cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бразилия
Административ ҡоролошо
Бразилия 26 штатҡа һәм 1 федераль округҡа бүленә
Унан башҡа Бразилия 5 регионға бүленә.
Торамалар (йәшәү пункттары)
Бразилия — юғары урбанизациялы дәүләт. Бразилия география һәм статистика институтының (БГСИ) мәғлүмәттәре буйынса — ундан һигеҙ кеше ҡалала йәшәйҙәр. Ҙур ҡалалары Сан-Паулу, Рио-де-Жанейро, Сальвадор, Белу-Оризонти, Форталеза, Бразилия.
Оло Бәлешкүл
Оло Бәлешкүл - Белишкуль,а также Балешкуль, Билешкуль, Беляшкуль, Билишкуль, Беляш-куль, Биляшкуль - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районынындағы күл, гидрологик тәбиғәт ҡомартҡыһы (1985).
Этимологияһы
Күлдең атамаһы ябай ғына кеүек: башҡорт телендәге бәлеш һәм күл һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән, тип яҙалар Силәбе өлкәһе сығанаҡтарында.
Әммә был һүҙҙең бер төрлө генә мәғәнәлә ҡулланылмауы бер нисә фараз булыуына юл ҡуя.
"Башҡорт теленең һүҙлеге"ндә ошондай аңлатма бирелә:
Урыҫ телле сығанаҡтарҙың ҡайһы берҙәрендә "белиш - мясо" тип аңлатҡандар ҙа, күл балыҡлы (итле) булғанға шулай атағандар тигән фараз яҙғандар
Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Шувалов Николай Иванович иһә үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә былай тип яҙа: "Белишкуль, озеро - от древнего башкирского мужского имени Бялеш, кул — «озеро»" Йәғни, күл атамаһы "Бәлеш +күл" һүҙҙәренән яһалған тип фаразлай. Бәлки борон башҡорттарҙа ундай исем дә булғандыр һәм ул урыҫ теле аша һаҡланып ҡалғандыр.
Географияһы
Оло Бәлешкүл Силәбе өлкәһенең Арғаяш районынында, Өйәлге күленән, танылған "Өйәлге" шифаханаһынан, З км төньяҡ-көнбайыштараҡ, Сайма ҡасабаһынан 2,5 км төньяҡ-көнсығыштараҡ урынлашҡан.
Ҡылымыҡтар системаһы аша был һыу ятҡылығы төньяҡ-көнсығыштан Верблюжье (Дөйәгүл) менән, көнбайыштан — Кесе Бәлешкүл (Доронькино), ә көньяҡтан — Аҡсакүл (Акчакуль, Ачкакуль)) һәм Өйәлге (Увильды) менән тоташҡан. Ҡаҙып эшләнгән канал аша Бәлешкүл көньяҡ-көнсығыштан Задагүл (Зибикуль) һәм Һабанай (Сабанай) тоташҡан
Был яһалма ҡылымыҡтар һайығайып, үлән баҫып килә. Улар заводсы Демидов ваҡытында ағас ағыҙыу өсөн файҙаланылған. Күмер яндыра торған мейестәренең нигеҙҙәре лә һаҡланған һәм күлгә тарихи ҡиммәт тә өҫтәй.
Силәбе- Оло Бәлешкүл араһы — 78 км, Екатеринбургҡа — 160 км, Арғаяшҡа – 25 км.
Географик координаттары: 55°33'47"N 60°34'14"E
Тасуирламаһы
Оло Бәлешкүл һыуы бик таҙа һәм үтәҙек, шуға күрә бөтә 3 метр тәрәнлегендә лә төбө күренеп тора.
Ярҙары бормалы, урыны менән ташлы.
Күленең уникаль ләме төрлө быуын ауырыуҙарын дауалау өсөн ҡулланыла
Флораһы һәм фаунаһы
Күлдең яр ситтәрендә ҡатнаш урмандар үҫә. Ҡамыш, күрән ҡаплап алған.
Ҡултыҡтарында, яр буйҙарында аҡ һәм һары томбойоҡтар сәскә ата. Йүкәле утрауында (Липовый остров) һирәк осрай торған һәм күп төр үҫемлектәр үҫә. Утрау был йәһәттән дендрарий тип әйтерлек. Шуға ла уны ботаник тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан иткәндәр. Утрау үҫемлектәр донъяһы киң япраҡлы урмандар өсөн хас. Тупрағы һутлы, уңдырышлы.
Үлән төрҙәренән абаға, ҡарға күҙе, һөтлөгән, сөйәл үләне, еләктәрҙән - яңғыҙаяҡ,ҡыҙыл бөрлөгән, көртмәлеләр һәм башҡалар күп. Һаҙ еләктәренең, мүктәрҙең төрҙәре бер нисә.
Күлдә карп тереклек итә. Бигерәк тә табан балыҡ күп үрсей.
Ярлыҡапов
Ярлыҡапов — фамилия.
Кисыр-Соим
Кисыр-Соим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сысконсын-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дим мәҙәниәт һәм ял паркы
Дим ял һәм мәҙәниәт паркы Өфөнөң Дим районында урынлашҡан.
Парк тарихы
Тәүге тапҡыр Өфөнөң Дим районында ял паркын ҡороу ниәте тураһында 1935 йылда һайлаусыларҙың депутаттарға наказдарында әйтелә. Әммә паркты төҙөүҙе финанслау 1949 йылда ғына башлана, ә 1950 йылда "1950 йылдағы Дим районы башҡарма комитеты ултырышы протоколы"на (№ 26 пункт № 3А) ярашлы, парк асыла.
Башта парк баҡса һымаҡ эшләй, сәскә түтәлдәре яһала, асыҡ һауала кинотеатр (1953 йылдан — ҡыйыҡ аҫтында) һәм бейеү майҙансығы (1954 йылдан) эшләй. 1959—1960 йылдарҙа тир менән йыһазландырыла (хәҙер янғындан һуң икенсе урынға күсерелгән), скульптуралар ҡуйыла, уҡыу залы төҙөлә башлай, арка рәүешендәге ҡапҡалар, турник, бәүелсәктәр, киоскылар, «Вихрь», «Ромашка», «Русские качели» аттракциондары ҡуйыла. Аҙаҡ шахмат залы, һырғалаҡ төҙөлә, һыу үткәргес һалына, спорт майҙансығы (2007), фонтан (2008) төҙөлә. 2009 йылда үҙәк аллеяға плиталар йәйелә.
Парктың иҫтәлекле урындары
Парк биләмәһендә 14 төр аттракцион эшләй. Бынан тыш, паркта балалар өсөн уйын залы, бильярд залы, компьютер залы, тир бар. Көнсығыш стилдә беседка-пагода (Будда динен тотоусыларҙың ғибәҙәт йорто) төҙөлгән.
Парк биләмәһендә күмәк байрам саралары ойошторола, шуларҙың иң мөһимдәренең береһе булып Яңы йыл саралары циклы, «Еңеү көнө», «Рәсәй көнө», «Баш ҡала көнө», Салауат Юлаев көндәре, «Ҡышты оҙатыу», «Балаларҙы яҡлау көнө», «Йәштәр көнө», «Тимер юлсы көнө», «Ололар көнө», «Әкиәттә ҡунаҡта», «Музыкаль кесаҙналар» һәм башҡалар тора. Паркта 37 ял итеү объекты урынлашҡан, райондың ижади йәштәре өсөн ял ойошторола, бында яңы өйрәнә башлаусы рок—төркөмдәр, балалар хореография ансамблдәре шөғөлләнә.
Колкасрагс
Колкасрагс (шулай уҡ Колка, иҫкесә. Домеснести, Kolkasrags) — Латвияның Дундаг крайындағы Курземе (Курляндия) тарихи-географик өлкәһендәге, Курзем ярымутрауының төньяҡ ситке осонда урынлашҡан морон. Балтик диңгеҙенең Рига ҡултығына инеү өсөн стратегик әһәмиәткә эйә. Сааремаа утрауынан (Эстония) морондо Ирбен боғаҙы айырып тора. Ливан теленән тәржемә иткәндә, уның атамаһы «осло мөйөш» тигәнде аңлата (морондоң формаһы буйынса).
Географияһы
Морондоң оҙонлоғо — яҡынса 6,5 км, диңгеҙ кимәле өҫтөндәге бейеклеге — 2 метр самаһы. Морон районындағы климат — уртаса диңгеҙ климаты. Рәсәй империяһы ваҡытында был морон Эзель (хәҙерге Сааремаа) утрауының нәҡ ҡаршыһында, Курлянд губернаһы Виндав өйәҙе территорияһында урынлашҡан була. Ағым һәм штормдар арҡаһында Курляндияның төньяҡ осондағы морон тирәһендә йөҙөү өсөн хәүеф тыуҙырған ҡомло риф барлыҡҡа килә, ул ССВ (7 саҡрым) юл тота. 1875 йылда бында 2 маяҡ ҡуйыла, ә рифтың осонда 3-сө йөҙөп йөрөүсе маяҡ урын ала.
Этнографияһы
Мөһим географик әһәмиәткә эйә булыуҙан тыш, урта быуаттарҙа һәм яңы заманда, Домеснес мороно юҡҡа сыға башлаған фин-уғыр ғаиләһенә ҡараған лив халыҡтарының тупланыу урыны була. Улар VI—VIII быуаттарҙа көньяҡтан килгән балтик ҡәбиләләре тарафынан ассимиляцияға индерелә, шуның һөҙөмтәһендә латыш этносы барлыҡҡа килә. Боронғо замандарҙан уҡ морондоң тирә-яғында лив халыҡтары йәшәгән ауылдар урын алған була, XX быуат урталарында ливтарҙың һаны 150-ләп кеше иҫәпләнә, хәҙерге көндә улар 50 тирәһе генә ҡалған. Морондан әллә ни алыҫ булмаған Колка ауылында православ сиркәүе һәм XIX быуатта төҙөлгән лютеран кирхаһы урынлашҡан.
1991—1992 йылдарҙа Латвия хөкүмәте морондо, шулай уҡ яҡын-тирәләге ливтарҙың традицион йәшәү урыны булған 12 ауылды, был халыҡты һаҡлап ҡалыу маҡсатынан, этнографик мәҙәни өлкә — Лив яры ҡурсаулығы составына индерә. Оло ҡыҙыҡһыныу тыуҙырған боронғо ауылдар рәтенә Вайда, Саунагс, Питрагс, Кошрагс һәм Сикрагс инә. Боронғо ағас йорттар беҙҙең көндәрҙә дача итеп файҙаланыла.
Лив халҡының традицион шөғөлө — балыҡ тотоу.
Ай-Хот-Юган
Ай-Хот-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ун-Хульненг-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кәлсер-Буран
Кәлсер-Буран (Кальчирбуран) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 318 кеше. Почта индексы — 453474, ОКАТО коды — 80205831002.
Тарихы
Кәлсер-Буран (Тимербай) — ул ерһеҙ башҡорттар һәм мишәрҙәр ауылы. 1795 йылда V рәүиз ваҡытында бында 12 башҡорт (61 кеше) һәм 10 мишәр (72 кеше) йорто иҫәпләнә. 1811 йылдан унда Сембер губернаһының Ҡурмыш өйәҙенән сыҡҡан хеҙмәтле татарҙар йәшәй. Мишәрҙәр Меркет-Мең улусы башҡорттары менән XVIII быуаттың иң аҙағында үҙ ерҙәрен файҙаланыуҙы законлаштыра. Башҡорттарҙың ауылына нигеҙ һалыусының улы башҡорт Яуыш Буранов 1734—1823 йылдарҙа йәшәгән. Уның улы Иҫәнгилде лә билдәле. Кәлсер-Буран һәм Мырҙағол ауылдары халҡының туғандаш бәйләнештәре тураһында бер нисә ғаиләнең һуңғыһынан беренсеһенә күсенеп килеүе раҫлай. Башҡорттар араһында игенселектең яйлап таралыуы тураһында шундай мәғлүмәттәр һөйләй: 1842 йылда 76 кешегә 56 бот ужым һәм 448 бот яҙғы иген сәселгән.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (79 %) йәшәй.
Бенкендорф (Альтмарк)
Бенкендорф (Альтмарк) (Benkendorf (Altmark)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 196 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,23 км2. Диңгеҙ кимәленән 34 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29416 һәм автомобиль коды — SAW.
Ключевка (Угра ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яубүләк ауыл Советы (Асҡын районы)
Яубүләк ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Асҡын районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Тарихы
Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Кызыгей-Яха
Кызыгей-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нярма-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Волица (Устья ҡушылдығы)
Волица — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тапма
Тапма (биҙгәк, тотанаҡ, һуғылма, Малярия, урта быуаттарҙа mala aria — «насар һауа»  — төрөндәге «тапма серәкәйе» тешләгәндән һуң кешегә йоҡҡан транмиссив йоғошло ауырыу. Биҙгәк тотоу, ҡалтыраныу, спленомегалия (талаҡ (селезёнка) ҙурайыу), гепатомегалия (бауыр ҙурайыу), анемия — был сир билдәләре; тапма плазмодийы тыуҙырған биҙгәкле ауырыу  . Йыл һайын тапма менән сирләгән 350—500 миллион кеше теркәлә, уларҙың 1,3—3 миллионы үлем менән тамамлана . Ауырыу йоҡтороу осраҡтарының 85—90 % Африкала, Сахаранан көньяҡтараҡ теркәлә , шуларҙың күп өлөшө 5 йәшкә тиклем балалар. Киләһе 20 йылда үлем осрағы ике тапҡырға артыуы көтөлә.
Ауырыуҙы өйрәнеү тарихы
Тапма менән кешеләр 50 000 йылдан артыҡ ауырый тигән фараз бар. Ауырыуҙың килеп сыҡҡан ере булып Үҙәк һәм Көнбайыш Африка һанала.
Тапма тыуҙырған биҙгәк тураһында беренсе яҙма мәғлүмәт Ҡытайҙа табыла. Был йылъяҙмалар Ся династияһы осоронда, б. э. т. 2700 йылда, яҙылған.
Женева табибы Мортон 1696 йылда ауырыуҙы айырым төр итеп билдәләй һәм дауалағанда хин ағасы ҡабығын ҡулланыу файҙаһын иҫбатлай (Перу индеецтарына ағастың был сифаты мәғлүм була). 1717 йылда Италия табибы Ланцизи биҙгәк килеп сығыуҙың һаҙлы урындар менән бәйләнешен иҫбатлай. Француз А. Лаверан ауырыу сығанағын тасуирлай (1830). И. И. Мечников ауырыу сығанағын Protozoa тибына ҡарай тип билдәләй (1887). Р. Росс ауырыуҙың күсеү юлдарын асыҡлай (1897), Ф. И. Гизе дауалау өсөн хинин кристалын булдыра (1816). XX быуат уртаһында хлорохон синтезлана.
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы биҙгәкте бөтөрөү буйынса глобаль программа ҡабул итә һәм, шуның һөҙөмтәһе булараҡ, донъяла ауырыу ике тапкырға кәмей.
Биҙгә́к ауырыуы́, макрофагаль-моноцитар система (организмды һаҡлау системаһы) күҙәнәктәре һәм эротроциттарҙың күп өлөшө зарарланыуы сәбәпле, сирлелә антропоз, протозой, трансмиссив инвазия күренеше, биҙгәк өйәнәге, анемия һәм гепотопиленомегалия күренеше күҙәтелә. Киң таралған ауырыу. Биҙгәк ауырыуының ауыр формалары: церебраль формалағы менингизм, коматоз ; гемоглобин аҙайыу йә иһә көслө гемолиз һәм гемолитик һары гемоглобинур менән бәйле ҡара һыу биҙгәге; йоғошло — ағыуланыу шогы, алгид формаһы, бөйөр зарарланыуы; фиброз панкреатит (һеңерҙәр ауыруы). Тапма — айырыуса Азия, Океания, Африка, Үҙәк һәм Төньяҡ Америка илдәрендә киң таралған паразитик ауырыу.
Сирҙең билдәләре
Ауыр һәм оҙаҡҡа һуҙылған ауырыу ваҡытында бауыр һәм талаҡтың ҙурайыуы һөҙөмтәһендә аҙ ҡанлылылыҡ билдәләре күҙәтелә. Йоҡҡандан һуң ауырыу башланғансы 7-25 көн уҙа. Әммә беренсе өйәнәктәр хатта 8-14 айҙан һуң да башланыуы ихтимал. Сирҙең айырым билдәһе — көн дә йәки ике, өс көндән һуң ҡабатлана торған биҙгәк өйәнәктәре. Шулай уҡ нервы системаһы, бөйөр, бауыр һәм башҡа органдар зарарланыуы ихтимал. Өйәнәктәрҙең туҡтап тороуы сирленең тулыһынса һауығыуын аңлатмай. Бер аҙ ваҡыттан һуң сирҙең яңырып китеүе бар.
Таралыу юлдары
Ауырыу сығанағы — паразит йөрөтөүсе, ҡанында плазмодий гаметоциттары булған, биҙгәктең беренсел һәм көслө билдәләре булған ауырыу кеше. Тапма ауырыу кешенән тапмалы серәкәй тешләү юлы менән күсә. Эҫе ваҡытта серәкәйҙәр айырыуса актив. Тапма хәүефе янаған территорияларға ҡарамаған урындарҙа ла был ауырыуҙы йоҡтороу ҡурҡынысы бар. Ауырыуҙың беренсе билдәләре күренгәс тә, киҫекмәҫтән табибҡа мөрәжәғәт итергә кәрәк. Үҙ ваҡытында дауаланһаң, ауырыу оҙаҡҡа һуҙылмай.
Профилактика
Биҙгәк ауырыуын киҫәтеү плазмодий-серәкәй-кеше биоценозын өҙөүҙән ғибәрәт: Росс ысулы менән серәкәйҙәрҙе юҡ итеү йә иһә кешене уларҙан айырыу, Кох ысулы менән кеше организмындағы сығанаҡтарҙы юҡ итеү. Зарарланған районда шәхси һаҡланыу яйланмаларын булдырыу зарур.
Серәкәйҙәрҙең артыуы һыулыҡтарҙа ғына түгел, йыйылған һыуҙарҙа, ағас төптәрендә, сүплектә, консерва банкаларында ла була.
Серекәйҙәр ҡараңғылыҡты яратыусы йән эйәләре. Ҡояш байығас урамға сыҡһағыҙ, оҙон еңле кейем кейергә тырышығыҙ, тәнегеҙҙең асыҡ ҡалған өлөштәренә серәкәйҙәрҙе өркөтә торған махсус кремдар һөртөгөҙ.
Малайзия, Вьетнам, Һиндостан, Көньяҡ Америка илдәренә барғанда бигрәк тә һаҡ булырға кәрәк. Ул илдәрҙә тапманың тропик формаһын эләктереү ҡурҡынысы ҙур. Шуныһын да иҫтә тоторға кәрәк: тропик һәм субтропик илдәрҙә булып ҡайткандан һуң, өс йыл дауамында, тән температураһы күтәрелгән һайын киҫекмәҫтән табибҡа мөрәжәғәт итергә һәм элегерәк тропик илдә булыуығыҙҙы иҫкәртергә кәрәк.
Дауалау
Хәҙерге заманда ла элекке кеүек үк тапманан төп дарыу булып хинин ҡала. Бер осор уның урынына хлорохин ҡулланалар, ләкин хәҙер хинин яңынан йыш ҡулланыла башланы. Бының сәбәбе- Азия, Африка һәм башҡа ерҙәрҙә хлорохинға бирешмәй торған мутациялыPlasmodium falciparum таралыу.
Бынан тыш башҡа препартаттар ҙа бар. Улар ошо өлкәләрҙә таралған паразиттарҙың был препараттарға бирешеүенә ҡарап ҡулланыла.
Хәҙерге заманда артемезинин ҡушып эшләнгән көслө  дарыуҙар бар. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы резолюцияһы (WHA60.18 ,май 2007) был препараттарҙы ҡулланыуҙы талап итә, ләкин улар Рәсәйҙә регистрацияланмаған һәм ҡулланылмай.
Artemisia annua (Полынь однолетняя) үләненән алынған артемизинин һәм уның  синтетик аналогтары көслө дарыуҙар, ләкин бик ҡыйбат тора. Ғалимдар әле артемизинин ҡулланып яңы препарат эшләргә тырыша  (2006). Француз һәм Көньяҡ Африка табибтары G25 һәм TE3 препараттарын эшләп,  приматтарҙа  ҡулланып ҡараны. Тапмаға ҡаршы дарыуҙар булһа ла, был сирҙең тәбиғи таралыу өлкәләрендә ул һаман кеше ғүмеренә янаусы ауыр бәлә. «Табибтарға сик юҡ» ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса ҡайһы бер Африка илдәрендә тапмаға ҡаршы көрәшкә кеше башына бүленгән аҡса ни бары 0,25—2,40 $ тәшкил итә.
Николаевка ауыл Советы
Состав
2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Николаевка ауыл советы биләмәһе составына кергән халыҡ иҫәбе һәм торама пункттар. Йәмғиһе — 1098.
Тарихи белешмә
Ауыл биләмәһе урман менән ҡапланған. Уның территорияһында Ирәмәл тауы урынлашҡан, территорияның бер өлөшө — ул Көньяҡ Урал Дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы ерҙәре. Ауыл биләмәһендә шәхси эшҡыуарҙар ағас эшкәртеү менән шөғөлләнә, халыҡтың күпселек өлөшө үҙ хужалыҡтарында эшләп көн итә. Шулай уҡ бәшмәк, емеш-еләк һатыу эше яйға һалынған. Ауыл биләмә бюджеты дотациялы.
Үбәй ибн Кәгб
Биографияһы
Уның тулы исеме: Үбәй ибн Кәгб ибн Ҡайс әл-Хәҙрәжи. Мәҙинәлә тыуған һәм Хәҙрәж ҡәбиләһенән сыҡҡан. Мосолмандарҙың Мәҙинәгә күсенгәненә тиклем (Һижрәт) ислам динен ҡабул итә, Ғәҡәбә эргәһендәге икенсе антта ҡатнаша. Бәҙер, Өхүд, Ур һуғыштарында һәм мосолмандарҙың мөшриктәргә ҡаршы башҡа яуҙарында ҡатнаша. Өхүд янындағы һуғышта Үбәй ауыр яралана.
Ислам ҡабул иткәнгә тиклем үк уҡый-яҙа белә. Ул Мәҙинә мәсетендә мөғәллим итеп тәғәйенләнә. Ҡөрьән тәфсирҙәре белгесе булараҡ, Мәҙинәлә шул маҡсатта мәҙрәсә ойоштора.
Үбәй фиҡһ белгесе була һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәр заманында уҡ фәтүәләр сығара. Мөхәммәт Пәйғәмбәр Үбәйҙе дәүләт вазифаларына тәғәйенләй. Ул шулай уҡ ҡәбиләләрҙән зәкәт йыйыусы була.
Ул бик күп изгелекле сифаттары менән айырылып тора, аскеттарса йәшәй, тәҡүә һәм диндар кеше була. Пәйғәмбәр үлгәндән һуң ул үҙенең ижтимағи һәм дәүләт эшмәкәрлеген дауам итә. Әбү Бәкер һәм Ғүмәр ибн әл-Хәттаб хәлифәләрҙең яҡын кешеһе һәм кәңәшсеһе була. Уның шулай уҡ бер нисә тиҫтә хәҙис тапшырыуы билдәле
Вафаты
Үбәй ибн Кәгб 649 йыл тирәһендә вафат була.
Беркли (Калифорния)
Беркли (ингл. Berkeley ) — ҡала Сан-Франциско ҡултығының көнсығыш ярында, Аламида округында, Калифорнияла урынлаша; Сан - Франциско ҡултығы өлкәһенә инә. Епископ һәм философ Джордж Беркли (1685-1753) исеме ҡарап ҡушыла. Ҡаланы көньяҡтан Окленд һәм Эмеривилл, ә төньяҡтан территорияға инмәгән Кенсингтон сиктәшә. Көнсығышта Контра - Коста округы менән, тауҙар теҙмәүе буйлап Брекли Хилс менән сикләй. 2010 йылдың иҫәбе буйынса, ҡаланың халыҡ һаны -.
Беркли ғилми үҙәк булараҡ билдәле. Ҡалала Калифорния университеты иң иҫке - Берклилағы Калифорния университеты кампусы, Лоуренс исемендәге милли лаборатория, һәм башҡа  лабораториялар һәм институттар урынлашҡан. Бреклила шулай уҡ Аспирант динле союзы урынлашҡан.
Илдең иң либерал ҡалаларының береһе тип һанала.
1984 йылда был ҡалала яңы тарихта беренсе итеп бер затлы ғаиләләрҙе закон буйынса ,«өй партнерлығы» терминын ҡулланып рөхсәт итә.
Тарих
1776 йылда де Анса экспедицияһы менән Европа кешеләре беренсе тапҡыр киләләр. Сан - Франциско ҡултығы инешендә Алтын Ҡапҡа боғаҙы эргәһендә, Бреклинан көнбайышҡа Пресидо тигән испан ауылына нигеҙ һалынған. Сан- Франциско ҡултығының көнсығыш ярындағы ерҙәр, һуңынан унда Беркли барлыҡҡа килгән, испан короле Луис Перальте исемле һалдатҡа бүләк итә (1759-1851)
Перальта «Сан - Антонио» ранчоһында мал үҫтереү менән булыша,аҙаҡ дүрт улы араһында бүлә. Висентҡа һәм Домингага хәҙер Беркли урынлашҡан ерҙәр бирелгән. Ҡалала уларҙың исемдәренә арналған урамдар бар — Висент - роуд, Доминго - авеню, Перальт - авеню.
«Сан - Антонио» ранчоһы Мексикалағы бойондороҡһоҙлоҡ өсөн һуғышынан һуң да, Өҫкө Калифорния Мексиканың өлөшө булып киткәндән һуң,   Перальтоларға ҡарай,. Америка - мексика һуғышынан һуң, Өҫкө Калифорния АҠш - ға китә һәм Калифорнияның алтын лихорадкаһы башлана һәм Перальта туғандарының ерҙәренә күсеп килгән кешеләр талаша башлағайҙар  һәм шуның арҡаһында ерҙәр бүленәләр.
Алдан Беркли территорияһы Контра - Коста округына ҡарай. 1853 йылдың 25 мартында Контент-Коста округының бүленеше һәм Санта-Клара округын күшыу юлы менән Аламид округы барлыҡҡа килә.
1866 йылда Беркли территорияһында шәхси Калифорния колледжына нигеҙ һалынған. 1868 йылда асыҡ Калифорния университеты нигеҙләнә. Конка Оклендты киләсәк Телеграф - авеню буйлап университеттың кампусы менән күша.
1870 - се йылдарҙа беренсе трансконтиненталь АҠШ тимер юлы Оклендҡа барып етә. 1876 йылда тимер юлы Беркли һәм Эмеривиллды куша. Шул уҡ йылда трансконтиненталь тимер юлының өлөшө Оклендҡа йүнәлтелгән һәм ҡултыҡ яры буйлап Берклиға һалына.
1878 йылда Беркли ҡалаһына нигеҙ һалына. Ҡаланың беренсе һайланған бағымсыһы булып, Калифорния эшселәренең башлығы, Денис Кирни (1847-1907)була.
Университеттар йоғотоһо арҡаһында ҡалала хәҙерге замандың технологиялары тиҙ барлыҡҡа киләләр. 1888 йылда ҡалала электр яҡтыртыу барлыҡҡа килә. Һуңынан телефон. Электр трамвай конканы алмаштыра. Уларҙы Китапхана Конгресс — Trip To A Berkeley, California (1906) һаҡланып ятҡан Билли Битцер (1872-1944). операторы менән төшөрөлгән фильмда күрергә мөмкин.
Беркли 1906 йылда Сан - Францискола булған ер һелкенеүндә етди емерелеүҙәрҙән ҡотолола ала һәм ҡалаға меңләгән беженецтар киләләр.
1908 йылда штаттың баш ҡалаһың Беркли ҡалаһына күсереү тураһында референдум үткәрелә. Ул 33 000 тауыш өҫтөнлөгө менән еңелә.
Ҡала үҫешенә 1929 йылдағы биржалар бөлөүе һуға. Бөйөк депрессиянан башҡа ҡалаларға ҡарағанда, университтарға рәхмәтле,зыяны әҙерәк була.
Беркли хөрмәтенә 1911 йылда Австрия астрономы Иоган Пализа менән асылған Беркли астероиды (716) ҡла исеме бирелә.
1949 йылда Лоуренс исемендәге милли лабораторияһында Беркли ғалимдәре яңы 97 -се һанлы химик элемент асалар һәм берклий тип исем бирәләр.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Румыния тарихы
Тарихҡаса булған Румыния
Румыния территорияһында урта палеолитҡа Рипичени-Извор мустьер ултырағы ҡарай.
