cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Филипп Иоганн фон Страленберг
Биография
1747 йылда Швецияның Йетинге ҡалаһында вафат була.
Ғилми эшмәкәрлеге
Страленбергтың хеҙмәттәре Рәсәйҙең географияһына һәм уның халыҡтарының этнографияһына бағышланған. Ул шулай уҡ Урал һәм Себер халыҡтары телдәре хаҡында мәғлүмәттәр яҙып ҡалдырған. Страленбергтың хеҙмәттәре 1736 һәм 1738 йылдарҙа — инглиз, 1757 йылда — француз, 1780 йылда — испан телдәренә тәржемә ителә. 1797 йылда рус телендә «Ярымтөн-көнсығыш Европа һәм Азияның тарихи һәм географик тауисирламаһы» («Историческое и географическое описание полуночно-восточной части Европы и Азии») тип исемләнгән китабы баҫылып сыға.
1730 йылда Страленберг «Das Nord- und Östliche Theil von Europa und Asia» («Историческое и географическое описание северной и восточной частей Европы и Азии»; рус телендәге тәржемәһе 1797 йылда) китабын баҫтырып сығара. Был китапта Пётр I һәм уның эшмәкәрлеге хаҡында Рәсәйҙә таралған баһаламаларҙы килтерә, башҡорттарҙы «истәктәр» тип телгә ала һәм тәүгеләрҙән булып башҡорттарҙың килеп сығышының фин-уғыр теорияһын тәҡдим итә. Китабында шулай уҡ 32 телдән алынған мәғлүмәт менән бер рәттән башҡорт теленән материалдар килтерә һәм башҡорт, ҡырым, ҡырғыҙ, үзбәк һәм төркмән татарҙары телдәре берҙәм диалект тәшкил итә тип билдәләп үтә.
Песьянка (Волманга ҡушылдығы)
Песьянка  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волманга йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Поникшеньга
Поникшеньга — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Речка йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Коломейцев Николай Васильевич
Биографияһы
1956 йылдың 1 сентябрендә Ростов өлкәһенең Весёловский районы Проциков утарында тыуған. Сальский ауыл хужалығы техникумын, Ростов ауыл хужалығы машиналар төҙөү институтын «инженер-механик» һөнәре буйынса тамамлай, унан Рәсәй Федерацияһы хөкүмәте янындағы халыҡ хужалығы академияһында «менеджер-иҡтисадсы» һөнәре буйынса уҡый.
Карпат яны Хәрби округта хеҙмәт итә. Хәҙерге ваҡытта — запастағы капитан.
1977 йылдан алып «Ростсельмаш» комбайн төҙөү заводында эшләй: слесарь-һынаусы, инженер-технолог, мастер, механик, цех етәксеһе урынбаҫары, цех етәксеһе. КПСС-тың Ростов ҡала комитеты сәнәғәт-транспорт, социаль-иҡтисади бүлектәренең инструкторы була. «Микротехника» Фәнни производство берекмәһендә производство етәксеһе булып эшләй.
1994 йылда Ростов өлкәһенең Закондар сығарыу йыйыны депутаты булып һайлана.
2000 йылдың декабрендә һәм 2004 йылдың декабрендә Дондағы Ростов мэры посына тауышҡа ҡуйыла, ике осраҡта ла эшләп йөрөүсе мэр Чернышёв Михаил Анатольевичтан ҡала икенсе урынды биләй.
1997 йылдың июнендә Ростов өлкәһенең 145-се Пролетарский бер мандатлы һайлау округы буйынса Рәсәй Дәүләт Думаһына депутат булып һайлана, ә 1999 йылдың декабрендә киренән һайлана. 2003 йылдың декабрендә үҙенең округында һайлауҙарҙа еңелә. Администрация башлығы урынбаҫары — Ростов өлкәһе Администрацияһының эштәр менән идара итеүсеһе, Чернышёв Михаил Анатольевичтың ҡатыны Степанова Зоя Михайловна 3000-гә күберәк тауыш йыйып, һайлауҙа еңеп сыға. Коломейцев фекере буйынса Һайлау һөҙөмтәләрен боҙоп күрһәтеү осраҡтары була, ошо сәбәпле, судҡа Һайлау һөҙөмтәләрен юҡҡа сығарыуҙы һорап мөрәжәғәт итә. Ләкин суд һайлауҙы закон талаптарына ярашлы үткән тип таный. 2007 йылдың декабрендә Коломейцев КПРФ-тың федераль исемлеге составында яңынан Дәүләт Думаһы депутаты булып һайлана. Дәүләт Думаһының хеҙмәт һәм социаль сәйәсәт буйынса Комитет ағзаһы була. 2011 йылдың 4 декабрендә КПРФ-тан VI саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты булып һайлана. 2016 йылдың сентябрендә КПРФ партия исемлеге буйынса VII саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты итеп һайлана (33-сө төбәк төркөмөндә № 1, Ростов өлкәһе)
2015 йылдың 5 авгусында Ростов өлкәһенең губернаторына кандидат булып теркәлә. Һайлауҙарҙа 11,67 % тауыш йыйып, ғәмәлдәге губернаторҙан еңелә. «Советская Россия» гәзитенең мөхәррирҙәр ҡоро ағзаһы.
Чайковский йорто (Таганрог)
Чайковский йорто — Таганрог ҡалаһындағы (Грек урамы, 56) боронғо йорт, 1870 йылдарҙағы архитектура һәйкәле.
Тарихы
Дон ғәскәрҙәре подполковнигы Д. Г. Калиновский заказы буйынса йорт проекты 1871 йылда архитектор М. П. Петров тарафынан эшләнә. Төҙөлөп бөтмәгән килеш бина сауҙәгәр Сарандино милкенә күсә һәм ул уны төҙөтөп бөтөрә, тигән версия ла йәшәй. 1880—1890 йылдарҙа йорт Сарандиноның тол ҡатыны исемендә була. 1883 — 1894 йылда бинаны Пароходлыҡ һәм сауҙа урыҫ йәмғиәте (РОПиТ) үҙенең агенты, диңгеҙ офицеры Ипполит Ильич Чайковский өсөн ҡуртымға ала. Ағаһына ҡунаҡҡа композитор Петр Ильич Чайковский килеп йөрөй һәм ошо йортта туҡтала (1886, 1888, 1890). 1898 йылдан 1906 йылға тиклем бинаға надворный советник Ю. И. Тарховатың ҡатыны эйә була, ә 1915 йылда — генерал-майор Т. П. Ретивыйҙың ҡыҙы. 1920 йылдан 1966 йылғаса бында 1-се балалар дауаханаһының бер өлөшө урынлаша, 1966 — 1974 йылдарҙа — УНР-100. 1974 йылдан әлегәсә йортто Чехов исемендәге Үҙәк ҡала китапханаһының нота-музыка һәм сит телдәр бүлеге, камера концерт залы, «Музыка йорто» атамаһы аҫтында П. И. музей бүлиәһе биләй.
Архитектура үҙенсәлектәре
Ҡыҙыл кирбестән һалынған мансардалы йорт, шпиле булған тешле башня менән тамамлана. Тәҙрәләре уны урта быуаттарҙағы замоктар (модерн, неоготика) менән оҡшаш итә.
Портомойка (Пызмус ҡушылдығы)
Портомойка  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пызмус йылғаһының уң ярына тамағынан 5,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бикмәт
Бикмәт — исемдәш тораҡ пункттар атмаһы.
Плоска (Великая ҡушылдығы)
Плоска  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Великая йылғаһының һул ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Погиблица
Погиблица — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 560 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Прудовка (Нея ҡушылдығы)
Прудовка  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нея йылғаһының уң ярына тамағынан 58,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Полдневая (Бабица ҡушылдығы)
Полдневая  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бабица йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Полдневая (Молома ҡушылдығы)
Полдневая  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының һул ярына тамағынан 244 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Прудовка (Хмелёвка ҡушылдығы)
Прудовка  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хмелёвка йылғаһының һул ярына тамағынан 2,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пызмас
Пызмас — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вочь йылғаһының һул ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пызмус
Пызмус — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының уң ярына тамағынан 602 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Поникаровка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Месхи Бесарион Чохоевич
Бесик (Бесарион) Чохоевич Месхи (10 август 1959 йыл) — Рәсәй ғалимы, 2007 йылдан алып Дон дәүләт техник университеттың (ДГТУ) ректоры, «Йәшәү эшмәкәрлеге хәүефһеҙлеге һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау» кафедраһы мөдире, техник фәндәр докторы, профессор. Грузияның Милли фәндәр академияһының сит ил ағзаһы.
Биографияһы
1985 йылда Ростов ауыл хужалығы машиналары төҙөү институтын (хәҙер Дон дәүләт техник университеты) «Ауыл хужалығы производствоһын автоматлаштырыу» һөнәре буйынса тамамлай.
Әүҙем фәнни һәм педагогик эш алып бара. Фәнни-педагогик кадрҙар әҙерләй, уның етәкселеге аҫтында кандидатлыҡ диссертациялары эшләнә һәм яҡлана. «Машиналар төҙөлөшөндә хеҙмәтте һаҡлау» (техник фәндәр) һөнәре буйынса докторлыҡ диссертацияларын Д 212.058.01 яҡлау буйынса махсуслашҡан ғилми совет ағзаһы.
I һәм II дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәте өсөн» орден миҙалы һәм белем биреү өлкәһендәге өлгөлө хеҙмәте өсөн «Рәсәй Федерацияһы юғары профессиональ белем биреүҙең Почётлы хеҙмәткәре» знагы менән бүләкләнгән. Ҡала берләшмәһе алдында күрһәткән ҙур хеҙмәте һәм ҡаланың социаль-иҡтисади үҫешенә индергән ҙур хеҙмәт өлөшө өсөн Дондағы Ростов ҡала думаһының һәм ҡала Администрацияһының бер нисә тапҡыр Маҡтау ҡағыҙы менән бүләкләнә. «Радуга» спорт -һауыҡтырыу комплексында балаларҙың йәйге ялын ойошторған өсөн белем биреү буйынса Федераль агентствоның Маҡтау ҡағыҙына лайыҡ була. 2005 йылда «Дондың почётлы төҙөүсеһе» исеме бирелә. М. А. Шолоховтың иҫтәлекле миҙалы, «Икенсе донъя һуғышы бөтөүгә 60 йыл» халыҡ-ара иҫтәлекле миҙал һәм «Мәскәү өсөн алышҡа 60 йыл» иҫтәлекле знак менән бүләкләнә. 2006 йылда Рәсәй Бойондороҡһоҙ Профсоюздар Федерацияһының «Рәсәй профсоюздарына 100 йыл» юбилей миҙалы бирелә.
Прудище
Прудище — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Холуница йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡышҡы Олимпия уйындары 2022
Ҡышҡы Олимпия уйындары 2022 (2022 Winter Olympics, Jeux Olympiques d’hiver de 2022, 2022年冬季奥运会, рәсми исеме: Ҡышҡы Олимпия уйындары XXIV) — 2022 йылдың 4-20 февралендә Пекинда, шулай уҡ өлөшләтә Чжанцзякоу һәм Яньцин ҡалаларында үткән 24-се Ҡышҡы Олимпия уйындары. Ярыштар 2 февралдә башлана. 109 комплект миҙал уйнатыла.
Ойоштороусы
2022 йылғы Олимпия уйындарын ойоштороусы ил булып Ҡытай тора, ә уны үткәреү урыны — Пекин.
Ҡышҡы Олимпиада-2022-не үткәреүгә Халыҡ-ара Олимпия комитетына рәсми заявканы иң Алма-Ата (Ҡаҙағстан) бирә (2013 йылдың август уртаһы). Һуңынан Пекиндан ғариза килә. Тағы ла бер нисә ҡала Олимпиаданы ҡабул итеү теләген белдерә, һуңынан уларҙ баш тарта. Халыҡ-ара Олимпия комитетының кемгә өҫтәнләк бирере һуңғы мәлгә тиклем билдәһеҙ булып ҡала.
Ахырҙа, Пекин дүрт тауышҡа күберәк тауыш йыйп, еңеп сыға. Ҡытайҙың баш ҡалаһыһы йәйге һәм ҡышҡы уйындарҙы ҡабул иткән беренсе ҡала булып тарихҡа инә. Кандидатураларын алыусы ҡалалар: Краков, Польша, Львов, Украина ,  Осло, Норвегия  ,  Стокгольм, Швеция
Ҡатнашыусылар
Пекинда үткән Олимпия уйындарында 91 Олимпия комитеты ҡатнаша. Гаити һәм Сәғүд Ғәрәбстаны беренсе тапҡыр сығыш яһай. Тәнәфестән һуң Америка Самоаһы, Перу, Тринидад һәм Тобаго һәм Виргиния утрауҙары йыйылма командалары ҡатнаша.
Миҙалдар иҫәбе
Таблицала алтын миҙалдар һаны буйынса тәүге ун ил күрһәтелгән. Алтын миҙалдар бер нисбәттә булғанда, урындар көмөш миҙалдар иҫәбе буйынса билдәләнгән.
Чжанцзякоу
Рәсми заявкала Пекин менән бер рәттән Олимпия уйындарын үткәреү урыны тип күрһәтелә.
Чёрная балка йырыны
«Чёрная балка» йырыны  ― махсус һаҡланыусы тәбиғәт зонаһы. Төньяҡ Донец йылғаһының уң ярында урынлашҡан. Ростов өлкәһендәге Богатов хутоторынан көньяҡ-көнбайыштараҡ ята.1977 йылдың 22 сентябрендә ойошторолған. Һаҡланыусы зонаның майҙаны ― 212,67 га.
Һүрәтләмә
Төбәк кимәлендә һаҡланыусы был ботаник паркҡа заказник статусы бирелгән. Бындағы төп тораҡ пунктары булып Богатов хуторы, Белая Калитва ҡалаһы, Какичев ҡасабаһы тора.
Экосистемаһы
Ҡара тупраҡлы урманлы дала.
Ландшафт
«Чёрная балка» йырыны ныҡ телгеләнгән. Төньяҡ Донецҡа төшөп торған ере йырындың иң тәрән урыны. Рельефе ҡатмарлы селтәрҙе хәтерләтә. Уйһыу һәм ҡалҡыу урындар теҙмәһенән, тар күл, һыҙа, үҙәндәрҙән тора.
Үҫемлектәр һәм Хайуандар донъяһы
«Чёрная балка» йырынында 20 төр ағас һәм йөҙҙән ашыу төр үлән үҫемлек үҫә.
Һыубаҫар туғай урмандарының күп өлөшөн ҡайынлыҡтар һәм имәнлектәр алып тора. Уларҙың төбәктәге башҡа урмандарҙан айырмаһы булып, бында күпләп татар сағаны, ялан сағаны (клён полевой) үҫә. Йырындың туғай өлөшөндә урман тоҡораяғы (коротконожка лесная), төклө миләүшә (фиалка опушенная), ҡытыршы ҡыңғырау сәскәһе(колокольчик шершавый), бейек бүрегүлән (шлемник высокий), бейек таҡыябаш (живокость высокая) һәм башҡалар үҫә. Флораһы 150 төр көпшәле үҫемлектәрҙе үҙ эсенә ала. Шуларҙың 11-е Ростов өлкәһенең Ҡыҙыл китабына ингән. Улар араһында матур ҡылған(ковыль красивейший), украина ҡылғаны (ковыль украинский), Сергей таҡыябашы (живокость Сергея), сармат беллевалияһы, тәпәш ирис (касатик низкий) һәм башҡалар бар.
«Чёрная балка» йырынының хайуандар донъяһы бик бай. Ҡабан, илек, үрғуян, төлкө, фазан, бытбылдыҡ (перепел), ағуна (куропатка серая), ала күгәрсен (вяхирь) киң таралған. Ваҡыты менән бында мышы (лось), европа боланы (европейский олень) һәм башҡалар булып китә. Рәсәй "Ҡыҙыл китабы"на ингән ҡайһы бер төрҙәр бында иркен үрсеп киткәндәр. Былар диңгеҙ бөркөтө (орлан-белохвост), айыу сиңерткәһе (дыбка степная) һәм башҡалар. Йырын төрҙәргә бик бай. Бындағы тәбиғәт шарттары урман, туғай, дала төрҙәрен бер биләмәлә берләштергән.
Тәбиғәт ҡомартҡыһы тупраҡты, һыуҙы һаҡлау һаҡлау әһәмиәтенә эйә.Шулай уҡ, фәнни һәм алып барыу, ағартыу эштәре алып бара торған да урын.
Пыхтунья
Пыхтунья — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нея йылғаһының һул ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сөләймәнов Зәки Мөхәмәтвәли улы
Сөләймәнов Зәки Мөхәмәтвәли улы (12 июнь 1930 йыл — 10 май 2017 йыл) — педагог. БАССР мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1977); «Хеҙмәт ветераны» (1984), «Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында фиҙәҡәр хеҙмәте өсөн» (2001) миҙалдары кавалеры.
Биографияһы
Сөләймәнов Зәки Мөхәмәтвәли улы 1930 йылдың 12 июнендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Нәби ауылында тыуған. Нәби башланғыс, Байназар тулы булмаған урта мәктәбен тамамлағас, 1946—1950 йылдарҙа Темәс педагогия училищеһында уҡып башланғыс кластар уҡытыусыһы һөнәре ала. Юғары белемле кадрҙар етешмәгәнлектән, математикаға һәләтле Зәки Сөләймәновты Бөрө ҡалаһына бер айлыҡ математика һәм физика уҡытыусыларын әҙерләү курсына ебәрәләр. 1950—1952 йылдарҙа Байназар мәктәбендә математика уҡытыусыһы булып эшләй. 1952—1956 йылдарҙа хәрби хеҙмәттә була. 1956 йылда Ырғыҙлы ете йыллыҡ мәктәбенә математика уҡытыусыһы итеп тәғәйенләнә. 1958 йылдан Яңы Монасип, Нәби башланғыс мәктәптәрендә, Байназар урта мәктәбендә математиканан уҡыта. Шул йылдарҙа ситтән тороп Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының математика һәм физика бүлеген тамамлай. 1962—1983 йылдарҙа Иҫке Монасип һәм Нәби һигеҙ йыллыҡ мәктәптәренең директоры һәм математика уҡытыусыһы булып эшләй. Ике ауылда ла хужалыҡ ысулы менән ағастан мәктәп, спортзал, уҡытыусыларға фатирҙар төҙөтөргә тура килә. Ул үҙен оҫта ойоштороусы, талапсан һәм ғәҙел етәксе итеп таныта. Мәктәптең материаль-техник базаһын нығытыуға күп көс һала. Уҡытыусыларҙың квлификацияһын күтәреү, уҡытыу-тәрбиә эшенең сифатын яҡшыртыу, йәш уҡытыусыларҙың методик оҫталығын арттырыу өҫтөндә ныҡышмалы эшләй. 1983—2003 йылдарҙа ул Яңы Монасип тулы булмаған урта мәктәбендә һәм Нәби урта мәктәбендә математика уҡытыусыһы булып эшләй, уның 53 йыл хеҙмәт стажы бар.
Зәки Мөхөмөтвәли улы Сөләймәнов оҫта етәксе генә түгел, ә районда иң көслө математика уҡытыусыларының береһе булып таныла. Уның уҡыусылары район кимәлендә олимпиадаларҙа призлы урындар яулайҙар. Мәктәп администрацияһының һәм район мәғариф бүлегенең күп һанлы Маҡтау грамоталары уның һөҙөмтәле эшенең күрһәткестәре. Намыҫлы хеҙмәте лайыҡлы баһалана. 1970 йылда «В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыуға фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы, 1975 йылда «9-сы биш йыллыҡ ударнигы» знагы, 1977 йылда «БАССР мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы» маҡтаулы исеме бирелә. 1990 йылда аттестация һөҙөмтәһе буйынса «Өлкән уҡытыусы» исеме бирелә. 1997 йылдан юғары квалификациялы уҡытыусы.
Ижади эшмәкәрлеге
Зәки Мөхөмөтвәли улы Сөләймәнов шиғыр, таҡмаҡ, бәйет сығарырға маһир ғаиләлә үҫә, бала саҡтан уҡ шиғырҙар яҙа башлай. Тик ижадын һуң ғына матбуғатҡа тәҡдим итә. Уның шиғырҙары Бөрйән районы гәзите "Таң"да, "Башҡортостан"да, "Йәшлек"тә, «Ағиҙел» журналында ла донъя күрә, радио аша ла яңғырай. «Ҡыуаныс» тигән шиғырҙар йыйынтығы «Көҙгө ташҡын» тигән китапҡа керә (Өфө, Китап, 1997, 265-282-се биттәр). Шиғырҙарын китап итеп баҫтыра.
Пыча (Снигиревка кушылдығы)
Пыча  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Снигиревка йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пыщуг (Ветлуга ҡушылдығы)
Пыщуг  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының уң ярына тамағынан 594 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 96 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рагоза (Пенома ҡушылдығы)
Рагоза  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пенома йылғаһының уң ярына тамағынан 9,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бикбулатов Зиннәт Төхвәт улы
Биографияһы
Зиннәт Төхвәт улы Бикбулатов 1939 йылдың 18 майында Ейәнсура районының Этҡол (Юлдаш) ауылында тыуған. Башланғыс класта үҙ ауылында уҡый һәм 7-се синыфҡа Абзан мәктәбенә бара. Ике йыл колхозда эшләгәс, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия интернатына 8-се класҡа ебәрәләр. 1959 йылда тамамлай.
Бала сағы тураһында:  — тип яҙылған Нургөл Шәрипованың «Һәр ваҡыт белем алырға ынтылдым» тигән интервьюһында («Йәшлек» гәзите, 11 февраль, 2022 йыл, № 6 (11365).
Новосибирск дәүләт медицина институтын тамамлай (1968), 1972 йылдан шунда эшләй. Новосибирск медицина институтында кеше анатомияһы кафедраһы ассистенты, өлкән уҡытыусыһы һәм доценты булып эшләй; 1980—1989 -йылдарҙа СССР Медицина фәндәре академияһы Себер бүлексәһенең Физиология ғилми-тикшеренеү институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр, һуңынан эксперименталь һәм клиник лимфология ғилми лабораторияһы мөдире. 1982 йылдан СССР Медицина фәндәре академияһының Себер бүлексәһе физиология институты лабораторияһы мөдире (Новосибирск), 1989—2013 йылдарҙа Урал дәүләт физик культура институтының (Силәбе) анатомия һәм физиология кафедраһы мөдире.
Фәнни эшмәкәрлеге лимфа системаһының миокард инфаркты функцияларын өйрәнеүгә һәм веноз ҡан һәм лимфа лимфа йөрөшө боҙолғанда лимфа системаһы функцияларын өйрәнеүгә арналған. Бикбулатов З. Т. туҡымаларҙың зарарланыу сиктәрен (миокард инфаркты, аяҡ-ҡул гангренаһы, бүҫер ҡыҫылған ваҡытта, туңыу һәм бешеү кимәле һәм башҡалар) билдәләү өсөн прибор уйлап таба. 200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 3 уйлап табыу авторы. Биш фән кандидаты, өс фән докторы әҙерәлй
Эшмәкәрлегенең төп йүнәлеше: спорт һәм физкультураның медицина-биологик һәм педагогик проблемалары; 150-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы. .
Өйләнгән, улы һәм ҡыҙы медицина өлкәһендә эшләй.
Тымыҡ океан һуғышы
Тымыҡ океан һуғышы (1879—1883) — Чилиҙың баҡыр мәғдәне ятҡылыҡтары булған территорияларҙы яулап алыу маҡсатында Перу һәм Боливияға ҡаршы һуғышы. Диңгеҙҙә өҫтөнлөк итеп чилиҙар еңеү яулайҙар һәм баҡыр мәғдәне ятҡылыҡтары булған территорияларҙы баҫып алалар.
Сәбәптәре
Чили баҡыр мәғдәне ятҡылыҡтарына бай булған Атакама сүле территорияһының Перу һәм Боливия өлөштәрен яулап алыу маҡсатында һуғышты башлап ебәрә.
Һуғыш барышы
1879 йылдың февралендә Чили ғәскәрҙәре Боливияға һөжүм итәләр. Боливия менән теләктәшлек килешеү төҙөгән Перу шул уҡ йылдың апрелендә һуғышҡа инә. Диңгеҙҙә хакимлыҡ итеп, чилиҙар йыл аҙағына ҡарай Боливия яр буйын һәм Перуның Тарапака провинцияһын баҫып алалар. Боливия фактик рәүештә һуғыштан сыға. 1880 йылдың апрелендә Чили флоты Перуның төп порты Кальяоны ҡамайҙар, ә 1881 йылдың ғинуарында илдең баш ҡалаһы Лиманы яулап алалар.
Селитра сығарыу монополияһы алған Бөйөк Британия Чилиға булышлыҡ күрһәткән, ә АҠШ был төбәктә нығыныу маҡсатында Перу һәм Боливияға ярҙам итергә вәғәҙә бирә.
Һуғыштың тамамланыуы һәм уның эҙемтәләре
1883 йылдың июлендә Чили ғәскәрҙәре тағы ла ике тапҡыр Перу ғәскәрҙәрен ҡыйраталар. Шул уҡ йылдың 12 июнендәге килешеүгә ярашлы Перу хөкүмәте Чилиға Тарапака провинцияһын ғүмерлеккә, ә Такна һәм Арика провинцияларын 10 йылға (ғәмәлдә тик Такна ғына 1929 йылда ҡайтарыла) тапшырырға мәжбүр була. 1884 йылдың 4 апрелендәге Валпараисо ҡалаһындағы Чили һәм Боливия араһындағы солохҡа ярашлы Боливия Антофагаста өлкәһен бирергә мәжбүр була һәм шуның менән ул диңгеҙгә сығыу юлынан мәхрүм ителә. Был торош 1904 йылғы Боливия һәм Чили араһында ҡул ҡуйылған тыныслыҡ килешеүендә нығытыла.
Манапова Сәмәрә Ноғоман ҡыҙы
Манапова Сәмәрә Ноғоман ҡыҙы (23 ғинуар 1947 йыл) — педагог. 1978—2002 йылдарҙа Бөрйән районы Иҫке Собханғол урта мәктәбе уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1996), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1989), уҡытыусы-методист (1991).
Биографияһы
Сәмәрә Ноғоман ҡыҙы Манапова 1947 йылдың 23 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында тыуған.
1965 йылда Иҫке Собханғол урта мәктәбен тамамлай һәм Нәби башланғыс мәктәбендә башланғыс кластар уҡытыусыһы булып хеҙмәт юлын башлай. 1967 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетына уҡырға инә. 1972 йылда институтты тамамлап, Нәби һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә уҡытыу эшен дауам итә. 1976 йылда Бөрйән районы мәғариф бүлегенә эшкә күсерелә. 1978 йылдан Иҫке Собханғол урта мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй. Үҙенең предметын яҡшы белгән һәм эшен намыҫлы башҡарған Сәмәрә Ноғоман ҡыҙы уҡыусыларында тыуған теленә тәрән һөйөү тәрбиәләй, бик күп район һәм республика кимәлендә олимпиада призерҙары һәм еңеүселәре әҙерләй. Хеҙмәт кенәгәһендәге күп һанлы рәхмәттәр уның уңышлы хеҙмәт емештәре тураһында һөйләй. 2002 йылда хаҡлы ялға сыға.
Рюндюг
Рюндюг — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохма йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Свеча (Кесе Какша ҡушылдығы)
Свеча  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Какша йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рамитница
Рамитница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Төньяҡ Большая
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте — Башҡортостан башҡарма власының юғары органы. Хөкүмәт Башлығы булып Башҡортостан Республикаһының Юғары вазифалы шәхесе — Башҡортостан Республикаһы Башлығы тора (Башҡортостан Республикаһы Конституцияһының 91-се статьяһы).
Тарихы
2002 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте.
Середняя (Вочь ҡушылдығы)
Середняя  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вочь йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йәнғәлина Шәһәрбоҫтан Әхмәт ҡыҙы
Йәнғәлина Шәһәрбоҫтан Әхмәт ҡыҙы (24 март 1924 йыл — 27 июль 2009 йыл) — «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1957), хеҙмәт ветераны (1980)
Биографияһы
Шәһәрбоҫтан Әхмәт ҡыҙы Йәнғәлина (Ғүмәрова) БАССР-ҙың Бөрйән районы Яңы Мөсәт ауылында тыуған. Башланғыс белемде тыуған ауылында ала.
Ул хеҙмәт юлын 14 йәшендә башлай. Тәүҙә «Берлек», һуңынан «Ҡыҙыл Байраҡ» промколхозында эшләй. Ябай эшсенән алып прораб вазифаһына тиклем үрләтәләр.
Ғаиләһе
Шәһәрбоҫтан Әхмәт ҡыҙы Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Йәнғәлин Тайып менән 12 бала тәрбиәләп үҫтерә.
Рогозина (Кузюг ҡушылдығы)
Рогозина  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кузюг йылғаһының уң ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гимн
Гимн — ҡағиҙә булараҡ, махсус яҙылған Алланы маҡтай торған дини йыр төрө; гимнда Алла, йәки алиһәләр, күренекле шәхестәр бөйөклөгө кәүҙәләндерелә. Гимн һүҙе грек телендәге ὕμνος (hymnos) һүҙенән алынған, «маҡтау йыры» тигәнде аңлата. Гимн инструменталь аккомпониат менән дә, айырым да башҡарыла.
Гимн башҡарыу христиан сиркәүе өсөн ғәҙәти күренеш булһа ла, башҡа диндәрҙә лә ул күренеш яраҡлашҡан, мәҫәлән Һиндостан диндәрендә. Боронғо Грек һәм Египет мәҙәниәтендә һаҡланып ҡалған. Ноталар менән яҙылған грек тексты иң боронғо гимн өлгөһө булып тора.
Тарихы
Египеттә фирғәүен Ахенат яҙған «Атонды данлаусы Бөйөк Гимн»; индуизм традициялары буйынса йыйылған Ведалар; иудаизм Псаломдары (до4алары) боронғо гимндар булып тора. Көнбайышта гимн башҡарыу боронғо грек гимндары йыйынтығындағы Гомер Гимнынан башланы. Уларҙың иң боронғоһо БЭТ 7 быуатта, боронҡо грек динендәге аллаларҙы маҡтап, яҙылған. БЭТ 3 быуатта яҙылған Александрия шағиры Каллимахус гимнар йыйынтығы (Ὕμνοι) беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып ҡалған.
Сиркәү башлыҡтары латин телендәге ὕμνος, йәки hymnus һүҙен ҡулланһа, христиан йырҙары өсөн «псамл» һүҙе ҡулланыла.
Христиан гимндары
Ғәҙәттә, Псалом (доға) өлгөһө буйынса, христиан гимндары, христиан Аллаһын маҡтауға йүнәлтелгән. Күптәре Иисус Христосты тураға йәки ситләтеп атай.
Боронғо замандан алып христиандар шәхси доғаларҙа һәм күмәкләп доға уҡығанда «псалом һәм башҡа дини йырҙар» йырлағандар. (Matthew 26:30; Mark 14:26; Acts 16:25; 1 Cor 14:26; Ephesians 5:19; Colossians 3:16; James 5:13; cf. Revelation 5:8-10; Revelation 14:1-5).
Христиан гимндары йыш ҡына, Раштыуа, Пасха, Изгеләр көнө кеүек, берәй миҙгелгә бағышлап доға ҡылыусының Аллаға мөнәсәбәте тураһында яҙыла. Ҡайһы берҙәре Библияны ихтирам итеү, христиан байрамдарын байрам итеүге дәртләндерә.
Яңы Байсар
География
Ауыл Сөн йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 34 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.
Халҡы
1905 йылда — 227 башҡорт; 1912 йылда — 202 башҡорт йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда клуб бар.
Шәрипов Рөстәм Динислам улы
Шәрипов Рөстәм Динислам улы (29 июль 1982 йыл) — муниципаль хеҙмәткәр. 2019 йылдың декабренән Хәйбулла районы хакимиәте башлығы. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2020)
Биографияһы
Рөстәм Динислам улы Шәрипов БАССР-ҙың Бөрйән районы Яңы Мөсәт ауылында 1982 йылдың 29 июлендә тыуған. 1988—1994 йылдарҙа тыуған ауылында 1—7-се синыфтарҙы, Иҫке Собханғол урта мәктәбендә 8-се синыфты уҡығандан һуң, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатына уҡый башлай һәм 1999 йылда тамамлай.
2000 йылда «Бөрйән урман сәнәғәте хужалығы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең 3-сө категориялы маляры.
2004 йылда Башҡорт дәүләт университетының Сибай институтын тамамлай.
2004—2005 «Гарант» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең ярҙамсы бүлегенең даими клиенттар менән эшләү буйынса менеджеры.
2005—2006 «АИРКОМ» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең һатыуҙар буйынса менеджеры.
2006—2008 йылдарҙа кредит буйынса белгес-стажер, консультант, «Кредит Европа банкы» ЯАЙ-ның кредит буйынса белгесе.
2009 — март 2010 йыл — Бөрйән районы муниципаль район хакимиәте иҡтисад департаментының әйҙәүсе иҡтисадсыһы.
2011 йыл, апрель —— 2012 йыл — Бөрйән муниципаль район хакимиәтенең башлығының иҡтисад, эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы, 2012 йылдың июненән — хакимиәт башлығының иҡтисад, эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса урынбаҫары урынбаҫары.
2014 йылдан Бөрйән районы муниципаль районы хакимиәте башлығы.
2019 йылдың 9 декабре — Хәйбулла районы муниципаль районы хакимиәте башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы.
2019 йылдың 24 декабренән Хәйбулла районы муниципаль районы хакимиәте башлығы.
Ике юғары белемгә эйә. Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһын тамамлаған.
Сафаров Георгий Самуилович
Сафаров Георгий Самуилович (2 август 1928 йыл — 12 апрель 2003 йыл) — СССР һәм Рәсәй хужалыҡ эшмәкәре, 1974 — 1995 йылдарҙа Белая Калитва металлургия заводы директоры.
Биографияһы
Белгес булараҡ, рационализаторлыҡ һәм уйлап табыу эше менән шөғөлләнә, күп кенә патент авторы Включён в книгу «Творцы металлургии легких сплавов России», 1998 год, том 2.
2003 йылдың 12 апрелендә вафат була.
Татар Ямалы
Татар Ямалы — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Татар Ямалы ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
География
Ауыл Ямалы күле һәм Ағиҙел буйында, Аҡтаныш ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 20 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Ямалы (Моншино, Татар Ямалы) — гәрәй ырыуы башҡорттарының ауылы. XVII быуатта нигеҙләнгән. 1896 йылда ауылда йәшәүсе мариҙар бүленеп сығып яңы ауылға нигеҙ һала, урыҫ телендә ул Черемисские Ямалы тигән исемде йөрөтә, ә төп ауыл — Татарские Ямалы тип атала башлай. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Гәрәй улусы Таҡталасыҡ түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Шәрип улусы составына керә.
ХХ быуат башында мәсет (1808 йылдан билдәле), икмәк магазины, бакалея кибете теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.
Халҡы
1795 йылда ир енесле 87 башҡорт; 1816 йылда — 139 башҡорт, 45 типтәр; 1834 йылда — 162 башҡорт, 35 типтәр; 1859 йылда — 156 башҡорт; 1870 йылда — 320 башҡорт, 66 мари; 1912 йылда — 625 аҫаба башҡорт (Чирмес Ямалыһында — 76 керҙәш татар) йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда урта мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Супротивка
Супротивка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шортюг йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Морат Рәмзи
Морат Рәмзи (Мораҙулла бин Баһадирша Абдулла; 1854 —1934) — башҡорт тарихсыһы, дин әһеле. Нәҡшбәндиә тәриҡәте шәйехе.
Биографияһы
Морат Рәмзи (Мораҙулла бин Баһадирша Абдулла) 1854 йылдың 10 октябрендә (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1855 йылдың 25 декабрендә) Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Байлар улусының (хәҙерге Татарстан Республикаһы Сарман районының) Әлмәт ауылында Батырша (Баһадиршаһ Абдулла) Ғәҙелша улы ғаиләһендә дүртенсе бала булып донъяға килгән. 1859 йылғы метрик яҙмаларында башҡорт Батырша Ғәҙелшиндың һәм уның ҡатыны Фәрхийыһан Зәйнетдинованың улдары Мәрҙәнша тигән фарсы исем менән күрһәтелгән, аҙаҡ Рәмзи оҙаҡ йылдар дауамында Ғәрәбстанда йәшәй һәм шунлыҡтан иемен ғәрәп исеме Морат йәғни Мораҙулла тип үҙгәртә. Сығышы менән байлар ырыуы башҡорттарынан. Милләте буйынса башҡорт. Морат Рәмзи үҙе төҙөгән шәжәрәһе түбәндәгесә: Биксура хан → Ғабдуллабәк → Мәркә → Мамаж → Мырҙаш → Баһылай → Мырҙағол → Яниурса → Түңәлбай → Исхаҡ → Ғәҙелшаһ → Баһадиршаһ Абдулла → Морат Рәмзи (Мораҙулла). Әсәһе Нөркәй ауылынан, сығышы менән Ризаитдин Фәхретдиндең алыҫ туғаны — мөғәллимдәр ғаиләһенән, әсәһенең ағаһы Сәхәбетдин Зәйнетдинов байлар ырыуының аҫаба башҡорто булған. Әсәһе яғынан ҡартаһы — указлы мулла Зәйнетдин Монасипов (1798—?), ә уның атаһы отставкалағы зауряд-сотнигы Монасип Рахманғолов (1770—?) була. Морат Рәмзинең ағаһы Хәсәншах (1844—?) йәшерен сәйәси ойошмала ҡатнашҡаны өсөн Себергә һөргөнгә оҙатыла һәм шунда вафат була.
Ауыл мәҙрәсәһен тамамлағандан һуң, 1869 йылда Ҡазандағы «Мәржәниә» мәҙрәсәһенә уҡырға инә. Әммә йыл ярымдан һуң Троицк ҡалаһының өсөнсө йәмиғ мәсете янындағы мәҙрәсәгә уҡырға күсә. Уның мөғәллимдәре араһында Бохарала белем алған Шәрәфетдин бин Мәһәҙей һәм Мөхәммәт бин Ғәбделзаһир Рахманғолов була. Троицкта Нәҡшбәндиә тәриҡәтенә инә. 1872 йылда Троицктан китеп, йыл ярымға яҡын ҡаҙаҡтар араһында мөғәллимлек итә. 1874 йылдан Бохарала белемен камиллаштыра. Әммә бындағы белем биреү кимәле менән ҡәнәғәтләнмәгәс һәм шулай уҡ сирләп киткәс, 1875 йылда ҡаҙаҡ далаларына ҡайта һәм бында өс ай дауамында мөғәллимлек итә. Аҙаҡ бер нисә йыл дауамында Волга-Уралда йәшәп, үҙенең тарихи хеҙмәтен төҙөү менән шөғөлләнә. Морат Рәмзи Әхмәтшах Вәлидов менән дуҫ була, уның хеҙмәттәре Әхмәтзәки Вәлидовтың ғалим булараҡ формалашыуында ҙур өлөш индерә. Вәлидов үҙенең «Хәтирәләр»ендә Морат Рәмзинең һәм ҡаҙаҡ солтаны Кенесарының төркиҙәрҙе рустарҙың иҙеүенән азат итеү зарурлығы тураһындағы фекерҙәре «беҙҙең аңға һеңде» тип яҙған.
1875 йылда Ташкент ҡалаһына килә. Артабан яҡташтарының каруанына ҡушылып, Сәмәрҡәнд һәм Мазари Шәриф аша Ҡабулға бара. Артабан Йәләлабад, Пешәүәр һәм Хәйҙәрабад аша Бомбей (Мумбаи) ҡалаһына килә. Бында өс ай дауамында йәшәп, 1876 йылдың башында пароходта Джиддә ҡалаһына бара. Һуңынан Мәккәлә хаж ҡылып, Мәҙинәгә килеп төпләнә. Был осорҙа Морат Рәмзи уҡыуын артабан дауам итә һәм хәҙистәр, фикһ, тәфсир, ғәрәп теле буйынса белемен камиллаштыра.
1880 йылда йәнә Мәккәгә барып хаж ҡыла һәм шунда йәшәргә ҡала. Морат Рәмзи үҙенең мөғәлимдәре араһынан Мәҙинәлә — шәйех Мөзһәр, Мәккәлә — Әс-Сәйет Мөхәмәт Сәлих Зөүәүи, шәйех Сөрөр Суданлы, шәйех Ғәбделхәмит Дағстанлы, Дамулла Наманғанлы, шәйех Ғәбдерахман Саражды һәм уның улы Абдулла Саражды телгә ала. Әс-Сәйет Мөхәмәт Сәлих Зөүәүи һәм шәйех Ғәбделхәмит Дағстанлы вафат булғас, уларҙың васыяты буйынса мөридтәре һәм шәкерттәре Морат Рәмзиҙе хәлифә итеп һайлай.
1896—1914 йылдарҙа бер нисә тапҡыр Рәсәйгә ҡайтып китә. Батша властары эҙәрлекләүҙәренә дусар була. Аҙаҡҡы сәфәрендә улы Фәһем менән бергә Ташкент, Бохара, Коканд, Наманған, Андижан һәм башҡа ҡалаларҙа йәшәй. 1917 йылда II Бөтә Рәсәй мосолмандары съезында ҡатнаша. Граждандар һуғышы осоронда башта Ҡазанда, һуңынан Ырымбурҙа йәшәй. 1919 йылда Рәсәйҙән сығып, Көнсығыш Төркөстанға күсә, Ҡытайҙың Чөчәк (Чугучак) ҡалаһында төпләнә. Ошо ҡалала 1934 йылдың 2 апрелендә вафат була.
Ғилми эшмәкәрлеге
Морат Рәмзи бер нисә китап һәм мәҡәлә авторы булып тора.