cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пата
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
17 декабрь
17 декабрь — григориан стиле буйынса йылдың 351-се көнө (кәбисә йылында 352-се). Йыл тамамланыуға 14 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Михайлов Владимир Сергеевич (Новойл)
Михайлов Владимир Сергеевич (22 сентябрь 1948 йыл ) — совет һәм партия эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының Мандат комиссияһы ағзаһы, Юғары совет президиумы ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Биографияһы
Михайлов Владимир Сергеевич 1948 йылдың 22 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Мәләүез районы Сухаревка ауылында тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле — 1971  йылда  Башҡортостан ауыл хужалығы институтын  тамамлаған.
Хеҙмәт юлын, 1971 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлағас «Ашҡаҙар» инженер һәм баш инжерен булып башлай. Артабан Мәләүез районы ауыл хужалығы идаралығында баш инженер булып эшләй. 1980 йылдан КПСС-тың Мәләүз районы ҡала комитетыныңауыл хужалығы мөдире булып эшләй. 1982 йылдан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының инструкторы, консультанты.
1991—1992 йылдарҙа «Сельхозхимия» берекмәһе рәйесе урынбаҫары. 1992 йылдан «Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводы» директоры урынбаҫары. 1998 йылдан Өфө ҡалаһы Калинин районы администрацияһы башлығы. 1991—1996 йылдарҙа Дәүләт йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. 1998 йылдан Өфө ҡала советы депутаты.
Благовещен районы, 185-се Благовещен һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының Мандат комиссияһы ағзаһы.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы
Айманов Шәкен Кенжетай улы
Шәкен Кенжетай улы Айманов (ысын исеме — Шаһкәрим (Шаһкерім Шәкен Кенжетайұлы Айманов; 1914—1970) — совет һәм ҡаҙаҡ актёры һәм театр һәм кино режиссёры. СССР-ҙың халыҡ артисы (1959).
Биографияһы
1914 йылдың 2 (15) февралендә Баян-Ауылда (башҡа сығанаҡтар буйынса — Баянауыл районында ) (хәҙер —(хәҙер Ҡаҙағстандың Павлодар өлкәһе) малсы-крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Сығышы менән Арғын Урта ҡәбиләһенең Һөйөндөк ырыу составындағы Айҙабол ырыу араһынан.
1928 йылда урта мәктәпте тамамлай .1931—1933 йылдарҙа Семипалатинскиҙа Ҡаҙаҡ педагогия техникумында уҡый.
1933 йылда яҙыусы Г. М. Мусрепов саҡырыуы буйынса Алматыға килә һәм Ҡаҙаҡ драма театрының труппаһына ҡабул ителә (хәҙер М. О. Ауэзов исемендәге Ҡаҙаҡ дәүләт академия драма театры), 1947—1951 йылдарҙа — ошо театрҙың баш режиссёры һәм художество етәксеһе, унда 1953 йылға тиклем эшләй.
Театрҙа эшләгән осорҙа психологик характеристика сағыулығы хас булған актёрлыҡ оҫталығын күрһәтә.
Яңы Ҡыйышҡы
Яңы Ҡыйышҡы (Новые Киешки) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1105 кеше. Почта индексы — 453013, ОКАТО коды — 80235845001.
Айманов Шәкен Кенжетай улы
Биографияһы
1938 йылдан кинола төшә, 1954 йылда — «Каҙаҡфильм » киностудияһы режиссёры.
Яңы Ҡыйышҡы
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Айманов Шәкен Кенжетай улы
Биографияһы
Үҙенең ҡаҙаҡ драма театрында карьераһын башлай һәм уғ 20 йыл ғүмерен арнай. Йәш актёрҙан алып баш режиссёр һәм художество етәксеһенә тиклем юлды үтә
Яңы Ҡыйышҡы
Билдәле шәхестәр
.
Айманов Шәкен Кенжетай улы
Биографияһы
1953 йылда театрҙан киноға күсә. «Мин театрҙы яратам, әммә кино кеүек театр тамашасаны шул тиклем солғап ала алмай. Спектакль бер генә теартҙа, иң яҡшы осраҡта — бер нисә театрҙа, бара. Ә фильмды тиҫтәләрсә мең кеше ҡарай».
Леманка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Айманов Шәкен Кенжетай улы
Биографияһы
«Һаҡалһыҙ алдаҡсы» фильмында ул сценарийҙың авторҙашы, режиссёр-ҡуйыусыһы һәм төп ролде башҡарыусыһы булараҡ сығыш яһай «Беҙҙең һөйкөмлө табип» картинаһы уға бөтә Союз данын алып килә. Был фильмда Айманов тәүге тапҡыр «камео» элементын ҡуллана. «Теүәтәйле фәрештә» картинаһының сценарийы тормоштан алынған. Аймановтың туған тейешле Айнагөл апаһы үҙенең кесе улын өйләндерергә уйлап, кәләш эҙләй. 1963 йылда Халыҡ-ара Мәскәү кинофестивалендә йәшерен директива буйынса совет фильмы еңергә тейеш була. Жюри икегә бүленә. Хәл иткес тауыш итальян Федерико Феллини файҙаһына була. Был тауышты кинорежиссёр Айманов бирә. Мәскәүҙәге Беренсе Бөтә донъя кинофестивалендә бейеү буйынса ярыш ойошторола. Ул саҡта тәүге тапҡыр «Буги-вуги» бейеүен башҡаралар. Айманов американ кино йондоҙо Элизабет Тейлор менән бейей һәм һәм беренсе урынға лайыҡ була.
1963 йылдан — Ҡаҙаҡ ССР-ының композиторҙар союзы идаралығының беренсе секретары.
Ҡаҙаҡ ССР-ының 4-се һәм 7-се саҡырылыш Юғары советына депутат итеп һайлана.
1940 йылдан — ВКП(б) ағзаһы.
Шәкен Айманов 56-сы йәше менән барғанда ДТП-ла һәләк була: 1970 йылдың 23 декабрендә Мәскәүҙә Горький урамында бер машина бәреп китә. Алматылағы Үҙәк зыяратта ерләнгән.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Леманка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бохари
әл-Боха́ри (البخاري), Бохари́ — кешенең Бохара ҡалаһынан икәнен күрһәтеүсе нисбә, аҙаҡтан фамилияға әйләнә.
Бетсуканас
Бетсуканас — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Аргут (Ак-Алаха) йылғаһының уң ярына тамағынан 214 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тышҡы разведка академияһы
Элекке Ҡыҙыл Байраҡлы Ю. В. Андропов исемендәге СССР КГБ институты. 1991 йылдың октябренә тиклем Беренсе баш идаралыҡ (тышҡы разведка), артабан СССР Үҙәк тышҡы разведка хеҙмәте буйһоноуында була. 1991 йылдың декабрендә Рәсәй Федерацияһы Тышҡы разведка хеҙмәте ойошторолғандан һуң, институт уның ҡарамағына күсә һәм Тышҡы разведка академияһы итеп үҙгәртелә.
Тарихы
Академия 1938 йылдың 3 октябрендә Иосиф Сталиндың шәхси бойороғо буйынса Махсус тәғәйенләнеш мәктәбе (ШОН) булараҡ асыла, уҡыу йортона Мәскәү яны урман массивында 5 объект бүлеп бирелә. 1943 йылда Махсус тәғәйенләнеш мәктәбе СССР дәүләт именлеге Халыҡ комиссариатының 1-се идаралығының разведка мәктәбе (РАШ) тип үҙгәртелә. 1948 йылдың сентябренән РАШ юғары разведка мәктәбе (ВРШ) исеме ала. КГБ системаһында һәм көндәлек тормошта яҙышҡанда уны шулай уҡ 101-се мәктәп тип тә атайҙар. 1967 йылдың 19 декабрендә дәүләт хәүефһеҙлеген тәьмин итеүҙә юғары разведка мәктәбе тәрбиәләнеүселәре индергән өлөшө өсөн, ул Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә. Ә тағыла бер йылдан юғары разведка мәктәбе юғары уҡыу йорто хоҡуғы менән СССР КГБ-ның Ҡыҙыл Байраҡлы институты (КИ) итеп үҙгәртелә. Һалҡын һуғыш осоронда яңы кафедралары барлыҡҡа килә. Юрий Андропов вафат булғандан һуң институтҡа уның исеме бирелә. 1994 йыл аҙағында Тышҡы разведка академияһы тип үҙгәртелә (АВР). 2018 йылдың октябренә ҡарата академия Андропов исемен йөрөтә.
Бүләктәре
- Жуков ордены
- Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1967)
Начальниктары
Гриднев, Вячеслав Васильевич (1954—1960), генерал-майор
Мортин, Федор Константинович (1966—1967), генерал-лейтенант
Гусев Николай Павлович (1967—1971), дәүләт хәүефһеҙлеге полковнигы
Павлов Виталий Григорьевич (1971—1973), генерал-лейтенант
Зайцев, Иван Иванович (1973—1986)
Орлов Георгий Александрович (1986—1991), генерал-майор
Ревин, Валентин Алексеевич (1991—1997), генерал-лейтенант
Грибин, Николай Петрович (1997—2007), генерал-лейтенант
Губернов, Владимир Петрович (2007 йылдан алып), генерал-лейтенант
Ярамакода-Яха (Нгарка-Недарма-Яха ҡушылдығы)
Ярамакода-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нгарка-Недарма-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Бад-Бланкенбург
Бад-Бланкенбург (Bad Blankenburg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 7047 кеше йәшәй. Майҙаны — 35,56 км2. Диңгеҙ кимәленән 220 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7422 һәм автомобиль коды — SLF.
Помпеи
Помпе́и (, Pompei, Pompei; Πομπηία) — 79 йылдың 24 авгусында атылған Везувий вулканы көлө аҫтында күмелеп ҡалған Италияның Камапания өлкәһендә Неапольдын йырыҡ түгел урынлашҡан Боронғо Рим ҡалаһы.
Хәҙерге көндә — асыҡ һауалағы музей. ЮНЕСКОның бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән. Бөтә донъяға билдәле Помпеи ҡалаһы Италияның көньяғында Везувий вулканы итәгендә урынлашҡан. 79 йылдың 24 авгусында вулкан атылы башлағас ҡала көл аҫтында ҡала. Бөгөнгө көндә был ҡаланы күрергә бөтә донъянан туристар ағыла.
1594 йылда был ҡаланы, һәләкәттән һуң быуат ярым ваҡыт үткәс, ҡаҙыу эштәре барышында табалар. 1748 йылдан башлап был урында ҡаҙыу эштәре башҡарыла. Был ҡаланың мозаикалы стеналары, иҙәндәре, храм, амфитеатр, мунса ҡалдыҡтары, йорттар, ҡала ҡапҡаһы янындағы некрополь һәм башҡа нәмәләр табыла.
Яндобова
Яндобова — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иткла йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Пелья
Пелья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пароп йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Помпеи
1870 йылда ике метрлыҡ көл һәм һөрөм аҫтында ҡалған кеше мәйеттәре ятҡан бушлыҡтар табыла. Был бушлыҡтарға шыйыҡ гипс һалып, ул замандағы кешеләрҙең һыны реконструкциялана. Шуныһы ҡыҙыҡлы: кемдәрҙер ғаиләһе менән ашап ултыра, ашарға бешерә, кейем тегә — уларҙы вулкан шул көйө ҡаплаған. Был фигуралар Помпеи музей ҡурсаулығында винтиналарҙа һаҡлана. Ике мең йыл элек матди үҫешке ирешкән ҡала рухи бөлгөнлөккә төшкән. Ҡала аристократияһы күнел асыу өсөн төрлө саралар үткәргән. Эскеселек, зина ҡалыу, фәхишәлек ҡала кешеләре өсөн ят түгел.
1961 йылдан һуң ҡалала реставрация эштәре башҡарыла. Ҡаланың 20-25 % өлөшөндә ҡаҙыу эштәре башҡарылған.
Яндобова
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пелья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Прут походы
Тарих башы
Төрөктәр яғынын һуғыш ҡырым татарҙарының һәм Асман империяһы вассалдарының Украинаға ҡышҡы һөжүмдәре менән генә сикләнә. Пётр I, Молдавия кенәзлегенең Валахия хакимдары ярҙамына таянып, Асман империяһы вассалдары христиандарын төрөктәргә ҡарша яуға күтәрергә өмөт итеп, Дунайға (йылға) тиклем барып еткән поход ойошторорға ҡара итә.
Пелья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Прут походы
Тарих башы
1711 йылдың 6 (17 март) мартында Пётр I ғәскәр менән Мәскәүҙән сыға, уның менән тоғро әхирәте Екатерина Алексеевна ла була. Пётр I Екатерина Алексеевнаны, никахлашыуҙарына тиклем үк (никах1712 йылда ғына үтә) үҙенең ҡатыны һәм батшабикә тип иҫәпләргә бойора. Уға тиклем 10 драгун полкы менән кенәз Голицын, Михаил Михайлович Молдавия сигенә ҡарай хәрәкәт итә башлай, Ливонияның төньяғынан был полкҡа ҡушылыу өсөн, 22 йәйәүле ғәскәр полкы менән генерал-фельдмаршал Шереметев, Борис Петрович сыға. Урыҫтарҙың планы түбәндәгесә була: төрөк ғәскәрҙәренә йөҙөп сығырға мөмкинлек бирмәйенсә, Валахияла Дунайға сығырға, артабан Дунай аръяғындағы Оттоман империяһына буйһонған халыҡтарҙы ихтилалға күтәрергә.
Пудыр-Юган
Пудыр-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Луп-ПАй-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 10,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Утемка
Утемка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лоза йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Пудыр-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Утемка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Пудыр-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Утемка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һылтанмалар
Утемка
Бийка (Катунь ҡушылдығы)
Бийка  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының уң ярына тамағынан 235 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Нумто
Нумто — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Белоярский районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Бийка (Катунь ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Нумто
Почта индексы — 628162, ОКАТО коды — 71111910002.
Бийка (Катунь ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нумто
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Леневка (Вятка ҡушылдығы)
Леневка  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 1170 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Уҫал ниәтле кеше (хикәйә)
Уҫал ниәтле кеше ― рус яҙыусыһы А. П. Чехов хикәйәһе, тәүге тапҡыр 1885 йылда баҫылған.
Яхреньга (Кубена ҡушылдығы)
Яхреньга  — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубена йылғаһының һул ярына тамағынан 176 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Яра-Нго-Яха
Яра-Нго-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Уҫал ниәтле кеше (хикәйә)
Баҫма
«Уҫал ниәтле кеше» тәүге тапҡыр 1885 йылдың 7 авгусында (иҫке стиль буйынса 24 июлдә) « Петербург гәзитенең» 200-се һанында А. Чехонте псевдонимы аҫтында баҫылып сыға. Хикәйә шулай уҡ яҙыусының «Пёстрые рассказы» әҫәрҙәр йыйынтығына индерелә, ә артабан Чеховтың әҫәрҙәре йыйылмаһының өсөнсө томына бик үҙенсәлекле итеп нәшерсе Адольф Маркс тарафынан 1899―1901 йылдарҙа баҫтырыла.
Яхэрвож
Яхэрвож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Макариха йылғаһының һул ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Уҫал ниәтле кеше (хикәйә)
Яҙыуҙың тарихы
Владимир Гиляровский хикәнең төп геройы Денис Григорьевтың прототибы - Никита Пантюхин, Мәскәү губернаһы Красково ҡасабаһының крәҫтиәне, тип дәлилләй. Уның әйтеүе буйынса, Чехов "уҫал ниәтле кешенең" ҡайһы бер һүҙҙәрен һәм әйтемдәрен ысынбарлыҡта йәшәгән, рельс гайкаларын һүтеп алған һәм бының поезды һәләкәткә килтереүен аңламаған крәҫтиән әйткәндәрҙән яҙып алған һәм уны хикәйәһендә сағылдырған.
Лев Толстой үҙенең Чехов әҫәрҙәрен яҙып барған шәхси исемлегенә был хикәйәне иң яҡшы хикәйә тип яҙып ҡуйған{/}. Әле Антон Павлович Чехов тере саҡта уҡ хикәйә сит телдәргә, шул иҫәптән болгар, венгр, немец, серб-хорват, словак һәм чех телдәренә тәржемә ителеп баҫтырылған.
Сюжет
Урындағы тәфтишсе крәҫтиән Григорьевҡа бик уңышһыҙ рәүештә рельстарҙы шпалдарға беркетеп ҡуйған гайкаларҙы бороп алырға ярамағанлығын аңлата. Григорьев үҙен аҡларға тырыша һәм нишләп рельстағы тимер гайкаларҙы балыҡ ҡармағы ебенә ауыртмаҡ итеү өсөн һурып алырға ярамағанын һәм бының өсөн үҙенең иректән мәхрүм ителәсәген бер нисек тә аңлай алмай.
Песчеш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Яхэрвож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Шәмсетдин (күл)
Шәмсетдин (Шәмсетдин анропонимынан ; Шамшагин ) — күл, тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965). Ағиҙел йылғаһының һул яҡ яры туғайындағы иҫке үҙәне (старица), Башҡортостандағы Бөрө районының төньяғында , район үҙәге Бөрө ҡалаһынан көнбайышыраҡ 1,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Күсәкәй ауыл советы һәм Бөрө ҡалаһы биләмәһенә инә.
Яхэрвож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Лоевка
Лоевка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 1039 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Шәмсетдин (күл)
Дөйөм характеристикаһы
Күлдең оҙонлоғо 8,3 км тәшкил итә, киңлеге төрлө урындарында 150 метрҙан 400 метрға тиклем төрләнә, уртаса тәрәнлеге 6—7 м, максималь — 11,8 м. Күл оҙонса тулҡын формалы, көньяҡ-көнбайыштан төньяҡ-көнсығышҡа табан һуҙылған. Ташҡын ваҡытында Ағиҙелгә төньяҡ ярҙағы протока аша һыу ағып төшә, шулай уҡ көньяҡ ярҙағы протока аша Баҡакүлдән даими һыу килеп тора. Шәмсетдин күле янында бик күп башҡа ваҡ күлдәр бар (Баҡакүл, Подворное, Оло Баҡакүл һ. б.). Күл тирәһендә ҡарама — имән урмандары, ереклек һәм туғайҙар таралған. Күлдә балыҡтарҙың 20 төрө һәм төрлө йөҙгөс ҡоштар йәшәй.
Лоевка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Шәмсетдин (күл)
Һаҡлау
1965 йылдың 17 авгусынан Башҡортостан Республикаһының тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора. Һаҡлаулы тәбиғәт биләмәһе 320 га тәшкил итә.
Кондратьев Алексей Александрович
Биографияһы
Алексей Александрович Кондратьев 1930 йылдың 18 майында Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһының ) Дүртөйлө ауылында тыуған. 1953 йылда Өфө нефть институтын (хәҙер Өфө дәүләт нефть техник университеты) «нефть һәм газ эшкәртеү технологияһы» буйынса тамамлағандан һуң, 1999 йылда ғилми эшмәкәрлек менән шөғөлләнә һәм ошо уҡ институтта уҡытыусы булып эшләй. 20 йыл самаһы химик технология процестары һәм аппараттары кафедраһы мөдире. Ул «Нефть һәм уның продукттарын ҡатмарлы колонналарҙа фракциялау теорияһы һәм практикаһы» фәнни мәктәпбенә нигеҙ һалыусы. Өс диссертация советы ағзаһы. Кондратьев етәкселегендә 12 кандидатлыҡ диссертацияһы, 4 докторлыҡ диссертацияһы яҡлана. Ул үҙенең 200-ҙән ашыу ғилми эшен баҫтырған, 84 авторлыҡ танытмаһы һәм уйлап табыу патенты бар, 80-90-сы йылдарҙа шуларҙың 30-ы йылдарҙа миллионлы иҡтисади эффект менән нефть эшкәртеү заводтарына индерелгән. Әхмәрова исемендәге Өфө ҡала тыуған яҡты өйрәнеү йәмғиәтенең әүҙем ағзаһы.
Европа тарихы
Европа оҙаҡ йылдар кешеләр йәшәмәгән төйәк булып ҡала. Кешеләрҙең унда ҡайҙан күсеп барыуҙары тураһында әле һаман бәхәстәр бара. Һис шикһеҙ, Европа кешелектең барлыҡҡа килгән урыны түгел. Тәүге гоминидтар Европаға Һиндостандан килгән тигән фараздар бар. Генетик тикшеренеүҙәр ҙә шуны раҫлайҙар. Әммә иң ентекләп эшкәртелгән гипотеза Африканан Алғы Азия аша Европаға гоминидтар килеүе тураһында. Фараз буйынса, был ваҡиға виллафранк ваҡытының уртаһында була. Homo Sapiens килгәнсе Европала һәм Көнбайыш Азияла тиклем неандерталецтар йәшәгән. Ныҡлап Европала гейдельберг кешеһе һәм уның мөмкин булған тура тоҡомо — неандерталь кешеһе төйәк итә башлайҙар, һуңғыһы Европа климатына яраҡлаштырылған махсус форманы күҙ алдына килтерә.
Лоевка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғафаров Халиҡ Әбдрафиҡ улы
Халиҡ Әбдрафиҡ улы Ғафаров (22.06.1926—2004) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры, I төркөм һуғыш инвалиды, күп балалы атай.
Европа тарихы
Европала иң беренсе заманса физик типтағы кешеләр барлыҡҡа килеүе 35 мең йыл элек була, ә 28 мең йыл элек неандерталь кешеһе бөтөнләйгә юҡҡа сыға.
Протоиндоевропеецтарҙын Европаға килеп сығыуҙары беҙҙең эраға тиклем 4-се мең йыллыҡ менән даталана һәм Баден, Соҡор һәм Боевой топор мәҙәниәте барлыҡҡа килеүе менән бәйләйҙәр.
Букле
Букле (boucler «бөҙрәләү») — был иләнгән еп йәки фасонлап иләнгән ептән туҡылған тупаҫ туҡыма. Бындай еп буйынан-буйына бер аҙ арауыҡ ҡалдырып тоҡандар сығарып иләнә, һөҙөмтәлә туҡыманың өҫлөгө өбөрҫәле килеп сыға.
Кондратьев Алексей Александрович
Биографияһы
2012 йылдың 17 ғинуарында Өфө ҡалаһында вафат була. Алексей Кондратьев исеме менән Башҡортостан Республикаһы Шаран районы Дүртөйлө ауыл урта дөйөм белем биреү муниципаль бюджет мәктәбен атайҙар, һәм унда 2013 йылда А. А. Кондратьев музейы асыла.
Бад-Берка
Бад-Берка (Bad Berka) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 7637 кеше йәшәй. Майҙаны — 51,59 км2. Диңгеҙ кимәленән 275 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99438 һәм автомобиль коды — AP.
Ғафаров Халиҡ Әбдрафиҡ улы
Биографияһы
Ғафаров Халиҡ Әбдрафиҡ улы 1926 йылдың 21 июнендә Автономлы Башҡорт ССР-ы, Мәсәғүт кантоны, Ҡалмаҡҡол улусы (хәҙер — Салауат районы), Илсекәй ауылында кәрҫтиән ғаиләһендә тыуған. Башланғыс белемде тыуған ауылында алған, Тирмән ете йыллыҡ мәктәбендә уҡып башлаһа ла, тамамлап ҡуя алмай. Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда уға яңы 15 йәш кенә тулған була.
1943 йылдың 22 ноябрендә Салауат районы хәрби комиссариаты уны Ҡыҙыл Армия сафына саҡыра. Күнекмәләрҙе Тәүеш нәҫеле туғаны Ғафаров Хатмулла Абдулла улы менән бергә Өфө полк мәктәбендә алалар.
Уромка
Уромка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Коса йылғаһының һул ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Кондратьев Алексей Александрович
Тыуған яҡты өйрәнеү эшмәкәрлеге
ХХ быуаттың 80-се йылдарынан алып А. А. Кондратьев Башҡортостан һәм Сыуашстандың ижтимағи-сәйәси тормошо менән әүҙем ҡатнашыусы булып тора. Ул «Нарспи» халыҡ ансамбле һәм ҡала сыуаш мәҙәниәте клубы башында тора. Өфө, республика әҙәби берекмәһе «Шура Адăл» (Аҡ Волга) әҙәби берләшмәне ойоштороусыларҙың береһе, Башҡортостан Республикаһы сыуаштарының Канашын (съезы) ойоштороусы, Өфө ҡала «Дружба» милли мәҙәниәттәр үҙәгенең һәм Халыҡтар дуҫлығы йортон, Башҡортостан Республикаһы сыуаш тыуған яҡты өйрәнеү йәмғиәте, «Суук-Шишма ауылында сыуаш общинаһы» республика тарихи-мәҙәни үҙәген, «Урал сасси(Голос Урала)» республика гәзитен, З.Биишева исемендәге Стәрлетамаҡ педагогия академияһында сыуаш(хәҙер сыуаш-рус) бүлеген ойошторусы.
Алексей Кондратьев сыуаш, мордва, мари, башҡорт, татар, рус һәм башҡа халыҡтарҙың әҙәбиәте, фәне, тарихыһәм мәҙәниәте тураһындағы 23 китаптың авторы һәм төҙөүсеһе. Ул 19-20 быуатта Өфө губернаһында эшләгән 150-нән ашыу Симбирск сыуаш уҡытыусылар мәктәбен тамамлаған кешеләрҙең эшмәкәрлеге тураһында материалдар йыйған. Сыуаш әҙәбиәте классиктары К. В. Иванов һәм Яков Ухсайҙың шәжәрәһен тикшергән. Ҡайһы бер яҙыусыларҙың ижади мираҫын йыйыу һәм һаҡлау менән шөғөлләнә, Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары Ф. Н. Вуколов-Эрлик, С. А. Васильев, В. И. Озеровтың китаптарын баҫтырып сығара.
Фәнни хеҙмәттәре
СССР Фәндәр академияһының «химик технологияның теоретик нигеҙҙәре» (ТОХТА) журналында баҫылған мәҡәләләр
Ярамакода-Яха (Нгарка-Недарма-Яха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғафаров Халиҡ Әбдрафиҡ улы
Биографияһы
Икеһе ике фронтҡа оҙатыла: 1944 йылдың апреленән ҡыҙылармеец Хатмулла Ғафаров II Белоруссия фронтының 3-сө бригадаһы 32-се уҡсылар полкы составына, Халиҡ Ғафаров II Балтиҡ буйы фронтының I удар армияһы 44-се уҡсылар дивизияһы 305-се уҡсылар полкы сафына.
Джейн Чен
Джейн Мэри Чен (Jane Marie Chen; 5 декабрь 1978 йыл) — АҠШ эшҡыуары, медицина ҡорамалдары етештереүсе Embrace Innovations һәм Embrace компанияларын нигеҙләүселәрҙең береһе, Embrace Innovations’тың башҡарма директоры.
Биографияһы
Джейн Чен, американка, сығышы менән Тайвандән, 1978 йылда тыуған. Мәктәпте Калифорния штатындағы Аллендта тамамлай, артабан Помон колледжында, Гарвардта һәм Стэнфордта уҡый. Үҫеш илдәрендә һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә эшләй, <span style="background-color: rgb(255, 255, 255);">коммерцияға ҡарамаған ойошмалар, шул иҫәптән Клинтон фонды менән хеҙмәттәшлек итә.
Стэнфордта уҡығанда бер төркөм студенттар, шул иҫәптән Чен, Рахул Паникер, Линус Лиан һәм Нагананд Мурти уҡытыусы ҡушыуы буйынса үҫештәге илдәрҙең фәҡир төбәктәре өсөн балалар инкубаторы эшләй. Инкубатор бик ябай була, электрһыҙ ҙа эшләй ала һәм һатыуҙа булған ошондай ҡоролмаларға ҡарағанда күпкә арзан була. Бер йылдан команда — Embrace, һуңыраҡ Embrace Innovation компанияһын аса. Беренсеһе — коммерцияға ҡарамаған ойошма, ул үтә фәҡир төбәктәрҙе инкубаторҙар менән түләүһеҙ тәьмин итә, икенсеһе — социаль эшҡыуарлыҡ буйынса коммерция ойошмаһы, ҡоролмаларҙы һатып алырға мөмкинлеге булған клиникаларға һата һәм килемдең бер өлөшөн Embrace'ға күсерә. 2012 йылда асылғандан алып Чен Embrace Innovations’дың башҡарма директоры булып эшләй.
2013 йылда Швабтың социаль эшҡыуарлыҡ фонды Ченды Йыл социаль эшҡыуарҙарының береһе тип тапты, Forbes журналы уны донъяның төп 30 социаль эшҡыуары иҫәбенә индерҙе.
Казым (Хант-Манси автономиялы округы — Югра)
Казым — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Белоярский районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 1300 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628174, ОКАТО коды — 71111910001.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Шәмсетдин (күл)
Һаҡлау
Һаҡлау объекттары:
• Үҫемлектәрҙең һирәк осрай торған төрҙәре (кесе томбойоҡ, һары ирис, ябай гетеропедия (ылымыҡ) һ. б.) һәм Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән хайуандар (мөншөгөр, балыҡсы ҡарсыға, аҡ ҡойроҡло орлан һ. б.).
Махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре (ООПТ) тәғәйенләнеше:
• Бөтә тәбиғәт клмплексын һаҡлау һәм рациональ файҙаланыу.
• Рекреацион тәғәйенлеше.
2007 йылда көнбайыш ярының һәйбәт күренгән морононда (УГАЭС «Ивушка» ял базаһы тулыһынса биләгән ерҙәр) боронғо ултыраҡ эҙҙәре асыла. Ултыраҡҡа «Шәмсетдин — 1» исеме һәм археологик ҡомартҡыһы статусы.
Әһәмиәте
Фәнни, рекреацион, эстетик һәм тәбиғәтте һаҡлау әһәмиәтендәге матур күл. Күл буйында ошо уҡ исемле ял йорто һәм бер нисә дауалау-һауыҡтырыу учреждениелары урынлашҡан (2007 йылдың 10 сентябренә тиклем ВЦСПС-тың Ял йорто ауылы тип исемләнә). Бөрө ҡалаһында йәшәүселәрҙең популяр ял итеү һәм һәүәҫкәр балыҡ тотоу урыны.
Әҙәбиәт
Газета «Выбор» № 118—119 (10044-10045) от 11.08.2015. Статья «Край тысячи озёр».
Европа тарихы
Урта диңгеҙ буйының көнсығыш өлөшөндә Боронғо Грецияла Европа цивилизацияһы барлыҡҡа килә. Халыҡтарҙың бөйөк күсенеүе Европаның латин тел системаһының барлыҡҡа килеү нигеҙенә ята, уның нигеҙендә Көнбайыш Европаның күп телдәре барлыҡҡа килә.
Европала б. э. т. 10000 йылда Ер шарының ярты халҡы йәшәгән, 1930-сы йылдарҙа - 25% (хәҙер 9% самаһы); Урта быуатта христиандарҙың 95 проценты тиерлек Европала йәшәгән (хәҙер күберәк христиандарҙар Европанан ситтә йәшәй); XIX быуатта бөтә сәнәғәт тиерлек Европала була, ә XXI быуатта— 80 проценттан ашыу Европанан ситтә.
Европала кешеләрҙең килеп сығыуы. Палеолит һәм мезолит
Европаның көньяҡ-көнсығышында Ростов-на-Донула Ливенцовка тигән ерҙә таш ҡорал менән һуғылған һәм бысылған эҙҙәре булған дөйәнең һөйәге табыла, был табышҡа беҙҙең эраға тиклем 2,1—1,97 млн йыл. Таман ярымутрауында бер нисә иртә палеолит тораһылары билдәле (Богатыри/Синяя Балка, Родники 1-4, Цимбал), уларҙың араһында иң боронғоһо Кермек тораһы (2,1-1,8 млн йыл элек). Бер төркөм иртә палеолит торалары Дағстанда (Айникаб-1, Гегалашур, Мухкай), Ставрополь крайында (Жуковское) , Молдавияла (Байраки, Крецешты) табыла.
Кавказ һырты артында, Грузияла (Дманиси), Homo habilis менән Homo erectus араһындағы формаһына ингән, 1,8-1,9 миллион элек йәшәгән кешеләрҙең һөлдәләре табылған. Бөтә ҡалдыҡтар ҙа бер популяцияныҡы тип фаразлана. Был форманы айырым Homo georgicus төрөнә бүлергә тәҡдим ителә.
Француз Шилакеһында (1968) табылған таш ҡоралдар боронғо кешеләрҙең төбәктә яҡынса 1,8 миллион йыл элек йәшәүҙәре тураһында һөйләй, ә Лезиньон ла Себтағы (2009) иртә плейстоцен (юғары виллафранк) ваҡытындағы ҡырсынташ әйберҙәргә 1,57 миллион йыл.
Кешенең Европаға нисек барып сығыуы әле лә бәхәс тыуҙыра. Бары тик Европа кешелектең барлыҡҡа килгән урыны булмауы билдәле. Африканан Алғы Азия аша Европаға гоминидтар килеүе тураһында гипотеза бар. Был виллафранк ваҡыты уртаһында булған тиҙәр.
Европаның иң боронғо тикшерелгән гоминиды — Атапуэркелағы испан мәмерйәһендә Сима-дель-Элефанте табылған Homo antecessor (Homo erectus), ул 1,2-1,3 млн йыл менән даталана. Пофинан Homo erectus һөйәгенең ҡалдыҡтары 400-500 мең йыл элек менән даталана.
Ныҡлап Европала гейдельберг кешеһе һәм уның мөмкин булған тура тоҡомо — неандерталь кешеһе төйәк итә башлайҙар (Сима-де-лос-Уэсос, Сьерра-де-Атапуэрка (Испания), Вертешсёлёш (Венгрия), Гейдельберг һәм Штейнгейм (Германия), Мала Баланика (Сербия), Петралона (Греция), Черепа Саккопасторе, Альтамура, Чепрано (Homo cepranensis), Изерния ля Пинета, Фонтана Рануччио һәм Визольяно (Италия), Сванскомб (Англия), Араға (мәмерйә) һәм Тотавель (Франция), Пршезлетице (Чехия) ).
Иң тәүге Европала хәҙерге физик типтағы кешенең килеп сығыуы б.э.т. 45 820-43 650 йыл элек даталана ( Болгарияла Бачо Киро мәмерйәһе), б.э.т. 40—37 мең йыл (Пештера-ку-Оасе, Маркин тауы, Козарник мәмерйәһе (Болгария), Фумане һәм Гротта-дель-Кавалло (Италия) и Кент мәмерйәһе (Великобритания) ), 43—39 мең йыл элек тулыһынса неандерталь кешеһе юҡҡа сыға. Неандерталь һәм хәҙерге кешеләр күпмелер ваҡыт бергә төйәк иткәндәр.
Ҡайһы бер иҫәпләүҙәр буйынса, 27000 йыл элек Европала халыҡ һаны 1000 кеше генә тәшкил иткән.
Генетик анализ нигеҙендә Кавалли-Сфорца популяция генетигы заманса кешеләрҙең бер нисә миграция юлдарын бүлә, шул уҡ мәлдә айырым компоненттар — көньяҡҡа боҙлоҡтарҙың ҡыҫырыҡлауы, Кесе Азиянан игенселәр килеүе, далаларҙан күскенселәр килеүе һәм башҡалар.
Генетик һәм лингвистик мәғлүмәттәр буйынса, боҙлоҡтар халыҡты көньяҡҡа палеолит дәүерендә ерҙәренән ҡыҫырыҡлап сығара һәм бында күбеһенсә тауҙарҙа йәшәгән бик аҙ халыҡтар ғына берҙәй һаҡланып ҡалған, тигән фараз бар. Бер нисә миграция тулҡындары ҡарала, башлыса Кесе Азиянан - кельттар, романдар, германдар, славяндар һәм башҡа халыҡтар. Даими биләмәләр б.э.т 7 мең йыллыҡта Болгарияла, Румынияла һәм Грецияла билдәле.
Неолит
Неолит Үҙәк Европаға б.э.т. 6 мең йыллыҡта, ә Төньяҡ Европаға 5-се һәм 4-се мең йыллыҡта барып етә. Бөтә Европаны ҡапламаған тарихҡаса мәҙәниәт табылмаған.
Иҫке Европа мәҙәниәте һәм дине тураһында археологик мәғлүмәттәр (төп мәҙәниәттәр — Триполье, Винча, Лендьель, буранка һымаҡ кубоктар) буйынса, шулай уҡ халыҡтар тураһында (миноецтар, сикулдар, илерҙар һәм башҡалар) тарихи дәлилдәр буйынса ла фекер йөрөтөргә мөмкин. Иҫке Европа ла йәшәүселәр көршәксе түңәрәген һәм тәгәрмәстәрҙе лә белмәгәндәр. Индоевропеецтарҙан айырмалы рәүештә, улар ҙур булмаған ҡасабаларҙа тораҡ иткәндәр (Балҡан ярымутрауында 3000-4000 кешегә иҫәпләнгән тораҡ пункттар булған).
Бронза быуаты
Б.э.т 2 мең йылылыҡтың башында индоевропей халыҡтарының күсенеүе башлана.
Сардинияла көнсығыштан баҫып алыу һөҙөмтәһендә нурагтар юғары үҫешкән төҙөүселәр мәҙәниәте барлыҡҡа килә.
Тышҡы разведка академияһы
СССР КГБ Академияһы комплексы объекттарының урынлашыуы
Рәсәй тышҡы разведка хеҙмәте Академияһы комплексы Хлебников урман паркында (Мәскәү өлкәһе, Мытищи районы), «Нагорный» ҡасабаһынан яҡынса ике саҡрым төньяҡ-көнсығышта урынлашҡан.
СССР КГБ Академияһы комплексының Мәскәү һәм Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә киң публикаға күп өлөшө билдәһеҙ ҡалған башҡа объекттары ла булған.
Уҡыу процесында
Академияға уҡырға инеү тураһында генерал Голубев: «Разведкала эшләргә һәләтле кешеләрҙе һайлап алалар… Разведка академияһына ҡабул итеүгә кандидат менән — ә унда юғары белемле кешеләр генә керә — кәмендә ярты йыл дауамында эшләйҙәр. Өйрәнәләр, тикшерәләр, һөйләшәләр… академияға сит телдәр, башҡа предметтар буйынса имтихан тапшыралар, тест үтәләр… Әйткәндәй, уҡырға инеүсе ниндәйҙер сит ил телендә ирекле һөйләшергә тейеш, ә уҡыу ваҡытында уға тағы ла бер йәки ике тел бирәләр».
Асылған йылда беренсе курсҡа 30 кеше ҡабул ителә. Шул иҫәптән, дипломатик этикетҡа, кейенә белергә һәм яҡшы манераларға өйрәтәләр.
Совет осоронда тыңлаусыларҙы һауа-десант дивизияһына ебәрәләр, унда парашют әҙерлеге үтәләр. Уҡыу осоронда тыңлаусылар «мәктәп фамилияһы» тип аталған псевдоним алалар.
Уҡыу йорто эшләй башлаған осорҙа тыңлаусыларҙың 1 йыл дауам иткән бөтә уҡыу срогы дауамында туғандары һәм элекке таныштары менән аралашыу мөмкинлеге булмай. Хәҙерге уҡыу процесы индивидуаль программаға бәйле 1 йылдан 3 йылға тиклем дауам итә. Уҡыу аҙнаһы 5 көн дауам итә, тыңлаусыларҙы ял көндәрендә йорттарына ҡайтаралар. Буласаҡ разведчиктарҙы әҙерләү программаһы дәүләт сере, уларға түбәндәгеләр инә: халыҡ-ара хоҡуҡ, дипломатик мөнәсәбәттәр тарихы, политология, илдәрҙе өйрәнеү, сит ил телдәре, күреү хәтерен үҫтереү, факттарҙы хәтерҙә ҡалдырыу техникаһы, бәйләнештәр булдыра һәм үҫтерә белеү буйынса дәрестәр, автомобиль йөрөтөү һәм башҡа махсус курстар. Төп предметтарҙың береһе — оператив психология (төп иғтибар — практик эштә осрашырға тура киләсәк төрлө типтағы кешеләрҙең ҡылыҡтарының үҙенсәлектәре). Академияла был фәндең бөтә һуңғы ҡаҙаныштары һәм сит ил махсус хеҙмәт эшмәкәрлегендә уларҙы файҙаланыу өйрәнелә. Академияла спорт менән шөғөлләнеү өсөн шарттар бар, шул иҫәптән теннис корты, бассейн, тир, көрәш өсөн татами түшәлгән зал. Абитуриенттарҙың йәше 22-нән 30 йәшкә тиклем. Уҡырға инеүселәргә талаптар иҫәбендә — сит ил телен белеү, сәләмәтлек торошо буйынса хәрби хеҙмәткә яраҡлы булыу, улар күп һанда тест үтәсләр, изложение яҙалар — факттарҙы дөрөҫ яҙыу һәләтен һынап ҡарайҙар.
Букле
Иләнгән еп бер төрлө ҙурлыҡтағы оҙон элмәктәрҙән тора, улар ваҡ элмәктәрҙән алып эре кәкерсәктәргә тиклем етеүе мөмкин
Яхреньга (Сить ҡушылдығы)
Яхреньга  — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сить йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Букле
Үҙенсәлектәре
Букле түбәндәге үҙенсәлектәргә эйә:
Яхреньга (Сить ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Прут походы
Урыҫ армияһы
Урыҫ армияһы 4 йәйүле ғәскәргә тиклем еткерелә. и 2 драгун дивизияһы :
Уромка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Прут походы
Урыҫ армияһы
Бригадир Моро-де-Бразе үҙенең яҙмаларында Прут походы алдынан урыҫ ғәскәрҙәрендә 79 800 һалдат барлығын һанаған: 11 200 һалдаттан торған 4 йәйәүле ғәскәр дивизияһы, дөйөм һаны 18 мең тәшкил иткән 6 айырым полк (2 гвардиецтар һәм артиллеристар полктарын да иҫәпкә алып), 8 мең драгун, айырым драгун полктарынан (2 мең) торған 2 драгун дивизияһы. Лифляндиянан Днестрға күсенгәнлеге арҡаһында күҙгә күренеп әҙәйгән подразделениеларҙың штат һанын алыу үткәрелә. Артиллерия 60 ауыр ҡоралдан (4—12 фунтлы) һәм йөҙгә тиклемге полк (2—3 фунтлы)туптарынан.
Иррегуляр атлы ғәскәр яҡынса 10 мең казактан торған, уларға 6 мең молдаван килеп ҡушылған.
Поход
1711дың 27 июнендә Днестрҙы үткәндән һуң, төп армия 2 төркөмгә бүленеп хәрәкәт итә: генералдар Алларт һәм фон Энцбергтарҙың 2 йәйәүле ғәскәре менән казактар алдан бара, ә уларҙың артынан гвардия полктары, 2 йәйәүле ғәскәр дивизияһы менән кенәз Репнин Никита Иванович һәм генерал Вейде Адам Адамович һәм генерал-поручик Брюс Яков Вилимовичтың командалығы аҫтындағы артиллерия бара. Днестрҙан алып Прут йылғаһына тиклемге һыуһыҙ урындар, көндөҙ өтөп барған эҫелә һәм төнгө һалҡында үткән 6 көнлөк походта аҙыҡ етмәүҙән, рекруттарҙан торған хәлһеҙләнгән урыҫ һалдаттары һыуһауҙан һәм ауырыуҙарҙан ҡырыла. Һалдаттар, оҙаҡ һыуһап барғандан һуң ҡапыл һыу эсеп, үлә йәки башҡа тыйыуҙарҙы күтәрә алмайынса, үҙ-үҙенә ҡул һала.
1 июлдә (беҙҙең быуат) Прут йылғаһының көнсығыш ярын да кырым татарҙарының атлы ғәскәре Шереметьев лагерына һөжүм итә. Урыҫтарҙың 280 драгуны һәләк була, шулай булыуға ҡарамаҫтан, улар атаканы кире ҡағалар. 3 июлдә Алларт һәм Энцберг дивизиялары Яссыға ҡаршы яҡтан Прутҡа киләләр. (Яссы Пруттың аръяғында урынлашҡан), һуңынан ағым буйлап түбәнгә хәрәкәт итәләр. 6 июлдә Пётр I 2 дивизия, гвардия һәм ауыр артиллерия менән Прут йылғаһының һул (көнбайыш) ярына сыға, унда батшаға молдавия господарыДмитрий Кантемир килеп ҡушыла. 7 июлдә Алларт һәм Энцберг дивизиялары корпус баш командующийы Шереметев менән Пруттың уң ярында берләшәләр. Урыҫ армияһы фураж мәсьәләһендә ҡыйынлыҡтар кисерә, шуға күберәк аҙыҡ-түлек табыу уйынан, Пруттың һул ярына сығырға хәл итәләр. 11 июлдә Шереметев армияһының ылаулы кавалерияһы Пруттың һул ярына сыға башлай, ҡалған ғәскәр әлегә уң ярҙа ҡалып тора. 12 июлдә генерал К. Э. Ренне 8 драгун полкы (5056 кеше) һәм 5 мең молдаван менән төрөктәр фураж һәм аҙыҡ-түлек запасы туплаған Дунайҙағы Брэил ҡалаһына юлланалар. 14 июлдә Шереметевтың бөтә армияһы Пруттың көнбайыш ярына сыға, күп тә үтмәй, улар янына Петр I ғәскәре лә килеп етә. Коммуникацияны һаҡлау һәм урындағы халыҡты тынысландырыу өсөн, Яссыла һәм Днестрҙа 9 меңгә тиклем һалдат ҡалдырыла. Урыҫ армияһының бөтә көстәре бергә тупланғандан һуң, улар Прут йылғаһы буйлап Дунайға табан хәрәкәт итәләр. 20 мең татар Прут аша аттары менән йөҙөп сығып, урыҫтарҙың тылдағы ҙур булмаған частарына һөжүм итә башлайҙар. 17 июлдә тикшереү үткәрелә, урыҫ армияһында 47 меңгә тиклем һалдат иҫәпләнә. 18 июлдә урыҫ авангарды ҙур ғына төрөк армияһының Фальчи ҡаласығы (хәҙерге Фэлчиу) янында Пруттың көнбайыш ярына сыға башлағанын белеп ҡала. Төрөк армияһы көндөҙгө сәғәт 2-лә караға теҙелеп, орудиеларынан ата-ата, йәйәүле сафтарҙа дошмандарҙың тулы ҡамауында килеш, яйлап ҡына төп көстәр яғына сигенеүсе генерал Януса фон Эберштедтың авангардына (6 мең драгун, 32 туп) һөжүм итә. Урыҫтарҙы төрөктәрҙең артиллермяһы булмауы һәм уларҙың насар ҡоралланған булыуы ҡотҡара, төрөк һыбайлыларының күбеһе ни бары ян менән генә ҡоралланған була. Ҡояш ҡалҡҡанда. төрөк армияһы сигенә, был төнгө марш менән ҡыҙыу килгән авангардҡа 19 июлдең иртәһендә армияға ҡушылырға мөмкинлек бирә.
Миһранов Ғәлимулла Ғимран улы
Миһранов Ғәлимулла Ғимран улы (1924—2005) — педагог һәм йәмәғәт эшмәкәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, миномётчик, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1963). «Почёт билдәһе» ордены (1972) кавалеры.
Прут походы
1711 йылдың 19 июле
19 июлдә төрөк кавалерияһы, 200—300 аҙым арауыҡ һаҡлап, урыҫ армияһын ҡамауға ала. Урыҫтарҙың аныҡ ҡына пландары булмай. Көндөҙгө сәғәт икелә дошманға һөжүм итеү өсөн, атакаға күсмәксе булалар, әммә төрөктәрҙең атлы ғәскәре артҡа сигенеп, яуҙы ҡабул итмәй. Петр I армияһы Прут йылғаһының түбән өлөшөндә урындашҡан була, тирә-яҡтағы ҡалҡыу урындарҙы төрөктәр баҫып алғанлыҡтан, артиллерия уларға килеп етмәгән була.
Уромка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Миһранов Ғәлимулла Ғимран улы
Биографияһы
Ғәлимулла Ғимран улы Миһранов 1924 йылдың 15 октябрендә Башҡорт АССР-ының Мәсәғүт кантоны биләмәһенә ҡараған (хәҙерге — Салауат районы) Лағыр ауылында тыуа. Әсәһе йәшләй вафат була.
Атаһы Ғимран Миһран улын «Башташ» колхозы рәйесе итеп тәғәйенләгәс, башланғыс белемде Ғәлимулла Башташ (Илсекәй) мәктәбендә ала.
Яхреньга (Кубена ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Прут походы
1711 йылдың 19 июле
Хәрби кәңәшмәлә, оборона тотоу өсөн уңайлы позиция табыу уйы менән, Прут буйлап өҫкәрәк күсергә ҡарар ителә. Киске сәғәт 11-ҙә, артыҡ ылауҙарҙан ҡотолоп, армия түбәндәге хәрби тәртип буйынса ҡуҙғала: 6-шар параллель колонналарҙа (Януса фон Эберштедтың 4 йәйәүле дивизияһы, гвардия һәм драгун дивизияһы), улар арауығындағы колонналар араһында ылауҙар һәм артиллерия килә. Гвардия полктары һул флангыны ышыҡлап килһә, Репниндың дивизияһы иһә Прутҡа тейеп торған уң флангыла хәрәкәт итә. Төрөк атлылары яғынан яныған хәүефтән ғәскәр һалдаттар ҡулдарында күтәреп алып барған атҡыстар (рогаткалар) ярҙамында һаҡланалар.
Ғафаров Халиҡ Әбдрафиҡ улы
Биографияһы
1944 йылдың апрель айынан башлап 44-се Чудов Ҡыҙыл Байраҡлы дивизия яугиры Халиҡ Ғафаров фронттың алғы һыҙығында батырҙарса алыша.
Яхреньга (Кубена ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Миһранов Ғәлимулла Ғимран улы
Биографияһы
1939 йылда Лағыр ете йыллыҡ мәктәбен тамамлағас, Мәсәғүт педагогия техникумына уҡырға инә, уны 1942 йылда тамамлай.
Прут походы
1711 йылдың 19 июле
Урыҫ армияһының юғалтыуҙары, һәләк булғандар һәм яралылар менән бергә, яҡынса 800 кешегә барып баҫа. Был мәлдә урыҫ армияһында 31 554 йәйәүле, 6692 күпселек өлөшө атһыҙ булған кавалерия, 53 ауыр ҡорал, 69 еңел 3-әр фунтлы туп иҫәпләнә.
1711 йылдың 20 июле
20 июлдең иртәһенә соҡор-саҡырлы ерҙәр буйлап барыусы колонналарҙың тиң булмаған маршы арҡаһында, гвардияның ситке һул колоннаһы һәм Алларттың күрше дивизияһы араһында өҙөклөк барлыҡҡа килә. Төрөктәр ышыҡһыҙ ҡалған ылауға шунда уҡ һөжүм итә, фланг элекке хәленә ҡайтҡансы бик күп ылаусылар, офицер ғаиләләре ағзалары һәләк була. Бер нисә сәғәт буйы хәрби поход сафтарын аяҡҡа баҫтырғанын көтөп, армия туҡтап ҡалырға мәжбүр була. Янычарҙар артиллерияһының тотҡарланыуы арҡаһында, төрөк йәйәүлеләре урыҫ армияһын көн дауамында ҡыуып етеү мөмкинлеге ала.
Көндөҙгө 5-тәр тирәһендә үҙенең ситке уң флангаһы менән армия Прут йылғаһына барып терәлә һәм оборона тотоу Стэнилешть (Stănileşti, Стэнилешть; Яссынан 75 саҡрым көньяҡтараҡ) тигән ерҙән алыҫ түгел урында туҡтай. Прут йылғаһының ҡаршы көнсығыш яҡтағы текә ярында татарҙарҙың атлы ғәскәре һәм улар менән теләктәш булған запорожец казактары күренә. Төрөктәрҙең еңел артиллерия килеп етә һәм ул шунда уҡ урыҫтарҙың позицияһына ут аса. Киске сәғәт 7-лә янычарҙар урындағы шарттар буйынса күпмелер алға киткән Алларт һәм Янус дивизиялары урынлашҡан ерҙе утҡа тота. Мылтыҡ һәм туптар уты ярҙамында баҫтырылған төрөктәр ҙур булмаған ҡалҡыулыҡтар артына йәшенә. Дары төтөнө аҫтында 80 гренадер уларға гранаталар ырғыта. Төрөктәр контратакаға күсә, ләкин атҡыстарҙың линияһында мылтыҡ залпы менән туҡтатылалар.
Ғафаров Халиҡ Әбдрафиҡ улы
Биографияһы
Тарихи белешмә 1944 йылдың 22 июнендә, Островтың төньяҡ-көнбайышында торғанда, ике штурм отряды дошмандың 32-се пехота дивизияһы участкаһында Стомино — Боровицы районында һуғыша-һуғыша разведка үткәрә. 1944 йылдың 17 июленән башлап Псков-Остров һөжүм операцияһы барышында, оборонаны йырып үтеп, дивизия 1944 йылдың 21 июлендә Остров ҡалаһына һөжүм итә һәм дәһшәтле урам һуғыштары менән ҡалаға инә. Дивизия дөйөм йүнәлештә Лаураға һөжүмен дауам итә. 1944 йылдың 30 июленә дивизия Веретье районына етә, һәм көн аҙағына Угарево һәм Олухово-Невское ауылдары янында Псков — Рига шоссе юлын киҫә, дошмандың 23-сө һәм 30-сы пехота дивизияларының арьергардтарына һөжүм итә, ләкин атака һәм, хатта бөтә фронттың һөжүме, «Мариенбург» оборона һыҙығы алдында көслө ут аҫтына эләгеп, туҡтап ҡалырға мәжбүр була.