cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Таш күпер (Сарагоса)
Сарагосала Эбро йылғаһы аша күперҙе XII быуаттан башлап төҙөргә маташалар. 1401—1440 йылдарҙа Хиль де  Менестраль етәкселеге аҫтында таш күпер төҙөйҙәр. 1643 йылда ташҡын ваҡытында күперҙең ике үҙәк тороғо емерелә. Быны Мартинес дель Масоның 1647 йылда яҙылған «Сарагоса күренеше» картинаһында күрергә мөмкин. 1659 йылда күпер тергеҙелә, өҫтәүенә, архитектор Фелип де Бузиньяк, ике емерелгән манараны тулыһынса терегеҙә һәм һыукиҫәрҙе киңәйтә. . 1789 йылда архитектор Агустин Санс Эбро ярын күперҙе һыу баҫыуын булдырмау өсөн изге Лазарь монастырына тиклем нығыта. Күпер төҙөү төбәктең һәм бөтә илдең үҫеше өсөн иҡтисади әһәмиәткә эйә була
Күпергә инеү урынында ҡуйылған дүрт арыҫлан 1991 йылда скульптор Франциско Райо Лахос тарафынан бронзанан ҡойолған
Ун-Хульненг-Юган
Ун-Хульненг-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Егам-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Бараг Лев Григорьевич
Бараг Лев Григорьевич (13 ғинуар 1911 йыл — 4 сентябрь 1994 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-фольклорсыһы һәм әҙәбиәт ғилеме белгесе. 1951—1994 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1966—1988 йылдарҙа урыҫ әҙәбиәте һәм фольклоры кафедраһы мөдире. Тарих фәндәре докторы (1969). Профессор (1970). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1977) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1987). Белорус һәм башҡорт фольклорын тикшереүгә тос өлөш индереүсе.
Биографияһы
Лев Григорьевич Бараг 1911 йылдың 13 ғинуарында Киев ҡалаһында тыуа. 1931 йылда Мәскәү дәүләт педагогия институтының (МДПИ) әҙәбиәт факультетын, МДПИ аспирантураһын (филология фәндәре кандидаты, 1938) тамамлай. Н. К. Гудзий менән П. Г. Богатыревтың уҡыусыһы. 1938 йылдан Минскиҙа, урындағы педагогия институтында эшләй. 1941—1943 йылдарҙа Свердловск университетында эшләй. 1943 йылдан — Белорус дәүләт университеты доценты. 1949 йылда совет власы органдарының фарманы буйынса университеттағы эшенән бушатыла, Минскиҙан сығып китер өсөн уға 24 сәғәт бирелә. Бараг Минскиҙы ғына түгел, Белоруссияны ла ҡалдырып китергә мәжбүр була. Ике йыл тирәһе унда-бында һуғылып йөрөй, бер ҡайҙа ла уҡытыу эшенә алмайҙар. 1951 йылда Өфөгә килеп урынлаша, вафатына тиклем Башҡорт дәүләт университетында эшләй.
1994 йылдың 4 сентябрендә Өфөлә мәрхүм була.
Ғилми һәм уҡытыу эшмәкәрлеге
1938−1941 йылдарҙа, аспирантураны тамамлағандан һуң, Минск педагогия институтында доцент, кафедра мөдире, бер үк ваҡытта БССР Фәндәр академияһы Тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми хеҙмәткәре. 1941 йылдан Свердловск университеты доценты, кафедра мөдире. 1943—1949 йылдарҙа БДУ-ның дөйөм әҙәбиәт кафедраһы доценты, боронғо рус әҙәбиәтенән, рус тәнҡите тарихы курсынан белем бирә, фольклор йыя, тикшерә һәм уҡыта. 1948—1949 йылдарҙа, космополитизм менән көрәш буйынса идеологик кампания барышында, Л. Г. Бараг үҙенең ғилми һәм педагогик хеҙмәтендә, белорус фольклорының башҡа Европа халыҡтары фольклорына оҡшашлығы Көнбайыш Европа йоғонтоһо һөҙөмтәһендә үҙләштереүҙәр нигеҙендә барлыҡҡа килгән тип иҫәпләп, белорус фольклорын кәмһетеүҙә ғәйепләнә. 1951 йылдан ул — К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институты (1957 йылдан — Октябрҙең 40 йыллығы исемендәге Башҡорт дәүләт университеты) доценты. 1966—1988 йылдарҙа рус әҙәбиәте һәм фольклоры кафедраһы мөдире була. Бер үк ваҡытта, 1972 йылдан — СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты ғилми хеҙмәткәре. 1969 йылда, СССР Фәндәр академияһының Этнография институты докторантураһын тамамлағандан һуң, «Көнсығыш славян халыҡ әкиәттәренең үҙ-ара бәйләнештәре һәм милли үҙенсәлеклелеге» тигән темаға докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Лев Григорьевич Барагтың ғилми эшмәкәрлеге 18-20-се быуаттарҙағы көнсығыш славян һәм төрки әкиәт эпосын йыйыу һәм тикшереү менән бәйләнгән, фәнни мәнфәғәттәре үҙәгендә — белорус халыҡ әкиәттәре. 1934—1990 йылдарҙа Бараг — БДУ менән БашДУ-ның Белоруссия, Украина һәм Башҡортостан буйлап ойошторолған ғилми фольклор-этнографик экспедицияларының ҡатнашыусыһы һәм етәксеһе. Лев Бараг белорус, рус, украин һәм башҡорт әкиәттәренең күп һанлы ғилми баҫмаларын нәшер итеүҙе тормошҡа ашыра. Башҡорт, белорус, рус, немец, инглиз, украин һәм поляк телдәрендә бөтәһе 300-ләп ғилми хеҙмәт баҫтыра. Берлинда һәм Нью-Йоркта 1975 йылдан башлап сығарылған 60 томлы «Әкиәттәр энциклопедияһы» мөхәрририәте менән хеҙмәттәшлек Лев Барагтың халыҡ-ара абруйын таныу булып тора, был йыйынтыҡта уның белорус, рус, башҡорт һәм украин әкиәттәре тураһындағы мәҡәләләре баҫыла.
1966 йылда Бараг Берлинда Akademie Verlag нәшриәтендә немец телендә һайланма белорус әкиәттәрен баҫтыра, ул китап «Belorussische Volksmärchen» («Белорус әкиәттәре») тип атала. Лев Бараг «Belorussische Volksmärchen» йыйынтығының нәшерсеһе, әкиәт текстарына ентекле ғилми аңлатмаларҙың һәм һуңғы һүҙҙең авторы булып тора. Йыйынтыҡҡа ингән 122 әкиәттең 36-һы Лев Бараг тарафынан яҙып алынып, тәүләп баҫтырылған белорус әкиәттәренең тәржемәһе булып тора. Йыйынтыҡтың ғилми аңлатмаһында унда нәшер ителгән белорус әкиәттәре өсөн халыҡ-ара фольклористика ҡулланған Аарне-Томпсондың халыҡ-ара "Әкиәт сюжеттары белешмәлеге"ндә тәүге тапҡыр урындар билдәләнә. Йыйынтыҡты баҫтырып сығарыу белорус фольклор материалын төрлө илдәр славистары хеҙмәттәренә индереү мөмкинлеген бирә. 1966—1980 йылдар эсендә белорус әкиәттәренең немец телендәге һайланма йыйынтығы «Belorussische Volksmärchen» 10 баҫмала нәшер ителә.
