cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
СССР Дәүләт именлеге комитеты
СССР-ҙа советтарға ҡаршы күренештәр менән көрәш
Күренекле фән эшмәкәрҙәре лә КГБ-ның күп йыллыҡ иғтибар объекты була. Мәҫәлән, совет ғалим-физигы, өс тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы, диссидент һәм хоҡуҡ яҡлаусы, 1970 йылғы Нобель тыныслыҡ премияһы лауреаты А. Д. Сахаров 1960-сы йылдарҙан КГБ күҙәтеүе аҫтында була, тентеүҙәргә дусар ителә. 1980 йылда советтарға ҡаршы эшмәкәрлектә ғәйепләнеп, Сахаров ҡулға алына һәм судһыҙ-ниһеҙ Горький ҡалаһына һөргөнгә ебәрелә, унда КГБ хеҙмәткәрҙәре ҡарамағында ете йыл өй һағы аҫтында була. 1978 йылда ғалим-философ, социолог һәм яҙыусы Зиновьев Александр Александровичты психиатрия дауаханаһына мәжбүри дауаланыуға ебәреү маҡсатында КГБ, советтарға ҡаршы эшмәкәрлектә ғәйепләп, уға ҡарата енәйәт эше ҡуҙғатырға маташа. Әммә «Көнбайыштың СССР-ҙағы психиатрияға бәйле кампания йәйелдереүен иҫәпкә алып», «был иҫкәртеү сараһы» урынһыҙ тип табыла. Альтернатива сифатында, КПСС Үҙәк Комитетына доклад яҙыуында КГБ етәкселеге Зиновьевҡа һәм уның ғаиләһенә сит илгә сығырға рөхсәт итергә һәм СССР-ға инеүҙе ябырға тәҡдим итә.
Кеше хоҡуҡтарын һаҡлау буйынса Хельсинки килешеүҙәренең СССР-ҙа үтәлеүен контролдә тотоу өсөн 1976 йылда совет диссиденттары Мәскәү Хельсинки төркөмө (Московская Хельсинкская группа, МХГ) ойоштора, уның беренсе етәксеһе совет физигы, Әрмән ССР-ы Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты Юрий Федорович Орлов була. МХГ ойошторолыуынан алып КГБ һәм совет дәүләтенең башҡа көс органдары яғынан даими эҙәрлекләүҙәргә һәм баҫымға дусар була. Төркөм ағзалары даими янау ала, уларҙы эмиграцияларға мәжбүр итәләр, хоҡуҡ һаҡлау эшмәкәрлеген туҡтатырға көсләйҙәр. 1977 йылдың февраленән ойошма активистары Юрий Федорович Орлов, Александр Ильич Гинзбург, Натан Щаранский һәм Ланда Мальва Ноевна ҡулға алына. Щаранский эше буйынса КГБ пропаганда мәҡәләләрен әҙерләү һәм баҫтырып сығарыуға, шулай уҡ уның ҡайныһынан Щаранскийҙың никах фактын инҡар иткән һәм уның әхлаҡи йөҙөн фашлаған шәхси хат яҙҙырыуға һәм уны АҠШ президенты Дж. Картерға тапшырыуға КПСС Үҙәк Комитетының рөхсәтен ала. КГБ баҫымы аҫтында 1976—1977 йылдарҙа МХГ ағзалары Алексеева Людмила Михайловна, Григоренко Петр Григорьевич һәм Рубин Виталий Аронович эмиграцияға китергә мәжбүр була. 1976 йылдан 1982 йылғаса төркөмдөң һигеҙ ағзаһы ҡулға алына һәм төрлө сроктарға төрмәгә йәки һөргөнгә хөкөм ителә (дөйөм алғанда — 60 йыл лагерь һәм 40 йыл һөргөн), тағы алтыһы СССР-ҙан күсеп китергә мәжбүр итәләр һәм совет гражданлығын юҡҡа сығаралар. 1982 йылдың көҙөндә, көсәйгән репрессиялар шарттарында, МХГ-ның иректә ҡалған өс ағзаһы төркөм эшмәкәрлеген туҡтатыу тураһында иғлан итергә мәжбүр була. Мәскәү Хельсинки төркөмө үҙ эшмәкәрлеген бары тик 1989 йылда, М. Горбачёв иғлан иткән үҙгәртеп ҡороуҙың ҡыҙған мәлендә генә тергеҙеү мөмкинлеген ала.
Себенле (Һаҡмарҙың үрге ҡушылдығы)
Себенле(Чебенька (верхний приток Сакмары)) — Рәсәй йылғаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға тамағы Һаҡмар йылғаһының уң ярында 182 километрҙа урынлашҡан. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса бЯйыҡ һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы, Оло Эйек йылғаһына ҡушылғандан алып тамағына тиклем. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы әҙерләгән РФ территорияһындағы һыу хужалығы геоинформация системаһының мәғлүмәте буйынса:
Бесштанка
Бесштанка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Койниха йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Апут Сакалдымы
Апут Сакалдымы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы/ Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ыйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кышик
Почта индексы — 628501, ОКАТО коды — 71129920001.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Тылай (Луза ҡушылдығы)
Тылай — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 494 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Коодь-Яку
Коодь-Яку — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Часелька йылғаһының һул ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гешвенда
Гешвенда (Geschwenda) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2114 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,88 км2. Диңгеҙ кимәленән 478 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98716 һәм автомобиль коды — IK.
3 сентябрь
3 сентябрь — григориан стиле буйынса йылдың 246-сы (кәбисә йылында 247-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 119 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Старый Дон
Старый Дон — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дон йылғаһының һул ярына тамағынан 270 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Цимлян һыуһаҡлағысынан Төньяҡ Донец йылғаһына ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Боярка (Кемчуга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сухая Двоенка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Еловка (йылға)
Оло Еловка  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ик (Ик) йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан  Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һылтанмалар
Большая Еловка (река)
Биктыш
Биктыш (Биктышево) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 124 кеше. Почта индексы — 452634, ОКАТО коды — 80258805002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек мариҙар (94 %) йәшәй. .
Ауылдың тарихы
Биктыш, Биҡҡол һәм Урсай ауылдары Ҡаръяуҙы ауылы башҡорттарының 1740 йылдың 1 июлендә (1632) мариҙарға бирелгән килешеүенә ярашлы барлыҡҡа килгән. Ауылдың үҫеше: 1783 йылда ауылда 24 кеше иҫәпләнә, 1795 йылда 21 кеше, 1834 йылда 12 йорт хужылығында 73 кеше, 1859 йылда 18 йорт хужалығында 104 кеше, 1870 йылда 19 йорт хужылғында 116 кеше, 1920 йылда 62 йорт хужалығында 293 кеше иҫәпләнгән.
Ҡоролдай
Ҡоролдай (Ремез, Remiz pendulinus) — ҡарабаш турғайҙар ғаиләһенән һайраусы ҡош.
Ҡылыҡһырлама
Турғайҙан байтаҡҡа бәләкәй. Ағастарҙың нәҙек кенә ботаҡтарында үрмәләп йөрөүсе бәләкәй генә ҡошсоҡ, һырты ҡыҙғылт көрән, кәүҙәһенең аҫҡы яғы алһыу аҡ. Ҡанаттары, ҡойроғо көрән. Тамағы аҡ. Суҡышы төбөнән күҙҙәре аша ҡара һыҙыҡтар үтә. Инә ҡоштарҙың төҫө тоноғораҡ. Төйөттәрҙән дөйөм ҡыҙғылт төҫө һәм алһыу ҡорһағы менән айырыла.
Тауышы
Тауышы матур ғына: «тсии-тсии».
Йәшәү рәүеше
Япраҡлы урмандарҙа, һыу буйындағы туғайлыҡтарҙа йәшәй. Төрлө бөжәктәр менән туйына. Йылы яҡҡа китмәй, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй. Бик һирәк осрай. Үлән мамыҡтарынан эшләнгән ойоҡбашҡа оҡшаған аяһы нәҙек кенә тал ботаҡтарынан һыу өҫтөнә аҫылынып тора. 4—7 бөртөк аҡ йомортҡаһы була.
Рәсәйҙең Олимпия уйындарында ҡатнашыуы
Рәсәй 9 йәйге һәм 6 ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашҡан.
1896 йылғы беренсе Олимпия уйындарында Рәсәй вәкиле генерал Бутовский Халыҡ-ара Олимпия комитетына ингән булһа ла, рәсәй спортсылары уйындарҙа ҡатнашмаған булған әле. Рәсәй 1900 йылда Париж йәйге олимпиадаһында тәүге тапҡыр ҡатнашҡан. Рәсәй спортсыларынан 1908 йылда IV Лондон Олимпиадаһында иң беренсе олимпия алтын миҙалын фигурист Николай Александрович Панин-Коломенкин яулаған.
СССР йәйге уйындарҙа Хельсинкиҙа 1952 йылда үткән Олимпиаданан, ҡышҡы уйындарҙа — Кортина-д’Ампеццоҙа 1956 йылда үткән Олимпиаданан башлап ҡатнашҡан.
СССР тарҡалғандан һуң, Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенең СНГ башҡа илдәре кеүек, Рәсәй спортсылары ла, 1992 йылдағы Барселоналағы Йәйге Олимпиада һәм Альбервилдәге Ҡышҡы Олимпиадала дөйөм флаг аҫтында берләштергән командала, ә 1994 йылдан башлап Лиллехаммерҙағы Ҡышҡы Олимпиадала — үҙ флагы аҫтындағы айырым командала ҡатнаша.
Рәсәй Федерацияһы флагы аҫтында спортсылар йәйге олимпиадала 451 миҙал һәм ҡышҡы уйындарҙа 124 олимпия миҙалын ота. Шулай итеп, барлығы һуңғы ун бер Олимпиадала 575 миҙал, шуларҙан 200 алтын миҙал, яуланы.
СССР-ҙа, 1976 йылда йәйге Уйындарға уңышһыҙ ғариза биргәндән һуң, бер Олимпия уйындары — XXII йәйге Олимпиада Мәскәү ҡалаһында 1980 йылда үткән. Олимпиада-1980-дең ҡайһы бер ярыштары. Ленинградта, Мытищиҙа, шулай уҡ РСФСР-ҙан ситтә, Киевта, Минскиҙа, Таллиннда үткәрелә.
Совет осоронан һуңғы Рәсәйҙә XXII Ҡышҡы олимпия уйындары 2014 йылдаСочиҙа үтте. Мәскәү 2012 йылғы йәйге Олимпиадаға, шулай уҡ Санкт-Петербург 2004 һәм 2016 йылдарҙағы йәйге олимпия уйындарын үткәреүгә дәғүәһе уңышһыҙ булғайны.
Байраҡсылар
=== Зимние Олимпийские игры ===
=== Йәйге Олимпия уйындары === Александр Карелин — өс Олимпия уйынында өс төрлө флаг йөрөткән: СССР флагын, Берләшкән команданың олимпия һәм Рәсәй флагтарын йөрөткән донъялағы берҙән-бер спортсы.
Ғәтиәт ибн әл-Әсүәд
Ғәтиәт ибн әл-Әсүәд әл-Йәмәми әл-Хәнәфи (عطية بن الأسود اليمامي الحنفي, Атия ибн аль-Асвад; вафаты йыл) — ғәрәп бәнү хәнифә ҡәбиләһенән хәрижи дин белгесе, ғәтәүи фирҡә эпонимы.
Инаныстары
Бынан һуң Ғәтиәт Омандан ҡыуыла һәм Систәнгә юллана. Уның вәғәздәрен тыңлап, әзрәҡиҙәр һәм нәждәттәрҙең бер өлөшө ғәтәүиҙәр булып китә.
Вафаты
690-сы йылдарҙа Ғәтиәт туранан-тура әзрәҡиҙәрҙең командованиеһы аҫтындағы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша. Еңелгәндән һуң ғәскәр башы Ҡатари 695 йылда Табаристанға ҡаса. Ғәтиәт хәлифә титулы өсөн Әбд Раббихи әл-Кәбир менән бәхәскә инә һәм үлтерелә.
Абитаева Йәмилә Зөлҡәфил ҡыҙы
Абитаева Йәмилә Зөлҡәфил ҡыҙы (23 ғинуар 1916 йыл — 12 июнь 1994 йыл) — театр актёры. 1954 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1936–1974 йылдарҙа Баймаҡ колхоз-совхоз башҡорт театры (1968 йылдан — Сибай башҡорт драма театры) актёры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1969).
Биографияһы
Йәмилә Зөлҡәфил ҡыҙы Абитаева 1916 йылдың 23 ғинуарында Һамар губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе (хәҙерге Ырымбур өлкәһенең ) Кесе Юлдаш ауылында тыуған.
1936 йылда Хажи Бухарский, Мәкәрим Мәһәҙиев курсы буйынса Башҡортостан сәнғәт техникумын тамамлай.
1936—1974 йылдарҙа Баймаҡ колхоз-совхоз драма театрында (1968 йылдан — Сибай драма театры) актриса булып эшләй.
1994 йылдың 12 июнендә Өфө ҡалаһында вафат була.
Уга
Уга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 185 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аҡҡош күле (Ереван)
Аҡҡош күле (Կարապի լիճ) — Еревандың үҙәгендә, Азатлыҡ майҙанында урынлашҡан декоратив һыу сығанағы.
Күлдең майҙаны 2490 квадрат метр тәшкил итә.
Халыҡтың күңел асыу, төрлө саралар үткәреү урыны. Ҡышын күлдең бер өлөшө һырғалаҡ булараҡ файҙаланыла.
Тарихы
1963 йылда архитектор Геворг Мушегян проекты буйынса, майҙандыреконструкциялау барышында иҫке торлаҡ урынында булдырылы. Шул уҡ ваҡытта тәбиғи рельеф һаҡлана, ярҙарына бер нисә бөҙрә тал ултыртыла, яр буйы йыһазландырыла һәм декоратив яҡтылыҡ булдырыла. Опера һәм балет театры>на яҡын булғанлыҡтан П. И. Чайковскийҙың ошо атамалағы балетынан алына. Формаһы Севан күленә оҡшаған.
Советтар ваҡытта күлдә төйәкләнгән аҡ һәм ҡара аҡҡоштар 1990 йылдар башында юҡҡа сыға. 2003 йылда күл ярына композитор Арно Бабаджанянға үҙенсәлекле һәйкәл ҡуйыла.
2009 йылда Ереван мэры Ереван зоопаркына күлгә аҡҡоштарҙы ҡайтарыу бурысын йөкмәтә.
Фильмография
«Ереван эскиздары» (1968) «Ереван хыялыйҙары» (1983)
Әҙәбиәт
«Лебединое озеро» — хороший подарок"//Газета «Ереван». 5 октября 1963 года
Һылтанмалар
Ереванское Лебединое озеро: живая история
Чегодаев
Чегодаев (Чегодаево) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 0 кеше. Почта индексы — 452042, ОКАТО коды — 80212843009.
Гиллерсдорф
Гиллерсдорф (Gillersdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 282 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,84 км2. Диңгеҙ кимәленән 660 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98701 һәм автомобиль коды — IK.
Оло Донской Чулек
Оло Донской Чулек — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мёртвый Донец йылғаһының уң ярына тамағынан 5,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Төньяҡ Донец йылғаһы ҡушылған урынған тамағына тиклем, Сал һәм Маныч йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Стрельна
Оло Стрельна — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бердь йылғаһының һул ярына тамағынан 187 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ишмияров Марат Хафиз улы
Ишмияров Марат Хафиз улы (13 сентябрь 1947 йыл) — ғалим-инженер-механик, иҡтисадсы. 1995—2005 йылдарҙа «Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһе генераль директорының иҡтисад мәсьәләләре буйынса урынбаҫары, беренсе урынбаҫары, берекмәнең генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының өсөнсө саҡырылыш (2003—2008) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Техник фәндәр кандидаты (2005). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1999).
Копам-Нярыль-Кы
Копам-Нярыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Варка-Сыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.
Ишмияров Марат Хафиз улы
Биографияһы
Марат Хафиз улы Ишмияров 1947 йылдың 13 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлебаш районы Ҡуғанаҡбаш ауылында тыуған.
Копам-Нярыль-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ишмияров Марат Хафиз улы
Биографияһы
1966 йылда 18-се Салауат комбинатында слесарь өйрәнсеге булып хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Ул 1967 йылда Салауат индустриаль техникумының «нефть химияһы производствоһы һәм нефть эшкәртеү заводы ҡорамалдары» һөнәре буйынса киске бүлеген тамамлай. 1976 йылда Өфө нефть институтының Салауат филиалының «машиналар һәм химик аппараттар инженер-механигы» һөнәре буйынса киске бүлеген, ә 1997 йылда — «иҡтисадсы» квалификацияһы буйынса Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
1976—1977 йылдарҙа 6-сы көкөрт кислотаһы һәм катализаторҙар заводында цех инженеры механигы булып эшләй.
1977—1982 йылдарҙа — КПСС-тың Салауат ҡала комитетының ойоштороу бүлеге инструкторы.
1982—1995 йылдарҙа — Салауат тегеү производство берекмәһенең генераль директоры.
1995—2005 йылдарҙа — «Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһенең генераль директорының иҡтисад буйынса урынбаҫары, беренсе урынбаҫары, генераль директоры.
2005 йылда «Модернизация технологии и аппаратурного оформления процесса каталитического крекинга в ОАО „Салаватнефтеоргсинтез“» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
61-се Алаҡай һайлау округынан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайлана. Берҙәм Рәсәй партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе тәҡдим иткән.
2005 йылда Мәскәүгә күсә, унда «Межрегионгаз» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең генераль директоры кәңәшсеһе булып эшләй, 2006 йылдан — «Газпром-Нефть» асыҡ акционерҙар йәмғиәте президентының компанияның стратегик үҫеш мәсьәләләре буйынса кәңәшсеһе. 2007 йылдан химик синтез, нефть сығарыу өлкәһендә инвестиция проекттарын комплекслы тормошҡа ашырыуҙа махсуслашҡан «МетаСинтез» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең идара итеүсе компанияһы етәксеһе.
Руттер Валерий Дмитриевич
Руттер Валерий Дмитриевич (21 ғинуар 1924 йыл — 25 сентябрь 2010 йыл) — дирижер. Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре(1978). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1969), профессор.
Биографияһы
Валерий Дмитриевич Руттер 1924 йылдың 21 ғинуарында Харьков ҡалаһында тыуған. Атаһы — Руттер Дмитрий Иосифович, бухгалтер; әсәһе — Левина Богдана Давыдовна, табип; апаһы — Руттер Елена Дмитриевна, скрипкасы.
1997 йылдан алып 1997 Ҡаҙаҡ ССР-ының Дәүләт академия опера һәм балет театрында баш дирижер булып эшләй һәм Алматыла (ул ваҡытта Алма-Ата) йәшәй.
1997 йылда сит илгә эмиграциялана һәм ғүмеренең аҙағынаса ҡатыны Людмила Руттер һәм ике балаһы менән Германияла йәшәй.
2010 йылдың 25 сентябрендә Лейпциг ҡалаһында вафат була.
Ижады
Руттерҙың ижадына юғары профессионализм, художестволы зауыҡ, музыкаль әҫәрҙәрҙе ентекле һәм бар нескәлектә интерпретациялау хас. Репертуарында — ватан һәм сит ил классикаһының, хәҙерге композиторҙарҙың 58 операһы һәм 30 балеты.
Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрындағы постановкалары һәм баһалары (Өфө):
«Саламандрҙар менән һуғыш» («Война с саламандрами», 1968) — В. Успенский (тәүге постановкаһы)
«Оптимистик трагедия» (Вс. Вишневский, 1967)
«Дауыл» (Г. Самойлов, 1969)
''Дирижерҙы оркестр партитураһының ҡатмарлыҡтары ла, вокаль партияларҙың ғәҙәти булмаған теле лә ҡурҡытмауы бәхет ине. Дирижер спектаклдең музыкаль яғын әҙерләй алыуында шикләнмә ине.''
Н. Энтелис китабы. «Владислав Успенский». «Саламандаралар менән һуғыш» тураһында.
''Башҡорт опера һәм балет театрының баш дирижеры В. Руттерҙың эше иң йылы һүҙҙәргә лайыҡ. Совет операһының ялҡынлы энтузиасты, яңыраҡ ҡына тәүгеләрҙән булып бер нисә яңы әҫәр ишеттереүсе, ул спектаклдең бөтә ҡатнашыусыларҙың художестволы көстәрен ысын илһам менән берләштерә.''
''Операның баш дирижеры В. Руттер — юғарынан юғары профессионал, театр эшенең бик шәп ойоштороусыһы, иҫ киткес педагог, хайран итерлек эшһөйәр оҫта..''
«Вечерняя Уфа» 8.04. 1991. БАССР-ҙың мәҙәниәт министры С. С. Әминев.
Уланова Галина Сергеевна
Уланова Галина Сергеевна (26 декабрь 1909 йыл (8 ғинуар 1910 йыл), Санкт-Петербург — 21 март 1998 йыл, Мәскәү) — СССР һәм Рәсәйҙең балет артисы, педагог. С. М. Киров исемендәге Ленинград опера һәм балет театрының (1928—1944) һәм СССР ының прима-балеринаһы (1944—1960). Совет балет тарихында иң титуллы балерина.
Биографияһы
Галина Уланова Марина театрының балет артистары ғаиләһендә тыуа. Атаһы, Уланов Сергей Николаевич, һуңынан балет режиссёры була; әсәһе — Мария Федоровна Романова, театр училищеһында балет педагогы була.
Туғыҙ йәшендә Галина Петроград театр училищеһына ҡабул ителә (аҙаҡ — хореография техникумы, хәҙер А. Я. Ваганова исемендәге рус балеты академияһы), бында башта уның әсәһе, Мария Романова, төп педагог була, унда алты йыл уҡый, ә аҙаҡ — Агриппина Вагановала. 1928 йылда техникумды А.Ваганова класы буйынса тамамлай (1928 йылдың 16 майында сығарылыш спектакле үтә), шунан һуң Ленинград опера һәм балет театрының балет труппаһына ҡабул ителә (хәҙер Марина театры).
Сәхнәлә тәүге сығыштары тәнҡитселәрҙең иғтибарын йәлеп итә. 1929 йылда үҙенең тәүге партияһын — П. И. Чайковскийҙың «Аҡҡош күлендә» Одетта ролен башҡара. 1930—1940 йылдарҙа Константин Сергеев менән бергә сығыш яһай, уларҙың дуэты рус балеты тарихында өлгөлөләрҙән һанала.
С.Киров исемендәге Ленинград театрында уның иң яҡшы ролдәре араһында А.Адандың балетында Жизель (1932) һәм П. И. Чайковскийҙың «Щелкунчик» балетында Маша була (1934). Жизелдең аҡылдан яҙыуы күренеше балеринаның трагедиялы бейеүе түбәһе була. Иң уңышлы образдары Б.Асафьевтың «Баҡсаһарай фонтанында» Мария. (1934, балетмейстеры Р. Захаров) һәм С.Прокофьевтың «Ромео һәм Джульеттаһында» Джульетта (1940, балетмейстер Л. Лавровский) тора.
1941 йылда блокада ваҡытында Молотов ҡалаһына эвакуациялана, унан 1942 йылда театр рөхсәте менән бер йылға Алматыға ире янына бара, әммә 1943 йылдың көҙөндә Уралға ҡабат ҡайта. Ялы ваҡытында Ҡаҙаҡ опера һәм балет театры труппаһында эшләй, унда Мария һәм Жизель партияларын бейей, шулай уҡ концерт номерҙары менән сығыш яһай. 1943 йылда ул «Ҡаҙаҡ ССР-ының халыҡ артисы» тигән маҡтаулы исем бирелә.
Һуғыш тамамланыр алдынан, 1944 йылда Ҙур театрға эшкә күсерелә. 1960 йылға тиклем Ҙур театрҙатөп балерина була. Бында ул шулай уҡ «Жизель», «Аҡҡош күле», «Баҡсаһарай фонтаны» (1944), «Золушка» (1945), «Ромео һәм Джульетта» (1947), «Ҡыҙыл мәк» (1949) балеттарында төп партияларҙы башҡара.
Һуғыш тамамланғандан һуң, 1945 йылдың июлендә, тәүге тапҡыр сығыш яһау Вена, миниатюралары башҡарыласаҡ «Аҡҡош» К. Сен-Санс, «Вальс» А. Рубинштейн һәм вальс Етенсе булып «Шопениана» (партнер — В Преображенская).
1956 йылда Ҙур театрҙың беренсе сит ил гастролендә Лондонда ҡатнаша. Ул Жизель һәм Джульеттаны бейеп, триумфаль уңышҡа эйә була. Сит илдәргә: Ҡытай, Австрия, Италия, Франция, Англия, АҠШ һәм башҡа илдәргә гастролдәргә күп йөрөй.
1960 йылда үҙенең артистка карьераһын тамамлай. Һуңғы спектакле «Шопениана» була. 1962 йылда рәсми рәүештә үҙенең сәхнә эшмәкәрлеген туҡтата.
1960—1997 йылдарҙа, ғүмеренең аҙағына тиклем эшләй Ҙур театрҙа педагог-репетитор булып эшләй. Уның уҡыусылары араһында —, Екатерина Максимова, Владимир Васильев, Светлана Адырхаева, Нина Тимофеева, Людмила Семеняка, Нина Семизорова, Малика Сабирова, Марина Колпакчи, Ирина Прокофьева, Алла Михальченко, Надежда Грачева бар. Шулай уҡ Париж опреаһы йырсылары, Гамбург балеты, Швед короле балеты, Австралия балеты, Япония балеты труппаһы артистары менән эшләй.
1964 йылда Варнала I халыҡ-ара балет артистары конкурсында жюри рәйесе (Болгария), ә 1969 — Мәскәүҙә I халыҡ-ара балет артистары конкурсының жюри рәйесе була.
Шәхси тормошо
Балеринаның һөйгән кешеләр бөтәһе лә сәнғәт кешеләре була: Исаак Меликовский концертмейстер, режиссёр Юрий Заводский, актёр һәм режиссёр Иван Берсенев, рәссам Вадим Рындин. Уның барлыҡ никахтары, береһенән — Заводский Юрийҙан тыш, фактик була. Уның балалары булмай.
Һуңғы йылдарҙа «Комсомольская правда» гәзитенең журналисы Агафонова Татьяна менән йәшәй, уны үҙенең «аҫрау ҡыҙы» тип атай.
Балерина хайуандарҙы ярата. Үҙенә ҡарата ҡәтғи була. Иртә менән сәғәт буйына зарядка яһаған. Олоғайғас та ауырлығы артист булған сағындағы кеүек 49 кг була. Һәр саҡ элегантлылығы менән айырылған, еңел матур атлаған. Гороховая урамында 4-се йортта йәшәй. 1926 йылдан 1935 йылға тиклем Гиллерменың килемле йортонда йәшәй. Бының тураһында иҫтәлек итеп 2011 йылдың 21 июлендә бинаның фасадына мемориаль таҡтаташ ҡуйыла Эвакуация осоронда Богенбай батыр (хәҙер Киров урамы) урамының 140-сы йортонда йәшәй. 2003 йылдың 12 июнендә бинаның фасадына мемориаль таҡтаташ ҡуйыла. 1952 йылдың октябренән алып Котельнический яры буйы урамында, 1/15-се йорт, корпус Б, 316-сы фатирҙа йәшәй. 1986 йылда 185-се фатирға күсә. 2004 йылда бында Галина Уланованың фатир-музейы асыла. 2008 йылдың 26 мартында бинаның фасадына иҫтәлекле таҡта ҡуйыла.
Башкирова Елена Дмитриевна
Биографияһы
1958 йылда пианист һәм педагог Дмитрий Александрович Башкиров һәм скрипкасы Вера Михайловна Башкирова ғаиләһендә тыуған.
Мәскәү консерваторияһын тамамлаған. 1978 йылда ире менән бергә СССР-ҙан эмиграцияға сыға. 1988 йылда ул Даниэль Баренбоймға кейәүгә сыға һәм Израилдә йәшәй башлай. Берлинда Мегаполис-ансамбленә һәм Халыҡ-ара иерусалим камера музыка фестиваленә нигеҙ һалыусы (һуңыраҡ — фестивалдең художество етәксеһе булып китә).
Иерусалим фестиваленең художество етәксеһе сифатында Елена Башкирова камера музыкаһы концерттарын ойоштора, улар йыл һайын сентябрь айында бөтә донъяға билдәле артистар ҡатнашлығында үткәрелә. Фестивалдең ансамбле менән ул Европа һәм АҠШ буйлап гастроләрҙә йөрөй; Берлин, Дюссельдорф, Париж, Лиссабон, Вена, Лондон, Будапешт, Нью-Йорк ҡалаларында сығыш яһай
Шәхси тормошо
1988 йылда израиль пианисы Баренбойм Даниэлгә кейәүгә сыға.
Уларҙың ике улы тыуа:
Салауат Юлаев
Салауат Юлаев (Салауат Юлай улы) (16 июнь 1754 йыл — 26 сентябрь 1800 йыл) — башҡорт халҡының милли батыры, шағир-импровизатор, 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы етәкселәренең береһе. Салауат районының почетлы гражданы.
Үҫмер йылдары
1754 йылдың 16 июнендә Ырымбур губернаһы Өфө провинцияһы Себер даруғаһы Шайтан-Көҙәй улусының (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Салауат районы) Тәкәй ауылында тыуған.
Атаһы Юлай Аҙналин 1720 йылда Шайтан-Көҙәй улусы старшинаһы булып китә һәм үҙенең ғәҙеллеге менән Башҡортостан халҡы араһында ихтирам яулай. Атаһы улы Салауатҡа яҡшы белем һәм тәрбиә бирә, ул төрки һәм рус телдәрендә уҡырға һәм яҙырға өйрәнгән. Салауат Юлаевтың әсәһе тураһында документаль мәғлүмәттәр һаҡланмаған, ә фольклор сығанаҡтарында уның белемле ҡатын булыуы әйтелә, һәм ҡайһы бер материалдар буйынса уның исеме Аҙнабикә була.
Һуғышта ҡатнашыуы
1773 йылдың 17 сентябрендә императрица Екатерина II ҡаршы Ырымбур губернаһында Емельян Пугачёв етәкселегендә Крәҫтиәндәр һуғышы тоҡана. Ихтилалды, «Пётр III» исемен ҡулланып, казак атаманы Емельян Пугачёв етәкләй. 1773 йылдың 10 ноябрендә ихтилалсыларға Салауат Юлаев етәкселегендә бер төркөм башҡорт яугирҙәре килеп ҡушыла. Салауат Юлаев ноябрь — декабрь айҙарында Ырымбур ҡалаһы янында һәм Ырымбур сик һыҙығында алыштарҙа, шул иҫәптән Ильин ҡәлғәһен алыуҙа ҡатнаша һәм яралана. Ырымбур ҡәлғәһе тирәһендәге яуҙарҙа күрһәткән ҡаһарманлығы һәм һуғыш оҫталығы өсөн Салауатҡа «Пётр III» исеменән полковник дәрәжәһе бирелә.
1774 йылдың ғинуар — мартында Пермь провинцияһының көньяғында һәм Өфө провинцияһының төньяғында Салауат Юлаев ихтилал етәкселәренең береһе була. Уның ғәскәрендә 4 меңдән ашыу төрлө милләттәге кеше була, Салауаттың поход канцелярияһы ихтилалсылар биләгән төбәктәрҙә мөһим хәрби һәм граждандар идараһы органы булып торған. Канцелярия мөрәжәғәтнамәләр һәм фармандар төҙөгән, суд эштәрен дә башҡарған. 1774 йылдың 12 ғинуарында Салауаттың отряды Пермь провинцияһының Красноуфимск ҡәлғәһен һуғышһыҙ ала, 18—25 ғинуарҙа Көңгөр ҡалаһын ҡамай. 19 февралдә Красноуфимск ҡәлғәһе эргәһендә секунд-майор ''Д. О. Гагрин, 3 һәм 10 мартта — Ҡазан губернаһының Сарапул ҡалаһы эргәһендә подполковник А. Ф. Обернибесов, 14 һәм 17 мартта Красноуфимск ҡәлғәһе һәм Себер даруғаһының Һыҙғы улусы Боғалыш ауылы янында секунд-майор А. В. Папава'' етәкселегендәге император ғәскәрҙәренә ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. Апрель — майҙа Салауат Юлаев Өфө провинцияһы халҡын ихтилалсыларҙың Магнит ҡәлғәһенә етеп килеүсе Төп ғәскәренә мобилизациялай, уны аҡса, аҙыҡ-түлек һәм кәрәк-яраҡ менән тәьмин итә. 6 һәм 8 майҙа Салауаттың 4 меңлек отряды Үрге Эҫем заводы янында, 31 майҙа Себер даруғаһы Әйле улусының Әйле пристане янында И. И. Михельсон етәкселегендәге хөкүмәт ғәскәрҙәре менән һуғыша.
2 июндә Салауат Юлаевтың отряды Е. И. Пугачёвтың Төп ғәскәрҙәренә ҡушыла. Себер даруғаһының Тырнаҡлы улусы 3 июндә Үрге Ҡыйғы һәм 5 июндә — Уразмәт ауылдары эргәһендә, 11 июндә — Әшит ҡәлғәһе янында Пугачёвтың Төп ғәскәре составында ''А. В. Папава'' етәкселегендәге хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы алыштарҙа, 18—20 июндә Уҫыны алыуҙа ҡатнаша. Уҫыға юлланған саҡта Салауат Юлаевтың отряды Бөрө ҡалаһын ала. 5 июндә «Пётр III» Пугачёв Салауат Юлаевҡа бригадир (генерал) дәрәжәһен бирә. Уҫы ҡәлғәһен алған ваҡытта батыр өсөнсө тапҡыр яралана.
Июль — ноябрь айҙарында Салауат Юлаев Башҡортостанда баш күтәреүселәр хәрәкәте менән етәкселек итә. Кама буйҙарынан алып Ҡытау йылғаһы заводтарына тиклем барған һуғыштарҙа ҡатнаша. Август айында Өфө ҡәлғәһе ҡамауға алына: төньяҡтан Салауат Юлаев төркөмө, көньяҡтан — Ҡасҡын Һамаров, көньяҡ-көнбайыштан — Ҡәнзәфәр Усаев, төньяҡ-көнсығыштан — Туҡтамыш Ишбулатов төркөмдәре ҡамауҙа тора. Батырҙың отряды Ҡытау-Ивановск заводын ҡамауға ала. Сентябрь башында Ағиҙел һәм Буй йылғалары араһында Салауат Юлаев премьер-майор ''И. Г. Штерич'' етәкселегендәге хәрби көстәр менән һуғыша: 4 сентябрҙә Ҡазан даруғаһы Йәлдәк улусы Иваново ауылы янындағы алышта ҡатнаша.
Баш күтәреүселәрҙең Төп ғәскәре ҡыйратылып, Емельян Пугачёв ҡулға алынғандан һуң да Салауат Юлаев көрәште дауам итә, һәм уның отрядтары 18 сентябрҙә Ҡазан даруғаһы Йәлдәк улусы Тимошкино ауылы, 22 сентябрҙә Себер даруғаһының Ҡыр-Танып улусы Нөркә ауылы янында подполковник ''И. К. Рылеев'' ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша. Хөкүмәт ғәскәрҙәре командующийы П. И. Панин башҡорттарҙан ҡорал һалырға, Салауатты һәм уның атаһы Юлайҙы тотоп биреүҙе талап итә. Ә йәшерен комиссия башлығы генерал ''П. С. Потёмкин Салауат Юлаевтың үҙенә мөрәжәғәт итә: «Покайся, познай вину свою и приди с повиновением»''.
Салауат Юлаев 1774 йылдың 25 ноябрендә генерал-майор ''Ф. Ю. Фрейман'' командаһы тарафынан ҡулға алына. Салауат Юлаев, атаһы Юлай Аҙналин, арҡаҙашы Иван Зарубин-Чика Өфө ҡәлғәһенең зинданында ябып тотола. Сенаттың Йәшерен экспедицияһы һәм Ырымбур губернаторы ''И. А. Рейнсдорп''тың тикшереү, һорау алыу, язалау, хөкөм итеү эштәре Өфөлә, Ҡазанда, Мәскәүҙә 339 көн дауамында алып барыла. Хөкөм ителгәндән һуң Салауат Юлаевты, атаһы Юлай Аҙналинды Ырымбурға, Өфөгә һәм башҡа көсөргәнешле алыш барған урындарға алып барып язаға тарттыралар. Һәр урында 175 тапҡыр ҡамсы менән һуҡтырылғандан һуң, уларҙың танау япраҡтарын йырталар, маңлайына һәм яңаҡтарына «З» («злодей» — «енәйәтсе»), «Б» («бунтовщик» — «боласы»), «И» («изменник» — «хыянатсы») тамғалары баҫыла.
Тотҡонда
1775 йылдың 2 ноябрендә Салауат Юлаев, атаһы Юлай Аҙналин менән бергә, Балтик Портына (1762 йылға тиклем Рогервик ҡәлғәһе) мәңгелеккә һөргөнгә ебәрелә. Юлдары Өфөлә башлана һәм Минзәлә — Ҡазан — Түбәнге Новгород — Мәскәү — Тверь — Бөйөк Новгород — Ревель аша үтеп, Балтик Портында тамамлана.
Салауат Юлаев 1800 йылдың 8 октябрендә (иҫкесә 26 сентябргә тура килә) һөргөндә Балтик диңгеҙе буйындағы Рогервик ҡәлғәһендә (хәҙерге Эстонияның Палдиски ҡалаһы) вафат була.
Ғаиләһе
Салауат Юлаев иртә өйләнгән. Мосолман ғөрөф-ғәҙәттәренә ярашлы, уның өс ҡатыны һәм 1775 йылға ҡарата ике улы һәм ике (йәки өс) ҡыҙы булған. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа ул һәләк булған ағаларының ҡатындарына өйләнгән тип билдәләнә.
1774 йылдың көҙөндә, Салауат Юлаев ҡулға алынмаҫ элек үк, карателдәр батырҙың ҡатындарын һәм балаларын аманат рәүешендә Өфөгә килтергәндәр, Пугачев ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнашҡан генерал-майор Ф. Ю. Фрейманда Салауаттың улы, ә ҡала коменданты полковник С. С. Мясоедовта уның бер ҡатыны һәм икенсе улы булыуы билдәле.
Салауат Юлаев ғаиләһенең ҡанунһыҙ рәүештә ҡулға алыныуына протест белдергән: «Такого ж указа, чтоб от лишенных жизни семейства отбирать, действительно нет». Ул туғандарынан һәм дуҫтарынан ҡатындарын һәм балаларын азат итеүҙе юллап губерна канцелярияһына мөрәжәғәт итергә, был да ярҙам итмәһә, Сенатҡа яҙыуҙарын һораған: «чтоб государевые рабы у подчиненных во услужении не были». Ғаиләһенең артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
Халыҡ хәтерендә батырҙың тоҡомдары тураһында бихисап легендалар һаҡланып ҡалған. Был хаҡта Салауат Юлаевтың биографы В. Сидоров "Был героем Салават" тигән китабында бәйән итә. Имеш, Дыуан районы Вознесенка тигән ауылда Екатерина Михайловна тигән ҡатындан улы булған. Ҡатын үлеп ҡалғас, был баланы Салауат кемгәлер тапшырғанмы, әллә урманда ҡалдырырға мәжбүр булып, шунда уҡ тапҡандармы тигән хәбәрҙәр төрлө вариантта йәшәп килгән. Улы, ихтилалдан һуң 14 йыл үткәс, әсәһе яғынан олаталарына атаһы тураһында белешергә килгән имеш, әммә был хаҡта власть әһелдәренә хәбәр иткәндәр ҙә, уны йәшергәндәр, артабан ҡайҙа киткәне билдәһеҙ, тигән хәбәрҙәр ҙә яҙып алынған. Икенсе бер риүәйәттә Салауаттың улы баһадир булып буй еткереп, икенсе Әй улусының кантон начальнигы булған, становой приставтарҙы ҡамсылаған, бер ниҙән дә ҡурҡмаған тип бәйән ителә.
