cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сураҡай (Әлшәй районы)
Тарихы
1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусыларҙың береһе 1839 йылға тере була. Ул — Парижды штурмлаған 13-сө башҡорт полкы яугиры, зауряд-есаул Ҡоҙамыш Яҡшығолов. Уның ике көмөш миҙал менән бүләкләнә.
Кесе Хуху
Кесе Хуху — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Надым йылғаһының уң ярына тамағынан 196 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Латфуллин Наил Сәйет улы
Латфуллин Наил Сәйет улы (9 ғинуар 1952 йыл — 19 ноябрь 1992 йыл) — рәссам. Рәссамдар союзы ағзаһы (1990).
Биографияһы
Өфө сәнғәт училищеһын тамамлаған (1975; педагогы Л. Ф. Мөғтәбаров).
Ул төрки халыҡтары тарихы, мосолман мәҙәниәте, уның символдарын киң мәғәнәлә ҡарау яҡлы. Ижадында милли әҙәбиәткә, фольклорға һәм донъя художество мәҙәниәтенә таяна: «Мәжит Ғафури» (1983), «Шағир-әүлиә» (1984), «Сыңғыҙхан», «Сөйөмбикә» (икеһе лә — 1992). Л. рәсем сәнғәте өсөн портрет образдарының үҙенсәлекле тәьҫире, хистәр тулылығы, ысынбарлыҡты драматик тойомлау хас: «Шамун Фидаи» (1980), «Икар» (1982), «Философ» (1988), «Кәбир», «Ҡояш улы» (икеһе лә — 1989), «Манара» (1991). 70‑тән ашыу шиғыр авторы. «Инйәр» ижади төркөмө һәм «Һары бейә» художество төркөмө ағзаһы (икеһе лә — 1989). «Сыңғыҙхан» ижади берекмәһен ойоштороу инициаторы (1990). 1974 йылда алып күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. Шәхси күргәҙмәләре: Өфө (1992, 1993, 2000, 2002, 2003, 2004), Мәскәү (2001, 2007). Эштәре БДХМ, Третьяков галереяһы (Мәскәү), «Ҡазан» Милли мәҙәниәт үҙәгенең Милли мәҙәниәт музейы (Ҡазан), Рәсәй һәм сит илдәр музейҙары, галереялары коллекцияларында һәм шәхси йыйылмаларҙа һаҡлана. Өфөлә Ленин исемендәге Башҡортостан Республикаһының Хәҙерге заман музейы ойошторолған (2003), унда рәссам эштәренең даими экспозицияһы эшләй.
Үрге Ясатер
Үрге Ясатер — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ильдугем йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Несь
Кесе Несь — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Несь йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бикҡолов
Бикҡолов — башҡорт һәм татар фамилияһы.
Ғәбитов Илдар Миҙхәт улы
Ғәбитов Илдар Миҙхәт улы (12 июнь, 1961, Башҡорт АССР-ы, Әбйәлил районы, Буранғол ауылы) — публицист, иҡтисад фәндәре кандидаты (1990), доцент (1998). Башҡортостан Республикаһының 3-сө класлы баш дәүләт советнигы (1998), Рәсәй һәм Башҡортостан Журналистар союзы ағзаһы (2006).
Биографияһы
Ғәбитов Илдар Миҙхәт улы 1961 йылдың 12 июнендә Әбйәлил районының Буранғол ауылында күп балалы ғаиләлә тыуа. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң, Дондағы Ростов дәүләт университетының иҡтисад факультетын тамамлай (1983).
1983—1990 йылдарҙа — Өфө дәүләт авиация техник институты, 1990—1997 йылдарҙа Өфө юридик институты доценты.
1997—2004 йылдар — Башҡортостан Президенты Хакимиәтенең иҡтисад бүлеге мөдире.
2004 йылдан Башҡорт дәүләт университеты доценты.
Эшмәкәрлеге
80-дән артыҡ ғилми хеҙмәт, күп публицистик әҫәрҙәр, төрлө башватҡыстар, сценарийҙар (БСТ-лағы «Арыҫлан» ир-егеттәр клубы, «Алтын тирмә»), «Алтын тирмә» телепроекты авторҙашы, «Юлдаш» радиоһында «Асыҡ студия» алып барыусыһы (2017). «Йәшлек», «Башҡортостан», «Киске Өфө», «Йәншишмә» гәзиттәре, «Шоңҡар», «Аманат» журналдарың йыл лауреаты, Башҡортостан юлдаш телевидениеһы эксперты.
Абдулла Мостаев
Абдулла Мостаев — 1773—1775 йылдарҙағы ихтилал (Крәҫтиәндәр һуғышы) етәкселәренең береһе, Емельян Пугачев армияһы полковнигы.
Сығышы менән Өфө провинцияһының яһаҡлы татарҙарынан. 1774 йылдың баштарында Ҡазан даруғаһындағы баш күтәреүселәр хәрәкәте етәкселәренең береһе. Шул уҡ йылдың йәйендә Бәхтейәр Ҡанҡаевтың йыйылма отрядында була, баш күтәреүселәр ғәскәренә крәҫтиәндәрҙән отрядттар ойоштора. Һәм шул отрядтары менән Кама һәм Вятка йылғалары арауығындағы кисеүҙәрҙе һәм юлдарҙы һаҡлай. Бәхтейәр Ҡанҡаев отряды менән берләшеп баш күтәреүселәрҙең Волгаға хәүефһеҙ сигенеүен тәьмин итә. 27 июлдә Ҡазан губернаһының Зюри ауылы янында баш күтәреүселәрҙең йыйылма отрядын С. В. Неклюдов етәкселегендәге батша ғәскәрҙәре ҡыйрата. Абдулла Мостаевтың артабанғы яҙмышы әлегә билдәһеҙ.
Хәмбәлиева Әлфиә Сәйәр ҡыҙы
Хәмбәлиева Әлфиә Сәйәр ҡыҙы (2 февраль 1960 йыл — 3 июль 2013 йыл) — опера йырсыһы (драматик сопрано). 1994—2013 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1996). Вокалсыларҙың Михаил Глинка исемендәге халыҡ‑ара конкурсы лауреаты (Өфө, 1995).
Биографияһы
Әлфиә Сәйәр ҡыҙы Хәмбәлиева 1960 йылдың 2 февралендә Силәбе ҡалаһында тыуа.
1981 йылда Воронеж сәнғәт институтына уҡырға инә (профессор И. Уткина класы).
1984 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтына (хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтына күсә — 1987 йылда уны «яңғыҙ йырлау» һөнәре буйынса тамамлай (Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостандың халыҡ артисы, профессор Г. Ғәлимуллина класы).
1989 йылдан алып 1994 йылға тиклем Башҡорт дәүләт филармонияһында солист булып эшләй, ә 1994 йылдан — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында опера труппаһы солисы.
1996 һәм 2000 йылдарҙа төрки телле халыҡтарҙың «ТӨРКСОЙ» опера музыкаһы фестивалендә Төркиәлә һәм Кипрҙа (Мерсин ҡалаһында) ҡатнаша.
Әлфиә Хәмбәлиева 2013 йылдың 3 июлендә Өфө ҡалаһында вафат була.
Ижады
Төп партиялары: Дирижерҙар А. А. Людмилин, Ф. Ш. Мансуров менән эшләй
Концерт репертуары: Б. Бриттен «Хәрби реквием».
Алғышаева Гөлшат Әбдрәхим ҡыҙы
Алғышаева Гөлшат Әбдрәхим ҡыҙы (1 октябрь 1965 йыл) — Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы
Биографияһы
Гөлшат Әбдрәхим ҡыҙы Алғышаева (Ғәбитова) Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында тыуған. Ғәлиәкбәр һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә уҡый. 1988 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының рус-башҡорт бүлеген тамамлай. Хеҙмәт юлын Өфө ҡалаһының 112-се һанлы мәктәбендә башлай, аҙаҡ Йылайыр районында уҡыта. Әлеге көндә Йылайыр районы Йылайыр ауылының Шәйехзада Бабич исемендәге башҡорт гимназияһының башҡорт теле һәм әҙәбиәте, рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. Республика кимәлендә үткәрелгән конкурс, башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса регион-ара олимпиадаларында уҡыусылары уңыштарға өлгәшә.
Уолтер Бёрли Гриффин
Уолтер Бёрли Гриффин (Walter Burley Griffin,  — ) — АҠШ архитекторы һәм дизайнеры. Австралияның баш ҡалаһы Канберра проектының авторы булараҡ билдәле. Ғүмеренең күп өлөшөн ҡатыны Мэрион Махони Гриффин менән хеҙмәттәшлектә эшләй.
Йәшлек йылдары
Гриффин 1876 йылдың 24 ноябрендә Чикаго ҡалаһының Мейвуд биҫтәһендә страховка агенты Джордж Уолтер Гриффин ғаиләһендә тыуған. Гриффинды бала саҡтан уҡ ландшафт дизайны йәлеп итә. Ғаиләһе Оук-Парк биҫтәһенә күскәс, шунда мәктәпте тамамлаған, һәм Урбана-Шампэйндағы Иллинойс университетының архитектура факультетына уҡырға инә. 1899 йылда Гриффин бакалавр дәрәжәһен ала һәм Чикагоға күсә. Унда ул ике йыл «Прерия мәктәбе»нә  яҡын булған Чикаго архитекторҙары төркөмөндә һыҙма яһаусы булып эшләй. Йәш Гриффин архитектор Луис Генри Салливен һәм уның органик архитектура концепцияһы алдында баш эйгән.
1901 йылдың июлендә Иллинойста архитектура эшмәкәрлеге менән шөғөлләнеү хоҡуғына имтиханды уңышлы тапшыра. Ул Оук-Паркта Фрэнк Ллойд Райттың фирмаһына ҡабул ителә, Райт рөхсәте менән параллель рәүештә үҙ проекттарын эшләй. Гриффиндың беренсе заказы - Элмхёрста (Иллинойс штаты) Эмери йорто. Шул уҡ ваҡытта Гриффин Райттың һеңлеһе Мэжинелға кейәүгә сығырға тәҡдим яһай, әммә тиҫкәре яуап ала.
Австралиялағы карьераһы
Туйҙан һуң күп тә үтмәй Гриффиндар Австралияның буласаҡ баш ҡалаһын — Канберраны планлаштырыу конкурсында ҡатнашыуға ғариза бирә. 1912 йылдың 23 майында Гриффиндар проекты 137 ғариза араһынан һайлана. Гриффин федераль баш ҡаланың дизайн Һәм төҙөлөш идарасыһы (Federal Capital Director of Design and Construction) итеп тәғәйенләнә. Был вазифала ул алты йыл эшләй, даими рәүештә урындағы чиновниктар ҡаршылыҡ күрһәтә, улар уның проекттарына үҙгәрештәр индерә, аҡса етмәү ҙә бәкәлгә һуға. 1920 йылдың аҙағында Гриффин отставкаға китә һәм ҡала төҙөлөшөндә ҡатнашмай.
Һиндостанда карьераһы
1935 йылда Гриффин Һиндостанға күсә. Гриффинға Лакхнауҙа университет китапханаһы бинаһына заказ бирелә. Проект тормошҡа ашырылмай, әммә Гриффин Һиндостанды ярата һәм шунда ҡала, бигерәк тә Һиндостанда ул ярайһы уҡ күп заказдар ала. 1936 йылдың апрелендә уның янына Мэрион да күсә.
Уолтер Берли Гриффин 1937 йылдың 11 февралендә Лакхнау дауаханаһында операциянан һуң биш көн үткәс, перитониттан үлгән. Ул урындағы христиан зыяратында ерләнгән. Мэрион Гриффин Pioneer Press нәшриәтенең штаб-фатирын төҙөп бөтә, ә һуңынан Австралияға ҡайта.
Кудренок
Кудренок — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кудриха йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аллаяров
Аллаяров — фамилия.
Перескокна
Перескокна — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ Уньга йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Күгүлән
Таралыуы
Күгүлән әрһеҙ үҫемлек: йорт тирәһендә, ишек алдында, ауыл урамдарында, мал тапаған ерҙә үҫә.
Әҙәбиәт
Төркөм:Үҫемлектәр Төркөм:Ҡарабойҙай һымаҡтар Төркөм:Дарыу үҫемлектәре
Төркөм:Үләндәр Төркөм:Космополит үҫемлектәр Төркөм:европа флораһы
Эттерсдорф
Эттерсдорф (Oettersdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылындағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 850 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,29 км2. Диңгеҙ кимәленән 470 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 7907 һәм автомобиль коды SOK.
Акротири һәм Декелия
Акротири һәм Декелия(Akrotiri and Dhekelia) — Кипр утрауында Британияның ике хәрби базаһы. Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы биләмәләрен барлыҡҡа килтерәләр, йәғни суверенитет аҫтында торалар, әммә уның составына инмәйҙәр.
Географияһы
Акротири Базаһы (Ακρωτήρι, тур. Agrotur ; шул иҫәптән гарнизон Эпископтар) Кипрҙың көньяғында, Лимасол ҡалаһынан алыҫ түгел урынлашҡан. Декелия (Δεκέλεια, тур. Dikelya )- утрауҙың көньяҡ-көнсығышында, Ларнаки ҡалаһы янында урынлашҡан.
Акротири һәм Декелия Кипр утрауының яҡынса 3% майҙанын биләй. Ерҙең 60 проценты Кипр граждандарының йәки Бөйөк Британия подданныйҙарының милке булып тора, ә 40 проценты Британия Тажының оборона Министрлығына ҡарай.
Джекелия территорияһында шулай уҡ Кипр Республикаһының ике анклавтары — Ксилотимву һәм Ормидия ауылдары урынлашҡан.
Акротириҙың Координаталары: 34.58333°N, 32.98333°W. Декелияның Координаталары: 35.01667°N, 33.76667°W.
Акротири территорияһында Кипрҙың иң ҙур һыу ятҡылығы урынлашҡан — Лимасол тоҙло күле.
Тарихы
1960 йыл да Британияның Кипр колонияһы бойондороҡһоҙлоҡ ала, әммә Бөйөк Британия утрауҙа үҙенең хәрби базаларын урынлаштырыу өсөн ике эксклавты һаҡлап ҡала. Базаларҙың статусы Бөйөк Британия, Греция һәм Төркиә араһында 1959 йылда ҡул ҡуйылған Цюрих һәм Лондон килешеүҙәре менән билдәләнә, уларға кипрҙың грек һәм төрөк общиналары лидерҙары, архиепископ Макариос III һәм Фазыл Кюсюк та ҡул ҡуя. Бынан тыш, 1960 йылда Кипр Республикаһы һәм Бөйөк Британия араһында базаларҙы файҙаланыу тураһында килешеү төҙөлә. Был эксклавтарҙың Бөйөк Британия өсөн әһәмиәте Кипрҙың Урта диңгеҙҙең көнсығышында, Суэц каналына һәм Яҡын Көнсығыш ҡа яҡын стратегик торошо менән бәйле.
1974 йылда Кипр менән Греция ғушылыуынан ҡурҡып, утрауҙа төрөк ғәскәрҙәре килеп төшә "төрөк халҡын һаҡлау һылтауы менән". утрауҙа Төньяҡ Кипрҙың Төрөк Республикаһы барлыҡҡа килә. Кипр республикаһы Акротирий һәм Декелияны ҡайтарыуҙы талап итә, сөнки был базалар үҫеш өсөн файҙаланырға мөмкин булған ҙур территорияны биләй. Бөйөк Британия хөкүмәте Кипрға 1960 йылда бойондороҡһоҙлоҡ бирелгәндән һуң дүрт йыл дауамында Кипр республикаһына финанс ярҙамы күрһәтә, әммә 1963-1964 йылдарҙағы община-ара низағтан һуң ул ике община араһында ғәҙел аҡса бүлеү гарантиялары булмау сәбәпле туҡтатыла. Кипр хөкүмәте, халыҡ-ара хоҡуҡи кимәлдә эш итмәһә лә, элеккесә 1964 йылдан алып әлеге ваҡытҡа тиклем түләүҙе талап итә. Бурысты баһалау бер нисә йөҙ меңдән ашыу евроға тиклем тирбәлә. Бөйөк Британия базанан китергә йыйынмай, әммә ул Кипрға сиктәрендәге базалар территорияһының өстән бер өлөшөн тапшырырға тәҡдим итә.
2001 йылдың июлендә урындағы киприоттар базаларҙа радиомачталар төҙөүгә ҡаршы протест үткәрә. Киприоттар ҡайһы бер хәрби коммуникацияларҙы тар-мар итә. Протест белдереүселәр фекеренсә, был мачталар тирә-яҡ мөхиткә янай һәм урындағы халыҡта яман шеш тыуҙыра. Британия хөкүмәте был ғәйепләүҙәрҙе танымай.
Коммунистик Димитрис Кристофиясты Кипр президенты итеп 2008 йылдың февралендә һайланыуы Бөйөк Британияла борсолоу тыуҙыра. Кристофия кипр бәхәсен киләсәктә көйләү сиктәрендә утрауҙағы бөтә сит ил ҡораллы көстәренән ҡотолорға вәғәҙә итә, утрауҙа британдарҙың булыуын «ҡанлы колонияһы» тип иғлан итә. 2013 йылда Президент вазифаһында Кристофияны Кипрҙың НАТО-ға инеү яҡлы булғанНикос Анастасиядес алмаштыра.
Сәйәсәте
Базалар менән Оборона министрлығынан Британия монархы тәғәйенләгән Администратор идара итә. Администратор Территорияларҙа тулы башҡарма һәм закондар сығарыу власына эйә. Бөйөк Британия граждандары Дөйөм һайлауҙарҙа (хәрби йәки сит ил һайлаусылары сифатында) ҡатнашырға хоҡуҡлы булһа ла, халыҡ араһында администратор һайлау үткәрелмәй.
Грек-киприоттар үҙ сиратында, Кипр Республикаһы һайлауҙарында ҡатнаша.
Халҡы
Базаларҙы ойошторғанда аҙ халыҡ йәшәгән территориялар һайлана. 2004 йылда Акротириҙа һәм Декелияла яҡынса 14,5 мең кеше йәшәгән, шуларҙың 7 меңгә яҡыны урындағы Халыҡ грек-киприоттар һәм 7,5 мең. Британия граждандары-хәрбиҙәр һәм уларҙың ғаилә ағзалары. Грек-киприоттар хәрби базаларҙа эшләй йәки базалар сигенән тыш ауыл хужалығы менән шөғөлләнә. Бөйөк Британияның сит ил территорияһында йәшәһәләр ҙә, уларҙың Бөйөк Британия гражданлығы юҡ, уларҙың күбеһе Кипр Республикаһының паспорттарына эйә.
Сырая Речка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡәүем
Ҡәүем (قوم, род, группа, народ, нация) - иҫке китапса, ғәрәп теленән ингән һүҙ.
Кесе Ярудей
Кесе Ярудей — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ярудей йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 125 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Айҙарәле ауыл Советы (Стәрлебаш районы)
Айҙарәле ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Стәрлебаш районындағы муниципаль берәмек.
Мәндем (йылға)
Мәндем — Рәсәй биләмәһендә ағыусы йылға. Башҡортостандың Ғафури районында аға. Еҙем йылғаһына ҡушылып, уның һул ҡушылдығы булып тора. Оҙонлоғо 54 км.
Айҙарәле ауыл Советы (Стәрлебаш районы)
Административ үҙәге — Айҙарәле ауылы.
Тарихы
Айҙарәле ауыл Советы  — Рәсәй Федерацияһы  Башҡортостан Республикаһы Стәрлебаш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы  ауыл биләмәһе статусына эйә.
Мәндем (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәте
Рәсәй һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Ҡама бассейны округында урынлашҡан. Кесе йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Ҡама.
Айҙарәле ауыл Советы (Стәрлебаш районы)
Географик урыны
Ауыл советы  Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығының көньяҡ-көнсығыш сиктәрендә урынлашҡан. Ауыл советы территорияһын  төньяҡ-көнсығыштан көньяҡ-көнбайышҡа  Тәтер йылғаһы киҫеп үтә, уға Әселе һәм Дмитриевка  йылғалары, шулай уҡ  эре Гремучий, Сатра, Эзбиз шишмәләре ҡоя.
Араһы:
Климаты
Ауыл советы уртаса континенталь климат зонаһында урынлашҡан. Температура ҡыш .-30...-35°С, һирәкләп -43 -40°С етә. Иң түбән температура Тәтер йылғаһы үҙәне уйһыулығында   күҙәтелә. Территория көньяҡ-көнбайыш елдәре йоғонтоһона асыҡ, елдең көсө ҡалҡыулыҡтарҙа  Стәрлебаш ауылы юнәлешенә ҡарай үҫә. Ғинуар-февраль айҙарында көслө һыуыҡтар күҙәтелә, бурандар һирәк, ә март айында улар йыш була һәм күп яуым-төшөм килтерә. Асыҡ участкаларҙа ҡар ҡатламының бейеклеге 0,5 м алып 1 м тиклем тирбәлә, әҙ ел булған урындарҙа, бигерәк тә тораҡ пункттар эсендә, ул 1,5 м — 2 м тиклем етеүе мөмкин. Яҙ иртә килә, ҡар киҫкен ирей башлай, уйһыу биләмәләр, шул иҫәптән йылға буйҙарындағы тораҡ пункттар һыу аҫтында ҡала. Тәтерҙең көслө ташҡыны Айҙарәле ауылынан көньяҡ-көнбайыштараҡ күҙәтелә, унда йылға киңлеге ташҡын осоронда 100 м. тиклем барып етә. Апрель айынан май айына тиклем яуым-төшөм күләме ҙур булмай, был тупраҡтың тиҙ кибеүенә һәм йылыныуына килтерә. йәй эҫе һәм йыш ҡына ҡоро,  ямғырҙар һирәк. Йәйге  мул ямғырҙар 4-5 йылға бер тапҡыр  (һуңғы ямғырлы йәй  2013 йылда була). Июль-август айҙарында температура  +30...+35°С, һирәкләп  +40...+45°С була. Был осраҡта ваҡ йылғаларҙың ҡырҡа кәмеүе һәм шишмәләрҙең ҡороуы күҙәтелә. Көҙ, киреһенсә, бик һалҡын һәм ямғырлы. Беренсе ҡар октябрь—ноябрь айҙарының  икенсе яртыһында яуа. Шул уҡ ваҡытта ҡар ҡатламының декабргә тиклем булмауы мөмкин. Яҙ һәм көҙ, ҡалҡыулыҡтарҙа,  йылға үҙәндәрендә көслө томан күҙәтелә, юлдарҙа күренеүсәнлектең йыш ҡына 10 м тиклем кәмей.
Гефест
Гефест (Ἥφαιστος ) — грек мифологияһында ут аллаһы, иң оҫта тимерсе, тимерселек кәсептәрен, уйлап табыуҙарҙы ҡурсалаусы, Олимпта бөтә биналарҙы төҙөүсе, Зевс йәшендәрен әҙерләүсе. Микен текстарында тик фараздар ғына телгә алына: a-pa-i-ti-jo (Гефест?).
Гефест тураһындағы мифтар
Гомер буйынса, Зевстың һәм Гераның улы. Аполлон, Артемида, Арес, Афина, Геба һәм Илифияның ағаһы.
Башҡа мифтар буйынса, Гера тәүҙә Зевсҡа Афинаны тыуҙырғаны өсөн үс итеп үҙенең ҡабырғаһынан Гефесты тыуҙыра. Шулай уҡ ҡайһы берҙә Гефестың атаһы тип Гелиосты йәки, крит мифы буйынса Талосты атайҙар.
Гефест донъяға килгәс, ул сибек һәм сирле, өҫтәүенә ике аяғына ла аҡһаҡ бала булып тыуа. Гера, улын күреп, унан баш тарта һәм бейек Олимптан ташлай. Ләкин диңгеҙ йәш алланы йотмай, ә уны үҙенең лоноһона ҡабул итә. Диңгеҙ алиһәһе Фетида Гефестың ҡабул итеүсе әсәһе була. Үҙенең бәлиғ булыуына тиклем Гефест диңгеҙ төбөндә йәшәй һәм яратҡан эше менән шөғөлләнә: сүкей. Гефестың тимерлегенән бик шәп әйберҙәр сыға, уларға матурлығы һәм ныҡлығы буйынса тиңдәр булмай. Әйтерһең дә, тере кеүек төшөрөлгән ҡоштар оса, ысынында кешеләр йәшәй, хатта ел дә Гефестың иҫ киткес ижад емештәрендә тормошҡа эйә була.
Зевс менән Гераның улы әсәһенең енәйәте тураһында ишеткәс, Гефест үс алырға ҡарар итә. Ул донъяла тиңе булмаған кресло (алтын тәхет) төҙөй һәм Олимпҡа Гера өсөн бүләк сифатында ебәрә. Гера һоҡлана, бындай күркәм эште бер ҡасан да күрмәгән була, әммә ул креслоға ултырыу була, күҙгә күренмәгән бығауҙар уны уратып ала, һәм ул креслоға бығаулана. Илаһтар пантеонынан бер кем дә креслонан сынйырҙарҙы ысҡындыра алмай, шуға күрә Зевс, Гефестҡа Гераны азат итергә бойороҡ бирер өсөн, аллалар вәкиле Герместы ебәрергә мәжбүр була. Әммә Гефест баш тарта. Шул саҡ аллалар шарап эшләү аллаһы Дионисты Гефестҡа ебәрә. Дионис Гефесты эсерә Һәм уны Олимпҡа алып килә. Гефест иҫерек килеш әсәһен иреккә сығара.
Мотивтарҙың икенсе комбинацияһы «Илиада» ның I йырында ла бар: Гефест бәйле Гераға ярҙам итә, Бының өсөн Зевс уны күктән ырғыта, һәм ул Лемносҡа ҡолап төшә, аяҡтарын йәрәхәтләй, шуның өсөн аҡһай башлай.
Гера улын таный һәм уға гүзәл Афродитаны ҡатынлыҡҡа бирә. Гефест аллалар рәтенә ҡабул ителә һәм тимерсе сифатында эшләүен дауам итә. Олимпта бөтә биналар ҙа Гефест тарафынан төҙөлә, шулай уҡ Гефестың атаһы, Зевс үҙенең улына яңылышлыҡ белмәүсе йәшендәр әҙерләргә ҡуша.
Гефест Гераны азат иткәндән һуң, Зевс уға бөтә нәмәне лә һорарға рөхсәт итә, һәм ул Афинаны ҡатынлыҡҡа һорай (йәки был аллаларҙың ҡоралын яһаған өсөн бүләк була ), Ул Афинаны эҙәрлекләй. Афина һаҡлана башлай, һәм Гефестың ергә ҡойған орлоғонан Эрихтоний тыуа.
Гефест гиганттар менән Флегрей Һуғышы ваҡытында арый, һәм уға Гелиос арбала урын бирә. Ул Орион тураһында миф менән бәйле. Бер үлемле иргә хеҙмәт итә.
Ул ҡөҙрәтле һәм киң яурынлы, әммә матур түгел һәм ике аяғына ла аҡһаҡ булып һүрәтләнә. Гомер ға ярашлы Гефест Афродитаның ире була, ә Гесиод буйынса харита Аглаяның тормош иптәше була.
Эгида
Эгида йәки эгид (αἰγίς" «дауыл, өйөрмә») — Зевс ҡалҡаны, уны ҡайһы бер риүәйәттәргә ярашлы, Гефест Амалтеяның мифик кәзәһе тиреһенән эшләгән; был ҡалҡан менән Зевс көслө дауылдар ҙы ҡуптара.
Гефест эпитеттары һәм тиңләштереүҙәре
Аллалар Мысырға ҡасҡанда, Гефест үгеҙгә әйләнә.
Грек филологтарына ярашлы, Коттаның фекере килтерелгән телмәрҙә дүрт Гефест була:
Гефестың туғанлыҡ бәйләнештәре
Һөйгәндәре:
Балалары:
Дмитриенко Анатолий Сергеевич
Дмитриенко Анатолий Сергеевич (15 февраль 1931 йыл — 9 июнь 2006 йыл) — архитектор, БАССР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1979). БАССР Архитекторҙар союзы ағзаһы (1970).
Гефест
Гефестың тирә яғындағылар
Уның тарафынан үлтерелгәндәр:
Табыныу
Платон хәбәр итеүенсә, һуңғы Апатурий көнөндә Гефест хөрмәтенә гимн ярыштары — лампадодромиялар үткәрелә
Дмитриенко Анатолий Сергеевич
Биографияһы
1959—2001 йылдарҙа —"Башпромстройпроект" проект институтының баш архитекторы.
1974—1983 йылдарҙа — Өфө нефть университетының Архитектура-төҙөлөш факультеты уҡытыусыһы.
Гефест
Табыныу
Һәр дүртенсе йылда 28 пианопсионға факел йөрөшө менән оҙатылған Гефестиялар — Гефест хөрмәтенә байрамдар тура килә.
Дмитриенко Анатолий Сергеевич
Биографияһы
Анатолий Сергеевич 2006 йылдың 9 июнендә Өфө ҡалаһында вафат була.
Мираҫы
1957 йылда Башҡортостандың Рәсәйгә инеүенең 400 йыллығына арналған арка проектын эшләй. Шулай уҡ Өфөләге Еңеү паркы (1963), Ҡурсаҡ театры (1967), Никах һарайы (1976) проекттары авторы. 1973—1983 йылдарҙа Ялта ҡалаһында поликлиника биналары, шулай уҡ «Башҡортостан нефтсеһе» пансионаты проекттарын эшләй. Өфөлә 1960—1980 йылдарҙа Республика клиник дауаханаһын, 1965 йылда «Төҙөүсе» стадионын 1976 йылда — С. Орджоникидзе исемендәге мәҙәниәт һарайы алдындағы фонтан менән бергә майҙан һәм сквер, 1985 йылда Тыныслыҡ урамындағы скверҙы реконструкциялау проекты авторы.
Гефест
Әҙәбиәттә һәм сәнғәттә
Уға Гомерҙың XX гимны һәм LXVI орфик гимн бағышланған. Эсхилдың «Прикованный Прометей» трагедияһының, Ахей Эретрийскийҙың «Гефест» сатира драмаһының, билдәһеҙ авторҙың «Гефест» пьесаһының, Эпихармдың «Пирующие, или Гефест» комедияһының төп геройы.
Дмитриенко Анатолий Сергеевич
Мираҫы
Уныү авторҙашлығында 1970 йылда «Промсвязь» заводының производство корпусы, 1972 йылда — ВАЗ автоүҙәге, 1985 йылда «Эре панелле йорттар төҙөү» (хәҙер — «КПД» бизнес-үҙәге) проекттары эшләнә.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
БАССР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1979).
Аҙнабаев
Аҙнабаев — башҡорт фамилияһы.
Джундук
Джундук — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Башкаус йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Светлая (Светлая ҡушылдығы)
Кесе Светлая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Светлая йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кирена (ҡала)
Кирена, (Κυρήνη) — боронғо бөйөк  ҡалаларҙың береһе, Киренаика өлкәһенең тарихи үҙәге.
Аполлонға арналған ҡала, хәҙерге Ливия территорияһында диңгеҙ порты Аполлониянан 16 км алыҫлыҡта, хәҙерге заман ҡалаһы Шаххат эргәһендә, Бенгазиҙан көнсығыштараҡ урынлашҡан. Уның харабалары Бөтә донъя мираҫы ҡомартҡыһы булараҡ ЮНЕСКО тарафынан һаҡлана.
Баттиадтар династияһы хакимлығы осоронда Кирена  сауҙа һәм диңгеҙселек арҡаһында, юғары дәрәжәлә үҫешкә өлгәшә һәм  Мысыр һәм Карфаген менән оҙайлы һәм  аяуһыҙ көрәштән һуң бойондороҡһоҙ булып китә. Яҡынса беҙҙең эраға тиклем 540 йылдарҙа  батша Аркесилай II туғандарының асыуы килә һәм көнбайыш ҡалаларҙан үҙаллы Барку дәүләте ойоштора. Баттиадтар власын фарсы батшаһы Камбиз юҡ итә һәм Киренаны Мысыр сатрапияһына (провинцияһына) берләштерә.
200 йыл дауам иткән фарсылар хакимлығы ваҡытында Кирена (беҙҙең эраға тиклем яҡынса 460 й.) республика була; ошо ваҡытҡа Киренаның философтар мәктәбенең алға китеүе ҡарай. Фиброндың оҙаҡ булмаған власынан һуң беҙҙең эраға тиклем 321 йылда Мысыр батшаһы Птоломей I Киренаиканы үҙенең власына буйһондора; биш ҡала — Кирена, Аполлония, Птолемаида (Барка), Арсиноя (Тавхира) һәм Береника (Евгесперида) — союз  («пентаполь», йәғни биш ҡала)  төҙөй, ул беҙҙең эраға тиклем 117 йылдан Птоломейҙар династияһының кесе тармағы итеп үҙгәртелә, уның һуңғы вәкиле Апион б.э. тиклем 96 йылда Киренаны римлеләргә тапшыра. Әммә ҡаланы ҡыҫҡа ваҡытҡа тирандар Никократ, ә һуңынан уның ҡустыһы Леандр баҫып ала. Римлеләр шулай ҙа ҡаланы һәм бөтә Киренаиканы яулап ала һәм уны административ рәүештә Крит провинцияһына ҡуша (б. э. тиклем 67 й.).
Дэвид Боуи
Девид Боуи (David Bowie ; ысын исеме Дэ́вид Ро́берт Джонс (David Robert Jones), 8 ғинуар 1947 йыл — 10 ғинуар 2016 йыл) — Бөйөк Британия рок йырсыһы, йырҙар авторы һәм продюсер, тауыш режиссёры, рәссам һәм актёр.
Ҡаҙанболаҡ ауыл Советы (Ейәнсура районы)
Кинйәбулат ауыл Советы —  Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Иҙелбәк ауылы
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Бисерт заводы
Бисерт заводы — 1760 йылда Себер даруғаһы Ҡатай улусы башҡорттарынан ҡуртымға алынған ерҙәрҙә Бисерт йылғаһының (Ҡариҙел йылғаһының ҡушылдығы) буйында Г. А. Демидов тарафынан тимер етештереү заводы булараҡ нигеҙ һалына. Екатеринбургтан 118 км һәм Рәүҙе заводынан 101 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
1760—1805 йылдарҙа, 1829—1835 йылдарҙа, 1843—1873 йылдарҙа заводтарға Демидовтар етәкселек итә, 1805—1919 йылдарҙа хужалыҡ Зеленцовтарға күсә, 1819—1829 йылдарҙа, 1879—1997 йылдарҙа — ҡаҙна, 1835—1843 йылдарҙа — Дәүләт заём банкы ҡарамағына күсерелә, 1873—1879 йылдарҙа завод менән — Г. М. Пермикин, 1897—1913 йылдарҙа А. Н. Ратьков-Рожнов, 1913—1918 йылдарҙа П. Г. Солодовников етәкселек итә; 1918 йылда завод национализациялана. Рәүҙе тау округына ингән.
Бисерт заводы 1761 йылды эшләй башлай. XVIII быуат аҙағында — 12 крица горны һәм 6 йәйеү сүкеше, 1880 йылда — 7 крица горны, 5 пудлинг һәм 3 иретеү мейесе була. 1773 йылға ҡарай Бисерт заводы 491 крепостной крәҫтиән иҫәпләнә; 1797 йылда мастеровой һәм эшсе кешеләр (төп эштәрҙә) — 547, заводҡа беркетелгән крәҫтиәндәр (ярҙамсы эштәрҙә) — 2258; 1890 йылда эшселәр — 480 (182-һе завод эштәрендә, 298-е ярҙамсы эштәрҙә); 1913 йылда — 1132 (281-е төп эштәрҙә һәм 851 е ярҙамсы эштәрҙә). Бисерт дачаһында тупраҡ ташлы, игенселек менән шөғөлләнеү өсөн бигүк уңайлы түгел, әммә халыҡ игенселек менән шөғөлләнәләр. Башта завод Уткин заводының суйынын иретеү күҙаллана, әммә 1761 йылда Г. А. Демидов вафат булғандан һуң завод Рәүҙе домна заводы менән бергә Демидовтың кесе улына тәғәйен була һәм ул Завод Рәүҙе заводынан алып киленгән суйынды тимергә әйләндерә. Рәүҙе суйын иретеү һәм Бисерт тимер яһау заводтары Рәүҙе тау округының нигеҙе булараҡ берҙәм хужалыҡ комплексын тәшкил итеп, 1917 йылғы революцияға тиклем ғәмәлдә була.
1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышы
Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—75) барышында завод хәрби ғәмәлдәр зонаһында була. 1774 йылдың ғинуарында Көңгөрҙән Екатеринбургка табан китеп барған И. Н. Белобородов етәкселегендә баш күтәреүселәр отряды бер ниндәй ҡаршылыҡһыҙ заводты баҫып ала. Мастеровойҙарҙың һәм эшселәрҙең бер өлөшө ихтилалсыларға ҡушыла.
1773—1775 йылдарҙа, 1903 йылда завод эшләмәй. 1930 йылдың ноябрендә завод Реммаштрестҡа тапшырыла һәм металл эшкәртеү станоктарын ремонтлау буйынса предприятиеһы итеп үҙгәртелә.
Хәҙер завод ҡасабаһы урынында Свердловск өлкәһенең Бисерт ҡасабаһы урынлашҡан.
Мусин Ғүмәр Һаҙый улы
Мусин Ғүмәр Һаҙый улы (10 ноябрь 1946 − 14 апрель 2007) — философ, философия фәндәре докторы (2001), профессор (2003). Сәйәси золом ҡорбаны.
Биографияһы
Фәнни эшмәкәрлеге рухи донъя һәм ихтыяждар диалектикаһын өйрәнеүгә арналған. 100 ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Төп хеҙмәттәре
2007 йылдың 14 апрелендә Өфөлә вафат була.
Мәләкәҫ
Мәләкәҫ (Мелекасово) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Әләгәҙ ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 259 кеше. Почта индексы — 452558, ОКАТО коды — 80242805007.
Урамдар
Урам исеме :
Першуткина
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Бәшир (исем)
Бәшир — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Бәшир исеме бар.
Этимологияһы
Бәшир исеме башҡорт теленә ғәрәптәрҙән ингән. Һөйөнөс килтереүсе тигәнде аңлата.
Билдәле кешеләр
Рәмиев Бәшир Искәндәр улы (1 май 1918 йыл — 16 май 1994 йыл) — СССР уйлап табыусы ғалимы, Советтар Союзында тәүге ЭВМ-дарҙы («Стрела», «Урал-1») эшләүселәрҙең береһе. Техник фәндәр докторы (1962). Сталин премияһы лауреаты (1954). Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
Бәшир Шихаб II (2 ғинуар 1767 йыл — 1850 йыл) — ливан әмире, XIX быуаттың беренсе яртыһында Ливан менән идара итеүсе.
Фамилияла
Бәширов Радик Миңлехан улы (7 ғинуар 1935 йыл) — ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп эшмәкәре. 1988—1999 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты ректоры. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1995), техник фәндәр докторы (1982), профессор (1983). Рәсәй Федерацияһының (1994) һәм Башҡорт АССР-ының (1976) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (1996). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986).
Бәширов Мәсғүт Зәйнетдин улы (21 апрель 1908 йыл — 16 апрель 1978 йыл) — композитор, педагог. 1940 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1967).
Бәширов Зыя Әхмәт улы (26 сентябрь (8 октябрь) 1910 йыл — 28 декабрь 1976 йыл, Силәбе) — сәйәси эшмәкәр, пропагандист, отставкалағы полковник.
Бәширов Йыһанур Кәрим улы (1928 йыл — 2019 йыл) — хеҙмәт ветераны.
Бәширов Рәҡит Ғәбит улы (10 ғинуар 1940 йыл) — СССР һәм Рәсәй хужалыҡ эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы халыҡ депутаты. Милләте — башҡорт 1992 йылдың мартынан Иглин районы хакимиәте башлығы.
Бәширов Ғүмәр Бәшир улы, Гомәр Бәшир улы Бәширов — күренекле татар языусыһы, фольклорсы, Ғ. Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1996).
Ауылдар
Яңы Бәшир (Новобаширово) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл.
Бәшир ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Кудриха
Кудриха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ануй йылғаһының һул ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Таин-Ега
Таин-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кальча йылғаһының уң ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Этцельсроде
Этцельсроде (Etzelsrode) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылындағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 96 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,5 км2. Диңгеҙ кимәленән 224 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 99735 һәм автомобиль коды NDH.
Ламшино
Ламшино — Башҡортостан Республикаһы Ишембай районындағы бөткән ауыл, Верхотор ауыл советыына ҡараған була.
1981 йылда Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 14.09.1981 № 6-2/327-се «Ҡайһы бер тораҡ пункттарын Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүленеше буйынса иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташлау тураһындағы» Указына ярашлы райондың тағы ла өс тораҡ пункты менән бергә: Ҡолғона ауыл Советының Ҡоҙаш ауылы, Көҙән ауыл Советының Фарейкино һәм Петровский ауыл советының Тоҙло ауылдардары менән бергә рәсми рәүештә юҡҡа сығарыла.
Марета-Яха (Танлова ҡушылдығы)
Марета-Яха  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Танлова йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 106 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Lockheed SR-71
Lockheed SR-71 — АҠШ хәрби стратегик тауыш тиҙлегенән етеҙерәк осоусы самолёты. Рәсми булмаған исеме «Blackbird» (Ҡара барҡылдаҡ, Ҡара ҡош). Был самолётының юғары тиҙлеге һәм бейеклеге үҙенсәлекле. 1964 йылдан 1998 йылғаса экплуатацияла булған. Барлығы 32 самолет етештерелгән, шуларҙың 12-һе эҙһеҙ юғалған, бәхетһеҙ осраҡтар һөҙөмтәһендә юҡҡа сыҡҡан.
1976 йылда SR-71 «Blackbird» идара ителеүсе самолёттар араһында тиҙлеге буйынса рекорд ҡуйған — 3529,56 км/сәғ.
Ленин проспекты (Санкт-Петербург)
Ленин проспекты — Санкт-Петербургттың   Красносельский, Киров һәм Мәскәү райондарынан үткән  10 км  дауамындағы иң  эре магистралдәрҙең береһе.. Балтик бульварынан Мәскәү майҙанына тиклем бара. Үҙәк дуға магистраленә (ЦДМ) составына инә.
Лексикология
Бурыстары
Телдең һәм телмәрҙең төп билатераль (ике яҡлы) берәмеге булараҡ һүҙ проблемаларын; лексик берәмектәрҙең типтарын һәм уларҙың функцияларын; телдең һүҙлек составы төҙөлөшөн, уның тулыланыу һәм үҫеш юлдарын; лексика һәм телдән тыш ысынбарлыҡты өйрәнеү. Лексикология һүҙ структур (һүҙҙең айырым һәм оҡшаш критерийҙарын билдәләй), семантик (һүҙ мәғәнәләренең типтарын, уларҙы сикләү критерийҙарын, уларҙың үҙгәреү һәм үҫеш ысулдарын асыҡлай; ҡара: Семасиология) һәм функциональ (тел төҙөлөшөндә һәм телмәрҙә һүҙҙең урынын, уның башҡа берәмек кимәлдәре м‑н мөнәсәбәтен, ярашыу үҙенсәлектәрен өйрәнә) һ.б. аспекттарҙа ҡарала; һүҙҙе һүҙлек һәм текст берәмеге булараҡ өйрәнеүҙең сиктәре билдәләнә. Һүҙҙәрҙе парадигматик һәм синтагматик мөнәсәбәттәргә нигеҙләнгән булыуына ҡарап бүләләр: антонимдар, омонимдар, паронимдар, тематик төркөмдәр, лексик‑семантик һәм функциональ-семантик ерлектәр һ.б.
Ленин проспекты (Санкт-Петербург)
Ленин проспекты менән бер рәттән Санкт-Петербургатың төрлө райондарында     Ленин проспекты исемен йөрөтөүсе,  шулай уҡ  Ленин урамы ла бар. .
Лексикология
Тел лексикаһының тулыланыу ысулдары
Башҡорт лексикологияһы тарихы лексикографияның формалашыуы һәм үҫеше менән билдәләнә; башҡорт теленең лексикаһын сағылдырған һүҙлектәр төҙөү эше 20 б. 30—40‑сы йылдар лексикологик мәсьәләләрҙе төрлө яҡлап өйрәнеүгә мөмкинлек бирә. Башҡорт теленең һүҙлек составын өйрәнеүгә иң тәүгеләрҙән Н.К. Дмитриев мөрәжәғәт итә. Ж.Ғ. Кейекбаевтың башҡ. лексикаһына тулы һәм фәнни яҡтан нигеҙләнгән характеристика биргән хеҙмәттәре башҡорт лексикологияһы үҫешендә мөһим урын алып тора. К.Ғ. Ишбаев, Ғ.Ғ. Ҡаһарманов, З.Ғ. Ураҡсин, М.Х. Әхтәмов һ.б. тикшеренеүҙәре ҙур өлөш индерә. Т.М. Ғарипов, Н.Д. Ғарипова, Э.Ф. Ишбирҙин, Р.Н. Тереғолова һ.б. хеҙмәттәрендә башҡ. теленең үҙләштерелгән лексикаһына ентекле анализ яһала. Яҙма ҡомартҡыларҙың лексикаһын өйрәнеү (И.Ғ. Ғәләүетдинов, Р.Х. Халиҡова,Ҡ.З. Әхмәров һ.б.) тарихи лексикологияһы нигеҙ һала. Һүҙҙәрҙең тарихын, тел һәм экстралингвистик факторҙарҙы (Ғәләүетдинов, Ишбирҙин һ.б.) иҫәпкә алып, лексик системаның формалашыуын һәм үҫешен өйрәнеү уның тикшеренеү объекты булып тора; тарихи Л. үҫешенә этимология йоғонто яһай.
Ленин проспекты (Санкт-Петербург)
Тарихы
Ленин проспекты кенәз Н.Е.Куткин ҡарамағындағы Княжево ҡасабаһы ерҙәре буйлап  һалыған,. Хәҙер Фин ҡултығы һәм Мәскәү араһындағы майҙанда урынлашҡан, көньяҡ-көнбайышты Дачная һәм Мәскәү проспекты тоташтыра.
1977 йылда В. И. Ленин   хөрмәтенә атала. шул иҫәптән уға инәләр: элекке Галстяный (1955 йылдан алып), элекке  Геройҙар проспектын (1962 йылдан) һәм яңы участка  Фин ҡултығы яғынан Доблести урамына тиклем.
Лексикология
Тел лексикаһының тулыланыу ысулдары
XX быуаттың аҙағынан алып сағыштырма лексикология айырым иғтибар бүленә; унда һүҙҙәрҙең һәм уларҙың тупланмаларының структур‑семантик оҡшашлыҡтары һәм айырымлыҡтары, төрлө системалы телдәрҙең лексик мөнәсәбәттәренең үҙенсәлектәре асыҡлана; тикшеренеүҙәрҙең һөҙөмтәләре тәржемә һүҙлектәре төҙөгәндә киң ҡулланыла. Лексикологияһы ғәмәли аспекты булараҡ телмәр мәҙәниәте мөһим соц. функцияға эйә. Башҡорт лексикологияһы буйынса тикшеренеүҙәрҙә ш. уҡ когнитив лингвистика ҡаҙаныштары ла ҡулланыла. Башҡорт лексикологияһы көнүҙәк мәсьәләләренә арналған байтаҡ тематик йыйынтыҡтар Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты тарафынан баҫтырып сығарыла (башҡ. лексикаһының үҫеш тенденциялары, номинация теорияһы, һүҙҙең мәғәнәһе һәм төшөнсәһе араһындағы мөнәсәбәт һ.б.); башҡорттарҙың мәҙәниәтен сағылдырған лексиканы тасуирлауға айырым иғтибар бирелә. Л. диалектология, терминология, ономастика, фразеология һәм тел ғилеменең башҡа бүлектәре, шулай уҡ лигнвокультурология, психолингвистика, социолингвистика, этнолингвистика һ.б. фәнни дисциплиналар м‑н бәйле.
Ленин проспекты (Санкт-Петербург)
Тарихы
2011 йылда Герой  проспектына тиклем, ә 2015 йылдан — Балтик бульварына тиклем оҙайтылды.тик  Герой проспектынан  Балтик бульварына тиклемге участкалағы хәрәкәт 2019 йылдың авгусында ғына асыла. .
Ленин проспекты 1953 йылдан төҙөлә башлап (10-ҡатлы торлаҡ йорттар  Мәскәү,янындағы майҙанда арх. С. Б. Сперанский) һәм 1960-1990 йылдарға (арх. Ер М. Полторацкий һ. б.) тиклем дауам итә.
Ленин проспектында урынлашҡан: Корпус «У» Санкт-Петербургтың дәүләт диңгеҙ техник университеты (элекке ЛКИ ), Санкт-Петербургтың дәүләт гәзите комплексы (139-сы йорт ), ВНИИ Галургия (пр. Народного ополчения, 2-се й. 1977, арх. А.. В.. Жуков), троллейбус паркы № 1 ( 140/2 сы й. арх. Голынкин О.Б.. һ. б.), фабрика бинаһында  «Динамо» ның спорт изделиелары һәм   элекке «Тулҡын» предприятиеһы (140- сы й..),  Ленгипромез  ғилми-тикшеренеү институты  һәм Гипроруда  проект институты(151 -се й..), Ленпромстройпроект институты (160- сы й..), Энергомашпроект институты (168- сы й. 1974, арх. И. Н. Ступельман), икенсе корпусында  Петербургтың энергетик квалификацияһын күтәреү институты ҡунаҡхана менән «Энергетик» (89-сы й.). 1943 йылда «Ижора»оборона  рубежын һаҡлау өсөн төҙөлгән тимер бетон доттары һаҡланған.
Ленин проспектында бер үк исем менән тимер юл платформаһы  (станция) «Ленин проспекты» ( 1970 йылда асылған юл өҫтөндә)  һәм «Ленин проспекты » иетро станцияһы (1977, арх. А. С. Гецкин, Е.. И. Валь) тора.
Шулай уҡ ҡара
Ленин проспекты түбәндәге, майҙандар,проспекттар,урамдарһәм тыҡырыҡтар менән сикләшә  йә  булмаһа киҫешә:
Кесе Турья
Кесе Турья — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Турья йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Байдәүләт ауыл Советы (Ейәнсура районы)
Байдәүләт ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Сиреғол ауылы
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Әйкәттәр
Әйкәттәр (أصحاب الأيكة, Айкиты) — Шөғәйеп пәйғәмбәрҙе ҡабул итмәй, ялған пәйғәмбәр тип иғлан иткән халыҡ. Ҡөрьәндең 26-сы сүрәһенең 176-184-се аяттарында телгә алына.
Тарихы
Ҡөрьәнгә ярашлы, Шөғәйеп диндарҙар төркөмө менән бер төркөм мидйәндәргә килгән язанан ҡотолоп ҡала һәм яҡында йәшәгән әйкәт халҡына дәғүәт алып бара башлай. Әйкәттәр поттарға табынғандар, кеше талау һәм сауҙала алдау менән шөғөлләнгәндәр. Пәйғәмбәр Шөғәйеп уларҙы Аллаһ диненә ышанырға саҡыра, әммә әйкәттәр уны кире ҡаға һәм унан пәйғәмбәрлеген мөғжизәләр рәүешендә иҫбатлауҙы талап итә. Пәйғәмбәр уларға мөғжизәләрҙе күрһәткәндән һуң, әйкәттәрҙең бер өлөшө иман килтергән, ә күпселек өлөшө элеккесә көфөрлөктә ҡалған. Шул саҡта Аллаһ уларға ҡоролоҡ ебәрә һәм уңышһыҙ ҡалдыра. Ҡоролоҡ та быларҙы иманға килтермәй, Аллаһ уларға ут сәсеүсе болоттар ебәрә һәм әйкәттәрҙе тулыһынса юҡ итә.
Әйкәттәр юҡ ителгәндән һуң Шөғәйеп пәйғәмбәр) диндар мидйәндәр һәм әйкәттәр менән бергә Мидйәнгә ҡайта. Унда ул өйләнә һәм ике ҡыҙы тыуа. Ҡыҙҙарының береһе Муса пәйғәмбәрҙең ҡатыны була.
Рача
Рача (რაჭა) — Амбролаури ҡалаһы үҙәге булған Риони йылғаһының үрге ағымында урынлашҡан Грузияның тарихи таулы өлкәһе. Хәҙерге Грузияла административ планда Они һәм Рача-Лечхуми һәм Түбәнге Сванетия крайының Амбролаури районына тап килә. Башлыса грузин рача халҡы йәшәй, Они ҡалаһында грузин-йәһүд общинаһы бар.
Рачала билдәле грузин шарабы «Хванчкара» етештерелгән Хванчкара ауылы урынлашҡан.
Тарихы
Был округта йәшәүселәр ысын грузиндар һәм грек христиандары. Улар, бөтә Имерети кеүек үк, грузин теленең картель диалектынан айырылып торған грузин теленең имеретин диалектында һөйләшә. Грузиндар араһында әрмәндәр һәм осетиндар күп, шулай уҡ күп йәһүдтәр ҙә байтаҡ. Был округта һуғышҡа һәләтле 5600 ир-егет иҫәпләнә.
Петрушиха (Чесноковка ҡушылдығы)
Петрушиха — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чесноковка йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :