cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Щербо Алла Борисовна
Биографияһы
1928 йылдың 18 апрелендә Ленинградта хәрби табип ғаиләһендә тыуа — уның ата-әсәһе бергә Бөйөк Ватан һуғышын госпиталдәрҙә эшләп үткәргән. Атаһы — Щербо Борис Васильевич, һуғыш ваҡытында эвакопункт башлығы була, аҙағыраҡ — начмед хәрби шифаханаһының медицина начальнигы, һуңынан Пирогов исемендәге Винница медицина институтының хәрби кафедраһы мөдире. Әсәһе — Ираида Григорьевна Казанская ҡан биреү станцияһында лаборатория мөдире булып эшләй. Алланың бала сағы ата-әсәһенең хеҙмәт иткән урындарына күсеп йөрөү шарттарына ярашлы үтә. Уның ғаиләһе һуғыш ваҡытында башта Смоленскиға, аҙаҡ Тамбовҡа эвакуациялана.
1944 йылдың мартында ғаилә немец оккупанттарынан яңы ғына азат ителгән Винницаға күсеп килә, унда ҡаланың ҡатын-ҡыҙҙар мәктәбендә уҡыуын дауам итә. Уны тамамлағас, А. А. Жданов исемендәге Ленинград университетының (хәҙер Санкт-Петербург дәүләт университеты) фәлсәфә факультетына уҡырға инә, уның психология бүлеген тамамлай. Уның уҡытыусылар араһында профессор Б Г. Ананьев, А А. Люблинская, В Н. Мясищев, доцент А. Г. Ковалев, Т. Ю. Конникова һәм. Ленинград психология мәктәбе вәкилдәре була. Студент йылдарында Алла Борисовнаның А. А. Бодалев менән дуҫлығы башлана, ул аспирант булғанда, аҙаҡ — Рәсәй мәғариф академияһының академигы булғанда ла дауам итә.
1950 йылда университетты тамамлап, ул ошо уҡ уҡыу йортоноң аспирантураһында уҡырға ҡала. Бында Алла Борисовна ғилми-тикшеренеү эштәре алып барыу менән бергә ҡаланың 379-сы урта мәктәбендә психология һәм логика уҡыта. 1954 йылда "К вопросу об особенностях образования динамического стереотипа у детей (в связи с различными типами нервной системы)"темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. Һуңынан өс йыл буйына йүнәлтеү буйынса Фрунзе ҡатын-ҡыҙҙар педагогия институтында эшләй. 1957 йылда ата-әсәһе янына Винницаға ҡайта һәм Н. Островский исемендәге Винница дәүләт педагогия институтында (хәҙер Украинаның Михаил Коцюбинский исемендәге Винница дәүләт педагогия университеты) эшләй башлай. Педагогика һәм психология кафедраһында эшләй, педагогика, психология, тарих, педагогика тарихы, спорт психологияһынан уҡыта. Һуңынан Т. Г. Шевченко исемендәге Киев дәүләт университетында этика һәм эстетика буйынса махсус курстарҙы тамамлай. Был осорҙа Джола Дмитрий Николаевич (Киев дәүләт университетының философия факультетын тамамлаған)менән таныша һәм уның менән ғаилә һәм фәнни-ижади тандем ҡора. Уларҙың ҡыҙы Татьяна, шулай уҡ психология факультетын тамамлағандан һуң, Мәскәү дәүләт университетында психолог һөнәрен һайлай. Винница педагогия университетында Алла Борисовна алдағы ун йыл эсендә 1-4 класс уҡытыусылары факультеты менән етәкселек итә. Эстетик тәрбиәнең аудиториянан тыш ижад эштәренең студенттар менән ижад итеүзең инициаторы була. 1968—1972 йылдарҙа университеттың музыкаль-педагогия факультетын ойштороуҙың башында тора. 1984 йылда «Формирование у младших школьников способностей к художественно-эстетической деятельности» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1987 йылда этика, эстетика һәм фәнни атеизм кафедраһының профессоры була. 1993 йылдан алып 1998 йылға тиклем Украина Дәүләт сик хеҙмәтенең Милли академияһында махсуслаштырылған диссертациялар яҡлау советы ағзаһы була, бының өсөн махсус тағыла торған күкрәк билдәһенә лайыҡ була.
Винницала 2016 йылдың 22 ғинуарында вафат була һәм шунда ерләнә.
Шештимер (йылға)
Шештимер (Шестимер) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Һайылмыш йылғаһына уң яғынан (тамағанын 53 км алыҫлыҡта) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км тәшкил итә.
Этимологияһы
Атаманың башҡа варианттары билдәле: Аштимер, Шештимер. Риүәйәт буйынса, яҙғы ташҡын ваҡытында Тимер исемле егет һәм бер ҡыҙ йылға аша сығырға булалар. Ҡыҙ егеткә: «Ашыҡ, Тимер!» — тип ҡысҡырған, әммә көслө һыу ағымы егетте алып киткән. шунан килеп сыҡҡан йылға исеме: Ашыҡ, Тимер// Аштимер//Шештимер//Шестимер. Ошо уҡ районда Шестимер исемле ҡасаба бар, уға йылға исеме бирелгән.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһына һыуҙарын ҡойғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000712112200007036.
Гамбург
Га́мбург (Hamburg, урындағыса , Hamborg ; ) — Германияның төньяғындағы ҡала. Га́мбург ирекле һәм Ганза ҡалаһы булараҡ (Freie und Hansestadt Hamburg) Германия Федератив Республикаһының 16 ерҙәренең береһе, уның составындағы ҡала-дәүләт. Был ҡала ҙурлығы буйынса илдең икенсе ҡалаһы (Берлиндан ҡала), Европа берлегендә ҙурлығы буйынса етенсе һәм Европа берлегендә иң күп халыҡлы баш ҡала булмаған ҡала. 2014 йылдың 31 декабренә ҡарата ҡала халҡы — 1 803 752 кеше.
Гамбург Европала иң эре порт ҡалаһы, ул Эльба йылғаһы Төньяҡ диңгеҙгә ҡойған урында урынлашҡан.
Географияһы
Гамбург Төньяҡ Германияла Эльба йылғаһының ике ярында, уға Альстер һәм Билле йылғалары ҡойған ерҙә, Эльба йылғаһы Төньяҡ диңгеҙгә ҡойған ерҙән көньяҡ-көнсығышта яҡынса 110 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Бөтә диңгеҙ буйына һуҙылған тәбиғи гавань Эльба, эльба ярына буйлап көньяҡ кварталында ҡала ҡаршыһында бигерәк тә Санкт-Паули һәм Альтон. Йылғаның ике яғында ҡала кварталдары күп күперҙәр, шулай уҡ Эльба аҫтында иҫке һәм яңы тоннелдәр менән тоташтырылған. Эльбанан төньяҡҡа һәм көньяҡҡа табан тәбиғи ландшафт гееста тип атала һәм ҡомдарҙан һәм ултырма тоҡомдарҙан торған убалы уйһыулыҡтан ғибәрәт. Гамбург федераль ере төньяҡта Шлезвиг-Гольштейн һәм көньяҡта Түбәнге Саксония ерҙәре араһында урынлашҡан.
