cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Курчатов институты
Тарихы
1960 йылдың 9 февралендә Институтҡа И. В. Курчатов исеме бирелә (КПСС Үҙәк Комитетының һәм СССР Министрҙар Советының 146-сы Ҡарары). Яңы атамаһы — И. В. Курчатов исемендәге Атом энергияһы институты.
СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йыл 10 март № 4130-X Указы менән И. В. Курчатов исемендәге Атом энергияһы институты Октябрь Революцияһы ордены менән наградлана.
2008 йылдың 28 апрелендә Рәсәй Федерацияһы Президентының № 603 «„Курчатов институты“ милли тикшеренеү үҙәген булдырыу буйынса пилот проекты тураһында» Указына ҡул ҡуйыла.
2010 йылдың 27 июлендәге «„Курчатов институты“ милли тикшеренеү үҙәге тураһында»ғы 220-се Федераль законға ярашлы, «Курчатов институты» милли тикшеренеү үҙәге тигән атама ала.
Институттың ҡаҙаныштары
Курчатов институты коллективы тарафынан Мәскәүҙәге беренсе циклотрон (1944), Европалағы беренсе атом реакторы (1946), беренсе совет атом бомбаһы (1949), донъяла беренсе термоядро бомбаһы (1953), донъяла беренсе сәнәғәт атом электр станцияһы (1954), һыу аҫты кәмәләре (1958) һәм атом боҙватҡыстары өсөн («Ленин» атом боҙватҡысы, 1959) СССР-ҙа беренсе атом реакторы, көйләнеүсе термоядро реакцияларын тормошҡа ашырыу өсөн иң эре ҡоролма (1958) эшләнә. Ту-95 самолеты нигеҙендә осоусы атом лабораторияһы, минималь үлсәмле ядро ракета двигателдәренең прототиптары сығарыла, электрореактив (импульслы-плазмалы) двигатель эшләнә һәм космоста 1964 йылда «Зонд-2» юлдашында һынала, ионлы һәм стационар плазмалы двигателдәр эшләнә һәм космоста «Метеор» юлдашында һынала. Тикшеренеү реакторҙары эшләнә, тәүге токамактар төҙөлә, уларҙы төҙөү тәжрибәһе хәҙерге ҡоролмаларҙы эшләүҙә ҡулланылған. Токамак Т-10 әле лә эшләтелә, унда ИТЭР эксперименталь термоядро реакторына ҡуйыла торған ҡорамал һынала. Курчатов институтында үтә юғары үткәреүсәнлекле магнит системалы токамак Т-15 тора, әммә унда эксперименттар үткәрелмәй.
Курчатов институтында барлыҡҡа килгән һәм үҫеш алған күп һанлы ғилми йүнәлештәр үҙаллы институттар булып айырылып сыға. Курчатов институтында ойошторолған филиалдар һуңыраҡ үҙаллы ғилми ойошмалар булып китә. Юғары энергиялар физикаһы өлкәһендә тикшеренеүҙәр өсөн асылған филиал Дубналағы Берләштерелгән ядро һынауҙары институтына әүерелә, энергетик реакторҙар буйынса тикшеренеүҙәр һәм уларҙы стендта эшкәртеү филиалы — Атом реакторҙары институты, МГД-генераторҙар эшләү һәм лазер технологиялары филиалы Троицк инновациялы һәм термоядро тикшеренүҙәре институты итеп үҙгәртелә. Курчатов институтында шулай уҡ А. П. Александров исемендәге ғилми-тикшеренеү технологиялар институтына нигеҙ һалына.
Курчатов институтында совет, унан һуң Рәсәй интернеты (рунет) тарихы башлана. 1990 йылдың 1 авгусында Курчатов институты базаһында «Релком» компьютер селтәренә нигеҙ һалына. 1990 йылдың 19 сентябрендә SU (Soviet UnionSoviet Union — Советтар Союзы) домены теркәлә.
Тәнҡит
Тәнҡитселәр фекеренсә, әлеге ваҡытта, финанстар менән етди тәьмин ителеүгә ҡарамаҫтан, институттың етәкселеге ҡиммәтле һәм ҡатмарлы ҡорамалдарҙы эшләтергә һәләтле түгел. Һөҙөмтәлә, институт ошондай уҡ ҡорамалдарҙы ҡулланып алға барған сит ил фәнни ойошмалары менән сағыштырғанда ғилми һөҙөмтәләргә өлгәшә алмай. Теоретик һәм эксперименталь физика институтын ҡушыу институтҡа күп проблемалар тыуҙыра.
Уймуж (мәғәнәләр)
Уймуж — күп мәғәнәле һүҙ.
Бәйрәкәтүбә
Бәйрәкәтүбә (Байракатуба) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 101 кеше. Илсембәт ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 452776, ОКАТО коды — 80251820002.
Исеме
Ауыл исеме Бәйрәкәтүбә тигән урын атамаһынан алынған.
Тарихы
Бәйрәкәтүбә ауылы 1739 йылға тиклем, уның башҡорттары Кәкребаш ауылында керҙәшлек буйынса йәшәгән, әммә тәүге төпләнеүселәр тарафынан ҡыҫырыҡлап сығарылған Тамъян улусы башҡорттарын ҡабул иткәнгә тиклем үк, билдәле була. Керҙәшлек килешеүе яҙмаһына иғтибар итәйек: «1739 йылдың 20 мартында Ҡаҙан юлы Өфө өйәҙенең Ҡыр-Йылан улусы Бәйрәкәтүбә ауылы башҡорттары Зәү Байҙашев, Ипаҡ Мәҡсүтов, Бурҙа Дәүләтбаев, Ҡараша Азаматов, Нуғай юлы Өфө өйәҙенең Тамъян улусы Бурһыҡ ауылында, Сөн йылғаһы буйлап Ҡазан юлында йәшәгән башҡорттарға, атап әйткәндә: Әсән һәм Яҡуп Досаевтарға, Аверакай (?) Усяковҡа, Мәҡсүт Сапаровҡа, Ишкенә Батыровҡа, Лапай Иманғоловҡа,  Әмлекәй Алекеевҡа, Тоҡамбәт Ураҙмәтовҡа, Рәзәп Мрясовҡа, беҙ уларҙы Ыҡ, Өҫән, Сөн йылғалары буйлап Көсөк һәм Алпай ауылдарына тиклем сиктәрҙә булған аҫаба ерҙәребеҙҙә ихаталар булып урынлашыу өсөн индереүебеҙ тураһында ошо керҙәшлек яҙмаһын бирҙек». Индергән өсөн улар аҫабаларға 31 баш ир-атҡа йылына бөтәһе 2 һыуһар түләнеләр.
Артабан был яҙма Башҡорт эштәре буйынса комиссияның 1740 йылдың 8 февралендәге указы менән раҫлана.
Бәйрәкәтүбә ауылын шулай уҡ Дәүләтбай тип атағандар. Был ауылға башҡорт-тамъяндарға инергә рөхсәт биреүселәр араһында беренсе күскенсе Бурза Дәүләтбаевтың улы ла була. Тамъяндар үҙҙәре тураһында Тамьян улусында аҫаба ерҙәре булыуы тураһында яҙалар, әммә уларҙың «милек хоҡуғы тураһында дәлилдәре юҡ һәм унда күсенергә теләмәйҙәр».
Ауылдың өсөнсө исеме — Яңы Кәкребаш. Тимәк, уға төп ауылдан сыҡҡан кешеләр нигеҙ һалған.
VII ревизия буйынса 32 ир-ат керҙәш-башҡорт иҫәпләнә, VIII ревизия мәғлүмәттәре буйынса — 43, X буйынса — 53 йән ир-ат.
