cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кыпа-Кэтыль-Кыке
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шаһзадә
Шаһзадә (перс. شاهزاده Šāhzāde) — потенциаль тәхет вариҫтары йәки принцтарҙы аңлатҡан фарсы теленән килеп сыҡҡан титул.
Шаһзадә термины үҙе шаһ тамырынан һәм заде суффиксынан тора, тура мәғәнәһе — нәҫел дауамсыһы, тоҡом, мәғәнәһе буйынса — ҡарай. Терминдың һүҙмә-һүҙ тәржемәһе: шаһзадә — «шаһтың улы». Был титул иртә урта быуаттар Иран, Ғосман империяһы, Бөйөк Моголдар Империяһы, Сәфәүи дәүләте һәм ҡайһы бер һәм башҡа мосолман илдәрендә атаһының ҡан буйынса улдарына йәки принцтарға бирелгән. Ғосман империяһында титулды билдәле йөрөтөүселәр: Шаһзадә Мостафа, Шаһзадә Мәхмәт һәм башҡалар.
Был титулдың варианты Падшаһзадә (Бадшаһзадә) — «батша улы».
Зуев (Бөрө районы)
Зуев (Зуево) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 80 кеше. Почта индексы — 452464, ОКАТО коды — 80213816002.
Һыубаҫар туғай
Һыубаҫар туғай (пойма) — йылға үҙәненең йырҙанан бейегерәк урынлашҡан һәм яҙғы һыу күтәрелгәндә йәки ташҡын ваҡытында һыу аҫтында ҡала торған бер өлөшө.
Тасуирламаһы
Тигеҙлектәге йылғаларҙың һыубаҫар туғайы киңлеге йырҙаның киңлегенә тиң булыуы ла, ҡайһы ваҡыт хатта 40 км-ға тиклем барып етеүе лә мөмкин. Элек һыу баҫҡан, әммә хәҙер яҙғы һыу йәки ташҡын бейеклегенән юғарыраҡ булып ҡалған урындар терраса тип атала. Ҡайһы ваҡыт улар бер нисә кимәл, мәҫәлән, түбән һәм юғары булыуы ихтимал. Һыу ҡайтҡанда ташҡын ваҡытында килеп тулған нәмәләр туғай өҫтөнә әкренләп йыйыла һәм ерҙе күтәрә бара. Бер үк ваҡытта йылға ярҙарының бер өлөшөн ташҡын ашай, икенсе урында ләм яғып пляждарҙы киңәйтә, шуның һөҙөмтәһендә туғай һыҙаттары өҙлөкһеҙ үҙгәреп тора.
Ташҡында йылға менән килгән ләм тупраҡты бик уңдырышлы итә. Үҫемлектәр туғайҙар өҫтөн нығытыуҙа ифрат ҙур роль уйнай, улар ләм туплауға ярҙам итә. Һыу баҫа торған туғайҙарҙың күп өлөшөн болондар биләй, тейешенсә үҙләштерелгән шарттарҙа мал аҙығы өсөн улар бик ҡулай. Һыу баҫҡанда балыҡтар ҙа үрсеп ҡала, балыҡсылыҡ хужалыҡтары өсөн был ҙур әһәмиәткә эйә.
Башҡортостанда һыу баҫыу
Башҡортостанда ташҡындар, һыу баҫыуҙар йәйге һәм көҙгө осорҙарҙа була. Республиканың Урал алды йылғаларында һыу баҫыу оҙайлығы дала яҡтарында 10 көндән ашыу, тау‑урманлы төбәктәрҙә — 25 көнгә тиклем етә, Урал аръяғында уртаса 8—14 көн тәшкил итә.
Казаназарь
Казаназарь — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кузуча йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Каракан
Каракан — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Новосибирск һыу һаклағысы (Обь) йылғаһының уң ярына тамағынан 3047 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 86 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан  Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шепшенга (Кичменьга ҡушылдығы)
Шепшенга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кичменьга йылғаһының һул ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гырба (Пёза ҡушылдығы)
Гырба  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пёза йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Түбәнге Ҡараһыу (Силәбе өлкәһе)
Түбәнге Ҡараһыу (Ни́жние Караси́ - Рәсәйҙең Силәбе өлкәһе Сыбаркүл районындағы ауыл. Өлкәнең Непряхин ауыл биләмәһе составына инә.
Географияһы
Түбәнге Ҡараһыу ауылы Сунгургула һәм Ҡараһыу йылғалары ярында урынлашҡан. Непряхин ауыл Советы үҙәгенә тиклем ара - 10 км, Сыбаркүл ҡалаһына тиклем - 25 км.
Этимологияһы
Силәбе өлкәһенең географы, топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә "Караси" топонимы урыҫ теленә башҡорт телендәге "ҡара һыу" тигәндән үҙгәреп килеп ингән тип яҙа. Шулай уҡ ул топонимдың Ҡараса, Ҡарас тигән ирҙәр исеменән булыуы ихтималлығын да яҙа
Халҡы
2010 йылғы йәниҫәп буйынса, ауылда 265 кеше йәшәгн (142 мир-ат һәм 123 ҡатын-ҡыҙ).
Урамдар
Ауыл 4 урамдан тора.
Спенсер Трейси
Спе́нсер Тре́йси (Spencer Tracy; 5 апрель 1900 йыл — 10 июнь 1967 йыл) — Америка актёры, иң яҡшы ир-ат роле өсөн ике тапыр «Оскар» премияһы лауреаты. Был бүләкте ике йыл рәттән алыусы ике актёрҙың береһе. Америка кино сәнғәте институты уны «бөйөк 100 кино йондоҙҙары» араһында 9-сы урынға ҡуйҙы.
Биографияһы
Трейси үҙ тормош юлын тиҙ генә һайлай алмай, ул, драма сәнғәте академияһында белем алыуға ҡарамаҫтан, оҙаҡ йылдар буйына иғтибарһыҙ ҡалып килә.
Утыҙ йәше тулған Трейсиҙы актёрҙар биографияһында бик күп гангстерҙар ролен асҡан Джон Форд үҙенең «Йылға буйлап өҫкә (Вверх по реке)» (1930) комедияһында төшөргә саҡыра. Был комедияның үҙ нюансы бар: төрлө тормош сәбәптәре арҡаһында яңылыш юлға баҫырға мәжбүр булған ябай яҡшы егет тураһында һүҙ бара. Бындай ролдәрҙе ул «Еңел миллион (Легкие миллионы)» (1931), «20 000 лет в Синг-Синге» (1932), «Отбросы общества» (1936) фильмдарында ла уйнай.
Трейсиҙың тышҡы  ҡиәфәте — тура ҡарашы, асыҡ йөҙө, буй-һыны тамашасы өйрәнгән енәйәтсе йәки яуыз кеше төшөнсәһенә тура килмәй. Әгәр ҙә Фриц Лангтың «Ярость»  фильмында суд Линчында саҡ-саҡ ғәйепһеҙгә ҡорбан булған геройы ролен уйнамаған булһа, ул үҙе лә, бәлки, тышҡы ҡиәфәте арҡаһында  ҡорбан булған булыр ине. Был ролде башҡарыу актёрҙы бөтөнләй икенсе төрлө эш киңлегенә килтереп сығара.
Һәр саҡ тәбиғи, гримһеҙ тиерлек, бары тик үҙ мөмкинлегенә генә таянып фильмға төшкән актёр үҙ тамашасыһын икһеҙ-сикһеҙ һөйкөмлөлөгө менән арбай, ул тышҡы ҡиәфәте, манералары, уйыны менән Жан Габенды хәтерләтә, тик американса.
Трейси геройҙары — прагматиктар һәм ғәйрәтле кешеләр, мәҫәлән, «Эдисон — человек» (1940) фильмындағы Томас Эдисон. Илле йылдан ашыу ижад осоронда Трейси Голливудта ике йыл рәттән «Оскар» премияһына лайыҡ булған берҙән-бер актёр. Трейси башта «Отважные капитаны» (1937, Р. Киплинг романы буйынса) португал морягы роле өсөн, ә һуңынан «Город мальчиков» (1938) фильмында йәш енәйәтселәр өсөн мәктәптең дин әһеле ролен башҡарған өсөн бүләкләнә. бынан һуң да ул Оскар премияһына дәғүә итеүсе була.
Актёр ижад биографияһында Кэтрин Хепбёрн менән мөхәббәт-романтик союз  айырым урын биләп тора, был союз 1941 йылдан алып Трейси вафат булғансы дауам итә. Ғәҙәттә, улар лирик комедияларҙа бергә уйнай. Мәҫәлән, «Женщина года» (1942), «Ребро Адама» (1949), «Пэт и Майк» (1952) фильмдарында. Һуңғы тапҡыр кинофильмға  Трейси менән Кәтрин Хепберн 1967 йылда бергә төшә. Бынан һуң 20 йыл үткәс, актриса «Наследие Спенсера Трейси: дань уважения от Кэтрин Хепберн» документаль фильмын Трейсиға бағышлай.
1960 йылдарҙа актёр «үҙ режиссерын» — Стэнли Крамерҙы таба. Бер-бер артлы актёр уйнаған алтын фондҡа ингән  «Пожнёшь бурю» (1960), «Нюрнбергский процесс» (1961), «Это безумный, безумный, безумный, безумный мир» (1963), «Угадай, кто придёт к обеду?» (1967)  фильмдары сыға. Заманса рухлы, социаль мәсьәләләрҙе күтәргән фильмдар актёрҙың нескә психологизм һәм юморын, юғары интеллектын күрһәтеүсе әҫәрҙәр булып тора. Стэнли Крамер актёр тураһындағы интервьюла: «Беҙ бер-беребеҙгә оҡшағанбыҙ, һәм был сифатыбыҙ беҙгә был эште бергәләп эшләргә ярҙам итә. Беҙҙең һуңғы («Угадай, кто придёт к обеду?») фильмының кульминацион мәлен төшөргән саҡта Спенсер яҡшылыҡ һәм яуызлыҡ көстәре тураһында монолог һөйләне. Актёрҙар, яҡтыртыусылар, операторҙар менән бергә  мин дә уға ныҡлап ҡул саптым, ә бер нисә көндән һуң ул яҡты донъяны ташлап китте. Ул бик ныҡ ауырыу булған икән. Үлеренән дүрт көн элек ул: «Беҙ яҡшы картина эшләнек. Әгәр бөгөн кис мин үлһәм, һеҙ минән башҡа ла төшөрөп бөтөрә аласаҡһығыҙ» - тип әйтте. Спенсер Трэйси — бөйөк америка актёры».
Спенсер Трейсиҙың кинолағы төшкән ролдәре 70-тән артыҡ. Ғүмере аҙағында  актёр диабеттан һәм гипертониянан яфалана. 1967 йылдың 10 июнендә Лос-Анджелес ҡалаһында ул 67 йәшендә йөрәк өйәнәгенән вафат була. Форест-Лаун зыяратында ерләнә.
Йылға террасаһы
Йылға террасаһы (тупһаһы) — (Речна́я терра́са) — Йылға үҙәненең дюваль процесстар арҡаһында барлыҡҡа килгән, туғайынан ҡалҡыуыраҡ горизонталь йәки бер ни тиклем ауышҡан өлөшө. Әгәр террасалар бер нисә булһа, улар үҙәндең киҫелешендә төрлө йәштәге тупһалар барлыҡҡа килтерә. Террасалар аллювий менән һалынған һәм боронғо һыубаҫар туғай кимәлендә тора. Ғәҙәттә, һыу баҫыу һәм ташҡын уларға барып етмәй.
Ҡағиҙә булараҡ, террасалар эрозия базисы түбән төшкәндә һәм йылға яңы тотороҡло тигеҙләнеш яһағанда барлыҡҡа килә: йырҙа аҫҡа төшә, һәм туғайы террасаға әүерелә. Һирәк кенә террасалар ерҙең тектоник хәрәкәттәре йәки климат үҙгәрештәре арҡаһында барлыҡҡа килә.
Кыпа-Кюэль-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Йылға террасаһы
Төрҙәре
Террасалар геологик төҙөлөшөнә ҡарап түбәндәгесә бүленә:
Террасалар буй, арҡыры һәм боронғо нигеҙле (коренные) була.
Башҡортостанда йылға террасалары
Башҡортостанда йылғалар күп һәм, әлбиттә, террасаларға ла бай. Кама-Ағиҙел тигеҙлегендә йылға террасалары мөһим урындарҙы биләй. Һыу баҫар туғайҙар һәм уларҙан ҡалҡыуҙараҡ урынлашҡан террасалар Ағиҙел, Ҡариҙел һәм Тере Танып  йылғаларында бигерәк тә яҡшы үҫеш алған.
Һыҙғыраҡ ябалаҡ
Һыҙғыраҡ ябалаҡ, ҡолаҡлы ябалаҡ, бесәйбаш ябалаҡ, япалаҡ (обыкновенная сплюшка, ) - ябалаҡтар ырыуындағы төнгө ҡош.
Ҡылыҡһырлама
Сыйырсыҡ ҙурлыҡ. Башында ҡалҡып торған ҡауырһындарҙан ҡолаҡтары бар. Осҡанда киң оҙон ҡанаттары, ҡыҫҡа ғына ҡойроғо күҙгә ташлана. Көндөҙ ағас олонона һыйынып, ботаҡ өҫтөндә ултыра. Аҡ һәм ҡара таптар менән сыбарланған ерәнһыу һоро төҫтә, күҙҙәре һары. Үҙе ҙурлыҡ ябалаҡтарҙан ҡолаҡлы булыуы менән айырыла. Өкө ябалағынан байтаҡ бәләкәй.
Тауышы
Яңғырауыҡлы һыҙғыра: «фйү-тйү-үү».
Йәшәү рәүеше
Урманда йәшәй. Төрлө бөжәктәр, сысҡандар менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ағас ҡыуыштарында,һирәкләп таш ярыҡтарында, өңдәрҙә була. 2—5 бөртөк аҡ йомортҡа һала. Ҡоротҡос бөжәктәр¬ҙе һәм кимереүселәрҙе ҡырып, файҙа килтерә.
Грослора
Грослора (Großlohra) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 989 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,29 км2. Диңгеҙ кимәленән 310 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99759 һәм автомобиль коды — NDH.
Г. В. Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университеты
1907 йылда Рәсәй империяһында коммерция мәғарифын таратыу буйынса беренсе профилле юғары уҡыу йорто булараҡ эшҡыуар Алексей Вишняков тарафынан ойошторола. Бөгөн был иҡтисад, тауарсылыҡ һәм технологиялар өлкәһендә юғары квалификациялы белгестәр әҙерләү буйынса иң ҙур уҡыу һәм ғилми үҙәк. Университет составына инновациялар үҙәге, студенттар бизнес-инкубаторы, Рәсәй иҡтисадының ситуация анализы һәм фаразлау үҙәге инә. Университетта 1200-ҙән ашыу уҡытыусы эшләй, шуларҙан 260-тан ашыу фән докторы, 180-дән ашыу профессор, 630-ҙан ашыу фән кандидаты һәм 420 доцент. Г.В.Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университетында 17 меңдән ашыу студент белем ала.
Г.В. Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университеты Мәскәүҙең иң яҡшы ун университеты иҫәбенә инә, ғәҙәттәгесә, эш биреүселәр тарафынан талап ителгән топ-20 юғары уҡыу йорто иҫәбенә инә ("RAEX 2020" рейтингы "Рәсәйҙең 100 юғары уҡыу йорто исемлегенә инә), шулай уҡ йыл һайын QS Graduate Empabity Rilkings юғары уҡыу йортон тамамлаусыларҙы эшкә урынлаштырыу буйынса донъяның иң яҡшы университеттарының топ-рейтингына инә.
Тарихы
1897 йылда  Мәскәү эшҡыуарҙары һәм А.С. Вишняков етәкселегендәге финансистар ойошторған йәмғиәт иҡтисади белем биреү системаһын үҫтереҙе маҡсат итеп ҡуя. Шул йәһәттән тәүге бер нисә йыл эсендә Йәмғиәт Мәскәүҙә бер нисә сауҙа кластарын һәм ике коммерция училищеһын (ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар) аса. 1903 йылда махсус фәндәр уҡытыусыларын әҙерләү өсөн Йәмғиәт шулай уҡ Коммерция курстары аса, 1906 йылда ул юғары статус ала, ул бер йылдан Мәскәү коммерция институты  үҙгәртеп ҡоролған. . Мәскәү коммерция училищеһын А.Н. Глаголев 1906 йылда вафатына тиклем етәкләй
Мәскәү коммерция институты
1907 йылда Мәскәү коммерция курстары Мәскәү коммерция институты тип үҙгәртелә
1913 йылда институттың яңы корпусы төҙөлә. Яңы корпуста лекция һәм семинар дәрестәр өсөн аудиториялар, китапхана, лаборатория урынлаша.
Институттың ике факультеты була: коммерция -иҡтисади һәм коммерция-техник, уҡыу 4 йыл дауам итә. Институтта иҡтисад, хоҡуҡ, политэкономия, финанстар тураһында фән, статистика, математика, физика, механика, шулай уҡ өс сит телдәр, философия, тарих һәм дини тәғлимәт уҡытыла. Иҡтисад факультетын тамамлаусыларға  иҡтисад фәндәре кандидаты тигән исем бирелә, техник факультетты тамамлағас  коммерц-инженер дипломы тапшырыла. Институтта билдәле  педагог һәм ғалимдар, шул иҫәптән  Мәскәү университеты профессорҙары уҡыта
Совет осоронда
1919 йылда Мәскәү коммерция институты Карл Маркс исемендәге Мәскәү халыҡ хужалығы институты тип үҙгәртелә (МХХИ). Саҡ ҡына һуңыраҡ, 1924 йылда Д. Б. Рязанов тәҡдиме буйынса МХХИ  Георгий Плеханов Валентинович  исемен ала.
1930 йылдарҙа институттың айырым факультеттар базаһы нигеҙендә   Мәскәү энергетика институты, Мәскәү ит сәнәғәтенең   химия-технология институты, Мәскәү аҙыҡ-түлек сәнәғәте институт, Мәскәү иҡтисади-статистика институты  һ.б. ойошторола. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында университет берҙән-бер юғары уҡыу йортобулып эвакуацияланмай һәм эшен дауам итә. 1957 йылдың 9 мартында Г.В.Плеханов исемендәге Мәскәү халыҡ хужалығы институты Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены  менән бүләкләнә. 1961 йылда Мәскәү дәүләт иҡтисад институты менән берләштерелә. Берләштереү һөҙөмтәһендә  һигеҙ факультет һәм ҡырҡҡа яҡын кафедралар ойошторола, яңы дисциплина индерелә
Хәҙерге Рәсәйҙә
1991 йылдың 13 авгусында РСФСР  Министрҙар Советы ҡарары яңы Г.В.Плеханов исемендәге МХХИ  — Г.В.Плеханов  исемендәге Рәсәй иҡтисад академияһы исемен ала. 2010 йылдың 17 июлендә Академияға университет статусы бирелә:   РФ Мәғариф һәм фән министрлығының  2010 йылдың 26 авгусындағы   883-сө ҡарары менән рәсми рәүештә  Г. В. Плеханов Рәсәй иҡтисад университеты тип үҙгәртелә. Уның составына Мәғариф һәм фән министрлығының 2012 йылдың 21 декабрендәге бойороғо менән  Рәсәй дәүләт сауҙа-иҡтисад университеты индерелә.
2015 йылдың 11 мартында В.Г.Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университетына Рәсәй Мәғарифы һәм фән министрлығы бойороғо менән Мәскәү дәүләт иҡтисад, статистика һәм информатика университеты ҡушыла. .
Филиалдары
Г.В.Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисады университетының РФ һәм яҡын сит илдәр территорияһында  филиалдары бар :
Элегерәк Берлин (Германия),  Бишкәк (Ҡырғыҙ республикаһы),  Дмитров, Лосино-Петровский һәм Мәскәү өлкәһенең Серпухов Һарытау өлкәһенең   Балаково, Маркс һәм Һарытау (Һарытау социаль-иҡтисади институты),  Абакан, Архангельск, Барнаул, Белгород, Дербент, Екатеринбург, Ҡазан, Калининград, Красноярск, Курск, Иркутск, Түбәнге новгород, Новосибирск, Омск, Рига (Латвия), Дондағы Ростов, Рязань, Һамар, Тверь, Улан-Удэ, Усть-Каменогорск (Ҡаҙағстан республикаһы), Өфө, Силәбе, Элиста, Южно-Сахалинск, Ярославль ҡалаларында филиалдары булған.
Профессор-уҡытыусылар составы
2019 йылдың 31 декабренә ҡарата, профессор-уҡытыусылар составы 1 009 кеше тәшкил итә, шларҙың 764 (75,7 %) ғалим дәрәжәһенә эйә (фән докторы — 206 кеше, профессор — 126, фән кандидаты — 558). Профессор-уҡытыуыслар составында барыһы 1396 кеше, шул иҫәптән 282 кеше ике урында эшләүселәр бар.
2019 йылдың 31 декабренә ҡарата мәғлүмәттәр буйынса уҡытыусыларҙың уртаса йәше 49 йәш  тәшкил итә.
Белем биреү эшмәкәрлеге
В.Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университеты "Иҡтисад", "Менеджмент", "Финанстар һәм кредит", "Политология", "Юриспруденция", "Прикладная информатика", "Дәүләт һәм муниципаль идара итеү", "Реклама һәм йәмәғәтселек менән бәйләнеш" йүнәлештәре буйынса юғары профессиональ белем биреү программаларын уҡытыуҙың төрлө формалары буйынса тормошҡа ашырыла.
алып барылаУҡыу процесына сит ил уҡытыусылары, белгестәр һәм ғалимдар әүҙем йәлеп ителә. Бакалавриат буйынса 3 программа буйынса уҡытыу 4 һәм магистратура программаһы тулыһынса сит телдәрҙә алып барыла. Мәғариф һәм фән мәсьәләләре буйынса сит ил һәм халыҡ-ара ойошмалар менән килешеү төҙөлгән ,"Иҡтисад", "Менеджмент" һәм "Финанстар һәм кредит" йүнәлештәре буйынса селтәр формаһын файҙаланып, бакалавр һәм магистр белем биреү программаларын тормошҡа ашырыу тураһында 28 килешеү уңышлы эшләй.
Факультеттар
2020-2021 уҡыу йылына университетта 12 факультетта төп уҡыу процесы бара:
Факультеттарҙың структураһы дөйөм алғанда университет белем биреү эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәренә тап килә. Уҡытыу процесын 66 кафедра составында эшләгән уҡытыусылар тормошҡа ашыра. Яңы асылған кафедраларҙың береһе - Халыҡ-ара финанс һәм бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү институтының база кафедраһы (Канада).
Халыҡ-ара бәйләнештәр
Университет берлектәге ғилми проекттарҙы тормошҡа ашырыу өсөн , шулай уҡ студенттар менән алмашыу һәм ике һәм өс ҙур уҡыу үҙәктәре менән хеҙмәттәшлек итеү буйынса партнерлыҡ мөнәсәбәттәрен билдәләне. Даими нигеҙҙә факультеттар сит илдәрҙән билдәле ғалимдар, эшҡыуарҙар, сәйәсмәндәр һәм иҡтисадсылар ҡатнашлығында лекциялар һәм оҫталыҡ дәрестәре ойоштора
Ибраһимов Байрас Нәҙим улы
Ибраһимов Байрас Нәҙим улы (19 февраль 1953 йыл) —,. Башҡортостан Республикаһының (2003) һәм Татарстан Республикаһының (2008) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1983).
Биографияһы
Ибраһимов Байрас Нәҙим улы 1953 йылдың 19 февралендә Башҡортостан АССР-ы Иҫке Күрҙем ауылында тыуған.
1979 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын Ф. Ҡ. Ҡасимова курсы буйынса тамамлай.
1979—1988 йылдарҙа Салауат башҡорт дәүләт драма театрында актёр булып эшләй.
1988—1989 йылдарҙа Мәскәүҙә А. В. Луначарский исемендәге Театр сәнғәте дәүләт институтының Юғары режиссёр курстарында (А. Гончаров курсы) белем ала.
1989 йылдан төрлө башҡорт һәм татар театрҙарында баш режиссёр булып эшләй:
Еловка (Үрге айпа ҡушылдығы)
Еловка  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Үрге айпа йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шепшенга (Шарженга ҡушылдығы)
Шепшенга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шарженга йылғаһының уң ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Карасев Лог
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Акимова Александра Фёдоровна
Александра Федоровна Акимова  (5 май 1922 йыл, Петрушино ауылы, Рязань губернаһы — 29 декабрь 2012 йыл, Мәскәү) — совет хәрби осоусыһы,  46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкы осоусыһы, отставкалағы  капитан , Рәсәй Федерацияһы Геройы (1994).
Биографияһы
1940 йылда Мәскәү педагогия институтының тарих факультетына уҡырға инә. Шул уҡ ваҡытта шәфҡәт туташтары курсына ла йөрөй.
Һуғыш башланыу менән Ҡыҙыл Армияға эләгергә теләй,  әммә Можайск янындағы оборона нығытмаларын төҙөүгә ебәрелә. Уҡыуҙар башланғас, Акимова институтҡа әйләнеп ҡайта, әммә  Ҡыҙыл Армияға эләгеү идеяһы уны ҡалдырмай.
1941 йылдың 8 октябрендә Сталин НКО СССР-ҙың 0099-сы ҡатын-ҡыҙҙар авиация полкын ойоштороу тураһында указын сығар. Акимова фронтҡа мобилизациялана. 588-се ҡатын-ҡыҙҙар бомбардировка авиация полкы урынлашҡан Энгельс ҡалаһында авиация техникаһы һөнәренә уҡый.
1943 йылдың мартынан Акимованы  штурман итеп тәғәйенләйҙәр. 1943 йылдың апреленән 1945 йылдың майына тиклем  Акимова 715 хәрби осош яһай.
1945 йылдың апреленән  «Советтар Союзы Геройы» исеменә тәҡдим ителә,  тәҡдим итеү ҡағыҙын генерал-полковник Вершинин һәм Советтар Союзы маршалы Рокоссовский хуплай, әммә ул  Мәскәүҙә юғалып ҡала.
Демобилизациянан һуң Акимова Мәскәү педагогия институтын, һуңынан аспирантураны тамамлай, тарих фәндәре кандидаты була. 1952 йылдан Мәскәү авиация институтында уҡыта. 1992 йылда пенсияға сыға.
1994 йылдың 31 декабрендә Акимова Александра Федоровнаға 1941—1945 йылдарҙағы  Бөйөк Ватан һуғышында немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә  күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн Рәсәй Федерацияһы Геройы тигән исем бирелә.
Акимова Александра Фёдоровна ветерандар хәрәкәтенең әүҙем ҡатнашыусыһы була.
2012 йылдың 29 декабрендә вафат була. Мәскәүҙә Троекуров зыяратында ерләнә.
Хәтер
2015 йылдың декабреендә Волоколамск шоссеһы буйлап урамда Александар Акимова йәшәгән  8-се йортоноң  фасадына бронза бюсы менән мемориаль таҡтаташ ҡуйыла (скульпторы Иван Балашов һәм  һәм Пётр Козлов).
Ренго
Ренго (Rengo) — Чилилағы ҡала. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡала менән коммуна Качапоаль провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 30 891 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 591,5 км². Халыҡ һаны — 56 840 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 96,09 кеше/км².
Географик урыны
Өлкәнең административ үҙәгенән 32 саҡрым (30 км) көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
Бабушкин Роман Романович
Бабушкин Роман Романович (27 ғинуар 1919 йыл — 29 июль 1999 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, уҡсылар полкының батальон командиры урынбаҫары, гвардия өлкән лейтенанты. Һуғыштан һуң СССР Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәре, 1973 йылдан отставкала, эске хеҙмәт полковнигы. Советтар Союзы Геройы (1945).
Ренго
Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
Бабушкин Роман Романович
Биографияһы
Роман Романович Бабушкин 1919 йылдың 27 ғинуарында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Корсаковские Вершины ауылында (хәҙер юҡ) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте рус. Тулы булмаған урта мәктәпте тамамлай. 1936—1938 йылдарҙа Бәләбәй районы Краснознаменский спирт заводында ағас эшкәртеү буйынса десятник булып эшләй.
1938 йылдың май айында БАССР-ҙың Бәләбәй районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла. 1942 йылдың сентябренән Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. 1942 йылдан ВКП(б) ағзаһы. 1943 йылда кесе лейтенант, 1944 йылда комсостав әҙерләүсе «Выстрел» курстарын тамамлай.
1945 йылдың 7 апрелендә Кёнигсберг крепость-ҡалаһының төньяғында батальон биләгән хәрби позицияларҙан гвардия өлкән лейтенанты Роман Бабушкин шәхсән үҙе һуғышсыларҙы ҡәлғәне штурмлауға алып бара.
Офицер үҙенең төркөмө менән штурм күперҙәре ярҙамында һыу каналын аша сыға һәм ҡәлғә стеналарына барып етә. Артабан сапёрҙар тарафынан шартлатып эшләнгән тишек аша улар ҡәлғәгә үтеп инә һәм форт эсендә һуғыш башлай. Һөҙөмтәлә 43 немец һалдаты һәм офицеры юҡ ителә. Шулар араһынан ун ике һалдат һәм өс офицерҙы гвардия өлкән лейтенанты Роман Бабушкин үҙе юҡ итә. 254 дошман һалдаты һәм офицеры әсиргә алына.
Үҙенең батырҙарса эш итеүе менән Роман Бабушкин 5-се фортҡа һөжүмдең уңышын хәл итә һәм Кёнигсберг ҡалаһына юл аса.
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 19 апрелендәге Указы менән гвардия өлкән лейтенанты Бабушкин Роман Романовичҡа Советтар Союзы Геройы исеме бирелә һәм Ленин ордены менән «Ҡыҙыл Йондоҙ» (№ 6266) миҙалы тапшырыла. .
1946 йылда Роман Бабушкин демобилизациялана. Башҡорт АССР-ның Эске эштәр министрлығында лагерь бүлеге коменданты, артабан 9-сы һәм 10-сы холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт колониялары башлығы булып эшләй. СССР Эске эштәр министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре. Эске хеҙмәт полковнигы дәрәжһендә 1973 йылда отставкаға сыға.
1999 йылдың 29 июлендә вафат була. Өфө ҡалаһының Көньяҡ зыяратында ерләнгән.
Ата-әсә
Ата-әсә — кешенең иң яҡын туғандары, улар уның ғаиләһенең нигеҙен тәшкил итә.
Беренсе быуын ата-бабалары ата-әсә тип иҫәпләнә. Биологик ата-әсәләр — ауырға ҡалған һәм бала тыуҙырған ата-әсә, тәрбиәгә алған ата-әсә (уллыҡҡа алыусы) — бала тәрбиәләүсе, әммә уның биологик ата-әсәһе булмаған ата-әсәләр.
Медицина өлкәһендәге һуңғы ҡаҙаныштары арҡаһында ике биологик ата-әсә булыуы мөмкин була. Өс биологик ата-әсәнең миҫалына суррогат әсәлек осраҡтары йәки яралғының генетик материалын үҙгәрткән ярҙамсы репродуктив процедура ваҡытында ДНК өлгөләрен күрһәткән өсөнсө кеше ҡатнашлығында ауырға ҡалыу осраҡтары инә.
Борисполь
Борисполь (укр. Бориспіль ) — Украинаның Киев өлкәһендәге ҡала, Борисполь районының административ үҙәге, уның составына инмәй.
Тарихы
Борисполь — Киев өлкәһенең иң боронғо ҡалаларының береһе, йылъяҙмаларҙа Летч, Льто, Ольто булараҡ билдәле. Борисполь беренсе тапҡыр йылъяҙмаларҙа XI быуатта, кенәздәрҙең үҙ-ара низағында (1015—1019) Альте йылғаһы буйында  кенәз Владимирҙың улы кенәз Борис вафат  булғанда телгә алына. 1117 йылда Борис һәләк булған урында  кенәз Владимир Мономах таш сиркәү төҙөй. Летч тулыһынса  1239 йылда монгол-татарҙар тарафынан емерелә.
1508 йылдан Борисполь биләмәһе Пустынно-Николаевский монастыры хакимлығына күсә, ул уға  XVI быуатҡа тиклем эйә була. Күрәһең шул саҡта ул үҙенең хәҙерге исемен ала. 1590 йылдан Борисполь поляк документтарында ҙур ауыл булараҡ телгә алына. 1596 йылда поляк короле Сигизмунд III Борисполде король милкенә ала һәм Борисполь старосталығы төҙөй 1623 йылдан алып 1648 йылға тиклем Борисполь магнат Жолкевскийҙарҙың милке була. Поляк хакимлығы ваҡытында Борисполь Магдебург хоҡуғын ала. 1654—1686 йылдарҙағы Украина Емереклектәре ваҡытында Борисполь бер нисә тапҡыр емерелеүгә дусар була.
1802 йылда Борисполь Полтава губернаһы Переяславль өйәҙенең улус үҙәге була. XIX быуат аҙағында Борисполдә (1897 йылдағы иҫәп алыу буйынса)  8953 кеше иҫәпләнгән. Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлегенә ярашлы Борисполдә шул ваҡытта  «5 православие сиркәүе, 2 йәһүд доға  йорто, мәктәп, ҡарт-ҡоролар йорто, дарыухана, 4 ҡунаҡхана, 24 туйыныу йорто, 64  кибет; аҙнаһына 2 тапҡыр баҙар,  4 йәрминкә, 3 тирмән» булған.
Граждандар һуғышы ваҡытында Борисполь күп тапҡыр ҡулдан-ҡулға күсә. 1921 йылда бында тулыһынса совет власы урынлаштырыла һәм  Борисполь   Киев губернаһы составына инә. 1923 йылда ул Борисполь районының үҙәге була.
Мәғарифы
Борисполдә 8  дөйөм белем биреү мәктәбе,     «Перспектива» гимназияһы,  «П. Чубинский исемендәге „Дизайн-Освита“ лицейы, 1  музыка мәктәбе һәм 1 спорт мәктәбе бар. Киев Славянистик университеты филиалы, Персонал менән идара итеүҙең  төбәк-ара академияһы һәм профессиональ училище эшләй.
Транспорты
Борисполь — Украинаның һауа ҡапҡалары. Бында Украинаның ҙур Борисполь аэропорты  урынлашҡан. Броисполдә шулай уҡ тимер юл һәм автобус станциялары бар. Ҡала Киевтән 16 км алыҫлыҡта ята.
Билдәле кешеләре
Борисполь ҡалаһында яҙыусы һәм этнограф Петр Раевский, шағир   Емельян Качайло тыуған. Шулай уҡ Борисполь билдәле ғауғасыл журналист Виталий Седюк һәм рэпер  Ярмак менән ғорурлана.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Дүшәмбикә
Дүшәмбикә (Душанбеково) — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. Дүшәмбикә ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 622 кеше. Почта индексы — 452509, ОКАТО коды — 80236825001.
Географик урыны
Дүшәмбикә ауылы Ҡыйғы йылғаһы ҡушылдығы Дүшәмбикә йылғаһы буйында, район үҙәге Үрге Ҡыйғы ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 11 километрҙа һәм Һилейә) (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 52 километрҙа урынлашҡан.
Тарихы
Дүшәмбикә ауылына Себер даруғаһы Тырнаҡлы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә керҙәш (припущенник) мишәрҙәр 1752 йылда нигеҙ һалған. Керҙәшлек килешеүендә ауылды, унда тәүге төпләнеүсе Хәлил Әлкәнәев исеме менән, Хәлил тип атағандар. Хәлил Әлкәнәев Боғҙан ауылынан (Богданово, хәҙерге Балтач районы биләмәһендә) сыҡҡан.
1795 йылда Дүшәмбикә ауылындағы 4 йортта 29 кеше йәшәгән. Ҡатын-ҡыҙҙар һаны ла яҡынса шул сама булған, тимәк, барлығы — 60 кеше.
1798—1865 йылдарҙа Дүшәмбикә 3-сө мишәр кантонының 16-сы йортона ҡараған.
1816 йылда Дүшәмбикә (Хәлил) ауылында — 56 ир-ат, 1834 йылда — 80 ир-ат (90 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән.
1842 йылда 170 мишәргә өсөн 88 сирек ужым һәм 176 сирек яҙғы иген сәселгән. Картуф әлегә бында билдәһеҙ булған.
Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1859 йылда Дүшәмбикә ауылында 124 йортта 184 ир-ат булған. 1865 йылда 61 йортта 429 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ, балта эше, сабата үреү менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, училище булған.
1895 йылда Дүшәмбикә ауылындағы 3 йортта башҡорттар йәшәгән.
Килешеү материалдарынан күренеүенсә, мишәрҙәр ерҙе һатып алмаған («купчая» төҙөмәгән), уларға ер ҡуртымға бирелгән. Һәм был «Башҡортостан тарихы буйынса аҙ өйрәнелгән сығанаҡтар» йыйынтығындағы (325 б.) яҙмаға ҡаршы килә: «1752 йылғы килешеү буйынса Тырнаҡлы улусы башҡорттарынан мәңге файҙаланыу маҡсатында һатып алынған ергә эйә». Тауар тәғәйенләнешендә булмаған ер һатып алғанда һәр йорттан 20-25 тин ҡуртым хаҡын бер кем дә түләмәгән. Көтөүлек уйһыу тигеҙлек һәм таулы урын буйлап урынлашҡан. Бесәнлек биләмәләре Ҡыйғы йылғаһы һуғарған тигеҙ урындарҙа урынлашҡан. Әммә үҙ бесәне етерлек булмаған, сабынлыҡтарҙы ҡуртымға алғандар. Ағас 1890 йылда ҡулаҡса менән иҫәпләнгән, шул рәүешле һәр кем үҙенең участкаһы менән файҙаланған. Өйҙәрҙе һалам, тиҙәк, утын менән йылытҡандар.
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1906 йылда мәсет, тимерлек, бакалея кибете теркәлгән.
1920 йылда 261 йортта 483 ир-ат һәм 773 ҡатын-ҡыҙ (бөтәһе 1061 кеше) йәшәгән.
Халыҡ һаны
Дүшәмбикә ауылында татарҙар йәшәй (2002).
Тирә-яҡ мөхит
Ер-һыу атамалары Тауҙар:
Урмандар:
Йылғалар: Әй
Шишмәләр:
Ялан-бесәнлектәр:
Таусыҡтар, түбәләр:
Кыпа-Няргель-Кы
Кыпа-Няргель-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Няргель-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әл-Бурудж сүрәһе
Әл-Бурудж сүрәһе (سورة البروج, Йондоҙ төркөмдәре ) — Ҡөрьән Кәримдең 85 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 22 аяттан тора.
Имсәк
Имсәк (Имчаг) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 9 кеше. Почта индексы — 452633, ОКАТО коды — 80258855003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Чирпан Хати
Хаты Чирпан (төр. Hatı Çırpan; 1890 — 21 март 1956), шулай уҡ Сати Ҡадын) — төрөк сәйәсмәне, 1935 йылғы дөйөм парламент һайлауҙарында Төркиәнең Бөйөк милли йыйылышына һайланған төрөк ҡатын-ҡыҙ — ағзаларының береһе.
Биографияһы
1934 йылдың 18 авгусынан 23 авгуына тиклем Тел буйынса Икенсе конгресы (тур. Ikinci Dil Kurultayı Türk) 16 июль алдынан, 16 июлдә президент Мостафа Кәмал Ататөрк Анкаранан Ҡаҙан (ул ваҡытта Анкара провинцияһының Ҡызылжахамам районы составына инә) ауылына, Анкаранан 50 километр алыҫлыҡта ятҡан ауылға, экскурсияға сығып китә. Был экскурсия ваҡытында кадын Ататөрктө Ҡаҙандың ауыл старостаһы Сати Ҡадын менән таныштыралар. Ул Үҙәк Анатолия кәрҫтиән ҡатын-ҡыҙы, дүрт йыл дауамында Төркиә бойондороҡһоҙлоғо өсөн һуғышта ҡатнаша. Ататөрк уның менән һөйләшеп ултыра, шунан һуң унда, хәбәр итеүҙәренә ҡарағанда, Сати Ҡадындың ҡаҙаныштарынан һәм интеллектынан тәьҫирләнә.
Ерчема
Ерчема — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 178 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кинтереп (Бердь ҡушылдығы)
Кинтереп  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бердь йылғаһының һул ярына тамағынан 162 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Казыльюн
Казыльюн — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Козыльюн (Казыльон) йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Шиловский Пичуг
Шиловский Пичуг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 274 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Өкө ябалағы
Өкө ябалағы, ҡолаҡлы ябалаҡ, бесәй башлы ябалаҡ, япалаҡ ушастая сова
Ҡылыҡһырлама
Ҙурлығы ҡарғалай. Осоп барған ҡоштоң киң һәм оҙон ҡанаттары, ҡыҫҡа ҡойроғо күҙгә ташлаңа. Дөйөм төҫө ерән-һоро, буй-буй ҡара таптар менән сыбарланған. Башында, ҡолаҡтары бар. Өкөнән бәләкәй, һыҙғыр аҡ ябалаҡтан ҙурыраҡ булыуы менән айырыла.
Тауышы
Тауышы тоноҡ һәм тупаҫ: «ху-хуу».
Йәшәү рәүеше
Ҡуйы урмандарҙа йәшәй. Сысҡандар менән туҡлана. Ултыраҡ тшщ. Аҙыҡ эҙләп, бер урындан икенсе урынға күсеп тә йөрөй. Киң генә таралған. Ағас башында, һирәкләп ағас ҡыуышында оялай. 4—5 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы кимереүселәрҙе ҡырып, ҙур файҙа килтерә.
Гросмёльзен
Гросмёльзен (Großmolsen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 242 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,99 км2. Диңгеҙ кимәленән 177 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99198 һәм автомобиль коды — SOM.
Пантелеев Лонгин Фёдорович
Пантелеев Лонгин Фёдорович (18 октябрь 1840 йыл — 16 декабрь 1919 йыл) — Рәсәй империяһы нәшерсеһе, йәмәғәт эшмәкәре
Биографияһы
Лонгин Федорович Пантелеев 1840 йылдың 6 (18) октябрендә Архангель губернаһының Сольвычегодск ҡалаһында тыуған, дворян.
1858 йылда Вологда гимназияһын һәм 1862 йылда Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультетын тамамлаған.
1850 йылдар аҙағында - 1860 йылдар башында, ул Һарай яны йыр капеллаһында йәш йырсыларҙы математикаға өйрәтә
Студент сағында ул яҙыусы һәм тәржемәсе С. В. Латкинаға өйләнә.
Ул "Ер һәм ирек" йәшерен революцион ойошма ағзаһы була, һәм 1864 йылдың декабрендә ул революцион эшмәкәрлеге һәм Польша күтәрелешен яҡлағаны өсөн ҡулға алына, 6 йыл ауыр хеҙмәткә хөкөм ителә, Себергә (Енисей провинцияһында) килеү менән тораҡ пункт менән алыштырыла.
1876 йылда Пантелеев Санкт-Петербургҡа ҡайта, һәм киләһе йылда ул фәнни әҙәбиәт нәшриәтен ойоштора. 1877-1907 йылдарҙа ул 250-ҙән артыҡ китап, шул иҫәптән Н.А. Добролюбовтың 4 томлыҡ йыйынтығын һәм А.Мицкевич әҫәрҙәрен баҫтырып сығара.
Лонгин Пантелеев - «Хәтирәләр» авторы, унда 1860 йылдарҙың беренсе яртыһында Ф. М Достоевский менән осрашыуҙары тураһында әйтә.
1905 йылдан ул Кадеттар партияһы ағзаһы, бик күп баҫмаларҙа хеҙмәттәшлек итә, Петербург ҡала комитеты ағзаһы.
1917 йылдың мартында ул "Декабристтар иҫтәлеге йәмғиәте" советы председателе итеп һайлана.
Кыпа-Нярыль-Кы
Кыпа-Нярыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Воргэ-Нярыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рекиноа
Географик урыны
Өлкәнең административ үҙәгенән 16 саҡрым (15 км) көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
Калинники
Калинники (Калинники) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1005 кеше. Почта индексы — 452464, ОКАТО коды — 80213816001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Хәсәндағ
Хәсән тауы (Hasan Dağı) — Төркиәнең Аҡһарай илендәге (урындағы административ бүленеш) һүнгән стратовулкан.
Геологияһы
Тауҙың бейеклеге - 3253 метр, ул үҙәк Кесе Азиялағы (Анатолия) иң бейек түбәләр араһында икенсе урынды биләй.
Киңлеге 4-5 саҡрымлыҡ кальдеры бар, ул беҙҙең эраға тиклем 7500 йыл элек барлыҡҡа килгән. Янартау һуңғы тапҡыр беҙҙең эраға тиклем яҡынса 6200 йыл элек урғылған. Ике башлы стратовулкан кальдер емерелеүенең 4 осорон кисерҙе. Хәҙерге заман ойошоуы һуңғы кальдерҙа барлыҡҡа килде. Көмбәҙҙәре лаванан ике төп түбә барлыҡҡа килтергән, көнбайыш түбәһе бейегерәк һәм ике вулкан кратеры бар. Хәсәндағты вулкан көлөнөң 25-тән ашыу лава ағымы һәм конусы уратып алған.
Чаталһөйүк
Хәсән тауындағы вулкандың урғылыуы неолит осоронда төшөрөлгән ҡаялағы һүрәттәрҙә һынландырылған. Неолитик донъяның иң ҙур ҡалаһы Чаталһөйүктә йәшәүселәр, тау тирәһендә обсидиан йыйып, уларҙы күрше йәшәгәндәрҙең биҙәүестәренә алмаштырған. Обсидиандан яһалған көҙгөләр табыла. Чаталһөйүк халҡы өсөн Хәсән тауының әһәмиәтен ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәр күрһәтә, уларҙың ҡайһы берҙәрендә тау ҡасаба халҡының торлаҡтары өҫтөнән күтәрелгән тау төшөрөлгән.
Туризм
Тауға артылыу яҡынса 6 сәғәт тәшкил итә. Түбәнән алыҫта ятҡан Каппадокияны индереп, Анатолий яҫы таулығына күренеш асыла.
Владимир Высоцкий һәйкәле (Воронеж)
В. С. Высоцкий һәйкәле Воронеждың Карл маркс урамының йәйәүлеләр йәрәй торған өлөшөндә Физкультура институтынан алыҫ түгел урынлашҡан.
Тарих
2009 йылдың 21 авгусында Высоцкий һәйкәле урынлаштырыла һәм 9 сентябрҙә көндөҙгө сәғәт икелә асыла. Һәйкәлдең авторы- Воронеж сығышлы скульптор Максим Дикунов, билдәле Воронеж скульпторҙары Иван Дикунов һәм Пак Эльзаның улы. Һәйкәл йырсыны ағас сәхнәлә ҡулына гитара тотоп, йырлап ултырған итеп һүрәтләй. Йырсы тамашасыларға йылмайып ултыра. Элек был урында гимнастар төркөмөнә ҡуйылған һәйкәл торған була, тик ваҡыт үтеүҙән һәйкәл емерелә башлаған һәм уны реставрациялау мөмкин булмай тип таныла.
Һәйкәл ҡуйыу идеяһын тормошҡа ашырыусы булып Воронеж ҡалаһы мәҙәниәт идаралығы тора. Мәҙәни мираҫ буйынса комиссия ойошторола, унда Дикуновтар яһағын Высоцкий һәйкәленең 5 варианты ҡарала. Максим Дикуновтың эше һайлап алына.
Һәйкәл ҡуйған ваҡытта ҡала идаралығы етәксеһе Иван Чухнов әүҙем ҡатнаша, ул шулай уҡ Черняхов һәйкәлен дә ҙур тырышлыҡ күрһәтеп ҡотҡара. Шулай уҡ Высоцкий һәйкәлен ҡуйыуҙа ҡаланың баш рәссамы Евгений Барсуков һәм һәйкәлде финанслаусы Воронеж меценаты Владимир Бубнов ҙур тырышлыҡ күрһәтә.
Шулай уҡ күп ҡала халҡы алдында һәйкәлде асыу тантанаһында 9 сентябрҙә В. С. Высоцкийҙың ҙур улы — Никита Высоцкий, актёрҙар Валерий Золотухин, Светлана Светличная, Лариса Лужина, режиссёр Зайкин Владимир һәм Высоцкийҙың класташы, шағир Игорь Кохановский, ҡатнаша. Автор үҙе эшләгән һәйкәл янында булмай, ләкин уның атаһы тантанала туранан-тура ҡатнаша.
Тәнҡит
Шулай уҡ бер нисә сәбәптәр буйынса Воронежда Высоцкийға һәйкәл ҡуйыу идеяһы тәнҡитҡә дусар була. Беренсенән, ул бер ҡасан да Воронежда булмаған, икенсенән, һәйкәл ҡуйыу урынының физкультура институты янында тороуы логикаға ярашлы түгел — актёр бер ваҡытта ла ғәҙел тормош рәүеше менән дә билдәле түгел. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, Высоцкий репертуарында физкультура һәм спортҡа бағышланған йырҙар күп, мәҫәлән, «Вратарь», «Утренняя гимнастика», «Марафон, или бег на длинную дистанцию» һәм башҡалар.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
В. Р. Вильямс һәйкәле
Василий Вильямс һәйкәле — совет академигы, Ленин премияһы лауреаты, ғалим-тупраҡ белгесе һәм агроном Василий Вильямс һәйкәле. Һәйкәл Тимирязев исемендәге ауыл хужалығы академияһы территорияһында урынлашҡан, элек бында апостолдар Петр һәм Павел сиркәүе торған. Һәйкәлдең скульпторы — Самуил Осипович Махтин һәм архитекторы Исидор Француз. Һәйкәл 1947 йылдың 7 сентябрендә асылған. 1960 йылдан алып һәйкәл урындағы әһәмиәттәге мәҙәниәт ҡомартҡыһы булараҡ дәүләт һаҡлауы аҫтында тора.
Скульптура бронзанан эшләнгән, ул ғалимды баҫҡан көйө, ҙур булмаған колоннаға таяндырып һүрәтләй. Статуя постаментҡа урынлаштырылған. Ул, бер сығанаҡтар күрһәтеүе буйынса, ҡара лабрадорҙан, икенселәр буйынса — граниттан эшләнгән. Ғалимдың аяҡ аҫтында иген һәм мал аҙығы үҫемлектәренең бронзанан эшләнгән тажы — академиктың агрономияһын тикшергән үҫемлектәре.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Шишегова
Шишегова — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Залесская Лала йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гросмонра
Гросмонра (Großmonra) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 947 кеше йәшәй. Майҙаны — 38,92 км2. Диңгеҙ кимәленән 185 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99625 һәм автомобиль коды — SOM.
Кыпа-Опыль-Кы
Кыпа-Опыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Опыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кинтереп (Суенга ҡушылдығы)
Кинтереп  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Суенга йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.