cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Интернет
Әҙәбиәт, музыка, кино
Күсермәләр яһау, әҙәби, музыкаль әҫәрҙәрҙе һәм кинофильмдарҙы тейәү еңеллеге арҡаһында авторлыҡ хоҡуҡтарын һаҡлау мәсьәләһе көнүҙәккә әүерелде.
Элемтә
Электрон почта әлеге көндә иң киң ҡулланылыусы элемтә сараһы булып тора. Шулай уҡ  IP-телефония һәм Skype (компьютерҙар араһында Интернет аша  пиринг селтәрҙәрен ҡулланыу юлы менән шифрланған тауышлы бәйләнеште һәм видеобәйләнеште тәьмин итеүсе  ябыҡ кодлы түләүһеҙ проприентар программа тәьминәте, шулай уҡ кеҫә һәм стационар телефондарға түләүле шылтыратыу хеҙмәттәре) кеүек программалар ҙа киң ҡулланыла.
Интернетты элемтә сараһы итеп ҡулланыу мәшғүллектең алыҫтан тороп эшләү кеүек төрө таралыуға юл асты.
Аралашыу
Интернет төрлө ҡыҙыҡһыныуҙар берләштергән кешеләр өсөн аралашыу сараһы булып тора. Интернет-форумдар, блогтар һәм социаль селтәрҙәр шуға хеҙмәт итә. Социаль селтәрҙәр һәр кемдең үҙ виртуаль «Мин»ен ижад итеүе өсөн техник һәм социаль база тәьмин итә. Һәр кем аралашып йә ижад итеп кенә ҡалмай, үҙ ижади емештәрен күп миллионлы аудитория менән уртаҡлаша ла ала.
Краудсорсинг
Интернет үҙ эшмәкәрлектәрен берләштереү һәм көйләү өсөн ирекмәндәргә лә ҡулай шарттар тыуҙырҙы.
Википедия — ирекмәндәр тарафынан үҫтерелеүсе онлайн-энциклопедия — ошондай проекттарҙың иң ҙуры булып тора.
Граждандар ғилеме программалары миҫалдары: Бөтә донъя Һыуҙы тикшереү көнө, НАСА ҡурсалауы аҫтындағы Stardust@Home һәм  Clickworkers,  галактикаларҙы классификациялау буйынса  Galaxy Zoo проекты.
Цензура
Интернетта ҡайһы бер хөкүмәттәргә ҡулай булмаған мәғлүмәт ресурстары барға күрә улар Интернетты киң мәғлүмәт сараһы тип иғлан итергә һәм уға ҡағылышлы сикләүҙәрҙе ҡулланырға тырыша. Ысынында, Интернет — ул, телефон селтәре йәки ҡағыҙ кеүек, мәғлүмәтте йөрөтөүсе, мәғлүмәтле мөхит. Донъяла Интернетҡа тоташыуға дәүләт монополияһы ла осрай.
Шул уҡ ваҡытта мәғлүмәт ресурстарының күпселеге үҙҙәре  баҫтырған мәғлүмәтте, үткәрелгән сәйәсәткә йә үҙҙәренең эске ҡағиҙәләренә ҡарап, рәсми цензураға (модерацияға) дусар итә. Был һүҙ иркенең демократик принциптарына ҡаршы килмәй.
Кәрәкһеҙ тип табылған контенттан ҡулланыусының компьютерына фильтрҙар ҡуйып һаҡланып була.
«Интернетта цензураның иң һөҙөмтәле ысулы — ул провайдерҙар менән эшләү. Ҡулланыусыларға рөхсәт ителмәгән адрестар исемлеген индерергә мөмкин».
Интернеттағы цензураны еңер өсөн ҡулланыусылар бикләнгән ресурстарға үтеп кереүҙең рөхсәт ителгән төрлө ресурстарын файҙалана. Әйтәйек, веб-прокси һәм прокси-серверҙар, анонимайзерҙар һәм аноним селтәрҙәр,  RSS-агрегаторҙар, веб-биттәрҙең йөкмәткеһен күрһәтелгән биттең адресына күсерә торған веб-сервситар (мәҫәлән, Google Translate), VPN шундайҙарға инә.
Субмәҙәниәттәр
Замана Интернеты бик күп яҡлы социаль һәм мәҙәни ҡырҙарға эйә. Ул универсаль глобаль мәғлүмәт мөхите булып тора.
Интернет-берләшмәләр
Интернет аралашыу өсөн ғәйәт киң техник мөмкинлектәр аса. Унда ҡыҙыҡһыныуҙары, донъяға ҡарашы буйынса оҡшаш кешеләр еңел табыша, донъяның төрлө төбәктәренә таралып киткән элекке таныштарҙы табыу мөмкинлеге лә бар. Өҫтәүенә, Селтәрҙә аралаша башлау, шәхси осрашыу ваҡытындағыға ҡарағанда психологик йәһәттән еңелерәк. Ошо сәбәптәр уртаҡ ҡыҙыҡһыныуҙары булған һәм нигеҙҙә Интернет аша аралашҡан кешеләрҙең веб-берләшмәләре барлыҡҡа килеүҙе дәртләндерә. Бындай интернет-берләшмәләр йәмғиәт тормошонда торған һайын ҙурыраҡ урын ала бара.
Интернет-бәйлелек
Интернет таралыу менән бергә уның кире яҡтары ла барлыҡҡа килә. Мәҫәлән, ҡайһы бер кешеләр виртуаль мөхиткә шул тиклем ныҡ ылыға, хатта уны ысынбарлыҡтан өҫтөн күрә башлай, компьютер алдында көнөнә 18 сәғәткәсә ваҡытын үткәрә. Тамырында психологик күренеш булып торған интернет-бәйлелекте наркомания  — наркотик матдәләрҙән физик бойондороҡлолоҡ менән тиңләйҙәр. Интернет-бәйлелек Интернетҡа тоташыу теләгенең еңелгеһеҙлеге һәм ваҡытында унан сыға алмау менән һүрәтләнә. Төрлө тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә,  әле донъяла интернет ҡулланыусыларҙың 10 % самаһына интернет-бәйлелек хас. Рәсәй психиатрҙары фекеренсә,  илдә ундайҙар 4—6 %.
Киберпанк
Интернет, кибермөхит һәм виртуаль ысынбарлыҡ хәҙерге сәнғәттә лә сағылыш тапты. 1980-се йылдар уртаһында уҡ фәнни фантастиканың компьютерҙар, юғары технологиялар һәм техник прогрестың йәмғиәткә һәләкәтле йоғонтоһо проблемаларына арналған  жанры барлыҡҡа килде. Уларҙың күпселегенең  сюжетында хакерҙарҙың ҡеүәтле корпорациялар менән көрәше ята. Жанр әҙәбиәт тә, кинематограф та, альтернатив музыкала, график әҫәрҙәрҙә (айырыуса анимела) һәм компьютер уйындарында киң таралыу тапты. Киберпанк тигән термин яҙыусы Брюс Бетке тарафынан уйлап сығарылған һәм таратылған, ул 1983 йылда ошо исемле хикәйә яҙа. Жанрҙың кибертрэш, нанопанк тигән тармаҡтары әҙ таралған.
Троллинг
Троллинг — Интернетта 1990-сы йылдарҙа үҫеш алған һәм Селтәрҙә нормаль аралашыуға ҡамасаулай торған психологи к һәм социаль күренеш, Донъя селтәрендә махсус рәүештә провокацион хәбәрҙәр һәм мәҡәләләр баҫҡан кешеләрҙе  Интернет-тролль йәки тролль (ингл.  troll ) тип атайҙар. Улар ҡатнашыусылар араһында бәрелештәр, янъял, бәхәс, флейм тоҡандырырға тырыша. Бындай мәҡәләләрҙә һәм хәбәрҙәрҙе лә тролль тип йөрөтәләр, ә уларҙы яҙыу троллинг тип атала.
Петрушино мороно
Петрушино мороно (шулай уҡ ошондай атамалар осрай: Петрушенский,  Петрушанский, Петрушинский мороно) — ҙур булмаған ҡомло тар морон, Аҙау диңгеҙенең төньяҡ Рәсәй яр буйында, Таганрог ҡултығында, Таганрог ҡалаһынан алыҫ түгел, Беглица морононан 25 км тирәһе көнсығышҡа табан урынлашҡан. Административ бүленештә Петрушино мороно Ростов өлкәһенең Неклиновский районы Новобессергеневск ауыл биләмәһе составына инә.
Тарихи әһәмиәте
1696 йылда, Аҙауҙы алғандан һуң, Пётр I Миусс ярымутрауында ҡәлғә ҡоролмалары төҙөтә башлаған. Иң беренсе булып Петрушино мороно янында Павлов форты төҙөлә башлай. Артабан был нығытмалар Таганий Рогта Троицк ҡәлғәһенең өҫтәмә оборона һыҙығы сифатында хеҙмәт итә.
1711 йылдың июлендә, төрөктәр Таганрогты баҫып алырға маташҡанда, Петрушино мороно районында алыш бара, һөҙөмтәлә Рус батшалығы ҡоро ер ғәскәре частәре төрөк десанттарын ҡыйрата. 1941 йылдың 26 октябрендә, комендант бойороғо буйынса, немец Өсөнсө рейх ғәскәрҙәре оккупациялаған Таганрогта йәшәүсе йәһүдтәрҙе, тентегәндән һәм шәхси әйберҙәрен тартып алғандан һуң, Петрушино моронона ебәрәләр, унда уларҙың барыһын да көньяҡ-көнсығыш яр буйында аталар. Дөйөм алғанда, Икенсе донъя һуғышы ваҡытында, Петрушино морононда, 20 меңдән ашыу кеше язалана һәм атып үлтерелә. Һуңынан эргәлә урынлашҡан Петрушино йырынында ерләйҙәр («Үлем йырыны»). 1950-се йылдарҙа, язаланыусылар иҫтәлегенә, бында ағастар ултыртыла.
Халыҡ
Петрушино мороно нигеҙендә, һыу ярына терәлеп, Новобессергеневский ауыл биләмәһе составына ингән Петрушино ауылы урынлашҡан (Петрушино Мороно ).
Эстония Хөкүмәте
Республика Хөкүмәте (Vabariigi Valitsus) — Эстон Республикаһының юғары башҡарма власына эйә булған конституцион орган.
Хөкүмәт үҙенең эшмәкәрлеге менән Рийгикогу — Эстония парламентына отчёт бирергә тейешле. Парламент депутаттары министрҙарҙан һорайҙар, һәм министрҙар уларға тәғәйенләнгән срокта яуап әҙерләргә тейеш.
Формалашыу тәртибе
Эстония  парламент  республикаһы булғанлыҡтан, премьер-министр тәғәйенләгәндә хәл иткес һүҙҙе ил  парламенты — Рийгикогу әйтә.
Хөкүмәт башлығына кандидат, элгәрге хөкүмәт составы отставкаға киткәндән һуң 14 көн эсендә, Республика Президенты  тарафынан рәсми рәүештә тәғәйенләнә. Ҡағиҙә булараҡ, Рийгикогула күрһәтелгән сәйәси көстәр лидерҙары менән кәңәшләшкәндән һуң,  дәүләт башлығы тарафынан тәғәйен ҡарар ҡабул ителә. Республика Президенты тарафынан тәғәйенләнгән яңы составтағы кабинет ысынбарлыҡта (реаль) формалашһын өсөн<font style="background-color: rgb(254, 252, 224);">, кандидат парламент — Рийгикогунан  тура килә торған вәкәләтлек алырға тейеш булған. Парламент премьер-министр кандидатураһы буйынса ,уның буласаҡ хөкүмәт формалашыу нигеҙҙәре тураһындағы докладын  тыңлағандан һуң, асыҡ тауыш биреү юлы менән ҡарар ҡабул итә.
Парламент тәҡдим ителгән кандидатураны хуплаған осраҡта премьер-министр артабанғы 7 көн эсендә хөкүмәт составын дәүләт башлығы менән таныштыра, дәүләт башлығы, үҙ сиратында, хөкүмәт ағзаларын вазифаға тәғәйенләй. Конституция буйынса президент хөкүмәт вазифаларына тәғәйенләүҙән баш тарта алмағанлыҡтан (кандидатураларҙың закон талаптарына һыймаған, тормошта була алмаҫлыҡ, тип һаналған,  осраҡтарын — мәҫәлән, эстон гражданлығы булмау сәбәпле, юридик хоҡуҡһыҙ булыуҙы һ.б. иҫәпкә алмағанда), һуңғы этап формаль ғына<font style="background-color: rgb(254, 252, 224);">, тип билдәләргә кәрәк. Хөкүмәт ағзаларының рәсми рәүештә вазифаға тәғәйенләнеүе Рийгикогу алдында ант итеүҙән башлана.
Президент тәҡдим иткән тәүге кандидатураны парламент кире ҡаҡҡан осраҡта, президент яңы  кандидатура күрһәтеү хоҡуғына эйә. Республика Президенты тәҡдим иткән кандидатураны ҡабаттан кире ҡаҡҡан  йәиһә дәүләт башлығы ҡабатлап  кандидатура күрһәтеүҙән баш тартҡан осраҡта, премьер-министр вазифаһына кандидат күрһәтеү хоҡуғы Рийгикогуға күсә. Парламент, премьер-министр кандидатын  күрһәтеү хоҡуғынан файҙаланып, 14 көн сиктәрендә Президентты  хөкүмәт составы менән таныштырып өлгөрмәгән осраҡта,  Президент үҙенең ҡарары менән парламентҡа сираттан тыш һайлауҙар ойоштороу тураһында иғлан итә.
Ғәмәлдәге хөкүмәт составындағы үҙгәрештәр (айырым министрҙарҙы эштән сығарыу һәм тәғәйенләү), премьер-министр күрһәтеүенә таянып, Республика Президенты ҡарары менән рәсмиләштерелә. Ғәмәлдә ҡулланылған  законға ярашлы, премьер-министр күрһәткән Президентҡа (баш тартыуға формаль хоҡуҡғы юҡ) кандидатты раҫлау өсөн өс көн бирелгән.
Рийгикогу, дөйөм алғанда, хөкүмәткә, айырым алғанда, конкрет министрҙарға  ышанмаусанлыҡ вотумын әйтеп бирә, уларҙың кисектергеһеҙ эштән сығарылыуына килтерә. Хөкүмәткә ышанмаснлыҡ күрһәткән осраҡта дөйөм хөкүмәт Президентҡа парламентҡа сроктан тыш һайлауҙар иғлан итеү юлланмаһын бирә ала. Отставкаға киткән йәки ебәрелгән хөкүмәт, яңы хөкүмәт килгән моментҡа саҡлы, көндәлек бурыстарын башҡара. Власть вакуумын булдырмау маҡсатында, Республика Президенты ҡарары менән иҫке хөкүмәт, тик яңы формалашҡан кабинет составы вазифаға килгәндән һуң ғына, рәсми рәүештә вазифанан бушатыла.
Республика Хөкүмәте шулай уҡ Рийгикогуның яңы составы саҡырылғандан һуң ғына эш башҡарыуҙан туҡтай.
Вәкәләттәре
Эстония конституцияһына һәм закондарына ярашлы, хөкүмәт түбәндәге функцияларҙы тормошҡа ашыра:
Эш тәртибе һәм ҡарарҙар ҡабул итеү
Хөкүмәт ҡарарҙары премьер-министр йә конкрет сфера өсөн яуаплы министр күрһәтеүе буйынса ҡабул ителә.
Премьер-министр
«Республика Хөкүмәт тураһында» законына ярашлы, премьер-министр:
Премьер-министрҙы алмаштырып тороу хоҡуғына премьер-министр үҙе тәғәйенләгән һәм ҡушҡан тәртиптә эшләгән ике министр эйә. Был маҡсатта тәғәйенләнгән ике министрҙың да премьер-министр бурыстарын үтәү мөмкинлеге юҡ икән, был бурыс хөкүмәт ағзаларының иң өлкән йәштәгеһенә күсә. Премьер-министрҙы алмаштырған министр хөкүмәт отставкаһы тураһында иғлан (премьер-министрҙың вафаты айҡанлы булғанда ғына) хоҡуғына эйә түгел, шулай уҡ президентҡа министрҙарҙы тәғәйенләү һәм эштән сығарыу хоҡуғы бирелмәгән.
Март Лаар Хөкүмәте (1999 — 2002)
Март Лаар Эстония хөкүмәте менән 1041 көн, 1999 йылдың 25 мартынан 2002 йылдың 28 ғинуарына саҡлы етәкселек иткән. Реформалар партияһы, Ватан берлеге һәм Уртасалыҡ партияһынан торған (тәүге исеме Социал-демократик партия) «өслө берлеге», («тройственнй союз») тип аталған хөкүмәт формалашҡан.
Андрус Ансиптың беренсе хөкүмәте (2005 — 2007)
Андрус Ансиптың тәүге хөкүмәте власть башында 723 көн, 2005 йылдың 13 апреленән 2007 йылдың 5 апреленә саҡлы власть башында торған. Хөкүмәтте формалаштырыуҙа өс партия: Партия Реформалар партияһы, Үҙәк партия һәм Халыҡ союзы ҡатнашҡан.
Андрус Ансиптың икенсе хөкүмәте (2007 — 2011)
Андрус Ансиптың икенсе хөкүмәте власта 1463 көн, 2007 йылдың 5 апреленән 2011 йылдың 6 апреленә саҡлы, Рийгикогуға сираттағы һайлауҙар араһында, хәҙерге заман Эстонияһының тулы дүрт йыллыҡ дәүерендә тәүге хөкүмәте булған.
Хөкүмәттең был составының эшмәкәрлек башы 2007 йылдың апрелендәге Бөйөк Ватан һуғышы иҫтәлеге булған Бронза һалдат һәйкәлен ҡаланан ситкә күсереп ултыртыу менән бәйле кризис йылдары менән тап килде.
Андрус Ансиптың өсөнсө хөкүмәте (2011 — 2014)
2011 йылдың яҙында уҙған Рийгикогуға һайлауҙарҙа Ватан һәм Рес Публика Союзы менән партнёрлыҡ мөнәсәбәтендә торған Реформалар Партияһы яңы коалицион хөкүмәт булдырҙы. Андрус Ансип, еңеп сыҡҡан партия лидеры булараҡ, 2011 йылдың 4 апрелендә ил президенты тарафынан премьер-министр посына күрһәтелде һәм икенсе көнгә, 2011 йылдың 5 апреленә үк, хөкүмәт формалаштырыу вәкәләте алды. Андрус Ансиптың өсөнсө хөкүмәте Республика Президенты ҡарары менән, Рийгикогуға ант килтереп, тулыһынса шул уҡ көндө вазифаға тәғәйенләнде.
Таави Рыйвастың беренсе хөкүмәте (2014  й. марты —  2015 й. апреле)
Хөкүмәттең был составы ике партия — Реформалар Партияһы һәм Социал-демократик партия нигеҙендә формалашҡан, һәм власть башында 380 көн (2014 й. 26 мартынан 2015 й. 9 апреленә саҡлы) торған. Рийгикогуға һайлау һөҙөмтәләре буйынса, идара итеүсе коалиция һәм хөкүмәттең составы 2015 йылдың 1 мартында алып барылған коалицион һөйләшеүҙәр уҙғарғандан һуң үҙгәргән.
Таави Рыйвастың икенсе хөкүмәте (2015 й. апреле — 2016 й. ноябре)
Хөкүмәттең был составы өс партия — Реформалар Партияһы, Эстония Социал-демократик партияһы һәм Ватан һәм Рес Публика Союзы нигеҙендә формалашҡан.
Мөслим районы
Мөслим районы — Рәсәй Федерацияһының Татарстан Республикаһы составында административ-территориаль һәм муниципаль берәмек (муниципаль район). Башҡортостан Республикаһы менән сиктәш.
Административ үҙәге — Мөслим ауылы.
Тарихы
Райондың күп кенә ауылдары башҡорттарҙың бүләр, ирәкте һәм мең ырыуҙары тарафынан нигеҙләнгән.
Мөслим районы 1930 йылдың 10 авгусында ойошторолған. 1963 йылдың 1 февралендә бөтөрөлә, биләмәләре Минзәлә һәм Сарман райондары составына бирелә. 1965 йылдың 12 ғинуарында тергеҙелә.
Транспорт
Район буйлап Мөслим — Аҙнаҡай автомобиль юлы үтә.
Федянин Николай Дмитриевич
Биографияһы
1956 йылдың 19 ноябрендә Кемерово өлкәһе Беловский районы Зодубровка ауылында тыуған. Ростов ауыл хужалығы машиналары төҙөү институтын «Машиналар һәм ҡойоу производствоһы технологияһы» (1978) һөнәре буйынса тамамлай.
Хеҙмәт юлын 1978 йылда алмаш механик вазифаһынан башлай, һуңынан Таганрог комбайн заводының ҡойоу цехы башлығы урынбаҫары, цех башлығы булып эшләй. 1983 йылдан 1991 йылдарға тиклем завод партия комитеты сәркәтибе урынбаҫары, Таганрогта Октябрь районы партия комитетының сәнәғәт-транспорт бүлеге мөдире, комбайндар заводында партия комитеты секретары булып эшләй. КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы итеп һайлана (1990—1991). 1991—2001 йылдарҙа «ТКЗ» производство берекмәһенең тимерлек-ҡойоу заводы директоры, «ТКЗ» акцмонер йәмғиәтенең вице-президенты — коммерция директоры, «ТКЗ» акцмонер йәмғиәтенең етештереү һәм маркетингы буйынса генераль директор урынбаҫары, генераль директор урынбаҫары — Таганрог автомобилдәр заводы автомобиль производствоһы директоры булып эшләй. 2001 йылда ҡала үҙидараһы Башлығының беренсе урынбаҫары — Таганрог ҡала хакимиәте Башлығы итеп тәғәйенләнә.
2003 йылдың 29 июнендә Таганрог ҡалаһының ҡала үҙидараһы башлығы (мэры) итеп һайлана. 2007 йылдың 2 декабрендә ҡабат Таганрог ҡалаһы мэры итеп һайлана.
2013 йылдың 1 апрелендә Ростов өлкәһе буйынса хеҙмәт инспекцияһы етәксеһе итеп тәғәйенләнә.
Самохужин Хәбир Шаһи улы
Самохужин Хәбир Шаһи улы (18 апрель 1930 йыл — 5 сентябрь 1998 йыл) — Социалистик Хеҙмәт Геройы.
Биографияһы
Хәбир Шаһи улы Самохужин 1930 йылдың 18 апрелендә Башҡорт АССР-ының (хәҙерге Силәбе өлкәһенең) Арғаяш районы Әбдер ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте башҡорт. Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлаған. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында үҙ ауылындағы колхозда эшләй.
1947 йылда Силәбе ҡалаһында 17-се һөнәрселек училищеһын тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген шул уҡ йылда Силәбе металлургия заводында ҡорос иретеүсе ярҙамсыһы булып башлай. Уның бөтә артабанғы хеҙмәт биографияһы ошо предприятие менән бәйле. 1952 йылда 1-се электр ҡорос иретеү цехында ҡорос иретеүсе, 1962 йылда — 2-се электр ҡорос иретеү цехында ҡорос иретеүсе.
Заводта эшләү йылдарында X. Ш. Самохужин тиҙләтелгән ҡорос иретеү оҫтаһы булып китә, предприятиела тәүгеләрҙең береһе булып, кислород менән өрҙөрөп, тутыҡмай торған ҡорос иретеүҙе үҙләштерә. Ҡатмарлы технологик мәсьәләләрҙе хәл итеп, ҡатыштырылған ҡорос иретеүҙең оптималь ысулдарын эҙләү менән шөғөлләнә. Уның әүҙем ҡатнашлығы менән илдә тәүге тапҡыр тутыҡмай торған ҡоросто 100 тонналыҡ электр мейестәрендә етештереү үҙләштерелә. Коллегалары уны «нержавейка короле» тип йөрөтә.
1958 йылдың 19 июлендәге СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән ҡара металлургияны үҫтереүҙәге ҙур уңыштары өсөн Самохужин Хәбир Шаһи улына, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1990 йылда хаҡлы ялға киткәнсе шул уҡ цехта ҡорос иретеүсе булып эшләй.
Силәбе ҡалаһында йәшәй. 1998 йылдың 5 сентябрендә вафат була.
Бугера Владислав Евгеньевич
Буге́ра Владисла́в Евге́ньевич (24 ғинуар 1971 йыл) — Рәсәй философы, ғалим , сәйәси публицист һәм һул йүнәлешле ижтимағи-сәйәси хеҙмәткәр. Философия фәндәре докторы, Өфө дәүләт нефть техник университетының философия кафедраһы профессоры , Рәсәй философия йәмғиәтенең «Материалистик диалектика — фәнни атеизм» секцияһы ағзаһы Социаль философия буйынса «Йәмғиәт субстанцияһы булараҡ идаралыҡтың һәм милектең мөнәсәбәттәре тураһында тәғлимәт» (Милек һәм идаралыҡтың мөнәсәбәттәре ансамбле булараҡ кеше тураһында тәғлимәт) фәнни мәктәбенә нигеҙ һалыусы.
Биографияһы
Владислав Евгеньевич Бугера 1971 йылдың 24 ғинуарында Өфө ҡалаһында тыуған.
1988—1993 йылдарҙа Киев дәүләт университетының философия факультетында уҡый
1996 йылдың февраленән Өфө дәүләт нефть техник университетында уҡыта, 2002 йылдың июленән — философия кафедраһы доценты, 2010 йылдың февраленән — шул уҡ кафедраның профессоры.
2001 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетында Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, философия фәндәре докторы, профессор Р. Б. Камаевтың ғилми етәкселегендә 09.00.11 — Социаль философия һөнәре буйынса «Ижтимағи феномен булараҡ ницшеанлыҡ: уның социаль асылы һәм әһәмиәте. Социаль-фәлсәфәүи тикшеренеү» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай һәм философия фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә эйә була.
2002 йылдың июлендә Үҙәк Европа университетында танып белеү тәғлимәте буйынса курстарҙа квалификацияһын күтәрә.
2004 йылда доцент исеме бирелә.
Фламенко
Фламе́нко (исп. flamenco, исп. cante flamenco) — көньяҡ испан (андалусия) халыҡ музыкаһының дөйөм аңлатмаһы, йыр (cante) һәм бейеү (baile) һүҙҙәренән тора. Фламенконың ике төрө бар: боронғо cante hondo/jondo (hondo һүҙмә-һүҙ тәрән, етди, драматик стиль), шул уҡ — cante grande (ҙур, юғары стиль); һәм замансаһы cante chico (chico һүҙмә-һүҙ бәләкәй, еңелсә, ябай стиль). Фламенконың ике классы эсендә илленән ашыу подкласс (жанрҙар) бар, уларҙы айырыуы ауыр.
Бугера Владислав Евгеньевич
Биографияһы
2006 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетында 09.00.11 — Социаль философия һөнәре буйынса «Кеше эшмәкәрлегенең кәрәкле формалары булараҡ милек һәм идаралыҡтың мөнәсәбәттәре» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Уның официаль оппоненттары булып философия фәндәре докторҙары В. П. леньшин, А. В. Назарчук, Ю. А. Ющенко сығыш яһай. Глазго университеты профессоры Хиллель Тиктин һәм Калифорнияның изге Мария колледжы профессоры Сьюзан Вайсман диссертацияға ыңғай баһалама бирәләр.
2006—2009 йылдарҙа — Рәсәй Фәндәр академияһының яһалма интеллект методологияһы буйынса Ғилми советының Башҡортостан бүлексәһе рәйесе урынбаҫары.
2008 йылда В. Е. Бугераның яҙыусы һәм философ Э. А. Байков менән әңгәмәһе "Джонсон бюллетене"нең 44-се һанында баҫыла.
Фламенко
Фламенко бейеүе билдәләре
Ҡатын-ҡыҙ бейеүсе (байлаора) образының төп өлөшө — бейеү күлдәге, bata de cola тип исемләнә — фламенко өсөн ғәҙәти оҙон күлдәк, төрлө төҫтәге борсаҡлы дауарҙан тегелә, ҡатмар менән биҙәлә (сиған ҡатын-ҡыҙҙары күлдәгенән килеп сыҡҡан). Бейеүҙең мотлаҡ өлөшө булып итәк менән уйнау тора. Байлаорҙың кейеме — ҡара салбар, киң билбау һәм яҫы еңле аҡ күлдәк. Ҡайһы саҡта күлдәк ситтәрен бил тирәһендә бәйләйҙәр. Ҡыҫҡа жилет-болеро чалеко (chaleco) тип атала, күлдәк өҫтөнән кейелә. Оҙон сәсәкле испан шәлен бейеүсе кәүҙәһенә урай, йә иңбашынан төшөрөп, матур ҡошто һынландыра. Байлаора ҙур елпеүес тотоп бейей. Ритм үксә (сапатеадо), сиртеү (питос) һәм ҡул сабыу (пальмас) ярҙамында сығарыла. Кастаньета фламенконың мотлаҡ билдәләре араһына инмәй, ҡул суғының һығылмалығын күрһәтеүгә ҡамасаулай. Бөгөнгө көндә фламенко бейеүе хореографтар өсөн ҡыҙыҡлы, сөнки ижад итеү, яңы һыҙаттар индереү мөмкинселектәре бар.
Бугера Владислав Евгеньевич
Биографияһы
Владислав Бугера — 100-ҙән ашыу ғилми һәм уҡытыу-методик хеҙмәт, шул иҫәптән 3 монография авторы. Төп хеҙмәттәре: «Милек һәм идаралыҡ» (2003), «Ницше философияһының социаль асылы һәм әһәмиәте» (2004), «Кешенең асылы» (2005). В. Е. Бугера шулай уҡ «XXI быуатта тарихи материализм: яңырыу кәрәклеге» исемле Рәсәй һәм АҠШ авторҙары мәҡәләләре йыйынтығы төҙөүсеһе, тәржемәсеһе һәм редакторы, «Яһалма интеллект методологияһының фәлсәфәүи һәм ғәмәли һорауҙары» коллектив монографияның авторҙашы.
Фламенко
Төҙөлөшө
Фламенко сығышы йырлау, гитарасы ҡушылып уйнау менән бер нисә өлөштән тора. Һәр бер өлөштә шиғырҙар теҙмәһе (copla, tercio йәки letras тип атала), улар араһында гитара интерлюдиялары бар (falsetas). Ғәҙәттә гитарасы тәүҙә ҡыҫҡа инеш уйнап, тоналлек, компас, йырҙың темпын ҡуша.
Бугера Владислав Евгеньевич
Биографияһы
Адвокат Станислав Маркеловтың (1974—2009) яҡын дуҫы.
Фламенко
Йырлау
Фламенкола йырлауҙың үҙенсәлектәре бар :
Бугера Владислав Евгеньевич
Биографияһы
«Спутник FM» радиоһындағы «Йондоҙло клуб» тапшырыуында ҡатнашыусы.
Фламенко
Танылыу
2010 йылдың 16 ноябрендә ЮНЕСКО фламенкоға Бөтә Донъя күләмендәге мираҫ статусын бирергә ҡара итә.
Бугера Владислав Евгеньевич
Теоретик ҡараштары
В. Е. Бугера Рәсәй философияһында иҡтисади мәҙәниәт проблемаһы өҫтөндә эшләй. Тарихи материализм нигеҙендә В. Е. Бугера кешенең үҫешен ижтимағи мөнәсәбәттәр үҫеше аша ғына түгел, ә тәү сиратта милек һәм идаралыҡтың мөнәсәбәттәре үҫеше аша аңлатыуға ынтылыш яһай.
Фламенко
Фламенко фестивалдәре
Фламенко Кадис, Херес, Севилья, Кордова, Гранада, Барселона, Мадрид ҡалаларында билдәле. Һәр береһендә был сәнғәт төрө үҙәнселекле, үҙ йолалары бар.
Бугера Владислав Евгеньевич
Теоретик ҡараштары
Бугераның идеялары Рәсәй һәм башҡа ил авторҙары хеҙмәттәрендә тикшерелә. Билдәле инглиз-американ тикшереүсеһе Стивен Д. Шенфилд В. Е. Бугераның ҡараштарын постмарксистик ҡараштарға индерә, ә немец политологы Андреас Умланд Бугераны неомарксист тип һанай. Г. Е. Белоногов Бугераны «философ-материалистарҙың яңы быуын вәкиле», ә Эдуард Байков яңы философия мәктәбенә нигеҙ һалыусы тип атай. Башҡорт энциклопедияһы марксизмдың В. Е. Бугера төҙөгән антропологик концепцияһының үҙенсәлекле булыуын билдәләй, бынан тыш, шулай уҡ уның ғилми тикшеренеүҙәренең марксистик философия проблемаларын яҡтыртыуын һыҙыҡ өҫтөнә ала.
Фламенко
Испанияла
Иң абруйлы фламенко фестивале Испанияла ике йылға бер тапҡыр Севильяла «Bienal de Flamenco» исеме аҫтында үтә. Фестиваль 1980 йылдан бирле эшләп килә. Бар донъянан фламенконы яратыусылар килә, иң яҡшы артистар сығыш яһай: байлаорҙар, кантаорҙар, гитарасылар. Кордовала йыл да Халыҡ-ара гитара фестивале «GUITARRA» үтә, ошо фестивалдә билдәле гитарасылар Висенте Амиго, Пако Серрано дан ҡаҙаналар. Йыл һайын канте гранде, канте фламенко һәм башҡа фестивалдәр Испания буйлап ойошторола.
Бугера Владислав Евгеньевич
Теоретик ҡараштары
Синфи ҡарашҡа нигеҙләнеп, В. Е. Бугера нацизм менән сталинизмды йәмғиәттең Ницше концепцияһының тормошҡа ашырылған ике варианты булараҡ билдәләй, шулай уҡ Фридрих Ницшеның идеяларының Өсөнсө рейх раса һәм радикаль-милләтселек сәйәсәте өсөн теоретик нигеҙ булыуын һыҙыҡ күрһәтә.
Милек һәм идара
«Милек һәм идара» китабының төп идеялары .
Фламенко
Рәсәйҙә
Санкт-Петербургта йыл һайын «Төньяҡ фламенко» исемле фестиваль үткәрелә. Унан башҡа йылына ике тапҡыр «Cana Flamenca» фестивале үтә. Калугала 1997 йылдан «Гитара донъяһы» исемле фестиваль йыл да ойошторола, ҡатнашыусылар араһында Рәсәй, Испаниянан килгән фламенко төркөмдәре, билдәле сит ил гитарасылары Al di Meola (2004), Иван Смирнов («фестиваль талсымы»), Висенте Амиго (2006), Пако де Лусия (2007) һәм башҡалар. 2011 йылда Мәскәүҙә «Фламенкерия» Фламенко йорто асыла — Рәсәйҙәге беренсе фламенко мәктәбе, бында испан уҡытыусылары даими эшләй.
Бугера Владислав Евгеньевич
Милек һәм идара
1. Милек мөнәсәбәттәре — ул кеше һәм әйбер араһындағы түгел, ә кешеләр араһындағы әйбергә ҡарата мөнәсәбәт, практик эшмәкәрлек һәм процессҡа йәлеп ителгән әйберҙәр менән идара итеү социаль мөмкинселектәрен билдәләүсе. Милек мөнәсәбәттәрен кем, кем (йәки нимә) менән һәм идара итеү дәрәжәһе билдәләй. Милек мөнәсәбәттәре — ул матрица, уның нигеҙендә төрлө мөнәсәбәттәр һәм идара итеү акттары, практик эшмәкәрлек акттары, ғөмүмән кеше мәҙәниәте, айырым кешеләрҙең, төркөмдәрҙең һәм дөйөм кешелектең психикаһы тергеҙелә. Хәйер милек мөнәсәбәттәре беренсе урында булып, икенсеһендә идара мөнәсәбәттәре булһа ла, беҙ милек мөнәсәбәттәрен, тик идара мөнәсәбәттәренән генә сығып таный алабыҙ. Әгәр ҙә йәмғиәтте тере организм менән, ә идара мөнәсәбәттәрен күҙәнәктәр менән сағыштырһаҡ, милек мөнәсәбәттәре ул күҙәнәктәрҙең хромосомаһы һәм гендары буласаҡ. Гендар беренсе, күҙәнәк икенсел, ләкин гендарҙы өйрәнеү иң тәү күҙәнәктәрҙе өйрәнгәндән һуң ғына мөмкин.
Фламенко
Башҡа илдәрҙә
2004 йылдан Фламенко фестивале йыл һайын Лондонда үтә. Испаниянан тыш үткән фестивалдәрҙең иң эреһе 20 йыл рәттән Американың Альбукерке ҡалаһында (Нью Мексико штаты) бара. Украинала фламенко фестивале Киевта (2006 йылға тиклем), Одессала (2011 й.), Львовта (2010 йылдан) үткәрелә.
Бугера Владислав Евгеньевич
Милек һәм идара
2. Идара мөнәсәбәттәре милек мөнәсәбәттәренән тыш барлыҡ ижтимағи мөнәсәбәттәрҙең нигеҙендә ята. Идара һәм милек мөнәсәбәттәренең үҙенсәлектәрен өйрәнеп, һәр йәмғиәттең төҙөлөшөн һәм үҫешен аңлатырға мөмкин (тере организмдың төҙөлөшөн һәм үҫешен, тик уның тере күҙәнәген генә өйрәнеп аңлатыуы мөмкин шулай уҡ).
3. Маркстың, кеше асылы — ул ижтимағи мөнәсәбәттәр йыйылмаһы идеяһын, Бугера конкретлаштыра: кеше асылы — ул милек һәм идара мөнәсәбәттәренең йыйылмаһы. Милек һәм идара мөнәсәбәттәренең үҫешен өйрәнеп, беҙ кешелек йәшәйешенең барлыҡ өлкәләрен таныйбыҙ: матди байлыҡтарҙы етештереү, бүлеү, ҡулланыуҙан алып сексуальлек, балалар тәрбиәләүгә тиклем, дин һәм сәнғәттән алып ғилми ижадҡа тиклем, сәләмәт һәм сирле психиканан алып кеше телмәренең үҫешенә тиклем.
4. Бугера идара мөнәсәбәттәренең төп өс төрөн айырып тора: индивидуаль (бер төркөм ағзалары бер-береһенең ғәмәлдәре менән идара итмәй), авторитар (төркөм ғәмәлдәренең вертикаль координацияһы, башлыҡ һәм буйһоноусы) һәм коллектив (горизонталь координация, төркөм ағзалары тигеҙ, бер-береһен уртаҡ маҡсатҡа йүнәлтә). Йәғни индивидуаль, авторитар һәм коллектив милеге мөнәсәбәттәре тура килә. Бугера уйынса, был өс төр идара мөнәсәбәттәре (һәм уға тейешле өс төр милек мөнәсәбәттәре) һәр төркөмгә лә хас — ике кеше булһынмы, бөтә кешелек булһынмы. Һорау пропорцияларында һәм пропорция үҙгәреүендә. Бугера фекернсә, ошо аспекттарҙы өйрәнеү беҙгә кеше йәшәйешенең йомаҡтарын сисергә ярҙам итә ала.
Кеше асылы
«Кеше асылы» монографияһында Бугера етештереү көстәренең һәм ҡулланыу предметтарының бүлеү процесстары менән «авторитар идаралыҡ» булараҡ эксплуатациялау концепцияһын үҫтерә.
«Кеше асылы» (3 бүлек) һәм «Милек һәм идара» хеҙмәттәрендә Бугера СССР һәм ҡайһы бер илдәрҙә ХХ быуатта неоазиат етештереү ысулы эшләүен раҫлай. Үҙенең етештереү мөнәсәбәттәре менән азиат етештереү ысулына оҡшаһа ла, ул сифат яғынан бөтөнләй икенсе үҫеш кимәленә нигеҙләнгән. Неоазиат ижтимағи-иҡтисади формацияның синфи структураһын һәм үҫеш ҡанунилығын өйрәнеүҙә ынтылыш яһалды.
Компьютерлаштырыу
Бугера производствоны компьютерлаштырыуға социалистик революцияның матди шарты булараҡ ҡарай һәм пролетариатты синыфһыҙ йәмғиәткә әүерелеү юлындағы  кешелек авангарды тип һанай. Был өлөшләтә билдәле иҡтисадсы П.Друкер фекере менән ауаздаш: “ “белем хеҙмәткәрҙәре” белем йәмғиәтенең күпселеген тәшкил итә алмаясаҡ, ләкин улар инде йәмғиәттең әйҙәп барыусы синыфына әйләнделәр”.
“Оккама бритваһы”на тәңҡит
Гипотеза булдырыуҙы киҫәтеүсе һәм ижади фекерләүгә ҡурҡыныс тыуҙырыусы Оккама бритваһын тәңҡитләп, В. Бугера уның урынына “дүрт зарарһыҙ лезвиелы бритва” тәҡдим итә – логик яҡтан бер-береһе менән бәйле дүрт принциптан торған система.
Сәйәси эшмәкәрлеге
В.Бугера үҙенең элекке рәсми блогында  һәм интернет-форумдарҙа (иң тәү Mail.ru) интернациональ-коммунист тенденциялы тексттарҙы (был тенденция националистар менән хеҙмәттәшлеккә кергәнсе ) бик актив нәшер итә (2009 йылға тиклем  ойошма “Революцион партия өсөн Интернациональ бюро” тип атала ).
В. Бугера тәҡдиме буйынса “коллективизм” термины Советтан һуң һул активистары өсөн ҡалған функцияларынан башҡа шулай уҡ  билдәле сәйәси төркөмдәрҙең һәм уларһың идеологияһының атамаһы була башлай.
Баһалама
Ыңғай баһалама
Башҡортостан республикаһы фән академигы, иҡтисад фәндәре докторы, профессор А.Х. Мәхмүтов В. Бугераның “Милек һәм идара: фәлсәфи-иҡтисади очерктары” китабына (2004, т.9 N1, с. 68-69, “Вестник Академии наук Республики Башкортостан” журналы) баҫтырылған рецензияһында:  кешелек тарихының периодизация мәсьәләһен,  тарихты материалистик аңлауға таянған автор, формацион алым менән тикшерә; шул уҡ ваҡытта традицион марксист категорияларына ҡайһы-бер осраҡтарҙа бөтөнләй яңы мәғәнә бирелә, һөҙөмтәлә авторҙың ҡараштар системаһы марксизмдағы билдәле мәктәптәрҙең һәм йүнәлештәрҙең береһенә лә ҡарамай. ...Авторҙың тәҡдимдәре теоретик яҡтан күп аспекттарҙа бик әһәмиәтле, иң тәү идара мөнәсәбәттәрен милек мөнәсәбәттәре менән бәйләнештә тикшереүе бик мөһим: иҡтисади мөнәсәбәттәрҙе был йүнәлештә өйрәнеү бик актуаль, әммә һаман бик әҙ тикшерелгән,  был һис шикһеҙ монографияның фәнни ҡиммәтен арттыра.”
РФАның  яһалма интеллект методологияһы буйынса фәнни советының Башҡорт бүлеге пресс-секретаре, яҙыусы һәм философ Э.А.Байков, философия кандидаты, ВЗФЭИ  философия кафедраһы доценты  В.О. Глуховцев биргән интервьюһында,  “Джонсон бюллетене”ның төп хеҙмәткәрҙәренең береһе (англ. Johnson`s Russia List) Стивен Шенфилд Байков менән В.Бугераға “ХХ быуат бөйөк блефы”  интервьюһын  баҫтырып сығарырға һорау менән мөрәжәғәт итә. Интервью инглиз теленә тәржемә ителеп “Johnson’s Russia List” тың 44се һанында баҫыла. Байков билдәләп үтеүенсә,  “унда һүҙ үҙенсәлекле концепция тураһында бара”, был концепция буйынса Бугера “ысын социалистик йәмғиәттең әлегәсә булғаны юҡ, тик донъя быңа килергә мәжбүр буласаҡ, сөнки альтернатива булып ағыуланған планетала барыбыҙҙың һәләк булыуы ғына тора.” Шулай уҡ һүҙ ижтимағи үҫештең барлыҡ барышын билдәләгән, милек һәм идара мөнәсәбәттәре тураһында бара. “Тап Бугераның тревиаль булмаған идеялары көнбайыш интеллектуаль элита вәкилдәрен һәм сәйәсмәндәрен ҡыҙыҡһындыра”, -тип йомғаҡлай Байков.
Инглиз-американ политологы Стивен Д. Шенфилд В. Бугераның “The War in Ukraine and the Human Right to Free Play with Ethnic Identities”  мәҡәләһендә: “Профессор Бугера тасуирлаған күренеш, этнонационалистик йомшартыуҙарға ҡарамаҫтан, бөтә донъяла киң таралған. Мәҫәлән этник яҡтан ҡатнаш ғаиләлә үҫкән балаларҙың күбеһе ата-әсәләренең этник төркөмдәренең икеһенә лә ылығалар һәм ике төркөмдең береһен генә һайларға теләмәйҙәр (әммә ҡайһә бер саҡта һайларға мәжбүр булалар). Олатай-өләсәйҙәре өс йәки дүрт этник төркөмдәргә ҡараған кешеләргә был күренеш тағы ла ауырыраҡ бирелә. Икеләтә этник үҙенсәлек шулай уҡ донъяла киң таралған, йәһүд, ҡытай һәм башҡа диаспораларҙа бөтөнләй норма булып һаналыуы ла мөмкин. Ҡатынымдың ата-бабалары – Вьетнамда тыуып, һуңынан Великобритания һәм Америка Ҡушма Штаттарында йәшәгән ҡытайлылар. Улар ҡайһы-бер контекстта “ысын” Ҡытайҙан сыҡҡан ҡытайлылар алдында үҙҙәрен вьетнам, ә “ысын” вьтенамдар алдында үҙҙәрен ҡытай булараҡ атағандарын абайлап ҡалдым. Бынан тыш, уларҙа британ һәм американ оҡшашлыҡтар барлыҡҡа килгән. Минең үҙемдең этник үҙенсәлегем шулай уҡ өс төрлө: атайым яғынан олатайым менән өләсәйем руслаштырылған йәһүдтәр, миңә урыҫ һәм йәһүд мәҙәниәтенең үҙенсәлеген һеңдерҙеләр, ә һуңынан мәктәп йылдары британ-инглиз үҙенсәлектәрен өҫтәне. Шуның өсөн мин профессор Бугераның “һайламау хоҡуғын”  талабы менән тулыһынса риза.”
2013 йылда философия фәндәре кандидаты, Новосибирск дәүләт университеты доценты И.В. Борисов В.Е. Бугераны Л.Д. Троцкий, С.Ф. Одуев, А.Н. Тарасов менән  бер рәттән абстракт-социологик алымдың вәкилдәренә ҡарата. Бында идеология “бик абстракт һәм редукцион аңлатыла, ә философияларҙың стиле һәм йөкмәткеһе  төркөмдәрҙең социаль-иҡтисади, социаль-сәйәси, социаль-психологик характеристикаларына ҡайтып ҡала”. Борисов В.Бугера “Ницшеның идеяларын XIX быуын аҙағы – XX быуат башы финанс-монополистик  даирәләренең империалистик кәйефен сағылдырыу булараҡ” билдәләй. Шулай уҡ ул “был реакцион һәм фашизоид идеяларҙың киң уҡымышлы кешеләр даирәһендә популяр булыуын” Бугераның  “социаль төркөм булараҡ гуманитар интеллегенцияға хас шизоидлыҡ, элитаризм һәм бер юлы кәмһенеү комплексы” менән аңлатыу фактын күрһәтә. Борисов билдәләүенсә Бугера “билдәле социаль төркөм позицияһы менән сикләнгән билдәле философик ағымдың локалләшеүенә  ҡаршы түгел” булһа ла, “был позицияның билдәләүе әрләү-абстракт булырға тейеш түгел, әммә ләкин әлеге мөхиттә үҫтерелә торған фәлсәфи үҙаң һәм идеологик үҙбилдәләү үҙенсәлектәрен  иҫәпкә алырға кәрәк” тип һанай.
2013 йылда социология фәндәре кандидаты, СПбДЭУның социология һәм идара кафедраһы докторанты В.Е. Смирнова билдәләп үтеүенсә “философия фәндәре докторы В.Е. Бугераның һәм башҡа ғалимдарҙың иронияһына ҡарамаҫтан, медицина фәндәре докторы, Совет психиатры һәм сексологы А.М. Свядощ фекере менән тоташ риза: “инстинктар һылтауындағы булған күренештәр бер үк хайуандарға ла, кешеләргә лә хас”.
Бүләктәре
Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы-Королтайына Почет грамотаһы (2018)
Жозефина Топали
Биографияһы
Мәктәпте тамамлағандан һуң Жозефина Топали тыуған ҡалаһы Шкодерҙағы Кукуруза ғилми-тикшереү институтына эшкә урынлаша, һуңынан урындағы сауҙа-мәнәғәт палатаһында хеҙмәт һала. Л. Гуракучи исемендәге университетта математика һәм хоҡуҡ белемен үҙләштергәс, 1995—1996 йылдарҙа ошонда уҡытыусы була.
Артабан Италиялағы Падуя университетында халыҡ-ара бәйләнештәр буйынса аспирантурала уҡый. 2010 йылда Албанияның баш ҡалаһы Тирана университетында, «Илдең Европа интеграцияһында ҡатнашыуында милли парламенттың роле» («Роль национального парламента в процессе европейской интеграции страны») тигән темаға диссертация яҡлап, «философия докторы» ғилми дәрәжәһе ала. Инглиз, рус, француз һәм итальян телдәрен белә.
Сәйәси эшмәкәрлеге
XX быуаттың 90-сы йылдарында Албанияның демократик партияһына инә, 2000 йылда уның етәксе урынбаҫары вазифаһына күтәрелә.
Жозефина Топалиҙың сәйәси карьераһы 1996 йылда парламентҡа һайланыуҙан башлана, депутат мандатын тәүге тапҡыр алғандан бөгөнгө көнгәсә Албанияның Халыҡ йыйылышында демократик партия вәкиле. 1996 һәм 1997 йылдарҙа парламенттың Хоҡуҡ һәм конституцион мәсьәләләр буйынса комитетында эшләй, уның рәйесе була, 1997—2005 йылдарҙа парламенттың вице-президенты вазифаһын башҡара.
2005 йылдың 3 сентябрендә илдең парламенты — Халыҡ йыйылышы рәйесе итеп һайлана. Был — Албанияла ҡасанда булһа ҡатын-ҡыҙ биләгән иң юғары вазифа. 2009 йылғы парламент һайлауҙарынан һуң был вазифала яңынан раҫлана һәм уны 2013 йылдың 9 сентябренә тиклем башҡара. 2013 йылдың 10 сентябренән парламент рәйесе — Илер Мета.
Жозефина Топали 2002 йылдан шулай уҡ Европа Советының Парламент ассамблеяһы ағзаһы. Бында ул Ҡатын-ҡыҙҙар эштәре буйынса комитеттың вице-президенты, Социаль мәсьәләләр, һыулыҡ һаҡлау һәм ғаилә буйынса комиссия ағзаһы.
Украиналағы 2004 йылғы президент һайлауҙарында Жозефина Топали Европа Советы күҙәтеүсеһе була.
2012 йылда Жозефина Топали Албанияның бойондороҡһоҙлоғоның 100 йыллыҡ юбилейын байрам итеүҙә һәм тоталитар режимдың албан зыялылары вәкилдәрен язалауының 61 йыллығын билдәләүҙә әүҙем ҡатнаша.
Татар Бүләре
Татар Бүләре — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Мөслим районындағы ауыл. Исәнсеф ауыл биләмәһе составына керә.
Тарихы
Татар Бүләре (Бүләр) — бүләр ырыуы башҡорттарының ауылы. XVII быуатта нигеҙләнгән. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улусы Мышыға түбәһе составында була. 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әмәкәй (аҙаҡ Поисево) улусы составына керә.
1848 йылда мәсет һәм мәктәп; 1870 йылда мәсет, мәктәп, икмәк магазины теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Мөслим районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составына керә.
Халҡы
1795 йылда ир енесле 15 аҫаба башҡорт, 14 керҙәш башҡорт (сығышы менән йәнәй ырыуынан), 28 яһаҡлы татар, 68 типтәр; 1859 йылда — 382 башҡорт һәм типтәр; 1912 йылда — 778 аҫаба һәм керҙәш башҡорт йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Дайти (тау)
Дайти  — Албания үҙәгендә тау һәм милли паркы. Дайти Тирана ҡалаһынан көнсығышта 26 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Тау түбәһе бейеклеге 1613 метр. Сағыштырмаса бейеклек 940 метр. Ҡышҡы миҙгелдә Дайти тауы популяр урыны. 1966 йылда Дайти тауы Албанияның Милли паркы тип иғлан ителә. 2006 йылдың парк майданы 29,384 га. Тауҙа панорамаларын майҙансыҡты бар, унан Албанияның баш ҡалаһына матур күренеш асыла.
Баек
Баек — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Мөслим районындағы ауыл. Баек ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Географик урынлашыуы
Ауыл Башҡортостан Республикаһы менән сик буйында, Мөслим ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 38 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Башҡортостанда Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—1775)
Башҡортостандағы 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышы — Тарихи Башҡортостан биләмәһендә үҙен император Пётр III Фéдорович тип танытҡан Е. И. Пугачёвтың өндәмәләре, күрһәтмәләре һәм манифестарына ҡушылып баш күтәргән Яйыҡ казаҡтары һәм башҡорттарҙың, мишәрҙәрҙең, татарҙарҙың, казактарҙың, хөкүмәт, крепостной, завод крәҫтиәндәренең ихтилалы. Башҡортостан биләмәләрендә ихтилал, унда ҡатнашыусыларҙың төркөмдәренә ҡарап, төрлө характерҙа: крәҫтиәндәр өсөн — антифеодаль, башҡорттар һәм башҡа урыҫ булмаған халыҡтар өсөн — милли азатлыҡ характерын йөрөтә.
Баек
Тарихы
Баек (Байыҡ)— Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улусы ауылы. 1728 йылдан билдәле. 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әмәкәй улусы составына керә.
Башҡортостанда Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—1775)
Башҡортостан ихтилал алдынан
1773 йылдың көҙөндә Польшанан Ф. Ю. Фрейманға буйһонған башҡорт атлылары ҡайтарыла, һәм, күп тә үтмәй, улар тулыһынса тип әйтерлек, Пугачев яғына күсәләр.
Баек
Тарихы
1870 йылғы мәғлүмәттәргә ярашлы, ауылда мәсет һәм 2 һыу тирмәне теркәлгән.
Халҡы
1859 йылда 335 башҡорт, мишәр, типтәр; 1870 йылда — 380 башҡорт, 5 урыҫ; 1902 йылда — 745 йән типтәр йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Метрәй (Мөслим районы)
Метрәй — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Мөслим районындағы ауыл. Метрәй ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Географик урынлашыуы
Ауыл Ҡаҙансы йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан көнсығышҡа табан 4 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
Метрәй — ирәкте (табын) ырыуы башҡорттарының ауылы. XVIII быуаттың 1-се яртыһында нигеҙләнгән. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Ирәкте улусы составында була. 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә.
ХХ быуат башында ауылда 2 мәсет, 2 мәктәп, 3 һыу тирмәне, хужалыҡ магазины, 3 бакалея кибете теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составына керә.
Халҡы
1795 йылда ир енесле 107 башҡорт; 1816 йылда — 139 башҡорт, 8 типтәр; 1834 йылда — 206 башҡорт, 9 типтәр; 1859 йылда — 411 башҡорт (шуларҙың 10-һы сығышы менән Вятка губернаһы Сарапул өйәҙенең байлар ырыуы салағош түбәһе башҡорттарынан); 1870 йылда — 509 башҡорт ; 1912 йылда — 1088 аҫаба башҡорт, 229 типтәр йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Темерник таможняһы һәйкәле (Дондағы Ростов)
Темерник таможняһы һәйкәле — 2010 йылда Дондағы Ростов ҡалаһына нигеҙ һалыу көнөндә, Темерник таможняһы һәйкәлен асыу тураһында Указ яҙылыуға арнап ҡала яры буйында тантаналы рәүештә асылған һынлы монумент. Һәйкәл ҡала хакимиәте №890 ҡарарына (24.11.2010) ярашлы Дондағы Ростов ҡалаһында урынлаштырылған.
Тарих
2017 йылдың 24 февралендә һәйкәл өлөшләтә зыян күргән тигән мәғлүмәт була. Версия буйынса был  вандаллыҡ һөҙөмтәһе тип атала, ләкин һәйкәлдең өлөшләтә зыянланыуы юл-транспорт ваҡиғалары арҡаһында булып сыға.
Тасуирлама
Композиция үҙәгендә — таможня офицеры фигураһы, ул  ҡулында 1731 йыл менән билдәләнгән Сауҙа уставын тотҡан. Шулай уҡ уның ҡулында таможня эштәрен көйләүсе  башҡа документтар ҙа бар. Һәйкәлде төҙөгән саҡта шул осорға һәйкәлдең тышҡы ҡиәфәтен оҡшатыу маҡсатында тарихсылар  консультациялар алып бара. Һәйкәлдең бейеклеге 2 метр 20 сантиметр. Бронзанан эшләнгән. Һәйкәлде яр буйында асыу алдынан  монтаж эштәре бер нисә сәғәт буйы барған.
Һәйкәл Яр урамындағы 15-се йорт ҡаршыһында ҡуйылған.
Хилажев Мәүлит Хилаж улы
Хилажев Мәүлит Хилаж улы (5 май 1916 йыл — 30 август 1997 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. Уҡсылар полкының орудие төҙәүсеһе, ефрейтор. Дан орденының тулы кавалеры.
Биографияһы
Мәүлит Хилаж улы Хилажев 1916 йылдың 5 майында Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Мансур ауылында тыуған.
Башҡорт. Башланғыс белемле. 1942 йылдан КПСС ағзаһы.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 12 йәшендә Мансур алтын руднигы приискыларында башлай.
1941 йылдың июлендә Учалы район хәрби комиссариаты армияға ала. 1941 йылдың октябренән Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. 14-се атлы-артиллерия полкында. Ленинградты обороналауҙа ҡатнаша. 1944 йылдың майында 141-се пулемёт-артиллерия бригадаһының артиллерия взводы командиры ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә.
Һуғышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн М. X. Хилажев 1944 йылда III дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә. 1945 йылда II дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә. 1945 йылда Кенигсберг ҡалаһын алыу өсөн һуғыштарҙа күрһәткән батырлығы өсөн I дәрәжә дан ордены менән бүләкләнә, был орден уға 1995 йылда тапшырыла. Һуғыштан һуң Польшала Вроцлав ҡалаһында хеҙмәт итә.
1946 йылда демобилизациялана. Мансур ауылында йәшәй (Башҡортостан).
Демобилизацияланғандан һуң Мансур ауылындағы алтын приискыларында эшләй.
1997 йылдың 30 авгусында вафат була, Мансур ауылында ерләнгән.
Батырлығы
602-се уҡсылар полкы орудие төҙәүсеһе (Ленинград фронтының 42-се армия, 109-сы уҡсылар дивизияһы) ефрейтор Хилажев 1944 йылдың 1 февралендә Александровская Горка ауылы янындағы һуғыштарҙа (Ленинград өлкәһе Кингисеппский районы), орудиеһын асыҡ позицияға тәгәрәтеп сығарып, тура тоҫҡау менән дошмандың ике ут нөктәһен юҡ итә. Артиллерия расчёты составында, дошман контратакаһын кире ҡағыу барышында, дошмандың ике пулемётын ҡыйрата, 10-дан ашыу пехотаһын ҡыра, сафтан сыҡҡан орудие командирын алмаштыра. 1944 йылдың 12 апрелендә 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
Кенигсберг (хәҙерге Калининград) ҡалаһын алыу өсөн һуғыштарҙа күрһәткән батырлығы өсөн 1994 йылдың 18 декабрендә Хилажев I дәрәжә Дан орденына тәҡдим ителә.
Хәтер
Мансур урта мәктәбе Хилажев Мәүлит Хилаж улы исемен йөрөтә, шулай уҡ ауыл урамдарының береһе кавалер исеме менән аталған.
Һылтанмалар
http://bash-rmbs.ru/hero/knightsrb/alfavitnyj-ukazatel/h/138-hilaghevmh
http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/gentlemens/hero.htm?id=11556305@morfHeroes
Юлмөхәмәтов Ринад Салауат улы
Юлмөхәмәтов Ринад Салауат улы (17 ғинуар 1957 йыл) — ғалим-математик. 1982 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Математика институтының ғилми хеҙмәткәре. Физика‑математика фәндәре докторы (1987), профессор (1993). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2006).
Биографияһы
Ринад Салауат улы Юлмөхәмәтов 1957 йылдың 17 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ишембай районы Үрге Этҡол ауылынды тыуған.
1979 йылда Башҡорт дәүләт университетыын тамамлаған.
1982 йылдан СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Математика институтында һәм Башҡорт дәүләт университетында эшләй. «Программалау һәм иҡтисад информатикаһы» кафедраһы мөдире.
Фәнни эшмәкәрлеге
Физика‑математика фәндәре докторы, профессор Ринад Юлмөхәмәтовтың ғилми тикшеренеүҙәре плюрисубгармоник функциялар теорияһы мәсьәләләренә арналған.
Ғайсин Әхтәр Мәғәз улы
Ғайсин Әхтәр Мәғәз улы (5 март 1954 йыл) — башҡорт ғалимы—математик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Физика‑математика фәндәре докторы (1996), профессор (1997). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2012).
Биографияһы
Әхтәр Мәғәз улы Ғайсин 1954 йылдың 5 мартында Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Буранғол ауылында тыуған.
1978 йылда Башҡорт дәүләт университетының тамамлай һәм 1983 йылдан ошо юғары уҡыу йортонда эшләй.
1997 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһының Математика институтында һәм бер үк ваҡытта Өфө дәүләт авиация техник университетында хеҙмәт һала.
Ғилми эшмәкәрлеге
Профессор Әхтәр Ғайсиндың фәнни эшмәкәрлеге Пойа проблемаһына арналған.
Фәнни хеҙмәттәре
Уфимский математический журнал. 2012. Т. 4. № 1. С. 38-46.
Баланлы (Мөслим районы)
Географик урынлашыуы
Ауыл Баланлы йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 17 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Хәбибуллин Булат Нурмый улы
Хәбибуллин Булат Нурмый улы (24 май 1958 йыл) — математик-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Физика‑математика фәндәре докторы (1993), профессор (1996). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2002), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2011).