Тимербай_ҡурайсы
Әҫәр
Ул бик шәп, дәртле ҡурайсы ине. Моңло, атаҡлы башҡорт көйҙәренән уның белмәгән көйө юҡ ине. Үркәсләнеп, күгәреп ятҡан матур вә ғәзәмәтле Урал тауҙары, уның ҡалын урмандары, йәм-йәшел йәйләү-сәхрәләре, көмөш көҙгө шикелле ялтырап, балҡып ятҡан күлдәре Тимербай ҡурайсының моңло, дәртле күңеленә әллә ниндәй бер тойғо, әллә ниндәй бер моң һала ине лә ул ярһып, моңландырып оҙон көйҙәрҙе һуҙып ебәрә ине. Уның моңло көйҙәренә урмандар, ҡырҙар, тау-таштар яңғырап, сыңлап торалар ине... Тимербай кеүек садә, мәрхәмәтле күңелле балаларынан айырылып, үткен балталар, ҡәһәрле бысҡылар берлә киҫелеп, әллә ҡайҙарҙа янып көл буласаҡтарын, матур, хасиятлы тауҙар, киәле  таштар динамит берлә һауаға күтәртелеп емереләсәктәрен, аҡтарыласаҡтарын, йәһәннәм кеүек уттарҙа яндырыласаҡтарын һиҙеп моңланалар, илап торалар ине... Тимербай ҡурайсы, ауылдан ауылға йөрөп, ҡурай уйнай, йырлай ине. ҡурайсыға ҡаты бер һүҙ өндәшмәйҙәр ине. Ҙур йыйындарҙа, туйҙарҙа Тимербай ҡурайсы кантондар алдында ауыҙын ҡыйшайтыл алып моңло йырҙар һуҙа, дәртле көйҙәр гөжләтә ине... бәйләйҙәр, йәш балалар ауылдың артында ялтырап ятҡан күлдә һыу төшәләр, йөҙәләр, ҡысҡырышып уйнайҙар ине. Башҡорт ағалар тирмәнән тирмәгә йөрөп, ҙур күбәтәләр менән тәмле, көслө ҡымыҙ эсләр, ҡыҙалар, ҡыҙаралар, бөтөн ауыл гөрләп-шаулап тора ра ине... һөйләй ине. Йомабикә әбей, быйыл мал һимеҙ булһа, май, ҡорот күп алырмын, тип ҡыуанып, һау күнәккә һабанан ҡымыҙ ҡойоп, ҙур еҙ ижау менән шапыра ине. Аҡбулат ағай Ҡолой кантондың туйында барын аймағының бәһлеүәне ҡатай, салйот, тамъян бәһлеүәндәрен йығып, баш бүкәне алып киткәнен иҫе китеп, бот сабып һөйләй ине. Ташбулат бабай Аҡбулаттың юҡҡа ғына иҫе киткәненә аптырай ине. Ул үҙе Бузыкаев кантондың туйында Әй буйынан килгән ҡара бәһлеүәнде, Кәрим кантондың бәйгегә бер төҫлө өс күк йүгерек ат ебәргәнен, өсөһөнөң дә уҙып килгәндәрен, бәһлеүәндәр көрәшкәндә баш бүкәгә талаш булып, ҙур һуғыш сығып, Кәрим кантон көскә туҡтатҡанын һөйләргә тотона ине. бына «Тәфтиләү», бына «Ҡаһым түрә», бына «Салауат батыр»... күңелдәренең бик тәрән бер босмағында күмелеп ятҡан асы, ләкин мөҡәддәс тойғоларын уята ине. Улар инде Юлай ирҙәрҙе, Салауат батырҙарҙы, Ҡаһым түрәләрҙе һөйләргә тотоналар, бында ғына туҡтамайҙар, бик йыраҡ заманаларға — боронғо хандар, бейҙәр, батырҙар заманына кереп китәләр ине. Моңло ҡурайҙың тәьҫире аҫтында аҡ һаҡаллы ҡарттар йәш быуынға мөҡәддәс тойғоларын шулай итеп күсерәләр ине... йөрәген ҡуҙғытып Пугачев фетнәләрен, ҡалмыҡ яуҙарын, боронғо батырҙарҙы, түрәләрҙе һөйләтә ине. Ниһәйәт, әбейҙәр ҡурай уйнап һыуһаған, тамағы кипкән Тимербай ҡурайсыны хөрмәтләп аҡ тирмәгә саҡыралар ҙа, ҙур еҙ күбәтәләргә ҡымыҙ ҡойоп, һуғаралар ине. йәйләүҙә төрлө матур ҡоштар, һәр төрлө ҡорт, себендәр берлә бергә һайрап, бергә йырлап тора ине. Тимербай ҡурайсы ҡалған ғүмеренең дә ҡәбергә кергәнсе шулай үтәсәгенә бик ныҡ ышана ине... сәхрәләрендә көнбатыштан бүтән, ят илдең бурандары иҫеп килә тора, яңы йәмһеҙ, ят тормош аға ине. Был эш үкешкә бина ителгән яңы тормоштоң аҡрын ғына, йомшаҡ ҡына ағымы ла мең йыллыҡ иҫке, иркен, садә тормошто йыуа, ҡаҡшата башлаған ине... тип һаман йырлай, биш тишекле ҡурайын моңландырып уйнай ине... ҡунаҡ!» — тип күбәтә менән ҡымыҙ биреп торған матур ҡыҙҙар йылдан-йыл юғала бара ине. Боронғо аҡ тирмәләрҙең киң ишектәре ҡурайсы, йырсы ҡунаҡтарға тарая башланы. “Кара һабалар юғалып, оҙон ағас көбөләр сыҡты, ҙур күбәтәләр юғалып, кескенә тәгәстәр пәйҙә булды. Бер матур көндә ул тыуған илен бик ныҡ һағынды: