cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Иванников Александр Геннадьевич
Тормош юлы
Йәш ваҡытында уҡ шиғырҙар яҙа башлай. 1970-80-се йылдарҙа Александр Иванников ростов «шағир-диссиденттар» төркөмөнә ингән Леонид Григорьян, Леопольд Эпштейн, Наум Ним, Леонид Струков, Александр Брунько, Татьяна Крещенская (Журавлева), Гарик Бедовой, Марина Перевозкина һәм башҡалар менән бер түңәрәктә була. Мәскәү яҙыусылары Юнна Мориц, Михаил Эпштейн, Леонид Костюков, В. Качалин менән дуҫтарса мөнәсәбәттә була.
Изборск нығытмаһы
Тарихы
1342 йылда нығытыу унбер көн дауамында ливонлылар ҡамауында була, тик алынмай. 1367 йылдың йәйендә 18 көн буйы ҡаланы, шул уҡ ваҡытта тарандар ҡулланып яу тотҡан немецтар ла берниһез китә.
Иванников Александр Геннадьевич
Тормош юлы
Дон халыҡ китапханаһы саҡырыуы буйынса Ростов дәүләт университеты ғилми китапханаһының уҡыу залдарында һәм ҡаланың бүтән китапханаларында, китап һөйөүселәрҙең кисәләрендә, институттарҙа, М. Горький исемендәге Ростов драма театрының шиғриәт һөйөүселәре кисәләрендә, Ростов йәш тамашасылар театрында, Кино йортонда һәм Уҡытыусылар йортонда тамашасылар алдында сығыштар яһай. Даими рәүештә Питер һәм Мәскәүҙең әҙәбиәт түңәрәктәре менән бәйләнеш тота. Башҡаланың һәм төбәктәрҙең семинарҙарында, шиғри уҡыуҙарында һәм фестивалдәрендә ҡатнаша.
Изборск нығытмаһы
Тарихы
1581 йылда Изборск Стефан Батори ғәсғәрҙәре тарафынан алына. Килеп тыуған ҡаршылыҡтар ваҡытында крепость Лисовский Александр ғәскәрҙәренә ҡаршы тора, ә Төньяҡ һуғыштан һуң бик мөһим әһәмиәткә эйә була.
Иванников Александр Геннадьевич
Тормош юлы
Александр Иванников тере саҡта уның «Прообраз» (Дондағы Ростов, 1998), «Обратная перспектива» (Дондағы Ростов, 1998), «Освобождение слова» верлибрҙар (Дондағы Ростов, 2002) китаптары нәшер ителә.
Изборск нығытмаһы
Тарихы
XIX быуат урталарында крепоста тәртипһеҙлек хөкөм һөрә, һәм 1842 йылда ғына император Николай I бойороғо буйынса крепость урыны диуарҙарына ремонт яһала һәм яңы собор колокольняһы төҙөлә.
Иванников Александр Геннадьевич
Тормош юлы
Иванников китаптары «Час России» (М., Современник, 1988), «Антология русского верлибра» (М., Прометей, 1991) анталогияларында, «Ростовское время» (1988) коллектив йыйынтығында, «Ростовская Лира» (2007—2009) коллектив өс томлығында, «Дети РА», «Дон», «Ковчег» (Дондағы Ростов, 2005—2008, 2012), «Футурум-арт» журналдарында, өс авторҙың «Фрески смутного времени» (Дондағы Ростов, 2005) верлибрҙарында баҫыла.
Изборск нығытмаһы
Тарихы
Изборск нығытмаһы «Изборск» музей-ҡурсауығы составына инә һәм музей тикшереү объекты булып тора. Крепость территорияһында даими рәүештә өйрәнеү һәм реставрация эштәре бара.
Иванников Александр Геннадьевич
Тормош юлы
1974 йылдан алып Татьяна Ивановна Журавлёва (рәсәй шағирәһе Татьяна Крещенская) менән никахта Дондағы Ростовта йәшәй.
Изборск нығытмаһы
Нығытма
Беренсе таш нығытманың (XI—XII быуат) ике ҡапҡаһы бар: көнбайыш ҡапҡаһы - посад менән бәйләнеш өсөн ҡулланылған һәм көнсығыштағы пристань һәм алыш-биреш булған Городище куленә алып бара. Иҙән яғынан вал 6 метр бейеклеккә етә, ҡаланың танау өлөшөндәге таш диуары 3 метр киңлектә һәм 3 метр бейеклектә була. Вышка эргәһендә диуарҙа 0,8 метр киңлектәге һәм 1 метр бейеклектәге йәшерен тоннель була, ул тыштан плитняк менән ябылған була.
Иванников Александр Геннадьевич
Тормош юлы
Александр Иванниковтың вафатынан һуң уның ике томлыҡ «Ареал кириллик» һайланған шиғырҙар йыйынтығы, шулай уҡ «AD HONORES» өс томлыҡ шиғырҙары авторҙың һуңғы редакцияһында, «Избранное» китабы (проза, тәржемәләр, яңыртып яҙылғандары, хаттары) һәм «Живые заметки» китаптары нәшер ителә. «Ковчег»(2015, Ростов-на-Дону) журналында һәм «45-я параллель» альманахында шиғырҙары баҫыла.
Изборск нығытмаһы
Нығытма
1330-сы йылдарҙа яңы урынға күсерелгән икенсе нығытыу, көнсығыш диуарға тоташҡан берҙән-бер Лужковка манараһынан тыш, башта ағас нығытмаға эйә була. Уның тышҡы диаметры 9,5 метр тәшкил иткән һәм бейеклеге 13 метр булған йомро нигеҙенә эйә була. Уның стеналары һәм ике ҡатлы сводтары плитняк менән түшәлгән, сығыу юлы бура менән әйләндереп алынған һәм ҡойоға әйләндерелгән.
Һылтанмалар
Төркөм:Псков өлкәһе нығытмалары Төркөм:Алфавит буйынса нығытмалар Төркөм:Псков өлкәһе музейҙары
Малаяҙ (Йүрүҙән ҡушылдығы)
Малаяҙ — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Йүрүҙән йылғаһының һул ярына тамағынан 177 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ун шарт
10 шарт, תרי"ג מֶצְווֹת — йәһүдилектең һәм христианлыҡтың төп шарттары
1868 йыл
1868 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә.
Маликова Гүзәл Хәсән ҡыҙы
Маликова Гүзәл Хәсән ҡыҙы (8 ноябрь 1962 йыл) — башҡорт театр актёры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009).
Биографияһы
Гүзәл Хәсән ҡыҙы Маликова 1962 йылдың 8 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ ҡалаһында тыуған.
1987 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай һәм М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры труппаһына ҡабул ителә, әлеге көнгә тиклем шунда эшләй.
Фильмдәрҙәге ролдәре
«Ай ҡыҙы» нәфис фильмында Йәмилә роле (Ф. Бүләков сценарийы буйынса, режиссеры Ә. Нурмөхәмәтов).
Хәжәт
Хәжәт намаҙы — Аллаһы Тәғәләгә берәй маҡсатҡа өлгәшеүҙе һорап, доға ҡылыуҙан алда уҡыла торған намаҙ. Хажәт намаҙын дүрт рәҡәғәт итеп тә, ике рәҡәғәт итеп тә уҡыйҙар.
Намаҙҙы ҡылыу тәртибе
Хәжәт намаҙын, дүрт рәҡәғәт итеп уҡығанда, беренсе рәҡәғәттә «Фатиха» сүрәһе уҡыла һәм, уға ҡушып, «Аятел көрси» уҡыла. Аятел көрси — бер генә аят. Шуға күрә уны өс тапҡыр уҡыу тейешле.
Икенсе рәҡәғәттә «Ихлас» сүрәһе уҡыла. Ошо ике рәҡәғәт үтәлгәс, «Әттәхиәт» уҡыла.
Унан һуң, турайып баҫып, өсөнсө рәҡәғәт уҡыла. Был рәҡәғәттә «Фатиха» сүрәһенә «Фәләҡ» сүрәһе ҡушып уҡыла.
Унан һуң дүртенсе рәҡәғәт үтәлә. Был рәҡәғәттә «Фатиха» сүрәһенә «Ән-нәс» сүрәһе ҡушып уҡыла.
Ошонан һуң тағы «Әттәхийәт» һәм салауат уҡыла. Унан доға уҡыла. Мәҫәлән, «Раббәннә әәттинә фид-дүнъйәә хәсәнәтән үә фил-әхирәти хәсәнәтән үә ҡинәә ғәҙәбән-нәәр». Унан һуң, башҡа намаҙҙарҙағы кеүек, сәләм бирелә һәм сәләм доғаһы уҡыла.
Әҙәбиәт
Башҡортса дини календарь (2005 йыл). — Өфө: «Китап», 2004. 376 бит. ISBN5-295-03435-6
Дондағы Ростов
Дондағы Ростов (Ростов-на-Дону) — Ростов өлкәһе һәм Рәсәйҙең Көньяҡ федераль округының административ үҙәге. Ҡала Көнсығыш-Европа тигеҙлегенең көньяҡ-көнсығышында, Дон йылғаһы ярында, уның Азов диңгеҙенә ҡушылған ерененә 46 км юғарыраҡ урынлашҡан. Мәскәүгә тиклем алыҫлыҡ — 1076 км.
Халыҡ һаны — 1 109 835 кеше (2014), халҡы буйынса Рәсәй ҡалалары араһында унынсы урынды биләй. Көньяҡ федераль округ ҡалалары араһында 1-се урында тора (Дондағы Ростов, Волгоград, Краснодар, Әстерхан, Сочи).
Тарихы
Дондағы Ростовтың барлыҡҡа килгән ваҡыты 1749 йыл тип һанала, батшабикә Елизавета Петровнаның 1749 йылдың 15 декабрендәге грамотаһы буйынса нигеҙ һалына. Бынан һуң бында порт барлыҡҡа килә, ә 1761 йылда — хәрби Изге Димитрий Ростовский ҡәлғәһе төҙөлә башлай. Ҡулайлы географик урыны Ростовтың иҡтисади үҫешенә йоғонто яһай. Ҡаланың 100 йыллығында бында 15 мең кеше, ә инде XX быуатта 110 меңдән артыҡ кеше йәшәй.
Ростовтың иҡтисади үҫешенең нигеҙе — сауҙагәрлек булған. Шулай ҙа XX быуат башында бында йөҙҙән артыҡ предприятие булған. 1917 йылға тиклем Ростов ситкә тауар һатыу кимәле буйынса Рәсәйҙә өсөнсө урынды биләп торған. 1930 йылдар аҙағында халыҡ һаны һәм иҡтисади үҫеше буйынса Советтар Союзының иң эре ун ҡалалаһы иҫәбенә ингән.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында немец ғәсҡәрҙәре Ростовты ике тапҡыр алған: 1941 йылдың көҙөндә һәм 1942 йылдың йәйендә. Беренсе тапҡыр немец ғәскәрҙәре ҡаланы 1941 йылдың 17 ноябрендә баҫып алған, бер аҙнанан, 28 ноябрҙә, маршал С. К. Тимошенко командованиеһындағы совет ғәсҡәрҙәре ҡаланы азат иткән.
1942 йылдың 24 июлендә Ростовҡа вермахтың 17-се армияһы ингән. Оккупация осоронда нацистар тарафынан 40 меңдән ашыу кеше язаланған, 53 меңе көсләп Германияға ҡоллоҡҡа оҙатылған. 1943 йылдың 14 февралендә Дондағы Ростов немец ғәсҡәрҙәренән азат ителгән. Һуғыш ҡалаға ҙур зыян килтергән, 270 завод һәм фабриканың алтауһы ғына һаҡланып ҡалған. Театр биналары, институт, мәктәп һәм дауаханалар шартлатылған һәм яндырылған.
1970 йылда Дондағы Ростов СССР Юғары Советы Указына ярашлы Ленин ордены менән бүләкләнгән, 1982 йылда СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән I дәрәжәләге Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнгән. Бөйөк Ватан һуғышының 63-сө йыллығы алдынан Ростовҡа «Хәрби Дан ҡалаһы» тигән почетлы атама бирелгән.
Бөгөнгө Ростов — Рәсәйҙең иң эре мегаполистарының береһе, көньяҡ илдең сәйәсәти, иҡтисади, мәҙәни һәм фәнни үҙәге, мөһим транспорт магистраль узелы.
Административ бүленеш
Ҡала 8 районға бүленгән. <!--
Халҡы
Дондағы Ростов — халыҡ һаны буйынса Рәсәй ҡалалары араһында 10-сы, Көньяҡ Федераль округы һәм Ростов өлкәһе буйынса — 1-се урынды биләй.
Дондағы Ростовта 2014 йыл башына 1 млн 109,8 кеше йәшәгән, йәки өлкәнең 26,1 % халҡы.
Дондағы Ростовтың миллионлы кешеһе 1987 йылда тыуған.
Милли составы
1989 йылғы халыҡ иҫәбен алыу йомғағы буйынса ҡалала 106-нан артыҡ милләт йәшәгән.
==== 2010 йылға милли составы ==== Дондағы Ростов көньяҡ илдең, төрлө халыҡтарҙың күплеге буйынса, миллионлы ҡалалар араһында беренселекте биләй.
Урыҫтар араһынан 2005 кеше үҙҙәрен төп халыҡ казактар иҫәбенә индергәндәр.
Халыҡ һаны динамикаһы
Халыҡ һанының үҙгәреүе (мең кеше)
Райондар буйынса халыҡ һаны
(мең кеше)
Иҡтисады
thumb|240x240px |right| Лаша И. А. Э. Килем Йорттары Ҡаланың төп аэропорты «Рәсәй аэропорттары» холдингына инә («Ренова» составында). Хәҙерге ваҡытта төрөк Limak Holding менән ҡаланың яңы «Көнсығыш» аэропорты төҙөлә.
Театр
Ростов дәүләт музыка театры, рәсәйҙең көньяғындағы иң ҙур музыка театрҙарының береһе. Дондағы Ростов ҡалаһында урынлашҡан.
1931 йылдың ғинуарында ул дәүләт театры статусына эйә була. Был Советтар Союзында музыка сәнғәтендә һиҙелерлек эҙ ҡалдырған иң яҡшы оперетта театры була. 1999 йылдың сентябрендә театр яңы бинаға күсә. Яңы Ростов дәүләт музыка театры Рәсәйҙә ысын мәҙәни феномен була. Ул, үҙенең статусын үҙгәртеп, музыкаль театрҙың тулы хоҡуҡлы вариҫы булараҡ, бөгөн үҙ репертуарында опера, балет, оперетта, мюзикл, рок-опера, музыкаль новеллалар, иҫ киткес симфоник концерттар тота.
Дондағы Ростовтың академия драма йәштәр театры, элекке Ленин комсомолы исемендәге Ростов йәш тамашасылар театры. Ростов дәүләт ҡурсаҡ театры — дондағы Ростовта 1935 йылда нигеҙ һалынған ҡурсаҡ театры.
Яхина Әнисә Алтынтимер ҡыҙы
Яхина Әнисә Алтынтимер ҡыҙы (11 май 1952 йыл) — Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының нәфис һүҙ жанры артисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).
Биографияһы
Әнисә Алтынтимер ҡыҙы Яхина 1952 йылдың 11 майында Башҡорт АССР-ының Стәрлебаш районы Табылды ауылында тыуған.
Өфө дәүләт сәнғәт институты театр факультетының «Театр һәм кино артисы» бүлеген тамамлай. Үҙенең ижад юлын 1976 йылда Башҡорт дәүләт филармонияһында нәфис һүҙ жанры артисы булып башлай. Әнисә Яхина филармонияла һәм республика кимәлендә үткән бик күп концерттарҙың алып барыусыһы булараҡ сығыш яһай, эстрадала ла, музыкаль-әҙәби лекторийҙа ла берҙәй ныҡышмал эшләй. Аҙағыраҡ Әнисә Яхина Башҡорт дәүләт филармонияһының художество етәксеһе итеп тәғәйенләнә. Мәскәүҙә Башҡортостан Республикаһы көндәрен һәм башҡорт әҙәбиәте декадаларын, Татарстанда (Ҡазан) Башҡортостан әҙәбиәте һәм сәнғәте көндәрен үткәреүҙә ҡатнаша. 2002—2005 йылдарҙа Әнисә Алтынтимер ҡыҙы Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығының сәнғәт бүлеген етәкләй.
Мырҙаҡаев Әнәс Сабир улы
Мырҙаҡаев Әнәс Сабир улы (20 сентябрь 1935 йыл — 12 апрель 2009 йыл) — халыҡ оҫтаһы. Пермь крайының Пермь районы Башҡултай ауылындағы «Батыр торҡаһы» һәйкәле авторы.
Яхина Әнисә Алтынтимер ҡыҙы
Ижады
Әнисә Яхина Башҡортостандың халыҡ шағирҙары Мостай Кәрим, Рәми Ғарипов, Рафаэль Сафин, Әнғәм Атнабаев шиғырҙарына йөҙләгән концерт программалары — «Мин яратам һине, тормош», «Мин ғашиҡмын донъяға», Рауил Бикбаевтың «Халҡыма хат» һәм Абдулхаҡ Игебаевтың «Ер-әсә» поэмаларына әҙәби кисәләр үткәрә. Салауат Низаметдиновтың музыкаһына Башҡортостан Республикаһының милли симфоник оркестрына ҡушылып, Рәми Ғариповтың «Баш эйеү — 1937 йыл» поэмаһы буйынса монументаль поэтик представлениены башҡарыусы була. Концерт программалары менән республиканың барлыҡ ҡала һәм райондарын урап сығыуҙан тыш, Мәскәү, Санкт -Петербург ҡалаларында, Төмән, Ырымбур, Силәбе, Свердловск өлкәләрендә, Пермь крайында, Эстония, Ҡаҙағстан илдәрендә һәм Испания (1996) тамашасылары алдында сығыш яһай.
Ҡандалагөл
Ҡандалагөл — әүернә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.
Мырҙаҡаев Әнәс Сабир улы
Биографияһы
Әнәс Сабир улы Мырҙаҡаев 1935 йылдың 20 сентябрендә хәҙерге Пермь крайының Пермь районы Башҡултай ауылында тыуған.
Ҡандалагөл
Таралышы
Яҡынса 150 төрө билдәле, ер шарының арктик булмаған өлкәләрендә таралған. Башҡортостанда 5 төрө үҫә. Бер, ике йәки күп йыллыҡ үлән, бейеклеге 10—80 см.
Мырҙаҡаев Әнәс Сабир улы
Биографияһы
Тыуған ауылында ете синыф тамамлағандан һуң, һөнәрселек-техник училищеһында электр үткәргес линиялар — ЛЭП-тарҙа бейектә эшләүсе монтажник һөнәре ала.
Ҡандалагөл
Таралышы
Һыу ятҡылыҡтары ярҙарында, ҡалдауҙарҙа, ташландыҡ ерҙәрҙә, юл ситтәрендә, ҡоро далаларҙа үҫә. Сүп ҡандалагөлө республиканың бөтә биләмәһендә таралған, киң япраҡлы ҡандалагөл башлыса Башҡортостандың Урал алдында, итләс япраҡлы ҡандалагөл шулай уҡ. Хәйбулла районында, ҡуйы сәскәле ҡандалагөл һәм теҙмә ҡандалагөл Өфөлә, Өфө районында осрай.
Мырҙаҡаев Әнәс Сабир улы
Биографияһы
Атаһы Мырҙаҡаев Сабир Бөйөк Ватан һуғышы яландарында ятып ҡала. Утыҙ йыл уҙғас, улы Әнәс уның ерләнгән урынын Псков өлкәһендә барып таба. Шунда һәләк булған яугирҙарҙың туғандары һәм урындағы хакимиәт ярҙамында берлектә туғандар ҡәберлеген тәртипкә килтерәләр. Киләһе йылдан ул инде тимер йәбештереү конструкциялары тултырып барып төшә һәм ҡәбер һәйкәлен дә, ҡоймаһын да йүнәтеп ҡайта. Тулыһынса тәртипкә килтергәнсе ул бер нисә йыл Псковҡа барып йөрөй.
Ҡандалагөл
Ботаник яҙма
Һабаҡтары төҙ, ябай йәки тарбаҡлы. Япраҡтары йомортҡа, ланцет йәки таҫма формаһында, бөтөн ситле йәки теленмә, сиратлы, ултырма йәки япраҡты яртылаш уратып алған. Сәскәләре аҡ йәки һары төҫтә, һирәк йәки ҡуйы тәлгәштәргә йыйылған. Май—августа сәскә ата. Емеше — пәрҙәле бәләкәй ҡуҙаҡ, июль—сентябрҙә өлгөрә.
Файҙаланылыуы
Ҡандалагөл составында С, Е витаминдары, каротин, дуплаусы матдәләр, кумариндар, сапониндар, флавоноидтар һ.б. бар. Халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Баллы, инсектицид ҡый үләне. Киң япраҡлы Ҡ. — ашарға яраҡлы үҫемлек. Культурала сәсеүлек Ҡ. йәки кресс‑салатты ҡулланалар.
Мырҙаҡаев Әнәс Сабир улы
Биографияһы
1985 йылда Бөйөк Еңеүҙең 40 йыллығына ауылдың мәҙәниәт йортонан йыраҡ түгел Әнәс Сабир улы һуғыш шәһиттәренә бағышланған өс ҡалҡандан торған обелиск эшләй. Унда шәһиттәрҙең тулы исемлеге һәм ҡайҙа һәләк булғандары ырып яҙылған. Ауылдаштары уға материалдар алыша, яҙыуҙарҙы эшләшә.
1986 йылда Ә.С. Мырҙаҡаев «Россия» колхозы балыҡ үрсетеү быуаһы эшләтергә йыйынғанын белеп ҡала, етмәһә, шунда ҙур силос соҡоро ҡаҙып ҡуйған булалар. Ә был урын «Алтынтау» тип аталған боронғо археологик ҡомартҡы тип иғлан ителгән булған. Әнәс Сабир улы Көңгөр районынан 12 тонналыҡ эзбизташ һатып алып, шул урынға килтертеп ҡуя. Ташҡа «Алтынтау»ҙың тимер быуат археологик ҡомартҡыһы булғанын яҙҙырта. Колхоз үҙ ниәтенән баш тартырға мәжбүр була.
1992 йылда Башҡултай ауылына 400 йыл тула. Ә.С. Мырҙаҡаев был ваҡиғаға 4 йыл алдан әҙерләнә башлай. Ул батыр торҡаһына һәйкәлтөҙөргә була. Тутыҡмаҫ ҡоростан дүңгәләктәр ҡырҡып эшләй ул уны. Самородок-оҫта махсус белеме булмаған көйө юғары инженерлыҡ әҫәре тыуҙыра, яңғыҙы шул бөйөк эште атҡарып сыға, ваҡыты менән дә, аҡсаһы менән дә, тимер йәбештергәндәге зарарлы эш булыуы менән дә иҫәпләшеп тормай. Уға бит хатта «Новис» предприятиеһы станоксылары менән инженерҙары кәңәшләшергә килә торған булған.
Һәйкәл Алтынтауҙа урынлаштырылған. Торҡа өс аҫҡормаға урылаштырылған. Ул өс өлөштән — ике ҡолаҡты һәм маңлай менән танауҙы һаҡлаусы бүлкәттән тора. Маңлай өлөшөнә ғәрәпсә доға яҙылған.
Ауылдың шәжәрәһен төҙөү идеяһын да ул уйлап сығара һәм ауылдашы Фаил Кәрим улы Сәйҙәшевты Башҡортостан архивтарына барырға өгөтләй. Һәм Ф. К. Сәйҙәшев ошо изге эшкә башкөллө сума, һаман эҙләнеүен, документтарҙы өйрәнеүен дауам итә.
Ауыл зыяраты кәртәһе, ҡапҡаһын да сәнғәти итеп эшләп ҡуя Әнәс Сабир улы. Уның тирәләй ағастар ултырта. Уҡыусы балалар менән Тирмән йылғаһын таҙартырға ла йөрөй.
Автобус туҡталышындағы матур павильон да — уның эше.
Вафаты
Ул 2009 йылдың 12 апрелендә оҙайлы ауырыуҙан һуң вафат була. Тыуған ауылында ерләнгән
Ғаиләһе
Улы һәм ҡыҙы бар.
1869 йыл
1869 йыл — кесаҙна көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Бишҡайын (Дәүләкән районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кусуф
Намаҙҙы уҡыу тәртибе
Был намаҙ ике рәҡәғәттән тора.
Көсуф намаҙын яңғыҙ уҡымайҙар. Фәҡәт мәсеттә йәмәғәт менән уҡыла был намаҙ.
Аяҡ өҫтө торған саҡта имам оҙон сүрәләрҙе күп итеп уҡый. Имам был сүрәләрҙе эстән уҡый.
Ҡояштың нуры асылғанға тиклем (Ҡояш тотолоуы тамамланғанға ҡәҙәр) һәр кем, Ерҙәге бөтә тереклектең ғәжәп бер хәл кисереүенән ғибрәтләнеп, Аллаһты данлай, уны маҡтай, тәсбих әйтә.
Әҙәбиәт
Башҡортса дини календарь (2005 йыл). — Өфө: «Китап», 2004. 376 бит. ISBN5-295-03435-6
Акан (Нименьга ҡушылдығы)
Акан (Акано) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нименьга йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡаҙаҡ яҙмаһы
Ҡаҙаҡ яҙма теле өсөн төрлө системалар алфавиты ҡулланылған, хәҙерге заманда түбәндәге графикаларға нигеҙләнгән алфавиттар ҡулланыла:
Кириллица графикаһы
Кириллица ҡаҙаҡ алфавиты — Кириллица нигеҙендәге Ҡаҙағстанда һәм Монголияла ҡулланылған алфавит. Сарсен Аманжолович Аманжолов төҙөгән һәм 1940 йылда ҡабул ителгән был алфавитта 42 хәреф. 1951 йылдан Ӯӯ хәрефе Ұұ хәрефе менән алмаштырылған, шулай уҡ 1957 йылда Ёё хәрефе индерелгән. 1957 йылға саҡлы үҙенсәлекле ҡаҙаҡ хәрефтәре рус теленең хәрефтәренән һуң, алфавиттың аҙағында урынлашҡан булған.
Түбәндәге хәрефтәр алғы һәм артҡы рәт һуҙынҡыларының парын аңлата (шуға ярашлы, «нәҙек» йәки «тар» һәм «ҡаты» йәки «киң»):
І һәм Ы хәрефтәре боронғо славян хәрефтәренә оҡшаған хәрефтәрҙе аңлата (редуцированныйҙарҙың түбән төшөүенә тиклем) Ь һәм Ъ. Буква И хәрефе /ЫЙ/, /ІЙ/ псевдодифтонгтарын аңлата. У хәрефе белорус /Ў/-һына оҡшаған ижекһеҙ өндө аңлата, һәм /ҰЎ/, /ҮЎ/, /ЫЎ/, /ІЎ/ псевдодифтонгтары. Ю һәм Я хәрефтәре лә псевдодифтонгтар: (/ЙҮ/, /ЙҰ/, /ЙҮЎ/, /ЙҰЎ/ и /ЙА/, /ЙӘ/), сөнки улар составына ингән өндәр төрлө морфемаларға ҡарай (мәҫәлән, ою һүҙенең орфографик формаһында — киҫеү, /ОЙҰЎ/, бында /ОЙ/- — тамыр, а -/ҰЎ/ — ҡылымдың формаһы аффиксы). Г һәм К хәрефтәре эргәһендә фәҡәт алғы рәт һуҙынҡы хәрефтәре генә осрағанлыҡтан, Ғ һәм Қ хәрефтәре Г һәм К хәрефтәренең позицион аллофондарын бирә, ә Ғ һәм Қ эргәһендә — фәҡәт артҡы рәт һуҙынҡылары. Щ хәрефе икеләтә Ш-ны аңлата һәм, үҙләштермәләрҙән тыш, орфографик яҡтан ҡулланыла, шулай уҡ ащы, тұщы, кеще ([АШШЫ], [ТҰШШЫ], [КЕШШЕ] һымаҡ әйтелгәндәре) һүҙҙәрендә һәм.
Төп ҡаҙаҡ һүҙҙәрендә В, Ё, Ф, Ц, Ч, Ъ, Ь, Э хәрефтәре ҡулланылмай. Буквы Ё, Ц, Ч, Ъ, Ь, Э хәрефтәре бары тик рус орфографияһы ҡағиҙәләренә ярашлы яҙылған рус теленән алынған һәм рус теле аша үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә ҡулланыла.
Һүҙҙең абсолют башында Е өнө дифтонгоид һымаҡ әйтелә. Һүҙҙең абсолют башында О һәм Ө улар и  дифтонгоидтар һымаҡ әйтелеүе мөмкин. Л- йәки Р- хәрефтәренә башланған һүҙҙәрҙә, шулай уҡ һүҙ башында тартынҡылар тар әйтеләгән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә І һәм Ы протетик өндәре (мәҫәлән лақ — кәзә бәрәсе [ЫЛАҚ] тип әйтелә, шкаф — шкаф [ІШКӘП] тип әйтелә. Һуҙынҡылар араһындағы позицияла К һәм Қ (шул иҫәптән Й) төп һүҙҙәрҙә, ҡағиҙә булараҡ, яңғырауланалар (мәҫәлән, айқай — ҡысҡырыу [АЙҒАЙ] тип әйтелә, ләкин исемдән барлыҡҡа килгән ҡылым айғайлау — ҡысҡырырға тип яҙыла). -стан менән яҙылған ил атамаларының үҙенә бер осрағын билдәләр кәрәк: мәҫәлән, Қазақстан, Өзбекстан протетик һуҙынҡы ҡыҫтырылып, [ҚАЗАҒЫСТАН], [ӨЗБЕГІСТАН] тип әйтелә, ләкин Пәкістан интервокаль яңғырауланмайса әйтелә. Б һәм П алдында торған Н һәм Ң хәрефтәре [М] тип әйтелә, мәҫәлән жаңбыр (ямғыр) — [ЖАМБЫР], сенбі (шәмбе) — [СЕМБІ]. Х хәрефе йәнле һөйләү телендә [ Қ ] тип әйтелә. Һуҙынҡы придыхательный өндө аңлатҡан Һ хәрефе ғәрәп-фарсы үҙләштермәләрендә һәм йыш ҡына һаңғырау [Х] йәки [Қ] кеүек әйтелә.
Баҫым гел тиерлек иң һуңғы ижеккә төшкәнлектән, ул яҙыуҙа күрһәтелмәй.
Кодировкалар
Юникод ярҙам иткән операцион системалар һәм текст редакторҙары булмаған саҡтан башлап, клавиатурала ҡаҙаҡ шрифтын йыйыу йыш ҡына, ҡаҙаҡ алфавитының 8-битный кодировкалары проблемалары менән бәйле, бик уңайһыҙ ине һәм система кимәлендә стандарт компьютер шрифттары булмағанлыҡтан, хупланмай ине. Шуның менән бәйле, ҡаҙаҡ кириллицаһының 20-нән ашыу 8-битлы кодировка варианты тәҡдим ителде.
8-битлы (бер байтлы) кодировкаларҙың шуға ярашлы дәүләт стандарттары ҡабул ителде: DOS (бер байтлы код битенең модификацияһы — CP866) өсөн СТ РК 920-91 һәм Microsoft Windows (бер байтлы код битенең модификацияһы Windows-1251 өсөн СТ РК 1048—2002, ул 2006 йылда IANA KZ-1048 атамаһы менән теркәлгән ).
Клавиатурала хәрефтәрҙең урынлашыуы
Ҡаҙаҡ клавиатураһы рус машина баҫмаһы урынлашыуына нигеҙләнеп төҙөлгән (ҡаҙаҡ машина яҙыуы урынлашыуында символдар позицияһы иң һуңғы компьютерҙыҡынан байтаҡ айырылған) һәм РСТ КазССР 903-90 стандарты менән нығытылған. Ул Юникодты хуплаусы операцион системалар аша: Windows NT 5.0 версияһынан башлап һәм GNU/Linux тәьмин ителә.
Үҙенсәлекле ҡаҙаҡ хәрефтәре (башҡорт хәрефтәре кеүек) төп цифрлы диапазонда урынлашҡан. Шуның арҡаһында стандарт урынлаштырыуҙа таралған хәреф булмаған символдарға, шулай уҡ Ё хәрефенә урын табылмаған. /, *, —, + цифрҙарын һәм символдарын индереү өсөн ярҙамсы цифрлы тастатура (клавиатураның өҫтәмә зонаһы) ҡулланыла, шулай уҡ (уныһы булмаған хәлдә, мәҫәлән, ноутбук йә нетбуктарҙа йәки башҡа компакт клавиатураларҙа) йә ру, йә инглиз клавиатураһы урынлашыуы ҡулланыла.
Латин графикаһы
Латин графикаһы нигеҙендә ҡаҙаҡ алфавиты — 2017 йылдың 9 октябрендә ҡаҙаҡ алфавитының латиницаға күсеү проекты тәҡдим ителгән. Ҡаҙағстан президентының 2017 йылдың 26 октябрь Указы менән был алфавит рәсми рәүештә раҫланған. 2018 йылдың 19 февралендә был указға үҙгәрештәр индерелгән в части алфавита. Алфавиттың грамматологик принциптары хәҙерге көндә ҡулланышта булған латин хәрефле ҡарағалпаҡ яҙмаһына оҡшаған. Кириллицанан латин графикаһына күсерелгән ҡаҙаҡ теленең яңы алфавитт 2017—2025 йылдарҙа тормошҡа ашырыу планлаштырыла<ref name="decree" /
Ғәрәп графикаһы
Ғәрәп графикаһына нигеҙләнгән ҡаҙаҡ алфавиты — 29 хәрефтән һәм бер  — «Хәмзә» билдәһенән тора, ул билдә ҡаҙаҡ яҙмаһында, рус кириллицаһында кеүек, нәҙек йә ҡалын тигән функцияларҙы иҫкә төшөрөүсе модифицирующий символ сифатында ҡулланыла. Хәмзә һүҙ башына (уңдан), бөтә һүҙҙә «нәҙек» (тар) һуҙынҡылар барлығын белдереүсе (төрки телдәрҙәге сингармонизм күренеше) маркер урынына ҡуйыла; /Е/ (үҙенән-үҙе «нәҙек») Е фонемаһын аңлатҡан хәрефтәре фәҡәт «нәҙек» һуҙынҡылар менән яраҡлашҡан /Г/ һәм /К/ хәрефтәренән тыш. Фарсы стилендәге ғәрәп алфавиты нигеҙендәге яҙылыштар - Глифы. Яҙыу йүнәлеше уңдан һулға.
Мең йылдан ашыу консонант яҙыу (абджадом) булған, йәғни яҙыуҙа башлыса тартынҡылар ғына билдәләнгән, ҡайһы бер һуҙынҡылар matres lectionis алымы менән бирелгән. Ҡаҙаҡ фонетикаһын иҫәпкә алып, һуҙынҡыларҙы дөрөҫ биреү маҡсатында, 1924 йылда үҙгәртелгән. Проектты Әхмәт Байтурсынов әҙерләгән һәм  — асыҡ яҙыу (шулай уҡ  — «яңы орфография») тип аталған. 1929 йылда латиница, яңәлиф, менән алмаштырылған.
Хәҙерге ваҡытта уны Ҡытайҙа, Паҡстанда, Афғанстанда, Иранда һәм Яҡын Көнсығыштың башҡа илдәрендә йәшәүсе ғәрәп яҙмаһында яҙыусы халыҡ ҡуллана.
Миссионерҙар кириллицаһы (XIX б. аҙағы — XX б. башы)
Реформаға тиклемге рус алфавиты графемалары номенклатураһына нигеҙләнгән кирилл алфавиттарының береһен XIX быуатта Ибрай Алтынсарин эшләгән. Православие миссионерҙары, дини баҫмалар һәм «русско-туземный» тип аталған мәктәптәр өсөн, кириллицаға нигеҙләнеп, үҙенсәлекле лигатурлы һәм диакритизированный символдар индереп, ҡаҙаҡ «миссионер» әлифбаһы төҙөгән. «Миссионерский алфавит» 1917 йылға саҡлы сикләнеп ҡулланылған.
«Яңәлиф» Латиницаһы (1929-40 йй.)
Ҡаҙаҡ ССР-ы Үҙәк башҡарма комитеты эргәһендәге яңы алфавит буйынса Комитеты тарафынан латиницаға нигеҙләнгән «Берҙәм Төрөк Алфавиты» (Яңәлиф йәки Жаңәліп) булдырылған.
1929 йыл версияһы
Алфавиттың бирелгән версияһы рәсми рәүештә 1929 йылдан 1938 йылға саҡлы ҡулланылған.
Латиницаны индереүгә 1929 йылдан 1931 йылға саҡлы сығып килгән «Жаршы» («Глашатай») журналы (тәүге редакторы — М. Ҡәйүмов) ярҙам иткән. Журналда латин алфавитын ғәмәлгә индереү буйынса методик тәҡдимдәр һәм консультациялар бирелгән. «Жаршы» биттәрендә шулай уҡ ижтимағи-сәйәси тормош өлкәһенә бағышланған тәнҡит һәм бәхәскә ҡоролған дискуссионные мәҡәләләр баҫылған.
Түбәндә һуңғы, 1938 йылғы, версия тәҡдим ителә.
1938 йылғы версия
Башта ҡулланылған хәрефтәрҙең һәм орфографияның байтаҡ үҙгәреүенә килтергән өс яңы хәреф индерелгән. Үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе бирер өсөн Ff һәм Xx хәрефтәре өҫтәлгән, һуңғыһы кириллицала /Х/ фонемаһын аңлата, ә латин Hh-һы, кириллицалағы кеүек, яңғырау /Һ/-ны аңлата. Uu хәрефе Ūū хәрефенә алмаштырылған, ә элекке Uu IV һәм ЬV  псевдодифтонгтарын, шулай уҡ элекке версиянан ижекһеҙ Vv (/Ў/)-не һәм үҙләштерелгәндәрҙән рус У-һын аңлата башлаған. V хәрефе менән үҙләштерелгәндәрҙән рус В-һын бирә башлағандар. Ii латин хәрефе, шуға ярашлы, IJ һәм ЬJ псевдодифтонгтарын, шулай уҡ элекке версиянан ижекһеҙ Jj (/Й/) һәм үҙләштерелгәндәрҙән рус И-һен аңлата. Буква Jj хәрефе йотты билдәләүҙән туҡтай һәм элекке  Ii-не алмаштыра.
1938 йылда баҫыоып сыҡҡан Әлифбала, изменился порядок букв в алфавитта хәрефтәрҙең урынлашыу тәртибе үҙгәрә, рус алфавитындағы тәртипкә оҡшай башлаған.
Төбәктәрҙәге матбуғаттың шрифт наборында яңы индерелгән хәрефтәр булмағанлыҡтан йыш ҡына уларға график яҡтан оҡшаған суррогат хәрефтәр ҡулланылған, мәҫәлән, Çç урынына, аҫтан өтөр ҡуйып, Cc яҙылған, Ūū урынына латин наборынан Ŭŭ йәки хатта кириллицанан Йй һ. б. ҡулланылған. Шуны билдәләр кәрәк, гәзиттең бер үк битендә, шрифҡа йә кеглгә бәйле, штатлы хәрефтәр менән суррогат хәрефтәр ҙә килеүе мөмкин булған. 1938 йылғы версия бары тик ике йыл ғына, 1940 йылда кириллица менән алмашынғанға тиклем, бары тик ике йыл ғына ҡулланылып ҡалған.
Пиньин Латиницаһы (1964-84 йй.)
1950-се йылдарҙа Ҡытай Халыҡ Республикаһында йәшәгән ҡаҙаҡтарҙың яҙмаһын совет кириллицаһына оҡшаған графикаға күсереү мәсьәләһе ҡаралған. Әммә, совет-ҡытай мөнәсәбәттәренең насарайыуы арҡаһында, моғайын, был проект тормошҡа ашырылмай ҡалған. Ахырҙа ҡаҙаҡ яҙмаһын Үҙәк хөкүмәт бойороғо менән 1950-се йылдарҙа уҡ эшләнгән ҡытай латиницаһы варианты булған пиньинь нигеҙендәге латиницаға күсереү ҡарар ителгән.
Был алфавит рәсми рәүештә 1964—84 йй. ҡулланылған һәм тергеҙелгән ғәрәп алфавитына урынын биргән. Әммә әлеге көндә лә фәндә, технология өлкәһендә, документтар һәм материалдарҙа ла ҡулланыла.
Хәҙерге заманда яҙыу реформалау проекттары
1990-сы йылдар башында яҙманы реформалауҙың төрлө варианттары тәҡдим ителгән:
Ахырҙа реформа буйынса бөтә һайлау алдына ҡуйған: йә кириллицаны үҙгәрешһеҙ ҡалдырыу, йә латиницаға күсеү. 2007 йылда Ҡаҙағстан Республикаһы МОН-ының фән Комитеты эшсе төркөмө тарафынан «Ҡаҙаҡ яҙмаһының латин графикаһына күсеүе тураһында» тигән алғы предварительная аналитик әҙерләнгән.
2017 йылда ҡаҙаҡ теленең алфавитын кириллицанан  латин графикаһына күсереү
2017 йылдың 12 апрелендә Ҡаҙағстан Республикаһы президенты Нурсолтан Назарбаев, ғалимдар һәм йәмәғәтселектең бөтә вәкилдәре менән тығыҙ бәйләнештә, 2017 йылдың аҙағына яңы ҡаҙаҡ алфавиты һәм графикаһының берҙәм стандартын ҡабул итеү кәрәклеген билдәләне, шуның менән кириллицанан баш тартыуҙың һәм  латиницаны ҡулланыуға күсеүҙең әүҙем фазаһын.
2017 йылғы латиницаның тәүге версияһы
2017 йылдың 11 сентябрендә латиница нигеҙендә эшләнгән яңы алфавит проекты тәҡдим ителгән. Проект алфавита насчитывал 25 букв и 8 диграфов: A a, Ae ae, B b, C c, Ch ch, D d, E e, F f, G g, Gh gh, H h, I i, J j, K k, L l, M m, N n, Ng ng, O o, Oe oe, P p, Q q, R r, S s, Sh sh, T t, U u, Ue ue, V v, W w, Y y, Z z, Zh zh.
2017 йылдың 26 октябре указы
2017 йылдың 26 октябрендә Нурсолтан Назарбаев «О переводе алфавита казахского языка с кириллицы на латинскую графику» тигән 569-сы һанлы указға ҡул ҡуйған. Был Указға өҫтәмә итеп ҡаҙаҡ теленең латин графикаһына таянған раҫланған варианты ла булманы. 19 февраля 2018 года в этот указ были внесены изменения в части приложения к нему.
Дәүләт стандарты буйынса латиница ГОСТ
Действующим в Республике Казахстан межгосударственным стандартом ГОСТ 7.79-2000, являющимся аутентичным текстом ISO 9:1995, предусматривается транслитерация по системам А (диакритики) и Б (буквосочетания).
Чумук
Чумук — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 237 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Ҡаҙаҡ яҙмаһы
Дәүләт стандарты буйынса латиница ГОСТ
В стандарте имелось указание: Системы транслитерации с использованием буквосочетаний для неславянских языков должны быть установлены отдельными (национальными) стандартами.
Чумук
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Ҡаҙаҡ яҙмаһы
Дәүләт стандарты буйынса латиница ГОСТ
Однако в Казахстане так и не был принят соответствующий национальный стандарт по правилам транслитерации казахского кирилловского письма буквами латинского алфавита с использованием буквосочетаний (система Б). Әммә тейешле ҡағиҙәләр буйынса түгел, архангельск һәм ҡаҙағстан латин алфавиты хәрефтәре менән яҙып башҡорттарҙа ҡулланылған ҡаҙаҡ милли стандарттары ҡабул ителгән буквосочетание (системаһы Б.).
Чумук
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡаҙаҡ яҙмаһы
QazAqparat латиницаһы
С 2004 года государственное информационное агентство «QazAqparat», для обеспечения понимания зарубежной диаспорой новостных лент, впервые ввело систему транслитерации казахской кириллицы на латиницу на основе проекта Абдуали Кайдара, который в свою очередь основывался на проекте ОТА. Использована номенклатура символов имеющихся в турецкой кодовой странице Windows-1254 (ISO 8859-9). В настоящее время широко используется интернет-ресурсами государственных учреждений и организаций.
Ҡаҙаҡ-рус ғәмәли практик транскрипция
В зависимости от наличия фонетических изменений в казахских топонимах, адаптированных русским языком, можно выделить четыре группы:
Миҫал
Статья 1 «Всеобщей декларации прав человека»:
Хөсөф
Хөсөф намаҙы (хөсуф намаҙы) (خسوف — ай тотолоу) — көсуф намаҙы кеүек үк, күк есеменә мөнәсәбәтле намаҙ. Әммә был намаҙ (хөсуф намаҙы) ай тотолған ваҡытта уҡыла. Ике рәҡәғәттән торған намаҙ.
Көсуф намаҙынан айырмалы рәүештә, хөсуф намаҙы мәсеттә түгел, ә өйҙә (мәсеттән башҡа урында) һәр кем үҙ алдына (йәғни яңғыҙы) уҡый.
Әҙәбиәт
Башҡортса дини календарь (2005 йыл). — Өфө: «Китап», 2004. 376 бит. ISBN5-295-03435-6
Абсатарова Гүзәл Рәшит ҡыҙы
Абсатарова Гүзәл Рәшит ҡыҙы (1 октябрь 1957 йыл) — бейеүсе, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1998), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1989) артисы.
Биографияһы
Гүзәл Рәшит ҡыҙы Абсатарова 1957 йылдың 1 октябренда Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы лә тыуған.
Вокы-Рап-Егун
Вокы-Рап-Егун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ингу-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.
Абсатарова Гүзәл Рәшит ҡыҙы
Биографияһы
1996 йылда Рәсәй театр сәнғәте Академияһын (педагогтары Е. П. Валукин һәм Л. М. Таланкина) тамамлай. 1973 йылдан — Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы, ә 1991 йылдан — педагог-репетиторы. 2004 йылдан Көнсығыш экономик-гуманитар академияла, ә 2008 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡыта.
Бейеү партиялары
«Азамат», «Арагон хотаһы», «Бөрйән ҡыҙҙары» («Бурзяночки»), «Дуҫлыҡ» («Дружба»), «Ете кыҙ», «Заһиҙә» (ҡара «Мөғлифә»), «Ҡумыҙ менән бейеү» («Танец с кубызом») һәм башҡалар.
Вокы-Рап-Егун
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Анкудин-Йоль
Анкудин-Йоль (Анкудин-Ёль) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Инта йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Жуков Георгий Константинович
Жуков Георгий Константинович (1 декабрь 1896 йыл — 18 июнь 1974 йыл) — СССР полководецы. Советтар Союзы Маршалы. 1955—1957 йылдарҙа СССР-ҙың обороны министры. Дүрт тапҡыр Советтар Союзы Геройы, ике «Еңеү» ордены кавалеры. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа халыҡ араһында «Еңеү Маршалы» исемен ала
Бөйөк Ватан һуғышы барышында бер-бер артлы Генераль штаб етәксеһе, фронт командующийы, Юғары Баш командаующий ставкаһы ағзаһы, Юғары Баш Командаующий  урынбаҫары вазифаларын биләй. Һуғыштан һуң ҡоро ер ғәскәрҙәренең Баш командующийы була. Тәүҙә Одесса, аҙаҡ Урал хәрби округтарына етәкселек итә. И. В. Сталин вафат булғас, СССР оборона министрының беренсе урынбаҫары була. 1955 йылдан 1957 йылға тиклем — СССР-ҙың оборона министры. 1957 йылда КПСС Үҙәк Комитеты составынан сығарыла. Армияла биләгән бөтә вазифаларынан алына. 1958 йылда отставкаға ебәрелә.
Биографияһының башы һәм Граждандар һуғышы
Гео́ргий Константи́нович Жу́ков Рәсәй империяһының Калуга губернаһы Малоярославец өйәҙе Стрелковка ауылында крәҫтиән Константина Артемьевича Жукова (1844—1921 ғәиләһендә тыуған, рус.).
1915 йылдың 7 авгусында Малоярославецта армияға саҡырыла. Кавалерияға эләгеп, унтер-офицерлыҡҡа уҡып сыға.
1916 йылдың август аҙағында 10-сы Новгород драгун полкы составында (Беренсе Бөтә донъя һуғышы) Көньяҡ-көнсығыш фронтҡа эләгә. Немец офицерын эләктергән өсөн 4-се дәрәжә Георгий тәреһе менән бүләкләнә.
Октябрҙә ҡаты контузия ала. Шунан һуң, ишетеү һәләтлеген күпмелер юғалтҡанлыҡтан, кавалерия полкына запасҡа ебәрелә. Алған яралары өсөн 3-сө дәрәжә Георгий тәреһе менән бүләкләнә.
1917 йылдың декабрендә эскадронды таратҡандан һуң Мәскәүгә ҡайта. Унан һуң, тыуған ауылына, ата-әсәһе янына кайта. Унда оҙаҡ ҡына тиф менән сирләй.
Ҡыҙыл армия сафында 1918 йылдың   авгусынан. 1919 йылдың 1 мартында   РКП(б)-ға ағза булып керә. Граждандандар һуғышы мәлендә ҡыҙылармеец Георгий Жуков Көнсығыш,  Көнбайыш  һәм   Көньяҡ  фронттарҙа   урал казактарына  ҡаршы, Царицын  янында  Деникин  һәм  Врангель  ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша.
1919 йылдың май-июнендә  Мәскәү кавалерия дивизияһы составында   Уралда   Шипово  станцияһы янында  казактарға ҡаршы һуғыштарҙа ҡатнаша.
Шул уҡ йылдың июнь-авгусында  Уральск  өсөн,   Владимировка  станцияһы  һәм   Николаевск  ҡалаһы янындағы һуғыштарҙа ҡатнашырға тура килә.
1920 йылдың көҙөндә Рязань кавалерия курсын тамамлап  взвод, унан һуң эскадрон  командиры булып китә. 1920 йылдың авгусында Улагай десанты  менән  Екатеринодар  янында  һуғыштарҙа ҡатнаша.
1920 йылдың декабры — 1921 йылдың август айҙарында Тамбовщинала крәҫтиәндәр инҡилабын баҫтырыуҙа ҡатнаша.
1922 йылда Антонов инҡилабын баҫтырыуҙа ҡатнашҡан өсөн  Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән  бүләкләнә.
Орден юллағанда документтарҙа ошолай тиелә: ''« 1921 йылдың 5  мартында  Тамбов губернаһының  Вязовая Почта  ауылы янында  дошмандың  1500—2000  ҡылыс менән һөжүм итеүенә ҡарамаҫтан, ул эскадроны  менән   7   сәғәт  буйына  уларға ҡаршы   тора. Унан контратакаға күсеп, алты тапҡыр ҡул һуғышына инеп  дошманды тар-мар итә»''.
Полк командирынан алып дивизия командирына тиклем (1923—1939)
1923 йылдың майы аҙағынан Жуков  7-се  Самара  кавалерия дивизияһының 39-сы полкы  командиры  итеп  тәғәйенләнә.
Ә 1924 йылда юғары  кавалерия  мәктәбенә уҡырға  ебәрелә.
1925 йылда  Ленинградта  команда составын  камиллаштырыу  буйынса кавалерия курстарын  тамамлай. Унан 42-се  кавалерия  полкы  командиры  М. Савельев, 37-се Астрахан полкының эскадрон  командиры  Н. Рыбалкин һәм  Г. К. Жуков  хеҙмәт иткән  ерҙәре  Минскиға  поезға ултырмай, һыбай ҡайтып төшәләр.
Витебск, Орша һәм  Борисов  аша  963 километрға һуҙылған  юлды  7 тәүлектә үтәләр. Был арауыҡ эседә аттар  8 - 12 килограмға,  ә  үҙҙәре  5—6 килограмға  ябыға. Өсөһө лә командование  тарафынан  рәхмәт  һүҙе  һәм  дәүләт  премияһы ала.
1926 йылдан 5  йыл буйы Белорус дәүләт   университетында   хәрби хеҙмәткә саҡырылыусылар  өсөн әҙерлек курстары  алып бара.
1929 йылда РККА-ның юғары  етәкселеге  өсөн  ойошторолған  курстарҙы  үтеп  ҡайта. 1930 йылдың майынан  бер йыл тирәһе  командиры  Рокоссовский  булған  7-се  Самара  кавдивизияһының  2-се бригадаһы менән  етәкселек итә.
РККА кавалерияһы  инспекторы  ярҙамсыһынан,  4-се  кавалерия  дивизияһы (1933—1937),  3-сө  һәм  6-сы  кавалерия  корпустары  командиры,  1938  йылдың  июленән  — Көнбайыш махсус хәрби округы командующийы   урынбаҫары дәрәжәһенә тиклем  күтәрелә.
Репрессиялар осоронда, партия  конференцияһында, Жуковты,  3-сө  кавалерия корпусы командиры булараҡ,  «халыҡ  дошмандарын  айырмауҙа »  һәм  «сәйәси күрәшлектә»  ғәйепләйҙәр.
Был турала  Жуков   Сталин  һәм  Ворошилов исеменә атап телеграмма ебәрә. Телеграммаға яуап ала алмаһа ла, башҡаса уны  борсомайҙар.
Ҡыҙыл Армияның  20  йыллығы  алдынан  (1938 йылдың  22 февраленән  приказ НКО № 0170/п )  «мәленән  алда  һәм  сират  көтөп тормайынса »  комбриг  Г. К. Жуковҡа  комдив  дәрәжәһе  бирелә.
Халхин-Гол
1939 йылдың июненән,  Жуков,  Монгол Халыҡ   Республикаһы  биләмәһендә  РККА-ның 57-се махсус армия  корпусы  командующийы.
1939  йылдың   майынан,  Монголия   биләмәһендәге   совет-япон   конфликт  районына   « инспекция»  менән ебәрелә. Шул уҡ йылдың   июнендә  57-се махсус корпус  менән   етәкселек итә башлай. Аҙаҡ корпус Беренсе армия  төркөмө итеп йәйелдерелә.
1939 йылдың 5 июненән   РККА командованиеһы  тарафынан  2 ранг командармы Г. М. Штерн етәкселегендә  ғәскәрҙең  фронт (Чита) төркөмө  булдырыла.
Төркөм составына  1-се   һәм   2-се  айырым Ҡыҙыл байраҡлы  армиялар,  Байкал аръяғы хәрби  округы  ғәскәрҙәре  һәм  57-се  махсус  корпус  керә( корпус командиры Николай Фекленко).
1939 йылдың 11 июненән    Сталин  ризалығы   һәм   СССР оборонаһы  Халыҡ комиссары  Ворошилов Климент Ефремович  тәҡдиме  менән  Монголиялағы  57-се махсус   корпусҡа  командующий   итеп  комдив Жуков  тәғәйенләнә.
12 июндә Фекленко Мәскәүгә телеграф аша: «Командование Корпус менән етәкселек итеүҙе   комдив Жуковҡа тапшырҙым»  тип  хәбәр ебәрә.
1939 йылдың 19 июненән   ( СССР оборона Наркомы приказы  № 0029 ), 57-се  махсус  корпус  комдив   Жуков  етәкселегендәге   Беренсе  армия төркөмө итеп  үҙгәртелә  һәм  туранан-тура оборонаның  Халыҡ комиссариатына   буйһона   (төркөмдең хәрби советы ағзаһы, дивизия комиссары Никишов Дмитрий Никитич,  штаб начальнигы  комбриг Богданов Михаил Андреевич).
Конфликтлы районда  совет  һәм  монгол   ғәскәрҙәренең үҙ-ара хәрәкәттәрен   көйләү,  тылды тәъмин итеү  2-го ранг командармы Г. М. Штерн етәкселек  иткән фронт  төркөмөнә  йөкмәтелә. Ул 1938  йылда  япон  агрессорҙары  менән |Хәсән  күле янындағы бәрелештәрҙә тәжрибә туплап өлгөргән була.
Ваҡыты менән ғәскәр менән эш итеү, тактик мәсъәләләр буйынса  Штерн  һәм   Жуков   араһында бәхәстәр һәм   фекер айырмалары килеп сыға. Шулай ҙа, һәр саҡ үҙ-ара килешеп  уртаҡ  ҡарарға килә алалар..
Хәрби совет төркөмөнә  ағза итеп   дивизион комиссары Николай Бирюков,  штаб етәксеһе итеп  комдив М. А. Кузнецов тәғәйенләнә. Һуғыш барған райондарҙағы монгол  ғәскәрҙәре менән    маршал Хорлогийн Чойбалсан  етәкселек итә.
Корпус менән етәкселекте ҡулына алыу менән  Жуков йәһәт кенә эшкә тотона. Башта ул   корпус  штабын   Улан-Баторҙан   Тамцак-Булакка,  бер аҙҙан япон ғәскәрҙәренә  ҡаршы  торған  һыҙатҡа,  Хамар-Даба  тауына күсерә.
Ер өҫтө ғәскәрҙәре биләгән ерҙәр эргәһендә аэродромдар төҙөргә фарман  бирә. Үҙ-ара бәйләнештәрҙе яйға  һала.
Совет ғәскәрҙәре төркөмө япондарҙың  6-сы  армияһын һан буйынса икеләтә,  танктар буйынса  өсләтә күберәк булһалар ҙа,  Жуков  ғәскәр  эсендә тәртипте  нығыта: аңлата, өйрәтә, ышандыра, фарман бирә, урыны менән  яуапҡа  тарттыра.
Июль башында япондар  артиллерия ышығында   пехотаның ҙур көстәре менән һөжүм башлай. Халхин-Голдың көнсығыш ярындағы совет-монгол төркөмөн уратып алып юҡ итергә ынтыла. Төп һуғыш хәрәкәттәре Баин-Цаган тауы эргәһендәге райондарҙа бара һәм өс тәүлек дауамында бара.
Ғәҙәти булмаған һуғыш алымдары һәм әүҙем  итеү арҡаһында  1-се  армия төркөмө  һөжүмде уңышлы кире ҡаға,  оборонаны нығыта һәм  ғәскәрҙәрҙе тәъмин итеүҙе яйға һала. Һауала һиҙелерлек өҫтөнлөккә ирешә.
1939 йылдың 31 июлендә Жуковҡа сираттағы хәрби исем   бирелә һәм  комкор дәрәжәһенә күтәрелә. Ҡайһы бер ҡытыршылыҡтар булғанда ла, уның һуғыш алымдары уңышлы  тип табыла. Халхин-Голда совет ғәскәрҙәренең тотороҡло  хәлен һаҡлап ҡала..
1939 йылдың 20—31 авгусы  араһында  Жуков  Богданов  менән берлектә     Халхин-Гол эргәһендә генералКомацубараның япон ғәскәрҙәрен уратып алып тар-мар  итә.
''Ғәҙәттә Жуков исемен  1939 йылдың август аҙағы  - совет ғәскәрҙәренең һөжүмгә күсеп, конфликт тамамланыуҙың аҙағы менән генә бәйләйҙәр. Ысынбарлыҡта уға өс ай буйы бындағы ғәскәрҙе тәрән кризистан сығарыу өсөн күп көс һалырға тура  килә. Ҡатмарлы комбинациялар яһап, көс тупларға, япондарҙың һөжүмен кире ҡағырға, уңышлы ҡамап алып, тар-мар итеүгә өлгәшә.''
РККА практикаһында тәүгә Халхин-Голда  Жуков  тарафынан    танк,  мотобронялы  һәм   авиация подразделениеләре  киң ҡулланылып  әүҙем оборона,  дошманды ҡамап алып юҡ итеү  ойошторола.
Һуғыш барышында совет  ғәскәрҙәренән  23 225 һәләк була, яралана, хәбәрһеҙ  юғала..
Был һуғыш  операцияһы өсөн  комкор Жуковҡа Советтар Союзы  геройы исеме  (28 август 1939 й., Алтын йондоҙ № 435) һәм  МХР - ың   Ҡыҙыл  Байраҡ  ордены   бирелә.
1940 йылдың майында СССР Юғары  Советы Президиумының  ( 07.05.1940 йыл)'' « Ҡыҙыл Армияла хәрби генерал  исемдәре"   тигән  указына ярашлы Жуковҡа   армия генералы  исеме  бирелә.
Киев махсус хәрби округы  һәм  1940 йылғы «Бессарабия  походы»
1940 йылдың 7 июнендә  Георгий Константинович Киев махсус  хәрби  округы  ғәскәрҙәре  командующийе  итеп  тәғәйенләнә, (приказ НКО № 02469). Ул шунда уҡ ғәскәрҙәрҙә дисциплинаны нығытыу  һәм  һуғышҡа  әҙерлекте  күтәреү буйынса  эш башлай.
1934 йылда уҡ   Советтар Союзы  Румыния   менән  дипломатик мөнәсәбәттәрҙе  урынлаштыра. Әммә Бессарабия    һәм    төньяҡ   Буковинаға ҡарата   сәйәси  -дипломатик   мөнәсәбәттәр үҙгәрешһеҙ ҡала. Рәсәй был биләмәләрҙе  1918 йылда     румын  монархияһы   баҫып алды тип бара. СССР-ҙың  «административ  -  сәйәси  карталарында   ул ерҙәрҙе  бер үк төҫтә күрһәтеп, бары күк төҫ менән  штрихлап  ҡына ҡуя».