cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ватылька
Ватылька — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан 792 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 273 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һыу тауығы
Һыу тауығы, тәтелдәгәс (Пастушок, )— сыйырсыҡтан байтаҡ ҙур. Бик һаҡ эңер һәм төн ҡошо.
Тауышы
Тауышы һүнә барған сыйылдаҡ: «выйт-выйт-выйт» һәм киҫкен: «тиңк».
Йәшәү рәүеше
Яр буйҙарындағы шырлыҡтарҙа йәшәй, һыу бөжәктәре менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ерҙә. 7:—9 бөртөк һарғылт йәки һорғолт аҡ йомортҡаһы була. Ите өсөн аулайҙар.
Яңы Уҫман (Шишмә районы)
Яңы Уҫман (Новоусманово) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 190 кеше. Почта индексы — 452159, ОКАТО коды — 80257875011.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Яңы Көрмәнкәй
Яңы Көрмәнкәй, Новокурманкеево, иҫкесә. яҙылышы Ново-Курменкеева (Ново-Курманкеево) — 1834 йылда ауылға нигеҙ һалынған, 1950 йылдарҙан Дәүләкән ҡалаһы эсендәге ауыл. Хәҙер Дәүләкән ҡалаһының Гагарин исемендәге урамы.
Тарихы
Ауылға нигеҙ һалыусы тың беренсе яртыһында Бәләбәй өйәҙе Көрмәнкәй ауылы ҡырҡөйлө мең олоҫо аҫаба башҡорттары (хәҙерге Иҫке Көрмәнкәй) 1834 йылдан шул уҡ исемдәге Көрмәнкәй утары булараҡ та билдәле. Ул Идрис Садыҡов һәм поход старшинаһы Йәкшәмбәт Илгишевтың 13 кешенән иҫәпләнгән ике хужалығынан торған. Утар үҫә бара. 1895 йылда 25 йорттан торған үҙ аллы ауылға әйләнә.Ауыл Яңы Көрмәнкәй тип атала, аҙаҡ ул Дәүләкән ҡалаһына ҡушыла
Географик урыны
Республиканың көньяҡ-көнбайышында, Ағиҙел буйы убалы тигеҙлеге.сиктәрендә урынлашҡан.
1912 йылдағы Өфө губернаһы карталары һәм 1919—1921 йылдарҙағы Стрельбийский мәғлүмәттәре буйынса Дим йылғаһы һәм тимер юлы араһында урынлашҡан, Дәүләкәндән көньяҡҡа ҡарай.
1926 йылғы мәғлүмәттәре буйынса улус үҙәге булған Дәүләкәндән дүрт саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан.
Уртаса континенталь, йылы, ҡоро.
Халҡы
1896 йылда 35 йортта 217 кеше йәшәгән,1906- 269 кеше; 1920 йылда 96 йортта — 465 кеше,, шуларҙың 194 — ир-егет, 271- ҡатын- ҡыҙ,; 1939—452 кеше булған.
1926 йылғы мәғлүмәттәре буйынса башҡоттар, урыҫтар йәшәгән.
Инфраструктураһы
Малсылыҡ,игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Старокурманкеево (Иҫке Көрмәнкәй)
Түләков Рәйес Ғөссәм улы
Түләков Рәйес Ғөссәм улы (псевдонимы Рәйес Түләк; 14 октябрь 1959 йыл — 31 март 2007 йыл) — башҡорт шағиры, уҡытыусы, журналист. 1992 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1995).
Биографияһы
Рәйес Ғөссәм улы Түләков 1959 йылдың 14 октябрендә БАССР-ҙың Баймаҡ районы Буранбай ауылында тыуған.
Башланғыс белемде 1-се Этҡол урта мәктәбендә алғандан һуң Сыңғыҙ һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә уҡый, 10-сы класты Беренсе Этҡол ауылында тамамлай. 1977—1979 йылдарҙа СССР Ҡораллы Көстәренең Һауа—десант ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә,запасҡа ҡайтарылғас, колхозда малсы булып эшләй.
1987 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлап, Баймаҡ районының төрлө ауыл мәктәптәрендә уҡыта.
1993 йылдан алып Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзының Сибай яҙыусылар ойошмаһында яуаплы секретарь булып эшләй. 1994 йылдан — Сибай педагогия колледжында, 1996 йылдан Сибай институтында уҡыта.
2000 йылдан башлап «Тамаша» журналында, «Башҡортостан» гәзитендә һәм башҡа матбуғат баҫмаларында хеҙмәткәр булып эшләй.
2007 йылдың 31 мартында Өфөлә вафат була.
Ижады
Рәйес Түләков башҡорт шиғриәтенә «Ирәндек таңдары» (1988) исемле шиғырҙар китабы менән аяҡ баҫа. Уның шиғырҙарының төп идея-тематикаһы — Башҡортостан яҙмышы, уға исем биргән милләттең бөгөнгөһө һәм киләсәге. Рәйес Түләковтың «Ҡашмау йәки „Йүгәнем бар — атым юҡ“» (1992), «Егет һүҙе» (1997), «Буранбайҙың яҙған хатын уҡып» (2002), «Мең дә бер кис» (2007) китаптарына тупланған ижадында башҡорт характерының бөтөн яҡтары: саялығы ла, сәмһеҙлеге лә, мәғәнәлелеге лә, мәғәнәһеҙлеге лә, моңлолоғо ла, моңһоҙлоғо ла үҙенсәлекле сағылыш таба. Шағир башҡорт образын яңыса, заманса тыуҙырырға ынтыла. Шиғри әҫәрҙәре халыҡ рухы, халыҡ өсөн янып-һыҙланыуҙарға ҡоролған.
Киҫтәнле-Ивановка
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Фәритов Айрат Тәбрис улы
Фәритов Айрат Тәбрис улы (27 апрель 1965 йыл) — ғалим-механик-коррозионист. Техник фәндәр кандидаты (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (2010). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (2005) һәм И. М. Губкин исемендәге премияһы (2008) лауреаты.
Биографияһы
Фәритов Айрат Тәбрис улы 1965 йылдың 27 апрелендә Башҡорт АССР‑ының Бөрө ҡалаһында тыуған.
1987 йылда Өфө нефть институтын тамамлай. Шул йылда СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Энергресурстарҙы транспортлау проблемалары институты хеҙмәткәре булып хеҙмәт юлын башлай. 2002 йылда бүлек начальнигы итеп тәғәйенләнә. 2016 йылдан Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Стратегик тикшеренеүҙәр институты, бер үк ваҡытта Өфөләге «Акрус—М» ғилми‑производство фирмаһы хеҙмәткәре. Генераль директорҙар рейтингы ҡатнашсыһы Айрат Фәритов «Другие» тармағында Башҡортостан Республикаһы буйынса 2021 йылдың 26 авгусына ҡараты 1-се урынды биләй. Айрат Тәбрис улының профессионализмы, вазифа бурыстарын сифатлы һәм яуаплы башҡарыуы, лидерлыҡ сифаттары арҡаһында, ЯСЙ «Акрус—М» ғилми‑производство фирмаһы ҙур уңыштарға өлгәшә һәм баҙарҙа алдынғы урынды биләй. Шулай, 2020 йылда компанияның килеме 159.6 млн һум тәшкил итә.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәритов Айрат Тәбрис улының фәнни эшмәкәрлеге нефть промыслаһы ҡорамалдарының электрохимик коррозияланыу һәм эрозияланыу механизмдарын өйрәнеүгә һәм уны тикшереү һәм контролдә тотоу өсөн приборҙар эшләүгә, үткәргес торбаларҙы комплекслы анализлау өсөн программа тәьминәте төҙөүгә арналған. Айрат Тәбрис улы етәкселегендә коррозияны мониторингылау өсөн «Моникор» системаһы, «Экстра» селтәр программа тәьминәте уйлап сығарылған һәм индерелгән. 30‑ҙан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (2010)
Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2005)
Башҡортостан Республикаһының И. М. Губкин исемендәге премияһы лауреаты (2008).
Ножовка (Кесе Шолга ҡушылдығы)
Ножовка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Шолга йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вели-Сурун-Еган
Вели-Сурун-Ёган — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ватылька йылғаһының уң ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 76 км.
Матренка (Байгора ҡушылдығы)
Матренка  — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Байгора йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Вели-Сурун-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Матренка (Байгора ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Матыра йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Виндехаузен
Виндехаузен (Windehausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 549 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,93 км2. Диңгеҙ кимәленән 161 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99765 һәм автомобиль коды — NDH.
Унъюган
Унъюган — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Октябрьск районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628128, ОКАТО коды — 71121904001.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Челы
Челы (Большие Челы) — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яя йылғаһының уң ярына тамағынан 260 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һыу бүҙәнәһе
Һыу бүҙәнәһе, һыу себеше — сыйырсыҡтан бәләкәйерәк.
Ҡылыҡһырлама
һирәк оса торған һаҡ ҡош, күберәк ерҙән, йүгереп йөрөй. Яҡшы йөҙә. Аяҡтары һәм суҡышы оҙон ғына. һырты ҡара һәм аҡ таптар менән сыбарланған ҡара-көрән. Муйыны һәм түше күкһел һоро. Ҡорһағы, ҡойроҡ аҫты көрәнһыу. Арҡыры һыҙыҡлы аҡ. Аяҡтары йәшел, суҡышының осо йәшкелт һары, төбө ҡыҙыл. Башҡа һыу тауыҡтарынан бәләкәй булыуы менән айырыла.
Йәшәү рәүеше
Яр буйындағы шырлыҡтарҙа йәшәй. Ваҡ бөжәктәр һәм үлән орлоҡтары менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы һыуҙағы ҡамыштарҙа йәки түңгәктәрҙә.
Ҡыҙғылт һары таплы 6—9 бөртөк һарғылт төҫтәге йомортҡаһы була. Ите өсөн аулайҙар.
Гәрәев Марат Миңләхмәт улы
Гәрәев Марат Миңләхмәт улы ( — 10 август 2023 йыл) — СССР һәм Рәсәй опера йырсыһы, тенор. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы, Мәскәү гуманитар университетының вокал сәнғәте кафедраһы профессоры.
Биографияһы
Гәрәев Марат Миңләхмәт улы 1958 йылдың 23 июлендә Өфө ҡалаһында тыуа.
Трибушинка
Трибушинка — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уҫылы йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Гәрәев Марат Миңләхмәт улы
Биографияһы
1989−1991 йылдарҙа К. С. Станиславский һәм В. И. Немерович — Данченко исемендәге Мәскәү академия театрында эшләй.
1991 йылда маэстро, РСФСР-ҙың халыҡ артисы Евгений Колобовты осрата һәм уның саҡырыуы буйынса яңы ғына асылған Яңы опера Мәскәү театрына күсә.
Трибушинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гәрәев Марат Миңләхмәт улы
Биографияһы
Марат Гәрәевтың сәхнәлә ижади һәм артислыҡ һәләте опера йырсыһы булараҡ ҡына түгел, ә романстар һәм бишек йырҙары башҡарыусы булараҡ та асыла. Уның репертуарында урыҫ һәм сит ил композиторҙарының әҫәрҙәре бар.
Наградалары, маҡтаулы исемдәре
Колобов Фонды премияһы лауреаты 1991 — Бөтә Рәсәй вокал конкурсы лауреаты (II премия), (Белгород) 1990 — XIV М. Глинка исемендәге конкурс лауреаты (IV премия), (Алматы) 1991 — Монюшко исемендәге халыҡ-ара конкурс лауреаты («Иң яҡшы тенор»), (Варшава) 1994 — X П. И. Чайковский конкурсы лауреаты (Мәскәү) 1997 — «Алтын Битлек» фестивале премияһы номинанты 1997 — П. И. Чайковскийҙың «Евгений Онегин» операһында Ленский партияһын башҡарған өсөн «Алтын Битлек» фестивалендә «Иң яҡшы ир-ат роле» номинацияһы еңеүсеһе. 1998 — Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы.
Пловутка (Плавица ҡушылдығы)
Пловутка  — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Плавица йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Матыра йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гаевская-Соколова Мария Сергеевна
Биографияһы
1908 йылдың 9 майында Мәскәүҙә тыуған. Атаһы — Соколов Сергей Юрьевич (1875—1964) — СССР һәм Рәсәй бактериолог-маляриологы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы.
1930 йылда К. А. Тимирязев исемендәге ауыл хужалығы академияһының агрохимия бүлексәһен тамамлай.
1930—1935 йылдарҙа сәнәғәт биохимияһы өлкәһендә төрлө ойошмаларҙа эшләй.
1935—1937 йылдарҙа эксперименталь физиология һәм терапия институтында ғилми хеҙмәткәр була, организмды терелтеү проблемаларының биохимик мәсьәләләре менән шөғөлләнә.
1937—1964 йылдарҙа — 1948 йылдан СССР Медицина фәндәре академияһы системаһында үҙаллы учреждение булып киткән, Үҙәк нейрохирургия институтының организмды терелтеү буйынса лабораторияһында эшләй. Космос программаһында ҡатнаша.
1964—1977 йылдарҙа СССР фәндәр академияһының медик-биологик проблемалар институтында туҡыма биохимияһы лабораторияһы мөдире.
1986 йылдың 27 ғинуарында вафат була. Уның көлө менән урна Мәскәүҙә Дон зыяратының 22-се колумбарийына (секция № 6) ҡуйылған.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Биология фәндәре кандидаты (1943)
- Биология фәндәре докторы (1956)
- Профессор (1971).
- 1952 йылда Сталин премияһы лауреаты — фәнни тикшеренеүҙәре һәм агония йәки клиник үлем хәлендәге организмдың йәшәү функцияларын тергеҙеү ысулдарын эшләгәне өсөн.
- РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1975)
- СССР һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы.
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971)
- «Почёт Билдәһе» ордены (1951)
- Миҙалдар.
Мельникайте Мария Иозовна
Мария Иозовна (Марите) Мельникайте (Marytė Melnikaitė; 1923 йылдың 18 марты, Зарасай, Литвала — 1943 йылдың 13 июле, Канюкай ауылы, Литва ССР-ы) — Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Литва һәм Белоруссияла партизан хәрәкәтендә ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң).
Биографияһы
Литвалы ир-ат һәм урыҫ ҡатынының бай булмаған ғаиләһендә биш баланың икенсеһе булып донъяға килә. Католик сиркәүендә суҡындырыла. Ун дүрт йәшендә кәнфит фабрикаһында эш башлай.
1941 йылдың йәйендә, Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, бвшҡа литва комсомолецтары менән бергә Марите эвакуациялана. 1941—1942 йылдарҙа ул Төмәндә «Механик» заводында эшләй.
1942 йылдың июнендә үҙ теләге менән фронтҡа китә, ебәрә 16-сы Литва уҡсылар дивизияһына ебәрелә.
Балахнала диверсанттар мәктәбендә әҙерлек үтә, 1943 йылдың майынан («Куосайте» исеме аҫтында ) Белоруссияла һәм Литвала Кестутис исемендәге партизандар отрядында һуғыша. Литва ЛКСМ-ның Зарасайский йәшерен өйәҙ комитеты етәксеһе. Шулай уҡ «Марите Маргите» (литва «Marytė Margytė») исеме аҫтында билдәле була.
Партизандар дошмандың хәрби техника тейәгән поездарын, келәттәрен шартлатып, дошман гарнизондарына һөжүм итә, гитлер колонистары баҫып ингән поместье һәм хужалыҡтарҙы яндыра. Марите отрядтың иң әүҙем һуғышсыһы була. Диверсияларҙа ҡатнаша, разведкаға йөрөй, халыҡ араһында ҙур эш алып бара.
Йәйен 1943 йылдың партизандар штабы төркөмдәрҙең ебәрергә була марита етәкселегендә ҡораллы отряд, белоруссияның урман эшләй. Браслав районы. Тауға Дукштас районында партизандар каратель отрядтары емергән ауылға эшелон тап була.
1943 йылдың 8 июлендә, Апварду күле буйында немецтар менән тиң булмаған һуғыш ваҡытында өс партизан һәләк була, береһе күл янындағы ҡамышта йәшеренеп ҡала, яралы Марите әсирлеккә эләгә. Һорау алғанда, ул бер һүҙ ҙә әйтмәй, хатта һорау алыусы бер немецтың сикәһенә сабып, мәсхәрәгә ҡалдыра. 5 көн дауам иткән ғазаплы язалауҙарға: тырнаҡтарын һурып алыу, табандарын утта көйҙөрөү һ. б.дусар ителһә лә, партизандар йәшеренгән урынды әйтмәй. 1943 йылдың 13 июлендә Дукштас ауылында язалайҙар.
Ҡәбере Зарасай ауылынан алыҫ түгел, Зарасай күле буйында урынлашҡан.
М. И. Мельникайте дошман тылында командованиеның хәрби заданиеһын өлгөлө үтәгәне һәм айырыуса батырлыҡ күрһәткәне өсөн СССР Юғары Советы Президиумы указы менән М. И. Мельникайтеға 1944 йылдың 22 мартында үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
Хәтер
1947 йылда
Вәлиев Әлфәт Мирсәйет улы
Вәлиев Әлфәт Мирсәйет улы (3 декабрь 1938 йыл) — кинооператор. 1997 йылдан Рәсәй Фоторəссамдар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мəҙəниəт хеҙмәткәре (1983).
Биографияһы
Әлфәт Мирсәйет улы Вәлиев 1938 йылдың 3 декабрендә Башҡорт АССР-ының Кушнаренко районы Яңы Туҡмаҡлы ауылында тыуған. 1988 йылда «Мосфильм» киностудияһы эргəһендəге оператор оҫталығы курстарын (етəксеһе П. Н. Кузнецов) тамамлаған. 1957 йылдан алып «Башлес» берекмәһенең Өфө ремонт-механика заводында, 1960—1997 йылдарҙа Өфө агрегат производство берекмəһендә эшләй, бер үк ваҡытта 1974 йылдан — берекмəнең «Авангард» мəҙəниəт һарайы ҡарамағындағы «Авангард» киностудияһы, 1997—2003 йылдарҙа «Ағиҙел» кинофотоклубы операторы.
Ижади хеҙмәттәре
Республикала тəүге анимация фильмы — «Петя Петрушин мажаралары» («Приключения Пети Петрушина») авторы (1967;). 70‑тəн ашыу фильм, шул иҫәптән «Өй төҙөү беҙгə бер нəмə лə түгел» («Что нам стоит дом построить») мультипликацион фильмы (1988; Бөтə Союз һəүəҫкəр фильмдар смотр‑конкурсы лауреаты, Волгоград ҡалаһы, 1990); «Хəтер» («Память», 1975, Мәскәү, Бөтə Союз һəүəҫкəр фильмдар фестивале лауреаты), «Ямғырҙар, ямғырҙар…» ("Дожди, дожди…", 1978; «Лиепая көҙө» («Лиепайская осень») кинофестивале лауреаты, Лиепая ҡалаһы, 1980), «Яңы йыл детективы» («Новогодний детектив»; 1982) ҡыҫҡа метражлы нəфис фильмдары; «Тəүге аҙымдар» («Первые шаги», 1974; Бөтə Рəсəй һəүəҫкəр фильмдар фестивале лауреаты, Мəскəү, 1974), «Ҡарға бутҡаһы» (1982, Халыҡ‑ара фольклор фестивале лауреаты, Кишинёв, 1984), «Еңеү яҙы шаңдауы» ("Эхо победной весны", 1994; «Ер һəм кешелəр» («Земля и люди») Бөтə Рəсəй һəүəҫкəр фильмдар фестивале лауреаты, Мəлəүез ҡалаһы, 1995; бөтəһе лə «Авангард» киностудияһында төшөрөлгəн), «Хайран ҡалған мосафир» ("Очарованный странник", 2002; «Ватан» («Отечество») Бөтə Рəсəй һəүəҫкəр фильмдар фестивале лауреаты, Санкт-Петербург, 2002; «Ағиҙел» кинофотоклубы) документаль фильмдарын төшөрə.
Ноньлель
Ноньлель — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Соль йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Черемушка (Черная ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яңы Ябалаҡлы
Яңы Ябалаҡлы (Новые Ябалаклы) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 66 кеше. Почта индексы — 452140, ОКАТО коды — 80257875007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кожай-Ыҡбашы
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Вельнярыль-Кы
Вельнярыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Варка-Сыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 201 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Виндишлойба
Виндишлойба (Windischleuba) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2097 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,72 км2. Диңгеҙ кимәленән 194 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4603 һәм автомобиль коды — ABG.
Вельнярыль-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Чемаши
Почта индексы — 628109, ОКАТО коды — 71121928002.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Плоскуша (Матыра ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Матыра йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡуҡый
Ҡуҡый, ҡуҡыйыҡ, һыу тауығы (Погоныш, ) — сыйырсыҡтан ҙурыраҡ, һирәк оса торған бик һаҡ ҡош.
Ҡылыҡһырлама
Күберәк ерҙән йүгереп йөрөй. Осҡанда аяҡтарын йыймай. Ҡойроғо ҡыҫҡа ғына. Һырты ҡара һәм аҡ сыбарлы көрән, ҡорһағы һәм ҡойроҡ аҫты күкһел арҡыры һыҙыҡлы-аҡ. Түше, муйынының ике яғы аҡ төртөклө күкһел һоро. Суҡышының төбө ҡыҙыл, осо һары. Оҙон ғына аяҡтары йәшкелт, һыу тауығынан бәләкәйерәк, суҡышы ҡыҫҡараҡ, түше сыбар булыуы менән айырыла.
Тауышы
Тауышы киҫкен: «ҡуҡ-ҡуҡ».
Йәшәү рәүеше
Яр буйҙарындағы шырлыҡтарҙа йәшәй. Төрлө бөжәктәр, һирәкләп үлән орлоҡтары менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ерҙә. Көрән таплы һарғылт йәшел йомортҡаларының һаны 25-кә етә. Ите өсөн аулайҙар.
Ибраһимова Ғәлимә Вафа ҡыҙы
Ибраһимова Ғәлимә Вафа ҡыҙы (Галимә Ибраһимова; 28 декабрь 1909 йыл (10 ғинуар 1910 йыл) — 26 март 1984 йыл) — театр актёры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1971), Татар АССР-ының халыҡ (1957) артисы. 1945 йылдан ВКП (б) ағзаһы.
Биографияһы
Ғәлимә Вафа ҡыҙы Ибраһимова 1909 йылдың 28 декабрендә хәҙерге Татарстан Республикаһының Мамадыш районы Түбәнге Шандыр ауылында тыуған.
1929 йылда Н. И. Фешин исемендәге берләштерелгән художество-театр техникумын тамамлай.
1929—1932 йылдарҙа Мәскәүҙә Театр сәнғәтенең үҙәк техникумында (ГИТИС) татар академия театры труппаһында белем ала.
1932 йылдан Ғәлиәскәр Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры актисаһы булып эшләй.
Ибраһимова Ғәлимә Вафа ҡыҙы 1984 йылдың 26 мартында вафат була.
Үрге Ханавэй-Яха
Үрге Ханавэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Тотыдэотта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хеди Фрид
Биографияһы
Икенсе донъя һуғышы йылдарында нацист концентрацион лагерҙары Освенцим һәм Берген-Бельзен аша үтә. 1945 йылдың июлендә Ҡыҙыл тәре линияһы буйынса Швецияға килә. Стокгольм университетында психология факультетын тамамлаған. Шулай уҡ, әҙәби ижад менән дә шөғөлләнә. Концентрацион лагерь тураһында яҙған бер нисә китабы Швецияла нәшер ителә.
Швед мәҙәниәтендә күренекле ҡаҙаныштары өсөн орден өсөн алтын миҙалға (Кворум Иллис) лайыҡ була.
1997 йылда Йыл европалыһы исеме бирелә.
1998 йылда әҙәби ижады өсөн бүләк ала: "Тәбиғәт һәм мәҙәниәттең мәҙәни премияһы"на (Natur & Kulturpris Kulturs) лайыҡ була.
2002 йылда Стокгольм университетының почетлы фәндәр докторы булып китә. 2015 йылда Рауль Валленберг премия ала.
2016 йылда Румыния йондоҙо ордены лайыҡ була. 2017 йылда — Германия Федератив Республикаһының «Ҡаҙаныштары өсөн» ордены менән бүләкләнә.
Ночная (Куданга ҡушылдығы)
Ночная — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куданга йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шөғөр
Шөғөр (иҫкесә — Үръяҙы, Үреүҙе) — Шугуровка— Өфө ҡалаһы йылғаһы, Башҡортостан, Рәсәй. Оҙонлоғо — яҡынса 30 км. Ҡариҙел йылғаһының уң ҡушылдығы.
Инеше — Иҫке Турбаҫлы ауылынан төньяҡтараҡ урман массивында. Шөғөргә 7 шишмә һәм Тирмән күленән сыҡҡан 2 ҡылымыҡ ҡоя. Орджоникидзе һәм Калинин райондары аша аға. Калинин районында Ҡариҙел йылғаһына ҡоя.
Тарихы
Шөғөр йылғаһында бик борондан өс тирмән быуаһы булған, исеме лә шунан алып Тирмән күле тип аталған. Яр буйҙарында үҫә барған Өфө ҡалаһын икмәк менән тәьмин итеү өсөн иген үҫтерелгән. Был йәһәттән иң танылған ер биләүсе дворян Гладышевтар булған, уларҙан слобода Шугуровка-Гладышевка биҫтә атамаһы һәм Шөғөр йылғаһы исеме ҡалған. "Пермь йылъяҙмаһы"нда аңлатылыуынса, атама Шөғөр исемле башҡорттоң Өфө үҫешенә индергән хеҙмәттәре өсөн бирелгән
1939 йылға тиклем, беренсе крекинг-завод асылғансы, йылғала бағыр балыҡтары булған. Шул ваҡыттан бирле йылғаны предприятиеларҙың тотонолған һыу ағымы даими бысратып тора: ҡаланың төньяҡ өлөшөндә нефть эшкәртеү предприятиелары һәм ААЙ «Уфахимпром» йыуынтылары, ғөмүмән, шул майҙандарҙан төшкән ҡар һыуҙары, ағынты һыуҙар ҙа төшә. Шөғөр бик бысранып Ҡариҙелгә — Өфө ҡалаһын эсәр һыу менән тәьмин итеүсе төп сығанаҡтарҙың береһенә барып ҡоя.
Фенол менән бысраныу
Шөғөр йылғаһы 1990 йылдың феноллы яҙынан һуң Бөтә СССР-ҙа билдәлелек ала. 1989 йылдың 22 ноябрендә «Химпром» предприятиеһында 90 куб метр фенол ергә аға. Тейешле саралар күрелмәү арҡаһында 1990 йылдың мартында ҡар һыуҙары менән фенол быуаға ағып төшә.Артабан ул Шөғөр йылғаһына, уныһынан — Ҡариҙелгә, Өфө ҡалаһының көньяҡ эсәр һыу ҡоролмаһына барып етә. Көньяҡ һыу алыу эсә торған һыуҙағы фенолдың максималь күләме яҡынса 30 ПДК тәшкил итә. Фенол өҫтәлеп ағыуын дауам итә һәм көньяҡ һыу алыу ҡоролмаһында фенол рөхсәт ителгән максималь стандарттарҙан 100 тапҡырҙан күберәккә артып китә.
Шөғөр йылғаһындағы фенол күләме «Химпром» УПО-һынан түбәнерәк 98000 ПДК һәм 101000 ПДК тәшкил итә.
Өфө халҡына кран һыуын эсеү хәүфле булыуы тураһында мәғлүмәт бирелә. Ағыуланған эсәр һыуҙы ҡулланыусылар һаны 672,876 кешегә етә.
Шөғөр йылғаһы шул ваҡыттан даими иғтибар үҙәгендә.
Берҙәм Рәсәй
Берҙәм Рәсәй — Бөтә Рәсәй сәйәси партияһы.
Тарихы
2001 йылдың декабрендә Мәскәүҙә «Берҙәмлек һәм Ватан союзы» Дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһын (2001 йылдың октябре «Берҙәмлек» һәм «Ватан» йәмәғәт берекмәләре менән «Бөтә Рәсәй» ижтимағи-сәйәси хәрәкәтен берләштереү юлы менән төҙөлә) үҙгәртеп ҡороу һөҙөмтәһендә «Берҙәмлек һәм Ватан — Берҙәм Рәсәй» партияһы булараҡ барлыҡҡа килә, 2003 йылдың декабре (партияның 4 се съезынан) алып хәҙерге исемен йөрөтә.
Ҡағиҙәләре
«Берҙәм Рәсәй» программаһының төп ҡағиҙәләре: көслө дәүләт; үҫешеүсе гражданлыҡ йәмғиәте;
сәскә атыусы ил (бөтөнөһөн эсенә алыусы иҡт. модернизацияһы, граждандарҙың матди муллығы һәм рухи именлеге);
хакимиәттең барлыҡ кимәлдәрендә күпселек граждандар мәнфәғәтен яҡлаусы һәм йәмәғәт тотороҡлоғон һаҡлау өсөн сығыш яһаусы яуаплы партия.
Башҡортостан төбәк бүлексәһе
Партияның Башҡортостан төбәк бүлексәһе 2002 йылдың февраленән ижтимағи һәм сәйәси акцияларҙа, һайлауҙарҙа һәм референдумдарҙа ҡатнашыу, шулай уҡ дәүләт власы, урындағы үҙидаралыҡ органдарында граждандар мәнфәғәтен яҡлау юлы менән республика халҡын актив сәйәси тормошҡа йәлеп итеү маҡсатында ойошторола. Башҡортостан ҡалалары һәм райондарында 1043 тәүге ойошманы берләштергән 69 структур бүлексәһе бар (2005), улар составында 19 мең партия ағзаһы иҫәпләнә.
Бүлексәнең юғары органы булып кәмендә 2 йылға 1 тапҡыр йыйыла торған конференция тора. Конференциялар араһындағы осорҙа партия эшмәкәрлеге менән Төбәк сәйәси советы һәм Төбәк башҡарма комитеты (икеһе лә — Өфөлә) етәкселек итә. Респ. «Берҙәм Рәсәй» яҡлылар 20 меңгә яҡын кешене берләштерә; уларҙың эшмәкәрлеген ойоштороу маҡсатында Партия яҡлыларҙың төбәк советы төҙөлгән (рәйесе М. Ш.Мәһәҙиев). «Берҙәм Рәсәй» Башҡ н төбәк бүлексәһенең Йәмәғәт ойошмалары м н берлектәге эшен координациялау өсөн Төбәк сәйәси совет эргәһендә Йәмәғәт берекмәләренең кәңәшмә советы төҙөлгән.
Партияның Башҡ н бүлексәһе үҙәк һәм урындағы власть органдарына һайлауҙарҙа әүҙем ҡатнаша. РФ Дәүләт думаһына һайлауҙарҙа (2003) «Берҙәм Рәсәй» Башҡортостан Республикаһы ҙа 40 % ҡа яҡын тауыш йыйған (партия исемлеге б са 5 урын); Башҡортостан Республикаһы ҙың бөтә 6 бер мандатлы округы б са ш. уҡ «Берҙәм Рәсәй» вәкилдәре һайланған.
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай 57 депутат «Берҙәм Рәсәй» ағзаһы, 43 ө партия яҡлы. Муниц. вәкәләтле органдарҙың 10650 депутатының 37 % ы партия ағзалары, 38 % ы — партия яҡлылар (2005).
Төбәк бүлексәһе йәмәғәт ойошмалары м н хеҙмәттәшлеккә, йәштәр һәм ветерандар м н эшләүгә айырыуса иғтибар бүлә. Иң мөһим акциялар иҫәбендә төрлө ғилми ғәмәли саралар үткәреү: «Башҡортостан Республикаһының социаль форумы», «Рәсәй үҫешенең иҡтисади һәм сәйәси проблемалары: төбәктән ҡараш» һәм «Төбәктәрҙең тотороҡло үҫешен тәьмин итеүҙә федераль һәм төбәк органдарҙың роле» темаларына түңәрәк өҫтәлдәр; «Берҙәм Рәсәй сәйәси партияһының Рәсәй дәүләтселеген нығытыуҙағы роле» конф., «Берҙәм Рәсәй» партияһы көндәре һ.б.
Партия Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында Законды боҙған ойошмалар исемлегендә тора. Партия Рәйесе Д. Медведевтын ҡабул итеү бүлмәһе (450077, Башҡортостан Республикаһы, Өфө, Достоевский урамы, 73) таҡталары һәм мәғлүмәте бер телдә ғенә яҙылған.
Торонтайыш (йылға)
Торонтайыш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡорһаҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Фынтынеле-Коджалак ел электр станцияһы
Тасуирлама
Ел генераторы 12 км × 6 км ер биләмәһендә урынлашҡан. Электр станцияһының ҙур өлөшө (139 елгенераторы) Фынтынеле коммунаһы территорияһында урынлашҡан. Ҡалған 101 ел генераторы Коджалак коммунаһы территорияһында тора. Ел электр станцияһын төҙөлөшөнөң дөйөм хаҡы, шулай уҡ уның инфраструктураһы — 1,1 млрд евро.
Тарих
Ел электр станцияһы Америка Ҡушма Штаттарының Continental Wind Partners компанияһы тарафынан проектлана. 2008 йылда ул үҙ проектын ČEZ чех энергетик компанияһына һата. 2007 йылда төҙөлөшкә рөхсәт бирелә, ә электр станцияһы ҡоролмаларын күтәреп ҡуйыу эше 2008 йылдын ноябрендә башлана. . Проект ике этапта атҡарыла: башта — Фынтынелдә, ә аҙаҡ Коджалакта турбиналар төҙөлә. 2010 йылдың июнендә беренсе турбина электр селтәренә тоташтырыла, 2012 йылдың ноябрь айында электр станцияһы тулыһынса ҡулланылышҡа индерелә.
Техника
Электростанция General Electric 2.5 XL тибындағы мощностью около яҡынса 2,5 МВт ҡеүәтле 250 ел генераторы менән ҡоралландырылған. Уның һәр тәгәрмәс көпсәгенең бейеклеге — 100 м и ротор диаметры- 99 м. Шулай итеп, ҡоролмаларҙың бейеклеге яҡынса 150 метрға барып етә. Ел генераторҙарының омпоненттары төрлө илдәрҙә: Бразилиялағы Лопастта, Испанияла һәм Германияла; мотогондолар — Германияла; башняларҙың сегменттары Германия һәм Ҡытайҙа; күпселек эске электр компоненттары АҠШ-та етештерелә.
Етештерелгән электр энергияһы ел станцияһы өсөн махсус төҙөлгән биш подстанция аша электр тапшырыусы линияға (ЛЭП-ҡа) бирелә.
Чичка-Юл
Чичка-Юл — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 209 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 450 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бикбирҙе
Бикбирҙе (Бикбирды) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы ауылы. Мартыновка ауыл советы составына керә.
Тарих
Тәүге тапҡыр 1795 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Бикбирҙе ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡыуаҡан улусы составында була.
Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына керә. 1922 йылда Урал өлкәһенең яңы ойошторолған Ялан районы составына бирелә. 1930 йылда Ялан районы бөтөрөлгәс, Бикбирҙе ауылы Ялан-Ҡатай районына керә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда Бикбирҙе ауылы яңы ойошторолған Сафакүл районына керә, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составына инә.
Инфраструктура
Ауылда башланғыс мәктәп, фельдшер-акушер пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
28 апрель
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Аҙнабаева Лилиә Фәрит ҡыҙы
Аҙнабаева Лилиә Фәрит ҡыҙы (5 апрель 1963 йыл) — ғалим-иммунолог. 1986 йылдан Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһы табибы, бер үк ваҡытта 1996 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы. Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһы академигы (2008), медицина фәндәре докторы (2003), профессор (2012). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2013).
Биографияһы
Лилиә Фәрит ҡыҙы Аҙнабаева 1963 йылдың 5 апрелендә Өфөлә тыуа.
1986 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтының санитария-гигиена факультетын тамамлай.
1986 йылдан алып әлеге ваҡытҡа тиклем Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһының клиника-диагностика лабораторияһы иммунология отделында табип булып эшләй.
1996 йылда Лилиә Аҙнабаева «Кешенең иммунлыҡ системаһы һәм паратонзиллит ваҡытында уның үҙгәрештәре» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Ә 2002 йылда «Хроник эрен риносинуситтарҙың иммунопатогенезында һәм дауалауында шешеү цитокиндары» докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
2008 йылдан Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһы академигы, 2012 йылда иммунология кафедраһы профессоры.
Ғилми хеҙмәттәре иммунология һәм өҫкө тын алыу юлдары һәм ауыҙ ҡыуышлығы ауырыуҙарын тикшереү, онкогематология мәсьәләләренә арналған. 250‑нән ашыу ғилми хеҙмәт һәм 13 уйлап табыу авторы.
Ишбулат (күл)
Ишбулат  (йәки Икбулат) — Свердловск өлкәһенең Дегтярск ҡалаһы ситендәге күл, Урта Уралдың көнбайыш битләүендә урынлашҡан.
Физик-географик ҡылыҡһырлама
Ишбулат күле диңгеҙ кимәленән 340 метр бейеклектә урынлашҡан. Өҫкө йөҙөнөң майҙаны — 0,78 км². Оҙонлоғо 1,15 км, киңлеге 1 км. Уртаса тәрәнлеге 2,5 м, максималь тәрәнлеге 3,5 м. Ағар күл, Ельчевка — Чусовая йылғаһының (Кама бассейны ) ҡушылдығы ағып сыға. Көньяҡ ярында ҡаралтылар урынлашҡан, ҡалған яҡтарҙан күлде ҡатнаш урман уратып алған. Күл төбө ҡомло, урыны менән сапропель ләмле. Сөсө һыулы.
Координаталары: 56°42′37″ с. ш., 60°07′18″ в. д
''Ижбулат — Пермь губернаһындағы күл, Екатеринбург өйәҙендә, Сысерть тау округында, Чусовая йылғаһының һул ярында урынлашҡан. Яҡында баҡыр мәғдәне ятҡылығы һәм Озёрск тимер руднигы бар; шулай уҡ никель һәм мрамор.'' <templatestyles src="Шаблон:Конец цитаты/styles.css" /><div class="ts-Конец_цитаты-source">— Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона
Этимологияһы
Исеме башҡорт һәм татар теленән, Ишбулат тигән кеше исеменән килеп сыҡҡан, («Булатҡа оҡшаш», булат кеүек ныҡ мәғәнәһендә). Башҡорттарҙа һәм татарҙарҙа бындай исем йыш осрай.
«Таҙа күл»
Күлдә табан балыҡ, бағыр, алабуға, суртан, гольян, ротан һәм башҡа балыҡтар үрсей. Күл ҡала халҡы, шул иҫәптән Екатеринбург халҡы өсөн яратҡан ял итеү һәм популяр балыҡ тотоу урыны булып тора. Күлдә «Таҙа күл» фонды тарафынан түләүле балыҡ тотоу ойошторола, ҡуртымға ҡармаҡ, мангал, кәмәләр һәм ыҫлыҡ бирелә. Фондтың эшмәкәрлеге Дегтярск халҡында ризаһыҙлыҡ тыуҙыра. «Таҙа күл» етәкселеге тыйыуҙарҙы урындағы халыҡ яғынан йыш осраған браконьерлыҡ осраҡтары менән аңлата. Фонд 2004 йылдан башлап пропаганда ойоштора, йәнәһе, был һыу ятҡылығы даими таҙартылып тора һәм балыҡ үрсетелә. Һуңынан фонд был эш менән ҡала хакимиәте шөғөлләнергә тейеш тип белдерә. Фондтың эшмәкәрлеге күп тапҡыр урындағы халыҡ менән конфликтҡа килтерә «Ҡармаҡтарҙы һындыралар, балыҡ тотоу кәрәк-ярағын мотор винты менән тураҡлайҙар»,— ти инициатив төркөм активистарының береһе Рәшит Андражанов хәлгә аңлатма биреп. Күл буйында ҡойма һәм «Балыҡ тотоу ябыла. Штраф 500 һум» тигән белдереүҙәр барлыҡҡа килә, шулай уҡ һаҡ ҡуйыла. Һуңынан яр буйы һаҡлағыс һыҙатта капитал төҙөлөш башлана. Асыулы халыҡтың төрлө инстанцияларға күп һанлы мөрәжәғәтенән, күлде баҫып алыуға, һыу ятҡылығы янында законһыҙ төҙөлөшкә һәм законһыҙ балыҡ тотоуҙы тыйыуға ҡаршы протест белдереп, ҡала халҡынан ҡултамғалар йыйғандан һуң, конфликтҡа Урал федераль округы буйынса Росприроднадзор идаралығы һәм район-ара тәбиғәтте һаҡлау прокуратураһы ҡыҫыла. Рәүҙе ҡала суды Рәүҙе ҡалаһы прокурорының шәхси эшҡыуар Л. Э. Белышеваға дәғүәһен ҡәнәғәтләндерә. Суд ҡарары менән билдәләнгән ваҡыт эсендә Ишбулат күленең яр буйындағы ҡаралтыларҙы һүтергә ҡарар сығарыла.
Легенда
Ошондай легенда бар, имеш күл төбөндә хазина — Емельян Пугачевтың арҡалаштары тарафынан 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы ваҡытында таланған затлы нәмәләр һәм алтын тултырылған мискә ята. Ысынлап та күл янында Емельян Пугачевтың ҙур отряды хөкүмәт ғәскәрҙәренән йәшеренеп тора, әммә күл төбөндә хазина һаҡланырға мөмкин булыуын дәллилләүсе бер ниндәй ҙә документаль мәғлүмәттәр юҡ.
Иҫкәрмәләр
Һылтанмалар
Шиҫ
Шиҫ (شيث — Аллаһтың бүләге) — Шиҫ, Шит (ғәр. شيثشيث Аллаһ биргән бүләк) — Әҙәм менән Һауаның өсөнсө улы. Ислам традицияларында тәүге пәйғәмбәрҙәрҙең береһе һәм, атаһы кеүек, Аллаһтың иңдерелгән вәхиҙәрен ҡабул итеүсе. Ул Ҡөрьәндә телгә алынмай, ләкин пәйғәмбәрҙәр тураһында хикәйәләрҙә мөһим урын тота (ҡисас әл-анбиә). Инжилдәге Сифҡа тура килә.
Биографияһы
Риүәйәт буйынса, Шиҫ Әҙәмдең ҡатыны Һауанан, Ҡәбил көнсөллөк хистәренән Һәбилде үлтергәндән һуң, атаһына 130 йәш тулғанда тыуған. Уның исеме "Аллаһтан бүләк урынына " тигәнде аңлата, сөнки ул Һәбил урынына бирелгән. Ислам традицияһында уны ҡайһы берҙә шулай уҡ Һибәтулла (هبة الله — «Аллаһ бүләге») тип атайҙар .Ғәрәп-мосолман риүәйәтендә Әҙәмдең һаҡалы булмай тиелә, Шиҫ һаҡал үҫтергән беренсе кеше була.
Әҙәм уны Аллаһтан алған төрлө белемдәргә һәм серҙәргә өйрәтә. Әҙәм Шиҫты вариҫы итә һәм уны үҙенең бөтә вариҫтары башлығы итеп ҡуя. Әҙәм үлгәндән һуң, Аллаһ Үҙенең пәйғәмбәре итеп Шиҫте һайлаған. Уға 50 төргәк ебәрелгән (сухуф), уларҙа шулай уҡ айырым фәндәр өлкәһендә белем дә бар.
Шиҫ пәйғәмбәрҙән һуң Аллаһ пәйғәмбәр итеп Иҙристе ебәргән.
Уссурийск
Уссурийск (Уссурийск; элекке атамалары: 1898 йылға тиклем Никольское ауылы, 1935 йылға тиклем Никольск-Уссурийский ҡалаһы, 1957 йылға тиклем Ворошилов ҡалаһы) — Приморье крайындағы ҡала. Халыҡ һаны буйынса Владивостоктан һуң өлкәлә икенсе урында тора.
Ҡушйылға (Бишбүләк районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Шеркалы
Шеркалы — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Октябрьск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 1361 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628121, ОКАТО коды — 71121936001.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Тартай
Тартай, тарттарт, тартар  — сыйырсыҡтан ҙурыраҡ. Бик һаҡ ҡош. һирәк оса, күберәк үлән араһынан йүгереп йөрөй. Осҡанда оҙон аяҡтары һалынып бара. һырты ҡара таплы ҡыҙғылт көрән, ҡорһаҡ яғы көрән һыҙыҡлы һорғолт һары. Суҡышы һәм аяҡтары йәшкелт һары. һыу тауығынан ҡыҙғылт көрән һырты менән айырыла.
Тауышы ағас шығырлауына оҡшаған, киҫкен: «тарррт-тарррт».
Йылға буйҙарындағы, туғайҙарҙағы таллыҡтарҙа йәшәй. Селәүсен, бөжәктәр, үлән орлоҡтары менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ерҙә. Көрән таплы 8—10 бөртөк аҡһыл зәңгәр йәки һары йомортҡаһы була. Ҡайһы бер урында ите әсен аулайҙар.
Плавица
Чечора-Плавица — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Плавица йылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Матыра йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Нюрса
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чичка-Юс (Чичка-Юла ҡушылдығы)
Чичка-Юс — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чичка-Юл йылғаһының һул ярына тамағынан 391 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Находка
Находка (Находка) — Приморье крайындағы ҡала. Халыҡ һаны буйынса Владивостоктан һуң өлкәлә өсөнсө урында тора.
Үрге Харвута-Яха
Үрге Харвута-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лимбя-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Винтерсдорф (Мойзельвиц)
Винтерсдорф (Мойзельвиц) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан. йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла кеше йәшәй. Майҙаны — 30,87 км2. Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — һәм автомобиль коды —.
Яңы Берҡаҙаҡ
Яңы Берҡаҙаҡ (Новый Беркадак) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 4 кеше. Почта индексы — 452161, ОКАТО коды — 80257810009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Һыу себеше
Һыу себеше — сыйырсыҡтан бәләкәйерәк, һирәк оса торған бик һаҡ ҡош.
Күберәк-ерҙән йүгереп йөрөй. Осҡанда оҙон аяҡтары һалынып бара. һырты ҡара таптар менән сыбарланған ҡара-көрән, муйынының аҫ яғы күкһел һоро, түше аҡ, ҡорһағы һәм ҡойроҡ аҫты ҡара арҡыры һыҙыҡлы аҡ.
Фролова Вера Александровна
Фролова Вера Александровна (7 март 1983 йыл) — рәссам, 2010 йылдан Рәсәй Федерацияһы Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2015).
Биографияһы
Вера Александровна Фролова 1983 йылдың 7 мартында Башҡорт АССР-ының Ишембай ҡалаһында тыуған.
2009 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының һынлы сәнғәт факультетын ҡыҙыл дипломға тамамлай.
2010 йылдан Рәсәй Федерацияһы Рәссамдар союзы ағзаһы. 2002 йылдан Бөтә Рәсәй ижади йәмәғәт ойошмаһының региональ бүлегенә ҡараған Көньяҡ Башҡортостан рәссамдар Ассоцияцияһы ағзаһы. Өфө, Белорет, Ишембай, Салауат һәм Силәбе өлкәһенең Әшә һәм башҡа ҡалаларҙа 20-нән артыҡ шәхси күргәҙмәһен уҙғарған.
Ижади эшмәкәрлеге
Псковта 1812 йылғы Ватан һуғышының 200 йыллығына бағышланған «Рәсәйҙең йәш тәбиғи һәләттәре» исемле Бөтә Рәсәй конкурсының «Живопись» (буяу менән һүрәт эшләү) номинацияһында еңеүсе. Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт премияһының 2015 йылғы лауреаты. Ошо йылдан Башҡортостанда заманса ижад итеүсе йәштәр араһында һынлы сәнғәт буйынса лидерҙар рәтендә. Вера Фролова йәше буйынса йәш булһа ла, ижадының эске тәрәнлеге һәм һөнәри сифаттары буйынса күптән инде өлгөрөп еткән, үҫешкән шәхес.
2018 йылдың май айында Вера Фролова Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһының Левкоша ҡалаһында төрки телле илдәр һәм общиналар рәссамдарының халыҡ-ара күргәҙмәһендә ҡатнашты. Яҡын Көнсығыш университеты һәм Халыҡ-ара төрки мәҙәниәте ойошмаһы ТӨРКСОЙ уҙғарған был сарала ике тиҫтәгә яҡын һынлы сәнғәт ижадсыһы ҡатнашты. Башҡортостан вәкиле ойоштороусыларҙың Рәхмәт хатына лайыҡ булды.
Ношва
Ношва — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ула йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.