cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бандея
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Канай (йылға)
Канай  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сумульта йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Козлы (йылға)
Козлы — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2542/339/301 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Серет (Днестр ҡушылдығы)
Серет (Серет) — Украиналағы йылға. Львов өлкәһенең Броды районы һәм Тернополь өлкәһенең Зборив, Тертнополь, Теребовля, Чорткив, Борщив һәм Залищыкы райондары аша көньяҡҡа табан аға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 242 километр.
Аягүҙ
Аягүҙ Аягоз, (Аягөз) — Ҡаҙағстандағы Көнсығыш Ҡаҙағстан өлкәһенең район ҡарамағындағы ҡалаһы, Аягүҙ районының административ үҙәге.
Ғизәтуллина Рәшиҙә Хәй ҡыҙы
Ғизәтуллина Рәшиҙә Хәй ҡыҙы (15 март 1957 йыл — мәғәриф өлкәһе ветераны, йәмәғәтсе. Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (1994). Бөрйән ағинәйҙәр ҡоро етәксеһе. Бөрйән «Кәрәҙ» биҙәү-ҡулланма сәнғәте халыҡ клубы етәксеһе. 2016 йылдан Башҡорт Википедияһы ирекмәне.
Аягүҙ
Ҡаҙағстандың көнсығышында Аягүҙ йылғаһының ике ярында ята. Стратегик әһәмиәткә эйә, ҡалала бер нисә хәрби гарнизон һәм ПВО ракета ғәскәрҙәре комплексы урынлашҡан. Республиканың эре транспорт үҙәге булып тора.Ҡеүәтле Төркөстан—Себер магистрале киҫелеше, республика әһәмиәтендәге автотрассалар: Алматы — Усть-Каменогорск, Ҡарағанды — Аягүҙ — Боғаҙ юл саты ошонан үтә. Ҡала өҫтөнән бер нисә халыҡ-ара һауа юлы киҫешә.
Косотур
Косотур — Силәбе өлкәһе Златоуст ҡалаһы эсендә урынлашҡан тау.Төбәк әһәмиәтендәге геологик тәбиғәт ҡомартҡыһы.
Кольвож
Кольвож — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ожин йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Шобан-Юган
Шобан-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Питляр ([[Обь ҡушылдығы)|Питляр]] йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Ғизәтуллина Рәшиҙә Хәй ҡыҙы
Биографияһы
Рәшиҙә Хәй ҡыҙы Ғизәтуллина 1957 йылдың 15 мартында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Аҫҡар ауылында тыуған.
Косотур
Тарихы һәм географияһы
Тәбиғәт һәйкәле «Косотур тауы» Златоуст ҡалаһы үҙәгендә, Лесопарковая зонаһында урынлашҡан. Бөтә яҡтан да ҡалала барған төҙөлөш уртаһында ҡамалып ҡалған.
Ғизәтуллина Рәшиҙә Хәй ҡыҙы
Биографияһы
1972 йылда Иҫке Собханғол урта мәктәбендә һигеҙ класс тамамлай. 1972—1976 йылдарҙа Белорет педагогия училищеһында уҡый һәм махсус урта һөнәри белем ала.
Аягүҙ
Халҡы һәм уның составы
2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Аягүҙ ҡалаһында 38 126 кеше йәшәгән (18 554 ир-ат һәм 19572 ҡатын-ҡыҙ).
Шобан-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Кольвож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ғизәтуллина Рәшиҙә Хәй ҡыҙы
Биографияһы
1977—1981 йылдарҙа Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының башланғыс класс уҡытыусылары әҙерләү бүлегендә уҡый.
Косотур
Тарихы һәм географияһы
Косотур 634 метр бейеклектәге тау, башҡа мәғлүмәттәр буйынса - 586 м.
Кольвож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Үрге Тирмә
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Косотур
Тарихы һәм географияһы
Был урын ҡала биләмәһенең иң юғары нөктәһе булып тора. Дөйөм майҙаны 180 гектар самаһы тәшкил итә. Косотур тауы был район өсөн ғәҙәти күренеш булып тора. Тауҙың оҙонлоғо 3,5 км, киңлеге яҡынса 1 км.
Косотур Ҙур Тағанай һыртының көньяҡтан алғы сиге һәм Үренге һыртының үҙенсәлекле дауамы, уның төньяҡтан ситке армыты булып тора. Косотур һәм Бутыловка тауҙары араһынан Әй йылғаһы үҙәне үтеүе һөҙөмтәһендә айырымланған.
Тәбиғәт һәйкәле өс моронло ҡалҡыу урын булып тора. Көньяҡ армыты Златоуст үҙәгенә генә ҡарап тора., Бейеклеге 100 метрҙан ашыу текә таш ҡабаҡ булып Был өлөшө яланғас, урманы юҡ. Ғәжәйеп формалағы шәрә ҡаялар менән ослана. Армыттың көньяҡ осо ҡала быуаһына килеп текәлә.
Ғизәтуллина Рәшиҙә Хәй ҡыҙы
Биографияһы
Диплом буйынса махсус һөнәре: башланғыс кластар уҡытыусыһы. Өҫтәмә квалификацияһы: Башҡортостан мәҙәниәте һәм тарихы уҡытыусыһы.
Аягүҙ
Халҡы һәм уның составы
Милли состав (2012 йылдың 1 ноябренә). :
Ғизәтуллина Рәшиҙә Хәй ҡыҙы
Биографияһы
Хеҙмәт эшмәкәрлеге Стәрлетамаҡ ҡалаһының мәғариф системаһында үтә.
1994 йылда «Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы» исеме бирелә.
Косотур
Тарихы һәм географияһы
Тауҙың көнбайыш битләүендә бер саҡрымдан ашыуға тармағы айырсалана. Уны урындағы халыҡ Кесе (Криулина) Косотур тип йөрөтә. Тауҙың көнбайыш итәгендә 1754 йылда Косотур заводы төҙөлгән.Завод эргәһендә ҡала үҫеп сыҡҡан.
Аягүҙ
Этимологияһы
Ҡаланың хәҙерге атамаһы уның аша аҡҡан Аягүҙ йылғаһы исеменән алынған. Йылға исеме, ғалимдар фекеренсә, килеп сыҡҡан төрки «әй» ырыуы атамаһынан һәм боронғо төрки «үгүҙ» «йылға» тигән һүҙҙәрҙән яһалған, йәғни «әй ырыуы йылғаһы» тигәнде аңлата. ; халыҡта иһә этимологияны ҡупшылап ебәрәләр: төрки ая — «матур» һәм гөз/күз — «күҙ» тигәндән килеп сыҡҡан, йәнәһе.
