cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беренсе әфиүн һуғышы
Конфликт башы
Быға юл ҡуймау өсөн, Чарльз Эллиот, тәүәккәллек менән эшләп, 1839 йылдың сентябрендә һәм ноябрендә Британия судноларының Цзюлун ярымутрауында ҡытай хәрби джонкаларына һөжүм итеүенә сәбәпсе була. Был ярҙам итмәгәс, инглиздәр наркотик контрабандаһында ҡатнашмауға ҡул ҡуйырға ризалаша һәм Чжуцзян тамағында ҡораллы бәрелештәрҙе туҡтата. Ахырҙа Линь Цзэсю Британия һәм Америка эшҡыуарҙарының берҙәмлеген тарҡата һәм Гуандун ярындағы әфиүн һатыуҙы ҡырҡа кәметеп, тышҡы сауҙаны тергеҙә алды. Тәүге уңыштар император Айсиньгёро Мяньниндың башын әйләндерә, һәм ул, 1839 йылдың декабренән Ҡытайҙы Англия менән Һиндостан Британияһының бөтә коммерсанттары өсөн «ябыҡ» тип иғлан итеп, «ҡырағайҙар»ҙы тубыҡландырырға «варварварҙарҙы» тубыҡландырырға ҡарар итә. 1840 йылдың ғинуарында бөтә Британия эшҡыуарҙары, уларҙың тауарҙары һәм караптары Гуанчжоуҙан сығарыла. Лондонда ҡытай баҙарының «ябылыуын» Ҡытайға һуғыш асыу өсөн уңайлы сәбәп тип атайҙар.
Уильям Джардин етәкселегендәгеәфиүн менән сауҙа итеүселәрҙең ҡеүәтле лоббийы 1840 йылдың апрелендә Британия хөкүмәтен Ҡытайға һуғыш иғлан итергә мәжбүр итә. Шул уҡ айҙа бортында 4000 һалдаты булған 40 караптан торған флотилия Һиндостандан Ҡытайға йүнәлә.
Америка Ҡушма Штаттары Президенты был һуғышты ғәҙел тип атаны.
Бөйөк Британия көстәре
Британияның экспедиция корпусы Һиндостандан сыҡҡанда 4 полктан торған:
Һиндостан ғәскәрҙәренән ирекмәндәр ҡатнаша: Бенгаль президентлығы армияһынан — Ирекмән Бенгаль полкы (689 кеше), Мадрас президентлығы армияһынан сапёрҙар отделениеһы (324 кеше) ҡатнаша. Шулай уҡ артиллерия подразделениеһы — 67 кеше, һинд частары — 1080 кеше.
Дөйөм алғанда, хеҙмәтләндереү персоналын иҫәпкә алмағанда, ҡоро ер көстәре 4094 кешегә еткән.
Цинь империяһы көстәре
Һуғыш башланған мәлгә Цин империяһының ҡораллы көстәрендә Маньчжур «һигеҙ байраҡлы армия»һы составында 220 мең кеше һәм этник ҡытайҙарҙан йыйылған «йәшел байраҡ ғәскәре» составында 660 мең кеше иҫәпләнә. Был көстәр бөтә ил буйлап таралған була, һәм бына 35 йыл инде («Аҡ лотос тәғлимәте» сектаһы ихтилалы баҫтырылғандан һуң) полиция йәки контрпартизан функцияларын үтәп, ойошторолған дошманға ҡаршы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашмаған.
Һуғыш барышы
Тәүге хәрби бәрелеш 1839 йылдың 3 ноябрендә була — Сицзян йылғаһы тамағында Англия флотының ҡытай судноларына ут аса. Һуғыш, 1840 йылдың июленә тиклем, метрополиянан приказ алғансы һәм флотты әҙерләгәнсе, кисектерелә.
Инглиз яғы тактикаһының нигеҙен флот манёврҙары (Көнсығыш Ҡытай диңгеҙе яры буйлап, Янцзы дельтаһынан Бөйөк Император каналына тиклем), нығытмаларҙы линейный караптар менән бомбаға тотоу (һуңынан тиҙ десант менән), шулай уҡ Император каналын (илдең төп транспорт артерияларының береһен) ҡамау тәшкил итә. Инглиздәрҙең ҡоро ерҙәге бөтә эштәре диңгеҙҙән йәки йылғаларҙан алыҫлашмай, флот ярҙамы менән алып барыла. Ҡытай армияһының тактикаһы нигеҙен күп иҫкергән артиллерия менән йыһазландырылған нығытылған ҡәлғәләрҙе обороналау, йылғаларҙа ҡамауҙар булдырыу (таш тултырылған судноларҙы батырыу), инглиз флотына брандерҙар менән һөжүм итеүгә нигеҙләнгән.
Һуғыш барышында инглиз ғәскәрҙәре үҙ флоты һәм артиллерияһының байтаҡ өҫтөнлөгөн, юғары манёвантлығын һәм ойошҡанлығын күрһәтте. Артиллерияның етерлек кимәлдә ҡулланмауы (бигерәк тә яланда), дөйөм ғәскәр әҙерлегенең көсһөҙлөгө һәм армияның әхлаҡи рухы түбән булыу һөҙөмтәһендә ҡытай ғәскәрҙәре, шул иҫәптән элиталы маньчжур отрядтары етди ҡаршылыҡ күрһәтә алмай. Һуғыш барышында байтаҡ ҙур алыштар инглиздәр яғынан үлтерелгән һәм яраланған сағыштырмаса бер аҙ юғалтыуҙар кисергән, әммә һуңғылары эҫе климат һәм тропик ауырыуҙарҙан (айырыуса метрополиянан килгән өлөшөндә) байтаҡ юғалтыуҙар кисергән. ҡытай армияһында юғалтыуҙар ярайһы уҡ күберәк булды.
Һуғыш барышында инглиз ғәскәрҙәре үҙенең флоты һәм артиллерияһының байтаҡҡа өҫтөнлөгөн, юғары манёврлылығыын һәм ойошҡанлығын күрһәтте. Артиллерияның етерлек кимәлдә ҡулланылмауы (бигерәк тә яланда), дөйөм ғәскәр әҙерлегенең көсһөҙлөгө һәм армияның әхлаҡи рухы түбән булыу һөҙөмтәһендә ҡытай ғәскәрҙәре, шул иҫәптән элиталы маньчжур отрядтары, етди ҡаршылыҡ күрһәтә алмай. Һуғыш барышында байтаҡ ҙур алыштар инглиздәр яғынан үлтерелгән һәм яраланған сағыштырмаса бер аҙ юғалтыуҙар кисергән, әммә һуңғылары эҫе климат һәм тропик ауырыуҙарҙан (айырыуса метрополиянан килгән өлөшөндә) байтаҡ юғалтыуҙар кисергән. ҡытай армияһында юғалтыуҙар ярайһы уҡ күберәк булды.
Һуғыш барышында байтаҡ ҙур алыштарҙа инглиздәр яғынан юғалтыуҙар сағыштырмаса аҙ була, әммә һуңғылары эҫе климат һәм тропик ауырыуҙарҙан (айырыуса метрополиянан килгән частарҙа) байтаҡ юғалтыуҙар кисергән. Ҡытай армияһының юғалтыуҙары күберәк була.
Һуғыштың башланғыс этабы
1840 йылдың июнендә адмирал Джордж Эллиоттың (Чарльз Эллиоттың ағаһы) бортында экспедиция корпусы булған эскадраһы Чжуцзян йылғаһы тамағына килеп етә һәм уны ҡамай. Июлдә инглиздәр Чжэцзян провинцияһы буйында Чжоушань архипелагын баҫып ала, унда көс ҡуллана. Шунан һуң ғына Пекин хәрби хәүеф барлығын аңлай һәм яр буйын обороналау буйынса саралар күрә.
Бөйөк Британияның баш ҡалаға һөжүм итеүе
Күпселек судноларын һәм гарнизонын Чжоушань архипелагында ҡалдырып, инглиз эскадраһы, ҡытай порттарын блоклап, төньяҡҡа — Һары диңгеҙгә йөҙөп китә. Август айында ул Бохай ҡултығы аша сыға, Байхэ йылғаһы тамағына инә һәм Тяньцзинға инеү юлдарын ҡаплаған Дагу форттары янында якорь ташлай. «Ҡырағайҙарҙың» Пекинға шул тиклем яҡын килгәндәренән ҡурҡып, император Айсиньгёро Мяньнин Эллиот менән һөйләшеүҙәр алып бара. Уларҙы баш ҡаланың Чжили провинцияһы наместнигы Цишань (琦善) алып бара. Уға тапшырылған 3-сө виконт Темпль, Генри Пальмерстон нотаһында түбәндәге талаптар бар ине: юҡ ителгән әфиүндең хаҡын ҡаплау, «Гунхан» компанияһының инглиз коммерсанттарына бурысын ҡаплау, Ч. Эллиоттан ғәфү үтенеү, Англияға яр буйындағы бер йәки ике утрауҙы тапшырыу, Лондондың хәрби сығымдарын ҡаплау. «Ҡырағайҙарҙы» Пекиндан арыраҡ мөмкин тиклем тиҙерәк алып ташларға ынтылып, Цишань адмиралға, һөйләшеүҙәр Гуандунға күсерелгән хәлдә, байтаҡ талаптарҙы ҡабул итергә вәғәҙә итә.
Рака-Куа
Рака-Куа — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Прупт йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Беренсе әфиүн һуғышы
Һуғышты дауам итеү. Гуанчжоу өсөн йолом түләү һәм хәрби хәрәкәттәрҙе туҡтатыу
Һуғыш яңынан башлана, һәм 1841 йылдың февралендә, Чжоушань архипелагынан гарнизонды эвакуациялап, Британия ғәскәрҙәре штурм менән Хумэнь фортын ала. Өс айҙан император Ишань туғанының улы гуандун ғәскәрҙәре командующийы итеп тәғәйенләнгән ҡустыһы күрше провинцияларҙан армия көстәрен туплай һәм майҙа ҡытай флотын еңгән инглиздәргә һөжүм итә. Дошман һөжүмгә күсә, Гуанчжоуҙан төньяҡҡараҡ форттарҙы яулай, Ишань ғәскәрҙәрен тиҙ арала ҡәлғә стеналары артына йәшенергә мәжбүр итә. Британия артиллерияһы һыу һәм аҙыҡ-түлек етмәгән ҡаланы утҡа тотҡан. Рухы төшкән Ишань 26 майҙа килешеү һорай, шунан һуң ике яҡ та "Гуанчжоуҙы һатып алыу тураһында килешеү"гә ҡул ҡуя. Ул ғәскәрҙәрҙе ҡаланан ситкә ебәреүҙе, инглиздәргә контрибуция түләүҙе һәм форттарҙы ҡытайҙарға ҡайтарыуҙы күҙ уңында тота. Килешеүҙең бөтә шарттары үтәлгәндән һуң, хәрби хәрәкәттәр туҡтатылған.
Рака-Куа
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Беренсе әфиүн һуғышы
Бөйөк Британияны һөжүмгә әҙерләү
Пекинда, һуғыш бөттө, тип хәл ителә, ғәскәрҙәр диңгеҙ буйы райондарынан сығарыла һәм инглиз-ҡытай сауҙаһын тергеҙә башлай. Шул уҡ ваҡытта, ул саҡта Ҡытайға ҡарата үҙ стратегияһын ҡайтанан ҡараған Лондон Чуаньбийҙағы конвенцияны ла раҫламаған. Төп һөжүмде Янцзы йылғаһының түбәнге ағымына күсерергә һәм, Пекин һәм Чжилиҙы игенгә бай үҙәк райондары ерҙәренән айырып, Бөйөк каналды киҫергә хәл ителде. Унан һуң Тяньцзинь-Пекин районына һөжүм ителергә тейеш була. Англиянан дипломат һәм генерал Генри Поттинджер етәкселегендәге десант ғәскәрҙәре менән яңы эскадра ебәрелә.
Бөйөк Британия десанттары һәм ғәскәрҙәрҙең Ҡытайҙа ҡышлауы
1841 йылдың авгусында экспедиция көстәре Фуцзянь ярына килеп етә, Сямэнь янында Гуланюй утрауының фортын штурм менән ала һәм күпмелер ваҡытҡа ҡаланың үҙен ала. Сентябрҙә инглиздәр Чжоушань архипелагына килеп еткән һәм алты көнлөк ныҡышмалы алыштарҙан һуң яңынан уны алған. Чжэцзян провинцияһына килеп төшкәндән һуң, Британия ғәскәрҙәре октябрҙә һуғышһыҙ Чжэньхай һәм Нинбо ҡалаларын баҫып алған һәм шунда ҡышҡы фатирҙарға урынлашҡан. Императорҙың бойороғо менән Чжэцзянға батша ҡустыһы Ицзин етәкселек иткән ҙур көстәр йәлеп ителә. Әммә уларҙың «ҡырағайҙар» позицияһына һөжүм итеүе 1842 йылдың мартында уңышһыҙлыҡ менән тамамлана һәм цинь ғәскәрҙәре рухи тарҡала. Ситуация Америка Ҡушма Штаттарының һәм Францияның хәрби эскадралары ҡытай һыуҙарында барлыҡҡа килеүе, шулай уҡ Цин империяһында эске көрсөктөң киҫкенләшеүе менән ҡатмарлаша. Пекинда «ҡырағайҙарҙы тынысландырыу»ҙы ҡарар итә, әммә Поттинджер һөйләшеүҙәр алып бармаҫҡа, ә Янцзы менән Бөйөк канал тоташҡан урынды алғандан һуң Лондондың ихтыярын көсләп тағырға тырышҡан.
Һуғыш һөҙөмтәһе
Бөйөк Британияның 1842 йылдың 29 авгусындағы Нанкин килешеүе менән нығытылған еңеүе, Цин империяһының 15 000 000 мең лян көмөш аҡса (21 000 доллар) менән контрибуция түләүе, Гонконг утрауын британдарға тапшырыуы һәм ҡытай порттарын инглиз сауҙаһына асыуы һуғыштың һөҙөмтәһе була.
Беренсе әфиүн һуғышы Цин империяһында дәүләттең оҙаҡҡа һуҙылған көсһөҙләнеү осороноң һәм граждандар сыуалышының башы була, был Европа державаларына, атап әйткәндә, ҡытай порттары аша әфиүн импортын рәсмиләштерелеүенә килтерә. Өҫтәүенә, һуғышҡа тиклем үк Британияла һатылған әфиүн ағымы тағы ла нығыраҡ арта, был ҡытайҙар араһында наркоманияның ғәйәт ҙур таралыуына, ҡытайҙарҙың деградацияһына һәм күпләп юҡҡа сығыуына килтерҙе.
Велин-Кор-Игол
Велин-Кор-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оккын-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Рака-Кус
Рака-Кус — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Прупт йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Велин-Кор-Игол
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рака-Кус
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡортостандың Ваҡытлы революцион советы
Башҡортостандың ваҡытлы  революцион советы (Автономиялы Башҡордистандың ваҡытлы революцион советы) — Башҡорт Хөкүмәтенең ағзалары ҡулға алынғас, уға ҡарата альтернатив булараҡ төҙөлгән.
Тарихы
Башҡортостандың Ваҡытлы Революцион Советы 1918 йылдың  Ырымбурҙа «Тулҡын» башҡорт йәштәр ойошмаһының йыйылышында барлыҡҡа килгән. Совет составына Абдулла Дәүләтшин (рәйес), Г. Алпаров, Х. Ильясов, Муса Мортазин, Ф. Солтанбәков, С. Таһиров, Ж. Шәрипов, Бәхтегәрәй Шәфиев, К. Юлмөхәмәтов ингән.
1919 йылдың 19 февралендә Ырымбур  губерна ревкомы Башҡортостандың ваҡытлыса революцион советын (ВРСБ) раҫлаған. ВРСБ-ның ике вәкиле  Мосолман хәрби революцион комитетҡа, ә Бахтегәрәй Шәфиев Ырымбур губерна ревкомы составына ингән.
Главной целью ВРСБ төп маҡсаты булып Башҡортостан эшсе, крәҫтиән һәм һалдаттары мәнфәғәттәрен яҡлау торған. Шулай уҡ ВРСБ үҙенең резолюцияһында 1917 йылғы Бөтә башҡорт ҡоролтай ҙарында, республиканың совет автономияһы тураһындағы проектын индереп, Башҡордистан автономияһының законлылығын раҫлаған. ВСРБ Халыҡ Комиссарҙары Советына Башҡортостан татарҙар ойошторған Урал-Иҙел штатына инеүгә ҡырҡа ҡаршы икәнлектәрен һәм Мәскәүгә башҡорт автономияһын раҫларлыҡ тулы вәкәләткә эйә вәкилдәрен ебәреү тураһында белдерә. 26 мартта Бәхтегәрәй Шәфиев етәкселегендәге дүрт кешенән торған вәкиллек Милләттәр эштәре буйынса халыҡ комиссариатына, Наркомнацҡа, «Башҡортостан автономияһы проекты» н тапшырған. Ләкин Мосолман эштәре буйынса Комиссариат һәм Наркомнац берлектә, Татар-Башҡорт Совет Республикаһы тураһындағы проектты әҙерләп ҡуйғанлыҡтан, проект ҡаралмаған.
ВРСБ эшмәкәрлеге, БашҡортСовет Республикаһын төҙөүгә кире ҡарашта торған, милләттәр эштәре буйынса комиссар Ғ. К. Шәмиғоловтың ҡаршылығына осраған. Шәмиғолов позицияһын Ырымбур губерна партия комитеты секретаре Коростелев һәм ҡайһы бер башҡа ағзалар яҡлаған. 1918 йылдың 30 мартында Ырымбур губерна башҡарма комитеты, пролетар революция милли сиктәр һәм автономиялар сикләнгәнлеген танымай, һәм, йәнәһе, ВРСБ эшмәкәрлеге Башҡорт өлкә (үҙәк) шуро  эшмәкәрлегенән бер нисек тә айырылмай тигән аңлатма менән, ВРСБ-ны таратҡан. Әммә ВРСБ был ҡарарға буйһонмай һәм апрель башында Стәрлетамаҡ ҡалаһына күсә. Оҙаҡ та үтмәй ВРСБ үҙенең эшмәкәрлеген туҡтатҡан.
Ашока (фонд)
«Ашока» — система буйынса социаль эшҡыуарлыҡта инициативаларҙы, феноменды һәм «социаль эшҡыуарлыҡ» һүҙбәйләнешен популяризацияһы менән шөғөлләнгән тәүге ойошма.
Ойошма
1980 йыдың 3 июнендә Билл Дрейтон, McKinsey & Company компанияһының бизнес менән идара итеүҙә элекке консультанты, «Ашока» фондын барлыҡҡа килтерә.
Дрейтонды ойошманың исеменә Ашока исемле һинд дәүләтенең батшаһы һоҡландыра — беҙҙең дәүергә тиклем 273—232 йылдарҙа Маурьйә империяһының хакимы күп ҡан түгелгән һуғышта Көньяҡ Азияның күп өлөшөн, әлеге Афғанстандан башлап Бенгалияға тиклем, һәм артабан көньяҡҡа табан Бенгал ерҙәрен үҙенә буйһондора, шунан һуң ул үҙ принциптарын үҙгәртә. Мәҙәниәтте һәм белем биреүҙе үҫтереү менән тотош ғүмер кимәлен яҡшыртыу — үҙенең хаким булған ваҡытындағы төп маҡсаттары. Әлеге тикшеренеүселәр уйҙары буйынса, Буддизмды донъя диненә үҙгәртеү өсөн был хаким бөтәһенәндә күберәк эш эшләгән.
«Ашока» фондының штаб-квартираһы Америка Ҡушма Штаттарында Виргиния штатында Арлингтон округында урынлашҡан. 2014 йылға ҡарата бөтә донъя буйлап ойошманың 37 региональ офисы асылған.
Финанслау
1981 йылға ҡарата «Ашока» фондының бюджеты 50 000 АҠШ долларҙарына тиң булһа, 2008 йылдың ғинуарына ҡарата 30 млн АҠШ долларҙарына тиклем күбәйә.
2010—2011 йылдарҙағы мәғлүмәттәр буйынса, «Ашока» фондының үҙ активтары 85 млн АҠШ долларҙарына тиң, шул уҡ ваҡытта 5 млн долларҙы инвестиция кеүек ойошмаларға бирә.
Ағзалыҡ
2007 йылға ҡарата ойошмала 60 илдән 1 800 күберәк стипендиат-ағза эшләй. 2011 йылда уларҙың һаны 2 меңде уҙа. Ойошманың үҙ әйтеүе буйынса, 2014 йылда 70 илдән булған 3 меңгә тиклем ағзалар һаны күбәйә.
Ярҙам итеү
«Ашока» фонды күп социаль инициативаларға, уларҙың уйлап табыусыларына һәм етәкселәренә ярҙам итә, улар араһында Dialogue Social Enterprise, D.light, Endeavor Global, Medic Mobile, Root Capital, TMSS, UnLtd, VisionSpring, Waste Concern, Гәмәл Әлбинсәид, Альбина Руис, Ацумаса Тотисако, Сүп-сар банкы, Грегори Диз, Реза Дегати, Джеру Биллимория проектары һәм башҡалар.
Расвож (Потью ҡушылдығы)
Расвож  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Потью йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шолохов проспекты
Шолохов проспекты — Дондағы Ростов ҡалаһындағы проспект. Пролетар һәм 1-се май (Первомайский) райондары аша үтә. Оҙонлоғо буйынса ҡалала икенсе урам.
Географияһы
Театраль проспекты менән киҫешкән урындан, Энергетиктар майҙанынан башланып, «Дон» федераль трассаһына сығыусы Аҡсай проспектына барып тоташа. Шолохов проспектының оҙонлоғо 7,8 км. Федераль трассаға сығыуы сәбәпле, Шолохов проспектына ҙур ғына көсөргәнеш төшә. Автотранспорттың күп өлөшө ҡала үҙәгенә ошо проспекттан йөрөй. . Проспект аша Ростов өлкәһенең төньяғынан килгән ҡала-ара автобустар маршруты үтә, ул, проспект башына тиклем барып, Красноармейская урамына борола.
Атамаһы
1984 йылдың 3 июлендә КПСС Үҙәк комитеты һәм СССР-ның Министрҙар Советы ҡарары менән, Дондағы Ростовта Михаил Александрович Шолоховтың исемен мәңгеләштереү маҡсатында, Октябрь урамына Шолохов проспекты тигән яңы атама бирелә.
Пысочемъёль
Пысочемъёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нившера йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Любизар (йыр)
"Любизар" — тарихи башҡорт халыҡ йыры, 1812 йылғы Ватан һуғышына бағышлана.
Тарих
Риүәйәт буйынса, Бородино һуғышынан һуң генерал-фельдмаршал М. И. Кутузов башҡорт полкының командиры Ҡаһым түрәне (1778-1813) саҡырып ала һәм батырлығы өсөн: "Любезные вы мои башкирцы, молодцы!" - тип маҡтай. Ҡаһым түрә был турала яуҙаштарына һөйләй һәм улар дәртләнеп йыр ижад итә. Был йырҙың куплеты: "Любезники, любизар, молодец, молодец" тип ҡабатлана. Йырҙа Рәсәйҙән Наполеон дың ғәскәрҙәрен ҡыуып,  Париж ҡалаһына барып еткән урыҫ һәм башҡорт яугирҙарының ҡаһарманлығы һүрәтләнә. "Любизар" йыры 19 быуатта яҙып алынған. Н. Берг төҙөгән "Песни разных народов"  йырҙар йыйынтығына (М., 1854) индерелгән. Йырҙың бер вариантын  Ф Туйкин яҙып алған һәм үҙенең "Ватан Геройҙары" тигән китабына индергән {{Врезка | Выравнивание   = right | Ширина         = 250px | Заголовок      = | Содержание     =
Йырҙың тексы
Любизар
Беҙ һуғыштан сыҡҡана,
Алдан сыҡты даныбыҙ.
Маладис,маладис!
Француздар килеп ингән
Мәскәү тигән ҡалаға.
Беҙҙең ғәскәр ҡыҫып алғас,
Сығып ҡасты далаға.
Любезники,любизар,
Наполеонға тәхет кәрәк,
Үҙ еренә һыймаған.
Улда үҙен һанаған.
Франзуздар танынылыр
Әрәсәйҙә үҙҙәрен.
Урыҫ,башҡорт ҡыҫмаҡлағас,
Табалмайҙар эҙҙәрен.
Либезники,любизар,
Мәскәүгә лә керҙек беҙ,
Парижды ла күрҙек беҙ.
Франзуздарҙы еңгәндә,
Ер емертеп йөрөнөк беҙ.
Любезники,любизар, Маладис,маладис! }}
Көйҙө ҡулланыу
"Любизар" йыры күп кенә башҡорт йырсылары  репертуарына ингән.
Үрге Савкинская Речка
Верхняя Савкинская Речка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вилянга (Лонкас-Еган ҡушылдығы)
Вилянга  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лонкас-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ат һымаҡтар
Ат һымаҡтар (, Лошадиные)  таҡ тояҡлы һөтимәрҙәр ғаиләһенә ҡарай. Бер нисә тиҫтә юҡҡа сыҡҡан төрҙө һәм әлеге ваҡытта булған аттарҙы үҙ эсенә ала (Equus), улар тоҡомдарға бүленә: ишәктәр (Asinus), ярым ишәктәр (Hemionus), зебралар һәм аттар (Equus). Хәҙерге ваҡытта барлығы 8 төрө билдәле.
Эволюция
Ғаилә ағзаларының эволюцияһы хайуандарҙың асыҡ ландшафт киңлектәрендә тиҙ йүгереүгә һәм үҫемлек ашауға яраҡлашыу юлында барлыҡҡа килгән, тип иҫәпләнә. Аттарҙың эволюцияһы барышында аяҡ-ҡулдары оҙоная, урта бармаҡ ҙурая бара, ә ситке бармаҡтары, киреһенсә, әкренләп кәмей бара. Баш һөйәгенең алғы өлөшө, тештәр һаны артыу сәбәпле, ҙурая һәм оҙоноя. Ғаиләнең боронғо вәкиле булып Европаның һәм Төньяҡ Американың иртә эоценынан гиракотерий (Hyracotherium, элек Eohippus тип тә атала) иҫәпләнә. Был хайуан бәләкәй эт ҙурлығында, алғы аяҡтары дүрт, ә артҡылары өс бармаҡлы була; ҡыуаҡлыҡтарҙың япраҡтары һәм үҫентеләре менән туҡлана. Тәүге ат һымаҡтарға, мәҫәлән, Төньяҡ Америкала эоценда (56 —  35 миллион йыл элек) йәшәгән  һәм терьер ҙурлығында булған Sifrhippus төрө лә инә.