Пештера-ку-Оасе мәмерйәһендә Европалағы иң боронғо, 35—40 мең йыл элек тип һаналған, хәҙерге заман кеше төрөнөң (кроманьонц) һөйәктәре табылған. Homo sapiens төрөнә ҡараған кешеләр күпмелер ваҡыт боронғо неандерталсылар менән бергә йәшәгән тип фаразлана. Румыниянан Пештера-Муйерилорҙа (en:Peştera Muierilor) табылған бик боронғо баш һөлдәһе Байя де Фьер 1-нең йәше яҡынса 35 мең йыл (30150 ± 800 л. н.), , ә Трансильваниялағы Чокловина (Босород муниципалитеты, Хунедоара округы) мәмерйәһендә табылған баш һөйәге — 29000 ± 700 йыл элек.
Колибоая мәмерйәһендә табылған ҡая һүрәтенә 25—35 мең йәш.
Румынияла мадлен ҡатламы түбәнге ҡатламдары ориньяк һәм солютрей дәүеренә ҡараған Стынка Рипичени (Пруттың уң ярында) мәғәрәһенән билдәле.
Румыниялағы Яссы жудецыһы табышы иң иртә «тәгәрмәс» тип иҫәпләнә. — ул б. э. т. V меңйыллыҡтың һуңғы сирегенә ҡарай. Кукутень ултыраҡтарының береһендә румын археологы М. Дину уйынсыҡ арба тәгәрмәстәренең балсыҡ моделсыҡтарын тапҡан. 1981 йылда ул ошо хаҡта хәбәр итә. Йәғни кешелек тарихында иң беренсе тәгәрмәс неолит дәүерендә Балҡанда «барлыҡҡа килгән».
Б.э.т. VI меңйыллыҡта Румыния үҙенең Гумельница һәм Кукутень-Триполье формаһындағы юғары нөктәһенә еткән Балҡан неолиты (Старчево-криш мәҙәниәте) таралыуы өлкәһенә ингән.
Энеолит осоронда уҡ (яҡынса б. э.т. 4000 йыл) Румыния территорияһына көнсығыштан йылҡысылыҡ менән таныш булған беренсе һинд-европалылар (Чернаводэ мәҙәниәте) үтеп ингән.
Бронза быуаты аҙағы — иртә тимер быуатта (б. э. т. IV быуат) бында кельттар өҫтөнлөк иткән гальштат мәҙәниәте таралған, һәм уның менән фракия берлегенең формалаша башлауы бәйле. Һуңғараҡ килгән латен мәҙәниәтендә фракийлылар кельттар менән тиң хоҡуҡлы мәҙәни компонент ролен уйнай.
Антик эпоха
Б.э.т. VIII быуатта көнсығыштан Румыния территорияһына киммерийлылар баҫып ингән, һуңғараҡ Добруджда скифтар йәшәгән, шуға территорияны гректар Кесе Скифия тип атаған.
Хәҙерге Румынияның төп территорияһында антик дәүерҙә ярым тәүтормош ижтимағи-иҡтисади ҡоролошло дактар һәм геттарҙың фракий ҡәбиләләре йәшәгән. Буребиста (б. э. т. 70 − 44) дактар ерҙәрен берләштергән; уға римлеләр шикләнеп ҡараған һәм Юлий Цезарь вафаты алдынан Дакияға поход планлаштырған. Әммә Буребиста заговорҙа һәләк булған, ә уның дәүләте Рим йоғонтоһо сфераһына ингән 4 өлөшкә тарҡалған.
Дакияның яңынан берләшеүе һәм көсәйеүе Децебал (б. э. т. 86-106) идара иткән дәүергә тап килгән. Децебал баш ҡалаһы Сармизегетус булған көслө батшалыҡ ойошторорға тырышҡан һәм Рим менән өс һуғыш алып барған (б. э. т. 86-88, 101—102, 105—106 йй.). Тәүгеһе, император Домициан тарафынан алып барылғаны, сағыштырмаса уңышлы булып сыҡҡан, икенсеһе император Траяндың дактарҙан еңелеүе менән тамамланған, һәм өсөнсөһө, шул уҡ Траян алып барғаны — тулыһынса римлеләрҙең Дакияны Сармизегетусты баҫып алыуы менән һәм Децебалдың үҙенә ҡул һалыуы менән тамамланған. Дакия территорияһында «Дакия» тигән рим провинцияһы ойошторолған. Һуңғыһының үҙәге Адриан дәүерендә, шул уҡ Сармизегетус тип аталып, элекке үҙәктән 50 саҡрым алыҫлыҡта төҙөлгән Ульпия Траяна ҡалаһы булған. Рим Дакияһының башҡа ҡалалары араһында Напока (хәҙер Клуж) айырылып торған.
Урта быуаттар
Хәҙерге заман Румынияһы территорияһын Урта быуаттарҙа, славяндар (VI быуат), протоболғарҙар һәм Бөйөк Моравия, IX быуатта венгрҙар, Киев Русе, Бәшнәктәр, Галицкий-Волынский кенәзлеге, Ҡыпсаҡтар, XIII быуатта монгол-татарҙар үҙ-ара бүлешеп яулаған.
Ғосмандар баҫып алған башҡа балҡан биләмәләре менән сағыштырғанда, Молдавия, Валахия һәм Трансильвания ҙур автономия һаҡлап ҡала алғандар.
1699, 1718 һәм 1739 йылдарҙа Румынияның төрлө өлөштәре, мәҫәлән, 1718 йылда валах Олтенияһын австрия һәм ғосман империялары үҙ-ара бүлешкән.
1775 йылда Австрияға Буковина (молдаван кенәзлегенең төньяҡ өлөшө) ҡушылған, ә 1812 йылда Днестр һәм Прут араһындағы ерҙәр Рәсәй империяһының бер өлөшөнә әйләнгән.
Румынияның беҙгә билдәле булған урта быуат тарихы XVII быуат румын хроникёры Константин Капитанула (Филипеску) хеҙмәттәрендә яҙылған.
Дунай кенәзлектәренең берләшеүе
Яңы хаким аграр реформа үткәрергә йөрьәт иткән. Ер биләмәләренең кәметелеүе янағанлыҡтан, быны боярҙар оҡшатмаған. 1864 йылда Куза, Милли йыйылыштан үҙенең идара итеүенә ризаһыҙлыҡ белдергәндәрҙе ҡыуып сығарып, тулы власты үҙ ҡулына алып, дәүләт түңкәрелеше ойошторған. Бояр оппозицияһы яуап итеп «Ҡурҡыныс коалиция» формалаштырған һәм үҙ сиратында һарай түңкәрелеше ойошторған.
1866 йылдың 11 февраленә ҡаршы төнөндә офицерҙар төркөмө Кузаның йоҡо бүлмәһенә бәреп ингән, уны тәхеттән баш тартырға һәм илде ташлап китергә мәжбүр иткән.
Герман династияһы Гогенцоллерн-Зигмарингендар династияһынан Кароль I яңы домнитор итеп һайланған
Бойондороҡһоҙлоҡ һәм Румыния короллеге
1877-78 йй. Рус-төрөк һуғышында Румыния ысынбарлыҡта Рәсәй яғында һуғышҡан. 1877 йылдың 9 (21) майында парламент Румынияның тулы бойондороҡһоҙлоғон иғлан иткән. 1878 йылғы Берлин конгресы ҡарарына ярашлы, Румыния үҙ аллы дәүләт булараҡ халыҡ-ара танылыу алған. Был килешеү буйынса Рәсәй ҡабат Бессарабияның көньяҡ райондарын биләгән, әммә Румыния алмашҡа әлегә тиклем Төркиә ҡулында булған Констанция менән Төньяҡ Добруджаны алған. 1881 йылда Румыния короллек тип иғлан ителгән.
Беренсе донъя һуғышында Румыния
Һуғыш башланған осорҙа Румыния бик ҡатмарлы хәлдә булған. Дошманлашыусы яҡтар араһында булғанлыҡтан, уның нейтралитет һаҡлау мөмкинлеге аҙ булған. Дөрөҫ, был ваҡытта кем яғында сығыш яһау тураһында ҡарарға киленмәгән булған әле. Антанта ла, Үҙәк державалар ҙа, Румыния үҙенең яғында һуғышһа, этник румындар йәшәгән дошман территорияларын бирергә вәғәҙә иткән, һәм илдә, милләтте берләштереү маҡсатында, һуғышта ҡатнашырға кәрәклеген аңлағандар. Әммә, бөйөк державалар менән сағыштырғанда румын армияһының йомшаҡ ҡоралланғанлығын иҫәпкә алғанда, хөкүмәт тәүге әҙер нейтралитет яҡлы булған. 1916 йылға саҡлы тын алып тороу хәрби хәрәкәт башлар алдынан иҡтисади, хәрби һәм дипломатик шарттар тыуҙырыу маҡсатында файҙаланылған. Болгария һәм Төркиә һуғышҡа ингәнлектән, Румыния һуғышҡан илдәр менән тулыһынса уратылып алынған булып сыға, һәм был тышҡы сауҙа эштәрен, шул иҫәптән ҡорал һәм боеприпастар импортын бик ҡатмарлаштырған. Һөҙөмтәлә йыл уртаһына Румыния хөкүмәте, Рәсәйҙең был мәсьәләгә ҡарата позицияһы хәрби һәм сәйәси сәбәптәр буйынса оптимизм тойғоһо уятмаһа ла, үҙенең Австро-Венгрияның румындар йәшәгән территорияларына хоҡуғын таныусы Антанта яғында һуғышырға ҡарар ҡабул иткән.
1916 йылдың 15 (28 авгус)ында румын ғәскәрҙәре Трансильванияға ингән. Башта Румыния өсөн һөжүм уңышлы барһа ла, тиҙ арала тылдан тәьмин итеү проблемалары үҙен һиҙҙерткән, ә немец ғәскәрҙәренең Көнбайыш фронттан күсерелеүе хәлде ҡырҡа ҡатмарлаштырған. Үҙәк державалар ғәскәрҙәре сағыштырмаса көсһөҙ румын армияһын тиҙ арала ҡыйратҡан һәм 1916 йыл аҙағына Добруджаны һәм, баш ҡалаһы — Бухаресты ла индереп, бөтә Валахия оккупацияланған. Король ғаиләһе, хөкүмәт һәм парламент Яссыға күсерелгән. Армия һәм граждан халҡының күп өлөшө Молдоваға сигенгән. Көнсығыш фронт хәҙер Ҡара диңгеҙгә тиклем һуҙылған. Әммә уның румын участкаһында, румын армияһы дошмандан Молдованың көньяҡ-көнбайышында ҙур булмаған территорияны яулап алыуға өлгәшкәндән һуң, әүҙем хәрби хәрәкәттәр 1917 йылдың йәйендә генә яңыртылған. Әммә Рәсәйҙәге 1917 йылдың революцион ваҡиғалары йыш ҡына рус хәрби частарының һуғышырға теләмәүенә алып килгән. Шуға күрә йыл аҙағында Румыния хөкүмәте йыл аҙағына Үҙәк державалар менән тыныслыҡ тураһындағы килешеү төҙөү аҙымын яһаған. Ә Брест тыныслыҡ килешеүенән һуң Румыния өсөн ситуация шул тиклем ҡатмарлашҡан, 1918 йылдың 24 апрель/7 майында ул үҙе өсөн бик ҡаты шарттарға нигеҙләнгән килешеүгә ҡул ҡуйырға мәжбүр булған. Хәҙер Румынияның Үҙәк держава ғәскәрҙәре тарафынан тулыһынса тиерлек ҡамалған территорияһы, Румыния хөкүмәт юрисдикцияһы аҫтында булған Молдова биләмәләре ҡамалыуы перспективала Румынияға бөтөнләй юҡҡа сығыу менән янаған.
1918 йылдың мартында румын ғәскәрҙәре бессарабия "сфатул" парламенты саҡырыуы буйынса Румынияға ҡушылған Бессарабия территорияларына инә.
1918 йылдың көҙөндә Антлантаның Көнбайыш фронттағы һәм Балҡандағы уңыштары көстәр нисбәтенең үҙгәреүенә килтергән, һәм был Румынияға 28 октябрь/10 ноябрендә ҡабаттан һуғышҡа инеү мөмкинлеген биргән. Рәсми рәүештә Беренсе донъя һуғышы Тәүге Компьен тыныслыҡ тураһында килешеүе менән икенсе көндә үк тамамланған, әммә румын армияһы бер йылға яҡын, хөкүмәте Трансильванияның Румынияға ҡушылыуын танымаған венгрия ғәскәрҙәре менән үҙенең яңы көнбайыш сиктәрендә алышын дауам иткән.
Өсөнсө рейхҡа яҡынлау
Төп мәҡәләләр:
Икенсе бөтә донъя һуғышында ҡатнашыуы
Төп мәҡәлә: Румыния Икенсе донъя һуғышында
Социализм төҙөлөшө
Совет территорияларын оккупациялау осоронда илеккә хаҡтар, Румынияға сығарылған СССР-ҙан сығарылған мөлкәт хаҡы 950 миллиард лей тәшкил иткән. Ҡыҙыл Армия ғәскәрҙәре Румынияға ингәндән һуң был сумманың өстән бер өлөшөн реквизиция түләү һәм башҡа төр формаларҙа түләнгән тип иҫәпләргә тигән ҡарар ҡабул ителгән. Ҡалған 600 миллиард лейҙың яртыһы «ғәфү ителгән», ә 300 миллиард буйынса Румыния репарациялар түләргә бурыслы булған.
Сталинизм осоронда Румыния Секуритате (именлек органдары), ҡайһы бер баһалауҙар буйынса, хөкөм ҡарары сығармай һәм тикшереп тә тормайса яҡынса 10.000 кешене язалаған
Көнбайыш илдәренән Чаушеску туҡтауһыҙ кредит алған, һәм был Румыния иҡтисадын бик тиҙ коллапс сигенә ҡуйған. Ситуацияны төҙәтеү маҡсатында, илдә кредит йәлеп итеүҙе тыйыу тураһындағы закон сығарыу буйынса референдум үткәрелгән, ә 1980 йылдан башлап кредит буйынса бурыстарҙы түләү Румыния иҡтисадының төп приоритеты булып киткән. Һөҙөмтәлә 1989 йылға ҡарата — Чаушеску режимын ҡолатыуға бер нисә ай ҡалған көндәрҙә Румыния ғәмәлдә бөтөн көнбайыш кредиторҙары менән дә иҫәп-хисап башҡарып өлгөргән. Был дәүерҙә Румыния, ҡайһы бер баһалар буйынса, Көнсығыш блоктың иң ярлы илдәренең береһе булған.
Революция
Основная статья: Румын революцияһы (1989) 1989 йылдың 16 декабрендә Тимишоарҙа сыуалыштар башланған, ҡалаға ғәскәр индерелгән. Икенсе көндө тулҡынланыуҙар властар үҙҙәре файҙаһына митинг ойоштороп маташҡан Бухаресҡа күскән. Чаушеску ҡаланан вертолетта ҡасып киткән, һуңынан Тырговиште ҡалаһында уны ҡулға алғандар. 25 декабрҙә махсус трибунал бойороғо буйынса Чаушеску хөкөмгә тарттырылған; һәм шул уҡ көндө Чаушеску һәм ҡатыны Еленаны атҡандар.
Постсоциалистик период
Чаушескуны ҡолатҡандан һәм атҡандан һуң власть Милли ҡотҡарыу фронты ҡулына күскән, ваҡытлы парламент — Милли берҙәмлек советы барлыҡҡа килгән.
1990 йылдың майында беренсе ирекле президент һәм парламент һайлауҙары үткән. 1991 йылда Румынияның яңы Конституцияһы ҡабул ителгән.
2004 йылдың 29 мартында Румыния НАТО ағзаһы булып киткән, 2007 йылдың 1 ғинуарында инде Европа берләшмәһенә ингән.
Шарль Азнавур
Шарль Азнавур (Charles Aznavour, Շառլ Ազնավուր; 22 май 1924 йыл — 1 октябрь 2018 йыл) — әрмән сығышлы француз шансоньеһы, композитор, шағир, яҙыусы һәм актёры. Ысын исеме — Шахну́р Вахина́к Азнавуря́н (Շահնուր Վաղինակ Ազնավուրյան). Францияла ғына түгел, бөтә донъяла билдәле башҡарыусы.
2009 йылдың 5 майынан Әрмәнстандың Швейцариялағы илсеһе һәм БМО штаб-фатирындағы даими вәкиле була. Даими йәшәгән урыны — Швейцария.
Биографияһы
Шарль Азнаву́р 1924 йылдың 22 майында Парижда Францияға 1922 йылда Грузиянан күскән этник әрмән ғаиләһендә тыуған. Атаһы Рәсәй империяһы Тифлис губернаһының Ахалцих ҡалаһында тыуған (Азнавурҙың атаһы яҡлап олатаһы Тифлиста губернаторҙың ашнаҡсыһы була). Азнавурҙың әсәһе Төркиәлә йәшәгән әрмән сауҙагәре ғаиләһенән сыҡҡан.
Балалар артислыҡ мәктәбендә, унан һуң TSF үҙәк мәктәбендә (Париж) уҡый. 9 йәштән йырлай һәм сәхнәлә уйнай. 1936 йылда кинола дебюты була. Тәүҙә Азнавур композитор Пьер Рош менән бергә йырлай. Уларға Эдит Пиаф иғтибар итә, ә 1946 йылда Азнавур менән Рош уның Франция һәм АҠШ буйлап турнеһында ҡатнаша. Ошо ваҡыттан Азнавурҙың шансонье булараҡ һөнәри карьераһы башлана. Музыкаль олимптың үрен иһә ул 1956 йылда, Касабланкала, Париждың билдәле «Олимпия» залында оҙаҡ ваҡыт буйына көн һайын өсәр тапҡыр сығыш яһағанда буйһондора. 1960-сы йылдар башында Азнавурҙың Нью-Йорктағы «Carnegie Hall» һәм «Ambassador Hotel» залдарында концерттары була, һуңыраҡ Фрэнк Синатраның «Reprise Records» фирмаһында тәүге американ альбомы сыға. Азнавур ижад иткән меңләгән йырҙы уның үҙенән башҡа Рэй Чарльз, Боб Дилан, Лайза Миннелли, Хулио Иглесиас һәм башҡалар йырлай. Азнавур Фрэнк Синатра, Селин Дион, Лучано Паваротти, Пласидо Доминго, Патрисия Каас, Лайза Миннелли, Элен Сегара һәм башҡалар менән дуэтта сығыш яһай.
Азнавур — «Monsieur Carnaval» (1965), «Douchka» (авторҙаш, 1973) һәм «Lotrek» (2004) тигән оперетталар музыкаһының авторы.
Азнавурҙың бөтә донъяға билдәле йырҙары араһында — «Богема», «Мама», «Вечная любовь», «Немодные радости», «Молодость», «Вчера ещё», «Изабелла», «Она», «Как говорят», «Аве Мария», «Нет, я ничего не забыл», «Я уже представлял», «Потому что», «Две гитары», «Унеси меня», «Надо уметь», «Умереть за любовь» һәм башҡалар.
2006 йылда 82 йәшлек Азнавур Кубаға бара һәм Чучо Вальдес менән «Color Ma Vie» тигән альбом яҙҙыра, альбом 2007 йылдың 19 февралендә сыға. Яңы йырҙарының премьераһы 2007 йылдың 20 апрелендә Мәскәүҙә биргән берҙән-бер концертында була.
Әрмәнстан менән бәйләнеше
Әрмәндәр геноцидының 60 йыллығына Азнавур үҙенең даими авторҙашы Жорж Гарваренц менән «Они пали» тигән йыр ижад итә. Шулай уҡ «Автобиография», «Джан» һәм «Нежная Армения» тигән йырҙары ла әрмән темаһына яҙылған. Азнавур ҡыҙы Седа менән Саят-Нованың "Ашхарумс"ын әрмән телендә башҡара.
Азнавурҙың тарихи ватаны менән бәйләнеше бының менән генә сикләнмәй: 1988 йылда Спитакта ер тетрәгәндән һуң ул «Азнавур Әрмәнстан өсөн» тигән хәйриә ассоциацияһын аса һәм ҡаза күргәндәргә ярҙам итеү буйынса бер нисә акция ойоштора, атап әйткәндә, 90-лаған француз йырсыһы һәм актёры Pour toi Arménie тигән видеоклипты яҙҙырыуҙа ҡатнаша. Азнавур — Әрмәнстандың ЮНЕСКО-лағы почётлы ағзаһы. Азнавур иҫән көйө үк Еревандағы майҙанға уның исеме бирелгән, Әрмәнстандың Гюмри ҡалаһында уға һәйкәл ҡуйылған. Әрмәнстан Республикаһының Милли Геройы.
2008 йылдың 26 декабрендә Шарль Азнавур Әрмәнстан гражданы булып китә. Президент Серж Саргсян ҡул ҡуйған указ менән Азнавурға ғына түгел, уның импресариоһы Левон Саянға ла гражданлыҡ бирелә.
Әҙәбиәт
2007 йылда Шарль Азнавур Flammarion Quebec нәшриәтендә «Mon pere, ce geant» тигән китабын баҫтыра, бер йылдан ул ҙур булмаған тираж менән (3000 дана) Мәскәүҙә «РИПОЛ классик» нәшриәтендә сығарыла, китап «Мой папа — великан» (Н. А. Световидова тәржемәһе) тип атала. Был музыканттың нәфис әҙәбиәттәге беренсе тәжрибәһе түгел, элегерәк Азнавур ике тапҡыр автобиографияһын һәм йыр текстарын нәшер итә. Китапҡа көнкүреш, мемуар, псевдобиографик, публицистик һәм фантастик 16 ҡыҫҡа һүрәтләмә-хикәйә ингән.
Актёрлыҡ карьераһы
Азнавур кинола йыш төшә: ул 60-лап фильмда ҡатнашҡан, Рене Клер, Клод Шаброль, Клод Лелуш кеүек режиссёрҙар менән хеҙмәттәшлек иткән. Азнавур ҡатнашлығындағы иң билдәле фильмдар — «Завещание Орфея» (Жан Кокто, 1960), «Стреляйте в пианиста» (Франсуа Трюффо, 1960), «Жестяной барабан» (Фолькер Шлёндорф, 1979), шулай уҡ «Переход через Рейн» (1960), «Такси в Тобрук», «Гораций 62», «Дьявол и десять заповедей», «Париж в августе» (1966), «Кандай и последние искатели приключений» (Голливуд, 1969), «Время волков» (1970), «Да здравствует жизнь» (1984), «Париж» (күп сериялы телетапшырыу, 1985), «Китаец» детектив сериалы. 1974 йылда Азнавур «Семь лиц женщины» телесериалы өсөн «She» лейтмотивын (һуңынан — британ хиты № 1) яҙа.
«Тегеран-43» билдәле совет сәйәси детективында (1981) Азнавур менән Гарваренцтың «Жизнь в любви» тигән хиты яңғырай. Азнавурҙың актёрлыҡ ижадында Атом Эгояндың «Арарат» (2002) тигән фильмы айырым урын алып тора, ул 1915 йылғы әрмәндәр геноцидына бағашланған.
Шәхси тормошо
Беренсе тапҡыр 1946 йылдың 16 мартында — Мишелин Рюгэлгә, икенсе тапҡыр — 1955 йылдың 28 октябрендә — Эвелин Плессиcҡа, өсөнсө мәртәбәгә 1967 йылдың 11 ғинуарында швед Улле Торселгә өйләнә.
Балалары алтау: Седа (Патриция, 1946), Шарль (1952), Патрик (1956—1981), һуңғы никахынан — Катя (1969), Миша (1971), Николя (1977).
Кисыр-Я
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Баш-Шиҙе
Баш-Шиҙе (Шиҙе, Башҡорт Шиҙеһе; Баш-Шиды) — Башҡортостандың Нуриман районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 228 кеше. Почта индексы — 452440, ОКАТО коды — 80245810001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Клошвиц
Клошвиц (Kloschwitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 478 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,29 км2. Диңгеҙ кимәленән 132 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6198 һәм автомобиль коды — SK.
Ай-Хул-Юган
Ай-Хул-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сорум йылғаһының һул ярына тамағынан 167 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Элина Гаранча
Эли́на Га́ранча (Elīna Garanča; 16 сентябрь 1976 йыл, Рига) — латыш йырсыһы (меццо-сопрано).
Биографияһы
Музыканттар ғаиләһендә тыуа (Элинаның әсәһе танылған педагог Анита Гаранча). Латвия музыкаль академияһында, артабан Венала һәм АҠШ-та уҡый. Рига опера театры менән бергә Бухареста һәм Афинала гастролдә була, Майнинген һәм Франкфурт опера труппалары составында була. Вена дәүләт операһы менән контракт төҙөй.
1999 йылда Мирьям Хелин исемендәге халыҡ-ара йәш йырсылар конкурсы лауреаты була, был конкурс Хельсинкиҙа үтә. 2001 йылда BBC Cardiff Singer of the World абруйлы конкурсы финалында йырлай.
2005 йылда Deutsche Grammophon фирмаһы менән эксклюзив контрактҡа ҡул ҡуя.
Элина 2015 йылдың 29 октябрендә Дәүләт Кремль һарайы сәхнәһендә «Хворостовский һәм дуҫтары» концертында партнеры була.
Башҡарыу репертуары
Элина Гранча Доницеттиҙың «Анна Болей» (1998), Россиниҙың «Севиль цирюльнигы» (1998), Штраустың «Роза кавалеры» (2000), Масканьеның «Ауыл намыҫы» (2001), Хумпердиноктың «Гензель һәм Гретель» (2001), Моцарттың «Барыһы ла шулай эшләй» (2003) һәм «Титтың мәрхәмәте» (2003), Беллинаҙың «Норма» (2004), Россиниҙың «Золушка» (2004), Масненың «Вертер» (2005), Вивальдиҙың «Баязет» (2005), Моцарттың «Фигароның өйләнеүе» (2006), Бизеның «Кармен» (2007) һәм башҡа операларҙа йырлай.
Шәхси тормошо
Элина дирижер (1971) кейәүҙә. Уларҙың ике ҡыҙы — Кэтрин Луиза Чичон (22.09.2011) һәм Кристина Софи Чичон (10.01.2014).
Танылыу
«Музыка сәнғәте» номинацияһында мәҙәниәттәге ҡаҙаныштары өсөн Европа премияһы (2006). "Йыл йырсыһы"на ЭХО-классик премияһы (2007, 2009).
Колдовня
Колдовня — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волоста йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Лабахэй-Яха
Лабахэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Седаты-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Алёшаның йөрәге (хикәйә)
«Алешаның йөрәге» ― урыҫ совет яҙыусыһы Михаил Александрович Шолоховтың 1925 йылда яҙылған хикәйәһе.
Баҫманың тарихы
«Алёшкино сердце» хикәйәһе беренсе тапҡыр «Алёшка» исеме менән 1925 йылдың 31 мартында «Крәҫтиән йәштәр журналы» "Журнал крестьянской молодёжи"ның 5-се һанында баҫылған. Шул уҡ йылда (1925) «Алёшаның йөрәге» «Алёшкино сердце» айырым баҫма булып сыға (М.; Л.: Госиздат). «Дон хикәйәләре» «Донские рассказы» автор йыйынтығына ингән, «Яңы Мәскәү», М. 1926 һәм «Зәңгәрһыу дала. Дон хикәйәләре. 1923—1925» (1931) баҫмалары.
1925—1931 йылдарҙа әҫәрҙең, күләме, композицияһы һәм финал өлөшө менән айырылып торған дүрт варианты баҫыла. нда ― текстың Алёшканың ғаиләһенең вафат булыуы тарихы ла, финалда комсомол булып киткән геройҙы тасуирлау ҙа тулыһынса яҙылмай ҡалған ҡыҫҡартылған варианты. 1925 йылда хикәйәнең фрагменттары автор тарафынан айырым баҫмала тергеҙелгән. «Дон хикәйәләре» йыйынтығында (1926) әҫәр бәхетһеҙлек, Алексей Поповтың һәләкәте, менән тамамлана. «Зәңгәрһыу дала. Дон хикәйәләре» йыйынтығында (1931) "Крәҫтиән йәштәре журналы"нан алынған киҫелгән тамаланышлы варианты яңынан баҫылған. Яҙыусының Әҫәрҙәр йыйынтығы өсөн 1925 йылғы айырым баҫма текстары һайланған.
Сюжеты
Хикәйәлә Дондағы төп геройҙың бөтөн ғаиләһен һәләк иткән аслыҡтың ҡурҡыныс, натуралистик дөрөҫ картиналары һүрәтләнгән. Кешелекһеҙлектең һәм яуызлыҡтың кәүҙәләнеше булып Алёшканың апай-һеңлеләренең береһен үҙ ҡулдары менән һәләк иткән күрше ҡатын Макарчиханың ҡот осҡос образы тора. Мөғжизә менән иҫән ҡалған Алёшка станица байына эшкә батрак булып яллана, тик малайҙың ысын ҡотҡарыусыһы Синицын була. Уға беҙҙең геройыбыҙ хужаһының өйөндә ишеткән хәбәрҙе әйтә, төндә станицаға банда һөжүм итәсәген иҫкәртә. Ҡыҙылармеецтарҙың бандиттарға ҡаршы һуғышы барышында Алёшка батырлыҡ ҡыла, балалы ҡатынды ҡотҡара. Төп геройға хас һыҙатты ― ахырҙа бөтөн ҡылыҡтарына нигеҙ булған изгелекте Шолохов персонаж ҡиәфәте менән бәйләгән: