cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Добронравов Борис Георгиевич
Добронравов Борис Георгиевич (4 апрель (16 апрель) 1896 йыл — 27 октябрь 1949 йыл) — Рәсәй империяһы һәм СССР актёры, нәфис һүҙ оҫтаһы. СССР-ҙың халыҡ артисы (1937). Ленин (1948) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1937) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Борис Георгиевич Добронравов Мәскәү ҡалаһында дин әһеле ғаиләһендә тыуа.
1909 йылдан Дон монастыре ҡарамағындағы дини училищела белем ала, уны тамамлағас, 1913 йылда Мәскәү дини семинарияһына уҡырға инә. Әммә өлкән ағаһы кеүек үк, үҙен бағышлаған физика һәм математикаға бағышларға ҡарар итеп, 1914 йылда семинарияны ташлап, Мәскәү университетының физика-математика факультетына уҡырға инә.
1915 йылда, «Ранее утро» гәзитендә Мәскәү Художество театрына (МХТ) ҡабул итеү имтихандары тураһында иғлан уҡып, дуҫ ҡыҙы менә ҡыҙыҡ өсөн генә имтихандар тапшырасағы тураһында бәхәсләшә. Һәм уны актерлыҡ һәләте арҡаһында МХТ хеҙмәткәренә кандидат итеп алалар. Тәүҙә ул уҡыуын МХТ-тағы эше менән бергә алып бара алырмын, тип уйлай һәм еъелерәк булған юридик факультетҡа күсә, әммә 1916 йылда университеттан бөтөнләй китә.
1915—1918 йылдарҙа МХТ-тың 1-се студияһы сәхнәһендә сығыш яһай. 1918 йылда Художество театрының төп труппаһына ҡабул ителә һәм ғүмеренең аҙағына тиклем шунда эшләй.
1919 — 1920 йылдарҙа МХТ-тың йәш актерҙар төркөмө менән бергә Өфөлә эшләй, РККА частарында сығыш яһау өсөн труппалар ойоштора.
Концерттарҙа эстрада йүнәлешендә эшләй, спектаклдәрҙән өҙөктәр һәм үҙенең яңы эштәрен күрһәтә. Һуңғы йылдарҙа А. П. Чеховтың «Лекции о вреде курения» әҫәрен һөйләргә ярата. Радиола үҙенең тетар эштәре менән генә сығыш яһап ҡалмай, махсус радиопостановкаларға ролдәр ҙә әҙерләй. Бында Максим Горькийҙың «Әсә» романы буйынса Павел Власов образын тыуҙыра, Горькийҙың хикәйәләрен һәм мәҡәләләрен уҡый.
1949 йылдың 27 октябрендә МХАТ сәхнәһендә, тетарҙың 51 йыллығында үҙенең яратҡан Федор батша ролен 166-сы тапҡыр башҡарғанда финал сәхнәһенә етә алмай, «Царь Федор Иоаннович» спектакле барышында йәрәгенә фалиж булып вафат була. Уның сәхнәнән аванложаға алып сығып, күн диванға һалалар. Бында быға тиклем дүрт йыл элек Иван Грозный гримында вафат Н. П. Б. Добронравов һәр саҡ иң ҙур теләге — сәхнәлә вафат булыу, ти. Новодевичье зыяратында ерләнгән.
Хәсән (Һамар өлкәһе)
Хәсән (Хасьяново) — Һамар өлкәһенең Оло Чернигов районындағы башҡорт ауылы, Краснооктябрьский ауыл биләмәһенә керә.
Почта индексы — 446276.
Тарих
Документтарҙа тәүге тапҡыр 1806 йылда телгә алына. Ҡыпсаҡ улусына ҡарай. 1850 йылда — 314 кеше, ә 1910 йылда — 552 кеше йәшәгән.
Халыҡ һаны
2015 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ауылда бер кешелә йәшәмәй.
Һылтанмалар
Саман стеналарҙа ел уйнай…
Рений
Рений (, Re) — Менделеевтың периодик таблицаһының 6-сы осор, 7-се төркөм элементы. Тәртип номеры — 75. Стандарт шарттарҙа тығыҙ, көмөшһыу-аҡ күсеүсән металдан ғибәрәт.
Исеменең килеп сығышы
Элементтың исеме латинса Rhenus — Германиялағы Рейн йылғаһы исеменән килеп сыҡҡан.
Тарихы
Ренийҙың барлығы оҡшашлыҡ үҙенсәлеге буйынса Д. И. Менделеев тарафынан алдан уҡ, 1871 йылда, әйтеп ҡуйылған булған(«тримарганец»), әммә «двимарганец» (инглизсә «dvi-manganese») күпкә йышыраҡ ҡулланылған.
Рений 1925 йылда немец химиктары Ида һәм Вальтер Ноддактар тарафынан, колумбит минералын спектраль анализ үткәреп тикшереү ваҡытында Siemens & Halske компанияһы лабораторияһында асыла.
Ренийҙың сағыштырмаса таҙа өлгөһөн 1928 йылда ғына алырға мөмкин була. 1 г рений алыу өсөн 600 кг норвег молибденитын эшкәртеү талап ителә.
Рений тотороҡло изотобы билдәле булған һуңғы асылған элемент була. Ренийҙан һуң асылған барлыҡ элементтарҙың (яһалма рәүештә алынғандарын да индереп) тотороҡло изотоптары булмаған.
Донъяла рений сығарыу
2006 йылда донъяла рений табыу яҡынса 40 тонна тәшкил итә. Иң ҙур етештереүсе — Чили компанияһы Molymet. Рений етештереү тотороҡло үҫә һәм 2008 йылда ул 57 тоннаға етә.
Ҡулланыу
Ренийҙы ҡулланыуҙы билдәләгән иң мөһим үҙенсәлектәре — бик юғары иреү нөктәһе, химик реагенттарға тотороҡлолоғо, катализатор активлығы (бында ул платиноидтарға яҡын). Әммә рений — ҡыйбат һәм һирәк металл, шуға күрә уны файҙаланыу башҡа металдарға ҡарағанда өҫтөнлөклөрәк булған осраҡтар менән сикләнә.
Хаҡы
Аҙ миҡдарҙа булыуы һәм шул уҡ ваҡытта ихтыяж ҙур булыу сәбәпле, рений иң ҡиммәтле металдарҙың береһе. Уның хаҡы металлдың таҙалығына ныҡ бәйле, 1 кг рений хаҡы 1000 долларҙан 10,000долларға тиклем етә.
Острава
Ҙурлығы буйынса Чехияла өсөнсө (Прага һәм Брнонан ҡала) һәм Моравияла икенсе ҡала. Илдә икенсе һәм Моравияла миллиондан ашыу ҡала агломерацияһын формалаштыра. Ҡала халҡы —  299,6 мең кеше (2012), тулы агломерацияһы ( Larger Urban  Zone) — 1,15 миллион кеше (2004). Ҡала майҙаны — 214 км² тәшкил итә.
Ҡаланың ете йөҙлөк тарихы бар, уның үҫеше төбәктәге яҡшы сифатлы күмерҙе эксплуатациялау һәм эшкәртеү менән бәйле, был Остраваға индустриаль ҡиәфәт һәм социалистик Чехословакия осоронда рәсми булмаған «республиканың ҡорос йөрәге» тигән атама бирә. Хәҙер күп кенә ауыр индустрия компаниялары ябыла йәки үҙгәртелә.
Тарихы
Археологик ҡаҙыуҙар хәҙерге Острава урынында кешеләр 25 000 йыл элек төпләнгән тип раҫлай. Урта быуаттарҙа был урындар  аша Гәрәбә юлы үткән. Ҡала үҙе 1267 йылда барлыҡҡа килгән. Ваҡыт үтеү менән Остраваның иҡтисади әһәмиәте кәмей, һәм XVIII быуат аҙағына тиклем яҡынса 1000 кешеһе менән бәләкәй  провинциаль һөнәрселек ҡаласығы була.
1763 йылда күмерҙең эре запасы табыла, был ҡаланың индустриаль үҫешенә һәм халыҡтың күпләп килеүенә булышлыҡ итә. 1830 йылда ҡалала металлургия заводы барлыҡҡа килә, 1847 йылда ҡаланы Вена менән тоташтырыусы тимер юлдар төҙөлә. 1941 йылда Моравия  Остраваһы (чех. Moravská Ostrava ) һәм Силезия Остраваһы   (чех. Slezská Ostrava ) берләштерелә. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында Острава металлуригя үҙәге булараҡ инглиз-америка авиацияһының утына тотола. 1945 йылдың ғинуарынан апреленә тиклем совет ғәскәрҙәре Морава-Острава операцияһы барышында Морава-Остраваны яулап алырға маташа, был ваҡытта ҡалаға килеп ингән ерҙәрҙә ҡаты һуғыштар бара. Острава немецтарҙан тик 1945 йылдың 30 апрелендә генә азат ителә. Социалистик осорҙа ҡала һуғыштан һуң тергеҙелә һәм ҡабаттан Чехословакияның иң мөһим сәнәғәт үҙәктәренең береһе була.
1989 йылда бәрхәт революцияһынан  һәм баҙар иҡтисадына күскәндән һуң Острава көрсөк осорон кисерә һәм реструктуризацияға дусар була. 1994 йылда рентабелһеҙлек сәбәбе һәм чех властарының был тармаҡты дотацияларға теләмәүе арҡаһында күмер сығарыу туҡтатыла. Металлургия предприятиелары трансмилли компанияларға һатыла: Nová huta  2003 йылда заводы Mittal Steel һатыла, Vitkovice заводы 2005 йылда  ЕвразХолдингҡа һатыла.
Климаты һәм географияһы
Острава Чех Республикаһының төньяҡ-көнсығыш ситендә, Польша сигенә (15 км) һәм һәм Словакия (55 км) сигенә яҡын урынлашҡан. Ул төньяҡтан көньяҡҡа һуҙылған Морава Ҡапҡалары үҙәненең (Moravská brána) төньяҡ өлөшө өҫтөндә йәйелеп ята. Диңгеҙ кимәленән уртаса бейеклеге — яҡынса 210 м.
Урындағы климат уртаса, йәй йылы, ҡыш дымлы, һалҡын килә. Ҡаланың көнсығышта урынлашыуы арҡаһында континенталь климат илдең ҡалған өлөшөнә ҡарағанда киҫкенерәк. Йыллыҡ уртаса температура — 8,6 °C (ғинуарҙың — -2.4°, июлдең — 17,8°), уртаса йыллыҡ яуым-төшөм күләме яҡынса 700 мм.
Тирә-яҡ мөхиттең бысраныуы
Остравала бер нисә бик ҙур металлургия һәм кокс заводтары бар. Иң ҙур бысратыусы завод — ArcelorMittal Ostrava; уға сиктәш булған Острава ҡалаһы өлөшө Бартовицела Чехия буйынса ғына түгел, ә бөтә Европа буйынса иң бысраҡ һауа. Был районда һауаға сикләнгән зарарлы матдәләр һәм бензапирен сығарыу күләме ҡайһы бер көндәрҙә 5-10 тапҡырға арта. Острава халҡында аллергия, астма, йөрәк сирҙәре, тын юлдарының хроник ауырыуҙары йыш, һәм  грипп һәм тымау кеүек дөйөм сирҙәр һөҙөмтәһендә  етди өҙлөгөү барлыҡҡа килеүе мөмкин. Мәҫәлән Бартовицих районында астма менән мәктәпкәсә йәштәге балаларҙың 30 проценты ауырый, ә ҡалған балаларҙа ул киләһе йылдарҙа йыш ҡына барлыҡҡа килә.
Острава халҡында XRCC5 гены табылған, ул ДНК генетик мәғлүмәтте зарарланыуҙан һаҡлай. Был ген остраген тип аталған.
Халҡы
2003 йылға 34 элекке ҡалалары һәм ауылдары ҡушылып барлыҡҡа килгән 23 районда йәшәгән Острава халҡы 315 442 кеше тәшкил итә. . Острава майҙаны — 212 км². Халыҡ тығыҙлығы — 1505 км²/кеше.
Остравала чехтарҙан тыш күп поляктар, немецтар һәм йәһүдтәр йәшәгән. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында күп йәһүдтәр юҡ ителгән йәки концентрацион лагерҙарға һөрөлгән. Һуғыштан һуң немецтар Бенеш Декретына ярашлы Остраванан ҡыуыла, һәм ҡалаға словактар килә башлай. Шулай итеп, Остраваның күп халҡын ( 90 % күберәк) хәҙер чехтар тәшкил итә, ҡалала шулай уҡ словактарҙың аҙсылығы йәшәй (яҡынса 3,4 %)
Острава халҡы чех теленең айырым диалектында һөйләшә,  унда бөтә һуҙынҡы өндәр ҡыҫҡа әйтелә, ә баҫым һуңғынан алдағы ижеккә төшә, шуға диалект поляк теленә оҡшай.
Мәҙәниәте
Остравала 4. театр: Národní divadlo moravskoslezské (Моравия-Силезияның милли театры).Уның ике бинаһы бар: Divadlo Antonína  Dvořáka (  Антонин Дворжак) һәм Divadlo Jiřího Myrona. Башҡа театрҙары: Divadlo Petra Bezruče (Петр Безруч исемендәге), Komorní  Aréna scéna ( камера-арена театры) һәм Divadlo loutek (ҡурсаҡ театры).
1999 йылда Петр Котик Ostrava Center for New Music нигеҙ һала.
Университеттары
Ҡалала өс университет бар:
Транспорты
Ҡала транспорты трамвай (Моравияла иң эре  һәм илдә икенсе селтәр), троллейбус, автобус һәм таксиларҙан ғибәрәт.
Трамвайҙары
Трамвай ҡалала Остраваның хәҙерге төп тимер юлы вокзалынан Витковицеға тиклем беренсе линия асылғас 1894 йылдың 18 авгусынан йөрөй башлаған, линияла трамвайҙар пар менән йөрөгән. Юл бөтә маршрутта  42 минут биләгән. Бөтә юлдарҙың оҙонлоғо 65,7 км тәшкил итә, колеяһының киңлеге — 1435 мм. 2008 йылға Остравала 16 трамвай линияһы эшләгән. 1-ҙән алып 14 һәм 17-се линиялар    — көндөҙгө, һәм 18, 19 линиялар — төнгө.
Троллейбустары
Беренсе троллейбус линияһы 1952 йылдың 9 майында асыла. Яҡынса 1960 йылдарҙа  троллейбустарҙы  трамвайҙар алмаштыра. Бөгөнгө көндә 9 троллейбус линияһы бар. Яҡын киләсәктә Бартовице һәм Франтишоков ҡала өлөштәренә линиялар булдырыу планлаштырыла.
Автобустары
Автобустар хәрәкәте 1930 йылда асыла. Бөгөн яҡынса 60 автобус линияһы эшләй. Линия номерҙары — 20-нән алып  99-ға тиклем. 1970—1980 йылдарҙа автобустар киң ҡулланыш ала. Етмешенсе йылдарға тиклем автобустарҙы Карос компанияһы етештергән, һуңғы йылдарҙа автобустарҙы Икарус компнаияһы етештерә башлай. 2000 йылдан Острава маршруттарына автобустарҙы шулай уҡ Соларис компанияһы тәьмин итә. 90-сы йылдарҙан башлап бөтә техника Острава транспорт предприятиеһының төҫтәренә буяла.
