cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Оло Оло Базас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бер туған Мартындар йорто
Бер туған Мартындар йорто (Ҡыҙыл йорт ) — Дондағы Ростовта, Оло Баҡса урамы менән Крепостной тыҡырығы киҫешкән ерҙә ултырған йорт. 893 йылда архитектор Н. М. Соколов проекты буйынса төҙөлә. Беренсе хужаһы Британия подданныйы Иван Романович Мартын була. Бер туған Мартындар йорто федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.
Тарихы
Ҡыҙыл кирбестән төҙөлгән ике ҡатлы йорт 1893 йылда Ростов архитекторы Николай Матвеевич Соколов проекты буйынса төҙөлә. Ул эклектиканың ялған готика рухында эшләнә, унда рус һәм немец төҙөләшә элементтары сағылыш таба. Йорттоң мөйөшөндәге өлөшөндә осло башлы башлы эркер айырылып тора. Башта йортҡа Британия подданныйы Иван Романович Мартын, унан һуң — ҡатыны — П. И. Мартын хужа була. Һуң йорт уларҙың улдары Василий, Георгий, Иванға ҡала. Дондағы Ростовта Мартындар ғаиләһе йорт эргәһендә урынлашҡан «Джон Мартын һәм Кº» ҡойоу-механика заводын тота. 1910 йылдарҙа Георгий Марты иле АҠШ консулы була, ә йорто ҡабул итеү бинаһына әйләнә.
1920 йылдарҙа бина дәүләткә бирелә. Уның беренсе ҡатында — төрлө учреждениелар, ә икенсе ҡатта коммуналь фатирҙар урынлаша. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң, йортҡа ремонт үткәрелде, уның барышында түбәләге тәҙрәләр бөтөрөлә. 1980—1990 йылдарҙа бында Рәссамдар йорто урынлаша, унда магазин салоны, күргәҙмә-вернисаж һәм антиквар кибете урынлаша.
2007 йылда бина М. А. Шолоховтың дәүләт музей-ҡурсаулығы балансына тапшырыла һәм унда реставрация эштәре башлана. Ремонт эштәре тамамланғандан һуң Бер туған Мартындар йортонда музей филиалын асыу күҙаллана.
Биофизика
Биофизика (βίος — йәшәү, φύσις — тәбиғәт):
Дөйөм алғанда, биофизика матдә һәм энергияның биологик кимәлдә рендә физик ҡанундарҙың
«Биофизика мөһим йөкмәткеһен тәшкил итә: үҙ-ара эш итеү принциптары молекуляр кимәлендә әһәмиәтле дөйөм биологик табыу, асыу, уларҙы хәҙерге тәбиғәт закондарына ярашлы, физика, химия, математика һәм башланғыс дөйөмләштерелгән яңы ҡаҙаныштары нигеҙендә эшләгән был төшөнсәләр ҡулланыу, биологик адекват күренеш тасуирлай».
Биофизика бүлектәре
Өҫтәге. классификация биофизика. өлкәһендә яңы асыштарҙы күрергә, авангард йүнәлештәрҙе күрһәтергә, ҡамасаулаған проблемаларҙы асыҡларға мөмкинлек бирә.
Биофизиканың дөйөм курсы элекке мәктәп системаһында түбәндәге классификацияға нигеҙләнә:
унда юғары белемле белгестәрҙең тар профилле йүнәлештә махсуслашыуы урын алған. Был проблемалы йүнәлештәрҙең үҫешен һәм белгестәр менән тәьмин ителеүен сикләй.
Тикшеренеүҙәр тарихы
Фәндең нигеҙе башында тЭрвин Шредингер «Физика күҙлегенән нимә ул йәшәү» (1945) тигән хеҙмәт ята. Унда йәнле тәбиғәт термодинамикаһы нигеҙҙәре, тере организмдар дөйөм структур үҙенсәлеге, биологик күренештәрҙең квант механикаһы ҡанундарына тура килеүе ҡарала.
Мәскәүҙә тәүге физика һәм биофизика институты 1927 йыл да ойошторолған. Әммә ул оҙаҡ йәшәмәй: 1931 йылда уның етәксеһе, академик Лазарев П. П. ҡулға алына һәм Институт ябыла.
Хәҙерге тикшеренеү йүнәлештәре
Хәҙерге ваҡытта ҡатмарлы системалар биофизикаһы һәм молекуляр биофизика әүҙем үҫешә.
Биофизиканың хәҙерге тикшеренеү өлкәләре: физик һәм биохимик реакцияларға космогеофизик факторҙарҙың тәьҫире, фотобиологик процестар, математик моделләү, аҡһымлы һәм мембраналы структуралар физикаһы, нанобиология һ. б.
Ҡулланылыш өлкәһе
Биологик объекттар, ҡағиҙә булараҡ, бик ҡатмарлы. Уларҙа барған процестарға үҙ-ара бәйләнешле.
Физика, объекттарҙың термодинамика, электродинамика, квант һәм классик механика ҡанундары менән тауирлап уларҙың ябайлаштырылған моделен төҙөүгә мөмкинлек бирә. Физик мәғлүмәттәрҙе биологик объект мәғлүмәттәренә яраштырып ҡарап биологик объектта барған процестарҙы асыҡларға, аңларға мөмкин.
Физикала биология объекттарҙы тикшереү өсөн ҡулланып булырлыҡ күп ысулдар бар. Шуға күрә, биофизика бурыстарының береһе — был ысулдарҙы биология фәненә ҡулайлаштырыу.
Бөгөн биологик системалар тураһында мәғлүмәт алыу өсөн төрлө ысулдар ҡулланыла: оптик, синхротрон нурланыш ҡулланып рентгено-структур анализ яһау,, ЯМР — һәм ЭПР-спектроскопия, 7-резонанслы спектроскопия, төрлө электрометрик ысулдар, микроэлектрод техника ҡулланыу, хемилюминесценция ысулы, лазер спектроскопия, изотоп атомдар (меченый атом) һәм башҡа ысулдар ысулдар.
Был шулай уҡ, медицина диагностикаһында һәм терапияла ҡулланыла.
Шулай уҡ, биологик материяға тәьҫир итеүҙең эффектлы юлдарын үҙ эсенә алған махсус методика эшләнә.
Иҫкәрмә
<references group="" responsive="">
Штәнде ауыл Советы (Балтас районы)
Штәнде ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл биләмәһе.
Антик әҙәбиәт
Антик әҙәбиәт (Antiquus — боронғо) — Урта диңгеҙ бассейнында (Балҡан һәм Аппенин ярымутрауҙарында, шулай уҡ сиктәш утрауҙарҙа һәм яр буйҙарында) үҫешкән боронғо гректар һәм римляндар әҙәбиәте. Уның латин һәм грек теленең диалекттары нигеҙендә барлыҡҡа килгән яҙма ҡомартҡылары беҙҙең эраға тиклем I мең йыллыҡҡа һәм беҙҙең эраның I мең йыллығына ҡарай. Антик әҙәбиәт боронғо грек һәм боронғо рим әҙәбиәттәренән тора. Тарихи яҡтан грек әҙәбиәте рим әҙәбиәтенән алдараҡ барлыҡҡа килгән.
Дөйөм белешмәләр
Урта диңгеҙ бассейнында антик мәҙәниәт менән бер рәттән икенсе мәҙәни ареалдар үҫешә. Антик әҙәбиәт бөтә көнбайыш цивилизацияһының һәм сәнғәттең нигеҙе булып тора. Антиклыҡ менән параллель рәүештә бүтән боронғо мәҙәниәттәр, шул иҫәптән боронғо ҡытай, боронғо һинд, боронғо иран әҙәбиәттәре үҫешә. Боронғо Египет әҙәбиәте ул мәлдә сәскә атыу осорон кисергән була.
Классика
Классик дәүерҙең башланғыс этабы (беҙҙең эраға тиклем 7-6-сы быуат) лирик поэзияның (Феогнид, Архилох, Солон, Семонид, Алкей, Сапфо, Анакреонт, Алкман, Пиндар, Вакхилид) сәскә атыуы менән характерлана. Юғары классик әҙәбиәткә трагедия (Эсхил, Софокл, Еврипид) һәм комедия (Аристофан), шулай уҡ әҙәби булмаған проза (историография — Геродот, Фукидид, Ксенофонт; фәлсәфә — Гераклит, Демокрит, Сократ, Платон, Аристотель; һүҙ оҫталығы — Демосфен, Лисий, Исократ) жанрҙары хас була. Грек-фарсы һуғыштарында ҙур еңеүҙәр яулап дан алған Афины классик әҙәбиәттең үҙәгенә әүерелә. Грек әҙәбиәтенең классик әҫәрҙәре аттик диалектында ижад ителә (беҙҙең эраға тиклем 5-се быуат).
Һуң классика дәүере философия, тарих өлкәһендәге әҫәрҙәре менән таныла, театр иһә Афинаның Пелопоннес һуғышында Спартанан еңелгәненән һуң (беҙҙең эраға тиклем 4-се быуат) үҙенең әһәмиәтен юғалта.
Эллинизм
Был мәҙәни-тарихи дәүерҙең башланғыс осоро Александра Македонский эшмәкәрлеге менән бәйләнгән. Грек әҙәбиәтендә жанрҙарҙың, тематика һәм стилистиканың нигеҙҙән үҙгәреү процессы бара, прозаик роман жанры барлыҡҡа килә. Афина был ваҡытта үҙенең мәҙәни гегемонияһын юғалта, эллиник мәҙәниәттең төрлө урындарҙа, шул иҫәптән Төньяҡ Африка территорияһында (беҙҙең эраға тиклем 3-сө быуат — беҙҙең эраның 1-се быуаты), яңынан-яңы үҙәктәре ҡалҡып сыға. Был дәүер александр лирикаһы һәм Менандр ижады менән билдәләнә.
Рим осоро
Был дәүерҙәге рим әҙәбиәтен түбәндәге этаптарға бүлеп йөрөтәләр:
Урта быуаттарға күсеү
Был быуаттарҙа әкренләп Урта быуаттарға күсеү күренеше күҙәтелә. 1-се быуатта ижад ителгән һәм яңы мәҙәниәттең хәбәрсеһе булған Евангелия, донъяға ҡараштағы һынылышты күрһәтә. Артабанғы быуаттарҙа латин теле сиркәү теле булыуын дауам итә. Көнбайыш Рим империяһының варвар биләмәләрендә латин теле итальян, француз, испан, румын кеүек йәш милли телдәрҙең формалашыуына етди йоғонто яһаһа, инглиз, немец кеүек латиницаны үҙләштергән герман телдәренең формалашыуында уның тәьҫире аҙыраҡ була. Был ерҙәрҙә рим-католик сиркәүҙең абруйы тарала.
Исмәғилев Зинфер Ришат улы
Исмәғилев Зинфер Ришат улы (15 октябрь 1947 йыл — 21 июнь 2023 йыл) — ғалим-химик, Күмер һәм күмер химияһы институты директоры, Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, В. А. Коптюг исемендәге премия лауреаты.
Биографияһы
Зинфер Ришат улы Исмәғилев Башҡорт АССР-ы Нуриман районы Байгилде ауылында 1947 йылдың 15 октябрендә тыуған.
1969 йылда Новосибирск дәүләт университетын «химия» һөнәре буйынса тамамлай.
1973 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай (Рәсәй Фәндәр академияһының Себер бүлексәһендә Катализ институты аспирантураһын тамамлай).
1978—1979 йылдарҙа — Райс университетында (Хьюстон, Техас, АҠШ) саҡырыу буйынса эшләй.
1979—1982 йй. — Новосибирск дәүләт университетының тәбиғи фәндәр кафедраһы деканының беренсе урынбаҫары.
1983 йылда.
1991 йылда уға «профессор» ғилми дәрәжәһе бирелә.
1992 йыл — НАТО-ның Франциялағы (Страсбург) Луи Пастер университетының саҡырылған профессоры.
1992, 1993 йй.— АҠШ-тың (Ричлэнд, Вашингтон) Төньяҡ-Көнбайыш университетында саҡырылған профессор.
2010 йылдан алып — Рәсәй Фәндәр академияһы Себер бүлексәһенең Күмер химияһы һәм химик материалдарҙы өйрәнеү институты директоры.
2001 йылда — РФА-ның Химия һәм материалдар тураһындағы фән бүлегенән мөхбир-ағза итеп һайлана.
2012 йылдан алып — Кузбасс дәүләт-техник университеты профессоры, күмер химияһы, пластмассалар һәм тирә-яҡ мөхитте инженерлыҡ һаҡлау кафедраһының мөдире.
Ғалим 2023 йылдың 21 июнендә Новосибирскиҙа вафат булды һәм ҡаланың Көньяҡ зыяратында ерләнде.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни хеҙмәттәре гетерогенлы катализ, нефть‑күмер химияһы, углерод материалдар химияһы, функционаллы наноматериалдар һәм сәнәғәт экологияһына арналған.
Сфералы таратыусы һәм предприятиеларҙың ағыулы матдәләрҙе сығарыуын зарарһыҙландырыу өсөн керамик блоклы катализаторҙар эшләү технологияһын уйлап сығарған һәм камиллаштырған, шулай уҡ көкөрт водородының әселәнеү (окисление) процесын элементлы көкөрткә әйләндереү, радиоактив ҡалдыҡтарҙы утилләштереү технологияһын, углеродлы нано киҫәксәләрҙе синтезлауҙың фәнни нигеҙҙәрен (күмер шахталарындағы метанды утилләштереүҙе), наноторбаларҙы азот атомдары менән структуралы модификациялауҙы уйлап сығарған.
Исмәғилев Зинфер Ришат улы 800-ҙән артыҡ ғилми хеҙмәттәрҙең авторҙашы һәм ул 140 автор таныҡмалары һәм уйлап сығарыу патенттарына эйә, шуларҙың 10 патенты көнбайыш илдәрендә.
Баҫма хеҙмәттәре һаны — 626, цитаталап ҡулланылыу һаны — 3470, Хирш индексы — 26.
Йәмғиәт-фәнни эшмәкәрлеге
Ғилми-ойоштороу эшмәкәрлеге:
Исмәғилев Зинфер етәкселегендә 3 докторлыҡ һәм 24 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡланған.
Оло Ватса
Оло Ватса — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Черёмушка (Журавлиха ҡушылдығы)
Черёмушка  — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Журавлиха йылғаһының уң ярына тамағынан 7,8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ  йылғаһы башынан Сулак һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Айхигт
Айхигт (Eichigt) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1302 кеше йәшәй. Майҙаны — 32,64 км2. Диңгеҙ кимәленән 420–610 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8626 һәм автомобиль коды V.
Юғары Башап
Юғары Башап (Үрге Башап, Башапбаш ; Верхний Ашап) — Пермь крайының Барҙы районындағы башҡорт ауылы, Яңы Башап ауыл биләмәһенә ҡарай.
Почта индексы — 618165, ОКАТО коды — 57204831002.
Ауыл район үҙәге Барҙа ауылынан яҡынса 37 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Халыҡ һаны
2010 йылдың 14 октябрендә уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 74 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 37 ир һәм 37 ҡатын-ҡыҙ.
2005 йылда ауылда 109 кеше йәшәгән.
Климаты
Климаты — уртаса континенталь. Ҡыш һыуыҡ һәм буранлы, ҡар ҡатламы берәр метрҙан артып китә ала. Яуым-төшөм күләменең күпселек өлөшө июнь-август айҙарына тура килә.
Тарихы
1834 йылда ауылдың 12 йортонда 63 кеше йәшәгән, бөтәһелә башҡорттар булған. 1859 йылда йорттар һаны үҙгәрмәһәлә, ауылда йәшәүселәр һаны 88 кешегә еткән.
Профессор Ә. З. Әсфәндиәров 1834 йылда үткәрелгән VIII ревизия мәғлүмәттәренә таянып ауылда йәшәүсе башҡорттарҙың исемлеген баҫтырған:
Бугаев Борис Павлович
Борис Павлович Бугаев (29 июль 1923 йыл — 13 ғинуар 2007 йыл, Мәскәү) — совет осоусыһы, хәрби һәм дәүләт эшмәкәре, Авиацияның баш маршалы (28 октябрь 1977), ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966, 1983).
1992 йылда А. И. Колдунов вафат булғандан һуң Баш маршал совет хәрби исемен һуңғы йөрөтөүсе була (бөтә ғәскәр төрҙәренән, көс һәм махсус ғәскәрҙәр төрҙәренән). КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы (1971—1990), Әзербайжан ССР-ынан СССР Юғары Советының 8-10-сы саҡырылыш Милләттәр Советы депутаты (1970—1989).
Биографияһы
Бори́с Па́влович Буга́ев 1923 йылдың 29 июлендә Украина ССР-ының Киев губернаһы Усман өйәҙе Маньково ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуа.
1941 йыл—1942 йылдарҙа — күнекмә авиация эскадрильяһы курсанты.
1942 йыл—1943 йылдарҙа — Торангылы авиация мәктәбенең пилот-инструкторы.
1943—1947 йылдарҙа — пилот, 215-се авиаотряд звеноһы командиры. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Партизандар хәрәкәте үҙәк штабының заданиеларын үтәй.
1947—1948 йылдарҙа Граждандар һауа флотының осоу үҙәгендә һәм һәм юғары осоу әҙерлеге мәктәбендә уҡый.
1948—1957 йылдарҙа — Внуково аэропортында һауа судноһы командиры, пилот-инструктор. 1951 йылдан «Аэрофлот»өсөн күп дәүләттәр күп һәм илдәр, шул иҫәптән Англия, АҠШ, Һиндостан, Индонезияға, Кубаға беренсе оҙон трассалар яра.
Оло Каз
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бернкастель-Кус
Бернкастель-Кус (Bernkastel-Kues) — Германияла, Рейнланд-Пфальц федераль ерендәге ҡала.
Бернкастель-Витлих районы составына инә. Бернкастель-Кус идаралығына буйһона. Халыҡ һаны 6506 кеше тәшкил итә (2010 йылдың 31 декабренә ҡарата). Бернкастель-Кус ҡалаһы 23,66 квадрат километр маййҙанды биләй. Рәсми коды — 2 008 07 31.
Тарих
Бернкастель-Кус ҡалаһында Мозель йылғаһы аша беренсе даими таш күпер төҙөлә, ул Трирҙан Кобленцҡа барған юлда тора.
Бернкастель ҡалаһы (Bernkastel) ҡасандыр Трир епископлығына ҡараған һәм император I Рудольф тарафынан 1291 йылда иреклек алған. Ҡалаға үҙ исемен биргән боронғо замок (kastel) VII быуатта төҙөлгән һәм Урта быуаттарҙа бер кемгә лә бирешмәгән ҡәлғә булып һаналған. Ул XIX быуатта һәм ХХ быуат башында император Вильгельм II һарайына ҡараған булған. Замок манараһынан ҡарағанда Мозель йылғаһының һәм Тифенбах үҙәненең матур күренеше асыла.
1905 йылдың 1 апрелендә ҡалаға Мозель йылғаһының аръяғында ятҡан йөҙөм ағастарына бай Кус (Kues) ауылы ҡушыла. Был ауылда билдәле теолог һәм философ Николай Кузанский тыуған (1874 йылда уҡ Бернкастель һәм Кус күпер менән тоташҡан була).
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Вояҙы ауыл Советы (Яңауыл районы)
Вояҙы ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Географик урыны
Вояҙы ауыл Советы көньяҡта Ҡарман ауыл Советы, өлөшләтә Киҫәкҡайын ауыл Советы, көнсығышта Яңы Артауыл ауыл  Советы, көнбайышта Удмурт Республикаһы,  төньяҡта Пермь өлкәһе менән сиктәш.
Етәкселәре
Һуғышҡа тиклем ауыл Советы рәйесе Вәсиҡов Вәхит Вәсиҡ улы була. Унан һуң бөгөнгө көнгә тиклем егерме ике башлыҡ алмашына. Бөгөнгө көндә Вояҙы ауыл Советы рәйесе һәм Вояҙы ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы вазифаһын Яруллин Марат Рәзим улы башҡара.
Муллаҡай (Ҡариҙел районы)
Муллаҡай (Муллакаево) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 108 кеше. Почта индексы — 452378, ОКАТО коды — 80234856002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Нахой (йылға)
Нахой  — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Караман йылғаһының һул ярына тамағынан 114 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Караман башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Восим
Оло Восим — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Очея йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рассвет ауыл Советы (Бәләбәй районы)
Рассвет ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районындағы ауыл биләмәһе.
Тарихы
1984 йылдв күсерелгән Ҡырҡнарат ауылы ауыл Советы составынан сығарыла.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Альтенберг (Мәғдән тауҙары)
Альтенберг (Мәғдән тауҙары) (Altenberg (Erzgebirge)) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8723 кеше йәшәй. Майҙаны — 89,74 км2. Диңгеҙ кимәленән 750 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1773 һәм автомобиль коды DW.
Рәжәпов Шифа Ғарифулла улы
Рәжәпов Шифа Ғарифулла улы (15 ғинуар 1925 йыл — 1 октябрь 2011 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1965—1990 йылдарҙа Миәкә районы «Башҡортостан» колхозының тракторсыһы, трактор бригадаһының бригадир ярҙамсыһы. СССР-ҙың һигеҙенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1970—1974). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Биографияһы
Шифа Ғарифулла улы Рәжәпов 1925 йылдың 15 ғинуарында Өфө губернаһы Бәләбәй кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Миәкә районы) Сатай ауылында тыуған. Тулы булмаған урта белемле. .
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1940 йылда Миәкә районының «Юлдаш» колхозында башлай. 1941 йылдың июленән Елдәр МТС-ында комбайнер булып эшләй башлай.
1943 йылдың февралендә Рәжәпов Шифа Ғарифулла улы Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Үҙәк һәм Ленинград фронттарында һуғыша, совет ғәскәрҙәре Днепр йылғаһын һуғышып аша сыҡҡанда ҡатнаша.
1944 йылдан, сәләмәтлеге торошо буйынса демобилизацияланғандан һуң, Елдәр МТС-ында, 1958 йылдан — «Правда» колхозында, 1962 йылдан «Дим» колхозында, 1965 йылдан — Миәкә районының «Башҡортостан» колхозында тракторсы булып эшләй.
Тракторсы булып эшләгәндә, Ш. Ғ. Рәжәпов үҙ һөнәрен һәм ауыл хужалығы культураларын эшкәртеү агротехникаһын бөтә камиллығы менән үҙләштерә. Үҙенә беркелелгән техникаға һаҡсыл һәм намыҫлы мөнәсәбәте арҡаһында, 1958 йылдан алып алмашһыҙ бер үк ДТ-54 тракторында эшләй. Шуға ҡарамаҫтан, тик 1964 йылда ғына, тракторҙы эксплуатациялау һәм ремонтлауҙа, яғыулыҡ-майлау материалдарын тотоноуҙа 247 һум экономия яһай. Тупраҡ эшкәртеү, сәсеү, сәсеүлектәрҙе тәрбиәләү буйынса бөтә төр трактор эштәрен сифатлы башҡарып, Ш. Ғ. Рәжәпов йыл һайын иген культураларынан юғары уңыш алыуға өлгәшә. 1962 йылда 198 гектар майҙанда гектарынан 19,2 центнер яҙғы бойҙай уңышы үҫтереүгә өлгәшә. 1963 йылда 207 гектар майҙанда гектарынан 18,5 центнер бойҙай уңышы ала. 1964 йылда 150 гектар майҙанда бойҙайҙың уртаса уңышын гектарынан 17,9 центнерға еткереүгә өлгәшә. 1965 йылда 156 гектар майҙанда ужым арышын гектарынан 18,7-шәр центнер йыйып ала. Һуңғы 4 йыл эсендә ДТ-54 тракторында уртаса эшләнеш йомшаҡ һөрөлгән ергә әйләндергәндә, планда ҡаралған 700 гектар урынына 1 230 гектар тәшкил итә.
Бойҙай, арыш, ҡарабойҙай, башҡа иген һәм мал аҙығы культураларын етештереүҙә һәм әҙерләүҙе арттырыуҙа өлгәшкән уңыштары һәм техниканы юғары етештереүсәнлекле ҡулланғаны өсөн, СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 23 июнендәге указы менән Рәжәпов Шифа Ғарифулла улына Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1985 йылда хаҡлы ялға киткәнсе «Башҡортостан» колхозының трактор бригадаһы бригадиры ярҙамсыһы булып эшләй.
Рәжәпов Шифа Ғарифулла улы Миәкә районының Йәнәби-Урсай ауылында йәшәй. 2011 йылдың 1 октябрендә вафат була.
Чалкау
Чалкау (Салҡау, Бакчауыл ) — Пермь крайының Барҙы районындағы башҡорт ауылы, Барҙы ауыл биләмәһенә керә. Почта индексы — 618153, ОКАТО коды — 57204807004.
Ауыл район үҙәге Барҙы ауылынан яҡынса 7 км төньяҡтараҡ урынлашҡан.
Тарихы
1816 йылғы ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылдың 28 йортонда 90 ир һәм 67 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 1834 йылда 34 йортта 94 ир һәм 85 ҡатын-ҡыҙ, ә 1859 йылда 39 йортта 164 ир һәм 131 ҡатын-ҡыҙ иҫәпләнгән.
Ауылда йәмиғ мәсете һәм уның эргәһендә «күп йылдарҙан бирле» эшләп килгән мосолман мәктәбе булған. 1868 йылда мәктәптә 17 малай һәм 12 ҡыҙ белем алған.
Оло Каменушка
Оло Каменушка — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кондома йылғаһының уң ярына тамағынан 317 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Троицкий (Фёдоровка районы)
Яңы Троицкий (Новотроицкое) — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 37 кеше. Почта индексы — 453283, ОКАТО коды — 80254820008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Шаровка ауыл Советы (Бәләбәй районы)
Шаровка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районындағы ауыл биләмәһе.
Административ үҙәге — Шаровка ауылы.
Тарихы
Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрҙәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законы менән билдәләнелә.
Суслы
Суслы — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Караман йылғаһының уң ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Караман башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нәһретдин
Нәһретдин (Нагретдиново) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 155 кеше. Почта индексы — 452387, ОКАТО коды — 80234864005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Алигер Маргарита Иосифовна
Маргарита ИосифовнаА лигер (тыуғандағы амилияһы — Зейлигер; 7 октябрь 1915 йыл, Одесса, Херсон губернаһы, Рәсәй империяһы — 1 август 1992 йыл, Мичуринец ҡасабаһы, Мәскәү өлкәһе, Рәсәй Федерацияһы) — шағир һәм тәржемәсе, журналист, хәрби корреспондент. Икенсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1943).
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышында блокадала ҡалған Ленинградта хәрби корреспондент була. 1942 йылда ВКП(б)-на инә; 1943 йылда үҙенә бирелгән Сталин премияһын Оборона фондына тапшыра.
Маргарита 1955 йылда «Әҙәби Мәскәү» «оттепель» альманахын ойоштороуҙа ҡатнаша. РСФСР Яҙыусылар союзы һәм СССР Яҙыусылар союзы идаралыҡтарының ағзаһы. «Воскресенье литературное» (1992)у жрналының редколлегия ағзаһы,
Болгар, грузин, йәһүд (идиш), әзербайжан, украина, латыш, үзбәк, венгр, литва, корей телле 40 шағирҙың әҫәрҙәрен рус теленә тәржемә иткән.
Ижады
Үҙенең әҙәби уҡытыусылары тип Владимир Луговской һәм Павел Антокольскийҙарҙы атай, тап улар Маргаританы союздаш республикалар шағирҙарының әҫәрҙәрен тәржемә итергә йәлеп итәләр. Маргарита үҙе Борис Пастернак шиғырҙарын бик һоҡланып уҡый.
Үҙ шиғриәтендә замандаштарының героик-романтик образдарын тыуҙыра — беренсе биш йыллыҡ энтузиастары: «Год рождения» (1938), «Железная дорога» (1939) — әҙәбиәт белгестәре фекеренсә, был шиғырҙар Алигерҙың иң юғары кимәлдәге әҫәрҙәре булып тора. Шулай уҡ «Камни и травы» (1940) йыйынтығы, «Зима этого года» (1938) поэмаһы киң билдәлелек ала, уларҙа автор балаһын юғалтҡан көслө рухлы әсәне маҡтап яҙа. Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙәренә һәм тыл эшсәндәренә арнап «Памяти храбрых» (1942), «Лирика» (1943) шиғри циклдарын яҙа.
Һуғыш ваҡытының иң эмоциональ әҫәре — «Зима этого года» поэмаһы, унда тәүге балаһын юғалтҡан әсәнең кисерештәре һәм рухи көсө сағылдырылған. Был әҫәрендә Маргарита үҙенең фажиғәләре темаһын да сағылдырған : …Меня постигло несчастье, страшнее которого ничего не могло быть, — после долгой тяжёлой болезни умер мой маленький сын. Горе, потрясшее меня, перевернув мою душу, открыло в ней, видимо, новые источники жизненной и творческой энергии, и меня словно что-то швырнуло в работу. Это была бессознательная форма самозащиты, потому что работа, и только она, могла меня поддержать и спасти в то время.
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> 1941 йылдың көҙөндә Алигерҙың ире композитор Константин Макаров-Ракитин Смоленск еренең Ярцево янындағы һуғышта һәләк була. Шағирә ире иҫтәлегенә арнап «Музыка» шиғырын яҙа, был шиғыр Алигер ижадының иң эмоциональ әҫәрҙәренең береһе. Маргарита үҙе, Бөйөк Ватан һуғышы башында ҡамауҙағы Ленинградҡа барып, унда хәрби корреспондент булып эшләй.
1942 йылда Алигер «Зоя» поэмаһын, Зоя Космодемьянская батырлығына арнап, яҙа. был поэмаһы өсөн улар Сталин премияһы менән бүләкләнә. Сталин үлгәндән һуң уны тәнҡит «посредственный (уртаса)» шағирә тип атай. В своей лирике Алигер придерживается середины между личным и политическим, причём ещё в ранних её поэмах современность тематики не была навязчивой, а в поздних перевес на стороне вневременных, вечных тем. Её поэзия близка к прозе, но ни в поэмах, ни в стихотворениях, навеянных путешествиями, повествовательности нет, им присуща скорее описательность и рефлексия. Эта поэзия бедна метафорами, но в целом зачастую символична, как, например, стихотворение «Искусство составлять букеты» (1963), где искусство икебаны становится напоминанием о том, что в поэзии должно оставаться только самое существенное.
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"><templatestyles src="Шаблон:Конец цитаты/styles.css" /><div class="ts-Конец_цитаты-source"> Вольфганг Казак Алигер ижадында 1946 йылда баҫылған «Твоя победа» поэмаһы айырым урын биләп тора. Унда ул беренсе тапҡыр ҡыуылып йөрөүсе йәһүд халҡының яҙмышы темаһына мөрәжәғәт итә. Поэма өсөн ул ҡаты тәнҡиткә дусар була һәм әҫәре артабан поэманан өҙөктәр итеп кенә баҫтырыла. 1940—1950 йылдарҙа был әҫәре ҡулъяҙмаларҙа ғына фрагмент сифатында тарала. Михаил Рашкован үҙенең «Ответ М. Алигер» шиғырын уның шиғырына яуап итеп яҙа, был шиғыр ҙа бары тик ҡулъяҙма сифатында тарала.
М. Алигер Арчибалд Маклиш, Пабло Неруда, Эдна Сент-Винсент Миллей, Эдуардас Межелайтис, Ханс Магнус Энценсбергер, Десанка Максимович тарҙың һәм башҡа әзербайжан, америка, серб, үзбәк, украин шағирҙары шиғриәтен тәржемә итә. Тәржемә эшмәкәрлеге өсөн Халыҡ-ара П. Неруда премияһы менән бүләкләнә (1989).
Бүләктәре
Шағирә хөрмәтенә Кунашир утрауындағы бер күл уның исеме менән аталған.
Ғаиләһе
Йәш Маргаританың беренсе мөхәббәте — шағир Ярослав Смеляков, шағирә уның менән «Огонек» журналының әҙәби түңәрәгендә таныша" . Алигерҙың ғашиҡ булыусан натураһын билдәләп, уның биографтары, Маргаританың Алексей Фатьянов, Николай Тихонов, Арсений Тарковский менән романдары булған, тип әйтәләр . Маргарита тәүге тапҡыр 1937 йылда ғына кейәүгә сыға, бер аҙҙан был ғаиләгә Мәскәүҙең Миусс майҙанындағы композиторҙар йортонан фатир бирәләр. Фронтта һәләк булған ире композитор Константин Дмитриевич Макаров-Ракитин менән никахтан (1912—1941) улы Дмитрий (1937—1938, сабый саҡта мәрхүм була) һәм ҡыҙы Татьяна (1940—1974) тыуған, һуңынан ул — шағирә һәм тәржемәсе, лейкемия ауырыуынан үлә. Ейәнсәре (Татьянаның ҡыҙы) — Коваленкова Анастасия (тыуған 1968), рәссам. Кесе ҡыҙҙары — Мария Алигер-Энценсбергер — Алигерҙың Александр Фадеевтан 1943 йылдың 28 июлендә тыуған (яҙыусы ул уҡ ваҡытта актриса Ангелина Степанова менән никахта торған булған). Шағирә немец шағиры Ханс Магнус Энценсбергерға иргә сыға һәм уның менән оҙаҡ ваҡыт Лондонда йәшәй, шулай уҡ тәржемә менән шөғөлләнә, 1991 йылғы август фетнәһе көндәрендә Рәсәйгә килә, тыуған иленә бөтөнләйгә күсеп ҡайтырға йыйына, әммә Бөйөк Британияға кире ҡайтҡас, 1991 йылдың 6 октябрендә ауыр депрессия өйәнәге ваҡытында үҙ-үҙенә ҡул һала [сығанағы 732 көн күрһәтелмәгән].
Алигерҙың һуңғы ире КПСС Үҙәк Комитетының мәҙәниәт бүлеге мөдире урынбаҫары, әҙәбиәтсе, фронтовик Черноуцан Игорь Сергеевич (1918—1990) була.
Алигер бөтә балаларынан һәм ирҙәренән һуң вафат була.
(Атаһының ағаһы) — инженер-технолог Мирон Павлович (Меер Пинхусович) Зейлигер (1874—?), математика фәндәре кандидаты; уның ҡатыны, Зейлигер Полина Давыдовна, табип. Икенсе ағаһы — медицина фәндәре докторы Герш Пинхусович Зейлигер (1858—?); уның улы — Зейлигер Николай Григорьевич (1904—1937), социал-демократ, күп тапҡырҙар ҡулға алына, атып үлтерелә.
Үлеме
Маргарита Алигер 1992 йылдың 1 авгусында үҙ дачаһында, Мичуринец ҡасабаһынан алыҫ түгел тәрән канауға йығылып төшөп, бәхетһеҙ осраҡ һөҙөмтәһендә һәләк була. 1992 йылдың 5 авгусында «Литературная газета» баҫмаһында некролог баҫыла. Уға 25 билдәле яҙыусы һәм шағир ҡул ҡуйған, улар араһында — Андрей Вознесенский, Евгений Евтушенко, Евгений Долматовский, Лидия Либединская, Булат Окуджава, Лев Разгондар бар.
Переделкино зыяратында ҡыҙҙары янында ерләнгән.
Библиография
Маргарита Алигер тураһында
Альтмитвайда
Альтмитвайда (Altmittweida) — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 2031 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,07 км2. Диңгеҙ кимәленән 286 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 9648 һәм автомобиль коды MW.
Оло Колташ
Оло Колташ — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кондома йылғаһының һул ярына тамағынан 275 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мөхәммәт Юныс
Мөхәммәт Юныс (মুহাম্মদ ইউনুস; 28 июнь 1940 йыл) — Бангладеш банкиры, иҡтисад профессоры. Нобель тыныслыҡ премияһының 2006 йылғы лауреаты.
Биографияһы
Мөхәммәт Юныс 1940 йылдың 28 июнендә Британия Һиндостаны Бенгал (хәҙерге Бангладештың) Читтагонг ҡалаһы янындағы Батуа ауылында тыуған.
1960 йылда Бангладеш республикаһының иң боронғо юғары уҡыу йортон — Дакка университетын бакалавр, 1961 йылда — магистр булып тамамлай. Белемен артабан АҠШ-та дауам итер өсөн 1965 йылда Фулбрайт программаһының лауреаты була һәм уның стипендияһын алыуға өлгәшә, ә 1971 йылда Вандербильт университетын (АҠШ) иҡтисад докторы дәрәжәһе менән тамамлай.
1996 йылда Бангладеш Хөкүмәтенең кәңәшсеһе итеп тәғәйенләнә. Иҡтисади һәм социаль үҫеште түбәнге яҡтан ойоштороу буйынса тырышлығы өсөн Нобель тыныслыҡ премияһының 2006 йылғы лауреаты була.
Ғаиләһе
1967 йылда үҙе һымаҡ Вандербильт университетында белем алған рус эмигранттарының ҡыҙы Вера Форостенко менән никахлаша. 1979 йылда уларҙың Моника исемле ҡыҙҙары тыуа, хәҙерге ваҡытта ул АҠШ-та опера йырсыһы. Тиҙҙән был никах тарҡала һәм Юныстың ҡатыны ҡыҙы менән бергә АҠШ-ҡа күсеп китәләр. Һуңыраҡ Мөхәммәт Юныс йәнә өйләнә.
Оло Коряжемка
Оло Коряжемка — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зверево (станция)
Зверево — Ростов төбәгендә Төньяҡ-Кавказ тимер юлының үҙәк тимер юлы станцияһы, Ростов өлкәһе Зверево ҡалаһында урынлашҡан.
1960 йылдар уртаһына тиклем өс  магистралде: Көньяҡ-Көнсығыш, Төньяҡ-Донецк һәм Төньяҡ-Кавказды тоташтырып торған.
Тарихы
Бөйөк Ватан һуғышынан һуң Зверево тимер юлсылары Ростов өлкәһендә алдынғы коллектив була. 1960 йылдар уртаһында Зверево депоһы Лихая станцияһына күсерелә.
Эшмәкәрлеге
Станцияла пассажирҙарға билет һатыпа, багаж ҡабул ителә һәм бирелә.
Ваҡ ебәреүҙәр һәм ҡабул итеүҙәр башҡарыла  (ябыҡ складтар һәм инә торған юлдар бар).
Станциянан алыҫ юлға йөрөү маршруттары
График буйынса 2018 йылда станция аша түбәндәге алыҫҡа бара торған поездар йөрөй:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Бейбарыҫ I
Әз-Заһир Бейбарыҫ әл-Бундуҡдари (الظاهر بيبرس البندقداري‎; 1221 йәки 1223—1277 йылдың 1 июленән, Дамаск) — Баһрит династияһынан Мысыр һәм Сүриәнең мәмлүк солтаны (1260—1277). Иран илханаты һәм Көнбайыш тәре йөрөтөүселәренең баҫып алыуҙарын ҡаршы тороуҙа дәүерендә иң ҙур уңыштарға өлгәшкән Яҡын Көнсығыштың күренекле полководецы, халыҡ Абул-Футух, йәғни «Еңеүҙәр Атаһы» тигән ҡушамат менән йөрөткән Бейбарыҫ солтан, Яҡын Көнсығыштың күренекле полководецы. Шулай уҡ ул Бейбарыҫ I булараҡ билдәле.
Оло Кузвель
Оло Кузвель — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кузвель йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Бейбарыҫ I
Сығышы
Тулы исеме: әл-Мәлиҡ әз-Заһир Руҡн әд-дунийа ва-д-дин Бейбарыҫ әл-Бундуҡдари әс-Сәлих. Бейбарыҫтың килеп сығышы тураһында бәхәс тәр алып барыла.
Оло Кузвель
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Бейбарыҫ I
Сығышы
Дөйөм ҡабул ителгән фараздар буйынса, Бейбарыҫ Дәште Ҡыпсаҡта (Ҡыпсаҡ далаһы), Иҙел (Волга) һәм Яйык (Урал)      йылғалары араһында тыуған. XIV быуатта йәшәгән мысыр тарихсыһы әл-Айни үҙенең «Икду әл-жуман фи тарих әхл әл-азман» (Дәүеребеҙ кешеләре хаҡында ынйы беләҙек) хеҙмәтендә: «Бейбарыҫ бин Абдулла, сығышы буйынса, ҡыпсаҡ» тип хәбәр итә.
Оло Кузвель
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бейбарыҫ I
Сығышы
Шиһабуддин Ән-Нәүәйри мәғлүмәттәре буйынса, Бейбарыҫ сығышы менән төрки һәм Йылборили ҡыпсаҡ ҡәбиләһенән була. Уның сығышы гот, черкес һәм грузин, имеш, тигән һуңғы теориялар булыуына ҡарамаҫтан, Йылборили Бейбарыҫының сығышы солтандың замандаштары һәм һуңғараҡ мысыр тарихсылары тарафынан етерлек дәрәжәлә аныҡ теркәлгән.
Шулай уҡ ҡайһы бер мәғлүмәт сығанаҡтары уны башҡорт халҡының туҡһаба, ҡыпсаҡ ырыуҙарының береһенә ҡараған ти. Монгол ҡыҫымы ағҫтында тыуған иленән айырылып китергә мәжбүр булған әл-бурдж, йәғни ул саҡта алан төркөмөнә ҡараған һәм, бәлки, иран телле булған бөрйән ырыуынан сыҡҡан.
Мәмлүктәр һәм аныҡ Бейбарыҫ солтан идараһы осоро тарихына үҙҙәренең хеҙмәттәрен Ибн Уасил (1207—1297), Ибн Шаддад (1217—1285), Ибн Әбдезаһир (1223—1293), Бейбарыҫ әд-Даудар (1325 йылда үлгән), ән-Нәүәйри (1331 йылда үлгән), Ибн Айбег әд-Даудар (XIV быуаттың I яртыһы), Ибн Тәңребирҙе (1311 йылда тыуған), әл-Мәкризи (1356—1441), әл-Юнини (XIV б.), әл-Айни (1361—1451), Ибн Ийәс (1448—1524) һ. б. бағышлаған. Ҡырымда Бейбарыҫ солтандың тыуған иле ҡырым далаһы тигән ҡараш таралған. Һәр хәлдә, солтан булып танылғас Бейбарыҫтың буйынса мәсет төҙөгән ҡырым ҡалаһы Солхатҡа мул бүләктәр ебәргәне билдәле. Элек-электән Бейбарыҫ мәсете тип йөрөтөлгән боронғо мәсеттең емереклектәре Иҫке Ҡырым ҡалаһында бөгөнгә саҡлы һаҡланған. Урындағы риүәйәттән билдәле булыуынса, солтан үҙенең исемен тыуған илендә мәңгеләштерергә тейеш, имеш.
Мәмлүк
Йәш сағында Бейбарыҫты монголдар әсирлеккә ала. Ул 800 дирһәмгә дамаск сауҙагәре әл-Имад әд-Даиғҡа ҡоллоҡҡа һатыла. Ҡолдоң күҙенә төшкән аҡты бельмо күреп, сауҙагәр килешеүҙе өҙә, әммә уны һатып әмир мәмлүктәр әмире Ала әд-Дин Айтәгин (Айдакин) әл-Бундукдар һатып ала. Егетте Бейбарыҫ әл-Бундукдари тип йөрөтә башлайҙар.
Һатып алынған барлыҡ ҡолдар һымаҡ, нилдағы Рода утрауына күнекмәләр алырға ебәрелгән егет күренекле хәрби һәләттәрен күрһәтә. Айтәгин әл-Бундукдар яраҡһыҙ хәлгә төшкәс һәм мәмлүктәрен юғалтҡас, Бейбарыҫ Әйүбид Мысыры солтаны әс-Сәлих Әйүп ибн Мөхәммәт күҙенә салына һәм шәхси һаҡтың бер ғәскәри часы командиры булып китә (1246).
1255 йылдың көҙөндә Айбәк солтан һәм Ҡотдос әмир, Аҡтай әмирҙең йоғонтоһо артыуынан ҡурҡып, уны үлтерәләр. Аҡтайға яҡын торған Бейбарыҫ, Калаун һәм башҡа мәмлүктәр, үҙҙәрен дә шул уҡ яҙмыш көтөүенән ҡурҡып, Сүриәгә ҡаса. Бейбарыҫ урындағы хаким, Сәләх әд-Диндең бүләһе, урындағы хаким Ән-Насир Сәләх әд-дин Йософ II -лә, тәхеткә Ҡотдос (1259 йылдың 12 ноябре) ултырғансыға саҡлы, Бейбарыҫ, Ҡотдос менән килешеп, Мысырға ҡайта. Ҡотдос Бейбарыҫҡа тирә-яғы менән Калйуб ҡалаһын, шулай уҡ Ливия сүллегендәге оазистарҙы биләмә (икта) итеп бирә.
Айн Джалут янындағы алыш
1260 йылдарҙың уртаһында Ҡаһирәгә Иран илханы Хулагуҙың илселеге килә — улар хандан менән капитуляция талап итәләр. Иран исмаилсыларының (1256) ҡаршы тороуын һындырған, Ғәббәсиҙәр хәлифәлеген юҡ иткән (1258), Сүриәне (1259—1260) баҫып алған монгол армияһы, Мысыр сиктәре тиклем етә тиерлек. Әммә Хүләгү армияның төп өлөшө менән, Мүнкә вафаты тураһында белгәнлектән, көнсығышҡа сигенергә мәжбүр була, һәм Фәләстиндә Кит-Буға командованиеһы аҫтында бары тик сағыштырмаса аҙ һанлы булған корпус ҡалған. Ҡотдос, Бейбарыҫ инициативаһы буйынса, монгол илселәрен язалай, был һуғышты ҡотолғоһоҙ итә. Тиҙҙән Ҡотдос һәм Бейбарыҫ Ҡаһирәнән сығып китә, Иерусалим короллеген киҫеп үтә һәм тәре йөрөтөүселәрҙең баш ҡалаһы Акра янында лагерға туҡтап, өс көн ял итә һәм запасын тулыландыра. Бейбарыҫ Акраны баҫып алмаҡсы була, әммә Ҡотдос союздашына һөжүм итеүҙән баш тарта. 1260 йылдың 3 сентябрендә ике ғәскәр Назарет янындағы Айн Джалут хәл иткес алышында бәрелешә. Бейбарыҫ ялған сигенеү ярҙамында Бейбарыҫ Кит-Буғаны ға алып килә, уларға өс яҡтан мәмлүктәр һөжүм итә. Монгол армияһы еңелә, ә монгол хәрби етәксеһе Кит-Буға әсирлеккә эләгә һәм язалап үлтерелә. Левантала монгол һөжүме туҡтатыла, ә мәмлүктәр Сүриәлә нығына.
Монголдарҙы еңеп, Бейбарыҫ Халеб ҡалаһы идаралығын алырға иҫәп тота, әммә солтан икенсе төрлө хәл итә. Бейбарыҫ Ҡара үс алыу теләге менән янған Бейбарыҫ башҡа әмирҙәр менән алдан һүҙ ҡуйыша. Ҡаһирә ҡалаһына кире әйләнеп ҡайтҡан юлда, һунар ваҡытында, ул Ҡотдосҡа яҡыныраҡ килә һәм әсирлеккә алынған монгол ҡыҙын бүләк итеүен һорай. Солтан ризалаша, һәм Бейбарыҫ, уның ҡулын үбеү теләге менән яҡынлаша. Был шартлы билдә буйынса, мәмлүктәр Ҡотдосҡа ташлана, ә Бейбарыҫ уның муйынын ҡылыс менән сапҡан (1260 йылдың 24 октябре). Әмирҙәр Бейбарыҫты солтан тип иғлан итә, һәм ул 1260 йылдың аҙағында тантаналы рәүештә Ҡаһирәгә инә. Хаким булып алғас, Бейбарыҫ үҙенең элекке хужаһы Айтәгин әл-Бундукдариҙы хөрмәт итеп, Дамаск ҡалаһы менән идара итеү бурысын тапшыра.
Мысыр солтаны
Идара итеүенең тәүге йылдарында Бейбарыҫ тышҡы сәйәсәтенең төп бурысы тип монголдарға һәм уларҙың союздаштарына ҡаршы коалиция булдырыуҙы маҡсат итеп ҡуйған, сөнки дошмандың, Айн Джалутта һәм Хомста еңелеүенә ҡарамаҫтан (1260 йылдың 11 декабре), илдең именлегенә янауы мөмкин булған. Ул Рум солтанаты һәм Грузия батшалыҡтары менән дипломатик бәйләнештәрҙе яйға һалған, шулай уҡ 1262 йылда быға тиклем Латин империяһын юҡ иткән византия императоры VIII Михаил Палеолог VIII менән, мысыр сауҙа ның Ҡара диңгеҙгә ирекле инеү мөмкинлеге тураһында килешеү төҙөгән.
Бейбарыҫ Сицилия короле Манфред Гогенштауфен һәм Көнсығышта гибеллиндар партияһы менән дуҫлыҡ мөнәсәбәттәре урынлаштырған. Әммә Хүләгү илханы менән насар мөнәсәбәттә торған һәм уның ғәскәрен Кавказдағы хәрби хәрәкәттәр менән тотҡарлап тотҡан Алтын Урҙа хакимы Беркә хан йөҙөндә иң ҡиммәтле союздаш тапҡан. 1262 йылда Бейбарыҫ Беркәгә алан сауҙагәрҙәре аша ислам динен ҡабул итеү тәҡдиме менән хат ебәрә. Бынан тыш, Алтын Урҙа итальян сауҙагәре аша Мысырға ҙур ҡолдар партияһын килтереп торған, шулай итеп мәмлүктәр хәрби кастаһы нығытылған. Бейбарыҫ Сүриәгә айырым иғтибар бүлә, унда күп ҡалаларҙы, шул иҫәптән Халебты ла буйһондора. 1261 йылдың 17 ғинуарында Айтәгин әл-Бундукдари командованиеһы аҫтында Бейбарыҫ ғәскәре Айн-Джалуттан һуң Ҡотдос Дамаск ҡалаһына баш (наиб) итеп ҡуйған һәм Бейбарыҫ власҡа килгәндән һуң, үҙен бойондороҡһоҙ хаким тип иғлан иткән мәмлүк Санжар әл-Хәләбиҙе идаранан ҡыуа.
Иорданиялағы Әл-Ҡараҡ төп һарайына эйә булған Әйүбид әмире әл-Муғис Ғүмәрҙе Бейбарыҫ 1263 йылда хәйлә менән үҙенең һына саҡырып, монголдар менән бәйләнештә ғәйепләй һәм тәхетенән ҡолата. Ул бойора нығытыу Әл-Ҡараҡты нығытырға, монголдар емергән сүриә ларын һәм ҡәлғәләрен яңынан төҙөргә, яңы арсеналдар булдырырға, хәрби һәм йөк суднолары төҙөргә бойора.
1261 йылдың июнендә Бағдад хәлифе Әз-Заһир Биамриллахтың (1225—1226) улы тип танылған Әл-Мустансирҙы Ҡаһирәнең хәлифе итеп ҡуйып, Бейбарыҫ мосолмандар донъяһында үҙенең абруйын нығытҡан. Хәҙер Мысыр солтаны, Ислам һуғышсыһы булараҡ, Левант — Иерусалим короллеге, Антиохия кенәзлеге һәм Киликий әрмән дәүләте кеүек христиан дәүләттәренә планлы һөжүм алып бара алған.
Баҫып алыуҙары
[[Файл:Forteresses_templières.svg|мини|480x480пкс|Изге ерҙә тамплиерҙарҙың урта быуат һарайы
(ҡыҙыл менән билдәләнгән)]] 1262 йылда мәмлүк отрядтары Антиохияның тирә-яғын емерәләр. Бының менән мысыр армияһының Фәләстингә йыл һайын ойошторған походтарына нигеҙ һалына. 1263 йылда солтандың шәхси командованиеһы аҫтында мысыр ғәскәрҙәре Акра, Тир һәм Триполи өлкәләрен бөлгөнлөккә төшөрә. Киләһе йыл быға яуап итеп тәре йөрөтөүселәр Аскалон һәм Бетсандың тирә-яғына һөжүм яһай, ә Киликий әрмән дәүләтенең ғәскәре һәм монголдар Сүриәгә баҫып инә, әммә Бейбарыҫ уларҙы сигенергә мәжбүр итә.
1265 йылдың яҙы Бейбарыҫ өсөн христиан ҡәлғәләрен уңышлы баҫып алыу заманы була. Тәүҙә Бира яулап алына, шунан биш көнлөк ҡамауҙан һуң — Кейсария, апрелдә рыцарҙар — госпитальерҙар замогы Арсуф ҡолаған. Тамплиерҙарҙың Атлит һарайын ҡамау уңышһыҙ килеп сыға, мәмлүк армияһы Мысырға кире ҡайта.
1266 йылдың 7 июле Акраға юлды ҡаплап торған тамплиерҙар орденының булған Сафед замогына һөжүм иткән. Был көндә ҡәлғәне штурмларға маташыу һәм шулай уҡ башҡа тырышыуҙар ҙа — 13 һәм 19 июлендә лә уңыш килтермәй. Бейбарыҫ ҡәлғәнең урындағы һаҡсыларының ғүмерен һаҡларға вәғәҙә бирә. Ҡәлғә гарнизоны «кәмей» башлай. Июль аҙағында рыцарҙар Бейбарыҫ менән һөйләшеүҙәр алып бара. Солтандың азатлыҡ вәғәҙә итеүенә ышанып, тамплиерҙар ҡәлғәне (25 июль) бирәләр, әммә улар язалана.