cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бөтә донъя шиғриәт көнө
Тарих
Бөтә донъя шиғриәт көнөнөң Мәскәү программаһы яйлап үҫә, шиғриәткә бағышланған саралар бер айға һуҙыла һәм Дәүләт әҙәби музейы патронаты аҫтында уҙғарыла. Рәсәйҙең башҡа ҡалаларында ла шиғриәт көнө үткәрелә: мәҫәлән, Магнитогорскиҙа 2002 йылдың 20-21 мартында Бөтә донъя шиғриәт форумы үтә, ә Санкт-Петербургта 2014 йылда Михаил Лермонтовтың юбилейына бағышланған марафон үткәрелә, уның барышында актерҙар, шағирҙар һәм һәр бер теләгән кеше шиғырҙар һәр кем уҡый.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Нөрлө
Нөрлө (Нурлино) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1819 кеше. Почта индексы — 450513, ОКАТО коды — 80252850004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Индрус
Индрус — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суворощь йылғаһының уң ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Старик Иосиф Евсеевич
Ста́рик Иосиф Евсеевич (, Һарытау — 27 март 1964 йыл, Ленинград) — совет радиохимигы, Рәсәй радиохимия мәктәбе вәкиле, В. Г. Хлопиндың яҡын дуҫы һәм фекерҙәше, ультрашыйығайтылған иретмәләрҙә ион һәм коллоид формаһындағы хәлдә булған радионуклидтарҙы беренсе тапҡыр системалы өйрәнә башлай. СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1946), өс тапҡыр Сталин премияһы лауреаты 1949, 1951, 1953).
Биографияһы
1924 йылда Мәскәү университетының физика-математика факультетының химия бүлеген тамамлай. Ленинградта Радий институтында эшләй, Ленинград дәүләт университетында уҡыта. Семипалатинск полигонында ядро ҡоралын һынауҙа ҡатнаша.
Физика, сорбцион процестарҙың физика-химияһы, иретмәләрҙә, газдарҙа һәм ҡаты есемдәрҙә ныҡ шыйыҡланған хәлдәге радионуклид торошо формаларын билдәләү ысулдары тураһында хәҙерге заман күҙаллауҙарын дөйөмләштергән «Радиохимия нигеҙҙәре» тип исемләнгән (Radiochemistry of Fundamentals) беренсе фундаменталь хеҙмәт авторы. Тау тоҡомдарының йәшен билдәләүҙең радиоаналитик ысулы, ядро реакторы химияһы, плутоний химияһы буйынса хеҙмәттәр авторы.
X Менделеев уҡыуҙарында ҡатнашыусы.
Серафимовка зыяратында ерләнгән (14 уч.).
Московий
Московий (, Mc) — Менделеевтың периодик таблицаһының 7-се осор, 15-се төркөм элементы. Тәртип номеры - 115. Атом һаны — 115, иң тотороҡлоларҙан һаналған нуклиды 289Mc (ярым тарҡалыу осоро  тип баһалана)
Символы
Московий элементының символы - Mc (Московий тип уҡыла).
Исеме
115-се элемент өсөн башта  унунпентий  системалы исеме ҡулланыла, ул тәртип һанының латинса тамырҙарынан төҙөлгән булған, йәғни, Ununpentium — һүҙмә-һүҙ «бер-бер-бишенсе».
2016 йылдың 8 июнендә ИЮПАК элементҡа Мәскәү өлкәһе хөрмәтенә «московий» (Moscovium, Mc) исемен бирергә тәҡдим  итә, сөнки тап шунда  Ядро тикшеренеүҙәре берләштерелгән институты (Дубна) урынлашҡан. Баш ай йәмәғәтселек менән фекер алышыуҙарҙан һуң, 2016 йылдың 28 ноябрендә, 115 -сы элементҡа «московий» исеме раҫлана.
Тарихы
Московий 2004 йылда Рәсәйҙең (Дубна) ҡалаһында урынлашҡан Ядро тикшеренеүҙәре берләштерелгән институты һәм АҠШ-тың Калифорния штаты Ливерморе ҡалаһында урынлашҡан Ливерморе милли лабораторияһы тарафынан асылған.
Сығарып алыу
Московий изотобы  ядро реакциялары һөҙөмтәһендә сығарып алына  :
Физик үҙенсәлектәре
Московий - висмутҡа оҡшаған күсмә металл тип фараз ителә. Уның тығыҙлығы 13,5 г/см кимәлендә тип көтөлә. Московийҙың иреү температураһы яҡынса 400 °C булыр тип фаразлана, һәм, моғайын,  висмутҡа ҡарағанда ауырыраҡ ирер. . Московий номиналь йәһәттән азот (пниктогендар) кесе төркөмөнә инә.
Химик үҙенсәлектәре
Московий окисланғанда үҙ төркөменең еңел аналогтарына түгел, ә һелтеле металдарға оҡшашыраҡ булыр тип көтөлә.
Чудаков Александр Павлович
Биографияһы
Александр Павлович Чудаков 1938 йылдың 2 февралендә хәҙерге Ҡазағстандың Щучинск ҡалаһында тыуған. 1960 йылда Мәскәү дәүләт университетының филология факультетын тамамлаған. 1964 йылдан алып Бөтә донъя әҙәбиәте институтында эшләй, Мәскәү дәүләт университетында, Әҙәбиәт институтында уҡыта. Филология фәндәре докторы (1983). 1987 йылдан һуң АҠШ һәм Европа университеттарында рус әҙәбиәте курсын уҡыта. Халыҡ-ара Чехов йәмғиәте ағзаһы.
Александр Чудаковтың әҙәбиәт ғилеме буйынса «Поэтика Чехова» (1971, инглиз теленә тәржемә — 1983), «Мир Чехова: Возникновение и утверждение» (1986), «Слово — вещь — мир: от Пушкина до Толстого» (1992)хеҙмәттәре билдәле. Бынан тыш, ул рус әҙәбиәте тарихы буйынса ике йөҙҙән ашыу мәҡәлә баҫтырған, В. Б Шкловский, Ю Н. Тынянов әҫәрҙәре йыйынтыҡтарына аңлатмалар яҙған.
2000 йылда «Знамя» журналында ғалим-яҙыусының «Ложится мгла на старые ступеньки» романы баҫылып, 2001 йылда Букер премияһына тәҡдим ителә. 2011 йылда әҫәр «Русский Букер десятилетия» премияһына лайыҡ була. «Знамя» фонды премияһы 2000.
Тол ҡатыны — әҙәбиәтсе һәм йәмәғәт эшмәкәре Чудакова Мариэтта Омаровна.
Ш. Ә. Хоҙайбирҙиндың Йорт - музейы
''' Ш. А. Хоҙайбирҙиндың Йорт-музейы''' — күренекле партия һәм дәүләт эшмәкәре, Башҡортостанда Совет власын урынлаштырыуҙа ҡатнашыусы, яҙыусы Ш.Ә. Хоҙайбирҙиндың музейы, Башҡортостан Республикаһыны Милли музейы филиалы. Урынлашҡан адресы: Өфө, Яңы күпер урамы, 20-се һанлы йорт.
Тарихы һәм тасуирлауы
Музей   Өфөлә  ике ҡатлы  мезонинлы айырым  ағас йортта урынлашҡан. Йорт  тарихи-архитектура ҡомартҡыһы булып һанала.
1923 йылда республика Хөкүмәте йортто республиканың Эске эштәр министры - Шәһит Әхмәт улы Хоҙайбирҙингә һәм уның ғаиләһенә бүләк итте. Шәһит Әхмәт улы был өйҙә бер йыл ғына йәшәп өлгәрә, уның ҡатыны һәм ҡыҙы 1960 йылға тиклем йәшәй.
Уның ғаиләһе Ш. Хоҙайбирҙин иҫтәлегенә экспозиция асыу өсөн йортто  дәүләткә ҡайтарырға теләк белдерә һәм Музейҙың асылыуы 1959 йылда уҡ планлаштырылған була, әммә тик 1991 йылда ғына йортто музейға әйләндереү тураһында ҡарар сыҡты.
Иң башта Ш. Хоҙайбирҙиндың мемориаль музейын булдырыу планлаштырыла. Артабан музейға уның исемен бирергә, экспозицияла Ш. Хоҙайбирҙиндың мемориаль бүлмәһен ҡалдырырға, ә ҡалған ике залда Башҡортостан Республикаһының милли-дәүләт төҙөлөшөнөң төп этаптарын күрһәтергә ҡарар итәләр.
Музейҙа Башҡортостандың  милли-дәүләт төҙөлөшө процесының башынан алып бөгөнгө көнгә тиклем, башҡорт халҡының  милли дәүләтселегенең булдырылыуы һәм нығыныуы ( башҡорт милли хәрәҡәте формалаша башлаған ваҡыттан алып) ; Башҡортостандың милли-дәүләт ҡоролошоноң төрлө проекттары: Башҡортостандың Ваҡытлыса революцион советы, Татар-Башҡорт совет республикаһы, Урал-Иҙел штаттары, башҡорт- Ҡырғыҙ республикаһы тураһында материалдар һәм документтар. Совет власының үҙәк органдарының һәм башҡорт милли хәрәҡәте лидерҙары  Ә-З. Вәлидовтың, Ш. Манатовтың, М. Халиҡовтың һ. б.   башҡорт автономияһын булдырыуҙа ролдәре, территориаль үҙгәрештәр, шулай уҡ Башҡортостандың административ бүленеше; Башҡортостанда милли-дәүләт төҙөү барышында булған ҡаҙаныштары  һәм уңышһыҙлыҡтары тураһында бәйән ителә.
Аҙаҡҡы ваҡытҡа тиклем башҡорт халҡының милли автономияға эйә булыуы тик Октябоь революцияһы һәм 1919 йылдың 23 мартындағы Килешеү менән сикләнде. Шул уҡ ваҡытта башҡорт милли хәрәҡәте, үҙенең дәүләтселеге һәм азатлығы өсөн 1917—1919 йылдарҙа башҡорттарҙың көрәше ул ваҡытта хаким иткән идеологияға ярашлы инҡар ителә килде.
Бөгөнгө көндә ул осорҙағы күп кенә ваҡиғаларҙы яңынан аңлау архив документтарының асылыуына, башҡорт милли хәрәҡәте лидеры Әхмәтзәки Вәлидиҙең хеҙмәттәре легалләштереүенә  бәйле.
Музейҙың айырым залы —  Ш. Хоҙайбирҙиндың мемориаль бүлмәһе.
Айырым зал Афғанстандағы һәм Чечнялағы  һуғыштарҙа ҡатнашыусыларға арналған..
Өсөнсө залдың экспозицияһы Ш. Хоҙайбирҙиндың ҡыҙы, БАССР-ҙың халыҡ артисы Тамара Хоҙайбирҙинаға бағышланған.
Киняшов Михаил Александрович
Киняшов Михаил Александрович (15 сентябрь 1924 йыл — 2 июнь 1995 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкының миномет расчеты командиры, гвардия кесе сержанты. Дан орденының тулы кавалеры. Благовещен ҡалаһының почётлы гражданы.
Биографияһы
Урыҫ. 1943 йылдан ВКП(б) ағзаһы. 7 класты тамамлаған. Арматура заводында ремонтсы слесарь булып эшләй
1942 йылдың февралендә Башҡорт АССР-ы Благовещен районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла.
Кесе командирҙар мәктәбенә, ә аҙаҡ — хәрби училищеға уҡырға ебәрелә, уны тамамларға тура килмәй, сөнки күп курсанттарҙы командование Сталинград өсөн һуғыштағы данлыҡлы 13-сө гвардия уҡсылар дивизияһына юнәлтә.
1943 йылдың мартынан Бөйөк Ватан һуғышында. Курск дуғаһында һуғыша, Украина, Польшаны азат итеүҙә ҡатнаша. Днепр, Висла, Одер, Эльба йылғаларын һуғышып аша сыға. Прага ҡалаһын азат итеп, һуғышты тамамлай.
1947 йылда гвардия старшинаһы М. А. Киняшов демобилизациялана. Башҡортостанға, тыуған Благовещенск ҡалаһына ҡайта. Слесарь, мастер, начальник урынбаҫары, Благовещен арматура заводында пар көсө цехының начальнигы булып эшләй. .
1995 йылдың 2 июнендә вафат була. Благовещен ҡалаһында ерләнгән. .
Батырлығы
34-се гвардия уҡсылар полкының миномет расчеты командиры (13-сө гвардия уҡсылар дивизияһы, 5-се гвардия армияһы, 2-се Украина фронты), гвардия кесе сержанты Михаил Киняшов, яугирҙәр менән командалыҡ итеп, 1944 йылдың 27 ғинуар — 2 февраль алыштарында Украинаның Кировоград өлкәһе Маловисковский районының Ковалёвка ауылы районында минометтан биш пулемёт нөктәһен, ике блиндажды, йөк менән ике арбаны юҡ итә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 7 мартындағы Указы менән немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн гвардия кесе сержанты Киняшов Михаил Александрович 3-сө дәрәжә Дан ордены (№ 51623) менән бүләкләнә.
1944 йылдың 16 авгусында М. А. Киняшов шул уҡ полктың, дивизия һәм армияның (1-се Украина фронты) составында польша ҡалаһы Буско-Здруйҙан 14 км көньяҡ-көнсығыштараҡ урынлашҡан Стопница тораҡ пункты районында дошмандың һөжүмен кире ҡаҡҡанда миномет уты менән ике ут нөктәһен сафтан сығара һәм ун бишкә яҡын гитлерсыны юҡ итә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 18 сентябрендәге Указы менән немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн гвардия кесе сержанты Киняшов Михаил Александрович 2-сө дәрәжә Дан ордены (№ 3542) менән бүләкләнә.
1945 йылдың 19 апрелендә Зенфтенберг (Германия) ҡалаһынан 9 км көнсығыштараҡ ятҡан Грос-Партвиц тораҡ пункты эргәһендәге һуғышта, дошмандың бер нисә пулемётын юҡ итеп, миномет расчеты командиры гвардия кесе сержанты Киняшов Михаил үҙенең уты менән уҡсылар поразделениеларына Шпрее йылғаһын аша сығыуҙа ярҙам итә. 1945 йылдың 20 апрелендә, пехотаның хәрби тәртибендә эш итеп, ҡыйыу минометсы алты пулемётты һәм тиҫтәнән ашыу немец һалдатын юҡ итә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 27 июнендәге Указы менән немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн гвардия кесе сержанты Киняшов Михаил Александрович 1-сө дәрәжә Дан ордены (№ 197) менән бүләкләнә.
Кируна (коммуна)
Географияһы
Кируна Швецияның төньяғында урынлашҡан. майҙанлы был коммуна илдең иң ҙур коммунаһы (Швеция дөйөм майҙанының яҡынса 4,6 %). Норвегия (көнбайыш һәм төньяҡ-көнбайышта), Финляндия (төньяҡта һәм төньяҡ-көнсығышта), шулай уҡ Швецияның Паяла (көнсығышта) һәм Елливаре (көньяҡта) коммуналары менән сиктәш.
Көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә Кебнекайсе (диңгеҙ кимәленән 2106 метр ) тауы урынлашҡан —Лапландия һәм Швецияның иң юғары нөктәһе. Кируна территорияһында 6000-дән ашыу күл бар, уларҙың иң ҙуры — Турнетреск. Төп йылғалары : Каликсэльвен, Турнеэльвен һәм Лайниоэльвен, Муониоэльвен, ул финляндия менән сик барлыҡҡа килтерә. Коммуна территорияһында Абиск һәм Вадвечокк милли парктары бар.
Коммунала Эсрейндж ракета полигоны урынлашҡан.
Тораҡ пункттар
Биләмәлә 200-ҙән ашыу кеше йәшәгән 7 тораҡ пункттары урынлашҡан:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Павловка (Ишембай районы)
Павловка (Павловка) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 40 кеше. Петровск ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453230, ОКАТО коды — 80231855006.
Тарихы
1812 йылғы килешеү буйынса Нуғай юлы Тәлтим-Юрматы улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалынған. Ә. З.Әсфәндиәров «Башҡортостан ауылдары тарихы» китабында «1870 йыл алдынан ғына түбәндәге ауылдар һәм утарҙар барлыҡҡа килә: Екатериновка, Слободка утары, Павловка (587 урыҫ крәҫтиәндәре йәшәгән 85 ихата, 1920 йылда 214 ихатала 1240 крәҫтиән)» тип яҙа.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Иҡтисады
«Павловка» яуаплығы сикләнгән йәмғиәт.
Сент-Андре-де-Корси
Сент-Андре-де-Корси (Saint-André-de-Corcy) — Франциялағы коммуна, Рона-Альп төбәгендә урынлашҡан. Департаменты — Эн. Коммуна Рерье кантонына ҡарай. Коммунаның округы — Бурк-ан-Брес.
Коммунаның INSEE коды — 01333.
Географияһы
Коммуна Париждан яҡынса көньяҡ-көнсығышта 380 км-ҙа, Лиондың төньяҡ-көнсығышында 21 км-ҙа, Бурк-ан-Брес ҡалаһынан көньяҡ-көнбайышта 38 километрҙа урынлашҡан.
Климат
Ярым континенталь климатлы, бында йәйен йылы, ә ҡышын һалҡын. Ямғырҙар һирәк була һәм башлыса йәй яуа.
Халыҡ
2010 йылда коммуна халҡы 2991 кеше тәшкил иткән.
Иҡтисад
2010 йылда йылда эшкә яраҡлы (15 йәштән алып 64 йәшкә тиклем) 1937 кеше араһында араһында иҡтисади яҡтан әүҙем 1437 кеше, әүҙемһеҙ кешеләр — 500 (әүҙемлек күрһәткесе — 74,2 %, 1999 йылда 74,2 %) була. 1437 әүҙем халыҡтың даими эшләүселәренең һаны 1368 кеше (шуларҙың 699-ы ир-аттар һәм 669-ы ҡатын-ҡыҙҙар), улар араһында 69 кеше эшһеҙ була (34 ир-аттар һәм 35 ҡатын-ҡыҙҙар). 500 әүҙемһеҙ кеше араһынан 201 кеше уҡыусы йәки студент, 224 кеше — пенсионерҙар, башҡа сәбәптәр буйынса 75 әүҙемһеҙ була.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Дюма Александр (атай)
Дюма Александр (фр. Alexandre Dumas, père; 1802 йылдың 24 июле, Вилле-Котре — 1870 йылдың 5 декабре, Пюи) — француз яҙыусыһы, драматург һәм журналист. Уның хеҙмәттәре йөҙ тиерлек телгә тәржемә ителгән, ул — иң уҡылған француз авторҙарының береһе. Дюма бик емешле булған һәм күп жанрҙарҙа эшләгән. Үҙенең карьераһын шунда уҡ танылыу алған пьесалар ижад итеүҙән башлай. Шулай уҡ ул журналдар өсөн күп мәҡәләләр һәм сәйәхәттәр тураһында китаптар яҙған. Уның хеҙмәттәре 100 000 бит тирәһе. 1847 йылда Дюма Парижда Тарихи театр асҡан. Дюма үҙенә абруйҙы француз әҙәбиәтендәге иң билдәле ике роман менән яулай: «Граф Монте-Кристо» һәм «Өс мушкетер».
Биографияһы
Александр Дюма 1802 йылда генерал Том-Александр Дюма һәм Вилле-Котрелағы ҡунаҡхана хужаһы ҡыҙы Мария-Луиза Лабуре ғаиләһендә тыуған. Дюма квартерон һаналған, сөнки атаһы яғынан өләсәһе Гаити утрауынан ҡара тәнле ҡол булған.
Дюманың бала сағы, үҫмер йылдары тыуған ҡалаһында үтә. Унда Александр шағир һәм театрал Адольф де Лёвен менән таныша. Дюма мотлаҡ драматург булырға ҡарар итә. Аҡсаһыҙ һәм файҙалы танышлыҡтарһыҙ көйө, атаһының элекке дуҫтарына ғына өмөт итеп, Дюма Парижға китә. Матур яҙыуы менән генә маҡтана алған, белеме булмаған Александрға генерал Фуа Пале-Роялдә (Париж) Луи-Филипп I ҡарамағындағы канцелярияға эшкә урынлашырға ярҙам итә. Дюма үҙенең белеме өҫтөндә эш башлай. Бер танышы уға уҡып сығырға кәрәкле китаптар исемлеген төҙөп бирә: унда классиктарҙың әҫәрҙәре, мемуарҙар, хроникалар инә. Драматург һөнәрен үҙләштереү маҡсаты менән Дюма Париж театрҙарына йөрөй, унда осраҡлы рәүештә яҙыусы һәм библиофил Шарль Нодье менән таныша. Еңел жанрҙа уңышҡа өлгәшеүе анһатыраҡ, тип һанаған  де Лёвен менән берлектә Дюма «Һунар һәм һөйөү» водевилен ижад итә һәм ул Амбигю театры тарафынан сәхнәләштереүгә ҡабул ителә. Бынан һуң Дюма уңышлы рәүештә пьесалар яҙа, улар әҙәби яҡтан камил булмаһалар ҙа, публиканың иғтибарын баштан аҙағынаса йәлеп итәләр, шуға күрә иғланда Дюманың исеме булыуы театр директорҙары өсөн күп аҡса йыйыуҙы аңлата.
1830 йылдың июлендә Францияла Июль инҡилабы була, Карл Х тәхеттән төшөрөлә һәм буржуаз батшалыҡ нигеҙләнә. Тәхеткә Луи-Филипп исеме менән Орлеан герцогы ултыра. Дюма батшаның Тюильри һарайына һөжүм итеүселәр араһында була. Инҡилаптың тәүге көндәренән үк Дюма йәмғиәт тормошонда әүҙем ҡатнаша һәм ул саҡта Милли гвардияны етәкләгән генерал Лафайеттың бер нисә мөһим йомошон үтәй.
Хоботец
Хоботец — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе, Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вишнёвка йылғаһының уң ярына тамағынан 8,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронеж йылғаһы Липецк ҡалаһына тиклем, Матыра йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғайсин Хәйҙәр Миңшәриф улы
Ғайсин Хәйҙәр Миңшәриф улы (12 ноябрь 1962 йыл) — Берҙәм республика һайлау округы, «Берҙәм Рәсәй» партияһынан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың 4-се саҡырылыш депутаты, «Акрополь» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең генераль директоры.
Биографияһы
Хәйҙәр Миңшәриф улы Ғайсин Башҡорт АССР-ы Ейәнсура районында 1962 йылдың 12 ноябрендә тыуған.
Хеҙмәт юлын 1980 йылда Ейәнсура районындағы «Инәк» совхозында ауыл хужалығы эшсеһе булып башлай.
1981—1983 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә.
1990 йылдан «Кумертаустрой» тресының 325-се механизацияланған күсмә колоннаһында мастер булып эшләй.
1990 йыл аҙағынан — 1-се категориялы архитектор, Күмертау ҡала Советы башҡарма комитетының архитектура һәм ҡала төҙөлөшө бүлеге геодезия һәм проект хеҙмәтендә эшләй.
1992 йылдан — «Акрополь» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең генераль директоры.
«Акрополь» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең төп эшмәкәрлек төрҙәре:
төрлө ҡатмарлыҡтағы төҙөлөш хеҙмәттәре  башҡарыу;
пластик һәм алюмин конструкциялар етештереү.
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың 4-се саҡырылыш депутаты итеп һайланған. «Берҙәм Рәсәй» Бөтә Рәсәй сәйәси партияһы фракцияһы ағзаһы.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Сәйәси статусы: Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.
Ихсан
Иҡсан (Ихсан, Иксанова) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Бәгәрәктамаҡ ауыл биләмәһе составына керә.
Тарих
Ауылға терһәк һәм һалйот ырыуҙары башҡорттары нигеҙ һала. Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе составында була. Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (87 %) йәшәй.
Ожиганов Дмитрий Герасимович
Ожиганов Дмитрий Герасимович (30 октябрь 1892 йыл, Бөрө — 27 октябрь 1978 йыл, Өфө) — геолог, геология-минералогия фәндәре докторы (1954), профессор (1955). БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1957). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1949).
Биографияһы
Дмитрий Герасимович Ожиганов 1930 йылда Мәскәү геология-разведка институтын тамамлай. 1913 йылдан уҡытыусы, китапханалар мөдире, Башглавполитпросвет китапхана бүлеге мөдире була, 1923—1925 йылдарҙа халыҡ мәғариф институтында мөдир. 1930—1972 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында эшләй, 1955 йылдан — физик география, геология һәм геоморфология кафедраһы мөдире. 1930—1946 йылдарҙа бер үк ваҡытта Башҡортостан геология идаралығында: мәғдән булмаған файҙалы ҡаҙылмалар төркөмө етәксеһе, баш инженер, партия начальнигы, баш геолог.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡыттарында идаралыҡ коллективы илдең оборона сәнәғәтен стратегик минераль сеймал менән тәьмин итеү буйынса эш башҡара. Билдәле булыуынса, Ожигановтың эшмәкәрлеге геология, стратиграфия — тау тоҡомдары комплексының эҙмә-эҙлеген өйрәнеү менән бәйле була. Дмитрий Герасимович Башҡортостан геологияһы картаһын һәм файҙалы ҡаҙылмалар картаһын төҙөүҙә мөһим роль уйнай. Профессор Ожиганов исемен республиканың Бөрйән районындағы мәмерйә йөрөтә. Уның хеҙмәттәре тураһында 1947 йылдың ноябрендә «Красная Башкирия» гәзитендә баҫылып сыға. 40-тан ашыу фәнни хеҙмәттәр авторы булып тора. 1949 йылда Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
Көнбайыш Африка
Көнбайыш Африка — Африка континентының бер киҫәге. Континенттың көньяҡтан һәм көнбайыштан Атлантик океан һыуҙары йыуа торған, төньяҡта Сахараның бер ҡәҙәреһен эсенә алған, көнсығышта Чад куленә тиклем йәйелгән өлөшөн Көнбайыш Африкаға индерәләр.
Көнсығышта тәбиғи сик булып Камерун тауҙары тора.
Көнбайыш Африкалағы илдәре халҡының күпселек өлөшө ауылдарҙа йәшәй һәм игенселек, малсылыҡ, урман кәсебе менән шөғөлләнә. Халыҡ Атлантик океан яр буйҙарында йылға һәм үҙәндәрендә тығыҙ ултырған. Халҡы ифрат күп төрлө, нигеҙҙә был — негроид расаға ҡараған халыҡтар. Халыҡтың тел составы сыбар. Халыҡтарҙың тышҡы ҡиәфәте лә төрлө. Ҡайһы берҙәре ҡара тәнле һәм бөҙрә сәсле, икенселәре аҡ тәнле. Буйҙары менән дә ныҡ айырылалар.
Көнбайыш Африкалағы илдәр донъялағы күп кенә дәүләттәр менән йәнле сауҙа алып бара. Төп диңгеҙ порттары — Лагос, Луанда, Дакар.
Инфраструктураһы
Юл инфраструктураһы насар үҫешкән, тимер юлдар эске төбәктәрҙән яр буйына тиклем генә бар һәм колониаль иҡтисади сәйәсәт мираҫы булып тора. Мөһим порттары — Дакар, Конакри, Абижан, Аккра, Лом е һәм Лагос.
Иҡтисады
Сахель дәүләттәренең донъяның иң ярлы илдәренә ҡарай, нефть запастары бай булыуға ҡарамаҫтан Нигерия шулай уҡ үҫешендә ныҡ артта ҡала. Яр буйында ауыл хужалығында экспортҡа тәғәйенләнгән монокультуралар үҫтерелә. Көнбайыш африкалыларҙың күпселеге үҙ-үҙен тәьмин итеү менән шөғөлләнә.
Мәҙәниәте
Көнбайыш Африка африка телдәренең яртыһынан күберәгенең тыуған ере. Уларҙың күбеһе конго-кордофан һәм афро-азиат тел төркөмөнә инә. Саванналарҙа һәм тропик урмандарҙа йәшәгән халыҡтарҙың традицион мәҙәниәте өсөн телдән тапшырылған фольклор һәм белем биреү, шулай уҡ тантаналы сараларҙа битлектәр һәм бейеүҙәр ҡулланыу ҙур әһәмиәткә эйә.
Октябрьский (Өфө районы)
Октябрьский (Октябрьский) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1663 кеше. Почта индексы — 450514, ОКАТО коды — 80252875001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Исток (Клязма ҡушылдығы)
Исток  — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Клязьма йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Хабриева Талия Ярулла ҡыҙы
Хабриева Талия Ярулла ҡыҙы (10 июнь 1958 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, конституцион хоҡуҡ буйынса белгес. Рәсәй Фәндәр Академияһы академигы (2011), юридик фәндәр докторы, профессор, РФ миграция ҡануниәте буйынса һәм Рәсәй хоҡуғы яңы тармағы («арктик хоҡуҡ» ) барлыҡҡа килеүҙең инициаторы. Рәсәй Хөкүмәте ҡарамағындағы Закондар сығарыу һәм идара итеү институты директоры, хоҡуҡ аша демократия ға Европа комиссияһында Рәсәй Федерацияһы вәкиле.
Рәсәй Фәндәр Академияһы президенты урынбаҫары (19.07.2018). Татарстан ФА-ның почётлы ағзаһы (2016), Халыҡ-ара сағыштырма хоҡуҡ академияһының ағза-корреспонденты. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юрисы, Рәсәй Федерацияһының һәм Татарстан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре.
Биографияһы
1985 йылда Бөтә Союз совет ҡануниәте ғилми-тикшеренеү институтында юридик фәндәр кандидаты ғилми дәрәжәһенә «Совет законының асылы: Төшөнсәһе, йөкмәткеһе, юридик практикала мөһим» (12.00.01 йүнәлеше — дәүләт һәм хоҡуҡ теорияһы һәм тарихы; сәйәси һәм хоҡуҡи тәғлимәттәр тарихы) темаһына диссертацияһын яҡлай).
1996 — 2002 йылдарҙа — Рәсәй Фәндәр академияһының Дәүләт һәм хоҡуҡ институтының конституцион хоҡуҡ теорияһы секторы мөдире, етәксе урынбаҫары.
1998 — 2001 йылдарҙа статс-секретарь вазифаһында дәүләт хеҙмәтендә була. Рәсәй Федерацияһының федерация эштәре, милли сәйәсәт, миграция сәйәсәте буйынса министр урынбаҫары.
Конституцион хоҡуҡ кафедра профессоры (2000). 2001 йыл дан - Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы ҡануниәт һәм сағыштырма хоҡуҡ ғилеме институты директоры (ИЗиСП).
2003 йылдан — Париж-I Пантеон-Сорбонна Университетының саҡырылған профессор профессоры(Франция).
2007 йылдан — Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығының Юғары аттестация комиссияһы Президиумы ағзаһы.
2008 йылдың 29 майында Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана; 2011 йылдың 22 декабрендә — академик, Ә 2013 йылдың 1 июнендә — Фәндәр академияһының вице-президенты. 2018 йыл дың 19 июленән — Рәсәй Фәндәр акадедияһы президенты урынбаҫары.
2013 йылда Европа Комиссияһында (Венеция комиссияһы) хоҡуҡ аша демократияға комиссияһында Рәсәй Федерацияһы вәкиле итеп тәғәйенләнә. Франция Юстиция министрлығы ҡарамағындағы континенталь хоҡуҡ фондының Халыҡ-ара ғилми советы ағзаһы.
2020 йылда Дәүләт Думаһының Дәүләт төҙөлөшө һәм ҡануниәт буйынса комитеты рәйесе П. В. Крашенинников һәм РФ Советының Рәсәй Федерацияһы Конституция Суды һәм Рәсәй Федерацияһы Генераль прокуратураһы ҡарамағындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле А. А. Клишас менән бер рәттән Рәсәй Федерацияһы Конституция һына төҙәтмәләр индереү тураһында тәҡдимдәр әҙерләү буйынса эшсе төркөмдөң рәйестәше булып сығыш яһай.
Шәхси тормошо һәм милке
Ире — фармаколог, академик Р. У. Хабриев (1953 йылда тыуған); ике балаһы бар.
Хабриеваның ҡала ситендә 638 квадрат метр майҙанлы йорто бар, уның хаҡы 350 миллион һум тәшкил итә. Ер участкаһының майҙаны 2616 квадрат метр. Бынан тыш, Швейцарияның асыҡ реестры мәғлүмәттәре буйынса, Хабриеваның Монтрё ҡалаһында 118 квадрат метр майҙанлы апартаменттары бар. Уларҙың баҙар хаҡы 100 миллион һумдан артып китә.
Фәнни эшмәкәрлеге
160-тан ашыу фәнни хеҙмәт авторы, ҡайһы бер эштәре инглиз, француз, итальян һәм болгар телдәренә тәржемә ителгән. Т. Я. Хабриеваның ғилми эшмәкәрлеге дәүләт һәм хоҡуҡ теорияһы проблемаларын, хоҡуҡтың аңлатма теорияһы, телеология (маҡсатлы) проблемаларын тикшереү һәм уның хоҡуҡи ижадында, институттарға һәм хоҡуҡ нормаларына, хоҡуҡ ҡулланыу практикаһының һөҙөмтәлелеген арттырыу мәсьәләләрен тикшереү менән бәйле.
Т. Я. Хабриева 30-ҙан ашыу закон проектын эшләүҙә әүҙем ҡатнаша: федератив мөнәсәбәттәр һәм урындағы үҙидара нигеҙҙәрен реформалаштырыу буйынса федераль конституция һәм федераль закондар; Рәсәй Федерацияһы Дәүләт хеҙмәтен реформалаштырыу буйынса; һайлау ҡануниәтен камиллаштырыу буйынса; Рәсәй Федерацияһы граждандарының статусын көйләү, сит ил граждандары һәм гражданлығы булмаған шәхестәр статусын көйләү мәсьәләләре буйынса; Рәсәй халыҡтарының милли мәҙәни үҫеше мәсьәләләре буйынса.
Рәсәй Фәндәр академияһының Ғилми советы рәйестәше (2017 йылдан алып). Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Коррупцияға ҡаршы көрәш буйынса совет ағзаһы; Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Дәүләт хеҙмәтен реформалаштырыу һәм үҫтереү мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы; Рәсәй Федерацияһы Президентының граждандарҙың конституцион хоҡуҡтарын тәьмин итеү буйынса эксперт советы ағзаһы; Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы закон проекттары эшмәкәрлеге, Рәсәй Федерацияһы Именлек Советы ҡарамағындағы фәнни совет һәм башҡалар.
«Рәсәй хоҡуғы журналы» һәм «Сит ил ҡануниәте һәм сағыштырма хоҡуҡ фәне журналы» баш мөхәррире, редакция советы рәйесе урынбаҫары һәм «Мәскәү ҡалаһының ғәмәлдәге ҡануниәт Йыйылышы» ның яуаплы мөхәррире, «Дәүләт һәм хоҡуҡ» журналының редакция советы ағзаһы. «Конституция һәм муниципаль хоҡуҡ» ғилми-ғәмәли журналының, «Дәүләт заказы» норматив-аналитика журналы, «Рәсәй Фәндәр Академия»һы һәм «Дөйөм фән һәм хәҙерге заман» академик журналдарының редколлегиялары составына инә. Юридик фәндәр докторы ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлау буйынса совет ағзаһы.
Хирш индексы - 66, Scopus - 2.
Төп хеҙмәттәре
Т. Я. Хабриева — автор коллективтары етәксеһе, «Рәсәй Федерацияһы субъекттарының һәм Рәсәй Федерацияһы субъекттарының ҡануниәте нисбәте» (2003) монографияһы, «Рәсәй ҡануниәтен үҫтереү концепцияһы» (2004, 2010); «Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте» (2005); Рәсәй Федерацияһының Мәғариф министрлығы «Юриспруденция» һөнәре буйынса уҡыған юғары уҡыу йорттары студенттары өсөн уҡыу пособиеһы сифатында Рәсәй Федерацияһының Мәғариф министрлығы тарафынан үткәрелгән «Рәсәй парламенттары хоҡуғы» (1999, 2003) әсбаптары, «Рәсәйҙә административ реформа» (2006); «Рәсәй Федерацияһы субъекттарында административ реформа» (2008); «Хоҡуҡ һәм инновацион эшмәкәрлек» (2011); «Коррупция һәм ҡаршылыҡ» (2012) ; «Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы: Киләсәккә ҡараш (Рәсәй Төп Закондың 20 йыллығына)» (2013) ; «Венециан комиссия: Хоҡуҡ аша демократияға йөҙ аҙым» (2014) ; «Рәсәй Арктика - хоҡуҡ биләмәһе» (2014) ; «Арктика хоҡуғы: Үҫеш концепцияһы» (2014) һәм башҡаларҙың яуаплы мөхәррире һәм авторҙашы.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Т. Я. Хабриеваның ижади һәм дәүләт эшмәкәрлеге III (2010) һәм IV дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2008). Александр Невский (2015), Почёт ордены (2005), Дуҫлыҡ ордены (2013) ордендары менән билдәләнгән. «Ҡазандың 1000 йыллығын иҫтәлек» миҙалы, «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юрисы» тигән маҡтаулы исем бирелде. Санкт-Петербург дәүләт университетының почётлы докторы (2019). Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең, Федерация Советының һәм Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Федерация Советы, Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Федерация Советы һәм Дәүләт Думаһының Почет грамоталары, «Юстицияның Почётлы хеҙмәткәре» (Рәсәй Юстиция министрлығы) билдәһе менән, А. Ф. Кони миҙалы (Рәсәй Минюст-ы ) менән бүләкләнгән. Башҡа ведомство наградалары, Рәсәй Федерацияһы субъекттарының юғары вазифалы кешеләренә рәхмәт хаттары менән В. М. Корецкий исемендәге Украина Фәндәр Академияһының Дәүләт һәм хоҡуҡ институтының маҡтау билдәһе. һ.б.
2015 йылда «Ҡануниәтте һәм хоҡуҡ ҡулланыу практикаһын конституциялаштырыу» эше өсөн  Рәсәй фәндәр академияһының М. М. Сперанский исемендәге алтын миҙалға лайыҡ була. «Юридик фәнгә тос өлөш индергәне өсөн» номинацияһында «Йыл юрисы» (2017), һәм В. А. Туманов исемендәге премиялар лауреаты.
Сан-Томе һәм Принсипи
Сан-Томе һәм Принсипи Демократик Республикаһы (República Democrática de São Tomé e Príncipe ) — Үҙәк Африкалағы утрау-дәүләт. Африка яры буйындағы Гавая ҡултығындағы Сан-Томе һәм Принсипи утрауында урынлашҡан дәүләт. Дәүләт вулкандан барлыҡҡа килгән Сан-Томе һәм Принсипи (уларҙың араһы 140 км), һәм алты бәләкәй утрауҙы берләштерә.
Сейшель Утрауҙарынан һуң Сан-Томе һәм Принсипи Африка дәүләттәренең майҙаны буйынса иң бәләкәйе (1001 км² ). Шулай уҡ Сан-Томе һәм Принсипи донъялағы португал телле иң бәләкәй дәүләт.
Чебоксар (йылға)
Чебоксар — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе, Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ярославка йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронеж йылғаһы Липецк ҡалаһына тиклем, Матыра йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Уртаайыры (утар)
Уртаайыры (Урта-Айры) — Башҡорт АССР-ы Маҡар районының (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы) юҡҡа сыҡҡан утары. Ҡолғона ауыл Советы составына ингән була.
Географияһы
Ауыл Ҡалыуайыры ауылынан көнбайышҡа табан 2,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Уртаайыры йылғаһы аға. Уртаайыры гидронимы урта һәм айыры — ҡушылдыҡ, йылға тармағы һүҙҙәренән яһалған.
Алыҫлығы:
Тарих
XIX быуат аҙағында башҡорт ауылы (Мөхәмәтшарип) барлыҡҡа килә, ул тәүге күскенселәр: Һарғай йәки Мөхәмәтшарип исемдәре менән атала. Бер-береһенән ике саҡрым алыҫлыҡта Уртаайры һәм Ҡалыуайры утарҙары урынлашҡан. Беренсеһендә 23 йортта 109 кеше йәшәгән, икенсеһендә 26 йортта 131 кеше булған.
Халҡы
Уртаайыры ауылында 23 хужалыҡта 109 кеше йәшәгән. 1969 йылдың 1 ғинуарына 265 кеше йәшәй, күпселек милләт — башҡорттар.
- Гиззәт Сәфиулла улы Маннанов (1880 йылда тыуған, Уртаайыры ауылы, Маҡар районы), башҡорт; башланғыс белемле; партия сафында тормай; урмансы. 1931 йылдың 21 мартында ҡулға алына. 58-10 статья буйынса хөкөм ителә. Хөкөм ҡарары: 10 йылға һөргөнгә/ 1989 йылдың 6 июнендә аҡлана.
Оло Ҡаҙаҡбай
Оло Ҡаҙаҡбай (Большая Казакбаева) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Хәлит ауыл биләмәһе составына керә.
Тарих
Ауылға һалйот ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе составында була. Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (100 %) йәшәй.
Самоа
Самоа (самоа. Sāmoa, ингл. Samoa [səˈmoʊə]), рәсми исеме — Бойондороҡһоҙ Самоа дәүләте (самоа. Malo Sa’oloto Tuto’atasi o Samoa, ингл. Independent State of Samoa), шулай уҡ Көнбайыш Самоа булараҡ билдәле — Көньяҡ Тымыҡ океандағы утрауҙа урынлашҡан дәүләт, шул уҡ исемдәге архипелагтың көнбайыш өлөшөн биләй.
Элекке исемдәре — Германия Самоаһы (1900—1914) һәм Көнбайыш Самоа (1914—1997). 1976 йылдың 15 декабрендә Берләшкән Милләттәр Ойошмаһына ҡабул ителә. 1970 йылдан — Милләттәр берҙәмлеге ағзаһы.
Этимология
Урындағы халыҡ араһында икенсе версия иң популяр. Самоандар билдәләүенсә, «Моа» «үҙәк» йә «тауыҡ» тигәнде аңлата (әммә Мануа утрауҙарында был һүҙ был контекста ҡулланылмай; унда тауыҡ manu һүҙе менән аңлатыла). Шуға күрә дәүләттең исемен самоан теленән «ғаләмдең изге үҙәге» йәки «моа урыны» (моа — тауыҡты хәтерләткән урындағы йорт ҡошо) булараҡ тәржемә итергә мөмкин.
Бынан тыш, «Моа» — король титулына эйә булғандар йөрөткән фамилияhttps://web.archive.org/web/20080413055007/http://www.janesoceania.com/samoa_origin/.
Географик урыны
Ил Самоа архипелагының көнбайыш өлөшөндә араһында урынлашҡан.
Дөйөм ҡоро ер майҙаны 2832 км² тәшкил итә һәм ике ҙур утрауҙы үҙ эсенә ала — Савайи (1708 км²) һәм Уполу (1118,7 км²) — һәм 8 ҙур булмаған утрау (5,71 км²), уларҙан тик Манонола һәм Аполимала ғына кеше йәшәй.
Самоа биләмәһенә 130 000 км² яр буйы иҡтисади зона һәм 23 100 га риф һәм ҡултыҡтар (5 м тиклем тәрәнлектә) инә.
Ил төньяҡта — Токелау; көнсығышта — Америка Самоаһы; көньяҡта — Тонга; көньяҡ-көнбайышта — Уоллис һәм Футуна утрауҙары, төньяҡ-көнбайышта Тувалу утрауҙары менән сиктәш.
Полинезия мәҙәниәте
Самоа утрауҙарына кеше, Фиджи һәм Тонга утрауҙары кеүек үк, беҙҙең эраның бишенсе быуатында Көнбайыш Меланезияла урынлашҡан Бисмарк утрауҙарынан лапита мәҙәниәте вәкилдәре күсенгән ваҡытта ултыра.
Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, кеше беҙҙең эраға тиклем II һәм I мең йыллыҡтар сигендә күсеп йәшәй башлай.
XVII быуат уртаһына Самоа порттары Полинезия эсендә лә, европалылар менән сауҙа итеүҙә лә төбәктә төп сауҙа функцияларын үтәй.
Административ ҡоролошо
Самоа территорияһы 11 итумалоға (округтарға) бүленгән, улар европалылар утрауҙарға килгәнгә тиклем үк барлыҡҡа килгән. Һәр һайлау округының үҙ конституцион ҡоролошо (фаавае) бар, ул һәр округтың фаалупег (традицион сәләмләү) титулдарының традицион тәртибенә нигеҙләнгән.
¹ Маноно, Аполима һәм Нуулопа утрауҙарын индереп ² Алеипата һәм остров Нуусафее утрауҙарын индереп ³ округтың бер өлөшө Уполула урынлашҡан (шул иҫәпкә Саламуму-Уту һәм Леава ауылдары инә)
Ольховое (Өфө районы)
Ольховое (Ольховое) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 889 кеше. Почта индексы — 450590, ОКАТО коды — 80252852001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Уҫылы (Ҡуғанаҡ ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебинин һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Исток (Лух ҡушылдығы)
Исток  — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лух йылғаһының уң ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Каролина-инн
Каролина-инн (ингл. The Carolina Inn) ― АҠШ-тың Төньяҡ Каролина штатындағы Ориндж округы Чапел-Хиллдағы Төньяҡ Каролина университеты территорияһындағы кампусында урынлашҡан ҡунаҡхана. 1924 йылда асылған. АҠШ-тың тарихи урындары милли реестрына инә. Тарихи ҡомартҡыларҙы һаҡлау Милли фондының рәсми дәүләт программаһына ҡараған Америка тарихи ҡунаҡханалары берләшмәһе ҡатнашыусыһы  булып тора.
Ҡунаҡхананың тәүге бинаһы ҡалаға уның исеме бирелгән Чапел-Хилл часовняһы торған урында  1923  һәм 1924 йылдар араһында төҙөлгән. 1939-1940, 1969-1970 һәм 1995 йылдарҙа бинаға бер нисә төкәтмә өҫтәп төҙөлгән. Ҡунаҡхананың һәр секцияһы  ҡыҙыл кирбестән һалынған ике ҡаттан тора. Бинаны вальма ҡыйыҡ тамалай, унан түбәнерәк ҡыйыҡ аҫтында эшләнгән бүлмә - мансарда тәҙрәләре урынлашҡан. Ҡунаҡхананың алғы фасадында алты бейек ағас филенчатый бағанаға таянған ике ҡатлы веранда, ә төҙөлмә үҙәге   өҫтөндә көмбәҙ күтәрелә. XIX б. һуңында ― XX б. АҠШ-та һәм Канадала бик популяр булған, ҡайһы бер элементтары классик Яңырыу, йәки неоклассицизм стилдәренә характерлы икәне күренһә лә, колониаль Яңырыу стилендә төҙөлгән. Ҡунаҡхана төҙөүҙе Джон Спрант Хилл ― Төньяҡ Каролина университетын тамамлаусы, банкир, юрист һәм филантроп финанслаған. Шулай уҡ 1935 йылда бинаны<font style="background-color: rgb(254, 246, 231);"> университет  милегенә  биргән.
Сүкер
Сүкер (Чекурова) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы ауыл. Бәгәрәктамаҡ ауыл биләмәһе составына инә.
Географик урынлашыуы
Ҡараболаҡ йылғаһы буйында урынлашҡан.
Тарихы
Сүкер (Соҡор) — һалйот башҡорттарының ауылы. Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 5-се башҡорт кантонының 8-се йортона керә.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (93 %) йәшәй.
Шотландия
Шотла́ндия (ингл. һәм скот. Scotland, гэльск. Alba) — Бөйөк Британияның һәм Төньяҡ Ирландияның Берләшкән Короллегенең өлөшө булған ил.
Шотландия Бөйөк Британия утрауының төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан һәм Англия менән ҡоро ер менән тоташҡан. Шотландия парламенты — бер палаталы закон сығарыу органы. Шотландия короллеге парламенты XIII быуатта барлыҡҡа килгән. 1707 йылда Шотландия Англияға ҡушылғас парламент эшмәкәрлеген туҡтата һәм 1998 йылда ғына, Шотландия актына ярашлы, эшләй башлай.
Шотландияның баш ҡалаһы — Эдинбург.
Уоллис һәм Футуна
Уоллис и Футуна - (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
Өйә (Мәндем ҡушылдығы)
Өйә  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мәндем йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы  Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебино һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әл-Фүжәйрә (әмирлек)
Әл-Фүжәйрә (Фүжәйрә) (Фудже́йра; الفجيرة, таң) — Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәренә ингән әмирлек.
Географияһы
Фүжәйрә әмирлеге, башҡаларынан айырмалы рәүештә, һинд океанының Оман ҡултығы ярында урынлашҡан. Уның биләмәләре Оман ҡултығы буйлап 90 километрҙан ашыу оҙонлоҡҡа һуҙылған. Фүжәйрә территорияһының күп өлөшөн яр буйҙарына терәлеп торған тиерлек тауҙар биләй.
Әмирлек тарихы
Әл-Фүжәйрә — Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәренә ингән иң йәш әмирлек. Башта әмирлек Шәржә (Шәрҡиә) составына инә. 1901 йылда урындағы шәйех Әл-Фүжәйрәнең Шәржәнән бойондороҡһоҙлоғон иғлан иткән була, әммә Англия уны 1953 йылда ғына таный. 1892—1971 йылдарҙа Әл-Фүжәйрә биләмәһе [[Килешеүле Оман] ]составына инә. 1971 йылдың 2 декабренән Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре составында.
Иҡтисады
Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәрендә байлыҡ һәм сәскә атыуҙың төп сығанағы — нефть юҡ, уның ҡарауы бик уңайлы урынлашҡан һәм йылдам үҫешкән диңгеҙ порты бар. Балыҡсылыҡ һәм ауыл хужалығы, хәҙер инде туризм Әл-Фүжәйрәләге иҡтисади эшмәкәрлектең төп төрҙәре булып тора.
Туризм
Әмирлек яр буйындағы ҡомлоҡтары, тау морондары, матур тарлауыҡтары, күп төрлө минераль сығанаҡтары һәм йәшеллектәре менән дан тота, шул арҡала туристар араһында популяр. Әмирлектә иҫтәлекле урындар күп. Шәржә — Әл-Фүжәйрә автотрассаһы буйында урынлашҡан йома баҙарында туристарға төрлө илдәрҙә етештерелгән келәмдәр, сувенир һәм көршәкселәр етештергән милли һауыт-һаба, башҡа әйберҙәр тәҡдим ителә. Бында XVII быуатта төҙөлгән бик боронғо мәсет бинаһы ла бар. Әмирлектең төньяғында Диббә Әл-Фүжәйрә тип аталған балыҡсылар ҡаласығы бар, бында көпшә ҡабып, битлек, акваланг менән йөҙөү өсөн иң яҡшы урын булып тора. Әл-Фүжәйрәнең элекке әмире һарайы — Әл-Хәйли ҡәлғәһе баш ҡаланан 8 км көньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан. Илдең иң көнсығыш форты — Әл-Битнә (1735 йыл). Емерелгән фортлы, бәләкәй генә күлле һәм пальмалы Вади-Дәфт тигән урын бар.
Тәжрибә хужалығы
Тәжрибә хужалығы (Опытное Хозяйство) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 149 кеше. Почта индексы — 450516, ОКАТО коды — 80252830006.
Чернава (Воронеж ҡушылдығы)
Чернава  — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе, Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воронеж йылғаһының уң ярына тамағынан 318 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Тәжрибә хужалығы
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Чернава (Воронеж ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронеж йылғаһы Липецк ҡалаһына тиклем, Матыра  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Ҡаҙаҡбай
Тарих
Ауылға һалйот ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе составында була. Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (99 %) йәшәй.
Әхмәтов Хәйрулла Нурғәли улы
Әхмәтов Хәйрулла Нурғәли улы (5 сентябрь 1904 йыл — 1986 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, майор, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1942), I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1943), «Почет билдәһе» ордены кавалеры. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы комиссары, аҙаҡ 70-се армияның 211-се дивизияһы 887-1 уҡсылар полкы комиссары. Икенсе һәм өсөнсө саҡырылыш БАССР Юғары Советы депутаты.