cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ғүмәров Әхмәт-Ясауи Әҙеһәм улы
Биографияһы
1937 йылдың 27 июлендә респрессияға тарттырылып, ҡулға алына. 58-2, 58-7, 58-8, 58-10, 58-11 статьялары буйынса хөкөм ителә. 1937 йылдың 8 декабрендә атыла.
1956 йылдың июлендә аҡланған.
Маклась-Юган
Маклась-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Омрась-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Медло
Медло — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының уң ярына тамағынан 451 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Тарседа-Яха (Сабетта-Яха ҡушылдығы)
Тарседа-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сабетта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡарлыманбаш
Ҡарлыманбаш (Карламанбаш) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 204 кеше. Почта индексы — 453001, ОКАТО коды — 80235865004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) буйынса өҫтөнлөк иткән милләт — башҡорттар (100 %).
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
XVIII быуат аҙағында шул уҡ исемдәге йылға буйында урынлашҡан Үрге һәм Түбәнге Ҡарлыман ауылдары билдәле була. Уларҙың беренсеһе XIX быуат башында Ҡарлыманбаш, икенсеһе — Ҡарлыман тип атала. 1795 йылда Ҡарлыманбашта 5 ихата һәм 24 кеше йәшәгән. Һуңғы һандар ревизия алдынан ауылға нигеҙ һалыныуын күрһәтә. 1850 йылда ауылда 15 йортта 160 кеше йәшәй. Уларҙың артабанғы үҫешен 1920 йылдағы мәғлүмәттәр иҫбатлай: Ҡарлыманбашта — 372 кеше һәм 75 ихата булған.
1839 йылда Ҡарлыманбаш кешеләренең 100 аты, 120 һыйыры, 25 һарығы, 30 кәзәһе була. Умартасыларҙың 200 умартаһы булған. Һәр береһенә 5 бот ҡыш һәм яҙғы иген сәсә. Иҡтисадтың төп тармаҡтарынан тыш, ауыл халҡы мәғдән һәм тоҙ ташыу менән шөғөлләнгән, ҡайһы берҙәре һунар иткән.
Ғәлимов Вәлиәхмәт Ғирфанетдин улы
Ғәлимов Вәлиәхмәт Ғирфанетдин улы  (14 декабрь 1909 йыл — 15 февраль 1994 йыл) — театр актёры, режиссёр һәм драматург. 1938 йылдан СССР Театр эшмəкəрҙəре союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1949), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1944) артисы. Өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1955, 1967, 1971) кавалеры.
Биографияһы
Ғәлимов Вәлиәхмәт Ғирфанетдин улы 1909 йылдың 14 декабрендә Пермь губернаһының Екатеринбург өйəҙе Ҡыштым заводы ҡасабаһында, хəҙерге Ҡыштым ҡалаһында тыуған.
1930—1931 йылдарҙа Өфөлə Эшсе йəштəр театрына етəкселек итə.
Бер үк ваҡытта 1940—1970‑се йылдарҙа Өфө сəнғəт училищеһы уҡытыусыһы.
1938 йылдан театр эшмəкəрҙəре союзы ағзаһы.
1994 йылдың 15 февралендә Өфө ҡалаһында вафат булған.
Турунесьтывис
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Ғәлимов Вәлиәхмәт Ғирфанетдин улы
Ижади эшмәкәрлеге
Ғәлимов Вәлиәхмәт Ғирфанетдин улы үҙ ижадында К. С. Станиславский системаһына һəм милли театр традицияларына таяна, трагик һəм комик ролдəрҙе бер үк кимəлдə уңышлы башҡара. Вәлиәхмәт Режиссёр булараҡ 1940—1960 йылдарҙа башҡорт театры үҫешенең төп йүнəлештəрен билдəлəй.
Турунесьтывис
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәлимов Вәлиәхмәт Ғирфанетдин улы
Уҡыусылары
Уҡыусылары араһында Хеҙмəт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүлəклəнеүселәр: Ғ.Ғ.Ғилəжев, Р.Ф.Йыһанов, Р.М.Əйүпов, З.А.Əхмəрова. (1955, 1967, 1971).
Крюссау
Крюссау (Krüssau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 253 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,59 км2. Диңгеҙ кимәленән 51 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39291 һәм автомобиль коды — JL.
Ғәлимов Вәлиәхмәт Ғирфанетдин улы
Хәтер
Өфө ҡалаһында Ғәлимов Вәлиәхмәт Ғирфанетдин улы йəшəгəн йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Оло Белая (Кобра ҡушылдығы)
Оло Белая  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кобра йылғаһының уң ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Козла
Козла — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубена йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Бәрҙәсле
Бәрҙәсле (Бардаслы) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 120 кеше. Почта индексы — 452208, ОКАТО коды — 80256865008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кесе Лагорта
Кесе Лагорта — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Войкар йылғаһының уң ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лохнья
Лохнья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Северная Тошемка йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Янсдорф (Мәғдән тауҙары)
Янсдорф (Мәғдән тауҙары) (Jahnsdorf/Erzgeb.) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 5683 кеше йәшәй. Майҙаны — 26,1 км2. Диңгеҙ кимәленән 335 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9387 һәм автомобиль коды STL.
Лохнья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ала-Арча (милли парк)
Ала-Арча дәүләт тәбиғәт паркы Ҡырғыҙстан да, Ҡырғыҙ һыртының (Кыргыз Ала-Тоо) төньяҡ битләүендә, баш ҡаланан 41 километр арауыҡта, 1600-4860 метр бейеклектә урынлашҡан. 2280 гектар майҙанды биләй. Алатауҙың иң бейек үренән башланып, төньяҡҡа — Ала-Арча тарлауығына тиклем һуҙылған. Парк биләмәһе аша Ала-Арча йылғаһы аға.
Директоры — Марат Ашырбекович Касымбаев.
Тасуирламаһы
Ала — сыбар, һыҙатлы; арча — артыш.
Тәбиғәте
Тау алды далаһы һәм тау урманы ландшафтында унда 600-ҙән ашыу юғары үҫемлек төрө, шул иҫәптән 70 төр ағас һәм ҡыуаҡ, яҡынса 50 төр дарыу, баллы һәм дуплау үҫемлектәре бар.
Ылыҫлылар — 723 гектар, шул иҫәптән ҡарағай — 11 гектар, Тянь-Шань шыршыһы — 165 гектар, ҡарағас — 28 гектар, ағас кеүек артыш (арча) — 519 гектар. Ҡаты япраҡлылар: йыла — 1 гектар, йомшаҡ япраҡлылар — 69 гектар, шул иҫәптән ҡайын — 61 гектар, тирәк — 7 гектар, тал — 1 гектар. Башҡа тоҡомдар — 36 гектар, ҡыуаҡтар — 185 гектар.
Туризм
1951 йылдан әүҙем туризм объекты булып тора, был маҡсаттан паркта һуҡмаҡтар, юлдар һалынған, Ак-Сай боҙлоғо һәм шул атамалағы шарлауыҡ — туристарҙың яратҡан урыны. Тарлауыҡ ҙур популярлыҡ менән файҙалана, унда яҡынса 150 маршрут эшләнгән. 1100 метрға тиклем бейеклектә булған ҡаялар һәм йыл әйләнәһенә эшләгән альпинист базалары бар. Бишкәк тән алып асфальт юл һалынған.
Байтик-баатыр хөрмәтенә аталған Байтик ауылынан алыҫ түгел, шунда уҡ батырҙың ҡәбере — Байтик-Көмбәҙ (Байтик-Кумбез) бар.
Инеү — түләүле. Ял көндәрендә паркка уртаса алғанда мең ярым кеше килә. Аҙнаһына егерме тонна самаһы ҡаты ҡалдыҡтар сығарыла.
Паркта ҙур булмаған Тәбиғәт музейы бар.
Ҡыҙыҡлы факттар
Яҡындағы тораҡ пункты — Чон-Арыҡ
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Көнсығыш Урал радиация ҡурсаулығы
Көнсығыш Урал радиация ҡурсаулығы — дәүләт ҡурсаулығы. Халыҡты радиациянан һаҡлау һәм тере организмдарға радиация йоғонтоһон өйрәнеү өсөн тәбиғи шарттарҙа ойошторолған дәүләт ҡурсаулығы. Силәбе өлкәһенең Ҡәҫле һәм Ҡоншаҡ райондары биләмәһендә, урманлы-далалы зонала урынлашҡан. Уның майҙаны 16 616 гектар тәшкил итә.
Тарихы
Көнсығыш Урал ҡурсаулығы 1966 йылда ойошторолған. Уның барлыҡҡа килеүенә 1957 йылдағы Кыштым эргәһендәге Силәбе-40 ҡалаһының   "Маяҡ" химик комбинатында булған  авария сәбәпсе. Был авария масштабы менән Чернобыль аварияһына тиң.
Был авария һөҙөмтәһендә Силәбе, Свердловск һәм Төмән өлкәләре биләмәләренең бер өлөшө радиактив зарарланыуға дусар була. Был зарарланыу Көнсығыш Урал радиоактив эҙе тигән атама ала (ВУРС).
Бөтәһе 270 000-гә яҡын кеше йәшәгән 217-се тораҡ пункты менән    23 000 км²  самаһы биләмә  зарарлана.
Эҙемтәләрҙе бөтөрөү барышында Көнсығыш Урал радиоактив эҙенә ( ВУРС) дусар булған ерҙәрҙән халыҡ эвакуациялана. Иң ныҡ зарарланған өлөштәренән   23 ауылға ҡараған  12 000-гә яҡын кеше күсереп алып кителә. Төҙөлөш объекттары, бөтә мөлкәт, мал юҡ ителә һәм траншеяларҙа күмелә.Ҡайһы бер урындарҙан грунттың өҫкө ҡатламы алып күмелә, урыны менән  ҡайһы бер участкаларҙа тупраҡ  махсус реагенттар менән эшкәртелә.
Көнсығыш Урал радиоактив эҙенең көньяҡ (баш) өлөшөндә  1,5 км² майҙанда стронций-90  тарафынан ер өҫтө зарарланыуы 700 Ки/км² ашыу тәшкил иткән, урыны менән 3000 Ки/км² -ҙан ашҡан. Зарарланған биләмәләрҙән радионуклидтарҙың ситкә таралыуына юл ҡуймаҫ өсөн 1959 йылда  санитар-һаҡлау зонаһы булдырыла.
Аҙаҡ был зона  (баш)  урынында 1966-1968 йылдарҙа Көнсығыш Урал радиация ҡурсаулығы ойошторола. ВУРС йүнәлеше буйлап 24х9  саҡрым самаһы биләмәне үҙ эсенә ала.
Ҡурсаулыҡ составында Ырыҫкүл һәм Берҙәнеш күл дәре бар.
1957 йылда радиация һәләкәттәренән һуң байтаҡ ваҡыт үтеүенә ҡарамаҫтан, ҡурсаулыҡ биләмәһенең 85 процентын юғары радиация һөҙөмтәһендә ғалимдар экологик афәттәр зонаһына индерә.
Әлеге ваҡытта ҡурсаулыҡ биләмәһе Росатом корпорацияһының "МАЯК" производство берекмәһе федераль дәүләт унитар предприятиеһы контроле аҫтында урынлашҡан. Ҡурсаулыҡ биләмәһе халыҡ килеү өсөн ябыҡ.
Флора һәм фаунаһы
2013 йылғы торош буйынса  ВУРС зонаһында грунттың өҫкө ҡатламында стронций-90 концентрацияһы норманан  200-15.000 тапҡырға һәм цезий-137 буйынса микдары 5—225  тапҡырға  артыҡ булған.Был изотоптар үҙҙәре   барлыҡҡа килтергән радиация  кимәле генә лә тәбиғи кимәлдән  2-4 тапҡырға күберәк.
Ҡурсаулыҡ биләмәһендә радиация һәм радиоэкологик мониторинг даими башҡарыла. Ҡурсаулыҡта радиобиология, тере организмдарға радиация кимәленең оҙаҡ тәьҫир итеүен баһалау, тәбиғи йәшәү мөхите шарттарында популяциялар һәм экосистемалар, тере организмдарҙың тәбиғи миграцияһы һөҙөмтәһендә радионуклидтарҙың таралыуы буйынса ғилми тикшеренеүҙәр үткәрелә.
Ҡурсаулыҡ флораһының яҡынса исемлегенә көпшәле  үҫемлектәренең 455 төрө инә. Ҡурсаулыҡтың умыртҡалығы хайуандары 50 төр һөтимәрҙе, 219 төр ҡошто (шул иҫәптән осоу төрө), 15 балыҡ төрөн, 5 төр амфибияны һәм 5 төр рептилияны  үҙ эсенә ала.
Һаҡланған территорияла ҡоштарҙың һирәк төрҙәре лә йәшәй: бөркөт, диңгеҙ бөркөтө, балабан, сапсан, ҡарабаш шарҡылдаҡ сарлаҡ һәм бөҙрә берғаҙан.
Янка Купаланың дәүләт әҙәбиәт музейы
Тарихы
Музей 1944 йылдың 19 майында БССР Халыҡ комиссарҙары советының 268-се ҡарарына ярашлы Фәндәр академияһы ҡарамағында нигеҙләнә. Уның Янка Купаланың ҡатыны, БССР-ҙәң атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре Владислава Луцевич ойоштора һәм беренсе директоры була. Тәүҙә музей ихтыяждары өсөн Минскиҙа Азатлыҡ майҙанындағы Профсоюздар йортоноң өсөнсө ҡаты бирелә. 1945 йылдың 20 сентябрендә шағирҙың тормошо һәм ижады тураһында тәүге күргәҙмә асылды.
Даими экспозиция булдырыу Янка Купаланың йорто һуғыштың беренсе көнөндә үк яныуы һөҙөмтәһендә ҡатмарлаша, сөнки шағирҙың бай архивы һәмкитапханаһы юҡҡа сыға. Һуғыш ваҡытында уның һуғыштан алда дәүләт китапханаһына тапшырған архивы ла һәләк була.
1959 йылдың 9 ноябрендә музей Янка Купала урамында махсус төҙөлгән яңы бинаға күсә. Был бинала шағирҙың тормошо һәм ижадына бағышланған экспозиция асыла. 1995 йылда музей базаһында Янка Купала исемендәге Халыҡ-ара фонд ойошторола. 2006 йылдың 1 ғинуарына музейҙың төп фонды 30 319 берәмек тәшкил итә, ғилми-ярҙамсы предметтар 8 505 берәмек була. Барлыҡ предметтар 16 коллекцияға бүленә. Янка Купала музейының 4 филиалы бар: «Вязынок», «Левка», «Окопта», «Яхимовщина».
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Йәнгиров
Йәнгиров — фамилия.
Софи Лорен
Софи́ Лоре́н (Sophia Loren; ысын исеме — Софи́я Вилла́ни Шиколо́не, Sofia Villani Scicolone; 20 сентябрь 1934 йыл) — итальян актёры, йырсы. Канны (1961), Венеция (1958, 1998, 2002), Мәскәү (1965, 1997), Берлин (1994) кинофестивалдәренең почетлы премияларына лайыҡ. Сан-Себастьянда МКФ-ның иң яҡшы актрисаһы Призы (1974) хужаһы. Биш тапҡыр «Алтын глобус» премияһы лауреаты («донъя публикаһының яратҡан актрисаһы» махсус номинацияһында). Сит ил фильмында иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле өсөн «Оскар» премияһының Беренсе лауреаты (1962). «Кинематографҡа һүрелмәҫ гүзәллек биргән иҫтә ҡалырлыҡ ролдәргә бай карьераһы өсөн» тапшырылған почётлы «Оскар» (1991) хужаһы.
Турунъель
Турунъёль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Софи Лорен
Бала сағы һәм үҫмер йылдары
Сираттағы конкурс ваҡытында София продюсер һәм үҙенең буласаҡ тормош юлдашы, 22 йәшкә олораҡ Карло Понти менән таныша. Ул мәлдә Понтиҙың ғаиләһе була, ә католик өсөн айырылыу бик сетерекле хәл. Ватикандың айырылышыуҙы раҫлауын көтөп-көтөп арығас, Карло менән София йәшерен рәүештә Мексикала өйләнешә. Байтаҡ ваҡыттан айырылышыу, ысынлап та, раҫлана һәм 1966 йылдың апрелендә Карло икенсе тапҡыр Софияға өйләнә.
Тәүҙә Понти үҙенең ҡатынын «Аҡ ҡолдарҙы һатыу» (1953) кеүек әллә ни киң танылыу алмаған кинофильмдарҙа секс-бомба сифатында күрергә теләй. Ул София Лазарро (итал. Lazarro) псевдонимы аҫтында төшә башлай, әммә 1953 йылда Понти кәңәше буйынса уны Лоренға алмаштыра (ул мәлдә популяр швед актрисаһы Мартой Торенға оҡшаш). 1960-сы йылдарҙа Карло Понти, халыҡ-ара ғауға ҡубыуҙан ҡурҡып, йәш Лорендың бөтә эротик фильмдарын да һатып ала.
Бөтә донъяға танылыу
Витторио де Сиканың «Неаполь алтыны» (1954) фильмында Лорен тәүге тапҡыр етди кинотәнҡитселәрҙең иғтибарын үҙенә йәлеп итә, унда София үҙенең характерына хас ролде — ҡаны уйнап торған неополитан лавкасын уйнай.
Де Сика София Лорендың актёрлыҡ һәләтен тулы кимәлдә аса. "Чочара"ла Жан-Поль Бельмондо менән (1961, Канн фестивале призы һәм «Оскар», Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле өсөн), «Кисә, бөгөн, иртәгә» (1963), «Итальянса никах» (1964, Мәскәү фестивале призы), «Көнбағыштар» (1970) — ошо режиссёр фильмдары. Һуңғы өс картинала Марчелло Мастроянни София Лорендың парнеры була, улар кино тарихында иң атаҡлы дуэтты тыуҙырыуға өлгәшә.
«Чочара» фильмындағы әсә роле — София Лорендың актёрлыҡ һәләтенең иң юғары нөктәһе. Был неореалистик фильм Альберто Моравиа романы буйынса төшөрөлә. Ошо роль өсөн Лоренға «Оскар» премияһы бирелә. Шулай итеп, беренсе тапҡыр был номинацияла премия инглиз телендә төшөрөлмәгән фильмға тапшырыла.
Голливуд карьераһы
1957 йылдан Лоренға Голливудта киноға төшөргә тәҡдиме даими килеп тора. Ул «MGM» һәм «Paramount Pictures» кеүек компаниялар контракттары буйынса Американың хыялдар фабрикаһында әүҙем эшләй. «Ғорурплыҡ һәм мөхәббәт дәрте» Голливудта төшкән тәүге фильмдарының береһе, унда София Фрэнк Синатра һәм Кэри Грант (1957) менән уйнай. Гранттың итальян актрисаһына ғишыҡ тотоуы тураһында имеш-мимеш күп йөрөй, әммә был турала әллә ни бер нимә лә билдәле түгел.
«Рим империяһының түңкәрелеүе» фильмы өсөн ул донъяла беренсе булып миллион доллар гонорар ала. 1967 йылда уға бөйөк Чаплиндың «Гонконгтан килгән графиня» фильмында урыҫ фәхишәһе ролен уйнарға тура килә.
Ун биш йыл барышында (1957—1972) Лорен Голливудтың иң популяр булған артистарының бөтәһе менән дә тип әйтерлек төрлө фильмдарҙа бергә уйнай.
1994 йылда ул һуңғы тапҡыр Мастроянни менән Роберт Олтмендың «Юғары мода» фильмында, ә 1996 йылда Джек Леммон һәм Уолтер Маттау менән «Мыжыҡ ҡарттар болара» фильмында уйнай.
2002 йылда ул үҙенең улы Эдуардо Понтиның «Тик беҙҙең арала ғына» фильмында төп ҡатын-ҡыҙ ролдәренең береһен башҡара.
Шәхси тормошо
Кинола уңышҡа өлгәшеүенә ҡарамаҫтан, Софии Лорен балаһы булмауҙы бик ауыр кисерә. Бер нисә йыл буйы ул түлһеҙлектән дауалана. 1968 йылда улы  <span class="ref-info" title=" Инглиз телендә " style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;">(инг.) баш., ә дүрт йылдан — икенсе улы  <span class="ref-info" title=" Инглиз телендә " style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;">(инг.) баш..тыуа.
1970-се йылдарҙың икенсе яртыһында Лорен кинола һирәгерәк күренә, ә 1984 йылдан уның ролдәре бөтөнләй уңышлы булмай. В 1979—1980 йылдарҙа автобиографик китабын сығара һәм уның буйынса телефильм төшөрә. 1982 йылда һалым түләүҙән ситләшкән өсөн 18 көнгә төрмәгә ябып ҡуялар. Артабанғы йылдарҙа ул тағы ла бер хәтирәләр китабын яҙа һәм парфюмерия серияһына нигеҙ һала. 1999 йылда уның «Рецептар һәм иҫтәлектәр» тигән китабы сыға.
2007 йылда 72 йәшлек актриса танылған «Пирелли» календары өсөн киноға төшә.
Мираҫы
София Лорен йор һүҙле булыуы менән билдәле. Уның китаптарындағы ҡайһы бер һүҙбәйләнештәр Италияла тапҡыр һүҙҙәргә әйләнгән. Генуяның архиепоскобы бер тапҡыр, Ватикан, нигеҙҙә, кешеләрҙе клонлаштырыуҙы хупламай, әммә Софии Лорен өсөн иҫкәрмә яһай алыр ине, тип мәрәкәләй..
София Лорендың Голливудтың «Дан аллеяһында» (№ 2000) йондоҙо бар.
Этобиконың Торонто районында урамдарҙың береһе София Лорен исемен йөрөтә.
Фильмография
1950 - Голос (Madonna di Piedigrotta) - Девушка в толпе на празднике
1950 - Морские сердца (Cuori sul mare) - Девушка в ресторане
1950 - Тото Тарзан (Totò Tarzan) - Одна из девушек племени
1950 - Шесть жён Синей Бороды (Le sei mogli di Barbablù) - Похищенная девушка
1951 - Анна (Anna) - Девушка из ночного клуба
1951 - Волшебник (Il mago per forza) - Невеста
1951 - Миллионерша из Милана (Milano miliardaria)
1952 - Мечта о Зорро (Il sogno di Zorro) - Кончита
1952 - Настройщик прибыл (È arrivato l'accordatore) - Подруга Джульетты
1952 - Фаворитка (La Favorita) - Леонора
1953 - Аида (фильм-опера Aida) - Аида
1953 - Африка за морями (Africa Under the Seas) - Барбара Лама
1953 - Воскресный день добрых людей (Good Folk's Sunday) - Инес
1953 - Две ночи с Клеопатрой (Due notti con Cleopatra) - Клеопатра/Ниска
1953 - Мы находимся в галерее (Ci troviamo in galleria) - Мариса
1953 - Паломники любви (Pellegrini d'amore)
1953 - Страна Кампанелли (The Country of the Campanelli)
1953 - Торговля белыми рабынями (The White Slave Trade) - Эльвира
1954 - Нищета и благородство (Miseria e nobilа) Гемма
1954 - Жаль, что ты каналья (Too Bad She) - Лина Строппиани
1954 - Золото Неаполя (The Gold of Naples) - София
1954 - Неаполитанская карусель (Neapolitan Carousel) - Сисина
1955 - Женщина с реки (Woman of the River) - Нивес Монголини
1955 - Знак Венеры (Il segno di Venere) - Агнес Тирабасси
1955 - Прекрасная мельничиха (La bella mugnaia) - Кармела
1955 - Хлеб, любовь и… (Pane, amore e...) - Донна София
1957 - Гордость и страсть (The Pride and the Passion) - Хуана
1957 - Мальчик на дельфине (Boy on a Dolphin) - Фаэдра
1958 - Плавучий дом (Houseboat) - Чинция Дзаккарди
1958 - Ключ (The Key) - Стелла
1959 - Такая женщина (That Kind of Woman) - Кэй/Катерина
1960 - Дыхание скандала (A Breath of Scandal) - Принцесса Олимпия
1960 - Миллионерша (The Millionairess) - Эпифания Парерга
1960 - Чертовка в розовом трико (Heller in Pink Tights) - Анджела Россини
1960 - Чочара (La ciociara) - Чезира
1960 - Это началось в Неаполе (It Started in Naples) -Лючия Курчио
1961 - Эль Сид (El Cid) - Химен
1962 - Затворники Альтоны (The Condemned of Altona) - Джоанна
1962 - Мадам Бесцеремонность (Madame Sans-Gêne) - Катрин Юбшер
1962 - Пять миль до полуночи (Five Miles to Midnight) - Лиза Маклин
1963 - Вчера, сегодня, завтра - Аделина Сбаратти / Анна Мольтени / Мара
1964 - Брак по-итальянски (Matrimonio all'italiana) - Филумена Мартурано
1964 - Падение Римской империи (The Fall of the Roman Empire) - Луцилла
1965 - Операция «Арбалет» (Operation Crossbow) - Нора
1966 - Арабеска (Arabesque) - Ясмин Азир
1966 - Графиня из Гонконга (A Countess from Hong Kong) - Наташа Александрова, молодая графиня из России
1966 - Юдифь (Judith) - Юдифь
1967 - Жила-была… (C’era una volta…) - Изабелла Санделоро
1969 - Привидения по-итальянски (Ghosts - Italian Style) - Мария Поджаконо
1969 - Подсолнухи (Sunflower) - Джованна
1970 - Моё имя Клоун (Mera Naam Joker) - камео
1971 - Жена священника (The Priest's Wife) - Валерия Билли
1972 - Белый, красный и… (Bianco, rosso e…) - Эрмана Германа
1972 - Леди Свобода (Lady Liberty) - Маддалена Циарапицо
1972 - Человек из Ламанчи (Man of La Mancha) - Альдонца / Дульсинея
1974 - Вердикт (Verdict) Тереза Леони
1974 - Поездка (Il viaggio) - Адриана де Мауро
1975 - Браво, куколка! (Get Rita) - Пупа (Куколка)
1976 - Перевал Кассандры (Cassandra Crossing) - Дженифер Рисполи Чемберлен
1977 - Необычный день/Особый день (Special Day) - Антониетта 1978 - Анджела (Angela) - Анджела Кинкэйд 1978 - Звездная мишень (Brass Target) - Мара
1978 - Кровавая стычка между двумя мужчинами (Blood Feud) - Титина Патерно
1979 - Огневая мощь (Firepower) - Адель Таска
1980 - История Софи Лорен (Sophia Loren: Her Own Story) - камео
1981 - Нотр-Дам с Круазет (Notre Dame de la Croisette) - камео
1987/2008 - сериал "Биография" (Biography) - камео
1988 - Счастливый пилигрим (Fortunate Pilgrim) - Лючия Санта Ангелуцци-Корбо
1990 - Суббота, воскресенье и понедельник (Saturday, Sunday and Monday) - Роза Приори
1994 - Высокая мода (Ready to Wear) - Изабелла де Ла Фонтейн
1995 - Старые ворчуны разбушевались (Grumpier Old Men) - Мария Рагетти
2001 - Франческа и Нунциата (Francesca and Nunziata) - Франческа Монторси
2002 - Только между нами (Between Strangers) - Оливия
2002/2003 - сериал "Шоу Грэма Нортона" - камео
2004 - В стеклянном доме (Lives of the Saints) - Тереза
2004 - Фаршированные перцы идут в дело (Too Much Romance... It's Time for Stuffed Peppers) - Мария
2004 - Признанная Европа (Europa riconosciuta) - камео
2006 - Турин 2006: 20-я зимняя Олимпиада (Turin 2006: XX Olympic Winter Games) - камео
2006 - Марчелло, одна сладкая жизнь (Marcello, una vita dolce) - камео
2008 - Ярость Пазолини (La rabbia di Pasolini) - камео
2009 - Девять (Nine) - Мать Гвидо
2010 - Мой дом полон зеркал (My House Is Full of Mirrors) - Ромильда
2011 - Тачки 2. Мама Тополино, голос
2013 - Человеческий голос (La voce umana/Angela)
Наградалары һәм номинациялары
1991 йылда Софи Лорен Почётный легион француз орденының Кавалер тәреһе менән бүләкләнә, ә 1996 йылда «Италия Республикаһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының Ҙур тәреһенә лайыҡ була. 2012 йылдың декабрендә Софи Лоренға Изге Агата санмарин орденының .Бөйөк офицеры дәрәжәһе бирелә.
Тасий-Вангута-Яха
Тасий-Вангута-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Паюта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Медьма
Медьма — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пызеп йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Берёзовка (Аҡ Холуница ҡушылдығы)
Оло Берёзовка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белая Холуница йылғаһының һул ярына тамағынан 145 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сулпан (балалар театры)
Тарихы
Театрҙың тарихы халыҡ театрынан башланып китә. Аҙаҡ ҙур булмаған ижади коллектив «Легендалар һәм риүәйәттәр студияһы» булараҡ йәшәй. Студияға Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы Хәниф Сафин етәкселек итә.
Уның әүҙем ярҙамында «Таһир менән Зөһрә», «Өҙөлгән туй», «Гөлбәҙәр» кеүек билдәле спектаклдәр ҙур уңыш менән ҡуйыла. Театрға режиссёр Әлмира Ҡыуатова килеү менән репертуар тағы ла нығыраҡ байый, гастролдәр географияһы киңәйә.
Талантлы режиссёр эргәһендә театрҙың тәүге актёрҙары ла профессиональ яҡтан үҫеште: йырсы һәм үҙ йырҙарын башҡарыусы Мәхмүт Бикҡолов, актёрҙар Альбина Таһирова, Фирғәт Ғатауллин, Арыҫлан Ғафаров, Фиүзә Сафина, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Вәлләм Мусин.
1993 йылда ҡала Советы Президиумы ҡарары менән студия «Сулпан» Сибай ҡала балалар театрына әйләнә, уға «Огонёк» кинотеатры бинаһы бирелә.
Дәүләт театры статусын 1996 йылда ала.
Тәүге тапҡыр республика театр коллективтары фестивалендә ҡатнашып, «Сулпан» «Сал Урал — мөғжизәләр иле» спектакле менән тамашасыларҙың ғына түгел, жюриҙың да иғтибарын яулай, йәш ижади коллективҡа бер һүҙһеҙ юғары баһа бирелә.
2001 йылда театр коллективы «Ҡолонсаҡ» балалар театрҙары фестивалендә ҡатнашып, өс номинацияла еңә. Тамашасылар алдына И. Әлмөхәмәтовтың «Йөрәк сере» пьесаһын йәш режиссёр Борис Мәхмүтов һынландыра.
Театрҙа Рәсимә Ураҡсинаның «Йоморо, йоморо йомғағым», «Ун ике бүре балаһы» пьесалары буйынса спектаклдәр ҙур аншлаг менән барҙы. Тәүге спектаклдәргә музыканы Хисмәт Дәүләтов, Әлфиә Зиннурова яҙҙы, ә бейеүҙәрҙе Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Йәүҙәт Бикбирҙин ҡуйҙы.
«Сулпан» балалар театрында ысын сәхнә оҫталары — Альбина Вәлиева, Гөлназ Исламғолова, Фәһим Сөнәғәтов; талантлы актёрҙар — Земфира Алтыншина, Зинфира Юлмөхәмәтова, Рәмзиә Сөнәғәтова, Зәлиә Ҡашҡарова, Светлана Ҡарабаева, Юлай Әлмөхәмәтов, Данис Искәнйәров, Юлдаш Юлдыбаев, Айгөл Оморҙаҡова, Илгизә Байназарова, шулай уҡ халыҡ йырҙарын башҡарыусы Илфат Мерәҫов һәм халыҡ инструменттарында оҫта уйнаған Баязит Ғәйнуллин хеҙмәт итә.
Башҡортостан Хөкүмәтенең 2013 йылдың 20 июнендә сыҡҡан ҡарары менән республика дәүләт учреждениелары эшмәкәрлеге һөҙөмтәләрен яҡшыртыу маҡсатында театр Сибай концерт-театр берекмәһе составына инә.
Лупта
Лупта — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вагиль йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кейси Уилсон
Кэтрин Роуз «Кейс» Уилсон (Cathryn Rose «Casey» Wilson; 24 октябрь 1980 йыл — АҠШ һы, комик, продюсер һәм . Билдәле иң элек ABC «Счастливый конец» комедия сериалындағы Хартц Пенни роле менән. (2011—2013), ул «Телевизион тәнҡитселәрен һайлау» («Выбор телевизонных критиков») премияһына ике номинация килтерҙе.
Биографияһы
Уилсон Алегзандрияла тыуып үҫкән, Вирджиния штаты, унда 1998 йылда урта мәктәпте тамамлаған. Улар аҙаҡ Нью-Йоркка күсеп килә, унда Нью-Йорк университетына уҡырға инә, һуңынан Адлер Стеллаһында актерлыҡ студияһында уҡый. Ата-әсәһе сәйәсәттә эшләгән, әммә үҙ-ара ярышыусы партияларҙа (әсәһе- демократ була, атаһы — республикан), был уны комедия жанрына ҡыҙыҡһыныуға килтерә. Уилсон комедия актрисаларын һанай: Кэтрин О ' Хара, Китон Дайан,, Болла Люсиль, Бетт Дэвис, Шеннон Молли, Шеннон Молли, Вингер Дебра һәм Ширли Маклейн уның эшенә йоғонто яһай.
Уилсон комедия шоу Live Saturday Night составының даими ағзаһы булараҡ билдәлелек ала, 2008—2009 йылдарҙа унда сығыш яһай. Сценарист булараҡ,ул үҙ көсөн төрлө скетч-шоуҙарҙа һынап ҡарай. 2009 йылда ул 20th century fox студияһының «Һуғыш кәләштәре» фильмына сценарий яҙа. Уның артабанғы эше 2013 йылда тулы метражлы «Оторва» комедияһы була, шулай уҡ унда төп ролде уйнай.
2011 йылдан алып 2013 йылда Уилсон ABC «Счастливый конец» комедия сериалдарында төп ролдәрҙең береһен башҡара. Өс миҙгелдән һуң шоу ябыла. Унан һуң NBC өсөн ситком Twins Mason The ойоштора, әммә канал трансляция өсөн заказ бирмәй башлай. 2014 йылда ситкомға «Миңә кейәүгә сыҡ»(«Выходи за меня») төп ролде уйнарға саҡырыла, шулай уҡ NBC өсөн. Проект ире,Девид Касп. тарафынан ойошторолған булған, уның менән элек «Счастливый конец» филмында уйнай. Өҫтәүенә телевизион ролдәрҙә: « Джули һәм Джулия: Рецептар буйынса бәхет әҙерләйбеҙ» (2009), «Киллер» (2010) һәм «Исчезнувшая» (2014).
Шәхси тормошо
2014 йылдың 25 майынан Уилсон сценарист ,кейәүҙә туйға тиклем өс йыл элек улар осрашып йөрөйҙәр. Ул ире менән ике ул — Макс Ред Каспе (тыу. 17 май 2015) һәм Генри Бир Каспе (тыу. 24 августа 2017) үҫтерә. Уларҙың өлкән улы Макс, целиакия менән яфалана
Бер мәл, ботокс иньекцияһынан ,Уилсон өс ай ярты битен фалиж һуҡҡан.
Костима
Костима — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубена йылғаһының һул ярына тамағынан 147 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мэрилин Монро
Мэрили́н Монро; Норма Джин Мортенсон (Marilyn Monroe, Norma Jeane Mortensоn; 1 июнь 1926 йыл — 5 август 1962 йыл) — Америка кино актёры, йырсы. Уның ҡатнашлығындағы егерме кинокартина прокатҡа 200 млн долларҙан ашыу килем килтерә. Студия системаһы сиктәрендә Монро контракт буйынса «20th Century Fox» киностудияһы менән бәйле була, шуға күрә, 1950-се йылдарҙағы иң күренекле актрисаһы булыуына ҡарамаҫтан, бер үк ваҡытта Голливудта иң аҙ эш хаҡы алған актрисаларҙың береһе була.
Аҙаҡҡы йылдарҙа актрисаның психологик торошо бик тотороҡһоҙ була. «20th Century Fox» студияһы өсөн «Ниҙер булырға тейеш» (1962) аҙаҡҡы фильмдыа төшөп өлгөрмәй. 1962 йылдың 5 авгусында Мэрилин Монро үле килеш табыла, барбитураттар дозаһы арттырылыу арҡаһында вафат булған, вафатының рәсми версияһы — үҙ-үҙенә ҡул һалыу.
Биографияһы
Исеме ул ваҡыттың билдәле актрисалары Норма Толмадж һәм Джин Харлоуға бағышлап бирелгән. Бала сағының күп өлөшө балалар йорттарында үткән.
Уҡыу ваҡытында Джеймс Догерти менән таныша һәм 1942 йылдың 19 июнендә уға кейәүгә сығып, уҡыуын ташлай. 1944 йылдың аҙағында Норма Джин эшләгән заводҡа әрме фотографы килә һәм фото төшөргә тәҡдим итә. Норма Джин риза була.
1948 йылдың октябрендә экрандарға «Хористкалар» фильмы сыға. Унда Мэрилин уйнай һәм йырлай. Мэрилин Монро 20th Century Fox студияһы менән ете йыллыҡ контракт төҙөй һәм «Асфальт джунглиҙары» фильмында төшә.
1954 йылда бейсболист Джо Ди Маджоға кейәүгә сыға. Ошо ваҡытта уҡ «Бизнестан яҡшыраҡ — шоу-бизнес» киноһы сыға. Иренең көнләшеүе сәбәпле, был никах та тарҡала. Шуға ҡарамаҫтан, Ди Маджо Мэрилиндың карьераһында мораль ярҙам күрһәтә һәм уны ғүмере буйы ҡурсалай.
1954 йылда Мэрилинға «Иң популяр актриса» исемен бирәләр. 1955 йылда «Мэрилин Монро Продакшнс» корпорацияһы төҙөлөүе тураһында хәбәр итә, үҙе президенты була.
270px|thumb| Джейн Расселл менән 1953 йылда Әле 1950 йылда уҡ Мэрилин драматург Артур Миллер менән таныша, әммә юлдары айырыла һәм яңынан 1955 йылда осрашалар. 1956 йылдың 29 июнендә өйләнәләр, ә ике көндән йәһүд туйын үткәрәләр (Артур йәһүд була). Монро аҡыллы тормош иптәше тураһында хыяллана һәм хыялы тормошҡа аша. Был никах иң оҙоно була. Әммә 1961 йылда айырылышалар. Мэрилин балаға уҙа алмай интегә. 1961 йылда Мэрилин буласаҡ президент Джон Кеннеди менән таныша.
1944—1949: Модель булып эшләү һәм кинолағы тәүге ролдәре
Модель карьераһы башында ваҡыты-ваҡыты менән Жанна Норман исемен ҡуллана, бөҙрә көрән сәстәрен турайта, һуңыраҡ аҡһыл төҫкә буяй. Уның фигураһы пинап (Пинáп, пин-áп (ингл. to pin up — ҡаҙап ҡуйырға, йәғни диуарға ҡаҙап ҡуйыла торған плакат) өсөн ҡулайлыраҡ тип табыла, шуға күрә уның фотолары башлыса рекламаларҙа һәм ирҙәр журналдарында аҫтырыла. Emmeline Snively агентлығы етәксеһе әйтеүенсә, Монро иң амбициялы һәм эшһөйәр моделдәрҙең береһе була, 1946 йыл башына уның фотоһүрәте 33 төрлө журналдарҙың тышлығында була.
Ҡыҙҙың уңыштарына һоҡланып, Снивели 1946 йылдың июнендә актерлыҡ агентлығы менән Монро араһындағы контрактҡа ҡул ҡуя. Paramount Pictures компанияһы продюсерҙары менән уңышһыҙ әңгәмәнән һуң ул 20 Century Fox компанияһы директоры Бен Лайондан саҡырыу ала. Студияның башҡарма продюсеры Дэррил Ф. Занук бының менән килешмәй, әммә Норма дәғүәсе RKO Pictures студияһы менән ҡул ҡуймаһын өсөн уға алты айлыҡ стандарт контракт бирергә кәрәк тип һанай. Контракт 1946 йылдың авгусында үҙ көсөнә инә, тиҙҙән ул Лион менән бергә сәхнә псевдонимын һайлай — «Мэрилин Монро». Был исемде Лион Бродвей актрисаһы Мэрилин Миллер хөрмәтенә һайлап ала, фамилияһын ҡыҙ үҙе һайлай (әсәһенең фамилияһы). 1946 йылдың сентябрендә ул Джеймс Догерти менән айырыла.
Контрактының тәүге айҙарында Монро кинола ролдәр ала алмай, буш ваҡыты күп булғанға күрә, ваҡытын актерлыҡ оҫталығына, вокалға һәм бейеүҙәргә өйрәнеүгә бағышлай. Киноиндустрия тураһында тулыраҡ мәғлүмәт алыу һәм үҙен танытыу өсөн күп ваҡытын студияла башҡа актерҙарҙы ҡарап үткәрә. 1947 йылдың февралендә уға «Хәүефле йылдар» (1947) һәм «Скудда — эй!» (1948)фильмдарында тәүге ике роль бирелә. Студия уны актерлыҡ оҫталығы төркөмөнә яҙҙыра, һуңғараҡ ул былай тип белдерә: «Дрмала был минең драмала тәүге тәжрибәм булды, бәлки, мин уға өйрәнеп китермен». Бынан һуң Монро бер ниндәй тәҡдимдәр алмай һәм модель эшенә әйләнеп ҡайта, шулай уҡ студияла ҙур булмаған эштәр башҡара.
Монро актерҙар төркөмөндә уҡыуын дауам итә, октябрҙә ул Беверли-Хиллс театрында ҙур булмаған роль уйнарға тейеш була, әммә постановка билдәһеҙ сәбәптәр арҡаһында тормошҡа ашырылмай. Тиҙҙән журналист Сидней Сколский менән таныша, шулай уҡ ул 20 Century Fox компанияһының башҡарма директоры Джозеф М. Шенк менән дуҫлаша, уның менән яҡын мөнәсәбәттә була һәм 1948 йылдың мартында Джозеф үҙенең дуҫын, «Columbia Pictures» компанияһы етәксеһе Гарри Конды Монро менән контракт төҙөргә күндерә. Тиҙҙән актерлыҡ оҫталығы уҡытыусыһы булған Наташа Литс менән эш башлай һәм Литс 1955 йылға тиклем уның остазы булып ҡала. Киностудияла аҙ бюджетлы «Хористкалар» мюзиклында уйнай (1948), был фильмда уға тәүге тапҡыр төп роль бирелә. Фильмды төшөргән саҡта вокал буйынса уҡытыусы Фред Каргер менән яҡынлаша. Төп роленә һәм «Кисә тыуған» мюзиклындағы (1950) төп ролгә кинопробаларына ҡарамаҫтан, Монро менән контракт оҙайтылмай. «Хористкалар» мюзиклы уңыш ҡаҙанмай.
1948 йылдың сентябрендә «Columbia Pictures» компанияһынан киткәс, Монро William Morris актёрлыҡ агентлығы вице-президенты Джонни Хайд менән таныша, тиҙҙән улар араһында яҡын мөнәсәбәттәр барлыҡҡа килә. Хайд уға өйләнешеү тәҡдимен яһай, әммә Монро баш тарта. Хайд Монроның яңағына һәм ринопластикаһына пластик операция өсөн аҡса түләй, шулай уҡ ағалы-ҡустылы Маркстарҙың «Бәхетле мөхәббәт» фильмында (1949) ҙур булмаған роль тураһында һөйләшә. Бынан тыш, Монро модель булып эшләүен дауам итә, ә 1949 йылдың майында ул яланғас килеш фотоға төшә, уны Том Келли фотоға төшөрә.
1950—1952: карьераһының алға китеше
Мэрилин Монро 1950 йылда сыҡҡан алты фильмда төшә. «Бәхетле мөхәббәт», «Томагавкҡа билет», «Уң кросс» һәм «Утлы шар» фильмдарында, шулай уҡ юғары баһа алған тағы ике фильмда: Джон Хьюстондың «Асфальт джунглиҙары» фильмында һәм  Джозеф Манкевичтың «Барыһы ла Ева тураһында» драмаһында уның эпизодик ролдәре була. [[sfn|Churchwell|2004|pp=59–60}}. Тәүге фильмда ул ҡартайып барған енәйәтсенең Анджела исемле йәш һөйәркәһен уйнай. Экранда биш минут дауамында ғына булыуына ҡарамаҫтан, уның исеме Photoplay журналында телгә алына: «Етди актриса булыр өсөн ул мода днъяһынан кино донъяһына күскән». «Барыһы ла Ева тураһында» фильмында Монро йәш аңҡау актриса ролен (мисс Казуэлл) башҡара.
Үлеме
thumb|270px|Вествуд зыяратында Мэрилин Монроның төрбәһе 1962 йылдың 4 авгусында үҙ өйөндә үлгән килеш табыла.
Ҡыҙыҡлы факттар
thumb|200px|Голливудтағы «Дан аллеяһында» Мэрилин Монроның йондоҙо
Библиография
The Guardian мәғлүмәттәре буйынса, Монро тураһында 300 тирәһе китап, диссертациялар һ. б. яҙылған. Биограф Морис Золотовтың «Мэрилин Монро» китабы үҙе тере саҡта донъя күрә.
Шампан шарабы (хикәйә)
Шампан шарабы — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1887 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1887 йылдың 5 ғинуарында «Петербург гәзите»нең 4-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.
Баҫмалар
А. П. Чеховтың «Шампан шарабы» хикәйәһе 1887 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1887 йылдың 5 ғинуарында «Петербург гәзите»нең 4-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. «Стоглав» китабында 1889 йылда баҫыла, ә 1890 йылда «Хмурые люди» йыйынтығында А. Ф. Маркс тарафынан нәшер ителә.
Чехов тере саҡта болгар, немец, серб-хорват һәм фин телдәренә тәржемә ителә.
Тәнҡит
Үҙ заманында хикәйәнең нәфислек яғы тәнҡит тарафынан билдәләнә.
Мелковица
Мелковица — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Шампан шарабы (хикәйә)
Тәнҡит
Н. К. Михайловский яҙыусы стиленең нәфислеген билдәләп үтә: « «Шампан шарабы» хикәйәһендә мин ошо матур юлдарҙа туҡтап үтәм: «Ике болот айҙан айырылып китеп шундай ҡиәфәт менән тора, әйтерһең дә улар ай белергә тейеш түгел әйбер тураһында бер-береһе менән шыбырҙашып һөйләшә. Үтеп киткән поездың тауышын еңелсә генә иҫкән ел дала буйлап ары йүгертеп алып бара». Был шул тиклем күңелгә ятыш, бындай һыҙаттар Чехов әфәнденең китабында һәм был хикәйәһендә сәсрәп һибелеп ята. Ул яҙған бөтә әйбер ҙә тере: болоттар айҙан йәшереп шыбырҙай, ҡыңғырауҙар илай, шөңгөрҙәр көлөшә, күләгә кеше менән бергә вагон эсенән тышҡа сыға. Был үҙенә күрә бер пантеистик һыҙат, һәм ул хикәйәне матурлап тора, авторҙың поэтик тойғолар кисереүен иҫбатлай».
Мелковица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Форсселиус Элизабет
Тышҡы ҡиәфәтенең миниатюр булыуы арҡаһында, йыш ҡына уға малайҙар һәм үҫмер ҡыҙҙар ролен уйнараға тура килә.
Мелковица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шампан шарабы (хикәйә)
Сюжет
Хикәйә беренсе заттан алып барыла. Тимер юл буйындағы бәләкәй генә бер станцияның йәш кенә балаһыҙ начальнигы ҡатыны менән икәүләшеп кенә ҡаланан алыҫта, буш ваҡытын араҡы эсеп һәм янынан үткән поездарҙы күҙәтеп йәшәй.
Форсселиус Элизабет
Биографияһы
1771 йылдың 23 ғинуарында юрист ярҙамсыһы Якоб Форссел (вафаты: 1807) һәм уның ҡатыны Анна Магдалена Шиландер (1778—1848) ғаиләһендә тыуа; 1786 йылдың 12 декабрендәСтенборг театрында «Ике һунарсы һәм һөт һатыусы» операһында Перетта роле менән беренсе тапҡыр сәхнәгә сыҡҡан опера йырсыһы Густава Ребека Форселдең (1772—?) өлкән апаһы була («De och jägarna två mjölkflickan» ).
1787 йылдың 7 октябрендә Элизабет Форсселиус Стокгольмда музыкант Иоганн Христиан Фридрих Хеффнерға кейәүгә сыға. 1808 йылда айырылыша һәм 1807 йылда икенсе тапҡыр беренсе иренең уҡыусыһы опера йырсыһы Йохан Якоб Фальгренға кейәүгә сыға.
Шампан шарабы (хикәйә)
Сюжет
Тормош бында күңелһеҙ генә үтеп тора. Бер ваҡыт шулай Яңы йыл байрамы алдынан ул ҡатыны менән байрам өҫтәле артында ултыра. Ул әҙерәк әсеп алған һәм күңелһеҙлек тураһында уйланып ултыра. Улар икәүләшеп Яңы йыл тыуғанды көтә. Төнгө ун ике тулырға биш минут ҡалғас, ул шампан шарабы бутылкаһының ҡапҡасын аса, пробка ҡапҡас осоп китә, ә ирҙең ҡулындағы бутылка ҡулынан иҙәнгә шыуып төшә. Яңы йыл менән ҡотлауҙы ҡатыны ҡурҡыулы күҙҙәре менән ҡаршы ала. Бутылканың шулай ҡолап төшөүе насар һынамыш икәнен ул белгән була һәм яңы йылда ниндәйҙер алама хәл килеп сығыуҙан ҡурҡа.
Форсселиус Элизабет
Биографияһы
1783 йылда Элизабет Король швед операһына студент сисфатындауҡырға инә, Шунда уҡ ҙур булмаған тәнәфестәр1810 йылға тиклем үҙенең карьераһын дауам итә. 1785—1787 йылдарҙа Стенборг театрында эшләй, унда ул беренсе тапҡыр сәхнәгә сыға һәм «Klockan» пастораль опереттаһында Маргарета София Лагерквист менән бергә көтөүсе Колин ролен башҡара.
Шампан шарабы (хикәйә)
Сюжет
Ҡатыны менән әрепләшкәндән һуң һөйләүсе ир өйөнән сығып китә, ул бынан да насарыраҡ хәл юҡтыр тип уйлай. Тышта йөрөгәндә ул мәрхүм булған ата-әсәһен, үҙен гимназиянан ҡыуып сығарғандарын, артабан эшһеҙ һәм дуҫтарһыҙ ил гиҙеп йөрөгәнен иҫенә төшөрә. Йәп-йәш кенә сағында уҡ өйләнгән ҡатынын да ул яратмай.
Өйөнә әйләнеп ҡайтҡас, ул ҡатынының бик күңелле кәйефтә булғанын күрә — баҡтиһәң, уларға өс көнгә изге күңелле апалары Наталья Петровна ҡунаҡҡа килгән икән. Апаһы быға тиклем үҙенең шундай ҡустыһы барлығын белмәгән булып сыға. Киске аш ваҡытында улар кәйеф-сафа ҡороп ултыра, шараптан баштары ла әйләнә башлай. Ир кеше үҙенең ҡайғы-хәсрәттәрен онота һәм башҡаса үҙе менән бер ҡасан да бер ниндәй ҙә аламалыҡ булмаясаҡ тип иҫәпләй.
Форсселиус Элизабет
Биографияһы
Элизабет Форсселиус һоҡланғыс актриса тип һанала, бигерәк тә комедияларҙа. Луиза Гец-Реми кеүек үк, ул йыш ҡына уның икенсе пландағы ролдәр башҡара, шуға ҡарамаҫтан уның уйынын «иҫ киткес шәп» тип баһалайҙар. Король швед операһында 1810 йыл тамамланғансы эшләп, ул шул йылда уҡ пенсияға сыға.