cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Талҡан
Файҙаһы
Һоло. Ашҡаҙан эсәк эшмәкәренә ярҙам итә, тәндәге майҙың үҙләшеүендә ҡатнаша. Тире ҡатламына файҙалы, матдәләр алмашыныуын көйләй, организмды нығыта. Бойҙай. Бойҙай аҡһымында организмға кәрәкле аминокислоталар бар, углеводтар, клетчатка, фосфор, калий, кальций, магний, В1, Е витаминдары һәм башҡа файҙалы матдәләр етәрлек. Арыш. Арышта клетчатка күп, ул ашҡаҙан, эсәк юлдарын таҙарта, төрлө сирҙән һаҡлай. Арыш талҡаны ашағас, кеше үҙен туҡ хис итә, шуға күрә һимертмәй. Арпа. Калий, магний, фосфор һәм башҡа минераль матдәләргә, витамин бай. Ҡандағы холестерин менән шәкәр кимәлен артмаҫҡа булыша.
Әҙерләү
Талҡанды ҡурмастан яһайҙар (Башҡортостандың Урал аръяғында, тау-урманлы Башҡортостанда, Көнбайыш һәм Көньяҡ Башҡортостанда, шулай уҡ, бешереп, киптергән бойҙай игененән, арыш, арпа ашлыҡтарынан, тары ярмаһынан, йәки, төрлө иген орлоҡтарынан ҡушҡылап ҡул тирмәне аша үткәрәләр.
Ҡонаевтың йорт-музейы
Ҡонаев музейы — Алматы ҡалаһында (Ҡаҙағстан) Динмөхәмәт Әхмәт улы Ҡонаевтың мемориаль музейы һәм мемориаль фатиры
Д. Ҡонаев музейы
Ҡонаевтың тыуыуына 90-йыл айҡанлы 2002 йылда Түлебаев урамы, 119 адресы буйынса йорт-музей асыла.
Музей булдырыу өсөн уның туғандарынан  килгән ғаилә иҫтәлектәре: документтар, фотоһүрәттәр һәм видео материалдары, портреттары, көнкүреш әйберҙәре -нигеҙ була. Һуңыраҡ улар Ҡонаевтың дуҫтары һәм фекерҙәштәренең  керемдәре менән тулылана. Музей экспозицияһы тау инженерынан алып етәксегә тиклем юлын һүрәтләй. Музей коллекцияһында күренекле дәүләт эшмәкәренең тормошона ҡағылышлы 3 мең тирәһе экспонат һаҡлана, Ҡаҙағстан тарихы буйынса бай материал тупланған. Экспозиция 210 кв. м дөйөм майҙан менән ике залда урынлашҡан.
Мемориаль фатир
2012 йылда Д. Ә. Ҡонаевтың тыуыуына 100-йыл айҡанлы 1969—1993 йылдарҙа Ҡаҙаҡ ССР-ы башлығы йәшәгән фатирҙа мемориаль фатир асыла.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Нерда
Нерда — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тубыл йылғаһының уң ярына тамағынан 123 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 142 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Зүлкәфил (пәйғәмбәр)
Зүлкәфил (Ҙүлкәфил) (ذو الكفل) — ислам пәйғәмбәре, исеме Ҡөрьәндә телгә алына. Йыш ҡына Иҫке ғәһед пәйғәмбәре Иезекиилгә тиңләштерелә.
Исеме
Ҙү-л-Кәфил исеме һүҙмә-һүҙ «тәьминәт эйәһе» тигәнде аңлата. «Ҙү» өлөшө «эйә» тигәнде аңлата, ә «кәфил — тәьмин итеү», «кәфәлә» — «тәьмин иткән» ҡылымынан килеп сыҡҡан (мәҫәлән, Кәфәлә-л-йәтимә— етемде тәьмин иткән). Пәйғәмбәргә ошо исем үҙ халҡын мохтажлыҡтан ҡотҡарыу яуаплылығын алғаны өсөн бирелгән, улар араһында ғәҙел хөкөмсө булған. Зүлкәфил оҙон ғүмер кисергән һәм бөтә вәғәҙәһен тулыһынса үтәп үлгән.
Биографияһы
Зүлкәфил исеме Исмәғил һәм Иҙрис пәйғәмбәрҙәр менән бер рәттән Ҡөрьән аяттарында телгә алына. Аллаһ пәйғәмбәре булыуы мәсьәләһенә ҡарата төрлө фекерҙәр бар, әммә дин ғалимдарының күпселеге ул пәйғәмбәр булған тип иҫәпләй. Зүлкәфил туғаны Әл-Яса пәйғәмбәр үлгәндән һуң йәһүдтәр мөхитендә вәғәз һөйләй торған булған. Ул Мусадинен тота һәм Тәүрат ҡанундарына таяна. Шулай уҡ ул Тәүратты белеүсе һәм таратыусы була.
Ихтимал, ул Сүриәлә вафат булғандыр. 75 йыл самаһы йәшәгән тип иҫәпләнә. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, пәйғәмбәр Амударъя йылғаһы буйындағы Термиз (Үзбәкстан) ҡалаһы янында Арал-Пәйғәмбәр тигән утрауҙа ерләнгән.
Ҡарабай
Ҡарабай (Карабаево) — Башҡортостандың Борай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 239 кеше. Почта индексы — 452971, ОКАТО коды — 80218822003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Әхмәтхужин Артур Камил улы
Биографияһы
Артур Камил улы Әхмәтхужин 1988 йылдың 21 майында Башҡорт АССР-ының Краснокама районы Яңы Аҡтанышбаш ауылында тыуған.
Фехтование буйынса 23-сө балалар һәм үҫмерҙәр олимпия резервы махсус мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе. ГАУ ЦПВСМ РБ, Мәскәү өлкәһе һәм ЦСКА өсөн сығыш яһай. Тренерҙары — Әйүпов Рәмил Исмәғил улы, И. Й. Мамедов.
2005—2010 йылдарҙа — үҫмерҙәр һәм юниорҙар, ә 2010 йылдан милли Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы.
2011 йылда Рәсәй дәүләт физик культура, спорт, йәштәр һәм туризм университетын тамамлай, Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһы студенты.
Аҡсакүл (ауыл)
Аҡсакүл — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы Бәғерәктамаҡ ауыл биләмәһе составына ингән ауыл,
1929 йылда бында «Магнитола» колхозы барлыҡҡа килә.
Этимологияһы
Атамаһы башҡорттарҙа һәм татарҙарҙа таралған төрки ир-ат исеме Аҡсаҡул, Аҡсағол һәм Аҡсаҡай, нигеҙендә аҡса (башҡортса) — «деньги» һәм нигеҙгә ҡушылған ир-ат исеменең типовой компоненты, нигеҙгә ҡушыла ҡол (ҡул, ғол) — «ҡол», «тотҡон», рус телендә күл — «күл» һүҙенән һәм исемгә иркәләү оттеногы биреүсе исем яһаусы -ҡай аффиксы тип ҡабул ителгән. Был исемдәр ошо исем эйәһе аҡсалы, бай, мөлкәтле булһын тигән теләктән ҡушыла.
Географияһы
Райондың төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә Кесе Аҡсакүл (исеме шунан) күле буйында урынлашҡан. Ҡоншаҡҡа тиклем алыҫлығы — 75 км.
Ҡоншаҡ районында тағы ла Аҡсакүл күле бар; Силәбе өлкәһенең Эткүл районында Аҡсаҡай күле бар.
Климаты
Климаты уртаса континенталь. Һауа торошо ҡапыл үҙгәреүсән, Урал тауҙары Рәсәйҙең Европа өлөшөнән килгән һауаның үтеп инеүенә ҡамасаулай, шуның өсөн бында һалҡын Арктика һауаһы ла, Урта Азияның ҡоро һәм эҫе һауаһы ла еңел үтә. Һөҙөмтәлә һауа торошоноң кинәт үҙгәреүе йыш күҙәтелә.
Халҡы
(1958—291, 1970—190, 1983—109, 1995 йылда — 92 кеше) 2002 йылғы йәниҫәп буйынса күпселекте алып тороусы халыҡтар: урыҫтар (74%), башҡорттар (26%).
Майзас (Тара ҡушылдығы)
Майзас  — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тара йылғаһының уң ярына тамағынан 383 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 168 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ковалёв Сергей Григорьевич
Ковалёв Сергей Григорьевич (30 октябрь 1958 йыл) — геолог, юғары уҡыу йорто уҡытыусыһы. Геология-минералогия фәндәре докторы (2005).
Биографияһы
Сергей Григорьевич Ковалёв 1958 йылдың 30 октябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө районы Шаҡша станцияһы ҡасабаһында (хәҙер Өфө ҡалаһы эсендә) тыуған. 1984 йылда Башҡорт дәүләт университетын географ, геоморфолог һөнәре буйынса тамамлаған. 1980 йылдан алып Геология институтында эшләй: 1994 йылдан башлап өлкән ғилми хеҙмәткәр вазифаһында, 2008 йылдан алып магматизм һәм метаморфизм лабораторияһы етәксеһе, 2012 йылдан — фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары һәм баш ғилми хеҙмәткәр; бер үк ваҡытта 2002—2012 йылдарҙа. Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университетында уҡыта, 2008 йылдан башлап Башҡорт дәүләт педагогия университетында эшләй, 2012—2013 йылдарҙа БДУ-ла уҡыта. 1990 йылда «Дифференцированные диабаз-пикритовые комплексы западного склона Южного Урала» темаһы буйынса Мәскәү дәүләт университетында (петрография кафедраһы) кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 2005 йылда «Рифтогенные процессы в истории развития Южного Урала (динамика формирования структурно-вещественных комплексов и их геохимическая специализация)» темаһы буйынса Екатеринбургта докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлеге Уралдың кембрий алды магматик тоҡомдары петрологияһына һәм аҫыл металдар металлогенияһына арналған. С. Г. Ковалев тарафынан Көньяҡ Уралдың көнбайыш битләүенең рифейҙағы геодинамик үҫеше моделе төҙөлгән.
Нәшер ителгән фәнни эштәренең һаны – 283 (12 монография һәм 5 уҡыу-уҡытыу әсбабы).
Төп ғилми хеҙмәттәре:
Полезные ископаемые Республики Башкортостан (железные руды). Уфа, 2008 (авторҙаш); Белорецкий метаморфический комплекс. Уфа, 2009 (авторҙаш);
Генезис сульфатов и сульфидов в нижнерифейских отложениях Камско-Бельского авлакогена и Башкирского мегантиклинория. Уфа, 2009 (авторҙаш).
Чунч-Ега
Чунч-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Салым йылғаһының һул ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рассольная (Чусовая ҡушылдығы)
Рассольная — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чусовая йылғаһының уң ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Фогтлендишес-Оберланд
Фогтлендишес-Оберланд (Vogtlandisches Oberland) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2890 кеше йәшәй. Майҙаны — 71,62 км2. Диңгеҙ кимәленән 410 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7937 һәм автомобиль коды — GRZ.
Хацапетовка һауынсыһы
Хацапетовка һауынсыһы (Доярка из Хацапетовки) – 2007 йыл экрандарға сығарылған Украина-Рәсәй телесериалы. Композиторҙары Мирослав Скорик менән Олег Скрипка.
Сюжеты
Бер саҡ Дима Булычёвты осрата. Ул – сәмле типтерергә яратыусы кеше, олатаһы уға үҙенең миллиондарын мираҫ итеп ҡалдырған. Берҙән-бер шарты шул булған: бер ай эсендә ейәне өйләнергә тейеш, юғиһә аҡсаһы Тәбиғәт Фондына күсәсәк. Йәш кешеләрҙең осрашыуы алдағы яҙмыштары өсөн яҡшы була. Дима Катяны ЗАГС-ҡа алып килә… Йәштәрҙән башҡа, никахтың фиктив икәнен, береһе лә белмәй.
Заманса Золушка үҙенең эгоист ирен яңынан тәрбиәләй, ә уның, ҡулына ниндәй хазина килеп эләккәнен белеп ҡалғас, Диманың үҙ ҡатынына һөйөүе асыла.
Чепура
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Маврина Виска
Маврина Виска — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Голая Виска йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы
«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы — СССР-ҙың ғүмер өсөн хәүеф менән бәйле һәм Совет дәүләте дошмандары менән хәрби ғәмәлдәрҙең уңышына булышлыҡ иткән оҫта, инициативалы, ҡыйыу эштәре өсөн бирелгән дәүләт наградаһы.
Маврина Виска
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы
Тарихы
СССР Юғары Советы Президиумының 1938 йылдың 17 октябрендәге «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» миҙалын булдырыу тураһында" Указына ярашлы булдырыла. Положениела миҙал тураһында әйтелә: «„Хәрби ҡаҙаныштар өсөн“ миҙалы менән Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы, Һауа-Диңгеҙ Флоты һәм сик буйы һағы ғәскәрҙәренең команда һәм рядовой составындағы, ә шулай уҡ Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы, Һауа-Диңгеҙ Флоты һәм сик буйы ғәскәрҙәрендә сафында тормаған, әммә Совет дәүләте дошмандары менән көрәштә үҙҙәренең ғүмере өсөн хәүеф менән бәйле оҫта, инициативалы, ҡыйыу эш итеү арҡаһында фронттағы хәрби уңыштарға булышлыҡ иткән хәрбиҙәр наградлана».
Маврина Виска
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы
Тарихы
Миҙал тапшырыла:
1944 йылдың 4 июненән 1957 йылдың 14 сентябренә тиклем «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы шулай уҡ Ҡыҙыл Армия, Һауа-Диңгеҙ Флоты, эске эштәр һәм дәүләт хәүефһеҙлеге органдарында 10 йыл хеҙмәт иткән өсөн бирелгән.
Күкрәккә тағыу тәртибе
«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы күкрәктең һул яғында йөрөтөлә һәм СССР-ҙың башҡа миҙалдары булған осраҡта Ушаков миҙалынан һуң урынлаштырыла.
1995 йылдың 1 ғинуарына ҡарата «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән 5 210 078 кеше наградланған.
Миҙалдың тасуирламаһы
«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы теүәл түңәрәк формала, диаметры — 31 — 32,5 мм. (сығарыу йылына ҡарап). Миҙалдың алғы яғы 1 мм киңлектәге һәм 0,25 мм бейеклектәге күтәрмә менән ҡаймаланған. Миҙалдың артҡы яғы шыма. 1946 йылға тиклем миҙалдың реверсына номеры яҙыла. Һуңынан миҙалдар номерһыҙ сығарыла, бындай миҙалдарҙың элмәге йәбештереү ысулы менән беркетелмәй, ә медальон менән бергә штамплана.
Миҙал элмәк һәм дүңгәләк ярҙамында биш мөйөшлө ҡалыпҡа тоташтырыла, ҡалып күкһел төҫтәге ебәк муар таҫма менән уратылған, таҫманың ситтәре 2 мм киңлектәге ике алтын төҫтәге буйҙар менән биҙәлгән. Таҫманың киңлеге — 24 мм.
Аверс
Миҙалдың ал яғынының өҫкө өлөшөндә түңәрәк буйлап батырылған хәрефтәр менән «СССР» яҙыуы урынлашҡан, яҙыу ҡыҙыл рубин эмале менән ҡапланған. «СССР» яҙыуының киңлеге — 6 мм, хәрефтәр бейеклеге — 2,5 мм. Урта өлөшөндә — өс юллыҡ «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» рельефлы яҙыу. Хәрефтәр бейеклеге — 3 мм. Яҙыу аҫтында — штыгы беркетелгән һәм ҡайышы ысҡындырылған винтовканың рельефлы һүрәте, винтовка менән ҡылыс арҡыры-буйға һалынған. Штык менән винтовканың оҙонлоғо — 23 мм, ҡылыстың — 20 мм.
Эшләү материалдары
Миҙал 925-се пробалы көмөштән эшләнә. Миҙалдағы көмөштөң дөйөм ауырлығы (1975 йылдың 18 сентябренә ҡарата) — 18,22 грамм. Ҡалыпһыҙ миҙалдың дөйөм ауырлығы — 19,725±йылда 1,3 грамм.
Муйнаҡ
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер Мойнак (қарақ. Moynaq / мойнак, озб. Moʻynoq / МўйноқАдминистратив үҙәге һәм иң ҙур тораҡ пункты Мойнака районы Ҡарағалпаҡстан Республикаһы.
1931 йылдан Мойнак ҡала статусына эйә. 1980 йылдар уртаһына тиклем мойнак ҡасандыр көньяҡ яр буйында үҫешкән балыҡсылар ҡалаһы була Арал диңгеҙе күп һыу менән. Ҡалала Мойнака балыҡ консерваһы заводы эшләй, ул ҡала барлыҡҡа килтереүсе предприятие һәм элекке СССР-ҙың иң эре балыҡ консерваһы заводтарының береһе була.
Ҡасандыр Мойнак Арал диңгеҙе ярында урынлашҡан булған-бөгөн уларҙы 100 саҡрым айыра. Уның һоҡланғыс пляждары, балыҡ муллығы һәм ҙурлығы арҡаһында диңгеҙ тип аталған күл хәҙер сүллеккә әйләнде. Урындағы халыҡ Сүллекте Аралкум (Ҡыҙылкомға оҡшаш) тип атай. Элек диңгеҙ караптары сүллектә-диңгеҙҙә йөҙгән. Хәҙер Улар билдәле «караптар зыяраты "а Мойнак портында Тора. Улар, Моғайын, Арал диңгеҙенә ҡайтыр, Тип Уйламағандыр. Улар гайданың төпкөлөндә генә батып үлгән.
Тарихы
1933 йылдың 15 ноябрендәге ҡарар БӨТӘ РӘСӘЙ ҮБК мойнака ауылы эшселәр ҡасабаһы категорияһына индерелә. Ул Ваҡытта Мойнак Рсфср составына Ингән Ҡарағалпаҡ АССР-Ы составына Инә [1].
1950-се йылдарҙа мойнак ҡасаба статусын ала. 1963 йылда Мойнакаға ҡала статусы бирелә. Арал диңгеҙе Ярындағы иң ҙур ҡалаларҙың Береһе була.
1960-сы йылдарҙа Амударъянан мамыҡ һуғарыу өсөн мелиорация каналдары төҙөлә башлай. Шул Сәбәпле Арал диңгеҙенә һыу аҙыраҡ ағып Төшә һәм һайыға башлай. 1980-се йылдарҙа Бында Мойнактағы балыҡ консерваһы заводын ябыу өсөн Рәсәйҙән туңдырылған балыҡты импортлайҙар. 1990-сы йылдар башында балыҡ консерваһы заводы ябыла, эшһеҙлек башлана, халыҡ өйҙәрен ташлап китә һәм күсеп китә башлай Нукус, Ҡонорат башҡа ҡалалар. Саң-тоҙло дауылдар, халыҡ ауырыуҙары (күҙ ауырыуҙары, ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙары, тире ауырыуҙары) йышайҙы. Ер аҫты һыуҙары кимәле кәмей, һәм төбәктең сүллеккә әйләнеү процесы тиҙләтелә. Башҡа сығанаҡтар пестицидтарҙың Күп булыуы арҡаһында эсергә яраҡһыҙ була (Амударьяға мамыҡ баҫыуҙарынан йыуыла). Порт караптар зыяраты була.
2008 йылда Petro Alliance Элекке Арал диңгеҙе төбөндә нефть һәм газ эҙләү буйынса разведка эштәре үткәрә; һөҙөмтә ыңғай була. Газ бында юғары сифатлы, составында көкөртлө водород аҙ булған.
2017 йылдың 20-21 ғинуарында Конырат-Мойнак һыу үткәргес селтәрен һуҙыу эштәре башланды. Хаҡы 26,6 миллиард һумлыҡ 101 саҡрым оҙонлоҡтағы объект биш месяцев төҙөлгән. Хәҙер 25 меңдән ашыу кеше таҙа эсәр һыу менән солғап алынған. "Мойнак-Ушсай" һыу үткәргесе 1,51 километрға оҙайтыла.
2000 йылдар уртаһынан ҡала бөтә донъянан туристарҙы йәлеп итә башлай. 2016 йылдан Һуң Мойнакаға туристар ағымы ҡырҡа арта.
Әлеге ваҡытта мойнак туристар һәм ғалимдар өсөн туҡталыштың мөһим нөктәһе булып тора, улар Арал диңгеҙенең ҡоро ерҙәренең алыҫ райондарына бара һәм тикшерә. Туристар Шулай уҡ мойнактан төньяҡҡа һәм көнсығышҡа Табан бер нисә тиҫтә саҡрымға һуҙылған арал диңгеҙенең бер нисә тирбәлеүсән ярына барып етәсәк.
Халҡы һәм телдәре
Ҡараҡалпаҡстандың бөтә илдәрендәге кеүек үк, үзбәк һәм ҡарағалпаҡ телдәр Мойнакта рәсми статусҡа эйә. Рус теле халыҡ-ара аралашыу теле статусына эйә.Сит ил туристары араһында ҡаланың популярлығы арҡаһында инглиз теле туризм һәм хеҙмәтләндереү өлкәһе хеҙмәткәрҙәре араһында киң таралған.
Транспорты
Әлеге ваҡытта һыу транспорты юҡ. Мойнака порты ла эшләмәй. Ҡаланың көньяҡ-көнсығышында ҙур булмаған даими эшләүсе аэродром урынлашҡан. Йәмәғәт транспортында Һирәк осрай торған Daewoo Damas микроавтобустары, шулай уҡ еңел автомобилдәрҙә шәхси ташыусылар һәм такси водителдәре бар.
Стихия фестивале
Мойнакта йыл һайын электрон музыка, сәнғәт һәм фән коммерцияға ҡарамаған фестивале үтә «Стихияһы ». Фестивалдең маҡсаты-Арал Буйына ярҙам Күрһәтеү һәм Халыҡҡа Арал һәләкәте тураһында Мәғлүмәт Биреү. Бөгөн "спонтанность" музыканттар, ди-джейҙар, продюсерҙар, сәнғәт һәм фән эшмәкәрҙәре ҡатнашлығындағы бер нисә проект ҡатнашмаһынан ғибәрәт. Уларҙың барыһы ла Ерҙәге ғәҙәти булмаған урында ҡеүәтле тартыу көсөн булдырыу маҡсатында берләштерелә [1]. [2].
Фестиваль, ғәҙәттә, ике көн дауам итә, карап зыяратында һәм йылдар үтеү менән электрон музыка жанрын һөйөүселәр араһында ҙур популярлыҡ яулай. Фестиваль 10 метрлыҡ «SEA " хәрефен яндырыу менән тамамланасаҡ.
Красильников Артём Олегович
Артём Олегович Красильников (Артем Олегович Красильников; 6 апрель 1991 йыл) — Украина футболсыһы. Йәйге Паралимпия уйындары (2016) чемпионы.
Эльвира (исем)
Эльвира — рус һәм төрки халыҡтарҙа киң таралған ҡатын-ҡыҙ исеме.
Этимологияһы
Эльвира исеме башҡорт теленә латин һәм рус телдәренән үҙләштерелгән, һары сәсле, алһыу йөҙлө мәғәнәләренә эйә. Һаҡлаусы, ҡурсалаусы тип тә аңлатыла.
Билдәле кешеләр
Айытҡолова Эльвира Ринат ҡыҙы (19 август 1973 йыл) — ғалим-филолог, журналист, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының 5-се һәм 6-сы саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайы рәйесе урынбаҫары. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресс) — йәмәғәт ойошмаларының Халыҡ-ара берлеге Президиумы рәйесе (2019).
Юнысова Эльвира Әхтәм ҡыҙы (4 ғинуар 1960 йыл) — театр һәм кино актёры, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. 1983 йылдан Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы, бер үк ваҡытта 1987—1995 йылдарҙа Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. 1983 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 2008—2013 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының 4-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр эштәре буйынса комитет рәйесе урынбаҫары. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1992) артисы.
Нәбиуллина Эльвира Сәхипзада ҡыҙы (29 октябрь 1963 йыл) — Рәсәй иҡтисадсыһы һәм дәүләт эшмәкәре, 2013 йылдың 24 июненән Рәсәй Үҙәк Банкы Рәйесе. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы.
Петропавловск соборы
Петропа́вловск собо́ры (рәсми исеме —  Петр һәм Павел беренсе булған апостолдар исемелегенә соборы) — Санкт-Петербургтын Петропавловск ҡәлғәһендә урынлашҡан православ соборы, урыҫ императорҙарҙын зыяраты, архитектура һәйкәле (петровское барроко). Һәҙерге ваҡытта Соборҙың бөйөклөғө 122,5 метр менән ҡаланың иң алыҫ йорто 1956-1962 йылда төҙөлгән Ленинград радителевидение үҙәге алыҫлығы 325 метр була, ләкин ул инженер сооружение булғас уны йорттар менән сағыштырмайҙар.
Тарих
1712-1733 йылдарҙа Доменики Трезини архитекторы менән ағас серкәү урынында төҙөлгән. 1742 йылдан 1858 йылға тиклем кафедраль, Санкт-Петербургская һәм Ладога епархияның үҙәге. Оскан фәрештә менән өс яруслы сиркәү манараһы – Санкт-Петербургтын символы.Шпиле голланд архитекторы Болос, Харман ванменән төҙөлдө. Эсендә зал пилондар менән 3 нерфҡа бүленде һәм нығытылмаған пилястра менән маткрланған. Интерьерҙа трофей барҙарын копиялары ята (төп нәсхә Эрмитажда ята).
Алтын иконостас Мәскәүҙә Иван Петрович Зарудный менән 1722-1726 йылдарҙа эшләнде. Һыры— Трофим Иванов, Иван Телега; иконы — М. Меркурьев, Ф. Артемьев), декорҙы И. Росси, А. Квадри, яҙманы — Г. Гзель, В. Ярошевский, М. А. Захаров эшләнеләр.
1858 йылға тиклем, Искаиевский собор булмағанда – кафедраль соборы.
1756—1757 год йылда собор янғындан яңынан төҙөлдө; 1776 гйылда Оорта Краса менән курантттар ҡуйылды. 1773 йылда Екатерина приделы төҙөлдө.
1857—1858 год йылда ағас шпиле тимер менән алмаштырылған ( Д. И. Журавский, А. С. Рехневский и П. П. Мельников инженерҙары).
Һылтанмалар
Петропавловск соборы Яндекс.Панорамаһында
Урал батыр (Сәсәндәр үҙәге)
«Урал батыр» сәсәндәр үҙәге — Башҡортостан Республикаһы Халыҡ ижады үҙәге ҡарамағында эшләгән йәмәғәт ойошмаһы.
2014 йылдың декабрендә ойошторолған был Үҙәктең төп маҡсаты — башҡорт халҡының бик боронғо замандарҙан быуындан-быуынға күсеп килгән сәсәнлек йолалары һаҡлау һәм артабан үҫтереү. Ул Өфө (етәксеһе Розалиә Солтангәрәева), Дәүләкән (Снигирева Зөләрәм), Сибай (Ғәйнуллина Асия) һәм Учалы (Кудрявая Ғәрифә) ҡалаларында, шулай уҡ Әбйәлил районында (Әбүбәкирова Хәнифә) үҙ аллы эшләп килгән сәсәндәр мәктәптәренең эшмәкәрлеген координациялау менән шөғөлләнә.
Үҙәк етәксеһе Нәфисә Тулыбаева әйтеүенсә, Үҙәк Башҡортостан Президентына мөрәжәғәт менән сыҡҡан Сибай сәсәндәр мәктәбе етәксеһе Асия Ғәйнуллинаның башланғысы буйынса ойошторолған. Идея республика етәкселегендә хуплау тапҡан. «Урал батыр» үҙәге ойоштороу ролен башҡарасаҡ. Алдағы проекттар буйынса документтар әҙерләнә. 2015 йылда «Урал батыр» эпосы һәм ауыҙ-тел әҙәбиәте декадалары ойоштороласаҡ. Башҡортостан композиторҙары союзы менән берлектә атаҡлы бәйетсе-фольклорсы Мөхәмәтша Буранғоловтың либреттоһы буйынса операларҙы тергеҙеү йә эпосҡа бәйле яңы әҫәрҙәр тыуҙырыу ҡаралған.
«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, Сәсәндәр үҙәге эшмәкәрлеген йәйелдереүгә Республика Башлығының 90 мең һум күләмендәге гранты бүленгән.
«Сәсәндәр мәктәбе беҙҙә тыуҙы», ти Асия Солтан ҡыҙы Ғәйнуллина. — 1995 йылда Сибай ҡалаһының 13-сө башҡорт мәктәбендә ул саҡта Сибайҙа эшләп йөрөгән зыялыларыбыҙҙың береһе — талантлы яҙыусы мәрхүм Аҫылғужа Баһуманов кәңәше буйынса сәсәндәр мәктәбе асып ебәрҙек. «Һәр сәсәндең үҙ мәктәбе булған, оҫталыҡ серҙәрен улар йәштәргә, балаларға биреп ҡалдыра килгән. Ә һин нимә көтөп йөрөйһөң?» тип, Аҫылғужа ағай ныҡ ҡына ҡыҙҙырып алғас, ошо эште башлап ебәрергә йөрьәт иттем. «Урал батыр» эпосын өйрәнеү буйынса түңәрәк тип тә йөрөттөк беҙ уны тәүҙә. Бөгөн ошо инеш башының даръяға әүерелеүенә үҙегеҙ шаһит: «Урал батыр» эпосыын яттан һөйләү буйынса республика кимәлендәге конкурс бөтөн халыҡ һөйөүен яуланы.
Уҡыусыларҙың 2015 йылдағы йәйге ялы осоронда Үҙәк беренсе тапҡыр балалар проектына ҡушылды. Уға ярашлы, сәсәндәр ижады буйынса оҫталыҡ дәрестәре, халыҡ ижадын пропагандалау йәһәтенән республиканың билдәле мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре менән осрашыуҙар ойошторола. Балалар янында тәүгеләр булып билдәле ҡумыҙсы Миңлеғәфүр Зәйнетдинов, сәсәнлек йолаларын дауам итеүсе Гөлнур Мәмлиева һәм Асия Ғәйнуллина һәм «Арғымаҡ» этно-рок булған да инде.
Намыҫ (нәфис фильм)
Намыҫ (Նամուս, Честь) — Александр Ширванзаденың шул уҡ исемдәге романы буйынса төшөрөлгән совет уйын фильмы.
Сюжеты
Шемаха, XIX быуат урталары. Көршәктәр яһаусы Айрапеттың улы Сәйран йәшерен рәүештә үҙенең буласаҡ кәләше, тегенсе Барһударҙың ҡыҙы Сусан менән осраша. Ғәҙәт буйынса никахҡа хәтле егет менән кәләштең осрашыуы ҡәтғи тыйылған була. Бер осрашыуҙарын күршеләре белеп ҡала. Һәм улар тураһында мыҫҡыллы ғәйбәттәр тарала. Сәйрандың менән кәләшенең намыҫына тейәләр. Сусанды бай сауҙагәр Рөстәмгә кейәүгә бирәләр. Быны ишеткән Сәйран һөйгәне тураһында ялған хәбәрҙәр тарата, уға бирелеүе тураһында һөйләй. Рөстәм үҙен алданған тип уйлап Сусанды үлтерә. Һөйгәненең үлемен ишетеп, Сәйран үҙ үҙенә ҡул һала.
Фердинанд Маркос
Фердинанд Маркос (Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos; 11 сентябрь 1917 йыл — 28 сентябрь 1989 йыл) Филиппиндың дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. Филиппин президенты (1965 — 1986).
Сығышы
1917 йылдың 11 сентябрендә Төньяҡ Илокос провинцияһының ҙур булмаған Саррате ауылында тыуа. Уның атаһы, дон Мариано Маркос Лаоага провинцияһының төп ҡалаһында уҡытыусы, адвокат һәм сәйәси хәрби начальник, һуңынан Минданао утрауындағы Давао провинцияһының губернаторы була. Әсәһе, донья Хосефа Эдралин, бай алпауыт ҡыҙы, мәктәпте тамамлағандан һуң кесе кластарҙа уҡыта. Ата-әсәһе өлгөһөндә Фердинанд Рим-католик сиркәүе яҡлы була. Ул бер ҡасан да тәмәке тартмай, эсмәй, сәләмәт тормош алып бара, филиппин йолаларын хөрмәт итә. Туған теле — илокандан тыш испан һәм инглиз телдәрендә һөйләшә.
Йәшлеге
1939 йылда Маркос Филиппин дәүләт университетының Юридик колледжын тамамлай, хоҡуҡ бакалавры дипломын отличие менән ала, һәм шул уҡ йылда магистр дәрәжәһенә имтихан тапшырыусылар исемлегендә беренсе була. Маркос студенттарҙың лидерҙарының береһе була, ул митингыларҙа бик яҡшы сығыш яһай, Малаканьянгу президент һарайына студенттар демонстрацияларын алып бара, аҙаҡ ул унда сирек быуаттан һуң ул төпләнеп эшләй. Мәктәптәге кеүек үк, университетта ул телмәр оҫталығы өсөн Кесон миҙалы, суд практикаһындағы күренекле оҫталығы өсөн Лаурель миҙалы һәм бәхәстәрҙе оҫта белеүе өсөн Авансенья кубогына, шулай уҡ хәрби фәнде үҙләштереүҙәге уңыштары өсөн алтын миҙалға лайыҡ була. Атаһының сәйәси дәғүәсеһен үлтереүҙә ғәйепләнеп, ул ҡулға алына һәм ғүмерлеккә төрмәгә хөкөм ителә, әммә ҡабаттан үткәрелгән процеста ул шул тиклем оҫта һаҡлана, хатта эште яңынан ҡарағандан һуң унан ғәйепләү алына.
Власҡа табан юл
1946 йылда Филиппин бойондороҡһоҙ Республикаһы иғлан ителгәндән һуң Маркос 1946—1948 йылда президент Мануэль Рохас-и-Акуньяның техник ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. 27 йәшендә отставкалағы майор Маркос Төньяҡ Лусондың граждандар хакимиәтен етәкләй, оҙаҡ йылдар буйына сәйәси карьераһының ныҡлы нигеҙе булған Илокан районына етәкселек итә. 1949 йылда Маркос, һайлау мәлендә тауыштарҙың 70 процентын алыуға өлгәшеп, беренсе тапҡыр Төньяҡ Илокостан Филиппин Конгрессының Вәкилдәр палатаһына һайлана. 32 йәшлек Маркос ул саҡтағы филиппин конгрессмендары араһында иң йәше була. 1953 йылда ул тағыла Конгрессҡа һайлана. Уның Конгресстың матбуғат клубында, комитеттарҙа һәм комиссияларҙа эшмәкәрлеге конгрестың күренекле ағзалары иҫәбенә күтәрелеүе менән юғары баһалана (ул Сауҙа һәм сәнәғәт буйынса комитет рәйесе, Һайлау суды ағзаһы, шулай уҡ граждандар хеҙмәтебуйынса комитеттар, иҡтисади планлаштырыу, һуғыш ветерандары комитеты ағзаһы була). «Манила Таймс» гәзите былай тип яҙыла: «Маркос түбәнге палатала бурыс тойғоһон тәрбиәләүҙә мөһим роль уйнай».
1959 йылда Маркос Сенатҡа һайлана. Ул «Төньяҡ лидеры», бигерәк тә Филиппин милли төркөмдәре араһында һаны буйынса өсөнсө урында биләп торған илокандарҙың лидеры булып таныла. Конгресс ағзаһы булараҡ, ул илдең өс президенты Эльпидио Кирино, Рамон Майсая һәм Карлоса Гарсияйҙың эшмәкәрлеген күҙәтеү мөмкинлегенә эйә була. Либераль партияның вице-президенты сифатында ул 1961 йылда Диосдао Макапагалға ҡарата оппозицияла торған етәкселәрҙең береһе була.
1963 йылдан 1965 йылға тиклем Маркос сенат рәйесе вазифаһын биләй. 1965 йылда ул президентлыҡҡа дәғүә итә, уның һайлау алды кампанияһы эре масштаблы операция булараҡ планлаштырыла. Вәкилдәр палатаһында өс, Сенатта бер мөҙҙәт, Либераль партия менән етәкселек итеү, героик биографияһы, һылыу ҡатыны, өс һөйкөмлө бала — былар барыһы ла Маркосты президент вазифаһына төп дәғүәсе итеп күрһәтә.
Дондағы Ростов ҡала ҡатын-ҡыҙҙар медицина институты
Дондағы Ростов ҡала ҡатын-ҡыҙҙар медицина институты — Женский городской медицинский институт Ростова-на-Дону — Дондағы Ростов ҡалаһының беренсе юғары ҡатын-ҡыҙҙар медицина уҡыу йорто. 1916 йылда Варшаваның Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстары базаһында булдырылған (1916—1920).
Фердинанд Маркос
Власҡа табан юл
1965 йылда Маркос, тиҙ арала үҙ партияһынан ваз кисеп һәм Милләтселәр партияһынан кандидат булып, үҙенең дәғүәсеһе Макапагалды еңә.
Президентлыҡ (1965—1972 йылдар)
Маркос 1965 йылдың 30 сентябрендә президент сифатында ант ҡабул итә. Кризис шарттарында милләт етәкселеген ҡабул итеп, ул үҙенең мөрәжәғәтнамәһендә Конгрессҡа түбәндәге һүҙҙәр менән мөрәжәғәт итә: «Беҙгә кемдеңдер ярҙамына өмөтләнергә ярамай. Хеҙмәтебеҙ менән иҡтисадты күтәреү, халыҡтың тормош шарттарын яҡшыртыу, ил эсендә милли берләшеү сәйәсәтен һәм бойондороҡһоҙ тышҡы сәйәсәт үткәреү юлы менән генә уңышҡа өлгөшө аласаҡбыҙ». Маркос президент вазифаһында булған саҡта ҡабул ителгән сараларҙан инфраструктураны үҫтереү программаһы айырылып тора, ул, элекке иҡтисади сәйәсәттән айырмалы рәүештә, Филиппин архипелагының бөтә төп утрауҙарына ла тиң дәрәжәлә ҡағыла.
1969 йылда күпселек тауыш менән икенсе мөҙҙәткә президент итеп һайлана (был юлы уға ҡаршы беренсе вице-президенттың улы кесе Серхио Осменья тора, әммә Маркосты көтмәгәндә эре либераль сәйәсмән Корнелиона Вильяреаль хуплай. Маркос иң етди һәм ауыр проблемаларҙы хәл итергә ниәтләүе хаҡында белдерә: ярлылыҡты, социаль тигеҙһеҙлекте бөтөрөү, ауыл хужалығында торғонлоҡто еңеү. Ул үҙ алдына Көньяҡ-Көнсығыш Азия төбәген берләштереү маҡсатын ҡуя.
Дондағы Ростов ҡала ҡатын-ҡыҙҙар медицина институты
Тарихы
1915 йылдың сентябрендә Варшава уҡыу округы попечителе Дондағы Ростовҡа ваҡытлыса эвакуациялау тураһында курстар етәкселегенә хәбәр иткән. Халыҡ мәғарифы министрлығы университетҡа студенттар ҡабул итеү менән бер үк ваҡытта курстарға тыңлаусылар ҡабул итеүҙе ойошторорға рөхсәт итә.
Ҡатын-ҡыҙҙар курстарына Суворов урамындағы бина (хәҙер Тельман урамы) бирелгән.
Фердинанд Маркос
Маркостың шәхси власы режимы (1972—1986 йй.)
1972 йылда Маркос менән Конгресс һәм сәйәси партиялар араһында мөнәсәбәттәр киҫкенләшә. Был шарттарҙа 1972 йылдың 21 сентябрендә президент илдә ғәҙәттән тыш хәл иғлан итә һәм конституцияны ғәмәлдән сығара. 1973 йылда Маркос тышҡы сауҙала уңайлы балансҡа өлгәшә, һалым килемдәрен 60 процентҡа арттыра, радикаль ер реформаһының башланғыс этабын әҙерләй һәм тормошҡа ашыра, артабанғы үҙгәртеп ҡороу һәм дөйөм иҡтисади хәлде еңеп сығыу өсөн киң сәйәси һәм административ база булдыра. Уның хөкүмәтенең иң әһәмиәтле сараһы булып Милли иҡтисад һәм үҫеш идаралығын булдырыу тора, уға иҡтисад менән планлы етәкселек итеү йөкмәтелә. Иҡтисади сәйәсәттең төп йүнәлеше тип иҡтисади милләтселек иғлан ителә. Маркос ер реформаһы, мәшғүллек, эш хаҡын арттырыу ярҙамында түбән килемле ғаиләләрҙең тормошон яҡшыртыу өсөн тигеҙ хоҡуҡлы һәм социаль йүнәлешле йәмғиәт булдырыу программаһы тураһында иғлан итә.
Дондағы Ростов ҡала ҡатын-ҡыҙҙар медицина институты
Дондағы Ростовта Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстары
Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстары уставы 1916 йылдың йәйендә ҡабул ителә. Уставта уҡыу йортоноң маҡсаты — «Ҡатын-ҡыҙҙарға университет характерындағы юғары ғилми белем биреү һәм фәнни белем таратыу» тип билдәләнгән.
Фердинанд Маркос
Маркостың шәхси власы режимы (1972—1986 йй.)
Үҙен 1896 йылғы революцион традицияларҙы туранан-тура дауам итеүсе тип һанаған Маркос Хосе Рисаль, Аполлинарио Мабини һәм башҡа филиппин азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәрҙәренең данына ҡушылыу өсөн теләһә ниндәй мөмкинлектән файҙалана. Ул алдан уҡ ғәҙәттән тыш хәл индереүгә әҙерләнә башлай. Ул үҙе үткәргән власть түнкәрелешен «1972 йылдағы демократик революция» тип атай, ә үҙе «халыҡ атаһы», һәм «милләт юлбашсыһы» тип атала башлай.
1973 йылда Маркос яңы Конституцияны индерә (1898 йылдан алып дүртенсе). Үҙ идаралығы осоронда ул референдумдар үткәреүҙе лә ҡуллана: (1973, 1973 (июль) йылдарҙағы конституцион референдумдар, закондар сығарыу һәм башҡарма власть тураһында референдум (1975), конституцион референдум (1976), конституцион референдум (1977№, конституцион референдем (1981, 1981 (июнь)). Уларҙың бөтәһе лә, һайлауҙар мәлендәге кеүек, хәрбиҙәр күҙәтеүе аҫтында үтә. Сәйәси һәм иҡтисади тигеҙлеккә өлгәшеү, кеше хоҡуҡтарын тәьмин итеүҙе төп бурысы тип иғлан итеп, ул төрлө енәйәт ғәйепләүҙәре буйынса оппозицион эшмәкәрҙәрҙең күпселеген, атап әйткәндә, Либераль партияның генераль секретары Бенигно Акиноны, шулай уҡ академик донъяның күренекле вәкилдәрен, журналистарҙы, сәнәғәтселәрҙе төрмәгә яба, йыш ҡына уларҙың милекен тартып ала. Күп кенә эшмәкәрҙәр, эҙәрлекләүҙәрҙән ҡасып, эмиграцияға китергә мәжбүр була.
Дондағы Ростов ҡала ҡатын-ҡыҙҙар медицина институты
Дондағы Ростовта Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстары
Дондағы Ростовта ҡабул ителгән тәүге тыңлаусыларҙың Варшава уҡыу округы гимназияһының йәки Польша Батшалығы, Рәсәй империяһының башҡа уҡыу йорттарын тамамлауы тураһында таныҡлыҡтары булған. Тыңлаусыларҙың күбеһе православ йәки йәһүди динен тотҡан.
Фердинанд Маркос
Маркостың шәхси власы режимы (1972—1986 йй.)
1974 йылда Филиппин Коммунистар партияһы законлаштырыла, коммунистар төрмәнән сығарыла, ә партия ҡораллы көрәште туҡтата. Президент билдәләүенсә, Филиппин Компартияһы хөкүмәткә ҡаршы эшмәкәрлеген туҡтата һәм хөкүмәткә баш һала. 1976 йылда Маркос Мәскәүгә сәфәр ҡыла, уның барышында СССР менән Филиппин араһында дипломатик мөнәсәбәттәр урынлаштырыла.
1983 йылдың 21 авгусында Маркостың күптәнге дәғүәсеһе Бенигно Акино үлтерелә, ул Маркос режимына ҡаршы торған берҙән-бер оппозицияны етәкләргә һәм берләштереүгә һәләтле тип һаналған шәхес була.
Дондағы Ростов ҡала ҡатын-ҡыҙҙар медицина институты
Дондағы Ростовта Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстары
Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстары структураһы
Фердинанд Маркос
Режимдың ҡолауы (1986 й.)
1986 йылдың 7 февралендә ваҡытынан алда президент һайлауҙары үтә. Маркос ҡаршы Бенигно Акино ның тол ҡатыны Корасон Акино үҙ кандидатураһын президентлыҡҡа тәҡдим итә. Һөҙөмтәләрҙең боҙолоуы ике яҡтан да күҙәтелә. Маркосты еңеүсе тип иғлан итәләр, әммә Корасон Акино протест иғлан итә һәм католик сиркәүенең, ә һуңынан армияның ҡеүәтле ярҙамын ала. Илдә сыуалыштар башлана, хәрби түңкәрелеш була. Маркос Гавайға, АҠШ-ҡа ҡаса. Корасон Акино һәм милли оборона министры Фидель Рамос армияны Маркос яҡлыларҙан таҙарта.
Һуңғы йылдарында һөргөндә (1986—1989 й.)
Маркос ғүмеренең һуңғы йылдары Гавайя үтә, һәм ул бөйөр сиренән яфалана, тыуған иленән ситтә булыуы ла уға насар йоғонто яһай.
Дондағы Ростов ҡала ҡатын-ҡыҙҙар медицина институты
Дондағы Ростовта Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстары
Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстарында 3 факультет ойошторолған булған: Тарих факультеты; Юридик факультет; Физика-математика факультеты.
Һуғыш ваҡытында медицина хеҙмәткәрҙәренә, айырыуса табиптарға ихтыяж ҡырҡа арта. Варшава ҡатын-ҡыҙҙар курстары советы яңы медицина факультетын асыу тураһында ҡарар ҡабул итә. Әммә батшаның рөхсәте кәрәк булыу сәбәпле, хәл ителә алмаған.
Фердинанд Маркос
Һуңғы йылдарында һөргөндә (1986—1989 й.)
Филиппиндың яңы президент Корасон Акино Маркосҡа ла, уның ғаилә ағзаларына ла Филиппинға уның вафат булған әсәһе донья Хосефа Эдралин-Маркосты ерләүгә килергә лә рөхсәт итмәй. Маркос, ауыр хәлдә булғанында, тыуған иленә һәм тыуған ҡалаһы Сарратеға ҡайтып үлергә теләһә лә, уға рөхсәт бирелмәй. Үлемесле хәлдәге Маркостың ҡайтыуы проблемаһы илдең сәйәси даирәһен борсой. Әммә 1989 йылдың 28 сентябрендә Гавайянан күптән түгел 72 йәше тулған элекке президенттың вафаты тураһында хәбәр килә.
Төбәк ауыл биләмәһе
Төбәк ауыл биләмәһе — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Кәҫле районындағы муниципаль берәмек. Административ үҙәге — Төбәк ауыл биләмәһе.
Дондағы Ростов ҡала ҡатын-ҡыҙҙар медицина институты
Ростов ҡалаһында ҡатын-ҡыҙҙар медицина институты (1916—1920)
Ҡала медицина институтын асыу өсөн императорҙың рөхсәте талап ителмәгән, ә Халыҡ мәғарифы министрлығы рөхсәте генә еткән. Институт шәхси тип иҫәпләнә, бюджет ҡала Думаһы уҡытыусыларға хеҙмәте өсөн тәғәйенләгән түләү күләме буйынса билдәләнә.
Фердинанд Маркос
Һуңғы йылдарында һөргөндә (1986—1989 й.)
2016 йылдың авгусында ил президенты Родриго Дутерте Маркосты Тагигалағы Геройҙар зыяратында хәрби хөрмәт менән ерләргә ҡарар итә. Был ил граждандарының Маркосты дәүләт енәйәтсеһе тип иҫәпләгән өлөштәре араһында ризаһыҙлыҡ тыуҙыра.
Төбәк ауыл биләмәһе
Тарихы
Борон ауыл икегә бүленгән һәм ике алпауыт ғаиләһенә ҡараған. Бында үҙ әҫәрҙәрендә Төбәк ауылы тураһында яҙған яҙыусы Д.Н. Мамин-Сибиряк булған.
XVIII быуат уртаһына тиклем Төбәк мишәрҙәр милкендә була, һуңынан был ерҙәр алпауыттарға күсә, улар ауылға крепостной крәҫтиәндәрҙе урынлаштыра. Шулай итеп бында урыҫтар барлыҡҡа килә.
Дондағы Ростов ҡала ҡатын-ҡыҙҙар медицина институты
Ростов ҡалаһында ҡатын-ҡыҙҙар медицина институты (1916—1920)
1916 йылдың июнендә ҡала думаһы Ростов ҡала ҡатын-ҡыҙҙар институтын булдырыу тураһында ҡарар ҡабул итә. 1916 йылдың 29 июлендә халыҡ мәғарифы министры П. Н. Игнатьев Ҡатын-ҡыҙҙар медицина институты Уставын раҫлай (Н. Парийский етәкселегендә төҙөлгән). Институттың маҡсаты — ҡатын-ҡыҙҙарға университет курсы күләмендә юғары медицина белеме биреү булған.
Төбәк ауыл биләмәһе
Тарихы
Төбәк ауылы биләмәһе сиктәре Силәбе өлкәһенең 2004 йылдың 16 ноябрендәге 312-ЗО «Кәҫле муниципаль районының, уның составындағы ҡала һәм ауыл биләмәләре сиктәре һәм статусы тураһындағы» законына ярашлы билдәләнгән.
Көнгөрә
Көнгөрә (Кенгуру, Macropus) — имеҙеүселәр класы вәкиле, ике ҡырҡҡыс тешле муҡсалылар инфракласынан. Киң мәғәнәлә көнгөрә термины көнгөрәләр ғаиләһенең барлыҡ вәкилдәренә ҡарата ла ҡулланыла. Тарыраҡ мәғәнәлә иһә был ғаиләнең эрерәк вәкилдәрен шулай атайҙар, вағыраҡтары иһә валлару һәм валлаби тип йөрөтөлә.
Атаманың килеп сығышы
«Көнгөрә» һүҙе «kanguroo» йәки «gangurru» тигәндән килеп сыҡҡан тип һанала — Джеймс Кук 1770 йылда Австралияға төшөү менән аборигендарҙан ырғанлап йөрөп ятҡан хайуандарҙың нисек аталғанын һорағас, шундай яуап ишеткән, тиҙәр.
Дондағы Ростов ҡала ҡатын-ҡыҙҙар медицина институты
Ростов ҡалаһында ҡатын-ҡыҙҙар медицина институты (1916—1920)
1917 йылдағы революция һөҙөмтәһендә енесенә ҡарамай граждандарҙың тиң хоҡуҡлығы иғлан ителә.
Төбәк ауыл биләмәһе
Исеме
Төбәк атамаһы боронғо башҡорт теленән тәржемә иткәндә «алыҫ, йыраҡтағы урын» тигәнде аңлата.
