cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Зыбелин Семён Герасимович
Биографияһы
1765 йылда Рәсәйгә ҡайтыу менән Мәскәү университетының теоретик медицина кафедраһында экстраординар профессор вазифаһын ала. 1768 йылда ординар профессор вазифаһына тәғәйенләнә. Унда төрлө медицина предметтарынан лекциялар уҡый һәм иң яҡшы лектор булараҡ билдәле була. Уҡытыуҙы рус телендә алып барып, (ҡабул ителгән латин телендә түгел), Зыбелин табип фәне өсөн дөрөҫ һәм теүәл телде булдырыуға булышлыҡ итә. Ул лекцияларҙа тәжрибәләр күрһәтеүҙе  индерә. 1771 йылда Мәскәүҙә чума эпидемияһы менән көрәш ойоштороусыларҙың береһе була. 1784 йылдың 21 мартында Рәсәй академияһы ағзаһы итеп һайлана.
15 йыл дауамында университет дауаханаһында түләүһеҙ табип булып тора;  университетҡа үҙенең  китапханаһын ҡалдырырға васыят итә, ул  Физика-медицина йәмғиәтенә тапшырыла.
Ул ҡәбер ташында эпитафия соҡоп яҙылған:
Семег Зыбелиндың ҡустыһы Алексей  Герасимович Зыбелин Ҡазан архиепискобы булған.
1954 йылда Мәскәүҙә уның һайланма әҫәрҙәре нәшер ителгән.
Үҙәмбай
Үҙәмбай — Ырымбур өлкәһенең Гай районындағы башҡорт ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 153 кеше. Почта индексы — 462630, ОКАТО коды — 53 214 840 009.
Тарихы
Ауылға XIX быуат 2‑се яртыһында башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. Аҡъюл ауылынан (хәҙерге Башҡортостандың Хәйбулла районы) Йомағужа торамаһы барлыҡҡа килә. Артабан Йомағужанан биш ауыл барлыҡҡа килә — Үҙәмбай, 1-се Йомағужа, 2-се Йомағужа, 3-сө Йомағужа һәм 4-се Йомағужа ауылдары барлыҡҡа килгән. Үҙәмбай ауылы Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы составында була.
1863 йылда Сабаҡлы ауыл йәмғиәтенең Үҙәмбай, Әбүбәкер, Сабаҡлы, Ишбирҙе ауылдары башҡорттарының йәйләүҙәре Кесе Ҡаялы йылғаһы башынан Үлмәҫ-Үлгән йылғаһының тамағына тиклем, Үлмәҫ-Үлгән тамағынан Душа-Клиряк-Тапкан шишмәһенең инешенә ҡарай Саҡман убаһына тиклем, унан һуң Оло Ҡаялы йылғаһында һәм унан түбәнге ағымында Бөгөл урынына тиклем һуҙылған Әсетулла күленә ҡарай, Бөгөлдән йәнә Кесе Ҡаялы йылғаһының башына тиклем тип һуҙылыуы тасуирланған.
Банкс (утрау)
Банкс (Бэнкс, Банкс утрауҙары, Banks Island) — Канаданың Төньяҡ-Көнбайыш биләмәләренең Инувик административ төбәгендә урынлашҡан утрау.
Үҙәмбай
Тарихы
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына индерелә. 1930 йылдың 20 авгусынан Башҡортостан АССР-ының Ейәнсура районы составына керә. 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1934—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Ейәнсура районы составында була. 1959 йылда Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы составына индерелә
Банкс (утрау)
Канада Арктик архипелагындағы утрауҙарҙан  иң ҙуры. Башҡаларына ҡарағанда  көнбайыштараҡ  урынлашҡан.
Географияһы
Төньяҡ-Көнбайыш биләмәләренең Инувик төбәгенә ҡараған Банкс утрауы Канада Арктика архипелагында иң көнбайышы булып тора.
Үҙәмбай
Халыҡ һаны
2010 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 169 кеше йәшәй.
Банкс (утрау)
Географияһы
Көнбайышта ярҙарын Бофорт диңгеҙе йыуа. Төньяҡта —Мак-Клур боғаҙы менән Принс-Патрик һәм Мелвилл утрауҙарынан, көнсығышта —Принц Уэльский боғаҙы менән Виктория утрауы нан һәм көньяҡта Канаданан Амундсен ҡултығы менән айырыла.
Үҙәмбай
Халыҡ һаны
2002 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 135 кеше йәшәгән.
Күпселек халыҡ — башҡорттар.
Банкс (утрау)
Географияһы
Утрауҙың оҙонлоғо төньяҡтан көньяҡҡа табан 400 км- ға етә. Киңлеге 180 км-ҙан 290 км-ға тиклем.
Майҙаны —70 028 км². Ҙурлығы буйынса Канадала бишенсе һәм донъяла 24-се урында торған утрау.
Үҙәмбай
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Банкс (утрау)
Географияһы
Яр буйы һыҙатының дөйөм оҙонлоғо — 1920 км.
Үҙәмбай
Инфраструктура
Ауылда мәктәп бар.
Банкс (утрау)
Географияһы
Ҙур ҡултыҡтар — Де Сали (көньяҡ-көнсығышта), Тисиджер (көньяҡ-көнбайышта), Бернет һәм Сторкерсон (көнбайышта).
Уның ситке нөктәләре: төньяҡ-көнбайышта — Принс-Альфред мороно, көньяҡ-көнбайышта — Келлетт мороно, көньяҡта — Ламтон мороно, көнсығышта — Рассел мороно һәм төньяҡта Ротсли мороно.
Овьедо (ҡала)
Овьедо (Oviedo, астура. Uviéu, Ovetus) — Испаниялағы ҡала, Астурия автономиялы берләшмәһенең административ үҙәге, уның муниципалитеты Овьедо (комарки) районы составында тора. Эре сәнәғәт һәм сауҙа ҡалаһы. VIII—IX быуаттың роман стиленә тиклемге ысын архитектура ҡурсаулығы булараҡ билдәле.
Банкс (утрау)
Географияһы
Топографик яҡтан Банкс өс зонаға бүленә — көньяҡтағы һәм төньяҡтағы яйла, улар араһында утрауҙың уйһыу үҙәк өлөшө урынлашҡан.
Овьедо (ҡала)
Донъяла Овьедо исемендәге бер нисә ҡала бар, һәм улар барыһы ла Америка ҡитғаһында урынлашҡан. Мексиканың, Парагвайҙың, Доминика Республикаһының һәм Флориданың үҙ Овьедо ҡалаһы бар.
Банкс (утрау)
Географияһы
Төньяҡ яйла диңгеҙ ситендә текә ҡая  булып тамамлана (бейеклеге 335 м етә ). Ләкин көнсығыш өлөшө йыуылыуға дусар булған,  һәм убалы  уйһыулыҡтар менән сиратлашып, ярайһы уҡ текә рәүештә утрау үҙәгенә табан төшә.
Овьедо (ҡала)
Тарих
Овьедо ҡалаһына Оветум тауында изге Винсент монастырын төҙөгән монахтар 761 йылда нигеҙ һала, ул тигеҙлек уртаһында торған ҡалҡыулыҡта урынлашҡан һәм емеш-еләк баҡсалары менән уратып алынған.
Банкс (утрау)
Географияһы
Үҙәк Банкстың ҡалған өлөшө башлыса яҫы. Өҫтө боҙлоҡ ҡатламдары менән көпләнгән. Ҡарлы айҙарҙа беленмәй ятҡан киң йылға үҙәндәре  һәм  һирәк осраған тәпәш убалары бар. Төп боҙлоҡ әүҙемлеге булған уйһыулыҡтың көнсығышында күп һанлы күлдәр бар
Овьедо (ҡала)
Тарих
Маврҙар Испанияны баҫып алғандан һуң Альфонсо II үҙ ғаиләһен Овьедоға күсереп алып килә, һәм Овьедо ҡалаһы Испания христиандарының баш ҡалаһына һәм ғибәҙәт ҡылыу үҙәгенә әйләнә. Овьедо Астурий короллеге һәм Реконкиста үҙәгенең баш ҡалаһы була. 1608 йылдың 21 сентябрендә Овьедола университет асыла.
Банкс (утрау)
Географияһы
Уйһыулыҡтың төп боҙлоҡ әүҙемлеге үткән  көнсығышында күп һанлы күлдәр һәм друмлиндарға оҡшаш һырттар бар. Өсөнсөл дәүерге һәм тәүге плейстоцен осоро ҡомдарынан һәм ҡырсынташтарынан  торған  көнбайыш яр буйы тигеҙлегендә боҙ ятҡылыҡтары юҡ.
Көньяҡ яҫы таулыҡ үҙәк уйһыулыҡтан Масик йылғаһы менән айырыла, ул көнсығыш яр буйында башлана һәм көнбайышта ҡултыҡҡа ҡоя. Утрауҙың көньяҡ өлөшө вулкан һәм ултырма тоҡомдар ҙан тора. Утрауҙың көньяҡ-көнбайышында ла, көньяҡ-көнсығышында ла бейек ҡаялар бар. Көньяҡ-көнсығышта ҡаялар һары, аҡ һәм ҡыҙыл кварциттарҙан тора. Көньяҡ-көнбайыш кембрий алды тоҡомдарынан тора, улар утрауҙың башҡа өлөшөнә ҡарағанда 325 миллион йәшкә өлкәнерәк — төньяҡ яҫы таулыҡ эзбизташтан тора). Банкстың был өлөшөндә бейеклеге 425 м булған Нельсон-Хед ҡаялары урынлашҡан, ә үҙәк өлөшөндәге уйһыулыҡтар башлыса һуңғы протерозой тоҡомдарынан барлыҡҡа килә . Уның иң юғары нөктәһе — Дарем-Хайтс түбәһе лә утрауҙың ситендә урынлашҡан (Британия энциклопедияһына ярашлы, диңгеҙ кимәленән бейеклеге 760 метр, Канада энциклопедияһына ярашлы — 730 метр, альпинистарға арналғанPeakbagger сайты уны 724 м тип баһалай).
Овьедо (ҡала)
Тарих
XХ быуатта Овьедо хәрби үткәнен раҫлай: 1934 йылда бында, таш күмер һәм тимер рудаһы сығарған район сигендә, шахтерҙар забастовкаһә үтә, ә Франконың оҙайлы ваҡыт уңышлы ҡаршылыҡ күрһәтеүенән һуң, ҡала антифашистик хәрәкәт һәм профсоюз терәге булып һанала.
Банкс (утрау)
Географияһы
Утрауҙарҙың иң ҙур йылғалары — Биг, Бернард һәм Томсен — Банкстың көньяҡ-көнсығышында башлана һәм уның түбәнге үҙәк өлөшө буйлап аға. Томсен — Канаданың каноэла ағыу мөмкинлеге булған иң төньяҡ йылғаһы — милли парк аша Олавик милли паркы аша аға. Биг-Ривер һәм Бернард йылғалары көнбайышҡа — Төньяҡ Боҙло океанға, Томсен йылғаһы төньяҡҡа Мак-Клур боғаҙына аға.
Овьедо (ҡала)
Халыҡ
Әлеге ваҡытта ҡаланың муниципаль сиктәрендә — 213,7 мең кеше йәшәй (2005).
Банкс (утрау)
Географияһы
Төньяҡ яйла аҫтында таҙа булмаған ҡаты күмер ҡатламдары ята. Йомшаҡ күмер Мерси ҡултығы янында табылған. Шулай уҡ мезозой һәм өсөнсөл ултырма тоҡомдарҙа уран ятҡылыҡтары булыуы күҙ уңында тотола; Банкстың төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә алмас эҙләү алып барыла.
Овьедо (ҡала)
Географияһы
Овьедо Астурия үҙәгендә, Нор һәм Налон йылғалары араһында, урынлашҡан. Овьедоның төньяғында Лас- Регуэрас, Лланер, көньяғында-Мьерес һәм Рибера-де-Арриба, көнсығышында  Сьеро һәм Лангрео, көнбайышында Градо һәм Санто-Адриано тора. Овьедо диңгеҙ кимәленән 80 метрҙан алып 709 метр бейеклектә ята. Монте-Наранко ҡаланы төньяҡтан, ә Сьерра-дель-Арамо көньяҡтан иҫкән көслө һыуыҡ елдәрҙән һаҡлап тора. Ҡала үҙәге бик убалы.
Банкс (утрау)
Географияһы
Бофорт диңгеҙе йыуған утрауҙың төньяҡ-көнбайыш ярында климат түбән арктик, Банкстың үҙәк өлөшөндә үҙәк арктик булараҡ характерлана. Бофорт диңгеҙе яры буйында йәйге һәм көҙ башында уртаса йыллыҡ температура −14 °C; ҡышын уртаса температура −29 °C, йәй 1 °C. Банкс биләмәһенең күпселек өлөшөндә температура диапазоны киңерәк — ҡышҡыһын −30-ҙан йәйгеһен 2 градусҡа тиклем (уртаса йыллыҡ температура −16 градус). Яуым-төшөмдөң уртаса күләме — йылына 100—200 мм.
Овьедо (ҡала)
Иҡтисад
Иҡтисад секторы халыҡҡа хеҙмәт күрһәтеү, ҡала үҙәгендәге төрлө бихисап офис биналары менән бәйле. Овьедо административ үҙәк булараҡ дәүләт идаралығы сфераһындағы күп эш урындарын яҡлай. Испания өсөн мөһим булыусы етештереү секторы Овьедола киң таралмаған, әммә күрше Лланер һәм Сьеро муниципалитеттары өсөн был бик мөһим. 2009 йылда Овьедо муниципалитетының бурысы 135 000,00 евро булған.
Банкс (утрау)
Экология
Көнбайыш яр буйы тигеҙлеге майҙанының дүрттән бер өлөшөнән алып өстән бер өлөшөнә тиклем һәм үҙәк төбәк территорияһының байтаҡ өлөшөн һаҙлы ерҙәр — башлыса уйпат һаҙлыҡтар, һай һыулы шишмәләр һәм диңгеҙ яры буйындағы һаҙлыҡтар — тәшкил итә. Тупраҡтың өҫкө ҡатламы аҫтында миҡдары юғары булған мәңгелек туңлыҡтың тәрән ҡатламы ята.
Банкста ағастар үҫмәй, утрауҙа иң бейек үҫемлек — арктик тал, ул һирәкләп кеше тубығы бейеклегенә етә, ғәҙәттә 10 сантиметрҙан юғары түгел. Утрауҙың үҫемлек япмаһы нигеҙен мүктәр, тәпәш үләндәр һәм ҡыуаҡлыҡтар, шул иҫәптән таштишәр, поляр мәк, күрәндәрҙең төрлө төрҙәре, кобрезийҙар һ.б. тәшкил итә.
Ҡоштарҙан аҡ өкө һәм башҡа йыртҡыстар (шул иҫәптән сапсан һәм йомағара), диңгеҙ һәм һыуҙа йөҙөүсе төрҙәр бар. Эггг йылғаһының Биг йылғаһына ҡойған урынында ваҡ аҡ ҡаҙ оялаған һәм үрсегән Көнбайыш Арктикалағы иң ҙур урын урынлашҡан. 1995 йылда бында ярты миллионға яҡын ҡош оя ҡорған — бөтә донъя аҡ ҡаҙ популяцияһының 10 проценты. Утрауҙа күсмә ҡоштар өсөн ике ҡурсаулыҡ — Томсен йылғаһының түбәнге ағымында бәләкәйерәк (Олавик милли паркының бер өлөшө) һәм Сакс-Харбор тирәләй утрауҙың көньяҡ-көнбайыш сиреген биләгән ҙурыраҡ ҡурсаулыҡ урынлашҡан.
Тарихы
Археологик табылдыҡтар Банкста кешенең кәм тигәндә һуңғы 3000 йыл дауамында булыуын күрһәтә. Тәүге артефакттар дорсет, һуңғылары туле һәм баҡыр инуиттар мәҙәниәттәренә ҡарай. Протоинуит мәҙәниәтенә ҡараған бина ҡалдыҡтары утрауҙа яҡынса 500 йыл элек даими тораҡ пункттар булыуын күрһәтә. Әммә европа сәйәхәтселәре бында килгәнгә тиклем (ике быуат самаһы элек), күрәһең, инуит һунарсылары күрше Виктория утрауынан Банксҡа йәйге айҙарҙа ғына килгәндер. Европа поляр тикшеренеүселәре утрауҙы беренсе тапҡыр 1820 йылдың авгусында күрә, уны Мелвилл утрауынан Уильям Парри экспедицияһы ағзаһы Фредерик Бичи күҙәтә. Асылған ерҙе Парри Лондон король йәмғиәте президенты Джозеф Банкс исеме менән атай. 30 йылдан һуң, 1850 йылдың 7 сентябрендә, утрауҙың көньяҡ-көнбайыш осон Роберт Мак-Клур күҙәткән, ул уға Бэринг Ере (Адмиралтействоның беренсе лорды Френсис Бэринг хөрмәтенә) исеме бирә. Мак-Клур экспедицияһы 1850—1852 йылдарҙа утрауҙың бөтә яр буйҙарын тикшереп сыға, 1851/52 йылдарҙа уның төньяҡ ярының Мерси ҡултығында ҡышлауға туҡтала. Әммә 1852 йылда боҙ шарттары арҡаһында утрауҙы ҡалдырып булмай, экспедиция унда икенсе ҡышҡа ҡала. 1853 йылдың апрелендә Генри Келлетт Мак-Клюр экипажына ярҙам итер өсөн Мелвилл утрауынан ҡотҡарыу төркөмөн ебәрә һәм шул уҡ йылдың 3 июнендә ҡышлаусыларҙы Банкс утрауынан алалар. Мак-Клурҙың Investigator карабы ҡултыҡта ҡалдырыла һәм артабанғы бер нисә тиҫтә йыл дауамында (1890 йылға тиклем) Виктория утрауы инуиттарына ағас һәм металл сығанағы булып хеҙмәт итә.
1900 йылдар башында Банкс утрауына Арктика архипелагының күрше утрауҙарынан бер нисә диңгеҙ экспедицияһы һәм тикшеренеү партиялары санала килә; утрауҙың эске райондарын күләмле тикшереүҙе 1915 йылдың йәйендә Вильялмур Стефанссон экспедицияһы үткәрә. 1949 йылда Норвегия экспедицияһы тарафынан мөһим ботаник, геологик һәм географик күҙәтеүҙәр башҡарыла, ә 1952—1953 йылдарҙа Томас Маннинг Банкс ярын ентекле рәүештә картаға төшөрөргә тырыша. 1920-се йылдар аҙағында утрауҙа Маккензи дельтаһы инуит ғаиләләре ҡышлай башлай. Улар аҡ төлкө кәсебе менән шөғөлләнә һәм йәйгеһен тире һатыу өсөн материкка ҡайта. Уларҙы ҡышлатыу урындарының береһе ул утруҙың көньяҡ-көнбайышында Стефанссон экспедицияһы судноһы хөрмәтенә аталған Сакс ҡултығы була. 1953 йылда был урында Канаданың Король атлы полицияһы посы булдырыла, тиҙҙән уның тирәләй даими рәүештә инуиттарҙың Сакс-Харбор торамаһы барлыҡҡа килә. 1954 йылдан Сакс бухтаһында метеорологик һәм радио станциялар эшләй башлай; тағы ла бер станция Джонсон морононда урынлашҡан.
Халҡы
Сакс-Харбор, йәки Икхуак, Банкс утрауындағы берҙән-бер даими торама пункт булып ҡала. Бынан тыш, бында ваҡыты-ваҡыты менән трапперҙар йәшәй. 2016 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, Сакс-Харборҙа 103 кеше йәшәгән — 2011 йыл менән сағыштырғанда, был 8 процентҡа кәмегән.
Клариса Лиспектор
Клариса Лиспектор (Clarice Lispector; 10 декабрь 1920 йыл, Чечельник, Украина — 9 декабрь 1977 йыл, Рио-де-Жанейро, Бразилия) — Бразилия яҙыусыһы.
Биографияһы
Уның атаһы Пинкус (йәки Пинкас) Лиспектор (Спектор) һәм әсәһе Маня Крингольд Лиспектор (Спектор). Уның хәтерләүҙәре буйынса, Кларистың ата-әсәһе 1911 йылда үҙҙәренең ике ҡыҙы — Лия һәм Таня менән Балт өйәҙенә ҡараған Савраниҙа, ә 1915 йылда Гайс өйәҙенең Теплик тигән урынында йәшәгәндәр. Хайя (һуңынан ул Кларис булып китәсәк) 1920 йылдың 10 декабрендә Чечельник тигән ерҙә донъяға килә, уның ата-әсәһе Граждандар һуғышы ҡазаларынан ҡасып, тап ошо яҡтарға килеп юлыҡҡан була. 1921 йылда Кларисҡа ни бары ике ай ғына булғанда, уның ғаиләһе Бразилияға сығып китә. Улар Ресифе ҡалаһына (Төньяҡ-Көнсығыш Бразилиялағы Пернамбуко штаты) барып урынлаша. 1928 йылда Кларис «Жуан Рамальоның Мәктәбе Төркөмө» тип аталған мәктәпкә уҡырға төшә. Ә киләһе 1929 йылда ул үҙенең тәүге хикәйәләрен яҙа, әммә урындағы «Диарио ди Пернамбуко» (Diario de Pernambuco) гәзите, Кларистың хикәйәләрендә әҙәби төйөнләнеш булмауына, шулай уҡ ниндәй ҙә булһа фактҡа мөрәжәғәт итеү юҡлыҡҡа һәм ни бары хис-тойғоларға ғына өҫтөнлөк бирелеүенә һылтанып, уның хикәйәләрен балалар өсөн бүленгән биттәрҙә баҫтырып сығарыуҙан баш тарталар. Ошо уҡ йылда Кларистың әсәһе вафат була. 1935 йылда Лиспекторҙар ғаиләһе Рио-де-Жанейроға күсеп килә. Бында Кларис португал теленән дәрестәр бирә башлай. Уҡыусы һәм уҡытыусы араһындағы мөнәсәбәттәрҙе үҙ тормошо тәжрибәһендә таныған Кларис «Ҡырағай йөрәк янында» («Около дикого сердца») тигән тәүге романында сағылдыра. 1939 йылда Кларис Рио-де-Жанейролағы Милли Хоҡуҡ Факультетына уҡырға инә. Ә бер йылдан, 1940 йылда, ул Рио-де-Жанейроның Милли Мәғлүмәт Агентлығында мөхәррир вазифаһын башҡара башлай. Ошо йылда уның атаһы вафат булып ҡала. 1942 йылда Кларис Рио-де-Жанейрола «Төн» («Ночь»), (A Noite) гәзитендә редактор вазифаһын башҡара. Был гәзиттә ул үҙенең бер нисә хикәйәһен баҫтырып сығара. Киләһе йылына үҙе менән бер мәктәптә уҡыған Мавре Гуржела Валентиға (Mauri Gurgel Valente) кейәүгә сыға. Икенсе Донъя һуғышы ваҡытында ул хәрби госпиталдә бразил һалдаттарына ярҙам итә. 1945 йылда «Ҡырағай йөрәк янында» («Около дикого сердца») романы «Граса Араня» фондының бүләгенә лайыҡ була. Дипломат ҡатыны булараҡ, ул Европала (Италияла, Швейцарияла, Төркиәлә, Бөйөк Британияла) һәм АҠШ-та йәшәй.
Ижады
Күп һанлы новеллалар һәм хикәйәләр авторы, уларҙың юғары художество ҡиммәтен бик күп тәнҡитселәр билдәләй. «Ҡырағай йөрәк янында» («Около дикого сердца») тигән тәүге романын ул 19 йәшендә үк нәшер итә. Йәш яҙыусының ижадына Кэтрин Мэнсфилд, Вирджинии Вулф, Розамонд Леман кеүек әҙиптәр йоғонто яһай. Әҙибәнең ижади багажын йәмғеһе 8 роман, 8 хикәйәләр йыйынтығы, әҙәби мәҡәләләр, шулай уҡ Оскар Уайльдтың «Дориан Грей портреты» («Портрет Дориана Грея») романының португал теленә тәржемәһе тулылындыра. Лиспекторға иң ҙур танылыу һәм уңыш килтергән әҫәрҙәренең береһе булып «Ғаилә бәйләнештәре»(«Семейные узы») тигән хикәйәләр йыйынтығы тора. Бында ул ҡатын-ҡыҙ проблемаларын төрлө яҡтан һәм тәрән яҡтырта. Был хикәйәләрҙә автор үҙенең эске донъяһының ни ҡәҙәрем бай икәнен аңлай. Тап ошо әҫәрҙәре аша Лиспекторҙың ижадына яҙыусы-экзистенциалистар А. Камю һәм Ж.-П. Сартра әҫәрҙәре менән ҡыҙыҡһыныуы сағылыш таба. 1960 йылда яҙыусы үҙенең ире менән айырылыша һәм Рио-де-Жанейроға әйләнеп ҡайта. Ул тағы ла баш ҡала матбуғат баҫмалары менән әүҙем хеҙмәттәшлек итә башлай. 1964 йылда уның тағы бер хикәйәләр йыйынтығы, атап әйткәндә, «Сит ил легионы» («Иностранный легион») тигән хикәйәләр йыйынтығы донъя күрә, ә тәнҡитселәр уны бразил әҙәбиәтенең бөйөк ҡаҙанышы тип билдәләй. Әҙибә үҙ иленең йәмәғәт тормошонан да ситтә ҡалмай, ул хәрби диктәтураға ҡаршылыҡ белдергән демонстрацияларҙа әүҙем ҡатнаша. Лиспектор 1977 йылдың 9 декабрендә, үҙенең 57 йәшлек тыуған көнөнә бер көн ҡалғанда вафат була. Ул үҙен «Сан Жуан Батиста» зыяратында ерләүҙәрен теләгән була, әммә сығышы менән Европанан булғанлыҡтан, ул 1977 йылдың 11 Рио-де-Жанейролағы «Израелита к Говорю» зыяратында һуңғы төйәген таба (порт. Cemiterio Israelita do Kaju). Лиспектор был донъянан иртә китә, әммә талантлы прозаиктың әҫәрҙәре әлеге көндә лә актуаллеген юғалтмай. Уның китаптары ҡайтанан баҫтырылып тора, шулай уҡ донъяның бихисап телдәренә тәржемә ителә.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
• 1945 йылда бразил әҙәби академияһы булдырған Грас Аранья фонды премияһы («Ҡырағай йөрәк янында» («Около дикого сердца» романы өсөн). • 1961 йылда Кармен Долорес Барбос премияһы («Ҡараңғылыҡтағы алма» («Яблоко во Тьме» романы өсөн). • 1967 йылда Балаларҙың милли ойошмаһының Калунга премияһы (Балалар өсөн яҙылған «Иҫ киткес кролик йомаҡтары» («Загадка замечтавшегося кролика»). • 1976 йыл Федераль округтың унынсы милли-әҙәби конкурсының беренсе премияһы.
Әҫәрҙәре
Украин теленә тәржемә ителгән әҫәрҙәре • Хикәйәләр. Португал теленән Валентин Диденко тәржемәһе// Вселенная, 1995, № 7. • Йондоҙ ваҡыты (Время звезды). Роман / Португал теленән [2] Ярослав Губарев тәржемәһе / С баш һүҙ һәм редакция — Инна Корнелюк. — Львов: Издательство Анетта Антоненко, 2016. — 108 с. • Ғаилә бәйләнештәре (Семейные узы). Новеллалар / Португал теленән Наталья Пнюшкова тәржемәһе. — Львов: Издательство Анетта Антоненко, 2018. −144 с.
Марина Бех-Романчук
Марина Бех-Романчук (18 июль 1995 йыл, Морозив, Украина) - украин еңел атлеты.
Шишмә (Балыҡлыкүл ауыл советы, Ауырғазы районы)
Шишмә (Чишма) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 65 кеше. Почта индексы — 453480, ОКАТО коды — 80205802005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сивеж (Малаховка ҡушылдығы)
Сивеж — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Малаховка йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Селихты-Соим
Селихты-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Атлым йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Талота-Яха
Талота-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарата мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Акун
Акун (Segula Island) — Алеут утрауҙары теҙеменең төлкө утрауҙары төркөмөнә ингән утрау. АҠШ-тың Аляска штатына инә.
Тасуирлама
Унимак боғаҙында, Акутан утрауының көнсығышында, ә Унимак утрауының көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Даими рәүештә йәшәгән халыҡ юҡ. Утрауҙа урыҫ колонистарынан ҡалған һыйырҙарҙың тоҡомдары йәшәй. Утрауҙың төньяғын Гилберт исемле янар янартау алып тора.
Финикия
Финики́я (Φοίνικες, фойникес һүҙенән, «ҡарағусҡыл ил») — Урта диңгеҙҙең көнсығыш ярындағы, үҙәге хәҙерге Ливанда торған, боронғо дәүләт Финикияның төньяҡ сиге Оронт йылғаһы тамағында, ә көньяҡ сиге — Кармель тауы. Көньяҡта Финикия Израиль батшалығы, ә көнсығышта һәм төньяҡта — Сүриә менән сикләшә. Геродот әйтеүенсә, Финикия Посидийҙан алып Израиль батшалығына тиклем һуҙылған дәүләт. Селевкидала уны Орфосиянан (Нар-Берид тамағы) Нар-Зерк тамағына тиклем һуҙылған тип һанайҙар. Һуңғы географтарҙың берәүҙәре (мәҫәлән, Страбон) Финикия булып Пелусия яр буйы тулыһынса Пелусия, икенселәре уның сиктәрен Кесария һәм Кармелгә тиклем һуҙылған тип иҫәпләй. Бары тик Римдең һуңғы провинциаль бүленеше Финикия исеме менән Дамаск янына тиклемге территорияны атаған, ә һуңғараҡ Диңгеҙ яны Финикияһын Ливан территорияһынан айыра башлаған Юстиниан ваҡытында Пальмира Ливанға ҡушылған.
Илдең халҡы, финикийлылар, һөнәрселеге, диңгеҙ сауҙаһы һәм мәҙәниәте ныҡ үҫешкән ҡеүәтле цивилизация барлыҡҡа килтергән. Финикия яҙмаһы тарихта билдәләнеп ҡалған иң тәүге фонетик системалы яҙмалар иҫәбендә тора. Финикия цивилизацияһының сәскә атҡан ваҡыты б. э. т. 1200—800 йылдарға тура килә.
Финикия ҡалалары
Айырым торған финикия ултыраҡтары үҙаллы ҡала-дәүләттәргә әйләнгән. Иң баштағы дәүерендә был ролде Сидон үтәһә, һуңғы осорҙа Тир ҡалаһы ҙур әһәмиәткә эйә булған. Финикияның башҡа ҡалалары булып Акко, Ахзив, Сидон Сарептаһы, Берит (хәҙерге Бейрут), Библ (Гебал), Триполи һәм Арвад торған. Ҡайһы ваҡыт Финикиянан төньяҡта торған Угарит (хәҙерге Рас-Шамра) ҡалаһын да был илдең ҡалаһы тип иҫәпләйҙәр.
Исеме
<!-- Название «Финикия» происходит, вероятно, от φοινως — «пурпурный», возможно связано с производством пурпурной краски из особого вида моллюсков, обитавших у побережья Финикии, которое было одним из основных промыслов местных жителей.
Другое объяснение — Φοϊνιξ — «страна Феникса» (красного солнечного божества, появлявшегося с востока).
Впервые это название встречается у Гомера и часто упоминается у греческих историков. У Гомера название «финикийцы» — синоним «сидонян». По всей видимости, Финикия — греческий эквивалент названия Ханаан. В более поздний период в переводе Септуагинты название «ханаанеи» регулярно переводится в евангелиях как «финикийцы» (ср. } (1936)
Тарих
Прибрежное положение финикийских городов способствовало развитию торговли. Установлено, что уже во II тысячелетии до н. э. существовали торговые связи между финикийскими городами и Египтом. В XIII веке до н. э. Финикия испытала нашествие народов моря. С одной стороны ряд городов был разрушен и пришел в упадок, с другой — народы моря ослабили Египет, что привело к независимости и возвышению Финикии, где главную роль стал играть Тир.
В VIII веке до н. э. Финикия была захвачена Ассирией. Финикийские города готовы были скорее платить дань материковым государствам, при условии, что те не будут мешать их торговле, чем вести долгие войны за независимость. Финикия перешла под власть персов в 538 году до н. э. В результате финикийские колонии западного Средиземноморья получили независимость и объединились под началом Карфагена (в VI веке до н. э.). В 332 году до н. э. Финикию захватил Александр Македонский. Примечательна осада Тира. Вскоре, однако, Тир был восстановлен. Тяжёлым ударом для финикийской торговли впоследствии стало падение и окончательное разрушение Карфагена. В I веке до н. э. Финикия была завоёвана царем Великой Армении Тиграном Великим. В римскую эпоху Финикия вошла в провинцию Сирия.
Иҡтисады
Первые финикийцы были рыболовами. Со временем их рыболовецкие деревни превратились в богатые купеческие центры, поскольку они стали использовать свои корабли не только для рыбной ловли, но и для торговли с заморскими землями. Финикийцы создавали палубные гребные суда из ливанского кедра. В поисках дешёвого сырья и новых рынков сбыта финикийцы плавали по всему Средиземному морю, доходили до Атлантического побережья Испании (Фарсис) и даже — до Британских островов, откуда везли олово. Их опорные пункты находились в Испании, в Сицилии, на Сардинии и Корсике; но наибольшее значение приобрели североафриканские колонии, и прежде всего Карфаген, опаснейший противник Рима. Отправлялись финикийцы и в загадочную страну Офир.
Яркое описание финикийской торговли дано в книге Иезекииля. Финикийцы вели также и большую сухопутную торговлю. Она производилась караванами: товары навьючивали на верблюдов, которые потом длинной вереницей совершали переходы по степям. Из Фувала и Мешеха привозили медную посуду, из Фогарма — лошадей , из Дамаска — вино и белую шерсть , из Аравии — овец.
Окатиха
Окатиха — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Межа йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Финикия
Иҡтисады
На финикийских мануфактурах выделывались искусные вещи из металлов, слоновой кости и чёрного дерева; из шерсти и шёлка они изготовляли дорогие ткани.
Окатиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Финикия
Иҡтисады
Особенно высоко ценились тогда ткани, окрашенные пурпуровой краской, которую финикийцы добывали из морских раковин (моллюсков) у берегов Финикии.
Окатиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Финикия
Морские экспедиции
Около 1500 года до н. э. им удалось выйти в Атлантический океан из Средиземного моря и достичь Канарских островов.
Около 600 года до н. э. по приказу египетского фараона Нехо II (по другой версии, около 660 года до н. э. по приказу номарха Нехо I) обогнули Африканский континент. Путь от Красного моря до пролива Гибралтар занял три года. Во время этого путешествия они начали использовать вёсла, которые располагались на трех палубах, и четырёхугольный парус площадью около 300 м².
Дин
Финикийская религия была частью семитских культов. Культ отправлялся профессиональной кастой жрецов, которые занимали привилегированное положение в обществе. Архитектура Храмов финикийских богов явилась прообразом храма Соломона, который был построен при активной помощи тирских инженеров. Однако отличия религиозные были кардинальными: иудеи поклонялись Единому Богу, а финикийцы — Пантеону богов. Особо финикийцы почитали Святые Горы. Одним из последних адептов финикийской религии был Гелиогабал, который особое внимание уделял солярному культу и экстатическому поклонению.
В связи с обширными культурными, экономическими и политическими связями с Египтом и, позднее, Грецией, многие Финикийские божества имеют аналоги в египетской и греческой мифологии. Характерно обожествление личности правителя либо наместника Ваал, что соотносится с древнеегипетской религиозной традицией. Мелькарт, более известный в христианской традиции под наименованием Молох, также свидетельствует о подобной традиции обожествления и почитания городского правителя. Позднее, греческие источники стали отождествлять его с Геркулесом. Часто Верховный бог приобретал черты солярного божества. Согласно устаревшими взглядам, основанным на римских текстах, финикийцы совершали множественные жертвоприношений младенцев (тофет). Современные научные данные опровергают данную гипотезу. При исследовании захоронений от Гебала до Картахена было обнаружено, что в позднефиникийскую эпоху захоронение лиц умерших в младенчестве и мертворожденных производилось отдельно от более старших возрастных категорий. Большая доля останков, обнаруженных в «детских» погребениях, принадлежит мертворожденным, недоношенным и абортусам. В раннефиникийский период производилась кремация детских останков, что подтверждается большой редкостью детских погребений в раннефиникийских некрополях. С учетом враждебных отношений римлян и финикийцев, а также многочисленных научных заблуждений античных авторов (достаточно указать населяющих Гиперборею людей с собачьими головами, зимующих на дне пруда чаек, обитающих в Бактрии гигантских муравьях, размером с овцу), можно констатировать необоснованность утверждений о распространенности человеческих жертвоприношений среди финикийцев.
Наряду с небесным мужским божеством почиталась и богиня-мать Астарта (божество сидонское — ), одной из форм поклонения которой была храмовая проституция — однократная продажа своего тела за деньги, отдаваемые в храм Богини.
Финикийская религия представляла собой синтез различных традиций. Кочевой семитский культ небесных светил (солярного быкоголового Солнца и женской богини Луны) наслаивался на матриархальный неолитический культ Великой Матери (родственной Кибеле) и египетской паре Исиды и Осириса (Адонис).
Принесение в жертву детей воспринималось как наиболее угодная богам жертва, народы, соседствовавшие с финикийцами, считали этот обычай доказательством особой жестокости последних. Этот вид жертвоприношения практиковался в особо важных случаях, известны жертвоприношения одновременно нескольких сотен детей. Урны с прахом хоронили на священном участке, называвшемся тофет. Эту практику заимствовали у финикийцев древние евреи после завоевания Южного Ханаана. В Библии упоминается о «проведении через огонь» детей в долине Гинномской (Геенна) около Иерусалима, в честь Молоха, при еврейских царях. Местом отправления культа был, согласно Библии, Тофет в долине Хинном (Иер. {0}[13]{/0}} (1936)
Вопрос о детских жертвоприношениях и о том, насколько регулярно они совершались в Финикии, давно является предметом споров среди библеистов и археологов. Профессор антропологии и истории Джефри Шварц и его коллеги предложили более мягкую интерпретацию: «Детей кремировали, независимо от причины смерти». Для изучения были взяты останки 348 погребальных урн, обнаруженных при раскопках карфагенского тофета.
Финикия в Библии
Финикийский Сидон назван «первенцем Ханаана». В эпоху израильского завоевания Ханаана финикийский Сидон уже назван Великим и упомянут другой финикийский город Тир  — они послужили северными пределами расселения евреев. Во времена царя Соломона финикийский Сидон владел всем Ливаном и богател за счет продажи кедров, но известным финикийским правителем был царь тирский Хирам. Тир торговал «с народами на многих островах», властвовал от Сидона до Арвада. Финикийцы помогали израильтянам строить храм и учили их мореходному делу.
Женитьба Ахава на Иезавели, дочери сидонского царя Ефваала, имела важное политическое значение, но оказала пагубное влияние на израильскую религию. В Самарии появились капища Ваала. С финикийским влиянием в Израиле боролся пророк Илия. В финикийской Сарепте он явил чудо неиссякаемой кадки и кувшина.
В Новом Завете Финикия иногда называется собственным именем, а иногда обозначается в качестве «пределов Тирских и Сидонских» , где согласно Евангелиям Иисус Христос изгнал демона из дочери «сирофиникиянки» или «хананеянки». Другие жители «приморских мест Тирских и Сидонских» слушали Нагорную проповедь.
Финикийские колонии
Финикийцы освоили практически всё побережье Средиземного моря. Первым объектом их колонизации стал Кипр (в XII в. до н. э. ), а затем другие крупные острова — Корсика, Крит, Мальта (Мдина), Сицилия (Лилибей, Мотия, Палермо) и Сардиния (Ольбия).
Самой крупной колонией финикийцев стал Карфаген, влияние которого распространилось на всё средиземноморское побережье Магриба (Бизерта, Гадрумет, Гиппон, Типаса, Лептис-Магна, Лептис-Минор, Сабрафа, Утика) и Испании (Гибралтар, Кадис, Картахена, Малага).
Колонии финикийцев не исчезли бесследно. Современные генетики доказали, что потомки финикийцев (носители гаплогруппы J2) до сих пор живут на средиземноморском побережье, давно утратив свой язык и этническую идентификацию. Так, около трети населения Мальты является прямыми потомками финикийских колонистов.
Вклад в культуру
Финикийцы внесли следующий вклад в развитие мировой цивилизации:
Стратан Павел
Павел Стратан (Pavel Stratan; 1970) — молдаван йырсыһы һәм музыканты.
Биографияһы
2002 йылда Павел үҙенең беренсе Amintiri din copilărie исемле альбомын Молдовала сығарҙы. 2004 йылда ошо уҡ альбомы йырсының киң билдәлелек алған Румынияла сыҡты. Артабан музыканттың башҡа альбомдары ла донъя күрҙе. Уның музыкаһы — фолк, поп һәм хип-хоп ҡатнашмаһы.
Стратан бер нисә премияға лайыҡ булды :
Шәхси тормошо
Хәҙерге ваҡытта Стратан Румынияла Бухареста йәшәй. Уның ҡатыны — инженер; ғаиләлә ҡыҙҙары Клеопатра (2002) һәм улы Цезарь (2008) үҫә. Ғаилә Румынияға Молдованан 2011 йылда күсенеп китә. Клеопатра ҡыҙы бик иртә йырсы булып китә.
Сохрып-Я
Сохрып-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тапсуй йылғаһының уң ярына тамағынан 194 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Таңатаров Марат Әхсән улы
Таңатаров Марат Әхсән улы (26 декабрь 1937 йыл — 17 март 1997 йыл) — ғалим-инженер‑технолог. Техник фәндәр докторы (1977), профессор (1980). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1988), СССР‑ҙың юғары белем биреү отличнигы (1983) һәм уйлап табыусыһы (1977).
Биографияһы
Марат Әхсән улы Таңатаров 1937 йылдың 26 декабрендә Семипалатинск ҡалаһында тыуған. 1960 йылда Өфө нефть институтын (хәҙер Өфө дәүләт нефть техник университеты) тамамлағандан һуң шунда уҡ эшләй: 1960—1962 йылдарҙа — нефть һәм газ технологияһы кафедраһы ассистенты, 1962—1965 йылдарҙа — Мәскәүҙә И. М. Губкин исемендәге нефть химияһы һәм газ сәнәғәте институтында аспирант, 1978 йылдан алып дөйөм химик технологиялар, 1984 йылда — хеҙмәт һәм тирә‑яҡ мөхитте һаҡлау кафедраһы мөдире вазифаһын башҡара. 1995 йылдан башлап Башҡортостан Республикаһының Ғәмәли экология һәм тәбиғәтте файҙаланыу проблемалары институтында директор, 1996 йылдың февраль—июнендә баш ғилми хеҙмәткәр.
Фәнни хеҙмәттәре нефть эшкәртеүҙә каталитик процестарҙы тикшереүгә, сәнәғәт ҡалдыҡтарын утилләштереү мәсьәләләренә арналған. Тәүгеләрҙән булып Таңатаров тарафынан составында бензол аҙ булған автомобиль бензиндарын алыуҙың теоретик нигеҙҙәре дәлилләнгән, АИ‑95 «Экстра» этилирланмаған бензин (Куйбышев, Яңы Өфө, Одесса, Фирғәнә нефть эшләү заводтарына индерелгән), синтетик май кислоталарының куб ҡалдыҡтары нигеҙендә солидол («Уфанефтехим» ААЙ‑нда) алыу, нефть шламдарын («Урал‑Себер магистраль нефть үткәргестәре» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Туймазанефть» нефть-газ сығарыу идаралығы), терегөмөшлө приборҙарҙы (Ғәмәли экология һәм тәбиғәтте файҙаланыу проблемалары институтының демеркуризация участкаһы), автомобиль покрышкаларын (Башҡортостан Республикаһы Эске эштәр министрлығының Яза үтәү идаралығында, Өфө) утилләштереү технологиялары эшләнгән. 1995 йылда Өфөлә Ағиҙел йылғаһын нефттән таҙартыуҙа ҡатнашҡан.
240‑тан ашыу фәнни хеҙмәт, 50 уйлап табыу авторы.
Марат Әхсән улы 1997 йылдың 17 мартында Өфөлә вафат була.
Кинотеатр
Кинотеатр — кинофильмдар күрһәтә торған махсус бина. Кинотеатрҙың төп бинаһы — кино күрһәтә торған экраны һәм тауыш системаһы булған ҙур зал.
Кинотеатр 3D
Специально оборудованные кинотеатры приспособлены өсөн тип демонстрации трёхмерного кино. Күпселек современных цифровых кинотеатров проектируются һәм строятся в расчёте башына демонстрацию стереофильмов. Дәүерендә трехмерном кинопоказе, в зависимости от конкретной технологии, используется бер әллә ике кинопроектора (пленочных әллә цифровых). Дәүерендә этом һәр бер күҙ зрителя күрә үҙемдең киҫәк стереопары, проецируемой башына кино сәнғәте. В результате кәүҙәләнеш воспринимается объемным. Йөҙөнән существующих башына бөгөнгө көн технологий трёхмерного показа наибольшее распространение рәсәйҙә получила Dolbү 3d, артынан дешевизны пассивных очков һәм пригодности обычного матового экрана, значительно бик дешёвого, ҡарағанда посеребрённые, требующиеся өсөн тип некоторых других систем менән поляризацией.
Кинотеатр IMAX
Айырым категория кинотеатров, специально проектирующихся өсөн тип демонстрации кинофильмов в формате imax. От обычных отличается размерами экрана, многократно превосходящими традиционные. Зрительный зал рассчитывается таким образом, нимә зрители располагаются әргәлә к экрану, нисəнсе в результате перекрывает бөтәһелә күреү майҙаны. Был увеличивает көслө тәьҫир присутствия һәм обеспечивает тулы погружение в сцену.
Кинотеатр Drive-in
Система аҫтында асыҡ һауала кинотеатр, тамашасылары өсөн иҫәпләнгән төшкәс, машина ҡушыла. АҠШ технологияһында беренсе тапҡыр барлыҡҡа килә. Ҡағиҙә булараҡ, үҙенең күләме һәм урынлаштырылған ҙур экрандан майҙансыҡ ойоштороу һәм парковочный менән инеп сыға. Маломощный оҙатып тауышлы FM радиостанцияһы тапшырҙы стандарт-н акустик системаһы ярҙамында тамашасылар өсөн автомагнитола диапазоны йәки тыңлап, тирә-яҡ парковочный урынға ҡуйылған. Бер-береңдең үҙенсәлектәрен төшкәнсе асыҡ һауала, ҡояш байыуынан һуң, башлана һәм бөтә миҙгел эштәрен шулай кинотеатрҙа сеанс характерлап йөрөй.
Кинотеатры менән детскими залами
Сеть кинотеатров cinépolis реализовала фекерҙе размещения детских игровых площадок непосредственно в кинозале. Араһында игровых развлечений — горки, гимнастические джунгли, батуты, кресла-мешки һәм ковровое покрытие, имитирующее яһалма газон. Такое ҡарар, нацеленное башына привлечение семей в кинотеатры, принесло компании уңыш в мексике, коста-рике, гватемале һәм испании.
Милла Йовович
Милица Богдановна Йовович (Milica Bogdanovna Jovovich; Милица Јововић, Milica Jovović),  Милла Йовович кеүек билдәле   (Milla Jovovich; 17 декабрь 1975 йыл, Киев) — Америка актрисаһы, музыкант, фотомодель һәм модельер.
Биографияһы һәм карьераһы
Милла Йовович 1975 йылдың 17 декабрендә Киев ҡалаһында тыуған. Милланың олатаһы һәм олатаһының туғандары — Бранко һәм Богдан  Иосип Броз Титоны ҡолатыуҙа маташа. Ағалы-ҡустылы Богдан һәм Бранко дуҫтары Милита Йовович менән 1960 йылдарҙа Албаниянан Одессаға совет пароходында туристар рәүешендә Иосип Броз Титоны асыуынан ҡасып Киевҡа  килә. Атаһы — Богич (Богдан) Йовович, Черногориянан табип ; әсәһе — Логинова Галина — урыҫ; СССР һәм Америка актрисаһы. Әсәһе яғынан ата-бабалары Тула кешеләре. Бала сағында Милла Днепропетровскта балалар баҡсаһына йөрөгән. Әсәһе Киевтан күсенгәс башлыса Мәскәүҙә үҫкән. Милла һүҙҙәре буйынса, ул Украинала «осраҡлы» тыуған.
1980 йылда ғаилә Лондонға, һуңынан   АҠШ-ҡа Сакраментоға күсенә, ә аҙаҡ ете ай үткәс, ғаилә  Лос-Анджелесҡа күсә. Унда әсәһе Галина  актриса  карьераһын дауам итергә тырыша, ләкин  тел белмәүе арҡаһында уңышҡа өлгәшмәй, шуға күрә ире менән күпмелер ваҡыт улар хеҙмәтсе булып эшләй. Башлыса улар Брайан де Пальма йортонда йыйыштырыусы һәм ашнаҡсы булып эшләйҙәр. Бер аҙҙан Лос-Анджелесҡа күскәндән һуң Богич һәм Галина айырылыша. Богичтың бер нисә йылдан һуң ниндәйҙер аргентиналы ҡатын менән романы башлана һәм ошо мөнәсәбәттәр арҡаһында Милланың аталаш ҡустыһы Марко була  (1988 йыл), ләкин  ата-әсәһе айырылышыуы арҡаһында улар һирәк осраша.
Лос-Анджелеста йәмәғәт мәктәптәренә йөрөп, Милла бик тиҙ, өс ай эсендә, инглиз телен өйрәнә, әммә мәктәптәрҙә ата-әсәһе Советтар Союзынан булғанға күрә уға барыбер насар ҡарашта булалар (һалҡын һуғыш менән бәйле). 1994 йылда Богич медицина страховкалары менән финанс махинацияларында  ғәйепләнеп ҡулға алына һәм  20 йылға хөкөм ителә, ләкин 1999 йылда,  биш йыл ултырып, төрмәнән сығарыла (Милла һүҙҙәре буйынса, төрмә уны яҡшы яҡҡа үҙгәртеп файҙаға була). Милланың тәрбиәһе һәм башланғыс этапта шоу-бизнеста алға китеүе менән Галина шөғөлләнә, артабан үҙе лә киноға ҡайта.
Модель бизнесында 9 йәшенән, тәүге тапҡыр «Lei» итальян журналының тышлығында барлыҡҡа килә. Һуңыраҡ билдәле Америка фотографы Ричард Аведон уға «Mademoiselle» журналы  өсөн фотосессия тәҡдим итә. Журнал мөхәррире моделдең йәшен белеп ҡалғандан һуң, ул Йововичтың фотоһүрәтен алырға ашыға. Тик Аведон иҫкәрткәс кенә фотоһүрәттәр тергеҙелә. Бәлиғ булмағандарҙы шоу-бизнесҡа йәлеп итеү проблемаһы бер нисә ай Америка ток-шоу һөйләшеүҙәренең предметы була. Етенсе синыф уҡыусыһы булараҡ, ун ике йәшлек Милла модель эше менән тулыһынса шөғөлләнер өсөн, мәктәпте ташлай. 1994 йылда 19 йәшендә ул АҠШ гражданы була.
Милла Йовович «Донъяла иң онотолмаҫ ҡатын-ҡыҙҙар» Revlon реклама кампанияһында ҡатнаша. Ул Hugo Boss, Guess, Calvin Klein менән контракт төҙөй; гонорары көнөнә 3 мең долларға етә. 1998 йылдан алып — L Oréal рекаламаһының йөҙө.
13 йәшендә тәүге тапҡыр Залман Кингтың «Слияние двух лун» (1988) фильмында төшә. 15 йәшендә «Возвращение в голубую лагуну» (1991) фильмында төп ролде уйнай. 1992 йылда «Чаплин» картинаһында Чарли Чаплиндың ҡатыны — Харис Милдредты уйнай. «Под кайфом и в смятении» фильмын төшөрөү ваҡытында, ул эпизодик ролде уйнай, актёр Шон Эндрюс менән таныша. Улар 1992 йылдың октябрендә өйләнешә, әммә бер айҙан айырылыша.
1994 йылда Йовович үҙенең тәүге музыка «The Divine Comedy» («Божественная комедия») альбомын сығара. Йовович үҙенең «Plastic Has Memory» төркөмө менән Европа һәм АҠШ буйлап гастролдәрҙә була.
1996 йылда ул режиссёр Люк Бессондың фильмында ролгә кастингта ҡатнашып,  киноға әйләнеп ҡайта. Икенсе маташыуҙан һуң ул роль ала, һәм 1997 йылда «Пятый элемент» фильмында төшә. Йыл аҙағында ул Бессонға кейәүгә сыға. 1998 йылда Йовович Спайк Лиҙың «Его игра» фильмында төшә. 1999 йылда Бессондың шул уҡ исемле фильмында Жанна д’Арк ролен башҡара һәм ошо уҡ йылда Бессон менән айырылыша.
2000 йылда Берлин кинофестивален асыу тантанаһында U2 — Боно төркөмө солисының сценарийы буйынса   Йовович һәм Мел Гибсон ҡатнашлығында Вим Вендерстың «Отель „Миллион долларов“» премьераһы үтә. Картина фестивалдең «Көмөш айыу» призын ала. 2001 йылда Йовович Бен Стиллерҙың  «Образцовый самец» комедияһында төшә.
Йовович модель Кармен Хоук менән бергә «Jovovich-Hawk» кейем линияһына  нигеҙ һалыусы булып тора. 2004 йылда L Oreal косметикаһын рекламалап, иң юғары хаҡ алыусы модель була. Forbes журналы рейтингы буйынса, уның килеме 10,5 млн доллар тәшкил итә (фильм төшөрөү өсөн хаҡтарҙы иҫәпкә алып). 2005 йылда Йовович Ҡырымдағы халыҡ-ара балалар лагеры «Артектың» 80-йыллығын байрам итеүҙә ҡатнашыу өсөн Украинаға бара.
Режиссёр Пол Андерсондың алты «Обитель зла» боевигында төшә. 2006 йылдың март айында «Ультрафиолет»   триллеры сыға. Шул уҡ йылда криминаль драманың сикләнгән «45-й калибр» релизы сыға. Йововичтың рәсми сайтында Борис Акуниндың «The Winter Queen» романы буйынса Пол Верхувен фильмында  ҡатнашыуы тураһында  иғлан ителә. 2007 йылдың 28 февралендә, Верхувен фильмдың исемен оригиналына ярашлы «Азазель» (Азазель — боронғо йәһүдтәрҙең ышаныуҙары буйынса сүллек блесе)  тип үҙгәрәсәген хәбәр итә. Яңы исеме, уның фекере буйынса, ҡыҙыҡһындырырлыҡ.
2009 йылда «Purple Fashion» журналы өсөн эротик фотосессияла төшә, уны Марио Сорренти фотоға төшөрә.
2010 йылда Tommy Hilfiger фирмаһынан махсус хәйриә сумкаһының йөҙө була, ул Breast Health International ассоциацияһына ярҙамға сикләнгән данала сығарыла. Ойошма ҡатын-ҡыҙҙарҙа һөт биҙҙәренең яман шеше проблемалары менән шөғөлләнә.
2010 йылда «Выкрутасы» фильмында төшә, унда Рәсәй актёрҙары  Константин Хабенский һәм Иван Ургант менән бергә уйнай. Фильмды алға ебәреү сиктәрендә «Прожекторперисхилтон»  шоуҙа ҡатнаша (19.02.2011).
Шәхси тормошо һәм мауығыуҙары
2009 йылдың 22 августа Милла өсөнсө тапҡырға режиссёр Пол Андерсонға кейәүгә сыға, туйҙарына тиклем   ете йыл  уның менән осраша.
Ирле-ҡатынлының өс ҡыҙы бар — Эвер Габо Андерсон (3 ноябрь 2007), Дэшилл Иден Йовович-Андерсон (1 апрель 2015)  һәм Ошин Ларк Эллиот  Йовович-Андерсон (2 февраль 2020).
2017 йылда ваҡытынан алда бала табыу ҡурҡынысы арҡаһында йөклөлөктөң бишенсе айында ашығыс аборт үткәрә.
Үҙенең рәсми сайтында Милла Йовович үҙ тормошонан төрлө ваҡиғалар тураһында көндәлегенән өҙөктәр баҫтырып сығара. Ул марихуананы легалләштереү өсөн сығыш яһай һәм «High Times» журналының тышлығында сыға. Милла хәрби сәнғәт, башлыса бразилия   джиу-джитсу менән шөғөлләнә.
Милла Йовович — һулаҡай. Милланың буйы — 174 см. Ул  инглиз, серб, француз һәм рус телендә иркен һөйләшә.
Үҙе тәрбиәләнеүе хаҡында Милла былай тип билдәләй: «Мине урыҫ әсәйем тәрбиәләне, ул СССР-ҙың билдәле актрисаһы булды. Мин уҡыған беренсе китаптар урыҫ телендә булды. Мин  рус классик театр мәктәбе мөхитендә тәрбиәләндем. Хәҙерге заман киноһы ла ошо уҡ принциптарҙа тора. Бынан тыш, һәр саҡ минең хәтеремдә, минең тамырҙарымда урыҫ ҡаны аға». «Purple» француз баҫмаһының Рәсәйҙән шунда иртә сығып китеп. үҙеңде рус тип иҫәпләйһеңме тигән һорауына Милла былай яуап бирә: «Әлбиттә. Мин элеккесә урыҫса аралашам. Ҡыҙым менән урыҫса һөйләшәм. Урыҫ телендә уға шиғырҙар һәм хикәйәләр уҡыйым. Минең тамырҙарым бик мөһим — улар мине кем булғанмын, шулай яһаны». Актриса үҙе тураһында: «Мин — урыҫ. Мин урыҫ ата-әсә үҫтергән, минең урыҫ дуҫтарым күп, минең иң яҡшы дуҫ ҡыҙым — урыҫ. Аңлайым, мин Америкала үҫтем, — әммә барыбер үҙемде  урыҫ итеп тоям... һәм, әлбиттә,  Рәсәй миңә яҡын һәм ҡәҙерле. Мин урыҫ юморҙарын, урыҫтарҙың аш-һыуын, урыҫ йырҙарын, урыҫ сиркәүен яратам». Шул уҡ ваҡытта Vogue журналының украин версияһына  интервью биргәндә  Милла үҙен украин  тип һанамауы тураһында әйтә. Милланы «украин актрисаһы» тип атаусы гәзиттәр менән килешмәй, Галина Александровна былай тип әйтә: «Минең ата-әсәм — урыҫтар, Туланан. Милла — ярым урыҫ- ярым Черногориянан, ләкин, ул үҙен сығышы буйынса урыҫ тип һанай». Милла 2017 йылда биргән  интервьюһында үҙенең Украинала тыуыуын «осраҡлы» тип иҫәпләй.
Үҙ твиттерында Йовович, үҙен православ христианы тип атай, әммә  «мөхәббәт һәм рухланыу урын алған һәр сиркәүгә лә» йөрөй алыуын әйтә.
Музыка, рәсем яратыуын билдәләй, сәнғәт тарихы менән ҡыҙыҡһына. Шулай уҡ аш-һыу әҙерләргә ярата, Америкала урыҫ аҙыҡ-түлектәрен һатып ала һәм «бөтә урыҫ ҡатын-ҡыҙҙары кеүек», күп ваҡытын кухняла үткәрә.
Аҫҡар мәктәбе (Бөрйән районы)
Аҫҡар мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Аҫҡар ауыл Советы биләмәһендәге уҡыу йорто.