cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ҙур сфинкс
Төҙөү ваҡыты
Компьютер ярҙамында Сфинкстың йөҙөн Хафраның ҡултамғаһы ҡуйылған һындары менән сағыштырып торған судмедэксперттар, улар бер үк кешене һүрәтләй алмай, тигән һығымтаға килә.
1950-се йылдарҙан башлап популяр әҙәбиәттә Сфинксты Боронғо батшалыҡ осоро менән даталау шик аҫтына ҡуйыла башлай. Сфинкстың аҫҡы өлөшө таштың һыуҙа оҙаҡ ваҡыт булыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән эрозияның классик миҫалы булып тора, тип раҫлана.
Һуңғы тапҡыр тейешле яуым-төшөм кимәле Мысырҙа беҙҙең эраға тиклем IV һәм III мең йыллыҡтар сигендә күҙәтелә. Был теория яҡлылар фекеренсә, статуяның Династияға тиклемге осорҙа йәки унан да алдараҡ төҙөлөүен күрһәтә.
Таганрог йәштәр һарайы
Төҙөлөү тарихы
Ике «муниципаль» һәм «шәхси» өлөшкә бүленгән ремонт   2010 йылдың авгусында башлана. «Муниципаль» ремонт өсөн ҡала һәм өлкә бюджетынан 56 млн һумға яҡын аҡса бүленә. Шул тиклем үк аҡсаны ремонт өсөн «НЕО» кинотеатры һәм ресторан урынлашҡан Һарайҙың «шәхси» өлөшө инвесторҙары бүлә. Йәштәр һарайын асыу тантанаһы  2011 йылдың  10 сентябрендә үтә.
2015 йылда Йәштәр һарайында байтаҡ майҙанды биләүсе коммерция арендалаусыһы ҡала суды тарафынан коммуналь түләүҙәрҙе түләргә тейеш була. Был килешеүгә ул күп йылдар ҡуртым хаҡын түләгән, түләүҙәр йылына  6 миллиондан алып 7  миллион һумға тиклем тәшкил иткән. Коммуналь түләүҙәрҙе үҙе һәм был эре арендалаусы өсөн һарай үҙе түләгән, өҫтәүенә, йыш ҡына  аҡса етмәгән, һәм  муниципаль учреждение   бурыслы булып ҡалған. Был мәсьәлә оҙаҡ ваҡыт судта  хәл ителә, әлегә яҡтар килешеүгә барырға  ҡарар итмәй, һәм төп арендалаусы ай һайын   өҫтәмә рәүештә 450 мең һум түләргә тейеш була.
Бина
Октябрь түңкәрелешенә тиклем был бина урынында 274-се запас полктың   казармалары урынлаша. Проект эштәренең башы 1923 йылға ҡарай. Проект авторы — архитектор М.Ф. Покорный. Бина — архитектурала конструктивизмдың сағыу өлгөһө. Үҙ планында бина ҡайырғыс гайка асҡысын — тыныс  хеҙмәт  символын хәтерләтә. Металсылар клубы Таганрог инструменталь  заводы менән берлектә төҙөлә (артабан — Таганрог комбайн заводы) һәм  «Ҡыҙыл ҡаҙансы» заводы. Клубты Таганрог йәштәре хәҙерге һөт заводы урынында һүтеп алынған Изге Архангел Михаил сиркәүенең кирбестәренән төҙөй. Материал һәм аҡса етмәй, шуға күрә тимер бетон урынына бина кирбестән төҙөлә. Фасады штукатурлана. Төп инеү урынында вестибюлдең ярымтүңәрәк фасады һәм икенсе ҡаттың фойеһы иғтибарҙы йәлеп итә. Өсөнсө ҡаты 1960-сы йылдарҙа өҫтәп төҙөлә. Метал тәҙрә тыштары бинаның торлаҡ йорт түгеллегенә баҫым яһай
Йәштәр һарайы
Йәштәр һарайында, 25 ғинуарҙа  Рәсәй студенттары көнөндә  иң яҡшы студенттарға Таганрог мэрының  традицион тантаналы рәүештә  исемле стипендиялар тапшырыу тантанаһы үткәрелә.
Сығанаҡтар
<references group="" responsive="1">
Ҙур сфинкс
Төҙөү ваҡыты
Фәнни әҙәбиәттә скульптура эрозияһының үҙенсәлектәре икенсел ярыҡтар барлыҡҡа килеү, әсе ямғырҙар тәьҫире, эзбизташ сифатының түбән булыуы менән аңлатыла.
Башының сағыштырмаса ҙур булмаған үлсәмдәре бостон геологы Шохты[en] статуяның башта арыҫлан мороно булған тип фаразларға мәжбүр итә. Шунан фирғәүендәрҙең береһе үҙенең образы һәм оҡшашлығы буйынса серле йылмайып торған кеше йөҙөн ҡырып ҡуйырға ҡуша. Был гипотеза фәнни мөхиттә танылмай, йәнәһе, шулай уҡ Грэм Хэнкоктың Орион йондоҙҙарындағы 11 мең пирамидаларҙың корреляцияһы тураһында фаразы ла бар.
Тасуирлама
Рим тарихсыһы Плиний Ҙур сфинксты ҡот осҡос йәнлек тип тасуирлай. "Мең дә бер кисә" әкиәттәрендә һәм башҡа текстарҙа ла ғәрәптәр уны «ҡурҡыныстың атаһы» тип атайҙар.
Хәҙерге торошо
Сфинкс "үҙ ғүмерендә" яурыны тиклем ҡомда ерләнгән була. Уны ҡаҙып сығарыуҙы боронғо Тутмос IV һәм Рамзес II башҡара. Беренсеһе ҡомдан алғы тәпәйҙәрен генә ҡаҙып сығара ала, тәпейҙәре алдына түбәндәге йөкмәткеле гранит стела ҡуйырға ҡуша: Батшаның улы Тутмос, ул килгәс, көндөҙгө сәғәттәрҙә ошо ҡөҙрәтле илаһтың күләгәһендә ултыра. Ра өҫкә сыҡҡас, төшөндө еңеп сыға һәм был бөйөк Алланың уға телмәр менән мөрәжәғәт итеүен күрә, атаһы улына: "Ҡара, ентекләп ҡарағыҙ, эй улым Тутмос, мин һинең атайың Хоремахет Хепри-Ра-Атум, һәм мин һиңә бөтә тере йәндәр өҫтөнән минең ерем һәм ҡөҙрәтем өҫтөнән хакимлыҡ бирәм... Нескә аяҡ-ҡулдарымды һаҡлау маҡсатында ысын ҡиәфәтемде ҡарағыҙ. Мин үҙем ятҡан сүл ҡомо менән ҡапланған инем. Мине ҡотҡарығыҙ һәм күңелемдә булғандың барыһын да эшлә». Шулай уҡ Сфинкс боронғо гректар һәм римлеләр тарафынан өҫтәмә блоктары ярҙамында нығытылған, атап әйткәндә, тәпәйҙәре һәм уйым стеналарына блоктар ҡуйылған.
1817 йылда итальяндар Сфинкстың бөтә күкрәген ҡомдан таҙарта, ә 1925 йылда ул тулыһынса мең йыллыҡ ҡомл о туҙандан азат ителә.
2014 йылда сфинкс дүрт ай реставрациялана, шунан һуң туристар өсөн асыла.
Юғалтыуҙар
Статуяның 1,5 метр киңлектәге танауы юҡ. Уның булмауын таштың тәбиғи емерелеүе (елдең һәм дымдың күп быуатлыҡ тәьҫире) һәм кешенең йоғонтоһо менән аңлатырға мөмкин.
Был статуяның деталдәре пирамидаларҙа төрөктәр менән Наполеон алышы ваҡытында пушка менән атылған тигән легенда бар (1798); башҡа легендаларҙа наполеон урынында инглиздәр йәки мамелуктар тип һөйләнә. Был фекерҙең ялған булыуын 1737 йылда уҡ танауһыҙ сфинксты күргән дат сәйәхәтсеһе Норден һүрәттәре күрһәтә.
Урта быуат Ҡаһирә тарихсыһы әл-Макризи яҙғанса, 1378 йылда суфый фанаты, уңыш алыу өмөтө менән сфинксҡа бүләктәр алып килгән феллаларға асыуланған һәм «кумирҙың» танауын һуғып төшөргән, бының өсөн ул туҡмалған. Әл-Макриси хикәйәһенән урындағы халыҡ өсөн Сфинкс Нил хакимы булған тигән һығымта яһарға була.
Сфинкс беҙҙең көндәргә тиклем танауһыҙ ғына түгел, ә һаҡалын да юғалтҡан. Уның фрагменттарын Британия һәм Ҡаһирә музейҙарында күрергә мөмкин.
Грубе-Ю (Тыкотлова ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Цезарь (кинотеатр, Алматы)
«Цезарь» — Алматыла 2003 йылдан башлап эшләүсе кинотеатр.
Тарихы
2003 йылдың июлендә Алма-Атала совет осоронан һуңғы тарихи дәүерҙә икенсе кинозал асылды. Яңы «Цезарь» кинотеатры менән тантаналы таныштырғанда презентация, билдәле ҡаҙағстан артисы Асанали Ашимовҡа ҡыҙыл таҫманы киҫеү һәм аҡ күгәрсен осороу хоҡуғы бирелә. Кинотеатр залы 250 урынға эйә, шуларҙың 26 VIP-урын.
Кинотеатр менән бер бинала казино урынлашҡан булған. Һуңғараҡ Капчагай һәм Боровое махсус уйын зоналары булдырыу менән бәйле, ул ябылған.
Кинотеатр тематик фестивалдәрҙе даими үткәреү майҙансығы була. Мәҫәлән, 2010 йылда немец, 2012 — израиль , 2014 — япон , 2017 — венгр киноһы фестивалдәре үткән.
Олег Борецкийҙың киноклубы
2003 йылда кинотеатрҙа Олег Борецкийҙың ҡаҙағстан кинотәнҡит проекты башланған. Киноклуб сентябрҙән июнгә саҡлы эшләй. «Цезарь» кинотеатры 250 урынға иҫәпләнгән, шуларҙың 80 — клубы ағзаларыныҡы, ә ҡалғандары — бөтә теләгәндәр өсөн. Бер айға тематик теҙмә төҙөлә, һәм был билдәле бер тематиканы төрлө яҡлап солғап алыу мөмкинлеген бирә.
Тамашасылар фильмды ҡарау ғына түгел, улар буйынса фекер алышыуҙа ҡатнаша, үҙ ҡараштарын әйтә һәм үҙ-ара фекер уртаҡлаша. Киноклубтың репертуары билдәле, стандартҡа тура килмәгән, шулай уҡ фестивалдә еңеүсе фильмдар буйынса формалашҡан. «Цезарь» кинотеатрында тематик фестивалдәр үткәреү ваҡытында клубта фильмдарҙы эшләгән һәм уларҙа уйнаған актёрҙар тамашасыларҙың һоруҙарына яуап биргән һәм улар менән бәхәс ойошторған махсус ултырыштар үткәрелгән.
Вануйта-Яха
Вануйта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Паета-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Смердяга
Смердяга (Смердянка) — Рәсәй йылғаһы. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вязьма йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уводь йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Ишмулла (исем)
Ишмулла Ишмулла - башҡорт ир-ат исеме.
Этимология
<ИШМУЛЛА баш., ғәр. — иш + мулла; уҡымышлы дуҫ, иптәш >
Билдәле кешеләр
<Дилмөхәмәтов Ишмулла Ишҡәле улы (15 сентябрь 1928 йыл — 19 октябрь 1984 йыл) — башҡорт актёры, атаҡлы ҡурайсы, йырсы һәм композитор. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1975), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1973) артисы. Дилмөхәмәтова-Әхмәҙуллина Шәүрә Ишмулла ҡыҙы (23 сентябрь 1961 йыл) — театр актёры. 1990 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. >
Смердяга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Байыҡ (исем)
Байыҡ — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.
Этимологияһы
Байыҡ — башҡорт исеме. Тоғро, ысын, изге мәғәнәләренә эйә.
Ауылдар
Бәләкәй Байыҡ (Малобаиково) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл.
Оло Байыҡ (Большебаиково) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл.
Топонимдар
Оло Байыҡ (Большой Баик) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡарабаш ҡала округындағы күл.
Халыҡ ижадында
«Байыҡ» йыры — башҡорт халҡының ауыҙ-тел хазинаһы, был көйгә бейеү ҙә һалынған. Халыҡ йырына әйләнһә лә, уның конкрет авторы ла бар. Ул — Байыҡ Аблаев.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
«Байыҡ» — башҡорт бейеүҙәрен башҡарыусыларҙың республика телевизион конкурсы.
Собханҡолов Мәғәлим Әкрәм улы
Биографияһы
Мәғәлим Әкрәм улы Собханҡолов 1920 йылдың 11 апрелендә Өфө губернаһы Бəлəбəй өйəҙенең Иҫке Ҡорос ауылында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районы) тыуған. 1936 йылда эшселәр факультетын тамамлай һәм Үзбәк ССР-ының Сыраҡсы районында башланғыс мәктәп уҡытыусыһы булып эшләй башлай.
1940 йылда Ҡыҙыл Армия сафына алына. Бөйөк Ватан һуғышы башынан — фронтта, ауыр яраланғандан һуң, 1943 йылда демобилизациялана; Бохара педагогия институтында уҡыуын дауам итә.
1954—1976 йылдарҙа Тажик университетында (1968—1970 йылдарҙан тыш, ул йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының математик анализ кафедраһы мөдире булып эшләй) уҡыта: факультет деканы, функциялар теорияһы һәм математик анализ кафедраһы мөдире булып эшләй.
Фәнни эшмәкәрлеге
1963 йылда СССР Фәндәр академияһының В. А. Стеклов исемендәге Математика институтында «Таубер теоремалары һәм уларҙың ҡулланылышы» тигән темаға докторлыҡ диссертацияһы яҡлай, 1964 йылдан — профессор.
Төп тикшеренеү йүнәлештәре:
Мәғәлим Собханҡолов иҫбат иткән теоремалар бик күп төрлө, улар төрлө йүнәлештәге тикшеренеүҙәр предметын киңәйтә һәм тәрәнәйтә. Уның баҫтырып сығарған һөҙөмтәләре ҡыҙыҡлы ҡулланылыш таба: спектраль теорияла (Б. М. Левитан хеҙмәттәрендә), һандар теорияһында (Б. М. Левитан һәм А. В. Малышева хеҙмәттәрендә), киң хеҙмәтләндереү теорияһында (Э. Г. Самандаров хеҙмәттәрендә) һ. б.
Ғалим ҡалдыҡлы быуынлы Фату торемаһы тибындағы теоремаларҙы, функцияларҙың киң класы өсөн, эйəртеүле Фурье һəм тапҡырлы тригонометрик рəттəрҙең һәм уларға эйәртеүле тапҡырлы рәттәрҙең сиклəмəгə яҡынлашыу тиҙлеген һəм суммаһын табыу һ.б. тикшеренеү өсөн ҡулланыу буйынса бик күп ҡыҙыҡлы һөҙөмтәләргә өлгәшә.
60-ҡа яҡын фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән «Ҡалдыҡлы Таубер теоремалары» монографияһы.
Гогенварт монастыры
Гогенварт монастыры (шулай уҡ Хоэнварт; Kloster Hohenwart) — ҡатын-ҡыҙ элекке бенедикт монастыры, Баварияның Хоэнварт община йәрминкәһе территорияһында (Үрге Бавария) урынлашҡан, Аусбург епархияһына ҡарай; 1074 йылда уға нигеҙҙе граф Ортольф һәм уның һеңлеһе Вильтрудис Гогенварттар һалған — 1803 йылда Бавариялағы секулярлаштырыу барышында монастырь таратылған.
Тасуирлау һәм тарихы
Хәҙерге Гогенварт районының иң боронғо ауылы Клостерберг убаһында табылған: бында Х быуаттан элек көньяҡ-көнсығыш Германияның бик күп дворян ғаиләләре менән бәйле Рапотондар ырыуының замогы торған. 1074 йылдарҙа замокта Ортольф һәм Вильтруд Папотондар йәшәгән. Вильтруда ағаһын монастырға нигеҙ һалырға күндерә. Монах общинаһына Тиролдең Шробенхаузен районында ер бирелә.
XII быуатта бында буласаҡ Изге Ричилдис (Ричильда) йәшәй, ул 1488 йылда папа Иннокентий VIII тарафынан канонлаштырыла: 1215 йылда Ричильда хөрмәтенә уның ҡеүәтле тәне торған сиркәү төҙөлә, XV быуаттың аҙағында был сиркәүгә хаж ҡылыуҙар башланып китә. 1240 йылда монастырь сиркәүе киңәйтелә — ул өс нефлы роман базиликаһына әйләнә. 1513 йылда уның төп миһрабы булдырыла. Монастырь һәм сиркәү Реформация осоронда, 1546 йылда, ваҡытында Шмалькальден һуғышы ваҡытында талана һәм емерелә.
Аббатиса Барбара Бензингер, үҙенең биләгән вазифаһын 1563—1568 йылдар буйына үтәү ваҡытында общинала Тридент соборы рухында күп сериялы тәрән реформалар үткәрә, сөнки монах ҡатындың йәшәү рәүеше тәнҡитләнә: улар ҡош-ҡорт, бесәй һәм эт тотҡан булда. Уставҡа үҙгәрештәр һуңыраҡ индерелә: 1590 йылда яңы устав барлыҡҡа килә, уның нигеҙендә Аусбург епархияһының Кюбах монастыры уставы ята.. Яңы ҡағиҙәләргә ярашлы, «ял» — монах ҡатын-ҡыҙҙарға төшкө аштан һуң бер-береһе менән һөйләшеү мөмкинлеге — ярты сәғәт менән сикләнелә. Улар күрше монастырҙағы таныштарын күрергә барыу өсөн хәҙер епископтан айырым рөхсәт алырға тейеш була.
1632 йылда, Утыҙ йыллыҡ һуғышта, швед ғәскәрҙәре монастырға инә: рухани Барбара Бургер (1613—1633) ойошмаһы менән бергә ҡасып китә, әммә тиҙҙән монастырға ҡайта. Аббатиса Анна Зибенайхер (1635—1679) емерелгән иҡтисади тормошто аяҡҡа баҫтыра: емерелгән монастырь комплексы биналарында реконструкция үткәрә, ер милкен киңәйтеүгә өлгәшә. 1688 йылда яңы сиркәүҙең тәүге нигеҙ ташы һалына: был ғибәҙәтхана ябай була — ул рококо стилендә бары тик 1739 йылда ғына реконструкциялана.
Роза һымаҡтар
Роза һымаҡтар, йәки роза сәскәлеләр (Rosaceae), ике өлөшлөлəр ғаилəһе. Бер, күп йыллыҡ үлəндəр, һирəгерəк ағастар, ҡыуаҡлыҡтар һəм ярым ҡыуаҡлыҡтар.
Сәскәһенең формулаһы:12px.
Таралыуы
Яҡынса 4830 төрө в 118 заты билдәле. Бөтә Ер шары буйлап таралған. Башҡортостан да 20 заттан яҡынса 100 төрө (ағуна үлəне, ҡараған, миндаль һ.б.) үҫə.
Уларҙың күптәре — ҡиммәтле емеш ағастары. Емеш ағастарынан алмағас, груша, сейә, слива, һары сейә, персик, абрикос, миндаль, муйыл, миләш киң билдәле. Ҡыуаҡтарҙан — ҡурай еләг е, ҡара бөрлөгән, ә үләндәрҙән — ҡайын еләге киң таралған.
Роза сәскәлеләр араһында декоратив ҡыуаҡтар ҙа бар, мәҫәлән, гөлйемеш, энәлек һәм спирея, уларҙы йыш ҡына тере ҡойма урынына үҫтерәләр.
Роза сәскәлеләр ғаиләһендәге ҡырағай үҫә торған үҫемлектәрҙән: эт табаны, тура һабаҡлы ҡаҙ үләне, ҡыҫыр сәскә, аҡ селек киң таралған.
Морфологик ҡылыҡһырлама
Тышҡы күренеше буйынса роза сәскәлеләр бик күп төрлө. Улар органдарының төҙөлөшө менән бер-береһенән бик ныҡ айырыла. Мәҫәлән, гөлйемештең япраҡтары ҡыйғас, ә алмағастыҡы һәм башҡа күп үҫемлектәрҙеке — бөтөн япраҡ.
Роза сәскәлеләрҙең күбеһе тура һабаҡлы, быуын аралары оҙон, ә ҡайын еләгенең вертикаль һабаҡтары бик ҡыҫҡа. Улар япраҡ розеткаларын тотоп тора. Ҡуйын бөрөләренән тәрмәшеүсе үренделәр— мыйыҡтар барлыҡҡа килә. Япраҡтары һаплы, күп осраҡта япраҡ ҡолаҡсынлы, ябай (бөтөн йəки айырсалы), бармаҡ һымаҡ һəм ҡыйғас, һабаҡ япраҡтары — сиратлы, тамыр яны япраҡтары — суҡлы.
Сəскəлəре ваҡтан алып эрегə тиклем, йышыраҡ аҡ, һары, ал төҫтə, дөрөҫ формала, ике енесле, яҡшы үҫешкəн гипантий менән (сəскə эргəлеге нигеҙе һəм һеркəс епсəлəре ҡушылып үҫкəн киңəйтелгəн сəскə төбө). Сəскəлəре яңғыҙҙар йəки ҡалҡансыҡтарҙа, тəлгəштəрҙə, башаҡтарҙа, баштарҙа урынлашҡан.
Сəскə эргəлеге ике ҡатлы, башлыса 5 быуынлы, күп төрҙəрҙең каса аҫты бар. Һеркəстəре 20—400, ҡайһы берҙə 10 йəки 5, һирəк осраҡта 2 йəки 1.
Емеш леге күп булған сәскәләрҙең емештәре өлгөрөүгә ҡарап, сәскә төбө йәйелеп үҫә һәм гөлйемеш йәки ҡайын еләгендәге кеүек һутлы булып китә.
Был ғаиләгә ҡараған үҫемлектәр башлыса бөжəктəр ярҙамында һеркəлəнə. Ҡаҙ үлəне, эттабан, əлморон, рубус заттарына ҡараған төрҙəр өсөн апомиксис (енси процесһыҙ үрсеү юлы) хас.
Емеше — төшлө емеш, күп япраҡлы, күп сəтлəүекле, алма һәм башҡалар. Роза сәскәле башҡа үҫемлектәр сәскәһендә, мәҫәлән, сейә, слива, персик, абрикоста бер генә емешлек була; ул — төшлө емеш.
Емештең айырым бер төрө — алма — алмағаста, грушала, миләштә, энәлектә барлыҡҡа килә.Бындай емештең барлыҡҡа килеүендә емшәндән тыш сәскә төбө лә ҡатнаша.
Емештəре һəм орлоҡтары кеше, хайуандар (имеҙеүселəр, ҡоштар, бөжəктəр һәм башҡалар) ярҙамында тарала.
Әһәмиәте һәм ҡулланылышы
Роза сәскәлеләр болондарҙа, баҫыуҙарҙа, урмандарҙа, далаларҙа, ҡайһы бер төрҙəре тундрала, һаҙлыҡтарҙа һəм һыу ятҡылыҡтары ярҙары буйлап үҫə.
Әһәмиәте һәм ҡулланылышы бик ҙур. Уларҙың күптәре — ҡиммәтле емеш ағастары. Алмағас, груша, сейә, слива, һары сейә, персик, абрикос, миндаль, муйыл, миләш киң билдәле. Ҡыуаҡтарҙан — ҡурай еләге, ҡара бөрлөгән, ә үләндәрҙән — ҡайын еләге киң таралған.
Роза сәскәлеләр араһында декоратив ҡыуаҡтар ҙа бар, мәҫәлән, гөлйемеш, энәлек һәм спирея, уларҙы йыш ҡына тере ҡойма урынына үҫтерәләр.
Дарыу үләндәре (ҡаҙ үлəне, ҡурай елəге, ҡылысъяпраҡ, ҡырҡъяпраҡ, муйыл, энəлек һәм башҡалар), елəк (елəк, ҡара бөрлөгəн, ҡыҙыл бөрлөгəн, мораҡ һәм башҡалар), баллы үҫемлектәр (ерек ҡураһы, йəбешкəк, ҡыҫыр сəскə һ.б.). Күп төрҙəре халыҡ медицинаһында ҡулланыла.
Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына роза сәскәлеләр ғаиләһенә ҡараған үҫемлектәрҙең туғыҙ һирəк төрө индерелгəн: ал бөрлөгəн, ҡыҙыл бөрлөгəн, текəн əлморон, реликттар — ағуна үлəне, ҡыуаҡлы курил сəйе, ҡом ҡаҙ үлəне, аҡ ҡаҙ үлəне; эндемиктар — Кузнецов ҡаҙ үлəне, Эверсманн ҡаҙ үлəне.
Исламда һаҡал
Башланғыс Исламда
Мөхәммәт Пәйғәмбәр үҙ заманындағы йәһүдтәр һәм нәсраниҙар кеүек үк һаҡал үҫтергән. Хәҙистәрҙән күренеүенсә, Мөхәммәт Пәйғәмбәр мосолмандарға һаҡал үҫтерергә ҡушҡан: «Мөшриктәрҙән айырылып тороғоҙ — һаҡал үҫтерегеҙ һәм мыйыҡтарығыҙҙы ҡырҡығыҙ», «мыйыҡтарығыҙҙы ҡырҡығыҙ һәм һаҡал үҫтерегеҙ - утҡа табыныусылар» кеүек булмағыҙ.
Имам әл-Бохариҙың хәҙистәр йыйынтығындаМөхәммәт Пәйғәмбәрҙең  Бәхилләшеү хажы мәлендә кешеләргә үҙенең сәс, һаҡал төктәрен алырға рөхсәт иткәне тураһында яҙыла. Шунда алынған төктәрҙе мосолмандар шешәләргә һалып, йәшел туҡымаға төрөп һаҡлаған, һәм улар хәҙер ислам донъяһының барлыҡ төбәктәренә таралып киткән.
Урта быуатта
Һаҡалды ҡырыу тыйылыуын ҙаһири мәҙһәбе факиһы (хоҡуҡ белгесе) Ибн Һазм, мәликиҙәрҙән әл-Хаттаб||ar|الحطاب}} , хәнбәлиҙәрҙән  әс-Сәффәрини , хәнифиҙәрҙән Ибн Ғәбидин яҙған.
Күпселек ғөләмәләрҙең һаҡал ҡырыуҙы тыйыуы менән килешмәгән шәфиғи мәҙһәб вәкилдәре лә бар, улар быны харам түгел, бары мәкруһ тип атай Былай тип әр-Рафиғи, Мүхиддин ән-Нәүәүи, Зәкәриә әл-Ансари һәм әл-Хатиб әш-Шәрбини||ar|الخطيب الشربيني}} әйткән. Шуға ҡарамаҫтан, шәфиғиҙар әз-Зәркәши, әл-Хәлими, әл-Кәффәл әш-Шәши һәм әл-Әзраи һаҡал ҡырыуҙы тыйыуҙы дөрөҫ тип һанаған.
Хәҙерге заман
Ҡәҙимге ғәрәп йәмғиәтендә кешенең социаль статусы һаҡалының оҙонлоғона, рәүешенә һәм төҫөнә ҡарап билдәләнә. Хәҙерге сәләфи ғөләмәләр Ибн Баҙ, Мөхәммәд ибн Сәлих әл-Үсәймин , Насируддин әл-Әлбәни и др.) һаҡал ир-атты ҡатын-ҡыҙҙан һәм һаҡал үҫтермәй торған кафырҙарҙан айырып торған сифат тип атайҙар.Ҡырыныуҙы харам һәм гонаһлы ғәмәл тип һанайҙар. Шиғый аятуллалар Али Систәни һәм Мөхәммәд Ширази ҙа шул фекерҙә . 2012 йылда аятулла Али Хәменеи  Иран милли телевидениеһы эфирында  Марокко короле Мөхәммәд VI-сенең сығып ҡына килгән кеүек һаҡалын  «хурлыҡ» һәм «Пәйғәмбәрҙең йөҙөнә төкөрөү» тип атай. Король иһә быны  «сафсата тип белдерә».
Рәсәй
Төмән өлкәһе мөфтөйө Илдар Йыһаншин һүҙҙәре буйынса, татарҙар араһында һаҡал йөрөтөр өсөн быға лайыҡ булырға кәрәк. традициялары булған кейгән һаҡаллы, һаҡалын йөрөткән өсөн, был хоҡуғы атҡаҙанған кәрәк. Өйләнгәндән һуң, 30-35 йәштә бәләкәй генә һаҡал үҫтерергә мөмкин булған, 60 йәштән һуң ғына Ҡыш бабайҙыҡы шикелле оҙон һаҡал үҫтерергә мөмкин».
Мәскәү мемориаль мәсете имам-хатибы Шамил Әләүетдинов үҙенең «Һаҡал йөрөтөү» тигән мәҡәләһендә, һаҡал үҫтереү фарыз түгел һәм бындай фекер — «наҙанлыҡ сағылышы» тип белдерҙе. Был мәсьәләлә ул, Ҡаҙағстандандағы коллегалары кеүек, ХХ быуат Мысыр ғөләмәләре Мөхәммәд Әбү Заһир һәм и Мәхмүд Шалтут фекеренә таяна.
Төньяҡ Кавказда, атап әйткәндә Дағстанда оҙон һаҡаллыларҙы полиция хеҙмәткәрҙәре  «дини экстремизм» йәһәтенән  «профилактик иҫәпкә» алыуҙары мөмкин.
Кобяково ҡаласығы
Кобяково ҡаласығы Кобяковская һыҙаһында, Дондың уң ярында, йылға аша һалынған Аҡсай автомобиль эргәһендә табыла.
Кобяково ҡаласығы буйынса Дондағы Ростов һәм Аҡсай ҡалалары араһындағы сик үтә.
С. Маханьков, беренсенән, Танаис һәм Рим ососрондағы меот ҡаласыҡтары (шул иҫәптән, Кобяково ҡаласығы) араһында тығыҙ бәйләнеш булыуы тураһында һығымта яһай, икенсенән, ундағы халыҡҡа дөйөм дөйөм «танаиттар» тигән атама бирә, өсөнсөнән, уларҙы «боронғо Ростов» халҡы тип атай, дүртенсенән, беҙҙең эраның 23-сө йылын («танаиттар» иҫкә алынған ышаныслы эпиграфик һәйкәлдә аныҡ күрһәтелгән иртә һәм аныҡ дата булараҡ) ике мең йыллыҡ тарихлы Дондағы Ростов ҡалаһының тарихы башы тип алырға тәҡдим итә. Бындай тарихи концепция бәхәсле булһа ла, иғтибарға лайыҡ.
Кобяково ҡаласығы ҡыпсаҡ хандарының резиденцияһы булған, ҡыпсаҡ ханы Көбәк исеме менән аталған, тигән фекер йәшәй. Аҡсай районы флагы үҙ символдарының береһе сифатында торҡа деталдәрен индерә. Торҡа- ерихонка ҡыпсаҡтарҙа ошо урында әсирҙә булған «Игорь полкы тураһында һүҙ» әҫәре геройы кенәз Игорь хөрмәтенә флаг символикаһы булараҡ ҡулланылған.
Беренсе тапҡыр «Кобяково ҡаласығы» һүҙбәйләнеше 1570 йылдың 7 июлендә илсе Иван Новосельцевтың батша Иван Грозныйға яҙған хатында осрай. Фараз буйынса, ХVІ быуаттың беренсе яртыһында һәм хатта тотош ХVІІ быуатта ҡаласыҡ эргәһендә төрөк биләмәләренә ҡарамағанказак атаман станы була, унда илселәр һәм юл күрһәтеүселәр алмашынған.
Тарихи-географик объект булараҡ Кобяково ҡаласығының аныҡ ҡына сиге билдәле түгел. Республика әһәмиәтендәге археологик ҡомартҡы булараҡ уның сиктәрен асыҡлау һәм аныҡлау зарур.
Кобяково ҡаласығы Дон йылғаһының уң ярындағы ҡалҡыулыҡты үҙ эсенә ала һәм туристик объект сифатында күҙәтеү майҙансығы булып тора. Унан Дон, Дон аръяғы, Дон йылғаһының һул ярының, Аҡсай автомобиль күперенең һоҡланғыс күренештәре асыла.
Ҡаласыҡтың Дон эргәһендәге иң бейек нөктәһендә антропоген көсөргәнештең түбән кимәле был урында ағуналарҙың һаҡланыуына һәм йәшәүенә булышлыҡ итә.
Утыҙ йыллыҡ һуғыш
Утыҙ йыллыҡ һуғыш — Изге Рим империяһында һәм Европала гегемония өсөн ҡораллы низағ. Һуғыш 1618 йылдан алып 1648 йылға тиклем дауам иткән һәм теге йәки был дәрәжәлә ғәмәлдә бөтә Европа илдәренә ҡағылған. Низағ Изге Рим империяһында католиктар һәм протестанттарҙың ҡаршылыҡтары һымаҡ башлана, ләкин һуңынан Европала Габсбургтарҙың өҫтөнлөк итеүенә ҡаршы көрәшкә әүерелә. Низағ Европала һуңғы ҙур дини һуғыш булған һәм халыҡ-ара мөнәсәбәттәрҙең Вестфаль системаһын барлыҡҡа килтерә.
Һуғыш Чехияла 1618 йылдың майында башланған. Артабанғы ҡораллы көрәш дүрт ҙур осорға бүленә: Чехия — Пфальц, Дания, Швеция, Франция — Швеция. Низағты бөтөрөр өсөн ике ынтылыш — Любекский тыныслыҡ килешеүе (1629) һәм Прага тыныслыҡ килешеүе (1635) — уңышһыҙ тамамлана, сөнки улар бөтә яҡтарҙың мәнфәғәттәрен иғтибарға алмағандар. Был эш бөтә Европа Вестфаль тыныслыҡ конгрессына (1641—1648) килеп сыға. 1648 йылдың 24 октябрендә Изге Рим империяһы императоры һәм империя ҡатламдары араһында көстәр балансын һәм конституцион сиктәрен билдәләй. Берләшкән Провинциялар республикаһы һәм Швейцария союзы бойондороҡһоҙ дәүләт булып китәләр һәм империя составынан сығалар.
Утыҙ йыллыҡ һуғыш хәрәкәттәре Үҙәк Европала, башлыса Германияла була. Һуғыш хәрәкәттәре үҙе лә, улар арҡаһында барлыҡҡа килгән аслыҡ һәм эпидемиялар тотош төбәктәрҙе буш ҡалдыра. Һуғышта Көньяҡ Германия халҡының өстән бер өлөшө генә иҫән ҡала. Күп кенә өлкәләргә һуғыш эҙемтәләре арҡаһында килеп сыҡҡан иҡтисади һәм социаль төшкөнлөктән тергеҙелеү өсөн быуаттан ашыу ваҡыт талап ителгән.
XVI—XVII быуаттар араһында Европа
XVI—XVII быуаттар араһында Европа Урта быуаттарҙан Яңы заманға күсеште кисергән. Милли абсолютизм концепцияһы үҫеш ала башлаған. Милли тойғолар дәүләт менән түгел, ә идара итеүсе династия, сюзерен менән бәйләнгән булған. Тышҡы сәйәсәткә көс биреүсе булып сюзерендың шәхси ихтыяры булып торған. Союздар төҙөүҙәрҙең иң мөһим ысулдарының береһе булып династиялар араһында никахлашыу булған.
Католик Европала Контрреформация башланыу менән материализмдан баш тартыу киң күҙәтелгән. Католик сиркәүе урынының көсәйеүе астрологияның модаға кереүе менән, оккультизм һәм башҡа мистик ағымдар таралыуы менән бергә барған. Сиркәү һәм фән донъяһы вәкилдәре араһында низағтар киҫкенләшкән. Католик мөхиттә филосфия һәм хатта фән дини асыҡлау менән идара иткәндә генә рөхсәт ителгән, ә башҡа осраҡта иблистың яңылыштырыуға алып барыуҙары тип иҫәпләнгән. Тридент соборынан һуң Католик сиркәүенең хәрби бүлектәре булып Игнасио Лойола төҙөгән «Иисус ордены» — иезуиттар ағзалары булған.
XVI быуат башынан алып Европаның сәйәси тормошонда етәксе роль испан һәм австрия тармаҡтарынан торған Габсбургтар династияһына ҡараған. XVII быуат башында испан Габсбургтары Испаниянан башҡа, тағы ла Португалия, Көньяҡ Нидерланд, Милан герцоглығы, Франш-Конте, Сицилия һәм Неаполитан короллектәре, һәм тағы ла ғәйәт ҙур испано-португал колониаль империяһы биләмәләрен үҙ ҡулында тотҡан. Австрия Габсбургтары Изге Рим империяһы, Богемия, Венгрия һәм Хорватия таждарын үҙенең артынан нығытҡан.
XVI быуат дауамында эре Европа дәүләттәре Европала Габсбургтарҙың гегемонияһы урынлашыуына һәм уның биләмәләренең артабан күбәйеүенә ҡаршы ынтылғандар. Шул осорҙағы Европа милли дәүләттәренең иң эреһе булған — католик Франция короллеге Габсбургтарға ҡаршылыҡты етәкләгән. Францияның ҡоро ерҙәге сиктәре Габсбургтар биләмәләре менән уратып алынған булған. Испанияның башҡа дошмандары ҡитғаның төньяғында урынлашҡандар — бойондороҡһоҙлоҡ өсөн бер нисә тиҫтә йылдар буйы көрәшкән протестант Берләшкән Провинциялар республикаһы һәм испандарҙың диңгеҙгә хакимлыҡ итеүенә һәм Испания колониаль биләмәләренә дәғүә итеүсе Англия.
Өсөнсө бәхәсле төбәк булып тарҡаулы Италия булып торған, бында итальян һуғыштары башланғандан алып Франция һәм Испанияның мәнфәғәттәре киҫешә. XVII быуат башында испандар Италия территорияһының күп өлөшөн контролдә тоталар һәм ҡалған өлөшөндә яулап алырға ынтылалар.
Һуғыштың башланыуы
1618 йылда Изге Рим империяһына ингән Чехияла Габсбургтарға ҡаршы милли-азатлыҡ хәрәкәте башланған. Дини эҙәрләүҙәрҙән нәфрәтләнгән протестант чех дворяндары императорға баш күтәргән. Прагала дворяндар король һанаттарын Чехия хөкүмәте резиденцияһының тәҙрәләренән ырғытҡан, шулайҙа улар иҫән ҡалғандар. Был Австрия менән араны өҙөүҙе аңлатҡан, һәм чехтар менән император араһында һуғыш башлаған. Һуғыш алмашыусанлы уңыш менән дауам иткән. Император Фердинанд II баш күтәреүселәргә ҡаршы ҙур армия ебәргән. 1620 йылда ул Праганан алыҫ түгел Аҡ Тау янында чехтарҙың ғәскәрен ҡыйратҡан. Бынан алып чехтарҙы аяуһыҙ үс алыу ойошторолған. Чехия Австрияның иезуиттар хакимлығындағы Богемия провинцияһына әйләндерелгән. Улар чех мәҙәниәтен эҙәрләгән, чех телендә баҫылған китаптар иезуиттарҙың бойороғо буйынса утта яндырылған. Һуғыш артабан Пфальцта дауам итә.
Императорҙың Чехия һәм Пфальц протестанттарын ҡыйратыуы арҡаһында Габсбургтар власының көсәйеүенән ҡурҡҡан Англия, Голландия һәм Францияны хафаға һалған. Төньяҡ Германияла биләмәләре булған һәм Балтик диңгеҙендә өҫтөнлөклө урын яулау маҡсатында был биләмәләрҙе нығытырға теләгән Данияны ла был борсотҡан. 1624 йылдың 10 июнендә Франция һәм Голландия Компьен килешеүен төҙөйҙәр, уға Англия (15 июнь), Швеция һәм Дания (9 июль). Бер ай үткәс Франция, Савойя һәм Венеция менән бергә Валтеллинаға баҫып инергә килешәләр.
Арыҫлан бөжәктәр
Арыҫлан бөжәктәр (Myrmeleontidae, Муравьиные львы) — селтәр ҡанатлылар отрядынан бөжәктәр ғаиләһе. Ҙур кәүҙәлеләр, тышҡы яҡтан энә ҡараҡтарын хәтерләтәләр. 2 меңгә яҡын төрө билдәле, Рәсәйҙә — 10. Кәүҙә оҙонлоғо 18—30 мм, мыйыҡтары суҡмар һымаҡ, башынан һәм күкрәгенән ҡыҫҡараҡ; ҡуйы һоро төҫтә; ҡорһағы оҙон, нәҙек; ҡанаттары һуҙынҡы, төбенә таба тарайған, ваҡ йыш селтәрле, йәйелгәндә 56—70мм, алдағы ҡанаттары ҡоңғорт, башы һәм күкрәктәре һарғылт таплы; аяҡтары һарғылт-көрән төҫтә. Йәйенке, ҡыҫҡа личинкаларының ауыҙ өлөшө оҙон, алға сығып тора; ер өҫтөндә йәки ҡомда ҡорбандарын аулау өсөн конус һымаҡ соҡор ҡаҙалар. Ер өҫтөндәге төрлө бөжәктәр (айырым алғанда, ҡырмыҫҡалар) бүрәнкә һөҙәклелегенә эләгеп, ҡом бөртөгө ташҡыны менән бергә аҫҡа тәгәрәй һәм уларҙың еңел табышына әүерелә. Арыҫлан бөжәктәр асыҡ, яҡшы йылына торған урындарҙа, ҡарағай урманы буйҙарында, урман юлдары, йылға ярҙары буйында ҡом ишелмәләрендә йәшәй. Кис һәм төндә оса.
Ҡыҙыл таң (гәзит)
Ҡыҙыл таң (Кызыл таң) — Башҡортостан Республикаһының татар телендә Өфөлә нәшер ителгән ижтимағи-сәйәси гәзите. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһы Дəүлəт Йыйылышы — Ҡоролтай, Башҡортостан Республикаһы Хɵкүмəте.
Билдәле хеҙмәткәрҙәре
Гәзиттә Башҡортостандың күп танылған яҙыусылары һәм шағирҙары эшләгән:
Оло Ивас
Оло Ивас — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ивас йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Чебулинский Падун
Чебулинский Падун — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Елбак йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡарағолова Фәйрүзә Хәмзә ҡыҙы
Ҡарағолова Фәйрүзә Хәмзә ҡыҙы (18 май 1964 йыл) — педагог, Бөрйән районы Байназар урта мәктәбенең башҡорт теле уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2010).
Биографияһы
Фәйрүзә Хәмзә ҡыҙы Ҡарағолова (Сөләймәнова) 1964 йылдың 18 майында БАССР-ҙың Баймаҡ районы 1-се Этҡол ауылында тыуған. 1981 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетына уҡырға инә һәм 1986 йылда тамамлай, Бөрйән районы Байназар урта мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән уҡыта башлай.
Фәйрүзә Хәмзә ҡыҙы Ҡарағолованың уҡыусылары башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса үткәрелгән фәнни-тикшеренеү һәм ижади эштәр конкурстарында район, республика кимәлендә призлы урындар яулайҙар. Ул күп тапҡыр башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса төбәк-ара олимпиада еңеүселәрен әҙерләй. Был хаҡта «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналы бына нимә тип яҙа:
Фәйрүзә Хәмзә ҡыҙы район, республика кимәлендә үткәрелгән профессиональ конкурстарҙа даими ҡатнаша һәм еңеүҙәр яулай. Уҡытыу методикаһына арналған эшкәртмәләре бар.
Иҫке Байыш ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
Иҫке Байыш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Иҫке Байыш ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Грубе-Ю (Хайма-Ю ҡушылдығы)
Грубе-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хайма-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гүзәлиә
Этимологияһы
Гүзәлиә неологизмдан алынған исем: гүзәл, матур, һылыу тигәнде аңлата.
Билдәле кешеләр
Балтабаева Гүзәлиә Салауат ҡыҙы — «Башҡортостан» гәзитенең социаль проблемалар бүлеге мөдире. Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре
Тимершина Гузәлиә Мөхәмәтриза ҡыҙы — шағирә, Ғаян Лоҡманов исемендәге премия лауреаты.
Гүзәлиә Вәлиева — башҡорт эстрада йырсыһы.
Гүзәлиә (йырсы) — Татарстандың популяр йырсыһы, композиторы.
Страданка
Страданка — Рәсәй йылғаһы. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/87/173/96 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Абела Роберт
Роберт Абела (мальт. Robert Abela ; 7 декабрь 1977, Слима) — мальта юрисы һәм сәйәсмәне. 2020 йылдың 13 ғинуарынан Мальта премьер-министры.
Биографияһы
Буласаҡ Мальта президенты Джордж Абела һәм уның ҡатыны Маргарет (Margaret Abela) ғаиләһендә тыуған. Йәш сағында бодибилдинг менән шөғөлләнә һәм футбол йыйылма командаһында уйнай.
Абела Мальта университетында юриспруденция өйрәнә, унда буласаҡ ҡатыны Лидия менән таныша. Ул хеҙмәт хоҡуғы буйынса махсуслашҡан Abela Advocates ғаилә юридик фирмаһында эшләй.
2008 йылда Лейбористар партияһы башҡарма комитеты секретары Лидия Абелаға өйләнә, уларҙың 2012 йылда тыуған Джорджия Мэй исемле ҡыҙы бар.
Ленинск (Дәүләкән районы)
Ленинск (Ленинский) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 358 кеше. Почта индексы — 453410, ОКАТО коды — 80222840004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Ауылға 20 быуаттың 30‑сы йылдарында Дәүләкән совхозы ойошторолғандан һуң совхоздың Ленинск бүлексәһе ҡасабаһы булараҡ нигеҙ һалына. 1950‑се йылдарҙың аҙағынан хәҙерге исемен йөрөтә, 2005 йылда хәҙерге статусын ала. Рассвет ауыл биләмәһенә инә. Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 30 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Халҡы: 1939 йылда — 170 кеше; 1959—416; 1969 йылда 509 кеше, 1989—333; 2002—355; 2010—358 кеше. Урыҫтар — 41 %, башҡорттар — 31 % йәшәй (2002). Башланғыс мәктәп (Романовка урта мәктәбе филиалы), балалар баҡсаһы, мәҙәниәт йорто, китапхана бар, ООО «Регион Агро» бар. 1985 йылда Йүкәле йылғаһы буйында 21,1 га майҙан тәшкил иткән «Ленинский» быуаһы төҙөлә. Ауыл халҡы «Дәүләкән», 1989 йылдан «Ленинский» соовхозында эшләй. 1998 йылдан совхоз бөтә, хужалыҡ орлоҡсолоҡ станцияһы менән берләштерелә.
Урамдары
Исеме:
Йәштәр урамы Молодёжная (улица)
Мәскәү урамы (Московская (улица))
Соҡорло урамы (Овражная (улица))
Ялан урамы ((Полевая (улица))
Ҡоящлы урамы (Солнечная(улица))
Варка-Ты-Вис (Мадага-Вожа ҡушылдығы)
Варка-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мадага-Вож йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы — Башҡорт АССР-ы дәүләт власының юғары органы.
Адрес
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы башта ошо адрес буйынса урынлаша: БАССР, Өфө ҡалаһы, Пушкин урамы, 106-сы йорт.
ХХ быуаттың 90-се йылдарында Башҡорт АССР-ы Юғары Советы яңы бинаға (адресы: Өфө ҡалаһы, Зәки Вәлиди урамы, 40, Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы Йорто) күсә.
Тарих
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы БАССР-ҙың 1937 йылғы Конституцияһына ярашлы барлыҡҡа килә.
Башҡортостанда унан алдағы дәүләт власының Юғары органдары:
БАССР-ҙың Юғары Советына беренсе һайлау 1938 йылдың 26 июлендә үтә. БАССР-ҙың беренсе саҡырылыш Юғары Советына 150 депутат һайлана.
1938 йылдың 25—28 июлендә Өфөлә БАССР-ҙың беренсе саҡырылыш Юғары Советының беренсе сессияһы үтә. Сессияла БАССР Юғары Советы Президиумы һайлана һәм хөкүмәт — республиканың Халыҡ Комиссарҙары Советы төҙөлә. Ике даими эшләүсе комиссия булдырыла: закондар сығарыусы һәм бюджет комиссияһы. Беренсе саҡырылыш Юғары Советты БАССР-ҙың Юғары Советы Рәисе Заликин А. Т. етәкләй, Долганов И. Б. менән Сиразетдинова М. Н. уның урынбаҫарҙары була. Юғары Совет Президиумы Рәйесе итеп Ибраһимов Р. К., ә Сәркәтибе итеп — Вальшин М. Г. һайлана.
1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында Республиканың дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул ителә.
1993 йылғы Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына ярашлы, 1993 йылдың 24 декабренән башлап Башҡортостан Республикаһының Юғары һәм берҙән-бер закон сығарыусы (һайланған) дәүләт власы — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы
БАССР-ҙың 1978 йылғы Конституцияһына ярашлы БАССР-ҙың Юғары Советы дәүләт власының иң юғары органы була һәм республика менән идара итеүгә ҡағылышлы СССР Конституцияһы, РСФСР Конституцияһы, Башҡорт АССР-ы Конституцияһы ҡуйған бөтә мәсьәләләрҙе хәл итеү хоҡуғына эйә була. Башҡорт АССР-ы Конституцияһын ҡабул итеү,уға үҙгәрештәр индереү, Башҡорт АССР-ының дәүләт иҡтисади һәм социаль үҫеш планын һәм дәүләт бюджетын, уларҙың үтәлеше тураһында отчетын раҫлау, үҙе ҡарамағындағы органдарҙы булдырыу Башҡорт АССР-ы Юғары Советы тарафынан тормошҡа ашырыла. Башҡорт АССР-ы закондары шулай уҡ Башҡорт АССР-ы Юғары Советы тарафынан ҡабул ителә. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы халыҡ һаны тигеҙ булған һайлау округтары буйынса һайланған 280 депутаттан тора. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Рәйесен һәм уның ике урынбаҫарын һайлай. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Рәйесе Башҡорт АССР-ы Юғары Советы ултырыштары һәм уның эске тәртип ҡағиҙәләре менән етәкселек итә.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы сессиялары йылына ике тапҡыр саҡырыла. Сираттан тыш сессиялар Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы тарафынан уның инициативаһы менән йәки Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттарының өстән бер өлөшөнән дә кәм булмағандары тәҡдиме буйынса үтә. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы сессияһы ултырыштарҙан һәм улар араһында үткәрелгән Башҡорт АССР-ы Юғары Советының даими һәм башҡа комиссиялары ултырыштарынан тора. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы түбәндәге вәкәләттәргә эйә:
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы Рәйестәре
Ибраһимов Рәхим Кирәй улы (июль 1938—1946)
Ниғмәтйәнов Ғилман Вилдан улы (1946—1950) Зәғәфүрәнов Фәйзрәхман Зәғәфүрән улы (1950—1967)
Солтанов Фәйзулла Вәли улы (март 1967 — апрель 1990)
Ҡыҙыҡлы факттар
2002 йылда Башҡортостан Республикаһы парламентының тарих музейы булдырыла. Музей Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайы йортонда урынлаша. Музейҙа Башҡортостан парламентаризмының күп йыллыҡ тарихы буйынса экспонаттар: документтар, фотоһүрәттәр, китаптар, публикациялар, значоктар ҡуйылған. Экспозицияның бер өлөшө Башҡорт АССР-ы һәм Башҡортостан Республикаһының 1925, 1937, 1978, 1993 йылдарҙағы Конституцияларына бағышланған.
Станко Анастасия Романовна
Биографияһы
Анастасия Романовна Станко 1986 йылдың 8 авгусында Ивано-Франковск өлкәһенең Нижневе ҡалаһында тыуған. Бала сағында журналист йәки археолог булырға хыялланған. «Пласта» скаут ойошмаһы ағзаһы, «Пласта» Киев ячейкаһының пресс-секретары.
Иван Франко исемендәге Львов дәүләт университетын ың журналистика факультетын (2008) тамамлай. Беренсе курста курсташтары менән берлектә студенттарҙың «13» гәзитен ойоштора. Икенсе курстан Львовта «Эко Радиола» эшләй башлай, «Бергә» телеканалы ойоштороуҙа  ҡатнаша. Бишенсе курста «Ровно 1» телеканалы менән хеҙмәттәшлек итә башлай. 2008 йылда Киев ҡалаһына күсенә, «Беренсе милли» каналдың журналисы  була. 2011 йылда  ТВі журналисы була. «Стоп цензуре!» хәрәкәте ағзаһы.
2013 йылда «Громадское телевидение» проектын ойоштороусыларының  береһе була. «Громадское радио» проектын төҙөү өҫтөндә эшләй. 2013 йыл сентябрендә «Генплан» авторлыҡ программаһын алып бара башлай. 2013 йылдың ноябрендә Польшала  әҙерлек үтә.
Евромайҙан ваҡытында Киевта уҙған ваҡиғалар трансляцияһын алып бара. 2014 йылдың майында «Демократик  альянс» партияһын хуплауы тураһында белдерә. 2014 йыл башынан Украинаның  көнсығышында  ҡораллы конфликт башланыу менән  хәрби хәрәкәт зонаһындағы ваҡиғаларҙы яҡтырта. 2014 йылдың 14 июнендә Станконы Луганск өлкәһенең Меловое ҡасабаһы янында Рәсәй сик һаҡсылары ҡулға ала. Өс сәғәт үткәндән һуң журналисты ебәрәләр. Бынан һуң Украинаның Прокуратураһы журналист Анастасия Станконы законһың ҡулға алыуҙары һәм профессиональ эшмәкәрлегенә ҡамасау яһағандары өсөн  тикшереү башлай.
2014 йылдың 1 июлендә Станко һәм оператор Илья Безкоровайныйҙы Луганск Халыҡ Республикаһы вәкилдәре ҡулға ала. Журналистарҙың юғалыу факты буйынса Украинаның Эске эштәр министрлығы  енәйәт эше аса. Украина Президенты Петр Порошеко Станко һәм Илья Безкоровайныйҙы азат итеү өсөн барыһын да эшләргә ҡуша. ОбСЕ вәкиле Дуня Миятович яуаплы кешеләрҙе кисекмәҫтән  журналистарҙы аза итергә  саҡыра. ЛНР вәкилдәре һүҙҙәре буйынса, журналистар  шпионлыҡ  эшмәкәрлеге  өсөн ҡулға алына. Икенсе көнөнә өс эре Рәсәй телекомпаниялары етәкселәре Олег Добродеев (ВГТРК), Константин Эрнст (Беренсе канал) һәм Владимир Кулистиков (НТВ) ЛНР етәкселегенә «Громадское телевидение» журналистарын иреккә сығарыу өсөн үтенес  менән мөрәжәғәт итә. Һөҙөмтәлә ЛНР башлығы Валерий Болотов  журналистарҙың иреккә сығарылыуы тураһында хәбәр итә.
2014 йылдың 10 ноябрендә Станко «Громадское телевидение» йәмәғәт ойошмаһы ағзаһы итеп алына. 2015 йылдың май айында «Громадское телевидение» ойошмаһының программа советы составына инә. 2015 йылдың июнендә  «Хеҙмәттәре өсөн» дәүләт орденынан баш тарта. «Стоп цензуре! Граждане за свободные страны» конкурсының жюри составына инә.
Фильмдары
2015 йылда Анастасия Станко Александр Жеребко менән бергә «Битва за „Октябрь“» фильмында төп ролде башҡара. Фильм «86» кинофестивале программаһының финалисы була.
Шәхси тормошо
Беренсе ире — Антонюк Владимир. 2020 йылдың июлендә оператор Илья Безкоровайныйға кейәүгә сыға. 2021 йылдың 1 ғинуарында улы Отсап тыуа.
Волков (Ауырғазы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Жуков миҙалы
Георгий Жуков миҙалы — Г. К. Жуковтың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы булдырылған Рәсәй Федерацияһының дәүләт наградаһы.
Миҙал тураһындағы Положениела әйтелеүенсә, Жуков миҙалы менән "немец-фашист илбаҫарҙарына, япон милитаристарына ҡаршы хәрби ғәмәлдәрҙә күрһәткән сыҙамлылыҡ һәм батырлыҡ өсөн һәм Г. К. Жуковтың 100-йыллығы айҡанлы «Ҡыҙыл Армияның, Хәрби-Диңгеҙ флотының, НКВД ғәскәрҙәренең бөтә хәрби һәм ялланып хеҙмәт итеүсе составы хәҙмәткәрҙәре, партизандар, подпольела ҡатнашыусылар» бүләкләнә . Жуков миҙалы менән Рәсәй Федерацияһы ҡануниәте буйынса хәрби хеҙмәт ҡарамағындағы Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының, башҡа министрлыҡтар һәм ведомстволарҙың хәрби хеҙмәткәрҙәре Рәсәй Федерацияһының дәүләт мәнфәғәттәрен һәм Ватанды яҡлауҙа күрһәткән батырлыҡтары һәм ҡаһарманлыҡтары өсөн бирелә.
Башта Жуков миҙалы Рәсәйҙә булдырыла, һуңынан бөтә БДБ-дә 1995 йылдың 26 майындағы дәүләттәр башлыҡтары Советы Ҡарары менән булдырыла.
Миҙалдың тышҡы күренеше авторы — Рәсәйҙең халыҡ рәссамы Валерий Балабанов.
Тарихы
Миҙал Рәсәй Федерацияһы Президентының 1994 йылдың 9 майындағы «Жуков орденын һәм Жуков миҙалын булдырыу тураһында»ғы 930-сы указына ярашлы булдырыла. Әлеге указ Рәсәй Федерацияһы Президентының 1994 йылдың 2 майындағы «Рәсәй федерацияһыныэ дәүләт наградалары тураһында» исемле 442-сы указына өҫтәмә булып тора.
1995 йылдың 6 мартында Рәсәй Федерацияһы Президентының «Жуков ордены статутын, Жуков миҙалы буйынса Положениены һәм уларҙың тасуирламаларын раҫлау тураһында» исемле 243-се Указы сығарыла..
Минскиҙа үткән Дәүләттәр башлыҡтары советының сираттағы ултырышында 1995 йылдың 26 майындағы ҡарарҙа Жуков миҙалы менән БДБ дәүләттәрҙә Жуков миҙалы менән бүләкләү тәртибе, Жуков миҙалы тураһындағы Положение, уның тасуирламаһы раҫлана. Ҡарарға бөтә ун ике ил башлыҡтары ҡул ҡуя.
Әлеге ҡарар нигеҙендә БДБ илдәое үҙ еорматикв хоҡуҡи документтар булдыра. Мәҫәлән, Белоруссияла Беларуср Республикаһы Президентының 1997 йылдың 18 сентябрендәге 447-се указы, украинала — Украина Президентының 1998 йылдың 18 мартындағы 198/98-се указы.
1995 йылдың 30 декабрендә Рәсәй Федерацияһы Президентының 1334-се Указы сыға, уға ярашлы 1995 йылдың 6 мартындағы 243-се Указға өҫтәмәләр һәм үҙгәрештәр индерелә: Жуков миҙалы менән Бөйөк ватан һуғышының элекке ҡатнашыусыларынан тыш Рәсәй хәрби хеҙмәткәрҙәре лә бүләкләнә. Ошо Указға ярашлы 1996 йылдың 19 февралендә Рәсәй Федерацияһы президенты тарафынан 72-рп Ҡарарына ҡул ҡуйыла.
Һуңғараҡ Рәсәй Президенты указдары менән Жуков миҙалы тасуирламаһына байтаҡ үҙгәрештәр индерелә.