cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Василий I Дмитриевич
Алтын Урҙанан рөхсәт ярлығы бирелмәгән килеш, бөйөк кенәз дәрәжәһен дәғүәләй, тәхеткә тәғәйенләнеүен хан илсеһе Шихмәт (Шаһиәхмәт) ҡатнашлығында үткәрә. 1392 йылда Туҡтамыш хандан Түбәнге Новгород, Муром, Ханкирмән (һуңыраҡ Ҡасим ҡалаһы) һ. б. ҡала биләмәләре менән идара итеү ярлығын һатып ала. Урта Азия әмире Аҡһаҡ Тимер Волга буйына һөжүм иткәндә, рус ерҙәрен һаҡлау өсөн ополчение ойоштора (1395). 1396 йылда Тверь кенәзе Михаил Александрович менән тышҡы сәйәсәт мәсьәләләренә кағылышлы килешеү төҙөй. 14 быуат аҙағы — 15 быуат баштарында Двина йылғаһы буйы биләмәләре өсөн Новгород идараһы менән көрәшә, Новгородтың мөстәҡиллеген сикләргә тырыша. Литва бөйөк кенәзе Витовт менән урынлашҡан яҡын мөнәсәбәттәре 14 быуат аҙағында Витовтның Туҡтамыш ханға ярҙамлашыуы сәбәпле өҙөлә. 1402 йылда Василий I Мәскәү кенәзлеге биләмәләренә яу менән килгән Идегәйгә 3 мең һум күләмендә йолом хаҡы түләргә мәжбүр була.
Василий I идара иткәндә феодалдарға ер өләшеү сикләнә, уларҙың иреге бер ни тиклем ҡыҫыла. Был осорҙа Василий I һарайы даирәһенә шаҡтай күләмдә йомошло татарҙар һәм Литва аҡһйөктәре саҡырыла.
Әҙәбиәт
Черепнин Л. В. Русские феодальные архивы XIV—XV вв. М., 1948. Ч. 1; 1951. Ч. 2; шул уҡ. Образование Русского централизованного гоһыуҙарства XIV—XV вв. М., 1960.
Логалька
Логалька — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының һул ярына тамағынан 2053 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Түбәнге Шангес
Түбәнге Шангес (Түбәнге Шаньгас) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ежуга йылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Столыпин Пётр Аркадьевич
Петр Аркадьевич Столыпин - (2 [14] апрель, 1862, Дрезден, Саксония — 5 [18] сентябрь, 1911, Киев) - Рәсәй империяһы дәүләт эшмәкәре. Гродно һәм Һарытау губернаһы губернаторы, Эске эштәр министры, Рәсәй премьер министры (хөкүмәт рәйесе) булып эшләгән.
Беренсе Рәсәй инҡилабын баҫтырыусы, аграр реформа үткәреүсе, хәрби-ялан хөкөмө ҡанунын булдырыусы. Рәхимһеҙ сәйәсәте өсөн Столыпинды тәнҡитләү күп булған.
Бөйөк Финляндия кенәзлеге үҙидараһын сикләгән.
Һайлау хоҡуҡтарын кәметкән. Икенсе Думаны таратҡан.
Столыпинды 11 тапҡыр үлтермәксе булғандар.
1911 йылдың 1 (14) сентябрендә Киев ҡала театрында анархист Дмитрий Богров (һаҡсы бүлегенең белдереп тороусыһы) тарафынан атып яраланған, ике көндән Столыпин үлгән. Киев-Печора лавраһына күмелгән.
Аграр реформа
Аграр реформа проектын Витте тәҡдим иткән, ләкин үткәрергә өлгөрмәгән.
Столыпин ошо реформаны үткәрә башлаған.
Реформа буйынса крәҫтиәндәргә ергә хосуси милекселек индерелгән, утарҙар булдырылған, коммуна (уртаҡ крәҫтиән хужалығы) бөтөрөлгән.
Аграр реформа үткәргәндә крәҫтиәндәр көсләп күсерелгән булған, шулай уҡ Башҡортостанға күсереп (һөрөп ) ебәрелгәндәр булған.
Столыпин эшсәнлегенә төрлө баһалар
Совет заманында Столыпин эшсәнлеге тәнҡитләнә һәм насар баһа бирелә, Столыпин галстугы (аҫып үлтереүсе) ҡушаматы иҫкә төшөрөлә.
Ҡайһы бер тарихсылар фекере буйынса Столыпин башлаған аграр реформа күбеһенсә алпауыттар, эре ер биләмәләре милекселәре файҙаһына үткәрелгәнгә күрә крәҫтиәндәрҙең ер мәсьәләһе сиселмәй ҡалған һәм шул Рәсәй инҡилабына килтергән. Һул ҡарашлы көстәр (эсерҙар, бигерәк тә большевиктар) ер мәсьәләһен тиҙ арала альтернатив сисеүҙе - алпауыттарҙың ер биләмәләрен крәҫтиән араһында бүлеүҙе тәҡдим итәләр, һәм крәҫтиәндәр тарафынан яҡланып, хакимиәткә киләләр.
Яҡшы баһалар
Монархистар һәм ҡайһы бер либералдар Столыпин эшсәнлегенә яҡшы баһа бирә. Хатта Горячкин Харбин ҡалаһында 1928 йылда "Беренсе рус фашисы" китабын сығара, китапта Столыпин менән Муссолини һәм Гитлер сағыштырыла. Урыҫ фашистары Харбинда Столыпинды үҙ юлбашсыһы итеп һанаған. Күбеһе урыҫ милләтселәре, уң ойошмалар, шул иҫәптән яҙыусы Солженицын Столыпинды бик хөрмәтләй. Батшалыҡты яратыусылар Столыпинды һуңғы монархияның яҡлаусыһы тип йөрөтә.
Монгаталянг-Яха
Монгаталянг-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 148 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Әд-Дәрғиә
Әд-Дәрғиә (الدرعية, Эд-Диръи́я) — Сәғүд Ғәрәбстанындағы ҡала,Әр-Риядтың көнбайыш биҫтәһе. Әр-Рияд провинцияһында ошо уҡ исемдәге мөхәфаҙа үҙәге.
Монгаталянг-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әд-Дәрғиә
Тасуирламаһы
Сәғүд Ғәрәбстанының идара итеүсе династияһы — Сәғүдиҙәр килеп сығыуы менән билдәле. 1744—1818 йылдарҙа Әд-Дәрғиә Беренсе Сәғүд дәүләтенең баш ҡалаһы була.
Халҡы 2004 йыл мәғлүмәттәре буйынса — 33 213 кеше.
