cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хожув
Ауыл Хожув ауылы
12 быуатта Бытома кстелланияһы, шул иҫәптән Хожув өлкәһе менән бергә, Краков провинцияһына ҡарай. 1179 йылда герцогКазимир Справедливый тарафынан герцог Ополегә бүләккә бирелә, шул саҡтан алып Хожув тарихы Үрге Силезия (Ополе Герцоглығы) менән бәйле. Ҡаланың иң иҫке өлөшө, Хожув ауылы, хәҙерге Иҫке Хожув тип йөрөтөлгән өлөшө, 1257 йылда Иерусалимдағы Хоҙай табутының Аттар орденына ҡараған була Был ваҡытта уҡ инде ҡурғаш һәм көмөш мәғдәне миналана. ь Был турала 16-сы быуат документтары һөйләй. .
Король тимер заводы, күмер шахталары һәм химия технологиялары
XVIII быуатта битуминозлы күмер ятҡылығы асылғандан һуң урындағы сәнәғәт ныҡ үҫешә, сәнәғәттең яңы секторҙары барлыҡҡа килә. 1791—1797 йылдарҙа Пруссия дәүләт король күмер шахтаһы (Копалния-Криль, Кенигсгрубе) барлыҡҡа килә. 1799 йылда Король металлургия заводында (Huta Królewska, Königshütte) беренсе тапҡыр суйын сығарыла. Ул ваҡыттағы континенталь Европа өсөн бындай сәнәғәт учреждениеһы ҙур яңылыҡ булып тора. 1819 йылда заводта 4 домна мейесе була, уларҙа йылына 1400 тонна суйын етештерелә. 1800 йылдарҙа был районға заманса эшләүсе Лидогниа цинк эштәре заводы өҫтәлә.1871 йылда тимер эштәре заводы Британия һәм Laurahütte AG атамаһы аҫтында эшләүсе холдингы ҡулына эләгә. Ул булған заводтарға ҡорос ҡойоу заводын, тимер юл заводын һәм төрлө оҫтаханаларҙы ҡуша. 1870 йылда Король күмер ятҡылығында Графиня Лаура шахтаһы асыла, ә күмер сығарыу 1913-1914 йылдарҙа 1 миллион тоннаға тиклем арта.
1898 йылда йылылыҡ электр станцияһы сафҡа индерелә. 1898-1930-сы йылдарҙа уның ҡеүәте 100 мвт тәшкил итә һәм Польшаның иң эре сәнәғәт предприятиеһы булып тора. Бөгөн ул «ELCHO» сифатында эшләп тора. 1915 йылда азот химик заводы шартлаусы матдәләр һәм удобрениелар эшләп сығара. Әлеге ваҡыттағы «SA Azotowe Zakłady» сифатында эшләй.
Польша (1922—1939 йылдарҙа)
Үрге Силезияла плебисцит үткәрелеү сәбәпле, һайлауҙар ваҡытында халыҡтың 31 864 кешеһе Германия составында ҡалырға, ә 10 764 кешеһе Польша өсөн тауыш бирә. 1922 йылдарҙағы өс Силезия ихтилалынан һуң Силезияның көнсығыш өлөшө, шул иҫәптән Хожув һәм Крулевка Хута Германиянан айырыла һәм Польшаға бирелә. 1934 йылда Хожув, Крулеска Хута һәм Новей Хайдуки сәнәғәт общиналары муниципалитетҡа берләшерелә, унда 81 000 кеше йәшәй. Ҡалаға Хожув ҡасабаһының боронғо исеме бирелә. 1939 йылдың апрелендә Хожувҡа 30 00 халҡы булған Хайдуки Велькала ҡушыла.
1920 йылдарҙа немец-поляк сауҙа һуғышы барғанлыҡтан, Хожув ҡалаһы индустрияһының үҫеше 1933 йылдарға тиклем туҡталып тора. 1927 йылда Пилсудский Хутаның бүлексәһе вагондар етештереү, тимер юл, трамвай һәм күпер төҙөү тармаҡтарына айырыла. Әлеге ваҡытта ул Alstom-Konstal сифатында эшләй. Дәүләт азот заводтары берләшмәһе (Związków Azotowych Państwowa Fabryka) 1933 йылда Тарнов-Мошицаның шундай уҡ заводы менән берләшә.
Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында немецтар осоро (1939—1945)
Икенсе донъя һуғышы башланған көндө1939 йылдың сентябрендә, Хожув нацист Германияһы тарафынан баҫып алына. Көсһөҙ даими булмаған поляк көстәре немец ғәскәрҙәренә барлығы өс көн генә ҡаршылыҡ күрһәтә һәм немец даими ғәскәрҙәре тарафынан селпәрәмә ҡыйратыла, уларҙың күбеһе атып үлтерелә. Поляк милекте тартып алына һәм Хожув Германия Силезияһына (Provinz Preußische Schlesien, Oberschlesien 1941) әүерелә; Үрге Силезия сәнәғәте нацистик Германия сәнәғәтенең төп таяныстарының береһе булып тора. Хожувта мәжбүри хеҙмәт лагеры ойошторола, 1944—1945 йылдарҙа — Аушвиц концентрацион лагерының ике бүлеге барлыҡҡа килә. 1945 йылдың ғинуарында Хожув Совет Ҡыҙыл армиыһы тарафынан немец оккупацияһынан азат ителә.
1945 йылдан һуң
Икенсе бөтә донъя һуғышы аҙағында Хожув ҡайтанан Польшаға бирелә. Ҡағиҙә булараҡ, Хожув сәнәғәте Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында ҙур зыян кисерә-ул союздаштар бомба ташлауына эләгә. Был һуғыштан һаҡланып ҡалған сәнәғәте Польшаны индустриялаштырыуҙа хәл иткес роль уйнай. 1989 йылға тиклем һәм һуғыштан һуң предприятиелар национализациялана. 100 000 кеше Силезиянан Украинаның Донбасына депортациялана. «Коммунизм емерелгәс» 1989 йылда Хожув көрсөккә төшә. 1989 йылдан һуң уның ауыр сәнәғәте башҡа төр иҡтисады менән алмаштырыла.
Иҡтисад
Хожув Польшаның Үрге Силезия сәнәғәт зонаһындағы иң мөһим һәм эре поляк иҡтисады үҙәге булып тора, унда күмер сығарыла, ҡорос ҡойола, унда энергетика һәм етештереү предприятиелары күп. Һуңғы ике тиҫтә йыл эсендә Хожувтың күп кенә ауыр сәнәғәт учреждениелары ябыла, был тиҫтә йыл дауамында инвестициялар булмауы сәбәтәре һәм экология сәбәптәре менән бәйле була. Ҡайһы бер предприятиелар реструктуризациялана, камиллаштырыла, яңы заманға ярашлы үҙгәртеп ҡорола. Халыҡ һаны кәмей. Ҡала иҡтисады үҫешенең характеры үҙгәрә, унда халыҡҡа хеҙмәт күрһәтеү предприятилары ҙур урын биләй. Эшһеҙлек кимәле юғары тора.
Төп сәнәғәт предприятиелары:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Хмелевка (Оло Сарка ҡушылдығы)
Хмелёвка — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сарка йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Березовка (Бәләбәй районы)
Березовка (Березовка) — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 4 кеше. Почта индексы — 452021, ОКАТО коды — 80209810002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Лебедьков Валерий Иванович
Лебедьков Валерий Иванович (22 июнь 1947 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре, 1994 йылдан «Уфамолагропром» акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры.
1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Аҙыҡ-түлек һәм аграр мәсьәләләр буйынса комиссия ағзаһы.
Биографияһы
Валерий Иванович Лебедьков 1947 йылдың 22 июнендә Башҡорт АССР-ының Мәләүез ҡалаһында тыуған. Милләте рус, юғары белемле — 1969 йылда Ленинград технология институтын (хәҙерге Санкт-Петербург дәүләт технология институты) тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1962 йылда Мәләүез һөт-консерва заводында токарь булып башлай. 1969 йылда, институтты тамамлағас, Күмертау ҡала һөт завадында баш инженер булып эшләй. 1994 йылдан «Уфамолагропром» акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры. ң Өфө ҡалаһының Калинин районы, 8-се Кремль һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының аҙыҡ-түлек һәм аграр мәсьәләләр буйынса комиссия ағзаһы.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Халыҡтар Дуҫлығы ордены, «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы, Башҡортостан Республикаһының почет грамотаһы, Башҡорт АСССр-ы аҙыҡ-түлек индустрияһының атҡаҙанған хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының аҙыҡ-түлек индустрияһының атҡаҙанған хеҙмәткәре.
Усманов Искәндәр Йософ улы
Усманов Искәндәр Йософ улы  — СССР һәм Рәсәй үҫемлектәр физиологы, эколог. Биология фәндәре докторы (1987), профессор (1991).
Биографияһы
Усманов Искәндәр Йософ улы 1950 йылдың 15 октябрендә Башҡорт АССР-ы ҡалаһында тыуған. Атаһы Усманов Йософ Абдрахман улы (1903 — 1993) — ауыл хужалығы фәндәре докторы, профессор, РСФСР‑ҙың һәм Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре; улы Усманов Йософ Искәндәр улы — биология фәндәре кандидаты, доцент.
1973 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған.
1973 йылдан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы Биология институтында эшләй. 1990 йылда Биология институтында төп ғилми хеҙмәткәр дәрәжәһенә эйә була.
1989 йылдан Башҡорт дәүләт университеты Биология факультетының физиология кафедраһы мөдире вазифаһын үтәй.
2008 йылдан Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис академияһының Туризм һәм коммуникация институты директоры вазифаһын башҡара.
2015 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университетының Иҡтисад һәм сервис институтында уҡытыусы булып эшләй.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлеге үҫемлектәрҙең ҡулайлашыу стратегияларының төрлө типтары формалашыуы механизмдарын, дарыу үҫемлектәренең экологияһы һәм физиология әүҙемлеген өйрәнеүгә; Башҡортостанда туризмды үҫтереүгә арналған. Искәндәр Усманов — 120‑нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Кесе Пайсо-Шор
Кесе Пайсо-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пайсо-Шор йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Монага
Монага — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кокшага йылғаһының һул ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тимерхан (әкиәт)
Тимерхан — батырҙар тураһында башҡорт халыҡ әкиәте.
Тарихы
«Тимерхан» башҡорт халыҡ әкиәтенең әҙәби сюжеты «Шаһнамә» (Х быуат) фарсы эпик поэмаһына барып тоташа.
«Тимерхан» әкиәтендә халыҡтың имләү, дауалау ғилеме лә сағылыш таба. Тимербулат исеме балаға ныҡлыҡ, сәләмәтлек теләй. Әкиәттә Уткүҙ тигән сихырсының майынан яһалған дауа шифалы була. Тимерхан ошо май менән ата-әсәһенең күреү һәләтен кире ҡайтара.
Сюжет
Борон-борон заманда Мәхмүт хандың Әхмәтхан исемле вәзире була. Ҡатыны ул тапһын тип теләп, вәзир Аллаға ялбара һәм 40 дөйәне ҡорбанға сала. Уның улы тыуа, малайға Тимерхан тип исем ҡушалар. Тимерхан бик көслө булып үҫә, һуғышып тиҫтерҙәрен имгәтә башлай. Шуға ата-әсәләр вәзирҙән улын ҡыуып ебәреүен һорайҙар. Хан да унан шуны талап итә. Тимерхан атаһының атын алып юлға сыға. Юлда ул был атты тағы ла көслөрәгенә алыштырып ала.
Юлында Тимерхан ғәскәрҙе еңгән егетте осрата һәм уның менән көс һынаша. Көрәштә Тимерхан еңеп сыға. Улар дуҫ булып хушлаша.
Артабан Тимерхан тау башында сатыр күреп ҡала. Унда ул өс һылыу ҡыҙҙы осрата. Егет уларҙан үҙенең матурмы-юҡмы икәнлеген һорай. Ҡыҙҙар уға: — Искәндәр батшаның улы Йәләлетдин һинән матурыраҡ, ә бына Әсфәндийәр батшаның ҡыҙы беҙҙән дә һылыуыраҡ, — тип яуаплай. Тимерхан Йәләлетдин батырҙы эҙләп китә. Эҙләп тапҡандан һуң уны көрәштә суҡмар менән һуғып үлтерә.
Артабан Искәндәр батша батшалығына юллана. Ҡала ситендәге күл ярында ул ағасҡа бәйләп ҡуйылған һылыу ҡыҙҙы күрә. Был күлдә ете башлы аждаһа йәшәгән була. Көн һайын ҡала халҡы уның өсөн бер ҡыҙҙы һәм һарыҡ бәйләй икән. Быны ишеткән егет күлдән аждаһаның сыҡҡанын көтә башлай. Аждаһа сығыу менән уның ете башын да өҙә сабып тураҡлап ташлай.
Вальд (Велва ҡушылдығы)
Вальд  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Велва йылғаһының уң ярына тамағынан 168 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аҫылғужин Ғайсар Бәхтегәрәй улы
Аҫылғужин Ғайсар Бәхтегәрәй улы (1 ғинуар 1944 йыл) — хеҙмәт ветераны, 1971—2004 йылдарҙа Белорет металлургия комбинатының сым һуҙыу цехы бригадиры, мастеры һәм өлкән мастеры. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры.
Биографияһы
Ғайсар Бәхтегәрәй улы Аҫылғужин 1944 йылдың 1 ғинуарында БАССР-ҙың Белорет районы Ноҡат ауылында тыуған.
Белеме — урта махсус, 1981 йылда Белорет металлургия техникумын тамамлаған.
1963 йылда Белорет металлургия комбинатында — сым һуҙыусы, 1971 йылдан сым һуҙыу цехының бригадиры булып эшләй.
Ғайсар Аҫылғужин етәкселегендә бригада туғыҙынсы (1971—1975) һәм унынсы (1976—1980) биш йыллыҡтар йылдарында көндәлек норманы 140 процентҡа үтәүгә өлгәшә, ә ун беренсе биш йыллыҡта (1981—1985) уртаса етештереү нормаһы 157 процентҡа еткерелә һәм пландан тыш 100 тонн продукция сығарыла. Бригаданан дүрт сым һуҙыусы шәхси сифат келәймәһе менән эшләй.
1990 йылда мастер итеп тәғәйенләнә, 1999 йылда — Белорет металлургия комбинатының сым һуҙыу цехының өлкән мастеры. 2004 йылда пенсияға сыға. Белоретта йәшәй.
Наградалары
Планды һәм социалистик йөкләмәләрҙе ваҡытынан алда үтәгәне, хеҙмәттә юғары күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн, Ғайсар Бәхтегәрәй Аҫылғужин I дәрәжә (1986), II дәрәжә(1981), III дәрәжә (1975) Хеҙмәт Даны ордендары, миҙалдары менән наградланған.
Стригой
Стригой (румын. strigoi, молдаван телендә стрига ) — молдавия һәм румын мифологияһында вампир, сихырсы, уғааҫылынып үлгән кешеләр әүерелә.
Исемдең этимологияһы
Стригой һәм стригоайка һүҙҙәре румын телендәге strică (убырлы ҡарсыҡ, өкө-өсмөйөш битле ябалаҡ) һүҙенән килеп сыҡҡан, ул үҙ сиратында латин телендәге strix һүҙенән килә. Был һүҙ шулай уҡ өкө, ябалаҡ тигәнде аңлата, ул, Боронғо римлеләрҙең ышаныуы буйынса, балаларҙың ҡанын һура.
Стригойҙар тураһында
Румын мифологияһы стригойҙарының сәсе — ҡыҙыл, күҙе — зәңгәр һәм ике йөрәге бар. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, уларҙың тышҡы ҡиәфәте буйынса төрлөсә булырға мөмкин. Яуыз рухлы кешеләр стригой булып китә улар үлгәндән һуң ҡәберҙән сыға башлайҙар, кешеләрҙең ҡанын эсәләр, ғазаплайҙар. Стригойҙың төп билдәһе — ерләнгән кәүҙәнең сереү билдәләре булмауы. Шулай уҡ, уны үлтерергә маташҡанда, ул хәрәкәтләнә, тауыш сығара башлай, тигән мәғлүмәттәр бар. Стригойҙы эҙләү өсөн зыяратта атты ҡәберҙәр аша йөрөтәләр. Әгәр ат, ҡәбер аша үтергә теләмәһә, был ҡәберҙә стригой бар, тип иҫәпләнә. Уны үлтереү өсөн, уның башын ҡырҡып, йөҙтүбән һалалар. Шулай уҡ йөрәген ҡырҡып алып яндырылар йәки йөрәккә таяҡ ҡаҙайҙар. Ғәҙәттә, ҡаҙыҡ ағастан була.
Башҡа халыҡтарҙың мифологияһы менән бәйләнеш
Стрига (поляк. strzyga) Карпат-Балҡан демонологияһы персонажы, төп һыҙаттары буйынса сихырсы менән тап килә. Уға ышаныуҙар Словакияла, Көньяҡ Польшала, Словенияла, Хорватияла билдәле. Подгале өлкәһе поляктары иҫәпләүҙәре буйынса, стрига яуыз сихырсы, башҡаларҙың һыйырҙарынан һәм һарыҡтарынан һөт урлай, йоҡлап ятҡан балаларға һөжүм итә һәм уларҙың ҡанын эсә, кешеләргә һәм малға ауырыуҙар ебәрә ала. Көнбайыш украин һәм словак диалекттарында стригой тип төн күбәләген атайҙар һәм уны йоҡлап ятҡан ҡатындың тәненән кешеләргә зыян килтереү өсөн осоп сыҡҡан сихырсының йәне тип иҫәпләйҙәр. Шуның менән бергә, стрига һүҙе йыш ҡына үлгән кешенең рухын, вампирҙы, төнгө өрәкте йәки үлгән сихырсының йәнен аңлата. Белорустар уны йөклө ҡатындарға дошман булған һәм төндә баланы урлай йәки алмаштыра алған рух тип иҫәпләй. Словактар ҡырҡындыны изге Люция көнөнөң төн уртаһында табут таҡтаһындағы ботаҡ тишеге йәки сиркәү ишегенең йоҙағы аша күрергә мөмкин тип ышанған. Словактарҙың ышаныуҙары буйынса, стригтар айырыуса изге Люция көнөнән (13.XII) Раштыуа байрамы на тиклем осорҙа кешеләр өсөн хәүефле.
«Стрига» һүҙе славяндар тарафынан көнсығыш роман телдәренән үҙләштерелгән.
Урыҫ Төньяғының һәм Волга буйының ҡайһы бер райондарында «стрига» термины билдәле (күрәһең, «стричь» ҡылымынан). Сихырсы (https://ru.wikipedia.org/wiki/Пережины) Иван Купала төнөндә, үҙ файҙаһына уңыш алыу өсөн, барыһынан да йәшерен рәүештә башаҡтарҙы ҡырҡып сыға.
Иҫке йәрминкә Спас ғибәҙәтханаһы
Спас-Преображенский (Староярмарочный, Спасский) соборы — был Түбәнге Новгородтың Түбәнге йәрминкә территорияһындағы һуңғы классицизм стилендәге ҡорам. 2009 йылдың 12 сентябренә тиклем — Түбәнге Новгород епархияһының кафедраль соборы.
Тарих
1816 йылда Түбәнге Новгородҡа Макарьев йәрминкәһе күсерелә. Шул уҡ йылда Ока йылғаһының һул ярында йәрминкәнең төп ҡоролмалары төҙөлә башлай. Йәрминкә проекты А. Бетанкур тарафынан эшләнә. Ул Санкт-Петербургтағы Исаакий соборын төҙөгән архитектор Огюст Моферранды собор төҙөргә саҡыра. Төҙөлөш 1822 йылда тамамлана.
Йәрминкә йылына бер ай ғына эшләгәнлектән, ҡорам һәм ундағы причт экономия яһау маҡсатынан сығып Кремлдәге Спас-Преображенск соборы ҡарамағында тора. Ул соборҙан яңы ҡорамға бөтә кәрәк-яраҡ һәм икона килтерелә. Тап шуға күрә ҡорамды Спас ҡорамы тип атап йөрөтә башлағандар. Соборҙың иконостасын итальян Торричелли европа сиркәү ҡанундары буйынса биҙәй, шунлыҡтан күп кенә ғибәҙәт ҡылыусылар яланғас тәнле изгеләр иконаһы ҡаршыһында ғибәҙәт ҡылмайынса, үҙҙәре менән үҙ иконаларын алып килгән. Ахырҙа иконостас архитектор В. П. Стасов тарафынан яңынан яһалған. Ҡорам Иҫке йәрминкә ҡорамы тип яңы Александр Невский ҡорамы төҙөлгәндән һуң атала башлаған.
Төп бинаны төҙөү йәрминкәнең пландағы буласаҡ йорто артында алып барылырға тейеш була. Бина үҙе ташып һалынған ер өҫтөнә һалынған, шунлыҡтан ваҡыт үтеү менән грунт һыуҙары һәм яҙғы һыу баҫыу грунтты йыуып ағыҙған, бина сүгеп, стеналарында ярыҡтар барлыҡҡа килгән. XIX быуат аҙағында бина архитектор Р. Я. Килевейндың (эштәр етәксеһе П. С. Бойцов) проекты буйынса капиталь ремонтланған. . Реставрациянан һуң, 1888 йылдың 31 июлендә ғибәҙәтхана яңынан изгеләндерелә. 1899 йылда ғибәҙәтхана янындағы ҡыңғырау манараһы ҡорамға ҡолап төшөү хәлендә тора. Яңы манара 1906 йылда архитекторҙар П. П. Малиновский һәм Е. М. Мичурин тарафынан иҫке стилен һаҡлап төҙөлә. Революциянан һуң ғибәҙәтханала склад урынлашҡан, ә административ биналарҙа фатирҙар барлыҡҡа килгән. 1989 йылдың апрелендә Дин эштәр буйынса совет Горький епархия идаралығына тапшыра һәм ғибәҙәтхананы ремонтлап, кафедраль собор сифатында ҡулланырға ҡуша. Ҡорамды реставрациялау эштәре кисекмәҫтән башлана, бер үк ваҡытта унда шәмбе һәм йәкшәмбе көндәрендә ғибәҙәт ҡылыуҙар алып барыла.
Ғибәҙәтхананың Изге преподобный Макарий Желтоводский ҡанаты миһрабы янында Түбәнге Новгород һәм Арзамас митрополиты Николай (Кутепов) ерләнгән. 2002 йылда уның ҡәбере өҫтөндә часовня-кәшәнә төҙөлә. 2009 йылдың 11 сентябрендә Бөтә Русь патриархы Кирилл Чернобыль АЭС-ндағы авария эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашҡан Түбәнге Новгород кешеләренә ҡуйылған һәйкәлде асыуға килә. Һәйкәл ике метр бейеклегендәге фәрештә фигуралы итеп эшләнгән, ул өс метр бейеклегендәге постаментта тора. Постаменттың гранит плитә менән көпләнгән урынында Священное Писаниенан цитаталар һәм һәләк булған кешеләрҙең исемдәре уйып яҙылған. Һәйкәл кафедраль собор алдындағы аллеяла тора. Новгород епархияһы һәйкәл эшләү процесында үҙ өҫтөнә ала. Чернобыль аэс-ындағы аварияны бөтөрөүселәргә һәйкәл эшләү 2009 йылдың 5 сентябрендә тамамлана. Ә соборҙың бейеклеге 40 метр тәшкил итә.
Фәтҡуллин Олег Хикмәт улы
Фәтҡуллин Олег Хикмәт улы (26 сентябрь 1936 йыл) — конструкцион материалдар өлкәһендә белгес, техник фәндәр докторы, Рәсәй Федерацияһы Инженер академияһының мөхбир ағзаһы, Рәсәй Федерацияһы Технология фәндәре академияһы лауреаты, А. А. Бочвар премияһы лауреаты (2002).
Биографияһы
Олег Хикмәт улы Фәтҡуллин 1936 йылдың 26 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Шишмә ҡасабаһында тыуған.
1958—1961 йылдарҙа Электросталь ауыр машиналар эшләү заводында (мастер, смена начальнигы) эшләй.
1961—1965 йылдарҙа аспирантурала уҡый, ассистенты булып эшләй.
1964 йылда — кандидатлыҡ, 1980 йылда докторлыҡ диссертацияларын яҡлай.
1965 йылдан алып әлеге көнгә тиклем — Бөтә Рәсәй еңел иретмәләр институтында — төп инженерҙан башлап ВИЛС-тың генераль директор урынбаҫары һәм ВИЛС-тың фәнни үҙәге директоры урынбаҫары вазифаларына тиклем үрләй.
1982—1993 йылдарҙа — Мәскәү авиация технологик институты профессоры, «Онталған композицион материалдар һәм һаҡлағыс ҡаплауҙар» кафедраһында эшләй.
1994 йылдан әлеге көнгә тиклем — кафедра мөдире. Мәскәү авиация институтының «Материалдар ғилеме» кафедраһы мөдире булып эшләй.
Фәнни һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге
Конструкцион материалдар өлкәһендә (никель һәм ҡорос нигеҙендәге эҫегә сыҙамлы иретмәләр), технологик иретеү процестары һәм уларҙан ярымфабрикаттар һәм изделиелар етештереүҙә онтаҡ металлургияһы буйынса билдәле белгес. Юғары тиҙлекле кристаллашыу һәм дисперслы структуралар алыу, рациональ легирлау һәм термомеханик эшкәртеү менән бергә грануллау һәм модификациялау ысулдарын ҡулланыу иҫәбенә ҡатмарлы легирланған никель иретмәләренең төҙөлөшөн һәм механик үҙенсәлектәрен оптималләштереү буйынса яңы ғилми йүнәлеш һәм мәктәбен асыусы.
Уның етәкселегендә иң яҡшы физик-механик характеристикаларға эйә дискылы гранулланған иретмәләр алына, улар яңы быуын пассажир һәм хәрби самолеттарҙың (Ил-96, Ил-76, Ил-114, Ту-204, МиГ-29, МиГ-31 һ. б.) газ турбиналы двигателдәрендә, ракета системаларында, энергетикала, нефть һәм газ сәнәғәтендә киң ҡулланылыш таба. Иретеүҙең ул тапҡан яңы технологик процестары производствоға уңышлы индерелгән. Улар араһында — шарлы подшипник ҡоросон мейестән тыш вакуумлау, ҙур күләмле вакуумлы индукцион мейестәрҙә артабан гранулаларға ваҡлау маҡсатында эҫегә сыҙамлы бәләкәй диаметрлы иретмәләр алыу, эҫегә сыҙамлы иретмәләрҙән артабан деформациялау өсөн электрон-нур ярҙамында иретеп ҡойолмалар алыу (Е. О. Патон исемендәге Электр менән иретеп йәбештереү институты менән берлектә), вакуумдағы дуға менән ике электродлы һ. б.
350-нән ашыу фәнни хеҙмәт, 12 монография, 60 уйлап табыу авторҙашы.
Теләктәшлек
Теләктәшлек — төркөмдөң йәки синыфтың мәнфәғәттәр, бурыстар, стандарттар берлеген хасил иткән йә уларға таянған берҙәмлеге, үҙ-ара аңлашыуы. Был төшөнсә йәмғиәттәге бәйләнештәргә инә. Ул башлыса социологияла, шулай уҡ башҡа йәмғиәт (социаль) фәндәрендә йәки философияла ҡулланыла.
Теләктәшлек категорияһы социалистик сәйәси теорияларҙа, католик социаль тәғлимәтендә мөһим урын биләй.
Төрлө йәмғиәттә теләктәшлектең нигеҙҙәре төрлө. «Ябай» йәмғиәттәрҙә ул күберәк туғанлыҡҡа (kinship) һәм дөйөм ҡиммәттәргә нигеҙләнә. Ҡатмарлыраҡ йәмғиәттәрҙә социаль теләктәшлек хисен тыуҙырған шарттарҙы ҡарарған төрлө теориялар бар.
Эмиль Дюркгейм
Француз социологы һәм философы Эмиль Дюркгейм буйынса, социаль теләктәшлектең төрҙәре йәмғиәт төрҙәренә бәйле. Э. Дюркгейм «механик» һәм «органик теләктәшлек» («mechanical» and «organic solidarity») төшөнсәләрен индерә. Уның йәмғиәт үҫешенә ҡағылышлы теорияһы «Ижтимағи хеҙмәт бүленеше тураһында» (1893) тигән хеҙмәтендә тасуирлана. Механик теләктәшлек хакимлыҡ иткән йәмғиәттә тупланғанлыҡ һәм берҙәмлек кешеләрҙең хеҙмәт, белем алыу, дин, йәшәү рәүешенең оҡшашлығы аша үҙ-ара бәйләнештә булыуын тойоуынан барлыҡҡа килә. Механик теләктәшлек ғәҙәттә «традицион» һәм бәләкәй йәмғиәттәргә хас була. Ябай (йәғни ҡәбилә) йәмғиәттәрендә теләктәшлек ғәҙәттә туғанлыҡ бәйләнештәренә нигеҙләнә. Органик теләктәшлекте хеҙмәттең махсуслашыуы, кешеләр араһында хасил булған үҙ-ара бойондороҡлолоҡ (complementarities) барлыҡҡа килтерә. Был төр теләктәшлек «хәҙерге заман» һәм «сәнәғәт» йәмғиәттәрендә осрай.
Пётр Кропоткин
Анархизм идеологы һәм элекке кенәз Петр Кропоткиндың (1842—1921) теләктәшлек идеяһы өсөн биологик менән социаль араһындағы бәйләнеш төп әһәмиәткә эйә. «Эволюция факторы булараҡ үҙ-ара ярҙамлашыу» (1902) тигән билдәле китабында Кропоткин кешелектең төрлө үҫеш баҫҡыстарында, шулай уҡ хайуандар араһында ла ғүмереңде һаҡлап ҡалыу механизмы сифатында кооперациялашыу ҡулланылыуын тикшерә. Уның ҡарашынса, теге йәки был төр эсендә үҙ-ара ярҙамлашыу, йәғни кооперация, социаль институттар эволюцияһының мөһим шарты булып тора. Башҡаларға булышлыҡ итеү рәүешендәге теләктәшлек бер-береңә ярҙам итешкәндә үтә мөһим булып тора. Ул рәхмәт ишетеү теләгенән түгел, ә инстинктив теләктәшлек хисенән килеп сыға.
Философияла
Теләктәшлек — хәҙерге философияла аяҡҡа баҫыу баҫҡысындағы концепт: ул этиканың һәм сәйәси философияның төрлө өлкәләрендә тикшеренеү объекты булып тора. .
Петрово-Федоровка
Петрово-Федоровка (Петрово-Федоровка) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 17 кеше. Почта индексы — 452419, ОКАТО коды — 80228816005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кухтур
Кухтур — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 1218 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Батырҡай Иткинин
Батырҡай Иткинин — Башҡортостанда 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың полковнигы.
Биографияһы
Батырҡай Иткинин сығышы менән Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусы (хәҙерге Пермь крайының Барҙы районы) Тонтортөҙ (Тонтортамаҡ) ауылы башҡорттарынан.
1773 йылдың 14 декабрендә, Уҫы даруғаһының башҡорт старшиналары, йөҙбаштары һәм рядовой общинниктар делегацияһы составында, Емельян Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ихтилал үҙәктәренең береһе булған Чесноковкаға килә. 1773 йылдың көҙ-ҡышында Әбдей Абдуллов, Әҙел Әшмәнев һәм Сәйфулла Сәйҙәшев менән берлектә Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында хәрәкәт иткән баш күтәреүселәр етәкселәренең береһе була.
Батырҡайҙың әмере буйынса Йоҡ заводында ла ихтилалсыларҙың земство йорто һәм хәрби ҡорамалдар эшләп сығарыу өсөн тимерлек ойошторола.
Артабан, Салауат Юлаевтың әмере буйынса, Батырҡай Ишкинин етәкселе­гендәге отряд Көңгөргә табан юл тота. Завод ҡасабалары, ҡәлғәләр һәм ауылдар халҡы бер-бер артлы уның отрядына ҡушыла. Башта был ғәскәрҙә 1300 кеше иҫәпләнгән, улар 5 туп, 100 мылтыҡ, күбеһе һөңгө, йәйә, ҡы­лыс менән ҡоралланған. 1774 йылдың 4 ғинуарына ҡарай Батырҡай Иткининдың ғәскәре 2000 кешегә еткән.
1774 йылдың 4 ғинуары­нан 20 ғинуарға тиклем Салауат Юлаев, Әҙел Әшмәнев һәм башҡалар менән бергә Көңгөр ҡалаһына һөжүмдә һәм уны ҡамауҙа ҡатнаша.
Крей
Крей (Creil) — Францияның төньяғында О-де-Франс төбәге Уаза департаменты Санлис округы Санлис кантоны үҙәге ҡалаһы. Бованан көньяҡ -көнбайышҡа табан 39 км-ҙа, Париждан төньяҡта 48 км-ҙа, Уаза йылғаһының ике ярында урынлашҡан.
Халыҡ һаны (2014) — 92 234 кеше.
Тарих
633 йылда был урын беренсе тапҡыр телгә алына. X быуатта Уаза йылғаһындағы Сен-Морис утрауында де Санлис сеньорҙары тарафынан һарай (замок) төҙөлә. XIII быуатта король Людовик IX уны һатып ала, һәм ул король резиденцияларының береһе була. 1358 йылда Крей Жакерияның үҙәге була, бер быуаттан һуң ҡала районы Йөҙ йыллыҡ һуғыш урынына әүерелә.
1797 йылда Париждан бер төркөм халыҡ ҡаланың үҫешенә итмпульс биреүсе гәүһәр (хрусталь) етештереүсе завод аса. Тиҙҙән завод керамик изделиелар сығарыу заводына әйләндерелә һәм Крей халҡының күп өлөшө өсөн эш урыны булып тора. 1810 йылда Сен-Квентин каналы асыла, ул Уазаны Шельде менән бәйләй, ҡалала яңы, башлыса керамика һәм күн, производстволары асыла.
1840 йылда ҡала тарихының яңы этабы башлана, Париж-Лилль тимер юлы Крей аша үтә. Тимер юл үҙәге Уаза йылғаһының быға тиклем аҙ үҙләштерелгән уң яҡ ярында төҙөлә. Артабан бында ҡара һәм төҫлө металлургия предприятиелары төҙөлә башлай.
70-се йылдарҙа ҡала халҡы бында торлаҡ йорттары төҙөлөү сәбәпле ҡырҡа үҫеп китә. Париждың хеҙмәт мигранттары, башлыса Төньяҡ Африканан килгәндәре, бында күпләп йәшәй башлай.
Иҡтисад
Халыҡ мәшғүллеге структураһы:
Эшһеҙлек кимәле (2013) — 25,0 % (дөйөм алғанда, Францияла — 13,5 %, Уаза департаментында — 13,7 %). 1 кешегә уртаса килем (2013) — 14 104 евро (дөйөм алғанда Францияла — 20 185, Уаза департаментында — 20 633).
Хакимиәте
Крей мэры вазифаһын 2008 йылдан алып Социалистик партия ағзаһы Жан-Клод Вильмен (Jean-Claude Villemain) биләй, ул Уаза департаментында Крей кантоны Советы вәкиле. 2014 йылдағы муниципаль һайлауҙарҙа ул етәкләгән социалистар блогы, 2 турҙа өс блок араһында һайлаусыларҙың 40,02 % тауышын алып, еңеп сыға.
Орочаган
Орочаган — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Коксу йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Островец-Свентокшиски
Островец-Свентокшиски (Ostrowiec Świętokrzyski) — Польшалағы ҡала. инә воеводство Свентокшиски воеводствоһына инә, Островец повяты. Ҡала гмина статусына эйә. 46,43  км² майҙанды биләй. Халыҡ һаны — 74 211 кеше (2006 йылға).
Тарихы
Островец-Свентокшискиҙағы тораҡ пукты тураһында тәүге мәғлүмәт XIV быуатҡа ҡарай. 1624 йылда тораҡ пункты ҡала статусын ала. 1829 йылда бында Польшалағы беренсе шәкәр заводы асыла. 1919 йылдаповятҡа индерелә. 1975 йылдағы административ реформа барышында Островец-Свентокшиски ҡала статусын юғалта һәм Островец повятының бер өлөшө булып ҡала.
Туғанлашҡан ҡалалар
Островец-Свентокшискиҙың туғанлашҡан ҡалалары :
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Покрашенко Анна Тихоновна
Покрашенко Анна Тихоновна (7 сентябрь 1928 йыл — 4 декабрь 1998 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Воронеж өлкәһенең Кантемировка районы «Писаревский» совхозы сусҡа ҡараусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
Биографияһы
Анна Тихоновна Покрашенко 1928 йылдың 7 сентябрендә хәҙерге Воронеж өлкәһенең Кантемировка районы Писаревка ауылында тыуған.
1944 йылда урындағы «Писаревский» совхозы сусҡа фермаһында эшләй башлай. 1959 йылдан алып 1965 йылға тиклем ете йыллыҡ план йомғаҡтары буйынса ит етештереү һәм әҙерләүҙе арттырыу буйынса юғары производство күрһәткестәренә өлгәшә. Был уңыштары өсөн Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләүгә тәҡдим ителә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 8 апрелендәге Указы менән, ауыл хужалығы производствоһын үҫтереүҙә юғары һөҙөмтәгә һәм малсылыҡта рекордлы күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн, Анна Тихоновна Покрашенкоға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә
Артабан совхозда эшләүен дауам итә. 1983 йылда хаҡлы ялға сыға.
Тыуған ауылы Писаревкала йәшәй. 1998 йылдың 4 декабрендә вафат була.
Хомутерька
Хомутерька — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Барыш йылғаһының һул ярына тамағынан 187 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ананд Вишванатан
Ананд Вишванатан (Виши) (விசுவநாதன் ஆனந்த்; тыуған. 11 декабрь 1969 йыл) — Һиндостан шахматсыһы, гроссмейстер, (1988), ФИДЕ версияһы буйынса донъя чемпионы (2000—2002), донъяның 15-се чемпионы (2007—2013).
Шахмат карьераһы
Ананд алты йәшендә шахмат менән таныша. Әсәһе уның беренсе уҡытыусыһы була. 1983 йылда 14 йәшендә Һиндостандың үҫмерҙәр чемпионатын 9 мөмкинлектән 9 мәрәй туплап, чемпион була. Ананд милләттәштәре араһынан, 1984 йылда «халыҡ-ара мастер» исемен алған иң йәш һинд була. 16 йәшендә «Һиндостан чемпионы» исемен яулай, һуңынан был ҡаҙанышын тағы ла ике тапҡыр ҡабатлай. 1987 йылда ул үҫмерҙәр араһында чемпион исемен алған Һиндостандың һәм бер үк ваҡытта Азияның беренсе вәкиле була.
1988 йылда Һиндостанда тәүге булып «халыҡ-ара гроссмейстер» исемен ала. Уның арҡаһында тыуған илендә шахмат ҡабаттан бик популяр булып китә. 1980 йылдар аҙағынан Ананд юғары донъя кимәлендә уйнай. 1991 йылдың ғинуарында Реджо-нель-Эмилияла ул ваҡыттың көслө шахматсылары Гарри Каспаров һәм Анатолий Карповты уҙып, турнир еңеүсеһе була. Шул уҡ йылдың авгусында Ананд донъя беренселегенә дәғүәселәр матчының сирек финалында Анатолий Карповтан 3,5:4.5 иҫәбенә еңелә. Уйын барышы һәм Һиндостан гроссмейстерының уйыны ул ваҡытта күптәр өсөн көтөлмәгәнсә була: тәжрибәле Карпов яңы кешене тиҙ генә еңәсәк, тип уйлайҙар.
1994 йылда Ананд донъя чемпионатына дәғүәселәр матчында ПША версияһы буйынса Олег Ромашкинды (5:2), Майкл Адамсты (5,5:1,5) һәм Ғата Камскийҙы (6,5:4,5) еңә. 1995 йылда Гарри Каспаров менән осраша. Был финал уйындары көҙгөһөн Нью-Йорктың «Бөтә донъя сауҙа үҙәгендә» үтә. Бөтәһе лә һигеҙ уйында тигеҙ иҫәптән башлана. Туғыҙынсы уйында Ананд ферзе флангыһында ҡорбан килтереп, матур еңеү яулай. Әммә һуңынан, көтмәгәндә, биш партияның дүртеһендә һәм тотош матчта 7½:10½ иҫәбе менән еңелә.
Хәйретдинов Фәүзин Нуретдин улы
Хәйретдинов Фәүзин Нуретдин улы (1914 йыл) — ҡыҙылармеец, гвардия рядовойы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, шайморатовсы. «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены (1944), «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы менән наградланған (1943).
Биографияһы
Хәйретдинов Фәүзин Нуретдин улы 1914 йылда хәҙерге Илеш районының Ҡыпсаҡ ауылында тыуа. 1941 йылда Илеш районы Хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Белоруссия фронтының 7-се гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 15-се гвардия айырым элемтә эскадронында телефонист булып хеҙмәт итә.
Польша
Польша сиктәрен төньяҡтан Балтик диңгеҙе йыуа, көнбайыштан Германия, көньяҡ-көнбайыштан Чехия, көньяҡтан Словакия, көньяҡ-көнсығыштан Украина, көнбайыштан Белоруссия, төньяҡ-көнсығыштан Литва һәм Рәсәй (Калининград өлкәһе) менән сиктәш.
