cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Консерватизм
Консерватизмдың барлыҡҡа килеүе
Консерваторҙар 1834 йылда үҙҙәренең һайлау реформаһының уңышһыҙлығын таный. Яңы принциптар сэр Роберт Пилдең һайлау алды телмәрендә сағыла. Тарихсылар был Тамворт манифесын консерваторҙарҙың яңы партияһының төп аргументы итеп ҡарай.
Ҡайһы бер консерваторҙар элекке заман ҡағиҙәләренең юҡҡа сығыуын ауыр кисерә. Улар ҡалала йәшәү һәм эшләү шарттарын яҡшыртыу тураһындағы закон проектын эшләй. Һуңыраҡ уға  «Тори демократияһы» тигән атама бирелә.
Рәсәйҙә консерватизм
Рәсәйҙә консерватив идеология XIX быуатта үҫә башлай. Төп фекерҙәре Н. М. Карамзиндың «Записка о древней и новой России» (1811) тигән хеҙмәтендә һүрәтләнә. Властан «ижади аҡыл урынына булғанды һаҡлау аҡылы» талап иткән Карамзин Европа өлгөһөндәге реформаларҙың кәрәк түгеллеген билдәләй, әммә йәмғиәттең әкренләп европалашыуын да инҡар итмәй; авторитаризмды ул Рәсәйҙә бөтә дәүләт һәм йәмғиәт тәртибенең ҡаҡшамаҫ нигеҙе тип һанай.
Артабан Рәсәйҙә консерватизмды К. Н. Леонтьев, К. П. Победоносцев, Л. А. Тихомиров һәм В. В. Розанов көслө яҡлай. Карамзин кеүек үк, улар ҙа реформаларҙың кәрәклеген шик аҫтын ала, әммә, унан айырмалы,  Рәсәйҙең европалашыу ихтималлығын ҡәтғи кире ҡаға. европеизации России в принципе. Александр II-нең либераллек күрһәткән хакимлығынан һуң  консерваторҙар уның вариҫы Александр III ваҡытында һарайҙа урынын нығыта. Был осорҙа консерватив идеологияны М. Н. Катков менән К. П. Победоносцев алға һөрә — улар Александра III-нөң контрреформаларының идеологы була.
Большевистик революцияны консерватив тәнҡитләү йәһәтенән Н. А. Бердяевтың «Философия неравенства. Письма к недругам по социальной философии» (1923) китабы классик өлгө һанала. Һуңыраҡ ул был китабынан баш тарта. С. Л. Франк «Духовные основы общества» (1929) тигән китабында рухи азат консерватизм ҡарашынан сығып эшләнгән сәйәси фәлсәфәһен тәҡдим итә.
Совет осоронан һуңғы Рәсәйҙә консерватизм идеологияһын «Берҙәм Рәсәй» партияһы тормошҡа ашыра. Күҙәтеүселәрҙең күпселеге ҡарашынса, 2010-сы йылдарҙа консерватизм Рәсәйҙең дәүләт идеологияһы булып тора. Быны президент Владимир Путин да инҡар итмәй :
Донъяның консерватив партиялары
Төрлө илдә консерватив сәйәси партияларҙың йүнәлештәре һәм маҡсаттары айырыла. Консерватив партиялар ҙа, либераль партиялар ҙа, коммунистик, социалистик һәм йәшелдәр партияларынан айырмалы, хосуси милек яҡлы. Консерваторҙар менән либералдар араһында фекер айырымлыҡтары башлыса социаль мәсьәләләр буйынса яһала. Консерваторҙар теге йәки был социаль нормаларға тап килмәгән тәртипте ҡабул итмәй. Оҙаҡ ваҡыттар буйы консерватив партиялар христиан булмағандарҙың, ҡатын-ҡыҙҙарҙың, башҡа расалар вәкилдәренең тауыш биреү хоҡуғын сикләү өсөн көрәшә. Хәҙерге консерватив партиялар йыш ҡына үҙҙәрен ни бары либераль һәм эшсе партияларға ҡаршы тороусы тип таный.
Бельгияла, Данияла, Исландияла, Финляндияла, Францияла, Грецияла, Люксембургта, Нидерландта, Норвегияла, Швецияла, Швейцарияла һәм Бөйөк Британияла консерватив партиялар  1980-се йылдарҙа ла була. Ә Австралия, Германия, Израиль, Италия, Япония, Мальта, Яңы Зеландия, Испания һәм АҠШ кеүек илдәрҙә консерватив партиялар булмай, эре уң партиялар ролен уларҙа христиан демократтары йә либералдар башҡара. Канада, Ирландия һәм Португалия өсөн категориялаштырылып булмаған партиялар хас: Канада Прогрессив-консерватив партияһы,, Ирландияла Фианна Файл, Финне Гэл һәм Прогрессив демократтар, Португалияла Социал-демократикпартия. Һуңғары Швейцария халыҡ партия]һы уңға күсә һәм консерватив партия тип ҡаралыуҙан туҡтай.
Партияларҙы классификациялау методын эшләгән Клаус фон Байме Көнбайышта хәҙер бер партияны ла консерватив тип һанап булмағанын аса, коммунистик һәм прокоммунистик партияларҙың   консерватизм менән уртаҡлыҡтары күп булһа ла, улар ҙа был категорияға инмәй. В объединённой либералами и радикалами Италии во время Рисорджименто именно либералы, а не консерваторы образовали партию правых. В 1980 в Нидерландах консерваторы объединились в партию Христианско-демократический призыв. Консерватизм в Австрии, Германии, Португалии и Испании был видоизменён и включён в фашизм или крайне правое течение. В 1940 году все японские партии объединены в единую фашистскую партию. После окончания войны японские консерваторы сразу вернулись в политику, но большинство из них были освобождены от государственной деятельности.
Отсутствие консерватизма в Австралии и Соединённых Штатах Луис Харц считал результатом того, что их колонии считаются частью либеральной либо радикальной Великобритании. Хотя Харц утверждал, что на англоязычную Канаду оказывалось незначительное консервативное влияние, более поздние исследователи заявляли, что именно отвергавшие американскую революцию лоялисты распространили идеологию тори в Канаде. Харц объяснял консерватизм в Квебеке и Латинской Америке как результат первых поселений в виде феодальных общин. Американский писатель-консерватор Рассел Кирк предположил, что консерватизм был распространён в США и представил американскую революцию в качестве «консервативной».
В течение длительного времени консервативная элита правила латиноамериканским народом. В большей степени это было достигнуто с помощью контроля и поддержки институтов гражданского общества, церкви и вооружённых сил, чем политических партий. Обычно церковь освобождалась от уплаты налогов, а церковнослужители были защищены от правового преследования. Там, где консервативные партии были ослаблены либо не существовали, консерваторы всё больше полагались на военную диктатуру в качестве предпочтительной формы правления. Однако те страны, в которых элита сумела найти поддержку консервативным партиям в обществе, пришли к политической стабильности. Чили, Колумбия и Венесуэла — примеры стран с сильными консервативными партиями. В Аргентине, Бразилии, Сальвадоре и Перу консерватизм не существовал совсем. После гражданской войны в 1858—1863 консервативная партия Венесуэлы перестала существовать. Чилийская консервативная партия — Национальная партия — была распущена после военного переворота в 1973, после возвращения к демократии возникли либерально-консервативное Национальное обновление и консервативный Независимый демократический союз, образовавшие Альянс за Чили.
Консервативный Национальный союз управлялся альянсом бизнес-элиты, состоящей из англоязычных канадцев, и католической церкви провинции Квебек в период с 1936 по 1960. Это время, именуемое «Великой тьмой», завершилось Тихой революцией, и партия окончательно распалась.
Албания
Основанная в 1991 году Демократическая партия Албании стала ведущей партией после парламентских выборов в Албании в 2005 году. Она является наблюдателем Европейской народной партии и полноправным членом Международного демократического союза и Центристского демократического интернационала. Партия пришла к власти в 1992 году, впервые в истории демократической Албании.
Бельгия
Созданная в 1945 году как Христианская народная партия, партия Христианские демократы и фламандцы доминировала в политике послевоенной Бельгии. В 1999 году поддержка партии ослабела, что отодвинуло её на четвёртое место.
Бразилия
Национальный демократический союз был последней консервативной партией в Бразилии при демократическом режиме, но в 1965 году, с приходом к власти милитаристского правительства, партия перестала существовать. На сегодняшний день, даже при малейшей политической репрессии, такие личности как философ Олаво де Карвальо стараются сохранить консервативные ценности страны.
Великобритания
Маргарет Тэтчер кардинально преобразовала идеологию консервативной партии, категорически отказавшись от консервативного социализма в пользу народного капитализма и фундаменталистского либерализма. В связи с этим Дж. Грей, признавая необходимость сейчас «отвергнуть все те формы консерватизма, в которых фундаменталистский либерализм нашёл себе политическую обитель» предвидит передачу — с целью сохранения «либеральной цивилизации» в Великобритании — политической функции консерватизма лейбористам. Им, надеется Грей, удастся сберечь и взрастить консервативные «зёрна истины», к которым теперь следует отнести лишь три принципа: 1) человек — не представитель универсального человечества, а порождение конкретной культуры; 2) прогресс и беспрерывное улучшение возможны, но бессмысленны; 3) культурные формы первичны по отношению к экономическим и политическим институтам. (Gray J. Enlightenments’s Wake. Politics and Culture at the Close of the Modern Age. L.-N.Y., 1997, p. 119).
Греция
Главная консервативная партия в межвоенные годы получила название Народной партии. Оказывая поддержку конституционной монархии, партия отвергала власть республиканцев. После Второй мировой войны ей удалось вступить в Объединённый национальный фронт, который с свою очередь пришёл к власти на основе антикоммунизма и ультранационализма. Однако полученные в поддержку партии голоса были аннулированы, что подтолкнуло народников к созданию расширенной партии под руководством харизматичного генерала Александроса Папагоса. Консерваторы выступали против диктаторства лидеров крайне правых партий, и в попытке свержения диктатуры они образовали партию «Новая демократия». Новая партия ставила перед собой следующие задачи: не допустить турецкой политики экспансионизма на Кипре, возродить и укрепить демократию, установить в стране сильное правительство, позволить партии умеренных управлять страной.
Дания
Консервативная народная партия Дании была основана в 1915 году. На выборах в 2005 партия выиграла 18 из 179 мест в парламенте и стала младшим партнёром в коалиции либералов.
Исландия
Основанная в 1926 году как консервативная партия, в 1929 году Партия независимости приняла своё нынешнее название. С момента образования Партия независимости приобрела поддержку приблизительно 40 % населения. Совмещая либеральную и консервативную направленность и поддерживая национализацию, она выступала против классовых конфликтов. Находясь в оппозиции в течение почти десятилетия, она приняла экономический либерализм и участвовала в протекционной политике государства. В отличие от других скандинавских консерваторов (и либералов), её опорой всегда был рабочий класс.
Канада
Консерваторы совмещали идеи торизма и экономического либерализма. Они выступали за активистское правительство и государственное вмешательство в экономику. Положение элиты обязывало оказывать поддержку менее зажиточным классам. С 1942 по 2003 год партия была известна как Прогрессивно-консервативная партия Канады, в 2003 году произошло её слияние с Канадским союзом, и оформилась новая Консервативная партия Канады.
Колумбия
Колумбийская консервативная партия была основана в 1849 году и обязана своим появлением правительству Франсиско де Паула Сантандера. В то время как термин «либералы» использовался для описания политических сил Колумбии в целом, консерваторы стали говорить о себе как о консервативных либералах, а своих оппонентов называли «красные либералы». С 1860-х годов и по настоящее время партия выступала в поддержку сильного централизованного правительства, католической церкви, особенно в её роли защитника священности семейных уз, и была против отделения церкви от государства. Политика партии была направлена на равенство всех людей, право владения частной собственностью и противостояние диктатуре. Консервативная партия Колумбии являлась второй по величине партией после либеральной.
Люксембург
В 1914 году сформировалась самая влиятельная партия Люксембурга, Христианско-социальная народная партия. Изначально она считалась «правой», но в 1945 обрела нынешнее название. В XX веке она занимала ведущее место в политике Люксембурга и имела наибольшее количество членов.
США
В США консерватизм включал в себя широкое разнообразие политических направлений, как то: финансовый, экономический, социальный, либеральный, религиозный консерватизм, так же биоконсерватизм.
Современный американский консерватизм относит своё наследие к англо-ирландскому политику и философу Эдмунду Бёрку. Бастионом американского консерватизма является Республиканская партия.
В США консерватизм получил своё развитие после Второй мировой войны, когда Рассел Кирк и другие писатели открыли для себя тот факт, что американский консерватизм основан на идеях Эдмунда Бёрка. Однако не многие писатели восприняли его в качестве подлинного и рассматривали лишь как разновидность либерализма.
Рональд Рейган, самопровозглашённый консерватор, 40-й президент США, воспринимался как символ американского консерватизма.
Украина
Оформление консерватизма на Украине связано с деятельностью УДХП. Основатель этой партии Вячеслав Казимирович Липинский отстаивал идеи патриархальной монархии (гетманства) и согласия разных общественных классов, этносов, конфессий ради национального единства. Идеалом украинской революции для него была американская революция — без отказа от английского языка и английской культуры, и считал, что, подобно сохранению английского языка и англосаксонской культуры и идентичности в США, в независимой Украине нужно сохранять русский язык, русскую культуру, а также единую с Россией и Беларусью Русскую православную церковь. Несмотря на критику демократии и приверженность консерватизму был сторонником идеологического либерализма и противником шовинизма. Выступал с резкой критикой взглядов своего прежнего друга Д. Донцова и его шовинистической теории украинского «интегрального национализма».
Франция
После Второй мировой войны голлисты оказывали поддержку французским консерваторам, выдвигая националистические лозунги, как то: верность традициям, порядку и объединение страны. Со времени Второй мировой войны консерватизм оставался главной политической силой во Франции. Необычен тот факт, что французская форма консерватизма сформировалась вокруг личности Шарля де Голля и была схожа с традициями бонапартизма. Голлизм во Франции перетёк в Союз за народное движение. А само слово «консервативный» стало ругательным.
Бүрелек (Һайылмыш ҡушылдығы)
Бурлюк — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе Октябрь районы биләмәләрендә аға. Йылға башы Һайылмыш йылғаһының уң яры буйлап 81 км алыҫлыҡта ята. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Казанка һыртынан төньяҡтағы урман, сабынлыҡ һәм бәләкәй йылға Бурлюк атамаһы менән йөрөтөлә. Элекке йорт урындары ла күренә. Ейәнсура тыуған яҡты өйрәнеүсеһе Марат Түләбаев фекеренсә, бында бурлыҡ менән шөғөлләнгән кешеләр йәшәүе ихтимал. Эргәләге мәмерйәлә лә кешеләр йәшәгәне билдәле. Был урын тауҙар менән уратылған, үҙ ваҡытында ҡайын урманы ла булған, бынан Һаҡмар буйына, Йылайыр районына юл үтә.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы тамағынан Оло Эйек йылғаһына һыуҙарын ҡойғанға тиклем, Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Налобиха (Бобровка ҡушылдығы)
Налобиха  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бобровка йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дорнбург (Заале)
Дорнбург (Заале) (Dornburg/Saale) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 909 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,4 км2. Диңгеҙ кимәленән 235 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7778 һәм автомобиль коды — SHK.
Кулемет
Кулемет — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 652 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Изубриевка
Изубриевка — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Липецк өлкәһе, Белгород өлкәһе, Курск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лух йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Задонск ҡалаһынан Лиски ҡалаһына тиклем, Воронежот (башынан Воронеж һыуһаҡлағысына тиклем) һәм Тихая Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Тырбый
Яңы Тырбый (Новотурбеево) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 48 кеше. Почта индексы — 452638, ОКАТО коды — 80258830013.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Түбәнге Урдюга
Түбәнге Урдюга — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пёза йылғаһының һул ярына тамағынан 265 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Башҡорт ярусы
Башҡорт ярусы - таш күмер системаһының  урта бүлеге түбәнге бүлексәһе.
Тасуирламаһы
Стратотипта (Аҫҡын йылғаһы, Таулы Башҡортостан) һай диңгеҙ һыуы ултырма карбонат тоҡомдары - 225 м ҡеүәтле доломит ҡатламлы эзбизташтарҙан барлыҡҡа килгән.
Беренсе тапҡыр ярусты геология-минералогия фәндәре докторы, палеонтолог, брахиоподтарҙы ғилми хеҙмәткәр Софья Викторовна Семихатова (1889-1973) 1934 йылда Көньяҡ Уралда, Елем һәм Йүрүҙән йылғалары бассейнында Юғары Лука ҡасабаһы (Силәбе өлкәһе) янындағы Йүрүҙән йылғаһының типик киҫелеше булған һул ярында айырып күрһәтә.
Аҫҡын йылғаһы (Инйәр йылғаһы ҡушылдығы) буйы гипостратотибында һай диңгеҙ карбонат ултырмаларынан (доломит ҡатыш эзбиз) тора; ҡалынлығы 225 м. Ылымыҡтар, фораминиферҙар, брахиоподтар һ. б. менән үҙенсәлекле. 4 ярым ярусҡа бүленә: һүрәм, әкәүәҙ, аҫҡынбаш,архангел; түбәнгеһе һәм үргеһе һәр береһе — ике горизонтҡа, икенсе һәм өсөнсөһө шул уҡ исемдәге горизонттар кимәленә тап килә.
Башҡортостандың платформалы өлөшөндә башлыса карбонат тоҡомдарынан тора, скважиналарҙағы ҡалынлығы 20-90 м; Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының көнбайыш битләүендә Елем һәм Егән йылғалары районында ҡалынлығы 195-275 м. Йүрүҙән һәм Әй йылғалары бассейнында ғәҙәттә ярым ярус ултырмалары юҡ, ҡалынлығы 110-210 м. Йылайыр синклинорийында һүрәм, әкәүәҙ һәм аҫҡынбаш ярым ярустары — карбонат тоҡомдарынан, архангел ярым ярусы — аргиллит, ҡомташ, эзбиз конгломераты, мергелдән (күгәрсен свитаһы) тора; ҡалынлығы 400-500 м. Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының көнсығыш битләүендә Йәнгел йылғаһы районында органоген эзбизташтарҙан, һирәгерәк карбонат - терриген тоҡомдарҙан ғибәрәт; ҡалынлығы 200-250 м.
Башҡортостандың платформа өлөшө булған өлөшөндә улар эзбизташлы быраулау скважиналары буйынса ғына билдәле, унда улар урта ташкүмер карбонат нефть-газ йөрөтөү комплексы составына инәләр. Ярустың иң яланғас карбонат киҫелештәре Ағиҙел, Егән, Аҫҡын йылғалары буйында; был урындарҙа уларҙың ҡеүәте 195-275 метрға етә. Оло Ыҡ йылғаһынан көньяҡтараҡ урындағы ярым ярус кремний-балсыҡ-карбонат ҡатламдары ҡеүәте 250-300 м. Юғары ярым ярус үрге башҡорт-мәскәү флиш ҡалынлығы составына инә, уның ҡеүәте 2000 м самаһы. .
Көньяҡ Уралдың көнбайыш тау итәгендә органик һәм биоген эзбизташтары яланғас булып 370 метрға тиклем Оло Ҡыҙыл, Төйәләҫ йылғалары ярҙары буйлап һуҙылған, ҡомташ, алевролит, аргиллит ҡатламдары 2000 метрға тиклем осрай.
Мәскәү ярусы менән бәйләнеш
Мәскәү ярусын тапҡан һәм фәнни яҡтан тасуирлаған ғалим ''С.Н. Никитин'' Мәскәү ярусын карбондың урта бүлеге эквиваленты булараҡ айырып күрһәткән һәм уның Урал карбонының бөтә урта бүлегенә параллеллеге тураһында һөҙөмтәгә килгән. .
Пионер (Бөрө районы)
Пионер (Пионер) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 52 кеше. Почта индексы — 452473, ОКАТО коды — 80213846004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Вижа
Вижа — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шид күле -күл - Подломка йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Чечнева Марина Павловна
Марина Павловна Чечнева (15 август 1922 йыл — 12 ғинуар 1984 йыл) — осоусы, Советтар Союзы Геройы, Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында 46-сы  гвардия төнгө бомбардировка Таман полкының  эскадрилья командиры,  гвардия майоры.
Биографияһы
Марина Паловна Чечнева 1922 йылдың 15 авгусында  Протасово ауылында (Орел губернаһы Кесе Архангельский өйәҙе) эшсе ғаиләһендә тыуған. Тиҙҙән атаһы менән бергә Мәскәүгә күсеп килә.
1938—1939 йылдарҙа Мәскәүҙең Ленинград районы аэроклубында уҡый. Мәскәүҙең 144-се урта мәктәбен тамамлай һәм күпмелер ваҡыт унда пионервожатый булып эшләй.
1943 йылдың йәйендә Марина Чечнева полктың 4-се эскадрилья  командиры була. Эскадрилья уҡыу-уҡытыу эскадрильяһы була һәм хәрби һәм хәрби-күнекмәләр эшен берләштерә. Ҡырым ярымутрауын азат итеүҙә ҡатнаша. 1944 йылдың 15 майынан — 325-се  төнгө бомбардировка авиация дивизияһы, 4-се һауа армияһы,  2-се Белорус  фронты составында  Белоруссия азат итеүҙә, Көнсығыш Пруссия өсөн алыштарҙа ҡатнаша. 1945 йылдың февраль аҙағында Марина Чечнева икенсе Ҡыҙыл Байраҡ орденын ала. Еңеүҙе Свинемюнде ҡалаһы янында (хәҙерге Свиноуйсьце) ҡаршылай. 1945 йылдың ноябрь айында, авиаполк тарҡалғандан һуң, Марина Чеченева Польша территорияһында штурмлаусы полкта хеҙмәт итергә ҡала.
1949 йылда Марина Чечнева Як-18 спорт самолетында тиҙлек рекорды ҡуя. Оҙаҡ ваҡыт ул һауа парадтарында ҡатын-ҡыҙҙар пилотажы төркөмөнөң алып барыусыһы була. Самолеттарҙың күп төрҙәрендә, шул иҫәптән: Як-3, Як-9, Як-11, Як-18Т самолеттарында оса. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры исеменә эйә була (1949).
1956 йыл аҙағында Марина Чечнева һаулығы  торошо буйынса осоштарҙы туҡтата, тшулай итеп, осоу спорт карьераһын тамамлай.
1963 йылда КПСС үҙәк комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен тамамлай. Совет-болгар дуҫлығы йәмғиәте Үҙәге идаралығының рәйес урынбаҫары, ДОСААФ Үҙәк Комитеты президиумы ағзаһы, һуғыш ветерандары комитеты президиумы ағзаһы, совет ҡатын-ҡыҙҙары комитеты ағзаһы була. Тарих фәндәре кандидаты: «Коммунистическая партия — вдохновитель боевого подвига советских женщин в годы Великой Отечественной войны» темаһына диссертацияһын 1968 йылда Г.В.Плеханов исемендәге Мәскәү халыҡ хужалығы институтында яҡлай. Полкташ ҡыҙҙар тураһында мемуарҙарҙың — бер нисә китаптың авторы.
1984 йылдың 12 ғинуарында Мәскәүҙә вафат була. Кунцево зыяратында ерләнә.
Ғаиләһе
1945 йылдың ноябрь аҙағында  Марина Чечнева осоусы Константин Давыдовҡа кейәүгә сыға (1945 йылдың 18 авгусында уға  Советтар Союзы Геройы исеме бирелә).
1946 йылда уларҙың ҡыҙы Валентина тыуа. 1948 йылда, тыуған яғына ҡайтҡандан һуң, ире менән бергә ДОСААФ-та эшләй. 1949 йылдың октябрендә Маринаның ире, Давыдов Константин, Ленинградтан Калининға  яңы самолеттарҙы сығарып, һәләк була.
Хәтер
Марина Павловна Чечнева исеме менән урамдар:
Каменка (Дон ҡушылдығы)
Кой-Суг — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Липецк өлкәһе, Белгород өлкәһе, Курск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға АЗО/ДОН/32 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Бикбулатов Илдар Ғәлимнур улы
Биографияһы
1978 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын (педагогтары Рәшит Нурмөхәмәтов һәм Эрнст Сәйетов) тамамлай. Диплом эше — «Герой әсәһе» картинаһы (1978). Армияла хеҙмәт итә.
1991—1992 йылдарҙа —Рәсәй Федерацияһы Художество фондының Башҡортостан ижади-производство комбинатында баш рәссам булып эшләй, 1993 йылдан — Башҡорт дәүләт педагогия институтының Художество-графика факультетында уҡыта. Портрет, пейзаж жанрында эшләй.
Каменка (Дон ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Задонск ҡалаһынан Лиски ҡалаһына тиклем, Воронежот (башынан Воронеж һыуһаҡлағысына тиклем) һәм Тихая Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әберсен
Әберсен, ҡыр күгәрсене (Го́рлицы, горлинки, Streptopelia).
Ҡылыҡһырлама
Йорт күгәрсененән бәләкәйерәк. Көҙгәһән күмәкләшеп, башҡа ваҡытта парлашып йөрөйҙәр. Оҙон аяҡлы, йоророланып бөткән ҡойроҡло, төҙөк кәүҙәле матур күгәрсен. Һырты һәи елкәһе күкһел һоро. Муйынының ике яғында дүртәр нәҙек ҡара һыҙыҡ бар. Түше, муйынының алғы яғы ғыҙғылт һоро. Ҡанаттары ҡара таплы. Ҡойроғоноң ике яҡ ситенән осҡа ҡарай киңәйә барған һыҙыҡтар үтә. Башҡа күгәрсендәр менән бутау мөмкин түгел.
Бикбулатов Илдар Ғәлимнур улы
Биографияһы
Илдар Ғәлимнур улы — 1989 йылдан «Етәү альянсы», 1990—1992 йылдарҙа «Сыңғыҙхан» ижади төркөмө ағзаһы.
Әберсен
Тауышы
Тауышы яңғырауыҡлы: "гөрр-көгөрр"
Бикбулатов Илдар Ғәлимнур улы
Биографияһы
Рәссамдың эштәре Башҡорт дәүләт художество музейында, Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханала, «Оҙайлы һаҡламдар фонды» асыҡ акционерҙар йәмғиәте коллекцияһында (Өфө), Татар йәмәғәт үҙәгендә (Ҡаҙан), шәхси тупланмаларҙа һаҡлана.
Хеҙмәттәре
«Герой әсәһе» портреты (1978), «Улымдың портреты», «Дуҫымдың портреты» (икеһе лә — 1981), «РСФСР-ҙың халыҡ артисы Н. Ирсаева портреты» (1984), «Автопортрет» (1989). «Мин 1953 йылда тыуғанмын» (1989), «Ҡыҙыл эңер» (1990), «Тау башындағы ҡала», «Мәсет» (икеһе лә — 1992). «Рәссам Э. М. Сәйетов портреты» (1998), «Рәссам Ә. Ф. Лотфуллин портреты» (2000), «Әсә портреты» (2003). Пейзаждар: «Урал ихатаһы» (1981), «Вьетнам» серияһы (1984), «Ауыл кисе» (2003).
Әберсен
Йәшәүе
Йылға буйҙарындағы һирәк ағаслыҡтарҙа йәшәй. Үлән орлоҡтары менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң таралған. Ояһын ағас баштарына ҡора. 2 бөртөк аҡ йомортҡаһы була Һирәкләп ите өсөн аулайҙар.
Бикбулатов Илдар Ғәлимнур улы
Күргәҙмә
Бикбулатов Илдар Ғәлимнур улы — 1974 йылдан алып художество күргәҙмәләр ҡатнашсыһы.
Лукы-Яха
Лукы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 126 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Культепка
Культепка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 599 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Лукы-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Культепка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дорндорф (Верра)
Дорндорф (Верра) (Dorndorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2611 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,12 км2. Диңгеҙ кимәленән 250 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 36460 һәм автомобиль коды — WAK.
Пермь операцияһы (1919)
1919 йылғы Пермь операцияһы — 1919 йылдың июнендә үткән РККА-ның Көнсығыш фронты 2-се һәм 3-сө армияларының Себер армияһы көстәренә ҡаршы һөжүм операцияһы. Көнсығыш фронты контрһөжүме нең бер өлөшө.
Ҡыҙыл армияһы өсөн уңышлы тамамланған Сарапул-Воткинск операцияһынан һуң 20 июндә ҡыҙылдарҙың һөжүме башлана. 1919 йылдың 21 июнендә 2-се армия частары Волга флотилияһы ярҙамында Кама йылғаһы аша Уҫы тирәһендә сығалар һәм көңгөргә һөжүмен йәйелдерәләр.
29 июндә Пермь районындағы аҡтар тылына хәүеф тыуҙырып, РККА-ның 21-се уҡсылар дивизияһы Көңгөр эргәһенә килеп етә. Алдағы көндә 3-сө армияның 29-се уҡсылар дивизияһы Пермь тирәһендә Кама йылғаһы аша сыға.
1919 йылдың 1 июлендә 2-се армия частары Көңгөрҙө яулап ала.
1919 йылдың 1 июлендә 29-сы уҡсылар дивизияһы көньяҡтан һөжүмләгән 3-сө армияһының 30-сы уҡсылар дивизияһы менән берлектә Пермь ҡалаһын алалар.
Төймәбаш
Төймәбаш (Erígeron, Мелколепестник) — 400 төрҙө берләштергән астралар ғаиләһе ; ҡый үләне.
Ҡарағай урмандарында, баҫыуҙарҙа, һөҙәклектәрҙә, сүпле ерҙәрҙә үҫәләр. 10-80 см оҙонлоҡтағы үҫемлектәр. Һабағы тура, ҡаты төклө. Япраҡтары сиратлашҡан, ҡырҙары шыма йәки тешле ситле. Сәскәләре тоноҡ зәңгәр, аҡһыл шәмәхә, алһыу төҫтә, кәрзиндәрендә, суҡ һамаҡ йәки һепертке һамаҡ сәскә төркөмөнә йыйылған; ҡырыйҙағы сәскәләре – тел һамаҡ, урталағылары – көпшә һамаҡ. Емеше - орлоҡса. Июнь-августта сәскә аталар. Орлоҡтан һәм вегетатив юл менән үрсейҙәр. Баллы үҫемлектәр.
Түбәнге Каракан
Түбәнге Каракан — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каракан йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡортостан мариҙары
Башҡортостан мариҙары (үҙатамалары мари, марий) - Марий Эл Республикаһының төп халҡы. Рәсәй Федерацияһында 643,7 мең кеше, шуларҙан Марий Илдә 324,4 мең, Башҡортостанда 105,7 меңе йәшәй (1989).
Тарихы
Дөйөм алғанда Мишкә, Ҡалтасы, Бөрө, Дүртөйлө, Яңауыл, Шаран, Краснокама, Балтас, Нуриман райондарында йәшәйҙәр. Ҙур Рәсәй энциклопедияһы шундай мәғлүмәт бирә: Живут также на северо-западе Башкирии (103,7 тыс. чел. ; составляют почти 2/3 населения в Мишкинском и Калтасинском районах  240-тан артыҡ ауылдары бар.
35,1 мең кеше (33%) -Түбән Кама, Өфө, Бөрө, Яңауыл һәм башҡа ҡалаларҙа йәшәй. Көнсығыш мариҙарҙың күпселеге мәжүсиҙәр булып ҡала, бер өлөшө - христианлыҡ, күпмеһелер ислам динен тота.
1897 йылда Өфө ҡалаһында халыҡ һанын ҡабул итеү мәғлүмәттәре буйынса мариҙар 80,6 мең кеше, 1912 йылда - 90,5 мең иҫәпләнгән.
Мариҙар тарихи әҙәбиәттә, иҫәп алыу документтарында "черемисы" (сирмештәр) исеме аҫтында телгә алына; башҡорттар уларҙы "сирмеш"тип атай.
Башҡортостанда көнсығыш мариҙар этнографик төркөмдәр барлыҡҡа килтерә: Ағиҙел һәм Ҡариҙел йылғалары араһында урынлашҡан (үҙҙәрен "упо мари", йәғни "өфө мариҙары" тип атай), Ыҡ - Сөн (бәләбәй мари), Ҡариҙел башы - Сылва (урал мари), Кама буйы (чолман мари) ауылдары айырымланып тора.
Башҡортостан мариҙары башлыса игенселек, малсылыҡ, һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ, солоҡсолоҡ менән шөғөлләнә.
Ҡатын-кыҙҙар араһында өйҙә етештереү шөғөлдәре: киндер һәм етен эшкәртеү, туҡыу, үреү, бәйләү, сигеү үҫеш алған.
Көнкүрештәре
Мари ауылдарына (сола, аул) йорттарҙың тарау-торау урынлашыуы хас. Урам пландары буйынса төҙөкләндереү эштәре 19-сы быуаттың 30-40-сы йылдарында башланған. Мариҙарҙың торлаҡ архитектураһы Волга-Урал төбәгенең урман буйы өсөн типик булып тора. Өй (мариса порт) бер бүлемле бура һәм соландан тора; уларҙы ҙурайтыр өсөн төкөтмә (мариса вашпорт) яһағандар. Ҡыйыҡтарын таҡта ҡыртышы, ҡабыҡ менән, урманлы далала - һалам менән япҡандар.
Торлаҡты туҡылған һәм сигелгән таҫтамал, биҙәкле тышлыҡ һәм пәрҙәләр, балаҫтар һәм үҙҙәре сепрәктәрҙән туҡыған әрмәктәр менән биҙәйҙәр. Йорт ихатаһында (сурт) ҡазан аҫып ҡуйылған асыҡ усаҡлы, ҡабыҡ түбәле, йәйге кухня хеҙмәтен үтәүсе аласыҡтары (кудо) була, улар элек ғаиләнең изге урыны, өй эйәһе (кудо водыж) йәшәгән урын һаналған.
Түбәнге Чуега
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бергамо
Бергамо (Bergamo, ломбе. Bèrghem , Bergomum) — Италияның Ломбардия өлкәһендәге ҡала, шул уҡ исемле провинцияның административ үҙәге. Милан ҡалаһынан яҡынса 50 км көнсығыштараҡ Брешиа һәм Венеция юлында, Альп тауҙары алдында, По йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан. Халыҡ һаны — яҡынса 116,5 мең кеше.
Ҡаланың ҡурсалаусыһы — изге мученик Александр Бергамский, байрамы — 26 август.
Урынлашыуы
Иҫке ҡала (Città Alta, «Үрге ҡала») диңгеҙ кимәленән 380 метр бейеклектәге ҡалҡыулыҡта — Альп тауҙарының армыты талғын ғына уңдырышлы тупраҡлы йылға үҙәненә күскән ерҙә тора. Ул яңы ҡала менән фуникулер менән тоташҡан. Яңы ҡала тирә-яғы менән бергә иҫке ҡала торған уба менән уратып алынған. XХбыуат башында Муратов Павел былай тип яҙа: Бергамо состоит как бы из двух отдельных городов, и если большой город внизу, на равнине, кажется не слишком привлекательным со своими индустриальными кварталами и широкими улицами, раскинувшимися на месте былой ярмарки, то прекрасен маленький старый город вверху на горе, полный тени и свежести в самое жаркое летнее утро, когда сырая прохлада винных подвалов несется навстречу сладким ароматам увивающих стены глициний. Высоко, очень высоко поднимаются в море ломбардских нив и садов колокольни церквей нижнего Бергамо, увенчанные фигурами архангелов с мечом в руке. И мимо этих церквей — Сант Алессандро, Сан Спирито, Сан Микеле, Сан Бернардино и Сан Бартоломмео — не должен пройти тот, кто знает долю участия Бергамо в итальянской живописи. <blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">
Бергамо состоит как бы из двух отдельных городов, и если большой город внизу, на равнине, кажется не слишком привлекательным со своими индустриальными кварталами и широкими улицами, раскинувшимися на месте былой ярмарки, то прекрасен маленький старый город вверху на горе, полный тени и свежести в самое жаркое летнее утро, когда сырая прохлада винных подвалов несется навстречу сладким ароматам увивающих стены глициний. Высоко, очень высоко поднимаются в море ломбардских нив и садов колокольни церквей нижнего Бергамо, увенчанные фигурами архангелов с мечом в руке. И мимо этих церквей — Сант Алессандро, Сан Спирито, Сан Микеле, Сан Бернардино и Сан Бартоломмео — не должен пройти тот, кто знает долю участия Бергамо в итальянской живописи. <templatestyles src="Шаблон:Конец цитаты/styles.css" />
Тарих
Бергомум ҡалаһына нигеҙ һалыусы тип боронғо кельттар-ценомандар һанала. Бергимус үҙенең исемен —урындағы халыҡ аллаһының исеменән алған. Cidno ҡалаға нигеҙ һалыусы тип һанала — Лигурия халҡының легендар ата-бабаһы. Беҙҙең эраға тиклем 49 йылда ҡала Рим власы аҫтында тора. Шуларҙың иң яҡшы йылдарында ҡалала 10 000 тиклем кеше иҫәпләнгән. V быуатта ҡаланы һундар ғәскәре Аттила етәкселегендә емергән.
Лангобард короллеге булған осорҙа, яҡынса 570-575 йылдарҙа, Бергамо герцоглыҡ үҙәктәренең береһенә әүерелә. Бөйөк Карл империяһы составына ингәс, Бергамо 776 йыл башланыу менән шул уҡ исемдәге графлыҡ үҙәгенә әйләнә һәм XII быуат башына тиклем йәшәй. XI быуатта Ломбард лигаһы коммуна составына инә. 1167 йылда ҡала халҡы бойондороҡһоҙлоҡ алырға тырыша. Һәм артабан гвельф һәм гибеллиндар араһында 200 йыллыҡ һуғыш дауам итә, был осорҙа ҡала императорға тоғро була. 1264 йылдан Бергамо биләмәһенә милан Висконтиҙары ҡул һуҙа, уларға алмашҡа 1428 йылда Венеция республикаһы килә. Кондотьер Бартоломео Коллеони етәкселегендә (ул Венецияға хеҙмәт иткән саҡта) 1438 йылда ҡаланың Висконти хакимлығы аҫтына күсергә тырышыуы бушҡа сыға. Венеция хакимлығы булған йылдарҙа ҡала сауҙа һәм туҡымалар етештереү өлкәһендә ҙур уңыштарға ирешә. Был хәл Наполеон ваҡытына тиклем дауам итә. 1859 йылдың июлендә триумф менән ҡалаға Гарибальди инә.
Бергамо менән бергамо бейеүе, бергамот еҫе һәм итальян комедия дель арте персонажы — Арлекин (Труффальдино) төшөнсәләре бәйле.
Piazza Vecchia (иҫке майҙан)
Майҙан 1440 һәм 1493 йылдар араһындағы осорҙа иҫке йорттарҙы һүтеү һөҙөмтәһендә коммуна үҙәгенә әйләнгән. Майҙандың төньяғында Nuovo Palazzo һарайы тора, унда хәҙер ҡаланың Civica Biblioteka китапханаһы урынлашҡан.
Ҡаялағы замок (Рокка)
Ҡая өҫтөндә Рим дәүерендә Юпитер ҡорамы торған. 1331 йылда Иоганн фон Люксембург (Богемия) был урында һарай һала, уны Аццоне Висконти төҙөп бөтөргән. Түңәрәк манараны венециялылар 1483 йылда төҙөгән. 1850 йылда төҙөлөштө австриялылар алып бара. Әлеге ваҡытта бында ҡаланың Азатлыҡ һәм Ҡаршылыҡ музейы урынлашҡан (Museo Civico del Risorgimento e della Resistenza), унда XIX һәм XX быуат документтары һаҡлана. Ошонда уҡ, асыҡ майҙансыҡта, Икенсе бөтә донъя һуғышына ҡараған ҡорал әйберҙәре тора.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Красный (Хворостань ҡушылдығы)
Красный  — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Липецк өлкәһе, Белгород өлкәһе, Курск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хворостань йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Задонск ҡалаһынан Лиски ҡалаһына тиклем, Воронежот (башынан Воронеж һыуһаҡлағысына тиклем) һәм Тихая Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Луслака-Кикя
Луслака-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сяльдяй-Нярый-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яңы Сикәй
Яңы Сикәй (Новочикеево) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 34 кеше. Почта индексы — 452635, ОКАТО коды — 80258830014.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Виленга
Виленга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кожа йылғаһының уң ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дорндорф-Штойдниц
Дорндорф-Штойдниц (Dorndorf-Steudnitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1930 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,01 км2. Диңгеҙ кимәленән 135 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7778 һәм автомобиль коды — SHK.
Әхмәтова Гөлнар Хөсәйен ҡыҙы
Әхмәтова Гөлнар Хөсәйен ҡыҙы (14 ноябрь 1941 йыл) — музыка белгесе. 1975—1992 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһы лекторы. 1971 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1987).
Биографияһы
Гөлнар Хөсәйен ҡыҙы Әхмәтова 1941 йылдың 14 ноябрендә Ташкент ҡалаһында тыуған.
1968 йылда Мәскәүҙә Гнесиндар исемендәге Музыка-педагогия институтының теоретик-композитор факультетын тамамлай (К. К. Розеншильдтың музыка тарихы класы).
1961—1962 йылдарҙа Республика халыҡ ижады йортонда музыка әҙәбиәте уҡытыусыһы, 1968—1969 йылдарҙа — музыка училищеһында музыка тарихы буйынса уҡытыусы, Ульяновск өлкә филармонияһы лекторы булып эшләй.
1969—1970 йылдарҙа Өфө сәнғәт институтында музыка теорияһы һәм тарихы кафедраһында эшләй. 1970—1973 йылдарҙа СССР Фәндәр Академияһының Башҡортостан филиалы аспирантураһында уҡый.
1974 йылдан Өфөләге тел һәм әҙәбиәт институтында ғилми хеҙмәткәр булып эшләй, 1975—1992 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт филармонияһы лекторы.
Гөлнар Әхмәтованың ғилми эшмәкәрлеге башҡорт халыҡ музыкаһын, Башҡортостан композиторҙары һәм башҡарыусылар музыкаһын өйрәнеү менән бәйле. Үҙенең хеҙмәттәрендә ул беренсе булып Салауат Юлаевҡа арналған музыкаль әҫәрҙәрҙе системаға һалған һәм өйрәнгән.
Гөлнар Хөсәйен ҡыҙы тарафынан 100-ҙән ашыу башҡорт халыҡ йырҙары һәм инструменталь көйҙәр нотаға һалынған.
Хеҙмәттәре
Гөлнар Әхмәтова — 50-нән ашыу фәнни мәҡәләләр, Башҡортостан радиоһында һәм телевидениеһында 40-тан ашыу тапшырыу авторы.
Орда (йылға)
Орда  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Новосибирск һыу һаклағысы (Обь) йылғаһының һул ярына тамағынан 3081 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бергамо (провинция)
Бергамо (Provincia di Bergamo, ломбе. Bergom de Provincia ) — Италияның Ломбардия өлкәһендәге провинцияһы. Провинцияның халҡы — кеше (2010), майҙаны —, 244 коммунанан тора. Баш ҡалаһы — Бергамо.
Географияһы
Төньяҡта Сондрио провинцияһы менән сиктәш, Брешиа провинцияһы менән көнсығышта, Кремона провинцияһы менән көньбайышта, Милан һәм Лекко провинциялары менән көньяҡта сиктәш. Провинцияның төньяҡ өлөшө Бергамо Альп тауҙарына ҡарай (ингл.   Bergamo Alps ), юғары нөктәһе булып Пиццо-ди-Кока (Pizzo di Coca) тора, бейеклеге. Уға ике үҙән ҡушыла — Валь-Сериана һәм Валь-Брембана. Провинцияның көньяҡ өлөшө башлыса тигеҙлектән тора. Төньяҡ-көнбайыш сиктәрендә өс йылға : Серио, Брембо һәм Адда. Көнсығышта Изео күле менән бергә Ольо йылғаһы бар, ул Камоника үҙәне аша аға һәм провинцияның сиктәрен булдырып тора.
Ауыл хужалығы
Уйһыу урындарҙа бик күп көтөүлектәр бар. Был провинция ерҙәрендә кукуруз, виноград, бойҙай, дөгө һәм етен үҫтерелә. Бөтә ерҙә өй ҡошо һәм сусҡа үрсетеү заманса алымдар менән алып барыла, традицион һарыҡ көтөүҙәре үрсетелә.
Сәнәғәте
Бергамо провинцияһы иҡтисады кесе һәм урта эшҡыуарлыҡта нигеҙләнгән. Ауыр сәнәғәттең төп тармағы булып минераль сеймал эшкәртеү тора, бигерәк тә тимер, бетон һәм мәрмәр эшкәртеү киң таралған. Тревильола эре трактор заводы, ә Дальминда — торба етештереү заводы. Альбинола кран-манипулятор FASSI заводы эшләй. Бөтә ерҙә металлургия продукцияһы етештереү һәм кейем тегеү предприятиелары таралған.
Трескора-Балнерио һәм Сан-Пеллегрино коммуналары минераль һыуҙар сығанағы булып тора.
Ләмәҙтамаҡ
Ләмәҙтамаҡ — Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районындағы ауыл. Ләмәҙтамаҡ ауыл Советына ҡарай, ауыл Советы үҙәге. Почта индексы — 452564, ОКАТО коды — 80242825001.
Бергамо (провинция)
Халыҡ
2006 йыл аҙағына Бергамо провинцияһында Европа союзы илдәренән 92 000 иммигрант йәшәй (халыҡтың дөйөм һанының кәмендә 10 проценты). Шулай уҡ Боливия нан килгән 17 мең кеше йәшәй.
Ләмәҙтамаҡ
Хәҙерге торошо
Мәсәғүт-Әчит юлынан ауылға тиклем асфальт юл һалынған. Ҡотош ауылына асфальт юлы, Һабанаҡ ауылына тура иҫке ҡырсынташ юл һәм Мәсәғүт-Әчит юлы аша асфальт юл бар. Әй йылғаһында боҙ тотһа, Әбдрәхим ауылына ҡышҡы юл һалына. Фрунзе, … асфальт түшәлгән, Ғәзизов … урамдары ҡырсынташлы.
Париж (Ҡыйғы районы)
Париж (Париж) — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. Түбәнге Ҡыйғы ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 25 кеше. Почта индексы — 452510, ОКАТО коды — 80236845004.
Ниязов Сапарморат Атай улы
Ниязов Сапарморат Атай улы (''Saparmyrat Ataýewiç Nyýazow, Сапармырат Атаевич Ныязов; тыуғандағы фамилияһы — Аннания́зов; 19 февраль 1940 йыл — 21 декабрь 2006 йыл), Төркмәнбашы (Türkmenbaşy — «төркмәндәр башлығы»), Серда́р (юлбашсы) һәм Мәңге Бөйөк Сапарморат Төркмәнбашы  — СССР һәм Төркмәнстандың партия, дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, 1985 йылдан 2006 йылғаса Төркмәнстан етәксеһе (1985—1991 йылдарҙа — Төркмәнстан Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының беренсе секретары, 1990—2006 йылдарҙа — Төркмәнстан президенты; 1999 йылдан — ғүмеренең ахырынаса президент). 1990—1991 йылдарҙа — КПСС Үҙәк Комитеты Политбюроһы ағзаһы. Ниязов идара иткән осорҙа илдә уның шәхси диктатор власы, шулай уҡ масштаблы шәхес культы урынлаштырыла, тик уның вафатынан һуң ғына улар бөтөрөлә.