cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Энтль-Игль
Энтль-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куль-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 147 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Галин Салауат Әхмәҙиә улы
Биографияһы
Салауат Әхмәҙиә улы Галин 1934 йылдың 3 мартында Башҡорт АССР-ы (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Баймаҡ районы Ғәҙелбай ауылында колхозсы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1-се Этҡол ете йыллыҡ мәктәбен тамамлағас, Темәс педагогия училищеһында башланғыс синыфтар уҡытыусыһы һөнәрен үҙләштерә. Тыуған районының Таулыҡай мәктәбендә бер йыл эшләгәс, Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтына уҡырға инә һәм уның филилогия факультетын 1958 йылда тамамлай. 1962 йылдан алып ТТӘИ хеҙмәткәре, 1970 йылдан — Стәрлетамаҡ педагогия институтында эшләй: башҡорт филолологияһы кафедраһы мөдире, 1977—1983 йылдарҙа проректор. 1987 йылдан алып Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институтында башҡорт теле һәм әҙәбиәте кафедраһы, 2004—1910 йылдарҙа донъя һәм милли мәҙәниәттәр кафедраһы мөдире. 1950—1970 йылдарҙа (1964 йылдан алып етәксе) Башҡортостан, шулай уҡ Ҡурған, Ырымбур, Пермь, Һамар, Һарытау, Свердловск, Силәбе өлкәләре буйлап йыл һайын үткәрелгән фольклор-этнографик экспедицияларҙа ҡатнаша.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлеге башҡорт фольклористикаһы тарихына, фольклор жанрҙарын, башҡорт ауыҙ-тел ижады ҡомартҡыларын тикшереүгә арналған. «Йылдар һәм йырҙар» (1967), «Башҡорт халҡының йыр поэзияһы» (1977) китаптарында башҡ. халыҡ тарихи йырҙары жанр-тематика йәһәтенән классификацияланған һәм шиғри алымдарына характеристика бирелгән. «Башҡорт халыҡ эпосы» («Башкирский народный эпос»; 2004) китабында башҡ. эпосының үҫеше ҡарала. Күп томлы «Башҡорт халыҡ ижады», «Башҡорт халыҡ ижады» (рус т.) йыйынтыҡтарының редколлегия ағзаһы һәм төҙөүселәренең береһе. 200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм уҡытыу-методик әсбаптар авторы, «Башҡортостан мәҙәниәте» («Культура Башкортостана»; 2002—2005) программаһының авторҙар коллективы етәксеһе, электрон әсбабының (2004) авторы.
Лыхны сиркәүе
Лыхны сиркәүе - Абхазияла Гудаут районының Лыхны ауылында урта быуаттарҙа төҙөлгән православ сиркәү (Грузия).
Тарихы
Лыхны сиркәүе Х быуатта төҙөлгән, фрескалары ун дүртенсе быуатта эшләнгән, уларҙа византия сәнғәте йоғонтоһо һиҙелеп тора. Диуарҙар тиҫтәнән ашыу грузин һәм грек телдәрендәге яҙмалар менән биҙәлгән.
Х быуат абхаз архитектураһының ҡыҙыҡлы һәм бер аҙ ғәҙәттән тышыраҡ ҡомартҡыһы. Ул Абхазияның башҡа ҡорамдарынан айырыла, сөнки Лыхны ауылы төбәктең рәсми булмаған баш ҡалаһы тип һанала һәм ҡорамы ла үҙенә башҡа статусҡа эйә.
Архитектураһы
Сиркәү сатраш рәүешле көмбәҙле, иретеп ҡойолған таштарҙан  тигеҙ генә итеп һалынған. Көмбәҙе ҙур түгел, 4 тороҡҡа беркетелгән. Төньяғындағы өлөшө өҫкө галереянан тора.Фасадтары ябай, тәҙрәләрендә уйымдар. X-XI быуаттарҙан өлөшләтә ҡалған биҙәктәр бар, әммә әле һаҡланған фрескалар XIV быуатҡа барып тоташа.
Лыхны антиквариатын (Сук-Су булараҡ та билдәле) тәүге тапҡыр француз ғалимы Броссе тикшергән һәм 1848 йылда  баҫтырып сығарған. Ул шулай уҡ сиркәүҙәге урта быуаттарҙағы бер нисә грек һәм грузин телендәге яҙмаларҙы күсереп төшөрөп алған булған. Боронғо грузин яҙмаһын ҡулланып, Баграт IV идара иткән 1066 йылда Галлей кометаһы килеп сығыуы телгә алына.
Лыхны сиркәүе милли әһәмиәттәге ҡомартҡылар исемлегенә индерелгән.
Исхаҡова Ләйлә Хәбибулла ҡыҙы
Исхаҡова Ләйлә Хәбибулла ҡыҙы (16 март 1927 йыл — 29 март 2005 йыл) - хор дирижёры. РСФСР‑ҙың (1978) һәм БАССР‑ҙың (1969) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
Биографияһы
Ләйлә Хәбибулла ҡыҙы Исхаҡова 1927 йылдың 16 мартында Өфө ҡалаһында тыуған. 1950 йылда Башҡортостан музыка училищеһын ( О.М.Райцын класы), 1958 йылда Мәскәү консерваторияһын (К.Б.Птица класы) тамамлаған.
1944—1946 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһы хоры йырсыһы.
1950—1953 йылдарҙа ҡатын‑ҡыҙҙар хоры дирижёры.
1958 йылдан алып Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры хормейстеры.
1960—1984 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының баш хормейстеры.
Бер үк ваҡытта 1965 йылдан башлап Өфө сәнғәт училищеһында, 1968—1982 йылдарҙа Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡыта.
1969 йылда Л. Исхаҡова етәкселек иткән ижади коллективтар Ленинградта БАССР көндәрендә ҡатнаша, СССР буйлап гастролдәрҙә була.
Опера һәм балет театрында Л. Исхаҡова ҡатнашлығында ватан һәм сит ил композиторҙары ижадынан 50‑нән ашыу спектакль, шулар араһынан Дж.Верди, Дж.Пуччини; Ю.С.Мейтус, Н.А.Римский‑Корсаков, В.А.Успенский, П.И.Чайковский; З.Ғ.Исмәғилев, Р.Ә.Мортазин, Х.Ф.Әхмәтов һәм башҡаларҙың әҫәрҙәре ҡуйыла.
Воронинский Сергей Сергеевич
Воронинский Сергей Сергеевич (11 июнь 1919 йыл — 3 июнь 2006 йыл) — совет хужалыҡ, дәүләт һәм партия эшмәкәре. 1961—1969 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Өфө ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1969—1975 йылдарҙа КПСС-тың Өфө ҡала комитетының 1-се секретары. РСФСР-ҙың 6-сы, 7-се, 8-се һәм 9-сы саҡырылыш Юғары Советы, Башҡорт АССР-ының 5-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. КПСС-тың XXII, XXIII һәм XXIV съездары делегаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм ике «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. Өфө ҡалаһының Почётлы гражданы (1999).
