cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Водь
Усть-Луга порты һәм водь халҡының юҡҡа сығыу проблемалары
Рәсәй Фәндәр академияһының Тел ғилеме институты директоры, Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, профессор Виктор Виноградов Рәсәйҙең Иҡтисади үҫеш һәм сауҙа министрлығына, шулай ук ​​Ленинград өлкәһе хакимиәтенә Водь ауылдарын емереүҙе  киҫәтеү һәм әҙ һанлы халыҡты юҡ итеүҙән һаҡлау үтенесе менән мөрәжәғәт итә. «Усть-Луга» компанияһы башлығы Николай Иевлев әйтеүенсә, бында әҙ һанлы халыҡ юҡ, һәм Лужицы ауылы төҙөлөш зонаһына индерелмәгән, шуға борсолорлоҡ нәмә юҡ.
Эстонияның ауыл хужалығы
Ауыл хужалығы — Эстония иҡтисадының мөһим тармағы. Колхоз/совхоздар бөткәс, ергә шәхси милек тергеҙелгәндән һәм реституция үткәрелгәндән һуң был тармаҡ һиҙелерлек үҙгәрештәр кисерә ,
Совет осоро
Совет осоронда ауыл хужалығы эстон иҡтисадында мөһимлеге буйынса сәнәғәт тармағынан һуң икенсе урында тора. 1977 йыл мәғлүмәттәре буйынса, ауыл хужалығы ерҙәре майҙаны 34 %, урман — 40,5 %, башҡа төрлө ерҙәр 25,5 процент тәшкил итә. 1978 йыл башына Эстон ССР-ында 301 эре хужалыҡ, шул иҫәптән 143 колхоз һәм 158 совхоз иҫәпләнә. 1977 йыл мәғлүмәттәре буйынса, бер хужалыҡҡа уртаса 8219 гектар ер тура килә, шул иҫәптән 4515 га ауыл хужалығы ерҙәре һәм 3392 гектар эшкәртелеүсе ерҙәр. Колхоз буйынса иң ҙур майҙан Кингисеппский районының «Каарм» колхозы (18 601 гектар), Раквереский районының «Виру» колхозы (17 604 гектар) һәм Кингисеппский районының «Кыльяло» совхозы (17 134 гектар) майҙандары буйынса иң ҙурҙарҙан һанала. 1977 йылда ауыл хужалығында 24 195 механизатор (15 446 тракторсы, машинист һәм комбайнсы, 8749 шофер) эшләй.
Башлыса арыш, ужым бойҙайы, арпа, һоло, иген-ҡуҙаҡлы культуралар, етен, йәшелсә, картуф, сәскән үлән, бер йыллыҡ мал аҙығы культуралары, кукуруз һәм тамыр-аҙыҡ үҫтерелә. 1977 йылға сәсеү майҙаны 950 600 гектар тәшкил итә, шуларҙың 46,1 проценты иген культуралары, 35,2 проценты — күп йыллыҡ үләндәр, 8 проценты картуфҡа бүленә. 1977 йылда 1 243 400 тонна иген, 1 156 200 т картуф, 92 600 тонна йәшелсә үҫтереп алына.
Ит-һөт малсылығы һәм ыҫлап ҡаҡланған ит өсөн сусҡасылыҡ — малсылыҡтың төп йүнәлеше. Ҡошсолоҡ, ҡиммәт тиреле йәнлек үрсетеү, һарыҡсылыҡҡа аҙыраҡ әһәмиәткә эйә була. Ауыл хужалығының тулайым продукцияһында малсылыҡтың өлөшө 1977 йылда 69,7 процент тәшкил итә. 85,1 процент һыйыр малы, 93,1 % сусҡа, 78,6 % ҡош, 4,1 % һарыҡ — дәүләттеке.
Бойондороҡһоҙлоҡ тергеҙелгәндән һуң
1991 йылда эшкә яраҡлы халыҡтың 12 процентҡа яҡыны ауыл хужалығында эшләй, уға эстон тулайым эске продуктының 15,4 проценты тура килә. Эстонияла 1,3 миллион гектар тирәһе ауыл хужалығы биләмәләре һәм яҡынса 1 млн гектар һөрөнтө ер иҫәпләнелә. Совет осоронда 405 000 гектар самаһы һөрөнтө ерҙәр майҙаны кәмей, күп кенә территориялар урман менән ҡаплана. 1940-сы һәм 1950-се йылдарҙағы коллективлаштырыу Эстонияның ауыл хужалығына ҙур ауырлыҡтар килтерә, бойондороҡһоҙлоҡтоң тәүге йылдарында тап ауыл хужалығы эстон йәмғиәтенең нигеҙе була ла инде. Шуға ҡарамаҫтан, Эстонияның ауыл хужалығы СССР осорондағыға ҡарағанда һөҙөмтәлерәк эшләй. 1990 йылда Эстонияла 221 колхоз һәм 117 совхоз була, уларҙың һәр береһендә уртаса 350—400 кеше эшләй. Уртаса 1900 баш һыйыр малы һәм 2500 сусҡа аҫырала. Эстония республикаһы башҡа республикаларға ит һәм һөт ебәрә. Ауыл хужалығы республиканың аҙыҡ-түлек сәнәғәте үҫешенә нигеҙ булып тора. Әммә Эстония ит етештереү өсөн Рәсәйҙән иген һатып ала. 1980-се йылдар аҙағында республика итте ситкә һатыуҙы ҡыҫҡартырға ҡарар иткәс, Рәсәй яуап саралары күрә: Эстонияға фураж игенен һатыуҙы кәметә, был үҙ сиратында Эстонияла ит етештереүҙе тағы ла кәметә төшә. 1992 йыл башындағы яғыулыҡ тармағындағы көрсөк тә шулай уҡ ауыл хужалығы производствоһының бәкәленә һуға. 1990 йылдар башында ялан культураларының майҙаны артһа ла, дөйөм етештереү күләме һәм уртаса уңыш һиҙелерлек рәүештә кәмей.
1989 йылдың декабрендә фермер хужалығы тураһында закон ҡабул ителгәс, эстон ауыл хужалығы системаһында реформа үткәрелә башлай. Закон шәхси кешегә илле гектар ерҙе культуралар ултыртыу һәм үҫтереү өсөн алырға рөхсәт итә. Ерҙе мираҫ итеп тапшырып була, әммә һатыу йәки һатып алыу мөмкин түгел. Закон үҙ көсөнә инеп алты ай ваҡыт үткәс, 2000-дән ашыу шәхси фермер хужалығы ойошторола, ә бер йылдан һуң уларҙың һаны 3500-ҙән ашыуға етә. 1991 йылдың октябренән фермерҙарға ер биләү рөхсәт ителә. 1992 йыл башында фермер хужалыҡтары һаны 7200 тиклем етә. 1993 йылдың тәүге ярты йылына республикала 8781 ферма эшләй, һәм улар 225 000 гектар самаһы территорияны, йәғни Эстониялағы һөрөнтө ерҙәрҙең дүрттән бер өлөшөн биләй.
1993 йылдың май айында Эстония парламенты күсемһеҙ милеккә һалым тураһында закон ҡабул итә, был үҙ сиратында күп кенә фермерҙар өсөн ҙур проблемаға әйләнә. Закон күсемһеҙ милек хаҡына ҡарап 0,5 процент дәүләткә һәм 0,3 проценттан 0,5 процентҡа тиклем урындағы үҙидараға һалым түләүҙе күҙҙә тота. Күсемһеҙ милеккә һалымдарҙан тыш, яңы ҡорамал һәм яғыулыҡ өсөн сығымдар ҙа фермерҙың иңенә ята.
Шәхси ауыл хужалығы барлыҡҡа килгәс, күп кенә колхоздар тарҡала башлай. Коррупция һәм колхоз директорҙарының ауыл хужалығы ҡорамалдарын «ашыҡ-бошоҡ хосусилаштырыуы» күҙәтелә. Эстонияның уңышлыраҡ эшләгән бер нисә хужалығы кооперативтарға ойоша. Хөкүмәттең күҙаллауҙарына ярашлы, уртаса 50 га биләгән 40 меңдән 60 меңгә тиклем шәхси ферма булыуы республика өсөн ҡулай. Шул уҡ ваҡытта Эстонияла, моғайын, йорт янында үҫтерелгән еләк-емеш һәм йәшелсәгә ихтыяж кәмемәҫ. Эстония дәүләт статистика идаралығы 1993 йылда үткәргән һорау алыу күрһәтеүенсә, эстондар ҡулланған картуфтың 80 проценты шәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙа үҫтерелгән йәки дуҫтары һәм туғандарынан алынған. Дөйөм алғанда, эстондар аҙыҡтың 20 проценттан ашыуын шәхси ярҙамсы хужалыҡтарынан, йәки дуҫтары һәм туғандарынан алған.
Хәҙерге заман
Ауыл хужалығының төп йүнәлеше — ит-һөт малсылығы һәм ыҫлап ҡаҡланған сусҡа итен етештереүгә өҫтөнлөк биреү. Эстония территорияһының 25 процентында картуф һәм башҡа йәшелсә, иген культуралары (арпа, арыш, бойҙай), мал аҙығы культуралары һәм емеш-еләк үҫтерелә.
Урман хужалығы
Эстонияла 1,8 миллион гектар урман һәм 274 миллион кубометр ағас бар. 1992 йылда сәнәғәт етештереүенең 9 проценты самаһы урман хужалығына тура килә.
Балыҡ тотоу
Эстонияла балыҡ сәнәғәте лә ҙур потенциалға эйә. 1990 йылдар башында 230 балыҡ тотоу судноһы иҫәпләнә, шул иҫәптән 90 судно океанда балыҡ тотоу менән шөғөлләнә. Эстония балыҡ һәм балыҡ продукттарын экспортҡа сығара. 1992 йылда 131 000 тонна балыҡ тотолған.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Каспийск
Каспийск (Каспийск, Каспиялъухъ) — Дағстан Республикаһында урынлашҡан ҡала. Халыҡ һаны буйынса Махачҡалаҙан һуң өлкәлә дүртенсе урында тора.
Үләй (Борай районы)
Үләй (Улеево) — Башҡортостандың Борай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 137 кеше. Почта индексы — 452975, ОКАТО коды — 80218807005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Озерки (Мәләүез районы)
Озерки (Озерки) — Башҡортостандың Мәләүез районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 127 кеше. Почта индексы — 453863, ОКАТО коды — 80241885003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иртыш һыу бассейны округы
Иртыш йылға бассейны һыу объекттарын һәм уға бәйле ер аҫты һыу объекттарын файҙаланыуҙа һәм һаҡлауҙа айырым өлкә булдырыу маҡсатында 2006 йылда барлыҡҡа килтерелә.
Иртыш һыу бассейны округы кесе тармаҡтарына 14 һанлы код билдәләнә.
Эжен Ионеско
Эжен Ионеско (Eugène Ionesco, үҙенең исеме Эуджен Ионеску, Eugen Ionescu;  — ) — румын сығышлы француз драматургы, эстетик абсурдизм йүнәлешенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе (абсурд театры), XX быуат театр авангардының күренекле классигы.
Биографияһы
Ионеско Эжен 1909 йылдың 26 ноябрендә Слатинда (Румыния) тыуған. Сабый сағында уҡ ата-әсәһе уны Парижға алып киткәндәр. Француз теле уның беренсе теленә әүерелә. Ионеско үҫмер сағында ғаиләһе менән Румынияға ҡайта. Бухарест университетының француз бүлегенә уҡырға инә. Әҙәбиәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә башлағанда ул шиғырҙарҙы француз һәм румын телдәрендә яҙа, шулай уҡ «Юҡ!» тигән бик ҡыйыу памфлет ижад итә. Памфлет дадаистарҙың нигилистик йүнәлешендә яҙыла, ҡапма-ҡаршылыҡтарҙың берҙәмлеген күрһәтеп, башта өс румын яҙыусыһын тәнҡитләй, һуңынан уларҙы уҡ күккә сөйөп маҡтай.
Кредоһы
Уның пьесаларындағы ситуациялар, характерҙар һәм диалогтар ысынында кәндәлек ысынбарлыҡҡа түгел, төштөң образдарына һәм ассоциацияларына эйәрә. Ҡыҙыҡ, көлкөлө парадокстар, клише, әйтемдәр һәм башҡа һүҙ уйындары ярҙамында тел ғәҙәти мәғәнәләренән һәм ассоциацияларҙан тайпыла. Уның пьесалары урам театрынан, цирк клоунадаһынан, Ч. Чаплиндың, Б. Китондың, ағалы-ҡустылы Маркстарҙың фильмдарынан, антик комедияһынан һәм урта быуат фарсынан барлыҡҡа килә — уның драматургияһының сығанаҡтары күп кенә жанрҙарҙа, сәхнә жанрҙарында ғына түгел — мәҫәлән, улар лимериктарҙа һәм «шендирлауҙа», П. Брейгельдең "Мәҡәлдәр"ендә һәм У. Хогарттың парадоксаль һүрәттәрендә ята. Типик ысул — актерҙарҙы үҙ эсенә йолоп алырҙай әйберҙәрҙе өйөү, әйберҙәр йәшәй башлай, ә кешеләр йәнһеҙ әйберҙәргә әйләнәләр. «Ионеско циркы» — уның иртә драматургияһына ҡарата йыш ҡулланылған термин. Шул уҡ ваҡытта, ул үҙенең сәнғәтен тик ситләтеп кенә сюрреализм менән бәйле булыуын таный, күпкә ихласыраҡ — дадаизм менән. Эжен Ионеско, мин үҙемдең ижадым менән донъяға трагик ҡарашты сағылдырам, тип ныҡыша. Уның пьесалары индивидуумдар ике аяҡлы булмағандар һымаҡтар ғаиләһе вәкилдәренә әйләнеү ҡурҡынысы аҫтында булған йәмғиәтте хәүеф-хәтәрҙән ҡурсалай («Мөгөҙморон», 1965 ), — аноним үлтереүселәр һәптәнләп йөрөгән йәмғиәт ҡурҡынысынан («Эскерһеҙ үлтереүсе», 1960), бөтәһе лә даими рәүештә реаль һәм трансцендент донъя ҡурҡыныстары менән уратылған саҡта («Һауа йәйүлеһе», 1963 ). Драматургтың «Эсхатологияһы»  — донъя һуғышы ҡыйынлыҡтарынан һәм ауыр кисерештәрҙән тулыһынса төҙәлгән йәмғиәттең интеллектуаль, ижади вәкилдәр өлөшөнөң, «шөрләгән пятидесятниктарҙың» донъяға ҡарашындағы үҙенсәлеклелеге. Ҡаушап ҡалыу тойғоһо, айырымланыу, уратып алған битарафлыҡ һәм рациональ гуманистик ихтыяждан догматтарға эйәреү кәрәклеге һиҫкәндерә, ябай кешене ошо баҙнатһыҙ ғәмһеҙлектән сығарыу теләген тыуҙыра, яңы бәләләрҙе юрарға мәжбүр итә. Швоб-Фелих әйтеүенсә, бындай ҡараш күсеш осоронда барлыҡҡа килә, «тормош тойғоһо тетрәнгән саҡта». Э. Ионеско пьесаларында сағылдырылған шом ниндәйҙер бер сәйер ҡылыҡ, туҙға яҙмаған фантазия һәм ғәҙәти булмаған, эпатаж башватҡыс тип ҡабул ителде Ионесконың әҫәрҙәре репертуарҙарҙан алына. Әммә ике тәүге пьесаһы — «Таҙ башлы йырсы» (1948, антипьеса) һәм «Дәрес» (1950) — һуңыраҡ сәхнәлә яңыртыла, һәм 1957 йылдан алып күп йылдар дауамында һәр кис һайын Париждың иң бәләкәй залында — Ла Юшетта — барҙылар. Ваҡыт үтеү менән әлеге жанр аңлашыла башлай, әммә ғәҙәти булмағанлығы өсөн түгел, ә сәхнә метафораһының ышандырырлыҡ теүәллеге арҡаһында.
Ул театр сәнғәтенең асылына әйләнеп ҡайтырға саҡыра. Иң яраҡлы булып уға боронғо ҡурсаҡ театры спектаклдәре күренәләр, улар, ысынбарлыҡ тупаҫлығын, гротесклығын һыҙыҡ өҫтөнә алыу өсөн, дөрөҫлөккә оҡшамаған, тупаҫ карикатура образдарын тыуҙыралар. Драматург специфик театр булараҡ яңы театрҙың берҙән-бер үҫеш ихтималлығын примитив гротеск сараларын тап гипертрофиялы ҡулланыуҙа, шартлы театр ысулдарын һуңғы сиктәге «ҡанһыҙ», «түҙә алмаҫлыҡ» формаларҙа, комик һәм трагик «пароксизмында» күрә. Ул «ярһыу, тыйылғыһыҙ» театрҙы булдырырға ынтыла — ҡайһы бер тәнҡитселәр ҡылыҡһырлауынса — «һөрән һалыу театрын». Ошо уҡ ваҡытта, Э. Ионеско баштан уҡ үҙен иҫ китерлек һәләтле әҙәбиәтсе һәм сәхнә белгесе итеп таныта. Уға ғәҙәттән тыш күҙаллау көсө менән ниндәй булһа ла театраль ситуацияларҙы «куренерлек», «тойорлоҡ» итеп кәүҙәләндереү өсөн һис шикһеҙ оло талант бирелгән. Парадокс театры вәкиле булараҡ Эжен Ионеско, Беккеткеүек, телде боҙмай — уларҙың эксперименты каламбурҙарға ҡайтып ҡала, телдең структураһын улар емермәй. Һүҙ менән уйын («вербаль эквилибр») — берҙән-бер маҡсат түгел. Уларҙың пьесаларында телмәр асыҡ ишетелешле, әммә геройҙарҙың фекерәү эҙмә-эҙлекһеҙ булып күренә. Көндәге айыҡ фекерлелек логикаһы композицион саралар аша көлкө итеп күрһәтелә. Был пьесаларҙа бик күп аллюзиялар, ассоциациялар, уларҙы төрлөсә аңлап була. Пьеса ситуацияның күп үлсәмле ҡабул итеүен күрһәтә, уның объектив интерпретацияһын юл ҡуя. Ҡайһы бер тәнҡитселәр бындай һығымталарға яҡынса ғына киләләр, әммә улар поляр булыуы ихтимал һәм ышандырырлыҡ дәлилдәр менән иҫбатлана, һәр хәлдә үрҙә әйтелгәндәр тәүге пьесалағы күренештәр менән ҡапма-ҡаршылыҡҡа инә. Уға Ионеско «тел фажиғәһе» өҫтәмә исемен осраҡлы бирмәй, һис шикһеҙ, ул бында уның бөтә нормаларын емерергә маташыуына ишара яһай: эттәр, бетсәләр, йомортҡалар, вакса һәм аҙаҡҡы сәхнәлә күҙлек тураһындағы аҡылға һыймаған фразалар айырым һүҙҙәрҙең, хәрефтәрҙең мығырлауына һәм мәғәнәһеҙ тауыштар бәйләнешенә ишаралай. «А, е, и, о, у, а, е, и, о, а, е, и, у»,— тип яуап бирә уға героиня. Спектаклдең телгә ҡарата емергес функцияһына Ж.-П. Сартр иғтибарын йүнәлтә. Әммә ионеско үҙе бындайыраҡ тар, шәхси мәсьәләләрҙе хәл итеүҙән йыраҡ тора — был, дөрөҫөрәге, ысулдарҙың береһе генә, ҡағиҙәнән ситкә сығып, консерватив театрҙың ""демонтажлауына булышлыҡ иткән принципты раҫлаусы «сикте», эксперименттың сиген күрһәтеү. Дрматург, уның һүҙҙәренсә, «абстракт театрҙы, саф драманы» ижад итергә көсәнә. Тематикаға ҡаршы, идеологияға ҡаршы, сойреализмға ҡаршы, буржуазияға ҡаршы… Яңы азат театрҙы табырға. Йәғни, ысынбарлыҡты иҫәпкә алмаған фекерҙәрҙән азат ителгән, фәҡәт ул ғына ихлас тикшеренеү ҡоралы булырлыҡ, ваҡиғаларҙың йәшерен мәғәнәһен табырлыҡ һәләткә эйә булған театрҙы.
Тәүге пьесалары
«Таҙ башлы йырсы» (1948, Ноктамбюль театрында тәүге тапҡыр ҡуйыла — 1950) пьесаһы геройҙары — өлгөлө экономистар. Штамптар менән сикләнгән уларҙың аңы фекер йөрөтөүҙең үҙ-үҙлеген күрһәтә, ҡайһы берҙә ул фәнгә оҡшаш, әммә эстән яңылыш фекер тыуҙыусан, улар үҙ-ара аралышыуҙан мәхрүм. Уларҙың дәғүәләре тик формаль рәүештә логикаға тап килә, һүҙ теҙмәләре уларҙың телмәрен сит телде ныҡлап өйрәнгән саҡтағы эс бошорғос, күңелһеҙ ятлауға оҡшаш. Ионесконы, уның һүҙҙәренсә, пьесаларяҙыуға инглиз теле буйынса занятиялар этәрә. «Мин ҙур тырышлыҡ менән күрһәтмәнән алыған фразаларҙы күсереп яҙа инем. Уларҙы иғтибар менән уҡыған саҡта, мин инглиз телен түгел, ә иҫ киткес хәҡиҡәттәрҙе танып белдем: аҙна ете көн икәнлеген, мәҫәлән. Быларҙы мин элек тә белә инем. Йәки: „иҫән аҫта, ә түбә өҫтә“, быны ла мин белә инем, әммә, күрәһең, етди рәүештә был хаҡта уйланмағын, йәки онотҡанмындыр, әммә был миңә, ҡалғандары кеүек, һис шикһеҙ ҙә һәм шул уҡ ваҡытта дөрөҫ тә күренде». Был кешеләр —манипуляциялар өсөн материал, улар агрессив өйөр резнансына әҙерҙәр. Смиттар һәм Мартендар — Ионесконың артабанғы драматургик тәжрибәһенең мөгөҙморондары.
Әммә үҙе Э. Ионеско «Таҙ башлы йырсы» пьесаһын ғәҙәти «буржуазияға ҡаршы сатира» булараҡ күргән «тәнҡитсе ғалимдарға» ҡаршы сыға. Уның ниәте күпкә «универсаллерәк». Уның фекеренсә, «ваҡ буржуа» — «социаль мөхиттә күренмәҫ булған», «көндәлек тормош механизмына буйһонған», «әҙер идеялар менән йәшәгән» һәр кем. Пьеса геройҙары —ниндәй синыфҡа һәм йәмғиәткә ҡарауға ҡармаҫтан конформистик кешелеклек.
Э. Ионеско пьесаларында парадокс логикаһы абсурд логикаһына әүерелә. Башта ҡыҙыҡ уйын кеүек күренгән пьеса М. Сервантестың «Ике лығырлаҡ» пьесаһын хәтерләтә ала ине, әммә Ионеско пьесаһы үҙенең бөтә үҫеше менән тамашасыны рухи векторҙан бөтөнләй мәхрүм ителгән Ultima Thule деформацияланған арауығына ылыҡтыра. Күҙ алдында пәйҙә булған фантасмагорияға шаһит булыусыларға «ғәҙәти үҙаң» ориентирынан тайпылмаҫҡа тырышырға ҡала.
Француз тәнҡитсеһе Мишель Корвен яҙа: "…бушлыҡ тип исемләнгән тауышты үлсәү, телде театр предметы, хатта уның персонажы итеп, ул көлкө тыуҙырһын, механизм һымаҡ эшләһен өсөн, ә шулай булғас, иң баналь мөнәсәбәттәрҙә иҫәрлекте ҡуҙғатһын өсөн Ионеско туҡмай һәм юҡҡа сығара." «Бурыс ҡорбандары» (1952) персонаждары, властың, хоҡуҡ һаҡлау системаһының теләһә ниндәй бойороҡтарын баш эйеп үтәүселәр — әҙәпле лояль граждандар. Автор ихтыяры буйынса улар метаморфозалар кисерә, уларҙың битлектәре алмашына; геройҙарҙың береһе үҙ туған тейешле кешеһе, полицейский һәм ҡатыны тарафынан бөтмәҫ эҙләүҙәргә дусар ителә, улар уны «бурыс ҡорбаны» итә — эҙләгән кешенең фамилияһын дөрөҫ яҙылыуын эҙләүгә әүерелә. Бурысты үтәү кешене кәмһетә, уның мейеһен серетә, уның хистәрен ябайлаштыра, аңлы кешене автоматҡа, роботҡа, ярымхайуанға әүерелдерә.
Максималь һөҙөмтәгә өлгәшеү өсөн, Эжен Ионеско ғәҙәти фекерләү логикаһына «һөжүм» итә, тамашасыны көтөлгән үҫештең юҡлығы хәленә индерә. Бында ул, урам театры ҡағиҙәләре артынан, ипрвизацияны актерҙарҙан ғына түгел, тамашасынан да талап итә, тамашасы сәхнәләге һәм унан тыш хәлдең үҫешен аптырау тойғоһо менән эҙләй башлай. Ҡасандыр сираттағы эксперимент булараҡ кәүҙәләнгән проблемалар актуаллек сифаттарын ала башлай.
«Бурыс ҡорбандары» пьесаһының концепцияһы осраҡлы түгел. Был пьеса — яҙыусының манифесты, ул уның бөтә булған әҫәрҙәрендә сағылыш таба, 50-60-сы йылдарҙағы драматургтың бөтә теоретик фекерләүе барышы менән раҫлана.
Бөтә «реалистик» сифаттарға эйә булған характерҙарҙың бер ниндәй эмпирик ысынбарлығы булмауын юрамал шарж итеп күрһәтә. Актерҙар даими рәүештә образдарҙы үҙгәртә, персонаждың манераһын, башҡарыу динамикаһын ҡырҡа үҙгәртеп, бер хәлдән икенсе хәл-торошҡа индерәләр. «Ултырғыстар» (1951) пьесаһында Семирамида бер ҡараһаң, бабайҙын ҡатыны, бер ҡараһаң, әсәһе булып уйнай. «Мин һинең ҡатының, тимәк, хәҙер һинең әсәйең дә» — ти ул иренә, ә ҡарт («ир-егет, һалдат, ошо йорттоң маршалы») уның тубыҡтарына менеп ултыра һәм: «Мин етем, етем…» тип илаулай башлай. «Минең бәләкәсем, минең етемкәйем, етемем минең», — тип Семирамида уны иркәләй. «Ултырғыстар» пьесаһының театраль программаһында автор пьеса идеяһы тураһында ошолай тип әйтә: «Донъя миңә ҡайһы берҙә мәғәнәһеҙ булып күренә, ысынбарлыҡ — реаль түгел булып. Ошо ысынбарлыҡ булмау тойғоһон мин үҙемдең персонаждарым аша бирергә теләнем, улар хаоста аҙашҡан, уларҙың ҡурҡыуҙан, намыҫ ғазаптарынан… һәм тормоштарының абсолют бушлығын аңлауҙан башҡа бер нәмәһе лә юҡ…».
Э. Ионеско драматургияһына ошоға оҡшаш «әүерелештәр» хас. Йә «Бурыс ҡорбандары» героиняһы Мадлена урам буйлап бала менән китеп барған оло йәштәге ҡатын булып күренә, йә ул үҙенең ире Шуберҙың аңы лабиринттарында Малоны эҙләй, уның ярҙамсыһы була һәм бер үк ваҡытта Ионесконы ҡамсылаған Париж театраль тәнҡитселәре рецензиялары менән ағыуланған һәм уны ситтән күҙәтеүсе тамашасы ролендә кәүҙәләндерелә.
Был иҫ киткес клоунада тураһында төрлө аңлатмалар бар. Серж Дубровски, уның артынса Эсслин пьесаны Фрейдизм һәм экзистенциализмдың ҡатнашма формулаһы булараҡ ҡабул итәләр, ә Шуберҙың тарихын — «универсаль» тезис булараҡ: кеше — бер кем түгел, ул ғүмер буйы үҙ-үҙен эҙләү юлында, бөтмәҫ үҙгәреүҙәргә дусар итееп, ул бер ҡасан да ысынбарлыҡ йәшәйеште тап итмәй. Башҡалар «Бурыс ҡорбандары» пьесаһында реалистик һәм психологик театрға уҫал пародияһын сырамыталар. Өсөнсөләр Ионесконың фекерҙәрен бөтөнләй инҡар итергә кәңәш итәләр, сөнки бында ул Фрейдты, Сартрҙы һәм үҙенә пародия яһай күрәәр. ерә, уның реаль йәшәйештән, ысын ваҡыты ла етә. Башҡа күргән «бурыс ҡорбандары» н яуыз реалистик театр психологик һәм парталдар. Өсөнсө тәҡдим Ионеско кәмһеткәндәр, ғөмүмән, фекерен ҡабул итмәй, сөнки ул, бәлки, пародия һәм бында Фрейд, һәм сарлай, үҙен һәм.
Жан-Поль Сартр Эжен Ионесконың ижады тураһында: "Ионеско, Франциянан ситтә тыуып, беҙҙең телгә ситтән ҡараған һымаҡ итә. Ул унда дөйөм урындар, торғонлоҡ сағылдыра. 'Таҙ башлы йырсы'нан сығып ҡараһаң, телдең абсурдлығы буйынса шул тиклем киҫкен тамаша алаһың, хатта башҡаса һөйләшәһе килмәй. Уның персонаждары һөйләшмәйҙәр, ә жаргон механизмының гротеск йүнәлешендә имитациялай, Ионеско, өндәү, ымлыҡ, ҡарғыш тауыштарын ғына ҡалдырып, француз телен «эстән» бөлдөрә. Уның театры — тел тураһындағы хыял."Шөкөр, үҙ юлын 1957 йылдағы үҙенең бер хатында драматург данға юлы тураһында ошолай һөйләй: «Парижда минең беренсе пьесамды уйнағанға ете йыл үтеп китте. Пьесаның уңышы бик һңлпән, скандалы ла былай ғына ине. Минең икенсе пьесамдың уңышһыҙлығы бер аҙ көслөрәк ине, скандарлы ла эрерәк. Һәм тик 1952 йылда „Ултырғыстар“ менән бәйле ваҡиғалар башҡасараҡ була башланы. Һәр кис театрҙа пьеса менән ифрат ҡәнәғәтһеҙ 8 кеше ултыра ине, әммә пьеса тыуҙырған ғауға Парижда, бөтә Францияла бик күп кешегә ишетелде, ул немец яғына ла барып етте. Ә минең өсөнсө, дүртенсе, бишенсе…һинеҙенсе пьесаларым барлыҡҡа килгәндән һуң уларҙың уңышһыҙлыҡтары тураһында ғәйәт ҙәр аҙымдар менән тарала башланы. Йән асыуы Ла-Манш аша үтте…Испанияға, Италияға күсте, Германияла таралды, караптарҙа Англияға барып етте…Уңышһыҙлыҡ былай темптар менә барһа, ул триумфҡа әүерелер, тип уйлайым»
Эжен Ионесконың геройҙары йыш ҡына дөйөмләштергән, иллюзор күҙаллауҙарҙың ҡорбандары, йыуаш, законға, бюрократик машинаға буйһонған тотҡондар, конформфункцияларҙы башҡарыусылар. Уларҙаң үҙаңы ялған белем, стандарт педагогик ҡараштар, меркантиллек һәм мөнафиҡ әхлаҡ менән имгәнгән. Улар үҙҙәрен ысынбарлыҡтанү ҙ ихтыяждарын ғына ҡәнәғәтләндереүгә ынтылыусан стандарттың хыялдағы именлеге менән айыра .Әҙәбиәт һәм театр ысынында реаль тормоштоң иҫ китмәле ҡатмарлығын сағылдыра ала микән… Беҙ ҡот осҡос дәһшәт аша үтәбеҙ: әҙәбиәт бер ҡасан да тормош һымаҡ ҡеүәтле, киҫкен, көсөргәнешле булғаны юҡ; ә хәҙер инде күптән. Тормоштоң аяуһыҙлығын күрһәтеү өсөн, әҙәбиәт мең тапҡырға ҡатыраҡ, ҡот осҡосораҡ булырға тейеш. Тормошта күп тапҡыр мине ҡәтғи боролош һиҫкәндерҙе… Йыш ҡына эргә-тирәлә яңы нәмәгә тәүбә ҡыла башлайҙар… Философтар һәм журналистар … «ысын тарихи мәл» тураһында бәхәсләшә башлай. Ошо уҡ ваҡытта фекерләүҙең яйлап үҙгәрә барыуын күрәһең. Кешеләр һеҙҙең фекерҙән баш тарта башлау менән, улар менән башҡаса килешеп булмаған саҡта, имәнес затҡа мөрәжәғәт иткән һымаҡ тояһың үҙеңде…
Погорелка (Курсан ҡушылдығы)
Погорелка — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Курасан йылғаһының уң ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Увелька йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Алма үләне
Алма үләне, алмауыт, кирказон (Кирказо́н, йәки аристоло́хия, Aristolochia) — үрмәләп үҫеүсе күп йыллыҡ үҫемлек. Тропик һәм йышыраҡ уртаса климата үҫкән 350 төрө билдәле. Башҡортостанда киң таралған үҫемлек, бейеклеге 30-70 см тирәһе. Туғайҙарҙа, болондарҙа, урманда үҫә. Май-июнь айҙаранда һарғылт сәскә ата, август-сентябрҙә орлоғо өлгөрә. Дауалау өсөн үҫемлектең бөтә өлөшө: үләне лә, тамыры ла, ҡулланала.
Раскуишка
Раскуишка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чусовая йылғаһының һул ярына тамағынан 513 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, инештән Ревда ҡалаһына тиклем, Ревда йылғаһын һәм Ново-Мариинск һыуһаҡлағысынан сыҡҡан йылғаны индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рубиха (Ом ҡушылдығы)
Рубиха — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ома йылғаһының һул ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сандибей
Сандибей — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Харбейская ҡылымығының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ремяска
Ремяска — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Неледина йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бүтәгә
Бүтәгә, һолобаш  — ҡыяҡлылар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек төрө.
Таралышы
300‑ҙән ашыу төрө билдәле, ике ярымшарҙың тропик булмаған бүлкәттәрендә һәм тропик бүлкәт тауҙарында таралған. Башҡортостанда 9 төрө үҫә. Болон бүтәгәһе, валиссия бүтәгәһе (типсәк), ҡая бүтәгәһе, ҡыҙыл бүтәгә, ялған һарыҡ үтәгәһе республиканың бөтә биләмәһендә тиерлек таралған, эндемик Игошина бүтәгәһе, реликттар гигант бүтәгәһе һәм һонтор бүтәгә — тау болондарында һәм тау тундраһында, ҡамышүлән бүтәгә — һирәкләп Башҡортостандың Урал алдында һәм Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында.
Ботаник яҙма
Оҙон йәки ҡыҫҡа тамырһабаҡлы күп йыллыҡ үлән. Һабағы төҙ, 20—160 см бейеклектә. Япрағы ҡыяҡ, яҫы, буй бөкләнгән йәки төрөлгән, ҡытыршы, һирәгерәк шыма, төклө йәки төкһөҙ; япраҡ еңсәһе йомоҡ йәки бүленгән, йыш ҡына ҡолаҡлы, телсәһе ярылы. Башағы ян-яҡтан ҡыҫылған, 2—10 сәскәле. Башаҡ тәңкәһе тигеҙһеҙ, һиҙелер-һиҙелмәҫ киль менән. Аҫҡы сәскә тәңкәһе осло башлы йәки ҡылсыҡлы. Сәскәлеге — һепертке. Май—август сәскә ата. Емеше — бөртөксә. Болонда, ташлы битләүҙәрҙә, ҡаяла, далала, киң япраҡлы урманда һ.б. үҫә.
Төп элгәрҙәре
Декоратив, мал аҙығы үҫемлектәре. Культурала болон Б. таралған. 1000 орлоғоноң ауырлығы 1,8—3,2 г. Ҡышҡа һәм ҡоролоҡҡа сыҙамлы үҫемлек. Иртә өлгөрөүе менән айырыла, 2 тапҡыр сабырға мөмкин. Сабылғандан һәм тапалғандан һуң яҡшы үҫә. Йәшел мал аҙығы өсөн бер йыллыҡ үләндәр, аралыҡ һәм ужым иген культуралары. Иртә яҙ сәселә. Сәсеү нормаһы (кг/ га): рәт ысулы менән сәскәндә 14—16, киң рәтләп — 8—10, күмеү тәрәнлеге 1,5—1,8 см. Уңдырышлылығы (ц/ га): йәшел масса 150—180, бесән 40—50, орлоҡ 3,5—4,0; 100 кг йәшел массала 26,3 аҙыҡ берәмеге, 2,2 кг үҙләштерелеүсе протеин бар (Өфө тәжрибә-производство хужалығы, 1981—84). Культуралы сабынлыҡ һәм көтөүлек булдырғанда үлән ҡатнашмаһында ҡулланыла. Бүтәгә агротехникаһын эшләү һәм сорттарын сығарыу буйынсаса фәнни тикшеренеүҙәр 20 быуаттың 50‑се йылдарынан башлап Башҡортостан ауыл хужалығы институтында(хәҙерге Башҡортостан аграр университет) (Ғ.Ҡ.Зарипова, Р. С.Йәнекәев һ.б.) алып барыла. Урал аръяғы дала зонаһында, Урал алды дала зонаһында һәм көньяҡ урман-дала зонаһында үҫтереүгә тәҡдим ителгән. Башҡортостан буйынса ҡулланылышҡа Моршанская 1304, Пензенская 1 сорттары индерелгән.
Таксономия
Бүтәгәләр ырыуы ғаиләһенә ҡарай аҫ рәт.
Мостафа (Ырымбур өлкәһе)
Мостафа — Ырымбур өлкәһеһенең Шарлыҡ районындағы ауыл. Титовка ауыл Советына инә.
Тарихы
Мостафа ауылына батша хөкүмәтенең махсус указы буйынса, 1744 йылда Ҡазан губернаһының татар-күскенселәре нигеҙ һала. 522 саҡырым оҙонлоҡтағы Яңы-Мәскәү юлы (Оло Мәскәү юлы, Мәскәү тракты) —- Ырымбурҙан Ҡазанға барған юл, 1743 йылда асыла. Мостафа ауылы Яңы Мәскәү юлы буйынса почта хеҙмәтен үтәргә тейеш була Ауылға исем Мостафаға беренсе нигеҙ һалыусыларҙың береһенең исеме буйынса бирелә.
Географияһы
Ауыл район үҙәге Шарлыҡ ауылынан 10 км көньяҡта һәм Ырымбур ҡалаһынан 120 км төньяҡта урынлашҡан. Ниәт йылғаһы буйында, ул Һайылмыш йылғаһына ҡойған урынға яҡын урынлашҡан.
Ауыл аша Р239 Ырымбур — Ҡазан автомобиль юлы үтә.
Ауыл эргәһендәге ер-һыу атамалары
Аҡ балсыҡ — ауылдан алыҫ түгел аҡ балсыҡ ятышы урынлашҡан урын шулай атала. Урындағы халыҡ уны өй янындағы ҡаралтыны аҡлау өсөн файҙалана.
Бурлы тау — тау исеме, унда: 1. бура (аҡ төҫтәге йомшаҡ таш тоҡомо) сығарғандар; 2. бүреләре күп булған (бүреле тау).
Ҡыҙыл яр — ауылдан көнбайышта урынлашҡан.
Ҡара соҡор — тупрағының ҡара төҫө буйынса аталған соҡор.
Ҡайынлы урман — Ҡыҙыл яр аръяғында ятҡан ҡайын урманы.
Ҡоламатау — Ниәт йылғаһы үрендәге убалар теҙмәһе шулай атала. Лиман — һыубаҫар туғай, көтөүлек булып хеҙмәт итә, ауылдың төньяғында урынлашҡан.
Мәүлекәй — ауылдың төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан ер, ауылдың ер пайы участкаһы ошонда урынлашҡан кешеһенең исеме буйынса аталған.
Мулла ҡолағы — «муллино ухо», кеше ҡолағы формаһындағы урын, үлән яҡшы үҫә, элек муллаға беркетелгән булған.
Оло күл — ауылдан көнсығышта ҙур күл.
Оло уба — Ырымбур-Ҡаҙан трактынан алыҫ түгел ҙур ҡурған.
Кемали Исмаил
Биографияһы
Исмаил Кемали (Исмәғил Кәмали) Влёрала (Авлоне) бейҙәр затынан бай феодаль ғаиләлә донъяға килгән. Ул тыуған ҡалаһында башланғыс белемд генә алған, артынса уҡ Янина ҡала гимназияһын тамамлаған.
Мостафа (Ырымбур өлкәһе)
Ауыл эргәһендәге ер-һыу атамалары
Төбәк — Ниәт йылғаһының аръяғындағы үләнгә бай туғай шулай атала.
Табан күле — балыҡҡа бай күл, башлыса табан балыҡтар (табан-карась).
Кемали Исмаил
Биографияһы
1859 йылда Истанбулға (Константинополь) сығып китә, унда  Ғосман империяһы дәүләт хеҙмәткәре булараҡ карьераһын башлай, Миҙхәт паша үткәргән либераль реформалар үткәреүҙә ҡатнаша, Балҡан ярымутрауының бер нисә ҡалаһында губернатор вазифаһын биләй. Был йылдар дауамында албан алфавитын стандартлаштырыу һәм Албан мәҙәни ассоциацияһын барлыҡҡа килтереү өсөн ҙур тырышлыҡ күрһәтә.
Мостафа (Ырымбур өлкәһе)
Ауыл эргәһендәге ер-һыу атамалары
Рафиҡ участогы — һуғыштан һуңғы йылдарҙа йәш тракторсы Рафиҡ Бикмөхәмәтов төндә ялан һөргән ваҡытта күбә өҫтөнә ял итергә ятып торған. Уның алмашсыһы ЧТЗ тракторында уны һабаны менән яңылыш һөйрәп алып киткән. Рафиҡ шул урында вафат булған. Ошо ваҡиғанан һуң яланды уның исеме менән атағандар.
Кемали Исмаил
Биографияһы
1877 йылда Исмаил, ниһайәт, ғосман империяһының сәйәси тормошонда алдынғы позиция яулай башлағандай тойола, мәгәр солтан Абдул-Хәмит II Миҙхәт пашаны премьер-министр вазифаһынан ситләштергәс, Кемали көнбайыш Кесе Азияға (Анатолияға) һөргөнгә ебәрелә. Солтан уны кире ҡайтара һәм Бәйрүт губернаторы итеп тәғәйенләй. Мәгәр Исмаил Кемалиҙың либераль ҡараштары арҡаһында солтан менән яңынан низағ тыуа, һәм ул 1900 йылдың майында, британия илсеһе яхтаһында булғанда, сәйәси һыйыныу урыны һорай. Кемалиҙы Төркиәнән алып сығалар, артабан ул һигеҙ йыл эмиграцияла йәшәй, бер үк ваҡытта Ғосман империяһында конституция реформаһын һәм Албания милли хәрәкәте үҫешен әҙерләү өҫтөндә эшләй.
Мостафа (Ырымбур өлкәһе)
Ауыл эргәһендәге ер-һыу атамалары
Сумаҙан — (чемодан һүҙенән), легенда буйынса — Ырымбур-Ҡаҙан тракты юлбаҫарҙары йыш ҡына был урында талаған байлыҡтарын бүлешкәндәр, ә сумаҙандарын ташлап киткәндәр.
Алтмыш тумаҡ — ауылдан төньяҡтағы күп түңгәктәре булған ҙур туғай шулай атала.
Кемали Исмаил
Биографияһы
1908 йылда йәш төрөктәр ихтилалынан һуң тергеҙелгән ғосман парламенты депутаты булып китә.
1909 йылда Исмаил Кемали Ғосман Милли ассамблеяһы рәйесе вазифаһын биләй, әммә тиҙҙән Истанбулды бер ҡасан да кире ҡайтмаҫҡа ташлап китергә мәжбүр була. Шунан һуң ул үҙенең эшмәкәрлеген тулыһынса Албания бойондороҡһоҙлоғо мәсьәләләренә генә йүнәлдерә.
Мостафа (Ырымбур өлкәһе)
Ауыл эргәһендәге ер-һыу атамалары
Әсе — был урын ауылдан төньяҡтараҡ, Һайылмыш йылғаһынан алыҫ түгел урынлашҡан.
Кемали Исмаил
Албанияла бойондороҡһоҙлоҡ яулау
Албанияның бойондороҡһоҙлоҡ декларацияһын ҡабул итеүҙә һәм 1912 йылдың 28 ноябрендә бойондороҡһоҙ Албания хөкүмәтен барлыҡҡа килтереүҙә Исмаил Кемали төп фигура булып тора. Шулай итеп, Ғосман империяһының Албания өҫтөнән 500 йылдан ашыу хакимлығы тамам була. Албан яҙыусыһы, шағир, тел белгесе, милли азатлыҡ яулау эшмәкәре һәм сәйәсмән Луидь Гуракучи (Luigj Gurakuqi) менән бергә Влёралағы йорт балконына Албания байрағын элә, шул йортта Декларацияға ҡул ҡуйыла.
Мостафа (Ырымбур өлкәһе)
Билдәле шәхестәре
Йәлил Муса — татар совет шағиры, Советтар Союзы Геройы (үлгәндән һуң, 1956), Ленин премияһы лауреаты (үлгәндән һуң, 1957). 1929 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
Кемали Исмаил
Албанияла бойондороҡһоҙлоҡ яулау
1912 йылдан 1914 йылға тиклем Исмаил Кемали Албания хөкүмәтенә етәкселек итә.
Беренсе донъя һуғышы ваҡытында Исмаил Кемали Парижда йәшәй, шунда ҡайһы берҙә Daily Mail гәзитенә мәҡәләләр яҙа, башҡа баҫмалар менән хеҙмәттәшлек итә, шулай үҙенең мемуарҙарын баҫтыра.
Нанкагуа
Нанкагуа (Nancagua) — Чилилағы ҡала. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡала менән коммуна Кольчагуа провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 6846 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 111,3 км². Халыҡ һаны — 16774 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 150,71 кеше/км².
Кемали Исмаил
Албанияла бойондороҡһоҙлоҡ яулау
Мәрхүмдең кәүҙәһен Влёра ҡалаһына алып ҡайтып, Бекташи тәриҡәте дәрүиштәре монастырендә ерләйҙәр.
Хильберсдорф (Тюрингия)
Хильберсдорф (Тюрингия) (Hilbersdorf (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 220 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,01 км2. Диңгеҙ кимәленән 300 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7580 һәм автомобиль коды — GRZ.
Кемали Исмаил
Иҫтәлеге
Исмаил Кемали исемен университет йөрөтә («Исмаил Кемали» университеты).
Нанкагуа
Географик урыны
Коммуна сиктәштәре:
Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
Алымка (Боровая ҡушылдығы)
Алымка  — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Боровая йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 235 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мюнхендың Людвиг-Максимилиан университеты
Мюнхендың Людвиг-Максимилиан университеты (нем. Ludwig-Maximilians-Universität München (LMU)) — Мюнхен ҡалаһының юғары уҡыу йорто, Германия. 1472-се йылда герцог Людвиг IX тарафынан нигеҙ һалынған һәм уның һәм курфюрст Максимилиан I Иосифтың иҫтәлегенә аталған.
Цифрҙар һәм факттар
Мюнхен университетында студенттар 160 һөнәрҙең береһендә белем ала алалар.
Гешвистер-Шолль-Плац (нем. Geschwister-Scholl-Platz) майҙанында Максфорштадт (нем. Maxvorstadt) районындағы төп бинаһынан башҡа университет Мюнхендың төрлө райондарында бүтән биналарға эйә.
Факультеттар
thumb|250px|Швайнхенбау (педагогика һәм психология факультеты)
Университет биналары
thumb|240px|Людвиг-Максимилиан университеты бинаһы
Чандрасекхара Венката Раман
Чандрасекхара Венката Раман (சந்திரசேகர வெங்கடராமன், Chandrasekhara Venkata Raman; 7 ноябрь 1888 — 21 ноябрь 1970)- һиндостан физигы, Һиндостан фәндәр академияһы ағзаһы, уға нигеҙ һалыусы һәм президенты (1934 йылдан). Яҡтылыҡтың таралыуы өлкәһендә новаторлыҡ хеҙмәте авторы, ул уға физика буйынса 1930 йылғы Нобель премияһын килтерә. Ул яҡтылыҡ үтә күренмәле материал аша үткәс, тайпылған яҡтылыҡтың бер өлөшө тулҡын оҙонлоғон һәм амплитудаһын үҙгәртә икәнен асыҡлай. Һуңынан комбинацион таралыу булараҡ билдәле булған был күренеш Раман эффектының һөҙөмтәһе булып тора. 1954 йылда Һиндостан хөкүмәте уны һиндостандың Бхарат Ратна юғары гражданлыҡ наградаһына лайыҡ итә.
Биографияһы
Ч. В. Раман Тамилнадта брахмандар ғаиләһендә тыуған. Уның туған теле тамил. Атаһының исеме Чандрасекар Раманатан Айера, ә әсәһенеке — Парвати Аммал. Ун бала араһында икенсе бала була. Уның атаһы Раманатан Чандрасекар Андхра-Прадеш штатында Визагапатамда (ул саҡта Вишакапатнам) А. В. Нарасимха Рао ханым колледжында, ә һуңынан Мадраста (хәҙер Ченнаи) Президент колледжында математика һәм физика уҡыта. Раман бала саҡта уҡ уның ғаиләһе Уттар-Прадеш штатының Визагапатам ҡалаһына күсеп килә. Ч. В. Раман үҙе билдәле астрофизик Субраманьян Чандрасекаруға бабай тура килә, уның менән ярайһы уҡ ҡатмарлы мөнәсәбәттәр барлыҡҡа килгән була.
Визагапатам ҡалаһындағы изге Алоизия инглиз-һинд урта мәктәбендә уҡый. Мадрас ҡалаһында Президент колледжын тамамлай (унда 1902—1906 йылдарҙа уҡый), атаһы унда математика һәм физика фәндәрен уҡыта. Мадрас университетында 1904 йылда фән бакалавры, ә 1907 йылда, 19 йәшендә-фән магистры (отличие менән) исеме ала. Сәләмәтлеге насар булыу сәбәпле Европала белем алыуын дауам итә алмай.
1906—1917 йылдарҙа Калькутта ҡалаһында финанс Департаментында баш бухгалтер ярҙамсыһы булып эшләй, бер үк ваҡытта Һиндостан фәнгә булышлыҡ итеү ассоциацияһының Калькутта филиалы лабораторияһында ғилми эшмәкәрлек менән шөғөлләнә. Шулай, бала саҡтан музыка менән мауыҡҡан Венката Раман һинд барабандарына һәм ҡыллы музыка ҡоралдарына ғилми тикшеренеү үткәрә, был өлкәлә утыҙға яҡын мәҡәлә баҫтырып сығара.
1917 йылда Раман хөкүмәт хеҙмәтенән китә һәм Калькутта университетында яңы ғына булдырылған физика профессоры вазифаһын биләй. Шул уҡ ваҡытта Һиндостандың фәнгә булышлыҡ итеү ассоциацияһында тикшеренеүҙәрен дауам итә, уның почетлы секретары була. Уның тирәләй бик күп талантлы уҡыусылар йыйыла. Раман был осорҙо үҙенең "алтын быуаты"тип атай.
1907 йылдан артист Лока Сундари Аммал (1892—1980) менән никахта тора улар ике ул үҫтерәләр, береһе билдәле радиофизик була.
Фәнгә индергән өлөшө
Хеҙмәттәре оптика, акустика, молекуляр физика, кристалдар физикаһы, коллоидлы оптика, электр һәм магнитооптика, фотоэффект, рентген нурҙары дифракцияһы, магнетизм, күреү физиологияһы буйынса. Комптон эффекты теорияһын бирә, ультратауышта яҡтылыҡ дифракцияһын, шыйыҡлыҡтарҙа һәм ҡаты емдәрҙә бриллюэн таралыуын тикшерә.
1921 йылда Европаға тәүге сәфәренән ҡайтҡас, ул унда Оксфордтағы Британия университеттары конгресы эшендә ҡатнаша, Раман диңгеҙҙең ҡара-күк төҫөн аңлатыуҙы маҡсат итеп ҡуя. Оҙаҡламай уның, күк төҫө һауа молекулаларында яҡтылыҡтың таралыуы менән аңлатылған кеүек, һыу молекулаларында яҡтылыҡтың таралыуы менән билдәләнеүен теоретик яҡтан иҫбатлай.
1927 йылда бензол молекулаларының диамагнитлы бирешеүсәнлеге анизотропияһын асыҡлай. Төҫтәрҙе һәм уларҙың ҡабул ителеүен өйрәнә. Төҫлө күреү теорияһын төҙөргә тырыша. 1941—1956 йылдарҙа кристалл рәшәткәнең тирбәлеүҙәр теорияһын үҫтерә.
1928 йылда, К. С. Кришнан менән берлектә шыйыҡсаларҙа (Л. И. Мандельштам һәм Г. С. Ландсбергҡа бәйһеҙ рәүештә) яҡтылыҡтың комбинацион таралыуын аса (Нобель премияһы, 1930). Был күренеш яҡтылыҡтың квант тәбиғәтенә тағы бер дәлил булып тора. Раман сәселеүе молекулалар һәм кристалдар спектроскопияһында тотош йүнәлешкә — Раманов спектроскопияһына — молекулаларҙың электрон структураһын тикшереүҙең һөҙөмтәле ысулына нигеҙ һала. Асыш тураһында 1929 йылда Лондон короллек йәмғиәтенә Эрнест Резерфорд мөрәжәғәттә хәбәр итә.
1941—1956 йылдарҙа кристаллик рәшәткәнең тирбәлеүҙәр теорияһы өҫтөндә эшләй.
Танылыуы
1930 йыл өсөн физика буйынса Нобель премияһы лауреаты («яҡтылыҡтың таралыуы һәм уның хөрмәтенә аталған эффектты асыу буйынса хеҙмәттәре өсөн»). Параллель рәүештә шул уҡ асыш яһаған совет коллегалары наградаға тәҡдим ителмәй. Ул Азияның фән өлкәһендә беренсе Нобель премияһы лауреаты була (уға тиклем Нобель премияһын Рабиндранат Тагор ала, әммә әҙәбиәт өлкәһендә).
1954 йылда һиндостандың юғары гражданлыҡ дәүләт наградаһы — Бхарат ратна менән бүләкләнә. Бынан тыш, Раман Британия короленән рыцарь дәрәжәһе, шулай уҡ төрлө университеттарҙан (Калькутта, Бомбей, Мадрас, Бенарес, Дакка, Майсур, Дели, Фрейбург, Глазго һәм Париж) почетлы доктор дәрәжәһе һәм бер нисә миҙал ала. Улар араһында-Италия милли фәндәр академияһының Маттеуччи алтын миҙалы (1928), Лондон король йәмғиәтенең Хьюз миҙалы (1930), Франклин институтының Франклин миҙалы (1941). Уға университеттарҙың почетлы ғилми дәрәжәләре бирелә Бер нисә фәндәр академиялары һәм фәнни йәмғиәттәр ағзаһы: Лондон король йәмғиәте (1924—1968), Глазголағы король философтар йәмғиәте, Ирланд король академияһы, Америка оптика йәмғиәте, Америка минералогия йәмғиәте, Цюрих физика йәмғиәте Һәм Папа фәндәр академияһы, СССР фәндәр академияһының сит ил ағза-корреспонденты (1947).
Тыныслыҡ өсөн әүҙем көрәшеүсе. «Халыҡтар араһында тыныслыҡты нығытыу өсөн» Ленин премияһы лауреаты (1957).
Хәтер
Раман эффекты (1923 йыл) яҡтылыҡ кванттарының (фотондарҙың) реаль булыуы файҙаһына төплө дәлилдәрҙең береһе булып хеҙмәт итә. 1971 йылдың 21 ноябрендә Һиндостанда Ч. В. Раманға арналған почта маркаһы сығарыла (Sc #548). Унда был ғалимдың портреты, уның ҡултамғаһы (уң яҡта уртала) һәм тетрахлорметандың раман-спектры (уңда өҫтә) төшөрөлгән.
1976 йылда Халыҡ-ара астрономия союзы Айҙың күренгән яғындағы кратерға Раман Чандрасекхар Венкаттың исемен бирә.
28 ноябрҙә һиндостан 1928 йылда был көндә Раман таралыуын асыу хөрмәтенә милли фән көнөн билдәләй.
Сенин Александр Степанович
Александр Степанович Сенин (1891 йыл, Дон Ғәскәре Өлкәһе Донецк округы Боковская станицаһы Евлантьев утары — 1930 йылдың 28 декабре, атып үлтерелә) — казак, рус офицеры, М.А. Шолоховтың «Тымыҡ Дон» романы персонажы, М. Шолоховтың романындағы Половцевтың прототибы.
Биографияһы
Ата-әсәһен бик иртә юғалтҡас, Александр Сенин бер туған ағаһы ҡарамағында ҡала. 1914 йылда хорунжий чинында рус-герман фронтына китә. Александр Степанович 44-се Дон казак полкында бер үк ваҡытта йөҙ командиры вазифаһын да үтәүсе взвод офицеры булып хеҙмәт итә. Һуңғараҡ полк адъютанты, ә аҙаҡ йөҙҙөң өлкән офицеры итеп тәғәйенләнә. Март — апрель 1917 йылдың март-апрелендә полк Донға күсерелә. Сенин дивизия штабының өлкән  адъютанты вазифаһына тәғәйенләнә. Беренсе донъя һуғышы осорондағы хәрби хеҙмәте өсөн  Александр Степанович Сенин өс Изге Анна ордены һәм ике Изге Станислав ордены менән бүләкләнә.
Белем алғандан һуң, 1918 йылда Дон  барлыҡҡа килгәндән һуң, дон армияһына алына мобилизациялана. Йөҙ командиры булараҡ, Александр Сенин Ф.Г. Подтёлков экспедицияһын ҡулға алыуҙа һәм атып үлтереүҙә ҡатнаша. Ф. Г. Подтёлковты һәм М.В. Михаил Васильевич Кривошлыковты хөкөм иткән хәрби-ялан суды секретары булған.
1918 йылдың авгусында  етештереү есаул чинында күтәрәләр. 1918 йылдың 20 октябрендә ҡыҙылдар менән һуғышта полк командиры үлтерелә һәм Сенин ваҡытлыса полк менән ваҡытлыса командалыҡ бурысын иңенә ала. Тиҙҙән, Ҡыҙыл армияның һөжүме сәбәпле, Александр Сенин полкы тарҡала. Александр Степанович Чернышевская станицаһында урынлашҡан штабына эләккән. 7-се бригадаһына эләгә. Чернышевский строевой часть буйынса өлкән адъютант вазифаһында хеҙмәт итә, бер үк ваҡытта бригада штабы  начальнигы вазифаһын да башҡара.
1919 йылда Сенин, яраланып, госпиталдә ята. Аҡ армия сигенгән осорҙа ул Новороссийскиҙа була һәм ҡулға алына. Ҡыҙылдарға хеҙмәт итә, береһе-бер атылыуҙан ҡурҡҡанлыҡтан, фамилияһын алмаштыра.
Ҡыҙыл армияла 16-сы кавалерия  дивизияһында: башта самокатный ротала, һуңынан ревтрибунал янындағы командала рядовой булып хеҙмәт итә, шулай уҡ күсереп яҙыусы һәм эш башҡарыусы вазифаһын атҡара. 1921 йылда уны, фамилияһын йәшергәне өсөн, СКВО-ның Хәрби трибуналы суды хөкөм итә һәм ҡаты язалауға тарттырыла, ләкин аҙаҡ ҡотолоп ҡала. Юғары суд атыу ҡарарын юҡҡа сығара, язаны биш йыллыҡ төрмә менән алмаштыра. А.С. Сенин, төрмәлә дүрт йыл ултырғандан һуң, өйөнә, Евлантьевский утарына, ҡайта. Бында ул ауыл хужалығы эштәре менән шөғөлләнә, Боковский ете йыллыҡ мәктәбендә математика дәрестәре бирә.
1930 йылдың июль башында А.С. Сенин, ның Донецк округы бүлеге тарафынан контрреволюцион баш күтәреүселәр ойошмаһы булдырыуҙа ғәйепләнеп, ҡулға алына. Уның үҙәге һәм төп нигеҙе Вёшенский  районы Боковский ауыл Советына ҡараған Евлантьевский утарында урынлашҡан була, ә ойоштороусы һәм етәксе — Сенин А. С. була. Ойошма ағзалары Совет власын ҡолатыу ихтилалын әҙерләүҙә ғәйепләнә. Үҙенән, Сенин Александр Степанович былай тип әйтә:
Эш буйынса барыһы 98 кеше ғәйепләнеүсе сифатында үтә. Һигеҙ кеше, шулар араһында Сенин А. С., 1930 йылдың 28 декабрендә атып үлтерелә.
1989 йылдың 16 ноябрендә СССР Юғары Советы «30-40-сы һәм 50-се йылдар осоронда булып үткән репрессия ҡорбандары буйынса ғәҙеллекте тергеҙеү буйынса өҫтәлмә саралар тураһында» Указы сыҡҡандан һуң, шул уҡ йылдың 24 ноябрендә Ростов өлкәһе Прокуратураһы А. С. Сенин эшен ҡайтанан ҡарай, ә  Сенин Александр Степанович үҙе (1989) үлгәндән һуң аҡлана.
М. Шолоховтың «Тымыҡ Дон» романының бишенсе бүлегендә подтёлков экспедицияһын язалау күренешендә йөҙ командиры А.С. Сенин телгә алына. Ул Подтёлков һәм Кривошлыков отрядының яҙмышын хәл итеүсе төп ҡатнашыусыларҙың береһе.
М. А. Шолохов «Күтәрелгән сиҙәм» романында яңынан Сенин Александр Степановичтың биографияһына һәм шәхси эшенә ҡабат мөрәжәғәт иткән һәм уны Половцев прообразы итеп ҡуллана. Был хәлгә әҙәбиәт белгестәре К. И. Прийма һәм В. В. Гура иғтибар итә. Шолохов К. И. Прийма менән әңгәмәһендә, 1930 йылда Обуховҡа һөйләгәненә өҫтәп шуны әйткән — баҡһаң, яҙыусы төрмәгә Сенинды күрергә генә бармаған, ә һуңғараҡ уның эше менән дә танышҡан:
Радик (исем)
Радик — башҡорттарҙа һәм төрки, шулай уҡ славян халыҡтарында таралған исем.