cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ҡорҡот ата китабы
Ижад ителеү шарттары
Тәү башлап уғыҙҙар VI—VIII быуаттарҙың орхон ҡулъяҙмаларында Алтай тауҙарының көньяҡ итәгендә һәм төньяҡ-көнбайыш Монголия сиктәрендә телгә алына. IX—X быуаттарҙа уғыҙҙар Урта Азия далаларында, Һыр-Даръя түбәнендә һәм Арал диңгеҙе тирәһендә пәйҙә була. XI быуаттың беренсе яртыһында уғыҙҙарҙың ҙур ғына өлөшө Сәлжүк ырыуы солтандары етәкселегендә Иранды, Кавказ яръяғының көньяғын, тотош тип әйтерлек Кесе Азияны баҫып ала. Уғыҙҙарҙың баҫып алыуы һөҙөмтәһендә Әзербайжандың һәм Анатолияның ер эшкәртеүсе халҡы төркиләшеүгә дусар була. Бартольд билдәләүенсә, эпостағы төп ваҡиғалар Әрмән ҡалҡыулығында, баяндурҙар идара иткән заманда Аҡ Ҡуйлылар мөхитендә, сама менән XIV быуат уртаһынан XV быуаттың беренсе яртыһына тиклемге осорҙа бара. Эпик хикәйәләүҙәр Кавказ аръяғы һәм Кесе Азияның көнсығышындағы тарихи һәм географик шарттар менән бәйле, был төбәктә Урта Азиянан күскән уғыҙҙар XI быуатта үҙҙәренә яңы төйәк таба.
Тарусса (Нара ҡушылдығы)
Тарусса  — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе, Калуга өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нара йылғаһының уң ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Ҡорҡот ата китабы
Ижад ителеү шарттары
Эпоста төп геройҙарҙың береһе — Ҡорҡот ата, ул дастандар ижад итеүсе тип тә ҡабул ителә. Ул уғыҙҙарҙың баят ырыуына ҡарай, ерле уғыҙҙарҙың проблемаларын хәл итә һәм киләсәкте юраусы булып тора. Ҡорҡот ата предметтарға атама бирә, төрлө ҡаһарманлыҡтар ҡылған уғыҙҙарға исемдәр ҡуша. Ауыр мәлдәрҙә халыҡҡа ярҙамға килә, кәңәштәр бирә. Ҡорҡот атаның исемен халыҡ музыка ҡоралы ҡумыҙ менән дә бәйләйҙәр.
Тарусса (Нара ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нара башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Ҡорҡот ата китабы
Ижад ителеү шарттары
Эпоста Ҡорҡот ата менән бергә Хәсән хан, Дирсә хан, Ғазылыҡ хужа, Бәкил, Байбежән, Аруз, Ғарагүнә, шулай уҡ йәштәрҙән Бейрәк, Оруз, Басат, Йейнәк, Сәгрәк, Ҡарабодағ, Әмран тигән персонаждар бар. Әҫәр героизм рухында ижад ителгән. Дастанда төрки уғыҙҙарының традициялары, мәҙәниәте, этнографик тарихы һүрәтләнә. Хатта ҡатын-ҡыҙҙарға ла ҡаһарманлыҡ хас. Әсә образы айырым бер урын биләй. Ул саҡтағы озандарҙың ижадына ла ҙур урын бирелә. Халыҡ аҡылы хазиналарына, әйтемдәр һәм мәҡәлдәргә бай.
Тарусса (Нара ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡорҡот ата китабы
Ижад ителеү шарттары
«Китаби дәдә Ҡорҡуд» сәсмә инештән һәм 12 дастандан тора. Һәр береһе үҙ аллы сюжетҡа ҡоролған. Уларҙы уртаҡ персонаждар, атап әйткәндә, уғыҙ ханы Баяндур хан һәм уның баш сардары Салор-Ҡаҙан менән уның баһадирҙары бәйләй. Эпостағы йырҙар «бой» тип атала. Эпостағы дастандар Ҡорҡот ата китабы исеме менән берләштерелә. Әммә анализ уларҙың төрлө осорҙа һәм төрлө озандар (ашуғтар) тарафынан сығарылғанын күрһәтә.
Төмәнәк ауыл Советы (Туймазы районы)
Төмәнәк ауыл Советы  — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Төмәнәк ауылы.
Тарихы
2006 йылда  Кәкребаш ауыл Советынан Дарвин, Покровка һәм Ташкисеү ауылдары Төмәнәк ауыл Советы составына тапшырыла.«Башҡортостан Республикаһы административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәреүҙәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙе ҡайтанан үҙгәртеү һәм сиктәрҙе үҙгәртеү тураһындағы» Башҡортостан Республикаһының Законы белдерә:
Гунарс Биркертс
Гунарс Биркертс (Gunārs Birkerts; 17 ғинуар 1925 йыл — 15 август 2017 йыл) — АҠШ архитекторы, сығышы менән Латвиянан; үҙ карьераһының бөтә дауамында Мичиган штатындағы Детройт ҡалаһы метрополитен проекты өҫтөндә эшләй. Латвия Фәндәр академияһының сит ил ағзаһы. Өс йондоҙ ордены офицеры.
Төмәнәк ауыл Советы (Туймазы районы)
Тарихы
191. Кәкребаш ауыл Советының Дарвин, Покровка, Ташкисеү ауылдарын Төмәнәк ауыл Советы биләмәһе составына тапшырып, Туймазы районының Кәкребаш һәм Төмәнәк ауыл Советарының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә.
Гунарс Биркертс
Биографияһы
Гунарс Биркертс Латвияла тыуған, Икенсе донъя һуғышы аҙағында эмиграцияға китә. Штутгарт (Германия) университетының юғары техник мәктәбен тамамлай. 1949 йылда Биркертс Ҡушма Штаттарына бара һәм башта and will perkins фирмаһында эшләй, һуңынан — Ээро Саариненда, һәм, ниһайәт, Минор Ямасакиҙа Детройт биҫтәһендә үҙенең шәхси офисын аса.
Биркертс Birkerts Straub and компанияһының милектәше була, үҙгәртеп ҡорғандан һуң компания Gunnar Birkerts and Associatesтип тип исемләнә башлай. Компания үҙҙәренең проекттары өсөн Америка архитекторҙары институтынан 1962, 1970 һәм 1973 йылдарҙа — почетлы наградалар, шулай уҡ Мичиган архитекторҙар йәмғиәтенән күп һанлы бүләктәр ала.
Биркертс Ҡушма Штаттарҙағы бер нисә билдәле бина авторы, шул иҫәптән Миннеаполиста Федераль резерв банкыһы, Корнинг Быяла музейы, Хьюстон Заманса сәнғәт музейы, Айовала университеттың юридик колледжы, Дулут ҡалаһында (Миннесота) китапхана бинаһы, шулай уҡ Венесуэлала АҠШ илселеге бинаһы. Уның аҙаҡҡы проекты — Ригала 2014 йылда төҙөлгән Латвия Милли китапханаһы бинаһы.
Гунарс Биркертс 2017 йылдың 15 авгусында йөрәк сиренән Нидемалағы үҙ йортонда вафат була (Массачусетс штаты.
Гунарс Биркерттың улы — билдәле әҙәби тәнҡитсе Свен Биркертс.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Биркертс 1970 йылда американ архитекторҙар институтының стипендияһын ала. 1971 йылда Латвия архитекторҙар ассоциацияһы ағзаһы булып китә. Күп һанлы наградалар эйәһе була, шул иҫәптән 1971 йылда — Грэхем фонды премияһы, 1980 йылда — Мичиган архитекторҙар йәмғиәте алтын миҙалы, Арнольд Бруннерҙың архитектурала мемориаль премияһы, 1981 йылда- американ академияһының һәм сәнғәт һәм әҙәбиәт институты премияһы. 1993 йылда «Мичиган штатының йыл рәссамы» наградаһын ала. 1990 йылда Рига техник университетынан Биркертс почетлы доктор дәрәжәһен ала. Латвия Республиканың Өс йондоҙ ордены (1995) һәм Латвия Фәндәр академияһының Ҙур миҙалы (2000) кавалеры.
Черкес-озень
Черкес-озень — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Каспий диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Матей Казар
Матей Казар (словакса Matej Kazazir; 1983 йылдың 10 майында, Кошице, ЧССР-ҙа) — Словакия биатлонсыһы, Туринда һәм Сочиҙа Ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашыусы. Йәйге биатлон буйынса донъя чемпионы. Карьераһын 2019 / 2020 йылдар миҙгелендә тамамланы.
Карьераһы
Биатлон менән 1993 йылда шөғөлләнә башлай — 2001 / 2002 йылдар миҙгелендә биатлон буйынса донъя кубогында дебют яһай. Мәрәйҙәрҙе 2007 / 2008 йылдар миҙгелендә йыйған. Бик күп донъя чемпионаттарында ҡатнаша. Сочиҙа Олимпия уйындарында масс-стартта 15-се урын алды, был спортсы өсөн иң яҡшы ҡаҙаныш булып тора.
Донъя кубогы этаптарында спортсының берҙән-бер подиумы 2011 / 2012 йылдар миҙгеленә тап килә. 2012 йылдың 10 февралендә Контиолахти ҙа Казар партнерҙары менән бергә ҡатнаш эстафетала өсөнсө булды.
Туғаны Матея Петер шулай уҡ биатлонсы булып тора һәм Словакия йыйылмаһына инә.
Лейтенант
Лейтена́нт (Leutenant lieutenant «урынбаҫар, вариҫ», һуңынан хәрби дәрәжә) — Армия һәм флотта, шулай уҡ хәрби хеҙмәт ҡаралған башҡа ведомство һәм министрлыҡтарҙа кесе лейтенанттан һуң килгән офицер дәрәжәһе һәм тейешле тәртиптә шул дәрәжә бирелгән хәрби хеҙмәткәр.
Полей
Полей (Poley) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 656 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,9 км2. Диңгеҙ кимәленән 80 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6408 һәм автомобиль коды — SLK.
Мудьюга (йылға)
Мудьюга (Верховка) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ (Сухое диңгеҙе) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 82 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Магаза (Кабырза ҡушылдығы)
Магаза — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кабырза йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бейешев
Бейешев (Биишев) — фамилия.
Вацлав Гавел
Вацлав Гавел (Václav Havel; 5 октябрь 1936, Прага, — 18 декабрь 2011, Градечка, Трутнов районы, Краловеградецкий крайы) — чех яҙыусы, драматург, диссидент, антикоммунист , хоҡуҡ һәм дәүләт эшмәкәре, Чехословакияның һуңғы президенты (1989—1992), Чехияның беренсе президенты (1993—2003); граждандар форумына нигеҙ һалыусыларҙың береһе, Татыулыҡ һәм толерантлыҡ буйынса Европа советы ағзаһы.
Биографияһы
1936 йылдың 5 октябрендә Прагала чех ғаиләһендә тыуа.
Олатаһы, Вацлав Гавел (1861—1921) — төҙөлөш өлкәһендәге эшҡыуарҙарҙан. Вацлав майҙанында прага Люцернаһын төҙөй (1907—1920), «Люцернафильм» кинокомпанияһына нигеҙ һала (1912 йыл). Уның эшен атаһы Вацлав (1897—1979) һәм бабаһы Милош (1899—1968) дауам итә. Икенсе бөтә донъя һуғышы башланғанға тиклем Гавелдар ғаиләһе «Барранд» киностудияһы, «Люцерн» фирмаһы ресторандары, Чехия — Моравия ҡалҡыулығындағы һунар йорттары (ә уның янында 1400 гектар урман йыл һайын ҡуртымға бирелгән) һәм Прагала Влтава яры буйындағы йорттарға хужа була.
Әсәһе, Гавлова Божен, тыумыштан Вавречкова (1913—1970), Гуго Вавречка ғаиләһенән. Гуго Вавречка «Lidove noviny» («Халыҡ гәзите») буржуаз гәзит мөхәррире, һуғышҡа тиклемге чехословак республикаһы ваҡытында — Австрия һәм Венгрия илсеһе. 1932 йылдан фабрикант Томаш Батиҙың аяҡ кейемдәре заводы директоры, ә 1938 йылда ҡыҫҡа ваҡытта пропаганда министры вазифаһын биләй.
1935 йылдың июнендә Божена Вавречкова уға кейәүгә сыға. Вацлав өлкән улдары була. Ҡустыһы Иван 1938 йылда тыуған.
1942 йылдың 2 сентябрендә, немец оккупацияһы йылдарында, Вацлав Ждярце башланғыс мәктәбенә уҡырға инә. 1945 йылдың майында, Германия Ҡыҙыл Армияның ҡыҫымы аҫтында Чехословакияны ҡалдырған ваҡытта, өсөнсө класта уҡый.
1947 йылда Вацлав Ждярцце башланғыс мәктәбен тамамлай. Шунда уҡ уны Подебрадтарҙағы малайҙар өсөн мәктәп-интернатҡа ебәргәндәр, унда ул үҙ аллы тормош башларға тейеш булған. Батша Иржи исемендәге интернат тәүҙә һуғыш йылдарында етем ҡалған балаларға иҫәпләнгән. Әммә мәктәп бик тиҙ элекке элитаның, шулай уҡ коммунистарҙың, улдарын йәлеп итә башлай, һәм һөҙөмтәлә ысын етемдәр — мәҫәлән, Милош Форман, әҙселектә ҡала.
1948 йылда коммунистар власҡа килгәндән һуң, ғаиләнең мөлкәте конфискациялана. Вацлав, яңы режимға ҡаршы көрәшеүсе улы булараҡ, урта мәктәптән ҡыуыла.
1950 йылда химия лабораторияһына киске уҡыуға инә һәм бер үк ваҡытта Прага ҡала гимназияһында белем ала. 1954 йылда урта белем тураһында таныҡлыҡ ала. 1955 йылда Гавел ЧВУТА транспорт факультетына уҡырға инә һәм иҡтисад транспорты кафедраһында 1957 йыл йылға тиклем уҡый. Кино факультетына күсергә тырышып ҡарау һөҙөмтәһеҙ тамамланғандан һуң, кире ЧВУТАҡа ҡабул ителмәй.
Яҙыусылыҡ эшмәкәрлегенең башы
1957—1959 йылдарҙа хәрби хеҙмәткә була..
1960 йылда Na zábradl театрында башта техник, һуңынан драматург булараҡ эшләй башлай (1968 йылға тиклем). 1963 йылдың декабрендә ошо уҡ театрҙа уның тәүге «Баҡса байрамы» спектакле ҡуйыла. Бер йылдан спектакль Көнбайыш Берлинда Шиллер театрында күрһәтелде.
Үҙенең буржуаз сығышы арҡаһында Гавел оҙаҡ ваҡыт гуманитар белем ала алманы. Ул «химик-лаборант» һөнәре буйынса училищены тамамлап, бер үк ваҡытта киске гимназияны тамамлай. 1966 йылда шулай уҡ Прага сәнғәт академияһының театр факультетының ситтән тороп уҡыу бүлеген тамамлай ала.
1965 йылда «Тварж» (Йөҙ) әҙәби-нәфис журналы редакцияһы составына инә. Был ваҡытҡа уның әҫәрҙәренә чехословакия цензураһы тарафынан тәүге тыйыу һалына. Шул уҡ осорҙа сит илдә уға танылыу килә.
Диссидент эшмәкәрлеге
Чехословакияға ғәскәрҙәр индерелгәндән һуң, диссидент һәм антикоммунистик эшмәкәрлек алып бара, көнбайыш демократияһы һәм кеше хоҡуҡтары өсөн көрәштә ҡатнаша башлай. Сит илдән килгән гонорарҙар килеү Гавелға оҙаҡ ваҡыт аҡсаһыҙ, эшһеҙ йәшәү мөмкинлеге бирә.
1977 йылдың октябрендә «сит илдә республика мәнфәғәттәренә зыян» килтереүҙә ғәйепләнеп, шартлы рәүештә 14 айға хөкөм ителә, әммә бер айҙан ул «хеҙмәт бурыстарын үтәгәндә дәүләт хеҙмәткәренә һөжүм итеүҙә» ғәйепләнә һәм ҡулға алына. 1978 йылдың мартына тиклем төрмәлә була, һуңынан эш туҡтатылған.
Иреккә сыҡҡас, Комитетты ойоштороусыларҙың береһе була. 1979 йылдың 29 майында ҡайтанан, әлеге ҡоролоштан ҡотолорға тырышыуҙа ғәйепләнеп, ҡулға алына. 1979 йылдың октябрендә диссиденттар төркөмө өҫтөнән суд процесы барышында 4,5 йылға иректән мәхрүм ителә. 1983 йылдың февралендә, һаулығы насар булыу сәбәпле, хөкөм ҡарары өйҙә булыуға үҙгәртелә.
1984 йылда «Сәйәсәт һәм выждан» эссеһы"нда сәйәсәт өсөн сығыш яһайым, тип яҙған. Унда : "Мин сәйәсәткә ҡаршы сәйәсәт яҡлы, йәки власть манипулициялау технологияһы түгел, ә тормоштоң ҡаҙаныштарын эҙләүҙең бер юлы. Мин кешелеклелек һәм кешелеклелек тураһында хәстәрлек күреү сәйәсәте яҡлы. Эйе, донъяла был ҡараш бик ғәмәлгә ашмаҫлыҡ. Әммә мин иң яҡшы альтернативаларҙы күрмәйем " — тип әйтелгән.
Бәрхәт революция
1989 йылда ҡабаттан ҡулға алына, был хаҡта Прохазка Иржи :иҫкә: "Добржир конференцияһына тиклем үк ғинуар айында Вацлавты тағы төрмәгә ултырталар. Юлиан Семёнов кисекмәҫтән Прагаға килә һәм Чехословакия коммунистар партияһы Үҙәк Комитетына йүнәлә, уны иреккә сығрыуҙы һорап, Рудольф Гегенбарт һәм эске эштәр министры Кинцлаға мөрәжәғәт итә. Ул был дәүләт эшмәкәрҙәренең Добржишиҙа конференцияны асыу тантанаһына тиклем үк Гавел иректә буласағын гарантиялауына тынысланып ҡайта"1989 йылдың көҙөндә Прага студенттарының сығышы менән „бәрхәт революцияһы“ башлана. Гавел Чехияла төп оппозицион көскә әүерелгән „Граждандар форумы“ н булдырыу инициаторҙарының береһе булды. Уның популярлығы сәйәсәт тиҙ үҫешә башланы.
1989 йылдың 28 декабрендә Чехословакияның парламенты кооптации тураһында конституция законы ҡабул итә, уға ярашлы парламенттан киткән 23 коммунист урыны бөтә халыҡ һайлауҙарын үткәреүһеҙ яңы депутаттар менән алмаштырыла.
Чехословакия Президенты
1989 йылда Чехословакия Коммунистар партияһы власта вәкәләттәрен юғалтыуынан һуң, ә Густав Гусак отставкаға китергә вәғәҙә биргәс, президент вазифаһына кандидаттар күрһәтеү башланды. Унан тыш, Граждандар форумында Александр Дубчектың кандидатураһы ла ҡаралған. 8 декабрҙә Граждандар форумы етәкселеге уға ярҙам итеү тураһында ҡарар ҡабул итте (ярҙам итеү өсөн киңәйтелгән көрсөк штабының 43 ағзаһынан 37 ағза тауыш бирҙе). Уға Федераль йыйылыштың буласаҡ рәйесе вазифаһын вәғәҙәләнеләр. Граждандар форумынан уның кандидатураһы 1989 йылдың 10 декабрендә йәмәғәтселеккә тәҡдим ителде. Бынан һуң Граждандар форумы „Гавел — Градҡа“ лозунгыһы аҫтында киң һайлау алды кампанияһы башланы. Бында яңы премьер-министр Мариан Чалфа, Чехословакия коммунистар партияһында рәсми ағза булыуға ҡарамаҫтан, әүҙем булышлыҡ итте, ул Гавел менән конфиденциаль һөйләшеүҙәр үткәрҙе һәм уның менән сәйәси альянсҡа инде.
Уның тәүге президент ваҡыты тәүге ирекле һайлауҙарға тиклем ярты йыл дауам итте. Был уның власть вәкәләттәренә ышаныу булды: Чехословакияның Коммунистар партияһы көрсөктә, ә яңы сәйәси сәхнәгә яңы көстәр әле барлыҡа килмәгәйне. Уның ҡайһы бер ҡарарҙары әле лә ҡапма-ҡаршы баһа тыуҙыра, мәҫәлән, сираттан тыш амнистия. 1990 йыл башында төрмәнән бик күп енәйәтселәр сығарыла, улар үҙ криминаль эшмәкәрлеген дауам итәләр. Был осорҙа Гавел коммунистик режимға ҡаршы көрәш түгел, ә ирекле һайлауҙар әҙерләү һәм демократик йәмғиәттең төп принциптарын билдәләүҙе төп маҡсат итеп ҡуя. Ошо осорҙағы вәғәҙәләре үҙ белдекле, хәлдең ни тиклем етди икәнен аңламайынса ҡабул ителеүе күренә.
1990 йылдың 5 июлендә уның икенсе президент ваҡыты башлана, һәм ирекле һайланған Федераль Йыйылышта Граждандар форумы һәм Көс ҡулланыуға ҡаршы йәмәғәтселек вәкилдәре күпселекте тәшкил итә. Сәйәси сәхнәләГавел менән ярышыусы, тәү сиратта Чехиянан Вацлав Клаус һәм Словакиянан Владимир Мечьяр кеүек яңы көслө фигуралар барлыҡҡа килде. Улар яңы партия системаһын булдырыуға үҙ өлөшөн индерҙе һәм ҙур ярҙам йыя алды.
Шул уҡ ваҡытта Чехияның һәм Словакия араһында ике республика вәкилдәренең төрлө сәйәси йүнәлеш булыу сәбәпле көсөргәнеш арта. Шулай уҡ парламенттарҙа коммунистар диктаты туҡтатылғандан һуң эшләп килгән Федерация конституцияһының һығылмалы булманы. Гавел ике республика федерацияһын һаҡлап ҡалыу позицияһында тора.
1990 йылғы һайлау кампанияһы тулы булмай, әммә 1992 йылда Чехияла Вацлав Клаус етәкләгән Гражданлыҡ демократик партияһы, ә Словакияла Владимир Мечьярҙың демократик Словакия өсөн милли Хәрәкәте еңде. Граждандар хәрәкәте кеүек уға яҡын партиялар, яҡындары уға һайлауҙарҙа еңелделәр. Уртаҡ дәүләттең тарҡалыуына хатта Федераль йыйылыштың Чехословакия уния (М. Земандың һорауы буйынса) булыуына тауыш биреүе лә ҡамасауламаны — был ҡарар ике яҡ тарафынан да кире ҡығылды. Вацлав Гавел үҙ мандаты тамамланғанға тиклем өс ай ҡалғас (1992 йылдың 20 июле), Федераль йыйылыш тарафынан киләһе мөҙҙәткә һайланмау сәбәпле, шулай уҡ Чехословакияның тарҡалыуы ҡотолғоһоҙ булыуын аңлағас, президент вазифаһын ҡалдыра.
Президент Гавел исеме менән шулай уҡ Чехословакияның тәүге иҡтисади реформаларын бәйле аңлаталар.
Чехия Президенты
1999 йылда Ле Монд гәзите Гавелдың НАТО ғәскәрҙәренең Югославияға баҫып инеүен хуплаған һүҙҙәрен баҫтыра:<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> НАТО-ның Косовоға һөжүмендә һауа атакалары, бомбалар матди ҡыҙыҡһыныу юҡлығына бер кем дә шикләнмәй, тип уйлайым. Улар гуманитар характерҙа: төп урында хатта дәүләт суверенитетынан да өҫтөн булған кеше принциптары, хоҡуҡтары тора. Тап бына ошолар Югославия Федерацияһына баҫып инеүҙе, БМО мандаты булмаһа ла, законлы итә. Һуңғараҡ „гуманитар бомбардировкалар“ терминын кире ҡаға, мин бер ҡасан да ул тура ла уйламаным да, һөйләмәнем дә, ти ул.
Көнбайыш илдәренең Ираҡ ,ҡарата санкциялар сәйәсәтен яҡлай, АҠШ-тың Ираҡҡа баҫып инеүен хуплаусы  авторҙарҙың береһе булып тора.
2011 йыл
Үлеменә тиклем 2011 йылдың 4 декабрендә Дәүләт Думаһына һайлауҙан һуң Рәсәйҙә нимә барғаны хаҡында үҙ фекерен белдерҙе. Уның «Новая газета» биттәрендә баҫылған тексы Вацлав Гавелдың Рәсәй матбуғатында матбуғатында һуңғы баҫмаһы булды. Уның вафатынан һуң был ғариза «Рәсәй теләктәре» тип атала башланы — Рәсәй йәмғиәте посткоммунизм формаһындағы бөтә билдәле формаларҙан иң ҡаты көрәш алып бара, тип уйлайым. Политологтар Рәсәйҙә хәҙерге ғәрәп революциялары менән бәйле хәлде табыр, моғайын, ләкин мин, тәү сиратта, «тимер ҡоршауҙарҙы» емереү, 1989—1990 йылдарҙағы сәйәси үҙгәртеп ҡороуҙар тауышын ишетәм.
Шуға күрә, тәү сиратта Рәсәй граждандарын демократия исеме аҫтында аталған режим демократия түгеллегенә ышандырырға кәрәк. Был режим тик ҡайһы бер үтә ябай ғына демократия билдәләре менән билдәләнә.
Власть граждандарҙың мәнфәғәттәрен һанға һуҡмай, хөкөм идаралығын үҙенә буйһондора, киң мәғлүмәт саралары һайлау һөҙөмтәләрен дөрөҫ сағылдырмай.
Әммә Рәсәй өсөн иң ҙур хәүеф — кешеләрҙеңхуш күңеллеге, битарафлығы булыр. Киреһенсә, улар үҙ хоҡуҡтарын һәм иректәрен өҙлөкһөҙ танытырға, яҡларға тейеш. Оппозицион структураларға берләшергә, хөкүмәтте формалаштырырға һәм бөтә Рәсәй буйынса халыҡҡа үҙ программаһын аңлатырға кәрәк.
Үлеме
75 йыл дауамында ҡатмарлы операциялар кисергән, тын юлдары ауырыуы менән яфаланған һәм табиптар һәм ҡатыны — театр һәм кино актрисаһы Дагмар Вешкрнова-Гавлова күҙәтеүендә йәшәй. Үлеменә тиклем әҙ генә алдараҡ, хыялыңды тормошҡа ашырып, нәфис фильм төшөрә. 2011 йылдың йәйендә уның режиссёрлыҡ дебюты — «Уход» картинаһы Мәскәү халыҡ-ара кинофестивале программаһында күрһәтелә. Ауыр сире арҡаһында режиссёр үҙе килә алмай. Ғүмеренең һуңғы айҙарын үлеменә тиклем (ул 2011 йылдың 18 декабре) Трудново эргәһендәге үҙ йортонда үткәрә. Уның үлеменән һуң илдә өс көнлөк матәм иғлан ителә.
Уның үлеме тураһындағы хәбәрҙе илдең экс-президент матбуғат секретары Танцевова Сабина раҫлай.
Хушлашыу 23 декабрҙә Святого Вита ҡалаһында уҙа һәм Прага Страшницкий крематорийының ҙур залында тамамланды. Чехияның экс-президенты Винограды уң зыяратының Гавелдәр ғаиләһе ҡәберлегендә ерләнә.
Идеялары
Вацлав Гавел үҙ мәҡәләләрендә һәм мәҡәләләрендә бик йыш Абсурдистан һүҙе - абсурд әйберҙәр нормаһы, айырыуса сәйәсәттә һәм хөкүмәттә булған ил өсөн ироник атамаһын ҡулланған. Тәүҙә терминды Көнсығыш Европаның социалистик илдәренә ҡарата диссиденттар киң ҡулланды. Һуңғы ваҡытта терминды ҡулланыу яҡын көнсығыш илдәренә һәм постсовет киңлектәре илдәренә ҡарата ҡулланыла.
Вацлав Гавел премиялары
2012 йылдың апрелендә Кеше хоҡуҡтары буйынса фонд тарафынан Вацлава Галдың "креатив протест өсөн" премияһын (англ) булдырҙы.
2013 йылдың мартында Европа Советының Парламент ассамблеяһы, Прагалағы Вацлав китапханаһы (ингл.) һәм Чехияның "ХАРТИЯ 77" фонды халыҡ-ара  Вацлав Гавел премияһы булдырҙы. "Кеше хоҡуҡтары өлкәһендә гражданлыҡ батырлығы һәм ҙур ҡаҙаныштары өсөн" премияһы йыл һайын октябрҙә тапшырыла. Бүләкләү тантанаһы Страсбургта үтә, һуңынан лауреат Прагала тәбрикләнә.
Трасна
Трасна — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе, Калуга өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нара йылғаһының һул ярына тамағынан 145 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тыва Республикаһы гимны (1993–2011)
1993 йылдан 2011 йылғаса ғәмәлдә булған Тыва Республикаһы Гимнынын исеме — «Тооруктуг „Долгай“ таңдым» (Урман эрбет сәтләүектәр менән тулы (Эрбетле минен тайгам «Долгай»)). Халыҡ йыры. Эшкәртеү авторы — Аяна Самияй ҡыҙы Монгуш. 2011 йылдың 11 Август (Урағай) көнөндә Тыва Республикаһы Дәүләт гимны тураһында закон үҙгәртелде. Яңы гимны исеме — Мен тыва мен (Мин тывамын).
Миһран
Этимологияһы
Миһран исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә фарсы теле аша ингән, шәфҡәтле, миһырбанлы, һөйкөмлө тигән мәғәнәгә эйә. Һуңғы осорҙа башҡорттар Миһран һымаҡ матур мәғәнәле һәм яңғырашлы исемде һирәк ҡуша.
Билдәле кешеләр
Ҡотлобаев Миһран Уйылдан улы 1862—1863 йылдарҙа 16-сы кантон башлығы вазифаһын башҡара. 1863—1865 йылдарҙа 6-сы Бөрө кантоны башлығының ярҙамсыһы була.
Фамилияла
Миһранов Рәйес Һаҙый улы (1 июнь 1926 йыл — 1970 йыл) — комсомол, партия һәм дәүләт органдары эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1954—1960 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары; 1960 йылдан КПСС-тың Өфө ҡала һәм Баймаҡ район комитеттары секретары; 1963—1967 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе урынбаҫары. Башҡорт АССР-ының 4-6-сы сығаралыш Юғары Советы депутаты. ВЛКСМ-дың XXIII съезы делегаты (1958). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1957) һәм ике «Почёт Билдәһе» (1959, 1966) ордены кавалеры.
Миһранов Ғәлимулла Ғимран улы (1924 йыл — 2005 йыл) — педагог һәм йәмәғәт эшмәкәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1963). «Почёт билдәһе» ордены (1972) кавалеры.
Миһранов Искәндәр Абрар улы (1 декабрь 1939 йыл) — мәғариф ветераны, тарих уҡытыусыһы, ауыл хәбәрсеһе, тыуған яҡты өйрәнеүсе, һәүәҫкәр йырсы һәм ҡурайсы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған уҡытыусыһы, РСФСР-ҙың мәғариф отличнигы, Салауат районының Рәми Ғарипов исемендәге премияһы лауреаты (1997).
Миһранов Марс Шәрифулла улы (6 март 1964 йыл) — ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2007).
Атаһының исеме
Агишев Иҙел Миһран улы (4 февраль 1928 йыл — ?) — башҡорт телсеһе, лексиколог, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1985)
Солтангәрәев Әмир Миһран улы (20 февраль 1958 йыл) — хоҡуҡ белгесе, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, яҙыусы (документаль проза), публицист. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (2010), Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһы Журналистар союздары ағзаһы (1997), Рәсәй һәм Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы (2007).
Олокүл
Олокүл (Большое Озеро) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 15 кеше. Почта индексы — 452884, ОКАТО коды — 80204804003.
Миһран
Атаһының исеме
Халиҡов Миңнеғәли Миһран улы (1904 -?) — өлкән лейтенант, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
Олокүл
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Миһран
Атаһының исеме
Моратшин Амран Миһран улы (20 сентябрь 1948 йыл) — ғалим-инженер-электрик, дәүләт эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1987 йылдан Башҡортостан Республикаһының Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификация үҙәге директоры. Рәсәй Сифат проблемалары академияһы академигы, техник фәндәр докторы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған метрологы. Салауат Юлаев ордены кавалеры.
Шыма көпшә
Шыма көпшә, айыу көпшәһе (дягиль лекарственный) - дымлы ерҙә үҫә торған үҫемлек; бал ҡорто татын да, һеркәһен дә йыя ; нигеҙҙә, һыуыҡ тейгәндә, ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙары булғанда дауа биреүсе шифалы үҫемлек.
Һыуыҡҡул ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)
Һыуыҡҡул ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Һыуыҡҡул ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә. 2008 йылдан башлап берләшкән Елань-Шишмә ауыл советы.
Ябаган
Ябаган — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының уң ярына тамағынан 511 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Фельсдорф
Фельсдорф (Velsdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 197 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,78 км2. Диңгеҙ кимәленән 59 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39359 һәм автомобиль коды — BK.
Айыу баланы
Айыу баланы(урыҫ.жимолость настоящая)- ҡыҙыл сәскәле, ваҡ ҡына ҡыҙыл емешле ҡыуаҡ үҫемлек.
Шура-озень
Шура-озень (Эрпели-озень) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Каспий диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 80 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Маганак
Маганак — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аба йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бецкой йорто
Бецкой йорто (принц Ольденбургский һарайы булараҡ та билдәле) — Бецкой Иван Иванович заказы буйынса XVIII быуатта төҙөлгән йорт. XIX быуатта инде Василий Стасов тарафынан өҫтәп төҙөлә. Санкт-Петербургта Һарай яры буйы, 2 һәм  Миллионная урамы, 1 адрестары буйынса урынлашҡан.
Тарихы
XVIII быуат башында Батша болононоң төньяҡ өлөшөндә, хәҙер йорт торған урында, шыршы сауҡалығы урынлаша. 1719—21 йылдарҙа Доменике Трезини был урында батша ял итеү өсөн галерея төҙөй, унда Пётр I  көн һайын сәғәт 11-ҙән сәғәт 12-гә  тиклем була,  унда  үтенестәр  ҡабул итә, ашай, ә ҡайһы берҙә  байрамдар  ойоштора. 1725 йылда Мейер атласына  ярашлы, бында бассейн урынлаша, ә   1731 йылда — ҡарауыл йорто.
1784 йылдан 1787 йылға тиклем Опера йорто урынында Екатерина II бойороғо буйынса Иван Бецкой өсөн йорт төҙөлә, Бецкой яңы айырым йортҡа төҙөлөш тамамланғандан һуң тик 2 йыл үткәс кенә күсә. Донъяуи саралар һәм ассамблеялар йортта уҙғарылмай, әммә  Иван Иванович Бецкой ҡарамағында булған уҡыу йорттарының  тәрбиәләнеүселәре өсөн бында ҡайһы саҡта кисәләр үтә. Бында бик күп сәнғәт әҫәрҙәре була. Бецкой йортонда үҙ ваҡытында күп кенә билдәле шәхестәр  була, мәҫәлән: философ Дидро йәки Польшаның һуңғы короле Станислав Август Понятовский.
1791-96 йылдарҙа йортта билдәле яҙыусы һәм мәҫәл яҙыусы Иван Крылов йәшәй. Бында ул типографияһын аса, унда «Зритель» һәм '«Санкт-Петербургский Меркурий» журналдары баҫылып сыға <blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">
В ''Санкт-Петербурге, в типографии Крылова с товарищи, в новом Его Высокопревосходительства Ивана Ивановича Бецкого доме, что у летнего сада, выходит ежемесячное издание под названием Зритель: в нём помещаются как сатирические, критические, таки стихотворные сочинения, подражания и переводы. Началось сие издание с Февраля 1792 года. …Ежели кто за благо руссудит удостоить сие издание приисылкою своего сочинения, то оное помещено будет с благодарностью''.<templatestyles src="Шаблон:Конец цитаты/styles.css" /><div class="ts-Конец_цитаты-source">— Санкт-Петербургские ведомости, март 1792 1795 йылда Бецкой үлгәндән һуң  йорт уның ҡыҙы  Анастасия, адмирал Осип Рибас  ҡатыны ҡулына күсә. 1822 йылдан инде йортто Бецкойҙың ейәнсәрҙәре биләй. 1830 йылда йортто ҡаҙнаға һатып алалар һәм принц Петр Ольденбургскийға бирәләрәү. 1837 йылда ул принцесса Тереза Нассаускаяға өйләнә, бының менән бәйле 1839-41 йылдарҙа һарайҙы бейегәйтеп төҙөйҙәр һәм В.П.Стасов проекты буйынса яңынан биҙәйҙәр.
1917 йылдың сентябрендә Александр Петрович Ольденбургский йортто Ваҡытлы хөкүмәткә 1 500 000 һумға һата, ул уны Мәғариф министрлығына тапшыра. Октябрь революцияһынан һуң бында коммуналь фатирҙар урынлаштыралар. 1921 йылда Ольденбургскийҙар йортонда Үҙәк педагогия  музейы асыла,  М. Е. Салтыков-Щедрин исемендәге түңәрәк эшләй.
1962 йылдан Бецкой йорто Ленинград китапхана институтына ҡарай (әлеге ваҡытта — Санкт-Петербург дәүләт мәҙәниәт институтын). Ул шулай уҡ институтҡа ҡараған күрше Салтыковтар йорто менән эске үткәүелдәр ярҙамында тоташҡан.
Архитектура үҙенсәлектәре
Бина планында — тура дүртмөйөш. Йорттоң ҙур эске ихатаһы булған, һуңынан унда флигелдәр төҙөйҙәр. Марс яланына сыҡҡан корпус, башта ҡабырға башнялар һәм аҫылмалы баҡса менән ике ҡатлы була. Ихата эсендә, икенсе ҡат кимәлендә, кронштейндар һаҡланып ҡалған, уларҙа Ю.Фельтен эшләгән Кесе Эрмитаждағы кеүек үк аҫылмалы баҡсаның конструкцияһы беркетелгән. Яр буйына сыҡҡан корпус  XVIII быуаттағы үҙ йөҙөн һаҡлап ҡалған.
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> «Он недавно отстроил свой дом, при нём имеется сад, устроенный с большими издержками. ''К саду примыкает библиотека, кабинет рабочий и зало с картинами, среди которых было много весьма замечательных и ценных для знатоков; более из голландской школы, но было немало и посредственных. Я застал Бецкого в халате, разгуливающего в саду вместе с графом Минихом (сыном фельдмаршала), пользующимся большим его расположением и доверием''»<templatestyles src="Шаблон:Конец цитаты/styles.css" /><div class="ts-Конец_цитаты-source">— Цит. по: ''П. М. Майков'' Иван Иванович Бецкой. СПб., 1904, с. 454 Әммә Бернулли ҡайһы йорт тураһында һүҙ барғанын асыҡламай. Бецкойҙың ике йорто була ( тағы бер айырым йортто Бецкой өсөн Ю.Фельтен Һарай яры буйы урамында,  12-14 йорт, төҙөй),   бина һуғыш ваҡытында тулыһынса емерелә. Ике йортта ла аҫылмалы баҡса була.
Авторлығы
Бина проектының авторлығы әле лә билдәһеҙ. 2005 йылда КГИОП  мәҙәни мираҫ  объекттары исемлегендә  Валлен-Деламот фамилияһы инде күрһәтелмәй. Фельтен авторҙашлығы айырыусы ихтимал тип һанала. Һуңғыһына архитектура бүлгеләнеүенең пропорциялары, фасад композицияһына нишаларҙы индереүе күрһәтә. Фельтендың ижади алымына хас булған интерьерҙар декор элементын һаҡлай:  фигуралар менән горизонталь рельефтар, вертикаль тар һыҙаттар — таҫмалар менән беркетелгән сәскәләр һәм төрлө предметтарҙан торған рельефтар.
Рәсәй Федерацияһының һалым органдары хеҙмәткәре көнө
Рәсәй Федерацияһының һалым органдары хеҙмәткәре көнө — Рәсәй Федерацияһы һалым органдары хеҙмәткәрҙәренең һөнәри байрамы. Рәсәйҙә йыл һайын 21 ноябрҙә билдәләнә.
"Рәсәй Федерацияһының һалым органдары хеҙмәткәре көнө"нөң тарихы
«Рәсәй Федерацияһының һалым органдары хеҙмәткәре көнө» Рәсәй Президенты Владимир Путиндың «Рәсәй Федерацияһының һалым органдары хеҙмәткәре көнө тураһында» 2000 йыл 11 ноябрь 1868-се Указына ярашлы булдырыла.
1991 йылдың 21 ноябрендә РСФСР Президентының 229-сы Указы менән РСФСР-ҙың Дәүләт һалым хеҙмәте ойошторола. Шуға бәйле ошо көн байрам итеп билдәләнә.
Баймөхәмәтов Казбек Сәғит улы
Баймөхәмәтов Казбек Сәғит улы (31.03.1931—4.06.2014), ғалим-нефтсе-инженер-геолог. Һәүәҫкәр йырсы. 1973—2007 йылдарҙа Башҡортостан нефть ғилми-тикшеренеү һәм проект институтының бүлек мөдире. Геология-минералогия фәндәре докторы (1989). Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1996), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1982), СССР-ҙың нефть сығарыу сәнәғәте отличнигы (1981) һәм почётлы нефтсеһе (1991). Октябрь Революцияһы (1986) һәм «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Казбек Сәғит улы Баймөхәмәтов 1931 йылдың 31 мартында БАССР‑ҙың Ҡыйғы районы Үрге Ҡыйғы ауылында тыуған. Үрге Ҡыйғы урта мәктәбен тамамлағандан һуң, 1948 йылда Өфө нефть институтына уҡырға инә, артабан академик И. М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть институтының геологоразведка факультетында уҡыуын дауам итә.
Тормош һәм хеҙмәт юлы
И. М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть институтын 1953 йылда тамамлағандан һуң, инженер-геолог һөнәренә алған йәш белгес «Башнефть» берекмәһенең «Туймазанефть» нефть-газ сығарыу идаралығының (НГДУ) 5-се һәм 6-сы скважиналарында эш башлай.
1953—1966 — скважиналарҙы тикшереү мастеры, Туймазанефть нефть промыслаларының һәм нефть-газ сығарыу идаралығының өлкән геологы. Ҡыҙыҡһыныусан йәш белгес нефть-газ сығарыу буйынса махсус китаптар, баҫмалар уҡый.
1966 йылдан алып «Башнефть» производство берекмәһенең бүлек начальнигы, баш геологы, бер үк ваҡытта начальник урынбаҫары вазифаһын башҡара. Ошо вазифаға тәғәйенләнеп ике ай үтеүгә Туймазы һәм Шкапов ятҡылыҡтарында нефть сығарыуҙың киҫкен рәүештә кәмеүе сәбәбен асыҡлау талап ителә. Нефттең кәмеүе тәүлегенә биш мең тоннаға тиклем барып етә. Казбек Сәғит улы был проблеманың сәбәбен — нефть сығарыу кәмеүен нефттең эре платформалы ятҡылыҡтарын эксплуатациялауҙы дөрөҫ күҙалламау менән бәйле икәнен асыҡлай. Бынан һуң нефть табыу пландары кәмеү яғына үҙгәртелә.
Һуңғараҡ, 2011 йылға тиклем, шунда уҡ баш ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
Уның етәкселеге аҫтында 22 нефть һәм газ ятҡылығы (Борай, Раевка, Сатай ятҡылыҡтары һ.б.) асыла.
Баймөхәмәтов Казбек Сәғит улы 200‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Казбек Сәғит улы ҡыҙыҡ әңгәмәсе һәм мауыҡтырғыс хикәйәсе, киң ҡарашлы һәм эрудициялы кеше була. Тарих менән ҡыҙыҡһыныусы шәхес, Василий Ключевский һәм Лев Гумилёв әҫәрҙәрен яратып уҡыған. Башҡорт нефте буйынса бай архив туплаған, коллегалары, нефтселәр тураһында күп яҙған. Фәнни бәхәстәрҙә компромисс эҙләмәгән, ҡәтғи фекере менән айырылған. Үҙенең ҡарашын асыҡтан-асыҡ бәйән иткән.
Башҡортостан Республикаһының Инженер Академияһы ағзаһы (1992), Рәсәй Тәбиғи Фәндәр Академияһының (РАЕН) почётлы ағзаһы(2000) була.
Казбек Сәғит улы Баймөхәмәтов 2014 йылдың 4 июнендә Өфө ҡалаһында вафат булған, Көньяҡ зыяратында ерләнгән.
Драглайн
Драгла́йн (dragline) — һығылмалы канат элемтә һәм ковш менән бер сүмесле экскаватор. Ер ҡаҙыу эштәрҙә ҡулланыла.
Кран көйәнтәһе оҙонлоғо 10 метрға, сүмес һыйҙырлығы 168 м³ тиклем етә. Йыш ваҡыт аҙым йөрөтлө (күптән тәгәрмәс сылбыры менән йығаҙланған). Карьерҙарҙа, гидротехник һәм мелиорация төҙөлөштә ҡулланыла.
Конструктив яҡтары
Сүместен һығылмалы элеүе һәм драглайндын рәшәткә көйәнтәһе ер ҡаҙыуҙа иң ҙур тәрәнлекте һәм йөктө бушатыу бейеклеғен тьәминь итә.Драглайндарҙын юғары етештереүсәнлеғе бар. Ләкин һығылмалы элеүе үткер тәрәнлеғен һәм йөк бушатыу бейеклеғен бирмәй. Драйглайн менән тупраҡты транспортҡа бушатыу ҡыйын. Драглайн тупраҡты беренсенән отвалдарға бушата. Арабан отвалдан мехлопата һәм погрузчик менән тупраҡ транспортҡа күсереп бушатыла. Драглайндын сүмесе күтәреү һәм тартыу канаттарға бығауҙар менән эленә.
Муровинка
Муровинка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Луда йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Бунарка
Бунарка — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Үрге-Нейвинское №1080) һыу һаҡлағысына 276 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нейва йылғаһы башынан Невьян һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шәйехзада
Шәйехзада — башҡорт ир-ат исеме
Этимология
Шәйехзада — ғәрәп, фарсы телендә — Шәих (дин башлығы; ырыу башлығы) + зада (ир бала)
Билдәле кешеләр
Бабич Шәйехзада Мөхәмәтзакир улы (2 ғинуар 1895 йыл — 28 март 1919 йыл) — шағир, башҡорт әҙәбиәте классигы. Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре, Башҡорт мәркәз шураһы (1917—1919) ағзаһы.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Шәйехзада Бабич музейы — музей Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районының Әсән ауылында урынлашҡан. Күренекле башҡорт шағиры, башҡорт әҙәбиәте классигы, Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре, 1917—1919 йылдарҙа Башҡорт Хөкүмәте ағзаһы Шәйехзада Бабичҡа бағышланған.
Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы — 1995 йылда әҙиптең тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы һәм уның исемен мәңгеләштереү маҡсатында Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте тарафынан өмөтлө йәш ижадсыларҙы дәртләндереү өсөн булдырылған. Әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендә эшләүселәргә юғары ижади ҡаҙаныштары өсөн бирелә.
Шәйехзада Бабич исемендәге башҡорт һәм татар әҙәбиәте китапханаһы — Силәбе ҡалаһында урынлашҡан 15-се һанлы башҡорт һәм татар әҙәбиәте китапханаһы. 1906 йылда түләүһеҙ мосолман китапханаһы булараҡ ойошторолған.
Алабуға районы
Алабуға районы (Алабуга районы) — Татарстандағы муниципаль район, 1930 йылдың 10 авгусында ойошторолған. Административ үҙәге — Алабуға ҡалаһы. Майҙаны 1362,1 км².
Халҡы
Урыҫтар — 51,7 %, татарҙар — 42,6 %, мариҙар — 1,2 %.
Тарҡаҙы ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)
Тарҡаҙы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Тарҡаҙы ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2008 йылда Исламбаҡты ауыл Советы менән берләштерелә.
Әс-Сәмири
Әс-Сәмири (السامري, самаритянин) — Ҡөрьәндә Муса халҡына Алтын буға (алтындан эшләнгән үгеҙ һыны) менән үәсүәсә һалған кеше. «Әс-Сәмири» һүҙе Ҡөрьәндә өс тапҡыр осрай.
Сәхифәһе
Әс-Сәмири тарихы Ҡөрьәндә ике тапҡыр бәйән ителә. Беренсе хикәйәләүҙә Бәнү Исраил һәм Һарун менән бәйле гонаһ тураһында һөйләнелә, был Исход китабына тап килә. Унда металдан ҡойолған быҙау « мөңрәй» (хувар) тип әйтелгән.
Икенсе хикәйәләүендә әс-Сәмири исраил улдарына ҡотҡо һалыусы булараҡ күрһәтелә. Әс-Сәмири бойороғо буйынса исраилдәр үҙҙәренең биҙәүестәрен утҡа ташлай, һәм ул шуларҙан мөңрәп торған быҙау һыны эшләй. Һарун пәйғәмбәр тыйыуына ҡарамаҫтан, халыҡ уға табына башлай. Муса пәйғәмбәр әс-Сәмириҙан был хәл тураһында һорағас, ул аҡлана, йәнәһе, «улар күрмәгән нәмәне», йәғни «илсенең эҙҙәрен» күргән. Мосолман йолаһы «илсенең эҙҙәре» тигән һүҙҙәрҙе Ябраил фәрештәнең ат тояғы эҙҙәре тип аңлай. Муса уға үҙенең язаһы тураһында иғлан итә: «Был тормошта һиңә: „Ҡағылмағыҙ“, — тип әйтергә тура киләсәк. Ә һуңынан һиңә ҡотолоп ҡала алмай торған мөҙҙәт башланасаҡ».
Ҡөрьән хикәйәһенең Алтын буға тураһындағы мәғәнәһе шунда: гонаһта ғәйепле (әс-Самири) язаға тарттырыласаҡ һәм үҙ ғәйебен ярлыҡатырға тейеш.
Насиров Фәрит Сәғит улы
Насиров Фәрит Сәғит улы (22 ғинуар 1954 йыл) — ғалим-математик. Физика‑математика фәндәре докторы (2002), профессор (2010).
Биографияһы
Фәрит Сәғит улы 1954 йылдың 22 ғинуарында Германия Демократик Республикаһының Карл-Маркс-Штадт (хәҙерге Германияның Хемниц) ҡалаһында тыуған. 1976 йылда Ленинград дәүләт университетының Математика-механика факультетын тамамлай.
1976 йылдан Өфө авиация институтында эшләй. Ғилми хеҙмәт юлын ассистент булып башлап, өлкән уҡытыусы, доцент була һәм математика кафедраһы профессоры дәрәжәһенә тиклем күтәрелә.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре булып функциялар һәм осраҡлы процестар өсөн локаль ваҡыттар, схоластик иҫәпләү, схоластик дифференциаль тигеҙләмәләр, теория, матди үҙгәреүсән функцияһы, финанс математикаһы тора. Роман-Стилтъестың һәм Стратонович интегралдарының дөйөмләштерелгәне булған ирекле өҙлөкһөҙ функция буйынса симметрик интегралдар һәм дөйөмләштерелгән Ито интегралдары теорияһын сығарыуына, классик схоластик дифференциаль тигеҙләмәләрҙең дөйөмләшеүе булған яңы класлы интеграл тигеҙләмәләр төҙөүгә һәм башҡаларға үҙ өлөшөн индерә. 80-дән ашыу ғилми хеҙмәт авторы.
Сосновка (Мишкә районы)
Сосновка (Сосновка) — Башҡортостандың Мишкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 615 кеше. Почта индексы — 452351, ОКАТО коды — 80243815003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡормантау
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Ҡормантау — Бурлы ауыл Советы биләмәһендәге ауыл. Район үҙәгенән төньяҡ‑көнбайышҡа 37 саҡрым, Аҡкүл тимер юл станцияһынан төньяҡ‑көнсығышта 54 саҡрым алыҫлыҡта ята. Ағиҙел йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға 1738 йылда керҙәшлек килешеүе буйынсаса Нуғай даруғаһы Кесе Табын улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә мишәрҙәр нигеҙ һала. 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында 28 кеше ҡатнаша. Һуңынан бында типтәрҙәр һәм яһаҡлы татарҙар килеп ултыра. 1795 йылда 100 кеше, 1865 йылда 88 йортта — 456 кеше йәшәгән. Ауыл кешеләре малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. Мәсет, училище булған. 1906 йылда мәсет, мәҙрәсә, 2 бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән. Халҡы: 1906 йылда — 867 кеше; 1920 йылда — 1074 кеше; 1939 йылда — 867 кеше; 1959 йылда — 837 кеше; 1989 йылда — 494 кеше; 2002 йылда — 489 кеше; 2010 йылда — 420 кеше. Татарҙар, башҡорттар йәшәй (2002). Урта дөйөм белем биреү мәктәбе, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.
Урамдары
Исемдәре:
Ағиҙел урамы (Агидель (улица))
Дуҫлыҡ урамы (Дружбы (улица))
Ҡышлау урамы (Кышлау (улица))
Партизан урамы (Партизанская (улица))
Ҡарауылтау
Рельефы, геологияһы
Формаһы оҙонсай, битләүҙәре текә, киртләсле. Арти ҡатламы тоҡомдарынан тора.
Флораһы һәм фаунаһы
Болонло һәм ҡыуаҡлы далаларҙан, һоро урман тупрағындағы киң япраҡлы урмандарҙан тора, ултыртылған ҡарағайҙар бар. Үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәре осрай: таутамыр (мәңге йәшел ҡыуаҡлыҡ), ҡыйғас ҡылған.
Исеме
Маҡар ауылына ингән ерҙә урынлашҡан. «Шыршы урмандары менән ҡапланған ҙур „һаҡсы-тау“ элек-электән ауылды ҡурғаулап торған. Унда һаҡсылар йәшәгәндәр һәм хәүеф булғанда ҙур усаҡ тоҡандырғандар, шул рәүешле кешеләргә йәшеренергә мөмкинлек биргәндәр». (М. И. Ҡарабаев, Р. Р. Мусин, 2015, 20 Б.). Ошонан исеме — караульная, ҡарауыл тауы (гора- тау).
Ҡормантау
Урамдары
Үҙәк урам (Центральная (улица))
Ҡарауылтау
Ҡурсаулыҡ характеры
Ҡарауылтау тауы — 1985 йылдан алып дөйөм майҙаны 150 га булған тәбиғәт ҡомартҡыһы ОПТ тәғәйенләнеше: бөтә тәбиғәт комплексын һаҡлау.
Ҡормантау
Урамдары
Мәктәп урамы (Школьная (улица))
Ҡарауылтау
Ҡурсаулыҡ характеры
Һаҡлау объекттары:
Әҙәбиәт
Карабаев М. И., Мусина Р. Р. Микротопонимия села Макарово Республики Башкортостан// Приволжский научный вестник, No 4-2 (44) — 2015, С. 19-21
Вашъяҙы
Вашъяҙы (Ваш-Язы) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 19 кеше. Почта индексы — 452885, ОКАТО коды — 80 204 837 002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ямышевка
Ямышевка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының уң ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.