1969 йылда Л. Г. Бараг «Беларуская казка» монографияһын баҫтыра. Белорус фольклорының күп томлы «Беларуская народная творчасць» йыйынтығына ингән белорус әкиәттәренең ҡайһы берҙәренә бирелгән аңлатмаларҙың авторы ла булып тора. Был йыйынтыҡ БССР Фәндәр академияһының Сәнғәт ғилеме, этгнография һәм фольклор институты тарафынан әҙерләнә һәм XX быуаттың 70-80-се йылдарында донъя күрә.
1984—1985 йылдарҙа Л. Г. Бараг Н. В. Новиков менән бергә «Наука» академик нәшриәтендә «Народные русские сказки А. Н. Афанасьева в 3-х томах» тигән йыйынтыҡты сығара, ул А. Н. Афанасьев әкиәттәренең иң тулы баҫмаһы булып тора, ентекле аңлатмалар һәм Аарне-Томпсон системаһы буйынса әкиәт сюжеттарының күрһәткестәре лә бирелгән.
Л. Г. Бараг, БашДУ-ның фольклор-этнографик экспедициялары ҡатнашыусыһы һәм етәксеһе булараҡ, белорус әкиәттәрен өйрәнеү буйынса бай тәжрибәһен ҡулланып, башҡорт фольклорын йыя һәм өйрәнә. Л. Г. Бараг Башҡортостан фольклористикаһына ифрат ҙур йоғонто яһай, талантлы уҡыусылар тәрбиәләй, уны башҡорт фольклористикаһы мәктәбенә нигеҙ һалыусы тип атарға ныҡлы нигеҙ бар.
Л. Г. Бараг — 1972—1986 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә башҡорт телендә нәшер ителгән Башҡорт халыҡ ижады тигән башҡорт фольклоры йыйынтығының башҡорт халыҡ әкиәттәренән (тылсымлы, тылсымлы-героик, баһадирҙар, хайуандар һәм социаль көнкүреш) торған 5 томына классификациялау, системалаштырыу һәм ғилми аңлатмалар яҙыу буйынса мөхәррирҙәш һәм авторҙаш. Йыйынтыҡта барлығы биш йөҙҙән ашыу әкиәт тексы баҫылған һәм уларға ғилми аңлатма бирелгән. Был йыйынтыҡта ғилми әйләнешкә быға тиклем билдәле булмаған әҫәрҙәр ҙә индерелгән (мәҫәлән, әкиәттәрҙең бишенсе китабында 189 текстың 183-ө тәүге тапҡыр нәшер ителгән). Аңлатмаларҙа айырым сюжеттарҙың тарихы һәм таралыу географияһы бирелгән, башҡа телдәрҙәге оҡшаш параллелдәр аталған. Әкиәттәр йыйынтығына типологик анализ Аарне-Томпсондың халыҡ-ара «Әкиәт сюжеттары белешмәлеге» һәм «Сюжеттарҙың сағыштырма белешмәлеге. Көнсығыш славян әкиәте» буйынса яһалған.
Л. Г. Бараг рус теленә тәржемә ителгән башҡорт халыҡ әкиәттәренең (уларҙың күпселеге русса тәүләп нәшер ителә) 1987—1991 йылдарҙа баҫылған ун ике томлығындағы тәржемәләрҙең мөхәррирҙәше һәм ғилми аңлатмаларының авторҙашы.
Хәтер
2011 йылдың февралендә Башҡорт дәүләт университетында тарих фәндәре докторы, рус әҙәбиәте һәм фольклоры кафедраһы профессоры Лев Григорьевич Барагтың тыуыуына 100 йыл тулыу уңайынан «Тел, әҙәбиәт һәм фольклорҙың үҙ-ара тәьҫирләшеүе һәм заман мәҙәниәте проблемалары» халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияһы үткәрелә.
Гаприндашвили Нона Терентьевна
Гаприндашвили Нона Терентьевна (ნონა გაფრინდაშვილი; 3 май 1941 йыл, Зугдиди, Грузин ССР-ы) — СССР һәм Грузия шахматсыһы, атҡаҙанған спорт мастеры (1964); шахмат тарихында бишенсе донъя чемпионы (1962—1978), ҡатын-ҡыҙҙар араһында беренсе халыҡ-ара гроссмейстер (1976) һәм ир-егеттәр араһында халыҡ-ара гроссмейстер исемен алған беренсе ҡатын-ҡыҙ(1978). Биш тапҡыр СССР чемпионы. FIDE-ның (Халыҡ-ара шахмат федерацияһы, 1980—1986) Ҡатын-ҡыҙҙар комиссияһы рәйесе. "Шахмат Оскар"ы призының беренсе эйәһе (1982). Грузия Милли олимпия комитеты президенты (1989-1996).
Эло рейтингы тарихы:
Биографияһы
Нонаға 5 йәш булғанда, ағалары уны шахмат уйнарға өйрәтә. 12 йәшенән шахмат менән шөғөлләнә. Тбилиси Пионерҙар һарайында тәжрибәле тренер, грузин ҡатын-ҡыҙы шахмат мәктәбенә нигеҙ һалыусы Вахтанг Карселадзе (1919—1966) етәкселегендә 12 йыл шахмат менән шөғөлләнә. 15 йәшендә Тбилиси һәм Грузия чемпионы була.
19 йәшендә Врнячок-Банела дәғүәселәр турнирында ҡатнашыу хоҡуғын ала (1961, Югославия), унда ышаныслы рәүештә 16 мөмкинлектән 13 мәрәй йыйып һәм икенсе призерҙы ике мәрәйгә уҙып, беренсе урынды ала.
16 йыл шахмат тәхетендә ултыра. 1962 йылда донъя беренселегендә Елизавета Быкованы 9:2 иҫәбе менән еңеп, шахмат тарихында бишенсе донъя чемпионы була. Артабанғы йылдарҙа чемпион исемен яҡлап, юғары кимәлдә 5 матч үткәреп уйын үткәрә: өс уйында — Алла Кушнирҙы (1965, Рига — 8,5:4,5; 1969, Тбилиси — 8,5:4,5; 1972, Рига — 8,5:7,5), берҙе Нана Александрияны (1975, Пицунда — Тбилиси — 8,5:3,5) еңә һәм бер уйында Майя Чибурданидзенан еңелә (1978, Пицунда — 6,5:8,5). Ҡатын-ҡыҙҙар араһында 5 тапҡыр СССР чемпионаттарында еңеү яулай (1964, 1973, 1974, 1981, 1983, 1985), СССР йыйылма командаһы составында 10 тапҡыр Бөтә донъя шахмат олимпиадаһында еңә (1963—1986).
Универсаль уйын стиле арҡаһында халыҡ-ара турнирҙарҙа ир-егеттәр менән тиң уйнай, Гастингста (1963—1964) өҫтәм турнирҙа, Лон-Пайнела АҠШ-тың асыҡ чемпионатында (1977), Реджо-нель-Эмилияла (1983, Италия), Вейк-ан-Зела (1987, Голландия) еңеү яулай. АҠШ-та еңгәндән һуң ҡатын-ҡыҙҙарҙан беренсе булып ир-егеттәр араһында халыҡ-ара гроссмейстер исеменә лайыҡ була. Донъя беренселегендәге матчта Майя Чибурданидзенан еңелгәндән һуң, донъяның иң көслө шахматсыларының береһе булып ҡала. 1979—1990 йылдарҙа донъя чемпионаттарында уңышлы ҡатнаша, атап әйткәндә, Бад-Киссингенда (1982, Германия), Куала-Лумпурҙа (1990, Малайзия) зона-ара турнирҙарҙа еңә, Смедеревск-Паланкала (1987, Югославия) зона-ара турнирҙа икенсе урын яулай.
Шахмат өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн Ленин ордены (1966) һәм «Почёт Билдәһе» ордены (1985), «Өлгөлө хеҙмәте өсөн» миҙалы менән бүләкләнә (1965).
1989—1996 йылдарҙа Нона Гаприндашвили Грузия Милли Олимпия комитеты президенты була. 1996 йылдан — комитеттың Почётлы президенты. 2002 йылда Тбилиси Сакребулоһы (ҡала советы) депутаты итеп һайлана.
Нона Гаприндашвили хөрмәтенә Тбилисиҙың «Иверия» фабрикаһында эшләнгән, керамик флаконға шахмат фигураһы рәүешендә урынлаштырылған хушбуй атала.
Абдрахманов Ғәйнетдин Шәйхи улы
Абдрахманов Ғәйнетдин Шәйхи улы (1 май 1929 йыл — 13 апрель 2001 йыл) — юғары категориялы слесарь-торбасы. 1958—1994 йылдарҙа «Башкирэнерго» йәмғиәтенең слесарҙар бригадаһы бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981).
Биографияһы
Ғәйнетдин Шәйхи улы Абдрахманов 1929 йылдың 1 майында (ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса 1932 йылдың 9 майында) Башҡорт АССР-ының Өфө кантоны Яңы Опто ауылында тыуған.
Рената Скотто
Биографияһы
Рената Скотто Италияла Савон ҡалаһында тыуған, шунда 18 йылдан һуң опера сәхнәһендә Вердиҙың «Травиатаһында» Виолетта ролендә тәүге тапҡыр сығыш яһай. 1953 йылдан Миландың «Нуово» театры сәхнәһендә сығыш яһай, ә киләһе йылда «Ла Скала» сәхнәһенә сыға. 1957 йылдан Лондон («Мөхәббәт эсемлегендә» Мими, Адин партияһын башҡара). Йырсыға уңыштар 1957 йылда Эдинбург фестивалендә килә, унда ул «Сомнамбула» операһының Әминә партияһында Мария Калласты алмаштыра. Скоттоның йырсы булараҡ үҫешенә испан йырсыһы һәм педагогы Мерседес Льопарт ҙур йоғонто яһай
1964 йылда «Ла Скала» театры менән бергә Рената Скотто тәүге тапҡыр Мәскәүгә гастролгә килә, ул саҡта «Лючия ди Ламмермур» операһында йырлай.
1965 йылдан Скотто Рената «Метрополитен-Опера» менән хеҙмәттәшлек итә («Мадам Баттерфляй» төп партияһында дебюты), унда 1987 йылға тиклем сығыш яһай (партиялары араһында — «Трубадурҙа» Лючия, Леонора, «Дон Карлоста» Елизавета, Дездемона). Ул Мюнхен, Берлин, Чикагола йырлай (1960 йылдан, Мими партияһында дебют), күп тапҡыр «Арена ди Верона» (1964-81) фестивалендә сығыш яһай. Скоттоның репертуарында Норма. Леди Макбет, Джоконда кеүек драматик пландағы партиялар ҙа була. 1992 йылда «Кавалере розы» (Театр Массимо Беллини, Катания) операһында Маршальша партияһын башҡара, 1993 йылда «Флорентия музыкаль майы» фестивалендә Пуленктың «Кеше тауышы» моноопераһында сығыш яһай. 1997 йылда камера программаһы менән Мәскәүҙә сығыш яһай. Ренатаның репертуары ҡырҡтан ашыу ролде индерә.
2011 йылда йырсы Рената Скотто Санкт-Петербургта үтеүсе Чайковский исемендәге Халыҡ-ара конкурста вокалистар ярышының жюри составына инә.
Ренатаның яратҡан рус композиторы — Михаил Иванович Глинка.
2011 йылдың 27 февралендә «Met Legends» наградаһын ала
Юғары Ҡарач
Юғары Ҡарач (Югары Карач, Верхнее Карачево) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы ауылы.
География
Ауыл Шәбеҙ йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көнбайышҡа табан 26 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Ауылға байлар ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ауыл Байлар улусының Ҡалмаш түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Семиострово (Ушар) улусы составына керә.
Халҡы
1795 йылда ауылда 27 башҡорт һәм 48 мари, 1816 йылда — 49 башҡорт һәм 95 типтәр (сирмештәрҙән), 1870 йылда — 70 башҡорт, 1902 йылда — 104 башҡорт иҫәпләнгән.
Ғәлимов Баязит Сабирйән улы
Биографияһы
Баязит Сабирйән улы Ғәлимов 1942 йылда Башҡорт АССР-ының Маҡар районы (хәҙерге Ишембай районы) Кинйәбулат ауылында тыуған.
Унтмит-Пох-Я
Унтмит-Пох-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хура йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Ғәлимов Баязит Сабирйән улы
Биографияһы
Башҡорт дәүләт университетының физика- математика факультетын 1965 йылда тамамлай. БДУ-ның философия кафедраһы аспирантураһын 1969 йылда тамамлағандан һуң шул уҡ кафедрала фәнни эш менән шөғөлләнеүен дауам иә.
1989 йылдан Башҡорт дәүләт университетының уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректоры, 1996 йылдан — беренсе проректоры, 2005 йылдан — баш ғилми секретарь.
Шидровка (Яманиха ҡушылдығы)
Шидровка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яманиха йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Ғәлимов Баязит Сабирйән улы
Биографияһы
Шул уҡ ваҡытта 1995 йылдан — университеттың философия кафедраһы мөдире.
Унтмит-Пох-Я
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Шидровка (Яманиха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәлимов Баязит Сабирйән улы
Фәнни эшәкәрлеге
Фәнни тикшеренеүҙәре философияның нигеҙләнеш проблемаларына арналған- донъяға фәнни ҡараш, Башҡортостан философия үҫеше тарихы.
Унтмит-Пох-Я
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәлимов Баязит Сабирйән улы
Фәнни эшәкәрлеге
Кандидатлыҡ диссертацияһы — «Гносеологическая функция категории асимметрии» (1969). Докторлыҡ диссертацияһы — «Принцип развития в основаниях научной картины природы (методологические проблемы)» (1989).
Философия фәндәре докторы (1989), профессор (1990). Психология фәндәре халыҡ-ара академияһының мөхбир ағзаһы (1996), Рәсәй Тәбиғи фәндәре академияһының ағза-корреспонденты (1997).
«20-се быуаттың 2000 иң күренекле ғалимы» («2000 выдающихся учёных 20-го столетия») йыйынтығына индерелгән.
Ун-Хут-Юган
Ун-Хут-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нягинь-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яр буйы һырттары
Яр буйы һырттары (Pacific Coast Ranges — Канадала, Pacific mountain system — АҠШ-та) — Төньяҡ Американың көнбайыш яр буйҙары буйлап Алясканан үҙәк Мексикаға саҡлы һуҙылған тау һырттары теҙмәһе.
География
Яр буйы һырттары Кордильер тауҙарының бер өлөшө булып тора. Һырттар Тымыҡ океан яр буйҙары буйлап АҠШ сиктәрендә — 7240 км-ға, Канада буйлап 1600 км-ға һәм Мексикала 1300 км-ға һуҙылған. Яр буйы һырттары 8 төп өлөштән тора (төньяҡтан көньяҡҡа ҡарай): Яр һырты (Британская Колумбия), Ванкувер утрауының һәм Королева Шарлотта утрауҙарының тауҙары, Каскад тауҙары, Олимпик тауҙары, Вашингтон һәм Орегон яр буйы һырттары, Кламат тауҙары, Калифорния яр буйы һырттары, Арҡыры һырттар. Йыш ҡына Яр буйы һырттары составына Сьерра-Невада тауҙарын да индәерәләр
Дворище (Ленинград өлкәһе)
{{{Ук}}
Дворище — Ленинград өлкәһе Сланцевский районының Выскатский ауыл биләмәһендәге ауыл.
Тарих
Дворище ауылы — Ф. Ф. Шуберттың 1834 йылдағы Санкт-Петербург губернаһы картаһында телгә алынған.
ДВОРИЩЕ — деревня принадлежит генерал-майорше Лихардовой, число жителей по ревизии: 6 м п., 6 ж. п. (1838 год) <templatestyles src="Шаблон:Конец цитаты/styles.css" /> Дворище ауылы профессор Куторга Степан Семёновичтың 1852 йылдағы картаһынан алынған. {{Цитата башы}
ДВОРИЩЕ — деревня госпожи Лихардовой, по просёлочной дороге, число дворов — 3, число душ — 7 м п. (1856 год)
Санкт-Петербург губернаһының Иҫтәлекле китабына ярашлы, 1905 йылда Дворище ауылы Патреевский ауыл йәмғиәтенә инә .1917 йылдан 1924 йыл аҙағына тиклем Дворище ауылы Гдов өйәҙе Выскатский улусының Казинский ауыл советы составына инә.
1924 йылдан алып Патреевский ауыл советы составында тора.
1927 йылдың авгусынан алып Рудненский районы составына инә.
1928 йылдан алып Савиновщинский ауыл советы составында. 1928 йылда ауыл халҡы 123 кеше тәшкил итә.
1930 йылдан алып Попковогорский ауыл советы составында була.
1933 йылдағы мәғлүмәттәр буйынса Рудненский районының Попковогорский ауыл советына Дворище I һәм II Дворище ауылдары инә. 1933 йылдың авгусынан алып улар Гдов районына ҡарай.
1935 йылдан алып ауыл яңынан Савиновщинский ауыл советы составында.
1933 йылдың авгусынан алып Гдов районы составында тора
1941 йылдың ғинуарынан алып Сланцевский район составына инә.
1963 йылдан алып Кингесепп районы составында тора.
1965 йылдың 1 авгусына ҡарата Дворище ауылы Кингисепп районы Выскатский ауыл советы составына инә. 1965 йылдың ноябренән алып Сланцевский районыының Выскатский ауыл советы составына яңынан инә. 1965 йылда ауыл халҡы 31 кеше тәшкил итә.
1973 йыл мәғлүмәттәре буйынса Дворище ауылы Сланцевский районының Попковогорский ауыл советы составына инә.
1990 йыл мәғлүмәттәре буйынса Дворище ауылы Выскатский ауыл советы составына инә.
1997 йылда Выскатский улусының Дворище ауылында 5 кеше, шулай уҡ 2002 йылда ла 5 кеше (бөтәһе лә урыҫтар) йәшәй.
2007 йылда Выскатский ауыл биләмәһене. Дворище ауылында 5 кеше йәшәй, 2010 йылда — 7, 2011 һәм 2012 йылдарҙа — 8, 2013 йылда — 4, 2014 йылда — 8 кеше була.
Географияһы
Дворище ауылы райондың үҙәк өлөшөндә (Казино — Дворище) автомобиль юлында урынлашҡан.
Административ үҙәгенән ауылға тиклем ара — 17 км.
Яҡындағы Сланцы тимер юл платформаһына тиклем ара — 26 км.
Инфраструктураһы
2014 йылда ауылда өс йорт хужалығы теркәлгән.
Сахалин
Сахали́н (элек ) — Азияның көнсығыш ярҙары эргәһендәге утрау. Сахалин өлкәһе составына инә. Рәсәйҙең ғәйәт ҙур утрауы. Ярҙарын Охот һәм Япон диңгеҙҙәре йыуа. Азия ҡитғаһынан Татар боғаҙы (иң тар өлөшөндә — Невель боғаҙында — киңлеге 7,3 км һәм ҡышын туңа); япондарҙың Хоккайдо утрауынан — Лаперуза боғаҙы менән айырыла.
Атамаһы
Утрауҙың японса исеме — Карафуто — айн телендәге «камуй-кара-путо-я-мосир» һүҙбәйләнешенә тап килә һәм тәржемәлә «йылға тамағы аллаһы ере» тигәнде аңлата. Хәҙерге Японияла исеме йышыраҡ ҡулланыла.
Тикшеренеү тарихы
1805 йылда Рәсәйҙең Иван Федорович Крузенштерн командалығындағы «Өмөт» судноһы Сахалин ярҙарының ҙур өлөшөн тикшерә, ләкин ул Сахалинды урап сыға алмай, шуға Сахалиндың утрау йәки ярымутрау булыуы тураһындағы һорауға яуап табылмай ҡала. 1808 йылда Дэндзюро Мацуда һәм Риндзо Мамия етәкселегендәге япон экспедицияһы Сахалиндың утрау булыуын иҫбатлай. Оҙаҡ ваҡыт төрлө карталарҙа Сахалин утрау йәки ярымутрау тип билдәләнә. 1849 йылда ғына Г. И. Невельский етәкселегендәге экспедиция, «Байкал» хәрби-транспорт карабында Сахалин һәм ҡитға араһынан үтеп, был мәсьәләгә һуңғы нөктәне ҡуя. Һуңынан был боғаҙ Невельский хөрмәтенә уның исеме менән атала.
Географияһы
Утрау меридиан буйынса көньяҡта Крильон морононан төньяҡта Елизавета моронона тиклем һуҙыла. Оҙонлоғо — 948 км, киңлеге —26 километрҙан (Поясок муйыны) 160 километрға тиклем (Лесогорский ауылы киңлегендә), майҙаны — 76,6 мең км².
Рельефы
Утрау рельефы уртаса бейеклектәге тауҙарҙан, убалар һәм уйһыу тигеҙлектәрҙән тора. Утрауҙың көньяҡ һәм үҙәк өлөшөнә тау рельефы хас, һәм ике тау системаһы — Көнбайыш Сахалин (бейеклеге 1327 метрға етә — Онор тауы) һәм Көнсығыш Сахалин (бейеклеге 1609 метрға етә — Лопатин тауы) Тымь-Поронайский уйһыулығы менән бүленгән. Утрауҙың төньяғы (Шмидт ярымутрауынан башҡа) һөҙәк убалы тигеҙлектән ғибәрәт.
Утрау ярҙары телгеләнмәгән тип әйтерлек; эре ҡултыҡтар — Анива менән Терпения (көньяҡҡа табан киң итеп асылған) ярашлы рәүештә утрауҙың көньяғында һәм үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. Яр һыҙатында ике эре ҡултыҡ һәм дүрт ярымутрау бар.
Сахалин рельефы түбәндәге 11 районға бүленә:
Климаты
Сахалин климаты — уртаса муссон климатына тап килә (ғинуарҙа уртаса температура — көньяҡта — 6° С-ҡа тиклем, төньяҡта — 24° С, августа — ярашлы рәүештә +19° С һәм +10°С), ҡарлы һыуыҡ ҡыш һәм уртаса йылы йәй.
Климатҡа түбәндәге факторҙар йоғонто яһай:
Эске һыуҙары
Сахалиндың эре йылғалары: Сахалинда 16 120 күл бар, уларҙың дөйөм майҙаны 1000 км² тирәһе. Күберәген төньяҡта һәм көньяҡ- көнсығышта урынлашҡандар. Сахалинда ике ҙур күл бар: Невский күле, майҙаны 178 км² (Поронай районы, Поронай йылғаһы тамағына яҡын урынлашҡан) һәм Тунайча (174 км²) (Корсаков районы, Муравьёв уйһыулығының төньяғында); ике күл дә лагуна тибына ҡарай.
Тәбиғи ресурстары
Сахалиндың тәбиғи ресурстар потенциалы бик юғары. Сахалин биологик ресурстар запасы буйынса Рәсәйҙә беренсе урындарҙың береһен биләй, бынан тыш углеводородтар һәм күмер запастары ғәйәт ҙур. Сахалин өлкәһе тикшерелгән газ конденсаты запастары күләме буйынса Рәсәйҙә 4-се, газ — 7, күмер — 12-е (н илл.) һәм нефть — 13-сө урында тора. Шул уҡ ваҡытта файҙалы ҡаҙылма байлыҡтар запасы Сахалинда һәм уның шельфтарында урынлашҡан. Башҡа тәбиғи ресурстар араһында — ағас, алтын, терегөмөш, ағалтын, германий, хром, талка, цеолит бар.
Флора һәм фауна
Флора менән фауна ҡитға райондары һәм яҡындағы Хоккайдо утрауы менән сағыштырған ярлыраҡ.
Флора
Сахалиндың флористика тарихын өйрәнеүҙе 1859 йылда Федор Богданович Шмидт башлай.
Фауна
Утрауҙа 44 төргә ҡараған һөтимәрҙәр тереклек итә, шуларҙың иң билдәлеләре — айыу, кеш, ҡама, америка шәшкеһе, төньяҡ боланы, росомаха, кабарга, бында айырым төрсәләргә индерелгән янутҡа оҡшаш урман эте, сивуч һәм башҡа йәнлектәр бар. Сахалин териофаунаһының яртыһы тип әйтерлек — кимереүселәр.
Сахалинда ҡоштарҙың 378 төрө теркәлгән; шуларҙың 201-е (53,1 %) утрауҙа оя ҡора. Утрауҙың көньяҡ өлөшөндә 352 төр, үҙәк өлөшөндә 320, төньяғында 282 төр ҡош булыуы теркәлгән. Оя ҡорған ҡоштарҙың 88 төрө турғай һымаҡтар класына ҡарай; бынан тыш авифаунала сәпсәү һымаҡтар класына ҡарағандарҙың өлөшө ҙур ғына (оя ҡорғандарҙы 33 төрө), ҡаҙ һымаҡтар (22 төрө), ябалаҡ һымаҡтар һәм көндөҙгө йыртҡыс ҡоштар (11-әр төрө).
Власть органдары
Сахалин утрауы менән Баш идаралыҡ аша Приамурский генерал-губернаторы идара итә; урындарҙа — хәрби губернатор; 1894 йылдың 30 майына тиклем һуңғы губернатор утрау начальнигы вазифаһында эшләй.
Әҙәбиәт
Фәнни-популяр
География
Флора һәм фауна
Тарих
Нәфис әҙәбиәт
Яңы Урал (Дүртөйлө районы)
Яңы Урал (Новый Урал) — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 28 кеше. Почта индексы — 452312, ОКАТО коды — 80224813004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Хановэйто-Се
Хановэйто-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тиутей-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 166 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Түбәнге Ҡарач (Татарстан)
Түбән Ҡарач (Түбән Карач, Нижнее Карачево) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы ауылы.
География
Ауыл Шәбеҙ йылғаһы буйында урынлашҡан.
Тарих
Ауылға бүләр ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ауыл Бүләр улусының Бүләр түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Семиострово (Ушар) улусы составына керә.
Сарагоса музейы
Сарагоса музейы (исп. Museo de Zaragoza ) — Испанияның Сарагоса ҡалаһында урынлашҡан иң ҙур музейҙарҙың береһе..
Уның коллекцияларында археология һәм этнографик экспонаттар, сәнғәт эштәре,  керамик әйберҙәр бар. Музейҙа китапхана, реставрация бүлеге бар, унда уҡыу һәм йәмәғәт саралары үткәрелә.
Тарихы
Был Арагондың баш ҡалаһында иң боронғо музей, архитекторҙар Рикардо Магдалина һәм Хулио Браво проекты буйынса төҙөлгән  инала урынлашҡан.
Бина 1908 йылда төҙөлә, 1911 йылда музей асыла
Шулай уҡ Нәфис сәнғәт музейы тип тә атала.
Музей коллекциялары
Музейҙа тарихи дәүергә тиклемге әйберҙәр коллекцияһы, мозаика һәм ҡаҙыу эштәрендә беренсе рим ултыраҡтары ваҡыты менән даталанған әйберҙәр табылған. Альхаферий һарайынан мосолман сәнғәте әйберҙәре, роман һәм ренессанс һынлы сәнғәте һәм скульптураһы тупланмаһы ҡыҙыҡлы.
Айырым зал Франсиско Гойяның эштәренә бүленгән. Бында уның автопортретын. Сан-Карлос, Фердинанд VII, Карлос IV һәм   Мария-Луиза  Пармскаяның портреттарын, шулай уҡ «Капричос» серияһынан гравюраларҙы күрергә мөмкин.
Музейҙы ҡарау хәҙерге заман сәнғәте менән тамамлана
Керамика секцияһы
Сарагоса музейының керамика секцияһы. Альбаррасин бинаһында, Примо-де-Ривера паркына уң яҡтан инеү урынында, этнология бүлеге янында урынлашҡан. Күргәҙмә таш быуаттан алып бөгөнгө көнгә тиклем арагон көршәктәр эшләү оҫталығы  күргәҙмәһенә арналған. Донъяла иң яҡшы тип иҫәпләнгән һәм Муэл менән Теруэлда етештерелгән керамика әйберҙәргә айырым иғтибар бүленә.
Һынлы сәнғәт секцияһы
Франсиско Гойя эштәренә  музейҙа  айырым зал бирелә.
Рәүеш
thumb|350px|right|Рәүеш таблицала Рәүеш — ҡылым менән сифатты билдәләп, аныҡлап килгән, морфологик яҡтан үҙгәрмәй торған үҙ аллы һүҙ төркөмө. Эш-хәлдең билдәһен, уларҙың нисек, ҡасан, ни рәүешле үтәлеүен аңлатҡан һүҙҙәр рәүеш тип атала. Рәүеш, ғәҙәттә, ҡылымдан алда килә.Ялғауҙар ҡабул итмәй.
Рәүеш төркөмсәләре
Төп, ваҡыт, урын, оҡшашлыҡ, күләм дәрәжә, сәбәп-маҡсат.
Рәүештең сифат менән оҡшаш һәм айырмалы яҡтары
Оҡшаш: 1) Рәүеш тә, сифат та билдәне аңлата, 2) Үҙҙәренең бәйләнеп килгән һүҙҙе асыҡлай, 3) Үҙгәртеүсе ялғауҙар ҡабул итмәй.
Айырмалы: 1) Рәүештәр ҡылымды асыҡлап килә, 2) Рәүештәр ҡылымға бәйләнеп килә һәм нисек, ҡасан, күпме, ниңә һорауҙарына яуап була, сифат исемгә бәйләнеп уны асыҡлай һәм ниндәй һорауына яуап бирә.
Рәүеш төркөмсәләре менән текст
Башҡортостан
1.Башҡортостан Рәсәйҙең ……. урынлашҡан. …….. ул — алға киткән республика. Башҡортостандың даны …… таралған.
2.Өфө — Башҡортостандың баш ҡалаһы. Ул ……. балҡып тора. Килгән ҡунаҡтарҙы С. Юлаев һәйкәле ……. ҡаршы ала.
3. …… төрлө милләт халыҡтары ғүмер итә. Улар үҙ-ара ….. йәшәй. Ошондай матур төбәктә йәшәүем менән ғорурланам.
Белешмә өсөн һүҙҙәр: Бында, бөгөн, уртаһында, алыҫтарға, татыу, ғорур, йыраҡтан
Текстың дөрөҫлөгөн тикшереү:
1.Башҡортостан Рәсәйҙең уртаһында урынлашҡан. Бөгөн ул — алға киткән республика. Башҡортостандың даны алыҫтарға таралған.
2.Өфө — Башҡортостандың баш ҡалаһы. Ул йыраҡтан балҡып тора. Килгән ҡунаҡтарҙы С. Юлаев һәйкәле ғорур ҡаршы ала.
3. Бында төрлө милләт халыҡтары ғүмер итә. Улар үҙ-ара татыу йәшәй. Ошондай матур төбәктә йәшәүем менән ғорурланам.
Рәүеш дәрәжәләре
Төп: тиҙ, йыш, һирәк, ары, бире
Сағыштырыу: тиҙерәк, йышыраҡ, һирәгерәк, арыраҡ, бирерәк
Артыҡлыҡ: бик тиҙ, йып-йыш, бигерәк һирәк, ныҡ ары, үтә бире
Рәүештәрҙең яһалышы
Яһалмай
Рәүештәрҙең дөрөҫ яҙылышы
1. Рәүеш яһаусы ялғауҙар һәр саҡ ҡушып яҙыла. Мәҫәлән: уларса, һинеңсә,сейләй, кисен, аҡсалата.
3. Парлы рүштәр һәм ҡабатлаулы рәүештәр һыҙыҡса аша яҙыла. Мәҫәлән: һүнер-һүнмәҫ, әйләнә-тулғана, ара-тирә, яныр-янмаҫ, алпан-толпан, йәһәт-йәһәт, ҡыҙыу-ҡыҙыу.
4.Рәүеш яһаусы -лата,-ләтә ялғауҙары дүрт бөгөлөштә килмәй, яһаусы һүҙ ниндәй генә өнгә бөтһә лә, ялғау һәр ваҡыт «л» менән башлана. Мәҫәлән: икеләтә, онлата (ондата, игендәтә түгел) һ.б.
ИҪКӘРМӘ. Ике һүҙҙән торған һәм һәр береһе үҙ мәғәнәһен һаҡлаған рәүештәр айырым яҙыла. Мәҫәлән: баш түбән, йөҙ түбән, аяҡ өҫтө.
Юза
Юза — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының уң ярына тамағынан 388 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 92 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Букет Евгений Васильевич
Букет Евгений Васильевич (23 октябрь 1981 йыл) — Украина журналисы, тыуған яҡты өйрәнеүсе һәм йәмәғәт эшмәкәре. «Викимедиа Украина» ойошмаһының идара рәйесе, Украина журналистарының милли союзы ағзаһы, Украинаның тыуған яҡты өйрәнеүселәр милли союзының идара ағзаһы. Олесь Гончар исемендәге Халыҡ-ара (2008) һәм Киев өлкәһе хакимиәте башлығының йәштәр (2004) премиялары лауреаты.
Биографияһы
Евгений Васильевич Букет 1981 йылдың 23 октябрендә Киев ҡалаһында тыуған. 2004 йылда Тарас Шевченко исемендәге университеттың механика һәм математика факультетын тамамлаған. 2014 йылдан «Культура і життя» (башҡортса «Мәҙәниәт һәм тормош») дөйөм украин дәүләт аҙналыҡ гәзитенең мөхәррир урынбаҫары, 2015 йылдың майынан — баш мөхәррире.
Ижади эшмәкәрлеге
Төп эше менән бер рәттән тыуған яҡты өйрәнеү менән әүҙем шөғөлләнә. Украинаның күп кенә ауылдары һәм райондары килеп сығышына, ҡайһы бер шәхестәр тормошона һәм ойошмалар эшмәкәрлегенә арналған ике тиҫтәнән артыҡ тарихи очерктар йыйынтығы авторы.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
«Викимедиа Украина» ойошмаһының идара рәйесе булараҡ, Евгений Букет 24-26 апрелдә Өфөлә үткән «Википедия һәм мәғлүмәт йәмғиәте» халыҡ-ара фәнни—ғәмәли конференцияһында ҡатнашты. Ул төбәктәр телдәрендәге Википедиялар эшмәкәрлегенә арналған секция ултырышында доклад менән сығыш яһаны.
Сфатул Цэрий
Сфа́тул Цэ́рий (Sfatul Ţării — край Советы, ил Советы) — Бессарабиялағы дәүләт власы органы. 1917 йылдың 21 ноябрендә төҙөлгән. Молдавия Халыҡ Республикаһын иғлан итә (1918 йылдың 9 апреленән — Молдавия Демократик Республикаһы) һәм Бессарабияның Румынияға берләшеүен таный, шунан һуң 1918 йылдың 27 ноябрендә юҡҡа сығарыла.
Тарихы
Сфатул Цэрий өлөшләтә Хәрби-молдаван съезында ойошторола. 1917 йылдың 21 ноябрендә асыла. Беренсе ултырышты Гурие Гросу изгеләндерә. Рәйесе эсер Инкулец Ион Константинович, рәйес урынбаҫары — Халиппа Пантелеймон Николаевич була; башҡарма орган — генераль директорҙар Советы (Директориат); «Сфатул цэрий» гәзите баҫып сығарыла. Килеп тыуған ситуация, шулай уҡ ауылдағы сыуалыштар, Украина халыҡ республикаһы Үҙәк радаһының бойондороҡһоҙлоҡҡа йүнәлеше Сфатул Цэрийҙы 1917 йылдың 15 декабрендә Молдавия Халыҡ Республикаһы төҙөлөүен иғлан итеүсе декларация ҡабул итергә мәжбүр була. Сфатул Цэрий депутаттары Петроградтағы хөкүмәткә рәсми телеграмма менән хәбәр итәләр. Петроград Советы һәм РСФСР Халыҡ Комиссарҙары Советы яңы республиканы таный.
20 декабрҙә Кишинёвта һәм башҡа ҡалаларҙа Сфатул Цэрийҙың эшмәкәрлеген фашлаусы һәм уны Бессарабияны Румынияға һатыуҙа ғәйепләүсе прокламациялар тараталар. Молдавия Халыҡ Республикаһы Хөкүмәте был ғәйепләүҙәрҙе кире ҡаға. 21 декабрҙә «Бессарабия тормошо» «Погэнешть, Сарата Рэзешть һәм Войнешть ауылдарын румын армияһы уратып алған, улар халыҡҡа аталар» тигән мәғлүмәт баҫып сығара. Күп йәмәғәт ойошмалары, Хотин, Бельцкий өйәҙҙәренең крәҫтиән съездарын, Румчеродтың икенсе съезын һәм башҡаларҙы ла индереп, румын ғәскәрҙәрен индереүгә протест белдереүсе ҡарарҙар баҫтыралар.
1917 йылдың 28 декабрендә Сфатул Цэрий ултырышында Крәҫтиәндәр фракцияһынан П. Ерхан «анархия менән көрәшеү, аҙыҡ-түлек складтарын, тимер юлдарҙы һаҡлау, сит илдән бурысҡа аҡса алыуға килешеү төҙөү өсөн» румын ғәскәрен индереү кәрәклеге мәсьәләһен тауышҡа ҡуя. Был тәҡдим күпселек тауыш менән ҡабул ителә (38).
8 ғинуарҙа румын ғәскәре Молдавия Халыҡ Республикаһының төньяҡ һәм көньяҡ райондарына һөжүм башлай. Көстәр тигеҙ булмай һәм бер нисә көн ҡан ҡойошло һуғыштан һуң революцион штаб Кишинёвты ҡалдырып китә. 13 ғинуарҙа уны яңынан румын ғәскәрҙәре баҫып ала. 15 ғинуарҙа Сфатул Цэрий И. Инкулец инициативаһы буйынса румын генералы Е. Броштянуҙы ҡабул итеү хөрмәтенә тантаналы ултырыш үткәрә. Сфатул Цэрий үҙенең мөрәжәғәттәрендә халыҡты, румын ғәскәре тик анархия менән көрәш һәм тимер юлдарҙы, складтарҙы һаҡлау өсөн генә килде тип ышандыра.
1918 йылдың 22 ғинуарында министр П. Ерхан Сфатул Цэрийға, Украина Халыҡ Республикаһы бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итте тип мәғлүмәт бирә. 23-нән 24 ғинуарға ҡарай төндәге ултырышта, республика территорияһында румын ғәскәре урынлашҡан шарттарҙа, Сфатул Цэрий бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итә. Бойондороҡһоҙлоҡ тураһында декларацияла демократик хоҡуҡ һәм ирек, халыҡтар тигеҙлеге, ерҙең крәҫтиәндәргә бирелеүе һәм башҡалар иғлан ителә.
Сфатул Цэрий етәкселәре И. Инкулец һәм Д. Чугуряну Яссыға, Бессарабияның Румынияға ҡушылыуы мәсьәләһе буйынса, был ваҡытта ошо ҡалала урынлашҡан Румыния хөкүмәте менән кәңәшләшеү өсөн бер нисә тапҡыр барып ҡайталар, сөнки Бухарест немец ғәскәрҙәре тарафынан оккупацияланған була. Һөйләшеүҙәр һөҙөмтәһендә төҙөлгән планға ярашлы, берләшеү тураһында мәсьәләне референдум түгел, ә Сфатул Цэрий хәл итергә тейеш, ә берләшкәндән һуң Бессарабия провинциаль автономия статусын һаҡлай, Сфатул Цэрий властың юғары органы булып ҡала һәм бөтә халыҡтың тауыш биреүе менән һайлана.
1918 йылдың 2 ғинуарынан 9 апреленә тиклем Сфатул Цэрийҙың Бессарабияның Румынияға ҡушылыуына ҡаршы сығыш яһаусы биш депутаты (Рудьев, Катарос, Прахницкий, И. Панцырь һәм П. Чумаченко) румын хәрби командование бойороғо буйынса атып үлтереләләр. Бындай яҙмышҡа дусар булыуҙан ҡурҡҡан күп депутаттар Бессарабиянан ҡасалар. Днестрҙы аша сығырға маташҡанда Гринфельд Надежда Евгеньевна — ике ҡатын-ҡыҙ депутаттың береһе шулай уҡ атып үлтерелә.
1918 йылдың 9 апрелендә Сфатул Цэрий ултырышында Бессарабияның Румыния менән ҡушылыуы мәсьәләһе ҡуйыла. Молдавия Демократик Республикаһы иғлан ителә. Тауыш биргән ваҡытта Сфатул Цэрий ултырышы барған бина пулеметтар менән ҡоралланған румын ғәскәрҙәре менән уратып алынған була, ә тауыш биреүҙә румын хәрби власть вәкилдәре ҡатнаша. Ҡайһы бер депутаттарҙың ризаһыҙлығына ҡарамай, тауыш биреү йәшерен түгел, ә асыҡ була.
Немец, болгар һәм гагауз аҙсылығы вәкилдәре был мәсьәләлә тауыш биреүҙән тыйылып ҡалыуҙарын белдерә. Крәҫтиәндәр фракцияһы вәкиле В. Цыганко һәм Урыҫ мәҙәни лига вәкиле А. Грекулов берләшеү мәсьәләһен тик бөтә халыҡ референдумы ғына хәл итергә тейеш тип белдерәләр. Әммә уларҙың аргументына ҡолаҡ һалмайҙар, һәм асыҡ исемләп тауыш биреү үткәрелә. Ҡушылыу өсөн 86 депутат тауыш бирә, ҡаршы — 3, тауыш бирмәй ҡала — 36, ултырышта ҡатнашмай — 25.
Регионда күмәк забастовкалар һәм баш күтәреүҙәр башлана.
1918 йылдың 25—26 ноябрендә ултырышта кворумһыҙ, 36 тауыш менән, Бессарабияның Румынияға бер шартһыҙ ҡушылыуы тураһында, 1918 йылдың 27 мартындағы акттың бөтә шарттарын юҡҡа сығарыусы ҡарар ҡабул ителә. Ошо ҡарарҙы ҡабул иткәндән һуң тиҙҙән Сфатул Цэрий йәшәүҙән туҡтай. Депутаттарҙың күп өлөшө был айҡанлы протест белдерә, хатта румын хөкүмәтенә 27 март актына ярашлы автономияны тергеҙеүҙе талап итеп меморандум ебәрә, ләкин уларҙың дәғүәһе иғтибарға алынмай.
Артабанғы 22 йылда Бессарабия Румыния составында була. Бессарабияның Румынияға ҡушылыуы Совет хөкүмәте тарафынан бер ҡасан да танылманы.
Тверь
Тверь (1931—1990 йылдарҙа — Кали́нин) —Рәсәйҙен Тверь өлкәһе һәм Тверь өлкәһенең Калинин районы үҙәге.
Волгаға Тьмака һәм Тверца йылғалары ҡушылған урында, Мәскәүҙән 158 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Тверь 1135 йылда һалына.
1247 йылдан Бөйөк Тверь кнәзлеғе үҙәге.
Татар-монгол ғәскәрҙәре баҫылып 1304 йылда Михаил Ярославич Тверской кнәзе хандарҙың яҙма бойороғон алып Тверзе урыҫ ерҙәренең үҙәге тип эшләй.
1488 йылдан — Мәскәү дәүләте (артабан Рәсәй) составына Мәскәү кнәзе менән индерелә.
1796—1929 йылдарҙа Тверь губернаһы үҙәге.
1935 йылдан Калинин өлкәһе үҙәге.
Майҙан — 152,22 км². Ҡалала мәсет бар (1906 йылда асылды).
Әлемтә һәм телекоммуникациялар
Сотовый операторҙар:
Юньнань-Гуйчжоу таулығы
Юньнань-Гуйчжоу таулығы (云贵高原) — Көнсығыш Азиялағы плато.
География
Ҡытайҙың көньяҡ өлөшөндә, башлыса Юньнань һәм Гуйчжоу провинцияларында урынлашҡан. Оҙонлоғо — 1000 км, киңлеге — 400 км-ға тиклем, майҙаны — яҡынса 500 мең км². Платоны ике өлкәгә — көнбайышта Юньнань һәм көнсығышта Гуйчжоу таулыҡтарына айыралар.
Көнбайыш өлөшөндә уртаса бейеклектәре 2000 метр (түбәләре 4000 метрға барып еткән) тәшкил иткән һәм төньяҡта Син-Тибет тауҙарына күскән һырттар урынлашҡан. Көнсығыш өлөшөн йылҡа үҙәндәре менән йырғыланған түбән массивтар һәм бәләкәй һырттар (бейеклектәре 1200 метрға тиклем) биләй.
Таулыҡ эрозияға еңел бирелгән төрлө кристаллик тоҡомдар һәм эбиздәрҙән тора.
Порпетто
Порпетто (Porpetto) — Италия коммунаһы. Был коммуна Фриули-Венеция-Джулия төбәгендәге Удине провинцияһында урынлашҡан.
Порпетто коммунаһының халҡы 2732 халҡы кеше тәшкил итә (2008 йылда халыҡ иҫәбен алы умәғлүмәттәре буйынса) Поретто коммунаһының халыҡ тығыҙлығы бер квадрат километрға 139 кешегә тигеҙ. Порпетто коммунаһы 20 квадрат километр майҙанды биләй. Был тораҡ пунктының почта индексы — 33050. Телефон коды — 0431.
Порпетто коммунаһының абруйлы ҡурсалаусы-яҡлаусыһы яфа сигеүсе (мученик) Изге Викентий Сарагосский. Был Изге хөрмәтенә Парпетто коммунаһында йыл һайын 22 ғинуарҙа оло байрам үткәрелә.
Унхангла-Сос
Унхангла-Сос — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лепля йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шиченга (Вела ҡушылдығы)
Шиченга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вель йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аралбаева Әминә Кәшфи ҡыҙы
Аралбаева Әминә Кәшфи ҡыҙы (22 май 1928 йыл — 27 октябрь 2014 йыл) — башҡорт актёры, театр белгесе. 1950 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1999).
Биографияһы
Әминә Кәшфи ҡыҙы Аралбаева 1928 йылдың 22 майында Башҡорт АССР‑ының Өфө кантоны Күлләр ауылында тыуған.
1950 йылдан — Ауырғазы колхоз-совхоз театры (1956 йылда Салауат драма театры итеп үҙгәртелә) актёры. 1956 йылда Театр сәнғәте дәүләт институтын тамамлай (П. А. Марков курсы), Башҡортостанда беренсе театр белгесе була.
1956—1982 йылдарҙа Башҡорт дәүләт академия драма театрының әҙәби бүлеге мөдире, театрҙың репертуар сәйәсәтен эшләүҙә, актёрҙарҙың һәм режиссерҙарҙың ижад кисәләрен ойоштороусы.
Ижады
Башҡорт теленә В. В. Лаврентьевтың, В. П. Минконың, А. Н. Островскийҙың пьесаларын тәржемә итә. Театр, башҡорт актёрҙары һәм режиссёрҙарының ижады тураһында мәҡәләләр авторы.
Ғаиләһе
Ире — Иван Владимирович Сотников (1908—1988) — яҙыусы, тәржемәсе, СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Хара-Пэ-Се
Хара-Пэ-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нядиголова-Яхайылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тарсус
Тарсус (элек Тарс), (Tarsus, Ταρσός, Տարսոն, Тарсон) — Төркиәнең үҙәк өлөшөнөң көньяғында   Адана—Мәрсин агломерацияһына (Adana-Mersin Büyükşehir Bölgesi) ингән тарихи ҡала. Тарсус Мәрсин провинцияһының көнсығышында  административ  район хасил итә.
Географияһы
Ҡала Анатолиянан көньяҡ-көнсығышта Урта диңгеҙҙән 20 километрҙа хәҙер Чукурова тип йөрөтөлгән Киликия тигеҙлегендә тора. Ҡала аша Бердан Чайы (Berdan Çayı) йәки Тарсус Чайы (Tarsus Çayı) тигән йылға үтә, ул Тавр һыртынан ағып төшә һәм Урта диңгеҙгә ҡоя. Йылғаның беҙҙең эраға тиклем II мең йыллыҡта нисек аталғаны  билдәһеҙ, әммә  антик осорҙа уны  Кидн (Κύδνος, Cydnus) тип йөрөткәндәр.
Тарсусҡа Урта диңгеҙ климаты хас — йәйе эҫе, ҡыш һалҡынса. Климат шарттары ауыл хужалығы өсөн ҡулай.
Тарихы
Тарс территорияһында торамалар неолит дәүерендә үк барлыҡҡа килә. Борон Тарс  Киликияның төп ҡалаһы була;  Ассирия батшаһы  Сеннахириб (беҙҙең эраға тиклем 705—681 йылдар) тарафынан төҙөлә. Ул Тарсты беҙҙең эраға тиклем 696 йылда  үҙе юҡ иткән Урта диңгеҙ порты урынында ҡора. Емертелгән порт  Кесе Азия  менән  Сүриәне  бәйләп торған була. Беҙҙең эраға тиклем  607 йылдан Тарс Киликия батшаларының резиденцияһы була. Һуңыраҡ был батшалар Әһәмәниҙәргә вассал бойондороҡлолоғона эләгә. Селевкиҙар осоронда (беҙҙең эраға тиклем 297—190 йылдар)  ҡалаға гректар күпләп төпләнә һәм ҡала сәскә ата, киң билдәлегә әүерелә. Гректар киң сауҙа алып бара, юғары  грамматика һәм фәлсәфә мәктәбен нигеҙләй, был мәктәптәр айырыуса  Рим  империяһы заманында йылдам үҫә. Римлыларҙың  парфиялылар менән һуғыштары осоронда Тарс ҙур әһәмиәткә эйә була. Ғәрәптәр осоронда ул тағы ла әһәмиәтлерәк һәм күп халыҡлы ҡалаға әйләнә. Артабан инде бөлөү яғына китә. Тарс —  изге апостол Павелдың  тыуған ере. 1080—1186 йылдарҙа ҡала әрмәндәрҙең Киликия дәүләтенең баш ҡалаһы була.
Тарсус хөрмәтенә Марс планетаһының Оксиа-Палус (Oxia Palus) яйлаһындағы күк есеме төшөүҙән барлыҡҡа килгән кратерҙы (диаметры 18.55 км) Тарсус тип атайҙар.
Транспорты
Тарсус  Мәрсин һәм Адана менән тимер юл аша бәйләнгән. Тимер юлдың  67 километрлы был тармағы 1886 йылда һалына. 1911 йылда ул Бағдад тимер юлының бер өлөшөнә әүерелә. Тарсус  тимер юл станцияһының тәүге бинаһы һаҡланмаған, әлегеһе  1949 йылда төҙөлгән.
Тарсус аша үткән эре автомагистралдәр:
Полигон (предприятие)
Полигон — Рәсәй ғилми-етештереү предприятиеһы, радиоэлектроника һәм телекоммуникация ҡорамалдарын эшләү, етештереү һәм хеҙмәтләндереү менән шөғөлләнә. Предприятие ҡорамалдарҙы (коммутаторҙар, маршрутизаторҙар, конверторҙар, шлюздар һ. б.) элемтә операторҙары, сәнәғәт предприятиелары, ведомство структуралары, дәүләт власы органдары һәм башҡа заказсыларҙың ихтыяждары өсөн етештерә. Компания алдынғы эксперименталь асыштар, конкуренцияға һәләтле үҙебеҙҙең илдең продукцияһын етештереү һәм кадрҙарҙы сифатлы әҙерләү йүнәлешендә эшләй.