cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Регис-Брайтинген
Регис-Брайтинген (Regis-Breitingen) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 4056 кеше йәшәй. Майҙаны — 26,35 км2. Диңгеҙ кимәленән 145 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 456 504 574 һәм автомобиль коды L.
Урыҫ-әрмән дуҫлығы музейы
Урыҫ-әрмән дуҫлығы музейы — Дондағы Ростов ҡалаһы Сурб Тәре (хәҙерге ваҡытта Искәнйәров йортонда) сиркәүендә урынлашҡан музей. Музей 1972 йылдың 14 ноябрендә асылған. Сиркәү Сурб Хач (Тәре) музейы элекке монастырь йортонда урынлашҡан. Ул XVIII быуат аҙағында Ҡырымдан күсеп килгән әрмәндәрҙең шул исемдәге Ҡырым монастыры хөрмәтенә асылған. Йорт — Дондағы Ростов ҡалаһының иң боронғо биналарының береһе.
Музейҙың адресы: 344113, Ростов өлкәһе, Дондағы Ростов ҡалаһы, Баграмян урамы, 1-се йорт (Дондағы Ростов, Ирек майҙаны, 14).
Һүрәтләү
Урыҫ-әрмән дуҫлығы музейы 2007 йылға тиклем Сурб Тәре (Изге Тәре) сиркәүендә, һуңыраҡ — Искәнйәров йортонда урынлашҡан. Сиркәү бинаһы республика әһәмиәтендәге XVIII быуат мәҙәни мираҫы. 1790—1796 йылдарҙа Сурб Хач (Тәре) монастыры территорияһында Рәсәйҙең көньяғындағы беренсе типографияһы эшләгән.
Сурб Хач монастырында бик күп билдәле шәхестәр ерләнгән: педагог Арутюн Манукович Аламдарян, шағир Микаэл Лазаревич Налбандян, әрмән әҙәбиәте классиғы Рафаэл Габриэлевич Патканян һ. б.
Музейҙа Әрмәнстанда христиан динен ҡабул итеҙең 1700 йыллығына арналған «Дондағы христиан апостол сиркәүе» күргәҙмәһе эшләй.
1968—1972 йылдарҙа монастырҙа Марк Григорян проекты буйынса реставрация эштәре үткәрелә башлаған.1972 йылда реставрация тамамланғас, йортта Ростов урыҫ-әрмән дуҫлығы музейы асылған. Унда 30 меңдән артыҡ экспонат иҫәпләнгән. 2000 йылда монастырь сиркәүендә ғибәҙәт ҡыла башлағандар. . Музей экспозицияһында XVIII быуат көнкүреш предметтары, әрмән телендәге китаптар, яҙыусы Рафаэл Патканяндың тормошо һәм ижады тураһындағы материалдар ,һ.б. бар.
Музейҙағы иң ҡиммәтле әйбер - әрмәндәрҙең Ҡырымдан Донғам күсеп килгәндә үҙҙәре менән алып килгән XVIII быуаттың 47 еҙ һауыт-һабаһы.
Сурб Хач монастыры йорто Дондағы Ростовтың төньяҡ торлаҡ массивында урынлашҡан. Ул яр башында тора, ҡойма менән уратып алынған, фасады менән көньяҡҡа ҡарап тора. Ҡөнсығыш яғында шишмә бар, унда һыу ингес һәм ял зонаһы бар. Был һыу ингес Ростовтың ҡышҡы крещение ваҡытында һыуға сума торған урыны.
Сиркәү классицизм стилендә төҙөлгән.
Сиркәүҙең төп реликвияһы VI быуат таш тәреһе-хачкар. Риүәйәттәр буйынса, ул Әрмәнстандың боронғо баш ҡалаһы — Ани ҡалаһынан XVIII быуатта Дон ерҙәренә Ҡырымдан күсеп килгән әрмәндәр тарафынан килтерелгән.
Тарих
Дондағы әрмән диаспораһы Рәсәйҙәге иң ҙур әрмән диаспораһы булып тора. Әрмәндәр Ҡырымдан Дон ерҙәренә XVIII быуат аҙағында күсеп килгәндәр. Беренсе урыҫ-әрмән дуҫлығы музейын әрмәндәр 1972 йылда Сурб Хач монастырында булдырғандар, рәссамы- Мартирос Сарьян. 2010-сы йылдарҙа музей сауҙагәр М. Искәнйәров тарихи йортона күскән. Йорт 1899—1900 йылдарҙа архитектор С. К. Ласканов тарафынан төҙөлгән. Бина — архитектура һәйкәле.
Сурб Хач монастыры сиркәүенә 1783 йылда нтгеҙ ташы һалынған, ә төҙөлөш 1786 йылда башланып, 6 йыл буйына дауам иткән. 1792 йылдың 27 ноябрендә сиркәү изгеләндерелгән.
1862 йылда көнбайыш фасадында ике ҡатлы, дүрт ҡырлы сатыр ҡыйыҡлы ҡыңғырау манараһы төҙөлгән. Сиркәүҙән көнсығышта ике ҡатлы архиерей йорто бар. Ул йортта 1791 йылда дөйөм белем биреү мәктәбе, һуңыраҡ — семинария урынлашҡан. Семинарияла китапхана эшләгән. 1883 йылда ул Нахичеванға күсерелгән. Бинала 1790—1796 йылдарҙа типография эшләгән. 6 йыл эсендә бында 20-гә яҡын китап баҫып сығарылған. XX быуатта ҡыңғырауҙар манараһы һәм архиерей йорто юҡҡа сыҡҡан.
Монастырь 1931 йылға тиклем эшләгән, аҙаҡ ғибәҙәт ҡылыуҙар туҡтатылған, монастырь ҡоролмалары урындағы совхозға ашлыҡ һаҡлағыс итеп бирелгән.
Федорова (Чебачья ҡушылдығы)
Федорова  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чебачья йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вырью
Вырью — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 1014 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Выю
Выю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нившера йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Вырью
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Выю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хатчиха
Хатчиха — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/114/434    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ремзе
Ремзе (Remse) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1819 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,79 км2. Диңгеҙ кимәленән 225 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8373 һәм автомобиль коды GC.
Рехенберг-Биненмюле
Рехенберг-Биненмюле (Rechenberg-Bienenmuhle) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2147 кеше йәшәй. Майҙаны — 52,49 км2. Диңгеҙ кимәленән 600 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9623 һәм автомобиль коды FG.
Вырып
Вырып — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Певк йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 4 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Гала-Паса-Ёль
Гала-Паса-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Прупт йылғаһының һул ярына тамағынан 123 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Риза (ҡала)
Риза (ҡала) (Riesa) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 34013 кеше йәшәй. Майҙаны — 58,7 км2. Диңгеҙ кимәленән 109 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 01587, 01589, 01591, 01594 һәм автомобиль коды RG (элек: RIE и GRH).
Спадавеккиа Антонио Эммануилович
Антонио Эммануилович Спадавеккиа (3 июнь 1907 йыл, Одесса — 7 февраль 1988 йыл, Мәскәү) — итальян сығышлы совет композиторы, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1977).
Антонио Спадавеккиа — күп фильмдарға яҙылған музыка, опералар, балеттар, концерттар авторы.
Биографияһы
Антонио Спадавеккиа Одессала 1907 йылдың 3 июнендә тыуған. Мәскәү консерваторияһында В. Я. Шебалинда  композиция класында уҡый,  1937 йылда тамамлай. Унан һуң Сергей Прокофьевтан дәрестәр ала. . 1944 йылдан КПСС ағзаһы.
Храмая
Храмая — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының һул ярына тамағынан 722 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Синдзо Абэ
(21 сентябрь 1954 йыл - 8 июль 2022 йыл) — дәүләт эшмәкәре, сәйәсмән. Японияның 90-сы (2006—2007 йылдар) һәм 96-сы премьер-министры (2012 йылдан). Япония либераль-демократик партияһы рәйесе.
Биографияһы
Синдзо Абэ 1954 йылдың 21 сентябрендә Японияның Ямагути префектураһы Нагато ҡалаһында билдәле сәйәси эшмәкәр ғаиләһендә тыуған. Әсәһе яғынан олатаһы — Нобусукэ Киси 1957—1960 йылдарҙа Япония премьер-министры булған. Атаһы — Синтаро Абэ 1982—1986 йылдарҙа Япония тышҡы эштәр министры вазифаһын башҡарған.
Сәйәси карьера
1982 йылда атаһы, тышҡы эштәр министры Синтаро Абэның сәркәтибе вазифаһын башҡарып сәйәси карьераһын башлай. Япония либераль-демократик партияһы ағзаһы. 1993 йылда Япония парламентының Вәкилдәр палатаһына Ямагути префектураһынан һайлана. 2000 йылдан алып Ёсиро Мори һәм Дзюнъитиро Коидзуми хөкүмәттәрендә эшләй. 2003—2004 йылдарҙа Япония либераль-демократик партияһының генераль секретары була. 2005 йылдың октябрендә Министрҙар кабинетының генераль секретарь вазифаһын биләй. Күҙәтеүселәр быны премьер-министр Дзюнитиро Коидзуми Абэны үҙенең алмашҡа килеүсеһе итеп күрә тип күҙалайҙар.
Тәүге хөкүмәте
2006 йылдың 20 сентябрендә Синдзо Абэ партия рәйесе вазифаһын башҡара башлай, ә 26 сентябрендә парламент менән премьер-министр вазифаһында раҫлана. Бер аҙ ваҡыт ил Конституцияһын үҙгәртеп ҡороу ниәттәре, һәм тағы ла милләтселек белдереүҙәре Япония һәм сит ил йәмәғәтен һәм матбуғатының иғтибарын үҙенә йәлеп итә .<!-- 2007 йылдың беренсе яртыһында Абэ кабинетының популярность кабинета Абэ резко упала, особенно после того, как министр сельского хозяйства повесился в разгар финансового скандала, а его преемник также оказался уличён в коррупции и был вынужден покинуть пост. 12 сентября 2007 Абэ объявил о своей отставке, сославшись на состояние здоровья, но продолжал исполнять обязанности премьера ещё две недели, пробыв таким образом на посту главы правительства ровно год. Его преемником на посту лидера партии стал Ясуо Фукуда.
Икенсе хөкүмәте
26 декабря 2012 года Синдзо Абэ был повторно утверждён в должности премьер-министра Японии. Абэ стал первым премьер-министром с 1948 года, вернувшимся на этот пост после перерыва, и первым премьером после Коидзуми, которому удалось пробыть в должности два года и дольше. Как отмечает «Санкэй симбун» (29.07.2013): «Либерал-демократическая партия во главе с премьером Синдзо Абэ одержала сокрушительную победу на выборах в верхнюю палату, так что усилилось представление, что правительство Абэ останется стабильным на долгий срок».
Абэномика
Абэ начал последовательно проводить достаточно своебразную экономическую политику, получившую название абэномика. Она призвана оживить стагнирующую экономику Японии, долгое время поражённой дефляцией. В целом, меры этой политики, главным методом которой является искусственная девальвация иены путём удвоения денежной массы, не отличаются новизной, однако их применение часто доходит до крайностей и вызывает критику у ряда экономических экспертов, которые опасаются начала новых международных валютных войн. -->
Гиблеч-Шор
Гиблеч-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 902 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Павел-Очаков мороно
Павел-Очаков мороно — һыу ағыҙып килтергән ҡомло-ҡабырсаҡлы морон. Диңгеҙ эсенә бер нисә километрға инеп торған морондоң дауамы булып тора. Формаһы менән дуғаны хәтерләтә. Аҙау диңгеҙенең Рәсәй яр буйында, Таганрог ҡултығында, Аҙау ҡалаһынан яҡынса 35 км көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан.
Административ бүленеш буйынса Павел-Очаков мороно Ростов өлкәһенең Аҙау районы составына инә. Морондоң төрлө исемдәре ҡулланыла. Интернетта, әҙәбиәттә һәм аралашҡанда иң таралған атамаһы «Павел-Очаков мороно». Картала «Очаков мороно» атамаһы ҡулланыла. Юл күрһәткесендә «ПАВЛООЧАКОВСКАЯ КОСА» тигән яҙыу тора.
Морон менән диңгеҙ араһында бухта-ҡолаҡ бар. Ул кайтсёрфингты яратыусылар араһында бик популяр.
Морон буйындағы диңгеҙ тәрәнлеге (0,5-1,4 метр), уны һыу инеү өсөн, винд- һәм кайтсёрфинг өсөн уңайлы урын итә.
Морондоң һыу өҫтөндәге һәм һыу аҫтындағы өлөштәре буйлап ял итеүселәр диңгеҙгә һәм кире күңелле ял итеп йөрөп киләләр. Павел-Очаков морононоң көнсығыш ярында уңайлыҡтары булған пляж урынлашҡан. Интернетта, Павел-Очаков мороно кайтсёрфингтың донъя үҙәктәренең береһе, тигән фекер әйтелә.
Туризм
Ҙур пляждар, һөҙәк соҡорһоҙ ҡомло төбө, күп һандағы ял итеү базалары һәм балалар һауыҡтырыу лагерҙары һәр сезонда күп ял итеүселәрҙе йәлеп итә.
Һыу инеү сезоны бында майҙан сентябргә тиклем һуҙыла (диңгеҙ һыуының температураһы +18…+25 °C).
Морон эргәһенән Аҙау — Ейск трассаһы үтә. Пляждар эргәһендә түләүле автопарковка ҡоролған.
Ҙурыраҡ ял базалары («Навигатор», «Эдем», «Оазис») бер юлы тиҫтәләгән, ваҡытлыса фатирҙа тороусыны ҡабул итә.
Ә бер нисә корпус биләгән «Аҙау диңгеҙ буйы» ял итеү базаһы үҙендә 280-гә тиклем ял итеүсене урынлаштырырға мөмкин.
Моронда ҡомло-ҡабырсаҡлы типтағы ике пляж зонаһы урынлашҡан: төньяҡ һәм көнсығыш. Бында Рәсәйҙең көньяғы өсөн ғәҙәти булған күңел асыу саралары йыйылмаһы бар: батуттар, өрөп тултырмалы тау, ҡуртымға гидроциклдар һәм катамарандар һәм «банандарҙа» йөҙөү.
Пляждарҙың дөйөм оҙонлоғо яҡынса 1 км тәшкил итә. Төньяҡ пляж һайыраҡ һәм һәр ваҡыт ел булғанға яҡында һыу тоноҡ. Шуға күрә, был урын һыу инеүселәргә ҡарағанда виндсёрферҙар һәм крайтсёрферҙар араһында ҙурыраҡ популярлек менән файҙалана.
Морондоң үҙендә был паруслы спорт төрөнә өйрәтеүсе базалар бар. Павел-Очаков мороно эргәһендә даими рәүештә винд- һәм крайтсёрферҙарҙың ярыштары үтеп тора. 2015 йылдың йәйге осоронда Павел-Очаков морононда 18 мең кеше ял иткән.
Гарь (Сысола ҡушылдығы)
Гарь  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының уң ярына тамағынан 240 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Чагва
Чагва — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/114/388    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 110 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ричен
Ричен (Rietschen) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2767 кеше йәшәй. Майҙаны — 72,75 км2. Диңгеҙ кимәленән 143 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2956 һәм автомобиль коды GR.
Родевиш
Родевиш (Rodewisch) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 6971 кеше йәшәй. Майҙаны — 26,89 км2. Диңгеҙ кимәленән 434 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8228 һәм автомобиль коды V.
Гусика
Гусика — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вочь йылғаһының уң ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чебачья (Васюган ҡушылдығы)
Чебачья  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының һул ярына тамағынан 209 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Губа-Куш
Губа-Куш — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Окос йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чащеватая (Елле-Кагал ҡушылдығы)
Чащеватая  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Елле-Кагал йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Чебачья (Качарма ҡушылдығы)
Чебачья  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Качарма йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гырдза-Ёль
Гырдза-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нем йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Күмертау ҡалаһы ҡала округы
Күмертау ҡалаһы ҡала округы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһындағы муниципаль берәмек.
Округ үҙәге — Күмертау ҡалаһы.
Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2014 йылдың 29 июлендәге № 1398-р һанлы « Моно ҡалаларҙы раҫлау исемлеге» күрһәтмәһе менән ҡала " Рәсәй Федерацияһының ҡатмарлы социаль-иҡтисади хәлдәге монопрофилле муниципаль берәмектәре (моноҡалалар)категорияһына керетелде.
Тарихы
Күмертау ҡалаһы ҡала округы муниципаль берәмеге 2006 йылдың 1 ғинуарында муниципаль реформаларҙы ғәмәлләштереү барышында ойошторолдо.
Иҡтисады
Муниципаль берәмек республиканың иҡтисад үҙәктәренең береһе булып тора.
Хәрби һәйкәлдәр
Хәрби һәйкәлдәр ҡалабыҙҙа бер нисә урында урынлашҡан. Уларҙың күбеһе Еңеү паркында.Күмертау ҡалаһының Һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары советы ветеран-интернационалистар союзы менән берлектә Афғанстан, Приднестровье, Сирия,Чечня һуғыштарында вафат булған һалдаттар иҫтәлегенә мемориал комплекс асырға ҡарар итәләр. Мемориал өсөн хәрби техника Свердлов өлкәһе гарнизонынан килтерелә. Был эште тормошҡа ашырыуҙа, техниканы постаментҡа ҡуйыуҙа "Акрополь", "Транспортсы",ойошмалары, КүмАПП ярҙам итә. О.Подбельская. Низкий поклон - павшим, благодарность - живым. Газета "Кумертауское Время", 27августа 2016г.
Самолет һәйкәле
1985 йылда авиатөҙөүселәр тарафынан Гагарин исемендәге паркта ҡанатлы машина төҙөүселәргә арналған стела ҡуйыла. Ҡала паркындағы самолет авиация заводының элекке генераль директоры Александр Самойлович Палатниковтың авиацияға ғашиҡ булыуын күрһәтеп тора, уның тормошҡа ашҡан хыялын кәүҙәләндерә. Ул әле лә ҡаланың үҙенсәлекле визиткаһы булып һанала. Күмертауҙың 50 йыллығына ошо стела төшөрөлгән сағыу открытка донъя күрә. Уны 6-сы мәктәп уҡыусыһы Вера Михайлова уйлап сығара. Е.Сидоренко. Был беҙҙең уртаҡ биографиябыҙ.«Юшатыр» Күмертау ҡалаһы һәм Көйөргәҙе районының ижтимағи-сәйәси гәзите, 2005 йыл, 30 апрель.
Вертолет һәйкәле
Вертолет - ҡалабыҙ символы булып иҫәпләнә. Һәйкәлдәге ҡанатлы машина иң беренсе сығарылған маркаларҙың береһе. 2004 йылда вертолет төҙөүселәргә арналған "Һауаға күтәрелеүсе" исемле стела Советтар майҙанында урынлашҡан.
Е.Сидоренко. Был беҙҙең уртаҡ биографиябыҙ. «Юшатыр» Күмертау ҡалаһы һәм Көйөргәҙе районының ижтимағи-сәйәси гәзите, 2005 йыл, 30 апрель.
Розенбах (ҡала)
Розенбах (ҡала) (Rosenbach) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1664 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,5 км2. Диңгеҙ кимәленән 237-350 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2708 һәм автомобиль коды ZI.
Күмертау ҡалаһы ҡала округы
Автомобиль - һәйкәл
Күмертау автотранспорт предприятиеһының элекке хакимиәт бинаһы ҡаршыһындағы постаментта торған иҫке йөк машинаһына ҡала халҡы һәм килгән ҡунаҡтар ҙа иғтибар итмәйенсә үтеп китә алмайҙар. Был «газик» — үткән быуаттың 30-40 йылдарында беҙҙең илдә сығарылған иң беренсе автомобилдәрҙең береһе. Постаментҡа 1978 йылда ҡуйыла. Уның двагателе — ҡырҡ ат көслө, мең ярым килограмм йөк күтәрә (ошо һандан сығып халыҡта уны «полуторка» тип йөрөтәләр), тиҙлеге — сәғәтенә 70 километрға тиклем етә. Йәш егет Александр Скрипкин һуғыш башланғас та фронтҡа алына. Шунда уға автомобилде йөрөтөргә тура килә. А.Скрипкин был тонна ярымлы машинала һуғыш юлдары буйлап снарядтар, аҙыҡ-түлек һәм яраланған һалдаттарҙы ташый. Скрипкинға һәм уның автомобиленә һуғыштың ҡыҙыу нөктәләрендә булып күпте күрергә тура килә. Ҡыйыу һуғышҡаны өсөн Александр Михайлович «Батырлыҡ өсөн», «Кинесбергты алған өсөн», «Германияны еңгән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнә. Һуғыштан һуң ул тыуған яҡтарына ҡайта. Һуғыш йылдарында тоғро хеҙмәт иткән «тонна ярымы» тыныс ваҡытта ла кәрәкле була: был осорҙа күмерселәр ҡалаһы төҙөлә башлай. Был машина- герой менән төҙөлөш материалдары, эшселәрҙе ташыйҙар. Тент менән көпләп, ағас эскәмйәләр ҡуйылған был машина Ырымбур, Стәрлетамаҡ, Йылайырға йыш йөрөй. 26 йыл буйына хеҙмәткәр-автомобилдә 600 меңдән ашыу юл үтәләр. Ул саҡтарҙа юлдары ла ниндәй бит әле…Һуңғараҡ был йөк автомобиленә реставрация уҙғарыла һәм уны постаментҡа ҡуялар. Ҡала масштабында уҙғарылған байрамдарҙа, ҙур тантаналарҙа был легендар машина постаменттан төшөп парадтарҙа ҡатнаша. Оло быуын кешеләре тарихыбыҙҙың үҙенсәлекле экспонаты булған был автомобилгә һоҡланыу менән ҡарайҙар.
Е.Сидоренко. Автомобиль-һәйкәл. «Юшатыр» Күмертау ҡалаһы һәм Көйөргәҙе районының ижтимағи-сәйәси гәзите, 2004 йыл, 30 октябрь.
Джордж Уокер Буш
Джордж Уокер Буш (George Walker Bush) — Америка Ҡушма Штаттарының 43-сө президенты.
Лазарев
Лазарев — фамилия.
Нефтекама ҡалаһы ҡала округы
''Был мәҡәлә — ҡала округы тураһында. Шулай уҡ ҡарағыҙ Нефтекама (ҡала).''
Нефтекама ҡалаһы ҡала округы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Нефтекама ҡалаһы.
Тарихы
Нефтекама ҡалаһы ҡала округы 2006 йылдың 1 ғинуарында муниципаль реформаны тормошҡа ашырыу барышында ойошторолған.
Урындағы үҙидара
Ҡала округы советы
Розенталь-Билаталь
Розенталь-Билаталь (Rosenthal-Bielatal) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1680 кеше йәшәй. Майҙаны — 46,45 км2. Диңгеҙ кимәленән 408 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1824 һәм автомобиль коды PIR.
Дендель
Дендель — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нювчим йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дереванный-Ю
Дереванный-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының һул ярына тамағынан 632 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Салауат ҡалаһы ҡала округы
Салауа́т ҡалаһы ҡала округы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһындағы муниципаль берәмек.
Географияһы
Ҡала округы Башҡортостандың үҙәк өлөшөндә урынлашҡан.
Округ составы
Ҡала округына бер генә тораҡ пункт — Салауат ҡалаһы инә.
Урындағы үҙидара
Шулай уҡ ҡарағыҙ Градоначальники Салавата
Чебиткер
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чебачья (Салат ҡушылдығы)
Чебачья  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Салат йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Черёмушная
Черёмушная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюролька йылғаһының уң ярына тамағынан 293 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ағиҙел ҡалаһы ҡала округы
''Был мәҡәлә — ҡала округы тураһында. Шулай уҡ ҡарағыҙ Ағиҙел (ҡала).''
Ағиҙел ҡалаһы ҡала округы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһындағы муниципаль берәмек. Административ үҙәге — Ағиҙел ҡалаһы.
Географияһы
Ағиҙел ҡалаһы ҡала округы Башҡортостан Республикаһының төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан.
Округтың составы
Ҡала округына бер тораҡ пункты — Ағиҙел ҡалаһы инә. Ул Ағиҙел йылғаһының уң яҡ ярында, республиканың баш ҡалаһы Өфөнән 250 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Черемшанка (Ягыл-Ях ҡушылдығы)
Черемшанка  — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ягыл-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 343 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Ағиҙел ҡалаһы ҡала округы
Урындағы үҙидара
Ҡала округы советы
Черемшанка (Ягыл-Ях ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Торф
Торф — тулыһынса тарҡалып бөтмәгән үҫемлектәр ятҡылығы; һаҙ үләндәренең баҫылып, тулыһынса серемәй тарҡалыуынан барлыҡҡа килгән яна торған файҙалы ҡаҙылдыҡ (яғыулыҡ, ашлама һ. б. итеп ҡулланыла) ; һаҙлыҡ үҫемлектәренең тулыһынса сереп тарҡалмаған ҡалдыҡтарынан торған минераль һәм органик матдәләргә бай ҡаҙылма. Торф батҡаҡлыҡтарҙа, торфяниктарҙа, һаҙлыҡтарҙа барлыҡҡа килә.
Барлыҡҡа килеүе
Торф, ғәҙәттә һаҙлыҡлы урындарҙа үҫемлек ҡалдыҡтарын тарҡатыусы анаэроб һәм әсе шарттар булғанда барлыҡҡа килә. Торф башлыса, ағас, үлән, бәшмәк кеүек һаҙлыҡ үҫемлектәренән һәм башҡа бөжәк, хайуан ҡалдыҡтары кеүек органиканан тора. Билдәле бер шарттарҙа (кислород етешмәгәндә) тарҡалыу процесса әкренәйтелә.
Черемшанка (Ягыл-Ях ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Торф
Барлыҡҡа килеүе
Торф ҡоро шарттарға ҡарағанда, дымлы шарттарҙа тиҙерәк барлыҡҡа килә һәм әҙерәк тарҡала. Был климатографтарға климат үҙгәреүен күҙәтергә мөмкинлек бирә. Шулай уҡ, торфтың төрө һәм органик ҡушылмалар составы буйынса боронғо экологияны өйрәнеп була.
Джепт
Джепт — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Поинга йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Торф
Барлыҡҡа килеүе
Тейешле шарттарҙа торф ташкүмер барлыҡҡа килеүҙең иртә осоронда барлыҡҡа килгән. Пенсильвания осорондағы гигань тропик йылға бассейнындаға торф ҡыҫылып һәм йылынып «күмер» тип аталған метоморфик тоҡом барлыҡҡа килтергән.
Хәҙерге юғары киңлектәге торфяниктар 9000 йыл элек тамамланған боҙлоҡ осоронан һуң барлыкка килгәндәр.
Джепт
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Торф
Барлыҡҡа килеүе
Донъялағы торфяниктар 360 млн йыл буйы барлыкка килгән, уларҙа 550 гигатонна углерод бар.
Джепт
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Торф
Файҙаланыу
Ҡайһы бер илдәрҙә торф төп яғыулыҡ сығанағы булыраҡ табыла. Барлыҡ күләме яҡынса 4 триллион м³ һәм ер өҫтөнөң 2%-ын (яҡынса 3 млн км²) ҡаплап алған, 8 млн тераджоул энергияны һый ҙырған
Торф йомшаҡ һәм еңелсә тығыҙланған. Торфтан һыуҙы ҡыҫып сығаралар. Кипкән торфты яғыулыҡ итеп файҙаланырға мөмкин. Торф сығарыу Исландия һәм Ирландия кеүек илдәрҙә, мөһим яғыулыҡ булараҡ, сәнәғәт масштабына ҡуйылған. Ирландия, Шотландия һәм башҡа ағас һирәк күп илдәрҙә, торф ашарға әҙерлеү һәм өйҙө йылытыу өсөн ғәҙәти яғыулыҡ булып тора. Һаҙлаҡтан сығарып өйөп ҡуйылған торф өйөмдәрен хәҙер ҙә ҡайһы бер райондарҙа күрергә мөмкин.
Торфтың изоляциялай торған үҙенсәлеген сәнәғәттә ҡулланалар.
Шотланд вискиһын дистилляциялауҙа торфта яғнан арпа орлоҡтарын ҡулланалар. Был Шотланд вискиһына төтөн еҫен бирә.
Кешелек өсөн файҙаһы күп булыуға ҡарамаҫтан, торф проблемалар ҙа тыуҙыра. Ҡоро осорҙа торф төп янғын хәүефлегенә әйләнә, янған торф сикһеҙ ваҡыт янырға мөмкин (йәки яғыулыҡ бөткәнсе). Ҡыштан һуң, кислород эләккэс, ер аҫтындағы торф тағы ла тоҡанып китеуе мөмкин. Торф ҡатламы юлдар, тимер юлдар төҙөгәндә ҡыйынлыктар тыуҙыра, ул әҙ генә ауырлыҡ булғанда ла тығыҙлана. Көнбайыш Ирландияла Вест Хайленд Линияһын төҙөгәндә төҙөүсөләргә ағастан, ҡыуактан һәм мең тонна ер һәм көлдә йөҙөргә тура килә.
Ярымутрау
Ярымутрау — бер яҡтан материкка йәки утрауға тоташҡан, ҡалған яғы һыу менән уратып алынған ҡоро ер өлөшө. Ҙур булмаған ярымутрауҙы морон тип атайҙар. Күп осраҡта ярымутрау материк менән бер бөтөндө тәшкил итә.
Уртауҙан айырмалы булараҡ, ярымутрау майҙаны шартлы рәүештә билдәләнә. Иң ҙур Ғәрәп ярымутрауының майҙаны 3 млн км².
Чёрканная
Чёрканная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Махня йылғаһының һул ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дзезега-Ёль
Дзезега-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ын йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Джуджас
Джуджас — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының һул ярына тамағынан 196 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Георгий Победоносец сиркәүе (Лихой)
Георгий Победоносец сиркәүе —  Мәскәү Патриархаты Урыҫ Православие Сиркәүе Шахты һәм Миллерово епархияһы Сула мәнфәғәтенә ҡараған Лихой станицаһы православие сиркәүе.
Адресы: 346380 Ростов өлкәһе, Красноленинский районы, Лихой утары.
Тарих
Лихой утарына XIX быуатта почта трактында (юлында) нигеҙ һалынған. 1854 йылда Лихой утары Владимир станицаһына ҡараған. 1867 йылда утарҙа 500-гә яҡын кеше йәшәгән.
Утар һәм уның тирә-йүнендәге Ильинский, Тацин,Белгородцев, Божковский мәхәлләләре кешеләренең духи ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү өсөн сиркәү талап ителгән. Казактарҙан сыҡҡан дворян Василий Трофименко һәм Филипп Яцковтар Дон Ғәскәренең наказлы атаманы генерал-адъютанат Александр Львович Потаповҡа(1865—1868) сиркәү төҙөргә рөхсәт һорап мөрәжәғәт иткәндәр. 1868 йылда ғәскәр атаманы генерал-майор Фомин П. С. Дон һәм Новочеркасск архиепискобы Платондан(1867—1877) Георгий Победоносец сиркәүен төҙөү торошо тураһында белешкән.
1867 йылда сиркәүгә аҡса йыйыу башланған. Аҡсаны ике йылға яҡын йыйғандар. 1869 йылдың декабрендә сиркәү төҙөлә башлаған. Сиркәүҙең беренсе төҙөүсеһе Багаевский районының Маныч станицаһындағы Параскева Пятница сиркәүен төҙөгән тәжрибәле оҫта крәҫтиән Тимофей Шакин булған.
1870 йылда сиркәүҙең урыны изгеләндерелгән, ә 1871 йылдың апрель айында сиркәү төҙөлөп бөткән. Сиркәү ағастан һалынған, тимер башлы, айырым торған сиркәү ҡыңғырауҙар манаралы булған. 1872 йылдың сентәбрендә сиркәү изгеләндерелгән. 1900 йылда унда ике сиркәү-мәхәллә мәктәбе эшләгән.
Яңы таш сиркәүҙе 1905 йылда төҙөп бөткәндәр. 1906 йылда ул Александро-Грушевский протоирейы Василий тарафынан изгеләндерелгән. Георгий мәхәлләһендә мәхәллә училищеһы эшләгән, унда Дин Законы фәнен урындағы дин әһеле Митрофан Иванович Дамаскин уҡытҡан.
Революция йылдарында Лихой утары Георгиевский сиркәүе дин әһеле Михаил Стратонович Пашутин ҡыҙыл һалдаттар тарафынан ҡулға алынған һәм атып үлтерелгән. Сиркәүҙә төрлө йылдарҙа клуб, келәт булған. Сиркәүҙең ҡыңғырауҙар манараһы ватылған, көмбәҙҙәре алып ташланған. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында немецтар сиркәү бинаһын ат һарайы иткәндәр.
1944 йылдан алып сиркәүҙә хоҙайға табыныуҙар үткәрелә башлаған. Ғибәҙәт ҡылыуҙар «хрущев оттепеле» ваҡытында ла алып барылған. Хәҙерге ваҡытта 2010 йылда алтын менән ялатылған был башлы сиркәү - эш итеүсе сиркәү.
Дин әһелдәре
1991 йылда сиркәү руханийы итеп отец Александр тәғәйенләнгән. 2005 йылдан алып Изге Георгий сиркәүенең руханийы- иерей Владимир Петрович Почта. Хәҙерге ваҡытта сиркәү руханийы — протоиерей Димитрий Соболевский.
Чертала
Чертала — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/652    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 311 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Дзёля-Нам
Дзёля-Нам — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мәрйен рифтары
Мәрйен рифтары, коралл рифтары — һыуҙан эзбизты эшкәртеп алырға һәләтле мәрйен (коралл) полиптары һәм башҡа төр һыу үҫентеләре колониялары барлыҡҡа килтергән эзбиз геологик структуралар. Тропик диңгеҙҙәрҙең һай урындарында барлыҡҡа килә. Коралл рифтарының донъяла дөйөм майҙаны 27 млн км². Башлыса Тымыҡ һәм Һинд океандары бассейндары диңгеҙҙәрендә урынлашҡандар. Мәрйен ртфтарының өстән бере юҡҡа сығарылған да инде. Бындай үҫеш дауам итһә 2030 йылға тиклем бер нисә риф бөтәсәк.
Мәрйен рифтарының төҫөн юғалтыуы киң таралған һәм аҙ өйрәнелгән мәсьәлә булып тора. Зыянланған мәрйенде сағыу төҫ биреүсе зооксантелдар(симбиотик һыу үҫентеләре) ташлап китә. Нәтижәлә мәрйендә аҡһыл шағыр таптар барлыҡҡа килә. Был урындар һыу үҫентеләренән бөтөнләй мәхрүм түгел. Ҡайһы бер осраҡта кире яңыртыу йәки яңы төр зооксантелл барлыҡҡа килеүе мөмкин. Төҫһөҙләнгән колониялар башҡа үҫмәй һәм тулҡын эшмәкәрлегендә еңел генә емерелә икәне билдәле.
Формалашыу шарттары
Мәрйен рифтарының төп массаһы һауа температураһы иң һалҡын айҙа 18 °C-тан түбән төшмәгән зонала урынлашҡан. Температураның 16 °C түбән төшөүө кораллдарҙың күплә үлеүенә килтерә. Мәрйен рифтары үҫеү өсөн оптималь тәрәлек 10—20 метр.
Кеше өсөн әһәмиәте
Мәрйен рифтарында көн иткән ҡайһы бер төйәкләнеүселәр кешеләрҙе ҡиммәтле дарыу менән тәьмин итә. Мәҫәлән, асцидий төнәтмәһе вирус инфекцияларына ҡаршы көрәштә ҡулланыла, полипты ҡояштан һаҡлай торған матдәнән тире яманшешен дауалай торған дарыу эшләйҙәр.
Ҡыҙыл диңгеҙ, Кариб диңгеҙе бассейны һәм Австралияның төньяҡ-көнсығыш ярыбуйындағы мәрйен рифтары көптән туристар өсөн мәккәгә, ә урындағы халыҡ өсөн аҡса эшләү сығанағына әйләнде.
Дозмера (Төньяҡ Кельма ҡушылдығы)
Дозмера  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Кельтма йылғаһының уң ярына тамағынан 132 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чочергина
Чочергина — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кельват йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чичканка
Чичканка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Игол йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Георгий Победоносец сиркәүе (Киреевка)
Георгий Победоносец сиркәүе — Ростов өлкәһе Октябрь районы Артемовск биләмәһенең Киреевка ауылы сиркәүе. Урыҫ Православие сиркәүе Шахты һәм Миллерово епархияһының Түбәнге Дон мәнфәғәтенә ҡарай.
Адресы:Ростов өлкәһе, Октябрь районы, Киреевка утары , Ленин ур., 9-сы йорт.
Тарих
Киреевка утарындағы Георгий Победоносец сиркәүе 1850 йылда төҙөлгән һәм изгеләндерелгән. Яңы таш сиркәүгә нигеҙ һалыусы һәм төҙөүселәр Киреево-Кадамовский һәм Сидоров—Кадамовский утары казактары.
1899 йылда сиркәүҙә асылған сиркәү-мәхәллә мәктәбе асылған.
Октябрь революцияһы ваҡытында һәм унан һуңғы йылдарҙа сиркәүҙә дин әһеле Гавриил хеҙмәт иткән, 1918 йылда уны таш сығарыу карьерында Киреевка утары менән Даниловка ҡасабаһы араһында таш менән бәреп үлтергәндәр.
Өфө ҡалаһы ҡала округы
''Был мәҡәлә — ҡала округы тураһында. Шулай уҡ ҡарағыҙ Өфө (ҡала).''
Георгий Победоносец сиркәүе (Киреевка)
Тарих
1937 йылда ауыл Советы ҡарары буйынса йортто складҡа әүерелдергәндәр, унда ашлыҡ һәм картуф һаҡлағандар. Бөтә сиркәү кәрәк-яраҡтарын ауыл кешеләре өйҙәренә таратып алғандар.
Өфө ҡалаһы ҡала округы
Өфө ҡалаһы ҡала округы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһындағы муниципаль берәмек. Административ үҙәге — Өфө ҡалаһы.
Георгий Победоносец сиркәүе (Киреевка)
Тарих
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында 1942—1943 йылдарҙа сиркәү бинаһында немецтар хәрби әсирҙәр өсөн төрмә яһағандар. Ауыл азат ителгәс, сиркәүҙе мәхәллә ҡарамағына тапшырғандар.
Өфө ҡалаһы ҡала округы
Тарихы
Өфө ҡалаһы ҡала округы 2006 йылдың 1 ғинуарында муниципаль реформаны тормошҡа ашырыу барышында ойошторолған.
Георгий Победоносец сиркәүе (Киреевка)
Тарих
1944 йылда район башҡарма комитеты, ауыл халҡы менән килешеү төҙөп, сиркәүҙе мәхәллә кешеләренә биргән. Ул ваҡытта сиркәүҙең руханийы-Петр Сергеевич Ячменников, старостаһы Иван Ильич Просандеев булған.
Өфө ҡалаһы ҡала округы
Милли составы
Урыҫтар — 48,9 %, татарҙар — 28,3 %, башҡорттар — 17,1 %, украиндар — 1, 2 %, башҡа милләттәр — 4,5 %.
Урындағы үҙидара
Ҡала округы советы
Георгий Победоносец сиркәүе (Киреевка)
Тарих
1950-се йылдарға сиркәүҙә ремонт үткәрелгән, түбәһе ремонтланған, уны тимерменән япҡандар һәм буяғандар. Сиркәүҙең үҙен дә тоташ буяғандар. 1960-се йылдарҙа сиркәүҙең эске стеналарына дини һүрәттәр төшөрөлгән туҡыма йәбештергәндәр. Шул уҡ йылдарҙа иконостас яңыртылған.
Өфө ҡалаһы ҡала округы
Урындағы үҙидара
Совет рәйестәре Хакимиәт башлыҡтары
Змиёвская балкаһында халыҡты күпләп язалау
Змиёвская балкаһында халыҡты күпләп язалау — Бөйөк Ватан һуғышы дәүерендә Дондағы Ростов халҡын күпләп язалау. 1942 йылдың авгусында герман оккупанттары тарафынан 27 меңгә яҡын кеше, башлыса, йәһүдтәр атылған йәиһә башҡа ысул менән юҡ ителгән. Был Холокост периодында (шулай уҡ Бабий Ярҙы ҡара) Рәсәй территорияһында йәһүд халҡын күпләп язалаған иң ҙур урын. Хәҙерге ваҡытта Змиёвская балкаһында мемориаль комплекс урынлашҡан.
Вәхшилектең тарих башы
Бөйөк Ватан һуғышы барышында герман ғәскәрҙәре Дондағы Ростовты ике тапҡыр баҫып алғандар. Тәүге оккупация ҡыҫҡа ваҡытлы булған (1941 йылдың 17-28 ноябре) һәм немец нацистары йәһүдтәрҙе күпләп ҡырырға өлгөрмәгән (ул саҡта ла халыҡты ҡырыу барышында 1000-гә яҡын йәһүд үлтерелгән булған). Ростов 1942 йылдың 24 июлендә икенсе тапҡыр баҫып алынған. Күп тә үтмәй 14 йәштән алып һәр йәһүдте теркәү һәм улар махсус таныу билдәләре тағып йөрөргә тейеш тигән бойороҡ таратылған.
Халыҡты күпләп язалау
Был регионда йәһүдтәрҙе, хәрби әсирҙәрҙе һ.б. юҡ итеү эшен айнзатцгруппа «D» етәкселеге, уның командующийы — Вальтер Биркамп башҡарған. Зондеркоманда СС 10-a начальнигы оберштурмбанфюрер Курт Кристман халыҡты күпләп атыуҙарҙы туранан-тура ойоштороусы булған.