cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пабло Пикассо
Кубизм
Пикассо формаларҙы геометрик блоктарға әйләндереүгә айырым иғтибар бүлә  («Фабрика в Орта-де-Эбро», 1909), күләмдәрҙе арттыра һәм һындыра («Портрет Фернанды Оливье», 1909), картинаның яҫылығында сикләнгән  аралыҡтарҙы дауам итеүсе яҫылыҡтарға һәм ҡырҙарға тураҡлай («Портрет Канвейлера», 1910). Алыҫтан күренеш юҡҡа сыға, палитра монохромлыҡҡа тартыла, һәм кубизмдың баштағы маҡсаты традицион алымдар сағыштырыуға  ҡарағанда  аралыҡ һәм массаларҙың ауырлығының мөмкинлектәрен ышандырырлыҡ итеп  иҫкә төшөрөү булһа ла, Пикассоның картиналары йыш ҡына аңлайышһыҙ ребустарға ҡайтып ҡала. Ысынбарлыҡ менән бәйләнеште кире ҡайтарыу өсөн, Пикассо менән Жорж Брак үҙҙәренең картиналарына типография шрифтарын, «алдаҡ» элементтарҙы һәм тупаҫ материалдарҙы: обойҙарҙы, гәзит киҫәктәрен, шырпы ҡаптарын — индерә. Музыка ҡоралдары, тәмәке төрөпкәләре, ҡаптары, ноталар, шарап шешәләре һ.б. — быуат башы художестволы богемаһының  йәшәү рәүешенә   хас булған атрибуттар менән  натюрморттар өҫтөнлөк итә башлай. Композицияларҙа «кубистик шартлы яҙыу»  барлыҡҡа килә: шифрлы телефон, йорт номерҙары,  һөйөклөләрҙең  исем киҫәктәре, урам исемдәре. Коллаж техникаһы кубистик призманың ҡырҙарын ҙур яҫылыҡтарға  тоташтыра («Гитара и скрипка», 1913) йәки  1910—1913 йылдарҙа яһалған асыштарҙы тыныс һәм юмористик манерала кәүҙәләндерә  («Портрет девушки», 1914). «Синтетик» осорҙа композициялар менән тигеҙләшкән колоритты гармонизациялауға  ынтылыш була. Асылда Пикассо ижадында  кубистик осор Жорж Брак менән айырған Беренсе донъя һуғышынан һуң тамамлана. Хәйер, рәссамдың ҡайһы бер әҫәрҙәрендә кубизм алымдары 1921 йылға тиклем ҡулланыла («Три музыканта», 1921).
Рус балеты
1916 йылдың сентябрендә яҙыусы-сценарист Жан Кокто һәм композитор  Эрик Сати Пикассоны Сергей Дягилевтың «Рус балеты» өсөн новаторҙарса сюрреалистик «Парад» балеты постановкаһында ҡатнашыуын күндерәләр. Пикассо ысынлап та был балеттың идеяһы менән мауыға һәм эшкә ылыға, Сати менән хеҙмәттәшлек итеп тулыһынса сценарийҙы ла, сценографияны ла үҙгәртә. Бер ай һуңыраҡ ул бөтә Рус балеты труппаһы менән ике айға Римға китә, унда декорациялар, костюмдар әҙерләй, «Парад» балетмейстеры Леонид Мясин менән таныша. 1917 йылдың яҙында Гийом Аполлинерға уны сәнғәттә «Яңы рухтың» киләсәктән хәбәр итеүсеһе тип яҙа. Дягилев аңлы рәүештә ҙур провокацияға иҫәп тота һәм бөтә ябай саралар менән уны әҙерләй. Ул уйлағанса тап шулай була ла. 1917 йылдың 18 майында Шатл театрында үткән был балеттың премьераһында булған янъял париж бомондының киң даирәләрендә Пикассоның популярлығын  байтаҡ күтәреүгә булышлыҡ итә. Тамашасылар залда «Рус боштары, күҙҙән юғалығыҙ, рустар, Сати һәм Пикассо!» тип ҡысҡырып, саҡ спектаклде өҙмәйҙәр. Эш саҡ уҫмаҡлашыуға барып етмәй. Матбуғат ҡоторона, тәнҡитселәр «Рус балетын» ауыр һәм уңышһыҙ һуғыштан һуң тылдағы француз йәмғиәтен  рухи тарҡатыуҙа хыянатсы тип атай. «Парад» премьераһының икенсе көнөнә сыҡҡан үҙенең тоны буйынса бер күрһәтмә рецензия. Был мәҡәләнең авторы булып ниндәйҙер маргинал тәнҡитсе түгел, ә «Клуб Фобур дю» хужаһы,   хөрмәтле Лео Польдес була.
Дягилев килеп сыҡҡан эффект менән бик тә ҡәнәғәт ҡала. Пикассоның Рус балеты менән хеҙмәттәшлеге «Парадтан»  һуң да әүҙем дауам итә (Мануэль де Фальяның «Треуголкаһы»  өсөн декорациялар һәм костюмдар, 1919). Эшмәкәрлегенең яңы формалары, сағыу сәхнә образдары һәм ҙур объекттар уның декоративизмға һәм театраль сюжеттарға ҡыҙыҡһыныуын терелтә.
Римдә «Парадты» әҙерләү ваҡытында  Пикассо балерина Хохлова Ольга менән таныша, ул беренсе ҡатыны була. 1918 йылдың 12 февралендә уларҙың никахы Парижда рус сиркәүендә үтә, туйҙа шаһиттар  Жан Кокто, Макс Жакоб һәм Гийом Аполлинер була. Уларҙың улдары Пауло тыуа (1921 йылдың 4 февралендә).
Һуғыштан һуңғы Париждың эйфория һәм иҫке ҡарашлы атмосфераһы,  Пикассоның Ольга Хохловаға өйләнеүе, рәссамдың йәмғиәттә үңыш ҡаҙаныуы — былар барыһы ла фигуративлыҡҡа ваҡытлыса һәм сағыштырмаса кире ҡайтыуын бер аҙ аңлатып була,  сөнки Пикассо  ул ваҡытта сағыу кубистик натюрморттар яҙыуын дауам  итә («Мандолина и гитара», 1924).
Сюрреализм
1925 йылда Пикассоның ижадында иң ҡатмарлы һәм  тигеҙһеҙ осор башлана. 1920 йылдарҙың эпикуреизм нәфислегенән һуң («Танец») Пикассо тартышыу һәм истерия  атмосфераһын, галлюцинацияларҙың реаль булмаған донъяһын булдыра, быны бер ни тиклем сюрреалистар йоғонтоһо менән аңлатырға була, сюрреализм 1935 йылдағы ҡайһы бер һүрәттәрҙә, шиғырҙарҙа һәм һуғыш ваҡытында барлыҡҡа килгән театр пьесаларында күренә. Бер нисә йыл дауамында Пикассоның хыялы, күрәһең, тик монстрҙарҙы, ниндәйҙер киҫәктәргә оҙгөләнгән йән эйәләрен («Сидящая купальщица», 1929), ҡысҡырыусыларҙы («Женщина в кресле», 1929), аҡылға һыймаҫлыҡ булып шешенгәндәрҙе һәм формаһыҙҙарҙы («Купальщица», рәсем, 1927) йәки метафорик һәм агрессив-эротик образдарҙы сағылдырған картиналарҙы  («Фигуры на берегу моря», 1931) ижад итә. Бер-нисә тынысыраҡ әҫәре булыуына ҡарамаҫтан, стилистик яҡтан был бик үҙгәреүсән осоро була («Девушка перед зеркалом», 1932). Ҡатын-ҡыҙҙар уның аяуһыҙ аңһыҙ сәйер ҡылығының төп ҡорбандары булып ҡала, бәлки, Пикассо үҙе ҡатыны менән насар тынышҡанға йәки 1932 йылдың мартында Мария-Тереза-Вальтерҙың ябай матурлығы уны асыҡтан-асыҡ тойғолоҡҡа илһамландыра («Зеркало», 1932). Ул шулай уҡ 1932 йылда Буажелу һарайында (уны ул 1930 йылда һатып ала) бер нисә тыныс һәм мөһабәт скульптура бюсы өсөн модель була. 1930—1934 йылдарҙа Пикассоның нәҡ скульптурала бөтә йәшәү көсө күренә: бюстар һәм ҡайһы саҡта Матисс йоғонтоһо һиҙелеп торған яланғас ҡатын-ҡыҙҙар («Лежащая женщина», 1932), хайуандар, сюрреализм рухындағы бәләкәй фигуралар («Мужчина с букетом», 1934) һәм бигерәк тә ярым абстракт, ярым реаль формаларға эйә булған, ваҡыты менән тупаҫ материалдарҙан башҡарылған металл конструкциялар (уларҙы үҙенең дуҫы, испан скульпторы Хулио Гонсалес ярҙамында башҡара— «Конструкция», 1931). Ошо сәйер һәм осло формалар менән бер рәттән, Овидийҙың (1930) «Метаморфозаларына» Пикассоның гравюралары уның классик ижади күтәренкелегенең тотороҡлоғо тураһында һөйләй.
«Герника» һәм пацифизм
Европа өҫтөнә килеп баҫҡан вәхшилек ҡурҡынысы алдындағы  Пикассоны солғап алған дәһшәтте, һуғыш  һәм фашизм алдынан булған ҡурҡыуын рәссам туранан-тура белдермәй, әммә үҙенең картиналарына  хәүефле тоналлек һәм ҡараңғылыҡ («Рыбная ловля ночью на Антибах», 1939), сарказм, йөрәк әрнешен  («Майя и её кукла», 1938) бирә. Һәм тағы ла ҡатын-ҡыҙҙар был дөйөм күңелһеҙ кәйефтең төп ҡорбандары була. Улар араһында — Дора Маар, уның менән рәссам  1936 йылда яҡынлаша һәм уның матур йөҙөн деформациялай, гримасалар менән боҙа («Плачущая женщина», 1937). Бер ваҡытта ла әле рәссамдың ҡатын-ҡыҙҙы күрә алмаусанлығы шулай аяуһыҙлыҡ менән кәүҙәләндерелмәй; мәғәнәһеҙ эшләпәләр кейгән, ал яҡтан да, ҡабырғанан да төшөрөлгән йөҙҙәре, ҡырағай, киҫкеләнгән, аҙаҡ тураҡланған,  ҡот осҡос булып шешенгән кәүҙәләре, ә уларҙың өлөштәре бурлеск формаларға берләштерелә («Утренняя серенада», 1942). Немец оккупацияһы Пикассоны ҡурҡытмай: ул 1940 йылдан 1944 йылға тиклем Парижда ҡала. Ул шулай уҡ эшмәкәрлеген йомшартмай: портреттар, скульптуралар («Человек с агнцем»), ярлы натюрморттар дәүерҙең ҡотолғоһоҙлоғон тәрән трагизм менән сағылдыра («Натюрморт с бычьим черепом», 1942).
1944 йылда Пикассо Францияның Коммунистар партияһына инә. Пикассоның гуманистик ҡараштары уның эштәрендә барлыҡҡа килә. 1950 йылда ул данлыҡлы «Голубь мира» һүрәтен төшөрә.
Һуғыштан һуң
Пикассоның һуғыштан һуңғы ижадын бәхетле тип әйтергә була; ул Франсуаза Жило менән яҡынлаша, унәң менән ул 1945 йылда таныша, Франсуазанан уның ике балаһы тыуа, шулай итеп, был ғаилә темаһына күп һанлы иҫ киткес картиналар бирә. Ул Париждан сығып китә һәм Францияның көньяғына килә, үҙе өсөн ҡояш,  пляж, диңгеҙ шатлығы аса. 1945—1955 йылдарҙа ижад ителгән әҫәрҙәре урта диңгеҙ рухлы, үҙенең атмосфераһы менән мәжүси идиллияға хас, был кәйеф картиналарында, һүрәттәрендә сағылыш таба,  улар 1946 йыл аҙағында Антиб музейы залдарында (һуңынан Пикассо музейы була)  ижад ителә («Радость жизни»).
Һуңғы ун биш йылдағы рәссамдың әҫәрҙәре күп төрлө һәм сифаты буйынса тигеҙ түгел («Мастерская в Каннах», 1956). Ләкин рәсемдәрендә һәм акварелдәрендә ижади дәртенең испан сығанағын («Портрет художника, в подражание Эль Греко», 1950) һәм Гойя рухындағы тавромахия элементтарын билдәләргә мөмкин (1959—1968). Үҙенең ижады менән ҡәнәғәтһеҙлек хисе «Девушки на берегу Сены. По Курбе» (1950); «Алжирские женщины. По Делакруа» (1955); «Менины. По Веласкесу» (1957); «Завтрак на траве. По Мане» (1960) картиналары серияһында билдәләй.
1973 йылдың 8 апрелендә Пикассо Муженала (Франция) үҙенең  Нотр-Дам-де виллаһында вафат була. Үҙенә ҡараған Вовенарг һарайы эргәһендә ерләнә.
Ғаиләһе
Бынан тыш, никахтан тыш тыуған балалары:
Наградалары
«Халыҡтар араһында тыныслыҡты нығытыу өсөн» Халыҡ-ара Ленин премияһы лауреаты (1962).
Иртә осоро
«Пикадор», 1889 г. «Первое причастие», 1895—1896 гг. «Босоногая девочка. Фрагмент», 1895 г. «Автопортрет», 1896 г. «Портрет матери художника», 1896 г.
«Знание и милосердие», 1897 г. «Матадор Луис Мигель Доминген», 1897 г. «Лола, сестра Пикассо», 1898 г. «Испанская пара перед гостиницей», 1900 г.
«Зәңәр осоро»
«Любительница абсента», 1901 г. «Склонившийся Арлекин», 1901 г. «Женщина с шиньоном», 1901 г. «Смерть Касагемаса», 1901 г. «Автопортрет в голубой период», 1901 г. «Портрет торговца картинами Педро Манача», 1901 г. «Женщина в голубой шляпе», 1901 г. «Женщина с сигаретой», 1901 г. «Гурман», 1901 г. «Абсент», 1901 г. «Свидание (Две сестры)», 1902 г. «Голова женщины», 1902—1903 гг. «Старый гитарист», 1903 г. «Завтрак слепого», 1903 г. «Жизнь», 1903 г. «Трагедия», 1903 г. «Портрет Солера», 1903 г. «Нищий старик с мальчиком», 1903 г. «Аскет», 1903 г. «Женщина с вороной», 1904 г. «Каталонский скульптор Маноло (Мануэль Хуго)», 1904 г. «Гладильщица», 1904 г.
«Алһыу осоро»
«Девочка на шаре», 1905 г. «В кабаре Лапин Агиль или Арлекин с бокалом», 1905 г. «Сидящий на красной скамье Арлекин», 1905 г. «Акробаты (Мать и сын)», 1905 г. «Девушка в сорочке», 1905 г. «Семейство комедиантов», 1905 г. «Два брата», 1905 г. «Два юноши», 1905 г. «Акробат и молодой Арлекин», 1905 г. «Фокусник и натюрморт», 1905 г. «Дама с веером», 1905 г. «Девочка с козлом», 1906 г. «Крестьяне. Композиция», 1906 г. «Обнажённый юноша», 1906 г. «Стеклянная посуда», 1906 г. «Мальчик, ведущий лошадь», 1906 г. «Туалет», 1906 г. «Стрижка», 1906 г. «Автопортрет с палитрой», 1906 г.
«Африка осоро»
«Портрет Гертруды Стайн», 1906 г. «Авиньонские девицы», 1907 г. «Автопортрет», 1907 г. «Обнажённая женщина (погрудное изображение)», 1907 г. «Танец с покрывалами», 1907 г. «Голова женщины», 1907 г. «Голова мужчины», 1907 г.
Кубизм
«Сидящая женщина», 1908 г. «Дружба», 1908 г. «Зелёная миска и чёрная бутылка», 1908 г. «Горшок, бокал и книга», 1908 г. «Бидон и миски», 1908 г. «Цветы в сером кувшине и бокал с ложкой», 1908 г. «Фермерша», 1908 г. «Дриада», 1908 г. «Три женщины», 1908 г. «Женщина с веером», 1908 г. «Две обнажённые фигуры», 1908 г. «Купание», 1908 г. «Букет цветов в сером кувшине», 1908 г. «Портрет Фернарды Оливье», 1909 г. «Хлеб и ваза с фруктами на столе», 1909 г. «Женщина с мандолиной», 1909 г. «Мужчина со скрещенными руками», 1909 г. «Женщина с веером», 1909 г. «Обнажённая», 1909 г. «Ваза, фрукты и бокал», 1909 г. «Молодая дама», 1909 г. «Завод в Хорта де Сан Хуан», 1909 г. «Обнажённая», 1910 г. «Портрет Даниэла-Генри Кавейлера», 1912 г. «Натюрморт с плетёным стулом», 1911—1912 г. «Скрипка», 1912 г. «Обнажённая, Я люблю Еву», 1912 г. «Ресторан: Индейка с трюфелями и вином», 1912 г. «Бутылка перно (столик в кафе)», 1912 г. «Музыкальные инструменты», 1912 г. «Харчевня (Ветчина)», 1912 г. «Скрипка и гитара», 1913 г. «Кларнет и скрипка», 1913 г. «Гитара», 1913 г. «Картёжник», 1913—1914 г. «Композиция. Ваза фруктов и разрезанная груша», 1913—1914 г. «Ваза для фруктов и гроздь винограда», 1914 г. «Портрет Амбруаза Воллара», 1915 г. «Арлекин», 1915 г. «Полишенель с гитарой перед занавесом», 1919 г. «Три музыканта или музыканты в масках», 1921 г. «Три музыканта», 1921 г. «Натюрморт с гитарой», 1921 г.
«Классик» осоро»
«Портрет Ольги в кресле», 1917 г. «Эскиз постановки для балета „Парад“», 1917 г. «Арлекин с гитарой», 1917 г. «Пьеро», 1918 г. «Купальщицы», 1918 г. «Натюрморт», 1918 г. «Натюрморт с кувшином и яблоками», 1919 г. «Натюрморт», 1919 г. «Спящие крестьяне», 1919 г. «Гитара, бутылка, ваза с фруктами и бокал на столе», 1919 г. «Три танцовщицы», 1919—1920 г. «Группа танцовщиц. Ольга Хохлова лежит на переднем плане», 1919—1920 г. «Хуан-ле-Пэн», 1920 г. «Портрет Игоря Стравинского», 1920 г. «Чтение письма», 1921 г. «Мать и ребёнок», 1922 г. «Женщины, бегущие по пляжу», 1922 г. «Классическая голова», 1922 г. «Портрет Ольги Пикассо», 1922—1923 г. «Деревенский танец», 1922—1923 г. «Детский портрет Поля Пикассо», 1923 г. «Любовники», 1923 г. «Свирель Пана», 1923 г. «Сидящий Арлекин», 1923 г. «Мадам Ольга Пикассо», 1923 г. «Мать Пикассо», 1923 г. «Ольга Хохлова, первая жена Пикассо», 1923 г. «Поль в костюме Арлекина», 1924 г. «Поль в костюме Пьеро», 1925 г. «Три грации», 1925 г.
Сюрреализм
«Танец», 1925 г. «Купальщица, открывающая кабинку», 1928 г. «Обнажённая на пляже», 1929 г. «Обнажённая на пляже», 1929 г. «Обнажённая на пляже», 1929 г. «Обнажённая в кресле», 1929 г. «Акробат», 1930 г. «Распятие», 1930 г. «Фигуры на пляже», 1931 г. «Девушка, бросающая камень», 1931 г. «Обнажённая и натюрморт», 1931 г. «Сон», 1932 г. (картина «Le Rêve» упомянута выше в «Интересных Фактах») «Обнажённая в кресле», 1932 г. «Натюрморт — бюст, чаша и палитра», 1932 г. «Женщина с цветком», 1932 г.
Һуғыш. Герни́ка
«Герни́ка», 1937 г. «Плачущая женщина», 1937 г. «Раненая птица и кот», 1938 г. «Ночная рыбалка на Антибах», 1939 г. «Натюрморт с бычьим черепом», 1942 г. «Склеп», 1944—1945 гг. «Натюрморт», 1945 г.
Өлгөргән эштәре
«Жаклин с цветами». 1954 г. Холст, масло. 116x88,5 см. «Жаклин Рок», 1954 г. «Жаклин Рок», 1955 г. «Жаклин в турецком костюме». 1955 г. Холст, масло «Алжирские женщины. По Делакруа». 1955 г. Холст, масло. 114х146 см «Палома Пикассо», 1956 г. «Мастерская „Калифорнии“ в Каннах», 1956 г. «Жаклин в студии», 1956 г. «Голуби», 1957 г. «Менины. По Веласкесу», 1957 г. Холст, масло. 194x260 см. «Жаклин Рок», 1957 г. «Жаклин в студии». 1957 г. Холст, масло «Король Минотавров», 1958 г. «Монолитная обнажённая», 1958 г. «Обнажённая в кресле», 1959 г. «Обнажённая в кресле с бутылкой воды Эвиан, стаканом и туфлями», 1959 г. «Жаклин де Вовенарг», 1959 г. «Вовенарг в дождь», 1959 г. Холст, масло. «El Bobo», 1959 г. «Обнажённая королева амазонок со служанкой», 1960 г. «Жаклин», 1960 г. «Портрет сидящей женщины», 1960 г. «Завтрак на траве. По Мане», 1960 г., август. Холст, масло. 129х195 см. Музей Пикассо, Париж. «Завтрак на траве. По Мане», 1961 г. «Женщина», 1961 г. «Насилие над Сабинианками» («Похищение сабинянок»), 1962—1963 гг. Холст, масло. «Художник и модель», 1963 г. «Обнажённая, сидящая в кресле 2», 1965 г. «Обнажённые мужчина и женщина», 1965 г. «Серенада», 1965 г. «Писающая», 1965 г. «Мужчина, мать и ребёнок II», 1965 г. «Портрет Жаклин», 1965 г. «Сидящий мужчина (Автопортрет)», 1965 г. «Спящая», 1965 г. «Художник и модель», 1965 г. «Рисующая обнажённая в кресле», 1965 г. «Бюст бородатого мужчины», 1965 г. «Серенада», 1965 г. «Голова мужчины», 1965 г. «Обнажённая, сидящая в кресле 1», 1965 г. «Кошка и омар», 1965 г. «Пейзаж. Мужен. 1», 1965 г. «Модель в ателье 3», 1965 г. «Сидящая обнажённая женщина», 1965 г. «Голова женщины», 1965 г. «Художник в шляпе», 1965 г. «Модель в ателье 1», 1965 г. «Голова бородатого мужчины», 1965 г. «Бюст мужчины», 1965 г. «Подруги», 1965 г. «Голова женщины», 1965 г. «Модель в ателье 3», 1965 г. «Голова женщины», 1965 г. «Омар и кошка», 1965 г. «Два обнажённых мужчины и сидящий ребёнок», 1965 г. «Наездники в цирке». 1967 г. Холст, масло «Мушкетёр». 1967 г. Холст, масло 81x65 см «Бюст матадора 1», 1970 г. «Бюст женщины 1», 1970 г. «Мужчина с усами», 1970 г. «Бюст женщины 2», 1970 г. «Голова мужчины 2», 1970 г. «Персонаж», 1970 г. «Мужчина и женщина с букетом», 1970 г. «Объятия», 1970 г. «Портрет мужчины в серой шляпе», 1970 г. «Голова Арлекина», 1971 г. «Двое», 1973 г.
Техера Доминго
Техер Доминго (Domingo Tejera; 27 сентябрь 1899 йыл — 30 июнь 1969 йыл) — Уругвай футболсыһы, ҡапҡасы, Уругвай командаһы уйынсыһы, уның өсөн 17 уйындан үткәрә, 9-ында капитан була. 1930 йылғы Донъя чемпионы, 1928 йылғы Олимпия уйындары чемпионы. Эусебио Техераның туғаны, 1950 йылғы донъя чемпионы.
Биографияһы
Доминго Техера «Уондерерс» командаһының төп составында 18 йәшендә дебют уҙғара. Дебют миҙгелдә Уругвай чемпионатының юғары дивизионында илдең йыйылма командаһына саҡырыу ала башлай. 1923 йылда командаһына футбол федерацияһы эгидаһы аҫтында (ФУФ) Уругвай чемпионы булырға ярҙам итә. Был ваҡытта илдә ике чемпионат үтә (икенсеһе — Уругвай футбол ассоциацияһы эгидаһы аҫтында).
Арҡаһы йәрәхәтләнеүе һөҙөмтәһендә 1930 йылда Донъя чемпионатында сығыш яһай алмай, әммә заявкаға индерелгәнлектән Донъя чемпионы исеменә лайыҡ була.
1932 йылда Техера Уругвай йыйылма командаһы өсөн һуңғы матчын үткәрә.
һуңыраҡ «Монтевидео Уондерерс» клубының Директорҙар советы ағзаһы сифатында эшләй. 1969 йылдың 18 июлендә вафат була. "Монтевидео Уондерерс"тың Дан залына индерелгән.
Бензин
Бензин — ҡайнау температураһы +33-тән +205 °C-ҡа тиклем булған еңел углеводородтарҙың янар ҡатышмаһы (ҡушымталарға бәйле). Тығыҙлығы яҡынса 0,71…0,76 г/см3. Йылылыҡ барлыҡҡа килтереү һәләте яҡынса 10 600 ккал/кг (44,4 МДж/кг, 32,7 МДж / литр).
Бензин мотор яғыулығы һәм сәнәғәттең органик синтезында сеймал итеп ҡулланыла.
Тура ҡыуылған бензиндар
Әммә хатта был дистилляттар ҙа октан һанының ҡырҡа кәмеүе һәм айырып алыу аҙағы температураһының күтәрелеүе менән ҡылыҡһырлана. Шуға күрә бензин фракцияһы (ҡайнатыу аҙағы 180 °C булған) һирәк ҡулланыла. Урал-Волга бассейны, Ҡаҙағстан, шулай уҡ Көнбайыш Себер ятҡылыҡтарында нормаль парафинлы углеводородтар өҫтөнлөк итә, шуға күрә уларҙан алынған тура ҡыуылған бензиндарҙа октан һаны түбән булыуы хас.
Был 1930-сы йылдарҙа нефть эшкәртеүселәрҙе, н-гептан уға инмәһен өсөн, 90-95 °C тиклемге фракцияныайырырға йәки нормаль параффиндарҙы алып ташлау өсөн артабан ректификация менән ауырыраҡ фракцияларҙы айырып алыуға этәрә. . Тура ҡыуылған бензиндың бындай «денормализацияһы» октан һанын 74-76 пунктҡа еткерергә мөмкинлек бирә, әммә маҡсатлы продукттың сығышын кәметә. Әлеге ваҡытта НК-180 °C фракциялары дистилляциялана, артабан ул НК-62 °C йәки НK-85 °C (НК — ҡайныу температураһы баш (начало кипения)). өлөштәренә бүленә. Был һуңғы дистилляттар бензиндары компоненттары сифатында ҡулланыла йәки артабан эшкәртеүгә ебәрелә (изомеризациялау).
Алкил-бензин
Алкил бензины — С7 һәм С8 углеводородтары изомерҙары ҡатнашмаһы һәм изобутандың бутилен менән алкилизацияланыуы юлы менән алына. Алкил бензины автомобиль һәм авиация бензиндары компоненты булараҡ киң ҡулланыла һәм октан һаны тикшереүсе ысулы (ОЧИМ) менән 90-93 юғары булә. Алкил бензинын семалға пропилен һәм амиленды алкиллаштырып ҡушырға мөмкин.
Алкил бензинын етештереү буйынса АҠШ лидер булып тора (йылына 40 миллион тоннанан ашыу бензин етештерә). Рәсәйҙә 1 миллион тоннанан да кәм булмаған алкил бензины етештерелә, был Рәсәйҙә киң ҡулланылмаған каталитик крекинг процесында алынған бутан-бутилен фракцияһы ресурстарының булмауы менән аңлатыла. Бынан тыш, Рәсәйҙә алкилизация процесы техник яҡтан иҫкергән һәм файҙаһыҙ булып киткән, был артыҡ сеймалды сарыф итеүгә килтерә.
1910 йылдар
Бензин двигателдәренең иртә үҫеше осоронда самолёттар автомобиль яғыулығында оса, сөнки улар өсөн махсус авиация бензиндары әле эшләнмәгән була. Кәрәсин лампалары өсөн яғыулыҡ сифатында ҡулланылған был яғыулыҡты «тура ағымлы» бензин тип атайҙар. . Бензин етештереү күләме 1916 йылға тиклем кәрәсин етештереүҙән артмай. Иртә бензиндар нефть дистилляцияһы продукты булып тора һәм уны эшкәртелгән продукциянан да, башҡа сеймал да алмайҙар. Бындай бензиндарҙың формулаһы билдәһеҙ була, сифаты төрлө өлкәләрҙә, төрлө ҡатнашмаларҙа һәм төрлө коэффициенттарҙа етештерелгән сей нефткә ныҡ бәйле була. Бензиндың төп характеристикаһы булып Бохме шкалаһы буйынса сағыштырмаса ауырлыҡ була, ә һуңғараҡ — бензин етештереүселәр өсөн төп характеристика булып торған ҡайнау нөктәһе (газ сығарыу һәләте) тора. Көнсығыш нефтенән барлыҡҡа килгән иртә бензин Бохме шкалаһы буйынса ярайһы уҡ юғары һөҙөмтәгә өлгәшә (65-тән 80-гә тиклем) һәм «Pensilvania High test» йәки «High test» тип атала.
1910 йылда автомобиль етештереү күләменең артыуы һәм бензин ҡулланыуҙың артыуы уға ихтыяждың артыуына килтерә. Шул уҡ ваҡытта электр селтәрҙәренең үҫеше керосинға ихтыяждың кәмеүенә килтерә һәм, шуға ярашлы, тәьмин итеү проблемаһын тыуҙыра. Нефть сәнәғәтендә кризис башлана: кәрәсиндең артыҡ етештерелеүе һәм бензин етештерелмәүе нефттән етештерелгән ике продукцияның да коэффициентын үҙгәртә алмай. Был мәсьәләнең сиселеше 1911 йылда, Бертин процесының үҫеше сей нефттең термаль крекинг асылғас, ауыр углеводородтарҙан бензин сығарыу арта. Шулай уҡ эске баҙарҙа ихтыяж булмаған керосин тышҡы баҙарҙа һатыла. Ул саҡта яңы крекинг бензиндары зарарлы йоғонто яһамай тигән фекер булған. Шулай уҡ еңел һәм ауыр иретмәләрҙе ҡушыу тәжрибәһе лә булған, шуға ла бындай бензиндар «ҡатнаш» тип атала башлаған.
Яйлап бензиндың осоусанлыҡ сифаты Боме тестынан үтә. 1917 йылдың июнендә Стэндарт Ойл компанияһы (ул ваҡытта АҠШ-та иң эре нефть эшкәртеүсе) бензиндың иң төп сифаты булып осоусанлығы тора тип иғлан итә. Быға тиклем бензиндың октан һаны 40-тан 60-ҡа тиклем, ҡайһы саҡтҡ 50-нән 65-кә тиклем була.
АҠШ Беренсе донъя һуғышына ингәнгә тиклем һәм уның Европа союздаштары Борнео, Яве һәм Суматрала сығарылған сей нефть яғыулығы менән файҙалана. Ул хәрби самолеттарҙың ҡәнәғәтләнерлек эшләүен тәьмин итә. 1917 йылдың апрелендә Беренсе донъя һуғышында башланғас АҠШ беренсе бензин менән тәьмин итеүсе булып тора. Күпмелер ваҡыттан һуң двигателдәрҙең насарыраҡ эшләй башлауы, ә автомобилдәр өсөн ҡулланылған яғыулыҡтың самолёттар өсөн яраҡһыҙ булыуы асыҡлана. Хәрби частарҙың билдәле бер һанын юғалтҡандан һуң яғыулыҡ сифатына айырым иғтибар бүленә. 1937 йылда үткәрелгән артабанғы һынау осоштары күрһәтеүенсә, октан һанын 13 баллға (100-ҙән 67-гә тиклем) кәметеү двигателдең эшсәнлеген 20 процентҡа кәметә һәм осоу дистанцияһын 45 процентҡа арттыра.
АҠШ 1918—1929
1917 йылдан 1919 йылға тиклем термик крекинг яғыулығын ҡулланыу ике тапҡырға арта. Тәбиғи бензинды ҡулланыу ҙа ҡырҡа артҡан. Был ваҡытта күп кенә дәүләттәрҙә мотор яғыулығы спецификацияһы индерелә, әммә уларҙың береһе лә килешеп эшләнмәй, теге йәки был күҙлектән ҡарағанда ҡәнәғәтләнерлек булмай. Яғыулыҡ етештереүселәр эшкәртелмәгән матди коэффициентты асыҡлай башлай (термик крекинг менән продукттар ҡулланыу ваҡытында ла, һаҡлау ваҡытында ла һағыҙланыуға (гуммирование) сәбәпсе була, ә туйындырылмаған углеводородтар реактивыраҡ була һәм күберәк һағыҙға әйләнә).1922 йылда Америка Ҡушма Штаттары Хөкүмәте авиация бензинының тәүге рәсми спецификацияһын баҫтырып сығара. Авиация бензины өсөн ике рейтинг алына: «Хәрби» һәм «Өй өсөн». Улар ҡайнау нөктәһенә, төҫөнә, көкөрт миҡдарына, ыҫмала сығарыу һәләтенә бәйле була. Ыҫмала һынауы һөҙөмтәһендә термик крекинг яғыулығы бөтөнләй ҡулланылмай. Авиация яғыулығы туранан-тура фракциялы бензиндарға, ҡатнаш йәки термик крекинг менән алынған бензиндарға әйләнеп ҡайтты. Бындай хәл 1929 йылға тиклем һаҡлана.
Автомобиль сәнәғәте бензин етештереү ихтыяжы артыуына килтерә. Термаль крекинг процесы моно- һәм диолефиндарҙы күпләп бүлеп сығара, был һағыҙланыу (гуммирование) хәүефен арттыра. Шулай уҡ бензиндың осоусанлығы бензин парға әйләнмәү нөктәһенә тиклем кәмей, автомобилдә ҡабыҙыу шәмдәренә (свеи зажигания) йәбешә, шуға күрә двигатель ауыр тоҡандырыла һәм насар эшләй.
Автомобиль етештереүселәр яғыулыҡ сифатының эҙмә-эҙлекле кәмеүе менән ҡәнәғәт булмағанлыҡтан, улар яғыулыҡ менән тәьмин итеүселәр өсөн сифат стандарттарын индерергә тәҡдим итә. Яғыулыҡ етештереүселәр, үҙ сиратында, автомобилдәр етештереүселәрҙе автомобилдәрҙең экономиялылығын арттырыу өсөн аҙ тырышлыҡ һалыуҙа ғәйепләйҙәр. Был яғыулыҡ проблемаһы булараҡ билдәле. Ике тармаҡ араһында дошманлыҡ көсәйә, һәр береһе бер-береһен мәсьәләне хәл итер өсөн етерлек эшләмәүҙә ғәйепләй. Америка нефть институты «Яғыулыҡ мәсьәләһен» хәл итеүгә йүнәлтелгән конференция йыйғас ҡына сығыу юлы табыла, ә 1920 йылда Яғыулыҡты тикшереү буйынса берләштерелгән комитет булдырыла. Ике тармаҡ вәкилдәренән тыш, ғәҙел булмаған тикшеренеүҙәр үткәреү өсөн һайлап алынған Америка стандарттар бюроһы менән бер рәттән автомобиль инженерҙары йәмғиәте лә ҙур роль уйнай. Тикшеренеүҙәрҙең күбеһе яғыулыҡтың тотороҡһоҙлоғо, яғыулыҡ тотоноу, тоҡандырыу еңеллеге, картерҙа яғыулыҡты шыйыҡландырыу һәм тиҙләтеү проблемаларына ҡағыла.
1924—1925 йылғы этиллы бензин тураһында бәхәс
Термик крекинг бензиндарын ҡулланыуҙың артыуы нормаль булмаған яныу менән бәйле проблема борсолоу тыуҙыра. Антидетонацион өҫтәмәләр тикшеренеүҙәре башлана. 1910-сы йылдарҙың икенсе яртыһында А. Х. Гибсон, Харри Рикардо, Томас Мидгли-кесе һәм Томас нормаль булмаған яныуҙы тикшерә башлай.1916 йыл башында Чарльз Ф. Кеттеринг өҫтәмәләрҙе ике юл нигеҙендә тикшерә башлай: «юғары процентлы» (унда этанол күпләп өҫтәлә) һәм «түбән процентлы» (бының өсөн бер галлонға 2-4 грамм етә). «Түбән процентлыларҙы» тикшереү 1921 йылдың декабрендә Мидгли һәм Бойд тикшеренеүҙәре һөҙөмтәһе булған тетраэтил ҡурғашын асыуға килтерә. Был асыш арҡаһында бензиндың сифатын яҡшыртыу циклы барлыҡҡа килә, был нефть эшкәртеү производствоһының күләмле үҫеше менән тап килә. Кетеринг тетраэтил ҡурғашына патент ала һәм уны пропагандалай башлай.
Ҡурғаш ҡулланыуҙың хәүефле булыуы иҫбатлана ла инде, кеттерингты Туранан-тура Роберт Уилсон, Гарвардтан Рейд Хант, Йельдан Янделл Хендерсон һәм Потсдамдағы немец институтынан Чарльз Краус иҫкәртә. Краус оҙаҡ йылдар тетраэтил ҡурғаш менән эшләгән һәм уны диссертация комиссияһы ағзаларының береһенең ғүмерен өҙгән «һөйрәлеүсе яуыз ағыу» тип атаған. 1924 йылдың 27 октябрендә бөтә ил гәзиттәрендә Елизавета янындағы (Нью-Джерси штаты) нефть эшкәртеү заводында эшләүселәрҙең ҡурғаш менән ағыуланыуы тураһында хәбәр ителә. 30 октябргә юғалтыуҙар 5 кеше тәшкил итә лә инде. Ноябрҙә Нью-Джерси эш комиссияһы Байвей нефть эшкәртеү заводын яба. Һуңынан эш присяжныйҙар суды тарафынан тикшерелә, әммә 1925 йылдың февраленә ҡарата яза булмай. Нью-Йоркта, Филадельфияла һәм Нью-Джерсиҙа ҡурғаш ҡушылған бензин тыйыла. Тетраэтиль ҡурғаш етештереү өсөн ойошторолған Ethyl Corporation компанияһының партнерҙары булған General Motors, DuPont һәм Standard Oil компаниялары, ҡурғашлы бензинға альтернатива юҡ, был двигателдең һөҙөмтәлелеген тәьмин итә һәм двигателдә һуғыуҙы (стук) булдырмай, тип белдерә.
Германия
Нефть һәм уның эшкәртелгән продукцияһы, бигерәк тә юғары октанлы авиация бензины, Германияға һуғыш алып барырға мөмкинлек биргән төп ресурстарҙың береһе була. Асылда, бөтә авиация бензины Германияла нефть синтезы заводтарында етештерелә, күмер һәм күмер ыҫмалаһынан гидрогенезациялана (водород ҡушыла). Был ысул 1930-сы йылдарҙа яғыулыҡ запасынан бойондороҡһоҙлоҡ алыу маҡсатында уйлап табыла. Ул ваҡытта яғыулыҡтың 2 сорты була: В-4 йәки зәңгәр сорт һәм С-3 йәки йәшел төҫ, был дөйөм етештереү күләменең дүрттән 3 өлөшөн тәшкил итә. В-4 89 октанлы яғыулыҡҡа тиң була, ә С-3 яҡынса 100 октанлы бензинға тап килә. Союздаштар ҡулға алған немец самолёты яғыулыға анализ яһарға мөмкинлек бирә, союздаштар Германияла ниндәй бензин етештерелгәнен белеп ҡала, һәм был октан ярышына килтерә, уның маҡсаты хәрби машиналарҙың эшләүендә өҫтөнлөк алыу була. Һуңыраҡ һуғыш ваҡытында С-3 яҡшыртыла һәм американың 150 октан яғыулығына тиң була. .
АҠШ
1944 йыл башында Америка нефть институты президенты һәм нефть сәнәғәте буйынса һуғыш советы рәйесе: «Союздаштар Беренсе донъя һуғышында нефть тулҡынында еңеүгә өлгәшкәндер, әммә был, һис шикһеҙ, ҙурыраҡ Икенсе донъя һуғышында беҙ яғыулыҡ ҡанаттарында еңеүгә табан ашығабыҙ», — тип белдерә.1941 йылдың декабрендә АҠШ-та йылына 1,4 миллиард баррель нефть сығарған 385 000 скважина эшләй, тәүлегенә 40 000 баррель запасы менән 100 октанлы авиация бензины сығарыла. 1944 йылда АҠШ йылына 1,5 миллиард баррель етештерә (донъя өлөшөнөң 67 проценты), нефть сәнәғәте тәүлегенә 400 000 баррель ҡеүәтле 100 октанлы авиация бензины етештереү өсөн 122 завод ала, етештереү күләме 10 тапҡырҙан ашыуға арта.
СССР
СССР-ҙа төрлө атамалы моторлы бензин маркалары була: А-56, А-66, А-70, А-72, А-74, А-76, АИ-93, АИ-95 ака «Экстра», шулай уҡ В-70 (авиация бензины). Беренсе хәреф бензиндың ниндәй транспорт сараһына тәғәйенләнеүе, октандың һаны күрһәтелгән. А-56 һәм А-66, А-70 һәм һуңыраҡ А-72 бензины 1930—1960 йылдарҙа етештерелгән түбән клапанлы двигателле автомобилдәр өсөн тәғәйенләнгән. А-74 бензины, һуңыраҡ А-76 һәм 1960—1980 йылдарҙа етештерелгән өҫкө клапанлы двигателле автомобилдәр өсөн А-76 һәм АИ-93. Бензин АИ-95 башлыса сит ил автомобилдәре йәки дәүләт лимузиндары ЗИЛ өсөн булған. АИ-93 һәм АИ-95 маркаларындағы «И» хәрефе октан номерының тикшеренеү ысулы буйынса иҫәпләнеүен күрһәткән. 1990 йылдарҙа СССР тарҡалғандан һуң А-76 бензины АИ-80 маркаһына, Ә АИ-93 бензины АИ-92 маркаһына алмаштырыла. 1980 йылдар башына А-66 бензины етештереү туҡтатыла, ә яҡынса ун йыл үткәс, А-72 етештерелмәй.
Автомобиль бензины сифатын яҡшыртыу
Беренсенән, октан номеры менән сифатты һәм марканы бутарға ярамай: түбән маркалы бензин, мәҫәлән, А-76 юғары октанға ҡарағанда түбән сифатлы түгел, ул башҡа хеҙмәт шарттары өсөн генә тәғәйенләнгән. Тәү сиратта двигателдә ҡыҫылыу коэффициенты түбәнерәк һәм двигателдең тиҙлеге түбәнәйә, сөнки дөйөм парға әйләнеү һәм яныу тиҙлеге кәмей. Түбән октанлы яғыулыҡта еңел һәм тиҙ йөрөшлө двигатель төҙөү мөмкин түгел. Шуға күрә А-66 дәүерендә ~100 ат көсөнләге бензинда йөрөгән иҫке двигателдәрҙең күләме 5 литрға тиклем булған, максималь әйләнеш тиҙлеге тиҙлеге 4-6 мең һәм массаһы 250—350 кг (хәҙерге тиҙлекле аналогтан ике тапҡырға күберәк тигән һүҙ).
А-76 тулыһынса һәм оптималь шарттарҙа янып бөтһә, тирә-яҡ мөхиткә зыянлыраҡ тип иҫәпләргә лә нигеҙ юҡ. Әммә түбән октанлы яғыулыҡ өсөн был шарттарҙы тәьмин итеү ауырыраҡ — унда еңел осоусан компоненттар аҙыраҡ, ә цикл башында баҫым (ҡыҫылыу) түбәнерәк. Инжектоҙар һәм, бигерәк тә, карбюраторҙар төрлө ҙурлыҡтағы тамсыларҙан (аэрозоль) торған яғыулыҡ сығара. Был тамсыларҙың күбеһенең эш циклы башланыр алдынан тулыһынса парға әйләнергә ваҡыты юҡ һәм цикл дауамында улар янып бөтмәй (һәм двигателгә энергия бирмәй), йә атмосфераға янып бөтмәй, йә атмосфера баҫымы аҫтында һурҙырғыс торбала яна һәм зарарлыраҡ берләшмәләр барлыҡҡа килә. Улар һөҙөмтәле парға әйләнер өсөн һәм газ рәүешендә цилиндрҙағы һауа менән бутайҙар (яғыулыҡтың тулыһынса яныуын тәьмин итеү өсөн), төрлө трюктар ҡулланыла. Мәҫәлән, поршеньдың эҫе төбөнә бензин һибеү йәки ҡабул итеү клапаны, Мәҫәлән, бензинды поршендең эҫе төбөнә йәки индереү клапанына һиптереү, ҡатнашманы цилиндрҙа болғатыу (үҙәктән ҡыуыусы көстәр иҫәбенә тамсылар цилиндрҙарҙың эҫе стеналарына ултыра һәм шунда тиҙ парға әйләнә), елләтеүсе камераларҙы һәм селтәрҙәрҙе ҡулланыу (форкамер двигателдәр) һ.б. Шулай итеп, двигателдең конструкцияһы газ сығарыуҙың экологик торошона бензин маркаһына ҡарағанда күпкә көслөрәк йоғонто яһай.
Әммә тигеҙ шарттарҙа двигателдәге яғыулыҡ цикл башында ни тиклем күберәк ҡыҫылһа, шул тиклем тулыһынса яна, ә максималь ҡыҫылыу нисбәте туранан-тура яғыулыҡ маркаһына бәйле (октан һаны ни тиклем юғары булһа, шул тиклем көслөрәк ҡыҫылыу мөмкин).
Автомобиль бензиндарының сифатын түбәндәге саралар иҫәбенә күтәрергә мөмкин:
Иң элек киң бензин в. А-76, АИ-93 (ГОСТ 2084-77) һәм АИ-92 (ШУЛ 38.001165-97) йөкмәткеһе буйынса талаптарға яуап лы һанай ҡурғаш (этилированный бензин өсөн), киң өлөшө көкөрт, йөкмәткеһе булмауы регламентацияға ҡоролоп бензол присадок һәм йыуа. Күптән түгел был маркаһын етештерә. Бензин неэтилированный бензоколонка яғыулыҡ етештереү һәм әлеге ваҡытта рәсәйҙә тѳрлѳ н, ТР ТС таможня союзының техник регламентына ярашлы 013/2011. [1334 сығанағы ла көн күрһәтмәйҙер]
Ҡулланыу
XIX быуат аҙағында бензинды антисептик сара, таҙартыу сараһы һәм примустар өсөн яғыулыҡ сифатында ҡулланыу берҙән-бер ысул була (кәрәсинды примустарҙа яғыулыҡ итеп ҡулланыу янғын хәүефенә бәйле ҡәтғи тыйыла, был маҡсатта кәрәсиндең түбәнге ҡайнатыу температураһы сикләнә). Ул ваҡытта нефттән тик кәрәсин генә ҡыуып алалар, ә ҡалған продукттар утилләштерелә. Отто циклы буйынса эшләгән эске яныулы двигатель барлыҡҡа килгәндән һуң, бензин нефть эшкәртеүҙең төп продукттарының береһе була. Әммә дизель двигателдәре таралған һайын, юғары КПД булғанға, дизель яғыулығы беренсе планға сыға башлай.
Бензин карбюратор һәм инжектор двигателдәре өсөн яғыулыҡ, юғары импульслы ракета яғыулығы (Синтин), парафин етештереүҙә, эреткестәр, янар материалдар, нефть химияһы өсөн сеймал булараҡ ҡулланыла.
Ненянг-Юн
Ненянг-Юн — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тазов мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Зауряд-прапорщик
Зауряд-прапорщик — Батша армияһындағы 1891 йылдан алып 1912 йылға тиклем унтер-офицерҙар өсөн юғары хәрби званиеһы.
Тарихы
Зауряд-прапорщик званиеһы 1891 йылдың майында «Зауряд-прапорщиктар һәм зауряд-хәрби чиновниктар тураһында Положение»ға ярашлы булдырыла. Зауряд-прапорщиктар мобилизацияланған хәрби частарҙа кесе офицерҙар етешмәгән осраҡтарҙа субалтерн-офицер вазифаһына ваҡытлыса алмаштырыу өсөн тәғәйенләнә. Зауряд-прапорщик званиеһына юғары йәки урта белемгә эйә булған унтер-офицерҙарҙы, шулай уҡ фельдфебелдәрҙе (вахмистрҙарҙы) һәм күрһәтелгән белем цензына эйә булмаған, башлыса сроктан тыш хәрби хеҙмәт итеүсе өлкән унтер-офицерҙары тәғәенләргә рөхсәт ителә. Зауряд-прапощик званиеһына күсереү офицер вазифаһында раҫлау менән бер үк ваҡытта үткәрелә.
Зауряд-прапорщиктар бары тик пехота частарында һәм һуғыш шарттарында ҡайһы бер административ вазифаларында ҡарала (интендант транспортында, ылауҙарҙа, госпиталдәрҙә һәм башҡалар). 1894 йылда зауряд-прапорщик званиеһы казак ғәскәрҙәренә индерелә. Рус-япон һуғышы осоронда, 1905 йылда, ваҡытлыса положение буйынса флот зауряд-прапорщигы званиеһы индерелә, шулай уҡ артиллерияла. Шул уҡ йылда зауряд-прапорщик званиеһы Амур аръяғы округы сик буйы һағы айырым корусының йәйәүле частарында раҫлана.
Хоҡуҡи хәле буйынса зауряд-прапорщиктар кесе офицерҙарға (прапорщиктарға) тиңләштерелә. Зауряд-прапорщик званиеһынан мәхрүм итеү бары тик суд буйынса йәки тәртип буйынса йәки административ тәртиптә корпус командирының ҡарарына ярашлы мөмкин.
Зауряд-прапорщиктарға прапорщиктарға тейешле офицер формаһы бирелә, әммә эполетһыҙ. Шул уҡ ваҡытта обер-офицерҙар өлгөһөндәге бер йондоҙло погондарҙа галундан йәки таҫманан тейешле билдә ҡуйыла. 1904 йылда зауряд- прапорщик тарға погондарында хеҙмәт иткән частың шифровкаһы булыуы талап ителә.
Армиянан демобилизацияланған осраҡтарҙа бөтә зауряд-прапорщиктарға, шул иҫәптән мотлаҡ хеҙмәт сроктары тултырамағандарға ла — запасҡа сығыубер йондоҙло, йәки тейешле белем цензына эйә булғандарға һәм 28 йәштән өлкән булмағандарға — офицерға тәғәйенләүгә хоҡуҡтар алыу өсөн — юнкер училищеларына инеү, йәки кәрәкле белем гә эйә булмағандарға — ғәскәрҙәрҙә фельдфебель вазифаларын ҡабул итеү мөмкинлеге бирелә. Һуңғы осраҡта улар сроктан тыш хеҙмәт иткән фельдфебелдәргә бирелгән өҫтөнлөктәргә хоҡуҡтар алалар, шулай уҡ ҡайһы бер үҙгәрештәр менән формаһына. Шул уҡ ваҡытта әлеге бойороҡҡа тиклем званиены алыусыларға һәм хеҙмәттә фельдфебель вазифаһына күсеү шарты менән ҡалыусыларға юғары әмер буйынса бөтә хеҙмәт срогында офицер өлгөһөндәге погондарҙы йөрөтөү һаҡлана.
1912 йылда зауряд-прапорщик званиеһын биреү бөтөрөлә. Шул ваҡытта булған бөтә зауряд-прапорщиктарға (хеҙмәт иткән һәм запасҡа сыҡҡандар) барыһына ла элек бирелгән хоҡуҡтар һәм өҫтөнлөктәр һаҡлана. Ошо ваҡыттан алып вакант субалтерн-офицер вазифалары подпрапорщиктар менән алыштырыу планлаштырыла. Беренсе донъя һуғышы башланыу менән запаста торған зауряд-прапорщиктар мобилизациялана һәм шулай уҡ элекке тәртип буйынса офицер бурыстарын үтәүгә йәлеп ителәләр.
Әшнәк
Әшнәк — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев (Кама ҡултығы) һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Кучаж
Оло Кучаж — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тегень йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Брандхорст
Брандхорст (Brandhorst) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 102 кеше йәшәй. Майҙаны — 0,42 км2. Диңгеҙ кимәленән 62 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6785 һәм автомобиль коды — WB.
Боҙаяҙ ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
Боҙаяҙ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Боҙаяҙ ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Башҡарма власы
Боҙаяҙ ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәте: Рәсәй, 453003, Башҡортостан Республикаһы, Ҡырмыҫҡалы районы, Боҙаяҙ ауылы, Совет урамы, 5.
Иҫтәлекле урындары
Йылға аша таш күпер (элекке Екатерининаның, XVIII быуат аҙағы) — тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы.
Истанбул (провинция)
Географияһы
Истанбул провинцияһы бер юлы ике ҡитғала урынлашҡан. Уны Босфор боғаҙы Европаға һәм Азияға бүлә. Майҙаны — 5 170 км². Көньяҡтан Мәрмәр диңгеҙе, төньяҡтан Ҡара диңгеҙ ярҙарына урынлашҡан.
Провинция көнбайыштан Текирдаг провинцияһы менән сикләшә. Ә көнсығышта Ҡожаэли провинцияһы менән күршеләш.
Административ бүленеше
Административ-биләмә бәйле Истанбул 39 илсенән тора (ilçe, ilçeleri, шуларҙың 32-һе элекке һәм 7 ил күптән түгел барлыҡҡа килгән.
Халҡы
Провинцияла 13 624 240 (2011 йыл) кеше йәшәй. Шуларҙың 6,5 млн артығы илдең үҙәгендә Истанбулда.
Иҫке Ҡара
Иҫке Ҡара (Старая Кара) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 39 кеше. Почта индексы — 452887, ОКАТО коды — 80204816008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урамдары
Урам исеме
Үрге Ужа
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нөгөш йылғаһы башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200312111100017873
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101787
- ГӨ буйынса томы — 11
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1
Никита Кожемяка (рус фольклоры)
Никита Кожемяка (шулай уҡ, Кирилл Кожемяка, Кузьма һәм Демьян, Илья Швец; Микита Кожум'яка, Кирило Кожемяко, Божий коваль) бәһлеүән , укр. Микита Кожум’яка, Кирило Кожемяко, Божий коваль) — баһадир, көнсығыш славяндарҙа таралыу алған Киев былинаһы һәм халыҡ әкиәттәре геройы.
Урыҫ, украин һәм белорус әкиәттәренең варианттары бар. Хикәйәттең прообразы тураһында беренсе тапҡыр 992 йылда телгә алына һәм Повести временных лет әҫәрендә телгә алына, унда Владимир I ваҡытында бәшнәктәрҙе еңгән батыр егет тураһында әйтелә. Һуңғы Никоновй йылъяҙмаһы егетте Ян Усмошвец (Ян Усмошвец) тип атай.
Әкиәт сюжеттары белешмәлегендә 300-2 номеры аҫтында «Змееборец Кожемяка» сюжеты күрһәтелгән.
Сюжеты
Кожемяка тураһындағы әкиәттәрҙең сюжеты йылан менән алышҡа ҡоролған. Уларҙа герой ғәҙәти батырлыҡ башҡарыр алдынан (йыланды үлтереп, принцессаны иреккә сығарыу) үҙенең көсөн күрһәтә — бер нисә ҡат үгеҙ тиреһен өҙә йәки үгеҙҙең тиреһен һыҙырып ала.
Кенәз ебәргән аҡһаҡалдар ҙа уны ризалата алмай, тик балаларҙың илауы ғына Никитаның йөрәген иретә. Герой, сүбәккә төрөнөп һәм ыҫмала менән һөртөнөп, йылан менән һуғыша һәм кенәз ҡыҙын азат итә. Белорус һәм украин варианттары әкиәттең аҙағында Киев янындағы баһадир йәшәгән төбәк шул ваҡыттан алып Кожемяка тип атала башлай, тип өҫтәй.
Яугилде (Ғафури районы)
Яугилде (Явгильды), халыҡсан исеме Самыш — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 226 кеше. Почта индексы — 453060, ОКАТО коды — 80221813006.
Никита Кожемяка (рус фольклоры)
Сюжеты
Рус варианты икенсерәк тамамлана. Никита Кожемяка еңгән йылан унан мәрхәмәт һорай һәм уның менән ерҙе тигеҙ бүлешергә тәҡдим итә. Никита 300 ботлоҡ һуҡа эшләй. Йылан егә һәм Киевтан Ҡара диңгеҙгә тиклем бураҙна яра; диңгеҙҙе бүлә башлағас, йылан һыуға бата (икенсе версия буйынса — һыуһауҙан интегә, диңгеҙ һыуын ҡомһоҙланып эсә башлай һәм шартлай). Никитатаның һалған бураҙна ҡалдыҡтары хәҙер ҙә күренә; бындай «Йылан» урҙары әле һаман Украинаның ҡайһы бер урындарында бар. Был — Киевтан көньяҡтараҡ Днепр ҡушылдыҡтары буйында урынлашҡан боронғо һаҡланыу урҙары.
Яугилде (Ғафури районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Башҡортостандың халыҡ шағиры
Башҡортостандың халыҡ шағиры — Башҡорт АССР-ы, Башҡорт ССР-ы, Башҡортостан Республикаһының маҡтаулы исеме.
Никита Кожемяка (рус фольклоры)
Сюжеты
Никита Кожемяка урынына әкиәттәрҙең русса варианттарында — Кузьма һәм Демьян; украин варианттарында — Глеб һәм Борис, ҡайһы берҙә изге Пётр; поляктарҙа — изге Пётр була ала.
Башҡортостандың халыҡ шағиры
Тарихы
Башҡорт АССР-ның халыҡ шағиры рәсми атамаһында Башҡорт АССР-ы Юғары Совет Президумы Указы менән 1939 йылдың 22 октябрендә раҫланған )
Яугилде (Ғафури районы)
Тарихы
Яугилде ауылы уға нигеҙ һалыусы Яугилде тигән кеше исеме менән атап йөрөтөлә. Яугилде тураһында мәғлүмәттәр булмаһа ла, VII ревизия материалдары буйынса уның 70 йәшлек улы Ҡәҙерғол Яугилдин, ейәне Ишморат һәм бүләсәләре Солтанморат, Байбулат, Байгилде Ишморатовтар булыуы билдәле. Яугилденең кесе улы Рахманғол, ейәне Ниғмәтулла икәнлеге билдәле. Оло улының тыуған йылы ауылдың барлыҡҡа килеү йылы менән тап килергә мөмкин (XVIII быуаттың уртаһы).
Ауылдың икенсе атамаһы ла бар – Самыш. Самыш исемле хорунжий йәшәгән. 1812 йылғы Ватан һуғышында Яугилденән Кинйәбулат Кусяпҡолов һәм Ҡанмырҙа Кәйепҡолов ҡатнашҡанлығы билдәле.
Никита Кожемяка (рус фольклоры)
Сюжеты
Әкиәт геройы Сучиц (Сученко, Сучкин сын, Сукевич, Сучкир, Сучиксы) шулай уҡ, Никита Кожемяк кеүек, йыланды егеп ер һөрә. Мәҫәлән, украиндарҙың "Сучице тураһында әкиәт"тендә тимерсе Кузьма-Демьян ике йөҙ ботлоҡ һабан эшләй һәм батырға йыланды егергә һәм ер һөрөргә ярҙам итеүе хаҡында бәйән ителә.
Башҡортостандың халыҡ шағиры
Тарихы
1996 йылдың 18 апрелендә Башҡортостан Республикаһы Президенты Указы менән Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры рәсми исеме раҫлана.
Һылтанмалар
Закон о государственных наградах и почётных званиях Республики Башкортостан
Мәғсүм
Этимологияһы
Мәғсүм исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, гонаһһыҙ, саф тигән мәғәнәгә эйә.
Билдәле кешеләр
Әбүбәкеров Мәғсүм Әбүбәкер улы (Абубакиров Магасум Абубакирович) (1902 йыл — 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында химик химик вазифаһын башҡара. Ҡыҙылармеец.
Фамилияла һәм атаһының исемендә
Ғарипов Талмас Мәғсүм улы (31 июль 1928 йыл) — тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), филология фәндәре докторы (1974), профессор (1979). Рәсәй Федерацияһының (1992) һәм Башҡорт АССР-ының (1983) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003), СССР-ҙың юғары белем биреү отличнигы (1979). Бадминтон буйынса БАССР-ҙың тәүге чемпионы. (1966); 1965—1981 йылдарҙа БАССР‑ҙың бадминтон буйынса йыйылма командаһы тренеры.
Мәғәсүмов Мансур Мәғәсүм улы (27 март) 1891 йыл — 12 июнь 1936 йыл) — медик, совет органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашҡан.
Зәкирйәнов Әлфәт Мәғсүм улы (7 октябрь 1959 йыл) — әҙәбиәт ғалимы, тәнҡитсе, педагогия фәндәре кандидаты (1993), филология фәндәре докторы (2012), Татарстан Фәндәр академияһының Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әҙәбиәт һәм сәнғәт институтының әҙәбиәт белеме бүлеге мөдире. Ҡаҙан федераль университеты Лев Толстой исемендәге Филология һәм мәҙәниәт ара бәйләнештәр институтының татар әҙәбиәте кафедраһы профессоры. Урыҫ мәктәптәре өсөн татар әҙәбиәте дәреслектәре, татар теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары өсөн методик әсбаптар, ваҡытлы матбуғатта баҫылған бөгөнгө әҙәби процесҡа арналған тәнҡит мәҡәләләре авторы. Татарстан Яҙыусылар союзы ағзаһы (2005). Шәйхи Маннур премияһы лауреаты (2019).
Ямалиев Альберт Мәғсүм улы (30 июль 1942 йыл) — ғалим-үҫемлектәр физиологы. Биология фәндәре докторы (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002). Сығышы менән Бүздәк районы Сәүәҙебаш ауылынан.
Мәҙәниәттә
Мәғсүм — «Портфель» спектаклендәге герой.
Ислам тарихы
Ислам тарихы — Исламдың барлыҡҡа килеүе һәм таралыуы.
Исламға тиклем осор
Ислам ғөләмәләре аңлатыуынса, Мөхәммәт Пәйғәмбәр яңы дингә нигеҙ һалмаған, ә һуңғы Рәсүл булған. Уға тиклем Ғайса, Яхъя, Муса, Ибраһим һәм башҡа Пәйғәмбәрҙәр булған.
Мөхәммәт рисаләте
Имам әл-Бохариҙың хәҙисәтенә ярашлы, в 610 йылдың Рамаҙан айында, Мөхәммәт Пәйғәмбәргә 40 йәш тулғанда, Һира мәмерйәһендә яңғыҙы ултырғанда уның янына Ябраил фәрештә килә һәм Ҡөрьәндең тәүге биш аятын еткерә. Ошо 610 йылды Ислам диненең барлыҡҡа килгән йылы тип һанарға мөмкин.
Рисәләт иңгәндән һуң 3 йыл буйына Мөхәммәт Пәйғәмбәр дуҫтары һәм яҡындары араһында дәғүәт алып бара. Был осорҙа 40 кеше Ислам ҡабул итә, улар араһында ҡатын Хәҙисә, Али ибн Әбү Талип, Әбү Бәкер һәм башҡалар.
613 йылда Мөхәммәт Мәккәлә халыҡ араһына сығып Рәсүл икәнен әйтә. Мәккәнең башлыҡтары быны дошманлыҡ менән ҡабул итә, уға Мәккәлә йәшәү хәүеф янай башлай, 622 йылда ул Мәҙинәгә һижрәт ҡылырға мәжбүр була.
Мәҙинәләге ауса һәм хәзрәж хазрадж ҡәбиләләре Ислам ҡабул итеп, Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең төп көсөнә әүереләләр. Рәсүлдең ғүмере ахырына тотош Ғәрәп ярымутрауы теократик дәүләткә әйләнә, — Ғәрәп хәлифәлеге барлыҡҡа килә.
Хаҡ хәлифәт
Хаҡ хәлифәт ( — әл-хиләфәт әр-Рәшидиә) — Мөхәммәт Пәйғәмбәр вафатынан һуң 632 йылда барлыҡҡа килгән дәүләт.
Дүрт хаҡ хәлифә : Әбү Бәкер, Ғүмәр ибн әл-Хәттаб, Усман һәм Али ибн Әбү Талип етәкселек иткән осор. Хәлифәлектең биләмәләре Ғәрәп ярымутрауын, Шам, Кавказ, Төньяҡ Африканың бер өлөшөн, Мысырҙан Тунисҡа һәм Иран таулыҡтарына тиклем үҙ эсенә алған. Хаҡ хәлифәт Ғәрәп хәлифәлегенә нигеҙ һалған.