cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Берд күпере
Тарихы
XVIII быуат аҙағында өс тороҡло ағас күпер төҙөлә. Күпер Чарльз Берд заводының үткәргесе ҡаршыһында төҙөлә һәм уны Мясной урамы менән тоташтыра.
1805—1806 йылдарҙа күперҙе Вильям Гесте «эсе ҡыуыш сөгөн йәшниктәрҙән» яңынан төҙөй. Металл күпер Санкт-Петербургта беренсе метал күпер була. Заманса кисеү 1952 йылда инженер Е.А. Болтунова проекты буйынса төҙөлә, ул заманса өс тороҡло ағас күпер свайҙарында металл урҙалар һәм ағас яндауырҙар менән була.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Үтәш
Үтәш (Утяшино) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 182 кеше. Почта индексы — 452891, ОКАТО коды — 80204828003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урамдары
Урам исеме
Пюнг-Яха
Пюнг-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Арка-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
ХМАО башҡорттары
ХМАО башҡорттары — Ханты-Манси автономиялы округында йәшәүсе башҡорт диаспораһы. 2010 йылғы халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса Юграның үҙендә 35 мең тирәһе башҡорт йәшәй. Башҡортостан менән Ханты-Манси автономиялы округы араһындағы хеҙмәттәшлек 1997 йылдың июнендә Гуманитар өлкәлә хеҙмәттәшлек итеү тураһында ҡабул ителгән килешеү нигеҙендә башланып киткән.
ХМАО-ла башҡорттар һаны
1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2002,2010 йылдарҙағы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса округта йәшәгән башҡорттар:
ХМАО-лағы башҡорт ижтимағи ойошмалары
Ханты-Манси автономиялы округында 2003 йылдан Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресс) — йәмәғәт ойошмалары Халыҡ-ара берлегенең округ Башҡорт ҡоролтайы эшләп килә. Уның башҡарма комитетының тәүге етәксеһе — Рәүдәт Ҡолманбәтов. Ҡоролтай башҡорт балаларына туған телде өйрәтеүҙе иң төп маҡсаттарының береһе тип һанай.
2005 йылғы мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, Лянторҙа, «Амикаро» һөнәри әҙерлек мәктәбендә башҡорт телен өйрәнеү өсөн айырым кабинет йыһазландырылған; Нефтеюганскиҙа Башҡорт һәм татар мәҙәниәте үҙәгендә башҡорт телен өйрәнеергә шарттар булдырылған.
2003 йылдан «Умырзая» башҡорт мәҙәниәте фестивалдәре үткәрелә. Фестивалдәрҙе Округ ҡоролтайы округ хөкүмәте менән берлектә ойоштора. Фестивалдең еңеүселәре 2004 йылда Өфөгә сәфәр менән бүләкләнә.
Ханты-Манси автономиялы округында бер нисә ижади коллектив эшләп килә. Улар араһынан иң билдәлеләре — «Ағиҙел» эстрада-фольклор ансамбле, Лянтор башҡорт милли мәктәбе янында эшләп килгән «Аманат» ансамбле, ҡумыҙсы балалар ансамбле. Улар менән оҫталыҡ дәрестәрен Башҡортостандан килгән белгестәр үткәрә.
Салауат Юлаевтың тыуыуына 250 йыллыҡты өлкәлә бик тантаналы итеп үткәрҙеләр. Ишембайҙан делегация килде. Лянтор ҡалаһындағы бер урам Салауат Юлаев исемен йөрөтә. Сургут районында йәшәгән 107 мең халыҡтың өс проценттан артығы — башҡорттар, уларҙың күпселеге нефть-газ сығарыу комплексында һәм газ менән конденсат эшкәртеү тармағында эшләй — тап шул тармаҡтар райондың иҡтисади нигеҙен барлыҡҡа килтереп тора. Ишембайҙың шул уҡ йүнәлештә эшләгән предприятиелары менән Килешеү төҙөлдө.
Сургут нефтселәре араһынан Лянтор нефть ятҡылығын асҡан һәм ҡалаға нигеҙ һалған Назарғәлиев Мөхтәр Бәхтиғәни улы исеме ҙурлап иҫкә алына. Ул Ишембай ҡалаһынан булған. Лянторҙа йыл да уға бағышланған мемориаль саралар үткәрелә, уның исеме бер урамға бирелгән, шулай уҡ Ләлә-Мөхтәр тигән мәсет һалына
2015 йылда ХМАО-ла Башҡорт милли-мәҙәни автономияһы төҙөлә.
Хореой-Тарка
Хореой-Тарка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Губистая йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шайтан ултырғысы
Тасуирлама
Шайтан ултырғысы — таш массив, «ултырыу урыны» - яланы һәм «арты» - диңгеҙ кимәленән 122 метрлыҡ текә ҡаяһы  формаһы ултырғысты хәтерләтә. Массивтың ҡаялы сығыу урындары түбәнге протерозойҙың (суйсар ваҡыты) ҙур вулкан ҡоролмалары фрагменттарынан ғибәрәт. Ҡаялар вулкандың урғылған продукттарынан: яҡшы һаҡланған структуралары һәм текстуралары менән шар лаваларынан барлыҡҡа килгән, юғарыраҡ агломерат туфтары, өҫкө өлөшөндә вариолит структуралар менән лава ағымдары ята.
Шайтан ултырғысы — ҡала кешеләренең һәм килгән туристарҙың традицион ял итеү урыны.
Камчия (биосфера ҡурсаулығы)
Камчия биосфера ҡурсаулығы (Биосферен Резерват Камчия) — Болгарияның төньяҡ яры буйында ЮНЕСКО-ның элекке биосфера ҡурсаулығы һәм Камчия йылғаһы тамағындағы һыубаҫар туғайҙар ҙы үҙ эсенә ала. Ҡасандыр күпкә ҙурыраҡ майҙанды биләгән һыубаҫар туғайлы урмандарын һаҡлау маҡсатында 1951 йылда нигеҙ һалына, һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре 1200 гектар тәшкил итә. Ҡурсаулыҡ ҡырағай урманды интенсив ағас ҡырҡыуҙан һәм дренаждан һаҡлай, ул XX быуат уртаһына тиклем юҡҡа сығарылған тиерлек була. Варна ҡалаһынан көньяҡҡа табан 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан һәм уның тирәләй Иҫке Оряхово, Шкорпиловци һәм Близнаци ауылдары урынлашҡан.
Биосфера ҡурсаулығы 2017 йылда статусын юғалта.
География
Ҡурсаулыҡтың төп майҙаны— 842,1 гектар (буфер зонаһы менән 230 гектар ), шуларҙың 764-е урманлы, ә ҡалған 78,1-е урманһыҙ (34,5 гектар болондар, 0,4 гектар канал дар, 3,3 гектар соҡорҙар, 21,8 гектар һаҙлыҡлы урмандар, 9,9 гектар һаҙлыҡ тар һ.б.). Ҡурсаулыҡтың оҙонлоғо 40 км һәм ҡайһы бер райондарҙа киңлеге 5 км-ға етә. Йылғаның түбәнге ағымындағы «Лоноз» урманы бөтә Европала уның иң яҡшыһы булып тора. Ҡурсаулыҡта йылға буйы урманы ҡалдыҡтары,екән үҫкән йылға буйҙары һәм ҙур булмаған сөсө һыулы, ҡамышлы һаҙлыҡтары, һөрөнтө ерҙәр (элекке Иҫке Оряхов һаҙлығы), ҡом өйөмдәре менән пляж һәм диңгеҙ бухтаһы бар.
Флораһы
Урмандарҙа ҡорос ағасы, ҡайын, ябай имән, саған һәм ерек (ағас), смилакс, ҡыҙыл тал, палиурус күпләп үҫә.
Фаунаһы
Ҡурсаулыҡ ҡоштар өсөн төп урын булып тора, бында уларҙың 200-гә яҡын төрө бар, уларҙың һигеҙе юҡҡа сығыу ҡурҡынысы аҫтында тора һәм Халыҡ-ара хайуандар һәм үҫемлектәр ассоциациаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән. Биләмәлә ҡаңғылдаҡ аҡҡоштар ҡышлау өсөн уңайлы шарттар бар һәм Болгария ла уртаса ҙурлыҡтағы тумыртҡалар һәм һирәк осрай торған ярым муйынлы балғабаштар өсөн иң мөһим үрсеү урыны булып тора. Төбәк шулай уҡ төп миграция үҙәге булып тора, унда 60 000 йәки унан да күберәк аҡ ҡауҙы ҡурсаулыҡ өҫтөнән һәр көҙ осоп үтә.
Йылғала 25 төр балыҡ теркәлгән, уларҙың етеһе Халыҡ-ара хайуандар һәм үҫемлектәр ассоциациаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән, шул иҫәптән ҡырағай карп, ябай карп, энәле балыҡ.
Биосфера ҡурсаулығындағы имеҙеүселәр үҙ эсенә европа косулы, ҡырағай сусҡа, урман һыуһары һәм төлкөгә. Шулай уҡ күп кенә һөйрәлеүселәр һәм амфибиялар бар, шул иҫәптән европа һаҙлыҡлы ташбаҡаһы, һыу менән һәм һары төйөрлө. Шулай уҡ бында ваҡ имеҙеүселәрҙең 25 төрө йәшәй, шул иҫәптән йылға удраһы, МСОП-тың Европа Ҡыҙыл исемлегенә инә.
Тирә-яҡ мөхит һәм бысраныу
Ҡурсаулыҡтағы бысраныуҙарҙың күп өлөшө Камчия йылғаһына төшкән йөкләнеш һәм бысратыусы матдәләр менән бәйле. Ҡасандыр туристарҙан ҡалған сүп-сар урындағы властар өсөн ҙур проблема булып торған. Башлыса кешеләргә ҡурсаулыҡҡа инергә мөмкинлек биргән күпер арҡаһында. Һуңыраҡ ул юҡ ителә, ә сүп-сар проблемаһы кәмей, әммә, әлегә тиклем йылға тамағынан ҡурсаулыҡ пляжына кисеп сығырға мөмкин булғанлыҡтан, проблема тулыһынса хәл ителмәй. Ярға даими рәүештә сүп-сар һәм сәнәғәт бысрағы төшә, уларҙың күбеһе Варна портынан йәки пляж һыҙығын айыра күрше Камчия курортынан килә.
Джонатан Свифт
Джонатан Свифт (Jonathan Swift; 30 ноябрь 1667 йыл, Дублин, Ирландия — 19 октябрь 1745 йыл, шунда уҡ) — инглиз-ирланд яҙыусы-сатирик, публицист, философ, шағир һәм йәмәғәт эшмәкәре, англикан сиркәүе руханийы.
«Гулливер сәйәхәттәре» фантастик романы авторы булараҡ киң билдәле. Автор үткер тел, кинәйәле образдар менән кешеләрҙәге һәм йәмғиәттәге етешһеҙлектәрҙе сатира утына тота. Свифт Дублинда (Ирландия) йәшәй, Изге Патрик соборында декан булып хеҙмәт итә. Сығышы буйынса инглиз булыуына ҡарамаҫтан, ул ябай ирландтарҙың хоҡуҡтарын яҡлай һәм халыҡ араһында абруй һәм ихтирам ҡаҙана.
Свифт тик «Инглиз телен төҙәтеү, яҡшыртыу һәм нығытыу тураһында тәҡдим» (1712) тип аталған брошюраһын ғына үҙ исеме аҫтында баҫтыра, башҡа ижад емештәре Британияла аноним рәүештә йәки уйлап сығарылған исемдәр аҫтында донъя күрә.
Бала сағы һәм йәшлеге (1667—1700)
1731 йылда яҙылған һәм 1700 йылға тиклемге осорҙо үҙ эсенә алған «Автобиографик фрагмент» әҫәре — уның ғаиләһе, бала сағы һәм йәшлек йылдары тураһындағы мәғлүмәттәрҙең төп сығанағы. Унда әйтелеүенсә, граждандар һуғышы йылдарында Гудрич ҡасабаһы (Херефордшир, көнбайыш Англия) руханийы булған олатаһы ғаиләһе менән Ирландияға күсеп килә.
Буласаҡ яҙыусы Ирландияның Дублин ҡалаһында, әллә ни бай булмаған протестант ғаиләһендә тыуа. Уның атаһы (исеме шулай уҡ Джонатан Свифт, 1640—1667), суд системаһында бәләкәй чиновник, ғаиләһен (ҡатынын, ҡыҙын һәм улын) бик ауыр хәлдә ҡалдырып, улы тыуғанға тиклем үк вафат була. Шуға күрә малайҙы тәрбиләү менән атаһының хәлле генә йәшәгән ағаһы Годвин шөғөлләнә, әсәһе менән Джонатан осрашмай ҙа тиерлек. Мәктәптән һуң 14 йәшлек малай Дублин университетының Тринити-колледжына уҡырға инә (1682), уҡыу йортон 1686 йылда тамамлай. Һөҙөмтәлә Свифт бакалавр дәрәжәһен ала һәм ғилми хикмәттәргә ҡарата ғүмерлек скептик ҡарашты үҙләштерә. Король Яков Икенсе ҡолатылғандан һуң (1688) Ирландияла граждандар һуғышы башланыуға бәйле, Свифт Англияға китә һәм унда 2 йыл була. Был ваҡытҡа Годвин ағаһы бөлә һәм ҡустыһының улына ярҙам итә алмай. Англияла Свифт әсәһенең танышының улында — хәлле отставкалағы дипломат Уильям Темплда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, әсәһенең алыҫ туғанында) секретарь булып эшләй. Темплдың имениеһында Свифт беренсе тапҡыр ошо йорттағы хеҙмәтсенең ҡыҙы Эстер Джонсонды (1681—1728) осрата. Ул саҡта Эстерға ни бары 8 йәш була; Свифт уның уҡытыусыһы ла, дуҫы ла була.
1690 йылда ул Ирландия ҡайта, әммә һуңынан бер нисә тапҡыр Темплдарға бара. Свифт яҡшы эшкә урынлаша алһын өсөн Темпл уға характеристика-рекомендация яҙып бирә, унда уның латин һәм грек телдәрен яҡшы белеүе, француз әҙәбите менән таныш булыуы һәм һоҡланғыс ижади һәләте барлығын да билдәләй. Үҙе һәләтле эссе яҙыусы булғанға күрә, Темпл секретарының әҙәби йәһәттән дә талантлы булыуын таный һәм Свифтҡа үҙенең китапханаһында шөғөлләнеү мөмкинлеген бирә; ә Свифт Темплға бай мемуарҙар әҙерләүгә булышлыҡ итә. Тап ошо йылдарҙа ул әҙәби ижадҡа тартыла башлай, башта шағир булараҡ үҙен таныта. Абруйлы адвокатҡа исемдәре күптәргә билдәле ҡунаҡтар, шул иҫәптән король Вильгельм дә йыш килә, уларҙың әңгәмәләрен күҙәтеп, Свифт күңеленә һеңдереп бара, аҙаҡ сатирик әҫәрҙәрендә был күҙәтеүҙәрҙе йыш ҡына ҡуллана.
1692 йылда Свифт Оксфордта магистр дәрәжәһен ала, 1694 йылда англикан сиркәүендә рухани дәрәжәһен ҡабул итә. Ул ирланд ҡасабаһы Килрутҡа (ингл. Kilroot ) дин әһеле итеп тәғәйенләнә. Әммә тиҙҙән Свифт, уның үҙ һүҙҙәре буйынса «бер нисә айҙа үҙенең вазифа бурыстарынан ялҡып», Темплға кире эшкә ҡайта. 1696—1699 йылдарҙа «Әкиәт мискәһе» һәм «Китаптар һуғышы» (1704 йылда баҫыла) сатирик повесть-мәҫәлдәрен, шулай уҡ бер нисә поэма яҙа.
1699 йылдың ғинуарында уны ҡурсалап йәшәгән Уильям Теспл вафат була. Темпл уның өсөн тик иэге һүҙҙәр менән иҫкә алған кешеһе була. Свифт яңы вазифа эҙләп, Лондон вельможаларына мөрәжәғәт итә. Был эҙләнеүҙәр тиҙ арала ғына уңыш килтермәй, ә Свифт һарай ғөрөф-ғәҙәттәре менән яҡындан таныша. Ниһайәт, 1700 йылда уны Дублинда Изге Патрик ғибәҙәтханаһына эшкә алалар. Был осорҙа ул бер нисә аноним памфлет баҫтырып сығара. Замандаштары уның сатирик стиленең бик үҙенсәлекле булыуын билдәләй.
Сатира оҫтаһы (1700—1713)
1702 йылда Свифт Тринити-колледжында дини фәндәр докторы дәрәжәһен ала. Вига оппозиция партияһы менән яҡынлаша. Яҙыусы һәм аҡыл эйәһе булараҡ уның абруйы күтәрелә. Был йылдарҙа Свифт Англияға йыш бара, әҙәби даирә ағзалары менән таныша һәм дуҫлаша. «Әкиәт мискәһе» һәм «Китаптар алышы» (1704 йылда аноним исем аҫтында баҫыла) повестары сыға. Китаптар шунда уҡ популярлыҡ яулай, беренсе йылында уҡ улар өс тапҡыр баҫтырып сығарыла. Свифтың бөтә әҫәрҙәре тиерлек төрлө псевдонимдар аҫтында сыға, әммә уларҙың авторының кем булыуы бер кемдә лә шик тыуҙырмай.
1705 йылда вигалар бер нисә йылға парламентта күпселекте яулай, әммә хәл барыбер яҡшы яҡҡа үҙгәрмәй. Свифт ҡайтанан Ирландияға ҡайта, унда уға Ларакор ауылындағы приходты бирәләр, һәм унда 1707 йыл аҙағынаса йәшәй. 1707-се йылдарҙа Свифт 19 йәшлек Эстер Ваномри (ингл. Esther Vanhomrigh, 1688—1723) менән таныша, уны ул Ванесса тип атай. Ул да Эстер Джонсон кеүек атайһыҙ үҫә. Ванессаның Свифтҡа яҙған хаттары һаҡланған — «моңһоу, яғымлы һәм һоҡланғыс».
Шул уҡ ваҡытта көн һайын тиерлек Эстер Джонсон да (Свифт уны Стелла тип атай) Свифтҡа хаттар яҙа; Свифттың вафатынан һуң был хаттар «Стелла өсөн көндәлек» тигән китапҡа тупланып сығарыла. Эстер-Стелла, йәтим ҡалғандан һуң Свифтың Ирландиялағы йортонда йәшәй. Биографтарҙың бер өлөшө, Эстер-Стелла Свифт менән 1716 йылдар тирәһендә никахҡа инә, тип раҫлай, ләкин был хәбәрҙе бер генә документ менән дә иҫбатламайҙар.
1723 йылда Ванесса вафат була. Һеңлеһен тәрбиәләгәндә ул үҙенә туберкулез сирен йоҡтора. Ванесса мөлкәтенең күп өлөшө, уның васыятына ярашлы, Свифтың дуҫы, киләсәктә яҡшы философ булып таныласаҡ Джордж Берклиға күсә. Беркли ул саҡта Ирландияның Дерри ҡалаһында декан була.
Декан (1713—1727)
1713 йылда тори лагерындағы дуҫтары ярҙамында Свифт Изге Патрик ғибәҙәтханаһы деканы итеп тәғәйенләнә. Был вазифа уға финанс үҙаллылығын биреүҙән тыш ныҡлы сәйәси көрәш алып барыуҙа асыҡ трибуна була, әммә Лондондың ҙур сәйәсәтенән алыҫлаштыра. Шуға ҡарамаҫтан Свифт илдең ижтимағи тормошонда әүҙем ҡатнаша, көнүҙәк проблемалар буйынса памфлет һәм мәҡәләләр баҫтырып тора.
1714 йылда вигалар ҡайтанан власҡа килә. Якобиттар менән аралашыуҙа ғәйепләнгән Болингброкҡа, Францияға эмиграцияларға тура килә. Свифт дуҫына үҙенең ярҙамын тәҡдим итә. Ошо уҡ йылда Ванессаның әсәһе вафат була. Йәтим ҡалғас, ул Свифт янына Ирландияға күсенә.В 1720 году палата лордов ирландского парламента, сформированная из английских ставленников, передала британской короне все законодательные функции в отношении Ирландии. Лондон немедленно использовал новые права для создания привилегий английским товарам. С этого момента Свифт включился в борьбу за автономию Ирландии, разоряемой в интересах английской метрополии. Он провозгласил по существу декларацию прав угнетённого народа.
<templatestyles src="Шаблон:Конец цитаты/styles.css" /> 1723 йылда Ванесса вафат була. Һеңлеһен тәрбиәләгәндә ул үҙенә туберкулез сирен йоҡторған була. Ванесса мөлкәтенең күп өлөшө, уның васыятына ярашлы, Свифтың дуҫы, киләсәктә яҡшы философ булып таныласаҡ Джордж Берклиға күсә. Беркли ул саҡта Ирландияның Дерри ҡалаһында декан була.
Шиғри әҫәрҙәрен Свифт ғүмере буйына ваҡыт-ваҡыт туҡтап яҙа. 1724 йыл: инглиз тауарҙарына һәм тәңкәһенә бойкот иғлан итергә саҡырған «Буҫтаусы хаттары» аноним рәүештә меңәрләгән тираж менән баҫыла һәм таратыла. Баш Резонанс «Хаттарҙың» шаңдауы бөтә кимәлдәргә етә һәм властағыларҙы шаңҡыта, шуға күрә Лондонға, ирландтарҙы тынысландырыу өсөн, ашығыс рәүештә яңы наместник, Картеретты, тәғәйенләргә тура килә. Картерет памфлеттың авторын атаған кешегә премия бирергә вәғәҙә итә, әммә премия бирелмәгән килеш ҡала. Судҡа бирергә форсат табығыҙ һәм аҫтына печатник «Хатты» баҫып сығарыусыны табып, судҡа бирәләр, ләкин присяжный уны бер тауыштан аҡлай. Премьер-министр лорд Уолпол «ҡотҡо таратыусыны» ҡалға алырға тәҡдим итә, әммә Картерет, бының өсөн ун мең һалдат кәрәк буласаҡ, тип белдерә.
Метрополияның артабан да иҡтисади баҫым яһауын дауам итеүенә яуап итеп, Свифт үҙ аҡсаһына Дублинда йәшәгән һәм бөлөү янағандарға ярҙам итеү өсөн Ярҙам фондын булдыра, өҫтәүенә уларҙы ул англикан һәм католиктарға бүлмәй, бер төрлө ҡарай. Свифтың киң танылыу алған «Ябай тәҡдим» памфлеты Англия һәм Ирландияла бик ҙур ғауға күтәрә.
Изге Патрик ғибәҙәтханаһындағы күп кенә ҡәберҙәрҙең ҡаралмауы һәм таштарының ыуалыуын күреп, Свифт мәрхүмдәрҙең туғандарынан ҡәберҙәрҙе тәртипкә килтереү өсөн аҡса ебәреүҙәрен талап итеп, хаттар яҙа; тәртипкә килтереүҙән баш тартҡан осраҡта ҡәберлектәр приход иҫәбенә тәртипкә килтереләсәк, ләкин таштарына мәрхүмдең туғандарының ни тиклем һаран булыуҙары тураһында яҙыу ҡуйыласаҡ, тип иҫкәртә. Хаттарҙың береһе король Георг Икенасегә ебәрелә. Ғәли йәнәптәре хатты иғтибарһыҙ ҡалдыра, һәм вәғәҙә ителгәнсә, уның мәрхүм туғандарының ҡәберҙәре өҫтөндәге таштарҙа королдең һаранлығы һәм мәрхәмәтһеҙлеген билдәләгән яҙыу хасил була.
Һуңғы йылдары (1727—1745)
1726 йылда «Гулливер сәйәхәттәренең» тәүге ике томы (авторҙың ысын исеме күрһәтелмәй) донъя күрә; ҡалған ике томы киләһе йылда нәшер ителә. Цензура тарафынан ҡайһы бер төҙәтмәләр индерелһә лә китап ғәйәт ҙур уңыш килтерә. Бер нисә ай эсендә китап өс тапҡыр нәшер ителә, тиҙ арала уның башҡа телдәргә тәржемәһе лә барлыҡҡа килә.
1728 йылда Стелла вафат була. Свифтың физик һәм күңел торошо насарая бара. Уның популярлығы артҡандан-арта: 1729 йылда Свифтҡа Дублиндың почетлы гражданы исеме бирелә, уның әҫәрҙәре йыйынтыҡтары сыға: беренсеһе 1727 йылда, икенсеһе — 1735 йылда. Һуңғы йылдарҙа Свифт етди күңел төшөнкөлөгөнән яфалана; хаттарының береһендә тәнен һәм рухын һындырыусы «үлемесле хәсрәттән» яфаланыуы тураһында иҫкә алып үтә. 1742 йылда инсульттан һуң Свифт телдән яҙа һәм (өлөшләтә) аҡылына ла зыян килә. Өс йылдан һуң Свифт вафат була (1745). Үҙенең ғибәҙәтханаһының үҙәк нефтендә (колонналар араһы) Эстер Джонсон ҡәбере янында ерләнә, ҡәбер ташына эпитафияны үҙе иҫән саҡта (1740) васыятнамәһе тексында яҙып ҡалдыра :
Бында ғибәҙәтхана деканы Джонатан Свифтың һөйәге ята, инде ҡаты нәфрәт уның йөрәген өҙгөсләмәй. Артабан атла, юлсы, мөмкин булһа азатлыҡ өсөн ҡаһармандарса көрәшкән кешегә оҡшарға тырыш.
<templatestyles src="Шаблон:Конец цитаты/styles.css" /> 1731 йылда уҡ Свифт « Доктор Свифтың үлеме айҡанлы шиғыр» тип аталған үҙенсәлекле автопортретын яҙып ҡалдыра Свифт мөлкәтенең ҙур өлөшөн аҡылдары зәғифләнгәндәргә дауахана төҙөүгә тотонорға, тигән васыятнамә ҡалдыра; 1757 йылда Дублинда «Изге Патрик госпитале» асыла, һәм ул әлеге көндә лә бар. Был госпиталь Ирландиялағы иң боронғо психиатрия клиникаһы.
Ижады
Свифт тик «Инглиз телен төҙәтеү, яҡшыртыу һәм нығытыу тураһында тәҡдим» (1712) тип аталған брошюраһын ғына үҙ исеме аҫтында баҫтыра, башҡа ижад емештәре аноним рәүештә йәки уйлап сығарылған исемдәр аҫтында донъя күрә. Улар араһында сатирик памфлеттар һәм поэмалар төп урынды биләй. Ул заманда Свифты «сәйәси памфлет оҫтаһы» тип атайҙар. Әммә ваҡыт үтеү менән был памфлеттар үҙҙәренең көнүҙәк әһәмиәтен юғалта бара, ләкин улар сатираның аҫтыртын көлөү өлгөһө булып ҡала. Уның китаптары үҙе иҫән саҡта уҡ ҙур тираждар менән Ирландияла ла, Англияла ла нәшер ителә. Уның ҡайһы бер әҫәрҙәре, уларҙы барлыҡҡа килтереүгә сәбәп булған сәйәси шарттарҙан айырылып, үҙҙәренең әҙәби-нәфис тормошо менән йәшәй.
"Гулливер сәйәхәттәре " тетралогияһы тап шундай әҫәрҙәр иҫәбенә инә, ул донъяның күп кенә илдәрендә классик һәм үтә күп уҡыған китапҡа әйләнә, шулай уҡ уның әҫәрҙәре тиҫтәләгән тапҡыр экранлаштырыла. «Гулливер сәйәхәттәре» китабы беренсе тапҡыр урыҫ телендә 1772—1773 йылдарҙа «Путешествия Гулливеровы в Лилипут, Бродинягу, Лапуту, Бальнибарбы, Гуигнгмскую страну или к лошадям» тигән исем аҫтында донъя күрә. Уны француз теленән Ерофей Каржавин тәржемә итә.
Китаптары
Свифтың бер нисә тиҫтә памфлеттары һәм хаттары араһынан түбәндәгеләре киң популярлыҡ яулай:
Свифт хөрмәтенә аталғандар:
Джонатан Свифт тураһында әҙәби әҫәрҙәр
Ирландияның Үҙәк банкы 1981 йылда Джонатан Свифт һүрәте төшөрөлгән 10 фунтлыҡ купюралар сығара.
Емех
Емех (Оло Емех) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Шайтанка йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ситдиҡ (исем)
Ситдиҡ/ Ситдыҡ — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Ситдиҡ исеме бар.
Этимология
Ситдиҡ/ Ситдыҡ — башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән. Ғәрәпсә ситдиҡ, садиҡ (صادق) — тоғро һүҙле, ғәҙел тигәнде аңлата. Ислам донъяһында киң таралған исем. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.
Билдәле кешеләр
Әбу Бәкер әс-Ситдыҡ (572 — 22 август 634) — Мәккәлә Усман (Әбү Күһәф булараҡ билдәле) һәм Сәлимә (Үмм әл-Хәйер булараҡ билдәле) ғаиләһендә тыуған. Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең иң яҡын дуҫы.
Әүәлбаев Мэльс Ситдиҡ улы (10 ноябрь 1939 йыл — 23 октябрь 2019 йыл) — ғалим-инженер-механик, 1966—1999 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтының үҫемлекселекте механизациялау бүлегенең өлкән ғилми хеҙмәткәре. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1998). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1990).
Алсынбаев Маҙһар Ситдыҡ улы (1 ноябрь 1937 йыл — 17 сентябрь 2010 йыл)- тренер. Биатлон буйынса Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (1996), саңғы ярышы һәм биатлон (1963), велосипед спорты (1964) буйынса СССРҙың спорт мастеры. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1990). Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнгән (2001).
Фамилия
Ситдиҡова Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы (10 июнь 1952 йыл) — башҡорт) шағиры, прозаик, публицист, тәржемәсе һәм йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007). Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2017).
Ситдиҡов Баян Ғариф улы (14 ғинуар 27 ғинуар 1916 йыл — 11 сентябрь 1979 йыл) — ғалим-фармаколог. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, медицина хеҙмәте полковнигы. 1946 йылдан Силәбе дәүләт медицина институты уҡытыусыһы, 1973—1979 йылдарҙа фармакология кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1969), профессор (1971).
Ситдыҡов Гена Әхмәт улы (22 ғинуар 1934 йыл — 20 июль 1998 йыл) — ғалим-тау инженеры. Техник фәндәр докторы (1985), профессор (1993). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1980) һәм атҡаҙанған нефтсеһе (1982).
Ситдиҡова Әҙиә Хәбибулла ҡыҙы (12 декабрь 1913 йыл — 29 май 2000 йыл) — рәссам. 1964 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР‑ының халыҡ (1983) һәм атҡаҙанған (1973) рәссамы. (1964). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1993).
Ауылдар
Ситдиҡ-Мулла (рус. Ситдик-Муллино) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.
Тайра Лундгрен
Тайра Лундгрен (Tyra Lundgren, тулы исеме Carolina Tyra Lundgren; 1897—1979) — швед рәссамы һәм скульпторы; керамика һәм быяла, шулай уҡ туҡыма  менән эшләй.
Биографияһы
Тайра Лундгрен 1897 йылдың 9 ғинуарында Стокгольмда ветеринария профессоры Джон Лундгрен һәм уның ҡатыны Эдит  Оберг ғаиләһендә тыуған.
Djursholms samskola мәктәбендә ете йыл уҡығандан һуң ул 1914—1918 йылдарҙа Стокгольмдың Констфак сәнғәт һәм дизайн мәктәбендә уҡый. 1918—1922 йылдарҙа Король сәнғәттәр академияһында, шулай уҡ  Стокгольм ҡалаһында уҡый. . 1920—1921 йылдарҙа Тайра Европаға бара, Венала Антон Ханакта скульптураға һәм Парижда Андре Лотта һынлы сәнғәткә өйрәнә. Парижда ул шулай уҡ Гранд-Шомьер академияһына йөрөй.
Күпселек эштәре яндырылған керамиканан  йәки бронзанан эшләнгән. Лундгрендың скульптура әҫәрҙәренең төп темаһы хайуандар, бигерәк тә  ҡош һындары уға иң элек билдәлелек килтерә. Швециянан тыш, уның сәнғәт әҫәрҙәре Европа һәм Төньяҡ Америка музейҙарында  күрһәтелә. Готланд муниципалитетының Фиде ауылында үҙ студияһы була, һәм ул үҙ картиналарының коллекцияһын Готландтың художество музейына бүләк итә. 1950 йылда Лундгрен Тайра Швецияның Әҙәбиәт һәм сәнғәт миҙалы менән бүләкләнә.
Тайра Лундгрен 1979 йылдың 20 ноябрендә Стокгольм ҡалаһында вафат була.
Беларус милли хәрәкәте
Беларус милли хәрәкәте  — ижтимағи, мәҙәни һәм сәйәси хәрәкәт, беларус мәҙәниәтен, телен, йолаларын үҫтереү һәм милли нигеҙҙә дәүләтселекте төҙөү/нығытыу өсөн сығыш яһай. XIX быуаттан башлап бер нисә тулҡыны күҙәтелә.
XIX быуат
XIX быуаттың башында һәм уртаһында Ян Чечот, Владислав Сырокомля, Винцент Дунин-Марцинкевич, Ян Барщевский һәм бер килке башҡа яҙыусылар хәҙерге заман беларус телендә тәүге әҙәби әҫәрҙәрен ижад иттеләр. Беларус зыялылары урындағы һөйләште үҙҙәренең әҫәрҙәрен яҙыу өсөн нигеҙ итеп файҙаландылар. Беларус элитаһының күпселек өлөшө ул осорҙа элекке Речь Посполитаяны тергеҙеү өсөн хәрәкәтте яҡлай һәм 1830-31 һәм 1863-64 йылдар ихтилалдарында әүҙем ҡатнаша. Ошо уҡ ваҡытта беларус халҡының үҙбилдәләнеше һәм бойондороҡһоҙлоғо өсөн хәрәкәт барлыҡҡа килә. Элекке Бөйөк Литва Кенәзлеге ерҙәрендә 1863 йылғы ихтилал лидеры Калиновский Константин Семёнович беларус крәҫтиәндәренә үҙенең оранын беларус телендә баҫтыра һәм милли азатлыҡ өсөн көрәшкә саҡыра. Калиновскийҙы рәсәй властары тотоп алғас, ул үлем язаһына хөкөм ителә. Төрмәнән Константин Калиновский иреккә үҙенең беларус халҡына васыятын — «Дар аҫтынан хат» тапшыра:
XX быуат башы
XX быуат башында беларус милли һәм сәйәси ойошмаларҙың артабанғы үҫеше дауам итә, нигеҙҙә социалистик (Беларус социалистик грамада) һәм христиан-демократик. 1905 йылғы беренсе урыҫ революцияһы һөҙөмтәһендә милли телдәге баҫмалар легалләштерелә һәм был беларус китап нәшриәтендә бум тыуҙырҙы. Айырым алғанда, 1906 йылда барлыҡҡа килгән «Наша Нива» гәзите, ҡалаларҙа һәм ҡасабаларҙа, шулай уҡ ауылдарҙа, Беларусьтың урта синыфы араһында беларус милли берҙәйлекте алға һөрөү һәм уҡыу-уҡытыу мөһим үҙәктәренең береһенә әйләнә.
1915 йылда Вильно ҡалаһында Беларус йәмәғәт йыйылышы (рәйесе — Василий Петрович Любарский, иптәше — Дмитрий Алексеевич Гнилицкий, сәркәтибе — Игнатий Николаевич Биндзюк) эшләй.
1917 йылдың октябрендә большевиктар түңкәрелешенән һуң, илдең бөтә региондары исеменән эш алып барыусы беларус милли ойошмалары беренсе Бөтә Беларус съезын үткәрҙе. Съезда Беларусьтың бойондороҡһоҙлоғо иғлан ителә һәм Беларус Халыҡ Республикаһы төҙөлә. Был дәүләт 1919 йылға, уның парламенты, Рада, Беларусьны Ҡыҙыл Армия баҫып алыуы арҡаһында илде ташлап китергә мәжбүр булғанға тиклем йәшәй. Рәсәйҙәге граждандар һуғышы йылдары дауамында беларус азатлыҡ хәрәкәте дуҫтары үҙҙәренең партизан отрядтарын («Йәшел имән» булараҡ билдәле), шулай уҡ Литван Республикаһының армияһында һәм Польша армияһында беларус милли бүлексәләрен төҙөйҙәр. Шулай уҡ беларус-рәсәй армияһына генерал Булак-Балахович Станислав Никодимович етәкселегендә күп хәрбиҙәр ҡушылалар.
Большевиктәр Хөкүмәте төҙөлгән марионетка Беларус Совет Социалистик Республикаһында совет сәйәсәте сиктәрендә беларус теленә һәм мәҙәниәтенә рәсми статус бирҙе. Был сәйәсәт 1930-сы йылдар башында тамамлана. Сталин власы нығынғас, беларус мәҙәни һәм ижтимағи элитаға ҡарата ныҡышмалы урыҫлаштырыу һәм террор башлана.
Шул арала күп беларус сәйәси һәм мәҙәни ойошмалар Польшала Көнбайыш Беларусь территорияһында үҙҙәренең эшмәкәрлеген дауам итәләр. Бронислав Тарашкевич кеүек беларус милли эшмәкәрҙәр, польша парламентының ағзалары булып һайланалар.
Красовский Николай Николаевич
Красовский Николай Николаевич (7 сентябрь 1924 йыл — 4 апрель 2012 йыл) — математика һәм механика өлкәһендә СССР һәм Рәсәй ғалимы. Оптималь идара итеү һәм дифференциаль уйындар теорияһы буйынса ҙур фәнни мәктәпкә нигеҙ һалыусы. СССР Фәндәр академияһы һәм Рәсәй Фәндәр академияһы академигы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1974).
Биография
Николай Николаевич Красовский 1924 йылдың 7 сентябрендә Екатеринбург ҡалаһында киң билдәле табип ғаиләһендә тыуған.
1959—1970 йылдарҙа Урал дәүләт университетында (УрДУ) математика һәм механика факультетында уҡыта. Теоретик механика (1959—1960), хисаплау математикаһы (1961—1963), ғәмәли математика (1965—1970) кафедралары мөдире була. Урал дәүләт университетының теоретик механика кафедраһы профессоры. Мәктәптә уҡытыуҙа ҡатнаша.
Уҡытыу менән бер рәттән ғилми эшмәкәрлек менән шөғөлләнә, физика-математика фәндәре докторы була (1957). 1963 йылдан Свердловск ҡалаһында С. B. Стечкин ойошторған (И. M Виноградов һәм М. В. Келдыш ярҙамы менән) СССР Фәндәр академияһының Урал бүлексәһе математика һәм механика институтында эшләй.
1964 йылдың 26 июненән СССР Фәндәр академияһының механика һәм идара итеү процестары бүлегенең (механика) ағза-корреспонденты; 1968 йылдың 26 ноябренән СССР Фәндәр академияһының механика һәм идара итеү процестары бүлегенең (тотороҡлолоҡ һәм көйләү теорияһы) академигы.
970—1977 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Урал бүлексәһенең математика һәм механика институты директоры. Рәсәй Фәндәр академияһы Урал бүлексәһенең Математика һәм механика институтының баш ғилми хеҙмәткәре һәм Рәсәй Фәндәр академияһының кәңәшсеһе.
Улы Андрей (1953) — механик, физика-математика фәндәре докторы.
2013 йылда Бөтә Рәсәй мәктәп уҡыусылары олимпиадаһында информатика буйынса иң күп мәрәй йыйған 14 йәшкә тиклемге уҡыусылар өсөн Красовский премияһы булдырылған.
Фәнни эшмәкәрлеге
Е. А. Барбашиндың, И. Г. Малкиндың, Н. Г. Четаевтың уҡыусыһы.
Хеҙмәттәре идара итеү теорияһы, тотороҡлолоҡ теорияһы, ғәҙәти, нәҫелдән килә торған, стохастик, уйын динамик системаларында күҙәтеүҙәр, дифференциаль уйындар теорияһы буйынса.
Н. Н. Красовскийҙың хеҙмәттәрендә һыҙыҡлы булмаған системаларҙың хәрәкәттәре тотороҡлолоғоноң яңы критерийҙары формулировкалана һәм иҫбатлана, тотороҡлолоҡ һәм тотороҡһоҙлоҡ тураһында ҡайһы бер төп теоремалар өсөн Ляпунов функцияһы бар.
Оптималь идара итеү теорияһын төҙөүселәрҙең береһе. Функциональ анализ ысулдарын ҡулланып, оптималь идара итеү теорияһының бер төрөн эшләй, ул оптималь ҡарарҙар, оптималлек өсөн кәрәкле һәм етерлек шарттар булыуының һөҙөмтәле шарттарын формалаштырыу мөмкинлеген бирә. Билдәле бер ҡамасауҙар булғанда күҙәтеү проблемаларына минимакслы ҡараш эшләй, стохастик схемалар менән оптималь идара итеү буйынса бер нисә фундаменталь һөҙөмтә ала һәм идара ителеүсе системаларҙы оптималь тотороҡландырыу теорияһын эшләй. Н. Н. Красовский позицион дифференциаль уйындарҙың үҙенсәлекле концепцияһын, экстремаль маҡсатҡа йүнәлтеү ысулын тәҡдим итә. Н. Н. Красовский эшләгән дифференциаль уйынды формалаштырыу (таҙа һәм ҡатнаш стратегиялар кластарында ултыраҡ нөктәләрҙең булыуы, сиселештәрҙе тотороҡландырыу һ.б.) теорияның үҫешенә һәм һөҙөмтәле иҫәпләү алгоритмдарын төҙөү өсөн нигеҙ булып тора. А. И. Субботин менән берлектә дифференциаль уйындарҙа оптималь идара итеү проблемаһын «тотороҡло күпер» төҙөүгә ҡайтарып ҡалдыра.
Уның уҡыусылары араһында академиктар: Ю. С. Осипов, А. Б. Куржанский, А. И. Субботин, А. В. Кряжимский, Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденттары А. Г. Ченцов, В. Е. Третьяков, В. Н. Ушаков, Н. Н. Субботин һәм башҡа фән кандидаттары һәм докторҙары.
Ҡыҙыҡлы факттар
Хәҙерге ваҡытта Урал федераль университетында Н. Н. Красовский исемендәге Урал компьютер мәктәбе (УКМ) эшләй, Н. Н. Красовский 2004 йылдан алып уның ғилми етәксеһе булған.
Пономарёвка районы
Пономарёвка райо́ны — Ырымбур өлкәһе районы. Майҙаны — 2069 км².
Тәбиғәте
Район территорияһы Ағиҙел ҡушылдығы Димдең бассейнында ята. Урман майҙаны - 11 мең 865 гектар.
Милли составы
Урыҫтар — 69,9%,,.
Иҡтисад
Районда 13 нефть ятҡылыҡтары. Башнефть һәм THK – BP менән эшкәртелә.
Ыбей-Тарка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сандурский Богуслав Флорионович
Сандурский Богуслав Флорионович (2 ғинуар 1930 йыл — 4 ноябрь 2020 йыл) — нефтсе, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1985—1993 йылдарҙа «Башнефть» йәмғиәтенең генераль директоры. СССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы, Башҡорт АССР-ының 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. РСФСР Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1990), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәре (1991), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1980), Рәсәй Федерацияһының почётлы нефтсеһе (1992). Октябрь Революцияһы (1982) һәм өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1977, 1988) ордены кавалеры. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (2018).
Биографияһы
Богуслав Флорионович Сандурский 1930 йылдың 2 ғинуарында Украина ССР-ының Яңы Бубновка ауылында тыуған. Ауыр оккупация йылдарын башынан кисергән, Бөйөк Ватан һуғышының тыл ветераны. һуғыштан һуңғы йылдарҙа колхоздарҙы тергеҙеү эшендә ҡатнашҡан һәм 15 йәшендә «1941–1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән.
1954 йылда Львов политехник институтын тамамлаған, инженер-механик һөнәренә эйә була. Йүнәлтмә менән Башҡортостанға эшкә килә. «Туймазанефть» нефть промыслаһы идаралығының механигы булып хеҙмәт юлын башлай. 1954—1959 йылдарҙа шунда уҡ — мастер, өлкән мастер һәм инженер-механик була.
1959—1972 йылдарҙа ул — «Арланнефть» нефть промыслаһы идаралығының баш механигы; 1972—1984 йылдарҙа — «Южарланнефть» нефть һәм сығарыу идаралығының баш инженеры һәм начальнигы; 1984—1995 йылдарҙа — «Башнефть» производство берекмәһенең генераль директор урынбаҫары һәм генераль директоры.
"«Иң иҫтәлекле йыл – 1955 йыл, – тип һөйләй Богуслав Сандурский. – Ул саҡта Башҡортостан, йылына 15 миллион тоннанан артыҡ нефть сығарып, Әзербайжанды уҙып китте, һәм СССР-ҙа беренсе урынға күтәрелде»."
Ул предприятие үҫешенә генә түгел, ә бөтә Өфө үҫешенә лә өлөш индерә. «Башнефть» берекмәһе аҡсаһына инфраструктуралы 383 кварталда төҙөлөш, Дим районында торлаҡ һәм сәнәғәт төҙөлөшө, опера һәм балет театрында капиталь ремонт үткәрелә.
Уйлап сығарыуға 5 авторлыҡ танытмаһына эйә. 10 баҫма хеҙмәт авторы.
Богуслав Сандурский СССР халыҡ депутаты (1989—1991) һәм БАССР Юғары Советы депутаты итеп һайланған.
Богуслав Флорионович хаҡлы ялға сыҡҡас та әүҙем гражданлыҡ позицияһында тора, «Башнефть» берекмәһенең ветерандар Советы эшендә ҡатнаша, киң мәғлүмәт саралары өсөн мәғлүмәти мәҡәләләр әҙерләй.
Ветеран-нефтсе 2020 йылдың 4 ноябрендә Өфө ҡалаһында вафат булды.
Кесе Кәркәле
Кесе Кәркәле (Малые Каркалы; элекке атамаһы Кәркәлетамаҡ) — Башҡортостан Республикаһының Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 196 кеше булған. Почта индексы — 452094, ОКАТО коды — 80244815006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Диспрозий
Физик
Диспрозий — көмөшһыу-һоро металл. 1384 °C градустан түбән температурала тотороҡло, α-модификацияһы гексагональ тығыҙ уратылған рәшәткәле; иреү температураһы — 1407 °C, ҡайнауы — 2567 °C, тығыҙлығы 8551 кг/м3. Тышҡы электрон ҡатламы конфигурацияһы 1s² 2s²p 2^6 3s² 3p^6 4s² 3d^4p 10^6 5s² 4d^5p 10^6 6s² 4f^10. Ферромагнетик, Кюри нөктәһе 88,3 К.
Химик
Берләшмәләрҙә окисланыу дәрәжәһе +3. 20 °C температуралы һауала металлик диспрозий яй окислана.
Металлик диспрозий йылытҡанда галогендар, азот, водород менән реакцияға инә. Минераль кислоталар (HF-нан тыш) ҡатнашып Dy (III) тоҙҙары барлыҡҡа килтерә, һелте иретмәләре менән үҙ-ара ҡатнашмай.
Тәбиғәттә
Диспрозий лантаноид ятҡылыҡтарында сығарыла, шуларҙың иң ҙурҙары Ҡытайҙа, АҠШ-та, Вьетнамда, Афғанстанда, Рәсәйҙә (Кольск ярымутрауында), Ҡырғыҙстанда, Австралияла, Бразилияла, Һиндостанда. Тымыҡ океан утрауының Минамитори утрауында, бары тик Японияның иҡтисади зонаһында, ерҙә һирәк осрай торған минералдар урынлашҡан тәрән һыу ятҡылыҡтарында уның запастары ярайһы уҡ ҙур.
Ельцовка 1
Ельцовка 1 — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2957 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ванцлебен
Ванцлебен (Wanzleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 5294 кеше йәшәй. Майҙаны — 44,64 км2. Диңгеҙ кимәленән 97 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39164 һәм автомобиль коды — BK.
Салабада-Яха
Салабада-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Түбәнге Хадыта йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Юрменьга
Юрменьга (Үрге Юрменьга) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухона йылғаһының һул ярына тамағынан 95 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әһеле Бәйт хәҙисе
Әһеле Бәйт хәҙисе йәки әл-кисә хәҙисе — шиғый ислам дин тәғлимәтен нигеҙләүҙә төп роль уйнаған хәҙистәрҙең береһе.
Тәтһир аяты
Был хәҙис Тәтһир аятына аңлатманан тора һәм шиғый китаптарында ғына түгел, бик күп сөнни йыйынтыҡтарында ла килтерелә. Атап әйткәндә, хәҙис үҙендә Тәтһир аятында кемдең «кәмселектәрҙән пакланған» тип әйтелгәнен аңлатып бирә һәм Әһеле Бәйт күҙҙә тотолғанын күрһәтә.
Хәҙис тексы
Был хәҙис Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең бер нисә ҡатыны — Сафия, Өммө Сәләмә һәм Ғәйшә бинт Әбү Бәкер тарафынан тапшырылған.
Әл-кисә хәҙисенә ярашлы, Мөхәммәт Пәйғәмбәр үәхи төшөрөн тойоп, үҙе янына Әһеле Бәйтте саҡырырға ҡуша. Али ибн Әбү Талип, ҡыҙы Фатима, ейәндәре Хәсән һәм Хөсәйен килгәс, Мөхәммәт Пәйғәмбәр уларҙы үҙенең ҡара кейеме менән ҡаплай ҙа (әл-кисә): «Раббым! Улар — минең ғаиләм! Мөхәммәткә һәм Мөхәммәт нәҫеленә фатихаңды бир», — тип әйтә. Шунан һуң Әл-Әхзәб сүрәһенән утыҙ өсөнсө аяттың киләһе өлөшө иңдерелә (Тәтһир аяты):
«Кисә» төшөнсәһенең мәғәнәһе
«Кисә» һүҙе ғәрәпсә «күлдәк», «кейем» тип тәржемә ителә. Ул Ҡәғбәне ҡаплай торған япма — Кисүә термины менән тамырҙаш.
Ельцовка 2
Ельцовка 2 — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2956 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Захаровка (Тура ҡушылдығы)
Захаровка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының һул ярына тамағынан 785 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Миркин Борис Михайлович
Миркин Борис Михайлович (16 июль 1937 йыл — 9 август 2017 йыл) — фитоценолог, агро­эколог, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1998), биология фәндәре докторы (1975), профессор (1976). Рәсәй Федерацияһының (1994) һәм Башҡорт АССР-ының (1976) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2015), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2007).
Биография
Миркин Борис Михайлович 1937 йылдың 16 июлендә Өфө ҡалаһында тыуған.
Унан маҡсатлы йүнәлтмә менән Ленинград университетына аспирантураға уҡырға ебәрелә.
1963 йылда Өфөгә әйләнеп ҡайта. Башҡорт дәүләт университетында эшләй башлай. Үҙе тирәһендә, фитоценология менән ҡыҙыҡһыныусы студенттарҙы туплай.
Улар араһынан был йүнәлеш буйынса тәүге фән кандидаттары сыға (Ф. М. Ханов, Т. В. Попова, А. В. Денисова, Д. Н. Карпов).
Улар, шулай уҡ, 1965 йылда Башҡорт дәүләт университетында хужалыҡ иҫәбе буйынса булдырылған геоботаника лабораторияһының тәүге хеҙмәткәрҙәре булып китәләр.
1982 йылдан Башҡорт дәүләт университетында ғилми эштәр буйынса проректор була.
Уҡытыусылыҡ эше менән бер үк ваҡытта ғилми эш алып бара. 1970 йылдан геоботаника лабораторияһы мөдире, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Биология институтында баш ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
1971—1975 йылдарҙа СССР Фәндәр Академияһының һәм Монгол халыҡ республикаһы Фәндәр Академияһының совет-монгол биологик экспедицияһын етәкләй.
Был күп һандағы экспедициялар Башҡортостан, Амударъя йылғаһы үҙәне (1965), Монгол халыҡ республикаһы (1970—1975), Яҡутстан (1974, 1976, 1978), Волга йылғаһы дельтаһы (1982—1985 йылдарҙа) биләмәләрен, Амур йылғаһының (1987 йылдан) һыубаҫар туғайҙарын иңләп сыға.
Борис Миркин — үҫемлектәр тураһында фәндең халыҡ-ара ассоциацияһы (IAVS) һәм «Folia geobotanica et phytotaxonomica» журналының редколлегия ағзаһы була.
Ғалимдың фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: геоботаника, үҫемлектәр классификацияһы, сукцессиялар тәғлимәте, үҫемлектәренең антропоген трансформацияһы тураһында тәғлимәт. Ул нигеҙ һалған Өфө геоботаника мәктәбе Рәсәйҙә генә түгел, хатта сит илдәрҙәгеләр араһында ла иң абруйлыларҙың береһе була. Мәктәп фитоценология, үҫемлектәр донъяһы динамикаһы һәм классификацияһы, фитоценоздарҙың ойошоу моделдәре мәсьәләләре менән шөғөлләнә.
Б. М. Миркин шулай уҡ «Башҡортостан энциклопедияһы» нәшриәтенең редакция советы рәйесе урынбаҫары, «Биология в школе», «Экология и жизнь», «Сельскохозяйственная биология», «Вестник АН РБ», «Экономика и управление», «Башкирский экологический вестник», «Табигат» журналдарының редколлегия ағзаһы була.
Борис Михайлович 60 фән кандидаты һәм 17 фән докторы әҙерләгән.
Хеҙмәттәре
1000-дән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 11 монография авторы.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Рәсәй Федерацияһының һәм Бвшҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре.
Әҙәбиәт
4.Ла-О 2008. − 672 с. ISBN 978-5-88185-068-5, фәнни баҫма. Башҡорт энциклопедияһы, Өфө ҡалаһы.
Яңы Сембер ауыл советы
Яңы Сембер ауыл Советы (Новосимбирский сельсовет)—Рәсәй Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы административ-территориаль берәмек.
Административ үҙәге — Яңы Сембер ауылы.
Климаты
Ауыл советының климаты Ҡыуандыҡ районының күпселек урыны өсөн дә бер кимәл. Бындағы климат уртаса континенталь, йылдың дүрт миҙгеле лә аныҡ ҡына айырыла. Температураның абсолют минимумы иң һалҡын ай-ғинуарҙа −45 °C; иң йылы ай июлдә температураның абсолют максимумы + 42 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 300—550 мм, шуның 70 % яҙғы-йәйге айҙарҙа яуа. Ҡар ҡатламы ярайһы тотороҡло, йылына 150 ята.
Сәғәт бүлкәте
.
Сандиба
Сандиба — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 109 км.
Яңы Сембер ауыл советы
Тарихы
Ырымбур өлкәһенең 2015 йылдың 6 мартындағы 3029 / 834-V һанлы Законына ярашлы Ҡыуандыҡ районы муниципаль берәмеген, шулай уҡ уға ингән барлыҡ ауыл һәм ҡала биләмәләре Ҡыуандыҡ ҡала округы муниципаль берәмегенә берләштереү юлы менән үҙгәртелә.
2006—2016 йылдарҙа Яңы Сембер ауыл Советының ауыл биләмәһе статусы менән бер үк исемдәге муниципаль берәмек булып тора. Ҡыуандыҡ районы муниципаль берәмеген, уға ингән барлыҡ ауыл һәм ҡала биләмәләрен Ҡыуандыҡ ҡала округы муниципаль берәмегенә берләштергәс, ауыл Советы биләмәһе статусы бөтөрөлә.
Сандиба
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡытаутамаҡ
Ҡытаутамаҡ (Ҡатайтамаҡ , Усть-Ката́в) — Рәсәйҙең Силәбе өлкәһендәге ҡала, административ үҙәк. Ҡалала урыҫтар, башҡорттар һәм татарҙар күпселекте тәшкил итә. Ҡала исеме башҡорттарҙың ҡатай ерҙәренә урынлашып, атамаһы Ҡатай гидронимынан алынған, сөнки шул йылғаның тамағына урынлашҡан. Башҡортса атамаһы — Ҡатайтамаҡ, мәгәр урыҫса Катав тип аталыуы һөҙөмтәһендә башҡорт теленә Ҡытау булып әйләнеп ҡайтҡан һәм рәсми документтарға шулай инеп киткән.
Географияһы
Ҡала Көньяҡ Уралдың тау битләүендә Ҡатай йылғаһының Йүрүҙән йылғаһына ҡойған урынында, Силәбенән 260 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Ҡала уртаһында убалар.