cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Изге Мәрйәм Инә Бөркәнсеге (Покров) сиркәүе (Новочеркасск)
Тарих
XX быуат башында Новочеркасск иҫке йола менән ғибәҙәт ҡылыусылары, православие менән иҫке йола сиркәүе араһында мөнәсәбәттәрҙең 1905 йылда Рәсәй империяһы граждандарына намыҫ, һүҙ һөйләү, йыйылыштар үткәреү союздар төҙөү ирке биреү тураһындағы батша Манифесы сығыуы арҡаһында яҡшыға үҙгәргәс, үҙ ҡалаһында иҫке йола сиркәүе төҙөргә ҡарар иткәндәр. Уларҙың хәлен шулай уҡ 1906 йылда сыҡҡан дин тотоу иреклеге тураһындағы закон еңеләйткән.
Новочеркасск казағы иҫке йолаға ышаныусы Дмитрий Федорович Байдаков үҙенең Почта урамындағы ике таш йорто янында сиркәү төҙөү өсөн урын һәм аҡса биргән. Сиркәү төҙөргә рөхсәт алған казактар уны 1907 йылда төҙөп бөткәндәр. Сиркәү эсен Дон ғәскәре соборный ғибәҙәтханаһын һүрәтләп төшөргән рәссам Иван Федорович Попов матурлап дини һүрәттәр менән яҙған. . Сиркәү эсендә ул заманда йәшәгән кешеләрҙең әйтеүе буйынса алтын менән ялатылған матур зәңгәр иконостас торған. 1908 йылдың 26 октябрендә был иҫке йола сиркәүе изгеләндерелгән. Уны Мәскәүҙәге иҫке йола епискобы (старообрядсы) Иоанн Картушин менән уға ярҙам итеүсе епископ Феодосий башҡарған. Дәүләт хакимиәтенән ғәскәр наказлы атаманы— кавалерия генералы А. В. Самсонов та ҡатнашҡан.
Революциянан һуң сиркәү юҡ ителгән. Был ваҡытта ҡалалағы Почта урамында бер-береһенәң 300 метр аралыҡта торған ике Николай сиркәүе лә емертелгән. <gallery caption="Тарихи фоторәсемдәр" />
Малайзия тарихы
Иртә осор
Тарихсылар фекеренсә, хәҙерге малай халҡының ата-бабалары Малайзияға беҙҙең эраға тиклем 2500 һәм 1000 йылдар арауығында көньяҡ Ҡытайҙан килгән.
Беҙҙең эраның башында халыҡ-ара сауҙаның көсәйеүе һөҙөмтәһендә Малакка боғаҙы Һиндостан һәм Ҡытай сауҙагәрҙәренең осрашыуы өсөн иң уңайлы урындарҙың береһе булып китә. Бында сауҙа торамалары барлыҡҡа килә башлай, сауҙагәрҙәрҙең айырым төркөмдәре төбәктең хужалыҡ тормошонда өҫтөнлөк итә.
VII быуаттан XI быуатҡа ҡәҙәр Малакка боғаҙы төбәгендә иң ҡеүәтле дәүләт Шривиджая була, ул Суматра утрауының көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан. VII быуатҡа ҡараған таш яҙмалар Шривиджайя короллеге биләмәләрендә табыла һәм малай теленең иң боронғо варианты тип иҫәпләнә.
Малакка солтанлығы һәм һуңғы осор дәүләттәре
XIV быуатта Шривиджайя дәүләте Маджапахит индонезий империяһы йоғонтоһона эләгә, ә артабан Маджапахит менән бергә бөтөнләй юҡҡа сыға. 1402 (йәғни 1403) йылда Малакка ярымутрауында Маджапахит принцы Парамешвара тарафынан Малакка солтанлығына нигеҙ һалына. Солтанлыҡтың баш ҡалаһы Малакка була. Йәшәй башлауының тәүге йылдарында уҡ Малакка солтанлығы Ҡытай императоры тарафынан дипломатик рәүештә таныла, был солтанлыҡтың сәскә атыуына булышлыҡ итә. XV быуат уртаһында солтанлыҡта ислам дәүләт дине булараҡ ҡабул ителә, был илгә һинд һәм ғәрәп мосолмандарының яғынан таяныс бирә.
XV быуат Малакка солтанлығының сәскә атыу дәүере булып китә. Солтанлыҡ халыҡ-ара сауҙаның үҫешенә булышлыҡ итә һәм бөтә Көньяҡ-Көнсығыш Азияның төп склад һәм йөк күсереп тейәү пункты функцияһын башҡара. Төбәк мосолман сауҙагәрҙәренең Малай архипелагы утрауҙарына йоғонтоһо шул тиклем ҙур була, хатта малай теле аралашыуҙың универсаль ысулына әйләнеүенә һәм төбәктә исламдың таралыуына килтерә.
Тәмләткестәр сауҙаһын үҙ контроленә алырға теләгән португалдар, 1498 йылда Һиндостанға киләләр; һәм 1509 йылда уҡ Диогу Лопиш де Сикейраның португал экспедицияһы Малаккаға барып етә, ә 1511 йылда Малакка ҡалаһы Афонсу д’Албукерки ғәскәрҙәре тарафынан яулап алына. Солтан һәм уның ярандары ҡасып китергә мәжбүр була. Бер нисә йыл үткәс, Малакканың хакимлыҡ итеүсе династия вәкилдәре ярымутрауҙың иң көньяҡ өлөшөндә, Джохор ҡалаһында төпләнә. Был осорҙа Малакка ярымутрауында бер нисә солтанлыҡ барлыҡҡа килә, улар араһынан иң ҡеүәтлеһе Джохор була. Әммә яңы барлыҡҡа килгән дәүләттең хәле хәүефле була. Был ваҡытҡа ҡарай Малаккала нығынған португалдарҙың янауынан тыш, дәүләткә даими рәүештә Суматра утрауында урынлашҡан Ачех солтанлығы һөжүм иткән. Шулайҙа Джохор һөжүмдәрҙе уңышлы кире ҡаға, ә 1641 йылда Голландия менән берлектә португалдарҙан Малакканы кире ҡайтарып алғас, уның йоғонтоһо көньяҡ, үҙәк һәм көнсығыш Малайяға һәм Суматраның көнсығыш яр буйына тарала.
Малай донъяһының емерелеүе һәм тышҡы интервенция
1699 йылда Джохор солтанын үҙ һарай кешеләре үлтерә. Бендахар солтан итеп һайлана, әммә ул сығышы менән король нәҫеленән булмай. Шунлыҡтан Суматраның минангкабау халҡы йәшәгән районынан сыҡҡан Раджа Кечил үҙен үлтерелгән солтандың улы тип иғлан итә. Төбәк халҡының ярҙамы менән ул ғәскәр туплай һәм Риау архипелагында урынлашҡан Джохорҙың баш ҡалаһын яулап ала. Ҡолатылған бендахарҙың ғаиләһе союздаштарһыҙ ҡала һәм голландтар тарафынан яулап алынған Сулавеси утрауының көньяғынан килгән бугис ҡасаҡтарына ярҙам һорап мөрәжәғәт итә. Улар ярҙамында ихтилалсылар тар-мар ителә, ә Джохорҙың территорияһы баш ҡалаһы менән бергә йәнә бендахар ҡулы аҫтына күсә.
Голландия Ост-Һинд компанияһы инглиздәрҙең бугистар менән союзға инеүҙән ҡурҡа. 1756—1758 йылдарҙа, ә һуңынан 1783—1787 йылдарҙа голландтар һәм бугистар араһында ҡораллы бәрелештәр була. Һөҙөмтәлә тигеҙ яҡлы булмаған килешеү төҙөлә, ул фактик рәүештә Джохорҙы вассал дәүләткә әүелдерә. Джохор солтаны Мәхмүт иланундарға голландтарҙы тар-мар итергә тәҡдим итә, улар быға риза була. Иланундар ҙур, яҡшы ҡоралланған шхуналарҙа килә һәм Риауҙа барлыҡ голланд нығытмаларын емереп, архипелагты яулап алалар. Бынан һуң солтан Мәхмүт иланундарға архипелагты ташлап китергә тәҡдим итә, ләкин улар уны кире ҡаға. Солтан үҙе Риауҙы ташлап китергә мәжбүр була, сөнки ул голландтарҙың үс алыуынан ҡурҡа һәм илалун ҡәбиләһе алдында бурысын үтәргә теләмәй.
Ваҡыт үтеү менән, Голландия менән килешеп, солтан Риауға ҡайта. Әммә XVIII быуат аҙағында Джохор солтанлығынан Паханг, Кедах, Тренгану һәм Селангор айырылып сыға. 1812 йылда солтан Мәхмүт вафат булғас, уның ике улы ла тәхеткә үҙ дәғүәһен белдерә. Бугистар һәм голландтар кесе улын, ә малай халҡы һәм инглиздәр оло улын яҡлап сыға. 1819 йылда инглиздәр оло улын Сингапур хакимы итеп тәғәйенләй. Тиҙҙән Сингапур сауҙа үҫеше һөҙөмтәһендә үҫеш буйынса Риауҙы уҙып китә.
Британия колониаль биләмәһе
Башта Бөйөк Британия Сингапурҙа тик Ҡытайға британ тауарҙарын ташыу юлындағы сауҙа пунктын ғына күрә, әммә тиҙҙән Сингапурҙың урынлашыу уңайлылығын аңлап ала. Бөйөк Британияның Малакка ярымутрауында йоғонтоһо арта барыу менән бергә британ сауҙагәрҙәре өҫтөнлөклө урын биләй башлай. Перак солтанлығында аҡ ҡурғаш табыу шахталары зонаһындағы бәрелештәр һөҙөмтәһендә 1874 йылда Бөйөк Британия Пангкор килешеүен төҙөргә ирешә, уға ярашлы британ кәңәшсеһе Перак солтанына нәсихәттәр бирергә хоҡуҡ ала. Пангкор килешеүе Селангор, Негри-Сембилан һәм Паханг солтанлыҡтары менән килешеү төҙөү өсөн өлгө булып хеҙмәт итә.
1826 йылда Стрейтс-Сетлментс — төбәктә инглиздәрҙең тәүге колониаль дәүләт берәмеге булып китә. Уның составына Сингапур, Малакка, Пенанг һәм Уэлсли провинцияһы керә. 1896 йылда Перак, Селангор, Негри-Сембилан һәм Паханг федерацияға берләшә. 1914 йылда Британия Малайяһы составына Джохор солтанлығы инә.
XX быуаттың беренсе яртыһында Британия Малайяһының байлығы аҡ ҡурғаш табыуҙа һәм каучук етештереүҙә тора. Ингиз инвесторҙары перспективалы колонияға күпләп аҡса һалғандар. Эшсе көстәренең етешмәгәнлеген Ҡытай һәм Һиндостандан килгән иммигранттар иҫәбенә ҡапланған. Колонияның һәр бер этник төркөмдөң хле улырҙың эше менән билдәләнгән. Иң юғары баҫҡысты инглиздәр биләй, улар идара итеү вазифаларын башҡара, түбәндәрәк баҫҡысты ҡытайҙар тотҡан, улар башлыса сауҙа иткән, файҙалы ҡаҙылмалар табыу менән шөғөлләнгән һәм плантациялар артынан күҙәткән, унан түбәнерәк баҫҡыста һиндтар булған, улар төрлө эштәрҙә эшләйҙәр, башлыса тимер юлдарҙа һәм каучук етештереүҙә эшләгәндәр, ә иң түбәнге баҫҡысты малай халҡы биләгән, улар төбәк чиновниктар аппаратында бәләкәй вазифалар башҡарған һәм баҫыуҙарҙа йәки плантацияларҙа эшләгәндәр.
Япон оккупацияһы һәм ғәҙәттән тыш хәл
Япония капитуляцияһынан һуң инглиздәр кире киләләр һәм Малай Берләшмәһен төҙөү планын тәҡдим итәләр. Һуғыш осоронда эшләнгән проект төрлө этник төркөмдәренә ҡарата властарҙың мөнәсәбәтен көйләй.
Малай халҡы инглиздәрҙең тәҡдименә ҡаршы сыға. 1946 йылдың мартында тәүге малай сәйәси берләшмәһе — Берләшкән малай милли ойошмаһы төҙөлә, ул бөтә ил масштабында эшләй һәм малай йәмәғәтенең мәнфәғәттәрен ҡайғырта. Малай Берләшмәһе йәшәй алмағас, 1948 йылдың 1 февралендә уның урынына малай халҡының милли дәүләте — Малай Федерацияһы барлыҡҡа килә.
1948 йылдың июлендә Британия колониаль хөкүмәтенә ҡаршы ҡораллы көрәш башлана. Британ властары илдә ғәҙәттән тыш хәл иғлан итә. Малайзия хөкүмәте ҡытайҙарҙы «яңы ауылдар» тип аталған урындарға күсерергә ҡарар итә. 1949 йылда Бөйөк Британия хөкүмәте тиҙҙән бойондороҡһоҙ Малай дәүләте төҙөләсәген белдерә. 1950-се йылдарҙа илдә хәл тотороҡлана, әммә ғәҙәттән тыш хәлде тик 1960 йылда бөтөрә. Шулай ҙа 1960 йылда Эске хәүефһеҙлек тураҙында закон ҡабул ителә, ул илдең теләгән бер гражданинын судһыҙ 2 йылға тиклем төрмәлә тоторға рөхсәт биргән.
Бойондороҡһоҙ алыу һәм Малайзия дәүләтен төҙөү
1963 йылда бойондороҡһоҙ дәүләт — Малайзия Федерацияһы булдырыла, уның составына малай халҡы йәшәгән Сингапур, Сабах һәм Саравак ингән. 1965 йылда Ли Куан Ю етәкләнгән Сингапур федерация составынан сыға.
Этник-ара ҡаршылыҡтар һәм дәүләттең яңы курсы
1969 йылдың дөйөм һайлау кампанияһы үҙәгендә тел һәм мәғариф һымаҡ киҫкен һорауҙар тора. Һайлауҙар һөҙөмтәһендә һәр ваҡыт еңеүгә өйрәнгән хакимлыҡ итеүсе Союз партияһы Малайзия парламентында күпселекте (урындарҙың 2/3 өлөшөн) юғалта, оппозицион партиялар үҙҙәренең еңеүҙәре хөрмәтенә Куала-Лумпурҙа митинг ойоштора. Митинг милли-ара бәрелештәр һәм ҙур тәртип боҙоуҙар менән тамамлана, уларҙа 600-гә яҡын кеше (башлыса ҡытайҙар) һәләк булған. Дүрт көн эсендә илдә хәл тотороҡлана, шулай ҙа ике ай дауамында көс ҡулланыу осраҡтары теркәлгән.
Дәүләт курсының үҙгәреүенең билдәһе булып милли берҙәмлек министрлығының булдырыу тора, ул Рукунегар («Дәүләткә тоғролоҡ тураһында») яңы идеологияһын төҙөй. Хөкүмәт оҙайлы мөҙҙәтле реформалар курсын башлай, улар 1990 йылға ҡарай йәмғиәтте үҙгәртергә, арлыҡ милләттәрҙе тупларға һәм «яңы малайсы»ны булдырырға тейеш була. Яңы иҡтисади сәйәсәт был маҡсатҡа ирешеү ысулы булып тора. 1974 йылда Барисан насионал (Милли фронт) коалицияһы булдырыла, ул илдең күпселек сәйәси партияларын берләштергән.
Түбәнге Кузь-Ю (Кесе Визинга ҡушылдығы)
Түбәнге Кузь-Ю  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Визинга йылғаһының һул ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
LifeSpring Hospitals
LifeSpring Hospitals — Хайдарабад ҡалаһындағы, Махараштра һәм Карнатака штаттарында йәшәгән ярлы ҡатындарына ҡыйбат булмаған һәм сифатлы ярҙам күрһәткән Һиндостандағы ҙур булмаған дауаханалар селтәре. 2005 йылда Acumen америка коммерциялы булмаған фонды менән HLL Lifecare (Hindustan Latex Limited исеме аҫтында билдәле) һинд дәүләт презерватив етештереүселәре был ойошманы нигеҙләйҙәр. 2011 йылға ҡарата LifeSpring Hospitals 9 дауахананың хужаһы, ә 2014 йылға ҡарата — 11 йә 12 дауахана.
LifeSpring Hospitals ойошмаһының төп маҡсаты — бер яҡтан насар финансланған дәүләт дауаханалары һәм икенсе яҡтан һинд ҡатын-ҡыҙҙарының күпселегенә үтә ҡиммәт булған шәхси клиникалары тәҡдим иткән уңайлыҡтары араһында булған ҙур араны юҡҡа сығарыу (унан башҡа, дәүләт дауаханаларың күптәре коррупция, һаҡсыларҙан һәм шәфҡәт туташтарынан ришүәт алыу менән билдәле, күптәрендә инфекция ауырыуҙарын алыу ауыр түгел). Бюджет авиакомпаниялары LifeSpring Hospitals өсөн бизнес-моделгә тотона, KPMG компанияһы дауаханалар селтәрен барлыҡҡа килтереүҙә ярһам күрһәтә. LifeSpring Hospitals ярлыларҙы үҙ клиенттары тип ҡарағанға күрә, ул түләүһеҙ булған хәйриә ойошмаларына ҡарағанда тотороҡлораҡ.
2005 йылдың декарендә LifeSpring Hospitals ойошмаһының тәүге дауаханаһы Хайдарабад ҡалаһының Мула-Али биҫтәһендә асыла, ә 2008 йылдың февралендә шәхси уртаҡ предприятие кеүек теркәлә. 2005—2010 йылдарҙа LifeSpring Hospitals дауаханалар селтәре 82 мең ҡатынға һәм уларҙың балаларына уңайлыҡтар күрһәтә (уңайлыҡтарҙың күбеһе шәхси дауаханаларҙағы хаҡтарға ҡарағанда 30-50 % арзаныраҡ). Бала табыу һәм төрлө хирург операцияларҙан башҡа, был ойошма бала табыуы алдынан күҙәтеү һәм педиатр ярҙамын күрһәтә, вакцинациялар һәм диагностикалар үткәрә, үҙ дарыуханалар селтәре аша дарыуҙар һаталар һәм белем биреү программаларын алып баралар.
2010 йылдың ноябрендә LifeSpring Hospitals селтәренә нигеҙ һалыусы Анант Кумар АҠШ президенты Барак Обама менән бергә үткән инновация моделдәре булған эшҡыуарҙарҙың түңәрәк өҫтәлендә ҡатнаша.
Ростов өлкәһе
Росто́в өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Көньяҡ федераль округ составына инә. Административ үҙәге — Дондағы Ростов ҡалаһы.
География
Ростов өлкәһе көнсығышта — Волгоград өлкәһе, төньяҡта — Воронеж өлкәһе, көньяҡта — Ҡалмыҡстан, Краснодар һәм Ставрополь крайҙары, көнбайышта — Украина менән сиктәш. Көнбайышта Ростов өлкәһе биләмәләре Азов диңгеҙе һыуҙары менән йыуыла.
Административ-территориаль бүленеш
Ростов өлкәһе составына 463 муниципаль берәмек инә, шул иҫәптән:
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, өлкәнең халыҡ иҫәбе 0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — кеше/км2. Ҡала халҡы — %.
Милли состав
Ростов өлкәһендә 1989 йылда — 1438, 2002 йылда — 1142 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
Түбәнге Лобаз
Түбәнге Лобаз — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Визинга йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡара көртмәле
Ҡара көртмәле, йәки Ябай ҡара көртмәле - (Vaccínium myrtíllus) — тәпәшәк ҡыуаҡ, биологик төр булараҡ вакциниум ырыуына, арсалар ғаиләһенә ҡарай. Ашарға яраҡлы еләк. Еләге һәм япрағы дауалау маҡсаттарында ҡулланыла. Ҡайһы берҙә көртмәлене шулай уҡ декоратив маҡсатта баҡса убасыҡтарында үҫтерәләр.
Атамаһы
Фәнни атамаһы латин телендәге  vacca — һыйыр тигәндән килеп сыҡҡан, сөнки ҡайһы бер төрҙәренең һабаҡтарын мал аҙығы булараҡ ҡулланғандар.
Төргә бирелгән myrtillus һүҙе  кесерәйтелгән «мирт» тигәнгә әйләнгән, сөнки япраҡтары мирт менән оҡшаш.
Ҡыҙыҡ, тип аталған кактус ырыуы ла бар, ул да атамаһын  (Vaccinium myrtillus) емештәренең көртмәлегә оҡшауы арҡаһында алған.
Тасуирлама
Көртмәле — 10-50 см  бейеклегендәге ваҡ  ҡыуаҡлыҡ, төньяҡта,  тундра зонаһында бер нисә сантиметр ғына бейеклектә була. Һабаҡтары олононан осло мөйөштәр яһап тарала.
Япраҡтары сиратлаша, ваҡ, оҙонса, күн һымағыраҡ, спираль буйлап урынлаша, ситтәре ваҡ ҡына бысҡы теше кеүек. Өҫ яҡта япраҡтар ослораҡ, аҫты аҡһыл, өҫтән – аҡһыл-йәшел, яланғас, йоҡа, ҡышҡа ҡойола. Ямғыр һыуы япраҡтары буйлап тамырына ағып төшә.
Тамырҙары тармаҡлы, күп һанлы үренде бирә.
Май айында сәскә ата. Сәскәһе аҡһыл-йәшел, төҙөк, берәрләп урынлашҡан. Тажы биш тешле. Ун һеркәлеге бар. Емшәне берәү. Сәскә аҫҡа ҡарай бөгөлә, был һеркәһен һыуҙан һаҡлай. Төп һеркәләндереүселәр — бал ҡорто һәм иңкеш.
Сәскәһенең формулаһы: 12px.
Емештәре күкһел ҡара йәки ҡара. Аҡһыл ҡунығы йыуылғас, ул ҡап-ҡара булып ҡала. Еләк эсе ҡуйы ҡыҙыл, орлоҡтары 40-ҡа етә, әммә уртаса шуның яртыһы була. Орлоҡтары ҡоштарҙың ашҡаҙанында эшкәртелмәй, ул шул рәүешле тарала.
Вегетатив юл менән һәм орлоҡтан үрсей.
Ҡырағай тәбиғәттә күберәк төньяҡ райондарҙа, башлыса  ҡарағай урмандарында йә һаҙлыҡтарҙа үҫә.
Хужалыҡта әһәмиәте һәм ҡулланылышы
Көртмәлене башҡорттар ҡайнатма итеп тә, ҡаҡ итеп тә, кеҫәлгә лә, бәлеш эслеге итеп тә ҡуллана. Туңдырып та һаҡлайҙар. Көртмәле үҫкән райондарҙа ул урындағы халыҡҡа ярайһы табыш та килтерә.
Көртмәлелә емеш-еләк кислоталары әҙ, ул сөскөлтөм тәмле. Мәгәр унда А һәм B витаминдары, марганец, епсәләр,  флавоноидтар күп. Еләге — бик бай С витамины, магний һәм кальций сығанағы.
Һутлы сәскәләренән хуш еҫле бал алалар.
Көртмәленең төҫө кислота миҡдарына бәйле. Ул әҙерәк булған һайын төҫө күкһелерәккә әйләнә.
Көртмәленән шәмәхә төҫтәге буяу алалар, уны, мәҫәлән, иткә келәймә һуғыу өсөн ҡулланалар. Буяуҙы етештереү ысулына ҡарап, йөн һәм киндер туҡыма шәмәхә йәки  ҡыҙыл төҫкә инә.
Күҙҙе дауалағанда ҡулланыу
Борондан көртмәле эңерҙә күҙ ҡоросон нығытыусы булып һанала. Ҡайһы бер мәғлүмәттәргә ҡарағанда, британ хәрби осоусыларына Икенсе донъя һуғышы ваҡытында төнгө осоштарҙа махсус рәүештә көртмәле джемы биргәндәр. Шул уҡ ваҡытта АҠШ тикшеренеүселәре 2000 йылда көртмәлелә эңерҙә күреү һәләтен яҡшыртыу сифатын тапмағандар. Лаборатория тәжрибәләре иһә көртмәле ашауҙың ҡайһы бер күҙ ауырыуҙарын иҫкәртеүен йә иһә дауалауҙа яҡшы һөҙөмтәгә килтереүен күрәһәтә, әммә клиник тикшеренеүҙәр үткәрелгәне юҡ. Көртмәленең ҡарағусҡыл күк төҫө антоциан тигән тәбиғи буяу арҡаһында барлыҡҡа килә. Уны файҙаланыу йөрәк, ҡан тамырҙары ауырыуҙарын иҫкәртеүе асыҡланған, күҙ , ракты дауалағанда ыңғай һөҙөмтә бирә. Антоциандан тыш ҡара көртмәлелә протоантоцианидтар, флавоноидтар һәм таниндар күп, улар иһә антиоксидант булараҡ билдәле
Офтальмологияла, ҡағиҙә булараҡ, көртмәле экстракты ҡулланыла.
Шул уҡ ваҡытта күптәр был еләк ғөмүмән күреүҙе яҡшырта тип уйлай. Быны биологик актив өҫтәлмәләр (БАД) һатыусылар күрәләтә ялғанлап рекламала ҡуллана. Әммә фекер ысынбарлыҡҡа тура килмәй, ҡара көртмәле күҙҙең шекәрәһе ҡубыуҙан ғына ярҙам итә.
Үҫкән урындары
Ҡара көртмәле Төньяҡ Европала һәм Азияның тайгалы урындарында тәбиғи үҫә. Төньяҡ Америкала ла осрай, унда ул боронғо рәүештә һаҡланған. Йыш ҡына ҡара көртмәле тип уға оҡшаған еләктәр һатыу ҙа күҙәтелә.
Көртмәле буяуы
Көртмәленән шәмәхә төҫтәге буяу алалар, уны, мәҫәлән, иткә келәймә һуғыу өсөн ҡулланалар. Буяуҙы етештереү ысулына ҡарап йөн һәм киндер туҡыма шәмәхә йәки ҡыҙыл төҫкә инә.
Түбәнге Ловпуа
Түбәнге Ловпуа — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нем йылғаһының һул ярына тамағынан 160 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғәлин Илһам Илүс улы
Ғәлин Илһам Илүс улы (16 ноябрь 1969 йыл) — биналар төҙөүҙә ҡулланылған төҙөлөш материалдарын, аҙыҡ-түлек етештереү буйынса шәхси эшҡыуар, бер мандатлы 17-се һайлау округынан Башҡортостан Республикаһының 4-се һәм 5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.
Биографияһы
Илһам Илүс улы Ғәлин 1969 йылдың 16 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Борай районы Борай ауылында тыуған, башҡорт.
Юғары белемле – 1997 йылда Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаған.
Хеҙмәт юлы
1991 йылда Краснокама районының Ленин исемендәге колхозында баш инженер булып хеҙмәт юлын башлай.
2006 йылдан – «Башнефтегазстрой» ЯСЙ-енең генераль директоры.
Рәсәй Федерацияһы Коммунистар партияһының фракция ағзаһы.
Өйләнгән, ҡыҙ бала тәрбиәләй.
17-се бер мандатлы һайлау округынан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың 4-се һәм 5-се саҡырылыш депутаты. Дәүләт төҙөлөшө, хоҡуҡ һаҡлау һәм суд мәсьәләләре буйынса Комитет һәм депутат этикаһы буйынса комиссия эштәрендә ҡатнаша. Ярҙамсыһы - Журавлев Виктор Александрович.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
ОАО "Башнефтегазстрой" "Bashneftegazstroy" Учредитель и Руководитель: Галин Ильгам Илюсович · 023102468808 452920, респ Башкортостан, г Агидель, ул Первых Строителей, 3 ИНН: 0253017372 ОГРН: 1060253015767 – 12.12.2006
Түбәнге Нюдз
Түбәнге Нюдз — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Локчим йылғаһының һул ярына тамағынан 198 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Симеон Персидский сиркәүе
Симеон Персидский сиркәүе — Новочеркасск ҡалаһындағы Атаман һарайы янында төҙөлгән православие йорт сиркәүе. Шулай уҡ сиркәү Изге ыҙа сигеүсе Персия епискобы руханийы Симеон йәки Атаман һарайындағы Персия Симеоны йорт сиркәүе'''.
История
Атаман һарайы 1863 йылда төҙөлгән һәм эшләй башлаған. 1867 йылдың 29 июлендә һарайҙың һул яҡ өлөшөндә йорт сиркәүе һалына башлаған. Сиркәү төҙөлөп бөткәс, уны Дон һәм Новочеркасск архиепискобы Платон Персия Симеон исеме менән 1866 йылда Падишаһ Император Александр II революционер-террорсы Д. В. Каракозов яһаған террорҙа иҫән ҡалыу иҫтәлегенә бағышлап изгеләндергән.
Ике ҡатлы сиркәү йорто һарай менән бер стилдә төҙөлгән. Һарай фасады һыҙығынан ул бер ни тиклем эстәрәк торған. Архитектор Вальпреде, сиркәүҙе ошолай урынлаштырып, Атаман һарайына майҙандан ҡарағанда, һарай симметрияһын юғалтмай һаҡлап ҡалған. Сиркәүҙең түбәнге ҡатында хужалыҡ блмәләре булған. Сиркәү үҙе икенсе ҡатта торған, уның паркет иҙәнле 120 квадрат метрлы залының бейеклеге яҡынса 7 метр; төньяҡ һәм көньяҡ фасадтарында өсәр ҙур тәҙрә урынлашҡан булған. Өҫтөндәге антресоль ҡатында хор өсөн балкон торған. Сиркәүҙең көмбәҙе булмаған, уның урынында тәпәшәк кенә һуған формаһында яҡтылыҡ барабаны торған ҡыйыҡ төҙөлгән, ә төньяҡ фасадында барокко стилендәге аттик һылап семәрләнеп эшләнгән биҙәктәр менән эшләнгән һәм шулай уҡ һуған формаһындағы башына тәре ҡуйылған.
Был сиркәүҙә Атаман һарайында йәшәүсе Ғәскәр наказлы атамандары һәм уларҙың ғаилә ағзалары ғибәҙәт ҡылған. Шунда уҡ һуғыштарҙа һәләк булған барлыҡ Дон атамандарына йыназа уҡылған. XX быуат башында бөгөнгө Һарай урамында Е, Д. Петрованың гимназияһы урынлашҡан булған һәм гимназия уҡыусыларына һарайҙағы йорт сиркәүенә ғибәҙәт ҡылырға йөрөү рөхсәт ителгән.
Һарай бинаһы һаҡланып ҡалған, ҡала администрацияһы тарафынан файҙаланылған, элекке йорт сиркәүендә финанс бүлеге мөдиренең кабинеты урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта йорт сиркәүен ҡайтанан аяҡҡа баҫтырыу эштәре алып барыла.
Адресы: 346400, Ростов өлкәһе, Новочеркасск ҡалаһы, Һарай урамы, 5а һанлы йорт.
Түбәнге Сурна
Түбәнге Сурна — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нем йылғаһының һул ярына тамағынан 163 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бразилия империяһы
Бразилия империяһы — император Педро I һәм уның улы Педро II хакимлығы аҫтында булған хәҙерге Бразилия һәм Уругвай территорияһында урынлашҡан дәүләт. 1822 йылда нигеҙләнә һәм 1889 йылда Бразилия республикаһы менән алмаштырыла.
Наполеон Бонапарттың ғәскәре Португалияға баҫып ингәс, король ғаиләһе менән Бразилияға күсә. Бынан һуң Браганса нәҫеле хакимлығы аҫтында Бразилия үҙидаралыҡ ала. Король Португалияға ҡайтҡас, илдә протест тыуа. Һөҙөмтәлә Бразилия бойондороҡһоҙлоҡ яулай.
1822 йылдың 7 сентябрендә Португалиянан бойондороҡһоҙлоҡ иғлан иткәндән һуң, Бразилия монархия — Бразилия империяһы булып китә.
Бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итеү (1822)
1808 йылда Португалия короле Жуан VI үҙенең ғаиләһе менән бергә француз ғәскәрҙәренән Бразилияға ҡасалар. 1820 йылда Испанияла һәм Португалиялағы революцияларҙан һуң, бөтә Латин Америкаһындағы һымаҡ Бразилияла сыуалыштар башлана. Офицерҙар һәм Рио-де-Жанейро халҡы араһында бойондороҡһоҙлоҡ яҡлылары күп була. Португалия короле Жуан VI улы Педро уларҙың пландарына булышлыҡ итә башлай, һәм улар уның йөҙөндә үҙенең лидерын күргәндәр. 1821 йылда Жуан VI колониялар менән идара итергә улын ҡалдырып Европаға ҡайта. 1822 йылдың февралендә Педро кәңәшмә йыя һәм уға Бразилия өсөн конституция төҙөргә бойора. Июндә ул Ойоштороусы йыйылышты йыя һәм бразилиялыларға иреккә сығырға өгөтләй.
Бразилия бойондороҡһоҙлоҡ яҡлылары Португалия һалдаттары менән бер нисә ай дауамында көрәш алып баралар. 1822 йылдың 7 сентябрендә Педро Ипиранга йылғаһы ярындаға сценала үҙенең мундирынан португал гербын йыртып ташлап ҡылысын сығара һәм: «Минең ҡаным, минең намыҫым һәм Хоҙай менән мин Бразилияны ирекле итәм» — тип иғлан яһай һәм һуңынан: «Ваҡыт етте! Бойондороҡһоҙлоҡ йәки үлем! Беҙ Португалиянан айырылдыҡ» — тип өҫтәй. Уның «Бойондороҡһоҙлоҡ йәки үлем!» Бразилия бойондороҡһоҙлоғо символына әүерелә. 1822 йылдың 12 октябрендә дон Педро был Бразилияның тәүге императоры тип иғлан ителә.
Педро I хакимлығы (1822—1831)
Император Педро I тәүге аҙымдары араһында илде азат итеү һәм берләштереү булып торған. 1823 йылда Португалия ғәскәрҙәренән Баия, Мараньян һәм Пара провинциялары азат ителгән һәм Бразилияға ҡушылған. Португалия короллеге Бразилияның бойондороҡһоҙлоғон 1825 йылдың 29 авгусында Британия империяһы аралашлығында төҙөлгән килешеү буйынса таный. Килешеүҙең йәшерен өҫтәлмәләренә ярашлы Бразилия Португалияның Бөйөк Британияға 1,4 млн фунт стерлинг бурысын һәм Португалияның үҙенең 600 мең фунт стерлинг сығымдарын ҡапларға тейеш булған. Бразилия шулай уҡ Португалияның Африкалағы колонияларына дәғүә итеүҙән баш тартҡан, ил баҙарында Португалия һәм Британияға сауҙа преференциялары һаҡлаған һәм киләсәктә ҡолдар һатыуҙы тыйырға тейеш булған. Был пункттарҙың һәр береһе Бразилия плантаторҙары араһында энтузиазм тыуҙырмаған.
1824 йылда император Педро үҙе Португалия (1822) һәм Франция (1814) конституциялары нигеҙендә Бразилия конституцияһын төҙөй. Шул уҡ йылдың уртаһында илдең биш төньяҡ-көнсығыш провинциялары бойондороҡһоҙ Экваториаль конфедерацияға ҡушылыуы тураһында иғлан итәләр, әммә йыл аҙағына ҡарай улар Бразилия ғәскәрҙәре менән баҫып алына.
1825 йылда Аргентина Бразилияның Сисплатина (хәҙерге Уругвай) провинцияһын яулап алыр өсөн һуғыш башлай. Был провинция элгәре Испанияның Рио-де-Ла-Плата вице-короллегең (Аргентина) биләмәһе булған. Бразилия һуғыш осоронда бурысҡа бата. Диңгеҙҙә өҫтөнлөк итеүенә ҡарамаҫтан, 1827 йылда Бразилия армияһы ҡоро ерҙә еңелә һәм тыныслыҡ килешеүен төҙөргә мәжбүр итә. Уға ярашлы Сисплатина провинцияһы Уругвай исеме аҫтында бойондороҡһоҙ дәүләт итеп таныла.
1826 йылда Португалия короле Жуан вафат булғас, Педро һәм уның ҡустыһы Мигел тәхет өсөн көрәш башлайҙар. Тик 1834 йылда власть тулыһынса Педроға күсә һәм ул ҡыҙы Марияны Португалия королеваһы, ә үҙен регент тип иғлан итә. Бразилияның бойондороҡһоҙлоҡ яҡлылары Педроның Португалия тәхете өсөн көрәштәренә шик менән ҡарағандар һәм ике ил яңынан берләшеүенән ҡурҡандар. 1830 йылда Минас-Жераис провинцияһында ихтилал тоҡана, ул артабан баш ҡалаға барып етә. 1831 йылдың 7 апрелендә Педро үҙенең тәхетен кесе йәштәге улы Педро II тапшырырға мәжбүр була.
Регентлыҡ осоро (1831—1840)
1831 йылдан алып 1840 йылға тиклем дәүләт менән йәш император исеменән өс тәғәйенләнгән регенттар менән идара ителгән. Был осорҙа күп кенә провинцияларҙа федерализм, республика өсөн һәм башҡа сәбәптәр менән ихтилалдар була.
Педро II хакимлығы (1840—1889)
<!--
Централизация страны
В начале правления Педру II в 1840-х, Бразилия была объединена, восстания подавлены и многие законы переписаны. Законодательство стало более консервативным, чаще использовались подтасовки на выборах, организованные правительством. Например, в 1842 Педру II использовал свою «сдерживающую власть», чтобы распустить недавно избранную либеральную Палату депутатов и провести новые выборы, на которых консерваторы победили за счёт наполнения избирательных урн фальшивыми бюллетенями.
«Сдерживающая власть», данная императору конституцией 1824 года, чтобы сбалансировать традиционные три ветви власти, давала ему право назначать сенаторов, распускать органы законодательной власти и передавать контроль над властью от одной партии к другой. Следует отметить, что партии были в большей мере группировками парламентариев, чем идеологическими движениями, зависимыми от чётких электоратов. Государственное устройство имело искусственную природу, ни одна партия открыто не имела отношения к крупным землевладельцам, управлявшим в регионах.
Конец работорговли
В 1850 Британия, уставшая от постоянных задержек Бразилией выполнения положения договора 1825 года о запрете работорговли, уполномочила свой военно-морской флот топить суда работорговцев даже в бразильских портах. Чтобы избежать открытой войны с Британией, парализации торговли и риска восстаний рабов, правительство запретило работорговлю с Африкой. Оно выслало из страны португальских работорговцев и инструктировало власти провинций, полицию и армию не допускать высадки судов работорговцев. За пять лет даже на чёрном рынке импорт рабов прекратился, несмотря на повышение цен на рабов. Хотя британцы приписывали заслугу себе, следует отметить, что это был первый случай, когда бразильское правительство сумело обеспечить выполнение закона на протяжении всего побережья. Также слабела внутренняя поддержка работорговли. Большая часть импортёров рабов были португальцами, которые продавали африканцев землевладельцам в долг под очень высокие проценты, что иногда даже вызывало банкротство и утрату собственности. Ксенофобия и долги землевладельцев способствовали поддержке закона.
Прекращение работорговли имело целый ряд последствий. Во-первых, по мере роста экспорта кофе и в соответствии с ростом потребности в рабах в южных районах, где он выращивался, северо-восточные плантаторы продавали часть своих рабов на юг. Кроме того, парламент одобрил законы, которые способствовали иммиграции из Европы, так же как и Земельный закон 1850. Во-вторых, окончание работорговли освободило капитал, который мог бы использоваться для инвестиций в транспортные и промышленные предприятия. В-третьих, Британия гарантировала невмешательство в бразильскую военную операцию по лишению власти в Аргентине президента Хуана Мануэля де Росаса.
Денежной единицей империи был бразильский реал (real, мн. ч. réis — рейс). --> <!--
Война тройственного союза
Империя утратила восточный берег Рио-да-ла-Платы, на котором возникло государство Уругвай в 1828, но продолжала вмешиваться в дела этой республики. Богатый бразильский купец, Иринеу Эванжелиста ди Соза, имел там столь значительные финансовые интересы, что его компания фактически была государственным банком Уругвая. Другие бразильцы владели около 400 большими имениями (estancias), которые занимали примерно треть территории страны. Они протестовали против налогов, которые уругвайцы взимали при перегоне рогатого скота в Риу-Гранди-ду-Сул и из неё, поддерживая стороны в постоянной борьбе между уругвайскими политическими фракциями Колорадо и Бланко. Многие гаучо из Риу-Гранди-ду-Сул не признавали независимость Уругвая и постоянно призывали к вторжению.
В середине 1860-х годов императорское правительство тайно договорилось с властями Аргентины о замене режима Бланко в Уругвае на Колорадо. Бланко обратился к парагвайскому диктатору Франсиско Солано Лопесу (1862—1870), который боялся своих больших соседей и рассматривал угрозу Уругваю как угрозу себе. Маленькая страна Парагвай, не имевшая выхода к морю, имела самую большую армию в регионе: 64 тыс. солдат, по сравнению с бразильской армией в 18 тыс. В 1864 году Бразилия и Аргентина договорились действовать вместе в случае войны с Лопесом и сохранить режим Бланко. В сентябре 1864 года, не принимая во внимание, что Лопес может пойти на такой шаг, Бразилия послала войска в Уругвай. Обе стороны неверно оценили намерения и возможности друг друга. Парагвай отреагировал захватом бразильских судов на Рио-Парагвай и напал на провинцию Мату-Гросу. Солано Лопес ошибочно ожидал помощь от настроенного против Буэнос-Айреса населения, послал значительные силы в Уругвай и Риу-Гранди-ду-Сул и втянул себя в противостояние как с Аргентиной, так и с Бразилией. В мае 1865 года эти страны и Уругвай во главе с Колорадо вступили в альянс, который поставил цель разделить спорную территорию Парагвая между соседями, открыть парагвайские реки для международной торговли и снять Солано Лопеса с поста президента. К сентябрю 1865 года союзники оттеснили парагвайцев из Риу-Гранди-ду-Сул и перенесли войну в Парагвай.
В сентябре 1866 года, защищая свою родину, гуараниязычные парагвайцы разбили союзников в Курупайте. Аргентинский президент Бертоломе Митре (1861—1868) отвёл большую часть войск домой, чтобы подавить протесты против своей военной политики, оставив бразильцев одних. Генерал Лима и Силва, герцог Кашиас, принял командование силами союзников и добился падения Асунсьона в начале 1869 года. Солано Лопес был расстрелян, а Парагвай оставался оккупированным до 1878 года.
Нилеч
Нилеч — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Буб йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Бразилия империяһы
Война тройственного союза
Война была такой затяжной по нескольким причинам. Во-первых, парагвайцы были лучше подготовлены и провели эффективное наступление в начале войны. Даже позднее, когда война перешла на их собственную землю, они имели преимущество в знании территории, подготовке обороны и лояльности населения. Во-вторых, бразильцам было нужно много времени, чтобы собрать силы, обеспечение которых стоило очень дорого. В-третьих, Аргентина, надеясь улучшить послевоенную ситуацию по сравнению с Бразилией, частично задерживала военные действия, чтобы ослабить империю.
Нилеч
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бразилия империяһы
Война тройственного союза
Отношение к рабству постепенно менялось, Педру II уже был на стороне отмены рабства, во время войны Тройственного альянса рабы, служившие в армии, были освобождены. В 1871 году кабинет Риу-Бранку принял закон, освобождающий новорождённых, который требовал от владельца кормить их до возраста восьми лет, когда правительство могло освободить их за компенсацию или владелец мог использовать их как рабочую силу до 21 года. В 1884 закон освободил рабов в возрасте старше шестидесяти лет. К 1880-м география рабства также изменилась и экономика стала меньше зависеть от него. Из-за освобождения (по большей части с условием остаться на плантациях) и частых побегов рабов, их общее число в стране снизилось с 1,24 млн в 1884 до 723 тыс. в 1887, большая часть рабов теперь была на производящем кофе юге вместо производящего сахар севера. Но даже плантаторы в Сан-Паулу, где доля рабов в населении снизилась с 28,2 % в 1854 до 8,7 % в 1886, понимали необходимость новой системы организации труда. Провинциальные власти активно начали субсидирование и поощрение иммигрантов. Между 1875 и 1887 около 156 тыс. человек прибыло в Сан-Паулу. Тем временем спрос на дешёвых работников на плантациях сахарного тростника северо-востока был удовлетворён за счёт жителей сертана, которые бежали от разрушительной засухи 1870-х.
Экономическая картина также изменялась — освобождённый от инвестиций в рабов капитал вкладывался в железные дороги, другой транспорт, торговлю и промышленность. В определённой мере эти инвестиции обеспечивали защиту от нестабильности сельского хозяйства.
Республиканский переворот
Империя пала, поскольку элите она больше не была нужна для защиты своих интересов, имперская централизация не выполняла требования местной автономии. Республиканцев привлекал федерализм, в котором некоторые видели путь противостояния олигархам, которые использовали патронаж, чтобы остаться при власти. В ранней республике, тем не менее, олигархи легко приспособились и использовали накопленные власть и опыт для управления новой государственной системой. Воспользовавшись правительственными кризисами 1888 и 1889 годов и неудовлетворённостью среди армейских офицеров, республиканцы выступили за революционные изменения вместо постепенных, за которые выступал фельдмаршал Фонсека. Переворот произошёл в ноябре 1889, он начался как вооружённая демонстрация, которая требовала смены кабинета, но быстро переросла в переворот, который сверг императора Педру II. Смена строя произошла бескровно. К императорской семье отнеслись с должным уважением, но предложили покинуть страну. -->
Орёл өлкәһе
Орёл өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Үҙәк федераль округ составына инә. Административ үҙәге — Орёл ҡалаһы.
Өлкә төньяҡтан — Тула, көнсығышта — Липецк, көньяҡта — Курс, көнбайышта — Брянск һәм төньяҡ-көнбайышта — Калуга өлкәләре менән сиктәш.
Орёл өлкәһе 1937 йылдың 27 сентябрендә ойошторолған.
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, өлкәнең халыҡы 0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — кеше/км2. Ҡала халҡы — %.
Орёл өлкәһендә 2002 йылда — 149 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
Административ-территориаль бүленеше
Орёл өлкәһендә 267 муниципаль берәмек бар, шул иҫәптән:
Димитрий Ростовский сиркәүе (Сальск)
Димитрий Ростовский сиркәүе ― Ростов өлкәһе Сальск ҡалаһындағы православие сиркәүе. Мәскәү патриархаты Волгодонск һәм Сальск епархияһына ҡарай. 2010 йылда төҙөлгән. Түбәндәге адрес буйынса урынлашҡан : Ҡырым урамы, 25А һанлы йорт.
Тарих
2006 йылда Сальск ҡалаһының епархияһы етәкселеге Ҡырым урамында яңы сиркәү төҙөй башлау тураһында ҡарар ҡабул иткән. Сиркәүҙе урындағы кешеләрҙең 40 млн һум хәйриә аҡсаһына төҙөгәндәр.
Сиркәү шул йылдың 7 июлендә төҙөлә башлаған: архиепископ Пантелеимон сиркәү төҙөләсәк урында ғибәҙәт ҡылғас, төҙөлөш урынына беренсе нигеҙ ташы һалынған. Ә бер нисә айҙан һуң сиркәүҙең нигеҙе һалынып бөткән. Төҙөлөш эштәре тамамланып бөтмәгән сиркәүҙә тәүге ғибәҙәт ҡылыу 2008 йылдың 21 сентябрендә Изге Мәрйәм Инә Тыуыу байрамы көнөндә үткәрелгән. 2009 йылдың июнь айында сиркәүҙең көмбәҙҙәре ҡуйылған.
Сиркәү бинаһы йортоноң һуңғы төп эштәре уның төҙөлөшө 2010 йылда Пасха байрамына тамамланған. Байрамға сиркәүҙең 9 көмбәҙе эшләнеп бөтөп, изгеләндерелгән. Йәй көнө эске биҙәү эштәре һәм сиркәүҙе йыһазландырыу тамамланған. Сиркәүҙә аш бүлмәһе, йәкшәмбе мәктәбе, китапхана бүлмәләре булдырылып йыһазландырылған.
2010 йылдың 7 ноябрендә төҙөлөп бөткән сиркәүҙе архиепископ Пантелеимон изгеләндергән.
Изге Ростов Димитрийы исемен йөрөткән сиркәү Сальск ҡалаһында XIX быуат урталарында төҙөлгән беренсе сиркәү булған.
Банандар
Ғаилә вәкилдәре — эре үлән үҫемлектәр. Япраҡтарыеңсәле (влагалищные). Еңсәләре бер-береһенә ятып тора һәм  ялған һабаҡ барлыҡҡа килтерә.Шуға был  үҫемлектәр ағас кеүек күренә.
Сәскә формулаһы:
Ырыуҙары
Энсета ырыуы( Ensete) тропик Африкала һәм Азияла үҫкән 7 төрҙән тора. Камерун дан Эфиопия ға тиклем һәм көньяҡтан Трансваалға тиклем абиссин бананы» киң таралған (лат. Е. вентрикозум, русса энсета вздутая). Мадагаскар ҙа бары тик 1 төр генә бар — Энсета Перрье (Е. perrieri). Азияла ареалдары Төньяҡ-Көнсығыш Һиндостан дан, Бирма нан һәм Таиланд тан көньяҡ Ҡытай ға, Филиппин ға, Яңы Гвинея ға һәм Ява ға тиклем һуҙыла. Бында иң таралған төр — энсета сизая (Е. glaucum).
Банан ырыуы ( Musa) үҫемлектәре  Тропик Көньяҡ Азияла, Малай архипелагы утрауҙарында, Яңы Гвинеяла, Төньяҡ-Көнсығыш Австралия ла һәм Тымыҡ океан утрауҙарында таралған. 40-тан ашыу төрҙө берләштерә. Барыһынан да көнбайышта иң алыҫҡа: Яңы Гвинеяла, Таитила, Яңы Каледонияла һәм Фиджила таралғаны — Маклай бананы. Унан был төр Гавай утрауҙары на барып сыҡҡандыр тип фараз итәләр.
Банандың көньяҡ сиге Квинслендта көньяҡ киңлектең 16° -ан үтә. Банан төрҙәренең иң күбеһе һәм уның культуралы формаларының  барлыҡҡа килеү үҙәге  булып  Һиндостан, Һинд -Ҡытай ярымутрауы (унда банандың 20-гә яҡын төрө үҫә) һәм  Малай архипелагы утрауҙары (унда төрҙәр һаны әҙерәк булһа ла) тора. Банандың ҡайһы бер төрҙәре тропиктарҙан тыш йылы субтропик райондарға тиклем таралған.
Һиндостанда, Ассамда һәм Көньяҡ-Көнбайыш Ҡытайҙа банан төньяҡ киңлектең 27°-на тиклем  осрай. Рюкю утрауҙарындағы япон бананы ла шундай уҡ киңлеккә тиклем барып етә.
Ардаһан (провинция)
Ардаһан — Төркиә Йөмһүриәтенең төньяҡ-көнсығыш провинцияһы. 1918 йылдан Төркиә Йөмһүриәте составында.
География
Ардаһан Әрмәнстан, Грузия, Артвин, Эрзурум, Карс провинциялары менән сиктәш. Халҡы — 133 756 кеше (2009).
Баш ҡала — Ардахан (17 мең кеше 2000 йылда).
Административ ҡоролош
6 район:
Новик-Ёль
Новик-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 579 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Билдинг-баҡса
Билдинг-баҡса (Билдинг-сад) — 2012 йылда ойошторолған Рәсәй балалар баҡсаһы селтәре, һәм тағы ла франшиза буйынса таралған шул уҡ исемдәге бизнес-модель.
Селтәргә Яңы проекттарҙы үрләтеү буйынса стратегик инициативалар агентлығы булышлыҡ күрһәтә.
Тарих
Билдинг-баҡса Марина Шилкина менән 2012 йылда Һамар ҡалаһында ойошторола. Башта был Һамар ҡалаһының «Филиппок» балалар баҡсаһы була, һуңынан ул «Билдинг-баҡса»ға әйләндерелгән.
«Эксперт» журналы мәғлүмәттәренә ярашлы, 2014 йылда селтәрҙә 30 балалар баҡсаһы иҫәпләнгән. Бынан башҡа франшиза буйынса тағы ла Рәсәйҙең 5 субъектында 109 балалар баҡсаһы һәм 2014 йылдың йәйендә шул уҡ йылдың көҙөнә ҡарай йәнә биш төбәктә асырға планлаштырылған. Проектты нигеҙләгән Марина Шилкинанан алынған «Ведомости» гәзите мәғлүмәттәре буйынса, 2013 йылға ҡарата билдинг-баҡсалар 17 Рәсәй Федерацияһы субъекттарында презентацияланған һәм 2014—2016 йылдарҙа уларҙы Рәсәйҙең 14 төбәгендә төҙөргә планлаштырылған.
Бизнес-модель
Селтәрҙең бизнес-моделе артабанғыса: тығыҙ төҙөлөшлө урындарҙа күп ҡатлы йорт һалыусы төҙөлөүсе йортто планлаштырғанда аҫҡы ҡаттарҙа балалар баҡсаһы өсөн урын ҡалдырыуы мөмкин. Һуңынан проектты эшләгән ваҡытта ул баҡсаны етәкләгән эшҡыуар менән ҡаралырға тейеш. Даими рәүештә муниципаль берәмектәре һәр бер уҡыған балаға субсидия түләргә, һәм ул субсидияның дәүмәле дәүләт балалар баҡсаларында һәр бер балаға киткән сығымдарға тиң булырға тейеш. Баҡса етәксеһе үҙ сиратында балалар аҫрауға киткән хаҡын субсидия суммаһына кәметә.
Баһалар
2012 йылда был проектты Рәсәй премьер-министры Владимир Путин хуплай. «Социаль проекттар» йүнәлешендәге проекттарҙы үрләтеү департаментының директор урынбаҫары Ирина Петрунина Билдинг-баҡса проекты хаҡында ыңғай фекерен әйтә.
Шул уҡ йылда Мәскәү өлкәһе хөкүмәте проектты ҡабул итә һәм уны үҙенең балалар баҡсаларындағы урындарҙың күп етешмәгән муниципаль берәмектәренә тәҡдим итә.
Носим-Ю
Носим-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының һул ярына тамағынан 670 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иваново өлкәһе
Ива́ново өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Үҙәк федераль округы составына инә.
Административ үҙәк — Иваново ҡалаһы.
География
Иваново өлкәһе төньяҡ-көнбайышта — Ярославль, төньяҡта — Кострома, көнсығышта — Түбәнге Новгород һәм көньяҡта — Владимир өлкәләре менән сиктәш.
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, өлкә халҡы 0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — кеше/км2. Ҡала халҡы — %.
Иваново өлкәһендә 1989 йылда — 732, 2002 йылда — 490 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
Административ-территориаль бүленеш
Өлкә составына 21 район, 4 ҡала районы (Иваново ҡалаһында), 6 өлкә ҡарамағындағы ҡала, 11 район ҡарамағындағы ҡала һәм 31 эшселәр ҡасабаһы инә.
Ростов ҡурсаулығы
«Росто́вский» дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы — Көньяҡ федераль округы территорияһында, Ростов өлкәһенең көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан федераль әһәмиәтендәге ҡурсаулыҡ.
Тарихы һәм территорияһы
Кластерҙар һаны: 4 класт. Дөйөм майҙаны: 9532.00 га, улар, көнбайыштан башлап һанағанда: Островной, Стариковский, Краснопартизанский, Цаган-Хаг тигән шартлы атама йөрөткән дүрт участканан тора. Акватория майҙаны: 2677.40 га. Һаҡланған зона майҙаны: 74350.00 га