cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Янгы-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
1842 йыл
1842 йыл — шәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Мадрид Комплутенсе университеты
Комплутенсе университеты (Universidad Complutense de Madrid) — Испанияның иң ҙур юғары уҡыу йорто. Дәүләт университеты илдең баш ҡалаһы Мадридта урынлашҡан.
Тарихы
Университет 1499 йылда кардинал Франсиско Хименес де Сиснерос ҡурсалауында Алькала-де-Энарес (Алькаланың латин телендәге «Complutum» исеменән университет атамаһы килеп сыҡҡан) ҡалаһында нигеҙләнгән. Был ваҡытта 1293 йылдан эшләгән юғары мәктәпкә (Estudios Generales) университет статусы бирелгән. Уға нигеҙ һалыусы хөрмәтенә университет эмблемаһында аҡҡош (cisne) һүрәтләнгән.
Алькала-де-Энарес университетында Мигель де Сервантес, Франсиско Кеведо, Тирсо де Молина, Кальдерон де ла Барка, Лопе де Вега кеүек Испания мәҙәниәтенең билдәле эшмәкәрҙәре, Иезуиттар орденын нигеҙләүсе Игнасио де Лойола уҡыған. Университет уҡытыусылары араһында билдәле испан филологы Антонио де Небриха булған, ул 1513 йылдан 1522 йылға тиклем риторика кафедраһын етәкләгән.
1836 йылда королева Изабелла II идара иткән ваҡытта университет Мадридҡа күсерелә һәм Үҙәк университет тип атала башлай.
1977 йылда Алькала-де-Энарес ҡалаһындағы университет та тергеҙелә һәм йәнә үҙ эшен башлай. Әлеге ваҡытта ике университеттың һәр береһе 1836 йылға тиклемге тарихты үҙ тарихы тип иҫәпләй.
Испанияла Граждандар һуғышы осоронда университет биналары емерелә, ғилми, художестволы һәм библиографик мираҫҡа ҙур зыян килтерелә. Сиудад-Университарий бинаһы янында Сиудад-Университарий өсөн алыш барған, уның иҫтәлегенә 1946 йылда Еңеү Аркаһы төҙөлгән.
Хәҙерге заманда
2008 йылда университетта 77 меңдән ашыу студент уҡыған, 10 меңдән ашыу хеҙмәткәр, шул иҫәптән профессор-уҡытыусылар составында 6868 кеше һәм 4047 административ-ярҙамсы персонал эшләгән.
Испанияның иң абруйлы гәзиттәренең береһе — «El Mundo» гәзитенең 2009 йылғы рейтингы буйынса Комплутенс университеты Испания университеттары араһында беренсе урынды биләй. The Times Higher Education рейтингы версияһы буйынса, 2010 йылда университет донъяла 269-сы урынды биләгән. Донъя университеттарының Шанхай академия рейтингында (Academic Ranking of World Universities) 2010 йылда университет өсөнсө йөҙөнсө урындарҙа була.
Ҡотҡор
Ҡотҡор (Куткурка) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Йүрүҙән йылғаһының һул ярына тамағынан 297 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Топонимикаһы
Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының ауыҙ-тел ижадын өйрәнгән географ, топонимист Н. И. Шувалов үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә йылға исеме тураһында ошоларҙы яҙа: Куткурка, речка, левый приток Юрюзани. От распространенного у башкир и татар мужского имени Коткуркы, где кот — «душа», «счастье», куркы — «робость», «боязливость»
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Синантроп
Сина́нтроп (Sinanthropus pekinensis — «пекин кешеһе», хәҙерге классификация буйынса — Homo erectus pekinensis) — формаһы һәм төрө буйынса  питекантропҡа яҡын, әммә һуңыраҡ йәшәгән һәм юғарараҡ үҫештә. Ҡытайҙа табылған, исеме шунан алынған. 600-400 мең йыл элек боҙлоҡ осоронда йәшәгән.
Анатомия
Мейе күләме 950—1150 см³ еткән; кәүҙәнең уң яҡ өлөшөн хәрәкткә килтереүсе мейенең һул өлөшө ҙурараҡ. Шулай итеп синантраптың уң ҡулы һул ҡулына ҡарағанда нығыраҡ үҫешкән.Буйы — 1,55—1,6 м
Баймырҙин Ғәлимырҙа Әҙелмырҙа улы
Баймырҙин Ғәлимырҙа Әҙелмырҙа улы (1897 йыл, [[Бөрйән районы, Тимер ауылы]] — 1969 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, III дәрәжә Дан, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры
Биографияһы
Түбәндәге һылтанма буйынса уҡығыҙ
Иннополис
Иннополис — Татарстан Республикаһындағы Үрге Ослан районының ҡалаһы.
1843 йыл
1843 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Ванден-Игль
Ванден-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Покур йылғаһының һул ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шевчук Юрий Юлианович
Ю́рий Юлиа́нович Шевчу́к (16 май 1957 йыл, Ягодное ҡала тибындағы ҡасабаһы, Магадан өлкәһе) — СССР һәм Рәсәйҙең рок-музыканты, йырҙар авторы, шағир, актёр, рәссам һәм продюсер. «ДДТ» төркөмөн ойоштороусы, уның лидеры һәм алмашынмаҫ ҡатнашыусыһы. «ДДТ театры» яуаплылығы сикләнгән ширҡәтен ойоштора һәм уның етәксеһе була. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2003 йылдың 18 сентябре).
Тәүге йырҙарын Шевчук ватан бардтарына, беренсе сиратта Владимир Высоцкийға, Булат Окуджаваға һәм Александр Галичҡа, шулай уҡ Көмөш быуаттың рус шағирҙары  — Осип Мандельштамға, Сергей Есенинға һәм башҡаларға эйәреп яҙа. Шевчук ижадында гражданлыҡ-патриотик лирика, рухи камиллашыуға, көс ҡулланыуҙан баш тартыуға саҡырыу, социаль сатира һәм протест тематикаһы өҫтөнлөк итә. 2000-се йылдар уртаһынан Рәсәй оппозиция хәрәкәтендә ҡатнаша, был да уның ижадында сағыла.
Бала сағы һәм йәшлеге
1957 йылдың 16 майында Магадан өлкәһенең Ягодное ҡала тибындағы ҡасабаһында украин һәм татар ғаиләһендә тыуа. Атаһы — Юлиан Сосфенович Шевчук (1924 — 6.01.2013, Лабунь,  Хмельницкий өлкәһе, УССР, СССР ), әсәһе — Фәниә Әкрәм ҡыҙы Шевчук (ҡыҙ фамилияһы — Гәрәева) (20.05.1925 ).
Алты йәшенә тиклем Юрий һүрәт төшөрөү менән мауыға,  ғаилә 1964  йылда Нальчикҡа күскәс тә был шөғөлөн дауам итә. Музыка дәрестәре ала башлай.
1970 йылда ғаилә Өфөгә күсә һәм Ленин урамындағы 43-сө йорттоң 9-сы фатирында төйәкләнә. Юрий Пионерҙар йортоноң  рәсем студияһында шөғөлләнә һәм мәктәптең «Вектор» ансамблендә уйнай. Шевчук музыка ҡоралдарында үҙ аллы өйрәнә —  баянда һәм гитарала уйнай, ә һүрәттәре төрлө конкурстарҙа наградалар ала, шул сәбәпле ул профессиональ рәссам булыу тураһында уйлана башлай.
8-се класта уҡығанда  Шевчук футболкаһына арҡысаҡ төшөрә лә «Иисус был хиппи» тип яҙа. Ҡала буйлап ошо футболкаһында йөрөгәнендә уны милиция тота.
Мәктәпте тамамлағас, 1975 йылда Шевчук Башҡорт дәүләт педагогия институтының художество-графика факультетына инә. Рәссам Я. Крыжевский менән таныша. Институттың студенттар театрында ҡатнаша. Ошо ваҡытта  Юрий музыка менән һынлы сәнғәт араһында өҙгөләнә башлай. Яңы шөғөл — шул саҡта модаға ингән рок-н-ролл менән «ауырыу» — еңә. Төркөм көнбайыш рок-төркөмдәренең кавер-версияларын башҡара.
Рәссам дипломы алған Шевчук йүнәлтмә буйынса Башҡортостандың Иглин ҡасабаһына эләгә. Рәсем дәресен уҡыта, шул уҡ ваҡытта  «Вольный ветер» һәм «Калейдоскоп» төркөмдәрендә уйнай, мәктәп кисәләрендә, мәҙәниәт йорттарындағы байрамдарҙа сығыш яһай. Тиҙҙән Юрий автор йыры конкурсында приз яулай.
Ошо уҡ ваҡытта Юрий музыканттарҙың репертуарында  70-се йылдарҙа совет мәҙәниәте өсөн сит күренеш тип танылған рок-н-ролл ритмдары өҫтөнлөк алғаны өсөн тәүге тәнҡитте ишетә.
Йәш белгес өсөн мәжбүри мөҙҙәте тултырғас, 1980 йылда Шевчук Өфөгә ата-әсәһе янына ҡайта. Дини диссидент Борис Развеев менән таныша, ул биргән Инжил китабын, Солженицын менән Оруэллдың тыйылған әҫәрҙәрен уҡый.
1980-се йылдар
1979 йыл аҙағында бер танышының тәҡдиме буйынса  Шевчук Өфөләге «Авангард» мәҙәниәт йортонда репетициялар үткәргән бер исемһеҙ төркөмгә саҡырыла. Шулай итеп, 1980 йылда киләсәктә  «ДДТ» тигән исем менән билдәлелек аласаҡ рок-төркөм барлыҡҡа килә. Был ваҡытҡа Юрий шиғырҙар яҙа, уларҙы гитарала уйнап башҡара. Егеттәр  студент кисәләрендә, ресторандарҙа, кинотеатрҙарҙа,  мәҙәниәт йорттарында, ғөмүмән, ҡайҙа мөмкин — шунда сығыш яһай. Улар ете йырҙан торған тәүге магнитоальбомдарын яҙҙыра, бөгөн был альбом «ДДТ-1» тигән атама менән билдәле. Төркөмдөң репертуарына ул саҡтарҙа популяр булған хард-рок, рок-балладалар, ритм-энд-блюз һәм рок-н-ролл инә, бөтә йырҙарҙа ла тиерлек фольклор интонациялары шәйләнә.
1980 йылда милиция капитанын туҡмаған өсөн Шевчук 15 тәүлеккә ҡулға алына, уға енәйәт яуаплылығы янай, әммә, үҙенең һүҙе буйынса, атаһы «алып ҡала». Был хәл тураһында Шевчук ошолай ти: «Мин күп нәмә тураһында уйландым. Мин унан яҡшыраҡ булып сыҡтым».
1982 йылда Шевчук Горький ҡалаһына унда һөргөндә булған  Андрей Сахаров менән осрашырға тип килә, ләкин уны Сахаров йорто эргәһенә үткәрмәйҙәр.
1982 йылда «Комсомольская правда» гәзите Бөтә Союз  «Алтын камертон» конкурсын иғлан итә. Унда бөтә илдән төркөмдәр ҡатнаша. Шевчуктың төркөмө беренсе турҙан үтә, төркөмдөң рәсми атамаһы мәсьәләһе килеп тыуғас,  «ДДТ» тигән исем алына. Төркөм «Не стреляй» тигән йыр менән был конкурстың лауреаты була.
Был «Камертон»да Шевчук конкурста ҡатнашҡан Череповец төркөмө «Рок-сентябрь» менән таныша. Был коллектив ул замандар өсөн уникаль техник мөмкинлектәргә эйә була һәм бергә яҙылырға тәҡдим итә. 1983 йыл башында Нефтселәр мәҙәниәт һарайының радиоузелында «Я уезжаю» тигән акустик альбомды яҙҙырғас, Шевчук Череповецҡа юллана, ләкин «Рок-сентябрь» лидерҙары «Земляне» рухындағы идеологик яҡтан үтемле йырҙар яҙҙырырға һәм провиницаль филармонияларҙың берәһенә эшкә урынлашырға план ҡорған булып сыға. Ике айға һуҙылған тартҡылашыуҙарҙан һуң  Шевчук менән Сигачёв «Рок-сентябрь» музыканттары һәм уларҙың тауыш режиссёры Юрий Сорокин ярҙамы менән  «Компромисс» тигән альбомды (1983) яҙҙыра. Яҙма ил буйлап бик тиҙ тарала һәм «ДДТ» менән Шевчуктың исемен Ленинград рок-клубы йондоҙҙары кимәленә күтәрә.
1984 йылда төпкөлдәге бик үк йәмле булмаған көн итмеште һүрәтләгән   «Периферия» тигән альбомды сығарғас,  Шевчуктың властар менән мөнәсәбәттәре тағы боҙола. Бер нисә тапҡыр концерттарын тыялар, әммә был йәш  музыканттарҙың билдәлелеген  арттыра ғына. Һөҙөмтәлә Шевчукты СССР КГБ-һының һәм ВЛКСМ-дың урындағы бүлексәләренә саҡырталар һәм етди ҡатмарлылыҡтар килеп сыҡмаһын өсөн  Өфөнән китергә тәҡдим итәләр. Матбуғатта Шевчукҡа ҡаршы мәҡәләләр баҫыла, уны «Наполним небо добротой» йырының тексы өсөн хатта  «Ватикан агенты» тип атайҙар, ә төркөмгә студияларҙа яҙылыуҙы тыялар. Шевчукты ВЛКСМ сафынан сығаралар.
Тәүҙә музыканттар Свердловск ҡалаһына күсә, унда Юрий Шевчук тансыларҙа «Урфин Джюс» төркөмөндә уйнай, ләкин тиҙҙән унан да китергә тура килә. Шевчук ил  буйлап йөрөй, дуҫтарының фатирҙарында сығыш яһай. 1985 йылдың мартында ул саҡта бер кемгә лә билдәле булмаған  Александр Башлачёв менән   Шевчук Ленинград ҡалаһында  ветеринария институтының (Мәскәү проспекты, 99) 6-сы аудиторияһында ярым легаль концертта сығыш яһай. Был концерттың яҙмаһы һаҡланып ҡала һәм 1995 йылда «Кочегарка» тигән исем аҫтында сығарыла.
1985 йылда  Шевчук  Мәскәүҙә йыш була һәм фатирҙарҙа скрипкасы, гитарасы һәм йырсы Сергей Рыженко менән бергә йырлауын дауам итә. Шундай концерттарҙың береһе һуңыраҡ илдә «Москва. Жара» (1985) тигән альбом булараҡ тарала.
1987 йылдың яҙында  «ДДТ» 5-се Ленинград рок-фестивалендә яңы концерт программаһын күрһәтә, концерт төп асыш тип баһалана. Шул уҡ йылды Шевчук «Рок-87» видеофестивалендә, Мәскәү эргәһендәге Черноголовкала (июнь) һәм Подольскиҙа (сентябрь) үткән бөтә союз рок-фестивалдәрендә ҡатнаша.
1988 йылдың йәйендә «ДДТ» рок-клубтың 6-сы фестивалендә тағы уңышҡа өлгәшә, Балтик буйынан Камчаткаға тиклем концерттары дәррәү бара, иң яҡшы йырҙарынан торған «Я получил эту роль» (1989) альбомын яҙҙыра. Ошо ваҡытта төркөмгә билдәле джаз саксофонсы-флейтасыһы Михаил Чернов ҡушыла.
1990-сы йылдар
90-сы йылдар башында сәхнәлә көстәр урынын үҙгәртә, был ватан рок-музыканттарының тәртип моделендә сағыла. Билдәле булыуынса, Юрий Шевчук Николай Растогуев менән конфликтҡа инә. Илдә рок-хәрәкәттең билдәле вәкилдәре йырҙарында ҡырҡыулыҡты кәметә. Ләкин Юрий Шевчук һәм «ДДТ» үҙҙәренең йүнәлешенә хыянат итмәй, лирик, философик, социаль йырҙар һәм альбомдар яҙҙырыуҙы дауам итә. 1992 йылда  Юрия Шевчуктың ҡатыны һәм илһамландырыусыһы — Эльмира Шевчук (Бикбова) 24 йәшендә рактан вафат була.
Шевчук ҙур концерт программалары («Черный Пёс Петербург», «От и до» һ.б.) эшләй. 1993 йылдың 20 майында Санкт-Петербургтың тыуған көнө уңайынан төркөм  Һарай майҙанында асыҡ концерт бирә, унда 120 мең тамашасы була. Шул уҡ йәй төркөм  Берлинда «Санкт-Петербургтың аҡ төндәре» тигән халыҡ-ара фестивалдә ҡатнаша, ә көҙ йылдың  иң яҡшы рок-төркөмө булараҡ абруйлы «Овация» музыкаль премияһына лайыҡ була, Шевчук йылдың иң яҡшы рок-йырсыһы тип табыла.
Шевчук илдәге ваҡиғаларға — 1993 йылғы ҡораллы ҡапма-ҡаршы тороуға, Чечнялағы һуғышҡа — киҫкен фекерен белдерә бара, ваҡиғалар уртаһында ҡайнай, йыш ҡына Рәсәй властарын тәнҡитләй, ҡырҡыу социаль темаларға интервью бирә. 1995 йылда  Юрий Шевчук  Чечняға бара. Ул блиндаждарҙа һалдаттар менән әңгәмәләшә, акустик концерттар менән сығыш яһай, бер нисә тапҡыр атыштар аҫтында ҡала. Ошо сәфәрендә Шевчук  фажиғәле видеоһын төшөрә, унда һалдаттарҙың һәр береһенән үҙе менән таныштырыуҙы һәм ҡайһы яҡтан икәнен әйтеүҙе һорай. Бер нисә йылдан асыҡланыуынса, таҫмаға яҙылған ике тиҫтәләп егеттең һуғыштан береһе генә иҫән ҡайтҡан. Беҙ Чечняла өс ҙур концерт бирҙек: Ханҡалала, Грозныйҙа һәм «Северный» аэропортында. Һауа торошо осошҡа яраҡһыҙ ине, беҙ колонна булып Моздокҡа киттек. Алдыбыҙҙан һаҡлауһыҙ «Урал»  бара ине, уны утҡа тоттолар. Шофер ауыр яраланды. Беҙ урындағы комендатура ҡыуаҡтарҙы, йорттарҙы тикшереп сыҡҡансы ике сәғәт торҙоҡ. Шунан  ары ҡуҙғалдыҡ. Туғандарыбыҙ  борсолоуҙан ни эшләргә белмәй ине, ә беҙ уларға бер ниндәй хәбәр бирә алмай инек, сөнки элемтә юҡ. Концерттарыбыҙ имен үтте. Беҙ унда ябай граждандар кеүек барҙыҡ,  бер ниндәй партияның да ҡурсалауы аҫтында булманыҡ. Беҙ тыныслыҡҡа өгөтләргә теләй инек, сөнки рок-н-ролл һәр ваҡыт шуның өсөн көрәшә ине. Концерттарҙа чечен яғы ла, Рәсәй яғы ла булды, ҡоралдары ла үҙҙәре менән ине, ләкин улар бер-береһенә атманы. Беҙ шуға өлгәшергә тырыша ла инек. Был бик шәп булды. Минең бер «чечен» йырым бар, ихлас. «Мертвый город. Рождество». Грозныйҙағы Раштыуа көндәре тураһында ул.
Шундай мәл булды, төнөн артиллерия утҡа тотҡандан һуң ҡар яуҙы. Мин подвалдан урамға сыҡтым, шыр туҙанмын. Тынлыҡ. Харабалар яй ғына кәфенгә төрөнгән кеүек аҡ ҡар менән ҡаплана... Ә иртәнгә ҡар яуҙы… Солох тураһында Хәсәүйорт договорына ҡул ҡуйғандан һуң  Юрий Шевчук 1996 йылдың көҙөндә Грозныйҙың  «Динамо» стадионында Чечен Республикаһы халҡы өсөн концерт бирҙе. Был  Борис Гребенщиковтың Рәсәй музыканттары Ханҡалала һалдаттар алдында ғына түгел, ә бөтә Чечня кешеләре өсөн дә сығыш яһарға тейеш тигән белдереүенә Шевчуктың яуабы була.
1990-сы йылдар  Юрий Шевчукҡа һыҙланыуҙар ғына түгел, уңыштар ҙа килтерә. «ДДТ» төркөмө бер нисә альбом яҙҙыра: «Оттепель» (1990), «Пластун» (1991), «Актриса Весна» (1992), «Чёрный пёс Петербург» (1994), «Это всё...» (1994), «Любовь» (1996), «Рождённый в СССР» (1997), «Мир номер ноль» (1999). «Актриса Весна» альбомындағы «Что такое осень» йыры «Наше Радио»ның ХХ быуаттың иң яҡшы 100 йыры хит-парадына индерелә, ул икенсе урынды ала.
Шевчук, ил буйлап ҡына түгел, сит илдәрҙә лә йыш гастролдә йөрөй. Германия, АҠШ, Австралия, Венгрия, Франция, Япония, Англия, Канада, Израиль, БДБ илдәре — бөтә ерҙә лә концерттар ҙур уңыш менән үтә.
90-сы йылдар уртаһына Рәсәй рок-музыкаһының танылған мэтрына әйләнгән Юрий Шевчук йәш коллективтарға һәм башҡарыусыларға ярҙамын туҡтатмай. Дуҫтары менән бергәләп ҙур фестивалдәр ойоштора, унда ил буйлап йөрөгәндә һайлап алған талантлы музыканттарҙы саҡыра. Фестивалдән һуң ундағы иң яҡшы сығыштарҙың яҙмалар менән «ДДТ» лейбллы дискылар сығара. Шулай итеп, йәш музыканттар киң йәмәғәтселеккә танылыу мөмкинлеген ала.
Шевчуктың музыкаль эшмәкәрлегенең икенсе бер яғы — «Фонограммщик» һәм «Попса» тигән йырҙарындағы кеүек поп-башҡарыусылар менән аяуһыҙ көрәш. Киң матбуғат сараларында тәнҡитле интервьюлар һәм мөрәжәғәттәр баҫтыра, тегеләргә ҡаҙалыуҙың төрлө юлдарын таба. Мәҫәлән, Филипп Киркоровҡа ҡаршы Юрий Шевчук Филипптың эштән ебәргән тауыш режиссёрын файҙалана. Улар икәүләп  Интернетта Филипптың сәхнәлә йырлаған ҡиәфәткә инеп, фонограммаға ҡушылып, ғәмәлдә ниндәй ауаздар сығарып тороуын тарата. «ДДТ» төркөмө сығыштарҙа фонограмма ҡулланыуҙы көйләгән закон проектын эшләүҙә ҡатнаша.
1998 йылдың 25 ғинуарында Шевчук  Владимир Высоцкий фондының «Своя колея» премияһына лайыҡ була, ләкин шәхси сәбәптәр арҡаһында премиянан баш тарта.
1999 йылда  «Фонд русской поэзии» нәшриәте Ю. Шевчуктың «Защитники Трои» тигән беренсе шиғыр китабын баҫып сығара. Инеш һүҙҙә яҙыусы, драматург һәм шағир Александр Володин былай тип яҙа: ''Ю.Шевчуктың шиғырҙары һәм йырҙары ерҙәге һәм күктәге тормошобоҙҙан күпте эсенә алған… Шашҡын, үҙәккә үткес, ҡайһы берҙә шаян юлдар. Һәм аҡыллы — тормоштоң үҙе кеүек.'' Шул уҡ 1999 йылда Шевчук Югославияға уның бөтөнлөгөн яҡлап концерттар менән бара, суверен дәүләтте бомбаға тотҡан өсөн АҠШ-ты тәнҡитләй. ЮНЕСКО өсөн Шевчук сербтарҙың Косово төбәгендәге юҡ ителгән православие ҡорамдары тураһында репортаждар төшөрә.
1997 йылда яҙыусы Вячеслав Миронов Чечнялағы хәрби хәрәкәттәр тураһында «Я был на этой войне» тигән китап яҙа, унда Шевчуктың һуғыш мәлендә булыуын һүрәтләгән өлөш тә ингән. «…Беҙҙең колоннала бишенсе машинала икенсе батальондан килтерелгән "ДДТ" төркөмөнөң лидерымы, солисымы, шайтан белһен, Юрий Шевчук та китеп бара. Уны яраланған штаб начальнигы һәм яраланған тағы өс яугир менән бергә алып килделәр. Шәп егет булып сыҡты  был Шевчук, бөтәһе лә был үҙен әллә кем итеп тойор, йөндөҙланып маташыр тип көткәйне. Ни фига, өс тин баҡыр кеүек ябай, подвалда духтарҙың атыуҙары һәм контратакалары аҫтында икенсе батальн менән өс көн подвалда ултырып, шаһиттар һөйләүенсә, йәшенмәгән. Үҙен ысын мужиктарса тотҡан, яралыларға ярҙамлашҡан. Уға ҡорал бирмәгәндәр,  һуҡыр сысҡан кеүек бит, күрмәй, Хоҙай ҡушмаһын, тейҙереп ҡуйырҙар. Ә ҡалҡанында мировой егет. Духтар бирелергә тәҡдим иткәндә радиостанция аша уларға үҙҙәрендә Шевчук барлығын әйткәндәр, ә тегеләр ышанмаған. Шунан йырлағанын тыңлаттырғандар, унан һуң ул тегеләр менән һөйләшкән. Тегеләр уны алып сығырға вәғәҙә иткән, гарантия биргәндәр. Был баш тартҡан. Тағы ла Шевчук яралыларҙы, беҙҙең бригадалағыларҙы ғына түгел, башҡаларҙы ла үҙ енең һәм дуҫтарының иҫәбенә Германияға дауаланырға ебәрергә вәғәҙә иткән (аҙаҡ беоенеүенсә, быны эшләгән дә). Протездар, инвалид коляскалары алып биргән, шау-шыуһыҙ ғына эшләгән быларҙы. Репортерҙарһыҙ, матбуғат конференцияларыһыҙ, шым ғына, тыйнаҡ ҡына. Ҡыҫҡаһы — Мужик…»
2000-се йылдар
2000 йылда төркөмдөң 20 йыллығы ҙур тур менән билдәләнә. 2000—2004 йылдарҙа «ДДТ» Рәсәй (Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургта концерттар), БДБ илдәре (Белоруссия, Грузия, Украина) һәм донъя  (Канада, АҠШ, Швейцария, Германия, Израиль, Англия) буйлап гастролдә йөрөй. «Просвистела» (1999), «Метель августа» (2000) дискылары, «Энциклопедия русского рока» серияһы йыйынтығы (2000) сығарыла.
2001 йылда  Юрий Шевчук Пилот төркөмөнөң «Сказка о прыгуне и скользящем» альбомын яҙыуҙа ҡатнаша.
Шевчук власҡа ҡарата бер ваҡытта ла ыңғай ҡарашта булмай, власть та уға йылы мөнәсәбәт күрһәтеп бармай. Мәҫәлән, Санкт-Петербургтың 300 йыллығына арналған рок-фестиваль үткәрттерелмй, һәм уны әҙерләүгә ҙур көс һалған Шевчук,  моңһоу шаяртып, гитарамды тотоп, «Любэ» төркөмө исеменән сыҡһам, президент ҡаршыһында ҙурыраҡ көскә эйә булыр инем, тип ҡуя. Шевчуҡа үҙәк телеканалдарға ла үткәрмәйҙәр. Әйтәйек, ХХ быуаттың  90-сы йылдарында Санкт-Петербургтың Һарай майҙанында булған данлыҡлы концертты (1993) өс ай һайын тиерлек ҡабатлап торған Беренсе канал Шевчукты интервьюға ла саҡырмай, концерттарын да трансляцияламай, клиптарын да күрһәтмәй.
Юрий Шевчук рок-фестивалдәрҙең күбеһендә ҡатнашып бармай, әммә автор йыры фестивален бер ҙә ҡалдырмай һәм унда төркөмдән башҡа үҙе генә йырлай. 2002 йылда ул 29-сы Валерий Грушин исемендәге фестивалдә ҡатнаша. 2007 йылда  Шевчук был фестивалдә (34-селә)  тағы була.
2000-се йылдарҙа «ДДТ» ижадта яңы баҫҡысҡа күтәрелә. «Единочество 1, 2», (2002—2003), «Пропавший без вести» (2005), «Прекрасная любовь» (2007) альбомдарында донъяла кешенең әһәмиәтһеҙлеге һәм бөйөклөгө, тормошҡа һөйөү, дини мотивтар сағыла, хәҙерге осор йәмғиәтенең тәрән темалары күтәрелә. Йырҙарҙы яҙҙырыуға рок-музыкаға хас булмаған халыҡйырҙарын башҡарыусылар, тынлы музыка ҡоралдары йәлеп ителә.
1990-сы йылдарҙа Чечняла сығыш яһаған Шевчук Грозныйҙа үткәрелгән «Феникс» рок-фестивалендә ҡатнашыуҙан баш тарта. «Сәйәси пиар еҫе сыҡҡан» сарала ҡатнашырға теләмәүен белдерә.
2004 йылда  «Ҡыҙғыл һары инҡилап» барғанда Киевта Бойондороҡһоҙлоҡ майҙанында сығыш яһай. 2007 йылда Шевчук әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн Рәсәйҙең «Триумф» премияһы лауреаты була. Был награданан алынған бөтә аҡсаны ул Чечнялағы һуғыштарҙа һаулығы зыян күргән хәрби хеҙмәткәрҙәргә тапшыра.
2008 йылдың 8 июнендә  Юрий Шевчук Петербург иҡтисади форумының «Нимә ул Рәсәй? Иҡтисад булмаған телдә һөйләшеү» тигән түңәрәк ҡоронда ҡатнаша. Шевчук статистика килтерә — 2003 йылдан Санкт-Петербургта 100-ләгән ҡомартҡы емертелгән. «ДДТ» лидеры шулай уҡ «артҡа кире ҡайтырға ярамай — фекерҙәр көрәше кәрәк, ә берҙәм „Берҙәм Рәсәй “ түгел» тип белдерә. 2008 йылдың 24 һәм 26 сентябрендә Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургта «Не стреляй!» тип аталған һуғышҡа ҡаршы тематикаға һәм Шевчуктың Цхинвалға барыуына арналған концерттар үтә, ул Кавказдағы һуңғы ваҡиғаларға ҡарата мөнәсәбәтен белдерә һәм киҫкен фекерҙәрен әйтә.
2008 йылдың декабрь аҙағында музыкант «L’Echoppe (Ларёк)» тигән альбомын сығара, ул уны бер йыл элек  Парижда яҙҙырған була.
2009 йылдың йәйендә Шевчуктың «Сольник» тигән икенсе шиғыр китабы баҫыла.
2010-сы йылдар
2010 йылдың 25 авгусында «Лужники» ҙур спорт аренаһында U2 төркөмөнөң вокалсыһы Боно менән бергә йырлай, улар «Knocking on Heaven’s Door»  композицияһын башҡара.
2011 йылдың 25 июлендә «Forbes» журналының «Рәсәйҙең 50 иң данлыҡлы кешеһе» рейтингында 1 миллион АҠШ доллары күләмендәге килем менән 45-се юлды биләй. Һуңыраҡ Шевчук журналдың мәғлүмәттәрен кире ҡаға.
2012 йылдың яҙында Себер ҡалаларында (Кемерово, Юрга, Төмән, Омск) «ДДТ» концерттарын өҙәләр .
2013 йылда Финляндияла Шевчуктың «Joka kevät minä kuolen» (рус. «Умираю каждою весной») тигән шиғырҙар йыйынтығы баҫылып сыға.
Сәйәсәттә
Влась менән килешмәүсәнлеген йыш белдерә  (атап әйткәндә, «Риза түгелдәр маршы»нда ҡатнаша ). 2010 йылдың 7 мартында «Олимпийский» спорт комплексында власты, шоу-бизнесты, башҡа рок-музыканттарҙы тәнҡитләп сығыш яһай, Ходорковскийҙы эҙәрләүгә ҡаршы фекерен белдерә. Бынан алдыраҡ Шевчук Мәскәүҙең Хамовники судына барып, Михаил Ходорковский менән Платон Лебедевҡа тиҙерәк азат ителеүҙәрен теләп сыға.
2010 йылдың майында артистар менән музыканттарҙың Санкт-Петербургта премьер-министр Путин менән осрашыуында Шевчук унан   илдә ысынлап та етди, ихлас, намыҫлы либералләштереү, демократлаштырыу премьерҙың  планына индерелгәнме икәнлеге тураһында һорай һәм киләһе риза түгелдәр маршы ҡыуып таратылырмы тигән һорау бирә, быларға Путин аныҡ яуап бирмәй, ә риза түгелдәр маршы ҡыуып таратыла. Путиндың Шевчуктан: «Ә һеҙҙең исемегеҙ нисек, ғәфү итегеҙ?» тигән һорауы  популяр мемға әйләнә. 2010 йылдың 30 авгусында   «Коммерсантъ» гәзитенә интервьюһында Путин Юрий Шевчукты белмәгәнлеген раҫлай. Әммә ҡайһы бер баҫмалар тарафынан Путиндың эргәһендә Шевчук булыуын белгәнлеген иҫбатлай. Юрийҙың провокацион һорауына ул бары тик әңгәмәсене яңылыштыра торған КГБ ысулдарының береһен ҡулланған. Хатта Путина бер ҡасан да «ДДТ» төркөмө тураһында ишеткәне булмаған хәлдә лә, ул әңгәмәсеһенең исем-шәрифен белергә тейеш ине, сөнки осрашыу башланыр алдынан ярҙамсылары хөкүмәт башлығына һәр ҡатнашыусының досьеһын бирә. Башҡаларҙың бөтәһенә лә Владимир Владимирович исем-шәрифе менән өндәште. Шулай уҡ һәр ҡатнашыусы алдында өҫтәлдә ҡатнашыусыларҙың исем-фамилияһы яҙылған табличкалар ҙа тора ине.
Бынан тыш, үҙенең интервьюһында Шевчук осрашыу алдынан хөкүмәттән шылтыратып, ниндәй һорауҙар бирергә мөмкин икәнлеге тураһында иҫкәртеүҙәрен әйтә .2010 йылдың 10 октябрендә Интернетта  сбор Юрий Шевчуктың 2012 йылда президент һайлауҙа ҡатнашыуын һорап ҡултамғалар йыйыу башлана . Шевчук был хаҡта ошолай ти: Был турала ишеттем мин. Улар бөтәһе лә хаталана тип уйлайым. Ил минең президент булыуыма әҙер түгел. Көтөп торорға кәрәк. Ике көндән (12 октябрҙә)  Шевчуктың ҡарашы үҙгәрә: Президентлыҡҡа ла бара алам, миңә барыбер. <…> Мин, әлбиттә, бөтөнләй сәйәсмән түгел, әммә башҡа берәү ҙә юҡ икән, —  президент та була алам, ни хәл итәһең. <…> Сәйәсәтме? Ҡайһы бер кеше аңламай  — минеке түгел был. Ләкин илдә янғын сыҡҡан икән, нимәлер эшләргә кәрәк, эсеңдә гражданлыҡты нисектер уятырға… Иң мөһиме, ил яҡты булһын,  берәй нәмә булһа ла ыңғайға китһен. 2010 йылдың 13 октябрендә президент Медведев билдәле рок-музыканттар менән осраша. Юрий Шевчук был осрашыуға саҡырылмай. 2011 йылдың февралендә Юрий Шевчук национал-большевик,  «Союз Заключенных» http://zeki.su/  проектында ҡатнашҡан Максим Громов башлаған «Хәҙерге Рәсәйҙең сәйәси тотҡондары балалары» хәйриә акцияһында ҡатнаша. Уның асылы сәйәси тотҡондар балаларының билдәле кешеләр менән фотоға төшөүенән тора. Шунан фотолар тотҡондарҙың рухын күтәреү өсөн төрмәләргә һәм лагерҙарға ебәрелә. Юрий Шевчук был акцияла ике тапҡыр ҡатнаша. .  2014 йылдың мартында Рәсәй ғәскәрҙәрен  Украинаға индереүгә ҡаршы фекер әйтә. 2014 йылдың майында Юрий Шевчук ҡаршы яҡтарҙы солохҡа саҡырып мәҡәлә баҫтыра.
2014 йылдың 18 июнендә ДДТ төркөмөнөң Мәскәүҙә Йәшел театрҙағы концертында  Юрий Шевчук концерттың бөтә гонорары Доктор Лизаның фондына Донбасста зыян күргән кешеләргә ярҙам күрһәтеү өсөн күсереләсәген белдерә .
Мәҙәниәттә
Санкт-Петербургтың тарихи биналарын һүтеүгә ҡаршы сығыш яһай, архитектура ҡомартҡыларына ҡағылышлы һуңғы йылдарҙа юғалтылған мәғлүмәттәрҙе йыя. Рәсәйҙең хәҙерге заман популяр музыкаһына ҡаршы, уны рухиәтһеҙ тип иҫәпләй. Юрий Шевчуктың исеме 2013 йылдың октябрендә тәҡдим ителгән Ватан тарихы буйынса берҙәм дәреслек концепцияһы проектыны персоналар исемелегенә индерелгән.
Хәйриәлек
Сулпан Хаматова әйтеүенсә, Юрий Шевчук „Ғүмер бүләк ит“ фондының формаль түгел, ысынлап тергеҙелеүе башында торған. "Беҙгә бөтәһе лә киләсәкһеҙ тарих тип тыҡығанда, шул ауыр заманда беҙгә атлап өйрәнергә ярҙам иткән иңбашыбыҙ, ҡултыҡ таяғыбыҙ булды ул».
Ғаиләһе һәм шәхси тормошо
Ҡарт олатайым мулла булған һәм ҡараштары өсөн 37 йылда атылған. Ул ысын  мулла булған, ғәрәпсә бик яҡшы һөйләшкән, мәҙрәсәлә уҡытҡан. Әкрәм олатайым да ғәрәп телен шәп белә ине, Тәлиға өләсәйем дә. Әкрәм олатайымдың бик боронғо Ҡөрьәне бар ине, ул уны мираҫ итеп миңә тапшырҙы, ул Библия менән йәнәш китап кәштәмдә  тора. Бына нимә ул минең өсөн мосолманлыҡ менән татарҙар. Улар минең ата-бабам, минең ҡаным. Был минең өсөн бик мөһим… 1997 йылдың сентябрендә Шевчуктың актриса Марьяна Польеванан тағы бер улы Фёдор тыуа.
Хәҙерге ҡатыны (гражданлыҡ ҡатыны) — Екатерина.
Соло карьераһы
Төркөм менән берлектәге ижадынан тыш, Шевчук яңғыҙ йырлы бер нисә альбомын сығара:
Актёрлыҡ эштәре
Рус православие сиркәүе тарихына арналған   «Земное и небесное» тигән күп сериялы фильмда алып барыусы булараҡ  ҡатнаша.
2007 йылда  Юрий Шевчук «История государства Российского» тарихи проектының   500 серияһын тауышландыра.
Фильмдар өсөн музыка
Юрий Шевчук йыр яҙған фильмдар:
Хеҙмәттәре, ҡаҙаныштары, бүләктәре
Юрий Шевчуктың бүләктәре: Юрий Шевчук:
Сосновка (Баҡалы районы)
Сосновка (Сосновка) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 254 кеше. Почта индексы — 452651, ОКАТО коды — 80207807003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Уч
Уч — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сумыч йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сучья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Шаргород
2017 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 6 947 кеше йәшәй.
Сучья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Япто-Яха (Ханавэй-Яха ҡушылдығы)
Япто-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ханавэй-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Честка
Честка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Санда йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Түбәнге Новгород ГЭС-ынан Ока  йылғаһының тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
1844 йыл
1844 йыл — дүшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә.
Шихан (Стәрлетамаҡ районы)
Шихан (Шиханы) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 347 кеше. Почта индексы — 453154, ОКАТО коды — 80249812003.
Шүлкә
Шүлкә (Шулька) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы утар. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 234 кеше. Почта индексы — 453673, ОКАТО коды — 80206816003.
Исеменең килеп сығышы
Ауылдың исеме Йылайыр йылғаһы ҡушылдығы Шүлкә йылғаһы буйында урынлашҡанға күрә Шүлкә ойконимынан алынған. Шулай уҡ ауылды Коммунар, Шүлкәбаш, Шүлкәтамаҡ тип йөрөткәндәр.
Географик урыны
Йылайыр йылғаһының ҡушылдығы Шүлкә йылғаһы янында урынлашҡан
Тарихы
Утар ХХ быуат башында Столыпин аграр реформаһы дәүерендә барлыҡҡа килгән. Халҡы малсылыҡ, урман кәсептәре, һунар, дегет эшләү, күмер әҙерләү өсөн ағас яндырыу, баҙар итеү менән шөғөлләнә.
Коллективлашыу осоронда 1931 йылда бында «Пионер» колхозының бригадаһы ойошторола, үҙәге Ямашта була. 1939 йылда исеме «Коммунар» тип үҙгәртелә. 1947 йылда әлеге колхоз ғәмәлдән сығарыла, уның урынына халыҡ ҡулланыу тауарҙары етештергән сәнәғәт артеле (промартель) төҙөлә. 1954 йылда яңы ойошторолған эрәлетелгән С. Юлаев исемендәге промартель составына инә, үҙәге Крепостной Йылайырҙа һәм Ишбирҙелә була. Промартелдең төп йүнәлештәре — ағас әҙерләү, пиломатериалдар етештереү, буралар эшләү һәм башҡалар.
1960 йылда промартель ҡабаттан Баймаҡ райпромкомбинаты менән берләштерелә. Халыҡ ҡулланыу тауарҙарының ассортименты киңәйә. 1967 йылда промкомбинат базаһында Баймаҡ леспромхозы ойошторола һәм Шүлкә ауылы уның участкаларының береһе булып ҡала. 1983 йылдан алып бында пиломатериалдар етештереү, ағас эше изделиелары эшләү буйынса «Коммунар» үҙаллы кесе предприятиеһы төҙөлә.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауылда 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, бөрйән ырыуы башҡорттары (100 %) йәшәй.
Билдәле кешеләре
— Абдуллина Фирүзә Дәүләтша ҡыҙы (24 февраль 1961 йыл) — уҡытыусы, шағир. 2017 йылдан Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы.
Гонконг университеты
Гонконг университеты (ингл. The University of Hong Kong йәғни HKU; ҡыт. 香港大學) — Гонконгтың иң боронғо юғары уҡыу йорто. Университет 1911 йылда Британ империяһына буйһонған осоронда нигеҙләнгән. Уҡыу теле — инглиз теле.
«Times Higher Education» британ журналы рейтингыһына ярашлы, Гонконг университеты Азияла 1-се урын һәм донъяла 21-се урын биләй. 2008—2009 йылдарҙағы мәғлүмәттәр буйынса, университетта 21 652 кеше белем ала, шул иҫәптән 11 962 студент, 7 326 аспирант һәм 2 364 тикшеренеүсе-аспирант.
Тарихы
Университет үҙенең тарихын, 1887 йылда Лондон миссионерлыҡ йәмғиәте тарафынан нигеҙләнгән, элекке Ҡытайҙар өсөн медицина колледжынан алып бара. Һуңыраҡ ул университеттың медицина факультеты булып китә. Был колледжда «милләт атаһы» Сунь Ятсен уҡыған.
Университетҡа 1911 йылда нигеҙ һалына. Шул ваҡыттағы Гонконг губернаторы Фредерик Лугард, Ҡытайҙа университет асыусы башҡа бөйөк державалар менән көнәркәшлек итеү өсөн (мәҫәлән Германия Шанхайҙа Тунцзи университетына нигеҙ һала), Гонконгта университет ойоштороу кәрәклеген һиҙә.
Гакко
Гакко — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Андийское Койсу йылғаһының һул ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Гонконг университеты
Тарихы
Медицина факультеты асылыуға ҡарамаҫтан, башта университет гуманитар фәндәргә ҙур өҫтөнлөк бирә. Ваҡыт үтеү менән инженерия һәм сәнғәт факультеттары ойошторола. 1916 йылдың декабрендә университет үҙенең 28 (шул иҫәптән бишеһе почётлы) сығарылыш студенттары менән тәүге йыйылышын уҙғара. 1920-се йылдарҙың икенсе яртыһынан көнсығыш мәҙәниәткә күберәк иғтибар бүленә башлана.
Гакко
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гонконг университеты
Тарихы
1941 йылда Япония Гонконгты яулап алғанда, университет бинаһы зыян күрә, университет 1945 йылға ҡәҙәр ябыла. Икенсе донъя һуғышынан һуң университет тергеҙелә һәм яңынан асыла. 1967 йылда социаль фәндәре факультеты, ә 1969 йылда — юридик (хоҡуҡ) факультеты ойошторола. 1961 йылда студенттарҙың һаны 1941 йыл менән сағыштырғанда 4 тапҡыр арта.
1845 йыл
1845 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Буранғолова Мәрйәм Нәбиулла ҡыҙы
Буранғолова Мәрйәм Нәбиулла ҡыҙы (28 февраль 1910 йыл — 16 февраль 1979 йыл) — ғалим-тупраҡ белгесе. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1967), профессор (1968). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1968). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1975).
Биографияһы
Мәрйәм Нәбиулла ҡыҙы Буранғолова 1910 йылдың 28 февралендә Бәләбәй өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы)  ҡалаһында тыуған.
Гонконг университеты
Тарихы
2001 йылда университетта 10-сы факультет — бизнес һәм иҡтисад факультеты асыла. Барлыҡ Гонконг студенттарының дөйөм иҫәбенең яҡынса 10 % Гонконг университетында белем ала — был ҡала өсөн иң юғары күрһәткес.
Буранғолова Мәрйәм Нәбиулла ҡыҙы
Биографияһы
Татар-башҡорт башланғыс һәм рус урта мәктәптәрендә уҡый, 1932 йылда Ленинград ауыл хужалығы институтын тамамлай.
Гонконг университеты
Территорияһы
Университеттың төп кампусы Гонконг утрауының Бонхам Роуд һәм Пок Фу Лам Роуд урамдарында урынлашҡан һәм Главный 160 000 м² майҙанды биләй. Был Гонконгта бик аҙ һаҡланып ҡалған британ колониаль өлгөләренең береһе булып тора. Медицина факультеты төп кампустан көньяҡ-көнсығышҡа 4,5 км алыҫлыҡта, Көньяҡ округта урынлашҡан. Бынан башҡа университет составына Яңы биләмәләрҙә урынлашҡан ауыл хужалығы тикшеренеү үҙәге һәм Гонконг утрауының д’Агилар моронондағы Диңгеҙ фәндәре институты керә.
Буранғолова Мәрйәм Нәбиулла ҡыҙы
Биографияһы
1932—1937 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Игенселек халыҡ комиссариатында агроном булып хеҙмәт итә.
1938—1940 йылдарҙа ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты ҡарамағындағы Башкомвузда тупраҡты өйрәнеү кафедраһы ассистенты була. 1940—1943 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Министрҙар Советы ҡарамағында ауыл хужалығы буйынса консультант, иген совхоздары тресында агроном булып эшләй.
1943—1946 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтында тупраҡты өйрәнеү кафедраһы ассистенты була. 1947—1949 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Ауыл хужалығы министрлығы ҡарамағында кадрҙарҙы әҙерләү буйынса өлкән методист булып эшләй.
1949—1953 йылдарҙа — Башҡортостан ауыл хужалығы институтында тупраҡты өйрәнеү кафедраһында аспирант. 1953 йылда «Көнбайыш (Башҡорт) Урал алды шарттарында үлән ҡатламын эшкәртеү системаһы» («Система обработки травяного пласта в условиях Западного (Башкирского) Предуралья») темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1953 йылдан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Биология институтында кесе һәм өлкән хеҙмәткәр, ә 1959—1977 йылдарҙа тупраҡты өйрәнеү лабораторияһы мөдире булып эшләй.
1979 йылдың 12 февралендә лә вафат була.
Фәнни эшмәкәрлеге
Мәрйәм Нәбиула ҡыҙының фәнни тикшеренеүҙәре тупраҡтың биохимияһы, микробиологияһы һәм фосфор режимы проблемаларына арналған. Ул — 140‑тан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Парантроптар
Пара́нтропы (Paranthropus, παρα- — йәнәш торғанды аңлатҡан ҡушылма менән  — кеше) — ҡаҙылдыҡ хәлендә табылған кеше һынлы маймыл; ;Австралопитекҡа яҡын, Көньяҡ һәм Көнсығыш Африкла табылған.
Вандып-Игль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡушйылға (Яманйылға ҡушылдығы)
Ҡушйылға — Кушу-Елга - Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яманйылғаның уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башҡортостан Республикаһының Ауыл хужалығы министрлығы
Башҡортостан Республикаһының Ауыл хужалығы министрлығы — республиканың агросәнәғәт комплексы өлкәһендә дәүләт аграр сәйәсәтен тормошҡа ашырыусы һәм идара итеүсе республика башҡарма власть органы.
Адресы: БР Өфө ҡалаһы, Пушкин урамы, 106
Эшмәкәрлеге
Башҡортостан Республиканың ауыл хужалығы министрлығы Башҡортостан ауыл хужалығы продукцияһын етештереүҙә дәүләт көйләүе мәсьәләләре менән шөғөлләнә, халыҡты тыуған илебеҙҙә етештерелгән аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеү маҡсатында хеҙмәттәр күрһәтеү, сәнәғәтте ауыл хужалығы сеймалы менән тәьмин итеү һәм ауыл биләмәләрендә ижтимағи өлкәнең һәм инженер инфраструктураһының тотороҡло үҫешенә, билдәләнгән формала баҙар мөнәсәбәттәре формалаштырыуға, фермерлыҡ, ауылда шәхси хужалыҡ һәм ауылда хужалыҡ итеүҙең башҡа формалары, ауыл хужалығы кооперацияһы, агросәнәғәт интеграцияһы, ауыл хужалығы продукцияһы, сеймал һәм аҙыҡ-түлек баҙарын ойоштороуға булышлыҡ итә.
Министрлыҡ дәүләт аграр сәйәсәтенең төп йүнәлештәре, эшмәкәрлектең билдәләнгән өлкәһендә финанс-иҡтисади һәм норматив хоҡуҡи нигеҙен базаһын камиллаштырыу, уларҙың үҫешен фаразлай, Башҡортостан Республикаһына Министрлыҡ ҡарамағына бирелгән закон проекттары һәм башҡа норматив акттары буйынса тәҡдимдәр эшләй һәм индерә, ауылда төрлө мөлкәт һәм хужалыҡ итеү формаларының үҫешенә, эшмәкәрлектең билдәләнгән өлкәһендә баҙар инфраструктуралары формаларын һәм эшмәкәрлегенә булышлыҡ итә, хосусилаштырыу, кооперациялаштырыу үҙенең ағзалары иҫәбенә төҙөлгән коллектив етештереү берләшмәһе һәм агросәнәғәт интеграциялаштырыу төрлө өлөштәрҙе бер бөтөнгә берләштереү һ. б. буйынса тәҡдимдәр әҙерләй.
Байрамғолов Арыҫланғәле Шәйхиғәлләм улы
Байрамғолов Арыҫланғәле Шәйхиғәлләм улы (6 ғинуар 1924 йыл — 17 июнь 2006 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).
Башҡортостан Республикаһының Ауыл хужалығы министрлығы
Эшмәкәрлеге
2013 йылда БР ауыл хужалығының иҡтисади хәле: йылдың беренсе яртыһында ауыл хужалығы тулайым валовый продукцияһы күләме 37,6 млрд һум тәшкил итә (2012 йылға ҡарата 99,5 %).
Байрамғолов Арыҫланғәле Шәйхиғәлләм улы
Биографияһы
Арыҫланғәле Шәйхиғәлләм улы Байрамғолов 1924 йылдың 6 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Әбделмәмбәт ауылында тыуған. 1942 йылда Бөйөк Ватан һуғышына алына. Снайпер була. Ике тапҡыр ҡаты яралана. Икенсе тапҡыр күҙе яралана, госпиталдә күҙенә протез ҡуйғас, 1944 йылдың 20 февралендә санинструкторҙар әҙерләү курсына уҡырға ебәрелә. Курсты тамамлағас, кесе сержант дәрәжәһе бирелә һәм, һуғыш тамамланғансы ошо вазифала хеҙмәт итә.
Тимерғәлин Адлер Камил улы
Тимерғәлин Адлер Камил улы (1931 йылдың 1 ғинуары, ТАССР, Сарман районы, Иҫке Минзәләбаш — 2013 йылдың 16 ғинуары, Ҡазан) — татар яҙыусыһы, тәржемәсе, СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы (1975 йылдан). Татар АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981).
Байрамғолов Арыҫланғәле Шәйхиғәлләм улы
Биографияһы
1949 йылда демобилизациялана. Тимер ауылында йәшәй «Ҡыҙыл таң» колхозында 1991 йылға тиклем эшләй.
Башҡортостан Республикаһының Ауыл хужалығы министрлығы
Эшмәкәрлеге
Ү ҫемлекселектең тулайым продукцияһы күләме — 2,1 млрд. һум (2012 й. − 102,1 %), малсылыҡтыҡы — 35,5 млрд. һум (2012 й. −99,4 %).
Тимерғәлин Адлер Камил улы
Сәйәси золом
Ҡазан университетының 2-се курсында уҡығанда (1949 йылдың аҙағы) Сталиндың биографияһы менән ҡыҙыҡһына башлаған. Эҙләнгән, китапханаларҙа тапҡан буенса һәм ҡул менән «"Сталинға үлем"» тигән листовкалар яҙып, тарата башлаған. Шуның өсөн ҡулға алынған. Атаһының тырышлығы менән төрмәгә ябылмаған, психбольницаға һалынған. Шунда ябылғандарҙың береһенән немец телен өйрәнгән. Психбольницала бер йылдан артыҡ тотолоп сыҡҡас, уҡыуын Ҡазанда дауам итергә рөхсәт булмаған. Ташкентҡа киткән, Ташкент дәүләт педагогия институтының (1935—1998 йылдарҙа институт, 1998 йылдан Низами исемендәге Ташкент дәүләт педагогика университеты) физика-математика факультетын тамамлаған ("1952").
Башҡортостан Республикаһының Ауыл хужалығы министрлығы
Эшмәкәрлеге
Ауыл хужалығы тулайым продукцияһы структураһында малсылыҡ 94,5 %, үҫемлекселек — 5,5 % (башлыса ябыҡ грунт йәшелсәселеге) тәшкил итә.
Байрамғолов Арыҫланғәле Шәйхиғәлләм улы
Биографияһы
2006 йылдың 17 июнендә вафат була.
Тимерғәлин Адлер Камил улы
Ҡаҙанда
1955 йылдың ҡышына тиклем тыуған ауылындағы ете йыллыҡ мәктәптә физика һәм математика фәндәре уҡыта. 1956 йылда Ҡазанға килә һәм, Пионерҙар йортонда фәнни-техник түңәрәк рәйесе булып бер ни тиклем эшләгәндән һуң, 1969 йылдарҙа Татарстан китап нәшриәтендә фән-техника әҙәбиәте мөхәррире хеҙмәтен башҡара. 1970—1978 йылдарҙа ул — яҙыусы-профессионал, ләкин әҙәби ижад эше менән генә шөғөлләнә, ә 1979 йылдың ғинуарынан яңынан Татарстан китап нәшриәтендә өлкән мөхәррир булып эшләй.
Башҡортостан Республикаһының Ауыл хужалығы министрлығы
Эшмәкәрлеге
2013 йылдың 1 майына ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәренең уртаса айлыҡ эш хаҡы 10 460,7 һум (101,5 % 2012 йыл кимәленә ҡарата 101,5 %), аҙыҡ-түлек предприятиелары хеҙмәткәрҙәренең — 17 201,1 һум тәшкил итә.
Тимерғәлин Адлер Камил улы
Ижады
Адлер Тимерғәлин — татар совет әҙәбиәтендә фәнни-фантастик жанрҙы үҫтереүгә күп көс һалған һәм әлегә тиклем был жанрҙа уңышлы эшләп килгән «яңы фантаст» яҙыусы. Уның «"Роберт, уян, һөйөклөм!"» исемле беренсе фантастик хикәйәһе 1959 йылда «Волга» альманахында, ә өс хикәйәһе тупланған беренсе китабы ("«Алпамыша ҡәбере»") Татарстан китап нәшриәтында 1960 йылда баҫылып сыға. Шунан һуң уҙған ике тиҫтә йыл эсендә авторҙың тағы һигеҙ китабы донъя күрә ("«Ике хикәйә, бер хыял», «Алыҫ планетала», «Мәңгелек хәтирәләр», «Коха ронғо-ронғо», «Космостан ҡунаҡтар», «Аҙашҡан йондоҙ», «Таш алиһә» һәм һайланма хикәйәләр, повестар йыйынтығы — «Ҡайтыр юлдар»"). Яҙыусының иң яҡшы әҫәрҙәре, ҡыҙыҡлы мажаралы-фантастик сюжетлы булыуҙары өҫтөнә, кешелек донъяһын борсоған төрлө фәлсәфәүи, әхлаҡи һәм ижтимағи-социаль проблемаларҙы күтәреүе һәм уларҙы фәндең үҫеше перспективаһы яҡтылығында юғары гуманистик ҡараш нотаһынан сәнғәтмә хәл итергә омтылуы менән ҡыҙыҡлы.
Адлер Тимерғәлин ҙур булмаған юмористик хикәйәләр, фельетондар, төрлө фәнни башватҡыстар, логик мәсьәләләр һәм тел белеменә ҡараған етди хеҙмәттәр авторы булараҡ та билдәле. Уның образлы, тапҡыр тел менән яҙылған юмористик хикәйәләре һәм парсалары «Саян», «Ялҡын» журналдарында, «Йәш ленинсы» гәзитендә баҫыла килә.
Башҡортостан Республикаһының Ауыл хужалығы министрлығы
Ауыл хужалығы министрҙары
Төрлө йылдарҙа БАССР-ҙың, Башҡортостан Республикаһының ауыл хужалығы министрҙары булалар:
Тимерғәлин Адлер Камил улы
Ижады
Тимерғәлин «Русса-татарса техника терминдары» ("1963"), «Русса-татарса ауыл хужалығы терминдары» ("1971"), «Русса-татарса астрономия терминдары» ("1974"), «Русса-татарса физика терминдары» ("1981") кеүек һүҙлектәр төҙөү Һәм баҫтырып сығарыуҙа яҡындан ҡатнаша. Ул шулай уҡ төҙөлөштә, ағас, тимер эштәренә ҡараған халыҡ һүҙҙәрен-атамаларын йыйыу һәм халыҡтағы ҡанатлы ғибәрәләрҙе туплау юнәлешендә дә емешле эш алып бара.