cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Этинген
Этинген (Etingen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 512 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,93 км2. Диңгеҙ кимәленән 77 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39359 һәм автомобиль коды — BK.
Атмаска
Атмаска — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Бетька йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мерденика
Мерденика — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ляга йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Теләүембәт ауыл Советы (Күгәрсен районы)
Теләүембәт ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Тәүәкән ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Мәскәү ҡунаҡханаһы (Сербия)
Мәскәү ҡунаҡханаһы (Отель Москва, Һотел Москва / Hotel Moskva; элекке Рәсәй Палатаһы, Палата Росија / Palata Rosija) — Белградтағы Теразие майҙаны һәм Балҡан урамы киҫелешендә ҡунаҡхана архитектор Йован Илкич һәм Санкт-Петербургтан архитекторҙар төркөмө проекты буйынса төҙөлгән.
Йорт 1905 йылдың яҙында төҙөлә башлай, ә тантаналы асылыу 1908 йылдың 14 ғинуарында була. Был Сербия короллегендә иң ҙур шәхси йорт була, король һарайынан ни бары 100 метр һына арыраҡ итеп төҙөлә. Йорт ҡабырғаларында «Палата Россия» тип яҙыла. Мәҙәниәт ҡомартҡыһы.
Ниәттәр
Серб суднолар йөрөтөү компанияһы директоры, Теразие майҙанында «Бөйөк Сербия» юлаусылар йорто хужаһы Светозар Вукадинович үҙ биләмәләрендә иҫ киткес күркәм йорт төҙөргә әҙер страховкалау компанияһы эҙләп Рәсәйгә сығып китә."Рәсәй" йәмғиәтенең баш директоры Роман Иванович Поицл Вукович идеялары менән килешә. «Рәсәй» төҙөлөш компанияһын страховкалау конкурсы 1905 йылда иғлан ителә. Конкурста беренсе бүләкте Загребтағы архитектор Виктор Ковачич ала, ә Йован Илкичҡа икенсе приз бирелә. Шуға ла ҡарамаҫтан, «Рәсәй» страховкалау компанияһы директорлығы Илкичтың проектына өҫтөнлөк бирә. Әйткәндәй, Сербияла архитектор Йован Илкич проекты буйынса һалынған йәнә бер бина — Изге Савва Йорто (Дом Святого Саввы) ла мәҙәниәт ҡомартҡылары иҫәбендә.
Төҙөлөш барышы
Һарай 1905 йылдың мартында төҙөлә башлай. Эштәрҙе Карло Кнол алып бара һәм Црна Трава ташсылары тарафынан алып башҡарыла. Тимер-бетон эштәренә архитектор Матиас Шнайдер етәкселек итә.Техник күҙәтеүҙе архитектор Йован Илкич тәьмин итә.
Бинаның нигеҙенә оҙонлоғо 5 метр һәм ҡалынлығы 30 сантиметр булған 82 ағас балка, 30 вагон 9 метр оҙонлоҡтағы иретеп йәбештерелгән тимерсыбыҡтар, Рипандән 10 вагон ҡаты таш алып килеп һалынған. Нигеҙгә 2,2 метр ҡалынлыҡтағы бетон плита ҡуялар.
1906 йылдың яҙында ғына бина диуарҙарын күтәреүгә тотоналар. Беренсе ҡаттан алып түбәгә тиклем тышҡы стеналар һарғылт плиткалар менән ҡапланған, ә биҙәктәре йәшелдән эшләнгән. Керамик өҫлөктө Печуйҙан, Жолнаи фабрикаһынан алып ҡайтҡандар, унда әлегә тиклем баҫа торған формаһы һаҡлана. Баҫҡысы Рипань һәм швед гранитынан һалынған. Бина ҡабырғалары полотнолары горизонталь веноктар, пилястралар менән биҙәлмәгән. Мәрмәр, керамик плитка һәм фасадҡа балсыҡ опалубка ҡулланыу модерн стиленең яңы, юғары сифатлы һәм ышаныслы материалдары менән ярашлы була. Фасадтың күпселек өлөшө йәшел керамик плитка менән ҡапланған, шуға бәйле рәүештә Белградта һирәк осрай торған хроматик фасадлы биналар иҫәбенә инә.
Асылыуы
Асылыу тантанаһы ике өлөштән тора. 1908 йылдың 14 ғинуарында — серб Яңы йылында һарай оркестры менән килеп, король Пётр I Карагеоргиевич «Рәсәй» һарайын һәм Мәскәү ҡунаҡханаһын аса. 1908 йылдың 17 ғинуарында тантаналы асылыу һәм байрам итеү Гвардия Король концерты көйҙәре аҫтында уҙа.
«Рәсәй» бинаһында ҡунаҡхана, кафе, ресторан, ҡуртымға фатирҙар һәм офистар, «Рәсәй» страховкалау йәмғиәте филиалдары урынлашҡан — уның директоры итеп Светозар Вукадинович тәғәйенләнгән. «Рәсәй» төҙөлөшө Сербия Короллегенә ҙур урыҫ сәйәси инвестиция була, был иһә башҡа державаларға оҡшамай.
Яҙмышы
1941 йылдың апрелендә ҡунаҡхана бомбаға тотоу барышында ҙур зыян күрә. Һуғыштан һуң ҡунаҡхананы реконструкциялауҙа архитектор, Югославия Короллеге биләмәһендә йәшәгән һәм ижад иткән рус эмиграцияһы рәссамы Г. И. Самойлов ҡатнаша. Ул витраждарҙы урыҫ әкиәттәре мотивтары буйынса, сәйәхәттәр, караптар, нимфалар, сәскәләр, урыҫ сиркәүе, Мәскәү һәм Кремль күренештәре менән биҙәгән. Шулай уҡ ҡаттарҙа Рәсәйҙе һәм Мәскәүҙе, Сербиялағы урыҫ эмигранттарын һүрәтләгән мозаикалар урынлаштырған.
Ҡунаҡхананы реконструкциялау 4 йыл дауамында бара һәм 2013 йылда тамамлана
1910 йылдан "Мәскәү" бинаһында Сербия олимпия комитеты менән Журналистар һәм яҙыусылар йәмғиәте урынлашҡан. Немец оккупацияһы ваҡытында ҡунаҡхананы гестапо штаб-фатиры сифатында файҙаланғандар. Ул йылдарҙа отель "Бөйөк Сербия" тип атала. Һуғыштан һуң ҡунаҡхана йәнә "Мәскәү" исемен кире ҡайтара.
Ҡунаҡхананың 100 йылдан артыҡ тарихында унда 40 миллиондан артыҡ ҡунаҡ туҡталған. Улар араһында - бөтә донъяға танылған актерҙар, шағирҙар, режиссерҙар, дәүләт эшмәкәрҙәре - уларҙың портреттары коридор ҡабырғаларында күрергә мөмкин. Улар араһында Леонид Брежнев һәм Брэд Пит, Йовович Мила һәм Сергей Бондарчук, Валентина Терешкова һәм Роберт де Ниро, Юрий Гагарин Джек һәм Николсон.
Үҙенең бай тарихы менән отель бик ғорурлана. Заманса етәкселек хатта "Мәскәү" һәм уның төрлө йылдар йәшәүселәре тураһында һөйләүсе экскурсиялар ҙа ойоштора.