Риүәйәттәр Салауаттың тоҡомдарын иң яҡшы сифаттар менән һүрәтләй: бер бүләһе, имеш, бик шәп йырсы булған, икенселәре ҡарт олаталары кеүек һөңгө тотоп ҡына айыу ауларға йөрөгән.
Ижады
Салауат Юлаевтың яҙма рәүештә һәм телдән һаҡланған 500 юл самаһы шиғри мираҫы беҙҙең көндәргә килеп еткән.
Салауат Юлаевтың 5 шиғырын тәүге тапҡыр рус телендә Ф. Д. Нефёдов «Салауат, башҡорт батыры» («Салават, башкирский батыр»; 1880) тигән очергында баҫтырып сығара. Шағирҙың тағы ла 7 шиғыры Р. Г. Игнатьевтың «Башҡорттарҙың Пугачёв ихтилалы алдынан хәрәкәте; Башҡорт Салауат Юлаев, Пугачёв бригадиры, йырсы һәм импровизатор» («Движение башкир перед пугачёвским бунтом; Башкир Салават Юлаев, пугачёвский бригадир, певец и импровизатор»; 1893) исемле хеҙмәтендә донъя күрә. Рәсәй империяһы осоронда Салауат Юлаевтың шиғырҙары барлығы дүрт тапҡыр баҫылып сыға.
Топонимика
Башҡортостандың бер нисә районында Салауат тип аталған географик объекттар бар.
Салауат Юлаев тыуған Тәкәй йәйләүен әле лә Салауат йәйләүе тип йөрөтәләр. Был урында, Һары Ҡондоҙ йылғаһы менән Ҡондоҙтамаҡ йылғаһы ҡушылған ерҙә, иҫ киткес матур тәбиғәт. Ауыл халҡы уны "Оло төбәк" тип йөрөтә. Йәй тау битләүе хуш еҫле сәскәләр менән ҡаплана. Тәкәй йәйләүе аша Һары Ҡондоҙ йылғаһы ағып ята. Заманында мул һыулы йылға булған. Унда ҡондоҙҙар бик күпләп үрсегән. Ул дәүерҙә ҡиммәтле тиреле йәнлектәргә һунар итеү башҡорттарҙың төп кәсебе булып һаналған. Өҫ-баш кейемдәре лә ҡондоҙ тиреһенән булған (Халыҡтың ауыҙ-тел ижадынан).
Хәтер
Салауат Юлаевҡа башҡорт халыҡ йыры «Салауат» һәм башҡа сәнғәт, әҙәбиәт һәм фольклор әҫәрҙәре арналған. Халыҡ хәтере уның үҙе һәм исеме менән бәйле бик күп иҫтәлекле тарихи урындарҙы һаҡлай. Батырҙың исеме башҡорт, рус, татар һәм башҡа милләт ғалимдары, яҙыусылары, шағирҙары, рәссамдары, скульпторҙары, композиторҙары әҫәрҙәрендә мәңгеләштерелгән.
Былар ҡыҙыҡлы
Никарагуа социалистик партияһы ағзаһы Лопес Аугусто ил президенты диктатураһына ҡаршы хәрәкәттә «Салауат Юлаев» ҡушаматын йөрөтә
Луговской (Ханты-Мансийск районы)
Луговской — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Ханты-Мансийск райондағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 1676 кеше йәшәй.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Әл-Джәҫиә сүрәһе
Әл-Джәҫиә сүрәһе (سورة الجاثية, Теҙләнеп тороусылар ) — Ҡөрьән Кәримдең 45 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 37 аяттан тора.
Кочкуров Сергей Алексеевич
Кочкуров Сергей Алексеевич ( йыл) — Лукойл компанияһы вице-президенты (2019), «Лукойл — Көнбайыш Себер» ЯСЙ-ның директоры (2012 йылдың апреленән алып), «Когалымнефтегаз» ТПП-ның элекке генераль директоры. ХМАО-ның нефть һәм газ сығарыу сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре.
Биографияһы
Сергей Алексеевич Кочкуров 1963 йылдың 25 октябрендә Башҡорт АССР-ының Ишембай ҡалаһында тыуған, атаһы — Алексей Кочкуров илдең яғыулыҡ-энергетика комплексы үҫешенә 40 йыл ғүмерен бирә.
Сергей 3-се урта мәктәпте тамамлай. 1981—1986 йылдарҙа Өфө нефть институтының тау-нефть факультетында уҡый, һөнәре — «Нефть һәм газ скважиналарын быраулау» 2004 йылда Төмән нефть һәм газ дәүләт университетын тамамлай, һөнәре — «Ойошма менеджменты».
Хеҙмәт юлы
Өфө нефть институтынан һуң Төмән өлкәһендәге Когалым ҡалаһына ебәрелә, шунда ул «Ватьеганнефть» Нефть һәм газ сығарыу идаралығы (НГДУ) КРС-да (скважиналарҙың капиталь ремонты) быраусы ярҙамсыһы булып эш башлай. Артабан шунда уҡ мастер, нефть һәм газ сығарыу цехы (ЦДНГ) — өлкән геолог, һуңынан начальник. 2000 йылда «Повхнефть» НГДУ-на өлкән инженер итеп күсерелә.. 2002 йылда Когалымнефтегаз" ТТП-ның генераль директорының етештереү буйынса урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. 2003 йылда — «Покачевнефтегаз» ТПП-ның баш инженеры — генераль директорҙың беренсе урынбаҫары итеп күсерелә. 2005 йылдан "Покачевнефтегаз"ТПП-ын етәкләй. 2009 йылдың майында «Когалымнефтегаз» ТПП генераль директоры итеп тәғәйенләнә. Әлеге ваҡытта, 2012 йылдың апреленән башлап, «Лукойл — Көнбайыш Себер» ААЙ-нең етәксеһе. 2019 йылдың апрелендә Сергей Алексеевич Кочкуров «ЛУКОЙЛ» ПАО-ның сервис производство сервисы буйынса вице-президенты вазифаһына тәғәйенләнә.
Запастағы офицер.
Сухая Палатовка
Сухая Палатовка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының уң ярына тамағынан 589 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аттамыш
Аттамыш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы/ Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Әҙәм  йылғаһының уң ярына тамағынан 2,9 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Этимологияһы
Аттамыш атамаһының килеп сығышы тураһында ышаныслы сығанаҡтар юҡ. Силәбе өлкәһенең Ҡуҫа районында сыҡҡан "Жизнь района" тигән гәзиттәге мәҡәләлә ошондай мәғлүмәт бирелә: Источниками водоснабжения Верхнего Никольского пруда являются речки Аттамыш («Ат» — конь, «Тамыш(з)» — капать, течь) и Большой Азям
Аттамыш - башҡорт диалектында атлам һүҙенә -ыш аффиксы ҡушып яһалған булыуы ла ихтимал (ырамлы, йөрөшлө мәғәнәһендә)
Ваҡ һайыҫҡан
Ваҡ һайыҫҡан, алағанат (серый сорокопут, )— турғай һымаҡтар отрядындағы ҡош.
Ҡылыҡһырлама
Сыйырсыҡтан ҙурыраҡ. Ғәҙәттә, ағастарҙың ҡоро ботаҡтарында ултыра. Ерҙән түбән генә осоп бара ла, текә күтәрелеп, тағы ла берәй ҡоро ботаҡҡа килеп ҡуна. һырты һоро. Күҙҙәре аша үткән һыҙыҡ, ҡанаттары, оҙон ғына ослайыңҡырап торған ҡойроғо ҡара. Кәүҙәһенең аҫ яғы, ҡанаттарындағы таптар һәм ҡойроғоноң ике яҡ ситендәге һыҙыҡ аҡ. Алағанаттан ҙур булыуы, һоро маңлайы менән айырыла. thumb|280px|left|Ваҡ һайыҫҡан табышы менән
Тауышы
Тауышы тупаҫ: «шәк-шәк».
Йәшәү рәүеше
Урман ситтәрендә, айырым ағаслы һәм һирәк ҡыуаҡлы асыҡ урындарҙа йәшәй. Төрлө бөжәктәр, сысҡандар, ҡош йомортҡалары менән туйына. Йылы яҡҡа китмәй, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй, һирәк осрай. Ағаста йәки ҡыуаҡта оялай. Ҡара таплы 5—6 бөртөк аҡһыл йәшел йомортҡаһы була.
Фёдоровка (Өфө ҡалаһы ҡала округы)
Федоровка — Өфө ҡалаһы ҡала округы составындағы ауыл. Өфө ҡалаһы ҡала округының Калинин районына буйһонған Федоровка ауыл советына ҡарай.
Тарихы
1992 йылға тиклем Өфө районы составында була.
1992 йылдан алып Өфө ҡалаһының Калинин районы Федоровка ауыл советы составында.
Халҡы
2002 йыл мәғлүмәте буйынса 75%-ы урыҫтар.
Инфраструктураһы
2007 йылдан башлап Калинин районында ҡала ер участкаларының яҡынса 2650 гектар майҙанында Йылҡыбай-Федоровка-Самохваловка торлаҡ районы төҙөү планлаштырылған. Өфөлөләргә яңы биҫтәлә урамдарға исем уйларға тәҡдим ителгән.
Транспорт
Автобус № 130. Маршрут таксиҙәре № 300,131,299.
Карпат ер тетрәүе (1977)
Карпат ер тетрәүе (шулай уҡ Бухарест йәки Вранча ер тетрәүе 1977 йылда; рум. Cutremurul din 1977 ; болг. Вранча ер тетрәүе) хәҙерге Румыния тарихында иң көслө һәм иң һәләкәтле ер тетрәүе була.  Ул 1977 йыл дың 4 мартында  урындағы ваҡыт буйынса 21:22 сәғ. башлана һәм 55 секунд дауам итә. 1940 йылдағы Карпат ер тетрәүе ваҡытындағы һымаҡ, ер аҫты һелкенеүҙәре Көнсығыш Европа тигеҙлегенең бик ҙур территорияһында, шул иҫәптән Мәскәү һәм Ленинграддта һиҙелә.
Ваҡиғалар барышы
Ер тетрәүенең үҙәге Вранча өйәҙендә, Карпат һырты бөгөлөшөндә була, шуға күрә уны (Болгарияла атаған кеүек) Вранча ер тетрәүе тип атау дөрөҫөрәк булыр ине. Сейсмик селтәрҙәренең төрлө баһалары буйынса магнитуда 7,2-7,5 тәшкил итә. Ер тетрәүе үҙәгенең интенсивлығы 8-9 балға етә, хатта Мәскәүҙә 4-5-баллы һелкенеүҙәр теркәлә һәм бөтә Балҡан ярымутрауы буйлап асыҡ һиҙелә. Иң һәләкәтле ер аҫты тулҡындары көньяҡ-көнсығышта Вранча — Бухарест — Свиштов һыҙағы буйлап үтә.
Ҡорбандар һәм емереклектәр
Рәсми мәғлүмәттәр буйынса, Румынияла ҡорбандар һаны 1578 кешегә етә, шуларҙың 1424 (90 %)  Бухареста 33 ҡатлы бина аҫтында һәләк була. Илдең бер ҡатлы  төҙөлөштәр урынлашҡан ауылдар райондарында  ҡорбандар сағыштырмаса аҙ була. Шул уҡ ваҡытта 11 300-ҙән ашыу кеше йәрәхәтләнә һәм 35 000 төҙөлөш зыян күрә. Дунайҙың икенсе ярында, Свиштов ҡалаһында, Болгария, өс күп фатирлы йорт емерелә, унда 100 кеше һәләк була.
Дәүләкән иген продукттары комбинаты №2
Дәүләкән иген продукттары комбинаты № 2 (1905 йыл) — он, ҡатнаш мал аҙығы продукттары етештереү   предприятиеһы. Уға 1905 йылда Башҡортостанға күсеп килгән немец- меннониттар тарафынан нигеҙ һалынған.
Тарихы
XIX быуат аҙағында башҡорттарҙан һәм башҡа ер биләүселәрҙән немец-колонистар ер һатып ала. Немец меннониттары Петрес,Нэймус,Тиннер,Фиссер 1905 йылда акционерҙар йәмғиәте ойоштора. Мораҙым йылғаһының Димгә ҡойған урынында тирмән төҙөй башлайҙар. 1908 йылда һыу тирмәне төҙөлөп бөтә. Йыраҡтан ҡарағанда тирмән ағымға ҡаршы хәрәкәтһеҙ торған карапты хәтерләткән,шуның өсө уға «Якорь» исеме бирәләр. Тирмән хужаһы Петрес- Пенер була.Граждандар һуғышы башланғас, элекке хужалары Совет власының эҙәрлекләүенән ҡурҡып ҡасалар 1920 йылда тирмән дәүләт милкенә күсерелгән.
1924 йылда тирмәнгә «Ланц» пар машинаһы урынлаштырыла.
1929 йылда Башҡортостан өлкә «Союзхлеб» контораһы барлыҡҡа килә.Дәүләкән бүлексәһе уның составына инә.Ул Башҡортостан өлкә контораһының 3 — сө тирмән заводы булараҡ билдәле.
1956 йылда электр уты үткәрелә.
1957 йылдан — Бащҡортостан иген продукттары идаралағы составында («Башхлебопродукт»).