cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Созинов Алексей Станиславович
Биографияһы
1992 йылда Санкт-Петербург дәүләт санитар-гигиена институтында «Грипптың һәм башҡа киҫкен респиратор ауырыуҙарының бактериаль ҡатмарланыуын прогнозлау» темаһына медицина фәндәре кандидаты исемен алыуға диссертация яҡлай.
2003 йылда КДМУ-ның биомедэтика һәм медицина хоҡуҡи кафедраһы мөдире итеп һайлана. 2005 йылда «профессор» ғилми дәрәжәһе бирелә.
2004 йылда И. И. Мечников исемендәге Санкт-петербург дәүләт академияһында докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
2007 йылдан Бәйһеҙ Дәүләттәр Берҙәмлеге илдәре этик комитеттары форумы рәйесе.
2008 йылдың 26 декабрендә коллективтың дөйөм йыйылышында Ҡазан дәүләт медицина университеты ректоры итеп һайланған. .
2014 йылдың 14 сентябрендә V сағырылыш Татарстан Республикаһы Дәүләт Советына депутаттар һайлауҙарында «Берҙәм Рәсәй» партияһынан һайлана.
2019 йылдың 8 сентябрендә VI саҡылылыш ТР Дәүләт Советына депутат итеп һайлана. Социаль сәйәсәт комитетына, Татарстан Республикаһы Дәүләт Советы Президиумы ағзаһы.
«Биоэтика», «Ҡазан медицина журналы», «Медицина хоҡуҡы», «Хәҙерге заман клиник медицинаһы хәбәрҙәре» журналдарының редакция советына керә.
Сызрань
Сызрань (Сызрань) — Һамар өлкәһендәге ҡала. Халыҡ һаны буйынса өлкәлә өсөнсө урында тора.
Географияһы
Волга йылғаһы ярында урынлашҡан.
Ашурга
Ашурга — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы/ Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан 645 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сулзат
Сулзат — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Корта йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иҫке Уҫман (Шишмә районы)
Иҫке Уҫман (Среднеусманово) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 139 кеше. Почта индексы — 452159, ОКАТО коды — 80257875013.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Әл-Әғрәф сүрәһе
Әл-Әғрәф сүрәһе (الأعراف, Кәртәләр ) — Ҡөрьән Кәримдең 7 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 206 аяттан тора.
Транскрипцияһы
55. Үдғүү раббәкүм тәдарруғәү үә хуфйәтән иннәһү ләә йүхиббүл-мүғтәдиин.
56. Үә ләә түфсидүү фил-ардыи бәғдә исләәхиһәә үәдғүүһү хауфәү үә тамәғән иннә рахмәтә-ллааһи ҡариибүм-минәлмүхсиниин.
Варна
Варна (Варна) — Болгариялағы порт һәм курорт ҡала.
VI быуаттан Одессос грек колонияһы булараҡ билдәле. XII быуат сығанағында тәүге тапҡыр Варна тип телгә алына; йылға атамаһын йөрөтә. Этимология буйынса «вар» — «минераль сығанаҡ» һүҙенә бәйләйҙәр.
Халыҡ һаны буйынса Болгарияның өсөнсө ҡалаһы, ҙур мәҙәни һәм финанс үҙәге, шулай уҡ илдәге мөһим транспорт үҙәк булып тора. Варна — иң эре порт, Черноморск, Кавказ порты, Поти, Батуми һәм Истанбул менән паром бәйләй. Рәсми сығанаҡтар буйынса Варна ҡалаһында 365 242 кеше, янындағы ҡасабалар халҡы менән бергә 374 097 кеше йәшәй (2016 йыл иҫәбе).
Географияһы
Варна илдең төньяҡ-көнсығышында, Болгарияның Румыния менән сиктәш Ҡара диңгеҙ яры буйында урынлашҡан. Ҡаланан көнбайышҡараҡ оло күл ята. Ҡала ситендәге климат гранат, киви, финик, дөгө, лавр япрағы кеүек үҫемлектәргә уңай.
Йәй мәлендә һыуҙағы температура +20…+30 °C, эҫе көндәрҙә пляждағы ҡомлоҡтар 65 °C тиклем ҡыҙа.
Варна ҡултығындағы тулҡындарҙың уртаса бейеклеге яҡынса 61 см.Варнанан төньяҡтараҡ Изге Елена һәм Константин (элекке «Дуҫлыҡ»), Алтын ҡомлоҡ һәм Албена курорттары урынлашҡан.
Климат
Варналағы климат Урта диңгеҙҙекенә яҡын — дымлы субтропик (Cfa). Ғинуарҙағы уртаса температура +3,4 °C, июлдә — +24 °C, абсолют минимум — −24,3 °C — 1929 йылдың февралендә, абсолют максимум — +41,4 °C 1928 года 10 июлендә теркәлә. Варнала ҡар оҙаҡ ятмай, шуға климатик ҡыш булмай. Иң һалҡын ай — ғинуар. Февралдең икенсе яртыһында яҙ башлана. Йәй апрель аҙағынан октябрь уртаһына тиклем һуҙыла. Йәй көндәрендә уртаса температура +28 °C..+30 °C, төндәрен — +18 °C..+20 °C. Көҙ оҙайлы һәм йылы, һалҡындар булыуы ихтимал. Ҡара диңгеҙҙә һыу температураһы ғинуарҙа +7 °C, июлдә — +24 °C. Уртаса яуым-төшөм кимәле 471 мм, июнь и ноябрь — яуынлы айҙар.
Тарихы
Баҡыр һәм таш быуаттарҙа Варнала бер нисә археологик мәҙәниәт була. Шул иҫәптән баҡыр быуатҡа ҡараған Варна мәҙәниәте тип аталғаны ла бар.
Б.э. тиклем яҡынса 570 йылдарҙа грек күскенселәре Ҡара диңгеҙ ярында Одессос колонияһына нигеҙ һала.
Б.э. тиклем IV быуатта. дәүләт-ҡала фракийҙар менән сауҙа итеү үҙәгенә әйләнә. Бында б.э. тиклем III—II быуаттарҙа үҙҙәренең тимер тәңкәһен баҫалар.
Б.э. тиклем III быуатта ҡаланы Македония, унан Рим империи баҫып ала (римдар уны Деонисиополь тип йөрөтә). Шуға ҡарамаҫтан Варнала һәр ваҡыт сауҙа һәм төрлө кәсептәр бик әүҙем үҫешә.Бында II быуатҡа ҡараған рим мунсалары емеректәре әлегәсә һаҡлана.
Христиан дине Варнаға бик иртә килә. Болгар сиркәүе һаҡлаған легенда буйынса, Одесос ҡалаһындағы епископ Амплий изге апостола Павелдың уҡыусыһы була. VI быуатта ҡала автокефаль епископлығының үҙәгенә әйләнә, әммә VI б. аҙағында — VII б. башында уны емерәләр. 680—681 йылдарҙа ҡаланы болгар ханы Аспарух тергеҙә һәм ул Болгар ханлығына инә.
971—972 йылдарҙан 1391 йылға тиклем ҡала Византия империяһы составында була. Был саҡта Варна христианлыҡ һәм сауҙа үҙәге булараҡ Константинополь, Дубровник, Венеция, Генуя менән тығыҙ бәйләнештә йәшәй.
1391 йылда Варнаны Ғосман империяһы ғәскәре яулап ала һәм уны яр буйы ҡәлғәһенә әйләндерә.
