cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эҙмә-эҙлелектең сикләнмәһе
Тамғалау:
Пусловскийҙар һарайы
Тарихы
Беренсе донъя һуғышы ваҡытында һарай емерелә һәм өлөшләтә талана. Һирәк ҡулъяҙмалар коллекцияһы, һындар, картиналар һәм барлыҡ ҡиммәттәр юҡҡа сыға. Баҡса һәм оранжерея бөтөнләй юҡ ителә. Беҙҙең көндәргә тиклем күксиндең һәм энәлектең бер нисә ҡыуағы ғына һаҡланып ҡалған. Ҡиммәтле әйберҙәрҙең байтаҡ өлөшө сит илгә сығарылған. 1921 йылдан 1939 йылға тиклем һарай Польшаға ҡарай. Реставрация үткәрелгәндән һуң, ул Коссово повятының старосталығы хакимиәте һәм баҡсасылыҡ училищеһы сифатында ҡулланыла. 1939 йылға тиклем бер нисә залында мейес һәм каминдар һаҡлана.
Эҙмә-эҙлелектең сикләнмәһе
икс энынсы эҙмә-эҙлелегенең эн сикһеҙлеккә ынтылғанда сикләнмәһе a-ға тигеҙ тип уҡыла )
Пусловскийҙар һарайы
Тарихы
1939 йылдан 1941 йылдың сентябренә тиклем һарайҙа Ҡыҙыл армия частары урынлаша.
Эҙмә-эҙлелектең сикләнмәһе
Эҙмә-эҙлелектең сикләнмәһе булыу үҙсәнлеген йыйылыусанлыҡ тип атайҙар: әгәр эҙмә-эҙлелектең сикләнмәһе булһа, был эҙмә-эҙлелек йыйыла тип әйтәләр; кире осраҡта (әгәр эҙмә-эҙлелектең сикләнмәһе булмаһа), был эҙмә-эҙлелек  тарала тип әйтәләр.
Ябта-Яха
Ябта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарата-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Эҙмә-эҙлелектең сикләнмәһе
Хаусдорф арауығында һәм, атап әйткәндә, метрик арауыҡта, йыйылыусан эҙмә-эҙлелектең һәр аҫ эҙмә-эҙлелеге йыйыла, һәм уның сикләнмәһе баштағы эҙмә-эҙлелектең сикләнмәһе менән тап килә.
Пусловскийҙар һарайы
Тарихы
Оккупанттар һарайға теймәһә лә уның ҡаралтылары бигерәк тә Икенсе донъя һуғышы ваҡытында емерелә. Уның территорияһында һәм ҡалала 4 гетто төҙөлә, унда Коссовоның бөтөн йәһүд халҡы тиерлек юҡ ителә, шуның өсөн уның халҡы һаны ете тапҡыр  кәмей. 1944 йылда урындағы партизандар ойошторған ҙур янғын сыға, ул ҡалған биналарҙы һәм декоратив биҙәктәрҙе юҡҡа сығара. Нигеҙе зыян күрә, диуарҙарының өлөшө емерелә, ҡыйығы булмай, тик өлөшләтә витраждары ғына иҫән ҡала. Нацистар һарайҙы госпиталь итеп файҙаланыр тип уйлап, партизандар уны яндыра, хәйер, шул ваҡытта уҡ инде нацистар Коссовоны ҡалдырған була. Һарай менән бергә Костюшко йорто ла яндырыла.
Эҙмә-эҙлелектең сикләнмәһе
Икенсе төрлө әйткәндә, Хаусдорф арауығының элементтары эҙмә-эҙлелегенең төрлө ике сикләнмәһе була алмай. Әммә эҙмә-эҙлелектең сикләнмәһе булмаҫҡа, шул уҡ ваҡытта сикләнмәһе булған аҫ эҙмә-эҙлелеге (бирелгән эҙмә-эҙлелектең) булыуы ла ихтимал.
Ябта-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Пусловскийҙар һарайы
Тарихы
Һуғыштан һуң совет осоронда һарай һәм уның янындағы ерҙәр Дәүләт урман фонды милеге була, уның эшмәкәрлегенең һөҙөмтәһе булып ҡиммәтле ағас тоҡомдарын юҡ итеү тора. Террасаларҙа ҡарағай ағастары ултыртыла, улар күп йылдар дауамында ҡаралтыларҙы йәшереп тора.
1947 йылда Коссово район башҡарма комитеты һарайҙы өлөшләтә балалар йорто итеп файҙаланыу буйынса эштәр башлай. Ләкин башҡарма комиттетың көсөнән килмәй һәм был эш туҡтатыла.
Эҙмә-эҙлелектең сикләнмәһе
Әгәр арауыҡ нөктәләренең теләһә ниндәй эҙмә-эҙлелегенән йыйылыусан аҫ эҙмә-эҙлелеген айырып алырға мөмкин булһа, арауыҡ секвенциаль компактлылыҡ (йәки тик компактлылыҡ, әгәр компактлылыҡ эҙмә-эҙлелек терминдарында ғына билдәләнһә) үҙенсәлегенә эйә тип әйтәләр.
Ябта-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Эҙмә-эҙлелектең сикләнмәһе
Йоплоҡтың беренсе аксиомаһын ҡәнәғәтләндергән топологик арауыҡтарҙа, эҙмә-эҙлелектең сикләнмәһе төшөнсәһе сикке нөктә (күмәклектең) төшөнсәһе менән туранан-тура бәйле: әгәр күмәклектең сикке нөктәһе булһа, был күмәклек элементтарының бирелгән нөктәгә йыйылған эҙмә-эҙлелеге була.
Пусловскийҙар һарайы
Тарихы
Дәүләт «Брестреставрацияпроект» предприятиеһы архитекторҙары тарафынан һарайҙы һәм Костюшко йортон тергеҙеү, шулай уҡ паркты берҙәм һарай-парк ансамбле булараҡ реконструкциялау планы эшләнә.
Эҙмә-эҙлелектең сикләнмәһе
Ирекле топологик арауыҡтар өсөн бындай эҙмә-эҙлелек булмауы ла ихтимал. Шулай итеп, эҙмә-эҙлелектең бер нисә сикке нөктәһе булырға мөмкин, ләкин, әгәр эҙмә-эҙлелек йыйылһа, сикке нөктәләренең барыһы ла бер-береһенә тап килә һәм эҙмә-эҙлелектең үҙенең сикләнмәһе менән тап киләләр.
Пусловскийҙар һарайы
Тарихы
2016 йылдың 3 июнендә Беларусь Республикаһы Министрҙар советының 437-се ҡарарына ярашлы, Коссово һарайы 27 объект исеменә индерелә, уны һаҡлау сығымдары (капиталь сығымдар өлөшөндә) республика бюджетынан финанслау аласаҡ.
Ансамблдең стиле һәм дөйөм структураһы
Пусловскийҙар һарайын төҙөү 10 йыл самаһы дауам итә. Варшава архитекторы Франтишек Ящолд шул уҡ ваҡытта таралған һарай-парк классицизмын готик боронғолоҡ менән алмаштыра. Тикшеренеүселәрҙең ҡайһы берҙәре Коссово һарайын Каменц Замбковицкийҙағы Гогенцоллерндар һарайына (Польша Силезия) оҡшата. Һарайҙың архитектура стиле  ретроготика тип билдәләнә. Ул ваҡытта ундай архитектура батша Рәсәйенең рәсми идеологияһына ҡаршы протест булараҡ барлыҡҡа килә.
Эҙмә-эҙлелектең сикләнмәһе
Билдәләмә
T топологик арауығы һәм \{x_n\} эҙмә-эҙлелеге бирелһен, ти. Ул саҡта, әгәр
Пусловскийҙар һарайы
Ансамблдең стиле һәм дөйөм структураһы
Ансамбль яһалма ҡалҡыулыҡта күтәрелгән, ә һарай парк менән бергә  40 гектар майҙанды биләй. Симметрия күсәре буйынса инеү портигы, сәскә түтәлдәре, аллеялар, һарай, террасалар урынлашҡан, ә күсәр үҙе күл һәм утрау менән тамамланған. Комплексҡа инеү территорияһы өс портик аша башҡарылған. Төп инеү урыны Ружан йүнәлеше яғында урынлашҡан, ә төньяҡҡа ҡарай Төньяҡ портик алып барған. Коссово ҡалаһына Һунар итеү портигы йүнәлгән, әммә был ваҡытҡа тиклем археологтар уның теүәл урынын аныҡ билдәләй алмаған.
Төп ҡоролма архитектураһы
Һарай бейеклектәрҙең шаҡтай айырмаһы менән дөрөҫ геометрик композицияға эйә. Ул үҙәк ике ҡатлы корпустан һәм уның менән тар галереялар ярҙамында тоташҡан һәм ике ослайып торған аркалар менән ҡабырғалағы бер ҡатлы яҡтарҙан тора. Үҙәк корпустың мөйөштәре төрлө бейеклектәге ҡырлы башнялар менән уратып алынған, ҡабырға яҡтарҙың мөйөштәре башня рәүешле эскарптар менән нығытылған. Фасадтары ослайып торған аркалар, тәҙрә уйымдары, перспективалы нишалар, ҡырлы башнялар менән ритмик бүленгән. Эске планлаштырылыуы һарай классицизм архитектураһына хас симметрик. Һарай — архитектура төҙөлөшөндә планировкаһында һәм композицияһында классик алымдарҙың неоготика элементтары менән берләштереү өлгөһө.
Эҙмә-эҙлелектең сикләнмәһе
Билдәләмә
бында d(x,y) — метрика, ул саҡта x x_n эҙмә-эҙлелегенең сикләнмәһе тип атала.
Пусловскийҙар һарайы
Төп ҡоролма архитектураһы
Ослайып тамамланған тешле манаралар, тар тишекле бойницалар, мөйөш контрофорстар, тәҙрәләрҙең осло контурҙары, стена фиалдары, машикулдәр һ.б. кеүек менән ошондай готик формалары арҡаһында ансамбль һарайға ҡарағанда оборона объектын хәтерләтә. Шуға күрә уны йыш ҡына «бәләкәй замок» тип йөрөтәләр. 12 башняның һәр береһе планында һигеҙ мөйөшлө формала һәм йылдың ун ике айын символлаштыра. Үҙәктә урынлашҡан, уңдырышлы май, июнь, июль, һәм август өсөн тәғәйенләнгән дүрт башня ҡалғандарынан бейегерәк. Июль һәм август айҙарын символлаштырған башнялар иң юғары була.
Интерьеры
Урта быуат готикаһы стилендә һарай интерьерын  архитектор Владислав Маркони һәм урындағы биҙәүсе Александр   Жмурко башҡара   (ҡайһы бер сәнғәт белгестәре мәғлүмәттәре буйынса  биҙәүсе булып билдәле Польша рәссамы Францишек Жмурко  тора).
Һарай ҡанаттарының береһендә художество галереяһы һәм китапхана булған, унда 10 000 самаһы  һирәк китап урынлашҡан. Икенсе яғында йоҡо бүлмәләре була.
Һарайҙа 132 бүлмә була, уларҙың береһе лә икенсеһенә оҡшамаған. Коридорҙар системаһы һәм тәҙрәләрҙең айырым урынлаштырылыуы арҡаһында йылдың 2,5 көнө дауамында ҡояш яҡтыһы бүлмәләрҙең береһен яҡтырта. Был көндәрҙә хужалар «Бүлмә көнөн» билдәләй, уны бай итеп биҙәй һәм бөтә тиерлек ваҡытты шунда үткәрә.
Һарайҙа зиннәтле залдар күп була, һәм уларҙың һәр береһенең үҙ атамаһы һәм махсус тәғәйенләнеше булған. Плитка менән биҙәлгән Аҡ залда,  ҙур һәм шаулы балдарҙа бейегәндәр. Ҡара залда кәрт уйнағандар, ә Алһыу залда  музыка тыңлағандар һәм эшләгәндәр. Шулай уҡ Күк, Көмөш, Алтын, Быяла, Көҙгөлө һәм башҡа бик күп залдар булған. Һәр бүлмә гобелен, келәм, мәрмәр, скульптура һәм декоратив каминдар менән биҙәлгән. Аныҡ билдәле булыуынса, бүлмәләрҙә барлыҡ иҙән аҫтарында йылытыу системалары  үткәрелгән.
Икенсе ҡатта урынлашҡан Күркәм зал урынлашҡан, уның стеналарын билдәле һәм билдәһеҙ рәссамдар биҙәгән. Реставратор фекеренсә, элек залда йоҡа һәм быяла иҙән аҫтында ылымыҡтар араһында экзотик балыҡтар йөҙөп йөрөгән. Реставрация ваҡытында һарай өсөн кафелдәр Австриянан килтерелгәнлеге, ә йылытыу системаһы Польшала Стомпоркув ҡалаһының бер предприятиеһында етештерелгәнлеге асыҡлана. Төҙөлөш өсөн кирбес алыҫтан, сит илдән килтерелгән.
Парк
Резиденцияның тирә-яғында архитектор Ф.Ящольд  планы буйынса  Италия ренессанс баҡсалары өлгөһөндә  баҡсаға нигеҙ һалынған. Вандалин Пусловский яңы композицияға ҡасандыр Тадеуш Костюшко йорт-усадьбаһын уратып алған паркты индерә.
Паркта 150 төрҙән ашыу экзотик үҫемлектәр үҫкән, бигерәк тә һирәк төрҙәр өсөн оранжерея ойошторолған.
Парк матур итеп өс яһалма быуаға төшә.
Быуаның көнбайыш өлөшөндә часовня төҙөлгән, ул участкала  барвинок баҫҡан түңәрәк формала урынлаштырылған. Террасаның көнбайыш яғында аш-һыу бүлмәһен, шарап эшләү бүлмәһен, ат аҙбарын үҙ эсенә алған ярҙамсы биналар төҙөлгән. Шарап эшләү бинаһы һәм күлдәр араһындағы арауыҡты емеш-еләк баҡсаһы, оранжерея һәм баҡсасы өйө биләй.
Террасаларҙа киң табаҡтар менән фонтандар урынлашҡан. Паркта скульптуралар торған. Коссово йылғаһының төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә өс күл системаһына булған, улар быуа менән бүленгән, ярҙарында бөҙрә талдар үҫкән.
Дөйөм территорияһы — 55 гектар.
Хәҙерге торошо
Емереклектәргә ҡарамаҫтан, Коссово һарайы ҡыҙыҡлы һәм элеккесә иғтибарҙы йәлеп итә. 2008 йылдан унда реставраторҙар эшләй. .
Реставраторҙар баҡса һәм төҫлө бүлмәләрен тергеҙергә вәғәҙә бирә. Һарайҙа тағы бер нисә ҡунаҡхана номеры, ЗАГС һәм ресторан барлыҡҡа киләсәк.
Биш күҙәтеү залы килеүселәр өсөн асыҡ,  2017 йылдың көҙөнән унда ваҡытлыса музей экспозицияһы эшләй. Башҡарыу техникаһы буйынса иң ҡиммәтлеһе булып алтын ялатылған ҙур филенкалы ишектәр һәм витраждар менән ағас тәҙрәләре тора
2019 йылда ике инеү брамы, балюстрада менән үҙәк түр  баҫҡыс тергеҙелә. Унан хәҙер Тадеуш Костюшко усадьбаһына һәм матур күлгә күренеш асыла. Шулай уҡ ҡаҙанлыҡ индерелгән, ул һарай бүлмәләрен йылытасаҡ. Сиратта 2019 йыл аҙағына тиклем – кафе (ул бинаның уң яғында урынлашасаҡ) һәм ҡунаҡхана (һул яҡта) — уларҙың биҙәү эштәре тамамлана. 2020 йылда һигеҙ фреска менән үҙәк Аҡ залды тергеҙеү планлаштырыла. Эштәрҙе XIX быуат техникаһында башҡарасаҡтар, һарай емерелгәнгә тиклем булған паркет иҙәндәр һәм люстралар барлыҡҡа киләсәк. Интерьерының иң мөһим элементтарының береһе булараҡ ике мейесен һәм француз каминын тергеҙәсәктәр.
Реставрация эштәре тамамланғандан һуң объект Брест өлкә башҡарма комитетының мәҙәниәт идаралығы балансына тапшырыласаҡ һәм һарай-парк ансамбле статусын аласаҡ
Реставрация эштәре тамамланғандан һуң бында ҙур саралар, шул иҫәптән халыҡ-ара кимәлдә — мәҙәни һәм фәнни конференциялар, эшлекле осрашыуҙар үткәреләсәк тип фаразлана.
Легендалар
Башҡа күп кенә һарай һәм замоктар кеүек үк, Коссово һарайының үҙ легендаһы бар. Мәҫәлән, урындағы халыҡ һөйләүенсә, һарайҙы һаҡлау өсөн  хужаларына арыҫлан тотҡан, уны төндә  коридорҙар буйлап йөрөргә сығарғандар.
Шулай уҡ легенда буйынса, ер аҫты үткәүеле булған, унан бер сәғәт эсендә  Коссовонан 20 км алыҫлыҡта урынлашҡан Ружандағы  Сапег резиденцияһына барырға мөмкин булған. Өҫтәүенә, үткәүел шундай киң булған, хатта унда өс атҡа егелгән каретала ултырып барарға мөмкин булған.
Музыкаль легенда хәбәр итеүенсә, кемдер икенсе ҡаттағы тәҙрә аҫтында баҫып, ҡул саба икән, һарайҙың көнсығыш яғында моң ауаздары ишетелгән.
Филателияла
2012 йылда һарай һүрәте Белоруссияның почта маркаһында ҡулланылған.
Ҡарабах аты
Ҡарабах аты — Таулы-Ҡарабахта сығарылған боронғо тау менге ат тоҡомо, әзербайжан аты төрө. Боронғо фарсы, төркмән,ғәрәп аттары йоғонтоһонда барлыҡҡа килтерелгән.
Ҡарабах аты көнсығыш төрөнөң иң яҡшы тоҡомдарының береһе тип танылған. XIX быуатта ул Көньяҡ Рәсәй, Көнбайыш Европа (Польша, Франция, Англия) менге аттарын яҡшыртыуға файҙаланылған. ). Совет осоронда Әзербайжан ССР-ында тоҡомсолоҡ эше Агдам районы йылҡы заводында барған .Ҡарабах тоҡомо кәмеүгә Ҡарабахтағы һуғыш та, 1990-сы йылдарҙағы иҡтисади көрсөк тә йоғонто яһай . Ҡарабах аты Әзербайжан милли символдарының береһе тип һанала.
Дөйөм характеристикаһы
Ҡарабах аттары эре түгел, мундаһынан бейеклеге 138—140 см, муйыны уртаса оҙонлоҡта, мускулдары яҡшы үҫешкән, күкрәге киң, аяҡ-тояҡтары ҡыҫҡа, әммә ныҡ; башы ҡупшы, маңлайы бейек, күҙе ҡабарынҡы, етеҙ һәм еңел хәрәкәт итә, кәүҙәһе гармониялы, сандыр һанлы. Ике төрлөһө осрай - мыҡты һанлы, ҡыҫҡа ботло һәм оҙонораҡ ботло, еңел тороҡло. Башлыса менгегә файҙаланалар. Улар сыҙам, тауҙарҙа сәғәтенә 10 км үтә ала.
Борон ҡарабах аттары һомғоллоғо менән дан тотҡан, уларҙы йәйрән, ғәзәл менән сағыштыра торған булғандар. Төрлө тоҡомдарҙы һынауҙа ҡатнашҡан Гуттен Чапски, былай тип яҙған: «Ҡарабах аты тигеҙ урында башҡаларҙан ҡалышһа ла, таулы ерҙәрҙә уға еткәне юҡ».
Ҡарабах аттарының төҫө  — ерән, алтынһыу-ерән, көрән, ҡола, туры, һоро һәм алтынһыу лимон-һары. Көрән ат тигән «көр ат» тигәндән килеп сыҡҡан тиеүселәр ҙә бар.
Е. Волкова яҙыуынса, XIX быуатта  был йылҡы малы алтынһыу булған, шуға  уларҙы Ҡарабахта «сарыляр» (һарылар) тип атап йөрөткәндәр, йәғни алтынһыуҙар.
Тоҡом тарихы
Ҡарабах ханлығы Кавказ аръяғында йылҡысылыҡ үҙәге булараҡ танылған. Хан заводы саф тоҡомло аттар үрсетеүсе төп урын булған, ундағы аттарҙы һатмағандар, ә дуҫлыҡ һәм ихтирам төҫө итеп, рәхмәт йөҙөнән дә бүләк иткәндәр.
Полковник К. А. Дитерихс (1823—1899) яҙыуынса, иң беренсе Ҡарабах ханы Панах-Али 1747 йылда Нәдир шаһ үлеменән һуң үҙен бойондороҡһоҙ хан тип иғлан иткән һәм  Нәдир-шаһтың йылҡы заводын тулыһынса үҙенә тартып алған. Улар араһынан иң данлыҡлылары - Меймун ҡушаматлы айғыр менән Агджидали тигән бейә була. Уларҙы ғәрәп тоҡомло тип һанағандар, тик улар төркмән тоҡомло (ахалтекин) булыуы ла ихтимал.
Дитерихс шулай уҡ 1797 йылда фарсы шаһы Аға Мөхәммәд Шушала үлтерелгәс, уның һуғышҡа алған бар аттары  Ибраһим-ханға эләккән, тип яҙа. Шул рәүешле хан заводына Ғариф тигән айғыр килеп эләгә. Ғариф һәм уның ҡолоно Ҡарны-Ертых (Ҡарыны йыртыҡ) үҙ ваҡытының танылған нәҫел айғырҙары була. Тебриздең һәм Таһрандың баҙарҙарында Ибраһим-хан аттары бик үтемле булған.
Ҡарабах тоҡомон өйөрҙә тотоп үрсетәләр. Тоҡомло бейәләр һәр саҡ өйөрҙә аҫрала. Бер өйөрҙә төрлө тоҡомло бейәләр булған, ә айғырҙар - тик юғары, сифатлы тоҡомло кёгляндар. Һөҙөмтәлә тоҡом яҡшырған: сифатлылары джинс-сарыляр, ябайыраҡтары — калын-сарыляр тип аталған. Саф ҡанлы кёгляндар бер ваҡытта ла күп һанлы булмаған.
Рәсәй империяһы осоронда
1805 йылда Ҡарабах Рәсәй империяһына инә. 1806 йылда Ибраһим-хан үлтерелә, урынына килгән улы Мехти Кули Хан йылҡысылыҡ менән ҡыҙыҡһынмай, һөҙөмтәлә хан тоҡомо кәмегәндән-кәмей. 1822 году Мехти Кули Хан Персияға ҡаса, иң яҡшы аттарын яҡындарына таратып китә. 1826 йылдағы урыҫ-фарсы һуғышы ла ҙур зыян килтерә, әммә алдағы тиҫтә йылдарҙа  ҡарабах аты үҙ сифаттарын һаҡлай әле.
Мехти Кули Хандан айырмалы, ҡыҙы Хуршидбану Натаван (кенәз ханым Уцмиева булараҡ билдәле),Ҡарабахта йылҡысылыҡ менән әүҙем шөғөлләнә.Натавандың аттары Парижда Бөтә донъя күргәҙмәләрендә  (1867),  Тифлистә (1882 ),Мәскәүҙә ауыл хужалығы күргәҙмәһендә  (1869) ҡатнаша һәм һәр саҡ беренсе урындар ала, алтын миҙал һәм почёт грамотлары менән бүләкләнә.
Икенсе Бөтә Рәсәй күргәҙмәһендә (1869) ҡарабах айғырҙары көмөш, бронза миҙалдарға лайыҡ була, ә Альетмез тигән айғырҙы дәүләт йылҡы заводына алалар. 1867 йылда Парижда Хан тигән айғыр барыһын да матурлығы менән таң ҡалдыра, уға ҙур көмөш миҙал бирәләр.
1877 йылда Рәсәй хөкүмәте яңы йылҡы заводы — Елисаветполь үрсемлеге асырға була. Яҡшы ҡарабах бейәләрен йыялар,тик уларҙы ғәрәп, хатта инглиз-ғәрәп айғырҙары менән ҡасырталар. Хөкүмәт шәхси йылҡы заводы хужаларына ярҙам һорап мөрәжәғәт итә. «Кавказ» гәзите 1887 йылда:
XIX быуатта Шушала 11 йылҡы заводы була, уларҙа 250 айғыр һәм 1450 бейә була.
Александр Пушкин 1829 йылда Арзурумға барғанда юлъяҙмаларында «йәш урыҫ чиновниктар ҡарабах аттарын менеп йөрөй» тип яҙып ҡалдырған. Хәрби тарихсы генерал В. А. Потто яҙып ҡалдырыуынса, генерал Я. И. Чавчавадзеның да ҡарабах аты булған. 1843 йылда (21 май) Шуша ҡалаһының гербы раҫлана, унда Ҡарабах тоҡомло ат төшөрөлгән була.
Кёглян тип аталған был аттарҙы урыҫ атһөйәрҙәре хатта таҙа ғәрәп аты тип әйтә башлай.Әммә профессор В. Фирсов «Туркестан и туркестанские породы лошадей» тигән хеҙмәтендә, (1895 йыл, «Журнал Коннозаводства»),ҡарабах атын төркмән ахалтекин арғымаҡтарынан сыҡҡан тип белдерә.
XIX быуат ҡарабах кёглянының   төркмән тоҡомо менән ҡандаш икәне уның экстерьерын ентекле тикшергәндә күренә.
XIX быуаттың икенсе яртыһында урыҫ йылҡысылары ҡарабах тоҡомонан етешһеҙлектәр таба. Саф тоҡом әҙ булыуы ла был фекер таралыуға килтерә.Мәгәр дон тоҡомон барлыҡҡа килтереү тарихы был фекерҙәрҙе кире ҡаға.
Дон казактары  ҡарабах айғырҙарын фарсы һәм төрөк һуғыштарынан XVIII быуатта уҡ килтерә башлай. Яңы тоҡом дон аттары ҡарабах аттары тоҡомо менән яҡшыртыла ла инде. Ҡарабах аттарынан Платов заводы ойошторола. Дон тоҡомон яҡшыртыуға Ҡарабах аттары XX быуат башына тиклем ҡулланыла.
Шуға ҡарамаҫтан XIX быуат аҙағында — XX быуат башында  ҡарабах  йылҡысылығы  регуляр кавалерияға бик яраҡлы булмауы арҡаһында ныҡ кәмей. Хан заводы 1905 йылда юҡҡа сыға. Граждандар һуғышы ла сәбәп була. Кёгляндар тоҡомһоҙ аттар менән ҡатнашып бөтә, күп сифаттарын юғалта. Ҡарабах аты иң яҡшы көнсығыш тоҡомонан урындағы тау тоҡомона әйләнә, әммә элекке сифаттары төҫөндә һаҡланып ҡала килә.
СССР йылдарында
1949 йылда  ҡарабах тоҡомон яҡшыртыу маҡсатында  Гей-Тэпэ  ауылында (Әзербайжан ССР-ы)  СССР Министрҙар Советының Указы менән (8 октябрь, 1948)  һәм  Әзербайжан ССР-ы Министрҙар Советының   1949 йылғы 27 май Указы менән йылҡы заводы булдырыла, унда 27 иң типик бейә алына,тоҡомға  ғәрәп айғырҙары файҙаланыла. Берҙән-бер айғыр ҡарабах тоҡомло була.
Агдам йылҡы заводында ҡарабах аттарының яңы тоҡомон да сығара башлайҙар. 1950-се йылдарҙа йылҡы тоҡомсолоғона урындағы ғалим, Әзербайжан ССР-ы Ауыл хужалығы министрлығының баш белгесе Шамил  Расизаде етәкселек итә 1955 йылғы бәйгелә бер юртаҡ 1600 метрҙә 2 мин 9 секундта үтә. 1971 йылда тоҡом тураһында китап сыға. 1952 йылда 6 типик ҡарабах аты Бөтә Союз ауыл хужалығы күргәҙмәһендә ҡатнаша (Мәскәү). 1956 йылда Советтар Союзаы хөкүмәте Агдамда үҫтерелгән "Заман" тигән айғырҙы Бөйөк Британия  королеваһы Елизавета II-гә бүләк итә.
1960–1970 йылдарҙа Агдам йылҡы заводында матди-техник база шарттарын яҡшыртыу өсөн саралар күрелә. 1980-се йылдарҙа Мәскәү аукциондарында  Германияға, Голландияға, Швейцарияға,  Италияға, Францияға һәм башҡа илдәргә Ҡарабах аттары һатыла.
Әзербайжан Республикаһында
Әлеге мәлдә Әзербайжанда 2 йылҡы заводы бар. Дәүләттеке менән бер рәттән бер нисә шәхси завод та булдырылған
Ҡарабах тоҡомо кәмеүгә  Ҡарабахтағы һуғыш та, 1990-сы йылдарҙағы иҡтисади көрсөк тә  йоғонто яһай.
Һуңғы ваҡытта Әзербайжандың ауыл хужалығы министрлығы йылҡысылыҡҡа ныҡ иғтибар бүлә, Ҡарабах аттарын экспортҡа сығарыу тыйылған. Әзербайжанда 20-ләп предприятие ҡарамағында  200-ләп  саф тоҡомло  ҡарабах  аттары бар. Өлөшләтә улар Баҡыла урынлашҡан («Gunay Equestrian Invest», «Sərhədçi» һәм башҡалар).
Германиянан йылҡы малы буйынса эксперт Верена Шолиан  Әзербайжанда эшләп, селекция программамалары һәм техник ҡорамалландырыу буйынса кәңәштәр бирә.
2004 йылда Агдам районы юртағы 1000 метрҙы  1 минут 9 секундта үтеп, донъя рекорды ҡуя.
Һынлы сәнғәттә
Карабах атын XIX быуат урыҫ рәссамдары эшендә күрергә була: Николая Сверчков, Василий Верещагин карабах аттарын бик яратып һүрәткә төшөргән, В. Верещагин Шушала 1865 йылда була һәм карабах аты тураһында һоҡланып яҙып ҡалдыра :
Карабах айғыры «Альетмез» скульптураһын урыҫ скульпторы Евгений Лансере эшләгән. Ул Морша тарих-художество музейында һаҡлана.
Карабах юртаҡтары Агдам «Карабах» футбол клубы эмблемаһына ла төшөрөлгән. 1995 йылда Баҡыла «Йылҡы тоҡомдары» тигән марка коллекцияһы сығарыла. Улар араһында «Карабах  аттары » тигән серия айырым урында тора.Карабах  аттарына бағышланған  серия  2006 һәм 2011 йылдарҙа ла сығарыла.
Әҙәбиәттә
Карабах аты М. Лермонтовтың «Демон» тигән поэмаһында ла телгә алына.
Был юлдарҙа, Ираклий Андронников әйтеүенсә, шағир Кахетияла драгун полкында  хеҙмәт иткәндә алған тәъҫораттарын асып һалған.
Лев Толстойҙың «Хаджи-Мурат» повесында шулай уҡ карабах аты телгә алына. «Война и мир» тигән әҫәрендә  Петя Ростовтың аты тоҡомо улай булмаһа ла Карабах исемле. «Вороной карабахский жеребец» тип Юрий Тынянов «Смерть Вазир-Мухтара» романында телгә ала. Даниил Мордовцевтың  «Царь без царства» романында  «карабахские лошади лучшие в мире» тигән һөйләм бар. Карабах атын Саша Черныйҙың «Кавказский чёрт» тигән хикәйәһендә  грузин кенәзе Удал менеп йөрөй. Карабах айғыры «Альетмаз» Мирзы Фатали Ахундовтың комедияһында ла иҫкә алына. «Дервиш взрывает Париж» фильмында ла карабах аттары күренеп ҡала.
Карабах аты тураһында Козьма Прутков балладаһында «Путник», Валентина Катаевтың «Кладбище в Скулянах» романында ,  Акакия Белиашвилин тарихи романы «Бесики»ла  ла яҙылған. Королева Елизавета II-сегә бүләк ителгән «Заман» тигән атҡа шағир Бахтияр Вахабзаде 1976 йылда  «Карабах аты» тигән баллада бағышлай.
Бургхольцхаузен
Бургхольцхаузен (Burgholzhausen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 288 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,69 км2. Диңгеҙ кимәленән 244 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6648 һәм автомобиль коды — BLK.
AIESEC
AIESEC — тулыһынса 18 йәштән 29 йәшкә тиклемге йәштәр идара иткән бойондороҡһоҙ коммерцияға ҡарамаған, сәйәси булмаған халыҡ-ара ойошма. AIESEC-тың маҡсаты — йәштәрҙә лидерлыҡ сифаттарын үҫтереү юлы менән тыныслыҡты һаҡлау һәм кеше потенциалын тормошҡа ашырыу. AIESEC-тың төп эшмәкәрлеге — халыҡ-ара алмашыу һәм стажировкалар ойоштороу; AIESEC шулай уҡ форумдар һәм социаль әһәмиәткә эйә булған башҡа проекттар үткәрә.
AIESEC 112 илдә һәм территорияла бар, 40 меңгә яҡын әүҙем ағзаһы һәм миллиондан ашыу alumni (тамамлаусылары) бар. AIESEC йылына 36 меңдән ашыу ирекмән, профессиональ һәм уҡытыусы халыҡ-ара алмашыуҙар ойоштора.
AIESEC Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Иҡтисади һәм Социаль Советының (ЭКОСОС) консультатив статусында тора, БМО-ның глобаль коммуникациялар департаментының (DGC) һәм Йәштәр эштәре буйынса БМО-ның Генераль секретары илсеһе канцелярияһының бойондороҡһоҙ берәмеге, Йәштәр ойошмаларының халыҡ-ара координация советы ултырышы (ICMYO) ағзаһы.
Рәсәйҙә 2020 йылға AIESEC 13 ҡалала 15 урындағы комитеттан тора һәм меңдән ашыу әүҙем ағзаһы бар.
Атамаһы
AIESEC атамаһы француз акронимы булып тора, ул Association internationale des étudiants en sciences économiques et commerciales (Иҡдисадты һәм коммерция фәндәрен өйрәнгән студенттарҙың халыҡ-ара ассоциацияһы) тигәнде аңлата. Әлеге ваҡытта акронимдың тулы аңлатмаһы рәсми рәүештә ҡулланылмай, сөнки ойошма ағзаһы булып 18 йәштән 29 йәшкә тиклемге һәр студент йәки сығарылыш уҡыусыһы була ала.
Атамаһы «Айсек» тип әйтелә; ойошма ағзаларын, ҡағиҙә булараҡ, Айсекерҙар (AIESECer) тип йөрөтөләр.
Ойошторолоуы
Икенсе донъя һуғышы тамамланғандан һуң 1946—1948 йылдарҙа (ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса 1944 йылда ) барлыҡҡа килә башлай. Ойоштороу идеяһы кешеләр һәм төрлө халыҡ мәҙәниәттәре араһындағы бәйләнештәрҙе тергеҙеү кәрәклегенән, шулай уҡ һуғыштан һуңғы Европа илдәренә йәш лидерҙарға һәм идарасыларға юғары ихтыяж булыуынан барлыҡҡа килә.
AIESEC-ҡа нигеҙ һалыусыларҙың тулы исемлеге билдәһеҙ. Беҙгә билдәле булғандары — Франциянан Жан Чоплин (Jean Choplin), Чехословакиянан Ярослав Зич (Jaroslav Zich), Бельгиянан Станислас Калленс (Stanislas Callens), Даниянан Кай Вернер Слот (Kaj Verner Slot), Швециянан Бенгт Сьёстранд (Bengt Sjӧstrand), Бертил Хедберг (Bertil Hedberg) һәм Эрик Мальсон (Eric Malson).
1949 йылдың мартында Стокгольмда AIESEC-тың 1-се Халыҡ-ара конгресы үтә, унда Бельгия, Швеция, Дания, Финляндия, Франция, Голландия һәм Норвегия вәкилдәре ҡатнаша. Халыҡ-ара, дәүләткә ҡарамаған, коммерцияға ҡарамаған һәм сәйәси булмаған ойошма булараҡ AIESEC статусы билдәләнә. AIESEC-тың миссияһы булып «илдәр һәм халыҡтар араһында дуҫтарса мөнәсәбәттәрҙе үҫтереү» тора. Был маҡсатты өлгәшеүҙең төп сараһы булып халыҡ-ара студенттар менән алмашыу таныла.
Ойошманың халыҡ-ара үҫеше
1949 йылда 89 халыҡ-ара алмашыу үткәрелә; 1958 йылға алмашыуҙар һаны йылына 1930-ға тиклем арта, ә ағзалар булған илдәр һаны 25-кә етә. 1977 йылға AIESEC 6 континенттағы 50 илдән тора.
AIESEC СССР-ҙа (1989—1991)
1991 йылда халыҡ-ара конференцияла СССР-ҙың AIESEC-гы «The most developing country of AIESEC» (AIESEC-тың иң үҫешеүсе иле) наградаһына лайыҡ була. AIESEC ойошторған халыҡ-ара алмашыуҙар һаны арта. Йыл һайын 100-200-гә тиклем совет предприятиялары сит ил стажерҙарын ҡабул итергә әҙер була, һәм халыҡ-ара стажировка программаһында ҡатнашыу өсөн 300-гә яҡын студент һайлап алына. AIESEC төрлө семинарҙар үткәрә.
AIESEC в Рәсәйҙә
2020 йылға AIESEC-тың Рәсәйҙә 13 ҡалала 15 локаль комитеты була (Мәскәү, Санкт-Петербург, Воронеж, Ҡазан, Өфө, Пермь, Екатеринбург, Төмән, Томск, Новосибирск, Ярославль, Түбәнге Новгород, Һамар), 150-нән ашыу юғары уҡыу йорто менән хеҙмәттәшлек итә, меңдән ашыу әүҙем ағзаһы бар, йылына меңдән ашыу халыҡ-ара алмашыуҙар ойоштора.
AIESEC-та тәжрибә алыу
Бынан һуң улар лидерлыҡ позицияһы һәм сит илдә эшләү араһында һайлайҙар, теләһәләр, ике этапты ла үтә алалар. Лидерлыҡ позицияһы — үҙ командаң һәм проектың менән идара итеүҙә уникаль тәжрибә. Халыҡ-ара стажировка — донъяның 110 иленең береһендә эш тәжрибәһе.
AIESEC тәжрибәһенең һуңғы аҙымы — киләсәккә йүнәлеш, был йәмғиәткә ыңғай йоғонто яһау өсөн AIESEC-та алынған бөтә һәләттәрҙе, илһамдарҙы һәм бәйләнештәрҙе файҙаланыуҙы күҙ уңында тота.
Йыл һайын AIESEC күп мөмкинлектәр бирә. Был йыл һайын 470-тән ашыу конференция, 12000 халыҡ-ара стажировка, йыл һайын 10000-дән ашыу лидерлыҡ позициялары, 4500 партнер-компаниялар, шулай уҡ башҡа бик күп проекттар һәм саралар.
AIESEC берләшмәләре ярҙамында бөтә донъя йәштәре һәм компаниялары менән бәйләнештәр урынлаштырырға мөмкин.
AIESEC проекттары Рәсәйҙә
Ойошма миссияһы — тыныслыҡ һәм кеше потенциалын тормошҡа ашырыу. Ойошма ағзалары быны халыҡ-ара алмашыу һәм ойошмала интенсив практик тәжрибә аша йәштәрҙә лидерлыҡ үҫтереү юлы менән өлгәшергә мөмкин, тип ышана. Лидерлыҡ үҫеше AIESEC-та эшләнгән моделгә ярашлы бара, ул дүрт сифатты үҙ эсенә ала: үҙ-үҙеңде аңлау, башҡаларҙы илһамландырыу, донъя гражданины, хәл итеүгә ориентирлашыу. AIESEC-тың һәр проектын 18 йәштән 26 йәшкә тиклемге йәштәр уйлап сығара.
Global Volunteer — халыҡ-ара ирекмәндәр проекттарының программаһы, уларҙың һәр береһе БМО-ның тотороҡло үҫеш буйынса 17 маҡсатының береһенә йүнәлтелгән.
Global Teacher — йәш һәм амбициялы уҡытыусылар өсөн халыҡ-ара стажировка программаһы.
Global Talent — сит ил компанияларында профессиональ стажировкалар программаһы түбәндәге йүнәлештәр буйынса: маркетинг, IT, бизнес менән идара итеү, инжиниринг, ҡунаҡханалар менән идара итеү.
YouLead форумы — йәштәр лидерлығын үҫтереү буйынса Бөтә Рәсәй форумы.
BreakPoint форумы — технологиялар менән ҡыҙыҡһынған йәштәрҙең Бөтә Рәсәй форумы.
Льюис Раунд Уилсон китапханаһы
Льюис Раунд Уилсон китапханаһы (ингл. Уилсон Louis Round Library ) ― Чапел-Хиллдағы Төньяҡ Каролина университеты китапханаһы. 1929 йылда төҙөлә. 1984 йылда Дэвис китапханаһы асылғанға тиклем университеттың төп китапханаһы булып торған.
Тарих
Китапхана бинаһы 1927—1929 йылдарҙа университет кампусы реконструкцияланған ваҡытта төҙөлә : 1920 һәм 1931 йылдар араһында бында барлығы 23 ҡоролма барлыҡҡа килә. Бинаның проекты бозар стилендә архитектор Артур Кливленд һәм данлыҡлы McKim, Mead &amp; White төҙөлөш фирмаһы архитекторы Уильям Кендалл тарафынан эшләнә. Бинаның планы стандарт Карнеги китапханаһы планына ярашлы итеп төҙөлә. 1923 йылда Карнеги корпорацияһы 1907 йылда корпорацияның аҡсаһына төҙөлгән элекке китапхана бинаһын яңыртып төҙөргә һәм яңы китапхана төҙөргә үҙенең ҡаршылығы булмауы тураһында әйтә. Шуға ҡарамаҫтан, был яңы ҡоролма өсөн аҡса бүлдерергә университет заявка бирмәй. 1956 йылда китапханаға уның беренсе китапханасыһы Льюис Раунд Уилсондың исеме бирелә. Быға тиклем бина бары тик «Китапхана» тип кенә аталып йөрөтөлгән була.
Үҙенең бай фонды менән башҡа китапханалар араһында айырылып торасаҡ китапхананы төҙөүҙең төп инициаторҙарының береһе Уилсон була. 1929 йылдың 19 октябрендә китапхана асыла, ә теүәл 10 көн үткәс, биржа баҙары ҡолай. Университетты дәүләт ярҙамы менән төҙөү кәметелә, шунлыҡтан Уилсон китапхана өсөн шәхси фондтарҙан аҡса һәм китаптар йыя. Шулай тап Бөйөк депрессия осоронда китапхана иң ҡиммәтле даналар менән тулыландырыла.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Евгений Савойский
Принц Евгений Савойский (Prinz Eugen von Savoyen, François-Eugène de Savoie, Eugenio di Savoia-Carignano; 18 октябрь 1663 йыл — 21 апрель 1736 йыл) — Изге Рим империяһының француз-итальян сығышлы юлбашсыһы, генералиссимус.
Карьера башы һәм Бөйөк Төрөк һуғышы
Ағыуҙар эше айҡанлы әсәһен Франциянан ҡыуғандан һуң 20 йәшлек Евгений Бөйөк Төрөк һуғышы яландарына төрөктәр ҡамап алған Венаны азат итергә китә. Был һуғышта ул драгун полкы менән етәкселек итә. Артабан Евгений Савойский 1684—1688 йылдарҙа Венгрияны төрөк ғәскәрҙәренән азат итеүҙә ҡатнаша.
1690 йылда ул Италияла Австрия ғәсҡәрҙәре командующийы итеп тәғәйенләнә һәм Савойя герцогы Виктор-Амадей менән ҡушыла. Аҙаҡҡыһы француздар менән Стаффард янында алышҡа инә, ҡыйратыла һәм тик уның батырлығы һәм ойоштороу һәләте союздаш ғәсҡәрҙәре тулыһынса һәләкәттән ҡотҡара.
1691 йылда Евгений маршал Катиндан Кони нығытмаһы ҡамауын алдырырға ирешә; шул уҡ 1691 йылда герцог Савойский армия авангарды менән Дофинэгә бәреп инә һәм бер нисә нығытманы ала.
Испания мираҫы өсөн һуғыш
Испания мираҫы өсөн һуғыш ваҡытында Италияла юғары баш командующий булып тәғәйенләнгән принц Евгений Тридент Альпылары аша ауыр юл үтә һәм Капри һәм Киари еүҙәрҙәренән һуң Олио йылғаһына тиклем Ломбардияны баҫып ала. 1702 йылдағы кампанияны ул Кремонаға көтөлмәгән һөжүм менән башлай, маршал Виллеруа әсирлеккә алына, аҙаҡ бик оҫта герцог Вандомдың өҫтөнлөклө көстәренә ҡаршы тора.
Гофкригсрат президенты итеп тәғәйенләнгән Евгений Австрияны венгрҙарҙың ихтилалы һәм француздарҙың Бавариялағы уңыштары арҡаһында килеп тыуған бик ҙур хәүефтән ҡотҡарасаҡ бер нисә сара күрә.
1704 йылда Мальборо герцогы менән бергә Евгений Гохштедт янында Баварияның Людовик XIV менән союзынан төшөп ҡалыуға килтергән еңеү яулай.
1705 йылда Евгений Италияға ебәрелә, унда ул Вандомдың уңыштарын кисектерә, ә 1706 йылда Турин аҫтында француздарҙы Италияны азат итергә мәжбү иткән еңеү яулай.
1707 йылда ул Провансҡа бәреп инә һәм Тулонды ҡамай, әммә уңышһыҙлыҡҡа тарый; 1708 йылда Мальборо менән бергә Ауденард янында Вандомды ҡыйрата һәм Лиллде ала, ә 1709 йылда маршал Вилларҙы Мальплакта еңә.
1712 йылда Евгений Денен янында ҡыйратыла һәм 1714 йылда Раштадт солохона ҡул ҡуя.
Төрөктәргә ҡаршы кампания. Һуңғы йылдар
1716 йылда ул төрөктәрҙе Петервардейн (хәҙер — Нови-Сад) янында ҡыйрата һәм Темешварҙы ала, ә алдағы йылда Белград аҫтында бик етди еңеү яулай. Ошо еңеү төрөктәрҙең Европала ҡеүәтенә бик ҙур зыян итә һәм Пожаревац солохона килтерә.
1724 йылға у тиклем ул Австрия Нидерландында штатгальтер була. Император Карл VI Евгенийгә элекке императорҙар Леопольд I һәм Иосиф I айырмалы ул тиклем ышанып етмәй; һарай дәирәһендә уға ҡашы дошманлашҡан партия көсәйә, әммә шулай ҙа уңын йоғонтоһо барлыҡ дәүләт ҡарарҙарын сығарыуҙа әле һиҙелә.
1726 йылда Вена һарайы янындағы русофил партияһының лидерҙарының береһе булараҡ принц Евгений рәсәй менән Вена союздаш килешеүен төҙә.
Юғары баш командующий булараҡ Евгений тағы ла бер тапҡыр Польша мираҫы өсөн һуғышында (1734-1735) күренә, әммә ауырыуы сәбәпле тиҙҙән кире ҡайтарыла.
Характер һыҙаттары
Полководец булараҡ принц Евгенийҙың айырмалыҡлы һыҙаттары — батырлыҡ һәм дошмандарҙы һәм хәл торошон тәрән аңлауға нигеҙләнгән тәүәккәллек, алдан билдәләнгән пландарҙы атҡарып сығыр өсөн мөмкинлектәр эҙләү, иң киҫкен мәлдәрҙә һалҡын ҡанлылыҡ һәм һалдат йөрәген үҙенә яҡынайта белеү һәм боевой рухты тотоп тороу.
Евгений Савойский бер ҡасан да өйләнмәгән һәм нәҫел ҡалдырмаған. Замандаштары араһында уның гомосексуаль ғәҙәттәре билдәле булған.
Хәтер
Принц Евгенийгә Венала (авторы — Феркон) һәм Будапештта (авторы — Рона) һәйкәлдәр ҡуйылған.
Австрия флотының «Вирибус Унитис» типтағы дредноуты принц исемен йөрөткән.
Беренсе донъя һуғышы ваҡытындағы Бөйөк Британияла принц Евгений исеме «Prince Eugene» мониторға бирелгән.
Өсөнсө рейхта принц Евгений исеме менән 7 Ирекле тау СС дивизияһы «Принц Ойген» һәм ауыр крейсер Кригсмарине, шулай уҡ эмблемаһы һыбайлы символик һүрәт булған Вермахтың 9 танк дивизияһының 33 танк полкы исемләнгән.
Италияла Евгений Савойский исеме менән Икенсе донъя һуғышы ваҡытындағы «Дюка д’Аоста» («Эудженио ди Савойя») типтағы еңел крейсерҙарҙың береһе исемләнгә.
Принц Евгений заказы буйынса барокко стилендәге бер нисә һарай һаҡланып ҡалған. Улар араһынан иң билдәлеһе Венала урынлашҡан Бельведер һарайы. Иң эреһе — Братиславанан (әммә Австрия территорияһында) бер нисә километр алыҫлыҡта урынлашҡан йәйге һарай Шлоссхоф.
Уның исеме Eugenia тибындағы тропик ағастарға ҡушылған, уның эфир майы эвгенола — еҫле матдәнең сығанағы.
Батыр принц тураһында бер нисә телдә билгеле булған, Австрия империяһында йырланған, шул иҫәптән латынь телендә лә йыр сығарғандар. Йыр Белград аҫтында 1717 йылда төрөктәрҙе еңеүгә бағышланған.
Кошеверова Надежда Николаевна
Кошеверова Надежда Николаевна (1902—1989) — совет кинорежиссёры-әкиәтсеһе. РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1966).
Биографияһы
Надежда Николаевна Кошеверова 1902 йылдың 10 (23) сентябрендә Санкт-Петербургта тыуған. Атаһы — Николай Кошеверов, 1-се гильдия сауҙагәрҙәре — Сергиев урамында үҙ йортона эйә була.
1923 йылда Петроград театры «Вольная комедия» янындағы актёрлыҡ мәктәбен тамамлай һәм 1928 йылға тиклем Ленинград театрҙарында (шул иҫәптән Н. П. Акимовтың Ленинград сатира театрында) артист булып эшләй. Эксцентрик актёр Фабрикаһы кинооҫтаханаһында (ФЭКС) (1925—1928) уҡый.
1929 йылдан башлап Кошеверова Надежда "Ленфильм"да эшләй, унда карьераһын Максим тураһында картиналарҙа — «Юность Максима» (1934), «Возвращение Максима» (1937), «Выборгская сторона» (1938) режиссёр ассистенты булып башлай.
Беренсе (һаҡланмаған) «Однажды осенью» фильмын 1937 йылда төшөрә, ә тәүге уңыштар уға 1939 йылда Ю. А Музыкант менән бергә төшөргән лирик комедия «Аринка» экрандарға сыҡҡандан һуң килә.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғанға тиклем йәш режиссёр «Галя» фильмын — фин һуғышы тураһында күрһәтергә тыйылған фильмды төшөрә.
Надежда Кошеверова үҙенең төп ижади йүнәлеше булып киткән әкиәт жанрына беренсе тапҡыр 1944 йылда мөрәжәғәт итә. Режиссер М. Г. Шапиро менән берлектә Чайковскийҙың шул уҡ исемле операһы буйынса төшөрөлгән «Черевички» фильм-операһы был жанрҙа дебют була.
1987 йылда төшөрөлгән «Сказка про влюблённого маляра» картинаһы уның һуңғы режиссёрлыҡ эше була.
Кошеверова Надежда Николаевна 1989 йылдың 22 февралендә Мәскәүҙә вафат була. Санкт-Петербургҡа яҡын Комарово ҡасабаһындағы зыяратта ерләнгән.
Ғаиләһе
Беренсе ире — совет театры режиссёры, рәссам, педагог Н. П. Акимов.
Акимов менән бергә «Золушка» (1947, Н. П. Акимов — рәссам) һәм «Тени» (1953, Н. П. Акимов — режиссёр, фильм — Ленсовет исемендәге Ленинград Театры спектакленең телеверсияһы) фильмдары өҫтөндә эшләй.
Икенсе ире — совет оператор-ҡуйыусыһы А. Н. Москвин.
Улы — Николай Москвин (1935—1995).
Йәрмиә
Йәрмиә (Ярмино) — Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районы Миәҙәк ауыл Советы биләмәһенә ҡараған ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 426 кеше булған. Ауылда башҡорт, мари, татар милләтле кешеләр йәшәй. Почта индексы — 452318, ОКАТО коды — 80224816006.
Ауыл тарихынан
Ауыл 1732 йылдан алып телгә алына. Уға Ҡазан даруғаһы Эске Йылан улусы башҡорттары нигеҙ һала. Типтәрҙәр XIX быуаттың 1‑се яртыһында керҙәшлек килешеүе буйынса килеп урынлаша. 1865 йылдағы рәүиз мәғлүмәттәренән күренеүенсә 49 йортта 304 кеше көн иткән. Ауыл халҡы мал, бал ҡорто тотҡан, игенселек  менән шөғөлләнгән. 1906 йылғы рәсми ҡағыҙҙарҙан күренеүенсә, ауылда мәсет, 3 бакалея магазины булған.
1972 йылға тиклем Тат-Йәрмиә һәм Мари-Йәрмиә ике ауыл булып, бер-береһенә терәлеп урынлашҡан була. Тәүгеһе шул йылға тиклем Миңеште ауыл Советына ҡараһа, мари яғы Миәҙәк ауыл Советына инә. Тора-бара был ике ауыл халҡы аралашып ултыра башлай һәм 1972 йылда бер генә атама — Мари-Йәрмиә тип кенә ҡала. Дүртөйлө ҡала Советы ҡарары менән 1997 йылда ауылға Йәрмиә тигән атама бирергә ҡарар итә, сөнки ауыл халҡы һаман ҡатнаш булып ҡала килә.
Шағирә, йәмәғәт эшмәкәре Гүзәл Ситдиҡова әсәһе яғынан ошо ауыл сығышлы. Әсәһе Факиһа Ситдиҡ ҡыҙының ҡанбабалары ауылға нигеҙ һалған аҫаба башҡорттарҙан. Ырыуы - Эске Йылан. Ауыл тарихында телгә алынған, уға нигеҙ һалыусыларҙың береһе булған Кәткә мулла Таҡаҡов - Гүзәл Ситдиҡованың тура ептән килгән ҡанбабаһы.
1859 йылда алынған рәүиздә Бөрө өйәҙенең 14-се башҡорт кантонының Ҡалмыҡ олоҫы Йәрмиә ауылында 12 йорт булғаны күренә. Гүзәл Ситдиҡованың тура ептән килгән ҡанбабаһы Мөхәмәтдин Шәмсетдин улының ер майҙаны 8,75 дисәтинә (яҡынса 11 га) тәшкил иткән. Архивтан алынған документтарҙан күренеүенсә ғаилә арыш, һоло, бойҙай, тары, ҡарабойҙай, борсаҡ һәм бәрәңге үҫтергән, ҡорт тотҡан.
"Тат"ың ҡайҙан килгән, Йәрмиәм,
Татыр һыуҙан әллә килгәнме,
Шаян телле, талмаҫ беләкле
Татыу халҡың әллә биргәнме?!
Еп остарым минең ошонда:
Өләсәйҙәр ҡайтҡан һыу юлы...
Табанымды тарта шул эҙҙәр.
Әсәйемдең тәүге һулышы,
Тат-Йәрмиә, һинең һулыштан.
Тамырҙарым һиндә яралған,
Бөрөләрем һиндә тулышҡан.
Исемеңә "тат" тип ҡушылып
Ҡайҙан килгән - хәҙер мин беләм,
Тамырҙарым һинән һут алған,
Тат-Йәрмиәм, татлы Йәрмиәм!
Бала саҡтың моңло хәтирәһе:
Йәрмиәнең зәңгәр кистәре...
Алыҫтарҙан дәртле бер көй килә -
Әй бейейҙәр мари йәштәре.
Бәп-бәләкәс кенә мин - болдорҙа,
Тубыҡтарым ҡосоп тыңлайым.
Әкиәттәр килә күҙ алдына,
Туҡай кисе, Туҡай Ҡырлайы.
Шүрәленән ҡасып, ай урағы
Болоттарға инеп юғалды,
Мари бейеүе лә мин ҡалдым.
Ошо кистән ҡалды ғүмерлеккә
Мари көйҙәренә һөйөүем.
... Тик бүтәнсә инде ҡабатланмаҫ
Туҡай кисле мари бейеүе.
Шарап
Шараптарҙы классификациялаү
Ғәҙәттә шараптарҙы ферментланған виноград һутынан етештерәләр.
Башҡа төрлө еләк-емештән, үләндәрҙән, ашлыҡтан эшләнгән иҫерткес эсемлектәр (емеш-еләк шарабы, төнәтмә, виски, бренди, ром) шарап тип аталмай.
Ҡулланыуы буйынса шараптар аш шарабына (аш-һыуға ҡушылма) һәм десерт шарабына бүленә.
Төҫө һәм сифаты
Шарап етештереүҙә күп төрлө виноград сорты ҡулланалар. Дөйөм алғанда виноград сорттарын ҡара (йыш ҡына ҡыҙыл тип тә әйтәләр) һәм аҡ төҫкә бүләләр. Төҫөнә ҡарап шараптар аҡ, алһыу, ҡыҙыл төҫтә була. Аҡ шараптар асыҡ һары төҫтән гәрәбә төҫөнә тиклем булыуы мөмкин. Алһыу һәм ҡыҙыл шараптар ҡыҙыл яҡут (рубин) төҫөнән гранат төҫөнә тиклем була. Ваҡыт үтеү менән аҡ шараптар ҡуйыраҡ төҫкә инә, ҡыҙыл шараптар төҫө бер аҙ асыҡлана башлай. Был буяусы матдәнең төбөнә ултырыуы менән аңлатыла.
Шешәләргә ҡойолған шарап төбөндә 6-8 йылдан һуң ултырма барлыҡҡа килә башлай. Шарап төбөндәге ултырма шарап тәмен үҙгәртмәй. Яҡша сифатлы (марочное вино) шараптың төбөнә ултырма 4 йыл үткәс ултыра башлай. Был шараптың яҡшы сифатлы булыуын раҫлаусы күрһәткес булып тора. Ултырманы айырыу өсөн шарапты графинға (декантерға) ҡоялар, ултырма шешә төбөндә ҡала. Ултырманы айырып алыуҙы еңеләйтеү өсөн шарап шешәләрен текә «яуырынлы» итеп эшләйҙәр. Ултырманы айырыу процессы декантация тип атала.
Сифаты һәм ваҡыты буйынса классификация:
Спирт һәм шәкәр миҡдары
Рәсәй стандартына ярашлы, этил спирты һәм шәкәр миҡдары буйынса шараптар түбәндәгесә бүленә:
Производство технологияһы
Саманан тыш артыҡ әсеү процессын туҡтатыу өсөн күп кенә шарап сорттарына көкөрт диоксиды — сульфит ҡушалар. Сульфит артыҡ әсеү һәм микроорганизмдарҙың күпләп үҫешен туҡтатыу өсөн хәүефһеҙ антисептик сифатында ҡулланыла.
Вино етештереү географияһы
Йөҙөм бик күп илдәрҙә үҫә, шуға күрә шарап та барлыҡ Евразия (Франция, Италия һәм Испания) илдәрендә; Төньяҡ һәм Көньяҡ Америка; Африка (КАР), Австралия һәм Яңы Зеландия илдәрендә етештерелә. Франция шарап етештереү эталоны булып тора.
Шарап этикеты
Шарап этикеты — тейешле бер ризыҡҡа шарап тәҡдим итеү һәм өҫтәлде биҙәү ҡағиҙәләре.
Бокал һайлау
Спирт ҡушып ҡатырылған шараптар өсөн өҫ яғы тарайтылған бокал кәрәк. Конус формаһындағы бәләкәй рюмкалар десерт һәм ликёр шараптары өсөн. Ә бызырлап торған шампан шарабы, күбектәре уйнап торһон өсөн, бейек фужерға ҡойоп бирелә. Шарапты бокалға өстән ике өлөшөнә тиклем генә ҡойорға кәрәк, шулай эшләгәндә бокалды әйлендереп төҫөн һәм еҫен баһаларға була.
Шешәне асыу
Оҙаҡ һаҡланған шарап иғтибарлыраҡ эш итеүҙе талап итә. Бөкөнө асыу өсөн быраулы штопор кәрәк. Ҡағиҙә булараҡ, бөкөнө үтә тишергә ярамай. Аҡ шарапты ҡулланыр алдынан ғына асырға тәҡдим ителә. Ҡыҙыл шарапты, кислород менән байыҡһын өсөн, ҡулланыр алдынан 30-40 минут элегерәк асып ҡуйырға тәҡдим ителә.
Шараптың зарары
Барлыҡ алкоголле эсемлектәрҙең нигеҙендә этанол булыуын хәтерҙән сығарырға ярамай. Организмға эләккән миҡдарына, концентрацияһына, юлына ҡарап наркотик һәм токсикологик эсемлек кеүек тәьҫир итә. Наркотик тәьҫире ауыртыуҙы һиҙмәү, үҙәк нерв системаһын ҡаҡшатыу , алкоголле ҡуҙғау, алкоголгә күнегеү кеүек күренештәргә килтерә.
Бырлыҡ тикшеренеүселәр ҙә шарапты зарарлы тип иҫәпләмәй. Гарвард медицина мәктәбе ғалимдары, көнөнә ике бокал шарап ҡулланыу файҙалы тип иҫбатлай. Шарап составындағы ресвератрол тигән матдә кешеләге артыҡ ауырлыҡты кәметә, майҙы яндыра тип иҫәпләй гарвард ғалимдары.
Ҡөрьәндә
90. Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Хәмер, отош уйыны, һындар, уҡтар [отош уйыны өсөн] — шайтан эшенән булған шаҡшылыҡтар. Уларҙан һаҡланығыҙ, моғайын, һеҙ бәхетле булырһығыҙ! 91. Хәмер һәм отош уйыны менән шайтан һеҙҙең арағыҙға дошманлыҡ һәм нәфрәт һалырға теләй, һеҙҙе Алланы иҫкә алыузан һәм намаҙ уҡыуҙан тайҙырырға теләй. Тыйылырһығыҙмы һеҙ?
Эква-Я (Ялбын-Я ҡушылдығы)
Эква-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ялбын-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәбитова Мәүзиға Ғаффан ҡыҙы
Ғәбитова Мәүзиға Ғаффан ҡыҙы (1 ғинуар 1939 йыл) — китапханасы, йәмәғәт эшмәкәре, 1984—1996 йылдарҙа Әбйәлил районы Буранғол ауыл Советы хакимиәте башлығы, СССР-ҙың халыҡ депутаты (1989—1991), Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996).
Биографияһы
Ғәбитова Мәүзиға Ғаффан ҡыҙы (Сабитова) 1939 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Буранғол ауылында тыуған. 1961 йылдан алып Буранғол ауыл китапханаһы мөдире булып эш башлай, 1968 йылда Өфө китапхана техникумын тамамлай.
1967 йылда Буранғол ауылының ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе итеп һайлана. Уның башланғысы менән башҡорт халҡының боронғо йолалары тергеҙелә, яңы байрамдар ойошторола. «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!», «Килендәр һәм ҡәйнәләр», «Ҡарға бутҡаһы», «Өлгөлө ҡайны һәм ҡәйнә», «Өлгөлө килен», «Өлгөлө йорт», «Бәпес туйы», «Йәгеҙ әле, килендәр!», «Шәжәрә», урам, сәскә, дарыу үләндәре байрамдары, герой әсәләрҙе, тол ҡатындарҙы, һуғыш һәм хеҙмәт ветерандарын, йәш ғаиләләрҙе, хаҡлы ялға сыҡҡандарҙы хөрмәтләү тантаналарын үткәреү матур ғәҙәткә инеп китә. Ул үткәргән "Ҡаҙ өмәһе"н ҡарарға Мәскәүҙән данлыҡлы журналист Василий Песков килә. «Ауыл туйы» байрамы буйынса төшөрөлгән фильм халыҡ-ара кинофестивалдә күрһәтелә. 1978 йылда «Ҡарға бутҡаһы» байрамы буйынса Буранғолда Бөтә республика семинары ойошторола. 1988 йылда Үҙәк телевидение «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» тигән документаль фильм күрһәтте.
Томашполька
Томашполька (Томашпілька) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Тульчин һәм Томашполь райондары аша көньяҡҡа табан аға. Русава һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 38 километр.