Бәғел
Бәғел, (Ваал) (дөйөм семит. baʿl, финик. 𐤁𐤏𐤋,  - "хужа; хаким», Баал) - ғөмүмән, көнбайыш-семит мифологияһында төрлө илаһтар өҫтөнән «илаһ, хаким» эпитеты булып тора. Шулай уҡ шумер-аккад мифологияһында тәғәйен илаһ булып торған, ул Финикия, Ханаан һәм Сүриәлә йәшен атыусы, уңдырышлылыҡ, һыу, һуғыш, күк, ҡояш илаһы булараҡ танылған булған.
Тарихы
Бәғел йәки Баал — был термин бик боронғо Левантта төрлө илаһтарға ҡарата ҡулланылған. Элек ғалимдар был исемде төрлө Ҡояш илаһтарына бәйләһә, боронғо яҙыуҙарҙа Ваал һүҙе махсус рәүештә дауыл һәм уңдырышлылыҡ илаһы Һадад өсөн ҡулланылғаны күренә.
Быуаттар дауамында йыйып, төҙөлгән Танахта Ваал тигән термин ҡайһы саҡ боронғо ханаан дине илаһтарын, ә бәғзе берҙә Ҡояш илаһы Хададты билдәләү өсөн ҡулланылған. Артабан Хадад демонологиялағы Вельзевул менән бер рәттән, ялған илаһ итеп ҡарала, был ҡараш шулай уҡ исламда һәм христианлыҡта урын алған.
Библияға ярашлы, Баалға хеҙмәт итеү кешеләтә ҡорбан килтереү, шул иҫәптән балаларын утта яндырып үлтереүҙе үҙ эсенә ала.
Ҡөрьәндә
Ҡөрьәндә Бәғел ике тапҡыр Ильяс пәйғәмбәргә бәйле телгә алына. Ильяс пәйғәмбәр үҙ халҡын Тәүхидкә (Бер аллалыҡҡа) өндәр өсөн ебәрелгән булған (6:85; 37:123-126).
Аяттарҙың тәфсирҙәре
"Бәғел (Баал) — Шамда Бәк исемле шәһәрҙә йәшәүсе халыҡтың табына торған алтын һыны — бот. Был ҡала бөгөн «Баалбәк» тип йөрөтөлә» - (Хәсән Чантай тәфсиренән.) «Бәғел (Баал)— ул Ҡояш аллаһы, Тәңреләштерелгән Ҡояш» - (Мөхәммәд Али тәфсиренән)
Португалия
Португа́лия (Portugal), рәсми исеме Португа́лия Респу́бликаһы (República Portuguesa)— Европа ҡитғаһының иң көнбайышында урынлашҡан дәүләт, Пиреней ярымутрауының көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан.
Төньяғынан һәм көнсығыштан Испания менән сиктәш, көньяҡ һәм көнбайыш яры Атлантик океан менән йыуыла. Илдең атамаһы Порту (Portus Cale) һүҙенән килеп сыҡҡан — «йылы порт» тигәнде аңлата.
Тарихы
1910 йылда революцион һөҙөмтәлә Португалия республикаһы булдырылды. Португалия республикаһы Антанта яғында беренсе донъя һуғышында ҡатнаша.
1926 йылда дәүләт түңкәрелеше ойоштора, хәрби диктатура урынлаштыра. 1932 йылда күсеп ғәмәлдә хөкүмәт премьер-министры Антониу Салазар, илдә авторитар режимы урынлаштырыла. Бөйөк британия менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә, нейтраль булған дәүләт булып ҡала. Вольфрам ҙур булған осор хәрби продукция етештерелә, һәм был уҡ күп аҡса эшләй.
1949 йылдан НАТО ағзаһы, 1955 йылдан БМО ағзаһы, 1955 йылдан Халыҡ-ара иҡтисади хеҙмәттәшлек һәм үҫеш ойошмаһы ағзаһы.
Фашист ғәскәрҙәре баш күтәреүселәрҙең ҡораллы көстәрен хәрәкәтенең 25 апрель 1974 етәкселегендәге хөкүмәт ҡолатыла ("ҡәнәфер революцияһы"), сәйәси партияһы эшмәкәрлеге рөхсәт ителә. Португалияның элекке колониялары африкала азатлык яулай.
1976 йылдың апрелендә яңы конституция ҡабул итә. 1976 йылдың июль — август 1978 ҡушылдығы хөкүмәте власы, партия ойошторолған социалистик португалия (ПСП, 1973 йылда нигеҙ һалынған), 1980 йылдың ғинуарында — альянс коалицион хөкүмәт Демократик көнәркәше булып, коалиция социалистик 1983-1985 власы һәм Социал-демократик партияһы, 1987 — хөкүмәтен, социал-демократик партия, абсолют күпселек парламентына һайлауҙар тәүге тапҡыр ала.
1986 йылдың 1 ғинуарынан Европа союзы ағзаһы. Шенген зонаһы һәм евро зонаһына керә. 1991 йылдан Ибороамерикан Саммитында ҡатнаша.
Иҡтисад
Португалия — индустриаль-аграр ил. Традицион сәнәғәтенең иң мөһим тармағы — туҡыу (йөн, кизе-мамыҡ), тегеү, шарап (айырыуса билдәле портвейн етештереү), зәйтүн майы етештереү, балыҡ консервалары, ҡабығын эшкәртеу (донъяла алдынғы урын), төҫлө һәм ҡара металлургия, машиналар эшләү (судотөҙөлөш, судотөҙөкләндереү автосборка, электротехник); химия, нефть эшкәртеү һәм нефть химияһы, цемент сәнәғәте. Ауыл хужалығының игенселек өҫтөнлөк итә. Яҡынса яртыһын биләгән һөрөнтө ерҙәрҙе эшкәртеү; үҫтереү, емешселек, зәйтүн ултыртты. Эре мөгөҙлө мал үрсетә. Малсылыҡ, һарыҡсылыҡ, сусҡасылыҡ, балыҡсылыҡ.
Төп тышҡы сауҙа партнерҙары — Европа берләшмәһе илдәре.
Сит ил туризмы — 10 млн. кеше тирәһе.
2016 йылдан тәрән һәм оҙайлы көрсөктән һуң был илдең иҡтисады структур реформалар үткәреүе һөҙөмтәһендә ҡырҡа яҡшыра төштө, эшһеҙҙәр һаны байтаҡҡа кәмене, экспорт күләме артты. Халыҡ-ара иҡтисади хеҙмәттәшлек һәм үҫеш ойошмаһы ошо ил буйынса әҙер­ләгән һуңғы күҙәтеү раҫлауынса, үҫеште артабан дауам итеү өсөн был илгә дәүләттең һәм хосуси даирәнең бөгөн юғары кимәлдә булған бурысын кәметеү, кредиттарҙың йоғонтололоғон арттырыу мотлаҡ. Финанс өлкәһендә табыш килтерә алмаған кредиттың дөйөм күләмдәге өлөшө 12 процентҡа етә, һәм был Европа илдәре араһында иң юғары күрһәткес булып тора. Табыш килтерә алмаған кредит – тимәк, банкта “тик ятҡан” һәм бер генә ойошма йәки кеше лә бурысҡа алмаған аҡса. Португалия өсөн иҡтисади үҫеште тиҙләтеү юлындағы тағы бер кәртә – илдәге эш көсөнөң оҫталығы (ква­лификацияһы) ҡитғаның башҡа илдәре менән сағыштырғанда түбәнерәк булыуы.
Дәүләт ҡоролошо
Португалия Конституцияһына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.
Баш ҡалаһы
Тежу буйҙарында урынлашҡан. 84 км² майҙанды тәшкил итә. Халыҡ һаны — Оло Лиссабон халыҡ һаны (биҫтәһе менән ҡала) — 2,1 млн.
Ҡала мэры — Сантуш Антониу Луиш д Кошт.
