cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Париж
Мәғариф һәм фән
Парижда шулай уҡ 5 академияны, шул иҫәптән, 1803 йылдан Француз академияһын, берләштергән Франция Институты (Institut de France) урынлашҡан. Француз Академияһы 1629 йылда Валантэн Конрар нигеҙ һалған Париж әҙәби түңәрәгенән барлыҡҡа килә. Академия дәүләт фәнни ойошмаһы статусын 1635 йылда ала.
Башҡа данлыҡлы уҡыу йорттары араһында Коллеж де Франс, Политехника мәктәбе, Юғары нормаль мәктәп, Католик институт, Тау институты һәм Милли идара институты бар.
Париждың иң ҙур китапханаһы — 1368 йылда король Карл V Луврҙағы шәхси китапханаһы нигеҙендә ойошторолған Франция милли китапханаһы. Асылған ваҡытта китапханала барлығы 911 ҡулъяҙма ғына була, сөнки ул ваҡытта ил башлығы үлгәндән һуң, уның барлыҡ документтарын юҡ иткәндәр. Был йоланы Людовик XI боҙа, уның дәүеренән һуң китапхана фонды үҫә бара. 1988 йылда президент Франсуа Миттеран Милли китапхананың Доминик Перро проекты нигеҙендә яңы йортон төҙөү тураһында иғлан итә. Хәҙерге көндә китапханала 10 миллиондан артыҡ баҫма һаҡлана.
Париж ЮНЕСКО Бөтә донъя мираҫы исемлегендә
Сенаның таш менән нығытылған яр буйы урамдары 1991 йылда ЮНЕСКО Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелде. Ҡала янындағы Фонтенбло һарайы 1979 йылда, Версаль 1981 йылда уҡ был исемлеккә индерелгәйне.
Музейҙар
1793 йылда элекке француз корольдары һарайы булған Луврҙа, 60 600 м2 майҙанда 8 тематик бүлектән торған доньяла иң ҙур музей коллекцияларының береһе тупланған. Бында 35 000 экспонат — урта быуат Көнбайыш Европа сәнғәтенең, боронғо мысырлылар, римлеләр, этрусктар, яҡын көнсығыш цивилизацияларының һәм ислам халыҡтары сәнғәтенең ысын гәүһәрҙәре бар. Бында Мона Лиза (Джоконда) һәм Милослы Венера кеүек данлыҡлы шедеврҙар һаҡлана.
1977 йылда Ренцо Пиано, Ричард Джордж Роджерс һәм Жанфранко Франчини проекты буйынса төҙөлгән Жорж Помпиду мәҙәниәт үҙәге хәҙерге заман Франция сәнғәтенең төп үҙәге булып һанала. Бында, хәҙерге заман сәнғәт музейынан башҡа, китапхана, кинозалдар, китап кибеттәре һәм балалар ижады студиялары бар. Шуныһы ҡыҙыҡ: йорт тулыһынса, бөтөн инфраструктура (лифттар, вентиляция шахталары, эскалаторҙар) яҡты төҫтәргә буялған.
Пикассо музейында бары 250 тирәһе генә картина бар, ләкин ул Париждың иң матур музейҙарының береһе. Экспозицияла Пикассоның әҫәрҙәре, шулай уҡ ғүмере буйы үҙе йыйған Жорж Брак, Поль Сезан, Анри Матисс, Амедео Модильяни картиналары ла бар. Был музей Маре биҫтәһендә 1656—1659 йылдарҙа төҙөлгән Сале йортында урынлашҡан
Клюни аббаттарының урта быуаттарҙағы һарайында хәҙер Урта быуат музейы (Клюни музейы). Бында урта быуат сәнғәт әйберҙәре ҡуйылған. Был музейҙан галл-римлеләр осоро термының һаҡланып ҡалған харабаларына кереп була. 2000 йылдың сентябрендә музей йорто янында 5000 м2 майҙанда урта быуат баҡсаһы (jardin médiéval) тергеҙелә.
1900 йылғы Бөтә донъя күргәҙмәһенә Карата күргәҙмә залдары сифатында Оло һәм Кесе һарайҙар төҙөлә. Оло һарайҙа сәнғәт әйберҙәре генә түгел, ә төрлө йәрминкә-күргәҙмәләр үткәрелә, мәҫәлән, Mondial de l’automobile de Paris машина күргәҙмәһе. Кесе һарайҙа француз һәм итальян Яңырышы рәсем сәнғәте өлгөләре, шулай уҡ фламанд һәм голланд оҫталарының картиналары урын алған.
Шулай ук Париж музейҙары исемлеген ҡарағыҙ.
Театрҙар
Париж опера театры опера сәнғәтенең үҫешенә бик ҙур өлөш индерә. Бөгөн Парижда ике опера театры бар: күберәк «Гранд Опера» булараҡ билдәле Опера Гарнье, һәм Оpéra Bastille. 1875 йылда асылған һәм архитектор Гарнье исемен йөрөтеүсе Опера Гарньеның майҙаны 11 237 м2, шул рәүешле ул донъяла иң ҙур опера театры булып тора. Яңы Бастилия операһы 1989 йылдан бирле генә эшләй. Яңы опера асылғас, техник яҡтан насарыраҡ булған Гарнье һарайы балет тамашалары һәм классик опера спектакльдәре өсөн генә ҡулланыла.
Атаҡлы Комеди Франсэз театры 1680 йылда Мольерҙың элекке Illustre Théâtre театрының бер нисә театрал труппалар менән берләшеүе арҡаһында барлыҡҡа килә. Комеди Франсэз сәхнәһендә уйнаған актерҙар араһында Сара Бернар һәм Жан-Луи Барро кеүек атаҡлы шәхестәр булған. Бөгөн театр күбеһенсә классик репертуар менән сығыш яһай.
Кабаре театры
Варьете һөйөүселәр өсөн Парижда күп һанлы кабарелар асылған. Уларҙың иң атаҡлылары — Мулен Руж, Лидо, Crazy Horse һәм Латин биҫтәһендәге Парадиз Латин.
«Tournee du Chat Noir» кабареһының 1896 йылда Теофиль-Александр Стейнлен яһаған рекламаһы Париждың бер символы булып тора. Был кабаре Париждың Монмартр өлөшөндә урынлашҡан.
Кинематограф
Кинематограф, тамаша сәнғәте булараҡ, Парижда, 1895 йылдың 28 декабрендә, Капуцинкалар бульварында "Гран-кафе"ла барлыҡҡа килә. Ул көндө бында «Бер туған Люмьерҙар синематографы» беренсе тапҡыр киң йәмәғәтселеккә күрһәтелә.
Ҡатыҡ
Ҡатыҡ (qatıq, ҡатыҡ, катък, қатық, катык, қатиқ, катык, gatyk, qatiq, қатиқ) — әсетелгән һөттән эшләнгән эсемлек. thumb|250 px|Ҡатык
Париж
Гастрономия
Бөгөнгө көндә ҡулланылған мәғәнәлә ресторандар Бөйөк француз инҡилабы алдынан барлыҡҡа килә. «Ресторан» һүҙе restaurer тигән француз ҡылымынан килеп сыҡҡан, ул «тәртипкә китерергә», «көс бирергә» тигәнде аңлата. Оҙаҡ ваҡыт был һүҙ итле һурпаларға, ҡуйы аштарға ҡарата ҡулланылһа, XVIII быуаттың икенсе яртыһынан — йәмәғәт туҡланыуы йорттарына ҡарата әйтелә башлай.
1786 йылда париж превоһы ашнаҡсыларға һәм рестораторҙарға ресторандарҙы төнгө 11-гә (ҡыш көнө) йәки 12-гә (йәй көнө) тиклем асыҡ тоторға рөхсәт итә. Тора-бара бай парижлылар эшлекле йәки шәхси осрашыуҙарын ресторандарҙа үткәрергә ғәҙәтләнәләр. Ресторан эше тиҙ үҫеш ала һәм оҙаҡламай Париж ресторандарын иҫәпләп тә булмай.
Ҡайһы бер Париж кафелары Мәғрифәт осоронан бирле эшләп килә. Ул осорҙа кафелар туҡланыу урыны булыуҙан бигерәк, ҙур социаль йөкләмә башҡарған. Шундайҙарға "Прокоп"ты, беренсе әҙәби кафены (хәҙер Париждың иң өлкән рестораны) һәм 1950-се йылдарға тиклем иң яҡшы шахматсыларҙың осрашыу урыны булған "Кафе де ля Режанс"ты кертергә мөмкин.
Ҡатыҡ
Әҙерләнеше
Айыртылмаған һөттө ҡайнатып, +40 °C тиклем һыуыталар, шунан өҫтөнә ойотҡо (һалҡын ҡатыҡ) ҡоялар. Йылы урында 6-8 сәғәттә әҙер була.
Париж
Спорт
Парижда иң популяр спорт клубы — Пари Сен-Жермен футбол клубы. Ул 1970 йылда нигеҙләнгән һәм үҙенең өйҙәге уйындарын XIX быуат аҙағында төҙөлгән Парк де Пренс стадионында үткәрә.
Париждың төп спорт аренаһы — Сен-Дени ҡала янында урынлашҡан Стад де Франс стадионы. Арена 1998 йылда футбол буйынса донъя чемпионаты өсөн төҙөлә һәм 80 000 тамашасыны һыйҙыра ала. Стадион футбол уйындары өсөн генә түгел, ә еңел атлетика, регби һәм спорттың башҡа төрҙәре буйынса ярыштар үткәреү өсөн дә ҡулланыла. 2016 йылда Францияла футбол буйынса Европа чемпионаты үтәсәк. Уның финал уйыны Стад де Франста стадионында буласаҡ.
Ҡатыҡ
Әҙерләнеше
Ҡатыҡ(ойотҡан)— башҡорт халҡының төп һөт аҙыҡтарының береһе. Башҡорт халҡының тормошон малсылыҡтан башҡа күҙ алдына ла килтереп булмай. Һыйырлы көнөң -һыйлы" тигән мәҡәл тап шуны һөйләй ҙә. Һөт ризыҡтарын халыҡ ололап « аҡ» тип тә атай. "Аҡ"ты түгеү, әрәм-шәрәм итеү, тәләфләү -оло гонаһтарҙан һаналған һәм һанала. Ит-һөт ризыҡтары -башҡорттарҙың элек-электән төп ризыҡтары булған.Ә был продукттар тиҙ боҙола. Шуға ла, халыҡ быуаттар төпкөлөнән уларҙы һаҡлау серҙәрен, ысулдарын бөртөкләп йыйып килгән.
Париж
Спорт
Йыл һайын Парижда донъяла иң мәртәбәле велосипед уҙышы — Тур де Франстың финишы үтә. 1975 йылдан бирле велосипедсылар уҙышының финал этабын Елисей Ҡырҙарында үткәрәләр.
Парижда популяр булған тағы бер спорт төрө — теннис. Роллан Гаррос стадионында йыл һайын май аҙағы — июнь баштарында Францияның теннис буйынса асыҡ чемпионаты үтә. Ноябрьҙә Парижда шулай уҡ абруйлы теннис турниры — BNP Paribas Masters уҙа.
Парижда 1900 һәм 1924 йылдарҙа йәйге Олимпия уйындары үткәрелә.
Бабаханян Аракел Григорьевич
Лео (Լեո), үҙ исеме Бабаханян Аракел Григорьевич (26 апрель 1860 йыл — 14 ноябрь 1932 йыл) — әрмән тарихсыһы, яҙыусы, публицист, юғары мәктәп уҡытыусыһы, профессор.
Биографияһы
Аракел Григорьевич Бабаханян 1860 йылдың 26 апрелендә Баҡы губернаһының Шуша ҡалаһында тыуған. Мәктәпте тамамлағас, үҙ алдына белем алыу менән шөғөлләнә. Нотариаль писарь, телеграфсы, "Арор" типографияһы идара итеүсеһе (Шуша, Баку) булып эшләй. 1895-1906 йылдарҙа — "Мшак" гәзите хеҙмәткәре, секретары. 1906-1907 йылдарҙа Геворгян (Эчмиадзин) семинарияһында уҡыта. 1924 йылдан ғүмеренең аҙағына тиклем Ереван университетында уҡыта.
Фәнни эшмәкәрлеге
XX быуат башына Әрмәнстан тарихының төп проблемалары һәм уның мәҙәниәте буйынса күп тикшеренеүҙәрен баҫтырып сығара. Ул шулай уҡ әрмән китап баҫтырыу тарихына, Рәсәйҙәге әрмән сиркәүе башлығы Иосиф Аргутинскийҙың, XIX быуаттың  йәмәғәт эшмәкәрҙәре, публицист һәм тәнҡитселәре Степанос Назарян һәм Григор Арцруни  тормошо һәм эшмәкәрлегенә әрналған әрмән телендәге монографиялар авторы.
Ғүмеренең һуңғы йылдарында күп томлы Әрмәнстан тарихы өҫтөндә эшләй.
Аракел Григорьевич Бабаханян 1932 йылдың 11 ноябрендә Ереван ҡалаһында вафат була.
Вәлиева Зилә Рәхимйән ҡыҙы
Вәлиева Зилә Рәхимйән ҡыҙы (15 октябрь 1952 йыл) — Татарстан Республикаһының дәүләт һәм мәҙәниәт эшмәкәре. Философия фәндәре кандидаты (2010). Дуҫлыҡ ордены кавалеры (2008), Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең мәҙәниәт өлкәһендәге премияһы лауреаты (2009).
Биографияһы
Зилә Рәхимйән ҡыҙы Вәлиева 1952 йылдың 15 октябрендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1970 йылда «Ленинец» республика йәштәр гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр булып башлай, артабан 1980 йылғаса ошо матбуғат баҫмаһында өлкән хәбәрсе, әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлеге мөдире булып эшләй.
1978 йылда «журналист» һөнәре буйынса Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетын тамамлай.
1995—1999 йылдарҙа — Татарстан Республикаһы Дәүләт Советы рәйесе урынбаҫары;
1999 йылдың сентябре — 2001 йылдың апреле — Татарстан Республикаһының Матбуғат, телерадиотапшырыуҙар һәм киң күләм коммуникация саралары министры;
2001 йылдың майынан — 2005 йылдың апреле — Татарстан Республикаһы Премьер-министры урынбаҫары;
2005 йылдың 29 апреленән — Татарстан Республикаһы Премьер-министры урынбаҫары— мәҙәниәт министры;
2012 йылдың 17 майынан — «Ҡазан Кремле» тарих-архитектура музей-ҡурсаулығы директоры.
2020 йылдың ғинуарында Зилә Вәлиева Татарстан Республикаһының Йәмәғәт палатаһы рәйесе итеп һайланды.
Игнашкин (Дыуан районы)
Игнашкин (Игнашкино) — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 4 кеше. Почта индексы — 452535, ОКАТО коды — 80223828003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бурансы
Бурансы — топоним.
Няхар-Яха
Няхар-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарата мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вынош
Вынош — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Княжая йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Павловка һыуһаҡлағысы
Павловка һыуһаҡлағысы — Ҡариҙел йылғаһында Павловка ГЭС-ы плотинаһы хасил иткән һыуһаҡлағыс. Өфө ҡалаһы өсөн һыу менән тәьмин итеү резервы булып тора.
Үрге һәм урта өлөшө Башҡортостан Республикаһы ның Ҡариҙел районы нда, түбәнге өлөшө республиканың Благовещен һәм Нуриман райондары араһында урынлашҡан.
Һыуһаҡлағысты тултырыу ГЭС төҙөлөшө башланғандан һуң 9 йылдан — 1959 йылда — башлана һәм 1961 йылда тамамлана.
Һыуһаҡлағыс
Һыуһаҡлағыстың оҙонлоғо 150 километр тәшкил итә (Муллаҡай ауылынан Павловка ауылына тиклем). Үҙәнле типҡа ҡараған һыуһаҡлағыс. Максималь киңлеге — 1750 метр (уртаса — 770 метр). Уртаса тәрәнлеге — 11,7 метр, плотина эргәһендә — 35 метрға тиклем. Түбәнге өлөшө Ҡариҙел тамағынан 170 километрҙа ята.
Һыуһаҡлағыс Өфө платоһында, ләкин ныҡ карстланған территорияла урынлашҡан (СССР-ҙа бындай тип территорияла төҙөлгән беренсе ҙур һыуһаҡлағыс була).
Һыуһаҡлағыс Ҡариҙел йылғаһы һәм уның ҡушылдыҡтары аҡмаһына миҙгелле, аҙналыҡ һәм тәүлеклек көйләүҙе тормошҡа ашыра. Һыуһаҡлағысты нормаль терәк кимәлгә (140 м) еткереп тултырыу яҙ башҡарыла, апрель аҙағы — май башында тамамлана. Йылғаның яҙғы ағымының 16 проценты самаһы туплана. Тупланған һыу күләме тулыһынса йә өлөшләтә шул уҡ йылды эшкә ҡушыла. Эшләтеү ғинуарҙа башлана һәм 140 көн дауам итә. Һыу кимәле тирбәлеүенең йыллыҡ амплитудаһы уртаса 11 метр тәшкил итә.
Гидроузелдың ҡапҡаһы тирәһендә һыу йыйылыу майҙаны 47 100  км² тәшкил итә, күп йыллыҡ уртаса аҡмаһы йылына 10,74 куб километрға, шул иҫәптән яҙғы ташҡын аҡмаһы 5,8 куб километрға тигеҙ.
Павловка гидроузелы
Павловка гидроузелы Нуриман районының Павловка ауылы эргәһендә урынлашҡан. Гидроузел составына үҙәнле һәм һыубаҫар плотиналар, 166 МВт ҡеүәтле плотиналы-үҙәнле Павловка гидроэлектр станцияһы һәм бер камералы шлюз инә.
Гидроҡоролмалар класы — II. Павловка суднолар йөрөү шлюзы — бер баҫҡыслы, плотина буйында, бер епле, шахталы, тимер-бетон, док тибында. Шлюздың төп функцияһы — баҫым фронтын тәьмин итеүҙә ҡатнашыу, судноларҙы, һалдарҙы һәм һирәк була торған һәләкәтле ташҡындарҙы үткәреү. Шлюздың тышҡы ситтәре араһындағы алыҫлыҡ — 164,16 м. Шлюз камераһының габарит үлсәмдәре — 120,0 × 15,0 м, камераның оҙонлоғо — 96,4 м. Ул — шахта тибындағы монолит тимер-бетон гидротехник ҡоролмаларҙың иң ҡарты, Европала иң ҙур баҫымлы шлюз.
Транспорт
Ҡариҙел йылғаһы һәм Павловка һыуһаҡлағысы һыу транспорты юлы булараҡ, нигеҙҙә, урындағы йөктәрҙе республиканың алыҫ төбәктәренә ташыу өсөн хеҙмәт итә. Ҡариҙел йылғаһынан башҡа, Павловка һыуһаҡлағысына суднолар йөрөшлө өс ҙур булмаған ҡушылдыҡ ағып төшә: Байҡы, Йүрүҙән, Өрөш.
2010 йылда Павловка һыуһаҡлағысы тирәләй Павловка ауылынан «Павловка паркы» туристик тауҙан шыуыу үҙәгенә тиклем асфальт юл һалына (оҙонлоғо 7 км).
Павловка һыуһаҡлағысы тирәләй автомобиль юлдары күп түгел. Һыуһаҡлағыс үтә оҙон булғанлыҡтан (150 км) уны ҙур юлдар буйлап урап үтергә тура килә.
Павловка һыуһаҡлағысына барыу юлының һыҙмаһы.
Рекреация
Павловка һыуһаҡлағысы территорияһында 17 ял базаһы урынлашҡан:
Әҙәбиәт
«Выбор» гәзите, № 118-119 (10044-10045) 11.08.2015. «Край тысячи озёр» мәҡәләһе.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Павловка ГЭС-ы
Туймазы татар дәүләт драма театры
Туймазы татар дәүләт драма театры —Туймазы ҡалаһында эшләгән драма театры. Театр асыу тураһында 1990 йылдың 6 апрелендә Башҡорт АССР-ы министрҙар советының 78 һанлы ҡарары сыға. Ошо ҡарар нигеҙендә ҡала башҡарма комитеты Суворов урамындағы мәҙәниәт һарайын драма театры ҡарамағына бирә.
1991 йылдың майында «Родина» мәҙәниәт һарайы сәхнәһендә Мирхәйҙәр Фәйзиҙең «Аҡ ҡалфаҡ» спектакле күрһәтелә. Беренсе театр миҙгеле 1991 йылдың 1 декабрендә башлана. Был көн театрҙы рәсми асыу көнө тип иҫәләнә.
1992 йылда театр ҡарамағына «Геофизаппаратура» заводының клубы бирелә.
Түбәнге Лапаҫ
Түбәнге Лапаҫ (Түбәнге Лапаҫ) — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡыйғы районының бөтөрөлгән ауылы. Юҡҡа сығарылған йылға ҡарата Арыҫлан ауыл советы составына инә. Башҡорттар йәшәгән (1959, 1972).
Географияһы
Район үҙәгенән көньяҡ-көнсығышҡа табан 37 километрҙа һәм тимер юлдан, Һилейә станцияһынан (Силәбе өлкәһе) төньяҡ-көнсығышҡа табан 30 км алыҫлыҡта, Әй йылғаһы буйында урынлашҡан.
Географик урыны
Алыҫлығы (1972 йылдың 1 июленә ҡарата мәғлүмәттәр буйынса) :
Тарихы
1950-се йылдар аҙағына тиклем Аҫылғужа ауыл советы составына ингән.
Халҡы
1896 һәм 1906 йылдарҙа 114 кеше иҫәпләнә, 1920 йылда — 218 ( Үрге Лапаҫ ауылы халҡы менән бергә иҫәпкә алынған), 1939 —180, 1959—125, 1969 —125 кешен йәшәгән.
Иҫтәлекле урындары
Тәбиғи ыҙанда йәки өйкөмдә боронғо (йәше яҡынса 5 мең йыл) ҡаяға төшөрөлгән сәнғәт ҡомартҡыһы—Үрге Лапаҫ яҙыуы урынлашҡан.
Кутоп-Нанг-Поших
Кутоп-Нанг-Поших — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ун-Нанг-Поших йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡунаҡов
Ҡунаҡов — фамилия.
Поллиц
Поллиц (Pollitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 292 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,05 км2. Диңгеҙ кимәленән 17 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39615 һәм автомобиль коды — SDL.
Бохара
Тарихы
Б.э.т. 1-се мең йыллыҡта барлыҡҡа килгән. Соғд телендә — Нумижкат. Тәүге тапҡыр ҡытай йылъяҙмаларында 5-се быуатта телгә алына.
Бохараға 2500 йыл самаһы. Уның барлыҡҡа килеүе тураһында легендалар һәи риүйәттәр күп. Берәүһендә Сиявуш батша улы Бохараға килгән дә Афрасиаб батша ҡыҙына өйләнгән һәм шунда Арк тип аталған нығытма төҙөгән.
Ҡала биләмәһендә мәҙәни ҡатлам 20 метрҙан ашыу: шул тәрәнлектә археологтар йорт-бина ҡалдыҡтары, һауыт-һаба һәм тәңкәләр, эш ҡоралдары һәм биҙәүестәр тапҡан. Улар б.э.т. V быуатҡа ҡарай.
Ҡаланың атамаһы төрлө быуаттарҙа, төрлө халыҡтарҙа төрлөсә исемләнгән. Ҡаланы төрлө дәүләттәр, мәҫәлән, төркиҙәр менән ғәрәптәр, яулап алып та торған.
Бохараның үҙәге — Арк нығытмаһы, унда хакимдар һәм уларҙың яҡындары йәшәгән. Нығытма тышында сауҙа-кәсеп биҫтәләре барлыҡҡа килгән, йәшәр урындар төҙөлгән. Был өлөш «шәһристан» тип аталған. Ҡала аша «Бөйөк Ебәк юлы» үткән. Бохарала 60 каруанһарай төҙөлгән, унда Һиндостандан, Ҡытайҙан, Персиянан һәм башҡа илдәрҙән сауҙагәрҙәр урынлаша торған булған.
Борон Бохара һәм уның тирәләре ҙур ҡәлғә менән уратып алынған булған.
Ислам дине таралыу
VII быуатта Бохараны ғәрәптәр баҫып ала һәм Ислам дине тарала башлай. Шул мәлдән мәсеттәр, манаралар, мәҙрәсәләр төҙөлә башлай.
Ҡала сәмәниҙәр дәүләтенә ингән осорҙа сәскә ата, был осорҙа Исмәғил Сәмәни хакимлыҡ итә (892—907), уның мавзолейы һаманғаса ҡаланы биҙәп тора.
X быуатта Бохара юғары мәҙәниәт үҙәгенә әйләнә. Бында бар донъяға танылған яҙыусылар, рәссамдар, ғалимдар эшләй: тарихсы Нәршаһи, шағирҙар Рудаки, Дәҡиҡи, табип, математик, энциклопедист Ибн Сина (Авиценна) һәм башҡалар.
Төрки Караханиҙар династияһы осоронда Арыҫлан хан (1102—1130) Бохара архитектураһы шедеврҙарының береһе — Ҡәлән мәсетен төҙөтә. Күпмелер ваҡыт бында шағир һәм ғалим Ғүмәр Хәйәм дә эшләп киткән.
XII быуатта Бохара оазисы Урта Азияла суфыйсылыҡ үҙәгенә әүерелә.
XIII быуатта Бохара Хорезмшаһтар дәүләтенә инә.
Монгол яуы
1220 йылда Бохараны Сыңғыҙхан ғәскәре баҫып ала. Улар ҡаланы талай, аманаттар, әсирҙәр алып китә.
1238 йылда баш күтәреү рәхимһеҙ баҫтырыла.
1273 йылда ҡаланы сыңғыҙи Абаҡ хан башкиҫәрҙәре ҡаланы яндыра һәм талай. XIV быуатта Бохара һәм уның тирәһендә суфыйсылыҡ тәриҡәттәре көсәйә, уларҙың иң билдәлеһе — Баһауетдин Нәҡшбәнд.
XIV-XV быуаттарҙа Бохара тимериҙәр империяһына инә.
Был осорҙа баш ҡала Сәмәрҡәндкә күсә.
XVI—XX быуаттарҙа
Шәйбәниҙәр осоронда, Ғөбәйҙулла хан (1487—1540) хакимлыҡ иткәндә Бохара яңынан Бохара ханлығының баш ҡалаһына әүерелә. Был осорҙа Бохарала тиҫтәләрсә мәҙрәсә-мәсеттәр, каруанһарайҙар, сауҙа сатырҙары төҙөлә. Иң сәскә атҡан сағы — шәйбәни Абдулла хан II (1557—1598) осро.
1740 йылда ҡала фарсы шаһы — Нәдир шаһ ҡулына күсә.
1756 йылда Бохара ханлығы Бохара әмирлеге тип атала.
1868 йылда Бохара әмирлеге Рәсәй империяһына вассаллыҡ бәйлелегенә эләгә һәм уның протектораты статусы ала.
Ҡайһы бер мәғлүмәттәр 1910 йылда ҡалала 150 меңәл кеше йәшәгән тип раҫлай.Ҡалала 364 мәсет, 2 синагога, 50-нән ашыу баҙар булған.
Совет осоро
1920 йылдың 2 сентябрендә РККА өс көн утҡа тотоп, Бохараны ала. Әмир Сәйет Әлим-хан Афғанстанға ҡаса. Бохара әмирлеге юҡҡа сыға.
1938 йылдың 15 ғинуарынан Үзбәкстандың Бохара өлкәһе үҙәге. Газлиҙа (Үзбәк ССР-ы) табылған газды СССР-ҙың Европа һәм Көнсығыш өлөшөнә ебәреү өсөн газ үткәргес трассалар төҙөү үткән быуаттың 50 — 60-сы йылдарындағы ғәйәт ҙур эшкә әүерелә. 1961 йылда Бохара-Урал газ үткәргесе һалына башлай. Бик ҡатмарлы шарттарҙа ул Ҡараҡом, Ҡыҙылҡом сүлдәре, йырҙаһын үҙгәртеп торған Амударъя йылғаһы аша үтеп, Уралға килеп етә. Йылылыҡ биреү ҡеүәте буйынса өс ГЭС-ҡа торорлоҡ була ул.
Бохара-Урал газ магистрален һалыуҙа Башҡортостан йәштәре лә ҡатнаша. «Бохара-Урал» тигән йыр Башҡортостан радиоһы аша яңғырап тора
Яҙыусы Тимерғәли Килмөхәмәтов «Газ генералы» тигән мәҡәләһендә хеҙмәт ветераны Фәнис Исхаҡовтың ошо магистралдә эшләгән осорон да һүрәтләй. Егет институтты тамамлағас, 1963 йылда ғаиләһе менән күсеп килеп, Бохара — Урал газ үткәргесе төҙөлөшөндә инженер, ремонт-тергеҙеү хеҙмәте начальнигы булып эшләй.1966 йылда Фәнис Исхаҡовты Бохара — Урал газ үткәргесенең Талдыҡ район идаралығы начальнигы итеп тәғәйенләйҙәр
Халҡы
2014 йылдың 1 ғинуарына 272,5 мең кеше йәшәгән.
Рәсми мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, үзбәктәр — 52 %, 24 % — тажиктар,6 % — һарттар ,6 % — урыҫтар, 5 % — төркмәндәр, 3 % — татарҙар, 1 % — корейҙар, 1 % — украиндар, башҡалар — 2 %.
Күпселек — мосолмандар, шулай уҡ нәсраниҙар һәм йәһүдиҙәр бар.
Башҡорттар менән бәйләнештәр
Бик күп башҡорт дин әһелдәре дини белемде Бохарала алған. XIX быуат баштарына тиклем башҡорт шәкерттәренең күбеһе Бохара, Мысыр яҡтарына ғилем артынан юлланһа, быуаттың урталарында уларҙың байтағы мәктәп-мәҙрәсәләр хужаһы булып китә, һәм сит-ят яҡтарҙан килгән зыялылар ҙа уҡытыу эшенә йәлеп ителә.
Р. Фәхретдиновтың «Аҫар» белешмәһендә алыҫ илдәрҙән килеп уҡытыусылар хаҡында ла мәғлүмәттәр бар. Мәҫәлән, Һибәтулла Салиховтың остазы — Вәлетдин бин Хәсән әл-Бағдади, Бағдад-Һиндостан-Хөрәсән-Бохара, Яйыҡ аша килеп, Ырымбур Ҡарғалыһында урынлаша һәм дәрестәр бирә башлай
1913 йылда Зәки Вәлиди Ҡазан университеты эргәһендәге Археология, тарих һәм этнография йәмғиәтенең ағзаһы итеп һайлана. Бер йылдан ул Бохара ханлығында тарихи эҙләнеүҙәр үткәрә һәм Санкт-Петербургта Рәсәй Фәндәр академияһының Рәсәй императоры археология һәм тарих йәмғиәтендә эш сәфәре тураһында телмәр менән сығыш яһай. . Йәш ғалим Рәсәй Урта һәм Шәрҡи Азияны өйрәнеү комитеты һәм Император Фәндәр академияһы рөхсәте менән юлға сыға. 1914 йылдың 23 июнендә ул Бохаранан Шәһрисәбез ҡалаһы аша Сурхандаръя үҙәнендәге ҡалаларға йүнәлә, боронғо ҡулъяҙмалар, ҡомартҡылар эҙләй. Инде кире ҡайтып барғанда, 1914 йылдың 16 июлендә, Ҡаршы ҡалаһында туҡтай һәм ҡиммәтле табышҡа юлыға. Баҙарҙа бер һатыусының ниндәйҙер ҡулъяҙмалараға төрөп дарыу һатыуын күреп, ҡағыҙҙы һатып ала. Ҡулъяҙма боронғо Ҡөрьән тәфсире булып сыға. Вәлиди Ҡаршынан 1914 йылдың 23 июлендә яңынан Бохараға йүнәлә. Бохара әмирлегендә Зәки Вәлиди барлығы 23 ҡулъяҙма табып, бер нисә китап һатып алып ҡайта.
В. В. Бартольд ҡулъяҙманы XI быуаттан алда яҙылған тип фекер белдерә. А. К. Боровков XII—XIII быуаттарҙыҡы тип һанай. Шулай ҙа Тәбәриҙең төркисә тәфсиренән алынған тип фараз иткәндә, ул X быуат аҙағына ҡарауы ихтимал.
Зәки Вәлиди 1917 йылғы инҡилабтан һуң үзбәк сәйәсмәндәре менән дә бәйләнеш тота. Улар араһында Бохара хажиҙары нәҫеленән сыҡҡан бай кеше, миллионер, сауҙа эше менән төрлө илдәрҙә йөрөгән, төрлө даирәләр менән аралашҡан Фәйзулла Хужаев. Уның фамилиялашы Усман Хужаев һәм Фәйзулла Хужаевтар Мәскәүгә барышлай Ырымбур станцияһында Дутов офицерҙары ҡулына төшә, уларҙы ҡыҙылдар шпионы тип төрмәгә ултыртып ҡуялар. Төрмәнән һәм үлемдән уларҙы Ә.Вәлиди ҡотҡарып ҡала
Бохара ханлығына илсе булып та барған башҡорт кешеһе — ул Өфө өйәҙе башҡорто Мәҡсүт мулла Юнысов. "Ш. Мәржәни менән Р. Фәхретдиновтың хеҙмәттәрендә телгә алынған Ҡазан өйәҙенең Ура ауылынан Юныс ахундың улы Мәҡсүттең, Бохара ханлығына Рәсәй илсеһе Ф. Беневениҙың курьеры, урыҫ тотҡондарын азат итеү буйынса ҡарағалпаҡтар менән һөйләшеү алып барған Өфө өйәҙе башҡорто Мәҡсүт мулла Юнысовтың бер үк шәхес булыуы нигеҙләнә"
Башҡорттар менән һарттар бәйләнеше әлегәсә һаҡланып ҡалған «һарт» тигән атамаларҙан күренә. «Һарт-Науруз ауылы» тигән риүәйәттә ошо асыҡ сағыла. Риүәйәттең башланған өлөшөндә Бохара яғынан «ҡайтҡан» кешеләр хаҡында былай тиелә: «Элек Кәлсер исемле бер ҡарт Бохара яғынан ҡайтҡан кешеләргә ошо ерҙәрҙән урын күрһәткән. Был кешеләрҙең ҡарт-ҡоролары үҙ-ара һәр саҡ һарт телендә һөйләшер булғандар. Шуға күрә уларҙы „һарт“ тип йөрөткәндәр».
Нюзан-Я
Нюзан-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пупу-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башҡортостан Республикаһы рус дәүләт академия драма театры
Башҡортостандың рус дәүләт академия драма театры — Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөлә урынлашҡан Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы драма театры.
Тарихы
1772 йыл — Өфөлә беренсе театр тамашаһын һөргөндәге поляк интеллегенцияһы, сәхнәне тиҙ генә ойоштороп, күрһәтә.
1841 йыл — Антрепренёр (шәхси театр тотҡан кеше) Н. А. Соколовтың беренсе профессиональ театр труппаһы эшләй башлай.
1861 йылды Республика рус драма театры асылған йыл тип иҫәпләргә була.
1890—1891 йылдың ҡышында театрҙа Семенов-Самарский опера театры сығыш яһай, был операла әлегә берәүгә лә таныш булмаған, Федор Иванович Шаляпин хорҙа йырлай.
1891 йылдың 31 декабрендә театрҙа янғын сыға.
1894 йылда Өфөлә билдәле хәйриә эшмәкәре, спирт-араҡы һәм һыра заводы хужаһы В. А. Виденеев ағастан йәйге театр бинаһын төҙөй. Үкенескә ҡаршы, театр беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланмаған.
Совет осоро
Совет хөкүмәтенең 1919 йылдың 26 августы «Театр эшен берләштереү» тигән декреты нигеҙендә дәүләт театр контораһы ойошторола. Театрҙы асыу 1919 йылдың 7 ноябрендә үтә. Был көндә Октябрь революцияһының 2 йыллығына «Азатлыҡ» исемле коммунистик апофеоз (маҡтау) һәм Р. Лоарҙың «Король Арлекин, йәки тәхеттәге кәмитсе» («Король Арлекин, или Шут на троне)» трагикомедияһы күрһәтелә.
1931—1941 йылдар — театрҙың үҫеш йылдары. Был йылдарҙа театр 150 әҫәрҙе сәхнәләштерә. 1935 йылда рус сәхнәһендә беренсе тапҡыр башҡорт пьессаһы — А. Таһировтың «Алатау» драмаһы ҡуйыла.
1939 йылдан 1982 йылға тиклем театр Гоголь урамындағы бинала урынлаша (хәҙерге Башҡорт дәүләт филармонияһы). 1982 йылда театр Октябрь проспектындағы яңы, техник яҡтан йыһазландырылған бинаға күсә.
Сазандарян Татевик Тиграновна
Татевик Сазандарян Тиграновна (2 сентябрь 1916 йыл — 6 октябрь 1999 йыл) — СССР-ҙың опера йырсыһы (меццо-сопрано), педагог, музыка-йәмәғәт эшмәкәре. СССР-ҙың халыҡ артисы (1956). Өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1951).
Биографияһы
Татевик Тиграновна Сазандарян 1916 йылдың 20 авгусында (яңы стиль буйынса 2 сентябрҙә) Хндзореск ауылында (хәҙерге Сюникская өлкәһе, Әрмәнстан) тыуған.
Концерт эшмәкәрлеген 1933 йылда башлай.
1937 йылда Мәскәүҙә Әрмән ССР-ы мәҙәниәт йорто эргәһендәге вокаль-драма студияһын тамамлай. Ошо уҡ йылдан — А. А. Спендиаров исемендәге Әрмән опера һәм балет академия театры солисы.
1960 йылда Ереван консерваторияһын тамамлай.
Концерт репертуарында вокаль классикаһы, хәҙерге заман композиторҙары әҫәрҙәре.
СССР ҡалалары һәм сит илдәр: Иран, Ливан, Швеция, Тунис, Венгрия, Сүриә (1956), Бельгия (1958, 1962), Греция (1959), Чехословакия (1960), Франция (1963) буйлап гастролдәрҙә йөрөй.
1961 йылдан алып Ереван консерваторияһында уҡыта (1970 йылдан — профессор, 1977—1979 йылдарҙа — яңғыҙ йыр кафедраһы мөдире), бер үк ваҡытта Ереван художество-театр институтында яңғыҙ йырлау кафедраһы мөдире (1972—1977).
1949 йылдан ВКП(б) ағзаһы. 5-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты (1958—1962).
Ире — Акоп Сергеевич Ханджян. Скрипкасы һәм йәмәғәт эшмәкәре, бер нисә ғилми хеҙмәт авторы, Әрмән ССР-ының сәнғәт эштәре буйынса идаралығы начальнигы.
Татевик Сазандарян 1999 йылдың 6 октябрендә вафат була. Ҡала Пантеонында ерләнгән.
Хәтер
Әрмәнстанда Татевик Сазандарян исемендәге Республика вокалсылар конкурсы уҙғарыла.
Закарян Лусине Абетовна
Закарян Лусинэ (төп исеме — Закарян Светлана Апетовна) (Լուսինե Զաքարյան; 1 июнь 1937 йыл, Ахалцихе — 30 декабрь 1992 йыл, Ереван) — СССР йырсыһы.
Лусинэ Закарян 1937 йылдың 1 июнендә Ахалцихе ҡалаһында музыкаль традициялары булған ғаиләлә тыуған. 1952 йылда ғаиләһе менән бергә Ереван ҡалаһына күскән, унда музыка мәктәбен тамамлай, ә унан һуң, 1962 йылда, Ереван дәүләт консерваторияһын тамамлай.
Лусинэ Закарян Әрмән ССР-ының халыҡ артисы исеменә лайыҡ була, Әрмән ССР-ының дәүләт премияһы лауреаты була.
Ишемов
Ишемов — фамилия.
Осовей-Яха
Осовей-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Торасовей ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Пинежка
Кесе Пинежка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вага йылғаһының уң ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ацидофилдар
Ацидофилдар — (лат. acidus — әсе һәм ...фил), артыҡ кислоталылыҡ булған субстратта йәшәүсе организмдар.
Ацидофил микроорганизмдарға һөт кислотаһы, май кислотаһы һәм уксус кислотаһы бактериялары ҡарай. Тәбиғәттә айырыуса һөттә һәм һөт аҙыҡтарында (Lactobacillus lactis, L. bulgaricus, Streptococcus lactis һ.б.), үҫемлектәрҙә һәм тарҡалыусы үҫемлек ҡалдыҡтарында (Lactobacillus plantarum, L. fermentum, Leuconostoc mesenteroides һ.б.), кеше һәм хайуандар эсәклегендә (Lactobacillus acidophilus, Streptococcus faecalis, S. bovis һ.б.) осраусы һөт кислотатаһы бактериялары таралған. Ацидофил микроорганизмдар эшмәкәрлегенә силослау, кәбеҫтә тоҙлау нигеҙләнә; улар һөт аҙыҡтары ҡатыҡ, кефир, ҡымыҙ һ.б., әсе ҡамыр, сейләй ыҫланған колбасалар (салями, сервелат) әҙерләү өсөн ҡулланыла. Май кислотаһы бактериялары аҙыҡ-түлектең боҙолоуына килтереүе мөмкин. Ацидофил үҫемлектәр башлыса күтәренке һәм күсмә һаҙлыҡтарҙа үҫә. Күтәренке һаҙлыҡтарҙа аҙ сәскәле күрән, альп йөнтәҫ күрәне, еңсәле мамыҡбаш күрән, инглиз ысыҡ үләне, күп башаҡлы мамыҡбаш күрән, ҡара тал, мүк еләге, һаҙ мүге затына ҡараған мүктәр, һаҙанаҡ, һаҙ мунсағы һ.б. үҫә, күсмә һаҙлыҡтарҙа — күрән, ҡылысъяпраҡ, мамыҡбаш күрәндең бер нисә төрө, өсъяпраҡ, тәлгәш ҡайын, һаҙғанат һ.б. Ҡайһы бер ацидофил үҫемлектәр (гермафродит энәле көртмәле, күк көртмәле, ҡыҙыл көртмәле, тәпәш ҡайын һ.б.)Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының тау тайгаһы һәм тау тундраһы бүлкәттәрендә үҫә. Ацидофил үҫемлектәрҙең экосистемаларҙағы роле кислоталы ямғырҙар (улар тупраҡты әсетеп, күп, айырыуса ағас үҫемлектәрҙең үҫеүен яйлата) яуыу осраҡтары теркәлгән райондарҙа арта. Ацидофилдар — ашарға яраҡлы үҫемлектәр (көртмәле, күк көртмәле, ҡыҙыл көртмәле һ.б.), дарыу үҫемлектәре (баҫыу ҡырҡбыуыны, өсъяпраҡ, һаҙанаҡ һ.б.), аҙ ҡиммәтле мал аҙығы үҫемлектәре (йылан теле, эт ҡондорағы һ.б.), декоратив үҫемлектәр (әскелтем үлән, һаҙғанат һ.б.), ағыулы үҫемлектәр (зәһәр лютик, һаҙ томбойоғо һ.б.), ҡый үләндәре (диуала, турғай ҡуҙғалағы һ.б.). Аҙ сәскәле күрән, һаҙ мунҫағы һ.б. ацидофил үҫемлектәр Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән. Хайуандар араһында А. иҫәбенә сфагнум һаҙлыҡтарында юғары кислоталы мөхиттә йәшәгән, нейтраль һәм һелтеле шарттарҙа осрамаған ҡамсылылар һәм өйрөлмәктәр инә.
Һөйөндөков
Һөйөндөков — фамилия.
Исем
И́сем — ғәҙәттә бер үк класҡа ҡараған нимәләрҙе бер-береһенән айырыр өсөн ҡулланылған кешегә (был осраҡта ул уның шәхси исеме булыр), продуктҡа (сауҙа маркаһы йә бренд), идеяға йә концепцияға атама биреүсе һүҙ төркөмө.
Имена могут идентифицировать класс или категорию вещей, или определённую вещь либо уникально, либо в некотором заданном контексте. Имена используются также в таких областях деятельности, как программирование (имена переменных, пространства имён).
Имя для определённого объекта обычно называется собственным именем, имя, называющее класс объектов, — нарицательным. Заменитель имени называется псевдонимом.
Личное имя человека
Имя — имя, даваемое при рождении, обычно одно, но в древности могло даваться и несколько имён (2 и более). Имена личные люди имели во все времена во всех цивилизациях. У каждого народа они связаны с его культурой, бытом. Для того чтобы какое-либо имя появилось у данного народа, необходимы определённые культурно-исторические условия.
Любое слово, которым именовали человека, окружающие начинали воспринимать как его личное имя, и, следовательно, любое слово могло стать именем.
Таким образом, личное имя — слово, служащее для обозначения отдельного человека и данное ему в индивидуальном порядке для того, чтобы иметь возможность к нему обращаться, а также говорить о нём с другими.
Личные имена употребляются не только в быту, в частных разговорах, но и в документах, в различных официальных ситуациях, в юридической практике, где малейшая неточность в записи вызывает те или иные последствия. Они могут быть модными или, напротив, не приниматься обществом.
Официальное русское именование триедино: его составляют имя, отчество и фамилия (см. статью Полное имя). Может употребляться сокращённая форма, в таком случае между двумя инициалами и между инициалами и фамилией ставятся пробелы. Например, И. П. Павлов, П. И. Чайковский. Именование по имени и отчеству показывает вежливое отношение к именуемому лицу, включает желание подчеркнуть уважение к нему.
Уменьшительное (гипокористическое) имя — неофициальная форма имени, образуемая от личного при помощи тех или иных суффиксов или усечения (Мария — Маша — Машка — Маня — Муся и т. п., Елена — Лена — Алёна — Алёся — Лёся, Александр — Саня — Саша — Сашура — Шура; Николай — Коля — Колюсик — Ника и т. п.). В новое время подобные образования, граничащие с прозвищами, производятся и от фамилий (Кислов — Кислый, Панов — Пан), что представляет собой процесс, исторически обратный образованию фамилий.
Имя (в логике) — выражение языка, обозначающее некоторый предмет, понимаемый как в самом широком смысле — как всё, что мы можем назвать, а не только как материальный объект. В логической систематике обычно рассматривается так называемый «сенематический треугольник»: 1) имя; 2) предмет, обозначаемый им (денотат, или десигнат).
Использование имён
Имена — необходимое средство познания и общения. Обозначая предметы и их совокупности, имена связывают язык с реальным миром.
Именование — процесс назначения или ассоциирования слова или фразы к тому или иному объекту или субъекту. Он может быть как свободным и естественным, так и строго регламентирован, в зависимости от области применения и использования имени
В общем случае имя — это выражение языка, обозначающее отдельный предмет, совокупность сходных предметов, свойства, отношения и т. п. Например, слово «Ленин» обозначает отдельную личность — одного из вождей мирового пролетариата; слово «композитор» обозначает класс людей, каждый из которых занят созданием музыки; слово «красный» обозначает свойство цвета; слово «ближе» обозначает определённое отношение между предметами и т. д. Именем также является выражение языка, если оно используется в качестве подлежащего или именной части сказуемого в простом предложении.
Имя собственное
Имя собственное — термин, обозначающий слово или словосочетание, предназначенное для называния конкретного, вполне определённого, предмета или явления, выделяющее этот предмет или явление из ряда однотипных предметов или явлений. Все имена собственные пишутся с большой буквы (Москва, Арктика). Изучением имени собственного занимается наука ономастика.
Имя нарицательное
Нарицательные имена существительные называют однородные предметы, которые имеют что-то общее, одинаковое, какое-то сходство (человек, птица, мебель). Собственные имена могут переходить в нарицательные, а нарицательные — в собственные, например: Нарцисс (имя юноши-красавца в древнегреческой мифологии) — нарцисс (цветок); Бостон (город в США) — бостон (шерстяная ткань), бостон (медленный вальс), бостон (карточная игра); труд — газета «Труд».
Нюрапи-Я
Нюрапи-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 539 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нагаев
Нагаев — фамилия.
--
Выношкова
Выношкова — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пеженга йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гальперин
Гальпе́рин — йәһүд ир-ат фамилияһы. Германияның Баден-Вюртемберг федераль ерендә урынлашҡан Хайльбронн ҡалаһы атамаһынан алынған.
Гальпе́рин, Гальпе́рина — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Кутоп-Нюрум-Юган
Кутоп-Нюрум-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нюрум-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Блохин Олег Владимирович
Совет футболы тарихында иң яҡшы футболсыларҙың береһе. «Алтын туп» эйәһе(1975). СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1972), СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1975), Украинаның атҡаҙанған тренеры (2005). Ете тапҡыр СССР чемпионы, биш тапҡыр СССР Кубогы эйәһе, ике тапҡыр УЕФА Кубоктар Кубогы эйәһе. Planète Foot версияһы буйынса донъяның иң яҡшы уйынсылары исемлегенә инә һәм Voetbal International Футбол буйынса СССР йыйылма командаһының уның өсөн уйнаған уйындар һәм индергән голдар һаны буйынса рекордсмены. «Алтын туп»-ҡа лайыҡ булған өс совет футболсыһының береһе. 2010 йылдың көҙөнә ҡарата Григорий Федотов Клубы иҫәбенә 200 гол үрен яулаған беренсе совет футболсыһы, Григорий Федотов Клубы иҫәбенә 300 гол үрен яулаған — берҙән-бер футболсы. Футболист карьераһын 1990 йылда тамамлай.
1989 йылда Олег Блохиндың хушлашыу матчы алдынан спорт Һарайында үткән концертта Тамара Гвердцители Юрий Рыбчинский һүҙҙәренә һәм Геннадий Татарченко музыкаһына Блохин өсөн махсус яҙылған «Виват, король!» йырын башҡара.
1990 йылдан 2002 йылға тиклем Грецияның футбол клубтарында тренер булып эшләй. 2003—2007 йылдарҙа һәм 2011 йылдың яҙынан 2012 йылдың көҙөнә тиклем — Украина йыйылма командаһының баш тренеры. Йыйылма команда уның менән үҙенең иң юғары ҡаҙанышына өлгәште — 2006 йылғы донъя чемпионатында сирек финалист була, йәғни чемпионат һөҙөмтәләре буйынса донъяның һигеҙ иң яҡшы командаһы иҫәбенә инә.
Уйын карьераһы
Блохин үҙенең беренсе голын 1972 йылдың 15 мартында Севастополдең КЧФ стадионында индерә, унда Харьков «Металлисы» «Динамоны» ҡабул итә (0:3). СССР чемпионатында үҙенең беренсе голын Блохин 1972 йылдың 15 апрелендә Киев ҡалаһында «Динамо» (Киев) — «Днепр» матчында 65-се минутта индерә; һөҙөмтәлә иҫәп — 2:1.
1975 йылда «Динамо» европа илдәре Кубок эйәләренең Кубогын яулай. Киевлылар 3:0 иҫәбе менән еңгән Венгер «Ференцварошына» ҡаршы финал матчында Блохин өсөнсө голды индерә. УЕФА Суперкубогының ике матчында динамосылар европа чемпиондары Кубогы эйәһен — Мюнхен «Баварияһын» еңеп сыға, ә Блохин Мюнхендә берҙән-бер голды индерә. Киевтағы яуап матчында (2:0) ул ике тапҡыр ҡапҡаға туп индерә. Йыл һөҙөмтәләре буйынса Блохин «Франс Футбол» аҙналыҡ гәзит һорау алыуы буйынса континенттың иң яҡшы уйынсыһы булып таныла — совет футболистарынан Лев Яшиндан ҡала икенсе.
Рәттән өс йыл дауамында — 1973, 1974 һәм 1975 йылдарҙа — СССР-ҙың иң яҡшы футболсыһы булып танылған берҙән-бер совет футболсыһы. СССР-ҙың һәр йылғы иң яҡшы 33 футболсыһы исемлегенә эләгеү һаны буйынса абсолют рекорд ҡуя — 15 тапҡыр. Шуның менән бергә, беренсе булып 13 тапҡыр телгә алына — 1972—1982 йылдарҙа, шулай уҡ 1985 һәм 1986 йылдарҙа. Шулай уҡ рекордлы — биш тапҡыр — СССР чемпионатының иң яҡшы һөжүм итеүсеһе була. Иң яҡшы һөҙөмтәне 1974 йыл сезонында күрһәтә — 20 туп. СССР-ҙың футбол буйынса 1974, 1975, 1977, 1980, 1981, 1985 һәм 1986 йылдар чемпионы. 1974, 1978, 1982, 1984/85 һәм 1986/87 йылдар сезондарында СССР Кубогын яулаусы. Украина йыйылма командаһы составында 1979 йылғы СССР халыҡтары Спартакиадаһының бронза призын яулаусы.
СССР йыйылма командаһы составында рекордлы 112 матчта уйнай һәм 42 туп индерә. Олимпия уйындарының ике тапҡыр бронза призын яулаусы — 1972 һәм 1976 йылдарҙа. Донъя чемпионатының ике финал турниры ҡатнашсыһы — 1982 һәм 1986 йылдарҙа. Күп тапҡыр Европаның һәм донъяның йыйылма командаларына саҡырыла.
Блохин ҡуйған совет футболы рекордтары араһында — 200 гол билдәһенә етеү. Был ваҡиға 1985 йылдың 21 авгусында Харьковта, «Металлист» — «Динамо» (Киев) матчы ваҡытында була. СССР чемпионаттарында бөтәһе 211 туп индерә.
Уйын стиле
Универсаль форвард тип иҫәпләнә. Яратҡан алымы — кинәт ынтылыш, артта ҡалдырыу, тибеү — «Бавария» менән киевлеләр Европа Суперкубогы өсөн Мюнхен стадионында беренсе осрашҡанда бигерәк тә асыҡ күренә. Шул саҡта ул туп-тура алыҫтағы мөйөшкә тибә. Гол ғәҙәттән тыш, фантастик тип атала.
Тренер
Футболсы карьераһы тамамланғас Блохин грек клубтарының баш тренеры булып эшләй. 2003 йылдың сентябрендә Украина милли йыйылма командаһының баш тренеры итеп тәғәйенләнә. Уның етәкселегендә Украина йыйылма командаһы тарихта беренсе тапҡыр мөһим халыҡ-ара турнир — Германияла үткән 2006 йылғы футбол буйынса донъя чемпионатына һайлап алыу этабын уңышлы үтте, шуның менән бергә Германияға путевканы башҡа Европа илдәренән алдараҡ яуланы. Донъя чемпионатының финал стадияһында беренсе тапҡыр ҡатнашҡан Украина йыйылма командаһы сирек финалға барып етә — был украинсыларҙың иң ҙур ҡаҙанышы.
2007 йылдың декабрь башында Блохин йыйылма команда тренеры посынан китә. Ғариза Украина футбол Федерацияһы башҡарма комитеты ултырышында ҡабул ителә. Украина йыйылма командаһының баш тренеры посынан китеп бер нисә көн үткәс, Блохин «Мәскәү» футбол клубының баш тренеры була. 2008 йылдағы Рәсәй чемпионатында «Мәскәү» 9-сы урынды яулай. 2008 йылдың 26 ноябрендә Блохиндың «Мәскәү» менән килешеүе ике яҡтың ризалығы менән өҙөлә. 2009/2010 йылдар сезонында «Черноморец» (Одесса) футбол клубының спорт директоры була.
2011 йылдың 21 апрелендә яңынан Украина милли йыйылма командаһының баш тренеры итеп тәғәйенләнә. «1+1» украина телеканалы «ТСН» программаһында исеме аталмаған «үҙ сығанаҡтарына» һылтанып, Блохиндың эш хаҡы айына 50 мең доллар тәшкил итә тип хәбәр итә.
«Динамо» (Киев)
2012 йылдың 25 сентябрендә, Юрий Павлович Сёмин отставкаға киткәндән һуң,беренсе тапҡыр Киев «Динамоһының» баш тренеры итеп тәғәйенләнә. 2012 йылдың 28 сентябрендә Украина чемпионатының унынсы турында Лугансктың «Заряһына» ҡаршы «Динамоның» тренеры сифатында тәү башлап сығыш яһай. Дебют уңышлы килеп сыға: «киевлылар» 1:0 иҫәбе менән еңәләр, берҙән бер тупты Раффаэль Каэтано де Араужо индерә.