cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мирзанов Бәхтейәр Ғүмәр улы
Биографияһы
Бәхтейәр Ғүмәр улы Мирзанов 1892 йылдың 10 ноябрендә Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Йөрәктау-Муҡшы ауылында тыуған 1914 йылда Өфөлә «Ғәлиә мәҙрәсәһе»н тамамлай. 1935 йылда хәҙерге Башҡортостан ауыл хужалығы институтында, 1937—1941 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институтында уҡый.
1914—1915 йылдарҙа «Сөйөмбикә» (Ҡазан) журналында эшләй. 1917—1918 йылдарҙа Сәмәрҡәнд һәм Орск ҡалаларында уҡытыусы була.
1920 йылдан — АСБР‑ҙың халыҡ мәғарифы комиссариатында инспектор. 1922—1926 йылдарҙа тыуған Йөрәктау ауылында уҡытыусы булып эшләй. 1929—1931 йылдарҙа — Маҡар район Ер бүлегендә ерҙе файҙаланыу буйынса белгес була. 1936—1937 йылдарҙа — «Коммуна» (хәҙерге «Ҡызыл таң») гәзитенең бүлек мөдире.
1914—1915 йылдарҙа «Шура» журналында, «Вакыт», «Тормош» гәзиттәрендә һәм башҡа периодик баҫмаларҙа үҙенең тәүге әҫәрҙәрен баҫтырып сығара башлай. 1910 йылда яҙылған бер нисә әҫәре ысынбарлыҡтан биҙеү, теге донъя тураһында хыялланыу, төшөнкөлөк рухы менәнн һуғарылған («Күңел йыуатыу», «Әсә ҡәбере янында», «Күңелем тарихы» һәм башҡалар). 1921 йылда «Ҡыҙыл сәскәләр» шиғырҙар йыйынтығын, балалар өсөн «Аҡ батша» һәм «Кескәй революционер» китаптарын сығара. «Ҡыҙыл сәскәләр» йыйынтығында автор дини- мифик атрибуттарҙы күп ҡуллана.
1941 йылдың 17 июлендә Өфөлә вафат була
Антик фәлсәфә
Антик фәлсәфә — антиклыҡ фәлсәфәһе. Боронғо греция һәм боронғо рим (б .э. т. VII б. аҙағы — б. э. VI б.) фәлсәфәләренә бүленә, иртә классик фәлсәфәнән алып император Юстиниан бойороғо менән Афинала 529 йылда һуңғы фәлсәфә мәктәбе ябылғанға тиклем. Ғәҙәттә беренсе боронғо антик фәйлсәсуфы тип Фалес һанала, ә һуңғыһы — Аниций Манлий Торкват Северин Боэций.
Төп мәсьәләләрҙең алмашыныуы буйынса осорҙарға бүлеү
Түбәндәге осорҙарға бүленә:
Иртә классика (архаика)
Төп мәктәптәр:
Кесе Сестра
Кесе Сестра — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лама йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
29 март
29 март — григориан стиле буйынса йылдың 88-се (кәбисә йылында 89-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 277 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Юлдаш (Балаҡатай районы)
Юлдаш (Юлдашево) — Башҡортостандың Балаҡатай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 102 кеше. Почта индексы — 452571, ОКАТО коды — 80210834006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Суйынсы
Суйынсы (Чуюнчи) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Таҡйылға йылғаһының һул ярына тамағынан 7,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Охлебинино ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Өфөгә тиклем, Ҡариҙел (инешенән Шаҡша ҡасабаһына тиклем) һәм Дим (инештән Бочкарёво һыу үлсәү посына тиклем) йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Колтусоватка
Колтусоватка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кеть йылғаһының һул ярына тамағынан 127 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шушпанка (Кыж ҡушылдығы)
Шушпанка  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кыж йылғаһының һул ярына тамағынан 2,4 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡортостан физик культура институты
Башҡортостан физик культура институты (БИФК, «Урал дәүләт физик культура университеты» Юғары белем биреүҙең федераль дәүләт мәғариф учреждениеһының Башҡортостан физик культура институты (филиал) — физик культура, спорт һәм туризм буйынса белгестәр әҙерләү өсөн Башҡортостан Республикаһының эре юғары уҡыу йорто.
Тарихы
Тәүге исеме: Силәбе дәүләт физик культура институтының Өфө уҡыу-консультация пункты. 2000 йылдың 6 мартында Рәсәй Федерацияһы Спорт министрлығы бойороғо, Урал дәүләт физик культура академияһы ректоры профессор Л. М. Куликовтың юллауы буйынса, Урал дәүләт физик культура академияһының Өфө филиалы асыла. 2005 йылдың сентябрендә аттестация һәм аккредитация процедураһын уңышлы үтеү һөҙөмтәләре буйынса Урал дәүләт физик культура академияһының Өфө филиалы «Урал дәүләт физик культура университеты» Юғары белем биреүҙең федераль дәүләт мәғариф учреждениеһының Башҡортостан физик культура институты (филиал) итеп үҙгәртелә.
Институт структураһы
Институт составында 15 факультет һәм дүрт кафедра бар:
Магистратура
Аспирантура (13.00.04 ғилми һөнәре буйынса — Физик тәрбиә, спорт күнекмәләре, һауыҡтырыу һәм адаптив физик культура теорияһы һәм методикаһы).
Дәрестәр уҡыу корпустарынан тыш, «Өфө-арена», «Биатлон» спорт-һауыҡтырыу комплексы, «Динамо» стадионы һәм баш ҡаланың башҡа ҡоролмаларында үткәрелә.
Студенттары
Институт 2100-ҙән ашыу юғары квалификациялы белгес әҙерләгән. Бөгөн уҡыу йортонда 850 студент — көндөҙгө, 1000-гә яҡыны ситтән тороп уҡыу бүлегендә белем ала.
БИФК-ты тамамлаусылар һәм студенттар араһында:
Уҡытыусылары һәм етәкселеге
БФКИ директоры — педагогия фәндәре докторы, профессор, РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры, БР-ҙың атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре, спорт мастеры, ауыр атлетика буйынса СССР-ҙың спорт мастеры П. С. Горулев. Уҡытыу эштәре буйынса директор урынбаҫары — педагогия фәндәре докторы, профессор, РФ-ның атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре, дзюдо буйынса СССР-ҙың спорт мастеры В. Павлов. Директорҙың фәнни һәм инновацион эштәр буйынса урынбаҫары, биология фәндәре докторы, профессор Румянцева Эльвира Рим ҡыҙы.
150 уҡытыусының 68,5 процентының ғилми дәрәжәһе һәм исеме бар, штаттағы уҡытыусыларҙың дәрәжәлелеге 72,8 процент тәшкил итә. Уҡытыусылар составы араһында 15 фән докторы, 72 фән кандидаты бар. БФКИ-ҙа Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған хеҙмәткәрҙәре, Рәсәйҙең атҡаҙанған тренерҙары, Рәсәйҙең спорт мастерҙары һәм халыҡ-ара класлы спорт мастерҙары эшләй.
Парсма
Парсма - ფარსმა - Грузияның тарихи Тушети төбәгендәге Ахмет муниципалитетының ауылы  2018 йылдың 10 июлендә  ауыл Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелгән.
Географияһы
Парсма көнсығыш Грузияның Тушети төбәгендәге Кахети районында Пирикити йәмәғәтендә урынлашҡан. Омало ауылынан 40 км самаһы алыҫлыҡта, Пирикити Алазани йылғаһының һул ярында юл буйындағы убаларҙа урынлашҡан.
Цинандали паркы
Цинандали паркы, Александр Чавчавадзеның усадьба комплексы — Телави муниципалитетының Цинандали ауылындағы тарихи архитектура ҡомартҡыһы. Бөгөнгө көндә комплекс үҙ эсенә йорт-музей, декоратив баҡса, шарап мөгәрәптәре, ҡунаҡхана, кафе, сиркәүҙе үҙ эсенә ала.
1797 йылда Чавчавадзе Гарсеванға  (Рәсәйҙәге Грузия илсеһе), Цинандали ауылы  бирелә, унда Гарсеван  Чавчавадзе   һарай төҙөй
Цинандали усадьбаһы XIX быуатта йәшәгән грузин йәмғиәт эшмәкәре Александр Чавчавадзеға нәҫелдән ҡала. Ул бында йорт төҙөй, парк булдыра һәм Европа технологияһы буйынса грузин шарабын күпләп етештереүҙе башлай.
Александр Чавчавадзе 1846 йылда  вафат була, Цинандали усадьбаһы улы Давидҡа  ҡала. 1854 йылда Цинандалины һарайын, китапхананы имам Шамилдың кешеләре яндыра, парктың бер өлөшө емерелә. Давид Чачавадзе усадьбаны яңынан төҙөй, әммә ҙур бурысҡа бата. Шулай итеп ул хөкүмәткә күсә. XIX быуатта усадьба янындағы баҡсаны яүырталар. 20-се быуат урталарында Чавчавадзе йортон музейға әйләндерәләр. 1886 йылда Рәсәй императоры имениены һатып ала һәм унда тергеҙеү эштәре үткәрә. Был осорҙа бөгөнгө һарай төҙөлә. 1886-1887 йылда яңы һыу үткәргес һәм  Рәсәй империяһының иң эре шарап  заводы төҙөлә.
1946 йылда Александр Чавчавадзеның вафатының 100-йыллығы айҡанлы  йорт-музей асыла.
Александр Чавчавадзеның усадьба комплексы 2006 йылда Грузия президенты указына ярашлы дәүләт әһәмиәтендәге мәҙәни ҡомартҡылар исемлегенә индерелә.
Рунет
Рунет (рус телле Интернет, рус Интернеты) — Интернетта рус телле сайттарҙың бер өлөшө. Бөтә континенттарға, шул иҫәптән Антарктидаға ла таратылған, әммә башлыса БДБ илдәрендә, айырыуса Рәсәйҙә һәм Украинала тупланған. 2018 йылдың февраленә ҡарата, W3Techs компанияһы үткәргән тикшеренеүҙәргә ярашлы, донъялағы 10 миллион самаһы иң популяр интернет-сайттың 6,8 проценты рус телен файҙалана. 2013 йылдан рус теле Интернетта популярлығы буйынса инглиз теленән (51,3 %) һуң икенсе урында тора.
Рус телен айырыуса йыш файҙаланған домендар: .su, .ru, .рф, .рус, .дети, .ua, .by, .kz, .com, .org. Домен адрестары (IDN), мәҫәлән, өлөшләтә — .su һәм.com, тулыһынса — .рф рус телендә теркәлә ала. Рус телле популяр сайттарҙың бөтәһе лә БДБ илдәре домендарында урынлашмаған. Мәҫәлән, «ВКонтакте» социаль селтәре ВКонтакте vk.com доменын, ә Урыҫ Википедияһы ru.wikipedia.org доменын ҡуллана.
Рус телле баҙар ярайһы уҡ ҙур. Әйтәйек, Рәсәйҙең Рәсәйҙә, Украинала, Ҡаҙағстанда, Беларуста һәм Төркиәлә генә эшләгән Яндекс интернет-компанияһы рус телле файҙаланыусылар менән донъяның бөтә эҙләү системалары араһында 4-се урынды биләй.
Рунет
Рунет («ru» — Рәсәй, рус теле йәки домен исеме + «net» — селтәр коды) — Интернет өлөшө. Терминдың аныҡ бер төшөнсә генә аңлатҡан билдәләмәһе юҡ.
Төрлө билдәләмәләргә ярашлы, Рунет — ул:
Фәйезов Фәнүз Фәйез улы
Фәйезов Фәнүз Фәйез улы (1935 йылдың 22 июле, Мишкә районы Ҡыйғаҙытамаҡ ауылы, Башҡорт АССР-ы — 15 ноябрь, 2009, Краснохолмский, Башкортстан Республикаһы) - «Башнефть» етештерү берләшмәһенең Краснохолмский эштәре идараһы быраулаусыһы, Социалистик Хезмәт Геройы.
Биографияһы
Фәнүз Фәйез улы Фәйезов 1935 йылдың 22 июлендә БАССР-ҙың Мишкә районы Ҡыйғаҙытамаҡ ауылында тыуа. Белеме-тулы булмаған урта.
Хезмәт эшмәкәрлеген 1952 йылда Башҡорт АССР-ының Ҡариҙел урман хуҗалығында тракторсы булып башлай, быраулау эштәре идараһының уҡытыу-курс комбинатында быраулаусылар курстарын тәмамлағандан һуң (1953) «Башвостокнефтеразведка» тресының Ҡалтасы быраулау контораһында слесарь булып эшләй. 1955—1957 йылдарҙа — «Свердловск өлкәһе» тресының Свердлов исемендәге шахта электр слесары, 1958-1963 йылдарҙа — «Башвостокнефтеразведка» тресының Ҡалтасы быраулау контораһы быраулаусыһы ярҙамсыһы, 1969—1983 йылдарҙа - «Башнефть» етештереү берләшмәһенең Краснохолмский быраулау эштәре идараһы быраулаусыһы.
Ф.Ф. Фәйезов етәкләгән быраулау вахтаһы юғары хеҙмәт әүҙемлеге менән айырылып тора. Унынсы биш йыллыҡ йылдарында (1976—1980) вахта план буйынса 27 400 метр тау тоҡомдарын 35 577 метр быраулай. Быраулауҙың коммерция тиҙлеге айына 2 640 метр тәшкил итә. Ф.Ф. Фәйезов етәкселегендәге быраулау бригадаһы яңы быраулау яйланмаларын уҙләштерә, Башкортстандың ҡайһы бер нефть ятҡылыҡтарын асыуҙа әүҙем ҡатнаша.
Нефть сығарыу буйынса унынсы биш йыллыҡ пландарын  ваҡытынан алда үтәүҙә ирешкән һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән хеҙмәт батырлығы өсөе СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 6 февралендәге Указы менән Ф.Ф. Фәйезовҡа Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә. 1995 йылда пенсияға киткәнсе «Башнефть» етештерү берләшмәһенең Краснохолмск быраулау эштәре идараһының быраулау мастеры, быраулаусы булып эшләй.
Диего Марадона
Марадона Армандо Диего (Diego Armando Maradona; 30 октябрь 1960 йыл, Ланус, Буэнос-Айрес провинцияһы — 25 ноябрь 2020 йыл, Тигре, Буэнос-Айрес провинцияһы)  — карьераһын тамамлаған Аргентина футболсыһы, һөжүм итеүсе ярымһаҡсы һәм һөжүмсе була. «Архентинос Хуниорс», «Бока Хуниорс», «Барселона», «Наполи», «Севилья» һәм "Ньюэллс Олд Бойз"клубтары өсөн сығыш яһай. Аргентина йыйылма командаһы составында 91 матчта 34 гол индерә.
1986 йылдың донъя чемпионы. 1990 йылдың донъя вице-чемпионы. Дүрт донъя чемпионатында ҡатнашыусы. 1979 йылда Йәштәр командалары араһында донъя чемпионы була. 1986 йылғы Донъя чемпионатының иң яҡшы уйынсыһы. 1979, 1980 йылдарҙа Көньяҡ Американың Йыл футболсыһы. Ике тапҡыр донъя беренселегенең символик йыйылма командаһы ағзаһы. «Бока Хуниорс» клуб составында Аргентина чемпионы. «Наполи» клубы составында ике тапҡыр Италия чемпионы.
Халыҡ-ара футбол федерацияһының (ФИФА) рәсми сайтында тауыш биреү һөҙөмтәһендә 53,6 процент тауыш йыйып, XX быуаттың иң яҡшы футболсыһы тип табыла; ФИФА-ның Футбол комиссияһы версияһы буйынса, Марадона — XX быуаттың 3-сө футболсыһы. МФФИИС-тың һорау алыуҙары буйынса, XX быуаттың иң яҡшы футболсылары араһында 5-се урын биләй. World Soccer, Football France журналдары, Sportivo Guerin версияһы буйынса XX быуаттың иң яҡшы уйынсылары араһында икенсе урын биләй. Placar журналы версияһы буйынса, футбол тарихындағы иң яҡшы уйынсылар араһында 2-се урында тора. The Times гәзите версияһы буйынса донъя чемпионаттары тарихында иң яҡшы футболист булып иҫәпләнә. ФИФА 100 исемлегенә инә. «Алтын туп»ҡа иң беренсе эйә булыусы. Италия футболының Дан залының «иң яҡшы сит ил уйынсыһы» номинацияһы буйынса ағзаһы.
ФИФА версияһы буйынса барлыҡ донъя чемпионаттарында иң яҡшы уйынсыларҙың символик йыйылма командаһы ағзаһы. Көньяҡ Америка тарихында иң яҡшы уйынсыларҙың символик йыйылма командаһы ағзаһы. 1999 йылда Марадона Аргентинала XX быуаттың иң яҡшы спортсыһы тип таныла. Англия йыйылма командаһы ҡапҡаһына индергән Донъя чемпионаттары тарихында иң яҡшыһы тип табылған һәм «Быуат голы» атамаһын алған гол авторы ; шул уҡ уйында ҡулы менән гол индереп, был осраҡ «Хоҙай ҡулы» булараҡ билдәле.
Марадона Буэнос-Айрестың почетлы гражданы. Командаһы составында дебют яһаған көн хөрмәтенә — 2003 йылдың 26 декабрендә «Архентинос Хуниорс» клубының стадионына Диего исеме бирелә. 2005 йылдың июнендә марадона Аргентина сенатынан Фаустино Сармиэнто премияһын ала.
Марадонаның спорт карьераһы наркотиктарға бәйле ҡыҫҡара, артабан ул дисквалификация һәм дауаланыу арҡаһында футболды ҡалдырып торорға мәжбүр була. Бынан тыш Марадона бер нисә, шул иҫәптән, 1991 йылдың апрелендә кокаин һаҡлаған өсөн ҡулға алыныуын һәм 1994 йылда журналистарға пневматик винтовканан атҡан өсөн 1999 йылда ике йылға бирелгән шартлы срокты ла индереп, суд тикшереүенә эләгә.
Уйынсы карьераһы тамамланғандан һуң Аргентина һәм Италия каналдарында телекомментатор булып эшләй. 2005 йылдың июненән 2006 йылдың авгусына тиклем «Бока Хуниорс» клубының футбол комиссияһының вице-президенты була. Бер нисә фильмда төшә.
2008 йылдың октябренән 2010 йылда июленә тиклем Аргентина йыйылма командаһының баш тренеры була, уны 201 йылғы донъя чемпионатының сирек финалына сығара.
Балалыҡ йылдары
Диего Армандо Марадона 1960 йылдың 30 октябрендә йәкшәмбе иртәнге 5-тә Буэнос-Айрес провинцияһының ланус ҡалаһында Эвита поликлиникаһында тыуа. Атаһы дон Диего, Тритумоль тирмәннедә эшләй, әсәһе Дальма Сальвадора Франко хужабикә була. Марадона ғаиләлә бишенсе бала, әммә беренсе малай була: уға тиклем дүрт апаһы — Рита, Ана, Эльза һәм Мария тыуа. Һуңҡараҡ Дальма Сальвадора: «Уны мин барыһынан да еңелерәк таптым. Шәмбе көн буйына үҙемде яҡшы тойҙом, төнөн клиникаға алып киттеләр. Ул тиҙ тыуҙы. Ул саҡта мин бары тик уның сәләмәт тыуыуын һәм яҡшы кеше булыуын ғына теләнем. Бәхеткә күрә, барыһы ла, хатта артығы менән, тормошҡа ашты», — ти.
Марадона ғаиләһенең тамырҙары Италияға барып тоташа. Аныҡлап әйткәндә, ул Марко Полоның вариҫы. Шулай уҡ Диегола хорват тамырҙары ла бар: Сальвадораның өләсәһе ҡыҙ сағында Кариолич фамилияһын йөрөтә, ә уның атаһы сығышы менән Корчула утрауынан.
10 айлыҡ сағында Диего атлап китә. Аргентиналағы күпселек балалар кеүек, бәләкәй сағынан туп ҡыуа. Уларҙың уйынын футбол тип атау ауыр, сөнки малайҙар тупҡа тибә һәм уның артынан йүгерә генә.
Марадонаға 7 йәш булғанда, ике туған ағаһы Бето, Нена апаһының улы, уға туп бүләк итә. Диего бүләккә шул тиклем шатлана, хатта тубын ҡосаҡлап йоҡлайт. Иртән Диего урам малайҙарына маҡтаныр өсөн тубын алып сыға, әммә уны береһенә лә тоттормайынса, кире алып инеп китә. Туп ҡыш буйына Диегоның бүлмәһендә ята, бик һирәк кенә уны өй буйлап тибеп уйнайҙар. Яҙғыһын Диего шулай ҙа уны урамға алып сыға: атаһы ьупҡа нисек тибергә өйрәтә, малай һул аяғы менән тибеп, оҙаҡ ваҡыт стена эргәһендә шөғөлләнә.
Диего тупҡа яҡшылап тибергә өйрәнгәс, үҙенән өлкәндәр менән ысын футбол уйнай башлай. Уйында ул әллә ни уңыш ҡаҙанмай, оло малайҙар унан аша йә уны урап ңтә, ә үпкәләгән Марадона тубын тотоп ала ла уны ҡосаҡлап тора. Яйлап ул футбол уйнарға өйрәнә һәм башҡалар кеүек уйнай башлай. Ул «Ете ялан» тип аталған, урам матчтары үткәрелгән майҙанда сәғәттәр буйы уйнай. Диего һаҡсы позицияһында сығыш яһарға ярата, бары тик һуңынан ғына һөжүмгә күсә. Бер аҙҙан ул ихатаның иң техния яҡтан яҡшы уйынсыһына әүерелә, мәктәп уҡыусылары командалары Диегоның үҙҙәре өсөн уйнағанын теләй. Марадона «Ремедиос де Эскалада Сан-Мартин» мәктәбенә уҡырға ингәс, шунда уҡ башланғыс синфытар уйнаған Эскалады футбол командаһына алына.
Мария Сволу
Мария Сволу (ҡыҙ фамилияһы: Десипри, Δεσύπρη, 1892, Афина — 3 июнь, 1976) — грек ҡатын-ҡыҙ сәйәсмәне һәм феминисткаһы. Берҙәм демократик һул партия (ΕΔΑ) ағзаһы. 1958—1963 йылдарҙа Афинанан Греция парламенты депутаты. Сәйәсмән Александрос Сволостың ҡатыны.
Биографияһы
Яҡынса 1892 йылда Афинала (йәки Пирейҙа ) тыуа. Ғаиләләге биш ҡыҙҙың береһе була (Ница, 1903 йылда Лариса ҡалаһында тыуған). Атаһы Георгиос Десиприс (, 1851—1913), Тинос утрауыннан, әсәһе София Эммануил ( Εμμαήλ) Пирейҙан. Ғаилә Пирейҙа йәшәй, Георгиос Десиприс Грецияның Милли банкы бүлегендә бухгалтер булып эшләй, һуңынан Грецияның Лаариса ҡалаһына күсенә, унда атаһы 1898 йылда Греция Милли банкының Лариса бүлексәһе директоры була.
Муравля
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Тверь ҡалаһынан Иваньков ГЭС-ына тиклем (Иваньков һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Мария Сволу
Биографияһы
1907 йылда Лариса ҡалаһында Арсакион шәхси ҡатын-ҡыҙҙар мәктәбен тамамлай. .
Муравля
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мария Сволу
Биографияһы
Мария, Милли иҡтисад министрлығының хеҙмәт буйынса инспекторы булараҡ, хеҙмәткәрҙәрҙең ҡот осҡос хеҙмәт шарттарын яҡтыртыуға ҙур ҙур иғтибар бүлә. Һуғыш-ара осорҙа ул ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәте етәкселәренең береһе булып китә. 1920 йылда Авра Теодоропулу инициативаһы менән ойошторолған Грек ҡатын-ҡыҙҙары хоҡуҡтары өсөн Лигаға нигеҙ һалыусыларҙың береһе һәм шул ойошманың секретары була. 1925 йылда Мария Сволу инисциативаһы буйынса киске эшсе ҡатын-ҡыҙҙар мәктәбе асыла, был уҡыу йорто 1965 йылға тиклем эшләй. Ул контролләүсе министрлыҡтарҙан был мәктәптең эшләүенә рөхсәт ала, уҡыу биналары таба, бигерәк тә тәүге йылдарҙа финанстар эҙләп табыу, уҡытыусыларҙы ялллау менән дә шөғөлләнә. 1932 йылда Никос Бизакис проекты буйынса Экзархия районының Колетти урамында мәктәп өсөн бина төҙөлә. 1940—1945 йылдарҙа, Греция оккупацияла булғанда, бинаны немецтар тартып ала. Һуғыштан һуң бина мәктәпкә ҡайтарып бирелә һәм 1961 йылға тиклем эшләй. Хәҙерге ваҡытта унда Афинаның 35-се муниципаль башланғыс мәктәбе урынлашҡан. 1928 йылда Мария Сволу уйынсыҡтар һәм декоратив сәнғәт мәктәбен аса, был уҡыу йорто «Папастратос мәктәбе» булараҡ танылыу яулай. Мария Сволу 1932 йылда Грек ҡатын-ҡыҙҙары хоҡуҡтары өсөн лиганан китә.
Оккупация ваҡытында Грецияның Милли-азатлыҡ фронты (ΕΑΜ) ағзаһы һәм Берҙәм бөтә грек йәштәр ойошмаһының (ΕΠΟΝ) үҙәк баҫмаһы органы булған йәшерен гәзит редакцияһы ағзаһы була. 1944 йылдың апрелендә һайлауҙарҙа юғары закондар сығарыу органы — Милли совет депутаты итеп һайлана. 1958 йылдың 11 майында һәм 1961 йылдың 29 октябрендә Берҙәм демократик һул партиянан Афған округыбуйынса парламент депутаты итеп һайлана.
1922 йылда социалистик сәйәсмән һәм дәүләт эшмәкәре Александр Сволосҡа (1892—1956) кейәүгә сыға.
1922 йылда Афинала уның «Ҡатын-ҡыҙ һәм социаль тәьминәт» китабы баҫылып сыға.
1976 йылдың 3 июнендә вафат була. Беренсе Афина зыяратында ерләнә.
Вәлиуллин Ғәли Фәйзрахман улы
Биографияһы
Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылында тыуған. 1968—1969 йылдарҙа Ырғыҙлы урта мәктәбендә математиканан уҡыта. 1975 йылда Һарытау юғары хәрби инженер училищеһын тамамлай. 1969—1992 йылдарҙа — хеҙмәт итә, отставкалағы подполковник. 1993—1996 йылдарҙа — «21-се трест» берекмәһенең комплектациялау идаралығыны начальнигы урынбаҫары. 1996—1999 йылдарҙа — «Башҡортостан. Агротехсервис» йәмғиәте директоры. 1999—2000 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Милли музейының төп инженеры, генераль директорҙың беренсе урынбаҫары. 2000—2017 йылдар — музейҙың генераль директоры. 2004 йылда музей белгесе-педагог һөнәре буйынса Силәбе дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһын тамамлай.
Эшмәкәрлеге
Милли музейҙы, Республика Хәрби Дан, Көйөргәҙе районындағы Кинйә Арыҫланов, Өфөләге Шәһит Хоҙайбирҙин, Малаяҙҙағы Салауат Юлаев, Ҡоролтай — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы Парламенты музейҙарын төҙөүҙә әүҙемлек күрһәтә. 2003 йылдан алып М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты менән музеолог-белгестәр әҙерләүҙә ҡатнаша. Университеттың музеология секцияһын етәкләй. «Башҡортостан Республикаһының Милли музейы: төҙөлөш һәм үҫеш тарихы» китабының авторы. 1812 йылғы Ватан һуғышының 200 йыллығына арналған экспозицияның авторы.
Степанова Епистиния Фёдоровна
Степанова Епистиния Фёдоровна (18 ноябрь 1882 йыл — 7 февраль 1969 йыл) — һигеҙ улы һуғышта һәләк була урыҫ ҡатын-ҡыҙы. «Герой әсә» һәм 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры.
Биографияһы
Епистиния Фёдоровна Степанова хәҙерге территорияһында тыуа, әммә бала сағынан Кубандә йәшәй. Һигеҙ йәшенән Епистиния батраклыҡта йөрөй: ҡаҙ һәм өйрәк көтә, уңыш йыйыуҙа ҡатнаша. Буласаҡ ире менән ул һората килгәс кенә таныша. Ире — Степанов Михаил Николаевич 1878 йыл) — Г. М. Димитров исемендәге колхоз бригадиры, 1934 йылда вафат була.
Степановтар Краснодар крайы Тимашев районының Беренсе Май утарында йәшәй (хәҙер — Ольховский). Епистиния Федоровна ун биш бала таба :
Степановтарҙың 10 балаһы тере ҡала — туғыҙ ул һәм бер ҡыҙ.
Е. Ф. Степанованың улдары (фотоһүрәттәге тәртип буйынса):
«Девять сыновей вырастили и воспитали Вы, девять самых дорогих для Вас людей благословили на ратные подвиги во имя Советской Отчизны. Своими боевыми делами они приблизили день нашей Великой Победы над врагами, прославили свои имена. …Вас, мать солдатскую, называют воины своей матерью. Вам шлют они сыновнее тепло своих сердец, пред Вами, простой русской женщиной, преклоняют колени».
Һуңғы йылдарҙа Епистиния Федоровна, союз әһәмиәтендәге персональ пенсионер Дондағы Ростовта берҙән-бер ҡыҙының — уҡытыусы Валентина Михайловна Коржова ғаиләһендә йәшәй. Шунда 1969 йылдың 7 февралендә вафат була. Һалдат әсәһен Краснодар крайының Тимашев районында Днепровский станицаһында хәрби хөрмәт күрһәтеп ерләйҙәр. Бер нисә йылдан һуң, 1974 йылдың 14 апрелендә «Комсомольская правда» гәзиттендә Степановтар ғаиләһе яҙмышы тураһында яҙыла.
Степановтар нәҫеле өҙөлмәй, 2010 йылға Епистиния Федровнаның 44 ейән-ейәнсәре, бүлә-бүләсәре була.
Нөркәй
Тарихы
Нөркәй ауылы 1764 йылда Ф. Д. Гладышевтан бурысҡа 38 һум алған башҡорт Сәмәнғол Сәлимовтың баҫылып сыҡҡан бурыс яҙмаһында беренсе тапҡыр телгә алына. Әммә был ауыл Байлар улусына (Сәләгуш түбәһенә) ҡарай. Ҡыр-Йыландарҙың ауылы — аҫаба башҡорттар индергән ерһеҙ башҡорттарҙың тыуған ере. Керҙәшлек тураһында килешеү яҙмаһының тексы архивта һаҡланған. «Мең ете йөҙ ҡырҡ икенсе йылдың ун бишенсе февралендә, Ҡаҙан юлы Өфө өйәҙе Ҡыр-Йылан улусының Япрыҡ ауылынан башҡорттар Утәгән һәм Аҡҡанай Таҡановтар, Йолғош Япрыҡов, Сөйөндөк Һағындыҡов, Ҡуҙы ауылынан Тимекәй һәм Зийән Ҡуҙыевтар, Төмәнәк ауылынан Дәүләт һәм Биктыш Төмәнәковтар крепостной эштәре буйынса ошо яҙманы бирә шул уҡ Ҡаҙан юлы Байлар улусының Точино ауылы башҡорттары Иҫәкәй Сапаевҡа, Балтас Доссаевҡа, шул уҡ улустың Сөлти ауылынан Мөслим Сөлтингә, Үрмет ауылынан Ҡадирмәт Салтанаевҡа, Теперлә ауылынан Яуыш һәм Марат Бағышаевтарға, Әмекәй ауылынан Ороҫмәт Тоҡошевҡа, Ҡормаш ауылынан Искәндәр Ҡормашевҡа, Дауыт Сөләймәновҡа һәм шул уҡ ауыл типтәрҙәре Мөслим Биғәшевҡа, Мостафа Таймәтовҡа, Илтемир ауылынан Биксәнтәй Туймәтовҡа, Әбделсәлим Юртыҡуевҡа, Әбделкәрим һәм Яҡуп Уразовтарға, Биккинә Үҫәйевкә, Әбдей Ҡалмаевҡа, Темир Йелдешевҡа, Ҡасҡын ауылы башҡорттары Иткинә, Сәйет һәм Асан Мырҙаҡуевтарға, Үтәй Сөләймәновҡа, Сөкәй ауылы башҡорттары Ҡадирмәт Ишелинға, Ҡотломәт Мәскәүевҡа, Сөлөк Сапаровҡа, Иҫке Байлар ауылы башҡорттары Ишмен Айтуғановҡа, Бүләр улусы Иҫәнсубина ауылынан башҡорттар Сәйет Мәскәүовҡа, Уразай Ишмәневҡа, Йосоп Сөләймәновҡа, Гәрәй улусы Таҡталасыҡ башҡорттары Арыҫлан һәм Биҙәл Килмәковтарға, Теләкәй ауылынан өс балаһы һәм һәм өс ҡустыһы менән яһаҡлы татар Әйүкә Әсәновҡа, Үтәгән һәм Аҡанай һәм Юлышты үҙҙәренең иптәштәре Иҫәкәй менән, Балтас һәм Мөслим һәм Мостафаны иптәштәре менән үҙебеҙҙең аҫаба ерҙәргән 35 ихата менән урынлашырға рөхсәт иттек, һәм шул аҫаба ерҙәрҙә ер һөрөргә һәм бесән сабырға, ҡара һәм ҡыҙыл урмандарға эйә булырға һәм шул урмандарҙа солоҡ эшләргә рөхсәт иттек». Улар «йыл һайын унышар һыуһар яһаҡ түләү өсөн» урынлаштырылалар.
Нөркәй-байларҙар Ҡыр-Йылан аҫаба ерҙәрендә Яңы Нөркәй тип аталған үҙ керҙәшлек торағын булдырған, тип уйларға кәрәк. Киләһе быуаттарҙа ла уның исеме шулай булған. Бында төп ауылдың тәүге күскенсеһе Нөркәй Зәитов та (1723—1812) йәшәгән. Уның 59 йәшлек улы Хәсән Нөркәйев, VIII ревизия мәғлүмәттәре буйынса, бында үҙенең улдары Хәмиҙулла (27 йәшлек), Хәбибулла (19), Хәлиулла (4 йәш) менән йәшәгән.
Яңы тораҡ пунктын булдырыу ваҡыты — яҡтар араһындағы килешеү датаһы — 1742 йыл.
1834 йылда 120 башҡортҡа 8 бот ужым, 176 бот ярауай иген, 24 бот картуф сәселә.
Ауыл XIX быуаттан хәҙерге атамаһын йөрөтә.
2008 йылға тиклем ауыл Нөркәй ауыл Советы үҙәге була.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
Ауыл Өҫән йылғаһы буйында урынлашҡан.
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Ык (Иньва ҡушылдығы)
Ык  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иньва йылғаһының уң ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лори ҡәлғәһе
Лори ҡәлғәһе (Լոռի Բերդ, Лори-Берд) — урта быуат әрмән ҡәлғәһе. Ташир-Дзорагет батшалығының хакимы Ерһеҙ ДавидI тарафынан Дзорагет йылғаһының һул ярында нигеҙләнгән. 1065 йылдан 1113 йылға тиклем Ташир-Дзорагет батшалығының үҙәге була. Хәҙерге ваҡытта Әрмәнстандың Лори өлкәһендә, Степанаван ҡалаһынан көнсығышҡа табан алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
Ҡәлғә Xбыуатта нигеҙләнгән, ул Урут (Мисхана) һәм Дзорагет йылғаларының тәрән тарлауыҡтары менән уратып алынған территорияла урынлашҡан. Ҡәлғәнең цитаделе биләмәне алып торған һәм яҡынса  оҙонлоҡтағы ҡеүәтле оборона стенаһы менән һаҡланған. Стена буйлап һыу тултырылған соҡор урынлашҡан. Цитадель ҡапҡалары ҡәлғәнең төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлаштырылған. Уларҙың ҡайһы берҙәренең генә ҡәлғәнең емереклектәре һаҡланып ҡалған.
Турасы
Турасы (Турачи) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. Исәмәт ауыл советы биләмәһенә инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 205 кеше. Почта индексы — 452277, ОКАТО коды — 80230828004.
Халыҡ һаны
XVIII —XIX быуаттырҙа Рәсәй империяһында үткәрелгән ревизиялар мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Лори ҡәлғәһе
Тарихы
Был ҡаланы тышҡы донъя менән тарлауыҡ аша һалынған ике күпер тоташтырған. Уларҙың берәүһенән нигеҙҙең тик бер өлөшө генә ҡалған, ә икенсеһе, тулыһынса һаҡланып ҡалған, реставрацияланған. Был бер яҡлы еңел таш ҡоролма, уның бағанаһында еңелсә атыу аркаһы бар, ул ике төп ҡыйыш ике дуғаны ла бер-береһенә яйлап тоташтыра.
Комиха
Комиха — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сочур йылғаһының уң ярына тамағынан 278 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Турасы
Тарихы
Аушта йылғаһы буйында урынлашҡан Турасы ауылы 1693 йылдан билдәле. Ауылда йәнәй ырыуы аҫаба башҡорттарынан башҡа Минзәлә өйәҙе Байляр олоҫо Мушугин түбәһенән килгән башҡорт припущенниктары йәшәгән. 1704 йылда башҡорт припущенниктары типтәрҙәр тип аталғандар. XIX быуаттың 70-се йылдарында ауылда «училищелы» мәсет булған.
Лори ҡәлғәһе
Тарихы
Лори-Берданың яҙмышы, Әрмәнстандың урта быуаттағы башҡа ҡалаларының яҙмышы кеүек үк, аяныслы. Татар-монгол урҙалары Лори-Бердты 1238 йылда ҡамай һәм баҫып ала, бер ниндәй ҙә аяуһыҙ туҙҙыра. Һуңынан бер нисә быуат дауамында ҡәлғә сит яҡ кешеләре тарафынан бер нисә тапҡыр таланған. Әкренләп ҡалала йәшәүселәр күсеп киткән һәм XVIII быуат аҙағында уҡ боронғо ҡәлғәнән бәләкәй генә ауыл ҡалған, XX быуатта ул ҡаланан көнбайышҡа күсерелгән.
Комиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лори ҡәлғәһе
Тарихы
1602 йылда мәликтар Назар һәм Дай Лорийскийҙар үҙҙәренең Лори өлкәһенә боронғо хоҡуҡтарын раҫлаған Сәфәүиҙәр шаһы Бөйөк Ғәббәс I-нән фарман алған. Уларҙан Лорис-Меликовтарҙың затлы нәҫеле сыға.
ДДТ (төркөм)
Төркөмдөң исеме дихлордифенилтрихлорэтан тигән химик матдәнән алынған (халыҡ телендә «дуст»), онтаҡ рәүешендәге был ағыулы матдә зарарлы бөжәктәргә ҡаршы ҡулланыла.
Өфө осоро
Клавишасы Владимир Сигачёв менән Юрий Шевчук 1980 йылда Өфө телеүҙәгендә таныша. Шевчуктың өс кешеле төркөмө була, улар сәйәси темаларға йырҙар йырлай. Сигачёв Геннадий Родиндың туй төркөмөндә уйнай, төркөм «Авангард» мәҙәниәт йортонда шөғөлләнә. Сигачёв Шевчукты үҙенең төркөмөнә саҡыра.
Ләкин "ДДТ"ның беренсе гитарасыһы Рөстәм Асанбаев әйтеүенә ҡарағанда, Юрий Шевчукты «Авангард» мәҙәниәт йортона беренсе тапҡыр 1979 йылдың декабрь аҙағында төркөмдөң ул саҡтағы етәксеһе Геннадий Родин килтерә.
Шулай итеп, яңы төркөм барлыҡҡа килә. Уның составына Юрий Шевчук, гитарасы Рөстәм Асанбаев, бассы Геннадий Родин, клавишасы Владимир Сигачёв һәм барабансы Ринат Шәмсетдинов инә. «ДДТ» тигән исем әлегә булмай, төркөм «Геннадий Родин етәкселегендәге ансамбль» тип йөрөтөлә.
1980 йылда йорт шарттарында төркөм ете йыр яҙҙыра, уларҙан беренсе магнит альбомы төҙөлә (уны «ДДТ-1» тип атайҙар).
1982 йылдың яҙында Геннадий Родин билдәле совет гәзите "Комсомольская правда"нан ҡырҡынты килтерә, унда гәзиттең «Алтын камертон» тигән йәш башҡарыусылар конкурсын иғлан итеүе тураһында хәбәр була. Конкурс шарттары буйынса өс йыр ебәреү талап ителә: тыныслыҡ тураһында, совет композиторҙары йырҙарына аранжировка һәм өсөнсөһө — ансамбль ҡарамағы буйынса. Еңеүселәргә «Мелодия» тауыш яҙҙырыу студияһында дебют синглы яҙҙырыу мөмкинлеге вәғәҙә ителә. Өс көн эсендә бик ҡабалан рәүештә урындағы телестудияла демонстрациялау кассетаһы эшләнә, уға өс композиция: «Инопланетянин», «Чёрное солнце» һәм «Не стреляй!», йәнә Юрий Антоновтың «Все как прежде» тигән йырының аранжировкаһыинә. Ғәжәпкә ҡаршы, музыканттар икенсе турға үтә. Төркөмдөң исеме кәрәк булып сыҡҡас, Владимир Сигачёв «ДДТ» тип атарға тәҡдим итә, тәҡдим ҡабул ителә. «Не стреляй!» йыры конкурстың лауреаты була, ә Шевчукты Мәскәүгә «Не стреляй!» композицияһын яҙҙырыу өсөн «Мелодия» студияһына саҡыралар. Ләкин профессиональ контрактҡа ҡул ҡуйыу өсөн о"ДДТ"нан рәсми совет шағирҙары шиғырҙарына рәсми совет композиторҙары яҙған йырҙарҙы башҡарыу шарты ҡуйыла. Шевчук баш тарта, был төркөмдөң подпольеға китеүен һәм рок-музыка белгестәренең тар даирәһе өсөн эшләүҙе аңлата (икенсе версия буйынса — Шевчук совет композиторының йырын башҡарырға ризалаша һәм хатта һуңынан иптәштәренә фонограмманы ла күрһәтә).
Бер айҙан төркөм Өфө нефть институтында беренсе концертын бирә. Концерттың ойошторолоуы бик түбән кимәлдә була, ялған билеттар буйынса үтеүселәр күп була. Бынан тыш, ниндәй концерт буласағын да белмәгән урындағы чиновниктар унда ГДР-ҙың Һалле ҡалаһынан ике автобус немец туристарын ебәрә, улар ишеткәндәренән бик ҡәнәғәт ҡала. Улар менән КГБ кешеләре лә килгән була. Музыканттар бер нисә йырҙарын, шул иҫәптән «Не стреляй», «Все идет своим чередом», "Кинозвездный блюз"ды башҡара. Ул саҡта рок-музыка башҡарыуға рәсми тыйыу булмағас, ойоштороусылар шелтә алып ҡотола.
Шуға ҡарамаҫтан, 1982 йылда төркөм үҙенең «Свинья на радуге» тигән икенсе магнитлы альбомын яҙҙыра. Музыкаль йәһәттән «ДДТ-1» кеүек һынау эше генә булһа ла, унда хард-рок тенденциялары ярайһы уҡ асыҡ ишетелә. Стиль һайлау тамамланмаған, шунлыҡтан альбомда рок-н-ролл элементтары ла, блюз да, кантри ҙа шәйләнә.
1983 йылда Шевчук менән «ДДТ» клавишасыһы Владимир Сигачёв Череповецтан «Рок-Сентябрь» төркөмө менән таныша. Уның өс музыканты — гитарасы Вячеслав Кобрин, барабансы Евгений Белозёров һәм бассы Андрей Масленников менән — «Компромисс (Монолог в Сайгоне)» магнитоальбомын яҙҙыра (Владимир Сигачёв фекеренсә, был яҙмала ритм-секция нимә уйнағандарын да аңламаған «ҡабаҡ музыканттарынан» тора ). Яҙма 1983 йылдың ғинуарында эшләнә, "ДДТ"ның башҡа музыканттары килә алмай. Альбом хэви-метал стилендә була. Ул ҙур шаңдау таба. Төркөмдөң тәүге альбомдары сыҡҡандан һуң уның тураһында урыҫ рогын һөйөүселәрҙең тар даирәһе генә белһә, хәҙер инде «ДДТ» күпкә киң билдәлелек ала.
1983 йылдың майында төркөм Мәскәүҙә «Лужники» (башҡа версия буйынса — «Динамо») стадионында «Рок за мир» тигән рәсми санкциялы өс көнлөк фестивалдә уңышлы сығыш яһай, сығыш ТВ-ла күрһәтелә, әммә ваҡиғаға бағышланған телепрограмманан ҡырҡып ташлана. Төркөмгә яңы барабансы — Сергей Рудой килә.
Тауыш режиссёры Игорь Верещака ярҙамында подполье шарттарында 1984 йылдың майында «Периферия» альбомы яҙҙырыла. Альбом өсөн клавиша партияларын репетициялауҙы тамамлаған Владимир Сигачёв ваҡытлыса төркөмдән китә, уны Владислав Сенчилло (башҡа версия буйынса, «Синчилло» — музыканттың ҡушаматы) алмаштыра. «Периферия» альбомы сыҡҡас, «ДДТ» менән властар араһында мөнәсәбәттәр ныҡ боҙола; урындағы матбуғатта төркөмдө насарлап яҙылған мәҡәләләр баҫыла, Юрий Шевчукты КГБ-ға саҡырталар һәм енәйәт эше ҡуҙғатыу менән янайҙар. «ДДТ» яҙмаларын сит илдәргә сығарыу тыйыла.
Күпмелер ваҡыт Шевчук Свердловскиҙа йәшәп ала, «Урфин Джюс» төркөмөндә уйнай. Шевчуктың һәм төркөмгә ҡайтҡан Сигачёвтың алдында "ДДТ"ны тергеҙеү бурысы тора. Улар яңы программа өҫтөндә эшләй. Бассы Геннадий Родин төркөмдән китә. 1985 йыл аҙағына «Время» альбомы өсөн материал әҙер була, әммә уны Өфөлә яҙҙырыу мөмкин булмай. Шевчук Мәскәүҙәге студия менән һөйләшеп килешә; унда китер алдынан яңы бассы Нияз Әбдүшевтең фатирында репетициялар үткәрелә. 1985 йылдың октябрендә Шевчук, Сигачёв, Әбдүшев Мәскәүгә юллана. Төркөмдөң гитарасыһы булмай, уны Мәскәүҙә табырға иҫәп тоталар.
Мәскәүҙә төркөмгә Сергей Рыженко менән Сергей Летов ҡушыла. Гитарасы таба алмайҙар, альбомдағы гитара партияларын Шевчук үҙе башҡара. Бер студия ла альбомды яҙҙырырға ризалашмай, шунлыҡтан уны Мәскәүҙәге дуҫтарының фатирында яҙалар. Һуҡма ҡоралдар партияһын башҡарыу менән дә проблема тыуа — «Yamaha RX-11» драм-машинаһын ҡулланырға тура килә.
Ленинград осоро
Яңы составтың дебюты 1987 йылдың 23 ғинуарында Ленинград Рок-клубы сәхнәһендә рок-музыкант Георгий Ордановский иҫтәлегенә арналған концертта була. Был концертта «ДДТ» составында Юрий Шевчук, Владимир Сигачёв, Сергей Летов, гитарасы Андрей «Худой» Васильев, бассы Вадим Курылёв һәм барабансы Игорь Доценко уйнай. Апрелдә төркөмгә гитарасы һәм скрипкасы Никита Зайцев ҡушыла, майҙа коллектив «Рок-Нива-87» фестивалендә ҡатнаша.
«ДДТ» үҙенең концерт программаһын 1987 йылдың июнендә Ленинград Рок-клубының V фестивалендә күрһәтә (иң һуңғы булып сығыш яһаған «Аквариум» алдынан) һәм уның төп асышы була. Подольскиҙағы фестивалгә килер алдынан «ДДТ» составына клавишасы Андрей Моратов һәм гитарасы Александр Бровко өҫтәлә. Подольск-87 "ДДТ"ның Владимир Сигачёв менән һуңғы сығышы була — ул Мәскәүгә китә һәм «Небо и земля» тигән үҙ төркөмөн төҙөй.
«Я получил эту роль» альбомын яҙҙырыу өсөн джаз саксофонсыһы Михаил «Дядя Миша» Чернов саҡырыла, тиҙҙән ул даими ҡатнашыусы булып китә. Альбом винилда сығарыла һәм ике миллион ярым данала тарала. 1988 йылдың йәйендә төркөм VI Ленинград фестивалендә ҡатнаша һәм ил буйлап беренсе концерт турына сыға.
Һикһәненсе йылдар аҙағында ил буйлап һәм сит илдәрҙә гастролдәрҙә күп йөрөй. «Алиса» менән бергә 1989 йылды Венгриялағы рок-фестивалдә ҡатнаша, 1990 йылда Palladium театрында (Лос-Анджелес, АҠШ) һәм "EXPO-90"да (Осака, Япония) сығыш яһай. 1990 йылда «Оттепель» альбомы яҙҙырыла, уға 1987-88 йылдарҙағы концерт программаһы инә.
1990-сы йылдар
1990 йылда «Старая дорога» тигән концерт фильмы төшөрөлә, ул төркөмдөң ун йыллығына арнала һәм Ленинград телевидениеһы аша күрһәтелә. Был ваҡытта Юрий Шевчук илдең концерт майҙансыҡтарын биләгән "попса"ны рухһыҙ коммерция музыкаһы йүнәлеше тип тәнҡитләй башлай.
1991 йыл буйына «Пластун» альбомы өҫтөндә көсөргәнешле эш бара, уның нигеҙен «Питер осороноң» концерт программалары тәшкил итә. Альбом 1995 йылда ғына донъя күрә.
1992 йылдың яҙында төркөм «Актриса Весна» альбомын сығара. «Дождь», «В последнюю осень», «Родина» композициялары төркөмдөң «визит карточкаһына» әйләнә, ә «Что такое осень» ысын мәғәнәһендә халыҡ йыры булып китә. Альбом һәр йәһәттән ДДТ ижадында һынылыш булғанын дәлилләй
1992 йыл аҙағына «ДДТ» «Чёрный пёс Петербург» тигән концептуаль программаһын әҙерләй, уның менән ни бары 12 концерт бирә — Мәскәүҙә, Петербургта, Минскиҙа һәм Киевт а өсәрҙе (декабрь '92 — ғинуар '93). Өфөлә лә сығыштар планлаштырылһа ла, финанс проблемалары арҡаһында килеп сыҡмай.
1994 йылда «Это всё…» альбомы сыға, ундағы ошо уҡ исемле йыр «Русский транзит» сериалының саундтрегына инә һәм байтаҡ ваҡыттар буйы ДДТ концерттарының ахырғы йыры булып тора. Альбомды эшләүҙә ҡатнашыусылар бик күп була, шунлыҡтан дисктың материалы үҙ эсенә төрлө стилдәрҙе һәм музыкаль идеяларҙы һыйҙыра.
1995 йылдың ғинуарында Шевчук солох миссияһы менән Чечняға, хәрби хәрәкәттәр төбәгенә бара, унда Рәсәй хәрбиҙәре өсөн иллеләгән концерт бирә. 1996 йылдың октябрендә «ДДТ» тулы составы менән Грозныйҙа, Ханкалала һәм «Северный» аэропортында сығыш яһай, унда дошманлашҡан ике яҡтың да вәкилдәре була (недоступная ссылка с 04-04-2015 (916 дня)) .
1995 йылдың 25 июнендә «ДДТ» төркөмөнөң 15 йыллығы айҡанлы Питерҙа «Петровский» стадионында концерт ҡуялар, бер нисә тиҫтә мең тамашасы йыйыла. Һуңынан концерт «От и до» тигән исем аҫтында видеойөрөткөскә яҙҙырып сығарыла. Артабан төркөм ошо уҡ исемдәге ҙур турға сығып китә.
1996 йылдың февраль-мартында «ДДТ» АҠШ-та Long View Farm студияһында «Любовь» тигән альбомы өҫтөндә эшләй. Альбомдың төп йыры төркөмдөң 90-сы йылдарҙағы иң билдәле йырҙарының береһенә әйләнә, ә видеоклибы оҙаҡ ваҡыт телеэкрандарҙан төшмәй. Төркөмгә бассы Игорь Тихомиров (экс-«Кино») һәм клавишасы Дмитрий Галицкий ҡушыла.
1996 йылда яңы клавишасы Константин «Кот» Шумайлов килә, быға тиклем ул «Кошкин дом», «Стиль», «Телевизор» төркөмдәрендә уйнаған була.
«ДДТ» театрының икенсе рок-фестивале 1997 йылдың 6-8 июнендә Санкт-Петербургтың «Юбилейный» Спорт һарайында үтә. Төп ваҡыт Рәсәйҙең һәм яҡын сит илдәрҙең йәш башҡарыусыларына бирелә; фестиваль хедлайнерҙары сифатында «ДДТ», «Алиса» һәм «Чайф» сығыш яһай.
Белгестәр йорто (Өфө)
(Яр буйында урынлашҡан йорт '') — Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөләге торлаҡ йорт. Ленин һәм Зәки Вәлиди урамдары мөйөшөндә Ленин урамы, 2-се йорт адресы буйынса урынлашҡан. Рәсәй Федерацияһының мәҙәни мираҫ объекты.
ДДТ (төркөм)
1990-сы йылдар
1998 йылдың майында төркөм «Мир номер ноль» тигән яңы концептуаль программаһын сығара, һөйәрмәндәрен яңы индустриаль яңғыраш һәм компьютер технологияларын киң ҡулланыу менән һоҡландыра. Ләкин яңы йүнәлеште ҡабул итмәгәнлектән гитарасы Андрей Васильев төркөмдән китә. Курылёв бас-гитараны солоға алмаштыра, Павел Борисов төркөмдөң бас-гитарасыһы булып китә.
1999 йылдың 25 майында был индустриаль программа нигеҙендә «Мир номер ноль» тигән альбом сыға. 1999 майында төркөм «Живой» тигән концерт программаһын тәҡдим итә, шулай уҡ «Мир номер ноль» программаһы менән сығыш яһауын да дауам итә. 1999 йылдың октябрендә ДДТ АҠШ буйлап тәүге етди турға китә (Нью-Йорк, Вашингтон, Бостон, Чикаго, Лос-Анджелес, Сан-Франциско). Ошо уҡ йылды Шевчук Югославияла уның бөтөнлөгөн яҡлап концерттар бирә, АҠШ-ҡа ҡарата тәнҡит һүҙҙәре әйтә, Косовоның емертелгән православие ҡорамдары тураһында ЮНЕСКО өсөн репортаждар төшөрә. <div class="cx-template-editor-title" title="Оформление коротких сносок на источники, уже перечисленные в списке примечаний. См. https://ru.wikipedia.org/wiki/Шаблон:Sfn">Sfn  ref-ссылка <span data-key="1" title="Ссылка на ref-якорь (параметр ref из шаблона-ссылки  и т. п.)" class="cx-template-editor-param-desc">  Махмутов    год <span data-key="2" title="Если в шаблоне  или  указан параметр год=, то для отсылки к нему в шаблоне  должен быть указан тот же год, иначе отсылка через  не будет работать. Например: 1985" class="cx-template-editor-param-desc">  2015    page <span data-key="p" title="page — номер страницы иноязычного источника (кроме немецких и польских). Например: 100" class="cx-template-editor-param-desc">  186    Fuzz журналына интервьюһында Шевчук 90-сы йылдарҙың ДДТ өсөн дә, уның үҙе өсөн дә ғәйәт мөһим һәм ваҡиғаларға бай осор булыуын һәм үҙенең 90-сы йылдар дауамында «намыҫлы, әммә бер ни тиклем плакаттағыса фетнәсенән» лирикҡа әйләнеүен, ләкин был үҙгәреште бөтәһе лә аңлап етмәүен һәм ҡабул итеп бөтмәүен билдәләй.
2000-се йылдар
2000 йылдың яҙында төркөмгә джаз торбасыһы Иван Васильев килә. Шул уҡ 2000 йылды «Метель августа» альбомы сыға, ул элгәрге альбом менән сағыштырғанда «нығыраҡ лирик, нығыраҡ әҙәби» булып тора. 23 августа төркөмдөң скрипкасыһы һәм гитарасыһы Никита Зайцев вафат була.
Белгестәр йорто (Өфө)
Белгестәр йорто постконструктивизм стилендә төҙөлгән биш ҡатлы йорт. Ул 1933—1937 йылдарҙа ике этапта төҙөлгән: беренсе һәм икенсе корпустар (Г. Д. Вагин, А. Филонов), ә өсөнсө корпусы (Г. В. Топуз һәм Плеханов) — 1942 йылда. төҙөгән. Был йортто төҙөү өсөн 4 торлаҡ йорт бинаһын һүткәндәр.
Дудырев Анатолий Сергеевич
Дудырев Анатолий Сергеевич (30 март 1945 йыл) — хәрби ғалим. Техник фәндәре докторы, профессор. СССР дәүләт премияһы лауреаты (1986). Санкт-Петербург дәүләт технологик институты ректоры (1985—2010) һәм президенты (2010—2015). Санкт-Петербург дәүләт технология институтының (ВЭП) Юғары энергетикалы процестар кафедраһы мөдире.
ДДТ (төркөм)
2000-се йылдар
2002 йылдың ноябрендә «Единочество. Часть I» тигән яңы альбом донъя күрә. «Осенняя» тигән йырға видеоклип төшөрөлә, йыр «Ледниковый период» телесериалының саундтрегына инә. 2003 йылдың 27 майында, "Единочество"ның беренсе өлөшө сыҡҡандан һуң ярты йылдан, икенсе өлөшө — «Единочество. Часть II. Живой» — сыға. Альбомды яҙҙырған саҡта төркөмдән гитарасы Вадим Курылёв китә, уның урынына Алексей Федичев килә.
Дудырев Анатолий Сергеевич
Биографияһы
1945 йылда Мәскәүҙә хәрби хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған. 1962 йылда Ленинградтағы 10-сы интернат—мәктәпте тамамлай, шул уҡ йылда —технология институты студенты. Уҡыған саҡта уның лидерлыҡ сифаттары асыҡлана: уҡыу алдынғыһы, әүҙем һәм яуаплы студенттар төҙөлөш отряды етәксеһе булып таныла. 1965—1971 йылдар осоронда йыл һайын Технология институтының төҙөлөш отрядтары хәрәкәтендә ҡатнаша: бригадир, комиссар, командир. 1968 йылда «инженер химик-технолог» квалификацияһы һәм «Гетероген системалар химияһы һәм технологияһы» һөнәре буйынса Ленинград технология институтын тамамлай һәм уға аспирантурала ҡалырға тәҡдим ителә. Кандидатлыҡ диссертацияһын ваҡытанан алда яҡлай һәм 35 йәшендә техник фәндәр докторы була.
Белгестәр йорто (Өфө)
СССР Халыҡ комиссарҙары Советы СНК һәм ВКП(б) Үҙәк Комитетының 1932 йылдың мартында «Белгестәр йортон төҙөү тураһында» Ҡарары сыға Һәм 1933 йылда бинаны төҙөү башлана. Йортто төҙөү 1932 йылда уҡ планлаштырылған була, әммә архитекторҙарҙың проекты өҫтәмәләр талап итә. Беренсе корпус 1936 йылда төҙөлә, икенсе корпус — 1937 йылда, ә Совет урамына яҡын ятҡан өсөнсө корпус 1942 йылда төҙөлә. Тәүҙә өйҙө енәйәт язаһын үтәүселәр төҙөгән булһа, немец хәрби әсирҙәре төҙөлөштө тамамлай. Бинаның беренсе корпусы ҡутарылған Воскресенский кафедральный соборы — ҡаланың төп ғибәҙәтхананаһы кирбесенән төҙөлә. Белгестәр йорто һуғыш алды Өфөһөндә төҙөлгән иң ҙур биналарҙың береһе була. Йорттоң эске ихатаһында фонтан ҡорола, шунда уҡ музыка мәктәбе була. Әлеге ваҡытҡа саҡлы йорт төҙөлөшө өлөшлөтә тамамланмаған көйө ҡала килә. Беренсе һәм икенсе корпустарҙың подъездарында лифт шахталары бар, ә лифттар һаман юҡ. Йоҡо бүлмәләрендә, балкон ишектәре була тороп, балкондар юҡ. Шуның өсөн ҡайһы бер фатир хужалары ишек урындарын кирбес менән томалап ҡуйған. Балкондар һәм лифттар булмауҙы 1942 йылда Ленинградтан эвакуацияланып килгән инженерҙарҙы ашығыс рәүештә урынлаштырыу кәрәклеге менән аңлатырға була.
Дудырев Анатолий Сергеевич
Биографияһы
Технология институтында кесе ғилми хеҙмәткәр, ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент, профессор, вазифалары аша ЛТИ-ның ғилми эштәр буйынса проректорына тиклем хеҙмәт юлын үтә. 1985 йылда ул СССР халыҡ мәғарифы министрының бойороғона ярашлы ул Ленсовет исемендәге Ленинград технология институты ректоры итеп тәғәйенләнә.