Авиатранспорты
Ҡаланан 20 км өҫтәрәк Леош Яначектың халыҡ-ара аэропорты урынлашҡан, унан   Вена һәм Прагаға даими рейстар башҡарыла.
Остравала спорт.
Футбол командалары:
Еңел атлетика ярышы йыл һайын үтә — Остраваның Гран-при.
Баскетбол буйынса Европа чемпионаты FIMBA.
Шайба менән хоккей буйынса донъя чемпионаты-2015
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Самсоненко Владимир Власович
Самсоненко Владимир Власович (1905 йыл (икенсе мәғлүмәттәр буйынса — 1915 йыл ) — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.
Биографияһы
Самсоненко Владимир Власович 1905 йылда хәҙерге Башҡортостандың Бишбүләк районы Алексеевка ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Бишбүләк район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 97-се уҡсылар полкы; 206-сы фронт запас уҡсылар полкы, 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномет полкы ездовойы булып хеҙмәт итә. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы штабында хеҙмәт итеүе осоронда 1943 йылдың 15 октябрендә Белоруссияның Полесье өлкәһендә хәбәрһеҙ юғала. Шәхси составтың мәғлүмәттәр ҡағыҙында Самсоненко Владимир Власович тураһында эшелондан тороп ҡалған тип күрһәтелә.
Ркони замогы
Ркони замогы – Каспи муниципалитетында архитектура, тарих һәм монументаль сәнғәт ҡомартҡыһы. Тедзма йылғаһының тар тарлауығында, Цалканан килеүсе юл буйында бейек тау битләүендә урынлашҡан.
Замок XVIII быуат уртаһына ҡарай. Комплекс үҙ эсенә ҡойманы, сиркәүҙе, манараны, башняны, күҙәтеү манараһын   һәм һарайҙы ала. Ркони ҡәлғәһе көнсығыш яҡта текә битләүҙә тора.
Ҡоймаһының бейеклеге 5 метр, ҡапҡалары һәр төньяҡ-көнбайыштан һәм көньяҡтан. Стеналары контрфорс менән нығытылған. Ҡойма эсендә ике башня бар. Ҡойманың аҫҡы өлөшө тотош көпләнгән.
Сиркәүе XIII быуатҡа ҡарай. Инеү урыны көньяҡ яҡтан. Көнсығыш яғында апсида бар, ә көньяҡ һәм көнбайыш диуарҙарында берәр тәҙрә тора. Залы ике аҫылмалы арка һәм көмбәҙле түшәм менән ябылған. Диуарҙарында биҙәк эҙҙәре күренеп тора. Ул XIII быуаттың икенсе яртыһына ҡарай. Һынлы сәнғәттә асыҡ йәшел төҫтәр өҫтөнлөк итә. Сиркәү фасады таштан төҙөлгән.
Башняһы ҡойманан көньяҡ-көнсығышта, иң бейек урында тора. Уның көньяҡ һәм көнсығыш диуарҙары ҡаяға тап килә. Аҫҡы ҡатының иҙәне ағас асамай менән түшәлгән. Стена буйҙарында камин һәм ванналар урынлашҡан.
Һарай ихатала һаҡланып ҡалған өс ҡатлы бинаның емереклектәрендә урынлашҡан. Беренсе ҡатында ике ишеге, камин һәм ауыл хужалығы нишаһы бар. Икенсе ҡатта ниша һәм камин бар, өсөнсө ҡаты ныү туҙған, тик ишектәре генә күренеп тора.
Моррис Чарлз Уильям
Чарлз Уильям Моррис (Charles W. Morris; 1901—1979) — америка философы, семиотикаға нигеҙ һалыусыларҙың береһе. «Прагматика» терминын индереүсе.
Чарльз Уильям Моррис бер аҙ ваҡыт Висконсин университетында уҡый, ә артабан Төньяҡ-Көнбайыш университетында инженер эштәрен һәм психологияны өйрәнә. Был Төньяҡ-Көнбайыш университетын бакалавр дипломы менән 1922 йылда тамамлап сыға. Шул уҡ йылда ул Чикаго университетына уҡырға инә. Артабан Чикаго университетында философия буйынса докторлыҡ дәрәжәһенә Герберт Джордж Мид етәкселеге аҫтында дәғүә итә. 1925 йылда Чикаго университетында Моррис психиканың символик моделе темаһы буйынса диссертация яҡлай һәм философия докторы дәрәжәһен ала.
Морристың философияһы
Семиотика (билдәләр, тамғалар тураһындағы фән) Моррисом тарафынан мета фән һәм фәндәр инструменты сифатында ҡарала. Билдәләрҙең (тамғаларҙың) формалашыу процесын ул семиозис тип, ә билдәнең үҙен дүрт элементтан торған структура тип һанай: билдәнең (тамғаның) үҙе, мәғәнәһе (интерпретацияһы), (десигнат), мәғәнә аңлатыусы тип билдәләнә. Реаль булған десигнатты Моррис денотат тип атай.
Моррис билдәләрҙең (тамғаларҙың) бихевиорист теорияһын бер яҡтан логик позитивлыҡ менән, икенсе яҡтан бихевиористик эмпиризм һәм прагматизм менән берләштерергә тырыша. Был синтездың нигеҙҙәре булып символдарҙың 1) объект менән, 2) шәхес менән һәм 3) башҡа символдар символы менән синтезда булыуы тураһындағы тезис тора.
Семиотика өс бүлеккә бүленә:
Дәүләт-ара стандарт
Дәүләт-ара стандарт (Межгосударственный стандарт, ГОСТ) — Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенең Дәүләт-ара стандартлаштырыу, метрология һәм сертификатлау советы тарафынан ҡабул ителгән төбәк стандарты. Евразия иҡтисади берлеге территорияһында дәүләт-ара стандарттар ирекле ҡулланыла.
Техник көйләү
Евразия иҡтисади берлегенең техник регламенттары талаптарын үтәү һәм Берлектең техник регламенттары талаптарына ярашлылығын баһалау өсөн ирекле нигеҙҙә дәүләт-ара һәм халыҡ-ара стандарттар ҡулланыла. Улар булмаһа, дәүләт-ара стандарттар ҡабул ителгәнсе Берлек ағзаһы булған илдәрҙең милли стандарттары ҡулланыла ала.
Һәр техник регламент өсөн Евразия иҡтисади комиссияһы стандарттарҙың ике исемлеген раҫлай. Бер исемлек техник регламент талаптарын үтәү өсөн кәрәк, икенсеһенә продукцияны һынау ҡағиҙәләре һәм ысулдары индерелә. Беренсе исемлектәге стандарттарҙы ирекле нигеҙҙә ҡулланыу Берлектең техник регламенттарын күҙәтеү өсөн етерлек шарт булып тора. 2016 йылдың июленә ЕАЭС-тың 33 техник регламентына  стандарттар исемлеге раҫлана. Уларға -дән ашыу сандарт индерелгән, уларҙың   самаһы — ИСО, МЭК һәм ЕЭК халыҡ-ара стандарттары нигеҙендә (26,4 %) һәм   Европа аналогтары (7,4 %) буйынса эшләнгән.
Рәсәйҙә стандартлаштырыуҙы ҡулланыу
Рәсәй территорияһында башҡарма властың стандартлаштырыу өлкәһендәге федераль органы дәүләт-ара стандарттарҙы индерә,  дәүләт-ара стандарттарҙың ғәмәлдә булыуын туҡтата һәм халыҡ-ара стандарттарҙың ғәмәлдә булыуын ваҡытлыса туҡтатып тора. Техник көйләү маҡсаттарында ҡуланыу  «Техник көйләү тураһында»ғы Законға ярашлы башҡарыла.
Тарихы
1925 йылда СССР Хеҙмәт һәм Оборона Советы эргәһендә Стандартлаштырыу буйынса комитет ойошторола. Комитетҡа мотлаҡ үтәлергә тейешле һәм үтәүгә тәҡдим ителгән  стандарттарҙы раҫлау һәм нәшер итеү йөкмәтелә. Комитет 1926 йылдың 7 майында  ОСТ 1 «Бойҙай. Бойҙайҙың селектив сорттары. Номенклатура» дөйөм союз ирекле ҡулланыу стандартын раҫлай. 1929 йылдың 23 ноябрендә мотлаҡ стандарттарҙы үтәмәгән өсөн енәйәт яуапылығы индерергә тәҡдим ителә.
1931 йылда тәҡдим ителгән дөйөм союз  стандарты сифатында раҫланған ОСТ 1042 «Тайпылыштар сиктәре һәм беркетеп ултыртыуҙар. Тишек системаһы. 2-се аныҡлыҡ  класы. Эҫеләй беркетеп ултыртыу» әле лә ғәмлдә. Шулай уҡ ОСТ 1043, ОСТ 1044, ОСТ 1069, ОСТ 1142, ОСТ 1143, ОСТ 1214 һәм ОСТ 1216 стандарттары ла ҡулланылышта ҡала килә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1940 йыл 10 июль Указы менән сәнәғәт предприятиеларының директорҙары, баш инженерҙары һәм техник контроль бүлеге начальниктары өсөн мотлаҡ стандарттарҙы боҙоп сығарылған продукция өсөн  5-тән 8 йылға тиклем төрмәгә ултыртыу рәүешендә яуаплылыҡ индерелә.
1940 йылда дөйөм союз стандарттарын раҫлау,  наркоматтарҙан алынып,  Бөтә Союз  стандартлаштырыу комитетына тапшырыла. Икенсе биш йыллыҡ башынан 1941 йылға  тиклем  8600 ГОСТ эшләнә һәм раҫлана.
1962 йылда Иҡтисади үҙ-ара ярҙам берлегенең (СЭВ) Стандартлаштырыу буйынса даими комиссияһы һәм  СЭВ  Стандартлаштырыу институты ойошторола, улар  СЭВ-та стандартлаштырыу менән шөғөлләнә.
1984 йылда стандарттар талаптарына яуап бирмәгән продукция етештергән йә поставкалаған (һатҡан) өсөн административ  яуаплылыҡ билдәләнә.
«Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау тураһында» 1991 йылғы СССР Законы түбәндәгеләрҙе дәүләт стандарттарына индерә: ССР Союзының дәүләт стандарты, республика стандарты, төҙөлөш нормалары һәм ҡағиҙәләре, дәүләт фармакопеяһы һәм дарыу сараларына ваҡытлы фармакопея статьялары . СССР ГОСТ-тарҙы раҫлайҙар:
СССР Совнаркомы ҡабул иткән Дәүләт дөйөм союз стандарттары СССР Министрҙар Советы ҡарары менән ғәмәлдән сығарыла.
Тамғалары
Дәүләт-ара стандарттар сифатында  халыҡ-ара стандарттар ҡабул ителә ала. Уларҙың ярашлылыҡ кимәлен түбәндәге шартлы тамғалар менән билдәләйҙәр :
«ОСТ» аббревиатураһы:
«ГОСТ» аббревиатураһы:
Стандарттарҙың классификацияһы
«СССР дәүләт стандарттары классификаторы» стандарттарҙың классификаторы булып тора, «Дәүләт стандарттары классификаторы»  («Классификатор государственных стандартов», КГС) тигән атама аҫтында ул әле лә ҡулланыла. Классификатор иерархиялы, ул өс кимәлле (ҡайһы берҙәре — дүрт) хәрефле-һанлы кодтар системаһына эйә. Беренсе кимәле (киҫәк) —  рус алфавитының  19 баш хәрефенән, икенсе (класс) һәм  өсөнсө (төркөм) кимәлдәр һандарҙан тора. Дүртенсе кимәл (аҫтөркөм) нөктәнән һуң өҫтәлә ала. Ҡулланыуҙағы стандарттарҙың күпселеге  КГС билдәһенә эйә.
КГС классификаторының тәүге ике кимәле:
Реклама маҡсатында ҡулланыу
Рәсәйҙә ГОСТ аббревиатураһын ҡулланған бер нисә продукция маркаһы бар.
Мөхәмәт (Силәбе өлкәһе)
Мөхәмәт (Мухаметово) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡарабаш ҡала округы ауылы.
Тарих
Ауылға һыҙғы ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ырымбур губернаһы Троицк өйәҙе составында була. Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә.
Халҡы
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар йәшәй.
Ғаспыралы Шәфиҡа Исмәғил ҡыҙы
Ғаспыралы Шәфиҡа Исмәғил ҡыҙы (Şefiqa Gasprinskaya, Şefiqa Gaspıralı; 14 октябрь 1886 йыл—31 август 1975 йыл) — ХХ быуат башында «Ҡырым мосолман ҡатын-ҡыҙҙарының башҡарма комитеты» («Кадынлар гюню» баш. «Ҡатындар көнө») ҡырым-татар хәрәкәте лидеры. Ислам өсөн үҙенсәлекле күренеш булған мосолман ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәте уның исеме менән бәйле.
Эшмәкәрлеге
1917 йылдың 1-11 майында Шәфиҡа Ғаспарлы Мәскәүҙә Бөтә Рәсәй мосолмандары съезы эшендә Ҡырым делегацияһы составында ҡатнаша. Һуңыраҡ ул 1917 йылдың 9 декабрендә Баҡсаһарайҙа үткән Ҡырым татарҙарының I Ҡоролтайына делегат итеп һайлана һәм Симферополь ҡатын-ҡыҙҙар педагогия училищеһы директоры итеп тәғәйенләнә. Был училищеның уҡыусылары ҡулъяҙма рәүешендә «Ненкеджан» журналын сығара, журналдың 1922 йылғы һаны һаҡланған. Унда биш йыл уҡыусылар ошондай баҫманы сығара башларға йыйынғаны хаҡында яҙыла. Шуға күрә 1917 йылда махсус ҡатын-ҡыҙҙар журналы менән етәкселек итеү тәжрибәһенә эйә булған Шәфиҡа Ғаспыралыны «Ненкеджан» журналын нәшер итеү идеяһы дәртләндереүе мөмкин. Ҡырым татарҙарының сәйәси һәм хоҡуҡи өлкәлә ҡатын-ҡыҙ мәсьәләһен хәл итеүгә йылдам алға китеше булып 1917 йылдың декабрендә иғлан ителгән Ҡырым Халыҡ Республикаһы Конституцияһына ир-егеттәрҙең һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың тигеҙлеге тураһындағы абзацты индереү тора. Ләкин был башланғыстар ғәмәлгә ашырылмай ҡала..
Ҡырым татарҙарының Милли үҙидараһы тар- мар ителгәндән һуң, Ҡырымдан китә һәм Баҡыға, күсенә,.унда педагогия училищеһы ойоштора.
Әзербайжан милли хөкүмәте ҡолатылғандан һуң уның ире Нәсиббәк Уҫаббәков атып үлтерелә, һәм Шәфиҡа Төркиәгә эмиграцияға китә, һуңынан унда балалар йорто мөдире булып эшләй. 1930 йылда Шәфиҡа Ғаспыралы Истанбулда " Ҡырым татар ҡатын-ҡыҙҙары союзы"на нигеҙ һала һәм уның етәксеһе була. Бынан тыш, ҡырым татар эмигранттары проблемалары һәм хәйриәлек менән шөғөлләнә.
Шәфиҡа Ғаспыралы (Гаспирали) 1975 йылдың 31 авгусында вафат була, Истанбулда Зинджирлик зыяратында ерләнә. .
Шәхси тормошо
Ул 1906 йылда Нәсиббәк Уҫаббәковҡа (Йософбейли) кейәүгә сыға. Был никахтан улдары Ниязи һәм ҡыҙы Зехрә тыуа, ләкин иренең килеп тыуған проблемалар арҡаһында Шәфиҡа Гәнжәнән (Елизаветполь) китә Һәм Баҡсаһарайға ҡайта. Баҡсаһарайҙа ул большевиктар тарафынан баҫып алынғанға тиклем йәшәй.
Фомичев (Өфө районы)
Фомичев (Фомичево) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 234 кеше. Почта индексы — 450501, ОКАТО коды — 80252810003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Цопи замогы
Цопи ҡәлғәһе —көнсығыш Грузияла, Квемо Картли төбәгендәге Садахло ауылынан ете саҡрым алыҫлыҡтағы  урта быуат ҡәлғә һе. Цопи замогында кеше тормошо эҙҙәре түбәнге палеолит дәүеренән раҫлана. Бында емерелгән Мустье-хан мәмерйәһе, үрге палеолит һәм энеолит осороноң  замогы, һуңғы бронза осоро  һәм иртә тимер быуат  ауылдары урынлашҡан.
Цопи ҡәлғәһе VI-XIII быуаттарҙа үҙ функцияһын үтәгән. Ҡәлғә ҡаялы тауҙа төҙөлгән. Үрге замоктың харабалары һәм ҡаялы битләү майҙанын сикләгән кәртәнең емереклектәре һаҡланған. Үрге ҡәлғәнең ике келәте һәм дүрт ярым түңәрәк пирсы булған. Бында торлаҡ комплекстарының ҡалдыҡтары һәм ҙур булмаған сиркәүҙең емереклектәре һаҡланған. Иртәрәк булған "циклопик" стеналар ситен һәм башҡа өлөштәрен төҙөгәндә ҡулланыла.
Усти-над-Лабем
Усти-над- Лабем (ҡайһы берҙә — Усть-над-Лабой; Ústí nad Labem — Усти-на-Лаб., элекке. нем. Aussig an der Elbe, иҫкесә русса Аусиг) — Чехияның төньяғындағы статусҡа эйә булған ҡала, Билина йылғаһының Эльбаға ҡойған урынында урынлашҡан. Устец крайының һәм Усти-над-Лабем районының административ үҙәге. Мөһим тимер юлы үҙәге (Прага-Дрезден-Берлин магистрале) һәм йылға порты.
Халҡы 98,9 мең кеше (2009; Усти —  халҡы һаны буйынса  Чехияла туғыҙынсы ҡала). Майҙаны 93,9 км² тәшкил итә. 4 ҡала районына бүленә: Нештемице (Neštěmice), Северни-Тераса (Terasa Severní), Стршеков (Střekov), Центрум (Centrum).
Тарихы
Усти урынында ауыл 993 йылдан билдәле. Ҡалаға Пржемысл Оттокар II тарафынан   XIII быуатта нигеҙ һалына. 1423 йылда Изге Рим империяһы императоры Сигизмунд ҡаланы Саксонияның курфюрсы Фридрих Беренсегә тапшыра. Устила саксония гарнизоны төпләнә. 1426 йылдың 16 июнендә  гуситтарҙың 25 меңлек армияһы Усти  янында  75 меңлек немец армияһын тар-мар итә. Икенсе көндө гуситтар Бөйөк Прокопий етәкселегендә ҡалаға бәреп инә, немец халҡын үлтерә һәм ҡаланы емерә. Усти тик 1429 йылда ғына яңынан төҙөлә. Вржешовицкий Якубок ҡулы аҫтында еңеүселәр һәм еңеүселәр татыу йәшәүен дауам итә. 1583 йылда ҡаланың байтаҡ өлөшө янғындан юҡҡа сыға. Ҡала шулай уҡ Утыҙ йыллыҡ һәм Ете йыллыҡ һуғыштар ваҡытында зыян күрә. XIX быуатта Усти мөһим тау сәнәғәте үҙәге була.
Усти иртә нацизм үҙәктәренең береһе була; Усти ҡалаһында нацистарҙың күп теоретик эштәре баҫылып сыға. Шулай итеп, 1938 йылдың йәй һәм көҙ айҙарында Устинан Прагаға һәм башҡа ерҙәргә  йәһүдтәр күсеп китә. 1938 йылдың ноябрендә, Мюнхен килешеүенән һуң, Устила ҡалған шул уҡ йәһүдтәр үлем лагерҙарына һөргөнгә ебәрелә. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында, герман армияһы сафтарында булып, ҡалала немец халҡының күп өлөшө һәләк була. Усти 1945 йылдың апрелендә бомбаға тотоуҙарҙан зыян күрә. 1946—1948 йылдарҙа бөтә немец халҡы ҡаланан ҡыуыла (53 мең самаһы кеше), күптәре судһыҙ һәм тикшереүһеҙ атып үлтерелә (Устиц атыуы).
Иҡтисады
Чехияла химия сәнәғәтенең иң ҙур  үҙәктәренең береһе (синтетик буяуҙар, ашлама, көкөрт кислотаһы етештерә); машиналар эшләү, аҙыҡ-түлек һәм текстиль сәнәғәте үҫешкән. Әлеге ваҡытта ауыр сәнәғәт көрсөк стадияһында.
Иҫтәлекле урындары
Ҡалала «Усть-надо-Лабем» футбол клубы бар. Йыл һайын Усть-надо-Лабем ярыммарафоны уҙғарыла.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Чернуха (Лух ҡушылдығы)
Чернуха  — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лух йылғаһының уң ярына тамағынан 207 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Садиҡов Абдулабай Ғәббәс улы
Садиҡов Абдулабай Ғәббәс улы (Салыков Абдулабай Габбасович 1922 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.
Биографияһы
Садиҡов Абдулабай Ғәббәс улы 1922 йылда Татарстандың Әгерйә районы Әгерже ҡалаһында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Ҡалтасы районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112 кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында кавалерист булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 6 июлендә ҡыҙыу һуғыш барған Курск өлкәһенең (хәҙер Липецк өлкәһе) 2‑е Тербун ауылы районында хәбәрһеҙ юғала. Юғалтыуҙар исемлегендә Садиҡов Абдулабай Ғәббәс улының туғандары юҡ тип күрһәтелгән.
Готланд
Готланд (Gotland, гутна. Gutland, ) — Швецияның Балтик диңгеҙендәге утрауы. Хәҙер яҡын-тирәһендәге ҙур булмаған утрауҙар менән бергә Готланд тарихи провинцияһын, сен Готланд һәм коммунаһын тәшкил итә. Халҡының һаны — 56 717 кеше (2012).
Географияһы
Готланд утрауы материкта торған Швециянан яҡынса 100 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Готландтың майҙаны- 2994 квадрат километр, Швецияның иң ҙур утрауы булып тора. Готланд янында Форе (113,3 км²), Готск-Санден (36,54 км²), Лилла-Карлсе (1,39 км²), Стура-Карлсе (2,35 км²) һәм башҡа Готланд ленға ингән утрауҙар бар. Утрау ҡалҡыулыҡта ятҡан тигеҙлектән ғибәрәт, ул силурий эзбизташ һәм ҡомташ ер тоҡомдарынан барлыҡҡа килгән; өҫтөнлөклө бейеклеге — 30-50 метр, иң бейек нөктәһе — Лойста-хед (83 м). Ҡалаһы һәм төп порты булып Висбю тора. Тораҡ пункттары: Клинтехамн, Бургсвик, Форесунд, Хемсе, Слите. Ҙур күлдәре: Бестетреск, Тингстедетреск, Фардуметреск.
Тарих
Утрауҙа археологик ҡаҙыуҙар ваҡытында Готландтың боронғо тарихына ҡараған 42 меңдән ашыу төрлө табылдыҡтар сыҡҡан. Уларҙың иң боронғоһо таш быуатҡа ҡарай һәм балыҡсылар ултыраҡтары ҡалдыҡтарынан ғибәрәт. Утрауҙа соҡорло-һыртлы керамика һәм унан һуңғы Киукайс гибрид мәҙәниәте әйберҙәре табылған.
Викингтар дәүерендә Готланд халҡы әүҙем рәүештә сауҙа алып барған, был турала утрауҙа табылған 650 хазина һөйләй. Был хазинала 140 мең ғәрәп һәм көнбайыш Европа аҡсалары һәм биҙәүестәре бар. XI быуаттан алып Готланд утрауы кешеләре Балтикала Көнсығыш һәм Көнбайыш Европа илдәре араһында алыш-биреш итеүсе булғандар. Утрауҙың яр буйҙарында гавандар системаһы булған, ул рус йылъяҙмаларында Готман яры тип аталған, артабан бындай гавань урынында беренсе ҡала Висбю барлыҡҡа килгән. Утрауҙа бик күп һанлы таштарға төшөрөлгән картиналар бар. Швед конунгы контроле утрауҙа көсһөҙ булған, сөнки Готланд халҡы швед телендә түгел, ә боронғо гут телендә һөйләшкән.
Урта быуаттарҙа готланд сауҙагәрҙәре Новгородта үҙҙәренең Карауанһарайын тотҡан, ә 1161 йылда Саксония герцогы Генрих Лев менән Гогтландта һәм Голштинияла сауҙа алып барыу режимы тураһында килешеү төҙөгәндәр.
1288 йылда Висбю немец сауҙагәрҙәре менән Готланда сауҙагәрҙәре араһында низағ килеп тыуа. Ҡала халҡы был һуғышта еңеү яулай һәм ошо ваҡыттан алып бойондороҡһоҙ рәүештә тышҡы һәм сауҙа сәйәсәте алып бара. Шул саҡта Висбю тирә-яғы стена менән уратып алына. Әммә тыныс шарттар швед короле Магнус Ладулос тарафынан ҡуйылғас, Готланд бер үк ваҡытта ул шарттар менән ризалаша һәм үҙенең эске эштәренә король йоғонтоһон таный. 1361 йылда Готландҡа Дания короле Вальдемар Аттердагтың армияһы килеп инә. Урындағы крәҫтиәндәр даттарға ҡаршылыҡ күрһәтеп маташа, әммә Висбю стенаһы янында еңелә, унда ике меңгә яҡын кеше һәләк була. Крәҫтиәндәргә ҡала халҡы бер ниндәй ҙә ярҙам күрһәтмәй. Висбю ҡалаһының элекке хоҡуҡтарын һаҡлап ҡалдырырға даттарҙың биргән вәғәҙәһенә алмашҡа улар ҡала ҡапҡаһын аса. Ауыл халҡы ирҙәренең яртыһынан артығы һуғышта һәләк була. Һөҙөмтәлә быға тиклем тулыһынса үҙаллы Готланд Балтик диңгеҙендә үҙ көсөн һәм әһәмиәтен көс булараҡ юғалта, әммә тағы ла бер нисә тиҫтә йыл буйына Висбю ҡалаһы үҙенең сауҙаһын һаҡлап тора.
Ошо ваҡыттан алып Готланд йыш ҡына ҡулдан-ҡулға күсеп йөрөй. 1394 йылда утрауҙы ағалы-энеле виталийҙар баҫып ала һәм утрауҙы Балтиҡ юлбаҫарлығы үҙәгенә әйләндерә. Дүрт йылдан һуң утрау Ливон ордены власы аҫтына эләгә, ул үҙ сиратында утрауҙы 1408 йылда Дания корле Маргретаға тапшыра. 1436 йылда Швеция короле Эрик Померанский тәхеттән ҡыуыла һәм ул Готландта төпләнә, унда һарайын төҙөй.
XV быуаттарҙа Готландты Дания һәм Швеция короле регенттары бүлешә алмай талаша. 1530-сы йылдар аҙағында утрау Линчепинг епархияһы составына инә. Швеция Готландты 1570 йылда ғына Данияныҡы итеп таный, шунан һуң Готланд 1572 йылда Дания епархияларының береһе булып китә.
XVII—XVIII быуаттарҙа боронғо гут теле швед теле теленең көслө йоғонтоһон кисерә, һөҙөмтәлә халыҡ яңы гут һөйләшенә күсә.
1645 йылға тиклем Готланд менән короллек король һәм король канцелярия идараһының ленсманмандары һәм фогдары аша идара ителә. 1620-сы йылдарҙа утрауҙа Готланд сауҙагәрҙәр компанияһы нигеҙләнә һәм халыҡты бөлгөнлөккә төшөрә. Утрауҙа бола, ығы-зығы барлыҡҡа килә, шуға күрә IV Кристиан был компанияны ғәмәлдән сығара.
1679 йылдан алып утрау даими рәүештә Швецияға ҡарай, 1808—1809 рус-швед һуғышы йылдарында уны рус ғәскәрҙәре баҫып ала һәм рус провинцияһы тип иғлан итә. Был осорҙағы оккупацияны Готланд тарихында иң тыныс оккупация осоро тип атайҙар. Рус офицерҙары урындағы халыҡтан айырмалы рәүештә француз телендә һөйләшә, матур бейей, шуның арҡаһында урындағы ҡатын-ҡыҙҙар араһында ҙур популярлыҡ менән файҙалана <sup class="noprint" style="white-space: nowrap">['' <span style="" title="утверждение основано на неавторитетном источнике (11 мая 2017)">неавторитетный источник? '' <sup class="noprint" style="white-space: nowrap">].
Хәҙерге заман кешеләренең күпселеге швед теленең готланд һөйләшендә аралаша.
Утрауҙа яңынан даими хәрби контингент булдырыла.
Готланд әҙәбиәттә һәм кинола
1978 йылда швед яҙыусыһы Ханс Бьеркегрен «Аймундский мост» (Ajmunds Bron vid) китабын яҙа, унда адмирал Бодиско етәкселегендәге урыҫ ғәскәре оккупация дәүере тураһында яҙыла. Рус теленә тәржемә ителгән китаптың исеме «Русские идут» (Бьеркегрен Х. Русские идут (оккупация Готланда). — СПб., 1999).
Андрей Тарковскийскийҙың «Жертвоприношение» фильмындағы ваҡиғалар Готланд утрауында төшөрөлә.
2009 йылда швед яҙыусыһы Элисабет Немерттың «Море судьбы» (hav Ödets) тарихи романы сыға, ундағы ваҡиғалар XIV быуаттағы Готланд һәм Новгород тарихы тураһында.
Хәҙерге заман детектив яҙыусыһы Мари Юнгстедт полиция комиссары булған төп герой Андерс Кнутастың Готландтағы тормошо тураһында һөйләй.
Швед джаз тромбонсыһы Нильс Ландгрен (Landgren Nils), поляк джаз торбасыһы Томаш Станко (Tomasz Stanko) менән берлектә «Gotland» альбомын 1996 йылда сығара.
.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Саҡмағош (йылға)
Саҡмағош  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/177/332/27/25 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Атамаһының этимологияһы
Саҡмағош – гидроним, ҡушма һүҙ. Саҡма таштар бар.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Өфөнән Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201512111100025361
- Бассейн коды — 10.01.02.015
- ГӨ буйынса томы — 11
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1
Рәсәй Фәндәр академияһының Диңгеҙ гидрофизик институты
Диңгеҙ гидрофизик институты — ғилми институт.
Тарих
1948 йылда СССР Фәндәр академияһының Ҡара диңгеҙ гидрофизик станцияһы һәм Диңгеҙ гидрофизик лабораторияһы базалары нигеҙендэ Рәсәф Фәндәр академияһының Диңгеҙ гидрофизик институты булдырыла. 1961 йылдың август айында Диңгеҙ гидрофизик институты УССР Фәндәр академияһының системаһына тапшырыла һәм 1963 йылда ул Севастополь ҡалаһына күсерелә. Диңгеҙ гидроофизик институты диңгеҙәрҙе тикшеренеүҙәр менән шөғөлләнә. Шулай уҡ был институт космос аппараттарын төҙөүҙә ҡатнаша. Диңгеҙ гидрофизик институтында океанограф платформалар төҙөлә. 1991-2014 йылдарҙа Диңгеҙ гидрофизик институты Украинаның Милли фәндәр академияһы составына, һуңынан Рәсәй Федерацияһына Ҡырым ҡушылығандан һуң Севастополь властары ҡарамағына күсә. 2015 йылда был Диңгеҙ гидрофизик институтын Көньяҡ диңгеҙ биология институты менән берләштереү планлаштырылған була, әммә һуңынан был процесты туҡтатып торорға булалар, ә артабан ике институтты ла Рәсәй Фәндәр академияһы составына индерәләр.
Шығай (Ҡармасан ҡушылдығы)
Шығай  (Шигай) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иҙәш йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Өфөнән Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәбәғиҙәр
Сәбәғиҙәр (سبعية), «етеселәр» — исмәғили шиғыйлыҡтың тармағы, VIII быуат аҙағында — IX быуат башында исмәғилиҙәрҙә имамлыҡты мираҫ итеп алыу проблемаһы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән.
Тарихы
Сәбәғиҙәр Мәһди һынында ҡайтыуы көтөлгән Мөхәммәт ибн Исмәғил ибн Жәғәфәргә тиклем ете имамдан торған вариҫлыҡты таныйҙар. Иҫнәғәшәриҙәр (егермеселәр) терминынан айырмалы рәүештә, сәбәғи термины урта быуат ғәрәп текстарында осрамай. Күрәһең, ул хәҙерге ғалимдар тарафынан беренсе терминға оҡшаш итеп уйлап сығарылғандыр.
Термин йыш ҡына исмәғилилекте билдәләү өсөн ҡулланыла, әммә был дөрөҫ түгел, сөнки Бөхра ла, Хужа Исмәғили ҙә ете имамды иҫәпкә алмай. Был термин исмәғилилек үҫешенең иң иртә стадияһына ғына ҡулланыла ала, шул осорҙа улар Хәсән ибн Алиҙан башлап һәм Мөхәммәт ибн Исмәғилгә тиклем генә ете имамдан торған теҙмәне иғлан итә.
Ҡармат (ҡармати) йәмәғәттәре генә ете имамдан торған башланғыс инанысты һаҡлап ҡалған, ә исмәғилиҙәрҙең фатими тармағы етенсе имам теҙмәһен дауам иткән. 830 йылда сәбәғиҙәр (ҡарматтар) Мәккәгә һөжүм итә һәм Ҡара ташты алып китә.
Юҡҡа сығыуы
X быуатта хәҙерге Бахрейн территорияһында агрессив дәүләт барлыҡҡа килгән. Сәбәғиҙәр XI быуат аҙағында аҡрынлап башҡа шиғый тармаҡтарына инеп, юҡҡа сыға. Исмәғилиҙәрҙең низари тармағы лидеры Аға-хан IV 49-сы имам тип һанала.
Фаина Раневская һәйкәле
Фаина Раевская һәйкәле — совет актрисаһы Ф. Г. Раневскаяға уның тыуған ерендә - Таганрог ҡалаһында  2008 йылдың майында ҡуйыла.
Һәйкәл
Һәйкәл авторы — Ростов скульпторы Давид Бегалов, архитекторы — Сергей Рябоштанов. Һәйкәл Таганрогта, Фрунзе урамында, актрисаның бала сағы һәм үҫмер йылдары үткән һәм ҡала властары нисәнсе йыл инде  Фаина Раневскаяның  музейын асырға планлаштырған йорт алдына ҡуйылған. Бронза скульптура Раневскаяны  "Подкидыш" фильмындағы Ляля ролендә һүрәтләй. Һындың бейеклеге — 215 см. Скульптураның бронза плинты ҡыҙыл мәрмәрҙән ялтыратылған плита рәүешендә эшләнгән бейек булмаған декоратив постаментҡа урынлаштырылған. Уға  "Һәйкәл Таганрог ҡала хакимиәте һәм  "Красный котельщик" асыҡ акционерҙар йәмғиәте ярҙамында эшләнде. 2008" һәм "Архитекторы Рябоштанов С. Ю., скульпторы Бегалов Д. Р." тигән яҙыуҙар урынлаштырылған.
Тарихы
Һәйкәлдең идеяһы  һәм тәүге варианты Таганрог скульпторы Алла Виневскаяныҡы була. Әммә һуңыраҡ конкурс үткәрергә ҡарар ителә, унда Алла Виневская (Таганрог), Владимир Дмитриев (Таганрог), Давид Бегалов (Дондағы Ростов) ҡатнаша. Еңеүсе тип Ростов скульпторы Давид Бегалов билдәләнә. Һәйкәл ошо маҡсат өсөн 1 200 000 һум бүлгән Таганрогтың  "Красный котельщик заводы иҫәбенә эшләнелә.
Вандаллыҡ тарихы
* 2008 йыл дың майында, һәйкәл тантаналы асылғандан һуң бер нисә көн үткәс, скульпторҙың идеяһы буйынса Раневскаяның ҡулында өйөрөлөп торорға теейшле ҡулсатырҙы вандалдарҙың ватырға тырышыуы һөҙөмтәһендә, ҡала властары уны нығытып ҡуйырға мәжбүр була. *2009 йыл башында ҡулсатырҙың тотҡаһын урлайҙар. *2009 йыл дың июлендә Раневскаяның ҡулындағы сумканы йолҡоп алырға маташалар, әммә уғы ала алмағас, актрисаның ҡулын ҡырҡырға йәки һындырырға тырышалар. *2009 йыл дың октябрендә тағы ла ҡулсатырға ?өжүм яһала. Ҡулсатырға зыян килмәй, әммә  тотҡаһы бөгөлә, ә бер йыл элек эшләнгән нығытыу конструкциялары емерелә. Тергеҙеү эштәре бары тик 2010 йыл да, А. П. Чехов тың юбилей тантаналары алдынан ғына башҡарыла. *2011 йыл дың 11 авгусында, Фаина Раневскаяның тыуыуына 115 йыл тулғанда, ҡабаттан ҡулсатырға ҡанығыусылар табыла: уның тотҡаһы бөгөлә, иретеп йәбештерелгән урыны ватыла, актрисаның эшләпәһендәге бант йолҡоп алына. *2012 йыл дың 8 март ында, 2011 йылдан тергеҙелмәгән ҡулсатыр тағы ла нығыраҡ зыян күрә - уның тотҡаһы йолҡоп алына. *2012 йыл дың 22 март ында билдәһеҙҙәр һәйкәлдән ҡулсатырҙы йолҡоп ала. Урындағы матбуғат сараһы фекеренсә, федераль каналдарҙың береһе килеп киткәндән һуң ҡулсатыр йолҡоп алынып, ергә ташлап кителә. Ҡулсатыр полицияға тапшырыла һәм урынына июндә генә кире ҡуйыла. *Октябрҙә ҡабат ҡулсатырға һөжүм яһала, уның айырым йәбештерелгән урындары, һабы зыян күрә, бер энәһе йолҡоп алына. *2014 йыл дың 2 май ында һәйкәлдән тағы ла ҡулсатыр урлана. Ул июндә генә кире ҡуйыла. *2014 йыл дың авгусында ҡала хакимиәте өушыуы буйынса һәйкәл ҡырағайҙарса эшкәртеүгә дусар була. Механик таҙартыу һөҙөмтәһендә скульптураның йоҡаҡ декоратив ҡатламы ашала, барлыҡ технлологик ялғауҙар асыла һәм эшләнгән материалдың бер төрлө генә булмауы күҙгә ташлана. Ҡулсатыр Раневскаяның фигураһына ныҡлап йәбештерелеп ҡуйыла.
Рубидий
Рубидий (, Rb) — Менделеевтың периодик таблицаһының 5-се осоро, 1-се төркөм элементы. Тәртип номеры — 37. Ябай матдә рубидий — йомшаҡ, тиҙ иреүсән һелтеле металл, көмөшһыу-аҡ төҫтә.
Символы
Рубидий элементының символы — Rb (Рубидий тип уҡыла).
Тарихы
Рубидий 1861 йылда Роберт Вильгельм Бунзен һәм Густав Роберт Кирхгоф тарафынан асыла.
Улар спектраль анализ ярҙамында алюмосиликаттарҙы тикшергәндә яңы элемент табалар. Элементтың спектр һыҙаттары ҡуйы ҡыҙыл төҫтә булғанлыҡтан, уға рубидий тигән исем биргәндәр (латинса rubidus "ҡуйы ҡыҙыл ".
Латвияның дәүләт ҡоролошо
Латвияның сәйәси структураһы — унитар парламент республикаһы. Илдең сәйәси ҡоролошоноң нигеҙе — Конституция, йәки Сатверсма (Satversme), ул 1922 йылдың 15 февралендә ҡабул ителә, 1934 йылда эшләүҙән туҡтай һәм 1990—1993 йылдарҙа ҡайтанан тергеҙелә. Юридик яҡтан Латвия үҙен 1918—1940 йылдарҙа йәшәгән Латвия Республикаһының дауамы тип иҫәпләй; Латвия ССР-ы менән күсәгилешлек танылмай, сөнки, рәсми ҡараш буйынса, Латвия ССР-ы оккупация режимын кәүҙәләндерә.
Дәүләт башлығы
Дәүләт башлығы — дәүләт Президенты (Valsts prezidents) (2015 йылдың 8 июле — Раймондс Вейонис), Сеймда ябыҡ тауыш биреү юлы менән, ябай күпселек тауыш менән 4 йылға һайлана.
Хөкүмәт
Латвия хөкүмәте — министрҙар кабинеты, уны дәүләт президенты һайлап ҡуйған һәм Сейм тарафынан раҫланған кеше төҙөй. Хөкүмәт башлығы — министрҙар президенты (2016 йылдан — Марис Кучинскис, «Йәшелдәр һәм крәҫтиәндәр союзы») блогы вөкиле. Идара итеүсе уң партиялар коалицияһына шулай уҡ «Милли берекмә» һәм Берҙәмлек инә. «Килешеү», «Латвия өсөн йөрәк менән» һәм Латвия төбәк берекмәһе фракциялары парламентҡа оппозицияла тора.
Суд власы
Судьялар үҙ вазифаһына Сейм тарафынан раҫлана. 7 судьянан торған Конституция суды бар, ул 10 йылға тәғәйенләнә.
Ҡалған судтар судьялары 65 йәше тулғанға тиклем, һынау срогы үткәс вазифаларына тәғәйенләнә. Дөйөм юрисдикциялағы өс кимәл суд бар (гражданлыҡ һәм енәйәт эштәре буйынса) — район (ҡала), округ һәм Юғары суд, шулай уҡ (2004 й.) Административ район суды (беренсе инстанция) һәм Административ округ суды (апелляция). Административ эштәр буйынса кассация ялыуҙарын Юғары суд тикшерә.
Халыҡтың төрлө төркөмдәренең сәйәси хоҡуҡтары
Президентлыҡҡа кандидаттар өсөн йәш цензы — 40 йәш, Сейм депутатлығына кандидаттар өсөн — 21 йәш урындағы думалар депутатлығына кандидаты өсөн — 18 йәш.
Урындағы үҙидара системаһы
Латвия — унитар дәүләт. 2009 йылдың 1 июлендә урындағы властың совет системаһынан яңы системаға күсеүе тамамлана (республика әһәмиәтендәге Рига ҡалаһы, һайланған үҙидара менән 6 районға бүленә; тағы ла республика ҡарамағындағы 6 ҡала; ауыл советтарына бүленгән 26 район һәм райондар һәм буйһоноуындағы ҡалалар)<sup class="noprint" style="white-space: nowrap">[ <span style="" title="не указан источник на утверждение (2 мая 2013)">сығанаҡ 2178 көн күрһәтелмәгән ].
Ауыл советтарын улустарға, ҡала Советтарын думаларға үҙгәртеү һәм Рига райондарында үҙидараны бөтөрөү был реформаның беренсе этабы була, икенсе этабы — район үҙидараһының функцияларын һәм статусын бөтөрөү (район Советтары һайланма орган булыуҙан туҡтай,— уларҙы «түбәнге» улус, ҡала һәм ваҡыт үтеү менән край үҙидараһы вәкилдәре тәғәйенләй), өсөнсө этап — бер нисә элекке улусты һәм район әһәмиәтендәге бер нисә ҡаланы бер үҙидараға берләштереү юлы менән бер нисә край барлыҡҡа килтереү. Шулай итеп, район үҙидараһы бөтөрөлә. Улустар территориаль берәмек булараҡ бөтөрөлмәй. Элекке улус советтары урынына хеҙмәттәр үҙәген булдырыу планлаштырыла. Хөкүмәт тарафынан 2007 йылдың 4 сентябрендә Латвияның яңы административ бүленеше тураһында ҡабул ителгән ҡарары — 109 край һәм республика ҡарамағындағы 9 ҡала — 2009 йылдың 1 июлендә үҙ көсөнә инә. башланғайны менән яңы һайланған үҙидара һайлау. 2009 йылдың 6 июнендә үҙидара һайлауҙарында һайланған яңы дума эшен башлай.һайланған.
Муниципалитеттарҙың власы органдары (думалар) 4 йылға һайлана.
Референдумдар
Референдумдарҙы Сейм ҡарары буйынса үткәрергә мөмкин буласаҡ.
Европа Берлегендә вәкиллек
Европарламенттың 736 депутатының 8-ҙе Латвиянан. Депутаттар 5 йылға һайлана.
Европа Берлеге Советында 345 тауыштың 4-е Латвияныҡы.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Дипломатика
Диплома́тика — тарихи акттарҙы (юридик документтарҙы) өйрәнеүсе ярҙамсы тарихи дисциплина.
Ул дипломатик һәм юридик характерҙағы боронғо документтарҙы өйрәнә: грамоталар, акттар һәм шуларға оҡшаш башҡа текстарҙы һәм уларҙың оригиналдарын. Уның бурыстарының береһе — ялған акттарҙы ысын акттарҙан айырыу.
Боронғо халыҡтарҙың бөтәһенең дә тип әйтерлек яҙма документтары булған, улар ҡорамдарҙа йәки йәмәғәт биналарында һаҡланған. Көнбайыш Рим империяһы ҡолағас, документтар һирәгерәк ҡулланыла башлай; трактаттар халыҡ йыйылыштарында төҙөлә һәм символдар һәм билдәләр ярҙамында халыҡ хәтерәндә һаҡлана. Грамоталары булған рухи вариҫтар бүләктәргә һәм һатып алыу әйберенә, займдарға, килем алыуға, ҡуртымға биреүгә һәм башҡаларға таныҡлыҡтар тултыра. Аҡһөйәктәр уларҙың күп кенә грамоталарын инҡар итә; хатта эштең судҡа тиклем барып етеүе ихтимал. Бигерәк тә XVI быуатта Германияла низағтар күп була, кор. Дагоберттың дипломын ялған тип изге Максим аббатлығына дәғүә, Людовик Беренсенең монастырь Линдаусскийға грамотаһын, Магдебург ҡалаһына Оттонов өҫтөнлөктәренең һәм ошоларға оҡшаш башҡа документтарҙың ялған булыуҙары тураһында бәхәстәр ҡуйыра.