cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Яшнев Василий Иванович
Хәтер
1975 йылда Псковтағы Плехановский посад, 15 адресы буйынса Яшнев йәшәгән йорт «РСФСР-ҙың тарихы һәм мәҙәниәте ҡомартҡыһы материалдары йыйынтығы: Псков өлкәһе» китабына индерелә. Һуңынан был йорттоң ҡыйығы емерелә. Яшнев тураһындағы мәҡәләләр «Псков энциклопедияһына » (2003) һәм «Псков биографик һүҙлегенә» (2002) индерелә. 2007 һәм 2012 йылдарҙа Н. А. Римский-Корсаков исемендәге Псков өлкә сәнғәт колледжынеда Яшнев хәтеренә «Ретроспектива и перспективы гитары» тигән ике Халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференция үтә.
Хойдебер
Хойдебер (Heudeber) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1273 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,06 км2. Диңгеҙ кимәленән 189 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38855 һәм автомобиль коды — HZ.
Роза Попова
Руска Михайлова Мануйлова  (Руска Михайлова Мануилова), сәхнә псевдонимы Роза Попова (Мездра, Врачан өлкәһе) — болгар театры актрисаһы, режиссёр һәм театр эшмәкәре.
Биографияһы
Руска Михайлова Мануйлованың тыуыу  урыны һәм сығышы тураһында мәғлүмәттәр ҡаршылыҡлы. Суҡындырыу тураһында таныҡлыҡҡа ярашлы, Роза Попова 1878 йылдың көҙөндә тыуған. Әсәһе — Филипина Глаз Нови-Сад, атаһы — Михаил Манойлович, шулай уҡ шунда тыуған. Руска ата-әсәһен иртә юғалта, өлкән апаһы уның тураһында хәстәрлек күрә. В возрасте 15 лет встречает своего будущего мужа, и уже в 16 лет они тайно женятся. 15 йәшендә үҙенең буласаҡ ирен осрата, һәм 16 йәшендә ул йәшерен никахлаша.
Өлкән синыфта Руска «Зора» күсмә театр труппаһына инә. Театр сәнғәтенә актёр  һәм режиссер Константин Сапуновта өйрәнә. 1897 йылда Велико-Тырново ҡалаһында сәхнәлә «Ихлас дуҫлыҡ» пьесаһында София ролендә беренсе тапҡыр сығыш яһай. Иренең театр труппаһы менән сәйәхәт итә. 1900 йылдан 1902 йылға тиклем «Күҙ йәше һәм көлөү» театры труппаһында уйнай, шулай уҡ М. Стойковичтың хорват театр труппаһы составында сығыш яһай.
Ғүмере буйы драматик ролдәрҙе башҡара, күп кенә йәмәғәт сараларында  ҡатнаша, Болгарияла милли театр сәнғәтен үҫтереүгә әүҙем булышлыҡ итә,  уның исеме мотлаҡ  София, Пловдив, Русе ҡалаларының   мәҙәни тормошо менән бәйле. Париж журналы «Минерва» уны «болгар Сара Бернары» тип атай («Македония» гәзитенең 26.XI.1933й. мәҡәләһе). Уның уҡытыусыһы, Бухарест консерваторияһын тамамлаусы һәм Болгарияның беренсе профессиональ актерҙарҙың береһе  Константин  Сапунов  Роза Попованың «һирәк фажиғәле талантын» билдәләй.
Болгар театры тураһында мәҡәләһендә Гео Милев Роза Попованы һәм Адриана Будевскаяны Болгарияның берҙән-бер ысын драматик актрисалары кеүек  билдәләй. Балҡан һуғыштары йылдарында роза сәхнгәне ҡалдыра һәм хәрби госпиталдә ҡорһаҡ тифы менән яфаланғандарҙы тәрбиәләй. Ҡайтыу менән уны үҙ театрын булдырыу идеяһы солғай. Ире менән ул буласаҡ театр проектына ижади база һәм финанс булдырыу өсөн Деде Агачҡа юллана. 1915 йылда Деде Агачта уларҙың йорто бомбаға эләгә һәм емерелә, уның менән буласаҡ театр өсөн пьеса оригиналдары, тәржемәләр, гардероб, китапхана юҡҡа сыға.
1900 йылдан уны маниакаль табыныусы, Врацанан 25 йәшлек уҡытыусы һәм шағир Тодор Богданов эҙәрлекләй. 1903 йылдың 20 ғинуарында ул Розаға һәм үҙенә ата. Актриса ауыр яралана һәм оҙаҡ дауалана. Һөжүм Софияла шау-шыулы ваҡиғаға әүерелә, һәм бер аҙҙан Розаны Милли театрҙан эштән бушаталар.
1904 йылдан 1906 йылға тиклем ул әленән әле режиссер сифатында сығыш яһай һәм парраллель рәүештә Пловдивта театр труппаһында сәхнәлә  сығыш яһай. Шунан ул Венаға  әҙәбиәт һәм Вена университетында  медицина өйрәнеү өсөн сығып китә. 1908 йылда Болгарияға ҡайта һәм ҡабаттан уны Милли театрға эшкә саҡырып алалар. Унда ул 1910 йылға тиклем уйнай.
1910—1911 йылдарҙа ул Русе ҡалаһында театрҙа беренсе режиссер-ҡуйыусы була.
Күпмелер ваҡыт Ирекле театрҙа эшләй. Ул боронғо грек трагедияларынан алып хәҙерге драмаға тиклем донъя әҙәбиәте әҫәрҙәрен үҙ эсенә алған театр программаһын эшләй, әммә идеяларын  тормошҡа ашырыу өсөн инвесторҙар таба алмай. Драматург һәм тәнҡитсе Святослав-Камбуров-Фурене менән берлектә беренсе болгар  театр студияһына нигеҙ һала, унда театр педагогикаһы менән шөғөлләнә. Камбуров уның өсөн Дилантур псевдонимы аҫтында нәшер ителгән «Завет» пьесаһын ҡуя. Тиҙҙән студия ябыла, ауыр тормош башлана, Розаның һаулығы насарая, ул өйҙә ултыра. Иң ауыр йылдар 1923 йылдан 1925 йылға тиклем һуҙыла. Апаһының ире  төрмәлә үлтерелә, актриса берҙән-бер ҡорамынан  — сәхнәнән айырыла. 1923 йылда Болгар театр студияһына нигеҙ һала.
1926 йылдың 15 майында Милли театр ике бөйөк актрисаның — Роза Попованың  һәм  Маня Икономованың театр һәм ижади тормошоноң  25 йыл тулыуы айҡанлы  тантаналы байрам ойоштора. Уларҙың эшенә арналған материалдар йыйынтығы баҫылып сыға. Актриса байрамда ҡатнашмаҫ өсөн баш ҡаланан китә. Ул с әхнәнән китеүе һәм мемуарҙар яҙа башлауы тураһында белдерә. Роза Попова бик һирәк булһа ла уйнауын дауам итә. 52 йәшендә, 1930 йылда Зудермандың пьесаһы буйынса Стоян Поповтың юбилейына арналған спектаклдә Магда ролендә сығыш яһай. Уның был ролдә һуңғы тапҡыр күренеүе өс йылдан һуң  Зудерман үлеменең бишенсе йыллығын рәсми байрам итеүҙә була. Барлыҡ тиерлек София гәзиттәре был тамашаны яҡтырта. Роза Попованың сығышы баш ҡала аудиторияһында һоҡланыу тыуҙыра. «Бәрхәт тауышы яңғырай, әрнетә һәм тулҡынландыра. Ул туранан-тура күңелдәргә үтеп инә, һәм был тауыш күңелдең бер ҡылын да битараф ҡалдырмай», — тип яҙа 1933 йылда болгар шағиры Владимир Русалиев  «Болгар милли театр» мәҡәләһендә.
1926 йылда Теодор Траянов үҙенең «Песня странника» поэмаһын  Роза Поповаға арнай.
Уның профессиональ эшмәкәрлеге тураһында һуңғы мәғлүмәт 1937 йылға ҡарай, ул саҡта Роза Попованы Шуменда өлкә оперетта һәм драма театрын етәкләргә саҡыралар, унда ул театр директоры була. Шумен халҡы хәтирәләре буйынса, Роза һәм Стоян Поповтар гастролдәр ваҡытында ғына түгел, шулай уҡ дәүләт хеҙмәте йылдарында ла аҙыҡ-түлек һатып алыу сөнө  китапханаларынан  китап һаталар. Ике миҙгел дауамында Роза Попова труппаның яңы театр репертуарын ойоштора, һуңғараҡ унан бөйөк болгар театры актёрҙары сыға. Шумен театры йылъяҙмаһында был осорҙо, башлыса, «Иванку — убийца Асении» спектакле менән бәйләйҙәр. Төп ролде Димитр Стратег (Исак), Роза Попова (Мария) һәм Владимир Шейтан (Иванку) башҡара. Ире үлгәндән һуң Роза Попова театрҙан бөтөнләй китә. Ҡабаттан  Святослав Камбуровҡа кейәүгә сыға, әммә уның һаулығы ныҡ ҡаҡшай, һәм ул ауылға китә, унда апаһы менән йәшәй. Улар етешһеҙ, хатта ярлы тиерлек йәшәй, актриса 1949 йылдың 11 апрелендә Мездрала бәләкәй генә йортта вафат була. Ул XIX быуат аҙағы һәм XX быуат башының  Европа театры тормошона инеп китә алған  үҙ ваҡытының рәссамы булараҡ  хәтерҙә ҡала. Михаил Арнаудов актриса тураһында былай тип яҙа: «Болгар театрын булдырған Болгария халҡының ижади көстәре бай ине, әммә улар араһында бик һирәк булган Роза Попова ла бар ине. ... уның таланты сит илдә болгар сәхнәһен биҙәгән һәм болгар исемен данлаған …»II дәрәжә ҡатын-ҡыҙ тәреһе һәм гражданлыҡ ҡаҙаныштары өсөн Халыҡ ордены менән бүләкләнә.
Революция һәм әҙәби эшмәкәрлеге
Әҙәбиәт һәм театр эшмәкәрлегенән тыш Роза Попова тәржемә һәм әҙәбиәт менән шөғөлләнә — ул күпселек пьесалар тәржемә итә, уларҙы сәхнәгә ҡуя, мемуарҙар, шиғырҙар, легенда, хикәйә, тәнҡит мәҡәләләр яҙа.
Роза Попова Македония һәм Көнсығыш Фракия революция хәрәкәтенә ҡушыла. 1913 йылда Македония һәм Көнсығыш Фракия милицияһының хәрби госпиталендә  шәфҡәт туташы була.
Пуджелга
Пуджелга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Косец йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 76 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лемба (Сумыч ҡушылдығы)
Лемба  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сумыч йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
И. Ф. Крузенштерн һәйкәле
Иван федорович Крузенштерн һәйкәле — Рәсәйҙә урыҫ диңгеҙсеһе, адмирал Крузенштерн Иван Федоровичҡа ҡуйылған сульптура һәйкәле. Скульптура һәйкәле Санкт-Петербург ҡалаһының Лейтенант Шмидт яр буйындағы Диңгеҙ корпусы бинаһы ҡаршыһында урынлаштырылған. һәйкәл1873 йылда скульптор И. Н. Шредер һәм архитектор И. А. Монигетти проекты буйынса эшләнгән. Был һәйкәл федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты тип һанала.
Тарих
1869 йылда адмирал И. Ф. Крузенштерндың (1770—1846) тыуыуына йөҙ йыл тулыу айҡанлы һәйкәл ҡуйыу өсөн халыҡ араһында аҡса йыйыу башланып китә. Рәсәйҙә подписка буйынса 7 мең һум аҡса йыйылған булһа, тағы ла 3140 һумы Рәсәй Диңгеҙ министрлығы тарафынан бүленә. Һәйкәл урынлаштырыу өсөн урынды Нева ярында, И. Ф. Крузенштнрн уҡыған һәм һуңынаныраҡ корус директоры булған Диңгеҙ кадет корпусы бинаһы ҡаршыһында, һайлайҙар.
1870 йылдың 8 ноябрендә Иван Федорович Крузенштерндың тыуыуына йөҙ йыл тулған көндө һәйкәлгә беренсе таш һалалар. 1871 йылда Николай һәм Иван Бариновтар оҫтаханаһында һәйкәлдең гранит постаменты йышып эшләнә. 1872 йылдың аҙағында А. Морандың бронза ҡойоу заводында И. Ф. Крузенштерындың кәүҙәһен һүрәтләгән скульптура ҡойола. Рәсәй империяһының Санкт-Петербург ҡалаһында 1873 йылдың алтынсы ноябрендә диңгеҙсе- сәйәхәтсе И. Ф. Крузенштерн һәйкәлен асыу тантанаһы үтә.
1970 йылда һәйкәлдәге бронза кортикты урлайҙар, һуңынан был бронза кортикты суйындан эшләнгән күсермәһе менән алмаштыралар. 1999 йылда был үҙенсәлекле төп нөсхә бронза кортик табыла һәм яңынан һәйкәлдә урынлаштырыла.
Тасуирлама
Гранит постаментта бронза Крузенштерн баҫып тора, ул бик ныҡ уйланып башын аҫҡа табан эйгән. Диңгеҙ гиҙергә яратҡан сәйәхәтсе И. Ф. Крузенштерн адмирал мундирында, бил ҡырына кортик аҫҡан. Крузенштерндың ҡулдары күкрәгендә ҡаушырылған, һул ҡулында төрөлгән карта бар. Постаментта ҙур булмаған барельеф, унда негр менән малайзия кешеһе һүрәте һәм: «Беренсе булып ер йөҙөн урап йөҙөп сыҡҡан рус адмиралы Крузенштерн Иван Федорович»- тигән яҙма бар.
Мкртчян Фрунзик Мушегович
Фрунзе (Фрунзик, Мгер) Мушегович Мкртчян (Ֆրունզիկ (Մհեր) Մուշեղի Մկրտչյան; 1930, Ленинакан — 29 декабрь, 1993, Ереван) — совет һәм әрмән театр һәм кино актёры, театр режиссёры. СССР-ҙың халыҡ артисы (1984), СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1978).
Биографияһы
1930 йылда Ленинаканда (хәҙер — Гюмри), әрмәндәр геноциды ҡасаҡтары булған күп балалы ғаиләлә тыуған.
1945 йылдан Ленинакан туҡыма комбинатында киномеханик ярҙамсыһы булып эшләй, буш ваҡыттарында шунда уҡ үҙешмәкәр драма түңәрәгендә шөғөлләнә.
1945—1946 йылдарҙа А. Мравян исемендәге Ленинакан театры студияһында уҡый (хәҙерге Вардан Аджемян исемендәге Гюмри драма театры). 1947 йылдан әлеге театр актёры.
1951—1956 йылдарҙа Ереван театр-сәнғәт институтында (В. Б. Вагаршян) уҡыған.
Уҡыу менән бер рәттән киноға төшә башлай. Уның ҡатнашлығындағы беренсе «В поисках адресата» фильмы 1955 йылда сыға.
1956 йылдан — Еревандағы Г. М. Сундукян исемендәге Әрмән театры актёры.
Театр режиссёры булараҡ, Әрмәнстанда һәм сит илдәрҙә спектаклдәр ҡуя. Һуңғы йылдарҙа үҙ театрын булдырыу менән мәшғүл булған (хәҙер — Фрунзе Мкртчян исемендәге Ереван артистар театры).
1993 йылдың 29 декабрендә Ереванда үҙ фатирында үлеп ҡалған. Еревандағы Комитас паркы пантеонында ерләнгән.
Шәхси тормошо
Буласаҡ актёрҙың ике исеме булған. Тәүгеһе — Мгер, уны өйҙә шулай йөрөткәндәр. Рәсми исеме — Фрунзе — граждандар һуғышы геройы Михаил Фрунзе хөрмәтенә ҡушылған ).
Баласаҡта «Танау» ҡушаматын йөрөткән.
Фильмография
''
Гәрәев Алексей Ғабдулла улы
Гәрәев Алексей Ғабдулла улы — Өфө авиация институты һәм шул иҫәптән 1992—1993 йылдарҙа лаборатория мөдире. Техник фәндәр докторы (1999). Сахалин утрауы өсөн үткәргес торба проектлауҙа ҡатнашыусы. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.
Биографияһы
Алексей Ғабдулла улы Гәрәев 1954 йылдың 10 ноябрендә Өфө ҡалаһында тыуған.
Тормош һәм хеҙмәт юлы
1978 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай, физик. 1978 ндә инженер булып хеҙмәт юлын башлай;
1980 йылдан — нда: 1992—1993 йылдарҙа — лаборатория мөдире булып эшләй.
Фәнни эшмәкәрлеге торбаларҙың үткәргестәрҙең коррозиянан һәм коррозия-механик емерелеүен прогнозлау һәм диагностикалау нигеҙендә уларҙың эшкә яраҡлы булыуын арттырыуға бәйләнгән.
Гәрәев етәкселегендә магистраль газ торбаларының сатнау сығанаҡтарын билдәләү методикаһы эшләнә, ул Башҡортостан Республикаһынның, Рәсәй Федерацияһының башҡа төбәктәренең һәм Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе илдәренең предприятиеларында индерелгән. Уның ҡатнашлығында Сахалин утрауы өсөн үткәргес торба проектлана һәм ғәмәлдә ҡулланыуға индерелә.
300-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 15 уйлап табыу авторы.
Патенттарға лайыҡ булған уйлап сығарыуҙары торбаларҙы, атап әйткәндә, химик яҡтан актив шыйыҡсаларҙы үткәреү өсөн ҡулланылған эске яҡтан металдың сереүенә ҡаршы торған матдә менән ябылған торбаларҙы айырмайса механик тоташтырыуға ҡайтып ҡала.
Әҙәбиәт
Транспорт — Трубопроводный транспорт — Магистральные трубопроводы — Коррозия и защита от неё — Учебник для высшей школы
Йомағолов Гәрәй Миңлеғәли улы
Йомағолов Гәрәй Миңлеғәли улы (30 сентябрь 1959 йыл) — педагог, мәғариф өлкәһе эшмәкәре, йәмәғәтсе. Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2002) һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2010).
Биографияһы
Гәрәй Миңлеғәли улы Йомағолов 1959 йылдың 30 сентябрендә БАССР-ҙың Бөрйән районы Яңы Собханғол ауылында тыуған.
1981 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай.
1985—1987 йылдарҙа Ҡыпсаҡ ауыл советы рәйесе, 1987—1989 йылдарҙа Әбделмәмбәт урта мәктәбендә уҡытыусы була.
1989 йылдан алып Килдеғол урта мәктәбе директоры, 1994 йылда — Бөрйән районы халыҡ мәғарифы бүлеге методисы, 1997—2002 йылдарҙа Бөрйән районы мәғариф бүлеге начальнигы булып эшләй. 1995—1997 йылдарҙа һәм 2018 йылдан алып Яңы Собханғол төп мәктәбе директоры, 2002 йылда — Ҡурғашлы төп мәктәбе директоры, уҡытыусыһы була.
2007 йылдан — Байназар урта мәктәбе, 2009—2018 йылдарҙа Иҫке Собханғол урта мәктәбе уҡытыусыһы булып эшләй.
Гәрәй Миңлеғәли улы Йомағолов инициативаһы буйынса мәктәптәрҙә умартасылыҡ нигеҙҙәренә өйрәтеү уҡытыу программаһына индерелә, Бөрйән районында «Урал батыр» башҡорт эпосын иң яҡшы белеүселәрҙең төбәк-ара конкурсын үткәреү ойошторола башлай (2014). Бөрйән район советының 3-сө, 4-се саҡырылыш депутаты итеп һайлана.
Имби Паю
Паю Имби (Imbi Paju, 3 июнь 1959, Йыгева районы, Эстон ССР-ы) — эстон яҙыусыһы, журналист, документаль фильмдар сценарийы авторы һәм режиссёры.
Имби Паю Вильяндиск мәҙәниәт училищеһында, Тарту ҡалаһының музыка училищеһында һәм Эстония гуманитар институтында (хәҙер Таллин университетының бер өлөшө булып тора) уҡыған. 1990—1995 йылдарҙа Хельсинки университетында политология өйрәнә.
«Ванемуйне» театрында хор солисы һәм Эстон ССР-ы Дәүләт радиоһында эшләй, Эстония һәм Финляндияла төрлө телеканал һәм гәзит хеҙмәткәре була.
1999 йылда Имби Паю Йыгевамаа өйәҙендә тыуған Вытиквере ауылында китап байрамын ойоштороу инициаторы була. Әҙәби салон формаһындағы «Вытиквере китап ауылы» исемен алған был сара (Võtikvere raamatuküla) асыҡ һауала үткәрелә. 2001 йылда ойошторолған өсөн «Вытиквере китап ауылы» сараһын ойоштороуы һәм төбәктең мәҙәни тормошо үҫешенә булышлыҡ итеүе өсөн Эстония президенты Леннарт Мери Имби Паюны Аҡ йондоҙ Ордены миҙалы менән бүләкләй.
2005 йылда Финляндияла Имби Пай «Кире ҡағылған хәтирәләр» (Torjutut muistot) документаль фильмы өҫтөндә эшен тамамлай. 2006 йылда фин телендә шул уҡ исемле китап сыға, уның инеш һүҙен Эстония президенты Тоомас Хендрик Ильвес яҙа. 2007 йылда «Кире ҡағылған хәтирәләр» китабы эстон телендә, ә 2010 йылда урыҫ телендә нәшер ителә. Шулай уҡ был китап швед, инглиз һәм немец телдәрендә баҫылып сыға.
Имби Паю «Фин ҡултығы һеңлеләре» (Suomenlahden sisaret) документаль фильмының авторы һәм режиссёры, уның премьераһы 2009 йылда үтә. Һуңғараҡ фильм нигеҙендә документаль роман яҙыла, ул фин, швед теле һәм эстон телдәрендә баҫылып сыға.
2009 йылда фин яҙыусыһы Софи Оксанен менән берлектә Имби Паю Финляндияла «За всем стоял страх» документаль йыйынтыҡ сығара, ул Эстония тарихының совет осоро темаларына төрлө авторҙарҙың мәҡәләләренән тора. 2010 йылда «За всем стоял страх» йыйынтығы эстон теленә тәржемә ителеп баҫылып сыға.
2011 йылда асыҡ Эстония Фонды Килешеүенең 15-се премияһы лауреаты була.
Эстонияла ла, Финляндияла ла йәшәй.
Степанова Мария Матвеевна
Степанова Мария Матвеевна (27 март 1815 йыл (йә 1 ғинуар), Санкт-Петербург, Рәсәй империяһы — 21 октябрь (3 ноябрь) 1903 йыл, Санкт-Петербург, Рәсәй империяһы) — рус опера йырсыһы (сопрано), Антонида  («Иван Сусанин») һәм Людмила («Руслан и Людмила») партияларын тәүге башҡарыусы.
Биографияһы
Мария Матвеевна Степанова актёрҙар ғаиләһендә тыуған, балет менән шөғөлләнгән. Һуңынан, вокал буйынса һәләттәрен күрһәтеп, Антонио Сапиенцанан, һуңынан Кавостан дәрестәр ала башлай. Уҡыусы булараҡ уҡ Император театрында сығыш яһай. 1831 йылда беренсе тапҡыр «Деревенские певицы» и «Вольный стрелок» операларында сығыш яһай.
Солист булып китергә, актёрҙар ғаиләһендә йыш булғандағы кеүек осраҡ ярҙам итә: 1834 йылда,  музыка училищеһын тамамлағандан һуң бер йыл үткәс, «Роберт-Дьявол» (Риман энциклопедияһы буйынса) спектаклендә Алиса партияһын башҡарыусы ҡапыл ауырып киткән йырсы Каратыгинаны алмаштырырға тура килә. Йәш йырсығы шунда уҡ уңыш килә.
1833—1846 йылдарҙа Петербург опера театрында сығыш яһай. Ул «Норма» (1836), «Семирамида» (1837), «Монтекки һәм Капулетти» һ. б. опреаларҙа иҫ киткес яҡшы йырлай. Ольга («Ольга, дочь изгнанника»), Ундина («Ундина»), Ксения («Куликовская битва»);  Лукреция Борджа  («Лукреция Бордж»), Церлина («Сирена»),  Атенаиса де Соланж («Мушкетеры королевы») һ. б. партияларҙы башҡара. Был ваҡытта Санкт-Петербургта итальян опералары өҫтөнлөк итә, һәс Степанова итальян  спектаклдәрендә төп ролдәрҙә  («Лючия ди Ламмермур», «Пуритане» һ. б.)  һәм Альбани, Виардо, Ниссен, Рубини, Тамберлик, Тамбурини һ. б. менән концерттарҙа уңышлы сығыш яһай.
1846 йылда рус операһы, уның менән бергә бөтә башҡарыусылары, Мәскәүгә күсерелә, һәм Степанова унда  йырлай. 1846—1854 йылдарҙа —  Ҙур театр солисы. Яйлап йырсының тауышы ултыра һәм юғала башлай.
Мария Матвеевна 1855 йылда сәхнәне ҡалдыра һәм пенсияға сыға. Ҡалған ғүмерен Санкт-Петербургта үткәрә, тағы 50 йылдан һуң тиерлек  шунда вафат була. Санкт-Петербургтың Новодевичье зыяратында ерләнә.
Ижады
Степанова Мария Матвеевна — Глинканың ике операһындағы Антонида  (1836) һәм Людмила (1842) партияларын тәүге башҡарыусы. «Иван Сусанин» премьераһы Петербургтың Ҙур театрында 1836 йылдың 9 декабрендә үтә. Собинин партияһын уның менән парлашып билдәле музыкант Джон Фильдтың улы Лев Леонов йырлай. Сусанинды Осип Петров, Ваняны — Анна Воробьева башҡара. Кавос Катарино  үҙе дирижёрлыҡ итә.
«Руслан һәм Людмиланың» тәүге постановкаһы Петербургта, 1842 йылдың 9 декабрендә үтә. Был партияларҙы уның менән үҙе әҙерләгән Глинка, йырсының башҡарыу һәләтен тәнҡитле баһалаған тигән мәғлүмәттәр бар, әммә  Степанованы алмаштырыу мөмкинлеге булыуға ҡарамаҫтан, композитор быны эшләмәй.
Бакич Андрей Степанович
Бакич Андрей Степанович (Андрия Бакич, Андрија Бакић; 19 декабрь 1878 йыл (1 ғинуар 1879 йыл), Черногория — 17 июнь 1922 йыл, Новониколаевск) — Рәсәй империяһы хәрби етәксеһе, генерал-лейтенант (1920). Себерҙәге аҡтар хәрәкәтенең күренекле эшмәкәре.
Степанова Мария Матвеевна
Ижады
Композитор Серов уның таланты менән һоҡланып былай тип әйтә: «Был ике партияның юғарылығы — туранан-тура Степанованың тауышы  менән бәйле» (Риман  һүҙлеге буйынса).
Бакич Андрей Степанович
Черногория һәм Сербиялағы тормошо
Андрей Степанович Бакич сығышы менән черногор ғаиләһенән (документтарында рәсми рәүештә серб тип яҙылған). Король Александр Сербский исемендәге 3-сө Белград гимназияһының алты класын тамамлаған. 1899 йылда Сербияның элекке короле Милан Обреновичҡа һөжүм итеүҙә ҡатнашҡаны өсөн ғәйепләнеп, илдән һөрөлә.
Рәсәй империяһы офицеры
1899 йылда артабан йәшәү өсөн Рәсәй империяһына күсеп килә. 1902 йылда Одесса пехота юнкер училищеһын подпоручик чины алып тамамлай һәм артабан хеҙмәт итеү өсөн Алыҫ Көнсығышҡа ебәрелә. 1905 йылдан рус-япон һуғышында ҡатнаша. 1906 йылдан — поручик, 1910 — штабс-капитан. 1913 йылда ауырыуы арҡаһында отставкаға китә, Монголияла «рус-монгол сауҙа ширҡәтендә» коммивояжер булып эшләй.
Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыуы
Беренсе донъя һуғышы башында йәйәүле ополчениеға инә. 1914 йылда ЛОдзь операцияһында ҡатнаша. Башта рота, һуңынан батальон менән етәкселек итә. Георгий ҡоралы менән наградлана. 1914 йылдың декабрендә яралана.
1915 йылдың 30 майында Польша территорияһында ҡаһарманлыҡ күрһәтә һәм 4-се дәрәжә Изге Георгий орденына лайыҡ була.
Бер-бер артлы чиндар бирелә: капитан, подполковник, 1916 йылдың декабренән — полковник. 1917 йылдың ғинуарында 55-се Себер полкы командиры итеп тәғәйенләнә. Әммә шул уҡ йылдың апрелендә, Февраль революцияһынан һуң, һалдаттарҙың талабы буйынса вазифаһынан бушатыла: һалдаттарға уның талапсанлығы оҡшамай.
Граждандар һуғышында ҡатнашыуы
1918 йылдың яҙындаҠыҙыл армия составындағы Һамар ҡала гарнизон начальнигы, ошо уҡ йылдың йәйендә Учредителдәр йыйылышы ағзалары комитеты Халыҡ армияһына инә. Ҡыҙыл армия составында булған. Бер үк ваҡытта офицерҙарҙың йәшерен ойошма составына инә, уның отрядтары менән етәкселек итә. 1918 йылдың 24 июленән 2-се уҡсылар дивизияһы начальнигы, ошо уҡ ваҡытта Быҙаулыҡ районы Халыҡ армияһы ғәскәрҙәре менән етәкселек итә.
1919 йылдың феврале— 1920 йылдың ғинуары — аҡтарҙың Ырымбур армияһының 4-се армия корпусы командиры, 1919 йылдың апреленән — генерал-майор. «Шәхси ҡаһарманлығы һәм ғәскәргә күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» Ырымбур казак ғәскәре составына штаб начальнигы полковник (һуңынан генерал-майор) И. И. Смольнин-Терванд менән берлектә казактарға ҡабул ителә. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, 1919 йылдың 26 апрелендә Бакич корпусы Яңғыҙ тауы янындағы Һайылмыш йылғаһында (Һаҡмар ауылынан алыҫ түгел) Һайылмыш алышында тар-мар ителә.
Генерал А. И. Дутов 1919 йылдың апрелендә Бакичҡа ошондай баһа бирә: Вынослив. Отлично храбр. В среде солдат и командиров сильно популярен и пользуется огромным уважением. Прекрасный администратор и хозяин. Всегда дисциплинирован, строг и настойчив в требованиях. Убеждений твёрдых. Решителен в бою и отважен в задачах. Начитан. В бою абсолютно спокоен и умно руководит войсками. Белорет заводы эргәһендәге һуғыштарҙа, Верхнеурал, Магнит, Ҡыҙыл станицаларындағы алыштарҙа ҡатнаша (июль—сентябрь 1919). 1919 йылдың ноябрь — декабрендә «Аслыҡ походы» тигән исем аҫтында билдәлелек алған корпустың Атбаҫар һәм Ҡустанайға табан сигенеүен етәкләй. Ырымбур армияһы был поход осоронда бөлгөнлөккә төшкән, рухи яҡтан төшөнкөллөккә бирелә. «Аслыҡ походы» исеме корпус үткән «Ас дала» исеменән (Төркөстан ерҙәре) һәм дөйөм фажиғәле шарттарҙан алынған. Күп кенә хәрбиҙәр, уларҙың ғаилә ағзалары аслыҡтан, һыуыҡтан, хәлһеҙләнеүҙән һәм тифтан үлә.
А. И. Дутов Бакичҡа генерал-лейтенант дәрәжәһе бирә. 1920 йылдың мартында Ырымбур отряды (10 меңдән ашыу кеше, элекке Ырымбур армияһы) етәкселегендә Чугучак ҡалаһы янында Ҡытай сиктәрен үтә, Синьцзян ҡалаһында тотҡонлана. 1921 йылда, А. И. Дутовты үлтәргәндән һуң, армия командующйы була (армияның һаны ҡырҡа кәмегән була, алты мең тирәһе кеше Рәсәйгә ҡайта, бер өлөшө Алыҫ Көнсығышҡа сығырға рөхсәт ала). Бакич үҙенең ғәскәрҙәрендә тәртип булдырыу өсөн күп көс һала.
Монголиялағы алыштар һәм Бакичтың үлеүе
1921 йылдың апрель айында отрядҡа Себерҙән киткән хорунжий (һуңынан полковник) Токаревтың баш күтәреүселәр Халыҡ дивизияһы ҡушыла. 1921 йылдың майында ҡыҙылдар ҡамауынан ҡасып Бакич етәкләгән отряд көнсығышҡа табан, Жуңғарияның һыуһыҙ далалары аша Монголияға юллана (ҡайһы бер тарихсылар ошо ваҡиғаларҙы Аслыҡ походы тип исемләй). Бакичтың төп лозунгы: «Коммунистар бөтһөн (долой), ирекле хеҙмәт власы йәшәһен!» була. Бакичтың программаһынан: внутреннее управление страною должно основываться на широком народоправстве. Выборные земства и городские самоуправления восстанавливаются. До их восстановления должны оставаться на местах и работать советские учреждения и органы, только без коммунистов (партийных)… Признавая необходимым вести беспощадную борьбу с моральным развалом, взяточничеством, спекуляцией и насилиями, установить скорые беспощадные мероприятия по отношению к виновным, в том числе и представителям власти, вплоть до смертной казни, до тех пор, пока жизнь страны не войдёт в норму. Кобук йылғаһы янында ҡоралһыҙ тиерлек (8 мең кешенән 600 тирәһе генә һуғышҡа һәләтле, уларҙың өстән бер өлөшө генә ҡораллы) отряд ҡыҙылдарҙың заслонын йырып үтә, Шара-Сумэ ҡалаһына (Ҡытай, Алтай районы) барып етә һәм уны өс аҙналыҡ ҡамауҙан һуң баҫып ала, 1000 кеше юғалта. Сентябрь башында 3 меңдән ашыу кеше ҡыҙылдарға бирелә, ҡалғандары Монгол Алтайына китә. Октябрь аҙағында отряд ҡалдыҡтары монгол ҡыҙыл ғәскәрҙәренә биреләләр, 1922 йылда уларҙы Совет Рәсәйенә ҡайтаралар. Күпселеге үлтерелә йәки юлда үләләр, ә А. С. Бакич һәм тағы ла 5 офицер (генерал И. И. Смольнин-Терванд, полковниктар С. Г. Токарев, И. З. Сизухин, капитан Козьминых һәм корнет Шиғабетдинов) 1922 йылдың 17 июнендә Николаевскиҙа суд процесынан һуң атып үлтерелә.
Өлкә (Рәсәй)
Өлкә — Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының 65-се статьяһына ярашлы илден төбәк төрө.
Рәсәйҙә 46 өлкә.
Суросурка
Суросурка (Соросора, Сурогора, Серосоха) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының уң ярына тамағынан 92 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Уртабуртя
Уртабуртя (Буртя) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 1480 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 115 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Фокина Людмила Ивановна
Биографияһы
Людмила Ивановна Фокина 1931 йылдың  2 авгусында Задонский утарында (хәҙер — Азов районы Ростов өлкәһе) тыуған. Фабрика-завод уҡыу мәктәбен тамамлаған, унан һуң А.И.Микоян исемендәге Ростов дәүләт аяҡ-кейемдәре аяҡ кейемдәре фабрикаһында эшләй.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге менән әүҙем шөғөлләнә, Ростов ҡала комитеты һәм өлкә комитеты ағзаһы итеп һайлана, КПСС -тың XXII һәм XXIV съездары  делегаты, 10-сы саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты. 1986 йылда Фокина пенсияға сыға.
2006 йылдың 30 ноябрендә вафат була, Дондағы Ростовтың Төньяҡ зыяратында ерләнә. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
Галка (Каква ҡушылдығы)
Галка (Оло Галка) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каква йылғаһының уң ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Уң Яру-Яха
Уң Яру-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яру-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.
Ғәүрәт
Ғәүрәт (عورة — йәшерелергә тейеш ағза, енси ағза)  — мосолмандар башҡалар алдында ҡапларға тейешле ағзалар. Ҡатын-ҡыҙ өсөн йөҙөнән, ҡул суҡтарынан башҡа тотош ағзалары ғәүрәт һанала, ир-ат өсөн — кендек менән тубыҡ араһы тулыһынса, кендек менән тубыҡ ғәүрәткә инмәй.
Ҡатын ҡыҙ ғәүрәте
Сөнни ғөләмәләрҙең күпселегенең фекере буйынса, намаҙҙа ҡатын-ҡыҙҙың йөҙөнән һәм ҡул суғынан башҡа ағзалары ғәүрәт һанала. Хәнәфи мәҙһәб буйынса, йөҙө, ҡул суҡтары һәм аяҡ башынан башҡа урындары ғәүрәт тип һанала.
Сөнни ғөләмәләрҙең күпселегенең фекере буйынса, ят ир-ат алдында ҡатын-ҡыҙҙың йөҙөнән һәм ҡул суғынан башҡа ағзалары ғәүрәт һанала. Мәхрәм булмаған ир-атҡа кәүҙәнең был өлөштәренә ҡарарға рөхсәт, әммә енси нәфселәнмәй генә.
Ҡатын-ҡыҙ үҙенең мәхрәмдәре алдында йорт шарттарында даими ҡаплап йөрөп булмаған ерҙәрен ҡапламай күренергә рөхсәт ителә. .
Ҡатын-ҡыҙ бер-береһе алдында тубыҡтан кендеккә тиклем ағзаларын йәшерергә тейеш. Тәндең башҡа ерҙәренә енси теләк менән ҡарамағанда ғына ҡарарға рөхсәт ителә. .
Сөнни ғөләмәләрҙең күпселегенең фекере буйынса, мөслимә булмаған ҡатындарҙың кендек менән тубыҡтар араһындағы ағзалар ғәүрәт һанала. Мөслимә булмаған ҡатын-ҡыҙ алдында мөслимә ҡатын-ҡыҙҙың ғәүрәте тураһында фекерҙәр айырыла. Ҡайһы бер ғалимдар улар өсөн мөслимәләрҙең йөҙөнән һәм ҡул суғынан башҡа ағзалары ғәүрәт тип һанай. Икенселәре фекеренсә, тубыҡтан кендеккә тиклем ағзалары йәшерен булырға тейеш. Өсөнсөләре мәхрәмдәр алдындағы кеүек тип һанай.
Ҡайһы бер хәнбәли һәм шәфиғи ғалимдар фекеренсә ҡатын-ҡыҙ матурлығын аңлау йәшенә еткән балалар алдында мәхрәмдәр алдындағы кеүек кейенергә рөхсәт ителә.
Ир-ат ғәүрәте
Ир-атҡа бер-береһенең кендектән алып тубыҡҡа тиклемгенән башҡа ағзаларына ҡарарға рөхсәт ителә.
Йүкәле (тау, Силәбе өлкәһе)
Йүкәле (Липовская) тауы — Көньяҡ Уралда айырым торған тау, Силәбе өлкәһе (Рәсәй).
Этимологияһы
«Йүкәле» атамаһы, күрәһең, тауҙы ҡаплап үҫкән йүкә ағасы күплегенән сығып бирелгәндер.
Тасуирламаһы
Йүкәле тауының абсолют бейеклеге — 540 м. өҫтәрәк ҡушыла.. көньяҡ ярына Уның түбәһе Түргеяҡ күленең көньяҡ ярынан 3,4 километрҙа төньяҡ-көнбайыш йүнәлештә.
Тау битләүҙәре текә, ҡатнаш урман менән ҡапланған. Уның итәгендә — Түргеяҡ күленең Йүкәле көрйәһе (ҡултығы).
Автономиялы өлкә (Рәсәй)
Автономиялы өлкә — Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының 65-се статьяһына ярашлы илден төбәк төрө.
Рәсәйҙә 1 Автономиялы өлкә бар.
Калдера (коммуна)
Калдера  (Caldera) — Чилилағы ҡала һәм диңгеҙ порты. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡала менән коммуна Копиапо провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 12 776 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 4667 км². Халыҡ һаны — 13 734 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 2,94 кеше/км².
Географик урыны
Копиапо ҡалаһынан 59 саҡрым (56 км) төньяҡ-көнбайышта, тымыҡ океандың яр буйында урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
Административ бүленеш
Коммуна 4 райондан тора:
Айыусы
Айыусы (Аючево) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 283 кеше. Почта индексы — 453142, ОКАТО коды — 80249818001.
Тарихы
Нуғай даруғаһы Юрматы улусының аҫаба башҡорттары нигеҙ һалған Айыусы ауылы 1765 йылдан билдәле. Ауыл 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалында ҡатнашҡан Айыусы уҙаман исеме менән атала. Уның 57 йәшлек улы Көҫәпҡол Айыусин һәм уның улы Ниғмәтулла VII рәүиз документтарында теркәлә. Ауылда йәшәүселәр Аҙнай бейҙең туранан-тура вариҫтары. Биккенә Аҙнаевтың улы Әлибай йорт старшинаһы була. Икенсе бер улы Ғөбәй Аҙнаев 1812 йылғы Ватан һуғышы батыры, «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» һәм «1812 йылғы Ватан һуғышын хәтерләп» миҙалдары менән бүләкләнә.
Айыусы — 1812 йылғы Ватан һуғышы батыры, бөгөнгө көндә лә халыҡ хәтерендә һаҡланған, йырҙарҙа йырланған Ҡаһым Мырҙашевтың (Ҡаһым түрә) тыуған ауылы. 1850 йылғы рәүиз материалдарында улар һәм уларҙың вариҫтары тураһында мәғлүмәттәр теркәлгән.
Шул уҡ VII Бөтә Рәсәй рәүиз документтарында Айыусы ауылындағы дин әһелдәре лә теркәлә. Мәҫәлән, Рәхимҡол Собханҡоловтың (1758—1814) ике ҡатыны була: беренсе ҡатыны Зөләйханан (1795) Айсыуаҡ (1815—1817), Зәкәрийә (1817), Хөснөтдин (1821), Ғималетдин (1830), Гөлшәкәр (1825) тыуа, икенсе ҡатыны Гөлбәғиҙәнең (1814) Сәйфетдин (1832), Хафизитдин (1845), Хәҙисә (1839) исемле балалары була. Сәйфетдиндың балалары — Ғайфулла(1857 й. т.), Бибисабира (1873—1903), Бибиғәзизә (?—1968) һәм тағы ла өс улының исемдәре теркәлмәгән. Сәйфетдин Мырҙаш ауылына күсенгән 10 кеше араһында була, уның өлкән ҡыҙы Бибисабира (1873—1903 йй.) хәҙерге Ишембай районы Бәләкәй Мәҡсүт (Ҡарлар) ауылы уҙаманы Хәсән Ғиләжетдин улына кейәүгә сыға һәм 1903 йылда вафат була, уның 10 йәшлек улы Сөләймән (1892 й. т.) ҡала. Сәйфетдиндең икенсе ҡыҙы Бибиғәзизә (?—1968 йй.) Ишембай Аҡбирҙиндың дүртенсе быуын ейәне Сәғиҙулла Ишембаевҡа кейәүгә сыға. Балалары: Абдулла (1900—1933 йй.), Камила (1903 й. т.), Фатима (1905 й. т.), Хәжәр (1908—1991 йй.) (I Бөтә Союз колхозсылар съезы делегаты Хәжәр Ишембаеванан 1986 йылда яҙып алынды).
Линьва
Линьва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уролка йылғаһының уң ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гончарова Нина Николаевна
Гончарова Нина Николаевна (7 ғинуар 1927 йыл — 16 июнь 2013 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең биҙәү-ҡулланма сәнғәте өлкәһендә ижад иткән рәссамы, Жостов биҙәктәре белгесе. 1975 йылдан СССР, 1991 йыл йылдан Рәсәй Рәссамдар союздары ағзаһы. РСФСР-ҙың И. Е. Репин исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1977). РСФСР-ҙың атҡаҙанған рәссамы (1979).
Биографияһы
Нина Николаевна Гончарова 1927 йылдың 7 ғинуарында Мәскәү өлкәһенең Жостово ауылында, нәҫелдән килгән оҫталар Беляевтар ғаиләһендә тыуған.
1944 йылдың Бөйөк Ватан һуғышы осоронда Жостово декоратив биҙәктәр фабрикаһы эргәһендә профессиональ-техник мәктәпте тамамлай, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, фабриканың төп рәссамы А. П. Гогиндың уҡыусыһы була. 1952 йылдан рәссам, һуңғараҡ — Жостово декоратив биҙәктәр фабрикаһының төп рәссамы, Жостово биҙәктәре өлкәһендә оҫта була. Төп эштәре биҙәкле батмустар: «Үтә күренмәле», «Рауза», «Алтынһыу», «Мәңге сәскә атыу», «Фазан менән миләш», «Миләш», «Ялан сәскәләре тажы», «Сәскәләр», «Гөлләмә», «Ҡанатлы».
1952 йылда биҙәү-ҡулланма сәнғәте өлкәһендә республика, Бөтә Рәсәй һәм бөтә союз күргәҙмәһе, шул иҫәптән: Бөтә Рәсәй халыҡ художество кәсептәре күргәҙмәһе (1960), СССР-ҙың барлыҡҡа килеүенең 50 йыллығына арналған бөтә союз күргәҙмәһе (1973), «Совет Рәсәйенең» 5-се республика күргәҙмәһе (1975), «Һинең исемеңә» бөтә рәсәй художество күргәҙмәһе (2000) ҡатнашыусыһы. 1969 йылдан Варшава, Милан, Монреаль, Берлин, Сиэтл, Лейпциг, Утрехт, Пловдив, Измир һәм Брно кеүек сит ил ҡалаларында художество күргәҙмәләрендә ҡатнаша. Н. Н. Гончарованың әҫәрҙәре Бөтә Рәсәй биҙәү-ҡулланма һәм халыҡ сәнғәте музейында, Рус дәүләт музейында, «Яңы Иерусалим» Дәүләт тарихи-художество музейында, Сергиев-Посад дәүләт тарихи-художество музейы-ҡурсаулығында, Төмән өлкә һынлы сәнғәт музейында, Мытищи картиналар галереяһында һаҡлана.
1975 йылда Н. Н. Гончарова СССР Рәссамдар союзына ағзаһы итеп ҡабул ителә (1991 йылдан Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы).
1977 йылдан Н. Н. Гончароваға «Жостово декоратив биҙәктәр фабрикаһында металға юғары художестволы биҙәк һалыуы өсөн» И. Е. Репин исемендәге РСФСР дәүләт премияһы бирелә, 1979 йылда «сәнғәт өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн» «РСФСР-ҙың атҡаҙанған рәссамы» тигән почетлы исемгә лайыҡ була.
2013 йылдың 16 июнендә Мәскәү өлкәһенең Жостово ауылында вафат була.
Людериц (Штендаль)
Людериц (Штендаль) (Lüderitz (bei Stendal)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1127 кеше йәшәй. Майҙаны — 38,84 км2. Диңгеҙ кимәленән 40 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39517 һәм автомобиль коды — SDL.
Горновая
Горновая — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каква йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шәймөхәмәтова Гөлнара Зиннәтнур ҡыҙы
Шәймөхәмәтова Гөлнара Зиннәтнур ҡыҙы (ижади псевдонимы Гөл Мирһаҙый — Гуль Мирхади — Гөл Мирһади; 23 апрель 1971 йыл) — мәҙәниәт хеҙмәткәре, уҡытыусы, журналист, яҙыусы. 2010 йылдан «Балтач таңнары» район гәзите хәбәрсеһе, 2017 йылдан — район мәҙәниәт һарайы директоры. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар һәм 2011 йылдан Яҙыусылар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы.
Биографияһы
Гөлнара Зиннәтнур ҡыҙы Шәймөхәмәтова 1971 йылдың 23 апрелендә Башҡорт АССР-ының Балтас районы Түбәнге Ҡарыш ауылында тыуған.
Пульсец
Пульсец — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сангилька йылғаһының һул ярына тамағынан 169 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 116 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Шәймөхәмәтова Гөлнара Зиннәтнур ҡыҙы
Биографияһы
Юғары һөнәри белем алғандан һуң ун йыл дауамында Үрге Ҡарыш урта мәктәбенең башланғыс синыфтар уҡытыусыһы булып эшләй һәм артабан да мәғриф өлкәһендә эшмәкәрлеген дауам итә. «Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була.
Пульсец
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шәймөхәмәтова Гөлнара Зиннәтнур ҡыҙы
Биографияһы
2010 йылдан 2010 йылдан «Балтач таңнары» район гәзите хәбәрсеһе. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар союздары ағзаһы.
2017 йылдан — район мәҙәниәт һарайы директоры.
Ижади эшмәкәрлеге
Гөлнара Шәймөхәмәтова, шағир һәм яҙыусы булараҡ, әҙәби ижад менән әүҙем шөғөлләнә, әҫәрҙәрен «Гөл Мирһади» псевдонимы менән дә уҡыусыға еткерә. Уның шиғри һәм сәсмә ижад өлгөләре Башҡортостан Республикаһының башҡортса сыҡҡан «Ағиҙел» һәм татар телендәге «Тулпар» журналдарында, татар телендәге республика гәзиттәре «Кызыл таң» һәм «Өмет»тә, Асҡын районы үҙәге Асҡын ауылында башҡорт телендә сығып килгән «Йәнтөйәк» район-ара ижтимағи-сәйәси гәзитендә, «Балтач таңнары» район гәзитендә, шулай уҡ Татарстан Республикаһының Яр Саллы ҡалаһында нәшер ителгән «Мәйдан» журналында баҫылған. Һуңғыһында 2016 йылда яҙыусының «Килмешәк» повесы, «Бумеранг» һәм «Олы кыз» хикәйәләре урынлаштырыла. «Килмешәк» повесы беренсегә 2006 йылда уҡ «Тулпар» журналында донъя күрә, 2010 йылда был баҫма «Чүплек» повесын нәшер итә.
Әҙип 2011 йылдың 18 мартында Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағза итеп ҡабул ителә.
Сурская Рудоха
Сурская Рудоха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Рудоха йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Никорцминда
Никорцминда (ნიკორწმინდის ტაძარი) — Грузин Православие Сиркәүе соборы,  Грузияның Рача тарихи өлкәһендә,  Амбролаури ҡалаһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 14 километрҙа урынлашҡан. Собор эсенә төшөрөлгән биҙәктәр XVI—XVII быуаттарға ҡарай. Ғибәҙәтхананың тышы ташты киҫеп  биҙәлгән.
Тарихы
1010—1014 йылдарҙа, Баграт III батшалыҡ иткән саҡта төҙөлгән. 1534 йылда  Имеретиҙан Баграт III батша ремонтлатҡан. Өс ҡатлы ҡыңғыраулығы соборҙың эргәһенә   XIX быуаттың икенсе яртыһында һалынған.
Архитектураһы
Никорцминдалағы собор планда арҡысаҡлы-көмбәҙле  ғибәҙәтхана булып тора. Көмбәҙе барабан өҫтөнә ҡуйылған,  барабанының аркатур билбаулы һәм биҙәүсе архитравлы 12 тәҙрәһе бар. Барабан алты елкән өҫтөнә ҡуйылған. Көмбәҙ аҫтына биш апсида һуҙыла, ә ҙур көмбәҙ  ярымколонналарға таянған. Михрап  апсидаһы һәм  көмбәҙ аҫтына береккән көнбайыш ең ҙур аралыҡ хасил итә. Көньяҡтан һәм көнбайыштан притворҙары һуңыраҡ, әммә шул уҡ  XI быуатта төҙөлгән. Интерьеры   XVII быуат фрескалары һәм орнаменттар менән биҙәлгән. Пландың тышҡы планы —  арҡысаҡ һымаҡ. Фасадтарҙағы таштар шымартылған.
Фәхриев Ғәбделхәй Ғимаҙи улы
Фәхриев Ғәбделхәй Ғимаҙи улы (4 сентябрь 1929 йыл — 31 август 1991 йыл) — башҡорт совет театр актёры. 1970—1991 йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы. РСФСР-ҙың (1991) һәм Башҡорт АССР-ының (1974) халыҡ артисы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1976).
Биографияһы
Ғәбделхәй (Хәй) Ғимаҙи улы Фәхриев 1929 йылдың 4 сентябрендә БАССР-ҙың Стәрлетамаҡ кантоны Өршәкбаш-Ямғырсы ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Стәрлебаш районы Яңғырсы ауылы) тыуған.
1950 йылда Өфө театр-сәнғәт училищеһын (педагогтары Х. Бухарский, Г. С. Саттаров) тамамлай.
Училищены тамамлағас, БАССР-ҙың Ҡыйғы һәм Ауырғазы райондарының колхоз-совхоз театрҙарында эшләй, аҙаҡ БАССР-ҙың Стәрлебаш районы мәҙәниәт бүлегенең художество етәксеһе, Салауат башҡорт дәүләт драма театры, ә 1970 йылдан — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы.
1991 йылдың 31 авгусында Өфө ҡалаһында вафат була.
Спектаклдәрҙә башҡарған ролдәре
Ғылмийәр («Әсәләр көтәләр улдарын» — «Матери ждут сыновей» Ә.М.Мирзаһитов), Заман («Ҡыңғыраулы дуға» — «Дуга с колокольчиками» Н.Нәжми), Ғәфүр («Бай һәм хеҙмәтсе» — «Бай и батрак» Х.Ниази), Дәрүиш («Ай тотолған төндә»), Краснов («Бәлә кеше башынан йөрөй» — «Грех да беда на кого не живёт» А. Н. Островский), Иван Якутов («Һуңғы алыш» — «Последняя схватка» Т.Бикмаев), Ф. Әбләй («Бажалар» — «Свояки» И. А. Абдуллин), Байтирәк («Ҡыйыу ҡыҙҙар» — «Смелые девушки» Т.Ғиззәт), Кәрим бай («Башмағым»), Бәҙри («Ғәлиәбаныу»).
Хәтер
Өфө ҡалаһында артист йәшәгән йортҡа мемориаль таҡта ҡуйылған. Стәрлебаш ауылында урам уның исеме менән аталған.
Пугуй-Яха
Пугуй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
FIFA (уйындар серияһы)
FIFA — футбол симулятор-тренажёры жанрындағы компьютер уйындары серияһы, уны EA Canada студияһы эшләй, «Electronic Arts Corporation» корпорацияһына инә. Уйындар EA Sports EA бренды аҫтында нәшер ителә, йыл һайын футбол донъяһында бер йыл эсендә булған үҙгәрештәрҙе үҙ эсенә алған яңы баҫма сыға. Electronic Arts уйындарҙа төрлө илдәрҙең футбол лигаларын һәм был чемпионаттарҙа сығыш яһаусы уйынсыларҙы файҙаланыуға бик күп лицензияға эйә.
Башҡалар
Серия F. A. Premier League Stars
Серия Street football
Официальный сайт FIFA World Cup
ИНФОРМАЦИЯ о ФАЙЛЕ FIFA
Спорт менеджерҙары серияһы
Усайка
Усайка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Гөбөрлө йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Девятов Диләүер Хәсән улы
Девятов Диләүер Хәсән улы (10 июнь 1944 йыл — 12 июнь 2013 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-металлургы, техник фәндәр докторы, профессор.
Ҡара металлургия технологияһы процестарын оптималләштереү һәм математик моделләштереү йүнәлешенә ҡараған белгестәрҙең береһе. 200-гә яҡын ғилми хеҙмәт авторы, шул иҫәптән туғыҙ монография яҙған, шулай уҡ байтаҡ уйлап сығарыуҙарҙың да авторы.