cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сора (Шуя ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Борзова Галина Александровна
Борзова Галина Александровна (9 июнь 1926 йыл — 5 август 2009 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1956—1981 йылдарҙа РСФСР Сәнәғәт министрлығыны ҡарамағындағы Краснодар -буҫтау комбинаты туҡыусыһы, профсоюз комитеты рәйесе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы.
Биографияһы
Галина Александровна Борзова 1926 йылдың 9 июнендә Вологда губернаһы Вологда өйәҙенең (хәҙерге Вологда өлкәһе Вологда районы) Абрамово ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Урыҫ.
Бөйөк Ватан һуғышын санитар дружинница булып үтә.
1952 йылда Иваново туҡыу институтын мамыҡ сифаты техник-технологы һөнәре буйынса тамамлай, һәм тәүге әҙер фабрика-завод өйрәнселеге ФЗУ мәктәбендә дөйөм дисциплиналар уҡытыусыһы булып эшләй.
1956 йылда Г. А. Борзова Кубанға күсеп килә һәм Краснодар камвол-буҫтау комбинатына туҡыусы булып эшкә керә.
1981 йылда пенсияға сыҡҡанға тиклем, комбинаттың алыштырғыһыҙ профком рәйесе була.
СССР-ҙың 7-се саҡырылыш (1966—1970) Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Краснодар ҡалаһында йәшәй, 2009 йылдың 5 авгусында вафат була, Краснодар крайы ҡалаһында ерләнгән.
22 июнь
22 июнь — григориан стиле буйынса йылдың 173-сө (кәбисә йылында 174-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 192 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
}}
Таболжанка
Таболжанка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Челва йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Засольная (Оло Биза ҡушылдығы)
Засольная (Засолинка) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Бизь йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Ингилойҙар
Ингилойҙар (ინგილოები; İngiloylar) — грузиндарҙың Әзербайжандың төньяҡ-көнбайышында йәшәгән этнографик төркөмө. Грузин теленең ингилой диалектында һөйләшәләр.
Дингә мөнәсәбәтле ингилойҙар нәсрани һәм сөнни мосолмандарға бүленә. Мосолман ингилойҙар Балакән һәм Закатала райондарында йәшәй, ә нәсраниҙары Гах районында көн итә. Тәүгеләре Закатала районының Әлиәбад һәм Мосул ауылдарында, шулай уҡ Балакән районы Ититала ауылдарында, ә икенселәре —  Ках районының Ках-Ингилой, Бөйөк Алатемир, Ках-Баш, Әлибәкли, Мешабаш, Зегем, Хәләф-Тала, Гарамеша һәм Гымыр ауылдарында ойошоп, тупланып йәшәй. XIX быуат аҙағында — XX быуат башында сыҡҡан Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге (ЭСБЭ) мәғлүмәттәренә ҡарағанда, Закатала округында 3703 грузин (4,98 %) һәм 8727 ингилой (11,72 %) йәшәгән.
Урыҫ хакимиәте вәкилдәре правослау миссионерҙарҙы ингилойҙарға ебәреп торған, әммә уларҙы дошман күреп ҡаршы алғандар. ЭСБЭ мәғлүмәттәренә ҡарағанда, Кавказда правослау христианлыҡты тергеҙеү йәмғиәтенең миссионерлыҡ эшмәкәрлеге йоғонтоһонда ингилойцҙар 1860 йылда Исламдан  христианлыҡҡа күскәндәр, 12 приход барлыҡҡа килгән, әммә 1863 йылда 9 приход яңынан Исламға ҡайта, шул уҡ ваҡытта 1892 йылда 62 кешене суҡындыра алғандар.
Яҙыусы Якоб Гогебашвили «Батша Ираклий һәм ингилой ҡыҙы» тигән тарихи хикәйә яҙған. 2009 йылда «Әзербайжантелефильм» студияһында «Ингилойҙар» тигән документаль фильм төшөрөлгән, ул Әзербайжандың ошо аҫаба халҡының тарихына, мәҙәниәтенә, ғәҙәт-йолаларына бағышланған.
Ингилойҙарҙың күпселеге Әзербайжан халҡы иҫәбен алғанда «әзербайжан» тип яҙылған.
Әзербайжандың билдәле ингилойҙары
123
Кронштадт ҡәлғәһе
Кронштадт ҡәлғәһе — XVIII—XIX быуаттарҙың архитектура һәм тарих ҡомартҡыһы. Хәҙерге көндә ҡәлғәнең бары тик Кронштадт үҙәгендәге Ихтилал урамы буйлап урынлашҡан Төньяҡ валы ғына һаҡланып ҡалған. Ул XIX быуатта күтәртелгән, әммә бынан алда ҡәлғә үҙгәртеп төҙөлә.
Ағас ҡәлғә
1703 йылдың ноябрендә Санкт-Петербургҡа беренсе сит ил судноһын голланд шкипере Выбес килтерә, унда тоҙ һәм шарап тейәлгән була. Шкипер Выбес батша Петр I иғлан иткән премияны — 500 алтын тәңкә - ала. 1715 йылдың 22 июнендә Петр I Голландия һәм Англия илдәренән килгән 45 сауҙа караптарын тантаналы ҡаршы ала. Караптарға туҡтау һәм уларҙы тиҙ генә бушатыу өсөн киң һәм уңайлы туҡталҡа гавандары төҙөү кәрәклеге бәхәсһе була. Эште тиҙләтеү өсөн Пётр I губернаторҙарҙы үҙҙәренә тәғәйенләнгән участкаларҙағы эштәргә шәхсән яуаплы итеп ҡуя, бының өсөн уларҙы Кронштадтҡа саҡыртып ала. 1719 йылдың мартында Сауҙагәрҙәр гаванының төҙөлөшө тамамлана.
Ҡәлғәләр төҙөлә башлауға егерме йыл үткәндән һуң, кронштадт форттары төҙөлә башлай һәм ул XIX быуат аҙағында тамамлана.
Утрауҙағы төҙөлөштөң генераль планына бында ҡала төҙөлөшө индерелә һәм батша Петр I тарафынан1721 йылда раҫлана. Ҡала көнбайыштан, төньяҡтан һәм көнсығыштан бастионға оҡшаған ҡәлғә ҡоймаһы менән уратып алынырға тейеш була. Ҡала көньяҡтан гавандың диуарҙары менән һаҡланырға тейеш була.
Беренсе Петрҙың үҙе тарафынан ҡлғәнең нигеҙ ташы һалына, ҡәлғәне Кронштадт тип атайҙар. Ҡәлғә фронттарының ҡоймалары Кегорн системаһы (Петр II заманында был фронттарҙы Вобандың яңы бастион схемаһы буйынса төҙөү тәҡдим ителә) буйынса төҙөлә. Ҡәлғәнең валы өсөн тупраҡ материктан ҡул көсө менән сығарылып ташыла. Күтәртелгән ер өҫтөндә фортификация эштәре алып барыла: стена төҙөлә, пушкалар ҡуйыла, казармалар һәм башнялар булдырыла. Ҡәлғәлә 358 пушка, 11 гаубица һәм 19 мортира ҡуйыла, шуларҙың 257-һе фарватерҙы һаҡлап тора. Гарнизонда 71 офицер һәм 2664 түбәнге чиндағы һалдаттар хеҙмәт итә.