1444 йылдың 10 ноябрендә тәре походына сыҡҡан венгр һәм поляк ғәскәрҙәре король Владислав III башлығында солтан Морат II ғәскәре менән һуғышы, Варна янында еңелә, король Владислав III һәләк була.
XVIII—XIX бб. Варна эре сауҙа үҙәгенә әйләнә.
1768—1774 йй урыҫ-төрөк һуғышында Варнаға барона Унгерн-Штернберг (1730—1799) һәм полковник В. А. Ангальт-Бернбуржский (1744—1791) етәксклкгкндә отряд ебәрелә. Әммә улар ҡәлғәнә ала алмай, һөҙөмтәлә алты еңел артиллерия орудиеһы, ете йөҙләп кеше юғалтып, Аджимлерға сигенә.
1806—1812 йй. урыҫ-төрөк һуғышында 1810 йылда Варнаны өс аҙна буйы генера Цызырев отряды алырға маташа, ҡәлғә уға ла бирелмәй, көҙгә отряд сигенә.
1828—1829 йылдарҙағы урыҫ-төрөк һуғышында төрөк ҡәлғәһе Варна тағы ла нығытыла. 1828 йылдың 1 июлендә урыҫ ғәскәре флот ярҙамында Варнаға һөжүм башлай. 29 сентябрҙә ҡәлғә баш һала. 9 мең тотҡон, 291 орудие алына.
Варнаны алыу хөрмәтенә Ырымбур өлкәһендәге хәрби-һаҡ торағына (хәҙер Силәбе өлкәһендәге Варна ауылы) һәм ике кораблгә Варна атамаһы бирелә.
Адрианополь солоғо шарттарына ярашлы Варна Төркиәгә кире ҡайтарыла. Быға яуап итеп урыҫ ғәскәре сигенерҙән алда ҡәлғәнең нығытмаларын шартлата, ул 1853 йылда ҡабаттан тергеҙелә. Ҡырым һуғышы мәлендә ҡала Севостоплгә ҡаршы торған инглиз-француз ғәскәрҙәренең базаһына әйләнә.
1866 йылда Варна — Русе тимер юлы төҙөлгәс, ҡаланың үҫеше әүҙемләшә.
1877—1878 йй. урыҫ-төрөк һуғышы башланыр алдынан Варна ҡәлғәһе өс форт менән нығытыла, бүлмә артиллерия ҡуйыла. Һуғыш мәлендә Варна, Силистра, Рущук, Видин төрөктәрҙең ҡәлғә районы була. Сан-Стефан солоҡ килешеүе шарттары буйынса Варнаны төрөк ғәскәре ташлап китергә тейеш була, әммә улыр был талапты 1878 йылдың 27 июленә тиклем үтәмәй. Һөҙөмтәлә, урыҫ армияһы ҡаланы азат итеп, уны оҙайлы төрөк хакимлығынан азат итә. Варна яңы Болгарияның бер өлөшөнә әйләнә.
1892 йылда ҡалала Болгариялағы тәүге мамыҡ иләү фабрикаһы асыла.
1899 йылда Варнаны София менән тоташтырыусы тимер юл сафҡа индерелгәс, Варнаның сауҙа һәм транспорт үҙәге булараҡ мөһимлеге тағы ла арта.
1906 йылда гавань заманға ярашлы яңыртыла, 1907 йылда судно төҙөү буйынса верфь төҙөлә.
Беренсе Донъя һуғышынан һуң Варна төньяҡ Болгария өсөн сауҙа үҙәге булып ҡала, әммә Добруджины юғалтыуы сәбәпле уның Бургасҡа ҡарағанда әһәмиәте кәмей, 1921 йылда Варна диңгеҙ курорты статусын ала.
Икенсе донъя һуғышы мәлендә 1940 йылда немецтар Варна портын кригсмарине хәрби кораблдәрен урынлаштырыу өсөн әҙерләйҙәр. 1941 йылдың 2 мартында Болгарияға немец ғәскәрҙәре инә. 1944 йылдың сентябренә тиклем Бургаста уларҙың хәрби-диңгеҙ флоты тора. Шул уҡ мәлдә ҡалала һәм уның янында Ҡаршылыҡ хәрәкәте эш итә. 1944 йылдың 8 сентябрендә СССР-ҙың Ҡара диңгеҙ флоты портты ала.
Һуғыштан һуң судно һәм корабль төҙөү заводтары төҙөкләндерелә, двигатель заводы төҙөлә.
1964 йылдан Варнала халыҡ-ара балет фестивале үткәрелә.
1985 йылда бында «Тыныслыҡ байрағы»(«Знамя мира») балалар үҙәге асыла. Бында ҡурсаҡ театры, ҡурсаҡ музейы, йәштәрҙең техник һәм фәнни ижад үҙәге, балалар һәм үҫмерҙәр ойошмалары инә.
Халҡы
1656 йылда Варнала 4000 кеше йәшәгән, 1880 й. — 24555, 1934 й. — 70 мең кеше. Икенсе донъя һуғышынан һуң ҡала әүҙем үҫә башлай.
Транспорт
Варна ҡалаһында автобус, троллейбус, такси маршруты, такси транспорты бар. Киләсәктә тиҙ йөрөшлө трамвай линияһы төҙөү ҡаралған.
Ҡала үҙәгенән 7,5 км алыҫлыҡта Варна аэропорты урынлашҡан. Шулай уҡ ҡалала тимер юл вокзалы бар, ул эске һәм халыҡ-ара поездарҙы ҡабул итә (йәйге миҙгелдә Мәскәү, Һарытау, Минск һәм Киев менән бәйләнештәр була), башлыса туризм һәм сәйәхәт линияларын хеҙмәтләндереүсе 2 автовокзал, диңгеҙ вокзалы эшләй.
Мәғариф
Варна иң мөһим университеттар үҙәктәренең береһе булып тора, унда 37 000 ашыу студент белем ала:
Громова Ульяна Матвеевна
Громова Ульяна Матвеевна (3 ғинуар 1924 йыл — 16 ғинуар 1943 йыл) — 1942—1943 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Гитлер ғәскәре оккупациялаған Краснодон ҡалаһының «Йәш гвардия» йәшерен антифашистик комсомол ойошмаһы штабы ағзаһы. Советтар Союзы Геройы (1943 йыл, үлгәндән һуң).
Һуғышҡа тиклем
Улья́на Матве́евна Гро́мова 1924 йылдың 3 ғинуарында Донецк губернаһы Луганск округы (хәҙер — Украин ССР-ы, Ворошиловград өлкәһе, Краснодон районы) Первомайка ҡасабаһында эшсе ғаиләһендә тыуған.
Атаһы — Матвей Максимович Громов, 1880 йылда Рәсәй империяһы Полтава губернаһында тыуған. 1904-1905 йылғы рус-япон һуғышында ҡатнашҡан 1905 йылда Краснодонға күсеп килә, шахтала эшләй. 1937 йылдан алып — пенсионер. Пенсияға сыҡҡандан һуң, первомай тирмәнендә тоҡсо таровщик булып эшләгән.
Әсәһе — Матрёна Савельевна Громова, 1884 йылда тыуған, хужабикә.
Ғаиләлә биш бала булып, шулар араһында Ульяна кесеһе була.
1932 йылда Ульяна 6-сы Первомай урта мәктәбенең беренсе класына уҡырға бара. Бик яҡшы уҡый, кластан класҡа Маҡтау грамоталары менән генә күсә, әүҙем пионерка була.
1939 йылда мәктәптең уҡыусылар комитеты ағзаһы итеп һайлана.
1940 йылдың мартында ВЛКСМ сафына инә.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда
1942 йылдың 17 июлендә башланған Ворошиловоград өлкәһен нацистик Германия ғәскәрҙәре оккупациялаған дәүерҙә, Ульяна, сирле әсәһен ҡалдырып китә алмау сәбәпле, эвакуацияланмай тороп ҡала..
1942 йылдың октябрендә Громова ойошмала штабы ағзаһы итеп һайлана. Ул хәрби операцияларҙы әҙерләүҙә әүҙем ҡатнашты, антифашистик листовкалар төҙөү һәм таратыуҙа, медикаменттар дарыуҙар йыйыуҙа, халыҡ араһында фашистарға буйһонмаҫҡа, уларҙың ғәскәрен аҙыҡ-түлек менән тәьмин планын өҙөргә һәм гитлер Германияһына совет йәштәрен эшкә вербовкалауға ҡаршы торорға саҡырып агитация үткәреүҙә әүҙем ҡатнаша.
1942 йылдың 7 ноябренә ҡарата төндә, Бөйөк Октябрь социалистик революцияһының 25 йыллығы алдынан, Ульяна йәш гвардиясы Анатолий Попов менән бергә оккупацияланған Краснодонда № 1-бис шахтаһы торбаһына ҡыҙыл флаг ҡаҙай.
Ҡалала йәшерен ойошма ағзаларын күпләп ҡулға алыуҙар башланғас, Ульяна тотҡон йәш гвардиясылар менән бәйләнешкә инергә тырыша, уларҙың ҡасыу планын уйлай.
1943 йылдың 10 ғинуарында, ун туғыҙ йәше тулып бер аҙна үтеүгә, Ульяна Громов ҡулға алына һәм гестапо зинданына ташлана. Ҡаты туҡмау һәм язалауҙар менән оҙатылған һорау алыуҙарҙы, бирешмәй, батырҙарса ныҡлыҡ менән күтәрә. Йәш гвардиясыларҙың Тыуған илгә һәм иптәштәргә хыянат итмәм тигән изге анттарына тоғро булып ҡала, ул йәшерен ойошма эшмәкәрлеге буйынса ниндәй ҙә булһа мәғлүмәт биреүҙән баш тарта. Язалау һәм туҡмауҙарҙы ҙур сыҙамлылыҡ менән, рухын һындырмай үткәрә, дуҫтарына таяныс була, Михаил Юрьевич Лермонтовтың «Демон» поэмаһын яттан уҡый. Хатта туғандарына йәшерен ебәргән үлер алдынан яҙылған хатында ла илһөйәрлек тойғоһо һәм еңеүгә ышаныс ярылып ята, ағаһы Елисейға «үҙ тыуған илебеҙ өсөн ныҡ тор» тип мөрәжәғәт итә.
«… Ульяна Громованы сәсенән аҫып ҡуялар, арҡа тиреһен киҫеп биш саталы йондоҙ яһайҙар, түшен киҫәләр, тәнен ҡыҙҙырылған тимер менән өтәләр һәм яраһына тоҙ һибәләр, ҡыҙҙырылған плитаға ултырталар. Ғазаплауҙар оҙаҡ һәм ҡанһыҙ дауам иткән, әммә ул өндәшмәгән…»
"«Ульяна Громова, 19 йәштә, уның арҡа тиреһенән биш саталы йондоҙ киҫкәндәр, уң ҡулы, ҡабырғалары һынған» (СССР Министрҙар Советв эргәһендәге Дәүләт Именлек Комитеты (КГБ) Архивынан, д. 100−275, т. 8)"
1943 йылдың 16 ғинуарында, кеше күтәрә алмаҫлыҡ ҡаты ғазаптарға дусар итеп, гитлер оккупанттары Ульянаны һәм башҡа йәш гвардиясыларҙы язалап үлтерәләр һәм кәүҙәләрен 5-се краснодон шахтаһының 58 метр тәрәнлегендәге шурфына ташлайҙар.
1943 йылдың 1 мартында, хәрби хөрмәттәр күрһәтеп, Краснодон ҡалаһының үҙәк майҙанындағы герой-антифашистарҙың туғандаш ҡәберлегендә ерләнгән, бында уларҙың батырлығы тураһында иҫтәлек хөрмәтенә «Йәш гвардия» мемориаль комплексы төҙөлгән.
Хәтер
Ульяна Громова исеме
Бланка Намюрская
Бланка Намюрская  (Blanche de Namur, Blanka av Namur, Blanka av Namur, Blanca Namurcensis; 1320, Намюр, Намюр — 1363, Тенсберг замогы (Норвегия короллеге) — Дампьер нәҫеленән маркграф Намюр Жан I өлкән ҡыҙы, кейәүҙә саҡта — Швеция һәм Норвегия королеваһы.
Урта быуатта иң билдәле норвег һәм швед королеваларының береһе. Сәйәси һәм йәмәғәт тормошонда әүҙем эш алып бара. Халыҡ мөхитендә уның тураһында күп хикәйәләр һәм йырҙар ижад ителгән.
Иртә йылдары
Бланка яҡынса 1320 йылдар тирәһендә Намюр ҡәлғәһендә тыуа. Ул Дампьерҙар йортоноң маркграфы Намюр Жан I һәм уның ҡатыны — Капетингтар династияһы тармағынан Мари д’Артуаның ҡыҙы була. Атаһы буйынса ул Фландрия графтары, әсәһе яғынан — Франция королдәре сығышынан була.
Үҙенең бала сағын Фландриялағы графтар резиденцияһында Винендейл һарайында үткәрә, бында принцессаға ярашлы яҡшы ғына белем ала.
Магнус Эрикссон, Норвегия һәм Швеция короле, маркграф Намюрҙың ҡыҙының матурлығы тураһында ишетеп, 1334 йылдың июнендә уны шәхси һората. Уға ризалыҡ менән яуап бирәләр. 1335 йылдың авгусында никахлашҡан принцесса Швецияға китә.
Норвегия һәм Швеция королеваһы
1336 йылдың 24 июнендә (21 июль) Стокгольмда Бөйөк сиркәүҙә Бланка Норвегияның, Швецияның һәм Сконеның королеваһы тип тәғәйенләнә. Киләһе йылда ул беренсе балаһын таба.
Иренең идара итеү ваҡыты ике короллектә лә иҡтисади һәм сәйәси тотороҡһоҙлоҡ ваҡытына тура килә. 1355 йылда уларҙың өлкән улы, Швеция тәхет вариҫы булырға тейеш Эрик, бәләкәй ҡустыһы Хакон инде Норвегияның короле булған тип, дәүләт түңкәрелеше ҡыла. Ул Швециялағы хакимлыҡты законһыҙ рәүештә тартып ала һәм Дания менән һуғышҡа әҙерләнә башлай, әммә сәйер шарттарҙа ҡапыл үлеп ҡала. Уны ҡатыны менән әсәһе ағыулап үлтергән, тигән имеш-мимештәр барлыҡҡа килә.
Королева Бланка аҡыллы ғына түгел, ә матур ҡатын-ҡыҙ булған тип күрһәтә хәҙерге заман сығанаҡтары. Әммә тере сағындағы уның бер генә һүрәттәре лә һаҡланмаған. 1346 йылда королева документының мисәтендә ҡатын-ҡыҙ һүрәтләнә, билбауһыҙ оҙон күлдәктә, уң ҡулында скипетр һәм башына таж кейгән. Бланка Намюрская швед короле һарайында сәнғәткә зауыҡ уята, шағир һәм рәссамдарҙы һарайға ылыҡтыра. Билдәле булыуынса, күпмелер ваҡыт королеваның фрейлинаһы булып билдәле изге Бригитта Шведская була.
