cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сәлихов Рафаэль Ғирфан улы
Биографияһы
Артабанғы ижади тормошо Салауат башҡорт дәүләт драма театры менән бәйле була. Рафаэль Сәлихов — йыраусы драма актёры булараҡ лирик геройҙарҙы һынландырыу өсөн бик яҡшы типаж була. Йәш саҡта ул башлыса традицион музыкаль мелодрамаларҙа һөйәрҙәр ролдәрен башҡара. 2006 йылға тиклем — актёр, бер үк ваҡытта — театр музейы мөдире, 1991 йылдан алып — театрҙың әҙәби бүлеге мөдире ).
Кесе Якшанга
Кесе Якшанга — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Якшанга йылғаһының һул ярына тамағынан 3,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғәббәсов Абдулла Ғәббәс улы
Ғәббәсов Абдулла (Ғабдулла) Ғәббәс улы (4 ғинуар 1900 йыл — ????) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, I дәрәжә Ватан һуғышы (1945) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары кавалеры.
Хәрби юлы
Ғәббәсов Ғәббәс Абдулла улының хәрби юлы 1-се Белорус фронты составында үтә
Олон (ботаника)
Олон — үҫемлектәрҙең төп, үҙәк, радиаль-симметрик,  вегетатив органы, ағас йәки ағас һымаҡтарҙың (мәҫ. пальма) һабаҡтары.
Ағас олоно өсөн цилиндрға яҡын форма хас, өҫкә табан  диаметры аҡрынлап кәмей, нәҙегәйә бара. Олон диаметры тигеҙ генә бармай, төрлөсә үҙгәргән осраҡтар ҙа була. Был уларҙың зәғифлеге йәки етешһеҙлеге һанала.
Олон ҡоролошо
Олон 5 ҡатламдан тора:үҙәк, үҙағас, сөсөк (күшкә), ҡабыҡ (ҡайыр), ҡыртыш.
Үҙәге
Олондоң үҙәк ҡатламы, унда йыш ҡына туҡлыҡлы матдәләр, ҡайһы берҙә һыу туплана.
Үҙағас
Тамырҙан алып сатырға тиклем күҙәнәктәр аша һыу, минераль матдәләр  үтә торған ҡатлам. Поляр төбәктәрҙә йәки уртаса киңлектәрҙә йылы ваҡытта олон һалҡын миҙгелгә ҡарағанда тиҙ үҫә, аҡһылыраҡ һәм ҡалыныраҡ үҙағас барлыҡҡа килә. Йылдыҡы йылдыҡынан ҡулса рәүешле айырылып тора һәм уларҙы Йыллыҡ балдаҡтар тип атайҙар, уларға ҡарап ағас төпһәһе буйынса нисә йәшлек икәнен билдәләргә мөмкин. Тропиктарҙа үҫкән ағастарҙа йыш ҡына йыллыҡ ҡулсалар барлыҡҡа килмәй.
Күшкә (сөсөк)
Ағас олононда үҙағас һәм ҡайыры араһындағы уларҙың барлыҡҡа килеүенә булышлыҡ итеүсе туҡыма.
Ҡайыр
Башҡорт телендә ҡайыр(ы), ҡабыҡ тип йөрөтөлә. Унда фотосинтез бара, сатыр буйлап углеводтарҙы хәрәкәт иттергән ҡатлам.
Ҡыртыш
Ағас олононоң күҙәнәктәр үлгән тышҡы ҡатламы. Йыш ҡына ағас ыҫмалаһы була. Ағас ҡабығы үҫеш барышында тупаҫлана, ярғылана. Был өлөш ағасты һауа температураһы үҙгәрештәренән һәм дымланыуҙан һаҡлай.
Олондоң әһәмиәте
Олон ағасҡа йығылмай торорға, туҡланырға мөмкинлек бирә, шул уҡ ваҡытта янындағы үҫемлектәргә лә ышыҡ, терәк булып тора.
Ағастарҙа барлыҡҡа килгән ҡыуышлыҡтарҙа төрлө йәнлектәр, ҡоштар, бөжәктәр төйәк таба, күбеһе ошонда уҡ туҡлана. Башҡорт халҡында һаҡланып ҡалған солоҡсолоҡ кәсебе лә ҡырағай бал ҡортоноң ҡарт ағастар ҡыуышында урынлашыуы менән бәйле.
Ағастан ашлама ла алына: серегәне тупраҡҡа, торфҡа әйләнеүсән, көлөн калийлы ашлама, ҡоротҡостарҙы бөтөрөү сараһы итеп тә ҡулланалар.
Заячья (Волманга ҡушылдығы)
Заячья  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волманга йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зимняя (Юрья ҡушылдығы)
Зимняя  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юрья йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Преображеновка ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Преображеновка ауыл Советы — Стәрлетамаҡ районы составындағы административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы), 2008 йылда бөтөрөлә. Почта индексы — 453146. ОКАТО коды — 80249876000. ИФНС коды — 0242. Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы 2004 йылдың 16 декабренән ауыл биләмәһе статусына эйә.
2008 йылда Преображеновка ауыл Советы Николаевка ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.
Ауыл советы составында
Преображеновка ауыл Советы: Преображеновка ауылы — административ үҙәк, деревня Ҡунаҡбай ауылы (өҫтөмө 44х)
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законында түбәндәге юлдар бар :
"Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
40) Стәрлетамаҡ районы буйынса:
в) «Николаевка» атамаһын һаҡлап, Николаевка һәм Преображеновка ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәген Николаевка ауылында урынлаштырырға.
Преображеновка ауыл Советының Преображеновка, Ҡунаҡбай ауылдарын Николаевка ауыл Советы составына индерергә.
Николаевка ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Преображеновка ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға;
Йылғалары
Стәрле йылғаһы, Томаҡ шишмәһе.
Географик урыны
2008 йылға Башҡортостан Республикаһының Николаевка ауыл Советы, Октябрьский ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш була «Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы» ).
Автомобиль юлдары
Стәрлетамаҡ — Стәрлебаш, Октябрьский — Көньяҡ.
Байкал аръяғы крайы
Байкал аръяғы крайы (Байғал аръяғы крайы; Забайкальский край, Үбэр Байгалай хизаар) — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Себер федераль округы составына инә.
Административ үҙәге — Чита ҡалаһы.
Географияһы
Край Байкал арьяғында урынлашҡан. Төньяҡта — Иркутск өлкәһе һәм Саха Республикаһы, көнбайышта — Бүрәт Республикаһы, көньяҡта — Монголия һәм Ҡытай Халыҡ Республикаһы, көнсығышта — Амур өлкәһе менән сиктәш. Майҙаны — 0 км².
Тарихы
2007 йылдың 23 июлендә Чита өлкәһе һәм Агинск Бүрәт автономиялы округы Рәсәй Федерацияһының яңы субъектына — Байкал аръяғы крайына берләшә.
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, край халҡы 0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — кеше/км2. Ҡала халҡы — %.
Чита өлкәһе һәм Агинск Бүрәт автономиялы округында 1989 йылда — 2138, 2002 йылда — 1228 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
Ғаилә суды (сериал, Польша)
Ғаилә суды (Sąd rodzinny) – өлөшләтә реаль ваҡиғаларға нигеҙләнгән, мәхкәмә шоуы жанрына ҡараған, Польшала сыҡҡан сериал. 2008 йылдың 4 март (буранай) көнөнән алып 2011 йылдың 22 декабрь (аҡъюлай) көнөнә хәтлем  TVN каналында күрһәтелгән.
TVN каналында, был сериалдан тыш, Sędzia Anna Maria Wesołowska сериалы ла сыҡҡан ине. Ғаилә судында, Польшала ҡабул ителгәнсә, айырылышыу, алимент түләү, өйҙән сығарыу (эксмиссия), ата-әсә хоҡуғын сикләү, бала менән бәйләнештәрҙе сикләү һ.б. эштәр ҡарала. Бынан тыш, йәше етмәгән кеше енәйәт ғәмәлен ҡылһа, ул осраҡта ла ғаилә суды ҡарар сығара.Һуңғы осраҡта суд ултырышында адвокат менән прокурор ҡатнаша, ә административ эш ҡаралғанда ике яҡтан да адвокаттар ҡатнаша. Мәхкәмә шоуҙарының икеһе лә В аршава янындағы Сенкоцин ҡаласығында төшөрөлгән. 2011 йылдың 8 шаҡай (февраль) көнө студия (суд залының) эсе яңыртылған.
Кесе Паговец
Кесе Паговец — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Паговец йылғаһының уң ярына тамағынан 1,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зингунка
Зингунка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 609 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Франсуа Миттеран
Франсуа Морис Адриен Мари Миттеран (франц. François Maurice Adrien Marie Mitterrand; 26 октябрь, 1916 йыл, Жарнак, Шаранта департаменты — 8 ғинуар, 1996 йыл, Париж) — француз дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, социалистик хәрәкәт лидерҙарының береһе, 1981 йылдан 1995 йылға тиклем Францияның 21-се президенты. Унда 14 йыллыҡ президентлыҡ мөҙҙәте (7-шәр йылдан 2 мөҙҙәт) — Франция тарихында иң оҙайлыһы булып ҡала. Президент посына баҫыу менән ул ике осраҡта ла парламентты тарата һәм, президентлыҡтың тәүге 5 йылында парламентта күпселектең уның партияһынан булыуға өлгәшеү өсөн, яңы һайлауҙар иғлан итә. Әммә икеһендә лә уның партияһы һайлауҙарҙа еңелә, шуның өсөн һәр мөҙҙәттең һуңғы ике йылында Миттеран консерватив премьер-министрҙар менән хеҙмәттәшлек итергә мәжбүр була.
Бала сағы һәм үҫмер йылдары
Франсуа Миттеран 1916 йылдың 26 октябрендә Жарнак ҡалаһында (Шаранта департаменты) Жозеф Миттеран һәм Ивонна Лоррэн ғаиләһендә тыуа. Уның атаһы тәүҙә инженер, һуңынан тимер юл компанияһы агенты була, аҙаҡ һеркә етештереү менән шөғөлләнә. Франсуаның өс ҡустыһы һәм дүрт һеңлеһе була.
Жарнакта башланғыс мәктәпте тамамлағандан һуң Ангулемға изге Павел шәхси католиктар колледж-интернатына ебәрелә, унда 1925—1934 йылдарҙа уҡый. 1934 йылдың октябрендә ата-әсәһенән дүрт рекомендация хаты менән Парижға уҡырға килә, хаттарҙың береһе ата-әсәһенең танышы — билдәле яҙыусы Франсуа Мориакҡа адресланған була.
Йәш сағында Миттеран консерватив ҡарашта һәм ихлас католик була. Ангулемда изге Павел колледжында уҡығанда Миттеран «Католик ғәмәлдәр» ойошмаһына ылыға, шул уҡ ваҡытта Марк Саньеның «Сийон» хәрәкәтенең һул католиктары һәм Франсуа де ля Роктың «Утлы тәре»һенә яҡын булған ультра уң "Милли волонтерҙар"ы менән бер юлы бәйләнеш тота. Француз социаль партияһы гәзитенә мәҡәләләр яҙа, ксенофоб демонстрацияларында ҡатнаша.
Юридик белем ала (Сорбонна университеты һәм Сәйәси фәндәр мәктәбе дипломдары).
Икенсе донъя һуғышы
Икенсе донъя һуғышында ҡатнаша. Һуғыш башланғанға тиклем үк, 1938 йылдың апрелендә, армия сафына алына һәм «сәйер һуғыш» ваҡытында рядовой Миттеран Седан янында урынлашҡан 23-сө колониаль пехота полкына ебәрелә.
Париж өсөн барған һуғыш мәлендә, 1940 йылдың 14 июнендә, эргәһендәге шартлаған мина ярсығынан яралана, уны Виттель хәрби госпиталенә алып сығалар, әммә тиҙҙән был госпиталь яралылары һәм медицина персоналы менән бергә вермахт көстәре ҡулына эләгә. Дөйөм алғанда йыл ярым немецтарҙа әсирлектә була, ошо ваҡыт эсендә Франсуа Миттеран өс тапҡыр ҡасырға тырышып ҡарай. Һуңғыһы — 1941 йылдың декабрендә — уңышлы тамамлана. Француз тимер юлсылары ярҙамында оккупацияланған зона аша үтеп, Виши режимы контроллек иткән биләмәгә барып эләгә.
Миттерандың һуғыш йылдарындағы эшмәкәрлеге бәхәсле булып ҡала, миҫал булып «Виши ҡаршылығы» һанала. Бер яҡтан, ул Виши режимының Петен хакимиәтендә эшләй, хәрби әсирҙәр яҙмышы менән шөғөлләнә, хатта Виши режимының дәүләт наградаһы Франциск ордены (1943) менән бүләкләнә. Шул уҡ ваҡытта ул параллель рәүештә Францияның Ҡаршылыҡ хәрәкәтендә ҡатнаша. Унда, хәрби әсирҙәр эштәре буйынса Комиссариатта эшләүе арҡаһында, ул Ҡаршылыҡта ҡатнашыусыларҙың йәшерен селтәрен булдырыуға һәм нацис концлагерынан ҡасҡан француз әсирҙәре өсөн документтар эшләү биреүгә өлгәшә. «Хәрби әсирҙәр һәм күсерелгән кешеләр милли хәрәкәте» һәм «Хәрби әсирҙәрҙең милли союзы» ойошмаларын етәкләй.
1943 йылдың ноябрь урталарында СД подпольщик «Франсуа Морланды» (Миттеран ошо исем аҫтына йәшеренә) тотоу маҡсатында облавалар үткәрә башлай, дуҫтары ярҙамында ул Британия самолетында Лондонға ҡаса. 1943 йылдың декабрендә Алжирға китә. Унда Шарль де Голль менән тәүге тапҡыр осраша, әммә «Ирекле Францияға» ҡушылыуҙан баш тарта.
1944 йылдың август айында Парижды азат итеүҙә ҡатнаша. Миттеран, де Голль менән конфликт арҡаһында, Элекке фронтовиктар эштәре буйынса министрлығындағы генераль секретарь вазифаһында ҡала алмай, ләкин Жак Фоккар менән бергә төҙөгән план буйынса лагерҙарҙағы әсирҙәрҙе азат итеүҙә ҡатнаша. Кауферинг һәм Дахау концлагерын концлагерын азат итеүҙә ҡатнаша. Ҡаршылыҡ буйынса иптәше, коммунист Робер Антельманы осраҡлы рәүештә ярымүле хәлендә тапып ҡотҡара һәм тифтан дауаланыу өсөн Парижға оҙата.
1944 йылда һул ҡарашы менән айырылып торған Даниэль Гузға өйләнә.
Дүртенсе Республика
Һуғыштан һуң Миттеран сәйәсәткә ҡайта. Ул «Республика һулдары берекмәһенең» уң-үҙәк һайлауҙар альянсында торған «Ҡаршылыҡ хәрәкәтенең демократик һәм социалистик союзының» (ЮДСР) үҙәк төркөмөнә инә. 1948 йылда ЮДСР-ҙың етәксе комитетына инә, һәм 1953 йылдың 24 ноябрендә Нантта VII съезында уның рәйесе итеп һайлана.
Колониаль лоббиға ҡаршы сығыш яһай, 1953 йылда Һиндҡытайы һуғышын тыныс юл менән көйләү яҡлы була, ә Марокко солтаны Мөхәммәт V ҡулға алынғандан һуң Төньяҡ Африкала колониаль сәйәсәт алып барыуға ҡаршы протест белдереп, Жозеф Ланьель кабинеты составындан сыға. Шул уҡ ваҡытта Алжирҙа конфликтты көсәйтеүҙә уның роле ҙур: «Алжир — ул Франция» ҡарашында тороп, ул Алжирҙа хәрби хәлдең булыуын хуплай һәм Алжир революционерҙарын язалауҙан да баш тартмай, Пьер Мендес-Франс кеүек һул-үҙәк ҡарашлы башҡа министрҙар уны тәнҡитләй һәм ул үҙе лә аҙаҡ шул осорҙағы эшмәкәрлеге өсөн үкенә. Икенсе яҡтан, Алжирҙың бойондороҡһоҙлоғона ҡаршы булған ультрауң ҡарашлылар аҙаҡ Миттеранды үлтерергә йыйына, тигән хәбәр тарала.
1948 йылда Миттеран Европа федералистарының Гаага конгресында ҡатнаша.
Оппозиция лидеры
1958 йылдың 13 майындағы фетнәнән һуң «Республиканы яҡлау өсөн хәрәкәт комитеты» саҡырыуы буйынса 28 майҙа антифашистар демонстрацияһында ҡатнаша. Шарль де Голль Бишенсе Республика булдырылыу тураһында иғлан иткәндән һуң Миттеран президенттың шәхси власының яңы режимын һәм 1958 йылғы Конституцияны тәнҡитләп сығыш яһай, референдумда уға ҡаршы тауыш бирергә саҡыра (һуңынан, 1964 йылда, «Дауамлы дәүләт түңкәрелеше» китабында президенттың шәхси власы режимы тәнҡитләнә).
1958 йылдағы парламент һайлауҙарының икенсе турында уның кандидатураһын коммунистар хуплай, тик СФИО (Эшселәр интернационалының француз секцияһы) үҙ кандидатын алып ташлауҙан баш тарта, һөҙөмтәлә де Голль яҡлылар еңә. Түбәнге палатала депутатлыҡ мандатын юғалтҡас, Миттеран, 1959 йылдың 26 апрелендә, Демократик һулдар төркөмө ултырышында ҡатнашып, Ньеврҙан Сенатҡа һайлана. Шулай уҡ 1959 йылдың 26 мартында Шато-Шинондың мэры итеп һайлана, ә 1961 йылдың июнендә тағы ла Монсош кантонынан Ньеврдепартаментының генераль советы депутаты итеп һайлана (беренсе тапҡыр 1949 йылда һайлана һәм 1981 йылға тиклем ошо вазифала ҡала). 1962 йылғы һайлауҙар йомғаҡтары буйынса Милли йыйылышҡа ҡайта, унда Миттеранды ФКП һәм СФИО уны хуплай.
Неортодоксаль һулдар нигеҙ һалған Берләшкән социалистик партияға Миттеранды ҡабул итмәҙәр — Виши менән бәйлелеген йәшерергә тырышыуы һәм Го Молле хөкүмәтенең колониаль һуғыштарында ҡатнашыуы ғәфү ителмәй.
1964 йылда Ньевр департаменты генераль советы рәйесе итеп һайлана, шулай уҡ яңы Республика институттары конвенты партияһына етәксе булып китә.
1965 йылда ул, үҙен деГоллдең төп һул оппоненты тип атап, Демократик һәм социалистик һул көстәр федерацияһына (ФДСЛС) нигеҙ һала. 1965 йылдың декабрендә тәүге тапҡыр президент һайлауҙарында ҡатнаша. Шарль де Голль бик еңел генә еңеүгә өлгәшер тип көтөлһә лә, Миттеран 32 % тауыш йыя, шуға һайлауҙарҙың икенсе туры үткәрелә. Әммә Миттеран, 44,8 процент тауыш йыйып, 1965 йылғы президент һайлауҙарының икенсе турында еңелә.
1968 йылдың «ҡыҙыл майы» мәлендә Миттеран, коммунистар һәм социалистар партияларына ҡарағанда, баш күтәргән һул радикал йәштәргә дуҫтарҙа мәнәсәбәттә була. Ошо ҡаршылыҡ тулҡынынан файҙаланып, Миттеран Демократик һәм социалистик һул көстәр федерацияһынан президент һайлауҙарында ҡатнасағын белдерә, әммә федерация сираттан тыш парламент һайлауҙарында һулдар көстәрҙең еңелеүенән һуң тарҡала, ә Ги Молле Миттеранға 1969 йылда үтәсәк президент һайлауҙарында СФИО-нан һайлау алды көрәшендә ҡатнашыуын тыя.
Әммә һулдарҙың еңелеүенән һуң Миттеран социалистик хәрәкәтте үҙгәртеп ҡора һәм яңы партия төҙөй. Беренсе секретарь статусында 1971 йылдың 16 июненән 1981 йылға тиклем Социалистик партияға етәкселек итә. 1972 йылдың июнендә социалистик партия Социнтернға ингәндән һуң ул биш вице-президенттың береһе була. Был осорҙа социалистар Икенсе донъя һуғышынан һуң тәүге тапҡыр һул флангыла көслө коммунистар партияһын икенсе планға ҡыҫырыҡлауға өлгәшә.
Беренсе президентлыҡ срогы
1981 йылдың 24 ғинуарында Социалистик партияның ғәҙәттән тыш съезында Кретей ҡалаһында Миттеран сираттағы президент һайлауҙарында 110пункттан торған программа менән кандидат итеп тәҡдим ителә. Беренсе турҙа коммунистар һәм һул радикалдар үҙҙәренең кандидаттарын күрһәтә, әммә Миттеран,25,86 % тауыш менәникенсе урынды алып, һулдар араһында социалистарҙың лидер булыуын раҫлай. Икенсе турҙа, бөтә һулдарҙың хуплауын алып һәм 51,75 % тауыш йыйып, ул президент һайлауҙарында еңә. Миттерандың триумфы 1981 йылдың июнендә үткән Милли йыйылышҡа сираттан тыш һайлауҙарҙа социалистар тарафынан нығытыла.
Миттеран президент посына баҫҡас ойошторған беренсе социалистик Хөкүмәт Пьер Моруа һәм дүрт коммунист-министр ҡатнашлығында масштаблы программаны тормошҡа ашырырға тырыша: национализациялау үткәрә, дәүләт власын үҙәкләштереүҙе бөтөрә (Деффер акты), артабан эш аҙнаһын 39 сәғәткә тиклем ҡыҫҡартыу, пенсияға сығыу йәшен 60 йылға тиклем кәметеү, байлыҡҡа тос ҡына һалым һәм 5 аҙналыҡ отпуск индереү, минималь эш хаҡын 15 процентҡа күтәреү, икенсе һәм өсөнсө балаға социаль түләүҙе арттырыу, яңы технологияларҙы дәүләт дәртләндереүе («Минитель» һәм TGV поездары) һәм киң мәғлүмәт сараларын либералләштереү планлаштырыла.
1981 йылдың октябрендә, юстиция министры Робер Бадентер инициативаһы буйынса үлем язаһын тыйыу тураһындағы закон ҡабул ителә. Һуңынан былнорма француз конституциһында нығытыла.
Әммә халыҡ-ара конъюнктураның уңайлы булмауы һәм капиталдың ситкә ағыуы һәм мәғариф министры Ален Савариның шәхси мәктәптәрҙе финанслауҙы ҡыҫҡартыу тураһындағы законы ҡабул ителгәндән һуң хасил булған сәйәси көрсөк арҡаһында, алынған курс туҡтатыла. 1984 йылда коммунистарһыҙ төҙөлгән хөкүмәтте премьер-министр Лоран Фабиус етәкләй, ул һул (асылда кейнсиан) реформаларын туҡтата һәм «ҡаты экономия» режимына күсә.
1981 йылдың 29 октябрендә Францияға иммиграция законы сыға, уға ярашлы илгә йәшерен рәүештә инеп йәшәгәндәрҙең хоҡуҡтары ҡыҫыла, хатта бер йылдан артыҡ срокҡа төрмәгә ултыртылған нелегал илдән ҡыуып сығарыла. 1982 йылда 100 мең самаһын иммигрант Францияла йәшәү, шулай уҡ башҡа төрлө бер нисә хоҡуҡҡа эйә була (шул иҫәптән предприятиеларҙың эшсе советына һайланыу һәм йәмәғәт ойошмаларын булдырыу хоҡуҡтары). 1982 йылда ул «Теләктәшлек» хәрәкәтенә ярҙам итеү өсөн «Польша Польша булып ҡалһын өсөн» программаһында ҡатнаша.
1986 йылда парламент һайлауҙарында уң оппозиция еңеү яулай, һәм Миттеранға Лоран Фабиустың отставкаһын ҡабул итергә һәм Шарль де Голь яҡлы булған Жак Ширак республикаһын хуплаусы берекмә лидерын премьер-министр итеп тәғәйенләргә мәжбүр була, шулай итеп, Франция тарихындағы тәүге «һыйышып йәшәү» (Cohabitation) осоро башлана: «һул» президент «уң» премьер менән эшләй. Иң тәүге сиратта иммигранттар тураһындағы нормаға үҙгәрештәр индерелә — 1986 йылдың сентябрендә легаль булмаған мигранттарҙы депортациялау законы юҡҡа сығарыла.
Икенсе президентлыҡ срогы
1988 йылдағы президент һайлауҙарының беренсе турында Миттеранды социалистар һәм һул радикалдар хәрәкәте хуплай, ул, 34,11 % тауыш йыйып, беренсе урынды яулай. Икенсе турҙа уны коммунистар хуплай, һәм ул, Жак Ширакты үтеп, икенсе ете йыллыҡ срокҡа һайлана. 10 майҙа социалист Мишель Рокар етәкселегендәге хөкүмәт төҙөлә. 1991 йылдың яҙында Миттеран ил тарихында тәүге тапҡыр ҡатын-ҡыҙҙы — Эдит Крессонды хөкүмәт башлығы итеп тәғәйенләй.
Миттеран Европа интеграцияһы яҡлы була, Европа берлеге илдәреренең валюта-иҡтисади һәм сәйәси союздашлығын булдырыу идеяһын хуплай, Францияның ГФР һәм АҠШ менән яҡынайыуы өсөн сығыш яһай. Шул уҡ ваҡытта тап Миттеран дәүерендә һуғыш йылдарында нацизм менән бергә көрәшеүгә нигеҙләнгән Франция һәм СССР араһында бер-береһенә ышанған һәм конструктив мөнәсәбәттәр булдырыла. Шул уҡ ваҡытта, 1984 йылдың 20-23 июнендә Мәскәүҙәге сәфәре барышында, ҡулға алынған академик һәм диссидент Андрей Сахаровты яҡлауы тураһында белдерә.
Миттеран, Франция президенты булараҡ, Альбервилдә 1992 йылғы Ҡышҡы олимпия уйындарын аса.
Вафаты алдынан, 1995 йылғы раштыуа байрамдарында үҙенең никахтан ситтә тыуған ҡыҙы Мазарин менән бергә Мысырҙа була. 1996 йылдың 8 ғинуарында Миттеран простата рагынан вафат була. Элекке президенттың вафатынан һуң илдә милли матәм көнө иғлан ителә. Миттеран президент булған сағында сирен йәшергән. Вафатынан һуң уның ғәмәлдә ун дүрт йыл буйы простата яман шеш ауырыуынан яфаланыуы беленә. Миттеран Шаранта департаментында Жарнак зыяратында ерләнгән.
Ташбулат (мәғәнәләр)
Ташбулат - исем. Топоним булараҡ таралған.
Ивкина
Ивкина — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Быстрица йылғаһының һул ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 104 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Паозер
Кесе Паозер — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Шанга йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
«Приазовский край» гәзите редакцияһы йорто
«Приазовский край» гәзите редакцияһы йорто — Дондағы Ростов ҡалаһының Оло Баҡса урамында,18/31 урынлашҡан бина. Революцияға тиклем бында «Приазовский край» гәзите редакцияһы урынлашҡан. Йорт төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.
Тарих
Йорт 1880-се йылдар аҙағында төҙөлә. 1890-сы йылдарҙа унда «Приазовский край» редакцияһы торған. Етәкселекте үҙ ҡулына алғандан һуң, совет власы бинаны милли объектҡа үҙгәрткән. 2000-се йылдар аҙағында йорт Ростов ҡала хакимиәтенең балансында тора һәм файҙаланылмай.
Архитектураһы
«Призовский край» гәзите редакцияһы йорто Оло Баҡса һәм Туғанлыҡ тыҡрығы мөйөшөндә тора. Бина тура дүрт мөйөш формалы, эсендә ҡоҙоҡ формалы ишек алды бар. Бина эсендәге бүлмәләр барыһы ла бер рәттә һәм уларҙың ишектәре коридорға табан асыла.
Редакция йорто кирбестән һалынған, ҡыйыҡ башлы. Фасады классицизм стиле элементтарын файҙаланып төҙөлгән. Йорттоң берҙәм композицияһын бинаның бер формалағы һәм ҙурлыҡтағы тәҙрәләре һәм аттиктары билдәләй. Оло Баҡса урамынан беренсе ҡатҡа инеү ишеге пилястрҙар менән билдәләнгән. Икенсе ҡаттағы тәҙрәләр өс мөйөшлө фронтонлы порталдар менән биҙәлгән. Балкондары тышҡа табан бөгөлгән металл рәшәткәле. Фасадты биҙәүҙә архивольттар, декоратив йоҙаҡтар һәм сандриктар ҡулланылған.
Мемориаль таҡталар
Йорт фасадында ике мемориаль таҡта тора. Беренсе 1968 йылда ҡуйылған таҡтала был гәзит редакцияһында 1896—1898 йылдарҙа яҙыусы Александр Серафимович Серафимович (1863—1949) эшләгән тип яҙылған.
1978 йылда фасадҡа ҡуйылған икенсе таҡтала был гәзит редакцияһында 1893—1895 йылдарҙа яҙыусы Алексей Иванович Свирский эшләгән тип яҙылған.
Илгань
Илгань — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Снигиревка йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы
РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы — РСФСР-ҙың дәүләт наградаһы, маҡтаулы исем РСФСР-ҙың Юғары Советы Президиумы тарафынан бирелгән. 1931 йылдың 10 авгусында булдырылған.
Тарихы
«Республиканың атҡаҙанған артисы» маҡтаулы исеме 1931 йылдан башлап 1931 йылғы указға тиклем бирелә. Исем республикаларҙың мәғариф халыҡ комиссариаттары коллегиялары тарафынан, мәғариф халыҡ комиссарҙары, өлкә һәм край советтары бойороҡтарына ярашлы бирелгән.
1931 йылдан 1992 йылға тиклем «РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы» маҡтаулы исем менән СССР-ҙа киң билдәле булған артистар, режиссерҙар, композиторҙар, музыкант-инструменталистар, цирк артистары һәм йәнле һөйләү жанры артистары, РСФСР-ҙан һәм союз республикаларынан классик, эстрада һәм джаз музыкаһының билдәле башҡарыусылары, шулай уҡ кино, музыка һәм башҡа мәҙәниәт өлкәләрендәге киң билдәлелек яулаған ижади эшмәкәрҙәр бүләкләнә (ҡара РСФСР-ҙың атҡаҙанған артистары исемлеген).
Артабанғы танылыу дәрәжәһе — «РСФСР-ҙың халыҡ артисы», уның артынса — «СССР-ҙың халыҡ артисы» исеме.
1992 йылдың 16 майынан алып бөтә документтарҙа «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы» маҡтаулы исемe тип атала. Күкрәккә тағыла торған билдә бер аҙ үҙгәртелә: «РСФСР» яҙыуы алып ташлана һәм 1954 йылғы РСФСР флагы урынына триколорлы муар таҫма ҡуйыла. 1996 йылда Рәсәй Федерацияһы Президентының 1341-се һанлы указы сыҡҡандан һуң яңы билдәләр эшләнә.
Билдәнең һүрәтләнеше
«РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы» маҡтаулы исемдең күкрәккә тағыла торған билдәһе алтын ялатылған томпактан эшләнә һәм 28, 7-гә 33 мм размерлы оҙонса түңәрәк формала була, элмәге бар. Билдәнең урта өлөшөндә лира һүрәте урынлаштырылған, унан аҫтараҡ — лавр һәм имән ботаҡтары менән уратылған «РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы» яҙыуы. Бөтә һүрәттәр һәм яҙыуҙар ҡалҡып тора һәм төҫһөҙ, үтә күренмәле эмаль менән ҡапланған. Күкрәккә тағыла торған билдә элмәк һәм дүңгәләк менән алтынға ялатылған 15-кә 25 мм размерлы дүрт мөйөшлө ҡалып менән тоташтырыла. Ҡалып РСФСР флагы төҫтәрендәге ҡыҙыл һәм зәңгәр муар таҫма менән уратылған. Ҡалыптың артҡы яғында кейемгә беркетеү өсөн булавкаһы бар. Билдәгә ҡушып РСФСР-ҙың Юғары Советы Президиумының Грамотаһы бирелә.
Халкида (Сирия)
Халкида (боронғо кириллица: Χαλΰίς, лат. : Chalcis) — Сүриә нең боронғо ҡалаһы, Итуреяның баш ҡалаһы. Бер фараз буйынса, ул хәҙерге Алеппонан көньяҡ-көнбайышҡа табан яҡынса 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан булған, хәҙерге Киннасрин ҡалаһы районында, икенсеһе — хәҙерге Анджара ҡалаһы урынында.
Яҙма сығанаҡтары
Халкида Птолемей тарафынан Халкидиканың төп ҡалаһы булараҡ телгә алына (грек. ⒋αΰίΰήή) — Сүриәнең берәмеге.
Страбон Цецилий Басс фетнәһен хуплаған Меннейҙың улы Итуреа Птолемейға ҡараған ҡалалар араһында Халкиданы атай.
Өлкән Плинийҙың «Тәбиғи тарих»ында Халкида Сүриә ҡалаһы булараҡ телгә алына, төбәктең үҙәге Халкидена (лат. Calcidene) тип атала, Плиний уны «Сүриәнең иң уңдырышлы төбәге» тип ҡылыҡһырлай.
Халкида шулай уҡ Пейтингер картаһында Антиохиянан 53 рим миле һәм Бероянан 29 миль алыҫлыҡта урынлашҡан ҡала булараҡ билдәләнгән.
Тарихы
Буласаҡ Халкида урынында тораҡ пункты бронза быуатында беҙҙең эраға тиклем III—II мең йыллыҡтар сигендә барлыҡҡа килә, Халкидаға эллин дәүерендә селевкидтар нигеҙ һала. Шул ваҡыттан алып Чалчис Сүриәне парфиялыларҙың, ә һуңыраҡ фарсыларҙың баҫып инеүенән һаҡлау өсөн тәғәйенләнгән оборона һыҙығы, терәк пункттарының береһе була. Шулай уҡ ҡала, Антиохиянан Евфратҡа тиклем юлда нығытылған нөктә булараҡ та эшләй.
Һуңғы рим осоронда Халкида, күрәһең, сик буйы ҡәлғәһе генә түгел, ә Рим Көнсығышының мәҙәни үҙәктәренең береһе булғандыр. Нәҡ Халкида Сүриә неоплатонизмының иң эре вәкилдәренең береһе булған Ямвлиханың тыуған ере була.
Беҙҙең эраның 540 йылында Халкида Византия биләмәләренә сираттағы баҫып инеүе ваҡытында Хосров Ануширван ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына.
554 йылдың июнендә Халкида янында хассанидтарҙың ғәрәп ғәскәрҙәре менән лахмидтар араһында алыш бара, улар Византияның союздаштары була, һәм һуңғыһы Зассанид Иран ды яҡлай; был алышта билдәле ғәрәп хәрби эшмәкәре, Лахмид батшалығы хакимы әл-Мунзир III үлтерелә.
Бәкеров Фёдор Ғәйфулла улы
Бәкеров Фёдор Ғәйфулла улы (10 февраль 1947 йыл) — юғары мәктәп ветераны, ғалим-педагог, инженер-механик. 1969 йылдан Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы, 1980 йылдан киске һәм ситтән тороп уҡыу буйынса проректор, 1988 йылдан — осоу аппараттары двигателдәре йылылығы физикаһы кафедраһы мөдире, 1990 йылдан — авиация йылылыҡ техникаһы һәм йылылыҡ энергетикаһы кафедраһы мөдире. Техник фәндәр докторы (1995), профессор (2007). СССР юғары мәктәбе отличнигы (1982), СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1985), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1997), Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2008),Салауат Юлаев ордены кавалеры (2017).
Биографияһы
Фёдор (Фидай) Ғәйфулла улы Бәкеров 1947 йылдың 10 февралендә Башҡорт АССР-ы Балтас районы Иҫке Балтас ауылында тыуған.
1969 йылда Өфө авиация институтын (хәҙер Өфө дәүләт авиация техник университеты) тамамлай, инженер-механик һөнәрен ала.
Хәҙерге Өфө дәүләт авиация техник университетында 1969 йылдан: инженер, ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент, профессор. 1980—1988 йылдарҙа киске һәм ситтән тороп уҡыу буйынса проректоры. 1986—1990 йылдарҙа Фәнни-техник ижад, инженер педагогикаһы һәм психология нигеҙҙәре кафедраһы мөдире. 1990—2004 йылдарҙа авиация һәм ракета двигателдәре теорияһы кафедраһы мөдире. 2004 йылдан авиация йылылыҡ төҙөлөшө һәм йылылыҡ энергетикаһы кафедраһы мөдире.
Фәнни зшмәкәрлеге
Ғилми эшмәкәрлеге газ турбиналы двигателдәрҙең һәм электр станцияларының яныу камераларында эшләү процестары теорияһын эшләү, энергияны экономиялау проблемаларын хәл итеү, йылылыҡ сығанаҡтары ярҙамында йылылыҡ двигателдәренең зарарлы сығарылмаларын кәметеү менән бәйле. Тикшеренеүҙәр һөҙөмтәләре авиадвигателдәр сәнәғәтендә түбән эмиссиялы яныу камераларын эшләүҙә ҡулланыла. 180-дән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 8 уйлап табыу авторы.
Сәлихов Рәшит Ғөбәйҙулла улы
Сәлихов Рәшит Ғөбәйҙулла улы (13 сентябрь 1932 йыл — 1 ғинуар 2003 йыл) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1992 йыл)
Биографияһы
Сәлихов Ғөбәйҙулла улы 1932 йылдың 13 сентябрендә Башҡортостандың Мораҡ районы Үрге Һаҙ ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районы) тыуған. 1952 йылда Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатын тамамлай.
Мәскәү инженер-төҙөлөш университетын тамамлағандан һуң (1957 йыл), Өфө ҡалаһында эшләй: 26-сы Дәүләт союзы заводы мастеры, 1958 йылдан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының кесе ғилми хеҙмәткәре, 1963 йылдан өлкән инженер, 1965 йылдан баш архитектура идаралығының архитектура-планлаштырыу секторы начальнигы; 1973—1998 йылдарҙа дәүләт архитектура-төҙөлөш күҙәтеү инспекцияһы начальнигы, бер үк ваҡытта баш архитектор урынбаҫары,1993 йылдан архитектура һәм ҡала төҙөлөшө буйынса баш идаралыҡ начальнигының 1-се урынбаҫары; 1998 йылдан баш механика бүлеге инженеры, 1999 йылдан баш ҡала төҙөлөшө идаралығы начальнигы, 2000—2001 йылдарҙа «Баштрансстрой» предприятиеһының капиталь төҙөлөш буйынса баш белгесе.
2003 йылдың 1 ғинуарында Өфө ҡалаһында ерләнә.
Кесе Парюг
Кесе Парюг — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохма йылғаһының һул ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ставрополь крайы
Ставропо́ль крайы — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Төньяҡ Кавказ федераль округы составына инә.
Административ үҙәге — Ставрополь ҡалаһы.
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, край халҡы 0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — кеше/км2. Ҡала халҡы — %.
Ставрополь крайында 1989 йылда — 1169, 2002 йылда — 812 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
Әзербайжан Паралимпия уйындарында
Әзербайжан Паралимпия уйындарында тәүге тапҡыр айырым команда менән 1996 йылда Йәйге Паралимпия уйындарында Атлантала ҡатнашты һәм ошо ваҡыттан алып бөтә Йәйге Паралимпия ҡатнаша килә. Әзербайжан Ҡышҡы Паралимпия уйындарында ғына ҡатнаша алманы. Быға тиклем Әзербайжан, СССР йыйылма командаһында һәм Берләштерелгән командаларҙа ҡатнашты. Әзербайжан спортсылары Паралимпия уйындарында 57 олимпия медалдәрен алды.
Днестр
Днестр (Дністер, Nistu (Нистру)) — Европалағы йылға. Ике дәүләт — Молдавия (шулай уҡ Днестр буйы Молдова Республикаһы) һәм Украина биләмәләре аша аға йәки уларҙың сиге буйлап үтә. Оҙонлоғо — 1362 километр.
Истобница
Истобница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 590 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шәмсетдинова Рәшиҙә Рәшит ҡыҙы
Шәмсетдинова Рәшиҙә Рәшит ҡыҙы (24 октябрь 1961 йыл) — башҡорт шағиры, Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының Яҙыусылар союздары һәм Халыҡ-ара Әҙәбиәт фонды ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы халыҡ мәғарифы отличнигы.2021 йылдан Стәрлетамаҡ ҡалаһының Ғәли Ибраһимов исемендәге премия лауреаты.
Биографияһы
Рәшиҙә мәктәптә алдынғы уҡыусы була. 1979 йылда Маҡар урта мәктәбен тамамлағас, Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә. 1984 йылда Илеш районы Сеңрән 8 йыллыҡ мәктәбенә эшкә ебәрелә, уҡыу-уҡытыу бүлеге мөдире һәм башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы итеп тәғәйенләнә.
1987 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының башланғыс синыфтар факультетына башҡорт-рус кафедраһына эшкә саҡырыла.
1996 йылда Стәрлетамаҡ Яҙыусылар ойошмаһында әҙәби консультант итеп тәғәйенләнә.
2002 йылдан — Стәрлетамаҡ медицина колледжында китапхана мөдире.
1997 йылдан — Башҡортостан Республикаһы һәм РФ Яҙыусылар союзы ағзаһы.
2007 йылдан — Халыҡ-ара Әҙәбиәт фонды ағзаһы.
Әҙәби ижады
Беренсе мәҡәләһе «Башҡортостан пионеры» газитендә 1974 йылдың 31 авгусында баҫылып сыға. Актив яҙышҡаны өсөн 1975 йылда «Башҡортостан пионеры» гәзите Рәшиҙәне «Артек» пионер лагерена путевка менән бүләкләй. Төрлө илдән килгән малайҙар, ҡыҙҙар менән 40 көн буйы Ҡара диңгеҙ буйында ял итеп ҡайтҡандан һуң, Рәшиҙә шиғырҙар ҙа яҙа башлай. Улар район гәзите "Восход"та баҫылып сыға, «Пионер» журналында донъя күрә башлай.
Башҡорт дәүләт униветситетының филология факультетында 4-се курста уҡығанда «Йәш көстәр» альманахында шиғырҙары баҫыла. Артабан республика гәзит-журналдарында шиғри әҫәрҙәре, хикәйәләре һәм мәҡәләләре донъя күрә. Шиғырҙары шулай уҡ мәктәп дәреслектәрендә, антологияларҙа урын алған.
Беренсе китабы 1992 йылда «Ҡосағымда — ҡояш» исеме менән быҫыла. 1997 йылда балалар өсөн китабы «Мин — ҡояшҡай» донъя күрә. 1998 йылда «Йыһанға хаж» тигән өсөнсө китабы сыға. 2007 йылда «Бейеүсе болан», 2011 «Фәрештә ҡанатында» тигән китаптары нәшер ителә.
2017 йыл шағирәнең ололар өсөн "Ысыҡ һутындағы ҡисса" шиғырҙар йыйынтығы   донъяға килһә, 60 йәшлек юбилейына Зәйнәб Биишева исемендәге "Китап" нәшриәте балалар өсөн дини йөкмәткеле "Һандуғас сере" исемле китабын бүләк итеп һөйөндөрҙө.
2022 йылда "Бәрәкәт асҡысы" тип исемләнгән  коллектив  йыйынтыҡта авторҙың да һоҡланғыс ижадына байтаҡ урын бирелгән.
Шағирәнең ижады йылдан-йыл сағыулана, баҙыҡлана бара.
Һуңғы йылдарҙа прозаға тартылыуы авторҙың ижади офоҡтарының киңәйеүе хаҡында һөйләй.
Ирдым
Ирдым — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ивкина йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Петрюг
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ростов Арена
«Ростов Арена»  — хәҙер Дондағы Ростов ҡ алаһында төҙөлөп ятыусы футбол стадионы .ФИФА-ның 2010 йылғы 2 декабрь ҡарары нигеҙендә Рәсәй рәсми ғаризаһына яраҡлы рәүештә ҡалала футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 ярыштары үткәрелергә тейеш. «Ростов»(Дондағы Ростов) футбол командаһы ҡунаҡ ҡабул итеүсе команда буласаҡ. Стадионды Федераль бюджет һәм Ростов өлкәһе бюджетына төҙөү ҡаралаған.
Буласаҡ характеристикаһы
Төҙөлөү йылы: 2017
Һыйҙырышлығы: 45 000 Яҡтыртыу: 2100 люкс
Тарих
Стадион Дон йылғаһының һул яҡ ярында Гребной каналдан алыҫ түгел торорға тейеш. Ростов стадионы архитектура үҙенсәлектәре башҡа стадиондарҙыҡынан айырылып торасаҡ. Төньяҡ трибунаһы асыҡ буласаҡ һәм унан Дон йылғаһы бик матур булып күренеп торасаҡ. 13 майҙа Мәскәүҙә күрһәтелгән проект буйынса стадион ФИФА талаптарына яуап бирергә тейеш — унда хәүефһеҙлек системаһы, үҙенсәлекле ихтыяждары булған кешеләр өсөн урындар, VIP-ложа, масса күләмле матбуғат саралары өсөн урындар һ.б. ҡаралған.
Ҡаланың иң ҙур Театр майҙанында стадионға инә алмай ҡалған тамашасылар өсөн ҙур экрандар монтажлап ҡуйыласаҡ.
Төҙөү
Стадион төҙөләсәк урын итеп Дон йылғаһының бейек һул ярын һайлағандар. Төҙөлөштөң хаҡы 20 200 000 000 һум тәшкил итәсәк.
.
Керас
Керас — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кая йылғаһының һул ярына тамағынан 9,6 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Айыт
Айыт — исемдәш тораҡ пункттар атмаһы.
Кесе Пызмас
Кесе Пызмас — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пызмас йылғаһының һул ярына тамағынан 6,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кленовица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Припять (йылға)
Припять (Прип'ять, Прыпяць) — Европалағы йылға. Ике дәүләт биләмәһенән — Украина һәм Беларусь аша аға. Оҙонлоғо — 775 километр.
Әхмәҙиева Шәһүрә Шәкир ҡыҙы
Әхмәҙиева Шәһүрә Шәкир ҡыҙы (16 ғинуар 1952 йыл) — уҡытыусы-новатор, уҡытыусы-методист (1992), Марат Минһажетдинов исемендәге премия лауреаты (1995), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1996). Учалы яҙыусылар ойошмаһы (2015), Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһы Журналистар союздары ағзаһы (2017).
Биографияһы
Әхмәҙиева (Ишмөхәмәтова) Шәһүрә Шәкир ҡыҙы 1952 йылдың 16 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында тыуған. Ауылда 8 йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, Белорет педагогия училищеһына уҡырға инә.
Хеҙмәт юлын 1971 йылда Бөрйән районының Үрге Нөгөш мәктәбендә башланғыс синыфтар уҡытыусыһы булып башлай. Артабан тормошон үҙе менән бергә Белорет педагогия училищеһын тамамлаған Учалы егете Кәтип Насип улы Әхмәҙиев менән бәйләп, Учалы районы Ҡәйепҡол башланғыс мәктәбендә эш башлай.
Бер аҙҙан Ҡотой һигеҙ йыллыҡ мәктәбенә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы итеп күсерәләр. Унда эшләгән дәүерҙә БДУ-ның филология факультетын ситтән тороп тамамлай.
1981—1984 йылдарҙа Өргөн 8 йыллыҡ мәктәбендә уҡыта. Башта тәрбиәсе, унан башланғыс кластар уҡытыусыһы булып эшләй.
1984 йылда тормош иптәше Кәтип Насип улы Рысай 8 йыллыҡ мәктәбенә директор итеп тәғәйенләнә. Йәш ғәиләгә унда бер йыл ғына эшләп өлгөрә.
1985 йылдың авгусына тиклем йәш ғаиләгә Учалы ҡалаһына күсеп килергә тура килә. Ғаилә башлығын, йәш коммунисты, Учалы ҡала партия комитетына эшкә саҡырып алалар. Шәһүрә Шәкир ҡыҙы Учалы ҡалаһының унынсы мәктәбенә башҡорт теле уҡытыусыһы булып эшкә килә.
1986 йылдан башланғыс кластарҙа уҡытыусы, 1990 йылдан башланғыс кластарҙа уҡытыу-тәрбиә эше буйынса директор урынбаҫары итеп тәғәйенләйҙәр.
1996 йылда Шәһүрә Шәкир ҡыҙын Учалы ҡалаһының 12-се мәктәбенә башланғыс кластарҙың уҡытыу-тәрбиә эше буйынса директор урынбаҫары итеп күсерәләр.
1999 йылдан ун икенсе мәктәптең уҡытыу-тәрбиә эше буйынса директор урынбаҫары һәм башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы вазифаһын башҡара.
1996—2009 йылдарҙа 12-се лицейҙа директорҙың уҡытыу һәм тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары булып эшләй.