cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бахла ҡәлғәһе
Тарихы
Ҡәлғәнең төҙөлөү ваҡыты аныҡ билдәле түгел, әммә йылъяҙмалар уның 1150 йылдан алып 1406 йылға тиклем биш быуат дауамында  Омандың баш ҡалаһы булған  һәм был ҡәлғәлә ҡеүәтле хакимдар династияһынан Набханиҙың  резиденцияһы урынлашҡан тип яҙа. Гизва, Рустак һәм Изки нығытмалары менән бергә ул бейек Джебель Ахдар тауы итәгендә оборона ҡоролмалары сылбырын тәшкил иткән. Шуға ла ҡаланы бейек диуарҙар уратып алған. Диуарҙар артында ҡәлғә үҙе һәм ҡала ғына түгел, шулай уҡ киң хөрмә баҡсалары ла булған. Был диуарҙарҙы яҡынса 600 йыл элек Гайта исемле ҡатын төҙөткән тип фараз итәләр. Бахла ҡәлғәһе эсендә 15 ҡапҡа һәм 132 башня бар, уларҙың ҡайһы берҙәренә күтәрелеп була.
Дошмандар һәм көслө дауылдар Бахла ҡәлғәһен күп тапҡыр емерә, шуға күрә уны бер тапҡыр нисә яңынан төҙөгәндәр. Әммә ҡәлғә 1610 йылда ныҡ зыян күрә, шунан һуң уны ҡабаттан тиерлек төҙөйҙәр. Ҡәлғәнең был урында беҙҙең эраға тиклем 1000 йылдан алып тороуы билдәле.
Тасуирламаһы
Бахла ҡәлғәһе Оманда, шул уҡ исемле оазистың көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан һәм бөтә ҡала өҫтөнән ҡалҡып тора. Был бөтә Ғәрәбстан ярымутрауында һаҡланып ҡалған иң боронғо форттарҙың береһе булып тора.
Бахла ҡәлғәһе таш нигеҙҙә төҙөлгән, диуарҙары самандан һалынған. Башняларының бейеклеге 50 метр, диуарҙарының бейеклеге 12 метрға етә, ә ҡаланы уратып алған диуарҙарҙың оҙонлоғо 12 км тәшкил итә.
Тәү ҡарашҡа төҙөлөү материалы ныҡлы күренмәһә лә, сей кирбестән төҙөлгән ҡәлғә үҙенең һаҡланыу функцияларын яҡшы үтәгән һәм бөгөнгө көндәргә тиклем килеп еткән.
Ҡәлғә эсендә ҙур булмаған ҡала булған. Лабиринттың мөйөштәрендә түңәрәк башнялар тора. Диуарҙарында һуғарыу системаһының бер нисә шлюзы бар. Алыҫ сығанаҡтарҙан оазисты һуғарыу өсөн скважиналар һәм ер аҫты каналдары буйлап ер аҫты һыуҙары килгән.
Бейек диураҙар артында пальма ағастары араһында балсыҡ йорттар, солтан залдары, мунсалар һәм ҡәлғәне һаҡлаусыларҙың казармалары урынлашҡан. Тар урамдар бер ҡатлы бәләкәй магазиндар комплексынан торған баҙарға алып сыҡҡан.
Көньяҡ-көнбайыш өлөштә яҡшы һаҡланып ҡалған миһраб скульптураһы менән XIV быуаттың йома мәсете урынлашҡан.
1987 йылда ЮНЕСКО тарафынан бөтә донъя мираҫы  исемлегенә индергәнгә тиклем комплекс ярым емерек хәлдә була һәм оҙайлы реконструкцияға ябыла. Оман хөкүмәте реставрация эштәре өсөн $ 9 млн. аҡса бүлә, тергеҙеү эштәре 1993 йылда башлана. Йүнәтеү эштәре бөгөнгө көнгә тиклем дауам итә.
Рашева Виска
Рашева Виска — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пеша йылғаһының һул ярына тамағынан 223 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Нурдәүләт
Нурдәүләт (Нурдавлетово) — Башҡортостандың Мәләүез районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 102 кеше. Почта индексы — 453880, ОКАТО коды — 80241830005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (97 %) йәшәй.
Рашева Виска
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нурдәүләт
Тарихы
Нурдәүләт ауылына XVIII быуаттың 70-се йылдарында Юрматы ырыуы халҡы нигеҙ һала. V рәүиз кенәгәһендә 17 йортта 100 кеше йәшәүе теркәлгән, 64 йылдан һуң 40 йортта 240 йәшәгән. 1920 йылдағы иҫәп алыуҙар мәлендә 45 йортта 207 кеше йәшәгән. XX быуат башында Нурдәүләттән йыраҡ түгел, күпселеген урыҫ халҡы тәшкил иткән, Нурдләт ҡасабаһы барлыҡҡа килә. 1925 йылда 20 шәхси хужалыҡ теркәргән булған.
Ауылдың 194 кешеһенә 1,5 бот ужым игене, 5,4 бот көҙгө иген сәселгән; 288 йылҡы малы, 202 һыйыр, 92 һарыҡ, 28 баш кәзә тура килә. Умартасыларҙың 60 умартаһы булған.
Урамдары
Урам исемдәре :
Рембрандт
Ре́мбрандт Ха́рменс ван Рейн (Rembrandt Harmenszoon van Rijn, 15 июль 1606 йыл — 4 октябрь 1669 йыл) — нидерланд рәссамы; һүрәт төшөрөүсе гравёр, күләгә һәм яҡтылыҡ оҫтаһы, Голландия һынлы сәнғәтенең алтын быуаты күренекле шәхесе. Ул үҙ әҫәрҙәрендә бығаса һынлы сәнғәттә билдәһеҙ булған алым менән кешенең кисерештеренең бөтә байлығын асып бирә.
Уҡыу йылдары
Рембрандт Харменсзон (« Хармен улы») ван Рейн  1606 йылдың 15 июлендә (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа 1607 йылда) күп балалы  Лейден тирмәнсеһе  Хармен Герритсзон ван Рейн ғаиләһендә тыуған. Әсәһенең ғаиләһе хатта Нидерланд революцияһынан һуң да католик булып ҡала.
1623 йылда Рембрандт Амстердамда Питер Ластманда уҡый, был рәссам  Италияла стажировкала булған  һәм тарихи, мифтар һәм Библия сюжеттарына картиналар яҙа. 1627 йылда Лейденға ҡайтҡас, Рембрандт дуҫы Ян Ливенс  менән үҙ оҫтаханаһын аса һәм уҡыусылар ала башлай. Бер нисә йылда ул танылған рәссамға әйләнә.
Ластман менән и караваджистар йоғонтоһо
Ластмандың төрөлө төҫлө, сыбар һәм ваҡ әйберҙәргә күп иғтибар бүлергә яратыуының йәш рәссамға көслө йоғонто яһағаны уның тәүге картиналарында асыҡ күренә («Изге Стефанды таш менән бәргәләп язалайҙар»- «Побиение камнями св. Стефана» (1629), «Боронғо тарихтан бер күренеш» — «Сцена из древней истории» (1626) һәм « Алашарҙы суҡындырыу» — «Крещение евнуха» (1626)). Оҫтарғас яҙған эштәре менән сағыштырғанда, улар сағыу, төрлө төҫлө буяуҙар ҡулланып, һәр бер әйберҙе ентекләп яҙып эшләнгән, Библияла яҙылған тарихтың ғәжәйеп шарттарҙа булғанын күрһәтергә тырышып яҙылған. Бөтә геройҙар ҙа тиерлек сәйер көнсығыш кейемендә, алтын-көмөш, аҫыл таш биҙәүестәрҙә күрһәтелә, был күтәренке кәйеф, тантана, байрам төҫө бирә(«Аллегория музыки», 1626; «Давид перед Саулом», 1627). (1633). Рембрандттың берҙән бер диңгеҙле картинаһы 1990 йылда Изабелла Гарднер музейынан урланған һәм әле булһа табылмаған.
Был осорҙағы һуңғы картиналары («Товит һәм Анна», «Валаам (күрәҙәсе) һәм уның ишәге») рәссамдың бай фантазияһы тураһында ғына түгел, ә геройҙарҙың ауыр уй-кисерештәрен тамашасыға еткрергә тырышып яҙғанын һөйләй. Башҡа барокко осоро оҫталары кеүек үк, Рембрандт уй-кисерештәрҙе күрһәтеүҙә аныҡ итеп башҡарылған яҡтылыҡ менән күләгәләрҙең әһәмиәтен аңлай башлай. Яҡтылыҡ менән эшләргә ул Утрехт караваджистарынан өйрәнә, ләкин күбеһенсә Италияла эшләгән немец рәссамы Адам Эльсхаймер эштәрен күҙ уңында тота. Рембрандтың караваджистарса яҙылған әҫәрҙәренән бигерәк тә « Аҡылһыҙ бай тураһында мәҫәл» — «Притча о неразумном богаче» (1627), «Симеон һәм Анна Ҡорамда» (1628), «Христос Эммауста (Никополь)» (1629) картиналарын атарға була.
"Рәссам үҙ оҫтаханаһында"ны (1628; бәлки был автопортреттыр) ошо төркөмгә ҡараған картиналарға индерергә була, рәссам үҙен картинаһын ҡарап торған саҡта төшөргән. Эшләнеп бөтмәгән һүрәт картинаның алғы планында тора; уның менән сағыштырғанда рәссам бәләкәй генә булып күренә.
Лейдендағы оҫтахана
Рәссамдың ижадын өйрәнеүселәр уның биографияһында аңлай алмаған нимә- Ливенс менән уның бер береһенекенә оҡшаш эштәр яҙыуы. Бергә эшләгән осорҙа улар бер үк сюжетты алған ( «Самсон һәм Далила» (1628/1629),йәки « Лазарҙе терелтеү» (1631)). Икеһе лә ул ваҡытта Европала иң шәп рәссам булып иҫәпләнгән Питер Пауль Рубенсҡа эйәрергә тырышҡан, ҡайһы ваҡыт Рембрандт Ливенстың ижади асыштарын ҡулланған, ҡай ваҡытта киреһенсә булған. Шул сәбәпле уларҙың был осорҙағы эштәрен таныу белгестәргә ауырға тура килә. Уның билдәле эштәре араһында — «Валаамдың ишәге» (1626 г).
1629 йылда принц Оранскийҙың  ярҙамсыһы, шул замандағы шағир һәм меценат  Константин Гюйгенс ( рәссам Христиан Гюйгенстың атаһы) уның тураһында белеп ҡала. Гюйгенс бер хатында Ливенс менән Рембрандтты өмөтлө йәш рәссамдар тип атай, ә Рембрандттың « Иуда утыҙ тәңкәне  кире бирә» («Иуда, возвращающий тридцать серебреников») картинаһын ул  Италияның, хатта антиканың  иң яҡшы картиналары менән бер рәткә ҡуя. Гюйгенс Рембрандтты бай  клиенттар менән таныштыра һәм принц Оранский өсөн  дини темаға бер нисә картина яҙырға заказ бирә.
Үҙ стилен булдырыу
1631 йылда Рембрандт  Амстердамға күсә, уның картиналарындағы барокко стилендәге хәрәкәт һәм  күтәренке рух   күптәргә оҡшай, улар  Гюйгенс кеүек   Рембрандта яңы Рубенсты күрәләр. Ә дуҫы Ливенс, Лейдендағы оҫтахананы ябып, Англияға китә һәм бер аҙ ваҡыт унда ижад итә.
Амстердам осоронда Рембрандт   бик күп ҡатын-ҡыҙ һәм ир кешеләрҙең  баш һүрәтен эшләй, һәр моделдең үҙенсәлеген , кеше йөҙөндәге мимиканы өйрәнә. Был бәләкәй һүрәттәрҙе һуңыраҡ хатта рәссамдың атаһы менән әсәһенең портреты тип уйлағандар, ә улар  Рембрандт өсөн ысын портрет мәктәбе була. Ул осорҙа Амстердамда йәшәгән бай бюргерҙар рәссамға портреттарын эшләргә заказ бирә, рәссам  күп кенә  аҡса эшләй.
Амстердамдағы тәүге йылдарҙа Рембрандтың ижадында автопортрет   ҙур урын алып тора; үҙен төрлө хикмәтле кейемдәрҙә, әллә ниндәй сәйер позала  төшөрөп, ул ижадын ары үҫтереү юлын эҙләй. Ҡай саҡта этюдтарҙа төшөрөлгән ҡарт кешеләрҙе рәссам иҫ киткес бай көнсығыш кейемдәренә кейендерә, хыялында уларҙы Библиянан алынған   геройҙар итеп күрә ; Шундайҙар иҫәбендә Иерусалим емерелгәс илап ултырған Иеремия ( «Иеремия, оплакивающий разрушение Иерусалима» (1630)). Рубенстың күп фигуралы гравюраларынан илһам алып, Голландияның штатгальтеры (хакимы) Фридрих-Генрих Оранский өсөн ул  «Тәрене ҡуйыу» ( «Воздвижение креста» (1633))һәм  «Тәренән төшөрөү» («Снятие с креста» (1632/1633)) тигән картиналар яҙа.
Амстердамдағы уңышлы йылдар
Рембрандттың бик оҫта рәссам  даны « Доктор Тульп  анатомиянан дәрес бирә» ( « Урок анатомии доктора Тульпа» )(1632) тигән бер төркөм кешенең портретын эшләп бөткәс, бөтә Амстердамға тарала. Был картинала хирургтар, ул ваҡыттағы ғәҙәт буйынса, бер рәткә теҙеп төшөрөлмәгәндәр, ә пирамида рәүшендәге композицияға теҙелгән , шулай итеп, картиналағы бөтә кеше психологик яҡтан бер төркөм  хасил итә. Һәр бер йөҙҙөң мимика яғынан байлығы, яҡтылыҡ менән күләгәне кәрәгенсә ҡулланып, көсөргәнешле хәлде һүрәтләү, бер нисә йыл буйы үткәрелгән тәжрибәгә йомғаҡ яһай һәм рәссамдың ниндәй  ижади  юғарылыҡҡа күтәрелеүен күрһәтә.
Амстердамда йәшәй башлаған саҡ Рембрандт өсөн иң бәхетле йылдар була. 1634 йылда Леуварден бургомистры ҡыҙы Саския ван Эйленбюрхҡа өйләнеү рәссамға бай бюргерҙар менән ҡатнашып йәшәргә мөмкинлек бирә. Ул бик күп заказдар ала; Амстердамда йәшәгән тәүге йылдарҙа ул иллеләп портрет яҙа. Ул бигерәк тә консерватив меннониттар менән дуҫ була. Меннониттарҙың рухи етәксеһе Корнелис Анслоның (уның тураһында Йост ван ден Вондел шиғырҙар яҙа) ] ике яҡлы портреты бик күп шау-шыу тыуҙыра.
Ул осорҙағы иң әһәмиәтле эштәренән Саския портреттарын атарға була. Ҡайһы бер саҡта ул өйҙә, түшәктә килеш, ҡайһы саҡта бай,зиннәтле кейемдә   (кассельский портрет, 1634), йә иһә театр кейемендә  («Саския в образе Флоры», 1634)  төшөрөлгән. 1641 йылда уларҙың улдары Титус тыуа; тағы өс балаһы бәләкәй саҡта уҡ вафат була. Рәссамдың Саския менән йәшәгән сағында көс-ғәйрәте ташып торғаны  «Юлдан яҙған уғыл тавернала» ( «Блудный сын в таверне») (1635) картинаһында асыҡ күренә. Был эш темаһы Библиялағы  юлдан яҙған  ул (блудный сын) тураһындағы мәҫәлгә  бәйле.
Саския һуңғы улын тапҡандан һуң үлеп ҡала, Рембрандттың тормошонда  өҙлөкһөҙ юғалтыуҙарҙан торған йылдар башлана.
«Төнгө ҡарауыл»
1642 йылда Рембрандт Уҡсылар йәмғиәтенең яңы бинаһы өсөн  алты  Амстердам мушкетеры төркөм портретының береһенә  заказ ала; ҡалған икеһе уның уҡыусыларына бирелә. Был дүрт метрлыҡ үҙенең иң сағыу, масштаблы картинаһында Рембрандт   Голландиялағы портрет яҙыу ҡанундарынан баш тарта, XIX быуаттың яңы йүнәлеше —  реализм һәм импрессионизмдың  тыуыуына беренсе булып, юл һала. Моделдәр иркен итеп һүрәтләнгән, улар бер урында тик кенә баҫып тормай, ә был заказсыларға оҡшамай, сөнки ҡайһы берҙәре артҡы планға эләккән:
Ижадында Италия рәссамдарының йоғонтоһо
Рембрандтың Италия рәссамдары менән тығыҙ бәйләнештә булыуын ул төшөргән портреттар ғына түгел, мифик һәм Библия темаларына эшләнгән күп фигуралы картиналар ҙа күрһәтә. Уның был эштәре рәссамдың тышҡы эффектарға иғтибарлы булыуын сағылдыра, бындай алымдар Италия оҫталарының эштәренә хас була.
Билдәле «Даная» (1636/1643) картинаһы нурҙарға ҡойонған. «Европаны урлау» («Похищение Европы») (1632) һәм
«Ганимедты урлау» («Похищение Ганимеда») (1635) — шулай уҡ Италия сәнғәтенең башҡа ғәҙәти сюжеттары ла — Рембрандт тарафынан, беренсе осраҡта, голланд пейзаждарын индереү юлы менән, икенсеһендә легендар сибәр егеткә сабый баланың ҡото осҡан йөҙөн биреп ирониялы һүрәтләү юлы менән үҙгәртелә.
Тормошондағы үҙгәрештәр
Рембрандтың 1640-се йылдарҙағы шәхси тормошо тураһында документтар бик бик әҙ. Был осорҙағы уҡыусыларынан тик Дордрехтан Николас Мас тигәне генә билдәле. Күрәһең, рәссам элеккесә бик иркен йәшәгәндер. Мәрхүмә Саскияның ғаиләһе уның ҡатынының улына ҡалдырған мираҫын туҙҙырыуына борсола. Титусты ҡараусы ҡатын, Гертье Диркс, өйләнергә һүҙ биреп, алданы, тип уның өҫтөнән судҡа бирә; был йәмһеҙ хәлдән сығыр өсөн рәссамға күп кенә аҡса түгергә тура килә. Голландия белгестәре был Рембрандтҡа үсле бюргерҙар тарафынан ойошторолған хөсөт булырға тейеш, тип иҫәпләй.
1640-сы йылдар аҙағында Рембрандт йәш хеҙмәтсе ҡатын Хендрикье Стоффелс менән яҡын мөнәсәбәттә була, уның образы был ваҡытта бик күп картиналарҙа осрай: «Флора» (1654), «Шишмәлә һыу инеүсе йәш ҡатын» («Купающаяся женщина») (1654), «Хендрикье тәҙрә янында» (1655). 1654 йылда рәссамдың хеҙмәтсеһе менән бәйләнештән ҡыҙы Корнелия тыуғас, сиркәү приходы советы Хендрикьены « гонаһлы бәйләнештә» ғәйепләй. Ошо ваҡиғалар менән бәйле Рембрандт бөтә кешелек өсөн мөһим темаларҙан алыҫлаша. Был осорҙа ул картиналарҙы бик әҙ яҙа.
Ижадының һуңғы осоро
1653 йылда матди ауырлыҡтарҙан йонсоған рәссам бөтә милкен тиерлек улы Титусҡа тапшыра, шунан 1656 йылда үҙен банкрот тип иғлан итә. 1657—1658 йылдарҙа йорто менән ҡалған мөлкәтен һатҡандан һуң (Рембрандт йыйған сәнғәт әҫәрҙәре каталогы һаҡланып ҡалған), Амстердам ситенә, йәһүд кварталына күсә, бында ул ғүмеренең аҙағына тиклем йәшәй. Был йылдарҙа уның иң яҡын кешеһе булып улы Титус ҡала; рәссам улын бик йыш һүрәткә төшөргән. Ҡайһы береһендә ул тылсымлы әкиттәге принц, ҡалғандарында ҡояш нурҙарында мансылған фәрештә ҡиәфәтендә һүрәтләнгән. 1668 йылда Титустың вафат булыуы рәссам өсөн иң ҙур юғалтыу була; ул үҙе бер йылдан һуң донъя ҡуя. Рембрандтың 1650-сы йылдарҙағы ижадының үҙенсәлеге- күп фигураларҙан торған композицияларҙың аңлайышлы һәм мөһабәт булыуы. Был осор өсөн хас эше- 1653 йылда Сицилия аристократы Антонио Руффо өсөн яҙылған «Аристотель Гомер бюсы янында» («Аристотель с бюстом Гомера») картинаһы, 1961 йылда Руффоның вариҫтары ул картинаны Метрополитен-музейына ике миллиондан артыҡ долларға һатып ебәрә. Аристотель тәрән уйға талған; уның йөҙөнән һәм ул ҡулын һалған Гомер бюсынан эске нур бөркөлөп торғандай.
Әгәр 1650-се йылдарҙа фигуралар өстән артмаһа, һуңғы тиҫтә йылда Рембрандт күп фигуралы композицияларға кире әйләнеп ҡайта. Шуларҙың икеһе ҙур һәм бик йәмәғәт өсөн мөһим эш була. Мөһабәт «Заговор Юлия Цивилиса» (1661) картинаһы яңы Амстердам ратушаһы өсөн яҙылған, ләкин ул ни өсөндөр заказсыға оҡшамай һәм ул рәссамға тейешле аҡсаны бирмәй. Стокгольмда һаҡланып ҡалған өлөшө ҡәтғи реализмы һәм тирә яҡты сорнап алған ҡараңғылыҡта ялтырап ҡалған яҡтылыҡ нурҙары менән ғәжәпләндерә. «Синдиктар»(буҫтау буяусылар цехы старшиналары) (1662) картинаһында тәбиғи позалар, йәнле мимика, композиция беҙәмлегенә ҡарамаҫтан, был эште, ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекеренсә, «Төнгө һаҡсылар» («Ночной дозор») менән сағыштырғанда бер аҙым артҡа сигеү тип әйтеп була. Рәссам заказсының теләген шулай итеп үтәргә мәжбүр булған.
Һуңғы егерме йылда Рембрандт портретист булараҡ иҫ киткес юғарылыҡҡа ирешә. Моделдәр булып рәссамдың дуҫтары (Николас Брейнинг, 1652; Герард де Лересс, 1665; Йеремиас де Деккер, 1666) ҡына түгел, билдәһеҙ һалдаттар, ҡарт-ҡоро, әбей-һәбей — рәссамдың үҙе кеүек ауыр тормош юлы үткән кешеләр тора. Уларҙың йөҙҙәре һәм ҡулдары ниндәйҙер эске нур бөркөлөп тора. Ҡулына бирсәткәһен кейеп торған Ян Сикс (1654) портретына бик һирәк осрай торған төҫтәр гармонияһы хас, ул ҡалын, ҡытыршы бумала эҙҙәре, киң алымдар менән яҙылған. Бер нисә күпте күргән апостол һүрәте автопортреттар рәтен дауам итә; апостолдарҙың күбеһендә рәссамдың үҙ һыҙаттары күренеп ҡала.
Ниғмәтуллин Эльбрус Хәмит улы
Ниғмәтуллин Эльбрус Хәмит улы (30 март 1974 йыл) — «Рәсәйҙең иң көслө кешеһе» исемен йөрөтөүсе башҡорт бәһлеүәне, Рәсәй спортсыһы, пауэрлифтинг һәм армрестлинг буйынса спорт мастеры, 2005 йылдағы «Планетаның иң көслө кешеһе» ярышының вице-чемпионы, йәмәғәт эшмәкәре, актёр.
Биографияһы
Эльбрус Хәмит улы Ниғмәтуллин 1974 йылдың 30 мартында Силәбе өлкәһе Арғаяш районының Субар ауылында тыуған. Мәктәпте тамамлағас, Силәбе төҙөлөш училищеһендә, индустрия техникумында уҡый. Аҙаҡ Урал физик культура академияһын тамамлай. Силәбенең «Атлет» Спорт клубына йөрөй, пауэрлифтинг һәм армрестлинг менән шөғөлләнә башлай. 2000 йылда ул армрестлинг буйынса Рәсәй чемпионы исемен, ә 2001 йылда «Силәбенең иң көслө кешеһе», «Урал титаны» — титулдарын яулай.
Рембрандт
Тормошондағы үҙгәрештәр
Һуңғы эштәре
Ниғмәтуллин Эльбрус Хәмит улы
Биографияһы
Эльбрус үҙенең тағы ла бер ҙур ҡаҙанышына Мәскәүҙә үткән Бөтә Рәсәй турнирында өлгәшә. 18 баһадир араһында башҡорт батыры еңеп сыға. Шулай уҡ баш ҡалала уҙғарылған «Толстяк» турнирында беренсе була. Ғөмүмән, ҡайҙа ғына барһа ла, Эльбрус батырҙың даны, милләте үҙенән алда йөрөй. Уны бөтө донъя баһадирҙары араһында «Башҡорт» тип беләләр.
Рембрандт
Тормошондағы үҙгәрештәр
Рембрандт сәнғәттә даһиҙар ғына етә алған үргә етә. Уның һуңғы эштәре һүрәт сәнғәте тарихында бығаса күрелмәгән ҡаҙаныш була. Уларҙа ҡулланылған һылашып торған, картина буйлап ағып төшкән кеүек буяуҙар сере әле лә асылмаған. Уларҙағы фигуралар мөһабәт, юрамал картинаның алғы өлөшөнә урынлаштырылған кеүектәр. Рәссам алдан уйлап, Библиялағы бик һирәк сюжетты һайлай, уларҙы тикшеренеүселәр әле булһа эҙләп табырға тырыша. Уны кешенең үҙ тормошонда иң көслө хис-тойғолар кисергән мәле ҡыҙыҡһындыра.
«Артаксеркс, Аман һәм Эсфирь» (1660) һәм «Отречение апостола Петра» (1660) кеүек эштәре тәрән драматик көсөргәнеште асып һала. Улар менән бер төрлө техникала ғаилә темаһына яҙылған картиналар: тамамланмаған" Юлдан яҙған уғыл ҡайтҡаны" («Возвращение блудного сына») (1666/1669), Брауншвейгтан ғаилә портреты (1668/1669), шулай уҡ « Йәһүд кәләше» («Еврейская невеста») (1665) тип йөрөтөлгән картина. Уларҙың яҙылыу ваҡыты яҡынса ғына ҡуйыла, улар яҙылыу тарихы сер булып ҡала. Тикшеренеүселәр картинаға буялған, шпатель, йә иһә мастихин менән һыланған ҡуйы буяуҙы һүрәтләү өсөн бик ауырлыҡ менән генә һүҙҙәр табалар : « төрлө төҫтәр менән ялтырап, алтын-һарғылт ҡараңғылыҡта баҙлап торған буяу» («переливающиеся и тлеющие в золотистой мгле краски») :
Ниғмәтуллин Эльбрус Хәмит улы
Биографияһы
«Василий Алексеев, Юрий Власов, Давид Ригерд, Солтан Рахманов — заманында штанга спортында еңеүселәр — доньяның иң көслө кешеләре булып һаналды. Хәҙер ысын көстө күрһәтеүҙең юлы — „Стронгстмен“. Штанга күтәреу өсөн көстән бигерәк күнекмә, теүәл техника талап ителә. Ә мин шөғөллөнгән спорт төрө традицион булмаған әйберҙәрҙе күтәреп ташлауға, йүгереүгә, тейәүгә, этеп-тартып йөрөтөүгә бәйле. Беҙҙең спорт снарядтары — бүрәнә, автомобиль покрышкаһы, таш, йөк машиналары, арба һәм башҡа ауыр көнкүреш әйберҙәре. Был спорт төрө Шотландияла барлыҡҡа килгән, аҙаҡ бөтә донъяға таралған. Беҙ үҙебеҙҙең башҡорт көрәшен дә шундай кимәлгә күтәрә алабыҙ», — ти Эльбрус батыр.
Рекордтары һәм ҡаҙаныштары
2015 йылдың 4 мартында «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы (Арина Рәхимҡолова) хәбәр итеүенсә, Эльбрус Ниғмәтуллин яңы донъя рекордын ҡуйҙы — үҙе ҡуйылған металл платформа менән бергә дөйөм ауырлығы тоннанан ашыу тәшкил иткән дөйәне 44 секунд күтәреп торған. Аҙаҡтан бәһлеүән, тағы ла бер нисә автомобиль тәгәрмәсе һәм штанга дискыларын өҫтәлеп дөйөм ауырлығы 1030 килограмға еткән конструкцияны 23 секунд дауамында төшөрмәгән. Эльбрустың әйтеүенсә, «тағы ла ҙурыраҡ дөйәне күтәреп, оҙағыраҡ торорға мөмкин».
Рембрандт
Тормошондағы үҙгәрештәр
«Активное действие отсутствует, статичные, внешне сдержанные персонажи, подчас окутанные сиянием парчовых одежд, выступают из окружающего их затенённого пространства. Господствующие темные золотисто-коричневые тона подчиняют себе все краски, среди которых особая роль принадлежит горящим изнутри, подобно тлеющим углям, оттенкам красного. Густые рельефные мазки, пронизанные движением светоносной красочной массы, сочетаются в затенённых зонах с написанными тонким слоем прозрачными лессировками. Фактура красочной поверхности произведений позднего Рембрандта кажется мерцающей драгоценностью. Волнующая человечность его образов отмечена печатью таинственной красоты ».
Музей әйберҙәрен атрибуциялау
Рембрандтың ижадын өйрәнеүселәр өсөн сисеп булмаған мәсьәлә ул- картиналарынан эшләнгән иҫәпһеҙ копиялар һәм уның исеме аҫтында йөрөгән айырым киҫәктәр күсемәләре  араһынан бөйөк рәссамдың эштәрен айырып алыу. . Мәҫәлән, «Иуда утыҙ тәңкәне кире бирә» картинаһының тиҫтәгә яҡын варианты бар, уларҙың авторын аныҡ ҡына билдәләй алмайҙар.
1968 йылда Амстердамда  «Рембрандт»   тикшеренеү проекты башланды, уның  маҡсаты -  Рембрандт әҫәрҙәрен яңы  фәнни   ысыулдар менән   атрибуциялау ( билдәле ҡанун һәм талаптар  буйынса  музей әйберен тасуирлау)  була. 2014 йылда сыҡҡан Йомғаҡлау каталогына  346 картина инә, ә XX быуат башында  Рембрандт  800 картина яҙған тип иҫәпләнә. Уоллес коллекцияһында рәссам исеме аҫтында күргәҙмгә  12 картина ҡуйылһа,  баштараҡ проект тик бер картинаны ғына Рембрандтыҡы тип атай, һуңынан уларҙың иҫәбе бишкә етә. Рәсәй музейҙарында булған картиналар араһында А. С. Пушкин исемендәге музейҙа ,каталог буйынса,  Рембрандттың тик өс кенә картинаһы бар,ә Эрмитажда — 14.
Салпада-Яха (Танлова-Яха ҡушылдығы)
Салпада-Яха  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Танлова-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 142 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Өсәй (Санар ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Уйылға йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Яңы Орск
Яңы Орск — Рәсәйҙең Ырымбур өлкәһендәге ҡасаба (элек ҡала тибындағы ҡасаба), Яңы Орск районы һәм Яңы Орск ҡала советы административ үҙәге. Яңы Орск тирәһендә, 2020-сө йылда ҡайҙандыр ҡасҡан тропик пантера күренгән.
Тарихы
Орск ҡалаһының 100 йыллығына ҡарата, 1835—1836 йылдарҙа, казак ауылы булараҡ нигеҙләнгән. Яңы Орск атамаһы шул айҡанлы бирелгән. 1961 йылдан — эшселәр ҡасабаһы.
Воронич
Воронич йәки Воронач — Рәсәйҙең Псков өлкәһендәге ауылы һәм ҡаласыҡ. Шулай уҡ революцияға тиклемге сығанаҡтарҙа Вороночь, Вороначь һәм Вороничь.
Район үҙәге булған Пушкинские Горы ҡасабаһынан 3 километр төньяҡ-көнбайышта, Сороть йылғаһы ярында урынлашҡан.
Ауыл "Пушкиногорье" ҡала биләмәһе составына инә.
Тарих
Воронич XIV-XVIбыуаттарҙағы нығытмалы ҡаласыҡ булған, Псков яны биҫтәһе. Псковты көньяҡ-көнбайыш сиктәрен һаҡлаусы нығытма була. XV быуат башында унда дүрт йөҙҙән ашыу йорт иҫәпләнә. Унда шулай уҡ бер нисә сиркәү һәм монастырҙар була. XVI быуаттарҙа ҡаланың сәскә атҡан осоро була. 1581 йылда Ливония һуғышында Польша короле Стефан Батория ғәскәрҙәре тарафынан тулыһынса емерелә һәм һуңынан тергеҙелмәй. Вороничтың сиркәү һәм монастырь аҫабалығы ерҙәре XVII быуатта батша аҫабалығына күсә.
1610 йылда Воронич ҡәлғәһендә Александр Лисовский  етәкселеге аҫтындағы польша-литва отрядтары тора, шунан улар  Псков ерҙәренә  сапҡындар яһай торған булған. 1719 йылда Воронич Опочкаға биҫтә сифатында тапшырыла.
Воронич ҡаласығында күршеһендәге Тригорскийҙың хужаларының зыяраты урынлашҡан, зыяраттың көнсығыш яғындағы Изге Георгий сиркәүенең миһрабы диуары буйында А. М. Вындомский, А. Н. Вульф ҡәберҙәре тора (уларҙың ҡәберенә дөйөм ҡәбер һәйкәле ҡуйылған — аҡ мәрмәр тәре тора). Ошонда уҡ П. А. Осипованың ире И. С. Осиповтың ҡәбере. Уның янында Тригорскийҙың хужабикәһе Прасковья Александровна Осипованың ҡәбере урынлашҡан.
«Писано бысть Алексашкою Пушкиным, В лето 7333 На городище Ворониче».
2007 йылда Изге Георгий сиркәүе тергеҙелә. Сиркәү эргәһендә С. С. Гейченко һәм С. В. Ямщиков ерләнгән.
1936 йылдан алып Воронич ҡаласығы А. С. Пушкиндың «Михайловский» музей-ҡурсаулығы составына инә.
Ҡаласыҡ янында Псков өлкәһенең Воронич ауылы, шулай уҡ Тригорский — А. С. Пушкин дуҫтарының музей-усадьбаһы тора.
Хетишбург
Хетишбург (Hetschburg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 231 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,71 км2. Диңгеҙ кимәленән 260 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99438 һәм автомобиль коды — AP.
Ай-Ях (Жарняковка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бикбулат (исем)
Бикбулат — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла был исем осрай.
Этимологияһы
Бикбулат исеме фарсы теленән бик һәм булат һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән."Булат ҡылысы һымаҡ ныҡ" һәм (бәк) «түрә» тигәнде аңлата.
Фамилияла
Бикбулатов Фәрит Хәйбулла улы (8 август 1936 йыл — 26 ноябрь 2016 йыл) — башҡорт йырсыһы. 1968—1989 йылдарҙа Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы хеҙмәткәре (диктор, мөхәррир, музыкаль тапшырыуҙар бүлегенең өлкән мөхәррире). Башҡорт АССР-ының халыҡ (1986) артисы. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (2005).
Бикбулатов Наил Вәли улы (14 февраль 1931 йыл — 18 апрель 1996 йыл) — башҡорт ғалимы, этнограф, тарих фәндәре кандидаты (1965).
Бикбулатова Зәйтүнә Ислам ҡыҙы (28 май 1908 йыл — 23 февраль 1992 йыл) — башҡорт театр актёры. 1938 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1928—1992 йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. СССР‑ҙың (1973) һәм РСФСР‑ҙың (1955) халыҡ, РСФСР‑ҙың (1947) һәм Башҡорт АССР‑ының (1944) атҡаҙанған артисы. РСФСР‑ҙың К. С. Станиславский исемендәге (1967), БАССР-ҙың Салауат Юлаев исемендәге (1976) дәүләт премиялары лауреаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1958), «Почёт Билдәһе» (1968) ордендары кавалеры.
Бикбулатов Илдар Ғәлимнур улы (4 ноябрь 1953 йыл) — рәссам, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1986 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1999).
Бикбулатова Гөлнара Фәрит ҡыҙы (14 май 1964 йыл) — хоҡуҡ белгесе. 2018 йылдан Башҡортостан Республикаһының 6-сы саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы.
Бикбулатов Зиннур Ғизелхаҡ улы (20 ғинуар 1947 йыл — 26 апрель 2009 йыл) — ғалим-зоотехник, хужалыҡ һәм партия эшмәкәре. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1999). 1980—1990 йылдарҙа КПСС-тың Мәләүез ҡала комитеты секретары, халыҡ депутаттарының Мәләүез район Советы башҡарма комитеты рәйесе. Ике «Почёт Билдәһе» ордены (1976, 1986) кавалеры.
Бикбулатов Мостафа Шаһинур улы (1903−?) — ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары (1927—1929).
Ауылдар
Бикбулат (Күгәрсен районы) (Бикбулатово) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл.
Бикбулат (Салауат районы) (Бикбулат) — Себер даруғаһы Шайтан-Көҙәй улусында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Салауат районы менән Силәбе өлкәһенең Әшә районы сиге) нигеҙләнгән ауыл. 1775 йылда яндырыла.
Бикбулат (Бикбулат) — йәнәй ырыуы башҡорттарының ауылы. XVII быуаттың икенсе яртыһынан һуңыраҡ түгел нигеҙләнгән тип иҫәпләнә. Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Йәнәй улусы Туғыҙ түбәһенә ҡарай. 1959 йылдың 19 ноябренән — Татарстандың Минзәлә районы составында була.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Бикбулатбаш — тау. Башҡортостандың Ишембай районы Хажы ауылынан 4,5 км алыҫлыҡта төньяҡ-көнсығыштараҡ урынлашҡан. Тауҙың атамаһы Бикбулат (кеше исеме) һәм баш (түбәһе, башы) һүҙҙәренән килеп сыҡҡан.
Рокъяга
Рокъяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ярбияга йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Бысраныу
Бысраныу (тирә-яҡ мөхит, тәбиғәт мөхите , биосфера, уларҙа ғәҙәти булмаған  физик, химик йәки биологик агенттар (бысратыусы) барлыҡҡа килеүе, йәки уларҙың күп йылдар дауамындағы күрһәткестәрҙең уртаса  кимәле артыу арҡаһында  кире һөҙөмтәләргә килтереүе.
Рокъяга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бысраныу
Әҙәбиәт
== СсылкиҺылтанмаларнешние ссылки}}
Ватан-әсә саҡыра!
«Ватан-әсә саҡыра!» — рәссам Ираклий Тоидзе 1941 йылда, июнь һуңында булыуы ихтимал, эшләгән Бөйөк Ватан һуғышы осороноң билдәле плакаты. Аныҡ датаһы билдәһеҙ һәм бәхәсле.
Ратца
Ратца — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Песь йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 97 км.
Ватан-әсә саҡыра!
Рәссам белдереүенсә, әсәнең улдарын ярҙамға саҡырған йыйылма образы осраҡлы ғына тыуа. Совинформбюроның нацистик Германияның СССР-ға һөжүме тураһында беренсе хәбәрен ишетеп, Тоидзеның ҡатыны оҫтаханаға: «Һуғыш!» — тип ҡысҡырып килеп инә. Уның йөҙөнә ҡарап, рәссәам ҡатып ҡалырға ҡуша һәм шунда уҡ буласаҡ шедеврҙың беренсе һыҙмаларын эшләй. Тыуған ил образы Беренсе донъя һәм Граждандар һуғышы йылдарында пропаганда өсөн киң ҡулланылған Рәсәй-әсәй образы менән бәйле.
Ратца
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Ватан-әсә саҡыра!
Тоидзеның улының хәтирәләре буйынса, рәссам: «Позволь же, о родина-мать, в сырое, пустое раздолье, в раздоль твое прорыдать…» тигән юлдар яҙған Андрей Белый ижадын ярата. Бәлки, тап ошо юлдар плакат йөкмәткеһе нигеҙенә яталыр.
Ратца
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ватан-әсә саҡыра!
«Ватан-әсә» образы артабан совет пропагандаһының иң таралған образдарының береһе була. Был плакатҡа һынлы рәсем сәнғәтендә, скульптурала, халыҡ ижадында, рекламала образды бик күп интерпретациялау һәм пародия эшләү күренештәре билдәле.
Плакаттың художество композицияһы совет осорондағы «Һин ирекмән булып яҙылдыңмы?» плакаты (Дмитрий Моор, 1920), «U. S. I Army for you want» (Джеймс Флагга, 1917) Америка плакаты, шулай уҡ француздарҙың милли символы — Марианна һүрәтләнгән «Халыҡты илтеүсе Азатлыҡ» (Эжен Делакура, 1830) картинаһы менән ауаздаш.
Бирклинген монастыры
Бирклинген монастыры (Kloster Birklingen) — бавария ҡала общинаһы Ипһофен (Түбәнге Франкония) территорияһындағы шул уҡ исемле районында урынлашҡан һәм Бамберг архиепархияһына ҡараған элекке августин монастыры; 1459 йылда епископ Иоһанн фон Грумбах инициативаһы буйынса нигеҙ һалынған — 1546 йылда таратылған.
Нигеҙләнеүе
Монастырҙың алдағы тарихы беренсе тапҡыр аббат Иоһанн Тритемий эштәрендә телгә алына: рухани, нисек итеп Бирклинген районында, урманда, Дева Мария иконаһы табылыуы тураһында һөйләгән легенда яҙып алған булған; уны ҙур булмаған часовняға күсерәләр. Монастырь йылъяҙмаһы үҙе был ваҡиғаны туранан-тура атамай, әммә яҡынса 1455 йылда часовняға, тиҙҙән «мөғжизә ҡыла» башлаған, Мария (Пьета) рәсеме урынлаштырылыуы тураһында хәбәр итә. Хаж ҡылырға килеүселәр ағымы даими арта барған һәм 1457 йылда инде Вюрцбург епискобы Иоһанн III сиркәүҙе киңәйтеү өсөн аҡса йыя башлай. Бер йылдан һуң инде, 1458 йылдың 24 майында, яңы ҡорамдың тәүге нигеҙ ташы һалыған — тантанала епископ Йоһаннес Һуттер ҡатнашҡан.
Епископ Иоһанн фон Грумбах Бирклинген ҡалаһында (киләсәктә ғибәҙәт ҡылырға йыйылыу урыны булып киткән) монастырь төҙөүҙе планлаштыра башлаған. Монастырь йылъяҙмаһы папа Пий II буллаһы буйынса нигеҙ һалыныуҙың фактик датаһын атай — 1459 йылдың 16 апреле. Әммә бынан һуң ҡайһы бер ваҡыт арауығында монастырь буш торған. Шул уҡ ваҡытта, 1459—1463 йылдарҙағы Бавария һуғышы 1462 йылдың 25 апрелендә — һаҡ охранная грамота булыуына ҡарамаҫтан — яңы монастырға баҫып инә. Монахтар Ипһофенға ҡаса, ә монастырҙың төп биналары янғындан ҡотолоп ҡала. 1462 йылдың авгусында ғына монахтар монастырға ҡабат әйләнеп ҡайтҡан һәм емерелгән хужалыҡты тергеҙә башлаған. 1463 йылдың 24 апрелендә монастырь үҙаллылыҡ алған: канониктар приорҙы үҙҙәре һайлау хоҡуғына эйә булған. 1463 йылдың 18 сентябрендә яңы монастырь сиркәүе изгеләндерелгән, ә 24 декабрҙә унда беренсе ғибәҙәтбулған. Монастырҙы нығытыу төбәккә хаж ҡылыу артыуына килтергән.
Артабанғы йылдарҙы тикшеренеүселәр монастырь тормошоноң ҡыҫҡа үҫеш осоро тип атаған: уның үҙенең биләмәһе киңәйгән, йоғонтоһо артҡан һәм ҡомартҡылар һатып алынған. Шулай граф Кастелиҙар монастырь сиркәүен үҙ ғаиләһе ағзаларын ерләү урыны сифатында файҙалана башлаған. Монастырҙың бөлгөнлөккә төшөүе руханиҙар башлығы Михаэль Визандт дәүерендә башлаған: 1524 йылдың 14 февралендә үк Ипһофен ҡалаһы халҡы монастырҙың ҡалала урынлашҡан шарап баҙын талаған. Бер йылдан һуң, 1525 йылдың апрелендә монастырға янағандар — уның иген запасын тирә-яҡта йәшәгән халыҡҡа тапшырыуҙы талап иткәндәр. 3 майҙа ҡала халҡы, Изге Мария хаж сиркәүен дә индереп, монастырь биналарын талаған һәм яндырған.
1526 йылдың 9 ғинуарында приор Михаил барлыҡ монастырь байлыҡтарын епископ Конрад II тапшырырған — шуға үҙе һәм үҙенең монахтары өсөн 583 гульден күләмендә пенсия алған. Әммә папа Климент VII был килешеүҙе өҙгән — һәм бушап ҡалған монастырға йәшәргә яңынан монахтар саҡырған. 1527 йылда монахтар монастырҙы тергеҙергә маташҡан, әммә 1542 йылда уҡ монастырь мөлкәте епископлыҡҡа тапшырылған, ә 1546 йылда 22 февралендә монахтар монастырҙы ташлап китергә рөхсәт алған — был Бирклинген аббатлығы тарихының аҙағы булған. Монастырҙы тергеҙеүҙең уңышһыҙлыҡҡа осрау сәбәбе — уның бик ныҡ емерелеүенән һәм кешеләрҙең етмәүенән бигерәк монахтар һәм крәҫтиәндәр араһында ҡаршылыҡтарҙың яңырыуында булған.
Давыдов Владимир Петрович
Давыдов Владимир Петрович (1 апрель 1948 йыл) — Рәсәй нефть сәнәғәте менеджеры һәм дәүләт эшмәкәре, 1990-сы йылдарҙың икенсе яртыһында «Ишембайнефть» НГДУ-һы етәксеһе һәм «Башнефть» идараһы ағзаһы, 2000—2003 йылдарҙа — Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районы хакимиәте башлығы, Ишембай ҡала Советы рәйесе, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Вәкилдәр палатаһы депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе.
Биографияһы
Влади́мир Петро́вич Давы́дов 1948 йылдың 1 апрелендә Башҡорт АССР-ының Ишембай ҡалаһында нефтселәр ғаиләһендә тыуа
Ишембай ҡалаһының 1-се мәктәпбен; 1971 йылда Өфө нефть институтын «тау инженеры» һөнәре буйынса тамамлай.
1971—1972 йылдарҙа Коми АССР-ында «Коминефть» идаралығының 4-се разрядлы быраулаусыһы булып эшләй.
1972 йылдан «Ишембайнефть» идаралығында нефть сығарыу буйынса мастер, өлкән инженер, нефть-газ сығарыу идаралығының производство бүлеге начальнигы, фәнни-тикшеренеү һәм сәнәғәт эштәре цехы начальнигы урынбаҫары, нефть-газ сығарыу идаралығы начальнигы вазифаларында эшләй, 1984—1987 йылдарҙа Куба Республикаһында командировкала була. 1995 йылда «Башнефть» компанияһының «Ишембайнефть» нефть-газ сығарыу идаралығы начальнигы итеп тәғәйенләнә, «Башнефть» идараһы составына инә.
2000 йылдың 14 ғинуарынан «Башнефть» идараһынан сыға, 2000 йылдың 18 ғинуарында Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районы хакимиәте башлығы вазифаһына тәғәйенләнә. Бер үк ваҡытта "Ишембайтрансмаш "Асыҡ акционер йәмғиәте йыйылышы президиумы составына инә. 2001 йылда шулай уҡ «Ишембай машиналар эшләү заводы » идараһына дәүләттән делегат булараҡ инә.
2003 йылдың 29 мартында Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районы хакимиәте башлығы вазифаһынан бушатыла.
2003—2009 йылдарҙа «Лукойл» нефть компанияһының Златоуст нефть базаһы директоры.
Ижтимағи эшмәкәрлеге
В. П. Давыдов Рәсәйҙәге беренсе профессиональ «Нефтсе» шашка клубы президенты һәм Башкортостанда профессиональ шашка спортын ойоштороусыларҙың береһе. «Төбәк телдәре йәки аҙ һанлы халыҡтар телдәре Европа хартияһының» халыҡ-ара семинарын әҙерләү һәм үткәреү буйынса (2001 йылдың 21—22 июне, Өфө), Клуб командалары араһында халыҡ-ара шашкалар буйынса III Европа чемпиондары Кубогы ярыштарын әҙерләү һәм үткәреү буйынса (2001 йылдың 19—24 сентябре, Өфө), ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында халыҡ-ара шашкалар буйынса чемпион исеме өсөн матчтарҙы әҙерләү һәм үткәреү буйынса (2003 йылдың 19—31 марты) ойоштороу комитеттары составына инә.
Хакимиәт башлығы булып эшләгән мәлендә Ишембай ҡалаһын төҙөкләндереү буйынса әүҙем сәйәсәт алып бара. Ишембай ҡалаһы «Рәсәйҙең иң төҙөк ҡалаһы» конкурсында III категориялы ҡалалар араһында ҡатнаша, бының өсөн Рәсәй Госстройының Почётлы дипломы менән бүләкләнә. Ул ҡабул иткән «Фонтандар» ҡала программаһына ярашлы «Үҫмер егет һәм ҡыҙ» фонтаны реконструкциялана, Тәйрүк йылғаһында, элек «Икар» кинотеатры булған бина эргәһендә фонтандар асыла.
Ишембайҙың Тыуған илебеҙ өсөн һуғыштарҙа һәләк булған нефтселәре хөрмәтенә һәйкәл асыуға булышлыҡ итә. Ишембай халыҡ мәғарифы музейын булдырыу идеяһын да хуплай, артабан ул йыш ҡына был музейҙа почётлы ҡунаҡ була. Ҡала һәм райондың гәзит уҡыусыларын шатландырып, 2001 йылдың 1 июленән башҡорт телендәге «Торатау» гәзитенең сыға башлауы ла В. П. Давыдов исеме менән бәйле.
Ишембай ҡалаһында Свято-Троицк ғибәҙәтханаһы төҙөлөшөнә лә ярҙам итә, бының өсөн Мәскәү һәм бөтә Рәсәй патриархы Алексий Икенсе уны Почёт грамотаһы менән бүләкләй. Гусеницалы вездеходтарҙың яңы быуынан етештереү, «Нефтсе» совхозын үҫтереү проекттарын хуплай, шулай уҡ А. Н. Долининдың «На огненной дуге» китабының баҫылып сығыуына булышлыҡ итә.
Павлов Сергей Владимирович
Павлов Сергей Владимир улы (Павлов Сергей Владимирович — 2 февраль 1955 йыл;— математик, техник фәндәре докторы (1998),Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007).
Тормош юлы һәм эшмәкәрлеге
Павлов Сергей Владимир улы 1955 йылдың 2 февралендә Өфө ҡалаһында хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған. 1962 — 1972-се йылдарҙа Өфө ҡалаһының йөҙөнсө һанлы урта мәктәбендә белем ала. Яҡшы билдәләргә генә өлгәшә. Яратҡан фәндәре: физика, математика, география.
Мәктәпте тамамлағандан һуң Башҡорт дәүләт университетының математика факультетына уҡырға инә. 1977-се йылда уны тамамлағандан һуң, математик һәм ошо фән уҡытыусыһы, хисаплау математигы тигән квалификацияға эйә була. Студент сағында әүҙем тормош алып бара, спорт менән шөғөлләнә. Велосипед спорт төрө буйынса (шоссе) беренсе разрядҡа эйә. Уҡыуы менән берлектә хеҙмәт эшмәкәрлеген алып бара: башта велоспорт тренеры булһа, һуңынан — инженер-программист
1993 — 2003-сө йылдарҙа Өфө ҡалаһында Экология һәм тәбиғәтте файҙаланыу проблемалары институтында (һуңынан: «Хәүефһеҙлек эшмәкәрлегенең фәнни-тикшеренеү институты») бүлек мөдире, директор урынбаҫары булып эшләй. Ошо уҡ ваҡытта мәғлүмәт технологияларын индереү буйынса ғилми-тикшеренеү эштәре, шул иҫәптән геоинформацион технологиялар, авиакосмик мәғлүмәт эшкәртеү етәксеһе булып, тирә-яҡ мөхитте бысратыусы процестарҙы тикшереү һәм моделләштереү, тәбиғи һәм техноген характерлы ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе анализлауға индерә.
2003-2013 йылдарҙа Өфө дәүләт техник университетында геомәғлүмәт системаһы кафедраһы мөдире була. Студенттарҙы «Мәғлүмәт системалары һәм технологиялары» өлкәһе буйынса уҡытыу эшмәкәрлеген ойоштора һәм үҙе лә уҡыта.
Ошо уҡ арала дәүләт власына һәм инфраструктуралы предприятияларына кооператив геомәғлүмәт системаларын төҙөү һәм индереү буйынса фәнни эш менән әүҙем шөғөлләнә. Юғары квалификациялы кадрҙар ҙа әҙерләй. Ғилми-педагогик эшмәкәрлегендә 400-ҙән ашыу ғилми эштәр баҫылып сыға (шул иҫәптән 6 монография), бер фән докторы һәм 13 кандидатын әҙерләнә. Башҡортостан республиканың атҡаҙанған фән эшмәкәре тигән маҡтаулы исеме менән бүләкләнгән.
Депутат статусында Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының өлкәләрендә сәнәғәтте, эшҡыуарлыҡты, халыҡты һәм уның ерен, тәбиғи һәм техноген характерҙағы ғәҙәттән тыш хәлдәрҙән һаҡлау, ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү һәм ҡулланыу, инновация эшмәкәрлеге, мәғлүмәт технологиялары хаҡындағы закондарҙы сығарыу базаһында яхшы итеп ҡулланыу һәм үҫтереү өсөн алған тәжрибәһен ҡуллана.
Водь
Водь (үҙатамаһы ''(водь. vaďďalaizõd), вадьякко, водь, һирәк. вожане) — Рәсәйҙең төньяҡ-көнбайышында (Ленинград өлкәһе Кингисепп районы'') йәшәгән Балтик буйы фин-уғыр халыҡ. Водтәрҙең дөйөм һаны 73 кеше генә ҡалған (2002, халыҡ иҫәбен алыу буйынса) — ↓ 68 (2010). Нигеҙҙә, урыҫ телендә аралашалар, водь теле юҡҡа сығыу сигенә еткән. Дин тотоусы водтәр — православие инанысында.
Йәшәгән урындары һәм һаны
1926 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса Ленинград өлкәһендә 694 водь кешеһе йәшәгән. 1926 йылда СССР-ҙа йәшәгән кешеләрҙән барлығы 705-е водь булған.
Әлеге ваҡытта Рәсәйҙә водь кешеләре  башлыса Ленинград өлкәһенең төньяғындағы Кингисепп районында, Санкт-Петербургта, шулай уҡ Эстонияның төньяҡ-көнсығышында йәшәй.
Тарихы һәм мәҙәниәте
Водь ҡәүеме — Рәсәй Федерацияһы төньяҡ-көнбайышының автохтон халҡы. Археология мәғлүмәттәренә ҡарағанда, төньяҡ эстон ҡәбиләләренә яҡын туған булған ҡәбиләләрҙән б. э. 1-се мең йылына ойошҡандар. Көнбайышта Нарва йылғаһынан көнсығышта Нева йылғаһына тиклем, төньяҡта Фин ҡултығында көньяҡта Луга һәм Лусса йылғаларының өҫкө ағымына тиклем булған ерҙәрҙә таралып йәшәгәндәр. Урыҫ йылъяҙмаларында 1069 йылдан, сит ил сығанаҡтарында (папалар Александр III һәм Григорий IX буллаларында) XII быуаттан Ватланд, Ватландия иле телгә алына. Ижора яйлаһында урынлашҡан Көнсығыш Ватландия (Водь ере) XII быуаттан Новгород дәүләте вассалығында, XV быуатта христианлашҡан, бер аҙҙан көслө ассимиляцияға дусар булған. XX быуат урталарына тиклем водь теленең көнсығыш диалектында һөйләшкән кешеләр Копорье янындағы Ципина ауылында осрай. Көньяҡ Ватландия тураһында мәғлүмәттәр юҡ. Водтәрҙең һаны һуғыштар һәм күпләп (бигерәк тә мәжбүри) миграцияға китеү сәбәпле ҡыҫҡарып бара. XV быуат уртаһында урдиʜ рыцарҙары тарафынан Баска ҡалаһы янында (хәҙерге Латвия) ҡыуып алып кителгән водтәр XIX быуат урталарына тиклем кревингтар исеме аҫтында һаҡланғандар. XVII быуат аҙағында Водь ере Швеция хакимлығына күскәс, водтәрҙең күпселеге урыҫ ерҙәренә күсенә. XX быуат урталарына тиклем водтәрҙең Ленинград өлкәһе Кингисепп районында урынлашҡан ауылдары әле булһа ла һаҡлана. Өс төркөм бергә (4-6 ауыл күрше) йәшәгәндәр. XIX быуат уртаһында водтәр 5 148 кеше булған; 1917 йылғы ауыл хужалығы иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 1 мең кеше; 1926 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса — 705 кеше.
Хужалыҡ итеүҙәре
Водтарҙың хужалыҡ итеү мәҙәниәте РФ төньяҡ-көнбайышы халыҡтарыныҡы менән үҙ-ара оҡшаш булған. Төп кәсептәре — игенселек, малсылыҡ, күлдәрҙә һәм диңгеҙҙә балыҡ тотоу, урман хужалығы. XIX быуатта эш эҙләп ситкә китеү ҙә булған.
Төп ризыҡтары — арыш икмәге, арпа бутҡаһы, һуңыраҡ картуф, яңы тотолған һәм киптерелгән балыҡ. Ҡала йоғонтоһонда XIX быуатта көнкүрештәренә сәй эсеү һәм тәмәке килеп ингән.
Ауылдарҙа 30-60 хужалыҡ булған. Йорт-ҡаралтылары көнсығыш славян тибында булған, бер йәки ике бура өй (рихи) һәм ихатанан торған. Йорт эсе шулай уҡ көнбайыш урыҫтарҙыҡынса: мейесте, мейес ауыҙын ишеккә ҡаратып, ишек янында уҡ һалғандар, өҫтәл һәм түр яҡ ишектән инеү юлына ҡапма-ҡаршы мөйөшкә урынлаштырылған. Хужалар йәшәгән йорт хужалыҡ ҡоролмалары менән П рәүешендә  тоташҡан була. Келәтте (радис) һәм мунсаны (саун) айырым һалғандар. Көлтә киптергестәр - әүен - уртаҡ файҙаланылган.
Кейемдәре
Ир-ат кейеме урыҫ кейеменә оҡшаш булған. Ҡатын-ҡыҙ кейеме XIX быуат урталарына тиклем үҙенсәлеген һаҡлаған: йәш кыҙҙар аҡ төҫтәге (амы), ҡатын-кыҙҙар - күк төҫтәге, киндерҙән һуҡҡан иҙеүе ябыҡ еңһеҙ оҙон күлдәк (рукка) кейгән, өҫтөнән алъяпҡыс бәйләгән. Биҙәкләп бәйләнгән путалар йөрөткәндәр, кейәүҙәге ҡатын-ҡыҙға тимер айыллы ҡайыш билбау (пуута) тағыу мотлаҡ булған. Кейәүгә сыҡмаған кыҙҙар байрамдарҙа сәс толомдарын беркетеп тороусы махсус ярымтүңәрәк баш кейеме кейгән. Кейәүгә сыҡҡан ҡыҙҙарҙың сәс толомон киҫкәндәр (ҡыҙҙың әсәһе сәс толомон кейәү  ҡулына тотторған, киҫелгән толомдо ғүмер буйы һаҡлағандар, сәс хужаһы үлгәс, табутына бергә һалғандар), баш кейеме лә рәүешен үҙгәртә, аҡ төҫтәге осло башлыҡ (пайкас) була. Беренсе балаһы тыуғас, ҡатын-ҡыҙҙың баш кейеменең төҫө ҡыҙылға үҙгәрә. Биҙәнеү әйберҙәре көнбайыш һәм көнсығыш тәьҫирендә күп төрлө була: ураҡ рәүешле күкрәксә, муйынсалар, ҡолаҡ һәм сикә алҡалары ҡулланыла. Баш кейемдәре, күкрәксәләр сәйлән менән сигелә, аҡҡурғаш, тәңкәләр, ҡыңғырауҙар аҫып биҙәлә. Өлкән йәштәге ҡатын-кыҙҙар аҡ төҫтәге ябай өҫ кейеме (уммико) кигән, баштарын һәм елкәләрен ҙур аҡ япма (ыгалина) менән ҡаплаған. XIX быуат уртаһынан урыҫ ҡатын-ҡыҙҙары кеүек кейенә башлайҙар.
Усть-Луга порты һәм водь халҡының юҡҡа сығыу проблемалары
Водь тулы ассимиляцияға яҡын. Уст-Луга портын төҙөү планы Краколье ауылын емереүҙе күҙҙә тота, ә Лужица ауылы индустриаль зонала тороп ҡаласаҡ. Компактлы йәшәү урындарын юҡҡа сығарыу ташлау, һис шикһеҙ, Водь теле һәм мәҙәниәтенең үлемен аңлата. Портты үҫтереү планы халыҡты Ленинград өлкәһе ҡалаларына күсереүҙе күҙҙә тота, һәм был осраҡта традицияларҙы һәм телде һаҡлау тураһында һүҙ була алмай.