cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ҡара Яҡуп ауыл Советы (Шишмә районы)
Тарихы
б) «Ҡараяҡуп ауыл Советын» - «Ҡара Якуп ауыл Советына»;
Вьясс
Вьясс — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының һул ярына тамағынан 515 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.
Кашвети
Кашвети сиркәүе (Изге Георгий сиркәүе ) (ქაშვეთის წმინდა გიორგის სახელობის ტაძარი) — Тбилиси үҙәгендә православие сиркәүе, Руставели проспектында (9-сы йорт.) Грузия Парламенты бинаһы ҡаршыһында урынлашҡан.
Вьясс
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кашвети
Тарихы
Кашвети сиркәүе 1904 йылдан  1910 йылға тиклем    өлгө өсөн урта быуат  Самтависи соборын алған Тифлис архитекторы  Леопольд Бильфельд  проекты буйынса  төҙөлгән. Сиркәү бында Амилахвари ғаиләһенең заказы буйынса 1753 йылда төҙөлгән һәм туҙған икенсе сиркәү урынында ҡорола. Сиркәү фрескаларын 1947 йылда Ладо Гудиашвили башҡара. Христос ҡиәфәтендә ул шул йылдарҙа башлаусы скульптор Б. Авалишвилиның портрет һыҙаттарын биргән тип иҫәләнә
Сиркәүҙең «кашвети» атамаһы грузин ква  («таш») һәм шва  («тыуҙырыу»)  һүҙҙәренән килеп сыға. Легенда буйынса, VI быуатта Тбилисила бер  ҡатын-йөклө булыуына    Давид Гареджийскийҙы ғәйепләй. Әгәр ул таш тыуҙырһа уның хаҡһыҙлығы асыҡланасаҡ тип күҙаллай Давид. Ошо хәл булғандан һуң, был урын «к(в)ашвети» исемен ала. Сиркәүҙә генерал Григол Орбелиани ерләнгән, ә сиркәү янында ирле-ҡатынлы  Сараджишвилилар ерләнә. Д. З. Сараджишвили — билдәле грузин эшҡыуары һәм меценат.
Бина Гамсахурдияның милли гвардияһы һәм оппозиция көстәре араһында барған һуғыштар ваҡытында  1991 йылдың декабрендә  —  1992 йылдың ғинуарында зыян күрә.
Сету
Сету (шулай уҡ сето, псков чуде) — аҙ һанлы фин-уғыр халҡы. Псков өлкәһе Печора районында (1920 йылдан 1940 йылға тиклем - Эстон Республикаһының Петсери районы) һәм уға сиктәш булған Эстонияның Вырумаа һәм Пылвамаа өязләрендә йәшәйҙәр. Был өйәҙҙәр 1920 йылға тиклем Псков губернияһына керә торған булалар. Сетуҙарҙың тарихи йәшәү өлкәһе Сетумаа атамаһын йөрөтә.
Һандары
Сетуҙарҙың теүәл һанын билдәләү ауыр, сөнки улар, Рәсәй һәм Эстония территорияһында йәшәүсе халыҡтар исеменә индерелмәгән этнос булараҡ, көслө ассимиляцияға дусар була. Яҡынса һаны — 10 мең кеше. Халыҡ һанын ҡабул итеү барышында сету, ҡағиҙә булараҡ, үҙҙәрен урыҫ йәки эстон булараҡ яҙҙыра.
ХХ быуат урталарында сетуҙарҙың һаны 9 мең кеше иҫәпләнә, шуның 7 меңгә яҡыны Псков губернаһы сиктәрендә йәшәй. 1890 йылға сетуҙар һаны 12-13 мең кеше иҫәпләнә. 1897 йылда Рәсәй империяһында беренсе һәм берҙән-бер халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса сетуҙар һаны 16,5 мең кеше.
Хәләт
Эстонияла сету халҡы рәсми рәүештә милләт булараҡ иҫәпләнмәй, уларҙың теле эстон теленең вырус диалекты булараҡ һанала. Эстониялағы сету һәм вырус теле мәктәптәрҙә әҙәби эстон теле уҡытылғанлыҡтан уға күсәҙәр. Хәҙерге ваҡытта Көньяҡ Эстонияла выру/сету телен уҡытыу башлап ебәрелгән. Шунда уҡ 2006 йылдан башлап диалектта сету йәмғиәтенең "Peko Helü" журналы сығарыла башлай.
Сету халҡы үҙ телен мөсәҡил тел булараҡ иҫәпләй, ләкин этнограф, лингвистар уны эстон теленең көньяҡ һөйләмендәге вырус диалектының бер өлөшө тип һаныйҙар.
Сету теле 2009 йылда ЮНЕСКО тарафынан юҡҡа сығыусы телдәр атласына юҡҡа сығыу ҡурҡынысы янаған тел булараҡ керетелә.
2010 йылдың июнь айында Россия Хөкүмәте тарафынан Россиялағы урындағы аҙ һанлы халыҡтарҙың уртаҡ исемлегенә керетелә.
Дин
Сету халҡы лютеран эстондарҙа айырмалы булараҡ, православие динендә.
Сюзьва (йылға)
Сюзьва  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Воткинск һыу һаҡлығысы (Сюзьвин ҡултығы) уң ярына 624 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы  Кама ГЭС-ынан  Воткин һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һылтанмалар
Сюзьва (река)
Сагун-Ягун (Ингу-Ягун ҡушылдығы)
Сагун-Ягун  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ингу-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 166 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Камзолка (йылға)
Камзолка (Камзола) — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белое күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Николаев Анатолий Витальевич
Анатолий Витальевич Николаев  (27 ғинуар 1940 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, топографик анатомия өлкәһе белгесе, медицина фәндәре докторы, профессор. Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты (2007), Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2014).
Биографияһы
1940 йылдың 27 ғинуарында тыуған.
1983 йылдан алып әлеге көнгә тиклем оператив хирургия һәм топографик анатомия кафедраһында, 1988 йылдан алып кафедра мөдире булып эшләй.
2007 йылда Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана.
2014 йылда Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты
Фәнни эшмәкәрлеге
Топографик анатомия өлкәһендә белгес.
Фәнни тикшеренеүҙәренең төп йүнәлештәре —коллагенопластика, яраланған ваҡытта репаратив процестарҙы өйрәнеү, умыртҡа топографияһы, кесе таздың фасциаль-бәйләй торған аппараты,  яңы мөмкинлектәрҙең, шул иҫәптән видеоторакоскопияларҙың  топографик һәм анатомик нигеҙләнеше.
311 хеҙмәт авторы, бер асыштың һәм 28 уйлап табыуҙың авторы
2007 йылда яңы «Топографическая анатомия и оперативная хирургия» дәреслеген яҙа, ә 2009 йылда дәреслек ике томда яңынан баҫылып сыға. Бынан тыш, А.В.Николаев ике монографияның һәм ике практик ҡулланманың авторы.
