cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Коспо-Ёль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кось-Вор-Вож
Кось-Вор-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лём-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кось-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тәпәреш (йылға)
Тәпәреш (Теперишка) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Өршәк йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Охлебинин ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Өфөгә тиклем, Ҡариҙел (инешенән Шаҡша ҡасабаһына тиклем) һәм Дим (инештән Бочкарёво һыу үлсәү посына тиклем) йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Төхбәтова Роза Рәшит ҡыҙы
Төхбәтова Роза Рәшит ҡыҙы (11 ғинуар 1967 йыл) — журналист, «Башҡортостан» дәүләт телерадиокампанияһы «Спутник FМ» радиостанцияһының баш мөхәррире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.
Биографияһы
Роза (Рүзәлиә) Рәшит ҡыҙы Төхбәтова 1967 йылдың 11 ғинуарында Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған.
1992 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң, республика радиоһында хеҙмәт юлын башлай.
Башта яңылыҡтар бүлеге мөхәррире, һуңыраҡ комментатор булып эшләй. Артабан «Башкортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһының милләт-ара һәм төбәк-ара бүлеген етәкләй. Жанр һәм тематика буйынса төрлө тапшырыуҙар: «түңәрәк өҫтәлдәр», дебаттар, оло ваҡиғалар үҙәгенән репортаждар, ил төбәге һәм сит илдәр менән радиокүперҙәр ойоштора. Дәүләт радиоһы эфирында РФ Президентын, РФ Дәүләт Думаһы депутаттарын һайлау, БР төбәк һайлауҙары, башҡа сәйәси акциялар кеүек кампанияларҙы ойоштороу һәм үткәреү өсөн яуаплы
Роза Төхбәтованың инициативаһы буйынса 2013, 2015 һәм 2018 йылдарҙа Өфө радиобаҙарын өйрәнеү һәм радиостанцияны үҫтереү стратегияһын эшләү буйынса эш уҙғарыла. Үткәрелгән тикшереүҙәр нигеҙендә радиостанция форматы булдырыла һәм 2014 йылдың февраленән эфирға сығарыла. Ошо саралар һөҙөмтәһендә һуңғы 8 йылда «Спутник FМ» Өфө станциялары рейтингында (улар Өфөлә 25) 14-се урындан 5-сегә һәм БР-ҙа 2-се урынға күсә.
Күп йыллыҡ тәжрибәһен һәм туплаған белемен ҙур теләк менән йәш быуынға тапшыра — йыл һайын студент-журналистар өсөн практика ойоштора. 2015 йылдан Мәскәү радио мәктәбенең Өфөләге филиалында радиожурналистика курстарын алып бара.
Уның етәкселегендәге коллектив ижтимағи-сәйәси проекттарҙы тормошҡа ашырыуҙа әүҙем ҡатнаша. Йыл һайын «Спутник ҒМ» мәғлүмәт-аналитика комплексы программалары Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара конкурстарҙа еңеү яулай. Канал журналистары хәйриә акцияларын даими уҙғара, бер нисә йыл инде баш мөхәррир етәкселегендә Өфө балалары һәм үҫмерҙәре өсөн социаль приютҡа шефлыҡ итә.
Ҡаҙаныштары
«Өфө һөйләй» китабы — Р. Төхбәтованың туранан-тура ҡатнашлығында башҡорт радиоһы тарихы һәм уның бөгөнгөһө тураһында сығарылған берҙән-бер китап (2004);
«СМИротворец» Бөтә Рәсәй конкурсы — 1-се урын (2008, 2019);
13-сө «Православие в СМИ» халыҡ-ара конкурсы — 2-се урын (2009);
«Радиомания» Бөтө Рәсәй премияһы дипломанты (2005, 2007, 2012 йй.);
республика конкурстарында күп һанлы бүләктәр.
Мария Монтессори
Мари́я Монтессо́ри (Maria Montessori;  — ) — итальян табибы, педагог, ғалим, философ, гуманист.
1988 йылда ЮНЕСКО ХХ быуатта педагогик фекерләүҙе билдәләгән дүрт педагог исемлегенә Джон Дьюи, Георг Кершенштейнер, Макаренко Антон Семёнович менән бер рәттән Мария Монтессорины ла индерелә.
Биографияһы
Мария Монтессори 1870 йылдың 31 авгусында Италияның Кьяравалле ҡалаһында тыуған. Монтессори Италия тарихында ҡатын-ҡыҙҙар араһынан тәүгеләрҙән булып медицина курстарын тамамлай һәм фәндәр докторы ғилми дәрәжәһен йөрөтә.
Мария Монтессори үҙ педагогика системаһын төҙөп бөтә донъяла танылыу ала. Тәүге «Монтессори мәктәбе» 1907 йылдың 6 ғинуарында Рим ҡалаһында уның менән асыла. Был мәктәптең эше тәжрибәһе нигеҙендә ҡулланылған ысулдар һуңыраҡ уңышлы үҫтерелә һәм артабанғы йылдарҙағы тәнҡитҡә ҡарамаҫтан күп кенә илдәрҙә танылғанлыҡ ала. 1913 йылда Төньяҡ Америкала Монтессори ысулына иғтибар итәләр, әммә аҙаҡтан уның менән ҡыҙыҡһыныу кәмей бара.
Башта Монтессори аҡыл яғынан артта ҡалған балалар менән эшләй, артабан ул ябай балаларҙы уҡытып махсус педагогиканан уртаҡ педагогикаға күсә.
1936 йылда Теософ Йәмғиәте саҡырыуы буйынса Монтессори Нидерландтарҙан Һиндостанға бара, һәм Мадрас, Карачи һәм башҡа ҡалаларҙа лекциялар уҡый, ә аҙағыраҡ Кодайканалда үҙенең мәктәбен аса. Икенсе донъя һуғышы тамамланғандан һуң Нидерландҡа күсә һәм бында 1952 йылдың 6 майында Ноордвейк-ан-Зе ҡалаһында вафат була.
Крутаёль
Крутаёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Воль йылғаһының уң ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йылға (йылға)
Йылға — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тор йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Йомағужа һыуһаҡлағысынан  Салауатҡа тиклем, Нөгөш  йылғаһын (башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем) индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Алъяғыш (йылға)
Алъяғыш, Ялъяғыш (Альягыш) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кара йылғаһының уң ярына тамағынан 2,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сыуалкип (йылға)
Сыуалкип — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Өршәк йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Охлебинино ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Өфөгә тиклем, Ҡариҙел (инешенән Шаҡша ҡасабаһына тиклем) һәм Дим (инештән Бочкарёво һыу үлсәү посына тиклем) йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Круто-Шор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кряжевка
Кряжевка — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лез йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Буксгевден Отто Оттович
Барон Отто Оттович (Отто Бальтазар) Буксгевден (1839—1907) — хоҡуҡ белгесе; тайный советник.
Биографияһы
Буксгевден Отто Оттович 1839 йылдың 5 декабрендә Моон утрауында I округтың приход судьяһы Отто Матиас һәм уның ҡатыны Жанетта Вильгельмина ғаиләһендә тыуған.
1861 йылда Санкт-Петербургтағы Император хоҡуҡ белеме училищеһын тамамлай, һәм артабан Лейпциг ҡалаһында уҡый. Хәрби-диңгеҙ прокуроры ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә.
1881 йылда Андреевск приход попечительдәр советы уны, Иоанн Кронштадтский нигеҙләгән, Кронштадт егәрлелек йортон ойоштороуға йүнәлтелгән иғәнә йыйыу комиссияһының рәйесе итеп һайлайҙар. 1886 йылда Буксгевден лютеран сауҙәгәрҙәренең аҡсаларына Санкт-Петербургта Оло Сампсониевск урамының 97-се һанлы йортында Инжил егәрлелек йортона нигеҙ һала. Һәм Ярлы һәм ауырыу балаларҙы бағыу йәмғиәте янында крәҫтиән ғаиләләрендә балаларҙы урынлаштырыу буйынса комитет ойоштора. Был комитет үҙенең эшмәкәрлеген 1891 йылда башлай, һәм уның булышлығында 1892 йылда — 20, ә 1893 йылда 38 бала урынлаштырыла. Айырым йылдарҙа колонияларҙа — Батша Ауылы эргәһендәге Мәскәү Славянкаһында, Павловск янындаға Фёдоровскта һәм Петергоф өйәҙенең Кипен немец колонияһында урынлаштырылған балаларҙың һаны 60-ҡа барып еткән.
Барона Буксгевден ҡатнашлығында 1892 йылдың 23 декабрендә Санкт-Петербургта Фурштат урамы 20-се һанлы йортта «Ҡырмыҫҡа» («Муравей») йәмғиәте ойошторола. Был йәмғиәт 1891 йылдың 5 декабрендә нигеҙләнгән «Societe des fourmis» француз ойошмаһы миҫалы буйынса эшләгән.
1896 йылда ул Германияның унлаған егәрлелек йорттарының эшмәкәрлеге менән таныша, ә 1901 йылда Дрезден ҡалаһының тәрбиә-холоҡ төҙәтеү йортона бара.
1896 йылда Буксгевден Оло Охталағы егәрлелек йортоноң, 1897 йылда — Галера Гаванендағы үҫмер-балалар өсөн егәрлелек йортоноң , ә 1898 йылда Сена майҙаны һәм Фонтанка балалары өсөн балалар приютының ойоштороусыһы булған.
1897 һәм 1899 йылдарҙа Отто Буксгевден ике бөтөнләй яңы типтағы егәрлелек йорттарына нигеҙ һала: Белемле ҡатын-ҡыҙҙар өсөн егәрлелек йорто (Санкт-Петербург ҡалаһы Знаменский, хәҙерге — Ихтилал урамы, 28) һәм Белемле ир-егеттәр өсөн егәрлелек йорто (Санкт-Петербург ҡалаһы Надеждинский, хәҙерге — Маяковский урамы, 17).
1901 йылда ул Италияның холоҡ төҙәтеү йорттары менән, шул иҫәптән Генуя карап-мәктәбе менән таныша. 1902 йылда Буксгевден Түбәнге Новгород ҡалаһында төрлө һөнәргә уҡытыуға мөмкинлек биргән махсус балалар приютын асырға тәҡдим иткән. 1903 йылда карап-мәктәп ойоштороу һәм уларға иғәнә йыйыу маҡсатында Рәсәй империяһының порттары булған ҡалалары буйлап йөрөй. Һөҙөмтәлә Отто Буксгевден йыйған аҡсаларына Таганрог ҡалаһында балалар карап-приюты ойошторола, ә 1911 йылдың 14 ноябрендә Кронштадта Изге Стефан приют-карабы асыла.
1907 йылдың 8 июнендә уны үҙенең психик ауырыу улы Эдгар үлтерелгән. Уның 380 данаһы булған китапханаһы Санкт-Петербург университетына тапшырыла.
Ҡарағай (Мәләүез ҡушылдығы)
Ҡарағай — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/177/856/22    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Йомағужа һыуһаҡлағысынан  Салауатҡа тиклем, Нөгөш  йылғаһын (башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем) индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әшәй (йылға)
Әшәй — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кубра (Прупт ҡушылдығы)
Кубра  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Прупт йылғаһының һул ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Куж-Ю
Куж-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 664 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Юғары хоккей лигаһы — Ебәк юлы кубогы
Юғары хоккей лигаһы — Ебәк юлы кубогы, ЮХЛ (Высшая хоккейная лига — Кубок Шёлкового пути, ВХЛ)  — Континенталь хоккей лигаһынан ҡала Рәсәйҙәге һөнәри (профессиональ) хоккейҙың икенсе дивизионы. ЮХЛ ярыштарын «Юғары хоккей лигаһы» коммерцияға ҡарамаған партнерлыҡ ойоштора. 2010 йылға тиклем шайбалы хоккей буйынса Рәсәй чемпионатының юғары лигаһы көсө буйынса икенсе чемпионат була. 2009 йылдың 24 ноябрендә ойошторола. 2010 йылдың 22 мартында ЮХЛ клубтарының тәүге йыйылышы үтә. 2018 йылдан алып Лиганың исеменә «Ебәк юлы кубогы» тигән һүҙҙәр өҫтәлә.
Юғары хоккей лигаһы составына Юғары хоккей лигаһы беренселеге лә керә. Юғары хоккей лигаһы беренселеге элек «Рәсәй хоккей лигаһы» тип атала ине. Лиганың күпселек командаларының Континенталь хоккей лигаһы клубтары менән бергә эшләү тураһында килешеүҙәре бар. ЮХЛ-дың ҡайһы бер командалары — КХЛ командаларының фарм-клубтары. Уйынсыларҙың КХЛ клубтарынан һәм кире күсеүҙәрҙән башҡа Йәштәр хоккей лигаһында сығыш яһаған КХЛ клубтарының йәштәр командаларынан күсеүҙәр һәм арендалар ҙа йыш күҙәтелә. Бынан тыш Юғары хоккей лигаһының ҡайһы бер клубтарының Йәштәр хоккей лигаһында йәштәр командалары һәм Юғары хоккей лигаһы беренселегендә үҙ фарм-клубтары бар.
2016 йылдың 28 июнендә РХФ-ның идараһы ЮХЛ чемпионатын үткәреү хоҡуҡтарын үҙенә кире ала.
Лигала 34 команда ҡатнаша: Рәсәйҙән 27, Ҡытай менән Ҡаҙағстандан өсөшәр һәм Үзбәкстандан бер клуб. Төп трофей — Владимир Петров исемендә Кубок. 2018 йылға тиклем төп трофей Братина Кубогы тип атала ине. Ҡаҙағстандан «Һарыарҡа» хоккей клубы чемпионаттың ғәмәлдәге чемпионы була, ә «Торос» клубы — Братина кубогын иң күп тапҡыр яулаған команда. 2019 йылда лига составына Үзбәкстандан тәүге клуб керә.
Тарихы һәм лига составында үҙгәрештәр
2010 йылдың 30 июнендә Лигаға «Липецк» хоккей клубы инә, әммә финанс сәбәптәр арҡаһында команда чемпионатта ҡатнашыуҙан баш тарта, һәм 22 июлдә клуб лига составынан сығарыла. «Химик» һәм «Крылья Советов» хоккей клубтарының лигаға инергә теләге бар, әммә уларҙың чемпионатта ҡатнашыу гарантиялары ныҡлы түгел. Бынан сығып, Юғары лига идараһы был командаларға бер йыл дауамындағы тайм-аут бирергә ҡарар итте. Аҙаҡтан ике «Крылья Советов» (профессиональ һәм йәштәр хоккей клубтары) ҡушыла, һәм берләштерелгән команда лига составына инә. Чемпионатта барлығы 20 команда ҡатнашты.
2011 йылдың 31 майында Мәскәүҙә ЮХЛ-дың дөйөм йыйылышында лига составына Донецкиҙан «Донбасс», Красноярскиҙан «Сокол» һәм Клин ҡалаһынан "Титан хоккей клубтары ҡабул ителә . 28 июндә Мәскәүҙең «Крылья Советов» командаһының 2011/12 йылдар миҙгелендә ҡатнашмаясағы билдәле була . 7 сентябрҙә булған авиаһәләкәт арҡаһында «Локомотив» хоккей клубының яңынан төҙөлгән командаһы был миҙгелде Юғары хоккей лигаһында үткәрә. Чемпионатта 23 команда ҡатнашты.
2013 йылдың 23 апрелендә Беларусь республикаһы хоккей федерацияһы «Юность-Минск» командаһын был миҙгелдә ҡатнашыуын теләмәй һәм команданы Белорус экстралигаһына күсерә. 2013 йылдың 25 апрель көнөндә «Локомотив» етәкселеге лига составынан сығыуын белдерҙе. 2013 йылдың 30 май көнөндә Юғары хоккей лигаһы ултырышында ЮХЛ чемпионаты составына «Липецк» хоккей клубы алына. Чемпионатта барлығы 26 команда ҡатнашты.
2013/2014 йылдар миҙгеле тамамланғас лига эсенән «Кристалл», «Лада» һәм «Титан» хоккей клубтары сыға. 2014 йылдың 18 июлендә ҡазандың «Барс» хоккей клубының инеүе иғлан ителә. Чемпионатта 26 команда ҡатнашты.
Үткән миҙгел тамамланғас, Рәсәй хоккей федерацияһы Юғары хоккей лигаһынан Рәсәй чемпионатын үткәреү хоҡуҡтары үҙенә ала һәм РХФ артабан ошо турнирҙы үткәрәсәк. 2016 йылдың 26 май көнөндә клубтар бергә Спорт министрлығына һәм РХФ-ға хат яҙалар. Шунда улар ЮХЛ-ға Рәсәй чемпионатын үткәреү хоҡуҡтарын кире ҡайтарырға тәҡдим итә. РХФ-ла быға яуап ҡайтармайҙар. Герман Скоропупов командалаларға ЮХЛ беренселегенә күсергә тәҡдим итә, сөнки шул турнирҙы үткәреү хоҡуҡтары тағы ике йыл Юғары хоккей лигаһында була. Тик командалар быны эшләргә баҙнат итмәйҙәр, һәм Герман Скоропупов үҙенең вазифаһынан баш тарта. Лига составынан үткән миҙгел ваҡытында финанс мәсьәләләр арҡаһында төшөп ҡалған «Звезда-ВДВ» хоккей клубы был миҙгелдә ҡатнашмаҫҡа хәл итә. Уның урынына Санкт-Петербургтан «Динамо» хоккей клубы ҡатнашыусылар исемлегенә керә. Командалар һаны үҙгәрмәй, ә «Ариада» хоккей клубы исемен «Ариада-НХ» тигәнгә алмаштыра. Лига составынан Һарытауҙан «Кристалл», Тверҙән ТХК, үткән миҙгелдең чемпионы Балашиханан «Динамо» һәм Волжск ҡалаһынан «Ариада-НХ» хоккей клубтары сыға. Улар урынына Учалынан «Горняк», Һамарҙан ЦСК ВВС һәм Ҡытайҙан ике команда — «Куньлунь Ред Стар Хэйлунцзян» һәм «Ценг Тоу» хоккей клубтары килә. Шулай уҡ КХЛ-дан «Металлург» хоккей клубы ҡыуылғас, был команда ЮХЛ-да сығышын дауам итә. Шулай уҡ бл миҙгелдән башлап лигала командалар составында 29 йәштән өлкәнерәк биш уйынсы ғына була ала. Миҙгел алдынан Түбәнге Тагилдан «Спутник» хоккей клубы финанс ауырлыҡтары булғанға ЮХЛ чемпионаты составынан сығырға була. Ә уның урынына Лигаға КХЛ-дан «Югра» һәм «Лада», ЮХЛ беренселеге чемпионы «Тамбов» командалары килә. ЮХЛ чемпионатында 29 команда ҡатнаша. 2019 йылдың май айында ЮХЛ чемпионаты составына Тверҙән «Динамо», Түбәнге Новгородтан «Торпедо-Горький», ЮХЛ беренселеге чемпионы Дондағы Ростовтан «Ростов», Ҡаҙағстандан «Номад», Ҡытайҙан «КРС-Пекин» һәм Үзбәкстандан «Хумо» хоккей клубтары керә. Ә лиганан «Саров» хоккей клубы үҙенең эшмәкәрлеген туҡтата һәм турнирҙа ҡатнашмай.
Формат
2012/2013 йылдар миҙгеленән башлап конференциялар һәм дивизиондар бөтөрөлә, һәм командалар бер ҙур таблицаға берләштерелә. Беренсе этапта 29 команда бер-береһе менән икешәр (бер — өйҙә, бер — ҡунаҡта) осрашыу үткәрә. Бөтәһе 56 уйын. Даими чемпионатты беренсе урында тамамлаған командаға Ебәк юлы кубогы 2018/2019 йылдар миҙгеленән алып бирелә.
2018 йылға тиклем өс мәрәйле система була. 2018/19 йылдар миҙгеленән алып ЮХЛ чемпионатында бар еңеү өсөн ике мәрәй бирәләр, өҫтәмә ваҡытта йә буллитар серияһында еңелгәнгә бер мәрәй менән баһалайҙар.
2019/2020 йылдар миҙгеленән алып бөтә командалар дүрт дивизионға һәм ике конференцияға географик принцип буйынса бүленә. Һәр команда үҙ конференцияһындағы бар клубтар менән өйҙә һәм ҡунаҡта берешәр уйын уҙғара. Тағы ла бер дивизиондың командалары алдан билдәләнгән структура буйынса икенсе бер дивизиондың командалары менән ҡунаҡта йә өйҙә берешәр уйын уҙғара. Шулай уҡ А һәм B дивизионы командалары үҙ төркөмдәре эсендә тағы дүрт уйын уҙғара, C һәм D дивизиондары командалары тағы өҫтәмә алты матч уйнай. Тимәк, даими миҙгелдә һәр команда 54 уйында ҡатнаша. Дивизиондар еңеүселәре конференцияла тәүге ике урынды ала.
Тәүге этап һөҙөмтәләре буйынса һәр конференциянан 8 иң яҡшы команда икенсе этапта ҡатнаша, улар «плей-офф» системаһы буйынса чемпионды билдәләй. Плей-оффтың тәүге этабында парҙар киләһе схема буйынса төҙөлә: беренсе конференцияһының иң көслө командаһы икенсе конференцияһының 8-се командаһы менән уйнай һәм артабан 2—7, 3—6 һәм 4—5. Сирекфиналға сыҡҡан командалар даими чемпионаттың дөйөм таблицаһы буйынса шулай уҡ дүрт парға бүленә: иң юғары команда иң түбәнгеһе менән уйнай. Бар сериялар бер команданың дүрт еңеүенә тиклем дауам итә. Чемпионға Владимир Петров кубогы бирелә.
Рус классикаһы
«ЮХЛ рус классикаһы» — Юғары хоккей лигаһының даими чемпионат сиктәрендә ҙур ретро-стилдә биҙәлгән стадионда асыҡ һауала үткән уйын. Тәүге уйын 2012 йылдың 17 февралендә Красноярскиҙә үтә: урындағы «Сокол» командаһына яңынан ойошторолған «Локомотив» хоккей клубы ҡунаҡҡа килә. Үткәрелгән асыҡ һауалағы бөтә уйындарҙың тик береһендә генә хужалар еңеүҙе яулай.
Командаларҙың лигала сығыш яһауы
2010 йылда лига ойошторолғандан бирле ЮХЛ чемпионаттарында 48 команда ҡатнаша. Тик Нефтекаманан «Торос» ЮХЛ-дың барлыҡ туғыҙ чемпионатында ла плей-офф ярыштарына эләгә. Таблицала ЮХЛ-дың һәр миҙгелендәге чемпионаттың даими өлөшөндә (һан менән — турнир таблицаһындағы урыны) һәм плей-оффта (ете төрлө төҫ менән) командаларҙың сығыш яһау һөҙөмтәләре күрһәтелгән.
К — команда Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһай''
''* 2012 йылға тиклем «Мечел» хоккей клубының сығыштары ла һанала.
''** Үткән миҙгелдәрҙә команда «КРС Хэйлунцзян», «КРС-ОЭРДЖИ» тигән исемдәр аҫтында сығыш яһай.
''*** 2012 йылда КХЛ-ға күсер алдынан «Локомотив» командаһының тарихы ла һанала.
ЮХЛ халыҡ-ара турнирҙарҙа
ЮХЛ командалары ҙур халыҡ-ара хоккей буйынса турнирҙарҙа ҡатнаша.
Континенталь кубок
2012—2014 йылдарҙа ЮХЛ чемпионы Континенталь кубок ярыштарында ҡатнаша. 2017 йылда Балашиханан ЮХЛ чемпионы «Динамо» был турнирға саҡыру ала, әммә аҙаҡтан был команда юҡҡа сығарыла.
ЮХЛ беренселеге
2015/2016 йылдар миҙгеле тамамланғас, РХФ ЮХЛ чемпионаты үткәреү хоҡуҡтары менән бергә ЮХЛ беренселеген үҙенә тағы кире ала.
ЮХЛ трансляциялары
Юғары хоккей лигаһының бар уйындары YouTube видеохостингында ЮХЛ рәсми каналында тура эфирҙа күрһәтелә. Шулай уҡ КХЛ ТВ телеканалында ЮХЛ чемпионаты уйындарын ҡарап була, ә Матч ТВ йыл һайын үткәрелгән Рус классикаһына трансляция яһай. Шулай уҡ ҡайһы бер региондар телеканалдары урындағы команданың уйындарын күрһәтеп торалар.
Баҙғыя (йылға)
Баҙғыя (Базгийка) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сөн йылғаһының һул ярына тамағынан 189 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ар (йылға)
Ар — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тере Танып йылғаһына тамағынан 199 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡалтасы (йылға)
Ҡалтасы (Калтаса) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы Ҡалтасы районы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/177/115/35 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Куз-Ёль
Куз-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Прупт йылғаһының һул ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Наҙы
Наҙы төрки телдәрҙә, шул иҫәптән башҡорт теле диалектарында , «шыршы» тип аңлатыла.
Кузоб-Ю
Кузоб-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 618 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Куим
Куим — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының уң ярына тамағынан 202 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аранин Роман Анатольевич
Аранин Роман Анатольевич (1 июль 1970 йыл) — хәрби хеҙмәткәр, Рәсәй уйлап табыусыһы, Observer компанияһының генераль директоры. Калининград ҡалаһының «Ковчег» инвалидтар йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе.
Биография
С. И. Грицаев исемендәге Харьков хәрби авиация лётчиктары училищеһын тамамлай. Алма-Ата ҡалаһында хәрби лётчик булып хеҙмәт итә.
1997 йылда ғаиләһе менән бергә Калининград ҡалаһына күсә. Бизнес менән шөғөлләнә, Араниндың тәүге фирмаһы сантехника һатҡан.
2004 йылда парапландың куполы боҙоҡ булыуы арҡаһында, Роман 30 метр бейеклектән ҡолай, умыртҡаһы ҡаты йәрәхәтләнә. Бер айҙан артыҡ реанимацияла ята, тулы паралич ала. Аранинға инвалид коляскаһы кәрәк була. Ярты йыл дауамында уның тик күҙ һәм бит мускулдары ғына ҡыбырлай. Бер нисә йыл үткәндән үҙ һаулығын яҡшыртырға ирешә, әммә ҡул һәм бармаҡтар менән ҡыбырлата алмаған.
Роман Аранин инженер Борис Ефимов менән берлектә коляска-вездеход моделен эшләп сығара. Тәүге шундай коляска Тайвань заводында йыйылы. Һуңыраҡ бының нигеҙендә Роман Аранин эшҡыуар эшмәкәрлеген башлап ебәрә.
2012 йылда компанияның әйләнеше 20 миллион һумдан арта. Шул уҡ йылда Роман Аранин «Генеральный директор» журналының төп премияһын ала. Яҡынса 3 меңдән ашыу эшҡыуар ҡатнашҡан был конкурс һөҙөмтәләренә ярашлы уға 3 миллион һум суммаһында премия тапшырыла.
2013 йылда «Бизнес-уңыш-2013» Бөтә Рәсәй конкурсы финалисы була.
2014 йылда «Социаль эшҡыуар» Рәсәй конкурсы еңеүселәренең береһе була.
2000-се йылдарҙа Роман Аранин Калининград ҡалаһында «Ковчег» инвалидтар йәмәғәт ойошмаһын ойоштора. Өс йыл дауамында Калининград хакимиәте башлығы янындағы йәмәғәт советы составында була.
Эшҡыуар Калининград ҡалаһында архитекторҙар өсөн барьерһыҙ мөхит төҙөү мәсьәләләре буйынса өс көнлөк курстар ойоштора. Әммә курстар уңышһыҙлыҡҡа тарый: төбәк архитекторҙары Араниндың инициативаларын кире ҡағалар.
Observer
Бер нисә йыл эсендә Роман Араниндың предприятиеһы байтаҡҡар үҫешкән. Компанияның техник ҡоролмалары, башлыса дистрибуция йүнәлеше буйынса, өлөшләтә — үҙ уйлап табыуҙары, Екатеринбург, Силәбе, Южно-Сахалинск, Владивосток, Ырымбур һәм башҡа ҡала аэропорттарында килеп сыға. Ҡайһы бер төбәктәрҙә эшҡыуар инвалид коляскаларын йүнәтеү буйынса оҫтаханалар аса. Ҡайһы бер мәғлүмәттәргә ярашлы Observer компанияһы Рәсәйҙә тәүгеләрҙән булып электроколяскаларҙың джойстиктарын ремонтлай башлай.
2014 йылдан алып предприятие Рәсәйҙә ступенькоходтар етештереүҙе яйларға тырышып ҡарай.
2015 йылға ҡарата компанияла бер нисә тиҫтә кеше, шул иҫәптән мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр эшләй. Предприятие изделиялары менән төрлө илдәрҙә — Литва, Яңы Зеландия, Аргентина, Германия, Польша һәм башҡа дәүләттәрҙә файҙаланғандар.
Компанияның иң төп ҡаҙанышы булып Калининград ҡалаһындағы Гәрәбә музейында лифт-платформа индереү булып тора. Музей тарихи бинала булғанға күрә, ҡанундарға ярашлы унда бер нимәне лә үҙгәртеп ҡорорға тыйыла, шунлыҡтан лифтты винтлы баҫҡысҡа урынлаштыралар.
Эшмәкәрлегенә тәнҡит
«Уралсиб» банкының кеше ресурстары хеҙмәте етәксеһе Мария Афонина эшҡыуар Араниндың эшмәкәрлеген бер үк ваҡытта социаль эшҡыуарлыҡ һәм ғәҙәти кешеләр һымаҡ йәшәү хоҡуғына көрәш тип атай.
Роман Аранин компанияһының коляскалары бер нисә йөҙ мең һумдан ашыу хаҡҡа һатылыуы мөмкин, уларҙың иң ҡиммәтлеһе яҡынса 700 мең һум тора.
Горькавый Николай Николаевич
Горькавый Николай Николаевич  — СССР һәм Рәсәй астрофизигы, яҙыусы, физика-математика фәндәре докторы (1991). СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1989).
Биографияһы
1976 йылда Силәбе ҡалаһының 92-се мәктәбен тамамлай. Силәбе уҡыусылар ғилми йәмғиәтенең ике секцияһында шөғөлләнә: химия (етәксеһе Ю. Г. Цитцер) һәм теоретик физика (етәксеһе — профессор М. С. Свирский). 1975—1976 йылдарҙа «Курчатовец» уҡыусылар фәнни йәмғиәтенең өс конференцияһында ҡатнаша.
1976 йылда Силәбе дәүләт университетының физика факультетына уҡырға инә һәм 1981 йылда уны тамамлай.
1986—1998 йылдарҙа Ҡырымда, Симеиз обсерваторияһында эшләй. 1990 йылда МДУ-ның Дәүләт Астрономия институтында (хәҙер — П. К. Штернберг исемендәге Дәүләт астрономия институты) физика-математика фәндәре буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай (Юғары аттестация комиссияһы 1991 йылда был дәрәжәһен раҫлай).
1998 йылда зодиак туҙаны буйынса эштәре өсөн уға премия бирелә, һәм ул АҠШ-тың Милли фәндәр академияһына саҡырыу ала, NASA-ла (Аэронавтика һәм йыһан киңлектәрен тикшереү буйынса милли идаралыҡ) Джон Мазер (2006 йылда физика буйынса Нобель премияһы лауреаты) етәкселегендәге Годдард исемендәге космосҡа осоу үҙәгендә эшләй башлай. 2011 йылдан алып әлеге көнгә тиклем «Суоми» (НАСА/НОАА) юлдашы төркөмөндә эшләй.
Планеталар ҡулсалары физикаһы һәм уларҙың юлдаштары менән резонансҡа инеүе (1981—1999)
Төп һөҙөмтәләре (башлыса, А.&nbsp;М.&nbsp;Фридман менән авторҙаш):
— планеталар ҡулсалары килеп сығышының дифференциаль-әйләнеүсән дискыһында кәүшәк киҫәксәләрҙең, бер-береһе менән бәрелешеп, емерелеү механизмына нигеҙләнгән теорияһын артабан үҫтерә;
— гравитациялағы һығылмалы булмаған киҫәксәләрҙән торған ҡулсалар өсөн гидродинамик тигеҙләмәләр системаһын төҙөй;
— Сатурн ҡулсаларының тотороҡһоҙ булыуы өйрәнгән һәм бер нисә яңы тотороҡһоҙлоҡ, шул иҫәптән, Сатурн ҡулсаларының ҙур масштабта ҡатламдарға бүленеүенә яуап биргән аккреция тотороҡһоҙлоғон, Уран менән Сатурндың нәҙек ҡулсаларында эксцентриситет тыуҙырыусы эллипс-тотороҡһоҙлоҡто аса;
— Нептун аркаларының моделен тәҡдим итә, уға ярашлы аркалар айырым ҡуйылыҡтар-эпитондар теҙеп ҡуйылған үтә күренеүсән ҡулсанан ғибәрәт. Һәр эпитонда киҫәксәләр эпициклик орбита буйынса хәрәкәт итә;
— Урандың нәҙек ҡулсаларының резонанстан килеп сығышы моделен тәҡдим итә. Уның нигеҙендә Урандың ҡулсалар зонаһын ике резонанс менән тәьмин иткән һәм әлегә асылмаған 6 юлдашының урынлашыуы күҙаллана. Был фараз ярты йылдан һуң Урандың 10 яңы юлдашын асҡан «Вояжер-2» автоматик планета-ара станцияһы тарафынан раҫлана.
Был эштәре планеталар ҡулсаларының хәҙерге заман теорияһы буйынса донъяла беренсе теоретик монография була, һәм ул артабан инглиз теленә тәржемә ителә. Горькавый—Фридмандың Уран ҡулсаларының резонанс структураһы тураһындағы эштәрен һәм уны асылмаған юлдаштары булыуын күҙаллауҙарын академиктар В.&nbsp;А.&nbsp;Амбарцумян, В. И. Арнольд, Я.&nbsp;Б.&nbsp;Зельдович, Б.&nbsp;Б.&nbsp;Кадомцев, М.&nbsp;Я.&nbsp;Маров, А.&nbsp;М.&nbsp;Обуховтар һәм күп кенә башҡа күренекле ғалимдар юғары баһаланы
Премия тапшырыу тураһындағы Указға М. С. Горбачев һәм Н.&nbsp;И.&nbsp;Рыжков ҡул ҡуйған.
1989 йылда СССР-ҙың фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт премияһына лайыҡ була.
Планета-гиганттарҙың даими булмаған юлдаштырының килеп сығышы (1993—1995)
Сатурн өсөн эшләнгән моделдән сығып шундай һығымта яһала: Сатурндың 90-сы йылдар башында уҡ билдәле булған иң ситтәге кире йүнәлешле тышҡы юлдашы Фебаның орбитаһының радиусына (13 млн км) ҡарағанда яҡынса ике тапҡырға ҙурыраҡ тағы ла әлегә асылмаған кире йүнәлешле тышҡы юлдаштар төркөмөнөң булыуы асыҡлана (ул Юпитерҙың тышҡы юлдашы Пасифеға оҡшаған). Бер нисә йылдан һуң Сатурндың кире йүнәлештә әйләнгән тышҡы юлдаштар төркөмө булыуы раҫлана: 2000—2007 йылдарҙа 18-24 миллион километр алыҫлыҡта Сатурндың 25 кире йүнәлешле юлдаштары төркөмө асыла.
Зодиак болото (1994—2000)
1990-сы йылдар башында «COBE» юлдашы теп-теүәл итеп реликт нурланышын да (уның бер төрлө булмауын асҡан өсөн Джон Мазер һәм Джордж Смут физика буйынса 2006 йылғы Нобель премияһын ала), шулай уҡ, күкте яҡтыртыу сәбәпле, ентекле күҙәтеүҙәргә етди рәүештә ҡамасаулаған, зодиак туҙанының нурланышын да иҫәпләп сығара. «Хаббл» — Уэбб исемендәге космик супертелескопҡа алмаш булдырыу өсөн Ҡояш системаһының башҡа нөктәләрендә, мәҫәлән, булдырыласаҡ телескопты урынлаштырыу мөмкин булған урындарҙың береһе — астероидтар билбауында зодиак туҙаны нурланышының ниндәй дәрәжәлә интенсив булыуын асыҡлау талап ителә.
1990-сы йылдар урталарында Николай Горькавый, Джон Мазер тәҡдиме буйынса, планета-ара туҙан болотоноң өс бүлемле физик моделен төҙөй башлай «COBE» юлдашының Ерҙәге нөктә өсөн алынған мәғлүмәттәр нигеҙендә), был модель ярҙамында Ҡояш системаһының теләһә ниндәй нөктәһендә зодиак нурланышын иҫәпләп сығарырға мөмкин була.
Был эш 1998 йылда Америка фәндәр академияһы премияһына лайыҡ була. Уның һөҙөмтәләре Американың фәнни журналдарында баҫылып сыға. Модель Ҡояш системаһының теләһә ниндәй нөктәһендә күктәге нурланыш картаһын иҫәпләү мөмкинлеген бирә.
Кулом-Ю
Кулом-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 677 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 84 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кук-Ю-Вож
Кук-Ю-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кук-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кәлтә (йылға)
Кәлтә — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Йоҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Кук-Ю
Кук-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нем йылғаһының һул ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 101 км.
Кәлтә (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Кук-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Кәлтә (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кук-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кәлтәй (йылға)
Кәлтәй — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/177/77/5    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡалмыя (Тере Танып ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡарыш (йылға)
Ҡарыш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ар йылғаһының һул ярына тамағынан 3,8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гастев Алексей Капитонович
Алексей Капитонович Га́стев (8 октябрь, Суздаль — 15 апрель 1939 йыл, Мәскәү) — рус революционеры, профсоюз эшмәкәре, шағир һәм яҙыусы, хеҙмәтте ғилми ойоштороуҙың теоретигы һәм Үҙәк хеҙмәт институты етәксеһе. 1931 йылдан алып ВКП(б) ағзаһы. Пролеткульттың идеологтарының береһе. Мәскәүҙә билдәле "Яҙыусылар кооперативы йорто"нда йәшәй. Әҙәби псевдонимдары — ''А. Зорин, И. Дозоров, А. З., А. Зарембо, А. Набегов.''
Биографияһы
Гастев Алексей Капитонович 1882 йылда Суздаль ҡалаһында уҡытыусы һәм тегенсе ғаиләһендә тыуған. Уға ике йәш булғанда атаһы мәрхүм була. Ҡала училищеһын һәм техник курстарҙы тамамлағандан һуң Мәскәү уҡытыусылар институтына уҡырға инә, әммә 1902 йылда сәйәси эшмәкәрлеге өсөн — Н. А. Добролюбовтың үлеүенә 40-йыллығына бағышлап ойошторолған демонстрация өсөн был уҡыу йортонан ҡыуып сығарыла.
1901 йылда РСДРП-ға инә һәм профессиональ революционер булып китә. 1903 йылда Вологда губернаһының Усть-Сысольск ҡалаһына (хәҙерге Сыктывкар) һөргөнгә ебәрелә, унан 1904 йылдың 10 июнендә сит илгә (Францияға) ҡаса.
1904 йылда Парижда слесарь булып эшләй һәм Социаль фәндәренең юғары мәктәбендә белем ала. Шул уҡ йылда уның һөргөнгә ебәрелгәндәрҙең тормошо хаҡында булған тәүге хикәйәһе баҫылып сыға.
1905 йылда Гастев Рәсәйгә ҡайта һәм Беренсе рус революцияһы осоронда Кострома эшсе депутаттар советы рәйесе һәм хәрби дружина етәксеһе итеп һайлана.
1906 йылда Алексей Гастев РСДРП-ның IV съезына делегат итеп һайлана. 1908 йылда большевиктар рәтенән сыға.
1910 йылда йәнә Парижға китә, бында слесарь булып эшләй. Парижда Берләшкән эшселәр клубының секретары була, синдикалист һәм кооператив хәрәкәттәрендә ҡатнаша. 1913 йылда Санкт-Петербургҡа ҡайтып заводта эшләй.
1917—1918 йылдарҙа Бөтә Рәсәй эшсе-металлургтар союзының үҙәк комитетының секретары итеп һайлана. Мәскәүҙең, Харьковтың һәм Николаевтың заводтары идаралығында эшләй, профсоюз һәм ойоштороу-мәҙәни эшендә әүҙем шөғөлләнә.
1919 йылдың декабрендә Новониколаевск ҡалаһында енәйәт тикшереүе башлығы булып хеҙмәт итә.
1921 йылда Үҙәк хеҙмәт институтына нигеҙ һала һәм уның етәксеһе була. Институт директоры булараҡ Эшсе-крәҫтиән инспекцияһы янында Хеҙмәтте ғилми ойоштороу буйынса совет рәйесенең урынбаҫары була, ә 1926 йылдан алып — уның рәйесе итеп тәғәйенләнә.
1926 йылда Үҙәк хеҙмәт институтының биш йыллығына арнап «айырмалы энегияһы һәм эшенә тоғро булғанлығы өсөн» Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены бүләкләнгән.
1932 йылдан алып 1936 йылға тиклем Хеҙмәт һәм Оборона Советы янындағы Стандартизация буйынса бөтә союз комитетының рәйесе, һәм тағы ла «Стандартизация хәбәрҙәре» («Вестник стандартизации»; хәҙерге — «Стандарты и качество») журналының баш мөхәррире була.
1938 йылдың 8 сентябрендә Эске эштәр халыҡ комиссариаты (НКВД) органдары менән ҡулға алына һәм 1939 йылдың 15 апрелендә атылған.
Ғаиләһе
Ҡатыны: Анна Ивановна Васильева (1906 йылдан алып 1917 йылға тиклем), Софья Абрамовна Гринблат (1917 йылдан алып).
Балалары (икенсе никахтан):
Хеҙмәтте ғилми ойоштороу өлкәһендә идеялары
Алексей Гастев даими рәүештә Генри Форд менән хат алышҡан.