cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Исаак Башевис-Зингер
Биографияһы
1937 йылда «Мессианствующий грешник» романын баҫтырып сығара. 1940 йылда Зингер үҙе кеүек үк эмигрант булған Альме Вассерманға өйләнә. Өс йылдан һуң ул америка гражданлығын ала. 1944 йылда яҙыусы, өлкән ағаһының үлеме арҡаһында, ижади көрсөккә дусар була. Икенсе донъя һуғышы йылдарында раввин булып киткән икенсе ағаһы, Мойше (1906-1946), ҡатыны һәм әсәһе менән Джамбулда эвакуацияла була һәм шунда вафат була. 1945 йылда Башевис-Зингер «Семья Мускат» романын яҙа башлай.
1964 йылда яҙыусы Милли сәнғәт һәм мәҙәниәт институтының беренсе почетлы ағзаһы була, ә 1969 йылда балалар әҙәбиәте буйынса Милли китап премияһына лайыҡ була.
1989 йылда Америка ПЕН/Фолкнер әҙәби премияһын ала.
1991 йылдың 24 июлендә вафат була, Нью-Джерси штатының Берген округы зыяратында ерләнгән.
Рус теленә тәржемәләрен тәнҡитләү
Башевис-Зингерҙың рус теленә тәржемәләренең күбеһендә уларҙың идиш телендәге төп нөсхәнән түгел, ә инглиз теленән башҡарылыуы сәбәпле хаталар күп, тигән фекер бар.
Яманһаҙ мәктәбе (Йылайыр районы)
Тарихы
1930 йылда Яманһаҙ ауылында башланғыс мәктәп асыла. 30-сы йылдар аҙағында ул ете йыллыҡ итеп үҙгәртелә. Тәүге директорҙар Анохин П. С., Стасеев Ғ.К. була.
50-се йылдар уртаһында мәктәп һигеҙ йыллыҡ итеп үҙгәртелә. Уҡытыу ике сменала урыҫ һәм башҡорт телдәрендә алып барыла. Яманһаҙ мәктәбе районда иң ҙур мәктәптәрҙең була, унда400-гә тиклем бала уҡый.
1979 йылда Яманһаҙҙа ике ҡатлы заманса бина төҙөлә. 2013 йылда мәктәп ҡарамағында мәктәпкәсә төркөм ойошторола.
Такома
Такома (ингл. Tacoma ) — АҠШ-тың төньяҡ-көнбайышындағы  Пирс округында ҡала, Вашингтон штаты,   Сиэтлдан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай  51 км алыҫлыҡта ята.
Пьюджет-Саунд зонаһында Такома ҡалаһы ҙурлығы буйынса икенсе урында һәм штатта өсөнсө урында тора. Такома — 1 млн самаһы кешеһе менән төбәктең әүҙем эшлекле үҙәге.
Такома «Яҙмыш ҡалаһы» кеүек билдәле (ингл.  Destiny City of ), сөнки тап ошо өлкә Northern Pacific Railway.тимер юлының һуңғы  станцияһы булып һайланған. Тәрән һыулы һәм штатта иң ҙур иҫәпләнгән Такома портының булыуы  арҡаһында ҡала АҠШ-тың көнбайыш яры буйында халыҡ-ара сауҙа үҙәге булып һанала.
Географияһы
Ҡала Вашингтон штатында, Сиэтлдан көньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 51 км, штаттың баш ҡалаһы Олимпиянан төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай  50 саҡрым һәм стратовулкан Рейнир ҡалҡып  торған Маунт-Рейнир милли паркынан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай  93 км алыҫлыҡта Пьюджет-Саунд зонаһында урынлашҡан.
Төҙөлөштәре
Такома күберәк үҙенең  күпере менән дан тота, баштағы уның төҙөлөшө 1940 йылда көслө ел арҡаһында емерелә ( сәғәтенә яҡынса 64 км йәки 18м/с). Был инцидент резонанс күренешенең классик миҫалы булып тора.
Тырново кенәзе
Тырново кенәзе (Княз Търновски) ― элек Болгария батшаларында беренсе балаға бирелә торған титул. Уны тик тәхет вариҫы ғына йөрөтә алған.
Тырново (Велико-Тырново) ― Болгарияның боронғо баш ҡалаһы. XII һәм XIV быуаттар араһында иң яҡшы нығытылған болгар ҡалаһы һәм Болгар батшалығының мөһим сәйәси, иҡтисади, мәҙәни һәм дини үҙәге була. XIV быуатта, Византия империяһы көсһөҙләнгәс, Тырново үҙенең Балҡан ярымутрауындағы көслө мәҙәни йоғонтоһо арҡаһында өсөнсө Рим роленә дәғүә итә башлай.
1393 йылда, өс ай ҡамауҙан һуң, Тырново һәм бөтә Болгар батшалығы Ғосман империяһы тарафынан баҫып алына. Болгар батшаһы Иван Шишман Тырново кенәзе титулын ҡабул итһә лә (болг. Господин Търновски), үҙенең резиденцияһын Никополь ҡәлғәһенә күсерә.
1593 йылда урта быуат династияһы Шишмандар нәҫеле вәкиле Теодор Баллина Тырново кенәзе титулын ҡабул итә. Ул шулай уҡ Ғосман империяһы хакимлығына ҡаршы Беренсе Тырново ихтилалы етәксеһе лә була. 1686 йылда династияның тағы бер вәкиле һәм Икенсе Тырново ихтилалы етәксеһе Ростислав Страшимирович был титулды ҡабул итә. 1835 йылда Өсөнсө Тырново ихтилалы ваҡытында уның юлбашсыһы Велхо Атанасов та был титулды ҡабул итә.
Болгария тәхетенән баш тартҡандан һуң, кенәз Александр Батенберг Тырново кенәзе титулына дәғүә итә һәм уны үлгәнсе ҡуллана.
1894 йылда Фердинанд I улы Борис, кронпринц, йәғни болгар тәхете вариҫы булараҡ, Тырново кенәзе титулын ала. Батша ғаиләһе 1946 йылда монархия ҡолатылғас та был титулды ҡулланыуҙы дауам итә. Тырново кенәзенең ҡатыны Тырново княгиняһы титулына эйә (болг. Княгиня Търновска).
Эберсбах (Гросенхайн)
Эберсбах (Гросенхайн) (Ebersbach (bei Gro?enhain)) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4676 кеше йәшәй. Майҙаны — 84,18 км2. Диңгеҙ кимәленән 238 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1561 һәм автомобиль коды RG.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда әсирлеккә эләккән юғары совет офицерҙары исемлеге
Исемлеккә 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында хәрби ғәмәлдәр барышында әсирлеккә эләккән юғары командирҙар һәм начальниктар политсоставы вәкилдәре, уларҙың званиелары, әсирлеккә эләгеү сәбәптәре һәм артабанғы яҙмыштары индерелгән.
Статистика
2017 йылдың 24 авгусына ҡарата әлеге исемлектә 79 кеше бар:
Хәрби званиелар буйынса бүленеше:
Йылдар буйынса бүленеше:
Шарянка
Шарянка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка ҡылымығының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ефремкин (Ҡырмыҫҡалы районы)
Ефремкин (Ефремкино) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 889 кеше. Почта индексы — 453023, ОКАТО коды — 80235820001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кэр-Доман-Шор
Кэр-Доман-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Енга-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Соемы-Яха
Соёмы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вэнуй-Еуо йылғаһының уң ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Урта Саледы-Шор
Урта Саледы-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Дурная йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Киш (Шумер)
Киш (Kiš) — Боронғо Месопотамияла (Ираҡ) Бабилдан төньяҡ-көнсығышҡа 18 километрҙа урынлашҡан ҡала һәм дәүләт.
Киш ҡалаһы (хәҙ. Телль-Ухаймир) беҙҙең эраға тиклем IV  мең йыллыҡта боронғо торамалар урынында нигеҙләнә. Киштың йәмәғәт илаһы  Забаба була. Һуңғыраҡ осорҙа барлыҡҡа килгән  Хурсанг-калама (һүҙмә-һүҙ «Илдең урманлы тауы») ҡалаһы ла Кишҡа ҡарай.
Беҙҙең эраға тиклем XXVIII быуатта Киш шумер ҡәбиләләренең  1-се берләшмәһенең үҙәге була. Башланғыс династия осоронда  Кишта   ярым легендар  I Киш династияһы хакимлыҡ итә, әммә был династия «Батшалар исемлеге» буйынса ғына билдәле.
Тәүҙә I Киш династияһының хакимдар исемлеге Этана менән башлана. Һуңыраҡ Киш исемлеге башына (Этана алдынан) урындағы семит ҡәбиләләренең башлыҡтары һәм тотемдар өҫтәлә, был исемлектең, моғайын,  «батшалар» исемлегенә ҡағылышы булмағандыр.
Беҙҙең эраға тиклем  XXVII быуатҡаса Киш хакимдары Төньяҡ Ике йылға араһында иң ҡеүәтлеләре була.
Беҙҙең эраға тиклем яҡынса 3500 йылда  бында боронғо шына яҙыу барлыҡҡа килә  (Киш таҡтаташы).
Беҙҙең эраға тиклем XXVII быуатта  Урук ҡалаһы менән алышта үҙенең хакимлығын юғалта.
Беҙҙең эраға тиклем  XXIV  быуатта Киш  шумер батшаһы  Лугальзагеси тарафынан емертелә, тиҙҙән аккад батшаһы  Саргон тарафынан тергеҙелә. Артабан Киш үҙ аллы ҡала булараҡ әһәмиәтен юғалта, Бабилияның, Әһәмәниҙәр дәүләтенең, Парфия батшалығының һәм Сәсәниҙәр дәүләтенең  эре провинциаль үҙәге булыуҙан үтмәй. Ҡаҙыныуҙар барышында (1912 һәм 1923—1932) ике бинанан торған һарай ҡалдыҡтары  (беҙҙең эраға тиклем XXVIII—XXV быуаттар) табыла; был ике бинаның боронғорағы дүрт мөйөшлө планлы, манаралы ҡәлғә диуары менән уратылған,  икенсеһе һуңыраҡ төҙөлгән һәм көнсығыш өлөшөндә үҙәге буйлап 4 колонналы тар залдан, көнбайышында парапетына колонналар ултыртылған галереянан тора. Башланғыс династия осороноң некрополе (беҙҙең эраға тиклем III мең йыллыҡтың 2-се сиреге) тикшерелгән. Аккад һәм унан һуңғы осорҙарға ҡараған биналар, шына яҙыулы  документтар архивы асылған (беҙҙең эраға тиклем III—I мең йыллыҡтар).
Анри де Женуйак етәкселегендәге француз археологтары төркөмө  Кишта беренсе ҡаҙыныуҙарҙы  1912 һәм 1914 йылдар араһында үткәрә. 1923—1933 йылдарҙа унда Стивен Лэнгдон етәкселегендәге инглиз-американ төркөмө лә эшләй (Oxford-Field Museum Expedition — Оксфорд музейы экспедицияһы).
Инйәр (ауыл)
Инйәр (Инзер) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. Инйәр ауыл советының үҙәге.
2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 4329 кеше. Почта индексы — 453560, ОКАТО коды — 80211820001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
Ҡасаба Инйәр йылғаһы буйында урынлашҡан, уның ситендә Кесе Инйәр һәм Оло Инйәр йылғалары ҡушыла.
Инйәр аша 80К-031 Өфө — Белорет автомобиль трассаһы үтә. Инйәр тимер юлы станцияһы бар.
Тарихы
ХVIII быуат аҙағында әлеге Инйәр ауылы урынында Хәсән тип аталған башҡорт ауылы булған. 1795 йылғы халыҡ һанын алғанда 30 йорт-ихата теркәлгән
Инйәр ауылы (ҡасаба ла булып алған) 1859 йылда барлыҡҡа килгән тип һанайҙар. Тап шул ваҡытта урман менән кәсеп итеүсе сәнәғәтселәр килеп сыҡҡан, улар артынан тау сәнәғәте әһелдәре килгән. Суйын иретеү заводы асҡандар.
Хәсән ауылы иһә йылға ағымынан түбәнгәрәк күсенеп, Яңы Хәсән ауылы булып киткән
1927 йылда тәүге паровоз килгән. Ҡасабала төбәктәге башҡа ауылдарҙан алда  радио, боҫтан эшләгән электр станцияһы, балалар баҡсаһы һәм яслиҙар, клуб һәм кино донъя күргән.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәм унан һуң да бер нисә йыл Инйәр йылғаһы буйында цех - күмер әҙерләү мейестәре (углежжение) булған; унда ағас яндырып, Белорет металлургия заводы өсөн күмер етештергәндәр. Заводҡа эшкә республиканың төрлө яҡтарынан йәштәрҙе (башлыса ҡыҙҙар) йыйып килтергәндәр. Күмер яндырған урын әле лә ҡарайып күренеп ята.
Инйәр бөгөн
Инйәр күп милләтле һәм күп телле төйәк. Бында бөгөн 30-ҙан ашыу милләт кешеһе йәшәй.
Әлеге көндә Инйәр ауыл советы – Белорет районының иң ҙур урындағы хакимиәте булып тора: уға 21 ауыл инә.
Ибраһим (Ислам пәйғәмбәре)
Ибраһим ({{lang-ar|إبراهيم}}, уҡыла: Ibrāhīm, {{lang-he|אברהם}}, уҡыла: ʼAḇrāhām) — яҡынса б. э. т. XX быуатта йәшәгән дини шәхес. Ислам динендә Пәйғәмбәр булараҡ, йәһүдилек һәм христианлыҡта иһә бөйөк дини зат буларак ололоҡлана. Исхаҡ һәм Исмәғилдең атаһы. Ғәрәп һәм йәһүд халыктарының тәү атаһы булып иҫәпләнә.
Ҡөрьәндә Ибраһим исемле, Мәккәлә иңгән (28, 29 аяттарҙан ҡала) һәм 52 аяттан торған, 14-се сүрә бар. Ул Ибраһим Пәйғәмбәрҙең был сүрәлә Аллаһы тәғәләгә ҡылған доғаһы өсөн  шулай атала.
Ибраһим Пәйғәмбәр
Ибраһи́м (ابراهيم) Исламда - Пәйғәмбәр, ул Тәураттағы Ибраһим шәхесенә тура килә. Ҡөрьән буйынса  Ибраһим Пәйғәмбәр - хәниф, йәғни бер Аллаһыға табынған.
Динебеҙҙә телгә алынған бөйөк Пәйғәмбәрҙәребеҙҙең береһе – Ибраһим ғәләйһиссәләм. Тап бына ошо әүлиә заттан бөгөн донъя халҡының күпселеге тотҡан ибраһими (аврамистик) диндәр таралған да инде. Ибраһими диндәргә, мәғлүм булыуынса, йәһүди, нәсрани, ислами инаныстар инә.
Ҡөрьән Кәримдең “Ниса” сүрәһенең 125-се аятында Ибраһим хаҡында былай тип әйтелә: “Дин йәһәтенән үҙенең нәфесен Аллаһы Тәғәлә өсөн тапшырыусынан кем яҡшыраҡ? Шул кешелер: үҙе изгелек ҡылды һәм Ибраһим Пәйғәмбәрҙең диненә эйәрҙе. Аллаһы Тәғәлә Ибраһим Пәйғәмбәрҙе Үҙенә дуҫ итеп тотто, йәғни, уны ихтыяр ҡылды һәм уға күп кирәмәттәр бүләк итте.”
Ибраһим Пәйғәмбәр дине – ул Ислам дине. Ҡөрьән Кәримдә Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһи үә сәлләм үҙенең яңы дин ижад итмәүен, ә бәлки Аллаһы Хаҡ Тәғәлә уға Ибраһим Пәйғәмбәр динен тергеҙеү бурысын йөкмәтеүе хаҡында ҡат-ҡат иҫкәртә. Үрҙә килтерелгән аятта Ибраһим Пәйғәмбәрҙе Аллаһы Тәғәләнең дуҫ итеп тотоуын иҫбатлаусы риүәйәт тә бар. Был олуғ зат йәшәгән заманда йот әфаты килә һәм йомартлығы, шәфҡәтлелеге менән дан тотҡан Ибраһим Пәйғәмбәр үҙенә лә ҡалдырмай, бар игенен, ризығын кешеләргә тарата ла бөтә. Үҙе ла асыға башлағас, ул Мысырҙағы (Египеттағы) дуҫынан ярҙам һорап, бер нисә дөйә ебәрә. Тегеһе: “Беҙҙең үҙебеҙҙә лә аслыҡ. Ибраһим үҙенә генә һораһа, бирер инем, кешеләргә таратыр булғас, бирмәйем”, - тип, ылауҙы бер нәмәһеҙ кире бора. Ҡалаға буш ҡул менән инергә оялып, Ибраһим ебәргән кешеләр тоҡтарға ҡом тейәп ҡайталар. Пәйғәмбәр ҡайғылы хәлдә ғибәҙәтханаға йүнәлә. Шул мәл ҡатыны Сара уянып китә лә, тулы тоҡтарҙы күреп, шатланып, береһен асып ебәрә һәм … гәрәбәләй ялтырап ятҡан бойҙай күрә. Икмәк бешереп, кешеләрҙе туйындырыуына ире ҡайта, ризыҡты ҡайҙан алыуын һорай. “Мысырҙағы дуҫыңдан”, - тигән яуап ишеткәс, Пәйғәмбәр барыһын да аңлай һәм: “Эйе, хазинаһы һис кәмемәй торған дуҫтан килгән”, - тип әйтә. Ибраһим Пәйғәмбәр поттарға табыныусыларға, мәжүсиҙәргә ҡаршы көрәш алып бара. Улары иһә хаслашып, Пәйғәмбәрҙе утта яндырырға ниәтләй. Әммә ялҡын рәсүлгә ҡағылмай ҙа, гөл баҡсаһына әүерелә. Был хаҡта Ҡөрьән Кәримдең “Саффәт” сүрәһендә бәйән ителә. Уттан тере сыҡҡас, Ибраһим Пәйғәмбәр Алланың ҡушыуы буйынса Шам (Дамаск) еренә йүнәлә һәм шунда фирғәүен уның ҡатыны Сараға Һәжәр исемле (Тәүратта – Агарь) хеҙмәтсе ҡатын бүләк итә. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Һәжәр инәбеҙҙең ниндәйҙер ҡәбилә батшаһы ҡыҙы булып, әсиргә төшөү сәбәпле, ҡол булып китеүе бәйән ителә.
Бала сағы һәм йәшлеге
Ибраһим пәйғәмбәр кафырҙарға һәм мәжүсиҙәргә Аллаһыға ышанырға кәрәклеген ҡурҡмай әйткән, бер ғибәҙәтханаға инеп, ундағы һынташтарҙы ҡырып сыҡҡан. Бының өсөн ҡаты яза бирергә тейеш булалар. Ибраһимды утҡа ташлайҙар, әммә Аллаһ ялҡындарҙы һалҡынайта һәм Пәйғәмбәр бер зыян күрмәй уттан килеп сыға. Ибраһим Месопотамияны ҡалдырып Ханаанға юллана, бер Аллалыҡҡа өндәп, дәғүәт алып бара.
Ҡартлығы һәм Ибраһимға төшкән һынауҙар
Ҡартайған көнөндә Ибраһим Пәйғәмбәргә Аллаһ ике ул бирә.
Ибраһимдың улдары тыуыуы
Был тарих Тәүраттағы кеүек үк тиерлек һүрәтләнә. Ибраһим (Авраам) шулай уҡ үҙ кешеләре һәм ҡатыны Сарра менән  бер Аллалыҡҡа, иманға өндәп йөрөй. Ҡатыны Сарра түлһеҙ була, бала тапмай. Ханаанда аслыҡ була, һәм улар Мысырға юл тота. Шунда ул хеҙмәтсе ҡатын Һәжәрҙе осрата һәм ҡатыны Сарраның рөхсәте менән кәнизәк итеп ала. Һәжәрҙең улы тыуа. Уға Исмәғил тип ҡушалар.
Ибраһимдың тәҡүәлеген һынау
Исмәғил сабый сағында Аллаһы тәғәлә Ибраһим Пәйғәмбәргә балаһы менән уның әсәһен сүлдә ҡалдырырға бойора. Тихамала Һәжәр монотеизмға өндәргә тейеш була.
Аллһы тәғәлә үҙенең берҙән-бер сабыйынан айырыла, был икенсе һынау була.
Сабый менән әсә янына Ябраил фәрештә төшә һәм уның табаны аҫтында сүлдә ҡалған әсә менән сабый янында шишмә атылып сыға. Был Зәмзәм шишмәһе була.
Тиҙҙән ул улы Исмәғил менән Ҡәғбәтулла мәсетен төҙөй һәм кешеләргә хаж ғәмәлдәрен аңлата. Ибраһим кешелеккә Аллаһ динен килтерә.
Исламда ла, христианлыҡта ла Ибраһим Пәйғәмбәрҙең улын ҡорбанға килтереүе һүрәтләнә. Әммә христианлыҡта Исхаҡ тураһында һүҙ барһа (Тәүрат|Йәш|22:2), Исламда Исмәғил улы тураһында әйтелә, һәм был сүрәлә эҙмә-эҙлекле күрһәтелә:башта Исмәғилде ҡорбан итеү тарихы бәйән ителә лә, шунан Исхаҡ тыуасағы менән һөйөндәрәлә, тиелә. Христианлыҡтан айырмалы, был хәл Мәккә менән бәйләп бирелә. Хәл иткес мәлдә күктән бер ҡусҡар төшөрөлә, уны ҡорбан итергә бойорола. Ошо ваҡиға айҡанлы мосолмандар йыл да `Ид ал-Адха (Ҡорбан байрамы) үткәрә. Тап шул айҙа Мәккәгә хаж ҡылына.
Сусарево ыҙаны
Сухарево ыҙаны― һыу баҫҡан ерҙәрҙә тәбиғи һәм сәсеп үҫтерелгән урман. Уның ассортиментына тирәк, имән, ҡорос ағас, ҡарама ағастар, һаҙлыҡ һәм болон фрагменттары инә. Ыҙан Түбән Донда үҫкән үҫемлектәр комплексынан тора. Ул Дон йылғаһы ның һул ярында һәм Старый Дон күленең уң ярында, Ростов өлкәһе Семикаракорск ҡалаһынан төньяҡтараҡ урынлашҡан. Дөйөм майҙаны-327,0 га.
Һүрәтләү
Тәбиғәт һәйкәле комплексы урындағы әһәмиәттәге ҡурсаулыҡ режимлы, ул махсус һаҡлана торған тәбиғәт территорияһы. 1977 йылда ойошторола. Был ыҙан тәбиғи һәм сәсеп үҫтерелгән урмандан тора. Унда ҡорос ағас, тирәк, имән, ҡарама ағастары үҫә. Ыҙанға шулай уҡ болон һәм һаҙлыҡ өлөштәре лә ҡарай.
Дала экосистемаһы.
Ҡурсаулыҡ рельефы ҙур булмаған соҡор- саҡырлы йырындарҙың киң тармаҡтарға айырылып, алыҫҡа һуҙылып ятҡан ерҙәрҙән ғибәрәт.
Ыҙан тупрағы ― һыу баҫҡан ерҙәр тупрағы, болон, ҡара, ауыр ҡомло-балсыҡлы, тоҙло һәм тоҙ ҡатын тупраҡ. Түбәнге Дондың һыу баҫа торған ере күп ҡатламлы аллювий менән характерлана.
Ҡурсаулыҡ флораһында күпләп ҡорос ағас, тирәктәр таралған. Иң күп ағастар: аҡ тирәк, ҡара тал, өйәңке, күк тирәк, имән, ҡарама һәм ҡырым ҡарағайы. Ҡыуаҡлыҡтарҙан талдың бер нисә төрө осрай. Шулай уҡ бейегерәк урындарҙа терн күпләп үҫә.
Үҫемлектәрҙән бөрлөгән, вейник наземный, ежевика, кирказон, мятлик, дегәнәк үҫә. Дарыу үләндәренән шалфей, б аҡа япрағы, ромашка, бәпембә, әрем, цикорий, гөлйемеш, эт муйылы, кирказон, бөрлөгән, синеголовник таралған.
Ҡурсаулыҡ хайуандар дөньяһы күп төрлө. Ыҙанда аҡ түшле терпе,, ер тишкес хайуан, төлкө, йәтсә, үр ҡуяны, һыуһар, ҡоштарҙан ―аҡ ҡойроҡло диңгеҙ бөркөтө, ҡара төйлөгән, ябай торомтай, мүктәрге, ҡамыш ҡошо, үтәбикә-һарығош, тумыртҡа һ.б. ҡоштар бар.
Костромка (Чепца ҡушылдығы)
Костромка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының уң ярына тамағынан 218 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сәллә
Салма, сәллә (Тюрбан — ‎, dulband һүҙенән) — баш тирәләй уралған туҡыма киҫәге; Яҡын Көнсығыш, Төньяҡ Африка, Һиндостанда байтаҡ халыҡ араһында киң таралған, хатта Европала бер аҙ таралып өлгөргән ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙ баш кейеме.
Ҡулланылышы
Рәсәйҙә ул ғәҙәттә руханиҙарҙың баш кейеме; муллалар башлыса мәсеттә ғибәҙәт ҡылғанда ғына кейә.
Урыҫса «ушьвъ» тигән атамаһы бар — ҡатын-ҡыҙ факеоле.
Мосолман донъяһында салмаға айырым иғтибар бирелә. Уны Мөхәммәт Пәйғәмбәр үҙе менән йөрөтөүе менән аңлатыла, сәхәбәләргә лә шул уҡ эште башҡарырға кәңәш иткән. Бер хәҙистә ул мәсеттә вәғәз уҡығанда ҡара төҫтәге сәллә кейгән, һәм уның осо иңбашына төшөп торған, тип әйтелә.
Хәҙистәр был сәлләнең теүәл оҙонлоғо һәм төҫө тураһында төрлө фекерҙә. Ҡайһы бер хәҙистәрҙә пәйғәмбәр сәлләһенең оҙонлоғо 7 терһәк, йәғни яҡынса 2,5—3 метр тәшкил иткән тип телгә алына. Яратҡан сәлләһен Мөхәммәт Пәйғәмбәр үҙенең көрәштәше — кейәүе һәм ике туған ҡустыһы хәҙрәте Али ибн Әбү Талипҡа бүләк иткән, тип һөйләйҙәр..
Фәләстиндә сәллә яулыҡтан яһалған (йәһүд.- арам. ‏כומתא‏‎, күмта).
Шембеть
Шембеть — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Боковая йылғаһының һул ярына тамағынан 9,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кислая (Лобва ҡушылдығы)
Кислая — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лобва йылғаһының һул ярына тамағынан 170 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Эберсбах (Дёбельн)
Эберсбах (Дёбельн) (Ebersbach) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1 079 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,75 км2. Диңгеҙ кимәленән 237 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4720 һәм автомобиль коды DL.
Өфө (Хәйбулла районы)
Өфө (Уфимский) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл.2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1329 кеше. Почта индексы — 453803, ОКАТО коды — 80255845001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Лабогей
Лабогей — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Войкар йылғаһының уң ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сойелю-Се
Сойелю-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Турма-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 103 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вондожь
Вондожь — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сить йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ковотья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Дхиан Чанд
Дхиан Чанд Баис (Dhyan Chand Bais, 28 август 1905, Аллаһабад — 3 декабрь 1979, Дели) — һинд хоккейсы (үлән хоккейы), үҙәк һөжүмсе. 1928, 1932 һәм 1936 йылдарҙағы өс тапҡыр олимпия чемпионы.
Ковотья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дхиан Чанд
Биографияһы
Чанд Дхиан 1905 йылдың 28 авгусында (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, 29 август ) һинд ҡалаһы Аллаһабадта тыуа.
Алигарх мосолман университетында уҡый.
Беренсе тапҡыр 1926 йылда Һиндостан йыйылма команда составында Австралия һәм Яңы Зеландия илдәре буйлап сығыш яһай.
1928 йылда Амсетрдамда йәйге Олимпия уйындарында Һиндостан йыйылма үлән хоккейы командаһы составына инә һәм алтын миҙал яулай. Һөжүмсе позицияһында уйнай, 5 матч үткәрә, 15 туп индеррә (Швейцария, Дания һәм Австрия йыйылма командалары ҡапҡаларына — дүртешәр, Нидерландтарға — ике, Бельгияға — бер). Турнирҙың иң яҡшы снайперы була.
1932 йылда Лос - Анджелеста йәйге Олимпия уйындарында Һиндостан йыйылма үлән хоккейы командаһы составына инә һәм алтын миҙал яулай. Һөжүмсе позицияһында уйнай, 2 матч үткәрә, 12 туп индерә ( АҠШ йыйылма командаһы ҡапҡаһына — һигеҙ, Японияғы — дүрт).
1936 йылда Берлинда йәйге Олимпия уйындарында Һиндостан йыйылма үлән хоккейы командаһы составына инә һәм алтын миҙал яулай. Һөжүмсе позицияһында уйнай, 5 матч үткәрә, 13 туп индерә ( Япония һәм Франция йыйылма командаһы ҡапҡаларына  — дүрт, Германияға — өс, АҠШ — ике).
Таралған легенда буйынса, финалда һиндтар Германия йыйылма командаһын ҡыйратҡандан һуң (8:1), Чанд 3 туп индерә, Адольф Гитлер уға Германия йыйылма командаһы өсөн сығыш яһарға тәҡдим итә. Әммә хоккейсы Тыуған илен ҡалдырмауын белдереп, баш тарта. . Ләкин хәҙерге бер рәсми сығанаҡ та бындай осрашыу фактын раҫламай.
Чанд иң яҡшы һинд хоккейсыларының береһе булыуында ҡарамаҫтан, 1948 йылдың йәйге Олимпия уйындарында ҡатнашыуҙан баш тарта. 1951 йылда хоккейсы карьераһын тамамлай.
Өс Олимпия уйындарында 12 матч үткәрә, 40 туп индерә( бер уйында уртаса 3,33). Бер уйындың һөҙөмтәлелеге буйынса рекорды элеккесә Чандта: 1932 йылдың 11 авгусында АҠШ йыйылма командаһы ҡапҡаһына 8 туп индерә (24:1).
Чанд — өс тапҡыр олимпия алтын миҙалын отҡан ете һинд хоккейсыларҙың береһе (Ричард Аллен, Фрэнсис Ранганатхан, Балбир Сингх, Лесли Клаудиус, Рандхир Сингх Джентл, Удхам Сингх).
1926 —1948 йылдарҙа 570 туп индерә. Үлән хоккейы тарихында иң яҡшы уйынсыларҙың береһе тип иҫәпләнә. Үҙенең тупты шәп контролләүе өсөн Тылсымсы ҡушаматын ала.
1956 йылда хәрби хеҙмәтенән майор званиеһында отставкаға сыға. 60-сы йылдарҙа Патиала Милли спорт институтында уҡыта.
Ғүмеренең Һуңғы көндәрен фәҡирлектә һәм билдәһеҙлектә үткәрә.
1976 йылдың 3 декабрендә Дели ҡалаһында ярлылар өсөн дауаханала эсәктәр шеше ауырыуынан вафат була.
Ғаиләһе
Ҡустыһы Унитар Сингх (1908-1977) — үлән хоккейы буйынса ике тапҡыр олимпия чемпионы, Чанд менән 1932 һәм 1936 йылдарҙа Олимпидала Һиндостан йыйылма командаһы составында  бергә уйнай.
Улы Ашок Кумар (1950 тыу.) 1972 йылда Мюнхенда  йәйге Олимпия уйындарында бронза миҙалы яулай.
Хәтер
Һиндостанда 29 август, Чандтың тыуған көнө хөрмәтенә арнап, Милли спорт көнө билдәләнә.
Нью-Дели үҙәгендәге Раджпах проспектында үлән хоккейы уйындарын үткәреү өсөн Милли стадион Дхиан Чанд исемен йөрөтә. Ул 1933 йылда төҙөлә һәм 2010 йылда реконструкциялана. 16 200 тамашасыны һыйҙыра. Стадионға алдында хоккей формаһында, сәкән тотҡан Чандҡа һәйкәл ҡуйылған.
Алигарх мосолман университетының ятағы уның хөрмәтенә аталған.
Чандҡа тағы бер һәйкәл Сипри тауындағы Джханси ҡалаһында ҡуйылған.
1980 йылда Һиндостан Чанд портреты төшөрөлгән почта маркаһы сығара.
2012 йылда Лондонда үткән йәйге олимпия уйындары осорона махсус «Олимпия легендалар картаһы» буйынса станцияларҙың береһе Чанд хөрмәтенә атала. Билдәле алты хоккейсы, шулай уҡ өс һинд Лесли Клаудиус һәм Унитар Сингх менән бер рәттән, ул да бындай хөрмәткә лайыҡ була.
Һиндостанда спорт буйынса ҡаҙаныштар өсөн иң юғары награда булып  тора. Ул 2002 йылдан алып спорт карьераһында һәм пенсияға сыҡҡандын һуң спортҡа өлөш индергән, спорт эшмәкәрҙәренә тәғәйләнә.
2018 йылда Һиндостанда Лондонда үткән Олимпидала Һиндостан йыйылма үлән хокейы командаһының сығыштары мотивы буйынса "Алтын" исемле нәфис фильм төшөрөлә. Дхиан Чанд, Кунал Капур башҡарған хоккейсы Самрат роленың прототибы була.
Старик-Шор
Старик-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының уң ярына тамағынан 230 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Клод Моне
Оска́р Клод Моне́ (Oscar-Claude Monet; 14 ноябрь 1840 йыл — 5 декабрь 1926 йыл) — француз рәссамы, импрессионизмға нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
Биографияһы
Оскар Клод Моне 1840 йылдың 14 ноябрендә Парижда тыуа. Уға биш йәш тулғанда ғаиләһе Нормандияға, Гаврға күсенә. Атаһы Клодтың, аҙыҡ-түлек тауарҙарын һатыусы булып, ғаилә эшен дауам итеүен теләй. Моненың үҫмер сағы, аҙаҡ үҙе билдәләгәнсә, ғәмәлдә, берәҙәклектә үтә. Ул күп ваҡытын, класта ултырыуға ҡарағанда, һыуҙа һәм ҡаяларҙа үткәререргә ярата. Булмышы менән ниндәй ҙә булһа тәртипте үҙ итмәгәнгә күрә, мәктәп уға һәр ваҡыт төрмә булып күренә. Зәңгәр дәфтәр тыштарына уҡытыусыларының потреттарын карикатура алымы менән төшөрә, һәм был йыуанысында ул тиҙҙән камиллыҡҡа өлгәшә. Моне ун биш йәшендә бөтә Гаврға карикатурист булараҡ билдәле була. Ул был йәһәттән шул тиклем таныла, хатта төрлө яҡтан уға карикатура портреттарын эшләүгә үтенестәр яуа башлай. Заказдарҙың күплеге һәм ата-әсәһенең бик үк йомарт булмауы сәбәпле, ул ҡыйыу ҡарар ҡабул итә: эшләгән портреттары өсөн егермешәр франк ала башлай.
Ошо юл менән ниндәйҙер дәрәжәлә танылып, Моне тиҙҙән ҡалала «мөһим персона» булып китә. Берҙән-бер художество кәрәк-яраҡтары кибете витринаһына, биш-алты рәткә теҙеп, уның карикатуралары ҡуйыла, кешеләрҙең уның потреттары менән һоҡланыуын күреп, ул, әлбиттә, тәрән ғорурлыҡ тойғоһо кисерә. Шул уҡ кибет витриаһына, уның потреттарынан өҫтәрәк, диңгеҙ пейзаждары урын ала. Был пейзаждарҙы Моне иң насар һүрәт тип ҡабул итә. Уларҙың авторы Эжен Буденды белмәһә лә, уны күрә алмай башлай. Кибет хужаһы аша был рәссам менән танышыуҙан баш тарта, әммә бер тапҡыр ул Буденды кибеттә тап итә. Кибет хужаһы, осраҡтан файҙаланып, Буденға Монены, карикатура буйынса ҙур талантҡа эйә булған йәш кеше, тип таныштыра.
«Буден шунда уҡ миңә яҡын килде, — тип хәтерләй Моне, — ''йомшаҡ тауыш менән мине маҡтаны һәм бер нисә һүҙ әйтте: мин һәр ваҡыт һеҙҙең һүрәттәрҙе ҡәнәғәтлек менән ҡарайым; улар бик ҡыҙыҡ, еңел, аҡыллы. Һеҙ талантлы кеше — был тәү ҡараштан уҡ күренә, әммә һеҙ ошо рәүешле һүрәт төшөрөү менән сикләнмәҫһегеҙ, тип уйлайым. Тәүге аҙым өсөн был бик һәйбә, ләкин тиҙҙән һеҙ карикатураларҙан ялҡасаҡһығыҙ. Шөғөлләнегеҙ, күрергә, яҙырға һәм һүрәт төшөрөргә өйрәнегеҙ, пейзаждар эшләгөҙ. Диңгеҙ һәм күк, хайуандар, кешеләр һәм ағастар тәбиғәт уларҙы барлыҡҡа килтергән килеш бигерәк матур, төрлө сифаттары менән ниндәй булһалар шул килеш матурҙар» .''
Ләкин Будендың һүҙҙәре уның йөрөгенә үтеп инмәй. Монеға был кеше оҡшай. Ул инанған, ихлас күңелле кеше, ләкин уға уның рәсемдәре оҡшамай, һәм Буден уның менән бергә асыҡ һауала эшләргә саҡырғанда, инсафлы ғына итеп баш тарта. Йәй етә; Моне, ҡаршылыҡ күрһәтеүҙән арып, олораҡ кешенең һүҙенә буйһона, һәм Буден ҙур теләк менән Монены уҡыта башлай.«Аҙаҡ килеп минең күҙҙәрем асылды, — тип хәтерләй Моне, — мин тәбиғәтте ысын мәғәнәһендә аңлай башланым һәм шул уҡ ваҡытта уны ысынлап яратырға өйрәндем».
Ун ете йәшлек Оскар Моне яҡшыраҡ уҡытыусы таба алмай, сәнки Буден доктринёр ҙа, теоретик та булмай. Бөтә нимәне асыҡ күрә белгән осҡор күҙе, айыҡ аҡылы була уның һәм үҙенең күҙәтеүҙәрен һәм тәжрибәһен ябай һүҙҙәр менән аңлата белә. «Туранан-тура урынға барып яҙылған картина мастерскойҙа яҙылғанынан көсө, баҙыҡлығы, йәнлелеге менән айырылып тора, — ти ул. — ''Бынан тыш тәү күргәндәге тәьҫоратты һаҡларға тырышырға кәрәк, сөнки ул — иң дөрөҫө. Картинаның ниндәйҙер бер өлөшө генә түгел, ә ул тотошо менән хайран ҡалдырырға тейеш»''.
Әммә Буден бик тыйнаҡ кеше була һәм Монены дөрөҫ юлға сығарыу өсөн уның дәрестәре генә етер, тип тә уйламай. «Яңғыҙлыҡта эшләп кенә маҡсатҡа өлгәшеү бик икеле, әлбиттә, үтә ҙур талант булһа мөмкиндер, шулай ҙа сәнғәт яңғыҙлыҡта, провинциаль төпкөлдә, тәнҡитһеҙ, сағыштырыу мөмкинлеге булмағанда, фекер ныҡлығы булмағанда тыумай, ти ул». Алты ай буйы үҙе ихтирам иткән кешенән ошондайыраҡ һүҙҙәрҙе ишетеп йөрөү үҙ һөҙөмтәләрен бирә. Моне бер көндө атаһына рәссам булырға теләүе һәм бының өсөн Парижға уҡырға китергә йыйыныуы тураһында белдерә. Атаһы улының теләгенә ҡаршы төшмәй, сөнки Моненың Гаврҙағы апайы ла (атаһының һеңлеһе) бер ни тиклем һүрәт төшөрөү менән мауыҡҡан була, ҡустыһының улына буш ваҡытында мастерскойында эшләргә лә рөхсәт итә. Ата-әсәһе улдарының талантлы булыуын күрмәй йәки, уға матди ярҙам итә алмаясаҡтарын аңлап, күрергә лә теләмәгәндәрҙер. 1859 йылдың мартында Моненың атаһы муниципаль советҡа улын уҡытырға ярҙам итеүҙәрен һорап мөрәжәғәт итә.
''«Минең улым, ун һигеҙ йәшлек Оскар Моне, М. Очард әфәнде [колледжда рәсем уҡытыусыһы, Давидтың элекке уҡыусыһы], Вассер һәм Буден менән эшләп, үҙ кандидатураһын Гавр ҡалаһының рәсем сәнғәте стипендиаты исеменә күрһәтә. Уның тәбиғи һәләтен белгәнгә күрә, мин уның был теләген хуплайым. Әммә уны Парижға уҡырға ебәреү өсөн мөмкинлегем юҡлыҡтан ярҙам һорап һеҙгә мөрәжәғәт итәм»'' Ике айҙан һуң был үтенесте һәм тапшырылған натюрмортты ҡарайҙар һәм кире ҡағалар.
Яуап килеүен көтөп тә тормай Моненың атаһы улын ҡыҫҡа ваҡытҡа булһа ла Парижға, башҡа рәссамдар менән кәңәшләшергә һәм Салонға инеп сығырға тип ебәрә. Юлға сығыр алдынан Моне картиналарын яратып ҡабул иткән бер нисә кешенән ниндәйҙер кимәлдә танылыу алған рәссамдарға рекомендацияларын да ала. Парижда аҙыраҡ булғандан һуң Моне Буденға үҙенең беренсе отчетын ебәрә. ''«Әлегә Салонда бер тапҡыр ғына булдым. Бер нисә рәссамдың мастерскойҙарына инеп сыҡтым. Иң тәүҙә Арман Готье менән таныштым, ул һеҙҙең Парижға килегеҙгә өмөт итә. Һеҙҙе бөтәһе лә көтә. Труайонуға инеп, ике натюрмортымды күрһәттем. „Төҫтәрҙе дөрөҫ һайлайһығыҙ, быныһы шатландыра, — тине ул. — Лөкин һеҙгә етди итеп шөғөлләнергә кәрәк. Әгәр сәнғәт менән ысынлап шөғөлләнергә теләһәгеҙ, мастерскойға эшкә урынлашығыҙ, унда фигура менән эшләргә өйрәтәләр. Һүрәт төшөрөргә өйрәнегеҙ — бөгөн һеҙгә тап шул етешмәй. Күпме булдыра алаһығыҙ, шул тиклем һүрәт төшөрөгөҙ. Әммә һынлы сәнғәтте лә онотмағыҙ, ҡала ситенә сығып этюдтар яҙығыҙ, Луврға барып, ундағы картиналар копияларын эшләгеҙ. Йышыраҡ миңә килеп, нимә эшләгәнегеҙҙе күрһәтегеҙ һәм һеҙ ҡуйған маҡсатығыҙға өлгәшерһегеҙ.“. Ата-өсөйем миңә тағы бер аҙға Парижда булырға рөхсәт итте»''.
Моне Труайон менән и Можинонан ҡайһы рәссамдың мастерскойына барыу тураһында кәңәшләшә. Икеһе лә Кутюрға барырға кәңәш итә, ләкин Монеға Кутюрҙың эштәре оҡшамай. Уның ҡарауы ул «Ғазап сигеүселәр кабачогына» йышыраҡ инә башлай, шау-шыулы компания, йәнле бәхәстәр уның күңеленә хуш килә. Ике ай үткәс, Моне бер ни тиклем ваҡытҡа Парижда ҡалырға ҡарар итә. Әгәр ул Рәсем төшөрөү мәктәбенә уҡырға инеүҙән баш тартмаһа, ата-әсәһе Парижда ҡалыуына риза ла булырҙар ине. Уҡырға инмәгәс, атаһы аҡса ебәреүҙән дә туҡтай. Моне үҙенең аҙмы-күпме аҡсаһына һәм атаһының һеңлеһе ебәргән аҡсаға йән аҫрай башлай.
1860 йылда Моне армияға алына һәм Алжирға барып эләгә, унда ҡорһаҡ тифы менән сирләй, апайы ебәргән аҡса менән хәрби хеҙмәттән ҡотола һәм 1862 йылда. ата-әсәһе янына ҡайта. Моне университеттың сәнғәт факультетына уҡырға инә, әммә һынлы сәнғәткә ҡарата булған ҡарашты күреп, күңеле ҡайта. Уҡыу йортонан китеү менән Шарль Глейр ойошторған һынлы сәнғәт студияһына инә. Унда Огюст Ренуар, Альфред Сислей һәм Фредерик Базиль кеүек рәссамдар менән таныша. Улар, ғәмәлдә, тиңдәштәр була, шуға ла сәнғәткә булған ҡараштары ла тап килә, тиҙҙән улар импрессионисттар төркөмөнөң төп өлөшөн тәшкил итә.
Камилла Донсьё потреты («Камилла, йәки йәшел күлдәкле туташ», 1866 йылда яҙыла) Монеға танылыу килтерә. 1870 йылдың 28 июнендә рәссам Камиллаға өйләнә. Уларҙың ике улы тыуа: Жан (1867 йыл) һәм Мишель (1878 йылдың 17 марты). Франко-прусс һуғышы башланыу менән 1870 йылда Моне Англияға күсенә, унда Джон Констебл һәм Уильям Тёрнерҙың эштәре менән таныша. 1871 йылдың яҙында Моненың картиналарын Короллек академияһы күргәҙмәндә ҡатнашыуға үткәрмәйҙәр. 1871 йылдың майында ул Лондондан китә. Йәшәү урыны итеп Нидерландт ың Зандам ҡалаһын һайлай, унда ул егерме биш картина яҙа (бында полиция уны революцион эшмәкәрлектә ғәйепләй). Ул беренсе тапҡыр күршеләге Амстердамға барып килә. Францияға ҡайтҡандан һуң 1872 йылдың аҙағында Моне үҙенең атаҡлы «Тәьҫорат. Сығып килеүсе ҡояш» («Impression, soleil levant») пейзажын яҙа. Тап ошо картина импрессионисттар һәм тотош бер худлжество йүнәлешенә исем бирә. Картина 1874 йылда импрессионистарҙың тәүге күргәҙмәһендә күрһәтелә. Данлыҡды тәнҡитсе Леруа күргәҙмә тураһында түбәндәгеләрҙе яҙа: «Унда тәъҫораттарҙан башҡа бер ни ҙә юҡ». 1871 йылдың декабренән 1878 йылға тиклем Моне Париж эргәһендә, Сена йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан Аржантее ауылындайәшәй. Был ауыл йәкшәмбе көндәрендә парижандарҙың популяр ял итеү урыны була, ошонда Моне үҙенең ҡайһы бер танылыған картиналарын яҙа. 1874 йылда ул ҡыҫҡа ғына ваҡытҡа Нидерландҡа ҡайта.
1878 йылда Моне Ветей ауылына күсенә. 1879 йылдың 5 сентябрендә Камилла Моне туберкулёздан утыҙ ике йәшендә вафат була.
1883 йылда Живернила йорт һатып ала. 1892 йылда ул икенсе тапҡыр Алисе Ошеде́ға өйләнә. Өйләнгәнгә тиклем үк Алиса рәссамға хужалыҡ эштәрен алып барырға һәм беренсе никахтан тыуған балаларын ҡарарға ярҙам итә. 1893 йылда Моне Алиса менән бергә Париждан 80 километрҙа ятҡан Живерниға (Үрге Нормандия) күсенә. Алиса 1911 йылда вафат була. Рәссамдың өлкән улы Жан 1914 йылда вафат була.
Катаракта һәм ультрафиолетта күреү һәләтенең саманан тыш һәләте
1912 йылда Клод Монеға табиптар икеләтә катаракта сире ҡуялар, шуға уға ике тапҡыр операция кисерергә тура килә. Ләкин Моне һүрәт төшөрөүен ташламай. Һул күҙенең гәлсәрен алғандан һуң ул ультрафиолет нурҙарын зәңгәрһыу итеп күрә башлай, шуға ла картиналарында яңы төҫтәр ҡуллана башлай. Миҫал өсөн киң танылыу алған «Һыуҙағы ләлә сәскәләре» картинаһын ғына алайыҡ. Моне ләлә сәкәләрен, башҡалар кеүек аҡ төҫтә түгел, ә зәңгәрһыу төҫтә күрә.
Вафаты
Клод Моне үпкә яман сиренән 1926 йылдың 5 декабрендә Живернила 86 йәшендә вафат була һәм урындағы сиркәү зыяратына ерләнә. Рәссам вафатынан алда уның менән хушлашыуҙың бик ябай булыуын теләй, шуға ла уның менән хушлашырға ни бары 50 кеше килә.
Шмацфельд
Шмацфельд (Schmatzfeld) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 355 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,22 км2. Диңгеҙ кимәленән 214 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38855 һәм автомобиль коды — HZ.
Ҡалмаш ауыл Советы (Дыуан районы)
Ҡалмаш ауыл Советы — Дыуан районы составында ауыл биләмәһе, 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452537. ОКАТО коды — 80223816000. Дыуан ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.
Шербак
Шербак — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ишетка йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Ҡалмаш ауыл Советы (Дыуан районы)
Тарихы
2008 йылда  Салауат, Нуриман, Ҡариҙел райондары, Дыуан ауыл Советы,  Михайловка ауыл Советы,  Өлкөндө ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
Шербак
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Костым (Лыпа ҡушылдығы)
Костым — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лып йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Соты-Яха
Соты-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сявта-Се йылғаһының уң ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Эләсек
Эләсек (Элечек) —кейәүгә сыҡҡан ҡырғыҙ ҡатындарының баш кейеме.
Тасуирламаһы һәм ҡулланылышы
Уны эшләгәндә 15-30 метр оҙонлоҡтағы йоҡа туҡыма ҡулланыла, туҡыманы буйлай уртаға бөкләп урайҙар. Хәлле ҡатын-ҡыҙ өсөн әҙерләнгән эләсеккә 30-40 метрға тиклем туҡыма китә алған.
Эләсек туҡымаһы башҡа маҡсаттарҙа ла тотонола. Эләсек мәрхүм өсөн кәфен булараҡ ҡулланыла ала. Йәйләүҙә ваҡытта тыуған сабыйҙарҙы эләсектән йыртып алынған йүргәккә төргәндәр.
Эләсек шулай уҡ яра бәйләү өсөн дә ҡулланыла.
Көнсығыш славяндарҙа — (намитка).
Эләсек төрҙәре
Олоғайған ҡатындарҙың эләсеге ҙур итеп уралған, өҫтөнән яулыҡ ябынғандар. Ире үлгән ҡатындар эләсеген сисергә тейеш булған. Был уларҙың тол ҡалғанлығын аңлатҡан.
Кәләш эләсеге - маңлай өлөшөн мәрйен, көмөш баҫып биҙәлгән. Был эләсектәр төрлө урында төрлөсә биҙәлгән һәм уралған.
Ябай эләсек - буялмаған тәбиғи ебәктән һуғылған туҡыманан эшләнгән. Был ебәк төрлөсә биҙәү өсөн ерлек булып хеҙмәт иткән.
Венгрия Беренсе донъя һуғышында
Венгрия Беренсе донъя һуғышында — Беренсе донъя һуғышында ҡатнашҡан 38 дәүләттең береһе булған, 1,5 млн. халыҡ йәшәгән Австро-Венгрияның өлөшө. Антанта илдәре һәм уларҙың союздаштарына ҡаршы һуғыша.
Һуғыштың башланыуы
1914 йылда Австро-Венгрия Европаның бөйөк державаларының береһе була, майҙаны 676,443 кв. км, халыҡ һаны 52 млн. кеше тәшкил итә. Австро-Венгрияның составына ингән Венгрияның майҙаны 325,400 кв. км., халҡы 21 млн. булған.
1914 йылдың 28 июнендә Gavrilo Princip эрцгерцог Франц Фердинандты үлтерә. Премьер-министр граф Иштван Тиса һуғышты башларғамы-юҡмы тип икеләнә. Германия Румыния Короллеген нейтрализацияларға вәғәҙә иткәс, һуғышҡа ҡушылырға хәл ителә.
1914 йылда Австро-Венгрияның армияһы
Австро-Венгрияның армияһына түбәндәге ғәскәрҙәр ингән: Илдә резервҡа мобилизация иғлан ителә, унда австрийҙарҙың «Ландштурм»ы һәм венгрҙарҙың «Népfelkelés» ополчениеһы ингән.
Мобилизациянан һуң хәрби көстәр 3,2 млн. һалдаттан торған алты армияға тупланған. 1914 йылдан алып 1918 йылға тиклем армияла 9 млн. кеше була, уларҙың 7,8 млн. хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша.
Европаның башҡа армиялары менән сағыштырғанда, Австро-Венгрия армияһының техник тәьмин ителеше түбән кимәлдә була.
Венгрияның ҡатнашыуы
Австро-Венгрияның хәрби көстәре урыҫ һәм итальян фронттарында киң ҡулланыла, улар түбәндәге һуғыштарҙа ҡатнаша:
Австро-Венгрия ғәскәрҙәренең бер өлөшө үҙ иленән алыҫта, Төркиә, Синай ярымутрауы һәм Фәләстанда һуғыша.
Ғәскәр башлыҡтары
Мария-Терезия хәрби орденының командор тәреһен алған ғәскәр башлыҡтарынан түбәндәгеләр иң киң билдәле: Генерал-полковник Артур Арц фон Штрассенбург (Arthur Arz von Straussenburg) – 1914 йылда Лиманов һуғышы, 1915 йылда Горлице-Тарновта һөжүм, Трансильванияны румын ғәскәрҙәренән һаҡлау.
Эрцгерцог Иосиф Август Австрийский – 1915 йылда Изонцо янында һуғыш, 1916 йылда урыҫ фронтында уңышлы һөжүм.
Әрдәшир Бохар улы Сакаев
Әрдәшир Бохар улы Сакаев - 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
Венгрия Беренсе донъя һуғышында
Ғәскәр башлыҡтары
Генерал-фельдмаршал Герман фон Ковес Ковессаза (Hermann Kövess von Kövessháza) – 1915 йылда Ивангородты, Сербия Короллеген, 1916 йылда Черногорияны һәм Төньяҡ Албанияны баҫып алыу.
Юғалтыуҙар
Австро-Венгрияла армия сафына саҡыртылған 8 млн. ирҙең бер миллиондан артығы Беренсе донъя һуғышы фронттарындағы хәрби хәрәкәттәрҙә һәләк була.
Һуғыш һөҙөмтәләре
1918 йылдың 11 ноябрендә Австро-Венгрия өсөн һуғыш армияның тарҡалыуы менән тамамлана. Һөҙөмтәлә Австро-Венгрия ла тарҡала.
Назарғәлиев Мөхтәр Бәхтиғәни улы
Назарғәлиев Мөхтәр Бәхтиғәни улы (10 апрель 1930 йыл — 27 май 1990 йыл) — совет нефтсеһе, Ләнтор нефть ятҡылығын асыусы һәм Ләнтор ҡалаһына нигеҙ һалыусы.
Биографияһы
Мөхтәр Бәхтиғәни улы Назарғәлиев 1930 йылдың 10 апрелендә Башҡорт АССР-ның Маҡар (хәҙер Ишембай районы) Түбәнге Әрмет ауылында хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Уның әсәһе Фатима Әхмәҙей ҡыҙы һәм атаһы Бәхтиғәни Мырҙағәле улы эшлекле һәм йүнсел кешеләр була. Назарғәлиевтарҙың йорт хужалығы хәлле һаналған һәм шуға күрә коллективлаштырыу осоронда, раскулачиваниенан ҡотолор өсөн, уларға тыуған яҡтарынан күсеп китергә тура килә. 1940 йылда ғына ғаилә кире ҡайта һәм Ишембай ҡалаһында төпләнә. Уҡ ваҡытта ғаиләлә ете бала үҫеп килгән була.