cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Низами Гәнжәүи
Танылыу алыуы. Хәтер
1940 йылда Халыҡов Гәзәнфәр Низами Гәнжәүи портретын ижад итә. Ул Низами Гәнжәүи исемендәге Әзербайжан әҙәбиәте музейында һаҡлана.
1947 йылда Гәнжә ҡалаһында Низами мавзолейы булдырыла.
1948 йылда әзербайжан яҙыусыһы Мамед Саид Ордубад Низами Гәнжәүигә бағышлап, «Ҡалҡан һәм ҡауырһын» тигән тарихи роман ижад итә.
Низами Иҫке Гәнжә биләмәһендә күренекле фарсы шиғриәте классигы Низами Гәнжәүи йәшәгән. Уның ҡәбере Гәнжәнән 5-6 км алыҫлыҡта, Гәнжә-Герән юлы буйында, боронғо почта һәм сауҙа юлы яғында. Низами ҡәбере өҫтәндә бәләкәй генә төрбә һалынған булған. Тбилисиҙағы 1903-05 йылдарҙа Усейн-Хан Риза-задәнең натуранан төшөргән һүрәтенән күренеүенсә, төрбә тыштан көмбәҙле куб рәүешле итеп эшләнгән булған. Төньяҡ ҡабырғаһында сите ябай һыҙатлы тар ғына ишек. Ҡаҙыныу эштәре XIII быуатта эшләнгән төрбәнең баштан һалынған ҡалдығы ер аҫтында тәрәндә ҡалыуын күрһәткән.ә 1925 йылға хәтлем һаҡланған өҫкө өлөшө һуңғы йылдарҙа төҙөкләндереп эшләнгәне асыҡланған. . 1922 йылда Низами ҡәберен асҡандар, уның һөйәктәрен яңы табутҡа һалып Гәнжәгә күсергәндәр, әммә Баҡынан уны элекке урынына ҡайтарырға бойороҡ килгән. 1932 йылда шағирҙың ҡәбере өҫтөндә ваҡытлыса ғына һәйкәл ҡуйыла (был ваҡытҡа элекке төрбәнән бер ни ҙә тиерлек ҡалмаған була). 1947 йылда Низами ҡәбере өҫтөндә яңы төрбә ҡуйыла. .
Дюпкошен
Дюпкошен — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Рассомаха йылғаһының һул ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Налимов Иван Геннадьевич
Налимов Иван Геннадьевич (8 декабрь 1994 йыл, Новокузнецк, Рәсәй) — Рәсәй хоккейсыһы, ҡапҡасы. Новокузнецкиҙең «Металлург» клубы тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡыттар Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһаған СКА хоккей командаһы уйынсыһы. Йәштәр араһындағы 2014 йылғы донъя чемпионатының бронза миҙалын яулаусы.
СКА системаһында
Шул уҡ йылдың май айында КХЛ юниорҙар драфтында беренсе раундта дөйөм 11-се һан аҫтында Иванды СКА хоккей клубы һайлай. 17 июлдә Иван СКА менән өс йылға контракт төҙөй. 2011/2012 йылдар миҙгелендә ул Йәштәр хоккей лигаһы чемпионатында «СКА-1946» өсөн 15 сентябрҙә тәүге тапҡыр уйнай. 7 октябрҙә тәүге еңеүен яулай һәм бер гол да үткәрмәй. Шул миҙгелдә ул бөтәһе 20 уйында ҡатнаша һәм етәүһендә еңә. Киләһе миҙгелдә ул 47 осрашыуҙа 23 тапҡыр еңә һәм 4 тапҡыр ҡапҡаһын «ҡоро» ҡалдыра. Плей-оффта Иван команданың бөтә ете уйынында ла ҡатнаша, ә «СКА-1946» сирекфиналға тиклем етә. 2013 йылдың йәйендә Иван СКА төп командаһы менән күнекмәләрҙә ҡатнаша башлай. Йәштәр хоккей лигаһының 2013/2014 йылдар миҙгелендә Налимов бөтәһе 13 уйын ғына үткәрә. Шул уҡ миҙгелдә Иван СКА системаһында Юғары хоккей лигаһында сығыш яһаған «ВМФ-Карелия» өсөн дә дебютын яһай — 24 октябрҙә ул «Южный Урал» хоккей клубына ҡаршы уйында бер гол ғына үткәрә һәм еңеү яулай. Миҙгел тамамланғас Иван Милли хоккей лигаһының драфтында «Чикаго Блэкхокс» хоккей клубы менән 179-сы һан аҫтында һайлана.
«Адмирал» һәм «Себер»
МХЛ драфтында һайлаған «Чикаго» хоккей клубының күнекмәләр лагеренә барып ҡайтҡас, Иван Владивостоктан «Адмирал» менән ике йылға контракт төҙөй. 2014 йылдың 8 сентябрендә ул Континенталь хоккей лигаһында тәүге уйынын үткәрә. 17 сентябрҙә «Барыҫ» командаһына ҡаршы уйында ул лигала тәүге еңеүен яулай. Иван КХЛ даими миҙгеленең етенсе, туғыҙынсы һәм ун бишенсе аҙналарында иң яҡшы йәш уйынсы тип таныла. Шулай уҡ ул октябрҙә иң яҡшы йәш уйынсы тип таныла. 2014/2015 йылдар миҙгелендә Иван 30 уйында 10 тапҡыр еңә һәм 3 тапҡыр ҡапҡаларын «ҡоро» ҡалдыра.
2015/2016 йылдар миҙгелендә алтынсы аҙнала ул өс уйында ла ҡапҡаһын «ҡоро» ҡалдыра һәм шуға аҙнаның иң яҡшы ҡапҡасыһы тип билдәләнә. Даими чемпионатта 39 осрашыуҙа ул 20 уйында еңеү яулай. Гагарин кубогы өсөн конференциялар сирекфиналында Иван өс уйында ҡатнаша, ә «Адмирал» артабан үтә алмай. 2016 йылдың 12 мартында Иван Владивосток командаһы менән ике йылға контракт төҙөй. 2016/2017 йылдар миҙгелендә Иван 25 декабрҙә Новосибирскиҙан «Себер» хоккей клубына күсә. 28 декабрҙә яңы клубы өсөн тәүге уйында «ҡоро» еңеү яулай. Бөтәһе «Себер» өсөн биш осрашыу үткәрә, башҡа еңеү яулай алмай, ә команда плей-оффҡа эләкмәй. 2017/2018 йылдар миҙгелендә Иван кире Владивостокка ҡайта һәм 17 уйында алты тапҡыр еңеп өлгөрә.
«Салауат Юлаев»
2017 йылдың 21 декабрендә Иван Налимов тағы дүрт уйынсы менән бергә «Адмирал» менән килешеп контракттарҙы өҙәләр. 26 декабрҙә «Салауат Юлаев» хоккей клубы Иван Налимов менән 2018/2019 йылдар миҙгеленең аҙағына тиклем килешеү төҙөй. Шулай уҡ Иван менән Владивостоктан Өфө клубына Владимир Ткачев, Дмитрий Саюстов һәм Оскарс Бартулис күсә. Бар даими миҙгелдә Иван кире ҡағылған шайбалар проценты буйынса лигала өсөнсө урында була. «Салауат Юлаев» 2010 йылдан тәүгегә уҙ дивизионын еңә, ә Гагарин кубогында конференциялар ярымфиналына етә. Иван плей-оффта өс уйында ғына ҡатнаша, ә миҙгел тамамланғас ул клуб менән килешеүҙе өҙә.
Башҡа клубтар (2018–ә.в.)
2018 йылдың 4 авгусында Налимов Ҡытайҙан «Куньлунь Ред Стар» менән пробалы контракт төҙөй. 6 августа Иван был клуб менән тулы хоҡуҡлы бер йылға килешеү төҙөй. Был клуб өсөн 4 уйындан һуң 2 ноябрҙә контракт Ҡытай командаһы инициативаһы буйынса өҙөлә. 26 ноябрҙә Иван Омскиҙан «Авангард» хоккей клубы менән пробалы контракт төҙөй, ә 13 декабрҙә тулыһынса был клуб составын тулыландыра. Ҡапҡасы был миҙгелдә «Авангард» өсөн бөтәһе 16 уйын уҙғара, ә команда даими миҙгелде конференцияла дүртенсе урында тамамлай. Гагарин кубогы өсөн плей-оффта «Аҡ Барс» (4-0 серияла иҫәп), «Барыҫ» (4-1), «Салауат Юлаев» (4-2) командаларын «Авангард» ота һәм финалда ЦСКА хоккей клубына еңелә, КХЛ чемпионатында икенсе тапҡыр көмөш миҙалдарҙы яулай. 1 майҙа клуб Иванға квалификацион тәҡдим яһай, тик хоккейсы ҡабул итмәй.
2019 йылдың 13 июлендә «Авангард» Налимовҡа хоҡуҡтарҙы «Сочи» хоккей клубына бирә, шул уҡ көндә «Сочи» Иван Налимовты Санкт-Петербургтан СКА хоккей клубына ебәрә.
Рәсәй йыйылма командаһында
Тәүге тапҡыр Иван Рәсәй йыйылма командаһы өсөн Мәскәү өлкәһе губернаторы кубогында уйнай. 2011 йылдың 1 авгусында Глинка мемориалына Рәсәй юниорҙар йыйылма командаһының иғлан ителгән киңәйтелгән составында Налимов була. Әммә Иван шунда ҡатнашмай. 2011 йылдың авгусында Латвияла үткән Сергей Жолток мемориалында Рәсәй юниорҙар йыйылма командаһы составында ике уйын үткәрә.
2011/2012 йылдар миҙгелендә ул ике халыҡ-ара турнирға барып ҡайта. Ә 2012 йылдың апрель айында юниорҙар араһында донъя чемпионатында Иван Налимов бер уйын уҙғара. 2013 йылда Иван Рәсәй йәштәр йыйылма командаһы составында Канада хоккей лигаһының йыйылма командаларына ҡаршы суперсерияла ҡатнаша. Ә аҙаҡтан ул йәштәр араһында донъя чемпионатына ла эләгә. Шунда ул ике уйында ҡатнаша һәм бронза миҙалдарҙы яулай.
2016 йылдағы Рәсәйҙә үтәсәк донъя чемпионатына әҙерлек барышында Иван Налимов Еврочеллендж ваҡытында Норвегияға ҡаршы уйында ҡапҡала тора һәм еңә. Әммә Иван башҡа уйнамай һәм донъя чемпионатына тиклем үк составтан төшөп ҡала.
Барут Ведия
Ведия Барут (төр. Vedia Barut ;, Никосия,   ) беренсе төрөк-кипр бизнес-ледиһы.
Биографияһы
Ведия Барут Никосияла 1919 йылдың 14 февралендә тыуа. Изге София мәсете баш имамы Мәхмәт Рәджәп Бәй һәм хужабикә Әминә Ханымдың өс балаһының икенсеһе була. Ул 3 йәшендә уҡый башлай, ә 9 йәшендә скрипкала уйнарға өйрәнә, Аясофия башланғыс мәктәбенә уҡырға бара. Һуңынан ул ҡыҙҙар өсөн урта мәктәп — Викторияны тамамлай һәм фармацевт карьераһын дауам итергә теләй, әммә Британия хөкүмәте ул ваҡытта сәйәсәтен үҙгәрткәнлектән һәм Кипр дауаханаһында фармацевтика әҙерлеген ҡабул итмәгәнлектән, уның өмөттәре юҡҡа сыға. Яуап итеп, уның ағаһы атаһын магазин асыуға күндерә.
Был магазин 1937 йылда асыла. Бындай аҙым патриархаль йәмғиәттә бик ҡапма-ҡаршылыҡлы булып сыға., «Söz» гәзитенә мәҡәләләр яҙған Митхат Бәй, яңы асылған сауҙа йортона ошондай кире ҡарашты дөрөҫ түгел, тип ҡабул итә һәм Баруттың ысын яҡлаусыһы булып китә, ахыр сиктә был хәл йәмғиәттә танылыу ала. Барут үҙ бизнесында 2003 йылға тиклем эшләй, ә бит 1980-се йылдарҙағы янғын уның магазинын юҡҡа сығарған була һәм улының ярҙамы менән Барут яңы магазин асырға мәжбүр була. Тәүҙә ул ҡатын-ҡыҙҙарға оҡшаған аҙыҡ-түлек менән сауҙа итә башлай, әммә артабан канцелярия тауарҙарын һатыуға күсә, һәм Икенсе донъя һуғышы ваҡытында уның магазины рәсми рәүештә канцелярия тауарҙарын һатыусы берҙән-бер сауҙа нөктәһе була. Шулай итеп ул Кипрҙағы ике община араһында бәйләнеште нығытыуға булышлыҡ итә. 1980-се йылдарҙағы янғындан һуң ул тик гәзиттәр генә һатыу менән шөғөлләнә.
Берут шулай уҡ төрөк-кипр театрының тәүге актрисаларының береһе була. Магазинын асыр алдынан ул дуҫтары менән бергә ойошторған һәүәҫкәр төркөм менән «Ашик Гарип» тип аталған популяр төрөк пьесаһын экранлаштыра.
Үтәғолова Зөһрә Әхмәҙи ҡыҙы
Үтәғолова Зөһрә Әхмәҙи ҡыҙы (15 август 1961 йыл — БАССР-ҙың Бөрйән районы Аҫҡар ауылы) — журналист, уҡытыусы, шағирә, БР яҙыусылар союзы һәм РФ Яҙыусылар союзы ағзаһы (2014)
Биографияһы
Үтәғолова Зөһрә Әхмәҙи ҡыҙы 1961 йылдың 15 авгусында БАССР-ҙың Бөрйән районы Аҫҡар ауылында тыуа. 1983 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай. 1983 йылда Исламбай тулы булмаған урта мәктәбендә уҡыта башлай, бер үк ваҡытта «Совет Башҡортостаны» гәзите редакцияһында ауыл хәбәрсеһе. 2000 — 2016 йылдарҙа Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Я. Хамматов исемендәге 22-се һанлы Башҡорт гимназияһы уҡытыусыһы. Гимназияла радио тапшырыуҙар бүлеген, журналистика түңәрәге алып бара. Зөһрә Үтәғолованың шиғырҙарына Р.Сәлишев, А.Усманов, Ғ.Бирҙеғолова, Д.Солтанов, М.Ҡасимова йырҙар яҙа. 2005 — 2016 йылдарҙа «Иҙел башы» әҙәби берекмәһе рәйесе, 2017 йылдан — С. Шәрипов исемендәге «Иҙел башы» әҙәби берләшмәһе сәркәтибе). Зөһрә Үтәғолованың ҡобайыр һәм шиғырҙарының төп темалары — туған телгә һөйөү, халыҡ йолалары, тыуған яҡтың тәбиғәтен һаҡлау.
Ижады
«Юл япрағы» (2001) «Һыу юлы» (2009) «Һыу юлы» (2009) шиғырҙар йыйынтыҡтары «Салауат вариҫтары» коллектив йыйынтығы. «Ҡунаҡ күрһәтәм». Өфө, 2013. «Йәнле мунсаҡ». Өфө, 2019.
Гилева Наталья Георгиевна
Гилева Наталья Георгиевна (26 февраль 1956 йыл) — ғалим-химик. 1978 йылдан СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Органик химия институты хеҙмәткәре, 1990 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1996—2008 йылдарҙа поликонденсация төркөмө етәксеһе. Химия фәндәре докторы (2011).
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни хеҙмәттәре күләмле циклик тармаҡлы полиариленфталидтар һәм поликетондарҙы тикшереүгә арналған. Н. Г. Гилева тарафынан юғары физик-механик, электрофизик үҙенсәлекле гомо-һәм сополиариленфталидтарҙы, фталидкетондарҙы йүнәлешле синтезлау ысулдары эшләнә.
70-тән ашыу фәнни хеҙмәт, бер уйлап табыу авторы.
Мостафа (Туймазы районы)
Мостафа (Мустафино) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 71 кеше. Почта индексы — 452785, ОКАТО коды — 80251840008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сеньдега
Сеньдега — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Покша йылғаһының һул ярына тамағынан 5,8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Заянчковский Иван Филиппович
Заянчковский Иван Филиппович (8 февраль 1917 йыл — 24 май 2010 йыл) — ғалим-ветеринар врач, биолог-зоолог, яҙыусы-натуралист. 1964—1997 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1988 йылға тиклем акушерлыҡ һәм хирургия кафедраһы мөдире. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (1995), ветеринария фәндәре докторы (1962), профессор (1963). РСФСР-ҙың (1977) һәм Башҡорт АССР-ының (1970) атҡаҙанған фән эшмәкәре.
Биографияһы
Иван Филиппович Заянчковский 1917 йылдың 8 февралендә Рәсәй империяһы Руда ауылында тыуа.
1943 йылда Сәмәрҡәнд ауыл хужалығы институтының ветеринария факультетын тамамлай.
Заянчковскийҙың фәнни эштәре йүнәлештәре: ауыл хужалығы малдарының үрсеү физиологияһын һәм патологияһы.
Ул ауыл хужалығы малдарының үрсеү биологияһы проблемаларын әҙерләүгә ҙур өлөш индерә. Беренсе тапҡыр һыйырҙарҙы маститтан дауалағанда елендәрен эстән йыуҙырыуҙың, ҡоштар йомортҡа һалғанда ауырлыҡ тыуғанда гормональ терапия ысулдарын эшләй.
Дикая Утка
Дикая Утка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының уң ярына тамағынан 433 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Заянчковский Иван Филиппович
Биографияһы
Уның инициативаһы буйынса Башҡорт дәүләт аграр университетының акушерлыҡ кафедраһында уҡыу-ғилми музейы ойошторола.
Дикая Утка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Заянчковский Иван Филиппович
Биографияһы
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы (1995), ул Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының биология, медицина һәм ауыл хужалығы бүлексәләрендә тора.
Дикая Утка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Заянчковский Иван Филиппович
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Бөтә Союз (1967, 1972) һәм Бөтә Рәсәй (1969) иң яҡшы фәнни-популяр китап конкурстары лауреаты.
Арыҫланов Миңдеғол Абдулхаҡ улы
Арыҫланов Миңдеғол Абдулхаҡ улы (башҡа сығанаҡ буйынса Миңнеғол Әбүбәкер улы (Арсланов Миннигул Абубакирович) ) (3 ғинуар 1920 йыл — 3 июнь 2008 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия старшинаһы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкы орудиеһы командиры. Ҡыҙыл Байраҡ (1943), «Ҡыҙыл Йондоҙ» (1943) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Миңдеғол Әбүбәкер улы Арыҫланов Башҡорт АССР-ының Бөрйән-Түңгәүер кантоны (хәҙер Баймаҡ районы) Ғөбәйҙулла (икенсе исеме Ҡоштүбә ) ауылында 1920 йылдың 3 ғинуарында тыуған. Ҡоштүбә ауылы Темәс ауыл Советы составына ингәнгә күрә, Миңдеғол Абдулхаҡ улы үҙ ауылынан ун километр алыҫлыҡта ятҡан Темәс мәктәбендә уҡый, артабан Түбә алтын йыуыу фабрикаһында эшләй. 1941 йылда Миңдеғол Арыҫланов Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан һуғышҡа алына. Шайморатов генерал етәкселегендәге 112-се Башҡорт атлы дивизияһында 58-се гвардия кавалерия полкы орудиеһы командиры булып хеҙмәт итә. Снаряд ярсығынан яраланып, госпиталдә ята. «Саҡма тояҡ аттарҙа» исемле китапта (авторы Әхтәм Ихсан) бер нисә урында Миңдеғол Арыҫлановтың исеме телгә алына:{{Цитата|}Орденлылар исеменән сержант Миңдеғол Арсланов сығыш яһаны:
Хәтер
2015 йылда Темәс ауылы эргәһендәге тауҙа Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына обелиск ҡуйыла. Исемлектә Арыҫланов Миңдеғол Абдулхаҡ улының исеме лә мәңгеләштерелгән.
Сюрва
Сюрва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Обва йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ишбирҙин Әхиәр Исмәғил улы
Ишбирҙин Әхиәр Исмәғил улы (ИШБЕРДИН Ахиар (Ахия, Яхия) Исмагу(и)лович 1910 йыл — 14 ноябрь 1943 йыл )  — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, гвардия ҡыҙылармеецы.
Биографияһы
Ишбирҙин Әхиәр Исмәғил улы 1910 йылда Башҡорт АССР-ының Ғафури районы Һабай ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Ғафури районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында 7 гвардия кавалерия корпусының 16 гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкында пулеметсы булып хеҙмәт итә. Һуғышта күрһәткән батырлығы өсөн гвардия рядовой Ишбирҙин Әхиәр Исмәғил улы 1943 йылдың 6 октябрендә Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була. 1943 йылдың 14 ноябрендә Белоруссия ССР-ының Полесский өлкәһе Александровка ауылы эргәһендә хәбәрһеҙ юғала. Беларусь Республикаһының Гомель өлкәһе Малодуша ауылы эргәһендәге туғандар ҡәберлегендә ерләнгән булырға мөмкин.
Логвинов Николай Христофорович
Логвинов Николай Христофорович (26 март 1837 йыл — 1909 йыл) — Рәсәй империяһының дәүләт эшмәкәре. 1894—1896 йылдарҙа Өфө губернаһы губернаторы. Тайный советник. 3‑сө дәрәжә Изге Владимир, 1‑се һәм 2‑се дәрәжә Изге Анна (1857), 2‑се дәрәжә Изге Станислав (1857) ордендары кавалеры.
Биография
Николай Христофорович Ловгинов Пенза губернаһында 1837 йылдың 26 мартында 1850—1857 йылдарҙа Керенск дворяндарының өйәҙ башлығы булған подполковник Христофор Петрович Логвинов (1801—29.12.1869) һәм Александра Петровна Логвинова ғаиләһендә тыуа.
Хәрби хеҙмәтен 1853 йылдың мартында Ямбург улан полкында башлай; 1859 йылдың 16 октябрендә отставкаға сыға.
Керенск өйәҙендә Шеинолағы үҙ биләмәһендә йәшәй; 1861 йылдың июленән өйәҙҙең беренсе саҡырылышында мировой аралашсы булып хеҙмәткә итә.
1868 йылдың 1 майында Эске эштәр министрлығы ведомствоһында Пенза крәҫтиән эштәре буйынса губерна присутствиеһының алыштырғыһыҙ ағзаһы була. Һуңынан Керенский өйәҙ дворяндары етәксеһе итеп һайлана һәм 20 йыл хеҙмәт итә, бер үк ваҡытта, почетлы мир судьяһы булараҡ, 18 йыл мировой судьялар съезының рәйесе була. 3-сө дәрәжә Изге Владимир (1885) һәм 1-се дәрәжә Изге Станислав (1893) ордены менән бүләкләнә; 1889 йылдың 30 авгусында ғәмәли статский советник итеп күтәрелә.
1894 йылдың 17 февралендә Н. Х. Логвинов Өфө губернаһы губернаторы итеп тәғәйенләнә. Вазифаһын башҡара башлағас та, ул «Уфимские губернские ведомости» гәзитен губерна тормошо тураһында даими мәғлүмәт сығанағына әйләндерергә ҡарар итә; 1894 йылдың июленән баҫма көн һайын сыға башлай (дүшәмбе һәм байрам көндәренән тыш). 1895 йылда Рәсәй империяһының дүрт губернаһында (Пермь, Ырымбур, Һамар һәм Өфө) тәжрибә рәүешендә «Положение о казенной продаже питей» ҡарары тормошҡа ашырыла башлай. Логиновҡа көслө эсемлектәрҙе һатыуҙы ҡыҫҡартып, шарап һатыуҙы юлға һалыу буйынса күп көс түгергә тура килә. Һөҙөмтәлә 1895 йылда урамда эсеү 1894 йыл менән сағыштырғанда яртылаш тиерлек кәмей. Шулай уҡ Логвиновтың губернаторлыҡ осоронда округ суды, земство начальнигы институттары реформалары үткәрелә, төрмәләр юстиция министрлығы ҡарамағына күсә.
Керенск ҡала думаһы юллауы буйынса 1894 йылда Ловгиновҡа «Керенск ҡалаһының почетлы гражданы» исеме бирелә. 1896 йылдың 29 октябренән эске эштәр министры советы ағзаһы була. 1897 йылда 1-се дәрәжә Изге Анна ордены менән бүләкләнә; 1901 йылда тайный советник дәрәжәһе ала.
Эре ер биләүсе; Пенза губернаһында 2372 дисәтинә ырыу имениеһынан тыш, шул уҡ губернала тағы ла 3218 дисәтинә ер ала; Һарытау губернаһында 1200 дисәтинә ергә эйә була. Һарытау һәм Пенза губерналарындағы ер биләмәләре шулай уҡ ҡатыны иҫәбенә лә яҙыла.
Ғаиләһе
Ҡатыны — Ольга Петровна (1848—?), генерал-адъютант Иван Романович Ранцовтың бүләсәре. Ҡыҙҙары:
Звартноц
Звартноц (Զվարթնոց), әрмән теленә тәржемә иткәндә «йоҡламаусы фәрештәләр ғибәҙәтханаһы» тигәнде аңлата, әрмән теленән звартун — фәрештә, иртә урта быуат әрмән архитектураһы ғибәҙәтханаһы, Ереван һәм Вагаршапат янында урынлашҡан. 2000 йылда ғибәҙәтхана емереклектәре һәм уның тирәләй археологик территория ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя  мираҫы исемлегенә индерелгән.
Тарихы
Әрмән тарихсыһы Себеосҡа ярашлы 640—650 йылдарҙа католикос Төҙөүсе Нерсес III ваҡытында төҙөлгән, ул үҙ резиденцияһын Двиндан Вагаршапатҡа күсерергә планлаштырған. Шулай уҡ Двинда һәм Хор-Виралдәге ҡорролмаларҙы  һәм тыуған ауылы Ишханда Звартноцҡа оҡшаған  сиркәүҙе Нерсес Өсөнсөгә ҡайтарып ҡалдыралар. Ҙур ғибәҙәтхананы изгеләндереү тантанаһында Византия императоры Констант II ҡатнаша, ул даКонстантинополдә шундай уҡ ғибәҙәтхана төҙөргә теләй. X быуатта икенсе ҡатындағы терәүҙәрҙең үҙәге ныҡлы булмағанлыҡтан, ер тетрәү мәлендә ғибәҙәтхана емерелә. Звартноцтың емереклектәре 1901—1907 йылдарҙа ҡаҙыу эштәрендә асыҡлана. Әлеге ваҡытта уның беренсе ҡаты тулыһынса төҙөкләндерелгән.
Тасуирлама
Т. Тораманян төҙөкләндереүе буйынса ғибәҙәтхана көмбәҙ менән  өс ҡатлы түңәрәк ҡоролманан ғибәрәт (түбәнге ярустың диаметры 35,75 метр). Түңәрәк нигеҙҙең эсенә тәре ҡуйып ҡалдырыла, ярым түңәрәк буйлап алты колонналы уның өс яғы барлыҡҡа килгән,  ә көнсығыш яғы — апсида — ябыҡ стена була, уны мозаика  һәм фреска ҡаплай. Алтарь апсида янында — бейек урыны, бер яҡтан — амвон, алда — суҡындырыу купеле. Апсидаға арт яҡтан квадрат бүлмә йәнәш тора, бәлки, ризница, унан беренсе ҡатҡа алып барған коридорға баҫҡыс буйлап  күтәрелгәндәр.
Ғибәҙәтхананың фасадтары аркатура, семәр, рельефлы плиткалар, гранат һәм виноград тәлгәштәре менән биҙәлгән. Звартноцтың колонналары тәре, бөркөт, ғибәҙәтхана донаторҙары һүрәттәре менән ауыр капителдәр ярҙамында уңышлы тамамланған. Ғибәҙәтханан көньяҡ-көнбайышта — патриарх һарайы емереклектәре, Нерсес III торлаҡ биналары,  вино һығыу ҡулайламалары.
Этимологияһы
Йылъяҙмасыһы Себеос беренсе булып ғибәҙәтхананы «Звартноц» тип атай: «Бында „Звартноц“ тип аталған сиркәү төҙөлгән,  был күк  яугирҙәре өйөрө тигәнде аңлата (күк  фәрештәләре буласаҡ ғибәҙәтхана урынына аң таратыусы изге Григорийға  киләләр»)
Камсар Аветисян үҙенең «Арменоведческие этюды» китабында былай тип яҙа: «...шулай тип атала (сиркәү), сөнки ул күктәге уяу булған фәрештәләргә бағышланған, әрмәнсә бит  „звартун“ элек шулай уҡ  „фәрештә“ тигәнде аңлатҡан. Шулай итеп, Звартноц „Фәрештәләр ғибәҙәтханаһы“» тигәнде аңлата
Яңы Айыу
Яңы Айыу (Новомедведево) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 259 кеше. Почта индексы — 452274, ОКАТО коды — 80230856001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Звартноц
Звартноц архитектураһының йоғонтоһо
VII быуаттың икенсе яртыһында ҡомартҡыларҙа Звартноцтың йоғонтоһо асыҡ күренә —   Аручала, Таллинда, Зораворҙа, Егвардала ғибәҙәтханалар; X—XI  быуаттарҙа Хцконк һәм Мармашен монастырҙарҙа  сиркәүҙәр. Банакта ғибәҙәтхана һәм Анила Гагикашен ғибәҙәтханалары, шулай уҡ Лекит ауылында сиркәү Звартноцтың күсермәһен ала.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Еголдокова
Еголдокова — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пайдугина йылғаһының һул ярына тамағынан 247 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Дорожные Терси
Дорожные Терси — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Барда йылғаһының һул ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сәғитов Фазылйән Мөхәмәтйән улы
Сәғитов Фазылйән Мөхәмәтйән улы 1917 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. Өлкән сержант. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1986)
Биографияһы
Сәғитов Фазылйән Мөхәмәтйән улы 1917 йылда Башҡортостандың Учалы районы Рысай ауылында тыуа. 1942 йылда Учалы район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се кавалерия дивизияһы 62-се гвардия кавалерия полкының 2-се Эскадрон взводы командиры ярҙамсыһы, 1179-сы истребитель-танкҡа ҡаршы артиллерия полкының разведчик-күҙәтеүсеһе булып хеҙмәт итә.
Сәғитов Фазылйән Мөхәмәтйән улының артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.
Синельникова Мария Владимировна
Синельникова Мария Владимировна (Мира Вульфовна) (1924 йыл — 18 ғинуар, 1942 йыл) — совет разведчигы, задание үтәгәндә һәләк була (Надежда Пронина менән бергә).
Биографияһы
Синельникова Мария Владимировна 1924 йылдың йәйендә Чериковта парикмахер ғаиләһендә тыуа. Парашют спорты менән шөғөлләнә, яҡшы ата. Мәскәү сит ил телдәре институтына уҡырға инә, немец теленә махсуслаша, Подольскиға күсә. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән атаһы һәм өлкән ағаһы фронтҡа китә. Атаһы Старая Русса эргәһендә һәләк була, парашютсы-десантсы ағаһы Абрам да һәләк була.
17 йәшендә Мария комсомолдың Подольск ҡала комитетынан Ҡыҙыл Армияға ебәреүҙәренә өлгөшө. Разведка элемтәселәренең махсус мәктәбен тамамлағас, 43-сө армияның разведка бүлегенә ебәрелә. 1941 йылдың октябренән 1942 йылдың ғинуарында тиклем Синельникова Малоярославец—Тарутино—Медынь—Калуга йүнәлеше буйынса дошман тылында була.
Заданиелар араһындағы ҡыҫҡа ялваҡыттарын үҙенең коммуналь фатирында үткәрә, һуғышҡа тиклемге кейемдәрен тәртипкә килтерә. Һуңынан күршеләре Марияның сәйер ҡылыҡтары өсөн ғәйепләгәненә үкенә: «кофталарын, яғаларын үҙгәртеп тегә,хатта ирендәрен буяй».
Синельникова үҙенең аныҡ мәғлүмәттәре менән совет авиацияһына һәм артиллерияһына немец ғәскәрҙәренә һөжүм итеүҙ ярҙам күрһәтә. Атап әйткәндә, уның мәғлүмәәттәре буйынса авиация Медынь ҡалаһы районында немец ғәскәрҙәре берләшмәләре штабын бомбаға тота — Советтар Союзы Геройы Константин Михаленко үҙенең мемуарҙарында шулай билдәләй :"Поставили нам задачу: уничтожить крупный штаб немецкого войскового соединения в деревушке под Медынью. Были указаны даже дома, занятые штабными офицерами и службами… Вылет был совершен. Указанные дома уничтожены — взорваны бомбами или подожжены. Вскоре пришло сообщение из штаба 43-й об успешном выполнении задания с перечислением количества убитых солдат, офицеров и даже двух генералов. Это сообщение вызвало у нас удивление: как могло командование армии так быстро установить результаты бомбового налёта?.. П. Ш. Шиошвили, бывший начальник разведки 43-й армии, сообщил, что с октября 1941 года по январь 1942 года Маша Синельникова находилась в тылу врага по направлению Малоярославец-Тарутино-Медынь-Калуга. Она своими точными сведениями помогала нашей авиации и артиллерии наносить безошибочные удары по войскам противника. Он вспомнил, как по её данным авиация разбомбила штаб соединения фашистских войск в районе города Медынь. Вот, оказывается, кто сообщал в штаб 43-й армии такие точные сведения."
Һуңғы разведка
Эҙһеҙ юғалған һуңғы разведакала Пронина Надежда Петровна менән бергә була.
1942 йылдың 17 ғинуарында ҡыҙҙарҙы полицайҙар бесән күбәһенән таба һәм ҡулға ала. Ҡыҙҙар эргәһендә рация ла була. Уларҙы Корчажкино ауылына (Калуга өлкәһе) алып киләләр.
Ауылда йәшәүсе Наталья Павлова — һорау алыу шаһиты түбәндәгесә хәтерләй:"Толомло ҡыҙҙы нисек туҡмағандарын бер ваҡытта ла онотмам. Немец уны ҡайыш таралғыһы менән туҡмай, үксәһе менән тибә. Ҡыҙ ҡолап китә һәм һикереп тороп немецса нимәлер һөйләй… Ул немкамы әллә?.. Ә икенсе, мөйөштә ултырған ҡыҙ илай."Бер нисә йылдан һуң, ул ваҡытта һорау алыуҙа ҡатнашҡан полицайҙар ҡулға алынғас, Синельникованың язалау ваҡытында үҙен ҡаһармандарса тотоуын раҫлай.
Һуңынан ҡыҙҙарҙы штабҡа офицерҙарға алып баралар, һәм, шаһиттар әйтеүенсә, язаланыусыларҙың ҡот осҡос тауышы төн буйына дауам итә.
Башта икенсе көндө үк Пронина һәм Ҡыҙыл Армияның бер яугиры менән Корчажкино ауылы мәктәбе эргәһендә ерләнә. 1955 йылда Полотняный заводы ҡасабаһының Туғандар ҡәберлегенә күсерелә. 1966 йылда ғына һәләк булғандарҙың исемдәре асыҡлана һәм мемориаль таҡтаташҡа индерелә.
Альтернатив версия
1970 йылдарҙа генерал Шиошвили Машаның һатлыҡлығы тураһында, ул, тере булыуы һәм Израилдең йәки АҠШ-тың радиостанцияһы эшләүе ихтимал, тигән фараз белдерә. Машаның исеме Полотняный заводтағы Туғандар ҡәберлегендәге һәйкәлдән юйыла. Машаның алыҫ туғаны Николай Маркович Синельников генерал Шиошвилиҙы яла яҡҡан өсөн судҡа бирә, әммә мәғлүмәт булмау сәбәпле, суд аныҡ ҡына ҡарар сығармай. Шулай ҙа, Машаның исеме туғандар ҡәберендә тергеҙелә.
Морозовка (Балаҡатай районы)
Морозовка (Морозовка) — Башҡортостандың Балаҡатай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 63 кеше. Почта индексы — 452570, ОКАТО коды — 80210834003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Хәлитов Хәниф Мансур улы
Хәлитов Хәниф Мансур улы 15 ғинуар 1970 йыл, Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Иҫке Монасип ауылы) — запастағы подполковник.
Биографияһы
Хәниф Мансур улы Хәлитов 1970 йылдың 15 ғинуарында Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Иҫке Монасип ауылында тыуа.
1992 йылда И. И. Якубовский исемендәге Киев юғары танк училищеһын, 2000 йылда М. В. Фрунзе исемендәге дөйөм ғәскәри академия тамамлай. 1992 йылдан башлап Алыҫ Көнсығыш хәрби округында бронетанк ремонт взводы командиры; 1992 йылда башлап Тажикстан Республикаһында 201 мотоуҡсылар дивизияһының танк ротаһы командиры урынбаҫары; 1995 йылдан алып Тажикстан Республикаһында Мәскәү сик буйы отрядына ҡараған инженер-техник рота командиры урынбаҫары; 1997 йылдан алып Тажикстан Республикаһында Мәскәү сик буйы отрядында бронетанк хеҙмәте командиры. 2002 — 2013 йылдарҙа Төньяҡ-Көнсығыш сик буйы идаралығында хеҙмәт итә (Петропавловск-Камчатский ҡалаһы).
Синьга (Кубань ҡушылдығы)
Синьга  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубань йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сюрья
Сюрья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/879/136/33    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Герасименко Светлана Ивановна
Герасименко Светлана Ивановна (23 февраль 1945 йыл) — СССР һәм Тажикстан астрономы, Чурюмов-Герасименко кометаһын асыусы.
Биографияһы
Светлана Ивановна Герасименко 1945 йылдың 23 февралендә Киев өлкәһенең Барышевка ҡасабаһында (Украина) уҡытыусылар ғаиләһендә тыуған. 1968 йылда Киев университетының астрономия кафедраһын тамамлаған, һуңынан аспирантураға уҡырға ингән. 1969 йылды ң сентябрь айында Украинаның НАН Төп астрономия обсерваторияһының хеҙмәткәре Клим Чурюмов менән бергә илле сантиметрлы телескоптан кометаларҙы күҙәтеү өсөн Алма-Атаға экспедицияға сыға.1969 йылдың 11 — 12 сентябрь төнөндә, Комас-Сола кометаһын күҙәткән саҡта, улар кометаның фотоһын эшләгәндәр һәм фотола был комета янында тағы ла бер яңы кометаны күргәндәр. Уға кометаны асыусыларҙың исеме- Чурюмов-Герасименко кометаһы тигән исем — бирелгән.
1973 йылда Светлана Герасименко Тажикстандың астрофизика институты саҡырыуы буйынса Дүшәнбегә күсеп килгән. Хәҙер ошо институттың фәнни хеҙмәткәре булып эшләй һәм кометаларҙы тикшереүҙәр менән булыша.
2004 йылдың 2 мартында Светлана Герасименко Клим Чурюмов менән бергә, Франция Гвинеяһының Куру космодромына барып, «Розетта» планета-ара зондын Чурюмов-Герасименко кометаһына ебәреүҙә ҡатнаша. Зонд кометаға 2014 йылдың ноябрендә барып еткән, 12 ноябрь унан "Филы"ултыртыу модуле айырылып киткән ул 7 сәғәт дауамында кометаға яҡынайған һәм 18:33…20:33 сәғәттә(мск ваҡыты менән) тарихта беренсе тапҡыр кометаға (ике тапҡыр төшөп ҡарап, кире һикереп) төшөп ултырған.
Светлана Герасименко исеме шулай уҡ 1982 йылда Николай Черных асҡан астероидҡа № 3945 бирелгән.
Закатала
Заката́ла (Zaqatala, Закатала; ЧIар, ) — Әзербайжандың Закатала районындағы ҡала һәм административ үҙәк. Тимер юлындағы станция Евлах-Балакән һыҙатында. [Халыҡ-ара Парзиван аэропорты. Ҡала Евлах — Шеки — Тбилиси шоссе юлында урынлашҡан.
Географияһы
Закатала Алазани йылғаһы ҡушылдығы Талачай буйында, Баш Кавказ һыртының урманлы үңерендә урынлашҡан.
Тарихы
Грузиндарҙың ҡалғаны аварҙар һәм цахурҙар ҡыҫымы аҫтында Ислам ҡабул итә, уларҙы ингилойҙар (яңы дин ҡабул итеүселәр) тип атай башлайҙар. XVIII быуат башында аварҙар һәм цахурҙар көсәйеп китә һәм бер нисә ирекле йәмғиәт — Джар-Белокан ирекле йәмғиәттәрен төҙөй.
1830 йылда, урындағы халыҡ араһында сыуалыштар баҫтырылғандан һуң, элекке ауылдың исеменән алып Яңы Закаталы ҡәлғәһе төҙөп, уның форштадын 1851 йылда Закатала  ҡалаһв тип атай башлайҙар.
1920 йылдың 7 майында Мәскәүҙә ҡабул ителгән Грузия һәм РСФСР араһында килешеүгә ярашлы, Грузияның көньяҡ сигенең бер өлөшө Закатала округы буйлап үтә тип таныла
1922 йылдың март башында ВКП(б) ҮК-нең Кавказ аръяғы Бюроһы Грузия составынан  Закатала округының дүрт районы  Әзербайжанға бирелеүе тураһында ҡарар сығара Бында урындағы халыҡтың фекере ҙур роль уйнай. Дағ халыҡтары Дағстанға тау аша юл булмау сәбәпле, иҡтисади йәһәттән дә ҡушыла алмай икәнлеге асыҡлана. Шул мәлдә Закатала округының Милли Совеиы ағзалары — Асланбек Кардашов һәм Байрам-әфәнде Кичикханов —  Әзербайджан Республикаһына ҡушылыу тәҡдиме индерә: бында күпселек мосолмандар йәшәй, мәҙәни, тел, иҡтисади  йәһәттән дә  Грузияға ҡарағанда Әзербайжанға яҡыныраҡ тип дәлилләйҙәр
Этимологияһы
"Закатала" һүҙенең барлыҡҡа килеүе тураһында бер нисә фараз бар. Береһе буйынса "Закатала" -  "Сакатала"  тигәндән килеп сыҡҡан (Сак тигеҙлеге атамаһынан). Б.э. т. VII быуатта  сак ҡәбиләләре Алғы Азияға күсенә  һәм Кура йылғаһынан  Кавказ тауһарына тиклем ерҙәрҙе биләй. Закатала районы шул ерҙәрҙең бер өлөшө булып тора
Халҡы
"Кавказ календары" мәғлүмәттәре буйынса, 1912 йылда 4073 кеше, башлыса әрмәндәр тип яҙылған.
Мәгәр 1896 йылғы шул уҡ календарҙа күпселеге  татар (1231 кеше) йәшәй тип яҙылған (сөнки Рәсәй империяһы барлыҡ төрки халыҡтарҙы татар тип атаған, бында "кавказ, әзербайжан татарҙары" күҙҙә тотола) ' ).
Иҡтисады
Ҡалала сәтләүек таҙартҡыс, емеш-еләк консервалау, май-сыр, гренаж, эфир-май, кирбес һәм асфальт заводтары, мебель һәм сәй фабрикаһы бар. Закатала — Әзербайжандың туризм үҙәге, күп һанлы ҡунаҡханалар, ял йорттары менән билдәле.
Иҫтәлекле урындары
Ҡала һәйкәлдәргә бай. Бында Авария нуцалы Бөйөк Уммахан, ғалим Давуд-апанди Ғолодини, Кахау Кахаев, Хасан-дибир ерләнгән .Чардахлар, Хасан-дибир из Гоора.
Ҡалала ошондай скульптуралар һәм обелискылар бар:
Климаты
Закаталаның климаты уртаса йылы, тигеҙ дымланыусан (Cfa). Ул ярымдымлы субтропиктарға инә.
Соколовский Иван Николаевич
Иван Николаевич Соколовский (27 ғинуар 1858 йыл — 1917 йылдан һуң ) — XIX быуат һуңында — XX быуат башында Рәсәйҙең дәүләт һәм хәрби эшмәкәре.
Биографияһы
Иван Николаевич Соколовский 1858 йылдың 27 ғинуарында Херсон губернаһында дворян ғаиләһендә тыуа. Елизаветград юнкер училищеһында уҡый.
1877—1878 йылдарҙа Рус-төрөк һуғышында ҡатнаша.
Әле училищела уҡығанда уҡ И. Н. Соколовский фәнгә тартыла, шуға күрә Рус-төрөк һуғышынан һуң Генераль штабтың Николаев академияһында уҡыуын дауам итә. Уны тамамлағас, 1884 йылда Генераль штабҡа күсерелә.
1895 йылда ырымбур вице-губернаторы итеп тәғәйенләнә.
1901 йылда — Семипалатинск өлкәһенең хәрби губернаторы.
1903 йылда Өфө губернаторы вазифаһын башҡара башлай. Губернатор булған ваҡытында күскенселәргә өҫтөнлөклө шарттарҙа ер һатып алыуға булышлыҡ итер өсөн Крәҫтиән ер банкыһына айырым хоҡуҡтар биреү тәҡдимен индерә. Ышанысһыҙ кешеләрҙе йәмәғәт учреждениеларында һәм тау заводтарында эшләүҙән ситләштерә. Уның бойороғона ярашлы 1905 йылдың 1 майында баш ҡалала эшселәр һәм студенттар демонстрацияһы таратыла. 3 майҙа Соколовскийға һөжүм яһала.
1917 йылдың мартында Әстерхан Ваҡытлыса башҡарма комитеты тарафынан ҡулға алына.
Наградалары
4-се дәрәжә Изге Владимир ордены, 2-се һәм 3-сө дәрәжә Изге Анна ордены, 2-се һәм 3-сө дәрәжә Изге Станислав ордены.
Елымовка
Елымовка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бабка йылғаһының һул ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Козаку-Маркуллис Эрато
Эрато Козаку-Маркулли (Ερατώ Κοζάκου-Μαρκουλλή., Erato Kozakou-Marcoullis исеменең латинлаштырылған варианты; 3 август, 1949, Лимасол ) Кипр дипломаты һәм дәүләт эшмәкәре. 2007 йылдың июленән 2008 йылдың мартына тиклем һәм 2011 йылдың 5 авгусынан 2013 йылдың 27 февраленә тиклем Кипрҙың сит ил эштәре министры вазифаһын биләй. Был вазифаны биләгән беренсе ҡатын-ҡыҙ.
Биографияһы
Уның үҙе әйтеүенсә: «Әсәйем Грузияла, Сухуми ҡалаһында 1916 йылда тыуған, олатайым менән өләсәйем Трапезунданан понтий сығышлы булған. Әсәйемдең ҡыҙ сағындағы исеме Варвара Апостоловна Текмичова була, һәм ул Сухумиҙа үҫә. Тбилисиҙа һәм Одессала инженер-төҙөүсе булырға уҡый, 1935 йылда ғаиләһе менән бергә Грецияға күсенә, унда киприот атайым менән таныша. Әсәйем урыҫ телен туған теле кеүек белә, ә өлкән апайым менән мине урыҫ йырҙарында һәм әкиәттәрендә тәбиәләнеләр»
Эрато 1949 йылда Лимасолда тыуа. Афина университетында юриспруденция, шул иҫәптән асыҡ хоҡуҡ һәм сәйәси фәндәрҙе өйрәнә, уны 1972 һәм 1974 йылдарҙа тамамлай. 1979 йылда Хельсинки университетында социология һәм политология буйынса философия докторы дәрәжәһен ала.
1980 йылдан 2007 йылға тиклем Кипр Республикаһының Сит ил эштәре министрлығында дипломат булып эшләй. Атап әйткәндә, 1996 һәм 1998 йылдарҙа ул Швецияла илсе сифатында хеҙмәт итә, артабан параллель аккредитация менән Финляндияла, Норвегияла, Данияла, Исландияла, Литвала, Латвия һәм Эстонияла эшләй; 1998—2003 йылдарҙа ул АҠШ-та Кипр Республикаһы илсеһе була, шулай уҡ параллеаль аккредитация менән Донъя банкында, Халыҡ-ара Валюта Фондында, Канадала, Бразилия, Гайане һәм Ямайкала, Халыҡ-ара Граждандар Авиацияһында, һәмАмерика дәүләте Ойошмаһында эшләй; 2005—2007 йылдарҙа Ливанда һәм Иорданияла илсе була.
2007 йылдың 16 июлендә президент Тассос Пападопулос тарафынан сит ил эштәре министры итеп тәғәйенләнә һәм был вазифаны 2008 йылдың 28 февраленә тиклем биләй. Ул үҙенең әйтеүе буйынса: "Аралашыусан кеше булараҡ мин мөмкин тиклем күберәк сит илдәрҙең киң мәғлүмәт саралары менән бәйләнеш булдырырға теләйем <…> Нәҡ шундай дипломатия ярҙамында мин халыҡ-ара йәмғиәткә Кипрҙың маҡсаттарын аңлатырға тырышам . Сит ил эштәре министры булараҡ ул Кипрҙың бик күп илдәр менән бәйләнешен үҫтерә, Сәғүд Ғәрәбстаны, Кувейт һәм Ҡырғыҙстан кеүек илдәргә визит менән барыу мөмкин булды, ә 2007 йылдың декабрендә ул президент Пападопулос менән бергә Лиссабон килешеүенә ҡул ҡуйыуҙа ҡатнаша.
2008 йылдың апреленән коммуникациялар һәм асыҡ эштәр министры вазифаһына тәғәйенләнгәнгә тиклем, ул Кипрҙың ике общинаһы араһындағы мөлкәт мәсьәләләре буйынса эшсе төркөм етәксеһе булып эшләй.
2010 йылдың 2 мартында ул коммуникациялар һәм асыҡ эштәр министры була һәм был вазифаны 2011 йылдың авгусына тиклем биләй, һуңынан икенсе тапҡыр сит ил эштәре министры итеп тәғәйенләнә. 2013 йылдың 28 февралендә уны Иоаннис Касулидис алмаштыра.
Ул Джордж Маркуллис менән никахта тора. Уның ике улы бар.
Андрийчук Василий Гаврилович
Андрийчук Василий Гаврилович (Андрійчук Василь Гаврилович; 13 ғинуар 1938 йыл) — СССР һәм Украина ғалимы. Иҡтисад фәндәре докторы, профессор, Украина милли академияһының үҫемлекселек, аграр иҡтисад һәм аҙыҡ-түлек бүлеге академигы.
150-нән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 14 дәреслек һәм монография авторы.
Биографияһы
Василий Гаврилович Андрийчук 1938 йылдың 13 ғинуарында Украина ССР-ы Винница өлкәһе Шаргородская Слобода ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Урта мәктәпте тамамлағас, ауыл хужалығы техникумында уҡыуын дауам итә. Агроном һәм колхоз иҡтисадсыһы булып, ә аҙаҡ — ауыл партия район комитетында эшләй. 1966 йылда Украина Компартияһы Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен тамамлай һәм 1992 йылда — [[Санкт-Петербург] халыҡ-ара менеджмент институтын] тамамлай 1969 йылда ул Д. С. Колротченко исемендәге Киев халыҡ хужалығы институтында «Внутрирайонное планирование закупок сельскохозяйственной продукции и его роль в укрепление экономики колхозов» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1987 йылда Ленинград иҡтисад университетының ғалимдар советы ултырышында «Производственный потенциал и эффективность его использования в сельском хозяйстве» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Юғары партия мәктәбен тамамлағас, 1966—1969 йылдарҙа ул Украина Компартияһы Шаргородский район комитетының ойоштороу бүлеге инструкторы булып эшләй. 1969 йылдан алып Киев халыҡ хужалығы институтында (хәҙер Адим Гетьман исемендәге Киев милли университеты) иҡтисад һәм ауыл хужалығын ойоштороу кафедраһында (хәҙер аграр менеджмент кафедраһы) ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент, профессор (1988 йыл) булып эшләй. Әлеге ваҡытта менеджмент һәм агробизнес иҡтисады кафедраһы профессоры) . Украина Юғары Радаһының сәйәсәт һәм ер мөнәсәбәттәре буйынса штаттан тыш комитет кәңәшсеһе.
Василий Гаврилович агро иҡтисадта яңы фәнни йүнәлеш эшләй: етештереү потенциалы проблемаларынының теоретик-методолгик нигеҙләүгә ҙур өлөш индерә Бер нисә иҡтисад фәндәре кандидатын әҙерләй.
Ул шулай уҡ ауыл хужалығын капиталлаштырыу проблемаларын фәнни нигеҙҙә эшкәртеүҙе башлаусы. Ғалимдарың иң ҙур ҡаҙанышы булып заманса уҡытыу китабын сығары тора. Уның «Аграр предприятиелар иҡтисады» дәреслеге халыҡ-ара конкурста еңеүсе була. Был эшенең төп нигеҙҙәре уның «Агросәнәғәт комплексы предприятиелары иҡтисады» яңы дәреслегенә индерелгән.
Еголдокова 1-се
Еголдокова 1-се — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Еголдокова йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәғитов Хәбибйән Сәғит улы
Сәғитов Хәбибйән Сәғит улы (1911 йыл —?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. Гвардия өлкән сержанты.
Биографияһы
Сәғитов Хәбибйән Сәғит улы 1911 йылда Башҡортостан Республикаһының Салауат районы Шәрип ауылында тыуа. 1941 йылдың декабрь айында Салауат район хәрби комиссаритаты (башҡа мәғлүмәттәр буйынса Мәсетле район хәрби комиссариаты) тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 148-се гвардия артиллерия-миномет полкының орудие оҫтаһы, өлкән миномет оҫтаһы булып хеҙмәт итә.
Гвардия өлкән сержанты Сәғитов Хәбибйән Сәғит улы 1942 йылдың 25 ноябрендә Обливская станцияһы (Ростов өлкәһе) районында бомба һәм артиллерия уты аҫтында утлы һыҙыҡта өс минометты ремонтлай.
1943 йылдың 20 ғинуарында Белая Калитва районында артиллерия уты аҫтында утлы һыҙыҡта ике пушканы йүнәтә. Был батырлаҡтары өсөн Сәғитов Хәбибйән Сәғит улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. 1945 йылдың 16 февралендә Сәғитов Хәбибйән Сәғит улы Браленцин районында дошмандың һөжүмен кире ҡағыу ваҡыытнда утлы һыҙыҡта 120 мм минометты йүнәтә, һәм дошманға ҡарата ваҡытлы ут асыуҙы тәьмин итә. Реплин районында ЗИС пушкаһын утлы һыҙыҡтан алмайынса этеп ебәреүгә ҡаршы яйланмаһын ала һәм накатнигын алмаштыра. Бранденбург ҡалаһы районында дошмандың ҡаршы һөжүмен кире ҡағыу ваҡытында ут аҫтында тоҫҡауысты йүнәтә һәм дошмандың һөжүмен кире ҡағырға мөмкинлек бирә. Дееп районында ике көн эсендә 14 минометҡа профилактик йүнәтеү үткәрә. Был ҡаһарманлығы өсөн өлкән сержант Сәғитов 1945 йылдың 16 февралендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
Сора (Шуя ҡушылдығы)
Сора  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шуя йылғаһының уң ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.