cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ламалар
Тарих
Ҡулға эйәләштереү 5000 йыл элек үк башланған. Шулай уҡ уларҙы башҡа төрҙәр менән ҡатнаштырыу ҙар ҙа бар.
Кесе Мый
Кесе Мый — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Мый йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Млинга
Млинга — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының һул ярына тамағынан 3311 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем, Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Куряс
Куряс — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирень йылғаһының уң ярына тамағынан 170 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Шатьма
Кесе Шатьма — Рәсәй йылғаһы. Сыуашстан биләмәләрендә аға. Йылға Цивиль йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Кистега (Тебза ҡушылдығы)
Кистега  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тебза йылғаһының уң ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Шатьма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Войпты-Яха
Войпты-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Палкур-То-Се йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Куштанка
Куштанка (Кукуштан) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бабка йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Захаркова
Захаркова — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парабель йылғаһының һул ярына тамағынан 227 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Куштанка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Захаркова
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бартағатамаҡ
Бартағатамаҡ (Усть-Бартага) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 87 кеше. Почта индексы — 452379, ОКАТО коды — 80234824004.
Вьюжный (Ырымбур өлкәһе)
Вьюжный (Вьюжный) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (34 %) йәшәй.
Сарк
Сарк — Ла-Манштың көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан ҙур булмаған утрау. Утрау — Бөйөк Британия юрисдикцияһы аҫтындағы Норманд утрауҙарының береһе, Гернси биләмәһе,
Утрау ике өлөштән тора: Ҙур Сарк утрауы һәм Кесе Сарк утрауы. Ике утрау тар ғына ҡаялы муйын менән тоташҡан.
Сарк Европала феодализмдың иң һуңғы таянысы. Барлыҡ файҙаланырға яраҡлы ерҙәр бер кешенеке — синьорҙыҡы. Ул үҙ ҡарамағындағы ерҙәрҙе ҡуртымға бирә. Был тәртип 2008 йылдың апреленә тиклем дауам итә.
XVI быуатҡа тиклем утрауҙа кеше йәшәмәгән. Ниндәйҙер ваҡыт монах общиналары көн күргән. Утрау, шулай уҡ пираттар өйөрө урыны булыуы менән билдәле.
Кесе Ярей-Ю
Кесе Ярей-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Роговая йылғаһының уң ярына тамағынан 180 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Левая Бырма
Левая Бырма — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бырма йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рохлиц
Рохлиц (Rochlitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 6216 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,71 км2. Диңгеҙ кимәленән 163 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9306 һәм автомобиль коды MW.
Юрья (Великая ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Пожёг
Кесе Пожёг — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Пожёг йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яхреньгская Былина
Яхреньгская Былина — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Былина йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рыбинск
Рыбинск (Рыбинск) — Ярославль өлкәһендәге ҡала.
Географияһы
Волга йылғаһы ярында урынлашҡан.
Кишкинка
Кишкинка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ноля йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Юлдаш (Фёдоровка районы)
Юлдаш, боронғо исеме Юлдаш-Бөрйән (Юлдашево) — Башҡортостан Республикаһының Фёдоровка районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 391 кеше булған. ОКАТО коды — 80254830003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Мшена
Мшена — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черёмуха йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем, Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аллаук
Аллаук — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Выруй-Яха
Выруй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Матюй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Малвавож
Малвавож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Малваю йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Юлдаш (Фёдоровка районы)
Тарихы
Шәжәрәне Ғабдулла Ғәббәсов (1680—1764) башлаған, эшен уның улы Зәйнәғәбдин Ғабдуллин (1727—1807), ейәне Исҡужа Зәйнәғәбдинов (1757 йылда тыуған) дауам иткән, ул 90 йәшендә шәжәрәһен улы Мәһәҙиәгә тапшырған. Ваҡиғалар һүрәтләнеше XIX быуаттың уртаһына тиклем еткерелгән.
Һәр кем үҙе тураһында ҡыҫҡаса биографик мәғлүмәт биргән: ғаилә составы, ырыу тормошондағы ваҡиғалар. Шәжәрәгә нигеҙ һалыусы Ғабдулла Ғәббәсов — етем, 20 йәшендә ҡаҙаҡ далаларына китә, унда ун йыл дауамында балаларҙы уҡырға-яҙырға өйрәтә. Ҡаҙаҡ бейе (байы) Иҫәнбайҙың ҡыҙына өйләнә. Һуңынан Ирәндеккә, Ҡушкүл күле янындағы тыуған яҡтарына әйләнеп ҡайта. Ирәндеккә тиклем уны ҡатынының ҡустылары оҙатып килгән. Ҡайныһы уға 10 ат башы, 5 һыйыр, 10 һарыҡ бүләк иткән.
Ирәндектә XVII быуатта тыныс булмай; йыш ҡына ырыу араһында ыҙғыштар була, барымта яһала (малды алып китеү маҡсатында сапҡындар). Күсмә халыҡтарҙың тарҡалыуы, ҡәбилә һәм ырыуҙарҙың күсеп йөрөүе көндәлек тормошҡа әйләнгән. Был 1723 йылда 114 дала бөрйәндәре ғаиләһен Ағиҙел йылғаһы (хәҙерге Мәләүез районы) буйындағы Көнгәк тауына барып сығырға мәжбүр иткән. Урыны тыныс. Ләкин йылҡы көтөү өсөн шарттар юҡ ине: бында урман менән ҡапланған ҡалҡыу һәм таулы урындар күп була.
Дала бөрйәндәре Торатау тауы районында мал үрсетеү өсөн көньяҡ-көнсығышҡа табан бер нисә урында кәрәкле ерҙәрҙе табалар, һәм 1766 йылда шунда күсеп киләләр. Әммә улар тағы ла уңышһыҙлыҡҡа тарыйҙар. Был биләмәлә мәғдән табыла, 13 йылдан һуң властар уларҙы ерҙәрҙән ҡыуып сығара. Ағиҙел йылғаһының һул ярына күсеп, Ашҡаҙар йылғаһының һул ҡушылдығы Төрөшлө йылғаһының үрге ағымына тиклем барып етә, 1780 йылда бөрйәндәр бында төпләнә. Ауылға Бөрйән Юлдашы (138 йорт хужалыҡ) исеме бирелгән. Әммә бында ла көтөүлектәр етмәй, тибенлеккә урындар ҙа аҙ була.
Былар барыһы ла яңы йәйләү райондарын эҙләргә мәжбүр итте. Асҡын (Йәлмәрҙәк) баҡыр иретеү заводы өсөн мәғдән ташыу менән шөғөлләнгән бөрйәндәр «малдың тибенлеге өсөн иң яҡшы урындарҙы» Һайылмыш йылғаһы буйында тапҡан. 1822—1823 йылдарҙа Тиләғәҙе, Һайылмыш йылғаларының һул ҡушылдығының һул ярына күсеп ултыралар. . Бында өс бөрйән ауылы барлыҡҡа килә — Үрге Юлдаш, Урта Юлдаш, Түбәнге Юлдаш.
Уларҙың тәүгеһе ете улусҡа ҡараған ерҙәрҙә, ә һуңғы икәүһе дәүләт ерендә була. VIII ревизия мәғлүмәттәре буйынса, өс ауылда 538 кеше йәшәгән. Уларҙың барыһы ла Бөрйән улусының Байһары түбәһенә ҡараған. XIX быуаттың тәүге яртыһында улар 9-сы башҡорт кантонының 31-се тирмәһенә ҡараған.
1828 йылда ошо ауылдар һәм уларҙың көтөүлектәре тирәләй урыҫ крәҫтиәндәре Сысҡан һәм Белгород торамалары барлыҡҡа килә. Көтөүлек араларының ҡыҫҡарыуы бөрйәндәрҙе күсеп йөрөүҙе туҡтатырға һәм яйлап игенселеккә күсергә мәжбүр иткән. Барыһына ла 1842 йылда ужым бойҙайы 2208 бот, яҙғы 56 бот бойҙай сәселгән.
Ауылдар — Ырымбур өйәҙенә, бөгөн ошо уҡ исемле өлкәгә ҡараған. Ауылдарҙағы кешеләрҙең бер өлөшө, яңы Юлдаш ауылын барлыҡҡа килтереп, йәшәү урынынан төньяҡ-көнсығышҡараҡ күсеп китә. Бөгөн ул — Федоровка районы биләмәһендә. Күптән түгел дала бөрйәндәре ырыуы шәжәрәһе ошонда табылған да инде.
Шәжәрә ғаилә формалары тураһында ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр бирә. Шәжәрәнән күренеүенсә, дала Бөрйән ырыуы башҡорттарына ғаиләнең бәләкәй һәм ҡатмарлы (бүленмәгән) формалары билдәле булған. Бүленмәгәндәр башлыса атай (ата-әсәһе һәм өйләнгән улдары уларҙы айырым сығарғанға тиклем бергә йәшәгән) һәм туғандар (бергәләп өйләнгән ағай-ҡустылар йәшәгән) ғаилә формаһында сығыш яһаған. Бүленмәгәндәр башлыса ата-әсә (ата-әсәһе һәм кейәүҙәге улдары айырылышҡанға тиклем бергә йәшәгәндәр) һәм туғандаштар (кейәүҙәге ағай-энеләр бергә йәшәгәндәр) формаларында эш иткәндәр. Ғабдулла Габбасовөйләнгән ике улы Котлоюл (никахтан һуң 10 йыл үткәс айырым сыға) һәм Зәйнәғәбдин менән йәшәй. Шунан Зәйнәғәбдин Ғәбдуллов өйләнгән улы Исҡужа менән йәшәй, Улдарын никахтан һуң 2, 5, 10 15 йыл үткәс айыра. Шул уҡ ваҡытта уларға мал (5—10 ат башы, һәр береһе 5 һыйыр) һәм башҡа мөлкәт бүленә.
Никах башлыса эндогам булған — ҡатынлыҡҡа башҡорт ҡыҙҙарын алғандар. Нәҫелде башлап ебәреүсе Ғабдулла Ғәббәсовта ғына милли ҡатнаш никах теркәлгән.
Мәктәптәрҙә — мектеп, мәҙрәсәлә уҡыу тураһында ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәрҙе дала бөрйәнтәре шәжәрәһе бирә. Ул ваҡытта грамоталылыҡҡа, конфессиональ (дини) мәктәптәрҙә генә белем алырға мөмкин булған. Ғәбдулла Ғәббәсов — ҡаҙаҡ һәм башҡорт балаларын уҡытҡан белемле кеше. Улы Зәйнәғәбдин 10 йыл буйына III Үҫәргән мәхәлләһендә (Сурен йылғаһы үҙәне) данлыҡлы мулла Рәхим Шәфи менән белем ала, «ҡышын уның янында ҡала». 20 йәштән балаларҙы үҙе уҡытты. Уның улы Исҡужа атаһынан белем ала. Артабан Стәрлебаш мәҙрәсәһендә үҙенең белемен камиллаштыра, унда ул төркисә шәкерттәрҙе уҡыта. Күпмелер ваҡыттан һуң шунда уҡ ғәрәп теленән төрки теленә һәм кире тәржемә итеү буйынса хәлфә (уҡытыусы) итеп тәғәйенләнә. «Даһи хәлфә» исемен алған. Уның ике улы Заһит менән Сәғит «бер аҙ уҡыны», ҡалғандары — наҙан. Ә ҡатын-ҡыҙҙарҙы уҡытыу хаҡында мәғлүмәт юҡ.
Анзирка
Анзирка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Моргаушка
Моргаушка — Рәсәй йылғаһы. Сыуашстан биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/1939/64/41 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цивиль йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга ҡушылдыҡтары Ҡуйылыһыу аралығында, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Цивиль
Кесе Цивиль — Рәсәй йылғаһы. Сыуашстан биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/1939/55 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 129 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цивиль йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга ҡушылдыҡтары Ҡуйылыһыу аралығында, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Комраш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Исан (йылға)
Исан  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Безымянная ҡылымығының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Варваринка (Ырымбур өлкәһе)
Варваринка (Варваринка) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Төйлөгән районындағы ауыл.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (48 %) йәшәй.
Кесе Сеполь
Кесе Сеполь — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сеполь йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
4 декабрь
4 декабрь — григориан стиле буйынса йылдың 338-се көнө (кәбисә йылында 339-сы). Йыл тамамланыуға 27 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Төбәк байрамдары
}}
Левая Урма
Левая Урма — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урма йылғаһының һул ярына тамағынан 6,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Арвазь
Арвазь — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ишек йылғаһының уң ярына тамағынан 7,1 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Арпач
Арпач — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шиһабетдин Мәржәни
Шиһабетдин Мәржәни (16 ғинуар 1818 йыл — 18 апрель 1889 йыл) — татар мәғрифәтсеһе, фәлсәфәсе, тарихсы, дин әһеле, педагог, археолог, этнограф, көнсығыш халыҡтары белгесе.
Биографияһы
Шиһабетдин Мәржәни 1818 йылдың 16 ғинуарында Ҡазан өйәҙе (хәҙерге Татарстан Республикаһының ) Ябынсы ауылында рухани ғаиләһендә тыуған. Олатаһы — Ғәбделҡотдос Мәржәни. Шиһабетдин һуңынан атаһының исемен үҙенә псевдоним итеп ала.
Шиһабетдиндең атаһы Баһаүетдин әл-Мәржәни заманаһы өсөн алдынғы ҡарашлы һәм төплө белемле шәхес була.
Шиһабетдин Мәржәни, ун йыл уҡып, атаһының мәҙрәсәһен тамамлап, дүрт йыл дауамында Ташкисеү мәҙрәсәһендә уҡыта. Белемгә һыуһау уны 1838 йылда Бохараға алып килә һәм ул унда төрлө мәҙрәсәләрҙә белемен байыта.
1843 йылда Шиһабетдин Сәмәрҡәндкә килеп, «Шердар» мәҙрәсәһендә уҡый, тирә-йүн ауылдарға сығып, балалар уҡыта, халык менән аралаша. Ике йылдан Бохарага яңынан әйләнеп ҡайта һәм ул ваҡытта ук яҡшы танылған «Мир гарәп» мәҙрәсәһендә белемен йәнә тәрәнәйтә.
1848 йылда туған яҡтарына әйләнеп ҡайта, Ҡазандың беренсе мәсетендә имам (мулла) булып тора һәм уның янындағы мәҙрәсәлә балалар уҡыта. Ғүмеренең аҙағына ҡәҙәр шунда эшләй: руханилык, педагогика һәм ғилми-тикшеренеү эштәрен бергә үтәп бара. Шул йылдарҙа уның Ҡәйүм Насыйри, үҙенең уҡыусыһы булып, ҙур ғалим дәрәжәһенә ирешкән Хөсәйен Фәйезхановтар менән аралашыуы мәғлүм. Мәржәни В. Радлов, А. Казембек, И. Готвальд, В. Вельяминов-Зернов һәм башка профессорҙар менән дә хеҙмәттәшлек итә. Ҡазан университетында уҙғарыла торған ғилми сараларҙа ҡатнаша. Уның археология, тарих һәм этнография йәмғиәтендә ағза булып тороуы ла билдәле. 1877 йылда ошо йәмғиәттең IV Бөтөн Рәсәй ҡоролтайы уҙғарыла. Мәржәни был мәртәбәле мәжлестә татар телендә доклад яһай. Университет ғалимы В. В. Радлов уны рус теленә тәржемә итеп аңлата. Был доклад һәр ике телдә IV археология съезы материалдары араһында 1884 йылда «Труды IV археологического съезда в Казани» тигән йыйынтыҡта Ҡазанда баҫыла. Шулай ук Шиһабетдин Мәржәниҙең 1879-1880 йылдарҙа Истанбул аша Ғәрәбстанга хажға барыуы билдәле. Уның был сәфәрҙә күргән-кисергәндәре «Рихләтел-Мәржәни» («Мәржәни сәйәхәте») исеме менән Ризаитдин Фәхретдин тарафынан баҫтырып та сығарыла.
Шиһабетдин Мәржәни — ғәйәт тәрән, төплө белемле зат. Ул татар, төрки телдәренән тыш, ғәрәп, фарсы телдәрен камил белә. Күп кенә хеҙмәттәрен ғәрәпсә яҙа.
«Мөстәфадел-әхбар фи әхвали Казан вә Болгар» («Ҡазан һәм Болғар хәлдәре тураһында файҙаланылган хәбәрҙәр») — Мәржәниҙең иң танылған әҫәре. Ҡыҫҡартылған, хәҙерге телгә тәржемә ителгән тексы 1989 йылда баҫылып сыға.
Шиһабетдин Мәржәни 1889 йылдың 15 апрелендә 71 йәшендә Ҡазанда вафат була. Ҡәбере — Яңы биҫтә зыяратында.
Малваю
Малваю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ночна (Тудовка ҡушылдығы)
Ночна  — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тудовка йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Талльвиц
Талльвиц (Thallwitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3671 кеше йәшәй. Майҙаны — 53 км2. Диңгеҙ кимәленән 110 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4808 һәм автомобиль коды MTL.
Оженарка
Оженарка (Илюксар, Ворскер) — Рәсәй йылғаһы. Сыуашстан биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Цивиль йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цивиль йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга ҡушылдыҡтары Ҡуйылыһыу аралығында, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Исток Кишер
Исток Кишер — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парабель йылғаһы үҙәненең уң ярына 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Баш-Арбаш
Баш-Арбаш — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы/ Татарстан Республикаһы/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шия йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ночная (Тудовка ҡушылдығы)
Ночная  — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тудовка йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем, Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ифенроде
Ифенроде (Ivenrode) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 510 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,55 км2. Диңгеҙ кимәленән 150 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39343 һәм автомобиль коды — BK.
Бемыжка
Бемыжка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы/ Татарстан Республикаһы/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Умяк йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Конногорь
Конногорь — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кострома йылғаһының һул ярына тамағынан 207 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Исток Тула
Исток Тула — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парабель йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вэдмей-Яха
Вэдмей-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лядхэй-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Орбашка
Орбашка (Урбашка) — Рәсәй йылғаһы. Сыуашстан биләмәләрендә аға. Йылға Сорма йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цивиль йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга ҡушылдыҡтары Ҡуйылыһыу аралығында, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Искубаш
Искубаш — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы, Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шия йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ванюшка
Ванюшка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы/ Татарстан Республикаһы/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Анзирка йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вэингесь-Яха
Вэингесь-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юн-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Тальхайм (Мәғдән тауҙары)
Тальхайм (Мәғдән тауҙары) (Thalheim/Erzgeb.) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 6983 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,92 км2. Диңгеҙ кимәленән 450 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9380 һәм автомобиль коды ERZ.
Лек (Сылва ҡушылдығы)
Лек — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының уң ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ишек (йылға)
Ишек — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Умяк йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ошнауши
Ошнауши — Рәсәй йылғаһы. Сыуашстан биләмәләрендә аға. Йылға Унга йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цивиль йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга ҡушылдыҡтары Ҡуйылыһыу аралығында, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Карза (йылға)
Карза  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2189/186    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һылтанмалар
Карза (река)
Һикеяҙтамаҡ
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Каркаусь
Каркаусь — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы, Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аллаук йылғаһының уң ярына тамағынан 6,7 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кислая (йылға)
Кислая  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Казанка йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һылтанмалар
Кислая (река)
Оболонка
Оболонка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тудовка йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем, Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Адуй
Адуй — Рәсәй йылғаһы, өс ҡала округы территорияһы: Свердловск өлкәһенең Режевский, Үрге Пышма һәм Берёзовский округтары буйлап аға. Йылға тамағы Реж йылғаһының уң ярынан 188 км өҫтәрәк, Адуй Ташы ҡаяһы янында урынлашҡан. Йылға оҙонлоғо — 53 км, һыу йыйыу бассейны майҙаны — 789 км².
Юрматы (Фёдоровка районы)
Юрматы (Юрматы) — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл. Пугачев ауыл советына ҡарай.
Тарихы
Юрматы ауылы 1834 йылғы VIII Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу алдынан барлыҡҡа килә һәм Яңы Юрматы тип атала. Ауылда Юрматы улусының (хәҙерге Ишембай районы) төрлө ауылдарынан (Буранғол, Этҡол, Аҙнағол) килеп төпләнгән башҡорттар йәшәй. Ауылға нигеҙҙе йөҙ башы Бикйән Ялсин етәкселегендәге аҫаба башҡорттар (9 ғаилә) һала. 1834 йылғы халыҡ иҫәбен алыу материалдарында ауылдағы 16 ихатала 99 кеше йәшәүе теркәлә.
1859 йылда 70 ихатала 240 ир-егет һәм 224 ҡатын-ҡыҙ, шул иҫәптән 77 аҫаба башҡорт һәм Ҡарағош ауылынан 163 мишәр-припущенник йәшәй. 1842 йылда 99 башҡортҡа 152 бот ужым игене, 424 бот яҙғы ашлыҡ сәселә. Улар 108 йылҡы малы, 79 һыйыр малы, 28 баш һарыҡ, 3 кәзә аҫырай.
1897 йылда ауылда 842 кешенең даими йәшәүе билдәләнә. 1919 йылдың 10 июлендә 20-се Пенза уҡсылар дивизияһының политбүлеге инициативаһы буйынса Юрматы ауылында Юрматы ауыл советы ойошторола. 1930 йылдың декабрь айы аҙағында Юрматы, Хитровский, Логиновский, Веровский, Ивановский, Французовский ауыл советтары Пугачев ауыл советына берләштерелә, үҙәге — Веровка ауылы. 1964 йылдан Пугачев ауыл советы үҙәге Юрматы ауылына күсерелә.
Ауылда урта мәктәп, «Ҡояшҡай» балалар баҡсаһы, табип амбулаторияһы, Юрматы ауыл Мәҙәниәт йорто, китапхана эшләй.
Халыҡ һаны
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, башҡорттар 30, татарҙар 64 % тәшкил итә.
Күренекле кешеләре
Ауыл биләмәһенең атҡаҙанған шәхестәре
Хеҙмәт эшмәкәрлеге өсөн дәүләт наградалары менән бүләкләнгән шәхестәр
2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 749 кеше. Почта индексы — 453289, ОКАТО коды — 80254845001.
Манарага (Косья ҡушылдығы)
Манарага — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Косью йылғаһының уң ярына тамағынан 259 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Консарка
Консарка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы, Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Кордобль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Созим (Волосница ҡушылдығы)
Кесе Созим  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Волосница йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Куклюк
Куклюк — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы, Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Умяк йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вэнуй-Еуо
Вэнуй-Еуо (Вэнуй-Яха) — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 208 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Когурса
Когурса — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Безымянная ҡылымығының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 85 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
14 июль
14 июль — григориан стиле буйынса йылдың 195-се (кәбисә йылында 196-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 170 көн ҡала.
Вэллер-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
14 июль
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Вэллер-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
14 июль
Рәсми булмаған
}}
Корега
Корега — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кострома йылғаһының уң ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вэнуйседа-Яха
Вэнуйседа-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ярасюрмы-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Бюне (Гарцфорланд)
Бюне (Гарцфорланд) (Bühne (Harzvorland)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 558 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,11 км2. Диңгеҙ кимәленән 135 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38835 һәм автомобиль коды — HZ.
Вэнуйседа-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :