cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Каттенштедт
Каттенштедт (Cattenstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 720 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,01 км2. Диңгеҙ кимәленән 242 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38889 һәм автомобиль коды — HZ.
Ушка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дортмунд опера театры
Дортмунд опера театры (Opernhaus Dortmund) 1966 йылда асыла һәм Дортмунд Театры ойошмаһы ҡарамағында тора. Хәҙерге бинаһы 1904 йылда асылған һәм Беренсе донъя һуғышында емерелгән бинаның алмашына төҙөлгән.
Архитекторҙар Генрих Роскоттен һәм Эдгар Триттхарт модернистик стилдә театр төҙөлөшөн проектлаған. Үҙ эсенә сәхнәне һәм техник зоналарҙан торған сәхнә йортон (Bühnenhaus), башлыса тура мөйөшлө һәм раковина формаһындағы таяу-тышлыҡ аҫтында урынлашҡан айырым тамаша залын индерә.
Театрҙы асыу
Опера театрының яңы бинаһы 1966 йылдың 3 мартында асыла һәм опера, балет, концерт һәм постановкалар ҡуйыр өсөн тәғәйенләнгән бина. Уның стеналарында 1911 йылда Рихард Штраустың Рауза кавалеры опера спектакле беренсе тапҡыр башҡарылған. Вильгельм Шюхтер Дортмундтың Филармония оркестрына дирижёрлыҡ иткән. Тереза Жилис-Гара Октавиан, саҡырылған артистка Элизабет Грюммер — Маршальша һәм Курт Бёме — барон Окс партияларын башҡарған. Миҙгелдең ҡалған ҡыҫҡа өлөшөндә театр сәхнәһендә Азучена ролен Федора Барбьери уйнаған Джузеппе Вердиҙың Трубадуры, Моцарттың һы, Хиндемиттың Рәссам Матис һәм Иоһанн Штраустың  ҡуйыла.
Брехт һәм Беккеттың  йәки Жан Ануйҙың  Ҙур йорттоң (Großes Haus) тәүге постановкалары булған. ГДР-ҙың Росток ҡалаһындағы Халыҡ театры унда Петер Вайстың  пьесаһын күрһәткән, һәм был «тимер шаршау» дәүерендә ғәҙәти булмаған күренеш тип ҡабул ителгән.
Етәкселеге
1973 йылдан алып 1979 йылға саҡлы театрҙың генераль музикдиректоры Марек Яновский, булған унан һуңынан был вазифаны Моше Ацмон (1996—2000), Антон Марик, Артур Фаген, 2008 йылдан алып 2013 йылға тиклем — Стин Як биләгән. 2002 йылдан Дортмунд Филармонияһы Опера театрын концерттар өсөн файҙаланған. Йенс-Даниэль Һерцог 2011 йылдың авгусынан театры директоры.
Донъя премьералары һәм репертуары
1967 йылда Вильгельм Шюхтер, Дортмунд ҡалаһы заказы буйынса Нелли Закс драмаһы мотивтары буйынса Вальтер Штеффенстың Илаи операһы премьераһында дирижёрлыҡ иткән.
Өмөтбаев Рамаҙан Ғимран улы
Өмөтбаев Рамаҙан Ғимран улы (7 апрель 1924 йыл — 24 август 1997 йыл) — совет партия-дәүләт эшмәкәре, ғалим-иҡтисады, яҙыусы. 1967—1975 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе урынбаҫары. БАССР-ҙың 4—9‑сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1989 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1967). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1995), РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1958). Ленин (1957), II дәрәжә Ватан һуғышы (1985) һәм «Почёт Билдәһе» (1974) ордендары кавалеры. Әбйәлил районының Ким Әхмәтйәнов исемендәге премияһының беренсе лауреаты (1993). Баймаҡ районы һәм Баймаҡ ҡалаһының Почётлы гражданы.
Биoгpaфияһы
Рамаҙан Ғимран улы Өмөтбаев 1924 йылдың 7 aпpeлендә Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны Әлмөxәмәт ауылында ишле ғаиләлә баш бала булып тыуа.
Халыҡ ижадына ынтылышы малайҙа иртә асыла. Кoлxoз һәм paйoн һaбaнтуйҙарында башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарып беренсе урындар ала. 1939 йылдың декабрендә Совет-фин һуғышы башланғас, 9-сы класта уҡыған Paмaҙaн йәйәүләп Бeлopeт ҡалаһына осоусылар мәктәбенә уҡырға инергә сығып китә, әммә, йәше тулмағас, уны мәктәпкә алмайҙар. 1941 йылда, урта мәктәпте маҡтау грамотаһы менән тамамлап, тopф ҡырҡыусы булып Баймаҡ баҡыр иретеү заводында эшкә төшә. Бында ул буласаҡ ҡатыны Мөхтәрәмә Таһир ҡыҙы менән таныша.
Һуғыш йылдары
1942 йыл башында үҙ теләге менән фронтҡа китә. 1943 йылдың йәйендә Kуpcк дуғаһындағы яуҙарҙа ҡатнаша, Opёл ҡалаһы янында ауыр контузия ала. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә дауаланып, кире сафҡа инә һәм 11-се гвapдия apмияһы составында Бaлтика дәүләттәрен дошмандан ҡайтарыуҙа ҡатнаша.
Хеҙмәт юлы
1945 йылдың ноябренән башлап «Cибaйалтын» руднигында эшләй, pудниктың комсомол ойошмаһының сәркәтибе була. 1947 йылдан ВКП(б)-ның, 1952 йылдан KПCC-тың Баймаҡ paйон комитетында эшләй, унда беренсе секретары вазифаһына тиклем хеҙмәт юлы үтә. Ошо йылдарҙа Paмaҙaн Өмөтбaeв сиҙәм ерҙәрен күтәреүҙә әүҙем ҡатнаша. 1960 йылда уны КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетына партия органдары бүлеге етәксеһе итеп үрләтәләр.
Сәйәси темаларға арналған китаптары донъя күрә. 1965—1967 йылдарҙа — Мәскәүҙең йәмғиәт фәндәре академияһы аспиранты. Бында Paмaҙaн Өмөтбaeв иҡтисад фәндәре кандидаты, иктисад буйынса бер нисә китап авторы була.
1967—1975 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе урынбаҫары булып эшләй. КПСС-тың XXI съезы делегаты, алты тапҡыр БАССР Юғары Советы депутаты итеп һайлана, уның Президиумы ағзаһы була.
1982 йылда хеҙмәт юлын БACCP-ҙың Кинофикация буйынса дәүләт комитеты рәйесе вазифаһында тамамлай.
1997 йылдың 24 авгусында, Баймаҡ paйoны уҡытыусылары конференцияһынан ҡайтып, хәләл ефете Мөхтәрәмә Таһир ҡыҙы менән бер көндә яҡты донъя менән хушлаша. Өфө мосолман зыяратында ерләнгән.
Бриз
Бриз (франц.  brise ) — диңгеҙ һәм ҙур күлдәрҙән яр буйынса иҫкән ел. Бриз йүнәлеше тәүлегенә ике мәртәбә үҙгәрә: көндәҙгө (йәки диңгеҙ бризы) диңгеҙ өҫтөнән ҡояшта йылынған ярға иҫә. Төнгә (йәки яр буйы бризы) кире йүнәлештә иҫә.
