cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бохара әмирлеге
Бохара ғәскәре
Пехота 2 әмир гвардияһы ротаһынан һәм 13 сик хеҙмәте батальондарынан (уҡсылар) торған, батальонда — биш рота, барыһы 14 мең кеше. Пехота өлөшләтә бысаҡ-штыклы шыма тәтеле мылтыҡ менән ҡоралланған. Бынан тыш, бик күп элекке фитилле һәм кремнийлы мылтыҡтар ҙа була. Атлы ғәскәр 20 полктан тора (10 мең кеше) һәм 8 уҡсылар полкынан (4 мең кеше) Артиллерияла 20 орудие була. Бохарала пушка ҡойоу һәм дары заводтары була. Хәрбиҙәргә тәьминәт өлөшләтә аҡсалата, шулай уҡ бойҙай менән бирелә. Баш ҡалала 14 орудие менән 10 мең кеше, Шаарҙа һәм Китабта — 6 орудие менән 2 мең кеше, Зыятдин, Ҡарман, Гузар, Шерабада ҡалаларының нығытылған гарнизондары 3 мең кеше тәшкил итәи т. п..
Ҡыҙыҡлы факттар
Бохара әмирлеге сығышлылар хәҙерге Омск өлкәһе территорияһындағы бер нисә тораҡ пунктына нигеҙ һалған, артабан унда халыҡтың күпселек өлөшөн тәшкил иткәндәр. Мәҫәлән, Урта Азия шәйехтәренең тоҡомдары, ислам динен таратыусылар Себерҙә Хужа Тауға нигеҙ һалғандар.
Миндага
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чуле монастыры
Чуле монастыры йәки Чулеви монастыры — XIV быуаттың Изге Георгий хөрмәтенә аталған көмбәҙле ҡорамы. Грузияла Тарихи Самцхе-Джавеки төбәгенең Адигени муниципалитетында урынлашҡан.
Ул Сапара һәм Зарзма монастырҙарының архитектура төркөмөнә ҡарай. Улар менән ҡорамдың планы һәм эске арауығы, сығынтыһыҙ тура мөйөшлө формаһы, алтарь стеналарына терәлеп торған көмбәҙе, бағана формаһындағы ике тәреһе оҡшаш, әммә күләме буйынса уларҙан бәләкәйерәк. Сиркәүҙең көнбайыш һәм көньяҡ яҡтан ике инеү урыны бар. Сиркәүҙе 1381 йылда Арсен биҙәй. Көньяҡ стенала инеү урынының өҫ яғында бер нисә ирҙең портретын күрергә мөмкин. Былар Джакели ғаиләһенең ағзалары: Саргис-Саба, Бек I, Саргис II, Кваркваре I, Шалва. Алтарҙың апсидаһында ике ниша бар. Фрескаларҙың ҡалған өлөштәрендә Изге Яҙманан тарихтар бирелә.
Фрунзе (Туймазы районы)
Фрунзе (Фрунзе) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 215 кеше. Үрге Троицк ауыл Советы составына инә. 2005 йылдан хәҙерге статусына эйә. Почта индексы — 452784, ОКАТО коды — 80251815005.
Исеме
Ауылдың исеме Фрунзе фамилияһынан алынған (Михаил Васильевич Фрунзе).
Тарихы
1925 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙан һуң барлыҡҡа килгән. Ауыл биләмәһе, Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге N 211-з һанлы «Яңы тораҡ пункттары барлыҡҡа килеү, берләштерелеү, бөтөрөлөү һәм статусы үҙгәреү, административ үҙәктәрҙе күсереү менән бәйле, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законына ярашлы, «ауыл» статусы ала, 1-се статья: 6. Ауыл тибын билдәләп, түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә: 1) Туймазы районында: п) Үрге Троицк ауыл Советының  Фрунзе ҡасабаһының
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса күпселек милләттәр башҡорттар (65 %), татарҙар (33 %).
Географик урыны
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Пищаев Геннадий Михайлович
Пищаев Геннадий Михайлович (30 июль 1927 йыл) — СССР-ҙың камера йырсыһы, лирик тенор-альтино. РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1965).
Озёрка
Озёрка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2182/27    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 74 км.
Косово Республикаһы
Ко́сово Республикаһы (Republika e Kosovës, Република Косово) — Көньяҡ-Көнсығыш Европаның Балҡан ярымутрауында урынлашҡан, өлөшләтә танылған дәүләт.
Озёрка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Косово Республикаһы
Баш ҡалаһы — Приштина. Дәүләт телдәре — албан һәм серб телдәре.
Пищаев Геннадий Михайлович
Биографияһы
Үҫмер сағында Гена һүрәт төшөрөргә, тәбиғәттә йырларға, йөҙөргә ярата — Ишембай эргәһендә Ағиҙелде йөҙөп сыға. Тәбиғәттә сағында ғына йырлай, мәктәптә, синыфта йырлай башлаһалар, ул шыма йәки һыҙғыра.
Озёрка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Косово Республикаһы
Сербия конституцияһына ярашлы Косово территорияһы Сербия составындағы автономиялы край. Ғәмәлдә, Косово һәм Метохия автономиялы крайы (Аутономна покрајина Косово и Метохија, ҡыҫҡаса Космет) Сербия властарына буйһонмай. Шул уҡ ваҡытта, сербтар күпләп йәшәгән Косовоның төньяҡ өлөшөн Приштина контролдә тотмай.
Пищаев Геннадий Михайлович
Биографияһы
1940 йылғаса Пищаевтар ғаиләһе Ишембайҙа йәшәй. Улар Мурманскиға күсенгәс, Бөйөк Ватан һуғышы башлана.
Был ваҡытта Геннадийға 14 йәш булған була. Улар ҡабаттан Башҡортостанға, олатаһы менән өләсәһе эргәһенә Ишембайға ҡайта.
Косово Республикаһы
Физик-географик характеристика
Косово Республикаһының диңгеҙгә сығыу юлы юҡ, Көньяҡ-Көнсығыш Европала, Балҡан ярымутрауының үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. Уның дөйөм майҙаны 10 887 км2 тәшкил итә. Илдең территорияһы төньяҡ киңлектең 42-се һәм 43-сө параллелдәре араһында, шулай уҡ көнсығыш оҙонлоҡтоң 20-се һәм 22-се меридиандары араһында ята.
Пищаев Геннадий Михайлович
Биографияһы
Мәктәптән һуң Геннадий Михайлович үҙешмәкәрлектә йырлай, Ишембайҙа республика конкурсында сығыш яһай. Өфөлә йыр конкурсында беренсе урынды ала. Өфөлә башҡорт музыка училищеһында уҡый (1945—1948 йылдар, педагог А. Чернов-Шер). Педагогы вафат булғас, Геннадий Михайлович, уҡыу йортон тамамламайынса Мәскәүгә консерваторияға китә.
Косово Республикаһы
Физик-географик характеристика
Косовоның иң төньяҡ нөктәһе Белоберда ауылы (43°14' так как), иң көньяҡ нөктәһе Рестелица ауылы (41°56' так как). Илдең иң көнбайыш нөктәһе Бога ауылы (20°3' к. о.), иң ситке көнсығыш нөктәһе Десивойца ауылы (21°44' к. о.). Косовоның иң бейек түбәһе — Велика-Рудока (2658 м), ә иң түбән нөктәһе — Аҡ Дрин йылғаһы (диңгеҙ кимәленән 297 м).
Пищаев Геннадий Михайлович
Биографияһы
1953 йылда Мәскәү консерваторияһын тамамлай һәм шул уҡ йылда Мәскәү филармонияһы солисы булып эш башлай.
Косово Республикаһы
Физик-географик характеристика
Косово сигенең күпселек өлөшөндә таулы һәм бейек таулы ерҙәр. Ил рельефының иң мөһим формаһы булып Проклетие (Төньяҡ-Албан Альпы) тау массивы һәм Шар-Планина тау һырты тора. Төньяҡ-Албан Альпы Динар таулығының геологик өлөшө булып тора. Ул Черногория һәм Албания менән көнбайыш сигендә ята. Косовоның көньяҡ-көнсығышын башлыса Шар-Планина тауҙары биләй, ул Төньяҡ Македония менән сик барлыҡҡа килтерә. Төньяҡ өлөшөн Копаоник (2000 метрҙан юғары) тауҙары биләй. Тау һырттарынан тыш, Косово территорияһын ике ҙур тигеҙлек биләй: көнсығышта Косово тигеҙлеге һәм көнбайышта Метохийский тигеҙлеге.
Пищаев Геннадий Михайлович
Биографияһы
Концерт эшмәкәрлеге менән әүҙем шөғөлләнә. Операларҙан ариялар, романстар, халыҡ йырҙары башҡара. 1963—1964 йылдарҙа П. И. Чайковскийҙың барлыҡ романстарын башҡарып бөтә (бөтәһе дүрт циклдан торған концерттар үткәрә, уларҙы 1965, 1971, 1975 йылдарҙа ҡабатлай). Йырсыларының репертуарына М. И. Глинка, С В. Рахманинов романстары, Г. Малер, М. де Фалья, Ф. Шуберт, Р. Шуман, Л. Бетховендың вокал циклдары, халыҡ йырҙары, шулай уҡ совет композиторҙары әҫәрҙәре инә.
Косово Республикаһы
Физик-географик характеристика
Косовоның гидрологик ресурстары сағыштырмаса ҙур түгел. Косовоның иң оҙон йылғаларына Аҡ Дрин, Көньяҡ Морава һәм Ибара инә. Ибараның ҡушылдығы Ситница йылғаһы, тулыһынса Косово территорияһында ятҡан иң ҙур йылға булып тора. Неродимка йылғаһы Европала Ҡара диңгеҙгә һәм Эгей диңгеҙенә ҡойоусы ике йылғаға бүленгән берҙән-бер йылға миҫалы.
Пищаев Геннадий Михайлович
Биографияһы
XX быуаттың 50 йылдарында Геннадий Михайлович башҡарған операларҙан ариялар, романстар, халыҡ йырҙары радиола һәм телевидениела яңғыраны.
Косово Республикаһы
Флораһы һәм фаунаһы
Көньяҡ-Көнсығыш Европала урынлашҡан Косовоның флораһы һәм фаунаһы Европа һәм Евразия өсөн хас төрҙәрҙе үҙ эсенә ала. Илдә урмандар киң таралған һәм уның территорияһының 39%-ын биләй. Үҫемлектәр географияһында Косово Бореаль аҫбатшалығының Циркумбореаль өлкәһе Иллирия провинцияһын биләй. Бынан тыш, уның Балҡан ҡатнаш урмандары менән биләмәһе уртаса Палеарктик, япраҡлы һәм ҡатнаш урмандар экотөбәге составына инә. Косово төрлөлөгө ике милли паркта, 11 ҡурсаулыҡта һәм 103 башҡа һаҡланыусы территорияларында һаҡлана. Косово флораһы 1800-ҙән ашыу төр көпшәле үҫемлектәрҙән ғибәрәт, ә илдең дөйөм үҫемлектәр донъяһы төрҙәренең һаны 2500-ҙән ашып китә. Был төрлөлөк, флора төрлөлөгө йәшәүе өсөн киң шарттар спектрын булдырған, геология һәм гидрологияның ҡатмарлы үҙ-ара йоғонто яһауы һөҙөмтәһе булып тора. Косово бөтә Балҡан ярымутрауы майҙанының 2,3%-ын ғына биләүенә ҡарамаҫтан, ул флора планында балҡан флораһының 25 процентына һәм Европа флораһының 18%-ы самаһына эйә. Косово фаунаһы төрҙәрҙең киң төрлөлөгөнән ғибәрәт.
Пищаев Геннадий Михайлович
Биографияһы
Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1963). 1965 йылда РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы исеменә лайыҡ була.
Косово Республикаһы
Флораһы һәм фаунаһы
Илдең көнбайышындағы һәм көньяҡ-көнсығышындағы тауҙар, күп кенә һирәк йәки илдә юҡҡа сығыу ҡурҡынысы аҫтында булған төрҙәр: һоро айыу, һеләүһен, ҡырағай бесәй, бүре, төлкө, ҡыр кәзәһе, илек һәм боландар өсөн матур йәшәү мөхите булдыралар.
Пищаев Геннадий Михайлович
Биографияһы
Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында (Өфө) эшләй, «Евгений Онегин» операһында Ленский партияһын башҡара (1966).
Косово Республикаһы
Флораһы һәм фаунаһы
Дөйөм алғанда Косовола, башлыса тауҙарҙа тереклек иткән бөркөт, көсөгән һәм дала торомтайы кеүек йыртҡыс ҡоштарҙы ла индереп, 255 ҡош төрө теркәлгән.
Пищаев Геннадий Михайлович
Биографияһы
Ленинград Кесе опера һәм балет театрында эшләй, шулай уҡ унда ла Ленский партияһын башҡара (1968).
Косово Республикаһы
Климаты
Төп мәҡәлә:Косово климаты
Пищаев Геннадий Михайлович
Биографияһы
1980 йылдан ГИТИС-тың вокал факультетында уҡыта.
Косово Республикаһы
Климаты
Косовоның күпселек өлөшө Урта диңгеҙ һәм Альп тауҙарының йоғонтоһонда континенталь климат зонаһында урынлашҡан. Климатына көнбайышта Адриатик диңгеҙенә яҡынлығы, көньяҡта Эгей диңгеҙенә яҡынлығы көслө йоғонто яһай, ә төньяҡта киң Европа континенталь ҡоро ере.
Пищаев Геннадий Михайлович
Биографияһы
1988 йылда Ҙур театрҙа Римский-Корсаковтың «Золотой петушок» операһында Йондоҙ һанаусы партияһын башҡара. «Зеркало для героя» фильмында Геннадий Пищаев Бизеның «Пертская красавица» операһынан Смит серенадаһын йырлай.
Косово Республикаһы
Климаты
Илдең төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан Косово яланында һәм Ибар үҙәнендә ҡоро климат, яуым-төшөм миҡдары йылына яҡынса 600 мм, бик эҫе йәй һәм һыуыҡ ҡыш килтергән континенталь һауа массалары йоғонтоһон кисерә. Көньяҡ-көнбайышта Метохияның (Дукагини) климат зонаһы Урта диңгеҙ йоғонтоһо аҫтында, йылы йәй һәм күберәк яуым-төшөм миҡдары (йылына 700 мм), ҡыш көслө ҡар яуа. Көнбайышта Проклетия, көньяҡта Шар-Планины һәм төньяҡта Копаоник таулы райондарына Альп климаты хас, тауҙарында яуым-төшөм миҡдары юғары (йылына 900 мм-ҙан алып 1300 мм-ға тиклем), һалҡын ҡыш һәм ҡыҫҡа һәм һалҡынса йәй.
Урта быуаттар һәм Яңы дәүер
Боронғолоҡта хәҙерге Косово территорияһын иллирий сығышлы ҡәбиләләрбиләгән. VI быуатта бында славяндар йәшәй башлай, улар романлашҡан халыҡты өлөшләтә диңгеҙ буйы ҡалаларына, ә влахтарҙы тауҙарға ҡыҫырыҡлап сығаралар. IX быуатҡа славян халҡы христианлыҡ динен ҡабул итә. IX быуаттан алыппо XII быуатҡа тиклем Косово территорияһын яулау өсөн күрше дәүләттәр — Византия, Болгария һәм ике серб кенәзлеге Рашка һәм Дукля — араһында даими рәүештә көрәш бара. XII быуаттың аҙағында Стефане Неманя дәүерендә ҡапыл Рашҡа көсәйеп китә һәм шул сәбәпле, мәҫәлән, Косов һәм Метохия өлкәләре ҡушылдырыла һәм Балканда көслө серб дәүләте барлыҡҡа килә. XIII быуатта Рашка — короллек, ә төньяҡ Косоволағы Печ ҡалаһы Сербия митрополиты резиденцияһына әүерелә. Яйлап Косов Сербияның дини, сәйәси һәм мәҙәни үҙәге булып китә. Бында бик күп монастырҙар һәм сиркәүҙәр төҙөлә, ә Призрен һәм Приштина ҡалаларында серб королдәренең һарайҙары урынлашып, Косованың иҡтисади һәм мәҙәни үҫеше Стефан Душан хакимлығы осорона тура килә (1331—1355). 1336 йылда Печ митрополиты патриарх статусын ала. Әммә Стефандың вафатынан һуң дәүләт тарҡала. Косово территорияһында урындағы феодалдарҙың бер нисә тотороҡһоҙ дәүләт берекмәләре булдырыла. Бер үк ваҡытта Балканға Ғосман империяһының көслө экспансияһы башлана. 1389 йылда Косово поле алышында (1389) серб кенәзе Лазарь Хребеляновичтың ғәскәрҙәре ҡыйратыла, ә ил төрөк солтаны сюзеренитетын таный. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, Косово поле алышы серб милли берҙәмлегенең һәм бойондороҡһоҙлоҡ өсөн көрәштең символына әүерелә.
Пищаев Геннадий Михайлович
Биографияһы
Геннадий Михайлович СССР ҡалалары һәм сит илдәр (Австрия, Венгрия, Германия, Румыния, Финляндия) буйлап гастролдәрҙә күп йөрөй. СССР-ҙың халыҡ артистары П. Г. Лисициан, С. А. Самосуд, Е. Ф. Светланов, Болгария Республикаһының халыҡ артисы Д. Узунов менән сығыш яһай.
Косово Республикаһы
Урта быуаттар һәм Яңы дәүер
Тулыһынса Косово территорияһын төрөктәр 1454 йылда яулап ала. Баҫып алыу, традицион ер мөнәсәбәттәре һәм сауҙа бәйләнештәре, яңы һалымдар индереү һәм крәҫтиәндәры крепостной итеү һөҙөмтәһендә Косово иҡтисады бөлгөнлөккә төшә, райондар бушап ҡала. Сербтар бөтәһе лә тиерлек Косованан ҡаса башлай. Урындағы аҡһөйәктәр, шул иҫәптән ислам динен ҡабул иткән славяндар ҙа, мосолмандар тарафынан ҡыҫырыҡлана, милли һәм дини иҙеү факторы барлыҡҡа килә. Серб халҡы тигеҙ урындарҙан тауҙарға һәм Ғосман империяһынан ситкә китә башлай. XV—XVII быуаттарҙа милли берҙәмлектең һәм серб мәҙәниәтенең төп үҙәге булып Печ патриархаты етәкселегендәге православие сиркәүе тора. XVII быуаттағы Австрия-Төркиә һуғыштары осоронда Косово территорияһын урындағы серб халҡы ярҙамында Австрия ғәскәрҙәре ҡотҡара. Әммә 1690 йылғы төрөк һөжүме һәҙәмтәһендә австриялылар Сербиянан ҡыуыла. Бойондороҡһоҙлоҡҡа өмөттәр юғалыу сәбәпле 1690 йылда сербтарҙың бөйөк күсенеүе башлана. Печ патриархы Арсений Чарноевичтың өндәүе буйынса Иҫке Сербияны (бында Косов поле территорияһы ла инә) 30 мең серб ғаиләһе ташлап сыға, улар Дунайға, Австрия монархияһы территорияһына, күсенә һәм унда Хәрби сик булдыралар. Православие динендәге халыҡ XVIII быуатта ла, 1735—1737 йылдарҙағы һуғышта Австрияның еңелеүенән һуң, күсенеүен дауам итә.
Пищаев Геннадий Михайлович
Биографияһы
Хәҙерге ваҡытта Мәскәүҙә йәшәй.
Косово Республикаһы
Статусы
[[Файл:Kosovo relations.svg|400px|мини|Косово бойондороҡһоҙлоғоның донъяла танылыуы:
Пищаев Геннадий Михайлович
Әҙәбиәт
Газета «Выбор» № 119 (9475) от 15 августа 2012 года.
Косово Республикаһы
Статусы
2008 йылдың 18 февралендә Афғанстан, Тайвань һәм бер нисә Европа илдәре Косовоның бойондороҡһоҙлоғон беренсе булып таный. Беренсе бындай ҡарарҙы Франция ҡабул итә, ә һуңынан уға Бөйөк Британия һәм Италия ҡушыла. Шул уҡ көндәрҙә Косово бойондороҡһоҙлоғон АҠШ таный. Шул уҡ ваҡытта Испания, шулай уҡ Кипр, Греция, Словакия, Болгария, Румыния, Ҡытай һәм Рәсәй крайҙың бойондороҡһоҙлоғон таныуға ҡаршы сығыш яһайҙар. 2008 йылдың 19 февралендә Болгария үҙенең ҡарарын үҙгәртә, һәм киләсәктә Косово суверенитетын таныясаҡтарын иғлан итә. 20 февралдә шулай уҡ Германия Косово суверенитетын таный.
