cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Икмәк ағасы
Ҡулланыу
Икмәк ағасы кеше ризығы өсөн ҡулланылған иң уңдырышлы үҫемлектәрҙең береһе булып тора. Бер миҙгел эсендә 200-гә тиклем йәки унан да күберәк емеш биргән ағас. Тымыҡ океандың көньяҡ өлөшөндә йылына 50-нән алып 150-гә тиклем уңыш бирә.. Көньяҡ Һиндостанда йыллыҡ етештереү күләме — 150-нән алып 200-гә тиклем емеш. Етештереүсәнлек төбәктәге климаттың дымлылығына бәйле үҙгәреп тора. Вест-Һиндостанда уңыш — бер ағастан 25 емеш тәшкил итә. Барбадоста үткәрелгән тикшеренеүҙәр шуны күрһәткән: акранан мөмкин булған уңыш- 6,7 тоннан алып 13,4 тонна (16-32 т/га). 2012 йыл йылда үткәрелгән тикшеренеүҙәр икмәк ағасының өс компонентын тәңгәлләштереүгә (идентификация) рөхсәт биргән (өсөһө лә май кислоталарына бай), репеллент булып хеҙмәт итергә мөмкин.
Кубера
Кубера (Санскрит телендә:कुबेर) — тәржемәһе бәлки «ғәмһеҙ тәнгә эйә»), йәки Виттешвара, — бер күҙле байлыҡ Хоҙайы һәм аҡ тәнле Төньяҡ хужаһы (махараджа), локапалаларҙың береһе, якшаларҙың, киннарларҙың һәм гухьякатарҙың хөкөмдары, дхармапала.
Биджа Мантра
Om Shreem Om Hreem Shreem Hreem Kleem Shreem Kleem Vitteswaraaya Namah
Исемдәре
Кубераның төрлө исемдәре: Тибетта — Дамбала (Насарай), Джайнизмда — Саркванубхути, Буддизмда — Вайшравана, Монголияла һәм и Бурятияла — Намсрэ, Японияла — Бисямонтэн.
Килеп сығышы
Бөйөк риши Пуластьяның ейәне, Вишраваса оло фекер эйәяһенең улы (бынан уның икенсе исеме — Вайшравана) һәм Равананың ағайы. Башта Кубера хтоник Илаһ булған һәм ер һәм тауҙар менән ассоциацияланған булған. Ваҡыт үтеү менән ул байлыҡ Илаһына оҡшаш булған ҡиәфәткә эйә була башлаған.
Риүәйәттәр
Күп йылдар буйына Кубера ҡырыс аскеза башҡарған, быға бүләк итеп Брахма уға мәңге йәшәү биргән һәм уны ерҙә йәшерелгән хазиналар һаҡсыһы, байлыҡ Илаһы иткән. Бынан тыш Брахма Кубераға резиденцияһы өсөн Шри-Ланка (Цейлон) утрауын һәм оса торған арбаны Виманаты бүләк иткән. Шуннан һуң Равана Ланканы яулап алғас һәм шунан Кубераны ҡыуғас, Кубера резиденцияһын Кайлаш тауында Алакапуриға күсергән.
Сидн-Арка-Яха
Сидн-Арка-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Арка-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кашапов Солтан Ғилметдин улы
Кашапов Солтан Ғилметдин улы (12 июль 1912 йыл — 18 июль 2001 йыл) — СССР-ҙың хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1952) һәм почётлы нефтсеһе (1972), Бәләбәй ҡалаһының почётлы гражданы (1967). Өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1948, 1952, 1959).
Биографияһы
Рәсәй империяһы,  (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районы) Балталы ауылында 1912 йылда тыуған. ВКБ(б) ағзаһы.
1932 йылдан — хужалыҡ эштәрендә, бер үк ваҡытта йәмәғәт эшмәкәрлеге менән дә шөғөлләнә. Сәнәғәт академияһын тамамлаған (Баҡы ҡалаһы, 1941).
1932—1968 йылдар —"Ишембайнефть" тресы иретеп йәбештереүсеһе, төҙөлөш-монтаж контораһы начальнигы, профсоюз комитеты рәйесе, цех начальнигы, коммуналь контора начальнигы, управляющий урынбаҫары, «Туймазынефть» тресы нефть промыслаһы директоры, «Ишембайнефть» тресы идаралығы начальнигы, «Аксаковнефть» НГДУ-һының нефть промыслаһы мөдире.
СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы, СССР-ҙың почетлы нефтсеһе.
Нефть сәнәғәтендә оҙаҡ йылдар эшләгәне, Шкапов нефть ятҡылығын үҙләштерегә индергән тос өлөшө өсөн 1968 йылда «Бәләбәй ҡалаһының почётлы гражданы» исеме бирелә
РСФСР-ҙың 1-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана (1938).
Уның ҡатнашлығында яңы техника индереү, нефть сығарыу технологияһы камиллаштырыла, Башҡортостанда яңы ятҡылыҡтар үҙләштерелә. Нефть ятҡылыҡтарын үҙләштергәндә производство процестарын автоматлаштырыуҙа, диспетчерлаштырыуҙа әүҙем ҡатнаша
Бәләбәй районының Приют ҡасабаһында 2001 йылда вафат була.
Лондондерри (Нью-Гэмпшир)
Лондондерри (ингл. Londonderry ) — был ҡала Яңы Англияла, Рокингхэм графлығының көнбайыш өлөшөндә, Нью-Гэмпшир штаты, АҠШ урынлашҡан. Төньяҡтан Манчестер ҡалаһы менән, ә көнсығыштан Дерри ҡалаһы менән сиктәш. 2007 йылдың мәғлүмәттәре буйынса, ҡаланың халыҡ һаны — 24 975 кеше. Лондондерри үҙендә өлөшләтә Манчестер-Бостон аэропорты урынлашҡаны өсөн, билдәле.
Тарих
1718 йылда ауылға нигеҙ һалына. 1722 йылда ҡалаға рәсми рәүештә Лондондерри исеме бирелә, Төньяҡ Ирландияның Ольстер өлөшендәге Дерри йәки Лондондерри ҡалаһының хөрмәтенә исем бирелә. Үҙенең исеме менән Лондондерри ҡалаһы, Антрим, Дерри һәм Данбартон кеүек үк был регионда йәшәгән ольстер шотландтарына бурыслы.
Иртә колониаль ваҡытында Лондондерри ҙурлығы буйынса икенсе урында булған, ә Дерри һәм Манчестер өлөшө Лондондерринан хасил була.
География
АҠШ - ның Бюро иҫәп мәғлүмәттәре буйынса, Лондондерриның дөйөм майҙаны 108,6 км² тәшкил итә, уларҙың 108,3 км² — ерҙә, ә 2 0,3 км² — һыу (0,31 % ҡала территорияһы). Лондондерри территорияһында Бивер - Брук (көнсығышта), Литл-Коас-Брук һәм Несенкиг - Брук (көнбайышта) йылғалары аға.
Ҡаланың иң бейек нөктәһе булып (100 м диңгеҙ кимәлендә) ҡаланың төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан Һигеҙ һанлы уба тора, түбәһендә урынлашҡан мәктәп һаны буйынса исем бирелгән.
Ҡала аша 93 Interstate,New Hampshire Route 102 һәм New Hampshire Route 128 трассалары үтә.
Демография
2000 йылдың мәғлүмәттәре буйынса, ҡаланың халыҡ һаны - 23 236 кеше, ғаиләләр һаны - 6 319. Халыҡ тығыҙлығы - 214,6/км². Раса составы түбәндәгесә булды: 96,92 % — аҡтар, 0,56 % — ҡаралар (афроамерикандар), 0,17% — индеецтар, 1,16 % — азиаттар, 0,03 % — океаниецтар, 0,32 % — башҡа расалар, 0,84 % — ике метистар һәм башҡа рассалар. Этник испан телдәре/латиноамериканецтар үҙҙәрен халыҡтың 1,53% тип һанайҙар.
7623 домовладение, уларҙан 50,3 % 18 йәшкә тиклем балалы булғандар, 70,9 % өйләнешкән, никахта йәшәгән парҙар, 8,6 % ире булмаған ҡатын - ҡыҙҙарҙан тора, ә 17,1 % ғаилә булмағандар. 12,9 % домовладениелар шәхси биттәрҙән тора, 3,3 % өйҙәрендә айырым йәшәгән 65 йәш һәм өлкәнерәк кешеләре булған. Домовладенияларҙың уртаҡ үлсәме - 3,05, ә ғаилә уртаса үлсәме — 3,36.
18 йәшлектәр 32,9 % тәшкил итә, 18 - 24 йәш — 5,8 %, 25 - 44 йыл — 32,7 %, 45 - 64 — 23,2 %, 65 йәштән ололарырктар — 5,3%. Йәш медианаһы 35 йәшкә тигеҙләнә. Һәр 100 ҡатын - ҡыҙға 97,0 ир - егет тура килә. Һәр 100 18 йәшлек ҡатын-ҡыҙҙарға һәм олораҡтарға 95,1 ир -егет иҫәпләнә.
Домовладение иҫәбе медианаһы $70 501 тигеҙләнә, медиананың ғаилә килеме — $735 13. Ир - егеттәр килеменең медианаһы $50 566 ҡатын-ҡыҙҙарҙың $33 821 ҡаршы. Ҡалала халыҡтың йән килеме $26 491. Яҡынса 1,6 % ғаилә һәм 2,1% халҡы фәҡир хәлендә йәшәй, шул иҫәптә 18 йәшкә тиклемге кешеләр 1,2 % һәм 6,3 %  65 йәшлектәр һәм олораҡтар.
Иҡтисад
Лондондерриның төньяҡ өлөшөндә Манчестер-Бостон аэропорты урынлашҡан. Ҡалала Coca-Cola Bottling Co фабрикаһы, күп һанлы фермалар һәм баҡсалар урынлашҡан.
Мәғариф
Лондондерри Мәктәп округына инә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Яра (Северная Двина ҡушылдығы)
Яра (Яровая) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Северная Двина йылғаһының һул ярына тамағынан ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
И. К. Айвазовский исемендәге Феодосия картиналар галереяһы
'''И. К. Айвазовский исемендәге Феодосия картиналар галереяһы''' — Феодосия ҡалаһында урынлашҡан маринистик һынлы сәнғәт музейы. Ике корпустан тора: Галереялы, 2 урамы (төп экспозиция, И. К. Айвазовский эштәре) һәм Галереялы, 4 урамы (рәссамдың апаһының йорто: И. К. Айвазовскийҙың мифологик һәм тәүрат темалы картиналары, «Рус һәм хәҙерге заман маринаһы» галереяһының фәнни бүлеге).
Тарихы
49 картинанан торған беренсе экспозиция 1845 йылда Иван Айвазовскийҙың ҙур өйөнөң бер өлөшөндә асыла. 1880 йылда тағы ла бер төкәтмә рәссам проектлаған күргәҙмәләр залы өҫтәлә. Галерея Рәсәй империяһы территорияһында бер рәссамдың беренсе музейы була. Рәссамдың вафатынан һуң 1900 йылда уның васыяты буйынса галерея тыуған ҡалаһына тапшырыла. 1922 йылдан галерея дәүләт музейы була. Унда диңгеҙ темаһына ҡағылышлы яҡынса 12 мең әҫәр, шул иҫәптән И. К. Айвазовскийҙың донъялағы иң ҙур коллекцияһы (416 эш) бар. Ҡуйылған эштәр араһында иң билдәлеһе — «Ике төрөк карабы һөжүм иткән „Меркурий“ бригы», «Севастополь рейды», «Төньяҡ диңгеҙҙә „Мария“ карабы», «Георгий монастыры», «Диңгеҙ. Коктебель», шулай уҡ Айвазовскийҙың 212х708 см дәүмәлендәге иң ҙур полотноһы — «Штилдән — дауылға» бар.
Күрше бинала — апаһының йортонда — Айвазовскийҙың мифологик, тәүрат темаһына яҙылған картиналары, XVIII—XIX быуаттарҙағы сит ил маринистарының эштәре, бөйөк рәссамдың замандаштарының, Киммерий һынлы сәнғәт мәктәбе вәкилдәренең — М. Волошин, Л. Лагорио, К. Богаевскийҙың, Айвазовскийҙың уҡыусылары — М. Латри, А Фесслер, А Куинджи, совет рәссамының әҫәрҙәре ҡуйылған.
1920 йыл аҙағында галерея бинаһында Феодосияның ғәҙәттән тыш комиссияһы, Ҡыҙыл армияһы һәм Ҡыҙыл флоттың диңгеҙ һәм дивизия айырым бүлеге. Ошо ваҡытта галереяның бер нисә картинаһы зыян күрә.
1922 йылда бинаға ремонт яһала һәм 17 декабрҙә, һигеҙ йыллыҡ тәнәфестән һуң, галерея, СССР Дәүләт музейы булараҡ, ҡабат үҙ ишектәрен аса. Айвазовский галереяһының беренсе директоры рәссам һәм сәнғәт белгесе Герасим Афанасьевич Магула була. Ул Феодосияла һәм өйәҙҙә эммиграцияға китеүселәрҙән ҡалған художество ҡиммәттәрен йыйыуҙы һәм улар нигеҙендә бинаның торлаҡ бүлмәләрендә 1925 йылға тиклем эшләгән Художество ҡиммәттәре музейы ойоштора; килеүселәр ҡулланма сәнғәте әҫәрҙәре (фарфор, көмөш әйберҙәр), боронғо йыһаз, ҡорал-ҡорамал менән таныша ала. 1923 йылда директор С. Барсам була.
1930 йылда галерея алдына скульптор И. Я. Гинцбург эшләгән Айвазовский һәйкәле ҡуйыла. Уға «Феодосия — Айвазовскийға» тигән яҙыу ҡуйыла.
Ҡырым фашистар оккупацияһында булғанда картиналар галереяһы директор — Николай Степанович Барсамов һәм уның ҡатыны Софья Барсамованың ҡаһармандарса тырышлығы һәҙәмтәһендә Ереванға эвакуациялана. Тәүҙә картиналар Феодосиянан Новороссийскка, ә унан Краснодарға килтерелә. Унда картиналарҙы Сталинградҡа алып барырға бойороҡ була. Бойороҡто боҙоп, Николай Степанович, Әрмәнстандың саҡырыуын алып, картиналарҙы Ереванға илтергә ҡарар итә. Краснодарҙа булғанда, унда күргәҙмәләр ойошторола. Һуңынан күргәҙмә Ереванда ла ойошторола. 1944 йылдың ноябрендә картиналар галереяһы Феодосияға кире ҡайтарыла. Эвакуация ваҡытында юғлтыуҙар булмай.
Няби-Паха-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 15.02.03 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Кара диңгеҙе утрауҙары (Аҡ утрауын да индереп). Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Занне
Занне (Sanne) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 162 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,57 км2. Диңгеҙ кимәленән 33 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39596 һәм автомобиль коды — SDL.
Ташлы районы
Милли состав
Урыҫтар— 74,1 %, ҡаҙаҡтар — 7,2 %, татарҙар — 5,9 %, украиндар — 5,2 %, мордва — 3,9 %, башка — < 1 %.
Тритон (мифология)
Тритон (Τρίτων) — боронғо грек тәңреһе, тәрәнлек хәбәрсеһе, Посейдон һәм Амфитританың улы (римляндарҙа ул Нептун менән Салацияның улы ).Тритондарҙың атаһы.
Туфан ваҡытында Посейдондың бойороғо буйынса ул борғо ҡысҡыра, һәм тулҡындар сигенә. Ҡабырсаҡ таба, уны соҡоп тишек уя һәм гиганттар менән һуғыш ваҡытында ҡысҡырта, тегеләре ҡаса.
Тритония күле тәңреһе, хәҙерге ваҡытта Ливияла , үҙенең ҡиәфәтендә кеше, ат һәм балыҡ һыҙаттарын берләштерә. Уны кеше фигураһы менән һүрәтләгәндәр, аяҡ урынында дельфин ҡойроҡтары ; Дагон һүрәтләнешенә яҡын.
Аргонавтарға нисек карапты һай урындан төшөрөргә һәм үҙ күленән асыҡ диңгеҙгә сығырға икәнен күрһәтә; уларға ер киҫәге бүләк итә, һуңынан был ерҙән Каллист утрауы (Фера) барлыҡҡа килә. Яуап итеп Ясондан өсаяҡ ала, унда ултырып пәйғәмбәрлек итә. Йәки Тритон Ливия батшаһы, уға аргонавтар килгәндәр, Евгесперия халҡының яҙыуы яҙылған баҡыр өс аяҡты уға бағышлағандар.
Кипсия
Кипсия — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ис йылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Википедиялағы пассионарлыҡ
Википедиялағы пассионарлыҡ (википассионарлыҡ)— ниндәйҙер телдәге Википедияның актив мөхәррирҙәренең ошо телде йөрөтөүселәр һанына ҡарата булған нисбәтен билдәләүсе статистик күрһәткес термины.
Дөйөм һүрәтләү
Күрһәткес ниндәйҙер телдәге Википедияны үҫтерең буйынса билдәле бер телде йөрөтөүселәрҙең ошо ваҡыттағы активлыҡ кимәлен ҡылыҡһырлай.
«Википедия пассионарлығы» терминын беренсе тапҡыр ИТ, мәҙәниәт һәм мәғариф өлкәһендә эшләүсе украин йәмәғәт эшмәкәре Юрий Пероганич 2016 йылдың 15 февралендә украин Википедияһының мөхәррирҙәренең «Вики: медиа һәм технологиялар» ирекле блогында «Вікіпедійна пасіонарність українців» мәҡәләһендә тәҡдим итә. Термин украина масс-медиаларында ҡулланыла һәм Украина Юғары Радаһының фән һәм мәғариф буйынса үткәрелгән «Образовательная политика в условиях информационного общества» тип аталған түңәрәк ҡорҙа файҙаланыла.
Был термин Лев Гумилёв индергән «пассионарий» билдәләмәһенә нигеҙләнә. Ул айырым кешеләрҙең башҡаларҙан нимәнелер үҙгәртер өсөн дәртләнгән һәм илһамланған булыуы менән айырлыуын аңлата.
Нярх-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 15.02.03 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Кара диңгеҙе утрауҙары (Белый утрауын керетеп). Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Собет-Яха
Собет-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пойлово-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 161 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Исток Осиновый
Исток Осиновый — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Таган ([[Обь ҡушылдығы)|Таган]] йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәк-сәк
Сәк-сәк (чак-чак, шәк-шәк, чак-чак, чәкчәк, chak-chak/чак-чак; сыб. цәк-цәк) — башҡорт халҡының милли татлы ризығы. Башҡорт милли кухняһынан башҡа сәк-сәк ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ, татар, үзбәк, сыбыр милли кухняларының татлы ризыҡтары рәтенә керә.
Ҡамырҙы әҙерләү ысулы
Йомортҡаларҙы һәйбәтләп бутап, тоҙ, сода, эретелгән аҡ май ҡушығыҙ, hуңыраҡ иләнгән он ҡушып, йомшаҡ ҡамыр баҫығыҙ. Ҡамырҙы дымлы туҡыма менән ябып 1 сәғәт тотоғоҙ.
Сәк-сәкте төрлө яҡтарҙа төрлөсә эшләйҙәр. Шуның өсөн сәк-сәктең ҡамырын эре, ваҡ, йоморо, оҙонса итеп киҫергә мөмкин.
Ҡамырҙы йоҡаҡ итеп 5 мм ҡалынлығында йәйегеҙ, йәймәне 5—7 мм ҡалынлыҡта таҫмалар итеп киҫегеҙ. Ул таҫмаларҙы ҡәләм ҡалынлығына тиклем ҡул менән тәгәрәтегеҙ. Әҙерәк кипкәндән hуң (5 минут тирәhе) вак ҡына итеп бармаҡ быуынындай ҙурлыҡта турағыҙ. Сәк-сәкте ҡалын, төплө hауытта (ҡаҙанда) ҡайнаған майҙа сильпәк менән hалам төҫөнә тиклем бешерегеҙ. Сәк-сәктең бөтә яҡтары бер төҫтә бешhен өсөн, уны бешергәндә болғатып торорға кәрәк. Бешкәндән hуң, ҡайнап торған майҙан алып, артыҡ майы ағып төшhөн өсөн сәк-сәкте дуршлагҡа hалығыҙ.
Сиропты әҙерләү ысулы
Шәкәр ҡомона hыу ҡойоғоҙ, утҡа ҡуйып эретегеҙ, болғата-болғата ҡайнатып сығарығыҙ hәм бал өҫтәгеҙ. Сироп ҡуйыра башлағансы яй утта 30 минут болғатып ҡайнатығыҙ.
Сәк-сәк hыуынғас, ризыҡты айырым hауытта балдан эшләнгән сироп менән бутағыҙ.
Бөрйән (исем)
Бөрйән (Берйән) — башҡорт ир-ат исеме.Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.
Этимология
Бөрйән — боронғо башҡорт ырыуы атамаһынан, бер йән тигәндән алынған
Билдәле кешеләр
Байымов Бөрйән Сафа улы (7 февраль 1948 йыл — 26 ноябрь 2004 йыл) — (7 февраль 1948 йыл — 26 ноябрь 2004 йыл) — ғалим-фольклорсы, әҙәби тәнҡитсе, яҙыусы һәм журналист. Филология фәндәре кандидаты (1993). Сәғит Мифтахов исемендәге премия лауреаты (1987).
Ауылдар
Бөрйәнйылға (Бурзян-Елга) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл.
Сәтәй-Бөрйән (Чятай-Бурзян) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл.
Бөрйән — Һамар өлкәһенең Оло Чернигов районындағы Үтәкәй ауылының икенсе атамаһы.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Бөрйән — башҡорт ҡәбиләһе. Башҡорт халҡы араһында иң күптәрҙән һәм боронғоларҙан һанала. Бөрйән — Башҡортостандың муниципаль районы.
Бөрйән Түңгәүер ихтилалы — 1920 йылда Бөрйән-Түңгәүер кантоны, Тамьян-Ҡатай кантоны һәм Үҫәргән кантоны халҡының большевиктарға ҡаршы ҡораллы күтәрелеше.
Бөрйән-Түңгәүер кантоны (Бурзян-Тангауровский кантон) — Башҡорт Автономиялы Республикаһы кантоны.
Агрия (йылға)
Агрия — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лопси-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Лауреано Вальенилья Ланс
Лауреано Вальенилья Ланс (Laureano Vallenilla Lanz; 1874 йылдың 10 ноябрендә Венесуэланың Ансоатеги штаты Барселона ҡалаһында тыуған —1936 йылдың 16 ноябрендә Парижда, Францияла вафат булған) — венесуэла тарихсыһы, интеллектуал, социолог, дәүләт һәм илселек эшмәкәре (дипломат).
20 йылға яҡын Венесуэла диктаторы Хуан Висента Гомес хөкүмәтендә Милли когресс (парламент) рәйесе вазифаһын башҡарған.
Биографияһы
Хуан Висента Гомес режимы апологеты булараҡ билдәле. Президент Хуан Висента Гомес осоронда Эске эштәр министры булған.
1930-сы йылдарҙа Францияла Венесуэланың тулы хоҡуҡлы ғәҙәттән тыш илсеһе булған.
Л. Вальенилья Ланс, башҡа латин америка илдәренән айырмалы үҫешен һәм венесуэла демократияһының «үҙенсәлекле» характерын билдәләп, либераль мәктәптең Венесуэла тарихына ҡарашын. Бойондороҡһоҙлоҡ өсөн көрәш граждандар һуғышынан өҫтөнлөклөрәк тигән тезис тәҡдим иткән.
Раса проблемаларына, власть менән мөнәсәбәттәр һәм социаль үҫешкә ҡағылған тарихи һәм социологик теорияларҙы ентекләп эшләү яғынан үҙ өҫтөнә бик ҙур яуалылыҡ йөкләгән. «Халыҡ массалары артта ҡалған һәм тыңлауһыҙ социаль төркөм», тип ҡараған һәм «массаларҙың энергияһын демократик тәртипкә йүнәлтә алған популяр көслө кеше тарафынан» сәйәси хакимлыҡ тормошҡа ашырылырға тейеш, тип раҫлаған. Реакцион милләтселек, йәғни «демократик цезаризм» теорияһы авторы, һәм шуға ярашлы, аграр илдәрҙә демократия бары тик бер генә кешенең йәки цезарҙың (жандарм) ҡулына бирелгән милитаристик диктатура, һәм был диктатура туранан-тура халыҡ ихтыярын сағылдырырға, аристократияның олигархик ынтылыштарын баҫтырырға һәм милләт берҙәмлеген тәьмин итергә саҡырылған власть, тип ҡылыҡһырлаған.
Ҡабартма
Ҡабартма — түңәрәк, уртаһы тишек итеп ҡалдырылған майҙа бешерелгән ризыҡ.
Ҡабартма әҙерләү
Бер аш ҡалағы эремсек, өс йомортҡа, дүрт аш ҡалағы шәкәр ҡомо, бер стакан он, бер аҙ тоҙ, ярты балғалаҡ сәй һеркәһе һалып, ҡамыр баҫабыҙ. Унан ваҡ шарҙар әүәләп, ҡыҙған майға һалабыҙ ҙа ҡыҙарғансы бешерәбеҙ. Һөҙөп алғас, шәкәр ҡомонда әүәләп, өҫтәлгә ҡуябыҙ.
Кайтес
Кайтес — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Елбаган күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вязовка (Дәүләкән районы)
Вязовка (Вязовка) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 16 кеше. Почта индексы — 453422, ОКАТО коды — 80222810004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Шишмә-Ураҡай
Шишмә-Ураҡай (Чишма-Уракаево) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 245 кеше. Почта индексы — 452889, ОКАТО коды — 80 204 802 002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Шишмә Үрәкәй ауылы (элекке Яңысолтанғол) типтәр-мишәр биләмәһе булараҡ билдәле. Ауылға 1723 йылдарҙа типтәрҙәр нигеҙ һалған. Иң тәүҙә Шишмә -Үрәкәй Якунин ауылы янында урнашҡан. Башҡорттар менән 1782 йылғы килешеү нигезендә Яугилде ауылынан мишәрҙәр күсеп килгәндәр. Килешеүгә Ғомәр Үрәкәев ҡул ҡуйған һәм күсеп килеүселәрҙе лә үрәкәйәлеләр тип атағандар. ХVIII быуаттың 70-се йылдарында ауыл Шишмә -Үрәкәй исеме алған. Шишмә «родник»,"ключ",Үрәкәй «үр», «юғары» тигән мәғнәлә,йәғни беренсе урнашҡан Яңысолтанғол ауылынан үрҙәрәк урнашҡан тигәнде аңлата. Ауыл янынан Екатерина II ваҡытында юл төҙөлгән, ул юлдан тотҡондар үткән. 1886 йылда мәсет төҙөлгән. 1936 йылда мәсет ябылып, мәктәп асыла һәм ул 1947 йылға тиклем эшләй. 1929 йылда Шишмә -Үрәкәйҙә «Ҡыҙыл Шәреҡ» колхозы төҙөлә. 1932 йылда айырым хужалыҡтар берләштерелә. Колхоз «Красный ключ» тип атала. Рәйесе Шакир Әхмәтов була. Бөйөк Ватан һуғышына Шишмә-Үрәкәйҙән 151 кеше китә, 78-е яуҙа һәләк була. Тыуған яҡтарға әйләнеп ҡайтҡан 73 ветерандың 27-һе инвалид булып ҡайта. 1978 йылда мәктәпте һүтеп, уның урынына клуб төҙөйҙәр.
Урамдары
Урам исеме
Көнбайышҡа сәйәхәт
«Көнбайышҡа сәйәхәт» ( пиньин Xīyóujì, палл.  Си ю цзи) ҡытай телендәге дүрт классик романдарҙың береһе. 1590-сы йылдарҙа автор күрһәтмәйенсә баҫылып сыға. Боронғо заманда китапты У Чэнъэнь яҙған, тигән фекер нығына.
Сюжеты
100 бүлектә фантастик-сатирик роман монах Сюаньцзандың Һиндостанға Ебәк юлы буйлап будда сутралары артынан сәйәхәте хаҡында бәйән итә. ммә төп ҡатнашыусы булып сюаньцзан үҙе түгел, ә уның юлдашы — маймылдар батшаһы Сунь Укун була. Сюаньцзандың башҡа юлдаштары араһында — комик ярымкеше-ярымсусҡа Чжу Бацзе, монах Ша Сэн һәм элек принц булған аҡ аждаһа-ат.
Структура яғынан китап плут романы нигеҙенә үтә күренмәле будда аллегорияһы һалынған мауыҡтырғыс эпизодтар теҙмәһенән ғибәрәт. Роман стилистик яҡтан бик ҡатмарлы: тарихи нигеҙ — бында фантастик мажаралар, фольклор хикәйәләү башланғысы — автор, халыҡ телмәре юғары әҙәби тел менән берләшә, проза күп һанлы шиғри аңлатмалар менән аралаштырыла.
Мигель Отеро Сильва
Биографияһы
1908 йылдың 26 октябрендә Венесуэланың Ансоатеги штатында ярлы ғаиләлә тыуған. Уның ата-әсәһе — Энрике Отеро Вискаррондо һәм Мерседес Сильва Перес, әсәһе ул бәләкәй саҡта уҡ вафат булған. Сан-Хосе де лос Текес лицейында уҡыған, шунан директоры танылған яҙыусы Ромуло Гальегос булған Каракас лицейын тамамлаған. 1924 йылда Венесуэла Үҙәк Университетының инженер факультетына уҡырға ингән, әммә уны тамамламаған. 1925 йылда «Élite» журналында үҙенең «Estampa» («Гравюра») тигән тәүге шиғырын баҫтырып сығарған. Шул уҡ осорҙа «Fantoches» гәзите һәм «Caricaturas» журналында Miatsi ҡушаматы менән юморист булараҡ сығыш яһай.
1928 йылда диктатор Хуан Висенте Гомесҡа ҡаршы заговорға ҡушыла, шуның өсөн полиция эҙәрлекләүенә дусар ителеп, сит илгә ҡасып китергә мәжбүр булған. Унда ул Венесуэлаға баҫып инеү әҙерләгән революционерҙар төркөмөнә ҡушыла. Ун йыл үткәндән һуң, ул ваҡиғаларҙы үҙенең «Fiebre» («Лихорадка») тип исемләнгән тәүге документаль романында тасуирлай. 1930 йылда Коммунистар партияһы сафына инә. 1935 йылдың декабрендә Гомес вафат булғандан һуң, Венесуэлаға әйләнеп ҡайта. Шул ваҡыттан бирле ул «Sinfonías tontas» («Глупые симфонии») тигән дөйөм атама менән «Ahora» гәзитендә сәйәси юмористик шиғырҙарын баҫтырған. 1938 йылдың мартында коммунист булараҡ илдән ҡыуыла, Мексикаға, артабан - АҠШ-ҡа, Кубаға һәм Колумбияға китә, унда үҙенең «Agua y Cauce» («Вода и русло») тигән тәүге шиғырҙар китабын баҫтыра. Венесуэлаға әйләнеп ҡайтҡандан һуң, Ф. Х. Дельгадо һәм рәссам К. Седеньо менән 1941 йылда «El Morracoy Azul» тигән юмористик аҙналыҡ һәм «Aquí Está» тигән аҙналыҡ гәзит, ә 1943 йылда, атаһы менән берлектә, — газету «El Nacional» гәзитен сығара башлай. 1943—1949 йылдарҙа Венесуэла Үҙәк Университетында журналистика өйрәнә, ә университетты тамамлағандан һуң, Венесуэла Журналистары Ассоциацияһын етәкләй. 1946 йылда журналист һәм күренекле йәмәғәт эшмәкәре Мария Тереса Кастильоға өйләнә. Уларҙың ике балаһы була.
1951 йылда М. Отеро Сильва, партия дисциплинаһына буйһона алмауын сәбәп итеп, Коммунистар партияһы сафтарынан сыға, һәм үҙен тулыһынса әҙәби эшмәкәрлеккә бағышларға ҡарар итә. 1955 йылда «Casas muertas» («Мертвые дома») романы өсөн Әҙәбиәт буйынса милли премияға лайыҡ була. Диктатор Маркос Перес Хименес хакимлығының һуңғы көндәрендә ҡулға алына, ә уны бәреп төшөргәндән һуң, Аригуа штатынан сенатор итеп һайлана (1958 йылдың декабре). Шул уҡ йылда журналистика буйынса Милли премия ала. «El Nacional» гәзите директоры булараҡ, Ромул Бетанкур хөкүмәте баҫымына дусар ителә, шуның арҡаһында гәзитте мөхәррирләү эшенән дә ситләтелә. Сенатор сифатында Милли Мәҙәниәт һәм Сәнғәт Институтын (ИНСИБА,1960) төҙөүгә булышлыҡ итә. М. Переса Хименес диктатураһына ҡаршы көрәш тураһында 1961 йылда «Oficina № 1» (рус теленә тәржемәлә — «Город в саванне») романын, 1963 йылда — «La muerte de Honorio» (рус теленә тәржемәлә — «Пятеро, которые молчали») романын баҫтырып сығара. 1967 йылда Венесуэла Тел Академияһына эшкә алына. 1970 йылда уның венесуэла йәштәре яҙмышын асҡан иң танылған «Cuando quiero llorar, no lloro» («Когда хочется плакать, не плачу») романы, ә бер йыл үткәс — Бойондороҡһоҙлоҡ өсөн Һуғыш ваҡиғаларын бәйән иткән «Lope de Aguirre, príncipe de la libertad» («Лопе де Агирре, князь свободы») тарихи романдары донъя күрә. 1980 йылда уға «Халыҡтар араһында тыныслыҡ нығытҡан өсөн» Халыҡ-ара Ленин премияһы тапшырыла. 1984 йылда уның евангелие мотивтары буйынса яҙылған һуңғы «La piedra, que era Cristo» («И стал тот камень Христом») романы баҫыла — Иисус Христос тарихының тағы ла бер шиғри трактовкаһы була.
1985 йылдың 28 авгусында Каракаста вафат була.
Үҙ эсенә романдар, шиғырҙар, поэмалар, пьесалар, публицистика индергән ҙур әҙәби мираҫ ҡалдырҙы, уның ижадына хатта киң билдәлелек алған авторҙар Пабло Неруда һәм Габриель Гарсиа Маркес та һоҡланды.
Звезда (гәзит)
«Звезда» («Йондоҙ») — Башҡортостан Республикаһы Ғафури районының ижтимағи-сәйәси гәзите.
Тауисирлама
Ойоштороусылары — Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының «Йондоҙ» редакция-нәшриәт комплексы дәүләт-унитар предприятиеһы. Ғафури районы Красноусол ауылында аҙнаһына 2 тапҡыр урыҫ телендә сыға.
Тарих
1931 йылдың октябренән алып «Ударник хлебозаготовок» («Иген әҙерләү ударнигы»), 1932 йылдан «Ударник», 1957 йылдан «Еңербеҙ» гәзите (1935 йылдан алып башҡорт телендә сыға) менән берләшкәндән һуң, урыҫ һәм башҡорт телдәрендә «Знамя коммунизма» исеме менән, 1965 йылдан башлап урыҫ телендә хәҙерге исеме менән һәм башҡорт телендә «Йондоҙ» булып сыға. 1963—1965 йылдарҙа нәшер ителмәй.
Башҡорт телендәге «Йондоҙ» гәзите 1991 йылдан алып үҙ аллы баҫма — «Табын» гәзите булып сыға.
Ғибат (исем)
Этимологияһы
Ғибат исеменең ғәрәп теленән тәржемәһе ҡол, хеҙмәтсе тигәнде аңлата.
Билдәле кешеләр
Ҡолһарин Ғибат Ғәли улы (1906 йыл — 1965 йыл) — сержант. 1-се Украина фронтының 10-сы Айырым Армия трофей батальоны 5-се гвардия армияһының взвод командиры ярҙамсыһы. Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1945). «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945) менән бүләкләнгән.
Фамилияла
Ғибатов Франгил Ғиззәт улы (Гибатов Франгиль Гиззатович) (12 апрель 1935 йыл) — совет һәм партия эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Физика-математика фәндәре кандидаты.
Ғибатдинов Айрат Минерәсих улы (16 ғинуар 1986 йыл) — Рәсәй сәйәсмәне, Федерация Советы ағзаһы (2021 йылдан).
Ғибатов Айнур Айрат улы (29 октябрь 1994 йыл]) — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Йәштәр йәмәғәт палатаһы ағзаһы.
Пай-Юмб-Яха
Пай-Юмб-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кара диңгеҙенә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 15.02.03 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Кара диңгеҙе утрауҙары (Аҡ утрауын да индереп). Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Собет-Яха-Тарка
Собет-Яха-Тарка — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Собет-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Копанка (Тура ҡушылдығы)
Копанка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының уң ярына тамағынан 671 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вәлиев Мөхәмәтнур Мөхәмәдулла улы
Биографияһы
Мөхәмәтнур Мөхәмәдулла улы Вәлиев 1938 йылдың 14 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Нуриман районы Ҡыҙыл Шишмә ауылында тыуған.
1962 йылда — Өфө нефть институтын, 1985 йылда СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Халыҡ хужалығы академияһын тамамлаған.
1962 йылдан алып хеҙмәт эшмәкәрлегенең бөтә баҫҡыстарын үтә: оператор булып эшләй, өлкән мастер, контроль-үлсәү приборҙары һәм автоматика буйынса инженер (КИПиА), өлкән инженер, КИПиА хеҙмәте начальнигы, «Уралтрансгаз»дың баш инженеры, «Баштрансгаз» производство берекмәһе директоры, «Уралтрансгаз»дың Башҡортостан идаралығы начальнигы, «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең «Баштрансгаз» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте генераль директоры була, йәғни ғүмер буйы «Баштрансгаз» берекмәһендә эшләй.
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың 1-се һәм 2-се саҡырылыш депутаты итеп һайлана (1995—2003 йылдар).
Салауат (доға)
Салауат (صلوات — маҡтау, данлау) — намаҙҙа ахырғы рәҡәғәттә Әт-Тәхиәтте уҡығандан һуң Аллаһы тәғәләгә бағышланған доға.Салләллаһу ғәләйһи үәссәләм (ғәр. صلى الله عليه وسلم, «уға Аллаһтың рәхмәте һәм сәләме булһын!») — мосолмандар тарафынан Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең исеме телгә алыуҙан һуң әйтелгән фраза. Текстарҙа күбеһенсә с.ғ.в.-гә ҡәҙәр ҡыҫҡартыла. Ғәрәп текстарында «сад» (ص) хәрефенә тиклем ҡыҫҡартыла.
Юникодта был фраза өсөн махсус символы бар — U+FDFA ﷺ (Arabic Ligature Sallallahou Alayhe Wasallam).
Салауат — башҡорт телендә
Салауат һүҙе башҡорт теленә доға булараҡ та, исем булараҡ та, фразеологизм булараҡ та ингән. Дини мәғәнәһе маҡтау, данлау булһа, үткән эшкә салауат ғибәрәһе булған эш булған, хәйерлегә булһын тигән мәғәнәлә әйтелә. Башҡорт халҡының милли ҡаһарманының — Салауат Юлаевтың исеме лә ошо мөбәрәк һүҙҙән бирелгән.
Мәжәз
Мәжәз (مجاز; Маджаз) — исламда: кинәйә менән һөйләү, метафора, ниндәйҙер бер нәмә менән сағыштырыу нигеҙендә күсмә мәғәнәләрҙән торған телмәр әйтеме.
Фекерҙәр
Ҡөрьәндә һәм Сөннәттә метафораларҙың булыу-булмауы тураһында төрлө фекерҙәр йәшәп килгән. Ислам дин белгестәренең күпселеге Ҡөрьәндә метафоралар булыуын таный һәм уларҙы кире ҡағыу кәрәкһеҙ тип һанай, сөнки метафоралар Ҡөрьәнгә матурлыҡ һәм үҙенсәлекле стиль бирә. Шул уҡ ваҡытта улар, әгәр бының өсөн нигеҙ һәм кәрәклек булмаһа, асыҡ, һүҙмә-һүҙ мәғәнә булған урындарҙа кинәйә ҡулланыуҙы тыйған.
Ҡайһы бер дин белгестәре (Дауыт әҙ-Ҙаһири, Әбү Мөслим әл-Исфахани, Әхмәт әт-Табари, Ибн Хүвәйзмәнзәз һ. б.) Ҡөрьән аяттарында метафораларҙың булыуын кире ҡаға, быны мөмкин түгел тип иҫәпләй. Уларҙың фекеренсә, кинәйә менән һөйләү — кешеләргә хас сифат, ә Аллаһ Үҙенең Китабында тура телмәр алып бара һәм Уға кинәйә ҡулланыуҙың кәрәге булмаған.
Хеҙмәттәр
Ҡөрьән метафоралары (Мәжәз әл-Ҡөрьән) йәһәтенән ислам дин белгестәре байтаҡ хеҙмәттәр яҙған. Уларҙың иң билдәлеләре:
Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһы
Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһы — Өфө ҡалаһында урынлашҡан Рәсәй юғары белем биреү дәүләт мәғариф учреждениеһы. Ойоштороусыһы — Башҡортостан Республикаһы Башлығы. Ректоры — Данияр Абдрахманов.
Тулы атамаһы: юғары белем биреү дәүләт бюджет мәғариф учреждениеһы «Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһы» (ГБОУ ВО «БАГСУ»)
Тарихы
Белем биреү учреждениеһы совет йылдарында барлыҡҡа килгән етәксе кадрҙар әҙерләү системаһы вариҫы булып тора. 1919 йылдың майында РКП(б)-ның Өфө губкомы янында тәүге ике аҙналыҡ партия курстары асыла, ул һуңынан, 1919 йылдың июнендә Өфө губерна партия мәктәбе итеп үҙгәртелә. 1920 йылдың декабрендә был мәктәп Өфө губерна эшсе-крәҫтиәндәр университеты тип атала башлай, уның сиктәрендә: төп курстар, профсоюз курстары, татар-башҡорт сәйәси курстары, РКСМ курсы эшләй. 1921 йылдың 19 сентябрендә учреждение тағы ла исемен үҙгәртә һәм Өфө губерна совет-партия мәктәбе булып китә. Унда бер нисә уҡыу секцияһы эшләй: ҡатын-ҡыҙҙар, лекторҙар, комсомол һәм партия. 1922 йылдың сентябрендә Өфө губернаһы Башҡорт АССР-ы составына инеүе менән бәйле, Өфө губерна совет-партия мәктәбе 2-се баҫҡыс Башҡорт өлкә совет партия мәктәбенә әүерелә. Артабан, 1923 йылда ул 1-се һәм 2-се баҫҡыс Башҡортостан өлкә совет партия мәктәбе була. 1927 йылда 1-се баҫҡыс мәктәп бөтөрөлә. Учреждениены Башҡортостан коммунистик университетына үҙгәртеп ҡороу осоронда (1931 йылдың апреле) унда урыҫ һәм татар-башҡорт секторҙары эшләгән, улар бүлектәргә бүленгән (пропаганда, сәйәси-ағартыу һәм колхоз-кооператив). Башҡортостан коммунистик университеты 1933 йылда Башҡортостан юғары коммунистик ауыл хужалығы мәктәбенә үҙгәртелә (БВКСХШ).
ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты бюроһы ҡарары менән 1941 йылдың 14 майында республиканың партия комитеты секретарҙарының һәм парторгтарҙың белемен күтәреү өсөн яңынан Өлкә партия курстары асыла. Артабан, 1944 йылдың октябрендә ул ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты ҡарамағындағы бер йыллыҡ өлкә партия мәктәбе булып китә. 1946 йылдың авгусында партия мәктәбе ике йыллыҡ партия мәктәбе, 1953 йылда өс йыллыҡ партия мәктәбе, ә 1956 йылдан — КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты ҡарамағындағы дүрт йыллыҡ партия мәктәбе була. 1958 йылдың 8 ғинуарынан мәктәп Өфө юғары партия мәктәбе тип йөрөтөлә башлай. 1960 йылда КПСС Үҙәк Комитеты ҡарары менән Өфө юғары партия мәктәбе бөтөрөлә.
Хәҙерге мәғариф учреждениеһы 1991 йылда Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының 1991 йылдың 9 авгусындағы 189-сы ҡарары менән Башҡорт коммерция академияһы булараҡ ойошторолған. 1992 йылдан — Башҡортостан идара академияһы. 1994 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡорт дәүләт хеҙмәте һәм идаралығы академияһы. 2015 йылдан — хәҙерге исеме.
Хәҙерге заман
Академия дәүләт, иҡтисади һәм муниципаль идара органдары етәкселәрен һәм белгестәрен әҙерләү, белемдәрен арттырыу һәм квалификацияһын күтәреү эшен тормошҡа ашыра.
Уҡыу йорто янында редакция-нәшриәт бүлеге, тикшеренеү һәм мәғлүмәт-аналитика үҙәге эшләй, ул Башҡортостан Республикаһында иҡтисади реформалар һәм дәүләт идара системаһын камиллаштырыу буйынса фәнни-практик тәҡдимдәр эшләй. Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһы юғары һөнәри белем биреү программалары буйынса түбәндәге йүнәлештәр буйынса белгестәр әҙерләй:
Академия республиканың алдынғы юғары уҡыу йорттары — Өфө дәүләт авиация техник университеты менән берлектә «Стратегик менеджмент», «Инновацион менеджмент» һөнәрҙәре буйынса Рәсәй Федерацияһы халыҡ хужалығы ойошмалары өсөн идара итеү кадрҙарын әҙерләү Федераль программаһында ҡатнаша.
Академияның фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһенә дәүләт власы һәм идара итеү органдары, урындағы үҙидара органдары эшмәкәрлеге, уларҙың үҙ-ара хеҙмәттәшлегенең төрлө аспекттары, шулай уҡ уларҙың граждандар йәмғиәте институты менән үҙ-ара мөнәсәбәттәре, шул иҫәптән идара итеү, социаль-иҡтисади, сәйәси-хоҡуҡи һәм башҡалар инә.
2018 йылдың 1 ғинуарына ҡарата мәғлүмәттәр буйынса Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһында 1625 кеше уҡый (магистрҙар, бакалаврҙар, аспиранттар).
Академия составында ике факультет һәм 10 кафедра эшләй: дәүләт һәм муниципаль идара итеү һәм иҡтисад факультеты; юридик факультеты.
Структураһы
Юғары уҡыу йортоноң профессор-уҡытыусылар составында 70 кеше иҫәпләнә, шуларҙың 95,5 процентының ғилми дәрәжәһе һәм исеме бар, шул иҫәптән уларҙың 14-е — фән докторы, 53-ө — фән кандидаты.
Академия составында ике факультет һәм 10 кафедра эшләй:
Шулай уҡ фондында урыҫ һәм сит ил телдәрендә 50 мең дананан ашыу китабы булған фәнни китапханаһы, докторантура, аспирантура, юридик клиникаһы, фәнни-тикшеренеү һәм мәғлүмәт үҙәге, Республика кадрҙарҙы һынау үҙәге, өҫтәмә профессиональ белем биреү институты эшләй.
Академияның өҫтәмә һөнәри белем биреү институтында 2017 йыл эсендә 3 356 кеше уҡый: квалификацияны күтәреү программаһы буйынса 3085 кеше, профессиональ белемде арттырыу программалары буйынса — 271 кеше. Шуларҙың 649 тыңлаусыһы дәүләт хеҙмәткәрҙәре, 634 кеше — муниципаль хеҙмәткәрҙәр була.
Божья Матерь «Шифа сығанағы» иконаһы сиркәүе (Петровка)
Божья Матерь «Шифа сығанағы» сиркәүе — Ростов өлкәһе Мясниковский районының Петровка слободаһындағы сиркәү. Ростов һәм Новочеркасск епархияһына ҡарай, Рус православие сиркәүенең Мясниковский   благочиниеһы
Храм адресы: Рәсәй, Ростов өлкәһе, Мясниковский районы, Петровка слободаһы, Туғай урамы, 12
Тарихы
«Шифа сығанағы» ҡорамын төҙөү тарихы  1841 йылдан башлана. XIX быуатта ҡорам булған урын эргәләге шишмәгә Божья Матерь килеүе менән дан ала. Шишмә үҙенең мөғжизәләре һәм ауырыуҙарҙы дауалауға шифаһы менән билдәлелек ала.
Риүәйәт буйынса, 1841 йылдың йәйендә Петровка ауылы эргәһендә бер нисә крәҫтиән ҡунырға ҡала. Икенсе көндә уларҙың кесеһе шишмәгә бара һәм унда уң ҡулында Сабый тотоп торған Божья Матерь иконаһын күрә. Шул уҡ ваҡытта изге икона йөҙөп йөрөмәй, ҡоҙоҡ төбөндә ятҡан ташҡа нигеҙе менән тейеп вертикаль тора. Крәҫтиән был хаҡта  башҡа кешеләргә һөйләй. Бөтә крәҫтиәндәр  һыу сығанағына килә һәм шул уҡ хәлде күрә. Һуңынан улар Бабинский ҡасабаһы идарасыһына күргәндәрен һөйләй. Криницалағы Божья Матерь иконаһының күренеүе тураһында хәбәр йән-яҡҡа тиҙ тарала. Изге тип һаналған урынға динсел кешеләр килә башлай. Был сығанаҡ «Бабинский» исеме аҫтында билдәле була, ә тағы ла уны йыш ҡына «Кринички» тип атайҙар.
1848 йылда сығанаҡ янында изне иконалар менән биҙәлгән сиркәү төҙөлә. 1849 йылдың аҙағында полковник Иловайский Петр һәм есаул Иван Каршин тырышлығы арҡаһында бында Божья Матерь Шифа сығанағына арналған ағас сиркәү ҡорола. Бабинский шифалы сығанағы янында мәхәллә төҙөлә.
1850 йылдың 6 авгусында Ғәскәри Наказлы Атаман Михаил Григорьевич Хомутов ҡатнашлығында әлеге ҡормадың нигеҙенә таш һалына.
Ҡорамды сығанаҡтың өҫ яғындағы яһалма майҙансыҡта сығанаҡҡа таш баҫҡыстар эшләп төҙөйҙәр. Ғибәҙәтхана тирәләй сауҡалыҡ ултыртыла. Ҡорам архитектор Иван Иосифович Вальпреде планы һәм һүрәттәре буйынса төҙөлә. Төҙөлөш 8 йыл дауам итә, һәм 1858 йылға тиклем бара.
Совет власы йылдарында сиркәү ябыла, изге сығанаҡ ташландыҡ хәлгә килә. Егерменсе быуат уртаһында ҡорамдың көмбәҙен, ҡыңғырауын һүтеп алалар. Ҡорамда күпмелер ваҡыт ауыл хужалығы техникаһының оҫтаханаһы була. Сығанаҡҡа сүп-сар ташлана, әммә ул барыбер ер аҫтынан бәреп сыға.
2012 йылдың 20 апрелендә Ростов һәм Новочеркасск митрополиты Меркурий Указы менән «Шифа сығанағы» ҡорам комплексы Петровка ауылындағы Изге Ивесркий  ҡатын-ҡыҙҙар  монастырына тапшырыла. Ошо ваҡыттан алып бында тергеҙеү эштәре башлана. 2014 йылға сиркәү ремонтлана, һәм  изге апостол һәм игеһаусы Иоанн Богослов хөрмәтенә төкәтмәһе  тергеҙелә.
«Шифа Сығанағы» ҡорамы Изге Иверский ҡатын-ҡыҙҙар могастыры хужалығына ҡарай, уның эргәһендә Дини-ағартыу үҙәге ойошторола, ҡорамда ғибәҙәттәр үтә.
Ай-Амп-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рафаэлло
Raffaello (Раффаэ́лло ) — түңәрәк формалағы кәнфиттәр, 1990 йылдан алып италия компаниеһы Ferrero сығара.
Башҡорт рафаэллоһы
Ҡабымлыҡты табынға бирер алдынан һыуытҡыста тоторға кәрәк.
Камышенка (Чик ҡушылдығы)
Ҡалыш енка  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чик йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡалпаҡ
Ҡалпаҡ — башҡорттарҙың боронғо милли баш кейеме. Ирҙәр ҙә, ҡатын-ҡыҙ ҙа кейгән.