Үлеме
1363 йылдың апрелендә кесе улының туйынан һуң королева Бланка, фаразлауҙар буйынса Тенсбергта вафат була. Үлгән ваҡыты һәм ерләнгән урыны әлегә тиклем билдәләнмәгән. Васыятына ярашлы, королева Вадстен аббатлығында ерләнгән булырға тейеш.
Никахы һәм нәҫеле
1335 йылдың октябрендә — ноябрь башында Бланка Намюрская Швеция короле Магнус II, Норвегия короле Магнус VII, Седерманландскийҙың улы Эрик Магнуссондың һәм принцесса Ингеборга Норвежскаяның улдары Магнус Эрикссонға (1316 —1.12.1374) кейәүгә сыға. Был никахтан биш бала тыуа. Өс ҡыҙ, исемдәре билдәһеҙ, сабый ваҡыттарында вафат булалар һәм Ас аббатствоһында ерләнәләр. Ике улы ғына иҫән ҡала:
Мәҙәниәттә
Балалар өсөн швед халыҡ йырҙарының береһе «Rida, rida heter hästen Blanka ranka» (Бланка исемендәге атҡай, йөрөт мине, йөрөт тубығыңа ултыртып) Альберт Эдельфельтаны «» тип аталған билдәле картинаһын яҙыуға дәртләндерә (1877). Унда королева кинйә улы Хаконды тубығына ултыртып һикертеп ултырған ҡиәфәттә һүрәтләнә.
Королеваның исемен билдәле һыра компанияһы Брассери дю Бок йөрөтә.
Һаҙ турғайы
Һаҙ турғайы Дубровник, — Рәсәйҙең һҙәм Себерҙең үҙәк һыҙатында йәшәй торған ваҡ ҡош йәки турғай.
Ҡылыҡһырлама
Турғай ҙурлыҡ. Күберәк яңғыҙ йәки парлашып йөрөй¬ҙәр. Үлән йәки ҡыуаҡҡа ултырып һайрай. Ата ҡоштоң һырты көрән, сикәләре, тамағы йымылдап торған ҡара. Түшендә арҡыры көрән һыҙыҡ бар. Ҡанаттары һәм ҡойроғо ҡара. Яурынынан аҡ һыҙыҡ үтә. Аҫ яғы аҡһыл һары. Инә ҡоштоң һырты аҡ таплы һорғолт көрән, һоло турғайынан ҡара сикәләре һәм ҡара тамағы менән айырыла.
Тауышы
Тауышы тоноҡ ҡына: «тик-тик». Матур һыҙғырып һайрай.
Йәшәү рәүеше
Болондарҙа, таллы туғайҙарҙа, һыу буйҙарында, һаҙлыҡтарҙа йәшәй. Бөжәктәр һәм үлән орлоҡтары менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ерҙә оялай. Ҡара һипкелле бөртөк йәшкелт һоро йәки алһыу зәңгәр йомортҡаһы була.
Гёллинген
Гёллинген (Gollingen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 731 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,74 км2. Диңгеҙ кимәленән 170 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6567 һәм автомобиль коды — KYF.
Сәскәле үҫемлектәр
Сәскәле үҫемлектәр йәки ябыҡ орлоҡлолар, көплө орлоҡлолар (Цветко́вые расте́ния, Покры́тосеменны́е, Magnoliophyta, йәки Angiospermae ανγio — сосуд, ) иң юғары үҫемлектәр бүлегенә инә.
Сәскәләре енси үрсеү ағзаһы булып тора һәм орлоҡ бөрөһө (орлоғо емеш эсендә) емшән эсендә көплө (ҡаплаулы) була. Шуға ла уларҙы ябыҡ, йәки көплө орлоҡлолар тип атайҙар ҙа инде.
Сәскәле үҫемлектәр, йәки Ябыҡ орлоҡлолар бүлегенең төп билдәләре
1.Үрсеү (репродуктив)органы — сәскә.
2.Орлоҡ бөрөһөн һәм емеште һаҡлаусы емшән һәм емеш эргәлегенең булыуы.
4.Инә үрсем(инә гаметофит) булып орлоҡ бөрөһө эсендәге 8 ядролы ( 8 гаплоид күҙәнәктән торған)яралғы моҡсайы тора.
5.Ата үрсем булып (ата гаметофит) булып вегетатив һәм генератив күҙәнәктәрҙәг торған һеркә тора.
6.Сәскәле үҫемлектәрҙең йәнә бер үҙенсәлеге - икеләтә аталаныуы. Орлоҡ бөрөһө эсендә ике күҙәнәк аталана:'''
үҙәк күҙәнәк (2n) + спермий (n) = триплоид күҙәнәк (3n)
7.Икеләтә аталаныу гиготанан — орлоҡ бәбәге (буласаҡ үҫемлек), триплоид күҙәнәктән —эндосперм (бәбәк өсөн туҡлыҡлы матдәләр), орлоҡ бөрөһөнән —орлоҡ, емшәндән емеш  барлыҡҡа килеүе менән тамамлана.
Орлоҡтың бөтә үҫеше емшән эсендә, аҙаҡ өлгөргәнсе емеш эсендә (емеш эргәлеге һаҡлай) бара.
8.Сәскәле үҫемлектәрҙең орлоғандағы эндосперм триплоид күҙәнәктәрҙән тора.Эндоспермда бәбәк өсөн туҡлыҡлы матдәләр һалына, һәм ул орлоҡ эсендә уның менән бергә өлгөрә.
9.Орлоҡтың бәбәгенән спорофит үҫеп сыға(үҫемлектең енси булмаған диплоид быуыны).Был быуын үлән, ҡыуаҡ, лиана, ағас формалары булып йәшәй.
Емеш бары сәскәле үҫемлектәрҙә генә була. Ошо үҙенсәлеге сәскәле үҫемлектәрҙе барыһынан да отошлораҡ итә.
Сәскәле үҫемлектәр башҡа төр үҫемлектәрҙән сәскәләре булыуы һәм емеш барлыҡҡа килтереүе менән айырыла.
Систематикаһы
Сәскәле үҫемлектәрҙең 250 меңгә яҡын (ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса 350 меү тирәһе тип бирелә) төрө билдәле. Сөнки әлеге көнгә хәтле яңынан-яңы төрҙәрен таба торалар. Төҙөлөштәре буйынса ырыуға берләштерәләр.
Оҡшаш ырыуҙар ғаиләгә инә. Мәҫәлән: бойҙай ырыуы, арыш ырыуы, арпа ырыуы һәм уларға оҡшаш башҡа ырыуҙар, ҡыяҡлылар ғаиләһенә инә.
Ә ғаиләнең һәр береһен үҫемлектәрҙең ниндәй ҙә булһа бер класына индерәләр: бер өлөшлөләр ( Liliopsida, йәки  Monocotyledones, 5 аҫкласс,  37 тәртип, 125 тирәһе ғәилә, 3000-дән артығыраҡ ырыу  һәм  59 000 тирәһе төрҙән тора) йәиһә,  ике өлөшлөләр (Magnoliopsida, йәки Dicotyledones, 6 аҫкласс, 128 тәртип, 418 ғәилә, 10 000 тирәһе ырыу һәм  199 000 тирәһе төр)  класына.