1870 йылда 74 ир-ат, 1905 йылда - 92, 1920 йылда - 106. Бөтәһе лә — башҡорттар.
1834 йылда ауылда мәсет була. 50 бал ҡорто умартаһы булған. Шул осорҙа бөтә 90 башҡортҡа 8 бот ужым һәм 176 бот ярауай иген сәселә. Картуфты 8 бот ултырталар.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (85 %).
Географик урыны
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Степанов Александр Николаевич (Советтар Союзы Геройы)
Степанов Александр Николаевич (25 сентябрь 1910 йыл — 10 май 1991 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. Гвардия уҡсылар полкының взвод командиры ярҙамсыһы, гвардия сержанты. Советтар Союзы Геройы (1945).
Биографияһы
Александр Николаевич Степанов 1910 йылдың 25 сентябрендә Өфө ҡалаһында эшселәр ғаиләһендә тыуған.
Мәктәптә 4 класс тамамлаған. К. Ворошилов исемендәге Өфө аяҡ кейеме фабрикаһында эшсе булып эшләй, Куйбышев тимер юлының 2-се пассажирҙар бүлегенең местком рәйесе, Куйбышев тимер юлының 4-се бүлегендә ҡабул итеү һәм эштән бушатыу начальнигы булып эшләй.
Армия сафтарына 1943 йылда Өфөлә саҡырыла. 1944 йылда фронтта була.
Орондо
Орондо (Урунда) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 192 кеше. Почта индексы — 452413, ОКАТО коды — 80228803006.
Степанов Александр Николаевич (Советтар Союзы Геройы)
Биографияһы
42-се гвардия уҡсылар полкы взвод командиры ярҙамсыһы (13-сө гвардия уҡсылар дивизияһы, 5-се гвардия армияһы, 1-се Украин фронты) сержант Степанов Александр Николаевич 1945 йылдың 24 ғинуарында Линден ауылында батырлыҡ күрһәтә (хәҙер Lipki, Скарбимеж гмина, Бжегский повяты, Опольский воеводствоһы, Польша), 12 сәғәт буйына дошмандың һөжүмен кире ҡаға.
1945 йылдың 27 июнендә СССР Юғары Советы Президиумының Указы менән «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
Һуғыштан һуң Өфөлә йәшәй. Өфө, Дим тимер юл вокзалы начальнигы булып эшләй.
1991 йылдың 10 майында Өфө ҡалаһында вафат була. Көньяҡ зыяратта ерләнә.
Батырлығы
Сержант Степанов Александр Николаевич 1945 йылдың 24 ғинуарында Одер йылғаһын аша сығып, Линден ауылында йортто биләй һәм 12 сәғәт дауамында дошман һөжүмен кире ҡаға. Ике тапҡыр яралана. Пулеметтан 70 дошман һалдатын һәм офицерын юҡ итә, был Линден тораҡ пунктын алырға булышлыҡ итә.
Хәтер
Өфөлә Ибраһимов бульварында урынлашҡан 37/1 һанлы йортҡа Геройға мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Ночна (Урга ҡушылдығы)
Ночна — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Урга йылғаһының һул ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кавказ аръяғы
Географияһы
Кавказ аръяғына Оло Кавказдың көньяҡ битләүенең күпселек өлөшө, Колхида уйһыулығы һәм Курск уйпатлығы, Кесе Кавказ, Әрмән таулығының төньяҡ-көнсығыш өлөшө, Ленкоран уйпатлығы булған Талыш тауҙары ҡарай.
Кавказ аръяғы сиктәрендә Әзербайжан, Әрмәнстан һәм Грузия дәүләттәре урынлашҡан. Төбәккә шулай уҡ өлөшләтә танылған дәүләттәр: Рәсәй һәм тағы бер нисә ил бойондороҡһоҙлоғон таныған Абхазия Республикаһы һәм Көньяҡ Осетия, шулай уҡ танылмаған Таулы Ҡарабах Республикаһы инә. Кавказ аръяғы төньяҡта Рәсәй Федерацияһы менән сиктәш, көньяҡтан — Төркиә һәм Иран, көнбайышта — Ҡара диңгеҙ, көнсығышта Каспий һыуҙары менән йыуыла. Кавказ Аръяғы майҙаны 190 мең км² тәшкил итә.
Дағстан дәүләт аграр университеты
Дағстан дәүләт аграр университеты — Махачкалалағы юғары уҡыу йорто. 1932 йылда нигеҙ һалына. 252 уҡытыусы иҫәпләнә, шуларҙың 35-е фәндәр докторы. Бында 4 меңдән ашыу кеше уҡый.
РСФСР Халыҡ комиссарҙары Советының 1932 йылдың 29 июнендәге ҡарарына ярашлы Дағстан емеш-виноград институты итеп асыла. 1934 йылда Дағстан ауыл хужалығы институты тип үҙгәртелә. 1943 йылда Әзербайжандан эвакуациянан Махачкалаға ҡайта. 1994 йылдан — академия. 2010 йылда юғары уҡыу йортона Джамбулатов Магомед Мамай улы исеме бирелә. 2012 йылдан алып — университет.
Факультеттары
Әлеге ваҡытта академияла көндөҙгө булектә 7 факультет һәм бер ситтән тороп уҡыу факультеты эшләй, шулай уҡ 29 кафедра бар.
Белгород
Белгород (Белгород) — Белгород өлкәһенең үҙәге.
Транспорты
Белгород — илдең эре транспорт-логистик үҙәге.
Теребеты
Теребеты — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының уң ярына тамағынан 374 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Помыкалов Илдар Валерьевич
Помыкалов Илдар Валерьевич (9 июнь 1971 йыл, Өфө) — Рәсәй еңел атлеты. Паралимпия уйындарының ике тапҡыр чемпионы (2000, 2004) һәм ике тапҡыр бронза призёры (1996, 2008). Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры.
Уның туған ағаһы — Помыкалов Анатолий, Паралимпия уйындарының 800 м йүгереүҙә көмөш призёр.
Каракулка
Каракулка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сива йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шапинка
Шапинка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кокшага йылғаһының һул ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Семенкин (Бәләбәй районы)
Яңы Семенкин (Новосеменкино) — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 295 кеше. Почта индексы — 452034, ОКАТО коды — 80209831004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Төпәрғоҫ
Төпәрғоҫ (Тупяргас) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Бөрйән һәм Баймаҡ райондары биләмәләре аша аға. Йылға Бетерә йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Ромео һәм Джульетта
«Ромео һәм Джульетта» (Romeo and Juliet) — Уильям Шекспир трагедияһы. Унда Италиялағы Верона ҡалаһының үҙ-ара дошманлашҡан ике нәҫеле — Монтекки һәм Капулеттиҙың ҡыҙы менән егетенең трагик мөхәббәте тураһында бәйән ителә.
Әҫәр 1594—1595 йылдарға ҡарай. Иртәрәк датаның күрһәтелеүе Шекспирҙың әҫәр өҫтөндә эшен 1591 йылда башлап, шунан яҙыуын туҡтатып тороп, уны ике йыл үткәс кенә тамамлау фаразы менән бәйле. Шулай итеп, 1593 йыл трагедияны яҙа башлау йылы, ә 1596 йыл — уны тамамлау йылы булып һанала, сөнки пьеса алдағы йылда баҫылып сыға.
Был тарихтың дөрөҫлөгө билдәләнмәгән, ләкин итальян сюжетының нигеҙендә тарихи ерлек билдәләре һәм йәшәү мотивтары повестағы Вероналағы ғашиҡтар тураһындағы ысынбарлыҡтың булыуы тураһында хәбәр итә.
Сюжет тарихы
Трагедияның антик аналогы булып Рим шағиры Овидийҙың " Метамарфозаларында " һөйләнгән бер- берһенә тоғро ғашиҡтар — Пирам һәм Фисбаның тарихы тора.
Шекспир трагедияһының сюжет нигеҙенә,күрәһең, ''Артур Бруктың " Трагическая история Ромеуса и Джульетты"поэмаһы ярҙамсы булып торалыр. .(Arthur Brooke. Juliet and The History of tragical Romeus,1562)''. Алда телгә алынған пьесала Брук шулай уҡ Пьер Боэтюо тарафынан француз теленә итальян әҙәбиәтсеһе Пьер Банделло новеллаһын тәржемәләгән сюжетты эшкәрткән, оргиналда 1554 йылда сыҡҡан йыйынтыҡта «Четыре книги новелл»(икенсе өлөшө, IX новелла, изд. в Луккае). Бруктың әҫәрҙәрендә лә Джефри Чосерҙың " Троил и Крессида « поэмаһының шаңдауы ишетелә.
Да Порта, моғайын, бер нисә сығанаҡтарға таянғандыр. Улар була ала: сюжет канваһының бер өлөшө— элек Италияла бәхетһеҙ ғашиҡтар тураһында һөйләнеүсе хикәйәләр (ғәҙәттә, новеллалар тип атайҙар Мазуччо Салернитано Марьотто һәм Джанноцца, 1476), дошманлашҡан нәҫел фамилияларына мөнәсәбетенә ҡарата — Дантеның «Божественная комедияһына» һәм тарихи хроникаға, ниндәйҙер риүәйәттәргә мөрәжәғәте, шулай уҡ ул үҙ кисерештәренә лә һылтана. Шулай итеп, новелланың эстәлеге күпмелер дәрәжәлә тормошта булған хәл-ваҡиғаны тарихи штрихтар менән тулыландырып, ысынбарлыҡҡа нигеҙләнә.
Артабан Ромео һәм Джульетта сюжетын Европа әҙәбиәтендә уңышлы таралыуына һәм үҫеүенә француз тәржемәһендә Банделло повесы дауам итә, Пьер Буато йыйынтығында (франц. Pierre Boiastuau) «Трагические истории из итальянских произведений Банделло» (Histoires de italiens Oeuvres Tragiques Bandel des extraictes, 1559), шулай уҡ ул Вильям Пейнтнерҙың инглиз теленә тәржемәһе йыйынтығын (ингл. William Painter) « Дворец наслаждения» (Palace of Pleasure, 1567).
Һәр әҙәби эшкәртеү үҙенең деталдәрен индерә, Ромео һәм Джульетта тарихына ла үҙ акцетын ҡуя. Сюжет, дөйөм алғанда, үҙгәрешһеҙ ҡала (Лоп де Вегала ғына бәхетле финал). Иң юғары интерпретация Шекспирға ҡарай,. Пьеса «Превосходнейшая и печальная трагедия о Ромео и Джульетте» (and The Most of Juliet Tragedie Lamentable and Excellent Romeo) исеме аҫтында 1599 йылда Лондонда рәсми баҫтырып сығарыла (1597 йылда етешмәгән текст менән пират баҫмаһы сыҡҡан).
Шекспир пьесаһының ҡайһы бер юлдары «Астрофил һәм Стелла»ғы сонеттар циклындағы шиғыр юлдарына яҡынайтылған. (1591) Филипа Сид и «Делия» (1592) Сэмуэля Дэниэля.
. Шекспир әҫәренең темаһы, үҙ сиратында, әҙәбиәттә һәм башҡа сәнғәт төрҙәрендә оҙон вариация рәттәре тыуҙырҙы, был хәҙерге көнгә тиклем дауам итә.
Сюжеты
Веронала ике абруйлы ғаилә ,Монтекки һәм Капулетти, араһында даими һуғыш барған. Капулетти хеҙмәтселәре ойошторған ыҙғыштан һуң,яңы алыш хужалар араһында тоҡана. Бенволио алышыуҙы туҡтатырға тырыша, әммә уға Тибальт ҡамасаулай. Герцог (оригиналда — Prince, тәржемә итергә була «принц» йәки «кенәз» тип) Веронала йәшәүсе Эскал, ғаиләләр араһында татыулыҡ тергеҙеү өсөн, кем килешеүҙе боҙа, шул үлем язаһына тарттырыласағы тураһында иғлан итә..
Йәш Ромео Монтекки һуғышта ҡатнашмай. Тынғыһыҙ, һылыу һалҡын Розалинаға, Джульеттаның ике туған апаһына, яуапһыҙ ғашиҡ булып, моңһоу уйҙарға бирелеүҙе өҫтөнлөк күрә.Уның ике туған ағаһы Бенволио һәм дуҫы Меркуцио(Герцогтың ҡәрҙәше) егетте үҙенсә шаяртырға тырышалар.
Капулетти йортонда күңелле байрамға әҙерләнәләр. Синьор Капулетти Веронаның абруйлы кешеләрен балға саҡырып хеҙмәтсеһен ебәрә. Имеҙеүсе яратҡан Джульеттаһын синьор Капулетти янына саҡыра. Әсә кеше 13 йәшлек ҡыҙына, уның ҙур ҡыҙ икәнен һәм кисен балда буласаҡ кейәүе — йәш һәм матур граф Парис,Герцогтың ҡәрҙәше, менән осрашасағын киҫәтә,
Джульетта Ромео менән үҙ алдына һөйләшә. Ромео уның тәҙрә янына килә(ләкин балкон аҫтына түгел,ғәҙәттә, шулай ҡабул ителә ) ,ул был һүҙҙәрҙе ишетә,ҡыҙға ялҡынлы мөхәббәтен белдерә. Ҡараңғы төн ҡосағында йәштәр бер-береһен яратырға һәм тоғро булырға һүҙ бирәләр. Ромео йортҡа инеп тормай, рухани Лоренцо янына килә һәм мөмкин тиклем тиҙерәк Джульетта менән никахлаштырыуҙы һорай. Лоренцо тәүҙә ҡаршы килә, аҙаҡ Ромео менән Джульеттаның никахы ике бер-берһенә дошман ғаиләне татыулаштырыр, тигән уй менән никах уҡырға ризалаша. Имеҙеүсе аша ғашиҡтар йәшерен тантана тураһында килешәләр, һәм Лоренцо уларҙы никахлаштыра.
Шул уҡ көндө Меркуцио менән Тибальт үҙ-ара бәхәсләшәләр. Бәхәс тиҙ арала шпага менән һуғышҡа күсә. Бенволионың уларҙы айырырға тырышыуы юҡҡа була. Тибальт, уларҙы шулай уҡ айырырға тырышҡан Ромео ҡулы аҫтында, Меркуционы үлемесле яралай. Ромео, ярһып, Тибальтҡа ташлана һәм оҙаҡ аяуһыҙ көрәшкәндән һуң, уны үлтерә. Бенволио. Герцогҡа хәлде аңлатып бирә.
Икенсе көндө иртән Джульеттаның ата-әсәһе уға Паристың ҡатыны булырға тейешлеген һәм уның ҡаршылашҡанын ишетергә лә телмәүҙәрен әйтәләр. Джульетта тамам өмөтөн юғалта. Ул хатта ағыу эсергә лә әҙер була, ләкин Лоренцо уға үлгән тип уйлаһындар өсөн, йоҡлата торған бер эсемлек эсергә тәҡдим итә.Джульетта ул ҡушҡанды эшләй. Ромеоға үҙҙәренең планын хәбәр итер өсөн, Лоренцо сапҡын итеп Джиованниҙы ебәрә,ләкин тарғун эпидемияһы арҡаһында хат Ромеоға барып өлгөрмәй. Ромео Джульеттаның үлем хәбәрен ишетеп бәхилләшергә ашыға. Капулеттиҙарҙың нәҫел (фамильный) төрбәһендә Ромео граф Парисҡа килеп төртөлә,ярһыуҙан башланған низағтан уны үлтерә.
Джульеттаның йоҡлағанын белмәйенсә, ул үлгән, тип уйлап, ағыу эсә. Джульетта уяна, Ромеоның мәйетен күреп, үҙенә бысаҡ ҡаҙай.. Тиҙҙән төрбәгә ике ғаилә вәкилдәре һәм Герцог та килә.. Лоренцо бында элегерәк килә, тик геройҙарға ҡамасаулай алмай, хәлде аңлатып бирә. Балаларының кәүҙәләре өҫтөндә Монтекки һәм Капулетти ғаиләләре үҙҙәренең ҡырылыштары тураһында оноталар.
Рус теленә тәржемә
Урыҫ теленә тәржемәләр XIX быуаттың тәүге яртыһынан барлыҡҡа килә башлайҙар. «Ромео һәм Джульеттаның» сәхнә өсөн шиғри тәржемәһен 1838 йылда М. Н. Катков "Московский наблюдатнль « журналында баҫтыра. Беренсе тәржемә И. Расковшенко тип иҫәпләнә (1839). Билдәле тәржемәләр: Н. П. Грековтың(„Светоч“, 1862, № 4), А А..Григорьевтың („ Русская сцена“, 1864, № 8), Д. Л. Михаловскийҙың. (1888), А. Л. Соколовкийҙың (1894), П. А. Каншиның, Т.. Щепкина-Куперниктың, А Радлованың, Осий Сорокиҙың, А В. Флориҙың һәм башҡа шағир һәм тәржемәселәрҙең. Пьесаның башланғыс һәм һуңғы юлдары тәржемәләрҙә:
Экранлаштырыу
Сергей Прокофьев балетын һәм Шарль Гуно операһы был әҫәрҙәгә,статьяларға тура килтереп экранлаштырыл
Музыка
Мюзикл «Story Side Побережье» (1957 йылдың 26 сентябрендә донъя сәхнәһендә Бродвей театр премьераһы Winter) — Уильям Шекспирҙың «Ромео һәм Джульетта» классик пьеса адаптацияһы
Мюзикл Жерара Пресгюрвика «Roméo &amp; Juliette» (2001 йылдың 19 ғинуарында донъя премьераһы, Париж; Рәсәй премьераһы 2004 йылдың 20 майында, Мәскәү).Рәсәй версияһы ролләрендә сығыш яһайҙар: София Нижарадзе, Андрей Александрин, Николай Цискаридзе, Алексей Лосихин, Александр Бабенко һәм башҡалар.
Рок-опера Владимир Калленының\ Шекспирҙың"Ромео һәм Джульетта" классик сюжеты буйынса. Либретто авторы һәм режиссеры — Владимир Подгородинский. Санкт-Петербургтың «Рок-опера» театры өсөн яҙған, беренсе тапҡыр 14 ноябрь 2010 йылда Санкт-Петербургтың Газ Мәҙәниәт йортонда башҡарыла. Януш Юзефовичтың театр компанияһы «Let It Production Show» (премьера Санкт-Петербург, 2014) « һәм Джульетта» 3d-live мюзиклы. Шекспир пьесаһы заманса интерпретацияһы, ваҡиғалар 2150 йылда бара. . Төп ролдәрҙе башҡарыу өсөн 20 йәшкә тиклем булған башҡарыусыларҙы һайлайҙар. Джульеттаны уТеона Дольникова, уйнай, башҡа ролдәрҙе Рәсәй мюзиклдары актерҙары башҡаралар: Капулетти атай — Владимир Дыбский, Дмитрий Колеушко; Леди Капулетти — Алена Булыгина-Рудницкая, Светлана Вильгельм -Плащевская; Тәрбиәсе — Манана Гогитидзе, атҡаҙанған арт. Елена Терновая; монах Лоренцо — Константин Шустарев, Меркуцио — Noize MC.
Шекспир пьесаһы мотивтары буйынса бик күп йырҙар һәм композициялар төрлө илдәрҙең башҡарыусылар репертуарынан яҙылған. Улар араһында: «Ромео һәм Джульетта» йырҙары түбәндәге төркөмдәрҙең: Straits Dire, Balanced Pretty, ВИА «Ариэль» (1973), «Тыйылған барабанщиктар» (2001), «Ундервуд» (2005), Владимир Кузьминдың (1987), DJ Грув (1997), Александр Малининдың (1998), Сергей Пенкиндың (1998), Диана Гурцкаяның (2002).
Шулай уҡ был темаға арналған пьесалар бой -бэнд SHINee Корея мини-альбомы «Romeo», "Джульетта"йырҙары, «Наутилус Помпилиус» төркөмө, «Джульєтта» Океан Ельзи төркөмө, Murder Love Is металкор-төркөмө Drop Dead, Gorgeous, «Alfa-Ромео + Beta-Джульетта» төркөмө, «Слот», «Крематорий», төркөмдәре йырҙар һәм альбомдар «Ромео» төркөмө «Нэнси», «Джульетта» төркөмө Jane Air, йыр «Romeo» төрөк йырсыһы ХандеЙенер һәм башҡа күптәр.
8 март
8 март — григориан стиле буйынса йылдың 67-се (кәбисә йылында 68-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 298 көн ҡала.
Ромео һәм Джульетта
Вероналағы хәтер
Вероналағы властар пьесаның абруйлығын туристарҙы йәлеп итер өсөн, бик әүҙем ҡулланалар һәм ҡала бюджетын тулыландыралар. Джульетта һәм Ромеоның йорттары һәм шулай уҡ Джульеттаның кәшәнәһе, тарихи яҡтан уларҙа пьесаның геройҙары менән бер ниндәй уртаҡлыҡ булмаһа ла, бигерәк тә ышанған туристар араһында абруйлы һәм мауыҡтырғыс булып торалар. Джульеттаның өйөнөң ишек алдында уның бронза һыны тора. Туристарға, кем уны тотоп ҡарай, шул мөхәббәт һәм бәхеткә өлгәшә,тип һөйләйҙәр.
8 март
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Ғиләжетдинов Йәүҙәт Мәхмүт улы
Ғиләжетдинов Йәүҙәт Мәхмүт улы (15 апрель 1930 йыл — 30 август 2011 йыл) — ғалим-философ, социолог, йәмәғәтсе. 1988 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, 1990 йылдан — иҡтисад һәм хеҙмәт социологияһы кафедраһы, 1991 йылдан — социология, 2000—2006 йылдарҙа — ғәмәли һәм тармаҡ социологияһы кафедраһы мөдире; бер үк ваҡытта 1998 йылдан — Социаль-иҡтисади тикшеренеүҙәр институтының социология бүлеге мөдире, 2004—2007 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Социалогик һәм сәйәси тикшеренеүҙәр үҙәгенең төп ғилми хеҙмәткәре. Философия фәндәре докторы (1975), профессор (1976). Рәсәй Социаль фәндәр академияһы академигы (1997). Рәсәй социологтар йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе (1992—2006), Рәсәй социология ассоциацияһының республика бүлексәһе (2003—2005) рәйесе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1980). Башҡортостан комсомолы премияһы лауреаты (1983).
Эшмәкәрлеге
Тәүге эш урыны — Ташкент ауыл хужалығын ирригациялау һәм механизациялау инженерҙары институты уҡытыусыһы һәм аспиранты. Бында 16 йыл эшләй.
1968—1975 йылдарҙа фәнни һәм педагогик эшмәкәрлеген дауам итә, бер үк ваҡытта Өфө авиация институтында докторантурала уҡый. Бында социологик лаборатория ойоштора (1973 йыл), докторлыҡ диссертацияһын яҡлай (1975 йыл), 1976 йылда профессор дәрәжәһен ала.
1977—1988 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтында эшләй, бында ла социология кафедраһында лаборатория ойоштора һәм уны етәкләй.
Башҡорт дәүләт университетында эшмәкәрлеген 1988 йылда тәүҙә философия кафедраһы профессоры булып башлай, һуңынан иҡтисад һәм хеҙмәт социология кафедраһы мөдире була. 1991 йылдан — социология кафедраһы мөдире. 2000—2006 йылдарҙа — БДУ-ның Ғәмәли һәм тармаҡ социологияһы кафедраһы етәксеһе. Университетта «Социология» (1991) һәм «Социаль хеҙмәт» (1994) специальностарының асылыуыһәм ҡабул итеүҙәр башланыуы инициаторы, ошо йүнәлештә актив эшләүсе.
300-ҙән ашыу фәнни эштәр, шул иҫәптән 8 монография авторы. Бик күп дәүләт программалары, шул иҫәптән «Башҡортостан Республикаһында социаль реформалар» дәүләт программаһы концепцияһы проспекты һәм «1998-2000 йылдарға һәм 2005 йылға тиклем Башҡортостан Республикаһының социаль үҫеш фаразы» дәүләт программаһын эшләүҙә ҡатнаша һәм яуаплы мөхәррирҙәренең береһе була (1998 йылда баҫылып сыға).
Олег ҡәбере
Фольклор тикшеренеүҙәре
Фольклор тикшеренеүҙәре 5-III ҡәберлегенә ҡарата «услап» өйөлгән һәм ерләнгән Рюриктың тупраҡ ҡәбере тураһында хикәйәләрҙе теркәй (һуңғыһы, моғайын, әҙәби сығыштарҙа бар). «Бына Иван Утрауы артында, беҙ унда „ҡәберлектәр“ тип атайбыҙ, бына шунда, ошо үркәстәр башлана, бына шунда, әйтәләр инде, шведтарҙы кире борғандар. Бында улар килеп етмәгән» (М.П. Ефимова, 1913 йылда Иван утрауы ауылында тыуған, Иван утаруы ауылында йәшәй; 1994 йылда яҙып алына) «Рюрик, әйтәләр, ерләнгән. Ҡайһы берҙәре — бында тей, Ҡайҙы берәүҙәр — Новгородта тип әйтә» (А.К. Николаева, 1917 йылда тыуған, Киндерево ауылында тыуған, Иҫке Ладоганан ҡасабаһында йәшәй; 1994 йылда яҙып алына)
Йылъяҙмаһы
1093—1095 йылдарҙың тәүге йыйынтыҡтарын сағылдырған беренсе Новгород йылъяҙмаһында, кенәз Олегтың үлеме былай тип тасуирлана: «В лето 6430 (922). […] Иде Олегъ к Новугороду, и оттуда в Ладогу. Друзии же сказають, яко идущю ему за море, и уклюну змиа в ногу, и с того умре; есть могыла его в Ладозе»<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> 1116 йылда игумен Сильвестр төҙөгән Повесть временных лет йылъяҙмаһының икенсе редакцияһында, киреһенсә, был хикәйә башҡасараҡ бирелә: 6420 (912) йылғы йылъяҙмала кензәдең мифологик төҫмөрлөккә эйә булған ат башы һөйәгенән үлеме һәм Киевта Олег ҡәбере тураһында риүәйәт бар: «И плакашася людие вси плачем великим, и несоша и погребоша на горе, еже глаголеться Щековица; есть же могила его и до сего дни, словето могыла Ольгова» <blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> «И плакашася людие вси плачем великим, и несоша и погребоша на горе, еже глаголеться Щековица; есть же могила его и до сего дни, словето могыла Ольгова»<templatestyles src="Шаблон:Конец цитаты/styles.css" /><div class="ts-Конец_цитаты-source">— Цит. по Радзивиловской летописи. См.: Радзивиловская летопись // ПСРЛ. Т. 38. Л., 1989. С. 23. Һуңғыраҡ йылъяҙма йыйынтыҡтары кенәз Олег ҡәбере урыны тураһында хикәйәнең ике фаразын үҙгәртә; ләкин уларҙың береһендә лә риүәйәт конкретлаштырылмай
21-I ҡәберлеге тураһында фараздар
Волхов өйөмдәре менән бәйле «Олег ҡәбере» тураһында  тәүге тапҡыр  1885 йылда ноябрендә Н.Е. Бранденбург телгә ала, Император Рус археология йәмғиәтенең рус һәм славян археологияһы бүлеге ағзаларына Михаил Архангел ауылы янында ҡәберлектәрҙе тикшереп, былай тип хәбәр итә: «Ҡурған бик мөһим булырға мөмкин: мәҫәлән, иң ситтәге өлөшөндә уның плиталарҙан һалынған өлөшө күренә, ә был ҙур өйөм ирекһеҙҙән ҡайҙалыр Ладога янында Олегтың ҡәберенә күрһәткән төньяҡ хикәйәттәрен иҫкә төшөрә... Был ҡурғанды, хазина эҙләүселәр туҙҙырмаҫ элек,  яҡшы итеп тикшерергә ине». 1886 йылда өйөмдә ҡаҙыныу эштәре алып барыла, ләкин унда кенәз ҡәбере табылмай, шулай уҡ был өйөм менән бәйле бер ниндәй ҙә урындағы риүәйәттәр теркәлмәй. Ун йылдан һуң, үҙенең «Старая Ладога» китабында Н. Е. Бранденбург кенәз Олегтың «Ходаковский өйөмөндә» (5-III) ерләнеүе мөмкинлеген фараз итә.
5-III тураһында фараздар
1950 йылда кенәз Олегтың 5-III ҡәберлектә ерләнгән  булыуы мөмкин тураһында фаразды  С Н. Орлов үҙенең «Сопки волховского типа около Старой Ладоги» мәҡәләһендә яҙа: «Был ҙур ул өйөм менән ... унда кенәз Олегтың ерләнеүе  тураһында халыҡ  риүәйәте бәйле», «урындағы халыҡ араһында ул  „Олег ҡәбер“ булараҡ билдәле». Әммә шул уҡ ваҡытта С.Н.Орлов шундай риүәйәттәрҙең бер ниндәй яҙмаларын да килтермәй. Хәҙерге фольклор тикшеренеүҙәрендә лә бындай мәғлүмәттәр юҡ.
Г. С. Лебедев үҙенең «Эпоха викингов в Северной Европе» китабында  былай тип яҙа: «Олег Рюрикты алмаштыра. Уның исеме менән „Олег ҡәбере“, Ладоганың  төп, иң монументаль ҡәберлектәре  араһында иң  „изге урын“ бәйле. Археологтар унда кремация йолаһы буйынса ҡәберҙе өйрәнә ( ул IXбыуатҡа ҡарай һәм, тимәк, Киев кенәз Олегтың ҡәбере булыу мөмкин түгел, сөнки Олег 912 (йәки 922) й.) вафат була). Был мөһабәт  өйөмдө  „ҡәбер“, „ерләү урыны“ түгел, ә  „Олег Убаһы“, ритуаль ултырыш, унда йәмәғәт һәм  ниндәйҙер культ функциялар үткән»
Миҙал
1783—1784 йылдарҙа Рәсәй тарихының иртә осорондағы ваҡиғаларҙы сағылдырған  батшабикә Екатерина II авторлығында миҙалдарҙың 235 проекты араһында  39-сы проект була, унда шундай  һүрәтләүҙәр бар: «Олег 912 йылда вафат була. Яҙыу: Даны юғалмай. Аҫта: Олег 912 йылда вафат була, Щековица тауында ерләнә». Миҙалды сүкегәс (Аҡса һуғыу йортоноң миҙал эшләүсе  Иванов Тимофей штемпеле буйынса), унда Төньяк Волхов буйында таралған өйөмдәр төркөмөн хәтерләтеүсе бер ҡәберлек урынына дүрт ерләү өйөмө һүрәтләнгән була. Бәлки, был шуның менән бәйле, 1785 йылдың йәйендә Екатерина Илмән бассейнының йылғалары һәм каналдары буйлап сәйәхәт ҡыла.
Һылтанмалар
А. А. Панченко, Н. И. Петров, А. А. Селин статья «Дружина пирует у брега…»: На границе научного и мифологического мировоззрения
Хәйҙәр паша мәсете
Тарихы
Хәйҙәр паша мәсете башта готика стилендәге архитектура булараҡ католик ғибәҙәтхана (изге Катарина сиркәүе) була. Ул утрауҙа Лузиньян династияһы хакимлығы ваҡытында XIV быуатта Никосиялағы Сәлимиә мәсете (Изге София Соборы) өлгөһөндә төҙөлә. Һуңыраҡ сиркәү киңәйтелә һәм ҡатын-ҡыҙҙар католик монастыры сифатында хеҙмәт итә.
Утрауҙы ғосман төрөктәре баҫып алғандан һуң сиркәү мәсеткә әйләндерелә, 1571 йылда уға манара төкәтмәһе төҙөлә. Уға төрөк хәрби начальниктарының береһе Хәйҙәр паша хөрмәтенә яңы исем бирелә. Һуңыраҡ мәсет бинаһы ЗАГС бинаһы, келәт, спорт залы сифатында хеҙмәт итә. 1986 һәм 1991 йылдар араһында ул реставрациялана һәм күргәҙмә залы сифатында асыла.
Волкова Екатерина Станиславовна
Волкова Екатерина Станиславовна (16 март 1964 йыл) — патофизиолог. Юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (2004), профессор (2005).
Биографияһы
Екатерина Станиславовна Волкова 1964 йылдың 16 мартында Куйбышев өлкәһендәге Куйбышев (хәҙер Һамар) ҡалаһында тыуған. 1992 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. Ошо уҡ ваҡытта, 1989 йылдан алып, Хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы Ғилми-тикшеренеү институтында эшләй. 1997 йылдан — 2-се Өфө медицина училищеһында, 2000 йылдан алып Өфө дәүләт авиация техник университетында уҡыта. 2009 йылдан башлап — Башҡорт физик культура институтының кеше морфологияһы һәм физиологияһы кафедраһы мөдире.
Докторлыҡ диссертацияһын «Экспериментальное моделирование патологии печени и механизмы ее коррекции» темаһы буйынса яҡлай.
Фәнни тикшеренеүҙәре
Фәнни тикшеренеүҙәре кешенең спортта экстремаль һәм патологик хәлен өйрәнеүгә арналған. Е. С. Волкова тарафынан биологик актив матдәләр һәм дарыу препараттары (крезацин, оксиметилурацил һәм башҡалар.) ҡулланып ауыл хужалығы малдарының продуктлылығын арттырыу (Башҡортостан Республикаһының ауыл хужалығында индерелгән); һаулығында кәмселектәре булған спортсыларҙың морфофункциональ торошон тикшереү буйынса тәҡдимдәр эшләнә.
136 фәнни хеҙмәт (шул иҫәптән 3 монография); 30 уҡытыу — методик эштәре һәм 1 уйлап табыу авторы.
Төп ғилми хеҙмәттәре
Морфофункциональные изменения в печени животных после действия ксенобиотиков. Уфа, 2001 (авторҙаш);
Реактивные изменения в организме животных при патологии. Уфа, 2001 (авторҙаш);
Огневка (Сура ҡушылдығы)
Огнёвка — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының һул ярына тамағынан 1,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бөрйән районы хәрби комиссариаты
Бөрйән районы хәрби комиссариаты (военный комиссариат Бурзянского района) — 1991 йылға тиклем СССР, унан һуң Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының Башҡорт АССР-ы һәм Башҡортостан Республикаһыы Бөрйән районындағы органы. Башҡортостан хәрби комиссариатына буйһона.
Тарихы
Бөрйән районы хәрби комиссариаты Урал хәрби округы ғәскәрҙәре командующийының 1938 йылдың 29 сентябрендәге 0182-се бойороғона ярашлы ойошторола. Хәрби комиссариат Иҫке Собханғол ауылы, Салауат урамы, 12 адресы буйынса 116 квадрат метрлыҡ ағас бинала урынлаша. 1938 йылдың 9 ноябрендә ойоштороу тамамлана.
Райондарҙы эреләтеүгә бәйле, Бөрйән районы хәрби комиссариаты 1996 йылдың 15 апреленән алып бөтөрөлә һәм мобилизациялау, иҫәп һәм финанс документтары Белорет хәрби комиссариатына тапшырыла.
Волга буйы хәрби округы штабының 1966 йылдың 25 ғинуарындағы ОМУ/1/51213-се директиваһына һәм Башҡортостан хәрби комиссариатының 1966 йылдың 3 февралендәге 0129-се директиваһына ярашлы 1966 йылдың 10 мартында Бөрйән район хәрби комиссариаты ҡабаттан ойошторола.
2003 йылдың 10 ноябрендә Бөрйән районы хакимиәте башлығы Зарипов И. Ф. ҡарары менән хәрби комиссариатҡа Иҫке Собханғол ауылы, Ҡыҙыл таш урамы, 26 адресы буйынса яңы бина, майҙаны 396,2 квадрат метрлыҡ ағас бина бирелә.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында СССР Ҡораллы Көстәре сафына 2200 кеше саҡырыла, шуларҙың 1177-һе кире әйләнеп ҡайтмай , 150 яҡташыбыҙҙың ерләнгән урыны йәки хеҙмәт итеү урыны тураһында бер ниндәй ҙә хәбәр юҡ.
Райондың 14 кешеһе Чернобыль атом электр станцияһындағы авария эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнаша, шуларҙың 10-һы орден-миҙалдар, шул иҫәптән ефрейтор С. З. Ғиләжев, кесе сержант Ш. А. Нуриев, рядовой Сәғитов Р. Ә. Батырлыҡ ордены ордены менән бүләкләнгән.
Бөрйән районында хәрби-иҫәп пункты булдырыла, уны Ҡаһарманова Флүзә Рәйес ҡыҙы етәкләй, 12 ауыл биләмәһендә иҫәп алып барыла.
Етәкселәр
Бөрйән районы хәрби комиссариаты менән 20 кеше етәкселек итә:
Мәрәсов Илгиз Фәйзрахман улы 24 йыл Бөрйән районы хәрби комиссариатында йәштәрҙе хәрби хеҙмәткә әҙерләү буйынса комиссарҙың ярҙамсыһы булып эшләй. I,II, III дәрәжә «Фиҙаҡәр хеҙмәт өсөн» миҙалдары менән наградлана.
Церетели Зураб Константинович
Церетели Зураб Константинович (груз. ზურაბ წერეთელი; 4 ғинуар 1934 йыл) — СССР һәм Рәсәй рәссамы, скульптор, дизайнер, педагог, профессор. 1997 йылдан Рәсәй художество академияһы президенты. СССР Художество академияһы академигы (1988; 1979 йылда — ағза-корреспондент). СССР-ҙың халыҡ рәссамы (1980). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1990). Ленин премияһы (1976), ике тапҡыр СССР-ҙың Дәүләт (1970, 1982) һәм Рәсәйҙең Дәүләт (1996) премиялары лауреаты. 1965 йылдан Советтар Союзы Коммунистар партияһы ағзаһы. 5000-дән ашыу һынлы сәнғәт, графика, скульптура, монументаль-декоратив сәнғәт(фреска, мозаика, панно) әҫәрҙәре авторы. «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының тулы кавалеры.
Биографияһы
Зураб Церетели 1934 йылдың 4 ғинуарында Тбилиси ҡалаһында грузин ғаиләһендә тыуған. Уның атаһы Константин Георгиевич (1903—2002) Грузияла билдәле инженер-төҙөүсе, сығышы менән Церетели боронғо грузин нәҫеленән. Әсәһе — Нижарадзе Тамара Семен ҡыҙы(1910—1991), шулай уҡ кенәз нәҫеленән. Бәләкәй сағында Зурабҡа әсәһе яғынан ағаһы рәссам Георгий Нижарадзе ҙур йоғонто яһай. Уларҙың өйөнә Давид Какабадзе, Серго Кобуладзе, Уча Джапаридзе кеүек рәссамдар йыш килә. Һынлы сәнғәт менән мауыға башлаған үҫмергә тәүге һабаҡты улар бирә. Зураб Церетели Тбилиси Художество академияһының һынлы сәнғәт факультетын тамамлай, Грузия Фәндәр академияһының Тарих, археология һәм этнография институтында эшләй. 1964 йылда Францияла уҡығанда, билдәле рәссамдар Пабло Пикассо һәм Марк Шагал менән аралаша. Сочиҙағы Ривьера паркы янында «Ленин» мозаика панноһы — Церетелиҙың тәүге ҙур эштәренең береһе, 1970й. 1960-сы йылдар аҙағынан монументаль сәнғәт өлкәһендә әүҙем эшләй башлай. Рәсәйҙән тыш, уның скульптура әҫәрҙәре Бразилия, Бөйөк Британия, Испания, АҠШ, Франция, Япония, Грузия, Беларусь һәм Литвала бар. 1988 йылда СССР Художество академияһының ғәмәлдәге ағзаһы (академигы) итеп һайлана. 1997 йылдан Рәсәй Художество академияһы президенты. 2003 йылда Рәсәй Федерацияһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн Рәсәй Президенты Владимир Путин тарафынан уға Рәсәй гражданлығы бирелә. Церетели шулай уҡ Мәскәү хәҙерге заман сәнғәте музейы һәм Церетели сәнғәт галереяһы директоры. 2010 йылдың февралендә Зураб Церетели Почёт легионы ордены кавалеры исеменә лайыҡ булды. Шул уҡ йылдың июнендә АҠШ сәнғәт милли йәмғиәте уны алтын «Почёт миҙалы» менән бүләкләне. Рәсәй һәм грузин рәссамдары араһында был награда менән Зураб Церетели ғына билдәләнгән.
Терехтушка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Устюговка
Устюговка (Устюговка) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 38 кеше. Почта индексы — 452409, ОКАТО коды — 80228830013.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кесе Кавказ
Кесе Кавказ (Kiçik Qafqaz, Փոքր Կովկաս, მცირე კავკასიონი) — Көньяҡ Кавказдағы тау системаһы, һырттарҙың, вулкан таулыҡтарының һәм яйлаларҙың ҡатмарлы системаһынан ғибәрәт.
Географик урыны
Оло Кавказдағы Лих тау һырты менән тоташа, көнбайышта унан Колхида уйһыулығы, көнсығышта Кура-Аракс уйпатлығы менән айырымлана. Төньяҡтан һәм төньяҡ-көнсығыштан Әрмән таулыҡтарын уратып алған, уның дауамы булып Талыш тауҙары һәм Ленкоран уйһыулығы тора, улар Әрмән таулыҡтары системаһынан Аракс йылғаһының түбәнге ағымы менән айырымланған.
Оло Кавказдан төп үҙәк һыртының булмауы, түбәләрҙең абсолют бейеклеге тәпәшерәк (4000 м артыҡ түгел), эрозиялы бүлгеләнеше күпкә кәмерәк, боҙлоҡтар барлыҡҡа килеүе әҙерәк булыуы менән айырыла.
Оҙонлоғо-яҡынса 600 км.
Кесе Кавказдың иң бейек түбәһе — Арагац тауы (4090 м).
Ригала 1991 йылдың ғинуар ваҡиғалары
Ригала 1991 йылдың ғинуар ваҡиғалары (Баррикадалар; Barikāžu laiks) — СССР-ҙың тарҡалыуы менән бәйле башлыса Рига ҡалаһында булған 1991 йылдың 13 ғинуарынан алып 27 ғинуарға тиклемге ваҡиғалар. Киңерәк мәғәнәлә 1991 йылғы баррикадалар ваҡиғаһы ОМОН тарафынан Екаба урамы баррикадаларын юҡҡа сығарырға маташыу осоро — 1991 йылдың 21 авгусына ҡарай.
1995 йылда Баррикадалар хәтере фонды булдырыла. 1996 йылдың ғинуарынан алып 30 меңдән ашыу баррикада һаҡсыһы баррикадала ҡатнашыусыһы Иҫтәлекле билдәһен ала.
Тарих башы
1988 йылдың декабрендә СССР МВД-һының, шул иҫәптән Латвия ССР-ы МВД-һы ҡарамағында ла, 206-сы бойороғона ярашлы Рига ОМОНы ойошторола, уның һаны 150 кеше тәшкил итә (улар араһынан 20 офицер һәм 2 аттестацияланмаған хеҙмәткәр.
Бойондороҡһоҙлоҡ иғлан ителгәндән һуң Латвия ССР-ының Эске эштәр министры, Халыҡ фронтынан тәғәйенләнеүсе ОМОН-ды үҙ ҡарамағына күсереп ала һәм милли һыҙат буйынса таҙартыу башлай. Отряд командиры милиция подполковнигы Эдгар Иванович Лымарь Вазнисҡа буйһоноуҙан баш тарта һәм «Советская Латвия» үҙәк гәзите аша СССР Конституцияһы һәм Латвия ССР-ы конституцияһына ҡаршы килмәгән бойороҡтарын ғына үтәйәсәге тураһында хәбәр итә. Яуап итеп, Вазнис ОМОН яугирҙарын тәьмин итеүҙе туҡтата, ә Латвия ССР-ының Министрҙар советы СССР МВД-һынан отрядты тарҡатыуын талап итә.
Отряд Юрмала ҡалаһының сауҙа идараһы менән килешеү буйынса эшләгән тәүге коммерция ҡарауыл структураһы булып тора. Ресторандарҙы япҡан саҡтағы башбаштаҡлыҡҡа министр Вазнистың күҙ өсөн уйымлы битлектәрҙә хеҙмәт алып барыуҙы рөхсәт итеү булышлыҡ итә. Юрмала милицияһы ресторан клиенттары ялыуҙарын теркәп бара, ә Вазнисҡа ОМОН-ды үҙ ҡоралы итеү ниәте тормошҡа ашмағанға күрә, ул МВД структураларын «сәйәсәтләштермәү тураһында бойороҡ» сығара. Был бойороҡ республика эске эштәр бүлектәрендә ризаһыҙлыҡ тыуҙыра.
Латвия коммунистар партияһы үҙәк комитетының беренсе секретары А. П. Рубикстың үтенесе буйынса министр Вадим Бакатин 1990 йылдың көҙөнә Латвия ССР-ы МВД-һы ҡарамағынан ОМОН-ды СССР МВД-на күсерә — Вильнюс эске эштәр 42-се дивизияһына. Макаров табель ҡоралдарынан тыш яугирҙарға даими рәүештә йөрөтөү өсөн — автоматтар, гранаттар, ә отрядҡа ике яңы БТР бирелә.
1990 йылдың 11 декабрендә Латвия Халыҡ фронты, «империя көстәренә» яуап биреү өсөн «Х» сәғәтенә әҙерләнеү тураһында белдерә, шулай уҡ махсус тәғәйенешле ирекле тәртип һаҡлау отрядтарына инергә, предприятиеларҙа ярҙам фондтарын булдырырға, «СССР-ҙың иҡтисади системаһын ҡаҡшатыу өсөн төрлө варианттағы стачкалар ҡулланырға» өндәй. Латвия Юғары советнда Латвия халыҡ фронты фракцияһы оборона штабын булдыра, уның алдында демократик яулауҙарҙы яҡлауҙы тәьмин итеү бурысы ҡуйыла. Штаб составына Латвия халыҡ фронтының радикаль ҡанаты вәкилдәре Андрей Крастыньш, Талавс Юндзис һәм Одиссей Костанда инәләр.
1990 йылдың декабре — 1991 йылдың ғинуарында билдәһеҙ кешеләр Латвия Компартияһы Үҙәк комитеты, Матбуғат йорто — Латвия компартияһы үҙәк комитеты нәшриәте биналары алдына, Совет Армияһы хәрбиҙәре йәшәгән торлаҡ эргәһендә, хәстәхана янында шартлатыу ҡоралмаларын ташлайҙар һәм ғәмәлгә ашыралар. Митингыларҙа һәм йыйылыштарҙа «азатлыҡты ҡорбанһыҙ яулап булмай», «Мәскәү СССР-ҙан сығыуға ынтылышы өсөн Латвияны ҡанға батырасаҡ» кеүек белдереүҙәр йышая.
Хроникаһы
1991 йылдың 2 ғинуарында Латвия Компартияһы Үҙәк комитетының үтенесе буйынса СССР МВД-һы бойороғона ярашлы Рига ОМОНы матбуғат йортон һаҡ аҫтына ала. Унда бөтә периодик матбуғат баҫтырыла. Унан алдараҡ Латвия хөкүмәте йортто үҙләштереүе тураһында иғлан итә. Артабан Рига округ суды белдереүе буйынса, ОМОН-дың ғәмәлдәре «Латвия бойондороҡһоҙлоғо өсөн мөһим булған объекттарға етди зыян килтерелә», шул уҡ ваҡытта бөтә периодика ғәҙәттәге тәртиптә нәшер ителеүен дауам итә һәм баҫмаларҙың йөкмәткеһенә бер кем ҡыҫылмай.
8 ғинуарҙа Юғары совет Халыҡ фронты лидеры, вице-спикер Дайнис Иванисҡа сит илдәрҙә Юғары совет һәм Латвия хөкүмәте мәнфәғәттәрен яҡлау өсөн вәкәләттәр тапшыра.
Мәскәүҙән Ригаға баррикадаларҙа ҡатнашыусылар тураһында мәғлүмәттәр йыйыу һәм махсус саралар үткәреү өсөн махсус подразделение килә.
14 ғинуарҙа ОМОН Рига «Вецмилгравис» милиция бүлеген ҡоралһыҙландыра һәм шунда үҙенең базаһын ойоштора, киләһе көндә Эске эштәр министрлығының Минск юғары мәктәбе филиалы ҡоралһыҙландырыла (Ригала).
Альфред Рубикс етәкселегендәге Компартия Үҙәк комитеты 15 ғинуарҙа милли ҡотҡарыу комитетын булдырыу һәм бөтә тулылыҡта власты үҙ ҡулдарына алыу тураһында белдерә.
16 ғинуарҙа ОМОН Милграв каналы аша Камаздарҙан ҡоролған кәртәне емерә башлай, был канал отряд базаһын ҡала үҙәге менән тоташтыра. Бәрелеш барышында осраҡлы рәүештә элемтә минитрлығы шоферы Роберт Мурниекс һәләк була.
Икенсе көнөнә, 17 ғинуарҙа, Латвия эске эштәр министры Алоиз Вазнис милиция хеҙмәткәрҙәренә биналарҙы һаҡлау ваҡытында һәм Латвия МВД-һына ОМОШ яугирҙары 50 метрға яҡынлашҡанда уларға ҡарата утлы ҡорал ҡулланыуҙы рөхсәт итеү буйынса бойороҡ сығара. Мәскәүҙән министрҙың бойороғо ОМОН-ға тапшырыла.
Эске эштәр министрлығын штурмлау
19 ғинуарҙан 20 ғинуарға ҡараған төндә биш билдәһеҙ кеше ОМОН взводы командиры Лактионовтың ҡатынын көсләүе тураһында хәбәр алына. Шулай уҡ Матбуғат йортондағы ОМОН посы утҡа тотола. Отряд яугирҙары тиҙ арала «Латвия» микроавтобусын туҡтата, уның эсендә «милли оборона көстәре» дружинниктары була. Микроавтобуста, Мәскәү тикшереү төркөмөнөң элекке етәксеһе В. Костылевтың һүҙҙәре буйынса, һалҡын ҡорал һәм боеприпастар табыла.
Шул ваҡытта омондар тотолғандарҙы дүрт машинаға ултыртып алып китәләр. Рига үҙәге аша база юлында омондарға ҡарауыл алмаштырыу өсөн Латвия ССР-ы Прокуратураһына инергә тура килә. Конвой Райнис бульварына килеп инеүе менән Латвия ССР-ы Госстройы бинаһы яғынан билдәһеҙ кешеләр уларҙы утҡа тота. Полковник Виктор Бугай фекеренсә, омондар ҡаршы яҡта урынлашҡан МВД бинаһында йәшенергә мәжбүр була, һуңынан быны «ОМОН МВД-ны штурмланы», тип һөйләйәсәктәр.
Бугай хәтирәләре буйынса, Рига ГУВД-һының дежур бүлегендә яҙҙырылған һөйләшеүҙәр мәғлүмәттәре буйынса, МВД бинаһында йәшенеү ҡарарын ОМОШ яугирҙары 21 сәғәт 30 минутта ҡабул итәләр. Тура бәйләнештән министр урынбаҫары З. Индриков ОМОН ишектәрҙе емерә, тиҙерәк килеп етегеҙ, тип ҡысҡырғанға тиклем МВД менән бәйләнеш булмай. 21 сәғәт 46 минутта бина эсендәгеләогә атыуҙы туҡтатырға ҡушалар. 21 сәғәт 57 минутта МВД бинаһында хәүеф юҡлығы һәм ҡалала яҡшы ҡоралланған боевиктарҙың күп булыуы тураһында хәбәр итәләр.
Латвия МВД һәм Госстрой биналарын омондар юғалтыһыҙ баҫып алалар. Һәләк булғандарҙың күбеһе омондар тылында булған Бастион тауынан атылған. Ваҡиғалар барышын күп һанлы телеоператорҙар һәм репортерҙар теркәйҙәр, Бастион тауы янында буласаҡ бәрелеш тураһында уларҙың ҡайҙан мәғлүмәт алыуы тураһында билдәле түгел. УВД пультындағы һаҡсы ошо хәлде билдәләп үтә: «Ҡара әле, ниндәй һәйбәт әҙерлек — телевидение ла бында, антенналарын һуҙғандар, тура репортаж…»