cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
«Мәскәү электрон техника институты» милли тикшеренеү университеты
Тарихы
1992 йылда институт университет статусын ала һәм дәүләт Мәскәү электрон техника институты (техник университеты) тип атала. 2000 йылда университет үҙенең классик логотипына - МЭТИ -осциллограммаға өҫтәп "Марс" ойошмаһы менән әҙерләнгән гербҡа эйә була. 2010 йылда МЭТИ милли тикшеренеү университеты  статусын ала.
2017-2019 йылдарҙа университетта факультет һәм кафедраларҙың ике кимәлле системаһына, университет етәкселегенә туранан-тура буйһоноусы институттарҙың һәм айырым кафедраларҙың бер кимәлле системаһына күсеү менән ойоштороу структураһы үҙгәртеп ҡорола
Рейтингтары
2016 йылда МЭТИ тәүге тапҡыр World University Rankings 2016-2017 журналы рейтингына инә, унда 800+ урынды яулап, был рейтингта 24-се Рәсәй вуздарының  береһе була. 2020 йылға ҡарата 1500+ 1001 тиклем киңәйтелгән World University Rankings 2021 ҡатнашыусыларынан МЭТИ 1001+ урынды биләй һәм был рейтингта 48 Рәсәй вуздарының береһе була.
Федотов Владимир Валентинович
Федотов Владимир Валентинович (12 июнь 1966 йыл) — СССР һәм Рәсәй футболсыһы, тренер.
Биографияһы
Влади́мир Валенти́нович Федо́тов 1966 йылдың 12 июнендә Свердловск өлкәһенең Түбәнге Һырға районының Михайловск ҡалаһында тыуған.
Карьераһы
Уйын карьераһының күп өлөшөн Свердловск/Екатеринбург "Уралмаш"ында үткәрә (һуңғы сезонда — "Урал"да), Юғары лигала клуб үткәргән биш миҙгел рәттән команданың төп уйынсыһы була. Юғары кимәлдәге һәм Саратовтың "Сокол"ы өсөн уйнағанда яҡшы уйынсы булыуын раҫлай.
Уйынсы карьераһын тамамлағандан һуң, «Урал»ға тренер эшенә күсә. Оҙаҡ йылдар Александр Побегалов менән бергә эшләй, Побегаловтың отставка һорап яҙған ғаризаһынан һуң баш тренер вазифаһын башҡара. 2009 йылдың 16 июленән 2010 йылдың май айына тиклем рәсми рәүештә Екатеринбург клубына етәкселек итә. Шунан һуң клубтың тренер-селексыһы була. 2011 йылдың 12 ғинуарынан «Металлург-Кузбасс» клубына етәкселек итә. Уны беренсе дивизионға сығара, артабан команданы турнирҙа ҡалдыра (15-се урын), ләкин клуб, финанс-ойоштороу проблемалары арҡаһында, класлығын түбәнәйтә. 2013 йылдың 16 июнендә клубтан китә 2015 йылдың беренсе яртыһында — Каменск-Уральскийҙың өлкә кимәлендә сығыш яһаған Синара һәүәҫкәр футбол клубының баш тренеры. 2015 йылдың 28 июненән 2017 йылдың 5 июненә тиклем «Газсы/Ырымбур» клубының тренер штабында, 14 августан Мәскәү "Арарат"ында эшләй. Ике көндән һуң клубтан китә. 17 августа «Ырымбур» футбол клубының баш тренеры итеп тәғәйенләнә. «Ырымбур»ҙы 13-сө урындан (клуб 2017/2018 йыл беренселегенең һигеҙ турынан һуң биләгән урыны) беренсе урынға сығара, уны Премьер-лигаға индерә.
Армин ван Бюрен
Армин ван Бюрен (Armin van Buuren, Нидерланд, Лейден ҡалаһы, 25 декабрь 1976 йыл) — Нидерланд диджейы һәм музыкаль продюсеры.
Музыкаль карьераһы
1976 йылдың 25 декабрендә Нидерландтың Лейден ҡалаһында тыуған.
«DJ Magazine» журналы «Топ 100 диджей» исеме аҫтында үткәргән биш (2007, 2008, 2009, 2010 һәм 2012 йылдарҙа) һорау алыуҙа беренсе урын ала 2013 йылда «Грэмми» премияһы номинанты («This Is What It Feels Like» йыры), «Иң яҡшы бейеү яҙыу» категорияһы.
«Алтын Гном» халыҡ-ара бүлеге
!Номинация !Категория !Һөҙөмтә
Төпкилде ел электр станцияһы
Төпкилде ел электр станцияһы (ветряная электростанция «Тюпкильды») — Рәсәй Федерацияһының Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы Төпкилде ауылы эргәһендә урынлашҡан ел электр станцияһы. Рәсәйҙә ҡеүәте буйынса икенсе урында торған ел электр станцияһы — 2,2 МВт. Немецтар етештергән дүрт ел агрегатынан тора.
Төҙөү тарихы
«Төпкилде» ел паркын «Башкирэнерго» асыҡ акционерҙар йәмғиәте төҙөй, 2001 йылда асыла. Эшкә көйләү һәм монтажлау эштәре 2001 йылдың 1 мартында тамамлана һәм электр ҡеүәте бирә башлай.
Эксплуатациялау
2010 йылда Төпкилде ел электр станцияһы 0,30 млн квт·сәғ электр энергияһы етештерә, 2009 йылда — 0,10 млн квт·сәғ., 2008 йылда — 0,40 млн квт·сәғ. Билдәләнгән ҡеүәтте ҡулланыу коэффициенты 2008—2010 йылдарҙа 2,2%-тан артмай.
2015 йылдың 9 айы эсендә «Төпкилде» ел электр станцияһы 766 мең кВт·сәғ электр энергияһы етештерә, был «Башҡортостан генерациялау компанияһы» электр станциялары ошондай уҡ осорҙа етештергән дөйөм электр энергияһының (13677,37 млн квт·сәғ) 0,005%-ын тәшкил итә. Етештерелгән киловатт-сәғәт электр энергияһының уртаса хаҡы 7 һум 78 тин тәшкил итә. 2013—2014 йылдарҙа компания ел электр станцияһын эксплуатациялауҙан йылына 7-8 миллион һум зыян күрҙе, 2015 йылдың 9 айы өсөн зыян 4,78 миллион һум тәшкил итте. Шуға ҡарамаҫтан, «Төпкилде» Башҡортостан энергетиктары өсөн, уның базаһында аяҡҡа баҫтырылыусы энергетика объекттарын эксплуатациялау һәм хеҙмәтләндереү буйынса тәжрибә туплана барыуы менән ҡиммәтле.
2017 йылдың 25 февралендә ел генераторҙарының береһендә янғын сыға. Янғын үҙенән үҙе һүнә.
Фронсдорф
Фронсдорф (Frohnsdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 296 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,37 км2. Диңгеҙ кимәленән 220 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4618 һәм автомобиль коды — ABG.
Оло Таны
Оло Таны — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Межевая Утка йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вануйто
Вануйто — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь (Надымская Обь) йылғаһының уң ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Салым (Уй ҡушылдығы)
Салым  — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының һул ярына тамағынан 356 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Фәхретдинов Иршат Юнир улы
Фәхретдинов Иршат Юнир улы (1 февраль 1965 йыл — 22 октябрь 2021 йыл) — отставкалағы хәрби хеҙмәткәр, дәүләт эшмәкәре, ғалим-хоҡуҡ белгесе. Афған һуғышында һәм Төньяҡ Кавказдағы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусы. Запастағы полковник. Рәсәй Федерацияһының 5-се һәм 6-сы саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты. Юридик фәндәр кандидаты. Ҡыҙыл Йондоҙ (1988), Салауат Юлаев (2013) ордендары кавалеры, 2-се дәрәжә Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн орденының миҙалы менән бүләкләнгән (2014).
Биографияһы
Иршат Юнир улы Фәхретдинов 1965 йылдың 1 февралендә Башҡорт АССР-ының Ишембай районының Һайран ауылында тыуған.
Урта белем алғас, М. В. Фрунзе исемендәге ике Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Омск Юғары дөйөм ғәскәри команда училищеһына уҡырға инә һәм уны 1986 йылда лейтенант званиеһында тамамлай. Үҙ теләге менән Афғанстанға китә. Герат ҡалаһында урынлашҡан 5-се мотоуҡсылар дивизияһының 101-се полкында хеҙмәт итә. 1988 йылда «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены менән наградлана.
Афғанстандан һуң майор дәрәжәһендә грузин-абхаз низағына эләгә. Унда Урал тыныслыҡ урынлаштырыу батальоны составында дауам итә. Яраланғандан һуң тыуған яҡтарына ҡайта. Һуңынан рапорт яҙып, Чечняға китә. Шатой эргәһендә урынлашҡан 324-се мотоуҡсылар полкында хеҙмәт итә. Был хаҡта ул ошолай тип хәтерләй:
Абхазияла саҡта Беренсе Чечен һуғышы башланды. Барлыҡ ваҡиғаларҙы телевизор аша ғына күрҙек. Афған юлын үтеүселәр өсөн был, ысынлап та, аптырарлыҡ хәл ине: үҙ илеңдә һуғыш барһын әле! Абхазиянан яраланып ҡайттым. Дауаланған ваҡытта уҡ Чечнянан демобилизацияланған егеттәр, юғалтыуҙар күп, тәьминәт насар, ғәскәрҙәр араһында үҙ-ара килешеп эшләү, бәйләнеш юҡ, тыл тәьминәте, кейем-һалым менән тәьмин итеү аҡһай, һалдаттар яҙмыш ҡосағына ташланған, контракт буйынса барған офицерҙар албырғап ҡала, тип мөрәжәғәт итә башланы. Тәжрибәле офицерҙар ҡайҙа икән, тип уйланып, уйҙарымдың осона сыға алмай, хәрби тәжрибәмә таянып, рапорт яҙып, Чечняға киттем.
Чечняла командировкала булғандан һуң, отставкаға сыға.
1999 йылдан Башҡортостандың Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығында эшләй.
2006 йылда — «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәр советы» ассоциацияһында башҡарма директор.
Башҡортостан Хәрби хәрәкәт инвалидтары ойошмаһы етәксеһе.
2021 йылдың 22 октябрендә Өфө ҡалаһында коронавирустан вафат була
Григорка
Григорка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Решетиха йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Урыҫтар
Урыҫтар йәки рустар (үҙ атамаһы русские) — Рәсәй Федерацияһында иң күп һанлы халыҡ, төп халҡы. Көнсығыш славян халыҡтары төркөмөнә керә. Урыҫ телендә һөйләшәләр. Диндарҙарҙың төп өлөшө православие динен тота.
Йолалар
Planned Ғаилә башлығы булып атай йәки иң өлкән ир бала (большак, старшой) торған. Ғаиләлә бала тыуыуы тантаналы билдәләнгән, Суҡындырыу байрамынан һуң, көҙөн йәки ҡышын, туй үткәрелгән.
Урыҫтар донъя фәнендә
Planned Михаил Ломоносов Рәсәй фәненә нигеҙ һалыусы. XIX быуатта рус фәне донъя кимәленә сыға. Математиктар М. В. Остроградский, Н. И. Лобачевский күп илдәрҙә танылыу таба.
Башҡортостан урыҫтары
Башҡортостан урыҫтары — Башҡортостанда йәшәгән урыҫ халҡы. 2010 йылдағы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәп алыу буйынса республикала 1 миллион 432 мең 906 кеше йәшәй (республика халҡының 35,19 % өлөшө).
Төбәккә урыҫтарҙың күпләп күсеп ултырыуы Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң башланған. Иң беренсе урыҫтар Өфө тирәһендәге ерҙәрҙе биләп, Башҡортостандың үҙәк төбәктәрендә, һуңыраҡ — төньяҡ-көнбайышында, Кама аръяғы сик һыҙығы буйлап таралып ултырған.
Республикала урыҫтарҙы берләштерғән күп ойошмалар эшләй. Иң эреһе — Собор русских Башкортостана.
Саргатка
Саргатка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1162/1696 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гречишников Владимир Фёдорович
Гречишников Владимир Фёдорович (1917—1958) — СССР инженер-конструкторы, техник фәндәр кандидаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы, Ленин премияһы лауреаты.
Двигателдәрҙең айырым узелдарын һәм яңы моторҙарын эшләй, уларҙы конструктив һәм технологик камиллаштырыу буйынса тәҡдимдәр индерә. Атом һәм водород бомбаһының тәүге өлгөләрен эшләүҙә ҡатнаша. Уның фәнни һәм техник идеялары ядро зарядтарының конструкцияларын төҙөүҙә һәм ракета комплекстарының хәрби блоктарында урынлаштырыуҙа киң ҡулланыла.
Биографияһы
Владимир Федорович Гречишников 1917 йылдың 27 июнендә Өфөлә, Рәсәй империяһы (хәҙер Башҡортостан, Рәсәй) тыуа.
Белеме
Өфөлә уҡый. Ул 8-се класта уҡығанда атаһы ауырып китә һәм инвалидлыҡ буйынса пенсияға сыға. Ғаиләнең матди хәле насарая һәм Гречишников рабфакҡа уҡырға инергә мәжбүр була. Эштән айырылмайынса бер йыл эсендә ул 9-сы һәм 10-сы класты тамамлай.
1934 йылда Н. Э. Бауман исемендәге Мәскәү юғары техник училищеһына «Эске яныулы двигателдәр» факультетына уҡырға инә. 1939 йылда уны отличие менән тамамлай һәм П. И. Баранов исемендәге Үҙәк авиация моторҙар төҙөү институтына ебәрелә.
Эшмәкәрлеге
1939—1940 йылдарҙа Үҙәк авимоторҙар төҙөү институтында (Мәскәү) эшләй: инженер-конструктор, өлкән инженер, төркөм етәксеһе урынбаҫары.
1940—1941 йылдар — Киров заводында (Ленинград): конструкторҙар бригадаһы етәксеһе.
1941—1947 йылдарҙа — 76 -сы заводта (Свердловск): эштәр тәжрибәһе буйынса баш конструктор урынбаҫары.
1947—1955 йылдарҙа — Арзамас-16 ҡалаһында (Новгород өлкәһенең Саров ҡалаһы).
1955 йылдан алып — Рәсәй федераль ядро үҙәгенең Бөтә Рәсәй техник физика фәнни-тикшеренеү институтында баш конструктор урынбаҫары (Силәбе г-70, Снежинск).
1958 йылдың 15 авгусында Силәбе өлкәһенең Снежинск ҡалаһында кинәт вафат була. Снежинск ҡалаһы зыяратында ерләнә.
== Бүләктәре ==
Абдрахман Сәлихов
Абдрахман Сәлихов (1791—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
Биографияһы
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 11-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 11-се Башҡорт атлы полкы башлыса 8-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 5 октябрҙә Түбәнге Новгородҡа бара. Артабан Украинаға генерал-лейтенант граф П. А. Толстойҙың ополчение корпусы составына ебәрелә. Рус армияһының сит илгә походтары барышында, 1813 йылдың майында полк Пенза ополчениеһы менән бергә Варшава герцоглығына килә һәм Польша армияһы составына индерелә. 21 сентябрҙә Богемия армияһының кавалериянан генерал граф М. И. Платовтың корпусы составына күсерелә, октябрь-ноябрҙә Платов корпусы составында Саксонияла, Баварияла, Францияла, шул иҫәптән 4 һәм 6 октябрҙә Лейпциг янындағы хәрби алыштарҙа ҡатнаша. 1814 йылдың 1 ғинуарынан Гамбургты блокадалауҙа һәм штурмлауҙа ҡатнаша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 11-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә.
Братислава грады
Братислава грады (Bratislavský hrad) — Братиславалағы иң мөһим үҙәк замок, ул күп быуаттар буйына ҡала панорамаһының айырылғыһыҙ өлөшө булып тора.
Монументаль Град XX быуаттың икенсе яртыһында емереклектәрҙән тергеҙелә һәм ул мең йылдан күберәк словак тарихын сағылдыра, Кесе Карпат армытында, Дунай йылғаһының һул ярындағы ҡаяла халыҡ-ара әһәмиәткә эйә булған юлдар сатында урынлашҡан. Град—ҡаланың төп доминанты булып тора һәм Словакия милли мәҙәниәте ҡомартҡылары исемлегенә индерелгән.
Тарих
Град емереклектәрҙән тергеҙелгән. Ул элек мысыр пирамидалары барлыҡҡа килгән (2-3 мең йыллыҡта, беҙҙең эраға тиклем) осорҙа замок итеп төҙөлгән булған. Был замок кельттар ваҡытындағы акрополь заманында билдәле була. Бында сиктәре Дунай йылғаһы буйынса үткән Рим империяһының сик нығытмалары торған.
XI быуат уртаһында Град Венгрияның коронация регалиялары һаҡлағысы, ә һуңыраҡ уның жуптарының үҙәгенә әйләнгән, унда кеше йәшәгән манара булдырылған, сиркәү төҙөлгән.
Препошство һәм костел 1221 йылда Подградьяға күсерелә. Феодаль үҙәгенең үҙ аллы үҫеш тарих ы ошонан башлана.
Хәҙерге һуңғы готика монументаль төҙөлөш ҡиәфәтен Град король Сигизмунд Люксембургский ваҡытында 1427 йылда ала. Баштан уҡ замок тура мөйөшлө нығытма ҙур һарайлы, рыцарҙар заллы, хужалыҡ ҡаралтылары, сиркәү һәм эске нығытмалы һәм ҡеүәтле эске башнялы һәм тәрән соҡорҙар менән уратылған замок була. 1431—1434 йылдарҙа бында ике ҡатлы ҙур һарай төҙөйҙәр. Замоктың һуңғы готика стилендәге архитектураһы булыуы тураһында уның тәҙрәләре, порталдары һәм көмбәҙҙҙәре һөйләй.
Хәҙер Град барокко һәм ренессанс дәүере төҙөлөшө йүнәлешендә төҙөлгән тура дүртмөйөшлө бина, уның эсендә ихата тора. Бинаны үҙгәртеп ҡороуҙа итальян оҫталары ҡатнашҡанлығы бинаның элементтарында үҙ сағылышын тапҡан. Һарай төҙөлөп бөткәндән һуң ул Венгрия королдәренең тәхеткә ултырыу тантанаһы урынына әйләнгән һәм Европа короллектәре араһындағы иң матур һарай булып торған. Һарайҙа бай китапхана, картиналар галереяһы булдырылған. Һарайҙа үҙгәртеп ҡороуҙар даими алып барылған. 1760 йылда тағы бер һарай, Терезианум һарайы, Гильдебрандт проекты буйынса төҙөлгән, ул шул дәүерҙең бөйөклөгөн сағылдыра. Һуңынан һарайҙа яңы баҫҡыстар ҡуйыла, бәләкәй сиркәү- часовня, француз террасалары барлыҡҡа килә; был үҙгәрештәр һарайҙың етди ҡеүәтен еңеләйтә. Һарайҙа баҡса, оранжерея, терраса, вольер, йәйге һәм ҡышҡы манеж, ат һарайы, ҡиммәтле тоҡомло аттар булдырыла. Был һарай күркәмлеге буйынса Европаның башҡа илдәрендәге һарайҙарҙан ҡалышмай.
XVIII быуат аҙағындағы Град бөлгөнлөккә төшә. Мария Терезия Иосиф II үлгәндән һуң бында католик руханиҙарҙың уҡыу үҙәге һәм семинарийҙары урынлашҡан.
1811 йылда Град яна, уның хәлен яҡшыртырға тырышыуға ҡарамаҫтан, ул 140 йылдан ашыу емереклек хәлендә тора. Уның яңы тарихы 1953 йылда башлана: һарайҙы яңыртыу эше башлана һәм аҡрынлап ул ҡотҡарыла. Реконструкция 1953—1968 йылдарҙа А. Пиффл һәм Д. Мартинчек проекты буйынса алып барыла. Реконструкциянан һуң һарай элекке XVIII быуат дәүере аҙағындағы хәленә кире ҡайтарыла.
Хәҙерге торошо
Хәҙерге һарайҙа НР СР экспозицияһы һәм Словакия халыҡ музейы урынлашҡан.
Градтың көнбайыш өлөшөндә Словак республикаһының Халыҡ радаһы депутаттарның кәнсәләре урынлашҡан. <references group="" responsive="">
Гологузка
Гологузка — Рәсәй йылғаһы. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №531 Белое күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Курган ҡалаһынанЕсет йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Молочная (Ом ҡушылдығы)
Молочная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ома йылғаһының һул ярына тамағынан 262 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аня Андерсен
Аня Андерсен (Anja Andersen; 15 февраль 1969 йыл) — Дания гандболсыһы, үҙ иленең ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһының ағзаһы, 1996 йылдың олимпия чемпионы, донъя һәм ике тапҡыр Европа чемпионы. Әлеге ваҡытта — тренер.
Спорт карьераһы
Аня Андерсен үҙендә юғары техник оҫталыҡ һәм еңеүгә ынтылышын берләштерә. 1990 йылдарҙа Дания гандболын үҫтереүҙә һиҙелерлек роль уйнай. 1994 йылда Европа чемпионатынанда, Дания йыйылма командаһы составында алтын миҙалдар яулағандан һуң, Андерсенға «тимер леди» тигән исем һәм милли спорт геройы статусы нығытыла.
1990 йылдарҙа Андерсен Дания йыйылма командаһының иң һәләтле һәм шул уҡ ваҡытта ҡатмарлы уйынсыһы була. Спорт күнекмәләрен яҡшы белә тороп, ул бер үк ваҡытта бер нисә тапҡыр түземлелек күрһәтә һәм төп матчтар ваҡытында бер нисә тапҡыр алмаштырыла. 1996 йылда Йәйге Олимпия уйындарында тренеры Вильбек Ульрика уйын стиле хаҡында бәхесе һәм уйын майҙансығында тәртибе өсөн ваҡытлыса уйындан ситләтә.
Аня Андерсен Дания йыйылма ҡатын-ҡыҙҙар командаһы өсөн 133 матч үткәрә, мәрәйҙәр күплеген 726-ға еткерә. 1997 йылдан алып әлеге ваҡытҡа тиклем, Халыҡ-ара гандбол федерацияһы тарафынан Аня Андерсен иң яҡшы йыл уйынсыһы тип танылған тәүге һәм берҙән-бер Дания спортсыһы.
Аня Андерсен беренсе булып гандбол уйынына шоу элементтары индерә. Америка баскетболы һәм бигерәк тә «Гарлем Глобтроттерс» командаһындаһынан алған көслө тәьҫораттары аҫтында булып, ул үҙенең айырым уйын стилен таба, был стиль дәғүәсе командаға ҡаршы уйнауға ҡарағанда, күберәк тамашасы өсөн эшләй. Ҡатын-ҡыҙ спорт карьераһын тамамлағандан һуң, Аня гандбол буйынса ҡатын-ҡыҙҙар «хыял командаһын» ойоштора һәм 2000—2001 йылдарҙа Данияның һайланма командалары менән бер нисә матч үткәрә. Андерсен һаулығы ҡаҡшау арҡаһында сығыш яһауҙан туктағанға тиклем, матчттар һәр ваҡыттағыса ҙур уңыш менән үтә.
1999 йылда Аня Андерсен йөрәге менән булған проблемалары арҡаһында спорт карьераһын тамамлай.
Тренер карьераһы
Уйынсы карьераһын ҡалдырғас, Аня Андерсен кисекмәҫтән, Slagelse тигән клубҡа тренер эшенә күсә, был клуб Handball women’s Danish League сығыш яһай. Ул минимум программаһын үтәп, командаһын юғары лигаға сығара, ә һуңынан Champions League 2003/04, 2004/05 һәм 2006/07 йылдар миҙгелендә өс тапҡыр еңеүгә килтерә. Шулай уҡ 2006 йылда Андерсен Сербия йыйылма командаһының тренер урынын биләй.
2008 йылда Андерсен Slagelse FCK Håndbold күсә. 2010 йылда уға был урынын ҡалдырырға тура килде, сөнки клуб Håndbold FCK тарҡала. Яңы команда эҙләр алдынан Андерсен ваҡытлыса эшен туҡтатып тора.
2011 йылдың февралендә Аня Андерсен Румыниянан Vâlcea Oltchim Râmnicu клубының тренеры вазифаһын үтәй. Төп бурыс итеп уның алдында League Champions еңеүҙе ҡуялар. Әммә бер-ике айҙан уны урындан бушаталар, команданың күрһәткән һөҙөмтәләре кәм өсөн: миҙгелдең төп турҙарында, дүрт мачттан икәүһе еңелеүгә дусар була.
2012/13 йылдар миҙгелендә Андерсен «Оденста» гандбол клубында 18 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар менән эшләй.
Ява (мәғәнәләр)
Ява:
Чехов Антон Павлович
Че́хов Анто́н Павлович (Чехов Антон Павлович, 29 ғинуар 1860 йыл — 15 июль 1904 йыл) — рус яҙыусыһы һәм драматургы, белеме буйынса табип.
26 йыл ижад ғүмерендә Чехов 900 тирәһе әҫәр яҙа (ҡыҫҡа юмористик хикәйәләр, етди повестар, пьесалар), уларҙың күбеһе классик донъя әҙәбиәте булып китә.
Бала сағы һәм үҫмер йылдары
1860 йылдың 17 (29) ғинуарында Таганрогта Полицейский урамында ҙур булмаған йортта «(әсәйем әйткәненсә)…Болотов йәки Гнутов йортонда, Третьяков В. Н. эргәһендә, урамдағы бәләкәй өйҙә» — А. П. Чеховтың П. Ф. Иордановҡа яҙған хатынан, (хәҙер Чехов урамы (Таганрог) Павел Егорович Чехов ғаиләһендә өсөнсө бала — Антон тыуа. Антондың баласағы бөтмәҫ сиркәү байрамдары, исем туйҙарында үтә. Эш көндәрендә мәктәптән һуң ир туғандар аталарының кибетен ҡарауыллай, көн һайын иртәнге сәғәт биштә тороп сиркәү хорына йырларға йөрөй. Чехов үҙе әйтеүенсә: «Баласаҡта минең баласағым булманы».
Чеховтың белем алыуы Таганрогта грек мәктәбендә башлана; 1868 йылдың 23 авгусында Антон Чехов әҙерлек класына уҡырға инә. (А. П. Чехов исемендәге 2-се һанлы гимназия, Таганрог гимназияһы). Был ирҙәр классик гимназияһы Рәсәйҙең көньяғында иң өлкән уҡыу йорто булып иҫәпләнә (1806-сы йылда коммерциялы булараҡ нигеҙ һалынып, 1866 йылда классик булып китә). Гимназияла уның донъяға ҡарашы, китаптарға, белемгә, театрға һөйөүе формалаша; ошонда ул уҡытыусыһы Федор Платонович Покровский тарафынан үҙенең тәүге «Чехонте» әҙәби псевдонимын ала; ошонда уның тәүге әҙәби һәм сәхнә тәжрибәләре башлана.
Музыка һәм китап йәш Антон Чеховта ижадҡа ынтылыш уята. Бигрәк тә, 1827 йылда ойошторолған А. П. Чехов исемендәге Таганрог драма театры ҙур роль уйнай. Антон театрға тәүге тапҡыр 13 йәшендә аяҡ баҫа, «Гүзәл Елена» опереттаһын ҡарай, күп тә үтмәй ул театрға бар күңеле менән ғашиҡ була. Һуңғараҡ үҙ хаттарының береһендә ул шулай тип яҙа: «Ҡасандыр театр миңә бик күпте бирҙе…Элегерәк минең өсөн театрҙа ултырыуҙан да юғарыраҡ ләззәт юҡ ине…» Уның тәүге «Трагик», «Комик», «Бенефис», «Тауыҡ бушҡа ҡытҡылдаманы» кеүек әҫәрҙәренең геройҙары актерҙар һәм актрисалар булыуы осраҡлы түгел. Антон үҙенең гимназия дуҫының өй спектаклдәрендә лә ҡатнаша.
Гимназист Чехов юмористик журналдар нәшер итә, һүрәттәргә яҙыуҙар уйлап таба, юмористик хикәйәләр, сценкалар ижад итә. «Атайһыҙ» исемле тәүге драмаһын гимназияла уҡыу дәүерендә 18 йәшендә яҙа. Чеховтың гимназияла уҡыу дәүере уның шәхес булараҡ формалашауында һәм өлгөрөүендә, уның рухи яҡтан үҫешендә әһәмиәтле осор булып тора. Гимназияла уҡыу йылдарында Чехов яҙыусылыҡ эше өсөн бик бай материал туплай. Иң типик һәм үҙенсәлекле фигуралар һуңғараҡ уның әҫәрҙәрендә урын ала. Моғайын, уның математика уҡытыусыһы Дзержинский Эдмунд Иосифович — буласаҡ Контрреволюцияға ҡаршы көрәш буйынса Бөтә Рәсәй ғәҙәттән тыш комиссияһының тәүге рәйесе Дзержинский Феликс Эдмундовичтың атаһы — шундай фигураларҙың береһе булғандыр.
1879 йылда ул Таганрог гимназияһын тамамлай. Шул уҡ йылда ул Мәскәүгә күсеп китә һәм Мәскәү дәүләт университетының медицина факультетына (хәҙер И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү дәүләт медицина университеты) уҡырға инә. Бында ул билдәле профессорҙар Склифософский Николай Васильевич, Захарьин Григорий Антонович һ. б. белем ала. Шул уҡ йылда Антондың ағаһы Мәскәү эргәһендә урынлашҡан Истра (Воскресенск) ҡалаһында уҡытыусы урынын ала. Уға бөтә ғаилә һыйышлы ҙур фатир бүленә. Мәскәүҙә тығыҙ шарттарҙа йәшәүсе Чеховтар йәйгелеккә Воскресенскка Иван янына киләләр. Унда 1881 йылда Воскресенск дауаханаһы (Чика больницаһы) мөдире доктор П. А. Архангельский менән таныша. 1882 йылдан, әле студент булараҡ, ул дауаханала табиптарға пациенттар ҡабул итеүҙә ярҙамлаша. 1884 йылда университет курстарын бөтөрөп Чика больницаһында өйәҙ табибы булып эш башлай. П. А. Архангельскийҙың хәтирәләренән: Антон Чехов эшен ашыҡмай башҡара, ҡайһы саҡта уның хәрәкәттәрендә ҡыйыуһыҙлыҡ сағылған кеүек була: ләкин ул эшен иғтибар менән һәм эшенә күҙгә күренеп торған һөйөү менән, айырыуса үҙенең ҡулдары аша үткән ауырыуға ҡарата һөйөү менән башҡара. Уның иғтибарын бигрәк тә ауырыуҙың күңел торошо йәлеп итә, шуға ла ҡәҙимге медикаменттар менән бер рәттән ауырыуҙың психикаһына табип һәм тирә-яҡ мөхит яҡлап тәьҫир итеүгә ҙур әһәмиәт бирә. .
Чехов һәм Башҡортостан
1901 йылдың 25 майында, Мәскәү Художество театры артискаһы Ольга Книпперға өйләнгәс, А. П. Чехов кәләше менән Өфө губернаһына юлға сыға. Бында ул Лев Толстой кәңәшенә ҡолаҡ һалып, ҡымыҙ менән дауаланырға теләй. Аксёнов ауылындағы станцияға саҡлы яҙыусы тимер юлдан килә. Бында Андреевский ҡымыҙ менән дауаланыу учреждениеһы булған. Йәшәү шарттары шәп булмаһа ла, тәбиғәте уларҙы әсир итә, яҙыусы бынан хатта яңы хикәйәләр яҙып, сюжеттар йыйып ҡайтып китә.
1901 йылдың 25 майынан 1 июленә саҡлы дауаланғандан һуң, Чехов Ялтаға юллана.
Гусинка (Мажица ҡушылдығы)
Гусинка  — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мажица йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Чехов Антон Павлович
Иҫтәлеге
Башҡортостанда яҙыусының иҫтәлеге ҡәҙерләп һаҡлана. Хәҙер элекке Андреевский ҡымыҙ менән дауалау учреждениеһы — билдәле шифахана, ул Чехов исемен йөрөтә. Унда Чехов йәшәгән бина һаҡлана. Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районында йыл һайын «Чехов июне» тип аталған фольклор байрамы үткәрелә.
Чеховтың әҫәрҙәрен башҡорт теленә Зәйнәб Биишева,Сәғит Агиш, Мостай Кәрим, Ә. Вәли, Н. Иҙелбай һ. б. тәржемә иткән. Чехов әҫәре буйынса Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт драма театры, Милли йәштәр театры, Рус драма, «Нур» татар театрҙарында спектаклдәр ҡуйылды һәм ҡуйыла.
Гусинка (Мажица ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чехов Антон Павлович
Иҫтәлеге
Өфө, Стәрлетамаҡ, Белорет, Туймазы ҡалаларындағы урамдарға Чехов исеме бирелгән.
Р. М. Нурмөхәмәтов яҙыусының Башҡортостанда дауаланыу ваҡиғаһы менән бәйле «Чехов Башҡортостанда » (1956) картинаһын яҙған.Минең тормошом — А. П. Чехов повесы.
«Минең тормошом» китабы
1896 йылда яҙылған. Тәүге тапҡыр «Нива» журналының ай һайын сыға торған әҙәби ҡушымтаһының 10-12 һандарында ошо уҡ йылдың октябрь-декабрендә баҫыла.
Баҫма тарихы
Повесть тәүге тапҡыр Нива журналының ай һайын сыға торған № 10-12 әҙәби ҡушымтаһында 1896 йылдың октябрь-декабрендә баҫтырыла. Николай II батшалыҡҡа ултырғанлыҡтан сыҡҡан эшселәр стачкаларынан һәм яңы цензор тәғәйенләнгәнлек арҡаһында цензура көсәйеүҙән ҡурҡып, повестың цензура өсөн хәүефһеҙ тәүге биш бүлеген, цензорҙың уяулығын кәметеү маҡсатында, беренсе китап итеп, ҡалғанын икенсе китапта нәшер итергә булалар.
Автор тарафынан ҡайтанан эшкәртелгән повесть Суворин баҫтырған «Мужики» хикәйәләр йыйынтығында сыға. Моя жизнь («Минең тормошом») повесы бер ниндәй үҙгәрешһеҙ йыйынтыҡтың ете баҫмаһында 1897—1899 йылдарҙа сыға. 1899—1901 йылдарҙа Адольф Маркс нәшер иткән Чехов әҫәрҙәре йыйынтығының туғыҙынсы томына был повесть автор тарафынан әҙ генә үҙгәртелеп индерелә.
Повестағы тормош сылбырҙарын һүрәтләгән тәьҫораттар яҙыусының бала сағынан уҡ башланып китә. П. Сурожский (П. Н. Шатилов): «…Моғайын, повесты яҙғанда Чехов Таганрог тураһында уйлаған» , — тип яҙа.
Фон
Чехов повесты 1896 йылдың февралендә яҙа башлай һәм шул уҡ йылдың июль аҙағында тамамлай. Повестың атамаһы арҡаһында килешмәүсәнлек килеп сыға. Чеховҡа «Моя жизнь» тигән атама оҡшамай, уның повесты «В девяностых годах» тип атағыһы килә. Нива журналының мөхәррире Алексей Тихонов-Луговой атаманы ниндәйҙер мемориал менән бәйләй һәм Чеховҡа шул көйөнсә үҙгәртеүһеҙ ҡалдырырға тәҡдим итә. Автор бәхәсләшмәй генә риза була.
Баҫмалары
А. П. Чеховтың «Хирургия» хикәйәһе 1884 йылдың авгусында баҫыла. Тәүге тапҡыр аҙналыҡ юмористик әҙәби-нәфис «Осколки» журналының 32-се һанында 1884 йылдың 11 авгусында «Сценка» исеме менән А. Чехонте ҡултамғаһы аҫтында баҫыла.
1886 йылда хикәйә «Пестрые рассказы» йыйынтығына, артабан тағы ла стиль яғынан үҙгәртелеп, А. Ф. Маркс баҫҡан Чехов әҫәрҙәре йыйылмаһына индерелә. Был йыйылма өсөн А. П. Чехов хикәйәләге ябай һөйләү теленә хас һүҙҙәрҙе әҙәби телдәге һүҙҙәр менән алмаштыра.
Чехов тере саҡта хикәйә болгар, поляк һәм серб-хорват телдәренә тәржемә ителгән.
Сюжеттары
Хикәйә медицина белемле Чеховтың тормош тәьҫораттары буйынса яҙылған. М. П. Чехов хикәйәнең сюжетың Чеховтың 1884 йылда Воскресенск ҡалаһында йәшәгән һәм Чикин земство дауаханаһында табип булып эшләгән сағы менән бәйләп иҫкә ала. Яҙыусы П. Сергеенко сюжеттың барлыҡҡа килеүен ағалы-энеле Антон һәм Александр Чеховтарҙың актерлыҡ импровизацияһы менән бәйләй.
Хикәйәләге ваҡиға земство дауаханаһында бара. Бер ваҡыт дауахана табибы өйләнергә китә, ә уның урынында ауырыуҙарҙы фельдшер Курятин ҡабул итә. Ошо көндәрҙең береһендә сиркәү дьягы Вонмигласов дауаханаға килә. Уның теше бик ныҡ һыҙлай башлаған була. Дьяктың тешен ҡарағандан һуң, Курятин уны һурып алырға була. Дьякты ҡысҡыртып оҙаҡ ыҙалағандан һуң, фельдшер боҙоҡ теште һындыра. Ошо процедура ваҡытында фельдшер менән пациент пыр туҙып талашып китә.Антон Павлович Чеховтың «Яуыз малай» хикәйәһе 1883 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1883 йылдың 23 июлендә «Осколки» журналының 30 һанында «Әшәке малай» («Скверный мальчик») йәки (Кесе йәштәге дачниктар өсөн хикәйә) тип аталып, А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. Ул шулай уҡ А. Ф. Маркс баҫмаһына ла ингән. Әҫәрҙәр йыйылмаһы өсөн Чехов хикәйәһен ҡыҫҡартҡан, унан малайҙың ҡайнатма урлаған һәм төшкө ашты тасуирлаған картиналар алып ташланған.
«Яуыз малай» — Антон Павлович Чехов яҙған хикәйә. Хикәйә 1883 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1883 йылдың 23 июлендә «Осколки» журналының 30 һанында «Әшәке малай» («Скверный мальчик») йәки (Кесе йәштәге дачниктар өсөн хикәйә) тип аталып, А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.
Чехов үҙе тере саҡта хикәйә болгар, немец, серб-хорват, чех, швед телдәренә тәржемә ителә.
Йәштәр малайға бер һум аҡса бирә һәм бер кемгә лә бер һүҙ ҙә әйтмәҫкә ҡуша. Малай бер тәңкә аҡсаны ла ала, Лапкиндан буяуҙар, ең ҡыҫтырғыстар, төрлө ҡатырға ҡаптар һәм туп та һорап ала. Былайтып бүләктәр алыу малайға бик ныҡ оҡшап ҡала, һәм ул йәштәрҙе гелән күҙәтеп йөрөй башлай. Ул йәштәрҙе уларҙың үбешеп тороуҙары тураһында өлкәндәргә әйтеү менән янап ҡурҡыта; уға йәштәрҙән алған бүләктәр аҙ һымаҡ тойола һәм ул ахыр сиктә уларҙан кеҫә сәғәте алып биреүҙәрен таптыра башлай. Нишләргә белмәгән йәштәр малайға сәғәт вәғәҙә итә.
Ошо йылдың көҙөндә Лапкин Анна Семеновнаға никахлашырға тәҡдим яһай. Йәштәр Коляны табып алып, рәхәтләнеп, үстәре ҡанғансы Коляның ҡолаҡтарын борғослай.
Атаһы яғынан
Ҡартатаһының атаһы, Михаил Емельянович Чех (1762—1849), ғүмере буйынса алпауыт крәҫтиәне була. Уның биш улы булған (Иван, Егор, Артём, Семён и Василий). Михаил емельянович улдарын ҡаты тәрбиәләгән. Яҙыуусының ҡартатаһы — Егор Михайлович Чех (1798—12.03.1879) — Воронеж губернаһының Острогожский өйәҙе Ольховатка ауылында тыуған. Ул алпауыт И. Д. Чертковтың крәҫтиәне булған. Был алпауыттың ейәне һуңыраҡ яҙыусы Лев Толстойҙың фекерҙәше була. Егор Михайлович — Чеховтар ғаиләһендә иң беренсе уҡып-яҙыуға өйрәнгән кеше. Уның Чех ҡушаматының ниҙән килеп сыҡҡанлығы билдәле түгел. Выкупившись вместе с семьёй в 1841 йылда Егор Михайлович алпауытнан үҙен-үҙе һатып алыған һәм иреккә сыҡҡан, артабан ул данлыҡлы Дон атаманы Платовтың улы граф Платовҡа идара итеүсе булып эшкэинэ. Ул далалағы Крепкой и Княжой ауылдарында идаралыҡ итә һәм үҙенә аҡса эшләй. Егор Михайлович бик ҡырыҫ холҡло, ҡаты ҡуллы кеше була. Уның ҡаты холҡонан крәҫтиәндәр генә түгел, ә ғаилә ағзалары ла интеккән, шуға күрә уны крәҫтиәндәр «аспид (йылан)» тип атаған. Егор Михайловичтың яҙыусылыҡ һәләте лә була. Ул: «Мин байҙарға бик көнләшеп ҡарайым, сөнки улар ирекле генә түгел, ә уҡый ҙа белә»,- тип әйткән. Уның балалары ирекле крәҫтиәндәр була — өс улдары: Михаил (1823—30.12.1875), Павел (1825—1898) һәм Митрофан (1830 йәки 1836—08.09.1894). Ҡыҙы Александрны (1827—1906) һатып алырға атаһының аҡсаһы етмәй, шуға күрә Александраны 1841 йылда алпауыт Чертков Егор Михайловичҡа бушлай бирәд. Артабан Александра Василий Григорьевич Кожевниковҡа (1819—1904) кейәүгә сыға һәм туйҙан һуң иренең ауылы Твердохлебовоға ире янына күсеп китә. Оло улы Михаилды атаһы Калугаға китап төпләргә уҡырға ебәрә. Михаил артабан бик яҡшы оҫта булып китә. Михаил үҙен Чохов тип атай. Михаил атаһына бик оҫта эшләнгәншкатулка ебәрә, уның өҫтөнә: «Ҡәҙерле атай, минең тырышлығымдың емешен ҡабул ит», -тип яҙылған була. Антон Павлович был шкатулканы бик ныҡ ҡәҙерләп һаҡлаған. Митрофан Егорович Таганрогта бакалея магазинын тотҡан, уның ике улы була: Владимир (1874—1949), Таганрогта уҡытыусы булғану, һәм Егор (1870—03.11.1943), Рус пароходлыҡ һәм сауҙа йәмғиәтендә хеҙмәт иткән. Егорҙы Антон Павлович бик ныҡ хөрмәт иткән һәм яратҡан, уны «Жоржик» тип атап йөрөткән[41]. Егор Михайлович 1879 йылда ҡыҙы А. Е. Кожевникова ҡарауы аҫтында үлгән. Ҡәрсәһе Ефросинья Емельяновна, тыумыштан Шимко (1806—26.02.1878), ат үрсетеүселәр ғаиләһенән. Егор Михайлович менән ул 58 йыл бергә йәшәгән, Антон Павлович Чеховтың яҙыусы булып китеүендә уның йоғонтоһо бик ныҡ була.
Әсәһе яғынан
Ҡартатаһының ҡатратаһы, Никита Морозов, алпауыт крәҫтиәне, XVIII быуаттың яртыһында Фофаново ауылында йәшәгән (хәҙер Ивановская өлкәһе). Уның улы, Герасим Никитич Морозов (1764—3.05.1825), Ул Волга һәм Оке буйлап ашлыҡ һәм ағас тейәлгән баржаларҙы йөрөткән. Уның ҡатыны крәҫтиән Татьяна Леонтьева, уларҙың биш балаһы булған: Алексеяй, Василий, Мария, Фёдор һәм Яков. 53 йәшендә ул үҙен һәм улы Яковты алпауыттан иреккә һатып ала. Ҡартатаһы, Яков Герасимович Морозов (1800—1847 йылдар тирәһе), Фофаново ауылында тыуған. Ул атаһына Моршанскиҙа һатыу эше алып барырға ярҙам иткән. 1820 йылда Александра Ивановна Кохмаковаға өйләнә. 1833 йылда Яков Герасимович ярлылана һәм үҙенә эш эҙләргә мәжбүр була — Таганрогта уны генерал Попков эшкәала. Ҡала башлығының комиссионеры булыу менән бер үк ваҡытта ул Ростовта киптерелгән балыҡ менән сауҙа итәко. Өс балаһы була: Иван (1821 һәм 1828—1866 һәм 1869 йылдар тирәһе), Федосья (1829—25.10.1891), Евгения (артабан А. П. Чеховтың әсәһе). Өләсәһе Александра Ивановна Кохмакова (1804—1868), хәлле оҫталар ғаиләһенән. Был ғаилә иконалар яҙған һәм ағастан төрлө кәрәк-яраҡтар эшләгән. Ул Шуяла иренән башҡа йәшәгән, ире бары тик ваҡыт-ваҡыт ҡына ғаиләһенә килеп-китеп йөрөгән. 1847 йылдағы ҡаты янғын 88 йортто яндырған, шул иҫәптән Морозовтар бер нимәһеҙ тороп ҡалған. Ошо уҡ йылда холеранан Яков вафат була. Тол ҡатын Александраға ике ҡыҙы: Феодосия һәм Евгенияға- шул уҡ генерал Попков ярҙам итеп үҙ ғаиләһенә ала һәм етем ҡыҙҙарҙы уҡыу-яҙыуға өйрәтә. Ата-әсәһе
1841 йылда, Чеховтың буласаҡ әсәһенә алты йәш тулғанда, яҙыусының буласаҡ атаһы Павел Ростовта Яков Морозовта (Евгенияның атаһында) йәшәй башлай. Алты йылдан һуң, Яков вафат булғас, был ғаиләләр араһында бәйләнеш юғала, ләкин тағы ла алты йылдан һуң яңынан күрешәләр. Баҡтиһәң, Евгенияның ағаһы Иван (1825—1867) Павел Егоровичтың бер туған ҡустыһы Митрофан Чехов (1836—1894) ҡулы аҫтында хеҙмәт иткәне билдәле була. Ошо арҡала Павел һәм Евгения танышып китә һәм 1854 йылда улар сиркәүҙә никахлаша.
Әсәһе
Е. Я. Чехова Яҙыусының әсәһе, Евгения Яковлевна Чехова (1835—1919), тыумыштан Морозова, сауҙәгәр ҡыҙы — тыныс холҡло ҡатын, ул юҡсыллыҡты һәм иренең ҡаты холҡон бик ҙур түҙемлек менән кисерә. Ул уҡырға-яҙырға яратмай, әммә бар булмышын ғаиләһенә арнай, балаларын һәм ирен ҡарай. Ул tnt бала таба, шуларҙыңдүртәүһе үлә. Антон Чехов: «Талант беҙгә атайҙан, ә күңел әсәйҙән килгән», -тип әйтә.
Атаһы
П. Е. Чехов
Атаһы, Павел Егорович Чехов (1825—1898), үҙенең атаһына оҡшап ныҡ ҡаты холоҡло булһа ла, ғаиләһен яҡшы ҡараған, әммә балаларын ҡаты тотҡан. Ул балаларын үҙе сауҙа иткән кибетендә иртәнән алып ҡара кискә тиклем эшләргә, шулай уҡ сиркәү хорындайырларға мәжбүр иткән. Павел Егорович тормошоноң аҙағында көндәлегенә былай тип яҙып ҡуйған:
Чеховтарҙың өлкән быуындары бик дини кешеләр була, улар сиркәүгә йөрөй һәм хаж ҡыла. Ситркәүҙә Павел Егорович нота таный һәм скрипкала уйнарға өйрәнә, хорҙа поет һәм 1864 йылда кафедраль сиркәүҙең регенты булып тора. Был сиркәүҙә хор Афон монахтары кеүек псаломдарҙы бик оҙаҡ һуҙып башҡара, шунлыҡтан Павел Егоровичты 1867 йылда эштән сығаралар1. Артабан Павел Егорович грек монастырына күсә һәм бында хор ойоштора. Был хорҙа уның улдары Александр, Николай һәм Антон жырлай. Павел Егорович хорҙы скрипка моңо аҫтында башҡарта һәм монастырҙа регент була. Бының арҡаһында ул ҡалала бик билдәле кешегә әйләнә, уның хорын тыңларға хатта башҡа ҡалаларҙан һәм Ростовтан да кешеләр килә. Александр Павлович башта дискант менән, артабан бас менән пел; Николайскрипкала уйнай һәм атаһына уйнарға ярҙам итә. Антон альт менән пел Ғаилә татыу йәшәй.
Павел Егоровичтың сауҙа эштәре бик уңышлы башланыап китһә лә, артабан насарая, кибеттә бысраҡ була, уда һатыу иткән малайҙар һатып алыусыларҙы ота.
1874 йылдахәлдәр тағын да нығыраҡ киҫкенләшә, Павел Егорович бурыс соҡорона ултыртыла, шунлыҡтан ул 1876 йылдың 25 апрелендә Таганрогтан йәшерен рәүештә сығып китә һәм Мәскәүгә, ғаиләһе янына, күсеп килә. Бары тик Антон ғына гимназияла уҡыуын тамамларға тороп ҡала. Ул ғаиләләренең йортон һатып алған кешеләрҙең улына өҫтәмә дәрестәр бирә һәм шул аҡсаға атаһы йортонда йәшәй.
Йыл ярымдан артыҡ ваҡыт Павел Егорович ниһайәт үҙенә эш таба. 1877 йылдың 10 ноябрендә ул И, Гавриловтың магазинына кесе һатыусы булып айына 30 һумлыҡ хаҡҡа һәм йәшәргә мөйөш алып һатыусы булып китә. Был амбарҙа ул иртәнән ҡара кискә тиклем 14 йыл буйына эшләй.
Оло Лебедь
Оло Лебедь — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Межевая Утка йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Варга-Шор
Варга-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Харбей йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хёрзельберг
Хёрзельберг — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан. йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла кеше йәшәй. Майҙаны — км2. Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — һәм автомобиль коды —.
Три Сестры (Рәсәй)
Три Сестры (Рәсәй) — Рәсәйҙең Свердловск өлкәһе Урал тауҙарынан көнсығышҡа табан аҡҡан Пышма йылғаһының һул ярындағы ҡая. Ҡая Уралдағы боронғо Курьи ауылы ситктәрендәге «Курьи» шифаханаһы территорияһына инә. Түбәһендә «Храм Воздуха» тип аталған ротонда тора. Геоморфологик, ботаник тәбиғәт ҡомартҡыһы, популяр ял итеү урыны .Ҡая ротондаһы менән Курьи ауылының һәм Уралдың иң билдәле символдарының береһе булып тора.
Этимологияһы
Ҡая үҙенең исемен тау итәгендә йылға өҫтөнә сығып торған өс бөйөк суҡаҡ формаһы өсөн алған. Тағы легенда буйынса шундай фараз бар: өс ҡыҙ,апалы-һеңлеле бер егеткә ғашиҡ булалар.Үҙ бәхетен ҡалған икәүҙең бәхетһеҙлегенән ҡормаҫ өсөн, улар өсәүләшеп ҡаянан йылғаға ташланалар
Тасуирламаһы
Ҡая бейеклеге 40 метрға тиклем еткән ҙур текә башня һымаҡ суҡаҡтарҙан ғибәрәт. XIX быуат аҙағында ҡая түбәһендә ротонда тибындағы беседка төҙөлә.Шуның арҡаһында ул тағы ла ҙур танылыу ала. Бер башня суҡағында йылға яры кимәленән бер нисә метр бейеклектә мәмерйә ҡыуышлығы бар. Ҡаяның яр буйы итәктәре ҡарағай урманы менән ҡаплаған. Ҡаянан Пышма йылғаһының ҡаршы яҡ ярында ятҡан Курьи ауылының күренеше асыла. 200 метр алыҫлыҡта. Шайтан Ултырғысы ҡаяһы ята.
Три Сестры ҡаяһы 2021 йылдың 17 ғинуарынан Свердловск өлкәһенең Хөкүмәт Ҡарары № 41- ПП менән геоморфологик һәм ботаник тәбиғәт ҡомартҡыһы, тип иғлан ителде. Ошо уҡ хоҡуҡи акт менән Сухоложск урман һаҡлау хужалығына территория объектын һаҡлау йөкмәтелде. Айырыуса һаҡланған тәбиғәт территорияһы 5 гектар майҙанды тәшкил итә. Тәбиғәт ҡомартҡыһын һаҡлау өсөн тейешле санитар торошто булдырыу, шулай уҡ яҡын территорияларҙа усаҡ яндырыуҙы тыйыу күҙәтеләсәк.
Һауа Ҡоролмаһы
Ҡая түбәһендәге ротонда «Храм Воздуха» ампир стилендә аҡ мәрмәрҙән төҙөлгән. Нигеҙе бар, ул һигеҙ тура мөйөшлө колонналарҙан тора, тау итәге яғынан колонналар араһында барьерлы ҡоймалар ; ҡыйығы конус формаһында, күк төҫтәге тимер ҡалай менән ябылған. Ротонда ҡаялы нигеҙҙә тора. Яр яғынан ҡарағай урманы менән уратылған. «Курьи» шифаханаһынан ротондаға тиклем түшәлгән аллея алып бара. XIX быуат аҙағында, «Курьи».шифаһанаһы нигеҙләнгәндән һуң,, беседка төҙөлә.Күренекле урыҫ яҙыусыһы Д. Н. Мамин-Сибирякка Курьила шифаханаһында ял итергә тура килгән. Ул йыш ҡына Өс Апалы-Һеңлеле ҡая түбәһенә күтәрелгән, тирә-яҡтың матурлығы менән һоҡланған. Бында алған тәьҫорттары менән үҙенең бер бәләкәй «Зверство» тигән хикәйәһендә уртаҡлаша
Дарьино (Мәләүез районы)
Дарьино (Дарьино) — Башҡортостандың Мәләүез районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 801 кеше. Почта индексы — 453862, ОКАТО коды — 80241865001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Яҙ
Яҙ — йылдағы дүрт миҙгелдең береһе, ҡыштан һуң һәм йәйҙән алда килә.
Һүҙҙең мәғәнәүи нигеҙҙәре боронғо индоевропей телдәре менән бәйләнгән. Мәҫәлән, литва телендәге «vasarà» — башҡортса «йәй» тигәнде аңлатһа, латыш телендәге «pavasaris», санскрит һәм башҡа һин телдәрендәге «vasantás» — «яҙ», ә «vasar» — «иртә» тигән мәғәнәләрҙе бирә.
Календарь буйынса яҙ
Яҙ миҙгеле өс айҙан тора: төньяҡта — март, апрель һәм май, көньяҡта — сентябрь, октябрь һәм ноябрь.
Яҙын көндәрҙең оҙонайыуы дауам итә һәм 20 мартта көн менән төн оҙонлоғо тигеҙләшә, һауа температураһы һиҙелерлек күтәрелә. Тирә-яҡ мөхиттәге йәнлектәр һәм үҫемлектәр йәнләнә башлай.
Астрономия буйынса яҙ
астрономик яҙ календарь ваҡыты менән сағыштырғанда бер аҙ һуңғараҡ килә. Яҙғы көн һәм төн тигеҙләшкән ваҡыт — 20 март (кәбисә йылдарҙа 20 йәки 21 март) (Төньяҡ ярымшарҙа) һәм 22 йәки 23 сентябрь (Көньяҡ ярымшарҙа), һәм йәйге ҡояшторошона тиклем дауам итә, 21 июнь (кәбисә йылдарҙа 20 йәки 21 июнь) (Төньяҡ ярымшар) һәм 21 йәки 22 декабрь (Көньяҡ ярымшар) (был даталар Бөтә донъя ваҡыт менән күрһәтелгән; башҡа сәғәт бүлкәттәрендә 1 тәүлеккә айырыла).
Климатик яҙ
Климатик яҙ килеүе тәүлектең уртаса температураһы Цельций шкалаһы буйынса 0 градустан юғары күтәрелеүе менән билдәләнә.
Фенология буйынса яҙ
Фенологик  яҙ етеү ҡар ирей башланыу менән билдәләнә (ялан-ҡырҙа ҡарҙан, боҙҙан әрселгән ҡара ер бүлемдәре күренә башлай). Яҙҙан һуң йәй башланыуы гөлйемеш (әлморон) сәскә атҡан ваҡыттан һанала.
Бисер (ҡала)
Бисер  — (Бисерть) — Рәсәй Свердловск өлкәһендәге ҡала тибындағы ҡасаба, Бисер ҡала округының административ үҙәге.
Географик урыны
Бисер — Екатеринбург ҡалаһынан көнбайышҡа табан 95 километр (автоюл буйлап 100 километр) алыҫлыҡта урынлашҡан «Бисер ҡала округы» муниципаль берәмегенең административ үҙәге. Ҡасабала Бисер йылғаһында (Ҡариҙел йылғаһының уң ҡушылдығы) быуа, Мәскәү — Свердловск тимер юлы тармағында Бисер Заводы тип аталған тимер юл вокзалы бар. Ҡасаба эргәһендә, көньяҡҡа табан 2 км алыҫлыҡта Себер тракты уҙа.
Ҡасаба тарихы
1761 йылдың 5 (16) ноябрендә Г. А. Демидов төҙөткән Бисер тимер ҡойоу заводы тимер эшләнмәләре өсөн беренсе сүкеү машинаһы эшләй башлай. Шул ваҡыттан Бисер заводының тарихы яҙыла башлай ҙа инде.