Косотур
Тарихы һәм географияһы
Шулай уҡ Косотур тауының битләүҙәрендә, итәгендә тәүге Златоуст ҡасабаларына нигеҙ һалына: Заводской, Ветлуга, Малково, Закаменка, ә 19 быуат аҙағында төньяҡ-көнсығыш битләүендә – Тимер юл ҡасабаһы барлыҡҡа килә. Шул осорҙа уҡ Һамар-Златоуст тимер юлы һалына.
Аягүҙ
Этимологияһы
Семипалатинск өлкә администрацияһы башлығы ҡарары менән 1994 йылдың 1 сентябренән урыҫса Аягуз транскрипцияһы Аягоз тип үҙгәртелгән.
Косотур
Флора һәм фаунаһы
Косотур тулыһынса тиерлек урман менән ҡапланған. Урман барлыҡҡа килтереүсе төп ағастар булып ҡарағай, ҡарағас, ҡайын, ель, шыршы, миләш, муйыл тора. Урмандар башлыса икенсел (беренсел Златоуст завод ихтыяждары өсөн ҡырҡылған). Тәбиғи урмандар, ағастар (башлыса ҡарағайлыҡ, шыршы ҡарағастар һирәк осрай) бейек урындарҙа, текә ҡаяларҙа, тәрән аялар ситендә, ярлауҙарҙа ғына һаҡланып ҡалған.
Аягүҙ
Тарихынан
Тәүге телгә алыуҙар XVI—XVII быуаттарға ҡарай — был төбәктә «ҡаҙаҡ Ромео һәм Джульеттаһы» — «Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу» йәшәгән тип иҫәпләнә. Әйткәндәй, улар төрки халыҡтарҙың киң билдәле персонаждары.
Ҡалаға нигеҙҙе 1831 йылда Себер кадет корпусының Омск хәрби училищеһын тамамлаған Сергей Лукин һалған.
Косотур
Флора һәм фаунаһы
Урман массивтарының байтаҡ өлөшө 30-60 йылдар элек ултыртылған. Ҡарағай, ҡайынлы ҡатыш ҡарағай, ҡарағай ҡатыш ҡайын һәм ҡарағай, ҡайын, ҡарағас ағастарын аралатып икенсел һәм яһалма экосистемалар булдырғандар
Аягүҙ
Тарихынан
1831—1860 округ ҡалаһы булған һәм Аягуз исемендәге йылға буйынса аталып йөрөгән. 1860 йылдан һуң ауыл тораҡ пункт булған һәм Сергиополь атамаһы менән йөрөтөлгән. Башта Рәсәй империяһының Семипалатинск өлкәһенә ҡараған, һуңғараҡ Етеһыу (Семиреченская область) өлкәһенә индерелгән.
Косотур
Экология торошо
Косотур тауы Силәбе өлкәһе халыҡ депутаттары советы Силәбе өлкә башҡарма комитетының 1987 йылдың 6 октябрендәге № 361 номерлы ҡарары. менән тәбиғәт ҡомартҡыһы итеп иғлан ителә (категорияһы буйынса геологик ҡомартҡы) Косотур ғилми-танып белеү һәм рекреацион әһәмиәттәге объект булып тора.
Косотур тауын тәбиғәт ҡомартҡыһы итеп иғлан итеүҙең төп маҡсаты булып ландшафттың тәбиғи торошон, урман массивтарын, шишмә һәм матур ҡаяларҙы, шулай уҡ граждандар һуғышы булып үткән урындарҙы һаҡлап ҡалыу тора.
Аягүҙ
Тарихынан
Ҡаҙағстандың бойондороҡһоҙлоҡ осоронда Мамырһыу тип үҙгәртелә. Хәҙерге замандағы ҡала ошо ауыл янында станция яны ҡасабаһы булараҡ 1931 йылда барлыҡҡа килә, ул Төркөстан — Себер тимер юлы төҙөлөү менән бәйле үҫешә башлай, 1939 йылда ҡала статусы ала һәм Аягуз исеме менән йөрөтөлә, ул Советтар Союзы тарҡалғанға тиклем һаҡлана. Шунан инде бойондороҡһоҙ Ҡаҙағстанда рәсми рәүештә Аягоз тип атала башлай (Ҡаҙаҡса «Аягөз» атамаһынан транслитерация).
Климаты
Климаты ҡырҡа континенталь, диңгеҙ һәм океандарҙан алыҫ ятыуы климаттың көндәлек температураның ҡырҡа үҙгәреүенә килтерә.
Косотур
Топонимика
Башҡорттар тауҙы Туңғырҙаҡ тип атай («тигеҙһеҙ ташлы юл»). Косотур атамаһы, бер фараз буйынса, иран теленә барып тоташырға мөмкин ( мәҫәлән, осетиндәрҙә дор, дур — "таш" тигәнде аңлата)
Һылтанмалар
kosotur.com - афиша һәм силәбе өлкәһе златоуст ҡалаһынан.
Аягүҙ
Транспорт
Аягүҙ — Ҡаҙағстандың мөһим автомобиль, тимер юл һәм һауа юлы үҙәге.
Аягүҙ йылғаһы аша 3 күпер: 1 тимер юл, 2 автомобиль юлы күпере үтә.
Ҡала транспорты автобустарҙан тора, ҡалала барлығы 14 маршрут автобусы йөрөй.
Тимер юл
Ҡалала ҡеүәтле магистарль тимер юл станцияһы бар. 2 эре локомотив депоһы, тимер юл предприятиелары эшләй. Семей—Ҡыҙылурҙа, Алматы—Защита, Алматы—Усть-Каменогорск, Семей—Ҡарағанды, Алматы—Павлодар, Новосибирск—Алматы, Новокузнецк—Бишкәк, Ташкент—Новосибирск йүнәлештәренә поезд йөрөй.
Һауа транспорты
Аэропорт ҡала ситендә урынлашҡан: Аягүҙ аэродромы 2 класлы, Ту-134, Ту-154, Ан-12, Як-42 һәмә еңелерәк самолеттарҙы һәм бөтә төр вертолеттарҙы ҡабул итә ала
Буха (Йена)
Буха (Йена) (Bucha (bei Jena)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1132 кеше йәшәй. Майҙаны — 21 км2. Диңгеҙ кимәленән 350 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7751 һәм автомобиль коды — SHK.
Рожкао
Рожкао — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лаба йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Щурчиха
Щурчиха — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел Холуница йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ләмәҙ (Силәбе өлкәһе)
Ләмәҙ — Силәбе өлкәһе Ҡытау-Ивановск районындағы ҡасаба. Белрыш ауыл биләме
Халыҡ
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса: рустар - (65%), башҡорттар - (24%), татарҙар - (6%), сыуаштар - 5%)
Урам
Ҡасаба урамының урам селтәре 3 урамдан тора.
Белая Теляна
Ағиҙел Теляна — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тагил йылғаһының уң ярына тамағынан 226 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бикбулат Арҡаев
Бикбулат Арҡаев (Әликәшев) (? — 1755) — башҡорт старшинаһы. 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе.
Биографияһы
Бикбулат Арҡаев (Әликәшев) сығышы менән Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы башҡорттарынан. Бөрйән улусы старшинаһы Әликәш Һөйөндөковтың улы. XVIII быуат уртаһынан Бөрйән улусы старшинаһы вазифаһын биләй.
1755 йылдың 15 майында Бөрйән улусында Ялан Этҡол, мулла Хоҙайбирҙе һәм Сураш етәкселегендә ихтилал тоҡана: Талҡаҫ күле буйында башҡорт халҡын йәберләгән өсөн тау‑эҙләнеү эштәре начальнигы Е. Е. Брагинды һәм уның ярҙамсыларын язалана. 18 майҙа баш күтәреүселәр Иҫәт трактының Сапсал ямын һәм Брагиндың ихатаһын талай. Ихтилал барышында старшина Бикбулат Арҡаев (Әликәшев) үҙенең улдары Ишембәт һәм Байморатты ярҙам һорау мөрәжәғәте менән ҡаҙаҡтарға ебәрә. Шул уҡ ваҡытта Ырымбур губернаһы губернаторы Неплюев Иван Иванович баш күтәреүселәргә ҡаршы подполковник Исаков етәкселегендәге команданы, ә һуңыраҡ бригадир Бахметев командалығындағы 1300 регуляр һалдаттарҙы һәм казактарҙы ебәрә. Карателдәр бөтә халыҡты талай һәм эҙәрлекләй башлай, ҡайһыларын язаға тарттыра.
Катыш (Кондинское районы)
Катыш — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 34 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628210, ОКАТО коды — 71116000000.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Колбеная
Колбеная — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сайга йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Антоновка (Бишбүләк районы)
Антоновка (Антоновка) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 22 кеше. Почта индексы — 452056, ОКАТО коды — 80212819002.
Колбеная
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Антоновка (Бишбүләк районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Франческо Борромини
Франческо Борромини, Франческо Кастелли (итал. Francesco Borromini; Francesco Castelli,(25 сентябрь, 1599 йыл — 2 август, 1667 йыл) — Италия архитекторы. Өлгөрөп еткән Рим бароккоһының иң радикаль вәкиле.
Капчал
Капчал — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының уң ярына тамағынан 680 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Франческо Борромини
Биографияһы
Тиҙҙән төҙөүсе һөнәренә өйрәнеү һәм һөнәрен артабан камиллаштырыу өсөн Миланға юллана. 1619 йылдан Римда Изге Петр базиликаһын, һуңынан Палаццо Барберини төҙөлөшөндә үҙенең алыҫ туғаны Карло Мадерндың ярҙамсыһы булып эшләй. 1629 йылда Мадерна вафат булғас, ул Пьетро-да-Кортона менән Джованни Лоренцо Бернини етәкселегендә һарай төҙөлөшөндә эшләүен дауам итә. 1628 йылдан ул «Борромини» тип ҡул ҡуя башлай, ә башҡа Рим төҙөүселәрен ул ваҡыт Кастелли тип атағандар. Псевдоним әсәһенең ғаиләһенә бәйле йәки, итальян биографтары фаразлауынса, Миландағы Изге Карло Борромеонан килеп сыҡҡан Мадерн үлгәндән һуң Борромини Палаццо Барберини төҙөлөшөн тамамлаған Л. Бернини төркөмөнә инә. Һуңыраҡ Франческо Борромини Римда папа иғтибарын йәлеп итеү һәм табышлы заказдар алыу өсөн Джан Лоренцо Бернини менән ярышып эшләй.
Әммә Борроминиҙың карьераһы уңышлы булмай. Ул оҙаҡ уйлап, аҡрын эшләй. Йыш ҡына клиенттар түҙемлеген юғалта һәм заказын унан алып, Л. Берниниҙы яллай. Сан-Джованни-дей-Фиорентини сиркәүендә Фальконьери капеллаһын тамамлағандан һуң, 1667 йылдың 22 июлендә Борроминиҙың хәле ауырайып, түшәккә ята, бынан һуң ул башҡаса өйөнән сыҡмай. Ҡулъяҙмалар һәм һүрәттәрен яндыра, һуңынан үҙен-үҙе шпага менән йәрәхәтләй, әммә оҙаҡ ваҡыт үлә алмай, ҡанға батып, яфаланып ята.Үл «иртәнге сәғәт унда» йән бирә. Шуғаса Борромини был аҡылһыҙ аҙым сәбәптәрен аңлатып өлгөрә, васыятнамә әйтеп яҙҙырта һәм үҙен Сан-Джованни- деи- Фиорентини сиркәүендә үҙенең уҡытыусыһы Карло Мадерна ҡәбере янында ерләүҙе үтенә .Уның был теләге үтәлә, әммә, плитала яҙыу булмай, сөнки, ҡанун буйынса,үҙ-үҙенә ҡул һалыусының ҡәберендә исеме яҙылмай һәм уны ғибәҙәтханала ла ерләргә ярамай, шулай ҙа Борромини өсөн был ҡағиҙәне боҙалар.
Күптән түгел Карло Мадерна ерләнгән мәрмәр плитаға архитектор исеме өҫтәлә, ә сиркәү колоннаһына Швейцарияның Римдағы илселеге заказы буйынса иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған. Латин яҙмаһында былай тип яҙылған: «Франческо Борромини Тичино, Христос рыцары, мәңгелек абруй ҡаҙанған архитектор, үҙенең сәнғәте ҡеүәтендә илаһи, ул үҙен Римдың мөғжизәле биналарын биҙәүгә бағышлаған, улар араһында— Ораторио дей Филиппини, Сант-Иво, Сант’Агнезеның Агоне ҡалаһындағы сиркәүе, Латеран базиликаһы реконструкцияһы, Сан-Андреа-дель-Фратте, Квириналда Сан-Карло, Конгрегацияның Иманды таратыу өсөн бинаһы, шулай уҡ был ғибәҙәтханала (Сан-Джованни дей Фиорентини) был ҡәбер ташы янындағы Бейек Алтарҙы биҙәй. Карло Мадерно кәүҙәһе янында, ҡаланан алыҫ түгел һәм уның туғаны (Карло Мадерно) янында табыла, ул Хоҙай янында тыныс ята».
Ижады
Франческо Борромини Ломбардия оҫталарының «түбәнге ҡатламынан» сыға, һәм, Джан Лоренцо Бернини етәкләгән Рим бароккоһы мәктәбенән айырмалы, Италия төньяғындағы төҙөүсе-ташсыларҙың оҫталыҡ традицияларын дауам итә. Оҫта ташсы һәм практик эш ойоштороусы була, быларға ул Миланда эшләгән ваҡытында һәм Карло Мадерна менән бергә Римдә эшләгән сағында өйрәнә. «Һөнәрселектең техник серҙәре тураһында тәрән белем», — тип яҙа А. К. Якимович архитектор тураһында, — төрлө өлкәләр менән мауыҡҡан яңырыу даһиҙары дәүерендә һирәк осрай торған камил һәм абсолют архитектура профессионализмы... Борроминиҙа тәбиғи рәүештә күп традицион рамкаларҙан, ҡанундарҙан һәм архитектурала тыйыуҙарҙан эске азатлыҡ менән берләштерелә». Борромини үҙ эшен урта быуат һөнәрселәре нисек белһә, шул кимәлдә белә.
Артабан Якимович М. Двожактың фекеренә таянып, былай тип яҙа: «Борроминиҙың архитектураны тергеҙеү, уны хәрәкәтләндереү, тулҡынландырыу, өҫкә табан үҫеү буйынса ғәҙәттән тыш таланты ғөмүмән, төҙөлөш кәсептәренең быуаттар буйы барған традицияларын яҡшылап үҙләштермәйенсә файҙаһыҙ булып ҡалыр ине, ғөмүмән, төҙөлөш кәсептәре үҫешә алмаҫ ине». Уның рационализаторлығы, аныҡ иҫәпләүе, инженерлыҡ һәләте Бернини фантазияларына, «уның скульптураларының театраль күренеше, тектоника яғынан наҙан архитектураһына» ҡаршы тора.
Архитектор аңлы рәүештә үҙенең биналары тирәләй көсөргәнешле арауыҡты, мәҫәлән, Сан-Карло аллеһы Куатро Фонтан сиркәүе фасадының билдәле «ҡатып ҡалған тулҡынында», булдыра. Эллипсты ул һәр ваҡыт түңәрәктән өҫтөнөрәк күрә. Тура һыҙыҡ һәм яҫылыҡтан— бөгөлгән линияны. Шулай итеп, Сан-Карло сиркәүенең үҙ «сере» бар: овал көмбәҙ арауығы, ул яҡты нурҙарҙа балҡып торған Изге Рух күгәрсене менән, классик архитектураның бөтә ҡағиҙәләре буйынса төҙөлгән интерьер менән көтмәгәндә контраст бирә.
Борромини математиканы өйрәнә һәм үҙ аллы күп фәндәрҙе үҙләштерә. Бик яҡшы китапхана йыя. Рим барокко стиленең формалашыу тенденцияларынан һуң ул һәр ваҡыт ғәҙәти булмаған, экстравагант сиселештәр тәҡдим итә һәм бындай ҡарарҙар артында математика һәм геометрия ята тип әйтеп булмай. Үҙенең ҡатмарлы композицияларын классик пропорциональ модулдәр нигеҙендә бер-ике квадратта түгел, ә иррациональ мөнәсәбәттәр һәм ғәҙәти булмаған геометрик формалар ҡуллана, уларға символик мәғәнә бирә.
Шулай итеп, Сант'Иво алла Сапиенца сиркәүенең композицияһы (1642—1660) ҡапма-ҡаршы сиратлашыуға нигеҙләнгән. Сатырҙың пандусы буйлап таштан уйып эшләнгән факелдар — ялҡынлы Рух символы. Лантернала папа тиараһын кәүҙәләндергән металл фигуралы «таж». Алтын шар һәм тәре менән менән тамамланған был асыҡ ҡоролма, Римдың күп ярымшар һәм параболик көмбәҙҙәренән ҡырҡа айырмалы рәүештә, күктә йөҙгән кеүек тойола.
Палаццо Барберини фасады проектын өс билдәле архитектор эшләгән: Мадерна, Бернини һәм Борромини, моғайын, өсөнсө ҡаттың ғәҙәти булмаған «перспективалы» тәҙрәләре идеяһы Борроминиҙыҡылыр, ә уның эсендә ике колонналы ғәҙәти булмаған овал спираль баҫҡыс урынлашҡан.
Палаццо-Спадала бинаның дөйөм реконструкцияһынан тыш, Борромини 1652—1653 йылдарҙа ғәҙәти булмаған «перспективалы галерея» булдыра, һуңыраҡ ул уның исеме менән атала, был перспективаның көсәйеүе эффектын бирә. Маньеризм һәм барокконың һүнеү дәүеренә хас алдау жанрын (тромплея) (франц. trompe-l'œil — «алдаҡсы күҙ», «алдаҡсы ҡиәфәт»), шулай уҡ архитекторҙың архитектура геометрияһына ҡарата фәнни ҡыҙыҡһыныуын сағылдыра.
Борромини «конструктив ҡарашлы биналар скульпторы» була. Борроминиҙың архитектура өсөн эшләгән эштәрен ҡайһы берҙә Рембрандттың һынлы сәнғәт даны өсөн эшләгән эштәре менән сағыштыралар. Эске һәм тышҡы киңлектәрҙең өҙлөкһөҙ «ағымы» принцибын уның эшен дауам итеүсе Г. Гуарини һәм Б. Нейман артабан үҫтерә. Борромини индергән яңылыҡтар төньяҡ илдәренең архитектураһына, Австрия, Чехия һәм Германия бароккоһына айырыуса ҙур йоғонто яһай. Борромини үҙенең ҡараштарын Opus Architectonicum (Opus Architectonicum, 1559—1667) китабында күрһәтә. Китап 1735 йылда ғына донъя күрә.
Франческо Борромини 1976 йылдан алып 2000 йылға тиклем әйләнештә булған 100 швейцар франкы банкнотаһының 6-сы серияһында һүрәтләнгән. Ул ваҡыттағы был ҡарар Швейцарияла Швейцария сәнғәт тарихсыһы Пьеро Бьянкони инициативаһы буйынса бәхәстәр тыуҙыра. Уның һүҙҙәре буйынса, 1803 йылда Тиччино кантоны булып киткән территория XVII быуатта ҡайһы бер Швейцария кантондарының итальян биләмәләре була (ун ике кантон кондоминиумдары), Борроминиҙы Тичино кешеһе тип тә, швейцар тип тә атап булмай.
Архитектор Борромини тураһында француз режиссёры Эжен Грин «La Sapienza» фильмын төшөрә, фильм экрандарҙа 2015 йылда сыға.
Борромини исеме менән бәйле архитектура объекттары
Архитекторҙың тыуған яғы- Луганола Сан-Карло-алле-Куаттро-Фонтане сиркәүенең моделе киҫелеше ҡуйылған (фото).
