Черкестар
Кейеме
Ҡатын-ҡыҙ кейеме күп төрлө булған һәм бай биҙәлгән. Ирҙәр кейеме кеүек үк, ул да ҡатлам вариацияларында бирелә. Ҡатын-ҡыҙ костюмына күлдәк, кафтан, күлдәк, салбар, төрлө баш кейемдәре һәм аяҡ кейеме ингән. Күлдәк — (бостей, бохуцей, зэгъалъэ, сай) оҙон, күкрәге асыҡ елбәгәй күлдәк, еңе беләҙеккә тиклем тар йәки киң йәки терһәккә тиклем ҡыҫҡа. Байрам күлдәктәрен ебәк, бәрхәт, тафта кеүек ҡиммәтле туҡыманан теккәндәр… Ҡатын-ҡыҙ кейемендәге төҫтәр гамма шулай уҡ баҫалҡы, күк, йәшел һәм сағыу сыбар төҫтәр һирәк ҡулланылған, аҡ, ҡыҙыл, ҡара, көрән төҫтәргә өҫтөнлөк бирелгән. Күлдәк ситтәре һәм йөйҙәре уҡа менән, алтын һәм көмөш ептәрҙән торған таҫмалар менән ҡаймаланғандар һәм көпләгәндәр, итәк ситтәрен, ең ситтәрен алтын ептәр менән биҙәгәндәр. Ҡышын мамыҡ йә йөн менән һырылған бәрхәт йәиһә тығыҙ ебәк күлдәк кейгәндәр, һирәк осраҡта был күлдәктәрҙең яғаһы, итәге һәм еңе тире менән көпләгән. Еңдәренә сулпылар (Iэщхьэ бэлагъ) беркетелгән. Алтын ҡайыу менән бай биҙәлгән осо оҙон һәм ҡалаҡ (допасти) рәүешендә. Кафтанчик — (кIэщI) оҙонлоҡҡа тубыҡтан саҡ ҡына юғарыраҡ булһа ла, ул өлгө буйынса күлдәкте хәтерләтә, тик уның күкрәк өлөшө тығыҙ элмәктәрҙән тора, ултырмалы яғалы. Кафтанчикты тығыҙ материалдан: ебәк, бәрхәттән теккәндәр… һәм шулай уҡ алтын биҙәк сигелгән. Кафтанчикты йыш ҡына күлдәкһеҙ, өҫ кейеме урынына кейгәндәр. Ҡыҙҙар өлгөргән осорҙа күн корсет (хуэншыбэ) кейгән, ул, кейәүгә сыҡҡансы, никах төнөнә тиклем, ҡыҙҙың түшен һәм һының ҡыҫып торған… Күлдәк йәки кафтанчик өҫтөнән билде һығып торған таш менән биҙәлгән ҙур көмөш ҡаптырмалы билбау (дыжьын бгырыпх) таҡҡандар. XIX быуатҡа айылдарҙы нәҙегерәк һәм нәфисерәк итеп яһай башланылар, йышыраҡ ситтән килгән оҫталарҙың эштәре була, XX быуат башында тулыһынса көмөштән яһалған фигуралы ҡаптырмалар менән беркетелгән дүңгәләктәр рәүешендәге яңы билбауҙар тарала, улар 1930-сы йылдарға тиклем ҡулланыла. Күлдәк (джанэ) — тар еңле, тәлгәшкә тиклем, оҙонораҡ булған, хәлле ғаиләләрҙән ҡыҙҙар уны ҡиммәтле, бер тонналы, нескә материалдарҙан (ҡыҙыл, аҡ, һары төҫтәрҙән) теккәндәр. Ҡулдары оҙон, суҡтарын ҡаплап торған ҡыҙҙарҙы барлай. Ҡатын-ҡыҙҙың баш кейеме бик төрлө: яулыҡ, шәл, башлыҡ, сәсъябыу (подвязка) һәм сулпы… Беренсе бала тыуғансы билдәле ғаиләләрҙән йәш ҡыҙҙар ҡаты, ҡалын тире нигеҙендә галош йәки түңәрәк йәки конус рәүешендәге ос менән биҙәлгән бүрек (кабард-черк дыщэ пыIэ) кейгән, уртаһында көмөш шарик, ярым ай йәки ҡош фигураһы булған. Өҫ күлдәк (джанэ) — беләҙеккә тиклем тар еңле, үксәгә тиклем оҙон булған, хәлле ғаиләләрҙән ҡыҙҙар уны ҡыҙыл, аҡ, һары төҫтәге ҡиммәтле, бер тонлы, нескә материалдарҙан теккән. Өҫ күлдәктәренең еңе оҙон, ҡул суҡтарын ҡаплап торған. Ҡатын-ҡыҙҙың баш кейеме күп төрлө: яулыҡ, шәл, башлыҡ, бәйләүес һәм сулпы… Билдәле ғаиләләрҙән йәш ҡыҙҙар беренсе бала тыуғансы ҡаты, ҡалын тире нигеҙле, тирәсе уҡа менән сигелгән һәм үҙәге түңәрәкләтелгән йәки конусҡа оҡшатып ҡайылған көмөш шар, ярым ай йәки ҡошсоҡ һыны менән тамамланған, түңәрәк йәки конус рәүешендәге ос менән биҙәлгән бүрек (дыщэ пыIэ) кейгән. Бүрек өҫтөнән ебәк шәл йәки сәс биҙәүес (щхьэц пыщэ) ябынған, ул нәҙек бау менән башлыҡ осонда нығытыла һәм ике оҙон таҫма рәүешендә аҫҡа һуҙыла, һәр таҫманың артында толомдарҙы һуҙған шнурҙар була. Башлыҡҡа шулай уҡ алтын тегеү һәм басон (кейемде биҙәү өсөн махсус станоктарҙа үрелеп эшләнгән әйберҙәр: кәйтән, суҡ, таҫма, бау, уҡа) йәки ҙур күләмле, әммә формаһы буйынса нәфис һәм еңел көмөш эшләнмәле сикә сулпылары таҡҡандар. Аяҡ кейеме (вакъэ) — ирҙәр аяҡ кейеме кеүек үк, күндән йәки йоҡа кейеҙҙән тегелгән. Бай ҡыҙҙары сигеү һәм таҫма менән биҙәлгән ҡыҙыл, сафьян чувяктар кейгән, байрамға чувяк тышынан бейек ағас аяҡ (пхъэ вакъэ) кейгәндәр. Биҙәүестәрҙән балдаҡтар, көмөш сулпылар (лъэныкъуэ щIыIу) кейгәндәр, улар күкрәккә, күлдәк ҡырыйы буйлап баҙам сәтләүеге (миндалина) кеүек һуҙылып нығытылған, сулпылар, кулондар менән бәйләгәндәр. Черкес ҡатын-ҡыҙҙарында муйынса (мәрйен) һәм беләҙектәр популяр булмаған.