cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кримһильда
Биографияһы
Не раз ей вспоминалась былая жизнь её, И в крае нибелунгов счастливое житье, И Хаген, поступивший столь беззаконно с нею, И стала размышлять она, как отомстить злодею. Кримһильда, бер туғандарын мәжлескә саҡырыр өсөн, Этцелде Бургундияға илселәр ебәрергә күндерә, күп тә үтмәҫтән, Гунтер, Гернот, Гизельхер, Хаген һәм башҡа юғары ҡатлам бургундтар Этцель һарайына килгән. Мәжлес ваҡытында Этцелдең ағаһы Блёдель, Кримһильданың ҡотортоуы буйынса, бургундар менән һуғыш башлай. Һәм был ике яҡтан да ҡурҡыныс юғалтыуҙар, Гернот, Гизельхер һәм бәләкәй Ортлибтың һәләк булыуы, шулай уҡ Гунтер менән Хагенды әсирлеккә алыу менән тамамлана. Кримһильда дошмандарын аярға һүҙ бирә, әммә һуңғараҡ, Гунтерҙың башын киҫергә бойороҡ биреп, уны боҙа. Ул бургунд короленең ҡырҡылған башын Хагенға күрһәтә һәм унан Нибелунг хазинаһы йәшерелгән урынды әйтеүҙе талап итә, әммә тегеһе баш тарта. Шул саҡта Кримһильда Хагенды Зигфридтың ҡылысы менән үлтерә. Һүҙен боҙғанын күргән Хильдебранд Кримһильданы үлтерә.
Старик, пылая гневом, к Кримхильде подскочил. Мечом своим тяжелым взмахнул он что есть сил. Она затрепетала, издав короткий крик, Но это ей не помогло — удар её настиг.
Тарихи прототиптары
Скандинав мифологияһында Гудрунға тап килгән Кримһильда образы йыйылма булып тора һәм билдәле бер прототибы юҡ. Шуға ҡарамаҫтан, ул ысынбарлыҡтағы тарихи ваҡиғалар нигеҙендә барлыҡҡа килгән. Б. э. 436 йылында бургундтар батшаһы Гундахар, туғандары һәм дружинаһы менән, һундар ҡулынан һәләк булған. Ә 453 йылда, тарихсы Иордан яҙғанса, һун башлығы Аттила кәләше Илдико (Хильдико) янында, моғайын, ул герман сығышлы булғандыр, һәм уны үлтереүҙә ғәйепләрлек, ҡапыл ғына мәрхүм булған. Ваҡыт уҙыу менән ошо ике ваҡиға халыҡ хәтерендә берләшә, ә Илдико, бер туғандарын хыянатсыл үлтергәне өсөн, Аттиланы үсләшеп үлтергән Гудрунға әйләнә. Германияның Аттила (Этцель) хөрмәтле кеше булған ерҙәрендә уның енәйәттәре артҡы планға күсерелә, ә ир туғандарын үлтереүсе итеп Кримһильда күрһәтелә.
Художестволы образ
Кримһильда образы ваҡиғалар үҫә барған һайын һиҙелерлек эволюцияға дусар була. Тәүҙә уның бөтә ҡылыҡтары норматив характерҙа һәм ниәт ителгән һәм ысынбарлыҡтың тап килеүенә нигеҙләнә. Артабан Кримһильданың тәртибендә аныҡ, реаль, идеаль булмаған натураларға хас сифат көтөлмәгәндә асыла — Кримһильда маһайыусан, һәм тап ул беренсе булып Брюнхильдаға бәйләнә. Кемдең ире ҡеүәтлерәк хаким булыуына бәйле бәхәс алдан көтөлмәгән эҙемтәләргә килтерә. Кримһильданың фажиғәле ғәйебе ыҙғыш-талаш тыуҙырыуҙа ғына түгел, ә ирекһеҙҙән үлтереүсегә иренең көсһөҙ урынын атауында. Киләһе тиҫтә йылдар дауамында Кримһильда ғәйеп тойғоһо кисереп йәшәргә тейеш була, шул тороштан уны тик үс алыу ғына азат итәсәк. Зигфрид хаҡында ҡайғырғанда, Кримһильда бөйөклөккә эйә. Ошо мәлдә образ икегә айырыла. Тышҡы яҡтан ул яҙмышына һәм ҡәрҙәштәренә буйһона. Ул, ҡан тамырҙарын өҙмәйенсә, ғүмере буйына Вормста ҡала. Ә эске яҡтан ул бер ынтылыш менән янған, тормош иптәшенең үлеме өсөн үс алырға ынтылған. Ирен юғалтып, тол ҡалған Кримхильда Нибелунгтар хазинаһынан да мәхрүм ителә, был үс алыуҙың тағы ла бер сәбәбе булып тора. Үлтереүсе уның яу ҡоралдарын һәм һуғыш кейемдәрен үҙләштереүе лә Зигфридтың хәтерен рәнйетә. Әгәр Брюнхильда менән низағ Кримһильданың сиктән тыш ғорурлығы һөҙөмтәһе булһа, ә мыҫҡылланған ҡатын кисерештәре уны Хаген менән Гунтерҙан үс алырға этәрә. Риүәйәтселәр Кримһильданы аҡламай, ләкин уның тәртибен төрлө яҡлы дәлилдәргә таянып баһалай.
Әбдрәшитов Рәил Абдулла улы
Әбдрәшитов Рәил Абдулла улы (5 декабрь 1938 йыл) — дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы (1990—1995) һәм Башҡортостан Республикаһы 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Вәкилдәр Палатаһы депутаты (1995—1999). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Көйөргәҙе районының почётлы гражданы.
Биографияһы
Рәил Абдулла улы Әбдрәшитов 1938 йылдың 5 декабрендә Башҡорт АССР-ының Көйөргәҙе районының Яңы Мораптал ауылында тыуған.
1961 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
1967 - 1975 йылдарҙа Күмертау районының ауыл хужалығы идаралығы баш инженеры, Таймаҫ совхозы директоры.
1975 йылда халыҡ депутаттарының Көйөргәҙе район Советы башҡарма комитеты рәйесе - Көйөргәҙе район хакимиәте башлығы
1990 йылда Көйөргәҙе районының 232-се Ермолаевка һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп, ә 1995 йылда Башҡортостан Республикаһы 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Вәкилдәр Палатаһы депутаты итеп һайлана.
1992—1999 йылдарҙа Күмертау, аҙаҡтан Көйөргәҙе район хакимиәте башлығы була.
Ғаиләһе
Ҡатыны Фәүзиә Сибәғәт ҡыҙы менән ике бала тәрбиәләп үҫтергәндәр.
Шәмиғолов Фәнил Булат улы
Шәмиғолов Фәнил Булат улы (24 март 1965 йыл) — ғалим-хирург. Медицина фәндәре докторы (2001), профессор (2008). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2003).
Биографияһы
Фәнил Булат улы Шәмиғолов 1965 йылдың 24 мартында Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Әбделмәмбәт ауылында тыуған. 1992 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай.
Фәнни эшмәкәрлеге
Шәмиғолов Фәнил Булат улының фәнни хеҙмәттәре абдоминаль патология булғанда аҙ травмалы хирургик технологияларҙы камиллаштырыуға, халыҡҡа медицина ярҙамы күрһәтеүҙе ойоштороуға арналған.
Ул — 110 фәнни хеҙмәт һәм 4 уйлап табыу авторы
Котоджа
Котоджа — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лисица йылғаһының һул ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 99 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Юсьва (Иньва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Фәс (ҡала)
Фәс - (Фèс, فاس, Фас, Fès) — Марокко империяһының дүрт иң боронғо ҡалаһының береһе һәм Африканың төньяғындағы иң ҙур ислам мәҙәниәте һәм мәғрифәте үҙәге. Фәс — Мәкнәс өлкәһенең административ үҙәге.
Илдә 2014 йылда алынған халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 1 112 072 кеше йәшәгән. Был Мароккола Касабланканан һуң икенсе урындағы ҡала.
Сәғитов Мөхтәр Мофазал улы
Биографияһы
Мөхтәр Мофаззал улы Сәғитов 1933 йылдың 27 авгусында Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Иҫке Собханғол (икенсе мәғлүмәттәр буйынса Яңы Монасип) ауылында тыуған.
Иҫке Собханғол ауылында урта мәктәпте тамамлағас, Совет Армияһы сафтарында хеҙмәт итеп ҡайта.
1960 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай.
1960—1964 йылдарҙа Мәскәүҙә Донъя әҙәбиәте институтында аспирантурала уҡый.
1964 йылдан алып 1986 йылда Төркиәлә Измир ҡалаһында фажиғәле һәләк булғансы СССР Фәндәр Академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында ғилми хеҙмәткәр, өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй. 1972, 1984 йылдарҙа Башҡортостан буйынса фольклор-этнографик экспедицияларға етәкселек итә.
Ғилми эшмәкәрлеге
М. М. Сәғитов башҡорт ҡобайырҙарын рус телендә баҫтырып сығарыу өлкәһендә лә уңышлы эшләне: «Урал батыр» (1977), «Аҡбуҙат» (1976), «Былых времен сказанья» (1979), «Алдар и Зухра» (1986). М. М. Сәғитов — шулай уҡ А. С. Мирбадалева һәм Ә. И. Харисов менән берлектә 1977 йылда Мәскәүҙә донъя күргән «Башкирский народный эпос» исемле китапты баҫырға әҙерләүсе ғалимдарҙың береһе. Халыҡ ижады мәсьәләләре, Яҡутстандағы башҡорттарҙың фольклорын йыйыу буйынса уның күп һанлы мәҡәләләре баҫылған.
Әҙәби ижады
М. М. Сәғитов, ғилми эшмәкәрлек менән бер рәттән, йәштән үк әҙәби ижад менн дә шөғөлләнде. Үҙе вафат булғандан һуң филология фәндәре кандидаты Берйән Байымов М. Сәғитовтың хикәйәләрен, юлъяҙмаларын «Ғүмерлеккә ҡалған яра» (1993) исемле йыйынтығында туплап, баҫтырып сығарҙы.
Русса
Русса — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лобь йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Тверь ҡалаһынан Иваньков ГЭС-ына тиклем (Иваньков һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нейштадт Марк Ильич
Нейштадт Марк Ильич (6 (19) июль 1903, Невель, Витебск губернаһы — 12 июнь 1985 (81 йәш), Мәскәү ҡалаһы) — совет палеогеографы, палеоботанигы, һаҙлыҡ белгесе, география фәндәре докторы (1955), профессор (1959), РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1971). Голоценда тәбиғәт шарттарының үҙгәреүе тураһында тәғлимәткә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
Биографияһы
Талмуд-тора уҡытыусыһы, Невель ҡалаһының ҡаҙна раввины Элья Беркович Нейштадт ғаиләһендә тыуған.
1919—1920 йылдарҙа Невель ҡалаһында өйәҙ аҙыҡ-түлек комитететында һәм өйәҙ һаулыҡ һаҡлау бүлегендә эш башҡарыусы булып эшләй башлай.
1925 йылда Мәскәү университетының физика-математика факультетын ботаник һөнәре буйынса тамамлай.
1948 йылға тиклем Үҙәк торф тәжрибә станцияһында эшләй, унда торф фонды бүлеген етәкләй, Камчатканың, Көнбайыш Себерҙең һәм СССР-ҙың башҡа төбәктәренең торф ятҡылыҡтарын өйрәнеү буйынса эксплуатацион эштәр менән етәкселек итә.
1948 йылдан СССР Фәндәр академияһының география институтында эшләй, 1957—1970 йылдарҙа институттың ғилми эштәр буйынса директор урынбаҫары вазифаһын биләй.
Фәнни эшмәкәрлеге
М. И. Нойштадттың төп фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары торф ятҡылыҡтарының генезисы проблемаларын, уларҙың урынлашыу географияһын, торфтың сеймал үҙенсәлектәрен, торф ресурстары картографияһын өйрәнеү менән бәйле була. Спора-һеркә анализы методикаһы, һаҙлыҡтарҙы өйрәнеү һәм СССР торф һаҙлыҡтарын районлаштырыу буйынса тикшеренеүҙәр алып бара. СССР-ҙа торф һәм сапропель запастарын иҫәпләү эшен башҡара.
М. И. Нойштадт мөхәррирлеге аҫтында Үрге плейстоцендың һәм голоцендың палеогеографияһы һәм хронологияһы буйынса фундаменталь хеҙмәттәре баҫылып сыға. Голоцен тәғлимәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
М. И. Нейштадттың донъя палинологияһы үҫешенә индергән өлөшө ғилми берләшмә тарафынан юғары баһалана. Халыҡ-ара палинология йәмғиәттәре федерацияһы советы ағзаһы була. 1971 йылда М. И. Нейштадт Гуннар Эрдтман Халыҡ-ара алтын миҙалы менән бүләкләнә. Шулай уҡ Хельсинки һәм Кельн университеттарының алтын миҙалдарын ала. Ғалим Дүртенсел осорҙо өйрәнеү буйынса халыҡ-ара союзда (INQUA) күп һәм емешле эшләй. М. И. Нейштадт шәхсән үҙе INQUA-ның алты (VI-нан XI-гә тиклем) Халыҡ-ара конгрестарын әҙерләүҙә һәм үткәреүҙә ҡатнаша. Ул INQUA-ның голоценды өйрәнеү буйынса комиссияһының почетлы рәйесе, Дүртенсел осорҙо өйрәнеү буйынса ассоциация бюроһының почетлы ағзаһы итеп һайлана.
Һуңғы Плейстоцен һәм Голоцен ултырмаларының бүленеше нигеҙенә М. И. Нейштадт схемаһы һалынған (1983), уға ярашлы боронғо (12-10 мең йыл элек), иртә (10-8 мең йыл элек), уртаса (8-2,5 мең йыл элек) һәм һуңғы Голоцен (2,5 мең йыл элеккенән алып бөгөнгө көнгә тиклем) айырыла.
Библиография
Төп ғилми хеҙмәттәре:
Эсперантоның хәҙерге эволюцияһы
Эсперанто теле барлыҡҡа килгәндән үк башҡа яһалма телдәргә ҡарағанда тотороҡло булып ҡала. Был эсперантосылар хәрәкәте асылын һәм төп принциптарын билдәләүсе 1905 йылдағы Булонь Декларацияһы (Declaration of Boulogne) документы менән бәйле. Декларацияны Заменһоф Людвик Лазарь яҙған. Декларацияға ярашлы, эсперанто теле нигеҙендә бөтәһе өсөн мотлаҡ «Эсперанто нигеҙҙәре» тигән әҫәр ята -  уға бер кем дә үҙгәрештәр индереү хоҡуғына эйә түгел. Телде үҙгәртергә маташыуҙарҙың күпселеге эсперанто һәм Идоға нигеҙләнгән Эсперантидо халыҡ-ара яһалма телдәр  проектында  сағылыш тапҡан. Эсперанто телендәге төп үҙгәрештәргә килгәндә, улар һүҙлек запасын техник терминдар иҫәбенә киңәйтеүгә ҡайтып ҡала, былар  декларация тарафынан рөхсәт ителә, әммә синтаксиста һәм семантикала ла нескәрәк үҙгәрештәр булып тора.
Лексикаһы
Эсперантолағы техник терминдарға ҡағылышлы бәхәстәр сығып тора  — яңы тамырҙар ҡулланырғамы, әллә  традицион тамырҙарҙы ҡалдырырғамы тигән һорауҙар тыуа Бындай тәнҡитле фекерҙәр mal- префиксына ҡағыла, уны дөйөм сифаттарҙа антонимдар яһау өсөн ҡулланырғамы-юҡмы: мәҫәлән, mallonga «ҡыҫҡа» - longaнан («оҙон»), йәки malmultekosta «арзан» - multekosta «ҡыйбат» тигәндә.Антонимдар өсөн тиҫтәләрсә неологизмдар уйлап сығарыла (kurta «ҡыҫҡа» һәм ĉipa «арзан»).
Фонологияһы
Эсперанто фонологияла ĥ өнөн бөтөнләй юғалта тиерлек. Мәҫәлән, ĥino «ҡытай» ĉino. тигәнгә алмаштырыла. Башҡа шундай осраҡтарҙа  ĥ  өнө  k, өнөнә алмаштырыла, мәҫәлән, kemio - ĥemio («химия») урынына. Өндәрен һаҡлаған һүҙҙәрҙән бары ĉeĥo «чехса», eĥo «Эхо», һәм ĥoro (йәки koruso) «хор» ҡала, мәгәр өн сит ил исемдәрендә ҡулланылыуын дауам итә.
Тартынҡы өндәрҙе һуҙыбыраҡ әйтеүҙе индереү  шулай уҡ оҙайлы фекер алышыуҙар тыуҙыра. Традицион эсперантола ҡуш тартынҡылар морфемалар сигендә була ала,мәҫәлән, mallonga (mal-longa) «ҡыҫҡа». Икешәрле хәрефтәр (шул иҫәптән tĉ һәм dĝ) үҙгәреш кисерә, мәҫәлән, Buddo → Budao «Будда». Икешәрле тартынҡы һаҡлап ҡалдырылған иң киң ҡулланылған һүҙҙәр - finno «Финн», сөнки бер тартынҡылы килеш fino «тамам» һүҙенә синоним тиерлек. Ғinno һүҙен suomo тип алмаштырған булһалар ҙа, finno-ugra «фин-уғыр» тигәндә һүҙҙе ҡулланыу кәрәк булып ҡала.
Морфологияһы
Эсперанто морфологияһы яңысуффикстар индереү юлы менән киңәйтелә. Рәсми суффикс сифатында ике яңылыҡ: суффикс -io һәм суффикс индерелә, беренсеһе Meksikio «Мексика», Vaŝintonio «Вашингтон» кеүек осраҡтарҙа ҡулланыла. Икенсеһе - -enda нимәлер эшләнергә тейешлеген күрһәтә - (pagenda «башҡарырға тейештәр менән». Идо теленән дә бер нисә суффикс эсперантоға индерелә (бигерәк тә шиғриәттә).
Синтаксисы
Эсперанто синтаксисы буйынса бәхәстәр бара. «Ул тыуған» фразаһын нисек яҙыу буйынса фекер алышыу бара. Хәҙерге заман сифат ҡылымдағы герман һәм славян телдәре өсөн уңайлы -at-(naskata «тыуған» тигәнгә) тигәнде алырғамы, әллә роман телдәренә хас  -it- (naskita),тигәндеме
Тамырҙан ялғауҙы алып ташлап һүҙ яһау ҙа бар бар. Мәҫәлән, far -  fare de тигәндә.
(*) Архаизм, бик һирәк ҡулланыла.
(**) Seksindiferenta (нейтраль, енесе билдәһеҙ объект тип билдәләнә).
(***) Өсөнсө зат өсөн генә ҡулланыла
Зөлҡәрнәев Нурфәйез Абдулла улы
Зөлҡәрнәев Нурфәйез Абдулла улы (1910 йыл — вафат булған ваҡыты билдәһеҙ) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия рядовой. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-cы гвардия кавалерия полкы ҡылыссыһы.
Биографияһы
Нурфәйез Абдулла улы Зөлҡәрнәйев 1910 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостандың Баймаҡ районы) 1-се Этҡол ауылында тыуған. 1942 йылда БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкы ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә. 1943 йылдың 23 февралендә дошман тылындағы оҙайлы рейдтан һуң фронт һыҙығы аша сыҡҡан саҡта Украина ССР-ы Ворошиловоград өлкәһе (хәҙер Луганск өлкәһе) Чернухино станцияһы тирәһендә хәбәрһеҙ юғала. Әсәһе — Мәҙинә Зөлҡәрнәева, туғандары тураһында мәғлүмәттәр күрһәтелмәгән.
Скыбинь
Скыбинь (Скибінь) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Оратив һем Ильинцы районы аша көньяҡҡа табан аға. Собтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 14 километр.
Шәғәлин Йәмил Мөҙәрис улы
Шәғәлин Йәмил Мөҙәрис улы (1972 йыл) — спортсы, гер спорты мастеры
Биографияһы
Йәмил Мөҙәрис улы Шәғәлин 1972 йылда Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Ҡолғана ауылында тыуған. 1989 йылда Урал аръяғы агросәнәғәт колледжының Иҫке Собханғол филиалын тамамлай.
Покровка (Туймазы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Үрмәт
Үрмәт (Урметово) — Башҡортостан Республикаһының Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 654 кеше. Почта индексы — 452265, ОКАТО коды — 80230872001.
Тарихы
Ҡырғыҙ улусының аҫаба башҡорттары 1740 йылда төҙөгән килешеүгә ярашлы ауылға ерһеҙ башҡорттар (припущенниктар) һәм типтәрҙәр индерелә. Ул мәлдә Ҡырғыҙ улусы старшинаһы булып Үрмәт исемле уҙаман эшләй. Уның атаһы ошо ауылға нигеҙ һалыусыларҙың береһе тип таныла ..
Яһаҡ татарҙары һәм башҡорттар (припущенниктар) типтәрҙәр составына инә. 1783 йылда ауылда 212 кеше, 1795 йылда 59 ихатала - 346, 1816 й. - 541, 1834 й. - 168, 1858 йылда 176 ихатала - 1072, 1870 йылда 210 ихатала - 1284, 1917 йылда 436 ихатала 2328 кешенең йәшәүе теркәлә.
1843 йылда 168 башҡортҡа 344 бот ужым һәм яҙғы иген сәселә. Ауыл халҡы картуф ултырта башлай (бөтәһенә 4 бот).
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Апитерапия
Апитерапия (apis «бал ҡорто» һәм therapia «терапия») — традицион медицина өлкәһе, ә хәҙер альтернатив медицинаға ҡарай, умартасылыҡ продукттарын дауалау маҡсатында ҡулланыу.
Тәү сиратта апитоксинотерапиянан (бал ҡорто ағыу ын ҡулланыу), шулай уҡ бал терапияһынан, прополис терапияһынан, апилактерапиянан (инә ҡорт һөтө ҡулланыу), сәскә һеркәһен, балауыҙ һәм ҡорт үрсемен ҡулланыу. Үле ҡорт, ҡорт һитәһе һәм бал мисәте лә ҡулланыла.
Һөҙөмтәлелеге
Нигеҙҙә, балды яраларҙы дауалауҙа ҡулланыу файҙаһы яҡшы иҫбатланмаған, шуға һөҙөмтәлелек тураһында һығымта яһап булмай.
2014 йылға ҡарата киҫкен һәм оҙайлы яраларҙы дауалауҙа ла балдың һөҙөмтәлелеге иҫбатланмаған.
Балдың ваҡ-төйәк бешкән урындарҙы тиҙерәк уңалтыу һәләтенә дәлилдәр бар.
Апитерапияның төрлө осраҡтағы потенциаль файҙаһы даими үткәрелә торған Кокран күҙәтеүҙәрендә күрһәтелгән.
Тарихы
Апитерапия тамырҙары боронғо замандарға китә, уның донъяла киң таралыу яулай. Ул Боронғо Мысыр һәм боронғо Ҡытайҙа билдәле була, уның тураһында Гиппократ һәм Гален яҙған, умартасылыҡ продукттарының дауалау һәләттәре Библияла һәм Ҡөрьәндә билдәләнә, ә 1888 йылда был өлкәлә тәүге клиник тикшеренеүҙәрҙең береһе — Австрия табибы Ф. Терчтың бал ҡортонан саҡтырып дауалауы тураһында яҙыла. Ф. Терчты «хәҙерге апитерапияның атаһы» тип атайҙар. АҠШ-та «апитерапия атаһы» тип «Бал ҡорто ағыуы менән дауалау» (Bee venom therapy, 1935) тигән китаптың авторы Б. Ф. Бекты атайҙар. Совет фәнни апитерапияһына нигеҙҙе ғалим Н. М. Артемов һала :13. Уның был йүнәлештәге тәүге ғилми эше 1939 йылда баҫыла :658, ә ике йылдан уның «Бал ҡорто ағыуы, уның физиологик үҙенсәлектәре һәм терапевтик ҡулланылышы» (Мәскәү; Ленинград: СССР ФА нәшриәте, 1941) тигән монографияһы сыға. Ул профессор Г. П. Зайцев менән бергә беренсе рәсми "Бал ҡортонан саҡтырыу юлы менән бал ҡорто ағыуын ҡулланыу буйынса ҡулланма"ны эшләй, был ҡулланма СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Ғилми медицина советында 1957 йылда раҫлана. Профессор Н. М. Артемов тырышлығы менән 1971 йылдан алып Апимондияла апитерапия буйынса даими комиссия эшләй:13. Б. Н. Орлов (совет лидеры Л. И. Брежневты бал ҡортонан саҡтырып дауалауҙа ҡатнаша) һәм Рәсәйҙә апитерапия буйынса хөкүмәт ведомство-ара координация советы етәксеһе итеп тәғәйенләнгән В. Н. Крылов уның эйәрсендәре була. Бөтә Рәсәй апитерапевтар йәмғиәте В. А. Люсов ойоштора һәм уның беренсе президенты була.
Ҡулланыу
Халыҡ медицинаһында күп ауырыуҙарҙы умартасылыҡ продукттары менән дауалап була тип иҫәпләнә. Бал ҡорто ағыуы менән дауалау Азияла, Көнсығыш Европала һәм Көньяҡ Америкала киң таралған, ул терәк-хәрәкәт аппараты, нервы системаһы, аутоиммун һәм башҡа ауырыуҙарҙы дауалау өсөн ҡулланыла. Бал диетик аҙыҡ ҡына түгел, антиоксидант һәм микробтарға, бәшмәктәргә, вирустарға, микобактерияларға ҡаршы киң йоғонто даирәһенә эйә булған сара итеп тә ҡулланыла, йөрәк һәм тире ауырыуҙары менән көрәшкә лә ярай. Прополис антиоксидант, микробтарға, шешкә ҡаршы, кардиопротектор, иммунитетты нығытыу, антиангиоген һәләттәргә эйә. Дөйөм алғанда, умартасылыҡ продукттары антибактериаль әүҙемлеге менән айырылып тора, әммә уларҙың үҙенсәлектәре ботаник сығышына бәйле.
Тыйыуҙар
Умартасылыҡ продукттары килешмәгән кешеләргә апитерапия ҡулланыу тыйыла. Апитерапия ҡулланғанда аллергия реакцияһын иҫкәртеү өсөн, ул махсус әҙерлекле табип тарафынан үткәрелергә тейеш, шуның менән бергә умартасылыҡ продукттарын анафилаксия һирәк осрай.
Башҡортостанда апитерапия
Башҡортостанда апитерапия халыҡ медицинаһында борон замандарҙан бирле файҙаланылған. ХХ быуаттың 90‑сы йылдары башынан апитерапия сирҙәрҙе дауалау-иҫкәртеү учреждениеларында ҡулланыла. Апитерапияны ҡулланыу ысулдары Башҡортостандың Умартасылыҡ һәм апитерапия үҙәгендә, Башҡорт дәүләт аграр университетында, Башҡорт дәүләт медицина университетында, «Прополис» ғилми-етештереү берләшмәһендә өйрәнелә.
Башҡортостанда апитерапия мәсьәләләре менән шөғөлләнгән ғалимдар: Р. З. Исҡужин,Ә. М. Ишемғолов, Н. В. Хәйруллин, М. Ғ. Ғиниәтуллин, Ә. Ғ. Маннапов, Р. Т. Маннапова, И. В. Шафиҡов, Л. А. Лепилина, Ә. А. Бәкеров, Г. Х. Бәкерова.
Доминик Кубалик
Доминик Кубалик (21 август 1995, Пльзень, Чехия) — Чехия хоккейсыһы, һөжүмсе. «Пльзень» хоккейының тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта Милли хоккей лигаһында сығыш яһаған «Чикаго Блэкхокс» хоккей клубының уйынсыһы.
Карьера
Хоккей менән Доминик үҙенең тыуған ҡалаһында «Пльзень» хоккей клубының мәктәбендә уйнай башлай. 2009/10 йылдар миҙгелендә Чехияның 16 йәштәре өсөн беренселектә ул башҡаларҙан бер йәшкә бәләкәйерәк булһа ла, 33 уйында 63 (39+24) мәрәй йыя, ә уның командаһы чемпион исемен яулай. Киләһе йылда ул 15 йәшендә Юниорҙар лигаһында 48 осрашыуҙа 65 (42+23) мәрәйгә өлгәшә. 2011/12 йылдар миҙгелендә Доминик 16 йәшендә Чехияның төп лигаһында уйнай башлай. Шунда ул 8 осрашыуҙа 1 гол керетә — лиганың тарихында гол кереткән иң йәш уйынсылар исемлегенә инә. Шул уҡ йылда Чехия йәштәр лигаһында 24 уйында 17 мәрәй йыя.
Төньяҡ Америкала
2011/12 йылдар миҙгеле тамамланғас үткән Канада хоккей лигаһының импорт-драфтында Доминикты беренсе раундта дөйөм 20-се һан аҫтында «Садбери Вулвз» хоккей клубы һайлай. Тәү тапҡыр был команданың формаһын Кубалик Рәсәйҙә үткән Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогында кейә. Шунда ул 5 уйында 3 мәрәй йыя, ә уның клубы төп трофейҙы яулай. «Садбери» Канада хоккей лигаһының бүлексәһе Онтарио хоккей лигаһында сығыш яһай ине. 21 сентябрҙә Доминик тәүге уйынында уҡ ике гол керетә. 27 ғинуарҙа ул хет-трик (бер уйында өс гол керетергә) яһай. «Садбери» плей-оффта конференциялар ярымфиналында еңелә. Доминик бөтәһе был миҙгелдә 76 уйында 20 гол керетә һәм 20 һөҙөмтәле пас бирә.
2013 йылдың йәйендә Милли хоккей лигаһының драфтында Доминикты етенсе раундта дөйөм 191-се һан аҫтында «Лос-Анджелес Кингз» хоккей клубы һайлай. 2013 йылдың йәйендә Рәсәйҙә донъя кубогында «Садбери» тағы ҡатнаша, һәм Доминик 4 осрашыуҙа 5 (2+3) мәрәй йыя. 2013/14 йылдар миҙгелендә «Садбери» өсөн 36 уйын үткәргәс, 2014 йылдың 9 ғинуарында «Вулвз» Доминикты «Китченер Рейнджерс» хоккей клубына алмаштыра. Яңы клубы өсөн ул 23 осрашыуҙа 6 мәрәй генә йыя һәм кире Чехияға 18 йәшендә ҡайтырға була.
Чехияла карьераһы
Тыуған иленә ҡайтҡас, ул «Шкода Пльзень» менән өс йылға контракт төҙөй. Чехия чемпионатының даими миҙгелендә ул 35 уйында 7 мәрәй йыя. Плей-оффта «Пльзень» беренсе раунта уҡ төшөп ҡала. Йәштәр чемпионатында ул бөтәһе 20 уйында 32 мәрәй йыя. «Пльзень» командалары өсөн уйнауҙан башҡа, Доминик Чехияның беренсе һәм икенсе дивизиондарында сығыш яһаған командаларҙа арендала булып алты уйын үткәрә һәм өс мәрәй йыя. 2015/2016 йылдар миҙгелендә Кубалик тик «Пльзень» өсөн генә Чехия чемпионатында уйнай. Ул даими миҙгелдең 40 уйынында 40 (25+15) мәрәй йыя һәм 20 йәшендә чемпионатта иң мәргән уйынсы тип табыла. 2015 йылдың 14 декабрендә ул командаһы менән контрактын оҙайта. «Пльзень» Чехия чемпионатының бронза миҙалдарын еңә, ә Доминик плей-оффтың 11 уйынында дүрт мәрәй йыя. 2016/2017 йылдар миҙгелендә хоккейсы даими чемпионатта статистикаһын яҡшырта һәм 29 гол менән тағы ла иң мәргән уйынсы титулын ота. Чехия чемпионатына паралелль үткән Хоккей чемпоиндар лигаһында «Пльзень» плей-оффтың беренсе раундында уҡ еңелеп ҡала. Доминик бында алты уйында алты мәрәй йыя. Чехия чемпионатында «Пльзень» сирекфиналда көрәштән төшөп ҡала.
2016 йылдың май айында КХЛ юниорҙар йәрминкәһендә Доминикты беренсе раундта дөйөм 20-се һан аҫтында Өфөнән «Салауат Юлаев» хоккей клубы һайлай. 2017 йылдың 10 май көнөндә Доминик был клуб менән ике йылға контракт төҙөй. Әммә оҙаҡламай 24 августа Доминик Кубалик үҙ теләге буйынса команданан китә, йәнәһе уға составта урын табылмаҫ, ә Доминикка Олимпиадаға эләгер өсөн уйын практикаһы кәрәк. КХЛ-да Доминик Кубаликка хоҡуҡтар «Салауат Юлаев» хоккей клубында ҡала. 26 августа Доминик Швейцариянан «Амбри-Пиотта» менән өс йылға контракт төҙөй, ә был клуб уны шунда уҡ Чехияға «Пльзень» хоккей клубына арендаға ҡайтара.
2017/2018 йылдар миҙгелендә Швейцария чемпионатында Доминик бөтәһе 35 уйында 34 мәрәй йыя. Шул уҡ ваҡытты ул «Пльзень» өсөн Чехия чемпионатының 20 осрашыуында 24 мәрәй йыйып өлгөрә. 2018/19 йылдар миҙгелендә Швейцарияла 50 осрашыуҙа 57 мәрәй йыя һәм лигала иң ҡиммәтле уйынсыһы һәм иң яҡшы һөжүмсеһе тип таныла.
Чехия йыйылма командаһында
Доминик Кубалик 15 йәшенән үк Чехияның төрлө йыйылма командаларына һәр миҙгелдә саҡырыла башлай. 2013 йылда Сочи ҡалаһында үткән юниорҙар донъя чемпионатында ул 5 уйында биш һөҙөмтәле пас бирә, тик командаһы миҙалдарға етә алмай. 2015 йылда Канадала үткән йәштәр донъя чемпионатында ул Чехия йыйылма командаһының капитаны була, тик ул биш уйында бер гол ғына керетә, ә Чехия сирекфиналда Словакияға отола. Чехия милли йыйылма командаһы өсөн Доминик тәү тапҡыр шул уҡ йылда Еврохоккейтурҙың бер этабы Карьяла кубогында уйнай. Шул тәүге осрашыуҙа уҡ ул һөҙөмтәле пас бирә. Был миҙгелдә ул йыйылма команда өсөн бөтәһе һигеҙ уйын үткәрә. Киләһе йылда ул Карьяла кубогында Чехия өсөн тәүге шайбаһын керетә, ә миҙгелдә дөйөм алғанда 10 уйында ете мәрәй йыя. Доминик 2017 йылдағы донъя чемпионатына бара ала ине. Тик баш тренер уны составҡа керетмәй. 2017/2018 йылдар миҙгелендә Еврохоккейтурҙың Карьяла кубогына Чехия йыйылма командаһына саҡырыла.
2018 йылдың февралендә Көньяҡ Кореяла үткән ҡышҡы Олимпия уйындарында Доминик Чехия йыйылма командаһы составында ҡатнаша һәм хоккей турнирының ярымфиналына тиклем барып етә. Олимпиадала Доминик үҙ иленең төп йыйылма командаһы өсөн ҙур турнирҙа тәүгегә ҡатнаша һәм ике гол керетә. Олимпиаданан һуң Доминикты Данияла үткән донъя чемпионатына саҡыралар. Шунда ул 8 уйында 8 (3+5) мәрәй йыя, командаһы сирекфиналға тиклем етә, ә Кубалик Чехия йыйылма командаһының иң яҡшы өс уйынсылары исемлегенә инә. 2019 йылда Словакияла үткән донъя чемпионатында Доминик Чехия командаһының лидерҙарының береһе була, 10 осрашыуҙа 12 (6+6) мәрәй йыя, ә команда турнирҙа 4-се урынды яулай. 2018/2019 йылдар миҙгелендә ул Чехия йыйылма командаһы өсөн барыһы 24 осрашыуҙа ҡатнаша һәм 23 тапҡыр һөҙөмтәле һөжүмдә ҡатнаша.
Икенсе Мрәүешле
Икенсе Мрәүешле — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иртөбәк  йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Йомағужа һыуһаҡлағысынан  Салауатҡа тиклем, Нөгөш  йылғаһын (башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем) индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ранко Маринкович
Ранко Маринкович (Ranko Marinković, 22 февраль 1913 йыл — 28 ғинуар 2001 йыл) — хорват прозаигы, шағир, драматург, эссе оҫтаһы, тәнҡитсе һәм сәйәсмән. Король Дмитар Звонимирҙың Ҙур ордены кавалеры.
Биографияһы
Ранко Маринкович 1913 йылдың 22 февралендә Хорватияның (ул саҡта Австро-Венгрия Вис утрауында урынлашҡан Комиж ҡалаһында тыуған һәм шунда башланғыс мәктәпте тамамлай. Урта белемде Сплит һәм Загребта ала, 1931 йылда Загреб университетының философия факультетына уҡырға инә, роман телдәре һәм психология менән ҡыҙыҡһына һәм 1935 йылда диплом ала. Загребтың әҙәбиәт даирәһенә Маринкович үҙенең новеллалары һәм пьесалары менән килеп инә. 1930 йылдар аҙағында Мирослав Крлеждың «Матбуғат» журналында уның беренсе сәсмә әҫәрҙәре донъя күрә. 1939 йылдың мартында Загребтағы Хорват милли театрында уның «Альбатрос» тигән пьесаһы ҡуйыла. Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында Сплитта итальян фашистары тарафынан Маринкович ҡулға алына һәм ул Феррамонт (Калабрия) лагерына тотҡонлоҡҡа ебәрәлә. Италия үҙенең еңелеүен танығындан һуң, 1943 йылда Бариға килә, унан Синайҙағы Эль-Шатт ҡасаҡтар лагерына барып юлыға һәм унда Тито партизандары менән бәйләнеште яйға һала. 1945 йылда тыуған иленә ҡайта һәм Хорватия Республикаһы Халыҡ мәғарифы министрлығына эшкә урынлаша. Хорватия Дәүләт нәшриәтендә эшләй. 1946—1950 йылдарҙа Загребта Хорватия милли театрында драма бүлеге директоры була. 1951 йылда Театр сәнғәте академияһының профессоры булып китә, пенсияға сыҡҡанға тиклем шунда эшләй.
1948 йылда хорват Яҙыусылар союзы инә, ә 1983 йылдан — Хорват фән һәм сәнғәт академияһы ағзаһы.
Уның иң билдәле әҫәрҙәре — Католик сиркәүен тәнҡитләгән «Глория» пьесаһы, һәм ярым автобиографик романы — «Циклоп». Был әҫәрҙәрҙә Югославияға Ось илдәре ғәскәрҙәре баҫып инере алдынан Загребта зыялыларының ауыр тормошон нескә юмор һәм ирония менән һүрәтләй. Роман бик күп телдәргә тәржемә ителгән. 1982 йылда хорват режиссёры Антун Врдоляк «Циклоп» әҫәрен экранға сығара, ә һуңғараҡ уны телесериалға әйләндерә.
Анцуб заводы
Анцуб (шулай уҡ Тряпицын, Кукмор) баҡыр иретеү заводы — 1730 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1728 йылда) Ҡазан даруғаһы Байлар улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә Анцуб йылғаһы буйында (Кама йылғаһы бассейны) крәҫтиән И. В. Тряпицын, сауҙагәр Г. һәм К.Вяземскийҙар баҡыр иретеү заводы булараҡ нигеҙ һала. Завод 1743 йылға тиклем эшләй.
Тарихы
Заводҡа И. В Тряпицын улы Д. И. Тряпицын менән бергә нигеҙ һала. 1732 йылда тол ҡалған заводты Г. М. Вяземскийға һәм уның улы К. Г. Вяземскийға һата. 1734 йылдан 1735 йылға тиклем завод Вяземскийҙарҙың һәм Сембер сауҙагәре Г. И. Глазовтың уртаҡ милке була. 1735 йылдың 27 ноябрендә заводты 1100 һумға Вяземскийҙарҙан Ҡазан сауҙагәре С. Е. Иноземцев һатып ала. 1738 йылдан заводтың сирек өлөшөн Семен Еремеевичтың ҡәрҙәше Петр Еремеевич биләй.
Ранко Маринкович
Биографияһы
1991 йылдарҙа «Večernji list» тигән загреб гәзите иң яҡшы һәм иң ҡыҫҡа новелла өсөн Ранка Маринкович исемендәге премия булдыра.
2001 йылдың 28 ғинуарында Хорватияның баш ҡалаһы Загребта вафат була.
Анцуб заводы
Тарихы
Заводтың ике баҡыр иретеү мейесе һәм бер гармахер горны була. Унда күберәк ирекле ялланма эшселәр эшләй.
Завод эшләгән дәүерҙә унда бөтәһе 6873 бот саф баҡыр иретелә (йылына 200—1300 бот).
Горбачёва Вера Васильевна
Горбачева Вера Васильевна (1912 йыл — 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында фашистарға ҡаршы подпольеның актив ҡатнашыусыһы, Равенсбрюк концлагеры тотҡоно.
Биографияһы
Вера 1912 йылда Һарытау губернаһы Сердобск өйәҙе Ртищево ҡасабаһында (хәҙер ҡала) машинист ғаиләһендә тыуа. Ртищево ФЗО мәктәбен тамамлай. Хәрби инженер-химик Виктор Михайлович Горбачевҡа кейәүгә сыға. Башында 1940 йылда ғаилә Брест ҡалаһына күсенә.
Һуғыштың тәүге көндәрендә Вера Горбачева ингән комсомолдар төркөмө подвалда йәшерен «лазарет» аса. Уларҙы 67 яралы ҡыҙылармеец һәм офицерҙы дауалап, партизандарға оҙата. Һуңынан Вера А. Я. Кохановскийҙың разведка төркөмөнә («Раскат») инә. Улы менән прогулкаға сыҡҡан булып, ул дошмандың хәрби объекттарын өйрәнә һәм һуңынан уларҙы Брест картаһына индерә. Белорус ҡатыны булып кейенеп, ул Белоруссияның тиҫтәләгән ауылында, шул иҫәптән Жабинкала була, Брест подпольщиктары менән урындағы йәшерен ойошмалар араһында бьәйләнеш булдыра. Ул Совинформбюро сводкаларын, партизан листовкаларын тарата, немец гарнизондарының һанын асыҡлай, ҡоралдар, дарыу, инструменттар йыя. Көндөҙ Брест станцияһында, ә кисен немец тимер юлсылары ятағын йыйыштырыусы булып эшләп, Вера Горбачева гестапо машинисткаһы немец Елена Дрозд һәм уның ҡыҙы Антонина Дрозд — Брест полицияһы начальнигы Когуттың ҡатыны менән бәйләнеш урынлаштыра. Улар, шулай уҡ Германияла Гитлер режимы менән ҡәнәғәт булмаған немец тимер юлсылары аша Вера ҡиммәтле мәғлүмәттәр таба һәм һуңынан уларҙы партизандарға тапшыра. Ул Бреста тимер юл узелында диверсия өсөн чертеждар әҙерләй һәм үҙе үк уларҙы тормошҡа ашырыуҙа ҡатнаша. Вераға немецтарҙың 1943 йылдың майында Курск йүнәлешендә «Цитадель» операцияһын әҙерләүе тураһында мәғлүмәт табыу насип була. Вера Горбачеваның һуңғы разведдонесениеһы 1944 йылдың февралендә немецтарҙың Буг йылғаһы буйлап сара үткәреүе тураһында була. Сигенгән осраҡта улар сәнәғәт һәм коммуналь-көнкүреш предприятиеларын, тимер юл һәм порт ҡоролмаларын, складтарҙы һәм ҡаланың йәмәғәт биналарын миналарға ҡарар итә.
1944 йылдаң 24 февралендә Интернациональ урамында Горбачеваны улы менән бергә патруль ҡулға ала һәм Брест төрмәһенә оҙата. Язалағандан һәм һорау алғандан һуң уны улы менән бергә Равенсбрюк ҡатын-ҡыҙҙар лагерына оҙаталар (83788 һәм 83789 номерҙары). Унда ул газ камераһында язалана.
Сычков Никита Павлович
Сычков Никита Павлович (1912 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.
Биографияһы
Сычков Никита Павлович 1912 йылда Башҡортостандың Мәләүез районы Дарьино ауылында тыуа. 1942 йылда Мәләүез район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 5-се гвардия кавалерия дивизияһының Идаралығында ординарец, дивизияның комендант взводында коновод булып хеҙмәт итә.
1945 йылдың 25 апрелендә күрһәткән батырлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә. Батырлығы тураһында тасуирланаған ҡағыҙҙа уның тураһында былай тип яҙыла:
Аҡбүләков Мәнзәүи Мөхәмәт улы
Биографияһы
Мәнзәүи Мөхәмәт улы Аҡбүләков Башҡорт АССР-ының Ҡариҙел районы Иҫке Аҡбүләк ауылында 1949 йылдың 3 ғинуарында тыуған.
Хеҙмәт юлын 1971 йылда Ҡариҙел совхозы инженеры булып башлай, артабан комсомол райкомының икенсе секретары вазифаһын башҡара.
1978-1980 йылдарҙа колхоз рәйесе, партия райкомы инструкторы, колхоздың парткомы секретары булып эшләй.
1982 йылда Юғары партия мәктәбен тамамлағандан һуң КПСС-тың Ҡариҙел район комитетының ауыл хужалығы бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә, шул уҡ йылда райкомдың икенсе секретары итеп һайлана.
1985 — 1990 йылдарҙа Ҡариҙел район Советы башҡарма комитеты рәйесе.
1990 — 1992 йылдарҙа - урта профтехучилище директоры урынбаҫары.
1990 йылда Ҡариҙел районының 219-сы Ҡариҙел һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
1994 йылдың 11 ноябрендә вафат була. .
Ғаиләһе
Ҡатыны менән ике ул тәрбиәләп үҫтергәндәр.
Крапивная (Кеть ҡушылдығы)
Крапивная  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының һул ярына тамағынан 1315 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Өфөоргсинтез
«Өфөоргсинтез» ААЙ — Рәсәй органик синтез продукцияһы етештереүсе. Предприятиенең тулы исеме — «Өфөоргсинтез» асыҡ акционерҙар йәмғиәте.
Компанияның штаб-квартираһы Өфөлә (Башҡортостан) түбәндәге адрес буйынса урынлашҡан: Өфө ҡалаһы, Бөрө тракты, 2-се йорт.
Компания эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре — нефтехимия продукциялары, нефть эшкәртеүҙәге эйәрсән газды эшкәртеп полипропилен, төрлө маркалы полиэтилен, фенол, ацетон, альфа-метилстирол, дифенилолпропан һәм нефтехимияның башҡа продукттарын етештереү.
Тарихы
Өфө синтетик спирт заводына 1949 йылда нигеҙ һалынған, 1956 йылда сафҡа индерелгән. 1994 йылда завод базаһында «Өфөоргсинтез» асыҡ типтағы акционерҙар йәмғиәте төҙөлә, 1996 йылда «Өфөоргсинтез» асыҡ акционерҙар йәмғиәте тип үҙгәртелә.
Компания «„Башнефть“ Акционер нефть компанияһы» Асыҡ акционерҙар йәмғиәте менән производство бәйләнештәрендә.
«Өфөоргсинтез» асыҡ акционерҙар йәмғиәте эшләү дәүерендә сығарған продукцияһының күләмен арттыра һәм уның ассортиментын киңәйтә.
Предприятие 30-ға яҡын төр нефтехимия продукцияһы һәм 25 төр ҡулланыу тауарҙары эшләп сығара. Ойошма заводы 2013 йылда Рәсәй Федерацияһында етештерелгән фенолдың яҡынса 25%-ын, юғары баҫым полиэтиленының 15%-ын һәм полиэтилендың 14%-ын эшләп сығарған. Хәҙерге ваҡытта Өфөоргсинтезда полипропилен сополимерының төрлө маркаларын өйрәнеү һәм эшләп сығарыуға әҙерлек буйынса эш алып барыла
Компанияла «Башҡорт нефте» корпорация гәзите нәшер ителә.
Продукцияһы
Органик синтездың төп етештергән продукцияһы (синтетик техник фенол, техник ацетон, альфа-метилстирол, дифенилолпропан), полимер материалдар (юғары баҫымлы полиэтилен һәм тәғәйенләнешенә бәйле рәүештә төрлө маркалы полипропилен, каучук этилен-пропиленлы сополимер (СКЭП) һәм этиленпропилендиенлы СКЭПТ (синтетический каучук этилен-пропиленовый тройной), кабель сәнәғәте өсөн полиэтилен композициялары) һәм полиэтилен пленканы ла индереп, халыҡ ҡулланыу тауарҙары.
Селесня
Селесня — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лама йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Өфөоргсинтез
Продукцияһы
Хәҙерге ваҡытта завод шулай уҡ ацетон, фенол һәм альфа-метилстирол эшләп сығара. Бында полипропилендың 70 тирәһе маркаһын етештереү үҙләштерелгән.
Нефтехимияның эшләп сығарған продукттары илдең бөтә федераль округтарына, Финляндияны, Төркиәне, Көнсығыш һәм Көнбайыш Европа илдәрен, Балтияны, Ҡытайҙы, БДБ-ен дә индереп, яҡынса 20 илгә ебәрелә. «Өфөоргсинтез» ААЙ продукцияһын ҡулланысылар булып химик комплекс предприятиеләре тора, улар был продукцияларҙы органик быяла, дифенилолпропан, фенолоформальдегидлы ыҫмала, алкилфенол, майҙарға присадка, пленка, техник, ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге әйберҙәр, резинотехник әйберҙәр етештергәндә сеймал сифатында ҡулланалар. Шулай уҡ предприятиеның нефтехимия тауарҙары машиналар төҙөүҙә, еңел сәнәғәттә, медицинала, электрон һәм электротехник приборҙар етештергәндә файҙаланыла, электр приборҙарында кабелдәрҙе һәм үткәргес торбаларҙы изоляциялау өсөн, тутығыуға ҡаршы ҡатлау сифатында ҡулланылалар.
Селесня
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Тверь ҡалаһынан Иваньков ГЭС-ына тиклем (Иваньков һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Өфөоргсинтез
Милекселәр һәм етәкселеге
«Өфөоргсинтез» ААЙ акционерҙарының дөйөм һаны 2014 йылдың 30 июненә ҡарата яҡынса 1600 кеше тәшкил итә.
Йәмғиәттең иң эре акционерҙары булып «Берләшкән нефтехимик компания» Асыҡ акционерҙар йәмғиәте (устав капиталының 67,53%-ы) һәм «Система-Инвест» Ябыҡ акционерҙар йәмғиәте (устав капиталының 19,04%-ы) тора.
Селесня
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Өфөоргсинтез
Милекселәр һәм етәкселеге
Генераль директоры -Заруцкий Сергей Алексеевич (2017 йылдан алып).
Директорҙар Советы рәйесе: Тюрденев Кирилл Владимирович.
Эшмәкәрлек күрһәткестәре
«Өфөоргсинтез» ААЙ-нең саф табышы 2015 йыл һөҙөмтәләре буйынса — 1 737 миллион һум.
Был осорҙа продукцияны һатыуҙан табыш — 20 912 миллион һум, һатылған продукцияның үҙҡиммәте — 18 429 миллион һум, һатыуҙан табыш — 6,22 миллиард һум.
Әҙәбиәт
Кочергин Н. М. Первенец Башкирской нефтехимии. Өфө, 1973.
Ильдико
Ильдико (Ildico) — һундар батшаһы Аттиланың һуңғы ҡатыны.
Ильдико «Нибелунгтар тураһында йыр» поэмаһында һәм "Өлкән Эдда"лағы Атли короле тураһындағы боронғо хикәйәттәр нигеҙедә ул бургундтар короленең ҡыҙы булғандыр тигән фараз бар. Шулай уҡ уның гот, гепид йәки франк сығышы тураһында ла версиялар бар.
Матурлығы менән дан тотҡан Илдико 453 йылда Аттиланың ҡатыны булып киткән. Тарихсы Иордан, төп нөсхәһендә беҙгә килеп етмәгән Приск Панийскийҙың дәлиленә һылтанып, «Геттарҙың килеп сығышы һәм ғәмәлдәре тураһында» (« О происхождении и деяниях гетов») хеҙмәтендә, никах төнөнән һуң Аттила иртәнсәк үҙенең аҡҡан ҡаны күләүегендә үле килеш табылған, уның янында Ильдико илап ултырған, тип яҙған. Иордан, һундар батшаһы Аттила никах табынында ҡуйылған тәғәмдең мул булыуынан йәки артыҡ ашамһаҡлығынан һәм эскелегенән үлгән, тип һанаған, әммә герман хикәйәттәрендә ("Өлкән Эдда"ла «Атли тураһында йыр») Аттиланы, һундар тарафынан үлтерелгән ағай-энеле Гудрундарҙың үсен алыу ниәте менән, ҡатыны (бургунд ҡыҙы Гудрун) үлтергән тигән сюжет әҙерләнә. Марцеллин Комит та Аттиланы ҡатыны үлтереүе тураһында хәбәр итә.
Ильдико (Hildiko) тигән исемдең боронғо герман ҡатын-ҡыҙҙары исемендә йыш осраған иркәләү-кесерәйтеү «hild» формаһынан булыуы ихтимал. Шуға оҡшаған герман исеме Hildchen (шулай уҡ Helche менән сағыштыр) бына ошондай. «Нибелунгтар тураһында йыр»ҙа Аттиланың икенсе ҡатыны Кримһильда исемле. Ильдико (Ildikó) исеме, Аттила исеме кеүек үк, әле лә Венгрияла популяр булып ҡала.
Юсьва (Нердва ҡушылдығы)
Юсьва  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Нердва йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әлимғафаров Рифхәт Зәйнәғетдин улы
Әлимғафаров Рифхәт Зәйнәғетдин улы - (Алимгафаров Рифхат Зайнагетдинович - 20 ғинуар 1932 йыл) - хужалыҡ эшмәкәре. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1982).
Биографияһы
Рифхәт Зәйнәғетдин улы Әлимғафаров 1932 йылдың 9 декабрендә Ҡырмыҫҡалы районының Ҡырмыҫҡалы ауылында тыуған.
1954 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлай һәм ул саҡтағы Йомағужа районындағы Подгорный МТС‑ының, ә 1956 йылдан алып Ҡарлыман МТС‑ының өлкән ветеринар врачы булып эшләй.
1960 йылдан башлап Ҡырмыҫҡалы районындағы Салауат исемендәге колхоз рәйесе.
1964—93 йылдарҙа Рифхәт Зәйнәғетдин улы М. Шайморатов исемендәге колхозға етәкселек итә.
Ул эшләгән ваҡытта колхоз юғары килемле хужалыҡҡа әйләнә, иген культураларының уңдырышлылығы — 36—40 ц/ га, шәкәр сөгөлдөрөнөкө 400 ц/га етә, һәр һыйырҙан уртаса йыллыҡ һауым 4,0—4,5 мең кг тәшкил итә (1980—88).
1991 йылда Ҡырмыҫҡалы районының Шайморатов 224-се һайлау округынан Башҡорт АССР-ы ХII саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайланған (1991—1995).
Сүриә
Сүриә ғәрәп Йөмһүриәте (الجمهورية العربية السورية, аль-Джумхури́йя аль-Араби́йя ас-Сури́йя) — Яҡын Көнсығыштағы дәүләт. Көньяҡ-көнбайышта Ливан һәм Израиль менән сикләшһә, көньяҡта Иордания, көнсығышта Ираҡ, төньяҡта Төркиә менән сиктәш. Көнбайыштан Урта диңгеҙ ярҙарын йыуа.
Cүриәнең дөйөм халыҡ иҫәбе 20, 2 млн кеше (2009 йылғы иҫәп алыу һөҙөмтәләре буйынса). Ярты сүриәлеләр сөнниҙәр, шулай уҡ ярайһы ғына кимәлдә шиғыйҙар ҙа бар. Шулай уҡ исмәғилит һәм ғәләүит ағымындағы мосолмандар ҙа бар (16 %). Төрлө йүнәлештәге христиан динлеләр (10 %). Исламиттар ҙа күҙәтелә. Дәүләт теле — ғәрәп теле. 1963 йылдан алып республикала «Баас» партияһы өҫтөнлөккә эйә. Бөгөнгө Сүриә 60 йыллыҡта ҡына иҫәпләнһә лә, илдә беҙҙең эраға тиклемге 4-се быуатта уҡ цивилизация башланған. Баш ҡалаһы — Дәмәшке (Дамаск), Бедекер белдереүенсә Дәмәшке иң боронғо баш ҡалалаларҙан иҫәпләнә.
Боронғо Сүриә
Эблаит теле — бөгөнгө көндә билдәле булған семит телдәренең иң боронғоһо. 1975 йылда табылған Эбла китапханаһында төрлө кәсептәргә, ауыл хужалығына һәм сәнғәткә арналған 17 мең балсыҡ табличкалар булыуы асыҡлана. Эбланың өҫтөнлөклө рәүештә файҙаланылған кәсептәре — ағас, фил һөйәктәрен, ынйы эшкәртеү. Мари, Угарит һәм Дура-Европос — дәүерҙең элек-электән билдәле ҡалаларына ҡарай.
Беҙҙең эраға тиклем XXIII быуатта Эбланы Аккад яулап ала, баш ҡалаһы тулыһынса емертелә. Артабан Сүриә территорияһына ханаан ҡәбиләләре баҫып инә, улар күп һанда ваҡ дәүләттәр ойоштора. За период между вторжением Ханаан ҡәбиләләренең баҫып инеүе һәм беҙҙең эраға тиклем 64 йылда Сүриәне Рим империяһы яулап алыуы араһындағы дәүерҙә уның территорияһы эҙмә-эҙлекле рәүештә гиксостар, хеттар, мысырлылар, арамейҙәр, ассириялылар, вавилондар, фарсылар, боронғо македонлылар, эллинлы Селевкиҙар державаһы, Бөйөк Әрмәнстан Бөйөк Тигран властары ҡулында була.
Беҙҙең эраға тиклем XVI быуаттан Сүриәнең көньяғында электән Мысыр фирғәүендәренә буйһонған Дамаск ҡалаһы була.