Сербия һәм Косовоның айырылыуын танымаусы дәүләттәр фекеренсә, әлеге мәлдә Косовоның статусы — үҙенең бойондороҡһоҙлоғо тураһында бер яҡлы белдергән, ҡайһы бер илдәр тарафынан үҙ аллы дәүләт тип танылған һәм, Сербияның территориаль бөтөнлөгөн тергеҙеүгә һәм Косово һәм Метохия территорияһында конституцион ҡоролош урынлаштырыуға ҡаршылыҡ яһаусы НАТО ғәскәрҙәренең хәрби ярҙамын алған, Сербия автономиялы крайы.
Бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итеүгә яуап сараһы сифатында, Сербия парламенты Косово крайы парламентының 18 февралдәге ҡарарын юҡҡа сығарыу тураһында бер тауыштан ҡарар ҡабул итә. Шундай уҡ ҡарарҙы Сербия хөкүмәте ҡабул итә (17 февраль), декларация Сербия конституцияһын боҙоу тип баһалана. Косово Республикаһы «Сербия территорияһындағы ялған дәүләт» тип атала, ә республиканың лидерҙарына енәйәт эше ҡуҙғатыла. Сербия шулай уҡ АҠШ-тан, Германиянан һәм Бөйөк Британиянан илселәрен саҡыртып ҡайтара. 2008 йылдың 28 июнендә Сербская Скупщина Косова — албандар контролдә тотмаған крайҙың төньяҡ өлөшөндә урындағы парламент ойошторола. Сербия һәм Рәсәй яңы парламентты хуплай, ә АҠШ, ЕС етәкселеге һәм үҙен үҙе иғлан итеүсе Косово Республикаһы уны законлы түгел тип иғлан итәләр.
2010 йылдың 22 июлендә БМО халыҡ-ара суды Косово бойондороҡһоҙлоғон иғлан итеү халыҡ-ара хоҡуҡ нормаларына ҡаршы килмәй тип таный. Көн аша — 23 июлдә — Украина хөкүмәте Косово бойондороҡһоҙлоғон танымауы тураһында рәсми белдереү яһай. 2011 йылдың 4 февралендә Косово бойондороҡһоҙлоғон таныусы илдәр һаны 75-кә етә, ә 2012 йылдың 24 декабрендә Пакистан тарафынан танылғандан һуң был һан 98-гә етә, БМО ойошмаһы ағзалары һанының яртыһынан артып китә. 2014 йылдың 14 авгусында Косово бойондороҡһоҙлоғон таныусы илдәр-БМО ағзалары һаны 108 тәшкил итә. 2017 йылдың 27 февралендә Косово бойондороҡһоҙлоғон таныусы илдәр-БМО ағзалары 114-кә етә.
Административ-территориаль бүленеше
Косово Республикаһы 30 муниципалитеттан торған 7 округҡа бүленә. Эре ҡалалары — халҡы яҡынса 500 мең кеше булған Приштина һәм яҡынса 110 мең халҡы менән Призрен.
Сәйәси ҡоролошо
Косово Республикаһы күп партиялы парламент республикаһы тип иғлан ителә. Власть Конституцияға ярашлы эшләүсе закондар сығарыу, башҡарма һәм суд институттары аша тормошҡа ашырыла. Закон сығарыу функцияһы Ассамблея һәм министрҙар араһында уларҙың компетенцияһы сиктәрендә бүленгән. Хөкүмәт башҡарма власты тормошҡа ашыра. Ул башлығы сифатында премьер-министрҙан, премьер-министры урынбаҫарҙарынан һәм төрлө министрлыҡ етәкселәренән тора. Суд власын юғары суд һәм түбәнге судтар, Конституцион суд һәм уларҙан бойондороҡһоҙ прокуратура органдары тормошҡа ашыра. Шулай уҡ Конституция һәм закон менән билдәләнгән күп бойондороҡһоҙ институттар, шулай уҡ урындағы власть органдары бар.
Иҡтисады
1999 йылдан алып Косовола эске тулайым продукттың (ВВП) тотороҡло үҫеше күҙәтелә. 2008—2012 йылдарҙағы Донъя иҡтисади көрсөгө осоронда (2008 йылдан алып) Косово Европала йылына иҡтисадта уртаса 4,5 % тотороҡло үҫеш күрһәткән дүрт илдең береһе була.
Шул уҡ ваҡытта ВВП-ның 70 % хеҙмәтләндереү секторы тәшкил итә. Инфляция юғары түгел. Эшһеҙлек кимәле бик юғары, рәсми мәғлүмәттәрҙә түбәнәйтелә — 39,7 % — 2005 йылда, 45,4 % — 2010 йылда, 30,0 % — 2013 йылда. Ошо уҡ ваҡытта йәштәрҙең өстән ике өлөшө эшһеҙ, сөнки "һоро"иҡтисад секторы бик ҙур. Әммә күбеһе сит илдәрҙә эшләй һәм өйҙә ҡалған ғаиләләренә аҡса ебәреп торалар. Европаның төрлө өлөштәрендә косоварҙың быуындары гастарбайтер сифатында эшләйҙәр. Бөгөн уларҙың пенсиялары һәм пособиелары Косовоға бик ныҡ ярҙам итәләр.
Край импортлаған тауарҙар өсөн бөтә сик буйҙарында, шул иҫәптән, Сербияла, 10 % пошлина түләйҙәр. Косовоның тышҡы бурысы 1,2 млрд доллар тәшкил итә — ВВП-нан 5 %. Ошо бурысты ҡаплап, Сербия 218 млн доллар түләй.
Перспективалы тикшеренеүҙәр институты (Приштина) директоры Шпенда Ахмети баһаланыуынса, Косово импорты йылына яҡынса 1,3 млрд евро (1,9 млрд долл.) тәшкил итә, а экспорт — барыһы тик 90-130 млн евро. Көньяҡ Македония төп импорт һәм экспорт партнёры булып тора (яҡынса 220 һәм 9 млн евро), артабан — Сербия (111 һәм 5 млн), Германия һәм Турция.
Косово территорияһында эре файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылыҡтары бар: ҡурғаш менән һөрмә иретмәһе, цинк, никель, кобальт, бокситтар һәм магнезит. ЗҺирәк минералдар запастары: индий, кадмий, германий, таллий һәм цеолит. Лигнит ятҡылыҡтары 15 млрд тоннанан ашыу күләмдә баһалана, Косово уларҙы 150—200 йыл дауамында уларҙы файҙалана аласаҡ.
Бынан тыш, Косовола заманса фабрикалар бар: Flor-En ит етештереү заводы Суха Река районында; Solid аяҡ кейеме фабрикаһы, унда аяҡ кейеме экспортҡа һәм эске баҙар өсөн етештерелә.
2007 йылда Косово өсөн БМО бюджеты 150 млн евро тәшкил итә. Тағы ла 370 млн Косово иҡтисады сит илдәрҙә йәшәгән албандарҙан ала. Әлеге ярҙам Косово финанстарының төп сығанағы булып тора.
Вьюк (Нырмыч ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Козлов Виктор Васильевич
Козлов Виктор Васильевич (3 июль 1919 йыл — 17 декабрь 2016 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1968—1987 йылдарҙа Новосибирск электровакуум заводы директоры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1986), РСФСР-ҙың Юғары Советы депутаты (1971-1975).
Биографияһы
1919 йылдың 3 июлендә Гамбург (Германия) янындағы Ниодсен ҡалаһында тыуған, рус хәрби әсирҙәр Василий Козлов һәм немка Эльза Придцелдең улы. 1920 йылда ата-әсәһе менән Рәсәйгә күскән.
Мәскәү хәрби-авиация училищеһын тамамлаған (1937-1939, тиҙ сығарылыш), 51-се алыҫ бомбардировка авиация полкында хеҙмәт иткән. Көнбайыш Украинаны, Көнбайыш Белоруссия, Молдавияны азат итеүҙә ҡатнаша.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың октябренә тиклем фронтта була. Һуңынан (әсәһе немка булыу сәбәпле) төҙөлөш батальонында танкыға ҡаршы соҡор яһауҙа хеҙмәт итә. 1943 йылда 16-сы һауа армияһында 16- сы разведка полкында штурман урынбаҫары вазифаһына билдәләнә.
1946 йылда РККА-нан китә һәм Новосибирск геодезия, аэрофотосъемка һәм картография институтында директор урынбаҫары вазифаһына ҡабул ителә. Һуңынан РСФСР-ҙың йылға флоты министрлығының «Восток» баш идаралығында  бәйләнеш урынлаштырыу начальнигы итеп билдәләнә.
1950-1963 йылдарҙа 617-се Новосибирск электровакуум заводында ОКБ машина төҙөү начальнигы, завком рәйесе, цех начальнигы булып эшләй. Ситтән тороп бөтә союз финанс-иҡтисади институтын (1961) юғары билдәләр менән тамамлай.
1963 -1968 йылдарҙа Новосибирск радиодеталь заводының беренсе директоры.
1968-1987 йылдарҙа Новосибирск электроваккум заводы директоры була. Уның етәкселеге осоронда йыллыҡ етештереү күләме 12-16 %-ҡа арта.
РСФСР Юғары Советы депутаты (1971-1975).
Социалистик Хеҙмәт Геройы (1986). Өс Ленин ордены, Октябрь революцияһы һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары, ике II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, күп миҙалдар менән (шул иҫәптән «өлгөлө хеҙмәт өсөн» миҙалы, ВДНХ-ның алтын һәм көмөш миҙалы) бүләкләнә.
2016 йылдың 17 декабрендә Новосибирскиҙә вафат була.
Цицишвили замогы
Цицишвили замогы - Грузияның Мцхета муниципалитеты Квемо Ничби ауылындағы архитектура ҡомартҡыһы.
Тасуирламаһы
Ҡасабаның төньяғында, Ничурба йылғаһының уң ярында, тау битләүендә урынлашҡан. XVII быуатта төҙөлгән.
Ҡәлғәне Цицишвили ғаиләһе һалдыртҡан. Комплекс башня ҡоймаһынан, һарайҙан, сиркәүҙән һәм мунсанан тора. Йәнә емерек ҡойма һәм мунса булған. Төҙөлөш материалы итеп таш ҡулланылған.
Ихатала өс ҡатлы башня, ишеге икене ҡаттан. Өҫкө ҡаттары емерелеп төшөргә тора.
Мунса тау итәгенең төньяҡ-көнсығыш яғында. Уртала - бассейн.
Цицишвили замогы 2019 йылдың 29 майында Грузия хөкүмәте ҡарары менән милли әһәмиәткә эйә булған күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы тип танылған.
Ҡыйкисеү
Ҡыйкисеү — Кикичу — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Баҙы йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сергеева Екатерина Степановна
Сергеева Екатерина Степановна (24 декабрь 1919 йыл — 26 декабрь 2006 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1950).
Биографияһы
Екатерина Степановна Сергеева (Васильева) 1919 йылдың 24 декабрендә Псков өлкәһе Порховский районы Опочно ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1941 йылдан 1944 йылға тиклем Бөйөк Ватан һуғышында Е. С. Сергеева үҙенең бәлиғ булмаған ҡыҙы менән немец-фашист ғәскәрҙәре ваҡытлыса оккупациялаған биләмәлә йәшәй, Балтик буйындағы концлагерға ҡыуып алып кителә.
1944 йылда азат ителеп, тыуған ауылы Опочноға ҡайта, Псков өлкәһе Порховский районы «Полоное» совхозында һауынсы булып эшләй башлай.
Һуғыштан һуңғы ауыр йылдарҙа үҙенә беркетелгән һыйырҙарынан һөт һауыу буйынса юғары күрһәткестәргә өлгәшә. 1948 йылда 10 һыйырҙың һәр береһе 5212-шәр килограмм һөт бирһә, 1949 йылда һигеҙ һыйырҙың һәр береһенән уртаса 6794 кг һөт һауа.
СССР Юғары Советы Президиумының 1950 йылдың 5 октябрь Указы менән «1949 йылда ауыл хужалығы продукттары тапшырыу буйынса дәүләт планын һәм продуктив мал-тыуарҙың һәм ҡош-ҡорттоң һәр төрө үрсеү планын арттырып үтәгәндә юғары күрһәткестәргә өлгәшкән өсөн» Екатерина Степановна Васильеваға, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Артабан ул, Ленинград ауыл хужалығы мәктәбендә малсылыҡ бригадирҙары курстарын тамамлап, Порховский районы «Полоное» совхозының һөт-тауар фермаһы коллективын етәкләй.
1975 йылдан — хаҡлы ялда. Порховский районы Полоное ауылында, ә ғүмеренең һуңғы йылдарында — Санкт-Петербургта йәшәй. 2006 йылдың 26 декабрендә вафат була.
Үрге Әрмет
Үрге Әрмет (Верхнеарметово) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 382 кеше. Әрмет ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453238, ОКАТО коды — 80 231 805 002.
Тарихы
Үрге Әрмет XVIII быуаттың 30-сы йылдарынан билдәле. V ревизияла 80 башҡорт һәм 6 ихатала 23 типтәр теркәлгән. Шул осорҙан алып бында яһаҡлы татарҙар ҙа йәшәгән. Шуларҙың 56-һы 1773-1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашҡан, әммә был ревизия, башҡа ауылдарға күсенеү арҡаһында, уларҙы күрһәтмәй. Типтәрҙәр бында 1747, 1754 йылдарҙа уҡ төпләнгәндәр. 1859 йылда 45 ихатала 160 аҫаба-башҡорт һәм 118 типтәр йәшәй. 1920 йылда бында башҡорттар өҫтөнлөк итә. 165 йортта 830 башҡорт һәм типтәр була. 1839 йылда 109 башҡорттоң (типтәрҙәр буйынса мәғлүмәт юҡ) 110 аты, 50 һыйыры, 70 һарығы, 80 кәзәһе, 150 умартаһы, 10 солоғо була.
Пугачев ихтилалында был ауылдың 56 кешеһе ҡатнаша.
Егән йылғаһы буйында XVIII быуаттың 80-се йылдарында старшина Әрметрәхим исеме менән аталған Әрмет ауылы урынлашҡан. V ревизияла ике ауыл — Түбәнге Әрмет һәм Әрметрәхим халҡы иҫәпкә алына. 1834 йылда — 230, 1859 йылда — 147 башҡорт була. 1920 йылда 237 ихатала 1265 кеше йәшәгән.
Ауыл халҡы малсылыҡ, ер эшкәртеү һәм һөнәрселек менән шөғөлләнгән. 230 башҡорт (35 ихата) 1839 йылда 150 ат, 35 һыйыр, 120 һарыҡ, 200 кәзә, 80 умарта һәм 15 солоҡҡа эйә була. Улар 280 бот көҙгө һәм 758 бот яҙғы иген сәскән. Уларҙа һыу тирмәне булған.
1839 йылда Үрге һәм Түбәнге Әрмет араһында Урта Әрмет ауылы барлыҡҡа килә, унда 81 башҡорт һәм 51 типтәр йәшәй. 1920 йылда ауылда 678 кеше йәшәй һәм 137 йорт хужалығы була, халҡы башлыса башҡорт. 1920 йылдан һуң Үрге Әрмет 1839 йылда барлыҡҡа килгән Урта Әрмет ауылы менән берләштерелә.
1877 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда 26 йорт хужалығы, 142 ир-ат һәм 147 ҡатын-ҡыҙ була. Мәсет булған.
Хәҙерге осор
Ауылда башланғыс мәктәп (Түбәнге Әрмет урта мәктәбе филиалы), фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
Ауыл Кесе Әрмет йылғаһы яры буйлап урынлашҡан.
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Васильева Елизавета Романовна
Елизавета Романовна Васильева (1888—1959) — «Красная заря» заводы сборщицаһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы.
Биографияһы
10 йәшенән Петербург мамыҡ иләү бумагопрядильный фабрикаһында хеҙмәт юлын башлай
1913 йылдан — завод «Эриксон» заводында — һуңынан «Красная заря» производство берекмәһенең төп предприятиеһында эшләй. Предприятиеға килеүенең тәүге көндәренән забастовка хәрәкәтендә әүҙем ҡатнаша.
1919 йылда партияға инә, заводта тәүге партия ячейкаһы секретары була. Тәүге биш йыллыҡтар осоронда телефон станцияларын йыйыусылар сборщики бригаданы етәкләй, мастер була. Һуғыш йылдарында заводы менән бергә Өфөгә эвакуациялана, фронтҡа кәрәкле продукцияһы етештереүҙә ҡатнаша.
1957 йылда, хеҙмәттең прогрессив ысулдарын үҙләштереүҙә һәм ғәмәлгә индереүҙә ҙур ҡаҙаныштары һәм ҙур өлөш индергәне өсөн, Елизавета Романовна Васильева Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була.
Шри-Ланка
Рәсми баш ҡалаһы Шри-Джаяварденепура-Котте (парламент һәм юғары суд урынлашҡан урын), Ғәмәлдәге баш ҡалаһы: Коломбо (хөкүмәт, президент резеденцияһы урынлашҡан ҡала).
Географияһы
Шри-Ланка утрауы Һиндостандың көньяғында урынлашҡан, Һинд океаны һәм Бенгал ҡултығы һыуҙары менән йыуыла. Һиндостандан Манар ҡултығы менән Полк боғаҙы айырып тора. Полк боғаҙындағы Әҙәм күпере тип аталған һай урын утрауҙы материк менән тоташтырып торған булған, йылъяҙмаларҙа 1481 йылда ер тетрәүҙән һуң һыу аҫтында ғалығы турағында яҙма һағланған. Утрауҙың көньяҡ һәм көнбайыш мороно бар: Дондра һәм Датч-Бей.
Рельефы
Утрауҙың ҙур өлөшөн яр буйы уйһыулыҡтары тәшкил итә. Тауҙар үҙәк өлөшөндә урынлашҡан; иң бейек тау — Пидуруталагала (2524 м) тауы, икенсе иң бейек түбә — Шри Пада.
Климаты
Субэкваториал муссонлы: төньяҡ-көнсығыш муссоны октябрҙән мартҡа тиклем, көньяҡ-көнбайыш муссоны июндән октябргә тиклем.
Эске һыуҙары
Күпселек йылғалар йылы һыулы. Иң эре йылғалары: Махавели-Ганга, Келани, Калу, Аруви-Ару.
Флора һәм фауна
Шри-Ланка хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһы күп төрлө. Утрауҙа 450 төр ҡош осратырға мөмкин. Шуларҙың 251 төрө утрауҙа даими йәшәй. 24 төрөн тик Шри-Ланкала ғына осратырға мөмкин. Күсмә ҡоштар Шри-Ланкаға Себерҙән, Европанан, Скандинавиянан килә.
Сарт-апрель айҙарында миграция осоронда күбәләктәрҙең 240 төрөн күҙәтергә була.
Утрауҙа 86 төр хайуан терклек итә, улар араһында ҡырығай ҡабан, шаҡал, ҡырағай буйвол, боландарҙың, крокодилдәрҙең, дикобраз, төлкө, маймыл, филдәрҙең бер нисә төрө бар. 19 быуат башында Шри-Ланкала 30 000 фил иҫәпләнгән. 2010 йылда ни бары 6 000 фил ҡалған.
Һыулыҡтарҙа 50 төр сөсө һыу балығы тереклек итә, шуларҙың 17-һен 19 быуатта инглиздәр килтереп ебәргән. 38 төр ер-һыу хайуанының 16-һы утрауҙа ғына йәшәй. Һөйрәлеүсәләр (75 төр) араһында һаҙлыҡ крокодилы, кикерекле крокодил. Йондоҙло ташбаҡа — ҡоро ерҙә йәшәүсе берҙән бер ташбаҡа. Ташбаҡаларҙың биш төрө закон тарафынан һаҡлана. 83 төр йыландың 5-һе ағыулы.
Үҫемлектәрҙең 3 000 төрө бар, шуларҙың 25 % сәскә атыусы; 750 төр дарыу үләндәре, 150 төр архидея һәм абағалар.
Утрауҙа халыҡ тығыҙ булыуға ҡарамаҫтан, 14 % территорияны биләп торған, 15 милли парк, 3 ҡурсаулыҡ ҙәм 51 резервация бар.
Халҡы
Халыҡ һаны — 21,3 млн кеше (июль 2009).
Сингалдар 74,88 % тәшкил итә, тамилдар бөтә халыҡтың 11,2 %.
Халыҡтың 70,19 % (башлыса сингалдар) буддизм динен тота (башлыса Тхеравада ), 12,61 % — индуизм (тамилдар), 9,71 % — ислам, 7,45 % — христиандар.
Христиандарҙың 82 % — католиктар, ҡалғандары — англикандар һәм протестанттар.
Телдәре
Сингал һәм тамил телдәре Шри-Ланканың рәсми һәм милли телдәре булып иҫәпләнәләр. Шри-Ланка конституцияһына ярашлы инглиз теле милләт ара аралашыу теле статусында.
Череповец дәүләт университеты
Череповецкий дәүләт университеты (ЧДУ) — юғары уҡыу йорто. Ул Вологда өлкәһенең Череповец ҡалаһында урынлашҡан. Төбәктең терәк университеттарының береһе.
Тарих
1996 йылда Вологда политехник институтының Череповец филиалы базаһында (1993 йылдың 1 июлендә ойошторолған) Череповецкий дәүләт индустриаль институты (1986 йылда Төн-яҡ-Көнбайыш политехник институтының Череповец филиалындағы индустриаль факультет базаһында ойошторола (Төньяҡ-Көнбайыш ситтән тороп уҡыу политехник институтының уҡыу-консультация бүлеге булараҡ 1956 йылда ойошторолған) һәм Вологда политехник институтының төҙөлөш факультеты  менән Череповец дәүләт педагогия институтының (1875 йылда Вологда уҡытыусылар семинарияһынан төҙөлгән; 1919 йылда Череповец алыҡ мәғарифы институты; 1939 йылда — Череповец  уҡытыусылар институты; 1954 йылдан алып — Череповец дәүләт педагогия институты) базаһында төҙөлә.
2002 йылдан башлап университеттарҙың Евразия ассоциацияһының ағзаһы булып тора.
2017 йылдың апрелендә төбәктең терәк университеты булып китә.
Университет структураһы
Университет составында биш институт:
Университет статусы
Университет эшмәкәрлеге өс тапҡыр уңышлы рәүештәскомплекслы баһалау үтә: 2001 йылдың февралендә, 2006 йылдың февралендә һәм 2011 йылдың февралендә
2005 йылдың сентябрь айында Рәсәй сәнәғәтселәр һәм эшҡыуарҙар союзының «Бизнес өлкәһендә эффектлы партнерлыҡ итеү һәм яңы быуын профессионалдарын һөҙөмтәле әҙерләү хеҙмәттәшлеге өсөн» дипломы менән бүләкләнә. ЧДУ эш биреүселәр баһаһы буйынса, Рәсәйҙәге классик 120 классик университеттар  араһында 53-сө урынды биләй (рейтинг белгестәргә һорау буйынса төҙөлгән, унда  600-ләп эш биреүсе баһа биргән).
2008 йылда ЧДУ СМК сифат сертификаты ала,ЧДУ-ның сифат менеджменты системаһы ISO 9001 стандарттарына тап килә тип танылған.
Йыл һайын [сығанаҡ 1267 көн күрһәтелмәгән] Череповец дәүләт университеты РФ Фән һәм белем биреү министрлығының юғары уҡыу йорттарын мониторглау һөҙөмтәләре буйынса уңышлы эшләй тип табыла.
Митькина
Митькина — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иҫәнаманов Ҡаһарман Иҫәнгилде улы
Биографияһы
Ҡаһарман Иҫәнгилде улы Иҫәнаманов 1922 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районында (ауылы күрһәтелмәгән) тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 15-се айырым гвардия кавалерия элемтәселәр эскадронында телефонист булып хеҙмәт итә. 1945 йылдың 18 февралендә (Баймаҡ районы исемлегендә 17 февралдә тип яҙылған ) хәрби наградаларға лайыҡ булған башҡорт батыры Польшала, Шеца воеводалығы Делитц ҡалаһында яуҙа һәләк була һәм шунда ерләнә.
Кисеү
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тауыҡ йылы
Тауыҡ йылы - мөсәлдең Һыйыр йылынан һуң, Ҡуян йылынан алда килә торған унынсы йылы Ҡайһы бер халыҡтарҙа Әтәс йылы тип атала.
Ҡулланылышы
Мөсәл Ҡытайҙан тыш Кореяла, Японияла һәм Монголияла, шулай уҡ Вьетнам, Бирма, Непал, Бутан, Шри-Ланка, Камбоджа, Таиланд һәм Лаос кеүек Көнсығыш Азия илдәрендә файҙаланалар, шулай уҡ төрки халыҡтарҙа (шул иҫәптән башҡорттарҙа) һәм монголдарҙа ла мөсәл һаман әле һаҡланып ҡалған
Ауыҙ-тел ижадында
Башҡорттар мосолманлыҡ ҡабул иткәс, Ай календарын, шул уҡ ваҡытта Ҡояш календарын да файҙаланыуға күскән, әммә мөсәл дә төшөп ҡалмаған. Башҡорттар быуаттар дауамындағы тәжрибәнән сығып, һауа торошо циклдары ҡабатланыуын асыҡлаған һәм мөсәл буйынса йылдың нисек килерен билдәләгән,. Шул уҡ ваҡытта йыл сифаттарын кешегә күсереп, күрәҙәлек итмәгән.
Озерочная
Озерочная — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Керженец йылғаһының уң ярына тамағынан 175 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Михадеева
Михадеева — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лисица йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вьюк 3-сө
Вьюк 3-сө — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нырмыч йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ишембай филателияла
Ишембай филателияла — Ишембай ҡалаһына, уның менән бәйле шәхестәргә, шулай уҡ һуғыш йылдарында ишембайҙар тарафынан ебәрелгән хаттарға арналған һәм башҡа филателистик материалдар (почта түләүе билдәләре, штемпел һәм башҡалар) йыйылмаһы. «Нефть», «Башҡортостан» һәм улар менән бәйле ҡайһы бер башҡа тематика буйынса марка һәм конверт коллекционерҙары өсөн ҡыҙыҡлы.
Ишембай почтаһы тарихы
Революцияға тиклем почта тракты Байғужа ауылы аша үтә (хәҙер Ишембай сигенән 1 км) һәм артабан Стәрлетамаҡҡа китә.
Эшселәр ҡасабаһы Ишембайға почтаны Ишембай тимер юл станцияһына алып килгәндәр, артабан Ағиҙел йылғаһы аша кәмәлә, паромда сығарғандар.
1940 йылда Ишембайға ҡала статусы бирелгәндә, Перегонный һәм Иҫке Ишембай биҫтәләрендә ҡала элемтә бүлексәләре эшләй.
2012 йылдың 25 декабренән алып 2013 йылдың 3 ғинуарына тиклем Өфө, Ишембай, Бәләбәй һәм Туймазы ҡалаларында «Яңы йыл менән!» тигән махсус штемпель менән яҙма корреспонденцияһының маркаһын ғәмәлдән сығарыу буйынса аҙналыҡ саралар үтә.
Почта конверттары
1973 йылда тейешле һүрәт һәм текст менән сығарылған тәүге маркалы конверт Советтар Союзы граждандарына «Башҡорт АССР-ы СССР-ҙа нефть сығарыу буйынса өсөнсө урынды биләй» тигән мәғлүмәт бирә.
Башҡортостанда нефть асыусыларға монумент 1975, 1981 2000, 2007 йылдарҙағы маркалы һәм марка ҡуйылмаған конверттарҙа һүрәтләнә. Почта конверттарындағы Башҡортостан тематикаһына ҡағылышлы башҡа сюжеттар һымаҡ Ишембайҙағы һәйкәлдәр менән бәйле сюжеттарҙы ла Яков Иосифович Гельблу тәҡдим итә.
1980 йылда Башҡортостанда бер миллиард тонна нефть сығарыла. Был ваҡиға шул уҡ йылда маркалы конверттарҙа сағылыш таба.
Ишембай ауылы эргәһендәге данлыҡлы 702-се скважинанан 1932 йылда «ҡара алтындың» беренсе фонтан бәреүе 1982 йылда Башҡортостан нефтенең 50 йыллығына арналған конвертта күрһәтелә. Нефть сығарыуҙың етмеш йыллығы 2002 йылғы маркалы конвертта сағыла.
2007 йылда почта бүлексәләре «Башҡортостанда нефть асыуға 75 йыл» тигән художестволы маркалы конверттар ала. Ишембай ҡалаһы хакимиәте «Марка» баҫма-сауҙә үҙәгенә тәҡдим иткән фотоһүрәттәрҙә «ҡара алтын» асыусыларға монумент сағыу һәм тантаналы һүрәтләнә.
2011 йылдың йәйендә Ишембай нефтенә нигеҙ һалыусыларға бағышланған ике конверт сыға, авторы — рәссам Х. Бәҙретдинов.
27 июндә Андрей Алексеевич Трофимукҡа арналған конверт, ә 27 июлдә — Иван Михайлович Губкинға арналған конверт сыға. Каталог буйынса был ике конверттың номеры — 2011—130 һәм 2011—152.
Аблаев Ибраһим Я.
'''Аблаев Ибраһим Я. ''' (Аблаев Ибрагим Я.) (1905—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы составында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. Ҡыҙылармеец ].
Биографияһы
Матрай район хәрби комиссариаты Ҡыҙыл Армия сафына саҡыра.
Яңы ойошторолған 112-се Башҡорт атлы дивизияһы 275-се кавалерия полкының ҡылыссыһы итеп билдәләнә.
1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһе Озерки ауылы янында һәләк була.
Хәтер
Яугир Аблаев Ибраһимдың исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Йылайыр районы Аралбай ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Курск өлкәһе Озерки ауылында ла баштарын һалған яугирҙәрҙың батырлығын онотмайҙар, хөрмәт итәләр.
Мәнди Ҡотош-Ҡыпсаҡи
Мәнди Ҡотош-Ҡыпсаҡи (1763—1849) — башҡорт суфый шағиры.
Биографияһы
Мәнди бине Ҡотош бине Туҡтағол бине Туҡсаба бине Туиш бине Тағанаш тархан Нуғай даруғаһы Ҡыпсаҡ улусы Бесәнсе ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы Хоҙайбирҙин ауылы) тыуған, тархан нәҫеленән.
Башҡа мәғлүмәттәр буйынса хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы Яңы Бесәнсе ауылында донъяға килгән, 1816 йылғы ревизия материалдарына ярашлы был ауыл Ырымбур губернаһы һәм өйәҙе 9-сы башҡорт кантонының 2-се бүлеге 13 класлы кантон ярҙамсыһы старшина Буранбай Бураҡаев командаһына ҡараған. Барлығы ике йорт булып 14 ир һәм 12 ҡатын-ҡыҙ иҫәпләнә. Беренсе йортта Бесәнсе Ҡотошов (1755 йылғы) ғаиләһе һәм Мәнди Ҡотош ҡатыны, 3 улы, 2 ҡыҙы менән йәшәй. 1834 йылда 17 ир һәм 20 ҡатын–ҡыҙ, 1859 йылда 24 ир һәм 22 ҡатын-ҡыҙ йәшәй. Был ауыл кешеләре бер аҙ ваҡыттан күрше Түкән ауылына күсеп килә. Мәнди Ҡотоштоң 4 улы һәм 5 ҡыҙы була. Икенсе ҡатыны үҙенән 31 йәшкә кесе була. Уның биографияһын яҙыусылар гел бутап Күгәрсен районы Бесәнсе (Хоҙайбирҙин) ауылында тыуған тип йөрөтәләр. Был төптө хата. Был турала тулы мәғлүмәт юғарыла бирелде. Мәнди Ҡотош тәүҙә ҡурайсы–сәсән булараҡ таныла. Мәҙрәсәлә ғилем алғандан һуң шиғырҙар яҙа башлай. Үҙе тураһында ул былай ти: Уның иле раҫ башҡорд, ырыуы ҡыпчаҡдыр мәшһүр, Күңеле иман ила мәғмүр Дәште-Болғар эсендә…
Мәнди Ҡотош үҙенең ижадында ғәҙеллек өсөн сығыш яһай. Ике йөҙлө, ҡарун,наҙан байҙарҙы, дин әһелдәрен тәнҡитләй. Бындай әшәкелектән таҙарыныу юлын ул тик дин тотоу, шәриғәт ҡанундарын ҡәтғи үтәү аша күрә һәм үҙенең шиғырҙарында ул шуға саҡыра. XVIII- XIX быуаттарҙа суфыйсылыҡ күренеше күп башҡорт шағирҙары ижады өсөн хас. Уның шиғырҙары Шәмсетдин Зәки, һәм Мөхәмәт бин Алтынсура Юлдаши кеүек шағирҙарыбыҙҙың ҡараштарын формалаштырыуҙа туранан-тура йоғонто яһай.
Мәнди Ҡотош 86 йәшендә вафат була һәм 2-се Кинйәабыҙ зыяратында ерләнә. Шағирҙың тормошо һәм ижады менән тығыҙ бәйләнгән – Бесәнсе лә, Түкән дә,1-се Кинйәабыҙ ҙа – бөгөнгө көндә береһе лә юҡ. Тик ергә батҡан, ҡыйшайған ҡәбер таштары ғына был урында ҡасандыр үҙенең атаҡлы кешеләре менән гөрләп торған ауыл булыуы тураһында һөйләй.
Мәнди Ҡотоштоң ҡәбер ташындағы яҙыуҙа уның исемен сихыр мулла тип башлап ебәреү, шағирҙың тылсымлы көскә эйә булыуын әйтеп тора. Шағирҙың шәжәрәһе: Тағанаш тархан — Туйыш — Туҡсаба — Туҡтағол — Ҡотош — 1-се ул — Бесәнсе (1755—1821) — Абдулхалиҡ (1789 йылғы), уның улы — Шаһиәхмәт; 2-се — Мәнди (1763—1849) — уның 5 ул: 1-се ул — Мөхәмәтйәр (1798 йылғы), уның улы — Мөхәдәр (1824 йылғы); 2-се ул — Мөхәмәтрәхим (1805—1833), 3-сө ул — Ғайнулла (1833 йылғы), 4-се ул — Арыҫланғәли (1824 йылғы), 5-се ул — Мырҙагилде (? — 1910).
Дюдок Виллем Маринус
Виллем Маринус Дюдок (Willem Marinus Dudok; 1884 йылдың 6 июлендә, Амстердам — 6 апрель 1974, Хилверсюм) — нидерланд архитектор-модернист. 1928 йылда ул нидерланд Хилверсюм ҡалаһының баш архитекторы була, уның иң шәп төҙөлөшө — киң билдәле булған кирбес ратуша бинаһы, ул 1931 йылда төҙөлөп бөткән. Дюдок бинаның проектын ғына түгел, ә уның интерьеры проектын, шул иҫәптән келәм, йыһаздарын, хатта ҡаланың мэры йыйылыштарҙа ҡулланасаҡ сүкеште лә проектлай. Ул шулай уҡ яҡынса 75 йортто, йәмәғәт биналарын һәм тотош ҡала кварталдарын да проектлай һәм төҙөй.