Ҡала сиктәрендә йөк ташыуҙы еңеләйтеү өсөн канал, шулай уҡ док төҙөгәндәр, шунан һуң ҡала беренсе класлы верфлы ҡалаға әйләнә. Торлаҡ төҙөү өсөн ябай кешеләргә 6 сотый (32х12 м) участка, затлы кешеләргә — шул уҡ оҙонлоҡтағы, әммә киңлеге теләктәре буйынса һайланған ер биргәндәр.
1734 йылда гавандың ағас ҡоймалары тәжрибә сифатында таш ҡоймалар менән алмаштырыла. Әммә Төркиә менән башланған һуғыш арҡаһында төҙөлөшкә ташсылар етмәй һәм был эште өс йылдан һуң ябалар. 1757 йылдағы октябрь дауылы нығытмаларға байтаҡ зыян килтерә. Яңынан ҡоймаларҙы таштан төҙөү мәсьәләһе алға килеп баҫа, тик етештереү сығымдарының иҫәп-хисаптары күрһәтеүенсә ағас ҡоймаларҙы таш ҡоймалар менән алмаштырыу сығымдары хаҡы 20 тапҡыр ҡыйбат булғас, был эште алдағы сирек быуатҡа кисектереп торалар.
1824 йылғы һыу баҫыу. Ҡәлғәне тергеҙеү
1824 йылдың ноябрендәге һәләкәтле ташҡын ваҡытында утрау бөтөнләй тиерлек һыу аҫтында ҡала, бары тик бер нисә ҡалҡыу ерҙе генә һыу баҫмай ҡалған. 7 ноябрҙең кисендә Кронштадт ҡәлғәһе бөтөнләй тиерлек йәшәүҙән туҡтай. Нығытмалары емерелә, ҡоралдарын тулҡын йыуып алып китә. Афәт ҡапыл ябырыла, һөҙөмтәлә постарында торған күп кенә һалдаттар һәләк була.
Инженерлыҡ департаменты инспекторы граф Сухтелен, Рус ҡораллы көстәренең Генераль штабын булдырыусы, ашығыс рәүештә ҡаланың таш нығытмаларын төҙөү проектын эшләй. Инженер-подполковник Львов етәкселегендә ашығыс тергеҙеү эштәре башлана, ул тәүлек әйләнәһенә алып барыла. Төп эштәр бары тик 1826 йылдың йәйендә генә тамамланған.
1827 йылда ҡаланың яңы планы раҫлана, ул иҫкеһенән бик аҙ айырыла.
Ҡәлғәнең тасуирламаһы
Ҡаланың оборона нығытмаларын тергеҙеү эштәре тамамланғандан һуң, ҡәлғә дөрөҫ булмаған дүртмөйөштө хәтерләтә. Котлин утрауының ҡоро ере яғынан ул башнялы диуарҙар һәм эскарп менән һаҡланған була.
Көнбайыштан ҡала эскарп стена менән һаҡлана. Был стена алдында Кронверк каналы соҡоп ҡаҙылған, ҡала төньяҡтан һәм көньяҡтан батардо менән бикләнеп тора.
Төньяҡтағы ҡала оборона ҡоролмалары дүрт төньяҡ оборона казармаларынан ғибәрәт, был казармалар 1831—1871 йылдар араһында төҙөлгән, уларҙың ҡайһы берҙәрендә ярым манаралар күтәртелгән була. Көнсығышында бишенсе казарма, Көнсығыш казармаһы торған.
Диңгеҙ яғынан ҡала пушкалар урынлаштырыу өсөн төҙөлгән майҙанлы молдар һәм «Кенәз Меньшиков» батареяһы менән һаҡланған, улар Урта һәм Сауҙагәрҙәр гаванын һаҡлап торған.
Конверктан көнбайышҡа табан люнеттар урынлашҡан булған, әлеге ваҡытта улар эргәһендә контейнер терминалдары булдырылған.
Әлеге ваҡытта байтаҡ казармалар һәм ҡәлғәнең Төньяҡ валы өлөшләтә һаҡланған һәм ул Ихтилал урамы буйынан һәм өлөшләтә Зосимов урамы буйлап Кронштад ҡапҡаһына тиклем һуҙылған.
Мортира батареялары комплексы
Кронштадт ҡәлғәһенең мортира батареяһы комплексы Котлин утрауының көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан һәм ул мәҙәни мираҫ объекты булып тора. Комплекс үҙ эсенә алған:
Хәҙерге торошо
Тарих һәм архитектура ҡомартҡылары исемлегендә, дәүләт һаҡлауында тора, ҡоролма эсенә түбәндәгеләр инә:
Якима (ҡала)
Якима — АҠШ-та, Маунт-Рейнир милли паркынан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай урынлашҡан ҡала. 2010 йылдың халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны  91 067 кеше тәшкил итә.
Якима ҡалаһы Якима үҙәнендә урынлашҡан, ул донъяла алманы иң яҡшы етештереүселәрҙең береһе кеүек билдәле. Өлкә АҠШ-та үҫтерелгән ҡомалаҡтың яҡынса 75 процентын етештерә. Атамаһы индеецтарҙың Якама ҡәбиләһенән килеп сыҡҡан. Индеецтар резервацияһы ҡаланан көньяҡҡа һәм көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай урынлашҡан.
Географияһы
АҠШ халыҡ иҫәбен алыу бюроһы мәғлүмәттәре буйынса Якима ҡалаһы 53 квадрат километр майҙанды биләй, шуның  52 квадрат километры ер һәм  1,3 кв. километры — һыу. Округтың һыу ресурстары майҙаны уның бөтә майҙанының  2,33 процентын тәшкил итә.
Якима ҡалаһы диңгеҙ кимәленән 326 м бейеклектә урынлашҡан.
Демографияһы
2000 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡалала 71 845 кеше йәшәгән, 16 826 ғаилә һәм 26 498 йорт хужалығы һәм 28 643 торлаҡ йорт иҫәпләнгән. Уртаса халыҡ тығыҙлығы бер квадрат километрға 1378 кеше тәшкил иткән. Раса составы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, түбәндәгесә бүленгән: 68,77 % аҡ тәнлеләр, 1,99 % — ҡара йәки афроамерикандар, 2 % — төп америка халҡы, 1,2 % — азиаттар, 0,14 % —  Тымыҡ океан утрауҙарынан килеүселәр, 3,92 %-ы — ҡатнаш раса вәкилдәре, 21,97 % — башҡа халыҡтар. Испан теллеләр ҡаланың бөтә халҡынан 33,7 % тәшкил итә.
26 498 йорт хужалығының 34,4 проценты — балаларҙы 18 йәшенә  тиклем тәрбиәләгән, 44,2 %  бергә йәшәгән парҙар, 14,2 % ирһеҙ йәшәгән ҡатын-ҡыҙҙар, 36,5 % ғаиләләре юҡ. 30,3 % иҫәп алыу мәленә үҙ аллы йәшәүселәр, шул уҡ ваҡытта 14 проценты 65 йәштән өлкәнерәк яңғыҙ кешеләр  тәшкил итә. Йорт хужалығының уртаса күләме 2,63 кеше тәшкил итә, ә ғаиләнең уртаса күләме — 3,29 кеше.
Ҡала халҡының иҫәп алыу мәғлүмәттәре буйынса 2000 йылда йәш  диапазоны түбәндәгесә: 29,4 проценты — 18 йәштән кесе кешеләр, 10,8 проценты — 18 һәм 24 йәшлектәр, 27,6 проценты — 25 йәштән алып  44 йәшкә тиклем, 18,2 проценты —45  йәштән 64 йәшкә тиклем, һәм 14 %  — 65 йәш  һәм унан өлкәнерәктәр. Халыҡтың уртаса йәше 31 йәш  тәшкил итә. Һәр 100 ҡатын-ҡыҙға  95,7 ир-егет  тура килә, шул уҡ ваҡытта һәр 18 йәшлек һәм унан өлкәнерәк  йөҙ ҡатын-ҡыҙға  18 йәштән өлкән  92,6 ир-егет тура килә.
Бер йорт хужалығына уртаса килем ҡалала 29 475  АҠШ доллары, ә бер ғаиләгә уртаса килем — 34 798 доллар тәшкил иткән. Шул уҡ ваҡытта ир-аттың уртаса килеме 29 647 АҠШ доллар, ҡатын-ҡыҙҙарҙың 23 629 доллар тәшкил иткән. Йән башына алынған килем ҡалала йылына 15 920 доллар тәшкил иткән. Ҡалала халыҡ иҫәбен алыу мәленә бөтә ғаиләләр иҫәбенең 17,1 % һәм бөтә халыҡтың иҫәбенән  22,4 %  ярлылыҡ сигендә йәшәгән,  шул уҡ мәлдә  32,3 проценты 18 йәштән кесе һәм 12 проценты — 65 йәшлектәр һәм өлкәнерәк йәштәгеләр.
Сәғитов Әхтәм Сибәғәт улы
Сәғитов Әхтәм Сибәғәт улы (1901 йыл — 1943 йыл, февраль) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры .Рядовой.
Биографияһы
1901 йылда хәҙерге Мәләүез районы Ергән ауыл Советы Юлдаш (Үрге Юлдаш) ауылында тыуған. 1941 йылдың 2 декабрендә Мәләүез район военкоматы тарафынан армияға алынған. 1943 йылдың февралендә, тимәк дошман тылына Дебальцево районына рейд ваҡытында, Луганск өлкәһе аша рейдтан сыҡҡанда хәбәрһеҙ юғалған. Рядовой.
Адресы: п/п 1927 в.ч.139
Хәтер
Вариҫтары Әхтәм Сибәғәт улын онотмай. Мәүсилә Сәғитова, Әмин Сәғитов, Гөлнур Мәғизова һәм Нурия Байсурина ярҙамы менән Сәғитовтар «Ауыл тарихы — йөҙҙәрҙә» тигән Сәғит Сөләймәнов нәҫеле тураһында китап баҫтырып сығарған.
Назарбаева Дариға Нурсолтан ҡыҙы
Дариға Нурсолтан ҡыҙы Назарбаева (Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева, 7 май 1963, Тимертау, Ҡарағанда өлкәһе, Ҡаҙаҡ ССР-ы, СССР) — Ҡаҙағстан дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. Ҡаҙағстан Республикаһы Парламенты Мәжлесе рәйесе (2019—2020). 2006—2007, 2012—2015, 2021—2022 йылдарҙа Ҡаҙағстан Парламенты Мәжлесе депутаты. Тарих фәндәре кандидаты, сәйәси фәндәр докторы. Ҡаҙағстандың беренсе президенты Нурсолтан Назарбаевтың өлкән ҡыҙы.
Белеме
1980 йылда Алматыла К. Сатпаев исемендәге 56-сы гимназияны тамамлай.
1980—1983 йылдарҙа М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының тарих факультетында уҡый, 1985 йылда С. М. Киров исемендәге Ҡаҙаҡ дәүләт университетын тамамлай.
1991 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетында профессор И. В. Григорьеваның ғилми етәкселеге аҫтында, тарих фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп, «Италияла 1947 йылғы республика Конституцияһын ҡабул итеү тирәләй сәйәси көрәш» темаһына диссертация яҡлай (һөнәр 07.00.03 — дөйөм тарих). Рәсми оппоненттары тарих фәндәре докторы Н. П. Комолова һәм тарих фәндәре кандидаты В. Н. Дахин. Төп ойошма СССР Фәндәр академияһының Халыҡ-ара эшселәр хәрәкәте институты.
1998 йылда Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Рәсәй дәүләт хеҙмәте академияһында «Яңы бойондороҡһоҙ дәүләттәрҙә сәйәси системаларҙы демократиялаштырыу» темаһына сәйәси фәндәр докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп диссертация яҡлай (һөнәр 23.00.02 — сәйәси институттар һәм процестар). Фәнни консультанты фәлсәфә фәндәре докторы, профессор В. С. Комаровский. Рәсми оппоненттары иҡтисад фәндәре докторы, профессор Д. В. Валовой, сәйәси фәндәр докторы, профессор А. А. Чичановский һәм социология фәндәре докторы, профессор М. М. Тажин. Төп ойошма — Рәсәй фәндәр академияһының социаль-сәйәси тикшеренеүҙәр институты.
«Хәбәр» агентлығы
1994 йылда Дариға Назарбаева «Ҡаҙағстан телевидениеһы һәм радиоһы» Республика корпорацияһының вице-президенты була. 1995 йылда Ҡаҙаҡ телевидениеһының мәғлүмәт хеҙмәте базаһында «Хәбәр» телеканалы ойошторола. Дариға Назарбаева етәкселегендә «Хәбәр» үҙенең корреспондент селтәрен үҫтерә, яңы ҡорамалдар ала һәм илдең телеканалдары араһында алдынғы урынды биләй.
1998 йылда «Хәбәр» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенә үҙгәртелә, ә Дарига Назарбаева ябыҡ акционерҙар йәмғиәте президенты вазифаһын биләй, ә 2001 йылдан директорҙар советы рәйесе вазифаһын биләй. Интервьюла ул йыш ҡына телеканалды «үҙ балаһы» тип иҫәпләүен билдәләй.
1999 йылда Дариға Назарбаева ҡурсалауы аҫтында «Алатау» шифаханаһы биләмәһендә «Алма-Ата — минең тәүге мөхәббәтем!» беренсе ретро-фестивале үтә, фестивалде ойоштороусы булып «Хәбәр» агентлығы сығыш яһай<. Фестивалдең төп идеяһы булып Алматы халҡы быуындарының рухи бәйләнешен һаҡлау, Алматының илдең мәҙәни үҙәге статусын яҡлау, 1960—1980 йылдар башындағы ҡаланың рухи атмосфераһын һәм уникаль мәҙәниәтен тергеҙеү тора.
2001 йылдың июнендә Мәскәүҙә үткән мәғлүмәт хеҙмәттәшлеге буйынса «Мәғлүмәт: XXI быуат саҡырыуы» Бөтә Донъя конгресында Дариға Назарбаева даими эшләгән Евразия медиафорумын булдырырға тәҡдим итә. Уның ҡатнашыусылары Евразия мәғлүмәт киңлеген булдырыу проблемаларын, дәүләт менән киң мәғлүмәт сараларының үҙ-ара мөнәсәбәттәрен, шулай уҡ журналистиканың этик нормаларын тикшерә алыр ине, тип билдәләй ул. Беренсе Евразия медиафорумы 2002 йылдың апрелендә Алматыла үтә, уны сәләмләү һүҙе менән Ҡаҙағстан президенты Нурсолтан Назарбаев аса.
2002 йылда Ҡаҙағстан журналистарының I Конгресы асыла, 27 апрелдә Ҡаҙағстан журналистар Конгресының инициативалы төркөмө йыйылышында Назарбаева башҡарма комитет рәйесе итеп һайлана. Был конгреста илдә журналист этикаһы кодексын булдырыу тураһында мәсьәлә беренсе тапҡыр күтәрелә.
«Асар» партияһы
2002 йылдың октябрендә Дариға Назарбаева «Йәштәр һайлауы» блогының попечителлек советы рәйесе була, блоктың беренсе конференцияһында Ҡаҙағстан йәштәр конгресы ойошторорға тәҡдим ителә.
2003 йылда Назарбаева «Асар» Республика партияһын ойоштора һәм лидеры була. Бер нисә ай эсендә «Асар» сафына инергә теләүселәрҙән 167 меңдән ашыу ғариза йыйыла, 139 меңе эшкәртелә һәм ысынбарлыҡҡа тикшерелә, теркәлеү өсөн юстиция министрлығына 77 мең ҡултамға бирелә. «Асар» үҙен үҙәкселек йүнәлешендәге партия тип атай, үҙенең төп бурыстарының береһен йәмғиәттә ауыртыу нөктәләрен асыҡлауҙа һәм уларҙы хәл итеүҙә күрә. 2003 йылдың декабрендә партия теркәлә.
2004 йылғы Мәжлес һайлауҙары һөҙөмтәләре буйынса партия, партия исемлеге буйынса 541 239 (11,38 %) тауыш йыйып, өсөнсө урынды ала, партия исемлеге буйынса Дариға Назарбаева Ҡаҙағстан Парламенты Мәжлесе депутаты була, шулай уҡ „Асар“ҙан бер мандатлы округтар буйынса өс депутат һайлана.
2005 йылдың февралендә Ҡаҙағстан Парламентында яңы «Аймаҡ» депутат төркөмө ойошторола, уға 36 депутат инә (28 — мәжлестән һәм 8 — сенаттан). Уның етәксеһе итеп мәжлес депутаты Дариға Назарбаева һайлана. «Аймаҡ» депутат төркөмөнөң төп маҡсаттары булып төбәктәрҙе үҫтереүгә йүнәлтелгән ғәмәлдәге дәүләт һәм тармаҡ программаларын тормошҡа ашырыуға булышлыҡ итеү һәм контролдә тотоу, административ реформаны һәм урындағы үҙидараны эшләүҙә һәм закондар менән тәьмин итеүҙә әүҙем ҡатнашыу, эшҡыуарлыҡты үҫтереү тора.
2006 йылдың 4 июлендә партияның сираттан тыш съезы үтә, унда «Отан» президент Республика сәйәси партияһы менән ҡушылыу тураһында ҡарар ҡабул ителә (2006 йылдың декабренән — «Нур Отан»), ә Дариға Назарбаева «Нур Отан» партияһы етәксеһе урынбаҫары була.
Беренсе Президент фонды
2007 йылда Дариға Назарбаева ла сәйәсәттән бизнесҡа ҡайта, «Нурбанк» директорҙар советы ағзаһы була. 2010 йылдың майында Дариға Назарбаева һәм уның улы Нурали Алиев «Нурбанк» акционерҙары составынан сыға, июнь айында улар шулай уҡ директорҙар советынан сыға. Панама документтарында баҫылған мәғлүмәткә ярашлы, Дариға Назарбаева 2007 йылдан 2012 йылға тиклем, 2011 йылдың ноябрендә эшмәкәрлеген туҡтатҡан һәм 2012 йылдың апрелендә һатылған Asterry Holdings LTD офшор компанияһы милексеһе була.
Forbes Kazakhstan мәғлүмәттәре буйынса 2013 йылда 595 млн долларға хужа була, шуларҙың төп активы -ALMA TV телекоммуникация компанияһыныҡы, ул кабель телевидениеһы һәм сикһеҙ интернет хеҙмәттәре күрһәтә. Компания 1994 йылда «Алма-ТВ» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте булараҡ ойошторола, унда 50 % өлөшөн Американың Metromedia international Telecommunications Inc. коммуникация компанияһы биләй, 50%-ы — Ҡаҙағстан партнерҙарыныҡы. 2002 йылда америка ҡатнашыусыларының өлөшө һатып алына. 2019 йылға мәғлүмәттәр буйынса был компанияларға эйә булыу тураһында мәғлүмәт юҡ.
2020 йылдың 10 мартында Британия суды, 2019 йылдың яҙында аҡсаның килеп сығышын раҫлағанға тиклем ҡулға алынған 100 миллион долларлыҡ милек хужаларының исемдәрен иғлан итә. Ул Дариға Назарбаева һәм уның өлкән улы Нурали Алиев ҡатыны Аида менән була. Суд ултырышында уларҙың вәкиле, был осорҙа бизнес менән шөғөлләнгәнлектән, хужаларҙың аҡсаның саф килеп сығышын раҫлай алыуын аңлата. Апрелдә Лондондың Юғары суды Британия хоҡуҡ һаҡлау органдарының дәғүәләрен нигеҙһеҙ тип таба һәм ҡулға алыуҙы юҡҡа сығара.
Ҡаҙағстан Парламенты
2012 йылдың ғинуарындағы парламент һайлауҙарында Дариға Назарбаева «Нур Отан» партияһы исемлеге буйынса депутат була һәм Ҡаҙағстан Парламенты Мәжлесенең социаль-мәҙәни үҫеш буйынса комитетын етәкләй.
2014 йылдың 3 апрелендә бер тауыштан Мәжлес вице-спикеры һәм «Нур Отан» партияһының парламент фракцияһы етәксеһе итеп һайлана.
2015 Йылдың 11 сентябрендә Ҡаҙағстан Республикаһы премьер-министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
2016 йылдың 15 сентябрендә президент указы менән Ҡаҙағстан Парламенты Сенаты депутаты итеп тәғәйенләнә. а 2019 йылдың 20 мартында Ҡаҙағстан Республикаһы Парламенты сенаты рәйесе итеп һайлана. 2019 йылдың 2 сентябрендә сенат рәйесе итеп яңынан һайлана.
2020 йылдың 2 майында Ҡаҙағстан президенты Ҡасым-Жомарт Токаев сенат депутаты Дарига Назарбаеваның вәкәләттәрен туҡтатыу тураһында указға ҡул ҡуя.
2021 йылдың ғинуарында һайланған «Нур Отан» партияһы исемлеге буйынса Ҡаҙағстан Парламенты Мәжлесе депутаты. 2022 йылдың февралендә Назарбаева депутат вәкәләттәрен тапшырырға һәм тулыһынса йәмәғәт, гуманитар, мәҙәни һәм хәйриә эшмәкәрлегенә иғтибарҙы тупларға ҡарар итә.
Йәмәғәт һәм хәйриә эшмәкәрлеге, мауығыуҙары
1990-сы йылдар аҙағында Дариға Назарбаева Ҡаҙағстан телеканалдары экрандарында йырсы сифатында даими күренә башлай, шул иҫәптән Мәскәүҙә Ҙур театр сәхнәһендә лә бик күп хәйриә концерттары бирә. Уның репертуарында ҡаҙаҡ халыҡ йырҙары, рус романстары, опера ариялары, шулай уҡ Джо Дассен йырҙары бар. Назарбаева, уҡыған сағында уҡ үҙендә меццо-сопрано асыуын, хатта консерваторияға әҙерлек бүлегенә саҡырылыуын, әммә атаһы уға университетта уҡыуын ташларға рөхсәт итмәүен белдерә. Назарбаева әйтеүенсә, уның тауышын билдәле тенор Әлибәк Днишевты тәрбиәләгән Алматы операһының профессиональ педагогы Надия Шәрипова ҡуйған.
Дариға Назарбаеваның «Ләкин барыбер яратам» исемле беренсе соло концерты 2001 йылдың майында Алматыла үтә, концерттан бөтә аҡса Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары фондына килә. Бер йылдан Һуң Алматыла «Тағы йырлайым» тигән икенсе соло концерты була. 2003 йылдың йәйендә Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығының саҡырыуы буйынса Ҙур театрҙың Бетховен залында яңғыҙ концерт менән сығыш яһай. 2007 йылда Назарбаеваның Парижда яңғыҙ концерты үтә.
2001 йылда Назарбаева инициативаһы һәм етәкселеге аҫтында «Дегдар» гуманитар фонды ойошторола, ул Бөйөк Ватан Һуғышы ветерандарына матди ярҙам; халыҡтың социаль яҡтан көсһөҙ ҡатламдарына ярҙам; балалар йорттарына, инвалидтар йорттарына матди ярҙам; паралимпия хәрәкәтенә ярҙам итеү; йәш таланттарға ярҙам итеү, яңы фәнни тикшеренеүҙәрҙе финанслауҙа ярҙам итеү, талантлы студенттарға махсус гранттар һәм стипендиялар бүлеү; хәйриә ойошмалары, алдынғы уҡыу йорттары, яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙең мәҙәни үҙәктәре һәм йәмәғәт берекмәләре менән хеҙмәттәшлек итеү; Ҡаҙағстанда һәм сит илдәрҙә классик, халыҡ музыкаһы, эстрада башҡарыусыларының концерттарын ойоштороу; «Астана кештерi», «Япон яҙы» — «Япон көҙө», «Ваҡыттарҙы бәйләүсе еп» , «Алға, Ҡаҙағстан!», «Көктем самалы» , «Йөрәк сазы» сәнғәт фестивалдәрен ойоштороу; конференциялар, оҫталыҡ дәрестәре, күргәҙмәләр, конкурстар ойоштороу, уҡыу әҙәбиәте баҫтырыу менән шөғөлләнә.
2009 йылда Дариға Назарбаеваның ҡушыуы буйынса һәм уның ярҙамы менән «Асар-Береке» йәмәғәт фонды Ҡаҙағстан төбәктәрендә йәшәүселәрҙе квалификациялы медицина хеҙмәтләндереүе менән тәьмин итеү буйынса проектты тормошҡа ашыра, ғәҙәттән тыш хәлдәр шарттарында эшләй алған күсмә медицина комплекстары өсөн мең белгес әҙерләй. 2019 йылдан «Асар-Береке» йәмәғәт фонды онкологик ауырыуҙар менән сирләгән балалар өсөн Санкт-Петербургтың ядро терапияһы үҙәгендә уларҙы тикшереү һәм дауалау өсөн шарттар булдыра.
2011 йылдың 1 декабрендә Дариға Назарбаева Мәскәүҙә Рәсәй дәүләт академия Ҙур театрының яңы сәхнәһендә «Сәләм, Рәсәй» соло концерты менән сығыш яһай, ә 14 декабрҙә Астананың Орган залында концерт менән сығыш яһай. 2011 йыл дауамында Universal Music Рәсәй компанияһы Дарига Назарбаеваның концерт сығыштарын төрлө майҙансыҡтарҙа «Минең йондоҙом» музыкаль телефильмы өсөн төшөрә. Фильм ике өлөштә 2012 йылдың февралендә Алматыла «Яман шешкә ҡаршы бергә» хәйриә проекты сиктәрендә һәм Мәскәүҙә 2012 йылдың 20 апрелендә күрһәтелә.
2012 йылдың июнендә Астанала Дарига Назарбаева етәкләгән «Дегдар» фонды инициативаһы менән I «Астана кештері» («Астана кистәре») Халыҡ-ара сәнғәт фестивале үтә, был хәйриә проекты юғары сәнғәтте мөмкин тиклем асыҡ итеү һәм бөтә социаль ҡатламдарға донъя музыка мәҙәниәте шедеврҙарына ҡушылырға мөмкинлек биреү маҡсатында үткәрелә. Проект сиктәрендә билдәле йырсылар Дариға Назарбаева һәм Әлибәк Днишев, Рәсәй органсыһы Рубин Абдуллин, ватан пианиносыһы Тимур Урманчеев, дирижер Ренат Салауатов, йәш опера йырсылары Медет Чотабаев һәм Андрей Трегубенко үҙҙәренең сәнғәтен күрһәтә. Бөтә концерттарға билеттар бушлай таратыла.
Ғаиләһе
Оло йөҙ шапрашты нәҫеленән сыҡҡан.
Атаһы — Нурсолтан Назарбаев (1940), 1990 йылдан 2019 йылға тиклем Ҡаҙағстан Республикаһы президенты.
Әсәһе — Сара Назарбаева (1941), «Бобек» республика балалар хәйриә фондына нигеҙ һалыусы һәм президенты.
Һеңлеләре:
Элекке ире — Рәхәт Алиев (1962—2015). Алиев Ҡаҙағстандың эске разведка органдарында һәм сит ил эштәре министрлығында етәксе вазифалар биләй, һуңынан Ҡаҙағстандың Австриялағы илсеһе сифатында эшләй. 2007 йылда Алиевтың сәйәси ҡаршылыҡтар нигеҙендә президент Назарбаев менән конфликты була. Һөҙөмтәлә Алиев Дарига менән айырылыша, Өҫтәүенә, Алиев раҫлауынса, айырылышыу уның ҡатнашлығынан тыш рәсмиләштерелә, ул уның тураһында факттан һуң ғына белә. Ҡаҙағстандың хоҡуҡ һаҡлау органдары Алиевты төрлө енәйәттәрҙә ғәйепләй һәм ул Ҡаҙағстанды ташлап Австрияға күсеп китергә мәжбүр була. Австрия Алиевты экстрадициялауҙан баш тарта, әммә 2007 йылда «Нурбанк»тың топ-менеджерҙарын урлау һәм үлтереү эше буйынса уны ҡулға ала. Суд ваҡытында Алиев камераһында аҫылынып үлгән килеш табыла.
Киң мәғлүмәт саралары мәғлүмәттәре буйынса, 2013 йылдан Дариға Назарбаева «КазТрансГаз» милли компанияһы идараһы рәйесе (2020—2022) Кайрат Шәрипбаев менән гражданлыҡ никахында тора.
Өс балаһы:
Убиси
Убиси (грузин: უბისა) Грузияла, Имеретия төбәгендәге  ҙур булмаған ауыл һәм урта быуат монастырь комплексы, Грузияның Имеретия төбәгендәге Хараугли  ҡалаһынан 25 саҡрым  алыҫлыҡта урынлашҡан.
Убиси ауылындагы изге Георгий монастыры комплексына IX быуатта изге   Григорий Хандзтели нигеҙ һала, ул дүрт ҡатлы башнянан (1141), XII быуат оборона диуары һәм башҡа бина һәм ҡоролмаларҙың ҡалдыҡтарынан тора.
Монастырь биләмәһендә XIV быуат аҙағы фрескаларының уникаль циклы бар, уларҙы Византиялағы Палеолог яңырыу дәүере  (1261—1453)  йоғонтоһонда Дамиан эшләгән
Монастырь бынан тыш дин әһелдәре әҙерләгән  бал менән билдәле.
Галази Пицца
Пицца Галази (Πίτσα Γαλάζη., ысын исеме ― Каллиопа Мортон (Καλλιόπη Μό); 1940 йылда тыуған, Лимасол ― 14 февраль 2023) — Кипр шағирәһе, эсселар яҙыусы һәм телевидение алып барыусыһы. 1960 йылдан 1990 йылға тиклем бер нисә шиғыр йыйынтығын баҫтырып сығара. Үҙенең эше өсөн Грецияла һәм Кипрҙа төрлө наградалар ала.
Биографияһы
Галази 1940 йылда Лимасолда тыуа, бала сағының күп өлөшөн Палеохориҙа үткәрә. Үҫмер сағында Кипр яугирҙәренең милли ойошмаһы (ЭОКА) ағзаһы була. Лимассолдағы гимназияны тамамлағас, 1959 йылда Грецияның баш ҡалаһы Афинаға китә, унда Пантеон университетында политологияны өйрәнә башлай. Шунда уҡ хоҡуҡ һәм йәмәғәтселек менән бәйләнеш курстарына йөрөй.
Уҡыуҙан һуң тыуған иленә ҡайтҡас, 1966 йылда, Кипр радиоһына эшкә урынлаша, унда мәҙәни йөкмәткеле төрлө радиопрограммалар өсөн яуап бирә. Һуңыраҡ радиопродюсер булып китә.
1971 йылдан 1973 йылға тиклем Кипр Мәғариф министрлығының Мәғариф хеҙмәтендә хаттар буйынса консультатив комитет ағзаһы була. Шулай уҡ Кипрҙағы грек яҙыусыларының милли йәмғиәте, шулай уҡ Грециялағы шундай уҡ ойошмалар ағзаһы була.
Әлеге ваҡытта Пицца Галази Кипрҙың әҙәби һәм филологик йүнәлештәге гәзиттәрендә һәм журналдарында журналист һәм мөхәррир булып эшләй.
2023 йылдың 15 февралендә вафат була.
Ижады
Грецияла уҡыған сағында үҙенең беренсе шиғри йыйынтығын баҫтырып сығара, ул 1963 йылда донъя күрә. Һуңынан Галази шиғырҙар һәм эсселар йыйынтыҡтарын яҙа: «Ағастар һәм диңгеҙ» (1969), «Сестра Александра» (1973), «Гипнотерапия» (1978), «Флагтар» (1983), «Юстола ҡоштары һәм төрмәләгеләр» (1999), «Тауыш» (2018) һ. б.
Галази өс тапҡыр Кипр Республикаһының әҙәбиәт өлкәһендәге Дәүләт премияһына лайыҡ була (1969, 1983 һәм 2018 йылдар). 1999 йылда Афина академияһының Шиғри премияһына лайыҡ. Уның шиғырҙары инглиз, француз, испан, немец, итальян һәм башҡа телдәргә тәржемә ителгән.
Яңы Нәдир (Башҡортостан)
Яңы Нәдир (Новонадырово) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 134 кеше. Почта индексы — 452272, ОКАТО коды — 80230812006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Стежера
Стежера — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 2516 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әстерхан дәүләт консерваторияһы
Әстерхан дәүләт консерваторияһы — Әстерханда урынлашҡан дәүләт юғары музыкаль уҡыу йорто.
Тарихы
Әстерхан консерваторияһы 1969 йылда асыла. Уны булдырыуҙа профессор М. А. Этингер, композитор А. Н. Холминов һәм М. П. Максакова ҙур роль уйнайҙар.
1971 йылда консерваторияны В. С. Кузнецов етәкләй.
1974 йылда студенттарҙың беренсе сығарылышы була.
1975 йылда консерваторияла орган ҡуйыла.
1980 йылдан алып 1981 йылға тиклем консерватория В. А. Воронов менән етәкселек итә.
1998 йылда аспирантура асыла.
Хәҙерге ваҡытта консерваторияны ошо уҡыу йортон тамамлаусы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы, профессор А. В. Мостыканов етәкләй.
Консерватория штатында (2019 йыл мәғлүмәттәре буйынса) — 4 фән докторы, 9 фән кандидаты эшләй.
Консерватория эргәһендәге сәнғәт коллективтары
1992 йылда консеваторияның иң билдәле һәм популяр ижади коллективы — «Скиф» квартеты ойошторола.
1994 йылда «Лик» камера хорына нигеҙ һалына (художество етәксеһе һәм дирижеры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы, профессор С. Е. Комяков). Коллективтың концерт репертуарында — халыҡ йырҙары, урыҫ, сит ил музыкаһы, заманса композиторҙарҙың йыр-хор ижады, Әстерхан авторҙарының вокал-хор музыкаһы.
1996 йылда «Концертино» фортепиано квинтеты ойошторола (художество етәксеһе профессор М. А. Бесценная) — бөтә рәсәй камера ансамблдәре конкурс-фестивалдәте лауреаты.
1997 йылда «Ретро» ансамбле формалаша, уның составында В. Смиховский — художество етәксеһе (кларнет, саксофон), А. Бакшеев (кларнет), А. Смиховская (аккордеон), И. Шубенин (гитара), Е. Хачир (контрабас) һәм солистар Т. Важоров, Л. Сазоноа.
Ректорат
— Ректоры — Мостыканов Александр Валентинович
— Фәнни эштәр буйынса проректоры — Людмила Владимировна Саввин
— Уҡыу эштәре буйынса проректор — Ольга Ивановна Поповский
— Ижади эштәр буйынса проректор — Наталья Кимовна Тарасов
Кафедралар
— Махсус фортепиано кафедраһы
— Ҡыллы музыка ҡоралдары кафедраһы
— Тынлы инструменттар кафедраһы
— Халыҡ инструменттары кафедраһы
— Опера әҙерлекле яңғыҙ йырлау кафедраһы
— Хор дирижеры кафедраһы
— Музыка теорияһы һәм тарихы кафедраһы
— Камера ансамбле һәм концертмейстер әҙерлеге кафедраһы
— Дөйөм гуманитар дисциплиналар кафедраһы
Ижболда
Ижболда — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының уң ярына тамағынан 416 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Еголдокова 2-се
Еголдокова 2-се — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Еголдокова йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хөбөтдинова Нәркәс Әхмәт ҡыҙы
Биографияһы
Хөбөтдинова (Сөләймәнова) Нәркәс Әхмәт ҡыҙы Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Нәби ауылында 1971 йылдың 27 февралендә тыуған. Ә.М.Сөләймәновтың ҡыҙы. 1993 йылда БДУ-ны тамамлай. 1996 йылдан башлап Рәсәй фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәгенең (хәҙер Өфө федераль тикшеренеү үҙәге) тел һәм әҙәбиәт тарихы институтының кесе ғилми хеҙмәткәре. 300-гә яҡын фәнни хеҙмәте, 7 монографияһы бар.
Абдуллин Зиннәтулла Абдулла улы
Абдуллин Зиннәтулла Абдулла улы (Абдуллин Зиннатулла Абдуллович) (1897—1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы штабында писарь вазифаһын башҡара. Ҡыҙылармеец
Биографияһы
Зиннәтулла Абдулла улы Абдуллин 1897 йылда Һамар губернасы Бөгөлмә өязе (бүгенге Татарстанның Аҙнаҡай районында) тыуған.
1941 йылда Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына хеҙмәткә алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы штабында писарь булып хеҙмәт итә.
1943 йылда хәбәрһеҙ юғала.
Хәтер
Абдуллин Зиннәтулла Абдулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм Татарстанда Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Косово Милли театры
Косово милли театры (Teatri Kombëtar) — Косоволағы опера театры, өлөшләтә танылған Косово Республикаһының баш ҡалаһы Приштинала урынлашҡан. Косово милли театры — берҙән-бер Косово дәүләт театры. Ул Косовоның Мәҙәниәт, Йәштәр һәм Спорт эштәре буйынса министрлыҡтан финанслана.
1989 йылға тиклем театр 400 премьера һәм 10 меңдән ашыу реприза ҡуйған, уларҙы 3 миллиондан ашыу тамашасы ҡараған.
Тарихы
1945 йылда Призрен ҡалаһында Косово Милли театры эшләй башлай. Икенсе донъя һуғышы тамамланғандан һуң Косовола асылған тәүге профессиональ театр була. Башта уны Милли провинция театры тип йөрөтәләр, һәм ул «Партизан» спорт үҙәгендә урынлаша. Ундағы бик бәләкәй генә сәхнә, әлбиттә, театр талаптарына яуап бирмәй. Павел Вугринац, Милан һәм Кика Петрович, театрҙа эшләргә әҙер булған йәш талантлы актёрҙарҙы йыйып, Косоволағы тәүге профессиональ театрға нигеҙ һала, ә Шәфҡәт Муслиуны директор итеп һайлап ҡуялар. 14 кешенән торған актёрҙар труппаһы йыйып, 2 премьера спектакле ҡуйылғас, рәсми рәүештә нигеҙ һалыу датаһы иғлан ителә — 1945 йылдың 7 октябре.
Рәсми спектаклдең премьераһы беренсе «Шәкәр шары» (Topi i sheqerit) спектакле — театрҙың тәүге рәсми премьераһы, унан һуң 16 уңышлы премьера ҡуйыла һәм Косово буйлап гастролдәр башлана. 1946 йылда театр Приштинаға күсерелә, һәм, яңы театр объекты төҙөлә башлауға бәйле, эшмәкәрлеген туҡтатып торарға мәжбүр була. Был ваҡытта йәш актёрҙар башҡа театрҙарға эшкә күсә. Ике йылдан һуң, 1949 йылдың 1 майында, Сербияның Мәғариф һәм мәҙәниәт министрлығы театрҙы ҡайтанан эшләтә башлау тураһында иғлан итә. . Милютин Яснич театрҙың яңы директоры итеп тәғәйенләнә. Шулай итеп ике йылдан һуң Приштинала яңы театр учреждениеһы эшләй башлай, һәм режиссёр Драгутин Todic «Күпер» спектаклен сәхнәләштерә. 1951 йылда Халыҡ провинциаль театры тураһында Закон ҡабул ителә, һәм театрға йәһәт үҫеү мөмкинлеге асыла. Бик күп яңы актёрҙар килә театрға, әммә уның профессиональ директорҙарының булмауы эшкә аяҡ сала. Ике директор (Абдрахман Шала һәм Muharrem Qena) Dobrica Radenkovic етәкселегендә уҡый, артабан бик уңышлы һәм танылған театр режиссёрҙары булып китә. Артабанғы йылдарҙа Азем Shkreli и Рамиз Кельменди кеүек һәләтле генераль директорҙар эшләй. 90-сы йылдарҙа Косовоның сербтар тарафынан оккупацияла тотолоуы театр эшмәкәрлеген кире йоғонто яһай. Һуғыштан һуң театр исемен үҙгәртә һәм Косово Милли театры тип атала башлай.
1981 йылдан һуғыш тамамланғансы Косово театры серб сәйәси баҫымы аҫтында эшләй, шуға күрә параллель булған күп кенә албан рәссамдары эштән сығарылмай, һәм параллель тәрбиә-йорт-театрҙары барлыҡҡа килә. Эштән сығарылған күпселек рәссамдар башҡа театрҙарҙа эшен дауам итә, ҡайһы берҙәре бөгөн профессиональ хеҙмәткәрҙәр булып эшләй[6].
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Түбәнге Троицк
Түбәнге Троицк (Нижнетроицкий) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 3817 кеше. Түбәнге Троицк ауыл Советының административ үҙәге. Почта индексы — 452784, ОКАТО коды — 80251839000. 1927 йылдан 2004 йылға тиклем ҡала тибындағы ҡасаба статусына эйә булған.
Тарихы
1760 йылда Ҡаҙан даруғаһының Ҡыр-Йылан һәм Ҡаңлы улусы башҡорттарынан һатып алынған ерҙәрҙә Ҡыйҙаш йылғаһы (Кама йылғаһы бассейны) буйында И. Г. Осокин Түбәнге Троицк баҡыр иретеү заводына нигеҙ һала. Завод 1760 йылда эшләй башлай. Ул Үрге Троицк заводы эргәһендә ярҙамсы завод итеп файҙаланыла. Түбәнге Троицк ауылына 18 быуаттың 60‑сы йылдарында Түбәнге Троицк заводы эргәһендәге торама булараҡ нигеҙ һалына. 1865 йылда 189 йортта 1149 кеше йәшәгән.
Хәҙерге осор
Ауылда Түбәнге Троицк урта мәктәбе, балалар баҡсаһы, балалар шифаханаһы, балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе, амбулатория, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет, сиркәү бар. Башҡортостан буҫтау комбинаты урынлашҡан.
Географик урыны
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Витрувий
Марк Витру́вий Поллио́н (Marcus Vitruvius Pollio; б.э.т. I быуат ) — Рим архитекторы һәм механигы, энциклопедист ғалим.
Биографияһы
Әлеге мәлгә тик ырыу исеме генә (номен) билдәле — Vitruvius. Исеме (преномен) Марк һәм ҡушаматы (когномен) Поллион яҡынса ғына билдәле, сөнки күпселек биографик мәғлүмәттәрҙең сығанағы булып тик Витрувийҙың үҙенең хеҙмәттәре  тора.
Фараз ителеүенсә, Римдың ирекле гражданы булараҡ Кампанияла тыуа. Архитектура буйынса белем ала. Юлий Цезарь етәкселегендәге граждандар һуғышында хәрби машиналар эшләүҙә ҡатнаша. Һуңыраҡ, хәрби инженер булараҡ, үҙ аллы баллисталар һәм башҡа ҡамау ҡоралдары эшләү менән шөғөлләнә. Витрувий ғәмәлгә ашырған проекттар араһында Фанолағы базилика һәм Рим акведугы конструкцияһы айырыуса мөһим һанала.
Витрувий шулай уҡ пропорциялаштырыу буйынса эргономик система авторы булып тора, һуңынан был система рәсем сәнғәтендә һәм архитектурала «Витрувий кешеһе» тигән атама менән таралыу таба. Витрувий ҡараштарының нигеҙендә Ғаләмдең һәм кешенең төҙөлөшөндә һанлы законсалыҡтарҙың һәм пропорциялар нисбәттәренең универсаль объектив ҡиммәттәре тураһындағы фекер ята, уныңса,  биналар төҙөгәндә лә, машиналар эшләгәндә лә шуға таяныу зарур. Витрувийҙың вафатының датаһы билдәле түгел (йәғни иҫән сағында хеҙмәттәре танылыу тапмағандыр, тип уйларға нигеҙ бар).
«Архитектура тураһында ун китап»
«Архитектура тураһында ун китап» (De architectura libri decem) трактаты, Витрувий үҙе билдәләгәненсә, — ул мәлгә  латин телендә архитектура буйынса берҙән-бер китап. Китап ярҙамы өсөн рәхмәт йөҙөнән император Августҡа бағышлана. Фән тарихсыһы Н.Д. Моисеев раҫлауынса, трактат б. э. т. 13 йылда яҙылған.
Автор трактатта грек һәм  рим  архитектура ғилеме тәжрибәһен дөйөмләштерә, юл ыңғайы ҡала төҙөлөшө, инженер-техник мәсьәләләр, төҙөлөш оҫталығының ҡулланма ҡағиҙәләре һәм художестволы ҡабул итеү принциптары йыйылмаһын да ҡарай. Һөҙөмтәлә трактат үҙ заманының техник белемдәре энциклопедияһы тип ҡабул ителә.
Бер нисә шәхестән (Фронтин, Фавентин, Плиний Өлкән) башҡа, Витрувийҙың хеҙмәте замандаштары араһында  фекерҙәр уятмай. Күрәһең, сәбәбе теманың тар белгестәрҙе генә ҡыҙыҡһындырғанлығындалыр.
Трактат  Урта быуаттарҙа  билдәле була, тексы төрлө телдәрҙә яҙылған  80-дән ашыу  манускрипт табылған. Иң иҫкеһе 996 йыл менән билдәләнгән, ул Британия музейына ҡуйылған (Harley 2767). Әммә хеҙмәт Яңырыу осоронда киң таралыу ала.
Йыш ҡына был хеҙмәтте табыуға итальян Яңырыуы  башланыуын бәйләйҙәр. Һис шикһеҙ, Витрувийҙың «Архитектура тураһында ун китабы» Яңырыуҙың үҫешенә йоғонто яһаған, әммә уның сәбәбе була алмаған (китаптар Урта быуаттарҙа ла билдәле була). Киреһенсә, архитектурала ла антиклыҡ менән ҡыҙыҡһыныу бик көсәйгән осорҙа берҙән-бер һаҡланып ҡалған антик автор иғтибарһыҙ ҡалмағандыр. 1486—1492 йылдарҙа гуманист Поджо Браччолини тарктатты Италияла беренсе тапҡыр баҫтырып сығара (асыҡлау талап ителә, сөнки Браччолини  1459 йылда вафат була). Витрувийҙың трактатын архитекторҙар  XV быуаттан башлап  XIX быуатҡа тиклем өйрәнә.
Витрувий архитектура теоретиктарынан беренсе булып архитектураның барлыҡҡа килеүе тураһында гипотеза әйтә. Ул алтын урталыҡ проблемаһын теория менән ғәмәлиәт араһына ҡуя, эстетиканың төп төшөнсәләрен, бинаның һәм кешенең үлсәмдәре нисбәтлелеген тасуирлай, тарихта беренсе булып биналарҙың  музыкаль акустикаһы мәсьәләһен тикшерә. Теге йәки был кимәлдә Витрувий теорияһы  XIX быуатҡа  тиклем әһәмиәтен һаҡлай.
Йөкмәткеһе
Витрувий архитектураның  нигеҙ ташы булған алты принципты билдәләй:
«Механик таһыллыҡты» «теория һәм ғилемлелек» менән берләштереп кенә эш-ғәмәлдәрҙә ҙур уңышҡа өлгәшергә мөмкин тип һанап, Витрувий  трактатында машиналар теорияһына ҙур әһәмиәт бирә, уға трактатының «Механика нигеҙҙәре» тигән унынсы китабын бағышлай. Был китап — ҡулланма механика буйынса ҡыҫҡаса әсбап, унда ауырлыҡ күтәреү өсөн төрлө  механизмдар тасуирлана,  ҡағиҙәләр һәм төҙөлөш буйынса рецептар бирелә. Уҡыусыларға был механизмдарҙың эшләү принцибын аңлатҡан  Витрувий, статиканың кинематик йүнәлешенә таянып, рычагтың тигеҙлеге мәсьәләһен ҡарай. X китаптың һигеҙенсе бүлегендә Витрувий ул ҡараған машиналарҙың эш итеү теорияһын һүрәтләй.
Тәржемәләр
Руссаға тәржемәләре:
Хәтер
Марк Витрувий Поллион исеме 1935 йылда Айҙың  күренгән яғындағы кратер бирелгән.
Иванова Валентина Алексеевна
Иванова Валентина Алексеевна  — спртсы, еңел атлет, диск ырғытыу буйынса белгес. 1994—2002 йылдарҙа еңел атлетика буйынса Рәсәй йыйылма командаһыағзаһы, милли беренселектең еңеүсеһе һәм призеры, Йәйге Олимпия уйындарында ҡатнашыусы. Волгоград өлкәһе һәм Мәскәү ҡалаһы өсөн ярыша. Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорты мастеры.
Биографияһы
1987 йылда Волгоград дәүләт физик культура институтын «тренер-уҡытыусы» һөнәре буйынса тамамлай.
1994 йылда тәүге тапҡыр үҙе хаҡында өлкәндәр өсөн миҙгел кимәлендә еңел атлетика буйынса белдерә, ул Адлерҙа үткән Рәсәй ҡышҡы чемпионатының диск ырғытыу буйынса еңеүсеһе һәм Рәсәй йәйге чемпионатында Санкт-Петербургтағы ярышта көмөш призер була, бында ул бары тик Ольга Чернявскийҙан ғына ҡалыша. Артабан Рәсәй милли йыйылма командаһы составына алына, Санкт-Петербургта үткән Изге ихтыяр уйындарында ҡатнашып, унда диск ырғытыу буйынса бишенсе урынды биләй.
1995 йылда Адлерҙа үткән Асыҡ ҡышҡы Рәсәй чемпионатында оҙонлоҡҡа ырғытыу буйынса рәсәй чемпионы була, ә Мәскәүҙә үткән Рәсәй йәйге чемпионатында бронза призер була.
1996 йылда Сочиҙа үткән Асыҡ ҡышҡы Рәсәй чемпионатында һәм Санкт-Петербургтағы йәйге Рәсәй чемпионатында өсөнсө урынды яулай. Чемпионаттарҙа күрһәткән һөҙөмтәләре буйынса Атлантала үткән Йәйге Олимпия уйындарында ил исеменән сығыш яһау хоҡуғына эйә була — 58,38 метр алдан квалификация этабы һөҙөмтәләре менән еңеп сыға алмай ҡала. Спортта күрһәткән ҡаҙаныштары өсөн миҙгел аҙағында «Халыҡ-ара класлы Рәсәй спорт мастеры» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була.