cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Яуын (Ҡыйғы районы)
Тарихы
1834 йылда башҡорттар араһында 4 ҡаҙаҡ булған. XIX быуат аҙағында улар ауылдың бер осонда 2 йортта 14 кеше йәшәгән.
Ҡолбаҡ, Күлбай (Лапаҫ), Әбдрәзәҡ, Шүләм ауылы башҡорттары йәйләүҙәргә сыҡҡан, ә ҡалған ауылдарҙың күсеп йөрөү урындары булмаған.
Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1870 йылда — 39 йортта 182 кеше йәшәгән.
1895 йылда Яуын ауылында 1-әр елгәргес һәм һуҡҡыс булған. Малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр: 28 йортҡа 107 ат, 99 һыйыр, 86 һарыҡ, 78 кәзә аҫыралған. Шулай уҡ умартасылыҡ һәм солоҡсолоҡ үҫешкән булған: 29 умарта һәм 49 солоҡ.
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
Әлеге ваҡытта Яуын ауылында фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, мәсет бар.
Халыҡ һаны
Яуын ауылында башҡорттар йәшәй.
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тирә-яҡ мөхит
Тауҙар: Күҫтәр, Сисәкәй, Тирмән, Янбулат, Олотау, Остоҡай
Йылғалар: Әй
Шишмәләр:
Ялан-бесәнлектәр:
Таусыҡтар, түбәләр:
Башҡа урын-ер атамалары:
Барма (Мезень ҡушылдығы)
Барма  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 442 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Эверсман Эдуард Александрович
Эдуард Александрович Эверсман (ориг. Эдуард Фридрих Эверсманн, Eduard Eversmann Friedrich;  —, ) — Рәсәй империяһы натуралисы, ботаник, зоолог, энтомолог һәм лепидоптеролог, табип һәм сәйәхәтсе. Милләте буйынса немец.
Биографияһы
1816 йылда Германиянан Көньяҡ Уралға атаһы Златоуст ҡорал етештереү заводына нигеҙ һалған һәм уның директоры булған Эверсман-фон Август-Фридрих-Александр янына Златоуст ҡалаһына күсенә. Златоуст ҡалаһында фарсы һәм татар телдәрен өйрәнә. 1818 йылда Златоуст ҡорал заводында табип булып эшләй башлай. Әммә тиҙҙән ул зоология менән мауығып, урындағы тәбиғәтте өйрәнеү менән мауығып китә һәм үҙ алдына Урал крайы һәм Урта Азия менән таныштырыуҙы маҡсат итеп ҡуя. 1820 йылда Ырымбур хәрби генерал-губернаторы Эссенүтенесе буйынса Бохараға юлланған урыҫ илселегенә табип сифатында барып ҡушыла, шулай уҡ хөкүмәттән үҙенең ғилми эшмәкәрлеге маҡсатына пособие ала. Бохарала А. Ф. Негри илселегендә татар сауҙагәре исеме аҫтында эшләй һәм Һиндостанға эләгеү маҡсаты менән яна, әммә быға өлгәшә алмай, шуға күрә Ырымбурға ҡайта. Был сәйәхәтендә йыйылған коллекцияларын Берлин университетына ебәрә, унда М. Лихтенштей был коллекция экспонаттарындағы хайуандарға тасуирлама яҙа. Ырымбурҙа шәхси табип практика менән шөғөлләнә. Генерал А. П. Мансуровтың ҡыҙына өйләнә һәм Ырымбурҙың эре алпауытына әйләнә.
Һуңыраҡ Мәскәү тәбиғәт фәндәре белгестәре йәмғиәтенең тулы хоҡуҡлы ағзаһы итеп һайлана, ә 1824 йылда Берлинда Король тәбиғәт фәндәре белгестәре йәмғиәте ағзаһы итеп алына.
1825 йылда Эверсман полковник Ф. Ф. Бергтың ҡырғыҙ далаларының ҡайһы бер өлөштәрендә һәм Каспий диңгеҙенең тирә-яғындағы ерҙәрҙе тикшереү эше йөкмәтелгән хәрби экспедицияһында табип булараҡ ҡатнаша.
1837 йылда сәләмәтлеге торошо буйынса сит илдәрҙә ял итергә ҡарар итә. 1838 йылда статский советник дәрәжәһенә ҡуйыла, 1839 йылда тырыш хеҙмәте өсөн юғары даирәнән ҡотлау ала. 1844 йылда Германия, Франция һәм Италияға ғилми сәйәхәт ҡылырға йүнәлә.
1849 йылда императрицаның оло рәхмәткә лайыҡ. 1851 йылда ғәмәли статский советник дәрәжәһенә күтәрелә һәм Ҡазан университеты эргәһендә ҡалдырыла.
1857 йылдың йәйендә Италия, Германия, Швейцария һәм Алжир буйлап сәйәхәт итә.
1860 йылдың 14 апрелендә Ҡазанда вафат була.
Зоология коллекциялары
Эверсман сәйәхәттәре барышында һөтимәрҙәр, ҡоштар, бөжәктәрҙең төрлө төрҙәрен үҙ эсенә алған коллекциялар йыя, ударҙы системаға һалып ентекле тасуирлай, төрлө хайуан төрҙәренең биологияһын, таралыу урынын һүрәтләй, бер нисә яңы төр хайуандар тураһында мәғлүмәт бирә.
Эверсман 30 йылдан ашыу, бөжәктәр коллекцияһын туплауға өҫтөнлөк биреп, зоология коллекцияларын йыя. Уның коллекцияһында 11 420 төрҙәге 50 420 дана экспонат иҫәпләнә. Энтомологик коллекцияла ҡуңыҙҙар (3852 төрө) һәм күбәләктәр (2848 төрө) өҫтөнлөк итә. Уның вафатынан һуң коллекцияны Урыҫ энтомологик йәмғиәте һатып ала һәм әле булһа Рәсәй Фәндәр Академияһының Зоология музейында (Санкт-Петербург) улар менән танышырға мөмкин.
Ҡаҙан университетының Зоология музейында һаҡланған һәм Эверсман иҫән саҡта һатып алынған коллекция 1826—1859 йылдарға, ә Эверсман шәхсән үҙе йыйған коллекция 1841—1859 йылдарға ҡарай. Был коллекцияла балыҡтың бер төрө, амфибияның өс төрө, ҡоштарҙың 20 төрө һәм һөтимәрҙәрҙең ике төрө теркәлгән. Эверсман эшләгән осорҙа музейҙа барлығы амфибияның һәм һөйрәлеүсәләрҙең (шул иҫәптән филгә оҡшаш һәм йәшел ташбаҡаның) 18 төрө, ҡоштарҙың 619 төрө (шул иҫәптән 12 төр аистҡа оҡшаш ҡош, 11 төр шоңҡар, колибриҙың бөтә төрө тиерлек, шулай уҡ 106 төр һөтимәр, уларҙың яҡынса 20 төрө Бөтә донъя тәбиғәтте һаҡлау союзының Ҡыҙыл китабына, шул иҫәптән квагга (уларҙың ни бары яҡынса ун данаһы ғына донъя музейҙарында һаҡлана) индерелгән.
Эверсман коллекцияһында бер нисә йөҙ яңы төр тураһында мәғлүмәт бирелә.
Фәнни эшмәкәрлеге
Эверсман Рәсәй империяһының Ҡазан губернаһынан Аралға, Каспий алды һәм Кавказ алдына тиклемге бер нисә төбәген тәүгеләрҙән булып тикшереп сыға. Беренселәрҙән булып ҡоротҡостарға ҡаршы көрәштә биологик сараларҙы файҙаланырға тәҡдим итә.
Эверсман Берлинда Германияның «Леопольдина» тәбиғәт фәндәре белгестәре академияһы, ағзаһы була, шулай уҡ Түбәндәге йәмғиәттәр эшендә лә әүҙем ҡатанаша: Афинала тәбиғәт фәндәре белгестәре, Прага лотос, Мәскәү тәбиғәтте тикшереүселәр, Урыҫ география, Майналағы Франкфуртта Зенкенберг, Штеттин энтомологик, Берлинда тәбиғәтте яратыусылар, Санкт-Петербург Фәндәр Академияһы, Эрфуртта дөйөм файҙалы белемдәр Академияһы. 1845 йылда Эверсман тәңкәлеләр тураһындағы монографияһы өсөн Демидов премияһының яртыһына лайыҡ була.
Баҫмалары
Эверсмандың бөтәһе 55 ғилми хеҙмәте һәм 86-ға яҡын (172—188 баҫма бит) матбуғат баҫмалары биттәрендә сыҡҡан мәҡәләре бар. Өс томдан торған һәм 1840, 1850 һәм 1866 йылдарҙа нәшер ителгән «Ырымбур крайының тәбиғи тарихы» уның төп хеҙмәте тип иҫәпләнелә. Эверсмандың ғилми эштәренән һуң Ырымбур крайының хайуандар донъяһы, Рәсәйҙең ниндәй ҙә булһа башҡа районындағына ҡарағанда киң танылыу ала. Бынан тыш уның Рәсәй уртаһындағы төбәктәрҙең энтомология буйынса байтаҡ эштәре лә нәшер ителә.
Эверсман хөрмәтенә аталған
Хайуандарҙың һәм үҫемлектәрҙең бер нисә төрө Эверсман хөрмәтенә атала. Бынан тыш 2005 йылда Рәсәйҙә Эверсман хөрмәтенә аталған «Эверсманния» энтомологик фәнни журналы сыға башлай, уны Урыҫ Энтомологик йәмғиәтенең (РЭО) төбәк бүлексәһе сығара.
Үҫемлектәр
1838 йылда Александр Андреевич Бунге Эверсман хөрмәтенә ҡуҙаҡлылар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек төрөн тип атай, хәҙер был атама, төрлө мәғлүмәттәр буйынса, берҙән алып дүрткә тиклем төрҙө үҙ эсенә ала.
Дуйсбург 1929
Германия шахмат союзының 26-сы конгресы 1929 йылда Дуйсбургта үтә. Турнирҙа бары тик немец шахматсылары ғына ҡатнаша. Әкренләп немец шахматының лидерҙарына әйләнеп барыусы шахматсы К. Ауэс был турнирҙа еңеү яулай. П Леонгардт та тшахмат һөйәрмәндәренә ҙур сюрприз килтерә. Ул, үҙенең ҡыйыу һөжүм яһап уйнау манераһын ҡулланып, ярыштарҙа бик тигеҙ һәм теүәл уйнай. Һөҙөмтәлә ул тотороҡло рәүештә мәрәй йыя һәм 2-се урынды яулай. 3-сө турҙа Леонгардт Вагнерҙы бер партияла еңә,был партия шахмат журналдарында баҫылып сыға (ҡара төҫтәр менән уйнаусы һөжүмдәрҙе яҡшы үткәрә; был уйын ферзь гамбитының кембридж-спрингс варианты өсөн әһәмиәткә эйә булған партия булып тора). 3-сө призер Ф. Земиш була. Турнир шахмат ветераны Ж. Мизес өсөн уңышһыҙ килеп сыға. Бынан алда үткәрелгән конгресстың бронза призеры була. Гольцгаузен элекке уңыштарына ла барып етә алмай.
Шишмә (Үгеҙ ауыл советы, Бөрө районы)
Шишмә (Чишма) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 24 кеше. Почта индексы — 452468, ОКАТО коды — 80213843003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бокерия Лео Антонович
Леонид (Лео) Антонович Бокерия (ლეო ანტონის ძე ბოკერია; . 22 декабрь 1939 йыл) — СССР һәм Рәсәй табип-кардиохирургы, уйлап табыусы, медицина фәндәрен ойоштороусы, профессор. РФА (2011) һәм РАМН (1994) академигы, РАМН Президиумы ағзаһы (2013 йылға тиклем). Рәсәй һаулыҡ һаҡлау министрлығының штаттан тыш баш белгесе, йөрәк-ҡан тамырҙары хирургы. Рәсәй һаулыҡ һаҡлау министрлығының А. Н. Бакулев исемендәге йөрәк-ҡан тамырҙары хирургияһы ғилми үҙәге директоры. (1994—2019), 2019 йылдың 25 ноябренән ошо уҡыу йортоноң почетлы президенты. «Милләт сәләмәтлеге лигаһы» дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһы президенты. Рәсәй Федерацияһының Йәмәғәт Палатаһы Секретары урынбаҫары.
Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1994). Пенин премияһы (1976), СССР-ҙың дәүләт премияһы (1986), Рәсәй Федерацияһының дәүләт премияһы (2002) һәм Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте премияһы (2003) лауреаты. «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» орденының тулы кавалеры.
Биографияһы
Леонид Антонович Бокерия 1939 йылдың 22 декабрендә Очамчира ҡалаһында (Абхаз АССР-ы, Грузин ССР-ы) тыуа. Атаһы — Бокерия Антон Иванович (1900—1943). Әсәһе — Бокерия Ольга Ивановна (1905—1971).
1965 йылда СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының И. М. Сеченов исемендәге 1-се Мәскәү медицина институтын, 1968 йылда шунда уҡ аспирантура тамамлай.
1968 йылда СССР Медицина фәндәре академияһының А. Н. Бакулев исемендәге йөрәк-ҡан тамырҙары хирургияһы институтында тәүҙә өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй, һуңынан гипербарик оксигенация лабораторияһы мөдире итеп күсерелә. Ошо уҡ йылда медицина фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһен яҡлай.
1973 йылда медицина фәндәре докторы дәрәжәһен ала. Профессор дәрәжәһенә эйә була.
1977 йылда фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары итеп тәғәйенләнә һәм был вазифала1993 йылға тиклем эшләй, һуңынан Рәсәй Медицина фәндәре академияһының Йөрәк-ҡан тамырҙары хирургияһы ғилми үҙәге ойошторолғас, уның Кардиохирургия институты директоры итеп тәғәйенләнә.
1994 йылдың сентябренән Л. А. Бокерия вазифа башҡарыусы була, ә 1994 йылдың ноябренән 2019 йылдың ноябренә тиклем — РАМН-дың А. Н. Бакулев исемсендәге НЦССХ директоры (һуңынан үҙәк Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы ҡарамағына күсерелә). 2019 йылдың 25 ноябренән— А. Н. Бакулев исемендәге НЦССХ президенты.
И. М. Сеченов исемендәге Беренсе МДМУ-ның 2-се йөрәк-ҡан тамырҙары хирургияһы кафедраһы һәм МГМСУ-ның диплом алды белем алыу факультетының йөрәк-ҡан тамырҙары хирургияһы кафедраһы мөдире.
1994 йылда РАМН-дың «кардиохирургия» специальносы буйынса ғәмәлдәге ағзаһы.
2011 йылда Рәсәй фәндәр академияһының Физиология һәм фундаменталь медицина бүлеге буйынса ғәмәлдәге ағзаһы итеп һайлана.
Кинема (йылға)
Кинема — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лача күле - Онега йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Зульца
Зульца (Sulza) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 291 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,96 км2. Диңгеҙ кимәленән 212 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7751 һәм автомобиль коды — SHK.
Неймеген
Неймеген (Nijmegen, МФА :, элегерәк Нимвеген (Nimwegen) — Нидерландтың көнсығыш өлөшөндәге ҡала, провинцияһы Гелдерланд провинцияһында, Ваал йылғаһы (Рейндың дельта тармаҡтарының береһе) буйында урынлашҡан. Халыҡ һаны — 165,1 мең кеше (2012). Майҙаны — 57,53 км².
Тарихи белешмә
Нидерландтың боронғо ҡалаһы, рим осоронда Batavodurum булараҡ билдәле, һуңыраҡ Noviomagus тип йөрөтөлә Беренсе тапҡыр Рейн йылғаһы һәм Ваал йылғалары үҙәнендә ҡәлғә төҙөү менән бәйле б. э. тиклемге I быуатта телгә алына. Ҡәлғә эргәһендә ҡәлғә исеме аҫтында ҙур булмаған Oppidum Batavorum ауылы барлыҡҡа килә. Артабан шул ауыл ҙурая һәм ҡалаға әйләнә.
Мәҙәниәт
Неймегенда Медицина университеты (1923 йыл), (1923), ыласын ихатаһы музейы һәм ҡала музейы эшләй, театр, концерт залы бар.
Неймегендағы иң боронғо бина — 16-ҡырлы баптистерий (изгеләндерелгән 799 йылда) һәм XII быуат сиркәүе емереклектәре. Был Бөйөк Карл резеденцияһынан Бөркөт ихатаһын (Valkhof) күрергә мөмкин. Император резиденцияһы булған бина викингтар тарфынан емерелә, уны яңынан Фридрих Барбаросса төҙөтә (1155 йылда). Француз революционерҙары 1796 йылда уны тулыһынса юҡҡа сығара. Ҡала үҙәгендәге иң ҙур биналар — Изге Стефан ҙур сиркәүе (Kerk Grote) һәм ренессанс ратушаһы (1554) — улар Икенсе донъя һуғышынан һуң тергеҙелә. Иғтибарға лайыҡ башҡа биналар: латин мәктәбе(1544-45), үлсәм һәм үлсәүҙәр йорто (1612), хәҙерге заман кешеһе хаҡына урындағы сиркәү — изге Петр Канизий сиркәүе (1960).
Ҡала һәр йыл һайын үткәрелә торған Халыҡ-ара дүрт көнлөк йәйәү маршҡа старт биреү урыны булып тора(июлдең һәр өсөнсө шишәмбе көнөндә старт бирелә).
Спорт
Ҡалала профессиональ футбол клубы «НЕК» төпләнгән, был клуб Нидерланд чемпионаттарының юғары дивизионында сығыш яһай.
Туғанлашҡан ҡалалары
Неймегендең туғанлашҡан ҡалалары:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Стефан Цвейг
Стефан Цвейг (Stefan Zweig — Штефан Цвайг ; 28 ноябрь 1881 йыл — 22 февраль 1942 йыл ) — Австрия яҙыусыһы, драматург һәм журналист. Күп романдар, пьеса, шиғырҙар һәм беллетристик биографиялар авторы.
Биографияһы
СтефанВенала бай йәһүд ғаиләһендә тыуған. Атаһы, Мориц Цвейг (1845—1926), туҡыу фабрикаһы тота. Әсәһе, Ида Бреттауэр (1854—1938), йәһүд банкиры ғаиләһенән. Буласаҡ яҙыусының балалыҡ, үҫмерлек йылдары тураһында аҙ билдәле: ул үҙе был хаҡта ярайһы аҙ һөйләгән, башҡа европа зыялыларының тормошонан айырылмай ине, тигән. 1900 йылда гимназия тамамлап, Цвейг Вена университетына уҡырға инә һәм унда фәлсәфә өйрәнеп, 1904 йылда докторлыҡ дәрәжәһе ала.
Уҡыған сағында уҡ беренсе шиғри йыйынтығын үҙ аҡсаһына нәшер итә («Көмөш ҡылдар» (Silberne Saiten), 1901). Шиғырҙары Гофмансталь, шулай уҡ Рильке йоғонтоһонда яҙылған була, Цвейг һуңғыһына үҙе йыйынтығын ебәрә.Рилькеяуап итеп үҙенең китабын ебәрәе. Улар шулай дуҫлашып китә һәм был дуҫлыҡ Рилькеның, вафатына тиклем, 1926 йылғаса дауам итә.
Вена университетын тамамлаған Цвейг Лондонға һәм Парижға сығып китә (1905), Испания һәм Италия буйлап сәйәхәт итә (1906), килгән Һиндостанда, Һинд-Ҡытайҙа, АҠШ-та, Кубала, Панамала (1912) була. Беренсе донъя һуғышын ың һуңғы йылдарында Швейцарияла йәшәй (1917—1918), ә һуғыштан һуң йәшәгән Зальцбургянында урынлаша.
Беренсе донъя һуғышы йылдарында Цвейг Ромен Роллан тураһында очерк баҫтырып сығара һәм уны «Европа намыҫы» тип атай. Шулай уҡ ул Максим Горькийға, Томас Маннға, Марсель Прустҡа һәм Йозеф Ротҡа бағышлаған эссе ижад итә.
Осиновая (Кандата ҡушылдығы)
Осиновая — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кандат йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Стефан Цвейг
Биографияһы
1934 йылда, Гитлер власҡа килгәндән һуң, Цвейг Германияны ташлап китә һәм Лондонға барып урынлаша.
Осиновая (Кандата ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Мотыль-Кы (Часелька ҡушылдығы)
Мотыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Часелька йылғаһының һул ярына тамағынан 181 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.
Дуйсбург филармония оркестры
Дуйсбург филармония оркестры (Duisburger Philharmoniker, до 2001 г. Дуйсбургский симфоник оркестры, Duisburger Sinfoniker) — герман симфоник оркестры, Германияның Рейн-Вестфалия федераль ерендәге Дуйсбург ҡалаһында урынлашҡан. Оркестрҙың тыған көнө итеп 1877 йылдың 1 авгусы иҫәпләнә. Был көндә дирижер Герман Брандт ҡала капельмейстеры итеп тәғәйенләнә һәм ул Дюссельдорф ҡалаһында 1872 йылда үҙе ойошторған оркестрҙы Дуйсбургҡа күсереп алып килә. Ошо оркестр менән ул Дуйсбург ҡалаһында эшмәкәрлеген башлап ебәрә. Был оркестр ХХ быуат башында Германия оркестрҙары тарихы биттәрендә иң ҙур һәм шәп оркестр булып яҙылып ҡала: оркестр Антон Брукнерҙың Туғыҙынсы симфонияһының премьераһын бирә, ә оркестрҙың дирижерҙары булып был ваҡытта Макс Регер һәм Рихард Штраустар эшләй.
Бергас-Иоль
Бергас-Иоль — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Зырянская Ежуга йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Маян (күл)
Маян — Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы күл.
Этимологияһы
Күлдең исеме монгол, бурят топонимдәре менән ҡәрҙәш: баян — «бай үҙән», йәғни мул үләнле һәм яҡшы һыу сығанағы булған ерҙәр тигән мәғәнәлә. Был монгол йоғонтоһо төрки ҡәбиләләр составына ингән башҡорт ҡәбиләләрендә лә сағыла: Маянһылыу һәм Баянһылыу — ҡаҙаҡ һәм башҡорт халыҡ эпосы геройының исеме.
Географияһы
Свердловск өлкәһе сиктәренә яҡын торған Ҡоншаҡ районының төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан. Яҡын торған торлаҡ пункттары: Муры, Сәркәй һәм Разъезд № 2. Төньяҡтараҡ Ҡораҡлы-Маян күле, 1743 йылда Иҫәт провинцияһының ландкартаһында Маян бер күл итеп билдәләнә. Һуңыраҡ был һыу ятҡылығының һыуы кәмеп, бер күлдән ике күл барлыҡҡа килә.
Мулла (Туймазы районы)
Мулла (Муллино) — 1946 йылда булдырылған Октябрьский нефтселәр ҡалаһы составына индерелгән ауыл. Ҡала составына индерелгәнгә тиклем Башҡортостандың Туймазы районы ауылы. Хәҙер элекке ауыл территорияһын ошо уҡ исемле ҡала микрорайоны биләй.
Тарихы
1740 −1750 йылдарҙа Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығы яҫы таулығындағы Ыҡ йылғаһы үҙәнендә барлыҡҡа килә. Ул ваҡытта ауыл Мулла-ауыл тип исемләнә. Рәсәй империяһының кантон системаһы сиктәрендә Нарыштау итәгендә урынлашҡан Үрге Зәйет, Мулла-ауыл, Нарыш, Таубаш (Мәскәү), Төркмән ауылдары 12-се һәм 5-се башҡорт кантондары составына инә. 1865 йылды Өфө губернаһы ойошторолғандан һуң әлеге ауылдар, шул иҫәптән Мулла-ауыл, Бәләбәй өйәҙе Үрге Бишенде улусына инә.
1946 йылдың 5 апрелендә РСФСР Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Туймазы районының Октябрьский эшселәр ҡасабаһын республика әһәмиәтендәге ҡала итеп үҙгәртеү тураһындағы тәҡдиме раҫлана. Ошо уҡ Указ менән Мулла, Нарыш, Үрге Зәйет, Төркмән, Мәскәү ауылдары Октябрьск ҡала Советы ҡарамағына тапшырыла.
Типтәрҙәр төпләнеү өсөн рөхсәт алғандан һуң, Мулла ауылы этник яҡтан бер төрлөлөгөн юғалта. 1782 йылдың 22 ғинуарындағы килешеү буйынса Мулла һәм Зәйет ауылдары башҡорттары бер типтәр муллаһы ғаиләһен ауылда төпләнеүен законлаштыралар. Монасип һәм уның ағаһы Әбдрәхим Абдуллиндар бынан бер йыл элек ауылда йәшәй башлайҙар. Улар башта бер ыңғай 6 һум түләйҙәр һәм артабан һәр ихатанан йылына 10 тин түләргә тейеш булалар. Яһаҡ татары Мөхәмәтша Иҫәнғолов бында бер ниндәй документһыҙ йәшәй. Припущенниктарҙан ауылда Бөгөлмә өйәҙе Юрмый улусы Уразай ауылынан күсеп килгән башҡорттар йәшәй. 1850 йылда уларҙың дөйөм һаны 12 кеше тәшкил итә.
Хужалығы
1843 йылда һәр 382 аҫаба башҡорт йәненә 72 бот ужым бойҙайы сәселһә, 1312 бот ярауай (яҙғы бойҙай) сәселә, 36 бот картуф ултыртыла.
Археологияһы
Мулла археологик тораһының түбәнге ҡатламында таш ҡоралдар (ҡырғыстар, чопперҙар, бүленмәләр отщепы) табылған, улар мустье дәүеренә (б. б. т. 100-40 мең йыл) ҡарай. Мезолит осоро ҡатламында уҡ башаҡтары, ҡырғыстар, мөгөҙҙән эшләнгән гарпундар табылған.
Ағиҙел буйы мәҙәниәте II Мулла һәм II Дәүләкән тораларында йорт атының иң боронғо ҡалдыҡтары табылған. Муллалағы аттар бөтәһе лә йәш аттар (5 йәшкә тиклем). Ҡоралдарҙы эшкәртеү өсөн йыш ҡына уларҙың һөйәктәре буйға ярылған. Ат һөйәктәренән эшләнгән һөйәк хәнйәрҙәре табылған, хәнйәрҙәрҙә саҡматаш йөҙөн ҡуйыу өсөн махсус тишектәр эшләнгән. Әгәр ҙә табылған мал ҡырағай булһа, улар төрлө йәштә булырҙар ине, тип фаразлап була.
Ағиҙел мәҙәниәтенең тәүге этабы ҡомартҡыларына — III Мулла тораһы, ә һуңғы этаптағы ҡомартҡыларға IV Мулла тораһы ҡарай.
Шихан (ҡая)
Шихан — Рәсәйҙең Свердловск өлкәһе Краснотурьинск округының Шихан ҡасабаһы тирә -яғында Каква йылғаһының уң ярында урынлашҡан ҡая.
Исеме
Шихан һүҙе төрки телдән айырым торған ҡалҡыулыҡты, тауҙы аңлата.
Тасуирламаһы
Ҡасаба инде күптән юҡ, хәҙер уның урынында Богословский алюминий заводының «Шихан» спорт-сәламәтләндереү комплексы урынлашҡан, әммә ул да әлеге ваҡытта эшләмәй, консервацияланған һәм һатыуға ҡуйылған.
2001 йылда 2001 йылдың 17 ғинуарындағы Свердловск өлкәһенең 41-ПП Хөкүмәт Ҡарары менән Шихан ҡаялары өлкә әһәмиәтендәге тәбиғәттең геоморфологик һәм ботаник ҡомартҡылары тип иғлан ителә. Ошо уҡ хоҡуҡи акт менән объект биләмәһен Карпинский урмансылығы һаҡ аҫтына ала. Айырыусы һаҡлана торған табиғәт территорияһы майҙаны 0,7 га тәшкил итә. Тәбиғәт ҡомартҡыһын һаҡлау өсөн тирә-яҡ территорияның таҙалығын тотоу мөһим, шулай уҡ ҡаялар эргәһендә усаҡтар яғыу, кемпингтар ойоштороу тыйыла.
Шура (Баймаҡ районы)
Шура (Шура) — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районы хәҙерге Йомаш ауыл Советына ҡараған ауыл. Ауыл алтын-баҡыр сығарыу эштәренә бәйле барлыҡҡа килгән. 1950-се йылдарҙа ғәмәлдән сыҡҡан.
Исеменең килеп сығышы
Совет власының тәүге йылдарында ауыл халҡы урындағы власть органын һайлай, йәғни шура (урыҫса совет). Әлеге исем менән ауыл йөрөтөлә башлай.
Тарихы
XIX быуаттың урталарында хәҙерге Баймаҡ районы биләмәләрендә алтын-баҡыр мәғдәнен сығарыу буйынса эштәр әүҙемләшә. Бәхтегәрәй, Мерәҫ, Таналыҡ, Буранбай ауылдары башҡорттары мәғдән ятҡылыҡтарына һәм Баҡыр иретеү заводына яҡыныраҡ күсеп килә. Улар алтын-баҡыр мәғдәнен сығаралар, үҙ аттарында мәғдәнде Баймаҡ баҡыр иретеү заводына ташыйҙар. Шул уҡ ваҡытта ауыл халҡы ғәҙәттәгесә малсылыҡ менән шөғөлләнә һәм ҙур булмаған баҫыуҙарҙа иген сәсә.
Билдәле кешеләре
— Сәйетҡолов Риза Зиннур улы (1927) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, партия һәм дәүләт эшмәкәре.
Әҙәбиәт
—
— Административно-территориальное деление Башкирской АССР (на 1 июня 1952 г.). — Башкирское книжное издательство, Уфа, 1953. C.284
Бизнес
Бизнес (business — эш, шөғөл, предприятие; рус теленә, бәлки, business йәки туранан-тура инглиз теленән килгәндер), эшҡыуарлыҡ — системалы килем алыуға йүнәлтелгән эшмәкәрлек.
Урыҫ телендә эшҡыуарлыҡ һәм бизнес синонимдар булараҡ ҡулланыла, әммә ҡайһы берҙә төрлө мәғәнәгә эйә.
Баҙар иҡтисады шарттарында иҡтисади эшмәкәрлектең күпселек төрҙәре бизнес формалары булып тора, шуға күрә бизнес йәмғиәттең иҡтисади һәм социаль үҫеше сығанағы тип һанала.
Хеҙмәткәрҙәр һаны, продукция етештереү күләме, эшмәкәрлек шарттары буйынса бәләкәй, урта һәм ҙур бизнес айырыла. Бәләкәй бизнес менән бик күп кеше шөғөлләнә, шул уҡ ваҡытта һәр бизнесмендың баҙарҙа тотҡан урыны бар. Ҡағиҙә булараҡ, был ваҡлап һатыу, хеҙмәттәр күрһәтеү менән шөғөлләнгән йәки бер төрлө продукция сығарған ҙур булмаған предприятие. Ҡайһы бер илдәрҙә бындай бизнесҡа дәүләт ярҙамы системаһы бар, сөнки ул юғары килем алмағанда ла, киң мәшғүллекте тәьмин итә.
Бизнесмен, ғәҙәттә, үҙенең активын капиталға әйләндерергә тырыша. Был милексенең шәхси ҡатнашлығынан тыш килем килтерергә тейеш, йәғни бизнес хужаһы үҙ предприятиеһында эшләүен дауам итә йәки башҡа эшмәкәрлеккә күсә ала.
Бизнес тарихы
«Бизнес» һәм «эшҡыуарлыҡ» төшөнсәләренең йөкмәткеһе XIX—XX быуат сигендә тикшерелә башлай. Иҡтисадсы А. Машала (1907—1968) беренсе булып үрҙә телгә алынған өс классик етештереү факторына (ер, капитал, хеҙмәт) дүртенсе факторҙы — ойоштороуҙы өҫтәй. Ошо ваҡыттан алып эшҡыуарлыҡ төшөнсәһе, уға бирелгән функциялар кеүек үк, киңәйә.
Был проблемаға 1974 йылда иҡтисад буйынса Нобель премияһы лауреаты инглиз иҡтисадсыһы Ф. А. Хайек (1899—1984) яңыса ҡарай. Уның фекеренсә, эшҡыуарлыҡтың асылы — эшмәкәрлек төрө түгел, ә яңы иҡтисади мөмкинлектәрҙе эҙләү һәм өйрәнеү. Артабан ул ижтимағи һәм иҡтисади системалар үҫешенең һәм эшмәкәрлегенең үҙенсәлеген сағылдырған яңы концепцияларҙа һәм классик теорияларҙа дауам итә.
Классик политэкономия мәктәбе (А. Смит һәм Д. Риккардо). Инглиз ғалим-иҡтисадсылары А. Смит (1723—1790) менән Д. Риккардо (1772—1823) иҡтисадты үҙ-үҙен көйләүсе механизм итеп күҙ алдына килтерә. Эшҡыуар билдәле бер коммерция файҙаһын тормошҡа ашырыу һәм табыш алыу өсөн хәүефте лә ҡабул итә, сөнки теге йәки был эшкә капитал һалыу һәр ваҡыт хәүеф элементын үҙ эсенә ала. Эшҡыуарлыҡ табышы, Смит фекеренсә, хәүеф өсөн милексегә компенсация булып тора. Ул быны рациональ (аҡыллы) тәртип характеристикаларына тап килгән «иҡтисади кеше» төшөнсәһе менән ҡылыҡһырлай. Икенсе автор, Д. Риккардо бизнеста абсолют, мәңгелек һәм тәбиғи етештереү ысулын күрә, ә эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеген хужалыҡты һөҙөмтәле алып барыуҙың мотлаҡ элементы итеп ҡарай.
Марксизм. Немец ғалимы К. Маркстың «Капитал» ындағы тикшеренеүҙәренә ярашлы, килем нигеҙен эшҡыуар эшсенән һатып алмай, ә был уның капиталы «хеҙмәте» һөҙөмтәһе формаһы булып тора. Шуға күрә бизнес — йәмғиәттә төрлө низағтар тыуҙырыуға һәләтле ҡапма-ҡаршылыҡлы күренеш, һәм, шулай итеп, ул, дөйөм алғанда, кешеләр тормошоноң кәрәкмәгән компоненты булып тора.
Аванс капиталы теорияһы. Ул алдағы ҡараштың ҡапма-ҡаршыһы. Уға ярашлы, эшҡыуар, үҙ продукцияһын һатмайынса эшселәргә эш хаҡын түләп һәм яңы сеймал һатып алып, хәүеф аҫтында ҡала.
Институционализм. Иҡтисади фекерҙең институциональ йүнәлеше XX быуаттың тәүге тиҫтә йылдарында барлыҡҡа килә (Т. Веблен, Дж. Коммонс, У. Митчелл). Улар өс эре: социаль-психологик, социаль-хоҡуҡи һәм институциональ-статистик йүнәлеште тәшкил итә. Был ҡарашҡа ярашлы, сәнәғәт һәм бизнес дихотомиянан ғибәрәт (беренсеһе — үҙгәрештәр һәм прогресс сығанағы, ә икенсеһе — уға ҡаршы килгән фактор).
Бухгалтер иҫәбе
Бухгалтер иҫәбе — предприятиелар һәм корпорациялар кеүек хужалыҡ итеү субъекттары тураһында финанс мәғлүмәтте иҫәпләү, эшкәртеү һәм тапшырыу. Хәҙерге бухучет 1494 йылда итальян математигы Лука Пачоли тарафынан булдырыла. «Бизнес теле» тип аталғкан бухгалтерҙар иҫәбе ойошманың иҡтисади эшмәкәрлеге һөҙөмтәләрен иҫәпләй һәм был мәғлүмәтте төрлө ҡулланыусыларға, шул иҫәптән инвесторҙарға, кредиторҙарға, менеджерҙарға һәм көйләүсе органдарға тапшыра. Бухгалтер иҫәбе практиктары бухгалтерҙар тип атала. «бухгалтер иҫәбе» һәм «финанс отчеты» терминдары бик йыш синонимдар булараҡ ҡулланыла.
Финанстар
Финанстар — инвестицияларҙы өйрәнеү менән шөғөлләнгән өлкә. Ул төрлө дәрәжәләге билдәһеҙлек һәм хәүеф шарттарында активтар һәм пассивтар динамикаһын үҙ эсенә ала. Финанстарҙы шулай уҡ капитал менән идара итеү фәне тип билдәләргә мөмкин. Улар активтарҙы уларҙың хәүеф кимәле һәм рентабеллелеге нигеҙендә баһалауға йүнәлтелгән. Финанстарҙы өс төрлө: дәүләт, корпоратив һәм шәхси аҫкатегорияға бүлергә мөмкин.
Производство
Производство — ялланған хеҙмәткәрҙәр һәм машиналар, ҡорамалдар, химик һәм биологик эшкәртеү йәки рецептуралар ярҙамында ҡулланыу йәки һатыу өсөн тауарҙар етештереү. Термин кеше эшмәкәрлегенең бер нисә төрөн, кәсептән алып юғары технологияларға тиклем, үҙ эсенә алырға мөмкин, әммә йышыраҡ сәнәғәт производствоһына ҡарата ҡулланыла, унда сеймал ҙур масштабта әҙер продукцияға әүерелә.
Маркетинг
Америка маркетинг ассоциацияһы маркетингты «ҡулланыусылар, клиенттар, партнерҙар һәм тотош йәмғиәт өсөн әһәмитәле булған булдырыу, тапшырыу, ташыу һәм тәҡдимдәр алмашыу өсөн институттар һәм процестар йыйылмаһы эшмәкәрлеге» тип билдәләй. Термин тәүге, тура мәғәнәһендә тауарҙар йәки хеҙмәттәр һатып алыу йәки һатыу өсөн баҙарға сығыуҙы аңлатҡан мәғәнәһенән тарала. Маркетинг тактикаһы рекламаны, шулай уҡ хаҡтар яһауҙы үҙ эсенә ала.
Технологиялар үҫеше менән маркетинг артабан цифрлы маркетинг тип аталған класҡа бүленә. Был — цифрлы технологиялар ҡулланылған продукттар һәм хеҙмәттәр маркетингы.
Тикшеренеүҙәр һәм эшләнмәләр
Фәнни тикшеренеүҙәр һәм эшләнмәләр корпоратив йәки дәүләт инновациялары менән бәйле эшмәкәрлеккә ҡарай. Тикшеренеүҙәр һәм эшләнмәләр потенциаль яңы хеҙмәт йәки продукт эшләүҙең беренсе этабы булып тора. Фәнни тикшеренеүҙәр һәм эшләнмәләр менән идара итеү бик ауыр, сөнки тикшеренеүҙәрҙең билдәләүсе үҙенсәлеге булып тикшеренеүселәрҙең теләгән һөҙөмтәгә нисек өлгәшеүҙәрен алдан белмәүе тора.
Хәүефһеҙлек
Йәрәхәттәр бизнесҡа йыл һайын миллиардлаған долларға зыян килтерә. Тикшеренеүҙәр компанияның хәүефһеҙлек һәм һаулыҡ һаҡлау менән идара итеүҙең комплекслы системаларын ҡабул итеүе һәм индереү инциденттар һанын, страховкалау сығымдарын һәм хеҙмәткәрҙәргә компенсация тураһындағы талаптарҙы кәметеүен күрһәтә. Күсмә хәүефһеҙлек ҡоролмалары һәм хәүефһеҙлек буйынса онлайн-күнекмәләр кеүек яңы технологиялар эшләнеүе дауам итә. Улар эш биреүселәрҙең хәүефһеҙлек системаһына инвестициялар һалырға теләге тыуһын һәм предприятиеларҙың хеҙмәткәрҙәрен яҡлау өсөн сығымдарын кәметеү өсөн эшләнә.
Һатыу
Һатыу — билдәле бер ваҡыт эсендә һатылған тауарҙар йәки хеҙмәттәр һаны менән бәйле эшмәкәрлек. Һатыуҙар йыш ҡына бизнестың бөтә йүнәлештәре менән берләштерелә һәм компанияның уңышына асҡыс булып тора.
Менеджмент
Бизнес менән һөҙөмтәле идара итеү, шулай уҡ был предметты өйрәнеү менеджмент тип атала. Идара итеүҙең төп тармаҡтары булып финанс менеджменты, маркетинг-менеджмент, персонал менән идара итеү, стратегик менеджмент, производство менеджменты, операцион менеджменттар, сервис-менеджмент һәм мәғлүмәт технологиялары менән идара итеү тора. Хужалар үҙ бизнесы менән үҙҙәре идара итә йәки бының өсөн менеджерҙар яллай ала. Хужамы йәки ялланған хеҙмәткәр булыуына ҡарамаҫтан, менеджерҙар бизнестың өс төп компоненты менән идара итә: финанс ресурстары, капитал (материаль ресурстар) һәм кеше ресурстары. Был ресурстар кәм тигәндә алты функциональ өлкәлә идара ителә: юридик контракттар, етештереү йәки етештереү хеҙмәттәре, маркетинг, бухгалтер иҫәбе, финанслау һәм кеше ресурстары.
Рәсәйҙә бизнес
Рәсәй Федерацияһының Граждан кодексы төрлө ойоштороу-хоҡуҡи формаһындағы предприятиелар булдырыу мөмкинлеген билдәләй.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Тат-Көсөк
Тат-Көсөк (Тат-Кучук) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 100 кеше. Почта индексы — ?, ОКАТО коды — ?.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Арлан (Краснокама районы)
Арлан (Арлан) — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 755 кеше. Почта индексы — 452925, ОКАТО коды — 80 237 805 001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Зундхаузен
Зундхаузен (Sundhausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 387 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,06 км2. Диңгеҙ кимәленән 241 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99947 һәм автомобиль коды — UH.
Бей
Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары араһында ырыу башлыҡтары, бейҙәр булыуы тураһында башҡорт шәжәрәләрендәге исемдәр һөйләй. Тарихсылар буйынса ҡатын-ҡыҙ исемдәренең шәжәрәләргә индерелеүе башҡорт йәмғиәтендә булған боронғо матриархат ҡалдығы һаҡланыуын күрһәтә. Мәҫәлән, тамъян ырыуы шәжәрәһендәге Ҡыҙбәк һәм юрматы ырыуы шәжәрәһендәге Бейбикә ҡатын-ҡыҙ исемдәре бәк/бей титулы менән яһалған.
Кинемка
Кинемка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вадья йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мотыль-Кы (йылға)
Мотыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чортово йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Шишмә (Шишмә ауыл советы, Бөрө районы)
Шишмә (Чишма) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 596 кеше. Почта индексы — 452468, ОКАТО коды — 80213843003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сядэ (Башҡортостан)
Сядэ — Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән районы Раев ауыл Советының бөткән ауылы. Ярыш йылғаһы башланған ерҙә урынлашҡан булған.
Тарихы
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 12 февралендәге N 6-2/66 « Ҡайһы бер торак пункттарҙы иҫәпкә алыу мәғлүмәттәренән төшерөп ҡалдырыу тураһында» Указы менән бөтөрөлә ,уның менән бергә тағы райондың өс тораҡ пункты: Ляшковка ауылы (Имай — Ҡарамалы ауыл Советы) Семилетка ҡасабаһы (Поляковка ауыл Советы) Сядэ (Раев ауыл Советы) Владимировка ауылы (Суйынсы ауыл Советы).
Халҡы
Ауылда күпселек эстондар йәшәгән.Малсылыҡ,игенселек менән шөғөлләнгәндәр.Тоҡомло сусҡа урсеткәндәр.
Серёгина Ольга Витальевна
Серегина Ольга Витальевна (ҡыҙ фамилияһы Кожанова, 7 ғинуар 1956 йыл) — совет һәм рәсәй балеты артисы, уҡытыусы-хореограф. Сыуаш Республикаһының атҡаҙанған артисы (1982), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1992).
Биографияһы
1956 йылдың 7 ғинуарында Куйбышев өлкәһенең Новокуйбышевск ҡалаһында (хәҙерге Һамар өлкәһе) тыуған. Ҡыҙҙары тыуғас, ата-әсәһе Чебоксарға күсенә.
Ата-әсәһе ҡыҙҙы Чебоксар пионерҙар йортоноң йыр һәм бейеү ансамбленә алып килә. Чебоксарҙа икенсе сыуаш балет студияһына уҡыусылар ҡабул итеү ойошторолғас, дүртенсе синыфты тамамлаған ҡыҙ, имтихандарҙы уңышлы тапшырып, дүрт турҙы ла уңышлы үтә. Турҙан үткән егерме үҫмер менән А. Я. Ваганова исемендәге Ленинград хореография училищеһына уҡырға бара. Уҡытыусылары: Л. Якобсон һәм Н. Петрова. Рәсәй театр сәнғәте академияһын 1996 йылда тамамлай.
1975 йылдан Ольга Серёгина — Сыуаш музыкаль театры солисы (хәҙерге Сыуаш опера һәм балет театры). 1998—2000 йылдарҙа театрҙың баш балетмейстеры вазифаһын биләй. 2008 йылдан ошонда үк уҡытыусы булып эшләй. Балет артисы булараҡ, театр сәхнәһендә классик образдар, шулай уҡ джаз һәм рок — балеттарҙың төп партиялары ролдәрен ижад итә. Шулай уҡ Сыуашстандың милли геройҙары ролдәрен уйнай. Сыуаш музыкаль театры сәхнәһендә уның беренсе төп партияһы булып П. И. Чайковскийҙың «Щелкунчик» балетында Маша роле тора.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары
• Сыуаш республикаһының атҡаҙанған артисы (1982)
• Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1992)
• Сыуаш комсомолының М.Сеспель исемендәге (1984) лауреаты
• Сыуашстан республикаһының дәүләт премияһы (2005) лауреаты
Ҙәмийҙәр
Ҙәмийҙәр (ذمية; Дамийты;) — исламда тарихи шиғый мәҙһәбе. 800-се йылдар тирәһендә әүҙем була. Ҙәмийҙар ышанғанса,Али ибн Әбү Талип илаһ булған, ә Мөхәммәт — уның илсеһе. Төркөмдөң исеме ғәрәп телендәге «ҙәм» ҡылымынан килеп сыҡҡан, уны «ғәйепләү, хөкөм итеү» тип тәржемә итергә мөмкин. Улар Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙе Алиға түгел, ә үҙенә эйәрергә саҡырыуы өсөн ғәйепле тип һанаған.
Инаныстары
Ышанғандар:
Дуйсбург шлюзы
Дуйсбург шлюзы (Ruhrschleuse Duisburg) — Рур йылғаһындағы аҙаҡҡы шлюз, Рур йылғаһының Рейн йылғаһына ҡойған еренән 2,5 км алыҫлыҡта тора. Германияның Дуйсберг ҡалаһының Рурорт (Ruhrort) һәм Касслерфелд (Kaßlerfeld) райондары араһында урынлашҡан. Дуйсбург ҡалаһы Германияның Төньяҡ Рейн — Вестфалия федераль еренә ҡарай. Дуйсбург шлюзы һәм һыуһаҡлағысы 1942—1956 йылдарҙа төҙөлгән. Шлюздың 1 камераһы бар, оҙонлоғо — 311 метр, киңлеге — 12,8 метр, ауышлығы 78,3 метр тәшкил итә.
== Техник характеристикаһы ==
Хворостань
Хворостань — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Липецк өлкәһе, Белгород өлкәһе, Курск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дон йылғаһының һул ярына тамағынан 1340 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 79 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Задонск ҡалаһынан Лиски ҡалаһына тиклем, Воронежот (башынан Воронеж һыуһаҡлағысына тиклем) һәм Тихая Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Буранбай сәсән
Буранбай Йәркәй сәсән (ысын исеме Ҡотошов/Ҡотдосов Буранбай Һөйөндөк улы; Һөйөндөков Буранбай Ҡотдос улы) (1781?—1868) — йырсы, ҡурайсы һәм сәсән.
Баяр-тархандарға, илде һәм халыҡты талаусыларға ҡаршы болалар ойоштороусыларҙың береһе. Ул — «Ьыр», «Ялан Йәркәй», «Тәф-тиләү», «Хажиғәли», «Иркутский», «Бөҙрә тал», «Сәлимәкәй», «Шаһибәрәк», «Аҡ яурын сал бөркөт» исемле йыр-көйҙәрҙең авторы.
Ташшишмә (Шаран районы)
Ташшишмә (Таш-Чишма) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 10 кеше. Почта индексы — 452643, ОКАТО коды — 80258835004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Осиновая (Кемчуга ҡушылдығы)
Осиновая — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кемчуг (Оло Кемчуг) йылғаһының һул ярына тамағынан 219 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Боксово
Боксово — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 422 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Стоматология
Стоматоло́гия (боронғо грек στόμα «ауыҙ» + λογος) —  медицина фәненең тештәрҙе, уларҙың төҙөлөшөн һәм функцияларын, уларҙы профилактикалау һәм дауалауҙы, шулай уҡ ауыҙ ҡыуышлығын: ауыҙ, яңаҡ һөйәге бит һәм муйындың сиктәш өлкәләре ауырыуҙарын өйрәнеүсе бүлеге. Табип-стоматологты бик йыш дантист (dentiste) тип тә атайҙар. Әммә дантист төшөнсәһе үҙ эсенә табип-стоматологтарҙы ғына түгел, шулай уҡ теш фельдшерҙары һәм теш техниктарын да ала.
Стоматология — ауыҙ ҡыуышлығы һәм яңаҡ-йөҙ өлкәһенең төҙөлөшөн, функцияларын, нормаларын һәм патологияһын өйрәнеүсе.фән.
Тарих
Рәсәй стоматология менән Петр I арҡаһында таныша. Ул беренсе тапҡыр сит илдәрҙән тештәрҙе дауалау өсөн төрлө яйланмалар алып ҡайта. 1881 йылда Санкт-Петербургта теш табиптарын әҙерләү менән шөғөлләнгән беренсе мәктәп асыла һәм 1833 йылда 450 дантист әҙерләп сығара.
XX быуат башында был өлкәлә бик күп белем туплана һәм улар нигеҙендә бихисап ғилми эш сығарыла. Тештәрҙе дауалауҙа заманса ҡорамалдар ҡулланыла, яңы ямау (пломба) материалдары барлыҡҡа килә, төрлө дауалау матдәләре файҙаланыла. Башта стоматолог булып тик ир-ат ҡына эшләһә, 1875 йылдан ҡатын-ҡыҙҙар ҙа шундай хоҡуҡҡа эйә була.
Бөйөк Ватан һуғышынан һуң стоматология бигерәк тә етеҙ темптар менән үҫә, яңы стоматологик институттар асыла, төрлө тикшереүҙәр уҙғарыла, яңы бормашина һәм стоматологик ҡоролмалар сығарыла.
Теш ауырыуҙары киң таралған сир булып тора. Статистика мәғлүмәттәре буйынса, ер шарындағы халыҡтың 90 проценты теш ауырыуҙары менән интегә. Был ауырыуҙың киң таралыуы һаулыҡ һаҡлау органдары алдына теш ауырыуҙарын профилактикалау сараларын әҙерләү, уларҙы дауалау ысулдарын камиллаштырыу, сирҙе тыуҙырыусы сәбәптәрҙе өйрәнеү бурыстарын ҡуя. Теш ауырыуҙарына кариес, пульпит, периодонтит инә. Бынан тыш, эмаль һәм дентин (гипоплазия, клиновидная дефект, тештәрҙең ашалыуы) етешмәүе кеүек, этиологияҡы һәм клиникаһы бөтөнләй башҡа булған төрлө формалар осрай.
Рәсәйҙә барлығы 10 меңгә яҡын стоматологик дауалау учреждениеһы, Мәскәүҙә — 2 меңгә яҡын дәүләт һәм шәхси стоматология клиникаһы бар. Росстат мғлүмәттәре буйынса, дөйөм табиптар һаны Рәсәйҙә 2010 йылдың аҙағына 715,8 мең кеше тәшкил итә. Шуларҙың 60,6 меңе — табип-стоматолог. Был терапевтар, хирургтар һәм педиатрҙарҙан ҡала, дүртенсе урын, 10 мең кешегә уртаса 4,2 стоматолог тура килә.
Кариес булмаған стоматология ауырыуҙары
Шына һымаҡ етешһеҙлек. Патологияның килеп сығышы билдәле түгел; ул дентин һәм эмаль органик һөлдәһенең трофик зарарланыуынан барлыҡҡа килгән, тип фараз ителә. Уның традицион урынлашыуы — алғы тештәрҙең муйын өлөшө; атамаһы дефект формаһының тышҡы яҡтан шынаға оҡшаш булыуы менән бәйле. Дентин тәрән зарарланған осраҡтарҙа, уны бөтөрөү өсөн, ситтәрен шымартыу һәм тултырыу ҡулланыла. Шулай уҡ ҡарағыҙ:
Теш тарҡалыуы (кариес) һәм уның ҡатмарлашыуҙары
Кариес (лат. Caries dentium) — теш сыға башланғандан һуң башланған патологик процесс, деминерализация һәм протеолиз менән оҙатыла, эндо- һәм экзоген факторҙар тәьҫирендә тишек барлыҡҡа килә. Ул — бик киң таралған сир. Бала саҡта хроник сирҙәр араһында беренсе урынды биләй һәм таралғанлығы буйынса икенсе урынды биләгән бронхиаль астма сиренә ҡарағанда 5—8 тапҡырға йышыраҡ осрай. Төрлө авторҙар фекеренсә, АҠШ-та балаларҙың 80—90%-ы, уҡыуҙы тамамлау мәлендә үҫмерҙәрҙең яҡынса 80 процентында — кариеслы тишектәр, өлкәндәрҙең 95—98 проценты пломбалы теш ҡуйҙыра. Статистика күрһәтеүенсә, экваториаль төбәктәрҙә (Африка, Азия) кариес поляр түңәрәк (ҡотоп) тирәһендәге өлкәләрҙә (Скандинавия, Төньяҡ Америка) һирәгерәк осрай. Үҫештәге илдәрҙә лә теш тарҡалыуҙың киң таралыуы күҙәтелә. Кариес эҙҙәре 5 мең йыл элек йәшәгән кешеләрҙә табылған. Хәҙерге ваҡытта стоматология кариесының барлыҡҡа килеүен микроорганизмдар һәм органик кислоталар барлыҡҡа килеү менән бәйле углеводтарҙың ферментацияһы (гликолиз) арҡаһында теш өҫтөндә pH-тың үҙгәреүе менән бәйләйҙәр. Тештең кариосоген кислоталарға эләгеү йышлығы кариес барлыҡҡа килеү ихтималлығына йоғонто яһай. Шәкәр булған аҙыҡ ашауҙан һуң, микроорганизмдар эмалде юҡҡа сығарыусы кислоталар сығара башлай. Ваҡыт үтеү менән был кислоталар шайыҡтың буфер үҙенсәлектәре һәм өлөшләтә деминералләнгән эмаль менән нейтралләштерелә. Кислоталар тәьҫир иткәндән һуң, теш эмаленең органик булмаған минераль составтары эрей һәм 2 сәғәт буйы ҡала ала. Көндөҙ ваҡыты-ваҡыты менән углеводтар ҡабул итһәң, рН оҙаҡ ваҡыт түбән була, шайыҡтарҙың буфер үҙенсәлектәре рН-ты тергеҙеп өлгөрә алмай, эмаль өҫлөгө кире ҡайтарылғыһыҙ емерелеү ихтималлығы ла арта. Пульпи́т — Тештең Нервы системаһы| тупланмаһының (пульпа) шешеүе. Йышыраҡ пульпит кариестың ҡатмарлашыуы булып тора, шулай уҡ ортопед препарат әҙерләгәндә, сифатһыҙ пломбалар, периодонтаға хирургик саралар үткәргәндә, химик матдәләр тәьҫире, хаталы эш итеү һөҙөмтәһе булып тора. Шулай уҡ ретроград пульпит (йәғни апикаль асыш аша инфекция йоҡтороу) осраҡтары тасуирлана. Пульпит киҫкен һәм хроник хәлгә бүленә. Киҫкен пульпит пульпа камераһы ябылған килеш (кариес тарафынан емерелгән тештең йоҡа стенаһы аша) үтеп инеүе була. Хроник пульпит йышыраҡ киҫкен һөҙөмтә бирә. Хроник пульпит фиброз, гипертроф һәм гангреналыға бүленә. Хроник пульпиттың төп формаһы булып фиброз пульпиттары тора, унда тоташтырғыс туҡыма үҫә. Киҫкен пульпиттың төп билдәләре бик көслө, нервы тармаҡтары буйлап таралыпып, (киҫкен фокуслы пульпит, зарарланмаған тештәргә ауыртыуҙың таралыуы булмай, пациент тештең ауыртыуын асыҡ күрһәтә ала) төндә көсәйә. Ауыртыу ваҡыты-ваҡыты менән бара.
Әшит (Краснокама районы)
Әшит (Ашит) — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 71 кеше. Почта индексы — 452948, ОКАТО коды — 80237840002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Гидролиз
Гидролиз (ὕδωρ «һыу» + λύσις «тарҡалыу») — матдәнең һыу менән тәьҫир итешеү реакцияһы, һөҙөмтәлә матдәнең һәм һыуҙың яңы берләшмәләр (сольволиз һыу) барлыҡҡа килтереп тарҡалыуы күҙәтелә.
Тоҙҙарҙы гидролизлау
Тоҙҙар гидролизы — эреүсән тоҙҙар эретмәһендә ион алмашыу реакцияһы барышы менән бәйле гидролиз реакцияларының бер төрө. Процестың хәрәкәт итеүсе көсө булып матдә иондарының һыу менән тәьҫир итешеүе тора, ул ионлы йәки молекуляр рәүештә көсһөҙ электролит барлыҡҡа килтерә.
Тоҙҙарҙы гидролизлауҙы ҡайтмалы һәм ҡабатланмаусыға айыралар :
1.Көсһөҙ кислота һәм көслө нигеҙ тоҙо гидролизы (анион буйынса гидролиз). Эретмә аҙ ғына һелтеле мөхиткә эйә, ҡайтмалы реакция.
2. Көслө кислота тоҙоноң һәм көсһөҙ нигеҙ гидролизы (катион буйынса гидролиз). Эретмәнең аҙ кислоталы мөхите бар, реакция ҡайтмалы.
Икенсе баҫҡыс буйлап гидролиз түбән дәрәжәлә үтә:
3. Көсһөҙ кислоталы һәм аҙ нигеҙле тоҙ гидролизы. Тигеҙләнеш продукттар яғына күскән, гидролиз реакцияһы тулыһынса тиерлек бара, сөнки ике продукт та ултырма йәки газ барлыҡҡа килтерә:
4. Көслө кислотаның һәм көслө нигеҙҙең тоҙо гидролизға дусар ителмәй, һәм нейтрален эретмәһе. Эретмәлә түбәндәге реакция бара:
Гидролиз дәрәжәһе
Гидролиз дәрәжәһе аҫтында гидролизға дусар ителгән тоҙ концентрацияһының эретелгән тоҙ концентрацияһының дөйөм күләменә нисбәте аңлатыла.
Ошолай күрһәтелә α йәки hгидр
где c_h- гидролизланған тоҙҙоң моль һаны, c — тарҡалған тоҙҙоң дөйөм моль һаны.
Гидролиз дәрәжәһе гидролизда ҡатнашҡан матдәләрҙең температураһына һәм концентрацияһына бәйле: гидролиз дәрәжәһе температураның күтәрелеүенә һәм эретмәнең шыйығайыуына (һыу концентрацияһының артыуына) бәйле. Тоҙ гидролизы дәрәжәһе кислотаның көсһөҙлөгөнә йәки тоҙ барлыҡҡа килтереүсе нигеҙгә ҡарағанда юғарыраҡ.