Ил 16 воеводалыҡҡа бүленгән, воеводалыҡтар повят (округ) һәм гминаларға бүленгән.
Географияһы
Дөйөм майҙаны — 312 658 (312 683) км² (майҙан буйынса донъяла 69-сы урынды, һәм Европала 9-сы урынды биләй). Ҡоро ере — 304 459 км², һыуҙа — 8220 км². Илдең төньяғында һәм үҙәгендә территорияның өстән ике өлөшөн Поляк уйһыулығы биләй. Төньяҡта — Балтик теҙмәһе, көньяҡта һәм көньяҡ-көнсығышта — Кесе Польша һәм Люблин ҡалҡыулыҡтары, көньяҡ сик буйлап — Карпат (иң бейек нөктәһе 2499 м, Татра һыртындағы Рысы тауы) һәм Судет тауҙары. Ҙур йылғалар — Висла, Одра; йылғаларҙың ҡуйы селтәре. Күлдәр башлыса илдең төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан. Урман территорияның 28%-н ҡаплай.
Тәүтарих
Беҙҙең эра башында Польша территорияһында скир һәм лугий герман ҡәбиләләре йәшәгәне билдәле. Артабан уларҙы Вельбар мәҙәниәте готтары алыштырған. Беренсе мең йыллыҡ уртаһында Польшаның көньяғын аландар һәм төрки ҡәбиләләр контролдә тотҡан. Беренсе мең йыллыҡ аҙағында Польша территорияһында көнбайыш поляндар (уларҙан ил атамаһы), лендзяндар, куявяндар, поморяндар, мазовшандар, висляндар, слензяндар (Силезияла) һәм башҡалар билдәле. Әкренләп эре ҡәбиләләр кенәзлектәре дәүләткә тиклемге берләшмәләр барлыҡҡа килгән; был кенәзлектәрҙән хәҙерге Кесе Польшалағы висляндарҙың кенәзлеге (Краков тирәһе) һәм Бөйөк Польшала поляндарҙың кенәзлеге (Познань районы) төп дәүләт берәмектәре булған.
Гнезно Польшаһы (877—1320)
877 йылда Бөйөк Моравия тарафынан Кесе Польша яуланғас, Бөйөк Польша поляк дәүләте формалашыуының үҙәге булып ҡалған, уның баш ҡалаһы Гнезно булған. Пясттар нәҫеле вәкиле Бөйөк Польша кенәзе Мешко I (960—992) Польшаның тәүге билдәле хакимы була; 966 йылда ул көнбайыш йолаһы буйынса Христиан динен ҡабул итә. Уның улы Батыр Болеслав I-нең хакимлығы осоронда Польша кенәзлеге сәскә ата.
999 йылда Болеслав Чехиянан Краков менән бергә Кесе Польшаны тартып ала; 1003—1004 йылдарҙа ул чех кенәзе була, Изге Рим империяһы менән оҙайлы һуғыштан һуң Лужица һәм Мильсконы ҡуша. Болеслав Киев кенәзе Святополк Окаянный менән туғанлашҡан һәм уға ағаһы Ярослав I Мудрыйға ҡаршы көрәштә булышлыҡ күрһәткән, 1018 йылда Болеслав Киевты биләй; 1025 йылда ул король титулын ҡабул итә. Уның улы Мешко II бер үк ваҡытта Германия, Чехия һәм Русь менән һуғышырға мәжбүр була һәм атаһының барлыҡ тиерлек яуланған биләмәләрен юғалта. 1033 йылда ул король титулынан баш тарта. Мешко II вафат булғандан һуң, хаос һәм анархия дәүере башлана, Польшанан боласылар тарафынан ҡыуылған уның улы Тергеҙеүсе Казимир I ҙур ауырлыҡ һәм юғалтыуҙар менән үҙ власын тергеҙә. Казимирҙың улы Ҡыйыу Болеслав II (1058—1079) Польшаның элекке ҡеүәтен тулыһынса тергеҙә һәм 1076 йылда король титулын ҡабул итә; 1068 йылда ул үҙенең туғаны Изяслав Ярославичҡа ярҙам итеп Киевты яулап ала. Ул фетнә һөҙөмтәһендә тәхеттән ҡолатыла; әммә Болеслав III Кривоустый хакимлығы осоронда (1102—1138) боронғо поляк дәүләте үҙенең һуңғы сәскә атыуын кисергән. 1109 йылда Болеслав немец императорының ябырылыуын кире ҡаға, 1122 йылда Польшаға барлыҡ тиерлек Померанияны ҡуша. Әммә ул үлгәндән һуң, Польшала феодаль тарҡаулыҡ башлана. 1138 йылғы «Болеслав Кривоусттың статутына» ярашлы Польша дүрт улы араһында бүленә, шул уҡ ваҡытта өлкән улына бөйөк кенәз титулы менән бергә бөйөк кенәзлек уделы (Гнезно менән Бөйөк Польшаның өлөшө һәм Краков менән Кесе Польша) эләккән. Бер нисә кенәзлектәр барлыҡҡа килә: Куявия, Мазовия, Силезия, Поморье, Сандомир һәм башҡалар.
Шул уҡ ваҡытта немецтар көнсығышта ҡыҫымға ала башлай. 1181 йылда Көнбайыш Поморье (Померания) кенәзе үҙен герман императорының вассалы итеп таныған; 1226 йылда Мазовия кенәзе Конрад Прустар менән көрәшер өсөн, Тевтон орденын саҡырған. 1241 йылда Польшаға татар-монголдар үтеп инә һәм Легниц янындағы алышта поляктарҙы һәм немецтарҙы ҡыйраталар, әммә артабан Венгрияға йүнәләләр. XIII быуат аҙағында йәнә үҙәкләштереү тенденциялары башланған. Бөйөк Польша кенәзе Пржемысл II (1290—1296) 1295 йылда король титулын ҡабул итә. Әммә тиҙҙән ул Бранденбург курфюрсы һәм Бөйөк Польша магнаттарының кешеләре тарафынан үлтерелә.
Краков Польшаһы (1320—1569)
1320 йылда Куявия кенәзе Владислав Локетек (1305—1333), үҙенең биләмәләренә Бөйөк Польшаны ҡушып Краковта Польша короле тажы кейә. Бынан алып Краков Польшаның яңы баш ҡалаһы булып киткән. Уның вариҫы Бөйөк Казимир III хакимлығы осоронда (1333—1370) Польша сәскә атҡан. 1349 йылда Польшаға Галиция ҡушылған. 1370 йылда Казимирҙың вариҫы — Венгрия короле Бөйөк Людовик (Лайош) I Польшаның короле(1370—1382) булып китә. Илдә тотороҡло нигеҙгә эйә булмағанлыҡтан, ул 1374 йылдау Кошицкий привилейҙы нәшер иткән, уға ярашлы магнаттар һәм шляхта барлыҡ йөкләмәләрҙән (хәрби хеҙмәттән һәм бер лан ерҙән 2 грош ҡына һалам) азат ителгәнсо.
1384 йылда Ядвига Польшаның королеваһы (Польша законы буйынса — короле) булып киткән. Магнаттар Ядвигаға ир эҙләй башлайҙар һәм Бөйөк Литва кенәзе Ягайлоны (Ягелло) һайлайҙар. 1385 йылда Кревола Польша-Литва унияһы төҙөлгән, уға ярашлы Ягайло католик йолаһы буйынса суҡындырылған, Литвала католик динен дәүләт дине булараҡ индергән, Краковта Ядвига менән никахлашҡан һәм Владислав II исеме аҫтында Польша тәхетенә ултырған. Шулай итеп Көнсығыш Европала Польша-Литва дәүләте барлыҡҡа килгән.
1410 йылда Грюнвальд янындағы алышта Тевтон ордены тар-мар ителә.
Ягайлоның улы Владислав III (1434—1444 йылдарҙа хакимлыҡ иткән) бер үк ваҡытта Венгрияның һәм Польшаның короле булып киткән, әммә ғосмандар менән Варна янындағы алышта һәләк булған. Бынан һуң Польша-Венгрия унияһы туҡтаған, әммә Владиславтың ҡустыһы Бөйөк Литва кенәзе Казимир Ягеллончиктың (Казимир IV, 1447—1492) король итеп һайланылыуы арҡаһында Польша-Литва унияһы тергеҙелгән.
Польша Батшалығы Рәсәй империяһы составында
1812 йылдан Вена конгресы ҡарарҙар буйынса Польша һәм Варшава территорияһы Рәсәй империяһы составына индерелде. Польшанын исеме — Царство Польское.
Герцоглыҡтың автономия хоҡуғында Польша Батшалығы исеме менән Рәсәй империяһына инеүе — 1815 йыл
Рәсәй Императоры Польшаға беренсе Конституцияһын бирҙе.
1830 йылда Варшавала милли ихтилал башланды. Варшава Иван Фёдорович Паскевич, рус генерал-фельдмаршал менән баҫыла.
Ихтилал дөйөмө: Польша Рәсәй составында ҡалдырыла, Польша өсөн Конституция туҡтатыла (кире алына).
Халҡы
2008 йылда Польша халҡының һаны 38 116 000 кеше тәшкил итә.
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, Польша халҡының 96,74 % үҙҙәрен этник поляктар тип яҙҙырған. Шул уҡ ваҡытта 97,8 % үҙ йорттарында поляк телендә аралашыуын белдергән. Башҡа милләттәр 1,23 % тәшкил итә, улар араһынан иң ҙур этник төркөмдәр — силезиялылар (0,45 %), немецтар (0,4 %), беларустар (0,1 %), украиндар (0,1 %), сиғандар, йәһүдтәр, польша-литва татарҙары. Халыҡтың 2%-ынан ашыуы милләт тураһында һорауға яуап биреүҙән баш тартҡан.
Пуэрто-Рико
Пуэрто-Рико Ирекле ассоциация дәүләте — (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
Мусирма
Мусирма — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аря йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Пиярга
Кесе Пиярга — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пиярга йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Дравич Милена
Милена Дравич (Милена Дравић, 5 октябрь 1940, Белград — 14 октябрь 2018, шунда уҡ) — югослав һәм серб театр актрисаһы, шулай уҡ кинола ла уйнаған.
Биографияһы
Тәүге уңыш йәш актрисаға Артыҡбикә (Лишняя) фильмында ҡатнашҡандан һуң килгән (1962). 1971 йылдан актриса Белградтағы Мастерская 212 театрында уйнай башлай. Бында ул  Ведекинд Франк,  Эден фон Хорват, Ионеско, Душан Ковачевич һәм башҡа билдәле  драматургтарҙың пьесаларында ҡатнаша. Шулай уҡ телевидениела эшләй.
Өс тапҡыр тормошҡа сыға. Актрисаның өсөнсө ире серб актёры Драган Николич була.
Югослав һәм серб кино йондоҙо 78 йәшендә 2018 йылдың 14 октябрендә оҙайлы ауырыуҙан һуң вафат була.
Бүләктәре
Павле Вуйисич премияһы (1994). Жанки Стокич театраль премияһы (2004).
Васильевка (йылға)
Васильевка  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы (Чусов ҡултығы) һул ярына 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Азаматов Фәтих Хәсән улы
Азаматов Фәтих Хәсән улы (26 апрель 1926 йыл — 6 июль 2014 йыл) — журналист, партия органдары хеҙмәткәре, тыуған яҡты өйрәнеүсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. СССР Журналистар союзы ағзаһы. 1958—1967 йылдарҙа Күгәрсен һәм Хәйбулла район гәзиттәре мөхәррире, артабан КПСС-тың Өфө район комитеты инструкторы. Күгәрсен районының Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге (2001) һәм Зәйнәб Биишева исемендәге (2000) премиялары лауреаты.
Биографияһы
Фәтих Хәсән улы Азаматов 1926 йылдың 26 апрелендә Башҡорт АССР-ның хәҙерге Күгәрсен районы Туйөмбәт ауылында тыуған.
Ильясов Юлай Талха улы
Ильясов Юлай Талха улы (10 июнь 1969 йыл) — дәүләт хеҙмәткәре. 2019 йылдан Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы башлығы. Башҡортостан Республикаһы ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министры (2010—2012), Башҡортостан Республикаһының йәштәр сәйәсәте буйынса Дәүләт комитеты башлығы (2005—2008), Өфөнөң Киров районы башлығы (2008—2010),
Биографияһы
Юлай Талха улы Ильясов 1969 йылдың 10 июнендә Башҡорт АССР-ы Ейәнсура районының Юнай ауылында тыуған
1994 йылда Өфө дәүләт авиация техник университетын «Осоу аппараттарының электр ҡорамалдары» һөнәре буйынса һәм 2001 йылда Башҡорт дәүләт университетының юридик факультетын тамамлай.
1990—1991 йылдарҙа Нефтекамала «Связьстрой-5» тресы ПМК-512 монтажсыһы, 1991—1992 йылдарҙа «Рощинский» совхозы эшсеһе булып эшләй.
1992—1993 йылдарҙа «Визит-брок» контораһы маклеры, 1993—1994 йылдарҙа — «Аякс» спорт клубы администраторы.
1994—1997 йылдарҙа Өфө дәүләт авиация техник университетында аспирантурала уҡый, 1995 йылдан 1998 йылға тиклем Өфө дәүләт авиация техник университетында кесе ғилми хеҙмәткәр, кафедра ассистенты була.
1998 йылдан алып дәүләт хеҙмәттәрендә. 1998—1999 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы иҡтисад һәм монополияға ҡаршы сәйәсәт Министрлығының әйҙәүсе, һуңынан баш белгесе, 1999 йылдан алып — «Гидравлика» Өфө агрегат предприятиеһы бүлек начальнигы урынбаҫары, 2000 йылдан алып — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Секретариатының баш белгесе.