2010 йылдың 31 июлендә Әд-Дәрғиәнең үҙәк районы — Әт-Түрәйф (الطريف) ЮНЕСКО тарафынан Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән.
Ул булмаһын, был булһын (фильм)
«Ул булмаһын, был булһын» (O Olmasın, Bu Olsun) — совет композиторы Ғөзәир Ғәджибәковтың ошо уҡ исемдәге «Ул булмаһын, был булһын» музыкаль комедияһы буйынса төшөрөлгән фильм.
Сюжеты
Фильмдағы ваҡиғалар 1910 йылда Баҡы ҡалаһында бара. Әллә ни йәш булмаған, тол ҡалған бай ғына бакалейщик Мешади Ибад, үҙенән кәрт уйнауҙа отолған һәм бөлгөнлөккә төшкән бәктең ҡыҙы Гөлназды кәләш итеп алырға өмөтләнә. Әммә ҡыҙыҡай Сәрүәр исемле студент егетте ярата. Мешади Ибад бар хәленсә уйлағанын тормошҡа ашырырға маташа: аралашсы таба, күп кенә кешене үҙ яғына ауҙара, һәм аҙаҡ килеп, үҙенә насип булмаған кәләшенең хеҙмәтсе ҡыҙына өйләнеп ҡуя.
Фильм тураһында
Фильм премьераһы 1958 йылдың 27 ғинуарында Мәскәүҙә үтә. Был фильм композитор Ғөзәир Ғәджибәковтың шул уҡ исемле опереттаһы буйынса төшөрөлгән өсөнсө музыкаль комедия була (быға тиклем Аршин-мал-алан (опереттаһының ике экранизацияһы үтә)).
Лебедева Тамара Павловна
Лебедева Тамара Павловна (22 март 1919 йыл, Тамбов — 28 апрель 1988 йыл, Томск) — СССР-ҙың театр актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы.
Биографияһы
Тамара Павловна Лебедева 1919 йылдың 22 мартында Тамбовта почта-телеграф хеҙмәткәре ғаиләһендә тыуған. 1925 йылда ғаилә Воронежға күсеп килә. Мәктәп йылдарында мәктәптең үҙешмәкәр түңәрәгендә ҡатнаша. 1936 йылдан — Пионерҙар йортонда, һуңынан Воронеж йәш тамашасылар театрында массовкала ҡатнаша. 1937—1941 йылдарҙа Мәскәүҙә Революция Театры (хәҙер Маяковский театры) янындағы студияла (һуңғараҡ Мәскәү ҡала театр училищеһы, МГТУ) уҡый. 1941—1943 йылдарҙа Ташкентта эвакуацияла Революция Театрында эшләй, артабан ҡыҫҡа ғына ваҡытҡа театры менән Мәскәүгә ҡайта. 1944—1946 йылдарҙа Яҡутск рус драма театрында сығыш яһай, унда тиҫтәләгән спектаклдә уйнай.
1987 йылда хаҡлы ялға сыға.
1988 йылдың 28 апрелендә вафат була, Томскиҙа Көньяҡ зыяратында ерләнгән.
Ғаиләһе
— Атаһы — Павел Иванович Чиненов (1884—1955), почта хеҙмәткәре, революцияға тиклемге IV класс дворяны дәрәжәһе ала. — Әсәһе — Чиненова Екатерина Ивановна (1887—1946). — Бабайы — Чиненов Павел Павлович (1911—2001), Томск индустриаль институтын тамамлаған, баш инженер булып эшләй, Томск политехник институты доценты була. — Беренсе ире — актёр Лебедев Вячеслав. — Икенсе ире — урман технологы Журавлев Борис Павлович (1908—1985), 1951 йылда өйләнешәләр. — Ҡыҙы — Лебедева Ольга Борисовна (1953), филология фәндәре докторы.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
— «СССР Ҡораллы көстәре өҫтөнән мәҙәни шефлыҡ отличнигы» Почет билдәһе
— РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (28.04.1961).
— Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (27.10.1967).
— РСФСР-ҙың халыҡ артисы (5.04.1976).
Хәтер
— 2004 йылдан Томск драма театры музейы Т. П. Лебедева исемен йөрөтә.
— Томск драма театрында «Премьеры сезона» фестивалдә Т. П. Лебедева исемендәге «Золотая кедровая ветвь» призы тапшырыла (2005 йылда алып).
Ижевск
Иже́вск (удмуртса  Иж, Ижкар ) — Рәсәйҙәге Удмурт Республикаһының баш ҡалаһы. Рәсәй Федерацияһының халҡы 100 меңдән күберәк булған егерменсе мегаполисы. Волга буйының һәм Уралдың эре административ, сәнәғәт, сауҙа, фәнни-мәғариф һәм мәҙәни үҙәге.
Ғәлләмов Әбүзәр Карам улы
Биографияһы
Әбүзәр Карам улы Ғәлләмов 1939 йылдың 20 июнендә БАССР-ҙың Баҡалы районы Иҫке Ҡорос ауылында тыуған.
Хеҙмәт юлы
1962 йылда Өфө нефть институтының нефть һәм газ промыслалары машиналары һәм ҡорамалдары факультетын тамамлаған.
1962—1974 йй. — Өфө нефть институтында эшкә ҡалған, өлкән преподаватель, доцент булған.
1974—2007 йй. — Юғары математика кафедраһы мөдире.
Фәнни хеҙмәттәре нефтте һәм газды транспортлау процестарының математик моделен әҙерләү менән бәйле. Ғәлләмов промысла һәм магистраль нефть һәм газ торбаларының сик өлөшөндәге объекттарҙы эксплуатациялау мәсьәләләрен тикшерә; нефть үткәргес системаларына техник диагноз ҡуйыу өсөн норматив документтар әҙерләй.
Диссертацияларының темалары: 1967 — «Движение газожидкостных смесей по горизонтальным и наклонным трубопроводам»
1973 — «Исследования по повышению эффективности эксплуатации нефтегазопроводов»
Хеҙмәттәре нефть һәм газды эксплуатациялау проблемаларына, объекттарҙы һәм магистраль транспортты хеҙмәтләндереү диагностикаһына арналған. Нефть һәм нефть продукттарын һәм транспорт объекттарын эффектлы эксплуатациялау өлкәһендә фундаменталь математик методтарын ҡулланыу алымы менән хәл итеү буйынса белгес.
Фәнни хеҙмәттәре, асыштары
Ғәлләмов Әбүзәр Карам улы 200-ҙән ашыу баҫма фәнни хеҙмәт, 3 монография һәм 25 уйлап табыу авторы.
Хеҙмәттәре:
Уйлап табыусы Ғәлләмов Әбүзәр Карам улының түбәндәге патенттары бар:
25-тән артыҡ фән кандидаты һәм 6 фән докторы әҙерләгән.