Бриз тиҙлеге ҙур түгел, секундына 1-5 метр, бик һирәк осраҡта ғына тиҙлеге юғарыраҡ.Бриз тропиктарҙа һәм урта һыҙаттарҙа торороҡло елһеҙ һауа торошо шарттарында ғына һиҙелерлек. Һауа ҡатламының вертикаль бейеклеге (ҡеүәте) — көндөҙ 1— 2 км, төндә бер аҙ әҙерәк. Юғарырыҡ бейеклектәрҙә кире күренеш — антибириз күҙәтелә. Бриз циркуляцияһы 10 — 50 км диңгеҙ һәм яр буйы өлкәһен үҙ эсенә ала. Диңге бризы көндөҙ һауа температураһын төшөрә һәм дымлылыҡта арттыра. Бриз йәй көнө йышырыҡ була, был ваҡытта ҡоро ер һәм һыу өҫтәндәге температура айырмаһы ҙурыраҡ була.
Ҡоролоҡ
Ҡоролоҡ — билдәле бер урында оҙайлы ваҡыт (бер нисә аҙнанан ике-өс айға тиклем) һауа температура һы юғары булыуы һәм яуым-төшөмдөң аҙ булыуы һөҙөмтәһендә тупраҡ та дым запасы кәмеп, культуралы үҫемлектәрҙең үҫешенең насарайыуы һәм һәләк булыуы ихтималлығы Ҡоролоҡ, ғәҙәттә, аҙ хәрәкәтсән юғары антициклонды урынлашыуы менән бәйле. Ҡояш лы йылылыҡтың күп булыуы һәм һауа дымлылығы әкренләп кәмей барыуы парға әйләнеүҙең көсәйеүенә килтерә (атмосфера, йәки һауа ҡоролоғо). Сөнки яуым-төшөмдөң булмауы арҡаһында тупраҡтағы дым запасы ныҡ ярлылана (тупраҡ ҡоролоғо). Тупраҡтың кибеүе көсәйгән һайын быуа, йылға лар, күлдәр, шишмә ләр кибә башлай — гидрологик ҡоролоҡ башлана.
Ҡоролоҡ ваҡытында тамыр системаһы  аша үҫемлектәргә һыу барыуы ҡыйынлаша. Үҫемлектең дым сарыф итеүе тупраҡтан килгән дымға ҡарағанда артып китә, үҫемлек туҡымаларының дымға туйыныуы кәмей, фотосинтез өсөн шарттар һәм углерод туйыныуы боҙола.
Йыл миҙгелдәренә ҡарап яҙғы, йәйге һәм көҙгө ҡоролоҡтарҙы айыралар.
Яҙғы-йәйге һәм йәйге-көҙгө ҡоролоҡтар күпкә хәүефлерәк.
Уртаса киңлектәрҙә ҡоролоҡтар йышыраҡ дала зонаһында күҙәтелә, һирәгерәк урман-дала зонаһында. Ҡоролоҡ 100 йылға 2-3 тапҡыр хатта урман зонаһында ла була. Ҡоролоҡ төшөнсәһе ямғырһыҙ йәй һәм утә әҙ күләмдәге яуым-төшөмлө, ер эшкәртеү тик яһалма һуғарыу арҡаһында мөмкин булған төбәктәргә ҡағылмай. (мәҫәлән, Сахара, Гоби сүллектәре).
Ишбирҙе ауыл Советы (Күгәрсен районы)
Ишбирҙе ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Ҡоролоҡ
Ҡоролоҡ — ямғыр ҙар дымлы сезондарҙа ғына булған субтропик һәм субэкваториаль бүлкәттәрҙә ғәҙәти күренеш.
Ишбирҙе ауыл Советы (Күгәрсен районы)
Административ үҙәге — Сапыҡ ауылы.
Ҡоролоҡ
Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы донъя йәмәғәтселеге мәғлүмәтлелеген арттырыу маҡсатында бөтә донъя ярлыланыу һәм ҡоролоҡ менән көрәшеү көнөн билдәләне.
Ишбирҙе ауыл Советы (Күгәрсен районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә. Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 29 декабрендәге 404-з һанлы «Тораҡ пункттарҙы берләштереү, бөтөрөү, статусын үҙгәртеү һәм административ үҙәктәрен күсереү сәбәпле, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» Законының 1 ст., п. 5 ҡарар итә: Күгәрсен районы Ишбирҙе ауыл Советының административ үҙәген Ҡаран ауылынан Сапыҡ ауылына күсерергә.
Ҡоролоҡ
Эҙемтә
1970 йылдан 2010 йылға тиклем Африка ла ғына ҡоролоҡтан һәләк булыусылар һаны 1 миллион кеше тәшкил итә. .
1972, 1992, 2002 һәм 2010 йылдарҙа оҙайлы эҫелек һәм ҡоролоҡ арҡаһында күп һанлы урман һәм торф янғындары барлыҡҡа килгән, был Мәскәү һәм башҡа ҡалаларҙың халҡына, башҡа ҡала халыҡтарының һаулығына зыян килтергән.
Петрик (Том ҡушылдығы)
Петрик — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 564 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Боровушка
Кесе Боровушка — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Корболиха йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сойба
Сойба — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нерль йылғаһының уң ярына тамағынан 137 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хавзюга
Хавзюга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Куропалда йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гжель дәүләт университеты
Гжель дәүләт университеты — Гжельский государственный университет — юғары уҡыу йорто, 1899 йылда нигеҙ һалынған, һынлы сәнғәт өлкәһендә кадрҙар әҙерләү һәм ҡайтанан әҙерләү менән шөғөлләнә, Рәсәй Федерацияһы мәғариф һәм фән министрлығы системаһына ингән.
СССР һәм Рәсәй тарихы
1899 йылда Речицы ауылында С. Г. Строганов исемендәге Мәскәү дәүләт художество-сәнәғәт академияһы үҙәк училищеһы директоры Н. В. Глобаның башланғысы менән урындағы художество оҫтаханалары хеҙмәткәрҙәренең һәләтле балаларына махсус художество-ғәмәли белем алыу өсөн булдырылған училище филиалы.
1901 йылдан алып филиалда фарфорҙа һәм фаянста биҙәк төшөрөү буйынса ижад оҫтаханаһында балаларҙы даими уҡыталар.
Курс тыңлаусылары ун йәштән өлкәнерәк крәҫтиән ҡатламы балалары була. Филиалдың беренсе уҡытыусылары булып билдәле рәссамдар В. П. Трофимов һәм П. Я. Овчинников эшләй. Беренсе донъя һуғышы башланғанға тиклем филиал уҡыусылар һанының артыуына бәйле художество кластарын арттыра, ғәмәли дәрестәр махсус төҙөлгән керамик оҫтаханала алып барыла.1917 йылғы революция ваҡиғалары башланғанға тиклем филиал Гжель урыҫ халыҡ кәсептәрен артабан үҫтереүҙә мөһим роль уйнай.
.
1918 йылда Бөтә Рәсәй Үҙәк башҡарма комитеты Ҡарары менән Строганов училищеһы филиалы нигеҙендә РСФСР Халыҡ мәғарифы халыҡ комиссариаты һынлы сәнғәт мәктәбе ойошторола.
1923 йылда Гжель һынлы сәнғәт мәктәбе Гжель керамика мәктәбе тип үҙгәртелә, ул уҡыуҙан тыш үҙенең етештереү базаһын һәм уҡытыу оҫтаханаларын үҫтерә башлай. Мәктәптең уҡытыу программаһы һынлы сәнғәт, һүрәт, скульптура, техник һәм ижтимағи-сәйәси дисциплиналар, рус теле һәм әҙәбиәте кеүек предметтарҙан тора.
1925 йылда керамик мәктәп базаһында Гжель керамикаға уҡытыу оҫтаханалары ойошторола. 1926 йылда Гжель уҡытыу оҫтаханалары базаһында Гжель керамика һөнәрселегенә уҡытыу мәктәбе ойошторола.
1930 йылда Гжель керамика һөнәренә уҡытыу техникумы керамика мәктәбе нигеҙендә булдырыла, 1935 йылда техникум керамика буйынса белгестәрҙең тәүге сығарылышын яһай. 1937 йылда техникум Ленинград ҡалаһына күсерелә, унда белгестәр һәм керамика оҫталары әҙерләүен дауам итә.
1944 йылда Бөйөк ватан һуғышы осоронда Гжель керамика техникумы ҡайтанан Гжель ҡалаһына күсә, унда 1957 йылдан — рәссам-мастер һөнәре буйынса белгестәр әҙерләнә башлай.
Советтан һуңғы һәм хәҙерге тарих
Бында уҡыусылар урта профессиональ һәм художестволы белемгә эйә була. 2002 йылдың 4 апрелендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 430-р һанлы ҡарары менән художество-сәнәғәт колледжы нигеҙендә Гжель дәүләт художество-сәнәғәт институты ойошторола. Техникум һәм колледж етәксеһе — билдәле халыҡ кәсептәре мастеры һәм уҡытыусыһы В. М. Логинов
2015 йылдың 29 апрелендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте бойороғо менән институт, юғарыраҡ статусҡа эйә булып, Гжель дәүләт университетына үҙгәртелә. Университеттың уҡытыу структураһына өс институт:һынлы сәнғәт һәм дизайн, социаль-гуманитар белем биреү һәм ситтән тороп уҡыу институты; туғыҙ дөйөм институт кафедраһы: биҙәү-ҡулланма сәнғәте һәм дизайн, һынлы сәнғәт һәм халыҡ художество мәҙәниәте, иҡтисад һәм финанс, идара ойоштороу теорияһы һәм теорияһы, социаль-мәҙәни эшмәкәрлек һәм туризм, сит телдәр һәм телмәр коммуникациялары, психология һәм педагогика, дөйөм белем биреү дисциплиналары һәм физик культура хәүефһеҙлеге һәм йәшәйеш хәүефһеҙлеге; шулай уҡ биш художество мәктәбе инә
Университет составында 17 доктор һәм 42 фән кандидаты, 12 атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, юғары мәктәп хеҙмәткәрҙәре, Рәсәй Федерацияһы рәссамдары һәм уҡытыусылары эшләй
Сәждә
Сәждә ((ُسجدة — намаҙ, Ҡөрьән уҡыған ваҡытта мосолмандарҙың Аллаһы тәғәләгә шөкөр итеп ергә эйелеүе, маңлайын ергә тейҙереүе.
Сәждә әс-сәхү
Сәждә әс-сәхү — намаҙ уҡығанда ебәрелгән хата өсөн өҫтәмә сәждә ҡылыу.
Сәждә-тиләүә
Сәждә-тиләүә — Ҡөрьән уҡыған ваҡытта ҡылына торған сәждә. Ҡөрьәндә шундай 14 аят бар, уларҙы уҡығанда йәки тыңлағанда мосолмандар сәждә ҡылырға тейеш. Имам Әбү Хәнифә фекеренсә, Ҡөрьән уҡыған саҡта сәждә ҡылыу вәжип (мотлаҡ) ғәмәл. Тиләүә сәждә ҡылына торған урындар Ҡөрьәндә ошондай махсус ۩ тамға менән билдәләнгән.
Сәждә әш-шөкөр
Шөкөр сәждәһе — берәй бәләнән ҡотолғанда йә берәй шатлыҡлы хәбәр алғанда мосолмандар ҡыла торған сәждә.
Шиғыйҙар сәждәһе
Жафари мәҙһәбе шиғыйҙары сәждә ҡылғанда баштарын тик ер затына ғына тейҙерергә тейеш. Бының өсөн улар «түрбә» тип аталған махсус балсыҡ йәки таш таҡта ҡуллана ( — түрбә), йәки ер затлы берәй әйбергә маңлайын тейҙерә.
Ҡөрьәндә сәждә төшөнсәһе
Ҡөрьәндә Әс-Сәждә («Баш эйеү») тип аталған сүрә бар. Бынан тыш Ҡөрьәндә «сәждә» һүҙе Ҡөрәндең ошо аяттарында телгә алына: Ҡөрьән|22|18, Ҡөрьән|48|29, Ҡөрьән|23|77.
Сәждәнең ҡылыныу тәртибе
Ҡатын-ҡыҙҙар бер аҙ башҡа төрлөрәк, һул яҡҡа, бөгөлгән аяҡтарҙы уң яҡҡа сығарып, иркенерәк ултыралар. Шулай уҡ ҡулдар тубыҡ өҫтөнә ҡуйыла
Собханғол (исем)
Собханғол — башҡорт ир-ат исеме.
Этимологияһы
Собханғол исеме ғәрәптәрҙән килеп ингән. Башҡортса данлы, шөһрәтле, маҡтаулы тигәнде аңлата.
Фамилия
Собханғолов Абдрахман Собханғол улы (Субхангулов Абдрахман Субхангулович; 1922 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.
Собханғолов Шакир Исламғол (Исламғәле) улы (Субхангулов Шакир Исламгулович 1899 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).
Собханҡолов Мәғәлим Әкрәм улы (11 апрель 1920 йыл — 10 сентябрь 1976 йыл) — СССР-ҙың ғалим-математигы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1954—1976 йылдарҙа (өҙөклөк менән) Дүшәнбеләге В. И. Ленин исемендәге Тажик дәүләт университеты уҡытыусыһы, факультет деканы, кафедра мөдире. 1968—1970 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының математик анализ кафедраһы мөдире. Физика-математика фәндәре докторы (1963), профессор (1964). СССР-ҙың юғары мәктәбе, Тажик ССР-ының халыҡ мәғарифы отличнигы.
Собханҡолов Артур Рәмил улы (1 ғинуар 1992 йыл) — Рәсәй боксеры. Рәсәй халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2017).
Собханҡолов Хәбрәй Әхсән улы (Субханкулов (Супхангулов) Хадрей (Хабрей) Ахсанович 1903 йыл — 12 ғинуар 1944 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.
Ауылдар
Собханғол — Башҡортостандың Белорет районындағы бөткән ауыл. Елмәрҙәк һәм Әүҙәрҙәк тауҙары араһында, Рәүәт йылғаһына Ҡөҙрәт йылғаһы ҡушылған ерҙә урынлашҡан.
Иҫке Собханғол (Бөрйән районы) — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл.
Иҫке Собханғол (Туймазы районы) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл.
Собханғол (Ауырғазы районы) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.
Собханғол (Субханкулово) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл.
Стугна
Стугна (Стугна) — Украиналағы йылға. Киев өлкәһе биләмәләре аша көньяҡҡа табан аға. Днепрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 69,5 километр.
Приштина
При́штина (алб. Prishtinë, Приштина/PrištinaПриштина/Priština) — Балҡан ярымутрауындағы ҡала, 2008 йылдан — өлөшләтә танылған Косово Республикаһының баш ҡалаһы. Халҡы — 198 000 кеше, башлыса албандар.
Сербия  һәм Косовоның бойондороҡһоҙлоғон танымаған дәүләттәр күҙлегенән Приштина — Косово һәм Метохия автономиялы крайының баш ҡалаһы.
Тарихы
Беҙҙең эраның II быуатында Ульпиана тигән Рим колонияһы нигеҙләнә, VI быуатта атамаһы колонияны ҡабат төҙөгән император Юстиниан хөрмәтенә Юстиниана Икенсе тип үҙгәртелә. VI—VII быуаттар сигендә Балҡан ярымутрауы славяндар тарафынан колониялаштырылған саҡта емертелә.
Приштина тәүләп — 892 йылғы, ә хәҙерге атамаһы менән 1342 йылғы сығанаҡтарҙателгә алынған. Приштина урта быуат серб дәүләте үҙәктәренең береһе була һәм король Стефан Урош II Милутиндың (1282—1321) резиденцияһы булып хеҙмәт итә. Ҡаланан төньяҡ-көнбайыштараҡ 1389 йылда Косово яланындағы алыш була. 1459 йылда серб баш ҡалаһы Смедерево Ғосман империяһы тарафынан баҫып алына һәм төрөктәр хакимлығы аҫтында ҡала.
1912 йылда, Беренсе Балҡан һуғышы ваҡытында, ҡаланы сербтар буйһондора. Беренсе донъя һуғышы барғанда ҡаланы австрий ғәскәрҙәре оккупациялай (1915—1918), шунан һуң ул ҡабат Сербияға ҡайтарыла.
Икенсе донъя һуғышы барғанда Приштина итальян идаралығына тапшырыла. 1943 йылда немецтар ҡаланы оккупациялай. 1944 йылдың 21 октябрендә Югославия Халыҡ-азатлыҡ армияһы тарафынан азат ителгәс, ҡала Югославия Совет Федератив Республикаһы составына Сербия Республикаһының бер өлөшө итеп индерелә. 1946 йылдан — Косово-Метохия автономиялы өлкәһенең, 1963 йылдан — крайының административ үҙәге була. Коммунистик хөкүмәттең декреты буйынса, Приштина 1974 йылда яңы ойошторолған Косово социалистик автономиялы провинцияһының баш ҡалаһы статусын ала.
1999 йылдың башында, Косоволағы конфликт көсәйгән саҡта, ҡала ҙур зыян күрә. Бөтә сербтар ҙа тиерлек һәм башҡа албан булмағандар ҡаланан ҡаса йә ҡыуыла. 1999 йылдың 12 июненән 2003 йылға тиклем ҡаланың аэропорты Рәсәй ғәскәрҙәре контроле аҫтында тотола.
2008 йылдан Приштина өлөшләтә танылған Косово Республикаһының баш ҡалаһы булып тора.
Географияһы
Приштина Косовоның төньяҡ-көнсығышында Голяк тауҙарына яҡын ғына тора. Приштинанан Шар-Планина тауҙары күренә, улар бер нисә километрҙа, Косово менән Метохияның көньяғында, урынлашҡан.
Транспорты
Приштина Косоволағы автомобиль, тимер юл һәм  һауа селтәрҙәренең эре узелы булап тора. Автобустар, поездар һәм  самолёттар Приштина менән төбәктәге һәм унан ситтәге башҡа тораҡ пункттар менән бәйләнеште тәьмин итә.
Грауйнген
Грауйнген (Grauingen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 157 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,94 км2. Диңгеҙ кимәленән 79 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39359 һәм автомобиль коды — BK.
Худяковка
Худяковка (Худяковка) — Башҡортостандың Мишкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 0 кеше. Почта индексы — 452346, ОКАТО коды — 80243855006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иртөбәк ауыл Советы (Күгәрсен районы)
Иртөбәк ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Семен-Петровский ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Марселен Фредерик
Фредерик Марселен (Frédéric Marcelin; 11 ғинуар 1848 йыл, Порт-о-Пренс — 11 март 1917 йыл, ) — Гаити прозаигы, әҙәби тәнҡитсе, сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре.
Биографияһы
Фредерик Марселен 1848 йылдың 11 ғинуарында сауҙагәр ғаиләһендә тыуған. 12 йәшендә ата-әсәһе уны Парижға уҡырға ебәрә. Дүрт ай үткәс, яңынан Гаитиға әйләнеп ҡайта һәм Порт-о-Пренс ҡалаһында уҡыуын дауам итә. Юридик колледжды тамамлай.
Уның тәүге әҙәби эше — Ducasse Hippolyte, son époque, ses œuvres Гаврҙа 1878 йылда баҫылып сыға. Был китап әҙәби тәнҡит буйынса Гаитиҙа беренсе хеҙмәт.
Яҡынса 28 роман һәм эссе авторы. Ул Гаити милли банкы тураһында — «Haïti et sa Banque Nationale» (1896), шулай уҡ «Финанстар һәм сауҙа департаменты» «Le Départment des Finances et du Commerce d’Haïti», 1896) китап яҙа.
1882 йылда Фредерик Марселен йәнә Порт-о-Пренс ҡалаһында депутат итеп һайлана. Шул ваҡытта Гаити Милли партияһының ағзаһы була.
1892 йылдан 1894 йылға тиклем президент Л. Ипполит янында Фредерик Марселен Финанс министрлығын етәкләй.
Артабан Францияға юллана, унда ун йылын үткәрә һәм бер нисә китабын, шул иҫәптән өс билдәле «Thémistocle Epaminondas Labasterre», «La Vengeance de Mamа» һәм «Marilisse» романын баҫтырып сығара, уларҙа Гаити йәмғиәтенең етешһеҙлектәрен һүрәтләй. 1903 йылдың ноябрендә тыуған яғына әйләнеп ҡайта.
1905 йылда «Haïti littéraire et sociale» журналына нигеҙ һала. Замандаштары Жюстен Лериссон һәм Ибер Фернан менән бергә хәҙерге Гаити романын булдырыу өҫтөндә эшләй.
1905 йылдан 1908 йылға тиклем Гаити финанс министры вазифаһын биләй. Алексис хөкүмәте ҡолатылғандан һуң 1908 йылда бөтөнләйгә Францияға китә. 1917 йылда Парижда вафат була, шунда ерләнә.
Болаҡ (йылға)
Болаҡ (Болак, Булак) — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға оҙонлоғо 1,53 км.
Пистек
Пистек — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сол Сунзас йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хаторица
Хаторица — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кузнечиха ҡушылдығының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 6,6 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Гольцовка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алеййылғаһы, инештән Гилевск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Домрачева Дарья Владимировна
Дарья Владимировна Домрачева (Дар’я Уладзіміраўна Домрачава; 3 август 1986 йыл, Минск, Белорус ССР-ы, СССР) — Беларусь биатлонисы, 2014 йылдың өс тапҡыр Олимпия чемпионы, ике тапҡыр донъя чемпионы (2012, 2013), 2014/15 йылдарҙа Донъя кубогын яулаусы; биатлон буйынса 5 Кесе Гәлсәр кубок эйәһе, Беларусь Республикаһының атҡаҙанған спорт мастеры. Ҡышҡы Олимпия уйындарында иң күп титуллы белорус спортсыһы, шулай уҡ донъяла бер Олимпиадала ғына шәхси ярыштарҙа өс тапҡыр чемпион исемен алыусы биатлонсы. 2014 йылда үҙенең өсөнсө алтын миҙалын яулаған көндә Дарьяға «Беларусь Геройы» исеме бирелә. Ул ил тарихында ошо исемгә ҡатын-ҡыҙҙар араһынан иң беренсе лайыҡ була. 2010 йылдарҙа донъяның иң көслө биатлонсыһы.
Биографияһы
2010 йылда Домрачева «Дарья Домрачева. Беларусты тәҡдим итеп» тигән авторлыҡ кинолентасығара. Фильм видеокөндәлек форматында биатлонистың үҙе тарафынан төшөрөлгән. Режиссеры һәм авторҙашы Дарьяның дуҫ егете Максим Субботин.
2014 йылдың июненә тиклем Беларусь КГБ-һында хеҙмәт итә, сөнки Биатлон федерацияһы тап әлеге ведомствоға беркетелгән. «Динамо» физкультура-спорт йәмғиәтенең рәсми сайтындағы биографияһына ярашлы (һуңынан ул тулыһынса юйыла), спортсы өлкән лейтенант дәрәжәһенә етә.
Биатлон карьераһы
Карьераһы башында Дарья Рәсәй өсөн сығыш яһай, әммә 2004 йылда Беларусь ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһының өлкәнт тренерынан ил өсөн сығыш яһау тәҡдимен ала. Ул ризалаша һәм Беларусь йыйылма командаһы составында күнекмәләргә йөрөй башлай, әммә команда өсөн сығыш яһау хоҡуғын ярты йыл самаһы яуларға тура килә. Ул ваҡытта Домрачева инде Рәсәйҙә юниорҙар араһында күп тапҡырҙар чемпион исемен яулаған, Европа кимәлендәге ярыштарҙа призер һәм 2004 йылда ҡыҙҙар араһында донъя чемпионатында шәхси ярышта 15-се урында була. Шул уҡ ваҡытта, Дарья һәр ваҡыт, бала саҡтан Беларусь өсөн сығыш яһарға теләнем, сөнки тамырҙарым белорус, тип белдерә.
Беларусь йыйылма командаһы өсөн иң ҙур халыҡ-ара старт 2005 йылда Юниорҙар араһында донъя чнмпионаты була. Унда беренсе (шәхси) ярышта ул 40-сы була. Бер рубежда диоптр төшөп ҡала, һөҙөмтәлә өсөнсө атыу урынында биш мөмкинлектән биш тапҡыр яҙа ата. Артабанғы ике ярышта — спринт һәм баҫтырыу Домрачева еңеү яулай. Бер йылданһуң ошондай уҡ беренселектә Дарья быҫтырыу ярышында бары тик бронза миҙал алып ҡайта.
2006 йылдың (2006/07 йй. миҙгеле) 1 декабрендә Швеция ның Эстерсунд ҡалаһында спринт ярышында 16-сы һөҙөмтә күрһәтә (биш белорус спортсыһы араһында икенсе була). 2007 йылда юниорҙар араһында уҙған донъя чемпионатында финишҡа ике тапҡыр икенсе булып килә — спринтта һәм баҫтырыуҙа.
2008/09 йылдар миҙгелендә ярыш һөҙөмтәләре буйынса даими рәүештә беренсе тиҫтә исемлегенә инә. Оберхофтағы этапта киң күләмле стартта Дарья хаталана. Ярышыусыларға юл башлап һәм икенсе ут нөктәһенә беренсе булып килеп, ятып атыу урынына ул баҫып ата, шул уҡ ваҡытта бер тапҡырҙа сәпкә тейҙермәй. Уға дистанциянан сығырға тура килә. Шундай хәл булыуға ҡарамаҫтан, Донъя кубогының 5-се этабында шәхси ярышта беренсе тапҡыр подиумға эләгә — Дарья 3-сө урын яулай. Ошо уңышынан һуң тағы ике еңеү килә. 2009 йылдағы Донъя чемпионатында ҡатын-кыҙҙар араһында яуланған урындары буйынса рекорд ҡуя — 48 позиция.
Бер йылдан һуң, шулай уҡ Оберхофтағы масс-стартт бөгөн Домрачева өсөнсө ут нөктәһе алдында уҡ ҙур өҫтөнлөк менән лидер була. Әммә өс тапҡыр сит сәпкә ата һәм 4 штраф әйләнеше еъеүгә өмөт ҡалдырмай.
2009—2010 йылдар иҙгелендә Контиолахтиҙағы Донъя кубогы этабында Домрачева — спринтта, һуңынан баҫтырыу ярышында еңеү яулай. Уңыш тулҡынында киләһе этапта (Холменколлен) Дарья шәхси ярыштарҙа немка Симона Хаусвальдтан ғына ҡалышып, икенсе урын ала.
2010/11 йылдар миҙгелендә Ханты-Мансиҙағы Донъя чемпионатында масс-стартта — «көмөш» һәм эстафетала «бронза» яулай. Дөйөм зачетта Дарья Домрачева алтынсы урында тора.
Кәләғай
Кәләғай (Kəlağayı) — Әзербайжан ҡатын-ҡыҙының баш кейеме  Ул сиратылмаған ептән һуғылған, балауыҙ менән эшкәртелегән ебәктән етештерелә. Көнбайыш төбәктәрҙә ҡайһы бер ерҙә чаргат тип тә атайҙар.
Домрачева Дарья Владимировна
Биатлон карьераһы
2011/12 йылдар миҙгеле уның карьераһында иң яҡшыһы була. Донъя Кубогында ул беренсе тапҡыр ҡатын-ҡыҙҙар биатлонының бөтә донъяла билдәле лидеры немка Магдалена Нойнер менән тиң дәғүәселек итә. Немец биатлонисткаһы 2011—2012 йылдар миҙгелен үҙ карьераһында һуңғыһы тип иғлан итә һәм барлыҡ дисциплиналарҙа ла еңергә тырыша, әммә Оло Гәлсәр глобус өсөн көрәш интригаһы ахырғаса һаҡлана. Нойнерҙың тиҙлектәге өҫтөнлөгө Домрачеваның шундай уҡ тиҙлеге менән тиңләнә. Атыу буйынса ла күпкә тотороҡло һөҙөмтә күртәһә башлай. Миҙгелдә Дарья Домрачева 18 тапҡыр пьедесмталға күтәрелә. Карьераһында беренсе тапҡыр Рупольдингта донъя чемпионатында баҫтырыу ярыштарында алтын миҙал яулап, донъя чемпионы була. Миҙгел һөҙөмтәләре буйынса Домрачева дөйөм зачетта Нойнерҙан 28 мәрәйгә арттараҡ ҡалып, икенсе урынға сыға, ике Кесе Гәлсәр глобус ала (баҫтырыу һәм масс-стартта), спринтта — икенсе, индивидуаль ярыштарҙа өсөнсө урын ала.
Кәләғай
2014 йылда ЮНЕСКО-ның 9-сы сессияһында милли сәнғәт һәм символика булараҡ кәләғай тегеү, уны ябыныу ЮНЕСКО-ның матди булмаған мәҙәни мираҫы исемлегенә индерелгән.
XVIII быуатта
Әзербайжанда ҙур булмаған предприятиелар кәләғай етештергән.
Домрачева Дарья Владимировна
Биатлон карьераһы
2012/13 йылдарҙағы кубок миҙгеле алдынан Домрачева фаворит һәм Оло Гәлсәр глобусҡа төп дәғүәсе булып иҫәпләнә. Әммә уның һөҙөмтәләре бер төрлө генә булмай. Уңышлы старттары асыҡтан-асыҡ уңышһыҙлыҡ менән сиратлашып килә. Дарьяның төп уңышһыҙлығы сәбәбе тотороҡһоҙ атыу, булһа ла, тиҙлек буйынса ул һаман да иң яҡшыларҙың береһе булып ҡала. Чехияның Нове-Местолағы Донъя чемпионатында Дарья карьераһында икенсе алтын миҙал ота — был юлы еңеү масс-стартта йылмая. Барлығы 2012/13 йылдар миҙгелендә Домрачева Донъя кубогында өс миҙал яулай һәм 9 тапҡыр подиумға күтәрелә. Дөйөм зачетта спортсы үткән йылғы һөҙөмтәһен ҡабатлай. 2014 йылдың 11 февралендә Сочиҙа үткән Олимпия уйындарында 10 километрға баҫтырыу ярыштарында беренсе тапҡыр Олимпия чемпионы була. 9-сы урында килеп һәм 9 февралдәге спринт ярыштары буйынса еңеүсеһе Анастасия Кузьминанан — 31,8, көмөш миҙал яулаусы Ольга Вилухинанан - 11,9, бронза призер Вита Семеренконан 10,1 секунд ҡалышып, Домрачева икенсе атыуҙан һуң лидерлыҡты үҙ ҡулына алып, артабан уны нығыта ғына бара. Бары тик 4-се ут нөктәһендә генә 40 секунд өҫтөнлөк менән Дарья үҙенә яҙа атырға рөхсәт итә, әммә был уға һуңғы әйләнешкә лидер булып сығырғаһәм финиш һыҙатында үҙ иленең флагын ғорурлыҡ менән ҡулына алып финиш һыҙығын киҫеп үтергә ҡамасауламай.
Кәләғай
XVIII быуатта
Георга Форстер хәбәр иткәнсә (1784 йыл), Ширвандан Әстрханға 400 тонна ебәк ебәрелгән. Әҙәбиәттән һәм этнографик мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, унда кәләғай һиҙелерлек урын тотҡан. Гәнжә, Шуша, Шәки, Баскал ебәкте күпләп етештергән.
Баскал кәләғайҙары XVIII быуаттан айырым бер урын тота башлаған. Урыҫ сәйәхәтсеһе Пётр Пашино 1862 йылда «Кавказский вестник» гәзитендә, төпкөл Баскалда етештерелгән ебәк менән кәләғайҙар туҡыусы машиналарҙа етештерелгәндәрҙән һис ҡалышмай, тип яҙған.
Домрачева Дарья Владимировна
Биатлон карьераһы
Ошо уҡ Олимпиадала 2014 йылдың 14 февралендә 15 километрға шәхси ярышта ул бер тапҡыр ғына яҙа атып һәм ҙур тиҙлек күрһәтеп, икенсе алтын миҙал яулай.
Кәләғай
XIX быуатта
1862 йылда Басгалда йәшәгән Насир Абдуләзиз улы Лондонда халыҡ-ара күргәҙмәлә ҡатнашҡан һәм үҙе менән алып килгән нәзәкәтле кәләғайҙар һәм ҡупшы тафта өсөн көмөш миҙал менән бүләкләнеп, махсус дипломға лайыҡ булған. Лондондан ҡайтҡас, ебәк оҫтаһы аптырап, кәләғайҙы шунда уҡ алып бөттөләр, белгән булһам, күберәк алып барыр инем, тип белдергән.
Домрачева Дарья Владимировна
Биатлон карьераһы
Рекорд наградаһын бер үк ваҡыттағы старт килтерә. Унда ла Дарья бер тапҡыр ғына яҙа ата. Шул уҡ көндө республика президенты Александр Лукашенко Домрачеваға "Беларусь Геройы " исемен бирә.
Кәләғай
XX быуатта
Донъя һуғышы алдынан Баскалда 900 кәсепсе оҫтаханаһы, 1500 станок булған, йылына 1 млн 800 мең кәләғай етештерелгән. Баскалдың ебәк буяусылары өлгөрә алмағанлыҡтан, буятырға Шамахиға, Гәнжәгә һәм Баҡыға ебәрә торған булғандар.
XXI быуат
2003 йылдан Баскалда «Кәләғай» Ебәк Үҙәге эшләп килә. Шулай уҡ Баскалда уникаль интерактив «Кәләғай» музейы булдырылған.
Домрачева Дарья Владимировна
Биатлон карьераһы
2013/14 йылдар миҙгелендә спортсы Олимпиада алдынан бер этапты ҡалдыра. Бынан тыш, шул йылда беренсе тапҡыр Олимпия уйындары һөҙөмтәләре Донъя кубогында иҫәпкә алынмау тураһындағы ҡағиҙәләр ғәмәлгә индерелә. Шуға ҡарамаҫтан, миҙгел һөҙөмтәһе буйынса Домрачева өсөнсө урынға сыға һәм биатлон программаһы ярыштарындағы элиталы һаналған төрҙә — массакүләм стартта Кесе Гәлсәр глобус ала.
Кәләғай
XXI быуат
2010 йылдағы мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, кәләғай һуғыусы династиялар күп әле. Шәкиҙәге Шовкатзия Шамилов тоҡомдары был сәнғәттең танылған оҫталары булараҡ билдәле.
Домрачева Дарья Владимировна
Биатлон карьераһы
2014/15 йылдар миҙгелендә Ханты-Мансиҙағы Донъя кубогының һуңғы этабында карьераһында тәүге тапҡыр үҙенең төп дәғүәсеһе Кайса Мякяряйненды уҙып, Ҙур Гәлсәр глобусҡа эйә була.
Ауырыуы сәбәпле (мононуклеоз), спортсы 2015/16 йылдар миҙгелендә ҡатнашмай.
Кәләғай
Етештереү ысулы
Ҡаймалы аҡ кәләғайҙарҙы етештергәндә уның 10—12 см киңлегендәге ҡаймаһын ғына бороп бәйләп, буяуға тығалар. Биҙәктәр төҫтәре менән дә, биҙәктәре менән дә төрлө килеп сыға, һәр яулыҡ үҙенә башҡа була.
Домрачева Дарья Владимировна
Биатлон карьераһы
Беларусь спорты тарихында Дарья Домрачева В. В. Щерб (6 миҙал, Олимпиада, 1992 йыл), О. В. Корбут (3 миҙал, 1972), В. В. Парфенович (3 миҙаль, 1980) менән бер рәттән Олимпиадала иң күп алтын миҙал алған спортсылар исемлегенә инә. Ул — Беларусь спортсыларынан бер ҡышҡы Олимпиадала ғына өс алтын миҙал, шулай Бкларусь Олимпия командаһы составынан бер Олимпиадала өс алтын миҙал алыусы беренсе кеше (О. Корбут, В Парфенович СССР командаһы составында сығыш яһай, ә. В. Щербо — Берләшкән команда составында).
Кәләғай
Етештереү ысулы
Ике йәки өс төҫлө итеп эшләр өсөн шул уҡ ысул менән кәрәкле ерен генә буяуға маналар.
Һәжи Һәмид Талыб улы, Кербелай Абдулхалиғ Әшрәф улы, туҡыусы Алиаббас Жәбраил улы ХХ быуат оҫталары араһында телгә алына.
Домрачева Дарья Владимировна
Шәхси тормошо
2016 5 апрелендә Домрачеваның Норвегия биатлонисы Уле-Эйнар Бьерндалендан бәпес көтөүе билдәле була. 16 июлдә Домрачева һәм Бьерндален өйләнешә. 1 октябрҙә Минскта уларҙың ҡыҙы Ксения тыуа.
Кәләғай
Ябыныу
Төрлө төҫтәге кәләғайҙар (башлыса аҡ, ҡыҙыл, күк) ҡатын-ҡыҙҙың йәшенә, зауығына ҡарап ябыныла, уны яулыҡ өҫтөнән байрамдарҙа бөркәнәләр. Борон йәш ҡатын-ҡыҙ төрлө төҫтәгеһен ябынған, ә оло йәштәгеләр ҡараһын бөркәнгән.
Домрачева Дарья Владимировна
Шәхси тормошо
Ағаһы — Никита Владимирович Домрачев, архитектор.
Кәләғай
Ябыныу
Яулыҡ менән кәләғайҙан салма эшләп тә кейгәндәр, йышыраҡ ҡыҙыл салма осрай.
Поляр көн
Иң ҡыҫҡа поляр көн яҡынса ике көнгә тигеҙ һәм ул, 66°33′ (поляр түңәрәге) киңлегенән ҡояш дискы радиусын һәм атмосфера рефракцияһын һанамайынса, 65°43′ киңлегендә күҙәтелә. Шулай итеп, поляр көндө поляр түңәрәктән бер аҙ көньяҡтараҡ ятҡан урындарҙа ла күҙәтеп була. Иң оҙон поляр көн полюстарҙа күҙәтелә — яҡынса 6 ай (Төньяҡ полюста яҡынса 18 марттан 26 сентябргә тиклем, Көньяҡ полюста яҡынса 21 сентябрҙән 23 мартҡа ҡәҙәр). Рефракция күренеше арҡаһында көн менән төн тигеҙләшкән көндәрҙә поляр көндө бер үк ваҡытта ике полюста ла күҙәтеп була. Полюс түңәрәктәр янында (тышҡы яғында) аҡ төндәрҙе күҙәтеп була.
Поляр көнөн күҙәтеп була торған ҡалалар
•	Норвегия: Лонгйир, Тромсө. •	Рәсәй: Апатиты, Билибино, Верхоянск, Воркута, Инта, Гаджиево, Дудинка, Заозёрск, Заполярный, Игарка, Кандалакша, Кировск, Ковдор, Кола, Лабытнанги, Мончегорск, Мурманск, Мезень, Нарьян-Мар, Норильск, Оленегорск, Островной, Певек, Полярные Зори, Полярный, Салехард, Североморск, Снежногорск, Среднеколымск, Усинск.
П. И. Чайковский исемендәге Көньяҡ Урал дәүләт сәнғәт институты
'''П. И. Чайковский исемендәге Көньяҡ Урал дәүләт сәнғәт институты — Южно-Уральский государственный институт искусств имени П. И. Чайковского -''' юғары уҡыу йорто, 1935 йылдың 15 ноябрендә нигеҙ һалынған, Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығысистемаһына музыканттар һәм сәнғәт белгестәре әҙерләй.
Тарихы
1935 йылдың 15 ноябрендә Силәбе ҡалаһында СССР Үҙәк башҡарма комитеты ҡарары менән Силәбе музыкаль техникумы ойошторола. Техникумда өс бүлек булдырылған: вокал, оркестр һәм фортепиано. Уларға тәүге егерме биш кеше ҡабул ителә. 1939 йылда музыкаль техникум Силәбенең 1-се музыка училищеһына үҙгәртелә, уларҙың өс бүлексәһенән тыш тағы ла ике: музыкаль-педагогик һәм дирижёрлыҡ-хор бүлексәләре ойошторола.
1946 йылда училищела рус халыҡ уйын ҡоралдары бүлексәһе ойошторола һәм рус халыҡ уйын ҡоралдары оркестры ойошторола. 1947 йылдан Силәбе музыка училищеһы урта һөнәри белем биреү йорто, эшмәкәрлектең төп йүнәлеше була, бында ошондай музыка һөнәрҙәре өсөн училище әҙерләнә: музыка теориктары, вокалистар, пианиносылар, дирижёр-хор йырсылары, тынлы ҡоралдарҙа уйнаусылар, халыҡ һәм ҡыллы ҡоралда уйнаусылар. 1951 һәм 1960 йылдарҙа училищела тағы ике : теоретик һәм ситтән тороп уҡыу бүлексәләре асыла.
1967 йылда училище структураһындағы педагогик практика бүлексәләре нигеҙендә 1972 йылда педагогик училище составы өсөн методик кабинет ойошторола. 1975 йылда Н. Ю. Орлов етәкселегендә училищела театр бүлеге ойошторола
1994 йылдың 21 декабрендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарары менән художество училищеһы нигеҙендә П. И. Чайковский исемендәге Силәбе музыка-педагогия колледжы ойошторола.1997 йылдың 30 июнендә колледж П. Чайковский исемендәге Силәбе юғары музыка училищеһына үҙгәртелә. 2002 йылдың 18 апрелендә юғары музыка училищеһы П. И. Чайковский исемендәге Силәбе музыка институтына үҙгәртелә, институт структураһында аспирантура ойошторола.
2010 йылдың 27 октябрендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең өс уҡыу йорто нигеҙендә: П. И. Чайковский исемендәге Силәбе музыка институты, Силәбе мәҙәниәт һәм сәнғәт колледжы һәм Силәбе художество училищеһы базаһында юғары профессиональ белем биреү учреждениеһы — П.Чайковский исемендәге Көньяҡ Урал дәүләт сәнғәт институты ойошторола. .
Әҙәбиәт
''Календарь знаменательных и памятных дат. Челябинская область, 2012 : ежегодник'' / Челяб. гос. акад. культуры и искусств, Челяб. обл. универс. науч. б-ка, Отд. краеведения; [сост.: Э. А. Абхаликова, Л. А. Величкина, И. Н. Пережогина; ред.: О. Д. Суховилова, Г. Д. Куцева]. — Челябинск, 2011 г. — 240 с — ISBN 978-5-94839-719-1
Суйма
Суйма — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/269/32/3 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡамашиҙе
Ҡамашиҙе (Камашады) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 10 кеше. Почта индексы — 452895, ОКАТО коды — 80204843002.
Протестантизм
Протестантизм (Протестанти́зм или протеста́нтство) (от protestatio  — «протест, тантаналы иғлан итеү, белдереү») — православ дине һәм католицизм менән бергә христианлыҡтың өс төп йүнәлешенең береһе. Ул бойондороҡһоҙ сиркәүҙәрҙән, сиркәү берләшмәләренән һәм деноминацияларынан тора. Протестантлыҡ Реформация — XVI быуатта Европалағы католик сиркәүенә ҡаршы христиандар хәрәкәте йүнәлеше әүҙемләшкән дәүерҙә барлыҡҡа килгән.
Тыуыу тарихы
Протестантизм Европала XVI быуаттың беренсе яртыһында Рим-католик сиркәүе институттарын инҡар итеү һәм уға ҡарата опппозиция булараҡ Реформация осоронда барлыҡҡа килгән, уның идеалы (маҡсаты)- апостолдар осорондағы (иртә христианалыҡ) христианлыҡты тергеҙеү.
Реформация яҡлылар фекеренсә, Рим-католик сиркәүе урта быуаттарҙа схоластик дин тәғлимәте һәм төрлө йолалар булдырыу арҡаһында тәүге христиан принциптарынан алыҫлашҡан. Дини революцияның башында монах, профессор Мартин Лютер тора. 1517 йылдың 17 октябрендә Мартин Лютер тәүге тапҡыр асыҡтан-асыҡ сығыш яһай, ул католик сиркәүенең индульгенциялар менән һатыу итеүе, чистилище, үлгәндәр өсөн доға уҡыу һәм изгеләрҙең эшмәкәрлеге арҡаһында христиандарҙың ҡотола алыуы тураһындағы тәғлимәткә ҡаршы  95 тезисын халыҡҡа еткерә. Бынан тыш ул Рим папаһы власын, руханиҙарҙың айырыуса изге булыуын һәм уларҙың кеше менән Алла араһында аралашсы була алыуын, сиркәү йолаларын һәм сиркәүҙең донъяуи власҡа (император, король, кенәз) буйһоноуын инҡар итә.
Атаманың килеп сығышы
«Протестантизм» термины немец кенәздәренең Лютерҙы яҡлап белдергән  Шпайер протестына бәйле. 1521 йылғы Вормс эдикты буйынса папа нунцийы Мартин Лютерҙы енәйәтсе-еретик тип иғлан итә. Быға яуап итеп, 1526 йылда Шпейер рейхстагы Лютер яҡлы кенәздәр талабы буйына килһә рейхстагҡа тиклем Вормс эдиктын ғәмәлдә түгел тигән ҡарар ҡабул итә. Ләкин 1529 йылғы Шпейер рейхстагы Вормс эдиктын яңынан ғәмәлгә индерә. Быға яуап итеп, рейхстагта булған биш кенәз һәм ун биш ирекле ҡалаһы (Изге Рим империяһы cоставындағы) «Шпайер протестацияһын» төҙөй һәм уны иғлан итә. Был документ исеме буйынса Реформация яҡлылар протестанттар тип атала башлай. Реформация һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән католик булмаған конфессиялар барыһы бергә «протестантизм» тип йөрөтөлә.
Реформация
Классик протестант теологияһы XVI — XVIII быуат башында формалашҡан, был дәүерҙә Реформацияның төп идеялары һәм догматик һәм практик дини тәғлимәте аңлатыла.
Классик теология протестантизм «ортодоксия»һын тәшкил итә һәм табыныу (инаныу), хиротония барлыҡ христиандар өсөн дә мөмкин (всеобщее священство, руханиҙар вазифаһын ябай протестант христиандар башҡара ала), Библияның ғәҙәттән тыш авторитеты, кешенең тәбиғи гонаһлы булыуы һәм Алла изгелеге буйынса ғына ҡотолоу мөмкинлеге кеүек төшөнсәләрҙе эсенә ала.
Шул замандарҙағы Рим-католик сиркәүе тәғлимәтенә ҡапма-ҡаршы ҡуйылған Реформация дини тәғлимәте һөҙөмтәһе булараҡ, ул Quinque sola принциптары — биш латин тезисы «Биш „ тик“» тигәнде аңлатҡан биш латин тезисы формаһында яҙылған. Хиротония (всеобщее священство) принцибы менән Quinque sola- хәҙерге заман протестантизмы теологияһының нигеҙе. Классик теологияның төп тезистары :
- Библия — берҙән-бер Алла биргән һәм ысын Алла һүҙе, христиан доктриналарының берҙән-бер, асыҡ һәм үҙен-үҙе аңлатып торған сығанағы (йәки берҙән-бер изге китап).
- Ҡотолоу тик Алла изгелеге (бәрәкәт) булып килә, бары тик Иисус хаҡы өсөн кеше уға лайыҡ булмаған изгелек һәм бүләк булып, ә гонаһ ҡылған кеше ни өсөндөр (ниндәйҙер ҡылыҡ, эшмәкәрлек, бүләк биргән һ.б. өсөн түгел) алған бүләк булып килмәй.
- Иисус— Алла менән кеше араһында берҙән-бер аралашсы, ҡотолоу тик уға инаныу, ышаныу (иман) аша ғына бирелә.
- Кеше тик Алланы ғына сикһеҙ хөрмәт итергә һәм уға ғына табынырға тейеш, сөнки Ҡотолоу тик уның ихтыяры һәм ғәмәле аша ғына бирелә — Иисустың тәрелә гонаһтар ярлыҡау бүләге генә түгел (кешелекте ярлыҡау өсөн Иисус тәрелә ерҙәге тормошон бирә), Инаныу һәм христиандар йөрәгендә Изге Рух тарафынан тыуҙырылған Ҡотолоуға инаныу бүләге.
Протестантизмдың классик тәғлимәттәре Реформацияның түбәндәге дини докуменеттарында сағылдырыла: Гейдельбергский Катехизис 1563 года (Германия), Книга Согласия 1580 года (Германия), Каноны Дордрехтского Синода 1618—1619 годов, (Дордрехт, Нидерланды), Вестминстерское исповедание веры 1643—1649 годов (Вестминстерское аббатство, Лондон, Великобритания).
Протестант теологияһына нигеҙ һалыусылар: Мартин Лютер, Жан Кальвин, Ульрих Цвингли, Ф. Меланхтон.
Евангеликализм
XVIII—XIX быуаттарҙа Бөйөк Британия һәм Төньяҡ Америкала протестант сиркәүҙәрендә евангеликализм (evangelicalism) барлыҡҡа килә. Был лютеран, англикан һәм реформаттар сиркәүе эсендәге, ҡоро догматика һәм иерархиялылыҡҡа яуап итеп тыуған  хәрәкәт, ҡайһы бер осраҡта  уның нигеҙендә Мәғрифәтселек быуаты тыуҙырған атеизм, деизм һәм рационализм ята.
Евангеликализмдың үҙенсәлектәре  :
- Библияны Алланың пак Асышы, кеше тарихының һәм кеше гонаһтарын һәм гонаһтар ғәфү ителеүҙең төрлө осорҙарын тура мәғәнәлә асып биреү тип таныу.
- Христиандар әүҙемлеге позицияһы- миссионерҙар эшмәкәрлеге һәм христиандар йәмғиәте эсендә аралашыу аша күрһәтелгән христиандар әүҙемлеге.
- Крестоцентризм позицияһы (crucicentrism) — Христостың Тәреләге Ҡорбанына айырыv иғтибар итеү, уның аша Иисусҡа инанғандар ғәфү ителә һәм ҡотҡарыла ала.
Евангеликализм тарихында Яңы Англияла Бөйөк беренсе уяныу (Великое пробуждение, 1730—1740) осоро -  уның ваҡытында вәғәздәр асыҡ һауала үткәрелә, һәм АҠШ-та Икенсе уяныу ( Второе Великое пробуждение,  1800—1830) осоро була- унда  XX быуат евангеликализмына ныҡ  тәьҫир иткән идеялар авторы Чарлз Финни ҡатнаша.