йылда китап автобусы Lipton ойойошмаһы үткрәгән Goodstarter социаль эшҡыуарлыҡ буйынса беренсе конкурсында еңеүсе булалар. Конкурста еңгән өсөн проектҡа 300 мең һум аҡса бирәләр.
Эшмәкәрлеге
Китап автобусы интерактив һәм хәйриә үҙәге һымаҡ та, магазин һымаҡ та эшләй. Килемдән килгән аҡса балалар уҡыуын үҫтереү өсөн йүнәлтелгән социаль программаларҙы тормошҡа ашырыуға тотонола. Тағы ла аҡсаның бер өлөшө эш хаҡына, бензинға һәм автобусты ремонтлауға тотонола.
Китапты проект авторҙары төрлөл нәшриәттән алалар. Күпселектә ҙур булмаған нәшриәттәр менән эшләйҙәр, 80 процентҡа тиклем китаптар тап уларҙан алына. Анна Тихомирова һүҙҙәренсә автобуста үҙенсәлекле әҙәбиәт йыйналған, уҡыусы аудитория өсөн лайыҡлы. Әгәр беҙҙең маҡсат ни тиклем күберәк китап һатыу булһа, беҙҙең кәшәтәләрҙә бөтөнләй икенсе тышлы китаптар булыр ине. .
Автобуста махсус ҡумта бар, унда һәр теләгән кеше һатып алған китабын һала ала, һуңынан ул китаптар балалар йорттарында тәрбиәләнеүселәргә бирелә. Һәр шундай тапшырыуҙа хикәйә һөйләп, балаларҙың әҙәби аң (ҡараш, белем) даирәһен киңәйтеү өсөн алып барыла. Ике аҙна эсендә проект ошондай китаптар йыйнай, һуңынан балалар йорттарына тапшырыла.
Тәнҡит
Проектҡа ҡараш төрлө. Проект авторҙары һүҙҙәренсә, улар йыш ҡына хәйриә эшмәкәрлеге менән үҙҙәренә реклама эшләйҙәр һәм күберәк аҡса эшләргә тырышалар тип ғәйәпләйҙәр.
Үҙҙәренең проекын авторҙар уникаль ти, сөнки ул үҙенә китап магазины социаль проект элементтарын ала: донъяла башҡа китап автобустары бар, әммә улар йә магазин, йә библиотека.
Требендорф
Требендорф (Trebendorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 999 кеше йәшәй. Майҙаны — 31,95 км2. Диңгеҙ кимәленән 126 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2959 һәм автомобиль коды GR.
Зимовники тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Зимовники тыуған яҡты өйрәнеү музейы  — Ростов өлкәһе Зимовников районы Зимовники ауылы музейы. Музейға 2000 йылда нигеҙ һалына, музей коллекцияһында 5400 тән артығыраҡ предмет.
Тарих һәм һүрәтләү
Зимовников район Хакимиәте һәм район мәҙәниәт һәм сәнғәт бүлеге инициативаһы менән 2000 йылда Ростов өлкәһе Зимовников районының Зимовники ауылында Зимовники тыуған яҡты өйрәнеү музейына нигеҙ һалына. Музей өсөн ҡасаба үҙәгендә торған 1943 йылда төҙөлгән йорт бирелә. Элегрәк был шәхси йортта балалар китапханаһы, клуб булған. Музейҙың тәүге экспозициялары тәбиғәт һәм тарих бүлектәренән тора. Музейҙың беренсе директоры — Шкуратов И. Ю. Музейҙы булдырыуға ҙур көс түгеүсе -. Ю. В. Сорокин. Төрлө йылдарҙа музей директоры булып Елисеенко И. А., Кожемяченко Е. И., Моисеенко М. Г. эшләй. Хәҙерге ваҡытта музейҙы Казанцева Ю. С. етәкләй.
Башта музей фондын район мәктәп музейҙары һәм хәрби комиссариат коллекциялары тәшкил итә. Ауыл халҡы ла музейға күп экспонаттар бүләк итеп, музейға үҙ өлөштәрен индерә. Музейҙың беренсе экспозицияһы итеп Зимовников районының Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытындағы тарихы ҡуйыла. Зимовников районы хакимиәтенең экология фонды идарасылығы тарафынан «Сал йылғаһы бассейны флораһы һәм фаунаһы» экспозицияһы ойошторола. Унда үҫемлектәр гербарийы, ҡош толоптары, ер-һыу хайуандары, бөжәктәрҙең коллекциялары бар. Экспозицияла боронғо тарих буйынса археологик ҡаҙыу табылдыҡтары үҙенә урын тапҡан.
2012 йылда музей Милли-мәҙәни үҙәк йортоноң икенсе ҡатына күсерелә. Күргәҙмәләр залы Балалар сәнғәт мәктәбе директоры Белоусов В. Е. тарафынан биҙәлгән.
Эшләү дәүерендә Музейэш дәүерендә 5700 экспонат йыйған. Улар эсенә археология, палеонтология, нумизматика коллекциялары һәс сәнғәт әҫәрҙәре инә. Ҙур музей экспонаты булып яҡшы тоҡомло «Советский меринос» һарығы тора, ә иң бәләкәй предметы — 2 грамм ауырлығындағы Алтын Урҙа ханы Йәнбәк ваҡытындағы (XIV быуат) алтын тәңкә. Музейҙа күргәҙмәләр залы бар, унда музей фондының һәм шәхси коллекцияларҙың экспонаттары күргәҙмәләре ойошторола. Үҙ ваҡытында бында һынсы Дердиященко Е. Е., рәссамдар Падалка Ю. Н., Лопанский А. А. Морозов В. В. һәм Балалар сәнғәт мәктәбе уҡытыусыларының күргәҙмәләре үткән.
Даими музей экспозицияһы булып: «Родной земли нетленная краса», «Седая древность», «Там, где шумел ковыль», «Воинская Слава зимовниковцев», «Наш поселок, строился…», «Там, где колышется рожь», «Аллея Славы!»- тора. Музейҙа Еңеү Көнө, оккупация һәм немец-фашист илбаҫарҙарынан ауылды азат итеү Көнө, Район һәм ауыл тыуған көндәр" байрамдарында тематик экскурсиялар үткәрелә.
Музей Ростов өлкәһенең башҡа музейҙары менән хеҙмәттәшлек итә. Зимовников тыуған яҡты өйрәнеү музейының экспонаттары Зерноград, Б. Мартыноавка, ҡалалары, Жуковская станицалары музейҙарында күрһәтелгән. Үҙ сиратында музейҙа шулай уҡ Волгоград, Волгодонск, Цимлянск, Семикаракорск, Аҡсай, Шахты, Азов һәм башҡа музейҙарҙың экспонаттары күргәҙмәһе үткән.
18 сентябрь
18 сентябрь — григориан стиле буйынса йылдың 261-се көнө (кәбисә йылында 262-се). Йыл аҙағына тиклем 104 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Кесе Бизь
Кесе Бизь — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Бизь йылғаһының һул ярына тамағынан 1,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мышка (Меза ҡушылдығы)
Мышка  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Меза йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мүәвиә ибн Әбү Суфыян
Мүәвиә ибн Әбү Суфыян - (Абу́ ‘Абд ар-Рахма́н Му‘а́вия ибн Абу́ Суфья́н аль-Ума́ви аль-Кураши́,  أبو عبد الرحمن معاوية بن أبي سفيان الأموي القرشي; , Мәккә — , Дамаск) —  Өмәүиҙәр династияһына нигеҙ һалған һәм уларҙан беренсе   хәлифә булып торған шәхес (661 йыл) , хәлифәлектең баш ҡалаһын  Дамаск ҡалаһына күсергән. Улы Әбү Суфыян Суфьян.
Түбәнге Сенькина
Түбәнге Сенькина — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парабель йылғаһының һул ярына тамағынан 204 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 102 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нярпа
Нярпа — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 1528 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Трактор (хоккей клубы)
«Трактор» хоккей клубы — Силәбе ҡалаһының шайба менән уйнаусы хоккей командаһы. 1947 йылда төҙөлә. 2008 йылдан Континенталь хоккей лигаһында ҡатнаша. Континент Кубогы яулаусыһы (2011/2012)
Тарих
«Трактор» хоккей клубы 1947 йылдың 27 декаберендә Силәбелә ойошторола.
Стадион
Нигеҙләнгән: 1967 йыл
Урыннар һаны: 3650
Адрес: Свердлов проспекты, 51
Нигеҙләнгән: 1990 йыл
Урыннар һаны: 1500
Адрес: Савин ур., 1
Нигеҙләнгән: 2009 йыл
Урыннар һаны: 7500
Адрес: Силәбенең 250 йыллығы, 38
Требиц
Требиц (Trebitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1282 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,75 км2. Диңгеҙ кимәленән 73 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6909 һәм автомобиль коды — WB.
Арба (Ошма ҡушылдығы)
Арба  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ошма йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Нидысей
Нидысей — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Косью йылғаһының уң ярына тамағынан 221 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Арба (Ошма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Нидысей
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Арба (Ошма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нидысей
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Арбаж (Шошма ҡушылдығы)
Арбаж  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шошма йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лымбад-Яха (йылға)
Лымбад-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Түбәнге Щельяэс-Ю
Түбәнге Щельяэс-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының уң ярына тамағынан 228 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Обмен (Чус ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Молебка
Кесе Молебка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молебка йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нежилая Шача
Нежилая Шача — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кострома йылғаһының уң ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Требзен (Мульде)
Требзен (Мульде) (Trebsen/Mulde) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 4091 кеше йәшәй. Майҙаны — 35,03 км2. Диңгеҙ кимәленән 122 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4687 һәм автомобиль коды MTL.
Гроблебен
Гроблебен (Grobleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 102 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,83 км2. Диңгеҙ кимәленән 35 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39579 һәм автомобиль коды — SDL.
Лымбака-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Арбаж (Шуван ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Николкина Речка
Николкина Речка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кенга йылғаһының уң ярына тамағынан 236 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Падога
Падога — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парабель йылғаһының уң ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Осар тейен
Осар тейен, (Урыҫ.)белка-летяга , йәки летучая белка (Pteromys volans) — кимереүселәр отрядының осар тейендәр ғаиләһенә ҡараған имеҙеүселәр.
Таралышы
Евразия урмандарында таралған. Башҡортостан Республикаһының бөтә биләмәһендә ҡатнаш һәм киң япраҡлы урмандарҙа осрай.
Тышҡы ҡиәфәте
Кәүҙә оҙонлоғо 13—20 см, массаһы 160 г тирәһе. Төҫө ҡышын һоро, йәйен көрәнһыу төҫмөрлө асыҡ‑һоро, ҡорһағы аҡ төҫтә. Йөнө ҡуйы, йомшаҡ. Башы йомро, күҙҙәре ҙур, ҡара төҫтә. Ҡолағы ҡыҫҡа, суҡһыҙ. Алғы аяҡтары — 4, артҡылары 5 бармаҡлы, бөгөлгән осло тырнаҡлы; аяҡтары араһында йөн менән ҡапланған ҡабырға яҡ тире йыйырсаһы (осҡос яры) бар. Ҡойроғо йөнтәҫ, оҙонлоғо 14 см, һикергәндә руль ролен үтәй.
Көнитмеше һәм туҡланыуы
Полигам. Енси яҡтан 9—12 айҙа өлгөрә. Йылына 1 тапҡыр 2—4 бала тыуҙыра. 5—13 йыл йәшәй. Эңерҙә һәм төндә, һирәкләп көндөҙ әүҙем. Япраҡлы ағастарҙың (ҡайын, тал, саған, уҫаҡ, миләш) үренделәре, бөрөләре, ҡайһы берҙә ҡабыҡтары, бәшмәктәр, үләндәрҙең емештәре һәм орлоҡтары менән туҡлана. Ағас ҡыуыштарында һәм тейен ояларында, ҡайһы берҙә ҡая ярыҡтарында йәшәй;
Былар ҡыҙыҡлы
Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.
21 июль
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Трибель (Фогтланд)
Трибель (Фогтланд) (Triebel) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1410 кеше йәшәй. Майҙаны — 43,09 км2. Диңгеҙ кимәленән 500 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8606 һәм автомобиль коды V.
Китапхана
Китапхана (грек. βιβλίον «книга» + θήκη «һаҡлағыс» ) — йәмәғәтселек өсөн матбуғатты һәм яҙма әҫәрҙәрҙе йыйыусы һәм һаҡлаусы, шулай уҡ белешмә-библиографик эш алып барыусы учреждение.
Хәҙерге ваҡытта китаптарҙың күбеһе цифрлы форматҡа әйләндерелә һәм электрон вариантта һаҡлана, ҡайһы бер китаптар нәшер ителмәй һәм ҡағыҙға баҫылмай. 1999 йылдан башлап октябрҙең һуңғы дүшәмбеһендә ЮНЕСКО башланғысы менән Бөтә донъя китапханалар көнө билдәләнә.
Тарихы
Антик китаптарҙың иң ҙур үҙәге булып Александрия китапханаһы тора. Б. э. т. III быуатта Птолемей I тарафынан булдырыла һәм бөтә эллин донъяһының белем биреү үҙәге булып тора. Александрия китапханаһы һаҡланып ҡалған mouseĩon (музей) комплексының бер өлөшө була. Комплексҡа торлаҡ бүлмәләр, ашханалар, уҡыу өсөн биналар, ботаника һәм зоология баҡсалары, обсерватория һәм китапхана инә. Һуңыраҡ уға медицина һәм астрономия ҡоралдары, хайуандарҙың ҡарасҡыһы, уҡытыу өсөн файҙаланылған статуялар һәм бюстар өҫтәлә. Мouseĩon 200 000 папирусты (боронғо китапханаларҙың барыһы ла тиерлек ғибәҙәтханаларға беркетелгән) һәм мәктәптә 700 000 документты үҙ эсенә алған. Музей һәм Александрия китапханаһының күп өлөшө беҙҙең эраның яҡынса 270 йылында емерелә. Урта быуаттарҙа монастырь китапханалары китап сығанағы була, уларҙа скрипторийҙар (скриптории) эшләй (Библиотеки эпохи Каролингов мәҡәләһен ҡара). Изге Яҙмалар һәм Сиркәү Аталарының (Отцов Церкви) яҙмалары ғына түгел, боронғо авторҙарҙың әҫәрҙәре лә күсереп яҙылған. Яңырыу дәүерендә ренессанс эшмәкәрҙәре ысын мәғәнәһендә монастырҙарҙа һаҡланған грек һәм латин текстарын эҙләй. Ҡулъяҙмаларҙың хаҡы ҙур булыу һәм уларҙы эшләүҙең күп көс талап итеүе арҡаһында китаптар китапхана кәштәләренә сылбырҙар менән беркетелә.
Баҫма станок уйлап табыу һәм китап баҫыуҙың үҫеше китапханаларҙың тышҡы ҡиәфәтенә һәм эшмәкәрлегенә ҙур үҙгәрештәр индерә, улар тора-бара архивтарҙан ныҡ айырыла башлай. Уларҙың фондтары йылдам үҫешә бара. Грамоталылыҡ таралыу менән, Яңы заманда китапханаларға килеүселәр ҙә арта.
Бөгөнгө көндә китапханаларҙа 130 миллионға яҡын китап иҫәпләнә (Google версияһы буйынса).
Төрҙәре
Китапхана төрҙәре:
һәм башҡалар
Универсаль китапханаларҙың социаль төрҙәре:
Махсус тармаҡ китапханалары:
Милли китапхана дәүләт сығарған, уға уҡыусыларҙың ихтыяжы ҙур булған һәм теге йәки был мөнәсәбәттәге бөтә баҫма, йәнәшә продукцияның һаҡланыуын тәьмин итеүгә йүнәлтелгән. Уның фондының тулылығын тәьмин итеү өсөн күп илдәрҙә мотлаҡ экземпляр системаһы файҙаланыла. Рәсәйҙә милли китапхана функцияһын Мәскәүҙәге Рәсәй дәүләт китапханаһы (элекке Ленин исемендәге) һәм Санкт-Петербургтағы Рәсәй милли китапханаһы башҡара.
Асыҡ китапханалар уҡыусыларҙы киң таралған һәм популяр баҫмалар менән тәьмин итә. Махсус китапханалар билдәле бер типтағы (нота баҫмалары, һуҡырҙар өсөн китаптар, дәүләт стандарттары, патенттар, пальма биттәрендә күрәҙәлектәр һ.б.) йәки билдәле бер тематикалы баҫмаларҙы йыя. Ҡайһы бер осраҡтарҙа махсус китапханалар кәрәклеге баҫмаларҙы һаҡлауҙың һәм улар менән файҙаланыуҙың айырым шарттары менән аңлатыла. Махсус китапханалар кәрәклеге ҡайһы бер осраҡтарҙа баҫмаларҙы һаҡлау һәм файҙаланыу өсөн айырым шарттар менән бәйле, әммә күпселек осраҡта баҫмаларҙы бер бүлмәлә туплай алмау һәм бер учреждениела эшләүҙе тәьмин итеү менән бәйле. Рәсәйҙә һуңғы тиҫтә йылдарҙа Бөтә Рәсәй сит ил әҙәбиәте дәүләт китапханаһы айырыуса мөһим роль уйнай башланы. Ул үҙәктән ситтә ятҡан төбәктәрҙең китапханалары функцияларын үҙ өҫтөнә ала һәм шул арҡала ҙур мәҙәни үҙәккә әйләнә.
Һуҡырҙар өсөн китапханалар һуҡырҙар һәм насар күргән уҡыусыларға мәғлүмәт менән танышыу мөмкинлеге бирә. Бындай китапханаларҙа Брайль шрифты менән йыйылған китаптар һәм төрлө аудиокитаптар була. Рәсәйҙең һуҡырҙар өсөн иң ҙур китапхана — Һуҡырҙар өсөн Рәсәй дәүләт китапханаһы. Рельефлы (ҡалҡыу) шрифт менән һәм аудиоға яҙылған китаптарҙан тыш, унда һуҡырҙарға төрлө әйберҙәрҙең тышҡы ҡиәфәтен өйрәнеү мөмкинлеге биргән рельефлы-күләмле моделдәрҙең ҙур коллекцияһы бар. Университет, институт, мәктәп китапханалары уҡыусыларҙы уҡыу процесына кәрәкле әҙәбиәт менән тәьмин итә һәм фонд составы буйынса махсус китапханаға яҡынлаша. Ведомство китапханалары тураһында ла шуны уҡ әйтеп була. Әммә махсус китапханаларҙан айырмалы рәүештә, институт һәм ведомство дөйөм ҡулланылышҡа эйә түгел һәм тейешле уҡыу йортона йәки бүлеккә ҡараған уҡыусыларҙы ғына хеҙмәтләндерә. Хәйер, был принципты тормошҡа ашырыу милли традицияларға һәм билдәле социаль-мәҙәни шарттарға бәйләнгән: мәҫәлән, Американың ҡайһы бер университет китапханалары теләүселәрҙең барыһына ла үҙ фондтары менән ҡулланыу мөмкинлеге бирә.
Эшмәкәрлеге
Китапханаларҙың уҡыусыларҙы хеҙмәтләндереү буйынса эшмәкәрлеге ике төп формала алып барыла. Китапхана абонементы уҡыусыға китапты билдәле бер ваҡытҡа үҙ ҡарамағына алырға хоҡуҡ бирә. Икенсе осраҡта китап менән китапхана бинаһында ғына танышырға мөмкин (ҡағиҙә булараҡ, махсус бүленгән уҡыу залында). Ҡайһы бер китапханаларҙа тик абонемент йәки уҡыу залы ғына эшләй, икенселәрендә был хеҙмәтләндереү формалары берләштерелә, шулай ҙа бөтә һаҡлау берәмектәре өсөн икеһе лә булырға тейеш түгел.
Китапхананың тағы бер мөһим характеристикаһы — уның фонды структураһы. Баҫмаларҙың күпселек өлөшө (китап уҡыусылар араһында ҙур һорау менән ҡулланған) асыҡ урынлаштырыла һәм уҡыусыларҙың китап кәштәһенән ҡарап сығыу мөмкинлеге бар, шул уҡ ваҡытта баҫмаларҙың күбеһе китап һаҡлағыстарҙа урынлаша һәм унан китапхана каталогы аша заказ биреп кенә алырға мөмкин. Айырыуса һирәк, зыян күргән йәки дәүләт сере булған баҫмаларҙы уҡыусы махсус һорау йәки рөхсәт алып ҡуллан ала. Был СССР-ҙа тәжрибә айырыуса киң ҡулланыла һәм тарихҡа махсус һаҡлағыс (спецхран) булараҡ ингән.
Күсмә китапханалар алыҫта урынлашҡан райондарҙа, ҡарттар йорттарында йәшәүселәр өсөн китаптарға һәм Интернетҡа инеү мөмкинлеген еңеләйтә. Китаптарҙы һәм элемтә сараларын тапшырыу өсөн автобустар һәм фургондар (ингл. bookmobile, исп. bibliobus) ҡулланыла, ә ҡайһы бер илдәрҙә (мәҫәлән, Зимбабвела) — ишәктәр ).Рәсәй тарихсыһы һәм әҙәбиәт белгесе, мәғрифәтсе һәм гуманист Дмитрий Лихачев былай тип раҫлай:
«Әгәр ниндәйҙер емергес һәләкәт һөҙөмтәһендә бөтә мәғариф һәм мәҙәниәт үҙәктәре юҡҡа сыҡһа, әгәр донъяла китапханаларҙан башҡа бер нәмә ҡалмаһа, донъя һәм кешелек яңынан тыуыу мөмкинлегенә эйә буласаҡ»
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">
Әҙәбиәт
Попов А. В. Архивы и библиотеки: общее и особенное в сохранении исторической памяти // Роль архивов в информационном обеспечении исторической науки. — М.: Издательство Этерна, 2017. — С. 190—197
Кледен (Арендзее)
Кледен (Арендзее) (Kläden (bei Arendsee)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 228 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,16 км2. Диңгеҙ кимәленән 29 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39619 һәм автомобиль коды — SAW.
Лябаненз-Яха
Лябаненз-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Няуха-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аржамакша
Аржамакша — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының һул ярына тамағынан 132 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Никша
Никша — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обнора йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пинджа
Пинджа — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чузик йылғаһының уң ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Одань
Одань — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Коса йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Окос (Тимшор ҡушылдығы)
Окос  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тимшор йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Сая
Кесе Сая (Сая) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Барда йылғаһының уң ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Понженак
Понженак — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кенга йылғаһының һул ярына тамағынан 365 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Никан-Ю
Никан-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 266 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Дилмөхәмәтов Айрат Әхнәф улы
Дилмөхәмәтов Айрат Әхнәф улы (21 июнь 1966 йыл) — сәйәсмән, публицист һәм журналист.
Биографияһы
1985—1987 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә.
1990 йылдан Башҡорт дәүләт университетының советҡа тиклемге СССР тарихы кафедраһының кесе хеҙмәткәре, Рәсәй фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты аспиранты.
2003 йылда Башҡортостан Президенты һайлауҙарында үҙенең кандидатураһын ҡуя. Бер нисә тапҡыр Рәсәй Дәүләт Думаһына һәм Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттарын һайлауҙарҙа кандидатураһын ҡуя.
2003—2005 йылдарҙа — «Башҡорт халыҡ конгресы» йәмғиәте үҙәк советы рәйесе, «Майдан» гәзите мөхәррире, «Правовые средства защиты» йәмғиәте хеҙмәткәре. «Башҡортостандың берләшкән оппозицияһы» ағзаһы.
2005 йылдың 26 мартында «льготаларҙы монетизациялауға» ҡаршы протест митингыһында сығыш яһағандан һуң экстремистик эшмәкәрлеккә асыҡ саҡырыуҙар тураһында эш буйынса ғәйепләнеүсе була, 2006 йылдың майында суд уны шартлы рәүештә иркенән мәхрүм итә.
2006 йылдан «Площадь восстания» гәзите мөхәррире. 2008 йылда «Провинциальные вести» гәзите тарафынан сығарылған «Площадь восстания» махсус ҡушымтаһында баҫылып сыҡҡан публикациялары өсөн ике йылға шартлы рәүештә иркенән мәхрүм ителә. Был юлы уны экстермизмдан тыш, күмәк сыуалыштарға саҡырыуҙа ғәйепләнә.
2011 йылда милли ыҙғыш тыуҙырыуҙа, экстермизмға саҡырыуҙа һәм «Майдан» гәзитендәге публикациялары өсөн хөкөмгә тартырыла. Суд ҡарары буйынса 6 йылға колонияла иркенән мәхрүм ителә. Һуңыраҡ Башҡортостан Юғары суды приговорҙы йомшартып, өс йылға иркенән мәхрүм итә.
2015 йылда алдағы судҡа тиклем яҙылған «Ахыр заман» («Конец времен») китабы өсөн терроризмды аҡлау тураһындағы мәҡәләһе буйынса йәнә өс йыл иркенән мәхрүм ителеүгә хөкөм ителә. Ошо уҡ приговорға ярашлы уға ике йыл дауамында журналистика менән шөғөлләнеү тыйыла. Был юлы Дилмөхәмәтов ҡаты режимдағы колонияға ебәрелә. 2016 йылда «Мемориал» хоҡуҡ һаҡлау йәмғиәте Дилмөхәмәтовты һәм уның мәҡәләһен үҙенең интернет ресурстарында баҫтырған блогер Роберт Загреевты сәйәси тотҡондар тип таный. Дилмөхәмәтов 2017 йылдың сентябрендә иреккә сығарыла.
2018 йылдың апрелендә «Башҡорт» башҡорт йәмәғәт ойошмаһының сәйәси клубының ултырышында Дилмөхәмәтов 2019 йылдың сентябрендә Башҡортостан Республикаһы Президенты вазифаһына кандидатураһын тәҡдим итәсәген белдерә.
Арша (Ошма ҡушылдығы)
Арша  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ошма йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы ратуша (Лейпциг)
XIX быуаттағы индустриалләштереү барышында Лейпциг Германияның иң эре ҡалаларының береһенә әйләнә, һәм 1870 йылдар уртаһынан башлап ҡала идараһы органдарын Баҙар майҙанындағы урта быуаттағы Иҫке ратушанан яңы иркен, заман талабына яуап биргән бинаға күсереү планы барлыҡҡа килә. Оҙайлы бәхәстәрҙән һуң төҙөлөш өсөн 1895 йылда ошо маҡсатта Саксония дәүләтенән махсус һатып алынған һәм һуңынан һүтелгән замок урыны һайлана. Шул уҡ ваҡытта проекттар конкурстың төп шарттарҙың береһе булып ҡаланың таныулы өҫтөнлөктәренең береһе булып торған замоктың төп башняһын һаҡлау була. Аноним рәүештә 1897 йылда үткәрелгән дөйөм Германия конкурсында беренсе премияны Лейпцигтың баш архитекторы Хуго Лихт (Hugo Licht, 1841—1923) ала. Уның проектының девизы д ARX NOVA SURGIT (Яңы һарай төҙөлһөн!); скульптура биҙәлеше билдәле скульптор һәр график Георг Врбеға йөкмәтелә (Georg Wrba, 1872—1939).