Биографияһы
Сергей Сергеевич Воронинский 1919 йылдың 11 июнендә Мәскәү губернаһының Орехово-Зуево өйәҙе Покровское ауылында тыуған.
1941—1956 йылдарҙа ике Ленин һәм Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Өфө моторҙар эшләү заводында технолог, цех начальнигы, партком секретары урынбаҫары булып эшләй. Производствонан айырылмай Өфө авиация институтын тамамлай.
1937-1975 йылдарҙа — Рыбинск горкомхозы геология-разведка партияһы коллекторы, Өфө моторҙар эшләү заводында технолог, цех начальнигы, партком секретары урынбаҫары, КПСС-тың Өфө ҡала комитетының сәнәғәт-транспорт бүлеге мөдире, икенсе секретары, халыҡ депутаттарының Өфө ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе, КПСС-тың Өфө ҡала комитетының беренсе секретары.
РСФСР-ҙың 6-сы, 7-се, 8-се һәм 9-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Башҡорт АССР-ының 5-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
КПСС-тың XXII, XXIII һәм XXIV съездары делегаты була.
Щербаченко Мария Захаровна
Щербаченко Мария Захаровна (14 февраль 1922 йыл — 23 ноябрь 2016 йыл) — 237-се уҡсылар дивизияһы, 835-се  уҡсылар полкының рота санитары   (40-сы армия, Воронеж фронты), Советтар Союзы Геройы (23 октябрь 1943 йыл), запастағы гвардия старшинаһы.
Биографияһы
Мария Захаровна Щербаченко 1922 йылдың 14 февралендә Украинаның Харьков губернаһы  Ефремовка ауылында  крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте буйынса — украин. Ун йәшендә ата-әсәһенән мәхрүм ҡала һәм уны өлкән ағаһы тәрбиәләй. 7-се синыфты тамамлағандан һуң, хисапсылар курсын тамамлай. Колхозда бухгалтер ярҙамсыһы булып эшләй. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында оккупация ваҡытында үҙ ауылында йәшәй.
Ҡыҙыл Армия сафына 1943 йылдың мартынан саҡырыла. Сәмәрҡәнд медицина училищеһында санитаркалар курсын тамамлағандан һуң 1943 йылдың июнендә хәрәкәттәге армияға ебәрелә. Бөйөк Ватан һуғышы алыштарында ҡатнаша.
1943 йылдың 24 сентябре төнөндә санитарка Щербаченко үҙенең подразделениеһы менән бергә Киев өлкәһенең Ҡағарлыҡ районында урынлашҡан Гребни ауылы районында Днепр йылғаһын беренсе булып аша сыға. 10 көн эсендә ул һуғыш яланынан 112 яралы һалдатты  алып сыға һәм медицина ярҙамы күрһәтә. Ҡаты яралы һалдат һәм офицерҙарҙы Мария Захаровна шәхсән йылға аша сығара һәм яҡындағы медпунктҡа оҙата. Һуғыштың беренсе көнөнән алып яугирҙәр рәтендә ҡулына автомат тотоп алыша.
1943 йылдың 23 октябрендә СССР Юғары Совет Президиумының Указы менән ҡыҙылармеец Мария Захаровна Щербаченкоға Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
Һуғыштан һуң старшина Мария Щербаченко  демобилизациялана. Ташкент юридик мәктәбен тамамлағандан һуң юрист булып эшләй.
Украина оборона министрының 2000 йылдың 22 июнендәге 188-се бойороғо менән Мария Захаровна Төньяҡ оператив командованиеның 407-се үҙәк хәрби госпиталенең почётлы һалдаты булып теркәлә.
Киевта йәшәй. Киевта Лукьянов хәрби зыяратында ерләнә.
Кесе Сумульта
Кесе Сумульта — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сумульта йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лун-Вож (Оло Саръюга ҡушылдығы)
Лун-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Саръюга йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Түбәнге Маншыр ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
Түбәнге Маншыр ауыл Советы — Дүртөйлө районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452313. ОКАТО коды — 80224824000. Семилетка ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.
Ауыл Советы составы
Түбәнге Маншыр ауылы — административ үҙәк, Ҡораласыҡ ауылы.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы ст.1 п. белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: Семилетка ауылында админитсратив үҙәге менән, «Семилетка» атамаһын һаҡлап, Семилетка, Түбәнге Аташ, Түбәнге Маншыр ауыл Советтарын берләштерергә. Түбәнге Аташ ауыл Советының Түбәнге Аташ, Таштау ауылдарын, Түбәнге Маншыр ауыл Советының Түбәнге Маншыр, Ҡораласыҡ ауылдарын Семилетка ауыл Советы составына индерергә.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Түбәнге Аташ һәм Түбәнге Маншыр ауыл Советтарын алып ташларға.
Н. А. Добролюбов һәйкәле (Санкт-Петербург)
'''Н. А. Добролюбов һәйкәле''' — Рәсәй Федерацияһының Санкт-Петербург ҡалаһында XIX быуатта йәшәгән урыҫ әҙәби тәнҡитсеһе, шағир, публицист һәм революционер-демократ Н. А. Добролюбовҡа ҡуйылған скульптура. Һәйкәл 1959 йылда СССР-ҙың Ленинград ҡалаһында Петроград яғының Оло проспектындағы 34-36-сы һанлы ҙур йорт алдында урынлашҡан. Был һәйкәл федераль әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекты.
Тарих
Советтар Союзының Ленинград (хәҙерСанкт-Петербург) ҡалаһында XIX быуаттың урыҫ әҙәби тәнҡитсеһе, ялҡынлы революционер-демократ Николай Александрович Добролюбовҡа һәйкәл ҡуйыу тураһында ҡарар 1936 йылда ҡала властары тарафынан ҡабул ителгән. 1948 йылда Н. А. Добролювовҡа ҡуйыласаҡ һәйкәлгә илдә ойошторолған конкурс йомғаҡтары буйынса иң яҡшы проект итеп скульптор А. А, Синайский һәм уның кейәүе, архитектор Б. С. Сперанскийҙың проекты таныла. 1957 йылда Н. А. Добролюбовтың бронза скульптураһы «Монументскульптура» заводында ҡойола. Һәйкәлдең гранит постаментын әҙерләү менән шулай уҡ Ленинград таш эшкәртеү заводы шөғөлләнә. Һәйкәл асыу сараһы тантаналы шарттарҙа 1959 йылдың 26 ноябрендә үткәрелә.
Тасуирлама
Алһыу граниттан шымартып эшләнгән постаментҡа урыҫ әҙәби тәнҡитсеһе Николай Александрович Добролюбовтың бронза скульптураһы баҫтырып һүрәтләнгән. Был скульптураның бейеклеге — 4,5 метр, постаментының бьейеклеге — 4,35 метр тәшкил итә.
«Скульптура Ленинграда» китабында 1963 йылда һәйкәл тәнҡиткә дусар була: Николай Алекандрович Добролюбовтың һыны бик тә схемалы рәүештә генә эшләнгән, йәнле түгел, ҡоро сыҡҡан, тип әйтелә. Баҫма авторҙары билдәләүенсә, скульптор Н. А. Добролюбовтың эске донъяһының күренешен, уның образы тәрәнлеген асып бирә алмаған, ул бары тик һындың тәнҡитсе портретына оҡшашлығын тапшырыу менән генә сикләнгән, тип әйтелә. «Интервью с самим собой» китабында скульптор Г. Д. Ястребеницкий һәйкәлде бик күңелһеҙ, тормошсан түгел тип таба, шулай уҡ һәйкәл торған урынды ла уңышһыҙ тип һанай, сөнки һәйкәл артында торған китап магазины ҡыйығында «Покупайте книги» тигән яҡтыртылған реклама урынлашҡан һәм ул тәнҡитсе Н. А. Добролюбовтың ҡулына китап тотоп һүрәтләнгән һәйкәленә өҫтәмә мәғәнә биргән кеүек күренеп тора, тип билдәләй.
Белгород флагы
Белгород флагы-Рәсәй федерацияһының Белгород өлкәһе Белгород ҡалаһының рәсми символдарының береһе (герб менән бер рәттән). Флаг ҡала халҡының берләшеү һәм үҙ-ара килешеп эш итеү символы булып тора.
Хәҙер ғәмәлдәге флаг 1999 йылдың 22 июлендә Белгород ҡала советының 321-се ҡарары менән раҫланған һәм 2002 йылда 978 теркәү номеры менән Рәсәй Федерацияһының дәүләт геральдик регистрына индерелгән.
Тасуирламаһы
Белгород ҡалаһы флагында (аҫҡы яғы аҡ һыҙатлы зәңгәр киндер) артҡы тәпәйҙәрендә торған һары арыҫлан төшөрөлгән. Ҡала символикаһына 300 йылдан ашыу Ул Петр I идара иткән осорҙа барлыҡҡа килә. Рус батшаһы белгородлыларға Полтава янындағы алышта шведтарҙы еңеү хөрмәтенә герб бүләк итә (1709). 1712 йылда Герб һүрәте Белгород полкының еңгән дошманы байрағында һүрәтләнә, ә 1727 йылда яңы барлыҡҡа килгән губернаның символына әүерелә.
Әрүәк
Әрүәк (Арвяк) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 1288 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Решетка (Барыш ҡушылдығы)
Решётка — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Барыш йылғаһының һул ярына тамағынан 197 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Каналетто
Джова́нни Анто́нио Кана́ль (Giovanni Antonio Canal), Канале́тто исеме менән дә танылған (Canaletto; 18 октябрь 1697 йыл — 20 апрель 1768 йыл) — итальян рәссамы, ведутистарҙың венециан мәктәбе башлығы, академизм стилендәге ҡала пейзаждары оҫтаһы. «Канелетто» ҡушаматын шулай уҡ Антонио Канальяның туғаны пейзажсы Бернардо Беллотто ла йөрөткән.
Биографияһы
Антонио Каналь 1697 йылдың 18 октябрендә Венецияла тыуған. Рәсем сәнғәтенә атаһы театраль рәссам Бернардо Каналдан өйрәнә. Атаһына Венеция театрҙарында спектаклдәр биҙәшергә ярҙам итә.
1719 йылда ул Рим ҡалаһына бара, унда күренекле ведудист Панини Джованни Паолоның ижады менән таныша. Аҙаҡ ул Венецияның күренеше тураһында әҫәрҙәр яҙа башлай. Каналдең ҡултамғаһы менән тәүге билдәле тикшеренеү эше булып «Архитектуралы каприччо» (1723) тора. Ул саҡтағы башҡа рәссамдарҙан айырмалы булараҡ, ул ижадының тәүге этабында рәсем жанры ведутаны үҙенсә яҙа, һәм бер әҙерлекһеҙ тиерлек ҡапыл натураға күсә. Аҙаҡ студияла обскура камераһын файҙаланып яҙа башлай. Был осор пейзаждары өлөшләтә ҡала күренештәренә ҡайтып ҡала. Каналеттоның күп эштәре Венецияға күсеп килгән инглиздәргә уңышлы һатыла.
1746 йылда ул картиналарын һатыу маҡсатында Лондонға бара. Туғыҙ йыл буйы Англияла йәшәй, урындағы дворецтар һәм өйҙәр өсөн картиналар яҙа. Ошо осорҙа уның ижады икенселгә күсә, уның техникаһы заказсыларға оҡшамай башлай. 1755 йылда рәссам кире Венецияға ҡайта. 1763 йылда уны Венеция художество академияһына һайлап ҡуялар.
Каналетто 1768 йылдың 19 апрелендә Венецияла вафат була.
Первомайск заказнигы
«Первомайск» заказнигы ("Первомайский", заказник; Елово-пихтовые леса Уфимского плато "Первомайский") — Өфө яйлаһындағы шыршы‑аҡ шыршы урманы. Республика әһәмиәтендәге дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы. Реликт урмандарҙы һаҡлау һәм өйрәнеү маҡсатында ойошторола (1968).
Тасуирламаһы
Өфө яйлаһының көньяҡ-көнсығышында Башҡортостан Республикаһының Нуриман районы менән Силәбе өлкәһендә һәм өлөшләтә Көньяҡ Уралдың Ҡаратау һыртында урынлашҡан. Эталон киң япраҡлы ҡара ылыҫлы урмандарҙы һаҡлау һәм өйрәнеү маҡсатында ойошторола. Дөйөм майҙаны 1,7 мең гектар, 70%-ын урман, 3%-ын һаҙланған урындар тәшкил итә. Ҡурсаулыҡ сигенән Яманйылға аға. Рельефы үҙәндәр менән йырғыланған, карст үҫешкән.
Ландшафы шыршы, аҡ шыршы, ҡайын һәм йүкә ағастары аралашып үҫкән тайганың киң япраҡлы ҡара ылыҫлы урмандарынан ғибәрәт. Улар боҙланғанға тиклем үк формалашҡан, плейстоцен рефугиумы (популяциялары боҙланыу осорон кисергән) булараҡ ҡарала. Шуға күрә был үҫентеләр айырыуса фәнни ҡыҙыҡһыныуға эйә. Әйләнә-тирәләге икенсел урмандар фонында яйла яҡшы һаҡланған булыуы менән айырылып тора. Хәҙер тотош ҡырҡылған ландшафтарҙың эталоны йәки уникаль торошон сағылдырыусы территория участкаһы булып тора. Хайуандар донъяһы аҙ өйрәнелгән. Киң япраҡлы урман фаунаһы элементтары булған ҡара ылыҫлы тайганың типик фауна комплексынан тора.
Заказник тәбиғәтте һаҡлау, фәнни, эталон, урмандарҙы тергеҙеү һәм һыу һаҡлау әһәмиәтенә эйә
Савалеевка
Савалеевка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Зай №2928 йылғаһының һул ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем, Вятка  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡыҙылморон ( яр)
Ҡыҙылморон- Ишембай районы   Алаҡай ауылы янында урынлашҡан Ағиҙел йылғаһының боронғо юлының уң яҡ яры. Яр аҫтында, Ағиҙел туғайында, Ишембай ҡалаһын һыу менән тәьмин итеү скважиналары ҡуйылған.
Ярҙың бейеклеге 50 м самаһы. Төнъяҡтан ярҙа ваҡ селек, сейә, гөлйемеш ҡыуаҡлыҡтары үҫә. Яр бик текә. Ул ҡыҙыл балсыҡ, ҡомташ ултырмаларынан тора.
Ҡыҙылморон Ағиҙелдең боронғо яры булғанлыҡтан дала менән урман- дала зонаһы араһындағы тәбиғи сик булып тора. Бынан ары тауҙар бейегерәк була бара. Яҡында  Олотау,Этъятыу,Һөйәрсәк тауы,  Ергәнтау (376 м.) кеүек тауҙар, Салауат ҡалаһы (3 км) күренеп тора.
Үҫемлектәр донъяһы
Ҡыҙылморон ярында Ҡыҙыл китапҡа ингән ҡылған, ер еләге, гөлйемеш, ҡырағай сейә, һары һәм күк умырзая үҫә.
Энтль-Моккун-Ях
Энтль-Моккун-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куль-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 123 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Грязнуха (Мамокша ҡушылдығы)
Грязнуха  — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мамокша йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Меңйетәр
Меңйетәр (Минзитарово) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 514 кеше. Почта индексы — 452417, ОКАТО коды — 80228870001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сталин һыҙығы (комплекс)
«Сталин линияһы» тарихи-мәҙәни комплексы — Беларусь территорияһындағы «Сталин һыҙығы» тип аталған Минск нығытмалар районының тергеҙелгән фортификация ҡоролмалары нигеҙендә тарихи комплекс. Комплекс Минск районында Лошана ауылы эргәһендә, Минсктан 20 км төньяҡ-көнбайышта урынлашҡан.
Асыҡ һауалағы хәрби-тарихи музейҙан ғибәрәт. Музейҙың тарихи нигеҙендә — «Сталин һыҙығы» Минск нығытма районының оҙаҡ ваҡытҡа иҫәпләнгән ут нөктәләре (доттар). Нығытма районының рота участкаһы тергеҙелгән һәм йыһазландырылған; ике пулемёт ДОТ-ы, артиллерия полукапониры, команда-күҙәтеү пункты тергеҙелгән. Һуғышҡа тиклемге һыҙмалар буйынса урындығы инженер ҡоролмалары яңынан барлыҡҡа килтерелгән. Экспозицияла — окоптарҙың бөтә төрҙәре, траншеялар һәм танкка ҡаршы соҡорҙар, уҡсылар отделениеһы өсөн позициялар, шәхси состав йәшеренеү өсөн блиндаж, орудие өсөн окоптар, ҡоймалар — ағас, бетон, металл, төрлө типтағы сым кәртәләр.
Музейҙа хәрби техника, артиллерия, танктар, авиация, атыу ҡоралы экспозицияһы тупланған. Комплекс территорияһында шулай уҡ Беларусь Республикаһындағы Сталин һәйкәлдәренең береһе урынлашҡан.
Электр конденсаторы
Конденса́тор (от condensare — «ҡуйыртылған» йәки баш condensatio — «туплау, йыйыу») — ике полюслы даими йәки үҙгәреүсән һыйҙырышлы электр зарядын һәм электр ҡыры энергияһын туплау ҡоролмаһы.
Тарихы
1745 йылда немец кононыгы Эвальд Юрген фон Клейст һәм унан айырмалы эшләгән голланд физигы Питер ван Мушенбрук электр конденсаторының конструкция-прототибын «лейден банкаһын» уйлап таба. Эпинус конденсаторы тип аталған ток үткәрмәй торған диэлектрик менән айырылып торған ике ток үткәргес сымдан йәки пластинканан эшләнгән ҡорамалдар элегерәк тә билдәле булған.
Конденсатор конструкцияһы
Конденсатор пассив электрон компоненты булып тора. Конструкцияһының иң ябай вариантында диэлектрик менән бүленгән пластина формаһындағы ике электродтан (конденсатор түшәмәһе тип аталған) тора, диэлектриктың ҡалынлығы түшәмәләрҙең үлсәмдәре менән сағыштырғанда бәләкәй (һүрәтте ҡарағыҙ). Практикала ҡулланылған конденсаторҙар күп ҡатлы диэлектриктарҙан һәм күп ҡатлы электродтарҙан, йәки, цилиндрға йәки параллелепипедҡа төрөлгән диэлектриктың һәм электродтарҙың сиратлашып килгән таҫмаларынан тора.
Конденсаторҙың үҙсәнлектәре
Даими электр тогында конденсатор электр тогын үткәрмәй, тик электр тогын ҡабыҙғын һәм һүндергән ваҡытта ғына үткәрә. Алмаш ток сылбырында эшләгән конденсатор электр тогы тирбәлеүҙәрен үткәрә. Алмаш токта конденсатор пластинкалары алмашлап зарядлана һәм зарядһыҙлана, даими токта пластинкалар бер тапҡыр ғына зарядлана.
Комплекслы амплитудалар ысулы күҙлегенән конденсатор комплекслы импедансҡа (ҡаршылыҡҡа) эйә
бында j — уйланма берәмек, \omega — ағыусы синусоидаль токтың циклик йышлығы (радиан/с), f — йышлыҡ герцтарҙа, C — конденсаторҙың һыйҙырышлылығы (фарад). Бынан шулай уҡ конденсаторҙың реактив ҡаршылығы  тигеҙ булыуы килеп сыға. Даими ток өсөн йышлыҡ нулгә тигеҙ, ошонан сығып, конденсаторҙың реактив ҡаршылығы сикһеҙ (идеаль осраҡта).
Йышлыҡ үҙгәргәндә диэлектриктың диэлектрик үткәреүсәнлеге һәм зыянлы параметрҙарҙың йоғонтоһо дәрәжәһе — үҙ индуктивлығы һәм тәләф ҡаршылығы үҙгәрә. Теләһә ниндәй конденсаторҙы юғары йышлыҡтарҙа, һыйҙырышлығы C, үҙ индуктивлығы L_c һәм тәләф ҡаршылығы R_n тәшкил иткән, эҙмә-эҙлекле тирбәлеүсе контур итеп ҡарап була.
Конденсаторҙың Резонанс йышлығы:
тигеҙ.
f > f_p булғанда конденсатор алмаш ток сынйырында үҙен индуктивлыҡ катушкаһы һымаҡ тота. Тимәк, конденсаторҙы тик f < f_p йышлыҡтарында ҡулланыу маҡсатҡа ярашлы, бында уның ҡаршылығы һыйҙырышлыҡ характерҙа була. Ғәҙәттә конденсаторҙың максималь эшсе йышлығы резонанслы йышлыҡтан сама менән 2—3 тапҡыр түбән.
Конденсатор электр энергияһын туплай ала. Зарядланған конденсаторҙың энергияһы:
бында U — зарядланған конденсатор көсөргәнеше (разность потенциалдар айырмаһы), q — түшәмәләрҙең береһендәге электр заряды.
Конденсаторҙарҙы схемаларҙа тамғалау
Рәсәйҙә конденсаторҙарҙы схемаларҙа шартлы график тамғалау өсөн ГОСТ 2.728-74 йәки халыҡ-ара ассоциация стандарты IEEE 315—1975 ҡулланырға тәҡдим ителә:
Принципиаль электр схемаларҙа конденсаторҙарҙың номиналь һыйҙырышлығы ғәҙәттә микрофарадтарҙа (1 мкФ = 1·106 пФ = 1·10−6 Ф) һәм пикофарадтарҙа (1 пФ = 1·10−12 Ф), шулай ҙа йыш ҡына нанофарадтарҙа (1 нФ = 1·10−9 Ф) күрһәтелә. Конденсаторҙың һыйҙырышлығы 0,01 мкФ-тан артмаһа,  пикофарадтарҙа күрһәтәләр, шуның менән бергә үлсәү берәмеген күрһәтмәҫкә мөмкин, йәғни «пФ» постфиксын төшөрөп ҡалдыралар. Һыйҙырышлыҡ номиналын башҡа берәмектәрҙә тамғалағанда үлсәү берәмеге күрһәтелә. Электролитик конденсаторҙар өсөн, шулай уҡ юғары вольтлы конденсаторҙар өсөн схемаларҙа, һыйҙырышлыҡ номиналын тамғалағандан һуң, вольттарҙа (В) йәки киловольттарҙа (кВ) уларҙың максималь эш көсөргәнешен күрһәтәләр. Мәҫәлән ошолай: «10 мкФ × 10 В». Үҙгәреүсән конденсаторҙар өсөн һыйҙырышлығы үҙгәреү диапазонын күрһәтәләр, мәҫәлән ошолай: «10—180».
Һыйҙырышлыҡ
Конденсаторҙың төп характеристикаһы булып уның һыйҙырышлығы тора, ул конденсаторҙың электр зарядын туплау һәләтен характерлай. Конденсаторҙың тамғаланышында номиналь һыйҙырышлығы ҡиммәте күрһәтелә, шул уҡ ваҡытта реаль һыйҙырышлығы күп факторҙарға бәйле һиҙелерлек үҙгәрергә мөмкин. Конденсаторҙың реаль һыйҙырышлығы уның электр үҙсәнлектәрен билдәләй. Шулай, һыйҙырышлыҡтың билдәләмәһе буйынса, конденсатор түшәмәһендәге заряд түшәмәләр араһындағы көсөргәнешкә (
) пропорциональ. Конденсаторҙар һыйҙырышлығының ғәҙәттәге ҡиммәттәре берәмек пикофарадтан мең микрофарадҡа тиклем тәшкил итә. Ләкин һыйҙырышлығы тиҫтәләрсә фарад тәшкил иткән конденсаторҙар (ионисторҙар) бар.
Һәр береһенең майҙаны
S
-ҡа тигеҙ булған, бер-береһенән
d
алыҫлығында урынлашҡан ике параллель металл пластинанан тоған яҫы конденсаторҙың һыйҙырышлығы, СИ системаһында түбәндәге формула менән күрһәтелә: , бында \varepsilon — пластиналар араһындағы арауыҡты тултырған мөхиттең диэлектрик үткәреүсәнлеге (вакуумда берәмеккә тигеҙ), — һан ҡиммәте 8,854187817 Ф/м тигеҙ булған электр даимиһы. Был формула
пластиналарҙың һыҙыҡлы үлсәмдәренән күпкә бәләкәй булғанда ғына дөрөҫ.
Ҙур һыйҙырышлы конденсаторҙар алыу өсөн уларҙы параллель тоташтыралар. Шуның менән бергә конденсаторҙарҙың бөтә түшәмәләре араһындағы көсөргәнеш бер төрлө. Параллель тоташтырылған конденсаторҙар батареяһының дөйөм һыйҙырышлығы батареяға ингән бөтә конденсаторҙарҙың һыйҙырышлыҡтары суммаһына тигеҙ.
йәки
Әгәр бөтә параллель тоташтырылған конденсаторҙарҙың түшәмәләре араһындағы алыҫлыҡ һәм диэлектриктары үҙсәнлектәре бер төрлө булһа, ул саҡта был конденсаторҙарҙы бәләкәйерәк майҙанлы фрагменттарҙан торған бер ҙур конденсатор итеп ҡарап була.
Конденсаторҙарҙы эҙмә-эҙ тоташтырғанда бөтә конденсаторҙарҙың зарядтары бер төрлө, сөнки энергия сығанағынан улар тик тышҡы электродтарға ғына инәләр, ә элек бер-береһен нейтралләштергән эске электродтарҙа улар зарядтар бүленеше иҫәбенә генә барлыҡҡа киләләр. Эҙмә-эҙ тоташтырылған конденсаторҙар батареяһының дөйөм һыйҙырышлығы тигеҙ:
Был һыйҙырышлыҡ батареяға ингән конденсаторҙың минималь һыйҙырышлығынан һәр саҡ бәләкәй. Ләкин эҙмә-эҙ тоташтырғанда конденсаторҙарҙың тишелеү мөмкинлеге кәмей, сөнки һәр конденсаторға көсөргәнеш сығанағының потенциалдар айырмаһының бер өлөшө генә тура килә.
Әгәр бөтә эҙмә-эҙ тоташтырылған конденсаторҙарҙың түшәмәләре майҙаны тигеҙ булһа, был конденсаторҙарҙы, түшәмәләре араһында бөтә конденсаторҙарҙың диэлектрик пластиналары өйөмө урынлашҡан, бер ҙур конденсатор итеп ҡарап була.
Сағыштырма һыйҙырышлыҡ
Конденсаторҙар шулай уҡ сағыштырма һыйҙырышлыҡ — һыйҙырышлыҡтың диэлектрик күләменә (йәки массаһына) сағыштырмаһы менән характерланалар. Диэлектриктың ҡалынлығы минималь булғанда сағыштырма һыйҙырышлыҡтың ҡиммәте максималь була, ләкин был осраҡта уның тишелеү көсөргәнеше кәмей.
Энергия тығыҙлығы
Электролитик конденсаторҙың энергия тығыҙлығы уның төҙөлөшөнә бәйле. Корпусының массаһы түшәмәһенең һәм электролиттың массаһы менән сағыштырғанда бәләкәй булған ҙур конденсаторҙарҙа тығыҙлыҡ максималь була. Мәҫәлән, 12,000 мкФ һыйҙырышлы, максималь рөхсәт ителә торған көсөргәнеше 450 В һәм массаһы 1,9 кг булған EPCOS B4345 конденсаторҙарының энергия тығыҙлығы максималь көсөргәнештә 639 Дж/кг йәки 845 Дж/л тәшкил итә. Был параметр бигерәк тә, конденсаторҙы артабан кинәт бушатыу өсөн энергия туплаусы сифатында ҡулланғанда мөһим, мәҫәлән, Гаусс пушкаһында.
Номиналь көсөргәнеш
Конденсаторҙарҙың икенсе мөһим характеристикаһы булып номиналь көсөргәнеш — конденсаторҙа күрһәтелгән, хеҙмәт итеү срогы дауамында бирелгән шарттарҙа, параметрҙарҙы рөхсәт ителгән сиктәрҙә һаҡлап эшләй алған көсөргәнеш ҡиммәте тора. Номиналь көсөргәнеш конденсаторҙың төҙөлөшөнә һәм ҡулланылған материалдарҙың үҙсәнлегенә бәйле. Конденсаторҙа эксплуатация көсөргәнеше номиналь көсөргәнештән юғары булырға тейеш түгел.
Полярлыҡ
Күп оксидлы диэлектриклы (электролит) конденсаторҙар, электролиттың диэлектрик менән үҙ-ара тәьҫир итешеүе химик үҙенсәлектәре арҡаһында, көсөргәнештең корректлы полярлығы ваҡытында ғына эшләй. Көсөргәнештең кире полярлығы ваҡытында электролит конденсаторҙар ғәҙәттә, диэлектриктың химик емерелеүе һәм токтың артабанғы артыуы, эстә электролиттың ҡайнауы, эҙемтә булараҡ корпустың шартлау ихтималлығы арҡаһында, эштән сығалар.
Ҡыйралыу (шартлау) ҡурҡынысы
Электролит конденсаторҙарҙың шартлауы — йыш таралған күренеш. Шартлауҙың төп сәбәбе булып күп осраҡта, иҫкереү арҡаһында ағып кәмеү йәки эҙмә-эҙ ҡаршылыҡтың артыуы барлыҡҡа килтергән, конденсаторҙың үтә йылыныуы тора (импульслы ҡоролмаларға хас). Хәҙерге заман компьютерҙарында конденсаторҙарҙың үтә йылыныуы — йылылыҡ сығанағына яҡын тороуы арҡаһында уларҙың сафтан сығыуының йыш сәбәбе.
Башҡа деталдәрҙең боҙолоуын һәм персоналдарҙың йәрәхәтләнеүен кәметеү өсөн хәҙерге заман ҙур һыйҙырышлы конденсаторҙарҙа бәреп сығарылмалы һаҡлағыс клапан ҡуялар йәки корпуста киртек яһайҙар (йыш ҡына уны сатраш йәки X, K, Т хәрефтәре формаһында цилиндрик корпусы киҫемендә күрергә мөмкин, ҡайһы берҙә, ҙур конденсаторҙарҙа, ул пластик менән ҡапланған). Эстә баҫым артҡанда клапандың пробкаһы атылып сыға йәки корпус киртек буйынса емерелә, электролит парҙары әсе газ, хатта, шыйыҡлыҡ сәсрәүе рәүешендә сығалар. Был ваҡытта конденсатор корпусының емерелеүе шартлауһыҙ була, түшәмәләре һәм сепаратор туҙҙырып ташланмай.
Элекке электролит конденсаторҙар герметик корпустарҙа сығарылған һәм уларҙың корпустары конструкцияһында шартлау хәүефһеҙлеге күҙ уңында тотолмаған. Иҫкергән конденсаторҙарҙың корпусы шартлағанда ярсыҡтарҙың сәселеү тиҙлеге кешене йәрәхәтләү өсөн етерлек булырға мөмкин.
Электролит конденсаторҙарҙан айырмалы рәүештә, оксидлы ярымүткәргесле (танталлы) конденсаторҙарҙың шартлау ҡурҡынысы, бындай конденсаторҙарҙың ысынында щартлағыс ҡатышманан тороуы менән бәйле: яғыулыҡ сифатында тантал хеҙмәт итә, ә окислаштырыусы сифатында — марганец двуокисы, һәм был ике компонент та конденсатор конструкцияһында йоҡа порошок рәүешендә аралаштырылған. Конденсатор тишелгәндә йәки яңылыш уның полюстарын бутағанда, ток бүлеп сығарған йылылыҡ был компоненттар араһында, шартлау тауышы һәм көслө балҡыу күренешендәге реакция тыуҙыра, ул осҡондар һәм корпус ярсыҡтары һибелеү менән бергә бара. Бындай шартлау көсө ҙур, бигерәк тә ҙур конденсаторҙарҙа, һәм яҡындағы радиоэлементтарға ғына түгел, платаға ла зыян килтерергә һәләтле. Бер нисә конденсатор яҡын урынлашҡан булһа, эргәләге конденсаторҙарҙың корпусы янып тишелергә мөмкин, был бөтә коденсаторҙарҙың бер үк ваҡытта шартлауына килтерергә мөмкин.
Паразит параметрҙар
Ысынбарлыҡта булған конденсаторҙар, һыйҙырышлыҡтан тыш, шулай уҡ үҙ эҙмә-эҙ һәм параллель ҡаршылыҡҡа һәм индуктивлыҡҡа эйә булалар. Практика өсөн етерлек теүәллек менән реаль конденсаторҙың эквивалентлы схемаһын һүрәттә күрһәтелгәнсә күҙ алдына килтерергә мөмкин, бында бөтә ике полюслылар идеаль тип уйланыла.
Rонденсаторҙарҙың классификацияһы
Конденсаторҙарҙы төп классификациялау конденсаторҙағы диэлектрик тибы буйынса башҡарыла. Диэлектрик тибы конденсаторҙарҙың төп электр параметрҙарын билдәләй: изоляция ҡаршылығын, һыйҙырышлығының тотороҡлоғон, юғалтыуҙар дәүмәлен һәм башҡалар.
Диэлектрик төрө буйынса булалар:
Бынан тыш, конденсаторҙар үҙҙәренең һыйҙырышлылығын үҙгәртеү мөмкинлеге буйынса төргә бүленәләр:
Шулай уҡ конденсаторҙарҙы түшәмәләренең формаһы буйынса төргә айыралар: яҫы, цилиндрик, сферик һәм башҡалар.
Конденсаторҙарҙы ҡулланыу һәм уларҙың эше
Конденсаторҙар электротехниканың бөтә өлкәләрендә лә ҡулланылалар.
Яңы Кәңгеш ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
Яңы Кәңгеш ауыл Советы — Дүртөйлө районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452305. ОКАТО коды — 80224828000. Өсбүлә ауыл советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.
Электр конденсаторы
СССР һәм Рәсәй конденсаторҙарын маркировкалау
Совет/Рәсәй конденсаторҙарын тамғалауҙың ике системаһы бар: хәрефле (элекке) һәм цифрлы (яңы).
Яңы Кәңгеш ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
Ауыл Советы составы
Яңы Кәңгеш ауылы — административ үҙәк, Ҡазаклар, Барғат, Ҡырғыҙ, Кесе Бишҡураз, Яңы Баҙраҡ, Сергеевка, Таубаш-Баҙраҡ ауылдары
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы ст.1 п. белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: Өсбүлә ауылында административ үҙәге менән, «Өсбүлә» атамаһын һаҡлап, Өсбүлә һәм Яңы Кәңгеш ауыл Советтарын берләштерергә. Яңы Кәңгеш ауыл Советының Ҡаҙаҡлар, Яңы Кәңгеш, Барғаты, Ҡырғыҙ, Кесе Бишҡураз, Яңы Баҙраҡ, Сергеевка, Таубаш-Баҙраҡ ауылдарын Өсбүлә ауыл Советы составына индерергә.
Электр конденсаторы
Яңы тамғалау системаһы
Яңы (цифрлы) системаға ярашлы конденсаторҙарҙың маркировкаһы диэлектрик төрө, тәғәйенләнеше һәм эшләнеү варианты буйынса төркөмдәргә бүленә. Согласно этой системе, первая буква «К» означает «конденсатор», дальше следует цифра, обозначающая вид диэлектрика, и буква, указывающая, в каких цепях может использоваться конденсатор; после неё стоит номер разработки или буква, указывающая вариант конструкции.
Электр ныҡлығы
Емергес көсөргәнеш U_{pr} һәм конденсатор ҡыҫҡыстарына был көсөргәнеш ҡуйылған ваҡыт T араһында бәйләнеш. эмпирик формулаһы менән билдәләнә, бында A — диэлектрик үҙсәнлектәренә бәйле даими коэффициент, n = 3...8.
Яңы Кәңгеш ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
Тарихы
Өсбүлә ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Электр конденсаторы
Конденсаторҙың ышаныслығы
Нормаль шарттарҙа 1 сәғәт эшләгәндән эштән туҡтау интенсивлығы. Уртаса беренсе ҡапыл туҡтау ваҡыты:, бында B — диэлектрик үҙсәнлектәренә бәйле даими коэффициент, n = 4...7, U_{d} — рөхсәт ителгән көсөргәнеш, U_{r} — эшләү көсөргәнеше.
Яңы Кәңгеш ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
Тарихы
Иҫәп мәғлүмәттәренән Яңы Кәңгеш ауыл Советын алып ташларға.
Географик урыны
2008 йылға Саҡмағош районы, Иҫке Яндыҙ ауыл Советы, Миңеште ауыл Советы, Байгилде ауыл Советы, Өсбүлә ауыл Советы, Тәкәрлек ауыл Советы, Миәҙәк ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы").
Электр конденсаторы
Хеҙмәт итеү срогы
Температураның хеҙмәт итеү срогына тәьҫире ошо формула менән күрһәтелә:, бында a=2 даими һыйҙырышлы ҡағыҙлы, слюдалы һәм керамик конденсаторҙар өсөн, a=4...6 быяла пленкалы, T_1 һәм T_2 — конденсаторҙың ярашлы рәүештә t_1 һәм t_2 температураһында хеҙмәт итеү срогы.
Абдуллин Марат Мансур улы
Абдуллин Марат Мансур улы — техник фәндәр кандидаты, профессор.
Биографияһы
Марат Мансур улы Абдуллин 1950 йылда тыуған.
1973 йылда Өфө нефть институтының (хәҙерге УГНТУ) «Технология и комплексная механизация разработки нефтяных и газовых месторождений» һөнәре буйынса тамамлаған.
Тормош һәм хеҙмәт юлы
1976 йылдан алып -да хеҙмәт юлын башлай, 1983 й. Абдуллин М. М. преподавателе.
1985 йылдан техник фәндәр кандидаты, «Инженерная графика» кафедраһы доценты.
1990 й. — доцент вазифаһында
2009 й. — профессор вазифаһында, хәҙерге ваҡытта Өфө дәүләт нефть техник университеты Архитектура-төҙөлөш факультетының «Инженерная графика» ПМК рәйесе.
Юғары уҡыу йорттары студенттары өсөн БР фән, юғары һәм урта һөнәри белем Дәүләт комитетының грифы менән билдәләнгән РФ мәғариф һәм фән Министрлығының фәнни-методик советы һәм РФ вуздарының нефть-газ ҡорамалдары геометрияһы һәм инженер графикаһы уҡытыу-методик тәьмин итеү буйынса 4 уҡыу әсбабы авторы.
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары тау тоҡомдарының емерелеүенә һәм ҡатламдарҙың нефть биреү мөмкинлеге артыуына арналған.
Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә һәм БДБ илдәрендә нефть сәнәғәтендә ғәмәли ҡулланыу өсөн кәрәкле асыштарға күп кенә патент һәм авторлыҡ танытмаларына эйә.
III Халыҡ-ара фәнни-методик конференцияһында «Проблемы строительного комплекса России» доклады менән сығыш яһап, 1 дәрәжәле дипломына лайыҡ була.
Сығанаҡтар
Әһәмиәтле ғилми баҫмалары:
3. Влияние формы зубьев периферийных венцов шарошечных долот на их работу Печ. Материалы I республиканской научно-технической конференции «Проблемы освоения западносибирских топливно-энергетических комплексов». Уфа, 1982 г. 0,6/0,3 Трушкин Б. Н.
4. Применение автоматических регистраторов для анализа эффективности конструкции и технологии породоразрушающих инструментов Печ. Журнал — Известия Академии технологических наук в честь 10-летия основания АТН РБ, 2003 г. 0,5 Трушкин О. Б. Самоходов Ю. И. Трушкин Б. Н.
5. Разработка и внедрение термобарохимического метода увеличения продуктивности нефтегазовых скважин Электр. Нефтегазовое дело. Электронный научный журнал. 2005 г. 0,9 Аглиуллин М. М. Абдуллин В. М. Курмаев С. А.
6. Application features of thermo barochemical effect on the bottom-hole zone Электр. Российско-венгерский журнал «Intellectual service to oil&gas industry», 2006 0,6 Agliullin M., Abdullin V., Kurmaev S.
7. Наддолотный лубрикатор Печ. Авторское свид-во № 1033692 Е 21 10/24 с приоритетом от 09.04.1982 г. Бюллетень № 29, 1983 г. Трушкин Б. Н. Попов А. Н. Езов А. Н. Жулаев В. П.
8. Шарошка бурового долота Печ. Авторское свид-во № 1180416 Е 21 В 10/16 с приоритетом от 04.04.1984 г. Бюллетень № 36, 1985 г. Трушкин Б. Н. Попов А. Н. Неупокоев ВЮдин А. С.
9. Устройство для расширения скважин Печ. Патент на изобретение № 2096580 зарегистрирован в Государственном реестре изобретений 20.11.1997 г. Попов А. Н.
10. Способ обработки прискважинной зоны пласта и устройства для его осуществления Печ. Патент на изобретение № 2123591 зарегистрирован в Государственном реестре изобретений 20.12.1998 г. Аглиуллин М. М. Курмаев А. С. Рахматуллин Р.
Уҡыу әсбаптары һәм дәреслектәр:
11. Основы геометрического моделирования Печ. Издательство УГНТУ, Уфа, 2000 г., Гриф ГК НО РБ 5,6 -
12. Основы геометрического моделирования Печ. Издательство УГНТУ, Уфа, 2002 г., Гриф ГК НО РБ и УМО НГО РФ 10,6 -
13. Инженерно-геологическая графика Печ. Издательство УГНТУ, Уфа, 2004 г., Гриф УМО НГО РФ 17,5 -
14. Инженерно-геологическая графика Печ. Издательство УГНТУ, Уфа, 2009 г., Гриф НМС по начертательной геометрии и инженерной графике Мин-во образования и науки РФ 20,75 -
15. Учебно-электронный комплекс «Инженерно геологическая графика» Электр. Издательство УГНТУ, Уфа 2009 г. 1,5 Гб Федоров П. А.
Белов Владимир Викторович
Белов Владимир Викторович (1 октябрь 1960 йыл) — Рәсәй опера йырсыһы (тенор), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2003), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994).
Биографияһы
Владимир Викторович Бело́в 1960 йылдың 1 октябрендә БАССР-ҙың Дәүләкән ҡалаһында тыуған.
1988 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын (М. Ғ. Мортазина класы) тамамлай. 1987—1988 йылдарҙа һәм 1990 йылдан алып — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында солист, 1988—1990 йылдарҙа — Свердлов опера һәм балет театрында, 1997—2003 йылдарҙа — Прага дәүләт операһында, 2003 йылдан — Башҡортостан Республикаһының Милли симфоник оркестры директоры. И. К. Архипова һәм М. Л. Биешу менән бергә сығыш яһай. Рәсәй, Германия, Италия, АҠШ, Франция, Япония буйлап гастролдәрҙә йөрөй.
Вокаль партиялары
Ротшильд («Ротшильд скрипкаһы», В. И. Флейшман һәм Д. Д. Шостакович; дебют, 1987), Владимир Игоревич («Кенәз Игорь», А. П. Бородин), Герман («Пиковая дама», П. И. Чайковский), Герцог («Риголетто»), Манрико («Трубадур»), Радамес («Аида», Дж. Верди), Хозе («Кармен», Ж.Бизе), Бохаир («Салауат Юлаев»), Аҡмырҙа («Шәурә»), «Реквием»-дә (Верди (1994)), Л. Бетховендың Туғыҙынсы симфонияһында (1998) партиялар. Йырсының репертуарында — рус һәм сит ил композиторҙарының операларынан ариялар, рус халыҡ йырҙары һәм романстары.
Эрзянь правда
Тарихы
Гәзит 1921 йылдан башлап нәшер ителә. Ваҡытлы баҫма иң тәүҙә «Якстере теште» («Ҡыҙыл Йондоҙ») исеме менән эрзән һәм моҡша телдәрендә сыҡҡан. 1924 йылдан тик эрзән телендә генә Мәскәүҙә нәшер ителә. 1930 йылда редакция Саранскиға күсерелә. 1931 йылда гәзиттең исеме «Эрзянь коммуна» («Эрзән коммунаһы») тип үҙгәртелә. Хәҙерге атамаһы менән 1957 йылдан сыға башлай. Гәзит 1971 йылда «Почёт билдәһе» ордены менән бүләкләнә.
Гәзиттә республиканың социаль, сәйәси һәм иҡтисади тормошо һәм эрзән халҡының тел мәсьәләләре һәм миҙәни тормошо тураһында мәҡәләләр баҫыла.
Гәзит аҙнаһына бер тапҡыр А3 форматында 16 табаҡ биттә сыға. Тиражы 3250 дана. 1970 йылдарҙы гәзиттең тиражы 7 мең булған.
Лун-Вож (Сыни ҡушылдығы)
Лун-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сынь йылғаһының һул ярына тамағынан 206 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Асылыкүл (йыр)
Асылыкүл йыры — Башҡортостандағы иң ҙур күл, Дәүләкән ҡалаһының көнбайыш — төньяҡ-көнбайышында, ҡаланан 27 км алыҫлыҡта урынлашҡан күл тураһында.
Ҡашаев Венер Миңлевәзир улы
Ҡашаев Венер Миңлевәзир улы (16 март 1974 йыл) — спортсы. Еңел атлетика буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1996).
Биографияһы
Венер Миңлевәзир улы Ҡашаев 1974 йылдың 16 мартында Өфө ҡалаһында тыуған.
1991—2001 йылдарҙа Бөтә Союз профсоюздар физкультура‑спорт йәмғиәтенең Башҡортостан өлкә советы тәрбиәләнеүсеһе. Егетте тренеры Б. Д. Афанасьев оло спортҡа әҙерләй.
Тренеры Г. И. Алексеев әҙерлегендә Юғары спорт оҫталығы мәктәбе өсөн сығыш яһай.
1991 йылда һәләтле егетте СССР йыйылма командаһына алалар. Ил тарҡалғас, 1992 йылда, Берләшкән Дәүләттәр Берлеге йыйылма командаһы составында ҡала.
1993—1997 йылдарҙа Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы.
1996 йылда ул еңел атлетика буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры дәрәжәһенә өлгәшә.
А. С. Грибоедов һәйкәле (Санкт-Петербург)
'''А. С. Грибоедов һәйкәле''' — Рәсәйҙең Санкт-Петербург ҡалаһындағы скульптуралы монумент. Һәйкәл рус яҙыусыһы һәм дипломат Александр Сергеевич Грибоедовҡа 1959 йылда Санкт-Петербургтың Пионерҙар майҙанында, А. А. Брянцев исемендәге Йәш тамашасылар театры алдында, ҡуйылған. Һәйкәл проектының авторҙары — скульптор В. В. Лишев һәм архитектор В. И. Яковлев. Был һәйкәл федераль әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекты.
Тарих
Советтар Союзының Ленинград ҡалаһында билдәле «Горе от ума» комедияһы авторы — рус яҙыусыһы һәм дипломат А. С. Грибоедовҡа һәйкәл ҡуйыу тураһында ҡарар Ленинград ҡалаһы властары тарафынан Бөйөк Ватан һуғышына тиклем үк ҡабул ителгән була. Кавказда бер үҙе бер рус армияһын алмаштырып торған күренекле рус дипломатына һәйкәл ҡуйыу өсөн конкурс асыла һәм уның һөҙөмтәһендә 1949 йылда скульптор В. В. Лишев һәм архитектор В. И. Яковлев проекты һайлап алына. 1950 йылдың көҙөндә «Монументскульптура» заводында яҙыусының бронза скульптураһы ҡойолған булған. Бары тик ҡала властары һәйкәл өсөн урынды билдәләй алмағанлыҡтан, скульптура заводта бер нисә йыл буйына ятҡан. Ниһайәт, Ленинград ҡалаһының ҡала башҡарма комитеты властары 1956 йылда Йәш тамашасы театры бинаһы алдындағы майҙанда һәйкәлде ҡуйырға ҡарар ҡабул иткән. Һәйкәлде баҫтырып ҡуйыу һәм постаментын әҙерләү менән «Красная Заря» заводы шөғөлләнгән. 1959 йылдың 23 ноябрендә Ленинград ҡалаһында һәйкәл асыу тантанаһы уҙа.