cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хәлилов Азат Насретдин улы
Биографияһы
1990—1995 йылдарҙа Өфөлә Башҡорт дәүләт университетында «Филолог, журналист» һөнәренә уҡый.
1995 йылдан Күмертау ҡалаһындағы 13-сө Мөхәмәт Исҡужин исемендәге мәктәптә, 2001 йылдан Республика политехник лицей-интернатында уҡытыусы булып эшләй.
Балалар яҙыусыһы. Дүрт китап авторы.
2007 йылдан Көйөргәҙе районының үҙәге Ермолаево ауылындағы «Рамаҙан» мәсетендә имам-хатиб вазифаһын да башҡара. 2019 йылдың декабрендә Күмертау ҡалаһы һәм Көйөргәҙе районы мөхтәсибәтенең имам-мөхтәсибе итеп тәғәйенләнде.
1990-сы йылдарҙа Башҡортостан дәүләтселлеген һаҡлап ҡалыу өсөн Өфө ҡалаһында ойошторолған бөтә акцияларҙа ла ҡатнаша.
Квазенга
Квазенга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Переиска йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Миңнебай
Миңнебай (Миннибаево) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 27 кеше. Почта индексы — 453486, ОКАТО коды — 80205819004.
Тарихы
1814 йылда Абдулла ауылынан 4 ғаилә (улы Ҡотлобулат менән Ғәфиәт Мусин, Ҡотолмбәт Һөйәрғолов, улы Килмөхәмәт менән Байгилде Кинйәбаев) һәм Түрһәғәҙе ауылынан бер ғаилә яңы урында яңы ауылға нигеҙ һала. Ул Абдулла ауылынан сыҡҡан Миңнебай Ишкәйевтың исемен ала. Уның улдары Ҡотломөхәмәт менән Ҡолмөхәмәт тә билдәле. 1859 йылда Минебай ауылында 25 аҫаба ер биләүсе йәшәй. 1920 йылда беренсе совет халыҡ иҫәбен алыу 37 йортта 74 кешене асыҡлай. Миңнебай халҡы игенселектә лә ҙур уңышҡа өлгәшә: 20 кешегә 32 бот ужым, 144 бот ярауай иген сәселә.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (88 %).
Аветисян Минас Карапетович
Минас Карапетович Аветисян (Մինաս Ավետիսյան; 20 июль 1928 йыл, Әрмән ССР-ының Ахурян районы Джаджур ауылы — 24 февраль 1975 йыл, Ереван, Әрмән ССР-ы) — әрмән рәссамы.
1960 һәм 1975 йылдар араһында Аветисян 500-ләп картина, шул сама уҡ рәсем, 20 ҙур фреска һәм тиҫтәнән ашыу театр тамашаһы өсөн проект эшләй. Ижады донъя һынлы сәнғәтендә шөһрәтле урын биләп тора.
1988 йылда Спитакта ер тетрәгәндә Гюмриҙа уның фрескаларының бер өлөшө һәм тыуған ауылы Джаджурҙағы тыуған йорто емерелә.
Биографияһы
Крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. 1975 йылдың 24 февралендә тротуарға килеп менгән автомобилгә тапалып һәләк була. Күптәр Минас үлтерелгән тип уйлай.
Ижады
Минас Аветисян ижадының өлгөргән осоро әҫәрҙәре контраст төҫтәрҙә, эре экспрессив эҙҙәр менән төшөрөлгән, уларҙа фовизм принциптары урын алған. Әҫәрҙәрендә Кавказ аръяғы сәнғәте традициялары ла ҙур сағылыш тапҡан. Оҫтаның пейзаждары, автопортреттары, жанрлы-символик ауыл мотивтары үҙенең эстетик асылын күрһәтеү ысулы тип баһалана. Минас Аветисян, дөйөм алғанда француз модернына һәм раннему авангарду начала XX быуат башындағы иртә авангардҡа тартылһа ла, үҙ заманына хас булған Рәсәйсә «ҡырыҫ стилгә» лә яҡын тора. Театр рәссамы һәм живописец-монументалист булараҡ та уңышлы эшләй.
Йеэтце (Альтмарк)
Йеэтце (Альтмарк) (Jeetze (Altmark)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 389 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,31 км2. Диңгеҙ кимәленән 30 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39624 һәм автомобиль коды — SAW.
Әй
Әй
Кесе Хоса-Я
Кесе Хоса-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хулга йылғаһының уң ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Солоничка
Солоничка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демина йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Петушки (ҡала)
Петушки — ҡала (1965 йыл ) Рәсәй федерацияһы Владимир өлкәһенең Петушинский районы, Петушки ҡалаһы менән бергә Петушки ҡаламуниципаль берәмеген ҡала статусы менән барлыҡҡа килтерә.
Петушки ҡала биләмәһе составында берҙән-бер тораҡ пункты.
Халҡы — 13 112 кеше (2018 йыл).
Географияһы
Петушки ҡалаһы Клязьма (бассейн Волга) йылғаһының һул ярында, Владимирҙан 67 км көньяҡ-көнбайышта, Мәскәүҙән көнсығышҡа табан 120 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ҡала Мәскәү — Түбәнге Новгород автомобиль юлында тора. Петушки исемен шулай уҡ тимер юл станцияһы йөрөтә.
Тарих
XIX быуат аҙағы — ХХ быуат башында Петушки ауылы Владимир губернаһы Аннинский улусыы Покровский өйәҙенә инә, 1921 йылдан алып — Мәскәү губернаһы Орехово-Зуевский өйәҙе составында.
Ҡасаба булараҡ Петушки <sup class="noprint" style="white-space: nowrap">[ <span style="" title="не указан источник на утверждение (15 января 2019)">85 сығанағы көн күрһәтелмәгән ] 1861 йылда барлыҡҡа килгән.
Урындағы фабрикант П. И. Кузнецов аҡсаһына бында 1910 йылда Успение Пресвятой Богородицы сиркәүе изгеләндерелә һәм ошо ваҡыттан алып ҡасабаға ҙур ауыл исеме бирелә. 1904 йылда бында ағалы-энеле Крашенинниковтар туҡыу фабрикаһы төҙөй. Артабан бында токарь-столяр фабрикаһы, кирбес заводы төҙөлә.
Псков Кромы
Псков Кром (Кремле) — Псковтың тарихи-архитектура үҙәге, Псков ҡәлғәһенең төп өлөшө. Пскова йылғаһының Бөйөк йылғаға ҡойған урындағы бейек һәм тар моронда урынлашҡан. 3 гектар майҙанды биләй.
Петушки (ҡала)
Тарих
1926 йылда Петушкиға ҡала тибындағы ҡасаба статусы бирелә. 1965 йылдың 11 ноябрендә Петушки ҡала итеп үҙгәртелә.
Псков Кромы
Ҡаласыҡтың морон өлөшөндә башланғыс ултыраҡ беренсе мең йыллыҡтың уртаһына ҡарай. X—XII быуаттарҙа бында тупраҡ, ә бәлки, таш нығытмалар һәм ағас Троицкий соборы булған. Псков республикаһы (XIV — XVI быуат башы) осоронда Кремь үҙенең соборы, йыйылыу майҙаны һәм келәттәре менән псков еренең рухи, юридик һәм  административ үҙәге булған
Петушки (ҡала)
Халыҡ
1900 йылда ауылда 62 йорт ихатаһы булған, унда 303 кеше йәшәп, шуларҙың 144-е ир-ат, 159-ы — ҡатын-ҡыҙ була.
Псков Кромы
Кремль биләмәһе бейеклеге 6-8 м һәм ҡалынлығы  2,5 м алып 6,0 м тиклем (Кромдың алғы (көньяҡ) ағас ҡыйыҡ менән ҡапланған  таш ҡәлғә диуарҙары менән уратып алынған.  Кремлдең  көнсығыш  стенаһының оҙонлоғо — 435 м; көнбайыш стенаһы —  345. м. Көньяҡ стенаның оҙонлоғо  88 м тәшкил итә.
Петушки (ҡала)
Иҡтисад
Төп сәнәғәт предприятиелары:
Псков Кромы
2013 йылда Псков Кромы (Кремле) "Рәсәй-10" медиаконкурсында еңеп,  "Рәсәй символдары" унлығына инә.
Петушки (ҡала)
Иҫтәлекле урындар
Шулай уҡ станцияла «Л» сериялы паровоз-ҡомартҡыһы бар.
Псков Кромы
Кром һәм Довмонтов ҡала манаралары
2010 йыл дың 27 апрелендәге янғын ваҡытында Власьевский һәм Рыбницкий манараларының сатырҙары янып юҡҡа сыға
Петушки (ҡала)
Иҫтәлекле урындар
Ҡалала Әтәс музейы бар, уға Николай Корнилов 1997 йылда нигеҙ һалған. Николай Чудотворец ҡорамы Петушки станцияһы янында 1900 йылда төҙөлгән, 1920 йылда ул емерелгән. Вокзал янында 2000 йылда епископ Афанасий Ковровский хөрмәтенә ағас сиркәүе төҙөлә, ғүмеренең һуңғы йылдарын ул Петушкиҙа үткәргән. 2002 йылдың 26 октябрендә ҡорамды изгеләндереү була.
Псков Кромы
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Петушки (ҡала)
Венедикт Ерофеев һәм Петушки
Венедикт Ерофеевтың «Мәскәү — Петушки» поэмаһы 1970 йылда сыҡҡандан һуң, (1988 йылда СССР-ҙа рәсми рәүештә баҫыла), Петушки ҡалаһы рәсәй мәҙәниәт контексына инә. Петушки ҡалаһында яҙыусы В. В. Ерофеевтың йорт-музейы бар.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="0">
Лондон
Лондон (инг. London) — Англияның һәм Бөйөк Британияның баш ҡалаһы һәм иң эре ҡалаһы. Темза йылғаһы ярында, римляндар менән яҡынса 43 йылда Лондиниум тип нигеҙләнғән, ике быуат ваҡытында ул эре тораҡ пункты. Лондондын боронғо ядроһы  Лондон Сити  2,9 км² майҙанында урынлашҡан һәм 2011 йылда унда 7,375 кеше йәшәғән. 19 быуаттан башлап Лондон термины - боронғо ядро уратып алған метрополиялар исеме. Был конурбацияның ҙур өлөшө Ҙур Лондон (майҙаны - 1572 км²),  Англияның регионы; Лондон мэры һәм Лондон Ассамблеяһы менән идара ителә. Конурбацияға тағы ла ике округтар инә: Лондон Сити һәм Бөйөк Лондон, ләкин тарихтан улар Сити, Мидлсекс, Эссекс, Суррей, Кент һәм Хардфордшир графлыҡтар араһында бүленде.
Лондонда куп спектрлы милләттәр йәшәғән ҡалаһы. Ҙур Лондонда 300 телдәрҙә һөйләшәләр. Милли статистика офисы мәғлүмәте буйынса 2014 йылда Лондондын халҡы- 8,538,689, Европа Берләшмәһенең халыҡ һаны буйынса иң эре муниципалитет, һәм Бөйөк Британияның 12.5 % халҡы. Лондон ҡалаһы халыҡ һаны буйынса Европа Берлешмәһендә икенсе урында тора, Париждан һуң (конурбация 9,787,426 кеше). Ҙур Лондон 13,879,757 халҡы менән Европа Берләшмәһендә иң эре конурбация. 1831- 1925 йылдарҙа Лондон халыҡ һаны буйынса донъяла иң эре ҡала булды.
Лондонда дүрт бөтә донъя мираҫы объекттары бар:Тауэр; Королева ботаник баҡсалары; Вестминистер графлығы: Вестминстер һарайы, Вестминстер аббатлығы һәм Изге Маргарита сиркәүе индерә; Гринвич (Гринвич Королева Обсерваторияһы беренсе 0° Гринвич меридианы үткән урын). Башҡа иҫтәлекле урындар Букингем Һарайы, Лондон күҙе, Пикадилли майҙаны, Изге Павел Соборы, Тауэр күпере, Трафальгар майҙаны, Шард бейек йорты,Британ Музейы, Милли Галлерея, Вест Энд театрҙары, Тейт Модерн һәм Британ китапханаһы. Лондон метрополитены донъяның беренсе булып төҙөлдө.
London исеме этимологияһы куп спектрлы, күп вариантлы. Был боронғо исем 2-се быуатта сығанаҡтарҙа табылды. Ул 121 йылда Лондиниум тип йөрөтөлә, роман-британ сығышы менән. Был иң беренсе аңлатма Гальфрид Монмутский менән Historia Regum Britanniae эшендә бирелде. Ошо версия буйынса ҡаланы Люд короле баҫты һәм уға Kaerlud исемен бирҙе. . 1898 йылдан ҡала исеме *Londinos'' бер кельт кеше буйынса бирелде тип аңлатма йөрөй башланы.
Лондондын ҙурая барыуын туҡтатыу
Лондондын ҙурая барыуын туҡтатыу өсөн Икенсе донъя һуышындан һуӊ Л. Аберкромби проекты буйынса Лондондын йәшел поясы (Metropolitan Green Belt, London’s Green Belt) төҙөлә. Хәҙер ул Ҙур Лондонда (10 %) һәм сиктәш графлыҡтарҙа (90 %) урынлашҡан. Майҙан — 554,7 меӊ га (2011 йыл), Лондондын территорияһынан өс тапҡырға ҙурырраҡ.
Нур (Нуриман районы)
Нур (Нур) — Башҡортостандың Нуриман районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 96 кеше. Почта индексы — 452445, ОКАТО коды — 80245840004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Вот-Юган
Вот-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Атлым йылғаһының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Насырова Хәлимә
Хәлимә Насирова (Halima Nosirova; 1913—2003 ) —- совет, үзбәк опера йырсыһы (сопрано), артист, уҡытыусы. СССР-ҙың халыҡ артисы (1937). Ике Сталин премияһы лауреаты (1942, 1951)
Биографияһы
Хәлимә Насырова 1913 йылдың (башҡа сығанаҡтар буйынса 1912 йыл ) 29 декабрендә (башҡа сығанаҡтар буйынса 7 декабрь ) Кокандтан алыҫ түгел Тағлыҡ ауылында (хәҙерге Үзбәкстандың Фирғәнә өлкәһе) тыуған. Ғаиләлә туғыҙынсы бала була. Балалар йортонда тәрбиәләнә.
1924 — 1927 йылдарҙа Үзбәкстан йәштәре төркөмө менән бергә Баҡы театр техникумында уҡый (хәҙерге — Әзербайжан дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт университеты). 1934 — 1937 йылдарҙа Мәскәү консерваторияһының Үзбәк опера студияһында уҡый. 1977 йылда Ташкент консерваторияһын (хәҙерге — Үзбәкстан дәүләт консерваторияһы) тамамлай.
1927 йылдан Сәмәрҡәндта Үҙәк дәүләт өлгөлө үзбәк труппаһы артисы (1929 йылдан Ташкентта Хәмзә исемендәге дәүләт үзбәк драма театры, 2001 йылдан — Үзбәк милли академия драма театры).
1930 — 1986 йылдарҙа Ташкентта Үзбәк музыкаль-драма театры солисы (1939 йылдан Дәүләт үзбәк опера һәм балет театры, хәҙер Алишер Навои исемендәге Ҙур театр). 1939 йылдан төп солист. Классик репертуарҙа ла, милли үзбәк операларында ла сығыш яһай.
Концерт йырсыһы булараҡ та сығыш яһай. Үзбәк халыҡ йырҙарын, шулай уҡ башҡа халыҡтарҙың йырҙарын (тажик, ҡаҙаҡ, әрмән, әзербайжан, ҡытай, рус, украин һәм башҡалар) башҡара.
Сит илдәрҙә (ГДР, Ҡытай, Һиндостан, Индонезия, Иран һәм башҡа илдәр) гастролдәрҙә була.
2003 йылдың 3 ғинуарында Ташкентта вафат була. Чигатай зыяратында ерләнә.
Навыл-Яха (Осовей-Яха ҡушылдығы)
Навыл-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Осовей-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Кварзеньга
Кварзеньга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Подюга йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Навыл-Яха (Осовей-Яха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кварзеньга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гера
Ге́ра (бор. грек Ἥρα, микен. e-ra ; ихтимал: һаҡсы, ханым ) боронғо грек мифологияһы алиһәһе — никах ҡурсалаусы, бала табыусы әсәне һаҡлаусы. Ун ике олимпия аллаларының береһе, юғары алиһә, Зевстың һеңлеһе һәм ҡатыны. Мифтарға ярашлы, Гера хакимлыҡ итеү теләге, ҡанһыҙлығы һәм көнсөл холҡо менән айырылып тора. Гераның рим аналогы — алиһә Юнона.
Мифтар
Гера — титан Кроностың һәм титанида Реяның өсөнсө ҡыҙы, Зевстың һеңлеһе һәм ҡатыны, Деметра, Гестия, Аид һәм Посейдондың һеңлеһе. Кроностың башҡа балалары менән бергә атаһы Гераны ла йотҡан булған, һуңынан, Метида менән Зевстың хәйләһе ярҙамында арҡаһында, улар кире урғытылған.
Рея титаномахия алдынан ҡыҙы Гераны Океан менән Тефида янында йәшереп ҡуйған, һәм һуңынан ул, талашҡан саҡтарында, бабаһы менән әбеһенең килештерешеүендә ҡатнашҡан.
Никахы һәм балалары
Зевстың, үҙ ағаһының хәләл ефете — Метида һәм Фемиданан ҡала өсөнсөһө. Әммә уларҙың йәшерен бәйләнеше туйҙан күпкә алдараҡ башлана, өҫтәүенә тап Гера ошо бәйләнештә әүҙем роль уйнаған.
Зевс Гераға йәш ҡыҙ сағында ғашиҡ була һәм кәкүккә әйләнә, ә Гера уны тотҡан. Арголидалағы Коккигион тауында (Кукушечья) — Зевс ғибәҙәтханаһы, ә эргәләге Прон тауында — Гера ғибәҙәтханаһы бар. (Кәкүкте «Мысыр батшабикәһе» тип йөрөтәләр). Зевс менән Гераның никахы 300 йыл буйы йәшерен булған 300 лет. Зевс менән Гераның туйы Кносс ерендә, Ферена йылғаһы буйындағы ғибәҙәтхана янында үткән.
Гераның балалары араһында шулай уҡ Ангеланы исемләйҙәр. Ул нимфаларға тәрбиәгә бирелгән булған. Өлкәнәйгәс, Ангела әсәһенең махсус дауа майын (мазь) урлаған. Гера, асыуы килеп, ҡыҙын язаларға теләгән. Тегеһе ҡурҡып ҡасҡан. Башта ул бала табыусы ҡатындың өйөнә, һуңынан мәрхүм өйөндә йәшенгән булған. Гера Ангеланы ғәфү итһә лә, кабирҙар — бәлә-ҡазанан һәм ҡурҡыныстан ҡотолдора алған илаһтар уны ер аҫты батшалығының Ахерон йылғаһына сумдырып өлгөргән. Йыуынғандан һуң Ангела, «катахтония» (ер аҫты батшалығына бағышланған) эпитеты менән, Аидтыҡы тп йөрөтөлә башлаған.
Олендың Гераға гимнында, Гераны орҙар тәрбиәләгән, һәм уның балалары — Арес һәм Геба тиелгән.
Илифия Гераның юлдаш-атрибуты булған, Арга һәм Ангела ысынбарлыҡта осрамай ҙа.
Көнләшеү һәм талаш
Гера — Олимп алиһәһенең иң ҡеүәтлеһе, әммә ул да ире Зевсҡа буйһона. Ул йыш ҡына, башлыса көнләшеүе арҡаһында, иренең асыуын ҡабартҡан. Күп кенә боронғо грек мифтарының сюжеттары Гераның Зевстың һөйәркәләренә һәм уларҙың балаларына ебәргән бәлә-ҡаза тирәләй ҡорола.
Көнләшеүе сәбәпле ғазапланған Гера ҡаты ергә Летоның бала табыу урыны биреүҙе тыйған. Ханым байтаҡ өлкәләрҙе һәм утрауҙарҙы урап сыҡҡандан һуң: «''Ҡайһы урын улымдың тыуған төйәге булыр?» — тип һораған. Бар ерҙәр ҡурҡыуға төшкән, бер кем дә урын бирергә ҡыймаған''". Бала Летоны ҡабул итергә ризалашҡан Делос утрауында тыуған.
Боронғо гректарҙың инаныуҙары буйынса, утрау диңгеҙ буйлап йөҙөп йөрөгән, һәм шуға ярашлы ул «ер ҡатыһы» тип һаналмаған. Мифтың бер версияһы буйынса, Лето балаһын тыуҙырғанда, унһыҙ бер сабый ҙа донъяға килә алмаған тыуым алиһәһе Илифияны Олимпта тотоп торған,. Туғыҙ көн тулғаҡ тотҡандан һуң, аллалар Зевстың һөйгәнен йәлләп, Гераға һиҙҙермәй генә, Летоға ярҙам итеүен талап итеп, Олимпҡа Илифияны ебәргән. Тегеһе бәпес тыуғанда ярҙам итеүсе алиһәне Делосҡа төшөргә күндергән, шунан ҙуң Артемида менән Аполлон тыуған. Летоның балалары тыуғандан һуң, Гера алпамыша Титийҙа иренең һөйгән йәренә ҡарата дәртле мауығыу хисе уятҡан. Летоны мәсхәрәләргә маташҡаны өсөн, уны Аполлон үлтергән.
Дионистың әсәһе Семеланы Зевстан һәләк иткән. Юғары Тәғәлә яңы һөйгәненә теләһә ниндәй теләкте үтәргә вәғәҙә биргән. Гера бала ҡараусы Семела Берои образын ҡабул иткән. Яңы ҡиәфәттә ул ҡыҙҙы Зевстан үҙенең илаһи балҡышында йәки Гераны яуларға килгән күренешендә килергә күндергән. Юғары алла йәшенләп һәм күк күкрәтеп, һуғыш арбаһында килеп еткән һәм Зевс йәшенен (перун) ырғытҡан. Семела ҡурҡыуынан үлгән, ә Зевс алты айлыҡ сабыйын алған да, үҙенең янбашына теккән. Өс ай үткәс, әсәһеҙ ҡалған Дионис, буласаҡ шарап эшләү аллаһы донъяға килгән, Гермес баланы Семеланың апалары Ино һәм Афамантҡа тәрбиәләргә биргән. Бер фараз буйынса, малайҙы өйҙөң ҡатын-ҡыҙ өлөшөнә урынлаштырғандар, ҡыҙыҡай һымаҡ тәрбиәләгәндәр һәм, Семела юғары алла менән түгел, ә ябай кеше менән мөхәббәт бәйләнешендә торған тигән хәбәр таратҡандар. Шул рәүешле улар Гераның иғтибарынан ҡотолорға өмөтләнгән. Икенсе фараз буйынса, улар тәрбиәләнеүсенең илаһи сығышын һыҙыҡ өҫтөнә алған. Ике осраҡта ла ирле-ҡатынлы Ино менән Афамант үҙ өҫтөнә алиһә Гераның асыуын ҡабул итә. Овидий тасуирланған мифтың классик фаразы буйынса, Гера ер аҫты батшалығына — эриния тип аталған нәфрәт алиһәләренә төшкән. Юғары алиһә уларға Ио менән Афамантты тилертергә ҡушҡан. Афамант, аҡылынан яҙып, Леархтың улын үлтергән. Ино Меликерттың икенсе балаһын эләктереп, уның менән диңгеҙгә ташланған.
Овидийҙың "Метаморфозалары"нда әҙәби эшкәртеү үткән мифтың вариацияһында тау нимфаһы Эхо Гера тарафынан яҡшы һөйләшеү мөмкинлегенән мәхрүм ителә. Юғары алиһә, ире Зевсты хыянат өҫтөндә тоторға маташҡанда, Эхо ҡыҫылған. Үҙенең телмәре менән Гераның иғтибарын ситкә йүнәлткән, шул рәүешле әхирәттәренә язанан ҡотолорға ярҙам иткән. Бер мәл Гераны был ялҡытҡан, һәм ул Эхоны, сит һүҙҙәрҙе ҡабатлау һәләтен генә ҡалдырып, әңгәмә алып барыу мөмкинлегенән мәхрүм иткән.
Бер фараз буйынса, Эгина һәм уның улы Зевстан тыуған улы Эак йәшәгән утрауға ағыулы йыландар ебәргән, һәм улар бөтә халыҡты юҡ иткән.
Гермесҡа, кем икәнлеген белмәйенсә, һөтөн имеҙә лә, һуңынан этеп ебәрә, Һөттән Ҡош юлы (Млечный Путь) барлыҡҡа килә (икенсе версия буйынса, сабый Гераклды имеҙә).
Гераны көлкөгә ҡалдырыр өсөн, Зевс ҡатын-ҡыҙ күлдәге кейгән имән менән ялған туй яһаған. Гера, Киферондан ҡасҡан, туй процессияһын ҡыйратҡан, ләкин һуңынан был шаяртыу икәнен аңлаған. Платеела «ҡурсаҡтар байрамы» билдәләнгән булған, шуға ла Гера процессияны осратҡан, һәм байрам күмәк халыҡ алдында ҡурсаҡтарҙы яндырыу менән тамамланған.
Ио
Зевс болотҡа әйләнгән, һәм Аргос батшаның ҡыҙы Ио менән ҡушылған. Гера ергә төшкән. Зевс ҡатынының килеүен һиҙенеп, һөйгәнен аҡ һыйырға әйләндергән. Гера алдауҙы һиҙенә кисерә һәм юғары илаһтың хайуанды үҙенә бүләк итергә мәжбүр итә. Үҙенең иренең һөйәркәһен һаҡларға алиһә күп күҙле алпамыша Аргусҡа ҡушҡан. Күҙе күп булғанлыҡтан, ҡайһы бере йоҡлаған, ә икенселәре уяу булған, Аргусты идеаль йоҡоһоҙ һаҡсы иткән. Мифтың бер фаразы буйынса, Йинкс әҙерләгән мөхәббәт эсемлеген эскәс, Зевстың Иоға ҡарата һөйөү тойғоһо ярһыған. Гера үс итеп Йинксты борғандаҡ турғайға(бор. грек Ἴϋγξ) әйләндерә һәм уны тылсымлы йолаларҙа даими ҡатнашыу яҙмышына дусар итә.
Аргус юғары алиһә ҡушыуына яуаплы ҡараған. Ул көнө-төнө һыйыр артынан күҙәтә, Ионың атаһы Инахҡа ла һыйырға яҡын барырға бирмәй. Зевс, һөйгәненең ғазаптарын күреп, Майянан тыуған улы Гермесҡа Ионы азат итергә ҡушҡан. Ул, ябай сәйәхәтсенең ҡиәфәтен ҡабул итеп, Аргус Ионы көткән урынға, Микен янындағы сауҡалыҡҡа килгән. Гермес Аргусты ҙур ауырлыҡ менән йоҡлатҡан, шунан уны үлтергән. Мифтың классик фаразына ярашлы, Гера Аргусты тауис ҡошҡа әйләндергән йәки күҙҙәрен тауис ҡойроғона урынлаштырған.
Азат ителгән Ио әүәлгесә өнһөҙ һыйыр булып ҡалған. Көнсөллөктән яфаланған Гера Ионы гел эҙәрләүсе һәм сағыусы бөжәк — күгәүен булдырған. Ул, Ионы илдән илгә, Мысырға еткәнсе, эҙәрләгән.
Мысырға барып еткәс, Ио, кеше ҡиәфәтенә инеп, Зевстан Эпаф исемле ул тапҡан. Ионың ҡабаттан кеше ҡиәфәтенә инеүенә ҡағылышлы мифта бер нисә фараз бар. Овидийҙың "Метаморфозалар"ында күренеш Зевс Гераға, башҡа бер ҡасан да уның менән ҡушылмаясағын вәғәҙәләп, Ионы йәлләүен үтенгән. Псевдо-Аполлодорҙа һөйләүҙәренсә, Ионың яңынан әйләнеп ҡайтыуы һәм Эпаф тыуыуынан һуң, Гера куреттарға баланы урлауҙарын үтенә. Улар Гераның йөкләмәһен үтәгән. Иоға батша Библ өйөнә эләккән улын эҙләргә тура килгән.
Каллисто
Каллисто тураһындағы миф фараздарының береһендә Гера, Зевстың хыянатын белеп ҡалғас, Каллистоны айыуға әйләндерә, ә аҙаҡ һунар алиһәһе Артемиданы уға уҡтан атырға күндерә. Вариацияларҙың береһендә ҡыҙҙы айыуға Гера түгел, ә хыянатын йәшереү маҡсатында, Зевс әүерелдергән. Зевс улы Гермесҡа айыуҙың эсенән улы Аркадты алып, баланы Майя плеядаһына тәрбиәгә бирергә ҡуша. Овидийҙың мифты әҙәби эшкәртеүендә Гера, улы тыуғас, Каллистоны айыуға әйләндерә. Һуңынан Аркад әсәһен һунарҙа айыу сүрәтендә осратҡан. Ул уны уҡтан атырға уйлаған. Зевс үҙенең элекке һөйгәненең улы ҡулынан һәләк булыуына юл ҡуймаған һәм икеһен дә йондоҙло күккә күтәргән. Был Гераны тағы ла нығыраҡ асыуландырған: «Мин уның кеше булыуын тыйҙым, — алиһә булып киттеме! / Ғәйеплеләрҙе язаға тарттыра алам, бына шулай ҡеүәтлемен! / Элекке ҡиәфәтенә, йәнлек моронон / Ташлаһын!». Ул Тефида менән Океанға Каллистоны ҡабул итергә рөхсәт итмәгән. Бына ни өсөн, боронғо ышаныуҙар буйынса, Өлкән Етегән (Большая Медведица) йондоҙлоғо бер ҡасан да океан упҡыны офоғона инмәй, уның йыуынырға ла, эсергә лә мөмкинлеге юҡ.
Геракл
Зевстың тыума улы Гераклға нәфрәт ошо герой менән бәйле сюжеттар барлыҡҡа килтереүсе мөһим мәл булып тора. Хатта уның «Геракл» тигән исеме лә («алиһә Гера тарафынан данланған»).
Гераклдың тыуыуы тураһындағы миф та Гераға бәйле. Ул кендек инәһе, ҡыҙы алиһә Илифияға Еврисфейҙың бала табыуын тиҙләтергә һәм Гераклды тотҡарларға ҡушҡан. Ошонан алда ул, Гераклдың тыуыуын көтөп йөрөгән ирен, Персей нәҫеленән тыуған тәүге заттың батша булып китеүе буйынса ант итергә мәжбүр иткән. Илифия ҡылған эш арҡаһында етлекмәй тыуған Еврисфей беренсе булып донъяға килгәс, Зевс вәғәҙәһен үтәргә мәжбүр булған.
Гомерҙың «Илиада»һында килтерелгән был миф һуңыраҡ авторҙарҙың әҫәрҙәрендә дауам итте. Мойрҙар — яҙмыш алиһәләре һәм Илифия, Гераның бойороғо буйынса, Геракл тыумаһын өсөн барыһын да эшләгән. Алкменаның хеҙмәтсе ҡыҙҙарының береһе, Галанфида хәл-ваҡиғаларҙы аңлап, хужабикәһенең ғазаптарын күреп, Илифия менән Мойрҙар эргәһенә йүгереп килеп еткән һәм сабыйҙың тыуыуы тураһында ҡысҡырып һөйөнсөләй. Илифия менән мойралар, — сабыйҙың уларҙың ҡатнашлығынан башҡа тыуыуына шул тиклем аптыраны. Геракл шул ваҡытта тыуған да инде. Гера Галанфиданы йәтсәгә әйләндереп үс алған.
Йылан ебәргән, ә бала уларҙы быуып үлтергән. Зевсты йоҡлатҡан, Геракллы Косаға алып ташлаған дауыл ебәргән. Шуның өсөн Зевс уны алтын бауға бәйләп күккә аҫып ҡуя, аяҡтарына һандал бәйләй (Гомер). (Гераны баҫтырыу өсөн Зевс кейҙергән сылбырҙы Трояла күрһәткәндәр ). Геракл Гераны Пилос янында яралаған. Геракл үлемһеҙлеккә эйә булғас, Гера герой менән килешкән. Юғары алиһә Гераклды уллыҡҡа алған һәм уға үҙенең ҡыҙы Гебаны биргән.
Троян һуғышы
Паристың судында ҡатнаша, унда еңелә, шуға күрә Троя һуғышында ахейҙар яғында сығыш яһай.
Ахейҙарҙың еңеүен теләп, ул Афродитаның тылсымлы билбауы ярҙамында Зевстың иғтибарын ситкә йүнәлтә.
Төрлөһөнән
Йыл һайын Герой Навплия ҡалаһы янындағы Канаф шишмәһендә һыу ингән һәм ҡабат ҡыҙға әйләнгән.
Эолды Одиссейға елдәр ебәрергә күндергән.
Тиресийҙы һуҡырайта ебәрә. Уларҙы маҡтаған өсөн, Пройт ҡыҙҙарын аҡылдан яҙҙыра.
Иксион Гераға ғашиҡ булған һәм уны үҙенә ҡаратырға маташҡан. Зевс уны һүрәтләгән болот уйлап сығарып, Иксионға алдандырған. Иксиондың болотло ҡатынынан кегнтаврҙарҙың ҡырағай быуыны тыуған, һуңынан Аидта тәгәрмәскә бәйләп язаланған.
Грамматик Сервий раҫлауы буйынса (б. э. IV быуаты), «Гера» һүҙе (моғайын, пеласгтар телендә) «ер» тигәнде аңлата, ә «геройҙар» «ер балаларын» аңлата.
Культ
Гераны ҡатын-ҡыҙҙарҙы яҡлаусы, ғаилә һәм әсәлекте һаҡлаусы булараҡ хөрмәтләгәндәр. Бала тапҡанда ярҙам итеү — Гераның иң боронғо функцияһы. Культ материк Грецияһында (айырыуса Микенда, Аргоста, Олимпияла), шулай уҡ утрауҙарҙа (Самос, Крит) таралған була.
Анализ
Гераның ағаһы менән никахы — боронғо ҡан-туғандаш ғаилә рудименты. Гераның ғаиләһе уның башҡа олимпия алиһәләре өҫтөнән хакимлығын билдәләһә лә, асылда, был образда олимпияға тиклемге осорҙағы бөйөк ҡатын-ҡыҙҙар илаһы һыҙаттары сағыла. Уның һыҙаттары — никахта үҙаллылыҡ һәм бойондороҡһоҙлоҡ, юғары илаһ менән даими бәхәстәр, көнләшеү, асыу. Гера тормош иптәшенең никахтан тыш бәйләнештәрен эҙәрлекләй һәм классик олимпия мифологияһы дәүере моногам ғаиләһен яҡлаусы алиһә сифатында тасуирланған.
Гераның архаик үҙенсәлеге шунда — уның бала ғына көйө ергә ҡағылыуынан Тифон исемле имәнес зат тыуған (был уның хтоник көстәр менән бәйләнешен аңлата). Уның боронғолоғо шулай уҡ иң ҡанлы һәм стихиялы аллаларҙың береһе Арес уның улы булыуында сағыла.
Бәлки, зооморф үткәне булғандыр. Был хаҡта Гомер менән Нонн Панополитанскийҙың уны «үгеҙ күҙле» (Βοῶπις) эпитеты менән ҡылыҡһырлауы, шулай уҡ уға һыйыр ҡорбан ителеүе миҫал. Әммә уны кеше булмаған образда, һыйыр һымаҡ йә һыйыр башлы итеп һүрәтләү юҡ ).
Троя һуғышында ахейҙарға ярҙам итеү өсөн Афродита билбауы ярҙамында Зевсты үҙенә ҡаратыу — тау башындағы хуш еҫле сәскәләр һәм үләндәр араһында ҡатын-ҡыҙҙар матриархат илаһы бөйөклөгөн хәтерләтеп, Грецияның төрлө ҡалаларында тантаналы рәүештә атҡарылған крит-микен изге никахының аналогы булып тора. Никах Критта ла Кносста байрам ителгән. Был никах, матриархаль ҡатын-ҡыҙҙар илаһы бөйөклөгөн хәтерләтеп, яҡшы яҙғы ямғырҙан һуң барлыҡҡа килгән ер менән күк бәйләнеше булараҡ ҡарала. Был ямғырҙың хәбәрсеһе кәкү. (Гера байрамдары көндәрендә кейәүҙәр алиһә миһрабына кәкүк битлеге кейеп яҡынлашҡан).
Ҡорамдар
Архитектурала төп өлөшө Боронғо Грецияла төҙөлгән Гераның иҫ киткес ғибәҙәтханалары билдәле. Самостағы Герейон ғибәҙәтханаһын Геродот иң күренекле ғибәҙәтхана тип һанаған. Уның тарихсыһы Донъяның ете мөғжизәһе исемлегенә индергән.
Гера хөрмәтенә төҙөлгән ғибәҙәтханалар Герайондар (бор. грек Ἡραῖον) тип аталғандар.
Иконография
Гера (Юнона) күркәм, һомғол матурлығы менән айырылып тора. Ҡайһы саҡта ул диадема йәки таж кейгән. Олимпийлылар һүрәтендә ул иң уртала Юпитер янындағы тәхеттә ултыра.
Рельефтарҙа (Дельфалағы сифнийҙар хазинаһы фризы, Парфенондың көнсығыш фризы) Гера Зевс эргәһендә. Гера менән Зевстың туйы Селинунталағы Гера ҡорамы метопында һүрәтләнгән.
Вазаларҙағы яҙмаларҙа Ио менән сәхнәләрҙә Гера тураһындағы мифтың, Парис суды сюжеттары һ. б. ҡулланыла.
Гиераполь ҡалаһында (хәҙерге Сүриә биләмәһендә) ғибәҙәтханала алтын ялатылған һәм аҫыл таштар менән биҙәлгән Гера (Зевстың ҡатыны) һындары торған, уларҙың иң мөһиме, раҫлауҙарынса, бик ҙур ҡыҙыл яҡут (рубин) булған. Боронғо грек яҙыусыһы Лукиан Самосатский был һынды бына нисек һүрәтләй:
«Һүрәт алтын ялатылған һәм ҡиммәтле таштар менән биҙәлгән. Уларҙың береһе һыу кеүек яҡты һәм үтә күренмәле, икенселәре шарап һымаҡ емелдәй, ә өсөнсөләре, уттай яна… Бер аҙ ентекләберәк Гераның башындағы ташҡа туҡталырға кәрәк. Уны „Яҡтылыҡ“ тип атайҙар, һәм был уның ғәмәленә тап килә: төндә ул шул тиклем сағыу балҡый, хатта ғибәҙәтхананы бик күп яҡтыртҡыстар ярҙамында яҡтырта. Көндөҙ, был яҡтылыҡ кәмегәндә, таш тышҡы ҡиәфәте буйынса утҡа оҡшай башлай».
Атрибуттар
Уның мотлаҡ атрибуты — диадема, уның алиһәләр араһында иң мөһиме булыуының символы. Тауис уға арналған йән эйәһе булып тора, ҡуша егелгән тауис ул ултырған арбаны килтерә.
Ул, үҙен иҫ киткес итеп күрһәткән, алиһәнән бурысҡа алған Венераның Билбауын кейә.
Боронғо заманда уға йәнә ике атрибут — гранат (уның күп бөртөктәре уңдырышлылыҡты символлаштыра) һәм кәкүк һыны (өмөттө аҡламаған никах эмблемаһы) менән осланған скипетр биргәндәр. Кәкүк тә уның изге ҡошо булған.
Яңы Заман
Зевстың мажаралы мөхәббәт сәхнәләрен ул болоттар араһынан күҙәтеп торған хәлдә йә булмаһа, һуғыш арбаһында килеп етеп, осрашыуҙы өҙөүе һүрәтләнгән.
«Парис суды» сәхнәһендә, Геракл, Ио тураһындағы мифтарҙан сәхнәләрҙә Гераың һүрәте таралған. Ио тарихының һуңғы эпизоды һүрәтләнеше билдәле: иренең һөйәркәһен күҙәтергә ебәрелгән йөҙ күҙле ғифрит Аргус Гермес тарафынан үлтерелгән. Барокко осоронда күҙҙәре ян-яҡҡа һибелеп ятҡан үле Аргус кәүҙәһе һүрәтләнә. Амурҙар күҙҙәрҙе йыйып, Павлин ҡойроғона һалған Гераға тапшыра, ә ул, үҙ сиратында, күҙҙәрҙе тауис ҡойроғона таға (Х. Голциус, Питер Пауль Рубенс, Я. Йорданс, А. Блумарт, Н. Пуссен һ. б.).
«Юнона Венераның билбауын һорай» (А. Куапель, Дж. Рейнолдс), «Юнона Эоланың елдәрен Одиссеяның һәләкәтенә ебәреүен һорай», «Юнонаға ҡорбан килтереү» (П. Ластман, Дж. Б. Тьеполо), шулай уҡ «Юнона Гипнос Батшалығында» — был юлы ул Зевсты Ида тауына ҡағылышлы тарихта һоҡландырып үҙенә ҡаратыуҙа (в обольщении) ярҙам итеү өсөн юлға сыҡҡан.
Дүрт элементтың аллегорик һүрәтләнешендә ул (Илиадаға ярашлы, һауала һандалдар менән эленеп торған) Һауа стихияһын кәүҙәләндергән.
Муллыҡ биреүсе булараҡ ул барокко осорондағы баҡса пластикаһында сығыш яһай.
Әҙәбиәттә
Уға Гомерҙың XII гимны һәм XVI орфик гимны бағышланған. Эсхилдың «Семела, или Водоносицы» трагедияһында, шулай уҡ Сенеканың «Геркулес в безумье» трагедияһында хәйер йыйыусы Аргос жрицаһы (фр.168 Радт) ҡиәфәтен алған ҡатнашыусыһы. Флиунтта Гера статуяһының булмауын аңлатҡан изге хикәйәт булған.
Лукиандың «Сүриә алиһәһе тураһында»ғы әҫәре ассирия Гераһы тип аталған алиһәгә бағышланған.
Көнбайыш күпер (Дондағы Ростов)
Көнбайыш (Гнилово) күпере — Дондағы Ростовта Дон йылғаһы аша автомобилдәр һәм тимер юлы күпере. Көнбайыш күпер Дондағы Ростовтың Тимер юлы районында урынлашҡан һәм Бөтә Союз урамын Көнбайыш шоссе менән тоташтыра. Дондағы Ростовта берҙән-бер ҡатнаш күпер.
Гера
Астрономияла
(103) Гера астероиды Гера хөрмәтенә аталған. Ул 1868 йылдың 7 сентябрендә Америка астрономы Джеймс Крейг Уотсон тарафынан Америка Ҡушма Штаттарындағы Детройт обсерваторияһында асыла.
Көнбайыш күпер (Дондағы Ростов)
Тарихы
XX быуаттың икенсе яртыһында Дондағы Ростовта Дон йылғаһы аша үтеү өсөн ике тимер юлы  күпере төҙөлә. 1963 йылда Йәшел утрау районында  (Кизитеринка- Батайск участкаһы) Дон йылғаһының төп үҙәне һәм  Нахчиван  боғаҙы  аша бер йүнәлешле күпер төҙөлә, ә  1983 йылдан Гнилово районында Ростов узелының көнбайыш урау юлында Дон аша ике йүнәлешле күпер төҙөлә.
Кесе Шайтанка (Шайтанка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Көнбайыш күпер (Дондағы Ростов)
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Сылғау
Сылғау йәки силғау - аяҡ кейеме кейер алдынан аяҡҡа урай торған туҡыма киҫәге. Сылғау дәүмәле яҡынса 35 × 90 сантиметр. Төрлө йылдарҙа сылғау етештереүселәр өсөн дәүләт нормалары булған һәм уларҙа дәүмәл күрһәтелгән. Мәҫәлән, 1978 - 35х90 см, 1983 - 50х75 см,  1990 - 35х75 см.
Ул байканан, фланелдән һәм башҡа төр кизе-мамыҡ һәм йөн туҡымаларҙан етештерелгән.
Тарихынан
«Итек + сылғау» комплекты элек күп илдәрҙең армияларында файҙаланылған, әммә XX быуатта барыһы ла тиерлек «Хәрби ботинка + ойоҡбаш» комплектына күсә. Сылғауҙарҙан арыныу армияларҙа ошолай бара: ГДР-ҙа 1968 йылда, Финляндияла - 1990, Украинала - 2004 йылда. Рәсәй армияһында сылғау 2010-сы йылдарға тиклем ҡулланыла.Кирза итек ботинкаларға алмаштырыла (ә уны ойоҡбаш менән кейеү мөмкин булмай) һәм һалдаттар ойоҡбаш менән йөрөү мөмкинлеге ала.
Бахмут ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
Бахмут ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге  —  Бахмут ауылы.
Сүриә һуғыштары
Сүриә һуғыштары — беҙҙең эраға тиклем III—II быуаттарҙа Селевки дәүләте менән Мысырҙа хакимлыҡ иткән Птолемейҙар араһында Келесүриә өсөн алты һуғыш; уларҙа Македония ла ҡатнашҡан.
Бахмут ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
Тарихы
Бахмут ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Сүриә һуғыштары
Һуғыштар ул осорҙағы эллинистик монархияларға хас булған хәйләкәр дипломатия менән оҙатыла, был ике яҡты ла көсһөҙләндерә. Был һуғыштарҙың һуңғыһында Селевкиҙар Птолемейҙарҙы еңеүгә өлгәшһә лә, ҡеүәтләнә барған Рим республикаһының ҡыҫылыуы Мысырҙы тулыһынса оккупациялауҙан ҡотҡара. Рим ҡуйған ультиматум селевкиҙар батшаһы Антиох IV Эпифанды баҫып алынған илдән сигенергә мәжбүр итә. Шул ваҡыттан алып Мысыр Рим ҡурсалауы аҫтында булғанлыҡтан, беҙҙең эраға тиклемге 168 йыл Сүриә һуғыштарының ахыры тип һанала.
Беренсе Сүриә һуғышы (б. э. т. 274—271)
Ун йыл хакимлыҡ иткәндән һуң Мысыр батшаһы Птолемей II-нең мәнфәғәттәре Антиох I-нең Сүриә һәм Анатолияны баҫып алыу ниәте менән бәрелешә. Птолемей II тәүәккәл сәйәсмән һәм оҫта хәрби башлыҡ булып сыға. Уның ҡыҙ ҡәрҙәше, тәжрибәле һарай интриганкаһы Арсиноя II менән никахы Мысыр һарайында тотороҡлолоҡ урынлаштыра, шунлыҡтан Птолемей II хәрби кампанияны уңышлы алып бара. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа хатта һуғышта еңеүгә Арсиноя II-нең аҡылы һәм таланты ярҙам итә тип тә раҫлана.
Икенсе Сүриә һуғышы (б. э. т. яҡынса 260—яҡынса 253)
Б. э. т. 261 йылда Антиох II Селевкиҙарҙың тәхетен мираҫ итеп ала һәм киләһе йылына тағы Сүриә өсөн һуғышҡа сыға. Уға македон батшаһы Антигона II Гоната ярҙам итергә вәғәҙә бирә, сөнки үҙе лә Птолемей II-не Эгей диңгеҙенән ҡыуырға хыяллана. Уның булышлығы менән Антиох II Птолемейҙарҙың Азиялағы төпкөл һаҡ биләмәләренә һөжүм башлай.
Икенсе Сүриә һуғышы тураһындағы мәғлүмәттең күбеһе юғалған. Шуныһы билдәле: б. э. т. 256 йылда Антигон II-нең флоты Кос утрауы эргәһендәге алышта Мысыр флотын еңә. Мысыр флотының еңелеүе Птолемейҙарҙың диңгеҙҙәге өҫтөнлөгөн ҡаҡшата. Мысырҙар Киликиянан, Иониянан һәм Памфилиянан да китә, ә Антиох II Милет менән Эфесты яулап ала. Коринфта һәм Халкидала ихтилалдар тоҡана, улар, моғайын, Птолемей II-нең отҡоһо буйынса башланғандыр, шунлыҡтан Антигон II б. э. т. 253 йылда һуғышта ҡатнашыуҙан ваз кисә. Ошо уҡ ваҡытта Македонияның төньяҡ сигендә лә Мысыр ғәскәрҙәренең хәрәкәттәре көсәйә.
Б. э. т. 253 йыл тирәһендә һуғыш тутҡтатыла. Солох билдәһе итеп Птолемей II-нең ҡыҙы Береника Антиох II-гә кейәүгә сыға. Антиох II беренсе ҡатыны Лаодика менән айырыла, уға күп кенә биләмәләрен биреп ҡалдыра. Б. э. т. 246 йылда Антиох II Эфес ҡалаһында вафат була. Ҡайһы бер сығанаҡтарға ҡарағанда, уны Лаодика ағыулап үлтерә. Шул уҡ йылды Птолемей II лә мәрхүм була.
Өсөнсө Сүриә һуғышы (б. э. т. 246—241)
Өсөнсө Сүриә һуғышы «Лаодика һуғышы» тигән атама аҫтында ла билдәле. Ул тәхет бүлешеүгә бәйле низағтан башлана. Антиох II-нең вафатынан һуң Селевкиҙар дәүләтендә власҡа уның дан һөйгән ике ҡатыны — беренсе ҡатыны Лаодика менән Птолемей II-нең ҡыҙы Береника — дәғүәләшә, улар икеһе лә улдарын тәхет вариҫлығына тәҡдим итә. Лаодика үлем түшәгендә ятҡан Антиох II-нең уның улын вариҫ иткәнлеген белдерә, ә Береника үҙенең улын законлы вариҫ тип раҫлай. Береника Мысырҙың яңы батшаһы итеп ҡуйылған ағаһы Птолемей III-нө, Антиохияға килеп, улына тәхетте биләргә ярҙамлашырға саҡыра. Птолемей III килеп етеүгә Береника менән улы үлтерелгән була.
Птолемей III б. э. т. 246 яңы селевки батшаһы Селевк II-гә һуғыш иғлан итә һәм ярайһы уҡ уңышлы хәрби кампания башлай. Ул Сүриәлә һәм Анатолияла Селевк II-не еңә, Антиохияны ала. Күптән түгел табылған шына яҙыулы яҙмаларҙа раҫланғанынса, Птолемей III Бабилға етә. Әммә мысырҙар Антигон II Гонат менән Андрос утрауы эргәһендәге алышта Киклад утрауҙарын юғалта.
Птолемей III-нән еңелеүҙән тыш, Селевк II башҡа ауырлыҡтар менән дә осраша. Әсәһе Лаодика улын ҡустыһы Антиох Гиераксты дәүләттең идаралашсыһы итергә күндерә. Ул саҡта Антиох Гиеракс Анатолия өлкәһенә идара итергә ебәрелгән була. Анатолияны бойондороҡһоҙ тип иғлан итеп, Антиох Гиеракс Селевк II-нең илде Птолемей III-нән яҡлау буйынса тырышлыҡтарына аяҡ сала.
Б. э. т. 241 йыл солохона алмашҡа Птолемей III Сүриәнең төньяҡ яр буйы өлкәләрен, шул иҫәптән Приериялағы Селевкияны ла (Антиохиялағы гавань) ала. Ул заман Птолемейҙар державаһының иң ҡеүәтле сағы була.
Дүртенсе Сүриә һуғышы (б. э. т. 219—217)
Б. э. т. 223 йылда тәхеткә ултырған Антиох II илдең Селевк I Никатор осоронда юғалтылған биләмәләрен кире ҡайтарыу маҡсатын ҡуя. Элек уның ерҙәре көнсығышта Грек-Бактрия батшалығына һәм Һиндостанға тиклем, төньяҡта Геллеспонтҡа, көньяҡта Сүриәгә тиклем йәйрәп ятҡан була. Б. э. т. 221 йылда ул көнсығыш провинцияларҙа һәм Анатолияла Селевкиҙарҙың хакимлығын ҡабат урынлаштыра. Шунан Антиох III ҡарашын Сүриә менән Мысырға төбәй.
Был ваҡытҡа Мысыр һарай интригалары һәм халыҡ күтәрелештәре менән көсһөҙләндерелгән була. Птолемей IV Филопатор батшаның (б. э. т. 221—204) тәхеткә ултырыуы батша ҡатыны Береника II-нең үлтерелеүенән башлана. Йәш батша тиҙ арала һарай кешеләренең йоғонтоһона бирелә, улар власты үҙ мәнфәғәттәрендә файҙалана, халыҡ быға ҡарата ҡәнәғәтһеҙлеген күрһәтә.
Антиох III Мысырҙағы тотороҡһоҙлоҡто үҙ мәнфәғәтендә файҙалана. Б. э. т. 221 йылдағы уңышһыҙ һөжүменән һуң ул б. э. т. 219 йылда Мысыр менән яңы һуғышҡа инә, Пиериялағы Селевкияны, Финикия, Фәләстин ҡалаларын, шул иҫәптән Тир ҡалаһын ала. Йәһәт кенә Мысырға баҫып инеү урынына Антиох III йылдан ашыу Финикияла тотҡарланып тора, яңы биләмәләрен нығыта һәм Мысыр яғынан дипломатик аҙымдар көтә.
Птолемей IV-нең министры Сосибий Антиох III менән һөйләшеүҙәр башлай, ыңғайында яңы ғәскәр туплау һәм күнектереү менән дә шөғөлләнә. Ғәскәргә ерле грек ирҙәрен генә түгел, ерле мысырҙарҙы ла (30 мең тирәһе фалангасы мысыр) алалар. Был һуғышта еңеү мөмкинлеген бирә, әммә һуңынан Мысырҙа тотороҡлолоҡто ҡаҡшата — грек хәрбиҙәре менән сағыштырғанда тиң хоҡуҡлы булмаған мысыр хәрбиҙәре көсәйеп китә һәм, халыҡ фетнәләрендә ҡатнашып, үҙ талаптарын ҡуя. Б. э. т. 217 йылдың йәйендә Птолемей IV Рафия янындағы алышта Антиох III-нө тар-мар итә. Был алыш Ипсалағы алыштан ҡала иң эреһе була.
