cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Василенко Владимир Харитонович
Биографияһы
Владимир Харитонович Василенко Киев ҡалаһында тыуған. 1917 йылда гимназияны тамамлағандан һуң, Киев медицина институтына инә, уны 1922 йылда тамамлай. 12 йыл дауамында ул Ф. Г. Яновский һәм Н. Д. Стражеско етәкселегендә клиницист булараҡ формалаша. Киев медицина институтының факультет терапевтик клиникаһында В. Х. Василенко ассистентһәм доцент булып эшләй. 1935 йылда Василенко Киев табиптарҙың белемен камиллаштырыу институтының терапия кафедраһы мөдире итеп һайлана, бер үк ваҡытта Клиник медицина институтында Н. Д. Стражесоко етәкселегендә хеҙмәтен дауам итә. 1940 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1945—1947 йылдарҙа Львов хәрби округы һәм Прикарпаье хәрби округы баш терапевты. 1948 йылдың 5 мартынан алып 1987 йылға тиклем И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү медицина институтында эске ауырыуҙар пропедевтика кафедраһының мөдире. СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы 4-се идаралығының баш терапевы (1948—1957). 1952 йылдың ноябрь айында — Кремль дауаханаһының баш терапевы Василенко фажиғәле «Табиптар эше» менән бәйле ҡулға алына. Василенко үҙ ғәйебен танымай.
И. В. Сталин үлгәндән һуң В. Х. Василенко клиникаға эшкә кире ҡайта. 1952 йылдан — «Клиник медицина» журналы мөхәррире. 1950-се йылдарҙа тағы ла бер мәсьәләне хәл итә — гастроэнтерологияны тергеҙеү менән шөғөлләнә. . 1957 йылдан — СССР медицина фәндәре академияһы президиумы ағзаһы. 1961 йылда ул гастроэнтерология лаборатория булдыра, уның нигеҙендә 1967 йылда Бөтә союз гастроэнтерология ғилми-тикшеренеү институтыбарлыҡҡа килә, әлеге клиника эске ауырыуҙар пропедевтика клиникаһы һәм кафедраһы менән ҡушыла. 1967—1974 йылдарҙа үҙе ойошторған ғилми-тикшеренеү институты директоры була.
Мәскәүҙә Яңы Слобода урамында йәшәй. Кунцев зыяратында ерләнгән.
Фәнни эшмәкәрлеге
300-ҙән ашыу эске ауырыуҙарҙы диагностикалау һәм иҫкәртеү проблемаларына арналған фәнни эштәр авторы. Ул донъяла тәүге булып йөрәктең IV тонын һүрәтләй (1931), Н. Д. Стражеско менән берлектә. йөрәк-ҡан тамыры системаһының хәлһеҙлеге классификацияһын эшләй (1935), әлеге хеҙмәт үҙенең прктик әһәмиәтен бөгөнгө көнгә тиклем юғалтмаған. Һуғышҡа тиклемге осорҙа ул ошо проблемаға иғтибарын йүнәлтә. В. Х. Василенко австрия терапевты Г. Эппингерҙың ҡан тамыры хәүһеҙлеге булғанда һөт кислотаһы алмашыныуы үҙгәреүен инҡар итә һәм тәүге тапҡыр метаболик алкалоз барлыҡҡа килеүен тасуирлай (1939).
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа В. X. Василенко ҡан әйләнеше хәлһеҙлегенең клиник формаларының бер нисә төрөн айыра: коллаптоид тип, ололарҙа йәшерен йөрәк хәлһеҙлеге тибы тибындағы, ишемик, гиперкинетик, ҡоро дистрофик, сениль ишемия төрҙәре. В. Х. Василенконың мөһим эштәре миокард инфаркты диагностикалауына һәм дауалауына арналған.
Клиникала В. Х. Василенконың уҡыусылары уның етәкселегендә кан әйләнеше хәлһеҙлеге проблемаһын өйрәнеүҙе дауам итәләр. 1950—1960 йылдарҙа, йөрәктәге физик кәмселекте хирургик дауалау ярҙамында үҫешкәр осорҙа В. Х. Василенко клиникаһында митраль һәм аорталь стеноздарҙың билдәләү ысулдары, хирургик дауалауға күрһәтмәләр билдәләнә. Василенко йөрәктең ишемия ауырыуын өйрәнеүгә ҙур әһәмиәт бирә.
Коронар хәлһеҙлеген иртә диагностикалау, миокард инфарктын дауалау, уның өҙлөгөүҙәр мәсьәләләре өҫтөндә эшләй. Шулай уҡ йөрәктең ишемия ауырыуын дауалауҙа яңы тикшеренеү алымдарын асыҡлай Клиникала интенсив терапия һәм реанимация бүлектәре булдырыла. Кадиология проблемалары бйынса эштәр клиника һәр саҡ алып барыла. айырыуса кардия ахалазияһын өйрәнеүҙә В. Х. васленконың хеҙмәттәштәренең (А. Л. Гребенёв, В. М. Араблинский, А. А. Геппе, С. С. Катаев, Р. Н. Гурвич) ҡаҙаныштары баһалап бөткөһөҙ..
Клиникала гастроэнтологияла яңы лаборатор-инструменталь тикшеренеү алымдарын индереү буйынса бик күп эшләнә.
Бөтә союз ғилми гастроэнторологтар йәмғиәте идаралығы рәйесе була. Халыҡ-ара терапевтар, Германия, Болгария гастроэнтерологтар йәмғиәттәре почетлы ағзаһы була.
Фазлетдинов Камил Нәжми улы
Фазлетдинов Камил Нәжми улы (псевдонимы Камил Фазлый; 15 февраль 1949 йыл) — яҙыусы, уҡытыусы, мәктәп директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2005), Башҡортостандың мәғариф отличнигы (1994). Ф. Кәрим иссемендәге (2000), Д. М. Бүләков исемендәге (2009) премиялар лауреаты. Башҡортостан Яҙыусылар союзы (1997) һәм Журналистар союзы (2005) ағзаһы. Бәләбәй районының почётлы гражданы (2017).
Биографияһы
Камил Нәжми улы Фазлетдинов 1949 йылдың 15 февралендә Башҡорт АССР-ы Бәләбәй районы Туҙлыҡыуыш ауылында тыуған.
Тыуған ауылында урта мәктәпте тамамлағас, хеҙмәт эшмәкәрлеген Баймырҙа мәктәбендә башлай. Бер аҙ ваҡыт Бәләбәй ҡалаһының эске эштәр бүлегендә эшләй.
Совет Армияһы сафында хеҙмәт иткәндән һуң, 1970 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә һәм уны 1975 йылда тамамлай һәм тыуған Туҙлыҡыуыш ауылы урта мәктәбенә уҡытыусы булып ҡайта.
1983 йылдан ун бер йыл дауамында мәктәп директоры булып эшләй.
2017 йылда ветеранға «Бәләбәй районының почётлы гражданы» тигән маҡтаулы исем бирелә.
Аксай Есауловский
Аксай Есауловский — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Ростов өлкәһе, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цимлянское һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 414 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 179 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Калач-на-Дону ҡалаһынан Цимлян һыуһаҡлағысына тиклем, Чир йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ишемйәрова Лилиә Рауил ҡыҙы
Ишемйәрова Лилиә Рауил ҡыҙы (19 июль 1976 йыл) — йырсы. Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2022).
Биографияһы
Лилиә Рауил ҡыҙы Ишемйәрова 1976 йылдың 19 июлендә Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Иҙелбәк ауылында тыуған.
1990 йылда 9-сы синыфты тамамлағас, уҡыуын Өфө сәнғәт училищеһында дауам итә, 1993 уның яңғыҙ йырлау бүлеген тамамлай.
1993 йылда Сибай дәүләт филармонияһына артист-вокал башҡарыусыһы итеп эшкә саҡыралар.
2000 йылда «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы» исеме бирелә.
2002 йылда Башҡорт дәүләт филармонияһына эшкә саҡыралар һәм ошо коллектив менән төрлө гастролдәрҙә, конкурстарҙа ҡатнаша, әүҙем эшмәкәрлек алып бара.
2022 йылдың 25 мартында йырсыға «Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы» тигән маҡтаулы исем бирелде.
Крефельд
Крефельд (Krefeld ; 1929 йылға тиклем: Сrefeld) — Германияның ер буйһоноуындағы ҡалаһы, Төньяҡ Рейн-Вестфалия федераль ерендә урынлашҡан.
Ҡала Дюссельдорф административ округына буйһонған. Район ер буйһоноуындағы ҡала. Халҡы: (2015; 2012 йылда — 222 026; 2009 йылда — 236,3 мең; 2000 йылда — 241,8 мең) кеше. Ҡала 137,68 км² майҙанды биләй. Рәсми коды — 05 1 14 000.
Ҡала туғыҙ районға бүленә.
Крефельд ҡалаһы Ульяновскиҙың туғандаш ҡалаһы.
Ҡалала DUEWAG заводы эшләй.
Тарих
Ҡала Рим ваҡытында уның легиондары Гелдубта хәрби лагерь төҙөгәндә нигеҙләнгән. 1105 йылдағы яҙмаларҙа Крефельд исеме Кринвельд тип яҙылғаны осрай..
Граф ҡатын Вальбурга 1598 йылдың февралендә Крефельдты принц Мориц Оранскийға бүләк итә. Вальбурга үлгәндән һуң 1600 йылда Иоганн Вильгельм Клевский был ерҙәрҙе үҙләштерә, әммә Мориц 1601 йылда мираҫын уңышлы яҡлай. Крефельд ҡалаһы Оранский йорто юрисдикцияһы аҫтында Нидерландтың Алтын быуаты буйына ҡала. Был ҡаланың үҫеше ошо быуатта башлана.
Виллен III Оранский вафат булғандан һуң 1702 йылда Крефельд Пруссия короллеге составына индерелә. 1872 йылда Креффельд Рейн Пруссияһы сиктәрендә бойондороҡһоҙ ҡала була. 1918 йылда, Беренсе донъя һуғышы ваҡытында Бельгия уны оккупациялағандан һуң армияһының базаһы сифатында ҡуллана.
1929 йылда Эрдинген менән Крефельд берләшеп, Крефельд-Эрдинген ҡалаһын ойоштора; 1940 йылда ҡаланың исеме ҡыҫҡартылып Крефельд тип атала башлай.
Мәҙәниәт
Туҡыу мануфактураһы элек-электән Крефельд ҡалаһын данлап килгән. Ҡалала немец туҡыма музейы (Textilmuseum Deutsches), Ебәк мәҙәниәте музейы (der Haus Seidenkultur) бар. Крефельд ҡалаһында иң билдәле Blind Guardian немец рок төркөмө барлыҡҡа килгән.
Спорт
Ҡалала «Крефельд Пингвин» хоккей клубы бар, ул Немец хоккей лигаһында сығыш яһай.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
«Аждаһа» (шиғыр)
«Аждаһа» — Башҡортостандың беренсе халыҡ шағиры Мәжит Ғафури шиғыры. 9-сы кластың Башҡорт әҙәбиәте дәресе программаһына индерелгән. 1917 йылда яҙылған.
Мәжит Ғафуриҙың Октябрь инҡилабы осорондағы ижады
Мәжит Ғафури ил һәм ябай хеҙмәт халҡы өҫтөнә килгән тарихи-ижтимағи афәтте — һуғышты аңлау юлында ҡапма-ҡаршылыҡлы ҡараштар аша шаҡтай үҫеү юлын үтә. Февраль инҡилабынан Октябрь инҡилабына тиклемге аралыҡта шағир «Бөтһөн һуғыш», «Икмәк! Икмәк!» сәйәси көн ҡаҙағына тап килгән шиғырҙар яҙҙы. 1917 йылдың август-сентябрендә Урыҫ армияһының Юғары баш командующийы Корнилов Петроградта хәрби бәрелештәр ойоштора. Ваҡыытлы хөкүмәт вәкәләтлеген һалырға тейеш була, илдә Директория урынлаштырыу проекты ҡарала. Петроградта ҡамау хәле (комендант сәғәте, цензура, ялан судтары) булдырырға, митингтар, демонстрацияларҙы тыйырға тәҡдим ителә. Корнилов, «Рәсәйҙе ҡотҡарыу маҡсатында», тулы власты үҙ ҡулына алыуҙы планлаштыра. Корнилов сығышы тар-мар ителеү эҙемтәһендә власҡа большевиктар килә.
«Аждаһа» шиғыры
Хөрриәт байрағылыр тотҡаныбыҙ, Әйҙә шул юлда түгелһен ҡаныбыҙ, Ҡыҙғаныс түгел бөтә мал, йәнебеҙ. Әһле хөрриәт, тағы ҡуҙғалығыҙ!.. Баш күтәрмәксе була дошманыбыҙ… ''Баҡсы! Дошман үлмәгән, ул ҡуҙғала,'' Хөрриәт емешен халыҡтан ҡыҙғана, Әкрен-әкрен ҡанлы ҡылысын ҡулға ала. Әһле хөрриәт, тағы ҡуҙғалығыҙ!.. Баш күтәрмәксе була дошманыбыҙ… Хөрриәт әһлен улар еңмәкселәр, Ҡол итеп, беҙҙе һаман иҙмәкселәр, Эшселәрҙе эт итеп екмәкселәр.
Әһле хөрриәт, тағы ҡуҙғалығыҙ!.. Баш күтәрмәксе була дошманыбыҙ… Ҡанлы байраҡтарҙы тәкрар ҡулға алайыҡ, Ул яуыз дошманға ҡаршы ҡуҙғалайыҡ, Хөрриәт йырҙарын йырлап барайыҡ. Әһле хөрриәт, тағы ҡуҙғалығыҙ!.. Баш күтәрмәксе була дошманыбыҙ… Мәңгегә үлтерелһен ул ҙур аждаһа, Баш күтәрмәҫлек булып был донъяға, Сын хәҡиҡәткә бирелһен сын баһа. Әһле хөрриәт, тағы ҡуҙғалығыҙ!.. Баш күтәрмәксе була дошманыбыҙ…
Төп фекере һәм художество алымдары
Ике инҡилап — Февраль һәм Октябрь революциялары — араһындағы ҡатмарлы осорҙа гражданлыҡ шиғриәтен үҫтереүҙә Ғафури күп көс һалды, үҙенсәлекле ижади батырлыҡ күрһәтте.
Ғафури, үҙ заманының рухына тап килгән ҡараштан сығып, хеҙмәтсән халыҡты тағы ла «ҡол итеп... иҙмәксе», «ҡанлы ҡылысын» ҡулына алған дошман был ҡораллы көрәште башланы тип хафалана, «Мәңгегә үлтерелһен ул ҙур аждаһа, Баш күтәрмәҫлек булып был донъяға» тигән саҡырыу ташлай. Шиғыр шуға «Аждаһа» тип аталған да инде.
«Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы
2020 йылда, шағирҙың 140 йәшен билдәләгән көндәрҙә, Башҡортостан мәҙәниәт минстрлығы, Башҡортостан Яҙыусылар союзы, Мәжит Ғафуриҙың халыҡ-ара йәмәғәт фонды «Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы иғлан итте. Шиғри флешмобта күп кеше ҡатнашты һәм башҡорт халыҡ шағирына булған ихтирамын күрһәтте.
Дәүләт бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәр бирелгән мәсетлеләр
2007
Указ Президента РБ от 30.03.2007 N УП-124
«О присвоении почетного звания „Заслуженный учитель Республики Башкортостан“ работникам образования Республики Башкортостан»
Ахуновой Ольге Андреевне — учителю русского языка и литературы Большеустьикинского лицея N 1 муниципального района Мечетлинский район;
2006
Указ Президента РБ от 25.10.2006 N УП-479
«О присвоении почетного звания „Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан“ работникам сельского хозяйства Республики Башкортостан»
Ватолину Павлу Леонидовичу — председателю сельскохозяйственного производственного кооператива «Ленинский» муниципального района Мечетлинский район
Указ Президента РБ от 30.09.2006 N УП-434
«О присвоении почетного звания „Заслуженный учитель Республики Башкортостан“ работникам народного образования Республики Башкортостан» Гильмановой Зиле Халитовне — директору средней общеобразовательной школы села Большая Ока муниципального района Мечетлинский район
Указ Президента РБ от 14.06.2006 N УП-264 «О присвоении почетного звания „Заслуженный врач Республики Башкортостан“ работникам здравоохранения Республики Башкортостан» Баширову Фазыльяну Равиловичу — заместителю главного врача по лечебной работе — врачу-хирургу хирургического отделения Большеустьикинской центральной районной больницы муниципального района Мечетлинский район
Указ Президента РБ от 30.01.2006 N УП-41 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан“ Топычкановой Е. Г.» За заслуги в области сельского хозяйства присвоить почетное звание «Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан» Топычкановой Екатерине Геннадьевне — свинарке сельскохозяйственного производственного кооператива-сельскохозяйственной артели (колхоза) имени Ленина муниципального района Мечетлинский район.
Указ Президента РБ от 24.01.2006 N УП-29 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан“ работникам сельского хозяйства Республики Башкортостан» Галиуллину Радику Зияевичу — директору Мечетлинского филиала государственного унитарного предприятия Управление «Башмелиоводхоз»
Указ Президента РБ от 13.01.2006 N УП-2 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник народного образования Республики Башкортостан“ работникам народного образования Республики Башкортостан» Якупову Баязиту Закиевичу — директору Алегазовской средней общеобразовательной школы Мечетлинского района.
2005
Указ Президента РБ от 28.01.2005 N УП-22 «О присвоении почетных званий Республики Башкортостан работникам здравоохранения» Галяутдиновой Гульназ Салимовне — акушерке Большеустьикинской центральной районной больницы Мечетлинского района
2004
Указ Президента РБ от 14.10.2004 N УП-512 "О присвоении почетного звания «Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан» Чубаровой Любови Васильевне — главному зоотехнику управления сельского хозяйства администрации Мечетлинского района;
Указ Президента РБ от 03.06.2004 N УП-312 «О присвоении почетного звания „Заслуженный врач Республики Башкортостан“ Шараевой М. М.» За заслуги в области здравоохранения присвоить почетное звание «Заслуженный врач Республики Башкортостан» Шараевой Миндиямал Мугиновне — участковому врачу-педиатру Большеустьикинской центральной районной больницы Мечетлинского района.
Указ Президента РБ от 03.06.2004 N УП-309 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан“ Ежовой Л. Н. и Ярушину Ю. А.» За заслуги в области сельского хозяйства присвоить почетное звание «Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан» работникам Мечетлинского района:
Указ Президента РБ от 18.05.2004 N УП-282 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник народного образования Республики Башкортостан“ работникам образования» Андриевских Людмиле Николаевне — заведующей учебной частью Республиканского Мечетлинского пульмонологического санатория для детей с родителями;
2002
Указ Президента РБ от 11.10.2003 N УП-610 «О присвоении почетных званий Республики Башкортостан работникам сельского хозяйства Республики» Иштуганову Раису Мугиновичу — механизатору общества с ограниченной ответственностью «Таишево» Мечетлинского района
Указ Президента РБ от 24.03.2003 N УП-139 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник народного образования Республики Башкортостан“ Галяутдинову Ф. В.» За заслуги в области народного образования присвоить почетное звание «Заслуженный работник народного образования Республики Башкортостан» Галяутдинову Фуату Вильдановичу — начальнику отдела образования администрации Мечетлинского района.
Указ Президента РБ от 04.01.2003 N УП-1 "О присвоении почетного звания «Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан» Нигматуллину Ю. М. За заслуги в области сельского хозяйства присвоить почетное звание «Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан» Нигматуллину Юлаю Мугиновичу — главе администрации Мечетлинского района.
Указ Президента РБ от 21.10.2002 N УП-525 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан“ работникам сельского хозяйства Республики» Калямовой Фанжие Сахияровне — главному агроному управления сельского хозяйства администрации Мечетлинского района
Указ Президента РБ от 06.09.2002 N УП-447 «О присвоении почетного звания „Заслуженный учитель Республики Башкортостан“ работникам народного образования» Максимовой Галине Григорьевне — учительнице Нижнебобинской муниципальной средней общеобразовательной школы Мечетлинского района
Указ Президента РБ от 12.07.2002 N УП-364 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник печати и массовой информации Республики Башкортостан“ работникам печати» Киселеву Валерию Ивановичу — ответственному секретарю редакции газеты «Наша жизнь» — Беззен тормош" Мечетлинского района
Указ Президента РБ от 01.07.2002 N УП-308 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник здравоохранения Республики Башкортостан“ работникам здравоохранения» Хамидуллиной Машуде Ваисовне — медицинской сестре Больше-Устьикинской центральной районной больницы Мечетлинского района.
Указ Президента РБ от 15.02.2002 N УП-81 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник культуры Республики Башкортостан“ Ахмедзянову Х. М.» За заслуги в области культуры присвоить почетное звание «Заслуженный работник культуры Республики Башкортостан» Ахмедзянову Ханифьяну Мавлиевичу — начальнику управления культуры администрации Мечетлинского района.
2001
Указ Президента РБ от 10.11.2001 N УП-576 «О присвоении почетного звания „Заслуженный учитель Республики Башкортостан“ работникам народного образования» Гайсиной Ризиде Рамазановне — учительнице Большеустьикинского лицея N 1 Мечетлинского района
Указ Президента РБ от 13.03.2001 N УП-121 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник народного образования Республики Башкортостан“ Лукмановой В. Ф. и Хамматовой М. М.» Хамматовой Минсылу Мугиновне — старшей пионервожатой Юнусовской средней школы Мечетлинского района.
2000
Указ Президента РБ от 01.11.2000 N УП-644 «О присвоении почетного звания „Заслуженный учитель Республики Башкортостан“ Чебыкиной В. М.» За заслуги в обучении и воспитании учащихся присвоить почетное звание «Заслуженный учитель Республики Башкортостан» Чебыкиной Валентине Михайловне — учительнице Большеустьикинского лицея N 1 Мечетлинского района.
Указ Президента РБ от 01.11.2000 N УП-638 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан“ работникам сельского хозяйства Мечетлинского района»
За заслуги в области сельского хозяйства присвоить почетное звание «Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан»: Ватолиной Таисье Николаевне — свинарке колхоза имени Ленина; Хайретдиновой Наиле Миндигалиевне — свинарке колхоза имени Фрунзе; Якуповой Асие Зиляваровне — доярке муниципального унитарного сельскохозяйственного предприятия «Месягутовский совхоз».
Указ Президента РБ от 27.06.2000 N УП-400 «О присвоении почетного звания „Заслуженный строитель Республики Башкортостан“ Идрисову Н. М. и Курбангалееву Р. Г.» Курбангалееву Рихмилю Галеевичу — главному механику государственного унитарного предприятия «Мечетлинское производственно-строительное объединение».
Указ Президента РБ от 13.06.2000 N УП-335 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан“ работникам сельского хозяйства Республики» Фаткуллину Мансуру Тухбатовичу — механизатору колхоза имени Салавата Юлаева Мечетлинского района;
Указ Президента РБ от 14.02.2000 N УП-127 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник культуры Республики Башкортостан“ Ризовой Р. А.» За заслуги в области библиотечного обслуживания присвоить почетное звание «Заслуженный работник культуры Республики Башкортостан» Ризовой Райле Ахтамьяновне — заведующей Больше-Окинским филиалом Мечетлинской районной централизованной библиотечной системы.
Указ Президента РБ от 14.02.2000 N УП-126 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник социальной защиты населения Республики Башкортостан“ Перевышиной Н. Ф.» За заслуги в области социальной защиты населения присвоить почетное звание «Заслуженный работник социальной защиты населения Республики Башкортостан» Перевышиной Нине Федоровне — начальнику управления социальной защиты населения администрации Мечетлинского района.
1999
Указ Президента РБ от 03.11.1999 N УП-714 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан“ работникам сельского хозяйства Республики» по Мечетлинскому району
Указ Президента РБ от 11.06.1999 N УП-371 «О присвоении почетного звания „Заслуженный учитель Республики Башкортостан“ работникам народного образования республики» Асмандиярову Зуфару Вакиловичу — директору Теляшевской средней (полной) общеобразовательной школы Мечетлинского района;
1998
Указ Президента РБ от 21.07.1998 N УП-482 «О присвоении почетного звания „Заслуженный врач Республики Башкортостан“ Сунагатуллиной М. С.» За заслуги в области здравоохранения присвоить почетное звание «Заслуженный врач Республики Башкортостан» Сунагатуллиной Марьям Сафиевне — врачу Большеустьикинской центральной районной больницы Мечетлинского района.
1997
Указ Президента РБ от 10.11.1997 N УП-745 «О присвоении почетного звания „Заслуженный экономист Республики Башкортостан“ Галиной Д. М. и Искорцевой А. И.» Искорцевой Антонине Ивановне — главному экономисту совхоза «Месягутовский» Мечетлинского района.
Указ Президента РБ от 10.01.1997 N УП-30 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник культуры Республики Башкортостан“ Ахмедзяновой Р. Ж.» За заслуги в эстетическом воспитании подрастающего поколения присвоить почетное звание «Заслуженный работник культуры Республики Башкортостан» Ахмедзяновой Расиме Жиянгировне — преподавателю Большеустьикинской детской музыкальной школы Мечетлинского района.
1996
Указ Президента РБ от 09.12.1996 N УП-838 «О присвоении почетного звания „Заслуженный экономист Республики Башкортостан“ Шаяхметову Р. Б.» За заслуги в области экономической работы присвоить почетное звание «Заслуженный экономист Республики Башкортостан» Шаяхметову Ризе Бакиевичу — главному бухгалтеру совхоза «Месягутовский» Мечетлинского района.
Указ Президента РБ от 09.12.1996 N УП-830 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан“ работникам сельского хозяйства республики» Муслюмову Габдуляну Габдулхаковичу — трактористу колхоза «Маяк» Мечетлинского района;
Указ Президента РБ от 06.06.1996 N УП-374 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник культуры Республики Башкортостан“ Бикимбетову М. Ш.» За заслуги в области печати присвоить почетное звание «Заслуженный работник культуры Республики Башкортостан» Бикимбетову Максуту Шаяхметовичу — директору Мечетлинской районной типографии.
1995
Указ Президента РБ от 04.10.1995 N УП-581 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан“ работникам сельского хозяйства Мечетлинского района»
За заслуги в области сельского хозяйства присвоить почетное звание «Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан»: Гимазиеву Аскату Ахатовичу — водителю автомобиля совхоза «Месягутовский»; Зарипову Фагилю Вакиловичу — механизатору колхоза «Маяк»; Корлыханову Николаю Ивановичу — председателю колхоза «Серп и Молот»; Субботиной Марии Петровне — доярке колхоза имени Ленина; Фазыловой Мавлиде Анваровне — доярке колхоза имени Нуриманова.
Указ Президента РБ от 04.10.1995 N УП-579 «О присвоении почетного звания „Заслуженный врач Республики Башкортостан“ Биковой Г. А.» За заслуги в области здравоохранения присвоить почетное звание «Заслуженный врач Республики Башкортостан» Биковой Галие Ахмадеевне — главному врачу Мечетлинской участковой больницы Мечетлинского района.
Указ Президента РБ от 03.10.1995 N УП-577 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник культуры Республики Башкортостан“ Бадретдинову Г. Г.» За заслуги в развитии самодеятельного художественного творчества присвоить почетное звание «Заслуженный работник культуры Республики Башкортостан» Бадретдинову Гумеру Гусмановичу — директору Азикеевского сельского Дома культуры Мечетлинского района.
Указ Президента РБ от 03.10.1995 N УП-576 «О присвоении почетного звания „Заслуженный строитель Республики Башкортостан“ Ганиеву М. Р.» За заслуги в области строительства присвоить почетное звание «Заслуженный строитель Республики Башкортостан» Ганиеву Мидахату Рафкатовичу — мастеру Мечетлинской межхозяйственной передвижной механизированной колонны акционерного общества «Башсельстрой».
Указ Президента РБ от 02.10.1995 N УП-571 «О присвоении почетного звания „Заслуженный экономист Республики Башкортостан“ Надршину М. З.» За заслуги в области экономической работы присвоить почетное звание «Заслуженный экономист Республики Башкортостан» Надршину Мухтару Закировичу — заведующему финансовым отделом администрации Мечетлинского района.
Указ Президента РБ от 28.09.1995 N УП-561 «О присвоении почетного звания „Заслуженный учитель Республики Башкортостан“ работникам народного образования Мечетлинского района»
За заслуги в обучении и воспитании учащихся присвоить почетное звание «Заслуженный учитель Республики Башкортостан»: Муфазаловой Райсе Раисовне — учительнице Большеустьикинской средней школы N 1; Сафиной Лине Ахмадулловне — учительнице Большеустьикинской средней школы N 1.
Указ Президента РБ от 26.06.1995 N УП-378 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан“ работникам сельского хозяйства Мечетлинского района»
За заслуги в области сельского хозяйства присвоить почетное звание «Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан»: Загидуллину Рафазу Ахъямовичу — трактористу-машинисту Месягутовского совхоза; Жильцову Михаилу Егоровичу — скотнику колхоза «Серп и Молот»; Кобякову Михаилу Александровичу — заведующему свинотоварной фермой колхоза имени Ленина; Минибаеву Разаку Низамутдиновичу — скотнику Месягутовского совхоза; Носковой Елизавете Степановне — доярке колхоза имени Ленина; Худякову Федору Ивановичу — трактористу-машинисту Айского совхоза
1994
Указ Президента РБ от 27.10.1994 N УП-488 «О присвоении почетного звания „Заслуженный врач Республики Башкортостан“ работникам здравоохранения» Султанову Юниру Юнусовичу — главному врачу Большеустьикинского межколхозного санатория «Сосновый бор» Мечетлинского района.
Указ Президента РБ от 24.01.1994 N УП-22 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан“ Сираеву Г. Н.» За заслуги в области сельского хозяйства присвоить почетное звание «Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан» Сираеву Габдульяну Нусратовичу — директору Мечетлинского опытно-производственного хозяйства научно-производственного объединения «Башкирское».
1993
Указ Президиума ВС РБ от 24.11.1993 N 6-2/585г «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник народного образования Республики Башкортостан“ работникам народного образования Республики» Кадырбердину Салимьяну Рахимьяновичу — директору Таишевской неполной средней школы Мечетлинского района;
Указ Президиума ВС РБ от 08.06.1993 N 6-2/249г «О присвоении почетного звания „Заслуженный врач Республики Башкортостан“ работникам здравоохранения Республики» Загитовой Зельфире Мухамадеевне — врачу Большеустьикинской центральной районной больницы Мечетлинского района;
1990
Указ Президиума ВС Башкирской АССР от 15.06.1990 N 6-2/237 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник здравоохранения Башкирской АССР“ работникам народного здравоохранения республики» Фазыловой Розе Ашрафовне — старшей медицинской сестре санатория-профилактория «Сосновый бор» Мечетлинского района;
1989
Указ Президиума ВС Башкирской АССР от 17.08.1989 N 6-2/281 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник сельского хозяйства Башкирской АССР“ тов. Томилову М. И.» За заслуги в области сельского хозяйства присвоить почетное звание «Заслуженный работник сельского хозяйства Башкирской АССР» тов. Томилову Михаилу Ивановичу — председателю колхоза имени Ленина Мечетлинского района.
1982
О присвоении почетного звания "Заслуженный учитель школы Башкирской АССР" работникам народного образования республики
Указ Президиума ВС Башкирской АССР от 14.07.1982 N 6-2/201
За заслуги в области народного образования присвоить почетное звание "Заслуженный учитель школы Башкирской АССР":
1981
О присвоении почетного звания "Заслуженный механизатор сельского хозяйства Башкирской АССР"
Указ Президиума ВС Башкирской АССР от 22.09.1981 N 6-2/349
1980
О присвоении почетного звания "Заслуженный механизатор сельского хозяйства Башкирской АССР"
Указ Президиума ВС Башкирской АССР от 03.05.1980 N 6-2/127
За заслуги в области сельского хозяйства присвоить почетное звание "Заслуженный механизатор сельского хозяйства Башкирской АССР":
Лезгин яҙмаһы
Лезгин яҙмаһы (лезги кхьинар) — лезгин телендә яҙыу өсөн ҡулланылған яҙма. Төрлө ваҡытта төрлө графикалаға нигеҙләнеп  йәшәй, бер нисә тапҡыр реформаға дусар була. Әлеге ваҡытта лезгин яҙмаһы кириллицала тормошҡа аша. Лезгин яҙмаһының тарихында түбәндәге баҫҡыстар айырыла:
Ғәрәп яҙмаһы
Лезгин яҙмаһының иң боронғо ҡомартҡылары  XIX быуаттың беренсе яртыһына ҡарай. Был ҡулъяҙмаларҙа өлөшләтә дағстан телдәре (аджам) фонетикаһына яраҡлаштырылған ғәрәп алфавиты ҡулланыла. XIX быуатта лезгин телендә ғәрәп шрифты менән байтаҡ нәфис һәм поэтик әҫәр яҙыла  (Етим Эмин шиғриәте һ.б.).
1917 йылғы революциянан һуң ғәрәп графикаһында фәнни нигеҙҙәге беренсе норматив лезгин алфавитын төҙөү буйынса  эш башлана. Ошондай тәүге алфавитты  Касумкент уҡытыусыһы Абу-Джафар Мамедов эшләй. Алфавиттың икенсе бер вариантын Г. А. Гаджибеков  әҙерләй. Был алфавитта бер нисә китап нәшер ителә, шул иҫәптән «Лезгин шағирҙарының йырҙары» (1927), әммә был ваҡытҡа ғәрәп яҙмаһы урынына латин яҙмаһын ҡулланыу тураһындағы мәсьәлә ҡалҡып сыға.
Ғәрәп яҙмаһына нигеҙләнгән лезгин алфавиты түбәндәге күренештә була (хәрефтәрҙең урынлашыу тәртибе һаҡланмаған) :
Услар кириллицаһы
1860-сы йылдарҙа, Дағстан Рәсәй империяһына ҡушылғандан һуң, этнограф һәм лингвист П. К. Услар тарафынан беренсе лезгин грамматикаһы эшләнә (1896 йылда баҫылып сыға). Был грамматикала бер нисә латин һәм грузин хәрефе өҫтәлгән һәм модификацияланған кириллица  алфавиты  ҡулланыла. 1871 йылда ошо алфавитта  Темир-Хан-Шурала беренсе лезгин китабы — «Кюринская азбука» нәшер ителә, Усларҙың ярҙамсыһы  Казанфар Зульфикаров уның авторы була.
XX быуат башында Услар алфавитында тағы бер нисә китап баҫылып сыға. Улар араһына «Ҡөрьәндә телгә алынған һигеҙ пәйғәмбәрҙең тарихы» һәм Абу-Джафар Мамедов төҙөгән  «Ќу̇ре ჭалан елифарни аҳпа гw æниз қелдаj ђуз» әлифбаһы була; әлифба  Тифлиста 1911 йылда нәшерләнгән була. Әммә Услар алфавиты артабан үҫтерелмәй.
Латин алфавиты
1920-се йылдарҙа СССР-ҙа алфавиттарҙы латинлаштырыу башлана. 1925—1926 йылдарҙа Мәскәү юғары уҡыу йорттарында уҡыған лезгин студенттары  «лезгин түңәрәге» ойоштора, уның эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә  «Лезгинса яҙырғамы?» тигән брошюра баҫтырыла, ошо китапта  латинлаштырылған  алфавиттың проекты бирелә. Бер ни тиклем ваҡыттан дағстан телдәре өсөн Г. А. Гаджибеков һәм А. Л. Шамхалов тарафынан беренсе «яңы дағстан алфавиты» төҙөлә. Уның модификацияларының береһе   лезгин теленә тәғәйенләнә.
1928 йылдың 27 июнендә Бөтә Союз яңы алфавит үҙәк комитетының ғилми советы тәҡдим ителгән алфавитты хуплай. Яңы яҙманың үҙенсәлектәренең береһе булып баш хәрефтәрҙең булмауы тора. Алфавит үҙе ошондай күренештә була : a, b, c, cc,, ç, d, e, ə, f, g, ƣ, h, i, j, k, kk, ⱪ, l, m, n, o, ө, p, pp, , q, ꝗ, r, s, ş, t, tt, , u, v, x, , , y, z, ƶ, ꞩ, ꞩꞩ, ⱬ, '
1932 йылда лезгин алфавитына бер нисә үҙгәреш индерелә — хәрефтәр һаны ҡыҫҡартыла, баш хәрефтәр индерелә. 1930-сы йылдар уртыһына ул ошондай ҡиәфәткә инә : 2018 йылда Әзербайжанда латинлаштырылған  алфавит проекты эшләнә, уны  ошо илдә йәшәгән лезгиндарға  ғәмәлдәге кириллица алфавиты урынына ҡулланыуға тапшырырға  ниәт ителә  [неавторитетный источник?<sup class="noprint" style="white-space: nowrap">]
Хәҙерге алфавит
1930-сы йылдар аҙағында СССР-ҙа яҙмаларҙы кириллицаға күсереү башлана. Уның барышында 1938 йылдың 5 ғинуарында  ВКП(б)-ның Дағстан өлкә комитеты бюроһы Дағстан халыҡтары алфавиттарын да   кириллицаға күсереү тураһында ҡарар сығара. 8 февралдә был ҡарар партияның Дағстан АССР-ы өлкә комитеты тарафынан раҫлана. 11 февралдә яңы лезгин алфавиты «Дагестанская правда» гәзитендә баҫылып сыға.
Артабан алфавитҡа ҙур булмаған үҙгәрештәр индерелә (Ё ё хәрефе индерелә, ә УӀ уӀ хәрефе  Уь уь менән алмаштырыла). Әлеге ваҡытта лезгин алфавиты түбәндәгесә : Хәҙерге орфография 1962 йылдан бирле йәшәп килә. 1962 йылға тиклем /k/, /p/, /t/, /t͡s/, /t͡ʃ/  ышҡылыуһыҙ тартынғылары икеләтелгән хәреф менән билдәләнгән була: кк, пп, тт, цц, чч,  ччил /t͡ʃil/ «ер» менән чил /t͡ʃʰil/ «селтәр» кеүек парҙар хасил ителә. Кәм тигәндә  19 ошондай пар була. Хәҙерге орфографияла бындай һүҙҙәр  омограф булып тора: чил — бер үк ваҡытта /t͡ʃil/ «ер» ҙә,   /t͡ʃʰil/ «селтәр» ҙә.
ҠҠХЛ 2020/2021 йылдар миҙгелендә
ҠҠХЛ 2020/2021 йылдар миҙгелендә — Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһының алтынсы миҙгеле. Даими беренселек 5 октябрҙә «Торнадо» һәм «Бирюса» хоккей клубтары араһында уйын менән башлана һәм 2021 йылдың февралендә тамамлана. Шулай уҡ ҠҠХЛ чемпионы титулы өсөн плей-офф мартта үтә. Ҡатнашҡан командалар составына Воскресенскиҙан «МСМО 7.62» һәм Санкт-Петербургтан «Динамо-Нева» командалары өҫтәлә, ә Санкт-Петербургтан булған «Динамо» һәм «Горный» хоккей клубтары миҙгелдә ҡатнашмаҫҡа мәжбүр була. Ҡытайҙан «КРС Ванке Рэйз» уйындарын Мәскәү өлкәһенең Ступино ҡалаһында үткәрә.
Был миҙгелдә ҠҠХЛ йондоҙҙар уйыны Ригала үтергә тейеш ине. Әммә COVID-19 пандемияһы арҡаһында байрам саралары үткәрелмәй. Даими чемпионатта 76 мәрәй менән «КРС Ванке Рэйз» (Шэньчжэнь) командаһы еңә. ҠҠХЛ кубогы өсөн финал уйындары 2021 йылдың сентябрендә генә үтә. Чемпион титулын өсөнсөгә Өфөнән «Ағиҙел» хоккей клубы яулай.
Миҙгел араһы яңылыҡтары
2019/20 йылдар миҙгеле тамамланғас, Лига составынан «Динамо» хоккей клубы сыға. Шуның урынына Воскресенскиҙан «МСМО 7.62» командаһы керә. Даими миҙгел 19 сентябрҙә башланырға тейеш ине. Әммә «Горный» хоккей клубының һуңғы мәлдә чемпионат составынан сыға, миҙгел башы 3 октябргә күсерелә, ә «Динамо» һәм «Горный» уйынсылары нигеҙендә «Динамо-Нева» командаһы төҙөлә. Үткән миҙгел менән сағыштырғанда, командалар һаны үҙгәрмәй.
Ҡытайҙан ғәмәлдәге чемпион «КРС Ванке Рэйз» күсеп йөрөүҙәрҙе еңеләйтер өсөн өйҙәге уйындарын Мәскәү өлкәһенең Ступино ҡалаһында үткәрә.
Даими чемпионат
ҠҠХЛ даими чемпионаты 2020 йылдың 5 октябрендә Мытищи ҡалаһында Дмитровтан «Бирюса» һәм Красноярскиҙан «Бирюса» хоккей клубтары уйын менән башлана һәм 2021 йылдың 22 февралендә тамамлана. Төп ваҡытта еңгән өсөн өс мәрәй, өҫтәмә ваҡытта йә буллиттар серияһында еңгән өсөн — ике, ә шунда отолған өсөн бер мәрәй бирелә.
Турнир таблицаһы
Яртыса ҡалын шрифты менән плей-офф ярыштарында үҙенә урын алған командалар билдәләнгән.
Курсив менән плей-офф ярыштарына эләкмәгән командалар билдәләнгән.
Һөжүмселәр
Иҫкәрмәләр: У = ҡатнашҡан уйындар һаны; Г = голдар; П = һөҙөмтәле пастар; М = мәрәйҙәр; +/− = Плюс-минус; Штр = штраф ваҡыты
Һаҡсылар
Иҫкәрмәләр: У = ҡатнашҡан уйындар һаны; Г = голдар; П = һөҙөмтәле пастар; М = мәрәйҙәр; +/− = Плюс-минус; Штр = штраф ваҡыты
Ҡапҡасылар
Иҫкәрмәләр: У = ҡатнашҡан уйындар һаны; Е = еңеүҙәр; ЫК = ышаныслыҡ коэффициенты; КҠҺ% = кире ҡағылған һуғыуҙар проценты; «0» = бер гол да үткәрмәгән уйындар; Мин = боҙҙа уҙғарған минут һаны
Плей-офф
Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһының плей-офф уйындарына даими миҙгел һөҙөмтәһе буйынса иң яҡшы дүрт команда үтә. Плей-офф ярымфиналдарҙан башлана, шунда беренсе урын алған команда дүртенсе менән, ә икенсе команда өсөнсөһө менән ике еңеүгә тиклем уйнайҙар. Шул парҙар еңеүселәре ҠҠХЛ финалына сыға һәм шунда өс еңеүгә тиклем серияла чемпионды билдәләйҙәр. Ярымфинал парҙарында тәүге уйын даими миҙгелдә түбәнерәк урын алған команда майҙанында үтә, ә икенсе һәм кәрәкһә өсөнсө уйындар икенсе команданың майҙанында уҙасаҡ.
Ярымфиналдар
1. «КРС Ванке Рэйз» — 4. «Бирюса» 2-0 (3:0, 4:2)
2. «Ағиҙел» — 3. «СКИФ» 2-1 (2:3 Б, 2:1 Б, 3:2 Б)
ҠҠХЛ финалы
1. «КРС Ванке Рэйз» — 3. «Ағиҙел» 1-2 (2:5, 4:1, 2:3 Б)
Беренсе уйын
Икенсе уйын
Өсөнсө уйын
Ғәли Соҡорой
Ғәли Соҡорой (төп исеме — Кейеков Мөхәмәтғәли Ғәбделсәлих улы; 8 ғинуар 1826 йыл (1828 йыл) — 10 декабрь 1889 йыл) — башҡорт мәғрифәтсеһе, шағир.
Биографияһы
Мөхәмәтғәли Ғәбделсәлих улы Кейеков 1826 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1828 йылда) Ырымбур губернаһы Бөрө өйәҙе Ирәкте улусы Иҫке Соҡор ауылында башҡорт муллаһы ғаиләһендә тыуған. Әсәһе — Хөббигөлбаһар (1807—1843), атаһы — Ғәбделсәлих (1798—1849), уның ҙур иген баҫыуҙары, тирмәне, умарта баҡсаһы булған, ауылда мәҙрәсә тотҡан. Ғаиләлә ете ҡыҙ һәм алты ир бала үҫкән.
Кейековтарҙың шәжәрәһе буйынса уларҙың ата-бабалары ирәкте башҡорт ырыуы ханы Иҫәнгә барып тоташа: Иҫән хан → Бараҡ → Кейек → Шәриф → Ғабдулла (1746—1828) → Ғәбделсәлих (1798—1849) → Мөхәмәтғәли (1828—1889) → Ғарифулла (1861—1918). Ата-бабаларының береһе Кейек һәм уның улы Шәриф Кейеков Ирәкте улусының старшинаһы була. Шәрифтең өсөнсө һәм кесе улы — Ғабдулланың ҡустыһы Ниғәмәтулла Кейеков дворян дәрәжәһен ала, ә 1825 йылда Бөрө өйәҙендәге 10-сы башҡорт кантоны башлығы итеп һайлана. Ауыл мәҙрәсәһен тамамлағас, ике ҡыш Йөгәмеш, Ҡаҙансы, Борай ауылдары һәм ете ҡыш ғәйнә башҡорттарынан һабаҡ ала. 1843 йылда тыуған ауылына ҡайта.
1844 йылда Танып ауылына уҡырға китә, һуңынан тыуған ауылына ҡайта, әммә тиҙҙән кире сығып китә һәм 1848 йылға ҡәҙәр бер нисә ҙур мәҙрәсәлә, шул иҫәптән Ҡаташ-Ҡаран һәм Тайсуған ауылдары мәҙрәсәләрендә белем ала.
Бер нисә ай дауамында Һаҡмар, Яйыҡ буйҙарында, ҡаҙаҡ далаларында балалар уҡыта. 1849 йылда шағир Шәмсетдин Зәки етәкләгән Стәрлебаш мәҙрәсәһенә уҡырға инә, күпмелер һабаҡ тыңлағас, уға уҡытыу эшен йөкмәтәләр. Шәмсетдин Зәки менән дуҫлаша, унан шиғриәт серҙәренә өйрәнә, бер нисә әҫәрен бағышлай.
1852 йылда үҙ ауылына әйләнеп ҡайта һәм ғүмеренең аҙағынаса шунда йәшәй, крәҫтиән эше менән шөғөлләнә, балалар уҡыта. Атаһының вафатынан һуң уның мөлкәте үҙ-ара бүленгән була, Мөхәмәтғәлигә ата мираҫынан өлөш бөтөнләй тиерлек эләкмәй. Шунлыҡтан уға донъяһын яңынан ҡорорға тура килә. «Манзумати Ғәлийә» («Ғәли назымдары») тигән ҡулъяҙма китабының баш һүҙендә үҙ тормошон ошолай һүрәтләй:«Беҙ урман башҡорто булабыҙ. Игенсе улы игенсе, крәҫтиән улы крәҫтиәндәр. Төп шөғөлөбөҙ — урман әрсеп, бесәнселек вә игенлек яһамаҡтыр. Мин, аллаһтың ғәрип һәм көсһөҙ бәндәһе, бер тапҡан ваҡытымды вә хәл вә форсатымды даими шундайын шөғөлгә сарыф әйләнем. Юҡ хәл менән муллалыҡҡа указ алып вә йорт һалып, вә тормош кәрәк-яраҡтары һатып алып, ярлы кеше балаһы кеүек, бик күп бурысҡа баттым. Вә шул арала һаман юҡ мәҙрәсәне бар итеп, мәҙрәсә ямаштырырға бер үҙем тырышлыҡ һалып, суҡ михнәттәр араһында өйөмдә ауыл балаларын вә мәҙрәсәмдә ҡәбилә балаларын уҡытып, вә бөтә ауыл халҡынан артыҡ мәсет һәм мәҙрәсә араһында йөрөп, ирәкте башҡортоноң иң ҙур михнәтле кешеһе булып торамын...»
1872 йылда Мәккә һәм Мәҙинә ҡалаларына хаж ҡыла, ҡайтҡас был турала «Нәсим әс-саба» («Таң теле») тигән сәйәхәтнамәһендә тасуирлай. Улы Ғарифулла Кейеков яҙғанынса, шағир үҙ ғүмерендә барлығы 4 мәртәбә хаж ҡыла.
1889 йылдың 23 декабрендә тыуған ауылы Иҫке Соҡорҙа вафат була.
Ижады
Ғәли Соҡорой 17 йәшенән әҙәби ижад менән шөғөлләнә башлай, тәүге әҫәрҙәре тип Танып мәҙрәсәһе хәлфәһенә мәҙхиәһе һәм әсәһе вафатынан һуң яҙылған мәрҫиәһе иҫәпләнә. Артабан төрки, ғәрәп һәм фарсы телдәрендә 100-гә яҡын әҫәр ижад итә. Соҡорой псевдонимын шағир тыуған Иҫке Соҡор ауылы исеменән алған.
Ғәли Соҡоройҙоң ижады формалашыуында Урта Азияның дини-мистик йүнәлешендәге шиғриәте хәл иткес ҙур роль уйнай. Урта Азия шағиры Аллаяр суфыйҙың (1630—1721[1723]) «Ҫөбәт әл-ғажизн» («Көсһөҙҙәрҙең ныҡлығы») тигән китабының күп урындарын төрки теленә тәржемә итә, үҙенән шиғырҙар өҫтәп яҙа. Шулай ҙа Соҡорой Аллаярҙың мистик һәм пессимистик ҡараштарына эйәреп бармай, уны донъяуи мәсьәләләр нығыраҡ ҡыҙыҡһындыра.
«Манзумати Ғәлийә» («Ғәли назымдары») ҡулъяҙма йыйынтығына ингән «Фосули әрбағә» («Йылдың дүрт миҙгеле») тигән шиғырҙар циклында шағир донъяға ер-тәбиғәт һөйөүсе крәҫтиән булып баға, һәр миҙгелгә шиғри ҡылыҡһырлама бирә. «Фосули әрбағә» — XIX быуат башҡорт лирик шиғриәтенең иң яҡшы өлгөләренең береһе тип иҫәпләнә.
1883 йылда нәшер ителгән «Шәмғ әз-зия» («Шәм яҡтыһы») китабында наҙанлыҡҡа һәм томаналыҡҡа ҡаты тәнҡит, ә фәнгә һәм мәғрифәткә мәҙхиә яҙыу күҙәтелә. Йыйынтыҡҡа Өфө ҡалаһына арналған «Мәдхи Өфө» шиғыры ингән.
Ғәли Соҡорой үҙ халҡының тарихы менән ҡыҙыҡһына, ирәкте (ҡара табын) башҡорттары шәжәрәһенең бер нисә вариантын яҙып ҡалдыра. Варианттарының береһе «Тәзкирәтен әл-әхуан вә әл-әхбаб» («Туғандарыбыҙҙың һәм яҡындарыбыҙҙың тарихын хикәйәләү») тип аталған, бында шағир үҙенең 18 быуын ата-бабаларын теҙеп күрһәтә. Риүәйәт буйынса төп бабаһы Майҡы бейҙең монголдарҙың Сыңғыҙ ханы заманында йәшәүе тураһында бәйән итә. Шәжәрәгә ярашлы, Майҡы бейҙең өс (дүрт) улы була — Ҡара Табын бей, Байҡы бей, Балыҡсы бей. Ҡара Табындың улы Мейәс буйҙарында йәшәгән Әхмәтшәйех була, ул Кама буйҙарына күсә, ә артабан ошо ерҙә Абдул улын ҡалдырып хәҙерге Башҡортостандың төньяғына килеп төпләнә. Шулай итеп шәжәрәлә ирәкте башҡорттарының таралып ултырыуы һүрәтләнә. Улар күршеләре көҙәй, таҙлар, ҡайпан, гәрәй, уран, ғәйнә башҡорттары менән мөнәсәбәткә инә. Шәжәрәлә Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуында ҡатнашҡан Иҫән хандың өс тапҡыр батша Иван Грозныйға барыуы тураһында бәйән ителә.
«Тәуарихи Болғарийа, йәки Тәҡрии Ғари» («Болғар тарихтары, йәки Ғариҙың яҡынса аңлатмалары») исемле ҙур күләмле тарихи-әҙәби ҡулъяҙмаһы инештән һәм 7 өлөштән тора. Беренсе бүлектә Волга буйы Болғарының ислам дине ҡабул итеүе хаҡында боронғо риүәйәт тә килтерелә. Икенсе бүлектә XVIII—XIX быуаттарҙа йәшәгән зыялылар, дин әһелдәре тураһында биографик мәғлүмәттәргә урын бирелгән, шулар араһында Ғәбдрәхим Усманға һәм Тажетдин Ялсығол әл-Башҡортҡа арналған юлдар ҙа бар. Өсөнсө бүлектә «Сыңғыҙнамә» әҫәрендә һәм Хисамитдин Мөслимиҙең «Тәуарихи Болғарийа...» китабында бирелгән «Аҡһаҡ Тимер ҡиссаһы» тураһында тасуирлана. Дүртенсеһендә Уралдың, Рәсәйҙең географик урынлашыуы хаҡында һүҙ алып бара һәм тәбиғәте тураһында яҙа. Донъя географияһы буйынса мәғлүмәттәрҙе «Рөбөғи мәскүн бәйәне» («Ерҙең кеше йәшәй торған дүрт өлөшөн хикәйәләү») тип исемләнгән бүлектә һүрәтләнә. Алтынсы бүлектә уҡымышлы зыялылары тормошонан ғәҙәти булмаған, ғибрәтле хәл-күренештәр тураһында бәйән итә.