cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Долгов Игорь Асонович
Биографияһы
Игорь Асонович Долгов 1930 йылдың 15 майында Дондағы Ростовта тыуған.
1952 йылда — Ростов ауыл хужалығы машиналары төҙөү институтын (хәҙер ул — Дон дәүләт техник университеты) тамамлай.
1952 йылдан алып 1954 йылға тиклем — Ростсельмаш заводының Баш махсуслашҡан конструкторлыҡ бюроһы (ГСКБ) инженер-конструкторы.
1954—1965 йылдарҙа — аспирант, кесе фәнни хеҙмәткәр, В. П. Горячкин исемендәге ауыл хужалығы машиналар төҙөү Фәнни-тикшеренеү институтының (ВИСХОМ) бесән йыйыу машиналары лабораторияһы мөдире.
1965—1970 йылдар — теоретик механика һәм механизмдар һәм машиналар теорияһы кафедраһы доценты, В. П. Горячкин исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы производствоһы инженерҙары институтының ауыл хужалығы производствоһын механизациялау факультеты деканы.
1969 йылда — докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1975 йылда — В. И. Ленин исемендәге Бөтә Союз ауыл хужалығы фәндәре академияһының (ВАСХНИЛ) ағза-корреспонденты итеп һайлана.
1980 йылда — профессор ғилми дәрәжәһе бирелә.
1980—1983 йылдарҙа — ректор, «Ауыл хужалығы машиналары» кафедраһы мөдире (1983 йылдан 2001 йылға тиклем), 2001 йылдан — Ростов ауыл хужалығы машиналары төҙөү институтының кафедра профессоры.
1975 йылдан В. И. Ленин исемендәге Бөтә Союз ауыл хужалығы фәндәре академияһының ағза-корреспонденты, 1990 йылдан В. И. Ленин исемендәге Бөтә Союз ауыл хужалығы фәндәре академияһының академигы.
2013 йылдан Рәсәй Фәндәр Академияһы академигы — Рәсәй Фәндәр Академияһының ауыл хужалығы фәндәре Бүлеге.
2016 йылдың 28 мартында вафат була.
Фәнни эшмәкәрлеге
Күп ауыл хужалығы машиналары конструкцияларын эшләүсе, шул иҫәптән: тракторҙың арҡыры тырмалары, бесәнде брикетләүсе пресс-йыйғыс, сабылған үләнде йәйпәкләү яйланмаһы, бесән һәм һаламды бәйләмәйенсә преслау өсөн пресс-йыйғыс, томаттарҙы сортҡа айырыу машинаһы һәм башҡалар.
270-тән артыҡ фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 14 монография, дәреслектәр һәм уҡыу әсбаптары авторы. 59 уйлап табыуға патент һәм авторлыҡ танытмаһы бар.
Фәнни мәктәпкә нигеҙ һалыусы: уның фәнни етәкселегендә 30-ҙан артыҡ докторлыҡ һәм кандидатлыҡ диссертацияһы әҙерләнгән һәм яҡланған.
Сәсән
Сәсән — шиғри һәләткә эйә булып, фәһемле оҫта һүҙе һәм ижады менән таныҡлыҡ алған кеше, йырсы-импровизатор. ''Сәсән булыу. Сәсән барҙа телең тый, оҫта барҙа ҡулың тый'' (Әйтем).
Сәсәндәр думбыраға ҡушылып көйләп һөйләү рәүешендә импровизациялай. Үткәндәр хаҡында һөйләүсе тарихсы, ауыҙ-тел ижадын һаҡлаусы һәм быуындан быуынға тапшыра килеүсе булараҡ, сәсәндәр халыҡ тормошонда күренекле роль уйнаған. Заманының әһәмиәтле ваҡиғаларын тасуир итеп кенә ҡалмайынса, уларға баһа ла биреү арҡылы, сәсәндәр мөһим социаль функция үтәгән. Сәсәндәрҙең халыҡтың йәмғиәт тормошонда һәм мәҙәниәтендә уйнаған роле күп кенә мәҡәлдәрҙә юғары баһа алған: «Сәсәндең теле уртаҡ, егәрленең ҡулы уртаҡ», «Сәсән алдырмаҫ, әйтмәй ҡалдырмаҫ», «Сәсән күрке һүҙ булыр, мәргән һүҙе күҙ булыр», «Сәсән дауҙа беленер, батыр яуҙа беленер» һ.б.
«Аҡмырҙа сәсән менән Ҡобағош сәсәндең әйтешкәне» ҡобайырында сәсәндәрҙең ижтимағи идеалы сағыла: Яманлыҡты яҡламаҫ,/ Дошман хәтерен һаҡламаҫ,/ Яҡшылыҡты һөйләр ул,/ Яуға саҡырып өндәр ул,/ Дауға саҡырып өндәр ул.
Сәсәндәрҙең өс төрөн айырып йөрөтәләр:
Революциянан һуңғы тәүге йылдарҙа, мәҙәниәт, әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендә пролеткульт концепцияһы хакимлыҡ иткән осорҙа, халыҡ ижады, шул иҫәптән, сәсәндәр ижады ла, архаика булараҡ ҡабул ителә. Беренсе совет яҙыусылары съезынан (1934 йыл) һуң ғына сәсәндәргә булған ҡараш үҙгәрә. Съезда күренекле рус яҙыусыһы Максим Горький милли фольклорҙы өйрәнергә саҡырып оран ташлай. Ул Дағстан ашуғы Сөләймән Стальскийҙың ижадын юғары баһалап, уны ХХ быуаттың Гомеры тип атай.
Ошо съездан һуң Башҡортостанда фольклорҙы, шул иҫәптән сәсәндәр ижадын йыйыу буйынса эш әүҙемләшә. Әммә артабанғы йылдарҙа ҡобайыр ижад итеүгә элекке формаларҙы стилләштереү булараҡ ҡарай башлайҙар. Быға, билдәле бер дәрәжәлә, ВКП(б) ҮК-ның 1945 йылдың 27 ғинуарында «Башҡорт партия ойошмаһында агитация һәм пропаганда эшенең торошо һәм уны яҡшыртыу саралары тураһында» ҡарары ла булышлыҡ итә. «Иҙеүкәй менән Мораҙым» ҡобайыры һәм ҡобайырсы-сәсән Мөхәмәтша Буранғолов батша йәбере аҫтына эләгә һәм был күренеш, ғөмүмән, ҡобайыр жанрына тыйыу һалыу булараҡ ҡабул ителә. Октябрь революцияһына тиклемге дәүерҙә мәҙрәсәлә белем алған сәсәндәрҙең берәүҙәре яңы әҙәби формалар менән мәшғүл булһа, икенселәре таҡмаҡ, ҡыҫҡа йыр, бәйет, әкиәт кеүек фольклор жанрҙарына мөрәжәғәт итә.
Беренсе төркөмгә Әлшәй районы Ниғмәтулла (Малаш) ауылынан Ғатаулла Ғәлиев (1861—1939), Кушнаренко районы Ғүмәр ауылынан Ғиндулла Усманов (1875—1956), Миәкә районы Тамъян-Таймаҫ ауылынан Илһаметдин Баҙаров (1877-?), Ғафури районы Яҡтыкүл ауылынан Вәлиулла Ҡоломбәтов (1881—1964), Дүртөйөлө районы Ҡораласыҡ ауылынан Шәйҙулла Шәрифуллин (1883—1959), Баймаҡ районы 2-се Этҡол ауылынан Шәһәргәзи Ғәбдиев (1889—1979), Ғафури районы Үтәш ауылынан Сәйфулла Сәғитов (1899—1977), Әлшәй районы Сураҡай ауылынан Сәһриәр Муллабаев (1899—1977), Кушнаренко районы Тартыш ауылынан Әсәҙулла Ғәтиәтуллин (1891—?) инә.
Икенсе төркөмдө Шишмә районы Йәрми ауылынан Сәйет Исмәғилев (1884—1970), Дүртөйлө районы Үртәй ауылынан Фәррәх Дәүләтшин (1887—1956), Баймаҡ районы Сыңғыҙ ауылынан Нәби Ғәҙелбаев (1885—1939), Ғәзиз Сөләймәнов (1890—?), Хәдис Күсәбаев (1902 — ?), Ислам Смаков (1903—1980), Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районынан Яхъя Аҡмырҙин (1897) тәшкил итә.
Милли үҙаңды үҫтереү һөҙөмтәһендә сәсәндәр мәктәбе өр-яңы сифатта — үҙ әҫәрҙәрендә онотолған традицияларҙы тергеҙеүсе халыҡ шағирҙары — булараҡ тергеҙелә. Билдәле сәсәндәр фольклор әҫәрҙәрен яҙып ала, тарата, халыҡ ижадын пьеса, спектакль һ.б. кеүек өр-яңы формаларҙа яңынан ижад итә башлайҙар. 1930 йылдарҙан алып башҡорттарҙың мәҙәниәт йүнәлешле милли элита ҡулға алына башлай, уларҙың әҫәрҙәре һәм хеҙмәттәре тыйыу аҫтына эләгә. Башҡорт халҡының иң күренекле сәсәндәренең береһе, киләһе быуындар өсөн өлкән быуын сәсәндәренән мәшһүр «Урал батыр» эпосын яҙып ҡалдырған Мөхәмәтша Буранғоловтың яҙмышы шундайҙарҙан.
1943 йылда БАССР-ҙың Халыҡ сәсәне (хәҙерге ваҡытта Башҡортостандың халыҡ сәсәне) исеме индерелә. Халыҡ сәсәне — халыҡтың ауыҙ-тел ижадын яҡшы белеп, уны үҙ ижады менән байытҡан кешегә бирелә торған маҡтаулы исем. Был маҡтаулы исемгә М. А. Буранғолов, Ф. Д. Дәүләтшин, С. А. Исмәғилев лайыҡ була.
Низяна
Низяна — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Снигиревка йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Петровский Фердос
Петровский Фердос — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының уң ярына тамағынан 575 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡарасай-Черкес Республикаһы
Ҡарасай-Черкес Республикаһы (Къарачай-Черкес Республика, Къэрэшей-Шэрджэс Республикэ, Къарча-Черкес Республика, Карашай-Шеркеш Республикасы) — республика, Рәсәй Федерацияһы субъекты, Төньяҡ Кавказ федераль округы составына инә.
Баш ҡалаһы — Черкесск.
География
Ҡарасай-Черкес Республикаһы төньяҡта — Ставрополь крайы, көнсығышта — Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы, көньяҡта — Абхазия һәм Грузия, көнбайышта — Краснодар крайы менән сиктәш. Майҙаны — 0 км².
Тарих
РСФСР составындағы автономиялы өлкә булараҡ 1922 йылдың 12 ғинуарында ойошторола. 1992 йылда республика тип үҙгәртелә.
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, республика халҡы 0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — 0 кеше/км2. Ҡала халҡы — 0 %.
Республикала башлыса Ҡарасайҙәр (38,5 %), урыҫтар (33,6 %), черкестар (11,3 %), абазиндар (7,4 %) һәм нуғайҙар (3,3 %) йәшәй. 2002 йылда — 134, 2010 йылда — 110 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
Мөнир Һаҙый
Мөнир Һаҙый (Мөхәммәт-Мөнир Мөхәммәт-Ғәҙей улы; 10 декабрь 1876 йыл — 10 август 1913 йыл) — башҡорт тарихсыһы, дин әһеле. Ырымбур губернаһы ғилми архив комиссияһының мөхбир ағзаһы (1911).
Биографияһы
Һаҙыев Мөнир Һаҙый улы 1876 йылдың 10 декабрендә Ҡазан губернаһы Чистай өйәҙе Иҫке Әлмәт улусының Яңы Әмзә ауылында тыуған.
Ҡазандағы Ғәлекәй мәҙрәсәһендә белем ала. Шул уҡ ҡаланың «Мөхәмәҙиә» мәҙрәсәһен тамамлай. 1902—1904 йылдарҙа «Мөхәммәҙиә» мәҙрәсәһендә мөғәлимлек итә.
1905 йылдан Силәбе ҡалаһы мәҙрәсәһендә мөғәллим, шул уҡ йылдың ноябренән ҡала йәмиғ мәсетенең 2-се муллаһы итеп һайлана. 1906 йылдан йәмиғ мәсетенең имам-хатибы һәм мәҙрәсә мөҙәрисе була. Йәдитселек яҡлы була. 1906 йылдың февралендә Силәбе мосолман хәйриә йәмғиәтенең ойоштороусыларҙың береһе булып тора.
Мәхәлләнең уҡыу йорттарында йәдитселек нигеҙендә реформалар үткәрә. 1912 йылда Силәбе уҡытыусылар семинарияһында уҡытырға рөхсәт ала.
Ғилми эшмәкәрлеге
Ризаитдин Фәхретдинов менән бәйләнеш тота. «Шура» журналында мәҡәләләрен, шул иҫәптән 1909—1910 йылдарҙа «Башҡорттар» тигән мәҡәләһен, баҫтырып сығара.
Һаҙый Мөнир 1912 йылда нәшер ителгән «Башҡорт тарихы» хеҙмәтендә башҡорттарҙың традицион рухи һәм материаль мәҙәниәтен, хужалығын, социаль ҡоролошон һәм йолаларын тауисирлай. Бында башҡорттарҙың 1735—1740 йылдарҙағы ихтилалдары, 1755—1756 йылдарҙағы ихтилалы, 1773—1775 йылдарҙағы Е. И. Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиән һуғышында ҡатнашыуы һ. б. буйынса фактик материалдар бар.
Ямалетдин әл-Афғаниҙың «Афғанстан тарихы»н тәржемә итә, ғүмеренең һуңғы йылдарында ҡаҙаҡтарҙың тарихын өйрәнеү менән шөғөлләнә.
Чехов яр буйы (Таганрог)
Чехов яр буйы— Таганрог ҡалаһында 2010 йылда төҙөлгән яңы яр буйы.
Тарих
Чехов яр буйы Таганрог ҡалаһында 2010 йылда Таганрог металлургия заводы тырышлығы менән төҙөлә.
Петр заманында Оло Ташбаҡа йылға тамағы янында өс бастионлы «Ташбаҡа» ҡәлғәһе торған" . XX быуатта ҡәлғә территорияһына Таганрог металлургия заводы ның шлактарын түккәндәр.
Чехов яр буйы матурлап төҙөлгәнсе, ошо яр буйы участкаһында яр нығытылған һәм ер ауышмаһын өсөн ҡуйылған нығытмалар булған.
Чехов яр буйы территорияһы Таганрог хакимиәтенең капиталь төҙөү идаралыҡ хужалығы ҡарамағында булырға тейеш. Тик 2015 йылдың мартында Таганрог ҡалаһы мөлкәте менән идара итеү комитеты мәғлүмәттәре буйынса Чехов яр буйы капиталь төҙөлөш идаралығына әле булһа инмәгән.
Лос-Риос (өлкә)
Лос-Риос (Los Ríos) — Чилиҙың урта өлөшөндә урынлашҡан өлкә. Үҙенә 12 коммуна һәм 2 провинция берләштерә.
Майҙаны — 18 429,5 км². Халыҡ һаны — 356 396 кеше (2002). Халыҡ тығыҙлығы — 19,34 кеше/км².
Административ үҙәге — Валдивиа.
Географик урыны
Өлкәнең сиктәштәре:
Административ бүленеш
Өлкә үҙенә 12 коммуна һәм 2 провинция берләштерә. {| cellpadding="4" cellspacing="0" style="align:; margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" width=70% align= !colspan=2|Айсен өлкәһенең административ бүленеше
Ночная Черняница
Ночная Черняница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пойгина
Пойгина — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохма йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Сәйфуллин Риф Ғәли улы
Сәйфуллин Риф Ғәли улы (4 октябрь 1949 йыл) — театр актёры. 1977 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1988), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы(2022).
Пойгина
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәйфуллин Риф Ғәли улы
Биографияһы
Риф Ғәли улы Сәйфуллин 1949 йылдың 4 октябрендә Башҡорт АССР-ының (1993 йылдан Башҡортостан Республикаһы) Архангел районының Муллаҡай ауылында тыуған.
Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлағас (1973), Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театрына актёр булып хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. 1977 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы.
Имәнкиҫкә мәҙәниәте
Имәнкиҫкә мәҙәниәте (Именьково ауылы атамаһынан; Имәнкискә) — IV — VII быуаттар, тәүге осор урта быуат археологик мәҙәниәт, Урта Волга буйы (Һамар өлкәһе, Татарстан, Ульяновск өлкәһе) территорияһында урынлашҡан. Күп кенә тикшеренеүселәр имәнкиҫкә мәҙәниәтен славяндарға ҡараталар.
Имәнкиҫкә мәҙәниәте ҡәбиләләре Түбәнге Каманың уң яҡ ярынан алып Һамар йылғаһының тамағына ҡәҙәр, Сура йылғаһының урта ағымынан алып Ағиҙел йылғаһының урта ағымына тиклемге арауыҡтағы территорияны биләгәндәр. Мәҙәниәттең атамаһы Татарстандың Лайыш районы Имәнкиҫкә ауылы янындағы беренсе булып тулыһынса тикшерелгән боронғо ҡаласыҡҡа бәйле. VII быуаттың икенсе яртыһында болғарҙарҙың Урта Волгаға килеп төпләнә башлауы имәнкиҫкә һәйкәлдәренең юҡҡа сығыуына килтерә. Имәнкиҫкәләрҙең бер өлөшө килмешәктәр тарафынан йотолған, ә бер өлөшө, волынцев мәҙәниәте составына ҡушылып, көнбайышҡа киткән тигән фекерҙәр ҙә әйтелә.
Хужалыҡ
Имәнкиҫкә ҡәбиләләре Урта Волга буйында, беренселәрҙән булып, осло тимер башаҡлы һабан менән һөрөп, ер эшкәртеүгә күсәләр. Имәнкиҫкә мәҙәниәте урынлашҡан ҡайһы бер ерҙәрҙә ашлыҡ орлоҡтары ҡалдыҡтары табылған. Табыштарҙы ентекләп өйрәнеү бында йәшәгән халыҡтың бойҙай, арыш, тары, һоло, арпа, борсаҡ сәсеп үҫтереүе тураһында һөйләй. Ашлыҡтарҙы ураҡ, шулай уҡ кәкре салғы менән йыйып алғандар. Ашлыҡ соҡор келәттәрҙә һаҡланған. Уларҙы ярҙырыр өсөн ҡул тирмәне ҡулланағандар.
Мәҙәниәт
Имәнкиҫкә мәҙәниәте булған ерҙәрҙе тикшергәндә, торлаҡтарҙың, тимер айырып алыу өсөн ҡулланылған еүеш һауа өрҙөргөс мейестәрҙең, баҡыр һәм бронза иретеү, һауыт-һаба яһау өсөн тәғәйенләнгән оҫтаханаларҙың ҡалдыҡтары табыла. Имәнкиҫкә мәҙәниәте күрше йәшәгән фин-уғыр халыҡтары араһында ер эшкәртеү, малсылыҡ һәм һөнәрселектең таралып китеүенә ыңғай йоғонто яһай.
Славян гипотезаһы
Күп тикшеренеүселәрҙең фекере буйынса, имәнкиҫкә мәҙәниәтенә ҡараусылар славян этник сығышлы.
А. П. Смирнов тарафынан имәнкиҫкә мәҙәниәтенең формалашыуында Днепрҙың урман-далалы һул яҡ ярынан күсеп килгән славяндарҙың ҡатнашлығы барлығы тураһында ҡараш әйтелһә лә, Г. И. Матвееваның, раҫланмаған фекере буйынса, имәнкиҫкә мәҙәниәтен б. э. сигенә ҡараған урналар (яндырылған мәйет көлөн һаҡлау өсөн һауыт) ерләнгән яландар мәҙәниәте менән дә бәйләргә мөмкин.
Г. И. Матвееваның фекеренсә, ерләү йолаһы һәм балсыҡтан яһалған әйберҙәрҙең ҡайһы бер һыҙаттары имәнкиҫкә мәҙәниәтен йөрөтөүселәрҙең славяндарға ҡарағанлығын һәм туғанлығын күрһәтә.
В. В. Седов, С. Г. Кляшторный, П. Н. Старостин, Д. Г. Савинов, В. Д. Баран, Г. И. Матвеева и М. И. Жих тар имәнкиҫкәләрҙе асылда славяндар тип һанайҙар.
Тел ғилемен һәм сығанаҡтарҙы өйрәнеү мәғлүмәттәре
С. Г. Кляшторный һәм М. И. Жих имәнкиҫкәләрҙе Урта Волгала ғәрәп яҙмаһы йолалары менән локалләшкән ас-сакалиба халҡы менән бәйләй.
Р. Ш. Насибуллин, ауыл хужалығына һәм балыҡсылыҡҡа бәйле удмурт теленән үҙләштерелгән һүҙҙәргә нигеҙләнеп, имәнкиҫкә мәҙәниәтен йөрөтөүселәрҙе боронғо славян ҡәбиләләренә ҡарауҙарын иҫбатлай.
Тәнҡит һәм ҡаршылыҡлы яуаптар
Н. А. Лифанов В.В Седовтың,С. Г. Кляшторныйҙың имәнкиҫкәләрҙе боронғо славяндарға тиңләүен шик аҫтына ҡуя, ә М. И. Жихтың монографияһын ул фантастика рәүешендә ҡабул итә. М. И. Жих, үҙ сиратында Н. А. Лифановты тәнҡитләп, уны башҡа тикшеренеүселәрҙең, айырыуса имәнкиҫкә мәҙәниәтенең славяндарға ҡарағанлығын 1988 йылда уҡ яҙылған хеҙмәтендә яҡлап сыҡҡан Г. И. Матвееваның эштәрен белмәүҙә һәм уларҙы боҙоп күрһәтеүҙә ғәйепләй. Шулай уҡ М. И. Жих, тюркология һәм Урта Азияға ҡағылышлы тикшеренеүҙәре менән билдәле Питер Голдендың уның күҙәтеүҙәренә тап килгән ҡараштарына һылтанып, Н. А. Лифановтың урта быуат сығанаҡтарын бөтөнләй белмәүе тураһында һығымта яһай. РФА Көнсығыш ҡулъяҙмалар институты хеҙмәткәре С. Г. Кляшторный, тарих фәндәре кандидаты И. А. Гагин үҙҙәренең рецензияларында М. И. Жихтың монографияһына ыңғай баһа бирҙеләр.
Балт-славян гипотезаһы. Азия
В. В. Напольских волга-фин һәм пермь телдәрендәге үҙләштерелгән ҡайһы бер һүҙҙәр нигеҙендә имәнкиҫкәләрҙә боронғо славян теленә яҡын, әммә оҡшамаған, айырымланған балт-славян диалектын күрә.
Төрки гипотезаһы
А. Х. Халиҡов, В. Ф. Генинг был мәҙәниәтте төрөктәр менән бәйләйҙәр.
1967 йылда П. Н. Старостин да ошо ҡарашта була, әммә һуңғараҡ, 2001 йылда, славян атрибуцияһын ҡабул итә.
Башҡа гипотезалар
Е. П. Казаков имәнкиҫкәләрҙе хиониттарға ҡарата, Н. Ф. Калинин — буртастарға, П. Д. Степанов — уйғыр-мадьярҙарға.
Полдневая (Нея ҡушылдығы)
Полдневая  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нея йылғаһының һул ярына тамағынан 94,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Озерница (Великая ҡушылдығы)
Озерница  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Великая йылғаһының уң ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Озорница
Озорница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Великая йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Донъя валютаһы
Форекс баҙарында һәм халыҡ-ара финанстарҙа  донъя валютаһы йәки глобаль валюта  тигәндә интернациональ түләүҙәрҙең күп өлөшөн үткәрә торған һәм төп резерв валюта булып хеҙмәт иткән валюта аңлана. 2009 мартында, глобаль иҡтисади кризис һөҙөмтәһендә, Ҡытай һәм Рәсәй донъя валютаһы ролен кисекмәҫтән ҡайтанан ҡарау мәсьәләһен күтәрә башланы. БМО эксперттары төркөмө әле ғәмәлдә булған АҠШ доллары системаһын Халыҡ-ара валюта фондының «SDR» системаһына, йәғни махсус үтес хоҡуғына алмаштырырға тәҡдим итте.
Валюталар, уларҙың кем тарафынан сығарылыуына һәм нимә менән тәьмин ителеүенә ҡарап, төрлө булырға мөмкин. Параметрҙарҙың ниндәй булыуына ҡарап, аҡса төрҙәре лә төрлө була.
АҠШ доллары
Бреттон-Вуд конференцияһынан (1944 йыл) һуң, күп дәүләт валюталарының курсын алтынға алмаштырып була торған АҠШ долларының фиксацияланған валюта курсы менән сағыштырыр булдылар. Был АҠШ долларының глобаль валюта булараҡ өҫтөнлөк алыуына килтерҙе. XX быуат уртаһынан АҠШ доллары ғәмәлдә донъя валютаһы булып тора. Роберт Гилпин Глобальная политическая экономика: Понимание международного экономического порядка (2001) тигән китабында былай тип яҙҙы: «Приблизительно 40—60 % всех международных финансовых транзакций деноминированы в долларах. На протяжении десятилетий доллар является основной мировой резервной валютой; в 1996 году в долларах хранилось две трети всех валютных резервов центробанков».
Евро
1999 йылдан АҠШ доллары евро тарафынан ҡыҫырыҡлана башланы, сөнки евро ҙурыраҡ күләмле иҡтисадты кәүҙәләндерә ине, уны дәүләт валютаһы итеп күберәк илдәр ҡабул итте. Евро төп резерв валюталарының береһе булған немец маркаһының (DM) статусын мираҫ итеп алды һәм шунан бирле рәсми резервтарҙа евровалюта өлөшө арта бара, еврозона илдәре сауҙаһы ла үҫә.
Долларға оҡшатып, ҡайһы бер илдәр үҙ валюталарының курсын евро курсына бәйләй башланы. Мәҫәлән, эстон кронаһы, болгар левы, Кабо-Верде эскудоһы һәм КФА франкы шундайҙарға инә.
Песо йәки испан доллары (XVI—XX быуаттар)
Испан песоһы билдәле сауҙа тәңкәләренә инә. Талир тибындағы был көмөш тәңкә иң тәүҙә Карл I (1516—1556) тарафынан сығарыла һәм 8 реалға (peso de à ocho — «һигеҙ [реал] өлөш», «һигеҙле») тиң була. Тәүге тәңкәләргә Испания гербы менән Геркулес бағаналары төшөрөлә. Карл III (1759—1788) ваҡытында бағаналар монарх портретына алмаштырыла, был портрет 1820—1823 йылғы революцияға тиклем ҡулланыла. Тәңкәләр Испанияла 1868 йылға тиклем ҡойола. Мексикала сығарылған көмөш   төп сеймал була. XIX быуат башында үҙаллылыҡ яулаған Мексика үҙ тәңкәләрен дә ҡоя башлай, был 1888 йылға тиклем дауам итә.
Прут (йылға)
Украиналағы Говерла тауынан башланып көнсығышҡа Яремче һәм Черновцов ҡалалары яғына табан аға. 100 км түбәндәрәк йылға ағышы көньяҡҡа борола һәм Молдавия һәм Румынияның тәбиҡи сиген барлыҡҡа килтерә. Яссы ҡалаһынан суднолар йөрөшлө йылға булып иҫәпләнә, Галаца ҡалаһы янында, Дунай Ҡара диңгеҙгә ҡойған урындан йыраҡ түгел, Дунайға ҡоя.
Донъя валютаһы
Песо йәки испан доллары (XVI—XX быуаттар)
Испания һәм Мексика тарафынан бөтәһе 3 млрд тәңкә сығарыла. Улар Европала, Азияла, Африкала һәм Америкала әүҙем йөрөй, уларға оҡшаш тәңкәләр ҙә барлыҡҡа килә:  испан йәки мексикан доллары (Төньяҡ Америка), шанхай доллары (Ҡытай),  пиастр (Европала Франция, Пруссия, Дания, Британия), восьмерик (АҠШ-та; ингл.  piece of eight ), патакао (Ғәрәп илдәре, Португалия, Бразилия), патака  (Төньяҡ Африка), макукин (Мексика), гурд (Франция һәм уның Вест-Инд колониялары), куруш (Төркиә, Мысыр), каролюс, колонато йәки колуннарио  (Испанияның үҙендә).
Прут (йылға)
Прут ҙурлығы буйынса Молдавияның икенсе йылға. Уның бассейны ил майҙанының 24 % тәшкил итә. Инеше башланған урында таулы йылға булһа, Молдавия сиктәрендә киң үҙәнле, бейек булмаған ярлы, тыныс йылғаға әүерелә. Борма-борма үҙәндәрҙә йылға тармаҡлана. Йылғаның түбәнге өлөшөндә туғайҙар һаҙлыҡланған.
Донъя валютаһы
Алтын стандарт (XIX—XX быуаттар)
Planned
Беҙҙең осор (XXI быуат)
Донъя валютаһын булдырыу йүнәлешендә етди аҙымдар 2009 йылда яһалды: Дәү егерме төркөмөндәге илдәр валюталары нигеҙендә Wocu (вокю) кәрзин валютаһы даими иҫәпләнә башланы.
Полдневая (Якшанга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Паломица
Паломица — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының уң ярына тамағынан 359 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Осановка
Осановка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының һул ярына тамағынан 123 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әхмәҙуллина Сания Мөхәмәҙиә ҡыҙы
Биографияһы
Сания Мөхәмәҙиә ҡыҙы Әхмәҙуллина 1932 йылдың 12 мартында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Аҫҡар ауылында тыуған. Аҫҡар мәктәбен тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген бик иртә башлай, 1947 йылдан колхоз быҙауҙарын, башмаҡ ҡарай, һарыҡ көтә, ике йыл ҡыуғында, бүрәнә ҡырҡыуҙа йөрөй.
1962 йылдан Фрунзе исемендәге колхоздың Ташлы фермаһында һауынсы булып эшләй башлай. Һәр йыл ҡабул иткән социалистик йөкләмәһен арттырып үтәй, бер һыйырҙан йылына уртаса өс мең литрҙан күберәк һөт һауып ала. 1973, 1974, 1975 һәм 1976 йылдар социалистик ярыш еңеүсеһе билдәһе, 9-сы һәм 10-сы биш йыллыҡтар еңеүсеһе билдәләре менән бүләкләнә. Колхоз идараһы, КПСС райкомы һәм район Советы башҡарма комитеты тарафынан бирелгән Маҡтау грамоталарының һаны ике тиҫтәнән артыҡ. Район гәзите «Таң»да уның тураһында мәҡәләләр даими баҫылып тора (мәҫәлән, «Таң» гәзитенең 1971 йылдың 10 декабрендәге 156-сы номерында «Ярышта тағы ла еңеүсе» мәҡәләһе).
Алдынғы һауынсыны партия сафына алына, 1963 йылда КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты ағзаһы итеп һайлана. 1966 йылдың июнендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы нигеҙендә Ленин ордены менән бүләкләнә. 1971 йылда икенсе оло бүләк — Октябрь Революцияһы ордены өҫтәлә. 1970 йылда «В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы, Еңеүҙең 50 йыллығы айҡанлы юбилей миҙалы менән бүләкләнә. 1978—1984 йылдарҙа Бөрйән районы ауыл хужалығы идаралығының аттестация комиссияһы ҡарары менән беренсе класлы «Малсылыҡ оҫтаһы» исеме бирелә. 1973 йылда «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы» исеменә лайыҡ була, 1979 йылда Фрунзе исемендәге колхоз идараһы ҡарары менән «Атҡаҙанған колхозсы» исеме бирелә. 1983 йылда райондың Почет китабына индерелә (КПСС-тың Бөрйән район комитетының һәм район Советы башҡарма комитетының 1983 йылдың 10 ғинуарындағы Ҡарары). Мәскәүҙәге ВДНХ күргәҙмәһендә ҡатнаша.
1981—1987 йылдарҙа быҙау ҡараусы булып эшләй. Республика әһәмиәтендәге персональ пенсионер.
Валюта курсы
Валю́та курсы — бер илдең аҡса берәмегенең икенсе илдең аҡса берәмеге, затлы металдар, ҡиммәтле ҡағыҙҙар менән баһаланған хаҡы (котировкаһы).
«Валюта алмаштырыу» төшөнсәһе уның конвертацияланыу билдәһе менән бәйләнгән. Валютаның конвертацияланыу кимәле валюта операцияларын дәүләт көйләүе механизмы менән билдәләнә. Әгәр илдә резиденттарға һәм резидент түгелдәргә валюта менән эш итеүҙә сикләүҙәр ҡулланылмаһа, уның валютаһы ирекле конвертацияланыусы тип атала, ә валюта менән операцияларҙың бөтә төрҙәренә лә тиерлек закон тарафынан сикләүҙәр ҡуйылған булһа, ул конвертацияланмай торған валюта тип йөрөтөлә. Илдә ҡайһы бер операцияларға ғына сикләүҙәр булһа, уның валютаһы өлөшләтә конвертацияланыусы була. Валютаның конвертацияланыу ирке илдең иҡтисади тотороҡлолоғона нигеҙләнә, йәғни валюта алмаштырыуға законлы рөхсәт кенә етмәй, валютаның ышаныслылығы һәм илдең иҡтисади хәленә баһа ла мөһим [источник не указан 368 дней]. Шулай итеп, конвертацияланыу — ул валютаның валюта баҙарҙарында башҡа валюталарға һәм ҡабат үҙ дәүләте валютаһына ирекле алмаштырыла алыу һәләте.
Конвертацияланыусы валюталар өсөн курс нигеҙендә валюта паритеты ята [источник не указан 397 дней]. Ләкин валюталарҙың курстары уларҙың валюта паритеттарына бер ҡасан да тиерлек тап килмәй. Халыҡ-ара сауҙа шарттарында һәм башҡа тышҡы иҡтисади операциялар барышында сит ил валютаһындағы керемдәр һәм түләүҙәр һәм шуға ярашлы сит ил валютаһын алыу һәм һатыу нисбәте һәр ваҡытта ла тиңлектә тормай. Түләү балансы актив булғанда был илдең валюта баҙарында сит ил валюталары курсы түбәнәйә, ә дәүләт аҡса берәмегенең курсы күтәрелә. Илдә пассив түләү балансы булғанда бының киреһе күҙәтелә [источник не указан 397 дней]. Шунлыҡтан күп илдәрҙә дәүләт валютаһының ҡаты рәсми курсы менән йәнәш ирекле курсы ла була. Рәсми паритет буйынса төрлө илдәрҙәге үҙәк милли банкылар һәм башҡа валюта-финанс учреждениелары, халыҡ-ара ойошмалар араһындағы хисаплашыуҙар башҡарыла [источник не указан 397 дней]. Айырым кешеләр һәм хосуси ойошмалар араһындағы хисаплашыуҙар ирекле курс буйынса бара.
Полдневица (Карюг ҡушылдығы)
Полдневица  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карюг йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Валюта курсы
Валюта курсын билгеләү (фиксациялау) алтын паритет (дәүләт аҡса берәмегендәге гарантияланған алтын миҡдары) йә халыҡ-ара договор буйынса тормошҡа ашырыла [источник не указан 397 дней]. Классик алтын стандартҡа ярашлы, йәғни үҙәк банкыла валюта алтынға ирекле алмаштырыла алғанда, валюта курсы уның алтын миҡдарына булған нисбәтенә ҡарап хасил ителә.
Полдневица (Карюг ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Konfuz
Конфуз йәки Михаил Маргарян (әрмән. 2003 йылдың 29 июнендә тыуған, Ванадзор, Әрмәнстан) — рәсәй һәм әрмән эстрада һәм рэп артисы.
Полдневица (Карюг ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Валюта курсы
Ил хөкүмәте рәсми алмаштырыу курстарын (иҫәп курсын) урынлаштыра һәм улар махсус бюллетендәрҙә даими баҫылып тора. Рәсәйҙә һумдың рәсми курсы РФ Үҙәк банкы тарафынан билдәләнә. Был курс дәүләт бюджеты килемдәрен һәм сығымдарын иҫәпләгәндә, дәүләттең ойошмалар һәм граждандар менән түләү-хисаплашыу мөнәсәбәттәренең бөтә төрҙәрен, шулай уҡ һалым һалыу һәм бухгалтер иҫәбен ғәмәлгә ашырыу өсөн булдырыла.
Konfuz
Биография
Михаил Маргарян 2003 йылдың 29 июнендә Ванадзорҙа (Лори өлкәһе, Әрмәнстан) тыуған. Михаилға бер йәш булғанда, ул ғаиләһе менән Мәскәүгә  күсеп килә.
Валюта курсы
Дәүләт аҡса берәмеген сит ил аҡса берәмегенә ҡарата фиксациялау валюта котировкаһы тип атала. Тура һәм кире (ситләтелгән) котировка була. Тура котировка — ул сит ил валютаһының дәүләт баҙарында хасил булған хаҡы. Ул котировкаланыусы валюта берәмегенә күпме үлсәм валютаһы тура килеүен күрһәтә. Кире (ситләтелгән) котировка үлсәм валютаһы берәмегенә күпме котировкаланыусы валюта берәмеге тура килеүен күрһәтә. Бер валютаның икенсеһенә ҡарата курсы өсөнсө валюта аша ла билдәләнә ала. Был осраҡта ул кросс-курс тип атала. Бындай котировкаларға ихтыяж ике валюта араһында тура алмашыу операциялары күләме сағыштырмаса әҙ булғанда һәм шул арҡала тура котировкалар әһәмиәтле күләмдәргә етмәгән осраҡта тыуа.<span style="background-color: rgb(254, 252, 224);"> Бынан тыш, хатта ышаныслы тура котировкалар булған хәлдә лә кросс-курсты иҫәпләгәндә башҡа төрлөрәк курс дәүмәле килеп сығырға мөмкин. Валюта курсы кимәлен күҙәткәндә ике төрлө курс барлығы күренә
Konfuz
Биография
6 йәштән 15 йәшкә тиклем профессиональ футбол уйнай. 15 йәшендә Испанияға күсеп килә, унда 2 ай йәшәй һәм «Барселона» йәштәр командаһында уйнай.
Валюта курсы
• Һатыусының курсы (аск, уның буйынса банк валюта һата);
• Һатып алыусының курсы (бид, уның буйынса банк валютаны һатып ала).
Konfuz
Биография
2020 йылдың ғинуарында 16 йәшендә «Ути путишка» тип аталған беренсе йыр сығара, ул бер юлы ике платина ала һәм 30 миллиондан ашыу тыңлау йыя. «ВКонтакте» һәм «Бум» диаграммаларында 25-се урынға сыға. Һуңыраҡ "Милая малая", "Ламбо", "Ранила меня" йырҙары сыға.
Валюта курсы
Улар төрлө була, сөнки был осраҡта валюта операциялары килем алыу сараһы булып тора. Был курстар араһындағы айырма спред тип атала.
Konfuz
Биография
2020 йылдың мартында КОНФУЗ «Һин шау-шыу тоҡандырҙың» трекын сығара. Ул 150 миллиондан ашыу тыңлау, 10 платина премияһы, YouTube-та 40 миллиондан ашыу тамашасыны йыйған. «ТикТок»та йыр өсөн 1,1 миллиондан ашыу видеояҙма төшөрөлгән. 2021 йылда ВКонтактела йыр «Soundtrack of Soundtrack» премияһына лайыҡ була. Йыр карантин ваҡытында онлайн тыңлау лидеры булды.
2020 йылдың октябрендә «Ламбо» йыры сыға, унда 17 миллион тыңлау һәм бер платина йыйыла.
2020 йылдың декабрендә «Ранила меня» йыры сыға, ул YouTube-та 105 миллиондан ашыу тыңлау һәм 4,5 миллионға яҡын тамашасыны йыя.
Валюта курсы
Халыҡ-ара алмашыу
Халыҡ-ара сауҙа аҡса берәмектәрендә алып барыла. Һәр илдең үҙ валютаһы бар. Сит илдәрҙә тауар, хеҙмәттәр йә финанс активтары һатып алырҙан элек үҙ илеңдең валютаһын валюта баҙарында кәрәклегә алмаштырыу йә һатып алыу <span style="background-color: rgba(254, 252, 224, 0.0313726);">зарур. Халыҡ-ара сауҙа өсөн валютаның төп күләме донъяның финанс үҙәктәрендә һатыла.
Konfuz
Биография
2021 йылда "Ратата" йыры өсөн видеояҙма сыға. Уның YouTube-тағы ҡараштары һаны 45 миллиондан ашып китә. Был йыр өсөн TikTok-ҡа 8 миллиондан ашыу видеояҙма тейәлгән.
Валюта курсы
Халыҡ-ара алмашыу
Валюталарҙың курстарын һорау һәм тәҡдим билдәләй. Мәҫәлән, 1986 йылдың башында АҠШ доллары 10 француз франкына алмаштырыла, ә ике йылдан инде ул 6 франк тора ине [источник не указан 397 дней]. Валюталарҙың алмаштырыу курстары үҙгәргән һайын был илдәрҙең импортланыусы йә экспортланыусы тауарҙарына хаҡтар ҙа үҙгәрә.
Konfuz
Биография
2020 йылдан Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс университетында уҡый.
Валюта курсы
Халыҡ-ара алмашыу
Иҫәпләшеү ысулы буйынса: паритетлы һәм фактик.
Курсты урынлаштырыу ысулы
Әйтәйек, Pd — тауарҙың эске хаҡы (domestic price), ә Pf — уның икенсе илдәге хаҡы (foreign price). Уларҙың хаҡының нисбәте бер валютаны икенсеһенә алмаштырыу курсы булып тора.
Ҡадиров Имам‑Ғәли Ғәлим улы
Ҡадиров Имам‑Ғәли Ғәлим улы (24 март 1898 йыл — 2 май 1969 йыл) — ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Медицина фәндәре докторы (1939), профессор (1940). Башҡорт АССР-ының 2-се һәм 3-сө саҡырылыш Юғары Советы Рәйесе (1947—1955). БАССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш онкологы, БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1947). Ике Ленин ордены (1949, 1953) кавалеры.
Биографияһы
Имам‑Ғәли (Имамғәле) Ғәлим улы Ҡадиров 1898 йылдың 24 мартында Өфө губернаһының Бәләбәй өйәҙе Ҡарамалы-Тамаҡ (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы Ҡартамаҡ) ауылында тыуған.
Ленинградтағы С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһын тамамлай, профессор В. А. Оппелдең уҡыусыһы була.
Граждандар һуғышында ҡатнаша. Ҡыҙыл Армияла полк табибы булып хеҙмәт итә (1926—1929). 1929—1930 йылдарҙа — БАССР Һаулыҡ һаҡлау эштәре халыҡ комиссары.
1939 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, профессор (1940), хирургия клиникаһы мөдире.
1941—1967 йылдарҙа — Башҡортостан медицина институтының хирургия факультеты мөдире, бер үк ваҡытта БАССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш онкологы.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында БАССР эвакуация госпиталенең өлкән хирургы һәм консультанты була.
Имам‑Ғәли Ҡадировтың ғилми эшмәкәрлегенең төп йүнәлеше — хирургик дауалау талап иткән эсәк ауырыуҙарында, рак ауырыуҙарында патолог-анатомик үҙгәрештәр.
Имам‑Ғәли Ғәлим улы 4 доктор һәм 12 фән кандидаты әҙерләгән.
Ҡадиров Имам‑Ғәли Ғәлим улы 7-се саҡырылыш Башҡортостан Үҙәк башҡарма комитетына ағзалыҡҡа кандидат, Өфө ҡала советы депутаты (1939—1955 гг.), Башҡорт АССР-ының 2-се һәм 3-сө саҡырылыш Юғары Советы Рәйесе (1947—1955) була.
Хеҙмәттәре
Обтурацион илеус: Эксперименталь тикшеренеү. Өфө, 1942.
Хәтер
Профессор Ҡадиров Имам‑Ғәли Ғәлим улы иҫтәлегенә 2011 йылда Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы Ҡартамаҡ ауылында уның тыуған һәм йәшәгән йортонда, шулай уҡ ул күп йылдар эшләгән Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник больницаһында мемориаль таҡтаташтар ҡуйылған.
Ганза
Ганза берләшмәһе, Га́нза (Hanse, Hansa, һүҙмә һүҙ әйткәндә «төркөм», «берләшмә», Hansa Teutonica) — XIV—XVI быуаттарҙа сауҙа ҡалаларын берләштергән союз. Берләшмә Балтик һәм Төньяҡ диңгеҙҙәрендәге бөтә сауҙаны ҡулында тотҡан һәм башҡа төбәктәрҙә уның монополиялары булған. Берләшмә 1241 йылда Любек менән Гамбург ҡалалары килешеүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә.
Ганза — XIII—XVII быуаттарҙа булған иң оҙайлы халыҡ-ара сауҙа-иҡтисади берләшмә. Ирекле немец ҡалалары һәм Төньяҡ Европаның башҡа ҡалаларының берләшмәһе XIII—XVII быуаттарҙа сауҙагәрҙәргә булышлыҡ күрһәтеү өсөн хеҙмәт итә.
Ағзалары
Башлыса Балтик һәм Төньяҡ диңгеҙҙәре бассейндарында урынлашҡан 200-ҙән ашыу эре һәм бәләкәй ҡалалар Ганза берләшмәһенең ағзалары булып торғандар. Дөйөм ҡағиҙәләр һәм ҡанундар төҙөү өсөн ҡала вәкилдәре даими рәүештә Любекта съездарға йыйылғандар.
Ганзаға инмәгән ҡалаларҙа берләшмәнең вәкиллектәре һәм филиалдары булған, улар араһында Брюгге, Берген, Новгород һәм Лондон иң ҙурҙары булып торған.
• 3;width:50em
Паломка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Парома
Парома — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волковица йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Сәлимгәрәева Рәмилә Миңлеғәли ҡыҙы
Сәлимгәрәева Рәмилә Миңлеғәли ҡыҙы (5 июнь 1950 йыл) — башҡорт театр актёры, 1977 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1986).
Биографияһы
Рәмилә Миңлеғәли ҡыҙы Сәлимгәрәева 1950 йылдың 5 июнендә Башҡорт АССР-ының Дәүләкән районы Иҫке Хөсәйен (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән районы Хөсәйен) ауылында тыуған.
1972 йылда Өфө сәнғәт училищеһын тамамлағас, Сибай драма театрында (1991 йылдан — Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры) эшләй, 1998 йылдан Башҡортостан Республикаһы Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театрында актёр булып хеҙмәт итә.
Комедия жанры артисы. Милли йәштәр театрында уның яҙған пьесаһы буйынса "Ғүмерҙәрем — ҡалҡып килгән ҡояш" (2008) спектакле ҡуйыла.
Ижады
Сибай драма театрындағы ролдәре: Вәлимә («Һыу юлы» — Н. Асанбаев; дебют, 1972), Луиза («Мәкер һәм мөхәббәт» — Ф.Шиллер), Ғәзизә («Ғәзизәкәй балдыҙ» — Р. Сафин), Шәмсиә («Ҡоҙаса» — Б.Бикбай һәм З. Исмәғилев), Диләфрүз («Диләфрүзгә дүрт кейәү» — Т. Миңнуллин);
Милли йәштәр театрындағы ролдәре — Мәстүрә («Ауылға ҡыҙҙар килде» — Н. Ғәйетбай), Унғанбикә («Ҡыҙ урлау» — М. Кәрим), Әсә («Дала ҡиссаһы» — Ф. Бүләков), Өләсәй («Беҙҙең өйҙөң йәме» — М.Кәрим әҫәре буйынса).
1995 йылда «Театр яҙы» республика фестивалендә «Ҡоҙаса» музыкаль комедияһындағы Шәмсиә роле өсөн «Миҙгелдең иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле» номинацияһында Башҡортостан Республикаһы Театр эшмәкәрҙәре союзының Бәҙәр Йосопова исемендәге премияһына лайыҡ була.
Полдневица (Якшанга ҡушылдығы)
Полдневица  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Якшанга йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Переходница
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сэссю
Тоё Сэссю (雪舟, 1420 — 8 август 1506) — япон рәссамы, япон Урта быуаттарының иң бөйөк рәссамдарының береһе. Дзэн монахы. Япон рәссамы Сюбундың өйрәнсеге.
Биографияһы
1420 йылда Японияның Биттю провинцияһының Ахакама ауылында (хәҙерге Окаяма префектураһы Цукубо округының Мису ауылында) тыуған.
Тоё Ода сығышы менән элгәре руханиҙар, рәссамдар, шағирҙар һәм баҡсасылар Тоё тоҡомынан, әммә һуңынан ярлыланған крәҫтиән ғаиләһенән булған. Малайҙы туғандары Ода — «тирәк» тип исемләгәндәр.
Буддист руханиһы булған. Тәүҙә Киото ҡалаһында Сёкокудзи ғибәҙәтханаһында, һуңынан Ямагутиның Отуи замогында йәшәгән (1465).
Сойя ҡалаһында дзэн фәлсәфәһен өйрәнә, артабан Киотола Тенсё Сюбун һынлы сәнғәткә өйрәткән.
Пиксур (Кобра ҡушылдығы)
Пиксур  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кобра йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Сэссю
Биографияһы
1467—1469 йылдарҙа Сэссю Ҡытайҙа йәшәй, бында ул сауҙа миссияһы менән юллана. Пекинда булып, диуарҙарҙа һүрәттәр яһай. Туған яғына ҡайтҡас, Бунго провинцияһында йәшәй, аҙаҡ Ямагутиның Ункокудзи ғибәҙәтханаһында төпләнә.
Пиксур (Кобра ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Сэссю
Биографияһы
Отаёси ҡалаһында 1506 йылда вафат була.
Пиксур (Кобра ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сэссю
Ижады
Японияға монохромлы тушь (суми-э) менән эшләнгән ҡытай һүрәте традицияһын килтерә. Уның ирекле «хабоку» («разлетающаяся тушь») стиле һуңғы япон графикаһына ҙур йоғонто яһай.
Рәссамдың әҫәрҙәре:
Полдневица (Шортюг ҡушылдығы)
Полдневица  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шортюг йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Бикмәтов
Бикмәтов — башҡорт фамилияһы.
Полдневица (Шортюг ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Бикмәтов
---
Полдневица (Шортюг ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һаҙыев
Һаҙыев, Һадиев, Һаҙиев (ғәрәп теленән — юлбашсы, тура юл күрһәтеүсе ) — башҡорт фамилияһы.
Филипп Иоганн фон Страленберг
Фи́липп Иоганн (Ю́хан) Табберт фон Стра́ленберг (Philip Johan von Strahlenberg; 1676—1747) — сәйәхәтсе, географ һәм этнограф.
Биография
Тубылда йәшәгән саҡта Себерҙең тарихын, географияһын һәм этнографияһын өйрәнә. Шулай уҡ географик карта төҙөү менән шөғөлләнә, уның тәүге картаһы 1715 йылғы янғындан һуң юғала.
Немец ғалимы Даниил Готлиб Мессершмидт Тубылда булған саҡта уның менән таныша һәм ҡала хакимиәтенән Страленбергты үҙе менән экспедицияға ебәреүҙе һорай. 1721 йылдың 27 февралендә рөхсәтнәмә алына һәм Страленберг экспедиция составына инә. Себерҙә Томск, Нарым, Абакан, Красноярск, Енисейск һәм башҡа ҡала-ҡәлғәләрҙә була.
Швеция менән һуғыш тамаланғас, Страленберг тыуған иленә ҡайтыуға рөхсәт ала, һәм ул 1722 йылдың 13 майында Красноярсктан Мәскәүгә йүнәлә. 1723 йылда Швецияға ҡайта, бында уға подполковник дәрәжәһен бирелә. 1740 йылда Карсгам ҡәлғәһенең коменданты итеп тәғәйенләнә.