cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Саломотов Николай Николаевич
Биографияһы
1945 йылдың 21 ғинуарында Каменка районында барған һуғышта дошман бронетранспортерҙарынан колоннаға ут асҡан ваҡытта 5-се батарея тоҫҡаусыһы гвардия сержанты Саломотов Николай Николаевич тиҙ генә ут аса, дошман утын туҡтатырға һәм биләгән позицияһын ҡалдырырға мәжбүр була. Был батырлығы өсөн Саломотов Николай Николаевич «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Саломотов Николай Николаевичтың артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.
Хихани ҡәлғәһе
Стратегик әһәмиәте
Замок элек стратегик әһәмиәткә эйә булған, сөнки ҡәлғәнән үҙән, Шавшети тауҙары, уның ҡәлғәләре һәм ауылдар яҡшы күренеп торған. Замок Абусеридзе замогына яҡын торған. Береһе ҡәлғә-ҡала, икенсеһе ҡәлғә-башня берҙәм оборона системаһы булараҡ сығыш яһаған.
Архитектураһы
Ғалимдарҙың фекеренә ярашлы ҡәлғә оборона, торлаҡ, шулай уҡ ауыл хужалығы ҡоролмаларын үҙ эсенә ала, шулай уҡ улар ҡәлғәнең күп ҡатлы булыуы тураһында һығымта яһай. Башняларҙың стеналарында түшәмдәренең эҙҙәре һвҡланып ҡалған. Ҡәлғә стеналаынан бер аҙ түбәндә көнкүреш ҡоролмаларының емереклектәре бар. Бер стена янында камин булған, йәнәшәлә кәштәләрҙең эҙҙәре күренә. Был бинала форпост һаҡлаусылары йәшәүе ихтимал. Бер нисә оҡшаш ҡоролмаларҙың емереклектәре табылған.
Ярославль дәүләт театр институты
Ярославль дәүләт театр институты — Рәсәй Федерацияһы Ярославль ҡалаһында мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендәгебелгестәрҙе әҙерләү буйынса юғары уҡыу йорто.
Тарихы
1930-сы йылдарҙа Ярославлдә театр техникумы ойошторола. 1945 йылда Ф. Г. Волков исемендәге академия драма театры эргәһендә студия барлыҡҡа килә. 1962 йылда әлеге драма театрының баш режиссеры Фирс Ефимович Шишигин башланғысы менән Ярославль театр училищеһы ойошторола. 1980 йылда театр училищеһы юғары уҡыу йорто статусын ала һәм Ярославль дәүләт театр институты тип исемләнә башлай.
Уҡытыусылар составы
Бөтәһе уҡытыусылар — 37 кеше.
— Фән докторҙары — 2 кеше
— Фән кандидаттары — 8 кеше
— Профессоҙар — 7 кеше
— Доценттар — 11 кеше.
Факультеттар
— Актерлыҡ сәнғәте (очный, очно-ситтән тороп формалары)
— Театр сәнғәте (очно-ситтән тороп)
— Театр режиссураһы (ситтән тороп)
— Театрлаштырылған тамашлар һәм байрамдар режиссураһы (ситтән тороп)
Уҡытыусылар
— Виталий Базин (1995—2007) — актер, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы
— Маргарита Ваняшова (1980 йылдан) — әҙәбиәт һәм сәнғәт кафедра мөдире; 1980—1989 йылдарҙа — фәнни эштәр буйынса проректор
— Глеб Дроздов (1983—1988) — театр режиссеры, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы
— Елена Пасхина (1984—1987) — скульптор, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы
Превеза
Превеза(грек. Πρέβεζα) — Греция ҡалаһы, Амвракикос ҡултығының яр буйында урынлашҡан. Перевеза периферия берәмегенең һәм Эпирҙағы Превеза общинаһының административ үҙәге. Халҡы 2011 йылда халыҡ иҫәбен алыу буйынса 19 042 кеше тәшкил итә.
Ярославль дәүләт театр институты
Уҡытыусылар
— Владимир Солопов (1962—2015) — актер, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы
Превеза
Этимология
Филолог-профессор Макс Васмар 1914 йылда (Wasmar Max, Griechenland Slaven Die in) топонимдың килеп сығышы славяндарҙың «перевоз» һүҙе менән бәйле тип аңлата. Ҡала борон, ысынлап та Ион диңгеҙенән йөк оҙатыу пункты булған. Петрос Фуркис шулай уҡ ҡала исеменең албан морфемаһы prevëzë-za барлығын иҫбатлай. . Топонимдың альтернатив трактовкаланғаны (Панайотис Аравандинос, ) итальян телендәге, йәғни аҙыҡ-түлек , провизия һүҙенән килеп сыҡҡан тип аңлатылыуы.
Тарих
Беҙҙең эраға тиклем 290 йылда. молостарҙың батшаһы Пип  ҡалаһына нигеҙ һалған (уның ҡатыны Антигонаның әсәһе Береника хөрмәтенә атаған), ул хәҙерге Михалицион  тораҡ пункты янында, Превеза ҡалаһынан 10 километр төньяҡта тора. Беҙҙең эраға тиклем Эмилий Павел етәкселегендә 168 йылда. римлеләр ҡаланы баҫып ала һәм емерә.
XI быуатта балыҡсыларҙың Превеза тораҡ пункты барлыҡҡа килә. 1292 йылда Превеза беренсе тапҡыр телгә алына.
1204 йылда дүртенсе тәре походында Эпир батшалығы барлыҡҡа килә. 1358—1416 йыл Превеза ундағы Арт деспотатына инә. Мәхмәт II (1451—1481) идаралығы ваҡытында Превезаны төрөктәр 1477 йылда яулап ала.1495 йылда улар нығыта.
Бынан һуң да ҡала йә төрөктәр, йә венециандар ҡулында була. 1701 йылда Бук замогы шартлатыла. 1702 йылдың август айында уның урынында Изге Андрей замогы төҙөлә. . 1752 йылда Венеция сәғәт башняһы төҙөлә. Кампо-Формио солохо буйынса Превеза Беренсе француз республикаһына бирелә. Ҡалаға 280 гренадерҙан торған гарнизонкилә. 1798 йылдың 12 октябрендә төрөктәр француз ғәскәрҙәрен никополь эргәһендәге яуҙа ҡырып һала.
Люневиль солохо буйынса Превеза 1801 йылда Төркиәгә күсә. Али-паша һарайҙы үҙгәртеп ҡора һәм нығыта.
1863—1912 йылдарҙа ҡалала Превеза санжагы тора.
Беренсе Балҡан һуғышы барышында Превезаны 21 октябрь (3 ноябрендә) 1912 йылда грек армияһы азат итә Превеза аэродромда грек хәрби авиацияһы урынлаша, уның ғәмәлендә лётчик Сахов Николай данлыҡлы була. Грецияға Превеза рәсми рәүештә Ллондон тыныслыҡ килешеүе буйынса 1913 йылда күсә.
Ярославль дәүләт театр институты
Актерҙар
Ярославль театр институтында белем алған ҡайһы бер билдәле актерҙар:
Превеза
Превеза общинаһы йәмәғәтселеге
Бsk ойошмаға 5 тораҡ пункттары инә. Халҡы кеше (2011 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса). Превеза общинаһының майҙаны 31,526 квадрат километр тәшкил итә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Арбаһуҡҡантау
Арбаһуҡҡантау (Арба-Суккан-Тау) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһендәге тау.
Географияһы
Арбаһуҡҡантау Силәбе өлкәһенең Уй районы Әмин ауылы янында урынлашҡан тау. Тауҙың координаттары Әмин ауылыныҡына тура килә, ә үҙенеке аталған сығанаҡ табылманы.
Этимологияһы
Силәбе өлкәһе топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә тау атамаһының килеп сығышын былай тип аңлата: "Назван в переводе с башкирского означает «гора, разбившая телегу», где арба — «телега», суккан — «разбивать», тау — «гора». О происхождении названия села говорится так в старину по пятницам на этой горе устраивались увеселительные игры. Разгулявшиеся крестьяне решили прокатиться с горы на телеге. Телегу сильно разнесло и разбило. Это забавное событие и запечатлено в названии горы.."
Тимәк, тау атамаһы башҡорт телендәге «арба+һуҡҡан+тау» тигән өс һүҙҙән килеп сыҡҡан.
Чагисейка
Чагисейка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 722 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 143 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пинзель Иоганн Георг
Иога́нн Пи́нзель (укр. Іван Георгій Пінзель, Johann Georg Pinzel, Jan Jerzy Pinzel,  вафат булған 1761) — XVII быуаттың икенсе яртыһында йәшәгән  поляк -немец-украин  скульпторы, барокко  һәм һуңғы рококо вәкиле. Пинзелдең ижадының сәскә атыуы   Львов һәм  Бучачтағы  төҙөү сәнғәте менән бәйле.
Биографияһы һәм ижады
Иоганн Пинзелдең тыуған урыны теүәл генә билдәле түгел. 1760 йылдарҙа  Львовта, Ходовичила  (хәҙер — Львов өлкәһе), Монастырискала һәм  Бучачта ( хәҙер — Тернополь өлкәһе) эшләй. Пинзелдең ижад емештәре беҙҙең ваҡытҡа тиклем һаҡланып ҡалған:  өс  монументаль скульптура (Юрий, Лев һәм Афанасий),  Монастырискалағы костелдың  ҡабырға алтарҙәрендәге   ағастан эшләнгән алты фигура. Бәлки, ул ратуша фасадындағы таш статуяларҙың һәм Бучачтағы Изге Покрова сиркәүенең барельефтарындағы фигураларҙың, костелдың һәм сиркәүҙең ҡаймалыуҙары ла уның эшелер, тигән фараз бар. Городоктағы (Львов өлкәһе) бер нисә вариант тәренең авторы. Пинзель эштәре өсөн тойғоға бирелеүсәнлек һәм динамика хас.
Оҫтаның шәхесе тураһында бер нәмә лә тиерлек билдәле түгел, профессиональ белемен ҡайҙа алған, Галицияға нисек килеп сыҡҡан, ниндәй шарттарҙа уның ғүмере өҙөлгәне тураһында ла мәғлүмәттәр юҡ. Варшавала табылған Бучачтан килгән сиркәү документтарына ярашлы  1751 йылда “алтарь скульпторы Иоганн Георгий тол ҡатын Елизавета Кийтоваға өйләнгән”. Һуңғараҡ документтарҙа Пинзелдең Бернард исемле  улын, биш йылдан икенсе улы Антонды   суҡындырыуы тураһында хәбәр ителә. Пинзелдең өйләнгәненән ун йыл үткәндән һуң 1762 йылда  “Пинзелдең тол ҡатыны” Беренсдорф  тигән кешегә  кейәүгә  сыҡҡан.
Ул үҙенең эштәренә  “Пинзель оҫта” тигән имза ҡуя торған булған  һәм  шуға ла  Иоганн—уның ысын исеме икәненә  лә тулы ышаныс  юҡ. Бучачта граф Николай Потоцкий яҡлауы һәм финанс яҡтан ярҙамы арҡаһында уның оҫта булараҡ таланты асылыуы билдәле. Пинзелдең  әҫәрҙәренең  иң  ҙур коллекцияһы Львов сәнғәт галереяһында урынлашҡан. Бында айырым Иоганн Пинзель музейы ойошторолған.
Пинзелдең ижадын өйрәнеүгә һәм уның мираҫын һаҡлап ҡалыуға иң ҙур өлөштө Львов картиналар галереяһы директоры Борис Возницкий индергән.
Ҡаракүлмәк (Ҡоншаҡ районы)
Ҡаракүлмәк (Каракульмяк) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы ауыл. Һары ауыл биләмәһе составына инә.
Географик урынлашыуы
Теча йылғаһы буйында урынлашҡан.
Тарихы
Ҡаракүлмәк (Йәтек) — ҡатай башҡорттарының ауылы. Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 3-сө башҡорт кантонының 4-се йортона ҡарай.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.
Ҡыҙыл Октябрь (Ишембай районы)
Ҡыҙыл Октябрь (Кызыл Октябрь) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 40 кеше. Көҙән ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453234, ОКАТО коды — 80 231 840 002.
Хәҙерге осор
Ауылда 40 кеше йәшәй. Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — башҡорттар (100 %). Бөтә йорттар ҙа эсәр һыу менән тәьмин ителгән. Ауылға газ үткән.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
Шиҙе йылғаһы Ишембай районының Ҡыҙыл-Октябрь ауылынан алыҫ түгел баш ала.
Алыҫлығы:
Урамдары
Ауылда бер генә урам. Урам исеме :
Нови-Сад (аэропорт)
Нови-Сад — Сербияның баш ҡалаһы Воеводина эргәһендәге аэропорт.
Аэропорт Нови-Сад ҡалаһынан 16 км төньяҡтараҡ, Белград—Хоргош трассаһынан көнсығышта торған Ченей ауылы янында урынлашҡан.
1994 йылда бында хәҙерге заманса 2,5 км оҙонлоғондаҙы асфальт япмалы һыҙаты булған аэропорт төҙөү планлаштырылған, әммә әлегә тиклем осоу-ултырыу һыҙаты үлән менән ҡапланған һәм бынан самолеттар бары тик эске авиарейстар ғына башҡара.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Чайсоль
Чайсоль — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мендель йылғаһының һул ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Фән докторы
Фән докторы — СССР-ҙа, Рәсәй Федерацияһында, ә шулай уҡ ҡайһы бер БДБ илдәрендә һәм ҡайһы бер элекке социалистик илдәрҙә икенсе, юғары баҫҡыс ғалим дәрәжәһе (фәндәр кандидатынан һуң).
СССР-ҙа ул (бөтә ғилми дәрәжәләр һәм исемдәр системаһы менән бергә) СССР Халыҡ Комиссарҙары Советының 1934 йылдың 13 ғинуарындағы ҡарарына ярашлы раҫлана. Рәсәй юғары уҡыу йортонда доктор дәрәжәһе профессор вазифаһына дәғүә итеү, шулай уҡ ошо уҡ исемле ғилми исемен биреү шарттарының береһе булып тора.
Дәрәжә биреү тәртибе
Рәсәй Федерацияһында фәндәр докторы дәрәжәһе докторлыҡ диссертацияһын күмәк кеше алдында яҡлау һөҙөмтәһендә бирелә. Дәғүә итеүсе фәндәр кандидаты ғилми дәрәжәһенә эйә булырға тейеш.
Ғилми дәрәжәләр биреү тәртибе тураһындағы Положениеға ярашлы «фән докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә иткән диссертация фәнни-квалификацион эш булырға тейеш, унда автор тарафынан үткәрелгән тикшеренеүҙәр нигеҙендә ҡаралған теоретик положениелар барыһы бергә яңы мөһим фәнни проблема булараҡ билдәләнә йәки мөһим социаль-мәҙәни һәм хужалыҡ әһәмиәткә эйә булған мөһим фәнни проблема хәл ителә, йәки илдең иҡтисади үҫешенә һәм уның оборона һәләтлеген арттырыуға байтаҡ өлөш индергән һәм фәнни яҡтан дәлилләнгән техник, иҡтисади йәки технологик мәсьәләләр инергә тейеш».
Фән докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеүсенең диссертацияһы өс төрҙөң береһендә бирелә:
Диссертация һәм уның авторефераты урыҫ телендә яҙыла, яҡлау үҙе лә урыҫ телендә үтә (кәрәк ваҡытта яҡлау сит телдә үтә ала, әммә урыҫ теленә тәржемә менән тәьмин ителә). 2017 йылдың июнендә сит ил граждандарына диссертацияны һәм уның авторефератын бер үк ваҡытта урыҫ һәм сит телендә биреү рөхсәт ителгән.
Докторлыҡ диссертацияһынның төп фәнни һөҙөмтәләре алдынғы рецензиялаусы фәнни журналдарҙа һәм баҫмаларҙа баҫтырылып сығырға тейеш (уларҙың исемлеген ВАК билдәләй). Нәшер ителгән һөҙөмтәләргә уйлап табыу патенттары һәм башҡалар тиңләшә. Диссертацияға дәғүә итеүсе авторефератты ике (гуманитар фәндәр — 2,5 тиклем) баҫма биттә әҙерләй, бында диссертацияның төп идеялары һәм һығымталары, тикшеренеүҙәрҙә авторҙың өлөшө, яңылыҡ кимәле һәм тикшеренеүҙәр һөҙөмтәләренең практик әһәмиәте күрһәтелә. Яҡлауға тиклем өс ай алда автореферат диссертацион советы ағзаларына, шулай уҡ ВАК билдәләгән ойошмаларға һәм диссертацион совет билдәләүе буйынса өҫтәмә исемлек буйынса ебәрелә. Диссертацияны ғилми доклад рәүешендә яҡлаған осраҡта автореферат урынына доклад ебәрелә. Диссертацияны яҡлау диссертацион советының асыҡ ултырышында үтә, уның составына диссертацияларҙы билдәле һөнәрҙәр даирәһе буйынса ҡарау хоҡуғы бирелгән Юғары аттестация комиссияһы фәндәр докторҙары инә. Диссертацион советтары тейешле фәнни-тикшеренеү ойошмалары ҡарамағында ойошторола (институттар, ғилми үҙәктәр һәм башҡалар) һәм университеттар (һәм башҡа юғары йорттар ҙа). Диссертация яҡлауҙа өс рәсми оппонент — диссертацион советы алдан тәғәйенләгән фән докторҙары ҡатнаша, улар диссертация тураһында яҙма баһалама бирергә тейеш булалар. Фекер алашыуҙан һуң диссертацион советы ағзалары йәшерен рәүештә тауыш бирә. Фәндәр докторы ғилми дәрәжәһен биреү өсөн ултырышта ҡатнашҡан ағзаларҙың өстән ике өлөшө тауыш ыңғай тауыш бирергә тейеш. Яҡлау һөҙөмтәләре буйынса диссертацион советы ВАК-ка дәғүә итеүсегә фәндәр докторы дәрәжәһен биреү (йәки бирмәү) үтенесе менән мөрәжәғәт итә. Үтенес һәм диссертация Юғары аттестация комиссияһының советы тарафынан ҡарала һәм дәрәжә биреү мөмкинлеге тураһында эксперт советының һығымтаһы ВАК-тың президиумына ебәрелә. Президиум һуңғы ҡарар ҡабул итә. Ғилми дәрәжә биреү тәртибен боҙоу билдәләнгән осраҡта фәндәр докторы исеменә лайыҡ булыусылар диссертацион советтарҙың тәҡдимдәре буйынса әлеге дәрәжәләрҙән мәхрүм ителә алалар.
Фәнни тармаҡтар
Докторлыҡ диссертацияһы түбәндәге дәрәжәләр буйынса бирелә :
1950 йылға тиклем ғилми дәрәжә исеменә мотлаҡ рәүештә тар һөнәр тасуирлауы ҡушыла («тарих методикаһы буйынса..», " физик культураһы буйынса … " һәм башҡалар).
Психология фәндәре буйынса ғалим дәрәжәһе 1968 йылдан алып бирелә башлай. Быға тиклем ҡала (1953 йылға тиклем) «педагогия фәндәре кандидаты (психология)» ғилми дәрәжәһе бирелә.
Элегерәк шулай уҡ хәрби-диңгеҙ фәндәр докторы дәрәжәһе булған. Күпмелер ваҡыт элек (1940 йыл тирәһе) сәнғәт белеме фәндәре докторы тип исемләнгән, хәҙер — сәнғәт фәндәре докторы. 1930 йылдарҙың уртаһында дәүләт һәм йәмәғәт фәндәре докторы дәрәжәһе була. 1930-сы йылдарға тиклем астрономия һәм геодезия фәндәре докторы ғилми дәрәжәһе була. Сәйәси фәндәр докторы ғалим дәрәжәһе 1940-сы йылдар тирәһендә ғәмәлдә була, һуңынан юҡҡа сығарыла һәм 1990-сы йылдарҙа яңынан тергеҙелә.
Рәсәйҙә дәрәжәләр тарихы
1791 йылда императрица Екатерина II «О предоставлении Московскому университету права давать докторскую степень обучающимся в оном врачебным наукам» указына ҡул ҡуя. Беренсе медицина докторы дәрәжәһенә Ф. И. Барсук-Моисеев лайыҡ була (1794). 1803 йылда Мәскәү университеты бөтә фән тармаҡтары буйынса фәндәр докторы ғилми дәрәжәһен биреү хоҡуғын ала. Доктор ғилми дәрәжәһе 8-се класс чинын (коллегия асессоры) алыуға хоҡуҡ бирә.
XIX быуатта докторлыҡ дәрәжәһен биреү тәртибе Ғилми дәрәжәләр тураһында Положениелары менән, өлөшләтә университет уставы менән, билдәләнә. 1804 йылғы Устав буйынса докторлыҡҡа бик ҡатмарлы дәрәжә биреү системаһы ғәмәлдә була, ХХ быуаттың икенсе яртыһында система ябайлаштырыла. Доктор дәрәжәһен алыу өсөн диссертацияға экспертиза үткәреү өсөн уны Факультет советына тапшыралар, унда диссертация буйынса рәсми һәм рәсми булмаған оппоненттар ҡатнашлығында асыҡ диспутта фекер алышыуҙар үткәрелә.
РСФСР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советының 1918 йылдың 1 октябрендәге декретына ярашлы Рәсәй юғары уҡыу йорттарында ғилми дәрәжәләр бөтөрөлә, ә кафедраларҙы биләү хоҡуғы «үҙенең хеҙмәттәре һәм фәнни-педагогик эшмәкәрлеге менән билдәле» булған һәр кешегә бирелә.
Әммә 1934 йылда Үҙәк башҡарма комитеты кандидат һәм доктор ғилми дәрәжәләрен ҡайтарыуҙы кәрәкле тип таба (СССР Совнаркомының 1934 йылдың 13 ғинуарындағы «Ғилми дәрәжәләр һәм исемдәр тураһында» исемле ҡарары). Ҡарарға ярашлы наркоматтарҙың квалификацион комиссиялары ғилми дәрәжәләрҙе 8 фәнни дисциплина буйынса бирә ала, ҡалған дисциплиналар буйынса ғилми дәрәжәләр Юғары аттестация комиссия тарафынан бирелә. 1937 йылда диссертация яҡлауы үткәрелгән фәндәр тармаҡтары аныҡлана. 1941 йылда ВАК диссертация эшен квалификацион эш булараҡ таный.
Башҡа илдәрҙәге аналогтар
Ҡайһы бер көнбайыш илдәрендә юғары уҡыу йорто белеменән һуң бер баҫҡыслы система ҡабул ителгән (мәҫәлән, Бөйөк Британияла был система тарала бара). Әлеге система сиктәрендә тамамлаусыларға диссертацияны уңышлы яҡлау осрағында философия докторы (Ph.D.) дәрәжәһе бирелә (йәки уға оҡшаш). Рәсәйҙә был дәрәжә фәндәр кандидаты дәрәжәһенә тиңләшә, шул уҡ ваҡытта Рәсәй фәндәр докторы дәрәжәһе күпкә юғарыраҡ баһалана.
Өҫтәмә рәүештә ҡайһы бер илдәрҙә докторлыҡ дәрәжәһенә эйә булған кешегә титул бирәләр, ҡайһы берҙә был дәрәжә Рәсәй Федерацияһындағы фәндәр докторы титулына тиңләшә. Бөйөк Британияла һәм Милләттәр Берләшмәһенең ҡайһы бер илдәрендә философия фәндәре докторы дәрәжәһенән һуңғы тәбиғи фәндәрҙә фәндәр докторы исемен йөрөтә (Doctor of Science, D.Sc.) ; хоҡуҡ өлкәһендә хоҡуҡ — хоҡуҡ докторы (Laws of Doctor, LLD). Әммә, Рәсәй традицияларынан айырмалы рәүештә, ғәҙәттә, дәрәжәләр биреү диссертация яҡлау һөҙөмтәләренән түгел, ә нәшер ителгән хеҙмәттәрҙең һаны буйынса һәм фәнгә индергән дөйөм өлөшө буйынса, хатта йәмғиәт һәм публицистика эшмәкәрлеге буйынса ла, бирелә.
Европа континенталь академия системаһында (Германия, Австрия кеүек илдәрҙә, мәҫәлән), «хабилитация» йәки «габилитация» (habilitation habilis «һәләтле, яраҡлы») процедураһы бар, ул доктор дәрәжәһе бирелгәндән һуң үткәрелә. Билдәле бер мәғәнәлә, әлеге процедура бер нисә параметр буйынса Рәсәйҙәге докторлыҡ диссертацияһын яҡлауға тура килә, сөнки «хабилитация» үткәндән һуң ғалимға «хабилитацияланған доктор» (doctor habilitatus, Dr. habil.) титулы һәм университетта профессор вазифаһын биләү хоҡуғы бирелә, әммә «хабилитация титулы» айырым ғилми дәрәжәһе булып тормай, ә докторлыҡ дәрәжәһенә өҫтәмә квалификация ролен уйнай.
Франция
2003 йылда Рәсәй һәм Франция хөкүмәттәре ғилми дәрәжәләре тураһында документтарҙы таныу буйынса үҙ-ара килешеүгә ҡул ҡуйҙылар, уға ярашлы Рәсәй «Фәндәр кандидаты» һәм Франция «Доктор» дәрәжәһенә эйә булыусылар үҙ-ара тиңләшә. Әммә француз хабилизацияланған докторы (Habilitation à diriger des recherches, HDR) һәм Рәсәй фәндәр докторы дәрәжәләрен ренгламентлаған килешеү юҡ.
Германия
Рәсәй Федерацияһында «Habilitation» Германия академик квалификацияһы «фәндәр докторы» Рәсәй ғилми дәрәжәһе кимәлендә таныла, ә «Doktor» Германия академик дәрәжәһе «фәндәр кандидаты» Рәсәй дәрәжә кимәлендә таныла. 2004—2018 йылда тейешле ҡарар Рәсәй Федерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығы тарафынан ҡабул ителә (хәҙер үҙгәртелгән). Германия Федератив Республикаһында танылыу ерҙәр министрлығы һәм юғары уҡыу йорттары компетенцияларына инә. Әлеге органдар Рәсәй ғилми дәрәжәләрен тейешле кимәлдәрҙә таныйҙар.
Дәүләтшин Рафаэль Әхмәтгәрәй улы
Дәүләтшин Рафаэль Әхмәтгәрәй улы (24 декабрь 1939 йыл) — СССР һәм Рәсәй тарихсыһы. Тарих фәндәре докторы (2000), профессор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004).
Биографияһы
Рафаэль Әхмәтгәрәй улы Дәүләтшин 1939 йылдың 24 декабрендә Башҡортостан АССР-ының Түбәнге Үтәш ауылында тыуған.
1956 йылда Яңыбай ауылы урта мәктәбен тамамлаған һәм «Победа» колхозында эшләгән. 1958—1961 йылдарҙа Силәбе өлкәһе Златоуст ҡалаһында металлургия заводында эшләй.
1966 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған.
1966 йылдан Балаҡатай районының Билән ауылы урта мәктәбенең директоры була. 1968 йылдан ошо уҡ райондың Майғаҙы ауылы урта мәктәптәре директоры вазифаһын үтәй.
1971—1972 йылдарҙа «Яңы тормош» («Новая жизнь») район гәзите мөхәррире урынбаҫары вазифаһын башҡара.
1972—1975 йылдарҙа аспирантурала уҡый, уны тамамлағандан һуң Башҡорт дәүләт университетында уҡыта. 1977 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1975—1982 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй.
1983—1991 йылдарҙа В. И. Ленин Үҙәк музейының Өфө филиалында фән буйынса директор урынбаҫары вазифаһын башҡара.
1991—2005 йылдарҙа Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй. 2001 йылдан ошо институтта — төп ғилми хеҙмәткәр. 2000 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
2005—2011 йылдарҙа Өфө дәүләт авиация техник университетында уҡыта.
Фәнни эшмәкәрлеге
Рафаэль Әхмәтгәрәй улының фәнни хеҙмәттәре XX быуатта Башҡортостанда аграр мөнәсәбәттәр һәм крәҫтиәндәр тарихына арналған, ул — 100-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Нюдяевка
Нюдяевка — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ворона йылғаһының һул ярына тамағынан 354 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Булат (Арғаяш районы)
Булат (Булатова) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Хоҙайбирҙе ауыл биләмәһе составына инә.
Географик урынлашыуы
Үҙәнйылға йылғаһы буйында урынлашҡан.
Тарихы
Булат — ҡатай башҡорттарының ауылы. Пермь губернаһы Екатеринбург өйәҙе составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 2-се башҡорт кантонының 3-сө йортона керә.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (89 %) йәшәй.
Төньяҡ Африка
Географияһы
Төньяҡ Африка Урта диңгеҙҙән алып һуҙыла һәм Сахара сүленең ҙур өлөшөн алып тора. Тәбиғи шарттары яғынан бында субтропик төньяҡты һәм Сахара сүлен айырып күрһәтергә мөмкин.
Тарихы
Ҡара Африканан айырмалы рәүештә, Төньяҡ Африка халҡының күпселек өлөшө европеоид расаһына ҡарай. Күпселек осраҡта улар ғәрәп һәм бербер тамырлы.
Африканы колонизациялау һәм бойондороҡһоҙлоҡ яулау
XX быуат башына бөтә Төньяҡ Африка тиерлек европалылар хакимлығы аҫтында була. Франция Алжир, Мавритания, Тунис һәм Марокконың күпселек өлөшөн биләп тора. Бөйөк Британия Судан һәм Мысырға хужа була. Испания Марокконың төньяғына һәм Көнбайыш Сахараға хакимлыҡ итә. Италия 1911—1912 йылдарҙа Төрөк-итальян һуғышы һуңынан Ливияға баш була. Әммә 1950—1960 йылдарҙа Төньяҡ Африка илдәренең күбеһе бойондороҡһоҙлоҡ ала.
Хәҙерге заман
Төньяҡ Африкала 7 ил бар: Мысыр, Судан, Ливия, Тунис, Алжир, Марокко һәм формаль рәүештә Көнбайыш Сахара. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: европеоид ғәрәп теллеләрҙең башҡа ҡара тәнле африкалылар менән этник һәм дини айырмалыҡтары төбәктә һәм континенттың сик буйы территорияларында күп һуғыштар һәм конфликттар тыуҙыра.
Климаты
Сахарала бер нисә йыл яуым-төшөм булмай, әммә һирәк-һаяҡ көслө ямғырҙар була, улар ташҡынға килтереүе ихтимал.
Әгәр ер өҫтөнә яҡын ер аҫты һыуҙары урынлашҡан булһа, йәшел оазистар осрай. Оазистар тирәләй ғәҙәттә сүллектең төп халҡы тупланған.
Сахара сүллеге күләгәһендә ерҙәге иң юғары температура +58 °C теркәлгән. Әммә төндәр бында һалҡын.
Мәҙәниәте
Мәғриб илдәре мәҙәниәте ҡара Африка, Урта диңгеҙ, Яҡын Көнсығыш һәм Европа мәҙәниәтенең ҡатмарлы синтезы булып тора.
Төньяҡ Африка территорияһында бик күп мәҙәни һәм тәбиғәт ҡомартҡылары бар. Бөтә донъя мираҫы исемлегенә планетаның иң боронғо ҡалаларының береһе — Мемфис һәм районда пирамидалар Ғизә (Мысыр) емереклектәре индерелгән; Фәс (Марокко) ҡалаһының иң яҡшы һаҡланған урта быуат кварталдары һәм таш быуат осорондағы матур ҡая һүрәттәре менәнТассилин-Аджер (Алжир) яйлаһы индерелгән. Ливия ла боронғо Лептис-Магна ҡалаһы ҡалдыҡтары һаҡланған.
Сахаранан төньяҡҡа ҡарай Африка халҡының күпселеге һөйләшә ғәрәпсә һөйләшә һәм ислам дине тота. Шуға күрә был илдәрҙең архитектураһы, әҙәбиәте һәм башҡа сәнғәт төрҙәре ғәрәп стиленең уртаҡлығы менән характерлана.
Ҡайһы бер илдәрҙә француз теле һәм һирәгерәк испан теле таралған.
Пятяри Иван Викторович
Пятяри Иван Викторович  (4 март 1921 йыл — 5 июнь 1949 йыл) — 3-сө Белоруссия фронты 1-се һауа армияһы 1-се гвардия штурмлау авиация дивизияһының 136-сы гвардия штурм авиацияһы полкының командир ярҙамсыһы, гвардия майоры, Советтар Союзы Геройы (1945).
Биографияһы
Иван Викторович Пятяри 1921 йылдың 4 мартында Енисей губернаһы Минусинск өйәҙе Енисейск ауылында (хәҙерге Хакасияның Яңы Михайловка волосы Яңы Енисейка ауылы булыуы ихтимал ) хеҙмәткәрҙәр Прасковья Павловна һәм Виктор Иванович Пятяри ғаиләһендә тыуа.
Рус, фин тамырҙарына эйә. 1924 йылда ғаилә Красноусолға күсенә. Бында урта мәктәпте, Өфөлә кооператив техникумының өс курсын һәм Өфө аэроклубын тамамлай. 1944 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
Ҡыҙыл Армияла 1940 йылдан. Башҡорт АССР-ының Красноусольск ҡасабаһынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында — 1942 йылдың июленән. 136-сы гвардия штурмлаусы авиаполктың командир ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә (3-сө Белоруссия фронты, 1-се һауа армияһы, 1-се гвардия штурмлау авиадивизияһы).
Гвардия капитаны И. В. Пятяри 1945 йылдың февраленә 276 хәрби осош яһай, дошмандың төрлө мөһим объектын бомбаға тота. 15 һауа һуғышында дошмандың 3 самолетын бәреп төшөрә. Көньяҡ фронтта Миус йылғаһындағы алышта Иван пятяри шәхсән 17 танкыны яндыра, Саур-Могильский районына бер осошта ғына 3 танкыны юҡ итә. Ошо батырлығы өсөн 8-се армия командующийы тарафынан шул уҡ көндө Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә. «Советтар Союзы Геройы» исеме 1945 йылдың 19 апрелендә бирелә.
Һуғыштан һуң хеҙмәтен Хәрби-Һауа көстәрендә дауам итә. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, 1949 йылдың 5 июнендә Белоруссияның Брест өлкәһендә Лунинец ҡалаһы районында хәрби хеҙмәтен үтәгәндә авиация һәләкәтендә һәләк була. Шунда уҡ ерләнә.
Башҡа мәғлүмәттәр буйынса үҙ-үҙенә ҡул һала.
Родополис
Родополис — көнбайыш Грузияла тарихи ҡала. Ҡала хәҙерге Варцихе ауылынан алыҫ түгел һаҡланған, Кутаиси ҡалаһынан 17 саҡрым, Багдади ҡалаһынан 15 саҡрым алыҫлыҡта ята.
Тарихы
Тәүге тапҡыр ул VI быуатта Византия сығанаҡтарында телгә алына. Прокопий Кесарийский уны эгрис батшалығында мөһим ҡалаларҙың береһе тип иҫәпләй. Эгристың Бөйөк Һуғышы ваҡытында ҡала онтролгә алына. Дошманға артабан яңы плацдармды яулап алыуға ҡамасау итеү өсөн, 549 йылда ҡала стеналары фарсылар һөжүм итеүенән алда уҡ һүтеп алына,ә һуғыштан һуң уны яңынан тергеҙәләр. IX—XI быуаттарҙа ҡала яңы үҫеш кисерә. Һуңғы урта быуат осоронда Варцихе Имеретия батшаларының резиденцияларының береһе була.
1737 йылғы Имеретия батшалығының картаһына ярашлы Имеретия короле Александр V Варцихела тергеҙеү эштәре алып барған. Багратиони Вахушти һүҙҙәре буйынса: «эриставтар Александр һарайына килә». Рус-төрөк һуғышында, 1769 йылда генерал Тотлебен төрөктәр унда йәшенә алмаһын өсөн бер нисә урындан ҡойманы һүтеп ала.
Урынлашыуы
Родополис урмандар менән уратып алған тигеҙ ерҙә урынлаша, уның тирәләй күп йылғалар аға.
Археологик ҡаҙыу эштәре
1968 йылдан Варцихе территорияһында эҙләнеү эштәре алып барыла. 1972 йылдан башлап әүҙем археологик ҡаҙыныуҙар алып барыла (етәксеһе Ф. Джапаридзе). IV—VI быуаттарҙа асыҡлана. Замок-ҡала комплексының күп өлөшө башнялы диуарҙар менән уратып алына. Ошо дәүерҙә ҡала-ҡәлғә мөһим нығытма пункты була. Археологик материалдар (башлыса керамика һәм быяла) Эгристың сит илдәр менән мөһим сауҙа- иҡтисади мөнәсәбәттәрҙә булыуын раҫлай. Керамика һәм амфоралар бында Риони аша килгән. Шулай уҡ Варцихеның сираттағы өҫтөнлөгө ваҡытындағы (IX—XI бб.) бина ҡалдыҡтары табылған.
Варцихенан 800 метр алыҫлыҡта Риони йылғаһының һул ярында уба урынлаша, ул яһалма траншея менән нығытыла. Һуйырташтан һәм эзбизташтан төҙөлгән йорттарҙың янғындан юҡҡа сыҡҡан ҡалдыҡтары табылған. Ҡәберлектәрҙә бронза беләҙек, быяла мунсаҡтар, ҡыҙыл яндырылған көршәктәр табылған.
Серухин Константин Львович
Серухин Константин Львович (17 июнь 1908 йыл — 10 июль 1997 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ, I дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Константин Львович Серухин 1908 йылдың 17 июнендә Ҡаҙағстандың Гурьев өлкәһе Ракуша ауылында тыуа. 1940 йылдан «Ишембайнефть» тресы автоколоннаһы начальнигы булып эшләй. 1942 йылда Ишембай район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия айырым ат-артиллерия парк отделениеһы командиры булып хеҙмәт итә.
Дивизияның хәрби хәрәкәттәре барышында автовзвод отделениеһы командиры вазифаһында хеҙмәт итеп, Серухин Константин Львович автомашиналарҙы даими яҡшы торошта тота. Хәрби кәрәк-яраҡтарҙы урынына еткереү буйынса бурыстарҙы теүәл ваҡытында үтәй. Юлһыҙлыҡ осорҙарында ла отделениела машиналар ватылыу осрағы булмай. 1944 йылдың 28 майында был ҡаҙаныштары өсөн «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Отделение командиры вазифаһында теләһә ниндәй шарттарҙа ла дивизияның алғы һыҙығындағы подразделениеларға хәрби кәрәк-яраҡтарҙы еткереү буйынса бурыстарҙы үтәүҙә үҙен һәләтле итеп күрһәтә. Яғыулыҡты экономиялау буйынса инициатива күрһәтә. Уның етәкселеге аҫтында бөтә автомашиналарҙың карбюраторҙары йүнәтелә, был яғыулыҡты байтаҡ экономиялауға булышлыҡ итә.
Висла йылғаһы аръяғында немецтарҙың оборонаһын өҙөүгә әҙерлек осоронда уның етәкселегендәге автомашиналар төндә, юлһыҙ ерҙән, дошмандың артиллерия минометы уты аҫтында батареяның утлы һыҙығына хәрби кәрәк-яраҡтар ташый.
1945 йылдың 21 ғинуарында Томашув ҡалаһы районынан хәрби кәрәк-яраҡтар менән сығырға бурыс ала һәм, ике машина составында кирегә әйләнгәндә 100 кешенән торған немецтарҙың һөжүменә дусар була. Серухин дүрт кешенән торған оборонаны ойоштора, һәм батырлыҡ һәм ҡыйыулыҡ күрһәтеп, хәрби кәрәк-яраҡтар менән машиналарҙы имен алып ҡалып, дошмандың һөжүмен кире ҡаға. Яралы рәүештә машинаны атыу зонаһынан алып сыға. 1944 йылдың 1 июлендә, 31 декабрендә һәм 1945 йылдың 21 ғинуарында күрһәткән батырлыҡтары өсөн Серухин Константин Львович Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була.
Серухин Константин Львович 1997 йылдың 10 июлендә Әстерханда вафат була.
Нови-Сад университеты
Нови-Сад ҡалаһы университеты(сер. Яңыраҡ баҡса янында Универзитет / u Sadu Univerzitet Novom ) — Сербияның Нови-Сад ҡалаһы университеты, ҙурлығы буйынса илдә икенсе урында тора. Сербияның тарихы бик ҡатмарлы була. 1941 йылда герман ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алынған Сербия дәүләтенең өлөшө Венгрия, Болгария һәм Албанияға бирелә. 1945 йылда ул Югославия Федератив Халыҡ Республикаһы, 1963 йылда Югославия Социалистик Федератив Республикаһы иғлан ителә. Уның составында Сербия Халыҡ Республикаһы, 1963 йылда Сербия Социалистик Республикаһы булдырыла. Ошо осорҙа Сербия Халыҡ Республикаһында Нови-Сад ҡалаһы университетына нигеҙ 1960 йылда һалынған. Илдәге этник-ара ҡаршылыҡтар үҫеше һәм сепаратизм 1990-сы йылдар башында граждандар һуғышына һәм Югославияның тарҡалыуына килтерә. Сербия айырым дәүләте барлыҡҡа килә һәм унда Нови-Сад университеты ғәмәлдә ҡала.
Нови-Сад университеты 14 факультетты үҙ эсенә ала, шуларҙан Михайл Пупин исемендәге техник факультеты Зренянин ҡалаһында (1986 йылда бындағы 1974 йылда барлыҡҡа килгән Технико-педагогия училищеһы нигеҙендә төҙөлгән), педагогия факультеты — Сомбор ҡалаһында, төҙөлөш һәм иҡтисад факультеты, шулай уҡ венгр телендә уҡытҡан уҡытыусылар факультеты — Суботица ҡлаһында, ҡалғандары Нови Сад ҡалаһында урынлашҡан.
Университет составына илдең сәнғәт академияһы инә.
Лувр
Лувр музейы (Musée du Louvre, йышыраҡ Лувр тип кенә йөрөтөлә) — донъяла иң ҙур музейҙарҙың береһе һәм донъяның иң популяр художестволы музейы. Париждың үҙәгендә, Сена йылғаһының уң ярында, баш ҡаланың 1-се округында, Риволи урамында урынлашҡан. 2018 Луврға килеүселәр һаны 10 миллиондан арта, был рекорд булып тора. Музейҙың бинаһы — боронғо король һарайы (Palais du Louvre). Людовик XIV-нең атлы статуяһы Париждың тарихи үҙәге нөктәһенә тап килә. Лувр — Францияның Капетингтар дәүеренән башлап художество һәм тарихи реликвияларҙы туплаған бик элгәрге музейҙарҙың береһе. Луврҙа уны универсаль тип һанатырлыҡ нәмәләр тупланған.
Король һарайы
Лувр Луврҙың Ҙур башняһы ҡәлғә-замогы нигеҙендә барлыҡҡа килгән, ҡәлғәне 1190 йылда король Филипп-Август төҙөткән. Замок ҡаланы викингтар осорондағы барымталарҙан һаҡларға тейеш булған. 1317 йылда, Тамплиерҙарҙың мөлкәтен Мальта орденына тапшырғас, король ҡаҙнаһы Луврға күсерелә. Карл V замокты король резиденцияһына әүерелдерә.
Иҫкергән Ҙур башня 1528 йылда Франциск I фарманы менән емертелә һәм 1546 йылда ҡәлғәне зиннәтле король резиденцияһына әйләндереү башлана. Был эштәр Пьер Леско тарафынан башҡарылып, Генрих II һәм Карл IX идара иткән осорҙарҙа ла дауам итә. Бинаға ике яңы ҡанат өҫтәлә. 1594 йылда Генрих IV Луврҙы Екатерина Медичи төҙөткән Тюильри һарайы менән ҡушырға була. Һарайҙың квадрат ихатаһын архитекторҙар тәүҙә Лемерсье, шунан Луи Лево Людовик XIII һәм Людовик XIV идараһы осоронда эшләй, һарай дүрт тапҡырға ҙурыраҡ булып китә. Һарайҙы биҙәү менән рәссамдар Пуссен, Романелли һәм Лебрен шөғөлләнә. 1667—1670 йылдарҙа архитектор Клод Перро һарайҙың Лувр майҙанына сыҡҡан көнсығыш фасадында Лувр Колоннадаһын ҡора.
1682 йылда эштәр ҡапыл туҡтатыла, сөнки Людовик XIV яңы король резиденцияһы итеп Версалде һайлай. XVIII быуаттан Луврҙы музейға әйләндереү тураһындағы тәҡдимдәр ишетелә башлай. Проектҡа Людовик XV заманында нигеҙ һалына һәм эш Француз Революцияһы ваҡытында туҡтатыла.
Революциянан һуң Луврҙағы эштәрҙе Наполеон I дауам иттертә. Уның архитекторҙары Персье һәм Фонтен Риволи урамы буйлап төньяҡ ҡанатты ҡора башлай. Был ҡанат 1852 йылда Наполеон III осоронда төҙөлөп бөтә, шулай итеп, Лувр төҙөлөшө тамамлана. 1871 йылда Париж Коммунаһын ҡамағанда Тюильриҙағы янғындан һәм уны емертеүҙән һуң, Лувр хәҙерге күренеште ала. 1989 йылда Наполеон ихатасығы уртаһына быяла пирамида ҡуйыла (архитектор Юй Мин Бэй).
Музей
1878 йылда Луврҙа музей асыу ҡарары ҡабул ителә, уның беренсе һаҡлаусыһы итеп Юбер Робер тәғәйенләнә, ул тиҙ арала буласаҡ экспозицияны әҙерләргә тотона.
Музей ишектәре тәүләп 1793 йылдың 10 авгусында, революциянан һуң, асыла. Беренсе империя осоронда Наполеон музейы тип йөрөтөлә.
Коллекцияларын төҙөү
Тәүҙә Лувр фондтары король коллекцияларынан тора, улар иҫәбенә Франциск I (итальян полотнолары) һәм Людовик XIV коллекциялары инә. Музейҙы ойоштороу мәленә король коллекцияһында 2500 полотно була.
Француз скульптураһы музейынан бик күп скульптуралар тапшырыла. Революция ваҡытында конфискацияланған мөлкәт иҫәбенә лә музей фонды бик ныҡ байый.
Наполеон һуғыштары осоронда, музейҙың беренсе директоры барон Денон яҙыуынса, Лувр коллекцияһы хәрби трофейҙар менән тулыландырыла, шул уҡ осорҙа музейға Мысырҙан һәм Яҡын Көнсығыштан археологик табылдыҡтар килтерелә. XIX һәм XX быуаттарҙа музей күп экспонаттарҙы һатып йә бүләккә ала. Һуңғылары иҫәбендә — Эдмунд Ротшильдтың коллекцияһы, ул уны музейға васыят итеп ҡалдыра.
Экспонаттар Луврға төрлө юлдар менән эләгә. Луврҙың иң танылған полотнолары — Леонардо да Винчиҙың «Джоконда»һы һәм Рафаэлдең "Гүзәл баҡсасы ҡыҙ"ы — заманында Франциск I-неке була, уларҙы король Леонардоның вафатынан һуң 1519 йылда үҙенә алған була. Күп полотнолар Луврға Наполеон армияһының трофейы сифатында эләгә, мәҫәлән, 1798 йылда Венецияны талағанда. Мурильоның "Кескәй фәҡир"ен 1782 йылда Людовик XVI һатып алған. Вермерҙың «Селтәрсе»һе һәм Дюрерҙың "Шайтан таяғы менән автопортрет"ы музей тарафынан ярашлы 1870 һәм 1922 йылдарҙа һатып алына.
Музейҙың иң билдәле скульптуралары — 1820 йылда табылған һәм Франция илсеһе тарафынан Төркиә хөкүмәтенән һатып алынған Венера Милосская; 1863 йылда Самотраки утрауында Францияның Адрианополдәге вице-консулы Шарль Шампуазо тапҡан Ника Самофракийская.
Ланс
Франция хөкүмәте 2004 йылда Нор — Па-де-Кале төньяҡ төбәгендәге Ланс ҡаласығында ташландыҡ күмер разрезы урынында Луврҙың юлдашын төҙөү тураһында ҡарар сығара. Париж Луврына халыҡтың үтә күп килеүе, шулай уҡ Францияның төньяғында иҡтисадты үҫтереү ҡарарҙың сәбәпсеһе була. Яңы музей комплексының проектын эшләүгә 2005 йылда япон архитектура бюроһы SANAA һайлана. 2012 йылдың 12 декабрендә яңы музей асыла.
Абу-Даби
Лувр Абу-Даби — Луврҙың Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәрендә Абу-Дабиҙа урынлашҡан филиалы. Музейға төрлө француз музейҙары (Лувр, Помпиду Үҙәге, Орсэ музейы, Версаль һарайы) экспонаттары тапшырылған.
2012 йылда Лувр Абу-Даби фотоһүрәттәр туплай башлай һәм үҙ фондын булдыра.
Васильев Леонид Михайлович
Биографияһы
Һуғыштан һуң армияла хеҙмәт итә, шул уҡ ваҡытта ситтән тороп А. Герцен исемендәге Ленинград дәүләт педагогия институтында уҡый.
1952 йылда институтты тамамлағандан һуң мәктәптә уҡытыусы булып эшләй. Ленинград дәүләт педагогия институты аспирантураһында уҡый, кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Артабан 1955—1958 йылдарҙа Тубыл педагогия институтында уҡыта. 1958 йылдан Башҡорт дәүләт университетыда доцент, профессор, кафедра мөдире.
Ғалимдың фәнни тикшеренеү йүнәлештәре: русистика, славистика, дөйөм тел ғилеме, шул иҫәптән, телдең төрлө кимәлдәрендә ҡулланылған системалылыҡ, структурлыҡ һәм тамғалыҡ мәсьәләләре, тел һәм телмәр, тел һәм аң, тел һәм йәмғиәт, тел һәм ысынбарлыҡ категориялары мөнәсәбәте мәсьәләләре, телдең грамматик, семантик һәм когнитив категориялары типологияһы. Васильев тарафынан предикатив лексика типологияһы эшләнгән.
Леонид Васильев — Өфө семантик мәктәбенә нигеҙ һалыусы. Ул 30-ға яҡын фән кандидаты һәм докторы әҙерләгән.
Хеҙмәттәре
150-гә яҡын ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 10 китап авторы.
Әхмәтйәнов Мағзанур Тимерхан улы
Әхмәтйәнов Мағзанур Тимерхан улы (1912 йыл (икенсе мәғлүмәттәр буйынса 1914 йыл ) — 16 июнь 1945 йыл, Бернау ҡалаһы, Германия ) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, гвардия ҡыҙылармеецы , «Батырлыҡ өсөн» миҙалы һәм «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы кавалеры.
Биографияһы
Әхмәтйәнов Мағзанур Тимерхан улы 1912 йылда, икенсе мәғлүмәттәр буйынса 1914 йылда Башҡорт АССР-ының Баҡалы районы Туҡтағол ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Баҡалы район хәрби комиссариаты тарафынан 1941 йылдың 15 авгусында саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60‑сы гвардия кавалерия полкы 4-се пулемет эскадронында пулемет тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә. Яуҙа күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944) һәм «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» (1943) миҙалы менән бүләкләнә. 1945 йылдың 12 апрелендә Германияның Бернау ҡалаһы янындағы һуғышта хәбәрһеҙ юғала.
Әмин (Уй районы)
Әмин (Ами́нево) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Уй районындағы ауыл. Әмин ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Географияһы
Ауыл аша Уй йылғаһы аға. Яҡындағы торамалар: Ҡоҙаш ауылы һәм Вишнёвка ҡасабаһы. Уй районы үҙәге Уй ауылына тиклем 25 км.
Тарихы
Нигеҙ һалынған яҡынса датаһы — 1746—1747 йылдар. Тәүҙә күсеп килеп ултырыусылар Бәғәрәк һәм Синара йылға буйҙарына яҡын урынлашҡан. Күскенселәрҙең башында Әмин Ибраһимов торған, ауыл уның исеме менән аталған.
1930 йылда «Ҡыҙыл юл» колхозы ойошторола.
Халҡы
Бөтә рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 2010 йылда ауылдағы халыҡ һаны 830 кеше тәшкил иткән (408 ир-егет һәм 422 ҡатын-ҡыҙ).
Урамдары
Ауыл 7 урам һәм 7 тыҡрыҡтан тора.
Овраг Жданкин
Овраг Жданкин — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Алабушка йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡыҙыл-Йондоҙ (Ишембай районы)
Ҡыҙыл-Йондоҙ (Кызыл-Юлдуз) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 22 кеше. Байғужа ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453223, ОКАТО коды — 80231815006.
Күндерәк
Күндерәк — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ашҡаҙар йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.
Ҡыҙыл-Йондоҙ (Ишембай районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Күндерәк
Тасуирлама
Стәрлебаш районының Булаш ауылы эргәһендә башлана, шул уҡ район буйлап аға: йүнәлеше үрге ағымында — төньяҡ-көнбайыштан төньяҡ-көнсығышҡа табан, Мөхәмәтдәмин ауылы эргәһендә көньяҡ-көнсығышҡа табан борола, Күндерәк ауылы янында йүнәлешен төньяҡ-көнсығышҡа табан үҙгәртә һәм Ашҡаҙар йылғаһына (тамағынан 53 км алыҫлыҡта) ҡоя. Оҙонлоғо 63 км, бассейн майҙаны 630 кв.км. Башлыса ҡар һыуы менән туйына. Йылға тамағында уртаса йыллыҡ һыу сығымы 2,1 куб-с. Рельефы убалы тигеҙлек, һыҙалар һәм йырындар менән ҡатмарланған, үҙәне тар, битләүҙәре текә. Ландшафы йыуылған ҡара тупраҡтағы һоро болондарҙан тора. Йылға бассейнының 25 процентын — урман, 60 процентын һөрөнтө ер биләй. Иң ҙур һул ҡушылдығы — Ҡоро Күндерәк йылғаһы. Исеме ҡондораҡ (ҡыяҡ үлән) һүҙенән алынған тип фаразлана.
Ҡыҙыл-Йондоҙ (Ишембай районы)
Географик урыны
Ауыл эргәһенән Тәйрүк йылғаһы аға, ауылдан көньяҡта Тәйрүк йылғаһына уң яҡ ҡушылдығы Инйылға ағып төшә.
Күндерәк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Салауат ҡалаһынан Стәрлетамаҡҡа тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Ҡыҙыл-Йондоҙ (Ишембай районы)
Географик урыны
Район әһәмиәтендәге юлдар менән Оло Байыҡ, Татьяновка, Кинйәбулат ауылдары менән тоташҡан.
Күндерәк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡыҙыл-Йондоҙ (Ишембай районы)
Географик урыны
Урам исеме :
Чанга (Журавлева ҡушылдығы)
Чанга  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Журавлева йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сираев Ғәли Фазлый улы
Сираев Ғәли Фазлый улы (Сираев Галей Фаздиевич 1915 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, старшина.
Биографияһы
Сираев Ғәли Фазлый улы 1915 йылда элекке Башҡортостандың Ҡандра районында (хәҙер Туймазы районы) тыуа. Ҡандра район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Көньяҡ-Көнбайыш фронтта 112-се кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкының 2-се эскадроны составында һуғыша. Хәрби званиеһы — старшина. 1942 йылдың 21 декабренән алып декабрҙең 22-нә тиклем осорҙа бейеклек өсөн һуғышта 2-се эскадрон старшинаһы Сираев Ғәли Фазлый улы һуғыш яланынан ҡоралдары менән 10 яралы һалдатты алып сыға, ике дошман һалдатын юҡ итә. Шәхси составты һуғыш кәрәк-яраҡтары, аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеүҙе яҡшы ойоштора. Подразделениеның приказы менән 1943 йылдың 1 ғинуарында Сираев Ғәли Фазлый улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. Сираев Ғәли Фазлый улының артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.