Фәнни һөҙөмтәләре нефть һәм газды «Транснефть» АЙ-ы ПАО эшмәкәрлегендә, промысел эксплуатациялауында һәм магистраль транспорт тәжрибәһендә киң ҡулланыла.
Нефть һәм газды транспортлауҙың, һаҡлауҙың технологик процестарын математик моделләштереү буйынса белгес. Нефть һәм газүткәргестәрҙең промысел һәм магистраль эксплуатациялау эффектлығын күтәреү проблемаларын хәл иткән.
Морис Бежар
Морис Бежар (Maurice Béjart, ысын исеме Морис-Жан Берже (Maurice-Jean Berger), 1 ғинуар 1927 йыл, Марсель — 22 ноябрь 2007 йыл, Лозанна) — француз бейеүсеһе һәм балетмейстеры, театр һәм опера режиссёры, XX быуаттың иң эре хореографтарының береһе. Философ, мәғариф һәм мәҙәниәт эшмәкәре Гастоне Берженың улы (1896—1960).
Биографияһы
Морис — философ Гастон Берженың улы. Ете йәшендә әсәһен юғалта. Серж Лифарь постановкаһы йоғонтоһо аҫтында үҙен балетҡа арнарға ҡарар итә. Парижда урыҫ эмигранттары Рузанна ханым, Любовь Егорова һәм Вера Волковала уҡый.
1951 йылда Стокгольмда Биргит Кульберг менән авторҙашлыҡта үҙенең тәүге балетын ҡуя. 1954 йылда үҙенең бейеү компанияһы Etoile de l Ballet ойоштора. 1960 йылда Брюсселдә труппаһына нигеҙ һала. 1970 йылда труппа эргәһендә «Мудра» балет мәктәп-студияһын аса.
1978 йылда труппа менән Мәскәүҙә гастролдә була. СССР мәҙәниәт министры П. Н. Демичев башта спектаклен Ҙур театрҙа ҡуйырға ризалығын бирә, әммә шул уҡ көндө кис, тамашасыларҙа ҙур уңыш ҡаҙанғандан һуң, балетмейстерҙың контрактын кире ҡағалар, сөнки министрҙың беренсе урынбаҫары Ю. Я Барабаш Бежар «рус балеты традицияларына кире йоғонто яһарға мөмкин» тип белдерә.
Кинола эшләй, шул иҫәптән — Клод Лелуш менән («Одни и другие», 1981). Модельер Джанни Версаче менән дуҫлаша, ул уның күп кенә спектаклдәре өсөн костюмдар ижад итә.
1973 йылда шиғисиларҙың исламын ҡабул итә.
Фильмографияһы
Морис Бежар кинола режиссёр, актёр һәм балетмейстер сифатында сығыш яһай:
Бежар Рәсәйҙә
1987 йылда «Bejart ballet Lausanne» труппаһы Ленинградта гастролдә була һәм «Grand pas в Белую ночь» фильмы төшөрөүҙә ҡатнашалар.
1998 йылда Rudra Bejart ballet de Lausanne" Мәскәүҙә була.
2003 йылда Бежар труппаһы «Мать Тереза и Дети мира» спектакле Мәскәүҙә «Рәсәй» сәхнәһендә була. 2006 йылда Мәскәүҙә гастролдәр уҙа
Күп йылдар дауамында Бежар менән бөйөк балерина Майя Плисецкая емешле хеҙмәттәшлек итә.
«Ҡасандыр мин рус бейеүселәре Егорова ханым, Волкова ханымдан бейергә өйрәндем. Бөтә классик балетты бейенем, әммә тормошта, шулай уҡ балетта ла классика һәм хәҙерге замандың сиге юҡ. Минең уйымса, тән теле теләһә ниндәй идеяны әйтергә мөмкин», — тип әйтергә ярата үҙе Бежар
Бежарҙың эйәрсендәре
Морис Бежарҙың шәкерттәрҙең береһе булып Миша ван Хук тора (Misha Van Hoecke), ул «Балет XX века» труппаһында 25 йыл самаһы эшләй
Бикбау (Ейәнсура районы)
Бикбау, Аҡҡужа (Бикбау) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453384, ОКАТО коды — 80226810006.
Географик урыны
Бикбау ауылы Кесе Һүрәм йылғаһы буйында урынлашҡан.
Тарихы
Ауылға Нуғай даруғаһы Үҫәргән улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һала, 1775 йылдан алып билдәле. Марат Түләбаевтың «Үҫәргәндәр ере — Ейәнсура» китабында былай тип яҙылған: "Үҫәргән башҡорто Нәҙерғәле Хәсән улы Аҡъюловтың яҙыуына ҡарағанда, Үҫәргәндең ике улы Болоҡ менән Таймаҫ урыҫ батшаһы Иван III (1425—1505) хакимлыҡ иткән осорҙа йәшәгән. Таймаҫтың ете улы булған: Шишәй, Бишәй, Аҫҡаҡ, Ҡунаҡ, Абаҙа, Сураш һәм Ҡыҙрас. Шишәй менән Бишәй хәҙерге Хәйбулла районы ауылдарын нигеҙләй. Аҫҡаҡтың улдары Бикбау, Үтәғол, Ҡыуат, Буранғол (Ырымбур өлкәһендә) ауылдарына нигеҙ һала.
Үҫәргән ырыуы башҡорттарының Гөбөрлө йылғаһы буйында (хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Гай районы) Бикбау (Аҡҡужа) исемле ауылдары булған. Башҡорт ихтилалдарын баҫтырыу барышында ауыл каратель отрядтары тарафынан юҡ ителгән. Ә уның халҡының бер өлөшө Кесе Һүрәм буйына (хәҙерге Башҡортостандың Ейәнсура районы) Бикбау ауылына, икенсе өлөшө — Һаҡмар буйында (хәҙерге Башҡортостандың Хәйбулла районы) Бикбау ауылына нигеҙ һала.
Улус старшинаһы Бикбау Исхаҡов (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, Бикбау бей) исеме менән аталған. Икенсе исеме йорт старшинаһы ярҙамсыһы Аҡҡужа Хоҙайғолов менән бәйле. 1795 йылда 19 йортта 120 кеше йәшәгән, 1866 йылда 40 йортта — 199 кеше. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. 1900 йылда мәсет теркәлгән.
Хәҙерге осор
«Тораҡ пункттарҙың барлыҡҡа килеүе, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусы үҙгәреүе менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролоштарына үҙгәрештәр индереү тураһында» 2005 йылдың 20 июлендәге 211-з Законы ҡарар итә:
10. Түбәндәге ауыл советтарының административ үҙәктәрен күсерергә: 5) Ейәнсура районының Бикбау ауыл советын Бикбау ауылынан Трушино ауылына;
Халыҡ һаны
Халҡы: 1900 йылда — 237 кеше; 1920 йылда — 363 кеше иҫәпләнгән. 1925 йылда (аслыҡ йылдарынан һуң) 70 кеше генә теркәлгән.
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, Бикбауҙа башҡорттар йәшәй (100 %).
Ревизия материалдарында
1816, 1850 һәм 1859 йылдарҙа Бикбау ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.
Древиц (Флеминг)
Древиц (Флеминг) (Drewitz (Fläming)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 409 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,09 км2. Диңгеҙ кимәленән 94 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39291 һәм автомобиль коды — JL.
Быстрая Золотянка
Быстрая Золотянка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ошмас йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лосёвая (Лымбелька ҡушылдығы)
Лосёвая  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лымбелька йылғаһының уң ярына тамағынан 191 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Карапет Черновтың килем йорто
Карапет Черновтың килем йорто — Дондағы Ростов ҡалаһындағы бина, Ҙур Баҡса урамы һәм Ворошилов проспекты сатында урынлашҡан. XIX быуат аҙағында төҙөлгән, һуңыраҡ реконструкцияланған. Әлеге ваҡытта бинаны Ростов дәүләт иҡтисад университеты биләй. Йорт мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.
Тарихы
Өс ҡатлы килем йорто 1890 йылдарҙа  сауҙагәр  Карапет Чернов заказы буйынса төҙөлә. Һуңыраҡ йорт инженер Г.Г. Чорчопьян етәкселегендә архитектор Ф.С. Ясинский проекты буйынса биш ҡатҡа тиклем бейегәйтеп  төҙөлә.
Революцияға тиклем килем йортондағы бүлмәләрҙе Санкт-Петербург халыҡ-ара коммерция банкы, үҙ-ара кредиттың Сауҙагәрҙәр йәмғиәте,  Ауыл хужалығы банкы һәм теш табибы М.М. Сабсович ҡуртымға ала. 1920 йылдар башында Чернов  йорто национализациялана. Беренсе ҡатта магазиндар асыла, ә ҡалған ҡаттарҙа  Хеҙмәт һарайы, «Динамо» спорт йәмғиәте,  «Севкавснабсбыт» һәм башҡа учреждениелар урынлаша. 1931 йылда бина финанс-иҡтисад институтына бирелә. Чернов йорто Бөйөк Ватан һуғышында ныҡ зыян күрә. 1950 йылдар аҙағында архитекторҙар М.Н. Ишунин һәм Г.А. Петров проекты буйынса яңынан тергеҙәләр, ләкин  ҡыйығында колонналары булмай. Ҡаршы яҡта торған Мелконов-Езеков йорто тулыһынса емерелә һәм инде тергеҙелмәй. 1970 йылда бинаның төньяҡ өлөшөнә ете ҡатлы корпус   төкәтмәһе төҙөлә.
1964 йылда финанс-иҡтисад институты халыҡ хужалығы институты тип үҙгәртелә. Әлеге ваҡытта бинаны Ростов дәүләт иҡтисад университеты биләй.
Архитектураһы
Бинаның фасадтары Ҙур Баҡса һәм Ворошилов проспектына сыға. Килем йортоноң композицион үҙәге булып  уның урам сатына сығып торған мөйөшлө ярым түңәрәк өлөшө тора. Мөйөш өлөшөнөң өҫтө колонналар менән лоджия рәүешендә. Бишенсе ҡатта метал рәшәткәләр менән оҙон балкондар бар. Килем йортоноң фасадтары декоратив штукатур менән биҙәлгән: беренсе ҡатында геральдик кәртәләр, икенсе ҡатта   декоратив ҡапҡастар, венок, гирлянда һәм арыҫлан битлеге ҡиәфәтендә тәҙрә аҫты ялғауҙары.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Мудуй-Яха
Мудуй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Мессо-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 162 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 237 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мөгәк
Мөгәк — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы биләмәләрендә аға. Йылға Сыбаркүлгә ҡоя. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Географияһы
Мөгәк йылғаһы Ҡырҡтытауҙың көнсығыш битендә Ҡандыбил тауы янында башлана. Көнсығышҡа табан аға, Әбйәлил ауылы янында көньяҡҡа борола. Сыбаркүлгә ҡоя. Йылға оҙонлоғо 23 км тәшкил итә. Йылғаның туристарҙы йәлеп итерлек матур шарламаһы бар.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Видео
Водопад Могак
Түбәнге Шарда
Түбәнге Шарда — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 301 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Носков Николай Иванович (музыкант)
Носков Николай Иванович (12 ғинуар 1956 йыл) — СССР һәм Рәсәй музыканты, йырсы һәм композитор. Биш тапҡыр «Алтын граммофон» премияһына лайыҡ булған.
Биографияһы
Николай Иванович Носков 1956 йылдың 12 ғинуарында Смоленск өлкәһе Гжатск (хәҙерге Гагарин) ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуа. Атаһы Иван Александрович Носков сығышы буйынса сиған була, ит комбинатында эшләй. Әсәһе Екатерина Константиновна Носкова һауынсы була, төҙөлөштә эшләй. Николайҙан тыш, ғаиләлә тағы ла дүрт бала була.
Николайға 8 йәш тулғас, ғаилә Череповец ҡалаһына күсә. Николай бала саҡтан үҙешмәкәр коллективтарҙа ҡатнаша. 14 йәшендә Төньяҡ-Көнбайыш төбәк конкурсында иң яҡшы йырсы булараҡ беренсе премияны ала.
Николай Носков күп ватан һәм сит ил композиторҙары һәм музыканттары менән уртаҡ проекттарҙа ҡатнаша, улар араһында — Александр Зацепин һәм Эдуард Артемьев.
1981 йылдан Носков «Москва» ансамбле менән сығыш яһай, 1982 йылда уның менән лидер-вокалсы һәм гитарасы булараҡ Давид Тухманова етәкселегендә «Мелодия» фирмаһында «НЛО» тигән альбомды яҙҙыра.
1984 йылдың яҙынан Николай Носков Виктор Векштейн етәкселегендәге «Поющие сердца» ансамбленең төп солисы булып эшләй. 1985 йылда вокалсы буласаҡ «Ария» төркөмөнә һынау тота.
Рок мэтрҙары Джон Бон Джуве һәм Клаус Майне (Scorpions) менән (беренсеһе — 1989 йылда, икенсеһе — 1990 йылда) дуэтта башҡарылған йырҙар яҙҙыра. Николай Носковтың «Bang» тигән йыры АҠШ радиостанцияларындағы хит-парадтарҙа беренсе юлдарға күтәрелә, ә Скандинавияла йыл йыры тип иғлан ителә. Был йырға видеоклип MTV чарттарында 3-сө юлға тиклем күтәрелә. «Gorky Park» альбомы 1989 йылда «Billboard» журналының иң популяр ике йөҙ альбом исемлегендә 81-се урынды ала, ә Дания ла һатылыу буйынса «алтын» тип табыла.
1990-сы йылдар башында Носков "Gorky Park"тан китә, ә 1993 йылда «Николай» тигән төркөм ойоштороп, яңғыҙ карьераһын башлай. Уның менән 1994 йылда инглиз телендә «Mother Russia» тигән альбомын яҙҙыра, ләкин ул Рәсәйҙә лә, сит илдәрҙә лә танылыу алмай.
1996 йылда продюсер Иосиф Пригожин менән хеҙмәттәшлек итә башлай, был хеҙмәттәшлек дүрт йыл дауам итә.
2002 йылда этник музыкаға булышлыҡ итеүсе «Ҡырағай бал» хәйриә фондын ойоштора.
Носков ҡуйыусы режиссёр булараҡ та ҡатнашҡан өс концерт программаһы Дәүләт Кремль һарайында ҡуйыла: Александр Лавров етәкселегендәге Musica Viva симфоник оркестры оҙатыуында «Дышу тишиной», «Ра-Дуга», «По пояс в небе».
2006 йылғы «По пояс в небе» альбомы ҡапма-ҡаршылыҡлы фекерҙәр ала — берәүҙәр һоҡланыу белдерә, икенселәр мыҫҡыллы ҡарашта була.
2011 йылда «Достояние республики» музыкаль тапшырыуында шағир Николай Добронравов менән композитор Александра Пахмутованың «Мелодия» тигән йырын башҡара һәм финалда беренсе урынды ала. Шул уҡ йылды «Оно того стоит» тигән яңы альбомы өҫтөндәге эште тамамлай. Биш йыл эсендә был музыканттың беренсе альбомы була, ул быны яңы йырҙарҙы ҡалыплап сығарырға теләмәүе менән аңлата.
2012 йылда Носков «Без названия» тигән альбомын яҙҙыра. Яҙҙырыу Германияла продюсер Хорст Шнебель студияһында үтә
Николай Носковтың иң билдәле хиттары — «Дай мне шанс», «Снег», «Это здорово», «Паранойя», «Я тебя люблю», «Я немодный», «А на меньшее я не согласен».
2017 йылдың 28 мартында Носков муйын өлкәһендәге тромб арҡаһында ауыр хәлдә дауаханаға эләгә.
Шәхси тормошо
Өйләнгән, ҡыҙы, ейәнсәре бар. .
Цитаталар
Билдәле кешеләр Николай Носков тураһында.
''— Моғайын, башҡаларҙы үпкәләтмәй генә Валерий Леонтьевт ы һәм Яак Йоланы айырып әйтер инем. Әлбиттә, тағы Ротаруҙы ла, Лещенконы ла, Кобзонды ла, Ободзинскийҙы ла телгә алғы килә — һеҙ атаған йырҙарҙы яҙҙырғандарҙың һәммәһен дә… Әйткәндәй, тағы бер кешене яратып һәм бик юғары ҡуйып телгә алыр инем — Николай Носковты .'' Дмитрий Четвергов: «Американан ҡайтып, „Парк Горького“ төркөмөнән киткәндән һуң Николай Носков „Николай“ төркөмөн ойошторҙо. Бөтә һөнәри эшмәкәрлегемдә мин үҙем өсөн унан да әһәмиәтле һәм бигерәк „ныҡымыш“ музыкантты осратмағанмындыр. Был ныҡышмаллыҡ һәм ысынлап эшләй белеү шул тиклем күҙгә бәрелеп тора ине, быны үҙеңә йоҡтормай һәм заманы өсөн шәп проект тыуҙырмай ҡалыу мөмкин дә түгел ине. Ғөмүмән, аранжировка эшләү оҫталығына мин нәҡ Н. Носковтан өйрәндем». Валерий Кипелов: «Мин Николай Носковты беҙҙә бик һирәк осраусан йырсыларҙың береһе булған өсөн хөрмәт итәм — йырларға оҫта ул. Бының өсөн унан гел көнләштем — аҡ көнләшеү менән: беҙ дуҫтар». Сергей Трофимов: «Николай эшләгәндең бөтәһе лә миңә иҫ киткес ныҡ оҡшай. Сиктән тыш талантлы кеше! Русҡа бындай кешеләрҙе Хоҙай күберәк бирһен». Дамир Якубов: «Мин уның гениаль музыкаһына ике шиғыр яҙҙым. Беренсе йыр — „Стою в снегу“, икенсеһе „Я запомнил всё“ тип атала, ләкин Коля уны ниңәлер „Зачем?“ тип атаған. Иң һуңынан пластинкала нимә тип сығыр — белмәйем». Людмила Артемьева (интервью, 2006 йылдың марты): «Күптән түгел миңә бәхет йылмайҙы: ял көнөм яратҡан музыкантым Николай Носков концертына тап килде. Мин Кремль һарайында уның юбилей концертында — симфоник оркестрлы, уның дуҫтары, Мазай, яратҡан төркөмөм „Парк Горького“ ҡатнашҡан берҙән-бер концертта булдым… Был уникаль сара булды — рухы буйынса, хис-тойғолар йәһәтенән. Носковтың таланты менән статусы, ҡаҙаныштары тап килгән сара. Мин фантастик ҡәнәғәтлек алдым — тауышымды өҙгәнсе ҡысҡырҙым һәм бына бер аҙна инде элекке хәленә ҡайтара алмайым».
Йыйынтыҡтар
Николай Носковтың авторҙашы — шағир Алексей Чуланский («Дай мне шанс», «Снег», «Мой друг», «Солнце» һәм башҡа йырҙарҙың һүҙҙәренең авторы).
Ғүмәров Илдар Ибраһим улы
Ғүмәров Илдар Ибраһим улы (23 сентябрь 1958 йыл) — башҡорт театр актёры. 1986 йылдан Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. 1990 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1999). Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2019).
Биографияһы
Илдар Ибраһим улы Ғүмәров 1958 йылдың 23 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Миәкә районы Илсеғол ауылында тыуған.
1983 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын (педагогы Исрафилов Р. В.) тамамлай һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт драма театрында башлай.
1986 йылдан Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрында эшләй.
Трагик, лирик, комик ролдәр уйнай. Автор-башҡарыусы, репертауарында халыҡ һәм эстрада йырҙары.
Мәҡсүт (Стәрлебаш районы)
Мәҡсүт (Максютово) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 153 кеше. Почта индексы — 453196, ОКАТО коды — 80248845005.
Тарихы
Стәрле йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан Мәҡсүт ауылының икенсе исеме Ҡайраҡлы Мәҡсүт була. 1794 йылғы V Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу материалдарында 23 ихатала 133 кеше йәшәүе теркәлә. 21 йылдан һуң ихаталар һаны 31-гә етә, барлығы 154 кешенең йәшәүе тураһында яҙып алына. X рәүиз документтарында ихаталарҙың 55 булыуы һәм уларҙа 350 аҫаба башҡорт һәм 40 ерһеҙ башҡорт йәшәүе асыҡлана.
XIX быуат башында үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу ауылға нигеҙ һалған кешенең улы Дәүләткилде Мәҡсүтов (1779 йылда тыуған) һәм уның улдары Минеғужа менән Мөхәмәтша тураһында мәғлүмәтте теркәй. 1917 йылда ваҡытлы хөкүмәт тарафынан үткәрелгән халыҡ иҫәбен алыу Мәҡсүт ауылының Ҡалҡаш олоҫона ҡарауын билдәләп үтә. 95 ихатала 457 башҡорт һәм бер ихатала 7 урыҫ кешеһенең йәшәүе билдәләнә.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — башҡорттар (86 %).
Вежлива
Вежлива — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уч йылғаһының уң ярына тамағынан 0,8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Түбәнге Шукша
Түбәнге Шукша — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юла йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Биштирәк
Биштирәк (Биштиряк) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453393, ОКАТО коды — 80226806008.
Ер-һыу атамалары
Илбаш йылғаһы
Бикҡужа
Бикҡужа (Биккужа) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Таҙлар ауыл Советына ҡарай. Почта индексы — 453382, ОКАТО коды — 80226837002.
Тарихы
Ауылға Нуғай даруғаһы Үҫәргән улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, 1781 йылдан билдәле. ауыл шулай уҡ Дәүләтҡол (старшина Дәүләтҡол Юлғушаев исеменән) һәм Аблай тип аталған. 1795 йылда 10 йортта 45 кеше йәшәгән, 1866 йылда 15 йортта 62 кеше иҫәпләнгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда шулай уҡ тирмән теркәлгән. ΧΧ быуаттың 30‑сы йылдарынан башлап хәҙерге исемен йөрөтә.
Ревизия материалдарында
1850 йылда Бикҡужа ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.
Географик урыны
Бикҡужа ауылы Оло Һүрәм йылғаһы буйында урынлашҡан.
Лосёвая (Шоны ҡушылдығы)
Лосёвая  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Шоны йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Василий III
Васи́лий III Иванович (25 март 1479 йыл — 3 декабрь 1533 йыл) — 1505—1533 йылдарҙағы Мәскәү һәм Владимир бөйөк кенәзе, Иван III һәм София Палеологтың улы, Иван IV Грозныйҙың атаһы. Изге Рим империяһы императоры Максимилиан I менән 1514 йылда төҙөлгән килешеүҙә беренсе тапҡыр батша (царь — цезарь) тип аталған.
Атаһы башлаған берҙәм Рус дәүләтен берләштерү сәйәсәтен дауам итә; ҡайһы бер удел кенәзлектәр менән килешеүҙе яңырта. Василий III заманында бер нисә удел кенәзлеге бөтөрөлә. 1510 йылда Псков, 1521 йылда Рязань ҡалаларын үҙенә буйһондора. Рус-Литва һуғышында еңеүе һөҙөмтәһендә 1514 йылда Василий III Смоленск кенәзлеген үҙ биләмәһенә ҡушыуға ирешә. Мәскәүҙән көнсығышта һәм көньякта урынлашҡан ерҙәрҙе яулап алыу сәйәсәтен дауам итә, Ҡазан ханлығына бер нисә һөжүм ойоштора; 1506 йылғы һөжүме еңелеү менән тәмамлана. Мөхәммәдәмин хан вафатынан һуң Ҡазан тәхетенә үҙ кешеһен — Шаһғалиҙе ултырта (1518). Шаһғали унан ҡыуылғас, уны Ҡазан тәхетенә ҡайтару өсөн 1523—1524 йылдарҙа яуҙар ойоштора. 1530-31 йылдарҙағы яу-һөжүмдәрҙән һуң Ҡазан тәхетенә Василий III кешеһе — Йәнғәли ултыртыла. Бер үк ваҡытта Ҡазан ханлығының көнбайыш сик буйҙарында үҙ ҡәлғә-ҡоролмаларын төҙөү һәм нығытыуҙы дауам итә. 1521 йылда Оло сик буйы кәртәләре төҙөлөшөн башлай, 1524 йылда Ҡазан ханлығы йоғонтоһонда булған сыуаштар ере сигендә, Сура йылғаһы тамағында, Васильсурск ҡәлғәһен нигеҙләй. Шул уҡ йылда рус сауҙагәрҙәренә Ҡазан ханлығы йәрминкәләренә барыуҙы тыя, Түбән Новгород йәнәшәһендә үҙ йәрминкәләрен асырға әмер бирә. Литваға ҡаршы көрәштә үҙ маҡсатында файҙаланыу һәм үҙ кенәзлегенә яу-һөжүмдәрҙе булдырмау ниәтенән Ҡырым ханлығы менән яҡын мөнәсәбәттәр урынлаштыра, дипломатик килешеүҙәр төҙөүгә ирешә. Ҡырым хандары нәҫеленән булған Сәхибгәрәй Ҡазан тәхетенә ултырғандан һуң ғына Ҡырым ғаскәре 1521 йылдың көҙөндә Мәскәүгә һөжүм ойоштора, Мәскәүҙә идараһы булып ҡалған баярҙарҙан йолом түләтә.
Богдановка (Ейәнсура районы)
Богдановка (Богдановка) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453383, ОКАТО коды — 80226834002.
Австрияла туризм
Австрия — актив, мәҙәни һәм «йәшел» туризм иле. Туризм Австрия иҡтисадының мөһим өлөшөн тәшкил итә.Хәҙерге көндә илдең тулайым эске продуктының 9 % туризм биләп тора.
Мунса (йылға)
Мунса (Мунча (Чунча) - Рәсәйҙәге йылға.
Австрияла туризм
Австрияға сәйәхәт Венаға барыуҙан, пабтарға инеүҙән һәм Вена вальсы музыкаһын тыңлауҙан тора. Шулай уҡ туристар өсөн иң популяр урын — Зальцбург, Инсбрук ҡалалары, Альп тауҙары менән уратылған Тиролдең баш ҡалаһы. Илдең көнбайыш өлөштәрен алып торған Форальберг өлкәһендә матурлығы менән дан ҡаҙанған Боден күле бар.
Австрияның киң үҫештерелгән саңғы спорты һәм йәйәү туризмы туристарҙың иң ҙур иғтибарын үҙенә йәлеп итә. Мәҙәниәт менән ҡыҙыҡһынған кешеләр өсөн Австрияла бик күп музейҙар һәм театрҙар бар.
Мунса (йылға)
Географияһы
Мунса йылғаһы Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Урғаҙа йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Австрияла туризм
Туризмдың иҡтисадҡа йоғонтоһо
Туристик баланстың актив сальдоһы һуғыштан һуңғы йылдарҙа Австрия өсөн сауҙа балансы дефицитын ҡаплаусы төп сығанаҡ булып тора. Тик 1970—1980 йылдарҙа туризмға ингән финанс керемдәре түбәнәйә бара. Туризмдың Австрияла үҫешеүе түбәндәге факторҙар менән бәйле: Австрияла һәр бер эшкә яраҡлы бишенсе гражданин туризм һәм ҡунаҡсыллыҡ (яҡынса 330 000 кеше) сфераһында эшләй. 2013 йылда туранан-тура өҫтәлгән ҡиммәт күләме иҡтисад өлкәһенең 5,8 % тәшкил иткән. (ВВП — 18 млрд евро). Австрия туризм баҙары ҙурлығы буйынса Европала алтынсы булып тора, донъяла — ун беренсе урында. Бер туристан килгән керем буйынса Австрия беренсе урында — 1750 евро.
Мунса (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йефениц
Йефениц (Jävenitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1216 кеше йәшәй. Майҙаны — 53,72 км2. Диңгеҙ кимәленән 74 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — SAW.
Мунса (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002417
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200241
Австрияла туризм
Туристик үҙәктәре
Ғөмүмән алғанда, Австрия Альпын бер нисә районға бүлергә мөмкин. Улар тауҙар битләүҙәренең характеры, трассаларҙың ҡатмарлылыҡ кимәле, популярлығы, сервисе, инфраструктураның үҫеше һәм тәбиғәт үҙенсәлектәре буйынса бер-береһенән байтаҡ айырылып тора.
Мунса (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
Баруди Ғәлимйән
Баруди Ғәлимйән (ысын исеме Ғәлиев Ғәлимйән Мөхәмәтйән улы; 17 февраль 1857 йыл — 6 декабрь 1921 йыл) — Рәсәй дин белгесе, йәмәғәт эшмәкәре, педагог.
Биографияһы
Баруди Ғәлимйән 1857 йылдың 17 февралендә Ҡазан губернаһы Кесе Коваль ауылында сауҙагәр ғаиләһендә тыуған. Уға өс йәш тулғанда, ғаилә Ҡазанға күсенә. 1862 йылда Ҡазан мәҙрәсәһендә уҡырға һәм яҙырға өйрәнә. 1875 йылда үҙенең дини белемен дауам итеү өсөн Бохараға китә. 1882 йылда Ҡазанға ҡайта, унда Аҡ мәсеттә икенсе имам була. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә хеҙмәте буйынса уңыш ҡаҙана, уҡыусылары һаны һиҙелерлек арта. Ошонан сығып Диниә 1883 йылда уға үҙенең мәҙрәсәһен асырға мөмкинлек бирә. Баруди быны шунда уҡ эшләй, яңы мәҙрәсәгә үҙенең атаһының исемен бирә — «Мөхәммәҙиә». Тиҙҙән уның мәҙрәсәһе Ҡазандың ҙур һәм абруйлы дини училищеһы булып китә. 1887 йылда Ғосман империяһына һәм Мысырға оҙайлы сәфәргә сыға.
1905 йылдан башлап Баруди үҙен тулыһынса педагогик эшмәкәрлеккә бағышлай, дәреслектәр яҙа, матбуғатта әүҙем баҫтырып сығара, үҙенең мәҙрәсәһендә уҡыу программаларын киңәйтә һәм камиллаштыра, ундағы уҡыусылар һаны һәм ул булдырған мосолман мәктәбенең абруйы тағы ла арта. 1906 йылда Баруди Ҡазанда баҫылған «ад-дин вә-ль-әҙәп» (русса «Дин һәм әхлаҡ») журналына нигеҙ һала һәм уны етәкләй. 1908 йылда властар уны баҫтырыуҙы тыя. Шул уҡ йылда Баруди панисламизм ҡараштарын таратыуҙа ғәйепләнә һәм Вологда губернаһына ебәрелә. 1913 йылда һөргөндән әйләнеп ҡайта һәм яңынан үҙ журналын 1917 йылға тиклем баҫтырып сығарыуҙы тергеҙә.
Дөйөм алғанда, Баруди Рәсәй империяһында мосолмандар хәрәкәтенең әүҙем эшмәкәре була. Мәҫәлән, 1906 йылдың ғинуар, август айҙарында 2-се һәм 3-сө Рәсәй мосолмандары съезы эшендә ҡатнаша, мосолмандарҙың «Иттифаҡ әл-муслимин» ойошмаһы идараһы комитеты ағзаһы була. 1917 йылдың 1-2 майында Мәскәүҙә Бөтә Рәсәй мосолмандары съезында Диниәнең күпселек тауышы менән мөфтөй итеп һайлана. Баруди 1921 йылда Мәскәүҙә вафат була, ғүмеренең һуңғы айҙарында Волга-Урал районының асығыусыларына ярҙам буйынса комитет эшендә әүҙем ҡатнаша.
Хәтер
Ҡазан ҡалаһының Мәскәү районында урам Ғәлимйән Баруди исемен йөрөтә.
Ангун
.
Aнгун Cипта Cасми (Anggun Cipta Sasmi, 29 апрель 1974 йыл) — Индонезия бейеүсеһе, диджей һәм композитор. Күберәк Aнгун исеме менән билдәле.
Тула
Ту́ла — Рәсәйҙәге ҡала, Тула өлкәһенең үҙәге. Герой-ҡала. Мәскәүҙән 170 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Климат
Туланың климаты уртаса континенталь, июлдә уртаса температура +19,4 °C булһа, февралдә −7,3 °C тәшкил итә. Йыллыҡ яуым-төшөмдең күләме — 500—700 мм, шул иҫәптән йәйен — яҡынса 220 мм, көҙөн — 160 мм, ҡышын — 120 мм һәм яҙын — 110 мм була.
Йыллыҡ абсолют максимум Тулала 2010 йылдың 6 авгусында була һәм +39,2 °C тәшкил итә.
Ҡалала күҙәтелгән иң түбән температура 1967 йылдың 2 февралендә теркәлә һәм −36,1 °C тәшкил итә.
Этимология
Ҡалаға Упа йылғаһының Тулицаға ҡушылған урында нигеҙ һалына. Владимир Даль буйынса, Тула — йәшерен, барып булмаҫлыҡ урын, һаҡланыу, приют йәки ябып ҡуйыу өсөн тәғәйенләнгән". Был гипотеза менән Макс Фасмерҙа ризалашаref>Фасмер М. Этимологический словарь русского языка. — Т. IV. — С. 117—118..
Шул уҡ ваҡытта «Тула» гидронимы Рәсәйҙең фин-уғыр төньяғында оҡшаш параллельдарға эйә: Тула йылғаһы (Вятка бассейны) һ. б.
Шулай уҡ «Тула» гидронимы төрки атамаларҙа оҡшашлыҡ табыла: тулаа «һаҙ», «батҡаҡ», тул «балыҡ», тула «һаҙлыҡ түңгәге», шорск. тула «һыуҙы быуыу», тағы ла Нофосибирскиҙа Тула йылғаһы бар, уның инешендә һаҙлыҡ урынлашҡан.
Халҡы
Халыҡ һаны буйынса 2014 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Рәсәй Федерацияһы ҡалалары араһында 37 урынды биләй.
Ғүйәйнә
Физик-географик ҡылыҡһырламаһы
Ғүйәйнә Ғәрәп ярымутрауы ның үҙәк өлөшөндә, Нәжд төбәгендә, көслө ҡойма ямғырҙарҙан һуң һыу менән тула торған ҡоро үҙән (вади) буйлап урынлашҡан. Климаты - тропик сүл. Июль-август айҙарында уртаса температура - 44 °C. Был айҙарҙа иң юғары температура 48 °C етеүе ихтимал.
Түбәнге Яла
Түбәнге Яла — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юрас йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Муси-Яха
Муси-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Еся-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Зарипов Әбүзәр Ғариф улы
Зарипов Әбүзәр Ғариф улы (1 ғинуар 1938 йыл — 11 февраль 2005 йыл) — нефтсе-ғалим, шағир һәм публицист. Техник фәндәре кандидаты (1978), профессор, Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы (2004). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рационализаторы (1966). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1994). Йәрмәкәй районы ның почётлы гражданы.
Биографияһы
Әбүзәр Ғариф улы Зарипов 1938 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Йәрмәкәй районы Йәрмәкәй ауылында тыуған. Бала һәм үҫмер сағы ауыр һуғыш һәм һуғыштан һуңғы йылдарға тура килә. 1945 йылда мәктәпте көмөш миҙал менән тамамлай. Өфө нефть институтына уҡырға инә һәм 1959 йылда уны тамамлай.
1963 йылдан «Октябрьскнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығында (НГДУ) ҡоролма (установка) начальнигы, цехтың өлкән инженеры булып эшләй. Рационализаторлыҡ тәҡдимдәр яһай, уларҙы производствоға индерәләр. 1978 йылда Әбүзәр Зарипов техник фәндәре буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1983 йылдан — ВНИИКАнефтегаздың Октябрьский филиалы директоры, уның етәкселеге аҫтында филиал Ғилми- тикшеренеү институтына әүерелә.
1987 йылдан — Әбүзәр Зарипов Өфө нефть институтының разведка һәм эшкәртеү кафедраһы доценты (Октябрьский ҡалаһындағы филиалы). 1988—1989 йылдарҙа «Экология» ғилми-техник үҙәген һәм Ыҡ йылғаһын Ҡотҡарыу комитетын ойоштора. 1993 йылда филиалдың директоры итеп тәғәйенләнә, был вазифала 4 йыл эшләй. Ул 200-ҙән ашыу ғилми мәҡәлә авторы, 40-ҙан ашыу фәнни асыштар яһай, уның эштәре бөтә илгә тарала.
Әбүзәр Ғариф улы 2005 йылдың 11 февралендә Октябрьский ҡалаһында вафат була.
Ижады
Ғилми, публицистик һәм йәмғиәт эшмәкәрлеге менән бер рәттән Әбүзәр Зарипов бик ныҡ әҙәби ижадҡа ла ынтыла. Шиғырҙар шәлкеме республика һәм район матбуғатында 1960-сы йылдарҙан күренә башлай. Аҙаҡҡы 10 йыл эсендә бер-бер артлы татар һәм рус телендә 16 шиғырҙар, поэмалар, публицистик әҫәрҙәрe йыйынтыҡтары нәшер ителә: «Ете йыр» (1989), «Үҙ еремдә — үҙ йырҙарым» (1991), «Һуңлап килгән яҙ» (1994), «Тормош тулҡындары» (1997), «Өмөт» (2000), «Минең экологик михнәттәрем» (1999) һәм башҡалар. рус телендә «У судеб нет вариантов» («Яҙмыштарҙан уҙмыштар юҡ») исемле роман-трилогия өҫтөндә эшләй ине.
Косовола ислам
Косовола ислам дине — Косовола иң таралған дин; Сербияла быуаттар төпкөлөнән килгән ерле халыҡтың дине. Косоварҙар сөнни мрслмандар иҫәбендә. Албандарҙың күпселек өлөшө ислам динендә, шулай уҡ улар араһында христиан динен тотоусылар ҙа бар. Шуға күрә Косовола мосолмандарҙың теүәл иҫәбе билдәле түгел. Яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса Косовола мосолмандар 90% самаһы. Улар араһында шулай уҡ төрөктәр, сиғандар һәм славяндар ҙа (гора һәм боснийҙар) бар.
Тарихы
Тәүҙәрәк, Урта быуаттарҙа Косово правослание дине өҫтөнлөк алған Сербияның өлөшө булған. XIV—XV быуаттарҙа был ерҙәрҙе Ғосман империяһы баҫып алғас, христиан динендәге сербтар ҡыҫырыҡлап сығарыла, албандар ислам диненә күсерелә, диндәр сағыштармаһы үҙгәрә.
Икенсе донъя һуғышынан һуң, Косовола донъяуи Югославия  федератив социалистик республикаһы  (СФРЮ) идара итә. Шул дәүер эсендә, косоварҙар  араһында секулярлаштырыу (мәҙәниәтте, фәнде, аңды дин йоғонтоһонан азат итеү) процессы бара.
XX быуатта был төбәккә ислам дине өҫтөнлөк ала. XX быуат аҙағында — XXI быуат башындағы ваҡиғалар тағы ла ислам диненә өҫтөнлөк алырға мөмкинлек бирҙе.
Верхне-Оло Золотянка
Верхне-Оло Золотянка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Акчим йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :