cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рубин Рут
Биографияһы
1924 йылдан Ривке Ройзенблат Нью-Йоркта йәшәй, унда 1932 йылда кейәүгә сыға һәм исемен Рут Рубинға алмаштыра. Яҡынса ошо осорҙа йәһүд фольклоры менән шөғөлләнә башлай һәм идишизмдың төп теоретиктарының береһе Хаим Житловский (1865—1943), ә бер аҙ һуңғараҡ тел белгесе Макс Вайнрайх (1893—1969) йоғонтоһо аҫтында идиш телендә йәһүд йырҙарын һәм уға бәйле этнографик материал йыя башлай. Һөҙөмтәлә Кливлендта Союз юғары мәктәбендә йәһүд ҡатын-ҡыҙҙар йыры фольклоры буйынса кандидатлыҡ дәрәжәһен яҡлай һәм 2 меңдән ашыу халыҡ һәм эшсе йәһүд йырҙарын, ҡала романстарын йыя. Рут Рубин йыйған этнографик материал ҡасандыр йыйылған йәһүд йыр фольклорының иң ҙур коллекцияһының нигеҙе була.
1945 йылдан башлап, Рубин 78 әйләнешле грампластинкалар серияһын (Oriole лейблы), ә 1954 йылдан алып оҙайлы уйнаусы грампластиндар серияһын сығара (башлыса Folksways Records лейблында, уға 1948 йылда йәһүд яҙыусыһы Шолом Ашаның улы Мозес Аш нигеҙ һалған һәм хәҙер Смитсон институтына ҡарай), йыйған йырҙарҙы үҙе башҡара.
Күп йыллыҡ тикшеренеүҙәрҙең һөҙөмтәһе булып күп тапҡыр ҡабатлап баҫылған «A Treasury of Jewish Folksong» монографиялары тора (Йәһүд йыры хазинаһы 1950) һәм «Voice of a People: The Story of Yiddish Folksong» (Халыҡ тауышы: еврей халыҡ йырҙары тарихы, 1963). Дж. Гейер мөхәррирләгән «Хәтер: америка-йәһүд фольклоры» («Recall: American-Jewish Folklore») (1961) йыйынтығында баҫылып сыға. Үлгәндән һуң «Yiddish Folksongs From the Ruth Rubin Archive» (Рут Рубин архивтарынан идиш телендә йәһүд халыҡ йырҙары) монографияһы баҫылып сыға.
Ерҙән ситтәге тереклек
Ерҙән ситтәге тереклек (сит планеталағы тереклек) — Ерҙән ситтәге мөхиттә барлыҡҡа килгән һәм йәшәгән тереклектең гипотезаға нигеҙләнгән формаһы. Был фәнни өлкә астробиология (экзобиология) һәм ксенобиологияның, шулай уҡ ғилми фантастикала уйлап сығарылған объекттарҙың береһен тикшереү темаһы. Гипотезаларға ҡоролған бындай тереклек ябай прокариоттарҙан башлап (йәғни сағыштырырлыҡ тереклек формалары) кешелек донъяһы менән сағыштырғанда үҫештәре буйынса бик алға киткән цивилизацияларҙағы йән эйәләренә тиклемге варианттарҙы ҡарай. Дрейк тигеҙләмәһе Галактикала Ерҙән ситтәге цивилизацияларҙың һанын билдәләү өсөн тәғәйенләнгән, кешелек донъяһына улар менән бәйләнешкә инеү мөмкинлеге бирелә.
XX быуат урталарынан Ерҙән ситтәге тормош эҙҙәрен эҙләү буйынса даими рәүештә әүҙем тикшеренеүҙәр алып барыла. Был тикшеренеүҙәр ерҙән ситтәге ағымдағы тормош һәм уларҙың тарихын, шулай уҡ ерҙән ситтә лә кешелек донъяһының булыуын асыҡлау менән шөғөлләнә. Эҙләнеү категорияһына бәйле төрлө ысулдар ҡулланыла: әйтәйек, телескоп мәғлүмәттәрен һәм өлгөләрҙе анализлауҙан элемтә сигналдарфын тотоу һәм ебәреү өсөн файҙаланылған радиоға тиклем.
Ерҙән ситтәге тормош, бигерәк тә унда ла аңдың булыу концепцияһы, ер мөхитендә мәҙәни йоғонто тыуҙыра, айырыуса фәнни фантастик әҫәрҙәрҙең барлыҡҡа килеүенә йоғонто яһай. Был йылдар эсендә фәнни фантастика бер нисә теоретик идея тәҡдим итә. Күп кенә әҫәрҙәр ерҙән ситтә лә тереклектең булыу мөмкинлегенә ҡарата йәмғиәтте ҡыҙыҡһыныу уята. Ҡайһы берәүҙәр ерҙән ситтәге аңлы тереклек менән бәйләнеш урынлаштырыуҙа агрессив ысулдарҙы ҡулланыуға өҫтөнлөк бирә. Икенселәре, бындай аҙым ситтәге аңға Ерҙең ҡайҙа булыуын күрһәтәсәк һәм киләсәктә сит аңдың беҙҙең планетаға баҫып инеүе ихтимал, тигән фекерҙә ҡала.
Тәүшарт
Ерҙә тормоштоң барлыҡҡа килеүе ерҙәгенә оҡшаш шарттар булғанда башҡа планеталарҙа тере йән эйәләренең барлыҡҡа килеүен раҫлай. Ерҙәге тормош мөхите генә бының өсөн тәүшарт булып тора.
Совет астрономы Иосиф Шкловский, спектраль G, K, M класына ҡараған (үҙенсәлектәре буйынса Ҡояшҡа яҡын булған) һалҡын һәм ярайһы уҡ тотороҡло яңғыҙ йондоҙҙар тирәләй әйләнгән планеталарҙа йәшәү өсөн уңайлы шарттар барлыҡҡа килеүе ихтимал, тип фаразлай.
Башҡа йондоҙҙар системаһында планеталарҙың булыуы буйынса асыштар ситләтеп булһа ла «тере йән эйәһе йәшәй алған урында» тормоштоң барлыҡҡа килеүе өсөн уңайлы урындар булыуына күрһәтә. Хәҙерге заман астрономияһы бындай планеталарҙағы йәшәү шарттарын баһалау мөмкинлеген бирмәй, әммә киләсәктә техник мөмкинлектәр уларҙа кислородтың булыу-булмауын асыҡларға ярҙам итәсәк, бына шунда инде Ерҙән ситтә лә тереклектең булыу-булмауын беләсәкбеҙ.
Метеориттарҙа тереклек эҙҙәре
Углеродлы (күмерле) метеориттарҙы тикшергәндә уларҙың составында ерҙә йәшәгән тере йән эйәләренең йәшәү эшмәкәрлеге ҡалдыҡтары булған матдәләр табыла.
Таш метеориттарҙы тикшергәндә ҡайһы берҙә уларҙа «ойошҡан элементтар» — микроскопик (5-50 мкм) «бер күҙәнәклеләрҙең» булыуы асыҡлана,
Бөгөнгө көндә был таштарҙың ерҙән ситтә барлыҡҡа килгән ниндәй ҙә булһа тере йән эйәһенең ҡалдыҡтары булыуы иҫбатланмаған. Әммә, икенсе күҙлектән ҡарағанда, был «ойошҡан элементтар» йәшәү менән бәйле юғары ойоштороу дәрәжәһенә эйә.
Саля (Лоза ҡушылдығы)
Саля — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лоза йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡәзвин
Ҡәзвин (, произн. [ɢæzˈviːn]) — Ирандың төньяғында урынлашҡан ҡала. Ҡәзвин провинцияһының административ үҙәге.
Ачин (Кадрин ҡушылдығы)
Ачин  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кадрин йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Морозкова
Морозкова — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 278 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Занави ҡәлғәһе
Занави ҡәлғәһе (грузин: ციხე ზანავის), көньяҡ Грузияла Самтше-Кавахети төбәгенең Адигени муниципалитетындағы Бәләкәй Диди Занави ауылында урынлашҡан  Урта быуаттар замогы. Ҡәлғә 2007 йылда Грузияның милли әһәмиәттәге күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән
Тасуирламаһы
Урта быуат ҡәлғәһе ныҡ текә һәм барыуы ҡатмарлы булған ҡаяла таштарҙан һәм эзбизташтан төҙөлгән. Замоктың төп ҡоролмаһы - бөтә яҡтан да атыу тишектәре менән артҡы өлөшө түңәрәк булған өс ҡатлы башня. Башняның икенсе ҡатында мейес бар. Көньяҡ диуарындағы аркалы ишек уйымы эске ихатаға алып бара. Ихатала  ҡаяла уйылған һыу һаҡлағыс урынлашҡан. Артабан көньяҡҡа ҡарай ике башня бар, бер башняның эсендә сиркәү ҡалдыҡтары ята.
Елга (Вятка ҡушылдығы)
Елга  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 1013 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Юнко-Вож (Парнока-Ю ҡушылдығы)
Юнко-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Парнока-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хунго-Яха
Хунго-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ясавэй-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Төркән Сайлан
Төркән Сайлан (13 декабрь 1935 — 18 май 2009) — Төркиә табип-дерматологы, академик, яҙыусы, педагог һәм йәмәғәт эшмәкәре. Ул «Хәҙерге тормошҡа ярҙам ассоциацияһы» (Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği, ÇYDD) хәйриә фондына нигеҙ һалыусы булараҡ билдәле.
Биографияһы
1944 йылдан 1946 йылға тиклем Кандиллиҙа башланғыс мәктәптә уҡый. 1946 йылдан 1953 йылға тиклем Кандиллиҙа ҡыҙҙар өсөн мәктәптә уҡыуын дауам итә.
1963 йылда Истанбул медицина училищеһын тамамлай.
1964 йылдан 1968 йылға тиклем Нишанташиҙа социаль тәьминәт дауаханаһында эшләй һәм тире ауырыуҙары буйынса махсуслаша.
1968 йылда Истанбул университетының медицина факультетында дерматология һөнәре буйынса өлкән ассистент булып эшләй башлай.
1971 йылда ул артабан Англияла уҡырға стипендия ала. 1974 йылда — Францияла, ә 1976 йылда Англияла эшләй.
1972 йылда ул уҡытыусы, ә 1977 йылда профессор була.
1976 йылда ул махау сире менән көрәшә башлай һәм махау сире менән көрәш буйынса ассоциация ойоштора.
1976 йылда ул лепрала махсуслаша башлай, Халыҡ-ара махау союзына (ILU) нигеҙ һалыусыларҙың береһе була.
1981 йылдан 2002 йылға тиклем, университетта профессор булып эшләүҙән тыш, Төркиәнең Һаулыҡ һаҡлау министрлығына ҡараған Истанбулдағы махау сирен дауалау дауаханаһының баш табибы була.
1982 йылдан 1987 йылға тиклем Истанбул университетының дерматология буйынса медицина факультетының ғилми бүлеген етәкләй. 1981 йылдан 2001 йылға тиклем университеттың дерматология тикшеренеү үҙәге директоры була.
Төркән Сайлан 2006 йылға тиклем Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһында лепра буйынса консультант булып эшләй. Ул Бехчет ауырыуы, Дерма патологияһы лабораторияһын һәм венерик ауырыуҙар буйынса поликлиника булдырыуҙа ҡатнаша. Хәйриә нигеҙендә ул 1981 һәм 2002 йылдар араһында 21 йыл дауамында Истанбул дауаханаһында баш табип вазифаһын башҡара. Ул шулай уҡ Халыҡ ара махау сире йәмғиәтендә Европа дерматология һәм венерология академияһы ағзаһы була. Хеҙмәте өсөн күп премиялар һәм приздар менән бүләкләнә.
2009 йылдың 18 майында вафат була.
Ғаиләһе
1957 йылда ул кейәүгә сыға. Никахта ике ул тыуа, уларҙың береһе рәссам-график, икенсеһе табип була. Сайландың шулай уҡ дүрт ейәне бар
Лазибная Анастасия Александровна
Лазибная Анастасия Александровна (2 сентябрь 1983 йыл) — Рәсәй социаль эшҡыуары. Оло йәштәге кешеләр өсөн уңайлыҡтар буйынса актуаль информация тәҡдим иткән «Өләсәй-олатай» Рәсәй онлайн-сервисының нигеҙләүсеһе, һәм тағы ла «Мамушка» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең директоры һәм нигеҙләүсеһе.
Биографияһы
Анастаси́я Алекса́ндровна Лазибна́я 1983 йылдың 2 сентябрендә Ленинград ҡалаһында тыуған. Юғары белемде Санкт-Петербург халыҡ-ара менеджмент институтында ала. Биш йыл дауамында штаб-фатиры Көньяҡ Африка Республикаһының Кейптаун ҡалаһында урынлашҡан Naspers медиагруппаһының Рәсәй вәкиллегендә M&A Russia менән етәкселек итә. Бер аҙ ваҡыт мобиль сервис компанияларының береһендә инвестицион директор булып һәм «J’son and Partners Consulting» агентлығының өлкән консультанты булып эшләй.
2011 йылда Анастасия Лазибнаяның пенсионерҙар өсөн Рәсәйҙәге тәүге информацион сайтты төҙөү идеһы тыуа, һәм шул уҡ йылда ул «Мамушка» яуаплығы сикләнгән йәмғиәтен теркәй. Оло йәштәге кешеләр өсөн уңайлыҡтар буйынса актуаль информация тәҡдим иткән «Өләсәй-олатай» Рәсәй онлайн-сервисының сайты 2012 йылда эшләй башлай.
Ногор-Юган (Куноват ҡушылдығы)
Ногор-Юган  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куноват йылғаһының һул ярына тамағынан 287 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.
Лазибная Анастасия Александровна
Биографияһы
Mail.Ru Group компанияһы ярҙамында Анастасия Лазибная «Оло йәштәге кешеләр өсөн „цифрлы донъяны“ нисек асырға?» («Как открыть „цифровой мир“ для людей старшего возраста?») темаһына арнап «Социаль технологиялар йылытмаһын» ойоштора, бында ул планлаштырылған «Бөтә йәштәгеләр өсөн компания» проекты хаҡында хәбәр итә. 2013 йылда компаниялар өсөн тәүге «бизнес биснесҡа һөйләй» форматындағы ағартыу семинарын ойоштора, уның төп маҡсаты булып илле йәштән үткән специалисттарҙы эшкә алыусы компанияларҙың тәжрибәһен таратыу булып тора. Шул уҡ йылдың 7 октябрендә социаль сферала проекттарҙы тормошҡа ашырыусы эшҡыуарҙарҙың Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең премьер-министры Д. А. Медведев менән осрашыуҙа ҡатнаша.
2014 йылда Лазибная оло йәштәге ҡатын-ҡыҙҙарға иғтибарҙы йәлеп итер өсөн «Модалы подиум 50+» күрһәтеүҙе ойоштора. Шул уҡ йылда «Быуындар союзы» («Союз Поколений») мәрхәмәтлелек йәмәғәт проекты конкурсының жюри составына индерелә.
Ногор-Юган (Куноват ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Светлица (Чепца ҡушылдығы)
Светлица — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сига (Моцменьга ҡушылдығы)
Сига  — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мойменьга йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ангкор-Ват
Ангко́р-Ват        йә Ангко́рвоат (អង្គរវត្ត  — «Ангкор һарайы» ) — Камбоджала гигант индуист ғибәҙәтхана комплексы, Вишну Хоҙайға арналған. Донъяла ҡасан да булһа төҙөлгән ғибәҙәтханаларҙың иң ҙуры һәм иң әһәмиәтле археологик ҡомартҡыларҙың береһе. XII быуаттың беренсе яртыһында Сурьяварман II короле идараһы ваҡытында төҙөлгән. Объект Халыҡ-ара мираҫ исемлегенә индерелгән.
Ангкор-Ват ғибәҙәтханаһы Сиемреап ҡалаһынан 5,5 км төньяҡтараҡ урынлашҡан. Ангкор 200 км² майҙанды биләй; күптән түгел үткән тикшеренеүҙәр уның майҙаны 3000 км² булыуы мөмкин тип билдәләй. Унда ярты миллиондан артыҡ кеше йәшәүе мөмкин, шулай итеп индустрия эпохаһына тиклемге кеше йәшәгән эре тораҡ булған.
XV быуатта файҙаланылмай һәм ташландыҡ хәлдә ҡала. Европалылар өсөн 1860 йылда асыла. Ангкор-Ват Камбоджиның дәүләт флагында һәм гербында төшөрөлгән.
Тарихы
Ангкор-Ват VI быуатта төҙөлгән Кхмер империяһының асыҡ миҫалы булып тора. Был гигант ғибәҙәтхана Сурьяварман II (1113—1150) хакимлыҡ иткән осорҙа төҙөлә. Храм төҙөлә башлағанда яҙып ҡалдырылған капсула ла, яҙмалар ҙа табылмаған. Шуға күрә тәүге исеме билдәһеҙ. Ғибәҙәтхананың Varah Vishnu-lok (һүҙмә-һүҙ: Изге Вишну урыны) тигән исеме булыуы билдәле. Төҙөлөш эштәре король үлгәс тамамланған. Тик барельефты биҙәү эштәре тамамланмай ҡалған.
Ангкорҙың башҡа ҡорамдарынан айырмалы, Ангкор-Ват, XV быуаттан бирле файҙаланылмаһа ла, тулыһынса ташландыҡ хәлдә булмаған. Ангкор-Ват, тирә яғында һыу йырыны булғанға, джунглиҙан һөжүм итеүсе йыртҡыстарҙан һаҡлаусы булып торған. Антониу да Мадалена ҡорамды килеп күреүсе беренсе европалы була, ул 1586 йылда ғибәҙәтхананы килеп күрә һәм «яҙып аңлатып бирә алмаҫлыҡ матурлыҡ, был ҡорам донъялағы бер генә бинаға ла оҡшамаған, кеше хыялында ла күҙ алдына килтерә алмаған биҙәлеш» тип яҙа" . Португаллы Диог ду Коут 1550 йылда үҙенең ҡорамды барып күреүе тураһында яҙа . Быға тиклем дә ҡорамда айырым европалылар булып китеүенә ҡарамаҫтан, европалылар өсөн был комплексты француз сәйәхәтсәһе Анри Муо аса.
1970 йылдарҙа ҡайһы бер ҡоролмалар һәм скульптуралар Пол Пот һалдаттарының вандаллыҡ режимы осоронда емерелә. 1992 йылда Ангкор башҡа ҡоролмалары менән ЮНЕСКО мираҫы исемлегенә индерелә. Камбоджала туристар өсөн төп иҫтәлекле урын булып иҫәпәләнә.
Мундыр
Мундыр — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ивдель йылғаһының уң ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аюла
Аюла — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 195 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Галле (Саксония-Анхальт)
Галле (Саксония-Анхальт) (Halle (Saale)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 232 963 кеше йәшәй. Майҙаны — 135,02 км2. Диңгеҙ кимәленән 87 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 06099-06132 һәм автомобиль коды — HAL.
Тарихы
Галле (Һалле) беренсе тапҡыр 806 йылда иҫкә алына.
Тоҙ сығанаҡтарының уңайлы урынлашыуы беренсе тораҡтар барлыҡҡа килеүгә сәбәп була. «Галле» һүҙе кельт теленән барлыҡҡа килгән тип һанала һәм «тоҙға бай урын» тигәнде аңлата. Тоҙ ҡаланың яҙмышын хәл итә: бер яҡтан, ул ошо аш тәмләткес арҡаһында һәр саҡ имен һәм бай булып ҡала; икенсе яҡтан, тоҙ ҡайнатыу сәнәғәтенең артабанғы үҫеше һәҙәмтәһендә бында ГДР йылдарында барлыҡ химия заводтары туплана һәм был төбәк экологияһына кире йоғонто яһай.
Ҡала тарихы IX быуаттан, франк хакимы Бөйөк Карл бында Франктар империяһының көнсығыш сиктәрендә һаҡ ҡоролмалары төҙөп, ҡәлғәгә нигеҙ һалғандан башлана. Ҡала статусы 981 йылда император Оттон Икенсе тарафынан бирелә. Х быуат уртаһынан Һалле 700 йыл дауамында Магдебург архиепископлығы составына инә.
XIII быуатта Һалле тарихы Магдебург епископтары менән көрәштә үтә; 1478 йылда Эрнест Саксонский ҡаланы баҫып ала һәм 1464 йылда 30 йыллыҡ һуғыш барышында янғындан юҡҡа сыҡҡан Морицбург цитаделен төҙөй. Һалле үҙ тарихында, бигерәк тә Ете йыллыҡ һуғышта, бик күп баҫҡынсылыҡ кисерә.
1648 йылда ҡала Бранденбург курфюршество составына индерелә, ә ул Пруссия короллегенә әйләнгәс, Пруссия ҡалаһы булып китә.
1694 йылда ҡалала университет асыла, 1817 йылда ул университет ҡалаһы Виттенберг менән берләштерелә ; 1933 йылдан берләштерелгән университет Мартин Лютер исемендәге Галле-Виттенберг университеты исемен йөрөтә.
Икенсе донъя һуғышы ваҡытында Һалле тулыһынса үҙенең тарихи үҙәген һаҡлап ҡала, ә унан 40 саҡырым алыҫлыҡта булғын Лейпцигта айырым биналар ғына һаҡланып ҡала. ГДР ваҡытында ҡала Һалле округының баш ҡалаһы була.
Рәсми сайттаГибихенштайн замогынан ҡала панорамаһын күҙәтергә мөмкин(Burg Giebichenstein).
Әлеге ваҡытта ҡаланан халыҡтың Дрезденға, берлинға, Лейпцигка күпләп китеүе күҙәтелә. Эре ҡалалар менән сағыштырғанда бында эшһеҙлек кимәле юғары.
Халҡы
¹ Халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләре ² 6 май, 1990: Халле һәм Халле-Нойштадт берләшә
Абдулов Марсель Хәбиб улы
Абдулов Марсель Хәбиб улы (8 май 1930 йыл — 23 ноябрь 2007 йыл ) — инженер-урмансы, СССР һәм Рәсәйҙең дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1966—1991 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының урман хужалығы министры, БАССР-ҙың 9-сы, 10-сы һәм 11-се саҡырылыш Юғары Советы, Башҡортостан Республикаһының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. РСФСР-ҙың атҡаҙанған урмансыһы (1978), Рәсәй Федерацияһы Дәүләт премияһы лауреаты (1991). Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966, 1976), Халыҡтар Дуҫлығы (1981) һәм «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Марсель Хәбиб улы Абдулов 1931 йылдың 8 майында Башҡорт АССР-ыны Өфө кантоны Ҡуранса ауылында (хәҙер бөткән) тыуған.
1953 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған, белеме буйынса инженер-урмансы.
Марсель Хәбиб улы Башҡоpтостан Республикаһы урман хужалығы үҫешенә ҙур өлөш индерә:
Уның инициативаһы менән Рәсәйҙә беренсе лимонарий һәм урман аҙыҡтарын эшкәртеү цехы (әлеге ваҡытта ла эшләүсе) төҙөлә, 1973 йылда Өфө урман музейы асыла.
Хеҙмәттәре
56 баҫма, шул иҫәптән 2 монографик эш авторы.
Хәтер
2015 йылдың майында Өфөлә Башҡортостан Республикаһының Урманды һаҡлау үҙәге бинаһына, элек Башҡорт АССР-ның Урман хужалығы министрлығы урынлашҡан йортта, мемориаль таҡта ҡуйылған.
Афанасьева Лира Аркадьевна
Афанасьева Лира Аркадьевна (20 март 1974) — фольклорсы, филология фәндәре кандидаты (2009).
Биографияһы
Лира Аркадьевна Афанасьева 1974 йылдың 20 мартында БАССР-ҙың Ишембай районы Васильевка ауылында тыуған.
1996 йылда Чебоксар ҡалаһындағы И. Н. Ульянов исемендәге Сыуаш дәүләт университетын тамамлағандан һуң, Башҡорт дәүләт университетының (хәҙер — Өфө фән һәм технологиялар университеты) филиалы Стәрлетамаҡ педагогия институтында эшләй.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлеге сыуаш йола фольклорын һәм Урал-Волга буйының башҡа халыҡтарын этнолингвистик тикшереүгә, әҙәбиәт менән фольклорҙың үҙ-ара бәйләнеше проблемаларына, сыуаш әҙәбиәте тарихын өйрәнеүгә арналған.
2009 йылдан — филология фәндәре кандидаты. 80-дән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
2015—2017 йылдарҙа «Башҡортостан Республикаһы сыуаштарының фольклор-диалектика атласы» («Фольклорно­-диалектологический атлас чувашей Республики Башкортостан») төҙөүҙә,
2013 йылда Стәрлетамаҡ ҡалаһында «Башҡортостан халыҡтарының тере боронғоһо» республика фольклор-этнографик фестивале" ("Республиканский фольклорно­-этнографический фестиваль «Живая старина народов Башкортостана») проекты сиктәрендә «Уҡытыусының иң яҡшы инновацион проекты» («Лучший инновационный проект преподавателя») конкурс номинацияһын тормошҡа ашырыуҙа ҡатнаша.
2012 йылдан — Сыуашстан фән һәм сәнғәт халыҡ академияһының мөхбир ағзаһы.
Уҡытҡан дисциплиналары:
Туған әҙәбиәт (татар, сыуаш) тарихы
Әҙәбиәт ғилеме нигеҙҙәре
Халыҡ ауыҙ-тел ижады (туған халыҡының)
Туғандаш (төрки) халыҡтар әҙәбиәте
«Сыуаш теле һәм әҙәбиәтенең көнүҙәк мәсьәләләре» модуле
Туған (татар, сыуаш) әҙәбиәтен уҡытыу методикаһы
Тексҡа лингвостилистик анализ (татар һәм сыуаш телдәре материалында)
Хеҙмәттәре
Терминология похоронно­-поминальной обрядности чувашей (опыт сравнительно-сопоставительного и этно-лингвокультурологического исследования). Стерлитамак, 2017.
Елевка
Елевка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел Холуница йылғаһының уң ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Юнко-Вож (Уҫы ҡушылдығы)
Юнко-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 472 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әсмә, йәки ғәмәл вә яза
Әсмә, йәки ғәмәл вә яза — повесть, башҡорт мәғрифәтсеһе Ризаитдин Фәхретдиновтың 1903 йылда Ырымбур ҡалаһында айырым китап булып сыҡҡан әҫәре. 9-сы кластың Башҡорт әҙәбиәте дәресе программаһына индерелгән. 1915 йылда яҙылған. .
Әҫәрҙең жанры
Өс тиҫтәгә яҡын бүлектән тора. Уларҙың һәр бүлеге айырым хикәйә күек ҡабул ителә. Һәр ҡайһыһының темаһы, проблемаһы, геройҙары бар. Ваҡиғалар барышы ла бик ҡатмарлы. Мажаралар, фажиғәләрҙән торған сюжеттар өҫтөнлөк итә. Әммә автор уларҙы бик оҫта ҡуланған. Был әҫәрҙе уҡымлы итә. Һөҙөмтәлә, яҙыусы үҙе атаған хикәйә жанры рамкаһынан күпкә артып киткән, ҡатмарлы композициялы, эпик рәүештәге, образдар системаһы яғынан хатта роман жанрына яҡын. Әммә әҫәрҙә Әсмәнең яҙмышына бәйле йәки мөнәсәбәтле булып, төйөнләнеү сиселеү процессы буйынса повесть жанры сиктәренән ары китмәүсе әҫәр.
Повестағы образдар системаһы
Алдынғы ҡарашлы Ғәббәс мулла, уның итәғәттле ҡатыны Ғәйшә абыстай, ҡыҙҙары Әсмә, Ғәли хәлфә — әҫәрҙәге иң төп образдар. Сәлих бай — милләттең таянырҙай шәхесе Йософ һәм Сәлим байҙар — халыҡтың аҡһаҡалдары итеп бирелә. Кире образдарға — Хикмәт хажи, Бикбулат мулла, Муса мөрит, әшәке һәм әрмтамаҡ Хәмиҙә ҡарсыҡ, аҙғын, яуыз Зәйнүш абыстай.
Митрәй-Әйүп
Митрәй-Әйүп, Әйүп, Баҙыбаш, Митрәй (Митро-Аюповское) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 457 кеше. Почта индексы — 452215, ОКАТО коды — 80256875005.
Әсмә, йәки ғәмәл вә яза
Повестың төп идеяһы
Төп идеяны яҙыусы әҫәрҙең исеменең икенсе яртыһында биргән. «Ғәмәл вә яза». Халыҡ мәҡәлендә әйтелгәнсә — ғәмәленә күрә әмәле, гонаһына — язаһы. Тормошта гел генә изге ғәмәлдәр булып тормай, яҡшылыҡ менән яманлыҡ йәнәш йөрөй. Әҫәрҙә Хикмәт хажи менән Муса Ғәббәс муллаға яла яғып,  уның матур ғаиләһен  емерәләр. Берҙән бер ҡыҙҙарын, Әсмәне йәтим итәләр. Бәхетһеҙ Әсмә әшәке Хәмиҙә ҡарсыҡтар кеүек кешеләр арҡаһында   яфа сигә. Әҫәрҙә яуыз кешеләрҙең насар ғәмәлдәре өсөн яза алыуы асыҡ һүрәтләнгән. Яуыз кешеләр яман ғәмәлдәре өсөн язаһын ала.
Митрәй-Әйүп
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек татарҙар (72 %), башҡорттар (26 %).
Тарихы
Митрәй-Әйүп ауылына Ҡазан даруғаһы Ҡыр-Йылан улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә 1635 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса типтәрҙәр нигеҙ һала. Ауылдың Әйүп, Баҙыбаш, Митрәй булараҡ билдәле булған.
1834 йылда Митрәй ауылында («Әйүп тож») 190 типтәр йәшәгән. 1859 йылда 240 кеше йәшәгән, шул иҫәптән 12 типтәр. 1870 йылда 183 йортта 690 татар иҫәпләнгән, 1920 йылда Митрәй-Әйүп ауылы булараҡ теркәлгән.
XIX быуаттың 70-се йылдарында ауылда 4 тирмән булған. Мәсет тә булған.
Митрәй-Әйүп ауылының өсөнсө исеме лә бар —  Баҙы йылғаһының үрге ағымында урынлашҡанҡа Базыбаш тип тә йөрөтәләр.
Бөгөн Митро-Әйүп ауылы.
Ыспрауник (йыр)
Ыспрауник (йыр) — башҡорт халыҡ йыры.
Йырҙың тарихы
Ғафури районының Яҡтыкүл ауылында йәшәгән Вәлиулла Ҡоломбәтов яҙмаларынан алынған.
«Башҡортостан» гәзитендә «Ер һатҡанда» тигән исем менән баҫылған (1991 йыл, 28 август.)
Архангел районындағы туғыҙ ауыл башҡорто үҙҙәренең Бүләҙе тигән ерен Сафронов тигән баярға һатҡан.
Сафронов шул ерҙе бүлеп алыу өҫөн землемер килтергән. Оҙонлар ауылынан Ғәйнетдин исемле бер егет иптәштәре менән ҡаршылыҡ күрһәткән.
Ыспрауниктар, урядниктәр был ҡаршы кешеләрҙе ҡыуып ҡайтарғандар. Шунан был Ғәйнетдин ыспрауниктың ауылға ҡайтҡанын күҙәтеп тороп, быға тәҙрә аша мылтыҡ менән атҡан. Ғәйнетдинде ҡулға алып, төрмәгә оҙатҡандар. Төрмәгә киткәндә уны оҙатҡан халыҡ алдында Ғәйнетдин былай тип йырлаған:
Хунхоба-Ненз-Яха
Хунхоба-Ненз-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хунхоба-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кәрпесте
Кәрпесте (Корпуста) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 11 кеше. Почта индексы — 453560, ОКАТО коды — 80211820003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Альтенготтерн
Альтенготтерн (Altengottern) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1075 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,17 км2. Диңгеҙ кимәленән 175 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99991 һәм автомобиль коды — UH.
Святица (Чепца ҡушылдығы)
Святица — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 188 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 141 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сима (Кубена ҡушылдығы)
Сима  — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубена йылғаһының һул ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ногор-Юган (Питляр ҡушылдығы)
Ногор-Юган  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Питляр ([[Обь ҡушылдығы)|Питляр]] йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Арыҫланов Әмир Солтан улы
Арыҫланов Әмир Солтан улы (25 сентябрь 1926 йыл — 23 февраль 1987 йыл) — рәссам. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1963 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1986). II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).
Биографияһы
Әмир Солтан улы Арыҫланов 1926 йылдың 25 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантоны Кәлшәле ауылында тыуған. Атаһы тимерсе булып эшләгән. Уларҙың ғаиләһендә ун бала була. Әсәләре бик иртә донъя ҡуя.
1941 йылда Бәләбәй педагогия училищеһына уҡырға инә, әммә уны тамамларға насип булмай. 17 йәшендә егетте армия сафына алалар. 1944 йылда алғы һыҙыҡҡа снаряд ташый. Аҙаҡ II Прибалтика фронтының уҡсы дивизияһында уҡсы булып хеҙмәт итә. Һуғыштар менән Латвия, Литва, Эстония аша үтә. Еңеүҙе Шауляй ҡалаһы янында алғы һыҙыҡта ҡаршылай. Бынан һуң биш йыл Ленинградта, Гатчинала хеҙмәт итә.
Запасҡа ҡайтарылғандан һуң, 1950 йылда, Өфө сәнғәт училищеһының художество бүлегенә уҡырға инә.
1955 йылда училищены тамамлап, Октябрьский ҡалаһына эшкә китә, бында күп әҫәрҙәр ижад итә. Ҡалала 1975 йылға тиклем йәшәй.
Ижади эшмәкәрлеге күп яҡлы: портреттар, пейзаждар, жанр рәсемдәре төшөрә.
1963 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы.
1987 йылдың 23 февралендә Өфөлә вафат була.
Төп эштәре
Мать, 1958. Дорога, 1958. Осенний день, 1958. Весенний городской пейзаж, х. м., 1958. Пасмурный день, х. м., 1959. Портрет пионерки, х. м., 1959. Женский портрет, 1961. Доярка, 1960. Нефтяник, 1961. Портрет тракториста, х. м., 1960. Мальчик, х. м., 1961. Портрет монтажника, х. м., 1963. Салават Юлаев, х. м., 1963. Портрет старого конюха, х. м., 1964. Портрет старого большевика-революционера Шагиахметова, х. м., 1970. Сказ об Урале, х. м., 1967. Октябрьский строится, х. м., 1968. Заслуженный хирург республики Кривошеев, х. м., 1969. Заслуженный нефтяник Р. Халафеев, 1971. Весна на ферме, х. м., 1972. Утро Нарыш-Tay, х. м., 1973. Поэт Тимер Арсланов, х. м., 1973. Хлебороб, х. м., 1973. Солдат тыла, х. м., 1975. Портрет Героя Советского Союза начальника аэропорта в г. Октябрьском Н. И. Дехтеря, х. м., 1975. Портрет Героя Советского Союза и Героя Социалистического труда, заслуженного нефтяника Р. Нуркаева, х. м., 1975. Полдень, х. м., 1976. Общественный лектор, участник Великой Отечественной войны, Ш. Тухватуллин, х. м., 1977.
Эштәренең бер серияһын А. С. Пушкинға арнаған («А. С. Пушкин в окрестностях Белогорской крепости» (1986 г.)). 1978 йылда Әмир Солтан улы үҙенең иң яҡшы һүрәтен төшөргән «Лев Толстой в степях Башкирии».
Биети монастыры
Биети монастыры (грузин телендә: ბიეთიაასტერი) -Көньяҡ Осетияның бәхәсле биләмәһендә тарихи Шида Картли төбәгенең Биети ауылынан алыҫ түгел урынлашҡан грузин православ сиркәүенең урта быуат харабалары. Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән. Көньяҡ Грузияның Самцхе төбәгендәге Биети сиркәүе булараҡ билдәле булған тағы бер урта быуат грузин бинаһы бар.
Урынлашыуы
Монастырь урманлы ҡаяла, Меюд үҙәне түбәһендә  урынлашҡан. Архитектура үҙенсәлектәре һәм сиркәүҙең палеография яҙмаларына ярашлы бина туғыҙынсы быуатҡа ҡарай. 1745 йылда Кенәз Вахушти үҙенең тасуирламаһында  уны эшләп килгән монастырь кеүек телгә ала.
Тасуирламаһы
Биети монастыры эзбизташтан төҙөлгән һәм таш һәм ҡом плита менән ҡапланған. Сиркәүҙең төньяҡ өлөшө ҡаяла уйылған. Төкәтмәһе оҙон, тар, ә көньяҡ яғындағы ҙур бүлмәһе урта быуат аҙағының бинаһынан тора. Йәнәшәлә монахтарҙың хөжрәләре урынлашҡан. Көнсығыш фасадында урта быуат грузин алфавитында Бакур Канчаелиҙың улы Иоаннға арналған "Был изге сиркәүҙең ҡурсалаусыһы" тигән яҙыу бар. Икенсе яҙыуҙа шулай уҡ Канчаели ғаиләһенең ағзалары тураһында телгә алына. Ике яҙыу ҙа 1912 йылда Тбилисиҙың Милли музейына һаҡлауға тапшырыла.
Денисова Наталья Александровна
Ната́лья Алекса́ндровна Дени́сова (2 ноябрь 1976 йыл) — Рәсәй социаль эшҡыуары. Иппотерапияла һәм инвалидтар өсөн ат спортын үҫтереүҙә махсуслашыусы «Аврора» ат үҙәгенең нигеҙләүсеһе һәм етәксеһе.
Тормош юлы
Наталья Александровна Денисова 1976 йылдың 2 ноябрендә Коми АССР-ының Инта ҡалаһында тыуған. 1991 йылда үҙенең туған ҡалаһында мәктәпте тамалап Мәскәүгә бара. Юғары белемде Мәскәү дәүләт физик культура академияһында физик культура кафедраһында ала. Әлеге ваҡытта Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университетының тарих һәм хоҡуҡ факультеты студенткаһы булып тора.
2003 йылда Наталья Александровна Денисова үҙенең йорт хужалығы нигеҙендә «Аврора» ат үҙәген аса, ул иппотерапияла һәм инвалидтар өсөн ат спортын үҫтереүҙә махсуслаша.
2013 йылға ҡарата ойошма инвалидтар араһында ике ярыш үткәрә (беренсеһендә — 6, икенсеһендә 17 инвалид ҡатнаша). Тәүге ярыш 2008 йылда уҙғарыла. 2008 йылда Кострома ҡалаһында үткәрелгән ат спорты буйынса Рәсәй беренселегендә Наталья Денисова беренсе урын яулай. 2013 йылдың авгусында «Аврора» үҙәге ат спорты буйынса Сыктывкар ҡала ярышында ҡатнаша.
Наталья Денисова «Герасимов йәрминкәһен» үткәреүҙә әүҙем ҡатнаша.
Ғаиләһе
2003 йылдан башлап Сыктывкар ҡалаһында йәшәй, кейәүҙә, ике бала тәрбиәләй — улы Геральд һәм ҡыҙы Аврора.
Нариман (Саҡмағош районы)
Нариман (Нариманово) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 315 кеше. Почта индексы — 452200, ОКАТО коды — 80256000000.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Хижәз тимер юлы
Хижәз тимер юлы (Хиджа́зская железная дорога, خط حديد الحجاز) — XX быуат башында Ғосман империяһы солтаны Ғәбделхәмит II ярҙамы менән төҙөлгән тимер юл.
Тарихы
Юл Дамаск һәм Мәккә ҡалаларын тоташтырырға тейеш булған. Төньяҡтан Истанбул-Бағдад тимер юлы менән тоташтырыу күҙҙә тотолған. 1050 мм киңлектәге тар колеялы юл булған. Атамаһы Хижәз төбәгендә булыуы айҡанлы алынған. Солтан Ғәбделхәмит II-нең Мөхәммәт Пәйғәмбәр йөрөгән ерҙәрҙә мөмкин тиклем тынлыҡ һаҡлауҙы талап итеүе арҡаһында рельстар аҫтына кейеҙ түшәп ҡалдырғандар
Тимер юлды 1900 йылда һала башлағандар. Эш бик ауыр шарттарҙа барған: бәҙәүиҙәр һөжүм иткән, һауа шарттары ауыр булған, һыу етмәгән. Бик күп ҡоҙоҡтар ҡаҙылған, ямғыр һыуы йыйырға цистерналар ҡуйылған. 1908 йылда юл Мәҙинәгә барып еткән.
Ғосман империяһы тарҡалғандан һуң юл бер нисә бойондороҡһоҙ дәүләт биләмәһендә ҡалған һәм уны тейешле кимәлдә тота алмаған.
Әлеге ваҡытта юлдың айырым участкалары ғына эшләп килә: Дамаск ҡалаһынан Амманға һәм фосфат ятҡылыҡтары булған  Маандан Ғәкәбә ҡултығына тиклем.
Александра Пивец
Александра Пивец (Aleksandra Pivec, 26 март 1972 йыл, Птуй, Югославия) — словен сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре. 2021 йылдың 20 мартынан Беҙҙең ил партияһы рәйесе. Химия инженерияһы буйынса философия докторы. Элек — Словения пенсионерҙарының демократик партияһы (DeSUS, 2020) рәйесе ине, ауыл хужалығы,  урман хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министры (2018—2020)
Биографияһы
Александра Пивец 1972 йылдың 26 мартында Птуй ҡалаһында тыуған.
2016 йылдың сентябренән 2018 йылдың сентябренә тиклем сит илдәрҙә словендар өсөн хөкүмәт учреждениеһында күп эшләй, унда 2017 йылдың июлендә статс-секретарь итеп тәғәйенләнә. Ул сит илдә словендарҙың мәнфәғәте һәм эшмәкәрлеге һәм уларҙың тыуған иле һәм ватандаштары араһында мәҙәниәт, мәғариф, иҡтисад, йәштәр эшмәкәрлеге һәм Европа союзы менән хеҙмәттәшлек өлкәһендә  синенергияны  үҫтереү һәм ярҙам итеү буйынса яуаплы була.
2018 йылдың 13 сентябрендә Шарец кабинетында ауыл хужалығы, урман хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министры портфелен ала. Ауыл хужалығы, урман хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министры вазифаһын премьер-министр Янез Янши башлығында 2020 йылдың 13 мартында ойошторолған Янши кабинетында ла һаҡлап ҡала.
Словения демократик пенсионерҙар партияһы съезында 2020 йылдың 18 ғинуарында рәйесе итеп һайлана.
2020 йылдың йәйе уртаһында Карст яйлаһына һәм Адриатик диңгеҙ яры буйында урынлашҡан Изолаға визиты ваҡытында эше һәм шәхси бурыстарын бәйләүе арҡаһында тәнҡиткә дусар була. Пивец был ғәйепләүҙәрҙе кире ҡаға, әммә парламент DeSUS фракцияһы уны партия рәйесе вазифаһынан китеүен талап итә. Рәйеслек йөкләмәләрен 9 сентябрҙә һаулыҡ һаҡлау министры томаж Гантар башҡара башлай. 21 сентябрҙә оппозицион премьер Янез Яншины Пивецты ауыл хужалығы министры вазифаһынан бушатыуҙы талап итә. 26 сентябрҙә DeSUS  советы ситтән тороп был талапты хуплай. Пивец Александра 29 сентябрҙә хөкүмәт ултырышында  премьер-министр Янша Янезға отставкаға китеүе тураһында ниәтләнмәүен хәбәр итә. 2020 йылдың 5 октябрендә, Дәүләт йыйылышының сираттан тыш сессияһында премьер Янез Янши тәҡдиме буйынса Алесандра Пивецты ауыл хужалығы министры вазифаһынан бушатыу тураһында тауышҡа ҡуйыу алдынан, ул отставкаға китә. Шулай уҡ Пивец DeSUS сығыуы тураһында иғлан итә. Элегерәк Пивец ноябрҙә партия йыйылышында DeSUS  рәйесе вазифаһына кандидатураһын ҡуясағын  иғлан иткәйне. 16 октябрҙә ауыл хужалығы министры вазифаһына Йоже Подгоршек инә.
2021 йылдың 20 мартында Мариборҙа «Беҙҙең ил» (dežela Naša) партияһының ойоштороу съезы үтә. COVID-19 пандемияһы менән бәйле съезд видеоконференция режимында үтә. Александра Пивец рәйес итеп һайлана.
Хәләл ефет (хикәйә)
Хәләл ефет — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1895 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1895 йылда «Почин» урыҫ һуҙен яратыусылар йәмғиәтенең йыйынтығында Антон Чехов ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.
Баҫмалар
А. П. Чеховтың «Хәләл ефет» хикәйәһе 1895 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр шул уҡ йылда «Почин» урыҫ һуҙен яратыусылар йәмғиәтенең йыйынтығында Антон Чехов ҡултамғаһы менән «Хикәйә» атамаһы аҫтында А. Ф. Маркс тарафынан баҫылып сыға. Хикәйә «Почин» урыҫ телен яратыусылар йәмғиәтенең беренсе йыйынтығы өсөн яҙыла.
Чехов тере саҡта хикәйә немец һәм серб-хорват телдәренә тәржемәләнә.
Тәнҡит
Яҙыусы тере саҡта уның ижадын бик ныҡ иғтибар менән күҙәтеп баралар, уның әҫәрҙәрен ҡабат-ҡабат уҡыйҙар һәм тикшерәләр. С. Т. Семенов иҫбатлауынса, Л. Н. Толстой был хикәйәне Чеховтың иң яҡшы хикәйәһе тип һанай. Ләкин Д. П. Маковицкий  Толстойҙың хикәйәгә биргән баһаламаһын: «Әхлаҡи яҡтан бик насар әҫәр. Шулай булғылай тормошта, тик рәссам уның тураһында яҙырға тейеш түгел. Герой телеграмманы уҡый һәм ҡатынының уға хыянаты тураһында белә. Ҡурҡыныс картина; йәмәғәте тағын 25 һум аҡса һорай».
Тәнҡитсе Ю. Николаев «Хәләл ефет» хикәйәһенең авторын П. Д. Боборыкин («С убийцей») Һәм И. Н. Потапенко («Клавдия Михайловна») кеүек яҙыусыларға ҡапма-ҡаршы ҡуя, сөнки был авторҙар инсафлы һәм дини ҡатын-ҡыҙ типтарын һүрәтләүсе һүҙ оҫталары булып тора, -тип яҙа.
Сюжет
Төгө сәғәт беренсе. Табип Николай Евграфыч иртә таңдан ҡайтасаҡ хәләл ефете Ольганы көтә. Шулай көткән саҡта ул ҡатынының бүлмәһендә ниндәйҙер Мишелдең Монто-Карлонан инглиз телендә яҙып ебәргән телеграммаһын табып ала. Телеграмма ҡәйнәһе исеменә яҙылған була. Телеграмма Николай Евграфычтың ҡатынына яҙылған Яңы йыл менән ҡотлау хаты булып сыға Унда телеграмма авторы һөйгәненең һаулығы өсөн әсә һәм уны мең тапҡыр үбә тип яҙылған була.
Николай Евграфыч Ольга менән ете йыл йәшәү дәүерендә уны бер нисә тапҡыр уға хыянатта тота. Әле лә уның иҫендә, нисек итеп уның хәләл ефетен Монто-Карлонан килгән Мишель (Михаил Иваныч Рис) менән таныштырғандары. Шул таныштырыуҙан һуң ҡатыны таң алдынан ғына өйөнә ҡайта башлай һәм иренән сит ил паспорты һорай. Бергә тормош көткән саҡта Ольга уға гелән хәсрәт-ҡайғы килтерә һәм уны бурысҡа ғына батыра. табип туберкулез менән сирләп киткәс, Ольга ҡайғылы төҫ менән табибҡа Ниццаға барып дауаланырға кәңәш бирә. табип эштең нимәлә булыуын бик яҡшы аңлай: ҡатынының һөйәркәһе Мишель Монте-Карлола йәшәй.
Ҡатыны иртәнге сәғәт биштә өйөнә ҡайтып инә, һәм Николай Евграфыч уға айырылышырға тәҡдим итә. Ольга тәҡдимғә риза булмай. Ул үҙенең йәмғиәттә тотҡан урынын юғалтҡыһы килмәй, сөнки бер йылдан һуң һөйәркәһе уны ташлаясағын яҡшы аңлай.
Хунхоба-Яха
Хунхоба-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тамбей йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 88 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Юнко-Шор (Адзьва ҡушылдығы)
Юнко-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының һул ярына тамағынан 154 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Магдебург
Магдебург (Magdeburg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан. 2015 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 235723 кеше йәшәй. Майҙаны — 200,95 км2. Диңгеҙ кимәленән 56 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — һәм автомобиль коды — MD.
Йәнбәков Арыҫлан Әсғәт улы
Йәнбәков Арыҫлан Әсғәт улы (3 август 1980 йыл — 21 сентябрь 2011 йыл) — башҡорт актёры, йырсы, режиссёр, телетапшырыуҙар алып барыусы.
Биография
Арыҫлан Әсғәт улы Йәнбәков 1980 йылдың 3 авгусында Башҡорт АССР-ының Сибай ҡалаһында актёрҙар БАССР-ҙың халыҡ артисы Әсғәт Йәнбәков Һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы Рәмзиә Ҡудашева ғаиләһендә тыуа.
Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлағандан һуң Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театрында эшләй.
2004—2011 йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры актёры һәм режиссёры була. Башҡортостан юлдаш телевидениеһында «Башҡорттар» программаһын алып бара.
2011 йылда Борис Щукин исемендәге театр институтын тамамлай.
Шул уҡ йылдың 21 сентябрендә Нуғай ҡасабаһында үҙе төҙөгән йорттан алыҫ булмаған электр бағанаһында аҫылынған көйө табыла.
Ижади эшмәкәрлеге
Актёрлыҡ эше: Режиссерлыҡ эштәре:
Йыр репертуары: «Кис ултырып ҡыҙҙар сигеү сигә», «Гәрәбә», «Гармуным, уйна һин», «Һаҡмар һылыуы», «Ҡоралай» һәм башҡалар.