cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1945 йылдың 24 июнендәге Еңеү Парады
Еңеү Байрағы
По первоначальному замыслу Парад Победы должен был начаться с выноса Знамени Победы, но этот план не осуществился. 20 июндә Мәскәүгә Рейхстаг өҫтөнә эленгән ҡыҙыл байраҡты колонна алдында тотоп барырға тейешле һалдаттар өсөн килтерәләр. Совет армияһы музеенда байраҡ һаҡсыһы А. Дементьев бына нисек хәтерләгән: байраҡсы Степан Андреевич Неустроев]] һәм уның ассистенттары — Михаил Алексеевич Егоров, Мелитон Варламович Кантария һәм Алексей Прокофьевич Берест — репетиция вакытында яхшы чыгыш ясамыйлар, сафта йөрү әҙерлеге канагатьләндерерлек түгел икәнен күрсәтә. бынан тыш, фронтта Неустроев биш яра ала һәм аяғы зәғифләнә. Жуковтың карары буйынса башҡа байраҡсылар ҡуйып торанылар, ә батырҙарға ҡунаҡ булараҡ трибунаға саҡырыу алды. Еңеү Байрағын Ҡораллы Көстәр Музеена һаҡларға тапшырҙылар. 1965 елдаду полковник Константин Яковлевич Самсонов, Егоров һәм Кантария оҙатыуында, Байраҡты Ҡыҙыл майҙанға сығарҙылар.
Штандарттар
Парад штандарттарын һәм байраҡтарын әҙерләүҙе инженер-майор С. Максимов етәкселегендәге мәскәү хәрби төҙөүселәренә тапшыралар. Оҫталар байраҡтарҙың беренсе вариантының өҫтөндә оҙаҡ эшләнеләр, ләкин Сталин уларҙы ҡабул итеүҙән баш тарта. Һөҙөмтәлә Ҙур театрҙың сәнғәт-етештереү оҫтаханаһына заказ бирелә, һәм улар яңы штандарттарҙы ун көндә тегә. Байраҡтарҙы әҙерләү менән сәнғәт-бутафор цехы начальнигы В. Терзибашьян һәм начальник слесарь-механик цехы начальнигы Н. Чистяков шөғөлләнә.Яңы эскиз буйынса биш саталы йондоҙҙо сикләгән көмөш тажлы вертикаль имән һабына остарында манараһы шпиль булған горизонталь металл үҙәк штырь беркетелгән. Конструкцияға фронт исеме яҙылған алтын үрелмә биҙәк менән уратылған ал бәрхәт штандарт беркетелгән. Сит-ситтәренән алтын ығырмауҙар аҫылынып төшкән. Был өлгө етәкселек тарафынан хупланды һәм ваҡытында үтәлде. Штандарттың ауырлығы 10 килограмдан артығыраҡ тартҡанлыҡтан, мәскәү ат егеү ҡорамалдары-эйәр фабрикаһы ҡыҫҡа ваҡыт эсендә портупея әҙерләп бирә һәм байраҡты тотоп йөрөүҙе еңеләйтте. Ҙур театр оҫтаханаларында 360 полк байраҡтары һабын биҙәрлек орден таҫмалары етештергән. Һәр бер ошо таҫма полктың коллектив хәрби батырлығын символлаштыра. Совет парад байраҡтарынан тыш, Берлиндан һәм Дрездендан полковник А. К. Коркишко йыйған 900-гә яҡын ғәнимәт штандарттарын килтерәләр, уларҙың араһынан махсус комиссия Еүең Парадында ҡатнашырлыҡ 200 берәмеген һайлап ала. Был байраҡтар һаманға тиклем Ҡораллы Көстәр Үҙәк музейында һаҡлана.
Наградалар
Парадҡа әҙерләнгәндә, уның ҡатнашыусыларына хәрби наградалар тапшырҙылар. 24 майҙа СССР Юғары Советы Президиумы рәйесе урынбаҫары Шверник Николай Михайлович маршал Жуковҡа, Иван Коневҡа, Родион Малиновскийға, Константин Рокоссовскийға һәм Фёдор Толбухинға «Победа» орденын тапшырҙы. 12 июндә Михаил Иванович Калинин «Алтын Йондоҙ» миҙалын Жуковуҡа, Коневҡа, Рокоссовскийға, Иван Баграмянға һәм Андрей Иванович Ерёменкоға тапшырҙы. Уларҙың күпселеге өсөн шул рангтағы бүләктәр тәүге тапҡыр ғына бирелмәне. Фронтовиктарҙы 1945 йылдың 9 майында раҫланған медалью «1941—1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән дәртләндерҙеләр. һәр миҙалға танытма бирелде. Шуның менән бергә кителгән йә ярылған иҫке наградалар орден планкалары менән яңыларына алмаштырылды. <!--
Ғәскәрҙәр үтеүе
Всего в параде участвовало около 35 тысяч человек, среди которых:
Сводные полки
Первым по площади прошёл сводный полк барабанщиков-суворовцев, за ним — сводные полки фронтов в порядке их расположения с севера на юг: Карельского, Ленинградского, 1-го Прибалтийского, 3-го, 2-го и 1-го Белорусских,  Украинских, сводный полк Военно-Морского флота. В составе полка 1-го Белорусского фронта особой колонной прошагали представители Войска Польского. Впереди сводных полков фронтов шли командующие фронтами и армиями, Герои Советского Союза несли знамёна прославленных частей и соединений. Для каждого сводного полка оркестр исполнял особый марш. Командующий 1-й болгарской армией генерал-лейтенант Владимир Стойчев стал единственным иностранным генералом, удостоившимся права возглавлять вместе с советскими генералами колонну сводного полка 3-го Украинского фронта. В 1945-м он получил оба высших военных ордена СССР — Суворова 1-й степени и Кутузова 1-й степени. Сводные полки были укомплектованы рядовыми, сержантами и офицерами (включая командный состав, в каждом полку было свыше тысячи человек) различных родов войск, отличившимися в боях и имевшими боевые ордена. Знамёнщики с ассистентами несли по 36 боевых знамён наиболее отличившихся в боях соединений и частей каждого фронта. Сводный полк ВМФ (под командованием вице-адмирала Владимира Фадеева) состоял из представителей Северного, Балтийского и Черноморского флотов, Днепровской и Дунайской флотилий. К участию не привлекались подразделения от действовавших по состоянию на 9 мая 1945 года ещё семи фронтов ВС СССР: Закавказского, Дальневосточного, Забайкальского и четырёх фронтов ПВО — Западного, Центрального, Юго-Западного, Закавказского. Зато в Параде Победы участвовали сводные полки от двух расформированных до завершения Великой Отечественной войны фронтов — Карельского и Первого Прибалтийского. Центральную школу дрессировщиков представлял 301 человек. Минно-розыскная служба участвовала с собаками.-->
Бросание немецких знамён
Марш сводных полков завершала колонна солдат, которые несли 200 опущенных знамён и штандартов разгромленных немецких войск. Эти знамёна под дробь 80 барабанов были брошены к подножию мавзолея. Немецкие знамёна образца 1935 года собрали трофейными командами Смерша в мае 1945-го. Разукомплектованный лейбштандарт LSSAH был тоже старого образца 1935 года (в настоящий момент полотнище от него хранится отдельно в архиве ФСБ). Среди знамён было почти два десятка кайзеровских, в основном кавалерийских, также флаги партии НСДАП, Гитлерюгенда, Трудового фронта и другие (все они хранятся в ЦМВС). Первый штандарт 1-й танковой дивизии СС „Лейбштандарт СС Адольф Гитлер“ бросил Фёдор Легкошкур. Бросавшая знамёна рота включала воинов 3-го полка дивизии имени Феликса Дзержинского. Командовал церемонией старший лейтенант Дмитрий Вовк. Бросать немецкие знамёна к Мавзолею предложил Сталину академик Е. В. Тарле. Так поступали римские воины. Мифы С этим эпизодом в современном массовом сознании связано несколько мифов. Утверждается, что знаменосцы были в кожаных перчатках, чтобы подчеркнуть брезгливость к знамёнам фашистов Однако кинохроника и фотографии показывают, что в перчатках были почти все участники парада, включая тех, кто нёс советские знамёна. Также утверждается, что знамёна бросали на деревянные помосты, чтобы не осквернять Красную площадь, однако на самом деле их бросали на асфальтированные площадки. Кроме того, утверждается, что после окончания парада перчатки знаменосцев и вышеупомянутые помосты (в некоторых источниках — даже сами знамёна) были сожжены за городом, однако никаких подтверждений этому нет. Наконец, утверждается, что среди прочих (часто уточняется, что последним) было брошено знамя армии Андрея Власова, совпадающее с современным государственным флагом России. Это утверждение используется как аргумент против использования флага России на современных парадах 9 мая. Однако никакого власовского флага среди трофейных знамён на площади не было.
Боевая техника
Третья часть парада была показом боевой техники. Всё началось с проезда крупнокалиберных пулемётов, а также орудий малого и среднего калибра. После на площадь выехали противотанковые пушки калибром 46, 76, 100 мм — „ЗиС-3“, „БС-3“, гаубицы „М-30“, пусковые установки реактивной артиллерии „М-31“. Смотр артиллерии завершился выездом орудий крупного калибра от 120 до 305 мм и танками „Т-34“ и „ИС-2“, самоходными артиллерийскими установками „СУ-76“, „СУ-100“ и „ИСУ-152“. В параде приняли участие военные машины союзников, например американские грузовики „Студебеккеры“, „Додж“ и командирские джипы „Виллис“. В общей сложности за 50 минут на площади были представлены 1850 единиц боевой техники. Парад Победы завершился около полудня маршем Семёна Чернецкого „Слава Родине“ в исполнении сводного оркестра. Шествие длилось 122 минуты, из которых прохождение следующих частей составило: Колонны участников парада, пройдя мимо трибуны, должны были покинуть площадь — остаться в качестве зрителей фронтовикам не разрешили. Многие из них вернулись на Красную площадь вечером. Запланированная демонстрация колонны рабочих не состоялась из-за плохой погоды. По этой же причине отменили воздушную часть парада — 216 самолётов остались на аэродромах.
Фейерверк
Вечером 24 июня погода улучшилась. Была включена праздничная иллюминация, Москву опоясали пять прожекторных колец: первое вокруг Кремля, второе по Бульварному кольцу, третье по Садовому, четвёртое по вокзалам и пятое по Окружной железной дороге. В 11 часов вечера из 100 поднятых зенитчиками аэростатов вылетели 20 тысяч ракет, а на земле устроили фейерверк. В конце праздника в небе было высвечено полотнище с изображением ордена Победы. "Состоявшийся 24 июня с.г. парад Победы войск действующей армии, Военно-Морского Флота и частей Московского гарнизона показал хорошую организованность, слаженность и строевую выучку всех войск, участвовавших на параде. Объявляю благодарность маршалам, генералам, офицерам, сержантам и рядовым — участникам парада Победы." -->
Музыкаль оҙатыу
Репертуар 1945 йылдың 5 июнендә раҫлауға әҙер була. Иң аҙаҡҡы биткә 36 композиция, шул иҫәптән СССР-ҙың Гимны, фанфаралар һәм барабан ҡағыу инә. Байрамда яңғыраған егерме әҫәрҙе генерал-майор Чернецкий үҙе яҙған. Оркестр бер нисә боронғо рус маршын, шул иҫәптән өс тапҡыр - XVIII быуат «Старый егерский марш»ын уйнаны. Еңеү парадын шулай уҡ Михаил Глинканың «Иван Сусанин» операһынан «Славься» финал хоры башҡарыуы биҙәне.
Кино төшөрөү
Еңеү парадына 1945 йылда төшөрөлгән шул уҡ исемдәге документаль фильм арналған. Ул СССР-ҙа тәүге төҫлө фильмдарҙың береһе була - күренеш фильмдың төҫлө вариантын сығарыуҙы тиҙләтеү өсөн Берлинда монтажлау һәм тауыш биреү планлаштырылған трофей немец төҫлө плёнкаһына яҙыла. Үҙәк документаль фильмдар студикүбеһе яһы шулай уҡ фильмдың ҡаралы-аҡлы вариантын да эшләгән. Сараны күбеһе фронт ваҡиғаларын төшөрөү менән шөғөлләнгән 100-ҙән ашыу оператор һәм фотохәбәрсе төшөрә. Кинооператорҙар Ҡыҙыл майҙандың төп күҙәтеү нөктәләрендә һәм яҡын-тирәләге биналарҙа урынлашҡан була.
Операторҙар немец байраҡтарын ташлау планлаштырылыуын белмәй, һәм был кадр фильмға осраҡлы ғына эләккән. Был материалдың бер өлөшө ямғыр арҡаһында боҙолған. Бер аҙнанан Кремлдә ябыҡ күрһәтеүҙә Еңеү парады» фильмын Сталин да ҡарай{sfn|Парад победителей|1985}}. Әҙер картинаны бөтә илдә күрһәттеләр.
Кремлдә ҡабул итеү
Икенсе көндө, 25 июндә, Кремлдә Еңеү парадында ҡатнашыусылар хөрмәтенә хөкүмәт ҡабул итеүе ойошторолдо. Унда меңдән ашыу кеше ҡатнашты. Сара киске сәғәт 5-кә билдәләнгәйне, ләкин ҡунаҡтар алдан килә башланы. Георгий залында Сталин етәкселегендә мөһим дәүләт эшмәкәрҙәре өсөн табын әҙерләнде, ә офицерҙар һәм һалдаттар Грановитый палатаһында ҡабул ителде. Табында ҡатнашыусыларға француз шараптары һәм америка вискиһын тәҡдим ителде, ә ашхана приборҙарында ураҡ һәм сүкеш һүрәте төшөрөлгәйне. Шаһиттар ҡунаҡтарҙы Мәскәүҙең иң яҡшы ресторандары официанттары хеҙмәтләндереүен хәтерләне.
1945 йылдың башҡа парадтары
1945 йылда 24 июндә ойошторолған төп тантаналы йөрөштә тыш тағы дүрт парад үткәрелә. Тәүгеләрҙән булып 1945 йылдың 4 майында Берлиндың хәрби коменданты генерал-полковник Николай Эрастович Берзарин ҡабул иткән совет ғәскәрҙәренең Бранденбург ҡапҡаһы һәм рейхсаг эргәһенән үтеүе була. Икенсе Берлин парады Георгий Жуковтың тәҡдиме буйынса 7 сентябрҙә булды: союздаш ғәскәрҙәр Япония капитуляцияһы һәм Икенсе донъя һуғышының тамамланыуы хөрмәтенә Бранденбург ҡапҡаһы алдындағы майҙан буйлап марш менән үтте. Һәр Союз милләтенән меңгә яҡын кешенән торған йыйылма полк һәм бронетанк частары ҡатнаша. Хәрби-һауа һәм хәрби-диңгеҙ көстәре парадта ҡатнашмаған. Жуковтан тыш, парадты Америка генералы Дуайт Дэвид Эйзенхауэр, Британия фельдмаршалы Бернард Лоу Монтгомери һәм француз генералы Жан де Тассиньи ҡабул итте. Совет ғәскәрҙәренең өсөнсө хәрби парады 16 сентябрҙә ҡытай Харбинында үтте һәм шулай уҡ Японияны еңеүгә арналды. Хәрбиҙәр ялан формаһында сығыш яһаны, колоннаны танкылар һәм САУ япты. Артиллерия генерал-лейтенанты Константин Петрович Казаков Алыҫ Көнсығыш парады менән командалыҡ итә, генерал-полковник Афанасий Павлантьевич Белобородов парадты ҡабул итә. Һуғыштан һуңғы тәүге тыныс йөрөш 1945 йылдың 12 авгусында Ҡыҙыл майҙанда ойошторола - физкультурниктар парады шулай уҡ һуғышта еңеүгә арнала. Сара мөһим идеологик әһәмиәткә эйә ине: сит ил матбуғаты Мәскәүҙә ярлылар һәм зәғифтәр күп, әле булһа карточка системаһы дауам итә тигән хәбәр тарата. Совет етәкселеге халыҡты дәртләндерергә һәм илде емереклектәрҙән тергеҙергә әҙер булған көслө һәм сәләмәт кешеләрҙең һаман күп булыуын күрһәтергә ынтылған. Спорт парадында 16 союз республикаһынан 25 мең ҡатнашыусы сығыш яһай: оҙон буйлы, атлетик ҡоролошло, һөйкөмлө кешеләр һайлап алына. Советтар Союзы Геройы исемен алған спортсылар айырым колоннала сығыш яһай, улар өсөн махсус аҡ костюмдар, фуражкалар һәм ярым ботинкалар тегелә. Сараның спорт-гимнастика программаһы 4 сәғәт 20 минутҡа иҫәпләнгән була. Трибунаға Дуайт Эйзенхауэр, уның улы лейтенант Джон Эйзенхауэр һәм Америка Ҡушма Штаттарының СССР-ҙағы илсеһе Аверелл Гарриман саҡырылғайны. Был парад тураһында ла документаль фильм төшөрөлгән.
Артабанғы Еңеү парадтары
СССР тарихында айырыуса мөһим ике парад: Мәскәүҙә Ҡыҙыл майҙанда 1941 йылдың 7 ноябрендәге хәрби парад һәм 1945 йылдың 24 июнь Еңеү Парады. Бынан һуң Еңеү хәрби Парадтары 1965, 1985 һәм 1990 юбилей йылдарында уҙғарылды. СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 8 майында сыҡҡан «9 майҙы еңеү байрамы тип иғлан итеү тураһында» Указы менән, 9 май ял һәм байрам көнө итеп иғлан ителә. 1947 йылдың 23 декабрь Указы менән, 9 май эш көнө итеп иғлан ителә. 1965 йылдың 26 апреле Указы менән, Еңеү Көнө яңынан ял көнө итеп иғлан ителә. Оҙаҡ ҡына тынлыҡтан һуң, 1985 йылда Еңеүҙең 40 йыллығы айҡанлы Еңеү парады ойошторола, Ҡыҙыл майҙан буйлап Еңеү Байрағы йөрөтөлә. Артабанғы парад 1990 йылда ойошторола һәм, СССР тарҡалғандан һуң, 1995 йылға саҡлы үткәрелмәй.
1995 йылдың 9 майында, Еңеүҙең 50 йыллығы хөрмәтенә бағышлап, парад уҙғарыла. Ул ике өлөштән торҙо: Ҡыҙыл майҙанда ветерандар һәм тыл хеҙмәткәрҙәре парады һәм Поклонная тауында Мәскәү гарнизоны ғәскәрҙәре һәм хәрби техникаһы парады. Дөйөм алғанда, парадта 4939 кеше ҡатнашты, улар араһында 487 Советтар Союзы Геройы, дүрт Рәсәй Геройы һәм 109 Дан орденының тулы кавалеры. Парад менән армия генералы Владимир Леонидович Говоров командалыҡ итте, парадты — СССР маршалы Виктор Георгиевич Куликов ҡабул итте. Еңеү Байрағы күсермәһен ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы отставкалағы авиация генерал-полковнигы Михаил Петрович Одинцов тотоп үтте. Парадта үҙҙәренең хәрби байраҡтары менән, 1945 йылғы сафтарҙы кәүҙәләндереп, 10 фронттың ҡатнаш полктары ҡатнашты. Байрамдан һуң ун көн үтеүгә, 1995 йылдың 19 майында, ''«Совет халҡының 1941—1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүен мәңгеләштереү тураһында»'' федераль законы ҡабул ителә, һәм шуға ярашлы, Еңеү Парадтары йыл һайын 9 майҙа үткәрелә башлай. Трибуна сифатында Мавзолей һуңғы тапҡыр 1996 йылда файҙаланыла, бер йылдан уның эргәһендә парад ваҡытында файҙаланыу өсөн махсус трибуна төҙөй башлайҙар. 2008 йылдан парадтарҙа ауыр хәрби техника ҡатнаша. 2007 йылда регламент раҫлана. Еңеү Парады йыл һайын 9 майҙа иртәнге сәғәт 10-да Еңеү Байрағын һәм Рәсәй дәүләт Флагын сығарыуҙан башлана. Был ваҡытта Спас башняһы ҡапҡаһынан парадты ҡабул итеүсе Рәсәй Федерацияһы оборона министры сыға, һәм уны парад менән командалыҡ итеүсе ҡаршылай һәм министрға ғәскәрҙәрҙең әҙерлеге тураһында доклад яһай. Шунан министрҙың Мәскәү гарнизоны ғәскәрҙәре эргәһенән машинала тантаналы хәрәкәте башлана, артабан «Славься» (2010 йылда ғына был мелодия парад финалында оркестр сығышында тыңланылды) композицияһы яңғырай. Музыкаль сығыштан һуң, парадта ҡатнашыусыларға һәм тамашасыларға, бер үк ваҡытта Ҡораллы Көстәре Юғары Баш командующийы булыусы, Рәсәй Федерациияһы президенты телмәр менән мөрәжәғәт итә. Артабан артиллерия салюты залптары аҫтында Рәсәй гимны башҡарыла, һәм шунан һуң ғәскәрҙәр һәм хәрби техника хәрәкәте башлана. Хәрби самолёттарҙың һәм вертолёттарҙың сығышы парадтың кульминацияһын тәшкил итә, авиация техникаһы Ҡыҙыл майҙан өҫтөндәге һауаны Рәсәй дәүләт флагы төҫтәренә буяй. Сара Беренсе канал, Рәсәй-1, НТВ, Бишенсе канал, Мир, РЕН ТВ, ТВ Үҙәк, Мәскәү 24, Рәсәй-24 һәм „Йондоҙ“ телеканалдары тура эфирында тапшырыла. Мәҙәниәт тарихсыһы һәм антрополог Сергей Александрович Ушакин фекеренсә, хәҙерге заман Еңеү парадтарының маҡсаты — бөгөнгөнөң үткөн менән туранан-тура бәйләнешен күрһәтеү демонстрация. Уларҙың нигеҙендә быуындар араһындағы бәйләнеште материалләштереү теләге, тарихи үҙ-ара бәйләнгәнлек тойғоларын тергеҙеү, замандаштарыбыҙ һәм постсовет Рәсәйендә форма барлыҡҡа килтереүсе кеүек ҡабул ителгән ваҡиғалар араһындағы ваҡыт арауығын артылыу мөмкинлеге ята.
Ҡалмыябаш ауыл Советы (Ҡалтасы районы)
Ҡалмыябаш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡалтасы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ҡалмыябаш ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Первомайский ауыл Советы (Благовар районы)
Тарихы
Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә статусына эйә.
Гайер (ҡала)
Гайер (ҡала) (Geyer) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3848 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,76 км2. Диңгеҙ кимәленән 550–741 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9468 һәм автомобиль коды ANA.
Кумандыш
Кумандыш — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виледь йылғаһының һул ярына тамағынан 301 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Сульча
Кесе Сульча — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1551/131/44    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Әрмән зыяраты (Дондағы Ростов)
Әрмән зыяраты — Дондағы Ростов ҡала зыяраты, рәсми исеме — Пролетариат зыяраты. Дондағы Ростовтың Пролетар районында урынлашҡан.
Тарихы
1749 йылда асылған, башта Әрмән зыяраты тип аталған, был исеме әле лә өҫтөнлөк итә.
Зыярат майҙаны яҡынса 14 гектар тәшкил итә. Уның даими планировкаһы бар; көньяҡ һәм көнбайыш ҡапҡаларынан һалынған үҙәк аллеялары Изге Карапет сиркәүенә илтә (Сурб-Карапет). 1875 йылда төҙөлгән, бөгөнгө көндә Дондағы Ростовта һаҡланған берҙән-бер боронғо әрмән ғибәҙәтханаһы булып тора. Сиркәү янында Акулина Погосовна Аладжалова — шәфҡәт күрһәтеүсе ерләнгән, был ғибәҙәтхана уның аҡсаһына төҙөлгән.
Зыярат үҙенең эшләү дәүерендә күп тапҡыр вандалдар һөжүменә дусар була, тейешле тәрбиә булмағанлыҡтан ташландыҡ хәлгә килә. Хәҙерге ваҡытта һаҡланып ҡалған ҡомартҡылар яңыртыла, территорияһы тәртипкә килтерелә.
Шуныһы ҡыҙыҡлы, Әрмән зыяратында күп һәйкәлдәр данлыҡлы итальян скульпторы Сельвестр Антонио Тонитто тарафынан эшләнгән. Ул Дондағы Ростовта Оло Баҡса урамында йәшәй һәм ҡәбер ташы һәм һәйкәлдәр эшләй торған оҫтахана хужаһы була.
Зыяратта ерләнгән билдәле кешеләр
Зыяратта шулай уҡ протоиерей Иоанн Домовский (1840—1930) ерләнгән — Нахичевандағы Александр Невский урыҫ православие сиркәүенең өлкән священнигы, халыҡ араһында изге тип ололайҙар.
Эшмәкәрлеге
1998 йылдан алып зыярат эшләүсе зыярат статусына күсә. Унда ғәҙәткә ингән ерләүҙәрҙе лә башҡаралар, шулай уҡ туғандары ҡәберенә яндырылған мәйет көлө һалынған урналар ҙа ҡуялар.
Эш ваҡыты: көн һайын — 09:00—19:00 (май айынан сентябргә тиклем) һәм 09:00—18:00 — октябрҙән апрелгә тиклем.
Фабрика
Фабрика (лат. fabrica — оҫтахана; завод ) — машиналар ҡулланыуға нигеҙләнгән, ҙур масштаблы етештереү менән ҡылыҡһырланған сәнәғәт предприятиеһы. Ҡағиҙә булараҡ, бер-береһенә яҡын урынлашҡан бер йәки бер нисә ҡаралтынан тора. Уларҙа функцияһы йәки тауар төрө буйынса барлыҡҡа килгән цехтар, шулай уҡ келәт һәм офис биналары бар.
«Фабрика» термины, ғәҙәттә, еңел һәм сеймал табыу сәнәғәтендә (трикотаж фабрикаһы, байыҡтырыу фабрикаһы), башҡа тармаҡтарҙа йышыраҡ «завод» термины ҡулланыла (икмәк заводы, автозавод, механика заводы). Дөйөм территориаль-етештереү комплексы һәм берҙәм тәьмин итеү сылбыры менән берләштерелгән, берҙәм структураға буйһонған заводтар һәм фабрикалар төркөмдәрен комбинаттар (тау-байыҡтырыу комбинаты, металлургия комбинаты) тип атайҙар.
XVIII—XIX быуаттарҙа фабрикалар һәм заводтарҙың барлыҡҡа килеүе, уларҙың ҡул хеҙмәте өҫтөнлөк иткән мануфактураларҙы алмаштырыуы — былар беренсе сәнәғәт инҡилабының төп айырмалы үҙенсәлеге. Ваҡыт үтеү менән, заводтар һәм фабрикалар сәнәғәт предприятиеларының төп формаһына әүерелә.
Фабрика һәм заводтарҙың төп үҙенсәлектәре: тармаҡ йүнәлеше, етештереү тибы, етештереү ҡеүәте, натураль һәм аҡсалата сағылышта ваҡыт берәмегенә ярашлы продукция етештереү, хеҙмәткәрҙәр һаны, төп фондтарҙың хаҡы һәм уларҙың туҙыуы, участканың майҙаны, етештереү биналарының дөйөм майҙаны, энергия ҡеүәте, хеҙмәтте механизациялау һәм автоматлаштырыу кимәле, инеү юлдар.
XVIII—XIX быуаттар
Мануфактуранан фабрика етештереүенә күскән беренсе тармаҡ булып XVIII быуат аҙағы — XIX быуат башындағы инглиз еңел сәнәғәте тора.
Төп яңылыҡтар — Уайт Уотсондың пар машинаһы (1764), Харгривтың иләү станогы (1770), Картрайттың аяҡ ярҙамында хәрәкәткә килтерелгән механик туҡыу станогы (1785). Улар арҡаһында ҡыҫҡа ваҡыт эсендә бөтә тармаҡ тиерлек юғары кимәлдә механизацияланған етештереү формаларына күсә. Донъяла беренсе иләү фабрикаһы булып 1772—1775 йылдарҙа Аркрайт системаһы буйынса Косфордта төҙөлгән фабрика иҫәпләнә.
Ул йылға буйында бер-береһе менән тоташҡан капиталь цех ҡоролмаларының буйға һуҙылыу рәүешендә ҡоролған. Һуңынан уның тирәләй эш һәм офис биналары өсөн торлаҡ ҡаралтылары комплексы, үткәүелдәр һәм һыу үткәргес күперҙәр системаһы төҙөлә. Һуңғараҡ уның өлгөһөндә Деруэнт йылғаһы үҙәнендә фабрикаларҙың ҙур төркөмө барлыҡҡа килә. Күп тә үтмәҫтән, Англияла йылғалар һәм каналдар буйында туҡыу фабрикалары барлыҡҡа килә, тик иләү фабрикалары ғына Англияла 1790 йылда йөҙ ярым самаһы иҫәпләнә, уларҙың һәр береһендә 700 — 800-шәр хеҙмәткәр эшләй.
Заводтарҙы һәм фабрикаларҙы производствоны ойоштороуҙың иртә формаларынан дифференциациялауҙа хеҙмәт бүленеше (Адам Смит, 1770-се йылдар) һәм үҙ-ара алмашыныусанлыҡ (Эли Уитни, 1790-сы йылдар) концепцияларын аңлау мөһим осор булып тора. Хеҙмәт бүленеше эре мануфактураларға хас булһа ла, завод һәм фабрикаларҙа машиналар һәм цехтар системаһы башта функцияларҙы һәм операцияларҙы бүлеү юлы менән булдырыла. Шулай итеп, уларҙа хеҙмәт бүленеше тәбиғи техник ихтыяж булып китә.
Үҙ-ара алмашыу идеяларының үтеп инеүе үҙ сиратында операцияларҙы ябайлаштырыуға, сеймал һәм ярымфабрикаттар менән тәьмин итеүселәр даирәһен киңәйтеүгә, продукцияны бер төргә килтереүгә, һәм, ахыр сиктә, үҙҡиммәтен кәметеү юлы менән күпләп етештереүҙе арттырырға булышлыҡ итә.
XIX быуаттың тәүге яртыһында хеҙмәтте механизациялау машиналар эшләү һәм эшкәртеү тармаҡтарын үҙ эсенә ала — пар сүкештәре, токарь һәм фрезер станоктары барлыҡҡа килә, керамика һәм быяла етештереү фабрика-завод формаларын ала. Етеҙ үҫешкән завод һәм фабрикаларҙың ихтыяжы артыуы арҡаһында яңы тармаҡ — химия сәнәғәте барлыҡҡа килә, уның заводтары сәнәғәт масштабында көкөрт кислотаһы һәм кальцийланған сода етештерә. Эре фабрика һәм заводтар Көнбайыш Европанан алып Рәсәй империяһына һәм АҠШ-ҡа тиклем бөтә донъяла барлыҡҡа килә.
XX быуат
XX быуаттың тәүге ун йыллыҡтарҙа завод һәм фабрикаларҙа етештереүҙе арттырыу электрлаштырыу менән бәйле. Ул электр химияһы ярҙамында алюмин, хлор, натрий гидроксидын киң күләмдә етештереү мөмкинлеген тәьмин итә. Электр двигателдәре барлыҡҡа килеү менән, етештереү линиялары һәм етештереүҙә конвейер булдырыу мөмкинлеге барлыҡҡа килә. Көсөргәнеште көйләгестәрҙе уйлап табыу механизациялауҙан автоматлаштырыуға күсергә мөмкинлек бирә. Был эш 1920—1930 йылдарҙа башлана һәм 1950—1960 йылдарҙа киң ҡолас ала.
Завод һәм фабрика проекттары күп осраҡта һайланған етештереү схемаһына бәйле була башлай. Үҙенсәлекле миҫалдар — башнялы бетон заводтары һәм 1930 йылдарҙа икмәк бешереүҙә Георгий Марсаковтың ҡулса схемаһы, Мәскәү һәм Ленинград икмәк заводтары цилиндр формаһында эшләнгән.
Әгәр беренсе фабрикаларҙы һәм заводтарҙы урынлаштырыуҙың мөһим критерийы һыуға һәм хеҙмәт ресурстарының яҡынлығы булһа, XX быуатта генерациялау ҡеүәттәренең һәм сеймал сығанаҡтарының яҡынлығы билдәләй. Дөйөм технологик процесс менән берләштерелгән заводтар һәм фабрикалар тупланғандан һуң, вертикаль интеграция тенденциялары таралыу ала. Ул ваҡытта завод һәм фабрикалар төркөмдәре вертикаль интеграцияланған холдингтар идаралығында комбинаттарға берләшә.
XX быуаттар аҙағында — XXI быуаттар башында ҡалаларҙан заводтарҙы һәм фабрикаларҙы ҡыҫырыҡлап сығарған тағы бер күренеш — джентрификация: эре мегаполистар үҙәгендә булған участкаларҙы һәм биналарҙы индустриаль булмаған файҙаланыу менән сағыштырғанда, традицион сәнәғәт производстволарының рентабеллелеге сағыштырмаса ҙур булмай. Өҫтәүенә, әгәр элек сәнәғәт тәғәйенләнешен юғалтҡан ҡоролма йыш ҡына һүтелһә, XX быуат аҙағында фабрика биналарын һаҡлау, уларҙы үҙгәртеп ҡороу, яңыртыу (реновациялау) һәм уларҙа офис-сауҙа һәм күргәҙмә үҙәктәре, ҡунаҡханалар, торлаҡ биналар төҙөү тенденцияһы барлыҡҡа килә, ошоға бәйле үҙенсәлекле архитектура стиле — софт формалаша.
Ҡоролошо
Ғәҙәттә, завод һәм фабрикаларҙа цехтарға өҫтәмә рәүештә келәттәр, транспорт колонналары, инә торған юлдарҙы, санитар-техник инфраструктураны хеҙмәтләндереүсе бүлексәләрҙе үҙ эсенә алған дөйөм хужалыҡ блогы ла бар. Күп кенә тармаҡтарҙа завод һәм фабрикаларҙа сеймалға, продукцияға, ҡалдыҡтарға контроллек итеүсе лаборатория бүлексәләре лә мөһим роль уйнай. Ғәҙәттә, завод-фабрикаларҙа хеҙмәткәрҙәр өсөн ашханалар, көнкүреш биналары, ә эре предприятиеларҙа медсанчастар һәм поликлиникалар бар.Ҡаланан алыҫ урынлашҡандарында территориаль-производство комплексы составына шулай уҡ дөйөм ятаҡтар һәм эшселәр өсөн йорттар, балалар баҡсалары һәм мәктәптәр, профилакторийҙар һәм ял итеү клубтары инә.
Фабрика ҡоролмаһын проектлау бурыстарының береһе — биналарҙы, ҡоролмаларҙы, цехтарҙы һәм биналарҙы рациональ урынлаштырыу иҫәбенә һөҙөмтәле етештереү процесын тәьмин итеү. Шул уҡ ваҡытта бер бүлектән икенсеһенә бер-береһенә ҡаршы ағымһыҙ күскәндә хеҙмәт предметтарының тура бәйләнешен тәьмин итеү, энергетика коммуникациялары оҙонлоғон кәметеү, эшселәр маршруттарының транспорт һәм коммуникациялар менән киҫешмәүе, бер төрлө характерҙағы етештереү цехтарын (эҫе, һыуыҡ, энергетика) бүлеү кеүек факторҙар ҙа әһәмиәткә эйә.
Уның һөҙөмтәлелек күрһәткестәре — ер участкаһы майҙаны, бүлмәләр майҙаны һәм күләме, коммуникациялар оҙонлоғо: предприятиеның ҡеүәтенә ҡарата был күрһәткестәр ни тиклем түбән булһа, фабрика йәки завод һөҙөмтәлерәк тупланған, тип иҫәпләнә.
Шәрипов Марат Сабит улы
Шәрипов Марат Сабит улы (26 март 1962 йыл) — ғалим-филолог, йырсы (бас). 1988 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 2001 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының әйҙәүсе солисы. Филология фәндәре кандидаты (1988), доцент (1988). Татарстан Республикаһының халыҡ (2010), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2009).
Биографияһы
Марат Сабит улы Шәрипов 1962 йылдың 26 мартында Башҡорт АССР-ының Благовар районы Ямаҡай ауылында тыуған.
1984 йылда Башҡорт дәүләт университетын, аҙаҡ Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын «яңғыҙ йырлау» һөнәре буйынса (профессор Р. Г. Ғәлимуллина) тамамлаған.
1988 йылда Башҡорт дәүләт университетында «Т. Миңнуллин драматургияһы: (Герой проблемаһы һәм уның художестволы кәүҙәләнеше)» темаһына диссертация яҡлай.
2001 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының опера труппаһында эшләй.
Йырсы репертуарында сит ил, рус, башҡорт һәм татар композиторҙары әҫәрҙәре, татар, башҡорт һәм рус халыҡ йырҙары.
Кесе Авраль
Кесе Авраль — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ульянов өлкәһе, Һамар өлкәһе, биләмәләрендә аға. Йылға Оло Авраль йылғаһының һул ярына тамағынан 8,9 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шәфиев Гәрәй Гәрәй улы
Шәфиев Гәрәй Гәрәй улы (10 июнь 1920 йыл — 1996 йыл) — мәғариф хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 2-се дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985). Күгәрсен районының халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире (1972—1978).
Биографияһы
Гәрәй Гәрәй улы Шәфиев 1920 йылдың 10 июнендә Башҡортостан АССР-ы Ҡыпсаҡ-Ете ырыу кантоны Иманғол ауылында (хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Октябрьский районы Беренсе Иманғол ауылы) урта хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Туғыҙ йәштән хеҙмәт юлын башлай, йәйен ауыл халҡының быҙауҙарын көтә, ҡышын башланғыс мәктәптә уҡый. Уны тамамлағас, Гәрәй Шәфиев Башҡортостандың Ейәнсура районы Абзан мәктәбендә уҡытыусы булып эшләгән апаһына күсеп килә.
1936 йылда Абзан колхоз йәштәре мәктәбен тамамлағандан һуң, Ырымбур педагогия рабфагына уҡырға инә.
1939 йылда Аҡтүбә ҡалаһының тулы булмаған урта мәктәбенә математика уҡытыусыһы итеп ебәрелә, бер үк ваҡытта Аҡтүбә уҡытыусылар институтында уҡый.
1940 йылда Армия сафына алына. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1945 йылда демоблизацияланғандан һуң, Күгәрсен районының Юлдыбай башланғыс мәктәбенә директор итеп ебәрелә. Район халыҡ мәғарифы бүлеге инспекторы, педагогия кабинеты мөдире итеп тәғәйенләнә. Шул уҡ ваҡытта Абзан урта мәктәбендә математика һәм физика уҡыта.
1947- 1951 йылдарҙа Ырымбур педагогия институтының (хәҙер Ырымбур дәүләт педагогия университеты) физика-математика факультетында ситтән тороп уҡыЙ.
1953 йылда Күгәрсен районы Мораҡ педагогия училищеһына математика уҡытыусыһы итеп күсерелә.
1957 йылда Мораҡ урта мәктәбе директоры итеп тәғәйенләнә.
1972—1978 йылдарҙа Күгәрсен район халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире вазифаһын башҡара.
Ул мәктәптәр селтәрен яҡшыртыу, уларҙың матди базаһын нығытыу, уҡытыусылар әҙерләү, методик эште юғары кимәлдә ойоштороу буйынса һөҙөмтәле хеҙмәт күрһәтә.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Гәрәй Гәрәй улы Шәфиев йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнаша, айырыуса тыуған яҡты өйрәнеүгә ныҡлы иғтибар бирә. Ул башҡорт революционеры Бәхтегәрәй Әғзәм улы Шәфиевтың (Гәрәй Гәрәй улы — уның ике туған ҡустыһы, уларҙың аталары Әғзәм менән Гәрәй — бер туғандар) тормошон, революцион эшмәкәрлеген өйрәнеү буйынса ҙур эш алып бара. Шуның һөҙөмтәһендә Башҡортостанда һәм Ырымбур өлкәһендә яңы тормош өсөн көрәштә Бәхтегәрәй Әғзәм улы Шәфиевтең тотҡан урыны асыҡлана.
Мирный ауыл Советы (Благовар районы)
Мирный ауыл Советы  — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовар районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Тарихы
Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә статусына эйә[.
Кунес-Ю
Кунес-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының һул ярына тамағынан 227 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бионика
Бионика (от βίον «йәшәү») — йәнле тәбиғәт үҙенсәлектәрен, функцияларын, тәбиғәттәге йәшәү формалары структураларын һәм төҙөлөш принциптарын техник ҡоролмаларҙа, яһалма системаларҙа, сәнәғәт аналогтарында, йәғни инженерияла, заманса технологияларҙа ҡулланыу менән шөғәлләнеүсе ғәмәли фән.
Биология һәм техника сигендәге, организмдар структураһын һәм йәшәйешен анализлау нигеҙендә инженер бурыстарын хәл итә.
Биониканың тыуған йылы итеп 1960 йыл ҡабул ителгән.
Биотика өлкәһендә эшләүсе ғалимдар үҙҙәренең эмблемаһы итеп интеграл билдәһе менән тоташҡан скальпель һәм паяльникты һайлағандар.
Девиздары: «Йәнле прототиптар — яңы техникаға асҡыс».
Атамаһы
Бионика термины Джек Э. Стил тарафынан 1958 йылдың августында тәҡдим ителә (био + электро троника һүҙҙәренән). Био — « йәшәү кәрәҙе» («ячейка жизни») тигән боронғо грек һүҙенән яһалған.
Биомиметика
Тәржемә әҙәбиәте һәм Инглиз телле һәм тәржемәүи әҙәбиәттә йыш ҡына биомиметик термины (от βίος «тормош» + μίμησις «үрнәк» мәғәнәһендә) ҡулланыла. Был — технологик ҡоролмаларҙы төҙөгәндә төп идеяны һәм элементтарҙы йәнле тәбиғәттән алыуҙағы эш алымдары. Бионика раҫлауынса, кешеләр уйлай сығарған күп кенә әйберҙәрҙең тере тәбиғәттә аналогы бар. Мәҫәлән, ҡаптырма «молния» һәм «липучка» ҡош ҡауырһыны төҙөлөшө нигеҙендә яһалған булған. Елпеүестәрҙә төрлө рәт төктәре бер-береһенә ятып тора һәм бик бәләкәй ырғаҡтар менән йәбешә. Был елпеүестә төктәрҙе ышаныслы тотоп тора
Киң тараласаҡ миҫалдар береһе булып бик уңышлы Биомиметиканың бик уңышлы миҫалы булып туҡыу ҡаптырмаһы тора. Уны уйлап сығарған Швейцария инженеры Жорж де Местраль идеяны эт йөнөнә йәбешкән дегәнәк емештәренән алған.
Кеше тәне ҡабул итерлек яһалма һөйәкте эшләү өсөн, уны мөмкин тиклем төҙөлөш структураһы, химик составы, механик характеристикаһы ысын һөйәктекенә тап килергә тейеш. Тәбиғи объекттың үҙсәнлектәрен яһалма объектҡа күсереү биомиметика була ла инде.
Үҫеш тарихы
Тере тәбиғәт тураһында белемде инженер мәсьәләләрен хәл итеү өсөн ҡулланыу идеяһын Леонардо Винчи тәҡдим иткән. Ул ҡоштарға оҡшатып ҡанаттары булған осоу аппараты төҙөп маташҡан.
Техник системалар менән уртаҡлығын асыҡлап, яңы приборҙар, механизмдар, материалдар һәм башҡалар булдырыу өсөн тере организмдарҙа һәм машиналарҙа дөйөм идара итеү һәм элемтә принциптарын ҡараған кибернетика барлыҡҡа килеүе йәнле системаларҙың төҙөлөшөн һәм функцияларын ныҡлап өйрәнеүгә стимул була.
Биониканың төп йүнәлештәре
Биониканың төп йүнәлештәре түбәндәге проблемаларҙы үҙ эсенә ала :
Тере организмдарҙы моделләштереү
Бионикала модель булдырыу — был эштең яртыһы ғына. Ғәмәли мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн модель үҙенсәлектәре булыу-булмауын тикшереү генә түгел, шулай уҡ алдан бирелгән техник характеристикаларҙың иҫәп-хисап ысулдарын эшләү, талап ителгән күрһәткестәргә өлгәшеүҙе тәьмин иткән синтез ысулдарын эшләү
Шуға күрә күп кенә бионик моделдәр, техник яҡтан кәүҙәләндерелгәнгә тиклем, тормошон тәүҙә компьютерҙа башлай. Моделдең математик тасуирламаһы төҙөлә Уның буйынса компьютер программаһы — бионик модель төҙөлә. Бындай компьютер моделендә ҡыҫҡа ваҡыт эсендә төрлө параметрҙар эшкәртергә һәм конструктив етешһеҙлектәрҙе бөтөрөргә мөмкин.
Нәҡ шулай, программа моделләштереү нигеҙендә, ҡағиҙә булараҡ, модель эшенең динамикаһына анализ яһала;Моделдәрҙе махсус техник ҡороуға килгәндә иһә, бындай эштәр, һис шикһеҙ, мөһимерәк, әммә уларҙың маҡсатлы йөкләмәһе башҡа. Уларҙа иң мөһиме — моделдәрҙең тейешле үҙенсәлектәрен яҡшыраҡ һәм теүәл билдәләргә мөмкин булған иң яҡшы эксперименталь технологик нигеҙ эҙләү. Бионикала тупланған ғәҙәттән тыш ҡатмарлы системаларҙы формалләшеп бөтмәгән моделләштереү тәжрибәһе дөйөм фәнни мәғәнәгә эйә..
Бындай төр эштәрҙә оптималь идара итеүҙең мөһим мәсьәләләрен, эксперименталь һәм техник физиканы, иҡтисади бурыстарҙы, күп баҫҡыслы элемтә системаларын ҡороу бурыстарын хәл итеү өсөн бик кәрәкле эвристик ысулдар киң таралыу алды.
Нейробионика
Нейробионика мейе эшен өйрәнә, хәтер механизмдарын тикшерә. Хайуандарҙың һәм үҫемлектәрҙең тирә-яҡ мөхиткә ҡарата эске реакция механизмдарын, һиҙеү ағзаларын интенсив өйрәнә. Нейробиониканың төп йүнәлештәре булып кешенең һәм хайуандарҙың нервы системаһы физиологияһын өйрәнеү, хайуандарҙың һәм кешенең нервы күҙәнәктәрен: нейрондарҙы һәм нервы селтәрен моделлау тора. Был электрон һәм хисаплау техникаһының ҡоролмаһын (архитектураһын) үҫтереү һәм камиллаштырыу мөмкинлеген бирә. Нейробиониканы яһалма интеллект төҙөү өсөн нигеҙ итеп алыусы тәғлимәттәр бар.
Мария Магдалина сиркәүе (Андреево-Мелентьево)
Мария Магдалина сиркәүе— Мәскәү Патриархаты Урыҫ Православие Сиркәүенең Ростов һәм Новочеркасск епархияһының Андреево-Мелентьево ауылындағы православие сиркәүе.
Адресы: 346841, Ростов өлкәһе, Неклиновский районы, Андреево-Мелентьево ауылы, Еңеү урамы, 9-сы йорт.
Тарих
XIX быуаттың 20 йылдарында йөрөүселәрҙең, ауылдың Андреево-Мелентьево ауылы кешеләренең дини ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереү маҡсатында Изге Мария-Магдалина сиркәүе төҙөлгән. Уны Ватан һуғышында Наполеонға ҡаршы һуғышҡан һәм 4-се дәрәжә Изге Георгий ордены менән бүләкләнгән отставкалағы инфантерия генералы алпауыт Андрей Мелентьевтың аҡсаһына төҙөгәндәр.
Кирбес сиркәүҙе ун йыл төҙөгәндәр, төҙөлөп бөткәс уны алпауыт ҡыҙы Марияның исеме менән изге Мария Магдалина сиркәүе тип атағандар.
1930 йылға тиклем сиркәүҙә ғибәҙәт ҡылғандар. Һуңынан ғибәҙәтхананы япҡандар, ә уның подвалында Таганрог ҡалаһының ябыҡ монастырҙарының береһенән килгән суфый ҡатын-ҡыҙҙар йәшәгән.
1948 йылда сиркәү яңынан асылып, 1960 йылға тиклем эшләп килгән. Сиркәүҙе ҡыйырһытыу йылдарында уның бинаһын төҙөлөш материалдары склады итеп файҙаланғандар. 80-се йылдарҙа бинала янғын сығып, сиркәүҙең таш стеналары ғына тороп ҡалған. Стеналағы фрескалар ҙа юҡҡа сыҡҡан. Ғибәҙәтхананы янғын ҡалдыҡтарынан таҙартҡан саҡта бина подвалында Федор һәм Андрей Мелентьевтарҙың сиркәүҙәге кәшәнәһен тапҡандар. Кәшәнәләге кешеләрҙең ҡалдыҡтары яҡшы хәлдә һаҡланып ҡалған, унда һуғышсыларҙың матур эполетлы мунддирҙары ла янмай ҡалған.
1992 йылдың сентябрь айында ауылда рәсми рәүештә сиркәү йәмғиәте теркәлгән. Емерелгән сиркәүҙе аҡрынлап тергеҙә башлағандар.
Сиркәүҙе тергеҙеүҙә бик күп кешеләр ҡатнашҡан."Сармат" колхозы, башында А. А. Геращенко торған район хакимиәте төҙөлөш эштәренә аҡсалата ярҙам күрһәткән. Тергеҙелә башлаған сиркәүҙә 4 айҙан һуң — 1993 йылдың 7 ғинуарында ғибәҙәт ҡылыу башланған.
1994 йылда сиркәүҙең ҡыңғырау манараһы төҙөлөп бөткән. Ҡыңғырауҙарҙы Воронеж ҡалаһының предприятиеларының береһендә ҡойғандар. 2000 йылда, Таганрог эшҡыуарҙары сиркәү иҙәне һәм иконостас өсөн мәрмәр плитәләр һатып алғандар. Хәҙерге ваҡытта сиркәү бинаһы тергеҙелгән. Унда йәкшәмбе мәктәбе, «Преображение» хәрби-патриотик клуб эшләй.
Дин әһелдәре
1992 йылдан алып Изге Мария Магдалина сиркәүенең өлкән руханийы — протоиерей Николай Николаевич Бандурин.
AliExpress
AliExpress — глобаль сауҙа майҙансығы, сит ил һатып алыусыларына ҠХР етештереүселәренең тауарҙарын һатып алыу мөмкинлеген бирә. Alexa версияһы буйынса, сайт донъяла иң күп инелгән веб-ресурстар араһында 47-се урынды биләй, әммә шуның менән бергә ул Викимедия Фонды проекттарының глобаль спам-исемлегенә индерелгән. Майҙансыҡта тауарҙар ваҡлап һәм ваҡ күмәртә менән һатыла. Тауарҙар тураһында мәғлүмәт автоматик рәүештә төрлө телдәргә тәржемә ителә. Сервистың үҙенсәлеге шунда: һатыусы аҡсаны һатып алыусыға тауар барып еткәс кенә ала.
Тарихы
AliExpress 2010 йылда эш башлай. Тәүҙә был майҙансыҡ һатыу һәм һатып алыуҙар өсөн В2В өлкәһендә эшләй. Шунан һуң портал B2C, C2C, болот хисаплауҙары һәм түләү сервистарына тиклем киңәйә. Әле AliExpress инглиз, испан, голланд, француз, итальян, поляк, португал һәм урыҫ телдәрендә эшләй. Ниндәй илдә булыуына ҡарамаҫтан, клиенттар сайттың инглиз версияһында ошо телдәргә автоматик тәржемә аша хеҙмәтләндерелә.
Донъяла беренсе оффлайн шоу-рум AliExpress 2016 йылдың сентябрендә Мәскәүҙә асыла.
Милекселәре һәм етәкселәре
Alibaba Group компанияһына ҡарай, был компанияға, AliExpress’тан тыш, Ҡытайҙың Alibabа.com, Taobao.com һәм башҡа популяр ресурстары ла инә.
AliExpress Рәсәйҙә
TNS мәғлүмәттәре буйынса, 2017 йылдың ғинуарында AliExpress Рәсәйҙә иң популяр интернет-магазин була. Уның аудиторияһы 22,194 миллион кеше тәшкил итә.
AliExpress, башҡа сит ил интернет-магазиндары менән бер рәттән, Рәсәйҙең шундай уҡ йә оҡшаш тауарҙар менән, әммә ҙурыраҡ сығымдар күреп һәм юғарыраҡ өҫтәмәләр ҡуйып сауҙа иткән майҙансыҡтарына етди конкуренция хасил итә. Өҫтәүенә, һуңғы ваҡытҡа тиклем сит ил майҙансыҡтары Рәсәй һалымдарын һәм пошлиналарын түләмәй, һөҙөмтәлә, ил эсендәге көнәркәштәре алдында ҙур коммерция өҫтөнлөгөнә эйә була.
Ил эсендәге көнәркәштәре менән сағыштырғанда AliExpress тауарҙы адресатҡа еткереү йәһәтенән генә ҡалыша, әммә Рәсәйҙә ҡайһы бер тауарҙарҙы илтеү мөҙҙәтен бер-ике көнгә тиклем ҡыҫҡартҡан инфраструктура барлыҡҡа килгән һәм был мәсьәләне хәл итеү йәһәтенән отошло сара булып тора.
«Яндекс» «Рәсәй Һаҡлыҡ банкы» менән AliExpress араһында сик-ара сауҙа өсөн уртаҡ предприятие асыу мөмкинлеген ышаныслы түгел тип һанай.
Носков Александр Куприянович
Александр Куприянович Носков (27 август 1872) ,, Ырымбур губернаһы — , Өфө) — Башҡортостан Республикаһында йәшәгән һәм эшләгән беренсе ғалим-биогеограф, крайҙа юғары белем биреүҙе ойоштороусыларҙың береһе, ботаника, география буйынса, шул иҫәптән Ырымбур буйынса ла, бик күп фәнни эштәр авторы, Башҡортостан тупраҡ-ботаника бюроһы гербарийының (бөгөн Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең биология институты Гербарийы) беренсе мөдире. Әле лә А. Носков уның иң алдынғы коллекторҙарының (үҫемлектәрҙе йыйыусы) береһе булып иҫәпләнә. Уның тарафынан күләме 6 мең биттән торған (1930 йылда МДУ-ға бүләк ителә) уникаль гербарий йыйыла. 1920 йылда ғалим етәкселегендә Башҡортостан буйынса беренсе тапҡыр комплекслы экспедициялар ойошторола, уның һөҙөмтәләре Көньяҡ Уралды ботаник-географик районлаштырыуҙы эшләгәндә файҙаланыла. Носков беренсе тапҡыр республика территорияһында быға тиклем теркәлмәгән бик күп үҫемлектең үҫеүен асыҡлай, бик һирәк үҫкән төрҙәр урыны табыла һәм артабан улар Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелә. Ғалимдың гербарийы, баҫма хеҙмәттәре юғары көпшәле үҫемлектәрҙең айырым һәм төркөмдәре менән эшләүсе флорист-системалаусылар өсөн мөһим материал булып тора. Тимәк, А. К. Носковты Башҡортостандың һәм тотош Көньяҡ Урал төбәгенең, тимәк, Рәсәйҙең флораһы һәм үҫемлектәр донъяһын белеүгә баһалап бөткөһөҙ өлөш индергән тип ышаныслы әйтергә мөмкин.
Совет осоронда башҡорт биогеографияһы пионеры А. К. Носковтың исеме онотолоуға дусар була, тәүге биографик характерҙағы публикациялар 1990 йылдарҙа ғына күренә. 2017 йылда «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһенең эш планы проектына А. К. Носковтың музейын ойоштороу буйынса саралар индерелә. 2017 йылда Башҡортостан Республикаһының Милли музейында А. К. Носковҡа арналған ваҡытлы экспозиция эшләй (белешмәне С. Ю. Семенова төҙөй)
Ғаиләһе
Атаһы — бер динле (единовер) сауҙагәр Носков Куприян Сергеевич, 1878 йылда Уральскиҙа мәрхүм була.
Әсәһе — Мәскәү мещаны Софья Ивановна, тол ҡалғас, туғандарында экономка булып эшләй, 1921 йылда Уральскиҙа вафат була.
Ағаһы — Носков Сергей Куприянович, 1921 йылға тиклем Уральскиҙа ерләнә. Хәрби булыуы 1905 йылда Алыҫ Көнсығышта, Харбинда, тимер юлын хунхуз бандаларынан һаҡлауҙа ҡатнашыуы ихтимал.
Ҡатыны — Мария Гавриловна, атаһы яғынан Кармазина (07.01.1878—1960 йылға тиклем, Өфө).
Улы — Носков Гавриил Александрович (Благовещен, Өфө губернаһы, 5 ноябрь 1898—1946, Мукачево, Украина ССР-ы), агроном, аҡ эмигрант, 1908—1913 йылдарҙа — буласаҡ билдәле аҡ эмигрант Струве Алексей Петрович, Э. һәм Р. Талдәр менән Тенишев училищеһында уҡый, 1914—1916 — уҡыуын Өфө реаль училищеһында (уҡытыусыһы П. И. Свешников), 1917—1918 — Новочеркасскиҙа Дон политехник институтында белем эстәй. 1926 йылда «рус акцияһы» программаһы буйынса Прагала Чех юғары техник училищеһында агроном дипломы ала. 1930 йылдар — Чехия Карпаттары аръяғында агрономия курстары мөдире һәм лекторы, аҡ эмигранттарҙың рус агрономдары берлеге ағзаһы (1921—1939 йй. Бөгөн дә рус инженерҙары союзы ҡарамағында эшләп килә). Прагала Г. Носков рус профессоры, инженер-технолог А. С. Ломшаков ғаиләһе менән яҡындан аралаша.
Ҡыҙы — Носкова Татьяна Александровна (Ырымбур, 7 апрель, 1904 йыл — Өфө, 1985) — Ленинград дәүләт университетын тамамлай, Башҡорт дәүләт университетының география уҡытыусыһы. 1953 йылда СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Агробиология институтының Е. В. Кучеров етәкселегендә ботаника экспедицияһында ҡатнаша (Урал аръяғында — Учалы, Баймаҡ, Әбйәлил, Хәйбулла райондары — мал аҙығы әҙерләнгән ерҙәрҙе өйрәнеү).
Өфөләге Гоголь урамы, 22-се йортта 1920-се йылдарҙа Носковтар ғаиләһе йәшәй.
Белеме
Урал хәрби гимназияһында уҡый (1882—1891). 1896 йылда Мәскәү Император университеты (ИМУ) физика-математика факультетының тәбиғи фәндәр бүлеген Беренсе дәрәжә диплом менән тамамлай. Университетта белем алғанда үҙ инициативаһы менән билдәле профессорҙар-географтар Д. Н. Анучин, Э. Е. Лейста шөғөлләнә, 1911 йылда Мәскәү Император университетында география магистры дәрәжәһенә — диссертация, 1945 йылда Мәскәү дәүләт университетында кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.