cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Яралы амазонка
Антик таныҡлыҡтар
Плиний һөйләгән тарихта даталар телгә алына. Һәр хәлдә, уның өс рәссамы яҡынса бер үк ваҡытта эшләгән. Поликлеттың эшләгән Амазонкаһы — б.э.т. яҡынса 435 й., Фидий Амазонкаһы — б.э.т. 438 й. һуң, Кресил (Кресилая) акмаһы — б.э.т. яҡынса 440 — 430 йй., Фрадмон акмеһы б.э.т. яҡынса 420 й. ҡарай. Кидон тигән исем проблемалы һанала. Башҡа сығанаҡтарҙа был исем осрамай. Башҡа сығанаҡтарҙа был исем осрамай. Бәлки, был сығышы менән Кидониянан булған Кресилдың этниконы ғыналыр (Крит утрауындағы ҡала). Быға үрҙә телгә алынған ярышҡа барып тоташҡан Амазонкаларҙың дүрт скульптура тибының яҡшы билдәле булыуы иҫбатлай. Ләкин күптән түгел Вена һәм Лондон музейҙарында репликалар менән бишенсе тип идентификациялана. Шуға күрә ҡатнашыусылар һаны мәсьәләһе бәхәсле булып ҡала.
Боронғо грек статуялары репликаларының һаҡланып ҡалған төрҙәре
Боронғо грек үҙенсәлектәренә барып тоташҡан һуң репликалар тиҫтәләрсә иҫәпләнә һәм уларҙың барыһы ла төрлө деталдәр менән айырыла, шуға күрә прототиптарҙың нисек булыуы тураһында фекер йөрөтөүе ҡыйын. Бөтә скульптуралар ҙа баҫып торған ҡатын-ҡыҙ фигураларынан тора, улар ҡыҫҡа хитон кейгән, амазонкаларҙың уң күкрәге яраланған, һул ҡулы менән йә һөңгөгә, йә өҫтәмә таяуға таянғандар, уң ҡулы баш өҫтөнә күтәрелгән.
Скульптураларҙы өс төп тип буйынса классификациялау ҡабул ителгән: Берлин амазонкаһы, Маттея Амазонкаһы, Капитолий амазонкаһы (Берлин амазонкаһының тағы бер варианты — Дориа-Памфили Амазонкаһы айырып күрһәтелә), йәғни барлығы дүрт вариант, уларҙың һәр береһен ситләтелгән билдәләр буйынса Поликлет, Фидий, Кресил һәм Фрадмон яҙған төп нөсхәләр менән бәйләйҙәр. Ләкин тәғәйен атрибуциялар буйынса берҙәм фекер юҡ.
«Берлин амазонкаһы» (Скьярр амазонкаһы)
Был яраланған амазонка һүрәтенең иң билдәле төрө, ул күп төрлө вариацияларға һәм ҡабатлауҙарға эйә, был конкурста еңеүсенең эше тураһында туранан-тура дәлилләй. Скульптураның икенсе исеме: Скьярра Амазонкаһы (Sciarra — һуғышсан, һуғыш башлап ебәреүсе). Иң яҡшы скульптура Берлиндағы Иҫке музейҙа һаҡлана, исеме лә ошонан. Тап ошо типты Аргостан арҙаҡлы скульптор Өлкән Поликлетҡа ҡайтарып ҡалдыралар. Ошо уҡ типтағы икенсе реплика: «Амазонка Лэнсдаун» Метрополитен музейында урынлашҡан. Өсөнсө репликаны Римда, 1868 йылда Саллюстия баҡсаларында табалар. Ул Карлсберг Глиптотекаһында Копенгагенда һаҡлана.
Постаментҡа һул ҡулы менән таянған, уң күкрәгенән бер аҙ юғарыраҡ яраланған 1,94 м бейеклектәге һын ҡыҫҡа хитондағы амазонканы һүрәтләй, был, Б. Р. Виппер раҫлауынса, Поликлет ижадына хас, һәм тән ауырлығын уң шулай уҡ уның «квадрат фигуралары» һәм пропорциялаштырыу ысулы өсөн хас.терәк аяғына күсереүҙән һәм тубыҡтан бер аҙ бөгөлгән һул аяғын еңелсә бушатыуҙан барлыҡҡа килгән пластик хәрәкәттең тәьҫирлелеге өсөн формаль рәүештә хәл ителә. Һындың былай ҡуйылышы Поликлеттың асышын һәм S-рәүешле линияның икеләтә хәрәкәтенең ул яратҡан «пластик темаһы»нан ғибәрәт. «Тыныслыҡ хәлендәге хәрәкәт» (Адольф Фуртвенглер термины) нәҡ ир-егеттәр Дорифор һәм Диадумен статуяларында Поликлет тарафынан һүрәтләнә. Поликлеттың амазонкаһы һындарҙың бөтөнлөгө һәм еңелсә һәлмәк «ир-егеттәр» пропорциялары менән һоҡланғыс, был шулай уҡ уның «квадрат фигуралары» һәм пропорциялаштырыу ысулы өсөн хас. Скульптураның контурын билдәләүсе хитон йыйырсыҡтарының тектоник ҡабатланыуы ла Поликлеттың авторлығы файҙаһына.
«Маттея Амазонкаһы»
Август осоронда ижад ителгән 2,11 метр бейеклектәге «Маттея амазонкалары» скульптураһы бронза грек нөсхәһенән Рим мәрмәр репликаһы булып тора. Был скульптура тибын белгестәрҙең күбеһе Фидийҙыҡы тип иҫәпләй. Ватиканда һаҡланған скульптура 1770 йылда табыла һәм быға тиклем Маттея ғаиләһе коллекцияһында һаҡлана. Шул уҡ типтағы икенсе вариант Парижда урынлашҡан Луврҙа урынлашҡан. Фидий эшләгән Амазонка Лукиан тасуирламаһында «һөңгөгә таяна». Әммә уң ҡулы, Поликлет скульптураһындағы кеүек үк, баш өҫтөнән күтәрелә. Луврҙан Маттея Амазонкаһындағы был мотив ысынлап та хәл иткес булып тора (һөңгөләрҙән ни бары ике фрагмент ҡына ҡалған). Ватикандан һындың уң ҡулындағы һыныҡ йәйәне хәтерләтә, етмәһә, уның билендә уҡтар менән ҡалъян тора. Һөңгөгә ике ҡулы менән таянған, өҫтәүенә, уң ҡулында һөңгөнө баш өҫтөндә тотҡан амазонка Л. Наттер коллекцияһынан геммала төшөрөлгән (һуңғараҡ юғалған).
Ватикандан Маттея Амазонкаһының башы, моғайын, башҡа скульптуранан алынған һәм дөрөҫ ҡуйылмаған, уның ауышлығы һәм уңға боролоуы фигураның дөйөм хәрәкәтенә тап килмәй. Ошондай уҡ типтағы тағы бер реплика Капитолий музейының Нуово Палаццоһында урынлашҡан. Капитолий вариантында уң ҡулдың баш өҫтөндә хәрәкәте икенсе төрлө. Икенсе айырмалыҡ һыҙаты — амазонка алға табан бер аҙым яһаған һымаҡ һул аяғын бер аҙ алға сығара. Капитолий музейы белгестәре «үҙ амазонкаһын» Фидийға түгел, ә Кресилға ҡайтарып ҡалдыра. Б. Р. Виппер, был типтың Фидийға ҡарағанлығын дәлилләп, былай тип яҙа: «Беҙ Маттеяның Амазонкаһында Фидий өсөн хас композицияның туралығын күрәбеҙ. Һөңгө, уң ҡулының бөгөлөүе һәм фигураның уң контуры дөрөҫ оҙонса дүртмөйөш барлыҡҡа килтерә, уның әйләнәһенә бөтә фигура төшөрөлгән». Бындай үҙенсәлекле тектоник тирәс Фидий мәктәбенең байтаҡ әҫәрҙәрендә күренә, өҫтәүенә, Маттея Амазонкаһында профилдәр юҡ тиерлек, уның хәрәкәте бер генә фронталь күҙлектән ҡарала. Хитондың ваҡ, «һибелеүсе» йыйырсыҡтарын Фидий мәктәбенең башҡа әҫәрҙәрендә, мәҫәлән, Афина Парфенонының скульптураларында күрергә мөмкин. Был шулай уҡ скульптор Фидийҙың һәм уның шәкерттәренең үҙенсәлекле һыҙаты. Ватикан амазонкаһының аяҡ осондағы торҡа — күсермә алыусының ирекле өҫтәмәһе.
1950-се йылдарҙа Тиволиҙа император Адриандың виллаһында ҡаҙыу эштәрендә элекке атрибуцияларға тап килгән Поликлет һәм Фидий амазонкаларының тағы ике репликаһы табыла.
4 август
4 август — григориан стиле буйынса йылдың 216-сы (кәбисә йылында 217-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 149 көн ҡала.
Яралы амазонка
«Капитолий Амазонкаһы» (Сосикл Амазонкаһы)
Римдағы Капитолий музейының Нуово Палаццоһында «Яралы амазонка» исемле өс әҫәр бар. Шуларҙың Берлин тибын музей хеҙмәткәрҙәре Поликлетҡа түгел, Фидийға ҡайтарып ҡалдыралар, ә үҙенсәлекле икенсе тибын «Капитолий Амазонкаһы» тип атайҙар һәм Кресил эшенә ҡайтарып ҡалдыралар (арҡаһында һыбайлылар плащы булған берҙән-бер фигура). Өсөнсөһөн Сосикл яҙған, тип фараз ителә (б.э. II быуаттың Рим күсермә алыусыһы). 2,02 м бейеклектәге скульптура «Сосикл» исеме менән ҡул ҡуйылған. Ул Поликлеттың йәки Кресилдың (белгестәрҙең фекере айырыла) төп нөсхәһе буйынса эшләнгән. Һын 1733 йылда табылған, кардинал Альбани коллекцияһында һаҡланған, һуңынан Капитолий музейына тапшырылған. Амазонка һул ҡулын күкрәге алдында тота, ә уңы, асыҡ усы менән, өҫкә күтәрелгән.
4 август
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Яралы амазонка
«Капитолий Амазонкаһы» (Сосикл Амазонкаһы)
Был типҡа яҡын бронза һындар һәм геммаларҙа һүрәттәр бар. Был типҡа яҡын торған, оҙон көллө амазонканы Һүрәтләгән ғәҙәти булмаған реплика Луврҙа урынлашҡан.
4 август
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Ҡазан эргәһе мәҙәниәте
Ҡазан эргәһе мәҙәниәте — бронза быуаты археологик ҡомартҡыһы.
Ҡыҫҡаса белешмә
Беҙҙең эраға тиклемге XVI — IX б. ҡарай. Башҡортостанда Ҡазан эргәһе мәҙәниәте ҡомартҡылары Кама й. түбәнге ағымында, Ағиҙел й. бассейн тупланған (Кәкрекүл торамаһы, Иҫке Ҡабан торамаһы II һ. б.). Торамалар ҡылҡыу урында урынлашҡан. Күп камералы, ағас бағаналы конструкциялы һәм 2 яҡлы йәки сатыр тибындағы ҡыйыҡлы тура мөйөшлө ярым ер өйҙәр торлаҡ хеҙмәтен үтәгән; ҡайһы бер ярым ер өйҙәр үткәүел аша тоташтырылған.
Камыш-Самарка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Агуйдат
Агуйдат — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чичка-Юл йылғаһының һул ярына тамағынан 319 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Конькиҙа йүгереү спорты
Конькиҙа йүгереү спорты  йәки конькиҙа тиҙлеккә йүгереү — ябыҡ түңәрәк эсендә боҙҙа билдәле бер араны мөмкин тиклем тиҙ үтеүҙе үҙ эсенә алған спорт төрө.
Классик төргә һәм шорт-трекҡа бүлеп ҡарала. Ғәҙәттә, «конькиҙа йүгереү спорты» тигәндән 400 метрлыҡ овалдағы классик ярыштар күҙ уңында тотола.
Тарихы
Конькиҙа йүгереү спорты — иң боронғо спорт төрҙәренең береһе.
«Конёк» («ат»)һүҙенең тәүге ҡулланылышын Гемахтың "Инглиз-Нидерланд һүҙлеге"ндә (1648) табырға була.
Археологтар тарафынан табылғын иң боронғо конькиҙар Төньяҡ Ҡара диңгеҙ буйында бынан 3200 йыл элек күсмә ҡәбиләләр булып йәшәгән киммерийсыларҙыҡы тип иҫәпләнә.
Рәсми рәүештә теркәлгән беренсе ярыштар 1763 йылдың ғинуарында Бөйөк Британияла үткәрелә. Ярышта 15 милдән торған дистанцияны 46 минутта үтеүсе мистер Лэмб еңеп сыға.
Спорт төрө булараҡ, тиҙ йөрөшлө конькиҙа йүгереү кеүек спорт төрө XIX быуаттың икенсе яртыһында ғына үҫеш ала.
1742 йылда. Эдинбургта конькиҙа йүгереү спортының донъялағы беренсе клубы асыла. Ә бындай клубтар артабан1830 йылда Лондонда һәм Глазгола, 1849 йылда — Филадельфияла, 1863 йылда — Нью-Йоркта, 1864 йылда — Тронхеймда һәм Петербургта барлыҡҡа килә.
Варшава конфедерацияһы (1573)
Варшава конфедерацияһы — Речь Посполитаяла дини түҙемлекте тәьмин итеү маҡсатында 1573 йылдың 28 ғинуарында Варшавала беренсе конковацион сеймында төҙөлгән конфедерация.
Конькиҙа йүгереү спорты
Тарихы
1879 йылда Англияла Конькиҙа йүгереү спортының милли федерацияһы ойошторола. 1879 йылдың 8 декабрендә үткән милли беренселекте иң тәүге булып Англия үткәрә.
Варшава конфедерацияһы (1573)
Варшава конфедерация акты Европала бындай тәүге документ булып иҫәпләнә. Акт дини низағтарҙы бөтөрмәһәлә, Европаның күп өлөшө менән бигерәк тә Утыҙ йыллыҡ һуғыш осоро менән сағыштырғанда, Речь Посполитаяны ваҡытлыса күпкә хәүефһеҙерәк һәм толерантлы урын итә.
Конькиҙа йүгереү спорты
Тарихы
1889 йылда Амстердамда, Нидерландыла, конькиҙа йүгереүселәр араһында донъя чемпионаты беренселеге ойошторола. Россия спортсыһы Александр Паншин еңеүсе була.
Варшава конфедерацияһы (1573)
Конфедерацияла Бөйөк һәм Кесе Польша, Бөйөк Литва кенәзлеге, Киев, Волынь, Подляшье һәм Урыҫ воеводалыҡтары, Пруссия, Померания, Жемайтия, Лифляндия һәм таж ҡалаһының вәкилдәре ҡатнаша.
Конькиҙа йүгереү спорты
Тарихы
Өс йылдан һуң, Конькиҙа йүгереүселәрҙең халыҡ-ара берләшмәһе (ИСУ) булдырыла. Хәҙерге көндә ул 60-тан ашыу милли федерацияны берләштерә.
Турнесь-Иоль
Турнесь-Иоль — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Войкар йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Варшава конфедерацияһы (1573)
Варшава конфедерацияһының маҡсаты Люблин унияһын ҡабул иткәндән һуң барлыҡҡа килгән проблемаларҙы хәл итеү була. Люблин унияһына ярашлы берҙәм короле, сеймы, аҡсаһы, һалымы һәм берҙәм тышҡы сәйәсәте булған яңы дәүләт Речь Посполитая ойошторола. Әммә бында дөйөм сиркәү булмай — көнсығыш ерҙәрҙә православиелылар өҫтөнлөк итһә, илдең көнбайышында һәм төньяғында төбәк протестантизмы таралыу ала.
Конькиҙа йүгереү спорты
Тарихы
ИСУ 1889 йылда ярыштарҙы профессиональ ярыштар тип иғлан итә һәм 1893 йылда Амстердамда ир-егеттәр араһында рәсми донъя чемпионатын үткәрә. Ошо уҡ йылда беренсе рәсми Европа чемпионаты ойошторола.
Турнесь-Иоль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Конькиҙа йүгереү спорты
Тарихы
Рәсми рәүештә танылған беренсе донъя чемпионы голланд Эден, ә Европа чемпионы булып швед Эрикссон һанала.
Тальма (Лозьва ҡушылдығы)
Тальма — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының уң ярына тамағынан 127 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 101 км.
Конькиҙа йүгереү спорты
Тарихы
1901 йылда Стокгольмда, ул ваҡытта Рәсәй империяһының бер өлөшө булған Финляндиянан, Франц Ватен донъя чемпионы була.
Тальма (Лозьва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Варшава конфедерацияһы (1573)
Варшава конфедерацияһы Речь Посполитаяла дини иректе һаҡлауҙа әүҙем роль уйнай, унда ҡатнашыусылар үҙ-ара толерантлы булырға, артабанғы быуындарҙа был толерантлыҡты һаҡларға, ниндәйҙә булһа хөкүмәт ниндәйҙә булһа динде эҙәрлекләһә ирекле дин тотоу өсөн берҙәм көрәшергә килешәләр. Католик епископтары Варшава конфедерацияһына ҡул ҡуймайҙар һәм конфедерацияның «башҡа бөтә диндарҙарға, мосолмандарға, йәһүдтәргә, протестанттарға һәм башҡа „схизматиктарға“ ирекле дин тотоуҙың иғлан итеүе польша дәүләтселеге нигеҙҙәрен емерә, Хоҙайҙың бөйөклөгөн мыҫҡыл итә».
Песковка (Вятка ҡушылдығы)
Песковка  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 1160 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Вонзур
Вонзур — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Возюг йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Тальма (Лозьва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Турнесь-Иоль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вонзур
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Песковка (Вятка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Конькиҙа йүгереү спорты
Тарихы
Ә 1910 йылғы һәм 1911 йылғы донъя беренселегендә, шулай уҡ 1910 йылғы Европа беренселегендә Рәсәйҙән Николай Струнников еңеү яулай.
Песковка (Вятка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Конькиҙа йүгереү спорты
Тарихы
Конькиҙа йүгереү буйынса рекордтарҙы теркәү 1890 йылда башлана.
Ҡатын-ҡыҙҙар араһында донъя чемпионаты — 1936 йылдан, ә Европа чемпионатын 1970 йылдан үткәрелә башлай.
Шулай уҡ, 1970 йылдан алып спринтерлы күп көрәшлелек буйынса донъя чемпионаттары ла ойошторола башлай (500 һәм 1000 метрға йүгереү һөҙөмтәләре буйынса).
1996 йылдан алып донъя чемпионатының айырым аралағы ярыштары үткәрелә. Шулай уҡ, 1985/1986 йылдар миҙгелендә беренсе тапҡыр булдырылған Донъя кубогы этаптары ла ойошторола.
2003 йылғы Донъя кубогында тәүге тапҡыр командала эҙәрлекләү уҙышы барлыҡҡа килә.
Ҡышҡы олимпия уйындары программаһына ир-егеттәрҙең тиҙлеккә конькиҙа йүгереү уҙыштары 1924 йылдан индерелә. Ә ҡатын-ҡыҙҙар араһында бындай ярыштар 1960 йылдан башлап үткәрелә башлай.
Беренселек 4 дистанцияға — 500, 1500, 5000, 10000 метрға һәм күп көрәшлелеккә уйнатыла. 1928 йылда 10 000 метрлыҡ дистанцияға ярыштар үткәрелмәй. Күп көрәшлек буйынса ярыштар ҡушымтаһы ла зачетҡа иҫәпләнмәй.
Хәҙерге заман Ҡышҡы олимпия уйындары программаһы үҙ эсенә ҡыҫҡаһы — 500, 1000 (1976 йылдан алып ир-егеттәр араһында) һәм 1500 метр, оҙоно — 3000, 5000 (1988 йылдан алып ҡатын-ҡыҙҙар араһында), 10000 метрлыҡ дистанция ярыштарын ала.
Ярышта ҡатнашыусылар парлашып: береүһе — тышҡы юл буйлап, икенсеһе эске трек буйлап йүгерә. Һәр дистанцияла милли команданан 3 спортсы сығыш яһарға мөмкин.
Варшава конфедерацияһы (1573)
2003 йылда конфедерация тексы ЮНЕСКО-ның Тыныслыҡ хәтере исемлегенә индерелә.
Конькиҙа йүгереү спорты
Тарихы
1972 йылға ҡәҙәр 500 һәм 1500 метр араға 4 ир-егет спортсы ҡатнаша алған. Күп көрәшлек буйынса абсолют беренселек уйнатылмаған. Бары тик1924 йылдан ғына олимпия чемпионы дүрт дистанцияла яуланған урындарҙың суммаһы буйынса билдәләнә башлай.
1967 йылда ИСУ үҙ эгидаһы аҫтына шорт-тректы ҡабул итә, әммә ул 1976 йылға хәтлем халыҡ-ара ярыштар ойоштормай.
Шорт-трек буйынса донъя чемпионаты 1981 йылдан башлап үткәрелә. 1997 йылдан башлап Европа чемпионаты ойошторола.
Калгариҙа үткән 1988 йылғы Олимпия уйындарында шорт-трек күрһәтмә спорт төрө була. 1992 йылдан башлап шорт-трек Олимпиада уйындары программаһына индерелә.
2014 йылда Сочиҙа үткән Олимпиадала шорт-трек буйынса 8 комплект награда уйнатыла (конькиҙа йүгереү спортында — 12).
Конькиҙа йүгереү спортының үҫеш алыуы яһалма юллы ҙур боҙлоҡтарҙың сафҡа индерелеүе менән бәйле. Яһалма юл менән туңдырылған боҙҙа үткәрелгән беренсе чемпионат булып 1959 йылда Гетеборгтағы Европа чемпионаты тора. Ә 1960 йылда Скво-Веллиҙың яһалма боҙонда тәүге Олимпия уйындары уҙғарыла.
1985—1986 йылдарҙа тулыһынса ябыҡ тәүге боҙлоҡтар— береһе Берлин да, икенсеһе Херенвенала барлыҡҡа килә. Классик күп көрәшлелек буйынса1987 йылғы Донъя чемпионаты ҡыйыҡ аҫтында үткәрелгән тәүге ярыш була. Ә 1988 йылда Калгариҙа үткән Олимпия уйындары шулай уҡ ябыҡ боҙлоҡта була.
Спортсыларҙың кейемдәре лә үҙгәрә— яңы костюмдар ҡулланыла башлай, 1997 йылда конькиҙың яңы төрө — клап-скейт барлыҡҡа килә. Уның барлыҡҡа килеүе тиҙлекте арттырырға мөмкинлек бирә.
Ярыштар
Конькиҙа йүгереү буйынса классик ярыш  түбәндәге форматта үткәрелә:
күп көрәшлелек (allroundallround;)
айырым дистанцияларҙа, уға команда эҙәрлекләү уҙыштары ла индерелә.
Спортсылар дүрт дистанцияла ярыша, уларҙы суммаһы буйынса еңеүсе билдәләнә.
Күп көрәшлелектең өс төрө бар:
спринтерлы − 500 метр +1000 метр + 500 м +1000 метр;
кесе − 500 метр + 1500 метр + 1000 метр + 3000 метр
Һәр йүгерешкә мәрәйҙәр иҫәпләнә, һәр — 500 метрҙың үтеү ваҡыттына 1,000 мәрәй бирелә.
Башҡа дистанцияларҙағы ваҡыт, әлеге дистанцияның 500 метрға оҙонораҡ булған һанына бүленә, һәм килеп сыҡҡан һан бынан алдағы дистанциялағылар мәрәйҙәренең суммаһына ҡушыла.
Евелю
Евелю — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сумульта йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Конькиҙа йүгереү спорты
Ярыштар
Иң әҙ сумма йыйған спортсмен еңеүсе була. Спринтлы һәм классик күп көрәшлелек буйынса чемпионатар һәм донъя беренселектәре, айырым дәүләттәрҙең ярыштары үткәрелеп тора.
Бешпалтырь
Бешпалтырь — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы/Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сухой Карамык йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Конькиҙа йүгереү спорты
Ярыштар
Айырым дистанция ярыштары  донъя чемпионатында һәм Донъя кубогының айырым дистанцияларында һәм этаптарында уҙғарыла.
Бешпалтырь
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Подкумок йылғаһы ҡушылған урынған Отказненск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Евелю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Бешпалтырь
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Конькиҙа йүгереү спорты
Ярыштар
Йүгерештәр 500 метр, 1000 метр, 1500 метр, 3000 метр (ҡатын-ҡыҙҙар ғына), 5000 метр һәм 10000 метр (ир-егеттәр генә) дистанцияларға уҙғарыла, шулай уҡ команда эҙәрлекләү уҙыштары ла үткәрелә.
Евелю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Конькиҙа йүгереү спорты
Ярыштар
1996 йылдан башлап, спортсыларҙың мөмкинлектәрен тигеҙләү өсөн, 500 метрға ике уҙыш үткәрелә.
Һәр спортсы беренсеһендә — эске юл буйлап, икенсеһендә тышҡы юл буйлап йүгерә. Команда эҙәрлекләү уҙыштарында һәр илдән бер ҡатын-ҡыҙҙар һәм бер ир-егеттәр командаһы ҡатнаша.
Уҙышта өсәр спортсынан торған ике команда стартҡа баҫа. Улар боҙлоҡтоң ҡапма-ҡаршы ике остағы эске юлдың уртаһынан бер үк ваҡытта ярыша башлай.
Ҡатын-ҡыҙҙар — алты әйләнеш, ир-егеттәр һигеҙ әйләнеш яһай.
Конькиҙа йүгереү спортының айырым дистанцияларға үткәрелгән донъя чемпионаты, Донъя кубогы, милли чемпионаттар Олимпия уйындары программаһына индерелгән
Шулай уҡ конькиҙа йүгереү марофоны һәм масс-старт буйынса 100 һәм 300 метр (башлыса балалар араһында) милгә ярыштар үткәрелә.
Шорт-трек буйынса ярыштар: спортсылар 500 м, 1000 м, 1500 м, 30000 һәм эстафетала: ҡатын-ҡыҙҙар — 3000 м, ир − аттар 5000 метрға ярыша
Донъя чемпионаттары, Европа чемпионаты, Донъя кубогы, милли чемпионаттар үтә, шулай уҡ шорт-трек Олимпия уйындары программаһына индерелгән.
Йүгереү юлы
Ҙур кимәлдәге барлыҡ ярыштар ҙа тик 400 метр оҙонлоғондағы юлда үткәрелә. Эске боролоштоң радиусы 25 метрҙан алып 26 метрға тиклем етә. Һәр боролоштоң, һәр тура юлдың оҙонлоғо яҡынса 100 метр.
Конькиҙа йүгереү өсөн тәғәйенләнгән боҙлоҡ ике юлға — эске һәм тышҡы бүленә. Тура һыҙаттың береһе күсешле була.
Шорт-трек өсөн йүгереү юлы, ҡағиҙә булараҡ, ҡәҙимге хоккей стадионында һыҙыла. Боролоштарҙың эске радиусы 8 метрлыҡ итеп эшләйҙәр. Түңәрәкләнеп торғандарҙың араһы — 28,85 метр. Араһы — 111,12 метр, ул бровканан 0,5 метр дистанция үлсәгәндән килеп сыға. Сәғәт йүнәлешенә ҡаршы йүгерәләр.
Ҡыҫҡа дистанция ярыштарында, спортсылар «таҙа» боҙҙа әйләнһен өсөн, трассаны старт һыҙығы менән бергә уҙыштан уҙышҡа бер аҙ күсерәләр (финишн һыҙығы фотофиниш аппаратураһы менән хәрәкәтһеҙ ҡала).
Ҡағиҙәләр
Классик конькиҙарҙа парлашып йүгерәләр — спортсыларҙың береһе тышҡы юлда урын ала, икенсеһе — эске юлда.
Һәр әйләнештән һуң улар юлдар менән алмашына. Сәғәт йүнәлешенә ҡаршы йүгерәләр.
Алмашынған ваҡытта шундай хәлдәр булырға мөмкин: спортсылар күсешле һыҙыҡта икеһе йәнәш тура килә. Был осраҡта, эске юл буйынса йүгереүсе тышҡы юлдан йүгереүсе спортсыны үткәрергә тейеш; ҡағиҙә үтәлмәһә, спортсы дисквалифициялана.
Команда эҙәрлекләү уҙыштарында өс спортсынан торған ике команда ҡапма-ҡаршы тура һыҙыҡтан старт ала һәм бөтә дистанцияны тик эске юлдан ғына үтә.
Фальстарттан һуң старт яңынан үткәрелә, ә фальстарт икенсе тапҡыр ҡабатланһа, спортсы дисквалифициялана.
Спортсыларға эске бровканың боролоштарын һәм финиш һыҙығындағы бүлеп торған юлдар һыҙығын коньки менән киҫеп үтеү тыйыла. Ҡағиҙәне боҙғандар дисквалифициялана.
Кейем
Классик йүгереүҙә спортсылар махсус комбинезондарҙа һәм коньки—клаптарҙа йүгерәләр.
Баш формаһына тура килгән шлем кейеү рөхсәт ителә. Радио аппаратура һәм аэродинамик шлемдар тыйыла.
XX быуаттың 90-сы йылдарында барлыҡҡа килгән коньки—клаптар (ингл. — clapskate) алғы өлөшөндә шарнирлы үткер ҡыр менән, ә артҡы өлөшөндә пружина менән тәьмин ителә.
Был үткер ҡырҙың бутыйға ҡарата сағыштырмаса хәрәкәт итеүенә мөмкинлек бирә. Ул этәрелештең өҫтәмә оҙонлоғон тыуҙыра, бының менән тиҙлекте арттыра.
Үҙенең «клап» тигән атамаһын коньки үҙенсәлекле тауыш сығарғаны өсөн алған (ингл. clap — мамыҡ), уны, этәрелгәндән һуң пружинаның кире бутыйға ҡайтарылғанда, конькиҙың үткер ҡыры сығара.
Шорт-тректа спортсылар өҫтәмә рәүештә шлем, һаҡлаусы күҙлек, бирсәткә, тубыҡлыҡ, муйынды һаҡлау ҡулайламаһы кейәләр. Коньки-клаптар тыйыла.
Конькиҙарҙың үткер ҡыры овалы (кәкрелек радиусы) 21 — 28 метрға тиклем етә, шорт-тректа 11 метр самаһы, бынан тыш, шорт-трек конькиҙарының ситке кәкрелеге бар.
Конькиҙың үткер ҡырҙары юғары сифатлы углеродлы ҡоростан эшләнә. Ул фигуралы һәм хоккей конькиҙарыныҡына ҡарағанда күпкә йоҡараҡ — 1,0-1,2 мм.
Конькиҙарҙы үткерләү өсөн станок ҡулланыла. Үткерләгәндә ике коньки ҙа бер үк кимәлдә үткер ҡырҙары менән өҫкә ҡуйылып, бер-береһенә параллель нығытыла.
Башта, 90° мөйөшлө ситке яғы тигеҙ булһын өсөн, ҡырҙың өҫкө ҡаты яныу менән шымартыла. Бынан һуң, тағы ла йоҡараҡ беләү менән, бер-береһенә оҡшаш булырлыҡ итеп, үткерләнә.
Бер ниндәй ҙә ҡытыршылыҡтар, тигеҙһеҙ ҡырҙар, лезвиялағы соҡорайып торған урындар рөхсәт ителмәй, сөнки ул коньки лезвияһының боҙ буйлап шыуғанында ҡаршылыҡғын арттыра
Рәсәйҙә конькиҙа йүгереү спорты тарихы
1889 — 1893 йылдарҙа үткән беренсе Рәсәй чемпионаты 3 саҡрымға ярыштар уҙғара (3180 метр). 3-шәр ҡатнашыусынан торған уҙыштар һәм финалдар үткәрелә.
Рәсәй беренселегенә сит ил спортсылары ла саҡырыла. 1894 йылда 3000 метғар ярыштар уҙғарыла. Финалы айырым стартлы була, уларҙың интервалы — 20 секунд.
1895 — 1907 йылдарҙа чемпионат ике дистанцияла — 1500 һәм 5000 метрға уҙғарыла. Уҙыштарҙа парлы сығыштар ҡарала.
Ярышта Рәсәй чемпионы исемен яулау өсөн ике дистанцияла ла еңергә кәрәк була. 1907 йылғы чемпионатта тәүге тапҡыр юниорҙар араһында 1500 метрлыҡ дистанцияға наградалар уйнатыла.
Рәсәй чемпионы исемен алыу өсөн ике дистанцияла ла еңеү яулау тейеш була. Артабанғы урындар мәрәйҙәр суммаһы буйынса билдәләнә. Бөтә ярыштар ҙа бер көн үткәрелә.
1913 йылғы конькиҙа йүгереү спорты буйынса ҡатын-ҡыҙҙар араһындағы ярыштар Рәсәй чемпионаты тип нарыҡлана, уны Мәскәү лигаһы ойоштора. Ҡатын-ҡыҙҙар 500 метр дистанцияға ярыша. Мәскәүҙән Елена Кремнечевская еңеү яулай. Ул спринтер дистанцияһын 1.05, 0 ваҡытта үтеп, донъя рекорды ҡуя.
1915 — 1917 йыл. т Чемпионат дүрт дистанцияла — 500, 1500, 5000 һәм 10000 метрға үҙғарыла. Ярышта өс дистанцияла ла еңеү яуларға йәки иң әҙмурын-мәрәйҙәр суммаһын йыйыр кәрәк була, өҫтәүенә бер дистанцияла еңеү шарты менән.
1918—1922 йылдарҙа РСФСР чемпионаттары үткәрелә, 1923—1991 — классик күп көрәшлек буйынса СССР чемпионаттары ойошторола. 1971 йылда спинтерлы күп көрәшлек буйынса беренсе тапҡыр СССР чемпионатын үткәрелә.
Совет конькиҙа йүгереүселәре тәүге тапҡыр стартҡа 1956 йылдың VII Ҡышҡы олимпиадаһында сығалар һәм 7 миҙал яулайҙар. Совет спортсыларынан беренсе булып донъя чемпионы исеменә Мария Исакова лайыҡ була. Ул рәттән өс тапҡыр донъя беренселегендә еңә, 3 олимпия наградаһы яулай.
1957 йылда Иматрҙа (Финляндия) үткән ҡатын-ҡыҙҙар араһындағы XV донъя беренселегендә спортсылар 15 мөмкин булғандан 13 призлы урын яулай.
Һарай ҡалаһында (1984) үткән конькиҙа йүгереү марафонында Игорь Малков советтарҙан беренсе олимпия чемпионы була.
1983 йылда спринтерсы Павел Пегов конькиҙа йүгереү тиҙлегенең яңы дәүерен аса, 500 метрҙы — 36,57секундта һәм 1000 метрҙы 1.12,58 секундта үтеп, ул Медеоның танылған боҙлоғонда донъя рекорды ҡуя.
1987 йылда популяр спортсы Николай Гуляев конькиҙа йүгереү спорты буйынса бөтә юғары наградаларҙы ла яулай — ул Европа һәм донъя чемпионы булыуға өлгәшә.
Донъя чемпионы һәм Олимпия уйындары чемпиондары исемен түбәндәге спортсылар ала: В. Моратов, С. Марчук, Б Стенин, Ер Куликов, И. Железовский, Т. Аверина, Н. Петрусева.
Советтар Союзы тарҡалғандан һуң, классик күп көрәшлек буйынса беренсе Рәсәй чемпионаты 1992 йылдың февралендә Иркутскийҙа үтә. Ошо уҡ йылда спринтерлы күп көрәшлек буйынса ла чемпионат ойошторола.
2003 йылдан алып айырым дистанцияларҙа конькиҙа йүгереү спорты буйынса Рәсәй чемпионаты үткәрелә.
2004 йыл дан конькиҙа йүгереү буйынса Рәсәй чемпионаты Мәскәүҙең, Силәбенең һәм Коломнаның ябыҡ боҙлоҡтарында үткәрелә.
Тимашев (Өфө)
Тимашев — Өфө ҡалаһының Орджоникидзе районындағы ҡасаба, Черниковканан төньяҡта урынлашҡан.
Тимашев эргәһендә Максимовка аэродромы, Максимовка ауылы, Төньяҡ зыярат, Черниковка-Көнсығыш тимер юл станцияһы урынлашҡан. Көнбайышынан Шөгөр йылғаһы аға, көньяғында Курочкин тауы тора.
Почта индексы — 450051, ОКАТО коды — 80401385000.
1617—1618 йылдарҙа Шөгөрҙөң уң һәм һул ярындағы ерҙәр Сергей Аничковҡа поместье оклады итеп тапшырыла.
Был ерҙәр Сергий поместьеһы, һуңыраҡ Сергеев ауылы тип йөрөтөлә, ә Өфө ҡалаһынан 18 саҡрымда һәм улус идараһы урынлашҡан Богородский ауылынан 6 саҡрымда Шөгөрҙөң уң яғында Аничков ауылы ҡалҡып сыға.
Күпмелер ваҡыт был ерҙәр дворян Белоусовтар милкендә була. Ауыл да Белоусов тип атала башлай, ләкин яңы исем ерегеп китмәй, уны элеккесә Сергеевка тиҙәр.
Ырымбур губернаһы алпауыттарының башҡорттарҙан ер һатып алыуы тураһындағы мәғлүмәттәр буйынса, 1817 йылдың 19 июнендәге яҙмала Мең улусы Өфө өйәҙе башҡорттарынан подполковник Тимашевҡа «межалар һәм айырым урындар буйынса мәңгелек биләмәгә 500 һум көмөшкә» ер һатылыуы тураһында документ бирелгән. Был ерҙәрҙе Капитон Кузьмич Тимашев Сергей Аничковтан һуң 200 йыл үткәс һатып ала, был мәлгә тәүге хужаның ауылға бирелгән исеме генә тороп ҡалған була.
Подполковник Капитон Кузьмич Тимашев Өфөлә ярайһы уҡ билдәле һәм йоғонтоло кеше була, 1841 йылда ул Өфө һәм Стәрлетамаҡ өйәҙҙәре дворяндарының һайлап ҡуйылған етәксеһе була. 1824 йылда Өфөгә император Александр Павловичты ҡаршы алыу тантанаһына саҡырылған Богородский улусы дворяндары исемлегендә лә уның исеме бар. Сергеевка ауылы ерҙәре менән 19 йән крәҫтиән был ваҡытта Капитон Кузьмич Тимашевтың ҡатыны Елизавета Егоровна милкендә була. Һуңынан ауыл Тимашевка тип атала.
Башҡортостандың Үҙәк дәүләт архивында Г. Ф. һәм З. И. Гудковтар фондында В. Руммель һәм В. В. Голубцов төҙөгән «Родословного сборника русских дворянских фамилий» шәжәрә йыйынтығының 2-се томынан бер нисә биттең күсермәһе һаҡлана. Унда билдәләнеүенсә, Капитон Кузьмич боронғо Тимашевтар-Берингтар ырыуының бишенсе тармағы вәкиле була. Уның олатаһы Осип Тимашев — Ырымбур дворяны, ә атаһы Кузьма Осипович (1740—30.11.1794) 1762 йылдан секунд-майор вазифаһында ғәскәри хеҙмәттә була.
Капитон Кузьмичтың ғаиләһендә 1828 йылғы ҡыҙы Олимпиада, Михаил (1823 йылғы), Николай (1825 йылғы) һәм Аркадий (1826 йылғы) исемле өс улы була. Михаил Капитонович Тимашев бик шәп хәрби карьера эшләүгә өлгәшә, 1877 йылда полковник званиеһында Варшава хәрби округ суды ағзаһы була.
1853 йылға Сергеевка (Тимашев) ауылында, алпауыт крәҫтиәндәренән башҡа, 151 ревиз йән дәүләт крәҫтиәне һәм 1705 дисәтинә ер иҫәпләнә. Ауыл һаман Сергеевка тип йөрөтөлә. Был ваҡытҡа ерҙең бер өлөшө подполковник Александр Васильевич Мостафиндың вариҫтары милкендә була. Урыҫ ауылы. Көбайыш битләүҙә урынлашҡан. Наделда ике шишмә һәм бер һаҙлыҡ була.
Крепостной хоҡуҡ бөтөрөлгәндән һуң, Сергеевка ауылының милексе крәҫтиәндәре Тимофей Кузьмин һәм Николай Трофимов хужалыҡташтары менән бергәләп 1866 йылда дворян Тимашевтарҙан һәм 1884 йылда Миллерҙан йәмғеһе 536 дисәтинә 1667 сажин ер һатып ала.
1870 йылға ауылда 46 йорт хужалығы була һәм 262 кеше йәшәй. Шөгөр йылғаһында һыу тирмәне тора. 1878 йылда Сергеевка ауылы ерҙәренең бер өлөшө дворян Тимашевтарҙан надворный советник Листовский милкенә күсә.
Ауыл Тимашевка (Сергеевка) тип атала. Крәҫтиәндәр башлыса баҫыусылыҡ менән шөғөлләнә. Төрлө губерналарҙан күскенсе крәҫтиәндәр килеп төпләнеү менән бәйле биләмәләр үҙгәреш кисерә: урманды төпләп, 17 дисәтинә майҙан һөрөнтө ер ителә. Крәҫтиәндәр үҙ баҡсаларында үҫтергән йәшелсәнең бер өлөшөн Өфөгә илтеп һата: картуфтың бото — 7-10 тин, йөҙ баш кәбеҫтә 1-2 һум тора. Ҡайһы бер крәҫтиәндәр тимер юлда эшләй һәм көнөнә 40 тин эш хаҡы ала.
1902 йылда Тимашев ауылы 56 йорт хужалығынан тора, 330 кеше йәшәй. Улар башлыса милексе крәҫтиән була. Ауылда иген запасы магазины асыла.
1910 йылға инде Тимашев ауылы ерҙәренең берҙәм хужаһы булмай. Ерҙең бер өлөшө дворян Листовскийҙар милкендә була. Ғәмәли статский советник Петр Степанович Листовскийҙың ҡыҙы Надежда Петровна Листовская 1911 йылдың 13 сентябрендә яҙма мираҫ буйынса Тимашев ауылында 92 дисәтинә 240 сажин ергә хужа була, 2015 йылда уның бер өлөшөн Өфө мещаны Федор Павлович Павловҡа һәм Боғорослан мещаны Даниил Григорьевич Яковлевҡа һата. 1917 йылдың февралендә Өфө сауҙагәренең ҡатыны Фәсхәтбана Әбдемәди ҡыҙы Нәзирова дворян Надежда Петровна Листовскаянан 199 дисәтинә 2181 сажин ер, Өфө сауҙагәре Иван Васильевич Колотов менән Боғорослан мещаны Даниил Григорьевич Яковлев элек алғандарына өҫтәп тағы 16 дисәтинә ер менән урман һатып ала.
1920 йылда ауыл Степановка улусына инә. Ул Өфө районы Степановка ауыл Советынан өс саҡрымда ята һәм Тимашев тип атала. Ауылда 71 йорт хужалығы була һәм 410 кеше йәшәй. 1925 йылға йорт хужалыҡтары һаны 83-кә етә.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советының 1957 йыл 25 май ҡарары менән Тимашев ауылы Өфө ҡалаһы һыҙатына индерелә. Степановка һәм Тимашев ауылдарының ерҙәре Вотикеев ауыл Советындағы Ленин исемендәге колхоз берләштерә. Был осорға ауылда 105 йорт хужалығы, 2 ат һарайы, 16 иген һаҡлау амбары, янғын һүндереү хеҙмәте бинаһы, ағас тирмән, тимерлек, япма аҫтындағы ырҙын табағы, 5 гектарлыҡ емеш баҡсаһы, ағас клуб, ағастан һалынған 3 сусҡа һарайы, быҙау һарайы, мал аҙығы кухняһы, йәшелсә һаҡлағыс һ.б. хужалыҡ ҡоролмалары була. Яҡындағы нефть эшкәртеү заводтар арҡаһында санитар зонала ҡалған Степановка ауылы халҡын күсереп ултыртыр өсөн Тимашев ерҙәрендә шәхси төҙөлөш өсөн 300 гектар ер бүленә.
Әлеге ваҡытта Тимашев ауылы Өфө ҡалаһының Орджоникидзе районына инә. Яңы йорттар, коттедждар төҙөлә. Әммә иң ҙур билдәлелеккә ауылдан бер километр төньяҡтараҡ урынлашҡан Тимашев зыяраты эйә. Халыҡ депутаттарының Өфө ҡала Советының 1972 йыл 31 октябрь № 39/32 ҡарары менән, 1972 йылдың 1 ноябренән Сергий һәм Лопатин зыяраттарында мәорхүмдәрҙе ерләүҙе туҡтатыу менән бәйле Тимашев ауылының элекке ерҙәрендә яңы Төньяҡ зыярат асыла.
'''Мәғлүмәттәрҙең сығанағы: «Уфа: страницы истории. Книга вторая» (төҙөүсеһе М. В. Агеева. — Өфө: Инеш, 2014. — 380 б.) китабының 259—261 биттәре.'''
Урамдары
Урам исемдәре: Тимашев, Курил, Березники, Ташкент, Сумы, Тамань, Казбек, Шахта, Балкан, Күмертау, Ҡыҙыл, Ҡана, Андижан, Баренц, Сызрань, Тернополь, Луцк, Котлас, Аму-Даръя, Софья Ковалевская, Нальчик, Прокопьевск, Горловка, Бүздәк, Светлогорск
Тауыш
Тауыш — механик тирбәлеүҙәрҙең ҡаты, шыйыҡ һәм газ хәлендәге мөхиттә тығыҙ тулҡын рәүешендә таралыуынан хасил булған физик күренеш. Тар мәғәнәлә тауыш атамаһы ошо тирбәлеүҙәрҙең хайуандар һәм кешенең һиҙеү ағзалары тарафынан нисек ҡабул итеүен аңлата.
Һәр төрлө тулҡын кеүек, тауыш та амплитуда менән характерлана. Ғәҙәти кеше 16—20 Гц-тан алып 15—20 кГц-ҡа тиклемге йышлыҡ диапазонындағы тауыш тирбәлеүҙәрен ишетергә һәләтле. Кеше ишетерлек диапазондан түбәнерәк булған тауыш инфратауыш (инфразвук); юғарыраҡтары: 1 ГГц-ҡа тиклеме — ультратауыш (ультразвук), 1 ГГц-тан күберәге — гипертауыш (гиперзвук)  тип аталып йөрөтөлә. Тауыштың көсө нәтижәле тауыш баҫымы, йышлыҡ һәм тирбәлеү формаһына, ә тауыш юғарылылығы — йышлыҡҡа ҡына түгел, ә тауыш баҫымының кимәленә лә бәйле.
Ишетелгән тауыштар араһынан бигерәк тә фонетик, һөйләү телмәрен тәшкил иткән телмәр тауыштарын һәм фонемаларҙы, шулай уҡ музыка нигеҙендә ятҡан музыкаль тауыштарҙы айырып ҡарарға кәрәк. Музыкаль тауыштар бер генә түгел, ә бер нисә тонды, ҡайһы саҡта киң йышлыҡтағы диапозондарҙа булған шау-шыу өлөштәрен дә үҙ эсенә ала.
Тауыш тураһында төшөнсә
Тауыш тулҡындары тирбәлеш процессы өлгөһө булып тора. Һәр төрлө тирбәлеш системаның тигеҙлек хәлен боҙоу һәм тигеҙлек хәленә кире ҡайтыуы менән сағыла. Тауыш тирбәлеше өсөн бындай характеристика — мөхит нөктәһендә баҫым, ә уның тайпылыуы тауыш баҫымы булып тора.
Әгәр тығыҙ мөхит өлөшсәләре бер урында, мәҫәлән, поршен ярҙамында, ҡырҡа күсерелһә, был урында баҫым күтәрелә. Өлөшсәләрҙең тығыҙ бәйләнеше арҡаһында баҫым күрше өлөшсәләргә күсә, улар, үҙ сиратында, киләһе өлөшсәләргә йоғонто яһай һәм юғары баҫым өлкәһе һығылмалы мөхиттә күсеп йөрөй. Юғары баҫым өлкәһенән һуң түбән баҫым өлкәһе килә, шул рәүешле, мөхиттә тулҡын рәүешендә таралған бер нисә ҡыҫылыу һәм һирәкләнеү өлкәһе барлыҡҡа килә. Был осраҡта һығылмалы мөхиттең һәр өлөшсәһе тирбәлеү хәрәкәттәре яһаясаҡ.
Шыйыҡ һәм газ һымаҡ мөхиттәр өсөн акустик тулҡындар булып хәрәкәт итә, йәғни киҫәктең бер өлөшө тулҡындар күсеүгә тура килә. Ҡаты есемдәрҙә, арҡаһында тулҡын барлыҡҡа килә; был осраҡта таралыу йүнәлешенә перпендикуляр була. таралыу тиҙлеге тулҡындарына ҡарағанда ҙурыраҡ була.
Фәлсәфә, психология һәм экологияла тауыш фекерләүгә йоғонто яһаусы булараҡ өйрәнелә (һүҙ, мәҫәлән, электорон акустик саралар ярҙамында булдырылған тауыш арауығы).
Тауыш тиҙлеге
Тауыштың тиҙлеге — мөхиттә тауыш тулҡындарының таралыу тиҙлеге.
Ҡағиҙә булараҡ, газдарҙа тауыш тиҙлеге шыйыҡсаларҙа ҡарағанда аҙыраҡ.
Һауала тауыш тиҙлеге температураға һәм ғәҙәти шарттарҙа яҡынса 340 м/с тәшкил итә. Һәр мөхиттә тауыш тиҙлеге түбәндәге формулаға ярашлы иҫәпләнә: бында \beta — ; \rho — тығыҙлыҡ.
Тауыш ҡатылығы
— тауыштың көсөн субъектив ҡабул итеү (ҡолаҡ тойоуының абсолют дәүмәле). башлыса тауыш баҫымына, амплитудаға һәм тауыш тирбәлеше йышлығына бәйле. Шулай уҡ тауыш яңғырашына уның спектраль составы, арауыҡта локалләшеүе, тембрҙар, тауыш тирбәлеүе тәьҫиренең оҙайлығы, кешенең ишетеү анализаторының индивидуаль һиҙгерлеге һәм башҡа факторҙар йоғонто яһай.
Тауышты генерациялау
Тауыш генерацияһы өсөн, ғәҙәттә, төрлө тәбиғәтле тирбәлеүсе есемдәр ҡулланыла, улар тирә-яҡ һауаның тирбәлеүенә килтерә. Бындай генерацияның өлгөһө булып, репродуктор-динамиктар йәки камертон ҡулланыу хеҙмәт итеүе мөмкин. Уларҙың күпселеге (музыкаль инструменттар) шул уҡ принципҡа нигеҙләнгән. Ғәҙәттә тауыш генерацияһы өсөн һауа тирбәлеүен булдырыусы тирә-, динамиктар йәки камертон бындай генерацияның миҫалы булып тора. Музыка ҡоралдарының күбеһе шул принципҡа нигеҙләнгән. Тынлы инструменттарға был ҡағиҙә ҡағылмай, тынлы инструменттарҙа һауа ағымы инструменттың тигеҙ булмаған өлөшө менән үҙ-ара тәьҫир итешеүе аша генерациялана. Когерент тауыш булдырыу өсөн тауыш йәки фонон лазеры ҡулланыла. .
Техникала сигналдар йәки тауыш генераторҙары ҡулланыла.
Ультратауыш
Ультратауыш — юғары йышлыҡтағы һығылмалы тирбәлеүҙәр. Кеше ҡолағы мөхиттә 16 ГкГц-20-гә тирбәлеүҙәрҙе тауыш тип ҡабул итә; юғары йышлыҡтағы тирбәлеүҙәр ультратауыш (ишетеү һәләтенән ситтә) тип атала. Тауыш тулҡыны газлы, шыйыҡ йәки ҡаты хәлдәге матдәлә бер йүнәлештә тарала, был матдә киҫәксәләренең күсеше булғанда, йәғни мөхиттең деформацияһына килтерә. Деформация — ул мөхиттең айырым дәүмәлдәренең эҙмә-эҙлекле һирәкләнеүе һәм ҡыҫылыуы, йәнәшәләге ике өлкә араһындағы алыҫлыҡ ультратауыш тулҡынының оҙонлоғона тап килә. Мөхиттең үҙенсәлекле акустик ҡаршылығы ни тиклем ҙурыраҡ булһа, тирбәлеүҙәр амплитудаһында мөхиттең ҡыҫылыу һәм һирәкләнеү дәрәжәһе лә шул тиклем ҙурыраҡ була. Тулҡын энергияһын тапшырыуҙа ҡатнашҡан мөхит киҫәксәләре уларҙың тигеҙ торошо янында тирбәлә. Киҫәксәләрҙең тирбәлеү тиҙлеге тирбәлеү тиҙлеге тип атала. Тауыш тудҡындары таралғанда юлдағы ҡаршылыҡтарҙың ҙурлығы менән дифракция күренештәре, интерференция һәм тауыштың кире ҡайтарылыуы мөмкин. Ультратауыш диагностикаһы кире ҡайтарылыу күренешенә нигеҙләнә. Ультратауыш тулҡындарын йотолоуы: ультратауыш таралған тирә-яҡ мөхит һуҙылыусанлыҡ, йылы үткәреүсәнлеккә эйә һәм эске ышҡылыуҙың башҡа сәбәптәре булғанлыҡтан, артабан тулҡын таралыу ваҡытында йотолоу, йәғни сығанаҡтан алыҫлашҡан һайын ультратауыш тирбәлештәренең амплитудаһы һәм энергияһы кәмей бара. Ультратауыш тараған мөхит уның аша үткән энергия менән үҙ-ара тәьҫир итешә һәм уның бер өлөшөн үҙенә һеңдерә. Йотолған энергияның күп өлөшө йылылыҡҡа әүерелә, бәләкәйерәк өлөшө тапшырыусы матдәлә кире ҡайтмаҫлыҡ структур үҙгәрештәренә килтерә.
Ультратауыштың үтеп инеү тәрәнлеген көсөргәнешлектең ике тапҡырға кәметеү тәрәнлеге тип аңлайҙар. Был дәүмәл йотоуға кире пропорциональ: мөхит ультратауышты күберәк йотҡан һайын, ара ла шул тиклем кәмей.
Әгәр мөхит бер төрлө булмаһа, тауыш сәселеүе барлыҡҡа килә, был ультратауыш таралыуын һиҙелерлек үҙгәртә ала һәм, ахыр сиктә, тулҡындың тәүге таралыу йүнәлешендә лә кәмеүенә сәбәпсе була.
Мөхиттәр сигендә ультратауыш тулҡындар һынылыуы күҙәтеләсәк.
Мөхиттә ультратауыш тулҡындары таралыу ваҡытында уларҙың кире сағылышы булмаһа, хәрәкәт итеүсе тулҡындар барлыҡҡа килә. Энергия юғалтыуҙар һөҙөмтәһендә мөхит өлөштәренең тирбәлеү хәрәкәттәре яйлап һүнә бара, һәм киҫәксәләр нурланыу өҫлөгөнән ни тиклем алыҫыраҡ булһа, тирбәлеүҙәренең амплитудаһы ни тиклем бәләкәйерәк.
Ультратауыш тулҡындарының эләгеүе һәм сағылыуы таралмай торған тулҡындар барлыҡҡа килтергә мөмкин. Таралмай торған тулҡындар барлыҡҡа килеп сыҡһын өсөн, тауыш сыҡҡан ерҙән ҡайтарыусы йөҙҙәргә тиклемге алыҫлыҡ тулҡын оҙонлоғоноң яртыһынан күпкә күп булырға тейеш.
Тауыш таралыу
Тауыш таралыу — арауыҡта һәм ваҡытта тауыш тулҡындарының таралыуы. Тауыш тулҡыны газ, шыйыҡ йәки ҡаты хәлдә булған матдәләрҙә тарала, ошо матдәләрҙә тауыш деформация тыуҙыра һәм матдәнең өлөшсәләре күскән яҡҡа тауыш тарала. Мөхиттә эҙмә-эҙлекле өлөшсәләрҙең һирәкләнеүе һәм ҡыҫылыуы алышынып тора, күрше өлкәләр араһындаға ара тауыш оҙонлоғона тиң.
Инфратауыш
Инфратауыш (лат. infra — түбәндә, аҫта) — кеше ҡолағы ҡабул иткән йышлыҡтарҙан түбән йышлыҡҡа эйә булған тауыш тирбәлеүе. Инфратауыштың йышлыҡ диапазонының өҫкө сиге ғәҙәттә 16—25 Гц тәшкил итә. Уның диапазонының түбәнге сиге шартлы рәүештә 0,001 Hz тип билдәләнә. Ундан бер өлөшөнән һәм хатта герцтың меңдән бер өлөшөнән тирбәлеүҙәр, йәғни ун секундлыҡ осорҙар ғәмәли ҡыҙыҡһыныу тыуҙырыуы мөмкин. Инфратауыш тирбәлеүҙәренең барлыҡҡа килеү характеры ишетелгән тауышҡа тиң булғанлыҡтан, инфратауыш бер үк закондарға буйһона, уны тасуирлау өсөн ябай яңғырашлы тауышты иҫәпләгән шул уҡ математик аппарат (тауыш кимәленә ҡағылышлы төшөнсәләрҙән тыш) ҡулланыла. Инфратауышты мөхит насар йота, шуға күрә ул сығанаҡтан байтаҡ араға тарала ала. Тулҡын оҙонлоғо бик оҙон булғанға, юлда осраған ҡаршылыҡ, тотҡарлыҡтарҙы уратып, ситләтеп үтә ала.
Диңгеҙҙә барлыҡҡа килә торған инфратауыш экипаж тарафынан ташланған караптарҙы табыу мөмкинлектәренең береһе тип атала.
Турнесь-Йоль
Турнесь-Йоль — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мокрая Сыня йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
В. И. Суриков исемендәге Мәскәү художество институты
'''Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы В. И. Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академик художество институты''' — Рәсәйҙең иң алдынғы юғары художество уҡыу йорттарының береһе. И. Е. Репин исемедәге Санкт-Петербург живопись, скульптура һәм архитектура дәүләт академия институты (СПбИЖСА) менән бер рәттән Рәсәй художество академияһының белем биреү структураһын төҙөй. 1939 йылда Мәскәү дәүләт художество институты Уставы раҫлана. Бөтәһен дә урынынан ҡуҙғатҡан Бөйөк Ватан һуғышы Мәскәү дәүләт академия художество институтын да аямай. Ләкин был ҡырыҫ йылдарҙың ауырлыҡтары уҡытыусыларҙың һәм студенттарҙың ижади һәм фәнни эшенә ҡамасауламай (ҡамалған баш ҡалала ҡалған һәм Сәмәрҡандҡа эвакуацияланған өлөшөнөң дә).
Ректоры — профессор, Рәсәй Федерацияһының халыҡ рәссамы, академик А. Любавин.
Тарихы
Мәскәү ВХУТЕИН-ы (Юғары художество-техник институт) базаһында булдырыла. Вариҫы Мәскәү һынлы сәнғәт, һәйкәл ҡойоу һәм архитекторлыҡ училищеһы.
Игорь Грабарь 1939 йылда үҙе тирәләй һәләтле оҫталарҙы туплауға өлгәшә.
1948 йылдан уҡыу йорто үҙгәртеп ҡорола һәм Мәскәү дәүләт художество институты тип йөрөтөлә башлай һәм шул уҡ ваҡыттан Василий Суриков исемен йөрөтә башлай.
Һынлы сәнғәт факультеты
Деканы — профессор, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы В. Н. Слатинский.
Профессор, СССР-ҙың халыҡ рәссамы, СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты, академик В. М. Сидоровтың станокта башҡарылған һынлы сәнғәт оҫтаханаһы.
Һуғыш күренештәрен һүрәтләүсе һынлы сәнғәт оҫтаханаһы.
Профессор, Рәсәй Федерацияһының халыҡ рәссамы, академик Е. Н. Максимовтың Монументаль һынлы сәнғәт оҫтаханаһы