А.В.Николаев «Анналы хирургии» һәм «Медицинский курьер» журналдарының редколлегия ағзаһы
Иҫке Ямурҙа
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Юнысова Айһылыу Билал ҡыҙы
Юнысова Айhылыу Билал ҡыҙы (11 апрель 1951 йыл) — ғалим-ислам дине белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1997), профессор (1999). Рәсәй Федерацияһының (2016) һәм Башҡортостан Республикаһының (1997) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Биографияһы
Эҙләнеүсән, киң ҡарашлы, ваҡытында «буржуаз милләтсе» исеме тағылған ҡыйыу холоҡло тарихсы-этнополитолог, профессор Билал Юлдашбаевтың ҡыҙы. Атаһы 1953 йылда М. Ломоносов исемендәге Мәскәү университетында тарих фәне буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Билал Хәмит улы 1959 йылда «Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы төҙөлөүе» исемле материалдар һәм документтар йыйынтығын төҙөй. 990 биттән торған китапта 500-гә яҡын документ тупланған, йәш ғалим бығаса башҡорт милли хәрәкәте тарихының асырға ярамаған биттәрен яҡтырта. 1963 йылда КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты бюроһында Билал Хәмитов ошо китапта Әхмәтзәки Вәлиди етәкселегендәге башҡорт милли хәрәкәте һәм Башҡорт АССР-ының төҙөлөү тарихын объектив яҡтыртҡан өсөн ҡаты тәнҡиткә дусар ителә һәм тарих бүлеге мөдире вазифаһынан бушатыла.
Билал Юлдашбаевтың 1972 йылдасыҡҡан «Башҡорт халҡының формалашыу тарихы: революцияға тиклемге осор» исемле китабы ла шау-шыу тыуҙыра. Уның өҫтөнән төрлө органдарға, докторлыҡ диссертацияһын яҡлау буйынса комиссияға ялыу яҙалар. Ғалим был ҡаршылыҡтарҙы еңеп сығыу еңел булмай, әммә ул сигенмәй һәм 1974 йылда ошо тема буйынса докторлыҡ диссертацияһын Воронеж дәүләт университетында яҡлай.1992 йылда Башҡортостан өлкә комитетының «Башҡортостан АССР-ы тарихының ҡайһы бер һорауҙарын дөрөҫ яҡтыртмау тураһында» (1963 йылдың 12 июне) тигән постановлениеһы ғәмәлдән сығарыла. Билал Юлдашбаев барлығы 100-ҙән артыҡ фәнни эш, шул иҫәптән 10 монография авторы * http://www.bashinform.ru/news/161524-bilal-yuldashbaev-i-vystradannaya-im-pravda-istorii/.
Шундай атай һәм ауыр саҡтарҙа иренә ныҡлы терәк, тоғро ҡатын Лилиә Юлдашбаевтар тәрбиәһе алған ҡыҙҙары Айһылыу 1976 йылда А. А. Жданов исемендәге Ленинград дәүләт университетының (хәҙер Санкт-Петербург дәүләт университеты) тарих факультетын тамамлай.
1979-1982 йылдарҙа М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының аспирантураһында уҡый.
1982—2003 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт университетының ассистенты, доцент һәм профессоры, яңы һәм хәҙерге тарих кафедраһы мөдире.
1997 йылда Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡаршыһындағы РАГС-та тарих фәндәре докторлыҡҡа диссертация яҡлай.
2003 йылдан — Р. Ғ. Кузеев исемендәге Этнологик тикшеренеүҙәр институтының директоры Рәсәй Фәндан Академияһының Музейҙар Советы ағзаһы.
Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы ағзаһы.
«Известия Уфимского научного центра РАН» фәнни журналының баш мөхәррир урынбаҫары.
200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы
Бисмарк манараһы (Мюльхайм-ан-дер-Рур)
Бисмарк манараһы (Bismarckturm) — мемориаль башняның бейеклеге 26 м, улРурҙағы Мюльхайм немец ҡалаһында (Төньяҡ Рейн — Вестфалия федераль ерендә) төҙөлгән. Манара Каленберг ҡалҡыулығында, Рур йылғаһының төньяҡ ярында, диңгеҙ кимәленән 70 м бейеклектә урынлашҡан.
Тарих
1898 йылда Германияның беренсе канцлеры Отто фон Бисмарк вафат була. Ул тере саҡта уның хөрмәтенә граждандар һәм хәрбиҙәр кейемендә, урта быуат рыцарҙары кейемендә бик күп һәйкәлдәр ҡуйыла. 1899 йылда немец студенттары Союзы Бисмарк иҫтәлегенә яңы арихитектура формалы мемориаль монумент проектын төҙөүгә конкурс иғлан итә. Конкурста архитектор Вильгельм Крайстың «Сумерки богов» тигән «Мәңгелек ут» факеллы манараһы еңеп сыға. 1911 йылға тиклем Бисмаркка арнап 58 башня төҙөлә, уларҙың 47-һе — типовой проект буйынса. Манаралар башлыса шәхси иғәнәләр һәм хәйриә ойошмалары аҡсаһына ҡорола. Мюльхаймда, шулай уҡ башҡа ҡалаларҙағы кеүек, Бисмарк башняһын төҙөү өсөн иғәнә йыйыу иғлан ителә, әммә йыйған аҡсалар етмәй, шуға күрә манараны төҙөргә талап ителгән сумма бары тик табип-офтольмолог Леонард Иоганн Герман (de: Johann Hermann Leonhard) тарафыан индерелгәс кенә төҙөлөш башланып китә. Төҙөлөш өсөн урынды офтальмологтың ҡатыны Маргарет Штиннестың (de: Stinnes Margarete) туғаны коммерция кәңәшсеһе Герхард Кюнен (de: Küchen Gerhard) һайлай, ул шулай уҡ төҙөлөш эштәре барышын контролдә тота. Манара 1908 йылда төҙөлә башлай һәм 1909 йылдың 1 апрелендә — Бисмарктың тыуған көнөндә — уны асыу тантанаһы үтә. Манара төрлө-төрлө тантаналы саралар үткәреү өсөн ҡулланыла, шулай уҡ түләүле күҙәтеү майҙансығы булараҡ та билдәле. Икенсе донъя һуғышында башня зенит ҡоралдары урынлаштырыу өсөн ҡулланыла, ә һуғыштан һуң, 1956 йылға тиклем Британия армияһының радиотапшырыуҙар станцияһы булып хеҙмәт итә. 1970-се йылдарҙа манараны һүтеп, уның урынында бейек ҡатлы бина төҙөргә булалар, әммә Мюльхайм халҡы араһында йәмәғәт фекерен һорау һөҙөмтәһендә 94 процент ҡала халҡының манараны һүтеүгә ҡаршы сығыуы асыҡлана. 1988 йылда манараны кешеләр йөрөү өсөн яңынан асалар.
Капкан-Вож
Капкан-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Косью йылғаһының уң ярына тамағынан 235 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Холостая
Холостая — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Голая йылғаһының уң ярына тамағынан 1,6 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Саратов һыуһаҡлағысынан Волгоград һыуһаҡлағысына тиклем,   Оло Ырғыҙ, Оло Караман, Терёшка, Еруслан, Торгун йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тигеҙһеҙлек
Тигеҙһеҙлек математикала — ике һанды йәки башҡа математик объектты түбәндә һанап кителгән тамғаларҙың береһе менән бәйләүсе бәйләнеш.
a > b һәм b < a тигеҙһеҙлектәре тиң көслө. > һәм < тамғалары ҡапма-ҡаршы тип әйтәләр; мәҫәлән, «тигеҙһеҙлектең тамғаһы ҡапма-ҡаршыға үҙгәрҙе» әйтеүе < тамғаһы > тамғаһына үҙгәрҙе тигәнде аңлата, йәки киреһенсә.
\leqslant һәм \geqslant тамғаларының урыҫ телендәге яҙылыш традицияһы сит илдә ҡабул ителгәндән айырыла, унда ғәҙәттә \le һәм \ge тамғаларын ҡулланалар. \leqslant һәм \geqslant тамғалары тураһында шулай уҡ улар ҡапма-ҡаршы тип әйтәләр.
Элементар математикала һанлы тигеҙһеҙлектәрҙе өйрәнәләр. Дөйөм алгебрала, анализда, геометрияла һан булмаған объекттар араһындағы тигеҙһеҙлектәрҙе лә ҡарайҙар.
Бәйле билдәләмәләр
Бер нисә тигеҙһеҙлекте берәүгә берләштереүсе икеле һәм хатта күп тапҡырлы тигеҙһеҙлек рөхсәт ителә. Миҫал:
Һанлы тигеҙһеҙлектәр
Һанлы тигеҙһеҙлектәр ысын һандарҙан торалар (Комплекслы һандар өсөн ҙур-бәләкәй сағыштырыуы билдәләнмәгән) һәм шулай уҡ үҙгәреүсәндәр символдары ла булырға мөмкин. Билдәһеҙ дәүмәлдәр ингән һанлы тигеҙһеҙлектәр, (тигеҙләмәләр кеүек) алгебраик һәм трансцендент төрҙәргә бүленәләр. Алгебраик тигеҙһеҙлектәр, үҙ сиратында, беренсе дәрәжә, икенсе дәрәжә һәм шулай артабан тигеҙһеҙлектәргә бүленәләр. Мәҫәлән, 18x < 414 тигеҙһеҙлеге — беренсе дәрәжә алгебраик тигеҙһеҙлек, тигеҙһеҙлеге — өсөнсө дәрәжә алгебраик тигеҙһеҙлек, 2^x > x+4 тигеҙһеҙлеге— трансцендент тигеҙһеҙлек.
Үҙсәнлектәре
Һанлы тигеҙһеҙлектәрҙең үҙсәнлектәре ҡайһы бер яҡтан тигеҙләмәләрҙең үҙсәнлектәренә яҡын :
Тигеҙһеҙлектәрҙе сығарыу
Иғтибар: әгәр билдәһеҙ дәүмәл ингән тигеҙһеҙлекте йоп дәрәжәгә күтәрһәң, «артыҡ» сығарылыштар килеп сығырға мөмкин. Миҫал: әгәр x>3 тигеҙһеҙлеген квадратҡа күтәрһәң: x^2>9,, килеп сыҡҡан x<-3, хата сығарылышы бирелгән тигеҙһеҙлекте ҡәнәғәтләндермәй. Шуға күрә шундай юл менән табылған бөтә сығарылыштарҙы бирелгән тигеҙһеҙлеккә ҡуйып ҡарау юлы менән тикшерергә кәрәк.
Беренсе дәрәжә тигеҙһеҙлектәр системаһы
Әгәр бер үк билдәһеҙ берәүҙән күберәк тигеҙһеҙлеккә инһә, һәр тигеҙһеҙлекте айырым сығарырға кәрәк һәм аҙаҡ бөтәһе лә бер юлы үтәлергә тейеш булған был сығарылыштарҙы сағыштырырға кәрәк.
Миҫал 1. системаһынан ике сығарылыш табабыҙ: беренсе тигеҙһеҙлек өсөн x<2, икенсеһе өсөн: Уларҙы берләштереп, яуап табабыҙ:
Миҫал 2. Сығарылыштары: x<2 һәм Икенсе сығарылыш беренсеһен йота, шулай итеп яуап:
Икенсе дәрәжә тигеҙһеҙлектәр
Икенсе дәрәжә тигеҙһеҙлектәрҙең (шулай уҡ квадрат тигеҙһеҙлек тип тә аталалар) дөйөм күренеше: Әгәр x^2+px+q=0 квадрат тигеҙләмәһенең x_1, x_2, ысын тамырҙары булһа,тигеҙһеҙлектәрҙе ярашлы рәүештә түбәндәге күренешкә килтерергә мөмкин: Беренсе осраҡта x-x_1 һәм x-x_2 бер төрлө тамғалы булырға тейешд, икенсе осраҡта — төрлө. Һуңғы яуапты табыу өсөн түбәндәге ябай ҡағиҙәне ҡулланырға кәрәк.
Төрлө ысын тамыры булған x^2+px+q квадрат өсбыуын тамырҙар араһындағы интервалда тиҫкәре һәм был интервалдан тышта ыңғай.
Әгәр x^2+px+q=0 тигеҙләмәһенең ысын тамырҙары булмаһа, уның һул яғы x-тың бөтә ҡиммәттәрендә лә бер үк тамғалы. Шуға күрә бирелгән икенсе дәрәжә тигеҙһеҙлек йә тождество булып тора, йәки сығарылышы юҡ (түбәндәге миҫалдарҙы ҡарағыҙ).
Миҫал 1. Тигеҙһеҙлекте -2-гә бүлеп, x^2-7x+10<0 күренешенә килтерәбеҙ. x^2-7x+10=0 квадрат тигеҙләмәһен сығарып, тамырҙарын табабыҙ, шуға күрә бирелгән тигеҙһеҙлек  тигеҙһеҙлеге менән тиң көслө. Юғарыла килтерелгән ҡағиҙә буйынса, 2<x<5, ошо яуап була ла инде.
Миҫал 2. Оҡшаш рәүештә x-2 һәм x-5 бер төрлө тамғалы булыуын табабыҙ, йәғни, ҡағиҙә буйынса, йә x<2, йәки x>5.
Миҫал 3. x^2+6x+15=0 тигеҙләмәһенең ысын тамырҙары юҡ, шуға күрә уның һул яғы x-тың бөтә ҡиммәттәрендә лә бер үк тамғалы. x=0 булғанда һул яғы ыңғай, шуға күрә бирелгән тигеҙһеҙлек тождество (x-тың бөтә ҡиммәттәрендә лә дөрөҫ).
Миҫал 4. Алдағы миҫалдағы кеүек, бында һул яғы һәр ваҡыт ыңғай, шуға күрә тигеҙһеҙлектең сығарылышы юҡ.
Оҡшаш рәүештә, ҡабатлашыусыларға тарҡатып, юғары дәрәжәләге тигеҙһеҙлектәрҙе лә сығарырға мөмкин. Икенсе ысул — һул яғының графигын төҙөргә һәм, төрлө интервалдарҙа ниндәй тамғалы икәнен асыҡларға кәрәк.
