cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сюксега
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сяхлын-Сос
Сяхлын-Сос — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Апси-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нигилизм
Нигилизм (nihil. «бер нәмә лә») дөйөм ҡабул ителгән ҡиммәттәрҙе, идеалдарҙы, әхлаҡи нормаларҙы, мәҙәниәтте йәки объектив хәҡиҡәт, белем, әхлаҡ, ҡиммәттәр йәки тормош мәғәнәһе кеүек фундаменталь төшөнсәләрҙе шик аҫтына ҡуйған (ҡәтғи формаһында — кире ҡаҡҡан) фәлсәфә. Төрлө нигилистик позициялар кеше ҡиммәттәре мәғәнәһеҙ, тормош мәғәнәһеҙ, белем мөмкин түгел тигән ҡараштарҙы яҡлай. Нигилизм дөйөм мәғәнәлә кире ҡағыуҙы, ижтимағи тормоштоң билдәле бер өлөшөнә йәки хатта бөтә яҡтарына кире мөнәсәбәтте күҙ уңында тота. Һүҙлектәрҙә шулай уҡ «кире ҡағыу», «абсолют кире ҡағыу», «социаль-әхлаҡи күренеш», фекер йүнәлеше булараҡ та билдәләнә.
Нигилизм тәғлимәтен номинализмдан, скептицизмдан һәм фәлсәфәүи пессимизмдан, шулай уҡ, бәлки, христианлыҡтан килеп сыҡҡан айырым тарихи концепция тип ҡарарға мөмкин. Был идеяның хәҙерге заман төшөнсәһе күп йәһәттән Фридрих Ницшеның "нигилизм көрсөгө"нән килеп сыҡҡан. Унан ике үҙәк концепция барлыҡҡа килә: юғары ҡиммәттәрҙе емереү һәм тормош раҫлауына ҡаршы тороу. Әммә нигилизмдың иртә формалары социаль, әхлаҡи, сәйәси һәм эстетик фекерҙең аныҡ гегемонияларын инҡар итеүҙә һайланмыш булыуы мөмкин. Европанан ситтә Будда яҙмаларының элементтары нигилистик фекерҙең иң тәүге бәхәстәренең һәм тәнҡитле анализдарының береһе булараҡ билдәләнә. Нигилизмды билдәләү төрлө ваҡытта төрлө: мәҙәни-тарихи дәүергә, кешеләрҙең субъектив концептуаль ҡараштарына, ваҡиғаларға, модаға һәм башҡа факторҙарға бәйле була — был нигилизмдың төрлө формалары барлыҡҡа килеү сығанағы булып тора.
Был термин ҡайһы берҙә аномия менән бергә ҡулланыла һәм кеше принциптары, социаль институттарҙың йәшәйеше мәғәнәһеҙлеген ҡабул итеү йәки иреклелеге арҡаһында дөйөм өмөтһөҙлөк кәйефен аңлатыу өсөн ҡулланыла. Нигилизм шулай уҡ билдәле бер тарихи осорҙарҙы билдәләүсе тип тасуирлана. Мәҫәлән, Жан Бодрийяр һәм башҡалар постмодернды нигилистик дәүер йәки фекерләү образы тип баһалай. Шулай уҡ ҡайһы бер дин белгестәре һәм дини эшмәкәрҙәр постмодернизм һәм хәҙерге замандың күп аспекттары дини принциптарҙы инҡар иткән нигилизм тип белдерә. Әммә нигилизм дини һәм дини булмаған ҡараштарға ла бәйле.
Көнкүрештә был термин ғәҙәттә экзистенциаль нигилизм формаларына ҡарай, уға ярашлы, тормош эске ҡиммәттән, мәғәнәнән йәки маҡсаттан мәхрүм. Нигилизм сиктәрендә башҡа күренекле позициялар бөтә норматив һәм этик ҡараштарҙан, бөтә социаль һәм сәйәси институттарҙан баш тартыуҙы, бер ниндәй ҙә белем юҡ йәки булырға мөмкин түгел тигән позицияны, шулай уҡ абстракт булмаған объекттар, ҡушма объекттар юҡ, хатта тормош үҙе лә юҡ тип раҫлаған метафизик позицияларҙы (Нигилизм позициялары) үҙ эсенә ала.
Этимологияһы, терминологияһы һәм билдәләмәһе
Нигилизмдың этимологик килеп сығышы булып латин телендәге nihil (йәғни «бер нәмә лә түгел») тамыр һүҙе тора, ул туғандаш annihilate терминында ла осрай һәм nihility — «бер нәмә лә түгел» тигәнде аңлата. XVIII быуатта Европаның бер нисә урынында, бигерәк тә немец телендә Nihilismus формаһында барлыҡҡа килә, шулай уҡ Урта быуаттарҙа мөртәтлектең айырым формаларын билдәләү өсөн ҡулланыла. Концепция үҙе тәүге тапҡыр рус һәм немец фәлсәфәһендә формалаша, улар XX быуатҡа тиклем нигилизм тураһындағы бәхәстең ике төп ағымын сағылдыра. Термин, инглиз теленә йә немец (Nihilismus), һуң латин (nihilismus), йә француз (nihilisme) теленән инеүе ихтимал.
Был терминды ҡулланыуҙың тәүге миҫалдарын немец баҫмаларында табырға мөмкин. 1733 йылда немец яҙыусыһы Фридрих Леберехт Гетц уны ноизм менән бергә әҙәби термин итеп ҡулланған. Француз революцияһына тиклемге осорҙа был термин шулай уҡ замандың билдәле ҡиммәти-деструктив тенденциялары өсөн кәмһетеүле була, атап әйткәндә, христианлыҡты һәм дөйөм алғанда Европа традицияларын инҡар итә. Нигилизм беренсе тапҡыр фәлсәфәне өйрәнеүгә Кант һәм посткант философияһын урап алған бәхәс сиктәрендә килеп инә. Уның 1787 йылда Швейцария эзотеригы Якоб Герман Оберейттың хеҙмәттәрендә һәм 1799 йылда немец философы Фридрих Генрих Якоби хеҙмәттәрендә барлыҡҡа килеүе билдәле.1824 йылда был термин социаль коннотацияға эйә була башлай, ә немец журналисы Йозеф фон Геррес уны ғәмәлдәге социаль һәм сәйәси институттарҙы кире ҡағыуға бәйләй. Был һүҙҙең рус телендәге формаһы, нигилизм, 1829 йылда уны Николай Надеждин скептицизмдың синонимы булараҡ ҡулланғас, барлыҡҡа килә. Рәсәй журналистикаһында ул әлегәсә билдәле социаль коннотацияға эйә..
Якоби осоронан был термин, уны урыҫ яҙыусыһы Иван Тургенев тергеҙеп, 1862 йылда «Отцы и дети» романында ҡулланылышҡа индергәнгә тиклем тулыһынса тиерлек бөтә Европала ҡулланылыштан сыға. Һәм күп ғалимдар был һүҙҙе ул үҙе уйлап тапҡан тип ышанырға мәжбүр итә. Романдың нигилистик персонаждары үҙҙәрен «бөтә нәмәне инҡар итеүселәр», «был принцип ниндәй хөрмәткә эйә булмаһын, бер ниндәй принципҡа ла ышанмаусылар» һәм үҙҙәрен «хәҙерге ваҡытта инҡар итеү бар нәмәнән дә файҙалы» тип иҫәпләүселәр тип билдәләй. Тургеневтың антинигилистик ынтылыштарына ҡарамаҫтан, уның күп кенә уҡыусылары шулай уҡ нигилист исемен ала, шуның менән Рәсәй нигилистик хәрәкәтенә исем бирә. Немец фәлсәфәһенә әйләнеп ҡайтҡанда, нигилизмды өҫтәмә рәүештә немец философы Фридрих Ницше тикшерә, ул был терминды көнбайыш донъяһында традицион әхлаҡтың тарҡалыуын тасуирлау өсөн ҡуллана. Ницше өсөн нигилизм "Аллаһытың үлеме"ндә сағылған хәҙерге заман ҡиммәттәрен емертеү тенденцияларына ла, шулай уҡ христианлыҡ әхлағы менән тормошто инҡар итеүгә лә ҡағыла. Ницшеның тәрән йоғонтоһо аҫтында был термин француз фәлсәфәһендә һәм континенталь фәлсәфәлә киң мәғәнәлә артабан үҫеш ала, шул уҡ ваҡытта Рәсәйҙә нигилизм йоғонтоһо, бәлки, совет дәүерендә лә дауам иткәндер.
Томас Дж. Дж. Альтицер кеүек дин белгестәре, нигилизм мотлаҡ дин менән бәйле аңлатылырға тейеш һәм уның характерының төп элементтарын өйрәнеү фундаменталь дини ҡараш талап итә, тип белдерә.
Тарихы
Нигилизм концепцияһы, Тхеравад һәм Махаянаның "Трипитак"ында яҙылғанса, Будда менән тикшерелә (Беҙҙең эраға тиклем 563 йылдан 483 йыл). Тәүҙә пали телендә яҙылған «Трипитака» нигилизмды — наттикавада, ә нигилистик ҡараштарҙы миччадитти тип атай. Унда төрлө сутралар Будда тере сағында аскеттарҙың төрлө секталары тотҡан ҡараштар һүрәтләнә, уларҙың ҡайһы берҙәрен ул әхлаҡи яҡтан нигилистик тип һанай. "Нигилизм доктринаһы"нда Апаннака суттела Будда әхлаҡи нигилистарҙы түбәндәге ҡараштарға таяныусылар тип һүрәтләй:
Будда артабан раҫлауынса, был ҡараштарҙы тотоусылар яҡшы аҡыл, һүҙ һәм тән тәртибендә изгелекте һәм ғәмәлдәрҙәге хәүефте күрә алмай, шуға күрә улар һуңғыһына эйәрә.
Нирвана һәм нигилизм
Будда өйрәткән юлдың иң бейек нөктәһе булып нирвана, «ғадәм урыны… булмауы һәм… бәйһеҙлек… үлемдең һәм тарҡалыуҙың ахыры» тора. 40 йылдан ашыу стажлы бағышланған будда монахы Аджан Амаро, мәҫәлән, инглиз телендә юҡлыҡ нигилизм булып яңғырауы мөмкин, тип билдәләй. Әммә был һүҙҙе, ул юҡлыҡ булмаһын өсөн, башҡаса билдәләргә мөмкин: нирвана — һеҙ таба алған нәмә түгел, ә, киреһенсә, һеҙ бәйлелек булмауын тойоу һәләте ул.
Хисмәтуллин
Хисмәтуллин — фамилия.
Юламан (Башҡортостан)
Юламан (Юламаново) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 407 кеше. Почта индексы — 453480, ОКАТО коды — 80205846003.
Тарихы
Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. 1906 йылда бакалея кибете, мөгәзәй иҫәпкә алынған.
Хәҙерге осор
Юламан ауылы Талбазы ауыл Советына ҡарай. Ауылда төп мәктәп (Талбазы лицейы филиалы), балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто бар.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, милләттең күпселеге - сыуаштар (95%).
Географик урыны
Чегаклы йылғаһы (Ауырғазы йылғаһы бассейны) буйында урынлашҡан
Видеояҙмаларҙа
Юламаново - частица Республики Башкортостан
Ҡәһҡәһә
Ҡәһҡәһә — башҡорт мифологияһында яуыз иблес.
«Урал батыр» эпосында Ҡәһҡәһә — төрлө ҡиәфәткә инә алған йыландар батшаһы.
Ҡыҫҡаса аңлатма
Тәбиғәт афәттәре тыуҙыра алған тылсымлы таяғы була. Үҙенең улы Зәрҡүм менән Урал батырҙы үлтермәксе була. Батшалығы ҡолатылғандан һуң, Ҡәһҡәһә Әзрәҡә менән берләшә һәм Урал батырға ҡаршы яуҙа һәләк була.
«Аҡбуҙат» эпосында Ҡәһҡәһә — Иҙелдең улы, Урал батырҙың ейәне. Аҡбуҙатты эҙләп Шүлгәндең һыу аҫты батшалығына төшә һәм уның ҡыҙы Нәркәскә ғашиҡ була. Шүлгән уны, ун ике башлы дейеүгә әйләндереп, Ҡәһҡәһә тип атай, үҙенә сибәр ер ҡыҙҙарын урларға мәжбүр итә. Һәүбән, үҙ халҡына хыянат иткәне өсөн, Ҡәһҡәһәне ярғанатҡа әйләндерә.
«Дандан батыр» әкиәтендә Ҡәһҡәһә — Ҡаф тауы артында йәшәгән дейеү итеп һүрәтләнә.
Башҡорт мифологияһының Ҡәһҡәһә, Зәрҡүм һәм Әзрәҡә исемле персонаждары иран донъяһы менән бәйле. Атап әйткәндә, Башҡорт мифологияһындағы Ҡәһҡәһә — аждаһа һымаҡ әшәке һәм зыянлы заттарҙың ун ике башлы батшаһы һәм Ҡош юлын символлаштыра, ә Әзрәҡә зороастрия текстарында Азарак формаһында теркәлгән. Зәрҡүм, фонетик вариантында «Зергам», иран телдәренән «арыҫлан» («лев») мәғәнәһендә тәржемә ителә. Башҡорт халҡының «Урал батыр» эпосындағы был персонаж Арыҫлан йондоҙлоғо символы булып тора.
Этимологияһы
Фарсы теленән үҙләштерелгән һүҙ. Шарҡылдаҡ, мыҫҡыллап көлөүсе мәғәнәһендә.
Прудовка (Енгиша ҡушылдығы)
Прудовка — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Енгиш йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Геосфера
Геосфе́ралар ( γῆ — Ер һәм  — шар) — Ер планетаһын барлыҡҡа килтереүсе сферик ҡыртыштар (тоташ һәм өҙөк-өҙөк).
Геосфералар Ер үҙәгенән эҙмә-эҙлекле сиратлаша, арауыҡта һәм билдәле ваҡытта киҫешә (бер-береһенә үтеп инә), бер геосфера икенсеһенә күсә, әммә барлыҡҡа килеүендә һәм эшмәкәлегендә үҙаллыҡ һаҡлай. Геосфералар бер-береһе менән бәйле һәм тотороҡло динамик система барлыҡҡа килтерә.
Тарихы
Геосфераларҙың синтетик концепцияһын һәм Ер тураһында тәүге дөйөмләштерелгән мәғлүмәттәрҙе  геолог  Эдуард Зюсс туплаған, күпмелер идеяларҙы географ Альфред Геттнер әйткән.
Рәсәйҙә глобаль масштабта тәбиғәттең зоналылығын Докучаев Василий Васильевич фәнни өйрәнеп, мәғлүм иткән.
Типтар
Бер нисә төп геосфераны айырып ҡарарға мөмкин:
Өҫтәмә геосфералар
Ҡайһы бер ғалимдар кеше эшмәкәрлеге менән бәйле икенсел геосфераларҙы билдәләй:
Шулай уҡ ошолар айырылып тора:
Тәбиғәт шарттары Һәм процестары йыйылмаһы буйынса үҙенсәлекле ҡатламдар  айырымлана:
Ерҙең геосфера тураһында тәғлимәт үҙ эсенә геосферологияны, ноосферологияиндерә һәм башҡаларҙы ала. Һәр геосфера, төрлө кимәлдә, айырым  фәндәр йәки фәнни йүнәлештәр ярҙамында өйрәнелә.
Ширау
Ширау (Schierau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 839 кеше йәшәй. Майҙаны — 29,82 км2. Диңгеҙ кимәленән 65 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6779 һәм автомобиль коды — ABI.
Эрфурт
Тарихтан
Был ерҙәрҙә урта быуаттарҙа герман һәм славян ҡәбиләләре йәшәгән. IX быуатта йәшәгән исеме билдәһеҙ Бавария географы (Geographus Bavarus) Эрфуртҡа славян верзит ҡәбиләһе нигеҙ һалған тип яҙа.
1990 йылда Германия яңынан белшәкәнәдән һуң Тюрингия федераль еренең баш ҡалаһы итеп яңынан Эрфурт билдәләнә.
Эрфурт ғәмәли фәндәр университеты
1991 йылда Эрфурт ғәмәли фәндәр университеты асыла. Бында алты факультетта 5 меңгә яҡын студент уҡый.
Эрфурт университеты
1392 йылда асылған. Германияла асылған өсөнсө унверситет тип иҫәпләнә (Гейдельберг (1386), Кёльн (1388)). Эрфурт университетының эшләүе тураһында 1379 йылғы документтарҙа әйтелә, шулай булһа, ул Германиялағы иң боронғо университет. Дини реформатор Мартин Лютер, социология фәненә нигеҙ һалыусыларҙың береһе булған Макс Вебер был университетта уҡыған. Университет 1816 йылда ябылған, 1994 йылда Германия икенсе тапҡыр яңынан берләшкәс асыла. Бында биш меңгә яҡын студент уҡый..
Гөблөкөсөк
Гөблөкөсөк (Гублюкучуково) — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 392 кеше. Почта индексы — 452308, ОКАТО коды — 80224843010.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Билдәле шәхестәре
Ханова Рәзифә Сәлих ҡыҙы (15.12.1948—7.09.2015), Карл Маркс исемендәге колхоздың 1966—1998 йылдарҙағы һауынсыһы. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры.
Сунты-Юган
Сунты-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сорум-Помут йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Арыҫланов Һаҙый Мөхәмәҙи улы
Арыҫланов Һаҙый Мөхәмәҙи улы (29 март 1925 йыл — 21 август 1998 йыл) — СССР һәм Рәсәй журналисы, «Стерлитамакский рабочий» гәзитенең баш мөхәррире (1966—1990). Экология мәсьәләләре буйынса мәҡәләләр авторы.
СССР Журналистар союзы ағзаһы (1957). СССР Журналистар союзы премияһы лауреаты (1975). РСФСР-ҙың (1979), БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1975).
Биографияһы
Һаҙый Мөхәмәҙи улы (Ғәди Мөхәмәт улы) Арыҫланов Стәрлетамаҡ медучилищеһын тамамлай
Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнгән (1985). Фронт тураһында иҫтәлектәр баҫтыра, улар хаҡында яҙыусы Виктор Астафьев хатлашҡан саҡта былай ти: «Күңелдәргә үтеп инерлек, дөрөҫ, ялтырауыҡһыҙ әҫәрҙәрегеҙ талантығыҙҙан ғына түгел, ә һыҙландырып, һуғыш тураһында бөтәһен дә әйтеү теләген ҡуҙғытып, Һеҙгә ҡаҙалып торған шул шырауҙан да ул… Һеҙ — халыҡтың выжданы, ә ул бик тә кәрәк, айырыуса хәҙер».
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Этҡол ауылы (хәҙер Ишембай районы) участка дауаханаһының етәксеһе була, ауырыуҙарға медицина хеҙмәте күрһәтеүгә, туҡландырыуға һәм уларҙың хәл-торошона бик иғтибарлы була.
1951 йылдан КПСС ағзаһы. КПСС Үҙәк Комитеты эргәһендәге Юғары партия мәктәбен тамамлай (Мәскәү, 1966).
Хәтер
2005 йылда Стәрлетамаҡтағы бер урамға Арыҫланов исеме биреләа
Киракосян Поль
Киракосян Поль (Պոլ Կիրակոսյան), ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Гирагосян фамилияһы осрай (1926 йыл, Иерусалим — 20 ноябрь 1993 йыл, Бейрут) — әрмән сығышлы Ливан рәссамы.
Биографияһы
Төркиәләге геноцидтан иҫән ҡалғандар әрмән ҡасаҡтары ғаиләһендә тыуған. Бала саҡтан уҡ Пол һөргөн тормошоноң асылын белеп үҫә. Мәктәп-интернаттарҙа уҡый, ике улының киләсәген тәьмин итер өсөн эшләргә мәжбүр булған әсәһенән алыҫ йәшәргә мәжбүр була. 1940-сы йылдарҙа Яффаға күсә, унда 1944 йылдан 1945 йылға тиклем Яркон студияһына йөрөй. 1947 йылда ғаилә Ливанға китә.
1950-се йылдарҙа Киракосян бер нисә әрмән мәктәбендә һынлы сәнғәт уҡыта һәм иллюстратор булып эшләй башлай. Ҡәрҙәше Антуан менән ул кинофильмдарға плакаттар, постерҙар һәм китаптарға иллюстрациялар төшөрә башлай. Тиҙҙән ул күп кенә замандаштары менән таныша һәм Бейрутта һәм бөтә донъяла үҙенең эштәренең күргәҙмәһен ойоштора башлай. 1956 йылда ул конкурстарҙың береһендә еңеү яулай һәм Италия хөкүмәтенән Флоренция нәфис сәнғәт академияһында уҡыу өсөн стипендия ала. Флоренцияла ул бер нисә күргәҙмә, шул иҫәптән 1958 йылда «Даимилыҡ» күргәҙмәһен хәҙерге заман сәнғәте Галереяһында ойоштора.
1961 йылда Киракосян Бейрутҡа ҡайта, ә бер йылдан Париж мәктәбе оҫталары ательеһына Франция хөкүмәтенән икенсе стипендия ала һәм 1962 йылдың аҙағында Муфф галереяһында күргәҙмә ойоштора. 1960 йылдар уртаһында ул Ливандың һәм ғәрәп донъяһының билдәле рәссамы булып китә. 1970-се йылдарҙағы һуғышҡға ҡарамаҫтан, Ливанды яҡын күреүе көсәйә. 1989 йылда Киракосян Парижда ЮНЕСКО-ның вестибюлендә тағы бер күргәҙмә ойоштора. Парижда ул 1991 йылға тиклем ғаиләһе менән йәшәй, һуңынан, тарихта тәүгеләрҙән булып, ғәрәп донъяһы институтында шәхси күргәҙмәһен ойоштора.
Поль Киракосян 1993 йылдың 20 ноябрендә Бейрутта вафат була, үлер алдынан тағы ла бер картинаһын тамамлап өлгөрә. Ул үлер алдынан ҡыҙына, ниһайәт, иҫкеһен һәм яңыһын бер картинала берләштереп өлгөргәнен әйтә. Ғаилә картинаны «Хушлашыу» тип атай, һәм хәҙер ул ғаилә коллекцияһында ҡултамғаһыҙ һаҡлана. Уның эштәре Әрмәнстандың Милли галереяһында ла ҡуйыла.
Стиле
Поль Киракосян бик күп портреттар, пейзаждар һәм төрлө темалар авторы булараҡ билдәле. Мәҫәлән, ул «Аракс портреты», «Таң атыуы», «Ҡала», «Әсә һәм яңы тыуған бала», «Ливан пейзажы», «Көтөү», «Ғаилә», «Ферма», «Ауыл ҡыҙы», «Һөйләшеү», «Баҫалҡы ғаилә», «Китап уҡыусы» һәм башҡа картиналар авторы. Шулай уҡ Киракосяндың әрмәндәрҙең миграция тормошо һәм көнкүреше тураһында «Дейр эз-Зор», «Миграция», «Балаҫ оҫтаһы» картиналары бар. Был ғәҙәти ҡупшы һүрәттәр нәзәкәтле төҫтә.
Ғаиләһе
1952 йылда Поль үҙенең уҡыусыһы Джульетта Хиндянға өйләнә. Уларҙың алты балаһы тыуа: беренсе улы Ара тыуғандан һуң үлә, һәм Поль уға бер нисә картинаһын арнай. Бөтә балалары ла һынлы сәнғәт өлкәһендә юғары белем ала, ләкин Эммануил, Жан-Поль һәм Мануэлла ғына, донъяла яңы рәссамдар династияһын булдырып, рәссам карьераһын дауам иткән. Уның мираҫын һаҡлау өсөн, 2011 йылдан Поль Киракосян фонды булдырыла.
Комо
Комо (Como, ломбе. Comm, Novum Comum, Novocomum, Κώμον) — Италияның Ломбардия төбәгендәге ҡалаһы, шул уҡ исемдәге провинцияның административ үҙәге. Был ҡала Комо күленең көньяҡ-көнбайыш осонда Альп тауҙары менән уратылып урынлашҡан.
Тарих
Comum борон, моғайын, галлдар ҡалаһы булған, ул Рим республикаһы составына б. э. тиклемге 193 йылдарҙа ингән. Хәҙерге урынына Юлий Цезарь күрһәтеүе буйынса күсерелгән. Уның әһәмиәте һәр быуатта тайпылышһыҙ арта барған һәм 379 йылда ҡаланың үҙ епискобы булған.
XI быуаттан башлап Комо менән идара итеүҙе ҡала халҡы үҙ ҡулына алған. Фридрих Барбаросса Комола Миланға ҡаршы торған үҙе яғында тороусыһын тапҡан. 1183 йылда Комо Милан менән килешкән һәм уның хакимдары (Висконта һәм Сфорца) власы аҫтына күскән. Урындағы хужалыҡ ебәк һәм йөн етештереү менән кәсеп иткән. 1470-се йылдарҙа Комо Италияның беренсе китап баҫыу үҙәктәренең береһенә әүерелгән.
Иҫтәлекле урын
Ҡаланың боронғо ҡоролмаһы — Сан-Карпофоро (IV быуат, артабан үҙгәртеп ҡоролған) сиркәүе— ул элекке рим Меркурий ҡорамы урынында тора. Роман стилендәге Санта-Аббондио сиркәүе Урбан II тарафынан 1095 йылда изгеләндерелгән. Был сиркәү ҡалала яңы собор төҙөлгәнгә тиклем ҡаланың төп ғибәҙәтханаһы булып иҫәпләнгән. Ломбард стиленең саф өлгөһө — XII быуатта төҙөлгән СаФеделе базиликаһы.
Замансараҡ биналар булып Халыҡ йорто (1932, арх. Джузеппе Терраний); Беренсе донъя һуғышында һәләк булғандар һәйкәле (шул уҡ архитектор); ҡасандыр Одескалька кенәздәренә ҡараған Ольмо виллаһы (1797)тора. Шулай уҡ Комо провинцияһында билдәле Карлотта виллаһы (яҡынса 1690 й.), Белладжо ҡалаһы янындағы Ференц Лист йәшәгән Мельци виллаһы (1808—1810) бар.
Ҡала тауҙар менән уратып алынған, уларҙың береһенә — Брунатеға — фуникулерҙа күтәрелергә һәм күҙәтеү майҙансығынан ҡаланың матур күренештәре менән һоҡланырға мөмкин.
Ҡалала боронғо рим мунсаларының диуар ҡалдыҡтары табылған.
Демография
Халыҡ динамикаһы:
Солтан Хөсәйен мәсете
Тарихы
Мәсет солтан Хөсәйен — Джохор шахы тарафынан 1824 йылдан 1826 йылға тиклем төҙөлә. Ул мәсетте үҙенең һарайы эргәһендә төҙөй. Ике ҡатлаулы пирамидаль ҡыйыҡлы был проект Көнсығыш Һиндостан өсөн типик булған.
Мәсет менән Хөсәйендең ейәне шах Алауддин 1879 йылға тиклем идара итә, аҙаҡ ул уны ойошманың урындағы биш етәксеһенә тапшыра. 1914 йылда ҡуртым килешеүе хөкүмәт тарафынан 999 йылға оҙайтыла.
1900 йылдар башында Сингапур ислам сауҙа, мәҙәниәт һәм сәнғәт үҙәге була. Солтан мәсете тиҙҙән был үҫешкән ширҡәттәр өсөн бик бәләкәй була. 1924 йылда, мәсеттең йөҙйыллығына, бағымсылар яңы мәсет төҙөү планын хуплайҙар. Иҫке мәсеттең торошо был ваҡытҡа насар була.
Архитектор Дэнис Сэнтри уны, манаралар һәм балюстрадалар индереп, сарацин стилендә төҙөй. Мәсетте төҙөү 1928 йылда тамамлана.
Мәсет үҙенә 5000 дингә ышаныусыны һыйҙыра һәм тик ир-аттар өсөн генә тәғәйенләнә, ҡатын-ҡыҙҙар икенсе ҡатта галереяла доға ҡыла.
Солтан мәсете Икенсе донъя һуғышы булыуға ҡарамаҫтан, шунан бирле үҙгәрешһеҙ ҡала, тик төп залы ғына 1960 һәм 1993 йылдарҙа ремонтҡа дусар була.
1975 йылдың 14 мартынан алып милли ҡомартҡы.
Ғибәҙәт залы
Көньяҡ һәм төньяҡ яҡтарҙан залды һәр яҡлап 6 -шар колонналы 8 аркалы аралыҡтар уратып ала. Залдағы келәмдәр — сәғүд принцы бүләктәре.
Манаралары һәм көмбәҙҙәре
4 манара һәм 2 көмбәҙ — мавритан төҫмөрлөгө менән ғәрәп стиле дәлиле. Ҡыйыҡты шул уҡ манара формаһындағы 40 төҙөк осло ҡыйыҡтар уратып ала.
Так-Я
Так-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тол-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әзербайжан гимны
Әзербайжан Республикаһының Дәүләт Гимны (Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni) — Әзербайжан Республикаһының (флаг һәм герб менән бер рәттән) дәүләт символы.
Ғәҙелгәрәй мәктәбе
Ғәҙелгәрәй мәктәбе (тулы исеме: Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы муниципаль районының Ырғыҙлы ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһы филиалы) — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Кейекбай ауыл Советы биләмәһенә ҡараған Ғәҙелгәрәй ауылындағы уҡыу йорто. БР Бөрйән районы Ырғыҙлы урта дөйөм белем биреү мәктәбенең филиалы.
Тарихы
Ғәҙелгәрәй ауылында балаларҙы уҡырға һәм яҙырға өйрәтеү 1925 йылда Һ. Солтанбаеваның мәктәп итеп яраҡлаштырылған иҫке йортонда башлана. Беренсе уҡытыусы — Ғ. Йомағужин. 1928 йылда башланғыс мәктәп булараҡ асыла (1977 йылдан алып уҡытыу 5-се, 1978 йылдан алып 6-сы, 1979 — 7-се кластарҙа алып барыла). 1980 йылдан — тулы булмаған урта мәктәп, 1991 йылдан — урта мәктәп, ә 2010 йылдан — филиал.
Тәүге осорҙарҙа балалар Н. Сәғитов, Д. Хәлиуллин, Ш. Бикйәновтарҙың белем алыу өсөн ҡулайлаштырылған йорттарында уҡый. 1962 йылда яңы мәктәп бинаһы төҙөлә, ә 2001 йылда ике ҡатлы яңы типтағыһы сафҡа инә.
2005 йылдың 27—28 июнендә Бөрйән районы Ғәҙелгәрәй урта мәктәбе базаһында «Белем биреү учреждениеларында умартасылыҡ торошо һәм үҫтереү перспективалары» тигән темаға республика семинар-кәңәшмәһе үтә.
Мәктәп тамамлаған башҡа мәктәптәрҙә уҡытҡан уҡытыусылар
‎
Сюма
Сюма (Юсюма, Нюсима) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вага йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 100 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Прудовка (Россплавная ҡушылдығы)
Прудовка — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Россплавная йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Танаис (ҡала)
Танаис (Τάναϊς) — Дон тамағындағы боронғо ҡала (б. э. т. III быуат — б. э. V быуат). Беҙҙең эраның беренсе быуаттарында Боспор батшалығына ингән. Дондағы Ростовтан көнбайышҡа табан яҡынса 30 км алыҫлыҡта, Недвиговка утары ситендә урынлашҡан.
Танаис — грек колонияһы
Танаисҡа б. э. т. III быуатта, элек Танаис (хәҙер Дон) — Мёртвый Донец (ошо йылға атамаһынан ҡала исеме алынған) йылғаһы тамағының төп тармағы уң ярында, Боспор батшалығынан сыҡҡан гректар нигеҙ һалған.
Күп быуаттар дауамында Танаис Дон-Аҙау буйында ҙур иҡтисади, сәйәси һәм мәҙәни үҙәк булған. Б. э. т. I быуатында йәшәгән боронғо грек географы Страбон, ҡаланы шулай тасуирлаған: «Йылғаның күлгә ҡойған ерендә эллиндар нигеҙләгән шул уҡ исемле Танаис ҡалаһы тора». Шулай уҡ, Страбонға ярашлы, Танаис — «Пантикапейҙан ҡала варварҙың иң ҙур ». Боронғо географтар һәм тарихсылар Танаистан Европа һәм Азия араһындағы сикте үткәргән. Ҡала яйлап ҡына урындағы ҡәбиләләрҙең йәшәү рәүеше өсөн хас һыҙаттарҙы алған. Танаис боспор хакимдарынан бойондороҡһоҙ булыу өсөн көрәш алып барған.
Б. э. 237 йылында уны готтар емергән. 140 йылдан һуң сарматтар тергеҙгән Танаис әкренләп игенселек һәм һөнәрселек етештереү үҙәгенә әйләнгән, әммә V быуат башында ташландыҡ хәлгә килгән.
Танаис — итальян колонияһы
Урта быуаттарҙа венеция халҡы яңы урында Тана сауҙа факторияһына — төп тармағы тамағынан үҙгәрә Дон тамағының хәҙер Иҫке Дон тип йөрөтөлгән үҙгәргән төп тармағында нигеҙ һалған. Һуңыраҡ ҡаланы контролдә тотоу генуя ҡәлғәһен төҙөгән Генуяға күскән.
Аҙау ҡалаһы урынында Тана колонияһы
XV быуатта Тана колонияһы (генуя колонияһы Танаистың урта быуат атамаһы) һуңыраҡ барлыҡҡа килгән Аҙау ҡалаһы урынында өлөшләтә тергеҙелгән.
1475 йылдың көҙө аҙағында генуялыларҙың хакимлығы тамамланған. Шул уҡ йылды Танаға һөжүм итер алдынан ғосманлы төрөктәр Ҡырымдың (Готия капитанлығы) генуя ҡәлғәләрен һәм Феодоро православие ҡырым кенәзлеген баҫып алған, Тана десант төшөрөп Тана колонияһын яулаған. Ахырҙа Аҙау атамаһын алған ҡалаға, бер аҙ өҙөклөк менән (1637—1643 һәм 1696—1711 йылдар), 1475 йылдан 1736 йылға<font style="background-color: rgb(189, 212, 255);">, бик күп һуғыштар һөҙөмтәһендә Аҙау Рәсәй империяһына күскәнгә саҡлы, төрөктәр эйә булған.
Археологик ҡаҙыныуҙар
1860-сы йылдар аҙағында Ростов-Таганрог тимер юлы участкаһын төҙөгәдә, Недвиговка районында таш ватыу менән шөғөлләнгән эшселәр, боронғо Танаис ҡаласығына килеп юлыҡҡан. Әммә ҡаҙыныу эштәрен тергеҙеү буйынса бер ниндәй саралар ҙа ҡабул ителмәгән. Ҡаласыҡ «асылыуына» күпмелер ҡыҙыҡһыныу күрһәткән Археологик комиссияһы рәйесе граф С. Г. Строганов Дон ғәскәренең наказлы атаманы М. И. Чертковҡа хат яҙған. М. Чертков, үҙ сиратында, Недвиговкаға тикшереү менән Новочеркасск гимназияһы директоры Робушты һәм рәссам Ознобишинды ебәргән.
1870 йылдан 1872 йылға саҡлы П. И. Хицунов Недвиговский һәм Елизаветинский ҡаласыҡтарында ҡаҙыныуҙар алып барған.
1955 йылда СССР фәндәр Академияһы бергә Ростов дәүләт университеты һәм Д. Б. Шелов етәкләгән Ростов крайҙы өйрәнеү музейы менән бергә Түбәнге Дон археологик экспедицияһы ойошторолған һәм ҡаласыҡты фәнни тикшеренеүгә тотонған. Дүрт йылдан һуң ҡаҙылған ҡаласыҡ һәм ҡәберлек ҡурсаулыҡ биләмәһе тип иғлан ителгән. Ә 1961 йылда бында 3 мең гектарҙан ашыу майҙанда Рәсәйҙә беренсе Археологик музей-ҡурсаулыҡ асылған. 1973 йылдан алып 2002 йылға тиклем В. Ф. Чеснок музей-ҡурсаулыҡтың алыштырғыһыҙ директоры булып эшләгән. Һуңғараҡ Ростов өлкәһенең элекке мәҙәниәт министры урынбаҫары В. Касьянов ҡыҫҡа ваҡыт эсендә уның директоры булған. 2005 йылда директор итеп В. Перевозчиков тәғәйенләнгән.
2009 йылдың февралендә «Танаис» археологик музей-ҡурсаулығы ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мәҙәни мираҫы объекты исемлегенә кандидат итеп күрһәтелгән.
Генетик тикшеренеүҙәр
Көньяҡ федераль университеты ғалимдары Дон йылғаһының түбәнге ағымында йәшәгән кеше һөйәгенең һөлдә ҡалдыҡтарын тикшергәндә, һинд-европа тел төркөмөнә ҡараған коррелировать Y-хромосомалы R1a гаплотөркөмө билдәләнгән.
Тодорта-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мөхәмәтшин Фәрүәз Баязит улы
Мөхәмәтшин Фәрүәз Баязит улы (28 март 1949 йыл — 21 июль 2017 йыл) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1995). Башҡорт дәүләт филармонияһы артисы.
Биографияһы
Фәрүәз Баязит улы Мөхәмәтшин 1949 йылдың 28 мартында Башҡорт АССР-ы Маҡар районы (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Ишембай районы) Иҫәкәй ауылында тыуа.
1971 йылда Өфө сәнғәт училищеһын тамамлай. 1972 йылдан Башҡорт дәүләт филармонияһында эшләй. Тәүҙә хор капеллаһы артисы була. Башкорт академия капеллаһында бас-профундо партияһын башҡара. 1982 йылдан эстрада коллективында сығыш яһай башлай. 1999 йылда Башҡорт дәүләт филармонияһының баш администраторы һәм 2008 йылдан хор капеллаһы директоры. 2002 йылда Р.Ғәйзуллин етәкселегендә халыҡ инструменттары оркестр ағзаһы.
1990—1999 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһының «Ҡыҙыҡ менән Мәҙәк» эстрада төркөмө составында сығыш яһай. Төп роль булған Мәҙәк ролен башҡарып, халыҡтың һөйөүен яулай. Ошо коллективта эшләгән осорҙа бик күп сағыу һәм онотолмаҫлыҡ сатирик образдар тыуҙыра. Яҡшыдәүләтовтың «Серле ауырыуҙар» юмористик скетчында — табип, Итбаевтың «Кис ултырыу» — әбей, Илембәтовтың «Кашпировский буйынса» интермедияһында халыҡ дауалаусыһы булып таныла.
Фәрүәз Баязит улы төрлө йәштәге тамашасылар өсөн ҡыҙыҡлы концерт-әңгәмәләр ойоштора белде. Йәш быуында сәнғәткә һөйөү тәрбиәләне. 2006 йылда Ҡазанда Беренсе Бөтә Рәсәй оркестрҙар һәм милли музыка ҡоралдары ансамблдәре конкурсында ул етәкләгән коллектив беренсе урын яуланы.
Башҡортостан телевиденияһында милли юмористик жанрға нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
Кәримова Мәрйәм Ғатаулла ҡыҙы
Кәримова Мәрйәм Ғатаулла ҡыҙы (7 февраль 1935 йыл — 2015 йыл) — уҡытыусы, партия органдары хеҙмәткәре. 1973—1990 йылдарҙа КПСС-тың Салауат район комитеты секретары.
Биографияһы
Мәрйәм Ғатаулла ҡыҙы Кәримова 1935 йылдың 7 фералендә Башҡорт АССР-ының Малаяҙ районы (хәҙерге — Салауат) Илтәй ауылында тыуған. Ҡыҙға 12 йәш булғанда, әсәһе вафат була. Дүрт бала, Мәрйәм һәм өс ағай-энеһе, етем тороп ҡала. Мәктәпте тамамлағандан һуң Белорет педагогия училищеһына уҡырға инә, уны 1954 йылда тамамлай. Йүнәлтмә менән Ҡурған өлкәһенә эшкә ебәрелә.
Тормош һәм хеҙмәт юлы
1963 йылға тиклем Шадрин районы (хәҙерге — Әлмән) Тәңрекүл мәктәбендә уҡыта. Директор урынбаҫары була, тормошҡа сыға.
Ситтән тороп Ҡурған өлкәһендәге Шадрин педагогия институтында уҡый. Ике балаһы тыуа.
1963—1969 йылдарҙа Салауат районы Илтәй мәктәбендә уҡытыусы, 1969—1972 йылдарҙа — Илтәй мәктәбе директоры. Артабан КПСС-тың Салауат район комитетына агитация һәм пропаганда бүлеге мөдире итеп эшкә саҡыралар.
1973—1990 йылдарҙа — КПСС-тың Салауат район комитетының өсөнсө секретары.
2015 йылда вафат була.
2020 йылдың февралендә Салауат районы йәмәғәтселеге Мәрйәм Ғатаулла ҡыҙының тыуыуына 85 йыл тулыуҙы билдәләне.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
«Физакәр хеҙмәт өсөн. В. И. Ленинға 100 йәш тулыу айҡанлы» юбилей миҙалы «Хеҙмәт ветераны» миҙалы КПСС Үҙәк Комитеты, СССР Министрҙар Советы, ВЦСПС, БАССР Юғары Советы, ВЛКСМ, Тыныслыҡты яҡлау Совет Комитетының Почёт Грамоталары.
Күвейт
Күвейт (كويت), рәсми исеме Күвейт Дәүләте (دولة الكويت; Давла́т эль-Куве́йт), — Азиялағы, Яҡын Көнсығыштағы дәүләт (әмирлек). Ираҡ менән төньяҡтан һәм көнбайыштан, Сәүд Ғәрәбстаны менән көньяҡтан сикләшә. Көнсығышта Фарсы ҡултығында йыуыла. Баш ҡалаһы Әл-Күвәйт.
Нефттең мөһим экспортёры, ОПЕК ағзаһы.
Дәүләт ҡоролошо
1962 йыл ҡабул ителгән конституция буйынса Кувейт кннституциялы монархия. .
Дәүләт башлығы — Әмир, шәйех Сабах әл-Әхмәт ас-Сабах. Әмир хөкүмәттте тәғәйенләй. Ул уны тарҡата ла ала. Закон проекттарына ҡул ҡуя, шулай уҡ уларҙы эшләп еткереү өсөн мәжлескә кире ҡайтара ала. Әмир-Кувейт Ҡораллы көстәре баш сардары (командующий). Ул Кувет армияһының мөһим постарын тәғәйенләй. Конституцияға ярашлы әәмир тейелгеһеҙлек хоҡуғына эйә.Әммә СМИ буйынса тәнҡитләү рөхсәт ителгән.
Унан тыш әмир принц тажын тәғәйенләй. Тик уның кандидатураһы етәкселек иткән ғаилә ағзалары тарафынан һәм милләттәр ассамблеяһы тарафынан хупланған булырға тейеш. Әгәр ҙә ассамблея әмирҙең тәҡдим иткән кандидатураһына ҡаршы тауыш бирһә, әмир хакимлыҡ иткән ғаиләнән өс кандидат тәғәйенләргә бурыслы. Асамблея өсәү араһынан береһен һайлай.
Әмир хакимлыҡ итеүселәр ғаиләһенән премьер -министр тәғәйенләй. Үҙ сиратында премьер-министр хөкүмәт вазифаларын тәғәйенләй. Бар министрҙар —— ассамблея ағзалары булып тора. Кәмендә шуларҙың береһе һайланып ҡуйылған булырға тейеш. Өҫтөнлөклө министрҙар хакимлыҡ иткән ғаиләнән.
Закон сығарыусы власть әмиргә һәм бер палаталы Милли мәжлескә ҡарай «Маджлис аль-Умма» (Национальная Ассамблея). 50 депутат дүрт йыллыҡ мөҙҙәт менән дөйөм халыҡ һайлауҙарында һайлана. Тағы ла 15 депутат премьер-министр тарафынан тәғәйенләнә. Сәйәси фирҡәләр тыйылған.
Шулай уҡ Кувейтта ирҙәр менән бер рәттән ҡатын-ҡыҙҙар ҙа сәйәси хоҡуҡҡа эйә.
Хакими бүленеше
Кувейт алты провинцияға (мөхәфәзәт; берлектә. — мөхәфәзә) бүленгән, улар тағы ла райондарға бүленәләр.
Географик билдәләмә
Күвейт Ғәрәбстан ярымутрауының төньяҡ-көнбайышында һәм Фарсы ҡултығының Бубиян, Файлака, Варба, Куббар, Кару, Умм-эль-Марадим утрауҙарында урынлашҡан.
Күп өлөшөн сүллек ҡаплаған. Ландшафты тигеҙлек, әҙ-мәҙ ҡалҡыулыҡтар бар. Диңгеҙ кимәленән иң бейек урын илдең көнбайышында 290 м.
Иҡтисады
Күвейттың үҙ баһаламаһы буйынса ул нефть ятҡылыҡтарына бик бай. 102 миллиардов баррел тирәһе запасы бар. Был донъя нефтенең 9%-ты. Нефть Күветҡа ЭТП-ның 50%-тын, экспорт килеменең 95%-тын һәм дәүләт бюджетының 95 % тәшкил итә.
2009 йыл Күветтың ЭТП яҡынса 146 млрд долл.тәшкил иткән, йн башына килем 54,1 мең долл. (донъяла 7-се урын)
Тышҡы сауҙа
2008 йыл экспорты — 86,9 млрд долл., төп килем нефттән һәм нефть продукцияһынан, ашламаларҙан.
Төп һатып алыусы дәүләттәр — Япония 18,5 %, Көньяҡ Корея 14,7 %, Һиндостан 10,9 %, Тайвань 9,8 %, АҠШ 9 %, Сингапур 8 %, Китай 6,1 %
2008 йыл импорты — 22,9 млрд долл.: аҙыҡ-түлек, төҙөлөш материалдары, транспорт саралары һәм уларға запас өлөштәр, кейем-һалым.
Төп тәьмин иткән илдәр — АҠШ 11,7 %, Япония 9,1 %, Германия 8 %, Ҡытай 7,5 %, Сәүд Ғәрәбстаны 6,9 %, Италия 4,7 %.
Транспорт
Автомобиль юлдары оҙонлоғо 5749 км, шуларҙың 4887 км ҡаты ҡатлам менән түшәлгән. Илдә тимер ююлдары юҡ. Шуға күрә сәйәхәтселәр автомашиналарҙа сәйәхәт итә..
Халҡы
Халыҡ һаны 2,8 млн кеше (2010 йылғы баһа буйынса) Төп халыҡ Күвейт ғәрәптәре (улар үҙҙәренең шәжәрәләре буйынса 1920 йылға ҡәҙәре иҫбат итә алалар)тик 45 % ҡына тура килә. Башҡа халыҡтарҙан 35 % башҡа ғәрәп илдәренән, Пакистандан һәм Һиндостандан килеүселәр 9 %, Ирандан килеүселәр 4 %, 7 % халыҡ илдә йәшәһә лә ватандашлығы (гражданство) юҡ. Годовой прирост — 3,5 % (в значительной степени за счёт иностранных рабочих — 1,6 %).
Тыуым — бер ҡатынға 2,7 тыуым тура килә.
Рәсми тел — ғәрәп теле, шулай уҡ инглиз теле лә киң генә таралған..
Ҡала халҡы — 98 %.
Мәҙәниәте
Күвейт Сәүд Ғәрәбстаны менән күршеләш кенә булһалар ҙа, илдә ислам кейеме кейеү мотлаҡ түгел. Күп ирҙәр шайтанашыҡҡа хәтле генә балаҡлы салбар, туҡыманан, йөндән йәки мамыҡтан туҡылған тауарҙан тегелгән аҡ күлдәк, күвейт Таубы кейергә ярата. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың бик аҙҙары ғына бөтә кәүҙәһен ҡаплап торған ҡара хижап, пәрәнжә кейә, йөҙҙәрен һәм ҡулдарының суҡтарына хәтле ҡаплап йөрөй. Был халыҡ сүллек климатына хас.. Көнбайыш стиле лә күвейт йәштәре араһында популяр.
Быуаттар буйы Күвейт халҡы өсөн диңгеҙ аҙыҡтары төп рационды алып тора. Фарсы ҡултығы биләмәләрендә йәшәүсе ғәрәптәр Һиндостан менән сауҙа бәйләнешенә инеп, илде тәмләткестәр менән тәьмин итә. Милли аш булып Күвейт мачбус дияйы, мачбус лахам, марак дияй Лахам тора.
Имауаш ризығы иң популяр тәғәм иҫәпләнә. 74,2 % халыҡ 15 йәштән һимерә башлай, шуға күрә лә кешеләрҙең һимеҙлеге буйынса ил донъя кимәлендә һигеҙенсе урында тора.
Күвейт архитектураһы ислам архитектураһынан илһам алған. Иң данлыҡлы төҙөлөш төрө — Күвейт манаралары. Улар швед архитекторы Суне Линдстрем тарафынан эшкәртелгән. Был манаралар мәсет манаралары һәм хәҙерге конструкциялар менән аралыштырып төҙөгән.
Шаһ Солтан Хөсәйен мәсете
Шаһ Солтан Хөсәйен мәсете — XVIII быуат мәсете, Әзербайжандың Апшерон районы Новханы ауылында, Баҡынан 21 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Мәсет XX быуаттың 30-сы йылдарында йөрөү өсөн совет властары тарафынан ябыла, ваҡыт үтеү менән емерелә һәм яраҡһыҙ хәлгә килә.
Мәсет апшерон архитектура мәктәбенә ҡарай. Ҡоролма 1752 йылда шаһ Хөсәйен бойороғо менән төҙөлә. Кем булғандыр ул шаһ, тарих ул турала бер ни әйтмәй, әммә мәсет уның исемен йөрөтә. Белгестәр уны апшерон тибының Т- формаһындағы мәсет иҫәбенә индерә. Артабан мәсеттең ҡиәфәте бер нисә үҙгәрешкә дусар була: көнсығыш яҡтан көмбәҙле ҡыйыҡ менән ябылған төкәтмә эшләнә.
Үҙенең күләме менән бәләкәй булыуына ҡарамаҫтан, стеналарҙа архитектура элементтары үҙ нескәлектәрен һаҡлай. Доға ҡылыу залының стеналары орнаменттар менән биҙәлгән, ә көмбәҙе ослайып торған арка ҡиәфәтендә үтәлгән. Әлегә тиклем ҡайһы бер таштарҙа ғәрәп телендәге ҡайһы бер яҙмалар күренә.
Һиндостан милли китапханаһы
Һиндостан милли китапханаһы (бенг. তীয় গ্রন্থাগার, राष्ट्रीय पुस्तकालय, малаялам ഭാരതീയ ദേശീയ ഗ്രന്ഥശാല, санскрит भारतस्य राष्ट्रियग्रन्थालयः, там. இந்திய தேசிய நூலகம், National Library of India) Калькуттала урынлашҡан. Ул Һиндостанда иң ҙур китапхана булып иҫәпләнә. Һиндостан хөкүмәтенең Мәҙәниәт департаментының Туризм һәм мәҙәниәт министрлығы ҡарамағында. Бельведер — бина XVIII быуат урталарында һәм ул 120 мең м² территорияны биләй. Китапханала 2,27 млн китап һаҡлана. 1854 йылдан алып 1911 йылғаса ул бинала Бенгал лейтенант-губернаторының резеденцияһы булып торған, 1948 йылдан алып китапхана. Һиндостанда баҫып сығарылған барлыҡ гәзит-журналдар, китаптар һәм атластар мотлаҡ рәүештә Милли китапхана фондына ебәрелә.
Тарихы
Тәүге күпләп тулыландырыу 4675 баҫма, ул фондҡа Һиндостан генерал-губернаторы Меткалф Чарльз Теофилус тарафынан Форт-Уильям колледжынан килтерелә. Китапханаға Һиндостан дәүләтендәге, инглиз һәм башҡа телдәрҙәге йыйылған. Ул донъяның (Ер шарының) Азия өлөшөндә бик ойошҡан һәм эффектив эш алып бара. Хатта Европаның иң алдынғы иҫәпләнгән, шуға оҡшаш китапханалары ла был йәһәттән маҡтана алмай.
1891 йылда илдә Империя китапханаһы барлыҡҡа килә. Ул 1903 йылда генерал-губернатор Керзон Джордж Натаниэл фарманы буйынса Калькутталағы асыҡ китапхана менән ҡушыла һәм исемен үҙгәртә.
2003 йылдан китапханала ҡағыҙ китаптарҙы цифрлы йөрөтөүселәргә күсереү (оцифровка) башлана, 2011 йылдағы торош буйынса интернет эшләй, цифрлау дауам итә.
2014 йыл торошо буйынса Һиндостан милли китапханаһы түбәндәгесә:
Серле бүлмә
Тергеҙеү эштәре ваҡытында китапхананың беренсе ҡатында бөтөнләй планға кермәгән, дөйөм майҙаны 93 м² булған бер бүлмә барлығы асыҡлана. Уның бер ерҙән дә, хатта түбәнән дә керә торған ишектәре булмай. Был йәһәттән китапхана бинаһы үҙен архитектура һәм тарихи яҡтан бик ҡиммәтлеитеп таныта. ҺАЕ инженерҙәры бүлмә диуарын ватмай, тик эске яҡты ҡарар өсөн махсус тишектәр генә тишелә. 1911 йылға хәтле Бенгал лейтенант-губернаторының резиденцияһы булғанлыҡтан, СМИ-ла төрлө имеш-мимештәр яҙыла башлай. Йәнәһе, уларҙың (Бенгал лейтенант-губернаторының резиденцияһының), йәки бинаның беренсе хужаһы Уорреном Гастингстың язалау бүлмәһе булғандыр, тиҙәр. Аҙаҡ асыҡланыуынса, бүлмә төрлө бысраҡ менән тултырылған була. Ысынбарлыҡта, был бүлмә нигеҙ өсөн бинаға терәк булараҡ төҙөлгәндер.
Эш көндәре
Китапхана эш көндәрендә сәғәт иртәнге 9-ҙан киске 20 сәғәткәсә, ял һәм байрам көндәрендә 9. 30 -ҙан 18 сәғәткәсә асыҡ була. Ҙур уҡыу залына кереү ныҡ тикшерелә, кергән саҡта уҡыусы билеты мотлаҡ һанала. Уҡыусы билетын һәр кем ала ала, уның өсөн китапхананың рәсми сайтына кереп, ғариза тултырырға кәрәк. Ғаризаны махсус хеҙмәткәрҙәр тикшерә һәм билет бирелә. Был эштәр эш көндәрендә сәғәт 11-ҙән алып 13-сәғәткәсә һәм 15-тән алып 16 сәғәткәсә эшләй.
Пётр IV Рареш
Петр IV Рареш (1487 тирәһе — 3 сентябрь 1546) — 1527—1538 һәм 1541—1546 йылдарҙа Молдавия кенәзлеге господары, Стефан III Бөйөктөң улы.
Беренсе хакимлыҡ осоро
1526 йылда Венгрия Мохач янындағы алышта еңелә. Был ваҡиға Ғосман империяһының көсәйеүенә алып килә. Был шарттарҙа 1527 йылда власҡа килгән Петр IV Рареш ғосмандарға түләгән яһаҡты 8 меңдән 10 мең алтынға тиклем арттырырға мәжбүр була. Петр IV Рареш тышҡы сәйәсәтте бик әүҙем алып бара. 1530 йылда ул ҡабаттан Покутьены (Богдан III Салыш хакимлығы осоронда, 1505 йылда, сираттағы мәртәбә юғалтылған) ҡайтарырға була. 1530 йылдың ҡышында молдаван ғәскәрҙәре бәхәсле территорияны баҫып алалар, әммә поляк армияһы 1531 йылдың 22 авгусында Обертынь янындағы алышта уларҙы ҡыйратҡандан һуң, молдаван ғәскәрҙәре артҡа сигенәләр. 1532 йылда Польша менән солох килешеүе төҙөлә.
Икенсе хакимлыҡ осоро
Стефан V Лакуста заговор арҡаһында һәләк була, Александр Корня шулай уҡ төрөк хаҡимлығынан азат ителеүҙе теләй. Ошо хәлдә 1541 йылда Петр Рареш төрөк солтанынан Молдавия тәхетен алып, ҡабаттан господарь булып китә. Әммә бының өсөн ул яһаҡтың күләмен 12 мең алтынға тиклем арттырырға йөкләмә ала, 1538 йылдағы территориаль юғалтыуҙарҙы таный. Сучавала төрөк гарнизоны урынлаша, ә улы Илья аманат сифатында Истанбулға китә. Петр был юлы ла үҙәк власты нығытыу менән шөғөлләнмәй, бояр оппозицияһы етәкселәрен язалай. 1542 йылда ул Габсбургтар менән килешеү төҙөй, төрөктәргә ҡаршы көстәрҙе хәстәрләй, матди ярҙам алып, Рәсәй менән бәйленештәрҙе өҙмәй.
Ғаиләһе һәм балалары
Ҡатыны -Серб деспоты Иоанн Бранковичтың ҡыҙы (-1552) Елена
Һылтанмалар
Muşatin family
Сальвадор Альенде
Сальвадор Гильермо Альенде Госсенс (Salvador Guillermo Allende Gossens, 26 июнь 1908 йыл  — 11 сентябрь 1973 йыл) — Чили сәйәсмәне һәм дәүләт эшмәкәре, 1970 йылдың 3 ноябренән хәрби түңкәрелеш һөҙөмтәһендә һәләк булғанға тиклем Чили президенты.
Биографияһы
Чили аҡһөйәктәренә ҡараған Альенде ғаиләһе үҙенең либераль ҡарашлы булыуы менән билдәле.
1942 йылда Альенде Чили социалистик партияһының генераль секретары була. Ул саҡта партия оппозицияла була, сөнки 1941 йылдан коммунистар Германия менән СССР араһында һөжүм итмәү тураһындағы килешеүҙе хуплауы һөҙөмтәһендә социалистар идара итеүсе коалициянан сыға һәм радикалдар менән коммунистар идара иткән коалиция ҡала. 1948 йылда социалистар Альенденың фекере меннә иҫәпләшмәйенсә радикалдар менән коалицияға инә һәм коммунистар партияһын тыйыу тураһындағы ҡарарҙы хуплай. Альенде элекке арҡаҙаштары менән араны өҙөп, Халыҡ социалистик партияһын төҙөй. 1952 йылғы президент һайлауҙарында уның партияһы экс-диктатор Карлос Ибаньестың кандидатураһын хуплай, Альенде партиянан сыға һәм ҡабаттан Социалистик партияға ҡайта. Президентлыҡа дәғүә иткән осраҡта ярҙам вәғәҙә иткән коммунистар менән яҡыная. Социалистар тәҡдимде ҡабул итә һәм ике партия «Халыҡ хәрәкәте» альянсын төҙөй һәм Альендены 1952, 1958 һәм 1964 йылдарҙа президент вазифаһына тәҡдим итә.
1969 йылда «Халыҡ хәрәкәте» Фронты «Халыҡ берҙәмлеге» тип үҙгәртелә һәм социалистар, коммунистар, христиан демократтары фракцияһынан айырылған Радикаль партия ағзалары коалицияһын барлыҡҡа килтерә. 1970 йылғы президент һайлауҙарында Альенде тауыштар буйынса ҡалған ике кандидатты уҙып китә, әммә абсолют күпселек тауыш йыя алмай, шуға күрә уның кандидатураһын раҫлау өсөн конгресҡа ебәрелә һәм унда демократия принциптарын боҙмаҫҡа вәғәҙә иткәндән һуң, христиан демократтары тарафынан хуплана. Президент креслоһы өсөн көрәштә һәм уны артабан һаҡлап ҡалыу теләгендә Альенде Советтар Союзына өс тапҡыр рәсми визит менән килә: 1954 йылда, 1967 йылдың ноябрендә һәм 1972 йылда, һәләк булырҙан ярты йыл алда.
Американдар Альенденың кандидатураһын үткәрмәҫкә һәңынан, кәрәк булғанда, көс ҡулланырға ла планлаштыра, әмәм ике вариант та тормошҡа ашмай.
1970 йылдың 24 октябрендә Сальвадор Альенде Чилиҙың яңы президенты тип рәсми рәүештә иғлан ителә.
Грос-Наундорф
Грос-Наундорф (Groß Naundorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2007 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 747 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,68 км2. Диңгеҙ кимәленән 77 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6925 һәм автомобиль коды — WB.
Иҫәт провинцияһы
Иҫәт провинцияһы  — Рәсәй империяһының Ырымбур губернаһы составындағы провинция.
Төрлө йылдарҙа төрлө үҙәктәр: Шадринск (1738),Сыбаркүл кәлғәһе (1739), Тинес (Теча) биҫтәһе (1739-43), Силәбе кәлғәһе (1743—1781).
Тарих
Иҫәт провинцияһы Анна Иоанновнаның 1737 йылдың 24 авгусындағы указына ярашлы төҙөлә.
Провинция составына Яйыҡ һәм Әй йылғалар араһындағы территория инә. Ырымбур экспедицияһының 1743 йылдың 22 сентябрендәге ҡарарына ярашлы провинция үҙәге Силәбеғә күсерелә.
На вопрос: «…Вы какой национальности?», Шаймуратов отвечал: «Я — башкир, с Урала, из Башкирии, из Биштяки».
Баҡай ауыл Советы (Кушнаренко районы)
Баҡай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Баҡай ауылы.