cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Архангел (Архангел районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Билал ауыл Советы (Баймаҡ районы)
Билал ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.
Тарихы
Уның 195 бүлегенең 1 статьяһы (196-сы бүлек Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 29 ғинуарындағы 404-з һанлы Законы менән индерелгән) түбәндәген раҫлай: 195. Баймаҡ районындағы Билал һәм Темәс ауыл Советтарының сиктәрен, Билал ауыл Советының Үрге Таһир һәм Түбәнге Таһир ауылдарын Темәс ауыл советы биләмәһе составына индереп, күрһәтелгән схематик картаға ярашлы үҙгәртергә. . Үҙәге — Билал ауылы. 1918 йылда барлыҡҡа килә. БАССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1960 йылдың 27 июлендәге указына ярашлы Әбйәлил районынан Баймаҡ районына бирелә.
Ауыл Советы етәкселәре
Билал ауыл Советы идаралығының адресы: 453666, Башҡортостан Республикаһы, Баймаҡ районы, З. Биишева урамы, 12-се йорт (юридик адресы 19-сы йорт); E—mail: bilal—sp@yandex.ru
Ауыл Советы хакимиәте башлығы:
Саптаров Илдар Шәһәрғәзи улы, 8/34751/4-85-68
Билал ауылы — Хөсәйенов Зәйнитдин Зәйнәғәбдин улы
Һәмән ауылы — Аминев Зәйнулла Хәсән улы
Өмөтбай ауылы — Көмөшбаев Зиннур Мәжит улы
Күгиҙел ауылы — Даутбаев Марат Көсөкбай улы.
Киште
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Парсова
Парсова — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Немнюга йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хойккевальде
Хойккевальде (Heuckewalde) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 441 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,55 км2. Диңгеҙ кимәленән 285 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6712 һәм автомобиль коды — BLK.
Эйфель башняһы
Эйфель башняһы (франц. tour Eiffel, IPA: [tu.ʁ‿ɛ.fɛl]) — Париж үҙәгендәге металл башня, иң танылған, иҫтәлекле архитектура ҡоролмаһы. Баш конструктор Густав Эйфель хөрмәтенә атала; Эйфель үҙе уны ябай ғына «300 метрлыҡ башня» тип атай.
Һуңынан Париждың символы булып киткән башня 1889 йылда төҙөлә һәм башта 1889 йылда Парижда үткән Бөтә донъя күргәҙмәһенә инеү урынындағы ваҡытлыса ҡоролма булараҡ уйланыла.
Эйфель башняһы донъяла түләүле булып торған, кеше иң күп йөрөгән һәм иң күп фотоға төшөрөлгән иҫтәлекле урын тип атала.
Проект әҙерләү һәм һайлау
1889 йылғы Бөтә донъя йәрминкәһе Парижда үтә һәм бөйөк француз инҡилабының йөҙ йыллығына тап килтерелә. Париж ҡала хакимиәте билдәле француз инженерҙарына архитектура конкурсында ҡатнашыу тәҡдиме менән мөрәжәғәт итә. Бындай конкурста илдең инженер-технологик ҡаҙаныштарын күрһәтеүсе ҡоролма булдырырға кәрәк ине.
Ошондай тәҡдим Густав Эйфелдең инженер бюроһына ла килә. Уның әҙер фекере булмай, әммә, кисектерелгән проекттарҙы ҡарап сығып, үҙенең хеҙмәткәре Морис Кёшлен (французса йәки немец әйтелешендә — Кёхлен) эшләгән бейек башняның эскизын таба. Уны эшләп бөтөүҙә башҡа хеҙмәткәр, Эмиль Нугье ҡатнаша. 300 метрлыҡ тимер башняның һыҙмалары конкурсҡа тәҡдим ителә. Яҡынса 1884 йылдың 18 сентябрендә Густав Эйфель үҙенең хеҙмәткәрҙәре менән берлектә проектҡа патент ала, ә һуңынан уларҙан башҡа бер кемгә лә бирелмәй торған айырым хоҡуҡ һатып ала.
Эйфель проекты дүрт еңеүсе иҫәбенә инә, һуңынан инженер, конструкцияның тәүге инженер һыҙмаһы менән декоратив вариант араһында уртаҡ фекер табып, уға һуңғы үҙгәрештәр индерә. Комитет, ахыр сиктә, Эйфель планын хуплай. Конкурстың беренсе призын яулағандан һуң, Эйфель һоҡланып: «Франция 300 метрлыҡ флагштоклы берҙән-бер ил буласаҡ!» — тип ҡысҡыра.
Нугье менән Кёхлендың тәүге проекты эстетик йәһәттән үтә «ҡоро» була һәм Париж бөтә донъя күргәҙмәһе биналарына ҡуйылған талаптарға яуап бирмәй, архитектура төҙөлөшө нәзәкәтле булырға тейеш була. Башня талапсан Париж йәмәғәтселегенең зауығына тап килһен өсөн, архитектор Стефан Совестрға уның художестволы бөтөнлөгө өҫтөндә эшләү йөкмәтелә.
Совестр башняның цоколь таяуҙарын таш менән тышларға, уның таяуҙарын һәм беренсе ҡат платформаһын бер үк ваҡытта күргәҙмәнең төп инеү урыны итеп, мөһабәт аркалар ярҙамында тоташтырырға, башня ҡаттарында киң быяла залдар урынлаштырырға, башняның өҫкө өлөшөнә түңәрәкләнгән форма бирергә һәм уны биҙәү өсөн төрлө декоратив элементтар ҡулланырға тәҡдим итә.
Төҙөлөштө тамамлау бюджеты 7,8 млн франк тәшкил итә. Күргәҙмә барышында башня үҙен аҡлай, артабанғы файҙаланыу бик отошло эш булып сыға.
Төҙөү
Төҙөлөш эштәрен ике йыл, ике ай һәм биш көн дауамында (1887 йылдың 28 ғинуарынан алып 1889 йылдың 31 мартына тиклем) 300 эшсе башҡара. Төҙөлөштөң рекордлы ваҡытта башҡарылыуына 18 038 металл деталдәренең теүәл үлсәмдәре һәм үтә юғары сифатлы һыҙмалар булышлыҡ итә, йыйыу өсөн 2,5 миллион сигә ҡулланыла.
Башняның икенсе һәм өсөнсө ҡаттарын инженер Леон Эду төҙөгән вертикаль лифт тоташтыра ((Léon Édoux; Эйфелдең Үҙәк юғары техник училищеһы буйынса синыфташы ). Был лифт үҙ-ара тигеҙләнеүсән ике кабинанан тора. Өҫкө кабина йөрөү оҙонлоғо 78 метр булған гидравлик цилиндр ярҙамында күтәрелә. Түбәнге кабина бер үк ваҡытта ҡаршы тигеҙләгес булып· хеҙмәт итә. Ерҙән 175 метр бейеклектә, майҙансыҡҡа ярты юлда, пассажирҙар икенсе лифтҡа күсеп ултырырға тейеш була. Һыу менән тәьмин ителгән ҡаттарҙа гидравлик баҫым тәьмин ителә. 1983 йылда ҡышын эшләй алмаған был күтәргесте «Отис» маркалы электр лифты алмаштыра. Ул дүрт каютанан тора һәм ике ҡат араһында тура бәйләнеш тәьмин итә.
Башняны төҙөү өсөн өҙлөкһөҙ эштәрҙең хәүефһеҙлегенә айырым иғтибар талап ителә, был Эйфелдең иң ҙур мәшәҡәте була. Төҙөлөш эштәре барышында үлемесле авариялар булмай, был шул ваҡыт өсөн ҙур ҡаҙаныш була.
Башня терәге өсөн нигеҙ соҡорҙары төҙөгәндә, Сена йылғаһы яҡын булғанлыҡтан, Эйфель күперҙәр төҙөүҙә индергән үҙ ысулын ҡуллана. Нигеҙҙең 16 кессонының һәр береһендә эш майҙаны була, уға баҫым аҫтында һауа һурҙырыла. Юғары баҫым арҡаһында бында грунтлы һыу үтә алмай, һәм эшселәр тупраҡты тотҡарлыҡһыҙ ҡаҙып, күсеп йөрөй ала.
Беренсе платформа Эйфель өсөн иң ҡатмарлы проблемаларҙың береһе була. Ҙур ағас баҫмалар 4 терәк һәм беренсе платформаның ғәйәт ҙур урҙаһын тоторға тейеш була. Дүрт ауыш таяу ҡом тултырылған металл цилиндрҙарҙа урынлаша. Ҡомдо яйлап сығарып һәм, шулай итеп, терәктәрҙе мөйөшкә дөрөҫ ауышлыҡта ҡуйырға була. Терәк нигеҙҙәрендәге өҫтәмә гидравлик күтәргестәр дүрт терәктең торошон тулыһынса көйләргә мөмкинлек бирә, шулай итеп, беренсе платформаны тимер менән нығытыуға теүәл көйләнергә мөмкин була.
Платформа горизонталь дөрөҫ ятыу менән, уны ауыш терәктәргә беркетәләр, күтәргестәрҙе алып ташлайҙар. Һуңынан башняның үҙендә төҙөлөш дауам итә. Эш әкрен, әммә өҙлөкһөҙ бара. Башняның күккә күтәрелә барыуы парижлылар араһында ғәжәпләнеү һәм һоҡланыу тыуҙыра. 1889 йылдың 31 мартында, соҡор ҡаҙыу эштәре башланыуға 26 айҙан да аҙыраҡ ваҡыт үткәс, беренсе тапҡыр 1710 баҫҡысҡа күтәрелеүгә Эйфель физик яҡтан көслө булған бер нисә чиновникты саҡыра ала.
Күргәҙмәнән һуң
Эйфель менән тәүге килешеү буйынса, башня, төҙөлгәндән һуң 20 йыл үткәс, һүтелергә тейеш була.
Бина тиҙ арала һәм һоҡландырғыс уңышҡа өлгәшә. «Тимер ханымды» күреү өсөн күргәҙмәгә ярты йыл эсендә 2 миллиондан ашыу кеше килә. Йыл аҙағына төҙөлөшкә киткән бөтә сығымдарҙың дүрттән өс өлөшөн ҡайтарыу мөмкин була. Әммә Париж һәм Францияның ижади интеллигенцияһы Эйфелдең ҡыйыу проектына ҡәнәғәтһеҙлек белдерә, һәм, төҙөлөш башланғандан алып, башня төҙөлөшөн туҡтатыу маҡсаты менән, Париж ратушаһына, ризаһыҙлыҡ белдереп, талаптар ебәрә. Яҙыусылар һәм рәссамдар металл конструкция ҡала архитектураһының йөҙөн үҙгәртер, баш ҡаланың быуаттар дауамында барлыҡҡа килгән уникаль стилен боҙор, тип ҡурҡа. Билдәле булыуынса, 1887 йылда 300 яҙыусы һәм рәссам (улар араһында Александр Дюма-ул, Ги де Мопассан һәм композитор Шарль Гунод) муниципалитетҡа протест акцияһы ебәрә, улар ҡоролманы «файҙаһыҙ һәм ҡот осҡос» тип һүрәтләй, «Парижда гигант түмәр кеүек мыҫҡыллы башня» тип тасуирлай:
Тарихи анекдот бар.
Яҙыусы (Уильям Моррис йәки Ги де Мопассан   ) даими рәүештә башняның беренсе кимәлендәге ресторанында ашай. Ни өсөн шулай эшләгәнен һорағас, яҙыусы былай тип яуап бирә: «Был бөтә ғәйәт ҙур Парижда мин күренмәгән берҙән-бер урын».
1898 йылдың октябрендә Эжен Дюкрете Эйфель башняһы һәм Пантеон араһында беренсе телеграф сеансын үткәрә, уның араһы 4 км тәшкил итә. 1903 йылда сымһыҙ телеграф өлкәһендәге пионер генерал Феррье уны үҙенең тәжрибәләре өсөн ҡуллана. Шулай килеп сыға: тәүҙә башня хәрби маҡсаттар өсөн ҡалдырыла.
1906 йылдан башняла даими радиостанция урынлаша. 1907 йылда башняның икенсе ҡатында Рәсәй инженеры Ромейко-Гурко проекты буйынса алты метрлыҡ электр сәғәте ҡуйыла.
Башняның өсөнсө ҡатламын төҙөгәндә үк метеорологик лаборатория булдырыла. 1908 йылда уның нигеҙендә бейеклектә беренсе метеорологик лаборатория ойошторола. Ул оҙаҡ ваҡыт дауамында эшләй һәм был осорҙа байтаҡ статистик мәғлүмәттәр туплана
1910 йылдың 1 ғинуарында Эйфель башняны ҡуртымға алыу мөҙҙәтен етмеш йылға оҙайта. 1914 йылда радио аша хәбәр тотоу арҡаһында генерал Гальениға Беренсе донъя һуғышы ваҡытында Марнала контрһөжүм ойошторорға мөмкинлек бирә. 1918 йылдың 11 ноябрендә башнянан һуғышыусы бөтә союздаш ғәскәрҙәргә Беренсе донъя һуғышы ҡан ҡойошона нөктә ҡуйған Компьень килешеүенә ҡул ҡуйыу тураһында радиограмма тексы иғлан ителә.
1921 йылда Эйфель башняһынан беренсе тура радиотапшырыу була. Башняға махсус антенналар ҡуйыу арҡаһында эфирға киң радио тапшырыуы сыға. 1922 йылдан радиопрограммалар даими сыға башлай, уны «Эйфель башняһы» тип атайҙар. 1925 йылда башнянан телевизор сигналын ретрансляцияларға маташыуҙар була. Даими телевизион тапшырыуҙар 1935 йылда башлана. 1957 йылдан башняла ҡорос ҡоролманың бейеклеген 320,75 метрға тиклем арттырып, телевизор антеннаһы урынлаштырыла. Унан тыш, һәр төрлө радио һәм телевидение программалары ретрансляциялаусы бер нисә тиҫтә линия һәм параболик антенналар ҡуйыла.
Немец оккупацияһы ваҡытында
Немец оккупацияһы ваҡытында лифт йөрөшө 1940 йылда Адольф Гитлер килгәнгә тиклем үк аңлы рәүештә зыян күрә. Һуғыш арҡаһында күсергесте тергеҙеү мөмкин булмай. Парижға барғанда Гитлер бер нисек тә юғарыға күтәрелә алмай. Әммә Парижды азат ителгәндән һуң бер нисә сәғәт үткәс, лифт яңынан эшләй башлай.
1944 йылдың йәйендә Францияның баш ҡалаһы өсөн барған алыштарҙа Америка лётчигы Уильям Оверстрит, «Мустанг» истребителе менән осоп, Эйфель башняһы аркалары аҫтынан оса һәм немец «Мессершмитт Bf 109» самолётын бәреп төшөрә. Осошта зенит утынан ҡасып, американлы, Сена өҫтөнән юл һалып, үҙенекеләр янына ҡайта.
Гнутов Василий Петрович
Биографияһы
Гнутов Василий Петрович 1911 йылдың 25 авгусында Дон Ғәскәре өлкәһе (хәҙерге Волгоград өлкәһе) Нижне-Чирский районы Сизов утарында тыуа. Ул юғары белемле педагог, Ростов педагогия институтының филология бүлеген тамамлаған. Азов һәм Шахты райондары мәктәптәрендә уҡыу-уҡытыу бүлеге мөдире, мәктәп директоры булып эшләй, рус теле һәм әҙәбиәтенән уҡыта.
Эйфель башняһы
Немец оккупацияһы ваҡытында
1944 йылдың авгусында, союздаштар Парижға яҡынлашҡас, Гитлер генерал-полковник Дитрих фон Холтицҡа, Ҙур Париж округының хәрби коменданты һәм гарнизон командирына, ҡаланың башҡа иҫтәлекле урындары менән бергә, Эйфель башняһын емерергә бойора. Әммә фон Холтиц әмергә буйһонмай. .
Гнутов Василий Петрович
Биографияһы
Репрессияланған.
Эйфель башняһы
Хәҙерге ваҡытта
Башняға көн һайын халыҡ килә. Тамашасыларға юғарыға сығыу һәм ҡоролма эсендә үтеү өсөн дүрт билет һатыу бүлеге бар: төньяҡ, көньяҡ, көнбайыш һәм көнсығыш. Экскурсияларҙың ике категорияһы бар: икенсе баҫҡысҡа 16 евроға һәм иң юғары баҫҡысҡа — 25 евро. Балалар һәм инвалидтар өсөн инеү хаҡына ташламалар ҡаралған.
Гнутов Василий Петрович
Биографияһы
Василий Петровичтың икенсе һөнәре лә бар. Ул ситтән тороп Краснодар медицина училищеһын тамамлаған. Бер нисә тиҫтә йылдар буйы Красный утары медпунктында фельдшер булып эшләй. 1954—1982 йылдарҙа Аҡсай районында фельдшер-акушер пунктының мөдире була. Ошо осорҙа уның төп әҫәрҙәре яҙыла.
Эйфель башняһы
Хәҙерге ваҡытта
Башняның беренсе һәм икенсе ҡатында буфеттар урынлашҡан, унда ябай туристар 7,5 евроға пицца киҫәге һәм бер стакан һут һатып ала ала. Шулай уҡ башняның беренсе ҡатында (ерҙән 58 метр бейеклектә) ресторан урынлашҡан, ул 58 Эйфель Тур (58 Eiffel Tour) тип атала. Ябай төшкө аш (ланч) килеүсегә 18 евроға төшә. 2-се ҡатта ҡиммәтерәк учреждение — «Ле Жюль Верн» (Le Jules Verne) рестораны урынлашҡан (ябай төшкө аш унда бер кешегә яҡынса 85 евро тора). Башня түбәһендәге өсөнсө ҡатты Шампан барҙары (Champagne Bar) биләй, унда бер стакан шыжлап торған эсемлектең хаҡы 10 евро тәшкил итә.
Гнутов Василий Петрович
Ижады
В. П. Гнутовтың булмышы — әҙәбиәт. Ул бик йәшләй шиғырҙар, хикәйәләр яҙа башлай. Уның ҙур әҙәбиәткә килеү юлы бик ауыр була. Бары тик үҙенең ныҡ эш һөйөүсәнлек һәләте арҡаһында ғына ул ҙур әҙәбиәткә килеп инә. Василий Петрович Гнутов ауыр тормош юлын намыҫ менән үтә. Тормош уны бер ваҡытта ла иркәләмәй. Уның елкәһендә — ГУЛАГ-тың ун йылы. Лагерҙағы ҡаты шарттарҙа ул «Северная тетрадь» тигән шиғырҙар һәм хикәйәләр циклын яҙа.
Эйфель башняһы
Урынлашыуы
Башня Марс яланында, Сена йылғаһы аша, Брэнли урамының яр буйында, Йена күпере ҡаршыһында ҡуйылған. Париж метрополитены схемаһында: Bir-Hakeim.
Гнутов Василий Петрович
Ижады
Йыл һайын А. С. Пушкин хөрмәтенә Аҡсай музейында ойошторолған иҫтәлекле байрамда Василий Петрович Гнутовтың был сараға индергән өлөшө бик ҙур.
Эйфель башняһы
Бейеклеге
Башта Эйфель башняһы ер кимәленән 300,65 м бейеклектә була. Яңы антенна менән бергә бейеклеге — 324 метр (2010 йыл).
Гнутов Василий Петрович
Ижады
В. П. Гнутов шулай уҡ тәбиғәт, тыуған яҡ тураһындағы шиғырҙар, хикәйәләр яҙа, педагогия һәм филология буйынса ла мәҡәләләр ижад итә.
Өлкә һәм үҙәк матбуғатта әҫәрҙәрен баҫтыра. Ул күп коллектив йыйнтыҡтарҙа ҡатнаша.
Эйфель башняһы
Бейеклеге
40 йылдан ашыу Эйфель башняһы, 1930 йылда Нью-Йорк ҡалаһында Крайслер Билдинг бинаһы уны уҙып киткәнгә тиклем, донъялағы иң бейек ҡоролма була, ул ваҡыттағы иң бейек биналарҙан 2 тапҡырға тиерлек күберәк — Хеопс пирамидаһы (146,6 м), Кельн соборы (157 м) һәм Ульм соборы (161 м).
Гнутов Василий Петрович
Ижады
Үлеме алдынан В. П. Гнутов ҙур күләмле «Крутые волны» роман-хроникаһын тамамлай. Был әҫәрендә ул бер казак ырыуының ике быуаттан артыҡ тормошон һүрәтләй.
Эйфель башняһы
Төҫө
Башня үҙ тарихында бер нисә тапҡыр үҙенең төҫөн — һарынан ҡыҙыл-көрән төҫкә үҙгәртә. Һуңғы тиҫтә йылдарҙа Эйфель башняһы һәр ваҡыт бронзаның тәбиғи күләгәһенә яҡын «көрән-эйфель» тип аталған төҫкә — рәсми патентлы төҫкә буяла.
Гнутов Василий Петрович
Ижады
Һуңғы йылдарын Василий Петрович Аҡсайҙа үткәрә һәм эшләй.
Тюма
Тюма — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Старая Река ҡылымығының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 166 км.
Гнутов Василий Петрович
Ижады
Казак, әҙәбиәтсе, дон яҙыусыһы 1999 йылдың 20 июнендә 88-се йәшендә вафат була.
Эйфель башняһы
Төҫө
Тимер ханым 7 йылға бер яңыртылырға тейешле 57 тонна буяу ярҙамында ваҡыттың емергес эҙемтәләренә ҡаршы тора.
Тюма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гнутов Василий Петрович
В. П. Гнутов әҫәрҙәре
Айырым баҫмалары
Эйфель башняһы
Конструкцияһының үҙенсәлектәре
Металл ҡорорлманың ауырлығы яҡынса 7300 тонна тәшкил итә. Бөгөн был металдан бер юлы өс башня төҙөргә мөмкин булыр ине. Нигеҙе бетон массивтарҙан эшләнгән. Башняның дауыл ваҡытында тирбәлеүҙәре 15 см-ҙан артмай.
Аҫҡы ҡат пирамиданан ғибәрәт (нигеҙе буйынса һәр яғы 129,3 м), 57,63 м бейеклектә аркалы көмбәҙ менән тоташтырылған 4 колоннанан тора; көмбәҙҙә Эйфель башняһының беренсе платформаһы ята. Платформа квадраттан тора (иңе 65 метр).
Был платформала көмбәҙ менән тоташтырылған 4 колоннанан торған икенсе пирамида-башня күтәрелә, унда (115,73 м бейеклектә) икенсе платформа (иңе 35 метрлыҡ квадрат) урынлашҡан.
Икенсе платформала ҡалҡып торған дүрт колонна ҙур пирамидаль колонна (190 м) барлыҡҡа килтерә, ул өсөнсө платформаны (276,13 м бейеклектә), шулай уҡ формаһы буйынса квадрат (иңе 16,5 м) тотоп тора; унда көмбәҙле маяҡ тора, 300 метр бейеклектә уның өҫтөндә платформа урынлашҡан (иңе 1,4 м).
Беренсе платформала ресторан залдары төҙөлә; икенсе платформала гидравлик күтәреү машинаһы (лифт) өсөн машина майы менән цистерналар һәм быяла галереяла ресторан урынлашҡан. Өсөнсө платформала астрономик-метеорологик обсерватория һәм физика бүлмәһе урынлашҡан.
Эйфель башняһы елдән әллә ни зыян күрмәй. Парижда (сәғәтенә 180 км самаһы) булған көслө ел дә башняның түбәһен ни бары 12 см-ға ғына ситкә тайпылдыра. Ҡояш унда күпкә көслөрәк эш итә: башняның ҡояшлы яғы эҫенән киңәйә, өҫкө өлөшө ян-яҡҡа 18 см-ға киңәйә.
Формаһы
Башня формаһының ҡыйыу сиселеше менән һоҡландыра. Эйфель проект өсөн ҡаты тәнҡиткә дусар була һәм һәм шул уҡ ваҡытта сәнғәтсә булмаған нәмәләр тыуҙырырға маташыуҙа ғәйепләнә.
Үҙенең күпер инженерҙары менән бергә Эйфель елдең көсөн иҫәпләү менән шөғөлләнә, сөнки донъялағы иң бейек ҡоролманы төҙөһәләр, тәү башлап уның ел йөкләнешенә сыҙамлы булыуына инанырға тейешлеген яҡшы беләләр. 1887 йылдың 14 февралендә Le Temps интервьюһында Эйфель былай тип билдәләй :
Яҙыуҙар
Беренсе балкон аҫтында парапеттың бөтә дүрт яғында ла 72 күренекле француз ғалимы һәм инженеры, шулай уҡ Густав Эйфелдең ижад емешенә ҙур өлөш индергәндәрҙең исемдәре яҙылған. Был яҙыуҙар XX быуат башында барлыҡҡа килә һәм 1986—1987 йылдарҙа Эйфель башняһы менән идара итеү өсөн мэрия яллаған «Société Nouvelle d’la Tour Eiffel» компанияһы тарафынан тергеҙелә. Башня үҙе Париж ҡалаһы милке булып тора.
Яҡтыртыу
Эйфель башняһы тәүге тапҡыр 1889 йылда асылған көндә яҡтыртыла. Һуңынан ул 10 мең газ фонарынан, ике прожекторҙан һәм өҫтөнә ҡуйылған маяҡтан тора, уларҙың яҡтылығы зәңгәр, аҡ һәм ҡыҙыл төҫтәргә — Францияның милли флагы төҫтәренә буялған. 1900 йылда «Тимер ханым» ҡоролмаларында электр лампалары барлыҡҡа килә. Ә хәҙерге алтынһыу төҫтә яҡтыртыу тәүге тапҡыр 1985 йылдың 31 декабрендә ҡабыҙыла. 1925 йылда Андре Ситроэн башняла «Эйфель башняһы утта» тип аталған реклама урынлаштыра. Башняға яҡынса 125 000 лампочка ҡуйылған. Башняла бер-бер артлы ун һүрәт балҡый: Эйфель башняһы силуэты, йондоҙло ямғыр, кометаларҙың осоуы, зодиак билдәләре, башняны төҙөү йылы, ағымдағы йыл һәм, ниһайәт, Citroen фамилияһы. Был акция 1934 йылға тиклем дауам итә, һәм башня донъялағы иң бейек реклама майҙансығы була.
2003 йылдың йәйендә башня яңыса «кейенә». Бер нисә ай эсендә утыҙ бейеклек эшселәренән торған бригада башня ҡоролмаларын 40 километр сым менән урата һәм француз компанияларының береһенең махсус заказы буйынса эшләнгән 20 000 лампочка ҡуя. Хаҡы 4,6 миллион евро тәшкил иткән яңыса яҡтыртыу башняһы беренсе тапҡыр 2000 йылдың Яңы йыл төнөндә алтын-һары фонарҙар яҡтыртҡан башняны хәтерләтә, бер нисә секунд эсендә һоҡланғыс ялтырауыҡлы көмөш уттар менән балҡый.
2008 йылдың 1 июленән 31 декабренә тиклем, Франция Европа берләшмәһендә президентлыҡ иткән ваҡытта, башняла зәңгәр йондоҙ яҡтылығы була (Европа флагын хәтерләтә).
Башняны буяу
Тимер башняны тутығыу арҡаһында емерелеүҙән һаҡлауҙың төп ысулдарының береһе — башняны барлыҡҡа килтергән элементтарҙың өҫ яғын буяу. Был процесс 18 ай дауам итә һәм 25 юғары квалификациялы эшсенән торған коллектив тарафынан башҡарыла. Тәүҙә ҡоролма ентекле тикшерелә, коррозияға ҡаршы япманың айырыуса ныҡ зыян күргән участкалары таҙартыла һәм яңы һаҡлау ҡатламы менән ҡаплана. Башняның ҡалған өлөшө юғары баҫым аҫтында пар менән таҙартыла. Артабан бөтә ҡоролма ике ҡат буяла. Шул уҡ ваҡытта 60 тонна самаһы буяу тотонола
Хеҙмәткәрҙәрҙең һәм килеүселәрҙең хәүефһеҙлеген страховкалау системаһы, шулай уҡ иҫке буяу ҡалдыҡтарының төшөүенән һәм яңы буяу тамсыларынан һаҡлаусы «һаҡ селтәрҙәре» тәьмин итә.
Тутығыуға ҡаршы япма ҡулланыу барышында ҡоролманың техник торошо тикшерелә, туҙған элементтар алмаштырыла.
Электр тәьминәте
Әлеге ваҡытта Эйфель башняһының йәшел модификацияһы тормошҡа ашырыла. Ике павильондың эҫе һыуға ихтыяжының яртыһына яҡынын 10 м2 ҡояш йылылыҡ панелдәре һәм йылылыҡ насостары тәьмин итә. Шулай уҡ башняла энергия һаҡлаусы яҡтыртҡыс яҡтыртыу һәм ямғыр һыуҙарын йыйыу һәм ҡайтанан ҡулланыу системаһы ҡуйылған. 2015 йылдың февралендә Urban Green Energy компанияһы йылына 10 000 кВт сәғәт электр энергияһы эшләп сығарыуға һәләтле ике ел генераторы урынлаштыра, был Эйфель башняһының беренсе ҡатындағы коммерция киңлеге ҡулланған энергияға тиң.
1-се Этҡол ауыл Советы (Баймаҡ районы)
Тарихы
Ойоштороу ваҡыты: 1919 йыл. Беренсе рәйестәре — Ғабдрахман Монасипов, Ғиззәтулла Ырыҫбаев, Алтынсәс Байрамғолов (1919—1921), Раев Ш.
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ауыл Советы етәкселәре
Ауыл Советы хакимиәте 453673, Башҡортостан Республикаһы, Баймаҡ районы, 1-се Этҡол ауылы, Ленин урамы, 85-се йорт адресы буйынса урынлашҡан. Башлығы: Азаматова Гөлнур Йыһаннур ҡыҙы.
Минотавр
Минотавр (Μῑνώταυρος, Миностың үгеҙе) — Лабиринтта йәшәгән һәм Тесей тарафынан үлтерелгән кеше тәнле һәм үгеҙ башлы Крит ғифриты.
Мифтары
Грек риүәйәте буйынса, Минотавр — кеше тәнле һәм үгеҙ башлы ғифрит. Минос батшаның ҡатыны, ҡояш илаһы Гелиостың ҡыҙы Пасифаяның диңгеҙҙәр илаһы Посейдон (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Зевс) ебәргән ҡорбанлыҡ үгеҙгә тәбиғи булмаған мөхәббәтенән яралған. Һуңынан Геракл тарафынан буйһондорола һәм Тесей тарафынан үлтерелә. Риүәйәт буйынса Пасифая, уның өсөн Афинаның билдәле инженеры Дедал эшләгән ағас һыйырға инеп ятып, үгеҙҙе әүрәтә.
Минос Минотаврҙы Критта Дедал төҙөгән Кнос лабиринтында йәшерә, унда ғифритҡа ашауға енәйәтселәрҙе, шулай уҡ һәр туғыҙ йыл һайын Афинанан ебәрелгән ете ҡыҙ һәм ете егетте (йәки йыл һайын ете баланы ) ташлайҙар. Тесей, Диодор буйынса икенсе (Плутарх буйынса өсөнсө) төркөмдә була. Ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса, әсирҙәрҙең күҙҙәрен соҡоп алғандар. Аңлатма буйынса, әсирҙәр үҙҙәре, аҙашып һәм сығыу юлын таба алмайынса, үлгәндәр.
Тесей, Критҡа ун дүрт ҡорбан иҫәбендә килеп, йоҙроҡ менән һуғып (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, ҡылыс менән) Минотаврҙы үлтерә һәм уға еп йомғағы биргән Ариадна (Минотаврҙың бер туған һеңлеһе — Минос һәм Пасифаяның ҡыҙы) ярҙамында лабиринттан сыға.
Амиклыла тәхеттә Тесей бәйләнгән һәм тере Минотаврҙы алып барыусы итеп һүрәтләнә.
Үҙенең хроникаһында Евсевий Филохораға һылтанып Минотавр тураһында икенсе фаразды яҙа. Минотавр Крит батшаһы Миностың Тавр исемле уҡытыусыһы һәм аяуһыҙ кеше була. Минос ярыш ойоштора, Афина малайҙарын бүләк сифатында тәҡдим итә. Тавр ярышта бөтә дәғүәселәрҙе лә еңә, Афинаның унынсы батшаһы Тесейҙан ғына еңелә, шул арҡала, Кносс халҡының һүҙҙәре буйынса, афиналыларҙы малайҙар менән һалым түләүҙән азат иткәндәр. Евсевий Тесейҙың еңеүен беҙҙең эраға тиклем 1230-сы йылдарға ҡуя. Плутарх Тесейҙың тормошон тасуирлауҙа шул уҡ сығанаҡты, б. э. тиклем III быуат авторы Филохорҙы ҡуллана: «''Әммә, Филохор һүҙҙәре буйынса, критлылар был риүәйәтте кире ҡаға һәм Лабиринт ябай төрмә була, унда тотҡондарға бер ниндәй ҙә насарлыҡ эшләмәйҙәр, улар ҡасып китмәһен өсөн уларҙы ҡарауыллайҙар, ә Минос Андрогей иҫтәлегенә гимн ярыштары ойоштора, еңеүсегә бүләк итеп Афина үҫмерҙәрен бирә. Тәүге ярыштарҙа, ул саҡта Миностың ҙур ышанысы менән файҙаланған, тупаҫ һәм ҡырағай холоҡло, үҫмерҙәр менән ҡаты мөғәмәлә иткән, Тавр исемле хәрби етәксе еңә. Аристотель «Боттияның дәүләт ҡоролошо»нда шулай уҡ Минос үҫмерҙәрҙең ғүмерен ҡыйған тигән фекергә ышанмауын ап-асыҡ күрһәтә: улар, философ фекеренсә, ҡоллоҡ хеҙмәте алып барып Критта ҡартайғандар.''» Тарихсы һәм мифограф Демон (б.. э. тиклем IV һәм III быуаттар рубежы) яҙыуынса, полководец Тавр гаванда Тесейға ҡаршы һуғыш аса һәм үлтерелә. Плутарх (төрлө тарихсыларҙан) килтергән мәғлүмәттәрҙән, Минос батшаһының афиналылар менән һуғышта һәләк булған хәрби начальнигы Тавр булыуы тураһында һығымта яһарға мөмкин, ә башҡа деталдәр — күрәһең, һуңғы антик осоро ғалимдары иҫәпләүенсә, мифтар ижад итеү продукты булып тора.
Павсаний әйтеүенсә, уның ысын исеме Астерий («йондоҙло») — Миностың Тесейҙан еңелгән улы була.
Вазаларҙа уның кәүҙәһе йондоҙҙар менән ҡапланған йәки күҙҙәр менән сыбарланып бөткән; Кносс тәңкәһендә үгеҙ битлегендә һүрәтләнгән.
Микен текстарында алиһә da-pu-ri-to-jo po-ti-ni-ja (Laburinthoio Potnia «Лабиринт хужаһы») телгә алына.
Аңлатмалар
Бер фараз буйынса, Минотавр тураһындағы миф Финикиянан үҙләштерелгән, унда Молох шулай уҡ үгеҙ башы менән һүрәтләнгән һәм кеше ҡорбандарын талап иткән. Минотаврҙың үлтерелеүе уның культы юҡҡа сығыуын белдерә.
Ҡайһы бер Хәҙерге заман тарихсылар фекеренсә Минотавр тарихы һинд-европа мәҙәниәтенең «диңгеҙ халыҡтары» (үгеҙгә табыныусы) мәҙәниәте менән бәрелешеүе тураһында шифрлы хикәйәләү булып тора, унда һинд-европалылар еңеүсе булып сыға.
Мэри Реноның «Тесей» романында Минотаврға ҡорбан килтереү реалистик ҡараштан сығып аңлатыла. Уның ҡарашы буйынса, ҡорбандарҙы ҡорбан килтереүҙә — «үгеҙ бейеүендә» (протокорриде) ҡатнашырға мәжбүр иткәндәр, һүрәттәрҙе Крит фрескаларында күрергә мөмкин.
Әлеге ваҡытта Минотавр, Лабиринт һәм Минос батша тураһындағы миф Балкан халҡының утрауҙағы Миной цивилизацияһы менән үҙ-ара мөнәсәбәттәрендәге реаль ваҡиғаларын сағылдыра тип иҫәпләнә. Миной дәүләте (беҙҙең эраға тиклем XII быуатҡа тиклем) боронғо грек ҡәбиләләренә ҡарағанда күпкә юғары үҫеш кимәлендә була, һуңғылары буйһонған хәлдә була. Шул иҫәптән ул яһаҡ түләүҙә һәм ырыу башлыҡтары балаларынан аманат ебәреүҙә сағылыуы мөмкин.
Миной цивилизацияһының һарай комплекстарындағы ҡаҙыныуҙар күрһәтеүенсә, мифик Лабиринттың ысынбарлыҡ нигеҙе бар, мәҫәлән, Кносстағы киң билдәле һарай, йөҙәрләгән метрға һуҙылған йөҙҙәрсә бинанан торған киң, күп кимәлле ҡоролма.
Һалым ставкаһы
Һалым ставкаһы (һалым һалыу нормаһы) — һалым базаһы берәмегенә тәғәйен булған һалым дәүмәле. Һалымдың мотлаҡ элементтарының береһе булып тора.
Һалым ставкаһы һалым түләүсенең килеменә ҡарата проценттарҙа сағылдырылһа, уны ғәҙәттә һалым квотаһы тип атайҙар.
Төп төрҙәре:
Ильинка (Ҡыуандыҡ районы)
Географияһы
Ауыл Ырымбур өлкәһе үҙәк өлөшөнөң көнсығышында, Яйыҡ йылғаһының уң ярында, автомобиль юлы үткән ерҙә, райондың административ үҙәге Ҡыуандыҡтан яҡынса 23 километр йыраҡлыҡта (туранан) урынлашҡан. Абсолют бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 158 метр.
Ильинка ауылы климаты Ҡыуандыҡ районының күпселек урыны өсөн дә дөйөм. Бындағы климат уртаса континенталь, йылдың дүрт миҙгеле лә аныҡ ҡына айырыла. Температураның абсолют минимумы иң һалҡын ай-ғинуарҙа −45 °C; иң йылы ай июлдә температураның абсолют максимумы + 42 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 300—550 мм, шуның 70 % яҙғы-йәйге айҙарҙа яуа. Ҡар ҡатламы ярайһы тотороҡло, йылына 150 ята.
.
Тарихы
Ауылға 1742 йылда Ырымбур комиссияһы начальнигы И. И. Неплюев тарафынан нигеҙ һалынған. Ырымбур сик һыҙатының Красногорск дистанцияһы ҡәлғәһе булараҡ ойошторолған ул. Был хаҡта төбәк тарихы белгесе Ф. М. Стариков яҙып ҡалдырған.
2016 йылдың 1 ғинуарында Ырымбур өлкәһенең 2015 йылдың 6 мартындағы 3029 / 834-V һанлы Законына ярашлы Ҡыуандыҡ районы муниципаль берәмегенә, шулай уҡ уға ингән барлыҡ ауыл һәм ҡала биләмәләре Ҡыуандыҡ ҡала округы муниципаль берәмегенә берләштереү юлы менән үҙгәртелә
Этимологияһы
Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында бәйән итеүенсә, ауыл Ырымбур комиссияһы начальнигы И. И. Неплюев тарафынан булдырылған һәм уның был ниәте православтарҙың Илья пәйғәмбәргә бағышланған сиркәү байрамына тура килеүе менән бәйле, ауылға Ильинка исеме бирелгән. Ауыл исеменең төрлө сығанаҡтарҙа аталышы: 1755 йылғы картала — Ильинска; 1871 йылғы «Список населенных мест» тигән исемлектә — «Ильинская, станица казачья Оренбурского ведомства»; 1894 йылғы «Энциклопедический словарь» һүҙлегендә — «Ильинская крепость».
Татарҙар ауылды Инжел тип атап йөрөгән. Стрельников былай тип атауҙы Инжил тигән андроним менән бәйләй. Шул уҡ ваҡытта Евангелие китабы ла Инжил тип тәржемә ителә бит.
Халҡы
2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауыл халҡының гендер структураһында ир-егеттәр 56,6 %, ҡатын-ҡыҙҙар 43,4 % процент тәшкил иткән.
2002 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, 773 кешенән торған халыҡтың милли структураһын 51 % урыҫтар, 42 % татарҙар тәшкил иткән
Нюди-НямсАй-Яха
Нюди-НямсАй-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға НямсАй-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе (Поперечная ҡушылдығы)
Кесе  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Поперечная йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пачуга
Пачуга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сол күле күле - Солоха йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аҫҡын (Архангел районы)
Аҫҡын (Аскино) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 4 кеше. Почта индексы — 453032, ОКАТО коды — 80203813002.
Талзас (Тайдон ҡушылдығы)
Талзас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тайдон йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Коволдут
Коволдут — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Башкаус йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Каринская Варвара Андреевна
Каринская Варвара Андреевна (Барбара Каринск) (Barbara Karinska; 3 октябрь 1886 йыл — 18 октябрь 1983 йыл) — костюмдар буйынса украин һәм Америка рәссамы, кино һәм балет өсөн сәхнә костюмдары авторы, балериналарҙың сәхнә кейеме (пачканың) бөгөнгө күренешенә ныҡ тәьҫир иткән һәм әлеге көндә бөтә донъяла файҙаланылған эштәр авторы.
«Жанна д’Арк» фильмына иң яҡшы костюмдар дизайны өсөн «Оскар» премияһы лауреаты.
Тыуған илендә
Харьков миллионер сауҙагәре Жмудский Андрей Яковлевич ғаиләһендә тыуған (10 баланың өсөнсөһө була, ҡыҙҙарҙың иң өлкәне). Бала саҡта сигеү менән мауыға.
Харьков университетында хоҡуҡ өйрәнә.
1908 йылда Харьковтың бай промышленнигының улы Александр Моисеенкоға кейәүгә сыға, тик ул 1909 йылда вафат була, бер нисә айҙан һуң ҡыҙы Ирина тыуа. 1910 йылда үҙенең өлкән ағаһы, «Таң» гәзите хужаһы Анатолий менән суд процесында еңеү яулай, нәтижәлә уның ике йәшлек улы Владимирҙы опекаға ала. Владимир һәм Ирина бер туғандар кеүек тәрбиәләнә.
Тиҙҙән Варвара Харьков адвокат-криминалисы Николай Каринскийға кейәүгә сыға. Иренең юридик практикаһы уңышлы үҫешә, 1915 йылда ғаилә Мәскәүгә күсеп килә, унда Варвара иркен фатир һатып ала. Каринскийҙың практикаһы алға китә, ә Варвара бөтөнләйе менән сәнғәткә бирелә. Ул салон хужабикәһе була, был салон театр йәки балет спектаклдәренән һуң һәр кис интеллигент тамашасыларҙы ҡабул итә. Үҙенең художестволы техникаһын үҫтерә, төҫлө ебәк киҫәктәре һәм фотоһүрәттәр, һүрәттәр комбинациялары ҡуллана. Беренсе эштәренең темаһы балет була. Үҙ-үҙен оҙайлы камиллаштырғандан һуң популяр мәскәү галереяһына 12 эшен ҡуя һәм материаль яҡтан да, тәнҡитселәр яғынан да ҙур уңышҡа өлгәшә.
Эмиграцияла
1924 йылда РСФСР-ҙың мәғариф халыҡ комиссары А. Луначарский ярҙамы менән Николай Каринскийға, Европа илдәрендә Варвара Каринская уҡыусыларының эштәре күргәҙмәһен ойоштороу аҫтында, үҙенең ғаиләһен СССР-ҙан ситкә алып сығыу форсаты тейә. Берлинда һәм Брюссельда бер аҙ торғандан һуң, Каринская Парижда (1930), ә 1939 йылда ғаиләһе менән Нью-Йоркҡа күсеп килә
Сальвадор Дали, Марк Шагал һәм башҡа рәссамдар менән эшләй. «Monte Ballet Carlo de Russe» һәм башҡа балет труппалары өсөн костюмдар ижад итә.
1940—1970 йылдарҙа ул Джордж Баланчиндың бөтә спектаклдәре өсөн костюмдар әҙерләй, башта рәссамдарҙың эскизы буйынса, ә һуңынан үҙаллы эшләй: «Вальс» (1951), «Шотландия симфонияһы» (1952), «Щелкунчик» (1954), «Сағыу аллегро» (1956), «Дивертисмент № 15» (1956), «Чайкосвкийҙың па де деһы» (1960), «Йәйге төндәге төш» (1962), «Затлы таштар» (1967), «Чайковскийҙың икенсе концерты» (1973). Шулай уҡ коллектив бейеүҙәр өсөн төрлө сәхнә костюмдары эшләй, Бродвейҙағы мюзиклдар һәм Голливуд фильмдары өсөн костюмдар ижад итә. Ул 50-гә яҡын балет костюмдары әҙерләй.
«Оскар» премияһы лауреаты була («Жанна д ' арк», АҠШ, фильмына костюмдар дизайны өсөн). «Ганс Христиан Андерсен» фильмы — балетына костюмдар өсөн «Оскарға» номинациялана.
Тялес
Тялес — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кальча йылғаһының һул ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Урта Аҡа
Урта Аҡа (Средняя Ока) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Оло Аҡа ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны ??? кеше. Почта индексы — 452554, ОКАТО коды — 80242810004.
Бөтә донъя үҙ-үҙенә ҡул һалыуҙы иҫкәртеү көнө
Бөтә донъя үҙ-үҙеңә ҡул һалыуҙы иҫкәртеү көнө (World Suicide Prevention Day, Всемирный день предотвращения самоубийств) — йыл һайын 10 сентябрь бөтә донъяла уҙғарылған халыҡ-ара дата. Тәүге тапҡыр 2003 йылда Үҙ-үҙеңә ҡул һалыуҙы иҫкәртеү халыҡ-ара ассоциацияһы инициативаһы буйынса һәм Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы ярҙамы менән уҙғарыла. Был халыҡ-ара датаның төп маҡсаты — бөтә донъяла үҙ-үҙеңә ҡул һалыуҙы иҫкәртеү эшмәкәрлегенә ярҙам итеү.
Аҡкүҙ ауыл Советы (Илеш районы)
Аҡкүҙ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Аҡкүҙ ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Арамиль
Арамиль — Свердловск өлкәһендә  ҡала. Арамиль ҡала округы үҙәге.
Географияһы
Арамиль ҡалаһы — Урал тауҙарының көнсығыш битендә, Әрәмәле йылғаһы Иҫәт йылғаһына ҡушылған урында, Екатиринбург — Курган тимер юлының Арамиль станцияһынан 5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Арамиль ҡала округының үҙәге. Екатеринбург трассаһынан 26 км ситтә, 5 км төньяҡ-көнбайышҡараҡ Уктус аэропорты бар.
Тарихы
Исеме "Әрәмәле" гидронимынан килеп сыҡҡан, башҡорт телендәге Әрәмә һәм ил һүҙҙәренән, йәғни урман-ҡыуаҡтар, камыштар үҫкән яр буйы.
1675 йылдың йәйендә Иҫәт һәм Әрәмәле йылғалары ҡушылған ерҙә, башҡорт ерҙәре сигендә Рәсәй дәүләтенең көньяҡ форпосты Әрәмәле слободаһына нигеҙ һалына. Слободаға нигеҙ һалыусы Кама буйынан килгән Михаил Сарапульцев башҡорт биләмәләренә иң яҡын булған.
Күсеп ултырыусылар 1680 йылдан крица мейестәрендә тимер рудаһын яндырғандар һәм алынған крицаны (руданан алынған тимер менән күмер ҡатнашмаһы) Верхотурье ҡалаһына оҙатҡандар. 1711 йылда ике башнялы нығытма (остог), ат һарайы һәм сикәү төҙөлө. . 1711 йылда остог арсеналында Мәскәү байрағы, 18 тимер тубы булған тимер пушка, 663 тубы булған 9 суйын пушка; 41 фузеф, 7 самопал мылтыҡ, 38 мушкет, 19 бот дары була. Нығытма эсендә сиркәү, хөрөм йорто (судная изба), дин әһеләдәре биләмәләре, ат һарыйы һәм икмәк амбары була.
1707 йылдың слобода 24 тораҡ пункттарын берләштерә. Нигеҙҙә, ошо ерҙә 1707-1725 йылдарҙа Уктусск, Елизаветинский, Верхисетский, Екатеринбург һәм Сысертский заводтары төҙөлө. Был зафодтар Каменский-Урал, Ревда, Сысерть, Березовский, Первоуральск, Екатеринбург кеүек башҡа заводтар ү:ешенә йоғонто яһай. Ауыл халҡының төп эшсәнлеге булып кустарь металлургия һәм игенселек тора. Йылғаларҙа тирмәндәр актив төҙөлә. .
Ҡала статусы — 1966 йылдың 15 сентябрендә бирелә.
Билдәле кешеләр
Бирюков Борис Николаевич (1927-2013) — совет һәм украин ғалимы.
Тимер (Бөрйән районы)
Тимер (Тимирово) — Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 462 кеше булған. ОКАТО коды — 80219830001.
Халыҡ һаны
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, халыҡтың күпселеген башҡорттар (100 %) алып тора.
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бәйләнештә сайтында
МОҢ АЛЫРҒА КИЛЕГЕҘ!!! (Земфира Аҡбутина ижады
Дин әһелдәре
Бөрйән районы Тимер ауылының дин әһелдәре
Хакеборн
Хакеборн (Hakeborn) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 805 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,45 км2. Диңгеҙ кимәленән 100 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39448 һәм автомобиль коды — SLK.
Кимереүселәр
Кимереүселәр диастемаһы, аҫҡы һәм өҫкө яңаҡ һөйәктәрендә берәр пар эре ҡырҡҡыс тештәре булыуы менән айырылып торалар. .
Этимология
Отрядтың латинса аталышы rodo «кимереү, тешләү» һүҙенән алынған.
Тышҡы күренеше
Кимереүселәр ғәҙәттә кәүҙәгә ҙур түгел. Дәүмәлдәре 5 сантиметрҙан алып (сысҡансыҡ), 130 сантиметрға хәтлем етә (капибаралар). Әммә ғәҙәттә 50 см-ҙан уҙмай. Кимереүселәрҙең ҡойроғо кәүҙәһенән оҙонораҡ булырға ла (мәҫ.сысҡансыҡ һәм ялмандар), бөтөнләй булмаҫҡа ла мөмкин (мәҫ. диңгеҙ сусҡаларында).
Тән төҙөлөшө һәм тәпәйҙәре йәшәү рәүешенә бәйле бик ныҡ айырылыуы ихтимал. Ырғып йөрөй торғандарының артҡы аяҡтары ныҡ үҫешкән булыусан. Ер йырып йөрөүселәре оҙонсараҡ бәдәнле, алғы тәпәйҙәренең тырнаҡтары көслө. Шулай уҡ, ҡабырға яғынан ярылы кимереүселәр ҙә була, улар «осоп» йөрөй ала.
Тештәре
left|200px|thumb|Кимереүселәрҙең теш системаһы Кимереүселәрҙең иң ҙур айырмаһы — өҫкө һәм аҫҡы яңаҡ һөйәктәрендәге берәр пар ҡырҡҡыс тештәре. Ҡырҡҡыс тештәр даими үҫә һәм ашала бара. Улар тәүлегенә 0,8 мм-ға тиклем үҫә (ҡондоҙ). Ҡырҡҡыс тештәрҙең ал яғы — эмаль, арт яғы дентин менән ҡапланған, шуға күрә кимергәндә тештәре эс яҡтан нығыраҡ ашала һәм үҙенән-үҙе үткерләнә. Кимереүселәрҙең ҡаҙыҡ тештәре юҡ, ҡырҡҡыс тештәр менән ҡыҫҡа тештәр аралығы — диастема бар. Аҙау тештәр сәйнәргә яраҡлашҡан, яҫы өҫлөклө. Ҡырҡҡыс тештәрҙең (ә ҡайһы бер төрҙәрҙең аҙау тештәренең дә) теш тамыры юҡ.
Эсәктәре
Тупаҫ аҙыҡ менән туҡланыу һөҙөмтәһендә кимереүселәрҙең эсәктәре ярайһы оҙон. Йоҡосо кеүектәрҙән башҡаларының һуҡыр эсәге бар, бында аҙыҡ әсеп эшкәртелә. Бигерәк тә үлән һәм ағас ҡайырыһы ашаған төрҙәренең һуҡыр эсәге ныҡ үҫешкән.
Тормош рәүеше
Күпселек кимереүселәр төнөн йә эңерҙә сығып йөрөй башлайҙар, ҡайһы бер төрҙәрен көндөҙ ҙә осратырға мөмкин. Кимереүселәр айырым да, ҙур төркөмдәр булып та йәшәүе мөмкин 100 данаға тиклем). Кимереүселәр бар ерҙә лә йәшәй, хатта һауала ла көн күрә ала (осар тейендәр). Улар Антарктидала һәм ҡайһы бер ваҡ утрауҙарҙа ғына осрамай. Кимереүселәр һәм ҡуян һымаҡтар үҫемлек аҙыҡ менән туҡланғанлыҡтан, үҙ тиҙәктәренең ҡайһы бер төрҙәрен яңынан ашап, икенсегә эшкәртеп сығара ала.
Килеп сығыуы һәм эволюцияһы
Молекуляр-генетик мәғлүмәттәргә ярашлы, кимереүселәр яҡынса 60 миллион йыл элек барлыҡҡа килгәндәр. Был палеонтологик мәғлүмәттәр менән дә тап килә. Шулай, иң боронғо ҡаҙылма кимереүселәр булып, хәҙерге Төньяҡ Америка биләмәһендә йәшәүсе палеоцен төрөндәге кимереүселәр вәкиле тора Paramys.
Кимереүселәрҙең хәҙерге төркөмө һуңғы эоцен дауамында барлыҡҡа килә һәм бик тиҙ эволюция кисерәләр.
Внешняя систематика
Раньше грызунов вместе с зайцеобразными объединяли в один общий отряд Glires. После того, как от этого концепта на долгое время полностью отказались, сегодня снова появляются биологи, поддерживающие такую классификацию. Некоторые пытаются их объединить даже с прыгунчиковыми. Однако такие тезисы спорные. Другие исследования приводят к противоположенным результатам и видят в зайцеобразных признаки совсем другой эволюционной линии. Что касается прыгунчиковых, то большинство считает, что они не являются даже представителями одного надотряда с грызунами (надотряд Euarchontoglires), будучи частью надотряда Afrotheria.
Внутренняя систематика
Традиционно грызуны разделяются на три подотряда: белкообразные (Sciuromorpha), мышеобразные (Myomorpha) и дикобразообразные (Hystricomorpha). Но в последнее время всё больше замечают, что систематика грызунов гораздо сложнее.
При этом белкообразные составляют самый древний подотряд грызунов. Вероятно все остальные, за исключением дикобразообразных, откололись от них в течение эволюции. Особым предметом споров являются дикобразообразные. Некоторые исследователи считают, что их вообще не следует причислять к грызунам, а составить из них отдельный отряд.
Әҙәбиәт
Башҡортсаға тәржемә. Мырҙаҡаев Ф. С., Мырҙаҡаева Д. Ғ., 1990
Иҫкәрмәләр
Төркөм:Хайуандар
Шеңжан (Көнсығыш Төркөстан) тарихы
Иртә тарихы
Төбәк территорияһында энеолит керамикаһы (б. э. т. VI меңйыллыҡ) табылыуы был ерҙә йәшәгән халыҡтың Урта Азия һәм Яҡын Көнсығыш менән тығыҙ бәйләнешен күрһәтә.
Бронза быуатында (б. э. т. III меңйыллыҡ) төбәк биләмәләренә көнбайыштан Афанасьев мәҙәниәтлеарий малсылыҡ ҡәбиләләре үтеп инә. Улар ата-бабаларын ҡурғандарға (Тарим мумиялары, Черчен кешеһе) ерләнгән. Уларҙың вариҫтары антик авторҙарға тохарҙар, ә ҡытайҙарға — юэчжи булараҡ билдәле булған. Улар Ҡашғар, Турфан һәм Хотан ҡалаларын төҙөгән. Тохарҙарҙан көнсығышҡа табан (Ганьсу) үсүндәр йәшәгән.
Сяньби империяһы (93-224)
93 йылда Их-Баян эргәһендәге алышта ханьлылар, сяньби, динлин һәм чешистар коалицияһы һуннуларҙы ҡыйрата, бынан һуң Сяньбиҙар һун ерҙәрен биләй, ә һундарҙың күпмелер өлөшө сяньби составына үтеп инә. II быуат уртаһында юлбашсы Таньшихуай сяньби-монголдарҙы берләштерә, ә 155 йылда һуннуларға шундай һөжүм яһай, һунну этносы дүрт тармаҡҡа тарҡала. Шеңжандағы элекке һунну ерҙәре сяньби контроле аҫтына күсә. III быуат уртаһында сяньби державаһы тарҡала.
Жужань ҡағанаты (330—555)
234 йылда Сяньби империяһы бер нисә өлөшкә бүлгеләнгән, әммә Нирун-монголдар (Жужань ҡағанаты, Нирун ҡағанаты) Сяньби империяһының бөтә территорияһын тиерлек биләгән, ә сяньби телле Тобаслылар ҡытай йылғаһы Янцзыға тиклемге ерҙәрҙе баҫып алған. Нирундың көнбайыш сиктәре Балхаш күленә тиклем һуҙылған була һәм эфталиттар Нирун ҡағанатының вассалы булып китә.
Төрки ҡағанаты (552—745)
Төрки ҡағанат Бөйөк Даланың Европанан алып Ҡытайға тиклем иҫ киткес киң территорияларына тиклем үҙенең власын таратҡан. Тап ошо осорҙа Шеңжандың төркиләшеү процесы башлана. 603 йылда Төрки ҡағанат көнбайыш һәм көнсығыш өлөшкә (Көнсығыш-төрки ҡағанат) тарҡалған, һәм был төбәктең — Көнсығыш Төркөстан тигән тарихи исеме оҙаҡ йылдарға алдан билдәләнгән.
Әммә төрки ҡәбиләләренең һөжүме урындағы мәҙәни традицияларҙың үҫешен тотҡарлай алмай. VI быуатта Турфандың тирә-яғында Мең Будда Мәмерйә Ҡорамдары төҙөлә башлай
Тан империяһы составында
VII быуат уртаһында Шеңжан биләмәһе ҡытай Тан империяһы составына ингән, һәм VIII быуат уртаһына, Ань Лушань фетнәһе үҙәк Ҡытайға алыҫ гарнизондарҙан ғәскәр саҡырыу кәрәклегенә килтергәнгә тиклем, уның контроле аҫтында ҡалған.