cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фигуралы шыуыу
Дөйөм тарих
1890 йылда, Санкт-Петербургтың Йосопов баҡсаһындағы боҙлоҡтоң 25 йыллығына арнап үткәрелгән ярыштарға бар донъянан иң яҡшы фигурасылар саҡырылғандан һуң, ярыштарға булған мөнәсәбәт ҡырҡа үҙгәрә. Санкт-Петербургҡа АҠШ чемпионы Л. Рубен-Стейн, Германия чемпионы Ф. Кайзер, Австрия, Финляндия, Англия, Голландия, Швеция, Норвегияның иң яҡшы фигурасылары килә. Ярыштар «рәсми булмаған донъя чемпионаты» статусын ала, был бәйге программаларының барлыҡ төрөндә лә «Петербург ҡалаһы конькиҙа уҙышыусылар йәмғиәте»нең почётлы ағзаһы Алексей Лебедев еңеүсе була.
Киләһе 1891 йылда Гамбургта яңғыҙ шыуыусы ир-егеттәр араһында Европаның беренсе чемпионаты үтә, унда немец фигурисы Оскар Улиг еңеүсе була.
Шулай ҙа Санкт-Петербургта үткән ярыштың халыҡ-ара кимәле һәм фигуралы шыуыуҙағы мөмкинлектәр тынғылыҡ бирмәй. Шуға күрә 1892 йылда Халыҡ-ара конькиҙа уҙышыусыларҙың берләшмәһе (ISU) булдырыла, ул халыҡ-ара ярыштарҙы ойоштороу менән етәкселек итеүҙе үҙ өҫтөнә алырға тейешле була.
4 йылдан һуң (1896) Санкт-Петербургта фигуралы шыуыу буйынса беренсе донъя чемпионаты үтә (еңеүсеһе — Гилберт Фукс, Германия империяһы). 1903 йылда Санкт-Петербургҡа «Петербургтың һәүәҫкәр конькиҙа уҙышыусылар йәмғиәте»нең 200 йыллығына ҡарата 8-се донъя чемпионатын үткәреү хоҡуғы бирелә (1-се урында — швед Ульрих Сальхов, 2-се — Николай Панин-Коломенкин).
Дисциплиналар тарихы
Фигуралы шыуыу буйынса тәүге ярыштар бары тик яңғыҙ шыуысы ир-егеттәр араһында ғына үткәрелә, фигурасы ҡатын-ҡыҙҙар донъя чемпионатында ҡатнашыу хоҡуғын бары тик 10 йылдан һуң ғына алыуға өлгәшә. Дөрөҫ, 1901 йылда, йәмғиәт баҫымы аҫтында, ИСУ иҫкәрмә рәүешендә генә ирҙәр ярышында ҡатын-ҡыҙҙарҙан инглиз Медж Сайерсҡа ғына рөхсәт бирә.
Рәсми рәүештә яңғыҙаҡ ҡатын-ҡыҙҙар араһындағы беренсе донъя чемпионаты 1906 йылдың ғинуарында Давоста (Швейцария) үтә. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың һәм ир-егеттәрҙең мотлаҡ үтәлергә тейешле фигуралары оҡшаған була, әммә ҡатын-ҡыҙҙарҙың ирекле шыуыуы юғары нәфислеге, хәрәкәттең һығылмалығы һәм музыкаллеге менән иғтибарҙы йәлеп итә.
Парлы фигуралы шыуыу был спорт төрөн популярлаштырыу менән үк барлыҡҡа килә, тип әйтергә мөмкин. Ләкин беренсе ярыштар бары тик 1908 йылда Санкт-Петербург ҡалаһында үтә. Немец фигуристары Анна Хюблер һәм Генрих Бургерҙар беренсе парлы шыуыуҙа олимпия чемпионы булараҡ тарихҡа инеп ҡала. Боҙҙа спорт бейеүҙәре кеүек фигуралы шыуыу төрө 1940 йылдар аҙағында Бөйөк Британияла барлыҡҡа килә, ә аҙаҡ бөтә донъяға тарала. 1952 йылда спорт бейеүҙәре донъя чемпионаты һәм Европа программаларына индерелә. Тәүге 10 йылда йылдарҙа бөтә ҙур кимәлдә үткәрелгән халыҡ-ара ярыштарҙа Бөйөк Британия фигурасылары еңеүсе була. Ҡышҡы олимпия уйындары программаһына боҙҙа бейеүҙәр 1976 йылдан башлап индерелә. Боҙҙа бейеү буйынса беренсе олимпия чемпиондары исемен Людмила Пахомова менән Александр Горшков яулай.
Синхрон фигуралы шыуыу — фигуралы шыуыуҙа яңы дисциплина. Синхрон шыуыуҙың хәҙерге төрө 1960 йылдарҙа АҠШ -та барлыҡҡа килә, тик төркөмдә шыуыу идеяһы күпкә алданыраҡ тыуған була. Мәҫәлән, Рәсәйҙә конькиҙа төркөмдәрҙә шыуыу буйынса ярыштар (парлы, дүртешәрләп, һигеҙ кеше) 1920 йылдар уртаһында уҡ үткәрелгән була, әммә ул саҡта был төр популярлыҡ яулай алмай. АҠШ-та был төр хоккей матчтарындағы тәнәфестәрҙә тамашасыларҙың күңел асыу сараһы булараҡ барлыҡҡа килә. Тап шул мәлдә синхрон шыуыуҙың да бик сағыу һәм ҡыҙыҡлы спорт төрө икәнлеге асыҡлана.
Синхрон фигуралы шыуыу буйынса тәүге рәсми ярыштар 1976 йылда АҠШ-тың Мичиган штатындағы Энн-Арборе ҡалаһында үтә. 1994 йылда ISU синхрон фигуралы шыуыуҙы фигуралы шыуыуҙың бишенсе дисциплинаһы булараҡ рәсми рәүештә таный. 1996 йылда Бостон ҡалаһында (АҠШ) синхрон фигуралы шыуыу буйынса Беренсе донъя кубогы үтә. ISU эгидаһы аҫтындағы Беренсе донъя чемпионаты 2000 йылда Миннеаполиста үткәрелә. Ярыштар булдырылғандан алып, алдынғы урындарҙы Швеция һәм Финляндия командалары тотоп килә. Был спорт төрө Канада, АҠШ, Швеция, Финляндия, Бөйөк Британия, Франция кеүек илдәрҙә бик популяр.
Иван Гашпарович
Иван Гашпарович, словакса Ivan Gašparovič (27 Буранай 1941, Полтар, Беренсе Словак Республикаһы) — Словакия сәйәсмәне, Словак Республикаһының өсөнсө президенты. Уның йүнәлеше — юрист.
Фигуралы шыуыу
Рәсәйҙә фигуралы шыуыу
Фигуралы шыуыу Рәсәйҙә Петр I заманынан уҡ билдәле булған. Рус батшаһы Европанан конькиҙарҙың беренсе өлгөләрен алып ҡайта. Петр I яңы конькиҙарҙы нығытып ҡуйыуҙың яңы ысулын — тура итеккә беркетеүҙе уйлап тапҡан һәм, шулай итеп, бөгөнгө фигуристарҙың кәрәк-ярағы һаналған «протомодель» барлыҡҡа килә.
1838 йылда Санкт-Петербургта фигуристар өсөн беренсе дәреслек — «Ҡышҡы мәрәкәләр һәм конькиҙа йүгереү сәнғәте» нәшер ителә. Уның авторы Г. М. Паули — Петербург хәрби уҡыу йорттарының гимнастика уҡытыусыһы.
Рус фигуралы шыуыуы, спорт төрө булараҡ, 1865 йылда барлыҡҡа килә. Ул ваҡытта Баҡса урамындағы Йосопов баҡсаһында йәмәғәт боҙлоғо булдырыла. Был боҙлоҡ Рәсәйҙәге иң төҙөк боҙлоҡтарҙың береһе була һәм беренсе көнөнән үк фигурасылар әҙерләү үҙәгенә әйләнә. 1878 йылдың 5 мартында унда рус фигурасыларының беренсе ярышы үтә. 1881 йылда «Конькиҙа йүгереүҙе яратыусылар йәмғиәтенә» яҡынса 30 кеше инә. Спорт һәм йәмғиәт эшмәкәрҙәренең иң танылғаны булып был йәмғиәттең почетлы ағзаһы Вячеслав Измайлович Срезневский һанала.
Ир-егеттәрҙең һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың яңғыҙ шыуыуы
Яңғыҙ шыуыусы фигурасылар бөтә төр элементтар төркөмө — аҙым, спираль, әйләнеү, һикереү менән эш итә белеүен күрһәтергә тейеш. Башҡарылған элементтарҙың сифаты һәм ҡатмарлылығы ни тиклем юғары кимәлдә булһа, спортсының кимәле лә шул тиклем юғары иҫәпләнә. Мөһим күрһәткестәр булып шулай уҡ түбәндәгеләр: спортсы хәрәкәтенең музыка менән берлеге, һығылмалылығы, зауығы һәм артистлыҡ оҫталығы тора.
Яңғыҙ шыуыу ярыштары 2 этапта үтә: беренсе этабы — ҡыҫҡа программа, икенсе этабы — ирекле программа.
Парлы шыуыу
Парлы шыуыуҙа спортсыларҙың төп бурысы элементтар менән эш иткәндә хәрәкәттәрҙең берҙәм башҡарыу тәьҫоратын тыуҙырыу.
Парлы шыуыуҙа традицион элементтар (аҙым, спираль, һикереү) менән бер рәттән, фигуралы шыуыуҙың ғына төрө булған элементтар - өҫкә күтәреү, үҙе тирәләй өйрөлтөү, сойорғотоу, тодес, параллель һәм бергә әйләнеү кеүектәре лә ҡулланыла. Парлы башҡарыусыларҙың мөһим критерийҙары булып элементтарҙың синхрон башҡарылышы тора.
Парлы шыуыуҙа ла, яңғыҙ шыуыуҙағы кеүек үк, ярыштар ике этапта үтә — ҡыҫҡа һәм ирекле программа.
Спорт бейеүҙәре
Боҙҙағы спорт бейеүҙәре, техник күҙлектән ҡарағанда, төп иғтибар ҡәҙимге һәм ҡәҙимге булмаған бейеү тороштарында бейеү аҙымдарының бергә башҡарылыуына бирелә. Шул уҡ ваҡытта, партнерҙарҙың оҙаҡҡа айырылып тороуы рөхсәт ителмәй. Парлы фигуралы шыуыуҙан айырмалы рәүештә, спорт бейеүҙәрендә һикереү, сойорғотоу һ. б. элементтар ҡулланылмай.
Рәсми ярыштарҙың хәҙерге программаһы 2 бейеүҙе индерә: ҡыҫҡа бейеү һәм ирекле.
Синхрон шыуыу
Синхрон шыуыу буйынса командаға 16-нан алып 20-гә тиклем фигурасы инә. Командала ҡатын-ҡыҙҙар ҙа, ир-егеттәр ҙә алынырға мөмкин. ИСА (ISU) ҡағиҙәһенә ярашлы, командалар йәш үҙенсәлеге буйынса түбәндәге төркөмдәргә бүленә: новистар (беренсе һәм икенсе спорт разрядына ярашлы,) — 15 йәшкә тиклем; юниорҙар (спорт мастерына кандидаттар) — 12-18 йәш; сеньорҙар (спорт мастерҙары) — 14 йәш һәм өлкәндәр.
Техникаһы ла, шыуылышы ла, айырым элементтарҙың башҡарылышы синхрон шыуыуҙа классик фигуралы шыуыуҙан айырылмай. Әммә командала шыуыуҙың айырым үҙенсәлеге лә бар, ул элементтарҙы башҡарыуға үҙ төҙәтмәләрен индерә. Уның маҡсаты — команданың бер бөтөн булып сығыш яһауы.
Синхрон шыуыу буйынса ярыштар ҡыҫҡа һәм ирекле программанан тора.
Кәрәк-яраҡтары һәм ҡағиҙәләре
Программаға ҡарата бөтә талаптар ҙа (дөйөм ҡағиҙәләр, махсус ҡағиҙәләр һәм техник ҡағиҙәләр) фигуралы шыуыу буйынса ярыштарҙың һәр миҙгеленә ИСА менән килешелә.
Фигуралы шыуыуҙың төп элементтары
Фигуралы шыуыуҙа 4 төп элементты айырып күрһәтергә була: аҙым, спираль, әйләнеш, һикереү. Шулай уҡ фигуралы шыуыуҙың бер генә төрөндә башҡарылған ҡайһы бер үҙенсәлекле элементтар ҙа бар, мәҫәлән өҫкә күтәреү, үҙе тирәләй өйөрөлтөү, юғары сөйөү, парлы шыуыуҙағы тодес.
Аҙымдар
Аҙымдар этәрелеү һәм шыуыуҙың төп элементтары — дуға, өслөктәр, тартыш, нығытыу, элмәк һәм ҡатмарлы элмәк һәм төйөндәрҙән торған комбинацияны булдыра, улар ярҙамында фигурасылар майҙан буйлап күсеп йөрөй. Аҙымдар программала элементтарҙы бер-береһе менән бәйләү өсөн кәрәк. Бынан тыш, аҙым юлдары программаның мотлаҡ элементы булып тора.
Хәҙерге ваҡыттағы баһалау системаһында юлдар ҡатмарлылығы буйынса 4 кимәле бар.
Спиралдәр
) Спираль тип конькиҙың береһе менән боҙҙа һәм буш торған аяҡты (тубыҡты һәм бутыйҙы ла иҫәпкә алып) янбаштан юғары тотоу позицияһы атала. Спиралдәр позицияһы бер-береһенән шыуыусы аяҡҡа (уң, һул), конькиҙың ҡырына (тышҡы, эске), шыуыу йүнәлешенә (алға, артҡа) һәм буш аяҡ позицияһына (артҡа, алға, ситкә.) ҡарап айырып йөрөтөлә.
Спираль иҫәпкә алынһын өсөн, позицияны кәмендә 7 секунд һаҡларға кәрәк.
Улар, аҙымдар юлы кеүек үк, ҡатмарлылыҡтың дүрт кимәле менән баһалана.
Әйләнеш
Полоздың ҡыйышлығы фигуралы шыуыуҙа бер конькиҙың йәки ике конькиҙың да үткер ҡырында башҡарылған әйләнештәрҙең күп төрлөлөгөн тыуҙырыуға сәбәп була.
Тару Тамбов
Тару Тамбов (Печера) — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лесной Тамбов йылғаһының уң ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Фигуралы шыуыу
Әйләнеш
Әйләнгән ваҡытта аяҡты алмаштырыу һәм торошто үҙгәртеү әйләнеш комбинацияларын башҡарыу мөмкинлеген бирә.
Тару Тамбов
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, тамағынан Тамбов ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Фигуралы шыуыу
Һикереүҙәр
Һикереүҙәр ике төргә бүленә — ҡырлы һәм аяҡ осондағы (осло). Ҡырлы һикереүҙә боҙҙан этәрелеү конькиҙың ҡырынан атҡарыла, ә аяҡ осондағыһы — конькиҙың осонан этәрелеүҙән.
Тару Тамбов
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Фигуралы шыуыу
Һикереүҙәр
Әлеге ваҡытта фигурасылар һикереүҙең 6 төп төрөн ҡуллана — тулуп, сальхов, риттбергер, флип, лутц һәм аксель.
Сальхов, риттбергер һәм аксель ҡырлы һикереүгә ҡарай; тулуп, флип и лутц — осло һикереүгә инә.
Физкультура булараҡ фигуралы шыуыу
Беҙ телевизорҙан «юғары ҡаҙанышлы спортты» күреүгә күнеккәнбеҙ, унда балалар мәктәпкәсә йәштән үк барып эләгә, ә 30 йәшлек спортсылар ветеран булып һанала.
Башкиров Владимир Леонидович
Башкиров Владимир Леонидович (28 ғинуар 1952 йыл — 27 май 1997 йыл) — СССР һәм Рәсәй альпинисы. СССР-ҙың спорт мастеры, халыҡ-ара класлы спорт мастеры, «Ҡар барыҫы» титулы эйәһе, 50-нән ашыу юғары категориялы ҡатмарлы диуар менеүҙәр, шулай уҡ Гималай һигеҙ меңлектәренә менеүҙәр (шул иҫәптән бишәүһе бер календар йыл дауамында (1996—1997). Беренсе дәрәжә «Эдельвейс» ордены кавалеры . «Энергия» РКК-ның төп белгесе.
Фигуралы шыуыу
Физкультура булараҡ фигуралы шыуыу
Хәйер, коньки — өлкән йәштәгеләр өсөн дә яҡшы физкультура. 1926 йылда уҡ, М. Хвостов яҙғанса, конькиҙа йөрөүҙе үҙләштергән, әммә бушҡа «түңәрәк һыҙырға» теләмәгән кешегә әллә ни ҙур һайлау мөмкинлеге ҡалмай: тиҙлеккә йүгереү, хоккей һәм фигуралы шыуыу алымдарын камиллаштырыу Йүгереү һәм хоккей барыһы өсөн дә ҡулай түгел — шуға күрә фигуралы шыуыу менән мауыҡҡан кешеләр әҙ түгел (күпселек осраҡта хоккей конькиһында). Dan Perceval тигән берәү Skating Extreme Ice — ир-егеттәр һығылмалығына һәм хоккей конькиҙарына яраҡлаштырылған фигуралы шыуыуҙы алға һөрә.
Башкиров Владимир Леонидович
Биографияһы
Бала-үҫмер сағы тураһында мәғлүмәттәр бик аҙ. Владимир Башкиров Мәскәү янындағы Королёв ҡалаһында (А. Рождественский мәғлүмәттәре буйынса Ҡарағанды тирәһендәге махсус һөргөнсөләр ауылда) тыуған. Уның атаһы, Леонид Филиппович Башкиров (1929—1992), сыуаш яҙыусыһы Алексей Талвирҙың егерме йәшкә кесе ҡустыһы) (1909]]—1979) ; һуңынан «Сыуашкабель» һәм электр үлсәгес ҡоролмалар (1978 йылдан — «Электроприбор») Чебоксар заводтары директоры. Бала саҡта Владимир Башкиров Чебоксарҙағы 10-сы мәктәптә уҡый. 1969 йылда Мәскәү физик-техник институтына уҡырға инә, уны тамамлағас, Мәскәү «Энергия» ғилми-производство берекмәһендә эшләй. Студент йылдарында альпинистар секцияһына йөрөй башлай һәм спорттың ошо төрөнә бөтә ҡалған ғүмерен бәйләй. Үҙенең беренсе менеүен 1970 йылда Лядвал исемле бигүк ҡатмарлы булмаған бейеклеккә (2А маршруты буйынса) Кавказда башҡара.
Фигуралы шыуыу
Физкультура булараҡ фигуралы шыуыу
Элекке спортсылар һәм конькиҙы өлкән йәштә үҙләштергән кешеләр өсөн квалификацияһыҙ ярыштар ҙа бар. Әгәр ҡатнашыусылар күп булмаһа, ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар дөйөм зачет алырға мөмкин (шыуыу кимәле буйынса бүленеше — мәҫәлән, «пре-бронза» путцанан башҡа бер әйләнешкә тиклемге һикереү рөхсәт ителә ).
Башкиров Владимир Леонидович
Биографияһы
Тәүге альпинист разрядына (3-сө) 1973 йылда, ә инде 1977 йылда — СССР спорт мастеры дәрәжәһенә лайыҡ була. Биш тапҡыр ил чемпионы титулын яулай. 1970—1980 йылдарҙа элекке СССР-ҙың тауҙарында ул бик ҡатмарлы диуар менеүҙәрен, шулай уҡ ете меңлектәрҙе башҡара. Башкировтың Коммунизм пигына Көньяҡ диуарынан менеүен айырып билдәләйҙәр. Күренекле альпинист, Эверестҡа беренсе совет экспедицияһында ҡатнашыусы Казбек Валиев Башкировтың Коммунизм пигына маршруты Эверестҡа күпкә ҡатмарлыраҡ тип әйткән.
Фигуралы шыуыу
Физкультура булараҡ фигуралы шыуыу
Әгәр күп булһалар — кимәлгә өҫтәп, йәш буйынса бүләләр. Яңғыҙаҡтарҙы, ғәҙәттә, дүрт-биш төркөмгә бүләләр, парлыларҙы — ике-өскә. Яңғыҙаҡтар һәм парлылар бер ҡыҫҡартылған программаны башҡара, бейеүселәр — ике бейеү.
Башкиров Владимир Леонидович
Биографияһы
1990 йылдар башында, «тимер шаршау» ҡолатылғандан һуң, Башкиров Гималаяларға менеүҙәргә күсә. Уның карьераһында тәүге һигеҙ меңлек 1991 йылдағы Аннапурна була (8091 м). Альпинистарҙың Мәскәү командаһы яңы маршрутты көньяҡ диуарҙың уртаһынан һалырға тырыша, әммә бер ҡатнашыусының йәрәхәтләнеүе арҡаһында (таш төшөү) 7850 метрлыҡ бейеклектән төшөргә мәжбүр була. Шулай булыуға ҡарамаҫтан Башкиров, В. Обиход, Н. Петров һәм С. Исаев бейеклеккә Бонингтон маршруты менән менә (көньяҡ диуарҙан).
1993 йылдың 16 майында Владимир Башкиров Эверестҡа менә (өҫтәмә кислородһыҙ). 1994 йылда көньяҡ диуарҙан Ама-Дабламға менә (Сергей Богомолов, Дмитрий Ботов һәм Сергей Голубцов менән берлектә ), ә киләһе йылдың 14 майында Дхаулагириҙы яулай (8167 м).
РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры Владимир Кавуненко фекеренә ярашлы, 1996 йылдың май айынан 1997 йылдың майына тиклем Башкиров тарихта булмаған тиңһеҙ менеүҙәр башҡара. 1996 йылдың 23 майында ул Макалаға менә (төньяҡ-көнбайыш тырпа һырты буйлап, 8463 м), 23 сентябрҙә Чо-Ойюға (8201 м) төньяҡ-көнбайыш тау битенән, 10 октябрҙә Шиша-Пангмуға (8013 м). 1997 йылдың 26 апрелендә Индонезияла Гималай экспедицияһы гиды булараҡ Башкиров Эверестҡа икенсе тапҡыр менеүҙе башҡара, ә 26 майҙа Лхоцзеның түбәһенә күтәрелә.
Владимир Башкиров ошо тауҙан төшкән саҡта 1997 йылдың 27 майында йөрәге туҡтауҙан вафат була.
Владимир Башкиров Рәсәй командаһының Урта Лхоцзеның түбәһенә менеүҙең идеологы була, 2001 йылдың майында был хыялы тормошҡа аша. Башкировтың исеме Чебоксар ҡалаһында студенттарҙың спорт-туристик клубына бирелгән.
Птань
Птань — Рәсәйҙәге йылға. Тула өлкәһе, Липецк өлкәһе, Орёл өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Красивая Меча йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Көньяҡ Аньва
Көньяҡ Аньва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Утьва йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
29 июль
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Грубе-Ю (Васях-Юган ҡушылдығы)
Грубе-Ю  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Васях-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Петровка (Хәйбулла районы)
Яңы Петровка (Новопетровское) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 302 кеше. Почта индексы — 453803, ОКАТО коды — 80255845005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Гусевка (Сотрина ҡушылдығы)
Гусевка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сотрина йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Алға (шишмә)
Алға («Гөлбикә» шишмәһе) — Башҡортостандың Дәүләкән районында урынлашҡан минераль сығанаҡ, гидрологик тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965 й.).
Алға — сульфат-кальцийлы сығанаҡ, Асылыкүл төркөмө шишмәләре араһында иң типик, Асылыкүл күле янындағы, уның көньяҡ — көнбайыш ярында, өс билдәле минераль сығанаҡтарҙың береһе. Сығанаҡ ер өҫтөнә үҙән төбөнән сыға, Яңы Тормош ауылы буйлап, күлгә ағып төшә. Аслы-Өйҙөрәк йылғаһындағы шишмә тирәһендә — өйрәктәр оялаған тал, муйыл, әлморондан торған әрәмә (рощица). Алға шишмәһенең һәм Өйҙөрәк йылғаһының үҙәнендә ҡуйы үләнле үҫемлек. 3 саҡрым алыҫлыҡта — Алға ауылы. Минераль һыуҙың барлыҡҡа килеүе Көнгөр ярусының гипслы тоҡомдары менән бәйле. Төрө буйынса шишмәнең һыуы аҙ күләмлә минералланған сульфат — кальцийлы һыуға ҡарай.
Мөһим фәнни әһәмиәте булараҡ сығанаҡ Башҡортостандың махсус һаҡланыусы гидрологик тәбиғәт ҡомартҡылары исемлегенә инә.
Муйыл майы
Муйыл майы— башҡорт халҡының бик затлы ризыҡтарынан һанала.
Дауа сифаттары
Муйыл майын әҙерләүе еңелдән түгел. Ә дауаһы инде һанап бөткөһөҙ. Муйыл емеше көслө тәбиғи антибиотик булып тора. Ашҡаҙан-эсәк буйындағы сит-ят микробтарҙы, шеш процестарын баҫа. Составындағы органик (лимон, алма һәм аскорбин) кислоталары организмдағы кислота-һелте нисбәтен көйләп кенә ҡалмай, иммун системаһын да нығыта. РР витаминына бай булыуы, холестерин күләмен тейешле миҡдарҙа тоторға булышлыҡ итһә, калийы артыҡ һыуҙан арындыра. Кальций менән калий икеһе бергә бөйөр эшмәкәрлеген, бүлеп сығарыу ағзаларының эшен сәләмәтлектә тоторға булышлыҡ итә. Яраларҙың бөтәшеүен тиҙләтә.
Һары май (аҡ май тип тә атайҙар), һөттөң (тимәк, май ҙа) үҫемлектәрҙән генә эшләнеүе күп нәмә тураһында һөйләй. Шуға һары май витаминдарға бик бай (А,Д,Е, К, С, В). Составындағы туйынған һәм туйынмаған май кислоталар (бөтәһе 150 төр тирәһе, шуның 20 -һе — организм дөрөҫ эшләһен өсөн алыштырғыһыҙ) миҡдары организм өсөн тейешле нисбәттә булыуы «артыҡ» холестериндан һаҡлай. Муйылдағы кальций холестерин күләмен тейешле миҡдарҙа тотоп, зарарлы тарҡалыу продукттарын сығарыуға булышлыҡ итһә, һөт майы кальцийҙың үҙен үҙләштерергә ярҙам итә. Халыҡ медицинаһында һары май тире ауырыуҙарынан, баш ауыртыуҙан, һыуыҡ тейеүҙән, тын юлдары сирҙәренән, шулай уҡ туберкулездан дауа итеп ҡулланыла, ашҡаҙан-эсәк яраларын бөтәштерә. Организмдары ҡаҡшаған, хәлһеҙләнгән кешеләр өсөн, бала имеҙеүсе һәм ауырлы ҡатындарға, балаларға алыштырғыһыҙ шифалы ризыҡ.
Цинна (ҡала)
Цинна (ҡала) (Zinna) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1494 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,2 км2. Диңгеҙ кимәленән 89 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4860 һәм автомобиль коды TO.
Пёделист
Пёделист (Pödelist) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 338 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,57 км2. Диңгеҙ кимәленән 169 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6618 һәм автомобиль коды — BLK.
Царевка (Лесная Тамбова ҡушылдығы)
Царевка — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лесной Тамбов йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, тамағынан Тамбов ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пымвашор
Пымва-Шор (Пым-Ва-Ю) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының һул ярына тамағынан 152 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бочкарёвка (Ҡырмыҫҡалы районы)
Бочкарёвка (Бочкарёвка) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 31 кеше. Почта индексы — 453023, ОКАТО коды — 80235820004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡунаҡхана
Ҡунаҡхана (франц. hôtel) — хеҙмәттәр йыйылмаһын күрһәткән (минимум — урынды, номерҙы һәм санузелды йыйыштырыу) берҙәм етәкселеге булған, билдәле бер һандағы бүлмәләрҙән торған торлаҡ. Күрһәтелгән хеҙмәтләндереүҙәргә һәм бүлмәләрҙе йыһазландырыуға ярашлы, ҡунаҡханалар төрлө кластарға бүленә. Рәсәйҙәге осһоҙло ҡунаҡхананың тарихи исеме — юлаусы йорто.
Ҡунаҡхана менән бәйле һөнәрҙәр:
Тарихы
Тәүҙә ҡунаҡханалар мөһим транспорт маршруттарындағы тораҡ пункттарҙа (йәки юл саттарында) юлаусылар ихатаһы булараҡ барлыҡҡа килә. Улар борон ҙур ҡалаларҙа булған. «Ҡунаҡхана» һүҙе башта юлаусылар йорто тигәнде аңлата. «Отель» (hôtel) һүҙе француз телендәге hôte (хужа) һүҙенән алынған. Сәйәхәт ваҡытында абруйлы кешеләр туҡтаған ябай ҡала йорто (hôtel particulier) боронғо заманда шулай аталған.
Яңы осорҙа сәйәхәтселәр һанының артыуы (сауҙа мөнәсәбәттәренең үҫеше, колониялаштырыу) ҡунаҡхана индустрияһының киңәйеүенә булышлыҡ итә. Эре ҡунаҡханаларҙың хәҙерге төрө XIX быуатта, сәнәғәт инҡилабы башланыу менән барлыҡҡа килә.
Рустә тәүге ҡунаҡханалар — «ямдар» — Урта быуаттарҙа барлыҡҡа килә. Улар бер-береһенән ат менән үтерлек алыҫлыҡта урынлашҡан булған. XV быуатта Ям приказы (Ямской приказ) етәкселек иткән почта станциялары булдырыла.
XVII быуатта Мәскәү дәүләтендә ил буйлап күп йөрөгән сауҙагәрҙәргә иҫәпләнгән сауҙа, юлаусылар, ҡунып сығыу йорттары төҙөлә. XVIII—XIX быуаттарҙа сәнәғәт етештереүе үҫеше һәм сауҙа мөнәсәбәттәренең киңәйеүе менән бәйле ҡала халҡы арта, яңы ҡунаҡханалар асыла. 1910 йылда Рәсәйҙә, юлаусылар ихаталарын һәм номерҙар яҙылған трактирҙарҙы иҫәпкә алмағанда, 4685 ҡунаҡхана иҫәпләнә. Ярлыларға ҡуналҡалар һәм мебель менән йыһазландырылған бүлмәләр тәҡдим ителгән. Уларҙың барыһы ла кәсеп булараҡ айырым кешеләр тарафынан асылған.
Сауҙа йорто, ябай ҡунаҡханаларҙан айырмалы рәүештә, ҡатмарлы сауҙа комплексы булып торған. Ул сауҙа рәттәрен (кибет һәм магазиндар), келәттәрҙе, ҡунаҡханалар менән биналарҙы берләштергән. Һуңғыларында сит ил ҡунаҡтары йәшәгән һәм килешеүҙәр төҙөгән. Петр тиклемге Мәскәүҙә улар милли нигеҙҙә урынлаша: немец, голланд, грек, әрмән, «аглицкий» һәм башҡа ҡунаҡ йорттары. Иң ҙур ҡунаҡ йорттары стеналар һәм инеү ҡапҡаһы булған башнялар менән уратып алына.
Донъяла
1996 йылда донъяның 40 илендә һәр береһендә 100 меңдән ашыу ҡунаҡхана фонды була. Туризм йүнәлеше алған һәм яңыраҡ баҙарға сыҡҡан илдәр менән сағыштырғанда, традицион туристик илдәрҙә отелдәрҙең уртаса күләме бер аҙ аҙыраҡ.
13 декабрь
13 декабрь — григориан стиле буйынса йылдың 347-се көнө (кәбисә йылында 348-се). Йыл тамамланыуға 18 көн ҡала.
Ҡунаҡхана
СССР-ҙа
Совет власы ваҡытында бөтә ҡунаҡханалар дәүләт милкенә әйләндерелә һәм урындағы Советтар ҡарамағына тапшырыла. Коммуналь предприятиелар икеләтә буйһона: халыҡ депутаттарының урындағы Советтары ҡунаҡхана базаһын үҫтереү һәм файҙаланыу-финанс эшмәкәрлеген планлаштырыу мәсьәләләрен хәл итә, ә союздаш республикаларҙың Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы ҡағиҙәләр, нормативтар, ҡулланмалар әҙерләй, урындағы коммуналь органдарҙың эшен күҙәтә.
13 декабрь
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Ҡунаҡхана
СССР-ҙа
Туризмды үҫтереү өсөн 1933 йылда СССР-ҙа сит ил туризмы буйынса «Интурист» дәүләт акционерҙар йәмғиәте «Отель» Бөтә Союз акционерҙар йәмғиәте менән берләштерелә һәм үҙ ҡарамағына ҡунаҡханалар, ресторандар һәм автотранспорт селтәрен ала.
13 декабрь
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Ҡунаҡхана
СССР-ҙа
1990 йылға «Интурист» ил иҡтисадының үҙ аллы тармағы булараҡ формалаша. Уның 54 мең урынлыҡ 107 туристик предприятиеһы була.
Рәсәйҙә
1997 йыл да Рәсәй ҙә (дөйөм сумманың %) була:
2000 йылға Рәсәй баш ҡалаһының ҡунаҡхана-туристик комплексы 154 ҡунаҡхананы (баҙарҙағы дөйөм ятаҡтарҙан һәм ҡунаҡханаларҙан тыш), 4000-дән ашыу туристик фирманы, 14 страховка компанияһын һәм 16 автотранспорт предприятиеһын берләштерә.
Ҡунаҡхана селтәрҙәре (сылбырҙар)
Ҡунаҡханалар селтәре (ингл. hotel chains) — билдәле бер исем һәм фирма атамаһын ҡулланған, ҡулланыусыларҙың билдәле бер дөйөм үҙенсәлектәренә эйә булған һәм берлектәге маркетинг эшмәкәрлеге алып барған ҡунаҡханалар төркөмө. Ҡунаҡханалар селтәре менән идара итеүсе уның хужаһы йәки уртаҡ милексеһе була ала, уның менән идара итә йәки ҡулланылған килешеүҙәр нигеҙендә уның эшмәкәрлеген күҙәтеп бара ала.
Халыҡ-ара ҡунаҡхана-ресторан ассоциацияһы (ингл. International Hotel & Restaurant Association) ҡунаҡхана сылбырҙарын өс категорияға бүлә:
Донъя ҡунаҡхана бизнесында ҡунаҡхана селтәрҙәре әһәмиәтенең артыу процесы ярайһы уҡ ҡапма-ҡаршылыҡ менән ҡылыҡһырлана: бер яҡтан, халыҡ-ара ҡунаҡхана корпорациялары үҙ позицияларын көсәйтә, икенсе яҡтан-күп илдәрҙә халыҡ-ара гиганттар менән ярышҡан үҙ милли ҡунаҡхана селтәрҙәре булдырыла һәм уңышлы эшләй. Милли ҡунаҡхана селтәрҙәре булдырыу ҡунаҡхана индустрияһына идара итеүҙең һөҙөмтәлелеген күтәреү һәм артабан үҫешеү өсөн кәрәкле импульс бирә ала. Ҡунаҡхана операторҙарының селтәе барлыҡҡа килеүе ҡунаҡханаларҙың эшләүенең юғары стандарттарын һәм технологияларын корпоратив кимәлдә таратырға һәм шуның менән хеҙмәтләндереүҙең сифатын һәм уларҙың эшмәкәрлегенең һөҙөмтәлелеген күтәреүгә өлгәшергә мөмкинлек бирә.
Шулай уҡ ҡунаҡхана селтәрҙәренең икенсе классификацияһы ла бар, уның буйынса ике төп төр айырыла:
Ҡунаҡханалар селтәре төрлө ысулдар менән берләшә ала. Вертикаль интеграция булғанда ҡунаҡхана корпорациялары баҙарҙың һәр сегментында — люкс, беренсе класлы һәм эконом — милеккә эйә булырға ынтыла.
Миҫал итеп люкс класында Choice Hotels отелдәре селтәрен килтерергә мөмкин. Улар Clarion Inn исеме аҫтында билдәле. Quality Inn, Quality Suites урта класлы, Comfort Inn, Friendship Inn, Rodeway — бюджет класлы, ә Sleep Inn эконом класлы ҡунаҡханалар булып торалар.
Горизонталь интеграция — ҡунаҡхана селтәрҙәренең ҡатнаш тармаҡтар корпорацияларына инеүе. 1940-сы йылдар аҙағында Pan American компанияһы үҙенең Inter-Continental ҡунаҡханаларының тәүгеһен асҡандан һуң, башҡа авиакомпанияларҙың ҡайһы берҙәре ҡунаҡханалар һатып алып һәм улар менән идара итеп, горизонталь интеграция тәжрибәһе туплай башлай. Элек алыҫ араларға пассажирҙар ташыу менән генә шөғөлләнгән, хәҙер иһә рейстар араһында пассажирҙарҙы урынлаштырыуҙы үҙ өҫтөнә алған авиакомпанияларҙың бындай үҫеше тәбиғи күренә. Һуңынан уларҙың яңы мөлкәте менән нимә эшләүе компанияның стратегик мәнфәғәттәренә бәйле. Мәҫәлән, Nikko Hotels элек-электән Japan Airlines авиакомпанияһының милке булып тора, һәм ул уларҙан баш тартырға йыйынмай. Ә American Airlines (American Airlines) һәм United Airlines (United Airlines) авиакомпаниялары ҡунаҡхана бизнесындағы акциялар пакетын, күрәһең, һуңғы йылдарҙа финанс ҡыйынлыҡтары кисереү һөҙөмтәһендә һатҡан. Шулай уҡ ҡунаҡхана селтәрҙәренең корпоратив һәм ассоциатив төрҙәре бар. Корпоратив ҡунаҡханалар селтәре — ул берҙәм буйһоноуҙа торған, берҙәм стандарттар системаһын, матди-техник базаны һәм хеҙмәттәрҙе күҙәтеүсе берләшкән ҡунаҡхана предприятиелары. Шул уҡ ваҡытта ассоциатив ҡунаҡхана селтәре — ул бойондороҡһоҙ үҙ аллы ҡунаҡхана предприятиеларының килешеү нигеҙендә ваҡытлыса берекмәләре.
Ҙур донъя ҡунаҡхана селтәрҙәре —Four Seasons Hotels and Resorts, Hilton Hotels & Resorts, Global Hyatt Corporation, Swissôtel Hotels & Resorts, InterContinental, Le Meridien, Ritz-Carlton, Huazhu Hotels Group.
Төркөмләү
Бөтә донъя туристик ойошмаһы туристар һәм сәйәхәтселәр өсөн торлаҡ объекттарын төркөмләүҙең бер нисә вариантын тәҡдим итә. Стандарт — бөтә торлаҡ объекттары ике категорияға бүленә — коллектив һәм индивидуаль.
Ҡунаҡхана селтәрҙәре брендтарының популярлығына ҡарамаҫтан, ҡунаҡханаларҙың күбеһе улар менән бер нисек тә бәйле түгел һәм үҙаллы эшләй. Шулай уҡ ҡунаҡхана брендтары йә бөтөнләй төп компанияныҡы булған берҙәм ҡунаҡханалар селтәрен тәшкил итә(мәҫәлән, Hilton, Kempinski, Radisson, Swissôtel)),, йә иһә үҙ ҡунаҡханаларының бренд стандарттарына тап килеүен үҙҙәре күҙәтергә тейеш булған франчайзинг нигеҙендә шәхси хужаларға тапшырыла (мәҫәлән, Best Western). Франчайзинг һәм милексе менән идара итеү юридик хоҡуҡтар күләме һәм табышта ҡатнашыу өлөшө ҡарашынан идара итеү ысулының поляр торошо булып тора. Шулай уҡ ҡуртым килешеүе нигеҙендә идара итеү ысулы бар. Бер нисә ваҡ бренд бронләү перспективаһын киңәйтеү һәм маркетингты дөйөмләштереү маҡсатында дөйөм системаға берләштерелә ала (мәҫәлән, Choice Hotels берекмәһе).
Ҡунаҡханаларҙың йондоҙ системаһы
Ҡунаҡхана хеҙмәттәренең хаҡы һәм сифаты ҡунаҡхана төрөнә бәйле. XX быуаттың һуңғы тиҫтә йылдарындағы туристик үҫеш арҡаһында бөтә ерҙә лә хеҙмәтләндереү сифаты нормалары һиҙелерлек артты. Шулай уҡ ҡунаҡхана кимәлен билдәләү еңелерәк булһын өсөн төркөмләүҙең йондоҙ системаһы индерелә (бер йондоҙҙан биш йондоҙға тиклем). Дөйөм алғанда, был классификация түбәндәгесә:
Дёля-Налима-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Республика башҡорт лицей-интернаты
Республика башҡорт лицей-интернаты (Республиканский башкирский лицей-интернат) — Өфөлә 12—16 йәш балларға уҡыу йорто.
Лицей тураһында
ГБОУ Республика башҡорт лицей-интернаты 1992 йылда Өфө ҡалаһында башҡорт-төрөк лицейы тип асыла, ләкин 2003 йылда уны республика башҡорт-лицейы тип үҙгәртәләр.
Мәскәү университеты етәкселәре
Директорҙар һәм ректорҙар (1755 йылдан башлап) — Мәскәү университеты
Бәрәс (фильм, 2014)
Бәрәс (Kuzu) — төрөк-немец драматик фильмы, 2014 йылда режиссёр  Кутлуг Атаман тарафынан төшөрөлгән. Фильмдың премьераһы 64-се Берлин халыҡ-ара кинофестиваленең  «Панорама» секцияһы сиктәрендә үтә.
Сюжеты
Фильмда ваҡиғалар бер ауылда бара. Ғаилә улдарының өлкән тормошҡа күсеүен байрам итеү уңайынан банкет үткәрергә аҡса туплай. Был ниәтте тормошҡа ашырғанда ғаиләгә бик күп ауырлыҡтар аша үтергә тура килә.
Фильмды төшөрөү
Фильмдың бер өлөшө режиссёр  Кутлуг Атамандың тыуған ҡалаһы Эрзинжанда төшөрөлә. Берлин халыҡ-ара кинофестивалендә награданы алған саҡта әйткән телмәрендә Кутлуг Атаман былай ти: "Мин был наградамды тыуған илемә һәм  Эрзинжанға тапшырам".
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Ситовая Меча
Ситовая Меча — Рәсәйҙәге йылға. Тула өлкәһе, Липецк өлкәһе, Орёл өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Көньяҡ Берёзовка
Көньяҡ Берёзовка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лолог йылғаһының һул ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пятомбойю
Пятомбойю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колвавис йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Десятка (Тавда ҡушылдығы)
Десятка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының уң ярына тамағынан 215 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ростов дәүләт медицина университеты
Ростов дәүләт медицина университеты- Көньяҡ Рәсәйҙең Дондағы Ростов ҡалаһындағы юғары уҡыу йорто, эре уҡыу-уҡытыу, фәнни һәм дауалау үҙәге базаһы.
Тарих
Университеттың исемдәре:
Чадрас
Чадрас (Zschadra?) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3 311 кеше йәшәй. Майҙаны — 32,47 км2. Диңгеҙ кимәленән 189 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4680 һәм автомобиль коды MTL.
Вельбслебен
Вельбслебен (Welbsleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 743 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,06 км2. Диңгеҙ кимәленән 200 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6333 һәм автомобиль коды — MSH.
Сухая Плота
Сухая Плота — Рәсәйҙәге йылға. Тула өлкәһе, Липецк өлкәһе, Орёл өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Турдей йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Красивая Меча йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дзёля-Ю (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Куркин (Яңы Әбделмән)
Яңы Куркин (Яңы Әбделмән) — ауыл. Башҡортостан Республикаһы Салауат районының хәҙерле Лағыр ауыл Советы биләмәһенә тура килгән, (нисәнсе йылда) бөткән ауыл.
Тарихы
Нигеҙләнгән ваҡыты аныҡ билдәле түгел, яҡынса XIX быуат уртаһы, әммә 1895 йылда ул ауыл булараҡ формалашҡан була. Иҫке Әбделмән Мөрсәлим станцияһынан 37 саҡырым алыҫлыҡта урынлашһа, Яңы Әбделмән — 34 саҡырымда тип теркәлә. Яңы Әбделмән ауылында, нигеҙҙә, рустар йәшәй. Иҫке ауыл Оло Ләҙе (Лазя) йылғаһы буйында ултырһа, яңыһы Кесе Ләҙе ярында урынлаша. Йылға буйында ике ауылдың да үҙ тирмәне була. 1859 йылда Яңы Әбделмән ауылында 40 йорт иҫәпләнә. 1920 йылғы иҫәп алыу мәғлүмәттәре буйынса Яңы Куркин ауылы ғына теркәлә. Унда 89 йортта 445 рус ғаиләһе йәшәй. Артабанғы йылдарҙа халҡының ҡатнаш булыуы күҙәтелә: рус, татар һәм башҡорттар йәшәй.
2002 йылда сыҡҡан «Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙләгендә» Иҫке Куркин ауылы телгә алынһа ла, Яңы Куркин ауылы бөтөнләй индерелмәгән. Ә 1953 йылда нәшер ителгән «» белешмәһендә Яңы Куркин ауыл Советына Бунакова, Остроумовка, Иҫке Куркин ауылдары ҡарай.
Уҙған быуаттың 80-90-сы йылдарында ауылда бер нисә ғаилә йәшәй, унда клуб, магазин була. Әлеге ваҡытта ташландыҡ ауыл биләмәһендә Яҙғыйорт ауылынан шәхси эшҡыуар Владимир Лупеев Алтай маралдарын үрсетеү менән шөғөлләнә.
Этимологияһы
Ауылдың тәүге исеменең — Әбделмән — килеп сығышы билдәле булһа ла, ҡасан һәм нисек итеп уның Куркинға әйләнеүе — билдәһеҙ. «Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙләгендә» Иҫке Куркин Иҫке Куркино тип яҙылһа ла, атаманың Куркин фамилияһынан килеп сығыуы мөмкин, сөнки Рәсәйҙә был фамилия киң таралған. Иҫке һәм Яңы Куркин ауылдарында ла ошо фамилиялы ғаиләләр йәшәй. Мәҫәлән, Иҫке Куркин ауылынан Бөйөк Ватан һуғышында Куркин Никандр Матвеевичтың ҡатнашып вафат булыуы тураһында мәғлүмәт бар. Һуңынан да, ауыл бөткәнгә тиклем дә, унда Куркин фамилиялы кешеләр йәшәй.
Ғәрәбстан ярымутрауы
Ғәрәбстан ярымутрауы — көньяҡ-көнсығыш Азияла ярымутрау. Донъяла иң боронғо ярымутрау. Уның майҙаны 3 250 мең км². Был ярымутрауҙы Ҡыҙыл һәм Ғәрәбстан диңгеҙҙәре, Фарс, Оман һәм Аден ҡултыҡтары һыуҙары менән йыуыла.
Ғәрәп ярымутрауында Сәғүд Ғәрәбстаны, Катар, Кувейт, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре, Оман һәм Йәмән дәүләттәре урынлашҡан.
Шевырляй
Шевырляй — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лесной Тамбов йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, тамағынан Тамбов ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тимфи
Ти́мфи (Τύμφη) — Грециялағы тау. Илдең көнбайыш өлөшөндә Янина префектураһында урынлашҡан. Был так бейеклеге буйынса Грецияла алтынсы урында тора. Тауҙың өс түбәһе бар. Иң бейек бүбәһе  диңгеҙ өҫтө кимәленән 2497 метр бейеклектә,  Гура  2467 метр һәм  Астрака  2432 метр. Тауҙың оҙонлоғо көнсығыштан кҡнбайышҡа яҡынса 20 - 25 километр, төньяҡтан көньяҡҡа киңлеге 15 километр.
Тимфи тауы ипкенендә альп тибындағы Драколимни күле урынлашҡан.
Этимиология
Τύμφη төрлө формала әйтелеүе мөмкин: Тимфи, Tymphe, тимфи йәки Tymphi. Һүҙ нимә аңлата икәне билдәһеҙ, әммә был һүҙ боронғо замандар уҡ ҡулланылып килә. "Тимфа" йәки "Stymphe" атамаларын боронғо географ Страбон ҡулланған, шулай уҡ тау атамаһын Тимфея өлкәһе һәм тауҙа йәшәгән боронғо ҡәбилә йөрөтә.
Тау түбәләре этимиологияларына килгәндә, улар башлыса грек теленән килеп сыҡҡан. Иң бейек Gamíla (Γκαμήλα, [gaˈmila]) түбәһе "дөйә" тигәнде аңлата; Karterós (Καρτερός, [karteˈros]) "ҡеүәтле"; Мегала Lithária (Μεγάλα Λιθάρια, [meˈɣala liˈθarja]) грек телендә "оло таштар" тигәнде аңлата; Astráka (Αστράκα, [aˈstraka]) грек телендә "улаҡ"; һәм Lápato (Λάπατο, [ˈlapato]) - былар грек телендә "ҡуҙғалаҡ". Грек теле менән бәйле булмаған түбәләр араһында Гоура (γκορρα ,[ggura]) албан телендәге gur "Ҡая" тигәнде аңлата; Tsoúka Róssa (τσοκκα ρσσσα ,[ttsukarosrosa]) ароматан телендә "ҡыҙыл ҡая" тигәнде аңлата.
Көньяҡ Лопья
Көньяҡ Лопья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лопья йылғаһының уң ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Балтас районы
Балтас районы (Балтачевский район) — Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге — Иҫке Балтас ауылы. Майҙаны — 1598 квадрат километр.
Географик урыны
Район Башҡортостан Республикаһының төньяғында, Өфөнән төньяҡҡа 220 км һәм Көйәҙе тимер юл станцияһынан (Пермь крайы) көньяҡ-көнсығышҡа табан 70 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Көнсығышта — Ҡариҙел һәм Асҡын, көнбайышта Борай, көньяҡта — Мишкә һәм төньяҡта — Тәтешле райондары менән сиктәш.
Ҡыҫҡаса тарихы
1930 йылдың 20 авгусында Иҫке Балтас районы булараҡ ойошторола, район составына Бөрө кантоны улустары инә, 1933 йылдың 20 сентябренән хәҙерге исемен йөрөтә. 1963 йылдың 1 февралендә бөтөрөлә, биләмәһе Борай районы составына индерелә. 1965 йылдың 4 ноябрендә яңынан ойошторола.
Халҡы
Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 15,5 кеше/ км². Районда 15 ауыл Советы, 79 ауыл торама пункты, иң ҙурҙары: Иҫке Балтас (5,6 мең кеше), Һәйтәк (0,7 мең), Көндәшле (0,6 мең) ауылдары.
2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ һанын иҫәпкә алыу мәғлүмәттәре буйынса: башҡорттар — 51,1 %, татарҙар — 31,2 %, мариҙар — 12,6 %, урыҫтар — 2,5 %, удмурттар — 2,3 %, башка — 0,3 %.
Рогозина (Сандивей ҡушылдығы)
Рогозина — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сандивей йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хәлидиә
Нәҡшбәндиә Хәлидиә, Хәлидилек йәки Хәлидиә — Исламда шәйех Хәлит әл-Бағдади заманынан (1779—1827) башланған сөнниҙәрҙең Нәҡшбәндиә суфыйҙар тәриҡәтенең бер тармағы. Йәғни үҙ исемен тәриҡәттең был тармағы шәйех әл-Бағдади исеменән алған.
Нәҡшбәндиә тәриҡәтенең хәлиди тармағы
Башҡортостанда был тармаҡтың иң атаҡлы вәкиле — башҡорт шәйехе, ишан Рәсүлев Зәйнулла Хәбибулла улы (1833—1917).
Арыҫланов Мөхәмәт Нуриәхмәт улы
Арыҫланов Мөхәмәт Нуриәхмәт улы (2 февраль 1910 йыл — 20 октябрь 2001 йыл) — сәхнә биҙәүсе рәссам, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1937 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. РСФСР‑ҙың (1980) һәм Башҡорт АССР-ының (1968) халыҡ рәссамы, РСФСР‑ҙың (1954) һәм БАССР‑ҙың (1943) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Башҡорт АССР‑ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1973). Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1955, 1971).
Биографияһы
Мөхәмәт Нуриәхмәт улы Арыҫланов 1910 йылда Өфө губернаһының Мәмәк ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Кушнаренко районы) күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә туғыҙынсы бала булып тыуа. Тәүге биш малай сабый саҡта уҡ үлә. Шәкирә, Рәхилә, Рәхимә исемле ҡыҙҙарҙан һуң Мөхәмәт донъяға килә.
1926 йылдан 1929 йылға тиклем Өфө сәнғәт техникумының художество бүлегендә уҡый.
1934 йылда Ленинградта И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург дәүләт академия рәсем сәнғәте, скульптура һәм архитектура институтының профессор Рудольф Рудольфович Френц класы буйынса 4 курсын тамамлай. Уның уҡытыусылары араһында Кузьма Сергеевич Петров-Водкин, академик Бродский Исаак Израилевич, А. Богушев була. Институтта уҡыған сағында ул М. Горький менән дә осраша. 1932 йылда Арыҫлановтың ата-әсәһенә кулак мөһөрө баҫыла, ә үҙен 1934 йылда, социаль сығышын йәшереүҙә ғәйепләп, рәсем сәнғәте институтынан ҡыуалар. Артабан ул Өфөгә әйләнеп ҡайта һәм театрға эшкә килә.
1934—1936 йылдарҙа беренсе Башҡорт колхоз-совхоз театрында (Баймаҡ) эшләй. Театрҙың рәссамы. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлеше — монументаль спектаклдәрҙе биҙәү.
1936—1944 йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрында эшләй. 1938 йылдан алып бер үк ваҡытта Башҡорт опера һәм балет театрында ла эшләй. Заһир Исмәғилевтың «Ағиҙел тулҡындары» һәм Муҡан Төлебаевтың «Биржан менән Сара» операларына декорациялар өсөн 1973 йылда Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы мнән бүләкләнә.
Яңы Украинка (Хәйбулла районы)
Яңы Украинка (Новоукраинка) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 233 кеше. Почта индексы — 453805, ОКАТО коды — 80255840004.
Арыҫланов Мөхәмәт Нуриәхмәт улы
Биографияһы
1944 йылдан алып 30 йылдан ашыу Башҡорт опера һәм балет театрында баш рәссам була. 1976 йылда хаҡлы ялға сыға. Арыҫланов — башҡорт театр декорация сәнғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
Яңы Украинка (Хәйбулла районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Арыҫланов Мөхәмәт Нуриәхмәт улы
Биографияһы
1937 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы була, Башҡорт АССР-ы Мәҙәниәт иинистрлығы ҡарамағындағы Художество Советына ағза итеп һайлана. 1954—1955 йылдарҙа Башҡортостан Рәссамдары союзы рәйесе. 70 йылдарҙа Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының художество бүлегендә уҡытыусы булып эшләй.
Атаҡлы рәссам-сәхнә биҙәүсенең эштәре А. А. Бахрушин исемендәге үҙәк дәүләт театр музейында, Дәүләт Третьяковка галереяһында һәм М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында һаҡлана.
Ғаиләһе
Арыҫлановтың ҡатыны — опера йырсыһы, Рәсәй Федерацияһының Һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы Сәлиғәскәрова Мәғәфүрә Ғәлиулла ҡыҙы.