Арыҫлан (Ҡурған өлкәһе)
Арыҫлан (Арасланова) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Шучье районы ауылы. Сухоборское ауыл советы составына керә.
География
Ауыл район үҙәге Щучье ҡалаһынан 12 км көньяҡтараҡ Арыҫлан күле буйында урынлашҡан.
Тарих
Тәүге тапҡыр 1776 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Арыҫлан ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡалмаҡ улусы ҡарамағында була.
Халҡы
1926 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда 238 кеше теркәлгән, уларҙың 220 — башҡорттар, 18 — урыҫтар.
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (95 %) йәшәй.
Инфраструктура
Ауылда башланғыс белем биреү мәктәбе бар.
Сладкая Речка
Сладкая Речка — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лаба йылғаһының һул ярына тамағынан 2,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Коль-Вож
Коль-Вож — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Поруб йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Үрге Волга һыу бассейны округы
Үрге Волга һыу бассейны округы — Рәсәйҙәге 20 һыу бассейны округтарының береһе Һыу кодексының 20-се статьяһына ярашлы).
Сладкая Речка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Үрге Волга һыу бассейны округы
2006 йылда Үрге Волга йылға бассейны һәм уның менән бәйле ер аҫты һыу объекттарын махсус һаҡлау маҡсатында барлыҡҡа килә.
Коль-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Үрге Волга һыу бассейны округы
Үрге Волга бассейны округы 08 коды менән билдәләнә.
Коль-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тубыл (ҡала)
Өлкәнең төньяҡ өлөшөндә, Тубыл йылғаһы Иртышҡа ҡойған ерҙә урынлашҡан. Ҡалаға 1587 йылда Себерҙе үҙләштерү үҙәге булараҡ нигеҙ һалынған. 1590 йылда уға Себер тарафтарында беренсе булып ҡала статусы бирелә. 1708 йылдан Себер губернаһының административ үҙәге була.
Теләүбаев Илгиз Сафи улы
Теләүбаев Илгиз Сафый улы (19 апрель 1964 йыл) — уҡытыусы, муниципаль хеҙмәткәр. 2006 йылдан Белорет район хакимиәте башлығының урынбаҫары, 2011—2022 йылдарҙа — беренсе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡты социаль яҡлау хеҙмәткәре һәм мәғариф отличнигы.
Тубыл (ҡала)
Ҡалала бөйөк химик Дмитрий Иванович Менделеев тыуған.
Теләүбаев Илгиз Сафи улы
Биографияһы
Илгиз Сафый улы Теләүбаев 1964 йылдың 19 апрелендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Нәби ауылында тыуған.
Тубыл (ҡала)
Географик урыны
Тубыл — кеше һаны буйынса Төмән өлкәһенең икенсе ҡалаһы. Тубыл, Уват, Вагай райондары өсөн иҡтисад үҙәге.
Теләүбаев Илгиз Сафи улы
Биографияһы
1982 йылда Өфө сәнғәт училищеһын тамамлай һәм ошонда уҡ уҡытыусы булып үҙ аллы хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай.
1983 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетының көндөҙгө бүлегенә уҡырға инә. 1985—1987 йылдарҙа Совет Армияһында хәрби хеҙмәттә була һәм, запасҡа ҡайтарылғандан һуң, уҡыуын дауам итә.
Үәхдәт әш-шүһүд
Үәхдәт әш-шүһүд (وحدة الشهود; Вахдат аш-шухуд) — суфый термины, йөкмәткеһе буйынса поляр булған әл-Хәлләж мистик-фәлсәфәүи, Әл-Джили һәм әс-Симнәни тәғлимәттәренә ҡарата ҡулланыла.
Теләүбаев Илгиз Сафи улы
Биографияһы
«Тарихсы. Тарих һәм йәмғиәт белеме уҡытыусыһы» һөнәре буйынса юғары белем алғас, 1990 йылда йүнәлтмә буйынса Белорет ҡалаһының 21-се урта мәктәбендә тарих уҡытыусыһы булып эш башлай.
Үәхдәт әш-шүһүд
Имам Раббани тәғлимәте
Әс-Симнәни тәғлимәте Иранда (XVI быуат уртаһына тиклем) Көнсығыш Төркөстанда һәм Төньяҡ Һиндостанда мистик концепциялар үҫешенә ҙур йоғонто яһай. Үәхдәт әш-шүһүд тәғлимәтен тулыһынса рәсмиләштереүҙә икенсе кеше булып һинд суфыйы Әхмәт Фәруҡи Сирхинди (1564—1624) тора, ул Имам Раббани булараҡ билдәле. Тәүҙә ул үҙенең дини эшмәкәрлегендә Ибн әл-Ғәрәби тәғлимәтенә эйәрә, әммә һуңынан уның дошманы булып китә. Быға Һиндостан хакимы Бөйөк Акбарҙың мосолмандарҙы, христиандарҙы һәм һинд культтарын тотоусыларҙы берләштергән синкретик дин булдырырға маташыуы сәбәпсе була. Был идеяға ҡаршы протест рәүешендә Имам Раббани үәхдәт әш-шүһүд тәғлимәтен үҫтерә.
Теләүбаев Илгиз Сафи улы
Биографияһы
1992 йылдың авгусында Илгиз Теләүбаев Белорет районы хакимиәтенең йәштәр эштәре буйынса комитетына 1-се категориялы белгес вазифаһына тәғәйенләнә.
Үәхдәт әш-шүһүд
Имам Раббани тәғлимәте
Имам Раббани әс-Симнәни идеяларын Һиндостан һәм Афғанстанда Нәҡшбәндиә тәриҡәте тарафдарҙары араһында яраҡлаштыра һәм тарата, был идеяларҙы тулыһынса «хаҡ дин» йүнәлешенә индерергә тырыша. Ул пантеистик принципты кире ҡаға, уның нигеҙендә «Бөтәһе лә Ул» постулаты ята, һәм «Барыһы ла Унан» принцибын индерә. Кеше Аллаһта иремәй, ә Уның барлығын ғына тоя һәм уның берлеген (үәхдәт әш-шүһүд) раҫлай.
Теләүбаев Илгиз Сафи улы
Биографияһы
1990 йылдың ноябренән 1999 йылдың июненә тиклем Белорет районы хакимиәтенең мәҙәниәт идаралығы начальнигы була.
Үәхдәт әш-шүһүд
Имам Раббани тәғлимәте
Имам Раббани фекеренсә, Аллаһ менән «берләшеүгә» килтергән бөтә мистик «хәлдәр» һәм «тойоуҙар» — һаташыу һәм мираж. Мистик, әгәр ул экстаз хәлендә илаһи атрибуттар алған һәм үҙе Аллаһтың кәүҙәләнеше булып киткән тип иҫәпләһә, көфөрлөккә бирелә. Уның фекеренсә, мистиканың төп маҡсаты — «Аллаһҡа хеҙмәт итеү». Әгәр кеше шәриғәтте тота икән, уның өлөшөнә рухи асылыштар төшөүе ихтимал.
Теләүбаев Илгиз Сафи улы
Биографияһы
Артабан 2005 йылдың февраленә тиклем Белорет ҡалаһы һәм Белорет районы хакимиәтенең эштәр менән идарасыһы вазифаһында эшләй.
2002—2005 йылдарҙа ситтән тороп Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһында уҡый һәм, уны уңышлы тамамлап, «юрист» һөнәренә эйә була.
2005 йылдың февралендә Белорет районы хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары итеп тәғәйенләнә, 2011 йылдың 3 майынан — 2022 йылдың октябренәсә Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районы хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары булып эшләй.
Түбәнге Обь һыу бассейны округы
Түбәнге Объ һыу бассейны округы — Рәсәйҙәге 20 һыу бассейны округтарының береһе (Һыу кодексының 20-се статьяһына ярашлы).
2006 йылда Кара диңгеҙе һәм уның менән бәйле ер аҫты һыу объекттарын махсус һаҡлау маҡсатында барлыҡҡа килә.
Түбәнге Объ һыу бассейны округы 15 коды менән билдәләнә.
Ҡотошов Рамаҙан Нурғәли улы
Биографияһы
Рамаҙан Нурғәли улы Ҡотошов 1924 йылдың 22 апрелендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ишембай районының Ҡарайған ауылында тыуған.
Өфөгә эвакуацияланған Севастополь зенит артиллерияһы училищеһын тамамлай һәм 19 йәшендә офицер дәрәжәһендә фронтҡа ебәрелә, Орел-Курск дуғаһында һуғыша. Артабан Брянск һәм 1-се Белоруссия фронттары ғәскәрҙәре сооставында Берлинға тиклем хәрби юл үтә. Ике тапҡыр яралана, контузия ала. Хәрби наградаларға лайыҡ була.
Һуғыштан һуң ике йыл Берлинда хеҙмәт итә. 1947 йылда полковник дәрәжәһендә демобилизациялана, шул уҡ йылда тыуған яғына ҡайта.
1964 йылдан Өфө авиация институтының философия кафедраһында уҡыта. Ассистенттан һәм уҡытыусынан башлап философия кафедраһы доцентына тиклем баҫҡыстарҙы үтә. СССР Фәндәр академияһының Философия институтында кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Өфө дәүләт авиация-техник университетында Ҡотошов утыҙ йыл самаһы эшләп хаҡлы ялға китә.
Оҙаҡ йылдар Рамаҙан Нурғәли улы Ҡотошов радио һәм телевидениенан сығыш яһай, «Белем» йәмғиәтенең лектор составында республика буйынса йөрөй. Етмеш биш йыл самаһы республика гәзиттәре һәм журналдары биттәрендә Рамаҙан Ҡотошов ҡултамғаһы менән мәҡәләлр яҙа. Уның һуңғы «Яугир хәтирәләре» повесы 2015 йылда «Ватандаш» журналында баҫыла.
Башҡорт энциклопедияһында ла уның күп мәҡәләләре урын алған.
Колбиха (Гришина ҡушылдығы)
Колбиха — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Гришина йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шом-Юган
Шом-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Зажимчар йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Берстеневка
Берстеневка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тагил йылғаһының һул ярына тамағынан 95 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Долинский Даниил Маркович
Долинский Даниил Маркович (15 июль 1925 йыл — 2 ноябрь 2009 йыл) — журналист, шағир һәм тәржемәсе, хәрби корреспондент. 1960 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ҡалмыҡ АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1976). 2-се дәрәжә Ватан һуғышы һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.
Биографияһы
Даниил Маркович Долинский 1925 йылдың 15 июлендә Кирмәнсек ҡалаһына йәһүд ғаиләһендә тыуған. 8 класс тамамлағандан һуң, Днепродзержинский рус драма театрына актёр булып эшләргә килә.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғанлыҡтан, Ҡаҙағстанға эвакуациялана. 1943 йылдың ғинуарында Долинский Эшсе-крәҫтиән ҡыҙыл Армияһы (РККА) сафына саҡырыла һәм Серпухов авиатехник училищеһына ебәрелә. Уны тамамлағас,  3-сө Украин фронтында  механик, уҡсы-радист, унан һуң хәрби корреспондент сифатында һуғыша. 1944 йылдың әрме гәзитендә уның тәүге шиғырҙары баҫыла. Хәрби миҙалдар менән бүләкләнә.
Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғандан һуң, Долинский Совет Армияһында хәрби журналист булып хеҙмәт итеүен дауам итә.
Тбилисиҙа һуғыштан һуңғы йылдарҙа Булат Окуджава менән бергә Окуджаваның әбейенең абажурына бағышлап «Һалам  лампа» тип аталған әҙәби түңәрәккә йөрөгән. Шул формаль булмаған студент союзының күп кенә ҡатнашыусыһын КГБ ҡулға ала. Окуджава был ваҡиғаларҙан һуң Мәскәүгә ҡайта, ә Долинский ул саҡта таныш булмаған Дондағы Ростовҡа  күсеп килә. 1997 йылда, Окуджава үлгәндән һуң икенсе көнөнә Долинский яҙа: «Как под лампою «соломенной» / Мини-солнышко жило!.. / Виснул гром на ветке сломанной — / Добела её прожгло. / Время было не весеннее — / Речь кровили удила, / И на ниточке висели мы, / Прошивающей дела...».
1949 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
1950 йылда армиянан демобилизацияланғандан һуң, Долинский журналист булып эшләүен дауам итә. Ростсельмашатың күп тиражлы гәзитенең, һуңынан «Комсомолец» гәзитенең редакторы була. Заводтың күп тиражлы гәзите редакцияһында шиғыр түңәрәген етәкләй, һәм был түңәрәккә  буласаҡ шағир — палиндромик сонетикаға нигеҙ һалыусы Владимир Пальчик (Элистинский) йөрөгән.
Шиғырҙар яҙыуын дауам итә. М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтына ситтән тороп уҡырға инә һәм уны уңышлы тамамлай. 1956 йылда Ростиздат уның «Беренсе мөхәббәт» тигән беренсе шиғырҙар китабын сығара. Һуңынан уның дөйөм алғанда 35-тән  артыҡ шиғыр китабы сыға, әйтер кәрәк, Дондағы Ростовта һәм Элистала ғына түгел, хатта абруйлы «Современник» һәм «Молодая гвардия» нәшриәттәрендә баҫылып сыға.
1960 йылда «Ҡул ҡыҫышыу» тигән икенсе шиғырҙар китабы баҫылып сыҡҡандан һуң Долинский СССР Яҙыусылар союзына ҡабул ителә.
Долинскийҙың шиғри ижадының төп темаһы – һуғыш тураһындағы хәтер, халыҡтар дуҫлығы һәм тыныслыҡ өсөн көрәш, тормош тураһында уйланыуҙар, йәш быуын менән һөйләшеү.
Долинскийҙың әһәмиәтле әҫәрҙәренең береһе булып Емельян Пугачёв тураһындағы «Рәсәй менән һөйләшегеҙ!» һәм «Алтын теҙген» һәм уның тарафдашы ҡалмыҡ Цецен-Цеден тураһындағы поэмаһын айырып күрһәтергә була.
Тәржемә өлкәһендә күп һәм уңышлы эшләй, барыһынан элек Төньяҡ Кавказ һәм Ҡалмыҡстан халыҡтары телдәренән тәржемә итә. күп кенә әҫәрҙәре Ҡайсын Кулиевтың, Давид Кугультинов, Адам Шогенцуков һ. б. шағирҙәрҙәң күп кенә әҫәрҙәре тап Даниил Долинский һәм уның мәңгелек һәм авторҙаш дуҫы Виктор Стрелков арҡаһында рус телле уҡыусыға билдәле була.
Ассирия батшалары
Ассирия хакимдарының исемлеге
Долинский Даниил Маркович
Биографияһы
Шулай уҡ балалар өсөн «Ҡошсоҡтар-биттәр» һәм «Бөжәктәргә таныш түгел» тигән китаптар яҙған.
Әүҙем йәмәғәт-ағартыу эшен алып бара, мәктәптәрҙә, хеҙмәт коллективтарында, билдәле дон шағирәһе Елена Нестерова етәкләгән «Дон» әҙәби берекмәһе ағзалары алдында сығыш яһай.
Ассирия батшалары
Яңы Ассирия осоро
Баш ҡалаһы Кальхуға күсерелә
Долинский Даниил Маркович
Биографияһы
Советтар Союзы тарҡалғандан һуң, РСФСР Яҙыусылар союзы эше туҡталып,  уның урынына Рәсәй Яҙыусылар союзы һәм Ростов Яҙыусылары союзы барлыҡҡа килгәндән һуң, Долинский ошоноң икенсеһенә инә. Шиғыр яҙыуын  һәм тәржемә эшен дауам итә, күп кенә китап сығара.
2009 йылдың 2 ноябрендә Дондағы Ростовта вафат була.
Ассирия батшалары
Яңы Ассирия осоро
Баш ҡалаһы  Дур-Шаррукинға күсерелә
Баш ҡалаһы Ниневияға күсерелә
''Ниневия  б.э.т. 612 йылда бабил-миди ғәскәрҙәре тарафынан тар-мар ителә,  Ассирия империяһының ҡалдыҡ өлөшө  Харран өлкәһе менән сикләнә.''
''Б.э.т. яҡынса 610/609 йылда ассирийҙарҙың һуңғы  ҡалаһы Харран ҡолатыла. Ассирия сәйәси үҙ аллылығын юғалта, батшалыҡ бөтөрөлә.''
Сиркәү баҙары тәбиғи ыҙаны
Сиркәү тәбиғи ыҙаны — комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһы. Ростов өлкәһенең Семикаракорск районында урынлашҡан. Тәбиғәтте һаҡлау, ғилми һәм ағартыу әһәмиәтенә эйә.
Тасуирламаһы
Сиркәү баҙары ыҙаны тәбиғәт ҡомартҡыһы Дон йылғаһының уң яҡ ярында Кочетовская станицаһының әйләнә тирәһендә урынлашҡан. Тәбиғәт ҡомартҡыһы Бугровский тәбиғәт  дәүләт ҡурсаулығы территорияһының  бер өлөшөн биләй. .
Сиркәү баҙары тәбиғи ыҙанының  майҙаны 116 гектар тәшкил итә.
Тәбиғәт ҡомартҡыһы территорияһында тәбиғи һәм яһалма ултыртылған ағас һәм ҡыуаҡлыҡтар менән туғай урмандары үҫә. Төп ағас тоҡомдарынан тал, күк тирәк, аҡ тирәк һәм ҡорос ағас, ағас һымаҡ тал осрай. Дарыу үләндәренән шифалы ромашка, юл япрағы, гөлйемеш, эт муйылы, ҡара бөрлөгән, дегәнәк, алма үләне, цикорий, әрем үҫә.
Шулай уҡ тәбиғи ыҙанда хайуандар донъяһы күп төрлө. Бында үҫемлектәрҙе һеркәләндереүселәр,  һунар объекттары һәм башҡа хайуандар донъяһы вәкилдәре бар. Улар араһында йырсы ҡоштар, күбәләк, илек һ. б. бар. Дон фаунаһының һирәк осрай торған төрҙәренән дала көҙәне, аҡ ҡойроҡ бөркөт, поликсен һ. б. йәшәй
Тәбиғәт ҡомартҡыһы тәбиғәтте һаҡлау, рекреацион һәм аң-белем таратыу әһәмиәтенә эйә. Комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһын һаҡлау һәм эшләүен  тәьмин итеү өсөн Ростов өлкәһенең  Экология һәм  тәбиғәт ресурстары министрлығы яуаплы.
Үрге (Шишмә районы)
Үрге (Верхний) — Башҡортостандың Шишмә районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 398 кеше. Почта индексы — 452142, ОКАТО коды — 80257875002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
11 апрель
11 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 101-се (кәбисә йылында 102-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 264 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Төбәк байрамдары
}}
Тумһаташ
Тумһаташ (Тумсаташ) — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Белорет районындағы тау түбәһе.
Географияһы
Тумһаташ түбәһе Көньяҡ Уралдың Белорет районына ингән өлөшөндә урынлашҡан. Мөхәмәт ауылынан был тауға 10 км, ә Абҙаҡтан—12 км. Әрүәкрәз тауына тапҡырҙан 6-7 саҡрым ғына. Туристар өсөн ылыҡтырғыс урын, әммә киң билдәле түгел. Был тау матур ҡаялары менән йәлеп итә. Ҡаялары Ҡурташтау (Ҡурташ) тауыныҡына оҡшағандар һәм ҡатҡан лаваны хәтерләтәләр. Тумһаташ түбәһе һүнгән вулканға ла оҡшаған. Был тауҙың башынан Мөхәмәт ауылы, Ҡырҡтытау, Көркәк һырттары күренә.
Колью
Колью — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Седка йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Тумһаташ
Географияһы
Тумһаташ ҡуйы урмандар менән ҡапланған. Күбеһенсә бында ҡарағай, ҡайын һәм ҡарағас ағастары үҫә. Емеш-еләккә лә бай: ҡара көртмәле, ҡыҙыл көртмәле, ҡыҙыл бөрлөгән, ҡайын еләге, ҡурай еләге һәм башҡалар бар. Тауға яңғыҙ барыу бик хәүефле, сөнки был яҡта йыш ҡына айыуҙар осрай һәм аҙашыу ҙа мөмкин. Был урындан йыраҡ түгел Тумһа һәм Урҙы йылғалары баш ала. Йәйге һәм ҡышҡы туризм өсөн яҡшы вариант булып тора. Бында туристар һирәк килә, шуға күрә һуҡмаҡтар ҙа, сүп-сар ҙа юҡ.
Этимологияһы
Атамаһы Тумһа йылғаһы исеменән һәм таш һүҙенән алынған.
Колью
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Юревич Эдуард Иванович
Юревич Эдуард Иванович (15 апрель 1888 йыл — 16 сентябрь 1958 йыл) — совет партия‑дәүләт эшмәкәре. 1913 йылдан РСДРП(б) ағзаһы. 1927 йылдың февраленән — 1929 йылдың февраленә тиклем ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының яуаплы (1-се) секретары.
Биографияһы
Юревич Эдуард Иванович 1888 йылда эшселәр ғаиләһендә Лифлянд губернаһының Рига өйәҙе Катлакалн улусында тыуған.
1913 йылдан РСДРП(б) ағзаһы. Партияға ингәндән һуң Ригала (Латвия) йәшерен түңәрәктәрҙә эшләй. 1914 йылда армияға саҡырыла, 3 айҙан ҡулға алына һәм 4 йылға каторгаға хөкөм ителә.
Бөйөк Октябрь социалистик революцияһы ваҡытында Мәскәүҙә Хамовническ районында Ҡыҙыл гвардияһын ойоштороу менән шөғөлләнә.
1917—1919 йылдарҙа — Мәскәү Советы башҡарма комитетының һәм РСДРП(б) Мәскәү партия комитетының ағзаһы. РСФСР-ҙың сберкассалары идаралығы комиссары (1918).
1919—1920 йылдарҙа Латвияла подпольела эшләй, ҡулға алына һәм РСФСР-ға ҡыуыла. Латвия Компартияһы Үҙәк комитетының сит ил бюроһы хеҙмәткәре була, «Циняс атбалсс» («Эхо борьбы») гәзите редакторы була. 1920—1921 йылдарҙа — Псков РКП(б) губерна комитетының контроль комиссия рәйесе, һуңынан Псков РКП (б) өлкә комитетының ойоштороу бүлеге мөдирe урынбаҫары. 1922—1926 йылдарҙа Мәскәүҙә партия эшендә була. 1927 йылдан 1929 йылдың феврaленә тиклем ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының яуаплы (1) секретары. 1930—1935 йылдарҙа Химиктар союзы Үҙәк комитетының рәйесе, ВЦСПС Президиумы ағзаһы.
1935 йылдан алып СССР-ҙың ауыр сәнәғәт халыҡ комиссариатында эшләй, Латвия азат ителгәндән һуң, 1944 йылдан — Латвия Компартияһы Лиепай ҡала комитетының 1-се секретары, КП (б) Үҙәк комитетының сектор мөдире. Латвия Ауыл хужалығы академияһының марксизм-ленинизм уҡытыусыһы (1948−1958).
ВКП(б)-ның Үҙәк ревизия комиссияһы ағзаһы (1927—1934). ВКП (б)Үҙәк комитеты янындағы Партия контроле комиссияһы ағзаһы) (1934—1939). Партияның XII−XVII съездары делегаты.
1958 йылда вафат була.
Леуши
Почта индексы — 628212, ОКАТО коды — 71116916001.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Буха (Пёснек)
Буха (Пёснек) (Bucha (bei Ziegenruck)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 91 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,18 км2. Диңгеҙ кимәленән 460 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7389 һәм автомобиль коды — SOK.
Башҡорт (Һамар өлкәһе)
Башҡорт (Башкирский) — Рәсәй Федерацияһы Һамар өлкәһе Безенчук районында тимер юл разъезы. Васильевка ауыл биләмәһе составына инә.
Географияһы
Өлкәнең көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, урман-дала зонаһында, Волганың һул ярындағы һыубаҫар туғай өҫтө киртләстәре сиктәрендә, Сызрань-Чапаевск тимер юл линияһы эргәһендә район үҙәге Безенчук ҡасабаһынан туранан-тура төньяҡ-көнбайышҡа табан 15 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Климаты
Климаты уртаса континенталь ҡоро, уға эҫе ҡоро йәй һәм һалҡын әҙ ҡарлы ҡыш хас. Яуым-төшөмдөң уртаса йыллыҡ миҡдары 363 мм тәшкил итә. Ғинуарҙа уртаса температура -13,4 °С, июлдә +21,4 °С тәшкил итә.
Халҡы
2002 йылда даими рәүештә 18 кеше (урыҫтар 94 %) йәшәгән.
Инфраструктураһы
Юл хужалығы. Башкирский тимер юл платформаһы эшләй.
Атйетәр (Ҡурған өлкәһе)
Тарих
Тәүге тапҡыр 1776 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Атйетәр ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Әйле улусы составында була. Ауылдың икенсе бороңғо атамаһы Азамат
Халҡы
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауыл халҡының 37 %-тын башҡорттар тәшкил итә.
Инфраструктура
Ауылда башланғыс белем биреү мәктәбе, фельдшер-акушер пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар. 2 ауыл хужалығы ойошмаһы (СПК «Аджитар» һәм ООО «Азамат») теркәлгән.
Ыджид-Юнко
Ыджид-Юнко — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Варча-Ты куле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Көньяҡ Пашняк
Көньяҡ Пашняк — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пашняк йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Караайры (Кураган ҡушылдығы)
Караайры  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кураган йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ерохин Дмитрий Юрьевич
Ерохин Дмитрий Юрьевич (1 ноябрь 1979 йыл) — Рәсәйҙең ультрамарафонсыһы һәм трейлраннеры, үҙешмәкәр спорт функционеры. Йәмәғәт эшмәкәре, спорттың йүгереү төрҙәрен һәм сәләмәт йәшәү рәүешен популярлаштырыусы. Рус география йәмғиәте ағзаһы.
Биографияһы
Дмитрий Юрьевич Ерохин 1979 йылдың 1 ноябрендә Кемерово өлкәһенең Новокузнецк ҡалаһында тыуа. Хәҙерге ваҡытта Мәскәүҙә, Гольяново районында йәшәй. Һөнәре буйынса — суд юрисы.