cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Айгүзәл
Этимология
А — инициативлы, амбициоз, көсәйеү, ижад, ғәҙел. Й — дәртле, ответ, ихтыярлы, үҙ аллы, һаҡ, аскетизм. Г — йыйнаҡ, аҡыллы, намыҫлы, үҙ-үҙенә ышанған. У — үткер, ижад, ғәҙел, күнелле, рухлы. З — үткер, аҡыллы, үҙ аллы, күңелһеҙ, тырыш, һаҡ. Е — аралашыусан, тәтелдәк, амбициоз, үткер, ғәҙел. Л — аралашыусан, тәтелдәк, йыйнаҡ, аҡыллы, ижади, тырыш. Ь — инициативлы, амбициоз, көсәйеү, баҙнатһыҙ, ҡараңғы.
Алкоголь кардиомиопатияһы
Этиология
Сирҙе үҫтереүҙең төп сәбәптәре - 10 йыл дауамында спиртлы эсемлектәр менән регуляр рәүештә ҡулланыу. Ғәҙәттә 100 мл саф этанолды даими ҡулланыу етерлек. Хроник эскеселәрҙең 50 % ауырыу тыуа тип иҫәпләнә. Йөрәк эшмәкәрлеген боҙоу һөҙөмтәһендә эскелек менән сирләүселәрҙең 10-20 % үлемгә етә.
Клиник формалары
1. Классик. Пациент хроник эскелек ауырыуынан интегә, йөрәк ауыртыуын кисерә (айырыуса төндә), тын ҡыҫыуы, йыш йөрәк һуғыуы, йөрәк эшендә өҙөклектәр арҡаһында борсола. Тасуирланған симптомдар  бик күп спиртлы эсемлектәр ҡулланғандан һуң 2-3 көндән көсәйә.
2. Псевдо Ишемик. Пациент йөрәктең төрлө оҙонлоғонда һәм көсөндә ауыртыу кисерә. Улар физик күнегеүҙәр йә башҡа ҡаршылыҡтар менән бәйле сәбәптәргә бәйле булырға мөмкин. Тән температураның ныҡ күтәрелеүе, йөрәктең киңәйеүе, тын ҡыҫыуы, шештәр менән характерлана. Йыш ҡына ауыртыу йөрәк ритмындағы боҙоуҙар менән бергә бара.
3. Аритмик. Атриаль фибриллация, экстразистол, пароксималь тахикардия менән характерлана, йыш палититация, баш әйләнеүе, аңды юғалтыу, йөрәктең киңәйеүе, тын ҡыҫыуы күҙәтелә.
Клиник стадиялары
2-се стадия 10 йылдан ашыу алкоголизмға бәйләнгән кешеләрҙә үҫә. Йөрәк етешһеҙлеге үҫә, тын ҡыҫыуы, йүткереү, аяҡтарҙың шешеүе менән характерлана. Тышҡы билдәләрҙән: бит, ирен, ҡулдар, аяҡтар цианозы (акроцианоз). Ҡан әйләнешенең бәләкәй түңәрәгендә ҡандың туҡтауы (ятҡанда тын ҡыҫыуы кеүек күрһәтелә), ҡан әйләнешенең киҫкенлеге (бауырҙың киңәйеүе). Атриаль фибрилляция үҫешә.
3-сө стадия эске органдарҙың функциялары боҙолоуы, уларҙың структураһында ҡайтарғыһыҙ үҙгәрештәр, ҡан әйләнешенең боҙолоуы менән күрһәтелә.
Диагностика
Йөрәктең аномаль тауыштары, ЭКГ аномалиялары, күкрәк рентгенограммала йөрәктең киңәйеүе күренһә – диагноз ҡуйыу мөмкинлеге бар. Эхокардиограммалағы тайпылыуҙар, йөрәктең катетерияцияһы, антиография диагнозды раҫлай ала.
Дауалау
Алкоголдән тулыһынса баш тартмайынса, терапия бер ниндәй ҙә һөҙөмтә бирмәйәсәк. Шуға күрә ул табип-нарколог ҡатнашлығында үткәрелергә тейеш, уның бурысы - алкоголь эсеүҙе кәметергә. Ауырыуҙың торошон яҡшыртыу өсөн алкоголдән тулыһынса баш тартыу кәрәк.
Ҡағиҙә булараҡ, алкоголик кардиомиопатияны дауалау - ҡатмарлы һәм оҙайлы процесс, ул бер нисә ай һәм хатта бер нисә йыл дауам итә. Был миокард функцияларының бик яй тергеҙелеүе менән бәйле. Туҡланыуға ҙур иғтибар бүленә. Диетаға бик күп аҡһым һәм витаминдар инә, уларҙың дефициты, ғәҙәттә, сирҙе үҫтереүгә булышлыҡ итә.
Алкоголик кардиомиопатияла йөрәк кенә түгел, бауыр, бөйөр, тын алыу ағзалары ла зарарлана. Шуға күрә дауалау бөтә органдарҙы тергеҙеүгә йүнәлтелгән һәм клиник картинанан тора. Ҡапыл вафат булыу мөмкинлеген иҫәпкә алырға кәрәк.
Прогноз
Прогноз шартлы яҡтан уңайһыҙ, ауырыу хроник, морфологик үҙгәрештәр менән оҙатыла, адекват дауалау уның үҫешен туҡтата, пациенттың хәлен яҡшырта, ләкин ауырыу барышына юл ҡуймай.
Ельчо (йылға)
Ельчо (Río Yelcho) — Чилиҙың Лос-Лагос өлкәһенән аҡҡан йылға.
Географияһы
Йылғаның башы Палена провинцияһының Ельчо күлендә башлана. Төньяҡ-көнбайышҡа ағып, Чайтен ҡалаһынан көньяҡтараҡ Тымыҡ океандың Корковадо ҡултығына ҡоя.
Йылғаның оҙонлоғо — 43 саҡрым (40 км) (Футалеуфу ҡушылдығының һәм Ельчо күленең оҙонлоғон иҫәпкә алһаң — 350 саҡрым (330 км)).
Ҡушылдыҡтар
Йылғалар — бағыр, чавыча һәм һөмбәш балыҡтарына бай.
Тәмәке (үҫемлек)
Ҡылыҡһырлама
Тәмәке — бер йыллыҡ һәм күп йыллыҡ үлән үҫемлектәр һәм ҡыуаҡтар. Үҫемлек Төньяҡ Америкала таралған, етмешләп төрҙө берләштерә. Тамыры оҙон, 2 метрға яҡын. Һабағы тура, тармаҡланған. Япрағы тоташ, тигеҙ ситле. Сәскәлеге һепертке һымаҡ. Тажы бүкән һымаҡ формала йәшел, һары, алһыу төҫтә.
Емеше — күп емешле тартма, өлгөлгәс шартлап ярыла. Ваҡ ҡына овал формаһындағы емештәре ҡара-көрән төҫтә,бөтә ерҙә лә шыталар.
Үҫтереү һәм ҡулланыу тарихы
XV быуат аҙағында атаҡлы Португалия сәйәхәтсеһе Христофор Колумб Америка ҡитғаһын аса. Был мөғжизәле ерҙән Колумб һәм уның диңгеҙселәре Европаға төрлө экзотик емештәр менән бергә тәмәке лә алып ҡайта. Шунан башлап Европала, аҙағыраҡ Азияла һәм башҡа ерҙәрҙә тәмәке тартыу ғәҙәте тарала. Европалылар тәмәкенең нимә икәнен белмәй әле. Иң беренсе булып Христофор Колумб экспедицияһында ҡатнашыусылар таныша. Улар индейҙар япраҡтарҙы төрөп трубкаға беркетеп ҡуйыуҙарын, осонда ут күренгән трубканы һурып, ауыҙҙарынан төтөн сығарыуҙарын күргән. Был трубканы индейҙар «сигаро» тип атаған.
XVI быуатҡа тиклем тәмәке тик Төньяҡ һәм Көньяҡ Америкала ғына үҫә. Европаға тәмәкене 1493 йылда Колумбтың икенсе экспедицияһы ваҡытында испан монархы Роман Панно алып ҡайта. 1556 йылда француз сәйәхәтсеһе Андре Теве Бразилиянан тәмәке орлоғо алып килеп, Францияла үҫтерә башлай. Португалиялағы Франция илсеһе Жан Нико уны баш ауыртыуы (мигрень) менән яфаланыусы Екатерина Медичиға бирә. Нико тәҡдиме менән королева тәмәкене ваҡлай һәм еҫкәй. Ысынлап та, бер ни ҡәҙәр ваҡытҡа был уға еңеллек килтерә, һәм Жанно Нико хөрмәтенә был дауа сараһын Екатерина Медичи никотин тип атай. Шулай итеп, тәмәкене һәр төрлө ауырыуҙарҙан дауаланыу сараһы итеп ҡуллана башлайҙар. Ләкин был оҙаҡ дауам итмәй. Тәмәке менән йыш ағыуланыу, тәмәке тартыу нәтижәһендә килеп сыҡҡан янғындар кешеләрҙе аптырашта ҡалдыра. Ниһайәт, улар тәмәкенең зарарлы әйбер икәненә төшөнә.
Рәсәйгә тәмәкене инглиз саүҙагәрҙәре алып килә. Ул ваҡытта тәмәкене тартыу һәм еҫкәү ҡәтғи рәүештә эҙәрлекләнә.Тотолған кеше төрлөсә язалана, ҡамсы менән һуҡтырыла, ә тәмәке һатыусыларҙың танауын киҫәләр һәм һөргөнгә ебәрәләр. Власҡа Петр I килгәс, тәмәкене тыйыу турыһындағы законды юҡҡа сығара. Шунан һуң кешеләр тәмәке тартыуға тартыла башлай.
Тәмәке төрҙәре
Тәмәке ырыуы 75 төрҙө үҙ эсенә ала, 13 секцияларға бүленә :
Тәмәкенең зыяны
Тәмәке тартыу кешенең һаулығын ҡаҡшата. Һуңғы йылдарҙа йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙары, үпкәнең яман шеше, бронхит, гастрит, ашҡаҙандың сей яраһы һәм башҡа ауырыуҙар йыш осрай. Улар кешегә оҙайлы ғазап килтерә, уның ғүмерен ҡыҫҡарта. Хатта үлемгә лә еткерә. Ғалимдарҙың тикшеренеүе шуны иҫбат итте: күп осраҡта һанап сыҡҡан ауырыуҙарҙың башланыу сәбәбе тәмәке тартыуға бәйле. Бынан тыш, тәмәкенең зарарлы тәьҫире арҡаһында ауыҙ тиресәһе боҙола, тештәр һарғая, улар серей башлай, иртәрәк төшә.
Үҫмер саҡта тәмәке тартыу айырыуса зарарлы. Төрлө ауырыуҙарға сәбәпсе булыуҙан тыш, тәмәке кешенең буйға үҫеүен тотҡарлай, физкультура һәм спорт менән шөғөлләнеүгә кире йоғонто яһай. Тәмәке тартыусыларҙың йөрәге, үпкәһе һәм мускулдары хәлһеҙерәк була. Улар үҙ һаулығын ғына ҡаҡшатмай. Тәмәкенең ағыуы эргә-тирәләге йәки бүлмәләге кешеләргә тағы ла нығыраҡ зарарлы.
Тәмәке үҫтереү
Тәмәке япрағы тартыу, еҫкәү һәм сәйнәү өсөн ҡулланыла. Тартыу өсөн сигара һәм папирос сорттарын ҡулланалар. Сигара сорттары цилиндр формаһында төрөү өсөн япраҡтары киң һәм шыма булырға тейеш. Тәмәке культураһы Рәсәйҙә 55-се параллелдән төньяҡҡараҡ үҫтерелмәй.
Үҫеү осоро оҙайлы булғанға, үҫентеләрҙе рассадникта үҫтерәләр, һуңынан плантацияға күсереп ултырталар. Үҫтергән ваҡытта уңайһыҙ тәбиғәт шарттарынан һаҡларға кәрәк. Шытып сыҡҡан үҫентеләр һирәкләнә. Йолҡолған үҫентеләрҙе буш урынға күсереп ултыртырға мөмкин. Үҫемлектәр плантацияларғак күсерелгәс, ере йомшарһын өсөн тәпкеләргә кәрәк.
Йыйып алынған тәмәке япраҡтары киптерелә һәм әсетелә. Киптереү ҡояш нурҙары аҫтында үткәрелә. Әсетеү процессы махсус йылытылған бүлмәләрҙә башҡарыла.
Тәмәкегә ҡаршы көрәш
Тәмәкенең кешегә зыян килтереүе арҡаһында һуңғы йылдарҙа уға ҡаршы көрәш киң йәйелдерелде. Был эшкә табиптар, ғалимдар ғына түгел, дәүләт эшмәкәрҙәре, төрлө ойошмалар ҙа ҡушылды. Хатта 1980 йылды Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы (ВОЗ) Тәмәке тартыуға ҡаршы көрәш йылы тип иғлан итте. Көрәш Рәсәйҙә генә түгел, ә тотош донъя күләмендә алып барыла. Ләкин тартыусылар, тәмәкенең зыянын аңлап, үҙҙәре үк был көрәшкә ҡушылмаһа, ул уңышһыҙ тамамланасаҡ.
Тәмәкенең зарары нимәлә сағыла һуң. Бик күп тикшеренеүселәрҙең иҫбат итеүенсә, тәмәкелә бик көслө ағыулы матдәләр бар: мышаяҡ, синиль кислотаһы, углерод окисе (һөрөм газы), метил алкоголе, акролин, бензоперин һәм башҡалар. Был ағыуҙарҙың хәүеф янауын түбәндәге тәжрибәләр иҫбат итә. Мәҫәлән, синиль кислотаһының 7 тамсыһы атты үлтерә, ә егерме папиростағы никотин кешенең ғүмерен өҙөргә мөмкин.
Попов Валентин Петрович
Попов Валентин Петрович (29 апрель 1894 йыл — 6 сентябрь 1976 йыл) — украин совет ғалимы, география фәндәре докторы, профессор. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
Биографияһы
1913—1915 йылдарҙа Киев университетында уҡый, ә 1916 йылда Мәскәү университетында уҡыуын дауам итә һәм уны 1918 йылда тамамлай.
Бөйөк Ватан һуғышына тиклем Киевта Украина ғалимдары комитетының метеорология секцияһында эшләй. Һуңынан Млиевский агрометеорология бүлеге етәксеһе а, Украин йәшелсәселек ғилми-тикшеренеү институтының агрометереология лабораторияһы етәксеһе, Борисполь ғилми-тикшеренеү геофизик обсерваторияһының агрометеорология бүлеге етәксеһе була. Шулай уҡ Алматыла (Ҡаҙаҡ ССР-ы) агрометеорология станцияһы начальнигы булып эшләй.
В. П. Поповтың ғилми тикшеренеү өлкәһе: Украинаның физик-географик районлаштырыуы мәсьәләләре, агроклиматология һәм агрометеорология мәсьәләләре. 1940 йылда ул тупраҡты быуландырғыс-, уйлап таба, ужым культураларын еңелсә туңдырыу өсөн туңдырғыс һәм үҫемлектәрҙең транспирацияһына һыуҙың сығымын өйрәнеү өсөн вегетацион йыйылмалы өй төҙөй.
Ул 60-тан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 3 уйлап табыу авторы була, улар араһында:
1976 йылдың 6 сентябрендәә Киевта вафат була.
Миҙалдар менән бүләкләнгән, улар араһында «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы ла бар.
Дипломатия
Диплома́тия — дәүләт һәм хөкүмәт башлыҡтарының, тышҡы мөнәсәбәттәр буйынса махсус органдарҙың халыҡ-ара сәйәсәт өлкәһендәге, шулай уҡ дәүләттең сит илдәрҙәге хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен һаҡлау буйынса эшмәкәрлеге по осуществлению целей и задач внешней политики.
Дипломатия — дәүләттең тышҡы сәйәсәтен тормошҡа ашырыу ысулы. Ул тәғәйен шарттар һәм хәл ителәһе мәсьәләләрҙән сығып ҡулланылған төрлө ғәмәли сараларҙы, уларҙы үтәү алымдарын һәм ысулдарын үҙ эсенә ала. Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр өлкәһендә был аңлатма менән төрлө ҡапма-ҡаршылыҡтарҙы булдырмау йә уларҙы хәл итеү, ике яҡтың килешеү һәм үҙ-ара яраҡлы ҡарарҙар ҡабул итеү юлдарын табыу, халыҡ-ара хеҙмәттәшлекте киңәйтеү һәм тәрәнәйтеү маҡсатында һөйләшеүҙәр алып барыу оҫталығын, таһыллығын һәм маһирлығын билдәләй.
Атаманың ҡыҫҡаса мәғәнәһе
«Дипломатия» атамаһы боронғо грек телендәге «δίπλωμα» һүҙенән алынған тигән фараз бар, урыҫсаға бермә-бер әйләндергәндә, эшләнелгән хәрәкәт мәғәнәһендә «удваиваю» тигәнде аңлата. Француз телендәге «diplôme» һүҙенә бәйләп тәржемәләгәндә, урыҫ телендә «сложенный вдвое лист» или «документ» тигән мәғәнәгә эйә. Башҡортсаға — «икегә бөкләнгән рәсми ҡағыҙ», «документ» тип ауҙарырға була. Хәҙер киң ҡулланылған һөнәри белем һ.б. тураһындағы таныҡлыҡты аңлатҡан дипломдың сығышы нәҡ шунан.
Һүҙҙең «дипломатия» тип ҡулланылған төрөнөң, беҙгә килеп еткән мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, мәғәнәүи яҡтан Боронғо Грецияға барып тоташыуы нигеҙлерәк. Сөнки унда вәкилдәргә, һуңыраҡ төрлө һөйләшеүҙәргә юлланыусы илселәргә, уларҙың хоҡуҡтарын һәм вәкәләтлектәрен раҫлаған ышаныс ҡағыҙҙары итеп боронғо яҙыу тамғалары төшөрөлгән икегә бөкләнгән таҡта киҫәктәре бирер булғандар. Улар һөйләшеү алып барыласаҡ яҡтың был эш өсөн яуаплы кешеләренә тапшырылған. «Дипломатия» һүҙенең бөгөнгө төп мәғәнәһе нәҡ бына шунан килә.
«Дипломатия» һүҙенең донъяның барлыҡ телдәренен дә тиерлек көндәлек телмәрендә төрлө ҡулланышта булыуын һәм бер-береһенә бөтөнләй алыҫ булған мәғәнәләрҙә йөрөүен дә әйтеп үтергә кәрәк. Был бигерәк тә матбуғат саралары — гәзит һәм журналдарға, радио һәм телевидение теленә ҡағыла. Текстан сығып, мәҫәлән, был атама дәүләттең тышҡы дөйөм сәйәсәтен, икенсе осраҡта алып барылған халыҡ-ара һөйләшеүҙәрҙе, хатта уларҙы ойоштороу тәртибен һәм ҡатнашыусыларын да аңлатырға мөмкин. Дәүләттең сит ил эштәре министрлығы составына ингән, әммә сит илдә урынлашҡан учрежденеларҙы ла шул уҡ һүҙ менән һөйләргә була. Әлбиттә, халыҡ-ара һөйләшеүҙәрҙә ыңғай уңышҡа алып килгән һөйләшеүҙәрҙе алып барыусыларҙың һәләтен баһалаған һәм күптәребеҙ күнеккән мәғәнәне көндәлек ысынбарлыҡта ниндәйҙер ғәҙәти эш башҡарып яҡшы һөҙөмтәгә өлгәшеүсегә ҡарата ла, бигерәк тә уның ҡаҙанышы ниндәйҙер аралашыуҙар эҙемтәһе булғанда, ҡулланырға мөмкин. Ниндәйҙер насар маҡсат тотоп өлгәшелгән уңыш «дипломатия» һүҙенең кире мәғәнәһенә лайыҡ була. Тел белгестәре билдәләүенсә, хәҙерге замандағы аралашыу барышында «дипломатия» атамаһының әйтеп кителгән биш төрлө аңлатмаһы ла инглиз телле илдәрҙә әүҙем ҡулланылышта.
Бөгөнгө мәғәнәлә был атама XVI быуат аҙағында телмәр әйләнешенә индерелә: уны тәү тапҡыр Англияла 1645 йылда ҡулланалар. Һуңыраҡ бөйөк немец ғалимы Готфрид Лейбниц «дипломатик» тигән аңлатманы (латинса «diplomaticus») 1693 йылда үҙе нәшер иткән "Дипломатик хоҡуҡ ҡанудары йыйынтығы"на (урыҫса «Свод дипломатического права» (немец телендә — «Codex Juris Gentium Diplomaticus») индерә . Вместе с тем существуют также другие определения понятия «дипломатия» . Шунан башлап дипломатия — «халыҡ-ара мөнәсәбәттәргә ҡағылышлы» тигән аңлатма менән йөрөй. Шулай ҙа, тулыһынса бөгөнгө мәғәнәләге атаманы Людовик XIV — нең бер нисә дәүләттәге илсеһе булған француз дипломаты Франсуа Кальер беренсе булып ҡуллана. Үҙенең 1716 йылда баҫтырған «Дәүләт башлыҡтары менән һөйләшеү ысулдары» (урыҫса «О способах ведения переговоров с государями» тигән китабында «дипломатия» хаҡында тулыһынса бөгөнгө мәғәнәлә һүҙ алып бара. Әйткәндәй, был әсбап күп дипломатик мәктәптәрҙә йәш дипломаттар әҙерләү өсөн ҡулланма булыуҙан әле лә туҡтамаған. .
Дипломатия тарихынан мәғлүмәт
Эшсе көстәр һанын тулыландырыу маҡсатында даими рәүештә баҫып алыу һуғыштары алып барылған ҡол биләүселек йәмғиәтендә тышҡы сәйәсәтте тормошҡа ашырыуҙа башлыса хәрби саралар ҡулланылған. Ара-тирә илселектәр дипломатик бәйләнештәр нигеҙендә айырым дәүләттәргә тәғәйен бурыс менән үҙ вәкилдәрен ебәргән, эштәрен тамамлағас, улар кире әйләнеп ҡайтҡан.
Артабан, донъя дәүләттәренең феодаль тарҡаулығы һәм бүленгәнлеге осоронда, бары тик «шәхсән» дипломатияға өҫтөнлөк бирелгән. Айырым илдәр һуғыш бәрелештәре араһында тыныслыҡ килешеүҙәре төҙөгән, хәрби берлектәр (союздар) ойошторған. Тарихсылар был йәһәттән Византияның һиҙелерлек әүҙемлеген билдәләй. XV быуат уртаһында халыҡ-ара мөнәсәбәттәрҙең етерлек үҫешеүе арҡаһында дәүләттәрҙең сит илдәрҙә даими вәкиллектәре барлыҡҡа килә башлай.
Кириллов Игорь Леонидович
Кириллов Игорь Леонидович (14 сентябрь 1932 йыл — 29 октябрь 2021 йыл ) — СССР һәм Рәсәй Үҙәк Дәүләт телевидение һәм радио дикторы(1957—1991), актёр, тележурналист. СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1977), СССР-ҙың халыҡ артисы (1988). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, Халыҡтар Дуҫлығы (1980) ордендары кавалеры
Биографияһы
ИгорьЛеонидович Кириллов 1932 йылдың 14 сентябрендә Мәскәүҙә хәрби хеҙмәткәр, инженер-майор Кириллов Леонид Михайлович (1904—1979) һәм И. Сталин исемндәге завод китапханасыһы Ревеека Вениаминовна Кириллова (1901—1995) ғаиләһендә тыуған. ВГИК-ҡа уҡырға инә, беренсе курсты тамамлай, ләкин килеп тыуған шарттар арҡаһында китергә мәжбүр була. 1955 йылда М. С. Щепкин исемендәге юғары театр училищеһын тамамлай.
1955—1957 йылдарҙа — Мәскәү драма һәм комедия театры актеры (хәҙер Таганкалағы театр).
1957 йылдың июлендә Шаболовка телеүҙәгендә СССР Үҙәк телевидениеһының Музыка редакцияһы директоры ярҙамсыһы булып эшләй башлай. Шулай уҡ режиссер, әҙәби тәнҡитсе, кино тәнҡитсеһе булып эшләй. Телевидениеға килгәндән һуң ике ай ярым үткәс, эфирға сыға (1957 йылдың 27 сентябрендә), дикторҙар конкурсында еңеп сыға. Ул совет тамашасыларына 1957 йылдың октябрендә Ерҙең беренсе яһалма юлдашын осороу тураһында хәбәр итә, ә 1961 йылдың апрелендә — Юрий Гагариндың осоуы тураһында. . 20 йылдан ашыу «Время» программаһының дикторы була Һуңғы тапҡыр программаны 1989 йылдың 30 декабрендә алып бара. Уның «фирменный» тауыш тембры (түбән «көмөш» баритон) башҡаларҙан еңел айырыла.
1961 йылдан КПСС ағзаһы.
1968— 1989 йылдарҙа СССР Үҙәк телевидениеһының диктор бүлеген етәкләй. Йыш ҡына ил етәкселеге урынына халыҡҡа Яңы йыл мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһай.
СССР Үҙәк телевидениеһында комментатор, репортёр, күңел асыу программалары алып барыусыһы, шулар араһында 1962—1970 йылдарҙа «Голубой огонёк», 1971—1975 йылдарҙа «Песня года». 1965—1980 йылдарҙа Ҡыҙыл майҙан да парадтарҙың телевизион тапшырыуын алып бара (йыш ҡына Шатилова Анна Николаевна менән).
1990—1994 йылдарҙа комментатор, 1994—2000 йылдарҙа «VID телекомпания» ЯАЙ-ның дөйөм продюсер хеҙмәте консультанты була. «Экслибрис» китаптары тураһында программа (1994—1995), «Телескоп» программаһында яңылыҡтар колонкаһын (1996—1997) һәм киске канал «ВИД представляет» тапшырыуын алып бара. Шулай уҡ «Деловая Россия» каналының художество етәксеһе була.
1995 йылдың апреленән — «Беренсе канал» телевизион производство бүлеге Дирекцияһының эфирҙы биҙәү диктор-консультанты (2002 йылдың 2 сентябренә тиклем — «ОРТ») 2001 йылға тиклем тапшырыуҙар программаһын, бер нисә иғланды тауышландыра, шулай уҡ каналдың халыҡ-ара версияһы өсөн эшләй. 1996 йылдан 2011 йылға тиклем йыл һайын 9 Майҙа тынлыҡ минутында тексты уҡый, шулай уҡ Еңеү көнө парадтарын трансляция алып барыуҙа ҡатнаша.
«Кто хочет стать миллионером», «Угадай мелодию», «В наш время», «Сегодня вечером» һәм башҡа программаларҙың ҡунағы була. 2012 йылдың 24 ноябрендә кадр артында «Абракадабра» альманахында текст уҡый.
1974 йылдан — СССР журналистар Союзы ағзаһы. 2004 йылдан — Рәсәй телевидение академияһы ағзаһы. 2004 йылдан башлап — ағза. Рәсәй телевидениеһы академияһы. Радио һәм телевидение хеҙмәткәрҙәрен камиллаштырыу институтында (хәҙер Медиаиндустрия академияһы) уҡыта. Профессор, Халыҡ-ара театр һәм кино академияһы академигы.
«Время не время» тапшырыуын Анна Шатилова менән «Юмор ҒМ» радиоһында алып бара. Төрлө реклама роликтарын тауышландыра йәки уларҙың ҡайһы берҙәрендә төшә. .
2020 йылда 1945 йылда Еңеү парады тергеҙелгән кинохроникаһын тауышландырыуҙа ҡатнаша.
Ауырыуы һәм вафаты
2021 йылдың 29 октябрендә Мәскәүҙә 90-сы йәшендә вафат була. Үлемдең рәсми сәбәбе — йәш менән бәйле хроник сирҙәр.
Хушлашыу тантанаһы 2021 йылдың 2 ноябрендә үтә, Игорь Кириллов Новодевичье зыяратында, СССР-ҙың халыҡ артисы Элина Быстрица ҡәбере янында ерләнгән.
Хәтер
Дикторҙың ижадына һәм хәтеренә арналған документаль фильмдар һәм телетапшырыуҙар:
Сивыс-Ях (йылға)
Сивыс-Ях  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Салым йылғаһының уң ярына тамағынан 348 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Одесса халыҡ-ара кинофестивале
Одесса халыҡ-ара кинофестивале (Одеський міжнародний кінофестиваль) — Одесса ҡалаһында (Украина) йыл һайын июль урталарында үткәрелә торған фестиваль. Беренсе тапҡыр 2010 йылдың 16-24 июлдә үткәрелде.
Тәүге ике йылда фестиваль үҙен үҙенсәлекле юмор менән һуғарылған фильмдар фестивале булараҡ таныта. 2012 йылдан башлап фестиваль йүнәлештәре киңәйтелә, һәм ул үҙен арт-мейнстрим фестивале булараҡ та белдерә:бындай киноларҙың художество кимәле юғары, улар киң аудиторияға иҫәпләнгән була. 2016 йылдан конкурс программаһы тулы өс бүлектән тора: Тулы метражлы фильмдарҙың халыҡ-ара конкурс программаһы, Украин милли конкурс программаһы һәм Европа документаль фильмдар программаһы.
Кино фестивален ойоштороусылар үҙ алдарына амбициоз маҡсаттар ҡуялар: уны Көнсығыш Европала иң мөһим кинофорумдарҙың береһенә әйләндереү һәм Одесса кинофестиваленә «Көнсығыш Европа Канны» тигән исем биреү.
Тарихы
Беренсе Одесса кинофестивале 2010 йылдың 16-24 июлендә үткәрелә, бында тамшасы хөкөмөнә 16 тулы метражлы картина һәм конкурстан тыш өлөшөндә 50-нән ашыу фильм сығарыла. Фестивалдең бөтә төп фильмдары күрһәтелгән һәм мөһим ваҡиғалар үткәрелгән урыны — төп майҙансыҡ — Фестиваль Үҙәге булып, тәүге ике йылда Одессаның «Родина» иҫәпләнә. 2012 йылда үткән өсөнсө фестивалдән башлап, фестивалдең төп майҙансығы ролен 1260 урынлы залы булған Фестиваль Һарайы- Одесса музыкаль комедиялар академиктеатры үтәй башлай. «Родина» кинотеатры Фестивальным үҙәге булып ҡала, унда Украина милли конкурс программаһынын, конкурстан тыш программалар һәм ретроспективтар күрһәтеү ойошторолав, Йәйге киномәктәптең оҫталыҡ дәрестәре үткәрелә.
Фестивалде асыу һәм ябыу тантананалары, шулай уҡ кинофестиваль өсөн традицион булған «ҡыҙыл юл» да киң билдәле Одесса опера һәм балет театрында — Украинаның иң танылған архитектура ҡомартҡыларының береһендә үткәрелә.
Ротенштайн (Тюрингия)
Ротенштайн (Тюрингия) (Rothenstein) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1345 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,48 км2. Диңгеҙ кимәленән 160 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7751 һәм автомобиль коды — SHK.
Одесса халыҡ-ара кинофестивале
Тарихы
Фестивадең фильмдарҙы күрһәтеү урыны өс төп майҙансыҡта уҙғарыла: Фестивалдәр Һарайы, «Родина» кинотеатрындағы Фестиваль үҙәге, Stella Artois Йәшел театры.
Фестивалдең төп призын булып «Алтын Дюк» һыны һанала, уның шул уҡ исемдәге яңыртылған призы Одессаның билдәле скульпторы Михаил Ревой тарафынан ҡасандыр резонанслы иҫәпләнгән «Алтын Дюк» кинофестивале өсөн булдырылған. Был ваҡиға Одессала 1988 йылда үтә. Тәүге ике йылда Одесса кинофестиваленең төп призы жюри ҡарары буйынса тапшырыла. 2012 йылдан башлап, Одесса кинофестиваленең Гран-приһы тамашасыларҙың тауыш биреүе һөҙөмтәләренә ярашлы тапшырыла.
Фестивалдә Халыҡ-ара конкурс программаһын баһалаусы һәм Иң яҡшы тулы метражлы фиьмдар, Иң яҡшы режиссура, Иң яҡшы актёрлыҡ эше өсөн бүләктәр тапшырыусы Халыҡ-ара жюри эшләй. 2012 йылдан фестивалдә тағы бер конкурс программаныһы — Украин милли конкурсы барлыҡҡа килә, унда иң яҡшы украин фильмын Украина конкурс программаһы жюриһы билдәләй. 2016 йылдан башлап, Европа документаль фильмдары конкурс жюриһы иң яҡшы тулы метражлы документаль фильмдарҙы ла һайлап ала.
Беренсе фестиваль үткәрелгән ваҡытта уҡ 40 меңдән ашыу тамашасы килә. Киләһе 2011 йылда был динамика ике тапҡырға тиерлек арта: 70 меңдән ашыу тамашасы фестивалде ҡарарға килгән, Украина, Рәсәй, Германия, АҠШ, Румыния, Италия һәм башҡа илдәрҙән 450-гә яҡын журналис аккредитация ала. 2012 йылда өсөнсө Одесса кинофестивалендә 100 мең тирәһе тамашасы килгәне асыҡлана, 4500 ҡунаҡ һәм 700 киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре аккредитация үткән иҫәпләнә, асыу һәм ябыу тантанаһын телетранцляциялау аудиторияһы 3 миллион самаһы кеше тәшкил итә, программала 40 илдән 85 фильм тәҡдим ителә.
Фестиваль сиктәрендә үҙенсәлекле махсус проект. — «Йәйге киномәктәп» йылдам үҫеш ала: оҫталыҡ дәрестәре серияһы, уларҙы фестивалдең танылған ҡунаҡтары киномәктәп тыңлаусылары: кино менән бәйле һөнәр һайлаған студенттар һәм теләк белдергән бөтә кино һөйөүселәр өсөн үткәрәләр. Икенсе фестивалдә «Йәйге киномәктәп» тағы ла бер яңы йүнәлеш — «Сценарий яҙыу оҫтаханаһы» менән тулыландырыла: ҡайһы бер семинарҙар даирәләре сикләнгән сценаристар өсөн ҡарала, улар сценарийҙар конкурсына алдан һайлап алыу буйынса үтә. 2012 йылда уҙғарылған өсөнсө фестивалдә Йәйге киномәктәп сиктәрендә «Тәнкитселәр мәктәбе» лә эшләй.
Һуңыраҡ кинопрофессионалдар өсөн фестивалдә яңы йүнәлештәр ҙә — Кинобаҙар, проекттар питчингы һәм Work in progress үткәрелә башлай.
2011 йылда, үҙенең һуңғы эш көнөндә, Одесса кинофестивале абруйлы Халыҡ-ара журналистар берләшмәһенән алдынғылыҡ билдәһе — сит ил матбуғатының Голивуд ассоциацияһынан (Hollywood Foreign Press Association) HFPA алды, уларға «Алтын Глобус » премияһы бирелә. Абруйлы алдынғылыҡ билдәһен фестивалдә HFPA ағзаһы Габриель Лерман тапшыра.
2016 йылдан фестивалдә видеорум эшләй.
Industry Office Film секцияһы сиктәрендә үткән 8-се ОМКФ-ла, кинотаҫмаларҙың тулы метражлы проекттары һәм презентацияларының традицион питчингынан тыш, Work in Progress стадияһында Odesa IFF ScripTeast Series Projects һәм Actor’s Workshop сериалы проекттарының конкурстары ла үтә.
Конкурс программаһы
Халыҡ-ара конкурс программаһына үткән йылдың 1 ғинуарынан һуң тамамланған яңы сыҡҡан тулы метражлы фильмдар һайлап алына, бындай фильмдарға ҡарата фестивалдең башланыу ваҡытына уларҙың премьераһы Украина территорияһында күрһәтелмәгән булыу шарты ҡуйыла.
Европа документаль фильмдар конкурсында ҡатнашыу өсөн тулы метражлы документаль фильмдар ҡабул ителә, әммә улар йә тулыһынса, йә мажоритар өлөшөн копродукциялағанда түбәндәге илдәр: Украина, Германия, Бөйөк Британия, Франция, Италия, Испания, Дания, Польша, Нидерланд, Швеция, Бельгия, Израиль, Австрия, Финляндия, Норвегия, Ирландия, Швейцария, Чехия, Венгрия, Исландия, Греция, Рәсәй, Хорватия, Эстония, Румыния, Болгария, Словакия, Сербия, Босния һәм Герцеговина, Словения, Португалия, Төркиә, Люксембург, Македония, Грузия, Әрмәнстан, Литва, Кипр, Албания, Косово менән берлектә сығарылырға тейеш була.
Комиссия селекция фильмдарын һайлап ала, һайлап алыуҙың төп критерийы булып киң аудиторияға иҫәпләнгән киноның юғары художестволы кимәле тора, ул халыҡ-ара конкурс программаһының төп концепцияһы һанала.
Украина милли конкурс программаһына үткән йылдың 1 ғинуарына тиклем тамамланған тулы метражлы һәм ҡыҫҡа метражлы фильмдарҙы һайлап ала. Украина милли конкурсына фильмдар селекцияһы украин конкурс программаһының һайлап алыу комиссияһы тарафынан атҡарыла.
Жюри
Конкурс программаһы фильмдарын халыҡ-ара жюри баһалай, уның составына мәҙәниәт һәм кино эшмәкәрҙәре, билдәле режиссёрҙар, актёрҙар, кино тәнҡитселәре, кинопродюсерҙар инә. Жюри рәисен фестиваль дирекцияһы билдәләй.
2011 йылдан алып 2013 тиклем, халыҡ-ара жюри менән бер рәттән, халыҡ-ара FICC (приз «Дон Кихот») киноклубтары федерация жюриһы ла, «Украин лабораторияһы» (Иң яҡшы украин фильмы өсөн Николай Шустов исемендәге премия) эшләй.
2016 йылдан фестивалдә конкурс программаһының халыҡ-ара жюри, Милли конкурс программа жюриһы, Европа документаль фильмдары конкурсы жюриһы һәм кинопрессалар (FIPRESCI) федерацияһынының халыҡ-ара жюриһы, ә профессиональ секция сиктәрендә — Питчинг һәм Work in Progress жюриһы эш алып бара.
Бүләкләүҙәр
Одесса халыҡ-ара кинофестиваленең төп призы — «Алтын Дюк» һыны һәм 10 000 евро күләмендәге аҡса. Был приз режиссёрға тамашасыларҙың тауыш биреү һөҙөмтәһенә ҡарап бирелә.
Халыҡ-ара конкурс программаһы жюриһы премиялар һәм приздарҙы түбәндәге категориялар буйынса тапшыра:
• Иң яҡшы фильм (фильм режиссёрына 5 000 евро күләмендәге аҡсалата бүләкләү һәм «Дюк ОМКФ» һыны)
Жюриҙың ике өҫтәлмә бүләк биреү хоҡуғы бар:
• Жюриҙың махсус бүләктәре
Милли конкурс программаһы жюриһы түбәндәге категориялар буйынса бүләктәр тапшыра:
• Иң яҡшы тулы метражлы украин фильмы өсөн «Алтын Дюк» һыны (картина режиссёрына 100 000 гривна күләмендәге аҡсалата бүләк)
• «Тулы метражлы украин фильмы» категорияһында иң яҡшы режиссёрлыҡ эше өсөн «Дюк ОМКФ» һыны (картина режиссёрына 60 000 гривна күләмендә аҡсалата бүләк)
• Иң яҡшы актёрлыҡ эше өсөн «Дюк ОМКФ» һыны (картинаның режиссёрына 50 000 гривна күләмендә аҡсалата бүләк)
•Иң яҡшы ҡыҫҡа метражлы фильм өсөн «Дюк ОМКФ» һыны (картинаның режиссёрына 50 000 гривна күләмендә аҡсалата бүләк)
Милли конкурс жюриһы тағы бер өҫтәмә бүләк тапшыра ала:
• Ҡайһы ла булһа фильмға йәки ижади төркөм ағзаһына жюриҙың Махсус дипломы
Европа документаль фильмдары Конкурсы жюриһы түбәндәге категорияҙа приздар тапшырыуы ихтимал:
• Иң яҡшы документаль фильмы өсөн «Алтын Дюк» һыны (картина режиссёрына 2 000 евро күләмендә аҡсалата бүләк)
Европа документаль фильмдары конкурсы жюриһы тапшырырға мөмкин:
2010—2012 йылдарҙа фестивалендең төп приздары менән бер рәттән, халыҡ-ара FICC киноклубы федерацияһы жюриһының шулай уҡ «Дон Кихот» призы тапшырыла, ә 2012 йылдан — халыҡ-ара кинопресса (FIPRESCI) федерацияһының дипломдары.
Конкурстан тыш программа
Төп конкурстан тыш, фестивалдә шулай конкурстан тыш бүлектәр ҙә бар: донъя кимәлендәге кинофестивалдәрҙең һуңғы хиттарынан күп кенә кинофорумдар өсөн традицион «Фестивалдәр фестивале» программаһы, кино сәнғәтенең иң резонанслы әҫәрҙәренең эксклюзив премьералары («Гала-премьера» бүлеге), шулай уҡ махсус күрһәтелгәндәре, ретроспективалар, һ. б.
Махсус ваҡиғалар
1- се Одесса кинофестивале-2010 ваҡытында Потемкин баҫҡысы сиктәрендә йәнле симфоник оркестр оҙатыуында Сергей Эйзенштейндың «Броненосец Потемкин» шедеврының демонстрацияһы үтте, ул опен-эйрҙар фестивале традицияһына башланғыс һалды. 2011 йылда Потемкин баҫҡыстарында үткән 2-се ОМКФ ваҡытында шулай уҡ симфоник оркестр оҙатыуында, әҫәрҙәренең тулы версияһы Фриц Лангтың «Метрополис» (1927г) шедеврының тулы версияһы күрһәтелдә, һәм уны 2 меңдән ашыу тамашасы ҡарарға йыйылды. 2012 йылда уҙғарылған өсөнсө фестивалдә, симфоник оркестр оҙатыуында Потемкин баҫҡысында Чарли Чаплиндың «Өлкән ҡала уттары» фильмы күрһәтелә, уны тамашасыларға артистың ҡыҙы — актриса Джеральдин Чаплин тәҡдим итә. 2013 йылда Фридрих Мурнауҙың «Ҡояш ҡалҡышы» кинопоэмаһы күрһәтелә. Потемкин баҫҡыстарының 5-се ОМКФ ваҡытында Альфред Хичкоктың «Шантаж» кинотаҫмаһы күрһәтелеүгә сығарыла. 6-сы ОМКФ ваҡытытында, 2015 йылда, Дзига Вертовтың «Киноаппарат тотҡан кеше» фильмы күрһәтелһә, ә 2016 йылда Артур Бертелеттың «Шерлок Холмс» фильмы симфоник оркестр уйнаған Дональд Сосин музыкаһы менән оҙатыла. Потемкин баҫҡысында үткән 8-се ОМКФ ваҡытында Жюльен Дювивьеның «Дама бәхете» кинотаҫмаһы күрһәтелә, ул Эмиль Золяның 1930 йылдаяҙылған ошо уҡ исемле романы мотивтары буйынса ҡуйылған була. Кинофильм канад композитры Габриэль Тибодоның музыкаль яҡтан йырсы Софи Фурнье башҡарған вокал партиялар менән биҙәлә.
2011 йылғы икенсе фестивалдән башлап, тамашасылар шулай уҡ тағы бер open-air нөктәһе алыуға өлгәшә: Ланжерон һөҙәгендә һәр кис һайын асыҡ һауала һәр теләгән кеше өсөн кино күрһәтеү ойошторола. 2017 йылдан Ланжерон һөҙәгендә күрһәтелгән open-air Stella Artois Йәшел театрында үткәрелә башлай.
2014 йылғы фестивалдә Рәсәй төрмәһендә ултырған украин режиссёры Олег Сенцов өсөн матди ярҙам йыйыу ойошторола.
Профессиональ секциялар
Film Industry Office секцияһы профессиональ аралашыу, ярҙам итеү һәм украин кинопроекттарын һәм киноиндустрияһын үҫешен тәьмин итеү, шулай уҡ халыҡ-ара берләшмәләрҙә украин киноиндустрияһын презентациялау өсөн дә платформа булараҡ барлыҡҡа килә.
Секция сиктәрендә «предпродакшн» стадияһында булған тулы метражлы кинопроекттарҙың питчингы үткәрелә, шулай уҡ Work in Progress проектыттарының — кинотеатраль прокат өсөн планлаштырылып, етештереүҙең финал стадияһында булған тулы метражлы фильмдарҙың презентацияһы үткәрелә.
Дистрибьюторҙар, баерҙар, фестивалдең һайланып алынғандары, киноучреждение һәм махсуслашҡан кинокомпаниялар вәкилдәре, инвесторҙар, фильм авторҙары (актёрҙар, режиссёрҙар, сценаристар, операторҙар, рәссам-ҡуйыусылар), продюсер секцияның ҡатнашыусы булыу хоҡуғына эйә.
Йәйге киномәктәп
Одесса кинофестиваленең махсус проект — «Йәйге киномәктәп» киновуз студенттары, шулай уҡ башҡа һөнәр үҙләштергән студенттар һәм башҡа үҙен кино белгесе тип иҫәпләгән һәр кем өсөн уҙғарыла. Фестиваль барышында «Йәйге киномәктәп» ҡатнашыусылары өсөн донъя киноиндустрияһы профессионалдары — ОМКФ ҡунаҡтары оҫталыҡ дәрестәре ойоштора.
Был ваҡыт эсендә ОМФК сиктәрендә Голливуд актёрҙары РутгерХауэр, Джон Малкович һәм Майкл Мэдсен, кинорежиссёрҙар Питер Гринуэй, Кшиштоф Занусси, Вадим Перельман, Отар Иоселиани, Вира Муратова, Йос Стеллинг, Тодд Солондз, Нана Джорджадзе , Александр Митта , Сергей Соловьев, актёр һәм режиссёр Ежи Штур, актриса Джеральдина Чаплин, режиссёр һәм сценарист Агнешка Холланд, киноведтар Андрей Плахов, Наум Клейман, актёр Эйдан Тернер, режиссёр Сергей Лозница, режиссёр Кристиан Петцольд, актриса Сибель Кекилли, актриса Ада Роговцева, актёр Эрик Робертс, актриса Жалклин Биссет, актёр Дени Лаван һәм башҡалар моҫталыҡ дәрестәре үткәрә.
Фильмдарҙың кисәһе
Одесса кинофестиваленең тығыҙ фетиваль көндәренең тамамланышы булып Одесса клубтарында, ресторандарында йәки асыҡ һауала һәр кис үткәрелгән сағыу кисәләр тора.
Ҡунаҡтарҙы төрлө-төрлө ҡыҙыҡлы ваҡиғалар — элиталы джаз кисәләренән алып, йәш командаларҙың һәм популяр йәш диджейҙарҙың демократик концерттарына тиклемге сығыштар көтә.
Фестиваль еңеүселәре
2010 йыл — иң яҡшы фильм өсөн төп приз «Алтын Дюк» — «16 йәшкә тиклемге балалар өсөн…», режиссёры Андрей Кавун.
2011 йыл — иң яҡшы фильм өсөн төп приз «Алтын Дюк» — «Шуҡ бала», режиссёры Селин Сьяма.
2012 йыл — Гран-при «Алтын Дюк» — «Һындырылғандар», режиссёр Руфус Норрис .
Иң яҡшы украин фильмы өсөн «Алтын Дюк» призы — «Ҡапҡа аҫты чемпиондары», режиссёры Ахтем Сейтаблаев.
2013 йылда — Гран-при «Алтын Дюк» һәм Иң яҡшы фильм өсөн приз — «Географ глобусты һатып эскән», режиссёры Александр Велединский.
Иң яҡшы фильм өсөн «Алтын Дюк» призы — «Ай тотолғанда» («Ҡараңғыланыу»), режиссёры Валентин Васянович
2015 йыл — Гран-при «Алтын Дюк» — «Мустанг», режиссёры Дениз Гамзе Ергювен. Иң яҡшы фильм өсөн приз — «Йырҙар йыры», режиссёры Ева Нейман
Иң яҡшы украин фильмы өсөн «Алтын Дюк өсөн» призы — «Йырҙар йыры», режиссёры Ева Нейман
Иң яҡшы фильм өсөн «Алтын Дюк» призы — «Әберсен ояһы», режиссёры Тарас Ткаченко.
2017 йыл — Гран-при «Алтын Дюк» — «Белгия халҡы короле», режиссёрҙары Петер Броссенс, Джессика Вудворт Бельгия,  Нидерланд,  Болгария. Иң яҡшы фильм өсөн приз — «1993 йылдың йәйе», режиссёры Карла Симон Испания
2018 йыл —Гран-при «Алтын Дюк» — «Хрусталь», режиссёры Дарья Жук Беларусь,  Германия,  АҠШ,  Рәсәй. Иң яҡшы фильм приз — «Йәлләү», режиссёры Бабис Макридис Греция,  Польша
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Ҡоро Берёзовка (Терешка ҡушылдығы)
Ҡоро Берёзовка — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Терешка йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терешка, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Белуга (Тара ҡушылдығы)
Белуга  — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тара йылғаһының һул ярына тамағынан 608 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Польворон
Польворон (polvorón); ғәрәпсә: ghurayba ; себуан: polboron; тагаль: pulburon) — андалус татлы печеньеһы төрө, сығышы менән Леванттан, Испания һәм Латин Америкаһында, шулай уҡ Раштыуаға әҙерләнгән Филиппин кеүек элекке испания колонияларында популяр. Уны он, шәкәр, һөт һәм сәтләүектәр ҡушып эшләйҙәр. Элегерәк польворонды ғәҙәттә сентябрь айынан алып ғинуарға тиклем бешергәндәр, әммә хәҙер йылдың теләһә ҡайһы ваҡытында һатып алырға мөмкин. Андалусияла польворон һәм мантекадо етештереүсе  70-кә яҡын предприятие бар
Мексика
Мексикала польворондар, ғәҙәттә, төрлө байрамдарҙа һәм туйҙарҙа  бирелә. Печеньеларҙы сәтләүек-пекан кеүек эшләйҙәр. АҠШ-та улар мексика туй печеньелары кеүек билдәле
Филиппин
Филиппинда польворондың традицион бер нисә төрө бар. Был, мәҫәлән, кешью сәтләүеге менән польворон, pinipig (өлгөрөп етмәгән һыҡтырылған йәшел дөгө киҫәктәре)  менән польворон, һәм хатта ер еләге менән польворон һәм туңдырма «cookies-and-cream» тәме  менән польворон.
Испания
Мантекадо (Mantecado) — был польворонға ныҡ оҡшаш испан татлы печеньеһы. Мантекадо исеме manteca de cerdo iberico (иберий сусҡаһы салоһы) составына ингән атаманан килеп сыҡҡан. Әлеге ваҡытта уның составында малдар майы урынына зәйтүн майы ҡулланып әҙерләнгән төрҙәре бар.
АҠШ
Көньяҡ Техаста ҡайһы саҡта «Pan de Polvo» тип аталған польворондар әнис ҡушып яһала.
Поска-Грюнталь Вера
Вера Поска-Грюнталь (Vera Poska-Grüntal, шулай уҡ Veera Poska-Grünthal, 25 март 1898 йыл, Таллин — 29 ғинуар 1986 йыл, Стокгольм) — эстон хоҡуҡ белгесе, юрист һәм журналист; эстон феминизмы лидеры.
Вера Поска-Грюнталь 1898 йылдың 25 мартында Таллинда присяжный поверенныйы ғаиләһендә тыуа. Ғаиләлә туғыҙ бала була: алты ҡыҙ һәм өс малай, Вера икенсе булып тыуа. Таллин гимназияһын тамамлай. 1915 йылда Петроградта һуңынан Воронежда хоҡуҡ белемен өйрәнә башлай. 1917 йылда эстон студенттарының "Пыхьяла» (EÜS Põhjala) йәмғиәтенә инә. Кейәүгә сыҡҡандан һуң — Курессаареға, 1920 йылда Тартуға күсенә. Беренсе донъя һуғышы һәм Октябрь революцияһы ваҡытында өҙөлгән уҡыуын Тарту университетында дауам итә. 1925 йылда, дүрт бала әсәһе булып, юридик факультетты тамамлай. Һуңынан Таллин ҡала юридик бюроһында юрист булып эшләй, 1929—1935 йылдарҙа Тарту ҡалаһында никах һәм айырылышыу мәсьәләләре буйынса юридик ярҙам күрһәтә.  1939 йылда  юриспруденциялар магистры дәрәжәһен ала (Диплом эшенең темаһы: бәлиғ булмағандарҙың хеҙмәтен һаҡлау).
1944 йылда Ҡыҙыл армия һөжүме ваҡытында ғаиләһе менән Швецияға күсеп килә. Ире Тимофей Грюнталь Стокгольм университетының дәүләт стипендияһын ала. 1955 йылда, ире үлгәндән Һуң, Вера Поска-Грюнталь Канадаға күсенә, унда 1951 йылдың яҙында уның ҡыҙы Констанция ире Кальо Пилл һәм улдары Юри һәм Яан менән бергә киткән була.
Пенсияға сыҡҡанға тиклем архив хеҙмәткәре булып эшләй. 1986 йылдың 29 ғинуарында Стокгольмда вафат була. Вера Поск-Грюнталдең 12 томлыҡ шәхси архивы Швецияның Милли архивында һаҡлана.
Эшмәкәрлеге
Эстония феминизмы лидеры. 1928 йылда Парижда социаль эш буйынса Беренсе конгресс эшендә ҡатнаша. Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙ юристар федерацияһына — халыҡ-ара хөкүмәттеке булмаған ойошма нигеҙ һалыусыларҙың береһе, ул юридик ярҙам, юридик әҙәбиәт һәм белем биреү программаларын тәҡдим итеп, шулай уҡ яҡлау, хоҡуҡи реформалар, тикшеренеүҙәр һәм мәҡәләләр ярҙамында ҡатын-ҡыҙҙарҙың һәм балаларҙың хәлен яҡшырта. Уның инициативаһы буйынса 1931 йылда Эстонияла Йорт һәм мәктәп ассоциацияһы (Ühing Kodu ja Kool), сороптимистарҙың Тарту йәмғиәте (Tartu Soroptimistide Ühing), 1939 йылда Тарту әсәлекте һаҡлау йәмғиәте (Tartu Emadekaiste Ühing һәм Йортһоҙ әсәләр (Emadekodu) өсөн приют ойоштора.
1934 йылда башҡа юрист ҡатын-ҡыҙҙар менән Эстонияла ғаилә хоҡуғын реформалаштырыу тураһында закон проектын тәҡдим итә. 1936 йылдан 1938 йылға тиклем университет белемле ҡатын-ҡыҙҙарҙың Халыҡ-ара федерацияһы конгрестарына саҡырыла. 1939 йылдың мартынан 1940 йылдың февраленә тиклем стипендиатка булараҡ Париж университетында эшләй. Уның бәлиғ булмағандарҙы яҡлау тураһында диссертацияһы 1941 йылда тамамлана, әммә яҡланмай булып ҡала.
1952 йылда Швецияла эстон телендә «Triinu» журналын ойоштора һәм 1981 йылға тиклем уның мөхәррире була. Канадаға күскәндән һуң был журнал Торонтола (һөргөндә) Эстон ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәте органы була (Toronto Eesti Naisselts (eksiilis)).
Библиографияһы
Швецияның 1920 йылдың 11 июнендәге никах тураһындағы Законын һәм Финляндияның 1929 йылдың 12 июнендәге никах тураһындағы Законды сағыштырыу.
Торонтола сыҡҡан «Дочь Яана Поски рассказывает. Воспоминания об отце и жизни в родительском доме». мемуарҙар китабы.
«Это было в Эстонии» китабында 1919—1944 йылдарҙағы Эстония тураһында хәтирәләр бәйән ителә; шәхси, ғаилә һәм тарихи ваҡиғалар яҡтыртыла; эстон һәм халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәтен үҫтереүгә айырым иғтибар бүленә.
«Жизнь продолжается на чужбине» хәтирәләр китабы: Эстониянан Швецияға ҡасыу, Швецияла ҡасаҡ сифатында яңы йорт һәм эш эҙләү; Молотов — Риббентроп пакты һәм эстондар өсөн уның эҙемтәләре; Эстон комитетындағы эшмәкәрлек һәм ҡатын-ҡыҙҙар секцияһын булдырыу; Швеция балттарына экстрадиция; Германияла, Канадала, АҠШ-та, Англияла эстон ҡасаҡтарының тормошо; Нью-Йоркта эстон ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһын булдырыу; Себер лагерҙарынан ҡасып китеүселәр һәм башҡа бик күп нәмәләр.
Ғүмәр (исем)
Ғүмәр — башҡорт ир-ат исеме.
Билдәле кешеләр
Ғүмәр ибн әл-Хәттаб, Әбү Хафс Ғүмәр ибн әл-Хәтта́б әл-’Әҙәби әл-Ҡөрәейши (ғәр. أبو حفص عمر بن الخطاب العدوي القرشي‎; Мәккә — 3 ноябрь 644, Мәҙинә) — икенсе хәлифә (634—644), күренекле дәүләт эшмәкәре. Шулай уҡ Ғүмәр ибн әл Хәттаб әл Фәрүҡ (ғәр. عمر ابن الخطاب‎) һәм Ғүмәр I исемдәре мәнән билдәле.
Ҡыуатов Ғүмәр Ғәлим улы (29 июнь 1893 йыл — 6 апрель 1946 йыл) — табип-хирург, дәүләт эшмәкәре. Беренсе донъя, Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Башҡортостанда һаулыҡ һаҡлау эшенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе, 1919—1928 йылдарҙа БАССР һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссары, бер үк ваҡытта 1922 йылдан — Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты ҡарамағындағы Үҙәк санитар‑эпидемик ғәҙәттән тыш хәлдәр комиссияһы рәйесе.
Әбделмәнов Ғүмәр Мөғәлләм улы (15 декабрь 1929 йыл — 30 октябрь 2020) — йырсы. 1964 йылдан Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, 1969—1992 йылдарҙа СССР Музыка фондының Башҡортостан бүлексәһе директоры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1989). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2020).
Миңлебаев Ғүмәр Хажинур улы (22 октябрь 1923 йыл — 19 ноябрь 1999 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби осоусы, штурмлау авиация полкының авиация эскадрильяһы командиры урынбаҫары. Майор. Советтар Союзы Геройы (1945).
Ғүмәр Хәйәм, Ғүмәр Хәйәм Нишапури (фарс. عُمَر خَیّام نیشابورینیشابوری عُمَر خَیّامфарс. عُمَر خَیّام نیشابوری; 18 май 1048 йыл, Нишапур — 4 декабрь 1131 йыл[5], шунда уҡ) — фарсы философы, математик, астроном һәм шағир. Алгебраға кубик тигеҙләмәләр классификациялауҙы төҙөү һәм уларҙы конус киҫелештәр ярҙамында сисеү юлын табыу менән ҙур өлөш индергән. Бөтә донъяла күренекле шағир һәм философ булараҡ билдәле. Ул шулай уҡ Иранда һәм Афғанстанда хәҙерге ваҡытта ҡулланылған иң теүәл календарҙар төҙөүсе булараҡ билдәле[7] Мозафар әл-Асфизарь һәм Абдуррахман әл-Хазини исемле ғалимдар — Хәйәмдең шәкерттәре.
Ауылдар
Иҫке Ғүмәр (Башҡортостан) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл.
Яңы Ғүмәр — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл.
Ғүмәр (Кушнаренко районы) (Гумерово) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл.
Ғүмәр (Мәсетле районы) (Гумерово) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Дыуан-Мәсетле ауыл Советына ҡарай.
Ғүмәр (Благовещен районы) (Гумерово) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл.
Ғүмәр (Борай районы), Ғүмәр (Гумерово) — Башҡортостандың Борай районындағы ауыл.
Ғүмәр (Баймаҡ районы) (Гумерово) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл.
Ғүмәр (Дәүләкән районы) (Гумерово) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл.
Ғүмәр (Йылайыр районы) — Йылайыр районы Юлдыбай ауылының икенсе атамаһы
Ғүмәр (Ишембай районы) (Гумерово), Бүжәтау — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл.
Иҫке Ғүмәр (Ырымбур өлкәһе) (Старогумирово) — Ырымбур өлкәһе Новосергиевка районы ауылы. Ҡотош ауыл биләмәһенә керә.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ғүмәр тораһы II — Башҡортостан Республикаһының Ағиҙел мәҙәниәте б.э.т. 5—4‑се мең йыллыҡтарға ҡараған археологик ҡомартҡыһы.
Давид-бек
Дауыт бәк (Дауыт бей, Դավիթ Բեկ, Давид-бек; 1669—1728) — әрмән юлбашсыһы, әрмән милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре.
Биографияһы
Дауыт бәк 1669 йылда Татев өлкәһе Сюник гавары Ковсакан марзаһы Бахк ауылында тыуған. Сәфәүиҙәр династияһы хакимлыҡ иткән Ирандың вассалы була.
1714 йылда Дауыт бәк Картли батшаһы Вахтанг VI-гә уның лезгиндар менән көрәшендә булышлыҡ күрһәтә.
1720 йылда арцахтар Дауыт бәкте Картли батшалығынан саҡыртып алалар. Дауыт бәк Арцах хәрби советын етәкләй һәм спарапет итеп Мхитар бәкте, отряд командирҙары итеп Тер-Аветис, Парсадаи, Торос, Еган-малик Аванханян һәм Аван-йөҙбашы Бабанянды тәғәйенләй. Тиҙҙән Дауыт бәк бойондороҡһоҙ Сюник кенәзлегенең хакимы итеп иғлан ителә һәм берләшкән ғәскәрҙәр башында Чавидурға йүнәлә, бында үҙенең резиденцияһын урынлаштыра.