Ҡайһы бер билдәле тигеҙһеҙлектәр
Түбәндә, әгәр үҙгәреүсәндәр күрһәтелгән сиктәргә инһә тождестволы үтәлгән, практик яҡтан файҙалы тигеҙһеҙлектәр килтерелгән.
Программалау телдәрендә тигеҙһеҙлек тамғалары
«Тигеҙ түгел» символы төрлө программалау телдәрендә төрлөсә һүрәтләнә.
Покров сиркәүе (Дондағы Ростов)
Пресвятая Богородица Покровына бағышланған сиркәү — Дондағы Ростовта иҫке сиркәү (яңылыш фекерҙең таралыуы буйынса — Ростовта беренсе сиркәү). Тәүҙә бина яҡынса Ҙур Баҡса урамында урынлашҡан һәм Покров тыҡрығы сиркәүе хөрмәтенә аталған (хәҙер — Журавлев тыҡрығы). Ваҡыт үтеү менән ул Богатянов тыҡрығы яғына шыла  (хәҙер — Киров проспекты).
Тарихы
1762 йылда Черкассктан алыҫ түгел урынлашҡан Изге Анна ҡәлғәһе бөтөрөлгәндән һуң,  ундағы Покров сиркәүен күптән түгел генә төҙөлгән Изге Дмитрий Ростовский ҡәлғәһенә күсерергә ҡарар ителә. Сиркәү бинаһы һүтеп алына, бөтә бүрәнәләр һайланған урынға илтеп ҡуйыла. Яңы сиркәү «ҡәлғә» статусын ала. Уның бөтә руханиҙары һәм мәхәллә күпселеге хәрби хеҙмәткәрҙәр  була. Беренсе сиркәү бинаһының аныҡ урыны — Киров скверының төньяҡ-көнсығыш  партерында — 2003 йылдың йәйендә археологик тикшеренеүҙәр барышында асыҡлана.
Ваҡыт үтеү менән күберәк һыйҙырышлы ҡорам ихтыяжы барлыҡҡа килә. Ошоноң менән бәйле 1781 йылда генерал-майорҙың обер-коменданты  Семен Гурьев Херсон һәм Словен епархияһы башлығы яңы ҙур сиркәү төҙөү тураһында  үтенес ебәрә. 1782 йылда үтенесен ҡәнәғәтләндерәләр. Сиркәүҙең иҫке бинаһын һүтәләр һәм шул уҡ урында тиерлек яңы (ағастан) сиркәү төҙөйҙәр. Сиркәүҙе изгеләндереү 1784 йылдың 28 сентябрендә үтә.
1796 йылда бөтөрөлгән Изге Дмитрий Ростовский сиркәүе материалдарынан Покров сиркәүенә уң көньяҡ төкәтмә төҙөйҙәр, ул шулай уҡ Изге Дмитрийға бағышлана.
1806 йылдан сиркәү хәрби  булыуҙан туҡтай, һәм бер үк ваҡытта хәрби һәм епархиаль ҡарамаҡта булып ҡатнаш статус ала.
1818 йылда манарала ҡыңғырау менән сәғәт урынлаштырыла. Байтаҡ ваҡыт дауамында Покров сиркәүе Изге Димитрий Ростовский ҡәлғәһенең генә түгел, шулай уҡ уның тирәһендәге ауылдар өсөн төп функцияны үтәй. Бының менән бәйле XVIII  быуат аҙағында Покров сиркәүен  йәмиғ сиркәүе   тип атайҙар. Бындай хәл 1822 йылға тиклем һаҡлана, ул саҡта Изге Синод  указы менән йәмиғ сиркәүе тип Раштыуаға бағышланған Пресвятая Богородица  сиркәүе тип атала.
1831 йылда иҫке манараһы һүтелә һәм яңыһы төҙөлә.
1869 йылда сиркәү тулыһынса хәрби статусын юғалта һәм епархия ҡарамағына күсә. XIX быуаттың һуңғы сирегендә сауҙа рәттәре барлыҡҡа килә башлай, һуңынан Покров  баҙары ныҡ ҙурая. XIX быуат аҙағында сиркәү территорияһында яңы бина төҙөлә, унда 1890 йылдың сентябрендә ике синыфлы мәктәп асыла.
1897 йылдың 10 авгусында архитектор Н.М. Соколов проекты буйынса төҙөлөп ятҡан яңы бинаға таштан нигеҙ һалына. Яңы бина иҫкеһенән көнбайыштараҡ урынлаша. Төҙөлөш 1909 йылда тамамлана һәм Яңы Покров тип аталған ҡорам  9 майҙа  изгеләндерелә,
Шуның менән бергә  янғындан зыян күргән бина  шаҡтай оҙаҡ тора һәм 1917 йылда һүтеп алына.
1909 йылда төҙөлгән бинаның тасуирламаһы
Бина псевдорус  стилендә төҙөлгән һәм  киңлеге   34 м,  оҙонлоғо  53 м,  бейеклеге 53 м. Манара бейеклеге 74,5 м тәшкил итә, ҡыңғырауы 300 бот
Сиркәү өс тәхетле ҡорамдан тора, үҙ эсенә төп тәхетте  — Покровка — ике төкәтмә  тәхет: уң яғы —   Изге. Димитрий  һәм  Изге Георгий Ростовскийға, һул яғы ыҙа сигеүсе изге Георгийға  бағышланған. Бөтә мәрмәр эштәрҙе итальян рәссамы Э.Р. Минцеони башҡарған. Ҡорамдың иҙәнендә төрлө төҫтәге плиткалар түшәлгән. Ҡорамдың көмбәҙҙәрен, диуарҙарын рәссамдар И. В. Лавров һәм Я И. Смирнов биҙәгән. Сиркәүҙә баштан алып электр яҡтыртыуы ҡаралған.
1930 йылдарҙа ҡорам һүтелә. Артабан уның урынында фонтан төҙөлә, ә һуңынан унда Киров исемендәге сквер булдырыла һәм С. М. Киров һәйкәле ҡуйыла.
Ғибәҙәтхананы тергеҙеү
2005 йыл дың 3 февралендә ҡорамды тергеҙеү тураһында  мәсьәлә күтәрелә башлай, Киров скверында иҫтәлекле тәре изгеләндерелә һәм ҡуйыла, шулай уҡ буласаҡ ҡорамдың  нигеҙенә символик таш һалына. Ғибәҙәтхана  бөтә Рәсәй хәйриә иғәнәләре иҫәбенә алып барыла. Архитектор Г.А. Шевченко проекты буйынса төҙөлгән ғибәҙәтхана,  Покров исемен ала һәм  2007 йылдың  11 ноябрендә архиепископ Ростов һәм Новочеркасск архиепискобы Пантелеимон тарафынан изгеләндерелә.
Ҡорамды изгеләндереү алдынан, 2007 йылдың 25 июнендә ҡорам алдында Покров скверында императрица Екатерина Петровна һәйкәле асыла. Һәйкәлдең авторы — скульптор Сергей Олешня. Һәйкәлдең бейеклеге 7 метрҙан ашыу. Постаменттағы Елизавета фигураһы һәм горельефтар бронзанан  ҡойолған, ауырлығы  яҡынса  өс тонна, гранит постаменттың  ауырлығы яҡынса 50 тонна тәшкил итә.
Сиркәү-аҙаштар
Иҫке Покров ғибәҙәтханаһынан тыш Дондағы Ростов территорияһында оҡшаш исем менән тағы ике  сиркәү урынлашҡан:
Дин әһелдәре тураһында мәғлүмәт
Протоиерей Даниил Азизов
Таборка (йылға)
Таборка  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Воткинск һыу һаҡлығысы уң ярына 572 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы  Кама ГЭС-ынан  Воткин һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Словендар
Словендар (илмән словендары) — Илмән күле бассейнында һәм Молога йылғаһының үрге ағымында беҙҙең эраның беренсе меңъйыллығының икенсе яртыһында йәшәгән көнсығыш славян ҡәбиләһе.
Сығышы
VIII-X быуаттарҙа йәшәгән словендарҙың йәшәү территорияһында урынлашҡан ерләү ядкәрҙәрендән алынған Новгород словендар баш һөйәктәре краниологик характеристикаһын үткәреү нәтижәһенҙә улар менән Балтик славяндары араһында генетик элемтәләр һәм көнсығыш славян ҡәбиләләренең башҡа ҡәүемдәре менән айырмалыҡтар булыуы асыҡланған. Бынан тыш, танылған антрополог Т.И. Алексеева фекеренсә, был бик мөһим күрһәткес иһә төньяҡ-көнбайыш славяндары менән варягтар ҡушылмаһының булмауын күрһәттә һәм дәлилләй.
Дин ышаныуҙары, риүәйәттәр, ҡайһы бер гадәттәре һәм словендарҙың географик номенклатураһы Померанияла йәшәгән славян ҡәбиләләренә шаҡтай яҡын булған. Һуңыраҡ был мәғлүмәттәр Словенияның Түбән Висла төбәгенән килгән миграцияһы фаразына нигеҙ итеп алынған. Шулай уҡ, торлаҡ төҙөлөшө һәм һаҡлау ҡоролмалары төҙөлөшө буйынса оҡшашлыҡ күҙәтелә. Шул иҫәптән баш һөйәктәре конфигурацияһы ҙә оҡшаш.
Күпселек ғалимдар словендарҙың Илмән буйына Днепр буйынан күсенгән тигән фекерҙә. Шулай уҡ, П. Третьяков кургандар ҡоролмаһында оҡшашлыҡ булыуын күрһәтә, ләкин словендарҙың Балтик славяндары менән аралашыу мөмкинлеген кире ҡаҡмай.
Археологик яҡтан словендар Илмән һәм Үрге Волга һыу буйында таралған сопок мәҙәниәте менән тәңгәлләштереләҙәр. Ильмен словендарының славяндар өсөн хас булған таш мисте ер өҫтө бура йорттары таралған була.
IX быуаттың беренсе яртыһында словендар ерендә урта быуат Русьтең ҙур сәйәси, һөнәрселек һәм сауҙа үҙәгенә әүерелгән Бөйөк Новгород барлыҡҡа килә.
Тарих
В.В. Седов фекеренсә, Илмән күле буйҙарында словен ҡәбиләләре беҙҙең эраның VI—VII быуаттарҙа тарала башлаған.
Хәҙерге ваҡытта словендарҙың иң боронғо ерлеге Түбән Волхов буйында Иҫке Ладогаҙа беҙҙең эраның VIII—IX быуаттарҙа төҙөлгән ҡала һанала. IX-X быуаттарҙа Түбәнге Волхов буйында Рюрик ҡалаһы барлыҡҡа килә, ул словендарҙың сауҙа-һөнәрселек һәм хәрби-административ үҙәгенә әүерелә. Рюрик шәһәренән 2 км өҫтәрәк башта словендар йәшәгән Новгородҡа нигеҙ һалына.
Яҙма сығанаҡтарҙа ҡабиләнең һуңғы тапҡыр иҫкә алыныуы 1036 йылға ҡарай.
Сығанаҡтар
Төркөм:Көнсығыш славян ҡәбиләләре
Америка Ҡушма Штаттарының административ бүленеше
Америка Ҡушма Штаттары административ яҡтан ил 50 штатҡа һәм 1 федераль округҡа (Колумбия) бүленә.
АҠШ штаттары:
Бүрйәк
Бүрйәк — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы/ Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесейек йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Караваева (Мелика ҡушылдығы)
Караваева (Безлесенца) — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мелик йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Загорский (Иглин районы)
Загорский (Загорское) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 48 кеше. Почта индексы — 452415, ОКАТО коды — 80228810003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Катыдшор
Катыдшор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Макариха йылғаһының һул ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вядя
Вядя — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе, Пенза өлкәһе, Мордовия Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пенза өлкәһе Бессонов районы Бессоновка ауылы Сура йылғаһына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аҡ күл (Вологда өлкәһе)
Этимологияһы
Хәҙерге ваҡытта күлдең тура тәржемәһе вепсский теленән Vaugedjärv, йәки jär’Valged v' (диалекттарҙа ҡыҫҡа формаһы — Valgär', Vaugär', Volgdar', Vouktar, Vaagar'), йәғни «Аҡ-күл». Хәҙерге заман географик атамаларында ошонан финсә Valkeajärvi күл (йәки Valketjärvi) атамаһы һаҡланған. Афанасий Щекатовтың Рәсәй дәүләте географик һүҙлеге күл исеменең барлыҡҡа килеүен шулай аңлатыла: «Ул (Белоозеро) ярайһы тәрән, таҙа һәм төбө ташлы, күп өлөшө балсыҡлы. Әлеге балсыҡ аҡ һәм һай булыуы арҡаһында болғанған саҡта күл һыуына аҡ төҫ биргән».
Физик-географик ҡылыҡһырлама
Аҡ күл тектоник сығышлы, ер ҡабығының күтәрелеүе һәм түбән төшөүе арҡаһында барлыҡҡа килә
Күлдең хәҙерге гидрологик режимы Крохин быуаһын реконструкциялауҙан һуң барлыҡҡа килә.1963-1964 йылдарҙа Аҡ күл Шексна йылғаһы менән бергә Шексна (Череповецкий) һыуһаҡлағысының өлөшөнә әйләнгән.Һөҙөмтәлә күлдең морфометри параметрҙары һәм гидрологик режмы үҙгәрә: күл майҙанға 1126 квадрат километрҙан 1284 квадрат километрға тиклем арта, һыу кимәле уртаса 2,2 метрҙан 4,1 метрға тиклем арта, массаһы һыу күләме — 2,8 куб километрҙан 5,0 куб километрға тиклем арта, ә һыу тоноҡлоғо 1,7 тапҡыр кәмей.
Күлгә яһалма һыу ҡойғандан һуң, күлдең Ковжи һәм Кема ҡушылдыҡтары араһында — Ковжинский һыу йәйелмәһе барлыҡҡа килә.
Бассейны
Кл бассейнына 60-тан ашыу йылға ҡоя, һыу мул йылдарҙа улар тағы ла күберәк була. Бәләкәй йылғаларҙың ҡайһы берҙәре йәй аҙағында ҡорой.
Төп ҡушылдыҡтары: Водоба, Кема, Киснемка, Киуй, Ковжа, Куность, Кустовка, Мегра, Мондом, Муньга, Слободка, Солмас, Сорка, Ухтомка, Чалекс, Шол, Юрьевка. Йылғаларҙың суднолар йөрөй торғаны-. Ковжа йылғаһы ул Волга-Балтик суднолар юлының бер өлөшө булып тора.
Аҡ күлдән берҙән-бер ағып сығыусы йылға — Шексна йылғаһы, ул Волга ҡушылдығы. Шулай итеп, күл Каспий диңгеҙе бассейнына ҡарай.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Сагун-Ягун (Энтль-Ими-Ягун ҡушылдығы)
Сагун-Ягун  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Энтль-Ими-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғүмәр (Ырымбур өлкәһе)
Географик урынлашыуы
Һаҡмар йылғаһы буйында урынлашҡан.
Тарихы
Ғүмәр ауылы Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы составында була. Тәүге тапҡыр документтарҙа 1761 йылда телгә алына.
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына индерелә. 1930 йылдың 20 авгусынан Башҡортостан АССР-ының Ейәнсура районы составына керә. 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1934—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Ейәнсура районы составында була. 1959 йылда Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы составына индерелә
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар 37 % тәшкил итә.
Бисмарк манараһы (Вупперталь)
Бисмарк манараһы (Bismarckturm) — 22 м бейеклегендәге мемориал. Вупперталь немец ҡалаһында (Төньяҡ Рейн — Вестфалия федераль ерендә). Манара Хардт районында (Вуппер йылғаһының таулы төньяҡ ярында) урынлашҡан.
Тарих
1898 йылда Германияның беренсе канцлеры Отто фон Бисмарк вафат була. Ул тере саҡта уның хөрмәтенә граждандар һәм хәрбиҙәр кейемендә, урта быуат рыцарҙары кейемендә бик күп һәйкәлдәр ҡуйыла. 1899 йылда немец студенттары Союзы Бисмарк иҫтәлегенә яңы арихитектура формалы мемориаль монумент проектын төҙөүгә конкурс иғлан итә. Конкурста архитектор Вильгельм Крайстың «Сумерки богов» тигән «Мәңгелек ут» факеллы манараһы еңеп сыға. 1911 йылға тиклем Бисмаркка арнап 58 башня төҙөлә, уларҙың 47-һе — типовой проект буйынса. Манаралар башлыса шәхси иғәнәләр һәм хәйриә ойошмалары аҡсаһына ҡорола. 19 октябрь 1907 йылдың 19 октябрендә манара тантаналы рәүештә Эльберфельд һәм Бармен (1929 йылда улар Вупперталь ҡалаһы составына инә) ҡалалары сигендәге ҡалҡыулыҡта асыла. Манараға 1907 йылдың 1 апрелендә Эльберфельд ҡалаһы муниципалитетының ҡала төҙөлөшө мәсьәләләре буйынса кәңәшсеһе тарафынан нигеҙ ташы һалына. Манара асылған сағынан башлап күҙәтеү майҙансығы булараҡ файҙаланыла. 1991 йылда башня дәүләт тарафынан һаҡ аҫтына алына, ә 2005 йылда ул реставрациялана. Манараға менеү бушлай. Унан Вупперталь йылғаһы һәм уның үҙәненә матур куренеш асыла
Дьяконов Владислав Дмитриевич
Дьяконов Владислав Дмитриевич (22 апрель 1928 йыл  — 13 август 2017 йыл) — СССР-ҙың авиация производствоһын ойоштороусы. 1977—1978 йылдарҙа Өфө моторҙар эшләү заводы директоры, 1978—1986 йылдарҙа Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһенең генераль директоры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1980).
Сығышы
Владислав Дмитриевич Дьяконов 1928 йылдың 22 апрелендә Вологда ҡалаһында тыуа, ғаиләлә берҙән-бер бала була.
Владислав Дмитриевичтың атаһы — Дмитрий Павлович Дьяконов (1904—1974) 1930 йылда Иваново Сәнәғәт өлкәһенә (хәҙерге Ярославль) Рыбинск ҡалаһына күсеп килә һәм 26-сы авиация двигателдәре эшләү заводына эшкә урынлаша, һуңынан цех начальнигы вазифаһына тиклем барып етә. 1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Дьяконовтар завод менән бергә Өфө ҡалаһына эвакуацияланған. Һуғыштан һуң, предприятие өлөшләтә реэвакуацияланғас, Рыбинскиҙа СССР Авиация сәнәғәте министрлығының 36-сы заводында цех начальнигы булып эшен дауам итә.
Әсәһе, Агнея Евгеньевна Дьяконова (1904—1967) — хужабикә.
Профессиональ эшмәкәрлеге
Владислав Дмитриевич Дьяконов Рыбинск ҡалаһында белем ала, артабан эвакуация урынында — Өфөлә уҡый. 1943—1944 йылдарҙа Өфө авиация техникумы студенты. 1944—1945 йылдарҙа И. М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть институтының Өфө филиалына әҙерлек бүлегенә инә, уны таммалағас филиалдың 1-се курсына ҡабул ителә.
1945—1947 йылдарҙа С. Орджоникидзе исемендәге Өфө авиация институтының киске бүлеге студенты була.
1945—1947 йылдарҙа СССР авиация сәнәғәте халыҡ комиссариатының 26-сы заводында (Черниковка ҡалаһы, хәҙерге Өфө) механик цех технологы.
1947—1951 йылдарҙа М. И. Калинин исемендәге Ленинград политехник институтының механика-машиналар төҙөү факультеты студенты, уҡыу йортонан «инженер-механик» һөнәре алып сыға.
1951 йылда Щербаков ҡалаһының (хәҙер — Рыбинск) полиграфия машиналары заводының 1-се смена начальнигы. 1951—1952 йылдарҙа ошо уҡ заводта 1-се цех начальнигы урынбаҫары була.
1952—1954 йылдарҙа — СССР Минавиапромдың 36-сы заводының өлкән мастеры, группа начальнигы. 1954—1955 йылдарҙа цех контроле бюроһы (БЦК) начальнигы.
1955—1961 йылдарҙа СССР Минавиапромының 26-сы заводының (1967 йыл — Өфө моторҙар эшләү заводы) 23-сө механик цехы БЦК начальнигы (Черниковка/Өфө).
1961—1962 йылдарҙа ошо уҡ заводта 22а механик цехы начальнигының техник өлөш буйынса урынбаҫары, һуңынан 1968 йылға тиклем ошо цехтың начальнигы.
1968—1969 йылдар — баш инженер урынбаҫары — механизациялау һәм автоматлаштырыу бүлеге начальнигы вазифаһын башҡара, яңы техника буйынса баш инженер урынбаҫары.