Еңеү һөҙөмтәһендә Птолемей IV Келесүриәне (йәки Буш Сүриәне) буйһондора, ләкин Пиериялағы Селевкияны алыу һуғышын дауам итмәй. Артабанғы йылдарҙа Птолемейҙар батшалығы көсөн юғалта бара, иҡтисади проблемаларҙан һәм ихтилалдарҙан йонсой. Рафия эргәһендә һуғышҡан мысырҙар араһында милләтселек идеялары тарала. Һуғышырға күнеккән мысырҙар ихтилал күтәрә һәм үрге Мысырҙа үҙ дәүләтен төҙөй, ул б. э. т. 185 йылдарҙа ғына Птолемейҙар тарафынан яулана.
Бишенсе Сүриә һуғышы (б. э. т. 202—195)
Б. э. т. 204 йылда, Птолемей IV вафат булғас, Птолемей V эргәһендә регент булыу хоҡуғы өсөн ҡанлы ыҙғыш сыға. Ыҙғыш министрҙар Аготокл һәм Сосибийҙың мәрхүм батша Арсиноя III-нөң ҡатыны менән ҡыҙ ҡәрҙәшен үлтереүенән башлана. Сосибийҙың яҙмышы билдәһеҙ, ә Аготокл бер аҙ ваҡытҡа регент булып ала шикелле, әммә уны Александрияла халыҡ төркөмө өҙгөсләп үлтерә. Регентлыҡ бер советниктан икенсеһенә күсә, дәүләт анархия хәленә төшә бара.
Ошонан файҙаланып, Антиох III македон батшаһы Филипп V менән Птолемейҙарҙың диңгеҙ аръяғы биләмәләрен тартып алыу һәм бүлешеү тураһында килешеү төҙөй һәм Буш Сүриәгә поход ойоштора. Антиох III Иордан йылғаһы тамағында Птолемейҙы тар-мар итә һәм мөһим Сидон портын ала.
Б. э. т. 200 йылда Рим вәкилдәре Филипп V һәм Антиох III эргәһенә килә һәм уларҙан Мысырға баҫып инмәй тороуҙы талап итә. Римлылар Мысырҙан ашлыҡ һатып алыуҙы өҙҙөрмәҫкә тырышаүҡан була. Ике батша ла Мысырға һөжүм итергә йыйынмағанлыҡтан Рим талабына ихлас буйһона. Б. э. т. 198 йылға Антиох III Сүриәне буйһондороуҙы тамамлай, Карияла һәм Киликияла Мысырҙың яр буйы ҡәлғәләренә барымталарын дауам итә.
Эске проблемалар Птолемей V-не отошһоҙ шарттарҙа булһа ла солох эҙләргә мәжбүр итә. Һуғышҡа тиклем башланған милләтселек хәрәкәте Мысыр жрецтары ярҙамы менән көсәйә бара, бөтә илдә тәртипһеҙлектәр һәм фетнәләр ҡаплай. Иҡтисадтың көсһөҙләнеүе һалымдар артыуына килтерә, был иһә милләтселекте көсәйтә. Эске мәсьәләләрҙе сисеү маҡсатында Птолемей V б. э. т. 195 йылда Антиох III менән солох килешеүе төҙөй, Сүриәнең Селевкиҙар тарафынан баҫып алыныуына күнә һәм Антиох III-нөң ҡыҙы Клеопатра I-гә өйләнергә ризалаша.
Алтынсы Сүриә һуғышы (б. э. т. 170—168)
Б. э. т. 180 йылда Птолемей V вафат була, Мысырҙа 6 йәшлек Птолемей VI Филометор тәхеткә килә. Әсәһе Клеопатра I уның регенты була.
Б. э. т. 170 йылда Антиох IV алтынсы һуғышты башлай. Б. э. т. 169 йылда ул Мысырға баҫып инә, Мемфисты ала. Б. э. т. 168 йылда Антиох IV Мысырға икенсе походты үткәрә, тотош тиерлек Мысыр территорияһын, Селевкиҙарҙың флотын ҡулына төшөрә, Кипрҙы ала. Антиох IV Александрияға ташлана, ләкин һуғышҡа Рим ҡыҫыла, ул Мысырҙан китеүҙе талап итә, китмәһә, һуғыш асыу менән янай. Күптән түгел генә Пидна эргәһендә македондарҙы ҡырып һалған римлыларҙан шөрләгән Антиох IV Римға буйһона һәм Мысырҙан сыға, яуланған бөтә территорияларҙан баш тарта.
Сүриә һуғыштарының йомғағы
Һуғыштар ике яҡтың да көсһөҙләнеүенә килтерә, был б. э. т. II—I быуаттарҙа улар өҫтөнән Рим хакимлығы урынлашыуына шарттар тыуҙыра.
Инглинген
Инглинген (Uenglingen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1020 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,38 км2. Диңгеҙ кимәленән 43 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39579 һәм автомобиль коды — SDL.
Байтимеров Рамаҙан Муллағәли улы
Байтимеров Рамаҙан Муллағәли улы (5 апрель 1923 йыл — 1989 йыл) — татар шағиры. Бөйөк Ватан һуғышы инвалиды. Халыҡ араһында киң танылыу алған, Татарстан Республикаһының әлеге мәлдәге Дәүләт гимнының нигеҙен тәшкил иткән «Тыуған ягым» шиғыры һәм йыры тексының авторы (Рустәм Яхин музыкаһы).
Биографияһы
Рамаҙан Муллағәли улы Байтимеров 1923 йылдың 5 апрелендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы Исмәғил ауылында тыуған.
Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң Үзбәкстанға юллана, унда урта белем ала. Артабан Ташкентта бер йыллыҡ уҡытыусылар курсын тамамлай. Әммә эш башлап өлгөрмәй — Бөйөк Ватан һуғышы башлана.
1941 йылдың көҙөнән һуғыштың һуңғы көндәренә тиклем фронтта, Совет Армияһы сафында була. Ике тапҡыр контузия ала һәм яралана. Ордендар һәм миҙалдар менән бүләкләнә. Тыуған яғына инвалид булып ҡайта.
Рамаҙан Байтимеровтың тәүге шиғырҙары Өфөлә «Ҡыҙыл таң» гәзитендә баҫылып сыға.
Оҙаҡламай ул Ҡазан дәүләт университетының татар теле һәм әҙәбиәте бүлегенә уҡырға инә. «Чаян» журналы редакцияһында, артабан республика радиоһы һәм телевидениеһында, шулай уҡ мәктәп уҡытыусыһы булып эшләй.
1958 йылдан 1989 йылға тиклем Татар ССР-ының Лениногорск ҡалаһында йәшәй һәм эшләй.
Рамаҙан Байтимеров — үҙенең ҙур һәм бәләкәй Ватанының шағир-патриоты, шиғырҙар һәм поэмалар, пьесалар авторы. Уның ижадында Бөйөк Ватан һуғышы ваҡиғалары ла сағылыш таба, үҙенең әҫәрҙәрен ул тыуған яғына, нефтселәргә арнай. «Яҡты юл», «Яңғыҙ Баныу», «Девон йыры», «Уңыш йыры», «Тере мәйет», «Ил-батыр», «Уҡытыусы», «Йәшәү хаҡына». «Орбитанан ситтә», «Дипломант», «Сәлимәкәй» пьесаларын халыҡ бик яратып ҡабул итә.
Әүҙем ижади эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә шағирҙың «Тыуған яғым», «Ҡанаттарым», «Мәңгелек йәшлек», «Йырҙарым — һалдаттар» исемле шиғыр йыйынтыҡтары донъя күрә.
Суходрев (Шань ҡушылдығы)
Суходрев — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шаня йылғаһының һул ярына тамағынан 9,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 96 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Кесе Эйек
Кесе Эйек (Ҡарман) — йылға, Оло Эйек йылғаһының (Һаҡмар йылғаһы ҡушылдығы) уң ҡушылдығы.
Мәғлүмәт
Йылайыр районы Кананикольский ауылы төньяҡ‑көнбайышҡа табан 5 км алыҫлыҡта башлана. Йылайыр, Күгәрсен райондары биләмәһе буйлап көнсығыштан көнбайышҡа табан аға. Оло Эйек йылғаһына (тамағынан 220 км алыҫлыҡта) ҡоя.