Ротару_София_Михайловна
1974—1979: яңы авторҙар һәм молдаванса лиризм
1970 йылдарҙан алып, София Ротару башҡарған йырҙар даими рәүештә "Йыл йыры"ның лауреаты тип таныла. Киң билдәле композиторҙар һәм шағирҙар менән ижади дуҫлыҡтың һөҙөмтәһе була улар. Арно Бабаджаняндың «Верни мне музыку» һәм «Твои следы», Алексей Мажуковтың— «А музыка звучит» һәм «Красная стрела», Павел Аедоницкийҙың — «Для тех, кто ждёт», Оскар Фельцмандың — «Только тебе», Давид Тухмановтың — «Аист на крыше», «В доме моём» һәм «Вальс», Юрий Саульскийҙың — «Обычная история» һәм «Осенняя мелодия», Александра Пахмутованың — «Темп», Раймонд Паулстың — «Танец на Барабане», Александр Зацепиндың — «Совсем как на Земле» һ.б йыр һөйөүселәр тарафынан яратып ҡабул ителә. Евгений Мартынов үҙенең «Лебединая верность», «Яблони в цвету» һәм «Баллада о матери» йырҙарын да тәү башлап София Ротаруға ышанып тапшыра. Ротару башҡарыуындағы «Родина моя», «Счастье тебе, Земля моя» йырҙары совет патриотизмының иң сағыу өлгөһө булып ҡала. 1974 йылда София Ротару Кишинёвта Г. Музическу исемендәге дәүләт сәнғәт институтының Е. М. Богдановский һәм Л. В. Аксёнова етәкселегендәге хор дирижёры класын тамамлай (хәҙерге музыка, театр һәм һынлы сәнғәт Академияһы). Шул уҡ йылда Сопотта Халыҡ-ара йыр фестивалендә Борис Рычковтың «Воспоминание» һәм Владимир Ивасюктың "Водограй"йырҙарын башҡарып, еңеү яулай. Халина Фронцковяктың репертуарынан полякса «Кто-то» йыры өсөн (русса текст А. Д. Дементьевтыҡы) йырсы икенсе премияға лайыҡ була. Үҙенең ижадында Ротару өсөн иң мөһиме — тамашасы менән үҙ-ара бәйләнешкә инеү. Быға ул, залға төшөп, тыңлаусылар менән бергә йырлау алымы аша өлгәшә. "Публиканың һине ҡабул итеүе — йырсы өсөн бөтә наградаларҙан ҡәҙерлерәк, " — ти София Ротару. 1974 йылғы "София Ротару"альбомы һәм «Песня всегда с нами» музыкаль телефильмы аша йырсының 1970 йылдарҙағы ижадында Львов композиторы Владимир Ивасюктың лирикаһы һәм Мәскәү композиторы Евгений Мартыновтың драматик йырҙарына өҫтөнлөк биреүе асыҡ күренә. Евгений Мартыновтың шағир Андрей Дементьев менән уртаҡ әҫәре— «Баллада о матери» — София Ротару башҡарыуында «Песня-1974» телевизион конкурсында лауреат була. Шулай уҡ попурри эсендә яңғыраған «Песня о моём городе» йыры икенсе тапҡыр фестивалдә лауреат була. «Песня-1975» фестивалендә София Ротаруның «Лебединая верность» һәм"Яблони в цвету"йырҙары финалға сыға. «Смуглянка» йыры югослав Мики Ефремович менән бергә башҡарыла. Бер йылдан һуң, фестивалдең финалына «Верни мне музыку» һәм Анатолий Мокренко менән бергә йырлаған «Тёмная ночь» йырҙары үтә [18]. 1975 йылда Украинской ССР-ы Коммунистар партияһының Черновцы өлкә комитеты менән килешмәүсәнлек сәбәпле, София Ротару «Червона рута» ансамбле менән Ялтаға күсә. Ғаиләләре менән һаман рәсми булмаған иҫкесә Яңы йылды билдәләгән өсөн, уның атаһы Михаил Фёдорович партиянан һәм эшенән сығарыла, ә ҡустыһы комсомолдан һәм университеттан ҡыуыла. Тап ошо мәлдә Ҡырымдағы гастролдәре ваҡытында йырсы Ҡырым филармонияһы директоры Алексей Чернышовтан солистка итеп эшкә, Ҡырым өлкә комитетының беренсе секретары Николай Кириченконан Ҡырымға күсеү тураһында саҡырыу ала [19]. Халыҡ араһында София Ротару Ялтаға астма сире башланыуы сәбәпле күскән, тигән хәбәр таралыуы буш ерлектән түгел: һыуыҡта көнөнә 3—4 концерт биреп йонсоған йырсы күҙгә күренеп ябыға[20][21]. 1976 йылда София Ротаруға Украина ССР -ның халыҡ артисы һәм ЛКСМУ-ның Н. Островский исемендәге премия лауреаты исемдәре бирелә. 1975/76 йылғы Яңы йылда А. Изотов һәм С. Гершанованың "Зима"йырын башҡарып, ошо йылдан бирле йырсы Яңы йыл һайын «Голубой огонек» тамашаһының даими ҡатнашыусыһына әйләнә. 1976 йылда Мюнхен фирмаһы «Ariola-Eurodisc GmbH» (Sony BMG Music Entertainment)СССР-ҙан берҙән-бер йырсыны — София Ротаруны, немец телендә йырҙар яҙҙырырға саҡыра. Ул 1978 йылда Deine Zärtlichkeit исеме менән сыға һәм немец телендә —Михаэл Кунце һәм Энтони Монн авторлығындағы Deine Zärtlichkeit («Твоя нежность») и Nachts, wenn die Nebel ziehen («Ночью, когда расстилаются туманы») йырҙары була. Был авторҙар бер үк ваҡытта Аманда Лир, Карел Готт менән дә ижади берлектә хеҙмәт иткән була. «Песня-1976» фестиваленең лауреаттары булып, Ротаруның «Верни мне музыку» (А. Бабаджанян — А. Вознесенский) һәм Киев опера һәм балет театрының солисы Анатолий Мокренко менән дуэтта башҡарған "Тёмная ночь"йыры һанала. 1970 йылдар аҙағында Европаны (Югославия, Румыния, ГДР, ФРГ, Көнбайыш Берлин) таң ҡалдырған гастролдәре [22] үтә. 1979 йылдың көҙөндә генә София Ротару Мюнхендә һәм башҡа ҡалаларҙа 20-нән артыҡ концерт бирә. Көнбайыш Германия фирмаһы йырсыға итальян һәм француз йырҙарынан диск сығарырға тәҡдим яһай. Был ике тел дә Софияға үҙ молдаван теле кеүек бик яҡын була, сөнки улар өсөһө лә роман телдәр төркөмөнә ҡарай. Әммә ошо мәлдә Госконцерттан «тик совет йырҙарын ғына йырларға» тигән директива килә. Көнбайыш фирмаһы менән ижади хеҙмәттәшлек тураһында рәсми мәғлүмәт 1980 йылдар уртаһында ғына,үҙгәртеп ҡороу заманы башланғас, пәйҙә була. Ҙур студия дискында яҙҙырыу өсөн, продюсерҙар Ротаруға немецсанан тыш, француз, итальян, инглиз телдәрендә мәҫәлән, Нино Ротаның "Крёстный отец"тан "Скажи, что любишь" йырын оригиналда йырларға тигән (Speak Softly Love)[23]тәҡдим яһай. 1977 йылда украин эстрадаһының символына әйләнәсәк пластинкаһы —сираттағы «Пісні Володимира Івасюка співає Софія Ротару» («София Ротару поёт песни Владимира Ивасюка») альбомы өсөн ВЛКСМ Үҙәк Комитетының премияһы менән бүләкләнә. «Песня-1977» конкурсында София Е. Мартынов һәм А. Дементьевтың «Чайки над водой», Д.Тухманова — Р. Рождественскийҙың"Родина моя" (йырҙың премьераһы 1 майҙағы "Голубой огонек"кисәһендә үткәрелгән була) йырҙары менән сығыш яһай. «Песня-1978» — О. Фельцман һәм Р. Рождественскийҙың «Только тебе», Ю. Саульский һәм И. Шаферандың «Обычная история», шулай уҡ чех йырсыһы Карел Готт менән дуэтта Е.Мартынова һәм А. Дементьевтың "Отчий дом"йырын йырлай [24]. 1979 йылда «Мелодия» фирмаһы София Ротаруның йырҙарынан бер-нисә альбом сығара: LP «Только тебе», LP «София Ротару». «Ariola» студияһы музыка һөйөүсөләрҙе күптән көтөлгөн "Sofia Rotaru — Му tenderness"диск-гиганты менән ҡыуандыра. 1979 йылғы композициялары араһында композитор Давид Тухмановтың балалар хоры менән бергә башҡарылған"Дадим шар земной детям" һәм Роберт Рождественский һүҙҙәренә "Родина моя"йырҙары бик сағыу айырылып тора. 2000 йылда, үҙенең юбилей кисәһендә, Тухманов был турала: «Текст ғәҙәти булһа ла, хис-тойғолар яһалма түгел ине,» — тип иҫкә ала. София Ротару үҙе лә бер интервьюһында: "Был йыр, ысын мәғәнәһендә, Тыуған илгә һөйөү тураһында, " — тип әйтеп үтә. 1979 йылда йырсы тағы Ион Алдя-Теодоровичтың — «Crede mă» һәм Юрий Саульскийҙың — «Осенняя мелодия», А. Экимяндың— «А с чем сравнить любовь?» исемле композицияларын яҙҙыра. Һуңғыһы Д. Тухмановтың Н. Хикмәт һүҙҙәренә «Дадим шар земной детям» йыры менән 1979 йылғы "Песни года"конкурсының лауреаттары булып таныла. 1979 йылдың 18 майында, популярлығының сәскә атҡан сағында, Владимир Ивасюк үкенесле һәләк була. Уның «Червона рута» йырын башҡарыу Ротаруның бөтә сығыш программаларының визит карточкаһына әйләнеп, йолаға инә. София Ротару Ивасюк тураһында: «Уның кеүек композитор Украинала ҡабат булмаҫ инде…» — ти.[25]. Ивасюктыңһәләкәтле үлеменән һуң, йырсының репертуарына Молдова композиторҙары (мәҫәлән, ағалы-ҡустылы Теодоровичтар) әҫәрҙәре килеп инә. Билдәһеҙ сәбәптәр арҡылы София Ротару молдаван авторҙары, шул иҫәптән Евгений Дога, менән ижади хеҙмәттәшлекте өҙгәс, уныһы София Ротаруның тауышын нота буйынса компьютерҙа йыйыуҙары тураһында хәбәр тарата[26]. Төрлө телдәрҙә йырлаусы Ротаруның ниндәй милләткә (молдаванмы (румын), әллә украин мәҙәниәтенәме?) хеҙмәт итеүе тураһында ла бәхәстәр тыуа. Уны Рәсәйҙә лә «үҙенеке» тип иҫәпләнеләр, Әрмәнстанда хатта атҡаҙанғанлыҡ исеме бирергә лә йыйынғандары билдәле була. СССР тарҡалғас, 1991 йылда "Ротаруны нисек бүлергә " тигән шаярыу ҡатыш лаҡап йөрөгән имеш, тиһәләр ҙә, бөтә ғүмеренә Украинала (Маршинцы, Черновцы, Ялта, Киев) йәшәгән йырсы, молдаван сығышлы булыуынан танмайынса, үҙен Украина гражданы, тип атай.