cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дарыу үҫемлектәре
Дарыу үҫемлектәрен күп кенә ботаниктар (А. Э. Линд, М. И. Котов, Е. Н. Клобукова-Алисова, Л. Л. Куликова, А. Э. Мулдашев һ. б.), фармакологтар (И. А. Лерман, Д. Н. Лазарева, Н. А. Кузнецова, З. Я. Лагно, Ф. С. Зарудий, Х. М. Насиров һ. б.) өйрәнгән.
Башҡоротостанда ғилми тикшеренеүҙәр РФА ҒҮ Биология институтытында, Башҡорт дәүләт медицина университетында, Башҡорт дәүләт университетында, Башҡорт дәүләт аграр университетында үткәрелә.
Күп кенә ҡырағай үҫемлек төрҙәренең запасы өйрәнелгән, уларҙы рациональ файҙаланыу режимы эшләнгән (Е. В. Кучеров, А. Х. Ғәлиева, И. Б. Ғофранова, В. З. Ғүмәров һәм башҡалар).
Фармакология хеҙмәте һәм ҡулланыусылар кооперацияһы етәкселегендә йыл һайын 500 т алып 1000 т тиклем дауа сеймалы йыйыла. Башлыса һары умырзая, имән ҡайырыһы, ябай мәтрүшкә, һары мәтрүшкә, һуҡыр кесерткән, гөлйемеш, ҡалҡанут, кесерткән һ. б. файҙаланыла.
Дарыу үҫемлектәренең һаҡлау өсөн Башҡортостанда 12 заказник ойошторолған.
Файҙаланыу
Дарыу үҫемлектәрен файҙаланғандв зыян булмаһын өсөн уларҙы йыйыу, киптереү, һаҡлау, ҡулланыу ҡағиҙәләрен теүәл үтәргә кәрәк.
Ағыулы, үтә көслө тәьҫир итеүсе үҫемлек дауаларын дарыуханаларҙа әҙерләтеү зарур.
Күп кенә дарыу үҫамлектәре менән ауырлы һәм бала имеҙгән ҡатындарҙы, өс йәшкә тиклем балаларҙы дауаларға ярамай.
Ҡайһы бер ауырыуҙары булғандарға бер төркөм дарыу үҫемлектәр дауаһын ҡулланыу тыйыла.
Таңһылыу
Таңһылыу — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.
Этимологияһы
Таңһылыу ҡушма исем, ике үҙ аллы һүҙҙән яһалған (таң һәм һылыу), таңда тыуған бала мәғәнәһендә.
Билдәле шәхестәр
Кусимова Таңһылыу Хажим ҡыҙы (30 ғинуар 1927 йыл — 1999 йыл) — башҡорт тел белгесе, антропонимист. Филология фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре..
Ҡарамышева Таңһылыу Фаяз ҡыҙы (псевдонимы Таңһылыу Ҡарамыш (3 март 1948 йыл) — башҡорт шағиры. 1984 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2001). Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаты.
Ҡаймирасова Таңһылыу Ғимал ҡыҙы (4 ноябрь 1923 йыл — 27 май 2016 йыл) — тау инженер‑геологы. Геология-минералогия фәндәре кандидаты (1972). СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1977).
Таңһылыу Рәшитова (Сәғиҙә Фәрәй ҡыҙы Рәшитова) (1905 йылдың 1 ғинуары — 1988 йылдың 21 феврале) — башҡорт театр актёры, 1924—1970 йылдарҙа хәҙерге Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы, милли театрыбыҙ йондоҙҙарының береһе, йәмәғәт эшмәкәре. Иң тәүге башҡорт артистарының береһе[1]. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1944). Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1940). 1939—1945 йылдарҙа Өфө ҡала Советы депутаты.
Ҡушаева Таңһылыу Хафиз ҡыҙы (5 апрель 1925 йыл — 17 август 1996 йыл) — башҡорт совет балет артисы, педагог, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1956). Уны шулай уҡ Динә тип тә белгәндәр һәм ҡәберендә уның ике исеме лә ҡуйылған.
Үрге Иҙәк
Үрге Иҙәк (Верхний Изяк, Кӱшыл Ӱзек) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 558 кеше. Почта индексы — 453457, ОКАТО коды — 80215819001.
Тала, тала (йыр)
Тала, тала - ҡыҫҡа көй жанрында яҙылған татар һәм башҡорт халыҡ йыры.
Һылтанмалар
Төркөм:Башҡорт халыҡ йырҙары Төркөм:Татар халыҡ йырҙары
10 ғинуар
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Британ Колумбияһы
Баш ҡалаһы — Виктория. Провинцияның иң эре ҡалаһы — Ванкувер. Провинцияла 4 419 974 кеше йәшәй. Премьер-министры — Кристи Кларк (Либерал фирҡәһенән).
Провинцияның иҡтисади үҫеше тәбиғи ресурстар, урман һәм ауыл хужалығына нигеҙләнгән.
Исемдең килеп сығышы
Провинцияның исеме Колумбия йылғаһының тап ошо ерҙә аға башлауы менән бәйле. Ул Бөйөк Британия Батшабикәһе Викторияның фарманы менән 1858 йылда бирелгән. Британ тигән сифат АҠШ-тағы Колумбиянан айырттырыу маҡсатында өҫтәлгән.
Харога
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡарман-Аҡтау
Ҡарман-Аҡтау (Карман-Актау) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 65 кеше. Почта индексы — 452827, ОКАТО коды — 80259820005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кияик (Люк ҡушылдығы)
Кияик  — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Люк йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Бәлеш (күл)
Оло Бәлеш (Большо́й Боля́ш) — Рәсәйҙәге Силәбе өлкәһе Сыбаркүл районындағы, Сыбаркүл ҡалаһынан төньяҡтараҡ урынлашҡан күл.
Этимологияһы
Атамаһы буйынса белгестәр араһында берҙәм фекер, аңлатма юҡ.Был һүҙҙең төрки сығышлы булыуында ғына шикләнеүселәр юҡ. Бер фараз буйынса, күлдең атамаһы Бәлеш тигән башҡорт ир-ат исеменә барып тоташа. Икенсеһе башҡорттарҙың милли ашамлығы — бәлеш тигәндән килеп сыҡҡан тип һанай. Ысынлап та, күл яр һыҙатланыштары буйынса өс мөйөшлө бәлеште хәтерләтә. Яҙылыш ике вариантта осрай: Баляш һәм Боляш. Әммә йыш ҡына күрергә мөмкин. Әммә картографияла йышыраҡ Боляш варианты ҡулланыла, шуға күрә уны классик вариант тип һанарға була
Географияһы
Оло Бәлеш күле Сыбаркүл станцияһынан өс-дүрт километр төньяҡтараҡ урынлашҡан.
Күлдең тирә-яғында башҡа күп күлдәр ята, шуларҙың иң эреләре — Оло Киҫегәс, Кесе Тәрәнкүл, Йылыу, Сыбаркүл, Оло Һуңыкүл.
Силәбегә тиклем ара — 80 км, Екатеринбургҡа — 260 км, Сыбаркүлгә тиклем — 3 км алыҫлыҡта.
Административ йәһәттән Непряхин ауыл биләмәһенә инә.
Тасуирламаһы
Күл Киҫегәс курорт биләмәһенә инә һәм шифалы сифаттары менән билдәле. Төбөндә шифалы ләм һәм сапропелдәр ятҡылыҡтары.
Клайншвабхаузен
Клайншвабхаузен (Kleinschwabhausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 249 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,85 км2. Диңгеҙ кимәленән 316 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99441 һәм автомобиль коды — AP.
Оло Бәлеш (күл)
Тасуирламаһы
Оло Бәлеш — ҙур булмаған күл: уның һыу көҙгөһө майҙаны — барлығы 1 кв. км. Мейәс йылғаһының үрге ағымы күлдәре төркөменә инә.
Абсолют һыу кимәле — 324.3 метр. Уртаса тәрәнлеге — 1,8 метр, иң тәрәне 3,5 метрға етә. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 324 метр.
Һыуы таҙа, сөсө, үтә күренмәле. Үтәҙеклеге 1,6-2,2 метр тирәһендә тирбәлә.
Химик составы буйынса натрий төркөмө гидрокарбонат класына ҡарай.
Көнбайыш ярҙары күбеһенсә Һаҙлыҡлыҡлы, көнсығышы — убалы. Төньяҡтан күлде һаҙлыҡлы ҡылымыҡ Кесе Бәлеш күле менән тоташтыра.
Иң яҡын тораҡ пункты — күлдең көнсығыш ярындағы Новая деревня ҡасабаһы.
Флораһы һәм фаунаһы
Һаҙлыҡлы төньяҡ-көнсығыш ярын ҡамыш һәм үлән баҫҡан.
Чаженьга (Лельма ҡушылдығы)
Чаженьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лельма йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Сырпар
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәйфуллин Андрей Юрьевич
Ғәйфуллин Андрей Юрьевич (27 октябрь 1974 йыл) — социолог. Социология Фәндәре кандидаты (2000). Доцент (2010).
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
«Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу буйынса күрһәткән ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы (2002) Башҡортостан Республикаһы Президентының Рәхмәт хаты (2003) Рәсәй Муниципаль академияһы президентының Рәхмәт хаты (2004) Өфө ҡала хакимиәтенең Рәхмәт хаты (2005, 2011) Өфө ҡалаһы хакимиәтенең Йәштәр сәйәсәте буйынса комитеттың Рәхмәт хаты (2010) Өфө ҡалаһы хакимиәтенең маҡтау ҡығыҙы (2011).
Фәнни эшмәкәрлеге
Андрей Юрьевич фәнни эшмәкәрлегендә социаль идара итеү, идара итеү процестарын мәғлүмәт-аналитика йәһәтенән тәьмин итеү, йәмәғәт фекерен өйрәнеү һәм йәштәр социологияһына өҫтөнлөк бирә. 60-тан ашыу ғилми хеҙмәт авторы.
Ир (Дудета ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Инелей
Инелей — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нуя йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы  башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Горняк (боҙло арена)
«Горняк» боҙло арена — Башҡортостандың Учалы ҡалаһында тәүге яһалма боҙло һәм тамашасылар өсөн трибуналары булған боҙ һарайы. Һыйҙырышлығы — 1500 урын, 2010 йылдың декабрендә асыла. ЮХЛ-да сығыш яһаған «Горняк» хоккей командаһының рәсми рәүештә өй аренаһы булып тора.
Тарихы
Учалыла боҙ һарайы 2010 йылдың май айында Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты аҡсаһына төҙөлә. Был спорт ҡоролмаһының архитекторы итеп Өфө-Аренаны төҙөгән «Башкиргражданпроект» ЯАЙ була. Төҙөлөш эштәре шул уҡ йылда тамамлана һәм 24 декабрҙә боҙло арена асыла. 2012 йылдан башлап бында үҙенең рәсми уйындарын «Горняк» хоккей клубы үткәрә. 2016 һәм 2017 йылдарҙа был команда бында Региондар кубогын еңә. Ә 2014 йылда «Горняк» боҙло аренаһында ЙХЛ беренселегенең Быуындар кубогы — лиганың иң яҡшы уйынсылары араһында осрашыу үтә. Уйынды номиналь хужалар — Көнсығыш конференцияһы командаһы еңә.
2017 йылдан башлап «Горняк» Юғары хоккей лигаһында уйнай башлай.
Постников Нестор Васильевич
Нестор Васильевич Постников (—)  — рәсәй врачы, Рәсәй имеперияһында ғына түгел, Европала беренсе ҡымыҙ шифаханаһы ойошторған шәхес.
Биографияһы
Нестор Постников 1821 йылда донъяға килгән. 1846 йылда Мәскәү университетының Медицина факультетында лекарь белеме алып сыҡҡан.
Докторҙың үҙе һөйләүенсә, туберкулездан яфаланған әсәһенең хәлен еңеләйтергә тырышыу унда врач булыу теләге уятҡан да. Диссертация яҡлағандан һуң уны Англияға практикумға ебәрәләр, шунда ул королеваның фрейлинаһы менән таныша. Ҡыҙ ҙа туберкулез менән сирләй булып сыға. Йәш доктор уны дауалай башлай һәм, мөхәббәт уянып, улар Рәсәйгә ҡайтып өйләнешә. Тап шул ваҡытта Нестор Васильевич туберкулезды дауалауҙың арзан һәм ышаныслы юлдарын эҙләй башлай. Ана шулай ул шифалы ҡымыҙ тигән эсемлеккә килеп юлыға ла инде.
XIX быуат уртаһында был ысул фәнни нигеҙгә ҡуйылмаған була әле. Бай кешеләр дала халыҡтары, атап әйткәндә, башҡорттар янына килеп, урында ошо эсемлекте ҡуллана торған булған.
Нестор Васильевич Постников Һамар далаларын иң ҡулайы тип тапҡан, сөнки һыу юлы менән килергә мөмкинлек булған, климаты ла һаулыҡ өсөн яраҡлы.
1856 йылда Нестор Постников Һамарға ҡатыны Мэри Дженн менән күсеп килә һәм йәмәғәт призрение хастаханаһына өлкән врач булып урынлаша.
1858 йылдың 5 майында Постников ҡымыҙ шифаханаһы аса һәм был ысулды фәнни нигеҙгә ҡуя. Һуңғараҡ ул «Кумысолечебное заведение близ г. Һамар» (Һамар, 1860) һәм «О кумысе, его свойствах и действии на человеческий организм» (3-сө баҫма, Һамар, 1867) тигән китаптар баҫып сығара
Постников һәм башҡорттар
Ҡымыҙ етештереү өсөн Постников тик яҡшы тоҡомло йылҡы малы ғына һатып ала. Уларҙы тәрбиәләр, ҡымыҙ бештертер өсөн башҡорттарҙы яллай. Шифахана эргәһенә 12 ҡупшы башҡорт тирмәһе ҡуйыла, унда теләгән кеше инеп ҡымыҙ эсеп сыға ала. Йылҡы өйөрө өсөн махсус быуа быуыла, яландар беркетелә. Бейә һөтөн махсус машина ярҙамында бешәләр. Шифалы эсемлекте мөгәрәптәрҙә һаҡлайҙар.
1859 йылда уҡ инде өс ҡатлы бина ҡалҡып сыға, башҡа ярҙамсы биналар төҙөлә. Ҡалған ғүмерен доктор шифахананы киңәйтеүгә һәм яйлыраҡ итеүгә бағышлай
Наградалары
Постниковҡа кеше һаулығын нығытыуға һалған хеҙмәттәре өсөн бик күп наградалар: III һәм II дәрәжә Изге Анна ордены,IV дәрәжә  Изге Владимир  ордены, Владимир таҫмалы  бронза миҙал бирелә.
Ғаиләһе
Ҡатыны - Англия королеваһы фрейлинаһы Мэри Дженн. Улы Сергей Несторович Постников 1905 йылда Һамар башлығы итеп ҡуйыла. Революциянан һуң уҡ ҡаланан сығып китә.
