cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Белорус-Александровка
Белорус-Александровка (Белорус-Александровка) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 109 кеше. Почта индексы — 453036, ОКАТО коды — 80203834003.
Кызыл-Кочко
Кызыл-Кочко — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шавла йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ишбирҙе ауыл Советы (Баймаҡ районы)
Ишбирҙе ауыл Советы  — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.
Тарихы
Үҙәге — Ишбирҙе ауылы. 1918 йылдың 2 декабрендә ауыл йәмғиәте Советы ойошторола. Һуңынан ул Юлыҡ ауыл Советы составына беркетелә. 1961 йылдың 14 ғинуарында БАССР-ҙың Юғары Советы Президиумының указына ярашлы Юлыҡ ауыл Советын Юлыҡ тораҡ пуктынан Ишбирҙе тораҡ пунктына күсереү һәм уны Ишбирҙе ауыл Советы итеп үҙгәртеү тураһында ҡарар сыға. Шулай уҡ Әбделкәрим ауыл Советынан Крепостной Йылайыр тораҡ пункты Ишбирҙе ауыл Советына күсерелә. Ауыл Советы территорияһында Баймаҡ урман сәнәғәт хужалығы, Крепостной Йылайыр урмансылығы, Баймаҡ машзаводының Крепостной Йылайыр ярҙамсы хужалығы урынлашҡан.
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ауыл Советы етәкселәре
Ауыл Советының беренсе рәйестәре Әбүбәкеров Хәйбулла, Иҙелбаев Ғәниулла, Йоносов Ғаяз була. Артабан ауыл Соыеты рәйесе вазифаһын Аҡтуғанов Камил, Иванов А., Ғөбәйҙуллин И. С., Дәүләтбирҙин В. Г., Тулыбаев Р. Д., Биғлов Р. Г., Рәхимғолов М. З., Биктимеров С. С., Тулыбаев Р. Д., Иҫәндәүләтов Азамат башҡаралар.
Ғанҡа (мифология)
Ғанҡа (عنقاء ғанҡа; анка) — ғәрәп мифологияһы персонажы, Аллаһ яралтҡан мөғжизәле һәм кешеләргә дошманлыҡ ҡылған ҡоштар. Ғанҡа әле лә бар тип иҫәпләнә, әммә уларҙың һаны шул тиклем аҙ, шуға осратыуы бик ауыр. Ғанҡа күбеһенсә феникс ҡошҡа оҡшаш, мифтарға ярашлы, ул Ғәрәбстан сүллегендә йәшәгән.
Әсхәб әр-Расс
Ислам риүәйәтенә ярашлы, рассиҙар элек юҡ ителгән ҫамудтарҙың вариҫтары була, Йәмәмдәге ҡоҙоҡ янында йәшәгәндәр һәм ғәләмәт ҙур ғанҡа ҡоштар һөжүменән яфаланғандар. Пәйғәмбәр Ханзала Ибн Сафуан доғаһы менән Аллаһы тәғәлә ҡоштарҙы юҡҡа сығарған. Ханзала халҡы пәйғәмбәрҙең вәғәздәрен тыңламай, уны ҡоҙоҡҡа ташлай. Кешеләрҙең гонаһтары өсөн язаға тарттырып, Аллаһ уларҙы юҡ иткән. "Ҡоҙоҡ кешеләре " йә Йәмәмдә, йә Әзербайжанда, йә Антакьяла йәшәүе ихтимал тигән фараздар бар.
Коббельсдорф
Коббельсдорф (Cobbelsdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 605 кеше йәшәй. Майҙаны — 24,38 км2. Диңгеҙ кимәленән 151 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6869 һәм автомобиль коды — WB.
Райнер Мария Рильке
Райнер Мария Рильке (немецсә Rainer Maria Rilke, тулы исеме 'René Karl Wilhelm Johann Josef Maria Rilke'' — Рене Карл Вильгельм Иоганн Йозеф Мария Рильке; 4 декабрь 1875 йыл — 29 декабрь 1926 йыл — XX быуаттың модернист шағирҙарының иң күренеклеһе. Австрия гражданы, немец телендә ижад иткән. Италияның Триест ҡалаһында, Парижда, Швейцарияла йәшәгән. Проза әҫәрҙәре лә яҙған.
Биографияһы
1884 йыл — ата-әсәһе айырылышҡандан һуң, Рильке атаһы менән ҡала. Ошо йылда ул тәүге шиғырҙарын яҙа.
1886—1891 — кадет һәм юғары хәрби реаль училищелә уҡый.
Сентябрь 1891 — май 1892 — сауҙа училищендә уҡый (Линцтағы сауҙа академияһы).
1892—1895 — урта белем алып, Прагала өлгөргәнлек аттестатына имтихандар бирә. Тәүге хикәйәләрен яҙа, шул иҫәптән Пьер Дюмон (1894). Беренсе шиғыр китабы «Тормош һәм йырҙар» («Жизнь и песни») (1894) баҫылып сыға.
1896 — Прага университетенең философия, һуңынан юридик факультеттәрендә уҡый. «Жертвы ларам» шиғри йыйынтығы сыға.
1897 — Италияға тәүге сәйәхәте (Арко, Венеция). Германияға ҡайтҡас, Лу Андреас-Саломе менән таныша, Рәсәй менән ҡыҙыҡһына башлай. 1897 йылдың октябре — Берлингә күсеп килеп, Берлин университетендә 1901 йылға тиклем уҡый. Бында өс шиғри йыйынтыҡ, шул иҫәптән «Юл япрағы» («Подорожник»), «Төштәр менән данланған» («Увенчанный снами»).
1898 — «Сочельник» шиғри йыйынтығы, бәләкәй проза әҫәрҙәре йыйынтығы «Тормоштан ситтә» («Мимо жизни»), «Бөгөнгөһөҙ» («Без настоящего») драмаһы баҫылып сыға. Яҙ көнө — Италияға икенсе сәйәхәт ҡыла (Арко, Флоренция, Виареджо).
1899 йыл Апрелдән июнгә тиклем — үҙенең тәүге дуҫ ҡыҙы Лу Андреас — Саломе менән Рәсәй империяһына (Мәскәү — Петербург) беренсе сәйәхәте. Үҙенең исемен дуҫ ҡыҙының үтенесе буйынса Рененән Райнерға алыштыра. Ул Рәсәйҙә Лев Толстой, рәссамдәр Илья Репин һәм Борис Пастернактың атаһы Леонид Пастернак менән осраша. Германияла Райнерҙың ике китабы сыға: «Ике Прага тарихы»(«Две Пражские истории») һәм «Миңә байрамға» («Мне на праздник») (Mir zur Feier).
Чагровая
Чагровая — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының һул ярына тамағынан 145 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Райнер Мария Рильке
Биографияһы
1900 йыл Бәләкәй проза йыйынтығы «О Господе Боге и иное» сыға. Был китапта Рилькенең Италияға һәм Рәсәйгә сәйәхәт ҡылыуы тураһында яҙылған. Майҙан алып август бөткәнсе — Рәсәйҙә икенсе тапҡыр булыуы (Мәскәү — Тула — Ясная Поляна — Киев — Кременчуг — Полтава — Харьков — Воронеж — Саратов — Симбирск — Казан — Нижний Новгород — Ярославль — Мәскәү). Рәсәйгә был килеүендә ул Пастернактарҙың ғаиләһе менән икенсе тапҡыр осраша һәм шағир Спиридон Дрожжин менән таныша. 1900—1901 йылдарҙа бер нисә шиғырын рус телендә яҙа. Һуңғараҡ ул үҙенең тыуған иле тип Богемия менән Рәсәйҙе атай. Аҙаҡтаныраҡ ул Марина Цветаева менән хаттар алыша, тик улар бер генә тапҡыр ҙа осраша алмайҙар. Цветаева Рилькенең иҫтәлегенә «Яңы йыл» («Новогоднее») поэмаһын һәм «Һинең үлемең» («Твоя смерть») очеркын яҙа. Был йылдарҙа Райнер рус әҙәбиәте менән бик ныҡ ҡыҙыҡһына, Толстой, Достоевский, Чехов, « Игорь полкы тураһында һүҙ» («Слово о полку Игореве»), С. Дрожжин, 3. Гиппиустың яҙған әҫәрҙәрен уҡый. Августан алып рәссам Генрих Фогелерҙың саҡырыуы буйынса Рильке Ворпсведе ауылында йәшәй. Ул бында рәссамдарҙың коммунаһында була, һынсы Клара Вестхоф һәм рәссам Паула Беккер менән таныша. Оҙаҡламай ул Клара Вестхофҡа өйләнә, ә Паулаға үҙенең «По одной подруге» реквиемын бағышлай.
Яуымбай
Яуымбай (Яумбаево) — Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районындағы ауыл. Байназар ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 436 кеше булған. Почта индексы — 453591, ОКАТО коды — 80219810005.
Чагровая
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Светлая (Олма ҡушылдығы)
Светлая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Олма йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Чагровая
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Облат-Яха
Облат-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тыдэпя-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яуымбай
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Яуымбай ауылының атамаһы Яуымбай Ҡошйетәров (Ҡужъетәров) исеме менән бәйле. Яуымбай ҡарт был ауылға нигеҙҙе яҡынса 1800—1815 йылдар араһында һалған булырға тейеш, тип фаразлана. Уның улы Шәһивәли, ҡустылары Үҙәнбай, Мөхәмәтәмин 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашалар. 1859 йылда бында 27 йортта 160 кеше йәшәгән. 1920 йылда 72 йортта 345 кеше йәшәгән. Был ерҙәрҙә йылҡы көтөүлектәре өсөн уңайлы була. , ,
Яуымбай ауылының тарихы буйынса риүәйәттәр
Яуымбай ауылы (АБЛАСКИН)
«Уның (Яуымбайҙың. — Ф. Н.) күп кенә һауын һыйыры, бер көтөү һарығы булған, ә инде йылҡы малының һаны булмаған. Ауылдың көнсығышында ҙур ғына „Баҙ яланы“ тигән урын бар. Ана шул яландың ситенән ситенә уратып алынған кәртәлә Яуымбайҙың йылҡылары тулып йөрөгән. Иртәнсәк тороп ҡарағанда, шул кәртәһе тулы булһа, малын теүәлгә иҫәпләгән.
Яҙ етеп, үлән ҡалҡыуға Яуымбай йәйләүгә сығыр булған. Уның йәйләүе ауылдан 15 саҡрым алыҫлыҡта, Үҙән йылғаһы буйында булған, йәйләүгә күскән ваҡытта ул шәп атҡа атланып, алдан төшөп барыр булған, йылҡылары артынан эйәргән. Үҙе бер өс саҡрым китеп, Әсеү исемле яланға еткәндә, йылҡы малдарының икенсе осо әле ауылда булған, ти. Бына шундай бай булған ул ҡарт. Шул кешенең исеменән ауыл да Яуымбай булып киткән.
Йәйләүгә күскәнендә Яуымбай үҙе сығарған көйҙө ҡурайҙа уйнар булған. Ул көйҙө әле лә „Яуымбай көйө“ тип йөрөтәләр. Хәҙер инде ул көй онотолоп та бара. Атаҡлы ҡурайсы Мөхәмәҙиә Сәлихов ҡарт ҡына уны уйнай».
Ауыл халҡы ҡыпсаҡ һәм түңгәүер ҡәбиләләренә ҡарай. Урман-ҡарағай-ҡыпсаҡ ырыуына ҡарайҙар.
Мәктәп тарихы
Һуғыш осоронда, 1941—1946 йылдарҙа Иҫәнғәлин Шәриф уҡыта. Ул сығышы менән Байназар ауылынан була. Шәриф Иҫәнғәлин иң беренсе булып һалдат ҡатындарына яҙырға өйрәтә.
Һуғыштан һуңғы ауыр йылдарҙа (1947—1949) ауылға килен булып төшкән Исмәғилева Ғәрибә белем бирә.
1950—1951 йылдарҙа Шәрипова Нурия уҡыта.
1952—1953 йылдарҙа Ғафури районы Сәйетбаба ауылынан килгән Абдуллина Асия уҡыта.
1954—1956 йылдарҙа Биҡҡолова Ҡәмәриә уҡыта. Ул үҙе Баймаҡ районында үҫкән.
Райнер Мария Рильке
Биографияһы
1901 йыл декабрҙә ҡыҙы Рут (Ruth) тыуа..
Яуымбай
Мәктәп тарихы
1957 йылда ауылға Аллабирҙин Абдулхаҡ уҡытыусы булып килә. Ул хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем эшләй.
Райнер Мария Рильке
Биографияһы
1902 йыл «Һуңғылар» («Последние») исемле новеллалар йыйынтығы, «Аждаһаны еңеүсе» («Победивший дракона») хикәйәһе, «Тормош кеүек тормош» («Жизнь как жизнь») драмаһы, «Тәүге шиғырҙар» («Ранние стихотворения») йыйынтығының беренсе варианты, «Картиналар китабы»(«Книги картин») нәшер ителә. Августа Парижға күсенә, бында Роден менән таныша.
Яуымбай
Мәктәп тарихы
1964 йылда Хисамитдинова Бикә уҡытыусы булып эшләй. 1967 йылдан Бәшәрова Тәнзилә эшкә килә.
Райнер Мария Рильке
Биографияһы
1903 йыл Рилькенең сәнғәт тураһындағы ике китабы : «Ворпсведе» һәм «Огюст Роден» - баҫылып сыға. Франц Каппус менән 1908 йылға тиклем хаттар алыша. Һуңынан был хаттар нигеҙендә «Йәш шағирға хаттар» («Письма к молодому поэту») китабы донъя күрә. Италияға (Генуя, Виареджо) тағы ла бара, йәйҙе Ворпсведелә үткәрә. Көҙ көнө Римгә күсенә.
Яуымбай
Мәктәп тарихы
1967—1969 йылдар араһында Шәмсетдинова Флүрә тигән уҡытыусы ла эшләй.
Райнер Мария Рильке
Биографияһы
1904 йыл Прозалар китабы «Истории о Господе Боге» баҫылып сыға. «Аҡ кенәз ҡатын» («Белая княгиня») драмаһын яҙып бөтөрә. Июнь аҙағынан декабрь бөткәнсе тәүҙә Швецияла, һуңынан Данияла йәшәй.
Яуымбай
Мәктәп тарихы
1969 йылда киң бүлмәләре булған яңы мәктәп төҙөлөп сафҡа индерелә.
Райнер Мария Рильке
Биографияһы
1905 йыл Шағир Париж янындағы Медонда, Родендың ҡала ситендәге оҫтаханаһында йәшәй һәм рәссамдың сәркәтибе вазифаһын башҡара. Раштыуаға ул «Часослов» китабын баҫтырып сығара..
Яуымбай
Мәктәп тарихы
Был мәктәптә Аллабирҙин Абдулхаҡ менән бер рәттән 1969 йылдарҙан Сыңғыҙова Маһинур, Сураҡова Ғәлиә, Шәмиғолова Зәкиә Мөҙәрис ҡыҙы, Абдуллина Гүзәл Рәхимйән ҡыҙы эшләйҙәр.
1979 йылдан алып Мәсәғутова Айһылыу, 1987 йылдан Назарова Хәлиҙә Мазһар ҡыҙы уҡыта. 1990 йылдан Айгөл Ғәлимйән ҡыҙы Сәлихова уҡыта.
Райнер Мария Рильке
Биографияһы
1907 йыл Каприҙә йәшәй һәм Максим Горький менән осраша.. Рудольф Касснер менән таныша һәм дуҫлаша. Октябрь аҙағына тиклем Парижда була. „Көҙгө салонда“ („Осенний салон“) Сезанндың күргәҙмәһендә була. Һуңғараҡ „Сезанн тураһында хаттар“ („Письма о Сезанне“) тигән китабын яҙа. „Яңы шиғырҙар“ („Новые стихотворения“ китабының беренсе өлөшө сыға . „Огюст Роден“ тураһындағы китабын, үҙенең бөйөк һынсы тураһындағы сығышы менән тулыландырып, икенсе тапҡыр баҫтырып сығара.
Яуымбай
Мәктәп тарихы
1992 йылдың 18 декаберендә тулы булмаған мәктәп асыла. Уның директоры Муллағолов Марат Ғизетдин улы була.
1993 йылдың 1 сентябренән мәктәп урта мәктәп итеп үҙгәртелә.
Райнер Мария Рильке
Биографияһы
1908 йыл: Италияға сәфәре. Май — Парижға күсеүе һәм Роден менән яңынан киң аралаша башлауы. „Яңы шиғырҙар“ (Новые стихотворения») китабының икенсе өлөшөн һәм Англия шағирәһе Элизабет Баррет Браунингтың «Португал теленән сонеттар» (Сонеты с португальского") тәржемәһен нәшер итә.
Яуымбай
Мәктәп тарихы
1998 йылдың март айынан мәктәптең директоры итеп Яҡшыбаева Фәниә Солтангәрәй ҡыҙы тәғәйенләнә.
Райнер Мария Рильке
Биографияһы
1909 йыл «Реквием» китабы сыға. Кенәз ҡатын Мария фон Тур-унд-Таксис Гоген менән таныша һәм үлгәнсе уның ярҙамы менән файҙалана. «Тәүге шиғырҙар» («Ранние стихотворения») китабының тулыландырып эшкәртелгән баҫмаһы донъя күрә.
Яуымбай
Мәктәп тарихы
2001—2002 йылдарҙа Теләүбаев Рөстәм Сафа улы, унан һуң 2006 йылға тиклем Ғәбитов Ибраһим Рауил улы эшләй.
Райнер Мария Рильке
Биографияһы
1910 йыл Тур-унд-Таксистың Триест янындағы Дуино замогында йәшәй, һуңынан Венецияға һәм Парижға сәйәхәт ҡыла. Ноябрҙә Төньяҡ Африкала сәйәхәттә йөрөй. «Мальте Лауридс Бригге яҙмалары» («Записки Мальте Лауридса Бригге») китабы баҫылып сыға.
Яуымбай
Мәктәп тарихы
2006—2014 йылдарҙа мәктәп менән Исмәғилева Флүзә Ишбулды ҡыҙы етәкселек итә.
Райнер Мария Рильке
Биографияһы
1911 йыл Төньяҡ Африкала буйлап сәфәрен дауам итә, аҙаҡ Парижға әйләнеп ҡайта. Кенәз ҡатын Мария фон Тур-унд- Таксис менән Париждан Дуиноға автомобилдә бергә ҡайта.
Яуымбай
Мәктәп тарихы
2014 йылдың сентябрь айынан мәктәп етәксеһе — Мөхәмәтйәнов Мәүлит Рысйән улы.
Райнер Мария Рильке
Биографияһы
1912 йыл «Дева Марияның тормошо» (Жизнь Девы Марии" шиғри циклдарының һәм беренсе «Дуино элегиялары» («Дуинские элегии») китабының барлыҡҡа килеүе. Венеция һәм Испанияға йорөп ҡайтҡас, француз теленән билдәһеҙ ҡалған авторҙың «Магдалинаның мөхәббәте» («Любовь Магдалины») тигән XVII быуаттың китабын тәржемә итә.
Яуымбай
Урамдары
Булған урам исемдәрен.
Райнер Мария Рильке
Биографияһы
1914 Беренсе Бөтә донъя һуғышы башланғас, «Биш гимн» («Пять гимнов») шиғырҙар циклын яҙа.
Яуымбай
Тирә — яҡ мөхит
Был мәғлүмәт ауыл кешеләренән һорап яҙылды.
Райнер Мария Рильке
Биографияһы
1915 йыл буйына Мюнхендә йәшәй. «Дуино элегияларын» («Дуинские элегии») яҙыуын дауам итә.
Яуымбай
Тирә — яҡ мөхит
Беренсе вариант. Ауылда элек бик матур Шәрифә исемле ҡыҙ йәшәгән. Уны ата- әсәһе көсләп үҙе яратмаған кешегә кейәүгә бирер булғас, өйөнән ҡасып китә. Тауҙа йәшенеп йәшәй. Шунан бирле был тау ҡыҙҙың исемен йөрөтә.
Райнер Мария Рильке
Биографияһы
1916 Ярты йылға Австрия — Венгрия армияһынын хәрби архивына эшкә саҡырыла.
Яуымбай
Тирә — яҡ мөхит
Икенсе вариант. Элек ауылда Шәрифә исемле ҡатын йәшәгән. Төндә уны ендәр осороп алып китә. Ләкин уның балаһы бар икәнлеген белгәс, уны кире осороп бер тауға ташлап китәләр. Ауыл халҡы ҡатындың юғалғанын белгәс, эҙләргә сығалар. Оҙаҡ эҙләй торғас ошо тауҙа табалар. Шунан бирле тау Шәрифә исемен йөрөтә.
Райнер Мария Рильке
Биографияһы
1918 йыл Рильке "Лиондағы Луиза Лабэның егерме дүрт сонетының « („Двадцать четыре сонета Луизы Лабэ Лионской“) (итальян һәм француз теленән, XVI быуат) тәржемәһен баҫтыра. Шулай уҡ Микеланджелоның шиғырҙарын, Петрарканың ике сонетын тәржемә итә.
1921 йыл Швейцарияның Вале кантонында, Мюзо замогында, йәшәй. Поль Валериҙың әҫәрҙәрен бик ҙур ныҡышмалылыҡ менән тәржемәләй. .
1922 йыл Йыл әйләнәһенә тиерлек бер ҡайҙа ла сыҡмайынса Мюзола йәшәй. Февраль айында ижадының иң һөҙөмтәле, сәскә атҡан осоро башлана. Шағир « Дуино элегияларын» (Дуинские элегии") яҙып бөтә, «Орфейға сонеттар» («Сонеты к Орфею») яҙа. Был сонет бик тиҙ генә яҙыла. 1922 йылда Мюзо замогында Рильке 55 шиғырҙы бары 14 көн эсендә ижад иткән. 1923 йылда улар бер китап булып сығалар. Был шиғырҙар китабы Рилькенең иң шәп һәм иң һуңғы шиғырҙары. Әйткәндәй, 1926 йылда ул тағы бер шиғырҙар йыйынтығы сығара. Был йыйынтыҡ, ваҡытынан алда лейкемия сиренән вафат булған 19 йәшлек бейеүсе ҡыҙ Вера Оукама Кноопҡа бағышланып, французса яҙылған сонеттар була.
1923 йыл «Дуино элегиялары» («Дуинские элегии») һәм «Орфейға сонеттар» («Сонеты к Орфею») баҫтырылып сығарыла. 1923 йылдан башлап шағир Террите (Territet) шифаханаһында (Женева күле янында), һаулығы насарайып китеү сәбәпле, бик оҙаҡ дауалана. Табибтар бик оҙаҡ уға дөрөҫ диагноз ҡуя алмайҙар. Бары тик Рилькенең үлере алдынан ғына шағирҙың лейкемия менән ауырығанын беләләр. 1924 йыл Мюзола йәшәй башлай. Иң күренекле һуңғы шиғырҙарын ошо замокта француз телендә яҙа. Йәйен Рагац курортында үткәрә. 1925 йыл Германияла Валери шиғырҙарының тәржемәһе сыға.
1926 йыл Мюзола һәм Рагацта йәшәй. Марина Цветаева менән хаттар алыша. Көҙөн йә Мюзола, йә Лозаннала, йә Сьонда, йә Сиеррала йәшәй. Рилькенең француз телендә яҙылған «Баҡсалар» («Сады»), «Валезан катрендары» («Валезанские катрены») китаптары донъя күрә. Поль Валери шиғырҙарын тәржемәләй. 30 ноябрь — ҡабат Валь -Монт клиникаһында дауалана. 29 декабрь — лейкемиянан вафат була.
Ул үҙенең ҡәбер ташына үҙе уҡ яҙма яҙып ҡалдырған.
Үҙенең иң яратҡан китаптары тип Библияны һәм Йенс Петер Якобсен әҫәрҙәрен атаған..
Рильке хөрмәтенә Меркурийҙәге кратерға шағирҙың исеме бирелгән. Шағирҙың портреты Австрия почта маркаһында 1976 йылда төшөрөлгән.
Төп әҫәрҙәре
Шиғри йыйынтыҡтар:
Күсем ауыл Советы
Күсем ауыл Советы — Әбйәлил районының 2008 йылда бөтөрөлгән ауыл биләмәһе. Ташбулат ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. Административ үҙәге — Күсем Руднигы ауылы.
Почта индексы — 453613. Код ОКАТО — 80201829000. Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законының 1-се стаьтьяһында түбәндәге юлдар бар : "Башҡортостан Республикаһындың административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә : 1) Әбйәлил районы буйынса:
Ташбулат һәм Күсем ауыл Советтарын, «Ташбулат ауыл Советы» атамаһын ҡалдырып, берләштерергә, Ташбулат ауылына административ үҙәкте урынлаштырырға. Күсем ауыл Советының Күсем руднигы, Геологоразведка, Зелёная Поляна, Яҡтыкүл ауылдарын Ташбулат ауыл Советы составына индерергә. Ташбулат ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға. Иҫәп мәғлүмәттәренән Күсем ауыл Советын алып ташларға;
Ауыл Советы Буранғол ауыл Советы, Таштимер ауыл Советы, Ташбулат ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш, Әбйәлил һәм Белорет райондары сиктәрендәге урталыҡта урынлашҡан (Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы (ред. 16.07.2008) «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законы (Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайы 2004 йылдың 16 декабрендә ҡабул итә)).
Ауыл Советында Яҡтыкүл, Сабаҡты кеүек эре күлдәр бар.
Кесе Акем
Кесе Акем — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шиверта йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гант диаграммаһы
thumb|350px|Гант диаграммаһы Гант диаграммаһы (Gantt chart) — бағаналы диаграммаларҙың популяр төрө.
Проекттарҙы планлаштырыу ысулдарының береһе. Проекттар идара итеү программаларында ҡулланыла. 1910 йылда Генри Л. Грант тарафынан эшләнгән. Элемтә графиктары төҙөү өсөн ҡулланыла.
Улуманда
Улуманда — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тайдон йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тайыш (Мәсетле районы)
Тайыш (Таишево, икенсе атамаһы Этҡол) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Йонос ауыл советына ҡарай. Почта индексы — 452563, ОКАТО коды — 80242850004.
Урамдары
Урам исеме : рәсми булмаған урам исемдәре
Чандышева
Чандышева — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1162/286 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Старозайцево
Старозайцево — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.
Географияһы
Абсолют бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 194 метр.
Старозайцево ҡасабаһы климаты Ҡыуандыҡ районының күпселек урыны өсөн дә дөйөм. Бындағы климат уртаса континенталь, йылдың дүрт миҙгеле лә аныҡ ҡына айырыла. Температураның абсолют минимумы иң һалҡын ай-ғинуарҙа −45 °C; иң йылы ай июлдә температураның абсолют максимумы + 42 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 300—550 мм, шуның 70 % яҙғы-йәйге айҙарҙа яуа. Ҡар ҡатламы ярайһы тотороҡло, йылына 150 ята.
