cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Һайнеман Густав
Һуғыштан һуңғы эшмәкәрлеге
Һуғыш тамамланғандан һуң, Христиан-демократик союз (ХДС) партияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе булып сығыш яһай. Британия хакимиәте оккупацион ғәскәрҙәре обер итеп тәғәйенләйҙәр. 1946 йылда уны британия оккупация хакимиәте Эссен ҡалаһында ғәскәр обер-бургомистры итеп тәғәйенләй һәм 1949 йылға тиклем шул вазифала ҡала. 1945—1949 йылдарҙа рәйесе вазифаһын биләү менән бер үк ваҡытта Көньяҡ-немец тимер юл компанияһы (SEG) рәйесе һәм 1952 йылға тиклем күҙәтеү советы ағзаһы булып ҡала. 1947 −1950 йылдарҙа Төньяҡ Рейн — Вестфалияла ХДС партияһынан ландтаг депутаты, хөкүмәт тарафынан 1947—1948 йылдарҙа ер хөкүмәтенең юстиция министры епосын биләй. 1949 йылдың сентябренән 1950 йылдың октябренә тиклем Аденауэр хөкүмәтендә Германия эске эштәр министры вазифаһын биләй. 1950 йылдың 31 авгусында министрҙар кабинеты ултырышында канцлер федераль полиция һәм европа армияһында немец хәрбиҙәре ҡатнашыуы тураһында йәшерен һөйләшеү алып барғанын белдерә. Был Һейнеман менән киҫкен конфликтҡа килтерә, улар бер-береһен ғәйепләй. Һөҙөмтәлә министр отставкаға китергә ғариза бирә. Ул адвокат практикаһын яңырта һәм Дитер Поссер менән берлектә Эссендә юридик фирма ойоштора.
1952 йылда нигеҙ Һайнеман ХДС составынан сыға һәм хөкүмәттең Германияны ремилитаризациялау сәйәсәтенә ҡаршы сығыш яһап, һул христиан йүнәлешле Дөйөм герман халыҡ партияһына нигеҙ һала. Әммә 1953 йылғы бундестагка һайлауҙарҙа, бөтәһе 1,2 % тауыш алып, уның партияһы еңелә һәм тиҙҙән таратыла. 1957 йылда ул Социал-демократик партияһына инә һәм бундестаг ағзаһы булып китә. 1957—1958 йылдарҙа бундесверҙың ядро ҡоралы пландарына киҫкен ҡаршы сыға. 1958—1969 йылдарҙа партияның федераль идаралығына инә.
1966 йылдың декабренән 1969 йылдың мартына тиклем ФРГ юстиция министры вазифаһын биләй. Ул реформаларҙың ике проектын: консерватив, йәки тотҡарлауға (сдерживание) (1962), һәм либерал, бында енәйәтселекте иҫкәртеүгә һәм енәйәтселәрҙе реабилитациялауға (1966) күберәк иғтибар бирелә, тәҡдим итә. 1969 йылда холоҡ төҙәтеү йорттары, ресоциализация буйынса тәҡдимдәрҙе индереп, ҡулға алыу менән алмаштырыла. Тәүге тапҡыр башҡарылған енәйәттәр рецидивы көсәймәүе маҡсатында, алты айға тиклем яза биреү айырым осраҡта ғына булыуы мөмкин. Ҙур булмаған хоҡуҡ боҙоуҙар административ хоҡуҡ боҙоуҙар тип үҙгәртелә.
1951 йылда өлөшләтә төҙөлгән сәйәси енәйәт хоҡуғы, 1968 йылдың 8 июнендә енәйәти законға 8-се үҙгәртеүҙәр индереү законы ярҙамында либералләштерелә: хәҙер элек енәйәти закондағы бәхәсләшергә мөмкин булмаған дәүләт яҡлауы тураһындағы ҡарарҙарға ҡаршы ҡарар сығарып була. Ғәмәлдән сығарылған положениелар буйынса ҡулға алыныусыларға амнистия бирергә була. Шул уҡ ваҡытта министр нацист енәйәттәре өсөн срогы үтеү айҡанлы ҡулланылмаҫҡа, хатта арттырылырға тейеш тигән ҡәтғи тәҡдим индерә. Шулай уҡ хоҡуҡи ҡанундарҙы үтәү тәжрибәһендә енси енәйәттәргә айырым иғтибар бирә, һәм ир менән ҡатындың хыянатын һәм ирҙәрҙең гомосексуаллеген (175 статья) енәйәт тип һанамау буйынса күҙәтеү алып бара. Әммә СДПГ-ның күпселегенән айырмалы, ул, көсләнеү осрағы менән бәйле этик күрһәткес булғанда аборт рөхсәт ителеүе мөмкин тип сығыш яһай. 1968 йылдың март айында федераль Конституция суды уның дини ҡараштары буйынса мотлаҡ үтәлергә тейешле хәрби хеҙмәт итеүҙән баш тартыусылар һәм был бурысты альтернатив хеҙмәткә алмаштырыуҙы һорағандарҙы яҡлауын хуплай. Шул уҡ йылда күптәр өсөн уның, үҙе элек ҡасандыр күп тапҡыр тәнҡитләгән «Ғәҙәттән тыш хәл тураһында» проектын хуплауы көтөлмәгән яңылыҡ була. 1968 йылдың апрель башында сәйәсмән «Яңы йәмғиәт» исемле СДПГ журналында «Видение прав человека» тигән эссе баҫтырып сығара. Был хеҙмәтендә юғары белем өлкәһендә кардиналь реформалар үткәреүҙе талап итә, шулай уҡ кешенең социаль, иҡтисади һәм мәҙәни хоҡуҡтары аша граждандарҙың либераль хоҡуҡтарын киңәйтеү буйынса сығыш яһай. Канцлер Кизингерҙың Руди Дучкеға һөжүм итеүҙә студенттарҙы ғәйепләүенә ҡарата яуап итеп, протест — демократияға ышаныстың тәрән кризисы һәм ризаһыҙлыҡ белдереүселәр яуапылығы менән бер рәттән, ғәйептең ҙур өлөшө власҡа ҡағыла.
Германия Федератив Республикаһының федераль президенты
Башта ул дәүләт башлығы сифатында ҡаралмай, әммә уның студент хәрәкәте менән бәйле әүҙем позицияһы ахырҙа уның кандидатураһын тәҡдим итеүгә алып килә. 1969 йылдың 1 июлендә ул федераль президент вазифаһына тәҡдим ителә, еңеү өсөн хәл иткес ролде СвДП ағзалары тауышы уйнаны.
Президент вазифаһын башҡарғанда, һуғыштан һуңғы демократияны система етешһеҙлектәрен тәнҡитләп йыш сығыш яһай. Шул иҫәптән граждандарҙың, парламентаризмға өҫтәмә сифатында плебисцит форматтары иҫәбенә, партия һәм властарға ҡарата үҙ инициативаһын нығытырға ынтылған. Тыныслыҡты һәм конфликттарҙы (DGFK) тикшереү немец йәмғиәте төҙөп, тыныслыҡты нығытыуҙы иғлан итә. Ул яҡлы булып Көнсығыш һәм Көнбайыш араһында үҙ-ара аңлашыуы яҡлы була, шулай уҡ үҙенең халыҡ-ара визиттары ярҙамында, шулай уҡ Германияның Европаның элекке оккупацияла ҡалған илдәр менән татыулыҡ урынлаштырыу сәйәсәтен дауам итә. 1974 йылды 30 июнендә, һаулығы насарайыуы арҡаһында, вазифаһын ҡалдыра..
1972 йылда Г. Һайнеман президентлығы осоронда ГФР Мюнхен ҡалаһында XX йәйге Олимпия уйындарын ҡабул итте. Һайнема уйындарҙы үҙе асты.
Уның ҡыҙы, Кристина, ФРГ-ның буласаҡ президенты Йоханнеса Рауға кейәүгә сыға.
Лимбах-Оберфрона
Лимбах-Оберфрона (Limbach-Oberfrohna) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 25348 кеше йәшәй. Майҙаны — 50,17 км2. Диңгеҙ кимәленән 349 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9212 һәм автомобиль коды GC.
Сордь-Ю
Сордь-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чуб йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Урта Лекваж
Урта Лекваж — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Гаревой Лекваж йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Стрый (йылға)
Стрый (Стрий) — Украиналағы йылға. Львов өлкәһенең Сколе, Турка, Дрогобич, Стрый һәм Жидачев райондары аша көньяҡҡа табан аға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 232 километр.
Зырян-Пех
Зырян-Пех — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының уң ярына тамағынан 464 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Урта Ель
Урта Ель — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Лупья йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зимняя (Васюган ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Александр I һәйкәле (Таганрог)
Александр I һәйкәле — 1831 йылда Таганрогта ҡуйылған, скульптор Мартос Иван Петрович һәм архитектор Мельников Авраам Иванович ижад иткән Рәсәй императоры Александр I һәйкәле. Таганрог тарихында беренсе һәм Рәсәйҙә 2014 йылдың ноябренә тиклем был батшаға ҡуйылған берҙән-бер һәйкәл.
Үҙенсәлекле һәйкәлдең һүрәтләмәһе
Аҡ юлаҡлы һоро граниттан эшләнгән бейек ҙур пьедесталда императорҙың тулы бронза һыны баҫып тора. Уға биш һикәлтәле баҫҡыс илтә. Александр I генерал мундиры һәм һалынып төшкән плащ кейгән, борғоланған йыланды ғорур рәүештә аяғы менән иҙә. Был уның Наполеонды еңеүен символлаштырған кинәйәле һүҙ. Һул ҡулы менән батша шпага һабын тотоп тора, ә уң ҡулында Рәсәй империяһының ҡанундар йыйынтығы. Уның аяҡ аҫтындағы ҡанатлы фәрештәләр Александр батшаның «фәрештә кеүек» характерын символлаштыра. Скульптура замандаштарын ҙур портрет оҡшашлығы менән таң ҡалдыра. Һәйкәл пьедесталының алғы йөҙөндә уйып яҙылған яҙыу:
Таганрогтағы Мартос ижад иткән Александр I һәйкәленең моделе Санкт-Петербургтың Дәүләт Рус музейы экспозицияһына ҡуйылған.
Таганрогта монументты төҙөү тарихы
Һәйкәл төҙөү тураһындағы фекер Таганрогта 1825 йылда Александр I вафат булғас тыуа. Таганроглыларҙың һорауын яңы император Николай I кире ҡаҡмай. Барынан бигерәк, монумент проектын эшләргә художество Академияһы ректоры, данлыҡлы скульптор Мартос Иван Петрович үҙе ризалыҡ бирә. Монумент Иерусалим майҙанының уртаһында, Иерусалим грек Александр-Невский монастыры ҡаршыһына ҡуйыла.
1920-се йылдар аҙағында Александр I һәйкәлен һүтеп алып, Александр I һарайы ихатаһына күсерәләр. 1932 йылда Таганрог ҡала советы ҡарары буйынса һәйкәлде Дондағы Ростов ҡалаһына ебәрәләр, унда һәйкәлде «совет сәнәғәте кәрәк-ярағына» тип иретәләр.
Александр I батшаның һәйкәле урынына Граждандар һуғышы ҡатнашыусыһы Дышловой Трофим Ивановичтың ҡәберен урынлаштыралар. Һуңғараҡ Дышловойҙың ҡәберлеген Горький исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркына, ә унан аҙаҡ ҡаланың иҫке зыяратына күсерәләр, ул әле лә ошо зыяратта тора.
Һәйкәлде тергеҙеү
1998 йылда, Таганрогтың 300 йыллығына, һәйкәлде яңынан тергеҙергә ҡарар ителә. Проектты коммерция структураһы — «Российский кредит» банкының Таганрог филиалы, уның идара итеүсеһе Г. А. Павленко финанслай. Һәйкәлдең күсермәһе ҡайһы бер үҙгәртеүҙәр менән Санкт-Петербургта һаҡланып ҡалған һыҙма буйынса эшләнә. Тергеҙелгән һәйкәл 1998 йылдың 11 сентябрендә тантаналы асыла. Урындағы казактар һәм ҡала администрацияһы ҡатнашлығында ҙур митинг ойошторола. Хәҙерге монумент майҙандың уртаһынан ситкәрәк, торлаҡ йорттарға яҡыныраҡ күсерелгән булып сыға. Бер нисә йылдан һуң бүкәндәрҙәге сынйырҙар тергеҙелә, был һәйкәлгә тулы монументаллек бирә.
Яңы эшләнгән скульптурала постаменттан йылан алына. Проектты эшләүселәр, Наполеон баҫып инеүе бик алыҫта ҡалған ваҡиға, шуға күрә уның тураһында хәтерләтеү художестволы образға тәбиғи тура килмәй тип иҫәпләй. Шулай уҡ скульптура композицияһынан купидондар (ҡулына йәйә менән уҡ тотҡан малай һүрәтендәге ғашиҡтар аллаһы) алына.
Игл-Ях
Игл-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ягыл-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 359 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аҙау порты
Аҙау диңгеҙ порты - Ростов өлкәһендә,  Дон һәм Азовка (Дон ҡушылдығы) йылғалары ярында урынлашҡан ҡала. Рәсәй Көньяғындағы иң оло порттарҙың береһе.
Аҙау диңгеҙ порты Дон тамағынан ун биш километр алыҫлыҡта, төньяҡтан көньяҡҡа йөктәр күсереп йөрөтөүгә тәғәйенләнгән 9-сы  интермодаль коридор һыҙығында урынлашҡан. Аҙау порты Урта  диңгеҙҙе Рәсәйҙең эске һыуҙары һәм Каспий менән тоташтырыусы «төп ҡапҡа» булып тора. Әлеге моментта портҡа яҡынлатыусы Каспий бассейнын Аҙау бассейны менән тоташтырыусы каналды 8,5 метрға тәрәнәйтеү проекты әҙерләнә.
Порт шулай уҡ Эске Һыу Транспорт Системаһына (ВВТС) инеү ҡапҡаһы ла булып тора. ВВТС Волга-Дон каналы аша артабан Каспий диңгеҙенә, Иҙел һәм төньяҡ йылғалар системаһы аша Волга-Балтиҡ һәм  Беломорканал каналдары Балтиҡ һәм Аҡ диңгеҙҙәр менән тоташа. Был Рәсәйҙең европа өлөшөндә урынлашҡан сәнәғәт үҙәктәренә «йылға-диңгеҙ» (4 метрға тиклем осадкалы) тибындағы 3000 т ― 5200 т  йөк йөрөтөүгә иҫәпләнгән, Аҙау диңгеҙе аша Рәсәйҙең эске һыуҙарын  Ҡара һәм Урта диңгеҙ  менән бәйләүсе суднолар утеү өсөн бик уңайлы һыу юлы.
Ҡәлғәне Бөйөк Пётр төрөктәрҙән азат иткән осорға, XVIII быуат башына, Аҙауҙы  тәүләп телгә алыу тура килә.
1865 йылда Аҙау диңгеҙе еңе тәрәнәйтелгән, ә  1888 йылда ― йылға яры таш менән нығытылған.
1904 йылда порт администрацияһы тәғәйенләнгән.
Порттың тауар әйләнеше нигеҙен ул ваҡытта ашлыҡ, ҡаҡланған балыҡ һәм ыуылдырыҡ тәшкил иткән. Һуңғараҡ аҙау порты аша ҡала һәм регион мәнфәғәттәренә яуап биргән ағас һәм ҡом, ваҡ таш һәм башҡа төҙөлөш материалдары (тейәлә торған йөк) үткәрелгән.
1992 йылға саҡлы Аҙау порты Волга-Дон Пароходлығы составына ингән.
1992 йылдан Порт үҙ аллы предприятие статусына эйә булған.
1993 йылда Порт «Аҙау диңгеҙ порты» акционер йәмғиәте тип үҙгәртеп ҡоролған.
1994 йылдың декабрендә РФ Хөкүмәте Распоряжниеһына ярашлы, порт халыҡ-ара  статусы алған һәм башҡа дәүләттәрҙең  суднолары иеүгә асыҡ булған.
Портта эшкәртелгән суднолар Ҡара һәм Урта диңгеҙ акваторияларында эшләйҙәр, Дуна й буйлап Үҙәк Европа илдәренә барып етә алалар. Порт аша Көньяҡ һәм Көньяҡ-Көнсығыш Европа, Төньяҡ  Африка һәм Яҡын Көнсығыштың йөктәре үтә, тейәп-бушатыла. Портта сик буйы, таможня, санитар, ветеринар һәм карантин хеҙмәттәре  эшләй.
Аҙау портының тейәү-бушатыу комплексына 11 причал  ҡарай.
Порт генеральный һәм тейәлә торған йөктәргә: күмер, металл, урман, иген, ашлама, төҙөлөш  материалдары, тара-берәмек йөктәргә махсуслашҡан. Контейнерҙарҙы бушатыу ҡоролмалары бар.
Һуңғы ваҡытта яңы йөк ағымы, атап әйткәндә, балсыҡ-ер, цемент тейәү-бушатыу үҙләштерелгән..
Йөк тейәү-бушатыуҙан башҡа порт пассажир диңгеҙ һәм йылға судноларын ҡабул итә.
Аҙау диңгеҙ порты территорияһының дөйөм майҙаны 24 гектарҙан артығыраҡ:
Үтәғолов Зөбәй Төхвәт улы
Биографияһы
Зөбәй Төхвәт улы Үтәғолов 1913 йылдың 15 сентябрендә Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Баҡый ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Маҡар районының Маҡар ауылында икенсе баҫҡыс мәктәбендә уҡый (һуңынан белем усағы беренсе баҫҡыс мәктәп менән ҡушылып, Маҡар урта мәктәбе булып китә). Мәктәптән һуң Башҡорт педагогия институтына уҡырға инә һәм унда Һәҙиә Дәүләтшина, Ғәлимов Сәләм, Хәниф Кәрим кеүек буласаҡ билдәле яҙыусылар, шағирҙар менән бергә юғары һөнәри белем ала. «Шоңҡар» әҙәби түңәрәгенең беренсе ҡарлуғасы. Институтты тамамлағас, Салауат районы Арҡауыл урта мәктәбенә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы итеп ебәрелә. Бөйөк Ватан һуғышы башланыр алдынан уны Мәләүез районының Юлдаш урта мәктәбе директоры итеп күсерәләр.
Батырлығы
Ҡыҙылармеец Зөбәй Үтәғолов 1943 йылдың 15 ғинуарында Дон тимер юлы ҡасабаһы (хәҙер Ростов өлкәһенең Тарасов районы, Красновка станцияһы) өсөн барған алыштарҙа айырылып айырылып тора. Тиңһеҙ алышта башҡа яугирҙар менән бергә батырҙарса һәләк була. Красновка станцияһында туғандар ҡәберлегендә ерләнә.
«Советтар Союзы Геройы» исеме 1943 йылдың 31 мартында бирелә.
Шағир Хәниф Кәрим һабаҡташына «Хәтерләү» тигән шиғырын бағышлаған. Унда шундай юлдар бар:
Атлай Зөбәй мәңгелеккә,
Әйтә һымаҡ,
Әй, дуҫтарым,
Яуҙа ҡурҡыу белмәнек беҙ,
Уттарҙа ла янманыҡ беҙ,
Үлгәндә лә үлмәнек беҙ...
С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы
Академияның тулы исеме (2015 йылдан) — ''Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының «С. М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академияһы» юғары хәрби белем биреү федераль дәүләт бюджет белем биреү учреждениеһы''. С. М. Киров (1886—1934), совет дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, исеме хөрмәтенә аталған..
Тарихи факттарҙы өйрәнгәндә, хаталар ҡабатланмаһын өсөн, 1939—1942 йылдарҙа Куйбышев (Һамар) ҡалаһында тағы ла 2-се хәрби-медицина академияһы булғанын иҫтә тотор кәрәк.
Император медицина-хирургия академияһы
Павел I 29 декабря йылдың (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса 1714 йылда) табип училищеһының уҡыу театры (аудитория) бүлмәләре һәм уҡыусылар өсөн ятаҡ төҙөү тураһында указға ҡул ҡуйған көн уҡыу йорто булдырыуҙың рәсми датаһы булып иҫәпләнә. Шул уҡ ваҡытта, бер нисә йыл элек был учреждениены булдырыу идеяһын батшаға И. Ф. Фитингоф һәм А. И. Васильев тәҡдим иткән була. Бойороҡҡа ҡул ҡуйылған көн Медицина-хирургия академияһына нигеҙ һалыу датаһы булып һанала, әммә ул 1800 йылда ғна асыла. . 1808 йылда император Александр I академияны «Империяның беренсе уҡыу йорто» рангына күтәрә: ул Фән академияһы хоҡуғын ала, уға үҙенең академиктарын һайлау рөхсәте бирелә, һәм ул Император медицина-хирургия академияһы тип атала башлай.
Рәсәйҙә хәрби медицина сығанаҡтары XVIII быуаттың өстән бер өлөшөнә барып тоташа. 1715 йылда уҡ Пётр I бойороғо менән Выборг яғында «хеҙмәтле кешеләргә» медицина ярҙамы күрһәтеү өсөн Госпитальный слободала Адмиралтейский һәм Сухопутный генераль госпиталдәренә, ә бер йылдан — Кронштадт Адмиралтейский госпиталенә нигеҙ һалына. Һәм был, 1706 йылда Мәскәүҙә төҙөлгән госпиталдәге кеүек, генераль тип аталған госпиталдәрҙә XVIII быуаттың беренсе яртыһында үҙенсәлекле ватан хәрби системаһында хәрби-табип белем алыуға башланғыс биргән госпитальный (медик-хирургик) мәктәптәр булдырыла. 1786 йылда был мәктәптәр Баш табип училищенына берләшә.
XIX быуат дауамында, президент Я. В. Виллие һәм уның вариҫтары осоронда Рәсәй империяһында беренсе булып академияла гинекология, психиатрия, офтальмология, оператив хирургия, педиатрия, отоларингология һәм башҡа кафедралар һәм клиникалар, адъюнктура прообразы булған «Табип институты» ойошторола. 1872 йылда «Ғалим акушерҙарға белем биреүсе махсус медицина курстары» ойоштороп, академия донъяла беренсе булып ҡатын-ҡыҙҙарға медицина белеме биреүгә нигеҙ һала.
1910—1911 йылдарҙа академияны тамамлаусылар һәм студенттар Маньчжурия чума эпидемияһын юҡ итеүҙә ҡатнашты.
Революциянан һуңғы осорҙа Академия
1920 йылда академия эргәһендә урта һәм кесе медицина белгестәре әҙерләүсе махсус фельдшер курстары ойошторола.
1925 йылда яңы академияның, хәрби-медицина юғары уҡыу йорто булараҡ, төп маҡсаттары һәм бурыстары билдәләнгән яңы Положение ҡабул ителә; уҡытыу системаһы реформалаштырыла, бөтә кафедраларға ла хәрби медицина өйрәнеү мәсьәләләре, уҡыу пландарына хәрби, хәрби-медицина һәм социаль-иҡтисади дисциплиналар индерелә. 1929 йылдан академия тулыһынса Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы ҡарамағына күсә.
1939 йылда хәрби-медицина академияһы коллективы Куйбышев хәрби-медицина академияһын, ә 1940 йылда, 1956 йылдың 18 авгусында хәрби-диңгеҙ флоты табиптарын әҙерләү факультеты булараҡ ҡушыласаҡ, Хәрби-диңгеҙ медицина академияһын булдырыуҙа әүҙем ҡатнаша.
1941 йылдың ноябре — 1942 йылдың ғинуарында академия Сәмәрҡәнд ҡалаһына эвакуациялана, унда Сәмәрҡәнд медицина институты базаһында, тарҡатылған Куйбышев хәрби-медицина академияһы шәхси составы менән берлектә, хәрби табиптар: ы уҡытыу йәйелдерелә.
1942 йылдың ноябрендә СССР Дәүләт оборона комитеты ҡарары менән Академия тураһында положение үҙгәртелә һәм уның составына бер нисә хәрби-медицина фәнни-тикшеренеү институттары индерелә һәм хәрби-медицина хеҙмәте әҙерләү буйынса дөйөм Үҙәк булдырыла. Һәм уны 130-ҙан ашыу үҙенсәлекле фәнни эштәр авторы, Рубен һәм Иосиф Орбетлиларҙың ағаһы, күренекле совет физиологы, эволюция физиологияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе, СССР Фәндәр Академияһы вице-президенты, медицина хеҙмәте генерал-полковнигы, Социалистик Хеҙмәт Геройы, Сталин премияһы лауреаты Леон Абгарович Орбели етәкләй. 1942 йылда ҡабул ителгән яңы положение менән бергә, академия дөйөм һәм хәрби медицина өлкәһендә асыштар яһау, армияны медицина һәм санитар-техник йыһазландырыу тәжрибә өлгөләрен инженер конструирлау һәм теслау бурысын, шулай уҡ фәнни-педагогик һәм команда-медицина кадрҙарын әҙерләүҙе үҙ өҫтөнә ала.
1943 йылдың июлендә Үҙәктең Мәскәү филиалы булдырыла һәм команда-медицина факультеты асыла. 1943 йылдың 1 сентябрендә унда дәрестәр башлана. Мәскәү ҡалаһында яңы булдырылған филиал менән медицина фәндәре кандидаты, медицина хеҙмәте генерал-майоры Гавриил Васильевич Крайванов (1902—1968) етәкселек итә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ҡыҙыл Армияның һынау санитар ғилми-тикшеренеү институты, С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһының мәскәү филиалы начальнигы, бер үк ваҡытта хәрби академияларҙа табиптар әҙерләү буйынса Дәүләт имтихан комиссияһы рәйесе, һуңынан С. М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академияһының команда-медицина факультеты начальнигы була.
С. М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академияһының Мәскәү филиалы булдырылыу менән, команда-медицина факультеты начальнигы — Анатолий Сергеевич Георгиевский.
Молекула
Молекула (, баш ялғана moles — масса) — атомдарҙың ковалентлы бәйләнешенән барлыҡҡа килгән электрлы нейтраль киҫәксә. Шулай уҡ физика ла бер атомлы молекулаларҙы ла молекулаға индерәләр. Улар ирекле (химик бәйләнешһеҙ) атомдар (мәҫәлән, инерт газдарҙың, терегөмөш төң һәм башҡаларҙың). Бер атомлы молекулаларҙы молекулаларға индереү «молекула» һәм «атом» тигән төшөнсә бирә. Ғәҙәттә, молекулалар нейтраль тип күҙаллана (электр заряды йөрөтмәй) һәм парһыҙ электрондар ҙә йөрөтмәй (бар валентлылыҡтар менән тығыҙ) зарядлы молекулаларҙы иондар тип йөрөтәләр. Мултисырмаулы молекулаларҙы (электрондар менән йоплашмаған һәм валентлылҡтар менән тығыҙ) — радикалдар тиҙәр.
С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы
Революциянан һуңғы осорҙа Академия
1944 йылда академияһы ҡабаттан Ленинградта  урынлаша.
Молекула
Юғары молекуляр массалы күп молекуляр фрагменттарҙан торған молекулаларҙы макромолекулалар тип атала. .
С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы
Революциянан һуңғы осорҙа Академия
Бөйөк Ватан Һуғышынан һуң, академия хеҙмәткәрҙәре хеҙмәттәре, һуғыш йылдарында тупланған материалдар һәм мәғлүмәтте дөйөмләштереүгә ҙур өлөш индерҙе, ғалимдарҙың хеҙмәте «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында совет медицинаһы тәжрибәһе» тигән утыҙ биш томлыҡ баҫмала сағылыш тапты. 1950-се, 1960-сы йылдарҙа төрлө йылдарҙа академияла эшләгән ҡайһы бер ғалимдар халыҡ-ара танылыу ала, шулай уҡ юғары дәүләт наградаларына лайыҡ була: (А. П. Виноградов, П. А. Куприянова, В. И. Воячка, Е. Н. Павловский, Н. С. Молчанов, Н. П. Кравков, С. П. Федоров һ. б.).
Молекула
Квант механикаһы күҙлегенән ҡарағанда, молекула — атомдар системаһы түгел, ә үҙ-ара тәьҫир итешкән электрондар һәм атом ядролары системаһы.
Молекулалар төҙөлөшө үҙенсәлектәре был молекулаларҙан торған матдәнең физик үҙенсәлектәрен билдәләй.
С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы
Революциянан һуңғы осорҙа Академия
СССР Юғары Советы Президиумының 1954 йылдың 21 июль Бойороғо менән, хәрби-медицина кадрҙары әҙерләүгә һәм медицина фәнен үҫтереүгә һалған хеҙмәте өсөн академия Ленин ордены менән, ә 1968 йылда СССР Ҡораллы Көстәренең 50 йыллыҡ юбилейы айҡанлы, Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
Молекула
Молекуляр төҙөлөшөн ҡаты хәлдә һаҡлаусы матдәләргә, мәҫәлән, һыу, углерод оксиды (IV), бик күп органик матдәләр инә. Уларға түбән иреү һәм ҡайнау нөктәләре булыуы хас. Күпселек ҡаты (кристалл) органик булмаған матдәләр молекулаларҙан түгел, ә башҡа киҫәксәләрҙән (иондарҙан, атомдарҙан) тора һәм макроесемдәр (натрий хлориды кристалы, баҡыр киҫәге һ.б.) барлыҡҡа килтерәләр.
С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы
Революциянан һуңғы осорҙа Академия
Академияға нигеҙ һалыныуға 200 йыллыҡ юбилейын байрам итер алдынан Рәсәй Федерацияһы Президентының 1998 йылдың 17 декабре Бойороғо менән академияның тарихи биналары комплексы Рәсәй Федерацияһы халыҡтарының айырыуса ҡиммәтле мәҙәни мираҫ объекттары дәүләт исемлегенә индерелгән.
Молекула
Ҡатмарлы матдәләрҙең молекулалары составы химик формулалар ярҙамында яҙыла.
С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы
Академия XXI быуатта
2008 йылдан 2010 йылға тиклем С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы составына филиал хоҡуғында Һарытау хәрби-медицина институты, Һамар хәрби-медицина институты һәм Томск хәрби-медицина институты инде.
2008 йылдың 24 декабренән 2015 йылдың 28 апреленә тиклем Хәрби-медицина академияһы составына айырымланған структур подразделение хоҡуғы менән Физик культура хәрби институты ла инде.
2011 йылға тиклем С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһының структур подразделениеһы рәүешендә реформалаштырылған өс ғилми-тикшеренеү учреждениеһы — экстремаль дәүләт медицина ғилми-тикшеренеү институты, Рәсәй Оборона министрлығының медицина ялан фармацияһы һәм медицина техникаһы, Рәсәй Оборона министрлығының хәрби медицина ғилми-тикшеренеү институты һәм Рәсәй Оборона министрлығының Дәүләт ғилми-тикшеренеү (авиация һәм космос медицинаһы) институттарының тулы хоҡуҡлы вариҫы «Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының хәрби медицина дәүләт ғилми-тикшеренеү һынау институты» Федераль дәүләт уреждениеһы бар ине. Өс торған фәнни-тикшеренеү һынау: хәрби медицина, хәрби-медицина техникаһы һәм фармацияһы; авиация-космик медицинаһы һәм хәрби эргономика; медицина-биологик һаҡланыу үҙәктәренән тора.
Молекула
Тарихы
1860 йыл да Карлсруэла үткән Халыҡ-ара химиктар съезында молекула һәм атом төшөнсәләрен билдәләү ҡабул ителә. Молекула химик матдәнең бөтә химик үҙенсәлектәренә эйә булған иң бәләкәй киҫәксәһе тип билдәләнә.
С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы
Академия XXI быуатта
Уҡыу мөҙҙәте 6 йыл була. 6-сы курс тамамлаусыларға медицина хеҙмәте лейтенанты хәрби званиеһы бирелә. Интернатура тамамлағандан һуң (6-сы курстан), медицина хеҙмәтенең өлкән лейтенанты хәрби званиеһы бирелә. 1990-сы йылдар аҙағынан 2000-се йылдар башына тиклем хәрби-диңгеҙ флоты һәм хәрби-һауа көстәре табиптары әҙерләгән факультеттарҙа уҡыған һәм 5-се курсҡа күскән курсанттарға медицина хеҙмәтенең кесе лейтенанты хәрби званиеһы бирелгән.
Молекула
Химик төҙөлөштөң классик теорияһы
[[Файл:Diborane-3D-balls-A.png|мини|300x300пкс|B2H6. диборан молекулаһының сферик таяҡ моделе. Бор атомдары алһыу төҫтә, водород һоро төҫтә күрһәтелгән.
Моновалентлы водородтың үҙәк «күпер» атомдары күрше бор атомдары менән өс үҙәкле бәйләнеш булдыра]] [[Файл:DiboraneSchema.png|мини|300x300пкс|Диборан молекулаһының арауыҡта төҙөлөшө.Бәйләүестәрҙең оҙонлоғо һоро төҫ менән, валент мөйөштәре төҫө итепкүрһәтелә.
С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы
Академия XXI быуатта
2011 йылдың аҙағында Рәсәй Федерацияһы Оборона министры Сердюков А. Э. С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһын Санкт-Петербургтың курорт районына күсерергә ҡарар ҡабул итә. Горский ҡасабаһы (Сестрорецк) районында спорт аэродромы янында клиник база объекттарын, дауалау-диагностика үҙәктәрен, фәнни-тикшеренеү комплексын һәм уҡыу биналарын, конференц-залдарҙы, вертолёт майҙансыҡтарын, курсанттар һәм медперсонал өсөн торлаҡ комплекстарын, транспорт һәм социаль-көнкүреш инфраструктураһы объекттарын урынлаштырыу маҡсатында 275 гектар ер бүленә.
Молекула
Химик төҙөлөштөң классик теорияһы
Периферия яҫылығы һәм H-B-H йәҙрәһенең өслө күпере араһындағы дихедраль мөйөш — 90°]] Химик структураның классик теорияһында молекула матдәнең бөтә химик үҙенсәлектәренә эйә булған иң бәләкәй тотороҡло киҫәксәһе тип һанала. Был билдәләмәлә молекулаларға монатомик киҫәксәләр (атап әйткәндә, инерт газ молекулалары) инә.
Матдәнең молекулаһы даими составҡа эйә, йәғни химик бәйләнештәр менән берләштерелгән атомдар һаны, шул уҡ ваҡытта молекуланың химик индивидуаллеге химик бәйләнештәрҙең дөйөмлөгө һәм конфигурацияһы менән билдәләнә, йәғни уның составына ингән атомдарҙың үҙ-ара тәьҫир итешеүе уның тотороҡлолоғон һәм төп үҙенсәлектәрен тышҡы шарттарҙың етерлек киң диапазонында тәьмин итә.. Молекулаларҙың үҙенсәлектәренә һәм барлыҡҡа килгән матдәгә йыш ҡына һиҙелерлек йоғонто яһаусы үҙ-ара валентһыҙ тәьҫир итешеү (мәҫәлән, водород бәйләнеше) молекуланың индивидуаллеге критерийы булараҡ иҫәпкә алынмай.
С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы
Академия XXI быуатта
Хәрби-медицина академияһының Сестрорецк янындағы яңы күп функциялы дауалау үҙәген проектлау, «Главное управление обустройства войск» ААЙ-ы («Оборонстрой» ААЙ-ы менән аффилирланған) менән төҙөлгән килешеү буйынса, «Группа ЛСР» составына ингән «ЛСР Строй» ЯАЙ компанияһы эшкә тотондо. Работы Проектлау эштәрен 2013 йылға тамамларға тейештәр ине. Артабан конкурс буйынса һайланған башҡа подрядчик 1600 карауатҡа иҫәпләнгән дауалау һәм 3000 урынға иҫәпләнгән уҡыу төҙөй башларға тейеш булған. Алдан баһалау буйынса, Хәрби-медицина академияһын Курорт районына күсереү 15—20 млрд һум тәшкил итеүе мөмкин ине.
Молекула
Химик төҙөлөштөң классик теорияһы
Классик теорияның үҙәк позицияһы — химик бәйләнеш торошо, шул уҡ ваҡытта ике үҙәкле бәйләнештәр генә түгел, шулай уҡ күп үҙәкле (ғәҙәттә өс үҙәкле, ҡайһы берҙә дүрт үҙәкле) «күпер» атомдары менән бәйләнештәр булыуы мөмкин —мәҫәлән, боранда күперле водород атомдары, классик теорияла химик бәйләнештең тәбиғәте ҡаралмай — тик валентлыҡ мөйөштәре генә ҡарала, диэдраль мөйөштәр, бәйләнеш оҙонлоғо һәм уларҙың энергияһы иҫәпкә алына..
С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы
Академия XXI быуатта
С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһының Академик Лебедев урамындағы хәҙерге майҙандарында Хәрби физик культура институты урынлашырға тейеш ине, әммә 2012 йылдың 5 декабрендә на совещании по проблемам военной медицины министр обороны Рәсәй Федерацияһы оборона министры Шойгу Сергей Кужугетович хәрби медицина проблемаларға бағышланған кәңәшмәлә С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһының Санкт-Петербург үҙәгенән Сестрорецкиға күсерелеүе туҡтатыла, шулай ҙа финанслауҙы байтаҡҡа арттырыу күҙ уңында тотола тине.
Молекула
Химик төҙөлөштөң классик теорияһы
Шулай итеп, классик теорияла молекула динамик системанан ғибәрәт, унда атомдар матди нөктә булараҡ ҡарала һәм атомдар һәм сикле төркөмдәр молекуланың минималь энергияһына тап килгән ниндәйҙер тигеҙлекле ядро конфигурацияһына ҡарата механик әйләнеш һәм тирбәлеү хәрәкәттәре яһай ала һәм гармоник осцилляторҙар системаһы булараҡ ҡарала.
Молекула атомдарҙан, дөрөҫөрәге, билдәле бер һандағы эске электрондар менән уратып алынған атом йәҙрәһенән һәм химик бәйләнештәр барлыҡҡа килтергән тышҡы валентлыҡ электрондарынан тора. Атомдарҙың эске электрондары ғәҙәттә химик ҡушылмалар булдырыуҙа ҡатнашмай. Матдә молекулаларының составы һәм төҙөлөшө уны етештереү ысулына бәйле түгел.
С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы
Академия XXI быуатта
2014 йылда С. К. Шойгу ҡарары менән академия территорияһында 7 корпустан торған Күп профилле клиника (академияның кафедралары (клиникалары) һәм фәнни подразделениелары биналары комплексы) төҙөлә башланы. Рәсәй Ҡораллы Көстәренең ил төбәктәрендәге барлыҡ хәрби-медицина учреждениеларын бәйләүсе Ситуация үҙәге төҙөлөшө башлана.
2015 йылдың майында академияла Рәсәйҙә беренсе тапҡыр кеше йөҙө (бите) туҡымаларын күсереп ултыртыу операцияһы (донъя буйынса 32-се уңышлы операция) уңышлы үтә.
Молекула
Химик төҙөлөштөң классик теорияһы
Молекула составы химик формулалар буйынса тапшырыла. Эмпирик формула матдә һәм молекуляр ауырлыҡ элементтарының атом нисбәте нигеҙендә урынлаштырыла.
С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы
Академия XXI быуатта
2018 йылдың декабрендә академия эргәһендә Николай Иванович Пирогов музейы асыла.
Молекула
Химик төҙөлөштөң классик теорияһы
Молекуланың геометрик төҙөлөшө атом йәҙрәләренең тигеҙ ҡоролошо менән билдәләнә. Атомдарҙың үҙ-ара тәьҫир итешеү энергияһы йәҙрә араһындағы алыҫлыҡҡа бәйле. Бик алыҫ араларҙа был энергия нулгә тиң. Әгәр атомдар конвергенцияһы ваҡытында химик бәйләнеш барлыҡҡа килһә, атомдар бер-береһенә ныҡ тартыла (көсһөҙ тартылыу химик бәйләнеш барлыҡҡа килмәйенсә күҙәтелә), артабанғы конвергенция менән атом йәҙрәһенең электростатик репульсив көстәре эш итә башлай. Атомдарҙың көслө берләшеүенә уларҙың эске электрон ҡабырсаҡтарын берләштереү мөмкин түгеллеге лә ҡаршылыҡ булып тора.
С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы
Академия XXI быуатта
Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының Баш хәрби-медицина Идаралығына буйһона.
Молекула
Химик төҙөлөштөң классик теорияһы
Молекулалағы һәр атомға билдәле бер атом йәки ковалент радиус (ион бәйләнеше осрағында ион радиусы) бирелеүе мөмкин, был атомдың электрон ҡабығының (ион) ҙурлығында молекулала химик бәйләнеш барлыҡҡа килтерә. Молекуланың электрон ҡабығы ҙурлығы шартлы дәүмәл булып тора. Молекуланың электрондарын атом йәҙрәһенән күпкә алыҫыраҡ табыу ихтималлығы бар ( бик бәләкәй булһа ла). Молекуланың ғәмәли ҙурлығы тигеҙлек алыҫлығы менән билдәләнә, уның ярҙамында молекулаларҙың молекуляр кристаллда һәм шыйыҡлыҡта тығыҙ төрөлөүе мөмкин. Ҙурыраҡ арауыҡтарҙа бер-береһенә молекулалар йәлеп ителә, бәләкәйерәк арауыҡтарҙа уларҙы кире ҡағалар. Молекуланың ҙурлығын молекуляр кристалдарҙы рентген дифракцияһы анализы ярҙамында табырға мөмкин. Был үлсәмдәрҙең ҙурлығын диффузия коэффициенттарынан, газдарҙың термик үткәреүсәнлегенән һәм йәбешкәклегенән һәм ҡуйыртылған тороштағы матдә тығыҙлығынан билдәләргә мөмкин. Бер үк йәки төрлө молекулаларҙың валентлы бер-береһе менән бәйле булмаған атомдары бер-береһенә ҡушылырға мөмкин булған арауыҡҡа ван дер Ваальс радийының уртаса ҡиммәттәре хас.
С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы
Академияның структураһы
Академия юғары квалифициялы һәм тәжрибәле профессор-преподаватель потенциалына эйә. Бында 13 СССР Дәүләт премияһы лауреаты, 7 РСФСР һәм Рәсәй Федерацияһы Дәүләт премияһы лауреаты, 2 СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты, 8 Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте премияһы лауреаты, 23 РСФСР һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, 100-ҙән ашыу СССР һәм Рәсәй атҡаҙанған табиптары, 35 СССР һәм Рәсәй Федерациияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре, Рәсәй Фәндәр Академияһының 5 академигы һәм 8 ағза-корреспонденты, йәмәғәт академияларының 100-ҙән ашыу академигы һәм ағза-корреспонденты.
Молекула
Химик төҙөлөштөң классик теорияһы
Ван-дер-Ваальс радиусы ковалент радиусынан күпкә ҙурыраҡ. Ван дер Ваалстың, ковальентлы һәм ионлы радийҙың ҙурлығын белеп, уларҙың электрон ҡабырсаҡтарының формаһын һәм ҙурлығын сағылдырыусы молекулаларҙың визуаль моделдәрен төҙөргә мөмкин.
С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы
Составы
Хәрби-медицина академияһы составында уҡыу йорто Идаралығы, 8 факультет, клиник подразделение һәм тәьмин итеү подразделениеһы бар.
Филиалдың уҡыу базаһы булып торалар:
2015 йылдың 1 сентябренән Академияның филиалы хоҡуғында Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының Табиптарҙы камиллаштырыу институты эшләй.
Хәрби-медицина академияһының (Санкт-Петербург):
63 кафедраһы (28 хәрби, 35 граждан), шуларҙың эсендә: 31 клиник (17 хирургия, 14 терапия); 3 профилак; 29 теоретик кафедра.
3 тәьмин итеү подразделениеһы:
Академияла 33 фәнни специальность буйынса докторлыҡ диссертацияларын яҡлау буйынса 13 диссертация советы булдырылған һәм әүҙем эшләй.
Академияның клиник базаһы 2616 карауатлыҡ штаттағы карауат күләменә эйә, һәм хирургик профилле 16 клиниканан (шул иҫәптән дөйөм хирургик 7 һәм 9 махсуслаштырылған клиника), терапия профилле 13 клиниканан (шул иҫәптән дөйөм 7 дөйөм терапия һәм 6 махсуслаштырылған клиника), клиническим центром экстракорпораль детоксикация клиник үҙәгенән һәм 5 клиник подразделениеларҙан (шул иҫәптән 1-се һәм 2-се ҡабул итеү бүлектәренән, ҡан алмаштырыу станцияһынан һ. б. тора).
2016 йылда Владивостокта, Читала, Новосибирскиҙа, Екатеринбургта, Һамарҙа, Дондағы Ростовта, Севастополдә, Калининградта, Североморскиҙа, Подольскиҙа һәм Мәскәүҙә 11 урта медицина персоналын яңынан әҙерләү һәм квалификацияһын камиллаштырыу территориаль курстары булдырыла.
Нәшриәт эшмәкәрлеге
1958 йылдың 4 ноябренән академия «Хәрби табип» күп тиражлы гәзитен, 1999 йылдан — «Рәсәй Хәрби-медицина академияһы хәбәрсеһе» квартал һайын баҫыла торған журнал, 2016 йылдан — «Рәсәй Хәрби-медицина академияһы хәбәрҙәре» баҫмаһын сығара.
Етәкселәре
1999 йылға тиклемге академия етәкселәре тураһында мәғлүмәт Шевченко Юрий Леонидовичтың 1998 йылда баҫылған «Хәрби-медицина (Медик-хирургик) академияһы профессорҙары» (1798—1998) тигән монографияһына таянып бирелә " . 2012 йыл]]
Тыңлаусылар
Эштең башланғыс этабында академияла тыңлаусылар һаны 280-дән 300-гә тиклем иҫәпләнде, хәрби ведомство класлы чиндарының йыл һайын сығарылышы 60—70 кеше тирәһе (әммә уларҙың бөтәһе лә ҡораллы көстәрҙә хеҙмәт итмәй). 1825 йылдан 1838 йылға тиклем армия һәм флотта Император медицина-хирургия академияһын тамамлаусыларҙан 636 табип, 183 ветеринар һәм 34 фармацевт хеҙмәт итә. 1850 йылға академия штаты, үҙгәреүсән состав буйынса, 600 тыңлаусыға етә (1852 йылдың 1 ғинуарына 664 тыңлаусынан 274-е стипендиат, 38 казённокоштный, йәғни дәүләт иҫәбенә уҡыусылар һәм 332 своекоштный, йәғни үҙ иҫәбенә уҡыусы була).
1862 йылдан 1900 йылға тиклем Император медицина-хирургия академияһы армияға һәм флотҡа 8 090 табип әҙерләп сығара.
XX быуатта академия тыңлаусыларының һаны йыл һайын 1 000 кешегә тиклем тәшкил иткән, ә тамамлаусылар йылына 127-нән 240 кешегә тиклем еткән.
ЕИХО
ОБСЕ (OSCE: Organization for Security and Co-operation in Europe, Organisation pour la sécurité et la coopération en Europe) — Европала хәүефһеҙлек һәм хеҙмәттәшлек буйынса ойошма, донъялағы хәүефһеҙлек мәсьәләре менән шөғөлләнгән иң ҙур ойошма. Уға Төньяҡ Америка, Европа һәм Үҙәк Азиянан 57 ил инә.
Элекке исеме — «Европала хәүефһеҙлек һәм хеҙмәттәшлек буйынса кәңәшмә» (СБСЕ) — (CSCE: Conference for Security and Cooperation in Europe, Conférence sur la sécurité et la coopération en Europe).
Төп маҡсаттары һәм мәсьәләләре
Хәүефһеҙлекте тәьмин итеүҙең һәм ойошманың төп мәсьәләләрен сисеүҙең мөһим саралары:
ОБСЕ-ла ҡатнашҡан бөтә илдәр ҙә тигеҙ хоҡуҡлы. Ҡарарҙар консенсус нигеҙендә генә ҡабул ителә. Уның ҡарарҙары юридик яҡтан мәжбүри түгел, ләкин улар бик ҙур әһәмәиәткә эйә.
Ойошманың штаты — ойошманың етәксе органдарында 370 кеше, ҡыр миссияларында 3500 кеше эшләй.
Тарихы
«Европала хәүфһеҙлек һәм хеҙмәттәшлек буйынса кәңәшмә» АҠШ һәм Канада ҡатнашлығында Европа дәүләттәре вәкилдәренең (Албания һәм Андорранан башҡа) даими эшләгән халыҡ-ара форумы булараҡ саҡырылды, уның маҡсаты — Европала хәрби ҡапма-ҡаршылыҡ һәм хәүефһеҙлекте әҙәйтеү сараларын булдырыу.
Кеше хоҡуҡтарына, төп иректәргә, демократияға һәм закон өҫтөнлөгөнә ҡағылышлы мәсьәләләр халыҡ-ара мәсьәләләр, ә кеше үлсәү өлкәһендәге йөкләмәләр СБСЕ ағзалары булған дәүләттәрҙең тик эске эштәре генә түгел, тип күрһәтелгән документ ҡабул ителә.
СБСЕ киң вәкәләттәр, локаль һәм төбәк конфликттарын булдырмау һәм уларҙы яйға һалыу буйынса саралар ҡулланыу мөмкинлеген ала.
«Яңы осорҙа ысын партнёрлыҡҡа юл» сәйәси декларацияһы ҡабул ителә, XXI быуаттағы Европа өсөн дөйөм һәм төрлө өлкәләрҙә хәүфһеҙлек моделен эшләү, хәрби-сәйәси килешеүҙәр тураһында килешенде («Кодекс поведения, касающийся военно-политических аспектов безопасности», «Принципы, регулирующие нераспространение» и др.). ғәскәрҙәрен сығарыуҙы талап иткән ОБСЕ ағзалары араһындағы ҡаршы тороу дауам итә, был илдәр Рәсәйҙе коммерциялы булмаған ойошмалар тураһында закон проекты әҙерләүҙә ғәйепләй (Рәсәй дәүләте улар өҫтөнөн контролде көсәйтергә йыйына).Үҙ сиратында Рәсәй ОБСЕ-ның һуңғы йылдарҙағы эшмәкәрлеген, бигерәк тә БДБ(СНГ) илдәрендәге һайлауҙарҙа мониторинг яһаған күҙәтеүселәрҙе, тәнҡитләп сығыш яһай. Рәсәй сит ил эштәре министрлығы исеменән Сергей Лавров үҙ планын («ОБСЕ-ны реформалау юлы картаһын»-«Дорожная карта реформы ОБСЕ») тәҡдим итә. Лавров ОБСЕ күҙәтеүселәрен һайлауҙарҙы баһалауҙа берҙәм стандарттар булмауҙа ғәйепләй.Һуңғы йылдарҙа БДБ һәм ОБСЕ күҙәтеүселәре үҙҙәре күргән һайлауҙар тураһында ҡапма-ҡаршы фекерҙәр әйтә (Украин, Молдавия,Ҡырғыҙстан,Ҡаҙағстанда президент һайлауҙары тураһында). «ОБСЕ-ны реформалау юлы картаһы» ҡабул ителә. Был ултырышта Рәсәйгә ҡаршы ГУАМ (Грузия, Украина, Әзербайжан һәм Молдова) ҡаршы сыға. ОБСЕ форумы алдынан ГУАМ-да рәйеслек Молдавияға күсә, ул Рәсәйҙең "Истамбул килешеүҙәре"н үтәүе тураһында башҡаларҙан нығыраҡ өмөт итә (Грузия һәм Днестр буйынан), Молдова ОБСЕ-ла ГУАМ исеменән сығыш яһай. Украина сит ил эштәре министры Борис Тарасюк бынан һуң ГУАМ илдәре бергә эш итәсәк тип белдерә.
Рәйесе
2010 йылда Ҡаҙағстан рәйес була (элекке СССР республикаларынан беренсе булып), 2011 йылда — Литва (Аудронюс Ажубалис). 2012 йылда ОБСЕ-ла рәйеслек Ирландияға күсә, 2013 йылда Украинаға. 2014 йылда— Швейцария, ил Президенты Дидье Буркхальтер. 2016 йылда ГФР, илдең сит ил эштәре министры Франк-Вальтер Штайнмайер ине. 2017 йылда —Австрия, Себастьян Курц. 2018 йылда — Италия, сит ил эштәре министры Анджелино Альфано, 1 июндән Энцо Моаверо-Миланези тәғәйенләнә.
Генераль секретары
Генераль секретарь— Секретариат етәксеһе. 3 йылға министрҙар Советы тарафынан билдәләнә :
Рәсми телдәре
ОБСЕ-ның рәсми телдәре:
Дөйөм бюджеты
ОБСЕ-ның дөйөм бюджеты ике өлөштән: Секретариат һәм институттар бюджетынан һәм ҡырҙағы операциялар бюджетынан тора. Мәҫәлән, ОБСЕ-ның 2008 йылдағы бюджеты 164 168 200 евро була. Секретариат һәм институттар бюджеты 55 692 200 евро, ә ҡырҙағы операциялар бюджеты 108 476 000 евро тәшкил итә.
Ҡәрипов
Ҡәрипов — фамилия.
Лихтенау (Саксония)
Лихтенау (Саксония) (Lichtenau) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 7650 кеше йәшәй. Майҙаны — 48,95 км2. Диңгеҙ кимәленән 349 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9244 һәм автомобиль коды MW.
Старая (Вычгрда ҡушылдығы)
Старая  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Суропье
Суропье — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Лупья йылғаһының һул ярына тамағынан 127 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Новочеркасскийҙың үҙәк китапханаһы
Новочеркасск ҡалаһындағы Уҙәк китапхана  1870 йылдың 7 ғинуарында асылған, ул Дондағы иң беренсе халыҡ өсөн асыҡ китапхана булған.