Тарихы
Хәҙерге Гамбург территорияһындағы беренсе ҡоролмалар ҡалдыҡтарын археологтар беҙҙең эраның V—VI быуаттарына һәм Халыҡтарҙың бөйөк күсенеүе эпохаһына ҡарай тип билдәләйҙәр.Төньяҡ-альбинг сакстары ҡәбиләләренең бөгөнгө көндә табылған иң боронғо торлаҡ ҡалдыҡтары Альстер йылғаһы Эльбаға ҡойған районда (хәҙерге ҡала үҙәгендә) урынлашҡан һәм б. э. IV быуатына ҡарай.
808 йылда император Бөйөк Карл көнбайыш славяндарҙан һаҡланыy өсөн Хаммабург ҡәлғәһе төҙөй. Хәҙерге атамаһы иҫке саксонса бург — ҡәлғә исеменән килеп сыҡҡан; «хам» һүҙенең килеп сығышы һәм мәғәнәһе билдәле түгел. Атама фонетик трансформация кисергән: Bogborg → Bockborg → Buckborg → Huckborg → Huhborg → Hubbouch → Humbouch → Humbourg → Hambourg → Hamburg. Баштағы исеме был урын славяндарҙың изге урыны булған тип фаразлай («алла ҡалаһы»). Шулай итеп, топонимдың килеп сығышының төп ике фаразы бар: Йә был ерҙә славяндар йәшәгәндәр һәм был изге урын булған, йәки бында ҡала Бөйөк Карл ваҡытында славяндарға ҡаршы тороу өсөн барлыҡҡа килгәнref>Charnock, Richard Stephen. Local Etymology: A Derivative Dictionary of Geographical Names. — London: Houlston and Wright, 1859. — P. 125. . Беренсе гипотеза яҡлылар был урындың тәүге исеме «Chrám Boha» булған тип иҫәпләйҙәр.
Гамбургтың артабанғы үҫеше Американы һәм Азияға диңгеҙ юлдарын асыу менән бәйле. 1550 йылдан алып ул Европа илдәренә тауар ташыу буйынса мөһим порттарҙың береһе була.
1871 йылда Германияға ҡушылғандан һуң ҡала уның « донъяға диңгеҙ ҡапҡаһы» була.
XIX быуат уртаһына тиклем Гамбург үҙенең урта быуаттарҙағы сиге эсендә ҡала. 1860 йылдан башлап сәнәғәттең йылдам үҫеше менән бәйле яҡындағы тораҡ пункттар ҡала составына инә башлай. 1900 йылда ҡала халҡы миллиондан ашып китә.
Административ бүленеше
Гамбург — Германиялағы федераль ер.
Гамбург 7 райондан тора һәм 105 кварталға бүленгән.
Райондың вәкәләтле органы — халыҡ тарафынан һайланған район йыйылыштары (bezirksversammlung), башҡарма органы — район йыйылыштары һайлап ҡуйған район идараһы (bezirksamt).
Дин
Иман килтереүселәрҙең күбеһе — лютерандар, эре лютерандар деноминацияһы — Төньяҡ Германиялағы Евангелическо-Лютеран сиркәүе (Evangelisch-Lutherische Kirche in Norddeutschland).
Халҡы
Ҡаланың халыҡ һаны 2011 йылдың 31 декабренә ҡарата мәғлүмәттәр буйынса (2011 йылғы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләрен иҫәпкә алып), кеше тәшкил итә (әйткәндәй, шул уҡ датаға ҡарата элек кеше тип баһалана).
1970 йылғы мәғлүмәттәр буйынса ҡалала человек, на 1980 год —  кеше, 1980 йылда —   кеше, 2000 йылдың 31 декабрендә — num|1715392 кеше йәшәй.
Халҡы һанының иң ҙур ҡиммәтенә (1,9 миллион кеше йәшәй) Гамбург 1964 йылда етә.
Гамбургта теркәлгән бөтә сит ил граждандарының сирегенән күберәген Евросоюз граждандары тәшкил итә.
Сәнәғәте һәм иҡтисады
Гамбург — Германияла иң эре порт, ҙурлығы буйынса Европала икенсе, ә донъяла туғыҙынсы урынды биләй. Иң ҙур верфы Blohm und Voss. Гамбург граждандар аэрокосмос сәнәғәтенең мөһим урыны булып тора. Ҡалала ике компания бар — был EADS һәм Airbus, уның Гамбургта йыйыу заводы бар, заводта 13 меңдән ашыу кеше эшләй. Гамбургта Beiersdorf фирмаһының төп офисы урынлашҡан. Ҡалала Холстен маркалы һыра етештереү буйынса ҙур завод урынлашҡан. Гамбург — машиналар эшләү, еңел һәм полиграфия сәнәғәте үҙәге. Ҡалала «Шпигель» һәм «Штерн» матбуғат нәшриәттәре, шулай уҡ Европала иң эре Отто посылка сауҙаһы концернының штаб-фатиры урынлашҡан.
Логистика һәм транспорт
Гамбург эре транспорт үҙәге булып тора (тимер һәм шоссе юлдары), шулай уҡ диңгеҙ һәм йылға (Эльба йылғаһы) порты. Диңгеҙ порты Германияла иң ҙур һәм ҙурлығы буйынса Европала Роттердамдан ҡала икенсе. Гамбургтың йәмәғәт транспорты системаһы метроны (U-Bahn), ҡала тимер юлын (S-Bahn), бәләкәй маршрут паромдарын, ҡала яны поездарын һәм автобустарҙы үҙ эсенә ала. Бөтә ҡала транспорты Гамбург транспорт союзы ҡарамағында. Йөрөү хаҡы зоналар буйынса билдәләнгән. Тарифтарҙың һығылмалы системаһы бар. Гамбургта Deutsche Bundesbahn тимер юл дирекцияларының береһе урынлашҡан. Төп аэропорт Фюльсбюттель ҡала үҙәгенән 8,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан, Гамбургтың көньяҡ-көнбайышында Гамбург-Финкенвердер аэропорты, Германияла Airbus базаһы урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытҡа тиклем эшләүсе 1911 йылғы Эльба аҫтындағы автомобиль-йәйәүлеләр тоннеле Германияла инженер-төҙөлөш сәнғәтенең тарихи символы булып танылған.
Мәҙәниәте һәм иҫтәлекле урындары
Ҡалала урта быуат төҙөлөшөнөң ҡайһы бер һыҙаттары һаҡланып ҡалған. Альстер йылғаһы Эльбаға ҡойған ерҙә урынлашҡан ҡала үҙәге Альтштадт («Иҫке ҡала») һәм Нейштадт («Яңы ҡала») райондарына бүленә. Төп иҫтәлекле урындар араһында: Ратуша майҙанындағы неоренессанс Ратушаһы (1886-1887), унда ҡала мэрияһы һәм сенат урынлашҡан; Раймерствите, Кремон, Дайхштрассе урамдарында урынлашҡан XVII—XVIII быуаттар йорттары; сиркәү Изге Екатерина, неоготик Изге Николай сиркәүе, Изге Михаил сиркәүе, Якобикирхе, Изге Павел сиркәүе, Кристускирхе сиркәүе, Хельголандер-Аллеяла Бисмарк һәйкәле, «Чилихаус» һәм «Шпринкенхоф» йорттары, опера театры.
Музейҙар
Гамбургта 60 тирәһе музей урынлашҡан. Ҡала музейҙарының иң билдәлеләренең береһе — Гамбург Кунстхаллеһы, үҙәк вокзалдан төньяҡ-көнбайышта урынлашҡан.
Старый рынок города был перестроен, теперь здесь размещается музей, в котором представлены произведения современного искусства. Экспозиционная площадь музея составляет 6 тысяч м², здесь часто проходят временные выставки. В районе Альтона расположен Альтонский музей Северной Германии, экспозиции которого рассказывают об истории Северной Германии, о её искусстве, судостроении, этнографии.
Был ҡалала шулай уҡ донъялағы иң ҙур тимер юл макеты «Миниатюр мөғжизәләр иле» урынлашҡан, юлының дөйөм оҙонлоғо яҡынса 13 км тәшкил итә. Hafencity районында Гамбург халыҡ-ара диңгеҙ музейы урынлашҡан.
Театрҙары
1678 йылда бында Германияла беренсе булып даими опера театры нигеҙләнгән: бында Георг Фридрих Гендель (1686-1759) үҙенең беренсе «Альмира» операһын ҡуя. Композитор Иоганн Брамс (1833-1897) ҡаланың бөйөк улы булып танылған.Ҡала Нью-Йорк һәм Лондондан ҡала ҡуйылған мюзиклдар һаны буйынса өсөнсө урында. Э. Л. Уэбберҙың «Призрак оперы» өсөн махсус рәүештә «Новая Флора» театры төҙөлә. Гамбургта төрлө йүнәлештәге 40-тан ашыу театр һәм 50. музей эшләй. 2017 йылдың ғинуарында, 10 йыл төҙөлгәндән һуң, Гамбург ҡалаһында Эльба филармонияһы асыла.
Башҡа иҫтәлекле урындары
Ohlsdorferfriedhof), ҙур булмаған Штерншанце (Sternschanze) паркы, Йенишпарк паркы (Jenischpark) бар. Иҫке ҡаланан төньяҡтаа Альстер (Alster) яһалма күле бар, уның тирәләй ете километрлыҡ «сәләмәтлек һуҡмағы» һалынған. Ботаник баҡсаһы йыл әйләнәһенә эшләй. Унда тәбиғи шарттарҙа Европа һәм Азияның күпселек үҫемлектәртәре үҫә. Инеү ирекле. Гамбургтың иң үҙәгендә Planten un Blomen ботаника баҡсаһы урынлашҡан, унда май айынан октябргә тиклем һәр кисен фейерверктар һәм фонтан файҙаланып тамашалар үткәрелә.
Гамбург зоопаркында беренсе булып хайуандарға тәбиғи йәшәү шарттарын тергеҙелә.
Спорт
Ҡалала ике футбол командаһы бар. Гамбург футбол клубы — иң боронғоларҙың береһе. Гамбургта шайба менән хоккей бик популяр. Профессиональ Гамбург Фризерс хоккей клубы бар. Профессиональ «ХСВ Гамбург» гандбол клубы ла бар Ҡала ҡабул иткән: 1974, 2006 йылдарҙа Футбол буйынса донъя чемпионатын, 2007 йылда ир-егеттәр араһында гандбол буйынса донъя чемпионатын, 2007 триатлон буйынса донъя чемпионатын, 2010 йылғы УЕФА Европа Лигаһы финалын, гер спорты буйынса 2004, 2014 йылғы донъя чемпионатын.
Фән һәм мәғариф
Мәктәп белем биреү системаһы мәктәп һәм профессиональ әҙерлек эштәре буйынса Министрлыҡ ҡарамағында. 2006 йылда яҡынса 160 000 уҡыусы 245 башланғыс һәм 195 урта мәктәптә белем ала. Гамбургта 17 университет урынлашҡан. 70 000 самаһы уҡый, шул иҫәптән сит илдән 9000 студент. Алты университет дәүләт ҡарамағында. Иң эре юғары уҡыу йорто — Гамбург университеты (Германияла һәм Европала иң эреләрҙең береһе, 38 мең уҡыусы — 2008/2009), театр һәм музыка университеты, ғәмәли фәндәр университеты һәм Гамбург техник университеты. Шулай уҡ ҡалала ҙур булмаған шәхси колледждар һәм университеттар, шул иҫәптән, Һельмут Шмидт университеты (Гамбург федераль ҡораллы көстәр университеты) һ. б. кеүек күп кенә дини һәм махсус учреждениелар бар. Гамбургтың көнбайышында донъялағы иң ҙур өлөшсәләр физикаһы буйынса DESY тикшеренеү үҙәге урынлашҡан.
Бешметовка
Бешметовка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Зайка йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нөктә (тыныш билдәһе)
Нөктә — тыныш билдәһе.
Нөктә түбәндәге осраҡтарҙа ҡулланыла:
Синк-Ях
Синк-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Негус-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 267 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Маслов Василий Иванович
Маслов Василий Иванович (1924 йыл — 8 октябрь 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире,  лейтенант, Советтар Союзы Геройы.
Биографияһы
Маслов Василий Иванович  1924 йылда Башҡорт АССР-ы Йылайыр районының  Анновка ауылында тыуған.
Урыҫ. Белеме урта. 1944 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Һуғышҡа тиклем колхозда эшләй.
1942 йылдың авгусында  Йылайыр район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. Василий Иванович 1943 йылда танк училищеһын тамамлай.
1943 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 79-сы танк бригадаһының 3-сө танк батальоны адъютанты (19-сы танк корпусы, 6-сы гвардия армияһы, 1-се Балтик буйы фронты) лейтенант В. И. Маслов Латвия ССР-ы территорияһында батырлыҡ күрһәтә.
1944 йылдың 8 октябрендә   Масловтың танкы яндырыла, үҙе  батырҙарса һәләк була. Вайнёде ҡасабаһында  ерләнгән  (Лиепая районы, Латвия).
Батырлығы
«79-сы танк бригадаһының 3-сө танк батальоны адъютанты (19-сы танк корпусы, 6-сы гвардия армияһы, 1-се Балтик буйы фронты) лейтенант В. И. Маслов  1944 йылдың 8 октябрендә „Элкуземе“ (Лиепайский районы, Латвия)  тимер юл станцияһы янындағы һуғышта батырлыҡ күрһәтә.
Ул етәкләгән разведка батальоны дошман автоколоннаһының юлын киҫә һәм ике танкыһын, штурм орудиеһын, һуғыш кәрәк-яраҡтары менән 65 машинаһын, 8 бронетранспортерын, күп дошман һалдатын һәм офицерын  юҡ итә. Тимер юл станцияһы  территорияһына баҫып инеп, разведка батальоны һуғыш кәрәк-яраҡтары менән эшелонды ҡулға төшөрә. Лейтенант Масловтың танкы атып төшөрөлә, ә ул үҙе ике тапҡыр яралана. Әммә ҡыйыу совет офицеры  һуңғы һулышына тиклем көрәшә һәм батырҙарса һәләк була».
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 24 мартындағы указы менән немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы  өсөн лейтенант Маслов Василий Ивановичҡа үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
Һылтанмалар
<div class="cx-template-editor-title" title="Оформление ссылки на статью о Герое Советского Союза на сайте Warheroes.ru">Warheroes  Идентификатор <span data-key="id" title="идентификационный номер статьи на сайте warheroes.ru." class="cx-template-editor-param-desc"> 2045
Оло Песчанка (Песчанка ҡушылдығы)
Оло Песчанка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Песчанка йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сәлимә
Этимологияһы
Сәлимә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе — сәләмәт, иҫән-һау; пак, ғәҙел тигәнде аңлата
Билдәле шәхестәр
Бекморатова Сәлимә Сәйет ҡыҙы (Бекмуратова Салима Саидовна) (17 декабрь 1932 йыл — 1995 йыл) — опера йырсыһы (лирик сопрано), Ҡырғыҙ ССР-ының халыҡ артисы (1973), Ҡырғыҙ ССР-ының Токтоғул Сатылғанов исемендәге дәүләт премияһы.
Әминова Сәлимә Салауат ҡыҙы (19 сентябрь 1969 йыл) — Ғәлиәскәр Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры балетмейстеры (1992 йылдан), режиссер. Татарстандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2007).
Ғәзәли Сәлимә (Салима Гезали, Salima Ghezali; 1958 йыл) — алжир хоҡуҡ яҡлаусыһы, журналист, яҙыусы һәм сәйәсмән. Сахаров һәм Улоф Пальме исемендәге премиялар лауреаты (1997).
Сәлимә Хан ҡыҙы Зариф, Сәлимә Зариф, (7 март 1984 йыл) — Рәсәй журналисы һәм телетапшырыуҙар алып барыусы.
Жумабекова Сәлимә Жумабек ҡыҙы (1935) — Социалистик Хеҙмәт Геройы, Ҡаҙаҡ ССР-ы.
Сәлимә Ага Хан (1940 йыл) — принц Кәрим Ага Хандың элекке ҡатыны
Сәлимә Хашми — Пакстан рәссамы һәм яҙыусыһы
Сәлимә Мачамба (1874 йыл — 1964 йыл) — Мохели солтаны
Сәлимә Морад (1905 йыл — 1974 йыл) — Ираҡ йырсыһы
Сәлимә Суакри (1974 йыл) — Алжир дзюдоисы
Мәҙәниәттә
Сәлимәкәй — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.
«Сәлимә (повесть)» — Р. Фәхретдин повесы.
Топонимияла
Сәлимә (округ) — Малавиҙа округ.
Сәлимә (ҡала) — Малавиҙа ҡала.
Терешка (йылға)
Терешка (Оло Терешка) — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волгоград һыуһаҡлағысының (Терешкин ҡултығы) уң ярына тамағынан 1023 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 273 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терешка, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Герасимов Иван Семёнович
Герасимов Иван Семёнович (1894 йыл—1937 йыл) — дәүләт эшмәкәре.
Биографияһы һәм эшмәкәрлеге
Герасимов Иван Семенович 1894 йылда Өфө губернаһының Минзәлә өйәҙе Ново-Спасское ауылында тыуа.
1914 йылда Өфө гимназияһын тамамлай. 1914—1918 йылдарҙа Ҡазан университетының юридик факультетында уҡый. Уҡыу йортоноң 4 курсын тамамлағандан һуң  1919 йылға тиклемрепетитор булып эшләй.
1919 йылдың авгусынан 1920 йылдың декабренә тиклем Өфө хәрби комиссариатында сәйәси бүлек начальнигы урынбаҫары вазифаһында эшләй һәм Урал яны хәрби округының сәйәси идаралығы начальнигы урынбаҫары була.
1921—1922 йылдарҙа Өфө губернаһы халыҡ мәғарифының сәйәси ағартыу бүлеге мөдире була.
1922 йылдың июненән 1923 йылдың декабренә тиклем Башҡорт АССР-ының Юстиция Халыҡ комиссары  булып эшләй. Шул уҡ ваҡытта, ярашлы, 1922 йылдың 30 авгусындағы БАССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарарына ярашлы, юстиция халыҡ комиссары вазифаһын һаҡлап, Башҡорт АССР-ы прокуроры итеп тәғәйенләнә. Халыҡ комиссары вазифаһында прокуратура органдарын булдырыу һәм автономиялы республикала башбаштаҡлыҡты булдырмау буйынса әүҙем эш алып бара.
1924—1926 йылдарҙа Вятка губернаһында прокурор вазифаһында эшләй.
1926 йылдың 31 авгусынан 1930 йылдың февраленә тиклем  —  Урал өлкәһе прокуроры. 1930 йылдың февраленән декабренә тиклем РСФСР прокуроры урынбаҫары вазифаһында эшләй. .
Советтар Союзы Маршалы Г. К. Жуков исемендәге Һауа-йыһан оборонаһы хәрби академияһы
'''Советтар Союзы Маршалы Г. К. Жуков исемендәге Һауа-йыһан оборонаһы хәрби академияһы''' (Военная академия воздушно-космической обороны имени Маршала Советского Союза Г. К. Жукова) — Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренең юғары хәрби уҡыу йорто. Тверь ҡалаһында урынлашҡан.
Герасимов Иван Семёнович
Биографияһы һәм эшмәкәрлеге
1930 йылдың 18 декабрендә РСФСР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы эштәре идарасыһы итеп тәғәйенләнә.
Советтар Союзы Маршалы Г. К. Жуков исемендәге Һауа-йыһан оборонаһы хәрби академияһы
Тверь юнкер училищеһы
Тверь кавалерия юнкер училищеһы 1866 йылда асыла. 1908 йылға тиклем Тверь юнкер кавалерия училищеһы өс йыллыҡ була, бында булды, бында 6-класс белеме булған малайҙар ҡабул ителә. 1908 йылда училище ҡарамағында кадет корпустарын һәм урта уҡыу йорттарын тамамлағандар өсөн ике йыллыҡ хәрби-училище курстары ойошторола. 1910 йылда Тверь кавалерия юнкер училищеһы Тверь кавалерия училищеһы итеп үҙгәртелә. Училище составында 150 юнкер булған эскадронға эйә була. Беренсе донъя һуғышы башланғас, училище һигеҙ айлыҡ тиҙләтелгән уҡыытуға күсә.
Калинин кавалерия мәктәбе
Хәрби училищеларҙы тарҡатҡандан һуң 1917 йылдың ноябрендә уҡыу йорто бинаһында 1-се совет Тверь кавалерия командирҙар курсы асыла. Иҫке училищеһы базаһында, хәрби эштәре буйынса халыҡ комиссарының 1918 йылдың 9 февралендәге бойороғо менән, РККА-ның Тверь совет кавалерия инструкторҙары курстары ойошторола. Атамаһын бер нисә тапҡыр алмаштырып, улар Мәскәү округ кавалерия мәктәбенә әйләнә, һуңынан Л. Д. Троцкий исемендәге кавалерия училищеһына үҙгәртелә. Барыбер уҡыу йортона совет осоронда бирелгән — Тверь кавалерия училищеһы атамаһы нығыраҡ йәбешә, һуңыраҡ ул 1932 йылға тиклем Калинин кавалерия мәктәбе булып та йөрөп ала.
Герасимов Иван Семёнович
Биографияһы һәм эшмәкәрлеге
1937 йылдың 28 июнендә ҡулға алына. 1937 йылдың 26 октябрендә атып үлтерелә. 1956 йылдың 16 июнендә аҡлана.
Советтар Союзы Маршалы Г. К. Жуков исемендәге Һауа-йыһан оборонаһы хәрби академияһы
Калинин хәрби-химик училищеһы
1932 йылда Ҡыҙыл Армияның химик хеҙмәте һәм химик ҡәскәрҙәре өсөн командир һәм техник состав әҙерләү буйынса ойошторолған урта махсус хәрби уҡыу йорто. Унда химик һөжүмдән һаҡлау, химик ҡоралға ҡаршы химик һөжүмдән һаҡланыу сараларын ҡулланыу һәм ремонтлау, ут яуҙырыу һ.б. специальностар буйынса белгестәр әҙерләнә. Тверь кавалерия училищеһының элекке бинаһына (Тверь, Коммуналь урам, хәҙер — Жигарев) урынлаша һәм өс йыллыҡ уҡыу программаһын тормошҡа ашыра. Беренсе начальнигы — Н. И. Озерский. Һуғыштан алдағы йылдарҙа училище менән В. И. Индюшкин, И. Ф. Чухнов (һуңынан генерал-полковник, СССР Оборона министрлығының химик ғәскәрҙәр начальнигы), И. И. Батылев була. 1941 йылда училище Кострома ҡалаһына күсерелә.
Хәрби һәм тыл тәьминәт академияһы
СССР Оборона Халыҡ комиссарының 1943 йылдың 5 апрелендәге 0235 һанлы бойороғона ярашлы, 1943 йылдың 11 сентябренән 18 октябренә тиклем Калинин ҡалаһына Ташкенттан Тыл һәм тәьминәт хәрби академияһы күсерелә. Академияға кафедралар, идара итеү, тыл факультеты һәм офицерҙарҙың белемен камиллаштырыу курсы инә. Ул элекке Хәрби-химик училище (Коммуналь урамы, 50) һәм элекке Хәрби-педагогия институты (Степан Разин урамы) бинаһында урынлашырға тейеш була. Даими состав өсөн Коммуналь урамындағы һәм Кооператив тыҡырығындағы бер нисә йорт бирелә.
Хәрби ҡаласыҡ биналарының бер өлөшө Калининды немец-фашист баҫҡынсылары ваҡытлыса оккупациялағанда емерелә. Шуға күрә академияның идара итеү составы һәм кафедралары төрлө ерҙә урынлаша.
Тыңлаусылар, даими состав, эшселәр һәм хеҙмәткәрҙәре академияның бүлексәләрен тиҙ арала урынлаштырыу һәм уҡыу процесын тиҙерәк башлау өсөн ҙур көс һала. Ҡала биләмәһен тәртипкә килтерергә, етмәгән класс йыһазын ябай эскәмйәләр һәм өҫтәлдәрҙән яһарға тура килә. Шулай уҡ кабинеттарҙы ҡорамалдар һәм йыһаздар менән тулыландырыу ихтыяжы тыуа. Был эштәр уңышлы башҡарыла һәм 1943 йылда уҡыу ваҡытында башлана.
1956 йылда Тыл һәм тәьминәт хәрби академияһы Ленинградҡа күсерелә.
Академия тарихы
1956 йылда СССР Министрҙар Советының ҡарарына һәм СССР оборона министры Г. К. Жуковтың 1956 йылдың 4 ноябрендәге бойороғона ярашлы, Калининда Һауа һөжүменә ҡаршы хәрби командирҙар академияһы ойошторола. Уның төп бурысы Һауа һөжүме оборонаһы системаһы өсөн командирҙар әҙерләү була.
Тыңлаусылар өсөн дәрестәр 1957 йылдың 1 мартында башлана, беренсе төркөм башҡа академияларҙан күсерелә, уларҙың 60 процент тирәһе Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары була. 1958 йылдың апрелендә тәүге тыңлаусылар сығарыла.
1958 йылдың 18 авгусында академияға Хәрби Байраҡ тапшырыла.
СССР Министрҙар Советының 1974 йылдың 24 сентябрендәге «Советтар Союзы Маршалы Г. К. Жуковтың иҫтәлеген мәңгеләштереү тураһында» ҡарарына ярашлы, Һауа һөжүменә ҡаршы оборона хәрби командирҙар академияһына Советтар Союзы Маршалы Г. К. Жуков исеме бирелә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 17 декабрендәге Указы менән академия Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
1992 йылдан Иван Кожедуб исемендәге Һауа көстәре Харьков университеты Украина территорияһында ҡалғанлыҡтан, академия инженер кадрҙарын әҙерләүҙе лә тормошҡа ашыра.
2008 йылда киң мәғлүмәт сараларында академияны Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәрен реформалау сиктәрендә тарҡатыу тураһында хәбәрҙәр күренә.
Рәсәй Федерацияһының оборона министры Э. А. Сердюков раҫлаған планға ярашлы, 2010 йылда уҡыу йорто тарҡатылырға тейеш була >.
2008 йылдың 31 авгусында ошо йылда йыйылған курсанттар А. Ф. Можайский исемендәге Хәрби-йыһан академияһының Ярославль филиалына һәм А. Ф. Можайск исемендәге Хәрби-йыһан академияһына күсерелә.
Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2012 йылдың 18 октябрендәге 1942-р (Рәсәй Федерацияһы ҡанундар тупланмаһы 2012, № 43, 5930 ст.) ҡарары менән, академияһы А. Ф. Можайск исемендәге Хәрби-йыһан академияһы «ҡушылыу» юлы менән бөтөрөлә, әммә ҡарар тормошҡа ашырылмай,һуңынан Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2013 йылдың 03 июнендәге 895 һанлы ҡарарының 5-се пункты нигеҙендә ғәмәлдән сығарыла.
А. Э. Сердюков вазифаһынна ситләштерелгәндән һуң академияны тарҡатыу тураһындағы ҡарар ҡайтанан ҡараласаҡ тип белдерелә.
2013 йылдың 21 февралендә Рәсәй Федерацияһы Оборона министры, армия генералы С. К. Шойгу ВКО Хәрби академияһын һаҡлау тураһында бойороҡҡа ҡул ҡуя.
2013 йылдың 1 декабрендә академияға яңы өлгөләге Хәрби байраҡ тапшырыла.
Академия структураһы
2008 йылға ҡарата уҡытыу 5 факультетта алып барыла — һауа һәм ракета-космос һөжүменә ҡаршы оборона, идара итеүҙең автоматлаштырылған системалары, сит ил хәрбиҙәре әҙерләү, информатика һәм иҫәпләү техникаһы, шулай уҡ академик курстар, ситтән тороп уҡыу бүлеге, докторантура һәм адъюнктура. (Академияһының уҡытыу һәм ғилми эш буйынса начальнигы урынбаҫары А. М. Гончаров (2014—2019 йыл)
Академия гимны
Академияның рәсми булмаған гимны бар
Ҡыҙыл Һаҡмар
Ҡыҙыл Һаҡмар, Урыҫ Бишәйе  (Красносакмарск) — Рәсәй, Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.
Этимологияһы
Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабындағы аңлатмала топонимды ауыл ултырған Һаҡмар йылғаһы менән бәйләй. Ҡыҙыл төҫ иһә — революция символы, тигән ул
Роттероде
Роттероде (Rotterode) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 783 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,74 км2. Диңгеҙ кимәленән 550 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98587 һәм автомобиль коды — SM.
Семёновка (Ҡариҙел районы)
Семеновка — Башҡорт АССР-ының Ҡариҙел районы Раздолье ауыл Советы составындағы 1986 йылда бөтөрөлгән ауыл. Хәҙерге Урғыш ауыл Советы биләмәһендә урынлашҡан.
Тарихы
Семеновка утар булараҡ барлыҡҡа килгән. 1814 йылда беренсе тапҡыр «законһыҙ рәүештә билдәһеҙ кешеләр» тереклек итә тип телгә алына. Шул ваҡытта утар эргәһендә майҙаны 3930 дисәтинә ерҙе Һундар улусының Байҡы түбәһе башҡорттары полковник Алексей Ермолаевҡа 600 һумға һаталар. 1917 йылға тиклем рәсми рәүештә ундай исемле ауыл булмай. 1917 йылда Байҡы улусы утарында 30 хужалыҡ теркәлә, унда 207 урыҫ һәм 2 украин йәшәй. 3 йылдан утар ауыл булып китә, унда 33 хужалыҡта 184 кеше иҫәпләнә.
1952 йылда Семеновка ауылы Байҡыбаш районының Расстреляев ауыл Советына ингән. Ауыл район үҙәге Байҡыбаш ауылынан 15 км, ауыл Советы үҙәге Расстреляево (Раздолье) ауылынан 5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Семеновка ауылына яҡын тораҡ пункттар: Раздолье (ауыл Советы үҙәге), Оло Әмзә, Кадрик, Мырҙа ауылдары.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге «Ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы иҫәп мәғлүмәтенән сығарыу тураһында» 6-2/396 номерлы указы менән иҫәп мәғлүмәтенән төшөрөлә.
Абдулла ҡаласығы
Абдулла ҡаласығы — Мәсетле районындағы археологик ҡомартҡы.
Беҙҙең эраға тиклемге 4—3 быуаттарҙа һәм беҙҙең эраның 13—14 быуаттарындағы археология ҡомартҡыһы.
Урынлашыу урыны
Мәсетле районы Абдулла ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 1,5 км алыҫлыҡта Әй йылғаһының бейек һул ярында урынлашҡан. 1980 йылда Ю. А. Морозов тарафынан асыла, 1984—1986 йылдарҙа А. И. Лебедев тарафынан өйрәнелә.
Ҡыҫҡаса белешмә
Ҡомартҡы емерелгән, һаҡланып ҡалған өлөшө (яҡынса 120 м2) ҡаҙылған. Ҡаласыҡтың һаҡ ҡоролмаһы урҙан (бейеклеге 2,1 м, киңлеге 14 м) һәм соҡорҙан (тәрәнлеге 1 м, киңлеге 3 м) торған. Тәүҙә ур 1,25 м бейеклектә һәм 6 м киңлектә, бағаналы конструкциялы һәм өҫтән, яҡынса 0,2 м ҡалынлыҡтағы балсыҡ һылап, нығытылған була. Абдулла ҡаласығы биләмәһе 16 м² майҙанлы тура мөйөшлө ярым ер өй, 4 хужалыҡ соҡоро табылған.
Керамика Горохов мәҙәниәте һауыттарынан һәм Урта быуат осорона ҡараған биҙәкһеҙ һауыт-һабанан ғибәрәт. Ҡаласыҡта Горохов мәҙәниәтенә ҡараған түңәрәк бронза суҡ, балсыҡ муйынсаҡтар, орсоҡбаш һәм металл иретеү мейесе соплоһы һынығы, Урта быуатҡа ҡараған тимер бысаҡтар, уҡ башағы һәм билбау ҡаптырмаһы, фаянс муйынсаҡ бөртөктәре һәм һөйәк ҡумыҙ фрагменты табылған. Шулай уҡ ҡойолған бәләкәй тимер суҡ (фаразланыуынса, бетеү) һәм йәнлек һыны рәүешендә эшләнгән бронза суҡ киҫәге (аналогтары билдәле түгел) асыҡланған.
Ҡомартҡы иртә тимер быуат осоронда һәм Урта быуатта Өфө яйлаһына күсеп ултырыу этаптарын күҙәтергә мөмкинлек бирә.
Абдулла ҡаласығы материалдары Археология һәм этнография музейында һәм Башҡортостан Республикаһы Милли музейында һаҡлана.
Ҡобәди Биһмән
Биһмән Ҡобәди ( Бахман Гобади, ( 1 февраль 1969 йыл - Бане ҡалаһы, Иран) — курд сығышлы   иран кинорежиссёры.
Биографияһы
1969 йылда тыуған Иранда Курдистан провинцияһында донъяға килгән. 1997 йылда Иран радиотапшырыуҙар колледжын тамамлап, бакалавр дәрәжәһен ала.
Уның хеҙмәт юлы ҡыҫҡа метражлы «Life In Fog» тигән тәүге фильмдан 1999 йылда башлана. 2000 йылда Биһмән Ҡобәди Иранда «Mij Film» тип аталған үҙ кинокомпанияһына нигеҙ һала, ул Иранда йәшәгән этник төркөмдәр хаҡында фильмдар етештереүгә махсуслаша. Шул йылда уҡ ул тулы метражлы «A Time for Drunken Horses» («Иҫерек аттар ваҡыты») фильмын төшөрә һәм Канны фестивалендә «Алтын камера» премияһы менән бүләкләнә. Икенсе әһәмиәтле эше булып 2000 йылда төшөрөлгән «Marooned in Iraq»картинаһы тора, был әҫәре Чикаго  халыҡ-ара кинофестивалендә алтын миҙалға лайыҡ була. 2004 йылда режиссёр «Turtles Can Fly» («Ташбаҡалар ҙа оса ала»)тигән өсөнсө фильмын төшөргән, быныһы Берлин һәм Сан-Себастьяндағы кинофестивалдәрендә приздар яулай.
2007 йылда төшөрөлгән Һилал (Ярым ай) фильмы шулай уҡ күп һанлы кинофестивалдәрҙә миҙалдар һәм приздарға лайыҡ була.
Кинорежиссёрҙың 2009 йылда төшөргән «No One Knows About Persian Cats» (Фарсы бесәйҙәре тураһында бер кем белмәй) Канны кинофестивалендә баһаламасыларҙың Махсус призы менән бүләкләнә.
Ҡобади «Иран кинематографының яңы тулҡыны» вәкиле тип һанала.
Ҡобадиҙың ҡатыны, американ-иран журналисткаһы Роксана Сабери 2009 йылдың феврале Иранда иҫерткес эсемлек һатып алыуҙа һәм аккредитацияһыҙ журналист эшмәкәрлеге менән шөғөлләнеүҙә ғәйепләнеп, ике йылға шартлы рәүештә хөкөмгә тарттырыла.
Кесе Ермишь
Кесе Ермишь — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ермишь йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡортостан троллейбус заводы
«Башҡорт троллейбус заводы» ААЙ-ы (1999 йылға саҡлы — Өфө Трамвай-Троллейбустар ремонтлау  заводы (УРТТЗ)) — Өфө троллейбустар етештереү производство һәм уларҙы  капиталь тергеҙеү ремонт предприятиеһы (үҙендә етештерелгән троллейбустар  ғына түгел, шулай  уҡ Тролз фирмаһы продукцияһы ла йүнәтелә).
БТЗ маркалы троллейбустар Рәсәй һәм БДБ илдәренең 50-нән ашыу ҡалаһында йөрөй.
Тарихы
1964 йылда «Росремэлектротранс» производство берекмәһе составына ингән Өфө Трамвай-Троллейбустар ремонтлау  заводын асыу тантанаһы була. Ул ваҡытта бер заводтар транспорт эшләп сығарыуға  тәғәйенләнгән, ә икенселәре — ремонтҡа һәм запас частар етештереүгә йүнәлтелгән була.
Завод үҙенең үҫеш осоронда йылына капиталь ремонт үткән 250-270 троллейбус сығарған була. Бынан тыш, предприятие геологик экспедициялар, нефть быраулау ҡоролмалары, энергоучастоктар  һ.б. өсөн махсус транспорт эшләп  сығарған.
Үҙгәртеп ҡороу йылдарында УРТТЗ бөлгөнлөккә төшә.
1999 йылда Өфө Трамвай-Троллейбустар ремонтлау заводы «Башҡорт троллейбус заводы» нә әйләндерелә һәм исеме лә алмаштырыла, ә шунан бер йыл элек, йылдан-йыл арттыра барып, троллейбустар сығара башлай.
2009 йылда завод Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы предприятиеһы булып таныла.
2010 йыл БТЗ-да 119 троллейбус сығарылған, был — дөйөм илдә етештереү күләменең 32 % тәшкил итә. .
2011 йылда мәленә тап килтермәй үткәрелгән аукциондар һәм муниципаль транспорт һатып алғанда дәүләт яғынан  ҡыҫҡартылыуы йоғонто яһағандыр. Беренсе ярты йыллыҡта барлығы 20 троллейбус ҡына йыйыла, һәм етештереү туҡтатыла.
2013 йылдан һуң, заводта етештереү туҡталды тиерлек, предприятиеның артабанғы яҙмышы томанлы. Атап әйткәндә, заводтың рәсми сайтында һуңғы яңылыҡтар 2013 йылдың июле  менән билдәләнә. 2013 йыл аҙағында Өфө өсөн БТЗ-52763А троллейбустарының түбән иҙәнле һуңғы партияһы йыйылған.
2014 йылда троллейбустар етештереү туҡталды тиерлек. 12 ай эсендә Сыуаш Республикаһы өсөн 6 БТЗ-52768Р троллейбусы (4 троллейбус  Новочебоксарск өсөн һәм икеһе Чебоксар өсөн) йыйылған. Шулай уҡ Өфө өсөн 2015 йылдың ғинуар - февралендә артабан 2-се һанлы троллейбус депоһына йыйыр өсөн оҙатылырға тейешле БТЗ-52768-ҙең 6 йыйылып бөтмәгән кузовтары сығарыла. 2052-се һанлы бер БТЗ-52768Т троллейбусы йыйыла, 2016 йылдың ноябрь - декабрендә линияға сығырға тейешле 1092-се троллейбус йыйылып бөтә, 2-се троллейбус депоһында өсөнсө троллейбус йыйыла башлай, ҡалған өс троллейбус, финанс хәлдәре  ҡатмарлы булғанлыҡтан, яй йыйыла.
2016 йылдың мартында троллейбус заводының банкротлыҡ процедураһы башлана.
н иҫәпкә алып, завод 1990-сы йылдар уртаһынан 1675-ләп троллейбус сығара.
2017 йылда завод рәсми рәүештә ябыла.
Эшләп сығарған продукцияһы
Ҡағиҙә булараҡ, һәр моделдең өс модификацияһы бар: Р. — традицион реостат-контакторлы (РКС электрон контакторҙар) һәм Ә, Т — тиристор-импульслы (ТИСУ-IGBT) электрлы идара итеү менән, шул иҫәптән — асинхрон менән.
Троллейбустар етештерә башлағанда илдә төп модель һаналған ЗиУ-9 моделенә оҡшаған кузовтар ҡулланыла. Артабан БТЗ троллейбусының кузовтары был прототиптан айырыла һәм айырыла бара. Һуңғы йылдарҙа ғәмәлдә тулыһынса кузовтар, һәм шулай уҡ күрше НефАЗ предприятиеһы автобустары кузовы базаһында һәм айырыуса ҙур класлы  моделдәр төҙөлдө.
2013 йылда Башҡорт троллейбус заводында 71-623 кузов базаһында трамвайҙар һәм БТЗ-52763А кузовы базаһында электробустар сығара башлау планлаштырыла, әммә был ниәт тормошҡа ашырылмай.
Завод моделдәре хронологияһы:
Һылтанмалар
54.85889°N, 56.10667°W
Илбаева Зәйтүнә Зариф ҡыҙы
Илбаева Зәйтүнә Зариф ҡыҙы (23 февраль 1906 йыл — 5 октябрь 1983 йыл) — йырсы (лирик сопрано), педагог. 1938 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, 1952 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының художество етәксеһе, 1955 йылдан — солисы, 1961—1966 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһы уҡытыусыһы. 1955 йылда Мәскәүҙә үткән Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1942). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. (1955).
Биографияһы
Зәйтүнә Зариф ҡыҙы Илбаева 1906 йылдың 23 февралендә Өфө губернаһы Өфө өйәҙе Шишмә ауылында тыуған.
Свеженцев Илья Фёдорович
Илья Федорович Свеженцев (29 июль 1910 йыл — 7 сентябрь 1985 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының ҡылыссылар эскадроны командирының ярҙамсыһы. Гвардия өлкән сержанты. Советтар Союзы Геройы (1944).
Биографияһы
Илья Федорович Свеженцев 1910 йылдың 29 июлендә Липовчик ауылында (хәҙер — Совет районы Курск өлкәһе) Совет районы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте буйынса урыҫ. 1947 йылдан — ВКП(б)/КПСС ағзаһы. белеме — башланғыс. Донецк ҡалаһындағы (Украина) теүәл машиналар эшләү заводында станочниктар бригадиры булып эшләй.
60-сы кавалерия полкының ҡылыссылар взводы командиры ярҙамсыһы, гвардия өлкән сержанты Илья Свеженец алғы отряд составында 1945 йылдың 18 ғинуарында Томашув ҡалаһы тирәһендә (Польша) Пилица йылғаһы аша сыға. Отряд йылғаның уң ярында плацдармды яулап ала, дошмандың күп һанлы контратакаларын кире ҡаға. Әлеге бәрелештә гвардия өлкән сержанты Свеженцвтың етәкселеге аҫтындағы яугирҙар бер пехота взводын, ике пулемёт һәм дүрт миномет расчетын тар-мар итә. Беренсе дошман траншеяһы ике йөҙ метр дауамында яулап алына. 1945 йылдың 30 ғинуарында Варта йылғаһының уң яр ярындағы плацдармды тотоп ҡалыу өсөн алышта Свеженцев шәхсән үҙе тиҫтәнән ашыу фашисты дөмөктөрә. Яралана, әммә яу яланын ташлап китмәй.
СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 6 апрелендәге Указына ярашлы немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн һәм шул ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия өлкән сержанты Свеженцев Илья ФедоровичСоветтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була һәм уға Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла.
Һуғыштан һуң гвардия старшинаһы И. Ф. Свеженцев демобилизациялана. Донецк ҡалаһында йәшәй һәм эшләй, шунда 1985 йылдың 7 сентябрендә вафат була.
Кесе Юлыҡ
Кесе Юлыҡ — Рәсәйҙәге йылға, Башҡортостандың Баймаҡ районы биләмәләрендә аға. Һаҡмар йылғаһына уң яғынан (тамағынан 620 км алыҫлыҡта) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км тәшкил итә.
Баймаҡ районы Юлыҡ ауылы эргәһендә Мағаш йылғаһының уң ҡушылдығы, баштараҡ Оло Юлыҡ исемен йөрөтә (1801 йылғы карталарҙа шулай күрһәтелгән).
Башҡорт теле белгесе М. Усманова фекеренсә, Кесе Юлыҡ — ошо уҡ райондағы Ҡыуат ауылы янында аҡҡан Һаҡмар йылғаһы ҡушылдығы, хәҙерге ваҡытта юҡҡа сыҡҡан. Йылға атамаһы боронғо төрки julag (юлаҡ) һәм il (юл) һүҙҙәренә барып тоташа, мәғәнәһе — йылғасыҡ, инеш. Ошо уҡ районда йылға исеме менән йөрөтөлгән Юлыҡ ауылы бар: татар Юлығы (1801), Юлыҡ Ямы (1868), шулай уҡ Юлыҡ яланы, Юлыҡ шишмәһе (Йылайыр районы), Юлыҡ күпере (Баймаҡ районы) булыуы билдәле.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһына һыуҙарын ҡойғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәттәренә ярашлы :
Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (ГӨ) — 112200501
ГӨ буйынса томы — 12
ГӨ буйынса сығарылыш — 2
Биазинка
Биазинка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тара йылғаһының һул ярына тамағынан 632 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Садиҡов Фәһим Бинйәмин улы
Садиҡов Фәһим Бинйәмин улы  (16 июнь 1928 йыл — 23 июнь 1998 йыл) — ғалим-философ, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Фәндәр академияһы академигы (1998), философия фәндәре докторы (1973), БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1977).
Биографияһы
1950 йылда Свердловск дәүләт педагогия институтының тарих факультетын тамамлай.
1953 йылдан СССР Фәндәр академияһының Урал филиалында ғилми хеҙмәткәр, Силәбе политехник институтында, Новосибирск университетында, Ставрополь ауыл хужалығы институтында ижтимағи фәндәр уҡытыусыһы булып эшләй. 1969 йылдан — Башҡорт дәүләт университетында кафедра мөдире.
Садиҡов Фәһим Бинйәмин улы философияның актуаль проблемалары менән шөғөлләнә — социализмдың ҡапма-ҡаршылыҡтарын тикшеренеү, уларҙың капиталистик ҡапма-ҡаршылыҡтарҙан айырмаһы, йәмғиәт үҫешенең объектив һәм субъектив факторҙары проблемаһы. Үҙенең эше нигеҙендә, төҙөлгән социализмды ул тәҡдим иткән төҙөү нигеҙендәге социализмға алмаштырыу кәрәклеге тураһында һығымтаға килгән.
Уҡытыусылыҡ эше менән бер үк ваҡытта ул Рәсәй философия йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе рәйесе, һуңынан, 1981 йылдан алып, Рәсәй философия йәмғиәте рәйесе, Башҡорт дәүләт университетында докторлыҡ һәм кандидатлыҡ диссертацияларын яҡлау буйынса махсуслаштырылған советты етәкләй. Уның уҡыусылары араһында 10 фән докторы һәм 30 фән кандидаты. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (1998, гуманитар фәндәр бүлеге)
Ғалим 1998 йылдың 23 июнендә Өфө ҡалаһында вафат була.
Хеҙмәттәре
Садиҡов Фәһим Бинйәмин улы — 100-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 4 монография авторы. Шул иҫәптән: Единство народа и противоречия социализма. Ставрополь, 1968.
Мәмбәтҡол
Мәмбәтҡол (Мамбеткулово) — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 149 кеше. Почта индексы — 453351, ОКАТО коды — 80239825005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)