.
Тарихы
Старозайцево ауылы 1900-се йылдарҙа барлыҡҡа килгән тиергә нигеҙ бар тип яҙа төбәк тарихы белгесе С. М. Стрельников.
2015 йылдың 1 майына тиклем хәҙер бөтөрөлгән Краснознаменский ауыл Советы составына ингән.
Этимологияһы
Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында бәйән итеүенсә, Старозайцево ауылын халыҡ Зайцев (Зайцево) тип кенә йөрөтә, күрәһең был топонимдың тәүге рәүешелер. Зайцев фамилияһынан килеп сыҡҡан. «Старо-» компоненты иһә уның олораҡ аҙашы булғанын күрһәтә. Уныһы 1910-сы йылдарҙа иҫке ауылдан күсеп сығып барлыҡҡа килгән булғандыр. Яңы ауыл Краснознаменканан 4 км алыҫлыҡта булған һәм 1930-сы йылдарҙа йәшәүҙән туҡтаған.
Халҡы
2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауыл халҡының гендер структураһында ир-егеттәр 45,7 %, ҡатын-ҡыҙҙар 54,3 % процент тәшкил иткән.
2002 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, 51 кешенән торған халыҡтың милли структураһын 96 % урыҫтар тәшкил иткән
Мәҡсүтов
Мәҡсүтов — башҡорт һәм татар фамилияһы.
Кысхыштубек
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Воронеж
Воронеж (Воронеж) — Воронеж өлкәһенең үҙәге. Халыҡ һаны буйынса илдә 14-се урынды биләй (Мәскәү, Санкт-Петербург, Новосибирск, Екатеринбург, Түбәнге Новгород, Ҡазан, Силәбе, Омск, Һамар, Дондағы Ростов, Өфө, Красноярск, Пермь ҡалаларынан һуң).
Транспорты
Воронеж — илдең эре транспорт-логистик үҙәге.
Юнысов
Юнысов — фамилия. Мәғәнәһе күгәрсен тигәнде аңлата.
Ташлы ауыл Советы (Ғафури районы)
Ташлы ауыл Советы  — Башҡортостан Республикаһының Ғафури районындағы муниципаль берәмек. Ташлы ауыл Советы көнсығыштан Толпар, төньяҡтан Сәйетбаба, көнбайыштан Красноусол, көньяҡтан Ташбүкән ауыл Советтары менән сиктәш.
Цетлинген
Цетлинген (Zethlingen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 325 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,72 км2. Диңгеҙ кимәленән 36 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39624 һәм автомобиль коды — SAW.
Ҫамуд
Ҫамуд (ثمود, Самуд) — ислам динендә: Ғәрәбстандың юҡҡа сыҡҡан «төп» халыҡтарының береһе. Ҡөрьәнгә ярашлы, Аллаһ уларҙы үҙ гонаһтары— Сәлих пәйғәмбәрҙең өгөт-нәсихәттәренә һәм Аллаһ тыйыуҙарына эйәреүҙән баш тартҡан өсөн юҡ иткән ҡәүем.
Тарихы
Антик сығанаҡтарға ярашлы, ҫамуд ҡәбиләһе Хижәздең төньяғында йәшәгән, шул уҡ районда мосолман йолалары ла киң таралған. Ҫамудтар тураһында Ассирия батшаһы яҙмаларында иң боронғо телгә алыу б.э.т. 715 йылға ҡарай.
Ҫамуд шулай уҡ «Tamudaei» булараҡ та Хиос Аристоны, Клавдий Птолемей и Өлкән Плиний хеҙмәттәрендә телгә алына. Сәғүд Ғәрәбстанының төньяҡ-көнбайышында күп һанлы мәмерйә ҡәберлектәре һәм ҡаралтылары бар, улар Ҡөрьән тасуирламаларының нигеҙе булыуы мөмкин.
Ҫамудтарҙың һәләк булыуы күренеше Ҡөрьәндә [«тетрәү», «йәшен тиҙлегендәге емерелеш» ] ер тетрәү тасуирламаһын хәтерләтә.
Ҡөрьәндә әйтелеүенсә, Сәлих пәйғәмбәр Ҫамудты дауылдан юҡ ителгән ғәдтәрҙең фажиғәле яҙмышынан ҡотҡарыу өсөн ебәрелгән булған, әммә ҫамудтар Тәүхидте кире ҡаға. Урта быуат тарихсыһы Ибн Хәлдүн ҫамудтарҙы хронологик йәһәттән уларҙың туғанлығын күрһәтеп әмәликтәр менән химйәрҙәр араһына урынлаштыра.
Ҡолмөхәмәтов
Ҡолмөхәмәтов — башҡорт фамилияһы.
Әлимов Владимир Ришат улы
Ғәлимов Владимир Ришат улы (Алимов Владимир Ришадович; 6 декабрь 1957 йыл) — хәрби хеҙмәткәр, лётчик, полковник. 1975 йылдан Совет Армияһында, 1992—2008 йылдарҙа — Рәсәй Армияһында. 1986 йылда Чернобыль АЭС-ындағы авария эҙемтәләрен бөтөрөүҙә, 1996 һәм 1999 йылдарҙа Чечен Республикаһында хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусы. Рәсәйҙең атҡаҙанған хәрби лётчигы (2005), лётчик-снайпер (2003). Рәсәй Федерацияһы Геройы (2000).
Биографияһы
Владимир Ришат улы Ғәлимов 1957 йылдың 6 декабрендә Башҡорт АССР-ының Ҡариҙел районы Ҡариҙел ауылында тыуған.
1975 йылда Совет Армияһы сафына алына. 1979 йылда Һарытау юғары хәрби авиация лётчиктар училищеһын тамамлай. 1986 йылда Чернобыль АЭС-ындағы авария эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнаша. Радиация дозаһы алыуға ҡарамаҫтан, армия авиацияһында лётчик булып хеҙмәтен дауам итә. Дүрт мең сәғәттән ашыу осош яһай, ике йөҙ тапҡыр парашют менән һикерә. Уға Югославияла, Анголала була, Чечняла ике һуғышта ла ҡатнаша. Отставкаға сығыр алдынан Вязьма-Брянская ауылында дислокацияланған вертолет полкы эскадрилья командирының тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары булып хеҙмәт итә.
Владимир Ришат улы беренсе класлы осоусы һәм бик яҡшы белгес кенә түгел, яҡшы остаз да: ул Чечняла йәш белгестәр-авиаторҙар әҙерләй.
1999 йылдың 13 декабрендәге ваҡиғалар
1999 йылдың 13 декабрендә Аргун тарлауығында күсмә зенит-ракета комплекстары залпы менән 368-се штурм авиация полкы командиры, Рәсәй Федерацияһы Геройы, полковник Сергей Борисюктың Су-25 штурмовигын боевиктар бәреп төшөрә.
Майор Әлимов бәреп төшөрөлгән Су-25 штурмовигы летчигын эҙләү-ҡотҡарыу операцияһы менән етәкселек итә. Эҙләүсе төркөм бер-нисә Ми-8 вертолетынан тора, уларҙың һәр береһе ун бишләгән десантник ултыртҡан һәм тулғансы йөк тейәгән була. Операция барышында төркөм боевиктар боҫҡонона эләгә. Машиналарҙың береһе бәреп төшөрөлә һәм сараһыҙҙан ергә ултыра. Владимир Ғәлимов көслө ут аҫтында иптәштәренә ярҙамға ташлана һәм, вертолеты ныҡ боҙолоуға ҡарамаҫтан, ә йөк ауырлығы бөтә сикләүҙәрҙе арта, һуғыш яланынан экипажды һәм бәреп төшөрөлгән машинаның десантсыларын алып сыға ала. Базаға әйләнеп ҡайтҡандан һуң Ғәлимовтың вертолеты ремонтлауға яраҡһыҙ тип табыла, корпусында утыҙҙан ашыу пуля тишеге була. Был махсус операция барышында шулай уҡ өлкән лейтенант Дмитрий Елистратов, майор Андрей Совгиренко һәм капитан Александр Иванов батырлыҡ ҡылғандар, бының өсөн һуңынан уларҙың һәр береһенә «Рәсәй Федерацияһы Геройы» исеме бирелә.
2008 йылдың майында Ҡораллы Көстәр сафынан китә (йәше буйынса).
Шәхси тормошо
Владимир Ришат улы Алимов өйләнгән, балалары бар.
Әҙәбиәт
Беҙҙең заман геройҙары (Башҡортостан Республикаһы халҡы һәм шунда тыуған Рәсәй геройҙары тураһында) / авт.-сост. Е. А. Смирнов. — Өфө : Китап, 2016. — С. 327 : илл. ISBN 978-5-295-06554-5.
Тараҡташ (Ҡырым)
Тараҡташ (Taraq Taş), 1944 йылдан бирле урыҫса рәсми исеме Дачное (Дачне, Таракташ, Дачное, Таракташ) – Ҡырымдың Судаҡ ҡала округына ҡараған бер ауыл. Һуңғы иҫәп алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда 2 454 кеше йәшәп ята.
Светлая (Пачуга ҡушылдығы)
Светлая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пачуга йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Черномырдин Виктор Степанович
Черномырдин Виктор Степанович (9 апрель 1938 йыл — 3 ноябрь 2010 йыл ), шулай уҡ ЧВС  — СССР һәм Рәсәй хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, 1993—1998 йылдарҙа Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе.
Биографияһы
Ви́ктор Степа́нович Черномы́рдин 1938 йылдын 9 апрелендә хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Һарыҡташ районы Чёрный Отрог ауылында тыуған. Ата-әсәһе: Марфа Петровна менән Степан Маркович Черномырдиндар. Ғаиләлә алты бала була: Николай, Александр, Наталья, Виктор һәм Екатерина.
Виктор Черномырдин 1957 йылда Орскиҙа 1-се техник училище тамамлай һәм «Орскнефтеоргсинтез» заводында слесарь булып эшләй башлай.
1957—1960 йылдарҙа Приморье крайының Спасск-Дальний ҡалаһында Хәрби-Һауа Көстәрендә әрме хеҙмәтен үтә.
1962 йылда Куйбышев политехник институтына уҡырға инә, 1966 йылда инженер-технолог дипломын ала.
1973—1978 йылдарҙа Ырымбур газ эшкәртеү заводы директоры.
Омрась-Хетта
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вәлитов Раил Бәкер улы
Вәлитов Раил Бәкер улы (18 ғинуар 1940 йыл) — ғалим-химик-технолог, юғары мәктәп эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), техник фәндәре докторы (1973), профессор (1976). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1984) һәм атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1981). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1985).
Биографияһы
1963 йылда Өфө нефть институтын тамамлай.
Эш урындары: Стәрлетамаҡ синтетик каучук заводы (1963—1968), Стәрлетамаҡ химзаводы (1968—1973); Өфө нефть институты «Органик химия» кафедраһы мөдире (1973—1981); фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары (1981—1992), директоры (1992—2005), 2005 йылдан алып гербицидтар һәм үҫемлектәр үҫешен көйләгестәр Бөтә союз ғилми-тикшеренеү технология һәм проект институты баш ғилми хеҙмәткәре (1993 йылдан алып Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының «Гербицидтар һәм үҫемлектәрҙең үҫеүен көйләгестәр ғилми‑тикшеренеү технология институты» дәүләт учреждениеһы).
1983 йылда «СССР территорияһында көкөртлө водородлы газ һәм нефть урынлашыуы, барлыҡҡа килеү шарттары һәм күҙаллау законлыҡтары» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Вәлитовтың фәнни эштәре йүнәлештәре: углеводородтарҙың, нефть фракцияларының термокаталитик әүерелештәре; олефин углеводородтар һәм нефть продукттары алыу технологияларын булдырыу; биологик актив матдәләрҙе синтезлау һәм халыҡ хужалығында ҡулланыу; нефть химияһы синтезында «фаза-ара катализ»; нефтехимияға ультразвук йәлеп итеү. Уның тарафынан 2,4-дихлорфеноксиуксус кислотаһы моноэтаноламин тоҙо алыу ысулы эшләнә, ул юғары сифатлы һәм сығыу мөмкинлеге юғары аҙыҡ-түлек алырға мөмкинлек бирә. 4-хлорфеноксиуксус һәм 2,4-дихлорфеноксиуксус кислотаһы — гербицидтар, үҫемлектәрҙең үҫешен көйләгестәр алыу ысулын эшләй.
Вәлитовтың уҡыусылары араһында — 4 фән докторы һәм 40-тан ашыу фән кандидаты.
Хеҙмәттәре
Вәлитов Раил Бәкер улы — 500-ләп фәнни эштәрҙең, шул иҫәптән 260 авторлыҡ таныҡлығы һәм патент авторы.
Төҙөлөш физикаһы
Нигеҙ билдәләмәләре
Интерьерҙа яҡтылык мөхите проектлау маҡсаттары: торлаҡ йортта яҡтыртылыштын норматив билдәһен тотоу (айырыла: уҡыу һәм һыҙма йорттары, йоҡлау биналары һәм башҡа), ҡояш нурҙарҙы йотрҡа индереү.
Йортта тауыш изоляцияһын тотоу өсөн бер ҡатламалы, 350 кг/м² тығыҙлығы менән материалдар ҡулланыла (йәки күп ҡатламалы; ДВП, ДСП, ҡоро штукатурка, линолеум, иҙән һәм башҡа).
Төҙөлөш еүеш эксплуатация ваҡытында, 1-2 йылда китә. Йортта еуеш йыйылмау өсөн:
Ысыҡ нөктәһе
Ысыҡ нөктәһе — газда булған һыу быуһы һыуға әйләнеп иткән температураһы (һауаның изобара процесста температура кәмей). Диаграммала һыу быуһының температуранан үзгәреп максималь күләме күрһәтелғән. Температура күбәрерәк булһа, парциаль баҫымы арта. Ысыҡ нөктәһе һауаның дымлылығы аша билдәләнә. Дымлылыҡ юғарыраҡ — ысыҡ нөктәһе һауаның факт температураһа яҡыныраҡ була.
Ысыҡ нөктәһе табыу формулаһы (Цельсий градус өсөн, юғары температуралар өсөн) : ҡайҙа
Формуланың ±0.4 °C яңылышлығы ошо диапазондарҙа бар:
Ысыҡ нөктәһе һәм коррозия
Ысыҡ нөктәһе — коррозия ҡаршы эштәрҙә мөһим күрһәткес. Металдын өҫтөһөнөң температураһы ысыҡ нөктәһенән 3 градуска күберерәк булһа ошо шартта ғына уны буярға мөмкин.
Температуралар таблицаһы
Ысыҡ нөктәһе билдәләре (°С) төрлө шарттар өсөн:
Һөләймән (Мәсетле районы)
Һөләймән (Сулейманово) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Ләмәҙтамаҡ ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 472 кеше. Почта индексы — 452564, ОКАТО коды — 80242825004.
Географик урыны
Һөләймән ауылы Әй йылғаһы буйында, район үҙәге Оло Ыҡтамаҡ ауылынан көньяҡҡа 21 километрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 106 километрҙа урынлашҡан.
Тарихы
Һөләймән ауылына Троицк өйәҙе Ҡошсо улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Һөләймән ауылы тураһында тәүге рәсми мәғлүмәт 1786 йылдан билдәле була. Ауылдың атамаһы антропонимик сығышлы, әммә тәүге төпләнеүсе һәм уның тоҡомдары тураһында яҙма сығанаҡтар юҡ.
Башҡа башҡорт ауылдары кеүек, Һөләймән ауылы ла аҡрын үҫкән. Үҫеш яҡшы барған осраҡта, хужалыҡ ихтыяжы, көтөүлектәр һәм сабынлыҡтар наҡыҫланыуы менән бәйле, яңы ауыл-утарҙар бүленеп сыҡҡан.
1795 йылда Һөләймән ауылында 27 йортта 170 кеше йәшәгән.
Һөләймән вариҫтары, әлбиттә, 1816 йылдан алып 1859 йылға тиклем бөтә йәниҫәп исемлектәрендә лә булғандыр. Әммә Һөләймәнде ошо ауыл халҡы менән бәйләүсе исемдәр билдәле түгел. Ғалим Әнүәр Закир улы Әсфәндиәров үҙенең Башҡортостан тораҡ пункттары тарихына бағышланған хеҙмәтендә халыҡ араһында йәшәгән бер легендаға үҙенең ҡарашын былай аңлата: ''Ауылдың легендар тарихына килгәндә, йәнәһе лә Иван Грозный 1552 йылдың 2 октябрендә Ҡазанды яулап алғанға тиклем улдары Әйүп, Әбдрәхим һәм Сөләймән менән Мейәс бассейнындағы Ҡошсо ырыуынан Сәйҙәш Әй бассейнына килеп нигеҙләнә һәм атай кеше, йәнәһе лә, үҙенең улдарына ерҙәрен бүлә (ситтән килә һалып бындай хәл булыуы мөмкин түгел). Быны раҫлауы ҡыйын. Ләкин бер логикаһы бар: ошондай исем йөрөтөлгән ауылдарҙың барыһы ла Ҡошсо улусына ҡарай. Ошо легенда яҡлыларҙың барыһын да, бөгөн билдәһеҙ исемле бер ауыл да һаҡланмаған тип үкендерергә тура килә. Башҡортостан Республикаһында хәҙерге торама пункттарҙың барыһының да тиерлек беҙгә һуңғы, яҡынса XVII быуатта бирелгән атамалары ғына килеп еткән. Әммә был Ҡошсо ырыуы Сәйҙәштең шул исемле улдары булмауын аңлатмай. Ләкин үрҙә әйтелгән өс кешенең ҡан буйынса ағай-эне һәм Сәйҙәштең улдары булғанлығын раҫларлыҡ материал юҡ. Баҫылып сыҡҡан сығанаҡтарҙың булмауы арҡаһында, Әбдрәхим улы Солтан 1732—1818 йылдарҙа йәшәгән, тип раҫлай алмайбыҙ. Легенда тарихи факттар менән раҫланырға тейеш. Солтан Әбдрәхимов буйынса мәғлүмәттәргә таянып, был ауылдарҙың барыһың да XVIII быуаттың 30-сы йылдарына тиклем нигенҙләнгәнлеге тураһында аныҡ ҡына әйтергә мөмкин.''
Асыҡланған архив сығанаҡтары булмау сәбәпле, Ә. Әсфәндиәров XIX быуаттың 70-90-сы йылдарында земство баҫмаларының хеҙмәттәренә мөрәжәғәт итә: «Һөләймән ауылы тигеҙ уйһыулыҡта, Златоуст өйәҙ ҡалаһынан төньяҡҡа 120 километрҙа, ауыл хужалығы продукттарын һатыуҙың төп урыны Пермь губернаһы Красноуфимск өйәҙе биләмәһендәге Оло Аҡанан 35 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауыл эргәһендә тирмәндәр ҡорорға яраҡлы Әй йылғаһы аға. Халҡы — аҫаба башҡорттар, 1859 йылғы X рәүиз материаларында 84 йортта 147 йән теркәлгән. Ер өс урында. Һөрөнтө ер Әй йылғаһының төньяҡ битләүе буйында — көньяҡ өлөшөндә өс йырынлы, майҙаны 100 дисәтинәгә яҡын, убалы ер; Әй йылғаһы һәм 6 күл тарафынан һуғарыла. Ере — 12 ҡарыш тәрәнлектәге йомшаҡ ҡара тупраҡ; тупраҡ аҫты — эзбизташлы таш ҡатыш тоноҡ ҡыҙыл балсыҡ. Баҫыуҙарҙа ҡый үләндәре, ҡалҡыу урындарҙа таштар осрай. Баҫыусылыҡ системаһыҙ. Арыш, һоло, борай, бойҙай, арпа сәсәләр.
1842 йылда 209 кешегә 70 сирек ужым, 364 сирек яҙғы ашлыҡ, 8 сирек картуф сәселгән. Өс атлы һабан менән һөрәләр. Ауылда 2 һуҡҡыс һәм 2 сәскес бар. Баҡсаларҙа хужалыҡта кәрәк йәшелсә үҫтерелә. Хужалыҡ малсылығы алып барыла, башҡорт тоҡомло мал яҙҙан башлап 1 авгусҡа тиклем, көҙ көнө бөтә урман буйлап утлап йөрөй. Көтөүлек ауыл янында һәм тигеҙ уйһыу урында урынлашҡан. Ере — ҡара тупраҡ. Малдар Әй йылғаһын һыулай. Сабынлыҡ һыубаҫар, сағыл һәм һаҙлыҡлы урында. Тәүгеһен Әй йылғаһы һыуы баҫа, ҡайһы берҙә ҡом тула, уйпатлыҡта урынлашҡан. Сағыл битләү буйлап, һуғарылмай. Һаҙлыҡлы-кәҫле… Бесәнгә интекмәйҙәр. Урман төрлө урында — бер өлөшө ҡалҡыулыҡта, әммә тигеҙ ерҙә, икенсе өлөшө Әй йылғаһының һыубаҫар туғайында урынлашҡан. Ултыртылған урмандың бер өлөшө ҡуйы, бер өлөшө һирәк; урман тулыһынса ҡаҙна һаҡлауына алынған. Өйҙәрҙе урмандағы ҡоро-һары, лапы яғып йылыталар».
Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1865 йылда Һөләймән ауылында 62 йортта 307 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, мәҙрәсә булған.
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1906 йылда шулай уҡ 2 бакалея кибете булған.
Әлеге ваҡытта Һөләймән ауылында башланғыс мәктәп балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.
Халыҡ һаны
Һөләймән ауылында башҡорттар йәшәй (2002)
Ускат
Ускат — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 546 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һөләймән (Мәсетле районы)
Тирә-яҡ мөхит
Ер-һыу атамалары Тауҙар: Ләкин тау һаман бирешмәй, Ҡыҙылъяр булып ҡала килә.
Ҡайын еләге
Таралыуы
Ҡайын еләге ҡайынлыҡта, аҡландарҙа, урман ситтәрендә, ҡоро тау биттәрендә, болон-туғайҙарҙа үҫә. Үҫемлек Рәсәйҙең Европа өлөшөндә, Көнбайыш һәм Көнсығыш Себерҙә, Ҡаҙағстан һәм Кавказда таралған.
Ускат
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һөләймән (Мәсетле районы)
Тирә-яҡ мөхит
Урмандар:
Ускат
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һөләймән (Мәсетле районы)
Тирә-яҡ мөхит
Йылғалар:
Күлдәр:
Шишмәләр:
Ялан-бесәнлектәр: Ырҙын табағы мөдире Нәғим күп йылдар шул урында бесән сапҡан. Шуға ла ҡулды Нәғим ҡулы тип атайҙар.
Башҡа атамалар: '''Кашшаф юлы, Ташлы юл, Ҡыя юл, Ҡыуаҡ '''
Тәбиғәт һәйкәлдәре:
Челдыяк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кюндундук-Су
Кюндундук-Су — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Эри-коль күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Тигирек
Кесе Тигирек — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тигирек йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Абдулла (Ғафури районы)
Абдулла (Абдуллино) — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 69 кеше. Еҙем-Ҡаран ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453061, ОКАТО коды — 80221816002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — башҡорттар (87 %).
Географик урыны
Ауыл Еҙем үле йылғаһы буйында урынлашҡан.
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Сенная майҙаны (Санкт-Петербург)
Сенная майҙаны (1992 йылдан  1952 йылға тиклем  — Мир майҙаны) —   Санкт-Петербургтың үҙәк майҙаны, Мәскәү проспекты һәм Садовая урамы киҫешкән урында ята. Йорттарҙың нумерацияһы майҙан буйлап мөйөштәге өйҙән   Спасский тыҡрығы   менән сәғәт стрелкаһына ҡаршы йүнәлештә бара..
Майҙан үҙенең исемен XVIII быуатта был урында бесән һатҡандары өсөн ала  (быға тиклем ул  «Большая» һәм «Конная» майҙан тип йөрөтөлә.). 1952 йылда н майҙан Мир майҙаны тип үҙгәртелә, ә 1 июлдән 1992 йылда уның тәүге исемен ҡайтаралар..
Сенная майҙанына береккән райондар традиция буйынса ҡала ярлыларынан тора. Мәҫәлән, хәҙерге  Мәскәү проспекты  менән Ефимов урамы араһындағы ер   һәм  Фонтанка  йылғаһы буйы  Вяземская лавра ,  тип аталған,һәм ҡаланың  ҡурҡыныс емерек өйҙәрҙән  торған урындары булған. Сенная майҙаны районындағы йәшәүселәрҙең ғөрөф-ғәҙәттәрен, көнкүрешен, яҙыусылар бер нисә тапҡыр үҙҙәренең әҫәрҙәрендә һүрәтләнеләр, мәҫәлән ,Ф. М. Достоевский ( «Преступление и наказание ») һәм В. В. Крестовский. XIX быуат быуат урталарында Сенная майҙаны халҡы йөҙөн: урамда кеше талаусыларҙы,уғрыларҙы.мутлыҡ ҡылыусыларҙы, тән язаһына дусар булғандарҙы язалау («торговым казням ») — һүрәтләү . Н. А. Некрасов әҫәрҙәрендә лә сағылыш тапты.
Майҙанда һәр ваҡыт кеше күп була, бында метрополитендың өс линияһы киҫешә: автобустар һәм трамвайҙар маршруттары. «Чрево Париж» аналогияһы буйынса  уны « Чрево Петербурга» тип атайҙар.
Хронологияһы
1753—1765 йылда рҙа Сенная  майҙанында һуңғы  барокконың     әһәмиәтле һәйкәле — Успенская сиркәүе (Спас на Сенной )  ҡалҡып сыҡты. Айырым торған йорт — Гауптвахта бинаһы  (37- се  йорт Садовая урамына тиклем),  1818—1820 йылда рҙа архитектор В. И. Беретти тарафынан архитектор  Луиджи Руска   проектын бер аҙ үҙгәртеп төҙөлдө. ҡайһы бер үҙгәрештәр менән. 1818 йылдың апрелендә Л.Руска Петербургтан үҙенең тыуған иленә ҡайтып китә. Федераль әһәмиәтендәге архитектура ҡомартҡы..
1831 йылдың июнедә бында күпләп  халыҡтың стихиялы сығышы үтте— «холерный бунт».
1883—1886 йылдарҙа майҙан уртаһында .архитектор И. С. Китнер һәм инженерҙар Г  Паукер, О. Е Крель беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған Сенная баҙарының корпусын төҙөйҙәр.
1907 йылда Сенная майҙаны аша  тәүге трамвай линияларҙың береһе  һалына.(2007 йылдан 2013 йылға тиклем  хәрәкәт туҡтатыла ).