cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чөгәнә
Тарих
ХХ быуат башында мәсет (1832 йылдан билдәле), мәктәп, икмәк пристане теркәлгән. 1905 йылда 2 тирмән, бакалея кибете, хужалыҡ магазины, мәсет теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составында була.
Халҡы
1795 йылда ир енесле 148 башҡорт; 1816 йылда — 107 башҡорт, 91 типтәр; 1834 йылда — 148 башҡорт, 120 типтәр; 1859 йылда — 527 башҡорт; 1870 йылда — 542 башҡорт йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда башланғыс мәктәп бар.
Оло Байбаш
Оло Байбаш — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иҫке Теләкәй
Иҫке Теләкәй — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Теләкәй ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
География
Ауыл Шәбеҙ йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көнбайышҡа табан 15 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Иҫке Теләкәй — гәрәй ырыуы башҡорттарының ауылы. 1724 йылдан билдәле. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Гәрәй улусы Таҡталасыҡ түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Шәрип (һуңыраҡ - Таҡталасыҡ) улусы составына керә.
1870 йылда мәсет (1811 йылдан билдәле), мәктәп, ике һыу тирмәне эшләгән. 1905 йылда 2 тирмән, бакалея кибете, хужалыҡ магазины, мәсет теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составында була.
Халҡы
1795 йылда ир енесле 80 башҡорт; 1816 йылда — 270 башҡорт; 1834 йылда — 379 башҡорт; 1848 йылда — 418 башҡорт; 1870 йылда — 373 башҡорт; 1912 йылда — 630 башҡорт йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда урта мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Быстрец Чёрный
Быстрец Чёрный — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы/Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Быстрец йылғаһының һул ярына тамағынан 8,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ворсик
Ворсик — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ Лобань йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бычиха (Уста ҡушылдығы)
Бычиха  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уста йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Быстрец (Люнда ҡушылдығы)
Быстрец  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы/Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Люнда йылғаһының уң ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Важня (Уста ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аҡтанышбаш
Аҡтанышбаш — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Аҡтанышбаш ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
География
Аҡтаныш ауылынан көнбайышҡа табан 3 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Аҡтанышбаш — гәрәй ырыуы башҡорттарының ауылы. 1744 йылдан билдәле. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Гәрәй улусы Әжәкүл түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Таҡталасыҡ (Шәрип) улусы составына керә.
1847 йылдан ауылда мәсет булыуы билдәле, 1870 йылда уның ҡарамағында мәктәп теркәлә. 1905 йылда һыу тирмәне, икмәк магазины эшләгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.
Коллективизация осоронда ауылда «Аҡтанышбаш» колхозы ойошторола (1950 йылдан — «Урал» колхозы, 1958 йылдан — «Үҙәк» колхозы составында).
Халҡы
1795 йылда ир енесле 140 башҡорт; 1834 йылда — 299 башҡорт; 1848 йылда — 330 башҡорт; 1902 йылда — 333 башҡорт; 1912 йылда — 305 башҡорт йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда башланғыс мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Вьюк (Кырчма ҡушылдығы)
Вьюк  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кырчма йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Өфө-Шигер
Географияһы
«Түбәнге Серге муниципаль районы» составына ингән Өфө-Шигер ауылы «Михайловский муниципаль берәмеге»нә инә, Түбәнге Серге ҡалаһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 35 километр алыҫлыҡта, урманлы урында, Өфө йылғаһының һул ярында урынлашҡан. Ауылда Өфө йылға аша йәйәүлеләр күпере бар.
Топонимикаһы
«Шағир» — поэт; «шиғри» — шиғри, йәғни һүҙмә-һүҙ: был ауылдар ултырған ерҙәр бик матур; бынан башҡа, «ышыҡ+ер» — йылға буйындағы аулаҡ, ышыҡ ер тигәнде аңлата. Яңы урындарҙа төпләнеүселәргә тап шундай ерҙәр кәрәк булған.
Тарихы
Ауыл халҡы ҡошсо һәм ғәйнә башҡорт ырыуҙары тоҡомдарынан. Ҡайһы бер кешеләр үҙ генеалогияһын 1552 йылда Ҡазан яуланғандан һуң Урал аръяғына күсенгән татарҙар менән тоташтыра. Ауылға XVI быуатта нигеҙ һалынған. . Башҡортостанда идаралыҡтың кантон системаһы осоронда Өфө-Шиғйер ауылы 2-се башҡорт кантонының 5-се йорто соствына ингән.
Күрше Үрмәкәй һәм Әртә-Шиғйер ауылдары халҡы кеүек, аҫаба ерҙәрен 1755 йылдың 19 июлендә барон Строганов Сергей Григорьевичҡа һатҡанлыҡтан, ерһеҙ ҡалалар. 1748 йылда уларҙың элекке биләмәләрендә Әртә сүкеү заводы төҙөлә. Башҡорттар был урында тотҡарлыҡһыҙ йәшәү һәм ер-һыуҙар менән файҙаланыу хоҡуғына эйә булһа ла, ысынбарлыҡта сит ерҙә керҙәштәр һымаҡ йәшәгән. XVIII быуаттың уртаһында ауыл халҡы үҙ аҫаба ерен билдәле урыҫ сәнәғәтселәр ғаиләһе Строгановтарға һата. 1755 йылдың 19 июлендә төҙөлгән ауыл ерен һатыу тураһында килешеүҙе үҙ китабында тарихсы Ә.З.Әсфәндиәров баҫтырған. «1755 йылдың 5 июлендә Себер даруғаһы Өфө өйәҙе старшина мулла Ҡоҙаш Рахманғолов командаһы Шиғйер улусы башҡорттары Мөхтәр Кашаев, Һағынбай Кашаев, Сапар Ҡорһаҡов, Яҡуп Һабансин, Әжекәй Һабансин, Аҡъегет Мырҙагилдин, Мөхәмбәт Ҡасымбаев, Һоробаев, Йомаҡай Сәйетов, Мәтүк Айытов, Ҡансура Ҡанһуяров, Батыр Юлмәтев, Аҙнаш Ҡанһуяров, Ҡотош Мансуров, башҡорттар кесеһе лә, олоһо ла, Өфө крепостной эштәр идаралығы аша үҙҙәренең ышаныслы иптәштәре Мортаза Бикйәнов, Мәүлекәй Кашаев, Аҡмаш Яугилдин йөҙөндә ғали йәнәптәре генерал-лейтенант, действительный камергер һәм изге Александр һм изге Анна ордендары кавалеры Сергей Григорьевич Строганов әфәндегә, уның балаларына һәм ейәндәренә - вариҫтарына беҙ, башҡорттар, Мөхтәр Кашаев, иптәштәре менән ... бөйөк императрица Анна Ивановнаның 1736 йылдың март указына ярашлы… беҙ, башҡорттар, Өфө провинциаль канцелярияһында иҫке төркисә яҙмаға үҙ түбәбеҙҙәге ере-һыуы менән, аҫаба ерҙәребеҙҙе: Ҡошсо ыҙанынан Йылы йылғанан уң яҡлап Әртә йылғаһына һул яҡтан ҡушылған Борғатья үренә тиклем Красноуфимск ҡәлғәһенә һәм Көңгөр ҡалаһына алып барған Оло юл буйлап Ҡара Өпәй аҫаба ере ыҙаны янында Бәләкәй Алабуға йылғаһы үренә ҡойған йылға үренә һәм Оло һәм Бәләкәй Алабуғанан Әрем йылғаһын аша сығып, Әртәгә уң яҡтан ҡойған Бәрәндәм йылғаһы үренә, Шәрәм йылғаһына ҡойған тамағына һәм Өфө йылғаһына ҡойған урынға һ. б. Арыҡйылға, Олайыр йылға, яманса, Бәрҙәшйылға, Нағышйылға, Талйылға аша Ҡошсо ырыуы ыҙанына, Уртаҡурай йылғалары һәм Йоғош, Тартайылға, Әртә, Таҡлы йылғалары, ер аҫты ятҡылыҡтары - барыһы өсөн беҙ, Мөхтәр Кашаев һәм алда телгә алынған иптәштәр менән, 300 һум аҡса алдыҡ, тип купчая ҡағыҙына ҡултамға ҡуябыҙ. Тик шартыбыҙ бар: беҙ, башҡорттар, ошо һатҡан еребеҙҙә йәшәйәсәкбеҙ, урман ағасына эйә буласаҡбыҙ, йәнлектәренә, ҡоштарынә, ҡондоҙона һунар итәсәкбеҙ, ҡомалаҡ йыясаҡбыҙ, балығын уртаҡ тотасаҡбыҙ. Беҙҙең еребеҙгә башҡаларҙы индереп, тотҡарлыҡ ҡылыу булмаһын...».
Шәкүр һәм Өфө-Шиғйер ауылдарына 1773 йылдың март башында академик П. С. Паллас килгән:«Күпселекген Өфө йылғаһы боҙо буйлап башҡорт ауылдары аша Шәкүр ауылына барҙыҡ. Бәхетле башҡорттар бында мул игенселек менән шөғөлләнә, бал ҡорто үрсетә, күп итеп мал аҫырай, ҡуйы урман ҡыраға йәнлек. Һуҫарға, боланға һунар итә. Башҡорттар даими ауылдарҙа йәшәй. .
1834 ауылда мәсет булған Профессор Ә.З.Әсфәндиәров 1850 йылда үткәрелгән IX ревизия мәғлүмәттәренә таянып ауылда йәшәүсе башҡорттарҙың исемлеген баҫтырған:
Р. Р. Аҫылғужин фекеренсә Өфө-Шиғйер ауылында башҡорт халҡының ҡошсо һәм ғәйнә ырыуҙары вәкилдәре йәшәй.
1920 йылғы йәниҫәп буйынса, 74 йортта 437 башҡорт иҫәпкә алынған.
Валька
Валька — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы/Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уста йылғаһының һул ярына тамағынан 232 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Өфө-Шигер
Тарихы
1926 йылда Өфө-Шиғйер халҡы үҙенең башҡорт икәнен яҡшы белгән, ә 1959 йылдан — татар тип иҫәпләй башлаған.
Валька
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Өфө-Шигер
Тарихы
Башҡортостан автономияһының тәүге йылдарында Шәкүр улусы (Өфө-Шиғйер ауылы ошо улусҡа ингән) Ҡошсо кантоны составына ингән. 1919 йылдың сентябрендә Башҡорт АСССР-ы Ҡошсо һәм Дыуан кантондары Дыуан-Ҡошсо кантоны итеп берләштерелгән, һәм ул 1922 йылда Мәсәғүт кантоны итеп үҙгәртелә. 1923 йылда был кантондың сиктәре үҙгәртелә һәм төньяҡ улустар Екатеринбург губернаһына, һуңынан Урал өлкәһенә ҡушыла.
Инфраструктураһы
Ауыл территорияһында медпункт, клуб бар, унда «Шишмәкәй» вокал ансамбле һәм «Мираҫ» фольклор ансамбле, «Шатлыҡ» балалар һәм үҫмерҙәр клубы эшләй
Халыҡ һаны
2010 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 522 кеше йәшәй, шул иҫәптән 254 ир-ат һәм 268 ҡатын-ҡыҙ.
2002 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 492 кеше теркәлгән
Ауылдың административ бойһоноуы
XVII—XVIII быуаттарҙа административ бойһоноу күҙлегенән Өфө-Шиғйер ауылы Башҡортостандың Өфө провинцияһы Себер юлына ҡараған.
Башҡортостанда кантон идаралығы осоронда (1798—1865 йылдар) ауыл 2-се башҡорт кантонының 5-се йортона кергән.
1919—1923 йылдарҙа ауыл Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһының Дыуан-Ҡошсо кантонына керә.
Аланғазар
Аланғазар — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Сарман районындағы ауыл. Аланғазар ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Өфө-Шигер
Ауылдың административ бойһоноуы
1923 йылдан алып ауыл тәүҙә Екатеринбург губернаһына, ә һуңынан Урал өлкәһенә буйһона башлай.
Варбаш
Варбаш — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы/Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лопшанга йылғаһының һул ярына тамағынан 5,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Өфө-Шигер
Ауылдың административ бойһоноуы
2005 йылға тиклем ауыл Свердловск өлкәһе Түбәнге Серге районының Үрмәкәй ауыл советына кергән.
Варбаш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Аланғазар
География
Ауыл Аланғазар йылғаһы буйында, Сарман ауылынан көнсығышҡа табан 13 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Варбаш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Өфө-Шигер
Ауылдың административ бойһоноуы
2005 йылдан алып Өфө-Шигер ауылы Свердловск өлкәһенең Түбәнге Серге районының Михайловка муниципаль берәмегенә керә.
Аланғазар
Тарих
Аланғазар — байлар ырыуы башҡорттарының ауылы. Рәсми документтарҙа тәүге тапҡыр 1765 йылда телгә алына. Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Байлар улусы Салағош түбәһенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әлмәтмулла улусы составына керә.
Варваж (Пижуга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Аланғазар
Тарих
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1921 йылдан — Саллы кантоны 1930 йылдан — Сарман районы составына керә.
Халҡы
1795 йылда ир енесле 94 йән башҡорт, 34 типтәр, 22 яһаҡлы татар; 1816 йылда — 142 башҡорт, 36 типтәр, 16 татар; 1834 йылда — 251 башҡорт, 30 типтәр, 28 татар; 1870 йылда — 404 башҡорт, 175 типтәр, 176 татар йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда урта мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Вью
Вью — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Турне йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Юғары Гәрәй
Юғары Гәрәй — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Чалманарат ауыл биләмәһе составына керә.
География
Шәбеҙ йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 18 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
1905 йылда һыу һәм ел тирмәне, икмәк магазины, мәсет (1848 йылдан билдәле) теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.
1929 йылда ауылда «Ирек» колхозы ойошторола, ул 1950 йылда Тельман исемендәге колхоз, ә хәҙерге ваҡытта — «Ағиҙел» ауыл хужалығы кооперативтары берекмәһенә составына керә.
Халҡы
1816 йылда ир енесле 66 башҡорт; 1834 йылда — 63 башҡорт; 1848 йылда — 65 башҡорт; 1870 йылда — 93 башҡорт; 1905 йылда — 143 башҡорт; 1912 йылда — 169 башҡорт йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән.
Гоньбинка
Гоньбинка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 180 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Гуринка
Гуринка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лумпун йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Гоньбинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гуринка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡарамалы (Аҙнаҡай районы)
Ҡарамалы — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҙнаҡай районындағы ауыл. Ҡарамалы ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Географик урыны
Ауыл Стәрле йылғаһы буйында (Сарсаз бассейны), Аҙнаҡай ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 11 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
1889 йылда мәсет, 2 һыу тирмәне; ХХ быуат башында 2 бакалея кибете, 2 мәсет, 2 мәктәп теркәлгән.
1920 йылда ауыл Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны, 1930 йылдан —Тымытыҡ районы, 1931 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1963 йылдан — Әлмәт районы, 1965 йылдан — Аҙнаҡай районы составына керә.
Халҡы
1816 йылда ир енесле 67 йән башҡорт; 1834 йылда — 222 башҡорт йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда урта мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Шәрләрәмә
Шәрләрәмә — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. ауыл биләмәһе составына керә.
География
Минзәлә йылғаһы буйында, Сарман ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 20 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Шәрләрәмә — байлар ырыуы башҡорттарының ауылы. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Байлар улусы Салағош түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Нөркәй улусы составына керә.
ХХ быуат башында мәсет, мәктәп, һыу тирмәне, 2 икмәк магазины, 2 бакалея кибете теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1922 йылдан — Саллы кантоны, 1930 йылдан Сарман районы, 1935 йылдан — Ворошилов районы, 1957 йылдан — Яңы Юл районы, 1959 йылдан — йәнә Сарман районы составында составына керә.
Халҡы
1795 йылда ир енесле 215 башҡорт; 1848 йылда — 468 башҡорт; 1870 йылда — 776 башҡорт; 1902 йылда — 401 ир затлы башҡорт йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда урта мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Висец
Висец — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Люнда йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вая (Уста ҡушылдығы)
Вая  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уста йылғаһының уң ярына тамағынан 132 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 106 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Юғары Яхшый
Юғары Яхшый — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Юғары Яхшый ауыл биләмәһе административ үҙәге.
Еранка (Лобань ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Юғары Яхшый
География
Сикия йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 41 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Еранка (Лобань ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Юғары Яхшый
Тарих
Юғары Яхшый — бүләр ырыуы башҡорттарының ауылы. XVIII быуаттың 1-се яртыһында нигеҙләнгән. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улусы Бүләр түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Байсар улусы составына керә.
Вол (Ветлуга ҡушылдығы)
Вол  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының уң ярына тамағынан 352 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 97 км.
Юғары Яхшый
Тарих
1905 йылда мәсет (1854 йылдан билдәле, ә 1867 йылдан уның ҡарамағында мәктәп эшләй), икмәк магазины, бакалея кибете теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.
Вол (Ветлуга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Юғары Яхшый
Халҡы
1795 йылда ир енесле 89 башҡорт, 15 типтәр; 1816 йылда — 101 башҡорт; 1859 йылда — 148 башҡорт; 1912 йылда — 476 башҡорт, 69 типтәр йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Вол (Ветлуга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Выжум
Выжум — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Жинья
Жинья — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кырчма йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Илсебай
Илсебай — топоним.
Ирмәш
Ирмәш — топоним.
Зеквай
Зеквай — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вала йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Түбәнге Новгород өлкәһе
Түбәнге Новгород өлкәһе (Нижегородская область) — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Волга буйы федераль округы составына инә. 1936—1992 йылдарҙа — Горький өлкәһе.
Административ үҙәге — Түбәнге Новгород ҡалаһы.
География
Түбәнге Новгород өлкәһе төньяҡта — Киров һәм Кострома өлкәләре, көнсығышта — Марий Эл һәм Сыуашстан республикалары, көньяҡта — Мордовия, көнбайышта — Владимир, Иваново һәм Рязань өлкәләре менән сиктәш. Майҙаны — 0 км².
Тарих
РСФСР составында Түбәнге Новгород өлкәһе 1929 йылдың 14 ғинуарында ойошторола, шул уҡ йылдың 15 июнендә өлкә «Түбәнге Новгород крайы» тип үҙгәртелә. 1932 йылда исеме «Горький крайы» тип алыштырыла. 1936 йылда крайҙың составынан Марий АССР-ы һәм Сыуаш АССР-ы сыҡҡас, «Горький өлкәһе» тип үҙгәртелә.
1992 йылда исеме «Түбәнге Новгород өлкәһе» тип алыштырыла.
Халҡы
Түбәнге Новгород өлкәһендә 1989 йылда — 1393, 2002 йылда — 900, 2010 йылда — 691 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
Ирмәш (Татарстан)
Ирмәш — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Аҡтанышбаш ауыл биләмәһе составына керә.
География
Аҡтаныш ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 2 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Ирмәш — гәрәй ырыуы башҡорттарының ауылы. XVIII быуатта нигеҙләнгән.11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Гәрәй улусы Әжәкүл түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Шәрип (аҙаҡ Таҡталасыҡ) улусы составына керә.
1848 йылда мәсет теркәлгән. Ауылда Николаевтың поташ заводы эшләгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.
Коллективизация осоронда ауылда «Үрләч» колхозы ойошторола, ул 1950 йылдарҙа «Урал» колхозы, ә 1958 йылдан — «Үҙәк» колхозы составына керә.
Халҡы
1795 йылда ир енесле 62 башҡорт; 1816 йылда — 76 башҡорт; 1834 йылда — 128 башҡорт; 1859 йылда — 85 башҡорт; 1912 йылда — 232 башҡорт йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән.
Глухая Шада
Глухая Шада — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шада йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Жук (Немда ҡушылдығы)
Жук  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Илсебай (Татарстан)
Илсебай — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Ураҙай ауыл биләмәһе составына керә.
География
Шәбеҙ йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 8 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Илсебай — гәрәй ырыуы башҡорттарының ауылы. 1747 йылдан билдәле. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Гәрәй улусы Әжәкүл (аҙаҡ Йәнегет) түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Шәрип (аҙаҡ Таҡталасыҡ) улусы составына керә.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.
Халҡы
1795 йылда ир енесле 223 башҡорт; 1816 йылда — 358 башҡорт; 1834 йылда — 382 башҡорт; 1859 йылда — 515 башҡорт; 1870 йылда — 632 башҡорт; 1912 йылда — 700 башҡорт йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән.
Елгаевка
Елгаевка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 315 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Высож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Чат (Татарстан)
Чат — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Әтәс ауыл биләмәһе составына керә.
Высож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чат (Татарстан)
География
Шәбеҙ йылғаһы бассейнында, Аҡтаныш ауылынан көнбайышҡа табан 30 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Чат — байлар ырыуы башҡорттарының ауылы. XVII быуатта нигеҙләнгән. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Байлар улусы Ҡалмаш түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Нөркәй (аҙаҡ Семиостровная) улусы составына керә.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.
Халҡы
1795 йылда ир енесле 234 башҡорт; 1816 йылда — 303 башҡорт; 1834 йылда — 448 башҡорт; 1859 йылда — 351 башҡорт; 1870 йылда — 784 башҡорт; 1905 йылда — 480 башҡорт йәшәй.
Елховка (Нужна ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чат (Татарстан)
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Башланғыс мәктәп, клуб бар.
Идык
Идык — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вала йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ахун (Татарстан)
Ахун — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Аҡкүҙ ауыл биләмәһе составына керә.
География
Башҡортостан Республикаһы сигендә, Аҡтаныш ауылынан көньяҡҡа табан 28 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Ахун — бүләр ырыуы башҡорттарының ауылы. 1747 йылдан билдәле. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улусы Бүләр түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Байсар улусы составына керә.
ХХ быуат башында мәсет (1831 йылдан уның ҡарамағында мәктәп эшләй), икмәк магазины теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.
Коллективизация осоронда ауылда «Ҡыҙыл Сөн» колхозы ойошторола, 1950 йылдарҙа ул эреләтелгән «Гранит» колхозы, ә хәҙерге ваҡытта «Ярыш» колхозы составына керә.
Халҡы
1795 йылда ир енесле 76 башҡорт, 38 типтәр; 1834 йылда — 33 башҡорт, 52 типтәр, 5 керҙәш башҡорт (йәнәйҙәр); 1870 йылда — 322 башҡорт йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән.
Изерь
Изерь — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лобань йылғаһының уң ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Инея
Инея — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пелёнкино күле
Пелёнкино күле  (башҡа сағанаҡтарҙа Пилёнкино, Тоҙло күл) — Аҙау ҡалаһынан көньяҡтараҡ 10 км һәм Аҙау диңгеҙенә ҡойған Кагальник йылғаһынан ярты саҡрым тирәһе йырыҡлыҡта урынлашҡан. Ошо йылғаның иҫке үҙәне (ерик). Тоташып торған ең формаһында. Күлгә иң яҡын тораҡ — Аҙау районының Платоно-Петровка ауылы.
Тарихы
1780 йылда дворянин һәм тәьминәтсе (12 класслы провиантмейстер) Яков Петрович Пеленкинға Аҙау янынан ер бүлеп бирелә. Хәҙерге ваҡытта был ерҙә Пеленкин нигеҙләгән Петровское ауылы ултыра. Ул мәлдә, тап ошо ерҙә Аҙау ҡалаһынан Кубань аша Кавказға оло юл үткән була. Ә үҙенең йортон Пеленкин күл эргәһендә төҙөтә.
Бер ваҡыт, помещик күл һыуының шифаһы тураһында белеп ҡала. Крәҫтиәндәр уға, аттарҙы күлдә йөҙҙөрһәң, бар сирҙәренән дә дауалап була икәнен һөйләйҙәр.
XX быуаттың беренсе яртыһынан күлдең даны тирә яҡҡа тарала башлай.1923 йылда ғалимдар күлдең ләменә тикшеренеү үткәрәләр. Һөҙөмтәһе шаҡ ҡатыра: сифаты, дауалау һәләте менән бындағы ләм донъялағы данлыҡлы сығанаҡтарҙан һис тә ҡалышмай икән.
1925 йылда «Тоҙло күл» («Солёное озеро») курорты эшләй башлай. Унда 20 ванна ултыртыла. Үҙендә электростанция эшләй. Һыу үткәргес ҡуйыла. Пациенттар өсөн ике корпус төҙөлә.Санаторийҙа бер ыңғайҙан 120 кеше дауалана алған.
Аҙауҙағы крайҙы өйрәнеү музейендә ХХ быуат баштарынан гәзит киҫентеләре һәм реклама биттәре һаҡланып ҡалған. 1928 йылғы рекламала ошондай яҙыу һаҡланған: «Курорт ишектәре бөтә төр сирлеләр өсөн дә асыҡ.Ләм менән дауаланғанда ентекле итеп аңлатмалар, күрһәтмәләр бирелә. Урында аҙыҡ продукттары осһоҙ. Иҫ китмәле саф дала һауаһы».
Бында быуындарҙы, тире ауырыуҙарын, рахит һәм түлһеҙлектән дауалағандар. Тик был санаторий дүрт йыл ғына эшләй ҙә, аҙаҡ ябыла.
Һүрәтләү
1940-сы йылдарҙа күлдең ярҙары сағыштырмаса текә, бейеклектәре 1 м тирәһе була. Күлдең тәрәнлеге 1 м-ҙан артмай. Төбөндәге ләме йомшаҡ ҡына майланып тора. Ҡарараҡ төҫтә, көкөртлө водород еҫе сығып тора. Ҡалынлығы 40-50 см самаһы. Унан аҫтараҡ,1,5-2,0 м тирәһе ҡатлам булып һорғолт төҫтәге ләм ята.
