cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Юдин Сергей Сергеевич (хирург)
Ҡулға алыныуы һәм һөргөнгә ебәрелеүе
Юдин медицина өлкәһендә генә түгел, ижади интеллигенция араһында ла популяр була. Михаил Нестеров, П.Д. Корин, A.И. Лактионов, Кукрыниксы, Вера Мухина һәм башҡа рәссамдар һәм скульпторҙар уның портреттарын яһай; Э. Корнейчуктың "Платон Кречет" пьесаһында уның образы сағылыш таба.
1954 йылдың 12 июнендә Мәскәүҙә вафат була. Новодевичье зиратына (2-се участок) ерләнгән. Йәнәшәлә-ҡыҙы Наталья Владимировна (1896-1965) һәм Сергей улы (1917-1973) ерләнә.
Хәтер
Склифосовский институтының төп йорто фасадында, хәҙерге ваҡытта Мәскәүҙә медицина музейы урынлашҡан, 1996 йылдың 17 майында С.С. Юдиндың барельефы менән мемориаль таҡта ҡуйылған (скульпторы М.А.Ногин)
Новосибирскиҙа клиник дауаханаһы йорто алдында (Ҡыҙыл проспекты, 3-се йорт) С.С. Юдин бюсы; авторҙары — скульптор Дьяков Алексей һәм архитектор Валерий Арбатский.
Мәскәү Һаулыҡ һаҡлау Департаментының дәүләт учреждениеларын модернизациялау программаһына бәйле рәүештә, 2015 йылдың 1 июленән 7-се ҡала клиник дауаханаһы үҙгәртеп ҡорола һәм 79-сы ҡала клиник дауаханаһы  менән ҡушыла
Рәсәй ҡул суғы хирургтары йәмғиәте логотибында һурәтләнгән кул — «Ҡул суғы төркөме»  - 1935 йылда М.В. Нестеров эшләгән С. С. Юдин портреты фрагменты. Иҫтәлекле таҡта Серпухов Үҙәк дауаханаһының тарихи йорто фасадына ҡуйылған
Хеҙмәттәре
С.С. Юдиндың төп хеҙмәттәре ҡорһаҡ, ашығыс һәм хәрби-ялан хирургияһы, анестезиология проблемалары, ашҡаҙан секцияһының нейро-гумораль регуляцияһын өйрәнеү буйынса. Ашҡаҙанды йәрәхәт алған ваҡытта резекциялау методикаһын, ашҡаҙан йәрәхәте ашҡаҙан һәм ҡан ағыуы, яһалма ҡыҙыл үңәс  операцияларын эшләгән.
Сергей Сергеевич Юдин 15 монография яҙған, 181 фәнни китап баҫтырған.
Мордовская
Мордовская — Рәсәйҙәге йылға. Ульяновск өлкәһе,Һамар өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 1732 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы Камское Устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Черемшан йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сесы-Хоба-Ель
Сесы-Хоба-Ель — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сухой Полуй йылғаһының һул ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Кумбиссер
Оло Кумбиссер — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лоха йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пыхталь
Пыхталь — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алька йылғаһының уң ярына тамағынан 8,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Минйәр (станция)
Минйәр — (Миньяр) Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлеге тимер юлы станцияһы, Силәбе өлкәһенең Минйәр ҡалаһында Вокзал урамында урынлашҡан.
Мәғлүмәт
Станцияға 1890 йылда Һамар-Златоуст тимер юлы төҙөлөшө барышында нигеҙ һалына. Был станция 3-сө класҡа ҡарай. Минйәрҙән поезда ғына түгел, электричкала ла китергә мөмкин. Электричкалар станцияға көн һайын килә. Поездар йышыраҡ иртәнсәк килә. Вокзалы — бер ҡатлы бина. Ике платформа, шулай уҡ 7 юл бар. Минйәрҙән Силәбегә тиклем ара 357 километр тәшкил итә.
Станцияла бөтә төр пассажирҙар һәм йөк эштәре башҡарыла: инеү юлдарында йөктәрҙе ҡабул итеү һәм биреү, склад операцияларына вагонлы хеҙмәт күрһәтеү, урындағы һәм алыҫ араларға йөрөүсе поездарға билет һатыу, багаж операциялары.
1969 йылда станцияны реконструкциялау үткәрелә, уның барышында уҡтарҙы һәм сигналдарҙы электрлаштырыу үҙәкләштереүе һәм пассажирҙарҙы радиомәғлүмәт менән тәьмин итеү, маневрҙарҙа радиоэлемтә; тауар контораһында телетайп ҡуйыу эштәре үтә; пассажирҙарҙы капиталь ремонт үткән вокзалда хеҙмәтләндерә башлайҙар.
Алыҫ араға хәрәкәт
2020 йылғы график буйынса станция аша алыҫ араға түбәндәге поездар йөрөй:
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Минйәр
Кенже
Кенже — Рәсәй йылғаһы. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шалушка йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Померанцева Эрна Васильевна
Померанцева Эрна Васильевна (19 апрель 1899 йыл — 11 сентябрь 1980 йыл) — совет фольклорсыһы һәм этнографы. Тарих фәндәре докторы (1964), профессор. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы (1942).
Кенже
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Черек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Померанцева Эрна Васильевна
Биографияһы
1957—1958 йылдарҙа, доцент булараҡ, Мәскәү дәүләт университетының филология факультетында рус халҡының ауыҙ-тел ижады кафедраһы мөдире вазифаһын башҡара.
1960—1980 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Н. Н. Миклухо-Маклай исемендәге Этнография институтында эшләй. 50 йылдан ашыу ғилми эшмәкәрлеге дауамында Э. В. Померанцева 300-гә яҡын китап, мәҡәлә һәм рецензия баҫтырып сығара.
Фәнни эшмәкәрлеге
Э. В. Померанцева фольклор йыйыу эшмәкәрлеген 1920-се йылдар уртаһында башлай һәм уны 1970-се йылдар аҙағына тиклем туҡтатмай. Күп йыллыҡ йыйыу эшмәкәрлеге барышында тикшеренеүсе классик һәм заманса фольклорҙы сағыштырып анализланы.
Э. В. Померанцева, 1920—1930 йылдарҙа совет фольклористикаһын булдырыуҙа һәм үҫтереүҙә мөһим роль уйнаған ағалы-ҡустылы Юрий һәм Борис Соколовтарҙың фольклор мәктәбенең күренекле вәкиле булараҡ, рус һәм Европа фәнендә таныла. Ул оҙаҡ ваҡыт Мәскәү юғары уҡыу йорттарында рус фольклоры курсын уҡытҡан һәм бер үк ваҡытта уны йыйыу һәм өйрәнеү буйынса экспедиция эшмәкәрлегенә етәкселек иткән.
Эрна Васильевна Померанцеваның фәнни эшмәкәрлеге рус халыҡ әкиәттәренең һәм башҡа ауыҙ-тел ижады жанрҙары теорияһына һәм тарихына, этник-ара процестар, әҙәбиәт менән фольклорҙың үҙ-ара бәйләнеше мәсьәләләренә арналған. Карелия, Кубань, Балтик буйы һ. б., шулай уҡ Башҡортостан буйынса (1948–1949) экспедициялар етәксеһе һәм ҡатнашыусыһы. 9 том тәшкил итеүсе экспедиция материалдары Рәсәй Фәндәр Академияһының Өфө Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты (Өфө) Ғилми архивында һаҡлана. 300-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән юғары уҡыу йорттары өсөн дәреслектәр, авторы.
Төп хеҙмәттәре
Сказки И. Ф. Ковалева / записали и коммент. Э. Гофман и С. Минц. М., 1941;
(см. Новопольцев, Абрам Кузьмич)
Русские народные сказки. М., 1957 (нем. перевод 1964);
Русская народная сказка. М., 1963;
Судьбы русской сказки. М., 1965;
Традиционный фольклор Владимирской деревни (в записях 1963—1969 гг.). — М. Наука, 1972 (редактор);
Мифологические персонажи в русском фольклоре. — М.: Наука, 1975;
Русская устная проза / сост. В. Г. Смолицкий. — М.: Просвещение, 1985.
Кенже
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Пашняк
Кесе Пашняк — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пашняк йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Оло Каим
Оло Каим — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сараса йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Кесе Пашняк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Каим
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Андреев Григорий Александрович
Андреев Григорий Александрович (7 ғинуар 1976 йыл, Иҫке Ҡолсобай ауылы, Мишкә районы, Башҡорт АССР-ы) ‎ — Рәсәй спортсыһы, алыҫ дистанцияға йүгереүсе. [2002 йылдан Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы. Еңел атлетика буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2003). Марафон дистанцияларына йүгереүҙә 2004 һәм 2008 йылдарҙа Йәйге Олимпия уйындарында ҡатнашыусы. Словакияла уҙған халыҡ-ара марафон еңеүсеһе (Кошице ҡалаһы, 2003). Экиден буйынса Рәсәй чемпионы (2002).
Салйоғот (Ҡырмыҫҡалы районы)
Салйоғот (Сальзигутово) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 265 кеше. Почта индексы — 453028, ОКАТО коды — 80235823003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Джордж Бернард Шоу
Джордж Бе́рнард Шо́у (George Bernard Shaw; 26 июль 1856 йыл — 2 ноябрь 1950 йыл) — Ирландия драматургы һәм романисы, әҙәбиәт өлкәһендәге Нобель премияһы лауреаты һәм иң билдәле әҙәбиәт эшмәкәрҙәренең береһе. Йәмәғәт эшмәкәре (социалист-фабиан, инглиз яҙмаһы инглиз яҙмаһы реформаһы яғында торған). Лондон иҡтисад һәм сәйәси фәндәр мәктәбенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Инглиз театрында популярлығы буйынса (Шекспирҙан ҡала) икенсе драматург.
Бархфельд (Верра)
Бархфельд (Верра) (Barchfeld) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3192 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,34 км2. Диңгеҙ кимәленән 254 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 36456 һәм автомобиль коды — WAK.
Джордж Бернард Шоу
Тарихта әҙәбиәт өлкәһендә Нобель премияһына лайыҡ булған ике кешенең береһе (икенсеһе — Боб Дилан), (1925, «Осҡонло сатира менән берләшкән иҫ киткес шиғри матурлыҡ, идеализм һәм гуманизм менән билдәләгән ижады өсөн»), «Оскар» премияһы (1939, «Пигмалион» фильмы сценарийы өсөн). Евгениканың әүҙем пропагандисы. Күпмелер ваҡыт ул евгениканы пропагандалаған, был уның социаль-сәйәси ҡараштарына бәйле, әммә һуңғараҡ был тәғлимәтте йомшаҡ тәнҡитләүгә күскән.
Биографияһы
Джордж Бернард Шоу 1856 йылдың 26 июлендә Дублинда иген һатыусы Джордж Шоу һәм профессиональ йырсы Люсинда Шоу ғаиләһендә тыуған. Уның ике апаһы: театр йырсыһы Люсинда Франсес һәм 21-се йәшендә туберкулёз сиренән үлгән Элинор Агнес булған.
Шоу Дублинда Уэсли-колледжда (ингл. Wesley College) һәм грамматик мәктәптә уҡыған. Урта белемде Дублинда алған. 11 йәшендә уны протестант мәктәбенә биргәндәр, һәм унда ул, үҙенең һүҙҙәре буйынса, арттағынан алдағы йәки артта ҡалған уҡыусы булған. Мәктәпте ул үҙенең белем алыуындағы иң зарарлы этабы тип атаған: «Минең дәрескә әҙерләнергә йәки дөйөм дошман һәм палач — уҡытыусыға дөрөҫөн әйтергә башыма ла килмәне». Шоу мәғариф системаһын, аҡыл үҫешен генә күҙ уңында тотоп, рухи үҫешкә ынтылмауҙа ғәйепләп, күп тапҡыр тәнҡитләгән. Автор бигерәк тә мәктәптә физик язалау системаһын тәнҡитләгән.
15 йәшендә үк клерк булған. Уны университетта уҡытыу өсөн ғаиләһенең аҡса булмаһа ла, бабаһының бәйләнештәре уны күсемһеҙ милек һатыу буйынса бик билдәле Таунзэнд агентлығына эшкә урынлашырға ярҙам иткән. Шоуҙың дублин харабаларында йәшәүселәрҙән фатир хаҡы йыйыу вазифаһын башҡарған, был йылдарҙың моңһоу тәьҫире уның «Тол йорттары» әҫәрендә кәүҙәләнеш тапҡан. Ул, был эштең бер төрлөлөгө ялҡытһа ла, күрәһең, һәләтле генә клерк булғандыр. Ул иҫәп китаптарын бөхтә итеп алып барырға, шулай уҡ аңлайышлы почерк менән яҙырға өйрәнгән. Шоу почергы менән яҙылған (хатта ҡартайғас та) бар яҙмаларҙы ла уҡыуы еңел һәм рәхәт булған. Аҙаҡ, Шоу файҙа профессиональ яҙыусы булып киткәс, был һәләте уға файҙа килтергән: набор йыйыусыларға уның ҡулъяҙмаларын йыйыу ҡыйынлыҡ тыуҙырмаған. Шоуға 16 йәш тулғас, уның әсәһе, һөйәре һәм ҡыҙҙары менән йортонан ҡасып китәләр. Бернард атаһы менән Дублида ҡалырға ҡарар итә. Ул белем ала һәм күсемһеҙ милек контораһында хеҙмәткәр булып эш башлай. Был эш уға оҡшамаһа ла, ул унда бер нисә йыл шөғөлләнә. 1876 йылда Шоу Лондонға әсәһе янына киткән. Ғаилә уны бик йылы ҡаршылай. Был осорҙа ул китапханалар һәм музейҙарға йөрөй. Китапханаларҙа ныҡ шөғөлләнә башлап, үҙенең тәүге әҫәрҙәрен тыуҙырған, һуңғараҡ музыкаға бағышланған гәзит колонкаһын алып барған. Әммә уның иртә романдары 1885 йылға саҡлы уңышҡа өлгәшмәгән, был ваҡытта ул ижади тәнҡитсе булараҡ билдәле булған.
1890-сы йылдарҙың беренсе яртыһында «London World» журналында тәнҡитсе булып эшләгән, аҙаҡ уны Роберт Хиченс алмаштырған.
Был дәүерҙә социал-демократик идеялар менән мауыҡҡан һәм социализмды тыныс саралар менән урынлаштырыу маҡсатын ҡуйған Фабиан йәмғиәтенә ингән. Был йәмғиәттә ул үҙенең буласаҡ ҡатынын, Шарлотта Пейн-Таунсхендты осратҡан, улар 1898 йылда өйләнешәләр. Бернард Шоуҙың ситтә мөхәббәт бәйләнештәре булған.
Ғүмеренең һуңғы йылдарында драматург үҙенең өйөндә йәшәгән һәм 94 йәшендә бөйөр сиренән вафат булған. Уның мәйете, уның һәм ҡатынының.
Ижады
Бернард Шоуҙың беренсе пьесаһы 1892 йылда ҡуйылған. Ун йыллыҡтың һуңында ул инде билдәле драматург булып танылған. Ул 63 пьеса, шулай уҡ романдар, тәнҡит әҫәрҙәре, эссе һәм 250 меңдән артыҡ хат яҙған.
Романдары
Шоуҙың 1882 йылда яҙылған «Кашель Байрондың профессияһы» романы 1886 йылда тәүге тапҡыр баҫылған. Романдың төп геройы — әсәһе менән Австралияға, аҡса өсөн һуғыштарҙа ҡатнашыусы үҙ һүҙле уҡыусы малай. Ул Англияға боксёр матчына ҡайта. Бында ул аҡыллы һәм бай ҡатын Лидия Карьюға ғашиҡ була. Хайуани магнетизм менән йәлеп ителгән был ҡатын, ижтимағи кимәлдәре төрлө булһа ла, кейәүгә сығырға риза була. Һуңғараҡ төп геройҙың затлы нәҫелдән һәм ҙур милек вариҫы икәне билдәле була. Шулай итеп, ул Парламент депутаты булып китә һәм был ғаилә ғәҙәттәге буржуаз ғаиләгә әйләнә.
романы 1887 йылда баҫыла. Башта ҡыҙҙар мәктәбе тасуирлана, әммә һуңынан ысынында ҡатынынан үҙенең хәлен йәшереүсе ярлы иргә йүнәлтелә. Шулай уҡ ул социализмды алға һөрөүҙең әүҙем көрәшсеһе. Был мәлдән бөтә роман социалистик темаларға.
«Love Among the Artists» романы 1881 йылда яҙылған, 1900 йылда Ҡушма Штаттарҙа һәм 1914 йылда Англияла баҫылған. Был романда Шоу викториан йәмғиәте миҫалында сәнғәткә, мөхәббәткә һәм никахҡа үҙенең ҡараштарын күрһәтә.
«The Irrational Knot» — роман, 1880 йылда яҙылған һәм 1905 йылда баҫылған. Был романда автор нәҫел статусын хөкөм итә һәм эшселәрҙең фиҙаҡәрлеген раҫлай. Затлы нәҫелдән сыҡҡан ҡатын-ҡыҙ һәм электр моторын уйлап сығарыу арҡаһында байыҡҡан ир миҫалында никах институтын ҙур һорау алдында ҡуя. Ғаилә ағзаларының дөйөм ҡыҙыҡһыныуҙар табырға һәләте етмәү арҡаһында никах тарҡала тигән һығымта эшләнә был әҫәрҙе уҡығандан һуң.
Пьесалары
Шоу инглиз йәмғиәтенең мул тормошта йәшәгән даирәләренә хас булған пуритан әхлағы менән бөтөнләй өҙә. Ул һәр нәмәне үҙ исеме менән атай, теләһә ниндәй томош күренешен күрһәтеү мөмкин тип иҫәпләй һәм билдәле дәрәжәлә натурализм була.
Шоу «Тол йорто» тигән беренсе пьесаһы өҫтөндә 1885 йылдан башлап эшләй. Күпмелер ваҡыт үтеүгә автор ул әҫәр өҫтөндә эшләүҙән баш тарта һәм фәҡәт 1892 йылда ғына тамамлай. Пьеса 1892 йылдың 9 декабрендә Лондон Король Театрында ҡуйылған. Был пьесала Шоу лондон пролетарийҙары тормошонан үҙенең реализмы менән һоҡландырған картиналар биргән. Пьеса йәш егеттең атаһы ярлыларға харабаларҙан ҡортомға фатир биргән һәм тегеләре уға һуңғы тинен биргән ҡыҙға өйләнергә йыйынғанын һүрәтләүҙән башлана. Йәш кейәү фәҡирҙәрҙең тамуҡтағы кеүек хеҙмәте менән бәйле никахтан һәм бирнәнән баш тартырға уйлай, әммә һуңынан үҙенең дә килемдәре ярлылар хеҙмәтенә нигеҙләнгәнен аңлай. Шоу бик йыш инглиз тормошоноң зәғиф һәм әшәке яҡтарынан, бигерәк тә — буржуазия даирәләренең («John Bull’s Other Island», «Arms and the Man», «How He Lied to Her Husband» һ. б.) көнкүрешенән рәхимһеҙ рәүештә көлөүсе сатирик ролендә сығыш яһай.
(1893) пьесаһында йәш ҡыҙ, уның әсәһе фәхишә йорттарынан килемдәр алғанын белә һәм намыҫлы эш хаҡы эшләп табыу өсөн йортонан китә.
Бернард Шоуҙың пьесаларына, Уайльд пьесалары кеүек, викториан эпохаһы драматургтарының ғына айырым һыҙаты булған үткер юмор хас. Яңы темалар тәҡдим итеп һәм халыҡты әхлаҡи, сәйәси һәи иҡтисади мәсьәләләрҙе уйлауға саҡырып Шоу театрҙы реформалаштыра башлаған. Был тәңгәлдә ул социаль поблемаларҙы хәл иткәндә, Генрик Ибсендың реалистик драмаһын файҙаланған.
Шоуҙың тәжрибәһе һәм популярлығы үҫкәнлектән, уның пьесалары ул яҡлаған реформаларға иғтибарҙы аҙ туплаһа ла, уларҙың мауыҡтырғыс роле кәмемәгән. «Цезарь һәм Клеопатра» (1898), (1903), «Майор Барбара» (1905) һәм  (1906) кеүек әҫәрҙәре 50 йәше тулған авторҙың өлгөргән ҡараштарын күрһәтә.
1910-сы йылдарға тиклем Шоу тулыһынса формалашҡан драматург булған. (1911) һәм «Пигмалион» (1912) кеүек яңы әҫәрҙәре лондон публикаһына билдәле булған.
Скульптор алларҙың һынташты йәнләндереүен үтенгән боронғо грек мифы сюжетына нигеҙләнгән иң популяр «Пигмалион» пьесаһында Пигмалион фонетика профессоры Хиггинс күренешендә һынландырылған. Уның Галатеяһы — урамда сәскә һатыусы ҡыҙ Элиза Дулитл. Профессор кокниса һөйләшкән ҡыҙҙың телен төҙәтергә маташа. Шулай итеп, ҡыҙ нәзәкәтле ҡатынға оҡшай башлай. Бының менән Шоу кешеләр фәҡәт тышҡы яҡтан ғына айырыла тип әйтергә тырыша.
Үҙе бер нисек тә хупламаған Беренсе донъя һуғышынан һуң Шоуҙың ҡараштары үҙгәрә. Уның һуғыштан һуң яҙған беренсе әҫәре — (1919). Был пьесала яңы Шоу барлыҡҡа килгән — юмор элеккесә ҡалған, әммә уның гуманизмға ышанысы ҡаҡшаған.
Элек Шоу социализмға яйлап күсеүҙе хуплаған, әммә хәҙер ул хөкүмәт башында көслө кеше булырға тейеш тигән ҡарашта була. Уның өсөн диктаторлыҡ -. Ғүмеренең һуңғы көндәренә уның өмөттәре үлгән. Шулай, (Buoyant Billions, 1946-48) пьесаһында, үҙенең һуңғы пьесаһында, ул һуҡыр рәүештә сығыш яһаған һәм хаким итеп Адольф Гитлер кеүек кешене һайлап ҡуйған халыҡҡа ышанырға ярамай тигән.
1921 йылда Шоу биш пьесанан торған пенталогияһы өҫтөндә эште тамамлай. Унда хәрәкәт Эдем баҡсаһында башлана һәм мең йылдан һуңһы киләсәктә тамамлана. Был пьесаларҙа уҡталыу һәм хаталар ярҙамында тормош камиллаша тигән раҫлау бар. Шоу үҙе был пьесаларҙы шедевр тип һанаған, әммә тәнҡитселәр башҡаса фекерҙә булған.
"Мафусаил"дан һуң иң яҡшы әҫәр тип һаналған (1923) пьесаһын яҙған. Жанна Д’Арк тураһында әҫәр яҙыу һәм уны канонлаштырыу идеяһы 1920 йылда барлыҡҡа килгән. Пьеса донъяла танылыу алған һәм авторҙы Нобель премияһына яҡынайтҡан (1925 йыл).
«Женева» пьесаһында (1938) автор кешеләр үҙидаралыҡта кәрәк буласаҡ аҡыллылыҡты үҫтереүҙә ҡулланыу маҡсатында ғүмерҙе оҙонайтыу технологияһын үҫтерергә тейеш тигән фекерҙе раҫлаған.
Автор ғүмеренең ахырына тиклем пьесалар ижад иткән, уның иртә әҫәрҙәре кеүек, ҡайһы берҙәре генә уңышлы булған. Был осорҙа (1929) пьесаһы ғына киң билдәлелек ала. , (1933), «Миллионерша» (1935) һәм «Женева» (1935) кеүек һуңғы осор әҫәрҙәре халыҡ араһында танылыу тапмаған.
СССР-ға сәфәре
1931 йылдың 21 июленән 31 июленә тиклем Бернард Шоу СССР-ға килә, 29 июлдә Иосиф Виссарионович Сталин менән шәхсән осраша. Баш ҡаланан тыш, Шоу төпкөлгә лә — өлгөлө тип һаналған Тамбов өлкәһенең Ленин исемендәге коммунаһына барған. Возвращаясь из Советского Союза, Шоу говорил :
«Мин өмөт дәүләтенән беҙҙең көнбайыш илдәренә — өмөтһөҙлөк илдәренә ҡайтам… Миңә, ҡәбергә аяҡ баҫҡан ҡарт кешегә, донъя цивилизацияһы ҡотҡарылыр тип уйлау тәрән йыуаныс килтерә… Бында, Рәсәйҙә, мин, кешелекте хәҙерге көрсөктән сығарырға һәм уны тулы анархиянан һәм һәләкәттән ҡотҡарырға яңы коммунистик система һәләтле булыуына ышандым».
Тыуған иленә ҡайтҡанында Берлинда биргән интервьюһында Шоу Сталинды сәйәсмән булараҡ юғары баһалай :
Үҙенең Лондонда 1931 йылдың 6 сентябрендәге сәфәре тураһында һөйләгән докладында драматург былай тигән :
«Рәсәйҙә парламент йә шуға оҡшаш юҡ. Рустар беҙҙең кеүек алйот түгел; улар беҙгә оҡшаған алйоттар булыу мөмкинлеген хатта күҙ алдына ла килтерә алмайҙар. Билдәле, совет Рәсәйенең дәүләт кешеләре беҙҙең эшмәкәрҙәрҙән ҙур әхлаҡи өҫтөнлөккә генә түгел, ә аҡыл өҫтөнлөгөнә лә эйә».
Бернард Шоу сталинизмды һәм СССР-ҙы хуплаған. Шулай, үҙенең «На мели» (1933) пьесаһының инешендә ул ОГПУ-ның халыҡ дошмандарын репрессиялау сәйәсәтенә теоретик нигеҙ һала. Manchester Guardian гәзите редакцияһына асыҡ хатында Бернард Шоу матбуғатта донъя күргән СССР-ҙағы аслыҡ (1932—1933) тураһындағы мәғлүмәтте тип атаған. Шулай уҡ Labour Monthly гәзитенә хатында Бернард Шоу асыҡтан-асыҡ Сталин һәм ғалим-генетиктарға ҡаршы сығыш яһаған Лысенковщина кампанияһын (ялған ғалим Трофим Денисович Лысенко) яҡлап сығыш яһай.
Әммә 1933 йылдың 11 апрелендә СССР-ҙа булғандан һуң, Шоу СССР-ҙы яҡлауының һәм АҠШ сәйәсмәндәрен дә быға ҡушылырға өндәүенең сәбәптәрен аңлатып, Метрополитен-операла телмәр тотҡан (телмәр радионан тапшырылған) :"Минең йәшлек йылдарында беҙ бөтәбеҙ ҙә Рәсәйҙән бик ныҡ ҡурҡа инек. Беҙ Бөйөк Пётр васыяты тураһында һөйләй инек. Редьярд Киплинг, Һиндостанға үҙенең тырнаҡтарын батырырға һәм һуңынан бөтә Азияны баҫып алырға һәм ахырҙа бөтә донъяла өҫтөнлөккә ынтылған ҙур Аҡ Айыуҙы фашлап, үҙенә атҡаҙанған патриотик шағир абруйын яуланы.""Рәсәйҙе тәнҡитләп, Рәсәй тураһында ялғанды америка гәзиттәрендә яҙған һәм рус коммунизмы банкротлашҡан, халыҡ аслыҡтан интегә тигән алйот тар фекерле джентльмендарҙан мин һорайым: улар нимә эшләгәндәрен аңлайҙармы? Улар батшалыҡ кире ҡайтҡанын теләйҙәрме? Улар беҙҙең капиталистар менән беҙҙең баҙар өсөн көнәркәшлек итәсәк рәсәй капиталистик режимын тергеҙергә теләйҙәрме? Ысынлап та улар Аҡ Айыуҙы коммунистик ҡәберенән ҡаҙып сығарырға һәм уны бөтә ҡурҡыныс тырнаҡтары менән терелтергә теләйҙәрме әллә?""Әгәр уңышҡа өлгәшһәләр, бының нисек булыр? Күҙ алдына килтереп ҡарайыҡ, һеҙ мистер Сталинды, монархик Союздаштары 1815 йылда Наполеон I-гә һөжүм иткән кеүек, алып ырғытаһығыҙ, Сталинды династик Бөйөк кенәз һәм иҫке модалы финансистар һәм яңы сауҙа баҙары өсөн һуғышыусы заман капиталистары менән эшләгән иҫке модалы дипломаттар хөкүмәте менән алмаштыраһығыҙ икән ти. Артабан нимәэшләрһегеҙ? Һеҙ үҙегеҙҙең флотығыҙҙы дүрт тапҡырға арттырырға тейеш булаһығыҙ. Һеҙ һауа көстәрен унлата арттырасаҡһығыҙ. Һеҙ Аҡ Айыуҙан ҡурҡып йоҡлай алмаясаҡһығыҙ.""Бәхеткә ҡаршы, Алла ҡөҙрәте, ихтирам менән Америкаға әйләнеп ҡарап, Рәсәйҙе коммунистик дәүләт яһаған; һәм ул шул хәлдә булғанда, һеҙгә ҡурҡаһы түгел. Ҡытайҙа нимә булыу хафаһы ғына һеҙҙе берҙән-бер тынғыһыҙлаусы булыр. Һәм мин, Ҡытай тарҡау эштәрен йәйелдереп, үҙенең бөтә территорияһында коммунизм үҙәген үҫтереп, Ҡытай ҙа, Рәсәй ҙә коммунистик дәүләт булырына ихлас ышанам. Шул саҡта һәр американлы үҙенең йөҙөм һәм инжир ағастары аҫтында ултырасаҡ һәм бер ни ҙә уларҙы борсомаясаҡ. Капиталистик Япония менән генә түгел, ә капиталистик Рәсәй һәм капиталистик Ҡытай менән көнәркәшлек иткән Америка Ҡушма Штаттары тураһында уйлағыҙ! Һеҙ ҡурҡып ҡалтыранырһығыҙ."Күренекле британлы Уинстон Черчиллдең Фултон телмәре тәьҫир иткән кеүек, ул саҡта бик танылған британлы Шоуҙың да АҠШ сәйәсәте өсөн эҙемтәле булған: 1933 йылдың ноябрендә АҠШ СССР-ҙы таныған.
Һары Айғыр
Һары Айғыр (Сары-Айгыр) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 16 кеше. Почта индексы — 452225, ОКАТО коды — 80256855005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Рой (Елва ҡушылдығы)
Рой — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Елва йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Лоха
Оло Лоха (Лока) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 335 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һарыҡай
Һарыҡай — Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы ауыл. Үрәкүл ауыл биләмәһе составына инә.
Тарихы
Ауылға нигеҙ һалыныу датаһы билдәлмәгән, ул 19 быуат карталарында күрһәтелмәгән, 1937 йылдағы документтарҙа телгә алына.
Географияһы
Райондың төньяҡ өлөшөндә, Ҡараболаҡ йылғаһы буйында урынлашҡан. Район үҙәге Ҡоншаҡҡа тиклемге ара 25 км, ауыл биләмәһе үҙәгенә (Дружный ҡасабаһы) тиклем 5 км. Рельефы — тигеҙлек (Көнбайыш.-Себер уйһыулығы). Ландшафты урманлы дала. Ауылдан йылға буйлап үрҙә быуа урынлашҡан. Һарыҡай ауылы күрше тораҡ пункттар менән арба юлы менән бәйләнеш тота. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң ауыл Бүре районының Күлмәк ауыл Советына ҡарай. 1956 йылда егерме өс, 1959 йылда егерме алты хужалыҡтан тора. Совет осоронда ауыл биләмәһендә «Дружный» совхозының 1-се бригадаһы урынлашҡан була. Әлеге ваҡытта ауыл хужалығы предприятиеһы «Уралнатурпродукт» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт (үҙәк усадьбаһы Дружный ҡасабаһында). Ауылға яҡын күлдәр Ҡайынкүл, Ҡарағайкүл, Скайлы (Цкайлы), Орокүл.
Климаты
Климаты уртаса континенталь. Бында һауа торошо бик үҙгәреүсән, бының төп сәбәбе булып Урал тауҙары тора. Бында улар бейек булмаһа ла, Рәсәйҙең Европа өлөшөнән килгән һауа массаларын индермәй, шуға ла бында һалҡын Арктика һауаһы дла, ҡыҙыу Урта Азия һауа массалары ла еңел үтә. Шуларҙың һөҙөмтәһе булып, бында һауа торошоноң кинәт үҙгәреше йыш күҙәтелә.
Сәғәт поясы
Һарыҡай Екатеринбург ваҡыты (Yekaterinʙurg Time Zone, YEKT) сәғәт поясында урынлашҡан. UTC менән айырмаһы +5:00 сәғәт тәшкил итә. Мәскәү ваҡыты менән айырмаһы +2 сәғәтте тәшкил итә һәм Рәсәйҙә MSK+2 итеп күрһәтелә.
Халҡы
(1956 — 82, 1959—112, 1970—105, 1983—254, 1995—188)
Ионов Виктор Петрович
Ионов Виктор Петрович (26 июнь 1934 йыл, Ижевск, Уммурт АССР-ы) — СССР һәм Рәсәй ҡорал эшләүсеһе. 1976 йылдан 1986 йылға тиклем «Ижмаш» заводының механик етештерү директоры, хәҙерге ваҡытта  «Ижмаш» тарихи музейы директоры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1982). Удмурт Республикаһының почётлы гражданины (2006)
Биографияһы
Виктор Петрович Ионов 1934 йылдың 26 июнендә Ижевск ҡалаһында эшселәр ғаиләһендә тыуған. 1952 йылда урындағы 30-сы урта мәктәпте, 1957 йылда Ижевск механика институтын (хәҙерге ваҡытта - М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты) тамамлаған. Юғары уҡыу йортон тәмамлағас, йәш белгес Ульяновскиға самолёттар төзөлөшөнә барырға планлаштыра, әмма уны тыуған ҡалаһында ҡалырға күндерәләр, Ижевск машина төзөлөшө заводының ҡорал етештереүендә инженер-технолог вазифаһын тәҡдим итәләр. Предприятиела Виктор Петрович һөнәри үҫештең барлыҡ баҫҡыстарын — мастерҙан алып механик етештереү директорына тиклем үтә. .
Виктор Петрович етәкселегендә иң ҡатлаулы һәм яуаплы булған 102-се күбә цехы эшләй башлай. 1971 йылда предприятиеға модернизацияланған Калашников автоматының 7,62-мм автоматын етештереүҙе үҙләштергәндә, импорт буйынса һатып алынған SHK-10 машиналарын редуциялаү ысулы менән күбә яһау өсөн билдәләнгән Австриянан партия килтерелә. Австрия белгестәре йәшерен етештереү булғанға, заводҡа керетелмәй. Шуға күрә урындағы хеҙмәткәрҙәргә яңы яйланмала үҙаллы эшләргә өйрәнергә тура килә. Ҡуйылған бурысты улар яуаплы үтәй, шул уҡ ваҡытта технологик процесстың төп инструментын камиллаштыралар. Автомат күбәһен сүкеп эшләү ысулын индергән өсөн Ионов Виктор Петровичҡа Ленин ордены бирелә. .
Ионов етәкселегендә етештереү коллективы элек үҙләштерелгән продукцияны сығарыу масштабтарын кәметмәйенсә, алты яңы атыу ҡоралы эшләп сығарыуҙы үҙләштерҙе. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә яңы цех төзөлдө һәм оптик прицелдар эшләү үҙләштерелде, яңы төзөлгән корпуста 100 мең квадрат метр яңы майҙан файҙаланыуға тапшырылды, етештереү процесстарын тулыһынса механикалаштырып, 8 километр конвейер ғәмәлгә керетелде, 600 берәмлектән артыҡ яңы юғары етештереүсәнлекле йыһаздар төҙөлдө. Технологик процесстарҙы камиллаштырыү 10-сы биш йыллыҡта яңы эшләнмәләр, шул иҫәптән АК-74 һәм АК-74У автоматтарын үҙләштереү һәм етештереү буйынса дәүләт планын уңышлы үтәргә мөмкинлек бирҙе. Етештереү күләме 1,5 тапҡырға, ә хеҙмәт етештереүсәнлеге 63 %-ҡа артты, шул уҡ ваҡытта бер миллион һумға яҡын экономия алынды. .
Рынта
Рынта — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вагиль йылғаһының һул ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.
Ионов Виктор Петрович
Биографияһы
1982 йылдың 30 августында ирешелгән уңыштары һәм халыҡ хужалығы пландарын үтәүгә ҙур шәхси өлөшө өсөн СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән Виктор Петрович Ионовҡа Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы менән бүләкләнә һәм Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә..
Рынта
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Ионов Виктор Петрович
Биографияһы
Һуңыраҡ Виктор Петрович "Ижмаш" заводының сифат буйына баш инженер урынбаҫары һәм генераль директор урынбаҫары булып эшләй, ә 1998 йылдан пенсияға сыҡҡас, "Ижмаш" заводы музейы директоры булып эшләй, унда предприятиеның тарихи мираҫын актив пропагандалай. Уның башланғысында музейҙа даими эшләүсе "Улар Ватан өсөн фронтта һәм тылда һуғышты" рубрикаһы асыла.
Рынта
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ионов Виктор Петрович
Биографияһы
Удмурт Республикаһы Президентының 2006 йылдың 25 октябрендәге 165 номерлы Указы менән Удмуртия Республикаһының социаль-иҡтисади үҫешенә ҙур өлөш индергәне өсөн Виктор Петрович Ионовка «Удмурт Республикаһының маҡтаулы гражданы» тигән почетлы исем бирелде. .
Һарыһаҙ (Ҡырмыҫҡалы районы)
Һарыһаҙ (Сарсаз) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 90 кеше. Почта индексы — 453006, ОКАТО коды — 80235850011.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бауербах (Тюрингия)
Бауербах (Тюрингия) (Bauerbach (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 252 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,04 км2. Диңгеҙ кимәленән 379 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98617 һәм автомобиль коды — SM.
Оло Калагаш
Оло Калагаш — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кучерла йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Мновица
Оло Мновица — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Остапенец йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Кудахурт (Черека ҡушылдығы)
Кудахурт — Рәсәй йылғаһы. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Черек йылғаһының уң ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Мусорка (Ташелка ҡушылдығы)
Мусорка  — Рәсәйҙәге йылға. Ульяновск өлкәһе,Һамар өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ташелка йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы Камское Устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Черемшан йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кудахурт (Черека ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Черек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Мновица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сама (йылға)
Сама — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №1264 Пашня йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Муранка
Муранка — Рәсәйҙәге йылға. Ульяновск өлкәһе,Һамар өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев (Усинский залив) һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы Камское Устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Черемшан йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Маргущ
Маргущ — Рәсәй йылғаһы. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Псыган-Су йылғаһының уң ярына тамағынан 6,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Черек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сидорова Ефросиния Сергеевна
Ефросиния Сергеевна Сидорова (16 февраль 1930 йыл — 30 июль 2018 йыл) — СССР һәм Рәсәй фольклорсыһы һәм педагогы, филология фәндәре кандидаты (1973), Сыуашстан Республикаһының К. В. Иванов исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1988),.
Биографияһы
1930 йылдың 16 февралендә Сыуаш АССР-ы Мариин-Посад районы Үрге Ирх-Сирмы ауылында тыуған.
1950 йылда — Сыуаш дәүләт уҡытыусылар институтын, 1956 йылда Сыуаш дәүләт педагогия институтының тарих-филология факультетын тамамлаған. Шунда уҡ белем алыуын дауам итә һәм 1963 йылда, «Сыуаш көнкүреш әкиәте» («Чувашская бытовая сказка») темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлап, аспирантураны тамамлай.
Сыуаш АССР-ы Батыр районының Яншиха ете йыллыҡ мәктәбендә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләгән. Һуңынан Байкал аръяғы крайында йәшәй һәм эшләй, Чита педагогия институтында (1962 йылдан, хәҙерге Н. Г. Чернышевский исемендәге Байкал аръяғы дәүләт гуманитар-педагогия университеты) уҡыта,
1962—1963 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Себер бүлексәһенең Байкал аръяғы комплекслы Ғилми-тикшеренеү институтының ғилми хеҙмәткәре.
1963—1967 йылдарҙа — Минск ҡалаһының 93-сө урта мәктәбенең рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.
1967—1977 йылдарҙа Ефросиния Сергеевна Сыуаш АССР-ы Министрҙар Советы ҡарамағындағы Тел, әҙәбиәт, тарих һәм иҡтисад ғилми-тикшеренеү институтынының әҙәбиәт һәм фольклор бүлеге өлкән ғилми хеҙмәткәре һәм мөдире,
1977—1990 йылдарҙа Сыуаш дәүләт университетының сыуаш әҙәбиәте кафедраһында өлкән уҡытыусы, Сыуаш дәүләт гуманитар фәндәр институты әҙәбиәт һәм фольклор бүлегенең өлкән ғилми хеҙмәткәре булып эшләй.
2018 йылдың 30 июлендә Мәскәүҙә вафат булған, Чебоксарҙа ерләнгән. П. А. Сидоров кейәүҙә була.
Ноҡат
Ноҡат (Нукатово) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 148 кеше. Почта индексы — 453571, ОКАТО коды — 80211820020.
Географик урыны
left|thumb|300px|Ноҡат
Тарихы
Ноҡат ауылы ла 7 ауыл иҫәбендә 29-се йортҡа ҡараған. Ноҡат ауылы шул уҡ йылға исеме буйынса XIX быуат башында барлыҡҡа килә. V рәүизгә ул әле билдәле булмай. 1834 йылда 30 йортта 205 кеше йәшәй. 25 йылдан һуң 38 йортта 260 кеше иҫәпләнә. 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу ваҡытында — 44 йортта 182 кеше. Ауыл халҡы Ҡонтүккән һәм Өмәюлы йылғалары буйында күсенеп йөрөгән. 205 кешегә 60 ат, 40 һыйыр, 130 һарыҡ, 70 кәзә тура килгән. Кәсепселек менән дә шөғөлләнгәндәр. Шул уҡ 1843 йылда ауыл 10 умарта һәм 5 солоҡ тотҡан.
2004 йылдың 17 декабренә тиклем бөтөрөлгән Ноҡат ауыл советы үҙәге булған.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %).
Агте Адольф Андреевич
Адольф Андреевич Агте (1775—1832) — рус тау инженеры, уйлап табыусы, алтын һәм көмөш етештереүҙең яңы ысулдарын уйлап табыусы.
Биографияһы
1775 йылда Аренсбург ҡалаһында (Сааремаа утрауындағы хәҙерге Эстонияның Курессаар ҡалаһы) тыуған. Сығышы менән Агте немец дворяндары нәҫеленән. Уның атаһы, Иоганн Андреас Агте, XVIII быуат уртаһында Германия Саксонияһынан Рәсәй империяһына күсә һәм дәүләт хеҙмәтенә урынлаша.
Адольф Агте Санкт-Петербург ҡалаһының Тау училищеһына уҡырға инә. 19 йәшендә курсты тамамлай. 1795 йылдың 1 майында 13-сө класлы шихтмейстер, ә 1799 йылдың 10 июнендә — берг-гешворен итеп тәғәйенләнә. 1795 йылда Агте Нерчинский заводтары штатына индерелә һәм Шилкинский рудниктары смотрителы итеп билдәләнә, ә 1798 йылдан — ошо завод һәм рудниктар менән идара итә. 1799 йылда уға Санкт-Петербург ҡалаһына көмөш илтеү йөкмәтелә. 1800 йылда, баш ҡалала сәфәрҙә булып ҡайтҡас, Уралда Екатерина һәм Кутомарский заводтарының идара итеүсеһе итеп тәғәйенләнә.
1802 йылда Екатеринбург тау етәкселегенең беренсе департаментына обер-бергпробирер урынына тәғәйенләнә. 1807 йылда департамент бөтөрөлгәндән һуң, Агте Екатеринбург заводында тау начальнигы ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә, лаборатория һәм амальгамирлы етештереү (йәғни руданан көмөш һәм алтынды терегөмөш ярҙамында эләктереү) менән етәкслек итә. Алтын иретеү ысулдарын камиллаштырыуға өлгәшә, шул арҡала күп металды һаҡлап ҡалырға өлгәшелә. Бынан тыш, Агте руданан ваҡ алтын өлөшсәләрен айырып алыу процесын камиллаштыра. Ул Екатеринбургта амальгамирлы етештереү проекты авторы була. Агтеның новаторлыҡ идеялары ҡаҙнаға байтаҡ табыш килтерә, һәм ул бының өсөн 1816 йылда 5000 һум бүләк ала.
1825 йылда Агте Златоуст заводтарына, Златоуст фабрикаһында эшләүсе сит ил ҡорал эшләү оҫталары дәғүәһен тикшереү өсөн ебәрелә. Ул күп һанлы енәйәти факттар асыҡлай, шунан һуң урындағы етәксе С. П. Татаринов эшенән бушатыла, ә уның урынына (йәғни Златоуст ҡорал фабрикаһы етәксеһе һәм Златоуст заводы тау башлығы урынына) 1826 йылда Агтены тәғәйенләйҙәр. Агте иң яҡшы белгес һәм ойоштороусы репутацияһы менән файҙалана. Ул алтын йыуыу машиналары конструкцияһын камиллаштыра. Агте беренсе булып алтынлы ҡомдо ыуыу өсөн әйләнеп тороусы мискәләр ҡуллана, аҙаҡ улар оҙаҡ ваҡыт «Агте мискәләре» тип атап йөрөтөлә. Был уйлап табыуы өсөн ул 1830 йылда 6000 һум бүләк ала. 1831 йылда Агте Екатеринбургҡа берг-инспектор итеп күсерелә.
Агте Екатеринбург тау ғилми йәмғиәте (1825) һәм Мәскәү университеты янындағы тәбиғәтте һынаусылар йәмғиәте ағзаһы булып тора.
Адольф Андреевич Агте 1832 йылдың 13 апрелендә Екатеринбургта вафат була.
Наградалары
Ордендары:
Эҫем (станция)
Эҫем — (Сим) Куйбышев тимер юлының Башҡорт төбәгендәге тимер юл станцияһы, Силәбе өлкәһенең Эҫем ҡалаһында Линейная урамында урынлашҡан.
Атамаһының килеп сығышы
Станцияның исеме Эҫем йылғаһының атамаһы менән бәйле. А. К. Матвеев Эҫем атамаһын фарсы теленән ингән «сим» — көмөш һүҙе менән аңлата. Һуңынан уның фаразы Н. Д. Ғарипова, Т. М. Ғарипов һәм Ж. Кейекбаев тикшеренеүҙәрендә раҫлана. Башҡорт телендә «сим» һөйләштәге «сөм» (йылғалағы тәрән, сөмгөл урын) тигәнгә яҡын. Ғәбделәхәт Вилданов «эсемлек» тигән менән яҡынайта, ваҡыт уҙыу менән ҡыҫҡарып «эҫем» рәүешендә ҡалған, тип аңлата. Рәил Кузеев фин-уғыр телдәренә яҡынлыҡ күрә. Оло Иҙел буйы башҡорттары һәм сыуаштары аралашып, уртаҡ атама барлыҡҡа килгән тигән фекерҙә булған. Сыуаштарҙа ла «сим» боронғо эсемлек Татарҙың «үҫәм» (һыу үләне) тигәненән килеп сыҡҡан тиеүселәр ҙә бар.
Мәғлүмәт
Станцияла бөтә төр пассажирҙар һәм йөк эштәре башҡарыла: инеү юлдарында йөктәрҙе ҡабул итеү һәм биреү, склад операцияларына вагонлы хеҙмәт күрһәтеү, урындағы һәм алыҫ араларға йөрөүсе поездарға билет һатыу, багаж операциялары.
Станция Эҫем заводы менән тимер юлы конкаһы ярҙамында тоташа. 1930 йылдарҙа реконструкциялау һөҙөмтәһендә икенсе юл һалына. 1954 йылда электрлаштырыуҙан һуң ВЛ электровоздары йөрөй башлай. 1959—1960 йылдарҙа юл эшселәре һәм машинистарҙың станция менән электр бәйләнеше яйға һалына, станция радиотапшырыу системаһы менән йыһазландырыла. 1962—1963 йылдарҙа юлдарҙы оҙонайтыу менән станцияла реконструкция үтә, 1969 йылда дежур хеҙмәтенең яңы бинаһы төҙөлә. Хәрәкәттәр Минйәр станцияһынан саҡырылған тепловоз тарафынан башҡарыла.
Алыҫ араға йөрөү
2020 йылғы график буйынса станция аша түбәндәге алыҫҡа барыу поездары йөрөй:
Азия иҡтисады
Азия иҡтисады, 49 төрлө дәүләттәрҙә йәшәгән 4.4 миллиардтан артыҡ кеше (донъя халҡының 60 проценты) тәшкил итә. Алты дәүләт өлөшләтә Азияла булыуы менән бергә иҡтисади һәм сәйәси ҡараштары менән Европала  тип фараз ителә. Донъяла иҡтисади йәһәттән иң тиҙ үҫешкән зона - Азия иҡтисади зонаһы һәм Һатып алыу мөмкинлеге паритеты буйынса эске тулайым продукт арында иң ҙур континенталь экономика. Ҡытайҙа, Японияла һәм Һиндостан донъя иҡтисадындағы иң ҙур ун экономия араһында һанала. Унан тыш, Азия, япон иҡтисади мөғжизәһенән (1950-1990) башлап, Көньяҡ Кореялағы Һан йылғаһы мөғжизәһе (1961-1996) һәм Ҡытай иҡтисади күтәрелеүе (1978-2013) менән донъяла иң оҙон ваҡытлы, иҡтисади үҫеш үҙәген тәшкил итә.
2 август
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Төбәк байрамдары
}}
Саска
Саска — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының һул ярына тамағынан 691 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Нюла
Оло Нюла — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 300 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Камлак
Оло Камлак — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сёма йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.