cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ҡасымджанов Рөстәм Машруҡ улы
Биографияһы
2002 йылда Хәйҙәрабад ҡалаһындағы турнирҙа (Һиндостан) Касымджанов Вишванатан Анандтан ғына ҡалышып, икенсе урын ала. Рөстәм Ҡасымджанов 2004 йылда ФИДЕ-ның нокаут-донъя чемпионатында сенсацион еңеү яулай. Турнир алдынан ул 2640 Эло рейтингына эйә була һәм ФИДЕ-ның рейтинг-исемлегендә 54-се урында тора. Нокаут-донъя чемпионаты Ливияның баш ҡалаһы Триполиҙа үткәрелә, шуға күрә унда Израиль шахматсылары һәм башҡа бик күп көслө гроссмейстерҙар ҡатнашмай. Чемпионат барышында Ҡасымджанов эҙмә-эҙлекле рәүештә Василий Иванчукты (+0-0=2, өҫтәмә партияларҙа 1,5:0,5), Золтан Алмашиҙы (+2-0=0), Александр Грищукты (+1-1=0, өҫтәмә партияларҙа 2:0) һәм Веселин Топаловты (+0-0=4, өҫтәмә партияларҙа 2:0). Финал матчында Касымджанов инглиз гроссмейстеры Майкл Адамсты 4,5:3,5 иҫәбе менән еңә. Төп уйындар алты партиянан тора һәм тигеҙ иҫәпкә тамалана— 3:3 (+2-2=2). Өҫтәмә тиҙ шахмат буйынса ике партияла (25 минут + һәр йәрәштән һуң 10 секунд) Ҡасымджанов беренсе партияла ҡаралар менән уйнай һәм еңә, икенсеһендә тигеҙ иҫәпкә уйнай. Нокаут-донъя чемпионатында еңгәндән һуң Ҡасымджанов Һиндостандың Пуна ҡалаһындағы турнирҙа еңә.
2005 йылда, Испанияның Линарес ҡалаһындағы абруйлы турнирҙа Ҡасымджанов 10 мөмкинлектән 4 мәрәй генә йыйып, 6-7-се урындарҙы бүлешә.
2005 йыл башында шахмат донъяһын берләштерергә тырышыу процесында Гарри Каспаровҡа ҡаршы матч планлаштырыла, әммә уйын үтмәй.
2005 йылда донъя чемпионы титулын Веселин Топаловҡа тапшыра.
Ҡасымджанов немец Бундеслигаһында Бад Годесберг ҡалаһының шахмат клубы өсөн уйнай.
2000 йылда «Узбекистон ифтихори» маҡтаулы исеменә лайыҡ була.
2004 йылдың 14 июлендә Үзбәкстан президенты Ислам Кәримовтың Указына ярашлы, Рөстәм Ҡасымджанов Темур Әмир ордены менән бүләкләнә.
Босния һәм Герцеговинаның ислам йәмғиәте
Босния һәм Герцеговинаның ислам йәмғиәте (Islamska zajednica Bosne i Hercegovina, IZ BiH) ― Босния һәм Герцеговинала ислам дини ойошмаһы. Балҡан төбәгендә, бигерәктә Сербияла (Санджакта), Хорватияла, Словенияла, Черногорияла һәм Венгрияла мосолмандарҙың юғары вәкиллекле органы булараҡ танылған.
Тарихы
Ислам йәмғиәте 1882 йылда Австро-Венгрия осоронда ойоштролған. Сербтар, хорваттар һәм словендар короллеге төҙөлгәндән һуң ислам общинаһы етәкселеге резиденцияһы Сараево ҡалаһынан короллектең баш ҡалаһы Белградҡа күсерелгән. Босния һәм Герцеговина бойондороҡһоҙлоҡ иғлан иткәс, 1993 йылда Босния һәм Герцеговинаның ислам йәмғиәте резиденцияһы яңынан Сараевоға күсерелә.
Босния һәм Герцеговинаның ислам йәмғиәте башта көсһөҙ ойошма булған, әммә Босния һәм Герцеговина президенты Алия Изебегович һәм дәүләттең ҡайһы бер хәрби лидерҙары ярҙамында йәмғиәткә ҡушылыу босняк милли үҙаңының бер өлөшө булып китә. Баш мөфтөй Мостафа Церич етәкселегендә (1993 йылдың апреле — 2012 йылдың ноябре) Ислам йәмғиәте босняк мәҙәниәтен үҫтереүҙә, һәм шулай уҡ ил сәйәсәтендә һәм босняк милли үҙаңы формалашыуында мөһим роль уйнай. Уның йоғонтоһона социалистик осорҙағы Югославиялағы мосолман булмағандарҙың күбеһе йәлеп ителә. Йәмғиәт шулай уҡ Сербияның Новопазарский Санджак төбәгендә һәм Балҡан ярымутрауының башҡа районыдарында йәшәүсе босняктарҙы йәлеп итә.
Юрисдикцияһы
Босния һәм Герцеговинаның ислам йәмғиәте, һәм шулай уҡ община башлығы, Босния һәм Герцеговинаның баш мөфтөйө, донъяла 4 миллионға яҡын мосолманға юғары рухи власть булып тора. Босния һәм Герцеговинаның ислам йәмғиәте бөтә Босния һәм Герцеговинаға, һәм шулай уҡ Хорватияға (Загребтағы мөфтиәт аша), Словенияла һәм бөтә донъя буйлап босняк дини ойошмаларына үҙенең юрисдикцияһын тарата.
Сербия мөфтиәттәре ике ислам общинаһына ҡарай — береһе Сербияның баш мөфтөйө Адем Зеклич етәкселегендәге айырым Сербия ислам йәмғиәте, икенсеһе илдең Санджак регионы мөфтиәте (мөфтөйө Муамер Зукорлич) Босния һәм Герцеговинаның ислам йәмғиәте составында ҡалған.
Черногория ислам общинаһы шулай уҡ Босния һәм Герцеговинаның ислам йәмғиәтенә юрисдикцияһына эләкмәһә лә, уның баш мөфтөйөн үҙ илендә мосолмандарҙың юғары дини авторитеты булараҡ таный.
Венгрия ислам советы Босния һәм Герцеговинаның ислам йәмғиәте составына инергә әҙерлек белдергән.
Судобай
Судобай — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Жасатер йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Губашка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Пижанья
Пижанья — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кокшага йылғаһының уң ярына тамағынан 266 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Санъяров Фәнзил Бүләк улы
Санъяров Фәнзил Бүләк улы (17 февраль 1953 йыл) — ғалим-филолог, журналист, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты, доцент. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союздары ағзаһы.
Биографияһы
Фәнзил Бүләк улы Санъяров 1953 йылдың 17 февралендә Ҡырмыҫҡалы районының Бишауыл-Уңғар ауылында тыуған. Һәүәләй урта мәктәбен тамамлағас, Совет Армияһында хеҙмәт итә. Стәрлетамаҡ ҡалаһында «Синтетик каучук» заводында аппаратсы булып эшләй.
1980 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология, 1988 йылда Свердловск дәүләт педагогия институтының дефектология, 2000 йылда Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһының юридик факультеттарын тамамлаған.
Мәғариф системаһында оҙаҡ йылдар етәксе вазифалар башҡара.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Фәнзил Бүләк улы Санъяров — әүҙем йәмәғәтсе. I—III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайҙары делегаты, Башҡарма комитет, Совет ағзаһы. Бөгөнгө көндә Мәғариф һәм фән комиссияһы рәйесе. Өфө ҡала округы хакимиәтенең туған һәм дәүләт телдәрен һаҡлау һәм үҫтереү буйынса комиссияһы ағзаһы.
