cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Санскрит
Санскрит синтаксисы. Самасалар
татпуруш (तत्पुरुष) — йыш осрай торған самаса. Исемдән, сифаттан, алмаштан, сифат ҡылымдан торорға мөмкин..Тәржемә Һуңғы һүҙҙән башлана — ул төп мәғәнәне аңлата.. «Татпуруша» үҙе самасаның термины, мәҫәлән, һүмә-һүҙ тәржемәһе: «уның хеҙмәтсеһе-слуга его», рус синтаксисында: «его слуга». Бер нисә нигеҙҙән торорға мөмкин, һәр береһе киләһе беренсегә буйһона.
кармадхарай (कर्मधारय)— самасаның ярым татпурушы, уларҙа нигеҙҙәр баштан уҡ бер килештә. Беренсе элементы (сифат, йәки сифат ҡылым һәм рәүеш) икенсе элементты билдәләй.
бахубриха (бахувриха) (बहुव्रीहि) — ике нигеҙҙән барлыҡҡа килгән һәм тағы бер нисә мәғәнә йөрөткән һүҙҙәрҙән барлыҡҡа килгән сифат (исемдәр, алмаштар һәм ҡылымдар менән) һәр саҡ төшөп ҡала:
баху — много врихи (күп вриха) — дөгө-рис, һүҙмә-һүҙ тәржемәһе: многорисовый, рус теле синтаксис ында : тот человек, у которого много риса — дөгөһө күп кеше.
двигу (द्विगु) — татпурушасамасаның ярымы, уның тәүге нигеҙе — һан, икенсе нигеҙҙе асыҡлай, тәржемә «двигу»: ике һыйыр-две коровы. Самахара двандва — двандва самасаның ярты төркөмсәһе йыйыу мәғәнәһендә (ул ваҡытта самаса берлектә ҡала).
авьяябхава (अलुक्) — килеш менән үҙгәрмәүсе ҡушма һүҙ, сифат, (рәүештәрҙең, теркәүестәрҙең, һандарҙың) килеш менән үҙгәрмәй торған өлөшсәһенең ҡатнашлығынан һәм килеш менән үҙгәрә торған һүҙҙәрҙән барлыҡҡа килә.
алуксамаса (अलुक्) — һүҙҙәрҙә килеш ялғауҙары юғалмай торған самаса..
Самасалар осрағында санскрит һүҙҙәре берләшеп кенә ҡалмай, һүҙҙәр бер-береһенә һуңғы һәм тәүге хәрефтәрҙең сандха (үҙ-ара йоғонтоһо) ҡағиҙәләре буйынса берләшә. Мәҫәлән, әгәр бер һүҙ тартынҡыға тамамланһа, икенсеһе һуҙынҡы менән башлана, был осраҡта ике һүҙ яҙмала берләшә һәм әйтелеше бер төрлө була. Был самаса түгел, сөнки килеш һәм зат ялғауҙары юғалмай.
Европала һәм донъяла өйрәнеү тарихы
XVII быуат та санскритҡа немец миссионеры Генрих Рот ҙур өлөш индерә. Оҙаҡ йылдар Һиндостан да йәшәй. 1660 йылда латин телендә «Grammaticca linguae Sanscretanae Brachmanum Indiae Orientalis» китабын тамамлай. Генри Рот Европаға ҡайтҡас, уның әҫәрҙәренән өҙөктәр һәм лекциялар баҫылып сыға, ләкин уның санскрит грамматикаһы буйынса төп эштәре бер ҡасан да баҫылмай (ҡулъяҙма Рим Милли китапханаһында һаҡлана).
Европала Санскрит тикшеренеүҙәре XVIII быуат аҙағында башлана, 1786 йыл да уны Европа өсөн Уильям Джонс аса (быға тиклем Санскрит тураһында француз иезуит Кёрду 1767 йылда һәм немец миссионеры Хэнкследен тасуирлай, ләкин уларҙың эштәре Уильям Джонс әҫәрҙәренән һуң баҫылып сыға). XIX быуат башында сағыштырма-тарихи лингвистиканы булдырыуҙа санскрит менән танышыу хәл иткес роль уйнай. Немец тел белгесе А. Шлейхер санскритты иң боронғо һинд-европа теле тип һанай.
Сэр Уильям Джонс 1786 йылдың 2 февралендә Калькутта ла Азия йәмғиәте ултырышында санскрит тураһында түбәндәге һүҙҙәрҙе әйтә: Хәҙерге ваҡытта санскритта академик өйрәнеү мөхите бөтә донъяла локалләштерелгән. Өс йылға бер донъяның иң эре университеттарының береһендә санскрит буйынса Бөтә донъя конференцияһы үтә. 2018 йыл дағы конгреста 600 докладсы сығыш яһай, уларҙы меңәрләгән кеше тыңлай.
Рәсәйҙә өйрәнеү тарихынан
Рәсәйҙә санскрит тикшеренеүҙәре Санкт-Петербург һәм Мәскәү лингвистары эшмәкәрлеге менән бәйле була һәм лингвистик йүнәлештә үҫешә, быға XIX быуаттың 2-се яртыһында «Петербург һүҙлектәре» (ҙур һәм бәләкәй) баҫмаһы булышлыҡ итә. «Был һүҙлектәр санскритты өйрәнеү дәүерен барлыҡҡа килтерә … Улар тотош бер быуат индология фәненең нигеҙе булып тора.». Санскрит дәреслектәренең береһенең авторы проф. Ф. И. Кнауэр була (уның «Санскрит теле дәреслеге» 1907 йылда баҫылып сыға, 2001 йылда ҡабатлап баҫыла).
Санскритҡа философия фәндәре докторы, Мәскәү дәүләт университеты профессоры В. А. Кочергина, санскрит-рус һүҙлеген төҙөүсе һәм «Санскрит дәреслеге» авторы ҙур өлөш индерә. Санскрит буйынса ҡулланмаларҙы һәм тикшеренеүҙәрҙе санскриттың күренекле тикшеренеүселәре Т. Елизаренкова, Вл. Топоров һәм А. А. Зализняк яҙа.
1871 йылда Д. И. Менделеевтың «Химик элементтар тураһында периодик закон» тигән билдәле мәҡәләһе сыға. Унда Менделеев ваҡытлы системаны хәҙерге ҡиәфәтендә бирә һәм яңы элементтар асылыуын алдан әйтә. Уны санскрит стилендә «экабор», «экалуминий» һәм «екасилиций» (санскрит эka «oдин») тип атай һәм таблицала уларға «буш» урындар ҡалдыра. Менделеев немец һәм урыҫ академигы, санскритолог Бёттлингктың дуҫы була. Бёттлингк шул ваҡытта боронғо һинд лингвисы Панини әҫәренең 2-се баҫмаһын баҫтырып сығарырға әҙерләнгән була. Америка тел белгесе Пол Крипараский әйтеүенсә, Менделеев боронғо һинд санскрит грамматикаһын таныуын белдереү маҡсатында «етмәгән» элементтарға санскрит исемдәрен биргән. Крипарский шулай уҡ элементтарҙың периодик таблицаһы менән Паниниҙың «Шива-сутра» араһындағы ҙур оҡшашлыҡты билдәләй. Крипарский әйтеүенсә, Менделеев химик элементтарҙың «грамматикаһын» эҙләү һөҙөмтәһендә асыш яһаған.
Упсала-Цирк
Тарихы
2015 йылда «Упсала-Цирк» базаһында Санкт-Петербургта цирк педагогикаһы мәктәбе асыла.
Эшмәкәрлек
Балалар менән дәресте профессиональ цирк тренерҙары, хореографтары һәм режиссёрҙары үткәрә. 2014 йылға ҡарата ойошмала 16 кеше эшләгән һәм 7 йәштән алып 18 йәшкә тиклемге социаль ҡурҡыныс төркөмөнән 70 бала шөғөлләнгән. Йыл һайын кризис үҙәктәренән һәм коррекцион мәктәптәрҙән циркка 50 бала эләгә, уларҙың 35 циркта тормошон дауам итәләр. Репертуарҙа бер нисә спектакль бар. 15 йыллыҡ эшмәкәрлегендә «Упсала-Цирк» Европа буйлап 500 ашыу гастролгә сыға.<!-- Доход организации при этом составляется из продажи билетов, проведения корпоративных мероприятий по тимбилдингу, организации праздников и торжеств.
Выпускники цирка преподают акробатическое мастерство в училищах, поступают в институты, некоторые были взяты на стажировку в «Академию Фрателлини», известную школу циркового искусства в Париже .-->
Coco Bello
Cocco Bello — Рәсәй фирмаһы. Үҙ эсенә кейем етештереүсе Cocco Bello Bow Ties бүлексәләрен һәм аҙыҡ-түлек етештереүсе Cocco Bello Honey'ҙы индерә.
Тарихы
Cocco Bello проекты 2012 йылда IT-өлкә хеҙмәткәре Гүзәл Санжапова һәм дизайнер Наталья Александрова тарафынан асыла. Башта компания күбәләк галстуктар етештереү менән шөғөлләнә. Компания баҙарҙың ярайһы ҙур өлөшөн биләй, ә 2013 йылдың яҙында ҡатын-ҡыҙ күлдәктәре сығара башлай.
Башҡорттарҙың ҡунаҡ этикеты
Башҡорт ҡунаҡ этикеты — башҡорт халҡының йола рәүешен алған ҡунаҡсыллыҡ ҡалыптары.
Башҡорттарҙың ҡунаҡсыллығы һәм шуға бәйле тәртип нормалары ярымкүсмә башҡорттарҙың ҡырыҫ йәшәү шарттарына бәйле булған. Тормош ауырлыҡтары һәм төрлө ҡаршылыҡтар үҙ-ара ярҙамсыллыҡ һәм хеҙмәттәшлектә ҡунаҡсыллыҡ саралары ярҙамында еңеп сығылған. Ҡунаҡсыллыҡ алыҫтарға оҙайлы сәфәрҙәргә йөрөү мөмкинлеген биргән. Кешеләр ҡуналҡа һәм аҙыҡ табыу тураһында ҡайғырмаһа ла булған.
Тасуирлама
Башҡорт ҡунаҡсыллығы дәрәжәһе түбәндәге факторҙарға бәйле булған: саҡырылған ҡунаҡмы ул, саҡырылмағанмы, таныш түгел, таныш йә туғанмы. Таныштар һәм туған-тыумасаға ҡарата әҙәп нормалары әллә ни аныҡ булмаған. Саҡырылмаған ҡунаҡтарға айырыуса хөрмәт күрһәткәндәр (уны Раббы фәрештәһе йә Хызыр Ильяс булыуы ихтимал тип ҡарағандар).
Ҡунаҡ саҡырғанда теүәл ваҡыты әйтелмәгән.
Мәжлесте асҡанда ла, япҡанда ла доғалар уҡылған.
Ҡунаҡтарҙы табынға ултыртып һыйлағандар. Тәүҙә ҡулдарҙы йыуҙырғандар, ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙ айырым ултырған. Ҡунаҡтарҙың статусы ла иҫәпкә алынған: алыҫтан килгән йә иң хөрмәтле ҡунаҡтарға түрҙән урын бирелгән. Ит ризыҡтарынан һуң ҡулды һәм ауыҙҙы сайыу ҡаралған. Хужа табынға иң һуңғы булып килеп ултырыр булған. Шаулашмай ғына ашағандар. Иң аҙаҡтан ҡайнар сәй эселгән. Һыйлағанда бал балы, ҡымыҙ кеүек эсемлектәр тәҡдим ителгән, эскәндә маҡтау һүҙҙәре, рәхмәттәр әйтелгән.
Хушлашҡанда ҡунаҡтарға бүләктәр һәм күстәнәстәр бирелгән. Айырыуса имсәк балаларға бүләк биреү мотлаҡ һаналған. Бүләккә яулыҡ, таҫтамал, туҡыма, уйынсыҡ бирелер булған.
Һынамыштар
Башҡорт ҡунаҡ этикетында ҡунаҡ килеренә ишара иткән юрауҙар ҙа булған: өйҙә өҫтән епсәһе буйлап үрмәксе төшөп килеүе, ҡапыл йоҡоға тартыу, бесәйҙең ишек төбөндә йыуынып ултырыуы, баланың туңҡайып аяғы араһынан ишек яғына ҡарап тороуы, танау осо ҡысытыу, өҫтәлгә артыҡ ҡалаҡ ҡуйылыу, ҡалаҡ төшөп китеүе.
Мәҡәлдәр һәм әйтемдәр
Ҡунаҡсыллыҡ тураһында ҡарата мәҡәлдәр һәм әйтемдәр бар: «Йылы һүҙең, ихлас йөҙөң булһын», «Йылмайған йөҙ менән йылы сәй булһа, ҡунаҡҡа тағы ни кәрәк», «Балың булмаһа ла, телең балдай булһын», «Һыйлағанда һыу эс».
Һылтанмалар
Традиционный этикет в башкирской семье
Смоленск өлкәһе
Смоле́нск өлкәһе Смоленская область — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Үҙәк федераль округы составына инә.
Административ үҙәге — Смоленск ҡалаһы. Смоленскиҙан Мәскәүгә тиклем — 365 км, Минскиға — 331 км.
Смоленск өлкәһе көнсығышта — Рәсәй Федерацияһының Мәскәү, көньяҡ-көнсығышта — Калуга, Брянск, төньяҡта — Псков һәм Тверь өлкәләре һәм көнбайышта Белоруссияның Могилёв һәм Витебск өлкәләре менән сиктәш.
Майҙаны — 0 км².
1937 йылдың 27 сентябрендә Көнбайыш өлкә территорияһында барлыҡҡа килә.
Географик урынлашыуы
Смоленск өлкәһе Көнсығыш Европа (рус) тигеҙлегенең үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. Төбәктең ҙур өлөшөн Смоленск—Мәскәү ҡалҡыулығы биләй, төньяҡ-көнбайышта Балтик уйһыулығы, көньяҡта — Днепр уйһыулығы урынлашҡан. Көнбайышта өлкә Белоруссия (Витебск һәм Могилев өлкәләре), төньяҡта — Псков һәм Тверь өлкәләре, көнсығышта — Мәскәү өлкәһе, көньяҡ-көнсығышта Калуга өлкәһе, көньяҡта — Брянск өлкәһе менән сиктәш. Төньяҡтан көньяҡҡа табан оҙонлоғо — 300 км, ә көнбайыштан көнсығышҡа — 290 км. Смоленск өлкәһенең Белоруссия сигендәге территорияһының бер өлөшө формаль рәүештә сикләнгән сик зонаһына инә.
Тарихы
1708 йылда Смоленск губернаһы барлыҡҡа килә. 1929 йылда РСФСР составында Көнбайыш өлкә ойошторола, уның үҙәге Смоленск ҡалаһында була. Смоленск өлкәһе 1937 йылдың 27 сентябрендә ойошторолған.
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, өлкә халҡы 0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — кеше/км2. Ҡала халҡы — %.
Смоленск өлкәһендә 2002 йылда — 303 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
Административ-территориаль бүленеш
2006 йылдан алып өлкә территорияһында 350 муниципаль берәмек бар, шул иҫәптән:
Картаның легендаһы (билдә өҫтөнә баҫҡанда халыҡ һаны күренә):
Иҡтисады
Тулайым төбәк продукты ағымдағы хаҡтар буйынса: 2014 йылда — 234,7 млрд һум; 2006 йылда — 79,2 млрд һум; 2005 йылда — 68,4 млрд һум.
Тулайым төбәк продукты йән башына: 2014 йылда 242,9 мең һум (85 төбәк араһында 53-сө урын); 2013 йылда 232,5 мең һум. 2015 йылдың декабрендә халыҡтың йән башына уртаса килеме айына 34347 һум тәшкил итә.
Төбәктең тупланма бюджеты (2022):
килемдәре — 59 млрд һум ;
сығымдар — 57,9 млрд һум ;
профицит — 1,1 млрд һум
Созмес
Созмес — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мет йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Экокластер
«Экокластер» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте — Рәсәй баҙарына экологик таҙа продукция етештереп сығарыуға һәм экохеҙмәттәр тәҡдим итеүгә махсуслашҡан ауыл хужалығы компанияларының ирекле берекмәһе. 2011 йылдан эшләй, Рәсәйҙә органик аҙыҡ-түлек етештереүселәрҙең иң эреләре иҫәбендә. Социаль эшҡыуарлыҡ  өлкәһендәге проект булараҡ,  яйлап ашау концепцияһын әүҙем тарата.
Тарихы
2009 йылда бынан әүәлерәк Владимир Довгань менән бергә «Эдельстар» компанияһына идара иткән эшҡыуар Александр Коновалов Мәскәү өлкәһенең Шаховской районында дүрт гектар ер ала һәм унда үҙенең «Коновалово» фермаһын төҙөй. Ферма органик ауыл хужалығы принциптарында эшләй — тәбиғәт биргән мал аҙығы һәм өҫтәмәләр генә файҙалана. Ойоштороусы әйтеүенә ҡарағанда, ер алыу һәм проектты тулыһынса эшләтеп ебәреү 32 миллион һумға төшкән. Тәүҙә етештерелгән һөт нигеҙҙә дуҫ-ишкә һәм күрше-күләнгә һатылған, Яңы Рига менән Рублевский шоссеһы араһында ятҡан коттедж ҡасабалары халҡы төп клиенттар булған.
Коновалов, продукция сифатына зыян килеренән шикләнеп, производствоны киңәйтергә ашыҡмай. Киңәйеү урынына ул берҙәм стандарттар һәм технологиялар буйынса экологик хәүефһеҙ продукция етештереүсе бик күп ваҡ хужалыҡты берләштерерлек сауҙа маркаһы эшләргә була. Был марка аҫтында тауар һатырға теләгән һәр партнёр ай һайын иғәнә индерә, уға ветеринар контроль, аудит, мал аҙығы һәм сәсеү орлоғона контроль булдырыла. Уның тураһында дөйөм сайтта ентекле мәғлүмәт урынлаштырыла, ул төрөү материалдары, ҡап, маркетинг ярҙамы менән тәьмин ителә, продукцияһын һатыу гарантиялана. Шулай итеп, 2011 йылда «Экокластер» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте ойошторола. Беренсе йылда уҡ берекмә үҙ бренды аҫтыда Рәсәйҙең утыҙ төбәгенән һәм донъяның ун ике иленән йөҙҙән ашыу тәбиғи продукция етештереүсе предприятиены берләштерә. Йыллыҡ әйләнеш 12 миллион һумға етә, ә рентабеллелек 60 % тәшкил итә.
2012 йылда компания Рәсәйҙә беренсе экомагазиндар франшизаһын башлап ебәрә һәм вертикаль буйынса интеграцияланған йомоҡ цикллы экоферма франшизаһы проектын эшләй. Быға тиклем тауар интернеттағы онлайн-сервис аша һатылһа, хәҙер инде «Экокластер»ҙың Истра районындағы Лужки ауылында ваҡлап һатыу фирма магазины асыла, уның артынан башҡа магазиндар барлыҡҡа килә, улар тотош бер селтәрҙе хасил итә. Һатыуҙан килгән аҡса 60 миллион һумға етә, брендтың хаҡы 100 миллион һумға баһалана. 2014 йылда компания «Б еҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар фонды менән хеҙмәттәшлек итеү тураһында килешеүгә ҡул ҡуя, улар бергәләп ауылды тергеҙеүгә һәм Мәскәү халҡын экопродукттар менән тәьмин итеүгә йүнәлтелгән социаль эшҡыуарлыҡ өлгөләрен таратыу менән шөғөлләнә башлай. Шул уҡ йылда компания продукцияһы эшҡыуар Ваһит Әләкбәров ойошторған «Һатып алыуға ҡарағанда ла әһәмиәтлерәк» («Больше, чем покупка») хәйриә программаһы сиктәрендә "Лукойл "дың ҡайһы бер яғыулыҡ ҡойоу станцияларында ла һатыла башлай.
«Коммерсантъ» гәзите мәғлүмәттәренә ҡарағанда, 2015 йылда «Экокластер» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте Рәсәйҙә органик аҙыҡ-түлек етештереүселәр араһында «Русское молоко» асыҡ акционерҙар йәмғиәте һәм «Эфирмасло» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте менән бергә иң эреләр иҫәбенә инә.
Эшмәкәрлеге
Берекмәлә ҡатнашыусыларҙың төп маҡсаты — Рәсәй баҙарына сифаты гарантияланған экологик таҙа продукция һәм экохеҙмәттәр сығарыу һәм һатыу, илдә экологик таҙа продукцияның цивилизациялы баҙарын формалаштырыуға йоғонто яһау, уға заманса халыҡ-ара экостандарттар индереү. Компания ашлама итеп яһалма матдәләр ҡулланыуҙан, гербицидтарҙан, үҫеште көйләгестәрҙән баш тартыуҙы (үҫемлек ауырыуҙары менән көрәштә үҫемлек төнәтмәләре һәм агротехник алымдар ҡулланыла), продукция етештергәндә антибиотик тарҙан, эмульгаторҙарҙан, тотороҡландырғыстарҙан, тәм өҫтәгестәрҙән, консерванттарҙан баш тартыуҙы, ГМО-нан тулыһынса баш тартыуҙы пропагандалай. Продукция Дөйөм милли генетик хәүефһеҙлек ассоциацияһында бойондороҡһоҙ экспертиза үтә һәм уға «Биологик хәүефһеҙ» тигән махсус билдә ҡуйыла. Берекмә тарафынан магазиндар селтәренән һәм интернет-магазин аша бирелгән заказдар буйынса һатып алыусыларға туранан-тура тауар илтеү системаһы ойошторолған.
Компания шулай уҡ экотуризм хеҙмәттәре күрһәтә, мәҫәлән, «Коновалово» фермаһы биләмәһендә 18 кешелек ике ҡунаҡ йорто төҙөлгән, кафе һәм мунса эшләй. Килгән кешеләр ауыл хужалығы эштәре технологиялары менән таныша, мал-тыуар, ҡош-ҡорт ҡараша һәм етештереү процесында ҡатнаша ала.
Социаль әһәмиәте
«Экокластер» берекмәһе федераль һәм төбәк власть органдары менән әүҙем хеҙмәттәшлек итә, сәләмәт тормош рәүеше, тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү буйынса социаль һәм уҡыу программаларын тормошҡа ашыра, мәҙәни мираҫты тергеҙә, төбәктең агробиотөрлөлөгөн һаҡлай, ауылдарҙа эш урындары аса, пропаганда һәм нәшриәт эшмәкәрлеге алып бара. Бынан тыш, «Экокластер» үҙенсәлекле бизнес-инкубатор, мәғлүмәт-консалтинг компанияһы, органик ауыл хужалығы һәм агротуризм өлкәһендәге инвестицион проекттарҙы туплаусы булып тора.
Берекмә етәксеһе Александр Коновалов әүҙем гражданлыҡ позицияһына эйә, тармаҡҡа ҡағылышлы бөтә сараларҙа ҡатнаша, РФ Ауыл хужалығы министрлығының Рәсәйҙә органик ауыл хужалығы тураһындағы закон проектын эшләүсе эш төркөмөнөң ағзаһы булып тора.
Тәнҡит
LavkaLavka кооперативын ойошторған Борис Акимов фекеренсә, «Экокластер»ҙың бизнес-моделе нигеҙенә үк мәнфәғәттәр ҡапма-ҡаршылығы һалынған: «Әгәр Коновалов үҙе һөт менән генә шөғөлләнһә, ә кластерға башҡа продукция етештереүселәрҙе ылыҡтырһа, аңлашылыр ине. Ләкин үҙе эшләгән тармаҡтағы башҡа етештереүселәрҙе йәлеп иткән күп профилле ферма үҙенә-үҙе конкурент буласаҡ».
Ковыль-ПыгАй-Еган
Ковыль-ПыгАй-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сороминская йылғаһының һул ярына тамағынан 117 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Charity Shop
Charity Shop — Рәсәй хәйриәлек магазины, билдәле брендтарға ҡараған тотонолған кейем-һалымды арзанға һата. Магазин социаль предприятие булып тора, килеме «Вверх» үҙәгенең социаль программаларын тормошҡа ашырыуға тотонола. Хәйриәлек эшенән тыш, магазин сервис өлкәһендә һөнәр алған балалар йорттары сығарылыусылары һәм колледж тамамлаусылар өсөн ритейл буйынса тренингтар үткәрә.
Концепцияһы
Магазин классик хәйриәлек магазины рәүешендә эш итә, йәғни  социаль эшҡыуарлыҡ технологияһы буйынса эшләй: һатыуҙан килгән аҡса хәйриәлек ойошмаһына ебәрелә һәм социаль программаларға тотонола. Бындай магазиндар Бөйөк Британияла һәм АҠШ -та киң таралған. Классик британ һыҙмаһынан айырмалы, американ магазиндары халыҡтың социаль яҡланмаған ҡатламдарын йәмғиәткә яраҡлаштырыу һәм тормошта үҙ урынын табырға ярҙамлашыу менән дә шөғөлләнә, мәҫәлән, Төньяҡ Американың Goodwill проекты шундайҙарға инә. Был модель Charity Shop магазины өсөн дә нигеҙ булып тора.
Тауар һатыуҙан алынған килем магазин бинаһының ҡуртымын түләү, хеҙмәткәрҙәргә эш хаҡы түләү өсөн тотонола, ҡалғаны хәйриәлек маҡсаттарында файҙаланыу өсөн тапшырыла. Магазин Karen Millen, Pinko, D&G, Ralph Lauren, Laurel һәм башҡа брендтар аҫтында сыҡҡан тотонолған кейемдәрҙе һатыуға махсуслаша. Ҡәҙимге кейем-һалымдан тыш магазин химия терапияһы үткән ҡатын-ҡыҙҙар өсөн «Голова» проекты тарафынан етештерелгән баш кейемдәре һата. Шулай уҡ етем ҡыҙҙар һәм көс ҡулланып йәберләнгән ҡыҙҙар тарафынан эшләнгән биҙәнеү әйберҙәре һатыла: уларҙы һатҡандан килгән аҡса магазин комиссияһын алып тормайынса тулыһынса балаларға бирелә.
Кога (Вах ҡушылдығы)
Кога  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының уң ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Соль (Локчима ҡушылдығы)
Соль  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Локчим йылғаһының һул ярына тамағынан 168 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Койма (йылға)
Койма  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Запорная йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Соль (Прупт ҡушылдығы)
Соль  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Прупт йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Успение ғибәҙәтханаһы (Владимировка)
Успение сиркәүе — Ростов өлкәһе Красносулин районы Владимировка станицаһындағы сиркәү. Урыҫ православие Сиркәүенең Мәскәү Патриархаты Сулин благочиниеһына ҡарай.
Тарихы
Владимировка станицаһының Успение сиркәүе Ростов өлкәһенең хәҙерге Красносулин районында Владимировка ауылы барлыҡҡа килгәнгә тиклем, 1830 йылғаса төҙөлгән беренсе православие сиркәүе. Ул башта Новоивановка ауылына, аҙаҡ Владимировка станицаһына ҡараған. Ғибәҙәтхана подполковник ҡатыны Мария Ивановна Бобрикова һәм сиркәүгә йөрөүселәрҙең аҡсаһына төҙөлгән. Ағас бина таш нигеҙгә ултыртылған. Ҡыңғырауҙар манараһы булмағанлыҡтан, улар бағаналарға эленегән. 1874 йылда станицала яңы сиркәү төҙөргә ҡарар ителгәс, иҫке бураһы 1877 йылда Усть-Белокалитвенский станицаһының Сударев утарына һатыла. Яңы ағас сиркәү 1874 йылда казак Степан Шевырев аҡсаһына һалына. Яңы сиркәү шулай уҡ таш нигеҙҙә тора, бер тәхетле була. Сиркәү төҙөү 18500 һумға төшә. Ғибәҙәтхана Мәскәү-Кавказ трактында, Мәскәү һәм Санкт-Петербургты Дон, Кубань һәм Кавказ менән тоташтырыусы юлда торғанлыҡтан, уның йәнәшәһендә сәфәр ҡылыусылар өсөн постоялый двор төҙөгәндәр. Был бинала үҙ ваҡытында Александр Сергеевич Пушкин, Николай I һәм Александр II туҡтаған һәм Успение сиркәүенә инеп йөрөгән. XIX быуат аҙағы — XX быуат башында Успение сиркәүе мәхәлләһендә Владимировка, Прохоров—Кудринская һәм Кленовск-Осиповка сиркәү-мәхәллә мәктәптәре эшләй. Уны Дон епархияһы һәм урындағы мәхәллә кешеләре үҙ аҡсаһына тота. Граждандар һуғышы йылдарында Владимировка станицаһы халҡы большевиктарға ҡаршы көрәшеү өсөн атлы полк ойоштора. Шуға күрә яңы власть тарафынан ауыл халҡы репрессияларға эләгә. Казактарҙы өс тапҡыр казак чинынан төшөрәләр, күп өлөшөн репрессиялайҙар. XX быуаттың 20-се йылдарында Успение сиркәүе ябыла, ул күпмелер ваҡыт склад итеп ҡулланыла. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында немец оккупацияһында булған ауылда 1942 йылда сиркәү ғибәҙәт ҡылыу өсөн асыла. XX быуаттың 50-се йылдарында ҡабат ябыла һәм бинала мәҙәниәт йорто урынлаша.
Эдмунд Кин
Кин Эдмунд (Edmund Kean, 17 март 1787 йәки 1789, Лондон — 15 май 1833, Ричмонд) — инглиз актеры, инглиз романтизм сәхнәһенең күренекле вәкиле.
Киндың образы сәнғәттә
Вестминстерҙа, Лондонда тыуған. Актриса Энн Кэриҙың улы, Бөйөк Британия гимнының авторы Генри Кэриҙың ейәне, Атаһы, моғайын, чиновник Эдмунд Кин.
Дүрт йәшендә Эдмунд сәхнәлә сығыш яһай. Уның балаларса тормош һөйөүе, аҡыллылығы, кешеләргә ылығыусанлығы бөтә кешеләргә лә ныҡ оҡшай, уны ныҡ яраталар, әммә тормош ауырлыҡтары һәм дисциплинаның кәрәкле кимәлдә булмауы, үҙ-үҙенә ышанысы булыуға ҡарамаҫтан, уны үҙ һүҙле итеп үҫтерә. 1794 йылда уны яратыусылар малайҙың мәктәптә уҡыуына аҡса түләй, ул яҡшы уҡый, әммә мәктәп тәртибенә күнә алмай, шунлыҡтан Портсмутҡа юнга булып китә. Әммә диңгеҙ хеҙмәтен ауыр тип табып, ул һаңғырау һәм сатан булып ҡыланып, Мадейралағы табиптарҙы алдай.
Системалы белем ала алмай. Англияға үҙенең олатаһы-артист Моисей Кин- янына ҡайтып, унан яҡлау эҙләй. Тегеһе үҙенең пантомима алымдарынан тыш, туғанын Шекспирҙың ижады менән таныштыра Шул уҡ ваҡытта Эдмундҡа бала сағынан уҡ ярҙам ҡулы һуҙған изгелекле актриса Шарлотта Тидсуэлл, актерлыҡ оҫталығы принциптарына өйрәтә. Эдмундтың олатаһы вафат булғандан һуң, Шарлотта малай өсөн яуаплылыҡты үҙ өҫтөнә ала, Эдмунд Шекспир персонаждарын системалы өйрәнә башлай, уларҙы интерпретациялауҙа үҙенең оҫта үҙенсәлектәрен күрһәтә, ә был инде данлыҡлы Джон Филип Кембл интерпретацияларынан бөтөнләй айырылып торған була. Киндың талантын күргән миссис Кларк уны уллыҡҡа алырға мәжбүр була, әммә Кларктың уға биргән ҡылыҡһырмаларына үпкәләп, Кин Кларк йортон ташлап китә һәм үҙ мөхитенә кире ҡайта.
14 йәшендә ул Йорк театрындағы 20 спектаклдә төп ролдәрҙе уйнарға тәҡдим ала (Гамлет, Гастингс һәм Катон). Шунан һуң ул "Ричардсон театр"ы труппаһында эшләгән саҡта уның һәләттәре хаҡындағы хәбәрҙәр Георг III-кә барып етә, һәм король уға Виндзор һарайына килергә бойороҡ бирә. Ул Сондерс циркына килеп ҡушыла һәм атта күрһәткән трюк ваҡытында йығылып төшә һәм ике аяғын да һындыра — был бәхетһеҙ осраҡ уның бөтә тормошонда эҙҙәр ҡалдыра. Яҡынса ошо ваҡытта ул Чарльз Инкледон музыкаһы менән шөғөлләнә, Д’Эгвилдән бейеү һәм Анджелонан фехтование дәрестәрен ала.
Шекспир ролдәрен башҡарыуҙа Эдмунд Д. Ф. Кембл менән ярыша. 1807 йылдарҙа Белфаст театрында Сара Сиддонс менән төп ролдәрҙе башҡара, Сиддонс уны «ҡот осҡос бәләкәй кеше» тип атай, ә уның һәләте менән артабан таныша торғас, Эдмунд «бик яҡшы уйнай, бик яҡшы» тигән фекерҙе әйтә, — тик был ғына әле «бөйөк актер булыу өсөн бик әҙ», ти.
1808 йылда Кин Сэмюэль Батлерҙың провинция труппаһына ҡушыла.
1808 йылдың 17 июлендә Эдмунд Кин Уотерфордтағы әйҙәүсе актриса Мэри Чемберсҡа өйләнә. Ҡатыны уға ике ул таба, уларҙың береһе — билдәле актер Чарльз Кин (1811—1860).
Бер нисә йыл дауамында Киндең эше бик аҙ була, ул ныҡ мохтажлыҡ кисерә, ошо арҡала өлкән улы медицина ярҙамы ала алмай вафат була.1814 йылдан алып Кин Лондондағы Друри-Лейт театры сәхнәһендә уйнай, унда Шекспирҙың «Венеция сауҙагәре» пьесаһында Шейлок ролендә дебют яһай. Театр тамашаларына кире ҡайтыуы уны ныҡ тулҡынландыра, ул: «әгәр был роль килеп сыҡһа, мин шатлығымдан аҡылдан яҙасаҡмын», ти. Был пьесала уйнауы Кинға ҙур уңыш килтерә: «мин хатта сәхнәлә икәнемде тойманым да», тип иҫләй ул аҙаҡтан.
1817 йылда Кин драматург Чарльз Бак менән конфликтҡа инә: Чарльз Бак үҙенең «Итальяндар» пьесаһында төп ролде Эдмундҡа тапшырырға фараз иткән була. Театр советы һәм актерҙар пьесаны яҡшы ҡабул итә, әммә Кинға был роль оҡшамай, роль етерлек дәрәжәлә яҡшы булмаған кеүек күренә. Кин бар көсөнә пьесаның Швейцарияла үтәсәк премьераһын боҙорға тырыша, Чарльз Бак Киндың был ҡыдығын оҡшатмай һәм пьесаны күрһәтмәҫкә була. Театр хеҙмәткәрҙәре Бактан пьесаны репертуарҙа ҡалдырыуын һорайҙар. Һуңыраҡ пьесаны Бак үҙгәртеңкерәп баҫтыра. Һөҙөмтәлә ике яҡтан да юғалтыуҙар килеп сыға. Спектакль барыбер 1819 йылдың 3 апрелендә үтә, тик Кин менән драматург араһында килеп сыҡҡан конфликт арҡаһында пьесаны тамашасылар төрлөсә ҡабул итә.
1820 йылдың 29 ноябрендә Кин беренсе тапҡыр Нью-Йорктағы Энтони-Стрит театрында Ричард III ролендә уйнай. Уның Америкаға сәфәре уңышлы килеп сыға, әммә Кин матбуғат менән насар бәхәскә эләгә. Һуңынан Кин Нью-Йоркта1825—1826 йылдарҙа гастролдәрҙә йөрөй.
Кин Шекспирҙың «Король Лир» пьесаһындағы трагик финалын тергеҙә, ә 1681 йылда ул Тейт Наум тарафынан бәхетле аҙаҡ менән алмаштырыла («Король Лир тарихы»). Кин Лирҙы Тейп буйынса уйнай, әммә ҡатынына Лондон тамашасыһы «мин Корделия мәйете өҫтөндә нисек уйнаясағымды әлегә белмәй» тип әйтә. Кин үҙенең фажиғәле вариантын бер нисә тапҡыр уйнай, бер тәнҡитсе Кин вариантындағы Корделияның фажиғәле үлемен «ныҡ тәрән эҙ тыуҙырҙы» тип яҙһа ла, тамашасы быны аңламай һәм, Кин ҙур ҡыҙғаныс менән Тейт интерпретацияһына кире ҡайта.
Киндың тормош рәүеше уның карьераһына ҙур ҡаршылыҡтар килтерә. Лондон ҡалаһы олдерменының ҡатыны Шарлотта Кокс менән уның араһында булған мөнәсәбәттәре арҡаһында Кин хөкөм ителә, «Таймс» гәзите тарафынан уға ғәйеп ташлана, Друри-лейт театры сәхнәһенә сыҡҡан саҡта уны фрукттар менән бәреп, һыҙғырып хурлайҙар.
1825 йылда Кин икенсе тапҡыр Америкаға сәфәр ҡыла, бында ул Англиялағы кеүек үк эҙәрләүҙәргә дусар була. Ҡайһы бер ҡалаларҙа уға мәрхәмәтлек күрһәтһәләр ҙә, күп тамашасылар уны мыҫҡыллайҙар. Квебекта ғына уның сәхнәлә уйнағанын ҡараған индеец-гурондар Кинға ҡарата изгелек күрһәтәләр, ул, йәнәһе, хатта ҡәбиләнең почетлы юлбашсыһы булып, Alanienouidet исемен алған тигән имеш-мимештәр ҙә тарала. Һуңғы тапҡыр Нью-Йоркта Кин 1826 йылдың 5 декабрендә «Ричард III» фильмында күренә.
Англияға ҡайтҡас, ахыр сиктә, уны илтифатлы ҡаршы алалар, әммә ул ваҡытта Кин допинг ҡуллана башлаған була, шуның арҡаһында уның һәләттәренең насарайыуы ҡотолғоһоҙға әйләнә. Шуға ҡарамаҫтан, ҡайһы саҡта уға илһам килә һәм ул үҙенең физик һәләттәренең тулыһынса кәмеүен бөтөрә ала. Париждағы сығышы алкоголь ҡулланыу арҡаһында уңышһыҙ тамамлана.
1833 йылдың 15 мартында Киндың һуңғы сығышы Ковент-Гарденда үтә: ул Отеллоны уйнай, ә уның улы Чарлз Яго ролендә сығыш яһай. Кин Эдмунд 3-сө шаршауҙың 3-сө сәхнәһендә «Яуыз, һин ышан» тип ҡысҡыра һәм шуның артынса уҡ ышанысһыҙ тауыш менән: «Эй, Хоҙай, мин үлеп барам. Улар менән һөйләш, Чарльз» тип ҡысҡыра, һәм, аңын юғалтып, улының ҡосағына йығыла.
1833 йылда ул Суррейҙа вафат була. Уның һуңғы һүҙҙәре: «үлеү еңел; комедия — ауыр» — була.
Кин Хемпшир графлығының Катерингтон ауылында Барлыҡ изгеләр мәхәллә сиркәүендә ерләнгән. Мәхәллә сиркәүе иҙәнендә уның ҡәберен билдәләп иҙәнгә мемориаль таҡта ҡуйылған, һәм башта сиркәү тышында, һуңынан, 1904 йылдағы реставрация эштәре барышында, сиркәү эсендәге стенаға күсереп ҡуйылған таҡта тора.
Киндың артислыҡ оҫталығы күп кенә актерҙар уйыны стиленә йоғонто яһай, мәҫәлән, американ Форрест Эдвиндың уйыны стиленә.
Кин образы сәнғәттә
Кин, или гений и беспутство пьесаһын Александр Дюма (1836) яҙған, унда Фредерик Леметр ҙур оҫталыҡ менән Кин ролен уйнаған. XX быуатта пьесаны Сартр эшкәртеп яҙа; 1956 йылда пьесаның был вариантын Франческо Рози кино итеп төшөрә, төп ролде Витторио Гассман башҡара, ә 1987 йылда пьесаны Робер Оссейн Париждың Маринья театрында сәхнәгә сығарған, унда төп ролдә Жан-Поль Бельмондо сығыш яһай. Киндың тормошо тураһында төрлө илдәрҙә тағы бер нисә фильм төшөрөлгән, мәҫәлән: Рудольф Бибрахом менән Моисси Алессандро (1921), Александр Волков менән Иван Мозжухин; (1924) Дюма пьесаһы мотивтары буйынса итальян композиторы Марио Дзафред «Кин» (1981) операһын яҙған.
Дюма пьесаһы мотивтары буйынса Рәсәйҙә Горин Григорий (1991) пьеса яҙған.
Туҡаев
Туҡаев — фамилия. «Тукай» боронғо төрки, монгол телдәренән барлыҡҡа килгән: 1) «туҡ» һү­ҙенең иркәләтеү варианты; 2) Йософ Гәрәй буйынса «туҡай» һү­ҙенең «тыуыу» һүҙе менән бәйләнештә булыуын раҫлап, мәғәнәһен «туғанҡай» (бик яҡын, үтә ғәзиз) тип аңлата; 3) Бо­ронғо төрки телдәге «тогай», «туғай» (йылғаның боролмалы, туғайлы урыны) һүҙенән булыуы ла мөмкин; 4) монгол телендә «туҡай» — йәйә, салауат күпере, йәйғор тип аңлатыла.
Соль-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Живоначальная Троица сиркәүе (Маньков-Калитвенское)
Живоначальная Троица сиркәүе — Ростов өлкәһе Чертков районы Маньков - Калитвенское станицаһындағы сиркәү. Ул Урыҫ Православие Сиркәүе  Мәскәү  Патриархаты  Шахты һәм Миллерово епархияһы Чертков-Калитвенское багочиниеһына ҡарай. Сиркәү бинаһы -  төбәк әһәмиәтендәге архитектура ҡомартҡыһы.
Адресы: Рәсәй,  346009, Ростов өлкәһе, Чертковский районы,  Маньков-Калитвенское ауылы
Тарих
1886 йылдың апрелендә Донец округы Осиков Леонов-Акатуй волосы Усть-Меловая-Маньков, Маньков-Калитвенское биҫтәләре, Кутейников-Камышенский, Щедров-Калитвенский, Ново-Ивановский ҡасабалары халҡы,  Усть-Меловая-Маньков биҫтәһендә (хәҙерге Маньков -Калитвенское ауылы) сиркәү төҙөргә рөхсәт һорап, Дон дини консисторияһына мөрәжәғәт иткән. 1774 йылда ауылда төҙөлгән сиркәү бәләкәй һәм иҫке булған.
1886 йылдың көҙөндә Маньков-Калитвенское ауылында сиркәү төҙөү урыны һайлап алынған. Уның урыны биҫтә үҙәгендәге  сиркәү майҙанында булған.
1887 йылдың 20 июлендә  сиркәү төҙөләсәк урын изгеләндерелгән һәм төҙөлөш башланған. Маньков  биҫтәһендә йәшәгән ун биш мең кеше  сиркәү янына уба төҙөүгә үҙ өлөшөн индергән. 1888 йылда сиркәүҙең нигеҙе һалынып бөткән һәм стеналары күтәртелгән.
1891 йылдың 10 июлендә сиркәү бағыусылар советының сиркәү төҙөлөшө өсөн өҫтәп аҡса йыйыу тураһындағы юлламаһы ҡәнәғәтләндерелгән. Дон һәм Новочеркасск  Архиепискобы Высокопреосвященный Макарий тағы ла бер йыл буйына хәйриә аҡсаһы йыйырға  рөхсәт иткән. Был ваҡытта сиркәү төҙөүгә иғәнәсе меценаттар ҡушылған.
1894 йылдың октябрь айында йорт төҙөлгән. Яңы сиркәү 1894 йылдың 24 октябрендә изгеләндерелгән.
Төп  придел йорто Пресвятая  Троица, уң яҡ приделы — Пресвятая Богородица Покровына бағышлап изгеләндерелгән. Сиркәү биш көмбәҙле башлы, фонарлы ҡыңғырауҙар  манаралы булған. Был сиркәүҙә совет власы йылдарында иҫән ҡалған Коронование Божьей Матери  иконаһының төп нөсхәһе  тора.
Маньковтағы Изге Троица сиркәүе   утыҙынсы йылдарҙы һәм Бөйөк Ватан һуғышын үткәреп ебәргән. Сиркәү Шолоховтың "Тихий Дон" романында тасуирланған:  Леон -Калитва волосы  Манков биҫтәһе майҙанына Дон казағы Григорий Мелехов хәрби уйындарға килгән.
Хәҙерге ваҡытта сиркәүҙә балалар өсөн  йәкшәмбе мәктәбе эшләй.
Изге әйберҙәр
Коронование Божьей Матери  иконаһы.
Туҡай
Туҡай һүҙенең бер нисә мәғәнәһе бар. «Тукай» боронғо төрки, монгол телдәренән барлыҡҡа килгән: 1) «туҡ» һү­ҙенең иркәләтеү варианты; 2) Йософ Гәрәй буйынса «туҡай» һү­ҙенең «тыуыу» һүҙе менән бәйләнештә булыуын раҫлап, мәғәнәһен «туғанҡай» (бик яҡын, үтә ғәзиз) тип аңлата; 3) Бо­ронғо төрки телдәге «тогай», «туғай» (йылғаның боролмалы, туғайлы урыны) һүҙенән булыуы ла мөмкин; 4) монгол телендә «туҡай» — йәйә, салауат күпере, йәйғор тип аңлатыла.
Сопь-Ю (Сысола ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Коймен-Еган
Коймен-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пыктыган-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Колик Еган
Колик Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1730/195 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 457 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Живоначальная Троица сиркәүе (Каменск-Шахты)
Живоначальная Троица сиркәүе (Изге Троицкий сиркәүе) — Шахты һәм Миллерово епархияһы, Каменское благочиниеһына ҡараған ғибәҙәтхана. XIX быуат рухындағы йорт архитектураһы буйынса биш башлы, ике яҡтылыҡ төшкән урынлы, аш бүлмәле һәм бейек булмаған саң манараһы менән төҙөлгән ғибәҙәтхана.
Тарих
Изге Троицкий мәхәлләһе ҡалала 1997 йылдың апрелендә барлыҡҡа килгән. 1998 йылда мәхәлләгә йорт биргәндәр, унда ғибәҙәт ҡылыу йорто яһағандар. Ғибәҙәтхана йорто 1998 йылдың 9 июлендә асылған. Һуңынан уның көмбәҙен эшләгәндәр, ә 2003 йылда Изге Троицкий сиркәүенең саң манараһына ҡыңғырауҙар урынлаштырғандар. Сиркәүҙә Изге Тихон Задонскийҙың һөйәктәре бар.
Сиркәүҙә мәрхәмәтлек ашханаһы, хор һәм йәкшәмбе мәктәбе эшләй. Сиркәү хужаһы (настоятеле) — иерей Александр(Теличкин), руханийы — иеромонах Серафим (Сергей Владимирович Сенченко).
Сиркәү адресы: Каменск-Шахтинский ҡалаһы, Южныйҡасабаһы, Ростов урамы, 10а һанлы йорт.
Колыв-Еган
Колыв-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының уң ярына тамағынан 702 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сордель
Сордель — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кажим йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сорд-Ёль
Сорд-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кулом-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сотчем-Шор
Сотчем-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Прупт йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аврора (ат үҙәге)
«Аврора» ат үҙәге — Сыктывкар ат спорты үҙәге, иппотерапияла һәм инвалидтар өсөн ат спортын үҫтереүҙә махсуслаша. 2003 йылда асыла.
Үҙәктең инвалидтарға ярҙам хеҙмәттәре түләүһеҙ йәиһә ата-әсәләр йәки инвалид балалар интернаты хеҙмәттәре менән ҡулалмаш күрһәтелә (интернаттар үҙәккә аттар өсөн йәшелсә, бесән, шулай уҡ малды тәрбиәләүҙә кәрәге тейә торған иҫке-моҫҡо бирә). Үҙәк килемде йылҡы һатыуҙан һәм йәй көнө сәләмәт кешеләргә пони менән аттарҙы прокатҡа биреүҙән ала.
Үҙәк проблемалары — манеж юҡлығы, шул арҡала ул түләүле конкуренттар эргәһендә отолошта ҡала, шулай уҡ инвалидтар үтә күп булғанлыҡтан аҡса еткерә алмау.
2013 йыл башына үҙәктә 13 ат, 7 пони, йәнә дөйә һәм ишәк була. 2013 йылдың авгусына иһә йылҡы малы һаны 33-кә етә, 5 пони, 3 болан, 3 дөйә (яңы тыуғандарынан башҡа) иҫәпләнә.
2013 йылда ойошмала төрлө йәштәге 30—50 инвалид дауаланыу үтә.
Тарихы
Үҙәк 2003 йылда Наталья Денисованың йорт хужалығы нигеҙендә ойошторола.
Ойошторолғандан алып 2013 йылға тиклем аралыҡта ойошма инвалидтар араһында ике ярыш үткәрә (беренсеһендә — 6, икенсеһендә 17 инвалид ҡатнаша). Беренсе бәйге 2008 йылда үтә. Үҙәккә йөрөүселәр шулай уҡ ике тапҡыр инвалидтарҙың Мәскәүҙә үткәрелгән бәйгеләрендә ҡатнаша, уларҙа дүрт икенсе һәм ике өсөнсө урынды яулай. Костромала 2008 йылда үткән ат спорты буйынса Рәсәй беренселегендә Наталья Денисова беренсе урынды ала.
2013 йылдың авгусында Үҙәк ат спорты буйынса Сыктывкар ҡала ярышында ҡатнаша.
Тәнҡит
2012 йылда Полина Моковозова «Красное знамя» мәғлүмәт порталына биргән интервьюһында «Аврора» ат үҙәгендә аттарҙы насар шарттарҙа аҫрауҙары, атап әйткәндә ике атты бер аранда тотоуҙары, тураһында белдерҙе.
Шаронов йорто
Тарихы
Бина 1912 йылда архитектура академигы Ф. О. Шехтель проекты буйынса модерн стилендә төҙөлә. 1917 йылдға тиклем ҡаланың эре алпауыты һәм икмәк бешереп һатыусы Е. И. Шаронов милкендә була, был йортто ул ҡыҙы Мария өсөн һалдыра. 1920 — 1922 йылдарҙа бинала ебәкселек станцияһы урынлаша, 1923 йылдан — балалар поликлиникаһы. Оккупация ваҡытында бында Э. фон Клейсттың 1-се танк армияһы штабы була. 1944 йылдан һуң бинала ҡаланың төрлө ойошмалары, шул иҫәптән КПСС-тың Орджоникидзе район комитеты урынлаша. 1981 йылдан Шаронов йортон «Таганрог көнкүреше һәм ҡала төҙөлөшө» музейы биләй.
Архитектура үҙенсәлектәре
Шаронов йорто «модерн» ынйыһы, архитектура, һынлы сәнғәт һәм скульптураның мөһабәт өлгөһө булып тора. Ҡат ярымлыҡ бинаның Мәскәүҙәге Ярослав вокзалы менән уртаҡлығы күп: шундай уҡ остло башнялар, трапеция формаһындағы ҡыйыҡтың уртаһында кикереек бар, төрлө формалағы тәҙрәләр ҙә шундай уҡ аралаштырыла. Бина композицияһы ассиметрияға негҙләнгән. Уның һул өлөшө дүрт мөйөшлө бейек башнялы булып, һигеҙ ҡырлы япма менән тамамлана. Өҫтә йорт хужаһының инициалдары «Е. Ш.» яҙылған ҡулса була, һуңынан ул флаг ҡуйылған шпиль менән алмаштырыла. 1978 йылда флаг шариклы подшипникка ҡуйыла һәм хәҙер ул ел булғанда әйләнеп тора. Был өлөштә мозаика композицияһын тирәсләп торған кокошник менән биҙәлгән төп ишек урынлашҡан.
Фасадтың фриз өлөшө мозаика картиналары бигерәк тә колоритлы булып күренгән керамика плиткалары менән йөҙләнгән. Үҙәк өлөштөң өҫкө тәҙрә араларын рәссам Н. Рериха стилендә эшләнгән «Ладьяларҙың йөҙөп китеүе» композицияһы тулыландыра. Бинаның уң яғында — В. Васнецов эскизы буйынса эшләнгән «Диңгеҙ алышы» панноһы. Унда боронғо урыҫ алфавиты хәрефтәре менән А. Т. Толстойҙың «Боривой» плэмаһынан: «Сшиблись вдруг ладьи с ладьями и пошла меж ними сеча… брызжут искры, кровь струится, треск и вопль в бою сомкнутом…» — тигән юлдар яҙылған.
Йорттоң был өлөшө элек осло башлы булһа, хәҙер ярым түңәрәк итеп ябыла. Һул яҡтан баштары декоратив башнялар менән биҙәлгән ҡапҡалар тора. Уларҙағы инә арыҫлан баштары — күренекле рәссам М. Врубель эше. XX быуат башының «модерн» стилендәге архитектура һәйкәле — Ростов өлкәһендә фасадта монументаль һынлы сәнғәт ҡулланыуҙың берҙән-бер өлгөһө.
Ленин һәйкәле (Таганрог)
Таганрогтағы Ленин һәйкәле — совет сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре, донъя тарихында беренсе социалистик дәүләт төҙөүсе Владимир Ильич Ленинға һәйкәл.
Тарихы
В. И. Ленин тере саҡта Таганрогта уға бер һәйкәл дә ҡуйылмай. Владимир Ильич Ульянов (Ленин) 1924 йылдың 21 ғинуарында вафат була. Уның үлемен бөтә ил ҙур юғалтыу итеп ҡабул итә.
1924 йылдың 23 ғинуарында Таганрог округ башҡарма комитеты Таганрогта В. И. Ленинға һәйкәл ҡуйырға ҡарар ҡабул итә. Һәйкәлде В. И. Ленинды ерләгән көндә үк асырға һәм уны Петр I һәйкәле урынына ҡуйырға уйлайҙар. Бының өсөн постаменттан императорҙың бронза һынын алырға һәм Чехов музейына илтергә ҡарар ителә.
Ҡала халҡы араһында юлбашсыға һәйкәл ҡуйыу өсөн аҡса йыйыуға яҙма йөкләмә асыла. Һәйкәл Ленинды ерләгәндән һуң, Ленинград скульпторы В. В. Козлов тарафынан эшләнә. Һуңғараҡ Козлов Ленинға һәйкәлде Ленинградта, Смольный алдында ҡуйыу өсөн дә эшләй. Ленин һәйкәле 1925 йылдың 22 ғинуарында асыла һәм Ростов өлкәһендә юлбашсыға ҡуйылған беренсе һәйкәл була. В. И. Ленин бөтә кәүҙәһе менән, костюм кейҙереп, элек Петр I һәйкәле торған пьедесталда ҡулын күтәреп баҫып тора тип һүрәтләнә. Пьедесталдағы яҙыу ҙа үҙгәртелә.
1935 йылда һәйкәл өсөн яңы пьедестал әҙерләйҙәр, сөнки алдағыһы һәйкәлдең үлсәменә тура килмәгән була. Һәйкәл юлдың машина менән йөрөй торған өлөшөнән паркка яҡыныраҡ итеп күсерелә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәйкәл юҡ ителә. Таганрогты азат иткәндән һуң, һәйкәл һаҡланып ҡалған ярсыҡтары буйынса скульптор М. И. Гладких тарафынан яңыртыла.
Ленинға икенсе һәйкәл 1935 йылда Ғинуар күтәрелеше майҙанында скульптор Д. Якерсон тарафынан эшләнеп ҡуйыла. Ул В. И. Ленин һыны һәм Ленин баҫып торған броневиктан торған композиция ине. Таганрог оккупацияла булған йылдарҙа был һәйкәл дә гитлерсылар тарафынан емертелә. 1936 йылда ҡаланың тимер юл вокзалы янындағы майҙанда күп фигуралы скульптура композицияһы ҡуйыла, унда Ленинды һалдат, эшсе һәм эшсе ҡатын уратып алған. Постамент итеп броневик фрагменты ҡоролған. Композицияның авторы — Д. Якерсон. Скульптура 1941 йылда немецтар тарафынан емертелә.
1944 йылдың ғинуарында ҡала паркына ингән ерҙә яңы ваҡытлыса һәйкәл ҡуйыла.
1949 йылдың 21 ғинуарында, һуғыш осоронда емертелгән һәйкәл урынында, Таганрогта Ленинға яңы өс метрлыҡ бетон һәйкәл асыла. Һәйкәлдең авторы скульптор А. В. Дрейлинг. 1970 йылда был һәйкәлде ҡутарып алалар.