cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гаврилов Андрей Александрович
«Салауат Юлаев»
2016 йылдың 29 июлендә Андрей Өфөнән «Салауат Юлаев» хоккей клубы менән бер йылға ике яҡлы контракт төҙөй. Башҡортостан республикаһы кубогында ул ике уйын еңә, бер шайба үткәрә һәм бер тапҡыр ҡапҡаһына бер шайба ла үткәрмәй. Тәү тапҡыр рәсми уйында «Салауат Юлаев» өсөн боҙға Риганан «Динамо» хоккей клубына ҡаршы уйында сыға — буллиттар серияһында ул Никлас Сведбергты алмаштыра һәм шунда еңелә. «Тракторға» ҡаршы осрашыуҙа ул Сведбергты уйын уртаһында алмаштыра һәм бер гол да үткәрмәй. 2016 йылдың 27 сентябрендә Новокузнецкиҙан «Металлург» командаһына ҡаршы уйында боҙҙа бөтә 60 минут була, командаһына еңеү килтерә һәм иҫәбенә «ҡоро» уйын яҙа. 25 ноябрҙә «Салауат Юлаев» үҙенең 55-йыллыҡ юбилейы көнөндә үҙ майҙанында Мәскәүҙән «Динамо» хоккей клубына ҡабул итә. Өсөнсө периодта 1:1 иҫәбе саҡта Максим Майоров гол керетә. Әммә баш судья быны күрә алмай һәм уйын туҡтамай. Шул уҡ ваҡытта ҡунаҡтар контрһөжүмгә китәләр. Ә был саҡта Гаврилов, уйын туҡтаған, тип уйлап арты менән әйләнеп һыу эсеп тора ине. Әммә гол үткәрмәй. Аҙаҡтан Өфөлә үткән КХЛ бөтә йондоҙҙар уйынының оҫталыҡтар конкурстары ваҡытында Павел Францоуз был ваҡиғаға пародия яһай. Андрей миҙгел тамамлау тантанаһында КХЛ-дан «Ҡоростай нервалар» бүләген ала. «Салауат Юлаев» даими миҙгелде конференцияла алтынсы урында тамамлай һәм плей-оффтың беренсе раундында «Аҡ Барс» хоккей клубына отола. Андрей шул миҙгелдә бөтәһе 26 уйын уҙғара һәм шуларҙың 9 еңә, ике тапҡыр ҡапҡаһына «ҡоро» ҡалдыра. Гагарин кубогында ул бер уйын да ғына ҡатнаша: шунда өс гол үткәрә лә алмашына. Миҙгел тамамланғас, ул команданан китеүен белдерә.
2017/2018 йылдар миҙгелендә Андрей Юғары хоккей лигаһында сығыш яһаған Усть-Каменогорскиҙан «Торпедо» өсөн сығыш яһай. Барыһы 9 уйындың алтауһында еңә, ә команда плей-оффта тәүге раундта «Торос» хоккей клубына еңелә. Шулай уҡ миҙгел барышында Гаврилов бер аҙнала лиганың иң яҡшы ҡапҡасыһы тип таныла. 2018/2019 йылдар миҙгеленең башында ул Эстонияла «Эверест» хоккей клубы өсөн 9 осрашыу уҙғарып өлгөрә. 2019 йылдың 15 ғинуарында Андрей «Торпедо» менән миҙгел аҙағына тиклем контракт төҙөй. Ҡаҙағстан командаһы өсөн ул 4 осрашыуҙа ҡатнаша, тик команда плей-оффҡа эләгә алмай.
Тренер карьераһы
2020/2021 йылдар миҙгеленән Андрей Гаврилов Милли йәштәр хоккей лигаһында сығыш яһаған Санкт-Петербургтан «Динамо-Юниор» хоккей клубының ҡапҡасылар тренеры булып эшләй башлай.
Бледных Василий Васильевич
Бледных Василий Васильевич (21 июль 1938 йыл — 20 май 2017 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, Рәсәй Фәндәр академияһы академигы (2013). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре. Ауыл хужалығы машиналары эшләү төбәк-ара үҙәге ғилми етәксеһе, Көньяҡ-Урал дәүләт аграр университеттың баш ғилми хеҙмәткәре, техник фәндәр докторы, профессор. 1986—2008 йылдарҙа Силәбе ауыл хужалығын механизациялау һәм электрлаштырыу институтының ректоры.
Биографияһы
Василий Васильевич Бледных 1938 йылдың 21 июлендә Өфөлә репрессияланғандар ғаиләһендә тыуа. 1961 йылда Силәбе ауыл хужалығын механизациялау һәм электрлаштырыу институтын тамамлай.
1986-2009 йылдарҙа — Силәбе ауыл хужалығын механизациялау һәм электрлаштырыу институтының ректоры. 2007 йылдан алып Рәсәй ауыл хужалығы фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы.
2017 йылдың 20 майында оҙайлы ауырыуҙан һуң Силәбе ҡалаһында вафат була.
Фәнни эшмәкәрлеге
Ярым аҫмалы һабан, эрозияға ҡаршы тупраҡ эшкәртеүсе машиналарҙың эшсе органдарын, иген культураларын эшкәртеүҙең "канада" технологияһын, ауыл-хужалығы тәғәйенләнешендәге ЧТЗ тракторҙарын эшләү менән шөғөлләнә.
Ярым үткәргес
Ярымүткәргес булып тыйылған зона киңлеге электрон-вольт (эВ) булған кристалдар тора. Мәҫәлән, алмаз — киң зоналы ( тирәһе), ә индий арсениды (арсенид индия) — тар зоналы ярымүткәргес. Бик күп химик элементтар- ярымүткәргес (германий, кремний, селен, теллур, мышьяк һәм башҡа), шулай уҡ күп кенә ҡушып иретелгән һәм химик ҡушылма (галлий арсениды һәм башҡа) матдәләр.
Саф кристалл рәшәткәһендәге башҡа химик элементтың атомы — химик ҡушылма (мәҫәлән, кремний кристалында атом фосфор, бор атомы һәм башҡа) тип атала. Ҡушылма атом электронын кристалға биреүе (кремний кристалында фосфор атомы), йәки алыуына (бор) ҡарап, ҡушылма атомдарҙы донор, йә иһә акцептор тиҙәр. Кристалл рәшәткәһендәге ниндәй атом урынын алмаштырғанына, ниндәй критсаллографик яҫылыҡҡа урынлашыуына ҡарап, ҡушылдыҡтың үҙенсәлеге үҙгәрә ала.
Физик үҙенсәлектәре һәм ҡулланыу
Ярым үткәргестәрҙең физик  үҙенсәлектәре  металл, йәки диэлектриктар менән сағыштырғанда яҡшыраҡ өйрәнелгән. Быға күп төрлө башҡа матдәләрҙә күҙәтелмәй торған эффекттар булышлыҡ итә, улар тәү сиратта ярым үткәргестәрҙең зоналы структура төҙөлөшө менән һәм  тыйылған  тар зонаһы булыуы менән бәйле. Әлбиттә, ярым үткәргестәрҙе өйрәнеүгә төп стимул булып, ярым үткәргес приборҙар  һәм интеграль микросхемалар эшләп сығарыу тора. Был тәү сират та саҡматашҡа (кремний), тағы башҡа  (Ge, GaAs, InP, InSb) кеүек берләшмәләргә ҡағыла.
Ысын ярым үткәргес абсолют нуль булған температурала, үткәреүсәнлек зонаһында бәйһеҙ таратыусыларҙан айырмалы,  үҙен диэлектрик кеүек тота. Легирлау ваҡытында ситуацияның  үҙгәреүе мөмкин (вырожденные полупроводники).
Технологтарҙың саф матдәләр алыу мөмкинлектәре бар, шуға күрә Авогардо һаны өсөн яңы эталон эшләү мәсьәләһе ҡалҡа.
Ярым үкәргестәр исемлеге
ярым үткәргестәрҙе бер нисә төргә бүлеп йөрөтәләр:
Түбәндәге берләшмәләр киң ҡулланыла: шулай уҡ ҡурғаш, аҡ ҡурғаш, германий, кремний окиселдары, һәм   феррит, аморф былалар һәм башҡа бик күр берләшмәләр (A<SUP>I</SUP>B<SUP>III</SUP>C<SUB>2</SUB><SUP>VI</SUP>, A<SUP>I</SUP>B<SUP>V</SUP>C<SUB>2</SUB><SUP>VI</SUP>, A<SUP>II</SUP>B<SUP>IV</SUP>C<SUB>2</SUB><SUP>V</SUP>, A<SUP>II</SUP>B<SUB>2</SUB><SUP>II</SUP>C<SUB>4</SUB><SUP>VI</SUP>, A<SUP>II</SUP>B<SUP>IV</SUP>C<SUB>3</SUB><SUP>VI</SUP>).
Күрһәтелгән бинар берләшмәләрҙең күбеһенең нигеҙендә уларҙың ҡаты растворҙарын алып була : (CdTe)<SUB>x</SUB>(HgTe)<SUB>1-x</SUB>, (HgTe)<SUB>x</SUB>(HgSe)<SUB>1-x</SUB>, (PbTe)<SUB>x</SUB>(SnTe)<SUB>1-x</SUB>, (PbSe)<SUB>x</SUB>(SnSe)<SUB>1-x</SUB> и других.
A<SUP>III</SUP>B<SUP>V</SUP> берләшмәләре, башлыса, ныҡ юғары йышлыҡта эшләгән электрон техника изделиелары эшләүҙә ҡулланыла.
A<SUP>II</SUP>B<SUP>V</SUP> берләшмәләрен күренеүсе өлкәләр люминофорҙар, светодиодтар, Холл  датчигы, модуляторҙарҙа ҡулланалар.
A<SUP>III</SUP>B<SUP>V</SUP>, A<SUP>II</SUP>B<SUP>VI</SUP> и A<SUP>IV</SUP>B<SUP>VI</SUP>- яҡтылыҡ сығанаҡтарын һәм ҡабул итеүселәрен, нурланыш  индикаторҙарын һәм модуляторҙарын эшләгәндә  ҡулланалар.
Окислы ярым үткәргес берләшмәләр фотоэлементтар, юғары йышлыҡлы индуктивлыҡ турайтҡыстары һәм үҙәктәре итеп ҡулланалар.
Балалар музыкаһы
Ҡыҫҡаса белешмә
Сағыу образлылыҡ, конкрет йөкмәтке, форманың аныҡлығы һәм ҡыҫҡалығы менән билдәләнә. Инструменталь балалар музыкаһы программалылыҡ, һүрәтләү, тауыштарҙы оҡшатыу, беренсел жанрҙарға (йыр, бейеү, марш) һәм фольклорға таяныу хас. Балалар башҡарыуы өсөн тәғәйенләнгән әҫәрҙәр уларҙың мөмкинлеген (тауыш диапазонын, техник әҙерлеген) һәм художестволы ҡабул итеү һәләттәрен күҙ уңында тотоп яҙыла.
Башҡорт фольклорында балалар музыкаһы
Башҡорт фольклорында йырҙар (әйлән-бәйлән, бишек йырҙары, шаян йырҙар, тиҙәйткестәр, таҡмаҡтар һ.б.), бейеү көйҙәре, көйлө уйындарҙы тәшкил итә, улар профtccиональ балалар музыкаһының нигеҙе булып тора. 1950—60‑сы йй. Башҡортостан композиторҙары халыҡ йырҙарын инструменталь һәм вокаль эшкәртеү жанрына мөрәжәғәт итә, халыҡ музыкаһына оҡшаш миниатюралар ижад итә: Х.Ш.Заимовтың “Вальс-шаяртыу” (“Вальс‑шутка”), “Ҡурсаҡ өсөн бишек йыры” (“Колыбельная кукле”), “Балалар бейеүе” (“Танец детворы”) фп. өсөн пьесалары, “Фортепиано өсөн алты пьеса” (“Шесть пьес для фортепиано”) циклы, Н.Ғ.Сабитовтың 4 полифония миниатюраһы һ.б
Башҡорт балалар музыкаһының үҫеше
1970—90‑сы йылдарҙа жанр яғынан байыуы күҙәтелә: балеттар, опералар, театр музыкаһы, йырҙар, оркестр һәм төрлө инструменттар (күпселек осраҡта фолртопиано) өсөн пьесалар. Балалар өсөн фортопиано музыкаһын миниатюралар (халыҡ көйҙәре эшкәртмәләре, вальс, мазурка, ноктюрн, прелюдия, скерцо, тарантелла, элегия һ.б.), сюиталар, күләмле әҫәрҙәр (сонатиналар, сонаталар, концерттар) тәшкил итә. Пьесалар йыш ҡына циклдарға берләшә: Р.Р.Йыһановтың 6 прелюдияһы, Сабитовтың 4 прелюдияһы һәм Инструменталь көйҙәре, С.Р.Сәлмәновтың 3 прелюдияһы. Р.Х.Ғәзизовтың “Һүрәттәр” (“Картинки”), “Туған моңдар” (“Родные напевы”), С.Г.Шаһиәхмәтованың “Интервалдар” (“Интервалы”), М.Х.Әхмәтовтың “Калейдоскоп” һ.б. циклдар программалыуртаҡ исем м‑н берләштерелгән. П.И.Чайковскийҙың “Балалар альбомы” (“Детский альбом”) традицияһын Заимов, Сабитов дауам итә. Камера‑инструменталь Б.м. Шаһиәхмәтованың ҡыллы квартет өсөн Балалар сюитаһы, флейта, фагот һәм кларнет өсөн “Бәләкәй көтөүсе ҡыҙҙар” (“Маленькие пастушки”) пьесаһы һ.б. ансамблдәре тәшкил итә. Ансамбль репертуары м‑н бер рәттән, төрлө музыка ҡоралдарының — аккордеон, баян, думбыра, ҡумыҙ, ҡурай, скрипка, фагот, флейта һ.б. — яңғыҙ башҡарыу репертуары киңәйә.
Балалар музыкаһының тематикаһы
Балалар өсөн вокаль музыка һәм хор музыкаһының тематикаһы күп төрлө: балалар тормошонан күренештәр, әкиәт сюжеттары, тәбиғәт образдары М.М.Вәлиев, А.Х.Ғабдрахманов, Н.Ә.Дауытов, Ш.Ш.Ибраһимов, Р.Ғ.Ҡасимов, А.М.Ҡобағошов, Ш.З.Ҡолбарисов, С.Ә.Низаметдинов, К.Й.Рәхимов, Сабитов, Р.В.Сәлмәнов, С.Р.Сәлмәнов, А.Р.Сәлмәнова, Р.Х.Сәхәүетдинова, Р.М.Хәсәнов, Д.Д.Хәсәншин, Шаһиәхмәтова, Х.Ф.Әхмәтов һ.б. әҫ. сағыла. Театр музыкаһы жанрында А.К.Березовский (“Һинд легендаһы” — “Индийская легенда”, Н.Р.Гусева һәм С.И.Потабенко; “Ҡыҙыл ҡалпаҡ” — “Красная шапочка”, Е.Л.Шварц), С.С.Миролюбов (С.Т.Аксаковтың “Ал сәскә” — “Аленький цветочек” әкиәте буйынса шулай уҡ исемле әҫәр; «“Өйрәк бәпкәләре өйө” сере» — «Тайна “Дома утят”», У.Дюла); С.Р.Сәлмәнов (“Аҡыллы ҡыҙ”, “Етеҙҙең батырлығы” телеспектаклдәре) эшләй. В.Н.Клепининдың“ Итекле бесәй” (“Кот в сапогах”), “Өс сусҡа балаһы һәм өс айыу” (“Три поросёнка и три медведя”), “Носорог һәм жираф” (“Носорог и жираф”) мюзиклдары һәм С.Я.Маршактың “Йүләр сысҡан балаһы тураһында” (“О глупом мышонке”), А.Л.Бартоның “Ҡоромға буялған һары себеш тураһында” (“О жёлтом цыплёнке, покрытом сажей”) әкиәттәренә Ҡасимов яҙған көйҙәр сағыу һүрәтләү һәм нескә мәғәнәлелек м‑н айырылып тора. Балалар өсөн Ғабдрахманов (Д.Н.Мамин-Сибиряктың “Ала муйын” — “Серая шейка” әкиәте б‑са ш. уҡ исемле әҫәр), Ғәзизов (“Марстың осоуы”), Дауытов “Тараҡан” (“Тараканище”), Сабитов (“Мыйыҡһыҙ тылсымсы” — “Безусый волшебник”) опералар, Әхмәтов (“Маугли”), Ғәзизов “Әли баба һәм ҡырҡ юлбаҫар” (“Али-баба и сорок разбойников”), Ф.М.Ғафуров “Тере шишмә” (“Родник жизни”), Сабитов (А.Н.Толстойҙың “Алтын асҡыс” — “Золотой ключик” повесы буйынса “Буратино” балеты, “Мурзилка-космонавт”) балеттар ижад итә.
Балалар музыкаһының репертуары
Балалар музыкаһының репертуары ҙур урын алып тора: Ҡасимовтың скрипка өсөн 4 альбомы, В.А.Башенёв, В.Ф.Беляков, В.Г.Морозов, Р.Ғ.Рәхимов, Р.Ғ.Сәғәҙиева, Ф.К.Сәйфуллин, В.П.Суханов, С.М.Тюфяков, Р.Ю.Шәйхетдинов редакцияһында баян өсөн балалар пьесалары йыйынтыҡтары; баян һәм ҡурай, думбыра өсөн (икеһе лә — Б.П.Тевс эшкәртеүендә), ике баян, баян һәм аккордеон, жалейка, ҡумыҙ, урыҫ халыҡ ҡоралдары ансамбле өсөн пьесалар (бөтәһе лә — төҙөүсеһе В.Н.Линник). Мәктәпкәсә йәштәге балалар өсөн 4 “Балалар баҡсаһында музыка” йыйынтығы нәшер ителә.
Үҫеш йүнәлештәре
Хәҙерге башҡорт балалар музыкаһының төп үҫеш йүнәлештәре — полистилистика, фольклор элементтарын үҙгәртеп яраҡлаштырыу, традицион булмаған жанрҙар барлыҡҡа килеү, заманса техник композициялар ҡулланыу: Йыһанов багателдәре, С.Р.Сәлмәновтың “Боронғо” (“Старинная”) һәм Ҡасимовтың “Характеристик” (“Характеристическая”) сюиталары, Клепининдың 2 фп. өсөн Балалар концерты, Ҡобағошовтың “Байрамда” фп. өсөн пьесалар циклы, И.И.Хисаметдиновтың “Шаян помидор” (“Весёлый помидор”), “Аҡ томбойоҡтар бейеүе” (“Танец белых кувшинок”), “Күңелле ял” (“Беззаботная прогулка”) фп. миниатюралары һ.б.
Үрге Нанбас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шварцхольц
Шварцхольц (Schwarzholz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 255 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,82 км2. Диңгеҙ кимәленән 27 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39596 һәм автомобиль коды — SDL.
28 октябрь
28 октябрь — григориан стиле буйынса йылдың 301-се көнө (кәбисә йылында 302-се). Йыл аҙағына тиклем 64 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Төбәк байрамдары
}}
Хурум-Хум-Я
Хурум-Хум-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Рыть-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Буратаева Александра Манджиевна
Йәш сағы
Александра Манджиевна Буратаева 1965 йылдың 30 мартында Элиста ҡалаһында тыуған.
«Инглиз теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы» белгеслеге буйынса Ҡалмыҡ дәүләт университеты сит телдәр факультетының роман-герман бүлеген тамамлаған. Инглиз теле уҡытыусыһы, китапханасы булып эшләгән
Телевидение
1987 йылда Мәскәүҙә телевидение алып барыусылары курстарын тамамлай. Оҙаҡ йылдар Ҡалмыҡстандың республика телевидениеһында эшләй. 1995 йылда ОРТ телеканалына эшкә күсә; шул ваҡыттан алып «Ваҡыт» һәм  «Яңылыҡтар» программаларын 1999 йыл аҙағына тиклем алып бара. Дәүләт Думаһы депутаты итеп һайланғандан һуң үҙ теләге буйынса телеканалдан китә. «Ваҡыт» тапшырыуының һуңғы эфирын 1999 йылдың 31 декабрендә Кирилл Клеймёнов менән бергә уҙғара, ул Борис Ельциндың Рәсәй президент вазифаһынан отставкаһына арнала.
Депутатлыҡ карьераһы менән бер үк ваҡытта, 2002—2003 йылдарҙа РТР (һуңынан - «Рәсәй») телеканалында Кира Прошутинская һәм Юлия Рутберг менән «Ышаныс, Өмөт, Мөхәббәт» телетапшырыуының алып барыусыларының береһе була.
2006—2007 йылдарҙа Александр Дедюшко менән бергә «ТВ Үҙәк» каналында «Яҙмышың урамы» тапшырыуының бер нисә сығарылышын уҙғара.
2009 йылдың 10 авгусынан 18 сентябренә тиклем — «Рәсәй» телеканалында «Сая хужабикәләр» телетапшырыуын алып барыусы, уның сиктәрендә «Кухня» рубрикаһы алып барыла. Һуңынан «Мир» телерадиокомпанияһына китә, унда киске «Берҙәмлек яңылыҡтары»н алып бара.
2010 йылдар башында Мәскәүҙән Ригаға йәшәргә һәм эшләргә күсеп китә. 2011 йылдың июненән 2016 йылдың мартына тиклем Балтик буйы нда   «Беренсе Балтик Каналы» телеканалында  «Латвия ваҡыты», «Эстония яңылыҡтары» и «Литва ваҡыты» .. 2010 йылдар аҙағында Грузияға күсеп китә, унда үҙенең «Studio21» арт-терапия студияһында керамик әйберҙәр эшләй башлай.
«Мәскәү 24» телеканалында «Идеаль тәҡдим» тапшырыуын алып барыусы булып, 2021 йылдың ғинуарында Рәсәйҙә йәнә телевидениела күренә 2021 йылдың аҙағында Ностальгия телеканалында «Бар ине ваҡыт» тапшырыуын алып барыусы.
Ижтимағи-сәйәси эшмәкәрлеге
1999 йылдың 19 декабрендә — бер мандатлы Ҡалмыҡ һайлау округы буйынса Дәүләт Думаһы депутаты; 2003 йылда «Берҙәм Рәсәй» исемлеге буйынса ҡайтанан һайлана.
2000 йылдың 27 февралендә «Берҙәмлек» Дөйөм Рәсәй сәйәси йәмәғәт хәрәкәтенең ойоштороу съезында уның сәйәси советы ағзаһы итеп һайлана. 2000 йылдың 27 майында «Берҙәмлек» партияһының ойоштороу съезында уның сәйәси советы президиумы ағзаһы итеп һайлана. .
Ҡоро Гать
Сухая Гать — Рәсәй йылғаһы. Тула өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шат йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Буратаева Александра Манджиевна
Ижтимағи-сәйәси эшмәкәрлеге
«Берҙәм Рәсәй»ҙең йәштәр ойошмаһын — «Йәштәр берҙәмлеге»н етәкләй —2000 йылдың апреленән 2005 йылда «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш гвардияһы»на үҙгәртелгәнгә тиклем.
2008 йылдың февраленән, депутатлыҡ карьераһынан һуң, «Рәсәй тимер юлдары » (РЖД) асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә эшләй,  унда компания президенты Владимир Якуниндың матбуғат секретары була.
2013 йылдың мартынан авгусына тиклем — Сергей Безруков Театрының пиар-директоры.
2013 йылдың сентябренән — «Со-дружество» продюсер компанияһы президенты (компанияға театр агентлығы, коммуникациялар агентлығы, актерлыҡ агентлығы һәм видеопродакшн инә).
Ҡоро Гать
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Упа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Юнко-Вож (Хальмер-Шора ҡушылдығы)
Юнко-Вож — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хальмер-Шор йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
СССР миҙалдары
Төп положениелар
СССР Конституцияһының 121-се статьяһы 9-сы пунктында СССР ордендарын һәм миҙалдарын СССР Юғары Советы Президиумы ғына раҫлай ала, тип әйтелә. Шулай итеп, ведомство миҙалдары СССР дәүләт наградалары тип һаналмай. 1979 йылдың 3 июлендә СССР Юғары Советы Президиумы «СССР ордендары, миҙалдары һәм маҡтаулы исемдәре тураһында дөйөм Положение»ны раҫлай. «Дөйөм Положениеларҙың» IV киҫәгенең 15-17 статьяларында СССР миҙалдары исемлеге бирелә, улар һигеҙ төркөмгә тупланған:
СССР миҙалдары менән бүләкләү тураһында үтенес менән дәүләт структуралары, партия һәм йәмәғәт ойошмалары, предприятиелар етәкселәре һәм хәрби частары командирҙары мөрәжәғәт итә алған. Бүләкләү тураһында ҡарар СССР Юғары Советы Президиумы тарафынан ҡабул ителә. Бүләкләү Президиум исемененән һәм уның ҡуышыу буйынса үткәрелә. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында СССР-ҙың айырым дәүләт наградалары менән бүләкләү полк командирынан алып фронт командующийына тиклем диапозонында частар һәм берләшмәләр командирҙарына рөхсәт ителә я[к 2]. СССР миҙалдарын һәм ҡалыптағы миҙалдар таҫмаларын тағыу ҡағиҙәләре (урынлаштырыу тәртибе, наградалар араһындағы алыҫлыҡ, рәттәрҙә урынлаштырыу һәм башҡалар) СССР Юғары Советы Президиумының бер нисә Указдары менән билдәләнә, уларҙың аҙаҡҡыһы 1980 йылдың 285 мартында баҫтырыла. Был указға ярашлы, бөтә миҙалдар ҙа, «Хәрби хеҙмәттә отличие өсөн» миҙалынан тыш, күкрәктең һул яғында йөрөтөлә һәм ордендарҙан һуң урынлаштырыла. «Маҡтаулы хеҙмәт өсөн» («Хәрби хеҙмәт өсөн»). Владимир Ильич Лениндың 100 йыллығына" миҙалын иҫәпкә алмағанда. Был миҙал ордендарҙың өҫтөндә урынлаша, әммә «Алтын миҙал» һәм «Ураҡ һәм сүкеш» алтын миҙалынан түбәнерәк, улар булмаған осраҡта махсус отличие билдәләре урындарында. Берҙән-бер күкрәктең уң яғында йөрөтөлгән миҙал — «Хәрби хеҙмәттәге отличие өсөн» миҙалы. Таҫмалы ҡалыптар күкрәктең һул яғында йөрөтөлә. Махсус отличиеһы билдәләргә таҫмалар тағылмай, "Әсәлек миҙалы"ның таҫмаһы булмай. Сит ил миҙалдары һәм уларҙың ҡалыптарҙағы таҫмалары СССР дәүләт наградаларынан түбәнерәк урынлаштырыла.
Тарихы
1917 йылдың 10 (23) ноябрендә Бөтә Рәсәй башҡарма Комитеты һәм Халыҡ Комиссарҙары Советы «Ҡатламдарҙы һәм граждандар чиндарын бөтөрөү тураһында» исемле декрет сығаралар, декретҡа ярашлы революцияға тиклемге Рәсәйҙәге бөтә ордендар, миҙалдар һәм башҡа отличие билдәләре бөтөрөлә. 1919 йылдың 9 (22 ғинуарында Мөлкәт Халыҡ Комиссариаты үҙенең ҡарары менән Ордендар капитулын юҡҡа сығара . Шулай итеп, революцион Рәсәйҙең һәм, һуңғараҡ Советтар Союзының наградлау системаһы батша Рәсәйенең һәм Ваҡытлы хөкүмәттең традицияларын һаҡламай. Совет наградлау системаһының тарихы 1918 йылдың 16 сентябрендә башлана, был көндөБөтә Рәсәй башҡарма Комитеты беренсе совет орденын раҫлай — РСФСР-ҙың Ҡыҙыл Байраҡ орденын. 1922 йылдың 30 декабрендә ойошторолған Советтар Созының бөтә республикалары өсөн дөйөм орден булып китә. Беренсе совет миҙалы — «Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының ХХ йыллығы» миҙалы, ул 1938 йылдың 24 ғинуарында раҫлана. Быға тиклем ордендар һәм юғары отличие дәрәжәһе — Советтар Союзы Геройы исеме генә раҫланған була. Беренсе хәрби миҙалдар — «Батырлыҡ өсөн» һәм «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалдары 1938 йылдың 17 октябрендә раҫлана, улар менән ҡатнашыусылар бүләкләнә. Шул уҡ йылдың 27 декабрендә хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн миҙалдар раҫлана — «Хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн» һәм «Хеҙмәт отличиеһы өсөн». Һуғышҡа тиклем тағы ла ике миҙал раҫлана, улар үҙаллы бирелмәй, махсус отличиеһы билдәләре булараҡ Советтар Союзы геройҙарына һәм Социалистик Хеҙмәт Геройҙарына бирелә —«Алтын Йондоҙ» миҙалы һәм «Урак һәм Сүкеш» алтын миҙалы. Дөйөм алғанда Советтар Союзының наградлау системаһына 5 орден һәм 7 миҙал инә.
Һуғыш осорондағы тәүге хәрби миҙалдар обороналау өсөн бирелде: «Ленинградты обороналаған өсөн» миҙалы, «Одессаны обороналаған өсөн» миҙалы, «Севастополде обороналаған өсөн» миҙалы, «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы. Дүрт миҙал да бер көндә — 1942 йылдың 22 декабрендә — раҫлана. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, Аҡса һуғыу йорто Ленинградтан Краснокамаға күсерелеүгә ҡарамаҫтан (1941 йылдан 1944 йылға тиклем ордендарҙың һәм миҙалдарҙың күпселеге шунда эшләнә), ленинградсылар блокада шарттарында «Ленинградты обороналаған өсөн» миҙалын етештереүгә өлгәшәләр һәм 1943 йылдың 1 декабренә 2200 миҙал яһайҙар. Бынан тыш һуғыштың аҙағына тиклем тағы ла бер нисә хәрби һәм тыныс ваҡыттағы миҙал раҫлана: ике дәрәжәле «Ватан һуғышы партизанына» миҙалы, Ушаков һәм Нахимов миҙалдары, «Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы, «Кавказды обороналаған өсөн» миҙалы, «Совет Поляр түңәрәк аръяғын обороналаған өсөн» һәм ике дәрәжәле «Әсәлек миҙалы» миҙалдары. 1945 йылдың 9 майында «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы, 6 июндә тыл хеҙмәткәрҙәре өсөн — «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы раҫлана.1945 йылдың 7 июнендә Оборона халыҡ Комиссариаты үтенесе буйынса бер үк ваҡытта 7 миҙал раҫлана — «Будапештты алған өсөн», «Кенигсбергты алған өсөн», «Венаны алған өсөн» миҙалы, «Берлинды алған өсөн» миҙалы, «Белградты азат иткән өсөн» миҙалы, «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы, «Праганы азат иткән өсөн» миҙалы. Шул уҡ йылдың 30 сентябрендә «Японияны еңгән өсөн» миҙалы миҙалы булдырыла. Һуғыш осорондағы аҙаҡҡы миҙал — «Киевты обороналаған өсөн» миҙалы — 1961 йылдың 21 июнендә раҫлана. Шулай уҡ һуғыш осорона СССР миҙалдарына таҫмалар индереү ҡарай. Таҫмалар муар ебәгенән эшләнә, киңлеге 24 мм, улар биш мөйөшлө ҡалыптарға беркетелә. «Алтын йондоҙ» һәм «Ураҡ һәм сүкеш» миҙалдарына ғына айырмалы рәүештә ҡыҙыл төҫтәге муар ебәгенән эшләнә, киңлеге 24 мм. Шулай уҡ миҙалһыҙ таҫмалар тағыу өсөн планкалар барлыҡҡа килә (бейеклеге 12 мм).
1950 йылда «отличие өсөн» ике миҙал булдырыла: «СССР-ҙың дәүләт сиген һаҡлауҙа отличие өсөн», әлеге миҙал менән сик һаҡсылары һәм дәүләт сиген һаҡлауҙа айырыуса ҡаһарманлыҡ күрһәткән башҡа граждандар бүләкләнә һәм «Йәмәғәт тәртибен һаҡлауҙа яҡшы хеҙмәте өсөн» миҙалы, был миҙал менән милиционерҙары һәм енәйәт булдырмауҙа һәм енәйәтселәрҙе тотоуҙа айырыуса ҡаһарманлыҡ күрһәткән граждандар бүләкләнә. 1956 йылдың 20 октябрендә сиҙәмселәрҙе дәртләндереү өсөн миҙал булдырыла — «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн». 1957 йылда шәхси батырлыҡтары өсөн ике миҙал булдырыла: «Батыусыны ҡотҡарған өсөн» һәм «Янғында батырлығы өсөн».
1965 йылдың 7 майында «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә егерме йыл» миҙалы менән һәр юбилей Еңеү йылында юбилей миҙалдарын булдырыу традицияһы барлыҡҡа килә: «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә утыҙ йыллығы» юбилей миҙалы, «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең ҡырҡ йыллығы юбилей миҙалы». 1967 йылда хоҡуҡ һаҡлау органдары менән бәйле берҙән-бер миҙал — «Совет милицияһына — 50 йыл» миҙалы булдырыла. 1969 йылдың 5 ноябрендә 1970 йылдың апрелендә «Маҡтаулы хеҙмәт өсөн („Хәрби ҡыйыулыҡ өсөн“). Владимир Ильич Лениндың 100 йыллығы иҫтәлегенә» юбилей миҙалы булдырыла.
1974 йылдың 18 ғинуарында, (өс дәрәжәле) Хеҙмәт Даны ордены ордены менән бер үк ваҡытта, «Хеҙмәт ветераны» миҙалы булдырыла, уның менән пенсияға сыҡҡанда бүләкләү тәғәйенләнә. Шул уҡ йылда 2 дәрәжәле «Хәрби хеҙмәттә отличие өсөн» миҙалы булдырыла — ордендарҙан аҫтараҡ, күкрәктең уң яғында йөрөтөлгән берҙән-бер миҙал. Ә 1976 йылдың 20 майында «СССР Ҡораллы көстәр ветераны», миҙалы булдырыла — «Хеҙмәт ветераны» миҙалының аналогы, 25 йыл хеҙмәт иткән хәрбиҙәргә тапшырыла. Артабан өс «ижади» миҙалдар булдырыла: «Байҡал-Амур магистрален төҙөү өсөн», «РСФСР Черноземье булмаған ерҙәрҙе үҙгәртеп ҡороу өсөн», «Көнбайыш Себер нефть һәм газ комплексын үҫтереү һәм ер аҫтын үҙләштереү өсөн» миҙалдары. 70-се йылдарҙың аҙаҡҡы миҙалы — «Хәрби хеҙмәттәшлекте нығытыу өсөн», әлеге миҙал менән Варшава Килешеүе Ойошмаһы илдәре граждандары бүләкләнгән.
1988 йылдың 22 авгусында «Алтын йондоҙ» миҙалы һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы менән ҡабатлап бүләкләү практикаһын туҡтатыу буйынса ҡарар ҡабул ителә.
Исемлек
Төп сығанаҡ — Володин А. Н., Мерлай Н. М. Медали СССР. — СПб.: Печатный двор, 1997. — 301 с. — 3000 экз. — ISBN 5-7062-0111-0.. Исемлек хронологик тәртиптә эшләнгән. Бер көндә булдырылған миҙалдар төп сығанаҡҡа тура килтерелгән.
«Һүрәт» бүлегендә күмәк бүләкләнеүселәргә тапшырылған варианты бирелгән.
Шептынг-Соим
Шептынг-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тапры-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Воронуха
Воронуха — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пукша йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан  Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Майғаҙы ауыл Советы (Балаҡатай районы)
Майғаҙы ауыл Советы— Башҡортостандың Балаҡатай районындағы муниципаль берәмек.
Ишембайнефть
«Башнефть-Добыча» яуаплылығы сикләнгән ширҡәттең «Ишембайнефть» нефть-газ табыу идаралығы  («Ишембайнефть» НГДУ-һы) — 1932 йылда ойошторолған, «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы" асыҡ акционерҙар йәмғиәте структураһына инеүсе беренсе нефть сығарыу предприятиеһы.
Адресы: Рәсәй, 453210, Башҡортостан Республикаһы, Ишембай ҡалаһы, Геология урамы, 26.
Тарихы
1932 йылдың 16 майында  Ишембай ауылы эргәһендә Ишембай ятҡылығындағы 702-се скважинанан ҡеүәтле нефть фонтаны атыла. Тап ошо көн Башҡортостан Республикаһында нефтте сәнәғәт эшкәртеүе башы тип һанала.
«Ишембайнефть» нефть-газ сығарыу идаралығының хәҙерге формаһына башланғысты 1932 йылдың 4 ғинуарында СССР ауыл хужалығы юғары советының 23-сө ҡарарына ярашлы ойошторолған С. М. Киров исемендәге «Востокнефть» тресы һала.
1935 йылдың 7 сентябрендә «Наркомтяжпром» бойороғона ярашлы, Өфөлә урынлашҡан «Востокнефть» тресы ике айырым тресҡа: «Востокнефть» (Куйбышев) һәм «Башнефть» (Стәрлетамаҡ) бүленә. 1936 йылда «Башнефть» тресы Ишембайға күсерелә.
1940 йылдың 29 апреленән 8 майға тиклем, СССР Халыҡ комиссарҙары советы ҡарарына ярашлы, «Башнефть» тресы Өфөгә күсерелә, Ишембайҙа «Ишембайнефть» тресы ойошторола.
1986 йылда «Ишембайнефть» НГДУ-һы «Союзнефтеотдача» берекмәһенең «Ишембайнефть» нефть-газ сығарыу тәжрибә идаралығына үҙгәртелә.
1993 йылда «Ишембайнефть» ОНГДУ-һы «Ишембайнефть» акционерҙар йәмғиәте составында «Ишембайнефть» НГДУ-һының дочернее предприятиеһы итеп үҙгәртелә.
1995 йылдың 17 июлендә «Ишембайнефть» ДП НГДУ «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы" асыҡ акционерҙар йәмғиәте составында «Ишембайнефть» НГДУ-һы итеп үҙгәртелә.
2005 йылда «АНК „Башнефть“ асыҡ акционерҙар йәмғиәте составында өс филиал: „Башнефть-Ишембай“, „Башнефть-Өфө“ һәм „Башнефть-Яңауыл“ ойошторола.
2009 йылда „Башнефть“ АНК» асыҡ акционерҙар йәмғиәте филиалы — «Башнефть-Ишембай» «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы" асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең «Башнефть-Добыча» яуаплылығы сикләнгән ширҡәтенең «Ишембайнефть» нефть-газ сығарыу идаралығы итеп үҙгәртелә.
Эшмәкәрлеге
«Ишембайнефть» НГДУ-һы 71 нефть һәм газ ятҡылығын эшкәртә. Әлеге ваҡытта нефть сығарыу (суммар дебит менән яҡынса йылына 2 миллион тонна) һәм эйәрсән газ сығарыу (яҡынса йылына 160 миллион кубометр) предприятиеның ете нефть һәм газ сығарыу цехында алып барыла, ул Башҡортостан республикаһының көньяҡ-көнбайышындағы 18 районды һәм Ырымбур өлкәһенең 5 районын үҙ эсенә ала.
2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата нефть скважиналарының эксплуатация фонды 2883 берәмек тәшкил итә. 2009 йылда 1838,7 мең тонна, шул иҫәптән геологик-техник саралар иҫәбенә 201,9 мең тонна нефть сығарыла. Ярлыланған риф ятҡылыҡтарында уларға углеводород газын тултырып ҡатлам баҫымын байыҡтарыу нефть алыуҙың иң һөҙөмтәле ысулы булып тора һәм ул бары тик «Ишембайнефть» НГДУ-һында ғына ҡулланыла.
2009 йылда «Башнефть» АНК-һы" асыҡ акционерҙар йәмғиәте йәштәренең ХХ фәнни-техник конференцияһында ишембайҙар дүрт беренсе, өс — икенсе, ике — өсөнсө урын һәм өс хуплау призы яулай.
Әҙәбиәт
Игнатьев, В. Л. «Ишембай: XX быуат».-Өфө: Информреклама, 2005.-С
Копыль замогы
Копыль замогы  (бел. Капыльскі замак ) XIV—XVIII быуаттарҙа Копыль ҡалаһында урынлашҡан   (Минск өлкәһе, Белоруссия), Копылдең эске ҡәлғәһенән барлыҡҡа килгән, ул үҙ сиратында иртә тимер быуаттың ҡаласыҡ урынын биләгән.
Тасуирламаһы
Каменка йылғаһының һыубаҫар туғайынан 10—13 м бейеклектәге боҙло  ҡалҡыулыҡты биләй. Уба битләүҙәре текә, майҙаны тигеҙ тиерлек, күләме 100х45 м. Тупраҡ нығытмалар — ҡом һәм балсыҡ һибелгән 3 м бейеклектәге валдар һаҡланып ҡалған. Ағас нығытмаларҙан вал өйөмөндә ҡарағайған ҡалдыҡтар ҡалған. Замокты киңлеге 20 м һәм тәрәнлеге 3 метрға  тиклем йырын һаҡлап торған. Хәүеф ваҡытында йырын йылғанан быуа ярҙамында һыу менән тултырылған. Замоктың ҡоролмаһы ағастан була.
Археологик тикшеренеүҙәр
1996—1999 йылдарҙа замок территорияһында археологик ҡаҙыу эштәре үткәрелә, уның барышында яҡынса 500 квадрат метр майҙан өйрәнелә
Вәлиев Зәки Шәмсетдин улы
Вәлиев Зәки Шәмсетдин улы  (21 сентябрь 1951 йыл) — партия һәм хеҙмәт ветераны, Башҡортостан Республикаһының автомобилдәрҙә ауыл хужалығы уңышы продукттарын ташыу отличнигы (1979), Ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәренең Бөтә Союз социалистик ярыш еңеүсеһе (1985 йыл), «Ун беренсе биш йыллыҡ ударнигы», Республика социалистик ярыш еңеүсеһе (1985) .
Биографияһы
Вәлиев Зәки Шәмсетдин улы 1951 йылдың 21 сентябрендә Башҡорт АССР-ы Бөрйән районының Иҫке Монасип ауылында, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, «Ҡыҙыл Байраҡ» ордены кавалеры Шәмсетдин менән Фәтиха Көнәфиндарҙың туғыҙ балалы ғаиләһендә беренсе бала булып донъяға килә.
Атаһы Көнәфин Шәмсетдин ауылда тәүге механизаторҙарҙың береһе була. Колхоздарҙа трактор-машиналарҙың тәүләп күренә башлаған осоро, техникаға атланыу — бөтә малайҙарҙың хыялы. «Миңә лә шул ваҡытта техника ене ҡағылды», — тип хәтерләй Зәки Вәлиев үҙе. Һуғыш михнәттәренән һәм яраларынан һаулығын юғалтҡан атаһы малайҙарын бәләкәй саҡтан уҡ ағас һәм тимер эштәре оҫталығына өйрәтә. Зәки Вәлиев, тыуған ауылында Иҫке Монасип мәктәбендә һигеҙ класты тамамлағандан һуң, Таштимер һөнәрселек училищеһына уҡырға инә. Училищены тамамлауға, военкомат Белорет ҡалаһына ДОСААФ мәктәбенә уҡырға ебәрә. Уҡып бөткәс, колхозда «Беларусь» тракторында эшләй. Ул ваҡыттарҙа колхозда йылы гараж юҡ. Ҡышҡы сатлама һыуыҡтарҙа иртә таңдан тороп ут яғып, моторҙы йылытып ҡабыҙып алыуы үҙе ҙур михнәт була. Зәки оло механизаторҙарҙан ҡалышмай эшләй. Армияға алынғансы, колхозда бер аҙ шофер булып эшләп өлгөрә.
1970—1972 йылдарҙа Совет Армияһында транспорт ротаһында алдынғы водитель була. Хеҙмәтенең һуңғы ярты йылында уларҙың ротаһы Ҡырғыҙстан һәм Ҡаҙағстандың сиҙәм ерҙәрендә уңыш йыйыу эшендә ҡатнаша. Егәрле, тырыш башҡорт егете Ҡаҙаҡ ССР-ы Хөкүмәтенең Маҡтау грамотаһына лайыҡ була.
Армия хеҙмәтен тултырып ҡайтҡас, колхозда шофер эшен дауам итә. Киске мәктәптә тулы урта белем ала. Эшенә яуаплы ҡараған, техниканы яратҡан егет үҙенә беркетелгән техниканы таҙа, төҙөк тота, һөҙөмтәлә техника билдәләнгән срогынан тыш ремонтһыҙ хеҙмәт итә. Ауыл хужалығы техникаһының бөтә яҡлы белгесе булараҡ, бер нисә йыл колхозда механик вазифаһын башҡара. Егәрле егет ауылда ҙур абруй ҡаҙана. Уның тырыш хеҙмәте колхоз идараһының, район, республика, Рәсәй кимәлендә күп һанлы Маҡтау грамоталары менән баһалана.
Зәки Вәлиев әүҙем йәмәғәтсе лә ул. Оҙаҡ йылдар колхоздың профсоюз комитеты рәйесе вазифаһын башҡара. Ауыл Советының бер нисә саҡырылыш һәм район Советы депутаты итеп һайлана. 2009 йылдан хаҡлы ялда булыуына ҡарамаҫтан, бөгөн дә ауылдың йәмәғәт тормошонда ҡайнап йәшәй. Ауылдың ветерандар советы рәйесе булараҡ, ауылдың проблемаларын хәл итеүҙә үҙенең ҙур өлөшөн индерә. Ағиҙел йылғаһы аша ауылды оло донъя менән бәйләүсе күпер төҙөтөү, йылғаның ярын нығытыу һәм башҡа хәстәрҙәр менән төрлө инстанцияларға мөрәжәғәт итеп тора.
Ғаиләһе
Ҡатыны Вәлиева Гөлсирә ауылдың алдынғы һауынсыһы булып эшләй. Биш ҡыҙ балаға ғүмер бүләк итеп, матур тәрбиә бирәләр һәм белем алырға ярҙам итәләр. Гөлсирә һәм Зәки Вәлиевтарҙың ғаиләһе быйыл алтын туйын билдәләй (Башҡортостан гәзите 17 ноябрь 2011 йыл ).
Дзержинка (Силәбе өлкәһе)
Дзержинка — Силәбе өлкәһенең Верхнеурал районындағы ҡасаба. Форштадт ауыл биләмәһе составына инә.
Ҡасаба урынлашҡан территория революцияға тиклем ҡатын-ҡыҙҙар монастырына ҡараған (1928 йылда ябыла), быға тиклем Поповский утары урынлашҡан булған. 1928 йылда Дзержинский исемендәге коммуна булдырыла, 1935 йылда колхоз итеп үҙгәртелә.
Географияһы
Райондың көнбайыш өлөшөндә, Урал йылғаһы ярында урынлашҡан. Район үҙәге Верхнеурал ҡалаһына тиклем ара — 3 км.
Халҡы
(1966 йылда — 423, 1970 йылда — 432, 1983 йылда — 424) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса күпселекте биләүсе халыҡтар: урыҫтар (64%), башҡорттар (9%), ҡаҙаҡтар (19%), татарҙар (6%).
Ҡадирова Нәзифә Жәүәт ҡыҙы
Биографияһы
Нәзифә Жәүәт ҡыҙы Ҡадирова (ҡыҙ фамилияһы Әмирова) 1954 йылдың 13 апрелендә Башҡорт АССР-ының (1993 йылдан Башҡортостан Республикаһы) Учалы районы Ахун ауылында тыуған.
Мәктәптә уҡығанда уҡ йырлай башлай. 1971 йылда Өфө сәнғәт училищеһын тамамлағас, уны Башҡорт дәүләт филармонияһының эстрада төркөмөнә эшкә алалар.
Нәзифә Ҡадированың ире — билдәле спортсы, боҙҙа мотоциклда уҙышыу буйынса күп тапҡырҙар донъя чемпионы Ғабдрахман Ҡадиров 1993 йылда вафат булды.
Сәхнә эшмәкәрлеге
Башҡорт сәхнәһендә беренсе аҙымынан уҡ үҙ тамашасыһын таба. Бәхти Ғайсин, Ридик Фәсхетдинов, Азат Айытҡоловтар менән эшләй. Репертуарында лирик һәм эстрада, башҡорт һәм татар халыҡ йырҙары.
Нәзифә Ҡадироваға Рим Хәсәновтың «Мандолина» йырынан һүң киң танылыу килә. Был йыр менән ул 1979 йылда «Ғүмергә йыр менән» (русса «С песней по жизни») Бөтә Союз телевизион конкурсында сығыш яһай. Йәш йырсы тыңлаусыларҙы үҙенең моңло һәм бай тембрлы тауышы, сағыу гүзәл ҡиәфәте менән арбай.
Артабан ил буйынса популярлыҡ ҡаҙана барған йырсы Советтар Союзының танылған сәхнә оҫталары Людмила Гурченко, Иосиф Кобзон, Валерий Леонтьев, Лев Лещенко, Мөслим Мағамаев, Роза Рымбаева, Ренат Ибраһимов, Надежда Чепрага, Леонид Серебрянников, Ксения Георгиади һәм башҡалар менән бергә илдең баш ҡалаһындағы «Рәсәй» кино-концерт залында, Мәскәү филармонияһының П. И. Чайковский исемендәге концерт залында сығыш яһай. Үҙ репертуарына билдәле композиторҙар Владимир Шаинский, Ян Френкель, Микаэл Таривердиев, Сергей Саульский, Давид Тухманов, Евгений Мартыновтың киң таралған йырҙарын индерә.
1982 йылда «Мелодия» фирмаһы Нәзифә Ҡадырова башҡарыуында йырҙар тупланған диск сығара.
Нәзифә Ҡадирова Польша, Монголия, Германия, Дания, Һиндостан, Шри-Ланка, Италия, Швеция, Австрия һәм башҡа сит илдәр тамашасыһының алҡыштарына лайыҡ була. Ә Төркиәлә 1993 йылда үткән фестивалдә «Алтын банан» премияһын яулай.
Юғары башҡарыу оҫталығы өсөн Нәзифә Ҡадироваға 1987 йылда «Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы» тигән юғары исем бирелә, 1994 йылда ул Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була.
Нәзифә Ҡадирова билдәле композитор Салауат Низаметдиновтың рус телендә ижад иткән «Половинки» («Яртылар») мюзиклында йырлай, 2001 йылда шул авторҙың «Звезда любви» («Мөхәббәт йондоҙо») рок-операһында (шулай уҡ рус телендә) төп партияны башҡара.
2005 йылда йырсыға «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы» тигән маҡтаулы исем бирелә. Ул шулай уҡ Татарстан Республикаһының да атҡаҙанған артисы (1996).
2014 йылда сәхнә оҫтаһы Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены менән бүләкләнде.
2022 йылдың 29 июнендә «Өфө ҡалаһының почётлы гражданы» маҡтаулы исеменә лайыҡ булды.
Урмантау (Салауат районы)
Урмантау (Урмантау) — Башҡортостандың Салауат районындағы ауыл Советы үҙәге. 2008 йылға тиклем Урмантау ауыл Советына ҡараған. Әлеге ваҡытта Урмантау Таймый ауыл Советы биләмәһенә инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 357 кеше. Почта индексы — 452494, ОКАТО коды — 80247855004.
Тарихы
Урмантау ауылы XX быуаттың 40-сы йылдары аҙағында, дәүләт ихтыяжына урман әҙерләү менән бәйле, ҡасаба булараҡ ойошторола.
Ауылдың XX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
2005 йылдан хәҙерге статусына эйә була.
Халыҡ һаны
Урмантауҙа башҡорттар, урыҫтар йәшәй (2002).
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөгөнгө ауыл
Урмантау ауылында төп мәктәп, фельдшер-акушерский пункты, клуб бар.
Тирә-яҡ мөхит
Йылғалар: Шишмәләр:
Тауҙар, ҡаялар, мәмерйәләр:
Тарихи ҡомартҡы:
Мәмерйә XX быуаттың 60-сы йылдарында осраҡлы рәүештә (ошонда йәшәүсе кеше ҡолап төшә) табыла. Артабанғы тикшеренеүҙәр бында тәүтормош кешеһенең торағы булғанын раҫлай.
Ялан-бесәнлектәр:
Үрге Поча
Үрге Поча — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Великое күле - Тқменгі Поча йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нестерова Елена Васильевна
Нестерова Елена Васильевна (13 июнь 1938 йыл — 14 август 1986 йыл) — СССР шағиры. 1964 йылдан КПСС, 1976 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. «Почёт Билдәһе» ордены (1976).
Биографияһы
Шиғырҙар яҙа башлай һәм 1960 йылда уларҙы «Дон» журналында баҫтыра. Ростов нәшриәтендә уның «Вёсла» тигән беренсе шиғырҙар китабы нәшер ителә.
1964 йылда Нестерова Советтар Союзы Коммунистар партияһы сафына инә.
Тормош тәжрибәһен туплар өсөн Нестерова «Иван Франко» теплоходы экипажына эшкә килә һәм алыҫ илдәргә барған рейстарҙа ҡатнаша. Ростов шағиры Николай Скрёбов әйтеүенсә, был сәйәхәттәрҙә романтикаға ҡарағанда ауыр эш күберәк була.
Тыуған ҡалаһына әйләнеп ҡайтҡас, Нестерова яңынан өлкә китапханаһына методист булып урынлаша, унда төрлө вазифаларҙы башҡара, хатта бер аҙ ваҡыт Ростов мәҙәни-ағартыу училищеһында уҡытыусы булып эшләй.
Ошо ваҡыт араһында Елена Нестерова шиғырҙар яҙа, уларҙы коллектив йыйынтыҡтарҙа һәм «Огонёк», «Юность», «Москва», «Смена», «Советская женщина», «Дон» журналдарында баҫтыра. Уның икенсе «Второе слово» шиғырҙар китабы бары тик 1975 йылда ғына баҫылып сыға. Ошо китабы өсөн 1976 йылда Нестерованы СССР Яҙыусылар союзына ҡабул итәләр.
1979 йылда Нестерова «Дон» өлкә йәштәр әҙәби ижад берләшмәһенең етәксеһе итеп тәғәйенләнә. Ул бик күп дон шағирҙарына әҙәбиәткә килеүҙә ярҙам итә. Был берләшмәлә Георгий Булатов, Геннадий Жуков, Игорь Бондаревский, Виталий Калашников, Александр Брунько кеүек шағирҙар була. Шағирә шулай уҡ «Танаис» музей-ҡурсаулығы директоры В. Ф Чеснок ярҙамында ойошторолған, хәҙер ҙә йыл һайын үткәрелә торған «Пушкин и древности» байрамының алып барыусыһы була.
Был ваҡытта Ростов нәшриәте уның «Апрельская буря» китабын 1979 һәм 1982 йылдарҙа баҫып сығара, ә Мәскәүҙең «Современник» нәшриәте «След волны» (1984) шиғырҙар йыйынтығын нәшер итә.
Нестерова шиғырҙарының төп темаһы — хәҙерге заман ҡатын-ҡыҙының эске донъяһы. Шағирә шулай уҡ Атоммаш тураһында байтаҡ шиғырҙар һәм «Алёна Арзамасская» поэмаһын яҙа.
1986 йылда «Монолог женщины» йыйынтығын нәшер итергә әҙерләгән саҡта Нестерова менән мөхәррир араһында конфликт барлыҡҡа килә. Ростов шағирҙары Николай Скрёбов һәм Любовь Волошинова әйтеүенсә, был конфликтты шағир ныҡ ауыр кисерә. 1986 йылдың 14 авгусында Елена Васильевна Нестерова асыҡланмаған шарттарҙа трагик рәүештә вафат була.
Упка
Упка — Рәсәй йылғаһы. Тула өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Упа йылғаһының уң ярына тамағынан 166 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Упа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сарлаҡ (Дүртөйлө районы)
Сарлаҡ (Черлак) — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 584 кеше. Почта индексы — 452317, ОКАТО коды — 80224849001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Резник Александр Ефимович
Резник Александр Ефимович (22 июнь 1916 йыл, Одесса — 27 октябрь 1979 йыл, Ҡазан) — совет инфекционист-табибы, медицина фәндәре докторы (1963), профессор (1964). Татар АССР-ының атҡаҙанған табибы (1964), Татар АССР-ының йоғошло ауырыуҙар буйынса баш белгесе (1972—1974).
Биографияһы
1916 йылдың 22 июнендә (9 июнь) Рәсәй империяһының Одесса ҡалаһында табип Резник Ефим Моисеевич (1892—1980) һәм Лукишкер Цецилия Евсеевна (1895—1956) ғаиләһендә тыуған.
1939 йылда Одесса дәүләт медицина институтын тамамлай, һуңынан Украина ССР- ының Курорт идаралығында эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Резник Ҡазан ҡалаһына эвакуациялана һәм 2-се һанлы йоғошло ауырыуҙар дауаханаһында эшләй башлай. 1942—1956 йылдарҙа ошо дауахананың баш табибы була. Уның етәкселегендә дауаханала ижади эшкә һәләтле медицина коллективы барлыҡҡа килә, унда тәжрибәле табиптар эшләй. Дауалау учреждениеһы яҡшы хеҙмәтләндерелеүе менән дан тота һәм Ҡазан халҡында ҙур абруй ҡаҙанған.
Дауаханала эшләү менән бер рәттән Ҡазан дәүләт медицина институтында уҡыта, 1958 йылда уның йоғошло ауырыуҙар кафедраһы мөдире була. Был кафедраға ғүмеренең аҙағына тиклем етәкселек итә.
1947 йылда дизентерия менән сирләүселәрҙе дауалау буйынса кандидатлыҡ, 1963 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Бер йылдан һуң профессор итеп һайлана.
Ул киҙеү, вируслы гепатит, менингококлы инфекция кеүек йоғошло ауырыуҙарҙың патогенезын өйрәнеү һәм дауалау менән ҡыҙыҡһына. Ғилми хеҙмәткәрҙәрҙең ҙур төркөмөн әҙерләй, улар араһында туғыҙ фән кандидаты һәм бер медицина фәндәре докторы. Инфекцион ауырыуҙарҙың патогенезын һәм патогенетик терапияһын өйрәнеү буйынса 60-тан ашыу хеҙмәт яҙа.
1958 йылда Татар АССР-ның Инфекционистар йәмғиәте рәйесе итеп һайлана.
1979 йылдың 27 октябрендә Казанда вафат була.
Һунарсы башҡорт
Һунарсы башҡорт (Башкир-охотник) — башҡорт совет рәссамы, 1937 йылдан СССР Художниктар союзы ағзаһы, башҡорт рәссам сәнғәтенә нигеҙ һалған Дәүләткилдеев Ҡасим Сәлиғәскәр улы әҫәре.
Рәссәмдың биографияһынан
Дәүләткилдеев Ҡасим Сәлиғәскәр улы 1887 йылдың 11 апрелендә Өфө губернаһында Күгел ауылында (хәҙерге Благовар районы) тыуған. Ата-әсәһе Ҡасим бәләкәй саҡта вафат булып, ул Өфө ҡалаһындағы туғандарында тәрбиәләнә. Уның рәссам булғыһы килә, әммә ул заманда мосолмандарға тере кеше һүрәтен төшөрөү тыйылған була. Уға шундай кире ҡараштарҙы еңеп, бик ҙур ауырлыҡтар кисереп, ныҡышмал егет Петербургта Юғары художество-сәнәғәт училищеһына уҡырға инә, уны тамамлап, Художество академияһында уҡый башлай, әммә уны тамамлай алмай.
1917 йылда ул Өфөгә ҡайтырға мәжбүр була һәм ғүмеренең ахырынаса (1947 йылғаса) Өфөлә йәшәй. Өфө художество түңәрәгендә әүзем эшләй, күргәҙмәләрҙә ҡатнаша, Өфөлә революцион Рәсәй рәссамдары берекмәһен ойоштороусыларҙың береһе була. М. В. Нестеров Өфө художество музейы ойошторолғас, Ҡ. Дәүләткилдеев унда бер нисә йыл эшләп ала, унан киткәс тә музей менән бәйләнешен өҙмәй.
1926 йылда Өфөлә сәнғәт училищеһы асылғас, Ҡасим Сәлиғәскәр улы Дәүләткилдеев унда эшләй башлай, башҡорттарҙан беренсе рәсем сәнғәте уҡытыусыһы була.