cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ғәҙелгәрәй
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Саруа ауыл Советы (Нуриман районы)
Саруа ауыл советы —  Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Нуриман районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Саруа ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ай-Хетта (йылға)
Ай-Хетта  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Һул Хетта йылғаһының уң ярына тамағынан 170 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 78 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Равенсберг (графлыҡ)
Равенсберг графлығы (Grafschaft Ravensberg) — Германияла 1140 йылдарға тиклем булған феодаль кенәзлек.
Баш ҡалаһы — Равенсберг, 1250 йылдарҙан алып — Билефельд.
Графлыҡ үҙ эсенә Херфорд һәм Билефельд ҡалаларын һәм 4 амтты (биләмә) алған, амттар фогтлыҡтарға бүленгән:
1346 йылда графлыҡ герцог Бергҡа күсә, ә ул, үҙ сиратында, 1423 йылда Юлих-Берг герцоглығының өлөшөнә әйләнә (1521 йылдан алып — Юлих-Клеве-Берг герцоглығы).
Юлих мираҫы өсөн һуғыш һөҙөмтәһендә 1614 йылда Равенсберг графлығы Бранденбургҡа күсә.
Ҡаратай (Шишмә ҡушылдығы)
Ҡаратай (Чути) — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Шешма йылғаһының уң ярына тамағынан 202 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шишмә, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Баянзас
Баянзас (Оло Баянзас) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тайдон йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кеум (йылға)
Кеум  — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демьянка йылғаһының уң ярына тамағынан 197 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 354 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Быстренок
Быстренок — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Быстрая йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Валаам архипелагы
Валаам архипелагы — Ладога күленең төньяҡ өлөшөндәге утрауҙарҙа төркөмө, материктан 22 км алыҫлыҡта тора. Архипелаг 50-нән ашыу утрауҙарҙан тора, уның майҙаны 36 квадрат километрҙы тәшкил итә. Валаам утрауының иң ҙур утрауы — Валаам утрауы, ул архипелаг майҙанының 2/3 өлөшөнән ашыу территорияны биләп тора һәм уның майҙаны 27,8 квадрат километр тәшкил итә; утрауҙың оҙонлоғо 9,6 км, киңлеге 7,8 км. Архипелагтағы ҙурлығы буйынса икенсе утрау — Скитский утрауы. Валаам архипелагы административ рәүештә Карелия Республикаһының Сортавальский районы составында тора.
Валаам архипелагының бәләкәй утрауҙары араһында: Лембос, Святой, Байонный, Крестовый, Московский, Предтеченский, Никоновский, Дивный, Емельянов, Оборона, Голый, Савватий (Гранит), Зосима, Скалистый, Луковая, Овсяный, Ржаной, Никольский, Иоанн Кронштадтский утрауҙары бар. Ҡайһы бер утрауҙар үҙ-ара һәм Валаам утрауы менән күпер аша тоташҡан.
Географик урыны
Валаам архипелагы Европаның иң ҙур күлдәренең береһе булған Ладога күленең төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан.
Климат
Валаам архипелагында яҙ март аҙағында башланып китә. Валаамда йәйге ҡояшлы көндәр материктағына ҡарағанда 30-35 көндән күберәк тора. Архипелагтың уртаса температураһы июлдә 17° С тәшкил итә. Бында ҡыш декабрь башында башланып китә, ер өҫтө ҡар менән ныҡлап ҡаплана. Февраль уртаһында Валаам утрауына яҡын ғына торған Сортавала ҡалаһына (42 км) утрауҙан автомобилдә барырға мөмкин. Валаам архипелагының февралдәге уртаса температураһы −8° С тәшкил итә
Рельефы
Валаам архипелагы рельефының төрө - бик ныҡ бүлгеләнгән ер төрө. Валаам архипелагының диңгеҙ кимәленән бейеклеге  5,1 — 58,2 м интервалында тора.
Тәбиғәт
Тәбиғи үҙенсәлектәре архипелагтың урынлашыуы менән билдәләнә. Валаам архипелагы территорияһы тайга зонаһына ҡарай.
Валаам утрауы территорияһында 480-ән ашыу төр үҫемлек иҫәпләнә, уларҙың күптәре монахтар тарафынан үҫтерелгән. Төп утрау булған Валаам башлыса ылыҫлы урман менән ҡапланған (яҡынса 65 % — ҡарағай).
Абросимова Тамара Петровна
Абро́симова Тамара Петровна  (15 ноябрь 1947 йыл—27 март 2022 йыл) — филолог, театр белгесе. Башҡортостандың Рус дәүләт академия драма театрының элекке әҙәби бүлек мөдире; 1994—1998 йылдарҙа Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры директорының репертуар буйынса урынбаҫары; артабан Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры хеҙмәткәре. Хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының элекке уҡытыусыһы.
Биографияһы
Тамара Петровна Абросимова 1947 йылдың 15 ноябрендә хәҙерге Украинаның Херсон ҡалаһында тыуған. Атаһы — П. А. Рогалев (1912—1988) хәрби хеҙмәткәр. Әсәһе — Рогалева Е. Э. (1913—1980) йорт хужабикәһе. 1955 йылда Мәскәүҙә 34-се урта мәктәптең 1-се класына уҡырға инә. 1966 йылда Өфөлә 39-сы урта мәктәпте тамамлай. 1967—1972 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында филология факультетында уҡый, театр ғилеме буйынса махсуслаша.
Күп йылдар буйына Башҡортостан Республикаһы Рус дәүләт академия драма театрының әҙәбиәт бүлеген етәкләй. Спектаклдәр, актерҙар, ижади цех хеҙмәткәрҙәре тураһында мәҡәләләр яҙа. 1994—1998 йылдарҙа Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында репертуар буйынса директор урынбаҫары, М. Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрының әҙәбиәт бүлеге мөдире булып эшләй. Өфө дәүләт сәнғәт институтында сәнғәт тарихы һәм теорияһы кафедраһында рус әҙәбиәтен уҡыта. 2022 йылдың 27 мартында Санкт-Петербург ҡалаһында вафат була, Смоленск зыяратында ерләнә.
Диуану лөғәт әт-төрк
«Диуану лөғәт әт-төрк» (ديوان لغات الترك) — төрки телдәрҙең лингвистик, тарихи‑мәҙәни һәм этнографик материал йыйылған һәм дөйөмләштерелгән тәржемә-аңлатмалы һүҙлек-тезаурусы. 1072—1074 йылдарҙа лексикограф һәм филолог Мәхмүт әл-Ҡашғари тарафынан төҙөлә.
Алтарих
«Диуану лөғәт әт-төрк» китабы яҙылғанға тиклемге осорҙа төрки ҡәбиләләр мосолман донъяһында бығаса күрелмәгән хәрби-сәйәси уңыштарға өлгәшә. X быуат аҙағында ҡараханиҙар сәмәниҙәрҙе тар-мар итә һәм Урта Азияла үҙ хакимиәтен урынлаштыра. XI быуатта сәлжүктәр Хөрәсәндән алып Урта диңгеҙгә тиклем ерҙәрҙе буйһондора һәм Кесе Азияла үҙ власын урынлаштыра, византияларҙы еңә.
Ҡулъяҙманы ижад итеү һәм уның хужалары
Титул битендәге яҙмаға ҡарағанда, 1400—1401 йылдарҙа яҙманың хужаһы Ҡаһирәлә йәшәгән Әхмәт Хатиб Дәрәййә булған, ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекеренсә ул Мөхәммәт ибн Әхмәт ибн Сөләймән әл-Ансари әд Димәшкә-Дәрани үҙе булған(1344—1407).
1422 йылда Бәҙретдин әл-Айни үҙенең «Иҡд әл-джуман фи тарих әһл әз-заман» китабының беренсе томында "Диуан"дың фрагменттарын ҡулланған булған. Был фрагменттар һаҡланып ҡалған ҡулъяҙмаға тулыһынса тап килеүе асыҡлана.
Истанбулға «Диуану лөғәт әт-төрк» 1517 йылда мәмлүктәр дәүләте тар-мар ителгәндән һуң килеп юлыҡҡандыр. Ҡайһы бер иҫкәрмәләр һәм төҙәтмәләр китапҡа ғосманлылар осоронда индерелгән. 1650 йылда Кәтиб Челеби «Диуан» тураһында «Кәшф әз-Зүнун» библиографик хеҙмәтендә телгә алған. XX быуатҡа тиклем китап тураһында башҡа мәғлүмәттәр күренмәй.
XX быуат башында «Диуан» Вани Оғулларынан (хәҙерге Төркиә) Нәзиф Паша ҡулында булған, ул китапты үҙенең ҡыҙ туғанына бүләк иткән. 1917 йылда китап Стамбулдағы китап баҙарында билдәле библиофил Али Әмиригә һатылған. Һуңғараҡ Әмириҙең китап коллекцияһы «Диуан» менән бергә Стамбулдағы Миллет Генел китапханаһына тапшырыла, ул әле лә шунда һаҡлана.
Төҙөлөшө
М. Ҡашғари төрки телдәрҙе ике төркөмгә бүлә: 1) таҙа, дөрөҫ телдәр; 2) ҡатнаш, үҙгәрештәргә дусар булған телдәр. Иң таҙа телдәр рәтенә икенсе телдәр йоғонтоһона бирелмәгән, бер ниндәй ҙә үҙгәрештәргә дусар булмаған, башҡа телдәрҙең һүҙҙәрен ҡулланмаған телдәрҙе индерә.
Фонетик-морфологик билдәләренә ҡарап, автор төрки телдәрен ике төркөмгә бүлә:
1.Көнсығыш төркөм: сигел, тухсы, йәғмә, хакан төркиҙәренең теле.
2.Көнбайыш төркөм: йәмәктәр, ҡыпсаҡтар, уғыҙҙар, болғар, сувар һәм башҡа ҡәбиләләрҙең теле.
Шлегель (Тюрингия)
Шлегель (Тюрингия) (Schlegel (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 360 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,28 км2. Диңгеҙ кимәленән 620 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7366 һәм автомобиль коды — SOK.
Диуану лөғәт әт-төрк
Төҙөлөшө
Автор был ике төркөмдөң үҙенсәлекле фонетик билдәләрен күрһәтә.
Лексик берәмектәр хәрефтәр һаны буйынса төркөмләнгән, һүҙлек мәҡәләләре һәр төркөм эсендә ғәрәп алфавиты буйынса урынлаштырылған.
Башгырт (башҡорт) ҡәбиләһе теленең ҡыпсаҡ, уғыҙ, тухсы, сигел, йәгмә һ.б. ҡәбиләләр теленә яҡын торғанлығы билдәләнгән. Ҡайһы бер төрки телдәрҙең, шул иҫәптән башҡорт теленең, дөйөм фонетик үҙенсәлектәре айырып күрһәтелгән: һүҙ башында [й] тартынҡыһы, һүҙ башында һәм уртаһында [д] урынына һаңғырау [т] тартынҡыһы ҡулланылыуы; [ң] фонемаһының булыуы.
Донъяла танылыуы һәм тәүге баҫмалар
1915—1917 йылдарҙа К. Рифат тәүге тапҡыр "Диуану лөғәт әт-төрк"тө Стамбулда баҫтырып сығарғас, һүҙлек донъяға таныла һәм фәнни даирәләрҙә ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. 1928 йылда Карл Броккельман уның нигеҙендә "Урта төрки тел һүҙлеге"н яҙа. 1939—1941 йылдарҙа Бесим Аталай "Диуан"ды төрөк теленә тәржемә итә, 1941 йылда ҡулъяҙманың факсимилеһын баҫып сығара, 1943 йылда уның индексланған версияһын нәшер итә.
1960 йылдарҙа хеҙмәт өйрәнелеп, үзбәк теленә Муталлибов Сәлих тарафынан тәржемә ителгән. Ғалим уға уға индекс-һүҙлек, грамматик очерк һәм урыҫсаға тәржемә өҫтәй
1994 йылда Ҡашғариҙың хеҙмәтен ҡаҙаҡ теленә яҙыусы Асҡар Егеүбай тәржемә итә.
2004 йылда иһә "Диуан"ды урыҫ теленә шәрҡиәтсе-ғәрәп теле белгесе Зифа-Алуа Әуәзова тәржемә итә
Яҡтыкүл (Мәләүез районы)
Яҡтыкүл (Якты-Куль) — Башҡортостандың Мәләүез районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 89 кеше. Почта индексы — 453875, ОКАТО коды — 80241815006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Архангельск
Арха́нгельск (Архангельск, Кардор) — Рәсәй Федерацияһының төньяҡ—көнбайышында урынлашҡан ҡала. Архангельск өлкәһе үҙәге. Ҡалала — 355,8 мең кеше йәшәй.
Ҡалала урынлашҡан Петр I һәйкәле һәм Диңгеҙ вокзалы бинаһы Рәсәйҙен 500 һумлы аҡсаһында һүрәтләнғән.
Монтале (Тоскана)
Монтале (Montale) — Италияның Тоскана төбәгендә, Пистоя провинцияһында, урынлашҡан коммунаһы.
Монтале коммунаһының халҡы 10 532 кеше тәшкил итә (2008 йыл мәғлүмәттәре буйынса). Бер квадрат километр майҙанда халыҡ тығыҙлығы 332 кеше. Коммунаның майҙаны 32 квадрат километрға тигеҙ. Монтале коммунаһы диңгеҙ кимәленән 85 метр бейеклектә тора. Почта индексы — 51037. Телефон коды — 0573.
Монтале коммунаһының ҡурсалаусыһы итеп Изге апостол һәм евангелсы Иоанн Богослов һанала. Уның байрамы коммунала йыл һайын 27 декабрҙә үткәрелә.
Демография
Халыҡ динамикаһы:
Коммуна хакимиәте
Монтале коммунаһының мэры — Пиеро Россали.
Ярней-Седеяга
Ярней-Седеяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ярней йылғаһының һул ярына тамағынан 0,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡораласыҡ ауыл Советы (Фёдоровка районы)
Ҡораласыҡ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Фёдоровка районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярышлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ауыл советы составында
Ҡораласыҡ ауылы (Фёдоровка районы),
Балыҡлыбаш ауылы (Фёдоровка районы)
Тарихы
1997 йылда ойошторолған. Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһы Фёдоровка районының Ҡораласыҡ ауыл Советын ойоштороу тарһындағы» Законы, № 77-з, түбәндәге юлдар бар:
Статья 1. Башҡортостан Республикаһының Фёдоровка районында Башҡортостан Республикаһы Фёдоровка районының Балыҡлы ауыл Советын бүлеү юлы менән Ҡораласыҡ ауыл Советын ойошторорға, администртив үҙәген Ҡораласыҡ ауылда урынлаштырырға.
Статья 2. Башҡортостан Республикаһы Фёдоровка районының Ҡораласыҡ ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Песков Дмитрий Сергеевич
Дми́трий Серге́евич Песко́в  — Рәсәйҙең дәүләт эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһы Президенты хакимиәте етәксеһе урынбаҫары — 2012 йылдың 22 майынан Рәсәй Федерацияһы президенты Владимир Путиндың матбуғат-секретары. Рәсәй Федерацияһының 1-се класлы ғәмәлдәге дәүләт советнигы (2005).
Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте рәйесе Владимир Путиндың матбуғат секретары (2008-2012).
Биографияһы һәм белеме
1967 йылдың 17 октябрендә Мәскәүҙә студент Сергей Песков ғаиләһендә тыуған, Сергей Песков һуңынан - СССР һәм Рәсәй дипломаты. .
Дмитрий атаһы Мысыр, Ливия, БҒӘ кеүек ғәрәп илдәрендә эшләй, һәм Дмитрий уҡып бөтәнсе бер нисә  мәктәпте һәм илде алыштыра.
1983 йылда инглиз телен тәрән өйрәнә торған махсус мәктәпте тамамлай. Урта мәктәпте тамамлағас Мәскәүҙә Азия һәм африка илдәре институтына (ИСАА) уҡырға инә.
Уҡып бөткәс, уны армияға алалар (ул йылдарҙа бөтә вуздарҙа ла тиерлек кисектерелгән), унда үпкә ауырыуы менән ауырып китә һәм, хәрби хеҙмәтте артабан үтеүҙән азат ителеп, өйөнә ҡайтарыла. Өсөнсө курста менән төрөк компанияһында тәржемәсе булып эшләй. . 1989 йылда ИСААтамамлай, һөнәре буйынса тарихсы — «Шәрҡиәтсе, референт-тәржемәсе».
Запастағы өлкән лейтенант.
Дипломатия эше
1989 йылдан СССР Сит ил министрлығында эшләй.
1990 йылдан 1994 йылға тиклем - дежур референт, атташе, һуңынан СССР илселегенең Төркиәләге өсөнсө секретары, һуңынан Рәсәй Федерацияһының Төркиәләге илселегенең өсөнсө секретары. . 1994 йылдан 1996 йылға тиклем Рәсәй сит ил эштәре министрлығының үҙәк аппаратында эшләй. 1996 йылдан 2000 йылға тиклем йыл — Рәсәйҙең Төркиәләге илселегенең икенсе, һуңынан беренсе секретары. .
1999 йылдың ноябрендә Песков үҙен тәүге тапҡыр телевизион шәхес итеп күрһәтә: ОБСЕ саммитына Борис Ельциндың Истанбулға сәфәре барышында ул төрөк теленән тәржемәсе сифатында Рәсәйҙең беренсе президентында яҡшы тәьҫир ҡалдыра һәм өс көн буйына телетрансляцияларҙа Б. Ельцин менән бергә була. .
Путиндың матбуғат хеҙмәте
2003 йылда Санкт-Петербургтың 300 йыллығын байрам итеү өсөн яуаплы була.
2004 йылдың 9 апрелендә Алексей Громовтың (шул ваҡытҡа Рәсәй Федерацияһы президентының матбуғат секретары) беренсе урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. Яңы вазифала, А. Громов һүҙҙәренсә, мәғлүмәт-координация эше менән шөғөлләнергә, йәғни президент матбуғат хеҙмәтенең башҡарма власть органдары менән үҙ-ара килешеп эш итеүен тәьмин итергә тейеш була. Өҫтәмә рәүештә ҙур мәғлүмәт проекттары әҙерләү, президенттың ҙур матбуғат конференцияларын һәм телевизион "тура линияларын" ойоштороу, шулай уҡ сит ил журналистары менән үҙ-ара эш итеү нығынды. Бынан тыш, киң мәғлүмәт саралары билдәләүенсә, ошо ваҡыттан Песков дәүләт башлығының теге йәки был мәсьәлә буйынса позицияһын белдерергә хоҡуҡ алды. .
2006 йылдың июлендә Путиндың Санкт-Петербургт а G-8 саммитында ҡатнашыуын мәғлүмәти яҡтыртыуына етәкселек итте.
2008 йылдың февралендә "Мир" теле-радио компанияһының директорҙар советы рәйесе итеп һайлана.
Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте рәйесенең матбуғат секретары
2008 йылдың 23 апрелендә Владимир Путин үҙенең указы менән Рәсәй Хөкүмәте аппараты етәксеһе урынбаҫары вазифаһын булдыра. Шул уҡ ваҡытта ул Дмитрий Песковты биләгән вазифаһынан бушатты (Алексей Громовтың беренсе урынбаҫары, :Рәсәй президентының матбуғат секретары). 2008 йылдың 25 апрелендә Песков Рәсәй Федерацияһы хөкүмәте рәйесенең матбуғат секретары итеп тәғәйенләнде. Владимир Путин рәсми рәүештә Хөкүмәт рәйесе вазифаһына ингәндән һуң, Песков уның матбуғат секретары булып эшләне.
2009 йылдың майында Дмитрий Песков Рәсәй Федерацияһы хөкүмәте ҡарамағындағы Ватан кинематографияһын үҫтереү буйынса совет составына инде. Хәбәр ителеүенсә, Владимир Путин рәйеслегендәге яңы орган "производствоға, прокатҡа, Рәсәй кинопродукцияһын күрһәтеүгә һәм сит илдәрҙә уның таралыуына дәүләт ярҙамы буйынса тәҡдимдәр әҙерләй".
Рәсәй Федерацияһы президентының матбуғат секретары
2012 йылдың мартында Владимир Путин дәүләт башлығын һайлауҙа еңеү яуланы, унан һуң өсөнсө тапҡыр Рәсәй президенты вазифаһын биләне (вазифа шул уҡ йылдың майында көсөнә инде). 2012 йылдың 22 майынан Дмитрий Песков - Рәсәй Федерацияһы президенты Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары - Рәсәй Федерацияһы президентының матбуғат секретары булып эшләне.
2012 йылдың йәйенән ул Кремлдең йәмәғәт бәйләнештәре буйынса идаралығы һәм яңы идаралығы өсөн яуаплы булды. Президент хакимиәтендә яңы структура илдә, шулай уҡ сит илдәрҙә дәүләт власы органдарының, министрлыҡтарҙың мәғлүмәт эшен координацияланы. Идаралыҡ шулай уҡ Рәсәйҙең инвестициялар йәлеп итеү ҡеүәһе менән шөғөлләнгән, шулай уҡ Сочиҙа Олимпиаданың мәғлүмәт хеҙмәтен ойошторҙо. .
2012 йылдың сентябрендә Песков Путиндың Владивосток та Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлек форумы саммитында ҡатнашыуын мәғлүмәти яҡтыртырға етәкселек итте. .
2016 йылдың октябрендә Кремлдә бик ҙур аппаратлы һәм тышҡы сәйәси эштәрҙә тәжрибә алып, Песков Рәсәй Федерацияһы президенты ярҙамсыһы вазифаһына, оло йәштәге Юрий Ушаков урынына, кандидаттарҙың береһе булараҡ ҡаралды. .
2018 йылдың 13 июнендә Рәсәй Федерацияһы президенты Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары - Рәсәй Федерацияһы Президентының матбуғат секретары вазифаһына тәғәйенләнә. Песков һүҙҙәренсә, Путин уның эшен матбуғат секретары итеп ҡәнәғәтләндермәй һәм ҡаты тәнҡитләй. Мәҫәлән, 2018 йылдың мартында Путин Американың BC телеканалына биргән интервьюһында Песковты "несёт пургу" тигән һүҙбәйләнеште бирә, уға бер кем дә был туралы һөйләргә ҡушмаған. .
Ҡарғалы (Толкишка ҡушылдығы)
Ҡарғалы — Рәсәй йылғаһы. Татарстан, Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Толкишка йылғаһының уң ярына тамағынан 9,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шишмә йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Грязная
Оло Грязная — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Банновка йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Иҫке Бәҙәй ауыл Советы (Нуриман районы)
Иҫке Бәҙәй ауыл советы —  Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Нуриман районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Оло Грязная
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Иҫке Бәҙәй ауыл Советы (Нуриман районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлыауыл биләмәһе статусына эйә.
Ай-Юган (Хейги-Яха ҡушылдығы)
Ай-Юган  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хейги-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 230 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Барбара Радзивилл
Ба́рбара Радзиви́лл (Варвара Радзивилл, Барбара Радзівіл, Barbara Radziwiłłówna, Barbora Radvilaitė; 6 декабрь 1520 йыл, фараз буйынса Вильнола — 8 май 1551 йыл, Краков) — Польша королеваһы һәм Бөйөк Литва княгиняһы. Гаштольдтар (Гоштовтар) биләмәләренең вариҫы. Станислав Гаштольдтың ҡатыны, артабан Бөйөк Литва кенәзе һәм Польша короле Сигизмунд II Августтың ҡатыны.
Биографияһы
1520 йылдың 6 декабрендә Литва магнаттары Радзивиллдар ғаиләһендә тыуған. 1538 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1537 йылдың 18 майында ) Литва магнаты Альберт Гаштольдтың улы — воевода Станислав Гаштольдҡа кейәүгә сыға, әммә 1542 йылда уҡ тол ҡатын булып китә.
1547 йылда Сигизмунд Август менән йәшерен никах төҙөй. Йәшерен никахты Барбараның ағалары ойоштора, тиҙҙән тантанан һуң йәштәр ярты йылға айырылышҡан — король ошо никахҡа рөхсәт алыуға ирешеү өмөтө менән сеймға (парламентҡа) йүнәлгән, ә Барбараны нәҫел замогы Дубинкиға (Дубингяй) ебәргән. Йәштәр бер-береһенә хаттар һәм бәләкәй бүләктәр менән алышып бәйләнеш тотҡан. Барбараның Дубинкила булыуынан уның белемлеге һәм фекерләү киңлеге тураһында шаһит иткән нескә хаттар ҡалған.
1548 йылда Сигизмунд II Август Польша тәхетен мираҫ итеп алғас, рәсми рәүештә үҙенең кәләш алыуы тураһында иғлан итә һәм Барбара Радзивиллды Польшаның королеваһы итеп таныуҙы талап иткән. Быға бигерәк тә королдең әсәһе Бона Сфорца һәм поляк аҡһөйәктәре үтә ҡаршы булған, улар Литваның Польшанан тулы бойондороҡһоҙлоғо яҡлылары — Радзивиллдар нәҫеленең көсәйеүенән ҡурҡҡан. Тик 1550 йылдың 7 майында Краковта Барбараға таж кейҙерелгән, әммә тиҙҙә сирләй һәм 1551 йылдың 8 майында вафат булған. Фараздар буйынса уны Бона Сфорца ағыулаған.
«Краков массионарийҙары анналдарында» Барбара Радзивилл хаҡында ҡыҫҡаса ошолай яҙылған: «Икенсе мәртәбә ул (король Сигизмунд Август) Радзивиллдар нәҫеле һәм кенәздәренән, ҡасандыр Гастольдҡа вәғәҙә ителгән, Барбараны кәләш итеп алған, улға 1547 йылдың йәйендә Краковта изге Барбара көнөндә таж кейҙерелгән, әммә киләһе 1547 йылда появившегося под пупком плотного нарыва арҡаһында вафат булған».
Художестволы һүрәтләнеше
Барбара Радзивиллдың романтик мөхәббәт тарихы һәм зауыҡлы фигураһы поляк һәм литва телдәрендәге бер нисә проза, шиғри һәм драма әҫәрҙәренә материал булып хеҙмәт иткән. Риүәйәттең береһенә ярашлы, тылсымсы пан Твардовский королдең үтенесе буйынса һөйгәненең йәнен саҡыртҡан. Был сюжет поляк рәссамы Войцех Герсондың картинаһының нигеҙенә ятҡан (Познань Милли музейынд һаҡлана).
Барбара Радзивиллға поляк драматургтары Францишек Венжик (1811) һәм Алоиз Фелинскийҙың (1823) драмалары арналған. 1948 йылда Йонас Гринюс драмаһын баҫтырған. Литва прозаигы һәм драматургы Юозас Грушас «Барбора Радвилайте» (1971) шиғри драмаһын ижад иткән (1972 йылда Каунас дәүләт драма театрында, 1973 йылда Клайпеда драма театрында, 1980 йылда Литва рус драма театрында, 1982 йылда Литва телевидениеһында ҡуйылған). «Барбора Радвилайте» һәм «Швитригайла» тарихи драмалары өсөн Юозас Грушас 1976 йылда Республика премияһына лайыҡ булған.
Белорус шағирәһе һәм либретисы Татьяна Мушинская тарафынан «Барбара Радзивилл» тарихи балетының либреттоһы яҙылған.
Барбара Радзивиллдың тормошо, мөхәббәте һәм үлеме тураһында белорус драматургы Алексей Дударевтың «Чорная панна Нясвіжа» (1998) драматик поэмаһында хикәйәләнә. Ошо поэма буйынса ҡуйылған спектакль Минсктағы Янка Купала исемендәге Милли академия театрының һәм Белоруссияның башҡа театрҙарының репертуарҙарына керә. Шулай уҡ Барбара Радзивилл тарихын белорус яҙыусыһы Юрий Татаринов үҙенең «Барбара Радзивилл» тарихи проза йыйынтығында хикәйләгән.
Барбара Радзивилл рәссам Йоанна Бружененың эстампында (1971), Игнас Будристың портретында (1974) һәм башҡа һынлы сәнғәт әҫәрҙәрендә һүрәтләнгән. Вильнюста Вокечю урамында Барбара Радзивилл һәйкәле ҡуйылған, уның скульпторы Владас Вильджюнас (1979).
Кирилкина (Демьянка ҡушылдығы)
Кирилкина  — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демьянка йылғаһының һул ярына тамағынан 689 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Змеинка
Оло Змеинка (Змеинка) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының уң ярына тамағынан 354 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡыуаҡ (йылға)
Ҡыуаҡ (Кувак) — Рәсәй йылғаһы. Татарстан] биләмәләрендә аға. Йылға Шишмә йылғаһының уң ярына тамағынан 189 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шешма йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Фәйзуллин Хисаметдин Шәрип улы
Фәйзуллин Хисаметдин Шәрип улы (1890 — 1 март 1938) — хәрби эшмәкәр. Сәйәси золом ҡорбаны.
Биографияһы
Хисаметдин Шәрип улы Фәйзуллин 1890 йылда Ырымбур губернаһы Троицк өйәҙе (хәҙерге Силәбе өлкәһенең Сыбаркүл районы) Атйетәр ауылында тыуған. Милләте башҡорт.
Йәш сағынан Троицк ҡалаһында ялланып эшләй. Троицкиҙағы рус мәктәбенең өс синыфын тамамлай. Әрмегә алынып, Ырымбур казак полкында хеҙмәт итә.
Граждандар һуғышы башланғас, Башҡорт армияһына мобилизациялана. 1919 йылдың февралендә тиф менән ауырып китә. 1919 йылдың йәйендә йәнә башҡорт ғәскәре составында, Стәрлетамаҡ ҡалаһында башҡорт запас частарында хеҙмәт итә башлай.
1920 йылдың йәйендә Совет-поляк һуғышында ҡатнашҡан Муса Мортазиндың кавалерия бригадаһына ебәрелә. Бында 27-се Башҡорт кавалерия полкы командирының ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә, һуңыраҡ ошо кавалерия полкы менән командалыҡ итә башлай. 1920 йылдың көҙөндә Семен Петлюраның ғәскәрен ҡыйратыуҙа ҡатнаша. Волочиск янындағы алышта күрһәткән батырлығы өсөн Ҡыҙыл Байраҡ орденына лайыҡ була.
Һуғыш тамамланғас, 2-се Башҡорт кавалерия полкы менән етәкселек итә. 1921 йылдың мартында яңы ойошторолған 17-се башҡорт эскадроны командиры итеп тәғәйенләнә. 1921 йылдың ноябренә тиклем Румыния сигендә хеҙмәт итә. 1921 йылдың көҙөнән 7-се Червонный казак кавалерия полкы командирының ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә.
1937 йылдың 9 октябрендә ҡулға алына, 1938 йылдың 1 мартында атыла. 1957 йылдың 18 февралендә аҡлана.
Важенка (Мурзинка ҡушылдығы)
Важенка  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мурзинка йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ай-Юган (Хомсын Юган ҡушылдығы)
Ай-Юган  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хомсынг-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Риксдаг
Риксдаг (riksdag, riks — дәүләт, империя, һәм dag — сейм, йыйылыш) — Швецияның дүрт йылға пропорциональ система буйынса һайланған, 359 ағзанан торған бер палаталы парламенты. Риксдагты спикер — тальман етәкләй. Швецияның иң юғары вәкиллекле һәм закондар сығарыу органы булып тора. Риксдаг бинаһы Стокгольмдың үҙәгендә, Хельгеандсхольмен утрауында урынлашҡан. Риксдаг спикеры парламентҡа премьер-министр вазифаһына кандидатура тәҡдим итә.
Тарихы
Тәүге тапҡыр «ҡатламдар йыйылышы» 1435 йылда Арбуга ҡалаһында Дания-Швеция-Норвегия короле Эрик Померанданға ҡаршы халыҡ ихтилалы барышында йыйыла. Уның үҙенсәлеге бер юлы дүрт ҡатлам : крәҫтиәндәр, ҡала халҡы, аҡһөйәктәр һәм руханиҙар ҡатнашыуында. Был уны Швецияла беренсе ҡатлам-вәкәләтле орган тип һанау мөмкинлеге бирә. Арбугалағы йыйылыш ихтилал юлбашсыһы Энгельбрект Энгельбректсонды ил хакимы тип иғлан итә.
Һуңынан Риксдаг Густав I Ваза власын урынлаштырыуҙа хәл иткес роль уйнай һәм уның XVII, XVIII быуаттарҙағы дәүләт эшмәкәрлеген хәл итә. 1561 йылда хәҙерге исемен ала, 1611 йылда уның функциялары асыҡлана: закондарҙы хуплау, сит ил державалары менән союз төҙөү тураһында ҡарарҙар ҡабул итеү, һуғыш иғлан итеү һ.б. «Азатлыҡ эраһы» осоронда (1718—1772) төп закондар сығарыу органы булып тора, 1772 йылдан һуң король ҡарары буйынса ғына йыйыла. 1866 йылда ике палаталыға әйләнә (Беренсе (Första kammaren) һәм Икенсе палатанан (Andra kammaren) тора), 1969—1971 йылдарҙа У. Пальменың реформаһы һөҙөмтәһендә бер палаталы булып ҡала.
Парламент комитеттары
Риксдагта 15 парламент комитеты эшләй, һәр береһендә 17 урын. Улар партияларҙан алынған һуңғы һайлау һөҙөмтәләре нигеҙендә мандаттар буйынса тигеҙ бүленә:
Һайлау үткәреү тәртибе
Риксдагҡа сираттағы һайлауҙар дүрт йылға бер тапҡыр сентябрҙең икенсе йәкшәмбеһендә (һуңғыһы 2018 йылдың 9 сентябрендә була) йәшерен тауыш биреү юлы менән үткәрелә. Шул уҡ көндө төбәк органдары (ландстинг) һәм урындағы муниципалитеттар йыйылыштарына һайлау үтә. Риксдагҡа һайлауҙарҙа тауыш биреү хоҡуғына 18 йәше тулған һәм һайлаусылар исемлегенә индерелгән швед граждандары эйә.
Сираттағыһайлауҙар араһында алдан һайлау үткәрелеүе мөмкин. Бындай осраҡта мандатный осоро сираттағы һайлауҙарға тиклем ғәмәлдә була. 1975 йылда ғәмәлдәге идара итеү формаһы тураһында акт көсөнә инеү менән алдан һайлауҙар үткәрелмәй.
Тауыштарҙы дәүләт кимәлендә һайлау идаралығы (Valmyndigheten), район кимәлендә — земство идаралығы, муниципаль кимәлдә — һайлау идаралығы (Valnämnd) иҫәпләй.
Һуңғы һайлау һөҙөмтәләре
2018 йылдың 9 сентябрендә үткән һайлауҙарҙа төп ике коалиция ла күпселекте тәшкил итә алмай, сөнки Швед демократтары уң консерватив партия уңышлы сығыш яһай.
Муталлибов Сәлих
Сәлих Муталлибов  (Салих Муталлибов, Solih Mutallibov; 1 июнь 1900 йыл — 11 декабрь 1982 йыл) — үзбәк тарихсы-шәрҡиәтсеһе һәм сығанаҡтар өйрәнеүсеһе, тарих фәндәре докторы. Үзбәк ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре.
Сабыҡ ауыл Советы (Мишкә районы)
Сабыҡ ауыл Советы — Мишкә районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы: 452354. ОКАТО коды: 80243875000. ИФНС коды: 0257. «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 16 декабрендәге  Законына ярашлы ауыл биләмәһе  статусына эйә.
Муталлибов Сәлих
Биографияһы
Сәлих Муталлибов 1900 йылда Ташкент ҡалаһында тыуған. 1912 йылдан 1918 йылға тиклем мәҙрәсәлә белем алған. Артабан белемен камиллаштырыу өсөн шәхси тәртиптә фарсы һәм ғәрәп телдәрен өйрәнеүҙе дауам иткән
Сабыҡ ауыл Советы (Мишкә районы)
2008 йылда Мишкә районының Ҡайраҡ ауыл Советы  менән берләштерелә.
Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университеты
Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университеты — Федераль дәүләт бюджет автоном юғары һөнәри белем биреү учреждениеһы. «Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университеты» 1960 йылда асылған. Рәсәйҙең баш ҡалаһы Мәскәү ҡалаһында урынлашҡан.
Сабыҡ ауыл Советы (Мишкә районы)
Ауыл Советы составы
Сабыҡ ауылы — административ үҙәк, Бикшик ауылы (ҡушымта 39р); (БР 16.07.2008  22-з һанлы Законы)
Муталлибов Сәлих
Биографияһы
1927 йылда Педагогия академияһына (хәҙерге Сәмәрҡәнд дәүләт университеты) уҡырға инә һәм 1931 йылда уны уңышлы тамамлағандан һуң, шунда уҡ уҡытыусы-методист булып эшләй башлай. Педагогия академияһында Сәлих Муталлибов ғалимдар һәм яҙыусылар: Хәмит Алимджан, Уйғун, Яхъя Гулямдар, Буюк Кәримов һәм башҡалар менән таныша.
Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университеты
2015 йылдан Донъя фән-мәғариф үҙәктәр араһында алдынғы Рәсәй университеттары конкурентлығын күтәреү проектта ҡатнаша.
Сабыҡ ауыл Советы (Мишкә районы)
Тарихы
35) Мишкә районы буйынса:
Муталлибов Сәлих
Фәнни эшмәкәрлеге
1930—1932 йылдарҙа башланғыс кластарҙа әҙәбиәт нигеҙҙәрен уҡытыу буйынса дәреслектәр һәм методик әсбаптар сығара. 1932 йылдан тәрбиә педагогикаһы институтында эшләгән, унда үзбәк теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары өсөн методик ҡулланмалар сығарыуын дауам итә.
Сабыҡ ауыл Советы (Мишкә районы)
Тарихы
б) Ҡайраҡ ауылында административ үҙәге менән, «Ҡайраҡ» атамаһын һаҡлап, Ҡайраҡ һәм Сабыҡ ауыл Советтарын берләштерергә.
Муталлибов Сәлих
Фәнни эшмәкәрлеге
1936 йылда С. Муталлибов Мәҙәни төҙөлөш институты аспирантураһына уҡырға инә һәм 1938 йылда уны Ленинградта тамамлай. 1938 йылда С. Муталлибов Үзбәк ССР-ы Фәндәр Академияһының А. С. Пушкин исемендәге тел һәм әҙәбиәт институтында ғилми хеҙмәткәр вазифаһында эшләй.
1944 йылда Е. Э. Бертельс етәкселегендә кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай.
Сабыҡ ауыл Советы (Мишкә районы)
Тарихы
Ҡайраҡ ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға. Иҫәп мәғлүмәттәренән Сабыҡ ауыл Советын алып ташларға;
Муталлибов Сәлих
Фәнни эшмәкәрлеге
1946—1950 йылдарҙа Үзбәк ССР-ы Фәндәр Академияһының Шәрҡиәт институтының Каталоглаштырыу һәм ҡулъяҙмаларҙы реставрациялау бүлеге етәксеһе булып эшләй.
Сабыҡ ауыл Советы (Мишкә районы)
Географик урыны
2008 йылда Бөрө районы, Ҡайраҡ ауыл Советы, Ленин ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш  ( «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
Муталлибов Сәлих
Фәнни эшмәкәрлеге
1967 йылда С. Муталлибов Мәхмүт Ҡашғариҙың «Диуану лөғәт әт-төрк» ҡулъяҙмаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай.
С. Муталлибов Алишер Навоиҙың шиғри мираҫының лексик байлығын өйрәнеү буйынса уңышлы эштәр алып бара.
1971 йылда Сәлих Муталлибовҡа Үзбәк ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре тигән маҡтаулы исем бирелә.
1960—1963 йылдарҙа ғалим тәүге тапҡыр Мәхмүт Ҡашғариҙың «Диуану лөғәт әт-төрк» ҡулъяҙмаһын үзбәк теленә тәржемә итә һәм уға индекс-һүҙлек һәм грамматик очерк өҫтәй
С.Муталибов 1982 йылда Ташкентта вафат була.
Рату Багус
Рату Багус - ул Био-энергия һелкетеү медитацияһен уйлап сығарған Бали гуруһы. Ул дауалау энергияһен (шактипат) ҡағылыу һәм һүрәт аша тапшыра, ҡабул итеүсеҙә спонтан ҡалтырап тороу һәм көлөп ебәреү булдыра, уны менталь, физик, эмоциональ һәм рухи блоктарҙан арындыра тейеп әйтелә. Көнбайышта Ратуҙың тарафдарҙары Европала һәм Австралиялә төркемдәргә тиклем үҫкән.
Һылтанмалар
www.ratubagus.com/ Рату Багусҡа бағышланған сайт
Себер тракты
Себер тракты (икенсе төрлө: Төп Себер почта тракты, Оло Себер тракты,  Оло тракт, Бөйөк тракт,  Мәскәү тракты, Мәскәү-Иркутск тракты, Мәскәү-Себер тракты, Һигеҙенсе дәүләт юлы йәки Батша юлы) — Европа Рәсәйе һәм Себер аша Ҡытайҙың сиктәренә тиклем боронғо ҡоро ер маршруты. Верхнеудинскиҙән Нерчинскиға һәм Кяхтаға ике тармаҡ менән тамамлана. Мәскәүҙән Пекинға тиклем юл оҙонлоғо — 8332 саҡрым (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 8839 саҡрым).
Тарихы
Пётр I осоронда Европанан Азияға юл элеккесә күп төрлө ҡоро ер юлдарынан, һөйрәмә ер (волок), һыу юлынан торған. Әлеге маршрут буйынса сәйәхәт итеү прототоп Аввакум тарафынан «Житиела» һәм «Робинзон Крузоның» икенсе өлөшөндә тасуирланған. 1725 йылда Ҡытайға граф Рагузинский Савва-Владиславич етәкселегендәге илселек ебәрелә. Ике йыл һөйләшеүҙәр һөҙөмтәһендә 1727 йылда буласаҡ Кяхта ҡалаһы эргәһендә сик булдырыу тураһында Буринск килешеүенә ҡул ҡуйыла, шулай уҡ Рәсәй менән Ҡытай араһындағы сәйәси һәм сауҙа мөнәсәбәттәрен яйға һалған Кяхта килешеүенә лә. Ниһайәт, өс йыл үткәс, хөкүмәт Себер трактын төҙөү буйынса эштәр башлай; төҙөлөш XIX быуат уртаһында ғына тамамлана.
Себер тракты Мәскәүҙән Муром, Арзамас, Козьмодемьянск, Ҡазан, Уҫы, Пермь, Көңгөр, Екатеринбург, Төмән, Тубыл, Оло Укалар (элекке Рыбино, унда «Мәскәү-Себер тракты» музей-ҡурсаулығы), Тара, Каинск, Колывань, Томск аша үтә. Артабан төньяҡ тармағы — Енисейск, Якутск, Охотск аша, ә көньяҡ тармағы — Иркутск, Верхнеудинск аша бара. Верхнеудинскиҙән һуң юл тағы ла икегә бүленә: көнсығышҡа табан Нерчинскиға һәм Шилка һәм Амур буйлап бара, ә икенсеһе көньяҡҡа Кяхтаға тиклем борола, Цин империяһына тиклем. Нәҡ ошо көньяҡ тармаҡ «бөйөк сәй юлы» тип аталған. Артабан сәй һатыусылар Эске Монголия далаларын киҫеп үтеп — Ҡытай ҡапҡалары булып һаналған [Бөйөк Ҡытай диуары]]ның иң мөһим заставаһына — Калганға килгәндәр.
XVIII быуат уртаһында тракт юлы көньяҡҡараҡ үҙгәрә: Төмәндән ул Ялуторовск, Ишим,Тюкалинск, Омск, Томск, Ачинск һәм Красноярск аша һәм Иркутскиға тиклем барған һәм артабан элеккесә.
XIX быуат аҙағында Себер тракты Рәсәй иҡтисадының ихтыяжын ҡәнәғәтләндерә алмай, шуға күрә Транссебер тимер юлы магистрален төҙөргә кәрәк була.
Сәй ҡаруан сауҙаһы
Тракттың көнсығыш өлөшө — Себерҙән алып Калганға тиклем — Бөйөк Ебәк юлдың аналогияһы буйынса яңы историографияла «Бөйөк сәй юлы» исемен ала. Әлеге юлдан Рәсәйгә ҡаруандар менән сәй алып килгәндәр.
1727 йылғы Буринск килешеүенә ҡул ҡуйғандан һуң урыҫ-ҡытай сигендә Троицкосавск ҡалаһының төҙөлөшө башлан, уның эргәһендә Кяхта урыҫ сауҙа биҫтәһе һәм Маймачен ҡытай сауҙа ҡалаһы барлыҡҡа килә. Ошонан илдәр араһындағы әүҙем сауҙа әйләнеше башланып китә, ул 300 йыл дауамында бара. 1787-се йылда Рәсәйҙә сәй сауҙа компанияһына нигеҙ һалына — «Перлов улдары менән». Һуңыраҡ сәй һатыусыларҙың айырым бер төркөмө барлыҡҡа килә — «сәйнүктәр». Ошо ваҡыттан сәйҙе баш ҡалаларҙа һәм уларға яҡын урынлашҡан ҡалаларҙа ғына түгел, Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә лә һата башлайҙар. Сәй юлы Ухань ҡалаһынан башлана һәм бер нисә ҡоро ер һәм һыу маршруттарына тармаҡлана, улар өс илдең 150 ҡалаһы аша үтә. Ҡоро ер маршруттарының иң әһәмиәтле пункттары: Тяньмэнь, Юэкоу, Цзинчжоу, Шаян, Тайгу, Синсянь, Шаньинь, Датун, Калган (хәҙер Чжанцзякоу), Пекин, Чжанбэй, Ундерхаан, Мурэн,Хух- Хото, Улан-Хур, Замын-Уула, Эрдэнэ, Урген, Айраг, Чойр, Баян, Налайх, Урга (хәҙер Улан-Батор), Дархан, Маймачен (хәҙер Алтанбулак), Троицкосавск (хәҙер Кяхта), Селенгинск, Верхнеудинск (хәҙер Улан-Удэ), Кабанск, Мысовой (хәҙер Бабушкин), Слюдянка, Иркутск, Нижнеудинск, Илимск, Енисейск, Полоцк.
Һыу — ҡоро ер маршруты Янцзы (Хуанша, Цзюйцзян, Чичжоу, Жэньцзян аша) Шанхайға тиклем бара, артабан — Порт-Артур (хәҙер Люйшунькоу), Вафандянь, Гайчжоу, Дашицяо, Хайчэн, Ляоян, Мукден (хәҙер Шэньян), Телин, Сыпин, Чанчунь, Харбин, Чжаодун, Дацин, Лунцзян, Цицикар, Хайлар, Нерчинск. Верхнеудинскиҙә ике маршрут тоташҡандар.
Иркутскиҙән Лена йылғаһы буйлап, Якутск аша Аляскаға юлдың иң ҙур тармағы бара.
Валаам (ҡасаба)
Валаам (Valamo) — Рәсәй Федерацияһы Карелия Республикаһының Сортавальский районы Сортавальский ҡала биләмәһе составында торған ҡасаба.
Себер тракты
Сәй ҡаруан сауҙаһы
Ҡытай сәйен алып килеү өсөн башҡа юлдар ҙа булған. Тауарҙың бер аҙы боронғо Бөйөк Ебәк юлынан — Урта Азия аша — килгән. Һуңғараҡ сәйҙе шулай уҡ Суэц каналы һәм Одесса диңгеҙ юлдары менән ебәрәләр. Приморьеға сәйҙе Владивосток аша еткергәндәр. Башҡа илдәргә сәй диңгеҙ юлы аша эләккән. Шанхайҙан маршруттар Лондонға, Ливерпулгә, Бостонға илткәндәр.
Валаам (ҡасаба)
Дөйөм мәғлүмәттәр
Валаам ҡасабаһы Ладога күлендәге Валаам утрауының төньяҡ ярында урынлашҡан
Себер тракты
Сәй ҡаруан сауҙаһы
Урыҫ сәй тарихы өсөн 1903 йыл бик мөһим була — Транссебер тимер юл магистрале төҙөлөп бөтә һәм, шулай итеп, ҡаруан сауҙаһы ла тамамлана. Ошоноң менән бергә, сәй Рәсәйгә тиҙерәк килтерелә һәм уның хаҡы күпкә арзаная, халыҡ араһында сәй эсеү йолаһы тарала.
Валаам (ҡасаба)
Дөйөм мәғлүмәттәр
Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғандың тәүге йылдарында, элек Финляндияға ҡараған Ладогалагы Карелия территорияһы СССР-ға күскәндән һуң, Валаам ҡасабаһы барлыҡҡа килә. Ысын мәғәнәһендә Финляндия халҡы яңынан барлыҡҡа килгән сиктәргә күсерелә. Уларҙан азат ителгән ерҙәргә СССР граждандары — урыҫтар, татарҙар, белорустар, украиндар һәм башҡалар күсерелә. 1950 йылда Валаамда СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Һуғыш ветерандары һәм инвалидтар йорто ойошторола. 1952 йылда Валаам ауылына ҡала тибындағы курортлы ҡасаба статусы бирелә. 1984 йылда Инвалидар йорто материкҡа (Карелия Республикаһы Олонец районы Видлица ҡасабаһына) күсерелә.
Себер тракты
Хәтер
Себер тракты ҡала үҫешенә, дөйөм алғанда, бөтә Себерҙең үҫешенә ҙур йоғонто яһай.
Валаам (ҡасаба)
Дөйөм мәғлүмәттәр
2003 йылда Карелия Республикаһы ҡабул иткән законға ярашлы, ҡасаба муниципаль берәмектәр исемлегенә индерелә һәм уға үҙаллы муниципаль берәмек статусы — Валаам ауыл биләмәһе статусы бирелә.
Әммә Сортавала ҡала берәмеге хакимиәте башлығы С. В. Рыжков инициативаһы менән 2005 йылдың башында Валаам ҡасабаһының үҙидаралығы бөтөрөлә һәм ул Сортавала ҡала биләмәһе составына индерелә. Ошо ваҡыттан алып ҡасабала бик күп ойошмалар юҡҡа сығарыла. Быға халыҡтың күпселеге риза булмай һәм эш судҡа барып етә. Карелия Республикаһының Юғары суды, һуңынан Рәсәй федерацияһының Юғары суды был конфликтты ҡарай. 2006 йылдың июлендә был эшкә Патриарх Алексий II ҡыҫыла.
Себер тракты
Хәтер
Пермдә Кама йылғаһының ярынан ҡала үҙәге аша көнсығышҡа табан үткән Себер урамы бар. Урамда Дворян йыйылышы, губернатор йорто, застава, «Ҡала ситендәге баҡса» (хәҙер ул Горький исемендәге баҡса), төрмә. Ошо урамдан Көңгөр яғына сығып китергә мөмкин.
Валаам (ҡасаба)
Дөйөм мәғлүмәттәр
Ошонан һуң Валаам ҡасабаһындағы дәүләт һәм муниципаль мөлкәте, шул иҫәптән торлаҡ йорттар, монастырға тапшырыла.
Себер тракты
Хәтер
Көңгөрҙә Себер тракты бар — урамдан Екатеринбург ҡалаһы яғына сығып китергә була.
Валаам (ҡасаба)
Дөйөм мәғлүмәттәр
2016 йыл башына ҡасабала Валаам төп дөйөм белем биреү мәктәбе, табип амбулаторияһы, мәҙәниәт йорто универсаль тамаша залы менән, элемтә бүлексәһе, магазин, полиция пункты ғына эшләй.
Себер тракты
Хәтер
Екатеринбургта шулай уҡ Себер тракты урамы бар. Екатеринбург — Төмән Р351 автотрассаһын Свердловск өлкәһе халҡы Себер тракты тип йөрөтә.
Валаам (ҡасаба)
Дөйөм мәғлүмәттәр
Муниципаль ҡала транспорты Валаам ҡасабаһын Сортавала менән бәйләп тормай.
Себер тракты
Хәтер
Төмәндә Мәскәү тракты урамы бар (элекке тубыл тракты). 2015 йылда төмән активисы Төмәндән Тубылға тиклем туристар өсөн әлеге маршрутты популярлаштырыу маҡсатында йәйәүләп үтә.