Аттарҙың артабанғы эволюцияһы Төньяҡ Америкала бара, урта һәм һуңғы эоцендағы гиракотерийҙы тәүҙә ҙурыраҡ орогиппус (Orohippus), ә ул, үҙ сиратында, епигиппусты (Epihippus) алмаштыра. Олигоценда хәҙерге һарыҡтарҙан ҙур булмаған мезогиппус (Mesohippus) барлыҡҡа килә. Унан 2 филогенетик һыҙат барлыҡҡа килә: Евразияға күсенгән, һуңынан миоцен осоронда уҡ шунда киң таралыу алған анхитерий (Anchitherium); һәм Төньяҡ Америкала үҫешен дауам иткән һәм парагиппус (Parahippus) һәм меригиппус (Merychippus) тоҡомона башланғыс биргән икенсе прогрессив нәҫел. Һуңғыһының аяҡтарында 3-әр бармаҡ һаҡлана, шул уҡ ваҡытта үҙәк (иң ҙуры) бармаҡҡа хайуандың кәүҙә ауырлығы төшә. Меригиппус йылҡы эволюцияһында төп формаға әйләнә. Аҙаҡҡы миоценда ул өс бармаҡлы үлән ашаусы аттарҙың бик күп формалары барлыҡҡа килә. Улар араһында гиппарион төркөмөнә ҡараған төрҙөр иң күләмлеләрҙән һанала. Улар Төньяҡ Америкала, артабан Евразияла һәм тағы ла Африкаға тарала ала. Гиппариондың барлыҡҡа килеүе ииоцен менән плиоцен араһында шартлы сик булып тора. Плиоцен Төньяҡ Америка аты плиогиппуста (Pliohippus) эволюция барышында өс бармаҡтың ситкеләренән әҙ генә рудимент һаҡланып ҡала. Унан һуңғы ваҡытта Көньяҡ Америкала аттарҙың гиппидион (Hippidion) төрҙәре барлыҡҡа килә, улар һуңғы плейстоценда үлеп бөтәләр.
Хәҙерге заман аттары (Equus төрө), Төньяҡ Америкала яҡынса 4,4—4,5 миллион йыл элек барлыҡҡа килә. Тиҙ арала Евразияға, Африкаға, Көньяҡ Америкаға тарала. Яҡынса 2,5 миллион йыл элек Equus төрө Төньяҡ Американан Берингия аша Евразияға үтә. Урта Азияла һәм Яҡын Көнсығышта Equus төрө ишәккә, ҡоландар һәм аттарға (Equus caballus), ә Африкала — зебраға әйләнә. Плейстоцен дәүеренең аҙағында Төньяҡ Америкала ҡалған аттар, боҙлоҡ дәүерендә һаҡланып ҡалып, беҙҙең эраға тиклем 6-сы мең йыллыҡтың уртаһына юҡҡа сыға. Американы асҡандан һуң ғына, был континентҡа европалылар өй аттары алып килә. Төньяҡ Америка континентында ҡасҡан һәм ҡырағайланған аттар, бик тиҙ үрсеп, ғәйәт ҙур мустанг көтөүҙәре барлыҡҡа килтерә.
Тасуирлама
Баш һөйәге ҙур, бит бүлектәре эре. Бер төркөм төрҙөң күҙе асыҡ, икенселәренеке - ябыҡ. Танау һөйәктәре артта киңәйгән. Этмоидаль тишектәре юҡ. Диастемаһы бар. Теш формулаһы:
Аҙау тештәре лофодонт —ҡытырмаҡ һыртлы йәки селено-фодонтлы, ҡатмарлы эмаль биҙәкле, брахиодонт йәки гипселодонтлы. Ашҡаҙаны ябай. Һуҡыр эсәге ҙур. Үт ҡыуығы булмай; плацентаһы диффузлы. Полигам төр. Һәр ваҡыт бер ҡолоно була.
Йәшәү һәм таралыу мөхите
Ғаиләнең хәҙерге ағзалары Үҙәк һәм Көньяҡ Азияла, Малакка ярымутрауында, Суматра, Ява, Калимантан утрауҙарында; Африкала (Сахара сүллегенән башҡа), Төньяҡ Американың көньяғында, Үҙәк Америкала һәм Көньяҡ Американың төньяғында таралған. Европала XIX быуат аҙағына тиклем йәшәй. Ҡулға эйәләштерелгән төрҙәре бөтә ер шарына таралған.
Таҡ тояҡлы көйһөҙҙәр — башлыса асыҡ киңлектәрҙә — далаларҙа йәшәүселәр, урман-далалар, сүллектәр, ярым сүллектәр, өлөшләтә дымлы һәм һаҙлыҡлы тропик урмандарҙа йәшәйҙәр.
Биологияһы һәм экологияһы
Башлыса үлән менән туҡлана. Ямғырҙар ваҡытында һыу эсмәҫкә мөмкин: хайуандарға ашаған үҫемлектәрҙәге дым етә. Тәүлектең яҡты ваҡытында әүҙем. Яңғыҙ йәки 10 башҡа тиклем һәм унан да күберәк бәләкәй төркөмдәргә туплана, ҡайһы берҙә ҙур өйөрҙәр (зебралар) барлыҡҡа килтерәләр. Ҡайһы бер төрҙәр (зебралар) миҙгелле күсенеү яһай. Аттар йүгереүгә яраҡлашҡан һәм сәғәтенә 50—60 километр тиҙлек менән оҙаҡ йүгерә ала. Йөклөлөк яҡынса 1 йыл дауам итә. Ғәҙәттә 1, һирәкләп 2 ҡолон тыуа, тыуғандан һуң, инәһе артынан эйәрергә һәләтле була.
Рас-Ёль (Куж-Ю ҡушылдығы)
Рас-Ёль  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куж-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Батый
Иртә йылдары
1224 йылда Сыңғыҙхан менән башҡарылған бүленеш буйынса, өлкән улы Жусиға Ҡыпсаҡ далаһы, Хорезм, Кавказдың өлөшөн, Ҡырым һәм рус кенәзлектәре ерҙәре бирелә. 1227 йылда Жуси мәрхүм була, был осорҙа уның ҡулында ҡыпсаҡ далаларының Азиялағы өлөшө һәм Хорезм ғына була.
Көнбайыш яуы
1236—1243 йылдарҙа Батый монголдарҙың дөйөм Көнбайыш яуына етәкселек итә, һөҙөмтәлә Дәшти Ҡыпсаҡтың көнбайыш өлөшө, Волга буйы Болғары, Волга-Урал һәм Кавказ халыҡтары яулап алына. 1237—1238 йылдарҙа Рязань һәм Владимир, 1239 йылда Чернигов һәм 1240—1241 йылдарҙа Киевҡа Батый ҡатнашлығында яуҙар була. 1241—1242 йылдарҙа Польша һәм Венгрия баҫып алына, Батый ғәскәрҙәре Адриатик диңгеҙенә тиклем барып етә.
Монгол армияһы Үҙәк Европаға барып еткәс Изге Рим империяһы императоры ҡаршылыҡ күрһәтергә маташа, Батый буйһоноуҙы талап иткәндә, император ул хандың шоңҡарсыһы (сокольничий) булырға ризалығын белдерә. Әммә ике империя ғәскәрҙәре араһында алыштар булмай. Һуңыраҡ Батый көнбайышҡа яуҙар ойоштормаған, Волга буйында урынлашҡан Һарай‑Батыу ҡалаһында йәшәгән.
Улусты нығытыу
1242 йылдан алып Сыңғыҙхан нәҫеле ырыуының номиналь аҡһаҡалы булып китә.
1243 йылда Батый Угэдэй хан үлгәнен белеп көнбайышҡа яуҙы тамамлай. Ғәскәрҙәре Түбәнге Волга буйына күсә, был ерҙәр Жуси улусының үҙәгенә әйләнә.
1246 йылда Монгол империяһының бөйөк ҡағаны (ханы) итеп Гөйөк һайлана, ул электән Батыйҙың дошманы булған. 1248 йылда Гөйөк-хан мәрхүм булған, һәм 1251 йылда дүртенсе бөйөк ҡаған итеп Батыйға лояль мөнәсәбәтле Мүнке һайланған. Уға ярҙамға Батый-хан үҙенең ҡустыһы Бәркәне ғәскәр менән ебәрә.
1251 йылдан алып Сығатай улусының хакимдашына әйләнә. Батыйҙың шәхси улусына көнбайыш һәм үҙәк Башҡортостан ерҙәре ингән.
Вариҫтары
Батыйҙың вариҫтары: Сартак, Тукан, Абукан һәм Улагчи.
Ҡырым-Һарай (ауыл)
Ҡырым-Һарай — Башҡортостан Республикаһы Нефтекама ҡалаһы ҡала округындағы ауыл.
Географияһы
Ауыл Ҡайынлыҡ йылғаһы (Каманың һул ҡушылдығы) буйында, Нефтекама ҡалаһынан 6 км көньяҡта урынлашҡан. Өфөгә тиклем алыҫлыҡ 187 км.
Тарихы
1782—1796 йылдарҙа Өфө наместниклығының Өфө өлкәһе Бөрө өйәҙендәге ауыл. 1796—1865 йылдарҙа Ырымбур губернаһы составында. XIX быуатта Бөрө өйәҙенең Касев олоҫона ингән. 1865 йылда Ырымбур губернаһының бер өлөшөнән Өфө губернаһы төҙөлә, Бөрө өйәҙендәге Ҡырым-Һарай уның ҡарамағына күсә. 1922—1930 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Бөрө кантонының Калегин олоҫона ҡарай. 1930 йылда яңы бүленеш буйынса Краснокама районына инә. 1932 йылда был район Ҡалтасы районына ҡушыла. 1935 йылда район ҡабат Ҡалтасы һәм Краснокама райондарына бүленә, 1962 йылда икенсе тапҡыр берләштерелә. 1972 йылда Краснокама районы тағы тергеҙелә һәм Ҡырым-Һарай ауылы ла унда инә. 2006 йылда ауыл Нефтекама ҡалаһы ҡала округына индерелә.
Халҡы
1969 йылда Ҡырым-Һарай ауылы халҡы 433 кешенән торған.
Һылтанмалар
http://ufagen.ru/places/krasnokamskiy
Рас-Ёль (Угдым-Ю ҡушылдығы)
Рас-Ёль  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Угдым-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рас-Ёль (Певк ҡушылдығы)
Рас-Ёль  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Певк йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ацумаса Тотисако
— финансист, менеджер һәм эшҡыуар, Micromanos Corp. (CEO) һәм Microfinance International Corporation (MFIC; 2012 йылға тиклем) компаниялары нигеҙләүсеһе һәм етәксеһе.
Биографияһы
Ацумаса Тотисако 1953 йылда Японияла Хиросима префектураһының Ономити ҡалаһында тыуған. Бала сағы тәрән фәҡирлектә уҙа.
1976 йылда Киото ҡалаһының Досися университетында халыҡ-ара сауҙа һәм коммерция өлкәһендә бакалавр дәрәжәһен ала, АҠШ-тың Джордж Вашингтон университетын тамамлай. Тағы ла Мексиканың Гуанахуато университетында (Universidad de Guanajuato) белем ала. Инглиз, испан һәм япон телдәрендә ирекле аралашҡан.
27 йыл дауамында The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ тигән Токио банкында эшләй , шул иҫәптән 12 йыл буйы Латин Америкалағы (Мексика, Эквадор, Перу һәм Панама илдәрендәге) банктың филиалдарында төрлө вазифалар биләгән. Мексикала булған саҡта ул илдә фәҡирлектең ныҡ таралыуы яулауына аптыраған , һәм бында алынған тәьҫораттар уның киләсәктәге хеҙмәт юлына йоғонто яһай. Банкта эшләгән осорҙа ҙур япон сауҙа компанияларын үҙгәртеп ҡороуҙа, халыҡ-ара синдикат кредиттарын биреүҙә һәм валюта операцияларында ҡатнаша.
Социаль эшҡыуарлыҡ
2003 йылда Ацумаса Тотисако банктың баш вәкиле вазифаһында банктағы эшен ҡалдыра. Шул уҡ йылды ике ярҙам итеү ойошмаларына — Microfinance International Corporation һәм Micromanos Corp. ойошмаларына нигеҙ һала һәм уларҙың етәксеһе була.
Microfinance International Corporation
Вашингтонда урынлашҡан Microfinance International Corporation (MFIC) компанияһының төп маҡсаты булып банк хеҙмәттәре менән ҡулланмаған Латин Америкаһынан килгән эш мигранттары өсөн бәләкәй сығымлы аҡса күсереүҙәр эшен ойоштороу булып торған. Һуңыраҡ компания мәнфәғәттәре Азия һәм Европағала таралған.
Компания үҙе эшләп сығарған һәм банктарҙы, аҡса күсереү ойошмаларын, мобиль бәйләнеш операторҙарын, электрон киосктарҙы бәйләп тороусы ARIAS системаһын үрләтеү менән шөғөлләнгән.
Аҡса күсереүҙән башҡа компания микрофинанс ойошмаларға ярҙамсы хеҙмәттәр тәҡдим итә башлағандар: кредит ҡайтарыу мөмкинлегенә баһа биреү, эш башҡарыу, ипотека һәм башҡа продукттарҙы ойоштороу булған.
Microfinance International Corporation компанияһындағы Тотисаконың эшмәкәрлеге 2007 йылда Ашока фонды менән юғары баһаланған.
2008 йылда Ацумаса Тотисакоға премия японских инноваций от Нихон кэйдзай симбун (Nikkei) компанияһының япон инновациялары премияһы бирелә.
2009 йылда Тотисако үҙенең ARIAS системаһын Федераль резерв банк менән тоташтырыуға ирешә.
Шул уҡ йылда Newsweek япон редакцияһы Microfinance International Corporation компанияһындағы эшмәкәрлеге өсөн Ацумаса Тотисаконы «Донъяла хөрмәткә ҡаҙанған 100 япон» исемлегенә индерә.
2012 йылда MFIC үҫеше буйынса менеджмент менән ҡаршылыҡтар барлыҡҡа килгәс, Ацумаса Тотисако компанияны ташлап китә.
Micromanos Corp.
Micromanos Corp. штаб-фатиры АҠШ-та Мэриленд штатының Роквилл ҡалаһында урынлашҡан. Компания мигранттарға эш табыу һәм эш ресурстарын тәҡдим итеү менән шөғөлләнгән.
Компания аутстаффингтың төрлө йүнәлештәрен ҡунаҡхана бизнесында, төҙөлөштә, ваҡлап һатыу сауҙаһында, йәмәғәт туҡланыуында, нәшриәт эшендә һәм дәүләт контрактары сфераһында үҫтерә.
Компания шулай уҡ сертификациялы медицина кадрҙарын да тәҡдим итә: шәфҡәт туташтарын, ауырыуҙы бағыусыларҙы һ. б.
Якимец Владимир Николаевич
Владимир Николаевич Якимец (23 сентябрь 1945 йыл) — СССР һәм Рәсәй социологы. Рәсәй фәндәр академияһының системалы анализ һәм А. А. Харкевич исемендәге мәғлүмәттәрҙәрҙе тапшырыу мәсьәләләре институттарының баш ғилми хеҙмәткәре. Рәсәйҙең коммерция булмаған секторы һәм гражданлыҡ йәмғиәте мәсьәләләре өлкәләрендә белгес. Рәсәй Федерацияһы Йәмәғәт палатаһының, Энергетика һәм тирә-яҡ мөхит мәсьәләләрен халыҡ-ара тикшеренеү институты, Тикшеренеүҙәр һәм алмашыныуҙар буйынса халыҡ-ара советы эксперты. 550-нән ашыу ғилми баҫмалар һәм социаль эшҡыуарлыҡ буйынса бер нисә уҡыу әсбаптары авторы. Рәсәй экология сәйәсәте үҙәген нигеҙләүселәрҙең береһе. "Йәҙрә энциклопедияһы"ның («Ядерная энциклопедия») мөхәррире һәм авторҙашы. Социаль хеҙмәттәшлек секторҙары араһы өлкәһендә яңы ғилми-ғәмәли йүнәлеш төҙөүсеһе.
Биографияһы
Владимир Николаевич Якимец 1945 йылдың 23 сентябрендә Омск ҡалаһында тыуған.
1968 йылда Мәскәү дәүләт тимер юл университетының автоматика һәм иҫәпләп сығарыусы техника факультетын тамамлай.
1976 йылға тиклем СССР фәндәр академияһының идара итеү мәсьләләре институтында эшләй, һуңынан Бөтә Союз системалы эҙләнеүҙәр ғилми-тикшеренеү институтына эшкә күсә.
1983 йылдан алып 1988 йылға тиклем «Аҙыҡ-түлек һәм ауыл хужалығы» программаһы буйынса Лаксенбург ҡалаһындағы Системалы анализ халыҡ-ара институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр дәрәжәһендә эшләй.
1994 йылдан алып 2008 йылға тиклем Рәсәй, Беларусь, Әзербайжан, Әрмәнстан, Ҡаҙағстан, Украина һәм Төркмәнстан илдәренең төрлө ҡалаларында власть органдары вәкилдәренә, бизнесмендарға семинарҙар һәм тренингтар уҙғара.
2002 йылда Санкт-Петербург дәүләт университетында социология фәндәре докторы дәрәжәһенә дәғүә итеү өсөн «Рәсәйҙә секторҙар араһындағы социаль хеҙмәттәшлектең нигеҙҙәре, принциптары һәм механизмдары» («Основы, принципы и механизмы межсекторного социального партнёрства в России») темаһына диссертация яҡлай.
Уҡытыу һәм ғилми эшмәкәрлеге
Владимир Якимец Рәсәйҙә ҡатмарлы социаль-иҡтисади системалар моделләштереү, асыҡ сәйәсәтте тикшеренеү, гражданлыҡ йәмғиәтен һәм проектар менән идара итеү өлкәләрендә белгес булараҡ билдәле.
Бер нисә юғары уҡыу йорттарында студенттар өсөн лекциялар уҡый: Мәскәү физика-техника институты, Гнесиндар исемендәге Рәсәй музыка академияһы, М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты, Идаралыҡ дәүләт университеты, Халыҡ-ара баҙар институты (Һамар), Вятка дәүләт гуманитар университеты һәм башҡалар.
1994 йылда Владимир Якимец Рәсәйҙә секторҙар араһындағы социаль хеҙмәттәшлек тураһында үҙ теорияһын камиллаштыра башлай. Ғалим фекеренә ярашлы, Рәсәйҙә 1990-сы йылдар башында баҙар иҡтисадына күскән осорҙа айырым шарттар барлыҡҡа килгән һәм власть органдары, коммерция һәм коммерция булмаған секторҙары араһында үҙ-ара тәьҫир итеүҙе өйрәнергә кәрәк булған. Шул ваҡытта Рәсәй фәндәр академияһының системалы анализ институтының В. Н. Якимец етәкселегендәге ғалимдар төркөмө социаль хеҙмәттәшлек махсус терминологияһын камиллаштырыуға тотона. Теория тәүге тапҡыр Иркутск һәм Томск өлкәләрендә тарала.
Расъю (Очь ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Волко-Еган
Волко-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының уң ярына тамағынан 184 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бейек бина
Бейек бина тип Рәсәй ҙә СССР заманынан бирле 75 метрҙан бейегерәк йәки 25 ҡаттан юғарыраҡ биналарҙы атайҙар. Башҡа илдәрҙә 35-тән 100 ҡатҡа тиклем биналарҙы иҫәпләйҙәр, 100 метрҙан бейегерәк биналарҙы (АҠШ һәм Европала 150 метрҙан бейегерәк) биналар үтә бейек биналар тип иҫәпләнә. Әммә ҡала мөхите һәм бейек биналар буйынса Совет белгестәре «бейек бина»ға теүәл төшөнсә биреп булмай, дөйөм осраҡта 14 ҡаттан бейек һәм 50 метрҙан юғары бинаны бейек бина тип иҫәпләргә була.
Бейек биналарҙың тәғәйенлеше төрлө булыуы мөмкин: ҡунакхана, офис, тораҡ йорт, уҡыу йорттары. Йыш ҡына бейек биналар күп функциялы булалар: төп тәғәйенләнешенән башҡа магазин, офис, кинотеатрҙар һ.б. урынлашыуы мөмкин.
Был төр төҙөлөштөң хәҙерге заман норматив бзаһы булмауы Рәсәйҙә бейек биналар төҙөүҙө тотҡарлаусы төп фактор булып тора.
Сергий Радонежский сиркәүе (Новочеркасск)
Тарих
Новочеркасск синтетик аҙыҡ-түлек заводы эшселәре 1999 йылдың 10 мартында завод территорияһында торған, төҙөлөп бөтөлмәгән граждандар оборонаһы ҡоролмаларын Урыҫ Православие Сиркәүенең ғибәҙәтханаһы итеп реконструкциялау тураһында резолюция ҡабул иткәндәр. Сиркәүҙе радиациянан һаҡланыу нығытмаһы торған подвал өлөшөндәтөҙөргә ниәтләнгәндәр. Ошо уҡ йылдың 3 июнендә бағыусылар советы төҙөлгән, ә сиркәүҙе ҡарап төҙөтөү кураторы итеп дин әһеле Евгений Валентинович Маштановты тәғәйенләгәндәр. 1999 йылдың 24 июнендә Ростов һәм Новочеркасск архиепискобы Пантелеимон фатихаһы менән сиркәүҙең беренсе ташын һалғандар. Баш архитектор Борис Райченковтың проекты буйынса сиркәүҙе биш көмбәҙле башлы, төньяғында утыҙ метр бейеклегендәге ҡыңғырауҙар манаралы итеп төҙөү ҡаралған.
2015 йылда сиркәүҙең стеналарына һәм көмбәҙҙәренә рәсемдәр төшөргәндәр. Сиркәүҙә йәкшәмбе мәктәбе, православие йәштәр клубы, ҡул эштәре һәм сиркәү йыры түңәрәктәре, китапхана эшләй. Сергия Радонежский сиркәүенең мәхәлләһенә Рәсәй армияһының 42303 хәрби бүлеге беркетелгән.
Расью
Расью — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нившера йылғаһының һул ярына тамағынан 151 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пресвятая Богородица Успенияһы сиркәүе (Новочеркасск)
Пресвятая Богородица Успениеһы сиркәүе  — элекке Дон Ғәскәре өлкәһе Новочеркасск ҡалаһының православие сиркәүе. Ул Успенский единоверческий сиркәүе тип тә аталған.
Тарих
Дондағы беренсе единоверческий сиркәүе сиркәү тарихсыһы Н. Снесарев фекеренсә — 1842, ә сиркәү тарихсыһы А. Кириллов раҫлауынса, 1844 йылда Үрге Каргалка станицаһында асылған. Единоверие (бер дин тотоу) православие казактары араһында бик оҙаҡ үҙләштерелгән. Шунлыҡтан өлкәлә бер дин тотоу сиркәүҙәре һәм мәхәлләләре ҙур ҡыйынлыҡ менән XIX быуатта барлыҡҡа килгән.
1872 йылда Новочеркасскиҙың Азов майҙанында (хәҙерге Азов баҙары) Архистратиг Михаил исеме менән аталған ике ҡатлы таш сиркәү төҙөлгән. Быға тиклем сиркәү ағастан булған. Уны Черкасскиҙан Новочеркасскиҙың Архангел майҙанына (хәҙер Киров майҙаны) 1813 йылдың февралендә күсереп алып килгәндәр. Яңы таш сиркәү 1873 йылда изгеләндерелгән. Элекке Архангел Михаил ағас сиркәүе Архангел майҙанында бер нисә йыл буш тороп, иҫкергән. 1879 йылда, епархия етәкселәре күрһәтмәһе буйынса, сиркәүҙе Новочеркасск һәм уның яҡын-тирәһендәге ауылдарҙың мәхәллә кешеләренә биргәндәр. Иҫкергән сиркәү ғибәҙәт ҡылыусылар өҫтөнә емерелеп төшмәһен тип, Ғәскәр наказлы атаманы Н. А. Краснокутский ғәскәр ҡаҙнаһынан ремонтҡа 5 мең һум аҡса биргән. Әммә төрлө сәбәптәр арҡаһында сиркәү тағы ла бер нисә йыл ремонтланмаған. Ғәскәр наказлы атаманы Н. И. Святополк-Мирской, 1885 йылда сиркәү йортон ҡарап сыҡҡас, ремонт өсөн һәр төрлө ярҙам күрһәтергә ҡушҡан. Ремонт эштәре бинаны яңынан төҙөүгә ҡарағанда ҡыйбатыраҡҡа төшкән, төҙөлөш өсөн 12 мең һум аҡса талап ителгән. Ғәскәр ҡаҙнаһынан бирелгән 5 мең һум етмәгән, шунлыҡтан ҡалған аҡсаны мәхәллә кешеләре үҙҙәре араһында йыйған. 1886 йылдың 26 ғинуарында бағыусылар советы раҫланған. Ул булған аҡсаға 26 ғинуарҙа иҫке сиркәүҙең тәхетен күсереп килтереп, ваҡытлыса табыныу йортон асырға Дон һәм Новочеркасск епархияһы архиепискобы Митрофандың рөхсәтен алған.
1889 йылда Пресвятая Богородица Успениеһы сиркәүе изгеләндерелеп, Октябрь революцияһына тиклем хеҙмәт иткән. Уның революциянан һуң Донда Совет власы урынлаштырыу йылдарындағы тарихы, ҡасан ябылыуы һәм һүтелеүе тураһында мәғлүмәттәр билдәле түгел.
2015 йылдың майында элекке Пресвятая Матерь Успениеһы сиркәүе урынында Пресвятая Богородица Успениеһы часовняһы (бәләкәй сиркәү) изгеләндерелгән. Унда Пресвятая Богородица Успениеһы иконаһы бар.
Вонт-Еган
Вонт-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Элле-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вонт-Куй-Игол
Вонт-Куй-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пурум-Сабун йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рень-Нёб
Рень-Нёб — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 563 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дардак
Дардак (Дардак) — Үзбәкстандың Ҡурғантүбә районындағы эшселәр ҡасабаһы. Ҡурғантүбә районының административ үҙәге. 2015 йылдың ҡарата халыҡ һаны 26 055 кеше.
Вонтэр-Еган
Вонтэр-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Колик-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вознесение Господня ғибәҙәтханаһы (Батайск)
Тарих
Вознесенская сиркәүе 1872 йылда Дон Ғәскәре өлкәһендә Койсуг ауылында (хәҙер Батайск ҡалаһы урынлашҡан) төҙөлгән. Ул Екатеринослав епархияһына ҡараған. Сиркәү йорто кирбес цоколле нигеҙҙә ағастан һалына, биш көмбәҙле: уларҙың береһе — ҙур, ә ҡалған дүрте бәләкәй башлы була. Ҡыңғырауҙар манараһы тулыһынса кирбестән һалына. Изге Синодтың Хужалыҡтар бүлеге документтарында 1910 йылда сиркәү составына мәктәп, ҡарауыл өйө, дин әһеле йорто һәм хужалыҡ кәрәк-яраҡтары бинаһы ингән, тип күрһәтелә.
1930 йылдарҙа Вознесенская сиркәүе ябыла һәм емерелә. Беҙҙең көндәргә тиклем ҡыңғырауҙар манараһының беренсе ҡаты ғына һаҡланып ҡалған.