cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Петров Борис Ильич
Биографияһы
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1943 йылда Бәләбәй районының «Правда» колхозында башлай. 1947—1951 йылдарҙа Башҡорт ауыл хужалығы институтында уҡый. 1951 йылдан Бәләбәй районы Бәләбәй совхозында, Башҡорт АССР-ы Йәрмәкәй районының 8 март совхозында баш агроном булып эшләй, 1956 йылдың июль айында Хәйбулла районының Матрай совхозына баш агроном итеп күсерелә, 1960 йылдың ноябрь айынан — Матрай совхозы директоры.
Юғары етештереү күрһәткестәре өсөн совхоз 1970 йылда Ленин ордены менән бүләкләнә. Биш йыллыҡ дауамында өлгәшкән уңыштары өсөн Матрай совхозына бер нисә тапҡыр СССР, ВЦСПС һәм РСФСР Министрҙар Советының күсмә Ҡыҙыл байрағы тапшырыла. КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының, Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының һәм Профсоюздарҙың Башҡортостан өлкә советының юбилей грамотаһы менән бүләкләнә. Совхоз СССР ауыл хужалығы ҡаҙаныштарының күргәҙмәһендә дүрт тапҡыр ҡатнаша.
Ауыл хужалығы продукттарын етештереү һәм игенселек һәм малсылыҡ продукттарын дәүләткә һатыу буйынса биш йыллыҡ планын үтәүҙәге ҙур уңыштары өсөн 1971 йылдың 8 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән Б И. Петровҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1972 йылда совхоздарҙың Башҡортостан республика производство берекмәһе начальнигы итеп тәғәйенләнә. 1975 йылда — БАССР ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары, 1986 йылда — Дәүләт агросәнәғәт комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары, Башҡорт АССР-ы — министры. 1988—1996 йылдарҙа — Рәсәй ауыл хужалығы фәндәре академияһының «Башҡорт» фәнни-производство берекмәһенең генераль директоры.
Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған агрономы (1966), РСФСР-ҙың ауыл хужалығы отличнигы (1969), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1968).
Башҡорт АССР-ының етенсе (1967—1971) һәм ун беренсе (1985—1990) саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Петров Борис Ильич 2004 йылдың 23 авгусында вафат була.
Хәтер
Өфөлә Б. И. Петров йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Мортазин Ҡамса Дәүләтбай улы
Мортазин Ҡамса Дәүләтбай улы (1 июнь 1966 йыл) — ғалим, журналист, яҙыусы һәм шағир, йәмәғәтсе. 2012 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре кандидаты (2005), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007).
Биографияһы
Ҡамса Дәүләтбай улы Мортазин 1966 йылдың 1 июнендә Башҡорт АССР-ының Учалы районы Мулдаш ауылында тыуған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген Силәбе өлкәһе Мейәс ҡалаһындағы УралАЗ автомобиль заводында эшсе булып башлай. 1989 — 92 йылдарҙа ошо өлкәнең Арғаяш районы Ҡуйсар мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы була. Артабан 1995 йылғаса тыуған ауылында башланғыс мәктәп мөдире вазифаһын башҡара.
1992 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай.
1995 йылдан Силәбе дәүләт университетында: дөйөм һәм төрки филологияһы кафедраһы уҡытыусыһы, доцент. 2005 йылда «филология фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
Фәнни эшмәкәрлеге
Ҡамса Мортазин 30-ҙан артыҡ хеҙмәт авторы. Ул шулай уҡ «Силәбе башҡорттарының әҙәби антологияһы» исемле китаптың автор-төҙөүсеһе.
Фарсы ҡултығы
Фарсы ҡултығы (, Фарс ) — Иран һәм Ғәрәбстан ярымутрауы араһындағы ҡултыҡ. Ормуз боғаҙында Оман ҡултығы һәм Һинд океаны менән менән тоташҡан. Гидрологик режим буйынса диңгеҙ булып иҫәпләнә.
Фарсы ҡултығы ярында урынлашҡан илдәр
Оман, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре, Сәғүд Ғәрәбстаны, Ҡатар, Бахрейн, Кувейт, Ираҡ һәм Иран.
Фарсы ҡултығына ҡойоусы йылғалар
Шатт-эль-Араб һәм уға ҡушылып аҡҡан Тигр һәм Евфрат йылғалары.
Атамаһы
Ҡултыҡтың атамаһы ғәрәп илдәре араһында бәхәс тыуҙыра. Уларҙың күбеһе ҡултыҡты Ғәрәп ҡултығы тип атау яғында.
Флора
Фарсы ҡултығы һыу үҫемлектәренә симбиоз хасил итә. Сөсө һыу менән тоҙло һыуҙың ағымдарының ҡушылыуы күп крабтар, ваҡ балыҡтар, бөжәктәр өсөн питомник булып тора. Ә был ваҡ балыҡтар һәм бөжәктәр менән күп һанлы ҡоштар туйына.<ссылка имя = D> </ исх>
Таганрог маяғы
Тарихы
1909 йылдың 9 мартында маяҡтың кәрәсин яҡтыртылыуы электр яҡтылығына алмаштырыла. Электр энергияһы баҡса территорияһында урынлаштырылған подстанциянан килә. Маяҡ 1941 йылдың көҙөндә, ҡала оккупацияла ҡалыу һөҙөмтәһендә, эшмәкәрлеген туҡтата һәм 1943 йылдың авгусында, ҡала азат ителгәндән һуң, ҡабат эш башлай.
1970 йылдың авгусында авария торошонда булыуына бәйле, һүтелә. Уның урынында секциялы, утлы металл маяҡ барлыҡҡа килә. Маяҡтың архитектура ансамбленән бары тик эргә-тирәләге биналар ғына һаҡланып ҡала — диңгеҙ ведомствоһындағы офицерҙар йорто һәм ҡапҡаһы янындағы ҡарауыл бинаһы.
Һүрәтләнеше
Маяҡ эргәһендә булдырылған баҡсаһы территорияһында бер нисә бина урынлаша. Унан алыҫ түгел, бейек булмаған цоколдә бер ҡатлы йрпт төҙөлә. Йорт фасады ярымциркуляр формалағы тәҙрәләр менән биҙәлә. Улар өҫтөндә дүрт иөйөшлө уйымдар бар. Маяҡтан уң яҡта диңгеҙ ведомствоһы офицерҙарының бинаһы урынлаша. Уның тәҙрәләре — дүрт мөйөшлө формала, ярымподвал бинаһы ла була. Баҡса территорияһында метеостанция ҡуйыла.
Маяҡтың бейеклеге 22 метр, аҫ яҡта стеналарынынң ҡалынлығы 1 метрға етә. Маяҡ аҫтан өҫкә тарая килә, цилиндр формаһын ала. Ҡоролманың таш диуарҙарында дүрт мөйөшлө тәҙрәләр уйыла. Объекттың иң башында урынлашҡан ике күҙәтеү майҙансығы таш сығынты формаһында эшләнә. Уларҙы ҡоймалау өсөн металл рәшәткәләр ҡулланыла. Маяҡтың өҫкө яғы быяла менән көпләнә. Шунда уҡ тәүлектең төнгө һәм киске ваҡытында судноларға сигнал биреү өсөн фонарь ҙа була. Метеорологик шарттар насарайғанда ул судноларға причадға юл табырға, ҙур объекттарға ҡомға ултырмаҫа юл күрһәтә. Маяҡ осона шарлы һәм флюгерлы көмбәҙ ҡуйыла. Унан төшкән яҡтылыҡты 35—40 километр арауыҡта күрергә мөмкин була. Ул Мәрмәр диңгеҙҙең маяҡтары башҡарған функцияларға оҡшаш бурысты үтәй. Фонарҙең абсолют нөктәһе диңгеҙ кимәленән 70 метрға етә.
Хеҙмәт ветераны (исем)
Хеҙмәт ветераны — Рәсәй Федерацияһындағы күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәтте билдәләүсе маҡтаулы исем.
Йәнле һөйләү телендә «Хеҙмәт ветераны» термины «оҙаҡ йылдар эшләгән кеше» термины синонимы булараҡ ҡулланыла.
«Хеҙмәт ветераны» маҡтаулы исеме Рәсәй Федерацияһында  1995 йылдың 12 ғинуарындағы «Ветерандар тураһында» исемле 5-ФЗ-се һанлы  Закон ингәндән һуң көскә инә.
СССР-ҙа маҡтаулы исем
СССР-ҙа «Хеҙмәт ветераны» маҡтаулы исем ғәмәлдә булмай.
СССР-ҙа «Хеҙмәт ветераны» миҙалы ғәмәлдә була. Миҙал мораль яҡтан дәртләндереү сараһы  булараҡ ҡулланыла һәм 1995 йылға тиклем бер ниндәй ҙә ташламаға йәки түләүгә хоҡуҡтар бирмәй. 1995 йылдан башлап Хеҙмәт ветераны исеме (һәм тейешле ташламалары) дәүләт наградалары йәки СССР-ҙың маҡтаулы исемдәре йәки ведомство билдәләре (Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте раҫлаған исемлек буйынса) 25 йыл эш стажы  булған ирҙәргә һәм 20 йыл эш стажы  булған ҡатын-ҡыҙҙарға бирелә башлай.
Исем Рәсәйҙә
«Ветерандар тураһында»  Федераль Законына ярашлы  «Хеҙмәт ветераны» исеме СССР-ҙың йәки Рәсәй Федерацияһының ордендары һәм миҙалдары менән бүләкләнгән, шулай уҡ СССР-ҙың йәки Рәсәй Федерацияһының маҡтаулы исемдәре йәки Рәсәй Федерацияһы Президентының маҡтау грамоталары менән бүләкләнгән йәки Рәсәй Федерацияһының рәхмәтенә лайыҡ булған йәки хеҙмәттәге (службала) ҡаҙаныштары өсөн ведомство билдәләре менән бүләкләнгән һәм тейешле эшмәкәрлек өлкәһендә 15 йылдан кәм булмаған оҙайлы эш өсөн һәмпенсияға сығыу өсөн иҫәпкә алынған  эш стажы (25 йыл — ирҙәргә, 20 йыл — ҡатын-ҡыҙҙарға) йәки пенсияға тәғәйенләү өсөн  выслугаһы булған Рәсәй Федерацияһы граждандарына бирелә. Шулай уҡ Бөйөк Ватан һуғышы осоронда хеҙмәт эшмәкәрлеген башлаған бәлиғ булмағандарға  1995 йылдың 12 ғинуарындағы «Ветерандар тураһында» исемле     5-ФЗ-се һанлы  Законға ярашлы «Хеҙмәт ветераны» исеме бирелә (ирҙәр өсөн 40 йылдан да кәм булмаған эш стажы һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн 35 йылдан да кәм булмаған  эш стажы менән).
2016 йылдың 30 июненә ҡарата хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн ведомство билдәләре менән бүләкләнгән граждандар эш стажы булыу шарты менән «Хеҙмәт ветераны» исеменә эйә булыу хоҡуғы һаҡлана. Пенсияға тәғәйенләү өсөн иҫәпкә алынған эш стажы - ирҙәр өсөн 25 йылдан да кәм түгел һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн 20 йылдан да кәм түгел йәки календарь иҫәпләмәһе менән пенсияға тәғәйенләү өсөн йылдар выслугаһы (2015 йылдың 29 декабрендәге 388-ФЗ-се һанлы Федераль Законы). 2016 йылдың 1 июленән бирелгән ведомство наградалары Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2016 йылдың 25 июнендәге 578-се һанлы ҡарарына ярашлы бирелгән осраҡта федераль дәүләт органы етәксе тарафынан иҫәпкә алына (2016 йылдың 1 июленә тиклем федераль дәүләт органынан түбәнге дәрәжәле наградаларҙы биреү хоҡуғы шулай уҡ федераль органдарының төбәк, ҡайһы берҙә хатта район подразделениеларына, бирелгән).
Хеҙмәт ветерандарына пенсия йәшенә ваҡыты етеү менән Рәсәй Федерацияһының субъект закондар сығарыу органдары ҡарары буйынса тейешле бюджеттар иҫәбенә билдәләнгән ташламаларға һәм өҫтәмә социаль ярҙам сараларына (йәки аҡсалата алыу) хоҡуҡ бирелә.
Рәсәй Федерацияһының күп кенә субъекттары үҙ территорияһында  өҫтәмә булдырыу ветеран исемен булдырҙылар, мәҫәлән: «Башҡортостан республикаһы хеҙмәт ветераны», «Ростов өлкәһе хеҙмәт ветераны» һәм башҡалар. Бындай исемдәрҙе биреү, ҡағиҙә булараҡ, «Ветерандар тураһында»ғы Федераль законынан бер аҙ айырыла: мәҫәлән, федерация субъектының дәүләт наградаларына лайыҡ булғандарға бирелә йәки федерация субъектындағы эш стажы булыу талабы ҡуйыла ала.
2016 йылдың башына ҡарата «хеҙмәт ветераны»  исеме өсөн кәмендә алты йыл дауамында өҫтәмә (финанс бүләкләү) 495 һум тәшкил итә. Социаль яҡлау органдары тарафына ай һайын түләнә.
Ҡасан баш тарта алалар
Учреждение  ғаризаларҙы кире ҡаға ала:
Социаль яҡлау бүлеге маҡтаулы статусты биреүҙән  баш тартҡан осраҡта яҙма рәүештә дәлилләп кире ҡағыу сәбәптәр тураһында хәбәр итә. .
Гарибальди һәйкәле (Таганрог)
Джузеппе Гарибальди һәйкәле ― Таганрог ҡалаһындағы монумент, билдәле итальян революционерена арналған. 1961 йылда төҙөлгән.
Гарибальдиҙың Таганрогта булыуы
Джузеппе Гарибальди моряк ғаиләһендә тыуған, бала сағынан уҡ диңгеҙ тормошона әҙерләнгән. 1832 йылда сауҙа карабы капитаны булып, ул бик күп порттарҙа булған. Йыш ҡына уның Клоринда шхунаһы Таганрогта һыйыныр урын таба. Хатта уның сигараны контрабандалағаны штраф һалыныуы тураһында архив яҙыуҙары ла бар. 1833 йылдың апрелендә уның әфлисун тейәгән шхунаһы Таганрог портына килеп туҡтай һәм ун көн буйы портта тора. Караптан йөктө бушатҡандарынса, йәш капитан ҡала урамдары буйлап йөрөй. Таганрогта йәшәгән итальяндарҙың өйҙәрендә була, порттың бәләкәй ҡунаҡханаларында ҡунып йөрөй. Шундай ҡунаҡханаларҙың береһендә ул Онельянан Кунео Джованни Баттисты осрата, ул сәйәси эмигрант һәм Йәш Италия йәшерен хәрәкәт ағзаһы була. Аҙағыраҡ был осрашыуҙы Гарибальди ошолай һүрәтләй: «мин тормошомдоң теләһә ниндәй мәлендә лә һәр саҡ кешеләр менән кәңәшләштем һәм Италияны тергеҙеү тураһында әҙәбиәт өйрәнеүҙән туҡтаманым. Әммә 24 йәшемә тиклем бөтә был тырышлыҡтарым бушҡа булды. Ниһайәт Таганрогта лигуриец менән таныштым, ул миңә был илдәге ысын хәлдәрҙе асып бирҙе. Мин уйлайым, мин үҙемдең бөтә тормошон үҙенең Ватанын азат итеүгә бағышлаған кешеләр араһында торғанымды аңлағанда, үҙемде нисек бәхетле тойһам, Колумб Американы асҡанда шул тиклем бәхетле була алмағандыр» ти. Джузеппе Гарибальди Таганрогта Йәш Италия йәмғиәтенә инә һәм үҙенең ғүмерен Тыуған илен австрия хакимлығынан азат итеү өсөн көрәшкә арнарға һүҙ бирә.
Һәйкәл тарихы
1961 йылда Таганрог ҡала урамдарының береһе Гарибальди хөрмәтенә аталған булған, ә ҡасандыр Клоринда шхунаһы торған порт районында обелиск ҡуйылған.
Обелиск елберләп торған байраҡлы биш метрлыҡ стеланан ғибәрәт. Уның кире яғында ошондай яҙыу бар: ''1833 йылда Джузеппе Гарибальди, Таганрогта булған сағында, үҙенең тормошон тыуған иле Италияны азат итеү һәм берләштереү эшенә бағышларға ант итте. Италияның милли геройы Д. Гарибальди етәкселеге аҫтында ил азат ителә һәм берләшә. Алғы яғына Фридрих Энгельс цитатаһы соҡоп яҙылған: Гарибальди йөҙөндә Италияның мөғжизә ҡылырға һәләтле һәм мөғжизә ҡылған антик рәүешле геройы булған.'' Гарибальдиҙың Таганрогҡа сәфәренә арнаған обелиск асыу тантанаһы 1961 йылдың 2 июнендә, Италияны азат итеүҙең йөҙ йыллығына ҡарата булды. Урындағы рәссам Яковенко һәйкәл проектын төҙөй. Барельефын (итальян геройы профиле һәм пальма ботағы) рәссам Баранов әҙерләй. 1986 йылда техник сәбәптәр арҡаһында барельеф алмаштырыла һәм Беглов авторлығында яңы барельеф ҡуйыла.
Таганрог һәйкәленең фотоһүрәте «Ике донъя геройы: бөтә донъялағы Гарибальди һәйкәлдәре» күргәҙмәһендә күрһәтелә, күргәҙмә Нью-Йорк та 2007 йылдың 21 июлендә Гарибальди-Меуччи музейында асыла.
Джузеппе Гарибальдиҙың тергеҙелгән һәйкәле 2007 йылдың 12 сентябрендә, Джузеппе Гарибальдиҙың Таганрогта булыуының ике йөҙ йыллығына арналған саралар программыһы сиктәрендә, Ҡала Көнөн байрам иткән ваҡытта асыла. Итальян революционерының ейәнсәре Аннита Гарибальди-Жалле Мәскәү ҙәге Италия илселеге вәкилдәре менән бергә сараларҙа ҡатнаша. Һәйкәлдең алғы яғындағы Фридрих Энгельс цитатаһы юйҙырыла, кире яғындағы һүрәтләү үҙгәрешһеҙ ҡала.
Был элекке Советтар Союзы илдәрендә Джузеппе Гарибальди хөрмәтенә берҙән-бер һәйкәл.
Мостафин Урал Сабирйән улы
Мостафин Урал Сабирйән улы (17 ғинуар 1951 йыл) — хеҙмәт ветераны, шағир, яҙыусы. 2014 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Яҙыусылар союздары ағзаһы. Баймаҡ районының Батыр Вәлид исемендәге (2002) һәм Сәғит Агиш исемендәге әҙәби премиялар лауреаты (2011).
Биографияһы
Урал Сабирйән улы Мостафин 1951 йылдың 17 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы 2-се Этҡол ауылында тыуған. 1966 йылда үҙҙәрендә һигеҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлай, артабан Өфөлә 1-се башҡорт интернат-мәктәбендә белем ала. 1968—1973 йылдарҙа Өфө авиация институтында уҡый. 1973—1975 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә. Хеҙмәт иткән йылдарҙа Юрий Гагарин уҡыған авиация училищеһында хәрбиҙәрҙе уҡыта.
1994 йылда Баймаҡ — Сибай юлында аварияға эләгеп, умыртҡа һөйәге имгәнә. Урал Мостафин ошо ауыр ситуацияла төшөнкөлөккә бирелмәй, үҙ-үҙендә яңы мөмкинлектәр эҙләй. Әҙәбиәткә 2000-се йылдарҙа килә. Шиғриәт, проза, публицистика өлкәләрендә ижад итә.
Монаков Юрий Борисович
Монаков Юрий Борисович (7 август 1942 йыл — 3 ғинуар 2011 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-химигы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Фәндәр академияһы академигы (1997), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (1998), химия фәндәре докторы (1981), профессор (1984). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995). Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең фән һәм техника өлкәһендәге (2004), Коми Республикаһы Хөкүмәтенең фән һәм техника өлкәһендәге (2006), С. В. Лебедев исемендәге (1992) премиялар лауреаты. Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры (1986).
Биографияһы
Юрий Борисович Мона́ков 1942 йылдың 7 авгусында Ташкент ҡалаһында тыуған.
Юғары молекуляр берләшмәләр химияһы һәм физик химияһы өлкәһендә белгес. 1968 йылдан РФА Өфө фәнни үҙәге Органик химия иститутында эшләй: шул иҫәптән 1973 йылдан лаборатория мөдире, 1984 йылдан — юғары молекуляр берләшмәләр химияһы бүлеге етәксеһе, бер үк ваҡытта 2000 йылдан алып Башҡорт дәүләт университетында уҡыта, 2007 йылға тиклем физик химия һәм химик экология кафедраһы мөдире.
Юрий Борисович Монаков 2011 йылдың 3 ғинуарында Өфөлә вафат була.
БАССР-ҙың 2-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге
Башҡорт АССР-ының икенсе саҡырылыш (1947—1951) Юғары Советы депутаттары  — республиканың һуғыштан һуң тәүге һайланған депутаттары. Улар бөтәһе 155 була.
Тарихы
Район һәм ауыл Советтарына сираттағы һайлау 1942 йылда үтергә тейеш була. Һуғыш барыу сәбәпле БАССР Юғары Советы Президиумының 1941 йылдың 22 декабрендәге Указы менән Советтарҙың вәкәләттәре оҙайтыла һәм һайлау кисектерелә. СССР, РСФСР һәм БАССР Юғары Советтары депутаттарының да вәкәләттәре оҙайтыла. Икенсе һайлауҙар СССР Юғары Советына 1946 йылдың 10 февралендә, РСФСР һәм БАССР Юғары Советтарына — 1947 йылдың 9 февралендә үткәрелә.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы 1937 йылда БАССР Конституцияһына ярашлы булдырыла. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы, СССР Конституцияһы, РСФСР Конституцияһы һәм Башҡорт АССР-ы Конституцияһы тарафынан Башҡорт АССР-ы ҡарамағына ҡалдырылған бөтә һорауҙарҙы хәл итергә тулы хоҡуҡлы Башҡорт АССР-ы дәүләт власының юғары органы булып тора. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы эшмәкәрлеге мәсьәләләрҙе коллектив, ирекле, эшлекле тикшереү һәм хәл итеүгә, асыҡлыҡҡа, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы алдында уның булдырған органдарының даими отчет биреүенә, граждандарҙы дәүләт һәм йәмәғәт эштәре менән идара итеүгә киңерәк йәлеп итеүгә, даими йәмәғәт фекерен иҫәпкә алыуға нигеҙләнә.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы үҙ вәкәләттәрен тормошҡа ашырыуҙы уның эшендә һәр Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутатының әүҙем ҡатнашыуы нигеҙендә төҙөй. Депутат үҙ вәкәләттәрен производствонан йәки хеҙмәт эшмәкәрлегенән айырылмайса тормошҡа ашыра.
1970 йылға тиклем Башҡорт АССР-ы Юғары Советы түбәндәге адрес, урынлашҡан: БАССР, Өфө ҡалаһы, Пушкин урамы, 106-сы йорт.
Икенсе саҡырылыш БАССР Юғары Советы депутаттары исемлеге :
Киото университеты
— Японияның иң мөһим милли университеттарының береһе. Киото ҡалаһында урынлашҡан. Элегерәк император университеттары рәтенә ингән. Токио университетынан һуң илдең икенсе иң боронғо университеттарының береһе Киото университетында яҡынса 22 мең студент уҡый.
3 кампусы бар, иң төп кампусы — Ёсида. Токио университеты менән бергә Японияның ике иң яҡшы университеттары тип иҫәпләнә.
Тарихы
Университеттан алда 1869 йылда Осакала нигеҙләнгән эшләгән. Һуңыраҡ 1886 йылда уның урынында асылған, шул уҡ йылда был мәктәп хәҙерге университеттың төп кампусына күсерелгән.
2004 йылдан яңы законға ярашлы Киото университеты илдең милли университеттары системаһына индерелгән.
Уҡыу йортоның Геофизика департаменты һәм шулай уҡ тәбиғи афәтте иҫкәртеү буйынса тикшеренеү институты Ер тетрәүҙәрҙе күҙаллау буйынса милли комитетының вәкиле булып тора
Президенттары
Университет тарихында 25 президент булған, шулай уҡ 5 кеше был вазифаһны биләмәйенсә уны ваҡытлыса башҡарған. Хәҙерге президент Хироси Мацумото вазифаһын 2008 йылдың 1 октябренән биләй.
Токио университеты
— Японияның иң билдәле университеттарының береһе, шул уҡ үҙенең тикшеренеү лабораториялары менән танылған.
Токио университетының 5 кампусы һәм 10 факультеты бар. Бында 30 000 студент, шул иҫәптән яҡынса 2100 сит ил граждандары белем ала. Университетты байтаҡ япон сәйәсәтселәре тамамлай.
Times донъя университеттары рейтингыһында Токио университеты 12 урында тора һәм тик АҠШ һәм Бөйөк Британия уҡыу йорттарынан ғына ҡалыша. Күп өлкәләрҙә Токио университеты иң абруйлы юғары уҡыу йорттарының береһе тип иҫәпләнә. Киото университеты менән бергә Японияның ике иң яҡшы университеттары тип иҫәпләнә.
Пушка һәйкәле (Таш кисеү (Каменный Брод)
Тарихы
1941 йылдың ноябрендә немецтар Ростовҡа ынтыла. Уларҙың юлында Каменный Брод хуторы тора. Хуторҙы Бабичий ҡурғанында күптән түегл генә ойошторолған Бишенсе Коммунистик полк составына ингән Ростов Артиллерия училищеһы курсанттары отряды обороналай. Тап Каменный Брод алдында 1427 кешенән торған 3-сө йыйылма курсант полкының төп көстәре урынлаша.
17 ноябрь иртәһендә курсанттарға ҡаршы фашист танкылары һәм 14-се танк дивизияһының механизацияланған колонналары ташлана. Ҡаты һуғыш башлана. Тәүге һөжүмдә үк немецтар бер нисә танкыһын һәм тиҫтәләрсә һалдат һәм офицерын юғалта. Ҡурған улар өсөн дала ҡәлғәһе була. Ярты сәғәттән һуң гитлерсылар ҡабат һөжүм итә. Рота командиры капитан А. А. Смирнов һәләк була. Рота менән командалыҡ итеүҙе взвод командиры лейтенант И. Л. Сорока ҡабул итеп ала. Тиҙҙән ул да һәләк була, уны кесе политрук В. А. Байрученко алмаштыра, тиҙҙән ул да һәләк була. Оборонала киҫкен хәл килеп тыуғас уның, хәүефле участкаһына батальон комиссары М. А. Залкан килә һәм отряд менән командалыҡ итеүҙе үҙ өҫтөнә ала. Уның етәкселегендә алыш ҡараңғыға тиклем дауам итә.
Шул уҡ көндө Каменный Брод хуторынан немецтар киң фронт булып көнбыйышҡа, Ростовҡа табан хәрәкәт итә. Улар 317-се уҡсылар дивизияһын ер менән тигеҙләй, төш мәлендә Большие Салф ауылын ала һәм уларҙың бер өлөшө ҡабат Тузловоға әйләнеп ҡайта. Унда окоптарҙа Ҡыҙыл армияның бер нисә мең әсир совет һалдаты була. Немецтар әсирҙәре колоннаға теҙеп, Несветай ауылына ебәрә.
Икенсе көндө Кмаенный Брод ҡабат беҙҙең ғәскәрҙәр ҡулына күсә. Яу яланында һәләк булған курсанттар ята. Уларҙың күпселеге, шул иҫәптән комиссар Залкан да, танк сылбыры аҫтында ҡалып һәләк була. Оборонаны курсанттарҙың 78 кешенән торған ротаһы тота, уларҙың ни бары һигеҙе генә тере ҡала. Яугирҙар ҡурғанда туғандар ҡәберлегендә ерләнә. 21 ноябрҙә Көньяҡ фронт частарыТузловҡа килә һәм уның төньяғында позициялар биләй.
1960 йылда 72 курсанттың ҡалдыҡтары Каменный Брод хуторының үҙәк майҙанындағы туғандар ҡәберлегенә күсерелә. 1941 йылдың ноябрендә һуғыштар барған урында, Ростов училищеһының курсант-артиллеристары иҫтәлегенә 1972 йылда һәйкәл ҡуйыла.
ХХ быуаттың 90-сы йылдарында һәйкәл хулигандарҙан ныҡ зыян күрә, пушканың буяуы ҡуба һәм тут барлыҡҡа килә, иҫтәлекле табличкалар йолҡоп алына. 2000 йылда һәйкәл урындағы фермер Владимир Александрович тарафынан төҙөкләндерелә. 2009 йылда «Южархеология» коммерция булмаған партнерлыҡ һәйкәлде үҙ ҡарамағына ала. Иҫтәлекле таҡтаташ тергеҙеңлә, тирә-яҡ территория тәртипкә килтерелә, ағастар аллеяһы ултыртыла.
Һүрәтләнеше
«Пушка» һәйкәле 41-се йылда Каменный Брод эргәһендә ҡаһармандарса алышҡан Ростов училищеһының курсант-артиллеристары иҫтәлегенә ҡуйыла. Ул ҡурған битләүендә, Каменный Брод хуторынан һәм Тузла йылғаһынан 2 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Башҡортостан Республикаһының Театр эшмәкәрҙәре союзы
Башҡортостан Республикаһы Театр эшмәкәрҙәре союзы — Башҡортостан Республикаһының театр эшмәкәрҙәрен берләштергән ижади йәмәғәт ойошмаһы.
Башҡортостан Республикаһы театр эшмәкәрҙәре союзы үҙенең ағзалары өсөн профессиональ, хоҡуҡи, социаль-көнкүреш ярҙам үҙәге булып тора. Союздың эше ижади, ойоштороу һәм хужалыҡ үҙаллылығы һәм үҙидараһы нигеҙендә бара.
Ойошма адресы: Өфө ҡалаһы, Пушкин урамы, 94-се йорт.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһы Театр эшмәкәрҙәре союзы ижади, ойоштороу эше алып бара, театр хеҙмәткәрҙәренә социаль ярҙам күрһәтә, Бөтә Рәсәй театр йәмғиәтенең Үҙәк советы, Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығы менән бәйләнеш булдыра.
Башҡортостан Республикаһы Театр эшмәкәрҙәре союзының эшмәкәрлеге Рәсәй Федерацияһы Театр эшмәкәрҙәре союзы аҡсаһы, биналарҙы ҡуртымға биреүҙән алынған аҡса, ағзалыҡ взносы иҫәбенә финанслана. Союз актерҙар, режиссерҙар, театр тәнҡитселәре секцияларын үҙ эсенә ала.
Союз менән рәйес етәкселегендәге идара етәкселек итә. Өфө актерҙар йорто Театр эшмәкәрҙәре союзына ҡарай.
Йыл һайын театр һәм көлкө көнө алдынан Башҡортостан Республикаһы Театр эшмәкәрҙәре союзы «Күңелле кулиса» театр кисәләре фестивале үткәрә. Башҡортостан Республикаһы Театр эшмәкәрҙәре союзы «Мельпоменаның алтын ҡәләме» театр премияһын булдырған.
Донецк
Донецк (Донецьк) — Украиналағы ҡала. Донецк өлкәһенең административ үҙәге.
Эске бүленеш
Ҡала 9 районға бүленә:
Угарит
Угари́т — Урта диңгеҙҙең көнсығыш ярындағы боронғо сауҙа ҡала-дәүләте, ул Сүриә территорияһында урынлаша. Тораҡ пункттарының ҡалдыҡтарын Клод Шеффер етәкселегендәге француз археологтары 1929—1939 һәм 1948—1963 йылдарҙа Латакиянан (Сүриә) төньяҡҡа табан 12 километрҙағы (Урта диңгеҙ ярынан яҡынса 1 километр алыҫлыҡта) Рас-Шамра убаһын ҡаҙғанда таба.
Боронғо Угарит
Угарит Урта диңгеҙ буйында Рас-Шамра булараҡ билдәле булған убала урынлаша, хәҙер унда Сүриәнең төньяҡ өлөшө. Археологик ҡаласыҡты 1928 йылда ерен һөрөп йөрөгән крәҫтиән осраҡлы рәүештә генә аса.
Угаритта ҡала тибындағы боронғо тораҡ пункты неолит осоронда, беҙҙең эраға тиклем 6000 йылдар тирәһендә барлыҡҡа килә. Күп милләтле Угариттың сәскә атыу мәле беҙҙең эраға тиклем икенсе мең йыллыҡҡа тура килә. Сәскә атҡан осоронда уның территорияһы төньяҡтан көньяҡҡаса, Касиос тауынан Тель-Сукасҡа тиклем 60 километрға, көнбайыштан көнсығышҡа табан 30—45 километрға, Урта диңгеҙҙән Оронт йылғаһы үҙәненә тиклем һуҙыла.
Климаты уңайлы булғанға күрә, Угаритта малсылыҡ ныҡ үҫешә. Иген культуралары, зәйтүн майы, шарап, шулай уҡ Месопотамияла һәм Мысырҙа етешмәгән һәм һәр саҡ ҙур ихтыяж менән файҙаланылған үҙағас менән дан тота. Угарит аша мөһим сауҙа юлдары үткәнгә күрә, ҡала тәүгеләрҙән булып халыҡ-ара порттарҙың береһенә әүерелә. Эгей диңгеҙе, Анатолия, Вавилон, Мысыр һәм Яҡын Көнсығыштың башҡа илдәре сауҙагәрҙәре Угаритта металл, ауыл хужалығы продукттары һәм урындағы кәсепселәрҙең тауарҙары менән һатыу итә.
180-гә яҡын игенселек общинаһы Угарит батшаһы күҙәтеүендә эшләй. Ҡаҙылмаларҙа табылған керамика Угаритҡа Эгей һәм Кипр цивилизацияларының көслө йонғонтоһо булыуын раҫлай. Ҡаҙылмаларҙа шулай уҡ бик күп крит һыҙма яҙыуы А һәм кипр-миной яҙыуы табыла.
Мысырҙар һәм хеттар йоғонтоһо
Угарит дәүләтенең булыуын иҫбатлаусы боронғо яҙма сығанаҡтар Эбла (беҙҙең эраға тиклем XIX быуат) ҡаҙылмаларында табыла. Башҡа Азия алды сығанаҡтарына килгәндә ҡаланың исеме Ямхад батша менән Мари ҡалаһы батшаһы  Зимри-Лим (беҙҙең эраға тиклем 1774—1759 йылдар тирәһе) араһындағы хат алышыуҙарҙа атап үтелә. Беҙҙең эраға тиклем XV быуатта Угарит ҡалаһының атамаһы күршеләге Алалаха алтаҡталарында ла осрай.
Урта батшалыҡ XII династияһының Мысыр фирғәүендәре (беҙҙең эраға тиклем 1991—1802 йылдар) Угарит менән дипломатик һәм сауҙа бәйләнештәрен урынлаштыра. Фирғәүен Сенусерта I хакимилыҡ иткәндә эшләнгән аҡыҡ мәрйен — Мысыр-Угарит мөнәсәбәттәренең булыуы тураһындағы тәүге дәлил. Угаритта шулай уҡ фирғәүендәр Сенусерта III һәм Аменемхета III осоронда ҡуйылған стела һәм статуэтка, батша ҡыҙы Хнумет-нефер-хеджеттың (Сенусерта Икенсенең ҡатыны) статуяһы һәм Баала ғибәҙәтханаһына ингән ерҙә табылған Аменемхета Өсөнсөнөң сфинксы, шулай уҡ Мысыр вәзире Сенусер-анханың ғаиләһенең ике ағзаһы менән һынландырылған скульптура төркөмө табыла.
Иҡтисади йәһәттән сәскә атыуына ҡарамаҫтан, Угарит һәр ваҡыт буйһондоролған дәүләт берәмеге була. Ҡала Яңы батшалыҡ (XVIII династияның яулап алыусы фирғәүендәре Тутмос III йәки Аменхотеп Икенсенән башлап) Мысыр державаһының төньяҡтағы аванпосы булып тора, унда Мысыр гарнизоны тора. Бындай хәл беҙҙең эраға тиклем XIV быуатта ҡаланы, шулай уҡ бөтә Урта диңгеҙҙең Көнсығышын Хетт батшалығы (Хатти) баҫып алғанға тиклем генә дауам итә.
Амарн архивындағы мәғлүмәттәр тап ошо турала һөйләй. Унда Угарит батшалары Аммистамру II, Никмадду II һәм уның ҡатынының Мысырға яҙған хаттары табыла. Ҡала Аменхотеп Өсөнсөнөң топографик исемлегендә Мысыр вассалы булараҡ атап үтелә, әммә тиҙҙән Угарит Хетт дәүләте составына инә. Угарит хетттарға яһаҡ түләргә һәм уларҙы ғәскәр менән тәьмин итергә тейеш була. Угарит ғәскәре хеттар менән бергә Мукиш (Алалах), Нухашше һәм Ния батшалыҡтарының хеттерға ҡаршы восстаниеһын баҫтыра. Митанни батшаһы Тушраттуны еңгән һәм төньяҡ Сүриәне үҙ контроле аҫтына алған хетт батшаһы Суппилулиума I тоғро хеҙмәте өсөн Мукиш ерҙәренең байтаҡ өлөшөн Угаритҡа бүлеп бирә.
Ҡаланың юҡҡа сығыуы: «диңгеҙ халыҡтары» һәм ер тетрәү
«Диңгеҙ халыҡтары», Угаритҡа баҫып инеп, Анатолияны (Төркиәнең үҙәге) һәм Сирияның төньяғын талай башлағас, хеттар үҙҙәренең хәрби маҡсаттары өсөн Угарит батшаһы Никмадду Өсөнсөнөң ғәскәрен һәм флотын файҙалана. Уның вариҫы Аммурапи Өсөнсө Аласия батшаға (Кипр) яҙған хаттарында батшалыҡта шул мәлдә барлыҡҡа килгән хәл тураһында аңлатып китә: Угарит ғәскәре һәм ике төгөрмөсле һуғыш арбалары Кесе Азия үҙәгендә, хетт ерҙәрендә, ә флоты Луккула булғанға күрә, ҡала хәрби йәһәттән һаҡһыҙ ҡала. Өҫтәүенә «диңгеҙ халыҡтары» баҫып ингәндән бер нисә ай элек кенә (беҙҙең эраға тиклем 200 йыл тирәһендә) ҡала көслө ер тетрәүҙән ҙур зыян күргән була; ситтән ярҙам килмәй, һөҙөмтәлә ҡала бронза быуаты аҙағында баҫҡынсылар тарафынан тулыһынса юҡ ителә.
Радиоуглерод анализы ҡаланың беҙҙең эраға тиклем 1192—1190 йылдарҙа юҡҡа сығыуын раҫлай. Угарит хеттарҙың баш ҡалаһы Хаттусанан һуңмы, әллә алдараҡмы емерелеүе буйынса бәхәстәр дауам итә.
Угарит урынында «диңгеҙ халыҡтарының» ҙур булмаған тораҡ пункты барлыҡҡа килә, ләкин ҡала бер ҡасан да элекке хәленә кире ҡайтмай һәм ирекле дәүләт була алмай, шулай итеп Угариттың тарихы тамамлана.
Ҡаҙылмалар ваҡытында ғәйәт ҙур батша һарайы, ҡанбабалар йорто һәм Угариттың яҙма ҡомартҡылары һаҡланған (беҙҙең эраға тиклем 1450—1200 йылдар тирәһе) китапханалар харабалары асыла. Быға тиклем билдәле булмаған дини-мифологик характерҙағы  әҙәбиәт тә табыла, уларСанхуниатон һәм Иҫке Ғәһед хикәйәләре менән бик оҡшаш. Был емерек ҡалала угарит теленән башҡа аккад, шумер, хуррит, этеокрит (миной) һәм этеокипр телдәренең ҡулланылыуы ла асыҡлана.
Эллин Угариты
1961—1962 йылдарҙа Рас-Шамра убаһында беҙҙең эраға тиклем V—III быуаттарҙа кешеләр йәшәгән һәм грек, эллин мәҙәниәттәре эҙҙәре булған тораҡ пункты табыла.
Ҡаҙылмалар
Емерелгәндән һуң Угарит урынында яҡынса 20 метр бейеклегендәге һәм майҙаны 25 гектарҙан ашыу булған уба хасил була. Әлегә был майҙандың алтынсы өлөшө генә ҡаҙылған.
Угариттың әҙәбиәте
Угарит емереклектәрендә меңдән артыҡ балсыҡ таҡталар табыла. Улар араһында иҡтисади, юридик, дипломатик һәм хужалыҡ итеү буйынса документтар бар, яҙмалар һигеҙ телдә һәм биш төр яҙма ҡулланып яҙылған. Клод Шеффер етәкселегендәге француз археологтары төркөмө 1929 йылда элек билдәле булмаған көнбайыш семит телендәге (уны «угарит теле» тип атайҙар) яҙмаларҙы таба. Угарит таҡталарындағы яҙмаларҙың теле йәһүд теленең архаик төрөнә яҡын. Уның нигеҙендә иң боронғо алфавиттарҙың береһе (дөрөҫөрәге, абугида) ята, ул 30 шына яҙыу билдәләренән тора.
1950—1955 йылдарҙа археологтар хуррит дини йырҙары яҙылған шына яҙыулы таҡталарҙың фрагменттарын таба.
Угаритта дини-мифологик йөкмәткеле әҫәрҙәр («Ваал», «Ваал и Анат», «Брак Никаал и Ава» һәм башҡалар), миф-тарихи-эпик (« Керет[батша] тарихы», «Дани*Ил [судья] тарихы», «Акхит тураһында» һәм башҡалар) әҫәрҙәр, күп һанлы доғалар, гимндар һәм башҡа дини текстар табыла. Угарит текстарын тикшереүселәр тәүҙә үк уларҙың теле һәм стилистикаһының библиялағыларға оҡшаш булыуҙарына иғтибар итә. ХХ быуаттың 30-сы йылдарында Умберто Кассуто һәм Гарольд Луис Гинзберг угарит һәм библия әҙәбиәтен сағыштырып тикшерә башлай. Кассуто, Библия ханаан әҙәбиәтен туранан-тура дауам итеүсе һәм уның  традицияларын үҫтереүсе, тигән һығымтаға килә. Был концепция Израиль мәктәптәрендә Библияны тарихи күҙлектән сығып өйрәнеүгә нигеҙ булып тора.
Угариттың дине
Рас-Шамра текстарында200-ҙән ашыу алла һәм алиһә атала.
Аллалар һәм кешеләр хоҙайы тип иҫәпләнелгән Илу (Эль) иң Юғары Алла була.
Япраҡ
Япраҡ (күпл. япраҡтар; folium, φύλλον) — ботаникала төп функцияһы фотосинтез, газ алмашыу һәм транспирация булған тышҡы органдар. Был маҡсатҡа, ҡағиҙә булараҡ, япраҡтарҙың табаҡлы (пластинкалы) структураһы хеҙмәт итә, ул күҙәнәктәргә ҡояш нурҙарынан хлорофилл тупларға мөмкинлек бирә. Япраҡ шулай уҡ үҫемлектәрҙең һулыш, дым бүленеү һәм гуттация (һыу бөрсөктәре - ысыҡ сығарыу) органы булып тора. Япраҡ үҙендә һыу һәм туҡлыҡлы матдәләр һаҡлай ала, ә ҡайһы бер үҫемлектәрҙә башҡа функциялар ҙа үтәй.
Япраҡ рәүеше
Япраҡтар төрлө рәүешле була:
Сығарыш
Сығарыш (Сыгарыш) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл, Урал ауыл Советы составына инә.
Тарихы
Ауыл 2015 йылда (Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2015 йылдың 11 июнендәге 1097-р һанлы ҡарары), элек бөтөрөлгән, 1986 йылда юҡ ителгән Шигрыш  утары урынында барлыҡҡа килгән. Сығарыш исемен алған.
Ҡасандыр Бикбулат ауылы халҡы бынан йәйгеһен малдарын текә тауҙар аша Улаҡҡа ҡыуалаған, һәм Сығарыш башҡорт һүҙе «аша сығырға ярҙам ит» тигән мәғәнәлә.
Географик урыны
Кесе Эйек йылғаһының һул яры буйлап ҡурсаулыҡ биләмәһендә урынлашҡан.
Алыҫлығы:
Башҡортостан нефтен тәүге асыусылар майҙаны
Башҡортостан нефтен тәүге асыусылар майҙаны — Ишембай ҡалаһының үҙәк һәм төп майҙаны, Ленин проспекты һәм Губкин урамы киҫешкән ерҙә урынлашҡан.
Ленин проспекты буйынса (элекке атамаһы Октябрь урамы) ҡаланың тағы ла бер майҙаны — Ленин майҙанына тиклем күтәрелергә мөмкин.
Тарихы
1967 йылдан 2005 йылғаса — Октябрҙең 50 йыллығы майҙаны.
2007 йылда майҙанға реконструкция үткәрелә һәм унда Ишембай нефтен символлаштырыусы фонтан асыла.
Иҫтәлекле урындары
Майҙанда 1969 йылда Ишембай ҡалаһының символы булған Башҡортостан нефтен тәүге асыусыларға һәйкәл ҡуйылған. Майҙан йәнәшәһендә Ишембай районы хакимиәте бинаһы урынлашҡан.
Мәҙәниәт
Башҡортостан нефтен тәүге асыусылар майҙанында Ишембай районы ауыл хужалығы предприятиеләре көҙгө йәрминкәләр үткәрә. Яңы йыл байрамында майҙанда ҡаланың дүрт елка ҡаласығының береһе ҡорола.
Партия хеҙмәткәрҙәренә обелиск (Таганрог)
Партия хеҙмәткәрҙәренә обелиск (1941 йылдың 17 октябрендә һәләк булыусыларға һәйкәл) — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһындағы обелиск.
Тарихы
1941 йылдың октябрендә фашистар СССР-ҙың Көньяғына үтә. Таганрогты алыу өсөн улар барлыҡ көстәрен һала, октябрь башында һуғыштар ҡала эргәһендә бара. 1941 йылдың сентябрь уртаһында ҡала етәкселәре казарма торошонда була. Был ваҡытта Таганрогка Ростов партия өлкә комитеты секретарҙары М. П. Богданов һәм Г. И. Ягупьев етәкселегендә өлкә партия хеҙмәткәрҙәре төркөмө килә. Улар алдында ҡала халҡын һәм ойошмаларҙы эвакуациялауҙы ойоштороу бурысы ҡуйыла. Портта ҡорамалдарҙы тейәү майҙанында партияның ҡара комитеты секретарҙары И. И. Решетняк Н. Я. Сердюченко һәм башҡа етәкселәр эшләй. М. И. Рамазанов, Л. С. Наталевич һәм С. Г. Морозов диңгеҙ порты складтарында һаҡланған игенде, дошман ҡулына эләкмәһен өсөн, халыҡҡа тарата.
1941 йылдың 17 октябре иртәһендә истрибитель батальондары Төньяҡ биләмәһе эргәһендә фашистар менән алышҡа инә. Сәғәт 11-ҙә партия һәм совет хеҙмәткәрҙәре төркөмө портҡа сигенә. Көндөҙгө сәғәт икелә «Адольф Гитлер» дивизияһының подразделениелары танкыларҙа ҡалаға инә һәм диңгеҙгә ынтыла. Һуғыш башлана. 1941 йылдың 17 октябрендә Таганрог вермахт ғәскәрҙәре ҡулына күсә.
Ҡала етәкселәре Таганрогты иң һцңғылар булып ҡалдыра. Портҡа немецтар тарафынан утҡа тотолған тимер юл составы әйләнеп ҡайта. Составтың паровозы юлдан аҫҡа осорола, ә вагондарҙан немецтарға юлды ҡаплау өсөн баррикадалар эшләнә. Әммә немецтар портҡа инә һәм караптарға минометтарҙан ут аса. Һөҙөмтәлә лейтенант И. О. Рогальский етәкселегендәге «Ростов Дон» канонер кәмәһе зыян күрә һәм идараны юғалтып, дрейфҡа ята. Был алышта контр-адмирал С. Ф. Белоусов ауыр яралана, М. П. Богданов, И. Л. Решетняк, Н. Я. Сердюченко, М. И. Рамазанов, Л. В. Наталевич һ.б. һәләк була. 1941 йылдың 17 октябрендә Ростов өлкә комитет секретары Г. И. Ягупьев ҡына тере ҡала.
Төнөн беҙҙекеләр канонерка бортынан яралы контр-адмирал Ф. С. Белоусовты һәм һәләк булыусыларҙы килеп ала. Улар барыһы ла Аҙауға алып барыла һәм шунда ерләнә. Һуңынан уларҙың ҡалдыҡтары Дондағы Ростовҡа күсерелә. 1944 йылда Таганрог ҡала партия комитеты һәләк булған Л. И. Решетняк, И. Я. Сердюченко, М. И. Рамазанов һәм В. Л. Наталевичты Таганрогта ерләргә ҡарар итә. Улар барыһы ла 1944 йылдың 27 авгусында Комсомол бульварындағы скверҙа туғандар ҡәберлегендә ерләнә.
1946 йылда Г. И. Ягупьев инициативаһы менән Комсомол (Тарихи) бульварындағы туғандар ҡәберлегендә һәләк булғандарҙың исемдәре яҙылып, обелиск ҡуйыла.
Һүрәтләнеше
Обелисктың тирә-яҡы төҙөкләндерелгән.
Әҙәбиәт
Киричек М. С. Музей под открытым небом. — Таганрог: ИП Стадников, 2010. — С. 86. — ISBN 978-5-9901455-3-5.
Мәүлитова Регина Салауат ҡыҙы
Мәүлитова Регина Салауат ҡыҙы (16 октябрь 1979 йыл) — спортсы. Ауыр атлетика буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2001).
Биографияһы
Регина Салауат ҡыҙы Мәүлитова 1979 йылдың 16 октябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған.
2001 йылда Урал физик культура академияһын тамамлай.
Спорт менән 15-се Олимпия резервы балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә шөғөлләнә (тренеры В. Г. Вагин).
1995 йылда Рәсәй йыйылма командаһына инә. 53 кг тиклемге ауырлыҡ категорияһында сығыш яһай.
Толстиков Генрих Александрович
Толстиков Генрих Александрович (21 ғинуар 1933 йыл — 25 апрель 2013 йыл) — Рәсәй органик-химигы,  Рәсәй Фәндәр академияһы академигы (1991); 1987 йылдан СССР Фәндәр академияһы академигы), химия фәндәре докторы (1969), профессор (1970). СССР Дәүләт премияһы һәм Рәсәй Федерацияһының Фән һәм техника өлкәһендәге премияһы лауреаты.
Биографияһы
Генрих Александрович Толстиков 1933 йылдың 21 ғинуарында Тажик ССР-ының Ҡаңғорт ҡасабаһында тыуған. 1957 йылда С. М. Киров исемендәге Ҡаҙаҡ дәүләт университетын тамамлай. 1977—1993 йылдарҙа — СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Химия институты директоры. 1984—1993 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Урал бүлексәһенең Башҡортостан фәнни үҙәге Президиумы рәйесе.
1993 йылдан — Рәсәй Фәндәр академияһы Себер бүлексәһе Н. Н. Ворожцов исемендәге Новосибирск Органик химия институтында.
Металл комплекслы  катализ һәм органик синтез өлкәһендәге хеҙмәттәр. РФА Себер бүлексәһе Президиумы ағзаһы. РФА Себер бүлексәһенең Н. Н. Ворожцов исемендәге Новосибирск Органик химия институты эргәһендә Рәсәй Фәндәр академияһы советнигы. «Себер» программаһы буйынса ғилми совет рәйесе. Байкал күле проблемалары буйынса ғилми совет рәйесе. Новосибирск «Успехи химии» журналының мөхәрририәте ағзаһы.
Хәтер
Новосибирскийҙа Көньяҡ зыяратта ерләнгән.
Һылтанмалар
Сотрудник РАН  1  55    2  Генриха Александровича Толстикова
Мөкминова Бағбостан Вилдан ҡыҙы
Бағбостан Вилдан ҡыҙы Мөкминова (1884—1963) — педагог, «Бағбостаниә» мәҙрәсәһе мөҙәрисе.
Биографияһы
Мөкминова Бағбостан Вилдан ҡыҙы 1884 йылда Өфө губернаһы Минзәлә өйәҙенең (хәҙерге Татарстан Республикаһы нының) Мәндей ауылында тыуған.
Атаһы вафат булғас, ғаиләһе менән Ырымбур ҡалаһына күсә һәм бында тәүге донъяуи мосолман уҡыу йортон — Фатима Әҙеһәмова мәктәбен тамамлай. 1908 йылда Ырымбурҙың Балтенков тыҡрығында (хәҙ. Трофимов тыҡрығында) Спицын йортонда ире Ғ. Ғ. Мөкминов һәм мөғәллимә Ф. Әҙеһәмова менән берлектә ҡатын-ҡыҙҙар өсөн башланғыс яңы ысуллы мәктәп аса. Бында уҡыу курсының дауамлығы ике йыл булып, уға ислам тәғлимәте, рус һәм төрки телдәре, арифметика һәм ҡул эше инә. Әммә ҡәҙимселәр ваҡытлы баҫмаларҙа тәнҡит мәҡәләләре баҫтырып, мәктәптең эшмәкәрлеген тотҡарлайҙар. Һөҙөмтәлә уҡыу йортонда тикшереүҙәр була һәм Мөкминованы рәсми булмаған педагогик эшмәкәрлек алып барыуҙа ғәйепләйҙәр.
1913 йылда Бағбостан Өфөгә бара, һәм Ырымбур мосолман диниә назаратына мөғәллимә вазифаһына имтихандар биреүҙе һорап, мөрәжәғәт итә, таныҡлыҡ алыуға ирешә. Артабан Ырымбурға ҡайтып, мәктәптә уҡыу ваҡытын 7 йылға (3 йыл — ибтидаи һәм 4 йыл — рушди) оҙонайта. Дәрестәр ике циклға — дини һәм дөйөм белем биреүгә бүленгән.
ИНМАН
«ИНМАН» компанияһының етештереү майҙансығы түбәндәге адрес буйынса урынлашҡан: Ишембай ҡалаһы, Башҡорт нефтен тәүләп асыусылар урамы, 2, Көнсығыш ҡасабаһынан алыҫ түгел.
Мөкминова Бағбостан Вилдан ҡыҙы
Биографияһы
1914 йылда Бағбостан Мөкминова педагогик тәжрибә алымдарын йыйыу ниәте менән Ғосман империяһына килә, бында төрлө уҡыу йорттарына, музейҙарға, китапханаларға бара, имтихандарҙа була, ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәте вәкилдәре менән осраша. Шул уҡ йылдың аҙағында меценаттар ярҙамында мәктәпкә үҙ бинаһы һатып алына. Ә 1915 йылда Мөкминова 20 кешегә һаналған пансион аса, мәктәбенең шәкерттәренә бында йәшәү хаҡы уҡыуы менән бергә айына — 25 һум, ә башҡа уҡыу йорттары ҡыҙҙары өсөн 20 һум тәшкил итә.
ИНМАН
Тарихы
1992 йылда завод файҙаланыуға тапшырыла. 1993 йылда тәүге продукцияһы — 9,0 тонна йөк күтәрергә һәләтле ИФ 300С гидроманипуляторы завод цехынан сыға. 1993 йылдан 2008 йылға тиклем «ИНМАН» ябыҡ акционер йәмғиәте йөк күтәреүсәнлеге 7,0 т, 4,0 т, 3,0 т, 2,0 т, 2,05 т, 1,0 тонна булған ИМ 240, ИМ 150, ИМ 95, ИМ 50, ИМ 55, ИМ 20 гидроманипуляторҙарын эшкәртә һәм сериялап сығарыуҙы үҙләштерә. Ишембай «Витязь» компанияһы вездеходтары нигеҙендә булдырылған технологик комплекстар ИНМАН-дың кран-манипулятор ҡоролмалары менән йыһазландырыла.
Мөкминова Бағбостан Вилдан ҡыҙы
Биографияһы
1915 йылда «Бағбостаниә» мәҙрәсәһендә 120 уҡыусы иҫәпләнгән, курсты 10 кеше тамамлаған һәм яңынан 30 кеше алынған. Уҡыу йортоноң 5 мөғәллимәһенең икеһе — гимназияла, ә ҡалғандары мәҙрәсәлә белем алғандар. 1916 йылда уҡыу программаһына өҫтәмә рәүештә тарих, география һәм тәбиғәтте өйрәнеү фәндәре индерелә.
ИНМАН
Тарихы
2011 йылдың июлендә «ИНМАН» ябыҡ акционер йәмғиәте акцияларын тотошлайы менән (100 %) Австрияның «Palfinger» компанияһы (ИНМАН-ға конкурент компания) һатып ала. Рәсәйҙең кран-манипуляторҙар етештереүсе алдынғы компанияһын һатып алыу Австрия концерны өсөн БДБ илдәрендә үҙ сауҙа маркаһын үҫтереү буйынса мөһим аҙым булып тора. Аналитиктар концерн был сауҙа мәлендә 18 млн. евро тотонған тип фаразлай. Ләкин Palfinger Ишембайҙағы база ярҙамында Рәсәй баҙарының дөйөм тәғәйенләнештәге манипуляторҙарға булған ихтыяжын яртылаш тәьмин итәсәк һәм нефть-газ тармағынан тотороҡло заказдар алыуға өлгәшәсәк.
Мөкминова Бағбостан Вилдан ҡыҙы
Биографияһы
Бағбостан Мөкминова тәҡдиме буйынса, 1917 йылдың 20 майынан 20 июленә тиклем Ырымбур губернаһы һәм өйәҙ земстволары тарафынан Ҡабан ауылында мосолман мөғәллимәләре өсөн методик-педагогик курстар ойошторола, уның менән С. Ҡ. Шакулова етәкселек итә. Был курстарға төрлө төбәктәрҙән, шул иҫәптән Урта Азиянан, Себерҙән һәм Маньчжуриянан, яҡынса 250 тыңлаусы килә. Курстар программаһына ислам тәғлимәте, арифметика, тәбиғәтте өйрәнеү, география, һынлы сәнғәт, методика, дидактика, йәмғиәтте өйрәнеү, гигиена, гимнастика һ. б. инә.
ИНМАН
Тарихы
2011 йылдың 26 авгусында «Башнефть» АНК-һы Асыҡ акционер йәмғиәте, үҙенең акциялар пакетын (54,91%) Австрияның Palfinger AG (Австрия) компанияһына һатып, «ИНМАН» ябыҡ акционер йәмғиәте акционерҙары составынан сыға.
Мөкминова Бағбостан Вилдан ҡыҙы
Биографияһы
Совет власы осоронда Бағбостан Мөкминова репрессияға дусар була һәм оҙаҡ йылдарға иркенән мәхрүм ителә. Иреккә сыҡҡас, Өфөлә йәшәй.
ИНМАН
Тарихы
2011 йылдың 4 октябрендә Рөстәм Хәмитов Австрияның Palfinger AG компанияһы етәкселеген ҡабул иткәндән һуң, «ИНМАН» базаһында етештереү Австрия технологиялары буйынса юлға һалынған заманса һәм ғәйәт ҙур предприятие булдырыласаҡ» тип белдерә. Производствоны киңәйтеү планлаштырыла, сығарыласаҡ изделиелар исемлегендә эшсе вышкалар, урман сәнәғәте өсөн кран-манипуляторҙар производство һәм сәнәғәт маҡсаттары өсөн башҡа ҡорамалдар буласаҡ.
Оригами
Орига́ми (折り紙, «бөкләнгән ҡағыҙ») —  япон ҡағыҙ менән эшләй торған биҙәнеү-ҡулланма сәнғәте. Был сәнғәтә бик күп алымдар ҡулланып төрлө объекттар эшләргә мөмкин. Объекттар бөкләгәндән һуң формаһын һаҡлай торған махсус ҡығыҙҙан эшләнә. Һүҙлектәр, телешоуҙар оригами ҡағыҙҙан эшләнгән торналар, кәмәлер, самолеттар тип кенә аңлата, әммә ҡағыҙ бөкләүҙең яңы технологиялары яңы моделдәрҙе һәм хайуандарҙы һәм эшләргә мөмкинлек бирҙе.
Иң тәүҙә япондар оригамины бер бит ҡағыҙҙан эшләгәндәр. Һуңыраҡ модулле оригами эшләргә өйрәнәләр. Бының өсөн төрлө киҫәктәрҙән айылым модулдәр әҙерләнә, һуңынан бер ҙур модулгә йыйыла. Шулай уҡ, оригаминан төрлө математик формалар эшләргә мөмкин.
Тарихы
Барлыҡҡа килеү осоро билдәһеҙ. Ҡағыҙ төрөү сәнғәте Ҡытайҙа I быуат — II быуатта барлыҡҡа килгән. Япониға VI быуатта ғына барып еткән. Беренсе моделдәр бик ябай булған, улар эшләгән әйбергә яҡынса ғына оҡшаған булған. Ҡағыҙ бөкләп эшләгән нәмәләрен кешеләр башҡа кешеләргә уңыш килтерә торған символ итеп бирер булған. Мәҫәлән, синто самурайҙары яңы өйләнешеүселәргә уңыш теләп, туй ваҡытында күбәләк кеүек биҙәлгән күҙлек кейеп сакэ (эсемлек) менән байрам итер булған.
Германия, Испания кеүек башҡа илдәрҙә лә ҡағыҙ бөкләү традициялары булыуы билдәле. 1490 йылда Европала ҡағыҙҙан эшләнгән кәмә картинаһы быны иҫбатлай. 1440 йылда ҡығыҙҙан ҡумталар эшләнә. Һәм ниһайәт, 1845 йылда Kan no mado ҡағыҙ бөкләп яһалған беренсе китап моделе тураһында яҙа''.
ИНМАН
Тарихы
2015 йылдың 23 июлендә яңы ИНМАН заводын рәсми асыу тантанаһы үткәрелә.
Оригами
Тарихы
''
Кешеләр оригами менән ҡыҙыҡһына башланы. 1954 йылда япон оригамасыһы Акира Йошизоа ҡағыҙҙан модель эшләү өсөн оригами ҡағиҙәләрен яҙып сыға. Уның оригами инструкциялары хәҙер ҙә барлыҡ итдәрҙә лә ҡулланыла.
Ҡағыҙ
Билдәле оригами оҫтаһы Питер Енгел, оригами өсөн ҡағыҙ квадрат формаһында яңы һәм йоҡа булырға тейеш тип иҫәпләй. Оригами өсөн төрлө размерҙа киҫелгән төҫлө ҡағыҙҙар һатыла. Оригама эшләүсе моделдең өлөштәре төрлө төҫтә булһын өсөн, ике ҡатлы, йәки биттәре төрлө төҫтә булған ҡағыҙ менән эшләй. Шулай уҡ махсус тестуралы, металлаштырылған, рәсемле ҡағыҙҙар була.
Күп кешеләргә оригами менән шөғөлләнеү оҡшай. Энгель ике яғынан ҡағыҙ йәбештерелгән алюмин фольганан эшләнгән оригами тураһында яҙа. Был ысул сэндвич тип атала. Оригами өсөн ҡағыҙ һәр ваҡыт бар. Ҡыҙыҡлы һәм уникаль моделдәр эшләү өсөн офис ҡағыҙы, обойҙар, салфеткалар, карточкалар һәм ҡағыҙ аҡсалар ярай.
Инструменттар
Күп кенә оригамисылар ҡағыҙҙы ҡаты өҫтәлдә бөкләй, ҡайһы берҙәре ҡағыҙҙы ҡулда бөкләй. Традицион оригами яһаусылар оригами ҡулдан ғына эшләнергә тейеш тип иҫәпләй. Хәҙерге заман оригама яһаусылары моделдең бәләкәй деталдәрен эшләү өсөн пицет, скрепкалар ҡуллана.
Төрҙәре
Кешеләр күр төрлө оригами эшләйҙәр, шуға күрә яңы төр оригами барлыҡҡа килеп тора