cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Яҡшылыҡ импульсы
Тарих
Премияның йәмәғәт советына «Беҙҙең киләсәк» социаль программалар фондын ойоштороусыһы Вәғит Алекперов, Волоколам митрополит Иларион (Алфеев), эстрада йырсыһы Лев Лещенко, Арктиканы өйрәнеүсеһе Артур Чилингаров һәм башҡалар инә.
Өс йыл эсендә Рәсәй Федерацияһының күпселек субъектарынан тиҫтәләгән кеше премияға лайыҡ була.
Кедровка (Васюган ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яҡшылыҡ импульсы
2012 йыл
2012 йылда премияға барлығы 194 кеше номинант итеп күрһәтелә, уларҙың ун өсө бүләкләнеүселәр араһында була. Бүләкләнеүселәр араһында бөтә Рәсәйҙән килгән мәшәҡәтле үҫмерҙәргә реабилитация курстарын үткәреүсе «Фермерҙар мәктәбе» лә була. «Фермерҙар мәктәбе» тағы ла инвалид-балалар, талиптар араһында профессияналь йүнәлеш буйынса курстар ойоштора. Шул уҡ йылда Коломна ҡалаһының пастила фабрика музейы ла «Яҡшылыҡ импульсы» премияһы лауреаты була, был предприятиела мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр эшкә йәлеп ителә. Рәсәй Федерацияһында инвалидтар өсөн туризмды үҫтереүсе «Либерти» команияһы ла премияға лайыҡ була.
Кедровка (Васюган ҡушылдығы)
Һылтанмалар
Кедровка (приток Васюгана)
Яҡшылыҡ импульсы
2013 йыл
2013 йылда «Социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереү буйынса иң яҡшы корпоратив программа өсөн» тигән номинацияла «Северсталь» авиакомпанияһы Череповец ҡалаһы хакимиәте менән берлектә ойошторолған «АГР» проекты еңеүсе тип табыла. «АГР» проекты төбәктә урта һәм кесе бизнесты, шул иҫәптән социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә йүнәлтелгән.
2014 йыл
2014 йылда «Социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендәге иң яҡшы йәштәр проекты» номинацияһында Мәскәү ҡалаһынан Антон Кучумов һәм Максим Попов лауреат булалар.
Лойтерсдорф (Саксония)
Лойтерсдорф (Саксония) (Leutersdorf (Sachsen)) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3902 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,01 км2. Диңгеҙ кимәленән 392 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2794 һәм автомобиль коды ZI.
Нурумов Нурлан Марат улы
Нурумов Нурлан Марат улы ( 14 сентябрь 1958 йыл) — ғалим-табип, медицина фәндәре докторы, Парм Университеты профессоры, Ska- Sky Company етәксеһе, профессор IMAR VIP CLINIK профессоры.
Биографияһы
Нурлан Марат улы Нурумов — милләте ҡаҙаҡ, табип. Ҡаҙағстан Республикаһының Көньяҡ Ҡаҙағстан өлкәһендәге Ачисай ҡасабаһында тыуған. Атаһы Нурумов Марат Есҡази улы тау инженеры, 100 ғилми хеҙмәт авторы. Улын да үҙенең һөнәре буйынса китер тип ниәт иткән.
Ләкин Нурлан кесе йәшенән табип булырға хыялланған. Мәктәпте тамамлағандан һуң, Алм-Ата дәүләт медицина институтының хирургия факультетына уҡырға ингән. Уҡыуын уңышлы тамамлап, Ҡаҙағстандың хирургия буйынса ғилми-тикшеренеү институтында (КазНИИхирургия) хирург булып эш башлай.
Тормош юлы
Һәләтле йәш хирургты һөнәрен камиллаштырыу маҡсатында 1984 йылда Украиналағы Харьков ҡалаһына, 1986 йылда Мәскәүгә ебәрәләр.
1989 йылға Нурлан Нурумовтың 15 фәнни эше донъя күреп өлгөрә. Һәм перспективалы ғалим булараҡ, Нурумовты, СССР һәм Италия табиптары араһында тәжрибә менән уртаҡлашыу маҡсатында, Италиялағы Ватикан патронатына ҡараған Сондрио ҡала госпиталенә йүнәлтәләр. Нурлан Марат улы был госпиталдә йөрәккә операциялар эшләй.
Йәш ҡаҙаҡ белгесенең юғары профессиональ күнекмәләре, интеллектуаль потенциалын Италия медицина элитаһы күреп ҡала замечен Уны Рим Папаһы Иоанн Павел II индульгенцияға ҡабул итә. Рим Папаһы уның исеме Нурҙың мәғәнәһенә төшөнә һәм йәш табипҡа халыҡты «нур һәм һыу менән дауала» тип кәңәш бирә.
Чехиялағы Карловы Вары курорт ҡалаһына килә. Бында санитар-курорт медицинаһы буйынса тикшеренеүҙәр башлай. IMAR VIP KLINIK итальян клиникаһы менән берлектә Германияла, Италияла, Рәсәйҙә, Монголияла, Төркиәлә, Ҡытайҙа, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәрендә һәм Ҡаҙағстанда эстетик медицина үҙәктәре аса.
Төрлө илдәрҙә элек һәм хәҙер йәшәгән ғәрәп, ҡытай руханиҙарының, европа бағымсы-табиптарының, дауалаусыларының медицина буйынса трактаттарын өйрәнә. Уларҙың хеҙмәттәрендә үләндәр, тәбиғәт, йыһан тураһындағы тәрән фекерҙәр, файҙалы кәңәштәр менән таныша.
2005 йылда Мәскәү ҡалаһында докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Нурлан Марат улы сәләмәт һәм әүҙем ижади тормош алып бара. Павел Иванович Пещерский һәм башҡа ижадташ дуҫтары менән донъяның 5 континентында үҫкән 189 үлән-үҫемлектәрҙән һалҡын алым менән һығып сығарылған һуттарҙан үҙенсәлекле «Pavloff Spring» концентратын булдырған. Нурлан Марат улы фитоһыу, бальзам һәм эликсир етештереү буйынса яңы технологиялар өҫтөндә эшләй.
Ҡаҙаныштары
• 1993 йылда Италиялағы Парма университетының «Вотта» клиникаһында профессор исеменә лайыҡ була. • Медицина фәндәре докторы (2005 йыл).
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
• «Вотта» клиникаһы профессоры (1993)
Был ҡыҙыҡлы
«Ғалимдар, кеше, бауырында Q-10 эшләп сығарылмау сәбәпле, 35 йәштән ҡартая башлай тигән һығымтаға килгән. Q-10 ферменты ҡан тамырҙары системаһын тондорған бөтә шлактарҙы иретә. Шулай уҡ ғалимдар һәр бер капилляр йөрәктең кескәй миниатюраһы икәнен раҫлаған. Һәм ошо „миллиард йөрәк“, ҡалдыҡтар һәм холестерин тығылып, эшләүҙән туҡтай икән, беҙҙең органдар һулый башлай. Төрлө ғилми-тикшеренеү институттарында үткәрелгән тәжрибәләр был продукция насар холестерин күләмен генә төшөрмәүен, шулай уҡ кеше организмынан радионуклеидтарҙы һәм ауыр металл тоҙҙарын да сығарыуын дәлилләгән». ''Нурумов Н. М.''
Торновка (Вычгрда ҡушылдығы)
Торновка  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кельват
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кехорега
Кехорега — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Герасимова йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әбләй (үҙән)
Урынлашыуы
Әбләй үҙәне Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районындағы Ейәнсура ауылы янында, Һаҡмар йылғаһы буйында ята. Үҫәргән башҡорттары йәшәгән төбәк.
Ейәнсура ауылы 1930 йылдың 20 авгусына тиклем Башҡортостандың Үҫәргән, Йылайыр кантондары составында була, 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенә ( бирелә.
Этимологияһы
Ырымбур өлкәһендәге География институтының Социаль-иҡтисади география бүлегенең «Ырымбур өлкәһе тәбиғәте» фәнни-популяр порталында килтерелгән мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә,үҙәндең атамаһы антропонимдан — Әбләй тигән башҡорт исеменән килеп сыҡҡан
Апостолға тиң Изге кенәз Владимир сиркәүе (Дондағы Ростов)
Апостолға тиң Изге кенәз Владимир ғибәҙәтханаһы — Мәскәү Патриархаты Урыҫ Православие Сиркәүенең Ростов һәм Новочеркасск епархияһына ҡараған Дондағы Ростов ҡалаһындағы православие сиркәүе.
Адресы: Дондағы Ростов ҡалаһы, Саша Чебанова урамы, 12-се һанлы йорт.
История
Апостолға тиң Изге кенәз Владимир хөрмәтенә сиркәү 1888—1889 йылдарҙа Дондағы Ростов ҡалаһында элекке Баҡса тыҡырығында (хәҙер Саша Чебанов урамы) төҙөлгән. Сиркәүҙең әйҙәүсеһе һәм инвесторы 2-се гильдия сауҙагәре Михаил Петрович Шахов булған, шуға күрә сиркәүҙе Шаховский сиркәүе тип тә йөрөтәләр. Башта сиркәүҙе май шәмдәр заводының йорт сиркәүе итеп һалырға булғандар, ләкин Рустың суҡыныуына 900 йыллыҡ юбилейына хөрмәт йөҙөнән М. П. Шахов ҙур ғибәҙәтхана төҙөтөргә ҡарар иткән. Сиркәүгә нигеҙ ташын 1888 йылдың 13 июнендә һалғандар. Проект авторы- архитектор Н. М. Соколов. 1889 йылдың 4 декабрендә епископ Серапион тарафынан Апостолға тиң Изге кенәз Владимир хөрмәтенә сиркәү изгеләндерелгән.
Бер көмбәҙле был ғибәҙәтхана кирбестән, үҙәк яҡтылыҡ үтә торған барабанлы, бер ҡатлы ҡыңғырау манаралы итеп һалынған. Йорт майлы буяуҙар менән биҙәкләп буялған. 1889—1891 йылдарҙағы сиркәү ведомосы мәғлүмәттәре буйынса сиркәүҙең 459,5 кв. м. Таш нигеҙҙә торған ҡоймалар сиркәүҙе уратып торған. Сиркәү ҡоймаһы эсендәге ике ҡатлы йортоң өҫкө ҡаты дин әһеле өсөн, ә аҫҡы ҡаты сиркәү ҡарауылсыһы өсөн һалынған. Сиркәүҙә бер класлы ирҙәр сиркәү-мәхәллә мәктәбе эшләгән, унда 150 малай уҡыған. Мәктәпте сауҙагәр М. П. Шахов үҙ аҡсаһына ҡарап тотҡан.
Бер аҙҙан һуң Владимир сиркәүен төҙөгән М. П. Шахов вафат булған. Шаховтарҙың балалары булмаған, һәм Михаил Петрович үҙенең 100 000 һум аҡсаһын ҡатыны, Ефросинья Леонтьевнаға мираҫ итеп ҡалдырған. Мираҫ шартында уның мөлкәтенән килгән табышҡа Владимир сиркәүенең руханийына, сиркәү-мәхәллә уҡытыусыларына хеҙмәт хаҡы түләргә һәм ҡараусыһыҙ ҡалған ҡарт-ҡоролар, йәтим ҡалған балалар приютын тоторға тейеш булғандар. Шаховтың тол ҡатыны уның мөлкәтенән ҡала ҡарамағына ҡалдырып, бары тик үҙенә йәшәр өсөн дүрт бүлмәле фатир биреүҙәрен һораған .Ефросинья Леонтьевна Шахова сиркәү-мәхәллә мәктәбенең попечителе итеп ҡуйылған.
1930-сы йылдарҙа Владимир сиркәүен япҡандар, уның көмбәҙе ватылған, территорияһы Ленин исемендәге Паровоздар төҙөү (хәҙерге Ростов электровоздар ремонтлау) заводына бирелгән. Сиркәү биналары 1938 йылда Ростов ҡала советы Президиумы ҡарары менән заводтың сәнәғәтен төҙөү өсөн завод ҡарамағына тапшырылған. 1942 йылда, Дондағы Ростов немец-фашист ғәсҡәрҙәре оккупацияһы аҫтында саҡта, сиркәү йәмғиәте дини эштәр алып барған.
1943 йылда, азат ителгәс, Ростов, Владимир һәм Үрге Гнилов Серафимов ғибәҙәтханалары Совет Армияһы өсөн ике танк эшләтеү өсөн аҡса йыйып биргән. Ошо фиҙәҡәрлеге өсөн Владимир сиркәүе 1945 йылда Ҡыҙыл байраҡ һәм генералиссимус И. В. Сталин портреты менән бүләкләнгән. Тик был бүләктәр ғибәҙәтхананы ябыулыуҙан һаҡлап ҡала алмаған.
1944 йылдың 3 декабрендә Ленин ҡаласығы граждандары Тимер юл район советы депутаттарының башҡарма комитеты араһында «Дондағы Ростовтағы Владимир сиркәүенең йорт биналарын срокһыҙ бушлай алыу тураһында» килешеү төҙөшкәндәр. Ләкин 1954 йылда Ленин исемендәге паровоздар ремонтлау заводы етәкселәре сиркәү бинаһын заводҡа кире ҡайтарыуҙы һорап властарға мөрәжәҙғәт иткән. Ҡала депутаттар советының башҡарма комитеты № 1355 ҡарары менән 1954 йылдың 14 октябрендә заводтың һорауын ҡәнәғәтләндергән, сиркәү бинаһы бөтә йыһаздары менән бергә заводҡа кире ҡайтарып бирелгән. Владимир сиркәү йәмғиәте менән башҡарма комитет төҙөгән килешеү ғәмәлдән сығарылған.
СССР Министрҙар Советының Урыҫ Православие Сиркәүе эштәре буйынса Советы, Дондағы Ростовтағы Владимир сиркәүен сиркәү йәмғиәтенән алып, Ленин исемендәге заводҡа бирергә тигән ҡарар менән ризалашҡан. Дини йәмғиәткә башҡа бинаны арендаға йәки һатып алырға хоҡуҡ бирелгән.
1963 йылда элекке сиркәү йортон бөтөн территорияһы менән КР ДОСААФ ойошмаһына биргәндәр. Тик ДОСААФ-тың ремонт яһарға аҡсаһы булмағанлыҡтан, бинаны Тимер юл район Советының 1963 йылдың 24 декабрендә сыҡҡан 397-се ҡарары буйынса Тимер юл районы ведомствоһынан тыш һаҡлау ойошмаһы ҡарамағына хужалыҡ йорто итеп биргәндәр.
Трясеница
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Апостолға тиң Изге кенәз Владимир сиркәүе (Дондағы Ростов)
История
Хәҙерге ваҡытта сиркәүҙең көнсығыш стенаһы өлөшләтә тороп ҡалған.
2012 йылда Ростов һәм Новочеркасск митрополиты Меркурий Кенәз Владимир ғибәҙәтханаһының мәхәлләһен ойошторған. Йорттоң руханийы итеп иерей Владимир Сирин тәғәйенләнгән. 2012 йылда Кенәз Владимир мәхәлләһе элекке Апостолға тиң Изге кенәз Владимир емерелгән сиркәүе ерендә яңы ғибәҙәтхана төҙөү өсөн Рәсәй ер мөлкәте ойошмаһына ер һорап мөрөжәғәт итте.
2012 йылдан алып элекке ғибәҙәтхана урынындағы ваҡытлыса ҡоролған табыныу йортонда ғибәҙәт ҡылыуҙар дауам ителә. 2013 йылдың июлендә йорттоң башына мәхәллә кешеләре үҙ аҡсаһына көмбәҙ, ҡыңғырауҙар бүлмәһе эшләткәндәр. 2014 йылда ҡыңғырау манараһы ҡуйылған. 2013 йылдың 25 июлендә Дондағы Ростов ҡалаһында Апостолға тиң Изге кенәз Владимир хөрмәтенә изгеләндерелгән тәре ҡуйылған. Изгеләндереүҙе ойоштороусы- протоиерей Иоанн Осяк.
Хәҙерге ваҡытта сиркәү асылған, ул һәр көн 8:00-ҙән 17:00 тиклем эшләй, йәкшәмбе һәм байрам көндәрендә бында ғибәҙәт ҡылыу эштәре алып барыла.
Ломен (Саксония)
Ломен (Саксония) (Lohmen (Sachsen)) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3179 кеше йәшәй. Майҙаны — 25,8 км2. Диңгеҙ кимәленән 219 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1847 һәм автомобиль коды PIR.
Кильсинка
Кильсинка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кильсинская ҡылымығының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Күләгәш ауыл биләмәһе
Күләгәш ауыл биләмәһе — Рәсәй Федерацияһы Татарстан, Әгерже районында урынлашҡан муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Күләгәш ауылы.
Майҙаны, халыҡ һаны һәм составы
508 кеше (2002 бөтөн рәсәй Халыҡ һанын ҡабул итеү мғлүмәттәре буйынса), шул иҫәптән ҡарттар — 102 кеше.
балалар — 129 кеше, эшкә һәләтле йәштәгеләр — 277 кеше.
Тарихы
Ауыл торлаҡ пункты 1670 йылда ойошҡан.
Ошо ауыл тарихының бер нисә фаразы бар. Уларҙың береһе Кульга исемле кеше менән бәйләнгән. Ҡарттар әйтеүенсә, Разин күтәрелешендә ҡатнашҡан кеше, батша хакимиәтенең эҙәрлекләүенән ҡасып, йылға буйында (хәҙерге Күләгәш йылғаһы) ғаиләһе менән Каманан 15 км төньяҡтараҡ урманда урынлашҡан. Ул милләте буйынса марий, һәм уның исеме Кулга (марий телендә Кульга). Уның исеменән Күләгәш (Колегеш) ауылы атамаһы барлыҡҡа килгән. «Еш» — «ғаилә», тимәк, тәржемәлә «Кульга ғаиләһе» тигәнде аңлата. Татарса ауыл исеме бер ни тиклем башҡасараҡ яңғырай — Күләгәш.
Күләгәш халҡы ҙур ауырлыҡтар менән осраша. Торлаҡ төҙөү өсөн урман киҫергә, яндырырға, ағас төптәрен аҡтарырға, сәсеү өсөн ер һөрөргә кәрәк була. Игенселектә өс баҫыу сәсеү әйләнеше системаһы булып, ауыл хужалыгында артта алған техника: ер һөрөү хеҙмәтендә һуҡа ҡулланылған, шуға күрә уңыш насар булған. Балыҡсылыҡ һәм һунарсылыҡ киң үҫеш алған.
Ауыл сик һыҙығы менән ике өлөшкә бүленгән. Бер яғында христиан мариҙар, икенсе яҡта — мәжүси мариҙар йәшәгән. Халыҡ ҙур булмаған шәхси участкаларға эйә булған. Ер биләмәләре ир-ат башы һанына ярашлы итеп яҙылған. Ауыл ер хужалары ҡулында түгел, унда староста, ауыл писаре булған. Халыҡ һалым түләгән, түләй алмағандарҙан бурыс өсөн мөлкәтен көс менән тартып алғандар. Күләгәшкә йыш ҡына Пьяный Борҙан сауҙагәрҙәр килгән һәм мариҙарҙан арзан хаҡҡа тире, икмәк, малсылыҡ продукттарын алғандар.
Совет власын урынлаштырыу тыныс юл менән алып барыла.
1918 йылдың апрелендә аҡ чех ғәскәрҙәре Волково ауылын яулап ала. Ҡыҙылдар Күләгәш ауылында тора һәм улар араһында һуғыш башлана, һөҙөмтәлә аҡтар Каменный Ключка табан сигенәләр, ләкин ҡыҙылдар, аҡтарҙың өҫтөнлөгөн һиҙеп, көнбайышҡа китергә мәжбүр була. Аҡтар төбәктә оҙаҡ торорға өлгөрмәй. 1918 йылдың октябрь аҙағында улар 28-Азин дивизияһының 245-се Смоленск полкы һөжүме арҡаһында сигенә.
1919 йылдың апрелендә тағы ла ауыр осор башлана, көнсығыштан Колчактың 400 меңлек армияһы Бимәнән һөжүм итә. 1919 йылдың йәйендә Колчак ғәскәрҙәре барлыҡ фронттарҙа еңелә. Ауылда Совет хакимиәте тергеҙелә.
Граждандар һуғышы дауам итә. Илдә емереклек һәм аслыҡ хөкөм һөрә. Аҙыҡ-түлек, күмер, кәрәсин етмәй, тимер юл транспорты насар эшләй.
Партияның Ҡазан губерна комитеты тәҡдиме буйынса, Питер эшселәре төркеме (М. П. Шахунов һ. б.) Ҡыҙыл Армияға, Мәскәүгә, Петроградҡа аҙыҡ-түлек ебәреүҙә Алабуға кантонының аҙыҡ-түлек отрядтарына ярҙам итеү өсөн Красный Бор ауылынана килеп етә. Комбедартарҙа ойошҡан ярлыларға таянып, улар кулактарҙан һәм спекулянттарҙан иген тартып ала башлай. Самутов Изерге ул ваҡытта ярлылар комитеты рәйесе була. Комитет ағзалары ауылдар буйлап йомортҡа, тары, борсаҡ, шөкәрә, махорка йыйыуҙы ойоштора һәм уларҙы, Красный Борға алып барып, Алабуғаға ебәрә. Көньяҡ һәм Көнбайыш фронттарҙа ҡанлы һуғыштар бара. Пьяный Борға йыш ҡына ауырыу һәм яраланған Ҡыҙыл Армия һалдаттары ҡайта башлай.
Совет власына ҡаршылар ҙа тик тормай. Комсомол ағзаларына көндән-көн язалау ҡурҡынысы янай. 1919 йылда ойошҡан партияның Бимә улус башҡарма комитеты (Ижболдин Кузьма йортонда урынлашҡан) бөтә коммунистарҙы һәм комсомол ағзаларын ҡоралландырырға һәм ауыл советында дежур эше булдырырға ҡарар итә.
1920 йылда, РКП (б) Алабуға кантоны ойошмаһы тәҡдиме буйынса, тәүге партия ойошмаһы рәйесе В. Н. Гурьев РКП (б) Пьянобор район комитетын ойоштора, һәм Гурьев В. Н. уның секретаре итеп һайлана.
Район комитеты биш улус менән: Пьянобор, Көсөк, Һалағыш, Чыҡалды һәм, Күләгәш ауылын үҙ эсенә алған Бимәне лә индереп, етәкселек итте.
Граждандар һуғышы бөткәс, ил 1921 йылғы аслыҡ кисерә, балаларҙы аслыҡтан ҡотҡарыу өсөн ашханалар ойошторола. Күләгәштә ике: С.Семенов йортонда — «рус ашханаһы» һәм Иштуганов Ишем йортонда — «Америка ашханаһы».
1929 йылдың декабрендә Красный Борҙан А. Апышев — ГПУ хеҙмәткәре колхоз ойоштороу өсөн килә. Колхозға «Коммунар» исеме бирелә, һәм Петров Трофим Ипполитович уның тәүге рәйесе була.
1926—1927 йылдарҙа утарҙарға күсенгән ҡайһы бер крәҫтиәндәр («Ужара», «Бородино», «Зенер») үҙҙәренең йорт-торлаҡтары менән Күләгә һәм Кам-Ключ ауылдарына ҡайта башлай. Комсомол ағзалары коллектив хужалыҡты ойоштороуҙа һәм яңы техниканы үҙләштереүҙе ҙур роль уйнай. Күләгәштә беренсе комсомол ойошмаһы 1924 йылда ойошторола.
1937 йылда ауыл советы бинаһына беренсе радио ҡуйылған, һәм ике йыл элегерәк беренсе машина алына һәм тәүге шофёры Субаев Сибат була.
1941 йылдың 22 июнендә Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Күләгәнән 64 кеше иң яҡшы аттар менән фронтҡа китә. Ауылда йөҙҙән артыҡ эшсе ҡул, күбеһенсә ҡатын-кыҙҙар, ҡарттар һәм балалар ҡала, улар өҫтөнә эш фронтының бөтә йөгө төшә.
1950 йылда Күләгәш ауыл советы Күләгәш, Кам-Ключ, Байтуған һәм Ожбуй ауылдарын берләштерә. 1962 йылда ауыл советы үҙәге Волково ауылынана күсерелә һәм ауыл советы Волковский тип атала башлай. Ә 1978 йылда ул ҡатат Күләгәш ауылынана күсерелә.
2006 йылдың мартында, «Күләгәш» СХПК-ы граждандарының дөйөм йыйылышы ҡарары менән, «Аҡ Барс Банк» холдинг компанияһына ҡушыла.
Хәҙерге ваҡытта Күләгәш ауыл статусына эйә. Ауыл торлаҡ пунктының статусы һәм Татарстан Республикаһының 2005 йылдың 31 ғинуарында ҡабул ителгән "Территориялар сиктәрен билдәләү һәм "Әгерже муниципаль округы « муниципаль ойошмаһы статусы тураһында һәм уның эсендәге муниципалитеттар» 14-ЗРТ Законы менән билдәләнде.
Палестин йәмғиәте сиркәүе (Таганрог)
Палестин йәмғиәте сиркәүе — Таганрогта Православие Палестина йәмғиәте Император вәкиллеге сиркәүе.
Адресы: Рәсәй, Ростов өлкәһе, Таганрог ҡалаһы, Комсомольск булвары, 39-сы йорт урынында.
Тарих
Православие Палестина йәмғиәте Император вәкиллеге 1882 йылда ойошторолған. Уның уставының бурыстары булып православныйҙарға Изге ергә хаж ҡылыуға ярҙам итеү, Палестинаны, Көнсығышты фәнни өйрәнеү һәм Яҡын Көнсығыш халыҡтары менән хеҙмәттәшлек итеү торған.
Православие Палестина йәмғиәте Император вәкиллеге Таганрогта 1882 йылда ойошторолған. Уның башында адмиралтействоның генерал-майоры композитор П. И. Чайковскийҙың ҡустыһы — Ипполит Ильич Чайковский (1843—1927) торған. Йәмғиәт хаж ҡылыусыларға ярҙам күрһәткән. Сәфәр ҡылыусылар Изге Ергә һәм Изге Афон тауына Таганрогтан пароходта ебәрелгән. Пароход киткәнде көткән кешеләргә ҡайҙалыр йәшәп торорға урын кәрәк булған. Палестина йәмғиәте ағзаһы Погребенко тәҡдиме буйынса Таганрогта йәшәгән Варвара Андреевна Ищенко үҙенең йортон хажға барыусылар өсөн приют итеп йәмғиәткә бүләк иткән. Йәмғиәт Варвара Андреевнаның бүләген ныҡ шатланып алған, уны Йәмғиәттең Почетлы ағзаһы итеп ҡабул иткәндәр. Тик приютты икенсе урында асҡандар. Приютта Варвара Андреевнаға бүлмә биргәндәр, уны вафат булғансы хөрмәтләп ҡарағандар. Бының өсөн материаль сығымдар уның йортонан килгән керемдәр иҫәбенән барған. И. И. Чайковский ҡала думаһына сиркәү һәм ғибәҙәт ҡылырға килгән кешеләр өсөн приют төҙөү өсөн ер һорап мөрәжәғәт иткән. Был маҡсатта ҡала Думаһы 1888 йылдың 22 мартында Воронцов ауышлығында 293 кв сажин ер бүлгән. Ҡалала аҡса йыйғандар һәм шул уҡ йылда сәфәр ҡылыусылар өсөн бер ҡатлы йорт һалғандар.
Яңы приютта бер юлы 20 хажға барыусыларға бушлай медицина ярҙамы күрһәтергә һәм йәшәтергә мөмкин булған. Приютта ирҙәр өсөн ун, ҡатын-ҡыҙҙар өсөн ун кешелек бүлмәләр булған. Сиркәүҙе биҙәү өсөн рәссам И. Т. Айвазовский үҙенең «Хождение по водам» картинаһын бүләк иткән (хәҙерге ваҡытта был картина Санкт-Петербургтағы Дәүләт дин тарихы музейында һаҡлана). Рәссамға был бүләге өсөн бөйөк кенәз Сергей Александрович үҙ рәхмәтен белдергән. Есаул Т. К. Волгиндың тол ҡалған сауҙагәр ҡатыны сиркәүгә Хоҙай Әсәһенең һәм Ҡотҡарыусының иконаһын, Инжил, тәре һәм төтөн төтәтеү һауытын хәйер итеп биргән.
Совет власы йылдарында приют ябылған, уның бинаһын торлаҡ йортҡа әйләндергәндәр. Һуңғараҡ уның урынында биш ҡатлы торлаҡ йорт төҙөгәндәр.
Ярлы Кәрим
Ярлы Кәрим (төп исеме Кәримов Ғабдулла Әхмәтвәли улы; 16 июнь 1901 йыл — 1937 йыл) — шағир, журналист. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. 1917—1919 йылдарҙағы башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, Башҡорт айырым уҡсылар бригадаһының сәйәси хеҙмәткәре. 1920—1926 йылдарҙа «Башҡортостан хәбәрҙәре», «Башҡортостан» гәзиттәре, РКП (б)-ның Стәрлетамаҡ өйәҙ комитеты хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған шағир Фәтих Кәримдең бер туған ағаһы. Милләте башҡорт.
Биографияһы
Ғабдулла Әхмәтвәли улы Кәримов 1901 йылдың 16 июнендә Өфө губернаһының Бәләбәй өйәҙе (хәҙерге Башҡортостандың Бишбүләк районы) Айыт ауылында донъяға килгән. Атаһы ауылдың муллаһы булған.
Башланғыс белемде ауылдың мәхәллә мәктәбендә ала, артабан Ырымбурҙағы «Хөсәйениә» мәҙрәсәһендә белем ала.
Бөйөк Октябрь революцияһы осоронда мәҙрәсәлә уҡыуын ташлай һәм Совет власы урынлаштырыу өсөн көрәш башлаған милли хәрәкәттә ҡатнаша. Беренсе шиғырҙарын яҙып баҫтыра. 1919 йылда ул партия сафтарына алына, һуңғараҡ Ҡыҙыл Армия составында Петроградты Юденич ғәскәренән һаҡлау өсөн һуғыша, шунда ҡаты яралана.
1921—1922 йылдарҙа Мәскәүҙә шағир Көнсығыш хеҙмәтсәндәренең коммунистик университетында уҡый, әҙәби ижад менән шөғөлләнә. 1926 йылға тиклем Ҡазанда, Өфөлә һәм Башҡортостан йөмһүриәтнең Белорет кантонында гәзит һәм партия эшендә була. Элекке яралары уның сәләмәтлеген ныҡ ҡаҡшата, һәм ул 1937 йылда Өфөлә вафат була.
Әҙәби мираҫы
Ярлы Кәрим шағир Фәтих Кәримдең бер туған ағаһы, энеһенә ул әҙәби ижады һәм тормош үрнәге менән шәхес һәм яҙыусы булараҡ үҫешеүенә ҙур йоғонто яһай. Уның әҙәби мираҫы күләм яғынан ҙур түгел. Был мираҫҡа 1919—1925 йылдар араһында Төркөстан фронтының органы «Ҡыҙыл маяҡ» гәзитендә, Өфө, Ҡазан, Мәскәүҙәге матбуғатта баҫылып сыҡҡан бер нисә тиҫтә шиғыр ғына инә. Улар араһында «Мин ҡайттым» шиғыры: Мин үҙем башҡорт ауылында Тыуып үҫкән бер бала. Шуға ла бик-бик беләм Башҡорт эсендә ни яна Эйе, мин йырлайым иҙелгән Ярлы башҡорт йырҙарын, Эйе, мин бер һандуғас, Башҡорт — йәшел-йәш бер ҡайын.
Иҫтәлеге
2020 йылдың 25 декабрендә Айыт ауылының күп функциялы үҙәгендә башҡорт шағиры Ярлы Кәримгә бағышланған мемориаль таҡтаташ асылған
Бекрен исемендәге Изге Николай монастыры
Бекрен исемендәге Изге Николай монастыры — Рәсәйҙең Ростов өлкәһе Константиновск районы элекке ҡатын-ҡыҙҙар православие монастыры (хәҙерге Волгодонск епархияһына ҡарай).
9 май — ғибәҙәтхананың ҡурсалаусыһы Изге Николай, ә 14 сентябрь — Хоҙай тәреһенең күккә күтәрелеү байрамдары.
Тарих
Бекренев монастырының төҙөлөүе 1853—1856 йылдарҙағы Ҡырым һуғышы менән бәйле. Севастополде обороналаусыларға һуғыш кәрәк-яраҡтары, һыу, аҙыҡ-түлек, медикаменттар етмәгән. Эсәр һыуҙы яҡын тирәләге ҡоҙоҡтарҙан алғандар һәм уны яраланған һалдаттарға бүлеп эсергәндәр.
Севастополде обороналаусылар араһында 1854 йылда Цимлянский районы Марьинская станицаһы казағы урядник Сергей Поляков булған. һуғыштан ҡайтҡас, ул үҙенең,тере ҡалһам, ҡоҙоҡ төҙөтәсәкмен, тигән әйтеүен үтәп, һуғышта һәләк булған иптәштәренә бағышлап, ҡоҙоҡ ҡаҙытҡан. Ҡоҙоҡ тәрән булмаған Бекреневский соҡоронда (татар һуғышсыһы Бекрен күмелгән был соҡор уның исеме менән аталған) ҡаҙылған. Ҡоҙоҡтоң тәрәнлеге 12,5 метр тирәһе булып, унан шишмә бәреп сыҡҡан. Ҡоҙоҡ өҫтөнә ҡыйыҡлы ағас бура ултыртҡандар, ҡыйығы аҫтына Изге Николай Чудотворецтың иконаһын ҡуйып, һыу сығанағын изгеләндергәндәр.
1867 йылдың 25 майында император Александр II террористар ҡулынан ҡотолоп ҡалған. Ошо ваҡиғаны мәңгеләштереү маҡсатында С. И. Поляковтың дуҫы менән сауҙагәр С.С. Амбросимов императорға ғибәҙәтхананы йыһазландырыу, ҡоҙоҡ янында сиркәү төҙөтөү һәм һәр йыл һайын Марьинск станицаһынан Бекренев ҡоҙоғона тәре походын ойоштороу өсөн 1000 һум аҡса һорап, мөрәжәғәт хаты яҙып ебәргән.
Император Александр II Указы буйынса ҡоҙоҡ янында сиркәү төҙөлгән һәм, Мөғжизә тыуҙырыусы Николай исеме бирелеп, изгеләндерелгән.Ҡоҙоҡ изге урын булып һанала башлаған. Бында йыл һайын 9 май көнөндә изге Николай Чудотворец (22 май-яңы стиль), бишәр меңләгән кеше йыйған Тәре походы уҙғарған.
1888 йылдың 17 октябрендә "Борки"станцияһы янында поезд һәләкәткә осраған. Поездағы Падишаһ Император Александр III һәм уның ғаиләһе иҫән-һау ҡалған
Шул уңайҙан Дон Архипастырына Изге Николай сиркәүен ғибәҙәтхана дәрәжәһенә күтәреүҙе һорап мөрәжәғәт иткәндәр. Быға рөхсәт бирелгән. Бәләкәй сиркәү урынына ҙур ғибәҙәтхана һалып, уны 1888 йылда изгеләндергәндәр. Сиркәү бик киң килеп сыҡҡан, ул иконостаслы һәм биҙәлгән стеналы булған.
Сиркәүҙә Архиерей өйө төҙөлгән, бында иеромонах Геннадий йәшәгән. Изге Синодтың 1895 йылдың N2 348 25 Указы менән бөтә йорт-ҡуралар Бертенев Изге Николай монастырына әүерелдерелгән. Башта ул ирҙәр монастыры булған. 1910 йылда Дон һәм Новочеркасск Архиепискобының Изге Синодҡа үтенсе буйынса ҡатын-ҡыҙҙар монастырына әйләндерелгән.
1913 йылдың 30 июлендә монастырь изгеләндерелгән. Монастырҙы игумения Амфиана етәкләгән.
Изге Никольский ғибәҙәтханаһы янында ике тәхетле бәләкәй ағас сиркәү, монастырь ишек алдынд игумения өйө, аш бүлмәһе, өлкән йәштәге суфый ҡатын-ҡыҙҙар өсөн флигель, С. И. Поляков ҡаҙытҡан ҡоҙоҡ булған. 1920 йылдар уртаһында монастырь ябылған. Уның һуңғы игуменияһы матушка Митрофания булған. 1928 йылда монастырь ере бергәләшеп эшләү артеленә бирелгән. 1929 йылда артелде «Правда» коммунаһына әйләндергәндәр.
1930-сы йылдарҙа игумения Валериана һәм суфый ҡатын-ҡыҙҙар, коллективизацияға ҡаршы агитация алып барыуҙа ғәйепләнеп, ҡулға алынған. 1930 йылдың 13 сентябрендә улар Төньяҡ-Кавказ крайы ОГПУ ҡарары менән Енәйәт Кодексының 58/10 статьяһы буйынса Төньяҡ крайына 5 йылға һөргөнгә ебәрелгән.
1950-се йылдарҙа монастырь бөтөнләй емерелгән. Хәҙерге ваҡытта уның урынында ололау тәреһе тора, бында 22 майҙа йыл һайын тәре походы менән киләләр. Мариинск станицаһында Николаевский ғибәҙәтханаһы тергеҙелә.
Исхаҡов Рияз Марат улы
Исхаков Рияз Марат улы (29 октябрь 1968 йыл) — режиссёр, оператор-ҡуйыусы, продюсер, Рәсәй кинематографистар союзы ағзаһы (1997), Башҡортостан Республикаһының Шәйхзада Бабич исемендәге йәштәр премияһы лауреаты (1996) .
Биографияһы
Рияз Марат улы Исхаҡов 1968 йылдың 29 октябрендә Башҡортостан Республикаһының Салауат ҡалаһында тыуған.
Рияз Исхаҡов үҙенең хеҙмәт юлын Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында башлай.
1986—1988 йылдарҙа Совет Армияһы сафтарында хеҙмәт итә.
Башҡортостан телевидениеһында киноопреатор ярҙамсыһы булып эшләй. Артабан «Башкортостан» киностудияһына эшкә күсә, билдәле кинорежиссёр Мәлиҡ Яҡшембәтовтың төшөрөү төркөмөндә эшләй.
1993—1997 йылдарҙа С. А. Герасимов исемендәге Бөтә Рәсәй дәүләт кинематография институтының операторҙар факультетында уҡый, В. Н. Железняков оҫтаханаһында шөғөлләнә.
Ижады
1991 йылда оператор-ҡуйыусы Рияз Исхаҡовтың «Врата свободы» тип аталған тәүге башҡорт тулы метражлы нәфис-публицистик фильмы донъя күрә. «Азатлыҡ ҡапҡаһы» фильмы Төркмәнстандың баш ҡалаһы Ашхабадта үткән «Көмөш ярымай» халыҡ-ара кинофестиваленең дипломы менән билдәләнә.
1996 йылда «Быяла юлсы» фильмы өсөн бер төркөм кинематографистар (Булат Йосопов, А. Аҡманов, В. Байрамғолов) менән бергә Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһына лайыҡ була. 2000 йылда «Р. И. Продакшн» ЯСЙ студияһын аса, директор вазифаһын башҡара. «Башҡортостан» Дәүләт телерадиокомпанияһының, Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министрлығының, Дәүләт Йыйылышы- Ҡоролтайҙың, Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайы башҡарма комитетының, «Башкортостан» киностудияһының, Хөсәйенов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының, Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбленең, «Мираҫ» фольклор бейеү ансамбленең, шәхси кешеләрҙең, Башҡортотан, Татарстан, Ырымбур эстрада йырсыларының нәфис продукция һәм фильмдар буйынса заказын үтәй.
Шул уҡ 2014 йылда башҡорт халыҡ йырҙары буйынса төшөрөлгән ҡыҫҡа метражлы «Бибигөл һәм Сәйфелмөлөк» фильмы донъя күрҙе.
ОРТ, НТВ-кино, РТР проекттарында һыу аҫтында һәм төрлө махсус съёмка төрҙәре операторы: юғары профессиональ оҫталыҡҡа эйә кинооператор булараҡ, «Ундина», «Чёрная богиня», «Код апокалипсиса» телесериалдарын төшөрөргә саҡырылды.
Исхаҡов Рияз 12 сериялы «Синие ночи» фильмының, шулай уҡ халыҡ-ара кинофестивалдәр приздарын яулаған тулы метражлы «Радуга над деревней», «Тринадцатый раунд», «Ловец ветра» уйын фильмдарының ҡуйыусы операторы.
Рияз Исхаҡов «И это всё Роберт» күп сериялы шаян фильмын төшөрөү буйынса эшләй. Ул проектты тормошҡа ашырыуҙа Өфөләге UTV Ҡала телеканалы командаһы, «Уфанет» компанияһы һәм Рияз Исхаҡов киностудияһы ҡатнаша.
«Тайны пещеры Шульган-Таш» нәфис-фантастик фильмын тамашасыға күрһәтте.
Фильмографияһы
Музыкаль новеллалары һәм фильмдары: • «Алтын мираҫ»,
• «Заманалар»,
• «В поисках Акбузата» фәнни-популяр сериал (2007)
• «Ҡаһым-түрә» (2009)
• «Һөйәнтүҙ» «Сеянтус» (2010)
• «Етегән» музыкаль телефильмы (2014), режиссёры Йомағолов Айсыуаҡ Илшат улы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
• Башҡортостан Республикаһы Президенты Гранты
Ғаиләһе
Рияз Марат улының әсәһе Исхаҡова Рива Авзал ҡыҙы (26.12.1940-18.02.2021) Саҡмағош районы Иҫке Үҙмәш ауылында тыуып үҫкән) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы, Сибай, Салауат, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы.
Һылтанмалар
• Режиссёр Исхаков Рияз Маратович
• [https://yandex.ru/search/?text=%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2+%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%B7+%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F&lr=172&src=suggest_Pers Битва за Куштау в 50 фотографиях. Рияз Исхаков]
• Рияз Исхаков: «Башкирскому кино пора вырасти из пелёнок» 12 января 2017 г.
Абдуллин Мансур Иҙиәт улы
Абдуллин Мансур Иҙиәт улы  (15 сентябрь 1919 йыл — 8 июнь 1996 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, педагог. Еңел артиллерия полкының орудие командиры, гвардия өлкән сержанты. Советтар Союзы Геройы (1943). Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1980), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1970).
Биографияһы
1919 йылдың 15 сентябрендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Ҡырғыҙ-Миәкә ауылында тыуған.
1939 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла.
1941 йылдан башлап Көньяҡ-Көнбайыш, Сталинград, Дон, Үҙәк фронттарында хеҙмəт итə.
1949 йылдан башлап Стәрлебаш 1-се урта мәктәбе директоры булып эшләй.
1962 йылдан алып Өфөлө 109-сы урта мәктәп директоры.
1976 йылдан — 2-се мәктәп-интернат директоры.
Батырлығы
Советтар Союзы Геройы исеме 1943 йылдың 7 авгусында бирелә.
Ломмач
Ломмач (Lommatzsch) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 5429 кеше йәшәй. Майҙаны — 66,47 км2. Диңгеҙ кимәленән 168 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 01621–01623 һәм автомобиль коды MEI.
Тундийка
Тундийка — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Майтамыр (дарыу үләне)
Ботаник тасуирлама
Һабағы тура, йыуан, ботаҡтар менән тармаҡланған, йөнтәҫ.
Япрағы оҙонса, эре, сиратлы, өҫкә табан ослая бара, аҫ яғы ҡытыршы төк менән ҡапланған.
Сәскәләре ҡыңғырау һымаҡ, һабаҡтың өҫ яғында урынлашҡан; ҡыҙыл, күксин йәки миләүшә төҫөндә,  яйлап зәңгәр йәки аҡһыл көрән төҫкә инә бара. Сәс атҡан осоро май — июль.
Ҡулланыу тарихы
Әбүғәлисина «Табиплыҡ фәне ҡануны» (Kanun fi’l Tibb, 1020 йыл) китабында майтамырҙың үҙенсәлектәрен һүрәтләгән.
Рәсәй ҡалалары дарыуханаларында   теркәлгән майтамыр препараттары —  Е витаминлы «Майтамыр майы» һәм  һәм «Тәнгә һөртә торған майтамыр бәлзәме» һатыла.
Ғәйтҡолов Даян Булат улы
Ғәйтҡолов Даян Булат улы (29 октябрь 1973 йыл) — кинооператор. Мелодрама, детектив, боевик жанрҙарында эшләй.
Биографияһы
1973 йылдың 29 октябрендә Һарытау өлкәһендә тыуған. Милләте башҡорт. Өфөнөң 20-се мәктәбен тамамлаған.
Мәктәптә уҡыған йылдарында уҡ Малик Яҡшымбәтов уны үҙе төркөмөнә алып, кино төшөрөү серҙәренә өйрәтә.
ВГИК-ты тамамлағандан һуң Мәскәүҙә эшкә ҡалған. 2002—2014 йылдарҙа 16 фильм төшөрөүҙә ҡатнашҡан.
Кла-Игай
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лугау (Мәғдән тауҙары)
Лугау (Мәғдән тауҙары) (Lugau/Erzgeb.) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 7071 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,32 км2. Диңгеҙ кимәленән 400 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9385 һәм автомобиль коды STL.
Абдуллин Әнүәр Абдулла улы
Абдуллин Әнүәр Абдулла улы  (5 июнь 1917 йыл — 28 октябрь 2002 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, артиллерист, өлкән сержант. Советтар Союзы Геройы (1945).
Биографияһы
1917 йылдың 5 июнендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Иҫке Дөмәй ауылында тыуған.
1939 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла.
1941 йылдан башлап Көнбайыш, Карелия, Дон, 3-сө Белоруссия фронттарында хеҙмəт итə. 2002 йылдың 28 рктябрендә вафат була. Өфө ҡалаһының Көньяҡ зыяратында ерләнгән.
Батырлығы
«Советтар Союзы Геройы» исеме 1945 йылдың 24 мартында бирелә.
Һинд-Ҡытай
Һинд-Ҡытай (Indochine) — Көньяҡ-Көнсығыш Азияла урынлашҡан ярымутрау.
Этимология
Атамаһын европалылар (француздар) «Һиндостан» һәм «Ҡытай» һүҙҙәренән төҙөгән, сөнки улар ярымутрау халҡында бер үк ваҡытта һинд һәм ҡытай һыҙаттарын күргән.
Урынлашыу
Ярымутрауҙың майҙаны яҡынса 2 млн км² тәшкил итә. Һинд-Ҡытай көнбайышта Һинд океанының Бенгал ҡултығы һәм Андаман диңгеҙе, Малакка боғаҙы, көньяҡта һәм көнсығышта Тымыҡ океандың Көньяҡ-Ҡытай диңгеҙе, Сиам һәм Бакбо (Тонкин) ҡултыҡтары менән уратып алынған. Ярымутрауҙың төньяҡ сиге Ганг һәм Брахмапутра йылғаларының дельтаһынан алып Хонгха йылғаһының дельтаһына тиклем шартлы рәүештә үткәрелә. Һинд-Ҡытайҙың көньяҡ осо Кра муйынан көньяҡтараҡ һуҙылған Малакка ярымутрауын барлыҡҡа килтерә. Бында Евразия материгының һәм Азия ҡитғаһының иң көньяҡ нөктәһе — Пиай мороно урынлашҡан.
Климат
Климаты субэкваториаль муссонлы, ә Малакка ярымутрауында — экваториаль. Ярымутрауҙың тигеҙлекле өлөшөндә уртаса температура 20°С-тан түбән төшмәй, яҙын һәм йәйен 28—30°С-ҡа тиклем барып етә. Тауҙарҙа температура 15°С-ҡа һәм унан да түбәнерәк төшә.
Елгә ҡаршы ятҡан көнбайыш тау битләүҙәрендә йылына 2,5—5 мең мм яуым-төшөм яуа, иң күп ямғырлы осоро — йәй. Ярымутрауҙың эске райондарында йылына урыны менән 1 мең мм-ҙан аҙыраҡ яуым-төшөм яуа. Һинд-Ҡытайҙың көнсығыш яр буйында иң күп ямғырлы осоро ҡыш миҙгеленә тура килә, бында йылына 2 мең мм-ға тиклем яуым-төшөм яуа.
Рельеф
Ҡултыҡтары һәм яр буйы утрауҙары күп булған Һинд-Ҡытайҙың көнбайыш өлөшөнән айырмалы рәүештә уның көнсығыш ярҙары бүленмәгән тиерлек. Ярымутрауҙың ландшафты нигеҙҙә таулы, һырттарҙың йүнәлештәре башлыса меридиональ һәм субмеридиональ. Һинд-Ҡытайҙың көнбайыш өлөшөндә иң бейек тубәһе Виктория тауы (3053 м) менән Аракан тауҙары урынлашҡан. Ярымутрауҙың үҙәк өлөшөндә Шан ҡалҡыулығы ята. Бында уҡ Танентаунджи һырты башлана һәм Малакка ярымутрауында тамамлана. Һинд-Ҡытайҙың көнсығыш өлөшөндә Чыонгшон (Аннам) тауҙары урынлашҡан. Һинд-Ҡытай ярымутрауының тауҙары киң уйһыулыҡтар менән бүленгән, шулар араһында Иравади, Менам һәм Камбоджа тигеҙлектәре, һәм тағы ла Корат платоһы бар.
Ярымутрауҙың иң ҙур күле — Тонлесап күле, ә иң ҙур йылғалары — Меконг, Иравади, Салуин, Чаупхрая интенсив рәүештә һуғарыу өсөн файҙаланыла.
Флора
Һинд-Ҡытай ярымутрауының флораһы башлыса ҡатмарлы составтағы дымлы тропик урмандарҙан тора, улар елгә ҡаршы көнбайыш тау битләүҙәрен ҡаплайҙар. Һаҙлыҡлы яр буйҙарында мангр ҡыуаҡлыҡтары өҫтөнлөк итә. Ярымутрауҙың тигеҙлектәре эшкәртелгән, төп ауыл хужалығы культураһы — дөгө. Малакка ярымутрауында каучук ағастары үҫтерелә.
Дәүләттәр
Һинд-Ҡытай ярымутрауында түбәндәге дәүләттәр урынлашҡан: Вьетнам, Камбоджа, Лаос, Малайзия, Мьянма (күп өлөшө), Таиланд һәм тағы ла Бангладештың бәләкәй генә өлөшө.
Лунценау
Лунценау (Lunzenau) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 4786 кеше йәшәй. Майҙаны — 28,06 км2. Диңгеҙ кимәленән 225 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9328 һәм автомобиль коды MW.
Когу-Игай
Когу-Игай — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Егол-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Турас
Турас — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лунмич йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сафин
Сафин — фамилия.
Тыбадь-Ю
Тыбадь-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 377 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һөнәрселәр сиркәүе
Һөнәрселәр сиркәүе — Дондағы Ростовтағы синагога. 1901 йылда төҙөлгән, 1942 йылда янған.
Тарих
Дондың түбән яғында йәһүдтәр  XIX быуаттың тәүге тиҫтәһендә күренә башлаған.. Был 1836 йылда Дондағы Ростовта  яҡынса  8100 кеше йәшәгән, шулар араһында  73 йәһүд булһа,10 йылдан һуң улар 289-ға еткән. Йәһүд йәмғиәте  уларҙың Көнбайыш Украинанан, Белоруссиянан һәм Литванан  Рәсәйгә күсеп килеүе араһында барлыҡҡа килгән. Рәсәй  империяһы ҡанундары буйынса йәһүдтәрҙең йәмғиәте йорттарының һаны утыҙға тулһа - ғибәҙәт ҡылыу йорто, һикһәнгә етһә сиркәү (синагога) төҙөргә хоҡуҡлы булған.
1891 йылда Дондағы Ростовта йәһүд һөнәрселәренең Хоҙайға табыныу йәмғиәте барлыҡҡа килгән. 1894-1901 йылдарҙа был йәмғиәт үҙенең  дини ихтыяжын  ҡәнәғәтләндереү өсөн Я. К. Башмакова  вариҫтарының    Казан тыҡрығындағы бер ҡатлы 24-се (хәҙерге Гәзит тыҡрығындағы 28-се һанлы) йортон  арендаға алып, ғибәҙәт ҡылған.
1894 йылда төҙөлөш подрядсыһы Абрам Моисеевич Геронимус Ростовта  Почта урамы (хәҙер Станиславский урамы,106 һанлы йорт) менән Казан тыҡрығы (хәҙерге Гәзит тыҡрығы, 28 һанлы йорт)  киҫешкән урында утар һатып алған. 1901 йылда ул бында йәһүд һөнәрселәр йәмғиәте өсөн кирбестән ғибәҙәт ҡылыу йорто төҙөгән. Йорттоң үлсәме - 16,75 х 16,25 x 3,35. метр. Биналарҙың дөйөм майҙаны - яҡынса 323 кв. метр. Бина ике ҡатлы, ослайып торған ҡыйыҡлы итеп, готика стилендә һалынған. 1904 йылда А. М. Геронимус был йортто йәһүд һөнәрселәр йәмғиәтенә бүләк иткән. 1905 йылғы йәһүдтәр погромы ваҡытында йорт янған. Ремонттан һуң йортта ғибәҙәт ҡылыуҙар дауам иткән. 1913 йылда  Дон ғәскәре өлкәһенең дини эштәр буйынса Департаменты Һөнәрселәр йәмғиәтенә  был дин йортон А.М.Геронимустан хәйергә алырға рөхсәт биргән.
Йорт граждандар һуғышы йылдарында снаряд төшөүҙән зыян күргән, шулай ҙа бирешмәй, һаҡланып ҡалған. 1936 йылда был ғибәҙәтхана  Дондағы Ростовта ғәмәлдә булған берҙән-бер йәһүд сиркәүе булған. 1942 йылдың июлендә йорт тулыһынса тиерлек янған, бары тик көнсығыштағы стенаһы ғына зыян күрмәгән. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң йорт тергеҙелмәгән. Хәҙер уның урынында Добрыня аҙыҡ магазины тора.
Йорттоң бары тик революцияға тиклем төшөрөлгән фотоһы ғына  һаҡланып ҡалған.
Дин башлыҡтары
1920 йылдарҙа Һөнәрселәр ғибәҙәт ҡылыу хәсидтәр йәмғиәтенең раввины  Иошуа-Эшель  Авраам Хаимович Земский булған. Төрлө ваҡытта йәһүд йәмғиәтенең рәйестәре -  Я. М.Лельчук, Угольников, һ. б.
Таганрогтағы Никольский сиркәүе
Никольский сиркәүе —Таганрог ҡалаһының элекке православие сиркәүе.
Адресы: Рәсәй, Ростов өлк., Таганрог ҡалаһы, хәҙерге Чехов ур., 49/27-се йорт урынында
Тарих
1840 йылда Хакимлыҡ итеүсе сенат балалар приюты тураһындағы ҡағиҙәне раҫлаған. Ҡала башлығы, кенәз Ливень, Таганрогта хәйриә балалар приютын төҙөргә тәҡдим итеп, Таганрог йәмғиәтенә ирекле рәүештә хәйер йыйыуҙы ойошторған. Батша ҡатыны Александра Федоровна рөхсәте менән бағыусылыҡ советы ойошторған һәм уның рәйесе булған.
Сауҙагәр Сариҙың йорто бер ҡатлы, колонналы йорт булған. Һуңыраҡ сауҙагәр В. Н. Третьяков Полиция урамы яғына табан (һуңыраҡ Чехов ур., 37) яңы йорт сиркәүе бинаһын һалған. Йорттоң төньяҡ-көнсығыш яғында изгеләндереүсе Николайҙың ғибәҙәтхана иконаһы ҡуйылған. Шул приют бинаһында Изге Николай йорт сиркәүен асҡандар. Сиркәү Чехов урамы менән Добролюбов тыҡырығы киҫешкән урында.