cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Слован (хоккей клубы)
Тарихы
2008 йылдың 30 сентябрендә «Слован» тәүге тапҡыр НХЛ клубы «Тампа Бэй Лайтнинг» менән осраша һәм буллиттар буйынса 2:3 иҫәбе менән еңелә.
2012 йылдың 29 мартында «Слован» 2012—13 миҙгелдә Континенталь Хоккей Лигаһына инеү өсөн рәсми ғариза бирә. 2012 йылдың 19 майында клуб КХЛ-ға ҡабул ителә һәм унда 2012—2013 миҙгеленән алып ҡатнаша.
КХЛ-да сығыш яһау һөҙөмтәләре
У — үткәргән уйындар һаны, Е — төп ваҡытта еңеүҙәр һаны, ЕО — овертаймда еңеүҙәр, ЕБ — буллиттарҙа еңеүҙәр, БО — буллиттарҙа отолоуҙар, ОО — овертаймдарҙа отолоуҙар, О — төп ваҡытта отолоуҙар һаны, М — йыйылған мәрәйҙәр һаны, Ш — кереткән һәм үткәргән шайбалар нисбәте, ДМ — даими миҙгел һөҙөмтәләре буйынса урыны
Составы
2016 йылдың 30 авгусына ҡарата хоккей клубының составы
Пятков Виктор Евгеньевич
Пятков Виктор Евгеньевич (5 ноябрь 1929 йыл — 3 сентябрь 2008 йыл) — нефтсе, 1956 йылдан Башҡорт АССР-ының «Октябрьскнефть» промысла идаралығы, 1965—1989 йылдарҙа — Төмән өлкәһе «Юганскнефть» нефть һәм сығарыу идаралығы операторы. КПСС-тың XXVI съезы делегаты (1981), КПСС Үҙәк Комитеты ағзалығына кандидат (1981—1986). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981). СССР-ҙың нефть сығарыу сәнәғәте отличнигы (1970).
Биографияһы
Виктор Евгеньевич Пятков 1929 йылдың 5 ноябрендә БАССР-ҙың Бәләбәй кантоны (Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы) Сергеевка ауылында тыуған.
1961 йылда эшсе йәштәр мәктәбен тамамлай, 1963 йылдан Коммунистар партияһы ағзаһы.
Эш урындары: 1945 йылдан — Башҡортостан экстракттар дуплау заводында балта оҫтаһы, 1946—1950 йылдарҙа — Өфө моторҙар заводында металл киҫеүсе, 1955 йылдан — Туймазы ҡалаһында 15-се һанлы төҙөлөш-монтаж участкаһында балта оҫтаһы, 1956 йылдан — «Октябрьскнефть» промысла идаралығының нефть һәм газ сығарыу буйынса операторы, 1965—1989 йылдарҙа — «Юганскнефть» (Төмән өлкәһе) нефть һәм газ сығарыу идаралығында эшләй.
Усть-Балыҡ нефть ятҡылығын эшкәртеүҙә ҡатнаша.
СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 2 мартындағы указы менән етештереп сығарыуҙа ҙур ҡаҙаныштары, унынсы биш йыллыҡтың заданиеларын һәм социалистик йөкләмәләрҙе ваҡытынан алда үтәгәне, хеҙмәт батырлығы күрһәткәне өсөн Пятков Виктор Евгеньевичҡа Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1981 йылдан алып 1986 йылға тиклем КПСС Үҙәк Комитеты ағзалығына кандидат. КПСС-тың Төмән өлкә комитеты ағзаһы була.
2008 йылдың 3 сентябрендә вафат була. Нефтеюганск ҡалаһының зыяратында ерләнгән.
Ворошилкин йорто (Таганрог)
Ворошилкин йорто — төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты, ул ХIХ быуаттың беренсе яртыһында төҙөлгән архитектура һәйкәле. Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһының Шмидт урамында урынлашҡан, 21-се йорт.
Тарих
Шмидт урамында 1830 йылда II гильдия сауҙагәре Тимофей Михайловия Ворошилкин Таганрог ҡалаһында ике ҡатлы йорт төҙөй. Билдәле булыуынса, 1874 йылдың 1 ғинуарында ул «Таганрог ҡала сәнәғәте ширҡәтенә» нигеҙ һала. Шмидт урамындағы уның йорто 1915 йылға тиклем сауҙагәрҙең вариҫтары ҡулындағы милек була. Һуңынан ул йортта Яновичтың гимназияһы эшләй. Аҙаҡ уны № 1 Хеҙмәт мәктәбе тип атайҙар. 1992 йылда йорт архитектура ҡомартҡыһы тип таныла һәм дәүләт һаҡлауы аҫтына алына.
Тасуирлама
Йорт иртә классицизмдың ордерһыҙ рус стилендә төҙөлгән. Тәҙрәләре эклектика стилендә, йорт калиткаһының икәүһе ярым колонналы, улар янындағыы ҡапҡалар дуға һымаҡ көмбәҙле. беренсе ҡаттың тәҙрәләре араһында рустовкалар. Тәҙрә аҫтында кирбес һалыуҙың элементы булған йоҙаҡ һымаҡ таштар. Йорттоң сухариктары ослайып торған кәрнизде биҙәй .Элекке сауҙагәрҙең йорт территорияһында ярым колонналы таш ҡапҡа ҡалдыҡтары һаҡланып ҡалған.
Арҡа-Йорт
Арҡа-Йорт — тау һырты. Көньяҡ Уралда, Башҡортостандың Ишембай менән Белорет райондары сигендә урынлашҡан. Оҙонлоғо 8 км, үҙәк өлөшөнөң — 3 км, абсолют бейеклеге 820,5 м.
Ҡылыҡһырлама
Ишембай һәм Белорет райондары буйлап меридиональ йүнәлештә һуҙылған. Түбәһе ҡаялы. Битләүҙәре текә.Битләүҙәре текә. Һыртта Алағузлының ҡушылдыҡтары башлана.Төньяғында Йоҡйылға ята.
Атамаһы «арҡа» (спина) һәм «йорт» (дом) һүҙҙәренән килеп сыҡҡан.
Ландшафт
Өҫтө киң япраҡлы урмандар (имән, йүкә, саған) менән ҡапланған.
Һылтанмалар
карта
Герой әсәләр (Салауат районы)
Башҡортостан Республикаһының Салауат районы буйынса «Герой әсә» исеменә лайыҡ булғандар
Протвинь Иван Степанович
Протвинь Иван Степанович (10 июнь 1926 йыл — 18 август 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир. Уҡсылар полкының танкыға ҡаршы ҡорал тоҫҡаусыһы, ефрейтор. Советтар Союзы Геройы (1945 йыл, үлгәндән һуң).
Биографияһы
Иван Степанович Протвинь Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантоны Колайключ ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Бәләбәй районының Аксаков ҡасабаһы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Украин. Аксаков урта мәктәбен тамамлай һәм армияға тиклем Куйбышев тимер юлының ултыртылған ағастарҙы һаҡлау дистанцияһында хисапсы булып эшләй.
Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһына И. С. Протвинь 1943 йылдың көҙөндә Бәләбәй район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла һәм снайперҙар мәктәбенә ебәрелә. Шунда уҡ ул танкыға ҡаршы ҡоралды үҙләштерә. Немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта ефрейтор И. С. Протвинь 1944 йылдың июленән 1379-сы уҡсылар полкының танкыға ҡаршы ҡоралды тоҫҡаусы вазифаһында (87-се уҡсылар дивизияһы, 51-се армия, 1-се Балтик буйы фронты).
1945 йылдың 24 мартында СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән ефрейтор Протвинь Иван Степановичҡа үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
Хәтер
Был йортта Советтар Союзы Геройы Иван Степанович Протвинь йәшәгән.
Был мәктәптә 1926 йылдың 6 июнендә тыуған Советтар Союзы Геройы Иван Степанович Протвинь уҡыған, 28.08. 1944 һәләк булған
Палатников Александр Самойлович
Биографияһы
Александр Самойлович Палатников 1923 йылдың 11 декабрендә Мәскәүҙә тыуған.
Бөйөк Ватан һуғышының тәүге көндәренән үк фронтҡа китә.
1952 йылда Мәскәү авиация технология институтын тамамлай һәм Мәскәү, Клин, Арсеньев ҡалалары предприятиеларында эшләй.
1966 йылдан Күмертау авиация етештереү предприятиеһында баш инженер, 1967 йылдан 1987 йылғаса — генераль директор, был осорҙа халыҡ депутаттарының Күмертау ҡала Советы депутаты итеп һайлана.
1987 йылдан 2007 йылға тиклем Мәскәү өлкәһенең Люберцы ҡалаһында «Камов» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә эшләй.
Уның тарафынан «Ка-26», «Ка-27», «Ка-28», «Ка-29», «Ка-32» вертоллеттарын һәм («Рейс», М-17) самолёттарын, десант техникаһын етештереү үҙләштерелә.
БАССР-ҙың унынсы һәм ун беренсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Хәтер
Башҡортостан Республикаһының Күмертау ҡалаһында А. С. Палатниковҡа бюст ҡуйылған.
Поспелов Пётр Иванович
Поспелов Пётр Иванович (10 август 1924 йыл — 11 декабрь 2006 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, артиллерия полкы разведчигы, рядовой. Дан орденының тулы кавалеры.
Биографияһы
Петр Иванович Поспелов 1924 йылдың 10 авгусында Мәсәғүт кантоны Ләүәле ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Урыҫ. Атаһын иртә юғалтыу сәбәпле, колхозға эшкә сыға, ҡустылары менән бергә һыйыр көтә. Ауыл мәктәбенең 7 синыфын тамамлай. 1938 йылда Поспеловтар ғаиләһе Силәбе өлкәһенең Златоуст ҡалаһына күсә. Бында Пётр токарь һөнәрен үҙләштерә, Ленин исемендәге заводта токарь булып эшләй.
1942 йылдың ноябрендә Златоуст ҡалаһы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 539-сы гаубица артиллерия полкына ебәрелә, унда хәрби әҙерлек үтә һәм артиллерия разведчигы-күҙәтеүсеһе була.
Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында 1942 йылдың декабренән. Тәүге хәрби һынауҙы Орловщинала «Касторная» станцияһы өсөн һуғышта ала. Курск дуғаһында барған һуғышта ҡатнаша, Днепрҙы һуғышып аша сыға, Белоруссияны азат итә, Буг, Висла, Одра йылғаларын һуғышып аша сыға, ә һуғыштың аҙаҡҡы этабында ҡамауҙа һәм дошмандың Берлин төркөмөн юҡ итеүҙә ҡатнаша. Ике тапҡыр ҡаты яралана, әммә госпиталдә дауаланғандан һуң һәр саҡ үҙенең часенә хәрби стройға әйләнеп ҡайта.
1947 йылда старшина П. И. Поспелов демобилизациялана. Тәүҙә Златоуст станцияһында слесарь-вагонсы, шунан вагондарҙы ҡарап тикшереп тороусы булып эшләй. Башҡортостандың Учалы ҡалаһына күсеп килгәс, тимер-бетон изделиелар заводында слесарь-инструмент яһаусы булып эшләй.
1982 йылдан хаҡлы ялда, 2006 йылдың 11 декабрендә Учалыла вафат була.
Батырлығы
539-сы гаубица артиллерия полкы 32-се гаубица артиллерия бригадаһының разведчик-күҙәтеүсеһе (12-се артиллерия дивизияһы, Үҙәк фронт) ҡыҙылармеец Поспелов Петр 1943 йылдың 15 сентябрҙән алып 23 сентябргә тиклем осорҙа Белоруссияның Гомель өлкәһе Жиличи һәм Березовец ауылдары янында дошмандың ут нөктәләрен асыҡлай, күрһәтмәләрҙе полктың команда пунктына тапшыра һәм батареяларҙың утына төҙәтмәләр бирә. Һөҙөмтәлә унға яҡын дошман дзоты һәм егермегә яҡын пулемёт оялары сафтан сыға.
Немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн 12 артиллерия дивизияһының 1943 йылдың 17 ноябрендәге бойороғо буйынса (№ 029/н) ҡыҙылармеец Поспелов Петр Иванович 3-сө дәрәжә Дан ордены (№ 94057) менән бүләкләнә.
1944 йылдың 15 авгусында Польша ҡалаһы Пулаванан көнбайыштараҡ урынлашҡан Войшич тораҡ пункты янында 539-гаубица артиллерия полкы 32-се гаубица артиллерия бригадаһының разведчик-күҙәтеүсеһе ҡыҙылармеец. П. И. Поспелов ҡул аҫты саралары менән көслө дошман уты аҫтында Висла йылғаһы аша сыға һәм дошмандың ут нөктәләрен билдәләп ҡуя һәм координаталарҙы кисекмәҫтән полк штабына тапшыра. Алыш ваҡытында ҡыйыу яугир һөжүм итеүсе дошмандың тылында була, яралана, әммә бурысын үтәүҙе дауам итә.
Немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта 1-се Белоруссия фронтының ғәскәрҙәр буйынса 1944 йылдың 21 сентябрендәге бойороғо менән (№ 0278/н) командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн ҡыҙылармеец Поспелов Пётр Иванович 2-се дәрәжә Дан ордены (№ 252) менән бүләкләнә.
1945 йылдың 20 апрелендә Лебус ҡалаһынан (Германия) көнбайыштараҡ урынлашҡан Карциг ауыл янында Поспелов Петр йәшерен дошман тылына үтеп инә һәм танкыға ҡаршы граната менән дзотты шартлата һәм уның расчетын юҡ итә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1946 йылдың 15 майындағы Указы менән немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн ҡыҙылармеец Поспелов Пётр Иванович, Дан орденының тулы кавалеры булып, 1-се дәрәжә (№ 181) Дан ордены менән бүләкләнә.
Алексеевск ҡапҡалары
Тарихы
Төрөктәр төҙөгән Аҙау ҡәлғәһе 1696 йылда Петр I етәкселегендәге уңышлы Аҙау походтары һөҙөмтәһендә Рәсәй ҡулына күсә. Рәсми рәүештә Аҙауҙың Рәсәйҙеке икәнлеге Рәсәй менән Төркиә араһында төҙөлгән Константинополь солох килешеүе менән нығытыла. XVIII быуатта австриялы А. Я. Лаваль етәкселегендә Рәсәй хәрби инженерҙары ҡәлғә урҙарын үҙгәртеп ҡора һәм ун бер, шул иҫәптән Алексеевск ҡапҡаһын да төҙөй. Башта улар ағас була, әммә 1801—1805 йылдарҙа таштан эшләнә.
Алмалыҡ (Өфөнөң тораҡ биҫтәһе)
Тарихы
Тораҡ районы элекке Золотухин слободаһынан, Өфөнөң иҫке Оло Усолка урамы (хәҙер Сочи урамы) янында урынлашҡан.
Алексеевск ҡапҡалары
Тарихы
1935 йылдарҙа Аҙау ҡәлғәһе территорияһында Ростов өлкә Һөйкәлдәрҙе һаҡлау бюроһы тарафынан археологик ҡаҙыныу эштәре алып барыла. Был ваҡытҡа нығытма тулыһынса емерелгән була, Алексеевск ҡапҡаларынан ике параллель таш диуар ғына тороп ҡала. Реставрация барышында тарихсылар һәм архитекторҙар уларға тәү баштағы һыҙаттарын кире ҡайтарырға тырыша. Ул ваҡытта ҡәлғә таштан һәм кирбестән һалынан, көмбәҙле туннеле була. Хәҙер ҡапҡа диуарҙарына бер нисә иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған.
Алмалыҡ (Өфөнөң тораҡ биҫтәһе)
Исеменең килеп сығышы
Башҡорт телендәге алмалыҡ, йәғни алма баҡсаһы (яблоневый) һүҙе атама итеп алынған.
Урынлашыуы
Ҡаланың көньяҡ-көнсығышында, Ағиҙел йылғаһы бөгөлөндә, уға ҡойған Соҡолаҡ йылғасығы тамағынан алыҫ түгел урын, Йүрүҙән, Дуҫлыҡ-2 һәм әлеге мәлдә төҙөлөш эштәре барған Көньяҡ-2 биҫтәләренә күрше генә ята.
Соҡалаҡ тамағын үткәс, тораҡ биҫтәһенең төньяғында ике магистраль юл араһында ята: кәньяҡ-көнбайыштан — Пугачёв Слободаһы урамы (Алмалыҡ районы һәм Ағиҙел араһында), төньяҡ-көнсығыштан — Софья Перовская урамына күскән Сочи урамы.
Золотухин слободаһын (тораҡ биҫтәһенең төньяғы) һәм Алмалыҡ-1 (көньяҡ-көнсығыш), Алмалыҡ-2 (үҙәк-төньяҡ), Алмалык-3 (үҙәк-көньяҡ), Алмалыҡ-4 (көньяҡ-көнбайыш), Алмалыҡ-5 (көнбайыш) биҫтәләрен үҙ эсенә ала.
Объекттары
Тораҡ биҫтәһендә Сауҙа үҙәге, Ял итеү үҙәге (А-5), балалар поликлиникаһы (А-1), ресторан (А-2) һәм башҡа төкәтеп эшләнгән хеҙмәт күрһәтеү һәм мәшғүллек учреждениелары: аҙыҡ-түлек һәм сәнәғәт тауарҙары магазиндары, көнкүреш хеҙмәте күрһәтеү предприятиялары, офистар бар.
Тораҡ биҫтәһендә шәхси йорттар байтаҡ. Был йорттарҙың бер өлөшө иҫке йорттарҙы күсереү программаһына ҡарай («2007—2015 йылдарға Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округының йорттар биләгән территорияларын үҫтереү» муниципаль адреслы программаһы). 400-гә яҡын шәхси йортто күсергәндән һуң 7-меңдән ашыу кешегә иҫәпләнгән күп ҡатлы (20 ҡатҡа тиклем бейеклектә) йорттар төҙөләсәк, шулай уҡ тораҡ биҫтәһенән Көньяҡ һәм Колгуевк а биҫтәләре йүнәлешендә биҫтә әһәмиәтендәге магистраль юл һалынасаҡ.
Йәшел зоналар тораҡ биҫтәһенең төньяғында Пугачёв Слободаһы, Ашхабад, Пулемёт урамдары буйлап һәм биҫтәнән көньяҡҡа табан урынлашҡан (улар Алмалыҡты Көньяҡ биҫтәһенән айырып тора).
Урамдар
Тораҡ биҫтәһендә түбәндәге урамдар бар:
Лукьянов Валериян Михайлович
Лукьянов Валериян Михайлович (7 июль 1960 йыл) - спортсы. Спорт ориентиры буйынса СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1988). Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2002).
Биографияһы
Лукьянов Валериян Михайлович 1960 йылдың 7 июлендә Татар АССР-ының Алексеевка ауылында тыуған.
Тренер булараҡ, Валериян Михайлович 3 Рәсәй спорт мастерын һәм халыҡ-ара класлы спорт мастеры В. Г. Глухарёвты әҙерләгән. 1985-1986 йылдарҙа «Спартак» ирекле спорт йәмғиәтенең саңғы базаһы инструкторы булып эшләй, спорт ориентиры түңәрәге етәксеһе була, 1995 йылдан алып «Электронефтегаз» спорт клубы директоры булып эшләй.
Хәҙерге ваҡытта ул Башҡортостан Республикаһының Октябрьский ҡалаһында «Спартак» спорт - һауыҡтырыу комплексы директоры булып эшләй.
Ҡаҙаныштары
Хәрби хеҙмәткәрҙәр араһында СССР чемионы һәм донъя чемпионы (1990)
«Социалистик илдәр дуҫлығы Кубогы» халыҡ-ара ярыштар еңеүсеһе (1988).
Башҡортостан Республикаһының ижади союздары исемлеге
2013 йылдың 1 ғинуарына ҡарата булған Башҡортостан Республикаһының ижади союздары исемлеге.
Рәйесе — Зәки Әлибаев
Рәйесе — Фазылов Хәтип Сәрүәр улы
Рәйесе — Абушахманов Әхтәм Әхәт улы
Крученая (станция)
Крученая — Ростов өлкәһе Сальский районындағы тимер юл станцияһы һәм тораҡ пункты.
Башҡортостан Республикаһының ижади союздары исемлеге
Рәйесе — Йомағолов Айсыуак Илшат улы
Крученая (станция)
Крученая Балка ауыл биләмәһе составына инә.
Башҡортостан Республикаһының ижади союздары исемлеге
Президенты Пегов Владислав Викторович
Крученая (станция)
География
Крученая станцияһы Сальск ҡалаһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан яҡынса 12 км алыҫлыҡта үткән Тихорецк — Сальск тимер юл тармағында урынлашҡан. Станцияға яҡын туҡталыш пункттары — 403 км һәм 411 км.
Башҡортостан Республикаһының ижади союздары исемлеге
Рәйесе — И. Р. Солтангәрәев
Крученая (станция)
География
Тораҡ пункт аша Сальск — Тихорецк автомобиль юлы үтә. Уның янында быуа урынлашҡан. Яҡын тораҡ пункттары — Новоселый 1-се һәм Двойной.
Башҡортостан Республикаһының ижади союздары исемлеге
Башҡортостан Республикаһы Архитекторҙар союзы рәйесе Ураҡсин Урал Ғәзиз улы
Крученая (станция)
Тарих
Тимер юл линияһы Тихорецкий — Царицын 1899 йыл асылған.
Башҡортостан Республикаһының ижади союздары исемлеге
Рәйесе — Дауытов Н. А.
Етәксеһе — Хәсбиуллина Алсу Афғановна
Идара рәйесе — Сафонов Владимир Юрьевич
Һылтанмалар
http://minkult-rb.ru/creative-unions/
http://posredi.ru/knb_S_Souz_kompoz_RB.html
http://guides.rusarchives.ru/browse/guidebook.html?bid=408&sid=1249767
http://www.delomir.ru/index.php?page=5&num=132&top=4413
Дала Көсөгө (Ростов өлкәһе)
Дала Көсөгө—  Ростов өлкәһе Кашар районындағы ҡасаба.
Верхнесвечниковский ауыл билмәһе составына инә.
Непал теле
Непалда (2011 йылдағы халыҡ иҫәбе буйынса 11 826 953 тел йөрөтөүсе яҙылды ), шулай уҡ Бутанда һәм Һиндостанда Непалдан килгән иммигранттар араһында — Көнбайыш Бенгал, Биһар һәм Ассам штаттарында таралған. Һиндостандың Сикким штатында һәм Көнбайыш Бенгал штатының Дарджилинг округында официаль статусы бар.
Непали, Непалдың төрлө этник төркөмдәрен бәйләгән  дәүләт теле булһа ла, илдә  тағы күп төрлө һөйләшеү телдәрендә бар. Мәҫәлән, Катманду үҙәнендәге неварҙар невари телендә һөйләшәләр. Шулай уҡ тамангтар, шерптар, раидар, лимблар, магардар, гурунгтар һәм башҡа төркөмдәр үҙ телдәрендә һөйләшәләр. Һиндостан сигендә тераяларҙа хиндила һәм майтхилия телдәрендә һөйләшәләр —был регионда тағы бер һинди теле.
Непали деванагари яҙыуы менән файҙалана (һинди яҙыуы); боронғо заманда яҙыуҙың үҙ системаһы ҡулланылған — бхуджимол яҙыуы. Беренсе яҙыу һәйкәле — 1337 йыл. Әҙәби тел  XIX быуат башында үҙәк диалект нигеҙендә үҫешә.
Исеме
Төрлө райондарҙа был тел төрлө исемдәр менән билдәле, атап әйткәндә, гуркхали (गोर्खाली — gurkhālī / gorkhālī, «язык гурхков»), кхас-кура (खस कुरा — khas kurā, «язык кхасов» исемен йөрөтә; иң киң таралған көдәлек атамаһы), парбатия (पर्वतिया — parbatiyā, «тау теле»), дзонг-кэ лхоцхаммикха (Dzongkha Lhotshammikha / Lhotshamkha, «көньяҡ теле», лхоцампа Бутанала һөйләшәләр), көнсығыш пахарҙары (англ. Eastern Pahari, лингвик әҙәбиәтендә генә).
Диалекттар
Непал теленең төп диалекттары: аччами, баджурали, баджханги, байтади, дарджула, дотели (англ.)  һәм соради.
Һуҙынкылар
Дифтогондар миҫалдары:
Тартынҡылар
Непаль телендә 27 тартынҡы :
Морфология
Грамматик үҙенсәлектәре: исем ырыуы — ир һәм ҡатын. Ҡылымда — 5 килеш (теләү, фараз итеү, ирреаль һәм башҡалар.).
Синтаксис
Ҡыйын һөйләмдәрҙә эйәрсән киҫәк эйәртеүсе киҫәгенән алда килә.
Лексика
Лексика нигеҙе санскриттан килгән һүҙҙәрҙән тора.
Башҡортостандың Ғәҙәттән тыш комиссияһы
Тарихы
Башҡортостандың Ғәҙәттән тыш комиссияһы Башҡорт Совет республикаһы Ваҡытлы хәрби революцион комитетының 1919 йылдың 1 мартындағы указы менән булдырыла. Башҡорт ЧК-һы юридик, йәшерен — оператив, айырым (1920 йылдың майынан 1921 йылдың майына тиклем), дөйөм һәм комендант бүлектәренән тора. Урындарҙа кантон һәм улыс ЧК-лары булдырыла.
1919 йылдың апреленән авгусҡа тиклем Колчак армияһы һөжүме ваҡытында Башревком һәм БашЧК Саранск ҡалаһына эвакуциялана.
Күп кенә мәсьәләләр, бигерәк тә Үҙәк менән төҙөлгән «Килешеү» нигеҙендә ирешелгән федерализм принциптарын тормошҡа ашырыу буйынса, республика менән етәкселек һәм идара итеү мәсьәләләрендә Башревком позицияһы РКП(б)-ның өлкә комитеты ағзаларының күпселеге (БашЧК, Башвоенком, Башҡорт халыҡ хужалығы Советы, Башнаркомпрод) линияһы менән тура килмәй. Был ҡапма-ҡаршылыҡ 1920 йылдың 15 ғинуарынан 16 ғинуарға ҡараған төндә Башревком тарафынан Башҡорт ЧК-һы ағзаларын ҡулға алыуға килтерә. Ошо ваҡиғалар айҡанлы Үҙәк ЧК-ның махсус бүлеге янында инциденты тикшереү буйынса комиссия булдырыла. 1920 йылдың мартында комиссия, Башревком ысынында Башҡорт Совет Республикаһын РСФСР-ҙан тулыһынса айырымланыуға йүнәлтелгән милли-сепаратик сәйәсәт алып бара, тип билдәләне. 1920 йылдың апрелендә РКП(б) пленумы «Башҡортостанда контрреволюция ҡурҡынысы барлығын» һыҙыҡ өҫтөнә алды.
1920 йылдың 19 май айында «Автономиялы Совет Башҡорт Республикаһының дәүләт ҡоролошо тураһында»ғы ВЦИК ҡарары формаль рәүештә тик Башревкомдың, ә аҙаҡтан — ВЧК-ның ҡарамағында була. 1920 йылдың июлендә БашЧК Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитетына һәм Бөтә Рәсәй Ғәҙәттән тыш комиссияһына буйһона.
Башҡорт ЧК-һы республиканың һәм урындарҙағы кантон ревкомдарының элекке составы ағзаларының сәйәси репрессияларын башлай. Уларҙы контрреволюцияла, бола әҙерләүҙә ғәйепләп, үҙенең сафтарынан башҡорттарҙы эштән сығара. Большевиктарға ҡаршы ихтилалдарҙы, шул иҫәптән Һәнәкселәр («Ҡарағош яуы»), Бөрйән-Түңгәүер һәм башҡаларҙы баҫтырыуҙа ҡатнаша.
Ғәҙәттән тыш вәкәләтле орган булараҡ Башҡорт ЧК-һы ҡулға алыуҙарҙы һәм судтан тыш репрессияларҙы үткәрә, шул иҫәптән нигеҙһеҙ һәм законһыҙ ҡулға алыуҙарҙы, башбаштаҡлыҡ менән шөғөлләнә.
Башҡортостан үҙәк башҡарма комитетының 1922 йылдың 1 мартындағы указына ярашлы Башҡорт ЧК-һы бөтөрөлә, уның вәкәләттәре Башҡорт өлкә ГПУ-һы бүлегенә тапшырыла.
Башҡортостан Республикаһы Архитекторҙар союзы
Башҡортостан Республикаһының архитекторҙар союзы  — Башҡортостан Республикаһының архитекторҙарын берләштереүсе, үҙенең ағзаларын профессиональ һәм социаль яҡлауҙы үҙенең маҡсаты итеп ҡуйған, дәүләт һәм йәмәғәт ойошмаларында уларҙың мәнфәғәттәрен сағылдырған һөнәри ижади йәмәғәт ойошмаһы.
Башҡортостан Республикаһының архитекторҙар союзы ҡалалар төҙөлөшө, архитектура проблемаларын хәл итеүҙә, фекер алышыуҙа һәм ҡарар ҡабул итеүҙә ҡатнаша, закон сығарыу инициативаһына эйә, закондар проектын эшләүҙә ҡатнаша.
Тарихы
СССР-ҙың совет архитекторҙар Союзы Идараһы Президиумы ҡарарына ярашлы, 1938 йылдың 23 ғинуарында СССР архитекторҙар Союзының Башҡортостан бүлексәһе ойошторола.
1930-сы йылдарҙа Башҡортостанда архитектурала конструктивизмдан неоклассикаға күсеү бара. Постконструктивизм Башҡортостандың хәҙерге архитектура тарихында әһәмиәтле мөһим этап булып тора. Бөйөк Ватан һуғышына тиклем Өфөлә был стилдә «Башсоюз» бинаһы (1936-1937 йылдарҙа, архитекторы Д. А. Коршунов), Элемтә йорто (1934-1935 йылдарҙа, хәҙер Главпочтамт), Республика Хөкүмәте йорто (1935-1938 йылдарҙа, архитекторы Н. Зарубин), Наркомлегпром (1936-1937 йылдарҙа, архитекторҙары Г. Д. Вагин, Б. Ғ. Кәлимуллин), Мединституттың төп корпусы (1932-1937 йылдарҙа, архитекторҙары А. И. Филонов, Тардисян) проектлана һәм төҙөлә. Һуғышҡа тиклемге йылдарҙа союз ағзалары, башҡорт архитекторҙары, Башҡорт АССР-ы ҡалаларының генераль пландарын төҙөү һәм үҙгәрештәр индереү буйынса ҙур эш башҡаралар:
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында архитекторҙар СССР-ҙың үҙәк райондарынан эвакуацияланған предприятиеларҙы республикала урынлаштырыу мәсьәләләре менән шөғөлләнәләр.
Һуғыштан һуң илдә Н. С. Хрущев башлаған саманан тыш биҙәкләү менән көрәш буйынса кампания бара. Архитектура деталдәрен ҡуйыу, улар эшләнгән һәм төҙөлөш майҙанында урынлаштырылған осраҡта ғына рөхсәт ителгән. Архитектура проекттарын, биҙәктәрҙе ябайлаштырыу һәм схемалаштырыу маҡсатында, яңынан эшләргә тура килә.
1970 йылда Башҡортостан бүлексәһе СССР архитекторҙар союзының Башҡортостан ойошмаһы тип атала башлай, ә 1982 йылда, ойошма РСФСР архитекторҙар Союзы ҡарамағына күсеү менән бәйле, - РСФСР архитекторҙар Союзының Башҡортостан ойошмаһы тип атала.
2004 йылда ойошма яңы исем ала - «Рәсәй архитекторҙар Союзы» дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының Башҡортостан Республикаһы архитекторҙар Союзы төбәк йәмәғәт ойошмаһы. 2000-се йылдарҙа союз ағзалары яңы мәҙәниәт объекттарын төҙөүгә үҙ өлөшөн индерә – Хәрби Дан музейы (2000 йыл, арх. Д .А. Винкельман), М. Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры  (2002 йыл, арх. К. А. Донгузов, Д. Ю. Мирсаяпов), «Өфө уттары» күңел асыу комплексы (2003 йыл, арх. Р. Х. Әхмәҙиев, С. Э. Мигранов, А. У. Байрамғәлина), яңы хакимиәт, сауҙа һәм ғибәҙәт биналары  – Рәсәй Федерацияһы Пенсия Фондының Башҡортостан бүлексәһе (2005 йыл, О. А. Томилов, П. В. Скулимовская), Богородица раштыуаһы Кафедраль соборы храмы (2004 йыл, К. А. Донгузов, Е. А. Фаворская, Д. А. Павлов), «Мир» Сауҙа һәм күңел асыу үҙәге (2004 йыл, О. А. Байдин), «Ирәмәл» сауҙа үҙәге (2005 йыл, арх. Р. М. Маскулов), «Европа» сауҙа үҙәге (2007 йыл, арх. Д. А. Винкельман).
Хәҙерге ваҡытта хәҙерге Башҡортостан архитектура төҙөлөшөндә төҙөлөш сифатын күтәреүгә, бизнес-үҙәк, банк биналары, ҡаланың айырым йорттары, элиталы торлаҡ комплекстары, ҡунаҡханалар кеүек объекттар төҙөүгә күп иғтибар бүленә.
Эшмәкәрлеге
Башҡортостан Республикаһы архитекторҙар Союзының төп бурысы булып тора: профессиональ-ижади ҡыҙыҡһыныуҙарының дөйөмлөгө нигеҙендә, Башҡортостан Республикаһы архитектураһы үҫеше өсөн уларҙың тырышлығын һәм мөмкинлектәрен берләштереү маҡсатында, архитекторҙарҙы берләштереү, профессиональ һәм социаль аспекттарҙа үҙ-ара ярҙам ойоштороу; Башҡортостан территорияһында бөтә проект ойошмаларының эшмәкәрлегенә профессиональ йәмәғәт контролен тормошҡа ашырыу; проекттарға уларҙы тормошҡа ашырғанға тиклем һәм ашырғандан һуң йәмәғәт тикшереүе үткәреү, Башҡортостан Республикаһы архитекторҙарының төрлө мәсьәләләр буйынса ижади дискуссияларын үткәреү; күргәҙмәләр ойоштороу, иң яҡшы ижади проекттар һәм төҙөлгән объекттар конкурсы үткәреү; йәш архитекторҙарҙың ижади үҫешенә булышлыҡ итеү; Башҡортостан Республикаһы архитектура-төҙөлөш  ҡаҙаныштарын пропагандалау.
50-се йылдарҙан башлап БАССР-ҙа сәнәғәт объекттарын, торлаҡ, мәҙәниәт, һаулыҡ һаҡлау һәм белем биреү объекттарын күпләп төҙөү бара. Ошоноң менән бәйле, республикала төҙөлөштө архитектура һәм ҡала төҙөлөшө документтары менән тәьмин итеү буйынса ҙур бурыстар барлыҡҡа килә. Был мәсьәләләр Союзда хәл ителә. Башҡортостан Республикаһы архитектураһы үҫешенә, Рәсәй һәм Башҡортостандың почетлы исемдәре бирелгән архитектура Союзы ағзалары ҙур өлөш индерә: Рәсәйҙең атҡаҙанған архитекторҙары – Ф. И. Рехмуков, Р. И. Кирайдт, А. Ф. Козлов, Б. Г. Калимуллин, И. И. Мироненко, И. Н. Сабитов; С. Юлаев исемендәге Башҡортостан Республикаһы дәүләт премияһы лауреаттары – А. В. Клемент, Л. В. Хихлуха, С. А. Голдобин, С. Б. Голдобина, А. В. Давыденко, В. В. Дәүләтшин; Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүселәре – М. П. Мазин, Ю. А. Пацков, И. Ф. Минкин, А. С. Дмитриенко, Н. М. Мөхәмәҙиев, О. В. Новиков, Ф. Б. Кәлимуллин, П. С. Колосов, Р.Х. Әхмәҙиев; Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған архитекторҙары – Р. Р. Авсахов, Г. П. Ғарипов, Л. Ш. Дубинский, С. А. Голдобин, В. Ф. Сәфәрова, М. Н. Сәхәүтдинова, О. С. Тадиашвили, М. Р. Батырова, П. П. Петров, Д. Ф. Әхмәтшин, З. З. Баһаутдинов, Д. А. Винкельман, Р. Г. Саҙрисламов, А. М. Сәрүәров, О. А. Томилова, В. С. Фирсов, С.А. Харичков, Р. Т. Хәйруллин, У. Г. Ураскин, Р. М. Маскулов, А. А. Андрианов, К. А. Донгузов, Т. В. Мелякова, Д. Д. Хәлитов, Р. И. Хәлиуллин
Башҡортостан архитекторҙар Союзы рәйестәре
Төрлө ваҡыттарҙа архитекторҙар Союзы рәйесе булалар:
Адресы
Башҡортостан Республикаһы 450005, Өфө ҡалаһы, Пархоменко урамы, 101/1, тел. (3472) 273-72-69.
Примакин Иван Васильевич
Примакин Иван Васильевич (8 ноябрь 1923 йыл — 8 ноябрь 1982 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, лейтенант, Советтар Союзы Геройы.
Биографияһы
Примакин Иван Васильевич 1923 йылдың 8 ноябрендә хәҙерге Новгород өлкәһенең Майлуковы Горки ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Урыҫ. Мәктәптең 7 синыфын бөткән, заводта слесарь булып эшләгән. 1944 йылдан КПСС ағзаһы.
1941 йылдың март айынан комсомол юлламаһы буйынса Чебоксары осоу училищеһында белем ала, уны тамамлағандан һуң 46-сы запас полкка осоусы итеп ебәрелә.
1943 йылдың февраленән сентябрь айына тиклем төнгө бомбардировщиктарҙың 17-се һауа армияһы 999-сы авиаполкында хеҙмәт итә. 951-се штурм авиацияһы полкының звено командиры (306-сы штурм авиацияһы дивизияһы, 17-я һауа армияһы, 3-сө Украин фронты) лейтенант И. В. Примакин 1945 йылдың февраленә ИЛ-2 самолетында 120 хәрби осош, ПО-2 самолетында 10 көндөҙгө разведка осошо, ПО-2 самолетында 185 төнгө уңышлы хәрби осоштар яһай, шул уҡ ваҡытта батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәтә. Суворов орденлы 951-се авиация полкының 2-се эскадрильяһы Курск дуғаһы, Украина, Молдавия һуғыштарында, Румыния, Болгария, Югославия, Венгрия, Австрияны азат итеүҙә ҡатнаша.
Уның туранан-тура етәкселеге аҫтында штурмовиктар төркөмө 1944 йылдың 20 авгусынан 1945 йылдың февраленә тиклем осорҙа 250 автомашина, 30-ға яҡын танк, ялан артиллерияһының 7 батареяһын юҡҡа сығара, боеприпастар менән 6 складты шартлата һәм башҡа техника һәм тере көстәрҙе юҡ итә.
Һуғыштан һуң И. В. Примакин Вологдала граждандар авиацияһы пилоты булып эшләй.
1947 йылдың 4 авгусында ҡулға алына һәм РСФСР Енәйәт кодексының 116 ч. 2, 193-7 пункт «д» статьяларында һәм СССР Юғары Советы Президиумының 1947 йылдың 4 июнендәге «Граждандарҙың шәхси милкен һаҡлауҙы көсәйтеү тураһында» указында ч. 2, 1 ст. ҡаралған статьяларға ярашлы ҡылған енәйәте өсөн Вологда гарнизонының Хәрби Трибуналы ҡарары менән иркенән мәхрүм ителеп, холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт лагерына ете йылға ебәрелә.
И. В. Примакин шулай уҡ «запастағы өлкән лейтенант» дәрәжәһенән мәхрүм ителә. Хәрби Трибунал СССР Юғары Советы Президиумына «Советтар Союзы Геройы» исеменән мәхрүм итеү тураһында үтенес менән мөрәжәғәт итә. СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йыл дың 2 февралендәге указы менән И. В. Примакин Советтар Союзы Геройы исеменән һәм бөтә наградаларынан мәхрүм ителә.
Хөкөм язаһын үтәп бөтөү менән, Башҡортостанға күсеп килә һәм Благовещен машиналар эшләү заводына слесарь булып эшләй, Благовещен ҡалаһының 13-сө һанлы һөнәрселек училищеһында производствоға өйрәтеү мастеры була
1957 йылда Өфө нефть техникумын тамамлай.
Иван Васильевич СССР-ҙың ҡаһарманлыҡ билдәләрен тергеҙеү буйынса үтенес менән мөрәжәғәт итә. СССР Юғары Советы Президиумының 1962 йылдың 3 ғинуарҙағы указы менән И. В. Примакиндың Советтар Союзы Геройы исеме, дәүләт наградалары һәм хәрби дәрәжәһе тергеҙелә.
Католик сиркәүе
Католик сиркәүе (Ecclesia Catholica), шулай уҡ Ри́м католи́к сиркәүе (Ecclesia Catholica Romana) — 1,25 миллиардтан ашыу ағзаһы булған донъялағы иң ҙур христиан сиркәүе. Иң боронғо дини ойошмаларҙың береһе, Көнбайыш цивилизацияһы тарихында мөһим роль уйнаған сиркәү. Үҙәкләштерелгән ойоштороу һәм иң күп һанлы эйәреүселәре менән айырылып тора. Көнбайыш литургик йолаларҙы яҡлаусы Рим католик сиркәүе, үҙен 23 көнсығыш католик сиркәүе менән бергә берҙән-бер бөтә Ҡотолоу сараларына ла эйә Католик сиркәүе тип иҫәпләй.
Примакин Иван Васильевич
Биографияһы
Капитан И. В. Примакин Туймазыла йәшәй һәм слесарь, махсус цех начальнигы, Туймазы геофизик ҡоролмалар һәм аппаратура заводының инженер-технологы, СССР-ҙың 60-йыллығы исемендәге медицина быяла заводының граждандар оборонаһы начальнигы булып эшләй.
Католик сиркәүе
Эске документтарҙа Рим католик сиркәүе үҙ атамаһы булараҡ «Сиркәү» йәғни «Ғаләм сиркәүе» (notae ecclesiae) ҡулланыла. Үҙен дүрт мөһим һыҙат — берҙәмлек, апостол Павел менән аныҡланған кафоликлыҡ, илаһилыҡ һәм апостоллыҡ менән билдәләй.
Примакин Иван Васильевич
Биографияһы
1982 йылдың 8 ноябрендә В. И. Примакин вафат була, Туймазы ҡалаһында ерләнә.
Католик сиркәүе
Тәғлимәтенең төп ҡарарҙары Апостол, Никео-Цареград һәм Афанасьев дини символдарында, һәм шулай уҡ Ферраро-Флоренция, Тридент һәм Беренсе Ватикан собоҙарында ҡабул ителгән декреттарында һәм ҡанундарында яҙып бирелгән. Дөйөмләштерелегән доктрина «Католик сиркәүе катехизисы» нда бирелгән.
Примакин Иван Васильевич
Батырлығы
«Летчик Примакиндың хәрби эше 1944 йылдың 20 авгусында Днестр йылғаһында Кишинев юнәлешендәге дошман оборонаһын өҙөү осоронда башлана. Немец илбаҫарҙары менән һуғышта ҡаһарманлыҡ, батырлыҡ һәм фиҙакәрлек күрһәтә. Шәхси өлгөһөндә Тыуған илде азат итеү хаҡына осоусылар составын героик батырлыҡҡа рухландыра.
Католик сиркәүе
Атамаһы
Рим тәхете эргәһендә ойошҡан сиркәүҙең уртаҡ ҡабул ителгән «Католик» (йәғни башҡа әйтелештә «кафолик») һүҙе грек теленән (καθ όλη — «бер бөтөн буйынса») алынған. «Католик сиркәүе катехизисы» буйынса, был термин «ғаләм» («барлыҡ» йәғни «ғөмүми» мәғәнәһендә) тип аңлатыла. Католик сиркәүҙең Катехизиһына ҡарап, әлеге термин «вселенская», «всеобъемлющий», «дөйөм» булараҡ аңлана. Катехизис аңлатканса, бөтә ғәләм сиркәүе, сөнки унда Христос бар.
Примакин Иван Васильевич
Батырлығы
Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә штурм һөжүм итеү оҫталығын үҙләштерә һәм ИЛ-2 самолетын һуғыш яланы өҫтөндә грамоталы ҡуллана. Самолет менән оҫта идара итеүе һәм штурман әҙерлеге арҡаһында үҙен ябай һәм ҡатмарлы метеорологик шарттарҙа самолеттар менән идара итеү оҫтаһы итеп күрһәтә.
Католик сиркәүе
Атамаһы
Айырым сиркәүҙәр (йәғни, беренсе сиратта, диоцезлдар)— тулыһынса уларҙың береһе — Рим Сиркәүе менән аралаша ала. Был айырым сиркәүҙәр «Вселенская Церквь» образы буйынса төҙөлгән.
Был термин беренсе тапҡыр II быуат башында сикәүҙе һүрәтләү өсөн ҡуллынылған. «Кафолик сиркәү» тураһында Кирилл Александрийский ҙа яҙған. 1054 йылда сиркәү тарҡала. Римдә католик сиркәү үҙәге, Константинополдә көнсығыш православие сиркәүе үҙәге барлыҡҡа килә. XVI быуаттаға реформация һуң айырыдып сыҡҡан төрлө протестант төркөмдәоенән айырыу өсөн сиркәү католик һүҙен ҡуллана. "Католик сиркәү" исеме Католик Сиркәү Катехизисы исемендә лә күренә. Бынан тыш, был термин Павел VI тарафынан Икенсе Ватикан Соборының ун алты документына ҡултамға ҡуйғанда ла файҙаланылған. .
Бәләкәй Башҡортостан автономияһы тураһында положение
Бәләкәй Башҡортостан автономияһы тураһында положение — 1918 йылдың ғинуарында Башҡорт хөкүмәте ағзалары төҙөгән һәм автономиялы Башҡортостандың административ бүленешен, юғары власть органдарын формалаштырыу һәм урындағы үҙидара органдарын ойоштороу тәртибен билдәләүсе документ. Автономия конституцияһы сифатында сығыш яһай.
Католик сиркәүе
Тарихы
Христиан дине Иисус Христостың тәғлимәтенә нигеҙләнгән. Христос беҙҙең эраның беренсе быуатында Рим империяһының йәһүд провинцияһында йәшәгән һәм пәйғәмбәрлек иткән. Католик доктрина хәҙерге Католик сиркәү Иисус нигеҙләгән боронғо христиан йәмғиәтенең дауамы булып тора тип өйрәтелә. Христианлыҡ, мәжүсиҙәр эҙәрләүҙәре һәм  низағтарына ҡарамаҫтан,  Рим империяһы буйлап таралған. Бөйөк Константин I 313 йылда христианлыҡты законлаштыра, ә 380 йылда ул дәүләт дине булып киткән. V һәм VI быуаттарҙа империя территорияһын баҫып алған варварҙарҙың күбеһе быға тиклем үк ариан христианлығын ҡабул иткән, артабан католицизмға күсә.
Бәләкәй Башҡортостан автономияһы тураһында положение
Тарихы
Документ Башҡорт Хөкүмәте ағзалары тарафынан, башҡорт съездарының Башҡортостан автономияһы тураһында ҡарары нигеҙендә төҙөлә.
Католик сиркәүе
Тарихы
Хәҙерге Рим-католик сиркәүе 1054 йылдағы Сиркәү тарҡалышына тиклемге тарихты үҙенеке тип иҫәпләй.
Примакин Иван Васильевич
Батырлығы
Примакин пар менән һәм ҙур төркөмдә зенит артиллерияһы уты һәм истребителдәр авиацияһы менән нығытылған маҡсаттарға бара, уның бомбардировка штурм һөжүмдәре юғары командование тарафынан нәтижәле тип баһалана».
Католик сиркәүе
Урта бауаттар һәм Яңырыу осоро
Католик Сиркәүе Көнбайыш цивилизацияһында антик осорҙоң аҙағынан Яңы осор башланған ваҡытта өҫтөнлөккә сыҡҡан. Уның йоғонтоһонда роман, готика, Ренессанс, маньеризм һәм барокко стилендә сәнғәт, архитектура һәм музыка өлгөләре барлыҡҡа килгән. Мәҫәлән, Рафаэль Санти, Микеланжело, Леонардо да Винчи, Сандро Боттичелли, Фра Беато Анджелико, Тинторетто, Тициан кеүек бик күп эшмәкәрҙәр католик сиркәү эшенә булышлыҡ иткән.
Бәләкәй Башҡортостан автономияһы тураһында положение
Йөкмәткеһе һәм структураһы
Документ 93 статьяны берләштерә һәм 9 бүлектән тора: «Бәләкәй Башҡортостан автономияһы тураһында положение», «Башҡортостан идара итеү органдары тураһында», «Ҡоролтай тураһында», «Ҡоролтай ултырыштары тураһында», «Ҡоролтай ведомство предметы», «Башҡортостан хөкүмәте тураһында», «Кантон, улус, земство һәм ауыл идаралығы тураһында», «Суд тураһында», «Матбуғат, герб, флаг һәм байраҡ тураһында».
Примакин Иван Васильевич
Батырлығы
Һуғыш йылдарында күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн эскадрильяның бөтә шәхси составы юғары наградаларға лайыҡ була, ә алты лётчикка, шул иҫәптән В. И. Примакинға Советтар Союзы Геройы исеме бирелә. Советтар Союзы Геройы исеме В. И. Примакинға 1945 йылдың 29 июнендә бирелә.
Бәләкәй Башҡортостан автономияһы тураһында положение
Йөкмәткеһе һәм структураһы
«Бәләкәй Башҡортостан автономияһы тураһында дөйөм положение» бүлегендә Бәләкәй Башҡортостан Рәсәй дәүләте составында автономия булараҡ билдәләнә. Дәүләт теле булараҡ башҡорт һәм рус телдәре билдәләнә. Ер һәм ер аҫты милли милек тип таныла. Кантондарға, улус земствоһы һәм ауылдарға административ бүленеш булдырыла.
Католик сиркәүе
Ойоштороу һәм идара итеү
Башҡа тарихи сиркәүҙәреҙәге кеүек Католик сиркәүҙә лә Изге иерархия ябай халыҡтан айырылған һәм өс дәрәжәгә бүленә: Иерархия, күп һанлы сиркәү дәрәжәләре һәм вазифаларын үҙ эсенә ала. Рим-католик сиркәүҙәрендә сиркәү һәм сәйәси дәрәжәләре бар, мәҫәлән:
Примакин Иван Васильевич
Хәтер
2005 йылдың 6 майында Туймазы ҡалаһында Советтар Союзы Геройы хөрмәтенә тантаналы рәүештә батырҙар аллеяһы асыла, унда Геройҙың бюсы ҡуйыла.
Бәләкәй Башҡортостан автономияһы тураһында положение
Йөкмәткеһе һәм структураһы
«Башҡортостан идаралығы органдары тураһында» бүлеге, Башҡортостандың идара итеү органы булып тора: 1) Ҡоролтай менән Башҡортостан Хөкүмәте; 2) кантон менән идара итеүҙең кантон думаһы; 3) земство идараһы менән улус земство йыйылышы; староста менән ауыл йыйыны тип билдәләй.
Католик сиркәүе
Ойоштороу һәм идара итеү
Шулай уҡ ординария, викария һәм коадъютор вазифаһы бар— һуңғы ике вазифа урынбаҫар йәки ярҙамсы була, мәҫәлән, епископ функцияһын үҙ эсенә ала. Монахлыҡ ордендары ағзалары ҡайһы берҙә регуляр (regula  - ҡағиҙә булараҡ) клир тип атала, әммә күпселек осраҡта епископ тарафынан тәғәйенләнә һәм диоцез, йәки секуляр булып тора. Территориаль берәмектәр:
Бәләкәй Башҡортостан автономияһы тураһында положение
Йөкмәткеһе һәм структураһы
«Ҡоролтай тураһында» бүлегендә Ҡоролтай Башҡортостандың иң юғары закондар сығарыу органы тип иғлан ителә. Шулай уҡ был бүлектә депутаттарға һәм уларҙы һайлау процедураһына талаптар билдәләнә.
Католик сиркәүе
Дини ҡағиҙәләр
Рим-Католик сиркәүе мәңгелек Алла өс йөҙҙә булыуы мөмкин: Алла Атай (Бог Отец), уның улы (Бог Сын (Иисус Христос)) һә Алла Изге Рух (Бог Святой Дух). Католик догматика Никей иман символында (Никейский Символ веры) яҙылған һәм Католик сиркәү Катехизисында һүрәтләй. «Сиркәү — Иисус Христос йәшәүен дауам итә торған урын. Кешеләрҙе ҡотҡарыу бары тик католик сиркәүҙә генә ғәмәлдә, шулай уҡ Изге Рух кешеләрҙе ҡортҡарыу өсөн христиан йәмғиәттәрен ҡуллана ала», тип таный. .
Бәләкәй Башҡортостан автономияһы тураһында положение
Йөкмәткеһе һәм структураһы
«Ҡоролтай ултырыштары тураһында» бүлегендә Ҡоролтайҙың эш регламенты билдәләнә.
Примакин Иван Васильевич
Хәтер
2017 йылда Иҫке Русса ҡалаһында хәрби дан аллеяһындә геройҙың бюсы ҡуйыла.
Бәләкәй Башҡортостан автономияһы тураһында положение
Йөкмәткеһе һәм структураһы
«Ҡоролтай ведомство предметы» бүлеге закондар сығарыу органының компетенцияһын билдәләй. Уның вәкәләттәренә союз власы менән үҙ-ара эш итеү мәсьәләләре, милли һәм территориаль тейелгеһеҙлекте тәьмин итеү, йәшәп килгән закондарға үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү, һалым һәм йыйымдарҙы билдәләү, автономияның бюджетын ҡарау һәм раҫлау, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау мәсьәләре,вазифалы кешеләрҙе тәғәйенләү һәм бушатыу, аҡлауинә.
Католик сиркәүе
Шарты (Тылсымлы дини ғәмәлдәр)
Христос ете шарт (таинства, Тылсымлы дини ғәмәл) ҡуйған һәм сиркәүгә ышанып тапшырған. Былар Суҡындырыу (Крещение), изге май менән бәрәкәтләндереү (Миропомазание), Алла бәрәкәтенә ҡушылыу (Евхаристия), Тәүбәгә килтереү (Исповедь), Изге йолалар башҡарыу (Елеосвящение), Изге май һөртөү (Священство, сиркәү сиктәрендә тейешле йолалар башҡарыу хоҡуғы) һәм никах  (Брак).
Бәләкәй Башҡортостан автономияһы тураһында положение
Йөкмәткеһе һәм структураһы
«Башҡортостан Хөкүмәте тураһында» бүлеге хөкүмәт структураһын һәм уның төп функцияларын билдәләй. Әммә хөкүмәтте формалаштырыу тәртибе билдәләнмәй, ә урыҫ милләте вәкиллегенә сикләүҙәр ҡуйыла.
Католик сиркәүе
Шарты (Тылсымлы дини ғәмәлдәр)
Рим-католик сиркәүе буйынса шарттар (таинства) — католиктар Аллаһтың барлығын барлығын билдәләй торған изгә ғәмәл һәм барлыҡ динде ҡабул итеүселәргә юл күрһәтеп тороусы. Иманға килгән кеше күҙгә күренмәй торған изгелек образы. Суҡыныуҙан башҡа, Изге Шарттарҙы (Тылсымлы ғәмәлдәрҙе) католик руханиҙар ғына башҡара ала. Суҡыныу — теләһә ниндәй христиан тарафынан башҡара алырлыҡ берҙән-бер шарт. Был ғәмәлде, суғындырыусы йәки суҡыныусы үлем хәлендә булғанда, хатта суҡынмай торған кеше лә башҡара ала. .
Бәләкәй Башҡортостан автономияһы тураһында положение
Йөкмәткеһе һәм структураһы
«Суд тураһында» бүлегенә ярашлы, дөйөм дәүләт закондары нигеҙендә эшләгән һәм хакимлыҡ итеүсе Рәсәй Сенатына буйһонған, Мировой һәм Дөйөм Суд ойошторола. Әммә  башҡорттар араһында  талаш-тартыш, бәхәстәр һәм дәғүәләр булған осраҡта ғәҙәттәге хоҡуҡ (адат) һәм Шәриғәт ҡағиҙәләре нигеҙендә Ҡоролтай сығарған закондар ҡулланырға тәҡдим ителә.
Документтың прогрессив булыуына ҡарамаҫтан, уның етешһеҙлектәре иҫәбендә кеше һәм гражданиндың хоҡуҡтары һәм бурыстары тураһында бүлеге булмауын, суд тураһында бүлегенең, автономия менән федерация субъекты булараҡ идара итеү мәсьәләләренең эшләнеп етмәүен күрһәтергә кәрәк.
Католик сиркәүе
Сиркәүҙең роле
Иисус үҙенең сиркәүенә ун ике уҡыусыны йәғни апостол (илсе) һайлаған. Изге яҙма буйынса сиркәү — «Иисустың тәне» булып тора, шулай уҡ ерҙә һәм күктә диндарҙарҙың дөйөм тәне. Шулай итеп, тик сиркәүҙәр бер нисә түгел, тик бер генә Хаҡ сиркәү бар. Иң тәүҙә Сиркәү менән идара итеү Апостол Пётрға бирелгән, артабан Рим папаһы тип аталған епископтарға бирелгән. Католиктар Сиркәү һәр саҡ хәҡиҡәт юлында, йәғни, Иисус вәғәҙә иткән Изге Рух буйынса йәшәйәсәгенә ышана. Икенсе һүҙҙәр менән, Сиркәү һәр саҡ хаҡ ғибәҙәткә өйрәтә. Был хәҡиҡәттәрҙе үҙ традицияларына һәм традицияларына һаҡланып килә. Рим католик сиркәүҙәренә ҡушылыу өсөн Иисус Христос, Алла Улы, Ҡотҡарыусыға ышанырға һәм суҡынырға кәрәк.
Бәләкәй Башҡортостан автономияһы тураһында положение
Әһәмиәте
«Бәләкәй Башҡортостан автономияһы тураһында положение»,  башҡа «Бәләкәй Башҡортостан менән автономиялы идара итеү тураһында положение проекты», Ойоштороу Ҡоролтайының 2-се һанлы фарманы һәм 3-сө һанлы ҡарары менән бергә, «Үҙәк Совет власының Башҡорт Хөкүмәте менән совет автономиялы Башҡортостан  тураһында килешеү»енең нигеҙендә ята..
Католик сиркәүе
Социаль доктрина
Католик Сиркәүе социаль доктринаһы башҡа христиан конфессиялары һәм йүнәлештәре менән сағыштырғанда ныҡ үҫешкән. XVII быуатта немец теологы Руперт Мельдяс (1626), башҡа тикшереүҙәр буйынса Мару Антоний Доминис, ошондай максиманы яҙып ҡалдыра (1617): "In necessariis Unitas, in dubiis libertas, in omnibus caritas" — "кәрәк саҡта— берҙәмлек, шикләнерлектә - ирек, бар нимәлә — һөйөү (милосердие)" (мәғәнәһе: Иң мөһим нимәлә- берҙәмлек, бик мөһим булмаған нимәлә- ирек, бөтә нимәлә (һәр саҡ)- һөйөү, изгелек, милосердие)
Билдәле теолог Йозеф Хёффнер "Католик Сиркәүенең социаль тәғлимәте" булараҡ, кешелек йәмғиәтенең асылы һәм ҡоролошо, айырым йәмәғәт мөнәсәбәттәренә һәм төҙөлөш бурыстарына ҡарата ҡулланырлыҡ социаль-философик (төрлө тәбиғәтле дини тәғлимәт) һәм социаль-теология (христиан дине тураһындағы тәғлимәттәр) төшөнсәләрен билдәләне.
Католик Сиркәүенең социаль тәғлимәте тәүҙә августизмға, һуңынан томизмға һәм бер нисә принципҡа нигеҙләнә, улар араһында персонализм һәм солидаризм айырылып тора. Католик сиркәүе дини һәм гуманистик идеяларҙы туплаусы тәбиғи хоҡуҡ теорияһының үҙенсә аңлата. Шәхестең тәүге дәрәжәһе һәм хоҡуҡтары - Алла, әммә кешенең есемен, рухын шәхси һәм социаль яҡтан кәүҙәләндерә, ул уны айырылғыһыҙ дәрәжәгә һәм хоҡуҡтарға эйә итә. Был бөтә кешеләрҙең дә бер тигеҙ, уникаль һәм Аллаға мөнәсәбәте булғанлығы һөҙөмтәһе булды, әммә кешенең ирекле ихтыяры һәм һайлау ирке бар. Гонаһлы булыу кешенең тәбиғәтенә тәьҫир итә, ләкин уның тәбиғи хоҡуҡтарын боҙмай, ә уның (кеше) тәбиғәте кешелек тулыһынса Ҡотҡарылғансы үҙгәрешһеҙ ҡала, хатта Алла ла кеше иркен сикләй, йәки тартып ала алмай. Иоанн Павел II фекеренсә, «кеше шәхесе— барлыҡ социаль йәмғиәттең принцибы һәм субъекты һәм ул шулай булып ҡалырға тейеш тә». Икенсе Ватикан соборы һәм энциклик Иоанн Павел II ҡарарҙары тарафынан хөкүмәттең һәм хоҡуҡи характерға бүленеүе яҡланда, вазифалы кешеләрҙең теләге түгел,закондар беренсел булырға тейеш тип билдәләнде. Шул уҡ ваҡытта дәүләттең һәм сиркәүҙең тәбиғәте төрлө булыуын иҫкә алып католик теологтар, үларҙың үҙаллылығын танырға кәрәклеген билдәләй, сөнки дәүләттең һәм сиркәүҙең дөйөм маҡсаты - "хеҙмәт итеү". Бер үк ваҡытта Католик Сиркәүе ябыҡ дәүләткә ҡаршы, йәғни "милли йолаларҙы" дөйөм кешелек ҡиммәттәренә ҡаршы ҡуя.
Көнсығыш католик католик сиркәүҙәренең социаль тәғлимәте тарихи доктриндар Рим империяһының социаль доктринаһы менән айырылмай тип әйтерлек, шулай ҙа ҡайһы бер урындағы сиркәүҙәр халыҡтың тарихи һәм ижтимағи-мәҙәни ысынбарлығына бәйле булған социаль проблемаларға үҙ ҡарашын белдерә. Атап әйткәндә, Украина Грек-Католик Сиркәүе сәйәси мөнәсәбәттәрҙең биоэтикаға һәм этикаға айырым иғтибар бирә. .
Павлычев Валентин Николаевич
Павлычев Валентин Николаевич (12 февраль 1936 йыл) — хеҙмәт ветераны, ғалим-химик-технолог, хужалыҡ эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1994—1996 йылдарҙа «Газпром Нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры, 1996—2000 йылдарҙа «Башнефть» берекмәһенең баш технологы. Химия фәндәре кандидаты (1978), доцент (1986). СССР-ҙың нефть эшкәртеү һәм нефть сәнәғәте отличнигы (1986), СССР уйлап табыусыһы (1988), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рационализаторы (1980). СССР-ҙың дәүләт премияһы (1983) һәм СССР Министрҙар Советы премияһы (1976) лауреаты. Октябрь Революцияһы ордены кавалеры (1976).
Биографияһы
Валентин Николаевич Павлычев 1936 йылдың 12 февралендә Ярославль ҡалаһында тыуған. 1960 йылда Ярославль ҡалаһында Технология институтын тамамлаған. Салауат ҡалаһына эшкә ебәрелә, унда генераль директор юллауы буйынса бер айҙан һуң квартира ала һәм эшкә ҡала.
1960 йылдан алып 1976 йылға тиклем Салауат ҡалаһында 18-сы комбинатта оператор, смена начальнигы, цех начальнигы, баш инженер, химия заводы директоры;
Фәрештә-яугир (чехословактарға һәйкәл)
Фәрештә-яугир — граждандар һуғышы тарихи ваҡиғаларына арналған, Таганрогтың иҫке ҡала зыяратында урынлашҡан, чехословак хәрби әсирҙәренә һәйкәл.
Павлычев Валентин Николаевич
Биографияһы
1976 йылдан 1994 йылға тиклем — баш технолог, Салауат нефть химияһы комбинатының баш инженеры;
1978 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай — химия фәндәре кандидаты.