cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рыкин Роман Владимирович
Биографияһы
1993 йылда  Өфө хореография училищеһын тамамлай (педагогы Шамил Тереғолов).
Эндокрин система
ВИПо́ма
Йыш ҡына вазоактив эсәк полипептидын ((ВИП) бүлеп сығарыусы ашҡаҙан аҫты биҙенең утрау күҙәнәктәренән (йыш ҡына тән һәм ҡойроҡ) барлыҡҡа килә.
Рыкин Роман Владимирович
Биографияһы
1991 йылдан  Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы.
Эндокрин система
ВИПо́ма
Һирәк осраҡтарҙа ВИПома үпкә, бауыр, йыуан эсәк һәм бөйөр өҫтө биҙҙәренең ретроперитональ арауыҡтарында тупланған (локалләшкән) ганглионеуробластомаларҙа барлыҡҡа килеүе мөмкин. Улар бала саҡта барлыҡҡа килә һәм, ҡағиҙә булараҡ, яман булмаған шештәргә ҡарай.
Ашҡаҙан аҫты биҙе ВИПо́ма-лары күләме 1…. 6 см тирәһен тәшкил итә. Диагноз ҡуйылған ваҡытта яман шештәрҙең 60 процентында метастазалар барлыҡҡа килеп өлгөргән була
Рыкин Роман Владимирович
Биографияһы
Училищены тамамлағандан һуң Англия милли балетында бейей, 1996 йылдан— «San-Francisco Ballet» труппаһында, 2003 йылдан алып — АҠШ-та «Boston Ballet Сompany» труппаһында
Эндокрин система
ВИПо́ма
ВИПо́ма ауырыуы бик бик һирәк осрай (йылына 10 миллион кешегә берәү). Йәки ашҡаҙан-эсәк трактының бөтә эндокрин шештәренең 2 процентын тәшкил итә. Сирҙәрҙең яртыһы яман шешкә тура килә. Прогноз йыш ҡына ҙур хәүеф янаған осраҡтарға ҡарай.
Гастринома
Гастринома — ашҡаҙан аҫты биҙендә, бөйәндә йәки ас эсәктәрҙә, хатта перипанкреатик лимфа төйөндәрендә, талаҡ ҡапҡаларында йәки ашҡаҙан стенаһында урынлашҡан G-күҙәнәктәр гиперплазияһы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән яман йәки яман булмаған шеш.
Рыкин Роман Владимирович
Партиялары
Зигфрид («Аҡҡош күле» П. И. Чайковский; 1993), Альберт («Жизель», А Адан), Үҫмер («Шопениана»), Йомағол («Сыңрау торна»), Базиль («Дон Кихот», Л. Ф. Минкус), хореографик миниатюралар А. Босов «Өс карта»,  Ю. А. Симакин музыкаһына, В. Усманов «Элегия» һәм «Гном» С. В. Рахманинов, М. П. Мусоргский музыкаларына.
Эндокрин система
Гастринома
Ғәҙәти хәлдә G-күҙәнәктәр тоҙ кислотаһы тәьҫирендә гастрин етештереүҙе тотҡарлай.
Әммә гастринома осрағында G-күҙәнәккә кислоталылыҡ факторы йоғонто яһамай. Һөҙөмтәлә ашҡаҙандың, бөйәндә йәки ас эсәктәрҙә бик күп пептик яралар барлыҡҡа килә. Бигерәк тә ашағандан һуң гастрин секрецияһы ҡырҡа арта.
Гипергастринимияның клиник сағылышы — Золлингер-Эллисон синдромы (1-се тип)
Глюкагонома
Глюкагоно́ма — ашҡаҙан аҫты биҙе утрауҙарының альфа-күҙәнәктәрендә барлыҡҡа килгән сыҡҡан шеш, йыш ҡына яман шеш формаһын ала.
Сир эрозиялы дерматоз, ангуляр апапахейлит (кандида ырыуына ҡараған стрептококки тарафынан ауыҙҙың һәм ауыҙ ситенең лайлалы тиресәһенең боҙолоуы), стоматит, глоссит, гипергликемия, нормаохром анемия кеүек симптомдар менән ҡылыҡһырлана. Әкрен үҫә, бауырға метастаз ала. 48 йәштән 70 тиклем йәштәгеләрҙә, йышыраҡ ҡатын-ҡыҙҙарҙа үосрай. 20 миллион кешегә бер осраҡ тура килә.
Канцероид
Канцероид — ашҡаҙан-эсәк трактында барлыҡҡа килгән яман шеш. Шеш гормонға оҡшаш тәьҫир итеүсе бер нисә матдә бүлеп сығара.
Нейротензинома
Нейротензинома — ашҡаҙан аҫты биҙенең һәм симпатик нервы төйөндәре сылбырының апудомаһы. Нейротензин етештерә. Клиник күренеше випомдарҙыҡы менән бер үк.
ППо́ма
ППома — ашҡаҙан аҫты биҙе полипептидын (ПП) бүлеп алыусы ашҡаҙан аҫты биҙе шеше. Клиник сағылыштары юҡ тиерлек. Йышыраҡ бауырҙа метастаз барлыҡҡа килгәс асыҡланып диагноз ҡуйыла.
Сома́тостатино́ма
Соматостатинома — аҡрын үҫеүсе яман шеш. Соматостатин кимәленең күтәрелеүе менән ҡылыҡһырлана. Был һирәк осрай торған сир, 45 йәштән өлкән кешеләрҙә осрай. 40 миллион кешегё 1 осраҡ тура килә.
Ике төрөн айырып йөрөтәләр:
— ашҡаҙан аҫты биҙе дельтаһы күҙәнәктәренән соматостатиниомаһы
— бөйәндең шешенә килтереүсе соматостатин .бүлеп сығарыусы апудома
Клиника нигеҙендә һәм ҡанда соматостатин кимәленең күтәрелеүе буйынса диагноз ҡуйыла. Дауалау: операция, химиотерапия һәм симптомдар буйынса. Прогноз дауалау ваҡытын билдәләүгә бәйле..
Оло Несветай
Оло Несветай — Рәсәйҙең Ростов өлкәһендәге йылға, Тоҙло йылғаһының ҡушылдығы (Дон бассейнына ҡарай). Оҙонлоғо 71 км (Тоҙло йылғаһына ҡараған йылғалар араһында оҙонлоғо буйынса өсөнсө урында (Грушевка (90 км) һәм Кадамовка (80 км) торған йылға, бассейн майҙаны 966 км². Иң ҙур һул ҡушылдығы — Кесе Несветай йылғаһы. Бик бормаланып ағыусы йылға. Был йылғала быуа төҙөлгән.
Йылға системаһы: Оло Несветай → Тоҙло → Аҡсай → Дон.
Ағым
Йылға Донецк һыртының көньяҡ битләүендә, Ростов өлкәһенең Красносулин районы Петровка утарынан төньяҡта, башлана. Башланған урынындағы бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 220 м. Тәүҙә көньяҡҡа табан аға, ҡала тибындағы Самбек ҡасабаһынан һуң көньяҡ-көнбайышҡа табан йүнәлә. Артабан Болдыревка утары янында уң яҡтан Керету йылғаһын ҡабул итә. Һуңынан Поповка утарынан һуң көньяҡ-көнсығышҡа табан аға. Гребцово утарынан һуң йылға һул ҡушылдығын Кесе Несветайҙы ҡабул итә. Тоҙло йылғаһы тамағынан 44 км һул яҡтан, Ростов өлкәһе Аҡсай районы Камышеваха утарынан төньяҡтараҡ, Тоҙло йылғаһына ҡоя. Йылға дала тигеҙлеге буйлап аға. Инештең бейеклеге — диңгеҙ имәленән 220 м.|10|03|2017.
Йылға Ростов өлкәһенең Красносулин, Родионово-Несветай, Аҡсай районы территориялары һәм шулай уҡ Новошахтинск ҡала округы биләмәһе территорияһында аға.
Һыу режимы
Бик аҙ һыулы йылға, ағышы яй, ҡоро йылдарҙа йәй кибә. Ер аҫты һыуҙары менән туҡлана, түбәнге ағымында ағымы бүленеп тороп аға.
Хайуандар донъяһы
Йылғала суртан, алабуға, тарань һәм красноперка балыҡтары бар.
Тарих
Йылға Дон казактары ерҙәрен 1822—32 йылдарҙа төҙөлгән статистик тасуирламалауҙа телгә алына: б.) Аҡсай йылғаһына ҡойоусы йылғалар: уң яҡтан: 2) Тоҙло. Уның һул яғында ҡойоусы:Оло Несветай, үҙенә Бургуста һәм Кесе Несветай йылғалары һыуын ҡабул итә.
Раздор тау биттәре
Раздор тау биттәре — (Ростов өлкәһе хөкүмәте 349-сы ҡарарына ярашлы (15.05.2014) комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһы тип һанала. Ростов өлкәһе Усть-Донецк районында урынлашҡан. 2006 йылдың 19 октябрендә булдырылған. Тәбиғәтте һаҡлау, ғилми һәм ағартыу әһәмиәтенә эйә.
Тасуирлама
Раздор тау биттәре комплекслы тәбиғәт һәйкәле Дон йылғаһының бейек һикәлтәле ярында тора. Унда төрлө үләндәр, бөртөклө-ҡылғанлы үҫемлектәр, байраслы урмандар менән ҡаплаулы йырындар яр биттәренә инеп тора. Үҫемлектәр япмаһы типик дала үҫемлектәр берләшмәһе булған тәбиғәт ҡомартҡыһы. Раздор тау биттәре тәбиғәт һәйкәле төрлө дала төрө үҫемлектәренең һәм хайуандарының йәшәү урындары булып тора. Уларҙың ҡайһы берҙәре Ростов өлкәһе Ҡыҙыл китабына индерелгән. Тәбиғәт һәйкәленең тәбиғәтте һаҡлау, ғилми һәм ағартыу эштәре алып барыуға йоғонтоһо бик ҙур.
Эстония географияһы
Эсто́ния — Төньяҡ Европала, Балтик диңгеҙенең төньяҡ-көнсығыш ярында урынлашҡан дәүләт. Төньяғынан — Фин ҡултығы, көнбайыштан Балтик диңгеҙе һәм Рига ҡултығы һыуҙары йыуа.
Эстонияның майҙаны — 45 226 квадрат километр.
Сиктәренең дөйөм оҙонлоғо — 1633 км. Латвия менән сик оҙонлоғо — 339 км, Рәсәй менән — 294 км.
Яр һыҙығының оҙонлоғо — 3794 км.
Эстония составына Балтик диңгеҙе акваторияһындағы 4,2 мең квадрат километр дөйөм майҙанлы 1521 утрау инә. Иң эреләре — Сааремаа һәм Хийумаа, йәнә Моондсуу архипелагына ҡараған Муху, Вормси, Кихну һәм башҡалар. Майҙаны ҙур булыуға ҡарамаҫтан, ил халҡының 5 проценты ғына утрауҙарҙа йәшәй. Эстония йылғалары ҙур түгел, әммә ярайһы уҡ тулы һыулы.
Иң юғары нөктәһе — Суур-Мунамяги (Suur-Munamägi) тауы, 318 м.
Савоненко Нина Иосифовна
Савоненко Нина Иосифовна (12 апрель 1921 йыл — февраль 1996 йыл) — табип-фтизиопедиатр. 1944 йылдан хәҙерге Ленинград өлкәһе Гатчина ҡалаһы дауаханалары табибы, шул иҫәптән 1953 йылдан ҡала дауаханаһының балалар бүлеге мөдире, 1957—1960 йылдарҙа баш табип урынбаҫары; 1976—1980 йылдарҙа Ленинград өлкә туберкулёз диспансеры табибы. Балаларҙың туберкулёз менән ауырыуын кәметеү буйынса СССР-ҙың өлгөлө табибы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1969).
Биографияһы
1921 йылдың 12 апрелендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған.
Эстония географияһы
Флораһы
Эстония аша Көнсығыш һәм Үҙәк Европаның үҫемлектәр географияһы провинцияларының сиге үтә: Эстониялағы бөтә төрҙәрҙең һәм төрсәләрҙең 35 проценты үҙенең таралыу зонаһының сигендә үҫә. Ареал сиктәренә барып еткән төрҙәрҙең күбеһе төньяҡ, төньяҡ-көнсығыш йә көнсығыш сиктә урынлашҡан (мәҫәлән, мунсаҡгөл, себер ирисы, хуш еҫле әшәлсә, аҡ һәм ҡыҙыл һеркәбаш, һырлауыҡ, күгән), был Эстониялағы үҫемлектәрҙең Европа сығышлы булыуы тураһында һөйләй. Шуға ҡарамаҫтан, бында көнбайыш, төньяҡ-көнбайыш йә көньяҡ сиктә үҫә торған төрҙәр ҙә таралған (яҡ сәскәле мерингия, һары андыҙ, ябай бикә үләне).
Савоненко Нина Иосифовна
Биографияһы
1942 йылда Башҡортостан медицина институтының дауалау факультетын тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1942 йылда Ленинград өлкәһе Тихвин инфекция дауаханаһында ординатор булып башлай. 1943—1944 йылдарҙа Тихвин ҡалаһының район санитар-эпидемиологик станцияһы башлығы булып эшләй.
1944 йылда ҡала һәм Гатчина районы немец илбаҫарҙарынан азат ителгәндән һуң, Гатчина район һаулыҡ һаҡлау бүлеге мөдире итеп ебәрелә. 1946—1947 йылдарҙа — ҡала эпидемиологы, Гатчина ҡала һаулыҡ һаҡлау бүлеге инспекторы. 1948 йылда Ленинград дәүләт педиатрия институтында педиатрия буйынса курстар тамамлай. Гатчина ҡалаһының 2-се һанлы балалар яслеһендә мөдир булып эшләй. 1948—1957 йылдарҙа — Гатчина балалар поликлиникаһында табип-педиатр. 1957 йылдан — Гатчина үҙәк район дауаханаһында фтизиопедиатр. 1959 йылдан КПСС ағзаһы.
Эстония географияһы
Флораһы
Ареал сигендә үҫкән үләндәр Эстонияға төрлө климатик осорҙарҙа үтеп ингән һәм уларҙы тәғәйен осорҙоң реликты тип йөрөтәләр. Эстонияла тап ошо ерҙә үҫеп сыҡҡан үҫемлек төрҙәре лә осрай: тик Эстонияға хас сааремаа шалтырауығы яҡшы билдәле, эстон соссюреяһы бик билдәле түгел. Ғәмәлдә Эстонияла ғына осраған 83 төр һәм төрсә бар, уларҙың күбеһе тырнағут ғаиләһенә ҡарай. Тора-бара боронғо төрҙәргә кеше эшмәкәрлеге арҡаһында таралған төрҙәр ҙә өҫтәлә. Ауыл хужалығы һәм йөк ташыуҙар аша бик күп сүп үләндәре тарала. Күп төрлө ялан үләндәре (зәһәр лютик, йылан теле һәм ябай аҡ сәскә) Эстонияла тағы ла элегерәк тамырланған. Түбән төҙөлөшлө үҫемлектәрҙән Эстонияла 2500 самаһы ылымыҡ төрө һәм 680 мүк төрө осрай. Һуңғы мәғлүмәттәргә ҡарағанда, Эстония флораһына көпшәле үҫемлектәрҙең 1441 төрө ҡарай, төрсәләре менән бергә һанағанда 1538-гә етә. .
Савоненко Нина Иосифовна
Биографияһы
Балаларҙың һаулығын һаҡлау буйынса эште ойоштороуҙа ҙур тәжрибәгә эйә булып, Н. И. Савоненко төп һаулыҡ һаҡлау мәсьәләләренең береһен хәл итеүгә — киң таралған ауырыу булараҡ туберкулезды бөтөрөүҙә, башлыса Гатчина районы буйынса, ҙур өлөш индерә. Балалар араһында туберкулез буйынса бөтә профилактик саралар туранан-тура уның әүҙем ҡатнашлығында үтә, был Гатчина районында ла, шулай уҡ Ленинград өлкәһендә лә балалар араһында туберкулез менән ауырыусыларҙың йәки зарарланыусыларҙың ҡырҡа кәмеүенә булышлыҡ итә. Туберкулез менән ауырыусы балалар һаны Гатчина районында алты йыл эсендә 75 процентҡа кәмей. 1968 йылда туберкулез менән ауырыусы 2 бала ғына теркәлә, ул киң таралған ауырыу булараҡ районда бөтөрөлә.
Эстония географияһы
Фаунаһы
Ҡырағай фауналағы төрҙәр әллә ни күп түгел — һөтимәрҙәрҙең 60 төрө бар. Иң күп һанлылары мышы (7000-ләп баш), ҡоралай (43 000), ҡуян, ҡабан сусҡаһы (11 000). 1950—1960-сы йылдарҙа марал, аҫыл болан, янут кеүек эт күсерелә. Эстонияның ҡуйы урманлы күп төбәктәрендә һоро айыу (800-ләп баш) һәм һеләүһен (1000-ләп баш) бар. Урмандарҙа шулай уҡ төлкө, урман һыуһары, бурһыҡ, тейен күп. Йәнә урман көҙәне, аҫ, йәтсә, һыу буйҙарында шәшке, ҡама осрай. Терпе, туғырлама, төрткө күпләп йәшәй.
Ҡоштар донъяһы күпкә байыраҡ. Уның 331 төрө бар, 20-һе Эстонияла даими төйәкләнгән (60-лабы йыл әйләнәһенә йәшәй). Иң күп һанлылары һуйыр, сел (ылыҫлы урмандарҙа), ҡупырсыҡ (һаҙлыҡтарҙа), ҡор (аҡландарҙа), ҡашҡабаш, мөншөгөр, тартай, ҡамыш турғайы, һуна өйрәк һәм башҡа өйрәктәр (күлдәрҙә һәм диңгеҙ буйында), шулай уҡ һоро өкө, тумыртҡалар, һабантурғайҙар, торомтай айырыуса күп. Диңгеҙ бөркөтө, бөркөт, һунағара, ҙур һәм бәләкәй баҡраҡ бөркөт, кәлмәргән, аҡ һәм ҡара ҡауҙы, һоро торна кеүек һирәк осрай торған ҡоштар һаҡ аҫтына алынған. Көнбайыш архипелаг утрауҙарында ябай гага, ала өйрәк, ҡашыҡморон, беле, ҡарасабан, һоро ҡаҙ, аҡсарлаҡтар оя ҡора. Яҙ һәм көҙ йәйге ояларына йә тропик илдәргә ҡышлауға осҡандарында ҡоштар бигерәк күп була. Кеҫәрткенең 3 төрө, йыландың 2 төрө, шул иҫәптән ябай ҡара йылан осрай.
Савоненко Нина Иосифовна
Биографияһы
1976 йылда пенсияға киткәнгә тиклем Гатчина үҙәк район дауаханаһында туберкулез диспансерының балалар консультацияһы фтизиопедиатры булып эшләй. Өлкә һәм ҡала халыҡ депутаттары Советының депутаты, КПСС-тың Гатчина ҡала комитеты ағзаһы булып һайлана.
Ленин ордены, миҙалдар менән бүләкләнгән.
Хоменко Василий Афанасьевич
Биографияһы
Василий Афанасьевич Хоменко 1899 йылдың 30 мартында Петровское ауылында, хәҙерге Воронеж өлкәһенең Борисоглебский районында тыуған. Украин.
Ҡыҙыл армияла 1918 йылдан алып. 1920 йылда хәрби комиссарҙар курсын тамамлай. Рәсәйҙә граждандар һуғышы йылдарында взвод командиры, хәрби комиссар һәм полк командиры, дивизия хәрби комиссары була.
Һуғыштан һуң Төркөстан фронтында баҫмасылар менән көрәштә полк командиры була. 1924 йылдан Кушка ҡәлғәһендә нығытылған район комиссары. 1928 йылда М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия ҡарамағындағы юғары етәксе составтың белемен камиллаштырыу курстарын (КУВНАС) тамамлай. 1935 йылдан эске эштәр халыҡ комиссариатының (НКВД) сик буйы ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә, штаб бүлеге начальнигы, һуңынан Ленинград хәрби округының эске эштәр халыҡ комиссариаты эске ғәскәр һәм сик буйы ғәскәрҙәренең штаб начальнигы. 1940 йылдың ноябрендә Молдова һәм Украина ССР-ы Эске эштәр халыҡ комиссариатының сик буйы ғәскәрҙәренә етәкселек итә. 1941 йылдың 12 июненән Киев махсус хәрби округының тылды һаҡлау буйынса ғәскәрҙәре командующийы урынбаҫары.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғандан һуң, Киев махсус хәрби округы базаһында төҙөлгән Көньяҡ-Көнбайыш фронтында шул уҡ вазифала хеҙмәт итә. 1941 йылдың 12 июлендә, июль аҙағына Көнбайыш фронты составына индерелгән 30-сы армия командующийы була. В. А. Хоменко етәкселегендә армия Смоленск һуғышында, Белый ҡалаһынан көньяҡ-көнбайыштараҡ һәм Ржев йүнәлешендә оборона һуғыштарында, Калинин оборона операцияһында ҡатнаша. 1941 йылдың декабрендә Мәскәү оборона зонаһының ғәскәр командующийы урынбаҫары итеп тәғәйенләйҙәр. 1942 йылдың авгусында ҡыҫҡа ваҡытҡа 24-се армия командующийы була, унан Кавказ аръяғы фронты составындағы яңынан барлыҡҡа килгән 58-се армия командующийы итеп тәғәйенләнә. Ошо вазифаһында Махачкала ҡалаһы районында тәрән эшелонлаштырылған ҡорамаллы оборона ғәскәрҙәре менән етәкселек итә. 1942 йылдың 21 ноябрендә 44-се армия командующийы итеп тәғәйенләнә. Уның етәкселегендә армия Кавказ өсөн алыштарҙа, Ростов, Миусс, Донбасс, Мелитополь һөжүм операцияларында ҡатнаша һәм Ворошилов (хәҙерге Ставрополь), Таганрог, Жданов (хәҙер Мариуполь), Аҙау ҡалаларын азат итә. 1943 йылдың октябрь аҙағында армия фронт резервына сығарыла һәм Завадовка — Каховка — Британа һыҙығында оборона биләй.
1943 йылдың 9 ноябрендә Василий Афанасьевич Хоменко, дошмандарҙың ул ултырған автомобилгә ут асыуы һөҙөмтәһендә, һәләк була.
Сығанаҡтар
<span style="border-bottom: 1px dotted; cursor: help;" title="В. С. Абрамов, Г. Н. Агеев, П. Д. Алексеев, П. И. Белоножко, В. П. Быстрое, Б. А. Введенский, В. Л. Голотюк, В. О. Дайнес, А. М. Журков, И. М. Зарипов, Б. Н. Зенченко, А. В. Кириллов, А. М. Козик, Г. И. Колесников, В. Д. Кривец, В. В. Кузнецов, В. И. Кузнецов, О. С. Куприянов, С. П. Мизонов, В. А. Немченко, Т. К. Никонова, Н. С. Олесик, В. Ю. Русанов (руководитель), Г. Л. Русовская, А. М. Синикчиянц, В. М. Скородумов, Л. М. Сурина, Д. А. Цапаев, Н. И. Шестопал">Коллектив авторов . Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. М. Г. Вожакина. — <abbr title="Москва">М. ; Жуковский: Кучково поле, 2005. — С. 246—247. — ISBN 5-86090-113-5.
Иванов Сергей Борисович
{{Государственный деятель |имя		= Сергей Борисович Иванов |изображение		= |должность	       = Рәсәй Президенты Хакимиәте башлығы |периодначало	       = 22 декабрь 2011 |периодконец	       = 12 август 2016 |Президент		= Дмитрий Анатольевич Медведев, Владимир Владимирович Путин |флаг			= Flag of Russia.svg |предшественник = Сергей Евгеньевич Нарышкин |гражданство = {{RUS}} |дата рождения		= 31.1.1953 |место рождения = {{ТУ|Ленинград|Санкт-Петербургта}}, РСФСР, СССР |супруга		= Ирина Сергеевна Иванова |дети			= Александр Сергеевич Иванов † Сергей Сергеевич Иванов |должность_2          = Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе урынбаҫары |периодначало_2	= 12 май 2008 |периодконец_2       = 22 декабрь 2011 |президент_2	= Дмитрий Анатольевич Медведев |премьер_2           = Владимир Владимирович Путин |флаг_2 = Flag of Russia.svg |должность_3		= Рәсәй Хөкүмәте Рәйесенең беренсе урынбаҫары |периодначало_3	=14 ноябрь 2005 |периодконец_3		=12 май 2008 |премьер_3       =  Михаил Ефимович Фрадков Виктор Алексеевич Зубков |президент_3 = Владимир Владимирович Путин |флаг_3		=Flag of Russia.svg |должность_4		=Рәсәй Федерацияһы Оборона министры |периодначало_4	=28 март 2001 |периодконец_4		=15 февраль 2007 |предшественник_4	=Игорь Дмитриевич Сергеев |преемник_4		=Анатолий Эдуардович Сердюков |флаг_4		=Flag of the Ministry of Defence of the Russian Federation.svg | президент_4 = Владимир Владимирович Путин |должность_5		=Рәсәй Федерацияһы Именлек Советы секретары 27 май 2000 — 28 март 2001 Владимир Владимирович Путин 2. СССР Дәүләт именлеге комитетының Юғары курсы (Минск ҡалаһы) 3. СССР Дәүләт именлеге комитетының Ҡыҙыл Байраҡ орденлы институты {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Орден За заслуги перед Отечеством 1 степени}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Орден За заслуги перед Отечеством 2 степени}}{{!!}}{{Орден За заслуги перед Отечеством 3 степени}}{{!!}}{{Орден За заслуги перед Отечеством 4 степени}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Орден Александра Невского (Российская Федерация)}}{{!!}}{{Орден За военные заслуги}}{{!!}}{{Орден Почёта}}{{!!}}{{Орден Красной Звезды}} {{!}}- {{!}} {{Орден За личное мужество}}{{!!}}{{Медаль В память 850-летия Москвы}}{{!!}}{{Медаль 70 лет Вооружённых Сил СССР}}{{!!}}{{Медаль Столыпина П. А. 2 степени}} {{!}}- {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Орден За заслуги I степени (Украина)}}{{!!}}{{Орден Достык}}{{!!}}{{Медаль Данк}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Орден Кадырова}} {{!}}} }}
Иванов Сергей Борисович (31 ғинуар 1953 йыл) — Рәсәй дәүләт эшмәкәре, отставкалағы генерал-полковник. 2011—2016 йылдарҙа Рәсәй Президенты Хакимиәте башлығы. Рәсәй Федерацияһы Именлек Советы ағзаһы.
Биографияһы
Сергей Борисович Иванов 1953 йылдың 31 ғинуарында Ленинград ҡалаһында тыуған. 1975 йылда А. А. Жданов исемендәге Ленинград дәүләт университеты филология факультетының тәржемә бүлеген һәм хәрби кафедраһын тамамлай. 1974 йылда Илингс техник колледжында (Бөйөк Британия) инглиз телен камилләштерә.
1975 йылда СССР Дәүләт именлеге комитеты органдарына хәрби хеҙмәткә алына. 1976 йылда КГБ-ның Юғары курсы (Минск ҡалаһы), 1981 йылда СССР Дәүләт именлеге комитетының Ҡыҙыл Байраҡ орденлы институтын тамамлай.
1991—1998 йылдарҙа Рәсәйҙең Тышҡы разведка хеҙмәтендә эшләй. 1998 йылдан Рәсәй Федерацияһы Федераль именлек хеҙмәте директоры урынбаҫары.
2001—2007 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһының Оборона министры.
2007—2008 йылдарҙа Рәсәй Хөкүмәте Рәйесенең беренсе урынбаҫары, 2005—2007 һәм 2008—2011 йылдарҙа Рәсәй Хөкүмәте Рәйесенең урынбаҫары.
2011-2016 йй.Рәсәй Президенты Хакимиәте башлығы.
2015 йылдан Ростелеком Директорҙар советы рәйесе.
Ләләләр ярымутрауы
Ләләләр ярымутрауы — иҫтәлекле урын, Ростов өлкәһе Орел ҡасабаһында, Маныч йылғаһы үҙәне территорияһында урынлашҡан. Апрелдең икенсе яртыһында ләләләр күпләп сәскә атҡан ваҡыт.
Тарих
Маныч йылғаһы үҙәнендә йыл һайын апрелдең икенсе яртыһында күпләп ләлә сәскә ата, улар араһында Геснер һәм Биберштейн ләләһе, ҡыҙыл Шренка тюльпаны, ике төҫлө аҡ тюльпан бар. Ләлә сәскәләре ҙур майҙанда үҫә, уларҙы туристарға ҡурсаулыҡ хеҙмәткәрҙәре күрһәтә ала. Ләләләр ярымутрауы Маныч йылғаһы үҙәне туристик объекттарына ҡарай.
Ҡурсаулыҡ территорияһында ял итеү урындары яһау тыйылған, шуға күрә ҡала халҡы 1911—1960 йылдарҙа нигеҙ һалынған урындағы быуа янында ял итә. Ләлә сәскәләре һөрөлмәгән дала участкаларында үҫә. Ләлә сәскәләренең бөтөүгә табан барыу тенденцияһы бында күҙәтелмәй. Ләләнән тыш йылға үҙәнендә ирис, ҡылған, әрем, донник, татарник, кермек үләндәрен күрергә мөмөкин.
Ростов өлкәһенең Орел районында «Воспетая степь» фестивале 2012 йылдан алып үткәрелеп тора. Был сара дала тәбиғәте менән ҡыҙыҡһыныусылар мәнфәғәтендә уҙғарыла. 2015 йылда фестивалгә яҡынса 3 мең ярым кеше килгән. Ундағы туристарҙың сәскә атҡан ләлә сәскәләрен ҡарарға барлыҡ мөмкинселектәре лә булған.
Фильм
Фильмдарҙы барлыҡҡа килтереү һәм уйнатыуға бәйле кеше эшмәкәрлеге кинематограф тип атала. Кинематограф үҙ эсенә кино сәнғәте һәм кино индустрияһын ала. Фильмдар хәрәкәтләнгән һүрәттәрҙе кино төшөрөү аппараттары йәки цифрлы камера ярҙамында төшөрөлә, мультипликация һәм махсус эффекттар ҡушылырға мөмкин.
Фильмдар ҡарау хәҙерге заман мәҙәниәте өлөшө. Популяр фильмдар геройҙары һәм актёрҙар билдәлелек яулай, образдары таныла. Фильмдарҙы күпләп ҡарау өсөн махсус кинотеатр ҙар төҙөлә. Ғәҙәттә фильм 90—120 минут (1,5—2 сәғәт) бара, өй шарттарында фильмды компьютерҙан ҡарайҙар.
XX быуат башында Рәсәйҙә «фи́льма» тип әйтеү дөрөҫ һаналған, был исем менән шулай киноплёнканы ла йөрөткәндәр].
Тарихы
Кинематографтың барлыҡҡа килеүен 1895 йылдың 28 декабрендә билдәләйҙәр, ул көндә Капуциндар булварында «Гранд кафе»ның бер залында тәүге кинематограф сеансы үткән.
Кинематографҡа тәүге аҙым 1685 йылда, «тылсымлы фонарь» — камера-обскура барлыҡҡа килгәс — эшләнә.
Кинематографҡа икенсе аҙымды 1832 йылда Майкл Фарадей һәм уның иптәше Макс Роджер эшләй. Бар Европа һүрәтте йәнләндерерлек аппарат уйлап табырға тырыша. Фарадей приборы фенакистископ тип атала. Аппаратҡа бер-бер артлы һүрәттәр теҙмәһе өҫтәлгән.
Өсөнсө аҙым 1877 йылда Луи Дагер һәм Жозе Ньепс тарафынан эшләнә. Калифорния губернаторы Леланд Стэнфорд һәм фотограф Эдвард Мейбридж бер ҡыҙыҡлы эксперимент үткәрәләр. Леланд аттар яратҡан, һәм Мейбридж менән «сапҡан саҡта ат тояғын күтәрәме, юҡмы», тип бәхәсләшә. Улар 60 фотокамера алып, сабыш юлының ике яғынан ҡуйып сыға. Ҡаршыһында будкала камераны тикшергән кешеләр ултырған. Фотокамера менән будка араһында бау һуҙылған. Сапҡанда, ат тояғы менән бауҙы тейеп, камераны эшләтеп ебәргән, ат хәрәкәтенең бер фазаһының һүрәте килеп сыҡҡан. Был хәрәкәтте фазаларга бүлеүҙең беренсе маташыуы.
Фильм төрҙәре
Видеоматериалдың документаль (дөрөҫлөгө) буйынса: Уйын киноһын киләһе билдәләр буйынса айыралар: Экран ваҡыты буйынса фильмдар төрө: Сериялар һаны буйынса: Сығанағына мөнәсәбәте буйынса : Аудиовизуаль теҙмәһе, нәфис формаһы буйынса: Новаторлыҡ ҡараш буйынса: Ҡулланыусыһынан (фильмдың маҡсатлы аудиторияһы), шул иҫәптән, күләме буйынса, тамашасылар йәше буйынса: Етештереүсеһе буйынса: Драматургияның төп жанрҙары буйынса: Автор маҡсаттары буйынса:
Кинофильм
Кинофи́льм — махсус ҡоролма (кинокамера) ярҙамында фотопленкаға билдәле йышлыҡ менән төшөрөлгән фотографик һүрәттәрҙең эҙмә-эҙлеклелеге һәм экранға (шул уҡ йышлыҡ менән) проекция өсөн тәғәйенләнеше. 8 йәки 19 мм киңлектәге кинотаҫмаларҙа төшөрөлгән тар пленкалы (һәүәҫкәр) кинофильмдарҙы, һәм 16 йәки 35 мм киңлектә ғәҙәти объектив йәки махсус киң форматлы насадка ярҙамында кинокамераның һәм кинопроекторҙың кадр тәҙрләре күләмен үҙгәртмәйенсә төшөрөлгән профессиональ фильмдарҙы айыралар. Башта  кинофильм «телһеҙ», йәғни ҡара-аҡ кинопленкаға төшөрөлгән кадрҙарҙың эҙмә-эҙлеклегенән ғибәрәт була. «Бөйөк телһеҙҙе» кинотеатрҙарҙа  тапёр аккомпанементы аҫтында күрһәтәләр. Технологияларҙы камиллаштырыу тауышты кинопленкаға йәки магнит таҫмаға яҙҙырырға мөмкинлек бирә — 1930 йылдар аҙағында тауышлы кино дәүере башлана. Бынан тыш, төҫлө фото- һәм киноплёнка барлыҡҡа килә.
Фильм производствоһы — күп фильмдар ижади хеҙмәткәрҙәр коллективы тарафынан махсуслашҡан киностудияларҙа постановка барышында төрлө кинотехника сараларын ҡулланып,  кино төшөрөү павильондарында, тәбиғи майҙандарҙа һ.б. башҡарыла. Бынан тыш, фәнни, техник һәм уҡыу маҡсаттары өсөн фильмдар ғилми-тикшеренеү институттарының һәм уҡыу йорттарының кинолабораторияларында әҙерләнә. Һәүәҫкәр фильмдарҙы айырым кино һөйөүселәр клубтарҙа, уҡыу йорттарында һәм преприятиеларҙа ойошторолған һәүәҫкәр киностудияларҙа төшөрә.
Панорамалы кино
Киноһүрәт сифатының артабанғы үҫеше  1950 йылдар башында тамашасылар араһында киң ппулярлыҡ алған, әммә ҡиммәт һәм киң таралыу өсөн яраҡлы булмаған панорамалы киносистеманың барлыҡҡа килеүе менән бәйле. Кинематография системаһы панора́малы кино́һының форматы — ныҡ бөгөлгән экран яҡтарының ҙур нисбәте. Панорамалы киноның үҙенсәлеге булып горизонталь күҙаллауҙың ҙур мөйөшө тора, ул кешенең  күреү майҙанын арттыра һәм экран ситтәрен күренер күренмәҫ итә. Фильмдарҙы төшөрөү өсөн шундай системалар һүрәтте бер нисә өлөшкә, һәм, ҡағиҙә булараҡ бер нисә кинопленкаға бүлеүҙе ҡуллана. СССР-ҙа һәм башҡа илдәрҙә шундай форматтар ҡыйбатлығы һәм киң кино селтәре менән ярашҡанлығы булмауы арҡаһында киң таралыу алмай. Панорама технологиялары менән төшөрөлгән күп булмаған фильмдар һаны беҙҙә лә, сит илдә лә традицион кинотеатрҙарҙа күрһәтеү өсөн йыш ҡына киң форматҡа яңынан баҫтырылып сығарыла.
Кинопанорама (СССР, 1957 йыл)
Совет «Кинопанорамаһы» Мәскәүҙә Голдовский Евсей Михайлович етәкселеге аҫтында «Синерама» системаһы нигеҙендә Ғилми-тикшеренеү  Кинофотоинститутында әҙерләнә (НИКФИ) һәм 1957 йылда күрһәтелә. Ошо система буйынса төшөрөлгән совет фильмдары күрһәтелгән ҡайһы бер илдәрҙә, ул Soviet Cinerama тип атала. Был технология ҡулланылған беренсе кинотеатр булып Мәскәүҙә Төҫлө бульварҙың 11-се йортондағы  «Мир» кинотеатры тора, ул  1958 йылдың февралендә асылған билдәле цирк янында урынлашҡан. Асылыуы ваҡытында ул Европала иң ҙур кинотеатр, ә экранының күләме буйынса (200 м2) донъяла иң ҙуры була. Ул 1220 тамашасыны һыйҙыра, ә беренсе рәттәге урындарҙан экраны горизонталь яҡтан  146° күреү мөйөшө күләме һәм вертикаль буйынса 78° эйә була.
Һуңғараҡ кинотеатр киң форматлы фильмдарҙы күрһәтеү өсөн үҙгәртелә.
Киң форматлы кино
Киң форматлы кино́ — кинематография системаларының төрө, уның нигеҙендә стандарт 35-мм киңлегенән артҡан кинопленкалар ята (йышыраҡ 50 мм алып 70 мм тиклем ). Киң форматлы киносистемалар ҙур майҙанлы кадрҙар менән айырыла, улар арттырыуҙы талап итмәй һәм ҙур экрандарҙа юғары сифатлы һүрәт алырға мөмкинлек бирә. Киң форматтар ҡыйбатлы панорамалы кинематографияға алмаш булараҡ булдырыла һәм һүрәттәрҙең ялғауһыҙ бер бөтөн һүрәтен бирә. Бейеклектә 5 перфорация һәм киң экранлы кадр менән киңлеге 70-мм кинопленкалы фильм күсермәләрен эшләү өсөн ҡулланыусы киң форматлы системалар ныҡ киң тарала яҡтарҙың нисбәте 2,2:1 (формат «5/70»). Киң форматлы кинематографияның хәҙерге төрө SMPTE нормативтарына ярашлы ISO 2467:2004 стандартына тап килә. Хәҙерге ваҡытта киң форматлы кинола төшөрөү өсөн 65-мм киңлектәге кинопленка һәм сферик аксиаль-симметрик оптика, ә фильм күсермәләрен баҫтырып сығарыу өсөн 70-мм киңлектәге кинопленка ҡулланыла. Киң форматлы киносистемалар тауышлы кинематография барлыҡҡа килеү менән үҫешә башлай. Тауыш сифаты юлдың киңлегенән тора һәм стандарт 35 мм кинопленкала кадр, әгәр фонограмманың киңлеге ныҡ ҙур булһа, квадрат була. Проблеманы киң пленка хәл итә, унда теләһә ниндәй киңлектәге фонограмманы, шулай уҡ ҙур майҙандың киң экранлы һүрәтен баҫтырырға була. Киң форматлы кинематографияны булдырырға маташыу кино барлыҡҡа килгәндең беренсе көндәренән алып башлана, әммә киң форматлы киноны практик ҡулланыу тик XX быуаттың 50-се йылдар уртаһында ғына, анаморфот оптикаһын ҡулланып, 35 мм-лыҡ киң форматлы фильмдарҙы төшөрөү һәм күрһәтеү тәжрибәһе һүрәттең күләменең отошо уның сифатының насарайыуы арҡаһында өлгәшеүен күрһәткәндән  һуң башлана. Киң форматлы киноны булдырыу кинематоргаф үҫешендә яңы этап башланыуын аңлата, ул экран һүрәтенең сифатын насарайтмай ғына уның күләмен арттырырыу менән айырылып тора, был кинопленканы икеләтә киңлектә ҡулланыу һәм 6-каналлы стереофон яҙыуы системаһын ҡулланыу арҡаһында өлгәшелә. Ҡайһы бер киң форматлы кино системаларында киң кинопленка менән бер рәттән бер үк ваҡытта һүрәтте оптик ысул менән үҙгәртеү ҡулланыла.
Һәүәҫкәр кино
Һәүәҫкәр кино́ (кино һөйөү) — хобби йәки кинематограф сараларын һәм ысулдарын ҡулланыу менән үҙешмәкәр ижадтың бер төрө. Кинематоргаф өлкәһенең беренсе эксперимент дәүерендә һәүәҫкәр һәм профессиональ киноға ҡәтғи айырыу булмай. Шулай итеп, теге йәки был коллективты (төркөмдө), шулай уҡ киноһәүәҫкәр кинематографҡа теге йәки был ҡоролманы ҡулланыу кино төшөрөүсе һәүәҫкәрҙәр тарафынан атау яҡынса 1920 йылдарға тиклем ирекле була. 1970 йылдарға яйлап күп тамашасыға кинотеатрҙарҙа күрһәтеү 35 мм киңлектәге кинопленкаға ҡараған  классификация барлыҡҡа килә, ә тарырағы  һәүәҫкәр кинола ҡулланыла. Һәүәҫкәр кино күп илдәрҙә бар һәм профессиональ кинематограф  менән бер үк ваҡытта барлыҡҡа килә. Һәүәҫкәр фотография кеүек үк, һөҙөмтәлә тар пленкаға, бәләкәй форматҡа, әҙ бюджетҡа йүнәлтелгән бөтөн индустрия үҫешә.
Кино төшөрөүсе һәүәҫкәрҙең байтаҡ сығымдары (матди, шулай уҡ ваҡыт) фильмға киноплёнка һәм уның химик һәм фотографик эшкәртеүе тәшкил итә. Был сығымдарҙы кәметергә тырышыу һәүәҫкәр кинематографтяң төп үҙенсәлеген билдәләй.
Йорт кино төшөрөүсе һәүәҫкәр өсөн мотлаҡ кәрәк була: Көнкүреш видеокамералары һәм видеомагнитофондары таралыу менән һәүәҫкәр фильмдар видеокассеталарға төшөрөлә башлай. Әлеге ваҡытта видео төшөрөү һәүәҫкәрлеге тулыһынса кино төшөрөү һәүәҫкәрлеген ҡыҫырыҡлап сығарҙы, ә төшөрөү ҡоролмалары һәм тар кинопленкалар сығарылмай.
Хороли йырыны
Хороли йырыны — тәбиғәт ҡомартҡыһы (Ростов өлкәһе Закондар сығарыу Йыйылышы 46-сы ҡарары, 15.08.95 йыл). Ростов өлкәһе Зерноград районында урынлашҡан.
Интервики
Интервики (InterWiki) — интернет селтәре эсендәге вики-система араларында төрлө һылтанмалар ойоштороу ҡоралы. Интервики ҡулланғанда, һөйләмдә  URL битенең тулы йөкмәткеһен күсереү зарур түгел, эске һылтанма етә. Был осраҡта һылтанма ошо рәүештә яҙыла: ситтәге вики-системаның префиксы + ситтәге вики битенең атамаһы.
Хороли йырыны
Тасуирлама
«Хороли» йырыны Ростов өлкәһе Зерноград районында урынлашҡан. Ростов өлкәһе Закондар сығарыу Йыйылышы 46-сы ҡарарына ярашлы 15.08.95 йылда айырыуса һаҡланған тәбиғәт ҡомартҡылары иҫәбенә индерелгән. 1995 йылдың 7 авгусында Хороли тәбиғәт паркын заказник режимлы итеп төҙөйҙәр. Һәйкәл майҙаны яҡынса 500 га тәшкил итә, уның территорияһында Зерноград һәм Новокузнецовка ауылы урынлашҡан.
Интервики
Барлыҡ базаның домен исемдәре системаһынан айырмалы, интервики-префикстары юҡ, шуға күрә вики-системаларҙың һәр администраторы, үҙенсә, йә булмаһа, тәүге вики-движок ҡуйған авторҙарҙың префикстарына һылтана. Интервики-һылтанмалар күрһәтеү ысулы бер төрлө түгел — вики-движок уйлап сығарыусы һылтанманың нисек буласағын үҙ ҡарамағы менән эшләй.
Хороли йырыны
Тасуирлама
Тәбиғәт һәйкәле АООТ "Учхоз Зерновое " ерҙәре сиктәренән алып (9-сы көтөү гурты участкаһынан башлап) төньяҡҡа табан ТПХ «Маныч» ерҙәре сиктәренә тиклем һуҙылған.
Интервики
Миҫал
Миҫал: MediaWiki һәм Trac өсөн ғәҙел. Википедия Jabber мәҡәләһенә илтеүсе интервики-һылтанма төҙөү өсөн, түбәндәге һөйләм төҙөргә:
Хороли йырыны
Тасуирлама
Болон-дала үҫемлектәр донъяһының төрлөлөгөн тәбиғәт ҡомартҡыһы үҙ эсенә ала. Урындағы флорала шул ерҙә таралған ареал үҫемлектәре осрай. Уларға етен, тамырлы яран һәм башҡа һаҡлауҙы талап иткән һирәк осраусы үҫемлектәр төрө инә: сармат бельвалийы, иҙел майкараганы, матур ҡылған һ.б.
Хороли йырынында күп дала хайуандарының ғүмерен һаҡлау һәм уларҙың йәшәүе өсөн оптималь шарттар булдырылған. Ҙур булмаған майҙанды биләгән болондарҙа төрлө хайуандар осрай. Шул уҡ ваҡытта антропоген факторҙар уларға хәүеф менән янай. Тәбиғәт ҡомартҡыһы бар яҡтан да һөрөнтө ерҙәр менән һәм юлдар менән сиктәш. Бындай шарттар тәбиғәт ҡомартҡыһында йәшәгән хайуандар өсөн хәүефле һәм хайуандарҙың төрлөлөгөн кәметеү ҡурҡынысы менән янай. Тәбиғәт һәйкәле ағартыу, тәбиғәтте һаҡлау һәм ғилми эштәр алып барыу эһәмиәтенә эйә.
Интервики
Википедияла ҡулланыу
Википедия аңлатмаһында, интервики —  тәүге нәүбәттә мәҡәләне икенсе тел бүлегендә юраған һылтанма (интерфейс - һулаҡай яҡтан урынлашҡан). Был осраҡта, ISO 639 стандарты буйынса тел коды префикс булып иҫәпләнә.
Шулай уҡ интервики ҡорамалы Фонд Викимедиа проектары араһында үҙ-ара һылтанмалар ойоштороуҙа ҡулланыла. Туғандаш проектарҙың һәр ҡайһыһының префиксы алдан билдәле. Мәҫәлән,  jabber мәҡәләһенә, Викиһүҙлеккә алып барыусы һылтанма яһау өсөн — киләһе һөйләм ҡулланырға кәрәк:    йәки тулыраҡ вариант .
Согласие урамы (Дондағы Ростов)
Согласие урамы — Дондағы Ростовтың үҙәк урамы. Т-рәүешле формалағы ике яҡлы урам, оҙонлоғо һәм киңлеге ҙур түгел, көнбайыш һәм төньяҡ өлөшөнөң рельефы һәм траекторияһы ҡатмарлы. Көнбайыштан көнсығышҡа табан йүнәлештә Сиверс проспектында башлана һәм Халтуринский тыҡрығында тамамлана. Урамдың бәләкәй өлөшө көньяҡ-төньяҡ йүнәлештә һәм Согласие урамының төп өлөшөн Пушкин урамы менән тоташтыра.
Тарихы
XIX быуатта урам урынында Генераль йырын була, уның буйлап исемһеҙ йылға аға, ул сүплек һәм һыу ағыҙа торған канал итеп, һуңғараҡ — тик һыу ағыҙа торған канал итеп ҡулланыла. Генераль йырын, үҙ сиратында, баҡсалар араһында, Загородная (һуңыраҡ — Баҡса, хәҙер — Оло Баҡса) һәм Тимерсе (хәҙер — Пушкин урамы) урамдары араһында урынлашҡан.
Ул саҡта Баҡса урамы (Оло Баҡса) һәм Тимерсе (Пушкин) урамы, уларҙы киҫеп үтеүсе Никольский (Халтуринский) һәм Доломановский тыҡрыҡтары квадратында Согласие урамы һәм Братский тыҡрығы булмай, ә бер туғандар Войцеховскийҙар баҡсаһы булған. Туғандар араһындағы килешеү буйынса, уларҙың биләмәһенә килеп терәлеп өҙөлгән өсөнсө тыҡрыҡты, баҡса аша Тимерсе урамына тиклем һуҙырға булалар. Оҙайтылған тыҡрыҡты Туғандар тыҡрығы тип атайҙар, ә яңынан һуҙылған урамды — Согласие урамы тип атайҙар. 1879 йылда ҡала Думаһы туғандарҙың тәҡдиме менән килешә.
Хәҙерге торошо
Согласие урамы — ҡаланың үҙәк өлөшөнөң йәмәғәт-торлаҡ, производство һәм эшлекле фондтары менән совет осоро төҙөлөшө. Урам башында Ростов «РИКОС» нефть-май тәжрибә заводы урынлашҡан. Согласие урамы буйынса 23-сө йортта Дондағы Ростовтың Ленин районы күп функциялы үҙәге асылған.
Көслө ҡойма ямғырҙар осоронда Согласие урамының Халтуринский һәм Доломановский тыҡрыҡтары менән киҫелешендә ҡайһы бер йорттар һәм улар менән йәнәш ҡуйылған автомобилдәр һыу аҫтында ҡала.
Ҡыҙыҡлы факттар
Генераль йырын буйлап аҡҡан исемһеҙ йылғаны хәҙер XIX быуат аҙағында төҙөлгән, Согласие урамы буйлап һәм аҫтынан үткән Генераль ҡойма ямғырҙар коллекторы алмаштыра.
Красноармейская урамы (Дондағы Ростов)
Тарихы
Ҡала үҙәгендә урынлашҡан, уның иң боронғо урамдарының береһе булып тора. Элек Скобелев урамы тип аталған (урыҫ генералы Скобелев хөрмәтенә). Урам Сиверс проспектынан башлана һәм Театр проспектына тиклем Оло Баҡса урамына параллель рәүештә үтә. Урам тура. Дондағы Ростовтың бик күп урамдарын һәм тыҡрыҡтарын киҫеп үтә, улар араһында Буденный, Ворошилов һәм Киров проспекттары, Халтурин, Семашко, Гәзит тыҡрыҡтары һәм башҡалар.
Красноармейская урамы Дондағы Ростовтың иң тығын урамдарының береһе булып тора, сөнки уның буйынса Шолохов проспектынан килеүсе күп кенә ҡала-ара автобус маршруттары үтә, Красноармейская урамы башланған Сиверс проспектында ҡаланың тимер юл һәм автобус вокзалдары урынлашҡан.
Хәмәтйәнов Өлфәт Рәхимйән улы
Хәмәтйәнов Өлфәт Рәхимйән улы (27 июль 1938 йыл — 6 декабрь 2016 йыл) — ғалим-акушер-гинеколог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1987), профессор (1988). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995), Рәсәй Федерацияһының (2001) һәм Башҡортостан Республикаһының (1992) атҡаҙанған табибы.
Биографияһы
Өлфәт Рәхимйән улы Хәмәтйәнов 1938 йылдың 27 июлендә Башҡорт АССР-ының Ҡыҙыл Юл ауылында тыуған. Урта белем алғандан һуң 1957 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтына уҡырға инә һәм уны 1961 йылда тамамлай.
1969 йылдан алып Башҡорт дәүләт институтында эшләй. 1982 йылда шул уҡыу йортонда акушерлыҡ һәм гинекология кафедраһының мөдире булып тәғәйенләнә. Ошо вазифала эшләгәндә бер үк ваҡытта 1988—1990 йылдарҙа уҡытыу-тәрбиә эштәре буйынса проректор була.
Хәмәтйәнов Өлфәт Рәхимйән улының ғилми эшмәкәрлеге акушерлыҡта һәм гинекологияла эндокрин органдарының боҙолоу тәьҫиренә һәм бала тапҡанда эренле-сепсис ауырыуҙарҙы прогнозлау һәм профилактикалауға йүнәлтелгән. Ул шулай уҡ инәлек органдарынан дисфункция арҡаһында ҡан ағыуҙы профилактикалау һәм гениталь инфантилизм менән сирләгән ҡатындарҙың репродуктив функцияларын юлға һалыу ысулдары менән шөғөлләнә. Хәмәтйәнов Өлфәт Рәхимйән улы 250 фәнни эштәр авторы, уның 3 уйлап табыуға патенты һәм авторлыҡ танытмаһы бар.
Скрипка
Скри́пка — юғары регистрлы ҡыллы һыҙғыслы музыка ҡоралы. Халыҡ сығарған, XVI быуатта хәҙерге күренешен ала, XVII быуатта киң тарала. Квинталарға көйләнгән дүрт ҡылы бар: g, d1,a1,e2 (бәләкәй октавалағы соль, беренсе октавалағы ре, ля, икенсе октавалағы ми), диапазоны g-нан (бәләкәй октавалағы соль) a4 (дүртенсе октавалағы ля) тиклем һәм унан да юғары. Скрипканың тембры түбән регистрҙа — ҡалын, уртала — йомшаҡ һәм юғарыла — ялтыр. Биш ҡыллы скрипкалар ҙа була, уларға түбәнге альт ҡылы «c» йәки до (бәләкәй октавалағы до) өҫтәлә. Скрипка сығышы менән ғәрәп ребабына, ҡаҙаҡ ҡумыҙына, испан фи́деленә, британ кроттаһына барып тоташа, улар бергә ҡушылып виола хасил иткән (скрипка итальянса violino тип атала), шулай уҡ славяндарҙың квинта ҡоролошло дүрт ҡыллы жигы (скрипканың немецса атамаһы geige шунан алынған) өҫтәлгән. Халыҡ музыка ҡоралы булараҡ, скрипка бигерәк тә Белоруста, Польшала, Украинала, Румынияла, Истрияла һәм Далмацияла (хәҙерге Югославия) киң таралған. Аристократтарҙың виолаһы менән халыҡсан скрипка араһында быуаттар буйы барған ярыш һуңғыһының еңеүе менән тамамлана.
ХVI быуат уртаһында Италияның төньяғында әлеге конструкциялы скрипка барлыҡҡа килә. Гаспаро да Сало (яҡынса 1542—1609) Бреша ҡалаһында оҫталар мәктәбен асҡан, <span class="iw" data-title="Амати, Андреа" contenteditable="false">Андреа Амати [en] <span class="iw" data-title="Амати, Андреа" contenteditable="false"> (1535—яҡынса 1611) Кремона мәктәбенә нигеҙ һалған. Скрипка формалары XVI быуатҡа ахырғы һынланышын таба; ошо быуатта һәм XVII быуат башында данлыҡлы скрипка яһаусылар — Амати ғаиләһе йәшәй. Улар эшләгән ҡоарлдар гүзәл формаһы һәм яҡшы сифатлы материалы менән айырылып тора. Италия, ғөмүмән, скрипка яһаусы оҫталары менән дан тота, мәҫәлән, Страдивари һәм Гварнери скрипкалары әлеге осорҙа бик юғары баһалана.
Скрипка XVII быуаттан соло уйын ҡоралы булып тора. Скрипка өсөн тәүге әҫәрҙәр: Бьяджо Мариниҙың «Romanesca per violino solo е basso» (1620) һәм уның замандашы Карло Фаринаның «Capriccio stravagante» әҫәрҙәре. Скрипкала художестволы уйнауға Арканджело Корелли башланғыс һалған; уның артынса Торелли, Тартини, Пьетро Локателли (1693—1764) башҡарыу оҫталары булып таныла.
XIX быуаттың икенсе яртыһынан татарҙар араһында тарала. XX быуаттан башҡорттарҙың музыкаль көнкүрешендә осрай.
Корпусы
Скрипка корпусы түңәрәкләтелгән формала була. Классик форманан айырмалы, трапеция рәүешендәге параллелограмм формаһы һәм ҡабырғаларын уйып яһалған «бил» математик йәһәттән иң ҡулай төҙөлөш булып тора. Тышҡы контурҙарҙың һәм «бил» һыҙаттарының түңәрәкләтелгәнлеге уйнау өсөн бик уңайлы. Корпустың аҫҡы һәм өҫкө яҫылыҡтары — декалар — бер-береһенә буй ағас киҫәктәре менән тоташтырылған. Улар, «көмбәҙҙәр» барлыҡҡа килтереп, ҡабарынҡы булып тора. Көмбәҙҙәр геометрияһы, уларҙың ҡалынлығы ниндәйҙер кимәлдә өндөң көсөнә һәм тембрына йоғонто яһай. Корпус эсенә йәнсек (душка) ҡуйыла, ул тирбәлештәрҙе аҫлыҡтан — өҫкө дека аша — аҫҡы декаға тапшыра. Унһыҙ скрипка тембры йәнлелеген һәм тулылығын юғалта.
Скрипка тауышының көсөнә һәм тембрына уның ниндәй материалдан эшләнгәнлеге һәм бик аҙ ғына — лак составы йоғонто яһай. Страдивари скрипкаһын лактан тулыһынса таҙартыу эксперименты билдәле, ул тауышҡа бер ниндәй ҙә йоғонто яһамаған. Лак скрипка ағасының сифатын үҙгәртмәй һаҡлай. Скрипканы аҡһыл-алтынһыуҙан ҡуйы-ҡыҙылға йә һороға тиклем төҫтәргә буяйҙар.
Аҫҡы дека (музыкаль термин) сағандың (башҡа ҡаты тоҡомло ағастарҙың) тотош киҫәгенән йә ике бер иш яртынан яһала.
Өҫкө дека яңғырашлы шыршынан эшләнә. Ике яңғырау тишеге — эфалары бар (рәүеше менән латинса f хәрефен хәтерләтә). Өҫкө деканың уртаһына аҫлыҡ таяна, аҫлыҡҡа ҡыл тотҡосҡа беркетелгән ҡылдар терәлә. Аҫлыҡтың Соль ҡылы яғындағы аяғы аҫтында өҫкө декаға берҙән-бер пружина беркетелә; ул буй ағастан яһала һәм өҫкө деканың ныҡлығын, уның яңғырау үҙенсәлеген тәьмин итә.
Тирәс аҫҡы һәм өҫкө декаларҙы тоташтыра һәм скрипка корпусының ҡырҙарын барлыҡҡа килтерә. Уның бейеклеге скрипка күләмен һәм тембрын билдәләй, тауыш сифатына хәл иткес йоғонто яһай: тирәс ни тиклем бейек булһа, өн һаңғырауыраҡ һәм йомшағыраҡ, тәпәшерәк булған һайын — өҫкө ноталар шул тиклем әсерәк һәм сафыраҡ. Тирәсте, аҫҡы дека кеүек үк, саған үҙағасынан яһайҙар.
Мөйөштәр, тирәскә урынлаштырылып, уйнағанда һыҙғысты ҡуйыу өсөн хеҙмәт итә. Һыҙғыс мөйөштәрҙең береһенә йүнәлгәндә, билдәле бер ҡылдан өн сығарыла. Һыҙғыс ике мөйөш араһында булғанда өн ике ҡылдан бер юлы сығарыла. Бер юлы өс ҡылдан өн сығара алған оҫталар осрай.
Йәнкәс  — шыршы үҙағасынан яһалған түңәрәк терәү, декаларҙы тоташтыра һәм ҡылдарҙың тартылыу көсөргәнешен һәм юғары йышлыҡлы тирбәлеүҙәрҙе аҫҡы декаға тапшыра. Оҫта уның камил урынын шылдыра-күсерә табып ала. Ҡағиҙә булараҡ, йәнкәстең осо аҫлыҡтың Ми ҡылы яғындағы аяғы аҫтына беркетелә. Уны урынынан әҙ генә лә ҡыбырҙатырға ярамай, был ҡоралдың яңғырашын боҙа. Уның урынын тик оҫта ғына көйләй. Урыҫса душка (душа һүҙенән) тип атала. Немец, итальян телдәрендә лә был деталь скрипканың йәне төшөнсәһенә тап килә. Уның нисек урынлашыуы ғына түгел, рәүеше, ҡалынлығы, материалының сифаты ла скрипканың моңона йоғонто яһай.
Гриф ҡуйғыс, йәки ҡыл тотҡос, ҡылдарҙы беркетеү өсөн хеҙмәт итә. Элек ҡаты тоҡомло ҡара йә ҡыҙыл ағастан яһалған (эбен ағасынан йәки палисандрҙан). Хәҙер пластмассанан йә еңел иретмәләрҙән эшләнә. Гриф ҡуйғыстың бер оста — элмәге, икенсе осонда ҡылдарҙы беркетә торған шлицлы дүрт тишеге бар. Ҡылдың төймәле осо (ми һәм ля) түңәрәк тишеккә индерелә, шунан ҡыл, гриф яғына тарттырылып, шлицҡа кейҙерелә. Ре һәм Соль ҡылдары ғәҙәттә гриф ҡуйғысҡа ундағы тишектән үткәрелгән элмәк менән тотторола.
Элмәк йыуан ҡылдан йә ҡорос сымдан эшләнә.
Төймә — корпуста грифҡа ҡапма-ҡаршы яҡтағы тишеккә индереп ҡуйыла торған ағас сөйҙөң эшләпәһе, гриф ҡуйғысты нығытыу өсөн хеҙмәт итә. Шына бөтә үлсәмдәре буйынса тап килеп торған тишеккә тығыҙлып кейҙереп ҡуйыла. Төймәгә ҙур көсөргәнеш төшә, 24 кг самаһы баҫым яһала.
Аҫлыҡ  ҡоралдың тембрына йоғонто яһай. Уның урынынан әҙ генә шылыуы ла тембрҙы үҙгәртә. Аҫлыҡ ҡылдарҙы өҫкө деканың өҫтөнән төрлө бейеклеккә күтәртеп тора.
Гриф
Скрипка грифы — ҡаты ағастан таҡта (ҡара эбендан йә палисандрҙан), һыҙғыс бер ҡылда уйнағанда эргәләге ҡылдарҙы эләктермәҫлек итеп бөгөлгән. Гриф түбәнге яғынан муйынға беркетелгән.
Һикәлтә — ҡара ағастан пластина, гриф менән баш араһында урынлашҡан, ҡылдарҙы үткәрә торған йырыҡтары бар. Һикәлтәләге йырыҡтар ҡылдарҙың бер-береһенән тигеҙ алыҫлыҡта булыуын, ҡылдар менән гриф араһында аралыҡ булыуын тәьмин итә.
Муйын — ярым түңәрәк деталь, уйнағанда уйынсы уны ҡулы менән уратып тота, муйын скрипка корпусын, грифты һәм башты тоташтыра. Һикәлтә менән гриф муйынға өҫтән беркетелә.
Сөй ҡумтаһы — муйындың өлөшө, уға буйлатып йырыҡ яһалған, ике яҡтан икешәр пар сөй беркетелгән, улар ярҙамында ҡылдар көйләнә. Сөйҙәр конус рәүешендә була. Сөй, сөй ҡумтаһындағы конус һымаҡ ояға индереп, уға теүәлләп яратып ҡуйыла — шулай эшләнмәһә, ҡоролманың таралып төшөү ихтималлығы бар. Сөйҙәр ояһында тығыҙыраҡ йә иркенерәк әйләнеп йөрөй. Тотҡарлыҡһыҙ әйләндереп булһын өсөн уларға махсус паста (йәки аҡбур йә һабын) һөртөлә. Сөйҙәр сөй ҡумтаһынан үтә ныҡ сосайып торорға тейеш түгел. Сөйҙәрҙе ғәҙәттә ҡара ағастан эшләйҙәр һәм йыш ҡына мәрүәт йәки металл (көмөш, алтын) инкрустация менән биҙәйҙәр.
Кәкерсәк һәр ваҡыт фирманы күрһәтеп торған келәймә һымағыраҡ булған — ул һөнәр эйәһенең зауығын, оҫталығын раҫлай. Баштараҡ кәкерсәк ҡатын-ҡыҙ туфлийының табанын хәтерләткән, яйлап был оҡшашлыҡ юҡҡа сыға барған, хәҙер «үксә»һе генә таныла, «ос» яғы иһә ныҡ үҙгәргән. Ҡайһы бер оҫталар кәкерсәкте скульптура менән алмаштырған, виолаларҙағы кеүек, арыҫлан башы менән биҙәгән, мәҫәлән, Джованни Паоло Маджини (1580—1632) шулай эшләгән. XIX быуат оҫталары, боронғо скрипкаларҙың грифын оҙонайтып, баш менән кәкерсәкте «тыуыу тураһында таныҡлыҡ» сифатында һаҡларға тырышҡан.
Ҡылдар, көйләнеш, көйләү
Ҡылдар гриф ҡуйғыстан — аҫлыҡ аша, грифтың өҫтөнән өҫкө һикәлтә аша сөйҙәргә үтә һәм баш яҡта шуларға уратып ҡуйыла. Ҡылдар составы: Ля ҡылы Ля камертоны йә фортепиано буйынса көйләнә. Ҡалған ҡылдар ишеткән буйынса таҙа квинталар буйынса көйләнә: Ми һәм Ре ҡылдары — Ля ҡылынан, Соль ҡылы — Ре ҡылынан.
Кәрәк-ярағы
Баҫма. Скрипканы умрау һөйәгенә уңалы итеп терәү өсөн кәрәк. Аҫҡы дека яҡлап ҡуйыла.
Тауыш үҙгәртеү яйланмалары. Скрипканың механик тирбәлештәрен электрлыға әйләндереү (яҙып алыу, скрипка тауышын махсус яйланмалар ярҙамында көсәйтеү йә үҙгәртеү) өсөн кәрәк. Футляр (йәки кофр) скрипканы һәм һыҙғысты, башҡа кәрәк-яраҡты һалыу өсөн хеҙмәт итә.
«Тауыш баҫҡыс» — ауыр резина йә металл ҡыҫҡыс, өйҙә, шулай уҡ тауышланырға ярамаған урындарҙа шөғөлләнгәндә ҡулланыла. Тауыш баҫҡыс файҙаланғанда ҡоралдың тауышы ныҡ кәмей, башҡарыусының үҙенә генә ишетелерлек булып ҡала.
Ҡулдарҙың ҡуйылышы
Ҡылдар һул ҡулдың дүрт бармағы менән грифҡа ҡыҫыла (ҙур бармаҡ ҡатнашмай). Уң ҡулдағы һыҙғысты ҡылдар буйлап йөрөтәләр.
Бармаҡ менән ҡыҫҡандан ҡылдың тирбәлеүсе өлөшө ҡыҫҡара, шуның иҫәбенә йышлыҡ арта, йәғни юғарыраҡ өн сығарыла. Бармаҡ менән ҡыҫылмаған ҡылдар асыҡ тип атала һәм аппликатурала нуль менән билдәләнә.
Ҡылға баҫмай ғына тейгәндә билдәле бер нөктәләрҙә флажолеттар барлыҡҡа килә. Флажолеттарҙың күпселеге юғарылығы буйынса скрипканың стандарт диапазоны сиктәренән сығып китә.
Һыҙғысты тотоуҙың кәм тигәндә өс ысулы бар : Һыҙғысты йөрөтөү тауыш тасуирҙары, көсө, тембрына, ғөмүмән, фразалауға ҙур йоғонто яһай.
Беренсе позиция
Ҙур бармаҡ уйнаусыға йүнәлгән дә «кәштә» барлыҡҡа килтерә, унда скрипканың грифы ята. Һул ҡулдың ҡалған дүрт бармағы өҫтән ҡылдарҙы ҡыҫа, грифты тотмай. Һул ҡулдың ете «төп» позицияһы бар, улар түбәндәгеләргә нигеҙләнә: Анығыраҡ әйткәндә беренсе позиция ошо рәүештә була:
Штрихтар
Төп алымдар: Һыҙғыстан тыш, ҡылдарҙы уң ҡулдың бер бармағы менән сиртеп уйнау алымы бар (пиццикато). Һул ҡуллы пиццикато ла була.
Шаповалов Евгений Петрович
Шаповалов Евгений Петрович (25 декабрь 1904 йыл — 8 ноябрь 1977 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 1-се Украина фронтының 3-сө гвардия танк армияһы 7-се гвардия танк корпусы 23-сө Ҡыҙыл байраҡлы гвардия мотоуҡсылар бригадаһы командиры, гвардия подполковнигы. Советтар Союзы Геройы.
Биографияһы
1904 йылдың 25 декабрендә Дон ғәскәре өлкәһенең, хәҙерге Ростов өлкәһе, Таганрог ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуған. рус.
Башланғыс мәктәпте тамамлай. Итексе булып эшләй.