СССР_Ҡораллы_Көстәре
Хәрби бурыс
Ғәмәлдәге хәрби хеҙмәткә саҡырыуҙы планлы рәүештә әҙерләү һәм үткәреү маҡсатында СССР территорияһы район (ҡала) хеҙмәткә саҡырыу участкаларына бүленгән. Уларға йыл һайын февраль-март айҙарында бер йылда 17 йәше тулған граждандар теркәлгән. Саҡырылыш участкаларына беркетеү саҡырыу контингенттарының һанын һәм сифатын асыҡлау һәм өйрәнеү сараһы булды. Уны даими йәки ваҡытлыса йәшәгән урын буйынса район (ҡала) хәрби комиссариаттары (хәрби комиссариаттар) башҡарған. Участкала теркәлгән кешеләрҙең һаулығы торошон урындағы дауалау учреждениеларынан халыҡ депутаттарының район (ҡала) Советтары башҡарма комитеттары ҡарары буйынса бүленгән табиптар билдәләгән. Саҡырыу участкаларына беркетелгән кешеләр хәрби хеҙмәткә саҡырылыусылар тип аталған. Уларға махсус таныҡлыҡ бирелгән. Урын адресына беркетелергә тейешле граждандар хәрби комиссариатҡа Закон нигеҙендә билдәләнгән ваҡытта килергә тейеш ине. Саҡырыу участкаһын алмаштырыу 1 ғинуарҙан 1 апрелгә тиклем һәм 1 июлдән 1 октябргә тиклем генә рөхсәт ителде. Башҡа ваҡытта саҡырыу участкаһын алмаштырыу айырым сәбәптәр буйынса ғына рөхсәт ителә ине (мәҫәлән, ғаилә составында яңы урынға күсеү). Граждандарҙы хәрби хеҙмәткә саҡырыу йыл һайын СССР Оборона министры бойороғо буйынса йылына ике тапҡыр (май — июндә һәм ноябрь — декабрҙә) үткәрелгән. Алыҫ һәм ҡайһы бер башҡа ерҙәрҙә урынлашҡан ғәскәрҙәргә саҡырыу бер ай алданыраҡ — апрелдә һәм октябрҙә башланған. Хәрби хеҙмәткә саҡырылырға тейешле граждандар һанын СССР Министрҙар Советы билдәләй. Граждандарҙың саҡырыу участкаларына килеү ваҡыты законға ярашлы һәм СССР Оборона министры бойороғо, хәрби комиссар бойороғо нигеҙендә билдәләнгән. Егеттәрҙең береһе лә саҡырыу участкаларына барыуҙан азат ителмәгән (Закондың 25-се статьяһында билдәләнгән осраҡтарҙы ҡыҫтырмағанда). Саҡырыуға бәйле мәсьәләләр коллегиаль органдар — райондарҙа, ҡалаларҙа тейешле хәрби комиссарҙар рәйеслегендә ойошторолған саҡырыу комиссиялары тарафынан хәл ителде. Комиссия составына уларҙың тулы хоҡуҡлы ағзалары сифатында урындағы совет, партия, комсомол ойошмалары вәкилдәре һәм табиптар ингән. Саҡырыу комиссияһы составына тулы хоҡуҡлы ағзалар сифатында урындағы совет, партия, комсомол ойошмалары вәкилдәре һәм табиптар ингән. Халыҡ депутаттарының район (ҡала) Советтары башҡарма комитеттары саҡырыу комиссияһының персональ составын раҫлаған. Район (ҡала) саҡырыу комиссияларына түбәндәге бурыстар йөкмәтелде: Ҡарар ҡабул ителгәндә саҡырыу комиссиялары хәрби хеҙмәткә саҡырылыусының ғаилә һәм матди хәлен, уның сәләмәтлек торошон төрлө яҡлап тикшерергә, хеҙмәткә саҡырылыусының теләктәрен, уның һөнәрен, комсомол һәм башҡа йәмәғәт ойошмаларының тәҡдимдәрен иҫәпкә алырға бурыслы ине. Бындай ҡарарҙар күпселек тауыш менән ҡабул ителгән. Район (ҡала) саҡырыу комиссияларына етәкселек итеү һәм союз һәм автономиялы республикаларҙа, крайҙарҙа, өлкәләрҙә һәм автономиялы округтарҙа уларҙың эшмәкәрлеген контролдә тотоу өсөн союз йәки автономиялы республиканың, крайҙарҙың, өлкәнең йәки автономиялы округтың хәрби комиссары рәйеслегендә тейешле комиссиялар төҙөлгән. Саҡырыу комиссиялары эшмәкәрлегенә халыҡ депутаттары Советтары контроллек итте һәм прокурор күҙәтеүе алып барылды. Саҡырыу мәсьәләһен хәл иткәндә эшкә намыҫһыҙ йәки ғәҙелһеҙ ҡараған, саҡырыу комиссиялары ағзалары һәм хеҙмәткә саҡырылыусыларҙы тикшереүҙә ҡатнашҡан табиптар, шулай уҡ енәйәт ҡылыуға юл ҡуйған башҡа кешеләр ғәмәлдәге ҡануниәткә ярашлы яуаплылыҡҡа тарттырылды. Саҡырыу комиссиялары эшмәкәрлегенә халыҡ депутаттары Советтары контроллек итте һәм прокурор күҙәтеүе алып барылды. Саҡырыу мәсьәләһен хәл иткәндә эшкә намыҫһыҙ йәки ғәҙел ҡараған, саҡырыу комиссиялары ағзалары һәм хеҙмәткә саҡырылыусыларҙы тикшереүҙә ҡатнашҡан табиптар, шулай уҡ енәйәт ҡылыуға юл ҡуйған башҡа кешеләр ғәмәлдәге ҡануниәткә ярашлы яуаплылыҡҡа тарттырылды. Хәрби-төҙөлөш отрядтары башлыса төҙөлөш уҡыу йорттарын тамамлаған йәки төҙөлөш йәки уларға оҡшаш һөнәрҙәргә эйә булған йәки төҙөлөштә эш тәжрибәһе булған призывниктарҙан (сантехниктар, бульдозерсылар, кабель һалыусылар һ. б.) комплектланған. Хәрби төҙөүселәрҙең хоҡуҡтары, бурыстары һәм яуаплылығы хәрби ҡануниәт менән билдәләнде, ә уларҙың хеҙмәт эшмәкәрлеге хеҙмәт ҡануниәте (теге йәки был законды ҡулланыуҙың ҡайһы бер үҙенсәлектәре) менән көйләнә. Хәрби төҙөүселәрҙең эш хаҡы ғәмәлдәге нормалар буйынса түләнде. Хәрби-төҙөлөш отрядтарында мотлаҡ эшләү срогы хеҙмәт итеү ваҡытына иҫәпләнде.