Ғаиләләре
1. Әүернә сәскәлеләр — 3000-гә яҡын төрө бар, бер һәп күп йыллыҡтар, бөжәктәр ярҙамында һеркәләнә, сәскәләре бөтәһе лә әүернә(крест) һымаҡ. Сәскәләре тәлгәш, емештәре пәрҙәле ҡуҙаҡ. Күбеһе культуралы үҫемлектәр(кәбеҫтә,һыйыр шалҡаны, торма, редис, шалҡан, турнепс, горчица, керән, левкой). Сүп үләндәре лә бар(тиле шалҡан, тиле торма, ярут, көтөүсе муҡсаһы, ҡаҡы, еҫле тиле торма). Ҡайһы берҙәренән май һығалар.
2. Роза сәскәлеләр - 2000 самаһы төр инә. Улар араһында ағастар, ҡыуаҡтар һәм үләндәр бар. Емеш ағастарынан алмағас, груша, сейә, слива, һары сейә, персик, абрикос, миндаль, муйыл, миләш киң билдәле.
Декоратив ҡыуаҡтар: гөлйемеш, энәлек, спирея. Үҫемлектәр: эт табаны, тура һабаҡлы ҡаҙ үләне, ҡыҫыр сәскә, аҡ селек.
Сәскәләре бер-береһенә оҡшаш — дөрөҫ формала. сәскә төбө киң, каса һымаҡ. Сәскә эргәлеге ике ҡатлы, ул 5 каса һәм 5 таж япраҡсаларынан тора. Күбеһенең һеркәстәр күп була.
3.  Ҡуҙаҡлылар - 12 меңдән ашыу иҫәпләнә. Бер йыллыҡ, ике йыллыҡ үҫемлектәр, шулай уҡ ҡыуаҡтар, ағастар ҙа бар.
Культуралы ҡуҙаҡлылар: борсаҡ, фасоль, соя, мал борсағы, люпин.
Декоратив үҫемлектәр: һары акация, глициния, хуш еҫле кәрешкә.Улар тышҡы яҡтан бер — береһенә бик аҙ оҡшаған. Уларҙың ҡуҙаҡтары булғанға ошо ғаиләгә берләштергәндәр.
4. Эт ҡарағаты һымаҡтар - 2000-гә яҡын төр. Улар хужалыҡта мөһим һаналалар. Аҙыҡ үҫемлектәре: картуф, помидор, баклажан.
Декоратив үҫемлектәр: гибридлы петуния, хуш еҫле тәмәке.
Дөйөм билдәләре: сәскәләренә ҡушылып үҫкән 5 япраҡсалы каса, ҡушылып -ҫкән 5 япраҡсалы таж, 5 һеркәс, 1 емешлектәре бар. Улар араһында ағыулы үҫемлектәр бар: ҡара тилебәрән, ҡаразирә, эт еләге.
5. Ҡатмарлы сәскәлеләр — 25 мең самаһы төр. Көнбағыш, астра, георгин, тырнаҡ гөл, хризантема, зәңгәр сәскә, ромашкалар, бәпембә, үгәй инә үләне һ.б.
Инфляция
Инфля́ция (inflatio «күбеү») — тауарҙарға һәм хеҙмәттәргә хаҡтарҙың дөйөм кимәле күтәрелеүе.
Сәскәле үҫемлектәр
Ғаиләләре
Кәрзинкә сәскәлек. Сәскәлектә бик күп һанда ваҡ сәскәләр бар.
Инфляция
Инфляция ваҡытында тауарҙар һәм хеҙмәттәрҙең баҙар хаҡтары даими арта бара, бер үк аҡсаға уларҙы элеккегә ҡарағанда аҙыраҡ һатып алып була. Асылда, аҡсаның һатып алыу һәләте кәмей, уның ҡиммәте арзаная. Аҡсаның арзанайыуы баҙар иҡтисадында хаҡтарҙың күтәрелеүенә килтерә. Хужалыҡ итеүҙең административ-команда системаһында аҡсаның арзанайыуы хаҡтар үҫеүенә килтермәүе лә ихтимал, әммә ул ваҡытта тауар дефициты күҙәтелә.
Инфляция оҙайлы, тотороҡло процесс булараҡ ҡарала. Инфляция бөтә хаҡтарҙың да бер ваҡытта күтәрелеүен аңлатмай, сөнки айырым тауарҙарға һәм хеҙмәттәргә хаҡтарҙың түбәнәйеүе йәки үҙгәрешһеҙ ҡалыуы ихтимал. Хаҡтарҙың дөйөм кимәле, йәғни ВВП дефляторы үҫеүе инфляцияға килтерә.
Сәскәле үҫемлектәр
Ғаиләләре
7.  Ҡыяҡлылар - был ғаиләгә бик күп үҫемлектәр керә. Тамыр системаһы суҡ, һабаҡтары быуынлы, япраҡтары ҡыяҡлы. Япраҡ йәймәһе тар, оҙон, паралель һеңерсәле һәм оҙон еңсәле.
Сәскәләрендә ике сәскә ҡабығы, ике сәскә ярыһы, өс һеркәс һәм ике емешлек ауыҙы була, бер йөнтәҫ ултырма емешлек бар. Емештәре— бөртөксә.
Инфляция
Инфляция сәбәптәре
Иҡтисад фәнендә инфляцияның түбәндәге сәбәптәре билдәләнә:
Ҡулланыусылар хаҡтары индексы
Инфляцияны үлсәүҙең иң киң таралған ысулы булып ҡулланыусылар хаҡтары индексы (ИПЦ) тора. Ул алдан билдәләнгән тауарҙарға һәм хеҙмәттәргә хаҡтар кимәлен даими күҙәтеү аша иҫәпләнә. Билдәләнгән тауарҙар һәм хеҙмәттәр исемлеге ҡулланыусылар кәрзине тип атала. Ҡулланыусылар кәрзиненең дөйөм хаҡы үлсәнә һәм алдағы осорға ҡарата үҙгереү индексы билдәләнә.
Рәсәйҙә Федераль дәүләт статистикаһы хеҙмәте инфляция кимәлен даими күҙәтә, ҡулланыусылар хаҡтары индексын иҫәпләй һәм рәсми баҫтырып сығара. Рәсми индекстар йыш ҡына кешеләр мәнфәғәтендә төҙәтеү коэффициенттары булараҡ, мәҫәлән, компенсация, зыян күләмен иҫәпләгәндә файҙаланыла.
Был индекстан тыш, шулай уҡ ҡулланыусылар хаҡтарының база индекстары (БИПЦ) ла иҫәпләнә. База инфляцияһы индексы ҡулланыусылар хаҡтары индексына инә. Был индекс хаҡтарҙың административ, осраҡлы ваҡиға, миҙгел йоғонтоһо аҫтында хаҡтарҙың ҡыҫҡа осорҙа киҫкен үҙгәрештәренән тыш иҫәпләнә. БИПЦ ғәҙәти ИПЦ кеүек, үк шул уҡ тауарҙар һәм хеҙмәттәр кәрзине өсөн иҫәпләнә. Әммә, хаҡтарҙың ваҡытлыса үҙгәреүенә йоғонтоло тауарҙар һәм хеҙмәттәр иҫәпкә алынмай.
Башҡа индекстар
Ҡулланыусылар хаҡтары индексынан тыш инфляцияны иҫәпләүҙең башҡа ысулдар ла бар. Ҡағиҙә булараҡ, бер нисә төп ысул ҡулланыла:
Пыжуг
Пыжуг (Пыжук) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 240 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Түбәнге Көрмәҙе
Түбәнге Көрмәҙе (Нижняя Курмаза) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 17 кеше. Почта индексы — 452056, ОКАТО коды — 80212819004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Голый Карамыш (йылға)
Голый Карамыш  — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карамыш йылғаһының уң ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гутконгдо (Панча ҡушылдығы)
Гутконгдо — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Панча йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әл-Әнфәл сүрәһе
Әл-Әнфәл сүрәһе (الأنفال, Һуғыш табышы ) — Ҡөрьән Кәримдең 8 сүрәһе. Мәҙинәлә иңгән сүрә, 75 аяттан тора.
Яланкүл (иҫке үҙән)
Яланкүл (Яланькуль) — Башҡортостан Республикаһы Бөрө районында Ағиҙел йылғаһының уң ярындағы иҫке үҙәне.
Исеменең килеп сығышы
Лимноним ялан — «дала, ҡыр» һәм күл — «күл» тигән башҡорт һүҙҙәренән килеп сыҡҡан.
Тасуирламаһы
Һыу ятҡылығы Үгеҙ ауылынан көньяҡтараҡ, Калинник ауылынан төньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан.
Күлдең майҙаны − 1,64 км², оҙонлоғо — 6,5 км, уртаса тәрәнлеге — 2,4 м.
Күл эвтроф сифатлы, дүртенсел осор, йәғни балсыҡлы, ҡомло тоҡомло; соҡоро оҙонса, атмосфера яуым-төшөмөнән туйына.
Яланкүл тирәләп Старица, Ҡәҙер, Светлое, Емелино, Иҫән, Дикое тигән һәм башҡа күлдәр урынлашҡан. Көньяҡ-көнбайыш осонда Яланкүлдән Инеш шишмәһе ағып сыға һәм уны, күрше күлдәрен (Дикое, Ҡәҙер һәм Старица) Ағиҙел менән тоташтыра.
Флораһы
Ландшафты: туғайҙар, урмандары бар. Тупрағы һаҙмырт ҡара-һоро аллювиаль урман типлы, ҡыуаҡтар менән ҡапланған.
Фаунаһы
Күлдә тартай, кесе сарлаҡ, һуна өйрәк, аҡсарлаҡ, сүрәгәй һәм башҡа ҡоштар тереклек итә.
Рихеза Датская
Рихеза Датская (Rikissa av Danmark, Rikissa av Danmark; яҡынса 1174 йыл, Рингстед (?), Дания короллеге — 1220 йыл 8 май, шунда уҡ) — дат Эстридсен йорто принцессаһы, Дания короле Бөйөк Вальдемар I ҡыҙы; кейәүгә сыҡҡас — Швеция королеваһы.
Биографияһы
Рихеза Датская 1190 йылда тыуған. Ул Вальдемар I Датскийҙың һәм кенәз ҡыҙы София Минскаяның ҡыҙы. Рихеза исемен уға әсәһе яғынан өләсәһе королева Рихеза Польская хөрмәтенә ҡушалар.
1210 йылда король Эрик X Шведский үҙенән алдағы король Сверкер II Шведскийҙы бәреп төшөргәндән һуң, йола буйынса Сверкерҙар династияһының Эриксондар династияһына ҡаршы булған Дания менән дуҫтарса мөнәсәбәттәр булдырыу маҡсатында король Вальдемар Датскийҙың һеңлеһе Рихеза Датскаяға өйләнә.
Тормош иптәше тере сағында королеваның тик ҡыҙҙары тыуа һәм уның вафатынан һуң ғына йөклө ҡалған тол королева 1216 йылда берҙән-бер улын, буласаҡ король Эрик XI Шведскийҙы таба. Сверкер династияһынан булған яңы король Юхан I Шведский Швециянан Эриксон династияһы ағзаларын ҡыуып ебәрә. Рихеза Датская балалары менән бергә тыуған иленә ҡайта, унда улының 1222 йылда Швеция тәхетенә ултырғанын да һәм ҡыҙҙарының туйын да күрмәй.1220 йылда үлеп ҡала.
Ғаиләһе
Рихеза Датскаяның һәм Эрик X Шведскийҙың ғаиләһендә дүрт ҡыҙ һәм бер ул тыуа.
Немчинова (ауыл)
Немчинова — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Сургут райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628401.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Һарытамаҡ турғай
Һарытамаҡ турғай — һоло турғайҙары ғаиләһенән ҡошсоҡ.
Ҡылыҡһырлама
Турғай ҙурлыҡ. Яңғыҙ ҙа, парлашып та, күмәкләшеп тә йөрөйҙәр. Ерҙә сүпләнә. Ата ҡоштоң башы һәм түше аҡһыл һоро. Тамағында сағыу һары табы бар. Кәүҙәһенең ҡалған өлөшө көрән ҡауырһынлы. Арҡаһынан нәҙек өҙөк һыҙыҡтар үтә. Ҡара-көрән ҡойроғоноң ике яғында аҡ һыҙыҡтар бар. Инә ҡоштоң төҫө тоноғораҡ, түшендә буй һыҙыҡтар бар. һоло турғайынан тик тамағы һары булыуы менән айырыла.
Тауышы
Тауышы көсһөҙ генә: «сик-сик». һайрауы яңғырауыҡлы: «тййү-тййү-тййүррр».
Йәшәү рәүеше
йылға буйҙарында, һирәк ағаслы һәм ҡыуаҡлы асыҡ урындарҙа йәшәй. Бөжәктәр, үлән орлоҡтары менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ерҙә була. Ҡара таплы 4-6 бөртөк һорғолт аҡ йомортҡаһы була.
Оло Кемчуг
Б.Кемчуг — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2542/938 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 441 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дындовский Таз
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Супур
Супур — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Татош (Оло Татош) йылғаһының һул ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кристина Датская
Кристина Датская (Нюборг йәки Копенгагенда —, Алессандрия йәки Тортон) — Дания принцессаһы. 1533—1535 йылдарҙағы тәүге никахы буйынса Милан герцогиняһы титулын йөрөткән, ә 1541—1559 йылдарҙағы икенсе никахы буйынса Лотарингия принцессаһы.
Ғаиләһе
Кристина Дания короле Кристиан II һәм Изабелла Габсбургтарҙың ғаиләһендә алты баланың иң кесеһе булып тыуа. Уның тыуған урыны аныҡ билдәле түгел, фаразлау буйынса ул Нюборгта йәки Копенгагенда тыуған. 1521 йылдың 5 ноябре йәки декабре тыуған көнө тип иҫәпләнә.
Ул император Карл V туғаны була. Габсбургтар династияһы вәкиле булараҡ, ул күп кенә Европа хакимдары менән никахҡа керергә лайыҡлы була. Олатаһы Карл уны сәйәси сәбәптәргә бәйле ике тапҡыр кейәүгә бирә, шуның менән Францияға ҡаршы көрәштә Европа илдәре менән бәйләнештәрҙе нығыта.
Кристина 11 йәшендә Милан герцогы Франческо Сфорца II кейәүгә сыға. Туйҙары Брюсселдә 1533 йылдың авгусында ышаныс ҡағыҙы буйынса үткәрелә. Милан илсеһе Стамп Мария Массимилиано Стамп кейәү мәнфәғәтенән сығып эшләй.. Кристина 13 йәшендә тол ҡала.
1541 йылдың 10 июлендә Кристина буласаҡ Лотарингия герцогы I Франсуаға кейәүгә сыға. Был никахтан өс балаһы тыуа:
Бала сағы һәм үҫмер йылдары
1523 йылда, Кристинаға ике йәш булмағанда, уның атаһы, Дания короле Кристиан II, тәхетенән ҡолатыла һәм бар ғаиләһе менән Фландрияға ҡасырға мәжбүр була һәм Лирҙа йәшәй. Ҡатыны үлгәндән һуң Кристиан II 1526 йылда балаларын Испания Нидерландыһы штатгальтеры Маргарита Австрийскаяға тәрбиәгә бирә. Үҙе Дания тәхетен ҡайтарырға маташып, Кристиан II Скандинавияға 1531 йылда кире ҡайта. Кристина атаһын бер ҡасан да күрмәй, сөнки ул оҙаҡ йылдар буйына төрмәлә ултыра һәм Фландрияға ҡайта алмай.
Ағаһы Ганс һәм һеңлеһе Доротея менән Кристина тулы рухани белем ала. Француз һәм немец, итальян телдәрендә һөйләшә. Маргарита Австрийская үлгәндән һуң, Кристина хаҡында хәстәрлекте 1530 йылда Испания Нидерландыһы штатгальтеры булған инәһе Мария Австрийская үҙ өҫтөнә ала. Кристинаның йәш булыуына һылтанып, ул Кристина менән ҡыҙҙан 27 йәшкә өлкән Милан герцогы Франческо II араһындағы король Карл V талабы буйынса никах килешеүенә ҡаршы төшәр, әммә уңышһыҙлыҡҡа тарый. 1533 йылда ышаныс ҡағыҙы буйынса Брюсселдә никах тантанаһы үткәндән һуң, 1534 йылдың 3 майында Кристина Милан ҡала халҡы тарафынан ҙур ҡыуаныс менән алына. Миланға килгәненең икенсе көнөндә үк ул герцог менән Милан кафедраль соборында рәсми никахлаша.
Генрих VIII һәм Кристина
Инглиз короле Генрих VIII үҙенең өсөнсө ҡатыны Джей Сеймур үлгәндән һуң ҡатын эҙләй һәм уның иғтибарына Милан герцогының тол ҡатыны эләгә. Ул ваҡытта Францияға ҡаршы көрәштә союздаштар эҙләүсе император Карл V Генрих III Кристинаға өйләнергә тәҡдим итә. Брюссель һарайында Генрих илсеһе Кристинаны «бик аҡыллы һәм дини» тип һәм «матур, бейек буйлы, кешегә мөғәмәләһе ятышлы, һөйләшеүе йомшаҡ» тип һүрәтләй. Кристина менән ҡыҙыҡһынған Генрих Брюсселгә үҙенең йәш рәссамы Ганс Гольбейн-кинйәне Кристинаның портретын төшөрөргә ебәрә. 1538 йылдың 12 мартында рәссамға портрет төшөрөү өсөн өс сәғәт оҙонлоғонда ваҡыт бүленә. Ул замандағы ун алты йәшлек тол ҡатындың портреты хәҙер Лондон милли галереяһында һаҡлана. Ул ваҡыттағы йола буйынса траур йөрөтөү ваҡыты өс ай булыуға ҡарамаҫтан, Кристина ире вафатынан һуң ике йылдан ашыу һаман матәм йөрөтә.
Үҙенә ҡарата яңы никах пландары булыуға Кристинаның ҡарашы нисек булғаны билдәле түгел. Кейәүгә сығырға тәҡдимдән уның баш тартыуы тураһында документаль дәлилдәр юҡ. Генрих VIII ялған ғәйепләүҙәр нигеҙендә икенсе ҡатынының башын ҡырҡырға бойорғанлығын белгән Кристина уның тәҡдименә «минең башым берәү генә, әгәр икәү булған булһа, уның береһен мин һис шикһеҙ королгә бирер инем» тигән. Әммә Кристинаның был әйтеме бары тик ХVII быуат менән генә даталанған баҫмаларҙа сыҡҡан, шунлыҡтан уның дөрөҫлөгө шикле.
Инглиз короле менән никахлашыу насип булмай. Ниццала Франция короле Франциск I менән ун йыллыҡ солох килешеүе төҙөлә һәм шунлыҡтан император Карл V Генрих VIII менән ҡыҙыҡһыныуҙан туҡтай.
Лотарингия герцогиняһы
Кристина икенсе тапҡыр Брюсселдә 1541 йылда Лотарингия герцогы Изге Антуандың өлкән улы Франсуа I кейәүгә сыға. Башта никах, сәйәси характер йөрөтөүгә ҡарамаҫтан, арамаҫтан, ир менән ҡатын бәхетле ғүмер итә, өс балалары донъяға килә. Франциск I 1544 йылда герцог була, ә 1545 йылда вафат була, өсөнсө бала тыуған тиклем үҙе тағы. Герцоглыҡтағы власть ике йәшлек улы Карл II регенты Кристина ҡулына һәм иренең ағаһы Николя де Меркер ҡулына эләгә. 1545 йылдың ноябрендә Лотарингия байҙарының йыйылышы власты тулыһынса Кристина ҡулына тапшыра.
Габсбургтар туғаны булараҡ, Кристина Испанияға ҡарата дуҫлыҡ сәйәсәтен алып бара һәм бының менән француз король йорто йоғонтоһона оҙаҡ йылдар буйына ҡаршы тора ала. Бер үк ваҡытта ул Франция һәм Изге Рим империяһы менән Лотарингия араһында барған көрәштә нейтралитет тота. Әммә Шамбо килешеүе һөҙөмтәһендә Франция короле Генрих II 1552 йылдың 13 мартында Лотарингияны һәм империяның Мец, Туль һәм Верден ҡалаларын ала, шуның арҡаһында Франция менән император араһында яңы низағ барлыҡҡа килә. 15 апрелдә Кристина регентлыҡ хоҡуғынан мәхрүм ителә һәм герцоглыҡты ташлап китергә мәжбүр була. Уның ун бер йәшлек улы Карлды Парижға француз йортона ебәрәләр, Лотарингияла власть Лоррен- Меркер ҡулына күсә.
Фландрияға һөргөнгә ебәрелеүе һәм Лотарингияға ҡайтыуы
Кристина ике ҡыҙы менән башта Бламондағы үҙ биләмәһенә ҡаса, ә һуңынан Фландрияға күсә. Алты йылбуйын Кристина ҡасып йөрөй, 1558 йылда үҙ улының француз принцессаһы Клод Валуа менән никахлашыуы арҡаһында Францияға ҡайта.
Ғүмеренең һуңғы йылдары
Кристина 1578-79 йылдарҙа Италияға кире ҡайта һәм Франческо II Сфорца ҡатыны булараҡ уға ҡараған Торонто резиденцияһында үҙ тормошоноң һуңғы йылдарын үткәрә. Уның вафат булыу урыны аныҡ билдәле түгел: ул 1590 йылда Тортонтола йәки Алессандрияла вафат була. Ике Сығанаҡтарҙа уның вафаты тураһында ике дата осрай — 10 август һәм 10 сентябрь. Ул Нансиҙа үҙ ире янында Кордельерҙар сиркәүендәге герцог капеллаһы криптында ерләнгән.
Тәхеткә дәғүәһе
Кристинаның төрмәлә ултырған атаһы рәсми рәүештә үҙе һәм үҙенең балалары исеменән Дания тәхетенән (йәғни Норвегия һәм Швеция тәхеттәренән дә) 1549 йылда баш тарта (йәғни Әммә Кристина фактты бер ҡасан да танымай. 1532 йылда уның өлкән ағаһы Ганс вафат булғас, ул Дания тәхетенә үҙенең хоҡуҡтары тураһында белдерә. 1563—1569 йылдарҙағы рәсми документтарға ул «Дания королеваһы» тип ҡул ҡуя, әммә бер ҡасан да Дания тәхетен көс ҡулланып тартып алырға тырышмай.
Ситдиҡов Ғилман Хәмзә улы
Ситдиҡов Ғилман Хәмзә улы (30 сентябрь 1946 йыл) — комсомол, партия органдары, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының хеҙмәт ветераны, энергетик. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы. 1976—1980 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Белорет район комитетының беренсе секретары; «Уфаэнергоучет» яуаплылығы сикләнгән ойошманы ойоштороусы һәм 2005 йылдан уның директоры.
Биографияһы
Ғилман Хәмзә улы Ситдиҡов 1946 йылдың 30 сентябренда Башҡорт АССР-ының Белорет районы Татлы (Илмәш) ауылында ишле ғаиләлә алтынсы бала булып тыуған.
Ғаилә хәленә бәйле, райондың төрлө мәктәптәрендә уҡып, 9 класс тамамлаған. Шул йылы, атаһы вафат булыу сәбәпле, Белорет ҡалаһына, 35-се һөнәрселек-техник училищеһына уҡырға китә, бер үк ваҡытта эшсе йәштәрҙең киске урта мәктәбендә уҡый.
1965—1968 йылдарҙа Совет Армияһында, Байконур космодромындағы хәрби частә хеҙмәт итә, "Хәрби Һауа Көстәре оличниигы" тигән күкрәккә таға торған билдә менән бүләкләнә.
1968 йылда армиянан хеҙмәт итеп ҡайтҡас, "Башкирэнерго"ның Урал аръяғы Белорет ҡалаһы электр селтәренә эшкә инә.
1969 йылда Белорет рессорҙар һәм пружиналар заводы нда (БЗТРП) электрослесарь булараҡ хеҙмәт юлын дауам итә, һуңғараҡ цех механигы булып эшләй. Эшендә бер нисә тапҡыр хеҙмәт алдынғыһы булараҡ бүләкләнә, «Коммунистик хеҙмәт ударнигы» исеме бирелә. Магнитогорск тау-металлургия институтының]] киске факультетына уҡырға инә.
1975 йылда Ғилман Хәмзә улын КПСС-тың Белорет район комитетына эшкә саҡыралар. 1976 йылда уны район комсомол комитетының I секретары итеп һайлайҙар. Ошо осорҙа Белорет-Шишмә тимер юлы һалына һәм район комсомолдары был эштә әүҙем ҡатнаша Юғары кимәлдәге ойоштороу эштәре өсөн йәштәр етәксеһе ике тапҡыр ВЛКСМ Үҙәк Комитетының Почёт грамотаһы менән бүләкләнә (1978, 1979), 1979 йылда шулай уҡ Бөтә Союз пионер ойошмаһы Үҙәк Советының, ВЛКСМ-дың Башҡортостан Өлкә Комитетының Почёт грамоталары бирелә.
1979 йылдан партияның район комитетында хеҙмәт эшмәкәрлеген дауам итә.
1981 йылдан райондың ауыл хужалығы идаралағында, «Башсельхознерго» ойошмаһында баш инженер һәм етәксе була.
1988 йылдың ноябрендә "Башкирэнерго"ның Белорет ҡалаһы электр селтәренә эшкә күсә.
1996 йылда Өфө ҡала селтәренә эшкә килә, бүлек начальнигы урынбаҫары, предприятие директорының дөйөм мәсьәләләр буйынса урынбаҫары, предприятиеның профком рәйесе булып эшләй.
2000 йылда "Электропрофсоюз"дың Башҡортостан республика комитетының Почёт грамотаһы менән бүләкләнә.
2003—2005 йылдарҙа «Энергострой» ЯСЙ-һында электр энергиияһын иҫәпкә алыу цехы начальнигы була.
2005 йылда «Уфаэнергоучет» ЯСЙ-һын ойоштора һәм шунан бирле уның етәксеһе булып эшләй.
2018 йылда Ғилман Хәмзә улы Ситдиҡовтың хеҙмәт стажына 55 йыл тула.
Предприятие тураһында
«Уфаэнергоучет» предприятиеһы 2005 йылда Ғ.Х. Ситдиҡов тарафынан ойошторола.
Был осор арауығында бәләкәй предприятие эшмәкәрлеген киңәйтә, штаты ла үҫә бара. Башта электр иҫәпләгестәр менән генә эшләһәләр, хәҙер АИСКУЭ менән шөғөлләнәләр,. Ойошма «Росаккредитация» системаһы буйынса электр энергияһы буйынса метрология эштәренә аккредитация үткән, күсмә электр лабораторияһы бар.
2015 йылда предприятие 10 йыллыҡ юбилейын билдәләй, был тотороҡло ойошма икәнлеге күрһәткесе.
Ғаилә хәле
1971 йылда никахланған ғаиләлә ҡатыны Гүзәл Ситдиҡова менән бер ҡыҙ, бер ул тәрбиәләп үҫтергәндәр.
Был ғаилә Белорет районы Йөйәк ауылындағы юҡҡа сығып барған шишмәне тергеҙҙе (фотогалерея).
«Тумо» ижади технологиялар үҙәге
«Тумо» ижади технологиялар үҙәге  (Թումո ստեղծարար տեխնոլոգիաների կենտրոն) — Әрмәнстандың Ереван ҡалаһындағы уҡытыу үҙәге. 2011 йылда нигеҙләнә. 12 −18 йәшлектәрҙе заманса технологиялар ҡулланып, IT өлкәһендә эшләргә өйрәтә.
Тарихы
Тәүге 5 йыл эсендә үҙәктә 10 меңдән ашыу кеше белем ала. 2016 йылда «Тумо» ижади технологиялар үҙәге француз журналы «We demain» төҙөгән донъяның инновацион мәктәптәре рейтингында беренсе урынға сыға.
Белем биреү
Үҙәктә белем алыу дүрт йүнәлеш буйынса ойошторолған: анимация, уйындар эшләү, веб-әҙерләмәләр һәм һанлы киң мәғлүмәт саралары. Шулай уҡ бейеү, спорт һәм музыка дәрестәренә иғтибар бүленә. Мотлаҡ дисциплиналар буйынса дәрестәр аҙнаһына ике тапҡыр үтә. Белем алыу циклы ике йыл дауам итә.
«Тумо» үҙәге Ливан архитекторы Бернар Хури проекты буйынса төҙөлгән заманса бинаның тәүге ике ҡатында 6000 квадрат метр майҙанды биләй. Ҡалған ҡаттар ҡуртымға бирелә, ошо килемдәр үҙәктең бюджетын булдыра.
Киңәйеүе
2013 йылдың ғинуарында, Әрмәнстан үҙәк банкы ярҙамы менән «Тумо» Дилижанда белем алыу программаһын аса. 2015 йылдың майында Бөтә Әрмәнтан хәйриә фонды менән партнерлыҡта Гюмриҙа филиал аса. 2015 йылдың сентябрендә Таулы Ҡарабах тың Степанакерт ҡалаһында филиал асыла.
Йуныс сүрәһе
Йунус сүрәһе (يونس, Юныс ) — Ҡөрьән Кәримдең 10 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 109 аяттан тора.
Горючка
Горючка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карамыш йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Улуй
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Урта Хәжәт
Урта Хәжәт (Среднехозятово) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 202 кеше. Почта индексы — 452159, ОКАТО коды — 80257875014.
Пыр-Ель
Пыр-Ёль — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 429 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.