cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гилгәмеш
Гилгәмеш (аккад.20px|link=Wiktionary:𒄑|alt=𒄑20px|link=Wiktionary:𒄑|alt=𒄑, шумер.dgilgameš3) — Шумерҙағы  Урук ҡалаһының хакимы,  беҙҙең эраға тиклем XXVII быуат аҙағы — XXVI быуат башында  идара итә. Шумер риүәйәттәренең һәм аккад  эпосының — Боронғо Көнсығыштың мәшһүр әҙәби әҫәренең — персонажы. Ҡайһы бер мифтарҙа  «Батырҙар батшаһы Гилгәмеш» булараҡ билдәле.
Гилгәмеш — уйҙырмамы, ысынбарлыҡмы?
Уруктың 1-се династияһы вәкиле. Гилгәмеш —  аккадса  исеме; шумерса  варианты, күрәһең,  «Бильга-мес» формаһынандыр, был «Батырҙың ата-бабаһы» тигән мәғәнәне аңлаталыр. Легендаларҙа уны  Нинсун алиһә менән Кулаба энының (юғарғы жрецы)  улы тип атайҙар (Кулаба Урук составындағы торама була).
Гилгәмеш ҡаһарманлығы, батырлығы менән шул тиклем ҙур дан яулай, хатта шумер  мифологияларының һәм легендаларының төп геройына әүерелә. Энмеркар  һәм  Лугальбанда кеүек үк, Гилгәмешкә лә шумер   легендалары циклы бағышлана,  уларҙа тормошоноң бер-береһенә бәйһеҙ төрлө осраҡтары һүрәтләнә. Беҙҙең осорға шундай биш текст килеп еткән. Беҙҙең эраға тиклем 2-се мең йыллыҡ башында оҙон  поэма яҙылған була, уға яңы материал менән бергә элеккерәк  шумер  легендалары ла инә. Һөҙөмтәлә, «Гилгәмеш тураһында эпос» барлыҡҡа килә, ул  ассирий-бабил  әҙәбиәтенең ысын шедевры  һәм, бик борон ижад ителеп, беҙҙең көндәргә тулыһынса тиерлек һаҡланып килеп еткән гүзәл әҫәрҙәрҙең береһе булып тора. Гилгәмеш һәм уның батырлыҡтары тураһында легендалар шумер һәм аккад телдәрендә генә түгел, Көнбайыш Азияның башҡа эре телдәрендә лә (хет, хуррит) быуаттан-быуатҡа яҙыла һәм күсереп яҙыла килә. Гилгәмеш — бөтә Боронғо донъяның батыры:  мажаралар эҙләүсе, ҡаһарман, әммә фажиғәле шәхес, кешенең дан көҫәүе һәм нисек тә билдәле булырға тырышыуының сағылышы, дан һәм үлемһеҙлек символы,  әммә шул тиклем юғары дәрәжәлә ки, хатта хәҙерге ғалимдар йыш ҡына уны ысынлап та ҡасандыр йәшәгән кеше һәм хаким тип түгел, ә   легендар  персонаж тип иҫәпләй. Гилгәмеш күп ҡомартҡыларҙа (яҙмаға тиклемге осорҙоң цилиндрик мисәттәренән башлап ассирий һарайҙарын биҙәгән скульптур рельефтарға хәтле)  үгеҙҙәр һәм арыҫландар менән алышҡан һаҡаллы, эре мускуллы кеше  итеп һүрәтләнә.
«Гилгәмеш һәм Агга» тигән эпик поэмаға ышанғанда, идара итеүенең башында Гилгәмеш Киш лугале Агаға буйһонған була. Ага бер нисә илсе аша  хәбәр иттереп, Уруктың Киш башлаған  ирригация эштәрендә ҡатнашыуын талап итә. Урук  аҡһаҡалдары кәңәшмәһе  Гилгәмешкә буйһонорға һәм Аганың талабын үтрәгә тәҡдим итә. Әммә халыҡ йыйыны тарафынан хупланған Гилгәмеш буйһоноуҙан баш тарта. Халыҡ йыйыны эн Гилгәмеште хәрби юлбашсы — лугаль тип иғлан итә. Ага үҙенең ғәскәре менән  Евфрат буйлап кәмәләрҙә килеп етә, әммә Урукты ҡамап тотоуы еңелеү менән тамамлана. Гилгәмеш  Урук ҡалаһына азатлыҡ яулай. Түбәнге Месопотамияла өҫтөнлөк итеү Гилгәмешкә күсә.
Артабан Гилгәмеш   Адаб, Ниппур, Лагаш, Умма һәм  башҡа ҡалаларҙы буйһондора. Гилгәмеш Ниппурҙағы Туммаль ғибәҙәтханаһын төҙөтөүсе булараҡ та телгә алына. Лагашта  Гилгәмеш  уның исеме бирелгән ҡапҡа төҙөтә.
Бабил эпосында уның иң мөһим батырлыҡтарының береһе итеп Урукты уратҡан ҡала диуарҙары төҙөтөүен һанай. Бәлки, был осраҡта археологик ҡаҙылмалар барышында табылған Урук харабалары тирәләй үткән 9 километрлы диуар тураһында һүҙ баралыр. Ул башланғыс династия осорона хас  яҫы-ҡабарынҡы кирбестән төҙөлгән. Тимәк,  Гилгәмеш осоронда һалынған булыуы бик ихтимал. Диуарҙың ҡалынлығы   5 метрҙан артып китә. Тағы Гилгәмештең Ливанға  эрбет ағасы алырға барыуы тураһында ла һөйләнелә. Бындай сәфәр ысынлап та булғанмы  — билдәһеҙ. Ысынлап та булған булһа,  Ливанға түгел, ә  Эламға  булғандыр.
Гилгәмеш һуңыраҡ осор легендаларында
Гилгәмештең исеме месопотам текстарында ғына түгел,  Ҡумран ҡулъяҙмаларында ла телгә алына: «Бәһлеүәндәр китабы»ның 13 Q450-се фрагментында «…бөтәһе лә уның күңеленә ҡаршы…» тип тәржемә ителгән өҙөк эргәһендә осрай. Яҡын Көнсығыштың манихей  секталары тарафынан да ошо текстар файҙаланыла. Клавдий Элиан яҡынса беҙҙең эраның 200 йылында  Аккад Саргоны тураһындағы легенданы   Гилгәмеш  (Элиан уны Гилгам тип атай)  тураһында итеп үҙгәртеп һөйләй:  йәнәһе, оракул Бабил батшаһына үлеме үҙ ейәненең ҡулынан буласағы тураһында әүлиәлек итә. Теге ҡото осоп баланы манаранан ырғыта, әммә батша улын бөркөт тотоп ала, ә баҡсасы тәрбиәләп үҫтерә. Ассирияның Көнсығыш Сиркәүе дин белгесе Феодор Бар Конаи беҙҙең эраның яҡынса  600  йылында  Фалектан   Ибраһимға тиклемге патриархтарҙың замандаштары булған 12 батша араһында шулай уҡ Гилгәмеште  (Глигмосты)  атай. Гилгәмеш  (Длилджамиш) исемен хатта XV быуатта ла иҫләйҙәр —  Жәләлетдин әс-Сүйүти  уны иблистәрҙең береһе тип телгә ала.
Бишбүләк
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты
'''А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты''' — Иркутскиҙа урынлашҡан юғары уҡыу йорто.
Тарихы
Иркутск дәүләт аграр университеты 1934 йылдың 9 майында Иркутск ауыл хужалығы институты булараҡ барлыҡҡа килә.
Иркутск дәүләт аграр университетында 19 һөнәр, 13 бакалавриат йүнәлеше һәм 11 магистратура йүнәлеше буйынса АПК өлкәһендә һәм иҡтисадтың сиктәш тармаҡтарында әҙерлек алып барыла.
Иркутск дәүләт аграр университетының 30 000 га ауыл хужалығы билдәләнешендә ере бар. Академияның Большое Голоустноеҙа һунарсылыҡ ере - һыуҙары бар, ә Оёкта ауыл хужалығы ерҙәре бар. Иркутск дәүләт аграр университетының 180 000 га майҙанлы уҡытыу-тәжрибә һунарсылыҡ хужалығы бар.
2012 йылда Иркутск дәүләт аграр университетында 704 студент сығарылған, уларҙың е — «левик», се-ситтән тороп уҡый.
2012 йылда нәтижәһеҙ тип табылған, был эште оптималләштереүгә китергән.
2014 йылдың февралендә Ирға һәм Усть-Орда өлкәһе Бүрәт республикаһы хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул һала.
Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән өлкәһендә күҙәтеү итеү буйынса Федераль хеҙмәтенең 2017 йылдың унынсы апрелендәге 807-07 номерлы бойороғо менән А.А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университетына ҡабул итеү торғоҙола.
Саңғы трассаһы
Иркутск дәүләт аграр университетының саңғы трассаһы 1950-се йылдарҙан бар. Йыл һайын бында 30-ға яҡын старт уҙғарыла, шул иҫәбенә "Россия саңғы юлдары" бөтөн рәсәй массакүләм саңғы ярышы ла инә. 2014 йылдың май айында Иркутск районының Йәштәр биҫтәһендә ИрГСХА саңғы трассаһы территорияһын коммерциялы булмаған «Массовое» йәмғиәтенә бүлеп биреү сәбәпле талаш-һуғыш сыға, йәмәғәтселек быға ҡаршы сыға: бобслей буйынса ике тапҡыр олимпия чемпионы А.Ю. Зубков, донъя чемпионаттарының ике тапҡыр көмөш һәм бронза призеры, тимераяҡта шуу буйынса атҡаҙанған спорт мастеры О. И. Равилова һәм башҡалар ҡаршы була. Хәлде Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаты С.Ю. Тен контрольгә ала.
Иркутск дәүләт аграр университеты матбуғат үҙәге
2017 йылдан башлап Иркутск дәүләт аграр университетына Рыжков Артем Владимирович етәкселегендәге һөнәри ориентация һәм йәмәғәтселек менән бәйләнеш үҙәге тураһында нигеҙләмә менән йайга һалына торған матбуғат үҙәге эшләй башлаған.
Сығанаҡтар
Төркөм:Иркутск университеттары Төркөм:Алфавит буйынса университеттар
Гуашипсина
Гуашипсина — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы, Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Матхука йылғаһының һул ярына тамағынан 4,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Малка от Кура-Марьинского канала и до устья, Баксан йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Юлмөхәмәтов Дәүләтбай Мөхәмәтйән улы
Юлмөхәмәтов Дәүләтбай Мөхәмәтйән улы (15 декабрь 1909 йыл — 26 март 1988 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. «Еңеү юлында» гәзите мөхәррире, Бөрйән район Советы башҡарма комитеты секретары. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
Биографияһы
Дәүләтбай Мөхәмәтйән улы Юлмөхәмәтов 1909 йылдың 15 декабрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Аҫҡар ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1924 йылда дегет ҡайнатыусы булып башлай. 1930 йылда колхоздар төҙөлә башлау менән Аҫҡар промколхозына ағза булып инә. 1933 йылда район контроль комиссияһы — эшсе-крәҫтиән инспекцияһы секретаре итеп тәғәйенләнә. Һуңынан Өфөлә гәзит хеҙмәткәрҙәре курстарында уҡып ҡайтҡас, райондың «Еңеү юлында» гәзите редакцияһында яуаплы вазифаларҙа эшләй, уның мөхәррире була. 1939 йылда Юғары коммунистик ауыл хужалығы мәктәбендә уҡый башлай. Ләкин мөмкинлеге булмау сәбәпле уҡыуҙы туҡтатырға мәжбүр була һәм шул уҡ йылда Бөрйән районы мәғариф бүлеге инспекторы булып эш башлай. Алдағы йылдарҙа КПСС район комитеты пропагандисы, секретарь ярҙамсыһы булып эшләй. Бөйөк Ватан һуғышы осоронда, 1942—1944 йылдарҙа тәүҙә Златоуст хәрби пехота һәм артабан Ҡамышлы хәрби пехота училищеларында уҡый. 1944 йылда 4-се Украина фронты составында кесе лейтенант дәрәжәһендә взвод командиры булып яуға инә. 1945 йылдың 17 мартында уң яҡ яурынына ҡаты яраланып госпиталгә эләгә. Тыуған яғына һуғыш тамамланғас ҡайта. 1945—1947 йылдарҙа Байназар балалар йорто директоры, унан һуң Аҫҡар ете йыллыҡ мәктәбе директоры булып эшләй.
1948 йылдан район Советы башҡарма комитеты секретары, КПСС район комитетының дөйөм бүлек мөдире, секретарь ярҙамсыһы юула. 1970 йылда пенсияға киткәнгә тиклем райондың партия-совет органдарында, төрлө учреждениеларҙа яуаплы вазифалар башҡара. Дәүләтбай Мөхәмәтйән улы Юлмөхәмәтов ҙур йәмәғәт эше алып барҙы. КПСС-тың район комитеты ағзаһы, халыҡ депутаттарының район Советы депутаты итеп һайланды.
1982 йылда «КПСС составында 50 йыл» билдәһе һәм танытмаһы тапшырылды. БАССР-ҙың персональ пенсионеры булды.
1988 йылдың 26 мартында вафат булды.
Болошло (Дим ҡушылдығы)
Болошло (Балышлы) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Дим йылғаһының һул ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Этимологияһы
Урыҫ телендә Балышлы формаћында алынған гидронимдың башҡортса дөрөҫ әйтелеше — Болошло. Атама байлыҡ, муллыҡ, затлы мәғәнәһендәге бол һүҙенән һәм һәм -ош, -лы ялғауҙырынан барлыҡҡа килгән.
Карагем (Аргут ҡушылдығы)
Карагем  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Аргут йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шумилов Пётр Павлович
Шумилов Пётр Павлович (1 июль (14 июль) 1901 йыл, Бобринец ҡалаһы, Елисаветград өйәҙе Херсон губернаһы, Рәсәй империяһы — 17 август 1942 йыл, Краснокамск) — СССР ғалимы, инженер-нефтсе һәм уйлап табыусы, ҡорал конструкторы.
Биографияһы
Пётр Павлович Шумилов 1901 йылда Бобринец ҡалаһында (хәҙер Кировоград өлкәһе, Украина) күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1919—1923 йылдарҙа Бобринец хеҙмәт мәктәбендә физика һәм математика уҡытыусыһы булып эшләй.
1927—1934 йылдарҙа Дәүләт нефть тикшеренеү институтында ғилми хеҙмәткәр, 1932 йылдан быраулау секторының, ә һуңынан промысла механикаһы бүлегенең начальнигы.
1934—1939 йылдарҙа Баҡы ҡалаһында турбиналы быраулау эксперименталь контораһында эшләй, уның етәкселеге аҫтында күп баҫҡыслы редукторһыҙ турбобур төҙөлә.
1939 йылдан СССР нефть сәнәғәте халыҡ комиссариатының турбиналы быраулау секторы начальнигы (Баҡы). Шулай уҡ 1930 йылдан И. М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть институтының нефть промыслаһы механикаһы кафедраһы доценты, артабан Баҡы һәм Мәскәү нефть институттарында, Мәскәү дәүләт университетында гидравлика, механика, материалдар ҡаршылығы һәм йылылыҡ тапшырыу теорияһы курстары уҡый.
1941 йылдан СГ-82 тәүге совет реактив гранатометын эшләгән конструкторҙар төркөмөнә инә (немецтарҙың Panzerfaust аналогы, 1944 йылда ҡоралланыуға индерелә). 1942 йылдың йәйендә һынау үткәргән ваҡытта, гранатаның дары камераһы шартлау һөҙөмтәһендә, бик күп ауыр яралар ала. Ике аҙнанан һуң дауаханала, 1942 йылдың 17 авгусында вафат була. 1947 йылда, икенсе конструкторҙар менән берлектә, был гранатометты уңышлы эшләгән өсөн Сталин премияһына (үлгәндән һуң) лайыҡ була. Вафатынан һуң ҡатыны дүрт балаһы менән тороп ҡала. Тәүге никахтан балалары тураһында бер ни ҙә билдәле түгел. Икенсе никахтан балалары: Леонид (1933—2007); Валериан (1935) атаһының эшен дауам итә. Фән кандидаты һәм бик күп патенттар авторы. Виктория Шумиловаға (1938) өйләнә. Совет осоронда Виктория Госстандарт бүлектәренең береһен етәкләй. Уларҙың ике ҡыҙы һәм биш ейәне бар.
Ҡыҙы Елена (1940—2018). Елена Рәсәй дәүләт гуманитар университетының Е. М. Мелетинский исемендәге юғары гуманитар тикшеренеүҙәр институтына нигеҙ һалыусыларҙың һәм етәкселәренең береһе, талантлы мөхәррир була. 2018 йылдың 1 октябрендә оҙайлы ауырыуҙан һуң вафат була. Рәсәй дәүләт гуманитар университеты, Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Рәсәй халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәте академияһы Е. П. Шумилова иҫтәлегенә конференциялар үткәрә.
Рассвет ауыл Советы (Дәүләкән районы)
Рассвет ауыл Cоветы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Рассвет ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Иска (Мугая ҡушылдығы)
Иска (Кека) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мугай йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кужербак
Кужербак — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан 255 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
17 август
17 август — григориан стиле буйынса йылдың 229-сы (кәбисә йылында 230-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 136 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Вёльфербютт
Вёльфербютт (Wolferbutt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 399 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,6 км2. Диңгеҙ кимәленән 400 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 36404 һәм автомобиль коды — WAK.
Алдыганка
Алдыганка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чая йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дмитриевка (Дмитриевка ауыл Советы, Шишмә районы)
Дмитриевка (Дмитриевка) — Башҡортостан Республикаһының Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 277 кеше. Почта индексы — 452157, ОКАТО коды — 80257820001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡасаҡ (хикәйә)
Ҡасаҡ — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1887 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр шул уҡ йылда «Петербург гәзитенең» 26-сы һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.
Баҫмалар
А. П. Чеховтың «Ҡасаҡ» хикәйәһе 1887 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр шул уҡ йылда «Петербург гәзитенең» 26-сы һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға, 1889 йылда һүрәтле «Стоглав» календарында баҫыла, А. Ф. Маркс баҫмаһында донъя күрә.
Чехов тере саҡта хикәйә дат, немец, серб-хорват, француз һәм чех телдәренә тәржемә ителә.
Тарих
Яҙыусының энеһе, Михаил Павлович Чехов, «Ҡасаҡ» хикәйәһе А. П. Чеховтың 1884 йылда Чикинск (Воскресенск) дауаханаһында практика үтеп йөрөгән сағындағы тәьҫораттары нигеҙендә яҙылған, тип иҫенә төшөрә.
Тәнҡит
Хикәйәне Л. Н. Толстой баһалай. 1889 йылда яҙыусының ҡыҙы, Т. Л. Толстая, : «Атайыма Чеховтың «Стоглав» календарындағы очеркы бик ныҡ оҡшай, ул очеркты бер нисә тапҡыр ҡысҡырып уҡыны»,- тип яҙа. Д. П. Маковицкий Толстойҙың фекерен яҙып ҡуйған: «Эй, быны шул тиклем рәхәт уҡырға! Мин ҡайһы саҡ, йә бик күңелгә үтеп ингәндә, йә көлкөлө булғанда, ныҡ тулҡынланып уҡыйым».
1893 йылда тәржемәсе Ю. Твероянская хикәйәнең авторына Париждан (1893), француздарҙың «Revue des Deux Mondes» журналында уның тәржемәһендә Чеховтың «Гусев» и «Ҡасаҡ» хикәйәләре баҫылып сығыуы һәи уларҙың ҙур уңышҡа ирешеүе тураһында яҙа.
Сюжет
Төндә күрше палатала бер ауырыу вафат була. Быны күргән Паша урамға сыҡҡан ишекте таба һәм ҡурҡышынан дауаханан атылып сығып ҡаса, ләкин бик алыҫ китә алмай, «ниндәйҙер бер билдәһеҙ көс уның күкрәген ҡыҫа, аяҡтарына бәрә; ул сайҡалып китә һәм, өнһөҙ-тынһыҙ ҡалып, дауахана баҫҡысында йығылып китә». Ҡурҡышынан аңын юйған малайҙы кире клиникаға индереп һалалар.
Гранада әмирлеге
Гранада әмирлеге (مملكة غرناطة, Reino nazarí de Granada) — Европала һуңғы ғәрәп дәүләте һәм Пиреней ярымутрауы территорияһында һуңғы Ислам дәүләтселеге, 1228 йылдан 1492 йылдың 2 ғинуарына тиклем булған.
Тарихы
Гранада әмирлеген испандар яулап алыуы ярымутрауҙа Христиан Реконкистаһының һигеҙ быуатлыҡ христиан процесын тамамлай. Гранаданың ҡолауы, Константинополдең баш һалыуы кеүек, Европа дәүләтселеге тарихында мөһим этап була. 1492 йылда Гранада әмирлеге емерелгәндән һуң, уның территорияһы Гранада батшалығы булараҡ, Кастилия короллегенең бер өлешөнә әйләнә.
Юҡҡа сығыуы сәбәптәре
XV быуат аҙағында Гранада әмирлегенең көсһөҙләнеүенә Кастилия һәм Леон Короллеге менән даими һуғыштар булышлыҡ итә, һөҙөмтәлә ауыр яһаҡ түләргә тура килә. Мәҫәлән, 1470 йылғы килешеү буйынса Гранада Кастилияға йыл һайын 20 мең алтын дублон түләргә бурыслы була. Әмирлек ҡалаларында аристократик төркөмдәрҙең үҙ-ара ыҙғыш-талашы киҫкенләшә.
Сәйәси-иҡтисади характерҙағы ыҙғыштан тыш, халҡының этник талаштары көсәйә. Тикшеренеүҙәр буйынса, XV быуатта Гранада әмирлегенең халҡы һаны яҡынса 5 млн тәшкил итә. Бындай ҙур булмаған тау территорияһы өсөн байтаҡ һан. Испандар мавр тип атағандарҙың күпселеген берберҙәр — ғәрәптәр баҫып алған африка ҡәбиләләренең береһе вәкилдәре тәшкил итә. Баҫып алыусы ғәрәптәрҙең тоҡомдары һәм династия вәкилдәре — төрөк солтандары яллаған яңысарға бәйле булған ише — берберҙәргә бәйле булып сыға.
Тарихи әһәмиәте
XV быуат аҙағында әмирлек көрсөккә дусар була — ҡаҙнала хроник рәүештә аҡса, аҙыҡ — түлек етешмәй, халыҡ аслыҡ кисерә, ҡала биналары буш тора һәм емерелә.
Куданга
Куданга (Курденьга, Ладонга) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 401 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Исмәғил Айытҡолов
Исмәғил Айытҡолов (? — 1755) — сотник. 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы юлбашсыларының береһе.
Биографияһы
1755 йылдың 15 майында Бөрйән улусында Ялан Этҡол, мулла Хоҙайбирҙе һәм Сураш етәкселегендә ихтилал тоҡана: Талҡаҫ күле буйында башҡорт халҡын йәберләгән өсөн тау‑эҙләнеү эштәре начальнигы Е. Е. Брагинды һәм уның ярҙамсыларын язалана. 18 майҙа баш күтәреүселәр Иҫәт трактының Сапсал ямын һәм Брагиндың ихатаһын талай. Исмәғил Айытҡолов Әликәш Һөйөндөков һәм уның улы Бикбулат Арҡаев менән берлектә Нуғай даруғаһының баш күтәреүселәр отрядтарына етәкселек итә.
Фюрстенгассела Лихтенштейндарҙың һарайы
Баҡса һарайы (Gartenpalais) тип аталған Ҡала ситендәге Лихтенштейн һарайы — барокко стилендәге һарай, кенәз Лихтенштейндар нәҫеленә  ҡарай. Альзергрундта — Венаның 9-сы районында урынлашҡан. Бында Лихтенштейндарҙың сәнғәт коллекцияһы урынлашҡан.
Исмәғил Айытҡолов
Биографияһы
Ырымбур губернаһы губернаторы Неплюев Иван Иванович баш күтәреүселәргә ҡаршы подполковник Исаков етәкселегендәге команданы, ә һуңыраҡ бригадир Бахметев командалығындағы 1300 регуляр һалдаттарҙы һәм казактарҙы ебәрә. Карателдәр бөтә халыҡты талай һәм эҙәрлекләй башлай, ҡайһыларын язаға тарттыра. Исмәғил Айытҡолов ҡулға алына һәм Ырымбур төрмәһенә ябыла. Күп язалауҙарға дусар ителә һәм яраларҙан вафат була. Исмәғил Айытҡоловтың улдары — Мөҡсин, Ҡолмәмбәт һәм башҡалар ихтилалда ҡатнашҡан өсөн Балтик диңгеҙе буйындағы Рогервик ҡәлғәһенә һөргөнгә ебәрелә.
Фюрстенгассела Лихтенштейндарҙың һарайы
Тарихы
1687 йылда кенәз Ханс Адам I фон Лихтенштейн граф  Вейкхард фон Ауэршпергтан Роззауҙа  баҡса һатып ала. Ерҙең көньяҡ өлөшөндә кенәз һарай төҙөй, төньяғында ул һыра эшләү бинаһы һәм алпауыт ерҙәре булдыра, унда Венаның Лихтенталь районы үҫеп сыға.
Исмәғил Айытҡолов
Биографияһы
XVIII быуат уртаһында уның исеме буйынса Исмәғил ауылы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы Үрге Иҙрисауылы) аталған.
Фюрстенгассела Лихтенштейндарҙың һарайы
Тарихы
1688 йылда һарай проектына конкурс иғлан ителә, был ярыштың ҡатнашыусылары араһында  Иоганн Бернхард Фишер фон Эрлах та була. Әммә уның селтәрле, ләкин күп функциялы (durchlässiges) һарай проекты кенәз тарафынан  кире ҡағыла. Конкурсты Доменико Эджидио Росси еңеп сыға, әммә 1692 йылда инде уның проекты Доменико Мартинелли проекты менән алмаштырыла. Төҙөлөш 1700 йылда тамамлана.
1805 йылдан 1938 йылға тиклем был һарайҙа асыҡтан асыҡ  ҡарау өсөн  ғаилә коллекцияһы  урынлаша. XX быуаттың 80-се һәм 90-сы йылдарында һарай хәҙерге заман сәнғәте музейына арендаға бирелә, ул  2001 йылда яңы бинаға күсә. 2004 йылдың  29 мартынан алып    2011 йылға тиклем һарайҙа Лихтенштейндар музейы эшләй, уның коллекцияһы дүрт быуаттың картиналарын һәм скульптураларын үҙ эсенә ала.
Карагем (йылға)
Карагем  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Карагем №475 йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Сергиополь ауыл Советы (Дәүләкән районы)
Сергиополь ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Сергиополь ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Бокалка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Исток (Нелобка ҡушылдығы)
Исток — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нелобка йылғаһының уң ярына тамағынан 6,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Куркужин
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Клагенфурт дәүләт театры
Клагенфурт дәүләт театры — Австрияның Каринтия административ үҙәгендәге Клагенфурт муниципаль театры. Хәҙерге бинаһы Венаның «Fellner & Helmer» архитектура бюроһы тарафынан проектлана һәм 1910 йылда төҙөлөп бөтә.
Тарихы
Клагенфуртта беренсе театр 1605—1620 йылдарҙа өсөн Ballhaus (Бал залы) булараҡ булдырыла. Залда даими рәүештә күберәген Венециянан Венаға бурғанда юл ыңғайы Клагенфуртта туҡтаған итальян артистары сығыш яһай башлай. XVIII быуат башында тетарға аҡһөйәктәрҙән тыш зыялылар, хәрбиҙәр, дәүләт хеҙмәткәрҙәре һәм бай сауҙагәрҙәр йөрөй. 1811 йылда ағас бина урынына таштан һалына һәм уны хәҙер «Иҫке театр» (Altes Theater) тип атап йөрөтәләр.
Бина Венаның «Fellner & Helmer» архитектура бюроһы тарафынан проектлана һәм 1906, 1907 йылдарҙа Гисен, Яблонец-над-Нисоу ҡалаларында һалынған театрҙарға оҡшаш була Төҙөлөш 1908 йылда башлана һәм 1910 йылда тамамлана. Бина Австирия императоры Франц Иосиф I тыуыуына 60 йыл тулыу уңайынан асыла, шуға күрә «Kaiser Franz Joseph I. Jubiläumstheater» атамаһын ала.
1960 йылдарҙа бина ремонтлана, артабан инде унда 1996—1998 йылдарҙа Гюнтера Домениг проекты буйынса ремонт эшләнә.
Клагенфурт ҡала театры 2003, 2006 һәм 2011 йылдарҙа төрлө номинацияларҙа шағир Иоганна Непомука Nestroy исемендәге театр премияһына лайыҡ була. Ошо театрҙа эшләгән артистар Мартин Кушей, Бернд Лиепольд-Моссер, Михаэль Маертенс, Михаэль Шоттенберг һәм Мартин Зехетгрубер ҙа был премияға лайыҡ була.
Вёльферсхаузен
Вёльферсхаузен (Wölfershausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 383 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,35 км2. Диңгеҙ кимәленән 334 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98617 һәм автомобиль коды — SM.
Куйла
Куйла (Сухая) — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яя йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Марта Шведская
Принцесса Шведская Марта (Prinsessan Märtha Sophia Lovisa Dagmar Thyra av Sverige og Norge, 28 март 1901 йыл — 5 апрель 1954 йыл) — швед принцессаһы, король Оскар II ейәнсәре һәм Норвегия вариҫы принцы Улаф V ҡатыны (һуңынан король Улаф V), Норвегия короле Харальд V әсәһе.
Никахы һәм король тормошо
Принцесса Марта Стокгольмда тыуа һәм принц Карл Шведскийҙың һәм һәм принцесса Ингеборга Датскаяның ҡыҙы була.
Марта 1929 йылдың 21 мартында үҙенең ике туған ағаһы, Норвегия вариҫы принц Улафҡа кейәүгә сыға. Ул Король Ғали йәнәптәре Норвегияның кронопринцессаһы титулын ҡабул итә. Уларҙың туй тантанаһы һуңғы 340 йыл эсендә беренсе король туйы була.
Бер-береһенә булған ихлас мөхәббәте арҡаһында никахтары бәхетле була. Ғаиләлә өс бала: Рагнхильда (1930), Астрид (1932), шулай уҡ көтөп алған вариҫ, Харальд (1937) тыуа.
Норвегияның кронопринцессаһы үҙенең баҫалҡы, күңелсәк һәм йомарт холҡо менән тиҙ арала халыҡ һөйөүен яулай. 1939 йылда, Европала Икенсе донъя һуғышы башланыр алдынан принц һәм принцесса Америка Ҡушма Штаттарына ҙур визит яһай. Парҙар президент Франклин Рузвельт һәм уның ҡатыны Элеонора Рузвельт менән дуҫлаша.
Икенсе донъя һуғышы
Принцесса вариҫы Марта 1940 йылдың 26 ғинуарында асыҡ сығыш яһап, Норвегия ҡатын-ҡыҙҙарын мобилизация эштәрендә ҡатнашырға саҡыра. 1940 йылдың апрель айында Германия Норвегияға баҫып ингәс, уның балалары тыуған Швецияһына ҡаса, әммә унда Мартаны һәм балаларын яҡшы ҡабул итмәйҙәр. Күп шведтар уны Швецияның нейтралитетын хәүефле хәлдә ҡалдырҙы тип уйлай. Хатта ҡайһы берәүҙәр уны өс йәшлек улын Норвегияға ебәреп, унда немецтарҙың уны король итеп иғлан итеүҙәрен теләй. Әммә был вариантты Марта бер ҡасан да иҫәпкә алмай. Президент Рузвельт саҡырыуы буйынса ул Америка Ҡушма Штаттарына юллана. АҠШ-та ул балалары менән тәүҙә Аҡ йортта урынлаша.
Ире король атаһы менән бергә Бөйөк Британияға китә. Парҙар оҙаҡ ваҡыт күрешә алмай.
1941 йылдың авгусында принцесса Марта президент яхтаһында президент Рузвельт менән сәйәхәте ваҡытында Уинстон Черчилль менән осраша.
Үлеме
Оҙайлы һәм ҡаты сир менән көрәшкәндән һуң, 1954 йылдың 5 апрелендә Осло ҡалаһында яман шештән вафат була. Өс йылдан һуң уның ире Улаф V исеме аҫтында тәхеткә ултыра.
Дмитриевка (Шөңгәккүл ауыл советы, Шишмә районы)
Дмитриевка (Дмитриевка) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 312 кеше. Почта индексы — 452159, ОКАТО коды — 80257875009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кузель (Поруба ҡушылдығы)
Кузель — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Поруб йылғаһының уң ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Ангальджа
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Кузель (Поруба ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Куруко
Куруко — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы, Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Куркужин йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Малка от Кура-Марьинского канала и до устья, Баксан йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Эҙәк
Оло Эҙәк — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/177/475/496 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.
Карагуж
Карагуж — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иша йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Оло Эҙәк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Калганчиха
Калганчиха — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тагил йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Карагуж
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Калганчиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғирфанов Камил Вәли улы
Ғирфанов Камил Вәли улы (18 сентябрь 1926 йыл) — ғалим-педагог, журналист. 1967 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре кандидаты (1967), доцент; Башҡорт дәүләт университетының почетлы профессоры (2006). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре һәм мәғариф отличнигы.
Биографияһы
Ғирфанов Камил Вәли улы 1926 йылдың 18 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Мәсәғүт кантоны (хәҙерге Салауат районы) Таймый ауылында тыуа. Билдәле ғалим һәм дәүләт эшмәкәре Вәкил Ғирфановтың ҡустыһы, яҙыусы Агиш Ғирфановтың яҡын ғына туғаны. 1941 йылға тиклем тыуған ауылында тулы булмаған урта мәктәптә уҡый һәм уны тик яҡшы билдәләренә генә тамамлай. Артабан Мәсәғүт педагогия училищеһында белем ала. Яҙмыш уны Урта Азияға алып сығып китә һәм ул Тажик СССР-ының Сталинабад дәүләт педагогия институтының тарих факультетында уҡый. 1958 йылда "Учительская газета"ның Башҡортостан буйынса үҙ хәбәрсеһе була. 1960 йылда — «Ҡыҙыл таң» гәзитенең махсус хәбәрсеһе, 1961 йылдан — Башҡортостан Журналистар союзы идараһы секретары. 1963 йылдан ҡабат педагогик эшмәкәрлеккә ҡайта. 1967 йылда Мәскәүҙә кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай һәм Башҡорт дәүләт университетына «педагогия фәндәре кандидаты» дәрәжәһендә ҡайта.
Соколовка ауыл Советы (Дәүләкән районы)
Соколовка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Соколовка ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Андарма
Андарма — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парбиг йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 232 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Богин Георгий Исаевич
Богин Георгий Исаевич (23 декабрь 1929 йыл — 10 октябрь 2001 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-педагогы һәм филологы. 1958—1965 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты инглиз теле кафедраһының өлкән уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре кандидаты (1966), филология фәндәре докторы (1985), профессор (1988). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1999).
300-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, Тверь герменевтик мәктәбенә нигеҙ һалыусы. «Герменевтика в России»/«Hermeneutics in Russia» журналының баш мөхәррире, «Понимание и рефлексия в коммуникации, культуре и образовании» халыҡ-ара конференцияларҙың инициаторы.
Биографияһы
Георгий Исаевич Богин 1929 йылдың 23 декабрендә Ленинградта инженер һәм табип ғаиләһендә тыуған, һуғыш ваҡытында әсәһе менән Копейскиҙа һәм Силәбелә йәшәгән. 1945 йылда Ленинградҡа ҡайта.
Урта мәктәпте тамамлағас, 1946—1951 йылдарҙа Ленинград (хәҙерге Санкт-Петербург дәүләт университеты дәүләт университеты филология факультетының роман-герман бүлегендәге инглиз төркөмөндә уҡый.
1951—1954 йылдарҙа Төркөстан-Себер тимер юлының 3-сө мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.
1954—1957 йылдарҙа Ленинград педагогия институтының аспирантураһында уҡый
1957—1958 йылдарҙа СССР ФА цитология институтында референт-тәржемсәе булып эшләй.
1958 йылдан ғүмеренең аҙағына тиклем Богин юғары уҡыу йортонда уҡыта һәм ғилми эш менән шөғөлләнә (тәүге баҫмаһы — 1958).
1958—1965 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының инглиз теле кафедраһында өлкән уҡытыусы булып эшләй.
1965—1974 йылдарҙа Күксәтау педагогия институтында инглиз теле кафедраһы мөдире була. Күксәтауҙа эш барышында (1966) педагогия фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп диссертация яҡлай (1968) һәм ғилми доцент исеме ала.
1974 йылдан алып ғүмеренең һуңғы көнөнә тиклем Калинин (һуңыраҡ Тверь) ҡалаһында инглиз филологияһы кафедраһында эшләй (һуңыраҡ Тверь Тверь дәүләт университеты). 1985 йылда «филология фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай, 1988 йылда «профессор» исемен ала.
1990 йылдан Г. И. Богин һәм Г. П. Щедровский инициативаһы буйынса Тверь ҡалаһында йыл һайын «Понимание и рефлексия в коммуникации, культуре и образовании» халыҡ-ара конференция үткәрелә (ул үлгәндән һуң «Богин уҡыуҙары» булараҡ билдәле).
1997 йылдан ғүмере аҙағына тиклем Богин үҙе ойошторған «Герменевтика в России»/«Hermeneutics in Russia» электрон журналының баш мөхәррире була.
1999 йылда Богинға «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре» тигән маҡтаулы исем бирелә.
Богин энтузиазм менән СССР-ҙың төрлө ҡалаларында, ә совет осоронан һуң шулай уҡ сит илдәрҙә ғилми сараларҙы ойоштороуҙа ҡатнаша, Варшава, Вена, Дортмунд, Чикагола ватан герменевтикаһын күрһәтә. Вафатына тиклем бер ай элек Словенияла лингвистика буйынса Европа коллоквиумында ҡатнаша.
2001 йылдың 10 октябрендә Тверь ҡалаһында вафат була.
Богин (1951) С. К. Кукушкинаға өйләнгән. Улы Василий (педагог, мәғариф эшмәкәре.) һәм ҡыҙы Елена (музыкант, япон белгесе).
Педагогик эшмәкәрлеге
Богин етәкселеге аҫтында 19 кандидатлыҡ һәм 4 докторлыҡ диссертацияһы уңышлы яҡлана. Формаль булмаған һәм Богиндың кесе коллегалары коллективы филология герменевтикаһының Тверь мәктәбе булараҡ билдәле.
Уның етәкселегендә диплом яҡлаған Богиндың бер нисә уҡыусыһы башҡа ғалимдары етәкселеге аҫтында әҙерләнгән диссертацияларҙы яҡлай йәки яҡлауға әҙерләй. Ҡайһы бер уҡыусылары ниндәйҙер кимәлдә филология герменевтикаһын академиянан тыш позицияларҙа ҡуллана
Һайланған библиография
Г. И. Богин — 300-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт авторы (әҫәрҙәр йыйынтыҡтары юҡ). Тулыһынса Богиндың филология һәм герменевтика ҡараштары уның һуңғы «Обретение способности понимать» китабында сағыла.
Һайланма мәҡәләләре
Рәсәй коммуникатив ассоциацияһы тәҡдим иткән материалдарҙа, Богин үҙе иң мөһим мәҡәләләр тип атағандары :
Бельгия
Бе́льгия (België, ; Belgique,, Belgien, ), тулы рәсми атамаһы — Бе́льгия Короллеге (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) — Европаның төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан дәүләт. Майҙаны — 30 528 км², халыҡ һаны — 11 521 238 кеше (2021 йылдың 1 ғинуарына ҡарата). Баш ҡалаһы — Брюссель. Төньяҡта Нидерланд менән, көнсығышта Германия, көньяҡ-көнсығышта Люксембург һәм көньяҡ-көнбайышта Франция менән сиктәш. Төньяҡ-көнбайышта Төньяҡ диңгеҙе менән йыуыла.
Идара итеү формаһы — Конституцион парламент монархияһы, Бельгияның административ-территориаль ҡоролош формаһы — федератив дәүләт.
Рәсми телдәре: француз, нидерланд һәм немец телдәре. Аҡса берәмеге — евро.
Бельгия — этномәҙәни, дини, раса һәм милли төрлөлөгө киң булған күп милләтле дәүләт.
Бельгия — Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы (1945), Бельгия — Халыҡ-ара валюта фонды (1945), Реконструкция һәм үҫеш халыҡ-ара банкы МБРР (1945), Европа Советы (1949), Төньяк Атлантик Килешеү Ойошмаһы — НАТО (1949), Евразия иҡтисади хеҙмәттәшлеге — ЕЭС (1958); 1993 йылдан алып Европа союзы, Иҡтисади хеҙмәттәшлек һәм үҫеш ойошмаһы (ОЭСР) (1961), Европа Советы Хәүефһеҙлек Советы (1975); 1995 йылдан — Европала хәүефһеҙлек һәм хеҙмәттәшлек ойошмаһы (ОБСЕ), Бөтә донъя сауҙа ойошмаһы (ВТО) (1995), Шенген зонаһы (1995), еврозона (1999) ағзаһы.
Этимологияһы
Тарихи яҡтан Бельгия Түбәнге Ерҙәр — төбәк булараҡ билдәле булған, хәҙерге Бенилюксҡа (уға шулай уҡ Төньяҡ Франция һәм Көнбайыш Германия өлөштәре ингән) ҡарағанда бер аҙ ҙурыраҡ өлкәнең бер өлөшө булған. Илдең исеме кельт ҡәбиләһе этнонимынан — б. э. т. 16 йылда барлыҡҡа килгән Белгика рим провинцияһы (Gallia Belgica) исеменән килеп сыҡҡан.
Тарихы
Беҙҙең эра башында Бельгия биләмәһенә кельт сығышлы белгтар ҡәбиләһе күсеп килә. Б. э. т. 54 йылда, хәҙерге Бельгияға тап килеүсе Галлияның төньяғын Юлий Цезарь ғәскәрҙәре яулап ала, һәм консулдың "Галлия һуғышы тураһындағы яҙмалар"ында: «белгтарҙың яртыһын үлтерҙек, ҡалғандарын ҡол иттек…» кельттар тураһында шулай яҙа. V быуатта Көнбайыш Рим империяһы ҡолатылғандан һуң, рим Галлия провинцияһын боронғо германдарҙың франк ҡәбиләләре яулай, һәм артабан бында короллек ойоштора.
XIII—XIV быуаттарҙа Бельгия биләмәһе Англия һәм Франция араһындағы көрәш аренаһы була. Урта быуаттарҙа Бельгия Бургунд герцоглығы составына ингән.
XIX быуат аҙағында ил иҡтисады бик әүҙем үҫешкән. Бельгия континенталь Европаның тимер юлы төҙөлгән тәүге иле була (Мехелен-Брюссель, 1835 йыл).
XIX быуат аҙағында Бельгия колониаль державаға әүерелә. 1885—2008 йылдарҙа Конго (хәҙерге — Конго Демократик Республикаһы «Конго бойондороҡһоҙ дәүләте» атамаһы менән) Бельгия короле Леопольд II биләмәһе була. Колонияны файҙаланыу капитал туплауҙың һәм Бельгия сәнәғәтен үҫтереүҙең мөһим сығанаҡтарының береһе була. 1908 йылдан алып колония Бельгия Конгоһы исемен ала (үҙ биләмәһен король Бельгия файҙаланыуына тапшыра).
Бельгия Беренсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында ҙур зыян күрә, уны был илдә һаман да «Бөйөк һуғыш» тип йөрөтәләр. Илдең күпселек өлөшө баҫып алынған булһа ла, бөтә һуғыш дауамында Бельгия һәм Англия ғәскәрҙәре илдең Төньяҡ диңгеҙ менән Изер йылғаһы араһында ҡыҫылған бер өлөшөн тотоп торған.
Ипр ҡалаһының фажиғәле тарихы — һуғыш барышында ул тулыһынса тиерлек юҡҡа сыға, бында һуғыш тарихында беренсе тапҡыр ағыулау газы (хлор) ҡулланыла. Ике йылдан һуң бында ҡулланылған иприт ошо ҡаланың исеме менән аталған.
1925 йылдың 3 апрелендә Бельгия менән Нидерланд араһында 1839 йылғы килешеүҙе ҡайтанан ҡарау тураһында килешеү төҙөлгән. Бельгияның оҙайлы нейтралитетын бөтөрөү һәм Антверпен портын демилитаризациялау.
1940—1944 йылдарҙа Икенсе бөтә донъя һуғышы йылдарында Бельгияны немецтар биләй. Хөкүмәт Англияға ҡаса, король Леопольд III Германияға күсерелә (депортация), ул 1940 йылдың 28 майында капитуляция тураһында актҡа ҡул ҡуя.
1944 йылдың 3 сентябрендә инглиз ғәскәрҙәре Брюсселде азат итә. 1945 йылдың 11 февралендә уң социалист Ахилл ван Аккер етәкселегендә хөкүмәт ойошторола.
1949 йылдың 4 апреле — Бельгия НАТО составына инә.
1957 йыл — Бельгия Европа иҡтисади берләшмәһенә (ЕЭС) инә.
2001 йыл — кронпринц Филипптың һәм уның хәләл ефете Матильданың тәүге балаһы, династияны дауам итеүсе тыуа.
2003 йыл — парламент һайлауҙары һөҙөмтәһендә Ги Верхофстадт йәнә премьер-министр була.
2003 йыл — Бельгия (Нидерландтан һуң) донъяла бер енесле никахтарҙы законлаштырған икенсе дәүләт булды.
2008 йылдың 19 декабрендә «Fortis» Бельгия финанс компанияһын һатыу арҡаһында тоҡанған ғауға менән бәйле, Бельгия премьер-министры Ив Летерм отставкаға китә. Ил премьер-министры вазифаһына Фламанд христиан-демократик партияһы лидеры Херман ван Ромпёй тәғәйенләнде. Херман ван Ромпёйҙың яңы хөкүмәтенә уның элгәргеһе етәкселек иткән шул уҡ биш сәйәси партия вәкилдәре инә. 2010 йылдың 13 июнендә сираттан тыш парламент һайлауҙары үтһә лә, хөкүмәт формалаштырылмай. Бельгия хөкүмәтһеҙ йәшәгән 540 көнөн байрам итеп билдәләй, шул рәүешле донъя рекорды ҡуя. 2011 йылдың 6 декабрендә Элио ди Рупо етәкселегендәге яңы министрҙар кабинеты батшаға ант килтерә.
Сәйәси ҡоролошо
Бельгия — (нигеҙләнгәне бирле) конституцион монархия һәм (1980 йылдан) федератив дәүләт. Дәүләт башлығы — король, әлеге ваҡытта — Филипп I (2013 йылдың 21 июленән). 2005 йылда король ғаиләһен ҡарауға ҡаҙнанан 14,5 миллион доллар самаһы бүленде. Хөкүмәт башлығы — премьер-министр, әлеге ваҡытта — Александр Де Кро (2020 йылдың 1 октябренән). Ҡағиҙә булараҡ, парламент һайлауҙарында иң күп тауыш йыйған партия вәкиле премьер-министр була. Хөкүмәт батша тарафынан тәғәйенләнә, ул закондарҙы раҫлай, парламентты тарҡатыу хоҡуғына эйә, бөтә инстанцияларҙың министрҙарын һәм судьяларын тәғәйенләй. Шулай уҡ хөкүмәт составын парламент раҫларға тейеш. Конституция хөкүмәттә тел тигеҙлеген үтәүҙе талап итә: министрҙарҙың яртыһы — нидерланд, яртыһы француз телле берләшмә вәкилдәре булырға тейеш.
Федераль парламент — ике палаталы. Парламенттың түбәнге палатаһы — вәкилдәр палатаһы (Kamer van volksvertegenwoordigers, Chambre des Représentants), юғары палата — сенат (Senaat, Sénat). Ике палата ла дүрт йылға бер тапҡыр тура тауыш биреү юлы менән һайлана. Дәүләттең 18 йәше тулған бөтә граждандары тауыш биреү хоҡуғына эйә. Сенатта 71 депутат ултыра (уларҙың 40-ы — тура дөйөм тауыш биреү юлы менән, 31-е төбәк парламенттары тарафынан һайлана). Вәкилдәр палатаһында — тура тауыш биреү юлы менән һайланған 150 депутат.