1969—1977 йылдар — төп производство буйынса директор урынбаҫары.
1977 йылдың марты  — 1978 йылдың ғинуары: Өфө моторҙар эшләү заводы директоры. 1978 йылдың ғинуары  — 1986 йылдың июле  — Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһенең (УМПО) генераль директоры.
УМПО етәкселегендә
В. Д. Дьяконов берекмә етәксеһе булған осорҙа, төп производство исемлегендә заманса ҡатмарлы изделиелар — хәрби авиация өсөн двигателдәр барлыҡҡа килә.
В. Д. Дьяконов предприятие өсөн традицион булған авиация һәм ҡыҫҡа ресурслы двигателдәр, шулай уҡ халыҡ ҡулланыу тауарҙары сығарыуҙың киң спектрын сығарыуға етәкселек итә.
Предприятиела эшләгәндә В. Д. Дьяконов үҙен техник яҡтан грамоталы белгес итеп күрһәтә, тәжрибәле, ойоштороу һәм техник мәсьәләләрҙе оператив, квалификациялы хәл итергә һәләтле талапсан һәм инициативалы етәксе итеп күрһәтә.
Уның етәкселегендә УМЗ/УМПО-ла производствоны техник йәһәттән камиллаштырыу, яңы техника индереү һәм хеҙмәтте ғилми ойоштороу буйынса ҙур эш алып барыла. Һанлы идара итеү программаһы ҡуйылған станоктарҙа һәм эшкәртеү үҙәктәрендә ҡатмарлы конфигурациялы деталдәр эшләү технологияһы процестары әәҙерләнә һәм индерелә, механика, ҡойоу һәм тимерлек цехтарына реконструкция үткәрелә. В. Д. Дьяконов производствоны планлаштырыу һәм инженер иҫәпләүҙәре үткәреү өсөн ЭВМ ҡулланыуға бәйле мәсьәләләргә ҙур иғтибар бүлә.
Был саралар хеҙмәт етештереүсәнлеген һәм иҡтисади һөҙөмтәлелекте арттырыу мөмкинлеге бирә, улар иһә берекмә коллективына дәүләт планын уңышлы үтәүгә булышлыҡ итә. Унынсы биш йыллыҡ планын (1976—1980) предприятие ваҡытынан алда, 1980 йылдың 1 апреленә үтәй. 1975 йыл менән сағыштырғанда етештереү күләме 1,52 тапҡырға арта, шул уҡ ваҡытта үҫештең 95 проценты хеҙмәт етештереүсәнлеген арттырыу иҫәбенә тура килә. 1979 йылда Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе автомобилдәр сығарыу планын алдан, 26 декабрҙә тамамлай: пландан тыш 10000 УЗАМ-412 двигателе сығарыла.
В. Д. Дьяконов тәүе стендта һәм ҡулланыуҙа тәүге ресурс үткән двигателдәр һәм узелдарҙы производство һәм халыҡ хужалығы мәнфәғәттәре өсөн етештереү инициаторы булып тора. Был дәүләттең миллионлаған һумын һәм 4 мең тоннанан ашыу юғары лигрлы ҡорос, төҫлө металдар экономиялау мөмкинлеге бирә.
Олонец нығытмаһы
Олонец нығытмаһы ҡыҫҡа ваҡыт эсендә, 1649 йылдың сентябрендә батша Алексей Михайлович указ нигеҙендә төҙөлә. Олонец нығытмаһын төҙөү менән князь Федор Волконский һәм дьяк Степан Елагин етәкселек итә. Уның халҡын башҡа погондарынан бай кеше булған крестьян тәшкил иткән, улар сауҙа һәм төрлө һөнәрселек менән, шул иҫәптән тимер эшкәртеү менән шөғөлләнгәндәр. Нығытма киләсәктә Олонец шәһәренә әүерелгән үҙәк булып торған. 1300 бойница һәм унтуғыҙ башнялы нығытыу диуары йылға ярҙары буйында 1,5 км һуҙылған. Нығытма һыу дәрәжәһенән 10-11 метр өҫтәрәк ҡушыла. Уның манараларының иң бейеге — Ҡыҙыл мадар, 32 метр бейеклектә булған. Крепость диуарҙарында Троица сиркәүе, икмәк амбарҙары, воевода ишегалды 155 һәм ишегалды була, уларҙа хәрби конфликттар булған осраҡта тыныс халыҡ һыйынған. Башнялар томы, диуарҙарҙың оҙонлоғо һәм хәрби йыһазланышы нығытыу буйынса Архангель һәм Себер нығытмаларынан өҫтөнөрәк булып, һөҙөмтәлә, Холмогорҙа ғына ҡалышҡан. Нығытма 1741 йылғы янғын ваҡытында һәләк була һәм унан һуң торғозылмай.
Тарихы
1617 йылда Швед Короллеге һәм Урыҫ батшалағы араһында Столбово тыныслыҡ солохо төҙөлә, был килешеү Рус-Швед һуғышына сик ҡуйған. Тыныс шартнамә шарттары буйынса, ике ил араһында яңы сик Раштыуа Олонец погостынан 50 км өҫтәрәк уҙа, Мәскәү хөкүмәте алдында сикләр буйында урынлашҡан ерҙәрҙең ҡурҡынысһыҙҙығын тәьмин итеү проблемаһы килеп баҫа. Хәрби-һаҡлау ҡоролмалары торгоҙуның беренсе этабы 1648—1649 се йылдарға тура килә.
1649 йылдың яҙында воеводтар Федор Волконский һәм Степан Елагин яңы нығытма урынын төҙөү һайлаған. Ағас — ер Олонец нығытмаһы шул уҡ йылдың көҙөндә Колонка һәм Мегрега йылғалары киҫешкән урында төҙөлә, материктан борон киң соҡор менән айырылған була. Крепостың көнбайыш өлөшөндә Кесе ҡала урынлашҡан, көнсығыш өлөшөндә Ҙур ҡала диуарҙар менән бүленгән. Шулай итеп, баштан уҡ Олонец нығытмаһы хәрби-административ үҙәк булараҡ ҡына түгел, ә халыҡ сауҙа һәм һөнәрселек менән шөғөлләнгән ҡала булараҡ та уйланылған. Шул уҡ ваҡытта сит ил сауҙагәрҙәре менән сауҙа итеү өсөн Колонка менән Мегрега араһында «Стрелец» утрауы бирелгән, йәшерен күрһәтмә менән сит ил кешеләренә шәһәргә, улар өсөн крепоста лавкалар тотоуға ҡарамаҫтан, инеү тыйылған була.
Нығытма 1741 йылғы янғын һүндереү ваҡытында һәләк була һәм унан һуң торғозылмай.
Археологик тикшеренеүҙәр
Олонец крепосты биләгән территорияла ҡаҙыу эштәре РФА Карел ғилми үҙәгенең тел, әҙәбиәт һәм тарих институтының С.Кочурина етәкселегендәге археология отрядтәре тарафынан 1973—1975, 1988, 1990—1991, 1993, 1995 йылдарҙа алып барыла. 15 һәм бер нисә ҡаҙылма шурфтың дөйөм майҙаны 874 м2 була.
Сығанаҡтар
Төркөм:Карелия нығытмалары Төркөм:Карелия тарихы
Өфө фән һәм технологиялар университеты
Өфө фән һәм технологиялар университеты (Өфө университеты ) — Өфө ҡалаһында 1909 йылда нигеҙләнгән классик Башҡорт дәүләт университеты һәм Башҡортостандың иң боронғо вузы — 1932 йылда асылған, 2022 йылға тиклем иң яҡшы 100 юғары уҡыу йорто исемлегенә ингән һәм 2021 йылда донъяның иң яҡшы вуздары рейтингында Рәсәй вуздары араһында 25-се урынды биләгән Өфө дәүләт авиация техник университетын берләштереү (ҡушыу) юлы менән ойошторолған юғары уҡыу йорто.
Тарихы
2021 йылдың ғинуарында Өфө ҡалаһындағы ике юғары уҡыу йортоноң — 1909 йылда нигеҙләнгән Башҡорт дәүләт университеты һәм 1932 йылда асылған Өфө дәүләт авиация техник университетының берләшәсәге тураһында билдәле була. 2021 йылдың 15 февралендә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Өфөнөң ике юғары уҡыу йортон берләштереү тураһында ҡарар ҡабул ителеүен һәм ғәмәлдән сығарылмауын белдерә: «Ҡарар ҡабул ителде, ул үтәлергә тейеш».
2021 йылдың 18 февралендә ике юғары уҡыу йорто берләшеү мәсьәләләре буйынса матбуғат конференцияһы үтә. 2021 йылдың апрелендә ике юғары уҡыу йортоноң ғилми советтары берләшеү тураһында ҡарар ҡабул итә.
2021 йылдың авгусында яңы юғары уҡыу йортоноң исеме билдәле булды — «Өфө фән һәм технологиялар университеты». Ике юғары уҡыу йортон берләштереү менән бәйле республика «Өҫтөнлөк-2030» программаһының 1 миллиард һум күләмендәге федераль грантын алды. 100 миллион һум күләмендә төп грант Башҡорт дәүләт университетына 2021 йылдың октябрендә тапшырылды, БашДУ шулай уҡ өҫтәмә рәүештә 142 миллион һумлыҡ грант алды.
2022 йылдың ғинуарында республика буласаҡ Өфө университетына 200 миллион һум аҡса бүлде – был ӨДНТУ һәм буласаҡ Өфө университеты студенттарына грант итеп тәғәйенләнгән.
Рәсәй Федерацияһы Фән һәм юғары белем министрының 2022 йылдың 8 июлендәге 644-се бойороғо менән Өфөнөң ике вузы — Башҡорт дәүләт университеты һәм Өфө дәүләт авиация техник университетын үҙгәртеп ҡорола (берләштерелә). Бойороҡҡа ярашлы Башҡорт дәүләт университеты һәм Өфө дәүләт авиация техник университетының Бөрө, Нефтекама, Сибай, Стәрлетамаҡ, Ишембай һәм Күмертау ҡалаларындағы филиалдары яңы асылған Өфө фән һәм технологиялар университеты филиалдарына әүерелә.
2022 йылда уҡырға инеп, Өфө фән һәм технологиялар университетын тамамлаусылар дипломдарында ике вуз күрһәтеләсәк — «Башҡорт дәүләт университетына йәки Өфө дәүләт авиация техник университетына уҡырға ингән һәм Өфө фән һәм технологиялар университетын тамамлаған».
22 февраль
22 февраль — григориан стиле буйынса йылдың 53-сө көнө. Йыл аҙағына тиклем 312 көн ҡала (кәбисә йылында 313).
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Квеври (керамик һауыт)
Квеви (ქვევრი) — Кавказ аръяғындағы амфораны хәтерләткән, әммә тотҡаһыҙ керамик эшләнмә изделие. Конус формаһында булған һәм шарап эшләгәндә ҡулланылған.
Квеври төрлө ҙурлыҡта була — ғәҙәти кувшиндан алып бик ҙурына, бер нисә мең литрлығына, тиклем. Иң киң таралған квеври төрө 1-2 тонна һоҫла йөҙөм һуты сусло һыйҙырышлы. Айырыуса ҙур күләмле квеври ҡулланыуы менән Кахетия айырыла, унда 6-8 мең литр һыйҙырышлы һауыт-һаба күрергә мөмкин. Көнсығыш Грузиялағы Вардисубани ауылы квеври эшләүсе билдәле урын булып тора.
Әрмәнстанда карас тип аталған үҙенең бер квеври төрө булған. Шуға оҡшаған һауыттар шулай уҡ Боронғо Грецияла (пифос) һәм Урта Азияла (хум) билдәле булған.
Тарихы
Грузияла табылған квеври тибындағы боронғо балсыҡ һауыт-һаба б. э. т. 6-5 меңйыллыҡҡа ҡараған: был бейеклеге 1,5 метрҙан артыҡ булмаған бәләкәй генә балсыҡ һауыт, төбө яҫы һәм киң ҡорһаҡлы. Бөгөнгө көнгә тиклем килеп еткән йомортҡа формаһындағы оҙонса квеври б. э. т. 3-2 меңйыллыҡта формалашҡан.
XX быуат башланғанға тиклем квеври Грузияла шарап эшләү һәм һаҡлау өсөн ҡулланылған берҙән-бер һауыт һаналған.
2011 йыл аҙағында квеври Грузияла милли әһәмиәткә эйә объекты тип танылған һәм илдәге мәҙәни мираҫтың материаль булмаған фондына ҡаратылғанв; шулай уҡ Грузия властары ЮНЕСКО-ға шарапты квевриҙа әҙерләү ысулын ЮНЕСКО-ның рухи булмаған мираҫы исемлегенә индереү үтенесе менән мөрәжәғәт иткән  һәм 2013йылда унда индерелгән.
Ҡулланыу
Квевриҙы, ер ҡаҙып, муйынына тиклем ултырталар һәм уға йөҙөмдө, һалалар, йыш осраҡта — виноград тәлгәше, суғы менән бергә. Әүҙем әсеү ваҡытында шаршау углекислый газ тәьҫире аҫтында мезга кәпәсе кувшин тамағына горловина тиклем күтәрелә, ә әсеү  тамамланып, газ тышҡа сыҡҡанда, ул төпкә ултыра, һәм квевриҙы яҙға тиклем томалайҙар. Мәҫәлән, марани шарабы һалынған квеври һаҡланған бүлмәләрҙә, шарап өлгөрә һәм мезгала (йәғни тыш, һөйәксектәре һәм суҡ-ботаҡтары) нисә ай төнәтелә. Яҙ көнө кувшинды асалар, шарап ултырмаһын һоҫалар һәм эсә башлайҙар.
Һүрәтләнгән алым кахетин — Грузия ның был шарап ҡулланылған көнсығыш өлкәһе буйынса исемен алған. Ҡайһы берҙә шарапты квеври менән бергә ташыйҙар, бындай саҡта махсус арба ҡулланылған.