Болгария_тарихы
Тарҡалыу һәм Византия яулап алыуы
Симеондың улы Пётр Константинополдә Византия менән 30 йылға тыныслыҡ килешеүе төҙөгән, император Роман I менән туғанлашҡан. Византия Петрҙың «василевса болгар» титулын таныған. Болгар сиркәүе етәкселегенә патриарх ҡуйылған, Византия шарттары буйынса, уның резиденцияһы Дристала урынлашырға тейеш булған. Византия Болгарияға йыл буйы түләй торған яһағын түләргә ризалашҡан. Константинополдә 928 йылда болгар тәхетенә «запас» кандидат табылыу менән, Византия, үҙенең Балҡандағы хакимлығын тергеҙергә теләп, күрше дәүләтте быуыу сәйәсәтенә тотонған. Шул ваҡытта Болгариянан ҡасып киткән серб кенәзе Часлав Сербияның Болгариянан азат булыуын иғлан иткән. 934 йылда венгрҙар болгар ерҙәре буйлап Константинополь диуарҙарына саҡлы үткәндәр. Венгрҙарҙың Болгарияға һөжүмдәре 960 йылдар аҙағына саҡлы дауам иткән. 944 йылда Болгария Дунайға рус походы менән Царьградты<span class="mw-ref" id="cite_ref-.D0.9A.D1.80.D0.B0.D1.82.D0.BA.D0.B0.D1.8F_.D0.B8.D1.81.D1.82.D0.BE.D1.80.D0.B8.D1.8F_.D0.91.D0.BE.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.80.D0.B8.D0.B8.E2.80.941987.E2.80.94.E2.80.9484.E2.80.9487_21-0" rel="dc:references" contenteditable="false"> алырға килгән бәшнәктәр тарафынан бөлгөнлөккә төшөрөлә. Яҡынса X быуат урталарына илдә болгар «руханийы Богомил» ойошторған богомилдар ересе (өҫтөнлөк итеп килгән дингә ҡаршы барыусы тәғлимәт) тарала. Богомилдар бигерәк тә «томаналыҡ кенәзе»<span class="mw-ref" id="cite_ref-.D0.9A.D1.80.D0.B0.D1.82.D0.BA.D0.B0.D1.8F_.D0.B8.D1.81.D1.82.D0.BE.D1.80.D0.B8.D1.8F_.D0.91.D0.BE.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.80.D0.B8.D0.B8.E2.80.941987.E2.80.94.E2.80.9487.E2.80.9489_22-0" rel="dc:references" contenteditable="false"> булдырған дәүләт һәм рәсми сиркәүҙе күрә алмағандар. 968 йылда рус кенәзе Святослав болгар ғәскәрен ҡыйратҡан һәм Дунай ярындағы ҡалаларҙы үҙ биләмәләре тип иғлан иткән. 969 йылда ул Преславты алған. Шулай ҙа, Святослав Болгарияны баҫып алыу теләге менән янмаған. Дунай тамағынан йыраҡ булмаған Переяславец (йәиһә Кесе Преслав) уның резиденцияһы булған. 970 йылда Святослав Пловдив менән бергә Фракияны ҡыйратҡан һәм Константинополгә юлланған. Уның византийҙар менән һуғышы 971 йылда һуңғыларының еңеүе менән тамамланған. Емерелгән һәм яндырылған Преславты алғас, император Иоанн Цимисхий болгар баш ҡалаһының атамаһын Иоаннополь тип үҙгәрткән, Борис II Константинополгә алып киткәндәр һәм публика алдында регалияларынан мәхрүм иткәндәр. 976 йылда Византияға ҡаршы көрәште Болгарияның көнбайыш комитаттары менән идара иткән ағай-энеле-«комитопулдар» етәкләгән. Төньяҡ- Көнсығыш Болгариянан баҫҡынсыларҙы ҡыуып сығарып, улар баш ҡалаһы Охрид булған болгар дәүләтен аяҡҡа баҫтырған. Өс ағай-эне үлгәндән һуң, Болгария менән идара итеү дүртенсе улға — Самуилға күсә, 997 йылда ул үҙен батша тип иғлан иткән. 998 йылда ул Сербияны Болгар батшалығына ҡушҡан. X быуаттың ахырында болгарҙар йыл һайын уларҙы бөлгөнлөккә төшөрөүсе византийҙарҙан гел еңелеп торған. 1001 йылға византий ғәскәре Балҡан арты Болгарияһын Видины менән бергә баҫып алған. 1014 йылда византийҙар 14 мең болгар яугирын әсирлеккә алған, һәм улар Василий II Болгаробойца фарманы менән һуҡырайтылалар. Самуил һуҡыр ғәскәрен күреп, көтөлмәгәндә вафат булған. 1018 йылда Диррахияны ҡамағанда, болгар хакимы Иван Владислав үлтерелә. Василий II — триумф менән баҫып алынған илдең баш ҡалаһы Охридҡа ингән, ҡала диуарҙарын ер менән тигеҙләргә тигән фарман биргән <span class="mw-ref" id="cite_ref-.D0.9A.D1.80.D0.B0.D1.82.D0.BA.D0.B0.D1.8F_.D0.B8.D1.81.D1.82.D0.BE.D1.80.D0.B8.D1.8F_.D0.91.D0.BE.D0.BB.D0.B3.D0.B0.D1.80.D0.B8.D0.B8.E2.80.941987.E2.80.94.E2.80.9491.E2.80.9499.2C_104_24-0" rel="dc:references" contenteditable="false">.