cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
А. Я. Барышников йорто
Төҙөлөш
Бина эсендә 15 алты бүлмәле фатир һәм биш өс бүлмәле фатир була, беренсе ҡатты дүрт кибеткә бирәләр. Интерьерҙар модерн стилендә биҙәлә. Стеналар биҙәкләп һыланған, түр баҫҡыс һәм тәҙрәләр стилләштерелгән сәскәләр менән биҙәлгән. Бөтә бүлмәләр яңы техника  буйынса йыһазландырылған,  һыу үткәргес, канализация, электрға эйә була. 1906 йылда Германияның «Carl Flohr» заводы лифты ҡуйыла.
Өфөнөң тиҙ йөрөшлө трамвайы
Өфөнөң тиҙ йөрөшлө трамвайы (Уфимский скоростной трамвай) — Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы Өфөлә планлаштырылған тиҙ йөрөшлө трамвай системаһы. Тиҙ йөрөшлө трамвай юҡҡа сығарылған Өфө метрополитены проектына алмаш булырға тейеш. Әлеге ваҡытта проект экспертиза үтә.
А. Я. Барышников йорто
Революцияға тиклем
Александр Яковлевич һәм Пелагея Александровна Барышниковтарҙың ун балаһы була, төҙөлөш тамамланғандан һуң ғаилә бөтә беренсе ҡатты тиерлек биләй, төрлө мәғлүмәттәр буйынса 15 бүлмәнән алып 24 бүлмәгә тиклем.
Өфөнөң тиҙ йөрөшлө трамвайы
Тасуирлама
Тиҙ йөрөшлө транспорт тармағын төҙөү кәрәклеге булған пассажирҙар ташыу линияһы юғары йөкләнештәр менән эшләүгә бәйле. Тиҙ йөрөшлө трамвай метрополитенға алмаш булараҡ проектлана, төҙөлөшкә һәм хеҙмәтләндереүгә күпкә әҙерәк сығымдар сарыф итеп, тиҙлек буйынса шундай уҡ күрһәткестәр менән тәьмин итергә тейеш. Проект шулай уҡ ҡаланың үҙәк һәм төньяҡ өлөшө араһында өҙөлгән трамвай селтәрен тоташтырыуға булышлыҡ итәсәк.
А. Я. Барышников йорто
Революцияға тиклем
Александр Александрович архитектурала карьера яһай, шунан сәйәсәт менән мауыға һәм  Дәүләт думаһының 4-се саҡырылыш ағзаһы була. Ул төҙөлөш менән генә түгел, шулай уҡ портретсы, виолончелист һәм тәржемәсе булараҡ та дан ала.
Бинаның икенсе ҡатындағы 8-се фатирҙы  Мария Савина етәкселегендәге   Император рус театры  йәмғиәте  ҡуртымға ала. 1913 йылда беренсе ҡатты «Гөлйемеш» нәшриәте биләй. 1910 йылдар уртаһында йортта балет Александр һәм Иван Чекрыгиндарҙың балет студияһы асыла, ул 1924 йылға тиклем эшләй. Александр Барышников бөтә ойошмалар-ҡуртымсылар вәкилдәре менән аралаша, күптәре менән дуҫ  була. XX быуат башында Николаев урамындағы йортҡа күренекле сәнғәт эшмәкәрҙәре: Леонид Андреев, Мстислав Добужинский, Александр Бенуа, Михаил Пришвин,Михаил Врубель һәм башҡалар  килә.
Өфөнөң тиҙ йөрөшлө трамвайы
Беренсе сираты
Проекттың беренсе сираты, Блюхер урамы буйлап трамвай линияһы һалыу юлы менән, төньяҡ һәм көньяҡ трамвай системаларын тоташтырыуҙы күҙаллай. Был линияла 7 станция урынлаштырыласаҡ, шуларҙың өсәүһе ҡала автотранспорт системаһы менән транспорт үҙәге ролен башҡара, ә бер станцияһы ҡала яны тимер юлының 1629 км туҡталыш пункты менән пассажирҙар үткәүеле ярҙамында бәйле. Кеше именлеге өсөн, Мәжит Ғафури исемендәге парк буйлап һуҙылған участка, 1,1 км оҙонлоғондағы эстакада булып үтә. Туҡталышһыҙ хәрәкәт тәьмин итер өсөн, линияның бер өлөшө Октябрь проспекты аҫтынан, 72 м оҙонлоғондағы тоннель буйлап үтә.
А. Я. Барышников йорто
Революциянан һуң
Революциянан һуң бина  национализациялана, шулай ҙа Барышниковтарға   элекке  фатирҙарында мөмкинлек бирәләр. Александр Барышников-кесе 1922 йылдың 17 авгусында вафат була, уның һеңлеләре Нина һәм Вера улы Андрей менән нәҫелдән килгән йортта  Бөйөк Ватан һуғышына тиклем йәшәй, 1942 йылда улар  блокадала һәләк була. Фатирҙар коммуналь итеп үҙгәртеп ҡорола, эске бүлмәләре яңынан төҙөлә, интерьерҙарының декоры өлөшләтә юҡҡа сыға
Өфөнөң тиҙ йөрөшлө трамвайы
Икенсе сираты
Проекттың икенсе сиратын башҡарыу линияның үткәреү һәләтен арттырыу, Октябрь проспекты буйлап халыҡ тығыҙ йәшәгән биҫтә эсенән үтеү иҫәбенә халыҡты солғап алыу радиусын киңәйтеү мөмкинлеге бирәсәк. Фараз буйынса был линияның күп өлөшө Комсомол һәм Рәсәй урамдарынан эстакада буйлап үтә, был үҙ сиратында трамвайҙың урам саттарында туҡталышһыҙ хәрәкәтен тәьмин итә. Проект буйынса линияла 14 станция урынлаштырыу ҡаралған, уларҙың һәр береһе булған транспорт туҡталыштары менән үҙәк барлыҡҡа килтерәсәк. Беренсе сираты төҙөлөшө уңышлы тамамлағандан һуң икенсе сиратын тормошҡа ашыра башлау планлаштырыла.
А. Я. Барышников йорто
XXI быуат
2014 йылда Барышниковтарҙың элекке фатирҙары булған өлөштә стнеаларының һәм түшәмдәренең үҙенсәлекле альфрей биҙәктәре асыҡлана. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, барлыҡ биналарҙа ла улар модерндың төрлө стилдәрендә башҡарылған була. Фатир хужабикәһе биҙәктәрҙең һаҡлау статусын алыу өсөн КГИОП-ҡа ғариза ебәрә һәм биҙәктәр музейын булдырыуҙы планлаштыра.
Матбуғаттағы мәғлүмәттәргә ярашлы, 2018 йылдан йортто күсерә башлайҙар, сөнки башҡа бүлмәләр милексеһе унда ҡунаҡхана  асыу планлаштыра.
Дубровин паркы
Дубровин паркы — Даугавпилс ҡалаһында йәмәғәт паркы. Ригас —Театра—Парадес—Даугавас урамдары периметрында урынлашҡан.
Тарихы
Двина яры буйында ҡала дамбаһы янындағы Рижская урамының башында һаҙлыҡлы урын. 1882 йылда ҡала башлығы Дубровин Павел Федорович 3 гектар участка һатып ала, тәртипкә килтерә ( мелиорация үткәрә, ағас ултырта) һәм ҡалаға йәмәғәт паркы өсөн бүләк итә. Ҡала Думаһы Дубровин тере саҡта уҡ паркты Дубровин баҡсаһы тип атай.
Ҡаланы нацистарҙан азат иткәндән һуң 1944 йылда һәләк булғандар өсөн паркта ҡәберлек төҙөлә, һуңынан мемориал ҡорола. 1948 йылдың 28 октябрендә паркҡа яңы Комсомол исеме бирелә. 1991 йылдың 20 сентябрендә паркҡа үҙенең  тарихи Дубровин исеме ҡайтарыла.
2007 йылда парк үҙенең 125-йыллығын билдәләй, һәм юбилей байрамы  сиктәрендә 16 сентябрҙә Динабург ҡалаһы башлығы П. Ф. Дубровинға фонтан янында һәйкәл асыла. 2008—2009 йылдарҙа парктың реконструкцияһы үтә, 2009 йылдың 9 майы алдынан тамамлана. Яңы фонарҙар, эскәмйәләр ҡуйыла, яңы юлдар эшләнә, парктың иҫке аллеяларына яңы япма һалына. Бассейнда фонтан һыу ағымының төҫлө яҡтыртыуы монтажлана.
Иҫтәлекле урындары
Паркта элек эстрада урынлашҡан, ул  һүтелгән һәм һуңыраҡ  80-се йылдарҙа уның урынында 1944 йылдың июлендә ҡаланы азат иткәндә нацистар ҡулынан һәләк булғандарға яңы мемориал төҙөлә, 1984 йылда асыла. Мемориалдың авторы скульптор Владимир Иванов. Быуа яры бетонланған, 1967 йылдың октябрендә фонтан төҙөлгән,  2009 йылда фонтандың төҫлө яҡтыртыуы эшләнгән. Паркта ағас һәм үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәре бар, улар паркта 19 быуатта ултыртылған.
Собинов Леонид Витальевич
Собинов Леонид Витальевич (7 июнь, Ярославль — 14 октябрь 1934, Рига) — урыҫ опера йырсыһы (лирик тенор), РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1923), урыҫ классик вокал мәктәбенең иң эре вәкиле. Сергей Витальевич Волгиндың ҡустыһы.
Биографияһы
Леонид Витальевич Собинов сауҙа хеҙмәткәре, мещан Виталий Васильевич Собинов ғаиләһендә тыуған.
1881 йылда гимназияла уҡый. Ул гимназия хорында йырларға өйрәнә башлай. 1888 йылда хәйриә кисәһендә уның тәүге уңышлы сығышы үтә (Вильбоаның  «Наташа, или Волжские разбойники» операһында хорҙа соло партияһын башҡара).
1890 йылда гимназияны көмөш миҙал менән тамамлағандан һуң, Л.В.Собинов Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетына уҡырға инә. Университетта уҡыған ваҡытта студенттар хорында ҡатнаша. 1892 йылдың көҙөнән П. А. Шостаковский саҡырыуы буйынса Музыкаль-драматик училищеға  (буласаҡ ГИТИС) уҡырға инә, унда 1897 йылға тиклем А. М. Додонов һәм А. А. Сантагано-Горчаковала вокал менән  шөғөлләнә). Ошо уҡ йылдарҙа итальян опера труппаһында  сығыш яһай
1893 йылда йырсы был училищела ҡыған Мария Каржавинаға өйләнә (1898 йылда ҡатыны менән айырылыша).
Училищела уҡыу менән бер рәттән Собинов университетта уҡыуын да дауам итә. 1894 йылда университеттың юридик факультетын уңышлы тамамлай, һуңынан Мәскәү пехота училищеһында бер йыл  юнкер булып хеҙмәт итә. Шунан һуң билдәле адвокат Федор Никифорович Плеваконың  присяжный ярҙамсыһы булып эшләй.
1897 йылда училищела имтиханда  Ҙур театр дирижеры Ипполит Альтани ҡатнашаь, ул Собиновты Ҙур театрға  тыңларға саҡыра. Шул уҡ 1897 йылда ул Ҙур театрҙың солисы була. Собинов Ҙур  театр сәхнәһендә   Антон Рубинштейндың «Демон» операһында сығыш яһай. Ҙур театрҙа эшләгән осоронда йырсының 35 роле була, сәхнәлә 623 тапҡыр йырлай.
1899 йылдың көҙөндә Собинов адвокат практикаһын ҡалдыра һәм үҙен тулыһынса музыкаға бағышлай. Собинов үҙе тураһында былай тип һөйләй: «Юристар араһында иң яҡшы йырсы йәки йырсылар араһында иң яҡшы юрист».
1900 йылдарҙа Собинов күп гастролдәрҙә була. Милан «Ла Скала» театрында  (1904—1906), унда традицион итальян репертуарында йырлай,  Монте-Карло, Мадрид, Лондон, Берлин, Парижда сығыш яһай (1909), Рәсәй буйынса күп йөрөй.
Беренсе донъя һуғышы ваҡытында шәфҡәтлелек концерттары  ярҙамында яралыларға һәм  хәйриә ихтыяждарына 200 мең һумдан ашыу аҡса йыя.
Ике тапҡыр Ҙур театр директоры була — 1917—1918 йылдарҙа һәм 1921 йылда. 1917 йылдың октябренән — Мәскәү советы театры комиссары; 1919 йылда Ҙур театр  Директорияһы ағзаһы итеп һайлана.
1920 йылдың ноябрендә халыҡ мәғариф Севастополь бүлегендә  сәнғәт  бүлексәһе мөдире була. 1921 йылдың апрелендә Севастополдә консерватория булдырыуҙә тәҡдим  итә ..
Мәскәүҙә, Камергер тыҡрығында 5/7 йорттоң  23-сө фатирында йәшәй (йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған). Собинов ғүмер буйы  камера вокаль  репертуарында даими сығыш яһай. Корней Чуковский үҙ хәтирәләрендә Собиновтың шәфҡәтлелек менән күп шөғөлләнеүен, атап әйткәндә, студенттарға, шул иҫәптән буласаҡ яҙыусы Андреев Леонидҡа ярҙам итеүен әйтә, мохтаж  йәмғиәттәргә һәм  ойошмаларға төрлө бүләктәр яһай. 1933 йылда 60 йәшендә сәхнәне ҡалдыра.
Собинов 1934 йылдың 14 октябрендә Ригала «Санкт-Петербург» ҡунаҡханаһында төндә йөрәк өйәнәгенән вафат була. Кәүҙәһен Мәскәүгә махсус ҡайғы поезында алып киләләр. Новодевичье зыяратында ерләнә. Ҡайһы бер сығанаҡтар уның үлемен бер көн элгәре  булған архиепископ Иоанн Рижскийҙың (Поммер) үлеме менән бәйләп, Леонид Собиновтың үлеме  шарттарын сәйер булыуын күрһәтә.
Хәтер
1937—1994 йылдарҙа Мәскеәүҙең Кесе Кисловский тыҡырығы уның исемен йөрөтә. Йырсы исеме менән урамдар Иваново, Киев, Минск, Полтава, Харьков, Донецк, Ярославль ҡалаларында, уның тыуған ерендә һәм БДБ. илдәренең башҡа ҡалаларында бар.
Әлеге ваҡытта Собинов исемен һарытау консерваторияһы, Ярославль музыка училищеһы (колледжы) һәм йыл һайын үткәрелгән музыка фестивале йөрөтә. 2007 йылдың 29 декабрендә Ярославлдә Собиновтың һәйкәлен асыу тантанаһы була  (Максимов һәмТрефолев  урамдары киҫешкән ерҙә).
Бынан тыш, Собинов исемен совет ( Бөйөк Британияла төҙөлгән) океан турбоходы йөрөткән.
Тюсь
Тюсь — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/748    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәйғәфәров Яҡуп Мөсәлим улы
Сәйғәфәров Яҡуп Мөсәлим улы (1909 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945).
Биографияһы
Сәйғәфәров Яҡуп Мөсәлим улы 1909 йылда Башҡортостандың Архангел районы Көмәрле ауылында тыуа. 1941 йылдың 1 декабрендә Архангел район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 148-се гвардия артиллерия-миномет полкының 2-се батареяһында орудие тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә.
Сәйғәфәров Яҡуп Мөсәлим улы Бөйөк Ватан һуғышының тәүге көндәренән үк ҡатнашып, ике тапҡыр яралана. Висла йылғаһынан алып Одер йылғаһына тиклем һөжүм итеү операцияларында үҙен ҡыйыу яугир итеп күрһәтә. 1945 йылдың 11 февралендә үҙенең тоҫҡаусы бурыстарын үтәп, Гутендорф районында дошман пехотаһына ҡарай ут асып, дошмандың ун һигеҙгә яҡын һалдат һәм офицерын, бер станок пулеметын юҡ итә һәм бер миномет батареяһының утын баҫтыра, бының менән эскадрондың алға барыуын тәьмин итә.
1945 йылдың 27 октябрендә Бранденбург районында һөжүм итеүсе дошман пехотаһына ҡарай тура тоҫҡап ут аса, өс зенит пушкаһының, бер ҡул пулеметының утын баҫтыра. Унға яҡын немец һалдаты һәм офицеры юҡ ителә. Был батырлыҡтары өсөн Сәйғәфәров Яҡуп Мөсәлим улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
Иванов Алексей Павлович
Иванов Алексей Павлович (1[13] март 1865 йыл, Вязьма өйәҙе, Смоленск губернаһы — 2 март 1933 йыл, Мәскәү) — рус геологы, Мәскәү дәүләт университеты профессоры
Биографияһы
Крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Вязьма ҡалаһында гимназияла уҡый, ә 7 кластан башлап — Беренсе Мәскәү гимназияһында уҡый. Гимназист сағында уҡ шәхси дәрестәр бирә. Гимназияны тамамлағандан һуң, Мәскәү университетының физика-математика факультетының тәбиғи бүлегенә уҡырға инә (1884). Студент сыуалыштарында ҡатнашҡан өсөн «ниндәй ҙә булһа юғары уҡыу йортона инеү хоҡуғы бөтөрөлөп» уҡыуҙан ҡыуып сығарыла. Әммә төрмәнән азат ителгәндән һуң университетҡа кире алына (1887). 1891 йылда университетты геология кафедраһы буйынса кандидат дәрәжәһендә тамамлай.
1891—1901 йылдарҙа шәхси дәрестәр менән аҡса эшләп таба һәм бер үк ваҡытта практик геология буйынса эштәр үткәрә. Күпмелер ваҡыт «Фон Вангель артезиан быраулау компанияһында» геолог булып хеҙмәт итә, 1895 йылда Ухта йылғаһы бассейнында нефть разведкалау менән етәкселек итә. Бынан тыш, «Московский инженер» йәмғиәтендә һыу менән тәьмин итеү мәсьәләләре буйынса консультация бирә, төрлө файҙалы ҡаҙылмаларға разведка ойоштора һәм үткәрә (Липецк өйәҙендә тимер рудаһына, Владимир губернаһында кирбес балсығына, Подолияла фосфориттарға һ. б.). 1900—1907 йылдарҙа Кавказ аръяғында һәм Закаспийский өлкәһендә — нефтле урындар райондарында эштәр башҡара.
Рәсәй империяһының күп кенә төбәктәрендә — Бессарабия, Подольск, Херсон, Эстляндия, Лифляндия, Мәскәү, Калуга, Тверь, Ярославль, Кострома һәм башҡа губерналарҙа, шулай уҡ Кавказда, Челекен ярымутрауында, Тиманда һәм Рәсәй империяһының башҡа райондарында геологик тикшеренеүҙәр үткәрә. Рәсәйҙә фосфориттарҙы өйрәнеү пионерҙарының береһе; күп һанда фосфориттарҙың таралыу картаһын төҙөй, характеристикалар бирә һәм фосфориттарҙы сығарыуҙы ойоштороу буйынса тәҡдимдәр индерә; үлсәү юлы менән фосфоритлы ҡатлам запастарын теүәл иҫәпләү ысулдарын практикаға индерә. Фосфоритлы конкрецияларҙың, «иретмәнән фосфор кислоталы эзбиз ҡатлам булып ултырыу юлы менән» барлыҡҡа килеүе, органик булмаған сығышы тураһында фекер әйтә.
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: палеонтология, минералогия, стратиграфия, дүртенсел геология, нефть геологияһы.
Мәскәү ауыл хужалығы институтының фосфориттарҙы тикшеренеү буйынса комиссияһы (1908—1916), Мәскәү тәбиғәтте һынаусылар йәмғиәте (1894), Петербург тәбиғәт фәндәре белгестәре йәмғиәте (1901), Юрьев университеты ҡарамағындағы тәбиғәт фәндәре белгестәре йәмғиәте (1902); «Естествознание и география» журналының редколлегияһы ағзаһы.
Палеонтология, минералогия, тектоника, стратиграфия, дүртенсел геология, нефть геологияһы һәм ғәмәли геология буйынса 100-гә яҡын фәнни хеҙмәт баҫтырып сығара.
Кудрянка
Кудрянка (Кудрянка) — Украиналағы йылға. Хмельницкий өлкәһенең Хмельницкий районы аша көньяҡҡа табан аға. Көньяҡ Бугтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 25 километр. Бассейн майҙаны — 92,4 км².
Ценцы
Ценцы — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький (зал. р. Сунжи) һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 4,2 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғәләүетдинов Әбүталип Сәйетборхан улы
Ғәләүетдинов Әбүталип Сәйетборхан улы (1909 йыл – 18 июль 1988 йыл), 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой], ҡыҙылармеец, 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены, 3-сө дәрәжә Дан ордены кавалеры.
Биографияһы
Ғәләүетдинов Әбүталип Сәйетборхан улы 1909 (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа 2010) йылда Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Ҡолғана ауылында тыуа.
Хеҙмәт юлын 1932 йылда «Ҡолғана» колхозында звено бригадиры булып башлай. 1935 йылда Район Советы указы менән Ҡолғана ауылында 20 кешенән торған төҙөлөш буйынса бригада төҙөлә. Уның бригадиры итеп Ғәләүетдинов Әбүталип һайлана. Был бригада 1935 йылдан 1939 йылға тиклем район үҙәге Иҫке Собханғолда ағастан мәктәп, мәҙәниәт йорто һәм башҡа социаль объекттар төҙөй. 1941 йылдың 1 авгусында Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Ғәләүетдинов Әбүталип һуғышҡа киткәндә өйҙә ҡатыны 4 балаһы менән яңғыҙы тороп ҡала.
1-се һанлы Әлкә ҡасабаһында хәрби хеҙмәткә әҙерлек курсы үтә. Курстан һуң Ғәләүетдинов 5-се Ҡыҙыл Байраҡлы Орлов уҡсылар дивизияһының 190-сы уҡсылар полкында танкка атыусы пулеметсы булып һуғыша. Сталинград, Курск, Орел, Воронеж, Кенигсберг ҡалаларын дошмандан азат итеүҙә ҡатнаша. Һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
Ә. Ғәләүетдинов Бөйөк Ватан һуғышында баштан алып аҙаҡҡа тиклем ҡатнашып, Бөйөк Еңеүҙе Берлинда ҡаршылай. 4 тапҡыр яралана, контузия ала, 4 тапҡыр госпиталдә ятып дауалана.
1943 йылдың 14 февралендә Воронеж фронтында башына яралана, 1943 йылдың 22 авгусында айында һул ҡулына пуля тейә. 1943 йылдың 29 сентябрендә 3-сө тапҡыр яралана. 1944 йылдың 28 октябрендә һул аяғы ҡаты яралана. Днепрҙы аша сыҡҡанда Миңлеғәле Шайморатов етәкләгән 112-се кавалерия дивизияһы составында һуғыша.
Ғәләүетдинов Әбүталип Сәйетборхан улы 1946 йылда демобилизациялана.
Һуғыштан ҡайтҡас, Ҡолғана ауылында ойошторолған «Яңы юл» промартелендә эшләй.
1954 йылда «Яңы юл» промартелендә 15 кешенән торған төҙөлөш бригадаһы бригадиры итеп тәғәйенләнә. Бөрйән һәм Әбйәлил райондарында төрлө социаль объекттар төҙөйҙәр.
Ветеран 1988 йылдың 18 июлендә вафат була.
Николаевка (Туймазы районы)
Николаевка (Николаевка) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 722 кеше. Почта индексы — 452785, ОКАТО коды — 80251840001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Загарная
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Седельников Тимофей Иванович
Седельников Тимофей Иванович (2 февраль 1876, башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1871 йыл, Спасский ауылы, Көньяҡ Урал — 26 май 1930 йыл, Мәскәү) — урыҫ сәйәси эшмәкәре, Ырымбур губернаһынан Рәсәй империяһынының 1-се саҡырылыш Дәүләт Думаһы ағзаһы. Башҡортостанда ВЦИК-тың тулы хоҡуҡлы вәкиле, Башревком ағзаһы (1919—1920).
Рәсәй империяһының Дәүләт думаһы депутаты
Т. И. Седельников 1-се саҡырылыш Дәүләт Думаһы составына Ырымбур губернаһы казактарынан һайлана, Хеҙмәт төркөмөнә ылыға һәм уның иң әүҙем ағзаларының береһе була. Думаның белешмә документтарында ул «киҫкен һул» тип һүрәтләнә.
Думала эшләй башлағандан алып Седельников Дала крайы казактары проблемалары һәм илдәге сәйәси хәлдәр буйынса үҙ фекерен әйтә килә. Ул яһалма рәүештә халыҡтан айырылған һәм уға ҡаршы файҙаланған казактарҙы ябыҡ хәрбиләштергән кастаға әйләндереүгә ҡаршы була. Әлеге позиция казактарҙың юғары ҡатламында ризаһыҙлығын тыуҙыра һәм Үрге — Урал станицаһы казактарының йыйылышы ҡарары менән ул казак ҡатламынан сығарыла.
1906 йылдың 29 мартында ул Нобель халыҡ йорто эргәһендә булып сыға, бында дума эштәрен тикшереү программаһы буйынса йыйылыш үтә. Рөхсәт ителгән 800 кеше урынына 1500 кеше йыйыла һәм йыйылыш рөхсәт ителмәй. Башҡа ваҡиға шаһиттары менән Седельников полиция ғәмәлдәренә ҡаршы ризаһыҙлыҡ белдерә һәм полицейскийҙар тарафынан туҡмала.
1906 йылдың 3 майында Седельников думаны «казактарҙы түҙә алмаҫлыҡ хәрби тәртибенән, уларҙы урыҫ халҡы һәм үҙ дошманы итеүсе ошо ҡот осҡос кешелекһеҙ сафтан азат итергә» саҡыра. Кавказ, Ҡырғыҙстан һәм Себерҙән депутаттар булмауына иғтибарын йүнәлтеп, ул шулай уҡ Рәсәй халыҡтарының үҙенсәлекле мәнфәғәттәренә ишара итә һәм Ҡырғыҙ далаһын хөкүмәттең ғәмәлдәрен ҡот алынғыс тип баһалай, «сөнки хөкүмәт унда сит милләттәр менән эш итә һәм уларҙы Рәсәйҙең башҡа халыҡтары менән бер рәткә ҡуйырға теләй». Ул урыҫ булмағандарҙың ерҙәрен талауҙы туҡтатырға һәм ер мәсьәләһен думаның төп бурысы итеп һанарға тәҡдим итә.
4 майҙа Седельников аграр мәсьәләһе буйынса сығыш яһай, ул Дала крайындағы ерҙән ситләштереү эштәрен һүрәтләй һәм крайҙың өс өлкәһендә хәрби хәл индереүе миллион ҡаҙаҡты ерһеҙ ҡалдырған сәйәсәт һөҙөмтәһе тип белдерә.
9 майҙа ул Панина йортонда 5 меңлек митингыла сығыш яһай, күренекле кадет М. М. Винавер һүҙҙәре буйынса, телмәрҙә халыҡ азатлығы партияһына ҡаршы бик күп ғәйеп ташлай. Ораторға В. И. Ленин да иғтибар итә.
18 майҙа Седельников үлем язаһын тыйыу тураһындағы закон проекты буйынса фекер алышыуҙа ҡатнаша. Думаның аҙаҡҡы көндәре тамамланыуға бара тип билдәләп, ашығыс рәүештә халыҡҡа кәрәкле закон проекттарын ҡабул итергә тәҡдим итә.
1906 йылдың майында Хеҙмәт төркөмөнең 38 ағзаһы исеменән вазифалы кешеләрҙең енәйәттәрен тикшереү буйынса комиссия ойоштороу буйынса ғаризаға ҡул ҡуя.
Түбәнге Үтәш
Түбәнге Үтәш (Нижнеутяшево) — Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районындағы ауыл. Үтәш ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 420 кеше булған. Почта индексы — 452587, ОКАТО коды — 80210837001.
Географик урыны
Түбәнге Үтәш ауылы Әй йылғаһы бассейнындағы Атарша йылғаһы буйында, район үҙәге Яңы Балаҡатай ауылынан көньяҡҡа табан 7 километр һәм Үңкерҙе (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 43 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
Түбәнге Үтәш ауылына Себер даруғаһы Балаҡатай улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Үтәш ауылының атамаһы антропонимдан, йәғни тәүге төпләнеүсе Иҫәт провинцияһы Балаҡатай улусының отставкалағы сотнигы Үтәш Ҡотлоғужин исеменән. Үтәш ауылы 1717 йылдан билдәле, 1722 йылда үткән I рәүиз материалдарында телгә алына. Үтәгән тип тә теркәлгән.
Седельников Тимофей Иванович
Думаны ҡыуғандан һуң
Думаны тарҡатҡандан һуң уның 180 депутаты, шул иҫәптән Седельников, 1906 йылдың 9 июлендә Выборгта «Халыҡ вәкилдәренән халыҡҡа» өндәмәһенә ҡул ҡуя. Ҡул ҡуйғандан һуң Седельников ҡулға алыуҙан хәүефләнеп, Гельсингфорсҡа китә.
Түбәнге Үтәш
Тарихы
1795 йылда Үтәштә 54 йортта 232 кеше йәшәгән. 1795 йылда Троицк өйәҙенең өс балаҡатай ауылы (Апут, Ураҡ) араһында Үтәштә иң күп халыҡ (54 йортта 232 кеше) Үтәштә булған, башҡаларында уртаса 15 йорт, тимәк, кеше һаны 3,6 тапҡырға уҙып китә. 1816 йылда 53 йортта 355 кеше, 1834 йылда 73 йортта - 412 кеше йәшәгән.
Седельников Тимофей Иванович
Думаны ҡыуғандан һуң
8-9 июлдә Седельников Финляндия Ҡыҙыл гвардияһы съезы эшендә ҡатнаша, съезд Гельсингфорста үтә. 12 июлдә ҡыҙыл гвардия һәм эшселәр тағы Седельников ҡабаттан Ҡыҙыл гвардия һәм эшселәр йыйылышында сығыш яһай һәм хөкүмәткә ҡаршы ҡораллы ихтилалға саҡыра. 18 июлдә ул «Societe» ҡунаҡханаһында үткәрелгән урыҫ ревком ултырышында уның составына инә, шунда уҡ кадеттар съезында ҡатнаша. Выборг өндәмәһе буйынса суд тикшереүенә килмәй һәм хөкөмдән ҡасып йөрөүсе тип иғлан ителә.
Түбәнге Үтәш
Тарихы
Тәүге төпләнеүсенең улдарының береһе сотник (йөҙбашы) булып хеҙмәт итә. 1834 йылда 70 йәшлек Яхъя Үтәшев улдары Зәйнетдин менән Нәжметдин теркәлгән. Шуларҙың өсөнсөһө, 1768 йылғы Әпсәләм Үтәшев 48 йәшлектәр иҫәбенә алынған.
Седельников Тимофей Иванович
Думаны ҡыуғандан һуң
1906 йылдың көҙөндә Седельников «Ваза» дачаһында Ленин менән осраша, уларҙың һөйләшеүе II дума һайлау кампанияһына ҡағылышлы була.
Түбәнге Үтәш
Тарихы
Әгәр XVIII быуат аҙағында ошо ерҙең башҡорттары, шул иҫәптән үтәштәр ҙә, йәйләүгә сыҡһа, XIX быуаттың 30-сы йылдарына күсенеп йөрөү юҡҡа сыҡҡан.
Седельников Тимофей Иванович
Думаны ҡыуғандан һуң
1906 йылдың октябрь айында Седельников, Хеҙмәт төркөмөнең I һәм II съездарының партияһыҙлыҡ принцибын таныу тураһында ҡарары менән риза булмау сәбәпле, Петербургта Халыҡ-хеҙмәт партияһын булдырырға маташа. Көҙ көндәрендә ул Петербург трудовиктар комитетына инә.
Түбәнге Үтәш
Тарихы
1842 йылда 425 кешегә 92 сирек ужым һәм 368 сирек яҙғы иген сәселгән. Ул саҡта 423 кеше йәшәгән 80 хужалыҡҡа 335 йылҡы малы, 344 һыйыр, 86 һарыҡ, 78 кәзә тура килгән. Ауыл «Бүҙәтүлгәнтауҙың һөҙәк битләүе буйында» урынлашҡан. Ауыл ултырған ерҙең майҙаны — 40 дисәтинә.
Седельников Тимофей Иванович
Думаны ҡыуғандан һуң
1907 йылдың 21 июлендә Седельников үҙ ирке менән полицияға килә һәм һаҡ аҫтына алына, ә 24 сентябрҙә өс айға төрмәгә хөкөм ителә, унан һуң Харьковҡа китә.
Түбәнге Үтәш
Түбәнге Үтәш ауылының XIX быуатта артабанғы үҫеше
1859 йылда Үтәштәге 89 йортта — 579, 1870 йылда 115 йортта — 687, 1896 йылда 180 йортта — 999 кеше донъя көткән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, сабата үреү менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.
Седельников Тимофей Иванович
Думаны ҡыуғандан һуң
1907—1911 йылдарҙа Һарытау, Пермь губерналарында Егор Петрович Сухов исеме аҫтында ерҙе файҙаланыу буйынса белгес булып эшләй, урындағы эсерҙар ойошмаһы эшмәкәрлегендә ҡатнаша. Жандарм идаралығында ул шәхси ерҙе файҙаланыу буйынса белгес Сергей Тихонович Атясов-Атяшев исеме аҫтында иҫәптә тора.
Түбәнге Үтәш
Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше
1905 йылда Үтәш ауылындағы 220 йортта — 1254 кеше йәшәгән.
Седельников Тимофей Иванович
Думаны ҡыуғандан һуң
1917 йылғы февраль революцияһынан һуң Ырымбур ҡалаһына ҡайта, урындағы меньшевиктар төркөмөнең етәкселәренең береһе була, әлеге төркөм Плехановтың «Берҙәмлек» платформаһында тора. Ырымбур казак ғәскәре Ғәскәри түңәрәгенең һайланған ағзаһы була, түңәрәктең «һул» яғын етәкләй. Башҡа мәғлүмәттәргә ярашлы 1917 йылдың 1 апрелендә 1-се революцион казак түңәрәгенең делегаты итеп һайлана. Седельников «бойондороҡһоҙ ирекле казак гәзитен» булдырыу менән мәшғүл була, Ырымбур казак ғәскәренең үҙбилдәләнеше тураһында Положениены әҙерләүселәрҙең береһе була, Казак демократик партияһын ойоштора, Казак депутаттарының Советын булдыра.
Түбәнге Үтәш
Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше
1906 йылда Үтәш ауылында улус идаралығы булған. 2 мәсет, запас иген һаҡлау мөгәзәйе, 4 бакалея кибете иҫәпкә алынған.
Седельников Тимофей Иванович
Думаны ҡыуғандан һуң
1917 йылдың декабрендә — 1918 йылдың ғинуарында Седельников Ырымбур казак ғәскәренең ваҡытлыса советын булдыра, ВЦИК-тың казактар бүлеге ағзаһы (Советтарҙың 5-сы съезынан алып). Большевиктарға ҡаршы бер нисә ҡаты мәҡәлә менән сығыш яһай: «Левое самодержавие», «Грядущий развал большевизма», «Неизбежность реакции в России, её причины и последствия», «Слепые вожди». Большевик-ҡатындар тарафынан ҡулға алына, ошо уҡ ваҡытта дутовсылар уны казак ҡатламынан сығара. Азат ителгәндән һуң ул Мәскәүгә юл тота.
Түбәнге Үтәш
Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше
1906—1919 йылдарҙа Атарша йылғаһы буйлап өҫтәрәк бүлендек Үрге Үтәш ауылы барлыҡҡа килгән. Бүлендек ауыл Үрге Үтәш тип, төп ауыл Түбәнге Үтәш тип атала башлай.
Седельников Тимофей Иванович
Совет осоронда
1918 йылдың декабрендә Седельников большевик булып китә һәм Ленин менән ҡабаттан осраша. 1919 йылдың 2 майынан — армияның Аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеү үҙәк комиссияһы рәйесе урынбаҫары. Һуңынан, Ленин ҡушыуы буйынса, Башҡортостанда эшләй, 1919—1920 йылдарҙа — Башҡортостанда ВЦИК-тың тулы хоҡуҡлы вәкиле, Башревком ағзаһы. 1920 йылдың башында — Киров ревкомында. 1920 йылдың октябрендә Эстонияла РСФСР-ҙың вәкиле. 1921 йылдың октябрендә РСФСР-ҙың Игенселек Халыҡ Комиссариаты коллегияһы ағзаһы итеп тәғәйенләнә. Шул уҡ ваҡытта Эшсе-крәҫтиән инспекцияһы комиссариатында эшен башлай.
Түбәнге Үтәш
Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше
1920 йылда Үрге Үтәштең 93 йортонда 465, төп халыҡ йәшәгән Түбәнге Үтәштең 168 йортонда — 864 башҡорт йәшәгән.
Седельников Тимофей Иванович
Совет осоронда
Үҙәк аппараты хеҙмәткәре булараҡ Седельников Рублев баҫым аҫтындағы һыу станцияһы партячейкаһына шефлыҡ итә. Унда уның Мәскәү һыу үткәргесе баш инженеры Владимир Васильевич Ольденборгер (1863—1921) аралары насар була, мөнәсәбәттәр 1921 йылдың яҙында, Моссовет һайлауҙарында станция эшселәре Ольденборгерга өҫтөнлөк биргәндән һуң, айырыуса киҫкенләшә. Баш инженер һыу үткәргес коллегияһынан сығарыла. Седельников Ольденборгер ҡаршы йүнәлтелгән мәҡәлә яҙа. Мәскәү һыу үткәргес эше тикшерелә һәм ыңғай баһалана. Седельников ВЧК-ға «һыу үткәргестә, ҡыҙыл Мәскәү үҙәгендә, контрреволюцион ойошма булыуы» тураһында» донос яҙа. Ошо уҡ ваҡытта властар сит ил ҡаҙандарына заказды үткәрмәйҙәр һәм оло йәштәге инженер үҙ-үҙенә ҡул һала.
Ушу
Ушу́  — термин, ҡытай һуғыш сәнғәте һәм уның нигеҙендә хәҙерге спорт һуғыш сәнғәте төрҙәрен аңлата.
Түбәнге Үтәш
Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше
Әлеге ваҡытта Түбәнге Үтәштә Яңы Балаҡатай ауылының 2-се урта мәктәбе филиалы — Үтәш мәктәбе, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Седельников Тимофей Иванович
Совет осоронда
1926 йылда Седельников Рабкрин ҡушыуы буйынса, илдәге рационализаторлыҡтың һәм уйлап табыуҙың үҫешен өйрәнә. 1929 йылда ул әлеге темаға «Пути советского изобретательства» китабын яҙа. Седельников «Хеҙмәт» гәзите менән даими хеҙмәттәшлек итә, ошо уҡ темаға бик күп мәҡәләләр яҙа. Уның тарафынан уйлап табыу тураһында яңы закон әҙерләнә.
Түбәнге Үтәш
Халыҡ һаны
Түбәнге Үтәш ауылында башҡорттар йәшәй (2002).
Седельников Тимофей Иванович
Совет осоронда
1930 йылдың 26 майында СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы комиссияһының ултырышына машинала китеп барған саҡта йөрәк өйәгенән вафат була.
Түбәнге Үтәш
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ушу
Аңлатмаһы
Ушу (武术)  — Ҡытайҙағы барлыҡ һуғыш сәнғәтенең дөйөм атамаһы. Ике иероглифтан: 武 wu («у») — «хәрби, һуғышсан» һәм 术 shu («шу») — «сәнғәт, техника» тора. Был маҡсатта төрөлө ваҡыттарҙа төрлө терминдар — уи (武艺), гошу (国术) һ.б. — ҡулланылған, шуға күрә уларҙың философик мәғәнәһен эҙләү бөтөнләй дөрөҫ түгел.
Түбәнге Үтәш
Иғтибарға лайыҡ мәғлүмәт
Үтәш Ҡотлоғужиндың үтенесе буйынса губернатор уның улы Сәғир Үтәшевты сотник итеп тәғәйенләй. 1775 йылдың майында «тотҡон» Салауат Юлаев Балаҡатай улусы башҡорт егетен, ағаһы Сағыр Үтәшевты күреп, Өфөлә үҙен һаҡлаған һалдат Яким Чудиновҡа, Сағырҙың Соҡалаҡ йылғаһы тамағында урынлашҡан түбәнге баҙар буйлап йөрөүе тураһында һөйләгәне билдәле. Салауат унан туғандарына хат тапшырыуҙы үтенгән. Баҙарға сыҡҡас, Сағырҙы табып, һалдат унан, Салауаттың туған-тыумасаһымы, тип һораған. Сағыр, туғаным, тип яуаплаған. Шунан һалдатҡа хат тотторған. Әммә хат Шайтан-Көҙәй улусына түгел, властар ҡулына эләгә.
Ушу
Кунфу һәм ушу
Кунфу (йәки гунфу) һәм ушу һуғыш сәнғәтендәге синонимдар. Ушу (武术) «хәрби сәнғәт», ә кунфу (功夫), «кунгфу» "оҫталыҡ"ты аңлата һәм Ҡытайҙа йоҙроҡ һуғышына ла, ашнаҡсы, талантлы музыкант һөнәренә лә әйтелә. «Кунгфу» әйтелешен американың гонконг яугирҙәрен кинола кантон диалектында әйтеүҙән Ҡытайҙың көньяғында киң таралған: ютпхин Gung1 fu1, кант.-урыҫ. кунфу).
Төрҙәре һәм стилдәре
Ушуҙың йөҙ тирәһе төрө бар. Тарихи классификациялары:
Түбәнге Үтәш
Тирә-яҡ мөхит
Тауҙар: Салауат барыһын да көрәшеп еңгән һәм майҙан батыры тигән исем алған.
Ушу
Ушу-таолу
Ушу-таолу («ушу комплекстары») — спорт төрө. Төрлө акробатик элементтар ҡулланып көрәшеү төрө Бергә-бер һәм коллектив һуғыш төрө (дуйлянь).
Түбәнге Үтәш
Тирә-яҡ мөхит
Йылғалар:
Шишмәләр: '' Әжбикә, Ҡарамалы, Оҙонғор һ.б. исемһеҙ шишмәләр. Был шишмәләрҙең һыуы саф, юшҡын миҡдары бик аҙ. Бүҙәтүлгән — йола шишмәһе, һәм эсәр һыуы менән әһәмиәтле. Йәш килендәр был шишмәнән «Һыу юлы»н башлай.
Ушу
Саньда (саньшоу) спорт төрө
Саньда  (, . «свободные удары», «свободный бой»)йәки Саньшоу (, «свободные руки») йәки ҡытай боксы (кикбоксинг) — хәҙерге заман ҡытай бергә -бер һуғышы төрө Саньда (Саньшоу), һуғыш сәнғәте булараҡ, ҡытай хәрбиҙәре тарафынан уйлап сығарылға спорт төрө, ул тардицион ушу нигеҙендә барлыҡҡа килгән. Унда кикбоксинг элементтары, үҙ-үҙеңде һаҡлау элементтары, ушуһың төрлө стилдәре ҡатнаш ҡулланыла Ҡытайҙың иң оҫта спортсыларыКунг Ле (кикбоксинг), Лю Хайлун (саньда),Муслим Салихов (саньда), Саймон Маркус (кикбоксинг), Зханг Тиквен (ММА) һәм Цзоу Шимин (бокс), Йи Лонг (Шаолинь). Һуғыш тулы контактта алып барыла. Спортсы һаҡлаусы экипировка кейә: яңаҡтарҙы һәм эйәкте һаҡлаусы шлем, капа (тештәрҙе һаҡлаусы), боксер бирсәткәләре (бирсәткәләр ауырлығы спортсының ниндәй ауырлығтағы категорияға ҡарауына бәйле), түшелдерек(жилет), бот төбөн һәм осаны һаҡлаусы щит. Ҡулда мотлаҡ рәүештә бинтланған, әгәр бинтһыҙ булһа, спортсыны еңелеүсе тип иҫәпләйҙәр Шулай уҡ боттоң юғары һәм тубыҡтан түбән өлөшө лә бинтланған булырға мөмкин (медицина талабы буйынса). Һаҡлаусы әйберҙәрһеҙ ҙә һуғышырға мөмкин (бары тик боксер шорты һәм бирсәткәләр кейгән көйө генә).
Түбәнге Үтәш
Тирә-яҡ мөхит
Ялан-бесәнлектәр:
Ушу
Саньда (саньшоу) спорт төрө
Ярышта ҡатнашыусыларҙы ауырлыҡ категорияларына ҡарап һайлайҙар.
Түбәнге Үтәш
Тирә-яҡ мөхит
Таусыҡтар, түбәләр:
Башҡа урын-ер атамалары:
Ушу
Саньда (саньшоу) спорт төрө
Баһаланыусы техника: аяҡ менән башҡа һуғыу (2 балл), тәнгә һуғыу (2 балл), ҡул менән тәнгә йәки башҡа һуғыу (1 балл), аяҡ менән янбашҡа һуғыу (1 балл). Балтырға аяҡ менән һуғыу рөхсәт ителә, тик мәрәй иҫәбенә индерелмәй. Көрәштәште күтәреп ырғытыу рөхсәт ителә. Эләктереп тороу 5 секунд дауамында булырға тейеш. Баһаланыуы: ярышташыңды ырғытыу, спортсы үҙ аяғында баҫҡан көйө ҡалһа — 2 балл. Көрәштәшенең өҫтөнә барып төшөп йыҡһа — 1 балл. Аяҡ салыу рөхсәт ителә. Партерҙа ятҡан көйө көрәшеү тыйыла.
Алыш 2 минуттан торған ике раундта алып барыла. Өсөнсө раундтың булыуы ла мөмкин. Әгр иҫәп асылһа (нокдаун), техника (һуғыу, ырғытыу) һәм нокдаун (2 балла)баһалана.
Спортсы әгәр ярышташын нокаутҡа ебәрһә, ике раундта ла еңһә; ярышташы дисквалификацияланһа йәки имгәнһә, уның штраф балдары 6-нан артһа, ике тапҡыр нокдаундта булһа, ике тапҡыр ярыш майҙансығынан ситкә сыҡһа, техник яҡтан еңеүсе тип табыла. Тыйылған хәрәкәттәр: 15 йәшкә етмәгәндәргә аяҡ менән башҡа һуғыу, барлыҡ йәш категорияларында ла тубыҡ менән, асыҡ бирсәткә менән һуғыу, терһәк менән һуғыу, елкәгә, енси органга, умыртҡа һөйәгенә һуғыу һәм партерҙа ятҡан кешегә һуғыу.
Штрафтар: иҫкәртеү (ярышташҡа өҫтәлмә 1 балл), ҡәтғи тыйыу (ярышташҡа өҫтәлмә 2 балл), майҙансыҡтан ситкә сығыу (ярышташҡа өҫтәлмә 2 балл (ред. Г.Музруков ФУР 2011 г.). Майҙансыҡтан ике тапҡыр ситкә сығыу — раундта еңелеү. Раундтағы икенән артыҡ нокдаунд — шулай уҡ еңелеү.
Дуаньбин (ҡыҫҡа ҡорал менән яҡын дистанцияла һуғышыу)
Рәсәйҙә рөхсәт ителмәй
Туйшоу
Туйшоу («этәреүсе ҡулдар») — тайцзицюанда ҡулдар һиҙгерлеген, тойоусанлығын үҫтереүсе күнекмәләр. Туйшоу ярышында спортсылар ярышташтарын эләктермәй йәки һуҡмай ғына майҙансыҡтан сығырға йәки ергә йығылырға мәжбүр итеү.
Шуайцзяо (көрәш)
Шуайцзяо — монгол далаларында йәшәгән күсмә халыҡтарҙың көрәш төрө. Был төр Цин династияһы осоронда барлыҡҡа килгән, унда маньчжур армияһы көрәшселәре император алдында һуғыш оҫталыҡтарын күрһәтеп ярышҡан. Йола буйынса спортсы өс раундың икеһендә көрәштәшен ергә йыҡҡас, еңеүсе тип һаналған. Улар тәндәрен ҡыҫып торған ҡаты куртка, оҙон ыштан һәм аяҡ кейеме кейгән көйө көрәшкән. Был һуғыш төрөндә кейемдең итәк, ең остарынан, яғаһынан, билғауынан тартып йығыу, аяҡтарын тотоу рөхсәт ителә, бары тик ыштанын ғына тоторға ярамай. Аяҡтар меән тубыҡтан аҫҡа һуғырға рөхсәт ителә.
Билдәле ушу мастерҙары
<!-- * Юй Даю (1503—1579)
Тан Хао является основателем современного научного изучения истории китайского ушу. Ещё в 1920-х годах во время работы в Центральном институте гошу он начал писать статьи, всеми силами внедряя в ушу «научность». В 1930-х Тан Хао начал усердно изучать историю ушу, издал такие работы как «Тайцзицюань и нэйцзяцюань», «Исследования по Шаолинь и Удан», «Нэйцзяцюань», «Кулачный канон Ци Цзигуана», «Исследование литературы по китайским боевым искусствам». Благодаря систематическому исследованию истории ушу Тан Хао не только развеял ряд мифов, с давних времен затемнявших ситуацию, но и поднял новые вопросы. После Освобождения Тан Хао изучил марксизм, исторический материализм и диалектический материализм, и с помощью имеющихся в них методов достиг новых успехов. До сих пор достижения, достигнутые Тан Хао в изучении истории ушу и истории физической культуры в Китае считаются высочайшими.
Российские направления единоборств, позиционировавшие себя как ушу
В 1980-е и 1990-е годы на территории СССР и после его распада появился ряд школ, пытавшихся позиционировать себя в качестве школ ушу.
Мамедбекова Лейла Алескер ҡыҙы
Ле́йла Алескер кызы Мамедбе́кова (Мамедбейова) (Leyla Ələsgər qızı Məmmədbəyova; 17 сентябрь 1909 йыл, Баҡы — 4 июль 1989 йыл, Баҡы) — Әзербайжан лётчигы. Әзербайжан милләте ҡатын-ҡыҙҙарынан беренсе осоусы, шулай уҡ Әзербайжанда, Кавказда һәм бөтә Шәреҡтә беренсе ҡатын-ҡыҙ-лётчик.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында парашютсы десантсыларҙы әҙерләй, Әзербайжан ССР-ының планер-парашют клубы начальнигы була. Һуғыштан һуң Баҡы аэроклубында отряд командиры була, Баҡы ҡалаһы ДОСААФ комитеты рәйесе урынбаҫары булып эшләй. «Почёт Билдәһе» ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнгән.
Биографияһы
Лейла Мамедбекова революционер Алескер Зейналов, Нариман Наримановтың көрәштәше ғаиләһендә тыуған. Милләте — әзербайжан. Ул бәләкәй сағында әсәһеҙ тороп ҡалған. Революция йылдарында, Лейла бала сағында уҡ, жандармдарҙың иғтибарында булмағанда, уға хаттарҙы һәм документтарҙы кәрәкле адрестар буйынса еткереп торорға ҡушҡандар.
Лейла Мамедбекова Баҡы аэроклубында һөнәри белем алған һәм 1931 йылда үҙенең тәүге осошон яһаған. Ике бала әсәһе булараҡ һәм туҡыу фабрикаһында эшләгән осорҙа, Мамедбекова авиаклубҡа уҡырға инә. 6 августа Баҡы авиация мәктәбен тамамлай. Был Баҡы авиамәктәбенең тәүге сығарылышы була.
1932 йылдан Мәскәүҙә Тушино осоу училищеһында уҡыуын дауам итә. 1933 йылдың 17 мартында Мамедбекова үҙ теләге менән У-2 самолеты бортынан парашют менән һикергән һәм, Нина Камневанан һуң, Советтар Союзында икенсе парашютсы ҡатын-ҡыҙ булып киткән. Беренсе һикереү уның өсөн һуңғыһы булыуы мөмкин ине. Аяғы менән арҡандарға уралған ҡыҙҙың парашюты асылмаған. Ерҙә уны һәләк булыр тип уйлаһалар ҙа, ул батырлығын юғалтмайынса икенсе ҡулсаны тартҡан да уңышлы ергә төшкән. Ошо уҡ йылда ул Мәскәү авиация мәктәбен тамамлаған.
«Ул үҙенең тормошо менән, Америкаға ҡарағанда ҡатын-ҡыҙҙар иртәрәк тауыш биреү хоҡуғы алған илдең — Әзербайжан өсөн хас булған мосолман ҡатын-ҡыҙҙары хаҡында стереотипты емерҙе», — тиелә һуғышта ҡатнашҡан билдәле пилот ҡатын-ҡыҙҙары араһында Әзербайжан летчигы Лейла Мамедбекованың исемен сағылдырған АҠШ-тың Huffington Post баҫмаһында.
1934 йылда ул Кавказ аръяғы республикалары вәкилдәре араһында парашюттан һикереү буйынса ярышта еңеүсе була. Әзербайжан ССР-ының 15 йыллығы менән бәйле «Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнгән (27.01.1936). 1941 йылға ул авиация майоры булған. Артабан ул Баҡы аэроклубында авиация кадрҙары әҙерләгән.
14 йәшендә Ләйлә 19 йәшлек Бахрам Мамедбековҡа кейәүгә сыға. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Мамедбекова, дүрт бәлиғ булмаған бала әсәһе булараҡ (уның бөтәһе алты бала була), фронтҡа барырға рөхсәт ителмәй. Баҡы аэроклубы ябылған, әммә Мамедбекова десантсылар һәм парашютсылар курстарын асырға рөхсәт алыуға өлгәшә, бында ул һуғыш йылдарында 4 меңгә яҡын парашютсы-десантсы һәм йөҙләгән лётчик әҙерләгән. Бының өсөн ул «Намыҫлы хеҙмәт өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән, өҫтәүенә награданы СССР-ҙың Юғары Советы үҙе раҫлаған. 1943 йылда Әзербайжан ССР-ының планер-парашют клубы начальнигы була.
Уның уҡыусыларының икәүһе, Адиль Кулиев һәм Николай Шевердяев аҙаҡ Советтар Союзы Геройҙары исеменә лайыҡ булған. 10 йыл буйына ул Совет армияһы эскадрильяһын етәкләй.
Һуғыштан һуң Мамедбекова Баҡы аэроклубында отряд командиры була. 1949 йылда һуңғы осошон яһаған ..
Лейла Мамедбекова 1989 йылдың 4 июлендә 80-се йәшендә донъя ҡуйған. Баҡыла II Почётлы ҡәберлек аллеяһында ерләнгән.
Чернуха (Ержа ҡушылдығы)
Чернуха  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ержа йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нескәбуләк
Нескәбуләк (Ничка-Буляк) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 42 кеше. Почта индексы — 452787, ОКАТО коды — 80251875005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тюш (Язва ҡушылдығы)
Тюш  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Язьва йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хрипунов Степан Дмитриевич
Хрипунов Степан Дмитриевич (24 июнь 1995 йыл, Екатеринбург, Рәсәй) — Рәсәй хоккейсыһы, үҙәк һөжүмсе. Екатеринбургтың «Автомобилист» хоккей клубы тәрбиәләнеүсеһе һәм әлеге ваҡытта Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһаған ошо команда уйынсыһы.
Карьера
Степан Хрипунов хоккей менән Екатеринбург ҡалаһында «Автомобилист» хоккей клубының мәктәбендә шөғөлләнә башлай. 2008/2009 йылдар миҙгелендә ул үҫмерҙәр араһында Рәсәй беренселегенең Урал регионында 34 уйында 41 (16+25) мәрәй йыя. Киләһе миҙгелдә ул 28 осрашыуҙа 26 мәрәй йыя, ә «Автомобилист» Рәсәй беренселегенең финалына сыға. Шунда ул ике һөҙөмтәле пас бирә һәм командала капитандың ассистенты була, тик командаһы миҙаллы урындарға эләгә алмай. 2010/2011 йылдар миҙгелен Степан Екатеринбургта башлаһа, Өфөлә «Салауат Юлаев» хоккей клубында тамамлай. Ул 35 уйында 48 мәрәй йыя. 2012/12 миҙгелендә Рәсәй беренселегендә ул 36 осрашыуҙа 44 мәрәй йыя. Владислав Третьяк кубогында «Салауат Юлаев» бар дәғүәселерән ота һәм трофейҙы яулай. Степан дүрт осрашыуҙа ике гол керетә һәм 10 һөҙөмтәле пас бирә. Шулай уҡ Степан Башҡортостан республикаһы йыйылма командаһында йәштәрҙең ҡышҡы Спартакиадаһында ҡатнаша. Ул алты уйында 14 мәрәйгә өлгәшә, ә Башҡортостан командаһы икенсе урынды яулай.
2012 йылда үткән КХЛ юниорҙар драфтында Степанды дүртенсе раундта дөйөм 109-сы һан аҫтында «Автомобилист» хоккей клубы һайлай, әммә «Салауат Юлаев» уны һаҡлап ҡала. Ошо йылдан башлап Хрипуновтың профессиональ карьераһы башлана. «Салауат Юлаев» системаһында булған «Толпар» өсөн Йәштәр хоккей лигаһында сығыш яһай башлай. 29 сентябрҙә лигала тәүге шайбаһын керетә. Даими миҙгелдә ул бөтәһе 51 уйында 21 (7+14) мәрәй йыя. «Толпар» плей-оффта конференциялар ярымфиналында «Омские Ястребы» хоккей клубына еңелә. Степан плей-оффтың алты осрашыуында биш мәрәйгә өлгәшә. 2013/14 йылдар миҙгелендә «Толпар» көнсығыш конференцияһында бишенсе урынды ала. Степан клуб өсөн уйнауҙан башҡа ЙХЛ-дың «Ҡыҙыл йондоҙҙар» йыйылма командаһы составында Төньяҡ Америкала турнела 5 уйында ҡатнаша. ЙХЛ плей-оффында «Толпар» «Мамонты Югры» хоккей клубына отола. Ә Степан һигеҙ осрашыуҙа икешәр гол керетә һәм һөҙөмтәле пас бирә.
2014 йылдың авгусында Өфөлә Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы үтә. «Толпар» шунда хужа команда булараҡ ҡатнаша. Өфө хоккейсылары финалға етә һәм шунда «Спартак» командаһына отола. Степан Хрипунов турнирҙың иң ҡиммәтле уйынсыһы тип таныла һәм 6 уйында 4 мәрәй йыя. Ошо миҙгелдә ул командала капитандың ассистенты ролен башҡара. Ул лигала даими чемпионатта бөтәһенән дә күберәк һөҙөмтәле пас бирә. 3 октябрҙә ул «Челны» командаһына ҡаршы уйында тәү тапҡыр бер уйында өс гол керетә. «Толпар» Харламов кубогында ике команданы үтеп, конференциялар ярымфиналында буласаҡ чемпионға «Чайка» хоккей клубына еңелә. Степан ошо миҙгелдә бөтәһе 59 уйында 71 мәрәй йыя. 13 апрелдә Хрипунов «Салауат Юлаев» менән ике йылға ике яҡлы контракт төҙөй.
2015/2016 йылдар миҙгелендә 9 сентябрҙә Степан КХЛ-да тәүге уйынын үткәрә. Шул көндә «Салауат Юлаев» Мәскәүҙә ЦСКА-ға ҡаршы уйнай һәм отола. 2 октябрҙә тәүге мәрәйен йыя, ә 1 февралдә «Барыҫ» хоккей клубына ҡаршы уйында тәүге шайбаһын керетә. Бөтәһе 14 уйында ул 3 мәрәй йыя. Гагарин кубогы өсөн плей-оффта «Салауат Юлаев» конференциялар финалына етә һәм КХЛ чемпионатының бронза миҙалдарын еңә. Степан плей-оффта ун уйын үткәрә һәм бер һөҙмтәле пас бирә. Шулай уҡ ул Юғары хоккей лигаһында «Торос» өсөн сығыш яһай. Шунда ете уйында бер гол керетә һәм өс мәрәй йыя. ЙХЛ-да «Толпар» өсөн 25 уйында 39 (11+28) мәрәй йыя. Лиганың иң яҡшы уйынсылары ҡатнашҡан Саҡырыу кубогында ла Степан ҡатнаша.
2017/2018 йылдар миҙгелендә Степан «Салауат» өсөн бер генә уйын үткәрә, күбеһенсә ул ЮХЛ-да «Торос» өсөн сығыш яһай. Шунда ул 9 осрашыуҙа 3 (2+1) мәрәй йыя. 9 октябрҙә «Салауат Юлаев» һәм «Спартак» уйынсылары менән алмаша, һәм Степан Хрипунов Мәскәүгә күсә. Әммә икенсе көнгә үк уны Екатеринбургтан «Автомобилист» аҡсалата компенсацияға алмаштырып үҙенә ала. Нисәмә йылдан һуң ул тыуған ҡалаһына ҡайта.