cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Арыҫланов Мөхәмәт Нуриәхмәт улы
Ғаиләһе
Улы, Арыҫланов Рифҡәт Мөхәмәт улы, (1946 йылда тыуған) атаһының эҙҙәренән китә. 1978 йылда Мәскәүҙә В. Суриков исемендәге художество институтының театр декорация бүлеген тамамлай һәм бына 30 йыл инде Өфөлә опера театрында баш рәссам булып эшләй. Өфөлә Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының профессоры. Рифҡәт Арыҫлановтың һүрәттәре ,Финляндияла, Чехословакияла, Югославияла, Польшала, Германияла, Францияла, Испанияла, АҠШ-та күрһәтелә. Бер өлөшө Рәсәй музейҙарында һәм сит ил шәхси коллекцияларҙа һаҡлана. М. Н. Арыҫлановтың ейәнсәре Диана Арыҫланова, шулай уҡ рәссам.
Арыҫланов Мөхәмәт Нуриәхмәт улы үҙенең тормошо тураһында мемуарҙар яҙған.
Ижады
Арыҫлановтың ижады драматик спектаклдәрҙе биҙәү һәм эскиздарҙы үҙ эсенә ала.
Опералар, балеттар:
Бөтәһе уның тарафынан ике йөҙ илле самаһы спектакль биҙәлә.
Ҡыҙыҡлы факттар
Мөхәмәт Нуриәхмәт улына мулла исем ҡушҡанда уның муйынында миң (родинка) күреп ҡала һәм уға Миңлемөхәмәт тип исем ҡысҡыра. «Миңле» — миңе бар тигәнде аңлата.
Коллонтай Александра Михайловна
Александра Михайловна Коллонтай ( тыуғандағы фамилияһы – Домонтович. 19 (31) март 1872, Санкт-Петербург — 9 март 1952, Мәскәү). - Революционер-марксист. 1917-1918 йылдарҙа ул большевиктар Хөкүмәтенең социаль сәйәсәт буйынса халыҡ комиссарыбула. 1922 йылда Коллонтай Норвегиялағы совет вәкиллегенә дипломатик консультант итеп билдәләнә, ә бер аҙҙан вәкиллек башлығы итеп, беренсе ҡатын-ҡыҙ дипломат итеп тәғәйенләнә.
Биографияһы
1898 йылда Цюрих университетына (Швейцария) уҡырға инә. Профессор Гернер кәңәше буйынса 1899 йылда Англияға Инглиз эшлекле хәрәкәтен өйрәнергә китә. Англияла Сидней Веб һәм Беатриса Веб менән таныша. 1901 йылда Женевала Георгий Плеханов менән таныша.
1905 йылдың 9 ғинуарында (ҡанлы йәкшәмбе) Петербург урамдарында була. 1905 йылда Петербургта Владимир Ленин менән таныша. Рәсәй социал-демократик эшселәр партияһының II съезында большевиктарға һәм меньшевиктарға тарҡалғандан һуң, Коллонтай фракцияларҙың береһендә лә ҡатнашмай. 1906 йылдан алып 1915 йылға тиклем меньшевиктарға яҡын була.
1905 йылда «Ҡатын-хеҙмәтселәрҙең бер-беренә ярҙам итеү йәмғиәте» ойоштора. 1908 йылда «Финляндия һәм социализм» брошюраһын сығара, унда фин халҡын Рәсәй империяһының золомона ҡаршы торорға өндәй. Шунан һуң иммиграцияға китергә мәжбүр була.
Иммиграцияла ул Карл Каутский, Клара Цеткин, Роза Люксембург, Карл Либкнехт һәм башҡа танылған социалистар менән таныша.
Беренсе бөтә донъя һуғышы башланғандан һуң һуғышҡа ҡаршы иң ныҡ сығыш яһаған большевиктарға ҡушыла.
Эксталь
Эксталь — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухая Липовица йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, тамағынан Тамбов ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дулкова
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Турдей
Турдей — Рәсәйҙәге йылға. Тула өлкәһе, Липецк өлкәһе, Орёл өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Красивая Меча йылғаһының һул ярына тамағынан 195 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Красивая Меча йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дзоля-Юнко
Дзоля-Юнко — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ыджид-Юнко йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чайц-Оттевиг
Чайц-Оттевиг (Zschaitz-Ottewig) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1361 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,22 км2. Диңгеҙ кимәленән 141 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4720 һәм автомобиль коды DL.
Көньяҡ Пильва
Көньяҡ Пильва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пильва йылғаһының уң ярына тамағынан 214 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Боҙаяҙбаш
Боҙаяҙбаш (Бузовьязбаш) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 77 кеше. Почта индексы — 453003, ОКАТО коды — 80235815003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) Милли состав:
Ауылда татарҙар 79% тәшкил итә, улар тарих буйынса Боҙаяҙ ауылындан сыҡҡан булғандар.
Дитфурт
Дитфурт (Ditfurt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1666 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,72 км2. Диңгеҙ кимәленән 125 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6484 һәм автомобиль коды — HZ.
Пява-Яха
Пява-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сабри-То күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пижанка (Пижма ҡушылдығы)
Пижанка  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башкиров Евгений Олегович
Евгений Олегович Башкиров  (6 июль 1991 йыл, Ленинград) — Рәсәй футболсыһы, «Крылья Советов» клубының ярым һаҡсыһы.
Биографияһы
2004 йылда «Что? Где? Когда?» уйынында телевизор ҡараусылар командаһы өсөн уйнай. Уның видеоһорауына уйындың магистры Александр Друзь дөрөҫ яуап бирә алмай.
Петербургтағы «Зенит» клубының тәрбиәләнеүсеһе. 2009 йылда йәштәр беренселегендә «Спартак»ка ҡаршы 1 тур матчында төп составта уйнай. «Зенит» йәштәр составы миҙгел йомғаҡтары буйынса беренселектә еңеүсе була. 2011 йылдың бөтә миҙгеле тиерлек Башкиров бәйләүес тарамыштары өҙөлөүе арҡаһында уйындарҙа ҡатнаша алмай.
2012 йылда ФНЛ беренселегендә сығыш яһаған «Томь» клубына арендаға бирелә. Миҙгел һөҙөмтәләре буйынса команда Премьер-лигаға сыға. Башкиров дебют миҙгелендә ФНЛ беренселеге сиктәрендә «Томь» клубы уйындарында 11 тапҡыр сыға.
2013 йылдың 1 июлендә даими нигеҙҙә «Томь» клубы составына күсә. 20 июлдә Рәсәй чемпионатының 2-се тур матчында Башкиров Премьер-лигала «Кубань» клубына ҡаршы уйнай, төп составта сыға һәм һары карточка менән билдәләнә. 2013 йылдың 9 ноябрендә Башкиров «Томь» өсөн Мәскәү «Локомотивы» ҡапҡаһына тәүге голын индерә, уйын «Томь» клубы файҙаһына 2:0 иҫәбе менән тамамлана. 2013/14 миҙгел һөҙөмтәләре буйынса «Томь»дың иң яҡшы уйынсыһы булып танылды. 2016 йылдың 27 майында «Кубань» менән стыковой матчта Премьер-лигаға сығыу өсөн бер хәл иткес тупты индерә һәм шуның менән «Томь» командаһына Премьер-лигаға сығыуға булышлыҡ итә.
2016 йылдың йәйендә, «Томь» менән контракты тамамланғас, ирекле агент хоҡуҡтарында «Крылья Советов» клубына күсә. Һамар клубы составында беренсе тапҡыр 2016 йылдың 1 авгусында «Терек» клубына ҡаршы матчта уйнай.
Ҡаҙаныштары
Команда Шәхси
Нефтекама икмәк комбинаты
Нефтекама икмәк комбинаты «Хлебосольный» ААЙ — Башҡортостан Республикаһы Нефтекама ҡалаһының сәнәғәт зонаһында урынлашҡан аҙыҡ-түлек сәнәғәте предприятиеһы. Ҡала өсөн стратегик әһәмиәткә эйә.
Тарихы
Нефтекама икмәк комбинаты 1959 йылдың 4 декабрендә файҙаланыуға тапшырыла. 1993 йылда предприятие Асыҡ акционер йәмғиәте булараҡ теркәлгән, 2004 йылда «Интеграл» холдингы составына инә, ә 2005 йылда үҙенең эшен яңы «Хлебосольный» бренды аҫтында башлап ебәрә.
Продукцияһы
Икмәк комбинатының төп эшмәкәрлек төрө булып икмәк-күмәс һәм кондитер изделиелары етштереү һәм һатыу тора. Комбинат составына өс производство инә: икмәк, күмәс-керәндил, «Хлебосольный» сауҙа селтәре. Етештерелгән продукция ассортименты 200 төрҙән артып китә.
Сауҙа бәйләнештәре
Предприятиела үҙ эсенә 27 нөктәне индергән сауҙа селтәре булдырылған; ике залы булған кафе, шуларҙың береһе балаларҙыҡы. Комбинатта аккредитацияланған производство-технологик лаборатория булдырылған, ул даими рәүештә сифатты күҙәтә. Модернизациялау, ҡорамалдарҙы яңыртыу, яңы технорогияларҙы үҙләштереү буйынса әүҙем эш алып барыла. Бөтә продукция сертификацияланған. Ҡаланың, яҡында ятҡан ҡала һәм райондарҙың (Ҡалтасы, Краснокама, Борай, Яңауыл, Илеш райондары, Бөрө, Дүртөйлө ҡалалары) һәм Удмуртия Республикаһының 300-ҙән артыҡ сауҙа предприятиелары «Нефтекама икмәк комбинаты» ААЙ продукцияһын һаталар.
Наградалары
Төрлө конкурстарҙа һәм смотрҙарҙа яулаған наградалар сифатты раҫлаусы дәлилдәр булып торалар. «Особый», «Семейный», «Полевой», «Шифа» икмәктәре, «Дуҫлык» күмәсе, «Докторские» бәләкәй икмәге, бәлештәре, «Торжество» пирожныйҙар йыйылмаһы, ҡара емеш һәм күрәгә менән ҡатлаулы торттар, «Баллы», «Йогурт хуш еҫле», «Карамель  хуш еҫле», «Сәтләүек ботағы», «Шоколадлы-сәтләүекле», «Емеш-еләк баҡсаһы» торттары,  ҡатлаулы пирожныйҙар серияһы, «Нежное» пирожныйы, ҡатлаулы ҡамыр Республика кимәлендә билдәлелек яулайҙар. Төрлө осорҙа «Шифа», «Юбилейный» икмәктәре, күрәгәле өй бәлеше, ҡара емешле ҡатлаулы торт, «Баллы» торты, «Диво» торты, «Радость» күмәсе, «Дуҫлык» күмәсе, «Витушка Камская», «Белоснежка» перәниге, зефир һәм башҡалар Рәсәй кимәлендә наградалар яулайҙар. Ә «Фруктовый сад» серияһынан «Ореховая ветка» һәм «Черника», «Клубника», «Ананас», «Манго» торттары 2005 һәм 2006 йылдарҙа «Рәсәйҙең 100 иң яҡшы тауары» конкурсы лауреаттары булдылар.
Бынан тыш, «Нефтекама икмәк комбинаты» ААЙ продукцияһын халыҡ-ара кимәлдә баһаланылар! 2009 йылда Нефтекамалылар конкурстан бик яҡшы һөҙөмтәләр менән ҡайттылар: «Нефтекамский» икмәге «Икмәк бешереүҙә милли традициялар» номинацияһында I дәрәжә диплом һәм алтын миҙал ала, Нефтекама предприятиеһы продукциялары «Өй бәлештәре ассортименты» номинацияһында II дәрәжә дипломға лайыҡ була.
Юм (Коса ҡушылдығы)
Юм  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Коса йылғаһының уң ярына тамағынан 190 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 74 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Изге София соборы (Охрид)
Изге София соборы (Црква „Св. Софија“) — Македония Республикаһының Охрид ҡалаһындағы православие сиркәүе. Македонияның төп тарихи һәйкәлдәренән һанала.
Тарихы
Сиркәү Беренсе Болгар батшалығында христианлыҡ ҡабул иткәндән, Болгарияны рәсми суҡындырыуҙан һуң, ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса Борис кенәз булған мәлдә төҙөлгән (852 – 889).
Сиркәү Болгар православие сиркәүе өсөн синодаль булған. Ә һуңынан — Охрид архиепископтарының кафедраль соборына, Ғосман Болгарияһының оттоман оккупацияһынан һуң мәсеткә әйләнә. Сиркәү интерьерында — XI—XIII быуат тарҙағы һәйбәт һаҡланған шул осор византиясыларының иң яҡшы өлгөләрен билдәләгән фрескалар. Сиркәүҙең төп өлөшө XI быуат та төҙөлгөн. Өҫтәмә төҙөлөштәр Григорий II тарафынан XIV быуат та эшләнгән.
Рогозин-Вож
Рогозин-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Рогозин йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Грязнуха (Синюха ҡушылдығы)
Грязнуха — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Синюха йылғаһының һул ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чамлык йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Чибий
Оло Чибий — Рәсәйҙәге йылға, Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чибий йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубань йылғаһы Краснодар һыуһаҡлағысынан Афипс йылғаһы менән ҡушылғансы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чеплин
Чеплин (Zschepplin) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3079 кеше йәшәй. Майҙаны — 67,98 км2. Диңгеҙ кимәленән 103 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4838 һәм автомобиль коды DZ.
Пя-Сядэй-Яха
Пя-Сядэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Духовка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Краушвиц (Саксония-Анхальт)
Краушвиц (Саксония-Анхальт) (Krauschwitz (Sachsen-Anhalt)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 607 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,39 км2. Диңгеҙ кимәленән 219 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6682 һәм автомобиль коды — BLK.
Язёвка
Язёвка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының һул ярына тамағынан 1172 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
1-Грязнуха
1-Грязнуха (балка Грязнуха) — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чамлык йылғаһының уң ярына тамағынан 168 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чамлык йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гизела Янушевска
Гизела Янушевска (Gisela Januszewska, тыумыштан Rosenfeld, шулай уҡ билдәле Kuhn һәм Roda фамилияһы менән билдәле; 22 ғинуар 1867 йыл — 2 март 1943 йыл) — Австрия табибы.
Биографияһы
1867 йылдың 22 ғинуарында Австро-Венгрияның морав Дрновице ауылында (әлеге ваҡытта — Чехия) Леопольд Розенфельд (Leopold Rosenfeld), йәһүд сығышлы полицейский һәм ер биләүсе ғаиләһендә биш баланың береһе булып тыуған; апаһы Александр Рода-Рода — австрия яҙыусыһы һәм драматургы.
Брнола шәхси мәктәпте тамамлағандан һуң, ул күпкә өлкәнерәк Йоахим Кунға (Kuhn Joachim) иртә кейәүгә сыҡҡан. Бик тиҙ арала айырылышыуға ғариза бирә һәм бер нисә йылдан никах тарҡала. Швейцарияға күсеп, Цюрих университетында уҡый башлай, һәм бында 1898 йылдың 12 апрелендә Гизела Кун булараҡ медицина дәрәжәһен ала.
Цюрихтағы ҡатын-ҡыҙ дауаханаһында акушерлыҡ тармағында үҙенең тәүге тәжрибәһен алғандан һуң, 1898 йылдың июнендә Гизела Германия империяһының Ремшайд ҡалаһына күсеп килә һәм Allgemeine Ortskrankenkasse страховой табибы була. 1899 йылдың март айында ул босния ҡалаһы Баня-Лукала, уның тәүге ҡатын-ҡыҙ табибы булараҡ, ул рәсми табип, йәмәғәт һаулыҡ һаҡлау чиновнигы итеп тәғәйенләнә. Баня-Лукала үҙенең карьераһы ваҡытында ул босния мосолман ҡатын-ҡыҙҙарын тейешле медицина ярҙамы менән тәьмин итергә ынтылыусы һирәк табиптарҙың береһе була. Был осорҙа ул ваҡыттағы етәксеһе, Гизеланан 20 йәшкә өлкәнерәк Янушевский Ладиславҡа (Ladislaus Januszewski) (1900 йыл) икенсе тапҡыр кейәүгә сыға. Никахтан һуң Гизела Янушевска һаулыҡ һаҡлау чиновнигы вазифаһын ҡалдыра һәм Баня-Лукала мосолман ҡатын-ҡыҙҙары амбулаторияһы етәксеһе булып эшләй. Шулай уҡ медицина менән шөғөлләнә — ваҡ операциялар башҡара һәм сәсәк, тиф, ҡорһаҡ тифы һәм сифилис менән сирләгәндәрҙе дауалап, билдәлелек ала, әммә Боснияла мосолман ҡатын-ҡыҙ араһында киң таралған һәм уларҙы яфалаған остеомаляцияға күберәк ваҡытын бүлә. Ладислав Янушевский отставкаға китеп, пенсияға сыҡҡандан һуң, улар австрияның Грац ҡалаһына күсә. Бында Беренсе донъя һуғышы башланыр алдынан Гизела Грац университетына уҡырға инә һәм докторантурала уҡый башлай. 1916 йылда тол ҡалғандан һуң, хәрби командование араһында берҙән-бер табип булып, хәрби-медицина корпусына уҡырға инә. Беренсе донъя һуғышы йылдарындағы ҡаҙаныштары өсөн бер нисә, шул иҫәптән Ҡыҙыл Тәре немецкий ордены (Ehrenzeichen des Deutschen Roten Kreuzes) һәм «Гражданлыҡ ҡаҙаныштары өсөн» австрия ордены менән бүләкләнә. Һуғыш тамамланғандан һуң, 1919 йылда, ул Грацта үҙ практикаһын аса һәм 1933 йылға тиклем Штирия һәм Каринтия Медицина страховкалау ассоциацияһында табип-консультант булып эшләй.
1935 йылдың аҙағына Янушевска үҙенең практикаһын туҡтата, әммә социаль эшмәкәрлеген дауам итә. 1937 йылда австрия «Ҡаҙаныштары өсөн орден» рыцарь тәреһе менән бүләкләнә. Һөнәренә социаль яуаплылыҡ менән ҡараған табип булараҡ, ул хөрмәт ҡаҙанған һәм медицинаға ҙур өлөш индергәне өсөн Medizinalrat рәсми исеменә лайыҡ булыусы икенсе австрия табибы булған. Әммә аншлюстан һуң Гизела Янушевска нацистик режим ҡорбаны була: 1940 йылдауның Грацтағы фатиры тартып алына, ул Венаға күсергә мәжбүр була, унан Терезинштадтҡа депортациялана. Шунда 1943 йылдың 2 мартында вафат була.
Бзюк
Бзюк — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы/Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кубань йылғаһының ҡамашлы ярына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса, йылға Кубань һыу бассейны округына ҡарай. Һыу хужалығы участкаһы — Кубань йылғаһы Краснодар һыуһаҡлағысынан Афипс йылғаһы менән ҡушылғансы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Евлыч-Юган
Евлыч-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Собь йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Бзюк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Евлыч-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чопау
Чопау (Zschopau) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 10317 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,9 км2. Диңгеҙ кимәленән 350 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 940 509 434 һәм автомобиль коды MEK элек ZP.
Пинал
Пинал — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының һул ярына тамағынан 260 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Салауат йыйыны
Салауат йыйыны — Салауат Юлаев көндәре сиктәрендә үткәрелгән республика фольклор байрамы.
Пинал
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Салауат йыйыны
Байрам тураһында
«Башҡортостан Республикаһында Салауат Юлаев көндәрен үткәреү тураһында»ғы указға республика Президенты 2004 йылдың июлендә ҡул ҡуйҙы. Ошо ваҡыттан алып «Салауат йыйыны» йыл һайын республииканың төрлө ҡалаларында һәм райондарында үткәрелә. Иң башта һайлап алыу туры уҙғарыла.
Республика «Салауат йыйыны» фольклор байрамының маҡсаттары: Байрам сиктәрендә ярыш — көрәштәр үткәрелә: «Салауат йыйыны батыры», «Сая кыҙҙар», тирмәләр конкурсы, традицион спорт ярыштары (ҡолға буйлап йөрөү, тоҡта йүгереү, көрәш, С. Юлаев исемендәге призына көрәш буйынса турнир) 2015 йылда «Салауат йыйыны» программаһына Айҙар Байыҡ сәсән призына импровизатор — сәсәндәр бәйгеһе индерелде.
Пинал
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Салауат йыйыны
Салауат йыйыны — 2004
«Салауат йыйыны — 2004» башҡорт халыҡ батыры Салауат Юлаевтың 250 йыллығына ҡарата үткәрелде. 2004 йылда үткәрелгән «Салауат йыйыны» республика фольклор байрамында «Ашҡаҙар нағыштары» башҡорт халыҡ фольклор ансамбле лауреат исеменә лайыҡ булды.
Салауат йыйыны — 2010
«Салауат йыйыны — 2010» тарихи урын — Торатау тауы итәгендә үтте, бында элек-электән төбәк йыйыны үткәрелгән һәм башҡорт ҡәбиләләре нәҡ ошо ерҙә илгә ҡағылған мөһим мәсьәләләрҙе сисер өсөн йыйылған булған.
Яңы Ергән
Яңы Ергән (Новый Зирган) — Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 629 кеше булған. Почта индексы — 453803, ОКАТО коды — 80255832001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҡсан (Салауат районы)
Тарихы
Иҡсан — Ҡыр-Көҙәй улусы башҡорттары ауылы була, унда керҙәштәр бөтөнләй керетелмәй. Әнүәр Әсфәндийәровтың китабында яҙылыуынса, Ҡыр-Көҙәй улусы ауылдары XVIII быуаттың 50-60-сы йылдарында барлыҡҡа килә. Улар 1735—1740, 1755—1756 йылдарҙа көлгә ҡалдырылып яндырылған ауылдар эргәһендә нигеҙләнә. Иҡсан ауылының атамаһы Эҫем йылғаһы үҙәненән күсеп килеп нигеҙ һалған Ихсан Йәнекәйев исеменән алып ҡушылған. 1896 йылда баҫылып сыҡҡан «Өфө губернаһы биләмәләренең тулы исемлегендә» 86-сы биттә бирелгән мәғлүмәттәргә ярашлы, ауыл Өфө өйәҙенең 5-се станына ҡараған. Ауыл эргәһенән аҡҡан йылға ла Иҡсан исемен йөрөткән. 1795 йылда уҙғарылған V ревизия мәғлүмәттәре буйынса, ауылда 15 йорт иҫәпләнеп, уларҙа 105 кеше йәшәүе теркәлә.
Ул ваҡытта волосҡа Яхъя, Миндеш, Ишембай (Мусабай), Иҡсан ауылдары ҡараһа ла, Рычков менән Красильников 1755 йылда төҙөгән картала Миндештән башҡа был ауылдарҙың береһе лә күрһәтелмәгән.
1896 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда ике йортта 11 кеше: дүрт ир-ат, ете ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. Артабанғы мәғлүмәттәр юҡ.
Евалгина
Евалгина — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рогозин-Шор
Рогозин-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Рогозин йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пята-Яха (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡотоҡ-Сумған
Ҡотоҡ-Сумған мәмерйәһе — Башҡортостан милли паркы биләмәһендә урынлашҡан мәмерйә, тәбиғәт ҡомартҡыһы. Башҡортостандың Мәләүез районында Ағиҙел менән Нөгөш йылғалары араһында Нөгөш ҡасабаһынан 20-25 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Мәмерйәне өйрәнеү тарихы
Тәүгеләрҙән булып был мәмерйә тураһында геологтар А. Олли һәм Р. Алксне яҙып сыға. Был турала улар 1960 йылда урындағы  халыҡтан белеп ҡала. Эсенә былай ғына төшөп булмаҫын аңлап, эсенә таш ташлайҙар һәм тәрәнлеге 120 — 150 метр тип самалайҙар.
Мәмерйәгә башлап 1965 йылда  Башҡорт дәүләт  университетының  Е. Богданович һәм И. Кудряшов етәкселегендәге спелеологик экспедицияһы төшә. Улар менән бергә тикшеренеү эштәрендә өс йыл буйына (1965 — 1967 ) Өфөнөң арҙаҡлы гражданины  яҙыусы, спелеолог һәм йәмәғәт эшмәкәре М. Чвановтың спелеология секцияһы ла ҡатнаша. Һөҙөмтәлә мәмерйәнең 5000 метр арауығындағы эске өлөшө өйрәнелә.
Сираттағы тикшереү 1980 йылда Усть-Каменогорск спелеологтары тарафынан башҡарылып, күмелеп ҡалған юлдар табыла.Мәмерйәнең яңы ҡыуышлыҡтары табыла. Өйрәнелгән мәмерйә юлдарының оҙонлоғо  9860 метрға барып етә.
Мәмерйәнең һүрәтләмәһе
Был Көньяҡ Уралдың иң ҙур мәмерйәләренең береһе. Тәрәнлеге 116 м, киңлеге 20-гә 10 м, булған шахта менән башлана. 60 м тәрәнлектә һәм мәмерйәнең төбөнән төрлө яҡҡа юлдар һәм галереялар тарала, урыны менән лабиринттар осрай. Юлдарҙың дөйөм оҙонлоғо 9860 м, майҙаны 52,2 мең кв.м., күләме 350 мең м., тәрәнлеге 130 м.
Мәмерйәнең төбөндә Сумған йылғаһы ағып ята. Бик күп юлдар боҙланған. Юлдарҙың һәр береһе сталактиттарға, сталагмиттарға, сталагнаттарға бай. Мәмерйә эсендә кальцит быуалар, кеҫәләр (тупиктар), ҡыуышлыҡтар, хатта "мәмерйә ынйылары"н да осратырға була.
Был комплекстағы ҡыҙыҡлы объекттар: Ҡотоҡ-сумғандан алыҫ түгел тағы ла бер нисә мәмерйә бар:
Беренсе Ҡотоҡ мәмерйәһе (Боҙло мәмерйә)
2,8 километр төньяҡҡа табан урынлашҡан. Һәр береһе тоҡ формаһын хәтерләткән ике залдан ғибәрәт Иҙәндәре боҙ менән түшәлгән.Түбәләре тәпәш, урыны менән имгәкләп кенә барырға мөмкин. Эске залдарға ингәс, ғәжәйеп матур боҙло сталактиттарға, ҙур сталагмит колонналарына тап булаһың. Уның дөйөм оҙонлоғо — 520 метр.
Икенсе Ҡотоҡ мәмерйәһе (Сталактитлы мәмерйә)
Сумғандан 2,5 километр төньяҡҡа ҡарай урынлашҡан.Мәмерйәнең ауыҙы 12-метрлы ҡоҙоҡ менән башлана.Иң ҡыҙыҡлыһы- ҙур  сталактит галереяһы. Уның оҙонлоғо 110 метр. Мәмерйәлә ер аҫты күле лә бар. Уның дөйөм оҙонлоғо — 2050 метр.
Өсөнсө Ҡотоҡ мәмерйәһе
Был мәмерйә бигерәк үҙенсәлекле.Ауыҙы 8 метр тәрәнлегендәге үрә торған буранка формаһында. Ул һикәлтәле боҙланған шахтаны хәтерләтә. Оҙонлоғо — 43 метр. Мәмерйәнең иҙәне һәм диуары ҡалын боҙ менән ҡапланған.
Дүртенсе Ҡотоҡ мәмерйәһе
Сумған мәмерйәһенән төньяҡҡа табан 400 метр алыҫлыҡта. Мәмерйәнең ауыҙы 10-метрлы вертикаль ҡоҙоҡ.Эсенә ағас баҫҡыс ҡуйылған.20 метр тәрәнлектән горизонталь йүнәлештә шахта башлана. Ул иң тәрәндәрҙән һанала. Түбәһе бейек (10-15 метров) һәм шуға турайып йөрөп була.Уртаса киңлеге – 3 метр. Иң төпкөлдә ҡаяла үтә күренмәле таҙа һыулы сокор урындары бар, ҡайһылары берҙәре сөм генә. чистой водой. Уның дөйөм оҙонлоғо — 1869 метр..
Сумған мәмерйәһе 1965 йылдан өйрәнелә башлай. 1986 йылдан был урындар Башҡортостандың милли паркы тип иғлан ителә.
Борон ошо тирәлә Сауҡа, Кәшәлә, Ваҙраш, Күккүл һәм башҡа утар, ауылдар булған. Был мәмерйәгә Сумған йылғаһы ергә сумғанға шундай атама бирелгән. Ер аҫтынан ағып, бер нисә саҡрымдан һуң ул Ағиҙелгә ҡоя.
Мәтрүшкә
Мәтрүшкә (ҡара мәтрүшкә, мәтрүш; душица обыкновенная, ) — һаңғырау кесерткән һымаҡтар күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 30-80 см, июль-сентябрь айҙарында алһыу аҡ сәскә ата, август-сентәбрҙә -емеше өлгөрә. Мәтрүшкә ҡорораҡ ерҙә, урман ситендә, тау биттәрендә, йылға ярҙарында үҫә. Башҡортостанда киң таралған. thumb|left|Элек-электән уны дарыу өсөн дә, сәй итеп тә файҙаланғандар. Ҡышҡылыҡҡа һаҡлар өсөн 20-30 сантиметр оҙонлоҡта ҡырҡып алып, өй ҡыйығында йәки яҡшы еләтелгән бинала киптерәләр. Бәйләме менән һаҡлағанда — бер йыл, ваҡлап, ныҡ ябылған үтә күренмәҫ һауытта тотһаң, өс йылға тиклем яраҡлы була.
Файҙаһы
Мәтрүшкәнең файҙаһы ифрат ҙур. Уны ҡан баҫымы юғары булғанда, атеросклероздан, һалҡын тейгәндә һәм башҡа осраҡтарҙа ҡулланалар. Хуш еҫле үҫемлекте баш ауыртҡанда эсәләр һәм йоҡоһоҙлоҡтан яфаланғанда ла файҙаланалар, төнәтмәһе менән баш йыуалар. Теш һыҙлағанда мәтрүшкәне сәйнәйҙәр.
Цилиц
Цилиц (Zielitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1934 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,4 км2. Диңгеҙ кимәленән 38 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39326 һәм автомобиль коды — BK.
2-се Грязнуха
2-Грязнуха — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Синюха йылғаһының һул ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чамлык йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Чорлау
Чорлау (Zschorlau) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 5549 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,99 км2. Диңгеҙ кимәленән 548 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8321 һәм автомобиль коды ASZ.
Сабетта-Яха
Сабетта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 165 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡашҡадаръя
Ҡашҡадаръя, (Qashqadaryo, Қашқадарё) — Тажикстандың Суғд өлкәһе һәм Үзбәкстандың Ҡашҡадаръя өлкәһендәге йылға.
Атамалары
Ҡашҡадаръя үзбәксәнән "Үтәҙек (үтә күренмәле) йылға" тип тәржемә ителә тип һанала
Йылға баш алған ерҙә уны Обихунда тип атайҙар, түбәнгәрәк — Шиначаса́й,тамағына етәрәк — Мәймәнәкдаръя́.
Ҡашҡадаръя йылғаһы өлкәгә исем биргән. Өлкәнең баш ҡалаһы - Ҡаршы (был ҡалала 16.07.1914 Әхмәтзәки Вәлидов иң боронғо төрки телдә яҙылған «Ҡөрьән»де тапҡан).
Гидрография
Йылға оҙонлоғо —, бассейны майҙаны, «Ҙур совет энциклопедияһы» мәғлүм иткәнсә, -  ,    Үзбәкстандың милли энциклопедияһы —  самаһы тип яҙа.
Көнбайышта Зарафшан һәм Гиссар һыртынан баш ала. Дуаб ҡышлағынан алып түбәнгә табан Ҡашҡадаръя үҙәне тип атала. Ҡашҡадаръя (Обихунда) бейеклектә баш ала,  Гиссарҙан көнбайышта Тауташ арҡаһынан  көнсығышҡараҡ  аға. Төп ҡушылдыҡтары: Аҡдарья (Аҡһыу), Тәнхизәдаръя һәм Гузардаръя.
Яуым-төшөмдән тулылана.
Хужалыҡта ҡулланыу
Ҡашҡадаръя һыуы баҫыуҙарҙы һуғарыу өсөн ҡулланыла, Ҡаршы оазисы янында йырҙаһы яйлап юҡҡа сыға. Йылғаның түбән яғы Эскианхор каналы аша Зарафшан йылғаһы һыуы менән туйындырыла. Ҡашҡадаръяла Чимкурган һыуһаҡлағысы төҙөлгән. XIII быуат башынаса Зарафшанға ҡойғолап торған.
"Ҡашҡадаръя" атамалы объекттар
Йылғаның исеме өлкәгә генә түгел, башҡа объекттарға ла ҡушыла. Мәҫәлән, Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөлә "Ҡашҡадаръя" тип аталған Башҡорт-Үзбәк сауҙа-сәнәғәт корпорацияһы ябыҡ акционер йәмғиәте бар. Ул 2003 йылдың 22 декабрендә теркәлгән. Биналар һәм ҡоролмалар төҙөү, дөйөм төҙөлөш эштәре менән шөғөлләнә; йәшелсә-емеш эшкәртеү, кафе-ресторан хеҙмәте, фармацевтик тауарҙар менән сауҙа итеү һәм башҡа тармаҡтар ҙа уның даирәһенә инә.
Роман-Йоль
Роман-Йоль (Роман-Ёль) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кочмес йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Евва (Ликина ҡушылдығы)
Евва — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ликина йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сабколянг-Яха
Сабколянг-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шиғыйҙар
Шиғыйҙар (شيعة; [шӣ‘а] — эйәреүселәр, фирҡә, фракция) — Исламдағы ошо исем аҫтында йөрөтөлгән йүнәлеш вәкилдәре. Уларҙың берҙәмлек нигеҙе — Али ибн Әбү Талибты һәм уның тоҡомдарын ғына Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең берҙән-бер ҡануни вариҫтары тип һанауҙа. Былар башлыса 12 имамсылар (иснәәшариҙәр), күпселеге Иранда, Әзербайжанда, Бахрейнда, Ираҡта һәм Ливанда йәшәй.
Йүнәлеш тураһында ҡыҫҡаса
Барлыҡ мосолмандар кеүек үк шиғыйҙар Мөхәммәт (Пәйғәмбәр) - Аллаһтың Рәсүле икәненә инана. Шиғыйҙар өммәткә һайланып ҡуйыла торған хәлифәләр түгел, ә Аллаһ тарафынан тәғәйенләнгән имамдар идара итергә тейеш тип һанай. Бындай имамдар иҫәбенә улар Али ибн Әбү Талип һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ҡыҙы Фатиманан киткән тоҡомдарҙы индерә. Шиғыйҙар тәүге 3 хәлифә — хәҙрәти Әбү Бәкер, Ғүмәр һәм Усман — идара иткән хәлифәткә тәнҡит менән ҡарай. Хәҙрәти Әбү Бәкр әҙ һанлы арҡалаштары тарафынан һайланған, ул үҙе урынына хәҙрәти Ғүмәрҙе ҡалдырған, ә уныһы хәҙрәти Усманды һайлаттырған тип ризаһыҙлыҡ белдерәләр. Шиғыйҙарҙың фекеренсә Имамды өммәт үҙе һайларға тейеш.
Виблиц-Эферсдорф
Виблиц-Эферсдорф (Wieblitz-Eversdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 290 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,89 км2. Диңгеҙ кимәленән 45 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29413, 29416 һәм автомобиль коды — SAW.
Шиғыйҙар
Таралышы
Төрлө мәғлүмәттәр буйынса, шиғыйҙар мосолмандарҙың дөйөм һанының 10—20 % тәшкил итә. Бөгөн шиғыйҙар мосолман илдәрендә генә түгел, Европала һәм Америкала ла йәшәй. Иран, Әзербайжан, Ираҡ һәм Баһрейнда улар күпселекте тәшкил итә. Төрлө билдәләүҙәр буйынса Ливан халҡының 27%-тан 35 %-ҡа тиклеме ; Кувейт халҡының 30 %-ҡа тиклеме шиғыйҙар.
Сәғүд Ғәрәбстанында халыҡтың 15 % — шиғый, күпселеге Әл-Ҡатиф, Даммам һәм Әл-Хаса ҡалаларында йәшәй.
Төньяҡ Һиндостанда һәм Пакистанда балтиҙар, шулай уҡ пуштун ырыуҙары — шиғыйҙар: Тури (пуштун ҡәбиләһе), Бангашитар, Оракзайҙар. Шиғыйлыҡтың исмәғили йүнәлешендә Тажикстандың Таулы Бадахшан өлкәһе — памир халыҡтары (Язгулямдарҙы иҫәпкә алмайынса).
Рәсәйҙә шиғыйҙар күп түгел — Дағстанда таттар, ләзгиндәр һәм Рәсәйҙә йәшәүсе әзериҙәр.
Шиғыйҙарҙың бүленеше
Шиғыйҙарҙың күп өлөшө — имамиҙар, улар үҙ сиратында 12 имамсылар (иснәәшариттәр) һәи исмәғилиҙәргә тармаҡланған. Әш-Шәһрәстани имамиҙарҙы ошондай секталарға бүлә: бәкириҙәр, навусиҙар, әфтәхиҙәр, шумәйриҙәр, исмәғили-вакифиҙар, мусавиҙар һәм иснәәшәриттәр), шул уҡ ваҡытта (әл-Әшәри тәҡфирселәре Ән-Нәүбахти, әл-Хәсән ибн Муса) 3 төп секта күрә: ҡатиҙар (артабан улар иснәәшәрит булып китә), шүккәриҙәр һәм вакифиҙар.
Шиғыйҙар ғәҙәттә ике ҙур төркөмгә бүленә: урталыҡҡа өҫтөнлөк биреүселәр (шиғый-имамсылар, зәйдиҙәр) һәм киҫкен инаныслылар (исмәғилиҙәр, әләүиҙәр һ. б. . Шул уҡ ваҡытта XX быуаттың 70-се йылдарынан был тармаҡтар яҡынлаша баралар.
Шиғый-имамиҙар (иснәәшәриҙәр)
Шиғый-имамиҙар йәки иснәәшәриҙәр башлыса Иранда, Әзербайжанда, Баһрейнда, Ираҡта һәм Ливанда йәшәй, улар башҡа илдәрҙә лә осрай. Хәҙрәти Али тоҡомонан 12 имамды таныйҙар.
1501 йылда сефеви шәйехе Исмәғил I үҙен Персияның шаһы тип иғлан иткәс, имамилыҡты дәүләт дине тип танырға бойора. Сефевиҙәр ҡыҙылбаштар тип аталған төрки ҡәбиләләргә таяна (ҡыҙылбаштар, сөнки улар 12 имам рухына бағышлап, 12 ҡыҙыл һыҙатлы салма кейеп йөрөй).
XX быуат
1910 йылда Бохарала шиғыйҙар менән сөнниҙәр араһында ҡаты бәрелештәр була. Бохара әмирлеге ҡушбәге Астанаҡол, ҡалала Ғәшүрә байрамы үткәрергә рөхсәт итә. Элек фарсылар был байрамды үҙҙәре йәшәгән биҫтәлә генә үткәргән була. Бохараның үҙәк урамдарына сығып йола үтәгән шиғыйҙарҙы сөнниҙәр мыҫҡыллай башлай. Бола сыға һәм бер бохаралы үлтерелә. Шундағы урыҫ батшаһы ғәскәре ярҙамында боланы баҫтыралар, мәгәр 500-ләп кеше һәләк була.
1943 йылда Ливан мосолмандары һәм нәсраниҙары телдән генә Милли пакт ҡабул итәләр, шул рәүешле күп динле дәүләт ҡанунлаша. Пактҡа ярашлы, дәүләттең төп 3 юғары вазифаһынан береһе — парламент рәйеслеге — шиғыйҙарға, нәсрани-маронит һәм сөнниҙәргә -ярашлы рәүештә — президент һәм хөкүмәт башлығы вазифаһы бирелә. 1949 йылда Ливандың Прогрессив-социалистик фирҡәһе төҙөлә, уның күпселеген друздар тәшкил итә.
XX быуаттың икенсе яртыһында Ислам донъяһында яңы сәйәси үҙгәрештәр алға сыға. 1970-се йылдарҙа Сүриә хакимлығына әҙселекте тәшкил иткән әләүиҙәр (алавиты) ултыра. 1979 йылда Иранда шаһ бәреп төшөрөлә һәм Ислам республикаһы иғлан ителә.Яңы конституцияһында « Ирандың рәсми дине итеп 12 имамды таныусы жәфәри мәҙһәб индерелә…»'' тип яҙыла (ст. 12). Был шиғый мәҙһәб АҠШ-ҡа ла, СССР-ға ла мөнәсәбәтле булмай, шулай уҡ төбәктәге донъяуи һәм сөнни режимдар менән дә ҡатышмай. Иран революцияһы XX быуаттың бик әһәмиәтле ваҡиғаһы булып, бар донъяға йоғонто яһай.
Иран ихтилалы Баһрейн шиғыйҙарын да дәртләндереп ебәрә. Улар хатта илдә Ислам республикаһы булдырыу идеяларын да алға һөрә башлайҙар, Баһрейнды Иранға ҡушыу фекерҙәре лә яңғырай. 1981 йылдың 14 декабрендә шиғыйҙарҙың дәүләт түңкәрелеше эшләргә маташыуы хәбәр ителә, байтаҡ шиғыйҙар төрмәгә эләгә.
Роща-Вож
Роща-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хамболь-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Шиғыйҙар
XX быуат
Күрше Ираҡта ла фетнә күтәрергә маташыу булып ала. 1968 йылда Ираҡта «әд-Дәғүә әл-исламийя» («Исламский призыв») йәшерен сәйәси хәрәкәте барлыҡҡа килә, 1970-се йылдарҙа баас режимына ҡаршы ҡораллы көрәш башлана. Иран ихтилалы юлбашсыһы аятолла Хомейни ираҡ шиғыйҙарын асыҡтан-асыҡ хакимиәткә ҡаршы сығырға өндәй. Хакимиәт уларҙың хәрәкәтен аяуһыҙ баҫтыра, аятолла Мөхәммәт Бакир әс-Садр һәм һеңлеһе Әминә әс-Садр үлем язаһына хөкөм ителә. 1991 йылда Ираҡ Фарсы ҡултығындағы һуғышта еңелгәс, көньяҡта шиғыйҙар фетнә күтәрә, әммә армия уларҙы тар-мар итә.
Роща-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шиғыйҙар
XX быуат
1979—1989 йылғы Афған һуғышында Иран афған шиғыйҙарына ярҙам итә. 1987 йылдың 20—21 сентябрендә Ҡабулда хазариҙарҙың Бөтөн Афған йыйыны үтә.Унда жәфәри мәҙһәбкә юл асыу тураһында ҡарар ҡабул ителә. Ҡабул университетында шиғыйҙар әҙерләүсе бүлек асыла, мәҙрәсәләр барлыҡҡа килә. Афғанстанда шиғыйҙарҙың хәле Талибандар килгәс хөртәйә. 1995 йылда талибандар афған шиғыйҙары юлбашсыһы Абдулла Али Мазарины вертолёттан ташлап үлтерә. 1999 йылдан ғәшүрә менән бәйле шәхсей-вәхсей йолаһын үткәреү тыйыла.
2002 йылда Йеменда зәйдиҙәр ҡорал тотоп хакимиәткә ҡаршы баш күтәрә. Хөкүмәт уларҙы үҙ хакимлығын иғлан итергә маташыуҙа ғәйепләй, шиғыйҙар иһә ҡыҫырыҡлауҙарға ҡаршы сығыуын ғына белдерә.
Шиғыйлыҡ һәм сөннилек араһында уртаҡ тел табыу ниәте менән 2011 йылдың майында Джакартала Һиндонезия хөкүмәте ярҙамында Сөнни-шиғый ғөләмәләр шураһы төҙөләт.
Жәфәри мәҙһәб
Жәфәри мәҙһәб — Ислам фикһының имами шиғыйҙар тотҡан инанысы. Нигеҙ һалыусыһы имам Жәфәр әс-Садиҡ, уны шиғыйҙар ун ике хаҡ имамдың алтынсыһы тип ололоҡлай.
XVIII быуатта жәфәриҙәргә сөнниҙәр менән бер рәттән Ҡәғбәтуллала намаҙ уҡырға урын тәғәйенләнә.
Байрамдар
Шиғыйҙар сөнниҙәр кеүек үк байрам итә:
).
Шиғыйҙарҙың үҙ байрамы :
Улар Пәйғәмбәрҙең һәм шиғый имамдарҙың вафатына бәйле көндәргә лә ныҡ иғтибар бирәләр.
Изге урындары
Мәккә һәм Мәҙинә. Шул уҡ ваҡытта Кербеләләге имам Хөсәйен һәм әл-Аббас мәсеттәре, Ән-Нәждәфтәге имам Али мәсете ололоҡлана. Изгеләштерелгән урындарҙан — Ән-Нәждәфтәге Вади-үс-Сәләәм зыяраты, Мәҙинәлә Йәннәт әл-Бакый зыяраты, Мәшһдтә (Иран) имам Реза төрбәһе, Ҡәҙимиәлә Ҡәҙимиә мәсете, Самаррала Әл-Асҡари мәсете (Ираҡ) һ.б.
Шиғыйҙарҙың изге урындарына һөжүмдәр
Шиғыйҙарҙың изгеләштерлегән урындары йыш ҡына һөжүмгә дусар булып торған. Аббаси хәлиф әл-Мөтәвәккил 850/851 йылда имам Хөсәйен ҡәбере янындағы ҡаралтыларҙы емерергә, һәм уны зыярат ҡылмаҫҡа Мәгәр хәлиф үлеү менән төрбә яңыртыла. X быуатта һигеҙенсе имам Резы төрбәһе һәм янындағы мәсет емертелә, әммә 1009 йылда солтан Мәхмүт Ғәзнәүи уны тергеҙә. Ираҡта 1991 йылғы фетнәлә имам Хөсәйен ҡәберлеге зыян күрә. Фетнәне баҫтырыусы Хөсәйен Камел (Саддам Хөсәйендең кейәүе) имам Хөсәйен ҡәберлеге янында танкыға баҫып, ҡысыҡыра: «Һин дә Хөсәйен, мин дә. Ҡарайыҡ, кем көслөрәк!» Шунан ҡәберлеккә ут астыра. Шуныһы иғтибарға лайыҡ — шул уҡ йылы мейеһендә шеш табылғас, ул Кербәләгә килеп, рухынан ғәфү үтенә. 2006 йылдың февралендә Самарралағы әл-Асҡари мәсетендә шартлау була, алтын көмбәҙ емерелеп төшә.
Уң Водовойка
Уң Водовойка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Водовойка йылғаһының уң ярына тамағынан 6,2 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :