cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Байдаков Владимир Георгиевич
Биографияһы
1970 йылда ул яҡшы билдә менән С.М. Киров исемендәге Урал политехник институтының физик-техник факультетын тамамлай һәм аспирантураға уҡырға инә. 1973 йылда — кандидатлыҡ, ә 1986 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1987 йылда профессор дәрәжәһенә лайыҡ була.
1973 йылдан алып Владимир Байдаков РФА Урал бүлексәһенең йылы физика институтында ғилми-административ эшмәкәрлек менән булыша: 1973–1986 йылдарҙа – кесе ғилми хеҙмәткәр, өлкән һәм алдынғы ғилми хеҙмәткәр, 1987 йылдан 1998 йылға тиклем – криогеника һәм энергетика лабораторияһының мөдире, 1998–2002 йылдарҙа – фән буйынса директор урынбаҫары. 2002 йылдан 2019 йылға тиклем Байдаков РФА Урал бүлексәһенең йылы физика институтының директоры булып эшләй.
1986 йылдан 1999 йылға тиклем Свердловск инженер-педагогика университетының дөйөм физика кафедраһының профессоры, 1990–1992 йылдарҙа – мөдире булып эшләй.
Уҡытыу һәм ғилми эшмәкәрлегенән башҡа Владимир Георгиевич йәмәғәт эше менән дә булыша: РФА УрБ физика-техника фәндәре буйынса берләштерелгән ғилми кәңәшмәһенең ағзаһы була, матдәләрҙең йылы физика сифаттары буйынса Рәсәй милли комитетының ағзаһы, «Йылы физика һәм йылы энергетика» комплекс мәсьәләһе буйынса Урал бүлексәһе кәңәшмәһенең ағзаһы була, докторлыҡ диссертациялары буйынса Урал дәүләт техник университеты ҡарамағындағы кәңәшмә ағзаһы, «Scientific World Journal: Atomic and Molecular Physics» журналының мөхәррирҙәр коллегияһының ағзаһы.
Владимир Байдаков етәкселегендә туғыҙҙан ашыу кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертациялары яҡлана, 400 тирәһе ғилми эштәр авторы, шул иҫәптән биш монография.
1999 йылдың 29 сентябрендә Рәсәй Президенты указы буйынса «"Метастабильные состояния жидкости: фундаментальные исследования и приложения к энергетике" эштәр циклы өсөн» Владимир Байдаков фән һәм техника өлкәһендә РФ дәүләт премияһы менән бүләкләнә.
2008 йылдың 5 май көнөндә Рәсәй Президенты указы буйынса «Ватан фәненә һәм ғилми кадрҙар әҙерләүгә ҙур өлөш индергән өсөн» Владимир Байдаков Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре исеменә лайыҡ була.
Наградалары
Төп сығанаҡ:
3 август
3 август — григориан стиле буйынса йылдың 215-се (кәбисә йылында 216-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 150 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Колмыков Алексей Иванович
Колмыков Алексей Иванович (17 ғинуар 1921 йыл — 15 февраль 1997 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. Дан орденының тулы кавалеры.
Биографияһы
Алексей Иванович Колмыков 1921 йылдың 17 ғинуарында Айтуған ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Федоровка районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Урыҫ. Башланғыс белемле. 1943 йылдан КПСС ағзаһы. 1941 йылдың майынан Ҡыҙыл Армияла.
Бөйөк Ватан һуғышында
Шул уҡ йылдың 11-20 ноябрендә Лидуми тораҡ пункты районында (Латвия, Салдус ҡалаһынан 15 км көньяҡ-көнбайышҡа табан) Колмыков дошмандың тылында урынлашҡан зенит батареяһын һәм хәрәкәт итеүсе дошман танкыларын асыҡлай. 1945 йылдың 18 ғинуарында 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
Ефрейтор Колмыков, шул уҡ 1-се Белорус фронты армияһының шул уҡ бригадаһында 1945 йылдың 28 феврале — 1 мартында Врицен ҡалаһы районында (Германия) ике тапҡыр дошман оборонаһының алғы һыҙығына разведкаға бара, бер нисә ут нөктәһен асыҡлай, танкыларҙы сығарыу өсөн йылғаны тикшерә, пулемет расчетын юҡ итә. 31 майҙа 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
Һуғыштан һуңғы йылдары
Старшина Колмыков 1946 йылдың майында демобилизациялана. Тыуған иленә ҡайтып колхоз рәйесе урынбаҫары булып эшләй. 1947 йылдан Ырымбурҙа йәшәй, 1958 йылдан — Һарытау өлкәһенең Пугачев районы Заволжский ҡасабаһында. Куйбышев ГЭС-ын, һуңынан Һарытау электр станцияһын төҙөгәндә быраулаусы, шартлатыусы булып эшләй. 1-се һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары, миҙалдар, шул иҫәптән «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы менән наградланған
Бернтероде (Ворбис)
Бернтероде (Ворбис) (Bernterode (bei Worbis)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1362 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,22 км2. Диңгеҙ кимәленән 267 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37355 һәм автомобиль коды — EIC.
Грязнушка (Донгуз ҡушылдығы)
Грязнушка (Синявка) — Рәсәй йылғаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Донгуз йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хьордис Шимберг
Хьордис Шимберг (Hjördis Schymberg, тулы исеме Hjördis Gunborg Schymberg; 24 апрель 1909 йыл — 8 сентябрь 2008 йыл) — швед опера йырсыһы (сопрано).
Швед король операһының төп йырсыларының береһе була, 1943 йылдан йорт йырсыһы исемен йөрөткән.
Тормош юлы
Йырлау, шулай уҡ гитара, скрипка һәм фортепианола уйнау һәләттәре иртә асыла, шуға Хьордисты музыкаль вундеркинд тип һанағандар. Йәш сағында ул дүрт апаһы менән бергә кинола төшә, шулай уҡ Норрландтың төрлө залдарында һәм кафеларында классик әҫәрҙәр башҡара. Шулай уҡ ул Густавсберг балалар оркестры менән солист  булараҡ гастролдәрҙә йөрөй. Башланғыс мәктәптә уның беренсе музыка уҡытыусыһы Хенрик Самуэльсон була.
Ҡыҙға ун ете йәш тулғас, ул Швед король музыка академияһына ғариза бирә, ләкин уны ҡабул итмәйҙәр. Әммә Хьордисты танылған йырсы  Брита фон Вегезак (Brita von Vegesack, 1884—1976) күреп ҡала, ул уны йырларға өйрәтә. Шунан һуң Шимберг белем алыуын Йон Форселдә  Стокгольмда Опера мәктәбендә дауам итә, унан һуң — Италияла Ренато Беллини һәм Лина Паглюгинан дәрестәр ала.
Карьераһы дауамында Хьордис Шимберг барлығы илленән ашыу ҙур ролдәр башҡара. Күп кенә сит ил опера йырсылары һәм дирижерҙары менән хеҙмәттәшлек итә. Төрлө тауыш яҙыу студияларында пластинкаларҙа һәм компакт-дискыларҙа яҙыла, радио һәм телевидениела сығыш яһай. Ул гастролдәр менән 1968 йылға тиклем сығыш яһауын дауам итә, 1990 йылдарға тиклем йыр уҡытыусыһы булып эшләй (уның уҡыусылары араһында — Карин Лангебо) һәм 2001 йылға тиклем халыҡ алдында йырлай.
2008 йылдың 8 сентябрендә Стокгольмда вафат була.
Осем (Вятка ҡушылдығы)
Осем  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 939 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Горький Карамык
Горький Карамык — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мокрый Карамык йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рәсәй дәүләте (1918—1920)
Рәсәй дәүләте — Өфө дәүләт кәңәшмәһенең 1918 йылдың 23 сентябрендәге акты менән иғлан ителгән дәүләт (Өфө директорияһы Конституцияһы).
Бөтә Рәсәй юғары власын ойоштороу тураһындағы акт
Кәңәшмәлә ҡатнашҡан Комуч (Һамар), Ваҡытлы Себер хөкүмәте (Омск), Урал Ваҡытлы өлкә хөкүмәте (Екатеринбург), казак ғәскәрҙәренең ғәскәри хөкүмәттәре (Әстерхан, Енисей, Иркутск, Ырымбур, Етеһыу, Себер, Урал), бер нисә милли-дәүләт берәмектәренең хөкүмәттәре (Алаш Урҙа Ҡырғыҙ хөкүмәт, Башҡорт хөкүмәте, автономиялы Төркөстан хөкүмәте, эске рәсәй һәм Себерҙең төрки татарҙарының милли мосолман идаралығы, Эстония Ваҡытлы хөкүмәте), бер нисә дөйөм Рәсәй сәйәси партиялары делегациялары Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәтен («Өфө директорияһы ») барлыҡҡа килтерәләр, уны Н. Д. Авксентьев етәкләй. Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәте артабан «Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышы саҡырылышына тиклем Рәсәй дәүләтенең бөтә территорияһында юғары властың берҙән-бер хужаһы була». Акт буйынса өлкә хөкүмәттәренең ваҡытлыса үтәгән функциялары беренсе талап менән Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәтенә тапшырыла тип белдерә. Шулай итеп, төбәк берекмәләренең суверенитеты бөтөрөлә, уларға алмашҡа «өлкәләрҙең киң автономияһы» индерелә, уның сиктәре тулыһынса «Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәтенең тәрән аҡыллылығына бәйле» була.
Бөтә Рәсәй Хөкүмәте Ойоштороу йыйылышын үткәреүҙе тиҙләтеү һәм артабан «илдәге берҙән-бер юғары власть булараҡ» уға буйһоноуға булышлыҡ итеү йөкмәтелә.
Рәсәйҙең милли-дәүләт ҡоролошо нигеҙҙәре федератив принциптарҙан сығып эш итергә тейеш була: айырым субъекттарҙың, уларҙың географик һәм иҡтисади, шулай уҡ этник яҡтан айырмаларын иҫәпкә алып, киң автономия хоҡоуҡтарын таный һәм артабан тулы хоҡуҡлы Ойоштороу йыйылышының федератив нигеҙҙәрендә дәүләт ҡоролошон булдырыуы күҙаллана. Айырым территория биләмәгән милли аҙсылыҡтарҙың милли-мәҙәни үҙбилдәнешкә хоҡуҡтары таныла.
Танопча (Полуй ҡушылдығы)
Танопча  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Полуй йылғаһының уң ярына тамағынан 218 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 73 км.
Рәсәй дәүләте (1918—1920)
Бөтә Рәсәй юғары власын ойоштороу тураһындағы акт
Армияға ҡарата актта «сәйәси партияларҙың йоғонтоһонан сикләнгән, көслө, һуғышҡа әҙер, берҙәм Рәсәй армияһын» тергеҙеү тураһында әйтелә.
Рәсәй дәүләт берҙәмлеген һәм бойондороҡһоҙлоғон тергеҙеү буйынса кисектергеһеҙ мәсьәләләр булараҡ билдәләнә: 1. Совет власынан Рәсәйҙе азат итеү өсөн көрәшеү;
Танопча (Полуй ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рәсәй дәүләте (1918—1920)
Бөтә Рәсәй юғары власын ойоштороу тураһындағы акт
3. Рәсәй, шулай уҡ Февраль революцияһынан һуң ҡайһы бер уның өлөштәре исеменән төҙөлгән Брест һәм башҡа халыҡ-ара характерҙағы килешеүҙәрҙе танымаҫҡа һәм Антанта державалары менән килешеү мөнәсәбәттәрен ҡабаттан тергеҙеү;
4. Һуғышты герман коалицияһына ҡаршы дауам итеү.
Идаралыҡты үҙәкләштереү
1918 йылдың 9 октябрендә, Өфөгә ҡыҙыл ғәскәрҙәренең яҡынлашыуы сәбәпле, Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәте Өфөнән Омскиға күсенә.
4 ноябрҙә Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәте бөтә өлкә хөкүмәттәренә «кисекмәҫтән бөтә Өлкә хөкүмәттәрен һәм Өлкә Вәкәләтле Учреждениеларҙы» таратыу һәм бөтә идара итеү вәкәләттәрен Бөтә Рәсәй Хөкүмәтенә тапшырыу талаптары менән мөрәжәғәт менән сыға. Шул уҡ көндө министрлыҡтар һәм Ваҡытлы себер хөкүмәте базаһында Директория башҡарма органы — П. В. Вологодский етәкселегендәге Бөтә Рәсәй Советы — ойошторола. Дәүләт власын үҙәкләштереү Рәсәйҙең хәрби ҡеүәтен тергеҙеүгә һәм бөтә Рәсәй масштабында армия тәьмин итеү һәм тылды ойоштороу буйынса шарттар булдырыуға бәйле була.
Ошо ғәмәлдәр арҡылы Рәсәй көнсығышында барлыҡҡа килгән өлкә, милли һәм казак хөкүмәттәре юҡҡа сығарыла һәм формаль рәүештә большевиктарға ҡаршы көстәр туплана.
18 ноябрь түңкәрелеше
1918 йылдың 18 ноябрендә Омскиҙа булған Директория ағзалары ҡулға алына, Министрҙар советы бөтә тулылыҡта юғары власты үҙ өҫтөнә алыуы тураһында иғлан итә һәм уны, уға юғары хаким атамаһын биреп, бер кешегә бирергә ҡарар итә. Министрҙар советы ағзалары арһында йәшерен тауыш биреү һөҙөмтәһендә был посҡа адмирал А. В. Колчак тәғәйенләнә. Адмирал тәҡдимде ҡабул итә һәм үҙен Юғары баш командующий тип иғлан итә. Барлыҡҡа килгән яңы хөкүмәт тарихҡа Омск йәки Колчак хөкүмәте, булып инә һәм 1920 йылдың 4 ғинуарына тиклем ғәмәлдә була.
Генерал Колчакты Юғары хаким булараҡ Рәсәйҙең көньяғындағы һәм ҡөнбайышындағы аҡ армияларҙың бөтә баш командующийҙары таный, шулай уҡ Себерҙә һәм Алыҫ Көнсығышта; 1919 йылдың май-июнь айҙарында генералдар А. И. Деникин, Е. К. Миллер, Н. Н. Юденич үҙ ирке менән Колчакка буйһона һәм рәсәй территорияһындағы бөтә армияларҙа уның хакимлығын таныйҙар. Юғары баш командующий үҙ сиратында главкомдарҙың вәкәләттәрен раҫлай. Юғары хаким бойороғона ярашлы Миллер һәм Юденич генерал-губернатор статусына эйә булалар.
Әлеге берҙәм армияның фронттары булараҡ Рәсәй Көньяҡ Ҡораллы көстәре (ВСЮР), Төньяҡ-Көнбайыш армия, Төньяҡ армия һәм Көнсығыш фронты ғәмәлдә булалар.
«Урыҫ армияһы » атамаһы бөтә аҡ фронттарының берекмәһе булараҡ иғлан ителә, командующийҙар статусын формаль рәүештә Юғары баш командующийынан Төньяҡ һәм көнбайыш армиялары командующийҙары генералдар Миллер һәм Юденич алалар.
Дөйөм алғанда, А. В. Колчак Ваҡытлы Себер хөкүмәтенең иҡтисади һәм сәйәси курсын дауам итә, уның элекке башлығы — кадеттаға яҡын булған П. В. Вологодский Минстрҙар советы рәйесе итеп ҡалдырыла. «18 ноябрь түңкәрелешенән» һуң тәүге иғландарҙа уҡ Рәсәй хөкүмәте, Юғары хаким үҙе һәм уның хакимлығын таныған аҡ хакимдар һәм башҡа Рәсәй төбәктәре хөкүмәттәре Милли ойоштороу йыйылышын үткәреү кәрәклеген билдәләйҙәр. Был йыйылыш ысынлап та берләштереүсе, «революцтон радикалдарҙың» ҡатнашлығынан тыш, орган булырға тейеш була. Бының өсөн яңы һайлау законы әҙерләнә.
Сульпа
Сульпа — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының һул ярына тамағынан 607 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Рәсәй дәүләте (1918—1920)
Гимны
1918 йылдың 19 ноябрендә Министрҙар советы Рәсәйҙең милли гимны сифатында Рәсәй империяһының «Коль славен наш Господь в Сионе» (М. М. Херасков һүҙҙәре, Д. С. Бортнянский музыкаһы) боронғо рухи гимнын раҫлай. Гимн «Боже, Царя храни!» гимнының тәртибе буйынса башҡарыла.
Гербы
1919 йылдың ғинуар-апрель айҙарында Омскиҙа дәүләт гимнының яңы тексын һәм яңы дәүләт гербын булдырыу буйынса конкурстар үтә. Конкурс шарттарына ярашлы дәүләт гербы ике башлы бөркөт һүрәтен һаҡлап ҡалдырыу шарты менән боронғо урыҫ стилендә, шул уҡ ваҡытта замана биҙәлешенә тап килергә тейеш була. Батша дәүере эмблемалары (корона, скипетр, держава) урынына яңы дәүләтселек эмблемалары барлыҡҡа килергә тейеш була.
Сульпа
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рәсәй дәүләте (1918—1920)
Гербы
Конкурс барышында 210 гимн тексы варианттары һәм 97 дәүләт гербы проекттары тәҡдим ителә. Иң яҡшыһы тип Ҡаҙан ҡалаһы рәссамы Г. А. Ильиндың проекты һанала — ике башлы бөркөт, уның өҫтөндә — «Сим победиши» яҙыулы тәре. Бөркөттөң ҡанаттарынан Рәсәй империяһының өлкә гербтары алып ташлана, әммә Георгий Победоносец төшөрөлгән Мәскәү гербы ҡалдырыла, скипетрҙы меч алыштыра, держава ҡалдырыла, ә таж яңы проектҡа инмәй. Тәҡдим ителгән проекттарҙы жюри раҫламауына ҡарамаҫтан, Г. Ильиндың проекты йыш ҡына канцеляр мисәттәрендә, Себер матбуғаты биттәрендә осрай һәм аҡса билдәләрендә ҡулланыла.
1919 йылдың 9 майында Рәсәй хөкүмәтенең Министрҙар советы ҡарары менән Юғары хаким символикаһы раҫлана — флаг һәм ике башлы бөркөтлө брейд-вымпел, әммә «батша» власының билдәләреһеҙ.
Дәүләт наградалары
Яңы гимн һәм герб конкурстары менән бер үк ваҡытта «Возрождение России», «Освобождение Сибири» яңы дәүләт ордендарына ла конкурс үткәрелә. Тәҡдим ителгән проекттаржюри хуплауын тапмайҙар. Бер генә проект — «Освобождение Сибири» ордены проекты — раҫлана, проекттың авторы шул уҡ Г. Ильин була.
Дәүләт-сәйәси ҡоролошо
Дәүләт өс тарҡалған өлөштәрҙән торған, тик ОМСК һәм Архангельск хөкүмәттәре бер ни тиклем ваҡытҡа үҙ территорияларын берләштереүгә өлгөшөлөр.
Омск хөкүмәте Көньяҡҡа финанс ярҙам күрһәтә. Миллерҙың төньяҡ хөкүмәте икмәкте Себерҙә һатып ала.
Дәүләт идара итеү органдарының структураһы дәүләт власының ваҡытлы органдарынан тора. Әлеге власть органдары һуғыш ваҡыты һәм илдә тулы тәртип тергеҙеү осоро менән сикләнәләр.
Дәүләт идара итеү органдары
Юғары хаким — юғары закон сығарыу, башҡарма һәм суд власна бөтә тулылыҡта эйә булған дәүләттең берҙән-бер хужаһы. Вазифаһы буйынса Рәсәйҙең бөтә ҡоро ер һәм диңгеҙ ҡораллы көстәренең Юғары баш командующийы була. Әлеге посты биләгән берҙән-бер кеше — адмирал А. В. Колчак була. 1920 йылдың 4 ғинуарында ул үҙенең һуңғы указына ҡул ҡуя, был указға ярашлы «Юғары Бөтә Рәсәй Власы» вәкәләттәрен А. И. Деникинға тапшырыла. Артабан А. И. Деникиндан махсус күрһәтмәләр килгәнсе Рәсәй Көнсығыш Окраина территорияһында бөтә власть генерал-лейтенант Г. М. Семёновҡа тапшырыла. Вазифа бурыстарын үтәүгә ҡарамаҫтан, рәсми рәүештә Деникин вазифаһын ҡабул итмәй.
Министрҙар советы — Рәсәй дәүләтенең закондар сығарыусы һәм башҡарма власть органы, дәүләт башлығының юғары власы гаранты.
Составы:
Юғары Хаким Советы — Рәсәй Дәүләтенең Юғары хакимы эргәһендәге иң мөһим дәүләт мәсьәләләре буйынса кәңәшмә органы.
Ғәҙәттән тыш дәүләт иҡтисади кәңәшмә — Министрҙар советы эргәһендәге иҡтисад мәсьәләләре буйынса кәңәшмә органы.1919 йылдың 2 майына тиклем ғәмәлдә була.
Дәүләт иҡтисади кәңәшмә — 1919 йылдың 2 майында Ғәҙәттән тыш дәүләт иҡтисади кәңәшмәһен үҙгәртеп ҡороуы арҡаһында булдырылған Министрҙар советы эргәһендәге иң мөһим дәүләт мәсьәләләре буйынса кәңәшмә органы. Юғары хакимға танышыу, хуплау һәм раҫлау өсөн бирелә торған иҡтисади сәйәсәтте камиллаштырыу проекттар әҙерләй.
Законлылыҡты үтәү һәм идаралыҡта тәртип булдырыу буйынса Министрҙар советы комитеты  — Министрҙар советының тикшереү һәм кәңәшмә органы.
Юғары Хаким канцелярияһы — дәүәләт башлығы булараҡ Юғары хакимдың эшмәкәрлеген тәьмин итеү маҡсатында функцияларҙы башҡарыу өсөн булдырылған дәүләт органы.
Иҡтисад һәм финанстар
Колчакка 1918 йылдың авгусында Ҡаҙанда Комучтың Халыҡ армияһы тартып алған һәм һуңынан Омскиға алып килгән алтын тәңкәләр һәм ҡойолма формаһындағы Рәсәйҙең алтын запасы, шулай уҡ ювелир әйберҙәр, платина, көмөш һәм ҡиммәтле ҡағыҙҙар эләгә. Алтын запас һуғышҡа тиклемге курс буйынса алтын менән 650 миллион һум тәшкил итә. Колчак хөкүмәте батша бурыстарын ҡаплау һәм союздаштарҙың ярҙамы өсөн 240 миллион алтын һум тотона.
Тышҡы сәйәсәт
Тышҡы сәйәсәттә Колчак Беренсе донъя һуғышындағы элекке союздаштарына таяна. Юғары хаким һәм Октябрь революцияһына тиклемге Рәсәй хөкүмәттәренең (батша һәм Ваҡытлы) хоҡуҡи вариҫы булараҡ 1918 йылдың 21 ноябрендәге декларацияла ул уларҙың тышҡы бурыстарын һәм башҡа килешелгән йөкләмәләрен таный (1917 йыл аҙағында Рәсәйҙең тышҡы бурысы 12 миллиард һумдан ашыу була).
Сит илдә Парижда йәшәгән элекке сит ил эштәре министры, тәжрибәле дипломат С. Д. Сазонов аҡ хөкүмәттәрҙең төп вәкиле була. Уға сит илдә Октябрь революцияһына тиклем булған һәм үҙ аппаратын, мөлкәтен һәм функцияларын һаҡлап ҡалған бөтә Рәсәй илселектәре буйһона.
Рәсәй дәүләте де-юре халыҡ-ара кимәлендә бер генә дәүләт — Сербтар, хорваттар һәм словендар короллеге таный. 1919 йылдың июнь аҙағында Омскиға Югославия Сит ил этәре министрлығы хеҙмәткәре Й. Миланкович. Белградта илсе итеп В. Н. Штрандман тәғәйенләнә.
Колчактың 1918 йылдың 7 декабрендәге донъя һуғышының тамамланыуы хаҡындағы декларацияһында Рәсәйҙең Версаль тыныслыҡ конференцияһында ҡатнашыуына ышаныс белдерелә. Колчак хөкүмәте конференцияға әҙерлек буйынса махсус комиссия төҙөй, рәсәйҙең Версалдәөс йыл дауамында бик күп юғалтыуҙар кисергән һәм икенсе фронтты тотҡан бөйөк ил булараҡ ҡатнашыуына өмөтләнә. 1918 йылдың ноябрендә Владивостокка килгән француз хәрби миссияһы етәксеһе генерал М. Жанен да был фекергә ҡушыла, әммә тиҙ арала был мәсьәлә буйынса союздаштарҙың позицияһы үҙгәрә. Хәл иткес аргумент булып Рәсәйҙең юридик яҡтан танылмауы тора.
Һөҙөмтәлә конференция түбәнге ҡарарҙы сығара: Граждандар һуғышы бөткәнгә һәм уның эске территорияһында берҙәм дәүләт урынлашҡанға тиклем Рәсәйҙең, уның халыҡ-ара статусы һәм сиктәре тураһында әлегә мәсьәләне ҡарауҙы кисектереп торорға, артабан Рәсәй менән бәйле мәсьәләләр буйынса махсус халыҡ-ара конференция ойошторорға.
1919 йылдың ғинуарында АҠШ президенты В. Вильсон һәм Британия премьер-министры Д. Ллойд-Джордж Принц утрауҙарында (мәрмәр диңгеҙендә, Истанбул янында) Рәсәй мәсьәләһе буйынса махсус халыҡ-ара конференция саҡырыу инициативаһы менән сығыш яһай. Конференцияға большевиктар ҙа, аҡтар ҙа саҡырыла. Совет хөкүмәте был тәҡдимгә ыңғай яуап бирә. Аҡтар араһында союздаштарҙың тәҡдиме асыу тойғоһон ҡабарта һәм Колчак та, Деникин да Принц утрауҙарына үҙ вәкилдәрен ебәреүҙән баш тарталар.
1918 йылдың сентябрь — декабре
1918 йылдың 28 сентябрендә Директория Генштабы ағзаһы генерал-лейтенант В. Г. Болдырев Рәсәй ҡораллы көстәренең Юғары баш командующийы итеп тәғәйенләнә һәм Рәсәй Көнсығышының берләшкән урыҫ ҡораллы формированиелары менән етәкселекте үҙ өҫтөнә алаы (Себер армияһы, Ырымбур һәм Урал казак частары, Комуч халыҡ армияһының ҡалдыҡтары һәм Чехословак корпусы).
Баштараҡ Халыҡ һәм Себер армияларының берләшеүе ыңғай һөҙөмтә бирмәй: яңы командование мөмкинлектәрҙе дөрөҫ файҙалана алмай, Халыҡ армияһының частары сигенеүен дауам итә. 1918 йылдың 3 октябрендә — Сызрань, 8 октябрҙә — Һамар ҡалдырыла.
Октябрь башында генерал Болдырев уға буйһонған Рәсәй Көнсығышы армияһын өс фронтҡа бүлә: Көнбайыш, Көньяҡ-Көнбайыш һәм Себер. Көнбайыш фронты составына бөтә рус һәм чехословак ғәскәрҙәре инә, улар Көнсығыш фронтының совет ғәскәрҙәренә ҡаршы Николаевск — Быҙаулыҡ — Стәрлетамаҡ — Верхнеурал — Ҡостанай — Павлодар линияһынан төньяҡҡараҡ һуғышалар. Көнбайыш фронты командующийы итеп Чехословак корпусы командиры генерал-майор Я. Сыровый тәғәйенләнә, фронт штабы начальнигы — генерал М. К. Дитерихс. Фронтҡа Уралдағы һәм Волга буйындағы рус, башҡорт һәм чехословак ғәскәри берләшмәләре инә:Чехословак корпусының ике дивизияһы һәм Екатеринбург төркөмө (командующийы — Р. Гайда), Кама төркөмө (командующийы -генеарл-лейтенант С. Н. Люпов), Һамар төркөмө (бөтә төркөмдәр армия хоҡуғында, командующийы — полковник, артабан генерал-майор С. Н. Войцеховский); Кама хәрби йылға флотилияһы (командующийы — контр-адмирал М. И. Смирнов). Урал һәм Ырымбур казак ғәскәрҙәре, шулай уҡ регуляр частар, Ырымбур казак ғәскәре атаманы генеарл-лейтенант А. И. Дутов етәкселегендә Көньяҡ-Көнбайыш фронтын булдыра. Себер территорияһында һуғышҡан бөтә большевиктарға ҡаршы ғәскәрҙәр Себер фронты составына индерелә, баш командующийы итеп генерал-майор П. П. Иванов-Ринов тәғәйенләнә.
Рәсәй Көнсығышы большевиктарға ҡаршы ҡораллы көстәренең үҙгәртеп ҡороуын үҙен юғары баш командующий тип иғлан иткән А. В. Колчак тамамлай. 1918 йылдың 18 декабрендә ул Себер армияһының корпус райондарын юҡҡа сығара һәм улар урынына хәрби округтар булдыра:
Ошо уҡ фарман менән Ырымбур хәрби округы (штабы — Ырымбурҙа) раҫлана, округка Ырымбур губернаһы (Силәбе өйәҙенән тыш) һәм Турғай өлкәһе инә.
1918 йылдың көҙ-ҡышында фронттарҙағы хәл-торош большевиктарға ҡаршы төрлө көстәрҙе туплауға мөмкинлек бирә. 29 ноябрҙә себер армияһының Екатеринбур төркөмө хәл иткес һөжүмгә күсә, тулыһынса РККА-ның 3-сө армияһын тар-мар итә, Көңгөҙөр (21 декабрь) һәм Пермде (24 декабрь) ала.
24 декабрҙә Екатеринбург ғәскәрҙәре төркөмөнән ь (1-се Урта-Себер корпусы, 3-сө Ялан Себер корпусы, Воткинск дивизияһы һәм Красноуфимск бригадаһы составында) яңы Себер армияһы ойошторола, ваҡытлыса уның командующийы итеп генерал Р. Гайда ҡуйыла. Себер армияһы штабы ашығыс рәүештә Омскиҙан Екатеринбургка күсерелә. Себер армияһы штабының начальнигы итепгенерал Б. П. Богословский (ваҡытлыса) тәғәйенләнә.
Һамар һәм Кама ғәскәрҙәре төркөмдәренән, 3-сө һәм 6-сы Урал корпустарынан Көнбайыш армияһы булдырыла, командующийы — 3-сө Урал корпусы командиры генерал М. В. Ханжин, штаб начальнигы — Һамар төркөмө штабы начальнигы генерал С. А. Щепихин (ваҡытлыса). Көньяҡ-Көнбайыш фронты ғәскәрҙәре базаһында генерал А. И. Дутов етәкселегендә Айырым Ырымбур армияһы ойошторола. Себер фронты ғәскәрҙәре 2-се Дала Себер айырым корпусы итеп үҙгәртелә, уға генерал В. В. Бржезовский етәкселек итә.
1919 йыл
1919 йылдың ғинуар-февралендә үҙгәртеп ҡоролған Себер армияһы совет ғәскәрҙәренең Пермгә һөжүмен кире ҡаға.
Март башында Көнбайыш һәм Себер армиялары һөжүмгә күсә.
Генераль һөжүм һөҙөмтәһендә бөтә Урал баҫып алына һәм Колчактың ғәскәрҙәре Волгаға бик яҡын киләләр.
Нәҡ ошо мәлдә, аҡтар командованиеһының стратегик хатаһы арҡаһында, һөжүмде РККА-ның Көнсығыш фронты туҡтата, ә 28 апрелдә Көньяҡ төркөм Көнбайыш армияһына ҡаршы контрһөжүмгә күсәҡ армиялары төркөмөнә ҡаршы контрһөжүмгә күсә, Боғорослан һәм Бәләбәйҙәге алыштарҙан һуң Көнбайыш армияһын Ағиҙел йылғаһы аръяғына алып ташлай. Май аҙағында Көнбайыш армияһы ғәскәрҙәрен Волга, Урал һәм Өфө төркөмдәренә туплайҙар. Өфө алышында (25 май-19 июнь) Көнбайыш армияһы ҡабаттан еңелеүгә дусар була һәм Силәбе ҡалаһына сигенә.
Июндә Көнбайыш армияһының сигенеүе арҡаһында Себер армияһы һөжүмен туҡтатырға мәжбүр була һәм сигенә башлай, июль айында Урал аръяғына күсәләр. Екатеринбург һәм Силәбе ҡалдырыла.
1919 йылдың 22 июлендә Себер армияһы 1-се (Төмән йүнәлешендә) һәм 2-се (Ҡурған йүнәлешендә) Себер армияларына бүленә, улар 3-сө армия (элекке Көнбайыш армияһы) менән бергә генерал М. К. Дитерихс етәкселегендәге Көнсығыш фронтын тәшкил итәләр.
Көнбайыш армияһының көньяҡ төркөмө Ырымбурҙы яулай алмай, августа шулай уҡ көнсығышҡа сигенә.
1-се һәм 2-се Себер армиялары Тубыл һөжүм операцияһында уңышлы ҡатнаша (1919-сы йылдың август-сентябре), әммә Көнсығыш фронтының ҡыйратылыуынан һуң (1919 йылдың октябрь-ноябре) уларҙың ҡалдыҡтары Байкал аръяғына китәһәм унда большевиктарға ҡаршы көрәште 1920 йылдың ноябренә тиклем дауам итәләр.
Союздаштар менән мөнәсәбәттәре
Тәүге осорҙа Англия һәм Франция хөкүмәттәре большевиктар менән бөтә көрәш көнбайыш етәкселегендә барырға тейеш тип һанайҙар. 1918 йылдың аҙағында Владивостоктан Омскиға килгән Союз миссияһы етәксеһе Морис Жанен с Ж. Клемансо һәм Д. Ллойд-Джордж ҡул ҡуйған мандатты күрһәтә, уға ярашлы Жанен себерҙәге бөтә ғәскәрҙәр менән (союздаш һәм рус) етәкселек итергә тейеш була. Колчак әлеге мандатты ҡырҡа кире ҡаға һәм сит ил ярҙамынан баш тартырға әҙер булыуын белдерә. Һөйләшеүҙәрҙән һуң союздаш хөкүмәттәре менән компромисс булдырыла: адмирал Колчак рус ғәскәрҙәренең Юғары баш командующийы булып ҡала, ә М. Жанен Колчактың 1919 йылдың 19 ғинуарындағы бойороғона ярашлы союздаш армияларының (чехословак корпусы, серб, итальян, румын һәм поляктар отрядтары) баш командующийы итеп тәғәйенләнә. Жанен шулай ҙа Колчакка статусын түбәнәүҙе ғәфү итә алмай. Колчак эргәһендә инглиз хәрби миссияһынАльфред Нокс етәкләй, ул жанендан айырмалы рәүештә Колчакка ҡарата дуҫтарса мөнәсәбәт күрһәтә.
Союздаш ғәскәрҙәре тәрән тылда урынлашалар. Фронтта бик ҡыҫҡа ваҡыт арауығында ҙур булмаған француз отряды һәм инглиз бригадаһы була, уның да составында рядовойлар составы тик урыҫтарҙан тора. Алыҫ Көнсығышта урынлашҡан япон һәм американ ғәскәрҙәре Жаненға буйһонмайҙар. Япондар Тымыҡ океандан Байкал аръяғына тиклемге территорияла 40-меңлек корпус (башта хатта 70 меңгә тиклем хәрбиҙәр иҫәптә була) тота, американдар бары тик 7- меңлек бригада тоталар.
Инглиз һәм француз союздаштарҙың ярҙамы башлыса Колчак һәм деникиндың армияларын ҡорал һәм кейем меннә тәьмин итеүгә ҡайтып ҡала. Союздаш вәкиләренең тырышлығына ҡарамағҫстан Чехословак корпусын фронтҡа ҡайтарыуға өлгөшелмәй. Германия һәм Австро-Венгрия һуғышта еңелгәненән һуң, сит илдә улар өсөн аңлашылмаған маҡсаттар өсөн һуғышырға теләмәгән чехтар Ватанына ҡайтырға ашыға.
Япония һәм АҠШ килгәндә, улар Колчакты сәйәси яҡтан ярҙам итеү һәм Алыҫ Көнсығышта «дуҫтарса» күҙәтеү роле менән сикләнәләр. Шул уҡ ваҡытта улар ситуацияның үҙгәреүен көтәләр, үҙ иғтисади мәнфәғәттәрен ҡайғырталар һәм ошо төбәктә өҫтөнлөклө йоғонто өсөн ярышалар. Американ командованиеһы Рәсәй эштәренә тығылырға теләмәй һәм Колчактың режимын дошмандарса ҡабул итә. Япондар иһә үҙенең йоғонтоһона Алыҫ көнсығышты буйһондороға теләйҙәр. Рус ғәскәрҙәренең аҙ һанлы булыуы сәбәпле, Колчактың власы Алыҫ Көнсығышта номиналь рәүештә генә була Крайҙа нығынып ҡалыысын мәғәнәһендә р өсөн япондар атаман Г. Семенов һымаҡ бандиттарға ярҙам итә һәм һөҙөмтәлә Колчакка ярҙам итеү урынына уға тик зыян килтерәләр.
Иҫке Йәнйегет ауыл Советы (Краснокама районы)
Ауыл советы Староянзигитовский — Краснокама районы составында 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452942. ОКАТО коды — 80237860000. Иҫке Мошто һәм Яңы Йәнйегет ауыл Советтары менән берләштерелә.
Ауыл Советы составы
Иҫке Йәнйегет ауылы — административ үҙәк, Баҫҡытау, Яңы Йәнйегет, Яңауыл ауылдары
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: «Яңы Йәнйегет» исеме биреп, Иҫке Мошто һәм Иҫке Йәнйегет ауыл Советтарын берләштерергә. Иҫке Мошто ауыл Советының Иҫке Мошто, Уртауыл ауылдарын, Иҫке Йәнйегет ауыл Советының Иҫке Йәнйегет, Баҫҡытау, Яңы Йәнйегет, Яңауыл ауылдарын Яңы Йәнйегет ауыл Советы составына индерергә. Яңы Йәнйегет ауыл Советының административ үҙәген Яңы Йәнйегет ауылында урынлаштырырға.
Яңы Йәнйегет ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Иҫке Мошто һәм Иҫке Йәнйегет ауыл Советтарын алып ташларға.
Географик урыны
2008 йылда Татарстан Республикаһы, Ағиҙел ҡалаһы, Яңы Нуғай  ауыл Советы, Шушнур ауыл Советы, Иҫке Мошто ауыл Советы, Яңы Ҡабан ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
Зәйҙуллин Хәмит Вәли улы
Зәйҙуллин Хәмит Вәли улы (12 май 1934 йыл — 23 ноябрь 1993 йыл) — механизатор. 1946—1990 йылдарҙа Татар АССР-ының Баулы районы «Баулы» совхозында тракторсы, звено етәксеһе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Биографияһы
Хәмит Вәли улы Зәйҙуллин 1934 йылдың 12 майында Башҡорт АССР-ының Бәләбәй районы Сөйәрмәт ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Ауыл мәктәбендә 7 класс тамамлаған. 1946 йылда Татар АССР-ының Баулы районы «Баулы» совхозында тракторсы булып хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай, 1960 йылдан шул уҡ хужалыҡта тракторсы-кукуруз үҫтереүсе, кукуруз үҫтереү буйынса звено етәксеһе булып эшләй.
Республикала һәм районда кукуруз эшкәртеү ваҡытында ҡулланылған алдынғы агротехника алымдары комплексын индереп, X. В. Зәйдуллин йыл һайын йәшел массанан юғары уңыш алыуға өлгәшә. 1963 йылда 154 гектар майҙанда гектарынан 520 центнер йәшел масса ала, 1964 йылда — гектарынан 510 центнер, климат шарттары буйынса уңайлы булмаған 1965 йылда — гектарынан уртаса уңыш совхоз буйынса 208 центнер һәм район буйынса — 101 центнер булғанда, гектарынан 410 центнер уңыш ала. Кукуруздың бер центнер йәшел массаһының үҙҡиммәте 1963 йылда 26 тин тәшкил итә, совхоз буйынса — 83 тин, 1964 йылда — шуға ярашлы 28 тин һәм 43 тин, 1965 йылда — 39 тин һәм 65 тин. Кукуруздың юғары уңышы совхозға ете йыллыҡтың һуңғы өс йылында ҡышҡылыҡҡа силос күләмен ихтыяждың 150%-ы күләмендә һалырға мөмкинлек бирә, был малдың продуктлылығына йоғонто яһай. Был йылдарҙа бер һыйырҙан һауым 490 килограмға арта. 1965 йылда һәр һыйырҙан 2409 килограмм һөт һауып алына, был район буйынса күрһәткестән 391 килограмға күберәк.
МТЗ тракторында эшләп, X. В Зәйҙуллин һөрөү буйынса юғары производство-иҡтисади күрһәткестәргә өлгәшә. Мәҫәлән, 1965 йылда бер тракторға эшләү күләме 1010 гектар йомшаҡ һөрөлгән ер тәшкил итә, яғыулыҡ экономияһы — 600 килограмм һәм запас частәр экономияһы — 170 һумлыҡ.
СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 23 июнендәге указы менән, бойҙай, арыш, ҡарабойҙай, башҡа иген һәм мал аҙығы культураларын етештереүҙе һәм әҙерләүҙе арттырыуҙа өлгәшкән ҙур уңыштары һәм техниканы етештереүсәнле файҙаланғаны өсөн, Хәмит Вәли улы Зәйҙуллинға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә һәм Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.
1990 йылда пенсияға киткәнгә тиклем «Баулы» совхозында эшләүен дауам итә.
Баулы ҡасабаһында йәшәй. 1993 йылдың 23 ноябрендә вафат була.
Иврит
Иври́т  — «еврей теле») — семит ғаиләһенә ҡараған тел, Израилдең  дәүләт теле, Европалағы ҡайһы бер общиналарҙың һәм диаспораларҙың теле. Ивриттың боронғо формаһы (боронғо еврей теле) — йәһүҙилектең традицион һәм изге теле.
Хәҙерге иврит - ҡайтанан аяҡҡа баҫтырып алынған тел. Ул Израиль Дәүләтенең ХХ быуатта  һөйләш теле һәм  рәсми теле итеп көйләнгән.
Атамаһы
Иврит (עִבְרִית) һүҙе еврей телендә сифат  һүҙ төркөмөнә ҡарай; был сифат сафа  (שׂפה)  («тел», «телмәр») тигән женский родтағы исем һүҙгә ҡарағанға күрә "иврит" тигән сифат та еврей телендә женский родта тора.
Барлыҡҡа килеүе
Беҙҙең эраға тиклем XIII һәм VII быуаттар араһында иврит үҙ аллы семит теленә әйләнә, үҙенә яҡын туғанлыҡта торған төньяҡ-көнбайыш тармаҡ (ингл.  <span title="Версия статьи «Северо-западные семитские языки» на английском языке">Northwest Semitic languages   ) телдәренән ныҡлы айырыла. Ивритса еврей эпосының  иң боронғо ҡомартҡыһы  — Библиялағы «Девора йыры», уның тексы яҡынса беҙҙең эраға тиклемге XII быуатҡа ҡарай. Ивриттағы иң боронғо яҙмалар — «Ғезер календары» һәм Хирбет-Кияфалағы (ингл.  <span title="Версия статьи «Хирбет-Кияфа» на английском языке">Khirbet Qeiyafa   )  яҙма — беҙҙең эраға тиклем X быуат ҡомартҡылары. Был яҙмаларҙың телен, башҡа ҡәнғәни телдәрҙән айырмалы,  нәҡ иврит тип табыу буйынса фәнни бәхәстәр дауам итә.
Библия осоро (беҙҙең эраға тиклем XII—II быуаттар)
Сығанаҡ:
Үҙенсәлектәре: грамматика һәм фонетика һаман семит телдәренә хас һыҙаттарҙы һаҡлай. Һуҙынҡылар бик ҡыҫҡаларға, ҡыҫҡаларға һәм оҙондарға бүленә.
Библиянан һуңғы осор (беҙҙең эраға тиклем I  — беҙҙең эраның II быуаты)
Сығанаҡтар:
Талмуд һәм Масореттар дәүеренең боронғо еврей теле (III—V быуаттар)
Сығанаҡтар:
Был дәүерҙә йәһүди диненең « <i id="mwcQ">масо́рет</i> тар» («йолаларҙы һаҡлаусылар») тигән бер ағымында «тартынҡы» хәрефтәр эргәһендә «һуҙынҡыларҙы» тамғалау системаһын  (« н</i> икуд») уйлап табалар. Никуд боронғо еврей текстарын уҡығанда һуҙынҡыларҙы әйтеүҙе яйға һала.
Урта быуаттар ивриты (X—XVIII быуаттар)
Сығанаҡтар:
Иврит һөйләш теле түгел, әммә еврейҙар уны һаман өйрәнә, ошо телдә дини китаптар уҡый, хеҙмәттәр яҙа, башҡа илдәрҙәге еврейҙар менән аралаша. Ивриттың төп «көнәркәше» булған  арами теле ҡулланыуҙан төшөп ҡала. Ивриттың бер нисә өн әйтеү нормаһы: ашкеназ (Европала, Испания ғына инмәй), сефард (башлыса, мосолман илдәрендә, Испанияла, Грецияла, өлөшләтә Италияла), йемен  нормалары барлыҡҡа килә. Сефард нормаһы боронғо әйтелештең үҙенсәлектәрен яҡшыраҡ һаҡлаған, әммә унда ҡыҫҡа һәм оҙон һуҙыеҡылар араһындағы айырма юғалтылған. Ашкеназ нормаһы   немецса  әйтелештең ҡайһы бер һыҙаттарын үҙләштергән; оҙон һуҙынҡылар  дифтонгтарға әйләнә, һуҙынҡылар һәм тартынҡылар системаһы ныҡ ҡына үҙгәртелә. Сифат үҙ аллы һүҙ төркөмөнә әйләнә.
Шуныһы ҡыҙыҡ: XVII быуатта  Европа филологияһында  фин  теле менән ивриттың ҡәрҙәшлеге теорияһы йәшәй.
XIX быуат ивриты
Сығанаҡтар:
Яңыртылған иврит (XX быуат башынан)
18 быуат буйы тик китап теле тип иҫәпләнгән тел көндәлек һөйләш теле, Израиль Дәүләтенең дәүләт теле булып китә. Был энтузиастар тырышлығы һөҙөмтәһе була, уларҙың иң билдәлеһе — Элиэзер Бен-Йегуда.
Ивритаты тергеҙеү фекере диаспора мираҫы һәм сит хакимлыҡтар аҫтында йәшәргә мәжбүр булған еврейҙар һөйләшкән телдәр (Телдәр һуғышы) менән араны өҙөргә ынтылған сионизм идеологияһының айырылғыһыҙ өлөшө була. Был йәһәттән 1935 йылда ғалим, либерал, Европа интеллектуалы һәм Израилдең буласаҡ беренсе президенты Хаим Вейцмандың әйткәне  әһәмиәтле: «''Беҙ Эрец-Исраэлгә Варшава, Пинск һәм Лондон тормошон ҡабатлар өсөн килмәнек. Сионизмдың асылы — еврейҙар сит мәҙәниәттәр баҫымы аҫтында үҙләштергән бөтә ҡиммәттәрҙе үҙгәртеү''».
Немец еврейҙарының үҙ-ара ярҙам берлеге  (Хильфсферайн) 1904 йылда Йәрүсәлимдә иврит уҡытыусылары өсөн беренсе  уҡытыусылыҡ семинарияһын һәм  1905 йылда Яффола «Герцлия» гимназияһын —  донъяла уҡытыу иврит телендә алып барылған беренсе урта мәктәпте асҡанға йөҙ йылдан ашыу ваҡыт үтте. ХХ быуаттың беренсе сирегендә Эрец-Исраэлгә күсеп килгән икенсе һәм өсөнсө тулҡын репатрианттар ғаиләләрендә ивритты ғаиләләрҙә, киббуцтарҙа һәм ауыл хужалығы торамаларында аралашыу теле итеп ирекле (ҡайһы берҙә мәжбүри ҙә) һайлау уңыштың төп шарты була.
2018 йылда ҡабул ителгән «Израиль — еврей халҡының милли дәүләте» тигән закон ивритты Израиль Дәүләтенең берҙән-бер  дәүләт теле итеп раҫлай  (ғәрәп теле дәүләт теле статусын юғалты, әммә  уның айырым статусы нығытыла).
СССР-ҙа иврит
Иврит телендәге һуңғы нәфис баҫма  —  Б. Фрадкиндың «Алей асор» («Ун ҡыллы лирала») тигән китабы - 1927 йылда баҫылып сыға, унан һуң дөйөм ихтыяжға дини материалдар ғына (календарҙар, доғалыҡтар) баҫылғылай.
Совет әҙәбиәтендә ивритты оҙаҡ ваҡыттар буйы «боронғо еврей теле» тип йөрөтәләр, хатта Израилдә уны тергеҙеү мәсьәләһе хәл ителгәс тә был дауам итә, моғайын,  сәйәси маҡсаттандыр,  «иҫке һәм үле» иврит телен «заманса һәм тере» еврей теленә — идишҡа  ҡаршы ҡуйыу өсөн дәлер. СССР-ҙа 1953 йылда Сталин үлгәндән алып  1967 йылғы Алты көнлөк һуғышҡа тиклемге аралыҡта, Израиль менән СССР араһында  дипломатик мөнәсәбәттәр булғанда, хәҙерге ивритҡа нейтраль мөнәсәбәт булып ала. 1963 йылда Ф. Л. Шапиро әҙерләгән  «Иврит-русский словарь» баҫыла, унда грамматика буйынса Б.&nbsp;Я.&nbsp;Гранде яҙған ентекле һәм ҙур күләмле очерк та була, һуңынан ул 1960—1980-се йылдарҙа ивритты йәшерен өйрәнгән саҡта ҡулланма булып хеҙмәт итә. «Поэзия Израиля» йыйынтығы сыға, унда ивриттан тәржемәләр ҙә инә. Совет китапханалары был осорҙа Израилдә иврит телендә баҫылған китаптарҙы ла алғылай,  әммә  СССР-ҙа иврит телен уҡытыу бер ерҙә лә алып барылмай тиерлек.
1967 йылда Алты көнлөк һуғыштан һәм совет-израиль мөнәсәбәттәрен өҙгәндән һуң, СССР-ҙа ивритты өйрәнеүселәр һәм өйрәтеүселәр   (киң күләмле булмаған ғилми тикшеренеү өсөн өйрәнеүҙән, мәҫәлән,   университеттарҙың Көнсығыщты ҡйрәнеү бүлексәләренән тыш) сионистарға  (йәғни эмигранттарға  — «совет Ватанына хыянат итеүселәргә», һуңынаныраҡ, БМО-ның 1975 йылда ҡабул ителгән һәм 1991 йылда юҡҡа сығарылған 3379-сы резолюцияһына ярашлы, «расистарға») тиңләнә. Уларҙы эштән йә вуздан ҡыуыу еңелләшә, ә ҡайһы бер иврит уҡытыусылары төрлө сәбәп менән төрмәгә ябыла  — мәҫәлән, Эфраим Холмянский, Юлий Эдельштейн һәм башҡалар менән шулай була.
1987 йылда СССР-ҙағы йәшерен иврит уҡытыусылары «Игуд а-морим» — иврит уҡытыусылары профсоюзын ойоштора. Зеэв Гейзель, Лев Городецкий һәм Авигдор Левит уның рәйестәре була.
Үҙгәртеп ҡороуҙан һуң совет осоронан һуңғы мөхиттә яйлап рәсми даирәләрҙә лә «боронғо еврей теле»  урынына «иврит» атамаһы ҡулланыла башлай.
Уҡыу һәм яҙыу
Иврит грамматикаһына ярашлы, һүҙҙең тамырында һуҙынҡылар булмай.
Тексты никудһыҙ уҡыуҙы еңелләштерер өсөн «тулы яҙыу» (כתיב מלא) ҡулланыла, йәғни «у», «о» өндәренең ҡайһы берҙәре - вав  хәрефе,   «и», «э» өндәре - йуд, сит телдәрҙән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә ҡайһы бер «а», «э» өндәре   әлеф хәрефе менән тамғалана, бынан тыш,  «в» һәм «й» тартынҡыларын белдергән вав һәм йуд хәрефтәре айырым осраҡтарҙа парлы итеп яҙыла.
Һуҙынҡы өндәрҙе тамғалау
Некудот тамғалары һуҙынҡы өндәрҙе тамғалау өсөн хеҙмәт итә. Произношение звуков «а», «э», «и», «о», «у» примерно соответствует русскому произношению. Согласные в иврите никогда не палатализуются (не смягчаются) перед гласными «и» или «е (э)». Бынан тыш, ҡайһы бер баҫымһыҙ һуҙынҡылар (э, а, о)  шва ְ(хәреф аҫтында ике вертикаль нөктә)  тамғаһы йә  шваның   сэголь, камац һәм патах  тамғалары (бөтәһе лә хәреф аҫтына ҡуйыла һәм һуңғыларының атамаһы алдан  хатаф һүҙен ҡушып әйтелә) менән берләшмәһе ярҙамында  тапшырыла ала.
Хатаф ҡатнаш тамғалау:
Ни
Сосновка (Белорет районы)
Сосновка (Сосновка) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 723 кеше. Почта индексы — 453539, ОКАТО коды — 80211846001.
Иврит
Хәрефтәр
Миҫалдар:
Сосновка (Белорет районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иврит
Хәрефтәр
Хәҙерге иврит теленең грамматикаһы боронғо еврей теленең грамматикаһынан ныҡ ҡына айырыла. Уға элек киң таралған еврей телдәре, айырыуса идиш менән ладиноның йоғонтоһо ҙур була. Мөһим үҙгәрештәр:
Һүҙ аҙағындағы хәрефтәр
Биш хәреф төрлөсә яҙыла — һүҙҙең башында һәм уртаһында бер төрлө, аҙағында — икенсе төрлө:
Грамматикаһы
Хәҙерге иврит грамматикаһы боронғо еврей теле грамматикаһынан ныҡ айырыла. Уға еврей телдәренән идиш һәм ладиноның йоғонтоһо көслө. Иң мөһим үҙгәрештәрҙең ҡайһы берҙәре:
Лексикаһы
1. Боронғо һүҙҙәрҙең мәғәнәһен үҙгәртеү
Миҫалдар:
2. Телдә йәшәп килгән тамырҙарҙан иврит грамматикаһы ҡағиҙәләренә ярашлы яңы һүҙҙәр яһау.
Миҫал:
әлеге һүҙҙәргә оҡшатып:
(һүҙмә-һүҙ: «хисаплаусы», ХиШеВ нигеҙенән (חישב = «(ул) хисапланы»));
иҫке һүҙҙәргә оҡшатып:
3. Телдең үҙенсәлеге  — «ҡуша егеүле конструкция», ике йә унан да күберәк исемдән торған һүҙбәйләнеш (смиху́т), беренсе һүҙе ҡайһы берҙә билдәле бер   фонетик закондар буйынса үҙгәрә  (был форма нисма́х тип атала).
Бындай һүҙбәйләнештәр бер һүҙгә лә әйләнгеләй.
Мәҫәлән:
4. Ҡатмарлы ҡыҫҡартмалар  (вуз, колхоз йә КПСС кеүек)
Ҡатмарлы ҡыҫҡартмаларҙың һуңғы хәрефе менән унан алдағы хәреф араһына ғәҙәттә икеләтелгән апостроф ( " ) ҡуйыла.
те́лефон (טלפון), униве́рсита (אוניברסיטה), о́тобус (אוטובוס), я́нуар - ғинуар (ינואר) һ.б
Донщинка
Донщинка (балка Донщинка) — Рәсәй йылғаһы. Ростов өлкәһе,Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Куртлак йылғаһының уң ярына тамағынан 43,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чир йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Үзбәк Аҡмырҙин
Үзбәк Аҡмырҙин (1791—?) — хәрби эшмәкәр. 1-се Башҡорт атлы полкы составында 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
Биографияһы
1811 йылда 9-сы кантон башҡорттарынан 1-се Башҡорт атлы полкы ойошторола, июндә полк Сембергә килә һәм Серпуховҡа ебәрелә. Курск губернаһында ҡышлай. 1812 йылдың 2 ғинуарында Луцк ҡалаһында 2-се армия командующийы П. И. Багратион 1-се һәм 2-се Башҡорт атлы полктарын ҡарап сыға. 1812 йылдың мартында 1-се Башҡорт полкы Рәсәй империяһының көнбайыш сиктәрендә Платовтың корпусы составына кордон хеҙмәтен үтәй. Ватан һуғышы башланғас, Платов казактары менән бергә 2-се Көнбайыш армияның сигенеүен ҡаплай.
Үзбәк Аҡмырҙин 1-се Башҡорт атлы полкы составында 1812 йылдың 15 июнендә Гродно янындағы алышта батырсылыҡ күрһәтә.
1812 йылдың 1 июлендә — Мир, 5 июлдә — Несвиж, 18 июлендә — Романов янындағы алыштарҙа ҡатнаша. Мир янындағы алыштан һуң яҡшы хеҙмәте өсөн урядник званиеһын ала.
12 августта — Смоленск, 1812 йылдың 3-5 сентябрҙә — Можайск янындағы алыштарҙа ҡатнаша.
1813 йылдың 13 ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа батырлыҡ күрһәтә. 1813 йылдың 12 мартында — Несвиж, мартта — Линбург янындағы алыштарҙа ҡатнаша.
Василева
Василева — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тора йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Үзбәк Аҡмырҙин
Биографияһы
1813 йылдың 15-16 авгусында — Ютербок, 21-22 августта Винтербург янындағы алыштарҙа ҡатнаша һәм бында күрһәткән батырлығы өсөн 1813 йылдың 6 декабрендә киләһе чинға күтәрелә.
1813 йылда 1-се Башҡорт атлы полкы командаһы Лейпцигтағы "Халыҡтар һуғышы"нда ҡатнаша. 1813 йылдың октябрендә был полк шулай уҡ Лейпцигтағы "Халыҡтар һуғышы"нда ҡатнашҡан 4-се, 5-се һәм 14-се Башҡорт полктары менән бергә Дрезден гарнизонына ҡаршы һуғышҡан 2-се, 15-се һәм 18-се Башҡорт полктарына ярҙамға ебәрелә. 1813 йылдың 10 ноябрендә 1-се Башҡорт атлы полкы Дефентер ҡәлғәһе, 8-9 декабрҙә — Бреда ҡәлғәһе, 1814 йылдың 24-25 февралендә — Лаон ҡалаһы янындағы алыштарҙа ҡатнаша.
Василева
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Үзбәк Аҡмырҙин
Биографияһы
1814 йылдың мартында Парижды алыуҙа ҡатнаша.