Көнгөрә
Атаманың килеп сығышы
Инглиз телен аңламаған абориген ғәмәлдә «аңламайым» тигән. Хәҙерге лингвистик тикшеренеүҙәр фактик нигеҙ тапмай, әммә был фараз дөрөҫлөккә тап килгән булыуы ихтимал.
Дондағы Ростов ҡала ҡатын-ҡыҙҙар медицина институты
Ростов ҡалаһында ҡатын-ҡыҙҙар медицина институты (1916—1920)
1920 йылда Дондағы Ростовтағы ҡатын-ҡыҙҙар медицина институтын Мәскәү дәүләт университетының медицина факультеты менән берләштерәләр. Шулай итеп Рәсәйҙең юғары уҡыу йорттарында ир-егеттәрҙе һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙы айырым уҡытыу осоро тамамлана.
Төбәк ауыл биләмәһе
Географияһы
Төбәк ауылы биләмәһе (Төбәк ауыл Советы) Кәҫле муниципаль районының үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. Көньяҡ-көнсығышта Ҡрншаҡ муниципаль районы менән, көньяҡ-көнбайышта Кәҫле ҡала биләмәһе менән, көнбайышта Снежинск ҡала округы территорияһы, төньяҡта Воздвиженский һәм Григорьевский ауылдары, көнсығышта Булзинский ауыл биләмәләре менән сиктәш. 5 тораҡ пунктты: Төбәк (үҙәге, 3661 кеше), Воскресенское (299), Аллаҡай (438) ауылдарын, Киҫегәс ҡасабаһын (45), Ҡыҙыл Партизан (340) ҡасабаһын үҙ эсенә ала. Урындағы әһәмиәткә эйә булған автомобиль юлдары селтәренә эйә. Төбәк ауыл биләмәһенән көнсығышҡа табан Силәбе — Екатеринбург федераль автомобиль трассаһы үтә. Рельефы — ярым тигеҙлек (Урал аръяғы пенеплены); бейеклектәр айырмаһы 216 м алып 268 м тиклем. Ландшафты — күл-урман зонаһы өлөшө. Ҡарағай-ҡайын урмандары киң таралған. Ауыл биләмәһе ерҙәре буйлап Синара йылғаһы аға. Бер нисә ҙур күл бар. Иң ҙур күлдәр булып Оло Аллаҡай, Кесе Аллаҡай, Оло Киҫегәс, Кесе Киҫегәс күлдәре иҫәпләнә. Көнсығыш өлөштә Төбәк ауыл биләмәһе территорияһы Көнсығыш-Урал ҡурсаулығы менән сиктәш. Кесе Аллаҡай күле яры буйында, көнбайыш-төньяҡҡа ҡарай ике километр алыҫлыҡта Ҡыҙыл партизан ауылы ята, Аллаҡай петроглифтарының археология ҡомартҡыһы табылған (см. Большеаллакский археологический комплекс). Төбәк ауыл биләмәһендә «Төбәк» ауыл хужалығы предприятиеһы эшләй.
Көнгөрә
Көнгөрә — Австралия символы
Көнгөрә — Австралия символдарының береһе. Был хайуан Австралия гербына төшөрөлгән, шулай уҡ ҡайһы бер австралия тәңкәләрендә лә һынландырылған
Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысы
Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысы —Верхне-Араслановское водохранилище - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе һәм Башҡортостан Республикаһы сигендә Ҡариҙел йылғаһындағы төҙөлөп бөтөлмәгән һыуһаҡлағыс.
Түбәнге Синьга
Түбәнге Синьга — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бочанка йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысы
Тарихынан
1996 йылда һыу тултырғанда ) Ҡариҙел йылғаһы буйындағы һәм уның түбәнге ағымындағы ҡушылдыҡтарының майҙандары һыу аҫтында ҡала. Һыу аҫтында ҡалаһы 5 тораҡ пунктта йәшәгән кешеләрҙе күсерер өсөн « Наҙы-Петровский үҙәк усадьбаһы» проектлана һәм 1991—1995 йылдарҙа төҙөлөш башлана. Барлығы 430 кеше күсенергә тейеш була.
Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысының төҙөлгән өлөштәре Соҡоро, плотина ярпылары спутник фотографияларында ап-асыҡ күренә.
Чупал
Чупал — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Салым йылғаһының уң ярына тамағынан 423 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысы
Тарихынан
Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысын төҙөү Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысына өҫтәмә булараҡ Свердловскиҙың Промышленный районын һыу менән тәьмин итеү системаһына ярҙамсы өлөш итеп ҡаралған булған, өҫтәүенә ҡариҙел йылғаһы.
Түбәнге Синьга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Есет йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Тура һәм Тавда йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысы
Тәбиғәте
Бер нисә йыл дауамында Ҡариҙел йылғаһы бөгөлөндә урынлашҡан котлованға яйлап һыу тулып, тәрән соҡорло һыу ятҡылығы барлыҡҡа килгән, уның үҙәгендә ҙур бетон «һарай-лабиринт» тора.
Чупал
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Түбәнге Синьга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Чупал
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сарайка
Сарайка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылвица йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысы
Тәбиғәте
Уның үҙ флораһы һәм фаунаһы бар, әммә һыуҙан сығып торған төҙөлөш элементтары арҡаһында һыу инеү тыйылған.
Һыу ятҡылығында һыла, алабуға, ҡорман һәм башҡа балыҡтар бар.
Кесе Ича
Кесе Ича — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тара йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бикбаев Рауил Төхфәт улы
Биографияһы
Рауил Төхфәт улы Бикбаев 1938 йылдың 12 декабрендә Ырымбур өлкәһенең Покровка районы (хәҙерге Переволоцк районы) Үрге Ҡунаҡбай ауылында тыуған. Күрше Ғәбдрәфиҡ ауылындағы ете йыллыҡ мәктәпте, Аҡ-Болаҡ педагогия училищеһын, 1962 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай. Аҙаҡтан аспирантурала уҡый.
1965 йылдан башлап СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында әҙәбиәт бүлегенең ғилми хеҙмәткәре булып эшләй. Филология фәндәре докторы.
Ижади эшмәкәрлеге
Рауил Бикбаев университетта уҡыған йылдарында яҙыша башлай. «Дала офоҡтары» тигән тәүге шиғырҙар йыйынтығы 1964 йылда донъя күрә. Шунан бирле ул ике тиҫтәгә яҡын китап сығарҙы, хәҙерге башҡорт поэзияһының кимәлен билдәләрлек күренекле шағир булып танылды. Рауил Бикбаев поэзияһында халыҡ яҙмышына бәйле проблемалар күтәрелә, заман, ил, халыҡ, киләсәк алдында яуаплылыҡ тураһында һүҙ бара. «Карауанһарай», «Баҙар балтаһы», «Һыуһаным, һыуҙар бирегеҙ!» поэмаларында, «Халҡыма хат» шиғырында был бигерәк тә асыҡ күренә.
Рауил Бикбаев Башҡортостан Республикаһының Ғ. Сәләм исемендәге йәштәр премияһы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты. 1992 йылда уға «Башҡортостандың халыҡ шағиры» тигән маҡтаулы исем бирелде.
Әҙип оҙайлы ауырыуҙан һуң 2019 йылдың 23 апрелендә Өфөлә вафат булды һәм 25 апрелдә ҡаланың Мосолмандар зыяратына ерләнде.
Ҡараерек (Борай районы)
Ҡараерек (Каразириково) — Башҡортостандың Борай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 89 кеше. Почта индексы — 452956, ОКАТО коды — 80218816003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)