Шифахананың артабанғы яҙмышы
1919 йылда шифахананы большевиктар халыҡ милке тип иғлан итә. Хәҙерге көнгәсә уның бер генә корпусы һаҡланып ҡалған. Унда туберкулёз диспансеры урынлашҡан.
1919 йылда шифахана Коминтерн исемендәге № 1 Һамар балалар туберкулёз шифаханаһы тип атала башлай. 1925 йылда уның нигеҙендә Һамар туберкулез диспансеры ойошторола. 1929 йылдан хастахана З.П. Соловьев исемен йөрөтә. 1935 йылда учреждениены Куйбышев төбәк фәнни-ғәмәли туберкулез институтына әйләнә,ә 1941 йылда яңынан З.П. Соловьев исемендәге өлкә туберкулез хастаханаһы тип үҙгәртелә. 1949 йылдан ул илдәге һөйәк му туберкулезы буйынса төп стационары тип һанала.
2007 йылдың 31 июлендә дауаханаға Нестор Васильевич Постников исеме кире ҡайтарыла.
Тыуған илгә хыянатсы ғаилә ағзаһы
Тыуған илгә хыянатсы ғаилә ағзаһы (Член семьи изменника Родины, ЧСИР, әйтелеше «чесеи́р», шулай уҡ халыҡ дошманы ғаиләһе ағзаһы, ҡайһы бер закондар сығарыу акттарында Тыуған илгә хыянатсы ғаилә ағзалары) — 1926 йылғы РСФСР Енәйәт Кодексының 58-1в статьяһы, 1935 йsлдың 30 мартындағы «Тыуған илгә хыянатсы ғаилә ағзалары тураһында» СССР Законы һәм башҡа совет норматив акттары формулировкаһы.
Тәүшарттар
Совет Рәсәйендә тәүге тапҡыр «хыянатсыларҙың ғаилә ағзалары» төшөнсәһе 1919 йылда индерелә. 1919 йылдың 2 ноябрендәге 163-сө һанлы «Хыянатсыларға үлем» исемле бойорғонда Л. Д. Троцкий дошман яғына ҡасып сығыусыларҙы һәм паникаға бирелгәндәрҙе генә түгел, уларҙың ғаиләләрен дә язаға тарттырыуға саҡыра ). «Революцияға хыянатсылар» тигән «Ватан» төшөнсәһен аңлатмай, сөнки, Ленин һәм Троцкий фекеренсә, пролетариаттың «ватаны юҡ һәм була алмай». Троцкий ошолай фекер йөрөтә: Командирҙарға һәм комиссарҙарға был хыянат осраҡтарының береһе лә язаһыҙ ҡалмауын ҡәтғи күҙәтергә бойорам. Хыянатсыларҙың ғаиләләре кисекмәҫтән ҡулға алынырға тейеш. Хыянатсыларҙың үҙҙәре, революцияның яҡын һәм һуңғы триумфынан һуң хыянатсыларҙың береһе лә язанан ҡасып өлгөрмәҫ өсөн, армияның Ҡара китабына яҙылырға тейеш. <blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"><div class="ts-Конец_цитаты-source">— Приказ председателя Революционного Военного Совета Республики № 163 по 7 армии, 2 ноября (20 октября) 1919 года
Совет власы урынлаштырылғандан һәм граждандар һуғышы тамамланғандан һуң билдәле бер совет эшмәкәрен ҡулға алыу осрағы уларҙың ҡатындары һәм туғандары кисекмәҫтән тиҙ арала иреккә сығарыуҙы талап иткән протест кампанияһын башлауы менән оҙатыла. Ҡулға алынғандар араһында ул этапта оппозиция партияһы ағзалары күп була. Совет хөкүмәтенең Сталин курсына ҡаршы булған һуңғы ағзаһы 1937 йылда вазифаһынан бушатыла — ул Н. Н. Крестинский була. Был протестарҙы, ялыуҙарҙы һәм үтенестәрҙе ҡарау партия ултырыштарында һәм ултырыштарында күп ваҡытты ала, ҡайһы берҙә хатта партия аппаратының ғәҙәти эше тотҡарлана. Совет сәйәси йәки хәрби эшмәкәренең һәр ҡулға алыныуы кисекмәҫтән иреккә сығарыу тураһында үтенескә ҡултамғалар йыйыу кампанияһын күтәрә. партия матбуғатының үҙәк органдарына, митингыларға һәм башҡа ошондай социаль-сәйәси эшмәкәрлеккә «асыҡ хаттар», ғәҙәттә, ҡулға алынғандарҙың туғандарынан һәм таныштарынан киләләр .Быны туҡтатыу һәм уны борсоған ялыу биреүселәрҙе юҡ итеү маҡсатында Сталин «хыянатсыларҙың ғаилә ағзаларына» ҡарата репрессия практикаһына кире ҡайта — ғаилә ағзалары сәйәси процестарҙа төп ғәйепләнеүселәр менән бергә ҡулға алына башлай. Шул уҡ ваҡытта, Сталиндың иң ҙур терроры йылдарында киң таралған элекке ҡатындарын һәм балаларын ғаилә баштарынан «баш тартырға» маташыуҙар һәр саҡ язанан ҡотолоуҙы күҙ уңында тотмай. Һөҙөмтәлә ҡатындарын һәм өлкән йәштәге балаларҙы йә атып үлтерәләр, лагерҙарға, һөргөнгә ебәрәләр, ә бәләкәй балаларҙы, алыҫ туғандары ҡотҡара алмаһа, балалар йортона яңы фамилия тәғәйенләп алып китәләр. 1970-се йылдарҙа яҙыусы Феликс Чуев отставкалағы Вячеслав Молотов менән аралашҡанда: «Ни өсөн репрессиялар ҡатындарға һәм балаларға таралды?» — тип һораған Яуабы шундай булған: «Нисек инде — ни өсөн? Уларҙы изоляцияланырға тейеш инеләр. Ә былай, әлбиттә, улар һәр төрлө ялыуҙар таратырҙар ине», — тигән. Тарихсы Вадим Роговин был хәлгә шундай аңлатма бирә: «Туғандары ҡамасаулар ине, аңлашылмаймы ни?» Артем Кречетников билдәләүенсә, юғары вазифалы һәм бәйләнештәре булған кешеләр күмәкләп «бысаҡ аҫтына» ингәндә, уларҙың ҡатындары ысынлап «кәрәкмәгән» әңгәмәләр менән ҡамасаулар ине, ә иң мөһиме — юғары власть органдарын һәм «органдарҙы» үтенестәр һәм ялыуҙар менән борсорҙар ине.
Тарихы
Енәйәт кодексының хоҡуҡи формулировкаһы булараҡ был термин РСФСР-ҙың 1926 йылдағы Енәйәт кодексының 58-се статьяһынан барлыҡҡа килә (08.06.1934), уға ярашлы енәйәт ҡылыусыны ғына түгел, уның ғаилә ағзаларын да язаға тарттырыуҙы күҙҙә тотҡан. Хәрби хеҙмәткәр сит илгә ҡасҡан осраҡта тыуған илгә хыянатсы ғаиләһенең үҙе йәки уның менән бергә йәшәгән өлкән ағзалары һайлау хоҡуғынан мәхрүм ителәләр һәм биш йылға Себерҙең алыҫ райондарына һөргөнгә ебәреләләр. Әгәр ғаилә ағзалары йәки ғаилә ағзалары ҡасыуға әҙерләнеү тураһында белһәләр ҙә, властарға хәбәр итмәһәләр, мөлкәтте конфискациялау менән биш йылдан ун йылға тиклем төрмәгә ябылалар. .
Чаженьга (йылға)
Чаженьга (Чаженка, Чадинга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Поржен күле -Порженка йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Тыуған илгә хыянатсы ғаилә ағзаһы
Тарихы
ОКүп һанлы контрреволюцион енәйәттәр, шул иҫәптән Тыуған илгә хыянат итеү осраҡтары судтан тыш органдар тарафынан ҡарала, улар «двойкалар» һәм «тройкалар» булараҡ билдәле. 1934 йылдың 10 июнендә СССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты резолюция сығара, уға ярашлы округтарҙың һәм флоттарҙың хәрби трибуналдарына хәрби хеҙмәткәрҙәрҙең дә, тыныс халыҡтың да хыянат итеү осраҡтары буйынса юрисдикция бирелгән. .
Чаженьга (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Тыуған илгә хыянатсы ғаилә ағзаһы
Тарихы
Политбюроның 1937 йылда ҡабул иткән ҡарары өҫтәмә рәүештә лагерҙарҙа 5-8 йылға Тыуған илгә хыянатсы ҡатындарҙы һәм партия оппозициялары ағзаларын төрмәгә ултыртыуҙы көйләй.
ВКП(б) Үҙәк Комитеты Политбюроһының «Тыуған илгә хыянатсыларҙы һәм уларҙың ғаилә ағзаларын яуаплылыҡҡа тарттырыу тураһында» 140-сы резолюцияһы һәм бер нисә өҫтәмә акты менән, Партия Үҙәк Комитеты менән И. В. Сталин менән килешеп, РСФСР Енәйәт кодексының 58-се статьяһы һәм ЧСИР-ға ҡарата СССР-ҙың енәйәт ҡануниәте сиктәрендәге башҡа норматив акттары хыянатсы ғаилә ағзаларының Тыуған ил алдында һәм хәрби булмаған хыянатсыға ҡарата яуаплылығы нормаһы менән тулыландырыла: … ҡасҡан йәки сит илгә осҡан Тыуған илгә хыянатсыларҙың ғаилә ағзалары 3 йылдан 5 йылға тиклем, әгәр улар закон буйынса ҡатыраҡ язаға тарттырылырға тейешле енәйәт ҡылмаһалар, СССР-ҙың алыҫ төньяҡ райондарына, үҙҙәренә ҡараған барлыҡ биналарҙы, ауыл хужалығы әйберҙәрен һәм малдарҙы конфискациялау менән, һөргөнгә ебәрелергә тейеш.
Кырыкмас
Кырыкмас — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иж йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 108 км.
Тыуған илгә хыянатсы ғаилә ағзаһы
Тарихы
… енәйәт ҡылынған ваҡытта үҙҙәре менән йәшәгән йәки уларҙың иждивениеһында булғандар Тыуған илгә хыянатсыларҙың ғаилә ағзалары яуапҡа тарттырылырға тейеш. СССР НКВД-һының Резолюциянан тыш раҫланған «Ғаилә ағзаларын СССР-ҙың алыҫ төньяҡ райондарына һөргөнгә ебәреү тәртибе тураһында»ғы өҫтәмә күрһәтмәһенә ярашлы, Тыуған илгә хыянатсыларҙың ғаилә ағзаларын һөргөнгә ебәреү СССР НКВД-һы ҡарамағындағы Махсус кәңәшмә ҡарарҙары менән ҡабул ителә, өҫтәүенә, һөргөнгә ебәрелгәнгә тиклем ғаилә ағзалары, бәлиғ булмағандарҙан тыш, һаҡ аҫтында тотола (инструкцияға ярашлы, төрмәлә). Бәлиғ булмаған ғаилә ағзалары ла һөргөнгә ебәрелә, әммә уларҙы ҡарау өсөн махсус биналар китеү мәленә тиклем бүленә. Документта ташыу өсөн рөхсәт ителгән әйберҙәр исемлеге ҡарала, 500 һум һәм конфискацияға дусар ителмәгән 500 килограмға тиклем кәрәкле әйберҙәр лимиты билдәләнә.
1942 йылдың 24 июнендә «Ватанға хыянатсыларҙың ғаилә ағзалары тураһында» 1926сс һанлы Дәүләт оборона комитының йәшерен Указы сыға, уға ДОК (ГКО) рәйесе И. Сталин ҡул ҡуя : … РСФСР Енәйәт кодексының 58-1а-се статьялары һәм башҡа союздаш республикаларҙың Енәйәт кодексы статьялары буйынса (Германия һәм СССР-ға ҡаршы һуғышҡан башҡа илдәр файҙаһына шпионлыҡ өсөн, дошман яғына күсеү, хыянатлылыҡ һәм немец оккупантарына ярҙам итеү, каратель һәм баҫып алған территорияларҙа немец оккупантарының административ органдарында хеҙмәт өсөн һәм тыуған илгә хыянатитергә маташыу һәм хыянатсыллыҡ ниәттәре өсөн) үлем язаһына хөкөм ителгән кешеләрҙең ғаиләһендәге бәлиғ булмаған ағзалары ҡулға алынырға һәм биш йылға СССР-ҙың алыҫ райондарына һөргөнгә ебәрелергә тейеш.
Кырыкмас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Тыуған илгә хыянатсы ғаилә ағзаһы
Тарихы
дошман баҫып алған территорияны азат иткәндә оккупацион көстәр менән үҙ ирке менән сигенгән өсөн ситтән тороп үлем язаһына хөкөм ителгән кешеләрҙең ғаиләләре лә ҡулға алынырға һәм СССР-ҙың алыҫ райондарына биш йылға һөргөнгә ебәрелә….
Чаженьга (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кырыкмас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тыуған илгә хыянатсы ғаилә ағзаһы
Тарихы
Тыуған илгә хыянатсы ғаилә ағзалары булып, әгәр улар енәйәтте башҡарыу йәки һуғыш башланыу менән бәйле армияға мобилизация мәленә хыянатсы менән бергә йәшәһәләр йәки уның иждивениеһында булһалар, атаһы, әсәһе, ире, ҡатыны, улдары, ҡыҙҙары, апалары-һеңлеләре ағай-энеләре һанала.
Тейешле тикшереү үткәргәндән һуң Ҡыҙыл Армия хәрбиҙәре, партизандар, оккупация ваҡытында Ҡыҙыл Армияға һәм партизандарға ярҙам иткән кешеләр, шулай уҡ Советтар Союзы ордендары һәм миҙалдары менән бүләкләнгәндәр ҡулға алынырға һәм һөргөнгә ебәрелергә тейеш түгел.… Был сара шәхси яуаплылыҡ һәм ғәйеп принцибын тупаҫ боҙа, йәғни ғәйепһеҙ кешеләрҙе ғәйепләү ҡулланыла.
Ҡулға алынғандарҙың балалары
А. А. Переведенцева ЧСИР-балаларҙың тормошон тасуирлаған хәтирәләр ҡалдырған. Уның атаһы Васильев Александр Васильевич ВКП(б)-ның XVII съезы  («Атып үлтерелгәндәр съезы») делегаты була, 1937 йылда «тыуған ил хыянатсыһы» булараҡ атып үлтерелә. Әсәһен ҡулға алғандан һуң Алевтина ҡустыһы менән башта НКВД-ының Харьковтағы приемнигына эләгә, ә һуңынан — Волчанск балалар йортона. А. Переведенцева хәтирәләре буйынса, балалар учреждениеларындағы атмосфера түҙеп торғоһоҙ булған. Тәрбиәләнеүселәрҙе мыҫҡыллау, туҡмау — бындай ысулдар киң таралған булған. «Социаль яҡтан хәүефле» тип аталған репрессияланғандарҙың балалары НКВД-ның даими күҙәтеүе аҫтында була. Балалар йортонан ситкә сығыу тыйылған, бының өсөн ҡаты яза көтөлгән. «Уҡыусылар» тик сафта совет йырҙарын йырлап ғына хәрәкәт иткән. Тиҫтерҙәре менән аралашыуҙы тыйыу улар өсөн иң ҡатмарлы һынау була: Приёмник төрмәне хәтерләтә ине. Балалар йортонда уҡыу-яҙыуға өйрәтәләр ине. Уҡытыусылар беҙҙең йыш ҡына туҡманы. Беҙгә. дошман балаларына булараҡ. ялыу яҙырға йәки ҡаршылыҡ күрһәтергә ярамай ине. Заставляли учить биографию Сталиндың билграфияһын ятларға мәжбүр итәләр ине. Бөтә диуарҙарҙа Сталин портреттары эленеп тора. Ашау яғы бик наҡыҫ булды. Бер өҫтәл артында күмәкләп ашай инек һәм йыш ҡына иң яҡшы аҙыҡ киҫәге көслөрәк үҫмерҙәргә эләгә ине. Балалар йорто тәрбиәләнеүселәре эшләне, һөнәр үҙләштерҙе. Ҡыҙҙар текте, ә малайҙар оҫтаханаларҙа станоктарҙа эшләне. Балалар көнөнә 6-8 сәғәт эшләй ине. Артыҡ һүҙ әйтеп булмай, шундуҡ күрше күршеһе өҫтөнән ошаҡлай, яза ла алыуың бар ине.
Инженер-төҙөлөш институты
Инженер-төҙөлөш институты —1907 йылда нигеҙ һалынған юғары уҡыу йорто, Рәсәй Федерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығы системаһында инженер-техник кадрҙарҙы әҙерләүҙе һәм белемен күтәреүҙе тормошҡа ашыра, айырым уҡыу бүлесәһе сифатында Бөйөк Пётр исемендәге Санкт-Петербург дәүләт политехник университеты составына инә.
Төп тарихы
1907 йылдың 25 октябрендә Санкт-Петербург политехник институты янында инженер-төҙөлөш бүлеге асыла һәм йыл аҙағында уҡыу процесы башлана. Октябрь революцияһынан һуң 1918 йылда Политехник институттың һәм инженер-төҙөлөш бүлегенең эше сикләнә, ә Граждандар һуғышы осоронда туҡтатыла.
1934 йылда СССР Халыҡ комиссарҙары советы эргәһендәге Бөтә Союз юғары мәктәп эштәре буйынса комитеттың ҡарары менән берләштерелгән Ленинград индустриаль институты эргәһендә, СССР сәнәғәтенең энергетика тармағы, атап әйткәндә гидроэлектростанция төҙөлөшө өсөн кәрәкле инженер-техник белгестәр әҙерләү өсөн, гидротехника факультеты ойошторола. 1945 йылдан 1951 йылға тиклем гидротехника факультеты Инженер-төҙөлөш атамаһы менән йөрөй, 1951 йылдан факультет тағы Гидротехника факультеты исемен йөрөтә.
Факультеттың уҡыу курсының төп йүнәлеше булып торалар: грунт механикаһы, гидравлика һәм төҙөлөш конструкциялары. Гидротехника факультеты профессор-уҡытыусылар составы тарафынан Себер һәм төньяҡ йылғалар ағымының бер өлөшөн Арал диңгеҙенә күсереү, Ленинград ҡалаһын һыу баҫыуҙан һаҡлау өсөн һаҡлағыс ҡоролмалар комплексы кеүек проекттарҙы дәлилләү буйынса фәнни тикшеренеүҙәр үткәрелә. 1934 йылдан 1990 йылға тиклем осорҙа факультетта: О. Г. Дитц, С С. Галушкевич, Ю И. Ягн, П. Д. Глебов, И. И. Леви, Б Д. Качановский, А А. Сабанеев, А З. Басевич, В С. Кнороз, А В. Белов, А А. Морозов, В Ер Ляхницкий, А Л. Можевитинов, В. А. Флорин кеүек билдәле профессорҙар эшләй.
РСФСР Министрҙар Советының 1990 йылдың 3 апрелдәге ҡарары менән Ленинград политехник институты Ленинград дәүләт техник университеты тип үҙгәртелә, һәм гидротехника факультеты университет составына инә. 1999 йылда Санкт-Петербург дәүләт техник университеты составындағы гидротехника факультеты инженер-төҙөлөш факультеты тип үҙгәртелә, белем биреү эшмәкәрлеге төп иғтибарҙы гидротехник йүнәлештән дөйөме-төҙөлөш йүнәлешенә күсерә. Факультет составына ун кафедра инә: энергетик һәм сәнәғәт-граждандар ҡоролмалары, гидроэнергетика һәм энергияның яңыртылыусы сығанаҡтары, технология, төҙөлөштө ойоштороу һәм иҡтисад, тәбиғәттән файҙаланыуҙың экологик нигеҙҙәре, ҡала хужалығы инженер тәьминәте, спорт һәм туризм объекттары төҙөү, диңгеҙ һәм һыу транспорты ҡоролмалары.
2013 йылда Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең Ҡарары һәм Бөйөк Пётр исемендәге Санкт-Петербург дәүләт политехник университеты ректорының бойороғо менән Инженер-төҙөлөш факультеты базаһында Инженер-төҙөлөш институты булдырыла. Институттың уҡыу структураһына дүрт Юғары мәктәп инә: техносфера хәүефһеҙлеге, дизайн һәм архитектура, сәнәғәт- граждандар һәм юл төҙөлөшө, энергетик һәм гидротехник төҙөлөш.
Институтты һәм элек факультетты тамамлаусылар СССР-ҙа һәм бөгөнгө Рәсәй Федерацияһында төҙөлгән бөтә тиерлек гидроэлектростанцияларҙы проектлауҙа йәки төҙөүҙә ҡатнашалар, бик күп тамамлаусылары Мысыр, Сүриә, Төркиә һәм Вьетнам кеүек илдәрҙә ГЭС проектлауҙа һәм төҙөүҙә ҡатнашалар.
Етәкселеге
2011—2019 — техник фәндәр докторы, профессор Н. И. Ватин
Европа берлеге менән Төркиә араһында таможня берлеге
Европа берлеге менән Төркиә араһында таможня берлеге  — Европа берлеге менән Төркиә араһында  Европа берлеге-Төркиә ассоциацияһы советының (1963 йылғы договор менән ойошторолған совет) 1995 йыл 6 март ҡабул ителгән һәм  1995 йыл 31 декабрь  көсөнә ингән ҡарары буйынса төҙөлгән таможня берлеге.
Берлек Европа берлеге илдәре менән Төркиә Республикаһы араһындағы сиктәр аша үткәрелгән тауарҙарға таможня сикләүҙәрен бөтөрә. Таможня берлеге ауыл хужалығы (уға ике яҡлы сауҙа льготалары ҡарала), хеҙмәттәр, дәүләт һатыу-һатып алыуҙары кеүек иҡтисадтың ҡайһы бер мөһим өлкәләренә ҡағылмай.
1996 йылда Төркиә менән Таможня берлеге араһында Европа күмер һәм ҡорос берләшмәһенә  ҡараған продукция өсөн ирекле сауҙа зонаһы булдырыла. Ассоциация советының 1/98-се ҡарары илдәр араһында ауыл хужалығы продукцияһы менән сауҙаны көйләй. Дөйөм таможня көйләүенә өҫтәп, Таможня берлеге иҡтисадтың бер нисә мөһим өлкәһендә, айырыуса сәнәғәт стандарттарында, Төркиәнең үҙ ҡануниәтен Европа берлегенең  «Acquis communautaire» хоҡуҡ концепцияһына тап килтерергә тейешлеген күҙҙә тота.
Төркиә өсөн һөҙөмтәләре
Төркиә Европа берлеге менән башлыса сәнәғәт тауарҙары менән сауҙа алып бара: импорттың да, экспорттың да 95 проценты уға тура килә. 1996 йылдан башлап Төркиәнең эске тулайым продукты 4 тапҡырға арта, шулай итеп, ил донъяның иң йылдам үҫеүсе иҡтисадтары араһына инә. Әммә шул уҡ ваҡытта  (1995—2008 йылдар) Төркиәнең Европа берлеге илдәре менән  тышҡы сауҙалағы дефициты  — 2 тапҡырға, Европа берлегенә инмәгән башҡа илдәр менән  6 тапҡырға арта. Таможня берлеге был ваҡиғаларҙың икеһенең дә сәбәпсеһе тип ҡарала. Ҡайһы бер эксперттар фекеренсә, Төркиәнең Европа сеймалына һәм комплектлаусыларына бәйлелеге ғәйепле.
Ҡайһы бер комментаторҙар хатта Таможня берлеге договорын Беренсе донъя һуғышынан һуң Ғосман империяһының капитуляция тураһындағы договорына оҡшата: ул да «берлеккә» (Антантаға, әлеге осраҡта — Европа берлегенә) иҡтисади һәм сәйәси вәкәләттәр бирә, әммә был "берлектә" ҡул ҡуйған яҡ (Ғосман империяһы, бөгөн — Төркиә) ағза түгел. Атап әйткәндә, тәнҡитселәр шуны билдәләй: таможня берлеге протоколын ҡабул итеп, Төркиә Европа берлегенә үҙенең тышҡы иҡтисади мөнәсәбәттәре менән «уйнарға» мөмкинлек бирә; ил, алдан билдәләнгәнсә, Европа берлеге илдәре араһындағы һәм Европа берлегенә инмәгән башҡа бөтә илдәр менән  Европа берлеге араһындағы килешеүҙәрҙе ҡабул итергә тейеш булып сыға (договорҙың 16-сы һәм  55-се статьялары). Таможня берлегенә инеп, Төркиә Европа берлегенә инмәгән башҡа илдәр менән рөхсәтһеҙ бер ниндәй килешеү төҙөргә хоҡуҡлы түгел, төҙөһә, Европа берлеге был килешеүҙе юҡҡа сығара ала (56-сы статья).
Берлеккә инеп, Төркиә шулай уҡ Европа судының бөтә закондарына һәм ҡарарҙарына буйһонорға ризалаша, әммә ул судта бер төрөк судьяһы ла юҡ.
Төркиә Европа тауарҙарына баҙарын аса. Илдең етештереүселәренә, айырыуса тәүге осорҙарҙа, сифат айырмаһы арҡаһында Европа менән ярышыу бик ауыр була. Етмәһә, Европа тауарҙары илгә бер ниндәй таможня пошлинаһыҙ индерелә.
Европа берлеге менән таможня берлегендә торғас, Төркиә үҙенең тарифтарын һәм пошлиналарын Европа ҡануниәтенә яраҡлаштырырға тейеш. Әммә Европа берлеге ҡул ҡуйған ирекле сауҙа тураһындағы килешеүҙәр  (FTA)  Төркиәгә ҡағылмай — шунлыҡтан Европе берлегенең  FTA буйынса партнерҙары тауарҙарын Төркиәгә пошлинаһыҙ экспортлай ала, шул уҡ ваҡытта үҙҙәрендә төрөк тауарҙарына тарифтарҙы һаҡлап ҡалдыра.
Трансатлантик сауҙа-инвестиция партнерлығы (TPIP) буйынса һөйләшеүҙәр алып барғанда, Төркиә Таможня берлегенән сығыу мәсьәләһен ҡуҙғата, сөнки Америка тауарҙарының республикаға пошлинаһыҙ ағыла башлауы арҡаһында илдә иҡтисадтың көсһөҙләнеүе көтөлә. Европа берлеге менән Төркиә әле Европа берлеге менән Төркиә араһында берлек тураһындағы килешеүгә үҙгәрештәр индереү тураһында ҡатмарлы һөйләшеүҙәр бара.
Европа берлегендә тулы хоҡуҡлы ағзалыҡ
Төркиәнең ғаризаһын ҡарау 1993 йылға тиклем кисектерелә, сөнки Европа берләшмәһе «күпкә ҡатыраҡ» Европа берлегенә әүерелеү юлында була. Советтар Союзының тарҡалыуы һәм  икеГерманияның берләшеүе Төркиәнең Европа берлегенә инеүен тағы ла тотҡарлай.
Балабина Анастасия Ивановна
Анастасия Ивановна Балабина (16 октябрь 1909 — 13 декабрь 1985) —совет ауыл хужалығы алдынғыһы, Калинин өлкәһенең Кашинский районы «Рәсәй» колхозы бригадиры,Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Европа берлеге менән Төркиә араһында таможня берлеге
Европа берлегендә тулы хоҡуҡлы ағзалыҡ
1999 йылдың декабрендә Хельсинкиҙағы саммитта Төркиә кандидат ил статусын ала. 2004 йылдың аҙағында Европа Комиссияһы, Төркиәнең Берлеккә инеү өсөн сәйәси талаптарға яуап биреү кимәлен баһалап, Европа Советы өсөн ыңғай баһалы доклад баҫтыра. Шунан сығып, 2005 йылдың 3 октябрендә Европа Советы Төркиәне ҡабул итеү буйынса һөйләшеүҙәр башларға ҡарар сығара.
Балабина Анастасия Ивановна
Биографияһы
Анастасия Ивановна Балабина 1909 йылда Эскино ауылында, хәҙер Тверь өлкәһенең Кашинский районында  крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Европа берлеге менән Төркиә араһында таможня берлеге
Европа-Урта диңгеҙ буйы ирекле сауҙа зонаһы
Төркиә шулай уҡ Европа-Урта диңгеҙ буйы партнерлығының да ағзаһы булып тора, шунлыҡтан башҡа Урта диңгеҙ буйы партнерҙары менән ирекле сауҙа тураһында килешеүҙәр төҙөргә теләй һәм тәүҙә 2010 йылда ойоштороу планлаштырылған Европа-Урта диңгеҙ буйы ирекле сауҙа зонаһын булдырыу маҡсатында эш итә.
Балабина Анастасия Ивановна
Биографияһы
Бала саҡтан ауыл хужалығында эшләй. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән, һуғышға киткән ирен алмаштырып, "Рәсәй" колхозында комплекслы бригада бригадиры булып эшләй башлай.
Эшкә дөрөҫ  технологияла ҡарашы булдыра, хеҙмәттә агросәнәғәт технологияларын ҡөуллана. Уңыш буйынса бригада районда һәр ваҡыт алдынғылыҡты бирмәй. 1965 йылда һәр сәселгән етен гектары 1375 һум килем бирә. Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә даими ҡатнаша, алтын миҙалға лайыҡ була.
СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 30 апрелендәге указы менән ауыл хужалығында һөҙөмтәләргә өлгәшкәне һәм етен уңышын йыйыуҙа   юғары күрһәткестәре өсөн Анастасия  Ивановна Балабинаға Ленин ордены һәм  ««Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы» тапшырылып,  Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Һуңғараҡ колхозда эшләүен дауам итә. Кашинский район Советы депутаты итеп һайлана.
Шәриф Мардин
Шәриф Мардин (1927, Истанбул — 6 сентябрь 2017 йыл) — төрөк социологы.
Биографияһы
Шәриф Мардин 1927 йылда Истанбулда тыуа. Атаһы — төрөк дипломаты Шәмсеттин Мардин.
Мардин АҠШ-та 1944 йылда мәктәп тамамлай. 1948 йылда Стэнфорд университетында политология өлкәһендә сәнғәт бакалавры дәрәжәһен ала. 1950 йылда Шәриф Мардин Джон Хопкинс университетында халыҡ-ара мөнәсәбәттәр өлкәһендә сәнғәт магистры була. 1958 йылда Стэнфорд университетында политология өлкәһендә фәлсәфә докторы дәрәжәһен ала. 1962 йылда Мардиндың диссертацияһы Принстон университеты нәшриәте тарафынан баҫып сығарыла.
Мардиндың ғилми карьераһы 1954 йылда Анкара университетының политология факультетында башлана, унда  1956 йылға тиклем эшләй. Артабан 1958-61 йылдарҙа Шәриф Мардин Принстон университетының көнсығыш ғилеме кафедраһында эшләй. Мардин бер йыл (1960-61) Гарвард университетының Яҡын Көнсығыш университетында эшләй. 1961 йылда Шәриф Мардин Төркиәгә ҡайта һәм Анкара университетының политология факультетына эшкә инә. 1964 йылда ул — ассоциацияланған профессор,  1969 йылда профессор ителә. Мардин Анкара университетында 1973 йылға тиклем эшләй. 1973—1991 йылдарҙа Босфор университетының политология кафедраһында эшләй. 1999 йылда Сабанжи университетының сәнғәт һәм социаль фәндәр факультетында уҡыта.
Быларҙан тыш, Мардинды төрлө институттар, шул иҫәптән Лос-Анджелестағы Калифорния университеты, Берклиҙағы Калифорния университеты, Колумбия университеты һәм Сиракуз университет, лекциялар уҡырға саҡыра.
Баҫылып сыҡҡан китаптары:
Кремль паркы (Бөйөк Новгород)
Кремль паркы Бөйөк Новгородтың тарихи үҙәгендә София яғында урынлаша. Өс яҡтан Новгород кремле уратып ала. Тыш яҡтан периметры буйлап Розважа, Газон, Меерцков-Волосов урамдары уратып алған. Эс яҡтан оборона соҡорона йәнәш тора. Парк майҙаны — 25 га
Тарихы
Тәүҙә Кремль паркы Йәйге баҡса тип атала. Ул 22 гектар майҙанды тәшкил итә.
1885 йылда Йәйге баҡсала "балалар гимнастикаһы" биләмәһендә ҡала театрының ағас бинаһы төҙөлә. 1917 йылдан һуң Газон урамы буйының ҙур участкаһы профсоюз спорт майҙанын төҙөүгә  бирелә. Баҡсаның көньяҡ өлөшөндә төҙөлгән биналар Бөйөк Ватан һуғышына тиклем һаҡланған. Новгород ҡалаһын һыу баҫҡан ваҡытта Йәйге баҡса тулыһынса тиерлек юҡ ителә.
Хәҙерге «Кремль» атамаһын парк 1946 йылда  ала. Һуғыштан һуңғы тәүге айҙарҙа ҡала халҡы парк биләмәһен таҙартыу һәм тергеҙеү, ағас ултыртыу буйынса күләмле эштәр башҡара. Профсоюздарҙың элекке спорт майҙаны урынында ҡаланың ағас трибуналар менән "Динамо" стадионы төҙөлә. Һуңыраҡ был участка ҡаралтыларҙан таҙартыла, ағастар ултыртыла, улар шулай уҡ парк зонаһына инә.
Хәҙерге заман
Уҙған осорҙа йәйге баҡса һәм Кремль паркы бөгөн — ҡала халҡының иң популяр ял урыны. Бында бөтә ҡала саралары ла уҙғарыла. Парк биләмәһендә Еңеү монументы, Екатерина тауында балалар ҡаласығы, аттракциондар менән балалар ҡаласығы, "Ҡыҙыл өй", сувенир ҡаласығы, В.И. Ленин һәйкәле, композитор Сергей Рахманинов һәйкәле, Шахмат өйө, "Садко" фонтаны, эстрада, теннис корты, ике кафе һәм Күңелле тауҙа картодром урынлашҡан. Бынан тыш, заманса парк территорияһында элек һигеҙ сиркәү булған, уларҙың  нигеҙгә бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланған.
2008—2009 йылдарҙа Бөйөк Новгородтың үҙендә һәм уның объекттарында төҙөкләндереү һәм реставрациялау буйынса ҙур эштәр башҡарылған.
Дәүләтша (Күгәрсен районы)
Дәүләтша (Давлетшинский) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 32 кеше. Почта индексы — 453322, ОКАТО коды — 80238810004.
Вангелис
Эва́нгелос Одиссе́ас Папатанаси́у, (грек. <span style="font-family: palatino linotype, new athena unicode, athena, gentium, code2000, serif; font-size: 105%;">Ευάγγελος Οδυσσέας Παπαθανασίου ; 29 март 1943 йыл, Волос - 17 май 2022) — грек композиторы, тәүге электрон музыка башҡарыусыларының береһе.
Биографияһы
Йәш Вангелистың музыкаль һәләттәре 4 йәшендә үк асыла башлай, ә тәүге музыкаһы сәхнәнән 6 йәшендә яңғырай. Ата-әсәһе малайға профессиональ музыкаль белем бирергә тырышһа ла, ул формаль белем алыуға бөтөнләй һәләтһеҙ булып сыға, сөнки ҡушҡанды һис үтәмәй. Шулай ҙа артабан ул үҙен нисек тә фортепианола уйнарға өйрәтергә тырышҡан әсәһен айырым бер йылылыҡ менән телгә алыр була.
«Rain and Tears» («Ямғыр һәм күҙ йәштәре») тигән тәүге  синглдары уҡ уларға бөтә донъяла танылыу килтерә. Артабан сығарылған синглдары ла өс йыл буйы Европа чарттарында беренсе урында тора.
1971 йылда инструменталь мөмкинлектәрен көсәйтеү өсөн төркөмгә гитарасы һәм һуҡмасы Силвер Кулуристы алалар, «666 — Apocalypse of John» электрон ораторияһын яҙҙыралар. Был альбом сыҡҡандан һуң дуҫтар төркөмдө таратырға була.
1970 йылда Вангелисҡа тәүге тапҡыр пластинкаға яҙылыу форсаты тейә. Генри Чапиерҙың «Sex Power» фильмына яҙылған саундтрек йәш композиторҙың  тәүге дискы була. Фильм «еңелсә эротика» жанрында төшөрөлгән була.
Киләһе ике йыл композитор тормошонда уңышһыҙыраҡ була. Был осорҙа сыҡҡан бер нисә диск насар һатыла. Ләкин артабан Вангелис тормошоноң уңышлы осоро башлана, ул француз режиссёры Фредерик Россиф (Frederic Rossif) менән таныша һәм бергә эшләй башлайҙар. 1974 йылда донъя кимәлендәге йондоҙға әүерелгән Вангелис Париждан Лондонға күсә, уның кандидатураһы «Yes» төркөмөндәге клавишасы Рик Уэйкманға алмаш сифатында ҡарала. Ләкин ике аҙна репетициянан һуң Вангелис китә, быны үҙ музыкаль концепцияһының төркөм концепцияһынан бик алыҫ тороуы менән аңлата. Ошо ике аҙна эсендә ул «Yes» солисы Джон Андерс менән дуҫлаша. Был дуҫлыҡ уларҙың оҙаҡ йылдар буйы дауам иткән ижади хеҙмәттәшлеген тәьмин итә.
1975 йылда Вангелис RCA компанияһы менән контрактҡа ҡул ҡуя һәм үҙенең «Nemo Studios» тигән тауыш яҙҙырыу студияһын аса, һуңыраҡ Вангелис үҙе өсөн был студияның тикшеренеү  лабораторияһы кеүек булыуын телгә ала. Ошонда ул электрон альбомдар серияһын яҙҙыра: Heaven and Hell (1975), Albedo 0,39 (1976), Spiral (1977), Beaubourg (1978) һәм China (1979). Heaven and Hell альбомының өлөштәре һуңынан Карл Сагандың «Космос» тигән телевизион сериалында төп музыкаль тема итеп файҙаланыла. 70-се йылдар аҙағы — 80-се йылдар башында Вангелис уртаҡ проекттарға күп ваҡытын бүлә. Джон Андерсон менән ул «Jon And Vangelis» тигән марка аҫтында уңышлы дүрт альбом яҙҙыра (был альбомдарҙа Вангелисҡа ҡарағанда Джондың өлөшө ҙурыраҡ икәнен таныу ғәҙелерәк булыр), Ирэн Папас менән «боронғо» грек гимндарын  яҙҙыра (улар Грецияла ғына сыға), Демис Руссос яҙмаларын продюсерлай.
1981 йылда Вангелис музыкаһы менән «Chariots Of Fire» («Огненные колесницы») тигән фильм сыға. Был музыкаһы өсөн ул «Оскар » һәм «Грэмми» премияларына лайыҡ була. Альбомдың төп трегы АҠШ милли хит-парадының башына үрләгән тарихта берҙән-бер грек композицияһы була. 1982 йылда ул  «Бегущий по лезвию» фильмына музыка яҙа (режиссёры Ридли Скотт). 1984 йылда Вангелис Сьюзан Чьяни менән  бергә нью-эйдж стилендәге альбомды әҙерләүҙә ҡатнаша.
Ул шулай уҡ «Invisible Connections» («Невидимые связи») тигән академик музыка альбомын,  1985 йылда «The Mask» («Маска») симфоник һәм хораль музыка альбомын сығарыу өҫтөндә эшләй, 1992 йылда «1492: Завоевание рая» фильмы өсөн «Фильмға иң яҡшы музыка» категорияһында «Алтын глобус »ҡа тәҡдим ителә.
1993 йылда «Mythodea» вокаль симфонияһын ижад итә, ул 2001 йылда  НАСА-ның  «Марс Одиссей» миссияһының рәсми музыкаһы булып китә һәм Олимпиада-2004 алдынан «мәҙәни Олимпиада» сиктәрендә Афинала Зевс Ҡорамында башҡарыла.
1996 йылда Вангелис Жак Кустоның «Һыу аҫты Одиссеяһы»  фильмдарының береһенә саундтректар яҙа, ләкин Кусто музыканы тыңлап ҡарай ҙа: «Бер кем минең фильмды ҡарамаҫ, бөтәһе лә тик һинең музыканы тыңлар» тигән һүҙҙәр менән музыканы ҡулланыуға алыуҙан баш тарта. Шулай итеп, «Oceanic» альбомы барлыҡҡа килә.
1998 йылдың көҙөндә  Вангелистың «El Greco» тигән альбомы сыға.
2002 йылда Вангелис Японияла һәм Кореяла үткән футбол буйынса донъя беренселеге гимнын яҙа.
Вангелис 20 йыллыҡ  эмиграциянан һуң Грецияға ҡайта. Уға Афинала Олимпия уйындарын асыу тантанаһы кеүек мәшһүр ваҡиғаларға музыка яҙыу бурысы тапшырыла. Сәхнәлә Вангелистың балеттары ҙур уңыш менән бара.
Һылтанмалар
Проверено  1  17    2  06    3  2009     <div class="cx-template-editor-title" title="Шаблон предназначен для указания языка около ссылок на страницы на иностранном языке.">Ref-en
Сырыль-Кикя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гөлсәсәк
Гөлсәсәк— башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Башҡорт һәм татар халҡында киң таралған.
Этимологияһы
Гөлсәсәк фарсы теленән ингән гөл һәм сәсәк (сәскә) үҙ аллы һүҙҙәрҙән яһалған ҡушма исем. Башҡорт телендә йыш ҡушыла.
Билдәле шәхестәр
Шәрипова Гөлсәсәк Тәбрис ҡыҙы (28 апрель 1958 йыл) — башҡорт театр актёры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2008).
Солтанова Гөлсәсәк Рәфит ҡыҙы (1975) — ғалим-филолог. 2000—2007 йыларҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, 2007 йылдан — университеттың административ-идара аппараты белгесе.
Саламатова Гөлсәсәк Дәүләтбай ҡыҙы (1976) — ғалим-филолог, 2002 йылдан Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (2002), доцент (2005). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2020).
Ханнанова Гөлсәсәк Рәсих ҡыҙы — «КоммерсантЪ-Башкортостан» гәзите журналисы, иҗтимағи—сәйәси темаға яҙылған мәҡәләләре өсөн Шәһит Хоҙайбирҙин премияһы лауреаты.
Ғәлиева Гөлсәсәк Кәрим ҡыҙы — яҙыусы-прозаик, әҙәби тәнҡит мәҡәләләре һәм публицистик яҙмалар авторы, 2001 йылдан Татарстан Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Гөлсәсәк Хафизова — актриса. Татарстан Республикаһының атҡаҙанған артисы.
Хәмәдинурова Гөлсәсәк Шамил ҡыҙы — актриса. Татарстандың халыҡ артисы.
Әҙәби әҫәрҙәр
«Гөлсәсәк» — М. Буранғолов драмаһы.
«Гөлсәсәк» — Ю.Әминев пьесаһы.
«Гөлсәсәк» — татар халыҡ әкиәте.
Ҡәйепов Мөхәмәтгәрәй Ильяс улы
Мөхәмәтгәрәй Ильяс улы Ҡәйепов (1825—?) — кантон башлығы, зауряд-есаул (1862).
Биографияһы
Ҡәйепов Мөхәмәтгәрәй Ильяс улы сығышы менән Стәрлетамаҡ өйәҙе Тәлтем-Юрматы улусы Йомағужа ауылы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Стәрлебаш районы) башҡорттарынан.
1849 йылдан йорт старшинаһы, 1855 йылдан — 27-се башҡорт кантоны башлығы ярҙамсыһы, 1856 йылдан — 28-се башҡорт кантоны башлығы ярҙамсыһы, 1859 йылдан — 28-се, 1860 йылдан — 27-се башҡорт кантондары башлығы булып хеҙмәт итә.
Черневка
Черневка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Плоское күле -Плоская йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 7 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һылтанмалар
Черневка
Лудзинка
Лудзинка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иж йылғаһының уң ярына тамағынан 151 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.