cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бишкил
Этимологияһы
Йылғаның атамаһы килеп сығышын Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә былай аңлата: "От башкирского мужского личного имени Бишкильды, из слов биш — «пять» и кильде — «пришел», то есть «пятым прибавился, родился»." Йәғни, атама башҡорттарҙың Бишкилде тигән ир-ат исеменән яһалған .Әйткәндәй, Силәбе өлкәһендә шуға оҡшаш Бергилде тигән йылға ла бар, был да тәүге тыуған ир балаға ҡушыла торған исем булған.
Ишмөхәмәтов Айрат Исмәғил улы
Ишмөхәмәтов Айрат Исмәғил улы (4 август 1932 йыл — 29 февраль 2004 йыл) — СССР һәм Рәсәй физиологы; медицина фәндәре докторы (1970), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы; Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004).
Биографияһы
1956 йылда Башҡорт медицина институтын тамамлай. 1956—1959 йылдарҙа Белорет районының Тирлән участка дауаханаһында эшләй. 1963 йылдан алып СССР Медицина фәндәре академияһының медицина радиологияһы ғилми-тикшеренеү институтында (Обнинск) лаборатория мөдире. 1972 йылдан ул Н. В. Склифосовский исемендәге ашығыс ярҙам ғилми-тикшеренеү институтында клиник физиология, радиоизотоплы диагностикалау һәм компьютер томографияһы бүлеге (лаборатория) етәксеһе (Мәскәү).
Фәнни эшмәкәрлеге
1963 йылда кандидатлыҡ диссертацияһы, 1970 йылда — докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы, медицина фәндәре бүлексәһендә тора..
Тикшеренеүҙәренең төп йүнәлештәре:
Ашығыс хирургияла ҡулланылған компьютер технологияларын, радиоизотоплы диагностика ысулдарын, компьютер томографияһын камиллаштыра; ашҡаҙан-эсәк трактын тикшереү өсөн радиокапсула эшләй.
Н. В. Склифосовский исемендәге ашығыс ярҙам ғилми-тикшеренеү институтында илдә беренсе радиоизотоплы диагностикалау һәм рентген компьютер томографияһы тәүлек әйләнәһенә эшләгән клиник физиологияның күп профилле лабораторияһын ойоштора.
Клиник-физиологик ысулдарҙы эшләү һәм медицина фәненә һәм һаулыҡ һаҡлауға индереү проблемалары буйынса ҡайһы бер ғалимдар советы һәм комиссиялар ағзаһы булып тора. «Ҙур медицина энциклопедияһын» (1974—1988, мөхәрририәт бүлегенең ғалим секретаре), «Ҡыҫҡаса медицина энциклопедияһын» (3 томда, 1972—1974) һәм «Медицина терминдарының энциклопедик һүҙлеген» (3 томда, 1982—1984) баҫып сығарыуҙа ҡатнаша.
300-ҙән ашыу фәнни эштәр, шул иҫәптән 14 монография, 1 уйлап табыу авторы.
Һайланма хеҙмәттәре
Сығанағы — Электрон каталог РНБ
Андреева Екатерина Сергеевна
Андреева Екатерина Сергеевна (27 ноябрь 1961 йыл йәки 1965 , Мәскәү) — 1998 йылдан алып  «Беренсе канал»да «Ваҡыт» мәғлүмәттәр  программаһын алып барыусы.
Биографияһы
Екатерина Сергеевна Андреева 1965 йылдың 27 ноябрендә (уның әйтеүенсә һәм тыуыу тураһындағы таныҡлыҡтың сканы буйынса ) йәки 1961 йылда Мәскәүҙә  тыуған. Атаһы СССР Дәүләт тәьминәте рәйесе урынбаҫары, ә әсәһе — хужабикә була. Андрееваның Екатерина исемле һеңлеһе бар. Ата-бабаларының береһе Демидовтың крепостнойы,  хужа билмәһәненән аҡса түләп  ҡотола.
187-се мәктәптең 10-сы класын тамамлағандан һуң Бөтә Союз ситтән тороп уҡыу юридик институтына (ВЮЗИ) уҡырға инә. Параллель рәүештә Генераль прокуратурала тәфтиш идаралығының эш башҡарыу бүлегендә референт булып эшләй. Ғүмеренә хәүеф янау инцидентынан һуң прокуратурала эшен ҡалдыра.
Юридик факультеттан Мәскәү өлкә педагогия институтының тарих факультетына күсә, уны 1990 йылда тамамлай.. Уның сығарылыш эше Сталин Иосиф һәм Адольф Һитлер режимдарын сағыштырыуға арнала.
Телевидение
1990 йылда Бөтә Союз телевидение хеҙмәткәрҙәренең квалификацияһын күтәреү институтының «дикторҙар мәктәбенә» уҡырға инә (СССР дәүләт телерадиоһы), үҙәк телевидениеға дикторлыҡҡа  конкурсы буйынса үтә. Игорь Кирилловта уҡый, ул Андрееваның телевидение яҙмышында  роль уйнай.
1992 йылда телевидениела «Иртән» һәм «Хәйерле кис, Мәскәү» программаларында эшләй. РТР телеканалында иҡтисади яңылыҡтар алып бара, «Ҙур уҙыштар» автоспорт программаһының алып барыусыһы була. 1994 йылдан — «ТСН» мәғлүмәт телевидение агентлығының редакторы (ОРТ мәғлүмәт программалары дирекцияһы). 1995 йылда Останкино 1-се каналында «ИТА Яңылыҡтар»  мәғлүмәт программаһының алып барыусыһы.
1997 йылда тәүге тапҡыр «Ваҡыт» мәғлүмәт программаһын алып барыусы сифатында ҡатнаша (отпускала булған  Арина Шарапованы алмаштыра). 1998 йыл аҙағына тиклем яңылыҡтарҙың ғәҙәти иртәнге һәм киске сығарылыштарын алып бара.
1998 йылдың декабрендә Сергей Доренко тарафынан ОРТ телекомпанияһында «Ваҡыт» программаһының  даими алып барыусыһы итеп тәғәйенләнә.
2001 йылдан 2007 йылға тиклем бер үк ваҡытта сыҡҡан ОРТ/«Беренсе канал» һәм РТР/«Рәсәй» каналдарында Сергей Брилев менән бергә  «Владимир Путин менән тура линия»ны алып барыусы була. 2004, 2008, 2012 һәм 2018 йылдарҙа уның менән бергә Рәсәй Президентының инаугурацияһының тура трансляцияһына комментарийҙар алып бара.
Андреева яңылыҡтар редакцияһының төп канваһын үҙе әҙерләй. Алып барыусының образы ябай, эшсән стиль, шул иҫәптән кейемдә лә һәм прическала ла, кәм биҙәүестәр менән. Андреева ирекле стиль менән башлай, әммә был директор  Ольвар Какучаяға оҡшамай.
2010 йыл йомғаҡтары буйынса Рәсәй TNS версияһы буйынса Рәсәйҙең иң популяр алып барыусылары иҫәбенә инә.
Андреева мотивациялы тренингтар алып бара.
Тыуған йылы тураһында мәсьәлә
Екатерина Андрееваның тыуған йылы төрлө сығанаҡтарҙа төрлөсә күрһәтелә: бер сығанаҡтар 1961 йыл күрһәтелә, икенсе сығанаҡтарҙа — 1965 йыл. 2010 йылдар аҙағынан матбуғаттаА ндреева был темаға даими сығыш мяһай һәм1тыуған йылын ныҡышмалы 1965 йылда тип талап итә. Ул үҙ сығышытарында айырым иғтибарҙы Википедияға бүлә, сөнки унда Андрееваның  тыуған йылының ике варианты ла күрһәтелә. Төрлө киң мәғлүмәт саралары аша Андреева Википедиянан тик 1965 йылды ғына ҡалдырыуҙы талап итә. Әммә Википедия мөхәррирҙәре бының менән риза түгел, һәм икенсе вариантының, рәсми документтарҙы һәм 1961 йылға тура килгән юбилей даталары тураһында фекер алышыуҙар булған Андрееваның элекке интервьюларын индергән  ышаныслы сығанаҡтарҙы күрһәтә. Нейтраль ҡараш тураһында Википедия ҡағиҙәләре был осраҡта ике вариантты килтереүҙе  талап итә, әлегә икенсеһенең хатаһы ныҡ ышаныслы баҫма сығанаҡтар менән  раҫланмағас, уларҙың береһе лә уҡыусыға  дөрөҫ тип бирелмәй.
2019 йылдың декабрендә Екатерина  Андреева журналистарға 1965 йылдың декабрендә бирелгән тыуыу тураһындағы таныҡлығының сканын күрһәтә,   унда тыуған йылы  1965 йылдың  27 ноябре күрһәтелән.
Санкциялар
2014 йылдың август айында Украина тарафынан Украинаның Көнсығышында һуғыштар һәм Ҡырымдың Рәсәйгә ҡушылыуы буйынса позицияһы өсөн санкциялар исемлегенә индерелә.
Фильмография
Андреева билдәләүенсә, фильмға  төшөргә ынтылмай һәм ул фильм төшөрөүҙәрендә режиссерҙарҙың ныҡышыуы арҡаһында ғына ҡатнаша. Юрий Караның «Мастер и Маргарита» фильмына Маргарита роленә һынауҙарҙа ҡатнаша, әммә роле раҫланмай.
Камео
2009 йылдан 2013  йылға тиклем Екатерина Андреева персонажы йәнһүрәт «Мульт личности »  пародиялы шоуында ҡулланыла.
Ғаиләһе
Атаһы — Андреев Сергей Александрович (1937). СССР Дәүләт тәьминәте рәйесе урынбаҫары.
Әсәһе — Татьяна Ивановна Андреева, «Алмаз» Үҙәк конструкторлыҡ бюроһында инженер булып эшләй,  ә кесе ҡыҙы тыуғандан һуң хужабикә була.
Һеңлеһе — Светлана (1979).
Шәхси тормошо
Беренсе ире — Андрей Назаров, бер мәктәптә уҡыйҙар. Андреева әйтеүе буйынса ул иртә кейәүгә сыға һәм 18 йәшендә ҡыҙы Натальяны таба. Наталья — Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институын тамамлаған]
Икенсе ире — Душко Перович - Серб Республикаһы вәкиллеге башлығы (Серб республикаһы  Босния һәм Герцеговина составында) элекке футболсы, эшҡыуар һәм адвокат. Андреева менән Америка компанияһы вәкиллегендә Мәскәүҙә эш буйынса таныша. 2011 йылда Андреева Черногорияның хөрмәтле гражданлығын ала.
Спорт ярата, йога, пилатес, тайцзицюань менән шөғөлләнә. Спорттан тыш сәйәхәт итергә, әҙәбиәт, театр, классик музыка, опера ярата, шахмат уйнай. Оҙаҡ ваҡыт тәмәке тарта, әммә һуңынан ташлай.
Дингә ышана. Олоғайғас Яңы Иерусалим монастырында суҡындырыла. Мәскәү янындағы Трубино сиркәүен тергеҙергә ярҙам итә.
2016 йылдан «Учимзнаем» госпиталь мәктәптәре проекты амбассадоры.
Жариков Николай Михайлович
Биографияһы
1946 йылдан алып 1950 йыл буйынса профессор В. А. Гиляровский етәкселегендә СССР Медицина фәндәре академияһының Психиатрия институты аспирантураһында уҡый. 1950—1960 йылдарҙа Икенсе Мәскәү дәүләт медицина институтының психиатрия кафедраһы ассистенты һәм доценты вазифаһында уҡытыу эшендә. 1960—1961 йылдарҙа В. П. Сербский исемендәге Бөтә Рәсәй суд психиатрия ғилми-тикшеренеү институтында был институттың фән буйынса директоры урынбаҫары вазифаһында эшләй. 1961—1971 йылдарҙа СССР Медицина фәндәре академияһының Психиатрия институтында, 1961—1962 йылдарҙа — был институттың директоры вазифаһын башҡарыусы һәм 1962—1971 йылдарҙа — невроз һәм психоз эпидемиологияһы бүлеге мөдире вазифаларында, фәнни эштә.
1972—1999 йылдарҙа И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү дәүләт медицина университетында психиатрия кафедраһы мөдире вазифаһында педагогик эштә.
Ғилми-педагогик эшмәкәрлеге
Н.M. Жариковтың төп фәнни-педагогик эшмәкәрлеге психиатрия өлкәһендәге мәсьәләләр менән бәйле була. Н.M. Жариков етәкселегендә Советтар Союзында тәүге тапҡыр эпидемиология ысулдары менән психик ауырыуҙарҙың таралыу законлылыҡтары өйрәнелә. Н.M. Жариков Бөтә Союз нейропатологтар һәм психиатрҙар ғилми йәмғиәте рәйесе урынбаҫары, Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһының (World Health Organization, WHO) дөйөм эпидемиология һәм психиатрия мәсьәләләр буйынса консультанты була.
1950 йылда кандидатлыҡ диссертацияһы һәм 1960 йылда «Клиника ремиссий при шизофрении в отдаленном периоде заболевания» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай, 1963 йылда профессор ғилми исеме бирелә. 1978 йылда ул СССР Медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана. 2005 йылда уға И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү медицина университетының атҡаҙанған профессоры почетлы исеме бирелә. Н. M. Жариков етәкселегендә йөҙгә яҡын ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән өс монография яҙылған, уның ҡатнашлығында һәм уның етәкселегендә 11 докторлыҡ һәм 19 кандидатлыҡ диссертацияһы әҙерләнгән. 1977 йылда уның «Эпидемиологические исследования в психиатрии» монографияһы СССР медицина фәндәре академияһының С. С. Корсаков исемендәге премияһына лайыҡ була. Н. М. Жариков «Невропатология и психиатрия» журналының мөхәрририәт коллегияһы ағзаһы һәм Ҙур медицина энциклопедияһының өсөнсө баҫмаһының «Психиатрия» мөхәрририәт бүлеге мөхәррире булып тора.
Удэк-Ты-Вис
Удэк-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Падымей-Ты-Вис йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡарамышева Нурия Миңлеғәли ҡыҙы
Ҡарамышева Нурия Миңлеғәли ҡыҙы (3 декабрь 1948 йыл) — ғалим-социолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Социология фәндәре докторы (1988), профессор. Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2009).
Биографияһы
Нурия Миңлеғәли ҡыҙы Ҡарамышева 1948 йылдың 3 декабрендә Башҡорт АССР-ы Стәрлебаш районы Яңы Ҡалмаш ауылында тыуған.
1976 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай.
1976 йылдан Стәрлетамаҡ химия-технология техникумында уҡыта.
1985 йылдан КПСС‑тың Стәрлетамаҡ ҡала комитетында эшләй, 1987 йылдан КПСС‑тың Стәрлетамаҡ ҡала комитетының бүлек мөдире вазифаһын башҡара.
1990 йылдан Стәрлетамаҡ педагогия институтында (2012 йылдан — Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы) уҡытыусы булып эшләй.
2002—2005 йылдарҙа бер үк ваҡытта Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Стәрлетамаҡ филиалының төп ғилми хеҙмәткәре.
Фәнни эшмәкәрлеге
Нурия Миңлеғәли ҡыҙының фәнни хеҙмәттәре идара итеү социологияһына арналған. Ул — 80‑дән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Райчона
Райчона — Рәсәй йылғаһы. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Осуга йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тверца, инешенән (Вышневоловец гидроузеленән) Тверь ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Уасатия
Уасатия (وسطية уртасалыҡ, сама белеү; Васатыйя) — ислам доктринаһында "алтын урталыҡ"ты үтәү һәм уртасалыҡ, сама белеү йәһәтенән мөһим позиция. Ул экстремизм һәм декаданс араһындағы позиция ғына түгел; был интеллектуаль ҡараш һәм әхлаҡи тәртип.
Ҡөрьәндә
Уасатия Ҡөрьәндең «Әл-Бәҡара» сүрәһендәге 143-сө аятҡа таяна.
Төп нөсхәлә "القرآن: وكذلك جعلناكم أمة وسطا لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيدا وما جعلنا القبلة التي كنت عليها إلا لنعلم من يتبع الرسول ممن ينقلب على عقبيه وإن كانت لكبيرة إلا على الذين هدى الله وما كان الله ليضيع إيمانكم إن الله بالناس لرءوف رحيم"
Ҡулланылышы
«Уасатыйя» исламда яңылыҡ, йәғни бидғәт түгел.Әммә төплө ислам белеме булмағанлыҡтан, күпмелер мосолман йә исламды сәйәси маҡсаттарҙа ҡулланған кешеләрҙең пропагандистик материалдарына, йә урындағы традицияларға, йә өлкән быуындарҙың фекеренә эйәрәләр
Хәҙистәрҙә Пәйғәмбәр ҙең ҡайһы бер тарафдарҙарының ашау-эсеүгә, йоҡоға, никахҡа инеүгә сикләү кеүек дини йолаларҙы саманан тыш арттырып үтәүен ишетеүе телгә алына. Ул, ураҙа тоторға, доға ҡылырға, ял итергә, өйләнергә кәрәклеген белдереп, уртасалыҡ һәм саманан сыҡмау кәрәклеген билдәләгән.
Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты
Ҡалын яҙылыш
Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты (ВЦИК) — 1938 йылға тиклем Советтарҙың Бөтә Рәсәй съезы менән бер рәттән, Рәсәй Совет Республикаһы һәм РСФСР дәүләт власының юғары закондар сығарыусы, күрһәтмә биреүсе һәм контроллек итеүсе органы.
1918 йылдан съезд ҡарарҙарын тормошҡа ашырыу маҡсатында Советтарҙың Бөтә Рәсәй съезы тарафынан һайланған һәм съездар араһындағы осорҙа эшләгән РСФСР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы булдырылған.
Партияла ҙур абруйға эйә булған беренсе ВЦИК рәйесе Свердлов Я. М. үлгәндән һуң, рәйес вазифаһына кандидатура тураһында мәсьәлә 1919 йылдың 25 мартында РКП (б) Үҙәк Комитеты пленумында ҡарала. Ф. Э. Дзержинский, М. И. Калинин, Н. Н. Крестинский, А. Г. Белобородов, В. И. Невский һәм Көнбайыш өлкәһе өлкә башҡарма комитеты һәм фронты вәкиле Иванов кандидатуралары тәҡдим ителә. Калинин кандидатураһы өсөн 7 тауыш, ҡаршы — 4, тыйылып тороуҙы аңлатҡан — 2 тауыш бирелә.
РСФСР-ҙың яңы Конституцияһы ҡабул ителеүгә бәйле, Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты 1938 йылда бөтөрөлә.
Дөйөм характеристикаһы
Бөтә Рәсәй Үҙәк башҡарма комитетының үҙенсәлектәре, уның мөһим идеологы В. И. Ленин билдәләүенсә, ул «парламентаризм уңайлыҡтарын туранан-тура демократия уңайлыҡтары менән берләштерергә, йәғни халыҡ һайлаған вәкилдәр йөҙөндә закондар сығарыу функцияһын да, закондарҙың үтәлешен дә берләштерергә мөмкинлек бирә».
Вәкәләттәрҙе бүлеү Советтарҙың VIII Бөтә Рәсәй съезы тарафынан ҡабул ителгән «Совет төҙөлөшө тураһында»ғы ҡарарында ғына билдәләнде. Документҡа ярашлы, закон сығарыу акттарын Бөтә Рәсәй Советтары съезы, Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты, Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумы һәм Халыҡ Комиссарҙары Советы нәшер иткән. Советтар съезының икенсе ҡарары менән Хеҙмәт һәм оборона советы (СТО) акттары ведомстволар, төбәк һәм урындағы органдар өсөн мотлаҡ тип танылды.
Граждандар һуғышы һәм сит ил интервенцияһы шарттарында, теге йәки был хәл тиҙ арала ҡарар ҡабул итеүҙе һәм закондар сығарыуҙы талап иткәнлектән, бик күп закон акттары һәм ҡайһы бер функциялар ҡабатланды. 1918 йылда РСФСР Конституцияһының аныҡ формалаштырылған Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының Бөтә Рәсәй Советтар съезы алдында, Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумының Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты алдында, Халыҡ Комиссарҙары Советының Бөтә Рәсәй Советтары съезы алдында яуаплылығы һөҙөмтәһендә, закондар сығарыу органдарының күп булыуы РСФСР закондар сығарыу базаһына коллизия индермәне.
1925 йылдың майында Бөтә Рәсәй Үҙәк башҡарма комитеты, Д. И. Курский, Н. В. Крыленко, В. А. Аванесов, А. С. Енукидзе, П. И. Стучка һәм башҡалар составында Конституция комиссияһын төҙөп, РСФСР Конституцияһын (1925 йылдың майында XII Бөтә Рәсәй Советтар съезы тарафынан раҫлана) әҙерләй. Конституция РСФСР-ҙың үҙәк һәм урындағы дәүләт власы һәм идара итеү органдары системаһын: Бөтә Рәсәй Советтар съездарын, Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетын, уның Президиумын, Халыҡ Комиссарҙары Советын, наркоматтар системаһын тулыһынса раҫлай.
Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты һәм Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумы эргәһендә бер нисә дөйөм республика органы (матбуғатта — комиссиялар, комитеттар, идаралыҡтар) була. Уларҙың ҡайһы берҙәре Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеттары функцияларын башҡарған, башҡалары тар спецификаға: РСФСР составына ингән халыҡтарҙың милли ҡоролошо, мәҙәни төҙөлөшө мәсьәләләре, хеҙмәтсәндәрҙең тормош кимәлен яҡшыртыу бурыстары һәм ҡайһы бер тәғәйен халыҡ-хужалыҡ мәсьәләләрен хәл итеү буйынса ( мәғлүмәттәре буйынса, 1922, 69-сы һан, 902-се статья) йүнәлтелгән.
1922 йылда составы Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумы тарафынан тәғәйенләнгән РСФСР Юғары Суды ойошторола. 1933 йылдың июнендә РСФСР Прокуратураһы ойошторолғандан һуң, РСФСР Халыҡ Комиссарҙары Советынан, Юстиция Халыҡ Комиссариатынан һәм СССР прокурорынан тыш ( мәғлүмәттәренә ярашлы, 1934, 1-се һан, 2-се статья), шулай уҡ РСФСР прокуроры Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетына буйһона.
С. С. Войтиков фекеренсә, Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумы рәйесе вазифаһына М. И. Калинин һайланғас, вазифа таҙа декоратив төҫ ала, ә Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты формаль, реаль власҡа эйә булмаған органға әүерелә.
РСФСР-ҙың яңы Конституцияһына (1937) ярашлы, РСФСР дәүләт власының юғары органы тип РСФСР-ҙың Юғары Советы иғлан ителә.
Составы
1917 йылдың ноябрендә Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты менән Крәҫтиән депутаттары Советы съезының Башҡарма комитеты берләшә. Берләштерелгән Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетына крәҫтиән Башҡарма комитетының 108 ағзаһы: 82 һул эсер, 16 большевик, 3 эсер-максималист, 1 меньшевик-интернационалист, 1 анархист һәм 5 «башҡалар» инә. Һөҙөмтәлә Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты составында һул эсерҙар большевиктарға ҡарағанда күберәк булып сыға. Әммә июндә үк ҡабул ителгән ҡарарға ярашлы, Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты составына өҫтәмә рәүештә 80 армия вәкиле, 20 флот вәкиле һәм 50 профсоюз вәкиле индерелә. Шулай итеп, 25 ноябрҙән Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетында большевиктар йәнә күпселекте тәшкил итә.
1918 йылдың ғинуарында Эшсе, һалдат, крәҫтиән һәм казак депутаттары советтарының III Бөтә Рәсәй съезы 326 кешенән торған Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетын һайлай, улар араһында 169 большевик, 132 һул эсер, 5 эсер-максималист, 5 уң эсер, 4 анархист, 4 меньшевик-интернационалист, 2 меньшевик була (Ф. Дан һәм Ю. Мартов).
1918 йылдың 14 июнендә уң эсерҙар һәм меньшевиктар Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының сираттағы составынан контрреволюционерҙар булараҡ сығарыла.
Закондар сығарыу эшмәкәрлеге
Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты закон проекттарын әүҙем әҙерләй һәм ҙур күләмле закон акттары сығара.
Мәҫәлән, түбәндәге документтар Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты (ВЦИК) тарафынан әҙерләнгән һәм ҡабул ителгән: һ.б.
Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумы
1917 йылдың 2 ноябрендә Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты ултырышында даими эшләүсе оператив власть органы сифатында ойошторолған. Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты эштең сессия тәртибенә күскәндән һуң, сессиялар араһында эшләүсе юғары власть органына әүерелгән. Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумы тураһындағы Конституция положениеһы 1919 йылдың 9 декабрендә үткән VII Советтар съезының «Совет төҙөлөшө тураһында» декреты менән нығытылған. Уға ярашлы, Президиум Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты ултырыштарына етәкселек иткән, уларға материалдар әҙерләгән, декрет проекттарын Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты пленумы ҡарауына индергән, ҡарарҙарының үтәлешен күҙәткән. 1920 йылдың 29 декабрендә VIII Советтар съезының «Совет төҙөлөшө тураһында» декреты менән Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумына өҫтәмә рәүештә РСФСР Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарарҙарын бөтөрөү, Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты исеменән ҡарарҙар сығарыу һәм административ-хужалыҡ бүлеү мәсьәләләрен хәл итеү хоҡуғы бирелә.
1925 йылда РСФСР Конституцияһы буйынса Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумы Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты сессиялары араһында РСФСР-ҙың юғары закондар сығарыу, күрһәтмә биреү һәм контроллек итеү органы була. Сираттағы саҡырылыш Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты һайланған. 1938 йылдың 3 декабрендә бөтөрөлә.
<!--
Партия составы
Тәүҙәрәк, Эшсе һәм һалдат депутаттары советтарының I Бөтә Рәсәй съезында, Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумы составына бер нисә партия вәкилдәре инә ине. Октябрҙә Петроградтағы ихтилалдан һуң уң эсерҙар һәм меньшевиктар Президиум эшендә ҡатнашыуҙан баш тарта, уларҙың урынына һул эсерҙар, шулай уҡ II Советтар съезын асыусы большевиктар вәкилдәре инә. 1918 йылдың 6-7 июлендә булған баш күтәреүҙәрҙән һуң һул эсерҙар партияһы закондан тыш тип иғлан ителә, ә уның вәкилдәре советтарҙан сығарыла.
Президиум Аппараты
Тәүҙә Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумы аппараты күбеһендә аныҡ һәм ҡануни яҡтан рәсмиләштерелгән положениелары булмаған бүлектәрҙән торҙо. 1917—1921 йылдарҙа Президиум аппараты составына түбәндәге бүлексәләр ингән:
1921 йылдың 13 июнендә аппарат Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумы ҡарары менән үҙгәртеп ҡорола. Ул түбәндәгенән торҙо:
Артабан аппарат структураһы бер нисә тапҡыр үҙгәртелгән. Тарҡалған мәлдә ул түбәндәге бүлектәрҙән торған:
Бахмур (тау)
Бахмур — Силәбе өлкәһе Әшә районындағы тау түбәһе. Әшә районының иң бейек нөктәһе.
Ҡылыҡһырлама
Тау ылыҫлы урман менән ҡапланған. Шулай уҡ бейеклеккә 1,5 тапҡырға еткән юғары үләндәр ҙә бар. Тау итәгендә таш йылға бар. Таштары мүк һәм лишайниктар менән ҡапланған. Улар аҫтында - Әтә йылғаһының ер аҫтындағы йырҙағы. Ошонда уҡ бер нисә тау шишмәһен бар, уларҙа тауға күтәрелеү алдынан эсәр һыу алырға мөмкин.
Түбәһендә асыҡ һауаға ҡатламташтар сығып тора, таштан һалынған ышыҡтар бар, унда һыу ҡояштан йәшенергә мөмкин.
Тау түбәһенә менеү ауыр түгел, шуға күрә походҡа балалар менән дә барырға мөмкин. Бахмур түбәһенән матур панорама асыла: һаҙлыҡтар, күлдәр, Баҫҡаҡ, Генерал һәм Йүкәле тауҙары күренә.
Географик урыны
Әтә йылғаһының үрге аҡҡан урындарҙа Баскаҡ һыртынан көнбайышҡа табан урынлашҡан. Әшә ҡалаһынан - 30 саҡрым, Силәбенән - 320 км, Өфөнән 90 км ара.
Флора
Бахмур тауы битләүҙәрендә һирәк осрай торған үҫемлектәр үҫә: урал цицербитаһы (эндемик), айыу һуғаны; түбәһендә урал ҡамғағы осрай. Тау ылыҫлы-киң япраҡлы урмандар менән ҡапланған. Урман яһаусы ағас тоҡомдары: шыршы, пихта, ҡайын, ҡарама. Тәпәш урманда миләш, йүкә күп. Үҫемлектәр япмаһы ла бай: урман аҡландарында һәм болондарында клевер, мәтрүшкә, һары мәтрүшкә, сатырлы үҫемлектәр үҫә. Ҡайһы бер үләндәрҙең бейеклеге 1,5 метрға тиклем етә.
Бахмур тауы түбәһендә 2 гектар майҙанлы Әтә һаҙлығы урынлашҡан. Торф ҡатламының ҡеүәте 0,5 метр. Һаҙлыҡ ситтәре буйлап карлик ҡайын, арктик ива, сыбар бармаҡтымыр, мораҡ, ысыҡ үләне, инглиз ысыҡ үләне (Көньяҡ Уралда һирәк осраған төр), мүк еләге, күк көртмәле һәм башҡалар үҫә.
Этимологияһы
Бахмур тауының атамаһы башҡортса мәхмүр һүҙенән килеп сыҡҡан тиҙәр. Мәхмүр һүҙе ғәрәп теленән килгән һәм иҫерек булыу тигәнде аңлата. Махмүр- (рус«упоённый») «хозурланған», мәҫәлән, үзбәк шағиры-сатирик Махмурҙың псевдонимы шул мәғәнәлә алынған. «Бағмыр»- ҡайһы бер диалекттарҙа ҡымыҙ ҡуры тигәнде аңлата (ҡур-закваска).
Нивыр-Ега
Нивыр-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Салым йылғаһының һул ярына тамағынан 250 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пониц
Пониц (Ponitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1684 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,04 км2. Диңгеҙ кимәленән 223 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4639 һәм автомобиль коды — ABG.
Аскылцак
Аскылцак — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Агитка йылғаһының уң ярына тамағынан 139 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Волгоград дәүләт аграр университеты
Юғары белем биреү федераль дәүләт бюджет белем биреү учреждениеһы «Волгоград дәүләт аграр университеты» (ФГБОУ ВОДА «ВолГАУ») — Рәсәй аграр юғары уҡыу йорто, Волгоградтағы юғары уҡыу йорттарының береһе.
Тарихы
1944 йылдың 17 июлендә СССР халыҡ комиссарҙары Советы Урюпинск ҡалаһында Сталинград ауыл хужалығы институты асырға ҡарар итә. Институт составында 4 факультет булыуы күҙаллана: агрономия, зоотехник, ветеринария һәм ауыл хужалығын механизациялау факультеты. Беренсе курсҡа 400 кешене ҡабул итеү ҡарала. 1944 йылдың 14 октябрендә институт асыла. 1967 йылда Волгоград ауыл хужалығы институтында хәрби кафедра асыла, 2008 йылдан ул Рәсәй территорияһында эшләүсе 68 хәрби кафедраның береһе, һәм Волгоградта ғына түгел, ә бөтә Төньяҡ-Кавказ хәрби округында берҙән-бер булып тора.
1994—2011 йылдарҙа уҡыу йорто Волгоград дәүләт ауыл хужалығы академияһы исемен йөрөтә.
2011 йылдың 19 октябрендә Волгоград дәүләт ауыл хужалығы академияһына университет статусы бирелә.
Структураһы
2019 йылға ҡарата университетта 7 факультет :
Ике институты:
Агробизнес кадрҙарының квалификацияһын күтәреү институты
Өҙлөкһөҙ белем биреү институты
Урыны
Волгоград ҡалаһы, Университет проспекты, 26
Рейтингы
2020 йыл өсөн Рәсәйҙең медицина юғары уҡыу йорттары рейтингында (рейтинг медицина һөнәре ингән юғары уҡыу йорттарын да индерә) Волгоград дәүләт аграр университеты 54-сы урынды биләй.
Шулай уҡ ҡарағыҙ: Категория: Волгоград дәүләт аграр университетын тамамлаусылар
Ҡаҙаҡлар-Ҡобау
Ҡаҙаҡлар-Ҡобау (Казаклар-Кубово) — Башҡортостандың Бүздәк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 240 кеше. Почта индексы — 452714, ОКАТО коды — 80217822004.
Таулы (Һаҡмар ҡушылдығы)
Таулы йылғаһы Майҙы (Майлы) һаҙынан башлана. Уның тәүге ҡушылдыҡтары: Уңғар, Морас, Мәтем, Рәжәп, Сыбалайыр, Саҡмағош.
Этимологияһы
Тел белгесе М. Усманованың фаразлауынса, йылға атамаһы бөрйән ырыуы нуғай-бөрйән ырыу-араһының таулы этнонимына ҡарай. Икенсе Этҡол ауылында таулы ырыу-араһы вәкилдәре бар. Шулай итеп, был йылға буйында таулылар йәшәгән.
Икенсе Этҡол ауылы тарихын өйрәнеүсеһе А. Ә. Тажетдинов та 2005 йылда нәшер ителгән «Ел-дауылдар аша…» исемле китабында был атаманың килеп сығышына иғтибарын бүлә. Йылғаның һул яҡ ярында гел генә тауҙар теҙмәһе (Бейекҡыр, Раһай, Көрәй) булғанға күрә, йылға Таулы тип атала тигән фекергә ҡаршы мәғлүмәттәр килтерә: XVI быуатта Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш өлөштәре Рәсәй ҡулына күскәндән һуң, Иҙел-Ыҡ буйы халҡы Икенсе Этҡол тирәһенә күсенә. Күскенселәрҙең бер өлөшө бөрйән ырыуының бер тармағы булған таулылар булған. Улар ошо йылға буйында төпләнәләр, йылға атамаһы ла ырыу-ара исеменә бәйле.
Таулы ырыу-ара вәкилдәре Икенсе Этҡолдан тыш, Байымда һәм тарихсы Үтәғолов Р. И. фекеренсә, Баймаҡ районының 13 ауылында теркәлгән.
Зәки Вәлиди әҫәрҙәрендә лә таулылар ырыу-араһы телгә алына.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһына һыуҙарын ҡойғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәттәренә ярашлы :
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200004860
— Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (ГӨ) — 112200486
— Бассейн коды — 12.01.00.005
— ГӨ буйынса томы — 12
— ГӨ буйынса сығарылыш — 2
Ҡуян һымаҡтар
Ҡуян һымаҡтар (Leporidae) — ер йөҙөнөң күпселек өлөшөндә йәшәгән, 100-ҙән артыҡ төргә бүленә торған һөтимәр, кимереүсе кейектәр; һөтимәрҙәр ғаиләһенән ҡуяндар отрядынан булған, оҙон ҡолаҡлы, ҡыҫҡа ҡойроҡло ҡыр һәм йорт йәнлеге.
Кимереүселәр ғаиләһенә ҡараған ҡыҫҡа ҡойроҡло, оҙон шеш ҡолаҡлы йәнлек ; булмаған aҡ йәки һоро төҫлө урман һәм дала хайуаны. Ҡуяндар үлән ашай.
Башҡортостан урманы ҡуяндары
Башҡортостан урмандарында ике төр ҡуян билдәле. Аҡ ҡуян һәм үрғуян. Аҡ ҡуян оҙон ҡышҡа яҡшы яраҡлашҡан. Аҡ ҡуяндың йәйге һоро йөнө урынына үҫеп сыҡҡан йомшаҡ аҡ йөнө уны ҡар араһында яҡшы йәшерә. Ҡуяндар йомшаҡ ҡарҙа батмай, шәп йүгерә. Инә ҡуян йылдың йылы мәлендә ике-өс тапҡыр бала тыуҙыра. Ҡуян балалары тыуғас та инәһенең ҡуйы майлы һөтөн имеп туя ла шунда уҡ ышыҡ урындарҙа йәшеренә. Инә ҡуян уларҙы көнөнә 2-3 тәүлектән һуң эҙләп таба һәм тағы ла имеҙә. Балалары янына инә ҡуян һирәк килә, уларға йыртҡыстарҙы йәлеп итмәй, шуның менән нәҫелен һаҡлап алып ҡала. Ҡуяндар 5-10 тәүлек үтеүгә үҙаллы тереклек итә башлайҙар.
Халык әйтһә, хаҡ әйтә…
thumb|left|Ҡуян
Тол ҡалҡыулығы
Тол ҡалҡыулығы (Чернушинск-Юговск ҡырлаһы) — Рәсәйҙең Пермь крайы Көнсығыш-Европа (Рус) тигеҙлегенең көнсығыш өлөшөндә Урал тауҙары ҡалҡыулығы. Кама, Сылва, Ирень һәм Вишера йылғалары араһында урынлашҡан.
Ҡалҡыулыҡтың көньяғында— Пермь крайының иң ҙур йылғаларының береһе Толдың инеше урынлашҡан. Көнсығыш өлөшөндә ҡалҡыулыҡтың иң бейек түбәләре — Аҡтау (450 м) һәм Уҫаҡбаш (Осиновая Голова) (430 м) урынлашҡан. Көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә рельефтың карст формалары осрай.
Крайҙың башҡа бындай орографик ойоштормаларынан Тол ҡалҡыулығы рельефының бик ныҡ йырғыланғанлығы менән айырылып тора.
Һылтанмалар
http://tourclub-perm.ru/dnevniki_pokhodov/pvd_tulviskaya_vozvyshennost_2010/ Турклуб Зодиак
https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/251605 Академик.
Иҫке Йомран
Иҫке Йомран (Староюмраново) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 94 кеше. Почта индексы — 452243, ОКАТО коды — 8024086004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Трапани (футбол клубы)
«Трапани» (Trapani Calcio S.r.l.) — шул уҡ исемдәге итальян футбол клубы, Италия чемпионатының көсө буйынса икенсе дивизионында, B Серияһында, сығыш яһай.1905 йылда клубҡа нигеҙ һалына, артабан бер нисә тапҡыр яңынан ойошторола, һуңғы тапҡыр 2010 йыл. Үҙ майҙандарында уйын үткәреү өсөн «Полиспортиво Провинциале» аренаһын ҡуллана. Был арена 7 000 тамашасыны һыйҙыра. «Трапани» үҙ тарихында бер ҡасан да А Серияһына күтәрелә алмаған. Барыһы С һәм С1 серияларында 30 миҙгел үткәргән.
Ағымдағы составы
2014/15 миҙгел аҙағында
Халыҡ-ара стандарт китап номеры
Халыҡ-ара стандарт китап номеры (International Standard Book Number, ҡыҫҡаса — ISBN) — китап баҫмаһының уникаль номеры, китапты сауҙа селтәрҙәрендә таратыу һәм баҫма менән эшләүҙе автоматлаштырыу өсөн кәрәк. Китапхана-библиографик классификация (библиотечно-библиографическая классификация, ББК), универсаль унарлы классификация (универсальная десятичная классификация, УДК) индекстары һәм авторлыҡ билдәһе менән бергә, халыҡ-ара стандарт китап номеры нәшерләү пакетының бер өлөшө булып тора.
Стандарт Бөйөк Британияла 1966 йылда Гордон Фостерҙың 9 урынлы стандарт китап номеры (Standard Book Numbering code, ҡыҫҡаса — SBN code) нигеҙендә эшләнә. 1970 йылда бер аҙ үҙгәреш менән ISO 2108 халыҡ-ара стандарты тип ҡабул ителә. 2007 йылдың 1 ғинуарынан халыҡ-ара стандарт китап номерының 13 урынлы яңы стандарты индерелә, ул штрих-кодҡа тап килә.
Ваҡытлы матбуғат баҫмалары өсөн дә бындай ISSN (International Standard Serial Number) стандарты бар.
Рәсәйҙә халыҡ-ара китап стандарт номеры 1987 йылдан ҡулланыла, Белоруссияла — 1993 йылдан.
Номерҙың составы
[[Файл:EAN-13-ISBN-13.svg|обрамить| ISBN номеры, унда:
978 — префикс EAN.UCC;
3 — теркәү төркөмө номеры;
16 — теркәлеүсенең номеры;
148410 — баҫманың номеры;
0 — контроль һан.]] Баҫмаларға идентификаторҙарҙы китаптарҙы халыҡ-ара стандарт нумерациялау өлкәһендәге милли агентлыҡтар бирә. Бының менән Рәсәйҙә 2013 йылдың 9 декабренә тиклем — Рәсәй китап палатаһы, Беларуста — Милли китап палатаһы, Украинала — Украина китап палатаһы, Ҡаҙағстанда Ҡаҙағстан Республикаһы Милли дәүләт китап палатаһы шөғөлләнә. Китаптарға 2006 йылға тиклем бирелгән халыҡ-ара стандарт китап номерҙары халыҡ-ара стандарт китап номеры аббревиатураһынан (баҫманың ниндәй телдә булыуына бәйһеҙ) һәм дефис йә буш ара менән үҙгәреүсән оҙонлоҡтағы дүрт төркөмгә бүленгән ун символдан тора: EAN-13 форматындағы штрих-код сифатында ҡулланыу өсөн ISBN-ға GS1 978 префиксы өҫтәлә, уны GS1 ассоциацияһы бирә, һәм ISBN-дың контроль һаны урынына EAN-13 стандарты буйынса хисапланған контроль һан ҡулланыла. Өҫтәмә рәүештә тағы ла 979 префиксы бүленгән.
2007 йылдың 1 ғинуарынан ISBN-дың 13 урынлы яңы стандарты индерелә, ул штрих-кодҡа тура килә. Элегерәк бирелгән ISBN-дар яңыға тотҡарлыҡһыҙ конвертациялана (978 + ISBN-дың тәүге 9 һаны + EAN-13 буйынса хисапланған контроль һан).
Әҙ тираж менән сыҡҡан (1 000 данаға тиклем) йә «шәхсән» ҡулланыу өсөн сығарылған баҫмалар өсөн ISBN номеры биреү мотлаҡ түгел.
Карпунин Василий Александрович
Василий Александрович Карпунин (9 декабрь 1919 йыл — 1 сентябрь 1975 йыл) — совет ғалимы-механигы, йәмәғәт эшмәкәре. Техник фәндәр докторы, профессор. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
Биографияһы
Василий Карпунин 1919 йылдың  9 декабрендә  рСФСР-ҙың Архангел губернаһында   крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1941 йылдың сентябрь айында Василий Александрович Ҡыҙыл армия  сафтарына алына. 25-се запас уҡсылар полкының саңғы әҙерлеге инструкторы итеп тәғәйенләнә. 1942 йылдың ноябрендә ул Үҙәк фронттың 1-се  айырым саңғы батальонының взводын етәкләй. Разведка операция ваҡытында яралана һәм госпиталгә эләгә. Һауығып сыҡҡас 1-се Белорус фронты 25-се уҡсылар дивизияһының айырым рота командиры була; шул уҡ ваҡытта тағы ике тапҡыр яралана.
Карпунин  Мәскәүҙән эвакуацияланған Томск ҡалаһына Медицина фәндәре академияһына тубығындағы снаряд ярсығын алдырыу буйынса операцияға ебәрелә. Василий Александрович операциянан  баш тарта, һәм ҡалған ғүмеренең бөтә өлөшөн ошо ярсыҡ менән йәшәй. Госпиталдән сыҡҡас, Томск район комиссариатына 4-се частың начальнигы итеп ебәрелә. 1945 йылда «Атыу» курсын һәм Халы комиссариаты оборонаһының ВВО Төп идаралығы ҡарамағында офицерҙарҙың белемен арттырыу курстарын тамамлай.
Демобилизацияланғандан һуң 1946 йылда Томск политехник институтының механика факультетына уҡырға инә, уны 1948 йылда «Эске яныулы двигателдәр» һөнәре буйынса тамамлай, бүлеү буйынса  Красноярск ҡалаһына  урындағы заводтарҙың береһенә эшкә ебәрелә. Предприятие етәкселәре белгескә иғтибар итә һәм уны Оборона министрлығы  академияһына уҡырға ебәрә, уны  ул уңышлы тамамлай. Бынан һуң академияла аспирантурала ҡала һәм 1955 йылда күренекле совет конструкторы Василий Гаврилович Грабин етәкселеге аҫтында кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Василий Александрович аспирантураны тамамлағас, Ижевск ҡалаһына механика институтына эшкә ебәрелә, унда уҡытыу һәм идара  итеү эшмәкәрлегенең бөтә баҫҡыстарын үтә: өлкән уҡытыусынан алып профессорға тиклем. 1970 йылда «Усталостная прочность цилиндрических пружин»  темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1972 йылда Василий Александрович Ижевск механика институтында ректор итеп тәғәйенләнә. Юғары уҡыу йортонда эшләү осоронда ул 47 хеҙмәт яҙа һәм уйлап табыуҙың 4 автор таныҡлығын ала.
Василий Александрович шулай уҡ ғилми һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә: Машпром» ғилми-техник йәмғиәтенең өлкә идаралығы рәйесе, «Белем» йәмғиәтенең Октябрь районы бүлеге ағзаһы, СССР ФА Урал ғилми үҙәге Президиумы ҡарамағында тәбиғи һәм ижтимағи фәндәр буйынса фәнни тикшеренеүҙәрҙе координациялау буйынса ведомство-ара совет бюроһының азаһы булып тора.
Альмира
Альмира — ҡатын-ҡыҙҙар исеме.
Этимологияһы
Альмира (Әлмира) исеме неологизм, Испаниялағы Әлмерия тигән ер-һыу атамаһынан килеп сыҡҡан.
Билдәле шәхестәр
Сафиуллина Альмира Морат ҡыҙы (5 октябрь 1940 йыл — 25 сентябрь 2016 йыл) — инженер, йәмәғәт эшмәкәре, Башҡорт АССР-ының ХII саҡырылыш Юғары Советы халыҡ депутаты (1991—1995), Стәрлетамаҡ ҡалаһының почётлы гражданы.
Бикҡолова Әлмира Талха ҡыҙы (22 октябрь 1929 йыл — 22 сентябрь 2013 йыл) — ғалим-химик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Шағир һәм йәмәғәт эшмәкәре. Химия фәндәре докторы (1991), профессор (1995). Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы академигы һәм Президиумы ағзаһы, Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1996—2013 йылдарҙа «Күп милләтле Санкт‑Петербург» яҙыусылар союзы рәйесе, 1995—2013 йылдарҙа Санкт-Петербургтағы Башҡорт милли-мәҙәни автономияһы рәйесе. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2009).
Ҡыуатова Әлмира Шәриф ҡыҙы (30 октябрь 1957) — театр һәм кино актёры, режиссёр. 1983 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2004).
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Альмира (опера), «Альмира, королева Кастильская» операһы — барокко эпохаһының немец һәм инглиз композиторы Геóрг Фри́дрих Ге́нделдың (23 февраль (5 март) 1685 йыл, Галле — 14 апрель 1759, Лондон) беренсе операһы.
Мүдәжәрҙәр
Мүдәжәрҙәр тарихы
Реконкиста барышында яңы биләмәләрҙе христиан короллектәре составына индереү үҙенсәлекле феномен — христиандар мөхитендә сағыштырмаса автономиялы йәшәп ҡала алған мосолман общиналары барлыҡҡа килеү. Игенсе мосолмандарҙан торған ауылдар ҙа йәшәп килә.
Башта мүдәжәрҙәрғә үҙ ерҙәрен, закондарын һәм ғөрөф-ғәҙәттәрен һаҡлап ҡалырға, ислам дине тоторға рөхсәт ителә. Әммә ҡайһы бер урындарҙа килешеүҙәрҙе боҙоп, улар эҙәрлекләүҙәргә дусар була (атап әйткәндә, уларҙы башҡа халыҡтан айырып торған махсус кейем кейергә тейеш була). 1492 йылда Гранада әмирлеге ҡолатылғандан һуң мүдәжәрҙәрҙе көсләп христианлыҡҡа индерә башлайҙар. Христиан динен ҡабул иткән мүдәжәрҙәрҙе морискиҙар тип атайҙар.
Мүдәжәрҙәр тарихы буйынса мөһим сығанаҡ — «Маврҙарҙың Сөннәт һәм Шәриғәт китабы», ул, белгестәр фараз итеүенсә, XV быуатта Валенсия территорияһында булдырылған. Был сығанаҡ яңы тарихта Оргас тигән графтар архивында табылып, Кордовала баҫылып сыҡҡан (1989).
Көнкүреше һәм мәҙәниәте
Иберия мосолмандары оҙаҡ ваҡыт ике социаль-контрастлы синыфҡа тарҡала бара. Ҡала диуарҙары сиктәрендә тик христиандарға ғына йәшәргә рөхсәт ителә. Шулай итеп, Реконкистала мосолман общинаһы ауылдарҙа ҡалып, күпселек осраҡта ауыл хужалығы менән шөғөлләнергә мәжбүр була, христиан ер хужаларына бүленгән ерҙәрҙә бойондороҡло игенселәргә әйләнә. Ҡайһы бер буйһонмаусылар (монфи) тауҙарҙа йәшеренеп, юлсыларҙы талау менән шөғөлләнә, йәки мәғриб пираттарына китә. Сығарма рәүешендә, буйһонған мосолмандарға ҡалала ҡалырға йәки бер ни тиклем ваҡыт үткәс, христиан диненә күскәне шик аҫтына алынмаҫ булғас, кире ҡайтырға рөхсәт ителә. Мәҫәлән, Испанияның күпселек ҙур ҡалаларында ваҡыт үтеү менән әлхәмдәр йәки морерия тип аталған мосолман кварталдары барлыҡҡа килә.
Улыс-Ярей-Шор
Улыс-Ярей-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нямдо-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 0,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Якуб Клепиш
Якуб Клепиш (Jakub Klepiš; 5 июнь 1984 йыл) — Чехия хоккейсыһы. Үҙәк һәм сит яҡ һөжүмсе. Донъя чемпионы (2010) һәм ике тапҡыр Гагарин Кубогын яулаусы (Салауат Юлаев 2011, Динамо Мәскәү 2012). 2015 йылдан «Млада Болеслав» командаһы уйынсыһы.
Биографияһы
Якуб Клепиш 1984 йылдың 5 июнендә Чехословакияның баш ҡалаһы Прагала тыуған. Чехия хоккей мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе, һөжүмсе. 2008 йылда Чехия беренселеге чемпионы була. Шул уҡ йылда Чехия йыйылма командаһына алына. Уның составында 2007 йылда донъя чемпионы исемен яулай. НХЛ-да уйнап өлгөрә. «Вашингтон Кэпиталз» составында 66 уйын уҙғарып, дүрт шайба индерә, унында гол индереүгә булышлыҡ итә. Һуңғы ике миҙгелдә Омскиҙың «Авангард» командаһында уйнай. Һуңынан 2010 йылда «Салауат Юлаев клубы» менән контракт төҙөй. Унда 2011 йылға тиклем уйнағас, бер йыл Мәскәүҙең «Динамо»һына ярҙам итә. 2011 йылда «Салауат Юлаев» һәм 2012 йылда «Динамо» составында Гагарин Кубогын яулай. 2015 йылдан «Млада Болеслав» командаһы уйынсыһы.
Буйы 186 см, ауырлығы — 91 кг.
Статистика
--- Regular Season ---  Playoffs Season  Team                        Lge    GP    G    A  Pts  PIM  GP   G   A Pts PIM -- 2002-03	 HC Slavia Praha           ČSLH    38	  2    6    8	22   4   0   0  0   6 2003-04	 HC Slavia Praha           ČSLH    44	  4    9   13	43  17	 5   3	8  10 2004-05	 Portland Pirates           AHL    78	 13   14   27	76 2005-06	 Washington Capitals        NHL    25	  1    3    4	 8 2005-06	 Hershey Bears              AHL    54	 11   20   31	49  15	 2   6  8   4 2006-07	 Washington Capitals        NHL    41	  3    7   10	28 2006-07	 Hershey Bears              AHL    31	  6   26   32	24  19	 7   7 14  14 2007-08	 Hershey Bears              AHL    19	  5    6   11	 9 2007-08	 HC Slavia Praha           ČSLH    24	  5    7   12	22  19	10   7 17  24 2008-09	 Авангард (Омск)            КХЛ    55	 18   17   35	51   9	 2   4	6   0 2009-10	 Авангард (Омск)            KХЛ    56	 10   12   22	50   3	 0   2	2   2 2010-11	 Салауат Юлаев (Өфө)        KХЛ    49	 14   12   26	16  16	 1   4	5   4 2011-12	 Салауат Юлаев (Өфө)        KХЛ    15	  3    2    5	8 2011-12	 ХК Динамо (Мәскәү)         KХЛ    29	  4    5    9	14  14	 5   1	6   6 2012-13 Лев (Прага)                 КХЛ    45   20   18   38   24   4 2013-14 Лев (Прага)                 КХЛ    38    8    9   17   22   4   1   0  1   4 2014-15 Ферьестад                   SHL    21    5    6   11   18 2014-15 Оцеларжи(Тршинец)          ČSLH    17    7   14   21   22  18   4   5  9   4 2015-16 Млада Болеслав             ČSLH    23    5   12   17   20  10   4   0  4  22 --        КХЛ Totals                        287   73   75  148  210  50   8  11 19  16 Totals                       558  107  177  284  430 116  32  34 66  70
Роська
Роська — Рәсәй йылғаһы. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Малица йылғаһының уң ярына тамағынан 4,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тверца, инешенән (Вышневоловец гидроузеленән) Тверь ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :