Словакия_тарихы
XIX — XX быуат башы
1825—1827 йылдарҙа А. Бернолактың алты томлыҡ һүҙлеге донъя күрә. Бернолак телендә 1829—1832 йылдарҙа тәүрат баҫылып сыға, XIX быуат уртаһына тиклем католик әҙәбиәт баҫылып сыға. 1847 йылда милли хәрәкәт вәкилдәре яңы әҙәби тел ҡабул итә, уны 1843 йылда  Штур әҙерләй. Рәсәйҙең Наполеон менән һуғышта еңеүе славян берлеге үҫеше өсөн стимул була. XIX быуаттың тәүге яртыһында словак мәҙәниәтенең ҙур эшмәкәре Ян Коллар словактарҙы чех әҙәби теле менән берҙәм «чехословак тоҡомдары» сифатында ҡарай, шулай итеп үҙенең ватандаштарының  мәҙәни үҙаллылыҡ хоҡуғын  кире ҡаға. 1857 йылда Словакия территорияһында 2,4 миллион кеше йәшәй, шуларҙың 1,5 миллионы словак була. 1880 йылда хәҙерге Венгрия территорияһында 266 мең словак йәшәй. 1870 йылдан алып 1900 йылға тиклем яҡынса  180 мең словак Америкаға эмиграцияға китә. 848—1849 йылдарҙа революция ваҡытында бер өлөш словактар Габсбургтар яғына күсә. Тәүге тапҡыр сәйәси аренала сәйәси словак орган — Словак милли советы сығыш яһай. 1849 йылдың мартында империя сиктәрендә словак бөйөк кенәзлеген булдырыу идеяһы тәҡдим ителә. Рәсми «иҫке словак теленә» (ғәмәлдә чех) империяның закондар сығарыуы тәржемә ителә, ул жупан идаралығында ҡулланыла башлай, был телдә башланғыс мәктәптә уҡытыла. Словак интеллигенцияһының венгрҙар менән был осорҙа сәйәси ҡараштары айырыла: словактар русофилдар һәм Габсбургтар яҡлы була, венгрҙар, киреһенсә, — Австрия һәм Рәсәйгә ҡаршы сыға. С.Цамбелдың словак телен кодификациялауы телде чех ҡушылмаларынан  һәм диалектизмдарҙан таҙарта. 1861 йылда «Словак халҡының меморандумы» ҡабул ителә, ул Венгрия  сиктәрендә автономияны күҙ уңында тота. XIX быуаттың икенсе яртыһында немец матбуғаты яйлап венгр матбуғатына урын бирә. Словак матицаһы ваҡытында словак телендә 46 матбуғат баҫмаһы сыға. 1870 йылдарҙа мадьярлаштырыу барышында словак Матицаһы һәм гимназиялар ябыла. Крәҫтиәндәрҙе феодаль ҡоллоҡтан азат итеү 1853 йылдан 1890 йылға тиклем бара. Словакия башлыса аграр төбәк булып ҡала. XIX быуаттың икенсе яртыһында сәнәғәт Липтов, Гемер, Зволен һәм Спишта туплана. XIX быуаттың икенсе яртыһына романтизмдың словак шағирҙары А. Сладкович, Яна Ботто, С. Халупки ижады, реализмдың — П. Орсага-Гвездослав, С Гурбан-Ваянский; яҙыусы М. Кукучиндың ижады ҡарай. XX быуат башы яҙыусылары  араһында  Я. Есенский, Й. Грегор-Тайовский, И. Краско була. Словактарҙың театр тормошо үҙәге Кошице һәм Братислава ҡалаһында урынлаша. XIX быуаттың икенсе яртыһында рәссамдар  араһында П Богунь һәм Й. Клеменс була. 1900 йылда Венгрияның 70 % словагы католик, 25 % лютерандар һәм 5 % грек-католиктар була. Һуңғылары араһында словактар ҙа, шулай уҡ русиндар ҙа була. Интеллигенция һәм грек-католик руханиҙар халыҡты русиндарҙың «грек католик венгрҙар» була тип ышандыра. XX быуат башында Карпат артында грек-католицизмдан православиеға күсеү киң ҡолас ала. Был осорҙа Словакия территорияһында 150 меңгә яҡын йәһүд йәшәгән. 1893 йыл иҫәбе буйынса Словакияла 36 мең сиған йәшәй, шуларҙың 600 кешеһе күсмә тормош алып бара. XX быуат башынан Беренсе донъя һуғышына тиклем 400 мең словак Америкаға күсә. Дөйөм алғанда, 1914 йылға тиклем Словакиянан 600 меңгә яҡын  кеше Словакиянан китә,  был күрһәткес буйынса Европала Ирландиянан ғына ҡалыша. Был ваҡытта мәғарифты мадьярлаштырыу  көсәйә,  урта һәм юғары белем словак телендә  алып барылмай. Беренсе донъя һуғышы алдынан 16 процент ҡына  словак балалары словак телендә башланғыс мәктәптә уҡый. Словак иҡтисадында Австрия һәм Венгрия капиталы өҫтөнлөк итә. 1914 йылда башланған Беренсе донъя һуғышы словактарға ят була, сөнки рустарҙа, сербтар һәм румындарҙа үҙҙәренең союздаштарын күрергә күнеккән. Яҡынса 69 700 һалдат һәләк була, 61 680 инвалид була. Һуғыш ваҡытында чех сәйәсмәндәре буласаҡ Чехословакияның яике концепцияһын эшләй: Т. Масарик бойондороҡһоҙ Чехословакия яҡлы була, К. Крамарж Рәсәй императоры эгидаһы аҫтында славян дәүләтенең барлыҡҡа килеүенә ышана.