cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кынок
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Унтыг-Игый-Сап
Унтыг-Игый-Сап — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кулун-Игый йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тырҡыш
Тырҡыш (Amanita) — ырыуы микоризо барлыҡҡа килтереүселәр пластинкалы бәшмәктәр ғаиләлеге Аманиттар (Amanitaceae). Ҡайһы бер системаларҙа был бәшмәкте у Плют һымаҡтар (Pluteaceae)ғаиләлегенә керетәләр.
Австрия Президенты
Австрия федераль президенты (Österreichischer Bundespräsident) — Австрия дәүләтенең фнедераль етәксеһе. Теоретик яҡтан ҡарағанда ул ҙур конституцион вәкәләттәргә эйә, ғәмәлдә иһә күбеһенсә тантана вәкиле сифатында ғына эш итә. Австрия Президенты алты йылға бер тапҡыр туранан-тура дөйөм һайлауҙарҙа һайлана. Президенттың офисы Венала Хофбург император һарайының Леопольд ҡабырғаһында урынлашҡан.
Күп кенә элекке президенттар үҙ вазифаһын башҡарған ваҡытта ҙур популярлыҡ яулай, икенсе срокҡа һайланыу өсөн кандидатураһын ҡуйған бер генә президент та һайлауҙарҙа бер ҡасан да еңелмәй. 1986 йылда президент итеп һайланған Курт Вальдхайм ғына 1992 йылда үҙ кандидатураһын икенсе срокҡа һайланыуға ҡуймай. Вазифаһын үтәгән ваҡытта биш президент вафат була, бөгөн элекке президент Хайнц Фишерҙан башҡалары баҡыйлыҡҡа күскән. 2016 йылдың 22 майында үткән президент һайлауҙарында, әллә ни ҙур булмаған өҫтөнлөк менән (50.3 %) Йәшелдәр партияһының элекке лидеры, иҡтисад профессоры Александр Ван дер Беллен еңә. Әммә Азатлыҡ партияһы (FPÖ) һөҙөмтәгә ялыу бирә, һәм 1 июлдә Австрия Конституцион суды ҡабаттан һайлауҙар үткәрергә тигән ҡарар ҡабул итә. Яңы президент һайланғанға тиклем ваҡытлыса президент вазифаһын Дорес Бурес етәкләгән Милли совет президиумы башҡара. Ҡабатлап һайлауҙар 2016 йылдың 4 декабрендә үткәрелә, унда, 53,3 % тауыш йыйып, Ван дер Беллен еңә һәм 2017 йылдың 26 ғинуарында вазифаһын башҡара башлай.
Салтыков Иван Васильевич
Салтыков Иван Васильевич (1897 - май 1986) — музыка белгесе, фольклорсы, музыкаль йәмәғәт эшмәкәре
Биографияһы
Иван Васильевич Салтыков 1897 (башҡа мәғлүмәт буйынса, 1893 йылда) Һарытау губернаһы Сердоб өйәҙе (хәҙер — Пенза өлкәһе) Беков улусының Беков ауылында тыуған.
1916 йылда Һарытау консерваторияһын тамамлаған.
1919 йылдан башлап Өфөлә эшләй. Салтыков Иван Васильевич Өфө губерна сәйәси-ағартыу комитетының музыка секцияһы мөдире.
1922 йылдан алып Башҡорт сәнғәт техникумы директоры,
1932 йылдан - Башҡортостан тел һәм әҙәбиәт Ғилми- тикшеренеү институтының (ҡара: Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты) сәнғәт ғилеме бүлеге етәксеһе, музыкаль этнография кабинеты мөдире.
Тауыш һәм фортепиано, солист, хор һәм симфоник оркестр өсөн 20-нән ашыу башҡорт халыҡ йырҙары (шул иҫәптән «Ирәндек», «Ҡаһарман кантон», «Таштуғай» «Таштуғай» һ. б.) эшкәртмәләренең авторы.
Иван Васильевич Салтыков башҡорт музыка фольклорының күп әҫәрҙәрен яҙып алған һәм нотаға һалынған, шуларҙан 88 йыр һәм көй 1920 йылдар аҙағында «Башҡорт көйҙәре» («Башкирские мелодии») тип аталған ҡулъяҙма йыйынтыҡҡа ингән.
1926-1931 йылдарҙа Башҡортостан, шулай уҡ Рәсәй Федерацияһының Силәбе, Свердловск өлкәләре, буйлап фольклор экспедицияларын ойоштороусыларҙың һәм етәкселәренең береһе. Шул экспедициялар материалдары «Башҡорт халыҡ йырҙары тарихы һәм анализы» («История и анализ башкирских народных песен») тамамланмаған хеҙмәтенә ингән.
И. В. Салтыков шулай уҡ сыуаш фольклорын да тикшерелгән. Йыйылған материалдар нигеҙендә «150 чувашских песен» тигән йыйынтыҡты баҫмаға әҙерләгән. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул йыйынтыҡ әлегә тиклем донъя күрмәгән.
1935 йылда Салтыков композиторҙар С. Х. Ғәбәши, А. С. Ключарёв, Ғ. С. Әлмөхәмәтов менән берлектә 1 меңгә яҡын башҡорт, 500 татар, 200 сыуаш йырын яҙып ала.
1925 йылдан Революцион Рәсәй рәссамдары ассоциацияһы ағзаһы.
1928 - 1932 йылдарҙа Башҡортостанды өйрәнеү йәмғиәте ҡарамағындағы сәнғәт ғилеме секцияһы рәйесе.
1937 һәм 1951 йылдарҙа репрессиялана, 1957 йылда аҡлана.
1986 йылдың майында Апрелевка ҡалаһында вафат булған.
Экспедицияларҙа яҙып алынған йырҙарҙың фонограммаларынан һуңыраҡ «И.В.Салтыков йырҙарының беренсе йыйынтығы» төҙөлгән, уға революцияға тиклемге һәм совет осорондағы башҡорт йырҙарының 88 көйө ингән.
1929 йылда И. В. Салтыков яҙып алған (оҙаҡ йылдар баҫтырылмаған һәм шуға күрә билдәһеҙ булып ҡалған) йырҙарҙан (36 йыр) «Икенсе йыйынтыҡ» төҙөлә. Бары тик 1967 йылда ғына И. В. Салтыков был йыйынтыҡтың макетын үҙ ҡулдары менән музыка белгесе Л. П. Атановаға бирә.
Һәм шул ваҡытта баһалап бөткөһөҙ материалдар Рәсәй Фәндәр Академияһының Өфө фәнни үҙәгенең Ғилми архивына эләгә.
Нор-Ломовка
Нор-Ломовка — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ломовка йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Колибка
Колибка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пеша йылғаһының һул ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Унтермасфельд
Унтермасфельд (Untermaßfeld) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1307 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,79 км2. Диңгеҙ кимәленән 295 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98617 һәм автомобиль коды — SM.
Сосна (Усердце ҡушылдығы)
Сосна — Рәсәй йылғаһы. Белгород өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Усердец йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тихая Сосна. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Флорбол
Тарихы
Уйын, үҙенең уйналыу үҙенсәлеге буйынса флорболға оҡшаған, ул ер шарының күп кенә урындарында билдәле булған. Хәҙерге флорбол, барыһынан бигерәк, 1958 йылда барлыҡҡа килә, ул Америка Лейквиллында (Миннесота штаты) Cosom бренды аҫтында пластик сәкәндәр сығара башлай. Киләһе йыл дауамында Cosom — хоккей АҠШ һәм Канада, әммә башлыса балалар һәм үҫмерҙәр араһында.
Шул уҡ ваҡытта сәкән Cosom эләгә Швеция, ҙур популярлыҡ яулаған, айырыуса университет, мәктәп һәм балалар спорт клубы. Был ваҡытта уйын төрлө исем аҫтында билдәле була: пластик бенди, софт-бенди, залда бенди.
1970 йылда флорбол үҫеш алыу менән, берҙәм стандарттар һәм ниндәйҙер уйын ҡағиҙәләре эшләргә кәрәк икәнлеге асыҡлана. Флорболдың хәҙерге заман төрөнә яҡыны барлыҡҡа килә. Шуға күрә, хәҙерге флорбол нәҡ Швецияла 1970 йылда барлыҡҡа килгән тип һанала. Швецияла был уйын innebandy (ябыҡ бинала туплы хоккей уйнау) тигән исем алған. Был исем уларҙың сәкәндәренең икеһенең дә бенди өсөн ҡулланылған сәкәнгә оҡшаған булыуынан килеп сыҡҡан.
Уйын Швецияла бик тиҙ арала киң таралыш ала. Финляндия менән Швейцария ла флорболды үҙ итәләр. Швейцарияла ул unihockey (унификацияланған хоккей) тигән исем аҫтында билдәлелек яулай, был күренеш әлеге спорт төрөнөң күп төрлө формаларҙа йәшәү мөмкинлеген һыҙыҡ өҫтөнә ала. Финляндияға флорбол тәү башта 3х3 форматында килеп эләгә. Һуңғараҡ флорбол был илдә, Швециялағы кеүек үк, salibandy тигән исем ала, атама бина эсендә йәки ябыулы урында туплы хоккей уйнау тигәнде аңлата.
1981 йылда беренсе милли ассоциация — Швед флорбол федерацияһы барлыҡҡа килә. 1983 йылда, һис тә көтмәгәндә, тағы бер милли ассоциация — Япон флорбол ассоциацияһы төҙөлә. Таканобу Йосино Япон флорболының символына әүерелә. 1985 йылда милли федерациялар Швейцарияла һәм Финляндияла ойошторола, ә 1986 йылда улар шведтар менән берлектә Халыҡ — ара флорбол федерацияһы IFF-ҡа нигеҙ һала. Был ваҡиға швед ҡалаһы Хускварнала була.
Флорбол өсөн кәрәкле кейемдең осһоҙ булыуы 1990 йылда яңы спорт төрөнөң популярлығын арттырыуҙа өҫтәмә импульс бире. Ул осорҙа, әйтергә кәрәк, иҡтисади рецессия бик күп балалар спорт клубтарын күмәкләп ҡатнашырҙай мауығыу сараларының төрлө арзан варианттарын эҙләргә мәжбүр итте.
1991 йылда IFF-ға Дания һәм Норвегия өҫтәлә. 1992 йылда Цюрих ҡалаһында IFF үҙенең тәүге конгресын үткәрә, унда Пекка Мукал федерация президенты итеп һайлана, уны был поста Андраша Цитрома алмаштыра.
1993 йылда IFF эгидаһы аҫтында тәүге халыҡ-ара клуб турниры — Европа кубогы ойошторола. Уның ҡатын-ҡыҙҙар араһындағы матчтары — Хельсинкиҙа, ә ир-егеттәр араһындағыһы Стокгольмда үтә.
1994 йылда IFF эгидаһы аҫтындағы йыйылма командалар араһында беренсе тапҡыр халыҡ-ара турнир ойошторола. Һәм ул ир-егеттәр араһында Европа чемпионатын үткәреү була. Финляндияла үткән был ярыштарҙа, хужаларҙан тыш, тағы ла 7 команда ҡатнаша: Чехия, Дания, Венгрия, Норвегия, Рәсәй, Швеция һәм Швейцария. Финалда шведтар күршеләре Финляндия спортсыларынан көслөрәк булып сыға һәм 4:1 иҫәбе менән еңеүгә өлгәшә, шулай итеп, тарихта тәүгеләрҙән булып, улар Европа чемпионы тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булалар.
Флорбол был ваҡытта бөтә донъя буйлап таралыуын дауам итә. IFF составына Япония һәм АҠШ та ҡушыла.
1995 йылда ҡатын-ҡыҙҙар араһында тәүге, ә ир-егеттәр араһында икенсе Европа чемпионаты ойошторола. Ике турнир ҙа Швейцарияла үтә. Унда Япония йыйылма командаһы сығыш яһай алһын өсөн, чемпионатҡа асыҡ тигән статус бирелә.
1997 йылда ҡатын-ҡыҙҙар араһында беренсе тапҡыр Донъя чемпионаты ойошторола. Турнир фин ҡалаһы Оландта үтә. Швеция ҡыҙҙары еңеүгә өлгәшә, улар финалда ярыш хужаларын 4:2 иҫәбе менән оталар.
IFF ағзалары һаны артҡанлыҡтан, 1998 йылда ир-егеттәр араһында үткән икенсе Донъя чемпионаты ике дивизионға — A һәм B дивизиондарына бүленә.
1999 йылда Көньяҡ Америка вәкиле — Бразилия беренсе тапҡыр IFF ағзаһы була. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың Донъя чемпионатында финдәр тарихта тәүге тапҡыр еңеү яулай. Ир-егеттәрҙең турнирындағы кеүек, уларҙыҡы ла ике дивизионға бүленә.
1990 йылдар аҙағында, профессиональ танылыуға дәғүә итеү өсөн, донъя кимәлендә популярлыҡ яулай барған флорбол ҙур танылыу таба. 2000 йылда IFF GAISF (International Federation General Association of Sports) составында ваҡытлы ағзалыҡҡа эйә була.
2001 йылда йәш флоболсылар өсөн тәүге тапҡыр халыҡ-ара турнир ойошторола. Үҫмерҙәрҙең донъя чемпионаты (19 йәшкә тиклемге егеттәр өсөн) Германияла үткәрелә. 2002 йылда Швецияла флорбол буйынса Университеттарҙың донъя чемпионаты үтә.
2003 йылда IFF Халыҡ-ара олимпия комитетына (МОК) был спорт төрөн таныуҙы үтенеп ғариза бирә. Әммә был ғариза, МОК уларҙы ҡарау ҡағиҙәләрен үҙгәрткәнлектән, ҡаралмайынса ҡала. Ағымдағы йылда IFF ВАДА менән антидопинг кодексы буйынса килешеү төҙөй. IFF 2004 йылдың 20 майынан GAISF-тың тулы ағзаһы булыуға өлгәшә, һәм ул үҙ исемен СпортАккорд тип үҙгәртә.
2004 йылда шулай уҡ ҡатын-ҡыҙҙар араһында (19 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар) Донъя чемпионаты үткәрелә, ул Финляндияла уҙа. Бынан тыш, ирҙәр араһында үткән Донъя чемпионатына С дивизионы өҫтәлә.
2005 йылда ҡатын-ҡыҙҙар араһындағы Донъя чемпионаты тәүге тапҡыр Европанан ситтә — Сингапурҙа үткәрелә. Шулай Швейцария ҡыҙҙары тәүге тапҡыр уның еңеүсеһе була. Ошо уҡ йылда IFF офисы Хельсинкиға күсерелә, ә хеҙмәткәрҙәр һаны 3 кешегә тиклем арта. Шулай уҡ 2005 йылда Азияла һәм Океанияла флорбол үҫешен тиҙләтеү маҡсаттынан IFF Азия һәм Океанияла флорбол конфедерацияһын (AOFC) төҙөү тәҡдиме менән сығыш яһай. Һуңынан AOFC офисы Сингапурҙа урынлаша.
2007 йылда IFF, флорболдың артабанғы үҫешен тәьмин итеү өсөн, Халыҡ-ара ярыштар календарын үҙгәртеү тураһында ҡарар ҡабул итә. Үҫмерҙәрҙең Донъя чемпионаты өсөн квалификациланған турнир талап ителә, ә Еврофлорбол-кубогы (ул Европа кубогын алмаштыра) квалификациялар һаны берәүҙән өскә тиклем арттырыла. Чехиялағы Халыҡ-ара спорт федерацияһы мәктәбе ISF-ла Мәктәптәрҙең беренсе донъя чемпионатын үткәрә. Декабрь айында IFF был спорт төрөн таныуҙы үтенеп, МОК-ҡа икенсе тапҡыр ғариза бирә.
2008 йылдың 11 декабрендә МОК IFF-ға ваҡытлы комитеты ағзаһы булыу мөмкинлеге бирә. Офис хеҙмәткәрҙәре һаны биш кешегә тиклем арта. Африка илдәренең беренсеһе — Сьерра-Леон IFF ағзаһы булыу хоҡуғына эйә була. 2009 йылда йылда IFF ВАДА менән антидопинг кодексы буйынса яңыртылан килешеү төҙөй. Шулай уҡ яңыртылған уйын ҡағиҙәләре лә ҡабул ителә, улар 2010/2011 миҙгел башынан үҙ көсөнә инә.
Дөйөм положение
Уйында ике команда ҡатнаша. Төп маҡсаты булып, дәғүәсе ҡапҡаһына, ҡағиҙәне боҙмайынса ғына, мөмкин тиклем күберәк гол индереү тора. Ғәҙәттә, осрашыуҙар тигеҙ һәм ныҡ иҙәнле бина эсендә үткәрелә. Туп бөтә ялан уйынсыларында ла булған сәкән ярҙамында контролдә тотола. Тупты аяҡ менән туҡтатырға була, ләкин ҡапҡаға тибеү һәм пас биреү тыйыла.
Уйын 40×20 метр ҙурлыҡтағы бортигы ябыулы һәм тура мөйөшлө майҙанда үтә. Ҡапҡаларҙың ҙурлығы1,60 на 1,15 метр тәшкил итә.
Уйын 20 минутлыҡ өс осорға бүленә, ләкин балалар ярыштарында периодтар һаны икегә тиклем кәметелергә мөмкин, ә һәр период арауығы — 15 минуттан тора. Уйын ваҡыты «таҙа» тигәндә, уйын туҡтатылғанда ваҡытты һанау ҙа туҡтыла һәм уйын яңынан башланһа, ваҡытты һанау ҙа яңынан тергеҙелә. Әгәр еңеүселәрҙе билдәләү мотлаҡ булған уйын тигеҙ иҫәп менән тамаланһа, 10 минутлыҡ өҫтәмә ваҡыт бирелә. Әгәр ҙә өҫтәмә ваҡытта ла еңеүсе асыҡлмаһа, һәр яҡтан штрафлы 5-әр һелтәү серияһы ҡарала. Әгәр бынан һуң иҫәп тигеҙ килеш ҡалһа, һәр ике яҡтың баяғы уҡ уйынсылар туп һуғыуһы сиратлап дауам итәләр (сиратта бынан алдағы тәртип һағланмаһа ла була). Туп һуғыу командаларҙың береһе ыңғай һөҙөмтәгә өлгәшкәнгә тиклем дауам итә.
Һәр командаға 20-шәр уйынсы алырға рөхсәт ителә. Әммә майҙанда бер команданан бер юлы алты уйынсы ғына уйнай ала, шулай уҡ тейешенсә кейенгән бер генә голкипер булырға тейеш. Уйын барышында уйынсыларҙы ккүпме теләйһең, шунса алмаштырырға була, алмаштырыу ваҡытында уйын туҡтатылмай.
Матч тиң хоҡуҡлы ике орбитр тарафынан хеҙмәтләндерелә.
Стандарт ситуациялар
Флорболда түбәндәге стандарт ситуацияларҙы билдәләйҙәр: бәхәсле тупты уйнатыу, башлап һуғыу, ирекле һуғыу һәм штрафлы һуғыуҙар.
Һәр матч һәм һәр осор бәхәсле тупты уйнатыуҙан башлана. Шулай уҡ бәхәсле туп гол индерелгәндән һуң да уйнатыла. Бынан тыш, бәхәсле тупты уйнатыу уйын туҡтатылғанда, әммә командаларҙың береһе лә башлап һуғыуға эйә булмағанда ҡулланыла. Осор башында йәки гол индерелгәндән һуң, туп үҙәк нөктәлә уйнатыла. Башҡа осраҡтарҙа — уйын туҡтатылған урынға яҡын «киҫелештә» (бәхәсле тупты уйнатыу нөктәһе).
Туп майҙандан ситкә киткән осраҡта, башлап һуғыу тәғәйенләнә. Башлап һуғыу туптың майҙандан ситкә киткән урынын, борттан 1,5 метр алыҫлыҡта урынлашҡан нөктәнән атҡарыла, әммә ул ҡапҡаның уйлап сығарылған һыҙығынан һуғылырға тейеш түгел. Тупты уйынға бары тик сәкән ярҙамында ғына индерәләр.
Билдәле бер ҡағиҙәләрҙе боҙоу осраҡтарында ирекле һуғыу тәғәйенләнә. Ҡағиҙә боҙолған ерҙәге нөктәнән ирекле тибеү билдәләнә. Ҡағиҙәне боҙоу ҡапҡа янындағы йәки уға яҡын ерҙәге уйлап сығаралған һыҙыҡтан ары булһа, был осраҡ иҫкәрмә булараҡ ҡарала. Был осраҡта ирекле һуғыу бәхәсле туп уйнатыла торған нөктәгә иң яҡын булған ерҙә үткәрелә. Әгәр ҡағиҙәне боҙоу ҡапҡа биләмәһенән 3,5 метрҙан яҡыныраҡ урында булһа, уп шулай уҡ ҡапҡа һаҡсыһы биләмәһенән 3,5 метр алыҫлыҡҡа сығарыла. Ирекле тибеүҙе атҡарған уйынсы икенсе берәй уйынсы тупҡа теймәй тороп, тупҡа ҡағылырға тейеш түгел.
Әгәр ҙә гол индереү ваҡиғаһы башҡа ваҡыттағы ҡәҙимге ирекле һуғыуға йәки уйындан ситләтеүгә алып килгән ҡағиҙәне боҙоп туҡтатылһа, штрафлы һуғыу тәғәйенләнә. Штраф майҙанындағы ҡағиҙә боҙоу автоматик штраф һуғыу билдәләүгә алып килә тигәнде аңлатмай. Штраф һуғыуын үтәгән ваҡытта, дәғүәселәрҙең туп типкән уйынсыһы менән ҡапҡа һаҡсыһынан башҡалар барыһы ла үҙҙәренең алмашыныу биләмәләрендә булырға тейеш. Ҡапҡа һаҡсыһы үҙ ҡапҡаһы һыҙығында торорға тейеш. Штраф тибеүе үҙәктәге нөктәнән үтәлә. Уны үтәгән уйынсы тупҡа күпме теләй, шунса таҡыр ҡағыла ала, ләкин уға тупты тик һөжүм ителәсәк ҡапҡа яғына ғына шылдырырға рөхсәт ителә. Ҡапҡа һаҡсыһы тупҡа тейеү менән, туп һуҡҡан уйынсыға тупҡа ҡағылыу тыйыла.
Уйындан ситләтеү
Ирекле һәм штрафлы һуғыуҙан тыш, ҡағиҙә боҙоусыларҙы уйындан ситләтеп тә язалау ҡаралған. Уйындан ситләтеү ике төрлө: шәхси һәм бөтә команданыҡы була. Бөтә команданың уйындан ситләтелеүе ике йә биш минутлыҡ, ҡағиҙә боҙоуҙың күләменә ҡарап, шәхси ситләтеүҙәр — 10 минуттан алып, матч аҙағына тиклем булырға мөмкин.
Ғөмүмән, штраф ваҡытын, ҡағиҙә боҙоу арҡаһында уйындан ситләтелгән уйынсы махсус штраф эскәмйәһендә үткәрергә бурыслы.
Әгәр ике минутлыҡ уйындан ситләтеү ваҡытында яза алған команда ҡапҡаһына гол индерелһә, штраф иҫәпләү ваҡыты туҡтатыла, һәм уйындан ситләтелгән уйынсы кире майҙанға сыға. Ике минутлыҡ уйындан ситләтеү ваҡытынан айырмалы, уйындан 5 минутҡа ситләтелгәнендә яза алған команда ҡапҡаһына гол индерелһә, штраф иҫәпләү ваҡыты туҡтатылмай, шулай итеп, уйындан ситләтелгән уйынсы штрафты тулы күләмдә күтәрә.
Шәхси штраф команданыҡы менән бер үк ваҡытта ғына була ала, һәм команданың штраф ваҡыты бөтмәй тороп, шәхси штраф ваҡыты туҡтатыла алмай. Шәхси ситләтеү тик айырым бер уйынсыға ҡарата ғына ҡулланыла, шуға күрә уның урынын майҙанда ошо уҡ команданан икенсе бер уйынсы алыуы ихтимал. Уйынсының уйындан ситләтелгән ваҡытында индерелгән гол уның майҙанға сығыуына сәбәп була алмай.
Бөтә команданың уйындан ситләтелеүенә алып килгән 10 минутлыҡ шәхси штрафты судья уйынсының спорт өсөн ят булған тәртибе өсөн билдәләй.Үтә тупаҫ ҡағиҙә боҙған уйынсы матч-штраф менән язалана. Был осраҡта ул шунда уҡ сисенеп кейенеү бүлмәһенә үтергә тейеш, һәм ул матчта артабан ҡатнашыу хоҡуғы юғалта. Матч-штраф һәр ваҡыт команданы 5 минутҡа уйындан ситләтеүгә алып килә. Команда капитаны барыһы өсөн язаны үтәргә тейеш уйынсыны һайлай, һәм ул ошо ваҡытты штрафлылар эскәмйәһендә үткәрә.
Кейемдәре һәм инвентарь
Һәр команданың бөтә ялан уйынсылары ла бер төрлө формала булырға тейеш. Бындай форма футболканан, шортынан һәм гетрынан тора. Ҡатын-ҡыҙҙарға шортыларҙы итәк йәки күлдәккә (футболка менән итәк бер бөтөн кеүек) алмаштырырға ла рөхсәт ителә. Формалар ирекле төҫтә булырға мөмкин, ләкин футболкалар һор төҫтә булмаҫҡа тейеш.
Уйынға тик сертифицияланған туптар ғына рөхсәт ителә. Туп пластмассанан яһалырға тейеш, уның диаметры 72 мм тәшкил итә, мөмкин булған ауырлығы — 23 грамм. Туптың 26 тишеге була. Ул нефлюоресцент буяу менән буялырға һәм бер генә тонда булырға тейеш ине.
Сәкәндәр ҙә шулай уҡ мотлаҡ сертификация үткән булырға тейеш. Сәкәндең һабын ҡыҫҡартырға, тота торған еренән юғары урынын берәй урама менән ҡапларға һәм ырғағын алмаштырырға рөхсәт ителә, был әйтелгәндәрҙән башҡа бер ниндәй ҙә манипуляция рөхсәт ителмәй. Ғәҙәттә, сәкән пластиктан эшләнә, уның оҙонлоғо — 105 сантиметрҙан, ә ауырлығы 350 грамдан артмаҫҡа тейеш. Ырғаҡтың да осло (таяҡтың фирмаһы менән ырғаҡтың фирмаһы тап килергә тейеш) булыуы рөхсәт ителмәй, һәм уның оҙонлоғо 30 сантиметрҙан кәм булмаҫҡа тейеш. Ырғаҡты бөкләү һәм уны алмаштырыу рөхсәт ителә.
Ялан уйынсыларынан айырмалы рәүештә, голкиперҙарға сәкән ҡулланыу рөхсәт ителмәй. Ҡапҡа һаҡсыларының экипировкаһында битлек ҡаралған, ул битте туп тейеүҙән һаҡлай.
Милли ассоциациялар
Флорбол буйынса милли ассоциациялартүбәндәге йылдарҙа ойошторолдо:
Нулуй
Нулуй — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокша йылғаһының уң ярына тамағынан 294 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡушы
Ҡушы  (Сре́дний (длинноно́сый) кроха́ль) (Mergus serrator) — өйрәктәр ғаиләһендәге күп ваҡытын һыуҙа үткәреүсе ҡош ҡош; Төньяҡ ярымшарҙың һалҡын бүлкәтендә йәшәй торған һыу ҡоштары.
Тышҡы күренеше
Һуна өйрәктәй. Бик яҡшы сума. Бүрке булғанлыҡтан башы ҙур күренә. Ата өйрәктең башы ҡара, һырты ҡара көрән. Муйыны, түшенең аҫ яғы, яуырындары аҡ. Түшенән ваҡ ҡына ҡара төртөктәр менән сыбарланған ерәнһыу көрән арҡыры һыҙыҡ үтә. Ҡабырғалары һоро. Инә өйрәктең башы ерән. Беленән бәләкәйерәк һәм муйынының аҡ төҫтә булыуы менән айырыла.
Кырма (Койва ҡушылдығы)
Кырма (Кирма) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Койва йылғаһының һул ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Ҡушы
Тереклек итеүе
Балыҡҡа бай йылғаларҙа, күлдәрҙә йәшәй. Ояһы ҡая таш араларында, йылғалы ағас аҫтарында була Күсмә ҡош.Бик һирәк осрай. Ите өсөн аулайҙар.
Кырма (Койва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡушы
Туҡланыуы
Балыҡ, һыу бөжәктәре һәм үҫемлектәре менән туҡлана.
Үрсеүе
8-12 бөртөк аҡһыл һары йомортҡа һала.
Колонцасс
Колонцасс — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бобровка йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Үҙәк Африка
200px|thumb|Үҙәк Африка илдәре Африка картаһында Үҙә́к А́фрика — Африка ҡитғаһында урынлашҡан географик регион.
Ун-Южинг-Юган
Ун-Южинг-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тать-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Никитинка (Шишмә районы)
Никитинка (Никитинка) — Башҡортостандың Шишмә районы Шөңгәккүл ауыл Советы составындағы ҡасаба. Татар ауылы Шөңгәккүлдән сыҡҡан урында урынлашҡан тарихи урыҫ ауылы. 2005 йылда Шөңгәккүл ауылы составына индерелә.
Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың барлыҡҡа килеүе, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусы үҙгәреүе, административ үҙәктәрен күсереү менән бәйле, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» 211-з номерлы законында былай тип әйтелә:
ст. 2. Түбәндәге тораҡ пункттарҙы, исемдәрен һаҡлап, берләштерергә:
Шөңгәккүл ауыл Советының Никитинка ҡасабаһын һәм Шөңгәккүл ауылын, берләштерелгән тораҡ пунктына «Шөңгәккүл» атамаһын һаҡлап, ауыл тибындағы тораҡ пуктын булдырырға.
Географик урыны
Ҡасаба Оло Өйҙөрәк йылғаһының төньяҡ ярында, уға ҡойған Кесе Өйҙөрәк йылғаһы тамағы янында урынлашҡан. Кесе Өйҙөрәк ҡасаба тирә-йүнендә балығы менән дан тота. Бында суртан, ажау, ҡорман, ҡарабалыҡ, алабуға, ташбаш һәм табан балыҡ бар. Йылға ағымы буйынса үрҙә йылға ярҙары буйында ондатралар, ҡондоҙҙар һәм һыу ҡоштары йәшәй.
Алыҫлығы:
- район үҙәгенә (Шишмә) тиклем: 27 км;
- яҡындағы тимер юл станцияһына (Шөңгәккүл) тиклем: 2 км;
- ҡала яны тимер юл бәйләнешенең яҡындағы асыҡ платформаһы «1546 км» — 1 км-ҙан кәм.
Халыҡ
1989 йылда ҡасабала 185 кеше иҫәпләнә (96 ҡатын-ҡыҙ һәм 89 ир-ат). 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны артҡан һәм 202 кеше тәшкил иткән (101 ир-ат һәм 101 ҡатын-ҡыҙ).
Инфраструктураһы
Ҡасаба аша төбәк әһәмиәтендәге «М-5 «Урал» — Шишмә» юлының «80К-011» участкаһы үтә. Участка тулыһынса асфальтланған .. Ҡасаба газ үткәргес торбалар менән йыһазландырылған. Берләштерелгән «Шөңгәккүл» ауылында магазиндар, мәктәп, балалар баҡсаһы, ауыл табип амбулаторияһы урынлашҡан. Никитинкала 5 урам булған:
Усердец
Усердец — Рәсәй йылғаһы. Белгород өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға № 353 Тихая Сосна йылғаһының һул ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тихая Сосна. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мейәс (йылға)
Мейәс (Миасс) — Башҡортостанда, Силәбе һәм Ҡурған өлкәләрендә ағыусы йылға, Иҫәт йылғаһының уң яҡ ҡушылдығы. Төньяҡ Боҙло океан бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо 658 км, бассейнының майҙаны — 21,8 мең км².
Учалы районында Нәрәле hыртының итәгендә башлана; көньяҡ-көнсығышҡа Башҡортостан, Силәбе һәм Ҡурған өлкәләре биләмәләре буйлап аға. Ҡурған өлкәһендәге Каргополье ҡасабаһынан 20 км төньяҡтараҡ Иҫәткә ҡоя.
Ҡушылдыҡтары
Һул яҡтан:
Уң яҡтан:
Чашковка, Смородинка, Әтлән, Черная, Һарыҫтан, Ҡуштымға, Селянка, Тый Йылга, Оло Кейәлем, Бишкүл, Йылға, Ҡуянбай, Һыры йылга, Бишкиль, Зуз йылға, Сыбар Айгыр, Кесе Сүмләк (Чесноковка), Сүмләк, Наумовский, Тоҡман, Ҡарасел, Каменка, Ҡарасук(Карачуха), Таҡташ (Такташиха), Окунёвка, Боровлянка, Бархан, Каменка, Табарка йылғалары.
Ландшафт
Иң үрге ағышында таулы, ҡороусан; һаҙҙар һәм күлдәр янынан үтә. Силәбе өлкәһенә сыҡҡас үҙәне киңәйә бара, ағымы һүлпәнәйә. Түбән ағышында яй, киң. Силәбе ҡалаһында быуа аша үтә.
Йылға буйындағы ҡалалар һәм ауылдар
Учалы районында Уйҙа, Орловка, Илсеғол, Мулдаҡай ауылдары урынлашҡан; Силәбе өлкәһендә -- Мейәс һәм Силәбе ҡалалары.
Арғужа һыуһаҡлағысы
Йылғала Арғужа һыуһаҡлағысы урынлашҡан. Арғужа һыуһаҡлағысы — 1939—1946 йылдарҙа Арғужа ГЭС өсөн Мейәс йылғаһында төҙөлә. Һыуһаҡлағыс билмәһенә Арғужа күле инә.
Ер көнө
Ер көнө (ингл. Earth Day) — кешеләрҙе Ерҙең экологик проблемаларына йәлеп итеү өсөн үткәрелгән сараларҙың уртаҡ исеме.
Көньяҡ океан
Көньяҡ океа́н  — Антарктиданы уратып алған өс океандың (Тымыҡ, Атлантик һәм Һинд) көньяҡ өлөштәрен берләштергән океандың атамаһы, һәм йыш ҡына «бишенсе океан» тип атала, әммә уның утрауҙар һәм ҡитғалар менән билдәләнгән аныҡ ҡына төньяҡ сиге юҡ. Көньяҡ океандың майҙанын океанология прицибы буйынса һалҡын антарктик ағымдың өс океандың йылы һыуҙары менән осрашҡан һыҙаты булараҡ билдәләргә була. Ләкин бындай сик һәр ваҡыт урынын алмаштыра һәм миҙгелгә ҡарап үҙгәреп тора, шуға ла практикала ҡулланыу өсөн бик уңайһыҙ. 2000 йылда — Халыҡ-ара гидрографик ойошма ағзалары булған дәүләттәр Көньяҡ океанды үҙендә Атлантик, Һинд һәм Тымыҡ океандарҙы берләштереүсе үҙаллы бишенсе океан булараҡ айырып күрһәтергә ҡарар итә. Ул төньяҡтан көньяҡ киңлектең 6-сы параллеле менән сикләнә, шулай уҡ Антарктика тураһындағы килешеүгә таяна. Шулай итеп, Көньяҡ океандың майҙаны 20,327 млн км² тип ҡабул ителә (Антарктида ярҙары һәм көньяҡ киңлектең 60-сы параллеле араһында).
Океандың иң тәрән урыны Көньяҡ-Сандвичев улағында һәм 8264 м тәшкил итә. Уртаса тәрәнлеге — 3270 м. Яр буйы һыҙатының оҙонлоғо — 17 968 км.
1978 йылда урыҫ телендә баҫылып сыҡҡан бөтә практик диңгеҙ әсбаптарында (диңгеҙ навигацияһы карталары, лоциялар, уттар һәм билдәләр һәм башҡалар) «Көньяҡ океан» тигән төшөнсә бөтөнләй булмай, диңгеҙҙә йөҙөүселәр тарафынан был термин бөтөнләй ҡулланылмай.
XX быуат аҙағынан Роскартография нәшер иткән карталарҙа һәм атластарҙа Көньяҡ диңгеҙе тигән термин бар. Атап әйткәндә, ул фундаменталь Донъя атласының 3-сө баҫмаһында ла һәм XXI быуатта баҫылған башҡа атластарҙа ла күрһәтелгән.
Антарктида тирәләй урынлашҡан диңгеҙҙәр
Антарктида тирәһендә 13 диңгеҙ бар тип билдәләнә: Уэдделл, Скоша, Беллинсгаузен, Росс, Амундсен, Дейвис, Лазарев, Рисер-Ларсен, Космонавтар, Берҙәмлек, Моусон, Дюрвил, Сомов; Норвегияла шулай уҡ Король Хокон VII исемендәге диңгеҙ бар тип йөрөтөлә. Көньяҡ океандың мөһим утрауҙары: Көньяҡ Шетланд, Көньяҡ Оркней. Антарктика шельфы 500 метрға тиклем һыу төбөндә урынлашҡан.
Скош диңгеҙенән башҡалары бөтәһе лә сик буйында урынлашҡан. Күпселек илдәрҙә ҡабул ителгән традиция буйынса улар яр буйҙарын түбәндәгесә секторҙарға бүләләләр :
Коров-Яга
Коров-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кириллов (ҡала)
Кириллов —  Рәсәйҙәге ҡала, Вологда өлкәһе Кириллов районының административ үҙәге. Кириллов ҡалаһы Вологда өлкә ҡалаһы үҙәгенән  129 км   һәм яҡындағы тимер юл станцияһы Череповецтан 100 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Халҡы — 7491 кеше  тәшкил итә (2020)
Тарихы
1776 йылда ауыл Кириллов өйәҙ ҡалаһы тип иғлан ителә. XVIII быуаттың етмешенсе йылдарына 335 йорт иҫәпләгән  ярайһы ҙур тораҡ пунктына әүрелә.
Кириллов Новгород губернаһының иң алыҫ төньяҡ-көнсығыш өйәҙенең үҙәге була. Кириллов өйәҙенең майҙаны 13078,8 кв. саҡрым тәшкил итә, йәғни хәҙерге Кириллов районынан 2,5 тапҡырға ҙурыраҡ була. Кириллов ҡалаһының 1781 йылда раҫланған үҙ гербы булған. Кирилловтың тарихи йөҙөн  Николай Чечерин төҙөгән һәм  1777 йылда  Екатерина II раҫлаған план билдәләй. Шул уҡ йылда монастырҙың ҡәлғә диуарында өйәҙ һәм ҡала  төрмәһе  урынлаша.
1785 йылда ҡалала 3 тимерлек һәм 4 тирмән, 2 шарап һәм  3 тоҙ магазины, 4 хәмерхана була; ҡала халҡы араһында 33 сауҙагәрҙәр, 67  һөнәрсе була. Сауҙа майҙанындағы ағас сауҙа йорто 150-нән ашыу кибет тәшкил итә. Ҡала өсөн кәрәкле тауарҙы Ярославль, Вологда, Весьегонсктан ташыйҙар. Кириллов сауҙагәрҙәре  Мәскәү, Санкт-Петербург һәм Волга буйы ҡалаларында  дегет һәм ыҫмала менән һатыу итә.
Рәсәй империяһының 1-се дөйөм халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 1897 йылда  Кирилловта 4306  кеше йәшәгән ( хәҙергегә ҡарағанда  ике тапҡырға кәмерәк), 746 торлаҡ йорт иҫәпләнгән, уларҙан 20 йорт таштан һәм ярымташтан торған.
1924 йылда монастырь ябыла һәм уның урынына музей ойошторола.
Халҡы
2019 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ҡала халҡы һаны буйынса Рәсәй Федерацияһында 1115 ҡала араһында 1011-се урында тора.
Кирилло-Белозерский монастыры
Кирилло-Белозерский монастырына 1397 йылда нигеҙ һалына һәм ул Рус дәүләтенең төньяҡ-көнбайыш сигендә иң ныҡ ҡәлғә булып тора. XVI—XVII быуаттарҙа төҙөлгән ҡәлғә стеналары ун гектар ашыу майҙанды уратып ала, унда ун бер ҙур һәм бәләкәй  сиркәүҙәр  урынлаша. Монастырь ансамбле дәүләткә ҡарай һәм килеүселәр өсөн музей булараҡ асыҡ. Рус православие сиркәүенең бушлай арендаһына Кесе Иванов монастыры ҡоролмалары, Успение монастыры хөжрәләренең өлөшө һәм ғибәҙәттәр үткәрелә торған ҡорамдарҙың  береһе бирелә (Кирилл сиркәүе, 1785 й.).
Беләү (станция)
Беләү  (Блява) — Рәсәй, Ырымбур өлкәһендәге Медногорск ҡала округының тораҡ пункты (тибы: станция).
Географияһы
Беләү йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан. Ғәмәлдә шул уҡ исемдәге Беләү ауылы менән тоташҡан. Станция Беләүтамаҡтан 38 км алыҫлыҡта ята.
Тарихы
Беләү ауылына 1890 йылда Украинанан күсеп килеүселәр нигеҙ һала. Станция иһә унан 2 саҡрымда 1915—1917 йылдарҙа төҙөлгән.
1929—1935 йылдарҙа Урта Волга крайы биләмәһенә инә.
Беләү станцияһы янында 1930 йылдарҙа тимер миҡдары 63 процентҡа тиклем еткән ҡыҙыл тимер мәғдәне ятҡылығы табылған.
1932 йылдың майынан ентеклерәк тикшеренеү башлана. Эҙләнеү эштәрен тау инженеры, әзербайжан белгесе Мәмәд Өсәд улы Мәмәдов етәкләй. 1932 йылдың ноябрендә анализдарҙың тәүге һөҙөмтәләре алына, рудала баҡыр (4 процентҡа тиклем), көкөрт (40 процентҡа тиклем), шулай уҡ алтын һәм көмөш булып сыға. 1932 йылдың декабрендә ятҡылыҡты асыу тураһында ауыр сәнәғәт халыҡ комиссары Г. К. Орджоникидзеға хәбәр ителә. Үҙәк матбуғатта ҡыуаныс тулы мәҡәләләр донъя күрә, комбинат төҙөлөшө менән бәйле перспективалар тураһында һөйләнелә.
Этимологияһы
Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында атамаға ошондай аңлатма бирә: ''Ауылға ла, артабан станцияға ла атама Беләү йылғаһынан бирелгән. Йылға ярҙарында башҡорттар беләү таштары таба торған булған, һәм йылғаға ла шунан сығып исем биргәндәр. Һирәк-һаяҡ йылғаны, бигерәк тә башында, Беләүшә тип атап ҡуйғылайҙар''.
Инфраструктураһы
Станцияға Көньяҡ-Урал тимер юлының элекке Беләү станцияһы юл хужалығы күскән.
Станциянан 2 км төньяҡ-көнбайышта төрлө легендаларға бай Яман Каса баҡыр колчеданы ятҡылыҡтары урынлашҡан.
Транспорт
Станцияла тимер юл ғына түгел, автомобиль транспорты өсөн юлдар ҙа бар.
Иҙелбаев Нәжип Сафа улы
Иҙелбаев Нәжип Сафа улы, Нәжип Иҙелбай (12 март 1912 йыл — 1 октябрь 1991 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан журналист, шағир, тәржемәсе һәм драматург. 1974 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1943) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1968) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Нәжип Сафа улы Иҙелбаев 1912 йылдың 12 мартында Ырымбур губернаһының Орск өйәҙе Иҙелбай ауылында тыуған. Ауылдарында асылған мәктәптә белем ала. Уны тамамларға тура килмәй. Урман ҡырҡыусы булып эшкә урынлаша. Бер аҙҙан ауыл Советында секретарь, китапханала эшләй.
1929 йылда Баймаҡтағы тау сәнәғәте техникумын тамамлап сыға. Баймаҡ ҡалаһындағы баҡыр заводына эшкә керә. Утыҙынсы йылдар башында Баймаҡ районында «Ҡыҙыл Баймаҡ» исемлe гәзит сыға башлағас, журналистикаға күсә.
1933 йылдан «Мәскәү-Волга» каналын төҙөүҙә эшләй, бер үк ваҡытта 1935 йылдан «Ударники канала» гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр була.
1937—1938 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә мөхәррир, тәржемәсе вазифаларын башҡара. Ошо йылдарҙа ситтән тороп К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡый.
Ҡаты яраланғас, Өфөгә ҡайта. 1945—1955 йылдарҙа «Совет Башҡортостаны», «Ленинсы» гәзиттәрендә, Башҡортостан радиокомитетында эшләй.
1974 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Унлап шиғыр, бер нисә пьеса китабы авторы. Уның һүҙҙәренә яҙылған йырҙар билдәлелек яулаған.
1991 йылдың 1 октябрендә Өфө ҡалаһында вафат була.
Кәримов Ғайса Көнәфиә улы
Кәримов Ғайса Көнәфиә улы (1925 йыл — 2000 йыл) — педагог, йәмәғәт эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
Биографияһы
Ғайса Көнәфиә улы Кәримов 1925 йылдың 29 ноябрендә Башҡортостандың Ишембай районы Ғүмәр ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Ул үҙ ауылындағы башланғыс мәктәпте тамамлағас, һигеҙ саҡрым алыҫлыҡтағы Маҡар урта мәктәбендә уҡый. Мәктәптә уҡыған йылдарҙа мәҡәлә, хәбәрҙәр яҙыу, әҙәби ижад менән шөғөлләнә.
Ғайса Көнәфиә улы 1943 йылдың февралендә Бөйөк Ватан һуғышына алына. Рота радисы булып хеҙмәт итә. Ғайса Кәримов Венгрия, Австрия һәм Чехословакияны азат итеүҙә ҡатнаша.
Ул райондың «Алға» гәзите редакцияһына эшкә урынлаша. Бер үк ваҡытта Стәрлетамаҡ педагогия техникумына ситтән тороп уҡырға инә һәм уны уңышлы тамамлай. Ғайса Кәримов редакцияла йыл ярым эшләгәс, Ғүмәр ете йыллыҡ мәктәбенә уҡыта башлай.
Юғары педагогик белемдее Ғайса Көнәфиә улы Кәримов К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтында ала.
Ул оҙаҡ йылдар мәктәптең профсоюз ойошмаһы рәйесе, бригада партия ойошмаһы рәйесе, агитатор, пропагандист вазифаларын үтәй. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының район методик берекмәһе етәксеһе була.
Левая Куртымка
Левая Куртымка (Куртымка) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Койва йылғаһының уң ярына тамағынан 6,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Унтершёнау
Унтершёнау (Unterschonau) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 562 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,91 км2. Диңгеҙ кимәленән 490 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98587 һәм автомобиль коды — SM.
Ожга
Ожга — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сивинь йылғаһының һул ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сөләймәнов Ренарт Вафа улы
Сөләймәнов Ренарт Вафа улы (27 июль 1937 йыл) — спортсы, ғалим-физик-математик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Физика-математика фәндәре кандидаты (1966). Пистолеттан атыу буйынса СССР (1976—1991) һәм 2003 йылдан Рәсәй йыйылма командаһының өлкән тренеры. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1968), СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1984), Мехиколағы Олимпия уйындарының бронза призеры (1968). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1994).
Биографияһы
Ренарт Вафа улы Сөләймәнов 1937 йылдың 27 июлендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.
Өфөләге «Динамо» спорт клубы тәрбиәләнеүсеһе. Беренсе тренеры А. А. Мироненко
1966 — 1972 йылдарҙа Мәскәүҙең ЦСКА-һы өсөн сығыш яһай.
Спортсы карьераһын тамамлағандан һуң Халыҡ-ара атыу спорты союзы башҡарма комитеты ағзаһы була тора (1972—1978), унан һуң СССР йыйылма командаһы (1976—1991), аҙаҡ Рәсәй йыйылма командаһы тренеры булып эшләй.
1974 йылда Тун ҡалаһындағы (Швейцария) донъя чемпионатында, шулай уҡ 1976 йылда Монреалдағы Олимпия уйындарында техник делегат булараҡ сығыш яһай.
Ренарт Вафа улы фән һәм спортты уңышлы рәүештә бер үк ваҡытта алып бара. Шулай, 1960 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай, ә 1966 йылда диссертация яҡлай һәм физика-математика фәндәре кандидаты була, аҙаҡ — Башҡорт дәүләт университетының математик анализ кафедраһы доценты булып эшләй.
Шулай уҡ ул «Покоритесь, рекорды» китабын яҙған.
Һарыҡташ
Халыҡ — кеше ( йыл).
Географияһы
Һаҡмар йылғаһының һул ярында, уға Чиркәс йылғаһы ҡушылған урында, Ырымбур ҡалаһынан көнсығышҡа табан 85 км алыҫлыҡта һәм Ҡыуандык ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 75 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Төньяҡ-көнбайышта ҡасаба янында Черкассы һәм Александровка ауылдары бар.
Тарих
Тимер юл станцияһы булараҡ Воздвиженский станицаһы янында нигеҙ һалынған, тимер юлын төҙөү 1913 йылда башланған. Черкасск һәм Воздвиженский станицаларының пай ерҙәрен тимер юл төҙөр өсөн тартып алғас, тимер юлды изгеләндерергә Татар Һарыҡташы ауылынан мулла саҡырғандар.
1918 йылдың майында, Граждандар һуғышы барышында, Воздвиженский станицаһы Һарыҡташ ҡасабаһы менән бергә Ҡыҙыл гвардияның каратель отрядтары тарафынан яндырылған.
Һарыҡташ 1931йылдың 4 ғинуарынан алып райондың административ үҙәге.
Этимология
Исеменең бер нисә аңлатмаһы бар: «таш менән һарыҡ» (сарык, һарыҡ — һарыҡ), «һары таш» (сары, һары, төрөк сарыга — һары, таш  — таш), «һарыҡташ» (һарыҡташ — «һарыҡташ»).
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Нурмөхәмәт
Нурмөхәмәт — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтар араһында ғәрәптәрҙән таралған мосолман ир-ат исеме.
Этимологияһы
Нурмөхәмәт — «нур» һәм «мөхәмәт» һүҙҙәрен ҡушып яһалған ир-ат исеме. Мәғәнәһе — исламда мөхәмәт нуры таратыусы, һибеүсе.
Билдәле шәхестәр
Нурмөхәмәт Йомрани (ысын исеме — Кирәев Нурмөхәммәт Шаһиарыҫлан улы; 1882 йыл — 1934 йыл) — башҡорт шағир-импровизаторы, сәсән.
Нурмөхәмәт Мәғәфүр улы Ниғмәтуллин (8 декабрь 1946 йыл — 26 июнь 2019 йыл) — дин әһеле. 1992—2019 йылдарҙа Башҡортостан мосолмандары Диниә назараты мөфтөйө. Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы (2016) ордены һәм Рәсәй Мөфтөйҙәре советының 2‑се дәрәжә «Әл‑Фәхр» (2006), «Күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2017) ордендары кавалеры (2007).
Нурмөхәмәт Һөйәрғолов (9 февраль 1937 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-лингвисы, ғәрәп теле белгесе. Филология фәндәре кандидаты (2004). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1994)
Фамилияларҙа
Нурмөхәмәтов Рәшит Мөхәмәтбарый улы (4 сентябрь 1925 йыл — 23 август 1986 йыл) — рәссам. 1972—1980 йылдарҙа Өфө дәүләт сәнғәт институтының бүлек мөдире. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1970) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1977) рәссамы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1969), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971).
Нурмөхәмәтов Ниғмәтйән Мөхөтдин улы (10 май 1936 йыл — 26 июнь 2011 йыл) — ғалим-агроном, 1967—2011 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1978—1994 йылдарҙа үҫемлектәр селекцияһы һәм физиологияһы кафедраһы мөдире. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (2002), профессор (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1996). Хлорелла үҫтереү өсөн культиватор авторы.
Урий-Пегу
Урий-Пегу — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 393 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Брюссель баш ҡала регионы
Брюссель баш ҡала регионы (рәсми Brussels Region йәки Brussels-Capital Region (Région de Bruxelles-Capitale,, Brussels Hoofdstedelijk Gewest, , ә шулай уҡ ябай ғына Bruxelles, ; Brussel, ) — Бельгия федерацияһының өс субьекты кимәлендәге бер регионы (тағы ла Фламанд регионы һәм Валлония).Бельгияның эре ҡала зонаһы ,19 муниципалитеттан тора. Һәр бер коммунала бургомистр, ратушалар һ.б. бар. Фактик улар ҡаланың районы булып тора. Сиктәре урамдың уртаһынан үтә. Формаль рәүештә Брюссель атамаһын бер генә муниципалитет йөрөтә, ә практикала ул атама менән бар агломерация атап йөрөтөлә. Баш ҡала Брюссель муниципалиты Бельгияның баш ҡалаһы булып тора..
Де-факто, шулай уҡ Брюселдың башҡа муниципалитеттары өсөн дә баш ҡала статусын үтәй. Регион Белгияның баш ҡалаһы иҫәпләнә. Европа берләшмәһенең дә баш ҡалаһы булып тора. .
Башҡа коммуналар
' Башҡа коммуналарҙың иҫтәлекле урындары. Айырым коммуналар тураһында мәғлүмәт күберәк.'
ГУАМ
Тәүшарттар
1990-сы йылдар уртаһында Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенең артабанғы үҫешендә ике юл төҫмөрләнә. Беренсеһе — тотош Берләшмә сиктәрендә интеграцияны һаҡлап ҡалырға тырышыу, икенсеһе  — уртаҡ мәнфәғәттәре булған дәүләт төркөмдәренең иҡтисади һәм/йәки хәрби-сәйәси өлкәлә хеҙмәттәшлеген үҫтереү.
ГУАМ шундай ойошмаларҙың береһе булыр тип күҙаллана. Европа һәм халыҡ-ара структураларға йүнәлгәнлек уның төп һыҙаты була. Берлектең инициаторҙары БДБ сиктәренән тышта эш итә. Әммә уға ингән дәүләттәрҙең Рәсәйҙән иҡтисади, тәү сиратта энергетик бойондороҡлолоҡто йомшартыу маҡсаты тураһында ла фекерҙәр ишетелә.