Мәсеҙе (Силәбе өлкәһе)
Мәсеҙе — Силәбе өлкәһе Ҡытау-Ивановск районындағы ауыл. Мәсеҙе ауыл биләмәһенең үҙәге.
Географияһы
Район үҙәге Ҡытау-Ивановск ҡалаһынан көнсығышҡа табан, 28 саҡрым алыҫлыҡта, Мәсеҙе йылғаһы буйында урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге—494 м.
Тарихы
Ауыл 18 быуатта старообрядсылар тарафынан барлыҡҡа килә. Петр I идара иткән ваҡытта Мәсеҙене Твердышев һатып ала һәм Арзамас (Түбәнге Новгород губернаһы), Ветлужский (Кострома губернаһы), Симбирь (Ҡазан губернаһы) өйәҙҙәренән крәҫтиәндәр килтергән. Ауыл Йүрүҙән заводына күсә. Ауыл халҡы ағас ҡырҡып,уны ташығандар, дегет ҡайнатҡандар,завод ихтыяждары өсөн мәғдән сығарғандар. 1861 йылда ауылда 32 ихата, һыу тирмәне булған. 1926 йылда - 143 ихата. 1930 йылда "Красноармеец" артеле ойошторола, уның ағзалары саналар, арбалар, тәгәрмәстәр, мебель эшләгәндәр, икмәк бешергәндәр, май бешкәндәр, иген, йәшелсә, картуф, малдар үҫтергәндәр. Тимерлек, ағас эше оҫтаханалары булған. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында урындағы халыҡ хәрби заказдар үтәгән: бричкалар, сана һәм башҡалар яһағандар. 1963 йылда таҡта ярыу цехы асыла.
Инфраструктура
Ауылда "Рәсәй почтаһы" бүлексәһе, китапхана, балалар баҡсаһы, сиркәү, "Тет-а-тет" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте эшләй. МТС операторынан мобиль элемтә бар.
Урамдары
Ауылда 6 урам бар: :
Сатьяджит Рай
Сатьяджит Рай (সত্যজিত রায় или সত্যজিৎ রায়, Satyajit Ray; 2 май 1921 йыл, Калькутта, Британ Һиндостаны — 23 апрель 1992 йыл, Калькутта, Һиндостан) — данлыҡлы һинд кинорежиссёры, сценарист, балалар яҙыусыһы, композитор, продюсер, нәшриәтсе, кино тәнҡитсеһе, иллюстратор. Һиндәрҙән беренсе «Оскар» премияһы лауреаты. Күп фильмдарына музыканы үҙ яҙған.
Британия кино институты белдереүенсә, Рай донъяның иң бөйөк 3 режиссёрының береһе.
Наградалары һәм премиялары
Рай — «Көмөш айыу» бүләген бер нисә алыуға өлгәшкән 3 режиссёрҙың береһе. Чарли Чаплиндан ҡала Оксфордском университетының почетлы доктор дәрәжәһен алған икенсе кеше. Түбәндә ҡайһы бер наградаларының исемлеге:
Бадминтон
Бадминтон (badminton) — спорт төрө. Уйынсылар селтәрҙәр менән бүленгән майҙансыҡтың ҡапма-ҡаршы яғында урынлашалар һәм селтәр аша ракеткалар ярҙамында воландарҙы һуғып дошман яғына ергә төшөрөргә, шул уҡ ваҡытта, киреһенсә, уның үҙ яланына төшмәүе өсөн тырышалар.
Ярышта ике уйынсы йәки ике пар уйынсы ҡатнаша (парҙар ҡатнаш булыуы ла мөмкин — ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар).1992 йылдан йәйге Олимпия уйындары программаһына ингән.
Тарихы
XIX быуатта һиндостанда хеҙмәт иткән инглиз офицерҙары боронғо һинд уйыны пуна менән мауығып китәләр, уны хәҙерге бадминтон прототибы тип иҫәпләргә мөмкин. Инглиздәр был уйын менән мауығыуын тыуған иленә алып ҡайта
1893 йылда Англияның бадминтон берекмәһе уйындың рәсми ҡағиҙәләренең беренсе регламентын баҫтырып сығара
Туғай (Сәйетбаба ауыл советы, Ғафури районы)
Туғай (Тугай) — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 92 кеше. Почта индексы — 453064, ОКАТО коды — 80221828006.
Бадминтон
Тарихы
Бөтә донъя бадминтон федерацияһы (Badminton World Federation (BWF)World Badminton Federation (BWF)) 1934 йылда ойошторола.
Туғай (Сәйетбаба ауыл советы, Ғафури районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бадминтон
Тарихы
1947 йылдан Томас Кубогына ир-егеттәр араһында ҙур команда ярыштары уҙғарыла. Ҡатын-ҡыҙҙар араһында Убер Кубогына төп команда старты 1955 йылдан үтә.
Ракетка
Шуға ла ҡорамал ҡылдарҙың тартылыуына һәм һуғылыуҙың ауырлығына сыҙай.
Һөнәри уйынсылар өсөн ракеткалар, ҡағиҙә булараҡ, күмерсүстәр нигеҙендә композицион материалдарҙан һәм эсенә конструктив өлөштәр ингән материалдарҙы ҡулланып эшләнә.
Һәүәҫкәрҙәр һәм яңы кешеләр өсөн ракеткалар өс яҡлы, үҙәктең һәм тирәстең сиге ялғанған урынында Т- ҡиәфәтле күҙгә күренерлек быуын булыуы менән айырыла.
Уртаса ракетканың ауырлығы 70-100 грамм тәшкил итә. Ракеткаларҙаң уйынға йоғонто яһаған төп физик үҙенсәлектәре булып, ауырлығынан тыш ауырлыҡ үҙәгенең урынлашыуы («баланс»), кендектең һәм тирәстең бөгөлөштә, кендектең боролғанда ҡатылығы тора.
Йыш ҡына ошо характристикаларға бәйле ракеткаларҙы һөжүм һәм көс манераһы ҡулланған уйынсыларға, ә оборона тактикаһы схемаһы менән мауыҡҡандарға икенсе ракеткаларҙы тәҡдим итәләр.
Һөнәри спортсылар өсөн тәғәйенләнгән моделле ракеткалар рәтендә, бер модель эсендә бер нисә грамм һәм төрлө йыуанлыҡтағы һап менән айырылған, башҡарылыу төрҙәре булыуы мөмкин. Күп һөнәри уйынсылар ракетка һабына махсус сырмауҙар, «грип» ҡулланалар, был ракетканы һәйбәт тотоуҙы тәьмин итә
Ҡылдар һәм уларҙың тартылышы
Тәүҙә ҡылдар тәбиғи материалдарҙан яһалған, хәҙер улар гел синтетик тиерлек. Бадминтон спортында синтетик сүстәрҙең ишелешенән торған ҡылдар ҡулланыла.
Һәүәҫкәрҙәр өсөн тәғәйенләнгән ракеткаларҙа ҡылдар 80-110 Н көсө менән тарттырыла.
Һөнәри уйынсыларҙың ҡылдарының тарттырылыу көсө 160 Н -ҡа етеүе мөмкин. Ҡылдарҙың диаметры 0,6 мм 0,8 мм тиклем арала тора, бер ракетканы тарттырыу өсөн 10 метр самаһы ҡыл талап ителә.
Ракетканы тарттырыу процесы ике этаптан тора: тәүҙә ҡылдар тирәстең тишеге аша үткәрелә һәм бер-береһе менән үрелә, һуңынан эҙмә-эҙлекле тарттырыла.
Ракетаканы сифатлы тарттырыу тик махсус станоктарҙа ғына мөмкин. Сөнки был ракетканың тирәсен бер нисә урындан ныҡ итеп беркетелеүен, тартылыуҙың теүәл көсөргәнешен һәм инде тарттырылыған ҡылдарҙың махсус ҡыҫҡыстар менән эҙмә-эҙлекле нығытылыуын тәьмин итә.
Волан
Воландың ике төрө бар: пластик һәм ҡауырһындан(тәбиғи). Пластик воландарҙы һәүәҫкәрәҙәр һәм күнекмәләрҙең ҡайһы бер төрҙәре өсөн тәҡдим итәләр, пластик воландарҙың яҡшы яғы уларҙың ныҡлығында.
Ҡауырһын воландарҙан пластик воландар осоу тиҙлеге менән айырыла. Һөнәри спортсыларҙың ярыштары һәм күнегеүҙәре өсөн, ҡағиҙә булараҡ, ҡауырһын воландар ҡалып булып тора.
Йыш ҡына спорт ярыштарының регламентында ҡауырһын воландар серияһының аныҡ сифаты билдәләнә.
Пластик волан (синтетик йәки бөкөнән) эшләпәнән һәм уға беркетелгән пластик «юбканан» тора. Ҡауырһын волан 16 ҡаҙ ҡанатынан һәм йоҡа лайка тире менән уратып алынған бөкө эшләпәнән әҙерләнә.
Ҡанаттар эшләпә әйләнәһенең тишегенә елемләнә, ептәр менән уратып бәйләнә, ептәр шулай уҡ елемләнә. Воландың ауырлығы 4,74 г −5,50 г тәшкил итергә тейеш.
Производствола воландар сорттарға айырыла, тиҙлек һәм траектория осошо буйынса градустарға бүленә.
Һөнәри уйынсыларҙың бер матчы өсөн бер нисә ҡауырһын волан ҡулланылыуы мөмкин. Воландарға күберәк ракетканың тирәсе менән һуҡҡанда зарар килә (ундай һуғыуҙар техникала хаталар һөҙөмтәһендә йәки яңы башлаған спортсыларға хас).
Ләкин бик яҡшы техникала ла, воланға көсөргәнеш арҡаһында ҡанаттар менән эшләпәнең берләшкән урынының бушауы, йә булмаһа айырым ҡанаттарҙың һыныуы мөмкин, ә был осош траекторияһын үҙгәртә.
Уйын майҙансығы
Уйын тура мөйөшлө 13,4-кә 5,18 метр ҙурлыҡтағы майҙансыҡта үтә. Парлы уйын өсөн 13,4 м. (биреү ваҡытында — 11,88) 6,10 м размерындағы майҙансыҡ ҡулланыла.
Терәүҙәр эргәһендә селтәр бағанаһы 1,55 метр бейеклектә, үҙәгендә 1,524 метр (һалынып торған ерҙә).
Селтәр өҫтән киңлеге 7,5-8 см икегә бөкләнгән таҫма менән сикләнгән, уның аҫтынан бау төшөрөлә.
Уйын яланында 4 см киңлегендәге һыҙыҡтар сағыу төҫтәр менән (һары йәки аҡ) буяла. Был һыҙыҡтар яландың сикләүсе өлөшө (мәҫәлән, һыҙыҡтан тороп биреү тыйыла) булып һанала.
Селтәрҙән 1,98 метр алыҫлыҡта биреү һыҙығы урынлаша. Биреү һыҙығы һәм артҡы һыҙыҡтар араһында һуғыу зонаһы урынлаша. Үҙәк һыҙыҡ биреү зонаһын уң һәм һул зоналарға бүлә.
Биреү, отош һәм хаталар
Биреү уң (йоп) һәм һул (таҡ) зонанан иҫәпкә бәйле башҡарыла. Хәҙерге ҡағиҙәләргә ярашлы, (матчтарҙың тамашалығын күтәреү өсөн 2006 йылда индерелгән) биреүҙең ҡайһы яҡтыҡы булыуына ҡарамаҫтан мәрәйҙәр һәр отош һайын иҫәпләнә.
Уйын 21 мәрәйгә тиклем алып барыла; 20:20 иҫәбе булһа, уйын бер яҡтың 2 мәрәйгә өҫтөнлөккә сыҡҡанына тиклем йәки 30 мәрәй йыйыуына тиклем дауам итә (30 мәрәй йыйған яҡ еңеүсе тип билдәләнә).
Парлы осрашыуҙа, иҫке ҡағиҙәләрҙән айырмалы рәүештә, һәр яҡтың һуғыуҙары берешәр була.
Парлы уйында ҡағиҙәләр бер ни тиклем ҡатмарлыраҡ. Фәҡәт спортсы ҡыя торған уйынсынан биреүҙе ҡабул итергә тейеш.
Әммә уның һуғыуынан һуң (биреүҙе ҡабул иткәс) инде сиратлылыҡ юҡ — воланға команданың теләгән бер уйынсыһы, ҡайныһына уңайлы шул һуға; әгәр биргән команда мәрәй отһа, шул уҡ уйынсы биреүҙе дауам итә, тик инде икенсе һуғыу зонаһынан.
Ә ҡабул итеүсе командала уйынсыларҙың урынлашыуы үҙҙәренең биреүендә мәрәй отҡанға тиклем үҙгәрмәй.
Иҫке ҡағиҙәләр буйынса биргән уйынсының уйындағы отошо бер мәрәй менән иҫәпләнә. Әгәр биреүсе уйынсы еңелһә, биреү дәғүәсегә күсә, ә иҫәп элеккесә ҡала.
Шуға күрә уйын йыш ҡына оҙаҡҡа һуҙылып китә! Парлы осрашыуҙа һәр команданың 2 биреүе була. Ике биреүҙе лә юғалтҡан осраҡта биреү дәғүәсегә күсә.
Һуғыу ебәреүсе уйынсының мәрәйҙәр иҫәбенә ярашлы, тейешле бирелмәләр яланынан (йоп/таҡ) яһала, парлы осрашыуҙа яңғыҙ уйындағы кеүек беренсе уйынсы (уйындар башланғанға тиклем һайлана) бирә, ә икенсе уйынсы кирегә ебәрә (мәрәйҙәр иҫәбе йоп-таҡ ебәреү яланы).
Уйындар 15 мәрәйгә тиклем (11 ҡатын-ҡыҙҙар өсөн) бара. Иҫәптәр тигеҙ булған осраҡта 14-14 (10-10 ҡатын-ҡыҙҙар өсөн), беренсе булып күберәк мәрәй 14 (10) йыйған яҡ уйын 17 (13) йәки 15 (11) тиклем барыуын һайлай.
Айырым отошта уйынсы еңеүсе тип түбәндәге осраҡтарҙа һанала:
Хәҙерге заман бадминтоны
Һөнәри спортсы һуҡҡан воландың осоу тиҙлеге 493 км/сәғәткә етә, был уйын снарядының осоу тиҙлеге буйынса абсолют рекорды.
Уйынсы бер гейм эсендә яҡынса километр ярым югерә һәм воланға 400 -гә тиклем һуғыу башҡара, ә матч ике-өс геймдан тора. Бер мәрәй отоштоң оҙайлығы буйынса рекорды — ике уйынсыға 108 һуғыу, отош 2 минут тиерлек бара. (Nguyen T.M. против J.O. Jorgensen 2013 йылғы Донъя Чемпионатында).
Бөтә техник оҫталыҡҡа эйә булыу өсөн һөнәри спортсылар көсөргәнешле күнекмәләргә 10 йылдай ваҡыт сарыф итәләр.
Әлеге ваҡытта планетала азия спортсылары өҫтөнлөк итә (Ҡытай, Корея Республикаһы, Индонезия), улар донъя беренселегендә 90 % тиклем миҙалдар яулай. Мәҫәлән, Бөтә донъя бадминтон федерацияһы мәғлүмәттәренә ярашлы, тайвань бадминтонсыһы Дай Цзыин бадминтон буйынса ҡатын-ҡыҙҙар араһында иң яҡшы уйынсы тип танылған. Азия илдәренән һуң Европа илдәре килә: Дания, Бөйөк Британия, Рәсәй, Германия, Нидерланд һ. б.
Тәүге етди ҡаҙаныштар Андрей Антропов исеме менән бәйле. Ул 50 тапҡыр Рәсәй һәм СССР чемпионы була.
Халыҡ-ара майҙанда ул Европа Кубогы һәм донъя этаптарында төрлө титулдар, Европа чемпионатында көмөш һәм бронза, донъя Кубогы финалында бронза, шулай уҡ Олимпия уйындарында 5-се урын яулай.
Рәсәй йыйылма командаһына системалы уңыштар һуңғы ваҡытта килә. 2009/2010 йыл миҙгеле илдәге бадминтон үҫешенең 50 йыл эсендәге һөҙөмтәләре буйынса иң яҡшыһы була.
Рәсәйлеләр 2009 йылда Европаның шәхси беренселегендә иҫ киткес матур сығыш яһап, алтын миҙал ((Нина Вислова/Сорокин Валерия), көмөш Болгариянан Анастасия Русских менән Петя Неделчева) һәм бронза (Элла Диль) миҙалдар яулай.
Ҡатын -ҡыҙҙар командалары араһында Европа чемпионатының финалына һәм донъя чемпионатының ярым сирек финалына етә. Дүрт спортсы ҡатын-ҡыҙ донъя рейтингы буйынса иң көслө унлыҡҡа инә.
Тиҙлек рекорды
Воландың рекордлы осоу тиҙлеге реаль уйындарҙа түгел, ә «лаборатор шарттарҙа», YONEX NANORAY Z-SPEED ракеткаһы ярҙамында, 2013 йылдың авгусында ҡуйыла, ул 493 км/сәғ тәшкил итә. Был осоу тиҙлеге осош башында була, аҙаҡ ул, әлбиттә, тиҙ арала кәмей.
Тыйылған өйрөлтөп биреү
1980 йылдар башында бадминтонда өйрөлтөп биреү «Сидек-спин» революция яһай. Был биреүҙең принцибы — воландың ҡанаттары буйлап шыумалы һуғыу юралмаған осош траекторияһына алып килә.
Әммә тиҙҙән бындай техниканың етешһеҙлектәре асыҡлана. Воландар тиҙ яраҡһыҙ хәлгә килә.
Бадминтон тамашалығын юғалта, сөнки был биреүҙән һуң, отоштар 2-3 һуғыуға тиклем кәмей. Халыҡ -ара бадминтон федерацияһы «Сидек-спинды».ҡулланыуға тыя.
Халыҡ-ара турнирҙар
Бер нисә категорияға бүленә: улар сығыштар өсөн иҫәпләп сығарылған рейтинг мәрәйҙәре һаны, бүләкләү фонды, абруйлығы менән айырыла.
'''Таблица 1. Турнир категорияһына бәйле мәрәйҙәр иҫәбен сығарыу''' '''Таблица 2. Бадминтон буйынса халыҡ-ара ярыштарҙа бүләкләү фонды''' Бөтә донъя бадминтон федерацияһы (BWF) һәм Европа бадминтон федерацияһы (Europe Badminton) ҡағиҙәләренә ярашлы бер илдә бер тапҡырҙан артыҡ түгел донъя Кубогы һәм Европа Кубогы этабын үткәрергә мөмкин.
Рәсәйҙә был донъя турниры серияһы Гран-при «Open Russian» (2007 (Алтын серия), 2008 — Мәскәү, 2009, 2010, 2011 — Владивосток) һәм Европа Кубогы этабы (челленджеры) White Nights (Гатчина, 2007 йыл).
Ғәниев Хәбиб Абдрахман улы
Ғәниев Хәбиб Абдрахман улы (17 декабрь 1909 йыл — 20 декабрь 1970 йыл) — СССР-ҙың хәрби начальнигы һәм йәмәғәт эшмәкәре, генерал-майор, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ике Ленин, өс Ҡыҙыл Байраҡ, ике Ҡыҙыл Йондоҙ һәм I дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры. Шулай уҡ Польшаның «Грюнвальд Тәреһе» ордены һәм өс миҙалы менән наградланған.
Биографияһы
Хәбиб Абдрахман улы Ғәниев 1909 йылдың 17 декабрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Салауат районының Татар Малаяҙы ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Малаяҙҙағы башланғыс мәктәптән һуң Мәсәғүт ауылында (хәҙер Дыуан районының үҙәге) II баҫҡыс мәктәптә (аҙаҡтан педагогия училищеһы) уҡый һәм, уны 1929 йылда тамамлап, башланғыс мәктәп уҡытыусы һөнәрен ала. Артабан комсомолдың Ҡыйғы район комитеты секретары һәм өлкә комитет ағзаһы итеп һайлана, шунан комсомолдың Баймаҡ район комитетында секретарь була. 1931 йылда ВКП(б) сафына алына.
Хәрби хеҙмәте
1931 йылдың декабрендә Ҡыҙыл Армияға хәрби хеҙмәткә саҡырыла һәм ябай ҡыҙыл армеецтән генерал-майор дәрәжәһенә, вазифаһында — армияның сәйәси бүлек етәксеһе һәм Хәрби Совет ағзаһына тиклем ҙур һәм данлы хәрби хеҙмәт юлы үтә.
Ҡыҙыл Армия сафындағы хәрби хеҙмәтен Хәбиб Ғәниев ябай һалдат булып башлай. Артабан Ҡазандағы хәрби училищела уҡый һәм уны тамамлағас, элемтә батальоны штаб начальнигы ярҙамсыһы, аҙаҡ рота политругы була. Үҙен яҡшы яҡтан ғына күрһәткәс, ул В. И. Ленин исемендәге Хәрби-сәйәси академияға ебәрелә. Уҡыу йылдарында группаның партия ойошмаһы секретары була. Академияны уңышлы тамалап, юғары хәрби һәм сәйәси белем алған йәш командир 1938 йылда II Алыҫ Көнсығыш армияһының кадрҙар бүлеге етәксеһе итеп тәғәйенләнә. Күп тә үтмәй Украиналағы Киев махсус хәрби округының айырым дивизияһына сәйәси бүлек етәксеһе итеп ебәрелә һәм был вазифала Бөйөк Ватан һуғышы башланғансы хеҙмәт итә. 1940 йылдың көҙөндәге тикшереүҙәрҙә дивизия яҡшы күрһәткестәргә өлгәшә һәм алдынғы тип таныла. Уның күп кенә командирҙәры, сәйәси хеҙмәткәрҙәре һәм ҡыҙыл армеецтары төрлө наградаларға лайыҡ була, сәйәси бүлек етәксеһе Хәбиб Ғәниев Ҡыҙыл Йондоҙ ордены һәм исемле алтын ҡул сәғәте ала.
1944 йылдың ноябрендә СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарары менән 35 йәше лә тулмаған Хәбиб Ғәниевҡа «генерал-майор» хәрби дәрәжәһе бирелә.
Хәрби хеҙмәттән хаҡлы ялға сыҡҡас, Хәбиб Ғәниев артабанғы тормошон Әрмән ССР-ының баш ҡалаһы Ереванда дауам итә, төрлө йәмәғәт әштәрендә әүҙем ҡатнаша. Ғүмеренең һуңғы йылдарында республика Халыҡ контроле комитетында эшләй. 1970 йылдың 20 декабрендә вафат була. Ереван ҡалаһындағы «Хөрмәтле ҡәберлек аллеяһы»нда ерләнгән.
Чебал-Су (Мрас-Су ҡушылдығы)
Чебал-Су — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бөрсөт
Берсут — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев (Кама ҡултығы) һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Ел-Нго-Яха
Ёл-Нго-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пойлово-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 137 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Волюбилис
Волюбилис (Volubilis) — Рим империяһының көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан ҡала. Уның харабалары Марокконың Мулай-Иҙрис ҡалаһында, Фес һәм Рабат араһындағы автомагистралдән төньяҡҡа ҡарай 35 км алыҫлыҡта ята. 1997 йылдан Бөтә донъя мираҫы ҡомартҡыһы булараҡ ЮНЕСКО-ның яҡлауы аҫтына алынған. Волюбилистың барлыҡҡа килеүе быуаттар төпкөлөнә китә. Уның урынындағы тораҡ неолит ваҡыттарынан алып булған. Беҙҙең эраға тиклем III быуатта округта карфагендар хужа була. Мең йыллыҡтар сигендә Волюбилис Юба II хакимлыҡ иткән Мавретан батшалығының эллинистик мәҙәниәтенең ҙур үҙәге була. 40-сы йылда батша Птоломей үлтерелгәндән һуң ҡала Мавретания провиницияһының үҙәге булараҡ империя составына инә.
Исеме латин телендә исеме, тупраҡтың уңдырышлылығына ишара яһап, «йомартлыҡ»  тигәнде аңлата. Төп төҙөлөш эштәре Волюбилиста II быуатта барған. Шул саҡта форумы менән базилик төҙөлгән һәм һыу үткәргестәр һалынған. Эдикт Каракалла хөрмәтенә триумфаль арка (217) яҡшы һаҡланған. Уның төҙөлөшөнән һуң бер аҙҙан рим магистраттары  Танжерға күсә. Волюбилистың артабанғы тарихы боронғо боронғо авторҙар тарафынан  насар яҡтыртылған.
Волюбилиста 1915 йылдан  француз ғалимдәре үткәргән  һәм XXI  быуатта яңыртылған археологик ҡаҙыныу эштәренән менән боронғо ҡаланың ер тетрәү арҡаһында емерелеүе асыҡлана. Акведукҡа зыян килә һәм халҡы йылға янында төпләнә башлай. 788 йылда был урындарға Мөхәммәтең нәҫеле — Иҙрис ибн Абдаллаһ  килә, ул Волюбилисты үҙенең беренсе  резиденцияһы  итеп һайлай. Ҡаҙыныу эштәрендә табылған аҡса һәм документтарға ярашлы ҡаланы исламлаштырыу ул килгәнгә тиклем башлана. Шуның менән бергә, Триумфаль арка тирәһендәге ҡәберҙәге 599—655 йылдарға ҡараған  дүрт  яҙыу Волюбилистың был осорҙа христиан ҡалаһы булыуын раҫлай
Боронғо ҡала урынындағы ғәрәп ауылы (әле Валила булараҡ билдәле)  1755 йылда  Лиссабон ер тетрәүе  арҡаһында ныҡ зыян күрә, шунан һуң бөтөнләй ташландыҡ хәлдә була. Халҡы күрше Мулай-Иҙрис ҡалаһына күсеп ултыра.
Кисеүсат
Кисеүсат — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Әлмәт районы ауылы. Шул исемдәге ауыл биләмәһе составына керә һәм уның үҙәге.
География
Ауыл Кисеү йылғаһы буйында, Әлмәт ҡалаһынан көньяҡ-көнбайыштараҡ 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Кисеүсат (Юлдаш) — типтәрҙәрҙең ауылы. XVIII быуаттың беренсе сирегендә нигеҙләнгән. Ауыл һуңыраҡ Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙе Варварин улусына ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә.
ХХ быуат башында ауылда 2 мәсет, мәктәп, тимерлек һәм 2 һыу тирмәне теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны, 1924 йылдан — Саллы кантоны составына керә. 1930 йылдан — Әлмәт районы составында була.
Фрадков Михаил Ефимович
Фрадков Михаил Ефимович (1 сентябрь 1950 йыл) — Рәсәйҙең дәүләт эшмәкәре.
Биографияһы
Михаил Ефимович Фрадков 1950 йылдың 1 сентябрендә хәҙерге Һамар өлкәһе Красноярский районы Курумоч ауылында тыуған.
Трансантарктик тауҙар
Трансантарктик тауҙар —Антарктидала Адэр мороно (Виктория Еренән төньяҡтараҡ) һәм Котса Ере араһында  арҡыры ятҡан тау һырты.
Материкты Көнбайыш һәм Көнсығыш Антарктидаға бүлгән  айырым тау системаларынан тора. Улар үҙ сиратында йыш ҡына бәләкәйерәк һырттарға бүленә.
Трансантарктик тауҙар иҫәбенә Шеклтон һырты, Дьюфек массивы, Пенсакола тауҙары, Куин-Мод һырты, Куин-Александра һырты, Хорлик тауҙары, Британия һырты, Принц Альберт тауҙары, Адмиралти тауҙары инә
Географияһы
Трансантарктик тауҙар бөтөн Антарктида аша Росс диңгеҙенән Уэдделл диңгеҙенә тиклем һуҙылған. Был һырт Ерҙә иң оҙон һырттарҙың береһе булып тора — уның оҙонлоғо Британ энциклопедияһы мәғлүмәттәре буйынса, 2000 миль (3200 км) ,ә Ҙур Рәсәй энциклопедияһы мәғлүмәттәре буйынса, 4000 км самаһы. Тауҙарҙың киңлеге — 200 км-ҙан алып 600 км-ға тиклем. Тауҙарҙың уртаса бейеклеге — 2000 метрҙан алып 3000 м тиклем. Системаның иң юғары нөктәһе — Керкпатрик тауы (Куин-Александра һырты, 4528 м). Көнсығыш ярымшар яғынан тауҙар буйлап Көнсығыш Антарктида боҙ ҡатламы һуҙылған, ә Көнбайыш ярымшар яғында Росс диңгеҙе, Росс шельф боҙлоғо һәм Көнбайыш Антарктида боҙ ҡатламы урынлашҡан. Тауҙарҙан көнбайышҡа ҡарай боҙ ҡабығы башлыса диңгеҙ кимәленән түбән ҡоро ерҙә ята.
Төньяҡ Трансантарктик тауҙарға Росс диңгеҙе буйлап Виктория Ере аша 78-се параллелдең төньяғында һуҙылған массивтар инә. Районда 3000 метрҙан ашыу бейеклектәге түбәләр күп, шул иҫәптән Росс утрауындағы Эребус вулканы һәм Адмиралти тауҙарының иң бейек һәм иң текә түбәләре, шулай уҡ Мак-Мердо ҡоро үҙәндәре урынлашҡан. Көньяҡ Трансантарктик тауҙар 78-се параллелдән көньяҡтараҡ Росс боҙ шельфының көнбайыш сите буйлап Уэдделл диңгеҙенә тиклем урынлашҡандар. Был системаның иң төньяҡ өлөшө — Ройал-Сосайети һырты. Көньяҡ Трансантарктик тауҙарҙың үҙәк өлөшөн, Бирдмор боҙлоғонан төньяҡтараҡ, Антарктиданың иң әҙ өйрәнелгән тау һырттары биләй, шул иҫәптән континенттың иң бейек түбәләре — бигерәк тә Куин-Александра һырты сиктәрендә. Бирдмор боҙлоғонан көньяҡтараҡ Куин-Мод һырты урынлашҡан, уларҙың ҡайһы бер бейек түбәләре поляр таулыҡтарҙы уратҡан, ә икенселәре Росс боҙлоғо буйлап урынлашҡан. Артабан төньяҡта Хорлик, Тил һәм Пенсакола тауҙары; был яҡтан Трансантарктик тауҙар Шеклтон һырты менән бөтә.
Трансантарктик тауҙарҙың түбәләре һәм ҡоро үҙәндәре Антарктидала боҙһоҙ урындарҙың береһе булып тора. Мак-Мердо боғаҙы эргәһендә урынлашҡан Ҡоро Мак-Мердо үҙәндәре Антарктида өсөн ғәҙәттән тыш күренеш булып тора — яуым-төшөм бик аҙ һәм боҙ абляцияһы өсөн унда ҡар һәм боҙ юҡ.
Климаты
Трансантарктик тауҙарҙа һауа температураһы бик түбән. Ҡышҡы уртаса температура -37 °C-тан -30 °C тиклем, йәй көнө -21 °C -тан -17 °C-ҡа тиклем. Тауҙарҙың көнбайыш битләүендә йомшағыраҡ климат күҙәтелә, унда температура һирәк кенә -14 °C-тан түбән төшә, ә йәйге айҙарҙа 0 °C-тан юғағыраҡ булыуы мөмкин.
Геологияһы
Трансантарктик тауҙар континенттағы күбеһе янартау сығышлы башҡа һырттарҙан күпкә боронғораҡ. Һырт Көнбайыш Антарктик рифт барлыҡҡа килеү осоронда, йәғни 65 миллион йыл элек иртә кайнозойҙа, тектоник күтәрелеш һөҙөмтәһендә килеп сыҡҡан.
Трансантарктик тауҙар оҙонлоғоноң күпселек өлөшөндә күтәрелгән ныҡ йырғыланған яйла булып тора. Уның нигеҙендә төрлө дәрәжәләге метаморфизация һәм гранит интрузиялар булған, росс тектогенезы (иртә палеозой) менән даталанған йыйырсыҡлы вулканик-ултырма комплекс ята. Уның өҫтөндә яҫы ҡатлам булып ултырма һәм вулканик фанерозой тоҡомдары урынлашҡан. Өҫкө ҡатламдары ҡомташтарҙан һәм балсыҡлы һәүерташтарҙан тора. Трансантарктик тауҙар аҫтында ҙур таш күмер ятҡылыҡтары (күләме буйынса донъялағы иң ҙур ятҡылыҡтар иҫәбенә инә) табылған.
Өйрәнеү тарихы
Трансантарктик тауҙарын тәүге тапҡыр 1841 йылда Росс диңгеҙе яғынан капитан Джеймс Кларк Росс күрә. Росс шельф боҙлоғонан Көньяҡ полюсҡа табан хәрәкәт иткәндә Трансантарктик тауҙар тәбиғи ҡаршылыҡ булып тора һәм уларҙы аша сығыр кәрәк. 1908 йылда Эрнест Шеклтон экспедицияһы һырт аша беренсе тапҡыр Бирдмор боҙлоғонда үтә, әммә полюсҡа барып етә алмай.
Роберт Скотт Бирдмор боҙлоғона 1911 йылда кире килә, ә Руаль Амундсен һыртты Аксель-Хейберг боҙлоғонда аша сыға.
Һырттың күпселек өлөшө 1950 йылдар аҙағына тиклем өйрәнелмәгән булып ҡала, ул саҡта Хайджамп операцияһы һәм Халыҡ-ара геофизика йылы сиктәрендә бөтә континентты аэрофототөшөрөү һәм ентекле тикшереү үткәрелә. «Трансантарктик тауҙар» исеме 1962 йылда Антарктикала исемдәр буйынса кәңәш биреү комитеты тарафынан тәҡдим ителә.
Тау итәктәрендә АҠШ, Бөйөк Британия һәм Яңы Зеландияның тикшеренеү станциялары урынлашҡан. Королева Мод тауҙарында урынлашҡан Леверетта боҙлоғо аша 2006 йылда Мак-Мердо һәм Амундсен-Скотт станциялары араһында Мак-Мердо - Көньяҡ полюс шоссеһы һалына.
Биологияһы
Палеонтологик табылдыҡтар күрһәтеүенсә, Көнсығыш Антарктида боҙ ҡатламы сигенгән ваҡытта (17—2,5 миллион йыл элек) йәй ваҡыты уртаса континенталь температура 5 °C тәшкил итә һәм был төбәктә Көньяҡ полюстан 480 км алыҫлыҡта тундра экосистемаһы була. Элекке геологик ҡатламдарға ҡараған табылдыҡтар араһында — девон балыҡтары, Пермь осоро абағалары, һөйәктәре Керкпатрик тауы янында табылған Юра осоро йыртҡыс теропод криолофозавры һәм башҡалар.
Швемзаль
Швемзаль (Schwemsal) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 663 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,13 км2. Диңгеҙ кимәленән 110 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6774 һәм автомобиль коды — ABI.
Днепровка (Миәкә районы)
Днепровка (Днепровка) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 80 кеше. Почта индексы — 452096, ОКАТО коды — 80244845006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Пуцавка
Пуцавка, Пацовка (Пуцавка, Пацовка) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Немырив районы аша көньяҡҡа табан аға. Көньяҡ Бугтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 8,4 километр.
Яңы Ҡара
Яңы Ҡара (Новая Кара) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 167 кеше. Почта индексы — 452887, ОКАТО коды — 80204816006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Мурза (Ница ҡушылдығы)
Мурза  — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ница йылғаһының һул ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Енг-Харвута
Енг-Харвута — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хусь-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Йыланлы бағана
Йыланлы бағана - (Змеиная колонна), (Τρικάρηνος Όφις, Yılanlı Sütun) — Истанбулдың төп майҙаны Солтанәхмәт майҙанында торған антик осоро бронза колоннаһы.
Тасуирламаһы
Беҙҙең эраға тиклем 479 йыл элек грек-фарсы һуғышы ваҡытында Платеила һәләк булған фарсы яугирҙарының ҡоралдарынан ҡорбан килтереү өсөн ҡойолған өстағандан ҡалып, һаҡланған өлөш.
Яһалыу тарихы
Платеила ышаныслы еңеүҙән һуң, фарсыларҙың ғәскәре тар-мар ителгәс, эллиндарҙың ҡулына ҙур байлыҡ килеп инә. Табыштың унынсы өлөшөн үҙҙәренең илаһтарына бағышлайҙар, атап әйткәндә, Дельфылағы Аполлон ғибәҙәтханаһына бирелә. Геродот яҙыуынса , "Шул унынсы өлөштән Дельфыла өс башлы баҡыр йылан өҫтөндә алтын өстаған эшләнгән, һәм алтарь янына ҡуйылған"
Колоннаны төҙөгән ваҡытта янъял килеп сыға. Платеи яуында эллиндарҙың хәрби етәксеһе булған полководец Павсаний  өстағанда ошондай яҙыу уйҙырта : "Эллиндар юлбашсыһы һәм етәксеһе Павсаний Феб илаһ хөрмәтенә Мидиялылар ғәскәрен ҡырып, ошо һәйкәлде ҡуйҙыртты"
Гректар Павсанийҙың бар еңеү данын үҙенә генә алыуына ғәрләнә, сөнки еңеүҙә уларҙың барыһының да өлөшө бар ине. Спарталылар яҙыуҙы юнып, яугирҙар биргән ҡалаларҙы яҙып сығалар. соскабливать алмаштырыу, ғәскәре менән алышта ҡатнаша. Диодор Сицилиялы яҙып ҡалдырыуынса, бағанаға билдәле грек шағиры Симонидтың ике юллығын ырыйҙар : "Бында ҡуйылған бүләк йәйрәп ятҡан Элладаны ҡотҡарыусыларҙан Уның дәүләтен хурлыҡлы ҡоллоҡ бығауҙарынан алып ҡалыусыларҙан"
Артабанғы тарихы
Йыландың өс башына ҡуйылған алтын өстағанды б.э.т. 345/344 йылдарҙа Дельфы ҡорамын фокидалылар талаған саҡта ысҡындырып алғандар Был ваҡиға Филипп Македониялы II өсөн эллиндар өсөн изге урынды яҡлап, фокидалыларға ҡаршы походҡы сығырға шәп сәбәп була, Өсөнсө Изге Һуғыш асып, уның барышында барышында үҙ йоғонтоһон көсәйтә.
Б.э. т. 324 йылда Йыланлы бағана Рим империяһының яңы баш ҡалаһы Константинополгә күсереп ҡуйыла.
Бағананың өлөшләтә ватылыуына бәйле бер нисә риүәйәт бар. Береһендә төрөк солтаны Мехмед II Константинополь ҡалаһын яулағас, имеш, гректарҙың еңеү символын емерергә бойорған. Әммә бынан һуңғы һүрәттәрҙә йыландың баштары төшөрөлгән. Иҫерек поляк аристократы емергән тигән фараз да бар. Ысынбарлыҡҡа иң яҡыны османлы тарихсы булһп кәрәк, ул 1700 йылдың 20 октябрендә билдәһеҙ вандалдар емергән тип яҙған.
Бетька
Бетька — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев (Кама ҡултығы) һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ломоносов Михаил Васильевич
Ломоносов Михаил Васильевич ( Большинство источников указывает именно эту дату, однако наблюдаются некоторые расхождения даже в отношении года рождения учёного; вероятно, одной из причин тому явилась ошибка, допущенная ещё Якобом Штелином, записавшим, что «на семнадцатом году ушёл он тайно из отцовского дома, вслед за обозом с рыбою, …догнал его на другой день, в 80 верстах от своей деревни», на эту неточность в возрасте М. В. Ломоносова указывает ещё Николай Алексеевич Любимов в своём труде; дав следующее разъяснение, со ссылкой на сведения академика [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9,_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Н. Я. Озерецковского]: «За просрочку данного ему Михайлу Васильевичу 1730 года паспорта и не явившегося на срок, приказом тогдашнего ревизора Лермантова показан он в бегах, того ради из подушного оклада и выключен (отсюда и следует, что Ломоносов оставил родину на двадцатом, а не на семнадцатом году, как пишет Штелин. Это согласно и с показаниями самого Ломоносова)».— В известном историкам документе говорится: «Рождением-де он, Михайло, Архангельской губернии, Двинского уезда, дворцовой Куростровской деревни крестьянина Василья Дорофеева сын, и тот-де его отец и поныне в той деревне обретается и положен в подушный оклад… А в прошлом 730-м году декабря в 9-м числе с позволения оного отца его отбыл он, Ломоносов, в Москву, о чём дан был ему пашпорт (который утратил он своим небрежением) из Холмогорской воеводской канцелярии за рукою бывшего тогда воеводы Григорья Воробьёва, и с тем-де пашпортом пришёл он в Москву» («Показание о своём происхождении, данное при допросе в Московской Синодального правления канцелярии», 4 сентября 1734 — ЦГДА, ф. Московской Синодальной конторы, № 245, лл. 16—17). А. И. Андреев на основании исторических данных, в том числе свидетельств самого Ломоносова, делает вывод о том, что Ломоносов родился в период с марта по 4 сентября 1711 г. ([http://gidropraktikum.narod.ru/Lomonosov-birthday.djvu Андреев А. И. О дате рождения Ломоносова // Ломоносов. Сборник статей и материалов. Т. 3. М.-Л.: 1951. стр. 364—369])., Мишанин ауылы (хәҙер — Ломоносово ауылы), Архангельск губернаһы, Рус батшалығы — , Санкт-Петербург, Рәсәй империяһы). Донъя кимәлендәге беренсе бөйөк рус ғалимы.
«Универсаль кеше»нең (homo universalis) сағыу миҫалы: энциклопедист, физик һәм химик (ул физик химияға хәҙерге замандағыға яҡын билдәләмә биргән тәүге химик булараҡ тарихҡа ингән, физик-химик тикшеренеүҙәрҙең киң программаһын билдәләгән  ; ул эшләгән йылылыҡтың молекуляр-кинетик теорияһы материя төҙөлөшө тураһындағы хәҙерге ҡараштарҙан һәм күп фундаменталь закондарҙан күпкә алда хасил була  ). Фәнни диңгеҙселеккә һәм физик химияға ; быяла тураһындағы фәнгә нигеҙ һала. Астроном (мәҫәлән, Венера планетаһында атмосфера барлығын аса  ), приборҙар эшләүсе, географ, металлург, геолог. Шулай уҡ шағир, рәссам, тарихсы, филолог һәм генеалог; ватан мәғарифын, фәнен һәм иҡтисадын үҫтереү өсөн көрәшеүсе (Мәскәү университетының проектын эшләй, уҡыу йортона һуңынан уның исеме бирелә).
Статский советник, химия профессоры (1745), Санкт-Петербург Император Фәндәр академияһының ғәмәли ағзаһы (1745) һәм Швед Король Фәндәр академияһының почетлы ағзаһы.
Бағдад музейы
Бағдад музе́йы (المتحف البغدادي Аль-Багдади музей) — Тигр йылғаһы ярында 1970 йылда асылған һәм Аль-Мустансирия университетынан йыраҡ түгел урынлашҡан тәбиғи тарих музейы. Бағдад музейын асыуҙың төп маҡсаты — боронғо Бағдад халҡының тормошо һәм көнкүреше тураһында мәғлүмәт һаҡлау. Музейҙа ираҡ халҡы ҡомартҡыһы булып торған граждандарҙың традицион көнкүреше һәм йәшәү рәүешен ентекле күрһәткән тарихи документтар һаҡлана. Шул документтар арҡаһында, ираҡ рәссамдары һәм скульпторҙары балауыҙ фигуралар аша реаль тормош сәхнәләрен, материалдарын һәм аксессуарҙарҙы күҙ алдына баҫтырырға мөмкин. Музейға килеүселәр боронғо заман Бағдадының мәҙәниәте байлығын, социаль тупланғанлығын һәм ябайлығын күрә алған.
Тарихы
Музейға нигеҙ һалыусы — Медхат Аль-Хадж, администрации Бағдад хакимиәтенең экс-секретары. 1968 йылда ул Бағдад тәбиғи тарих музейын булдырыу тураһында күрһәтмәгә ҡул ҡуйған. Рәссам-скульпторҙар иртә Бағдад ҡала халҡыны һөнәрселәре һәм белгестәре буйынса төрлө сәхнәләр эшләгән. Бөтә эштәр тамамланғандан һуң, 1970 йылдың 1 ғинуарына музей рәсми рәүештә асылған.