Яҙғыһын күл йылғаларҙағы ташҡын һыуҙар менән тулыланып ҡала. .
Ләмендәге тоҙҙар Груз күленекенән (Грузское озеро) әҙерәк. Шулай ҙа, Пелёнкин күле дауалау һәләтлегенә эйә. Шул уҡ ваҡытта, күп кенә профессиональ врачтар күлдең шифаһына шикләнеп ҡарайҙар.
Бурһыҡ (Татарстан)
Бурһыҡ — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Мәсәҙе ауыл биләмәһе составына керә.
География
Ағиҙел йылғаһының тамағы янында, Аҡтаныш ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 20 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Бурһыҡ — гәрәй ырыуы башҡорттарының ауылы. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Гәрәй улусы Таҡталасыҡ түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Шәрип (аҙаҡ Таҡталасыҡ) улусы составына керә.
1848 йылда тирмән, мәсет (1811 йылдан билдәле), ә 1870 йылда мәсет ҡарамағында мәктәп теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Мәктәп, китапхана, клуб бар.
Киров өлкәһе
Ки́ров өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Волга буйы федераль округы составына инә.
Административ үҙәге — Киров ҡалаһы.
География
Киров өлкәһе төньяҡта — Коми Республикаһы һәм Архангельск өлкәһе, көнбайышта — Түбәнге Новгород, Вологда һәм Кострома өлкәләре, көньяҡта — Марий Эл һәм Татарстан республикалары, көнсығышта — Пермь крайы һәм Удмуртстан менән сиктәш. Майҙаны — 0 км².
Тарих
Киров өлкәһе 1936 йылда Киров крайынан Удмурт АССР-ын бүлеп сығарыу һөҙөмтәһендә ойошторола.
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, өлкә халҡы 0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — кеше/км2. Ҡала халҡы — %. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы:
Киров өлкәһендә 1989 йылда — 624, 2002 йылда — 510 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
Административ-территориаль бүленеш
2006 йылдан алып өлкә территорияһында 371 муниципаль берәмек, шул иҫәптән 6 ҡала округы, 39 муниципаль район, 53 ҡала биләмәһе һәм 273 ауыл биләмәһе бар.
Магадан өлкәһе
Магада́н өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Алыҫ Көнсығыш федераль округы составына инә.
Административ үҙәге — Магадан ҡалаһы.
География
Магадан өлкәһе төньяҡта — Чукот автономиялы округы, көнсығышта — Камчатка крайы, көньяҡта — Хабаровск крайы, көнбайышта — Саха Республикаһы менән сиктәш. Өлкәнең көньяҡ ярҙарын Охот диңгеҙе һыуҙары йыуа. Майҙаны — 0 км².
Тарих
Магадан өлкәһе 1953 йылдың 3 декабрендә ойошторолған.
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, өлкә халҡы 0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — кеше/км2. Ҡала халҡы — %.
Магадан өлкәһендә 2002 йылда — 344 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
Камчатка крайы
Камча́тка крайы — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Алыҫ Көнсығыш федераль округы составына инә.
Административ үҙәге — Петропавловск-Камчатский ҡалаһы.
География
Камчатка крайы төньяҡта — Чукот автономиялы округы, төньяҡ-көнбайышта — Магадан өлкәһе һәм көньяҡта Беренсе Курил боғаҙы аша — Сахалин өлкәһе менән сиктәш. Край Камчатка ярымутрауын һәм уға яҡын ятҡан материк территорияларҙы, шул иҫәптән утрауҙарҙы биләй. Көнсығыш ярҙарын Тымыҡ океандың Беринг диңгеҙе (яр буйының оҙонлоғо 2000 км ашыу), ә көнбайыш ярҙарын Охот диңгеҙе (яр буйының оҙонлоғо яҡынса 2000 км) һыуҙары йыуа. Майҙаны — 0 км².
Тарих
Камчатка крайы 2007 йылдың 1 июлендә Камчатка өлкәһе һәм Коряк автономиялы округының берләшеүе һөҙөмтәһендә ойошторолған.
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, край халҡы 0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — кеше/км2. Ҡала халҡы — %.
Индик
Индик — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының уң ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Катай (Ижма ҡушылдығы)
Катай  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ижма йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Каливец
Каливец — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лапшанга йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.