cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вильнюстағы ваҡиғалар (1991)
Ивановтың версияһы
Йәмәғәт эшмәкәре, «Саюдис»ҡа альтернатив ойошма етәксеһе Валерий Иванов дәүләткә ҡаршы эшмәкәрлектә ғәйепләнеп, төрмәлә 3 йыл ултыра. Үҙенең «Литовская тюрьма: Дневник политзаключённого» (1996) китабында 1991 йылдың 13 ғинуарындағы ваҡиғаларҙы һүрәтләй һәм 1997 йылда уны «һәләк булғандарҙы мыҡыл иткән өсөн» тағы бер тапҡыр хөкөм итәләр. Беренсе тапҡыр уны, балаһын балалар баҡсаһына алып барған саҡта, 1991 йылдың 27 ноябрендә ҡулға алалар. Литва төрмәһендә уны ҡаты режимлы блок карцерына — шкафҡа-ултырталар.
Ердва
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вильнюстағы ваҡиғалар (1991)
Ивановтың версияһы
Үҙенең күрһәтмәләрендә Иванов, танк аҫтына эләккән Лорета Асанавичутены хәстәханаға тере килеш алып киләләр һәм ул операция алдынан үҙенең адресын әйтә, тип күрһәтә. 13 ғинуарҙа әле уға крдиограмма эшләйҙәр, ә көндөҙгө сәғәт 1-ҙә ул ҡан юғалтыуҙан операция өҫтәлендә вафат була. Ярыу документтарына ярашлы, һыңған һөйәктәре табылмай. Шулай уҡ ул пуляларҙың траекторияһы буйынса кемдер митингысыларға атыуы, ә тиҙ ярҙам машиналары ваҡиғалар урынанын күмәк яралыларҙы алып китеүен имтация тип иҫбатлай: машиналарҙың ишектәре ябыкҡ килеш ҡала, һуңынан улар «мигалкаларын» тоҡандыралар һәм майҙандан китәләр. иванов һүҙҙәренсә, был инсценировка сит ил журналистарына «Совет Армияһы хәрбиҙәренең тыныс граждандарын» язалауын күрһәтеү өсөн ойошторола.
Шарль Бодлер
Ауырыуы
1866 йылда Шарль-Пьер Бодлер ҡаты ауырып китә. Сирен үҙе шулай тасуирлай: «һауа етмәй башлай, уйҙар бутала, ҡолайым кеүек тойола, баш әйләнә, ныҡ итеп баш ауырта башлай, һалҡын тире бәреп сыға, еңеп булмаҫлыҡ апатия килә».
Әлбиттә, ул сифилис менән ауырыуы тураһында өндәшмәй. Хәле көндән-көн насарая. 3 апрелдә ауыр хәлдә Брюссель дауаханаһына килтерәләр, әммә әсәһе килгәс, уны ҡунаҡханаға күсерәләр. Был ваҡытта Шарль-Пьер Бодлер ҡот осҡос ҡиәфәттә була — ауыҙы салшайған, ҡарашы туҡтап ҡалған,  һөйләшеү  мөмкинлеген тулыһынса юғалтҡан. Бер нисә аҙна инде Бодлер фекер йөрөтөү һәләтенән яҙа, түшәктән тормаҫ була. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, аҡтыҡ тәнемдә тағы ла дауам итербеҙ тип, шағир аҡылы һүнә.
Уны Парижға аҡылдан яҙғандар клиникаһына күсерәләр, унда 1867 йыл дың 31 авгусында вафат була.
Ерләү
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> Шарль-Пьер Бодлер Монпарнас зыяратында ғүмер буйы күрә алмаған үгәй атаһы менән бер ҡәбергә ерләнә. 1871 йылда әсәһенең мәйете лә шунда ерләнә. Оҙон ҡәбер яҙыуында Бодлерға өс кенә юл бағышлана: "Генерал Жак Опиктың үгәй улы һәм Каролина Аршанбо-Деваиҙың улы. Парижда 1867 йылдың 31 авгусында 46 йәшендә вафат булды" тиелә унда.
]] Шағир үлгәндән һуң 35 йылдан зыяраттың Трансверсаль проспектында Бодлерға мөһабәт  кенотаф — тотош зыяратта берҙән-бер кенотаф ҡуйыла.
Скульптура композицияһын ҡуйыу башланғысы менән Бодлерҙы яратҡан шағир һәм тәнҡитсе Леон Дешан сығыш яһай. Ул 1892 йылдың 1 авгусында Plume La журналында Бодлерға кенотаф ҡуйыуға аҡса йыйыу иғлан итә.
Архитектор һайлауҙа Огюст Роден да үҙ проекты менән ҡатнаша, әммә жюри танылып өлгөрмәгән скульптор Жозе де Шармуа композицияһын һайлай.
1902 йылдың 26 октябрендә монумент тантаналы асыла.
1857 йылда уның иң билдәле шиғри йыйынтығы «Яуызлыҡ сәскәләре» сыға. Ул уҡыусыларҙы шул тиклем шаҡ ҡатыра, хатта цензорҙар Бодлерға штраф һала һәм алты айырыуса әҙәпһеҙ шиғырҙы йыйынтыҡтан алып ташларға ҡуша. Бодлер тәнҡитселәргә мөрәжәғәт итә һәм тиҙ арала уларҙың таныуын һәм уңыш яулай. Тәүге йыйынтыҡ менән бер үк ваҡытта тиерлек тағы бер китабы —  «Прозалағы поэмалар»ы сыға, быныһы әллә ни һиҙелерлекэҙ ҡалдырмай. 1860 йылда Бодлер «Париж сплины» тигән йыйынтығын баҫтыра, ул прозалағы шиғырҙарҙан тора. 1861 йылда «Яуызлыҡ сәскәләре»нең  автор тарафынан киңәйтелгән һәм эшкәртелгән икенсе баҫмаһы нәшерләнә.
Әҙәби ижады
Бодлерҙың түге шиғырҙары 1843—1844 йылдарҙа «Артист» журналында баҫыла («Креол ханымға», «Дон Жуан йәһәннәмдә», «Малабар ҡыҙына»). Донъяға ҡарашы 1840—1850 йылдарғы өлгөрөп етә.
Музыка һәм Бодлер
Рәссам тәнҡитсе сифатында һынлы сәнғәт һәм рәссамдар, музыка һәм композиторҙар тураһында фекерҙәрен яҙа. Үҙ эстетикаһында һәм шиғриәттә сәнғәт төрҙәре араһында ярашлылыҡ принцибын (correspondances) нигеҙләй (ҡарағыҙ: «Ярашлылыҡтар» сонеты). Ул нескә музыка белгесе була. Францияла беренсе булып Бодлер Рихард Вагнер талантын аса, «Рихард Вагнер „Тангейзер“ Парижда» (1861) тигән мәшһүр эссеһын яҙа. Бодлерҙың ижадында уның яратҡан ижадсылары — Вебер, Бетховен, Лист  телгә алына. Брюсселдә ҡаты сырхау Бодлер йыш ҡына  «Тангейзер» увертюраһын уйнауҙы үтенә.
Бодлер шиғырҙарына музыка яҙыусылар: К. Дебюсси, Э. Шабрие, Г. Форе, Венсан д’Энди, Гюстав Шарпантье, Эрнест Шоссон, Анри Дюпарк, Альфредо Казелла, Фрейташ Бранку, А. фон Цемлинский, А. Берг, К. Штокхаузен, Н. Рорем, В. Плохарский («Cyfry» альбомы), А. Соге, Арне Меллнесс, Кайхосров Сорабджи, Оливье Грейф, Серж Генсбур, С. Танеев, А. Гречанинов, А. Крупнов, Юрий Алексеев, Д. Тухманов, Диаманда Галас, Лоран Бутонна, Милен Фармер, Константин Кинчев һәм башҡалар.
Ямалетдинов Фидус Әғләм улы
Хеҙмәт юлы
1983—1986 — Өфө ҡалаһы КПСС-тың Ленин район комитеты инструкторы, сәнәғәт-транспорт бүлеге мөдире.
1986—1991 — Өфө ҡалаһы Халыҡ депутаттарының Ленин район Советы башҡарма комитеты рәйесе.
1991—1992 — Халыҡ депутаттарының Өфө ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары — коммуналь хужалыҡ идаралығы начальнигы.
1992—1995 — Өфө ҡалаһы хакимиәт башлығының беренсе урынбаҫары.
1995—2000 — Өфө ҡала хакимиәте башлығы, Өфө ҡала Советы рәйесе.
Ҡала һәр ваҡыт уның иғтибар үҙәгендә була. Өфө үҙгәрә, мәктәптәр, поликлиникалар, яңы урамдар төҙөлгән, ағас йорттар урынына күп ҡатлы комплекстар үҫеп сыҡҡҡан. Яуаплылыҡ үҙәгендә — коммуналь хужалыҡ етди урында тора. 1995 йылда ҡала Башлығы итеи ҡуйылғас, бигерәк тә ҡатмарлы була.
Барыһы өҫтөндә лә эшләргә һәм бөтәһен дә хәл итергә: социаль тармаҡ, төҙөкләндереү, торлаҡ-коммуналь хужалыҡты заманлаштырыу модернизация, ҡала магистралдәрен яңыртыу — кәрәк була. Әлбиттә, төнгө йоҡонан уятып, тәүлектең теләһә ниндәй ваҡытында кисектергеһеҙ кәңәшмәләр йыйырға, тәүәккәлләргә һәм ғәмәлгә ашырырға кәрәк була.
1999 йылда Фидус Әғләм улы Өфөлә тәүге ҡала телевидениеһын төҙөү ҡарарын ҡабул итә. «Бөтә Өфө» телекомпанияһы бөгөнгө көнгә тиклем беренсе ҡала каналы булып ҡала. Ямалетдиновҡа күп нәмәне тәүге тапҡыр эшләргә тура килә — үҙгәртә, яңынан ҡора, яңы юл яра. Хәҙер ҙә ҡала яҙмышы уны һаман борсой.
2000—2003 — Башҡортостан Республикаһы Премьер-министры урынбаҫары.
2003 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Премьер-министры урынбаҫары — Башҡортостан Республикаһы Хеҙмәт, халыҡты социаль яҡлау министры.
2010—2012 — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары.
2012 йылдың октябре — 2013 йылдың авгусы — Башҡортостан Республикаһы президенты хакимиәтенең Етәксеһе урынбаҫары.
2013 йылдың сентябре-ноябре ― Башҡортостан Республикаһы президенты хакимиәте Етәксеһе бурыстарын башҡарыусы.
2014―2017 ― Башҡортостан Республикаһы «Медтехника» дәүләт унитар предприятиеһының ГУП генераль директоры.
Ғаиләһе
Ямалетдинов Фидус Әғләм улы өйләнгән. Ике балаһы һәм биш ейәне бар.
Яратҡан шөғөлдәре: спорт, һунар.
Чунири
Чунири - (ჭუნირი) — Грузияның милли мәҙәниәт әһәмиәтендәге ҡомартҡыһы.
Тасуирламаһы
Чунири - грузин халҡының боронғо музыка ҡоралы. Чунири алты элементтан тора: оҙонса түңәрәк корпус, муйын, сигә, йәйәләр, һап һәм һыҙғыс. Көй һыҙғысты ҡылдарға ышҡып сығарыла .
Чунири таулы төбәктәрҙә генә тәү һынында һаҡланған. Сванетияла чунириҙы милли юғалтыу тип һанайҙар.
Чунири төрлө яҡта төрлсә атала: Сванетияла - чунири, Рачала, Хевсуретиҙа һәм Тушетиҙа - чианури.
Был уйын ҡоралы ғөрөф-ғәҙәт, йола башҡарыу өсөн ҡулланылған. ЧКемдер ситтә баҡыйлыҡҡа күсһә, уның йәнен ҡайтарыу өсөн чинури уйнағандар.
Чунириға Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡыһы статусы бирелгән
Ржавка (Ока ҡушылдығы)
Ржавка  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ока йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ырыҫҡал
Ырыҫҡал — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тере Танып йылғаһының һул ярына тамағынан 208 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Боғалыштамаҡ
Боғалыштамаҡ (Усть-Бугалыш) — Рәсәй Федерацияһы Свердловск өлкәһенең Красноуфимск округындағы ауыл. Маштамаҡ ауыл советы составына керә.
Географик урынлашыуы
Боғалыш йылғаһының ике яҡ ярында Ҡариҙелгә ҡойған урында округ үҙәге Красноуфимск ҡалаһынан көньяҡҡа табан 36 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
Һыҙғы ауылы башҡорттары тарафынан нигеҙләгән. Тәүге тапҡыр 1795 йылда телгә алына. Себер даруғаһы Һыҙғы улусы составында була.
1834 йылда ауылда 160 башҡорт һәм 140 татар, 1859 йылда — 297 башҡорт һәм 246 типтәр теркәлгән.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Ҡошсо кантоны составына керә. 1919 йылдың сентябренән — республиканың Дыуан-Ҡошсо кантоны, 1922 йылдан — Мәсәғүт кантоны составында була. 1923 йылда башта Екатеринбург губернаһына, артабан Урал өлкәһе ҡарамағына бирелә.
Ҡояшты сәләмләү
Ҡояшты сәләмләү (Pozdrav Suncu) — архитектор Никола Башичтың Хорватияның Задар ҡалаһы яры буйына урынлаштырылған светодиодлы яҡтылыҡ инсталляцияһы. «Ҡояшты сәләмләү» яҡтылыҡ эффекттары ярҙамында авторҙың бынан алда эшләгән инсталляцияһы — Диңгеҙ органы янына урынлаштырылған.
Урынлашыуы
Һәйкәл Хорватияның Задар ҡалаһына ингән ерҙә, Задар ярымутрауының көнбайыш осонда урынлашҡан, унан Задар каналына, утрауға һәм киске ҡояш байыуына күренеш асыла.
Дизайны
Һәйкәл өс йөҙ күп ҡатлы быяла пластиналарҙан тора, улар таш түшәлгән яр буйы менән бер кимәлдә урынлашҡан һәм диаметры 22 метрлыҡ түңәрәктән ғибәрәт, уның аҫтына фотоэлектрик ҡояш элементтары ҡуйылған. Төп (Ҡояш) инсталляция менән йәнәш Ҡояш системаһы планеталарын кәүҙәләндергән шундай уҡ, ҙурлығы буйынса бәләкәйерәк инсталляциялар урынлашҡан. Ҡояштың һәм планеталарҙың үлсәмдәре, шулай уҡ һәр пластинаның үҙәгенән алыҫлығы ла пропорциональ. Быяла аҫтында урынлашҡан ҡояш элементтары, көн дауамында энергия туплап, төндә ҡабыҙыла һәм яҡтылыҡ шоуын тыуҙыра.
Фотоэлектрик элементтарҙы уратып алған хромланған ҡулсала Задар ярымутрауындағы сиркәүҙәрҙең хөрмәтенә аталған бөтә изгеләрҙең исемдәре яҙылған. Уларҙың исемдәре һәм байрам даталары менән йәнәш Ҡояштың экваторҙан төньяҡҡа йәки көньяҡҡа табан ауышыуы һәм бейеклеге, тап ошо яр буйындағы көндөң оҙонлоғо күрһәтелә. Һәйкәл Задар Диңгеҙ мәктәбенең ғалимы-маринисы профессор Максим Кларин[hr] менән хеҙмәттәшлектә эшләнгән.
Хаҡы
Инсталляция ҡоролмаһының хаҡы 8 миллион кун (яҡынса 1,3 миллион евро),, ә яҡын-тирәләге территорияны төҙөкләндереүҙе иҫәпкә алып, 50 миллион кун (Яҡынса 7 миллион евро) тәшкил итә. Ҡояш яҡтылығы, дым һәм диңгеҙ тоҙо йоғонтоһо эҙемтәләрен бөтөрөүгә йүнәлтелгән техник хеҙмәтләндереү 2008 йылдан 2013 йылға тиклемге осорҙа 700 мең кун тәшкил итә. 2019 йылдың мартында үткәрелгән масштаблы реконструкция һәм модернизациялау проектының хаҡы 4 миллион кунға барып етә.
Вандализм
Инсталляция бер нисә тапҡыр вандализм объектына әйләнә. Мәҫәлән, 2009 йылдың июнендә танылмаған кеше дүрт ҡояш панелен, ә 8 авгусҡа ҡарай төндә тағы ла ике панелде вата. 2019 йылдың майында йәш кеше, бер нисә модулде сүкеш менән ватып, 90 мең евронан ашыу зыян килтерә. В мае 2019 года молодой человек разбил несколько.
Озёрная (Пиковка ҡушылдығы)
Озёрная  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пиковка (Оло Пиковка) йылғаһының һул ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Цискари (журнал)
Цискари - (ცისკარი) - Грузияның милли мәҙәниәт әһәмиәтендәге ҡомартҡыһы. Журнал 1852 йылда тәүге айлыҡ баҫма булып сыға башлаған һәм унда бығаса ҡулъяҙма ғына булып йөрөгөн әҫәрҙәр донъя күргән. Журнал атамаһы башҡортсаға "Таң" тип тәржемә ителә.
Озёрная (Пиковка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Цискари (журнал)
Тарихы
1852-1853 йылдарҙа журналдың мөхәррире драматург Георгий Эристави булған. Баҫманың төп маҡсаты - грузин халҡын милли әҙәбиәт менән таныштырыу юлы аша мәғлүмәтлелек кимәлен күтәреү, халыҡ мәғарифы үҫешенә һәм уҡыу күнекмәләренә булышлыҡ итеү. Журналда Сулчан Саба Орбелиани, Давит Гурамишвили , Бесики , Николоз Бараташвили һм башҡа авторҙарҙың әҫәрҙәре баҫыла. Был әҫәрҙәр йыш ҡына шуғаса ҡуьяҙмала ғына йөрөгән, әҙҙәргә  таныш булған.
1857 йылда Иван Кереселидзе 19 йылға туҡтатып торған нәшриәт эшен яңынан башлай.
Икенсе донъя һуғышынан һуң 1957 йылда Вахтанг Челидзе журналды яңынан шул уҡ исем менән сығара башлай.
"Цискари" журналына Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡыһы статусы бирелгән.
Әбсәләмов Абдрахман Лут улы
Әбсәләмов Абдрахман Лут улы (Абсалямов Абдрахман Лотович) (1913—1973) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 32-се танк полкы автоматсылар ротаһы командиры, 1945 йылдың мартынан дивизия штабы командованиеһының элемтә буйынса өлкән офицеры. Гвардия капитаны. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, ике I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
Биографияһы
Абдрахман Лут улы Әбсәләмов 1913 йылдың 30 майында Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Гәрәй-Ҡыпсаҡ улусына ингән (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Белорет районы) Баҡый ауылында тыуған.
1935 йылдың көҙөнән Урал хәрби округының 9-сы запас команда пунктында хеҙмәт иткән запастағы капитан Әбсәләмов Абдрахманды Чкалов өлкәһе Кваркен район хәрби комиссариаты 1941 йылдың 11 авгусында хәрәкәт итеүсе Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.
Гвардия капитаны Әбсәләмов Абдрахман Лут улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 32-се танк полкы автоматсылар ротаһы командиры, дивизия штабы командованиеһының элемтә буйынса өлкән офицеры булып хеҙмәт итә.
1942 йылдың авгусында ҡаты яралана, шул уҡ йылда тағы ике тапҡыр йәрәхәтләнә.
1945 йылдың апрель-майындағы батырлығы тураһында:
1946 йылдың ғинуарынан хәрби хеҙмәте тамамлана.
Хәтер
Әбсәләмов Абдрахман Лут улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Белорет районы Баҡый ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән
Кишинёвтағы сыуалыштар (2009)
Кишинёвта күмәк сыуалыштар — Молдавия баш ҡалаһы Кишинёвта, 2009 йылда Молдавия Парламентына апрелдәге һайлауҙарҙан һуң 7 апрелдә башланған күмәк сыуалыштар. Сыуалыштар молдаван оппозицияһының 6 апрелдәге митингыһынан һуң башлана.
Атамаһы
Бик күп көнбайыш киң мәғлүмәт сараларында был акциялар «Twitter(Твиттер) революцияһы» (Twitter Revolution) исеме алды, сөнки протест белдереүселәр үҙҙәренең хәрәкәтен ойоштороу һәм координациялау өсөн әүҙем рәүештә социаль селтәрҙе һәм Twitter кеүек бик тиҙ хәбәрләшеү хеҙмәтен ҡулландылар. 8 апрелдә Украина һәм Германия киң мәғлүмәт саралары (СМИ) Молдавиялағы ваҡиғаларҙы «кирбес революцияһы» тип нарыҡланы. (Цегляна революція). Был исем митингта ҡатнашыусылар бәрелештәрҙә һәм парламент бинаһына погром яһағанда таштар һәм суйырташтар ҡулланғанға күрә бирелгән. «Берҙәм Рәсәй» фракцияһы етәксеһенең беренсе урынбаҫары Владимир Пехтин Молдавияла «Күксин революция» булды тип белдерә.
Республикала социаль-иҡтисади хәл
Молдавия Европаның иң ярлы дәүләттәренең береһе. Эске вал продуктына (ВВП) ситтән ингән аҡса күләме яғынан Молдавия элекке СССР составындағы республикалар араһында беренсе урынды алып тора һәм был күрһәткес буйынса донъя лидерҙарының береһе. Башлыса илдең эске вал продукты (ВВП) эш эҙләп илдән сығып киткән гастарбайтерҙарҙың күсергән аҡсаһына бәйле. Статистика буйынса, Молдавияның 10%-тан кәм булмаған халҡы эш эҙләп ситкә китә. Тик 1999 — 2006 йылдарҙа ғына гастарбайтерҙар Молдавияға 3,9 миллиард АҠШ доллары күсергән. Эш эҙләп Молдавияны 300 мең кеше — яҡынса ил халҡының 10%-ы ташлап киткән. Икенсе баһа буйынса был цифр күпкә күберәк һәм 400—600 мең кеше тәшкил итә. 2006 йылда үткәрелгән һорау алыу буйынса, һорау алынғандарҙың 57%-ы илдәге ауыр хәлгә власть ғәйепле тип һанай, 50%-ы илдең власы коррупцияға бирелгән һәм бурлыҡ менән шөғөлләнә тип иҫәпләй.
Зыян күреүселәр
Молдавия хоҡуҡ һаҡлаусылары, протест белдереүселәрҙең береһе, кәүҙәһе сыуалыштар туҡтағандан һуң табылған Валерий Бобоктың һәләк булыуында ғәйепләнәләр. Һәләк булыусының ата-әсәһе улдары полиция туҡмауы һөҙөмтәһендә үлгән тип раҫлай. Шулай уҡ 7 апрелдә полиция менән бәрелешеү һөҙөмтәһендә яҡынса 50 демонстрант һәм 270 полицейский яралана. 300-гә яҡын кеше ҡулға алына. Киң мәғлүмәт сараларында (СМИ)тиҫтәләрсә туҡмалған манифестанттар тураһында мәғлүмәт яңғырай, ләкин бер нисә осраҡ ҡына дөрөҫләнә.
Ваҡиғаларға баһа
Би-би-си журналисы Марк Григорян Молдавия баш ҡалаһындағы ваҡиғалар «төҫлө революция» була алмай тип белдерҙе. Уның һүҙҙәре буйынса — айырма шунда: бер нисә аҙнаға һуҙылған протестар булманы,«Кмара» йәки «Ваҡыт!» ойошмаларына оҡшаш йәштәр ойошмалары булманы. Шулай уҡ көнбайыш күҙәтеүселәре яғынан һайлауҙарҙы тиҫкәре баһалау булманы. Аналитик Владислав Кульминский фекеренсә, Молдавиялағы хәлдең «төҫлө революцияларҙан» айырмаһы тағы шунда, оппозиция лидерҙары шишәмбе көнө илдең парламенты бинаһын баҫып алған йәштәр төркөмөн контролләмәйҙәр.
Һөҙөмтәләре
Ойоштороусылары асыҡланманы. Ваҡиғаларҙың ябай ҡатнашыусыларынан, «Хулиганлыҡ» һәм «Талау» статьялары буйынса, сыуалыштың иң әүҙем ҡатнашсылары араһынан һигеҙ кеше хөкөм ителә. Ҡулға алынғандарға язалау ҡулланғаны өсөн 14 полицейский хөкөм ителә. МВД экс-башлығы Георге Папук, Валерий Бобоктың үлеменә һәм күмәк сыуалыштар ваҡытында башҡа ауыр эҙемтәләргә килтергәне өсөн, эшенә һалҡын ҡарауҙа ғәйепләнеп, дүрт йылға иркенән мәхрүм ителә. Шул уҡ ғәйепләүҙәр буйынса Кишиневтың элекке комиссары Владимир Ботнарь ике йылға шартлы рәүештә хөкөм ителә. Полиция хеҙмәткәре Ион Пержу, шулай уҡ Бобоктың үлеме тураһында эш буйынса, ун йыл төрмәлә ултырырға хөкөм ителә. Папук та, Пержу ла хөкөм язаһын алмайҙар: икеһе лә суд залында һаҡ аҫтына алынмайҙар һәм ғәҙел хөкөмдән ҡасалар. Күмәк сыуалыштарҙы ойоштороуҙа ғәйепләнгән Рәсәй яҙыусыһы Багиров Эдуард Исмаилович өй аресынан ҡаса һәм ситтән тороп 5 йылға иркенән мәхрүм итеүгә хөкөм ителә. . Емерелгән парламент бинаһын биш йыл буйына ремонтлайҙар, эш 2014 йылдың февралендә тамамлана. Президент Һарайы бинаһы әле булһа төҙөкләндерелмәгән.
Мюлуз
Мюлуз (фр. Mulhouse ), Мюльхаузен (нем. Mülhausen ); эльз. Mehlhüsa — Францияның төньяҡ-көнсығышында Гранд-Эст төбәге ҡалаһы һәм коммунаһы (элекке Эльзас — Шампань — Арденны — Лотарингия), Үрге Рейн департаменты, Мюлуз округы, Мюлуз-1, Мюлуз-2 һәм Мюлуз-3 кантондары. 2015 йылдың мартына тиклем бөтөрөлгән  Мюлуз-Нор, Мюлуз-Сюд, Мюлуз-Уэст һәм Мюлуз-Эст (Мюлуз округы) кантондарының  административ үҙәге булып  торған.
Үрге Рейн департаментының иң ҙур ҡалаһы һәм Эльзаста әһәмиәте буйынса икенсе ҡала. Коммунаның майҙаны — 22,18 км², халыҡ һаны — 110 514 кеше (2006) тотороҡлолоҡ тенденцияһы менән: 110 755 кеше (2012), халыҡ тығыҙлығы — 4993,5 кеше/км² тәшкил итә.
Топонимы
Немецсә Мюль (нем. Mühle ) «тирмән» тип тәржемә ителә. Шунан ҡаланың исеме барлыҡҡа килә, унда бер нисә йорт араһында Страсбургтың изге Этьен  аббатлығына  ҡараған тирмән торған.
Тарихи белешмә
1275 йылда Мюлуз империя ҡалаһы статусын ала. 1354 йыл ҡала эльзас Декаполисы составына инә. 1395 йылдан Мюлуз ирекле ҡала статусын ала. 1515 йылда Мюлуз Декаполистан сыға һәм  киң автономия хоҡуғында Швейцария союзы составына инә.
XVIII быуаттың уртаһында Мюльхаузен иң ҙур туҡыу үҙәгенә әйләнә, унда буялған туҡымалар етештерелә (шул иҫәптән, ситса). 1798 йылда француздарҙың импорт тауарҙарға юғары пошлина ҡуйыуы арҡаһында ҡала халҡы Францияға ҡушылыу өсөн тауыш бирә.
1904 йылда Серне ҡалаһы янында ҙур калий ятҡылығы асыла, был Мюлузда химия сәнәғәтенең үҫешенә булышлыҡ итә.
1870—71 йылдарҙағы Франция-пруссия һуғышынан һуң Мюльхаузен  1918 йылға  тиклем Германия империяһы составына инә, 1919 йылдан  — яңынан француз дәүләте составында.
Хәҙерге Мюлуз — Францияның эре сәнәғәт үҙәге.
Халҡы
2011 йылда халыҡ һаны 110 351 кеше тәшкил итә, ә 2012 йылда — 110 755 кеше.
Иҡтисады
2010 йылда 70 721 эшкә яраҡлы (15 йәштән 64 йәшкә тиклем) 47 605 кеше иҡтисади яҡтан әүҙем, 23 116  —  әүҙем булмаған (әүҙемлеге күрһәткестәре 67,3 %, 1999 йылда — 69,2 процент). 47 605 эшкә яраҡлы әүҙем кешенән 36 213 кеше эшләгән  (19 657 ир-егет һәм 16 556  ҡатын-ҡыҙ), 11 392  эшһеҙ иҫәпләнгән (6103  ир-егет һәм 5289 ҡатын-ҡыҙ). 23 116 эшкә яраҡлы әүҙем булмаған граждандарҙың 7686  уҡыусы йәки студент, 4341 — хаҡлы ялда, ә тағы 11  089 кеше— башҡа сәбәптәр менән әүҙем булмаған.
2011 йыл дауамында коммунала 45 490 һалым түләүсе йорт хужалығы иҫәпләнә, уларҙа  103 623 кеше йәшәгән. Шул уҡ ваҡытта килем медианаһы бер һалым түләүсегә 13 443  евро тәшкил иткән.
Иҫтәлекле урындары
Мюлуз музейҙары:
Тимер юл музейы экспонаттары араһында тепловоз CC 65000, электровоз CC 7100 бар (1955 йылда рельстарҙа тиҙлеккә абсолют рекорд ҡуйыла).
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Үрекмән
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Изге Иоанн сиркәүе (Изерлон)
Изге Иоанн сиркәүе (нем. Johanneskirche ) — Изерлон ҡалаһының Нусберг (нем. Nußberg) районында инжил сиркәүе; бина 1959 йылда һалынған, ә 2017 йылда сиркәү ҡала ҡомартҡылары исемлегенә индерелгән.
Тарихы һәм тасуирламаһы
Изге Иоанн сиркәүе Нусберг районында Изерлон ҡалаһынан архитектор Эрнст Доссман (нем. Ernst Dossmann, 1926 й. тыуған) проекты буйынса төҙөлгән: 1959 йылдың 26 сентябрендә уға нигеҙ һалына, ә 1960 йылдың 6 ноябрендә изгеләндерелә. Ғибәҙәтхананың төп бинаһы кирбес һалынған тәре образлы тимер-бетон конструкциянан ғибәрәт; ҡабырға яҡтарында тәҙрә уйымдары юҡ. Бинаның төп залы аҫтында подвал урынлашҡан, ул бер нисә бүлмәгә бүленгән, ғибәҙәтхананың көнбайыш яғында баҫҡыс  40 метр бейеклектәге манараға алып бара. Манарала «Petit & Gebr. Edelbrock» оҫтаханаһында ҡойолған өс бронза ҡыңғырау урынлашҡан. Бинаның көнбайыш фронтоны Шверте ҡалаһынан Эдита Пруц-Гют (Edith Prutz-Güth, 1928—2008) авторлығы аҫтында  сграффито  менән биҙәлгән:  биҙәк  символик Иоанн Креститель һәм Иоанн Евангелист һүрәттәренән тора. Неф өлөшө өҫтөндә, ҡыйыҡта, ҡояш батареялары ҡуйылған.
Ҙур хор һәм яҡшы яҡшы акустика менән айырылып торған сиркәү бинаһы,  450 кешене һыйҙыра һәм йыһаздарға бай түгел. Интерьерға йылы төҫмөрҙәр биреү өсөн сиркәү эскәмйәләре, алтарь һәм кафедра ҡыҙыл ағастан эшләнгән (секвойянан). Отто Пауль (нем. Ott Paul, 1903—1991) проекты буйынса эшләнгән орган төп үтеү юлынан уң яҡта урынлашҡан һәм 10 миллиметрҙан алып   2,70 метрға тиклем диаметрҙа 1250 торбаға  эйә. 2017 йылда сиркәү Изерлон ҡалаһының архитектура ҡомартҡылары исемлегенә индерелә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Роя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ерыч (Лолог ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Мыльцындың килем йорто
Мыльцын килем йорто, шулай уҡ Мыльциндың килем йорто — XIX быуат граждандар архитектураһы ҡомартҡыһы һәм Дондағы Ростов ҡалаһында урынлашҡан мәҙәни мираҫ объекты.
Тарихы
Мәҙәни мираҫ объекты исемлегендәге йорттоң хужаһы — Федор Иванович Мыльцин. Ул иген менән сауҙа итә һәм банк эштәре менән шөғөлләнә. Федор Мыльцин 30 йыл дауамында ҡала йәмәғәт банкында эшләй, күп өлөшөндә директор вазифаһын биләй. Дондағы Ростов ҡалаһында почетлы гражданы исемен йөрөтә һәм шәфҡәтлелек менән шөғөлләнә. 1913 йылда Мыльциндың аҡсаларҙы туҙҙырыуҙа ҡатнашлығы тураһында мәғлүмәт була, шуның менән бәйле ул банк директоры булыуҙан туҡтай.
Тасуирламаһы
Архитектура стиле Дондағы Ростовта 1917 йылғы революцияға тиклем төҙөлгән айырым йорттарға хас. Беренсе ҡатында сауҙа йорттары урынлашҡан. Йорт эклектиканың неоклассик йүнәлештәге элементтары менән биҙәлгән.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Украина театры
Украина театры (укр. український театры) —украина мәҙәниәте нең бер тармағы, уның үҙенсәлеге —тормошто сәхнәлә актёрҙар ярҙамында художестволы итеп күрһәтеү
Барлыҡҡа килеүе һәм формалашыуы
Украина театр сәнғәтенең нигеҙендә халыҡ уйындары, бейеүҙәр, йырҙар, халыҡ йолалары ята. XI быуатт а кәмитселәр төрлө сығыштар яһағандар. Киев Русы осоронда сиркәүҙәге йолалар ҙа театр элементтарын барлыҡҡа килтергән. Быны Киевтағы София соборының фрескаларында күрергә мөмкин (XI быуат).
Киевтәге Братский һәм Лаврский мәктәптәренең (XVI-XVII быуат) уҡыусылары халыҡ алдында беренсе драма өлгөләрен һөйләгәндәр. Дини драмаларҙың төп үҫеш үҙәктәре булып шулай уҡ Львов братская мәктәбе һәм Острожская академияһы торған.
Жан Расин
Биографияһы
Жан-Батист Расин 1639 йылдың 21 декабрендә һалым хеҙмәте чиновнигы  Жан Расин (1615—1643) ғаиләһендә донъяға килә һәм икенсе көнөнә  Ла-Ферте-Милон (Валуа графлығы, хәҙерге Эн департаменты) ҡалаһында һыуға сумырыу йолаһын үтә. 1641 йылда икенсе балаһын тапҡанда әсәһе үлә. Атаһы ҡабат өйләнә, әммә ике йылдан, егерме һигеҙ йәшендә, вафат була. Жан менән һеңлеһе Мариҙы өләсәләре тәрбиәләй.
Украина театры
Барлыҡҡа килеүе һәм формалашыуы
XVII-XVIII быуатта боҙоҡлоҡ ояһы (вертептар) киң үҫеш алған—марионеткалар театры ил буйлап сәйәхәт итеп төрлө раштыуа драмаларын һәм социаль-көнкүреш темаһына интермедиялар күрһәткән. 1795 йылда Украинан ың беренсе стационар театры Львов та, элекке иезуиттарҙың костелында, асылған. Приднестровьела шулай уҡ XVIII быуатта, яйыраҡ темптар менән булһа ла, стационар театрҙар барлыҡҡа килгән. Киевтә беренсе стационар театр 1806 йылда, Одесса ла — 1809, Полтава ла — 1810 йылда барлыҡҡа килгән.
Жан Расин
Биографияһы
1649 йылда Бовела  Пор-Рояль монастыры эргәһендәге мәктәпкә уҡырға төшә. 1655 йылда аббатлыҡҡа уҡыусы итеп алына. Унда үткәргән өс йыл Расиндың әҙәби үҫешенә ҙур йоғонто яһай. Ул заманының дүрт мәшһүр классик филологында  (Пьер Николь, Клод Лансло, Антуан Ле Мэстр, Жан Гамон) белем ала, уларҙың тырышлығы менән бына тигән эллинисҡа әүерелә. Расиндың классик әҙәбиәткә һәм янсенизмға һөйөүе араһындағы конфликт уның өсөн илһам сығанағына әүерелә.
Украина театры
Барлыҡҡа килеүе һәм формалашыуы
Классик украин драматургияһының барлыҡҡа килеүе Полтавалағы театрҙың башында торған Иван Котляревский һәм украин нәфис прозаһына нигеҙ һалыусы Григорий Квитка-Основьяненко исемдәре менән бәйле. Уларҙың юмор, бурлеск һәм экспрессивлыҡ, гүзәллек менән һуғарылған әҫәрҙәре Украина академия театрының йөҙөн бик күп ваҡыттар биҙәп торған.
Жан Расин
Биографияһы
Париждағы Аркур коллежын тамамлағас, 1660 йылда  Лафонтен, Мольер, Буало менән таныша; һарай өсөн «Сена нимфаһы» одаһын яҙа (уның өсөн Людовик XIV уға пенсия тәғәйенләй), тағы беҙҙең көндәргә килеп етмәгән пьесаларын ижад итә.
Украина театры
Барлыҡҡа килеүе һәм формалашыуы
XIX быуат тың икенсе яртыһында Украинала һөйәрмәндәрҙең театр хәрәкәте бик ныҡ көсәйеп киткән. Үҙешмәкәр түңәрәктәрҙә украин театр драматургтары һәм режиссёрҙары Михаил Старицкий, Марк Кропивницкий һәм Иван Карпенко-Карый үҙҙәренең эшмәкәрлеген башлаған. Театрҙарҙың ҙур үҫешенә шулай уҡ Тоболичевтарҙың ғаиләһе ныҡ йоғонто яһаған. Уның ағзалары Иван Карпенко-Карый, Николай Садовый һәм Панас Саксаганский тигән сәхнә ҡушаматтары аҫтында сығыш яһаған. Уларҙың һәр береһе айырым труппа ойоштороп ҡына ҡалмаған, ә атаҡлы актёр һәм режиссёр ҙа булған. Ул замандың украин театры сәхнә йондоҙо Мария Заньковецкая булған.
Жан Расин
Биографияһы
1661 йылда элек Юзеста священник булған бабаһына сиркәүҙән бенефиций алыу тураһында һөйләшергә бара, был уға үҙен тулыһынса әҙәби эшмәкәрлеккә бағышларға мөмкинлек бирер ине. Ләкин сиркәү ризалашмай, һәм ул 1662 йылда (икенсе версия буйынса — 1663 йылда)  Парижға ҡайта.
Украина театры
XX быуат
Милли театр тарихында яңы осор 1918 йылда, Киевтә Дәүләт драма театры (укр. Державний драматический театры) һәм Лесь Курбастың һәм Гнат Юраның «Молодой театры» (укр. "Молодой театры") (1922 йылдан алып — хәҙерге украин театры «Березиль» (укр. "Берет") ойошторолғас, башланып китә. Был театр сәхнәһендә Амвросий Бучма, Марьян Крушельницкий, Олимпия Добровольская, Александр Сердюк, Наталия Ужвий, Юрий Шумский һәм башҡа талантлы актёрҙар уйнаған.
Дәүләт драма театры реалитик-психологик мәктәптең традицияларын дауам итә. Уның ҡарауы, «Йәш театр» авангардизм позицияларын яҡлай. «Березиль» театры барлыҡҡа килеү менән үк уның сәхнәһе үҙенсәлекле эксперименталь майҙанға әйләнә.1925 йылда Парижда үткән Бөтә донъя театр күргәҙмәһендә «Березиль» театры ойошмаһы макеттарына алтын миҙалдың бирелеүе юҡҡа ғына булмаған. Бында атаҡлы украин яҙыусылары һәм драматургтары Николай Кулиштың («Народный Малахий», «Мина Мазайло») һәм Владимир Винниченконың («Базар», «Черная Пантера и Белый Медведь») пьесалары ҡуйылған. Бер үк ваҡытта талантлы режиссёр, актёр, драматург һәм донъя әҙәбиәтен тәржемә итеүсе Лесь Курбас арҡаһында украин сәхнәһендә Уильям Шекспир, Генрих Ибсен, Гергарт Гауптман, Фридрих Шиллер һәм Мольер ҙың әҫәрҙәре буйынса спектаклдәр ҡуйылған.
Жан Расин
Биографияһы
Драматург 1699 йылдың 21 апрелендә вафат була. Парижда Сент-Этьен-дю-Монт  сиркәүе эргәһендәге зыяратта ерләнгән.
Ижады
Классицизм традициялары вариҫы булараҡ, Расин  темаларҙы тарихтан һәм антик мифологиянан таба. Драмаларының сюжеттары һуҡырҙарса көслө мөхәббәт тураһында һөйләй. Уның драмаларын ғәҙәттә неоклассицизм трагедияһына индерәләр. Уларҙа жанрҙың традицион ҡануны — биш шаршау, урын һәм ваҡыт берлеге (йәғни пьесалағы ваҡиғалар бер көн эсендә бер урында бара) ҡануны күҙәтелә.
Пьесаларының сюжеты йыйнаҡ, бөтә ваҡиғалар персонаждар араһында бара, тышҡы ваҡиғалар кадрға эләкмәй һәм геройҙарҙың аңында, уларҙың һөйләгәндәрендә һәм хәтирәләрендә генә сағыла, улар бары тик геройҙарҙың хис-тойғоларының һәм ҡылығының тәүшарты булараҡ ҡына мөһим. Расин поэтикаһының төп һыҙаттары — хәл-ваҡиғалар ябайлығы һәм тотошлайы менән көсөргәнешлеккә нигеҙләнгән драматизм.
Украина театры
XX быуат
«Березиль» ижад берләшмәһе театр китапханаһына, театр музейына һәм беренсе театр журналына нигеҙ һалған. Лесь Курбас эксперименталь эҙләнеүҙәренә хатта хәҙерге заман рәссамдары әлегә тиклем мөрәжәғәт итә. Беҙҙең заманда (1933 йылдың 25 декабрендә ҡулға алынған һәм 1937 йылдың ноябрендә Сандормох сигендә атып үлтерелгән) Лесь Курбас хөрмәтенә Киевтә «Художественное Березилля» халыҡ-ара театр фестивале үткәрелә.
Закарпатье ла ЗУНР һәм УНР-ҙың дәүләтселеге юғалтылыу арҡаһында күп һанлы интеллигенцияһы күсеп килгәнлектән Николай Садовский етәкселегендә Рус театры асылған.
Бойондороҡһоҙ Украина театры
Һуңғы йылдарҙа бойондороҡһоҙ Украинала бик күп яңы театрҙар барлыҡҡа килде, унда халыҡ театрына һәм урам театрына иғтибар үҫә.Украин драма сәнғәте Европа мәҙәни киңлегенә ҡушыла башланы. Театр режиссёры Роман Виктюк бөтә донъяға билдәле булды. Уның ижады XX быуат аҙағының донъя театр эстетикаһына ҙур өлөш индерҙе. Украинанан ситтә йәшәгән режиссёр — Андрей Жолдак та бөтә донъя күләмендә билдәле театр эшмәкәре. Актёрҙар Богдан Ступка, Наталья Сумская, Ада Роговцева, Анатолий Хостикоев һәм башҡалар ҙур уңыш менән үҙ Ватанында һәм сит илдәрҙә бик күп фильмдарҙа уйнанылар.
Хәҙер Украинала йыл һайын бик күп халыҡ-ара театр фестивалдәре үткәрелә, улар Европала ҙур абруй ҡаҙандылар, шул иҫәптән: «Киев майский» («Київ травневий»«Київ травневий») Киевтә, «Золотой Лев» («Золотий Лев»«Золотий Лев»), «Лестница» («Драбина»«Драбина») и «Драма. UA» («Драма.UA»«Драма. UA») Львовт а, «Тернопольские театральные вечера. Дебют» («Тернопільські театральні вечори. Дебют»«Тернопільські театральні вечори. Дебют») Тернополд ә, «Херсонесские игры» («Херсонеські ігри»«Херсонеські ігри») Севастополд ә (2014 йылға тиклем Украина ла, Ҡырым статусы тураһындағы референдумдан һуң (2014) — Россияла), «Мельпомена Таврии» («Мельпомена Таврії»«Мельпомена Таврії») Херсон да, «Рождественская мистерия» («Різдвяна містерія»«Різдвяна містерія») Луцки ҙә, «Интерлялька» («Інтерлялька»«Інтерлялька») Ужгород та.
2010 йылда Бөтә украин театр портал-селтәре «atheatre.com.ua — украин театр киңлеге» ойошторолдо, ул 2012 йылдың февраль мәғлүмәттәре буйынса үҙ эсенә 112 театрҙы һәм 81 драматургты берләштергән. Порталда театр фестивалдәре, театрҙарҙың репертуары, спектаклдәр тураһында тарихи белешмәләр тупланған. Бөтә мәғлүмәтте театрҙар үҙаллы ҡуялар.
Алёшин Евгений Павлович
Алёшин Евгений Павлович (23 апрель 1931 — 7 апрель 2014) — Рәсәй ғалимы, биолог, биология фәндәре докторы, профессор, Рәсәй ауыл хужалығы фәндәре академияһы академигы, СССР-ҙың халыҡ депутаты (1989 — 1992).
Биографияһы
Краснодар крайы Кореновск станицаһында (хәҙерге Кореновск ҡалаһы) тыуа.
1954 йыл да Кубань ауыл хужалығы институтын тамамлай.
1955 — 1960 йыл дарҙа — кесе ғилми хеҙмәткәр, Кубань .дөгө физиологияһы лабораторияһында тәжрибә станцияһында бүлек мөдире.
1960 — 1962 йыл дарҙа — Краснодар политехник институты доценты.
1962 — 1966 йыл дарҙа — Төньяҡ Кавказ фитопатология Ғилми Тикшеренеү Институтының биохимия лабораторияһы мөдире. Фән буйынса директор урынбаҫары, Бөтә Союз ҒТИ-ның дөгө физиологияһы бүлеге мөдире (1966 — 1972). Кубань ауыл хужалығы институтының Үҫемлектәр физиологияһы һәм биохимияһы кафедраһы мөдире (1972 — 1978). Бөтә Союз дөгө ғилми-тикшеренеү институты директоры (1978 — 1998).
Биология фән дәре докторы (1968), профессор (1969), Бөтә Союз ауыл хужалығы фәндәре академияһы академигы (1985), Рәсәй фәндәр академияһы академигы (2013). Үҫемлектәр һәм дөгө физиология һы өлкәһендә билдәле ғалим.
Дөгө үҫтереүҙең интенсив технологияһы һәм уны экологик яҡтан хәүефһеҙ ысулдар үҫтереү буйынса эштәр авторы. Ристың 12 сортын булдырыуҙа ҡатнаша.
500-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 80 китап (5 монография, 1 дәреслек, 4 белешмә) нәшер итә. уйлап табыуға 40 авторлыҡ танытма һәм патент ала.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
СССР-ҙың фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт премия лауреаты (1977). «Почёт Билдәһе» (1971), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1973, 1976), Халыҡтар дуҫлығы (1981), Почет ордены (1996), СССР миҙалдары, күкрәккә таға торған «СССР-ҙың уйлап табыусыһы» (1984) билдәһе менән бүләкләнә.
СССР-ҙың халыҡ депутаты (1989—1992).
Жорж Бизе
Александр Сезар Леопольд Бизе  (Alexandre-César-Léopold Bizet), суҡындырған ваҡытта Жорж исеме бирелгән, Georges; 25 октябрь 1838 йыл — 3 июнь 1875 йыл) — романтизм осороноң француз композиторы, оркестр әҫәрҙәре, романстар, фортепиано пьесалары, шулай уҡ опералар авторы, улар араһында иң танылғаны — «Кармен».
Биографияһы
1838 йылдың 25 октябрендә Парижда йыр уҡытыусыһы ғаиләһендә тыуған. Уны Александр-Сезар-Леопольд Бизе исеме аҫтында теркәйҙәр, әммә суҡындырған саҡта Жорж исемен бирәләр һәм артабан да ул ошо исем аҫтында билдәле була. Бизе, уға ун йәш тулыуға ике аҙна ҡалған саҡта, Париж консерваторияһына уҡырға инә.
Консерваторияла уҡыған ваҡытта уҡ (1848—1857), Бизе үҙен композитор булараҡ һынап ҡарай. Ошо осорҙа ул композитор техникаһын һәм башҡарыу оҫталығын үҙләштерә.
1857 йылда Жак Оффенбах ойошторған конкурста ул «Доктор Миракль» опереттаһы өсөн Шарль Лекок менән берлектә премияны бүлешә һәм Рим премияһын да ала. Шул уҡ йылда Бизе «Кловис һәм Клотильда» кантатаһын конкурсҡа ебәрә һәм тағы ла Рим премияһын ала. Ошо премия аҡсаһына Римда өс йыл дауамында йәшәү мөмкинлеге асыла, ул музыка яҙа һәм үҙенең белемен камиллаштыра. Рим премияһы лауреаттары мотлаҡ рәүештә отчет әҫәр яҙырға тейеш була һәм Бизе «Дон Прокопио» операһын ижад итә. Ошо өс йылды иҫәпкә алмағанда, Бизе бөтә ғүмерен Парижда йәшәй.
Римдан һуң ул Парижға ҡайта, бында ул үҙен музыка яҙыуға бағышлай. 1863 йылда ул «Ынйы эҙләүселәр» операһын яҙа. Ошо осорҙа ул шулай уҡ «Перт һылыуы»н яҙа, Альфонс Дочери «Алла» пьесаһы һәм «Балалар уйындары» фортепиано өсөн әҫәренә музыка яҙа. Шулай уҡ романтик операһы "Джамиле"ны һәм C-dur симфонияһын яҙа. Бизе үҙе был симфония тураһында бөтөнләй онотҡан була һәм консерватория библиотекаһында табылған симфонияны 1835 йылға тиклем бер кем дә иҫләмәй. Симфония, бер нисә йырын иҫкә алмағанда, Франц Шуберт музыкаһы менән үҙенең стилистик оҡшашлығы менән иғтибарҙы йәлеп итә. 1874—1875 йылдарҙа композитор «Кармен» операһы өҫтөндә эшләй. Опера премьераһы 1875 йылдың 3 мартында «Опера-Комик» Париж театрында үтә һәм уңышһыҙлыҡҡа осрай. Премьеранан һуң Бизе эше уңышһыҙ икәненә инана. Өс айҙан һуң Бизе, «Кармен» операһы уның иң уңышлы эше булғанын һәм мәңгегә иң танылған һәм популяр классик әҫәрҙәрҙең исемлегенә инерен белмәй, йөрәк өйәнәгенән вафат була.
Вафатынан һуң уның эштәре, «Кармен»ды иҫәпкә алмағанда, киң танылыу алмай, яҙмалары таратылып бөтә йәки юғалған була, ә нәшер ителгәндәре йыш ҡына башҡа авторҙар тарафынан үҙгәртеләләр. Күп йылдар үткәс, композиторҙы бөтөнләй онотҡандан һуң, уның ижад емештәре йылдан -йыл йышыраҡ башҡарыла башлай һәм 20 быуатта Жорж Бизе исеме башҡа күренекле композиторҙар араһында үҙенең лайыҡлы урынын алды. Үҙенең 36 йыл ғумере дауамында ул үҙенең шәхсән музыкаль мәктәбен булдырырға өлгөрмәй һәм уның күҙгә күренгән уҡыусылары һәм артынан эйәреүселәре булмаған. Бизе ижадының сәскә атҡан осоронда ваҡытынан алда вафат булыуы донъя классик музыкаһы өсөн бик мөһим һәм һис кем менән алмаштыра алмаҫлыҡ юғалтыу.
1869 йылдың 3 июнендә Жорж Бизе Женевьев Галеви менән өйләнешәләр. Ҡатыны «оперетка» музыкаль жанрына нигеҙ һалыусы Людовик Галевиның ике туған һеңлеһе була. 1871 йылда Жорж һәм Женевьеваның, артабанғы тормошонда Пруст Марсельтың яҡын дуҫы булған, улдары Жак тыуа.
Әҙәбиәт
Stefan, Paul. Georges Bizet. Leben, Umwelt und Werk des Komponisten der Carmen. — Zürich: Atlantis, 1952.
Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт институты
Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт институты (бүр. Зүүн Сибиириин гүрэнэй соёлой дээдэ һургуули ) — Улан-Удэ ҡалаһындағы (Бүрәт Республикаһы) юғары уҡыу йорто.
Институт составына 4 факультет инә, улар иҫәбендә 27 кафедра эшләй. Институттың ғилми китапханаһында яҡынса 500 мең экземпляр иҫәпләнә,шул иҫәптән 300 ваҡытлы баҫма. Институттың уҡытыусылары составына яҡынса 300 кеше инә. Институт фольклорҙы һаҡлау һәм үҫтереү буйынса халыҡ-ара ойошма (ЮНЕСКО) ағзаһы булып тора.
Тарихы
СССР Министрҙар Советының 1960 йылдағы 1008-се ҡарары менән Көнсығыш-Себер дәүләт китапхана институты (ВСГБИ) ойошторола. 1964 йылда институт Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт институты (ВСГИК) тип үҙгәртелә.
1970-се −1980-се йылдарҙа институтты артабан үҫтереүгә йүнәлтелгән саралар үткәрелә. Улар иҫәбенә фәнни эштәр (уҡытыуҙың яңы йүнәлештәрен, проекттарын һәм концепцияларын эшләү, профессор-уҡытыусылар составы һанын арттырыу, университеттың ғилми фонды формалашыу), шулай уҡ матди-техник тәьмин итеү (яңы уҡыу корпусын, ятаҡтар һәм Байкал күлендә спорт-һауыҡтырыу лагерын төҙөү) инә.
1995 йылда Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығының 406-сы бойороғо менән ВСГИК Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһы (ВСГАКИ) тип үҙгәртеп ҡорола.
2014 йылда ВСГАКИ яңынан Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт институты (ВСГИК) тип үҙгәртелә, был финанслау күләменә һәм белем биреү программаһының дөйөм һанына йоғонто яһамай.
Факультеттары
Институт составына 6 факультет һәм 27 кафедра инә :
Аспирантура һәм докторантура
Аспиранттарҙы һәм докторанттарҙы әҙерләү 6 йүнәлеш буйынса тормошҡа ашырыла :
Ғилми бүлектәре
Институтта шулай уҡ 9 ғилми бүлек эшләй:
Мәғлүмәт технологиялары үҙәге
Фәнни китапхана
Өҫтәмә белем биреү һәм инновация үҙәге
Көршәк яһау
[[Файл:Гончар_Калашников_1.jpg|справа|мини|300x300пкс|Түңәрәк әйләнешәндә балсыҡты ҡалыплау
Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт институты
Ғилми бүлектәре
Ғилми-тикшеренеү секторы
Уҡыу процесын ойоштороу һәм технологик тәьмин итеү үҙәге
Фольклор һәм этнография ғилми үҙәге
Көршәк яһау
Көршәк әүәләү эшенең тарихы
Баштараҡ көршәк яһау аш-һыу әҙерләү, ашау һәм шыйыҡ йә бөртөклө матдәләрҙе һаҡлау өсөн һауыт-һаба әҙерләү шөғөлө булһа, артабан ул айырым һөнәр төрө булараҡ үҫеш ала. Һөҙөмтәлә көршәк яһау ысулы менән етештерелгән әйберҙәр исемлеге яңылары менән, айырып әйткәндә, утҡа түҙемле кирбес, таш һауыт-һаба, черепица, кафель, дренаж торбалары, архитектура биҙәүестәре һәм ошоға оҡшаш тауарҙар менән тулылана.
Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт институты
Инфраструктураһы
Ятаҡтар
Көршәк яһау
Көршәк әүәләү эшенең тарихы
Тәүратта бер нисә урында көршәкселәр һәм уларҙың тауарҙары тураһында телгә алына. Тарихҡаса булған дәүерҙә иң боронғо балсыҡ һауыт-һабалары ҡулдан эшләнгән һәм шуға улар бигүк төҙөк булмаған формала булған. Һуңыраҡ теүәл түңәрәк формалы һауыттар осрай башлай, бындай һауыттарҙы тик түңәрәк әйләнешендә эшкәртеп була. Яҙылыу ваҡыты билдәһеҙ, әммә Иеремийҙа (18, 3) ошондай яҙыу бар: «көршәк яһаусы өйөнә барып индем, ул түңәрәк әйләнешендә эшләй ине».
Азия халыҡтарынан ҡытайҙар беҙҙең эраға тиклем 2000 йыл элек балсыҡ һауыттар ғына түгел, фарфор ҙа етештергәндәр. Был үҙе генә лә Ҡытайҙа көршәк яһау күпкә алданыраҡ башланған икәнлеген күрһәтә.
Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт институты
Инфраструктураһы
Психологик хеҙмәт
Көршәк яһау
Көршәк әүәләү эшенең тарихы
Көршәк яһау сәнғәте тауарҙары аша ниндәйҙер кимәлдә һәр халыҡтың сәнәғәт үҫешен дә күҙаллап була. Мәҫәлән, Үҙәк Африканың ҡайһы бер ҡәбиләләре XX быуат башында ла көршәктәрҙе ҡулдан әүәләгәндәр, уларҙы ҡояшта ҡыҙҙырғандар, һуңынан эсенә һалам тултырып һәм тышынан да һаламға төрөп, уны яндырғандар, шулай итеп балсыҡтан эшләнгән һауыт-һабаны үртәгәндәр.
VIII быуатҡа тиклем Европала көршәк яһау эше һүлпәнәйә бара, уның артабанғы үҫешенә Испания маврҙары булышлыҡ итә, ошо уҡ ваҡытта глазурь менән һылатылған тауарҙар барлыҡҡа килә. Диуарҙарҙы йөҙләү өсөн ялтырауыҡ иретмәле плиталар һәм иҙәнгә йәйә торған шундай уҡ күк йәки һоро төҫтәге плиталар эшкәртелә башлай, уларҙы хәҙер Гранадала, Алгамбрала, Алькасарала һ.б. ерҙәрҙә осратып була.
Көршәк әүәләү эшенең сәскә атҡан ваҡыты XIII һәм XV быуаттар арауығына тура килә, нәҡ ошо осорҙа көршәк яһау Италияла шаҡтай ҙур үҫеш ала, бигерәк тә майоликаны уйлап сығарғандан һуң. Айырыуса скульптор Лук делла Роббиа киң билдәле була, уның ижад эштәрен Флоренцияның ғорурлығы тип һанап була. Үҙенең ижад емештәрен ул terra invetriola тип исемләнгән массанан әүәләгән. Был масса таҙартылған көршәк яһай торған балсыҡты ҡом һәм мергель менән ҡушып болғатҡандан килеп сыҡҡан. Составындағы эзбис йәбештереү һәм иретеү һәләтлеген нығыта. Глазурында аҡҡурғаш әсетмәһе була һәм ул кобальт ярҙамында күк төҫкә буяла, баҡыр — йәшел төҫ, марганец- миләүшә төҫөн биргән. Уның бөтә тауарҙары ике ҡат көйҙөрөлгән: глазурлағанға тиклем һәм унан һуң.
Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт институты
Инфраструктураһы
Спорт-һауыҡтырыу лагеры «ОСЛиК»
Көршәк яһау
Көршәк әүәләү эшенең тарихы
Тоскан фабрикалары баҡыр глазуры серен белеп ҡалғас, көршәк яһауының яңы тармағы — фаянс эшкәртеүен асалар. Фаянс тауарҙары башта көсһөҙ генә утта яндырыла, шунан аҡ шыйыҡса менән һылатыла, уның өҫтөнә матур һүрәттәр төшөрөлә һәм тауар икенсе ҡат көслө утта көйҙөрөлә. Майоликанан архитектура биҙәүестәре генә түгел, төрлө һауыт-һаба, вазалар, статуэткалар эшләнгән.
Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт институты
Инфраструктураһы
Йәмәғәт туҡланыуы бүлеге