Ижады
Әҙәби ижад һәм журналистика өлкәһендә әүҙем шөғөлләнә. Республика баҫмаларында шиғырҙары, әҙәби тәнҡит мәҡәләләре, публицистик очерктары баҫыла. Ул — «Ватандаш», «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналдары, «Башҡортостан» гәзите лауреаты. 2011 йылда «Башҡортостан» гәзите ойошторған «Һөйөү һалдың кескәй йөрәгемә…» республика конкурсында II урын яулай.
Өс китап һәм 150-нән ашыу ғилми мәҡәлә авторы.
Хәрәзм өлкәһе
Хәрәзм өлкәһе (Xorazm viloyati / Хоразм вилояти) — Үзбәкстан составындағы өлкә.
Тарихы
Б. э. т. VIII быуатта хәҙерге өлкә территорияһында хәрәзмдәр булдырған Үҙәк Азиялағы иң боронғо дәүләттәрҙең береһе барлыҡҡа килә. Бында шулай уҡ массагеттар, сактар, апасактар, остар, даһиҙар һәм башҡа ҡәбиләләр йәшәй.
XII быуатта территорияһының ҙурлығы буйынса иң ҡеүәтле Урта Азия дәүләте — Хәрәзмшаһтар дәүләте барлыҡҡа килә. Ала-ад-дин Мөхәммәт II осоронда (XIII быуат башында) был дәүләттең сәскә атыу осоро була. Әммә был осор оҙайлы булмай — монголдарҙың ябырылыуынан юҡҡа сыға.
1920 йылдың февралендә Хәрәзм ханлығын дауам итттереүсе булараҡ Хәрәзм Халыҡ Совет Республикаһы ойошторола.
Хакимдың тәхеттән баш тартыуынан һуң, 1920 йылдың 26 апрелендә Беренсе Хәрәзм Ҡоролтайы (Йыйылыш) иғлан ителә.
1923 йылдың 30 октябрендә ХХСР Хәрәзм Социалистик Совет Республикаһы итеп үҙгәртелә, ул 1924 йылдың көҙөнә тиклем ғәмәлдә була, һуңынан ул Үзбәк ССР-ы, Төркмән ССР-ы һәм РСФСР (Ҡарағалпаҡ АО-һы) араһында бүленеп инә.
1925—1930 һәм 1932—1938 йылдарҙа Хәрәзм округы булып йөрөй, ә айырым өлкә итеп 1938 йылдың 15 ғинуарында булдырыла.
2003 йылда өлкә Жалолиддин Мангуберди ордены менән бүләкләнә.
Географияһы
Хәрәзм өлкәһе Үзбәкстандың көнбайыш өлкәһендә урынлашҡан. Төньяҡ-көнбайышта — Ҡарағалпаҡстан, көньяҡта һәм көнбайышта — Төркмәнстан, көньяҡ-көнсығыш, көнсығыш һәм төньяҡ-көнсығышта Бохара өлкәһе менән сиктәш.
Өлкә территорияһы төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа табан Ургенч ҡалаһы урынлашҡан киңлектәрҙә 280 километрҙа ята. Өлкәнең майҙаны 6300 км² (илдең территорияһынан 1,5 %) тәшкил итә һәм башҡа 14 субьекттар араһында ошо күрһәтмәләр буйынса 11 урын биләй.
Өлкәнең бөтә территорияһын тиерлек үҙәндәр һәм ҙур булмаған ҡалҡыулыҡтар ҡаплай. Географик торошо буйынса ул 40°-42° төньяҡ киңлеге һәм 60°-62° көнсығыш оҙонлоғо араһында урынлашҡан.
Климаты
Климаты — ҡәтғи континенталь, эҫе һәм ҡоро йәйле һәм шаҡтай һыуыҡ ҡышлы.
Ҡышҡы осорҙа Хәрәзм өлкәһендә һәм күршеләш Ҡарағалпаҡстанда һауа температураһы Үзбәкстандың башҡа көньяҡ һәм көнсығыш өлкәләре менән сағыштырмаса уртаса 5-8 °C түбәнерәк.
Уртаса йыллыҡ температура — +12,0 °C, ғинуарҙа уртаса температура — −5,0 °C, июлдә уртаса температура — — +30,0 ° тәшкил итә. Һауа температураһының абсолют минимумы −32 °C, абсолют максимумы — +45 °C.
Уртаса өлкә территорияһында йылына яуым-төшөм — 78-79 мм (башлыса яҙ һәм көҙ көндәренә тура килә). Вегетация осоро 200—210 көн тәшкил итә. Был күрһәтмәләр Үзбәкстан өлкәләре араһында иң түбәне.
Тупрағы
Аҙырҙарҙың тупрағы башлыса тоҙло һәм бер аҙы — болон-көл тупрағы. Уйһыулыҡтарҙың тупрағы — ҡомло.
Халҡы
Өлкәнең халҡы 1924 йылға ҡарата үзбәктәрҙән торған (97 %), ҡалған 3 % — төрөкмәндәр, ҡаҙаҡтар, ҡарағалпаҡтар, фарсылар, урыҫтар
2011 йылға ҡарата халыҡ һаны — 1 601 100 кеше, уларҙың 21,9 % ҡалаларҙа йәшәй, ә 78,1 % — ауылдарҙа.
Халыҡ һаны буйынса Хәрәзм өлкәһе башҡа өлкәләр араһында 11 урын биләй. Халыҡ тығыҙлығы — 249 кеше/км². Иң эре ҡала — Ургенч.
Административ-территориаль бүленеше
2018 йылға ҡарата өлкә 10 районға (төмәнгә) һәм өлкә әһәмиәтендәге ике ҡала иҫәптә тора:
1938 йылда хәрәзм өлкәһе 9 районға бүленгән (Гүрлен, Ҡош Күпер, Манғыт, Ургенч, Хазарасп, Хаңҡы, Хиуа, Шауат, Яңы Арыҡ) һәм ике өлкә әһәмитендәге ике ҡалаға (Ургенч һәм Хиуа).
1950 йылда Яңы баҙар районы ойошторола, 1953 йылда — Бағат районы. 1957 йылда Манғыт районы Ҡарағалпаҡстанға тапшырыла.
1964 — Ургенч районы, 1967 йылда — Ҡош Күпер, 1970 йылда — Бағат, 1973 йылда — Хаңҡы, 1981 йылда — Яңы баҙар районы тергеҙелә.
1976 йылда — Дружба, 1983 йылда — Хаңҡы һәм Шауат, артабан Гүрлен өлкә әһәмиәтендәге ҡалалары ойошторола. 1992 йылда Дружба ҡалаһы ғына үҙ статусын һаҡлап ҡала.
1998 йылда Дружба ҡалаһы Питнак тип үҙгәртелә. 2002 йылда Питнак һәм Хиуа ҡалалары үҙ статусын юғалта. 2017 йылда Хиуа ҡабаттан өлкә әһәмиәтендәге ҡала статусын ала.
10 май
10 май — григориан стиле буйынса йылдың 130-сы (кәбисә йылында 131-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 235 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Ичикса
Ичикса — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының һул ярына тамағынан 263 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Иван Милютин йорто
'''«И. А. Милютин йорто» Ғибәҙәтхана тауындағы музей'''— XIX быуат башындағыЧереповец ҡалаһы башлығы Милютин Иван Андреевичтың йорто, ул 46 йыл ҡала башлығы вазифаһын башҡарған. Музейҙың экспозицияһы музейға килеүселәргә ҡала башлығының көнкүреше, тормошо һәм эшмәкәрлеге тураһында һөйләй.
Тарих
XIX быуатта 46 йыл буйына Череповец ҡалаһында ҡала башлығы булып эшләгән И. А. Милютиндың XIX быуаттың һуңғы сирегендә — xx быуат башында торған айырым дача йорто ошо замандың сәнәғәт һәм мәҙәни күтәрелеше тураһында һөйләй. Йорт Шексна йылғаһының көнбайыш бейек ярындағы бейек матур йорт булған, ул Шексна йылғаһынан әҙ генә көнбайыштараҡ Воскресенский соборы янында торған.
2006 йылдың 4 ноябрендә «. И. А. Милютин йорто» музейы тарих һөйөүселәр һәм килеүселәр өсөн үҙенең ишектәрен асҡан.
Музей биналары һәм ҡоролмалар
Йорто ике ҡатлы — аҫҡы ҡаты таштан, ә өҫкөһө ағастан эшләнгән. Беренсе ҡатта ҡабул итеү бүлмәһе, кабинет, ир-ат ҡунаҡтар бүлмәһе, күркәм зал, ҡатын-ҡыҙҙар ҡунаҡ бүлмәһе, ашхана-буфет бүлмәһе, будуар, Милютин Иван Андреевичтың мемориаль бүлмәһе бар. Икенсе ҡатта ҡунаҡ бүлмәһе, унан балконға сығырға мөмкин булған, эш кабинеты һәм хужаның йоҡо бүлмәһе урынлашҡан. Подвалында "Шарап мөгәрәбе" йыһазландырылған һәм музей өсөн экспозиция булдырылған.
Экспозицияһы
Йорт-музейҙың экспозицияһы «Ҡала баш лығы И. А. Милютиндың тормошо һәм эшмәкәрлеге» тип атала. Бүлмәләрҙә Милютин ғаиләһенең төрлө документтары, фотографиялары, китаптары, шәхси әйберҙәре ҡуйылған.
Һәр йылдың апрелендә Череповец ҡалаһXIXында Милютин көндәре ойошторола. Уның сиктәрендә яңы күргәҙмәләр үткәрелә, музейға килеүселәрҙең иғтибары Милютин Иван Андреевичтың йәмәғәт эшмәкәрлегенә йүнәлтелә, әүҙем рәүештә ғилми конференциялар үтә, архив материалдары халыҡҡа әүҙемерәк еткерелә. Йорт-музейға килеүселәрҙе хуш еҫле сәй һәм яңы бешерелгән тәмлекәстәр көтә. XiХ быуаттың рецептары буйынса тәмле кеҫәл ҡайнатыла һәм экскурсияға килеүселәрҙе төрлө гастрономия аҙыҡтары үҙенә арбап тора. Бында «Боронғо мәктәп»-кластары үткәрелә, элекке замандағы счеттар, еүеш ҡаралар һәм перолы ручкалар тәҡдим ителә һәм телгән кешегә уларҙы ҡулланып, яҙып-һыҙып, иҫәпләп ҡарарға мөмкинлеген бар.
Музейҙа шулай уҡ әҙәби кисәләр һәм музыка кисәләре ойошторола, ҡала һәм өлкәнең рәссамдарының картиналары күрһәтелә, шағирҙар менән осрашыу үткәрелә. Музей коллективы бында килеүсе кешеләргә сауҙагәрҙәр көнкүреше менән бәйле байрамдар ойоштора һәм уларға тарихи интерьерҙарҙа фотоһүрәттәргә төшөрөү мөмкинлеген бирә. .
Иҫке Юрмаш
Иҫке Юрмаш (Старый Юрмаш) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 127 кеше. Почта индексы — 452414, ОКАТО коды — 80228860007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ғәлимов Ҡадирйән Ғәлимйән улы
Ҡадирйән Ғәлимйән улы Ғәлимов — тарихсы, ғалим.
Биографияһы
2004 йылда үҙенең тыуған ауылы тарихына арналған 20 баҫма табаҡ күләмендәге «Эзле Чәчкаб» китабын баҫтырып сығара, 2007 йылда Рәфиҡ Ғәрәфетдинов ойошторолған «Тыуған ерем – Ҡайбысым» йыйынтығын эшләүгә лә ҙур өлөш индергән. 2013 йылда иһә авторҙың Бәрлебашы һәм Морза Бәрлебашы ауылдарының тарихын сағылдырыусы «Бәрлебашы – осорҙар юлдашы» исемле китабы, 2015 йылда "Яҙ" нәшриәтендә «Ябалағым – яҡты яғым» тигән йыйынтығы донъя күрә.
2016 йылда вафат була.
2020 йылда "Тау яғы тарихынан парсалар" китабы нәшер ителгән.
Соколов Михаил Анисимович
Соколов Михаил Анисимович (12 ғинуар 1925 йыл — 14 ғинуар 2003 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, уҡсылар взводы командиры, лейтенант. Советтар Союзы Геройы (1945). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған агрономы.
Биография
Соколов Михаил Анисимович Яңы Останков ауылында, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районында, крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Урыҫ. 1951 йылдан ВКП(б)/ КПСС ағзаһы.
Башҡорт АССР-ы Шаран районының Васильевка ауылы мәктәбендә 6-сы класты тамамлай. Баҡалы районының «Ҡыҙыл яугир» колхозында эшләй.
Кесе лейтенанттар курсын тамамлай. Лейтенант Соколов Михаил 1945 йылдың 27 ғинуарында Домбзенда батырлыҡ күрһәтә (хәҙерге Domaszków, Волув гмина, Волувский повенок, Нижнесилезский воеводалығы, Польша). Лейтенант Соколов Михаил Анисимовичҡа 1945 йылдың 10 апрелендә «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
Һуғыштан һуң өлкән лейтенант М. А. Соколов — запаста. Башҡортостандың Баҡалы районына ҡайта. Яңы Гусев башланғыс мәктәбендә физкультура уҡытыусыһы булып, «Ҡыҙыл яугир» колхозында эшләй.
1957 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлай. Баҡалы һәм Өфө райондарында агроном булып эшләй. 1980 йылға тиклем — Өфө ҡалаһында Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының дәүләт инспекцияһы өлкән агроном-инспекторы.
2003 йылдың 14 ғинуарында вафат була. Өфөнөң Төньяҡ зыяратында ерләнгән. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған агрономы.
Батырлығы
«416-сы уҡсылар батальоны 2-се уҡсылар полкының (112-се уҡсылар дивизияһы, 13-сө армия, 1-се Украина фронты) взвод командиры, лейтенант, комсомол ағзаһы Михаил Соколов, сигенеүсе дошмандарҙы эҙәрлекләп, 1945 йылдың 27 ғинуарында үҙенең взводы менән Польшаның Сьцинава ҡалаһынан көньяҡтараҡ урынлашҡан Домбзен эргәһендә Одер йылғаһы аша сыға. Дошмандың күп һанлы атакаһын кире ҡағып, өҫтәмә көс килгәнсе рубежды һаҡлап ҡала».
Хәтер
Баҡалы ауылында урам Герой исемен йөрөтә.
Чапаев һәйкәле (Чебоксар)
'''В. И. Чапаев''' — был монумент Чебоксарҙа — Сыуаш Республикаһының башҡалаһында Граждандар һуғышының легендар геройы, Чебоксарҙа тыуған комдив Василий Иванович Чапаевҡа арналған.
Һәйкәл Чапаев исемендәге скверҙа Ленин проспекты буйында, «I Чебоксар» тимер юл вокзалынан алыҫ түгел урынлашҡан. Ул В. И. Чапаев музейы мемориаль комплексының бер өлөшө булып тора.
Тарих
Комдивтың атлы скульптураһы Мәскәүҙә эшләнә һәм Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендәге Валга буйы павильоны бинаһы алдында урынлаштырыла. Скульптура эсенә арматура ҡуйылған тимер-бетондан эшләнгән. Авторҙары — скульптор П. А. Баландин һәм архитектор В. И. Морозов.
Чебоксарға скульптура 1960 йылда завод директоры № 320 завод (хәҙер ул В. И. исемендәге Чебоксар производство берекмәһе) директоры А. И. Захарцев бойороғо буйынса килтерелә, башта завод алдындағы майҙанда ҡуйыла, 1960 йылдың 23 июнендә (башҡа сығанаҡтар буйынса — 24 июндә), Сыуаш автономияһының 40-йыллығына һәйкәл Вокзал маҙанына күсерелә һәм аҡ төҫтәге постаментҡа ҡуйыла. Скверға В. И. Чапаев исеме бирелә. 1984 йылда һәйкәл капиталь реставрациялана. Чапаевтың атлы һыны бронзанан ҡойола, ҡылысы тутыҡмай торған ҡоростан яһала. Шулай уҡ скульптураны ун метрлы гранит постаментҡа баҫтыралар, фасады Граждандар һуғышы геоикаһын һүрәтләүсе барельефтар менән биҙәлә. Монументтың дөйөм бейеклеге реконструкциянан һуң 15 метр тәшкил итә, шуларҙың 5 метры скульптура композицияһынан тора.
Шуныһы иғтибарға лайыҡ: һәйкәлдең бер еренә лә кем һәйкәле икәне яҙылмаған, бары тик: «Граждандар һуғышының легендар геройына» тип кенә яҙылып ҡуйылған һәм ике дата«1887-1919» күрһәтелгән. Шуға ҡарамаҫтан бар кеше лә һәйкәлдең кемгә арналған икәнлеген белеп тора. Сираттағы һәйкәлде реконструкциялау 2007 йылда, 2005 йылда үткәрелә. Реконструкциялау эштәре барышында һәйкәл постаменты гранит плитә менән көпләнә. Ремонтлауҙы ЯСЙ «Минерал» ойошмаһы башҡара.
Иҫкәрмә
<references group="" responsive="">
Стәрлетамаҡ
Стәрлетамаҡ — Башҡортостандың көньяғында, Ашҡаҙар йылғаһы буйында урынлашҡан ҡала. Барлыҡ күрһәткестәр буйынса республикала икенсе урында.
«2014 йыл йомғаҡтары буйынса Рәсәйҙең иң төҙөк ҡалаһы» Бөтә Рәсәй конкурсы йомғаҡтары буйынса Стәрлетамаҡ 100 меңдән күберәк кеше йәшәгән ҡалалар араһында ил буйынса 1-се урынды алды.
Тарих
Бөйөк Октябрь революцияһына тиклемге осорҙа ҡала Ырымбур губернаһының, ә 1865 йылдан Өфө губернаһының  Стәрлетамаҡ өйәҙенең  үҙәге булған.
Иҡтисад
Стәрлетамаҡ ҡалаһы сәнәғәте бөгөнгө көнгә химик предприятиялары, станоктар төҙөү. аҙыҡ-түлек, һәм сауҙа предприятияларынан тора ААЙ "Синтез-Каучук", ААЙ "Стәрлетамаҡ нефтехимик заводы", ААЙ "Башҡорт Сода компанияһы"(элек айырым торған "Каустик" һәм "Сода" заводттары берләшмәһе), Хайледбергцемент Рус филиал ЯСЙ, "Авангард" ФҠП, "Башпласт" ЯСЙ. Стәрлетамаҡ ЙЭҮ, Яңы Стәрлетамаҡ ЙЭҮ
Стәрлетамаҡ механик заводы ЯСЙ, Стәрлетамаҡ вагондар ремонтлау заводы ААЙ. Ҡыҙыл пролетарий ААЙ.
Элекке ваҡытта 1980- 1990 йылдарҙың башына тиклем Стәрлетамаҡ машиналар төҙөү заводында МСТА-С үҙе йөрөгән артиллерия машиналары сығарыла ине.1990-сы йылдарҙа бөтә  производствоны Свердловск өлкәһенә күсерҙеләр. Шул уҡ ваҡытта Стәрлетамаҡ теүәл станоктарын эшләү заводы эшләп ябылып китте.
ААЙ "Стәрлетамаҡ икмәк бешереү комбинаты", АЙ "Стәрлетамаҡ икмәк продукттары комбинаты"(Элеватор), АЙ Стәрлетамаҡ һөт комбинаты-Аллат, Стәрлетамаҡ  һыра һәм эсемлектәр сығарыу "Шихан"   комбинаты (Хейнекен составында) ЯСЙ, Башспирт АЙ-нең  Стәрлетамаҡ спирт-араҡы комбинаты,СНХЗ-М-ит комбинаты.
Юл транспорты
Стәрлетамаҡ ҡалаһында юл транспорты троллейбус, автобус,  маршрут таксиҙарынан төҙөлгән. 1961 йылдың башынан йөрөй башлай һәм бөгөнгө көнгә 10-дан  артыҡ маршрутты хеҙмәтләндерә. Үҙенең депоһы бар, 2014 йылда икенсе депоһы ябылды. Троллейбус ситемаһы менән "Стәрлетамаҡ троллейбус идаралығы" МУП идара итә. Стәрлетамаҡта автобустар йөрөүө насар үҫешкән. Әммә райондар-ара аралашыу өсөн Стәрлетамаҡта автовокзал һәм ҡаланың бер урынында автостанцияһы бар.Автобустар  йөрөйүө Башавтотранс ДУП  идаралығында. Күп маршруттар микроавтобустар менән ҡулланыла. Микроавтобустар маршрут таксиҙары менән идара иткән предприятиялар ҡалала күп. Улар троллейбустар һәм автобустарҙы ҡыҫырға маташа. Стәрлетамаҡта Башавтотранс, һәм башҡа йөк ташыу компанияларының базалары бар.
Тимер юл транспорты
Ҡала аша РТЮ-ның Куйбышев тимер юлдары үтә, Тимер юл вокзалы бар.
Авиация
Стәрлетамаҡтан 15 километр алыҫлыҡта  эшлмәгән Стәрлетамаҡ аэропорты урынлашҡан. Ул аэропорттан 1997 йылға тиклем район һәм төбәк-ара (Мәскәүҙең "Быково" аэропортына тиклем) рейстар яһалған. Хәҙерге ваҡытта Өфө һауа юлдары компанияһының АН-2 самолеттары ултырыш яһай, бәләкәй осоу средстволары (дельтоплан,параплан) килеп ултыра.
Торлаҡ-коммуналь һәм инфраструктура ойошмалар
Стәрлетамаҡ водоканалы (Һыу менән тәьмин итеү компанияһы) — ябыҡ акционерҙар йәмғиәте, ҡала халҡын һыу менән тәьмин иткән ойошма. Уның биш һыу алыу пункты бар (Берхомут, Аскен-куль, Ашҡаҙар, Ергән, "Каустик").
Матбуғат баҫмалары
Стәрлетамаҡ ҡала Советы һәм яҙыусылар ойошмаһының ижтимағи-сәйәси һәм әҙәби-нәфис гәзите. Ойоштороусылары: Стәрлетамаҡ ҡала Советы һәм яҙыусылар ойошмаһы. 1990 йылдың ғинуар айынан башлап аҙнаға 1 тапҡыр сыға. 237 000 д. Гәзит сайты: http://ashkadar.pressarb.ru/ (башҡорт теле) http://srgazeta.ru/ (урыҫ теле)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Суетка (Катунь ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Бржецлав
Бржецлав (Břeclav ), немец телендә Лунденбург (Lundenburg) — Чехияның, көньяҡ-көнсығышындағы ҡала, Броно ҡалаһынан 50 км көньяҡ-көнсығыштараҡ. Дие йылғаһы буйында урынлашҡан. Көньяҡ Моравия крайы Бржецлав районының административ үҙәге булып тора. Туран-тура Австрия сигендә урынлашҡан һәм Словакия сигенә яҡын. Мөһим тимер юл узелы. Тимер юлдары Бржецлавты 10 Европа илдәре менән — Германия, Польша, Белоруссия, Рәсәй, Украина, Словакия, Венгрия, Австрия, Италия, Франция һәм Монако кенәзлеге менән бәйләй.
Тарихы
IX быуатта бөйөк моравия ҡаласығы Поганьскола Бржецлавтан 2 саҡрым көньяҡта Морава һәм Дие йылғаларының ҡушылған болонло-урманлы өлкәләһендә вельможаның нығытылған усадьбаһы — каролинг curtis тибындағы ихата-усадьбаһы булып тора. Ул вельможаның хужалыҡ усадьбаһы менән бәйләнгән һәм имениеһы үҙәге булып торған иртә феодаль резеденцияның береһен күрһәтеп тора.
Тантаналы ерләү йолаһы характеры һәм деталдәре буйынса бура камералы, мәйет көнбайышҡа ҡаратып һалынған. Киевтағы һәм Урта Днепрҙағы иртә христиан ҡомартҡылары менән Бөйөк Моравиялағы Поганьско (Бржецлав янында ), Иҫке урында (Старое место), Микульчица, Скалица, Стара-Коуржим, Колин һәм Желенка ҡомартҡылары араһында туранан -тура оҡшашлыҡ бар.
Поганьско һарайы (замок) XI быуат башында (cs:Pohansko (zámek)) боронғо славяндар йәшәгән урында чех кенәзе Бржетислав I кенәз тарафынан төҙөлә. Ҡала уның исеме менән йөрөтөлә. XIII быуаттың өсөнсө сирегенән, шул быуаттың беренсе яртыһынан һарай Венгрия Констанцияһы Пржемысл I ҡатынының бирнәһе була. Ул ҙур роман ҡәлғәһе итеп яңынан төҙөлгән.
XVII быуат башында Жеротиндарҙың Бржецлав биләмәләре тартып алына, сөнки Ладислав Велен Жеротиндан, ҡала хужаһы, 1618 йылда Габсбургтарға ҡаршы Моравияла башланған ихтилалды хуплай.
Бржецлав Утыҙ йыллыҡ һуғыш ваҡытында тулыһынса емерелә, халҡы 20 %-ҡа кәмей.
Краснояр (Бәләбәй районы)
Краснояр (Краснояр) — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 94 кеше. Почта индексы — 452016, ОКАТО коды — 80209834004.
Бржецлав
Тарихы
1638 йылда Бржецлавты Лихтенштейндар һатып ала. Улар шулай уҡ һарайҙы тулыһынса үҙгәртеп ҡоралар, һәм ул үҙенең хәрби функцияһын юғалта.
1845 йылдағы ташҡын һөҙөмтәһендә (тимер юл өйөмө дөрөҫ проектланмаған була), ҡаланы һыу баҫа. Был хәл артабанғы тимер юл объекттарын проектлауҙа иҫәпкә алына.
Краснояр (Бәләбәй районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бржецлав
Тарихы
1872 йылда император указы тарафынан Бржецлавҡа ҡала статусы бирелә, был XIX быуаттың тәүге сирегендә үткәрелгән тимер юлы ғауғаһына бәйле була. Тиҙҙән ҡала мөһим тимер юл үҙәгенә әйләнә, сәнәғәт үҫешә башлай. Ҡала халҡы йылдам арта: 1872 йылда ҡалала 5 853 кеше йәшәй, ә 1880 йылда — 7 130 кеше иҫәпләнә.
1918 йылдан ҡала Чехословакияның бер өлөшө була. 1920 йылда уға Вальтице ҡалаһы тирәләй булған һәм элек Австрияға ингән ерҙәр ҡушыла.
Мюнхен килешеүе буйынса 1938 йылда ҡала Германияның бер өлөшө булып ҡала, шулай булыуға ҡарамаҫтан, халҡының күпселеге чехтар була. 1930 йыл иҫәбе буйынса ҡалала 13 689 кеше йәшәй, шуларҙың 11 220 чехтар, 1 582 — немецтар, яҡынса 4,3 % — йәһүд милләтенән. 1945 йылдың 15-17 апрелендә ҡала совет ғәскәрҙәре тарафынан азат ителә. Ҡаланың немец халҡы Бенеш декретына ярашлы депортациялана, йәһүд общинаһы һуғыш ваҡытында уҡ юғала.
1974 һәм 1976 йылдарҙа ҡалаға Пошторн, Харватск-Нов-Вес ауылдары һәм 2006 йылдан яңынан үҙ аллы тораҡ пунктҡа әйләнгән Ладн ҡушыла. Улар 1920 йылға тиклем Австрия составында була.
Халҡы
2009 йылда 25 664 кешенең ир-егеттәр — 25 %, ҡатын-ҡыҙҙар — 51,38 % тәшкил итә.
Иҫтәлекле урындары
Ҡаланан алыҫ түгел ЮНЕСКО тарафынан һаҡланған Леднице-Вальтице мәҙәни ландшафты урынлашҡан.
Ғәрәп мәҙәни үҙәге (Одесса)
Ғәрәп мәҙәни үҙәге — Одесса ҡалаһындағы мәсет, Украина.
Ҡаланың баш архитекторы Борис Бровин, мәҙәни мираҫ ҡомартҡыларын һаҡлау буйынса ҡала идаралығы начальнигы В. Мещеряков, Одесса төҙөлөш һәм архитектура дәүләт академияһының деканы В. Уренев фекере буйынса Ғәрәп мәҙәни үҙәге һуңғы йылдарҙағы иң уңышлы архитектура ижады булып тора.
Тарихы
Ғәрәп мәҙәни үҙәге — Сүриә сығышлы эшҡыуар Аднан Киван  аҡсаһына төҙөлгән. Мәсеттең проектын Архпроект МДМ архитектура-реставрация бюроһы эшләй. Проекттың баш архитекторы — Голодонюк  Юрий Васильевич. Интерьерҙы һәм фасадтарҙы реконструкциялау буйынса  М. Г. Повстанюк, ә  төп архитектор Д.М. Повстанюк була.
Тасуирламаһы
Бинаның аҡ фасадына күп семәрле биҙәктәр һалынған. Ҡыйығында йәшел төҫкә буялған бик ҙур көмбәҙ күтәрелә. Бинаны арка формаһында тәҙрәләр биҙәй.
Күп төрлө архитектура элементтары мәсеткә еңеллек һәм яҡтылыҡ бирә. Ҙур залдарының иҙәндәрендә матур балаҫтар түшәлгән, түшәмдә ҡупшы гәлсәр люстра эленеп тора. Мәрмәр баҫҡыстар һәм ҙур витражлы тәҙрәләр бинаның бай интеьеры менән тап килә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Яхъя Кемал Бейатлы
Яхъя Кемал Бейатлы (Yahya Kemal Beyatlı; тыуғанда исеме Әхмәт Агях; 2 декабрь 1884 йыл — 1 ноябрь 1958 йыл) — төрөк шағиры һәм яҙыусыһы, сәйәсмән һәм дипломат.
Биографияһы
Яхъя Кемал Әхмәт Агях булараҡ 1884 йылдың 2 декабрендә Ғосман империяһы Косово виләйәте (хәҙерге Македонияның) Скопье ҡалаһында тыуған. Агях Кемал, Есрар, Мәхмәт Агях һәм Сөләймән Сади псевдонимдары аҫтында яҙған. 1934 йылда Төркиәлә фамилиялар тураһында закон үҙ көсөнә ингәс, «Бейатлы» фамилияһын ала. Төрлө шәхси мәктәптәрҙә уҡыған.
Ғосман солтаны Ғабдулхәмит II хакимлығына ҡаршы булған төрлө хәрәкәттәрҙә ҡатнаша. Арестан ҡотолор өсөн, 1903 йылда Парижға күсеп китә. Юғары ижтимағи фәндәр мәктәбендә һәм Сорбоннала уҡыған. Сит илдә булған осорҙа башҡа төрөк интеллигенцияһы, сәйәсмәндәре һәм яҙыусылары менән осрашҡан.
Француз әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһынған. Һуңыраҡ шағир булып китә, Башлыса ғәзәл жанрында ижад иткән. Тигеҙ һәм таҙа шиғри юлдар яҙырға тырышып, диван шиғриәтен йәнләндереү ысулдарын эҙләгән. Яхъя Кемалдың шиғриәте төрөк музыкаһы йоғонтоһо аҫтында була. Шиғри телдең эске ритмын аңлатып, ул Tınnet һымаҡ музыкаль төшөнсәләрҙе файҙаланған, улар тауыш йәғни һүҙҙәрҙең музыкаль мәғәнәһен, шиғыр ритмын билдәләй.
1912 йылда Истанбулға ҡайтҡанда, Яхъя Кемал шағир булараҡ билдәле булған. 1913—1923 йылдарҙа Истанбул университетында уҡыта.
Төркиәнең Республика халыҡ партияһы ағзаһы булараҡ Шанлыурфа (1923—1926), Йозгат (1934), Текирдаг провинцияларынан һәм Истанбул ҡалаһынан (1943) Төркиәнең Бөйөк милләт мәжлесенең 2 һәм 3-7 саҡырылыш ағзаһы була.
1926—1929 йылдарҙа Польшала Төркиә илсеһе була. 1930—1932 йылдарҙа Португалияла Төркиә илсеһе була. 1947 йылда Пакистанда Төркиәнең беренсе илсеһе итеп тәғәйенләнә, һаулығы ҡаҡшағас, 1949 йылда туған яғына әйләнеп ҡайта.
БМО-ның Генераль Ассамблеяһы
БМО-ның Генераль Ассамблеяһы йәки Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Генераль Ассамблеяһы, (инглизсә United Nations General Assembly, fr. L’Assemblée générale des Nations unies) — 1945 йылда БМО резолюцияһы буйынса ойошҡан БMO-ның вәкилдәр, директив, кәңәшсе баш органы.
БMO-ның Именлек Советының ҡарарҙарынан айырмалы булараҡ, БМО-ның Генераль Ассамблеяһы ҡарарҙары мәжбүри көскә эйә түгел.
Ассамблея 193 БМО ағзаһынан тора. БМО Уставында тасуирланған халыҡ-ара мәсьәләләргә ҡағылышлы фекер алышыу майҙаны булып тора.
Ассамблея сессияларына йыл һайын сентябрь—декабрь айҙары араһында йыйыла, улар араһында зарурлыҡ тыуғанда йыйылыуы мөмкин.
Тауыш биреү тәртибе
Мөһим мәсьәләләр — солох һәм именлек, финанс һорауҙары, ағзалар һайлау, алмаштырыу, вазифаларын туҡтаты, сығарыу хаҡында ҡарарҙар ҡабул итеү һәм башҡалар. Улар күпселектең өстән ике тауышы менән ҡабул ителә.
Һәр бер ағза-ил бер тауышҡа эйә. Ассамблеяның ҡарарҙары ағзалар өсөн мәжбүри түгел
Идара
Баш комитет Ассамблея Рәйесенән, 21 рәйес урынбаҫарынан,6 төп комитет рәйесенән тора.
Планлы йыйылыштарҙан тыш махсус һәм ғәҙәттән тыш сессиялар үткәрелә.
Ассамблеяның эш барышы
БМО-ның эше байтаҡ дәрәжәлә Генераль Ассамблея ҡарарҙарына таяна һәм улар түбәндәгеләр тарафынан ғәмәлгә ашырыла:
Галиция ихтилалы (1846)
Галиция ихтилалы —1846 йылдың февраль-мартында Көнбайыш Галиция территорияһындағы крәҫтиән ихтилалы. Ихтилал урындағы шляхтаны, аҡ һөйәктәрҙе, хөкүмәт чиновниктарын, дин әһелдәрен үлтереү һәм массауи ҡыйралыштар тулҡыны менән билдәле. Тарихҡа «Галиция ҡырыуы» булараҡ ингән.
Иң билдәле крәҫтиән отрядтары етәкселәренең береһе — Якуб Шель.
Ваҡиғаларҙың сәбәптәре һәм барышы
1835 йылдың октябрендә Рәсәй, Австрия һәм Пруссия йәшерен килешеүгә ҡул ҡуялар, әдеге килешеүгә ярашлы Ирекле ҡалала поляк сепаратик акциялар үткәрелеү шарттарында уның оккупацияһы ҡарала. 1836 йылдың февралендә бының өсөн сәбәп тә табыла һәм Краковҡа Австрия ғәскәрҙәре, һуңғараҡ Рәсәй һәм Пруссия ғәскәрҙәре индерелә. Артабан Франция һәм Англия дипломатик баҫымы һөҙөмтәһендә Пруссия һәм Рәсәй үҙҙәренең ғәскәрҙәрен ҡаланан сығаралар, әммә Австрия оккупацияһы 1841 йылға тиклем дауам итә.
Шул уҡ ваҡытта, 1830 йылғы ихтилалы еңелгәндән һуң, Краков поляк подпольеһының төп үҙәгенә әйләнә. Бында ҡолас йәйеп поляк эмиграцияһы эмиссарҙары эш итәләр, уларҙың ҡатнашлығында Краковта Революцион комитеты ойошторола. Әлеге комитет 1846 йылдың 21-се февраленән 22-һенә ҡараған төнгә тәғәйенләгән яңы ихтилал әҙерләй. Рәсәй һәм Пруссия идаралығы аҫтында булған поляк ерҙәрендә күп кенә ойоштороусыларҙы ҡулға алыу был ихтилалды башланмаған рәүештә баҫтырыуға мөмкинлек бирә. Австрия Галицияһы территорияһында азат итеү хәрәкәте тағы ла киңерәк ҡолас ала, әммә бында Австрия чиновниктары ойошторған крәҫтиән сыуалыштары алға сыға.
Австрия властары фетнәселәргә ҡаршы ҡуйыу өсөн урындағы крәҫтиәндәрҙе файҙаланалар һәм шляхта, йәнәһәе, кәҫтиәндәргә ҡаршы каратель акциялары әҙерләүе тураһында имеш-мимештәр тарата. Шулай итеп дворяндарын усадьбаларын талауға һәм уларҙы үлтерүгә юл ҡуйыла. Алпауыттарға ҡаршы күтәрелгән Галиция крәҫтиәндәре ғәмәлдә Австрия хөкүмәтенең союздаштары ролен үтәйҙәр.
Краковҡа табан юлланған Һан яғынан кәмерәк булған ихтилал отрядтарына һөжүм башлана.
Крәҫтиәндәр айырыуса ҡанһыҙлыҡ менән үҙҙәренең хужаларын үлтерәләр, шул иҫәптән баштарын ҡырҡып йәки бысып алалар. Австриялылар үлтерелгән алпауыттар өсөн баш күтәреүселәрҙе аҡсалата бүләкләйҙәр. Үлтерелгәндәр өсөн хаҡ икеләтә күберәк түләнгән өсөн яралы йәки ғәрипләнгән хәлдә ҡулға төшкән кешеләрҙе бандиттар Тарнувҡа алып килеп, Австрия хакимиәте алдында үлтерәләр. Шаһиттар иҫләүенсә, үлтереүҙәр шул тиклем күп була, хатта урамдарҙан ҡан йылға булып аға.
Ҡырыу ҡорбандары ҡаланан ситтә туғанлыҡ ҡәберлектәрендә ерләнә, унда һуңынан Иҫке зыярат барлыҡҡа килә.
Краков ихтилалы баҫтырылғандан һуң, крәҫтиәндәр австриялыларға башҡаса кәрәкмәй һәм армия ҡыҫҡа ваҡыт осоронда тәртипте тергеҙә. Галицияла тыныслыҡ хөкөм һөрә, әммә башлыса тарнува, Санока, Новы-Сонча райондарында йәйелгән үлтереүҙәр һәм талауҙар оараҡтары халыҡ хәтерендә оҙаҡ һаҡлана.
Мәҙәниәттә
Станислав Выспяньскийҙың «Туй» пьесаһы һәм уның буйынса ҡуйылған фильм (режиссеры Анджей Вайда) 1846 йылғы ҡырыу тураһында һөйләй.
Эпштейн Товий Давидович
Товий Давидович Эпштейн (1895—1969) — совет ғалимы-гигиенисы, медицина фәндәре докторы, профессор.
Бер нисә хеҙмәт авторы, шул иҫәптә Татар АССР-ында демографик процестар һәм һаулыҡ һаҡлау, Ҡазан медицина мәктәбе  буйынса  эштәре  бар.
Биографияһы
1895 йылда Рәсәй империяһында, хәҙер Латвияла теш табибының йәһүд ғаиләһендә тыуған.
1920 йылда Ҡазан университетының медицина факультетын алтын миҙалға тамамлай һәм Сембер ҡалаһы (хәҙер Ульяновск) дауаханаларының береһендә эшләй. 1922 йылда Воткинскта өлкә һаулыҡ һаҡлау менән идара итә
1923 йылда табибтарҙың белемен камиллаштырыу өсөн Ҡазан дәүләт институтында эшләй (ГИДУВ, хәҙер Рәсәй медицина дипломдан һуң белем биреү академияһы), унда ординаторҙан алып  социаль гигиена кафедраһы мөдиренә тиклем юл үтә. Һуңынан директор урынбаҫары һәм дауалау өлөшө буйынса Татар АССР-ы  Һаулыҡ һаҡлауҙың  халыҡ  комиссары урынбаҫары булып эшләй  (1935—1938 йылдарҙа). 1939 йылдан 1942 йылға тиклем Товий Давидович Сталинград медицина институтында үҙе ойошторған һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы кафедраһын етәкләй   (хәҙер Волгоград дәүләт медицина университеты), бер үк ваҡытта директор урынбаҫары вазифаһын башҡара.
1942 йыл аҙағында Т. В. Эпштейн Ҡазанға эвакуациялана. 1942—1954 йылдарҙа Ҡазан медицина институтында (хәҙер Ҡазан дәүләт медицина университеты, унда социаль гигиена кафедраһы һәм артабан медицина тарихы кафедраһы мөдире), кафедра мөдире Ф.Ғ. Мөхәммәтйәровтың һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы кафедраһының икенсе  профессоры булып тора. Бер үк ваҡытта 1942—1946 йылдарҙа Татар АССР-һаулыҡ һаҡлау министрының урынбаҫары һәм баш дәүләт санитар инспекторы булып тора. Фәнни-уҡытыу, шулай уҡ эпидемияға ҡаршы һәм дауалау-профилактика эше менән шөғөлләнә. Ул өс доктор (В. В. Трейман, М. Х. Вәхитов, Н. И. Жучков) һәм 24 фән кандидаты әҙерләй
1954 йылдан алып 1966 йылға тиклем осорҙа Товий Давидович Элштейн һаулыҡ һаҡлау ойошмаһының һәм медицина тарихының берләшкән кафедраһы менән етәкселек итә. 1966 йылда пенсияға сыҡҡас, вариҫы һәм  уҡыусыһы медицина фәндәре докторы, профессор М.Х. Вәхитовтың консультанты була.
1969 йылда Ҡазанда вафат була. Ҡаланың Арский зыяратында ерләнә
Татар АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1945), «Почет билдәһе» ордены һәм миҙалдар  менән бүләкләнә.
Әл-Күвәйт
Әл-Күвәйт, Күвәйт (الكويت) — Күвейт дәүләтенең баш ҡалаһы.
Ҡала халҡының иҫәбе — 32,4 мең кеше (2005), ҡала яны менән бергә — 1 млн. ашыу кеше.
Тарих
Ҡала тураһында тәүге мәғләүмәттәр XVIII быуатҡа ҡарай. Бер нисә быуат дауамында ҡала Күвәйт шәйехлегенең үҙәге була. Был шәйехлек XVI быуаттан Ғосман империяһы составында була, ә 1899 йылда Британ империяһы протектораты аҫтына күсә. Күвәйт территорияһында һәм баш ҡала тирәһендә бай нефть ятҡылыҡтары табылыуы илдең тиҙ иҡтисади үҫешенә булышлыҡ итә, әммә нефть сығарыуҙан һәм сәнәғәт етештереүенән төп килем АҠШҡа һәм Бөйөк Британияға киткән. Был эшселәрҙең генә түгел, ә төбәк олигархтары араһында ризаһыҙлыҡ тыуҙырған. 1961 йылдың 19 июнендә баш ҡалала Бөйөк Британия хөкүмәте һәм Күвәйт әмире Абдаллаһ Әс-Сәбәх араһында 1899 йылғы договорҙы ғәмәлдән сығарыу тураһында килешеү төҙөлә. Күвәйт бойондороҡһоҙлоҡ ала. 1990 Әл-Күвәйт Ираҡ ғәскәрҙәре тарафынан оккупациялана һәм тик 1991 йылдың февралендә азат ителә. Хәҙерге ваҡытта Әл-Күвәйт — радиаль формаһында төҙөлгән, киңәйтелгән һәм йәшелләндерелгән урамдары менән хәҙерге заман ҡалаһы булып тора.
География
Ҡала Фарсы ҡултығының көнбайыш яр буйындағы берҙән-бер тәрән һыулы гавандә — Күвәйт ҡултығының уйһыулы көньяҡ яр буйында урынлашҡан. Ҡала өс зонаға бүленә: сәнәғәт (Шувәйхтең көнбайыш биҫтәһендә), уҡыу (бында университет, мәктәптәр һәм фәнни-тикшеренеү учреждениелары урынлашҡан) һәм сәләмәтлекте нығытыу (Әл-Джахра ҡалаһына йүнәлгән диңгеҙ ярындағы юлы буйлап һуҙылған).
Климат
Әл-Күвейт климаты субтропик сүлле, йәйге осор өсөн бик юғары температуралар хас. Йәйге уртаса максимумдар һирәк +45 °C-тан кәм була, ваҡыты менән күләгәлә температура +50...+55 °C-ҡа барып етә. Юғары температуралар һәм сүл бурандары арҡаһында йәйге осорҙа яуым-төшөм булмай. Ҡышын һауа торошо үҙгәреүсән. Ваҡыты менән төндә ҡырау төшөүе һәм әҙерәк һыуыҡ булыуы күҙәтелә. Бөтә яуым-төшөмдәр көҙгө-ҡышҡы осорға тура килә, был ваҡытта ҡалаға башлыса Һинд океанынан һирәк циклондар барып етә.
Транспорт
Ҡала Фарсы ҡултығының төньяҡ-көнбайыш өлөшөндәге эре порт булып тора. Күвейт халыҡ-ара аэропорты ҡаланан алыҫ түгел урында урынлашҡан.
Ян Сибелиус
Ян Сибе́лиус (Jean Sibelius; 8 декабрь 1865 йыл, Хэмээнлинна ҡ., Бөйөк Финляндия Кенәзлеге — 20 сентябрь 1957 йыл, Йэрвэнпээ ҡ., Финляндия) — Финляндия композиторы, скрипкасы һәм дирижёр.
Атаһы — доктор Кристиан Густав Сибелиус, әсәһе — Мария Шарлотта Борг. Милләте — швед, шул уҡ ваҡытта финн урта мәктәбендә уҡыған. 1885 йылда Хельсинки ҡалаһында Император университетын тамамлаған. 200px|thumb|left|Сибелиустың портреты. 1913.
Иҫәргәп
Иҫәргәп (Сергапка) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Үҙән йылғаһының уң ярына тамағынан 5,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Важня (Бөйөк Новгород)
Важня — Бөйөк Новгородтағы тарихи бина, ул ҡаланың Сенный майҙанында XIX быуат башында төҙөлгән. Важня бинһы Новгород ҡалаһының үлсәүҙәрен урынлаштырыу өсөн тәғәйенләнгән. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты булып тора.
Иҫәргәп
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Важня (Бөйөк Новгород)
Тарих
Важня (баш һүҙ «ваг» — үлсәү) 1829 йылда архитектор И. И. Рерберг 2-сенең проекты буйынса төҙөлгән булған. XIX быуат аҙағында бинала үҙгәртеп ҡороуҙар үткәрелә: ошо эштәр барышында ике үткәүелгә нигеҙ һалынған, бинала яңы ишек һәм тәҙрә булдырылған. ХХ быуат урталарында Важня йортон торлаҡ бинаһы итеп үҙгәртеп ҡорғанғандар һәм был саҡта башҡа үткәүелдәр барлыҡҡа килгән, шул уҡ ваҡытта бинаның ҡаттары араһында ағас бүлкәләр ойошторолған. 1950 йылда бинаны ремонтлаған саҡта декор деталдәре бәреп төшөрөлгән. Бина 1971—1972 йылдарҙа Л. М. Шуляк етәкселегендә өлөшләтә тикшерелгән һәм реставрацияланған. Г. М. Штендер етәкселегендә 1984 йылда йорт тәүге проекты буйынса тергеҙелә һәм Новгород музей-ҡурсаулығының диспетчер пункты итеп яраҡлаштырыла. Был саҡта бүлмәләр араһындағы бүлкәләр һүтелә һәм бина ҡаттарының араһындағы ҡаплауҙары, йорттоң асамайҙары һүтеп алмаштырыла, йорт фасадының декоры тергеҙелә, бөтә яҡтан да йортҡа инерлек итеп юлдар асыла. XХI быуат башында бинала сувенирҙар магазины урынлаша, хәҙер бында — мәғлүмәт үҙәге тора.
Потудань йылғаһы
"Потудань йылғаһы" — Андрей Платоновтың 1936 йылда яҙылған реалистик повесы. Андрей Платонов тың төп әҫәрҙәренең береһе.
Каля
Каля — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының һул ярына тамағынан 244 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пижненка
Пижненка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кундыш йылғаһының уң ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Губь
Губь — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Яйва йылғаһының һул ярына тамағынан 272 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зәйнетдинов Рәшит Сәй­фетдин улы
Зәйнетдинов Рәшит Сәй­фетдин улы (18 июнь 1938 йыл — 18 декабрь 2015 йыл) — рәссам, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1980 йылдан СССР Рәссам­дар союзы ағзаһы. Профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының халыҡ рәссамы (2008), атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1995).
Биографияһы
Рәшит Сәй­фетдин улы Зәйнетдинов 1938 йылдың 18 июненда Башҡорт АССР-ының Красноусол районы (хәҙерге Ғафури районы), Яңы Ҡауарҙы ауылында тыуған. 1978 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын (педагогы Рәшит Нурмөхәмәтов) тамамлаған.
Рәшит Зәйнетдинов 2015 йылдың 18 декарендә Өфөлә вафат була.
Төп эштәре
«Мал ҡараусы Вәғиз» (1988 йыл), «Һауынсы Мөнирә» (1988 йыл), «Шағир Ғәли Соҡорой» (1992 йыл), «Ә-З. Вәлиди, Ғ. Таған, А. Инан» (1996 йыл), «Яҙыусы Әнүр Вәхитов» (1997 йыл), «Трасса һалыусылар. 720-се саҡрым» (1978), «Атай иҫтәлегенә» триптихы (1985), Башҡорт дәүләт униврситеты филология факультетының интерьеры өсөн «Ер рухы» триптихы (1995), М. Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры интерьеры өсөн «Йондоҙлоҡ» төркөм портреты (2002) һ.б.
Әҫәрҙәре Өфөлә Нестеров музейында, Йәлил Кейекбаев, Шәһит Хоҙайбирҙин, Әнүр Вәхитов музейҙарында һаҡлана.
1994—1995 йылдарҙа ижад ителгән «Риүәйәт», «Ер рухы», «Ҡымыҙ» картиналар серияһы өсөн Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була. 1998 йылда В. Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия художество институтының Ғилми советы ҡарары менән уға профессор ғилми дәрәжәһе бирелә.
Ҡыуатов Әлмөхәмәт Әхмәт улы
Әлмөхәмәт Әхмәт улы Ҡыуатов (1827—?) — есаул-ротмистр, тел белеме буйынса кандидат (1849).
Биографияһы
Ҡыуатов Әлмөхәмәт Әхмәт улы 1827 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе (хәҙерге Ырымбур өлкәһе ) Буранғол ауылында тыуған. Башҡорт дворяндары Ҡыуатовтар нәҫеленән.