cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Психик ҡаҡшау
Психик сирҙәр (менталь сирҙәр, психик ауырыу, йән ауырыуы; ҡайһы бер абруйлы сығанаҡтарҙа, атап әйткәндә МКБ-10, былар бөтөнләйе менән синонимдар түгел тип раҫлана — киң мәғәнәлә психиканың, теүәл йә һау йәндән айырмалы, торошо. Был терминдың юриспруденция, психиатрия һәм психология өлкәләрендә айырым билдәләмәһе бар. Психик ҡаҡшауҙы шәхестең һәм уның холоҡ  һыҙаттарының кире яҡтары сағылышы тип ҡабул итеү кәрәкмәй.
Психик ҡаҡшауҙың ҡапма-ҡаршыһы булып психик һаулыҡ тора. Тормош шарттарына яраҡлаша һәм тормош проблемаларын хәл итә белгән кешеләр, ғәҙәттә, психик яҡтан һау-сәләмәт булараҡ баһалана. Әгәр ҙә бындай һәләттәре сикләгән һәм кеше шәхси, ғаилә тормошонда йәки эшендә көндәлек бурыстарҙы хәл итә, шәхси маҡсаттарына өлгәшә алмай икән, тимәк, теге йәки был дәрәжәләге психик тайпылыштар тураһында һүҙ бара.
Психик ауырыу хис-тойғолар, фекерләү, ҡылыҡ сфераларында үҙгәрештәргә һәм боҙолоуҙарға  килтерә, ҡайһы бер раҫлауҙар буйынса, бының менән бер рәттән организмдың соматик функциялары үҙгәрештәре күҙәтелә. Медицина менән психологияның хеҙмәттәшлеге һәм психик ҡаҡшауҙы төрлө яҡлап ҡарағанда ғына, дауалауҙың уңышлы психологик һәм медикаментоз ысулдарын булдырыу, мөмкин.
мәғлүмәттәре буйынса, донъяла һәр дүртенсе-бишенсе кеше психик һәм холоҡ-ҡылыҡ ҡаҡшауынан яфалана. Күп кенә психик тайпылыштарҙың сәбәптәре аҙағына тиклем асыҡланмаған. Ҡайһы бер билдәләр һәм симптомдар булғанда, белгестәр, кәңәш һорап, үҙҙәренә  мөрәжәғәт итергә тәҡдим итә.
Виноградов Виктор Владимирович
Виктор Владимирович Виноградов (12 ғинуар 1895 йыл (31 декабрь 1894 йыл), Зарайск — 4 октябрь 1969 йыл, Мәскәү) — СССР лингвисы, рус теле һәм әҙәбиәте белгесе, филология фәндәре докторы (1940), СССР Фәндәр академияһы академигы (1946). Лингвистика өлкәһендә иң ҙур фәнни мәктәпкә нигеҙ һалыусы. Икенсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты, (1951).
Биографияһы
Виктор Владимирович Виноградов 1917 йылда Петроградтың ике университетын — археология һәм тарих-филология тамамлай. Институтты тамамлағандан һуң, фән менән шөғөлләнеүҙе дауам итеү өсөн, ул унда ҡала. Ул дин тарихын өйрәнә, хатта ғилми эш яҙа.
Психик ҡаҡшау
Психиатрияла ауырыуҙың төп критерийҙарын (биологик — тән патологияһы булыуы, медицина — йәшәү сифаты һәм ғүмергә ҡурҡыныс янау, социаль — кешенең ижтимағи эшмәкәрлегенең боҙолоуы) ҡулланыу ҡатмарлашҡанлыҡтан, «психик тайпылыш» һәм «психик ауырыу» тигән төшөнсәләрҙе тигеҙләү тәнҡитләнә. Йышыраҡ осраҡта теге йәки был психик эшмәкәрлек боҙолоу нигеҙендә тән эшмәкәрлегенең  боҙолоуы ята. Шуның менән бәйле Халыҡ-ара ауырыуҙарҙы төркөмләү классификация 10-сы  ҡайтанан ҡарау исемлегендә (МКБ-10), «психик ауырыу» термины урынына «психик ҡаҡшау» термины ҡулланыла.
Ҡайһы берҙә «psychiatric disorders» тигән төшөнсә («психиатрик ҡаҡшау», «психик ҡаҡшау», «психиатрҙар шөғөлләнә торған тайпылыштар») шартлы, конвенциональ, медицинаға хас булмаған һыҙаттар йөрөтә, һәм ҡайһы бер «психиатрия ҡаҡшауҙарын» патология өлкәһенә ҡайтарыу байтаҡ шартлы: мәҫәлән, ғәҙәти тормошта патологик һаналған реакциялар экстремаль хәлдәрҙә ҡотҡарыусы ролен үтәп ҡуйыуы мөмкин.
Виноградов Виктор Владимирович
Биографияһы
Был осорҙа академик А.Шахматов уның һәләтлелеген күреп ҡала һәм Виноградовты урыҫ һүҙлеге темаһына диссертация әҙерләү буйынса стипендиат итеп ҡабул итеүҙе юллай. Виктор Владимирович 1919 йылда А. Шахматов етәкселегендә «История звука [Ь] в северо-русском наречии» темаһына магистрлыҡ диссертацияһы яҙа. Уңышлы яҡлағандан һуң уға профессор вазифаһын тәҡдим итәләр һәм ул унда 10 йыл эшләй.
Психик ҡаҡшау
Кеше хоҡуҡтары буйынса Европа суды «йән ауырыуы» һәм «йән сирле» терминдарын тәнҡиткә дусар булған. Шулай, 2003 йылдың 28 октябрендә «Тамара Ракевич Рәсәй Федерацияһына ҡаршы» эшенең 58973/00-се Ялыуы буйынса Постановлениеның 26 параграфында ете халыҡ-ара судьянан торған һәм уның составында Рәсәйҙән Европа суды судьяһы Анатолий Ковлер булған суд коллегияһы «психиатрия, медицина күҙлегенән ҡарағанда ла, социаль ҡараштары күҙлегенән ҡарағанда ла, яңы үҫешкән өлкә булараҡ, "йән сирле" тигән терминдың аныҡ билдәләмәһе юҡ» тип күрһәтә. Был аныҡлау артабан рәсәй судтары хөкөм итеү тәжрибәләрендә лә сағылыш таба.
Виноградов Виктор Владимирович
Биографияһы
Профессор В. В. Виноградов төп эше менән бер рәттән әҙәбиәт ғилеме һәм лингвистика менән дә шөғөлләнә. Урындағы интеллигенция даирәһендә уның хеҙмәттәре бик популяр була. Стилистиканан тыш, ғалим әҙәби әҫәрҙәрҙе өйрәнеүҙең тарихи аспекты менән дә ҡыҙыҡһына. Һуңыраҡ лингвист автор стилистикаһы һәм автор образы категорияһы тураһында тәғлимәт ижад итә.
Психик ҡаҡшау
Психик сирҙәрҙең классификацияһы
Психик ҡаҡшауҙың классификацияһын ҡатмарлы һәм мөһим мәсьәлә булып тора. Психик ҡаҡшауҙың төп принциптарына түбәндәгеләр ҡарай :
Халыҡ-ара ауырыуҙар классификаторы буйынса төркөмләү
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы әҙерләгән Халыҡ-ара ауырыуҙар классификаторының 10-сы ҡайтанан ҡаралған V бүлегендә (Рәсәйҙә был классификация 1997 йылдан ҡабул ителгән) психик ҡаҡшау һәм ҡылыҡ боҙолоу тасуирлана: Был классификацияны эшләгән ваҡытта Америка психиатрия ассоциацияһы әҙерләгән башҡа билдәле булған система — диагностикалау критерийҙары өсөн стандарт биреүсе «Психик тайпылыштар буйынса диагностик һәм статистик ҡулланма» системаһына таянылған.
Виноградов Виктор Владимирович
Биографияһы
1930 йылда ул Мәскәүгә күсеп килә. 4 йылдан һуң уны "славистар"эше буйынса ҡулға алалар. Виноградовты 2 йылға Вяткаға һөргөнгә ебәрәләр. Һуңыраҡ уға Можайскиға күсергә һәм хатта уҡытырға рөхсәт итәләр.
Психик ҡаҡшау
Халыҡ-ара ауырыуҙар классификаторы буйынса төркөмләү
Фән үҫеше менән бергә, нимә психик тайпылыш булып тора, нимә психик тайпылыш түгел икәне тураһындағы ҡараштар үҙгәрә. Мәҫәлән, социофобия  бер-ике тиҫтә йыл элек психик тайпылыш тип һаналмай ине, ә ошо сирҙән яфаланған кешеләр артыҡ ныҡ оялсан, тип иҫәпләнде. Һәм, киреһенсә, гомосексуаллек бер нисә тиҫтә йыл элек дауалау талап иткән психик сир тип һаналған, ә хәҙерге заман  МКБ-10 ярашлы, сексуаль ориентация үҙенән үҙе сир булараҡ ҡаралмай: бары тик уға бәйле барлыҡҡа килгән психологик проблемалар ғына сир тип төркөмләнә.
Психик сирҙәрҙең башҡа классификацияһы
Этиологик принцип буйынса психик тайпылыштар ике төргә бүленеүе мөмкин : Ауырлығы һәм характеры буйынса психик тайпылыштар «еңел ҡаҡшау»ҙан башлап «ғүмергә ҡурҡыныс янаусы» үҙгәрештәргә саҡлы булыуы мөмкин.
Виноградов Виктор Владимирович
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән Виктор Владимирович ышансылы түгел тип 1943 йылдың йәйенә тағы бер ҡат Тобольск ҡалаһына ебәрелә. Уға рәсми рәүештә эшләүҙе тыялар, шуға күрә ул айырым һүҙҙәр тарихын ҙур булмаған ҡағыҙ биттәрендә яҙа. Һуғыштан һуң ғалимды Мәскәүгә ҡайтаралар.
Психик ҡаҡшау
Юриспруденцияла
Юриспруденцияла йән ауырыуы тигән иҫкергән төшөнсә урынына РФ Енәйәт Кодексы индергән психик тайпылыш тигән аныҡ термин менән билдәләнә; ваҡытлыса психик тайпылышты, хроник психик ҡаҡшауҙы (сир), аҡыл һайлылығын слабоумие, шулай уҡ башҡа ауырһынып тороу хәлен (РФ Енәйәт Кодексының 21-се статьяһы) үҙ эсенә ала. Психик тайпылыш булыу юридик критерий менән бергә (үҙенең эш-хәрәкәттәрен аңлай һәм улар менән етәкселек итә алмау) медицина критерийы ла булып тора, һәм кешенең үҙ ҡылыҡ-хәрәкәте өсөн ын билдәләй.
Хроник психик ҡаҡшау юриспруденцияла психиканың оҙаҡ ваҡыт ҡаҡшауын, әммә өйәнәк кеүек үтеү (йәғни психик хәлдең яҡшырыуы йәки  боҙолоуы), ләкин үҙенән һуң тотороҡло психик етешһеҙлек дефект ҡалдырыу һәләтенә эйә. Бындай психик ауырыуҙарға: шизофрения, эпилепсия, прогрессив фалиж, паранойя, маниакаль-депрессив психоз һәм башҡа психик ауырыуҙар ҡарай.
Виноградов Виктор Владимирович
Биографияһы
1944 йылдан әҫәрҙәре 1948 йылға тиклем Виноградов МДУ-ның филология факультеты деканы вазифаһында эшләй һәм 23 йыл буйына рус теле кафедраһын етәкләй.
Психик ҡаҡшау
Юриспруденцияла
Ваҡытлы психик өҙлөгөүгә юриспруденция оҙаҡҡа һуҙылмай һәм сағыштырмаса тиҙ һауығыу менән тамамланған психик ауырыуҙы таный. Был төргә: патологик иҫереү, реактив симптоматик тороштар, йәғни ҡарай.
Психиатрияла һәм психопатологияла
Психиатрияла һәм психопатологияла МКБ-10-дан этәреләләр, һәм термин аҫтында уның ғәҙәттә ғазаптарға алып килеүсе һәм шәхестең эшмәкәрлегенә ҡамасаулаусы клиник яҡтан билдәләнгән айырым симптомдар төркөмөн  аңлайҙар.
Виноградов Виктор Владимирович
Биографияһы
1958 йылдан В. В. Виноградов СССР Фәндәр академияһының рус теле институтына етәкселек итә (1995 йылда институтҡа уның исеме бирелә); үлеменән бер йыл элек директор вазифаһынан китә.
Психик ҡаҡшау
Психиатрияла һәм психопатологияла
Сирҙәрҙе түбәндәге төрҙәргә бүлергә мөмкин: органик психик ҡаҡшауҙар (йәғни органик боҙолоуҙарға бәйле), шәхестең ҡаҡшауҙары, ҡылыҡ-тәртип ҡаҡшауҙары, эмоциональ (аффектив) боҙолоуҙар, психоактив матдәләр ҡулланыу, имгәнгәндән һуң стресс һ. б. менән бәйле килеп сыҡҡан ҡаҡшау. Был төркөмдәрҙең бер өлөшө киҫелешеүе мөмкин.
Виноградов Виктор Владимирович
Биографияһы
Виноградов тормошоноң һуңғы йылдарында уның идеялары төрлө тел белгестәре тарафынан таныла, һәм уның рус телендә мәктәбе иң ҙуры (һанлы) булып формалаша.
1969 йылдың 24 октябрендә Мәскәүҙә бөйөк лингвист вафат була. Уны Новодевичье зыяратында ерләйҙәр. В. В. Виноградов Пушкин китапханаһы йортона тапшырыла.
Психик ҡаҡшау
Клиник психологияла һәм патопсихологияла
Патопсихологияла (клиник психологияның бүлеге) психик ҡаҡшауҙарҙы системалаштырғанда — беренсе сиратта, психик процестар ағымының (структураһы), мейе эшмәкәрлегенең билдәле бер компоненттарының, уның быуындарының һәм факторҙарының боҙолоуы иҫәпкә алына, сөнки уларҙың төшөп ҡалыуында клиникала күҙәтелгән симптоматиканың формалашыу сәбәбе йәшеренгән.
Патопсихологияла дифференциаль диагностиканың төп ысулы метод булып патопсихологик тәжрибә тора, патопсихолог диагностик  һығымталарында патопсихологик регистр-синдром йыйылмаһына таянып эш итә.
Психологияла
Психология дөйөм алғанда был терминды психиканың сәләмәт психиканан айырмалы теләһә ниндәй торошон тасуирлау өсөн файҙалана. Психик тайпылыш булыу критерийҙарына, киң мәғәнәлә, психик сәләмәтлек критерийҙарына кире критерийҙар, йәғни түбәндәгеләрҙең теләһә ниндәйе ҡарай:
Билдәләре, диагностика
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы белгестәре психик йәки үҙенең тәртип-тотош үҙгәреүенең төп билдәләре тип «аңдың, кәйефтең йәки тәртиптең йәшәп килгән мәҙәни инаныуҙар һәм ҡағиҙәләр сиктәренән сығыуын» ,  атайҙар, йәғни — ул психологик дискомфорт, эште йәки уҡыуҙы ғәҙәти үтәү һәләтенән тайпылыу, «үлем хәүефенең, ғазапланыуҙың йәки эшмәкәрлектән тайпылыуҙың   артыуы».
Психикаһында тайпылышы булған пациенттарҙың  төрлө физик, эмоциональ, когнитив, тәртибе үҙгәреү менән бәйле һәм перцептив симптомдар .күҙәтелә. Мәҫәлән: Диагноз ҡуйғанда, беренсе сиратта пациенттың  соматик ауырыуҙары булыу/булмауы тикшерелә. Эске органдарының сире булмауы йәки клиник ауырыуының соматик ауырыуҙар асылынан айырмалы булыуы пациенттың психик ҡаҡшауы сағылышы тураһында һөйләүе мөмкин.
Психик ҡаҡшауҙарҙы һәм алдан диагностикалау өсөн махсус диагностик тестар ҡулланыла.
Психик тайпылыш тигән терминды ҡулланыу артыҡ булырға тейеш түгел. МКБ-10-ға ярашлы, «шәхси  күҙәтелмәгән конфликттар һәм айырым социаль тайпылыштар психик ҡаҡшау төркөмөнә индерелергә тейеш түгел»''.
Пациенттарҙы күҙәтеү
Психик ҡаҡшау һәм ҡылыҡ боҙолоу менән яфаланған кешеләр психоневрологик диспансерҙарҙа күҙәтелә.
Сәбәптәре
Күп психик тайпылыштарҙың сәбәптәре аҙағына тиклем асыҡланмаған. Белгестәр психик ҡаҡшауға биологик, психологик һәм социаль факторҙарҙың (нәҫелдән килгән сирҙәрҙән алып стреслы ваҡиғаларға тиклем) йыйылмаһы йоғонто яһай тип иҫәпләй.
Индивидуумдың психик тайпылыштарға тотороҡлоғо уның физик үҙенсәлектәренә һәм дөйөм психик үҫешенә бәйле. Төрлө кешеләр күңел ғазаптарына һәм проблемаларға төрлөсә : берәүҙәр  уңышһыҙлыҡтан һуң еңел аяҡҡа баҫһа, башҡаларҙа психологик тайпылыштар көсәйә.
Дауалау
Психик тайпылыштарҙы психотерапевтик йәки медикаментоз һәм соматик ысулдар менән дауалайҙар.
Красноглинный (Новосергиевка районы)
Красноглинный (Красноглинный) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Новосергиевка районындағы ҡасаба. Ясногорский ауыл биләмәһе составына инә.
Психик ҡаҡшау
Дауалау
Психотерапия индивидуаль рәүештә лә, шулай төркөмдәр, ғаилә менән үткәрелеүе мөмкин, һәм түбәндәге төп ысулдарҙы индерә: Соматик дауалау, бигерәк тә дарыуҙар ҡулланыу, кеше хәленә йоғонто яһау һәм психиатрҙар тарафынан психик тайпылыштары булған кешеләрҙең үҙ-үҙен тойоуына һәм тәртибенә тәьҫир итеү, уларҙың ғазаптарын йомшартыу өсөн ҡулланыла. XX быуаттың 50-се йылдары башында ике француз психиатры, психик ауырыуҙарҙы дауалау маҡсатында, хлорпромазин ҡулланғандан һуң башлана. Бынан һуң, терапевтик арсеналды киңәйтеп, төрлө антипсихотик  препараттар барлыҡҡа килә башлай.
Красноглинный (Новосергиевка районы)
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (56 %) йәшәй.
Психик ҡаҡшау
Дауалау
Психик ҡаҡшауҙың күпселек ҡатмарлы төрҙәрен дауалау өсөн соматик дауалау формалары ҡулланылһа ла, уларҙың тәьҫир итеү механизмы аҙағына тиклем асыҡ түгел. Бынан тыш, дарыу медикаменттар ҡулланыу йыш ҡына психик ауырыуҙарҙың билдәләрен генә юя, тик сәбәптәрен  түгел, шуға ла ауыр психотик симптомдар, мәҫәлән, дарыу ҡабул итеүҙе туҡтатыу менән, ҡайтанан яңырыуы мөмкин.
Психик ҡаҡшауҙарҙы, хатта ауыр формаларында ла,, дауалау мөмкин була. Йыш ҡына, кешеләрҙең, йән ауырыуы диагнозынан ҡурҡып, ундай сирҙән яфаланмауын иҫбат итергә маташыуы йә сирҙең асылын йәмғиәттә аңламауҙары сәбәпле, ҡыйынлыҡтар килеп сыға.
Эпидемиологияһы
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса, донъяла һәр дүртенсе-бишенсе кеше теге йәки был психик йә холоҡ-тәртип сирҙәренән яфалана. Төрлө мәғлүмәттәр буйынса, терапевттар пациенттарының 10-50 % психик тайпылыштар күҙәтелә, һәм халыҡ араһында таралған ауырыуҙар түбәндәгесә: Психик ҡаҡшауҙың сағылышы үҙе тәрбиәләнгән социаль-мәҙәни мөхиттең тәьҫире аша күренә. Шуға күрә бер үк төрлө психик тайпылыштар төрлө йәмғиәттәрҙә һәм мәҙәниәттәрҙә төрлөсә күҙәтелеүе мөмкин. Кешене уратып алған тирә-йүндең мәҙәни һәм социаль ҡатламдарында психик тайпылыштар аңлау һәм ярҙам тапмай икән, был тайпылыштарҙың йәки соматик йүнәлеше арта. Мәҫәлән, Ҡытайҙа ҙур депрессия йыш ҡына соматлаштырылған (сирлеләр ғәҙәттә эске ағзалар ауырыуҙарына зарланалар), ә Америкала һәм Европала йыш ҡына апатия, энергия һәм юғалыу күҙәтелә.
Йыш осраған формалары
Ҡурҡыу менән бәйле психик тайпылыштар, — үҙ ғүмере дауамында кешеләрҙең биштән бер өлөшө кисергән психик ауырыуҙарҙың киң таралған төрҙәренең береһе. Бындай тайпылыштарға генерализацияланған ҡурҡыу, паникаға бирелеп ҡурҡыу, төрлө лар,, стресс менән бәйле ҡаҡшауҙар. Ҡурҡыу — ул һәр ваҡыт сир билдәһе түгел, ә күпселек осраҡта — был ҡурҡыныс янағанда ғәҙәти реакция, әммә ҡурҡыу йыш ҡына енси йәки аффектив ҡаҡшау билдәһе булыуы ихтимал.
Төрлө йәштәге 7 % ҡатын-ҡыҙға һәм 3 % ир-егеткә йыл һайын депрессия диагнозы ҡуйыла, ҡайһы бер кешеләр өсөн ул ғүмерендә бер генә булыуы мөмкин, һәм һирәк кенә хроник сиргә күсә. Йыш осраҡта иң ҡатмарлы психик ауырыу тип һаналһа ла, депрессиянан һауығыу мөмкин.
Өлкәндәр араһында киң таралған башҡа психик тайпылыштар түбәндәгеләр: Өлкәндәр дусар булған психик тайпылыштарҙың ҙур өлөшө балалыҡ йылдарында барлыҡҡа килә. Төрлө баһалауҙар буйынса, бөтә балаларҙың 12-нән алып 20 процентына тиклемендә (18 йәшкә тиклем) психик тайпылыштар бар. Балаларға осраған төрлө ауырлыҡтар төп өс категорияға бүленә:
Сурин Артур Шәйхетдин улы
Сурин Артур Шәйхетдин улы (6 июнь 1958 йыл — 1 апрель 2012 йыл) — мәғариф һәм дәүләт эшмәкәре. 2005—2012 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы мәғәриф министры урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (1992) һәм атҡаҙанған уҡытыусыһы (1997), Рәсәй Федерацияһының урта профессиональ белем биреү алдынғыһы 2003), Константин Ушинский һәм Михаил Шолохов исемендәге миҙалдар эйәһе.
Биографияһы
Спорт уның йәшәү рәүеше була. Яҡшы йөҙә, мылтыҡтан бик төҙ ата, саңғыла йүгерһә, алдына кеше сығармай, турникта уға еткәндәр булмай. Һабантуйҙарҙа көрәшеп, еңеүсе була. Бындай тәүәккәллек, көрәшсе ҡомары уға атаһынан да күскән — ул Әбеш ауыл Советы һабантуйҙарында туғыҙ йыл рәттән беренселекте бирмәгән көрәшсе була.
1976-78 йылдарҙа Совет Армияһында ракета ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә. Яҡшы һалдат булғаны өсөн командирҙар уны ике мәртәбә ун бишәр көнгә ялға ҡайтара.
1980-86 йылдарҙа ситтән тороп Башҡорт дәүләт университетының биология факультетында уҡый.
Хеҙмәт юлы
Хеҙмәт юлы Хәйбулла районы Әбеш урта мәктәбенән башлана. 1980 йылдың мартынан 1981 йылдың биологии һәм химия уҡытыусыһы булып эшләй.
1981 йылдың авгусынан 1990 йылға тиклем А. Ш. Сурин Өфөләге 2-се педучилищелә уҡыта (1992 йылдан 2-се педагогия колледжы итеп үҙгәртелә). Башта биологии һәм химия уҡытыусыһы һәм тәрбиәсе булып эшләй.
1990 йылда тәрбиәүи эштәр буйынса директора урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
1992 йылдан уҡытыу эше буйынса директор урынбаҫары эшен алып бара.
2001 йылдан колледж директоры вазифаһын йөкмәтәләр.
Артур Шәйхетдин улы етәкселегендә 1992 йылдан 2-се педагогия колледжында бер йыллыҡ әҙерлек курсы эшләй башлай. Бында ауыл мәктәптәренән килгән уҡыусылар Башҡорт дәүләт университетының музыкаль-педагогика факультында уҡыуҙарын дауам итеү өсөн әҙерлек үтә.
2005 йылдың июленән 2012 йылдың мартына тиклем Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министры урынбаҫары вазифаһын биләй.
Башҡорт мәктәптәрендә, интернат-гимназияларҙа туған телде уҡытыуҙы, улар өсөн дәреслектәр сығарыуҙы яйға һала. Һәр уҡыусыға бушлай дәреслек таратыу эше нығытыла. Ул мәктәптә тәрбиә, синыфтан тыш түңәрәктәр, өҫтәмә белем биреү системаһын яҡшыртыуға ныҡ иғтибар бүлә.
Балаларҙы тәрбиәләү буйынса эшләгән уҡытыусыларға, тәрбиәселәргә түләү, уларҙы бүләкләү булдырыла.
Күрше республикаларға, өлкәләргә йыш бара, унда йәшәгән башҡорттарҙың балалары туған телен өйрәнә аламы, ниндәй ҡыйынлыҡтар бар, ниндәй я­ҙам кәрәк — барыһын белешеп ҡайта.
Аҙаҡ инде Хөкүмәткә хәбәр итеп, сит өлкәләге милләттәштәребеҙгә ярҙам ҡулы һуҙа.
Артур Сурин мәктәптәрҙәге тәрбиә эштәре өсөн яуаплы министр урынбаҫары була. Шуға күрә уҡыусыларҙы туризм, экологик әүҙемлек, һөнәрмәнлек һәм оҫталыҡ дәрестәре буйынса өйрәтеүҙе алға ҡуя. Башҡортостан Республикаһында балаларҙың юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен яҡшы белеүе, янғынға ҡаршы һаҡланыу сараларын өйрәнеүе буйынса ҙур кәңәшмәләр, конкурстар үткәрә.
Бигерәк тә балаларҙың сәләмәтлеге һәм дөрөҫ ял итеүе спорт менән бәйле икәнен һәр ваҡыт әйтеп йөрөй. Республикала 119 төрлө спорт мәктәптәренең эше уның күҙәтеүендә, яуаплылығында була.
Йәш спортсыларҙы уйын залдары, саңғы, тимераяҡ, туп һәм башҡа кәрәк-яраҡ менән тәьмин итеүгә күп көс һала, алдан хәстәрләй. Ул йыш ҡына милли көрәш, саңғы, волейбол, хоккей, гимнастика ярыштарының нисек үтеүен ҡарарға бара.
«Сәләмәт бала — ул еңеүсе бала», — тип, һәр береһенең ҡулын ҡыҫып, приздар тапшыра, рәхмәт әйтә. Уҡыусыларҙың спорт командалары үҙ-ара даими осрашыуҙар, бәйгеләр, спартакиадалар үткәреүен күҙәтеп бара.
Артур Шәйхетдин улы Сурин оҙайлы ауырыуҙан һуң 2012 йылдың 1 апрелендә Өфөлә вафат була. Тыуған ауылында ерләнә.
ЮХЛ беренселеге 2019/2020 йылдар миҙгелендә
ЮХЛ беренселеге 2019/2020 йылдар миҙгелендә — Юғары хоккей лигаһы беренселегенең бишенсе миҙгеле. Даими чемпионат 2019 йылдың 13 сентябрендә «Мордовия» һәм «Чебоксар» хоккей клубтары командалары араһында уйын менән башлана һәм 2020 йылдың апрелендә Федерация кубогы өсөн финал уйындары менән тамамлана. Миҙгелдә Рәсәйҙең һигеҙ ҡалаһынан 8 команда ҡатнаша.
Ҡатнашыусылар составында үҙгәрештәр
Үткән миҙгелдең чемпионы Дондағы Ростовтан «Ростов» хоккей клубы ЮХЛ чемпионатына күсә. Ырымбур өлкәһенән «Южный Урал-Металлург» командаһын «Ырымбур» алмаштыра. Барнаулдан «Алтай» исемен «Динамо-Алтай» тигәнгә алмаштыра.
Даими чемпионат
ЮХЛ беренселегенең даими чемпионаты үҙгәрештәр түҙә. Элекке кеүек ике этапҡа бүленмәй. Һәр команда башҡа 7 ете клуб менән алтышар (өс — өйҙә, өс — ҡунаҡта) осрашыу уҙғара. Тимәк һәр команда 42 уйын үткәрә. Бар еңеү өсөн ике мәрәй бирәләр, өҫтәмә ваҡытта һәм булиттар серияһында еңелгән өсөн бер мәрәй бирелә һәм төп ваҡытта отолған өсөн бер мәрәй ҙә бирелмәй. Даими миҙгел 13 сентябрҙә башлана һәм 23 февралдә тамамлана. Яртыса ҡалын шрифты менән «плей-офф» ярыштарында үҙенә урын алған командалар билдәләнгән.
Һөжүмселәр
Иҫкәрмәләр: У = ҡатнашҡан уйындар һаны; Г = голдар; П = һөҙөмтәле пастар; М = мәрәйҙәр; +/− = Плюс-минус; Штр = штраф ваҡыты
Һаҡсылар
Иҫкәрмәләр: У = ҡатнашҡан уйындар һаны; Г = голдар; П = һөҙөмтәле пастар; М = мәрәйҙәр; +/− = Плюс-минус; Штр = штраф ваҡыты
Ҡапҡасылар
Иҫкәрмәләр: У = ҡатнашҡан уйындар һаны; Е = еңеүҙәр; ЫК = ышаныслыҡ коэффициенты; КҠҺ% = кире ҡағылған һуғыуҙар проценты; «0» = бер гол да үткәрмәгән уйындар; Мин = боҙҙа уҙғарған минут һаны
Федерация кубогы өсөн плей-офф
Федерация кубогы өсөн плей-офф уйындарына даими миҙгел һөҙөмтәләре буйынса тәүге һигеҙ команда эләгәсәк. Комадалар урындарына тап булған «сәсеү» номерҙарын ала. Иң ҙур номерлы командаға ҡаршы иң бәләкәй номерлы команда сыға. Мәҫәлән, тәүге раундта парҙар ошолай билдәләнә: 1 — 8, 2 — 7, 3 — 6 һәм 4 — 5. Сирекфиналдар өс еңеүгә тиклем булһа, ярымфиналдар менән Федерация кубогы финалы бер команданың дүртенсе еңеүенән һуң ғына тамамлана. Ярым финалдарҙа еңелгән ике команда бронза миҙалы өсөн ике осрашыу үткәрә.
Финал
Беренсе уйын
Икенсе уйын
Өсөнсө уйын
Дүртенсе уйын
ЮХЛ беренселеге бүләктәрен тапшырыу церемонияһы
Иң яҡшы тренер:
Иң яҡшы уйынсы:
Иң яҡшы ҡапҡасы:
Хәлил мәктәбе (Ҡариҙел районы)
Хәлил мәктәбе (рус. МОБУ Халиловская СОШ Караидельский район Республики Башкортостан) — Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Хәлил ауылында урынлашҡан уҡыу йорто
Тарихы
1912 йылда Земство ҡарары буйынса Хәлил ауылында башланғыс мәктәп төҙөлә башлай. Мәктәп бинаһы ҡыҙыл кирбестән төҙөлөргә тейеш була, ләкин урындағы байҙар, башлыса, диндарҙар, ҡаршы килә. Бинаны бүрәнәнән төҙөргә ҡарар ителә. Апрель ауылы эргәһендә ағас ҡырҡҡалар. Мәктәп төҙөлөшө бик ауыр бара, хатта рөхсәт алыу өсөн Петербургҡа барып килергә тура килгән.
1913 йылда мәктәп үҙенең тәүге уҡыусыларын ҡабул итә. Тәүге уҡытыусыһы — Наталья Логиновна Гребнова. Унан һуң мәктәптә Коверова Ася эшләй.
1937 йылда уҡытыусылар Ғизетдин менән Кифая Кайбышевтар килә, уның етәкселегендә яңы ағас мәктәп бинаһы төҙөлә. 1938 йылда башланғыс мәктәп ете йыллыҡ тип үҙгәртелә.
Шәриф (ислам)
Шәриф  (Шери́ф, шари́ф, شريف — абруйлы, аҫыл һөйәк, намыҫлы; күплектә ) —  мосолмандарҙың абруйлы титулы, атай яғынан да, әсәй яғынан да быуындан-быуынға бирелә.
Исламға тиклемге Ғәрәбстанда затлы ырыу вәкилдәре, ҡәбилә юлбашсылары йәки ҡала башлыҡтары. Мосолман донъяһында башта был титулға эйә булыу хоҡуғы  Хәсән вариҫтарына ғына бирелгән, әммә һуңғараҡ «шәриф» тип бөтә Мөхәммәт с.ғ.с. тоҡомо - сәйеттәр атала башлаған.
X быуаттан 1916 йылға тиклем Ғәрәбстанда «шәриф» (дөрөҫөрәге — «Бөйөк шәриф» ) тип Хиджаз һәм Мәккә ҡалаһы башлығы аталған (ҡара - Мәккә шәрифе). 1916 йылда Мәккә шәрифе Хөсәйен ибн Ғәли Хиджаз короле тигән титул ала.
XVI быуатта Мароккола Сәғәҙиҙәр династияһы шәрифтәре идара итә.
Ҡужай
Ҡужай (Кажаево) — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 57 кеше. Почта индексы — 453712, ОКАТО коды — 80253884008.
Тарихы
Ҡужай ауылы Барын-Табын улусы составына ингән. V рәүиз буйынса унда 17 йортта 101 кеше теркәлгән. X рәүиз ваҡытында 30 йортта 247 кеше иҫәпләнгән. 1920 йылда ауылда 96 йортта 463 кеше йәшәгән.
Ҡужай ауылына нигеҙ һалыусының исеме һәм фамилияһы аныҡ түгел. Ауыл халҡы ярым күсмә тормош алып барған. 294 кеше йәшәгән 40 хужалыҡҡа 1841 йылда 218 ат, 90 һыйыр, 190 һарыҡ, 39 баш кәзә тура килгән. Бер тирмән булған. Игенселек менән шөғөлләнгәндәр.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (96 %).
Ерҙә халыҡ иҫәбен алыу материалдары
1917 йылда Ҡужай ауылында иҫәп алыу материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.
Дәүләтбаев Тимербай Дәүләтбай улы
Дәүләтбаев Тимербай Дәүләтбай улы (Давлетбаев Тимербай Давлетбаевич) (1903 йыл ― 4 август 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкы 2-се эскадроны яугиры, ҡылыссы.
Биографияһы
Тимербай Дәүләтбай улы Дәүләтбаев 1903 йылда Башҡортостандың Илеш районы Тыпый ауылында тыуған. Һуғыш башланғас, БАССР-ҙың Илеш районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алынған. данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә, 275-се кавалерия полкының 2-се эскадронында ҡылыссы була. 1942 йылдың йәйендә Курск өлкәһендәге ҡаты алыштарҙа ҡатнаша, 4 август көнө һәләк була. Башта Оло Поляна районы Икенсе Тербуны ауылы янындағы ағаслыҡта ерләнә, һуңғараҡ Икенсе Тербуны ауылында булдырылған Туғанлыҡ ҡәберлегенә күсерелә. «Память народа» сайтында яугирҙың тыуған ауылы Тыпыйҙа йәшәгән ҡатыны Дәүләтбаева Шәмсехаят күрһәтелгән.
Хәтер
1949—1950 йылдарҙа Липецк өлкәһенең Икенсе Тербуны ауылында Башкавдивизияның 246 яугиры туғанлыҡ ҡәберендә ерләнә. Ҡәберлек өҫтөндә таш һәйкәл — дүрт ҡырлы киҫелгән пирамида ҡуйыла. 1961 йылдың 2 майынын 11 майына тиклем обелиск янында теҙ сүккән яугир скульптураһы ҡуйыла. 2018 йылдың 10 ноябрендә Башҡорт милли-мәҙәни «Аҡ тирмә» төркөмө (Мәскәү) башланғысы менән Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында ҡәберлектәге һәйкәл яңыртыла: гипсобетон статуя урынында Урал оҫталары ижад иткән бронза һалдат фигураһы ҡалҡа, яңы обелискиҙа дивизия атлыларының тулы исемлеге яҙылды.
Мәккә шәрифе
Мәккә шәрифе ( Шериф Мекки, شريف مكة) йәки Хижәз шәрифе (شريف الحجاز) — Мәккә шәрифлеге юлбашсыһы титулы, быуындан-быуынға ике изге ҡала Мәккә һәм Мәҙинәне һаҡлап тороусылар титулы. Шәриф термины ғәрәп телендә «аҫыл зат» тигәнде аңлата һәм башта Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ейәне Хәсән ибн Али нәҫеленә генә бирелә. Шәрифтең бурыстарына ике ҡаланы һәм уларҙың тирә-яғын һаҡлап тороу, хажиҙарҙың хәүефһеҙлеген тәьмин итеү инә.
Беля
Беля — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Байгол йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Речка (Конда ҡушылдығы)
Оло Речка  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Конда йылғаһының уң ярына тамағынан 502 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡалмырҙа
Ҡалмырҙа — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Минзәлә районы ауылы. Иҫке Мавеевка ауыл биләмәһе составына керә.
География
Ауыл Ыҡ буйында, Минзәлә ҡалаһынан көнсығыштараҡ 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Ҡалмырҙа — йәнәй ырыуы башҡорттарының ауылы. 1706 йылдан билдәле тип иҫәпләнә. Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Йәнәй улусы Туғыҙ түбәһенә ҡарай. 11-се башҡорт кантоны составында була. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс Семиостровная улусы составына керә.
1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы осоронда ауылдың 65 кешеһе ихтиласыларҙың яғында һуғыша.
1815 йылда 3 мәсет булған, 1842 йылда беренсе мәсет ҡарамағында мәҙрәсә, ә ҡалғандарында — мәктәптәр теркәлгән. XIX быуат аҙағында ауылда 3 ел тирмәне эшләгән.
1930 йылда ауылда «Ҡалмырҙа» колхозы (1935 йылдан — «Ҡыҙылъяр») ойошторола, ул 1950 йылда «Ҡорыч» (1956 йылдан — «Победа», 1961 йылдан — «Гигант») колхозына, ә 1988 йылдан — «Ҡыҙыл Ҡурған» колхозына керә.
Халҡы
1795 йылда ауылда ир енесле 477 йән башҡорт һәм 186 типтәр; 1816 йылда — 600 башҡорт (шуларҙың 12-һе — ике ҡатынлы, 1-һе — өс ҡатынлы) һәм 131 типтәр; 1834 йылда — 739 башҡорт (шуларҙың 9-ы — ике ҡатынлы, 1-һе — өс ҡатынлы) һәм 191 типтәр; 1870 йылда — 1812 башҡорт һәм типтәр йәшәй.
Рудь (Молдавия)
Рудь (молд. Rudi ) — Молдавияның Сороки районындағы ауыл. Коммуна ойоштормаған ауылдарға ҡарай.
Географияһы
Ауыл диңгеҙ кимәленән 239 метр бейеклектә урынлашҡан
Халҡы
2004 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Рудь ауылында 1118 кеше йәшәй (508 ир-егет, 610 ҡатын-ҡыҙ)
Ауылдың этник составы :
Иҫтәлекле урындары
Рудь ауылында тарихҡаса тиклемге үткәндәрҙең билдәләре менән мәмерйә, пейзажлы ҡурсаулыҡ, антик оборона нығытмалары  (б.э. тиклем IV—III быуат), ике түңәрәк ер ҡәлғәһе (IX—XII бб.) — «Төрөк тәрилкә» һәм «Германарий», ҡатын-ҡыҙҙар монастыры урынлашҡан. Рудь ауылы монастыры Молдавияла иң боронғоларҙан һанала. Ауылда шулай уҡ 1777 йылда төҙөлгән изге Троица сиркәүе урынлашҡан. Ул иҫке молдаван архитектура стиленең сағыу өлгөһө булып тора.
Рудь ауылы аша Дуга Струве үтә, ул ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә инә. Элек Молдавияла  27 тороулыҡ нөктәһе була, улар аша халыҡ-ара карталарҙы төҙөү өсөн  үлсәүҙәр үткәрелә. Әлеге ваҡытта илдә нөктә тик  Рудь ауылында  ғына ҡала. Ул алма баҡсаһында, Сороки—Отачь автотрассаһынан 300 метр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Шушнур ауыл Советы (Краснокама районы)
Шушнур ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге —  Шушнур ауылы.
Тарихы
1918 йылда ойошторола. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ауыл биләмәһе составы
Милли составы: башҡорттар, урыҫтар
Кнедлик
Кнедлик - (knedlík, knedľa) — ҡамырҙан йәки бәрәңгенән бешерелгән ризыҡ. Кнелик һыуға һалып йәки боҫта тотоп бешерелә. Кнедликтың эсенә берәй нәмә һалып та, һалмай ҙа әҙерләнә. Уларҙы йоморсаҡ йә оҙонса итеп әүәләйҙәр.
Чехтарҙың һәм словактарҙың милли аш-һыуы төрө. Атама немец телендәге «knödel» һүҙенән килеп сыҡҡан, ул чех телендә  XIX быуат башында нығынған .Кнедликтарҙың классик рецептары XIX быуаттағы Вена рецептарынан алынған, улар үҙгәрешһеҙ йәки әҙ генә үҙгәртеп Чехияла һәм Словакияла ҡулланылған.
Ҡайһы саҡ табынға үҙен генә айырым ризыҡ итеп бирәләр.
Кнедликтарҙы ҡамырҙан (houskové knedlíky) һәм бәрәңгенән (bramborové knedlíky) эшләйҙәр. Шулай уҡ емеш менән бешерелә торғандары ла бар(ovocné knedlíky).
Кнедлик төрҙәре
Ҙур йоморсаҡ итеп эслек һалып эшләнгән кнедликтар үҙаллы ризыҡ төрө һанала. Улар татлы йәки шәкәрһеҙ булыуы мөмкин, барыһы ла эсенә нимә һалыныуынан тора.
Бехтемир
Бехтемир — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бия йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 117 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дәүләтбаев Һиҙиәт Сибәғәт улы
Дәүләтбаев Һиҙиәт Сибәғәт улы (Давлетбаев Хидият Сибагатович) (1 ғинуар 1921 йыл — 1997 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, рядовой. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.
Биографияһы
Һиҙиәт Сибәғәт улы Дәүләтбаев 1921 йылдың 1 ғинуарында Башҡортостандың Баймаҡ районы Үрге Мәмбәт ауылында тыуған. Һуғыш башланғас, 1941 йылда БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт юлын үтә, зенит пулеметсыһы була. Һуғыштан тыуған яҡтарына 1948 йылда ҡайта.
Львов Арена
«Львов Арена» (Арена Львів) — Львов (Украина) ҡалаһында футбол стадионы, 2011 йылдың 29 октябрендә асыла. Стадион 2012 йылда  футбол буйынса Европа чемпионатын ҡабул итә. Украина премьер-лигаһы клубының  үҙ майҙаны «Львов».
Исеме
Төҙөлөү этабында исеменең төп варианты   «Лемберг» була (нем. Lemberg, ҡаланың немец исеменән), әммә был тәҡдим тиҙҙән кире ҡағыла. 2010 йылдың июнендә Львов ҡалаһы башлығы Андрей Садовый яңы стадионды атау буйынса   халыҡ-ара компаниялар Львов стадионына исем биреү хоҡуғы буйынса аукционда ҡатнаша,  тип хәбәр итә. Садовый хәбәр иткәндән һуң БЮТ фракцияһы депутаттарының береһе  (ул саҡта ул Львов өлкә советында өстән бер тауышҡа эйә була) Степан Бандера тип атарға тәҡдим итә. Декабрь айында Садовый «Львов Арена» исемен иғлан итә.
Проекттың тасуирламаһы
Проект Европала иң заманса булған 5-быуын стадионын төҙөүҙе күҙаллай. Стадиондың проектын  «Альберт Виммер конструкторлыҡ бюроһы» төҙөй, ул футбол буйынса 2008 йылда Австрияла Европа чемпионаты өсөн, шулай уҡ Варшавала Евро-2012 үткәреү өсөн стадиондар проектлаған. Австриялылар менән стадион өҫтөндә Львов фирмаһы «Арника» эшләй. Генераль подрядсыһы — «Альтком» (Донецк).
Стадиондың һыйҙырышлығы — 915 34 урын, шуларҙың яҡынса 425 урыны — өсөнсө кимәлдә  VIP-зонала  (ресторан) ҡунаҡтар өсөн, 14 скайбокс зонаһында  168 урын  (скайбокс 12 кешене һыйҙыра) һәм дүртенсе кимәлдә 24 урынлыҡ  президент номеры. Шулай уҡ «пандус» аҫтында 400 урынға Фан-кафе урынлаша. Львов стадионының бөтәһе дүрт ҡаты бар, беренсе ҡаты ер аҫты паркингы өсөн тәғәйенләнгән, башҡа ике ҡаттары  ике яруслы  трибуна, VIP-сектор һәм башҡа ярҙамсы бүлмәләр өсөн тәғәйенләнә. Тамашасылар урыны конструкцияһы тамашасыларҙың яланда барлығының максималь эффектын булдыра. Яланды заманса яҡтыртыу  сифатлы фото - һәм видео-фильмды тәьмин итә.
Проектланған стадион УЕФА-ның бөтә функциональ талаптарына, шул иҫәптән яҡтыртыу системаһына, тауыш, телекоммуникация, хәүефһеҙлек һәм файҙаланыу талаптарына тап килә. Стадиондың ике экраны бар — төньяҡта һәм көньяҡта. Стадионға төп үтеп йөрөү урыны йәмәғәт туҡланыуын урынлаштырырлыҡ итеп ҡоролған. Бер үк ваҡытта ул хәүефһеҙлек системаһында мөһим булып тора, сөнки тамашасыларҙы тиҙ эвакуацияларға мөмкинлек бирә.
Инвалидтар өсөн махсус туҡталҡалар ҡаралған, ә аренаның төньяҡ яғынан пандустар системаһы йыһазландырылған. Үрге секторҙарға инвалидтар махсус лифттар ярҙамында күтәрелә ала. Шулай уҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн дә секторҙарҙа 50-шәр  урын ҡаралған, уларҙың ҡайһы берҙәре беренсе рәттәрҙә. Тамашасы урындары япма аҫтында урынлашҡан, уларҙың бер өлөшө үтә күренмәле. Киң мәғлүмәт саралары өсөн сектор ҡаралған, Евро-2012 тамамлағандан һуң  ул тамашасы өсөн ябай сектор итеп үҙгәртеп ҡорола.
Стадион янында автомобилдәр парковкаһы өсөн 6000 м², шулай уҡ 1593 парковка урыны  VIP-ҡунаҡтар һәм хеҙмәтләндереү персоналы өсөн бүленгән.
Стадион 2011 йылдың 15 ноябрендә иптәштәрсә уйында асыла, унда Украина  йыйылма командаһы  Австрияны 2:1 иҫәбе менән еңә.
Квалификациянан мәхрүм итеү
2013 йылдың 27 сентябрендә ФИФА-ның дисциплинар комитеты 27 сентябрҙән алып Рәсәйҙә 2018 йылғы донъя чемпионатына алдан квалификацион һайлап алыуҙарҙың  бөтә осоронда стадионды квалификацияһынан мәхрүм итеү тураһында ҡарар ҡабул итә. Ҡарар уйындарҙа фаерҙарҙы ҡулланыу тураһындағы FARE доклады нигеҙендә ҡабул ителә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Гаити (утрау)
Гаити (Haïti, гаит. Ayiti, таино «таулы ил») — Кариб диңгеҙендәге Вест-Һиндостанда Ҙур Антил утрауҙарының ҙурлығы буйынса икенсе утрауы. Утрауҙа Гаити һәм Доминика Республикалары урынлашҡан.
Альтернатив исеме — «Эспаньол» (La Española, Hispaniola, гаит. Ispayola ). Икенсе вариант — Кискейя (Quisqueya, таино телендә — «Бөйөк ер»).
Гаити майҙаны — 76,48 мең квадрат километр тирәһе. Утрау халҡы — 20 миллиондан ашыу кеше (2009).
Тәбиғәте
Көнбайышта Куба (Елһеҙ (Неветреный) боғаҙ айыра) һәм көнсығыштан Пуэрто-Рико (Мона боғаҙы айыра) араһында урынлашҡан.
Ярҙары ныҡ йырғаланған, күберәген ҡалҡап тора (көньяҡ-көнсығыштан башҡа), рифтар менән уратылған; көнбайышта — шул уҡ атамалағы утрау менән Гонава ҡултығы. Эспаньола нигеҙен урта кайнозой ултырма һәм вулкан тоҡомдары тәшкил итә; ер аҫтында алтын, көмөш, баҡыр, тимер, таш тоҙо бар. Рельефы- таулы (атамаһы ла шунан барлыҡҡа килә); көнсығыштан көнбайышҡа дүрт тау һырты һуҙылған, уларҙың иң ҙуры — утрауҙың һәм Вест-Һиндостандың иң бейек нөктәһе Дуарте (3087 метр) булған Үҙәк Кордильера (Кордильера-Сентраль) тауы урынлашҡан; ул, исеменән күренеүенсә, үҙәктә урынлашҡан һәм төньяҡ-көнбайыш өлөштән Доминикан Республикаһының көньяҡ ярына тиклем һуҙыла. Утрауҙың көньяҡ өлөшөндә, Сибао үҙәне уйһыулығы, Үҙәк плато һәм Кюль-де-Сак һырты артындаутрауҙың көньяҡ ярынан һуҙылған От, Сель, Сьерра-де-Бауроко, шулай уҡ Сьерра-де-Нейба һәм Мато һырттары бар. Утрауҙың төньяғында — Төньяҡ һырты (Үҙәк Кордильерҙың дауамы), Кордильера-Септентриональ (иң бейек нөктәһе — 1249 метр) һәм бейек булмаған Кордильера-Орьенталь (иң ҙур бейеклеге — 701 метр) һырттары урынлашҡан. Утрауҙың көньяҡ-көнсығыш өлөшө — киң уйһыулыҡ.
Утрауҙың көнсығыш өлөшөн Доминикан Республикаһы биләй, көнбайышын — Гаити Республикаһы:
Кофе, какао, шәкәр, тәмәке, мамыҡ, маниока, ваниль, банан, ҡиммәтле төр ағастар, доминикан ромы экспортлана.
Тарихы
Утрау 1492 йылдың 6 декабрендә Христофор Колумб тарафынан асыла Эспаньола («Бәләкәй Испания») тип атала ; Колумбытың икенсе сәйәхәте ваҡытында бында беренсе Испан колонияһы нигеҙләнгән була, колонизаторҙарҙың ғауғасыллығы арҡаһында аборигендар уны юҡ итә. Индеецтарҙың ҡайһы бер ҡәбиләләре испан конкистадорҙарына ҡаршылыҡ күрһәтә. XVII быуатта утрауға Бөйөк Британия һәм Франция дәғүә итә. 1697 йылда Риксвик солохона ҡул ҡуйыла, уға ярашлы, утрауҙың көнбайыш өлөшө Францияға күсә, көнсығыш өлөшө Испанияла ҡала. Францияның Бөйөк Британияға ҡаршы һуғыш асыуы һөҙөмтәһендә 1795 йылда тотош утрауға француздар хужа була.
Был 1791−1803 йылдарҙа утрауҙа Гаити революцияһы була.
1808 йылда Испания утрауҙың көнсығыш өлөшөн ҡабаттан үҙенә ҡайтара. 1821 йылда азатлыҡ һуғышы һөҙөмтәһендә Санто-Доминго колониаторҙарҙан азат ителә, әммә 1822 йылда күрше Гаити Республикаһы контроле аҫтына эләгә. 1844 йылда Гаитиға ҡаршы ихтилал башлана һәм утрауҙың көнсығыш өлөшөндә Доминикан Республикаһы иғлан ителә.
Иҡтисады
Гаити ярҙарында 2010 йылдың 12 ғинуарында 7,0 магнитудалы ер тетрәү була. Уның эпицентры Порт-о-Пренс ҡалаһынан15 километр өҫтәрәк күҙәтелә. Порт-о-Пренс ҡалаһы ныҡ зыян күрә, ҡорбандар һаны тиҫтәләрсә, ә ҡайһы бер баһалар буйынса йөҙәр мең кеше тәшкил итә. Беренсе ер тетрәү магнитудаһы Каррефур ҡалаһынан көнбайыштараҡ 7-7,3 балл тәшкил итә. Аҙаҡ ошо тирәлә тағы ла 5,5 баллы өс тетрәү теркәлә. Ер тетрәү ваҡытында күп биналар, шул иҫәптән президент һарайы, шулай уҡ БМО-ның Порт-о-Пресндағы миисияһының «Кристоф» ҡунаҡхана бинаһында урынлашҡан вәкиллеге зыян күрә.
2010 йылдағы ер тетрәү
Ҡорбандар һаны 222 570 кеше тәшкил итә. Шулай уҡ 22 февралдә Гаити территорияһында Порт-о-Пренс ҡалаһынан 20 километр алыҫлыҡта 4,7 магнитудалы ер тетрәү була. 3 кеше зыян күрә.
Ҡуштирәк ауыл Советы (Баҡалы районы)
Ҡуштирәк ауыл Советы  — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Тарихы
Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрҙәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законы менән билдәләнгән
Плеханов Георгий Валентинович
Плеханов Георгий Валентин Улы (псевдонимдары Н. Бельтов, А. С. Максимов-Дружбинин һ. б.;, с. Гудаловка, Тамбов губернаһы — 30 май 1918, Ялкале, Финляндия ) — марксист, философ, Рәсәй һәм халыҡ-ара социалистик хәрәкәт эшмәкәре, марксизм теоретигы. РСДРП-ға, «Искра» гёзитенё нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
Фәлсәфә, социология, эстетика, этика Һәм Рәсәй йәмәғәт фекеренең тарихы буйынса эштәр авторы. 1921 йылда В. И. Ленин үҙенең " тағы бер тапҡыр профсоюздар, ағымдағы мәл һәм Троцкийҙың һәм Бохариндың хаталары тураһында" тиһән хеҙмәтендә" Плехановтың фәлсәфә буйынса яҙған эштәрен өйрәнергә саҡыра, сөнки уларҙы  тотош марксистик әҙәбиәттәге иң яҡшыһы тип иҫәпләй.
Биографияһы
Плеханов Георгий Валентинович 29 ноябрҙә тыуған(11 декабрь)) 1856 йыл күп балалы (14 апалы-һеңлеле һәм бер туған) ғаиләлә тыуған, атаһы- дворян, отставкалағы штабс-капитан Валентин Петрович Плеханов (1810-1873), әсәһе- Мария Федоровна Белынская (1832-1881).
Михаил Воронеж хәрби гимназияһын алтын миҙал менән тамамлай, һуңынан Петербургта юнкерҙар училищеһында уҡый. 1874 йылда Петербург тау институтына уҡырға инә, уңыштары өсөн Екатерина стипендияһына эйә була, 1876 йылда уҡыуға түләмәгән өсөн  институттан сығарыла.
1876 йылда «Земля и воля" народниктар ойошмаһына инә, уның етәкселәренең береһе була, теоретик һәм публицистик мәҡәләләр яҙа. 6 декабрь 1876 йыл да Ҡазан соборы янында демонстрацияла ҡатнаша.
1879 йылда "Земля и воля" бүленгәндән һуң «Черный передел» ойошмаһының ойоштороусыһы һәм етәксеһе була. Петербургта Һыу үткәргес канал буйында  Яңы мамыҡ иләү заводындағы эшселәр стачкаһы ваҡытында (1878 йылдың 2 марты) Н.&nbsp;С.&nbsp;Тютчев үҙ документтарын А. С. Максимов-Дружбининға (Г. В. Плехановҡа) бирә, был уға йәшенергә һәм каторганан ҡотолорға мөмкинлек бирә.
1880 йылда эмиграцияға китә Швейцария.
Ҡанғол
Ҡанғол (Кангулово) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 14 кеше. Почта индексы — 452871, ОКАТО коды — 80233803002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Плеханов Георгий Валентинович
Биографияһы
1894 йыл аҙағында 1895 йыл башында Плеханов инициативаһы буйынса «Сит илдәрҙәге рус социал-демократтары союзы» булдырыла. «Сит илдәрҙәге рус социал-демократтары Союзы» үҙенең II съезында тарҡалғандан һуң, 1900 йылдың майында «Хеҙмәт Азатлығы» төркөмө ағзалары һәм уның фекерҙәштәре «Социал-демократ» революцион ойошмаһын ойоштора. 1900-1903 йылдарҙа "Искра" гәзиттен ойоштороуҙа һәм уға етәкселек итеүҙә ҡатнаша. 1901 йылда Плеханов " Рус социал — демократияһының Сит ил Лигаһы"н ойоштороусыларҙың береһе була. Әҙерлек эштәрендә туранан тура ҡатнаша РСДРП-НЫҢ II съезын әҙерләүҙә туранан- тура ҡатнаша. Ғәмәлдә РСДРП-ның икенсе съезы был партияның ойоштороу съезы була, сөнки I съезд һөҙөмтәһеҙ булып сыға.
Абрамичева Кристина Игоревна
Абрамичева Кристина Игоревна (8 сентябрь 1977 йыл) — Рәсәй кураторы, арт-тәнҡитсе, экскурсовод, йәмәғәтсе.
Плеханов Георгий Валентинович
РСДРП-ның икенсе съезы
РСДРП-НЫҢ II съезында (1903 йыл) Плеханов: «Әгәр революция уңышы өсөн теге йәки был демократик принциптың ғәмәлдә булыуын ваҡытлыса сикләү талап ителһә, бындай сикләү алдынан туҡтау енәйәт булыр ине»тип әйтә.
Абрамичева Кристина Игоревна
Биографияһы
Кристина Игоревна Абрамичева 1977 йылдың 8 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған.
Плеханов Георгий Валентинович
РСДРП-ның икенсе съезы
РСДРП-ның II съезынан Һуң Плеханов бер аҙ ваҡыт большевик була, һуңынан Ленин менән фекерҙәре айырымлана һәм РСДРП-ныңменьшевик фракцияһының лидерҙарының береһенә әйләнә.
Абрамичева Кристина Игоревна
Биографияһы
2000 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын (әҙәби мөхәррир бүлеге), 2010 йылда — «сәнғәт фәне» һөнәре буйынса Урал дәүләт университетын тамамлай.
Плеханов Георгий Валентинович
1905-1916 йылдар
1905-1907 йылдарҙағы Беренсе революция ваҡытында Плеханов эмиграцияла ҡала, шулай итеп, әүҙем революцион ваҡиғаларҙан ситтә була. 1905 йылдың февралендә «Искре» гәзитендә баҫылған «Врозь идти, вместе бить» мәҡәләһендә Плеханов Рәсәйҙә ҡораллы ихтилалға, был ихтилалды ентекле саҡыра, шул уҡ ваҡытта армияла агитация кәрәклегенә айырыуса иғтибар бүлә.
Абрамичева Кристина Игоревна
Биографияһы
2000 йылдан шәхси нәшриәттәрҙә әҙәби мөхәррир булып эшләй, мәҡәләләр, очерктар, рецензиялар яҙа. 2004 йылдан «Гипертекст» журналын, 2011 йылдан — уның «Персонаж: тексты о текстах» әҙәби ҡушымтаһын сығара башлай. 2005 йылдан алып шәхси музей менән хеҙмәттәшлек итә, башҡа күргәҙмәләр кураторлығы һәм башҡа мәҙәни саралар менән шөғөлләнә. 2008 йылдан алып хәҙерге көнгә тиклем —"Х-МАХ" актуаль сәнғәт галереяһы кураторы. 2016 йылдан — Совет көнкүреше музейы директоры. Рәсәй сәнғәт фәне белгестәре ассоциацияһы ағзаһы. 2012 йылдан — «Өфө Архһаҡлау» ижтимағи хәрәкәттәркоординаторҙарының береһе, БР мәҙәни мираҫын һаҡлау буйынса Идаралыҡ янында Йәмәғәт советына инә. 2013 йылдан — ЛГБТ (лесбиянка, гейҙар, бисексуалдар һәм трансгендер кешеләр) тиң хоҡуҡлы Гетерсексуалдар альянсының башҡорт бүлегенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.), 2016 йылдан «Башҡортостанда феминизм» хәрәкәте әүҙемсеһе . 2019 йылдан башлап — Яблоко фирҡәһе ағзаһы, гендер фракцияһы рәйесе . 2019 йылдан — республика башлығы Радий Хәбиров янында кеше хоҡуҡтары буйынса совет ағзаһы . 2020 йылдан — Бөтә Рәсәй тарих һәм мәҙәни ҡомартҡыларҙы һаҡлауҙың Башҡортостан бүлеге ағзаһы.
Плеханов Георгий Валентинович
1905-1916 йылдар
1906-1907 йылдарҙа социал-демократтарҙың Дәүләт Думаһына һайлауҙарҙа ҡатнашыуы, кадеттар  менән бер блок төҙөү яҡлы була. "Социал-демократ" дөйөм партия гәзитендә, большевистик баҫмаларҙа («Йондоҙ һ.б.) хеҙмәттәшлек итә. 1905-1912 йылдарҙа Женевала «Социал-демократ көндәлеге»н нәшер иткән.
В Беренсе донъя һуғышы Плеханов союздаш илдәр яғына, Германияға ҡаршы сыға, немец империализмына ҡаршы көрәшергә саҡыра. "Берҙәмлек" социал-демократик төркөмгә нигеҙ һалыусыларҙың һәм етәкселәренең береһе була.
1917 йылғы революция
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">Февраль революцияһы Плехановҡа Рәсәйгә 37 йыл эмиграциянан һуң ҡайтыу мөмкинлеген бирә.