cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ҡарағай (Ғафури районы)
Ҡарағай (Карагаево) — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 297 кеше. Почта индексы — 453063, ОКАТО коды — 80221819001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Ҡарағай — Имәндәш ауыл Советы үҙәге. Район үҙәгенән төньяҡ‑көнсығышта 50 саҡрым һәм Аҡкүл тимер юл станцияһынан төньяҡ‑көнсығышҡа табан 56 саҡрым алыҫлыҡта Мәндем йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға 1896 йылда Стәрлетамаҡ өйәҙе Имәндәш ауылы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә Пенза, Ярославль губернаһынан күсеп килеүселәр һәм Богоявленск заводының завод крәҫтиәндәре Богоявленский ауылы исеме менән нигеҙ һала. Легенда буйынса Ҡарағай ауылының нигеҙләнеүе  көтөүсе Сәйфетдин исеме менән бәйле. Ул Имәндәш ауылының бай кешеһе Мирсәяф Мәзитовтың хеҙмәтсеһе була. Бай Мирсаяф бик күп мал тотҡан. Уның көтөүҙәре Еҙемдән Мәндемга тиклем йәйләгән. Көтөүселәрҙең етәксеһе Сәйфетдин үҙенең ҡыуышын Мәндем ярында ҡора. Бер яҙ көнө ҡыуышы янында ҡарағай ағасы ултырта. Ағас тамыр йәйеп үҫеп китә. Ҡарағай ауылының көнбайышында ҡарағай ағасы оҙаҡ йылдар үҫеп ултырған. Ҡарағай ауылы 1879 йылда нигеҙләнә башлай. Бында Богоявленск заводынан крәҫтиән ғаиләләре күсеп ултырған: Суздальцевтар, Королевтар, Морозовтар. Һуңыраҡ Украинанан — Черненко, Пелепеев, Вятка губернаһынан — Новокшенов, Сыңвинцев, Архангельскиҙан — Федоров килә.
1906 йылда сиркәү, министрлыҡ мәктәбе, тимерлек, бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән. 1920 йылдан алып хәҙерге исемен йөрөтә. Халҡы: 1906 йылда — 382 кеше; 1920 йылда — 556 кеше; 1939 йылда — 431 кеше; 1959 йылда — 286 кеше; 1989 йылда — 293 кеше; 2002 йылда — 312 кеше; 2010 йылда — 297 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.
Урамдары
Исемдәре: Клуб урамы (Клубная (улица))
Йәштәр урамы (Молодёжная (улица)) Партизан урамы (Партизанская (улица)) Уҡытыусылар урамы (Учителей (улица))
Үҙәк урам (Центральная (улица))
Дәүләтов
Дәүләтов — башҡорт һәм татар фамилияһы.
Тәҡдир
Монотеизмда
Диндә — кешенең ғүмерен, уның ҡотҡарылыуы йәки Аллаһ ихтыяры менән мәңгелектә хөкөм итеүҙе алдан билдәләү. Алдан билдәләү идеяһы монотеистик диндәрҙә айырым әһәмиәткә эйә, сөнки күпселек монотеистар күҙлегенән ҡарағанда, бар булғандың барыһы ла Аллаһтың ихтыяры менән билдәләнә (шул иҫәптән яуызлыҡ та).
Әммә бөтә монотеистар ҙа бындай позицияны уртаҡлашмай. Ошоға оҡшаш төшөнсәләр: алдан күреү, яҙмыш, Аллаһ яҙғаны — бер яҡтан; үҙбилдәләнеш, ихтыяр, кеше азатлығы — икенсе яҡтан. Тәҡдир йәки яҙмыш — Аллаһтың абсолют ихтыярын кеше азатлығы менән ҡапма-ҡаршы ҡуйыуҙы үҙ эсенә алған төп дини төшөнсәләрҙең береһе.
Исламда тәҡдир
1) Тулы тәҡдир. Мәҫәлән, жәбәриҙәр бөтә ғәмәлдәребеҙ, шул иҫәптән гонаһтарыбыҙ ҙа Аллаһ тарафынан алдан билдәләнгән, тип раҫлай.
2) Ихтыяр ирке. Мәҫәлән, мөғтәзилиҙәрҙә кеше бөтә нәмәне һайларға ирекле һәм Аллаһтан бойондороҡһоҙ тип һанала.
3) Үрҙә һанап үтелгәндәр араһында урталыҡ. Мәҫәлән, шиғый-ун икеселәр был йәһәттән кешегә алтын урталыҡ хас тип ышаналар, һәм улар быға түбәндәге дәлилдәрҙе килтерә:
Кешегә һайлау бирелә: иманлы булырғамы, юҡмы, үлтерергәме, хәйер бирергәме, юҡмы, әммә был Аллаһтан тулыһынса бойондороҡһоҙ булыуҙы аңлатмай. Әгәр барыһы ла алдан билдәләнгән икән, пәйғәмбәрҙәрҙе кешеләргә ебәреү бөтөнләй маҡсатҡа ярашлы булмаҫ ине.
Гонаһтарҙың Аллаһ тарафынан билдәләнгәнлегенә килгәндә, бындай инаныуҙар исламдан сығара, был хаҡта Ҡөрьәндә аят бар:
Палишня
Палишня — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Истра йылғаһының уң ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Истра йылғаһы башынан Истра һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ясмила Жбанич
Ясмила Жбанич (Jasmila Žbanić, 19 декабрь 1974, Сараево, Югославия Социалистик Федератив Республикаһы) — Босния һәм Герцеговина кинорежиссёры. Жбанич үҙенең «Грбавица» фильмынан һуң донъяла билдәлелек яулай, кинокартина 2006 йылда 56-сы Берлин халыҡ-ара кинофестивалендә «Алтын айыу» наградаһына эйә була. Шулай уҡ уның 2010 йылда сыҡҡан «Юлда» («На пути») фильмы 2010 йылғы Берлин кионофестиваленең конкурс программаһында ҡатнаша.
Биографияһы
Ясмила Жбанич 1974 йылда Югославия Социалистик Федератив Республикаһының Босния һәм Герцеговина Социалистик Республикаһының баш ҡалаһы Сараевола босний мосолман ғаиләһендә тыуған.
Ясмила Жбанич Сараевола сәхнә сәнғәте академияһының театр һәм кино режиссураһы бүлеген тамамлай. Күпмелер ваҡыт дауамында АҠШ-та Вермонт штатында «Икмәк һәм ҡурсаҡ» ҡурсаҡ театрында эшләй, Ли Ди Лонг эш төркөмөндә клоун булып эшләй.
Босния һәм Герцеговинаға ҡайтҡас, 1997 йылда «Деблокада» художестволы ассоциацияһына нигеҙ һала һәм документаль һәм ҡыҫҡа метражлы фильмдар төшөрә башлай. «Деблокада» ассоциацияһы менән бихисап документаль фильмдар, художестволы видео эштәр һәм ҡыҫҡа метражлы төшөрә һәм әҙерләй. Уның эштәре бөтә донъя буйынса күп кенә кинофестивалдә һәм күргәҙмәлә күрһәтелә: «Манифеста 3» 2000 йылда Словенияла, «Kunsthalle Fridericianum» 2004 йылда Касселдә, 2003 йылда Истанбул биенналеһында.
Ясмила Жбаничтың «Грбавица» фильмы 2006 йылда 56-сы Берлин халыҡ-ара кинофестивалендә «Алтын айыу» наградаһына эйә була һәм «Европаның иң яҡшы фильмы» һәм «Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙҙар роле» категорияларында 2006 йылғы Европа киноакадемияһы премияһына номинант була.
Ғафуров
Ғафуров (Ғәфүров) — фамилия.
Корбасовка
Корбасовка (Карбасовка, Кырбас) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Двинская мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Камзасгол
Камзасгол — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сынзас йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Корбасовка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Камзасгол
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Түбәнге Сорокин
Түбәнге Сорокин (Нижнесорокино) — Башҡортостандың Мишкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 197 кеше. Почта индексы — 452344, ОКАТО коды — 80243825006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Чагырка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Хеҙмәт Даны ордены
Хеҙмәт Даны ордены — СССР дәүләт наградаһы, СССР Юғары Советы Президиумының 1974 йылдың 18 ғинуарындағы Указына ярашлы булдырыла. Орденды булдырыу эштәре менән СССР Юғары Советы Президиумы секретары М. П. Георгадзе етәкселек итә. Орден һүрәте авторы — «Гознак» фабрикаһы рәссамы Ю. М. Егоров.
Хеҙмәт Даны орденының өс дәрәжәһе булған, юғары кимәлдәгеһе — беренсе дәрәжә ордены. Бүләкләү эҙмә-эҙлекле башҡарыла: башта — өсөнсө, шунан — икенсе, һуңынан беренсе дәрәжә бирелә. Хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн бирелгән совет ордендары араһында — берҙән-бер дәрәжәле орден. Өс дәрәжә кавалерҙарына бирелгән статуты һәм ташламалары буйынса Хеҙмәт Даны ордены хәрби Дан орденына тап килә.
Тәүге Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләү 1974 йылдың 9 авгусында үткәрелә — биш йыллыҡ планды һәм социалистик йөкләмәләрҙе алдан үтәгән өсөн:
1983 йылдың 7 ғинуарында 35 хеҙмәт батыры Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары булып китә. Әзербайжан ССР-ының Каспбурнефтегазпром производство берекмәһе быраусыһы Вәкил Аббасов 1-cе һанлы I дәрәжә Хеҙмәт Даны орденына лайыҡ була.
Ордендың тулы кавалерҙары араһында бер Социалистик Хеҙмәт Геройы, (Б И. Вашакидзе) һәм бер Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт Геройы (М. Н. Готовцев) бар.
Орден статусы
Орден менән сәнәғәт, транспорт, төҙөлөш һәм башҡа матди етештереү тармаҡтарымастерҙары һәм эшселәре, ауыл хужалығы колхозсылары һәм хеҙмәткәре, шулай уҡ етештереү өлкәһендә эшләмәгән хеҙмәткәрҙәр бер предприятиела, учреждениела, ойошмала, колхозда йәки совхозда фиҙаҡәр һәм һөҙөмтәле күп йыллыҡ хеҙмәте өсөн бүләкләнә. Шулай уҡ уҡытыусылар (юғары һәм урта уҡыу йорттары уҡытыусылары), тәрбиәселәр, производство уҡытыу мастерҙары балаларҙы һәм үҫмерҙәрҙе уҡытыуҙа һәм тәрбиәләүҙә уңыштары, уларҙы тормошҡа һәм хеҙмәткә әҙерләү һәм бер уҡыу-тәрбиәләү учреждениеһында күп йыллыҡ хеҙмәте өсөн бүләкләнә.
Хеҙмәт Даны орденының өс дәрәжәһе бар. Юғары дәрәжәһе — беренсе дәрәжә ордены. Бүләкләү эҙмә-эҙлекле башҡарыла, башта- өсөнсө, шунан — икенсе, артабан -беренсе дәрәжә бирелә.
Хеҙмәт Даны орденының бөтә өс дәрәжәһенә лайыҡлылар ошондай хоҡутарға эйә:
Хеҙмәт Даны ордены күкрәктең һул яғында Дан орденынан һуң йөрөтөлә һәм дәрәжә өҫтөнлөгө тәртибе буйынса урынлаштырыла.
Ордендың тасуирламаһы
I дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены бер аҙ ҡабарынҡы алтынға ялатылған күпмөйөштән ғибәрәт. Күпмөйөш өҫкө өлөшөндә таралып торған нурҙар шәлкеме менән ҡаймаланған, ә аҫҡы өлөштә — өс рәт бойҙай башағы тажы. Башаҡтары үҙ-ара «СССР» яҙыулы таҫма үрелгән. Бойҙай башаҡтары, «СССР» яҙыуы һәм таҫма контурҙары алтынға ялатылған.
Ордендың үҙәк өлөшөндә ҡыҙыл эмаль менән ҡапланған нурҙар фонында домна мейесенең, төҙөлөп ятҡан гидроэлектр станцияһының һәм өҫтән беркетелеп ҡуйылған ураҡ менән сүкеш урынлаштырылған, бөтә һүрәттәр алтынға ялатылған.
Ордендың үҙәк өлөшө тешле тәгәрмәс менән ҡаймаланған, түңәрәк буйлап алтынға ялатылған «ТРУДОВАЯ СЛАВА» яҙыуы. Тәгәрмәстең һүрәте оксидатланған. Ордендың өҫкө өлөшөндә — алтынға ялатылған контурлы биш осло ҡыҙыл эмалле йондоҙ.
II дәрәжә Хеҙмәт Даны орденының өҫкө өлөшө көмөш төҫө менән ҡапланған, ә I дәрәжә орденының үҙәк өлөшө — асыҡ зәңгәр эмаль менән.
III дәрәжә хеҙмәт Даны ордены ике аҫҡы бойҙай башҡаҡары рәттәре, таҫма контурҙары, «СССР» һәм «ТРУДОВАЯ СЛАВА» яҙыуҙары алтынға ялатылған. Ордендың ҡалған өлөшө һәм ураҡ менән сүкеш оксидатланған. Ордендың үҙәк өлөшөндә эмаль юҡ.
Ордендың бейеклеге 43 мм (өҫкө өлөшөндәге элмәк меннән бергә 47 мм), киңлеге — 41 мм.
I, II һәм III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены көмөштән эшләнгән. Ордендың һәр дәрәжәһендә көмөш күләме — 33,264±1,389 г (1975 йылдың 18 сентябре). I һәм II дәрәжә ордендарының дөйөм ауырлығы — 36,16±1,7 г. III дәрәжә орденының дөйөм ауырлығы — 36,03 дөйөм ±1,7 г.
Орденэлмәк һәм дүңгәләк ярҙамында ҡалып менән тоташтырыла. Ҡалып ебәк муар таҫма менән уратылған, таҫманың киңлеге — 24 мм, таҫма уртаһынан аҡһыл-ҡара һәм һарытөҫтәге буйҙар. Аҡһыл-ҡара буйҙың киңлеге −11 мм, һарының — 12 мм. Һары буйҙың уртаһынан ике буй үтә: беренсе дәрәжә өсөн — 5 мм киңлегендәге бер, икенсеһе өсөн — һәр береһе икешәр мм-лыҡ ике буй, өсөнсө дәрәжә өсөн — өс буй, һәр береһе 1-әр мм киңлектә.
Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары
4-се һан аҫтындағы I дәрәжә Хеҙмәт Даны орденына Башҡорт АССР-ының Илеш районы «Октябрь» колхозы комбайнсыһы Бәҙретдинов Рәғиб Мәрүәретдин улы лайыҡ була (1983 йылдың 7 ғинуары).
Иң һуңғы I дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән Брянск юл дистанцияһының өлкән юл мастеры Стененкова Валентина Александровна, Мосметростройҙың 4-се идаралығы бригадирҙары Вишняков И. С. һәм Коровкин Ю. В. бүләкләнәләр (1991 йылдың 21 декабре).
СССР тарихында иң һуңғы II дәрәжә Хеҙмәт даны ордены Магнитогорск сәнәғәт-сауҙа аяҡ кейеме предприятиеһы хеҙмәткәрҙәре Махмутова Зөлфиә Сәғәҙәт ҡыҙына һәм Шәкирова Мушафара Хәсән ҡыҙына бирелә. Өсөнсө дәрәжә орденына ошо уҡ предприятие эшсеһе Долгушев Владимир Михайлович лайыҡ була (1991 йылдың 21 декабре).
Ордендың хәҙерге заман тарихы
Рәсәй Федерацияһы Президиумының 1992 йылдың 2 мартындағы 2424-1-се һанлы Указына ярашлы ғәмәлдән сығарыла.
Бөтәһе 1992 йылдың 1 ғинуарына ҡарата I-се дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән — 983 кеше, II дәрәжә ордены менән — 41 218, III дәрәжә ордены менән — 611 242 кеше бүләкләнә.
Дарвагчай
Дарвагчай — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Каспий диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Акен (Эльба)
Акен (Эльба) (Aken (Elbe)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8317 кеше йәшәй. Майҙаны — 59,91 км2. Диңгеҙ кимәленән 60 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6385 һәм автомобиль коды — ABI.
Лоретта Харроп
Лоретта Харроп (Loretta Harrop; 17 июль 1975 йыл, Брисбен) — Австралия триатлонисы, 1999 йылда донъя чемпионы, Олимпия уйындарының көмөш призёры.
Биографияһы
Лоретта Харроп 1975 йылдың 17 июлендә Брисбенда тыуған. Спортта үҙ юлын йөҙөү менән шөғөлләнеп башлай. Ағаһы Люк артынан эйәреп, триатлон менән шөғөлләнә башлай, ағаһы Голд-Коста ҡалаһында машина аҫтына эләгеп фажиғәле һәләк була.
Лоретта Харроп Бретт Саттон етәкселегендә күнекмәләр ала. 1999 йылда донъя чемпионы була. Бер йылдан һуң Сиднейҙа 2000 йылғы Олимпия уйындарында үҙ илен күрһәтеү өсөн сығыш яһау хоҡуғын ала, бында бишенсе урынды яулай. Дүрт йыл  үткәс  Афинала Йәйге олимпия уйындарында австриялы Олимпия чемпионы Кейт Аллендан ете секундҡа ҡалышып,  көмөш  яулай.
Үҙ карьераһында донъя кубогының ун ике этабында еңеү яулай (1998 йылда Нуса һәм Тисауйвароста,  1999 йылда Тисауйварос, Исигаки,  Гамагори һәм Лозаннала, 2000 йылда Тиасауйвароста,  2001 йылда Исигакиҙа, 2002 йылда Гамагори һәм  Джилонгта, 2004 йылда Эдмонтонта,  2005 йылда Мулулабта).
2012 йылдың мартында Лоретта Харроп Жаклин Фэруэтер һәм Эмма Карни менән бергә  триатлон буйынса Австралия федерацияһының  Дан залына индерелә.
Голд-Костала ире Брэд һәм улы Хайден, ҡыҙы Эммерсон менән йәшәй. Урындағы мәктәптә триатлон буйынса дәрестәр бирә.
Азия финанс кризисы
1997—1998 йылдарҙағы Азия финанс кризисы — Көньяҡ-Көнсығыш Азиялағы иҡтисади көрсөк, 1997 йылдың июлендә башланып, 1990-сы йылдар аҙағында донъя иҡтисады өсөн етди тетрәнеү була. Уның төп сәбәбе — «Азия юлбарыҫтарының» үтә йылдам үҫеүе, сөнки ошо арҡала был илдәргә капитал ағымы көсәйә, дәүләт һәм корпоратив бурыс арта, иҡтисад үтә әүҙемләште һәм күсемһеҙ милек баҙары ҙур тиҙлек менән үҫә.
Эҙемтәләре
Азия финанс кризисы Индонезия диктаторы Сухартоның отставкаға китеүе, Көнсығыш Тиморҙың үҙаллылыҡ иғлан итеүе һәм Маһатһир Мөхәмәд хөкүмәтенең бүленеүе кеүек сәйәси эҙемтәләргә сәбәпсе булды. Донъя иҡтисады глобалләшеүе тураһындағы раҫлауҙарҙы дәлилләгәндәй, кризис эҙемтәләре бөтөн Ер шары буйлап йылдам таралды. Капиталдың ситкә ағыуы һәм сеймал тауарҙарының арзанайыуы 1998 йылғы Рәсәй иҡтисади кризисына сәбәпсе булды. 2001 йылғы Аргентиналағы дефолт кризистың һуңғы шаңдауы булып ҡалды.
Айырым дәүләттәр тарафынан киләсәкте уйламайынса «Азия юлбарыҫтары» иҡтисадтарының үҫеүен дәртләндереүгә ҙур тырышлыҡ һалыуҙа ғәйепләнгән Халыҡ-ара валюта фонды уның эҙемтәләрен бөтөрөүгә 40 млрд доллар бүлде. Көньяҡ-Көнсығыш Азиялағы төп иҡтисадтарҙың һауығыу билдәләре 1999 йыл башында күренде. Милли иҡтисадтарҙың структураһын сәйәси һәм иҡтисади яҡтан үҙгәртеү 2001 йылғы кризис эҙемтәләрен еңеп сығырға һәм йылдам үҫеште яңыртырға мөмкинлек бирҙе.
Хэбидя-Яха (Хейги-Яха ҡушылдығы)
Хэбидя-Яха  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хейги-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Фасоль
Фасоль (Фасоль обыкновенная, ) — ҡуҙаҡлылар ғаиләһенән бер йыллыҡ үлән үҫемлек, бармалы һабағының оҙонлоғо 3 метрға етә. Июль-августа миләүшә йәки аҡ сәскә ата, август-сентябрҙә орлоғо өлгөрә.
Таралыуы
Фосолдең тыуған яғы Көньяҡ Америка. Башҡа илдәрҙә ул сәсеп үҫтерелә.
Пудоль
Пудоль — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Истра (Истра һыуһаҡлағысы) йылғаһының уң ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Истра йылғаһы башынан Истра һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кәүҫар
Кәүҫар (الكوثر — муллыҡ) — ислам эсхатологияһында Мөхәммәт пәйғәмбәргә бирелгән ожмах йылғаларының береһе. Ҡөрьәндең Әл-Кәүсәр сүрәһендә : «Беҙ һеҙгә Муллыҡ бирҙек (ожмахтағы Әл-Кәүсәр тип аталған йылғаны)»..
Этимологияһы
Кәүҫар (الكوثر) ғәрәп теленән тәржемә иткәндә һүҙмә-һүҙ «муллыҡ», «байлыҡ, бәрәкәт» тигәнде аңлата. К-с-р тамырынан «муллыҡта булыу».. Боронғо ғәрәп шиғриәтендә кәүсәр « мул, күп изгелек» тигәнде аңлата. Был этимологик мәғәнә тулыһынса юҡҡа сыҡмаһа ла, әммә Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең хәҙисенә нигеҙләнгән традицион интерпретацияға юл асҡан.
Урынлашыуы
Риүәйәткә ярашлы, Миғраж төнөндә Пәйғәмбәр күккә күтәрелгәндә уға Әл-Кәүҫар күрһәтелә.
Гонаһлылар һәм пәйғәмбәрҙәрҙе инҡар иткән кешеләр һыу ятҡылыҡтарына яҡын бара алмаясаҡ, сөнки фәрештәләр уларҙы ҡыуып ебәрәсәк.
Кәүҫарҙың булыуын бер нисә "инаныуҙарҙа тәҡүә итеү " раҫлана (Ғәҡидә). Ҡайһы бер Ҡөрьән мөфәссирҙаре Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең Кәүҫарҙы бөтә ожмах йылғалары ҡойған Мөхәммәт пәйғәмбәр быуаһы йәки быуаны туйындырыусы йылға тип һанай.. Ҡөрьән аяттарына аңлатма биреп, Ҡөрьән тәфсирселәре Кәүсәр һыуы «ҡарҙан ағыраҡ һәм балдан тәмлерәк» тип яҙа, ә һуңғараҡ аңлатмаларға ярашлы, был йылға «алтын ярҙар араһында рубин һәм ынйылар һибелгән һыу төбө буйлап» аға.
Хәҙистәрҙең береһендә Мөхәммәт пәйғәмбәр былай тигән: «Миңә кешеләрҙе алып килерҙәр, һәм мин уларҙы танырмын, һәм улар мине таныр, әммә улар минең сығанағымдан ситләтелер. Мин: „Минең көрәштәштәрем, көрәштәштәрем“, — ләкин миңә әйтелер : Һин үҙеңдән һуң уларҙың ниҙәр эшләгәндәрен белмәҫһең.».
Дейбукал-котты
Дейбукал-котты — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Дживус (Буган) йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һаҙйылға (Туҡ бассейны)
Һаҙйылға (Сазъелга ,Саз-Елга, Су-Елга)— Ырымбур өлкәһе Пономарёвский менән Красногвардейский районы сигендәге йылға. Торған йылғаһы ҡушылдығы. Торғон (Торғанныҡ) йылғаһының уң яғынан барып, Үтәй ауылы янында уға ҡоя (Торған йылғаһы ағышының 30 км). Йылға оҙонлоғо — 15 км.
Башы Ибрай ауылынан төньяҡ- көнсығыштараҡ, Үтәй ауылынан төньяҡта бейеклеге 277 м булған тау итәгендә. Торғанныҡ (Торған) йылғаһына барып ҡушылғансы бер нисә тапҡыр юҡҡа сыға ла, бер аҙҙан тағы ер өҫтөндө күренеп, бер аҙ аға. Шуға күрә карталарҙа ул өҙөк-өҙөк булып күрһәтелгән. «Һаҙйылға» атамаһы ғәҙәттә һаҙҙан башланған, йәки юлдында һаҙмат урныдар аша үткән йылғаларға бирелә.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры буйынса йылға Түбәнге Волга бассейны округына, Сорочинск гидроузелынан Елшән һыу үлсәү посына тиклем Һамар һыу хужалығы участкаһына ҡарай. Бәләкәй һыу бассейны— юҡ. Йылға бассейны йылғаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысынан алып Каспийға тиклем Волга йылғаһы. .
Функциональ анализ
Функциона́ль ана́лиз — анализдың сикһеҙ үлсәмле топологик векторлы арауыҡтар һәм уларҙың сағылыштары өйрәнелгән бүлеге. Бындай арауыҡтарҙың иң мөһим миҫалдары булып функциялар арауығы тора («функциональ анализ» атамаһы ошонан килеп сыҡҡан да инде ).
Төрлө сығанаҡтарҙа функциональ анализдың бүлектәре сифатында үлсәм теорияһы һәм интеграл, функциялар теорияһы, операторҙар теорияһы, сикһеҙ үлсәмле арауыҡтарҙа дифференциаль иҫәпләмә ҡарала. XX быуаттың икенсе яртыһында функциональ анализ классик бүлектәр базаһында төҙөлгән күп кенә махсус бүлектәр менән тулылана.
Функциональ анализ бик күп теүәл фәндәрҙә ҡулланыла; бик күп теоретик конструкциялар функциональ анализ теле менән тасуирлана. Атап әйткәндә, XXI быуат башында функциональ анализ дифференциаль тигеҙләмәләр теорияһында, математик физикала, теоретик физикала (шул иҫәптән, квант механикаһында, ҡылдар теорияһында, идара итеү теорияһында һәм оптимизацияла, ихтималлыҡ теорияһында, математик статистикала, осраҡлы процестар теорияһында һәм башҡа өлкәләрҙә киң ҡулланыла. Фән һәм техниканың күп өлкәләрендә (мәҫәлән, һүрәттәрҙе эшкәртеү теорияһында) ҡулланылған Фурье үҙгәртеүе теорияһын шулай уҡ функциональ анализдың өлөшө итеп ҡарарға мөмкин.
Функциональ анализдың ҡайһы бер төшөнсәләре
Мәҫәлән — Өҙлөкһөҙ функциялар арауығы, интегралланыусы функциялар арауығы. Үлсәм, метрика, норма, скаляр ҡабатландыҡ кеүек төшөнсәләр мөһим роль уйнайҙар. Арауыҡтар сағылышын ҡарау өсөн «оператор» һәм «функционал» кеүек төшөнсәләр индереләләр.
Тарихы
Функциональ анализдың үҫеше Фурье үҙгәртеүен, дифференциаль һәм интеграль тигеҙләмәләрҙе өйрәнеү менән бәйле. Функциональ анализдың үҫешенә һәм нығыныуына поляк математигы Стефан Банах ҙур өлөш индерә.
Фурье үҙгәртеүен ҡулланып функцияларҙы күрһәтеүҙе өйрәнеү, мәҫәлән, функцияларҙың айырым кластары өсөн нөктәләрҙең континуаль йыйылмаһын (функцияның ҡиммәттәрен) иҫәпләп сығарылған ҡиммәттәр йыйылмаһы (коэффициенттар йыйылмаһы) менән ҡылыҡһырларға мөмкин булыуы менән бик мауыҡтырғыс.
Сәйрән ауыл Советы (Туймазы районы)
Сәйрән ауыл Советы  — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.
Функциональ анализ
Тарихы
Функциональ анализ ысулдары математикның һәм физиканың төрлө өлкәләрендә ҡеүәтле инструмент сифатында тиҙ танылыу яулай. Бында һыҙыҡлы операторҙар теорияһы ҙур роль уйнай:
Сәйрән ауыл Советы (Туймазы районы)
Административ үҙәге  —  Сәйрән ауылы.
Функциональ анализ
Тарихы
XX быуаттың 90-сы йылдары аҙағында функциональ анализдың копилкаһына вейвлет- үҙгәртеүҙәренә арналған тема өҫтәлә. Был тема практиканан өҫтәмә үҙенсәлектәргә, мәҫәлән, йыйылыусанлыҡтың ҙур яҡынлашыу тиҙлегенә эйә булған функциональ арауыҡтарҙың яңы базаларын төҙөргә маташыуҙар практикаһынан килә. Үҫешенә Добеши Ингрид ҙур өлөш индерә.
Сәйрән ауыл Советы (Туймазы районы)
Тарихы
Сәйрән ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Функциональ анализ
Тикшеренеүҙәр йүнәлештәре
Функциональ анализ хәҙерге торошонда түбәндәге тармаҡтарҙы үҙ эсенә ала:
Сәйрән ауыл Советы (Туймазы районы)
Ауыл биләмәһе составы
}
Корода
Корода — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кудьма йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сикйылға
Сикйылға (Чик-Елга) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 65 кеше. Почта индексы — 453032, ОКАТО коды — 80203813010.
Халыҡ һаны
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, күпселек милләттәр — урыҫтар (66 %), башҡорттар (27 %).
Тарихы
1891 йылда Асҡын менән Сикйылға йылғалары буйлап урынлашҡан Яңы Михайловка ауылы барлыҡҡа килә. 1920 йылда ул ҡасабаға әүерелә һәм Сикйылға (Михайловка) тип атала. Ҡасаба эргәһендә Сикйылға утары ла билдәле. 1920 йылғы совет халыҡ иҫәбен алыу уларҙың халҡын менән бергә иҫәпкә алған — 21 йортта 115 кеше. Игенселектән тыш, халыҡ урман кәсептәре, оҫталыҡ, ылаусылыҡ менән шөғөлләнгән.
Ҡаранйылға (Ғафури районы)
Ҡаранйылға (Каран-Елга) — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 265 кеше. Почта индексы — 453064, ОКАТО коды — 80221828003.
Тарихы
Ҡаранйылға Сәйетбаба ауыл Советы биләмәһендә. Район үҙәгенән төньяҡ-көнсығышта 60 саҡрым һәм Аҡкүл тимер юл станцияһынан 74 саҡрым алыҫлыҡта Ҡаранйылға Мәндем йылғаһы ҡушылдығы буйында урынлашҡан. Ауылға 1749 йылда Нуғай даруғаһы Кесе Табын улусы башҡорттары аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һала. Тәүге төпләнеүселәр Алиш һәм Ишсур Этҡоловтар булыуын раҫлаған 1839 йылдағы яҙма һаҡланған. 1795 йылда 18 йортта 81 кеше, 1865 йылда 40 йортта — 282 кеше йәшәгән. Ауыл кешеләре малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, ағас һауыт-һаба яһау, урман кәсептәре менән шөғөлләнгән. Мәсет, 2 һыу тирмәне булған. 1906 йылда мәсет, бакалея кибете теркәлгән.
Халҡы: 1906 йылда — 362 кеше; 1920 йылда — 463 кеше; 1939 йылда — 530 кеше; 1959 йылда — 390 кеше; 1989 йылда — 291 кеше; 2002 йылда — 308 кеше; 2010 йылда — 265 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Башланғыс мәктәп (Сәйетбаба урта мәктәбе филиалы), фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.
Урамдары
Исемдәре:
Еңеүҙең 50 йыллығы урамы (50 лет Победы (улица))
Ж.Кейекбаев урамы (Ж.Киекбаева (улица))
Ж.Кейекбаев тыҡрығы (Ж.Киекбаева (переулок))
Йәштәр урамы (Молодежная (улица))
С.Юлаев урамы (С.Юлаева (улица))
Совхоз урамы (Совхозная (улица))
Мәктәп урамы (Школьная (улица))
Персефона
Персефона (Περσεφόνη) —  боронғо грек мифологияһында уңдырышлылыҡ  һәм үлектәр батшалығы алиһәһе, тамуҡта хакимлыҡ итеүсе. Деметра һәм Зевстың ҡыҙы, Аидтың ҡатыны. Римлеләрҙә — Прозерпина. Олимпия илаһтары иҫәбенә инә.
Исеме һәм тарихы
Шулай уҡ Персефоней/Ферсефонея / Ферсефона, ҡайһы берҙә Феррефатта диалект варианттары осрай. Персефона (Persephone) шулай уҡ Кора (Κόρη, Cora — ҡыҙ). Римлеләрҙә — Прозерпина (Proserpina).
Йәһәннәм алиһәһе культы Пилоста микен дәүерендә үк булған. Персефонаның исемен грек теленән сығып аңлатыу мөмкин булмауы уны урындағы боронғо алиһә тип уйларға мәжбүр итә, сөнки уның культы гректарҙың Балҡан ярымутрауына үтеп инеүенә тиклем таралған була. Грек яулап алыусыларҙа үҙҙәренең Персефона культы урындағы алиһә- Кора культы менән ҡушыла. Кора уңдырышлылыҡ алиһәһе булараҡ хөрмәт ителә һәм, бәлки, башта Деметра алиһә-әсә менән тиңләштерелгән булғандыр. Грек диненең артабанғы үҫеше Персефона-Кораны Деметра ҡыҙы яһай, әммә был алиһәләр культының берлеге боронғо грек тарихында һаҡлана. Аидтың урлау тураһындағы миф Гомер поэмаларында телгә алынмай, был уныңмистериаль характеры менән аңлатыла.
Профессор В.Г. Борухович билдәләүенсә ул " үҫемлектәр донъяһының — сәсеүлектәрҙең һәм ер өстөнә сыҡҡан шытымдарҙың (йыл һайын ҡабатланған цикл) кәүҙәләнеше» булып тора. Грек мифографтары әҫәрҙәрендә һәм әҙәбиәттә Персефона йән үлемһеҙлеге символына әүерелә.
Эпитеттар һәм тиңләштереүҙәр
Деметра һәм Зевстың ҡыҙы, уны мәмерйәлә әсәһе һәм нимфалар ашата. Үҫеп еткәс, уға Арес һәм Аполлон яусылай. Миф буйынса, уның менән бергә ҡыҙҙар Афина һәм Артемида үҫә (йәки тағы Афродита ). Кораның сәскәһе тип нәркәсте атайҙар.
Аидтың (Плтуондың) ҡатыны, ул уны урлай һәм үҙенең батшалығына алып китә (Гигин буйынса, уны Плутон Зевс ярҙамында урлай ). Урлау урынының бер нисә варианты бар. Иң популяр варианты буйынса, урлау Сицилияла Генна/Энна эргәһендәге Перг күле янындағы болонда була. Сиракузда уға ер асылған урындағы Киана сығанағы бағышланған. Башҡа версиялар буйынса, Плутон йә Элевсин янындағы Эринеон эргәһендәге ер аҫтына төшә, йә Арголидалағы Химарр йылғаһы янында , йә Олимпиялағы гипподром ҡырына төшә.
Деметра бөтә донъя буйлап ҡыҙын эҙләй, был ваҡытта ер уңдырышһыҙ була, сәселгән баҫыуҙарҙа бер нәмә лә уңмай. Деметра ярҙам һорап Зевсҡа Персефонаны ҡайтарыуҙы талап итеп мөрәжәғәт итә. Аид Персефонаны ебәрә, әммә азат итер алдынан уға гранат емешенең ете орлоғон бирә (йәки Гермес хәбәр итеүенсә өс орлоҡ ). Был орлоҡтар өлкән Дионис ҡанының тамсыһынан барлыҡҡа килә. Ошо ваҡыт эсендә аҙыҡтан баш тартҡан Персефона орлоҡтарҙы йота һәм Аид батшалығына кире ҡайтыуға дусар була. Баҡсасы Аскалаф Персефонаға ҡаршы шаһит булып сығыш яһай.
Деметраны тынысландырыу өсөн Зевс, Персефонаның йылдың өстән ике өлөшөн (Гомер гимнына һәм Псевдо-Аполлодорға ярашлы) Олимпта, өстән бер өлөшөн — Аид батшалығында, йәки ярты йылды (Овидий һәм Сервийға ярашлы) Олимпта (яҙ һәм йәй) үткәреүен, ҡалғанын ярты йылды Аид батшалығында (көҙ һәм ҡыш) үткәреүен ҡарар итә.
Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Олимпта булғанда Персефона һәр иртән күккә күтәрелә һәм, әсәһе Деметра уны һәр ерҙә күрһен өсөн, Ҡыҙ йондоҙлоғона әүерелә.
Ҡайһы бер шағирҙар буйынса, Аидтың һәм Персефонаның туйы ваҡытында Зевс кәләшкә Сицилия утрауын, йәки Фиваны , йәки Кизикты туй бүләге итеп бирә.
Персефона — ер аҫты батшалығының хакимы. Донъя сигендә йәшәй. Судаға ярашлы Аидтан Макария исемле ҡыҙы була (илаһи үлем алиһәһе), ә орфиктарға ярашлы унан Евменидты тыуҙыра. Зевстан (уға йылан рәүешендә килгән) ул Сабазийҙы тыуҙыра (Загрей).
Персефонаны урлауға бер орфик поэма бағышланған. Борондан уҡ Персефона тураһындағы миф йыл миҙгелдәренең алмашыныуын кәүҙәләндерә тип танылған.
Бер хикәйә буйынса, Афила — Кора һәм Персефона тип аталған Зевс менән Реяның ҡыҙы. Зевс йыланға әйләнгән әсәһен эҙәрлекләй һәм үҙе лә йыланға әйләнә, уны Геракл төйөнө менән бәйләй һәм уның менән бәйләнешкә инә, ә һуңынан йылан ҡиәфәтендә уның ҡыҙын да яулай. Афиланың маңлайында ике күҙе, муйыны артында суҡыш танауы һәм мөгөҙҙәре була
Персефонаға Рим Прозерпинаһы тап килә. Римда уның менән шулай уҡ Либераны тиңләштерәләр.
Чакыр (Ябаган ҡушылдығы)
Чакыр  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ябаган йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Канас (Оргон ҡушылдығы)
Канас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ортон йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Борнум
Борнум (Bornum) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 546 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,37 км2. Диңгеҙ кимәленән 80 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39264 һәм автомобиль коды — ABI.
Дживус
Дживус (Буган) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уллучай йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Иман шарттары
Иман шарттары
Аллаһы Тәғәләгә ышаныу
Был Уның барлығына, берлегенә ышаныу, тигән һүҙ. Беҙ был турала алдағы дәрестәрҙә күп һөйләштек. Был дәрестә тағы ла ҡайһы бер аяттарҙы ҡарап үтербеҙ. Күп кеше Аллаһы Тәғәләнең барлығын инҡар итмәй. Ләкин Уның тураһында бик аҙ беләләр. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, йыш ҡына ябай халыҡ араһында, мәҫәлән, «Аллаһ бабай» тигән һүҙ ишетергә тура килә. Ә бит Аллаһы Тәғәләне кеше сүрәтендә күҙ алдына килтереүсе - ул инде мосолман түгел. Беҙ бының турала ла һөйләштек. Шуға ла Аллаһы Тәғәлә Ҡөрьәндә шулай ти: «Уның шикелле бер нәмә лә юҡ» («Кәңәш» сүрәһе, 42:11). Йәғни, Аллаһы Тәғәлә Үҙе яратҡан нәмәләрҙең береһенә лә оҡшамаған. Ул тыуҙырылмаған, тыуҙырмаған, Уның ҡатыны ла, балаһы ла юҡ, Ул һәр ваҡыт булған, бар һәм буласаҡ. Уны был донъяла бер кеше лә күрмәгән һәм күрмәйәсәк тә. Ул, ҡайһы бер ябай кешеләр әйтеүенсә, ниндәйҙер нур, утлы туп йә Ҡояш формаһында ла түгел. Мосолман кеше Аллаһы Тәғәләгә ышана, ләкин Уны күҙ алдына килтермәй. Һәм, шулай уҡ, кешегә хас самалы аҡылы менән Уны аңларға тырышмай. Мәҫәлән, беҙгә Аллаһы Тәғәлә биргән күҙҙәр нисәләр километрҙан ары күрә алмайҙар, ҡолаҡтарыбыҙ иһә ниндәйҙер тауыштарҙы ишетмәй һәм ишетергә һәләтле лә түгелдәр, ә ҡулдар иһә ниндәйҙер ауырлыҡтан арыны күтәрә алмайҙар. Шуның шикелле, беҙҙең аҡылыбыҙ ҙа Аллаһы Тәғәләнең мәңге булыуын, бер нәмәгә лә оҡшамауын, бөтә ваҡиғаларҙы ла алдан белеүен һәм Уның тағы ла башҡа күп сифаттарын тулыһынса аңлап етмәҫкә мөмкин. Һәм был тик беҙҙең көсһөҙлөгөбөҙҙө генә иҫбатлай, ә Аллаһы Тәғәләнең юҡлығына дәлил түгел.
Аллаһы Тәғәләнең фәрештәләренә ышаныу
Был донъяла кешеләр берҙән-бер аҡыл эйәләре түгелдәр. Аллаһы Тәғәлә беҙҙән тыш тағы ла фәрештәләрҙе һәм ендәрҙе бар иткән. Кешеләр менән ендәрҙән айырмалы рәүештә, фәрештәләр Аллаһы Тәғәләгә бер һүҙһеҙ буйһоналар һәм бер ниндәй ҙә гонаһ эш эшләмәйҙәр. Улар Аллаһы Тәғәләнең әмерҙәрен үтәр өсөн яратылғандар. Мәҫәлән, ҡайһы бер фәрештәләр ямғырҙар менән эш итә, ҡайһылары тауҙарҙы аҫтын өҫкә килтерә ала, ҡайһылары иһә, кеше сүрәтенә инеп, Аллаһы Тәғәләнең әмере буйынса кешеләр менән һөйләшә. Ҡайһылары беҙҙең ҡылған эштәребеҙҙе яҙып ултыралар. Ҡайһы бер ферештәләр Ҡөрьән уҡып ултырыусыларға ҡанаттарын һалып, уларҙы хөрмәт итеп тора. Ҡайһылары Ҡиәмәт көнөндә кафырҙарҙы Йәһәннәмгә ташлар өсөн яратылған. Ә ҡайһылары иһә шул Йәһәннәмдең һаҡсылары булып торасаҡ. Фәрештәләр бик күп, уларҙың һанын Аллаһы Тәғәлә генә белә.
Беҙ ҡайһы бер фәрештәләрҙең исемдәрен беләбеҙ. Мәҫәлән, Джибрил фәрештәне, ғаләйһиссәләм. Башҡортса әйтелеше - Ябраил. Аллаһы Тәғәләнән Пәйғәмбәрҙәргә вәхи килтереүсе һәм әмер-бойороҡтар еткереүсе фәрештә ул. Ул, шулай уҡ, Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәттең (саллаллаһу ғаләйһи үә сәлләм) яҡын дуҫы ла. Ябраил фәрештә уға бер нисә сүрәттә күренгән ине. Тағы ла Микәил тигән фәрештә бар. Был фәрештә ямғырҙар менән эш итә. Тағы ла Исрафил тигән фәрештә бар. Ул фәрештә, Ҡиәмәт көнө етһә, борғоға өрәсәк. Әлеге ваҡытта ул борғоһон ауыҙына алып, Аллаһы Тәғәләнең әмерен көтөп тора.
Әлбиттә, Аллаһы Тәғәлә өсөн бер ниндәй ҙә ҡыйын эш юҡ. Һәм Ул бар эштәрҙе лә бер ниндәй ауырлыҡһыҙ Үҙе генә лә башҡара алыр ине, сөнки Ул бер кемдең дә ярҙамына мохтаж түгел. Аллаһы Тәғәләнең сифаттарының береһе - Әл-Ҡәүүий, йәғни «Көслө». Аллаһы Тәғәлә, шулай уҡ, Әл-Ғәний, йәғни «Мохтаж булмаған». Аллаһы Тәғәлә: «Бул!» - тиһә, Ул теләгән нәмә буласаҡ. Әммә ләкин Ул фәрештәләрҙе барлыҡҡа килтергән һәм уларҙың һәр береһенә билдәле бер эштәр ҡушҡан. Ни өсөн? Фәрештәләрҙе Ул Үҙенең барлығын, берлеген һәм бөйөклөгөн күрһәтер өсөн яратҡан.
Аллаһы Тәғәләнең китаптарына ышаныу
Әммә шундай һорау тыуыуы бар: әгәр был китаптар барыһы ла Аллаһы Тәғәләнән икән, ни өсөн беҙ тик Ҡөрьән буйынса ғына йәшәргә тейешбеҙ һуң? Эйе, был һорау йыш бирелә. Һәм уға яуап ошолай: Ҡөрьъәндән алда булған китаптар кешеләр тарафынан үҙгәртелгәндәр. Уларҙы күпләп тәржемә итеү һәм күпләп күсереп яҙыу һөҙөмтәһендә уларға сит һүҙҙәр - кеше һүҙҙәре - килеп ингән. Был турала Аллаһы Тәғәлә Ҡөрьәндә шулай ти: «Әллә һеҙ уларҙың (йәһүдиҙәрҙең һәм насраниҙарҙың) һеҙгә ышаныуына өмөт итәһегеҙме? Улар араһында бит Аллаһ һүҙҙәрен аңлағандаң һуң да, уларҙы күрәләтә үҙгәртеп яҙыусылар булды...» («Һыйыр» сүрәһе, 2:75). Йәғни Аллаһы Тәғәләнең Ҡөрьәндән алда бирелгән китаптары үҙгәртелгәндәр. Тимәк, әлеге көндә йөрөгән Тәүрат (Тора), Инжил (Евангелие) кеүек китаптар тәү хәлендә һаҡланып ҡалмағандар. Һәм бөгөн ул китаптарҙа Аллаһы Тәғәләнең нисә процент һүҙҙәре һаҡланып ҡалғанын беҙ белмәйбеҙ. Бәлки, яртыһынан күберәге лә хатта үҙгәртелгәндер. Шуға күрә ул китаптар инде тура юл күрһәтә алмайҙар. Иң һуңында Аллаһы Тәғәлә кешелеккә Үҙ Рәхмәте менән Ҡөьән-Кәримде индерҙе. Ҡөрьән - Аллаһы Тәғәләнең Ҡиәмәт көнө алдынан кешелеккә ебәргән һуңғы китабы. Ул ғәрәп телендә ғәрәп Пәйғәмбәренә бирелгән булһа ла, бөтә кешеләргә лә берҙәй йүнәлтелгән. «Беҙ һине барлыҡ кешеләргә һөйөндөрөүсе һәм иҫкәртеүсе-өгөтләүсе итеп ебәрҙек...» - ти Аллаһы Тәғәлә. Шулай итеп, донъялағы бөтә кешеләр ҙә Аллаһы Тәғәлә тарафынан индерелгән нурға, Ҡөрьәнгә, эйәрергә тейеш. Быны аңлаған кешеләр, ниндәй генә милләттән булыуҙарына ҡарамаҫтан, ислам динен ҡабул итәләр. Һәм шуға күрә лә бөгөн мосолмандар һаны немец, француз, инглиз, урыҫ, ҡытай, япон һәм башҡа халыҡтар араһында арта бара.
Аллаһы Тәғәләнең Пәйғәмбәрҙәренә ышаныу
Аллаһы Тәғәлә китаптар бирә, тип әйттек, ләкин Аллаһы Тәғәлә китаптарҙы кемдәр аша бирә? Пәйғәмбәрҙәр аша (ғәрәпсә - нәбий, рәсүл, урыҫса - пророк). Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллаллаһу ғаләйһи үә сәлләм) әйткәнсә, йәмғеһе 124 000 Пәйғәмбәр булған.
Эйе, Аллаһы Тәғәлә кешеләрҙе бер ҡасан да яңғыҙ ҡалдырмаған. Уларға әленән-әле, тура юлды аңлатыр өсөн, Үҙенең илселәрен - Пәйғәмбәрҙәрҙе ебәреп торған. Ошо донъяла ҡайҙа ғына кеше йәшәмәһен, ҡасандыр уларға Пәйғәмбәр килеп, Аллаһы Тәғәләнең барлығын, берлеген һәм ахыр сиктә беҙҙең Уға ҡайтасағыбыҙҙы аңлатып киткән. Тик беҙ был Пәйғәмбәрҙәрҙең ҡайһы берҙәре тураһында ғына яҡшылап беләбеҙ. Ҡөрьәндә, мәҫәлән, 25 Пәйғәмбәрҙең исемдәре телгә алынған: Әҙәм, Нух, Сәлих, Һуд, Иҙрис, Ибраһим, Лут һәм башҡалар, ғаләйһим сәләм (уларға сәләм). Пәйғәмбәрҙәр барыһы ла бер хаҡиҡәт - иман хаҡиҡәтен килтергән. Улар барыһы ла Аллаһы Тәғәлә тураһында аңлатҡандар, барыһы ла Аллаһы Тәғәләнең барлығын, берлеген һәм Уға ғибәҙәт итеү кәрәклеген һөйләгәндәр.
Мосолман кеше бөтә Пәйғәмбәрҙәргә лә ышанырға тейеш. Һис бер ҡасан да мосолман, мәҫәлән: «Мин Муса Пәйғәмбәргә (урыҫса - Моисей) ышанмайым», - тип әйтә алмай. Былай тип әйткән кеше Исламдан сығып китә. Әгәр мосолман ниндәйҙер Пәйғәмбәрҙе Пәйғәмбәр тип танымай икән, тимәк ул Аллаһы Тәғәләнең һүҙҙәрен инҡар итә. Шул уҡ Муса Пәйғәмбәр ғаләйһиссәләм, мәҫәлән, Ҡөрьәндә күп кенә урындарҙа атап әйтелгән. Пәйғәмбәрҙәрҙе инҡар итергә ярамай.
Әгәр барлыҡ Пәйғәмбәрҙәр ҙә бер үк нәмәне аңлаткан икән, ниңә беҙ Мөхәммәт Пәйғәмбәргә генә (саллаллаһу ғаләйһи үә сәлләм) эйәрергә тейешбеҙ, тип һорар кемдер. Яуап бирәбеҙ. Әйтәйек, хәҙерге көндә христиандар (насраниҙар), Ғайса Пәйғәмбәр (Иисус) артынан эйәрәбеҙ, тиҙәр. Ләкин ысынында улар уның артынан тейешенсә эйәрмәй. Ғайса Пәйғәмбәр үҙенә ғибәҙәт итеүҙе, табыныуҙы талап итмәне. Ә христиандар иһә бөгөн туранан-тура уға табыналар, шул рәүешле улар ширк (иң ҙур гонаһ!) эшләйҙәр. Ҡөрьәндә әйтелгән: «Аллаһы Тәғәлә Ғайса Пәйғәмбәрҙән: «Эй Ғайса! Һин кешеләргә: «Миңә һәм минең әсәйемә ғибәҙәт итегеҙ», - тип әйттеңме?» - тип һораясаҡ. Ғайса Пәйғәмбәр: «Дан Һиңә, Аллаһ! Мин быны әйткән булһам, Һин белер инең. Мин бит уларға: «Тик Аллаһҡа ғына ғибәҙәт итегеҙ!» - тип әйттем», - тиер». Эйе, христиандар үҙ диндәрен ҡурҡыныс итеп боҙҙолар. Ә Ғайса Пәйғәмбәрҙең өйрәткән нәмәләре иһә дөрөҫ хәлдә һаҡланып ҡалманылар. Шуға Аллаһы Тәғәлә кешелеккә яңы Пәйғәмбәр - Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙе (саллаллаһу ғаләйһи үә сәлләм) ебәрҙе. Уға эйәреү - кешенең берҙән-бер ҡотолоу юлы. Ә'башҡа кешеләргә эйәргән бәхетһеҙҙәр Ҡиәмәт көнөндә бик ныҡ үкенерҙәр, ләкин ул көндө үкенес һәм илау-аҡланыуҙар ярҙам итмәҫ. Был турала Аллаһы Тәғәлә Ҡөрьәндә шулай ти: «Ул көндө залим кеше ҡулдарын тешләр һәм: «Аһ! Әгәр мин Аллаһ рәсүле менән бер юлды тотҡан булһам икән! Ниндәй ҡайғы миңә! Әгәр мин фәлән-фәләнде үҙемә дуҫ итмәгән булһам ине!» - тип әйтер».
Эй, кешеләр! Ошо аятта әйтелгән фәлән-фәләндәр - ялған юл өйрәтеүселәр, алдаҡсылар артынан эйәрмәгеҙ! Ҡурҡыныс Ҡиәмәт көнөндә Фирғәүен, Будда, Рим папаһы, Ленин, Сталин, Гитлер, Саи-баба кеүек әҙәмдәр артынан эйәреүселәр шул үҙ кумирҙары менән Мәхшәргә йыйылыр. Ә'ҡотолоусы кешеләр - улар Пәйғәмбәрҙәргә эйәргән бәндәләр булырҙар. Беҙҙең заманда күп кешеләр, диндәр араһында, Пәйғәмбәрҙәр араһында айырма юҡ, улар барыһы ла яҡшылыҡҡа өйрәтә, шуға күрә беҙ диндәрҙе айырырға тейеш түгелбеҙ, һәр кемдең үҙ юлы, тиҙәр. Уларға яуап итеп беҙ шулай тиербеҙ: эйе, юлдар күп, быны Мөхәммәт Пәйғәмбәребеҙ (саллаллаһу ғаләйһи үә сәлләм) дә әйткән ине, ләкин был юлдарҙың барыһы ла Аллаһы Тәғәләгә илтәме? Юҡ! Әгәр Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙән алда йәшәгән ниндәйҙер Пәйғәмбәрҙең береһе ул заманда тере булһа, ул үҙе лә бары тик Мөхәммәт ғаләйһиссәләм артынан эйәрер ине. Быны ла Мөхәммәт Пәйғәмбәребеҙ (саллаллаһу ғаләйһи үә сәлләм) әйтте: «Әгәр Муса тере булһа һәм минең Пәйғәмбәр булған ваҡытыма тура килһә, ул тик минең артымдан эйәрер ине». Аллаһы Тәғәлә Ҡөрьәндә әйтә: «Был - Минең тура юлым, ошо юлдан барығыҙ!.. Быны һеҙгә Ул васыят ҡылды. Моғайын, һеҙ тәҡүәле булырһығыҙ». Йәғни, ислам дине - Аллаһы Тәғәләнең тура юлы, һәм ошо юлдан барыуҙы, башҡа юлдарға тайпылмауҙы Аллаһы Тәғәлә беҙгә васыят иткән.
Ҡиәмәт көнөнә ышаныу
Алдағы дәрестәрҙә беҙ, Аллаһы Тәғәлә кешеләрҙе Ҡиәмәт көнөнә йыясаҡ, тип әйткән инек. Әгәр кемдер, Аллаһы Тәғәләгә ышанам, ти икән, ул Ҡиәмәт көнөнә лә ышанырға тейеш. Ҡиәмәт көнө - ул Аллаһы Тәғәләнең бөтә кешеләрҙе лә терелтеп, тергеҙеп, Мәхшәр майҙанына йыйыуы. Ул көндө Аллаһы Тәғәлә бөтә кешеләрҙән дә яуап аласаҡ: «Ниңә һин шул эште эшләнең? Ниңә был гонаһты ҡылдың? Ниңә шул нәмәне эшләмәнең? Ниңә намаҙ уҡыманың? Ниңә ураҙа тотманың? Ниңә зәҡәт бирмәнең?» һәм башҡа. Йәғни, Аллаһы Тәғәләнең әмерҙәренә ҡағылышлы һорауҙарға яуап бирәсәкбеҙ. Аллаһы Тәғәләгә ышанам, ләкин Ҡиәмәт көнөнә ышанмайым, тигән кешенең иманы камил түгел, ул кеше иман рөкөндәренең береһен инҡар итә. Иман рөкөндәре - өйҙөң нигеҙ таштары кеүек. Әгәр нигеҙҙән төп таштарҙың береһен алһағыҙ, өй емерелеп төшәсәк. Иман менән дә шулай уҡ: әгәр кеше имандың ниндәйҙер бер шартын инҡар итә икән, был иман камил булмаясаҡ, йығыласаҡ. Ысынлап та, нисек инде кеше Аллаһы Тәғәләгә ышанһын да, Ҡиәмәт көнөнә ышанмаһын? Әллә Аллаһы Тәғәлә үлеп сереп бөткән кешеләрҙе ҡабаттан тергеҙә алмай, тиһегеҙме? Тирә-яғығыҙға ҡарағыҙ: мәҫәлән, яҙ көнө бөтөн донъя ҡабаттан терелә. Ә'Аллаһы Тәғәлә Ҡөрьәндә әйткән: «Шулай уҡ беҙ кешене лә терелтәсәкбеҙ», - тип. Беҙ ергә ташлаған орлоҡ Аллаһы Тәғәләнең әмере менән үҫеп сыға һәм үҙенә оҡшаш күпме яңы орлоҡтар бирә. Һәм былар барыһы ла Аллаһтың әмере һәм ихтыяры менән генә була. Әллә Аллаһы Тәғәлә кешеләрҙе шулай уҡ тергеҙә алмаймы ни? Әлбиттә, тергеҙә ала. Ҡөрьәндә әйтелгән: «Кешеләрҙе тергеҙеү уларҙы тәүге тапҡыр юҡтан бар итеүгә ҡарағанда еңелерәк...». Ҡасандыр элек донъяла бер нәмә лә булмаған - бер тере молекула ла, бер тере атом да. Һәм Аллаһы Тәғәлә бар тереклекте яратҡан, шул иҫәптән - кешене лә. Иң тәүҙә уны юҡтан бар итеп тә, аҙаҡ миллион-миллиард молекулаларға тарҡалған кешене Аллаһы Тәғәлә ҡабаттан йыя алмаймы ни? Әлбиттә, йыя ала.
Аллаһы Тәғәләнең тәҡдиренә, йәғни яҙмышҡа ышаныу
Тәҡдиргә (яҙмышҡа) ышанмаған кеше мосолман булып һаналмаҫ. Тәҡдир - Аллаһы Тәғәләнең бөтөн барлыҡ нәмә өсөн алдан әҙерләгән яҙмышы. Ҡөрьәндә лә, Сөннәттә лә тәҡдиргә ышаныу кәрәклеге тураһында күп әйтелгән. Мәҫәлән, Аллаһы Тәғәлә шулай ти: «Беҙ һәр нәмәне тәҡдир менән барлыҡҡа килтерҙек». Шулай уҡ: «Аллаһтың бойороғо тәҡдир булды», йәғни, алдан билдәләнде. Шулай уҡ Ҡөрьәндә әйтелә: «Ниндәй генә бәлә-ҡаза килһә лә, ул тик Аллаһтың рөхсәте менән генә килә. Аллаһҡа иман килтергән кешенең күңелен Аллаһ тура юлға ебәрә. Ул бар нәмәне лә белә».
Бер көн Ғүмәр ибн Хаттабтың улы Абдуллаһҡа (Аллаһ уларҙан риза булһын) бер төркөм кешеләр тураһында һөйләнеләр. Ул кешеләр белем арттырырға теләп Ҡөрьән уҡыйҙар икән, ләкин тәҡдиргә ышанмайҙар, яҙмыш юҡ, тиҙәр. Былар тураһында Абдуллаһ ибн Ғүмәр шулай ти: «Уларҙы осратһаң, әйт: «Ғүмәр улы Абдуллаһ ант итә: әгәр улар Өхөд тауы ҡәҙәр алтын сарыф итһәләр ҙә, әммә тәҡдиргә ышанмаған булһалар, Аллаһ уларҙың бер эшен дә ҡабул итмәйәсәк».
Тәҡдиргә (яҙмышҡа) ышаныу бер нисә төшөнсәнән барлыҡҡа килә: