cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Конкур
Һикергәндәге хаталар
Конкурҙа ҡатнашыусылар өсөн атты бейегерәк ырғырға мәжбүр иткән ысулдар, мәҫәлән, күнекмә үткәндә атты юрамал аяғы менән һайғауға бәрелдереү, тыйыла. Әгәр ярышта ҡатнашыу өсөн ғариза биргән спортсы тыйылған ысулдар ҡулланһа, ул кәм тигәндә 24 сәғәткә ярышыуҙан мәхрүм ителә.
Штраф мәрәйҙәре
Маршрутты үткәндә яһалған хаталар өсөн штраф мәрәйҙәре яҙыла. Ярыштарҙың күбеһе Халыҡ-ара ат спорты федерацияһы (FEI йәки ФЕИ) ҡағиҙәләре буйынса үткәрелә. Уларға ярашлы, беренсе тапҡыр баш бирмәү йә баш тартыу = 4 штраф мәрәйе (ш. м.), икенсе баш тартыу — дисквалификация. Ат бер тапҡыр барьерҙы ауҙарһа йәки бер йә күберәк аяғы менән һыулы канауға баҫһа = 4 ш. м., ваҡыт нормаһынан сығып киткәндә норманан артҡан һәр 4 секунд өсөн = 1 ш. м. Ҡабат ырғығанда ваҡыт нормаһынан артҡан һәр секунд өсөн бер штраф мәрәйе бирелә. Ваҡыттың максималь нормаһынан сыҡҡан осраҡта һыбайлы һәм ат дисквалификациялана.
Ҡаршылыҡ төрҙәре
Конкурҙа ат көсөнөң төрлө миҡдарын талап иткән төрлө ҡаршылыҡтар ҡулланыла.
Йәнә системалар була. Улар бер нисә ҡаршылыҡты бер-береһенән бер/ике/өс темп алыҫлыҡта ҡуйып ҡорола. Ҡаршылыҡтар һанына ҡарап, системалар ике ҡатлы йә өс ҡатлы була.
Тале
Тале (Thale) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 19129 кеше йәшәй. Майҙаны — 38,13 км2. Диңгеҙ кимәленән 156 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6502 һәм автомобиль коды — HZ.
Абдрахман (Баймаҡ районы)
Абдрахман (Абдрахманово) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 245 кеше. Почта индексы — 453656, ОКАТО коды — 80206849002.
Тарихы
Верхнеурал өйәҙе Бөрйән улусы Сыңғыҙ ауылы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә утар урынында 1816 йылда төҙөйҙәр. Беренсе булып 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы 96-йәшлек Абдрахман Ҡолмәмбәт төпләнә, шуға күрә ауыл уның исемен йөрөтә. Уның менән бергә Йәрмөхәмәт һәм Йәркәй Мәмбәтовтар (Йәркәйҙең улдары — Иҙрис, Яхъя), Биҡҡол Яҡшыбаев, Рахманғол Ҡорманғолов һәм башҡалар күсеп килә. Ауылдың икенсе исеме лә бар — Монаш. 1816 йылда 12 ғаилә теркәлгән, йылдан-йыл халыҡ һаны артып бара: 1834 йылда — 74 кеше, 1859 йылда — 102 кеше, 1920 йылда — 300 кеше, 1939 йылда — 209 кеше, 1999 йылда 269 кеше йәшәгән. Төп шөғөлө — малсылыҡ. 1839 йылда 74 ғаиәләгә 283 йылҡы малы, 354 эре мал, 37 һарыҡ, 453 кәзә тура килгән һәм 20 дисәтинә сәсеүлек ерҙәре булған.
Совет осоронда ауыл — эреләтелгән Сталин исемендәге колхоз, һуңынан — Иҫәнсурин исемендәге, Куйбышев исемендәге колхоз составына ингән.1957 йылдан алып — «Сибай» совхозы бүлексәһе.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
Юлай һаҙы йылғаһы янында урынлашҡан.
Тарни
Тарни — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тапсуй йылғаһының һул ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Илбәкова Франгиза Фәнән ҡыҙы
Илбәкова Франгиза Фәнән ҡыҙы (15 сентябрь 1965 йыл) — режиссёр, артист, йырҙар авторы, «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы журналисы.
Мөхәддис
Мөхәддис (محدث; мухаддис) — исламда — хәҙистәрҙе өйрәнеүсе ғалим, хәҙистәр тураһындағы фән һәм уларҙың методологияһы менән шөғөлләнә.
Илбәкова Франгиза Фәнән ҡыҙы
Биографияһы
Франгиза Фәнән ҡыҙы Илбәкова 1965 йылдың 15 сентябрендә Башҡорт АССР-ы Салауат районы Юлай ауылында Фәнән Миңдәхмәт улы һәм Сәрбиямал Баһауетдин ҡыҙы ғаиләһендә тыуған.
Мөхәддис
Эшмәкәрлеге
Мөхәддистәр Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең хәҙистәрен йыйған, уларҙы тапшырыусылар сылбырының дөрөҫлөгөн тикшергән һәм теге йәки был хәбәрҙең уларға нисек килеп етеүен асыҡлаған. Хәҙистәр тураһында тулыраҡ мәғлүмәтте асыҡлағас, мөхәддистар үҙҙәре уларҙы таратыусылар булған. Һәр мөхәддис бер үк ваҡытта рәүи ҙә була, әммә һәр рәүи мөхәддис булмаған.
Илбәкова Франгиза Фәнән ҡыҙы
Биографияһы
Әлкә урта мәктәбендә уҡыған йылдарында уҡ үҙен һәләтле, ижадҡа ынтылған ҡыҙ итеп күрһәтә.
Мөхәддис
Эшмәкәрлеге
Мөхәддистең туғандаш төшөнсәһе — «мөснид». Мөснидтәр — хәҙистәрҙең тапшырыусылары, улар рәүиҙәр сылбырын телгә ала, ләкин улар тураһында өҫтәмә мәғлүмәттәр белмәүе ихтимал. Мөхәддистар был өҫтәмә мәғлүмәттәрҙе белгән, һөҙөмтәлә уларҙың дәрәжәһе мөснидтәргә ҡарағанда юғарыраҡ булған. Йөҙ меңдән ашыу хәҙис текстарын, уларҙы тапшырыусылар сылбырын (иснәдтәр) яттан белгән мөхәддисте; шулай уҡ хәҙис тапшырыусыларҙың шәхси сифаттарына күрә хафиз тип атайҙар. Әгәр хафиз өс йөҙ меңдән ашыу хәҙис белә икән, уны «дәлил» тип атайҙар.
Илбәкова Франгиза Фәнән ҡыҙы
Биографияһы
1983—1987 йылдарҙа Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр факультеты актёр һөнәре бүлегендә күренекле педагог һәм режиссёр Рифҡәт Вәкил улы Исрафилов класында уҡый. Уҡыу осоронда, икенсе курстан башлап, күренекле артистар Зәйтүнә Бикбулатова, Хөсәйен Ҡудашев, Хәй Фәхриев, Фидан Ғафаров, Нурия Ирсаева, Олег Ханов, Гөлли Мөбәрәкова, Хәмит Яруллиндар менән сығыш яһай.
1987—1992 йылдарҙа Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының «Йәдкәр» ансамблендә һөйләү жанры актрисаһы булып эшләй. Ансамбль составында Рәсәйҙең күп өлкәләренә гастролдәргә йөрөй, халыҡ-ара фестивалдәрҙә ҡатнаша.
1992—1996 йылдарҙа Мәскәү телевидение хеҙмәткәрҙәренең квалификацияһын күтәреү институтының «Художестволы телевизион режиссура» бүлегендә уҡый.
«Манара» дини тапшырыуы, «Айгөл иле» телевизион журналы, «Аҡ тирәк — күк тирәк» интерактив программаһы, клуб «Арҡайым» интеллектуаль клубы, «Инсан» тапшырыуҙар циклдары кеүек проекттарҙың режиссёр-ҡуйыусыһы. Яҡты донъя менән ваҡытһыҙ хушлашҡан йәш шағирҙар иҫтәлегенә бағышланған «Нәҙер» телетапшырыуҙар циклын тамашасы юғары баһаланы. Клипмейкер һөнәре телевидениела яңы йүнәлеш ип иҫәпләнгән осорҙа режиссёр күп һанда клиптар төшөрҙө.
Франгиза Илбәкова шулай уҡ «Фирангиза» псевдонимы аҫтында яҙған күп йырҙар авторы булараҡ билдәле. Ул билдәле композиторҙар Салауат Низаметдинов, Ришат Сәғитов, Артур Туҡтағолов, Ғәлинур Юламанов, Юрий Шитов, тормош иптәше Ишморат Илбәков һәм ҡыҙы Зөлхизә Илбәкова менән хҙмәттәшлек итеп, күп йырҙар ижад итте. Уның ҡайһы бер йрҙары ысын хитҡа әйләнде, республиканың бөтә радостанциялары һәм телеканалдарында яңғырай.
2013 йылдан «Башкортостан» телерадиокомпанияһының Телевидение-радио сәнғәте мәктәп-студияһында эшләй.
2015 йылда 50 йәшен билдәләгәндә, Франгиза Илбәкова үҙенең шиғырҙар һәм йырҙар йыйынтығын һәм үҙе төшөргән клиптары менән диск сығарҙы.
2016 йылдан «Башҡортостан» ДТРК-һы художество программалары бүлегендә үҙ хәбәрсе булып эшләй, автор һәм режиссёр булараҡ тапшырыуҙар ойоштора. «Күстәнәс» ғаилә менән күңел асыу программаһында республика артистарының ижадын пропагандалағаны өсөн театр һәм концерт ойошмаларынан бик күп рәхмәт хаттары алды.
2018 йылда Франгиза Илбәкова «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһының телерадио сәнғәт мәктәп-студияһында телевидение корреспонденты йүнәлешендә уҡыу курсын үтте. Франгиза Фәнән ҡыҙ йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнаша: «Һылыуҡай», «Бал прессы», «Журфест» кеүек республика әһәмиәтендәге йәштәр акциялары, ижади конкурстар, байрамдар ойоштора. Яңы амбициоз проекттар планлаштыра.
2020 йылдың 6 мартында Өфө ҡалаһы Киров районы хакимиәте башлығы Илвир Нурдәүләтов Илбәкова Франгиза Фәнән ҡыҙын «Ҡатын-ҡыҙ — милләт әсәһе» IV Республика конкурсында еңеүе менән ҡотланы.
Франгиза Илбәкова Киров районы Хакимиәтенә «Үҙем булып ҡалам» («Остаюсь собой») шиғырҙар йыйынтығын бүләк итте.
Ғаиләһе
Тормош иптәше Илбәков Ишморат Ҡәйүм улы — Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы ҡурайсыһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997)
Ҡыҙҙары Зөлхизә Илбәкова — ижади шәхес, композитор һәм йырсы-башҡарыусы.
Имай-Утар
Имай-Утар (Имай-Утарово) — Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 325 кеше булған. ОКАТО коды — 80224822002.
Кесе Ирдегән
Кесе Ирдегән - Малые Ирдяги - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы күл
Географияһы
Силәбегә тиклем аралығы – 80 км, Екатеринбургҡа – 180 км.
Ярындағы кеше йәшәгән урындар: Беспаловское, Губернское, Кузнецкое ҡасабалары һәм Ҡыштым ҡалаһы.
Географик координаттары: киңлеге - 55°29′55.38″N (55.498718), оҙонлоғо - 60°35′46.34″E (60.596206).
Тасуирламаһы
Ташҡын ваҡытында һыуы Оло Ирдегәнгә ағып төшә. Һыу сифатына, күл торошона баҫыуҙарҙан аҡҡан һыу, көнкүреш ҡалдыҡтары, малсылыҡ һарҡындылары кире тәьҫир яһай.
Этимологияһы
Аңлашылыуынса, гидроним Иртуған тигән исемдән килеп сыҡҡан булыуы ихтимал. Башҡорт телендәге топонимдарҙа ҡалын һуҙынҡылы һүҙҙәрҙең һөйләштә нәҙеккә әйләнеүе - йыш күҙәтелгән күренеш. Иртуған атамаһы йылдар үтеү менән Ирдегән рәүешенә ингәндер.
Наборито соборы
Наборито соборы (世界平和记念圣堂) йәки Бөтә донъя тыныслығының Хиросима мемориаль соборы — Япониялағы, Хиросима префектураһының Хиросима ҡалаһы Нака районындағы Рим-католик сиркәүенең Хиросима епархияһы соборы.
Тарихы
Элек Ноборимати районы урынында хәҙерге собор урынында ағастан католик сиркәү тора. 1945 йылда атом бомбаһы шартлағанда ул юҡҡа сыға. Ул тулҡын һөҙөмтәһендә юҡ ителмәй, әммә унан һуң башланған янғын һөҙөмтәһендә янып бөтә.
Ноборимати сиркәүенең өлкән священнигы иезуит Гуго Лассаль ауыр йәрәхәт алыуға ҡарамаҫтан, тере ҡала. Хиросима ҡалаһын атом бомбаһына тотоуҙан һуң бушап ҡалған ҡалала ул һәләк булғандарҙы бер туҡтауһыҙ иҫкә алыу һәм бөтөн донъяға тыныслыҡ теләп доғалар ҡылыу өсөн христиан соборы төҙөү хыялы менән йәшәй башлай. Иң яҡшы собор проекты конкурсы йомғаҡтары буйынса билдәле япон архитекторы Тангэ Кэндзо еңеү яулай.
Собор Мурано Того етәкселегендә төҙөлә. Төҙөлөш эштәре һуғыштан һуңғы Хиросима халҡы һәм бөтөн донъя диндарҙарының иғәнә аҡсаһы иҫәбенә алып барыла.
Эш 1950 йылдың 6 авгусында башлана. Теүәл дүрт йылдан һуң ғибәҙәтхана төҙөү тамамлана.
1981 йылдың 25 февралендә соборға Папа Иоанн Павел II килә һәм ҡорамдағы вәғәзе ваҡытында «Тыныслыҡҡа саҡырыу» менән сығыш яһай. 1983 йылда соборға капиталь ремонт үткәрелә.
2006 йылдың июлендә Наборито соборына Хиросималағы Тыныслыҡ мемориаль музейы менән бергә Японияның мәҙәни ҡиммәттәре статусы бирелә.
Тасуирлама
Собор тимер-бетон-бетондан, ағастан, япон һәм көнбайыш архитектураһы стилдәре ҡатнаштырылып төҙөлгәна. Бинаны тар бетон свайҙар уратып тора.
Орган, витраж, мозаика һәм ҡыңғырауҙарҙы ҡорамға Кельн диндарҙары бүләк итә. Соборҙың дөйөм майҙаны 1230 квадрат метр. Манара бейеклеге 45 метр. 1980 йылдарҙа собор Хиросима ҡалаһының иң бейек бинаһы була.
Азотлы ашламалар
Азотлы ашламалар – тупраҡтың уңдырышлығын арттырыу өсөн ҡулланылған азотлы органик һәм органик булмаған матделәр; составында азот булған һәм үҫемлектәрҙе азот менән туҡландыдыу сығанағы булараҡ ҡулланыла торған минераль матдәләр.
Азот, аҡһымдар синтезында ҡатнашып, сәсеүлектәрҙә үҫемлектәрҙең үҫешен көсәйтә, ауыл хужалығы продукцияһының, бигерәк тә ҡыяҡлы бөртөклөләрҙең һәм күпселек мал аҙығы культураларының сифатын яҡшырта. Сәнәғәт эшләп сығарған минераль ашламалар менән бер рәттән, составында үҫемлектәр туклануы өсөн азоттан башҡа элементтары ла булған органик ашламалар (торф, тиреҫ, компост), шулай уҡ йәшел ашламалар (люпин, донник, сераделла һ.б.) азотлылар сифатында күптән ҡулланылып килә.
Минераль азотлы ашламалар 4 төркөмгә бүленә: амидлы, аммиаклы, аммиаклы-нитратлы, нитратлы. Амидлы ашламаларға мочевина (карбамид) һәм кальций цианамиды керә. Мочевина айырыуса ҡиммәткә эйә (составында 46% азот бар), тупраҡта ул аммоний карбонатына әүерелә. Көйшәүсе хайуандарҙы өҫтәмә туҡландырыуҙа аҡһым булараҡ файҙаланыла. Кальций цианамиды (составында 20-22% азот бар) − һелтеле ашлама, тупраҡтың әселеген кәметә. Көпшәк, нейтраль тупраҡтарҙа нәтижәле, ләкин рәттәргә һәм оялап керетеү өсөн яраҡһыҙ. Аммиаклы һәм аммонийлы ашламалар − аммоний сульфаты, хлорлы аммоний, аммоний бикарбонаты һәм шыйыҡ азотлы ашламалар Аммоний сульфаты (20,5% азот һәм 24% көкөрт) менән хлорлы аммоний ошо уҡ ашламаларҙың әсетеү тәъҫирен нейтральләштереүсе нигеҙҙәр менән туйынған тупраҡтар (ҡара тупраҡ, һоро тупраҡ, аҡһыл-көрән тупраҡ) өсөн файҙалы. Хлорлы аммонийҙа хлорҙың кәрәгенән артыҡ булыуы күп кенә ауыл хужалығы культуралары (бәрәңге, майлы үҫемлектәр һ.б.) уңышының күләменә һәм сифатына насар йоғонто яһай. Аммоний бикарбонаты (составында 17% азот бар) һелтеле реакциягә эйә, ләкин тупраҡта нитрификациялана. Аммиак формалы азотлы ашламаларҙан һыуһыҙ шыйыҡ аммиак һәм һыулы аммиак кеүек шыйыҡ ашламалар яҡшы нәтижә бирә. Аммиаклы (аммонийлы) − нитратлы ашламаларға аммиак селитраһы, аммоний сульфанитраты (аммоний нитросульфаты) керә. Аммоний сульфанитратының әселәндереү һәләте сағыштырмаса юғары. Нитратлы ашламаларға натрий һәм кальций селитралары керә. Натрий селитраһы (натрий нитраты, чили селитраһы) − физиологик һелтеле ашлама, күбеһенсә әсе тупраҡтарҙа ҡулланыла (шәкәр сөгөлдөрө һәм бойҙай иккәндә). Кальций селитраһы тупраҡты һелтеләндерә. Үҫемлек ҡалдыҡтары серемәһе, тиреҫ һ.б. төрҙәге азотлы ашламалар боронғо замандарҙан бирле ҡулланылған. 20 быуат башында сәнәғәт натрий селитраһын, аммоний сульфатын, кальций селитраһын эшләп сығара башлай. 1914-18 йылдарҙа аммиакты һауалағы азоттан һәм водородтан синтезлау сәнәғәт масштабында үҙлештерелгәндән һуң, азотлы ашламалар етештереү киҫкен үҫеш ала.
Азотлы ашламалар, төп ашлама булараҡ, өҫтәмә туҡландыдыу өсөн һәм сәсеү ваҡытында керетелә (рәтләп ашлау). Ауыл хужалығы ерҙәренең яртыһы тиәрлек кәҫле-көлһыу һәм һоро урман тупраҡлы булған ерҙәрҙә азотлы ашламалар ҡулланыуға ҙур иғтибар бирелә.
Святица (Унжа ҡушылдығы)
Святица — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының һул ярына тамағынан 339 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Туаге-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Святица (Унжа ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Туаге-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хатип
Хатип (خطيب — дин таратыусы, вәғәзсе; Хатиб) — йома намаҙын үткәреүсе мосолман руханиҙар.
Намаҙы алдынан ул мөнбәрҙең өсөнсө баҫҡысынан телмәр (хөтбә) һөйләй. Мөнбәр намаҙ уҡыу өсөн тәғәйенләнгән, Ҡиблаға йүнәлтелгән михрабтың уң яғында урынлаша.
Тарихы
Урта быуаттарҙа хөтбә, нигеҙҙә, Аллаһтан хәлифәгә, батшаларға, хандарға һаулыҡ һорап уҡыла торған доға булған. Ғәскәргә еңеү һорап, халыҡты ҡоролоҡ, аслыҡ, эпидемия кеүек афәттәрҙән һаҡлауҙы ялбарып, хөтбә уҡылған.
Хөтбә
Ғәҙәттә, хөтбә 5 өлөштән тора:
Хөтбәләге вәғәз (өгөт-нәсихәт, өйрәтеү) мәсеткә ғибәҙәткә килгән мосолмандарҙың туған телендә һөйләнелә һәм, дин талабы буйынса, фәҡәт дингә, дини йолаларға бәйле мәсьәләләргә ҡағылырға тейеш.
Йома хөтбәһенән тыш хатип дини байрамдарҙа, мәҫәлән, Ҡорбан йәки Ураҙа байрамдарында (Ид әл-Фитр) телмәр тота.
Мехерзия Лабиди Майза
Мехерзия Лабиди Майза (محرزية العبيدي معيزة; 17 декабрь 1963, Хаммамет, Тунис — 22 ғинуар 2021, Париж, Франция) — Тунис сәйәсмәне, тәржемәсе, 2011 йылда саҡырылған Тунис  Ойоштороу йыйылышының беренсе вице-спикеры. Ул ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтарын яҡлау тураһында пунктты Ғәрәп яҙынан һуң ҡабул ителгән Тунис конституцияһына индереүгә булышлыҡ итеүен мөһим ҡаҙаныш тип иҫәпләй.
Тәүге йылдары һәм белем алыуы
Мехерзия Лабиди 1963 йылдың 17 декабрендә Эль-Мезирҙа, Тунистың төньяҡ-көнсығышында  Хаммамет (Набуль провинцияһы) ҡалаһында тыуған. Һигеҙ балалы ғаиләлә үҫкән, атаһы уларға никах тураһында уйларҙан алда мәктәпте тамамларға тейешһегеҙ тип әйткән. 1982 йылда ул  Громбалия ҡалаһында урта мәктәпте тамамлаған, һуңынан  көньяҡҡа күсенгән, Сүс ҡалаһында Юғары нормаль мәктәптә уҡыған.
Лабиди Майза 1986 йылда кейәүгә сыға һәм телекоммуникациялар буйынса инженер булып эшләгән ире менән Францияға китә, унда Яңы Сорбоннала Париж III Университетында телдән һәм яҙма тәржемәселәрҙең Юғары мәктәбендә уҡый. 1992 йылда иҡтисад һәм тәржемә буйынса магистр дәрәжәһен ала һәм шулай уҡ инглиз әҙәбиәте һәм театр белеме буйынса аспирантура тамамлай. Һуңынан Лабиди Майза Сен-Дениҙа гуманитар фәндәрҙең Европа институтында тәржемәселек эше буйынса уҡыта.
Карьераһы
2004 йылда Лабиди Майза Лоран Кляйн менән авторҙашта «Авраам, проснись, они сходят с ума!» (Abraham, réveille-toi, ils sont devenus fous!) китабының авторы була. Мультимәҙәни йәмғиәттәрҙә мәғариф, ҡатын-ҡыҙҙар, йәмғиәт, дин тураһында лекциялар уҡый. 2006 йылдан ул дини ҡатын-ҡыҙҙарҙың глобаль селтәре рәйесе була.
2009 йылда Лабиди Майз  дини лидерҙарҙың Европа советы ағзаһы була. Ул Францияла дебаттар ваҡытында никаб кейеү буйынса уртаса позицияны хуплагандан һуң, халыҡ-ара танылыу ала. 2015 йылда Лабиди Майза Нью-Йоркта урынлашҡан һәм БМО-ла танылыу алған «Религии за мир» ойошмаһының почетлы президенты була.
Сәйәсәт
Лабиди Майза дебаттар ойоштора, уның барышында Тунистың яңы конституцияһы положениелары  тураһында фекер алышыу була. Ул ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтары был документтың 45-се статьяһына индерелеүе менән ғорурлана. Лабиди Майза 2014 йылда  «донъяны матурлаусы» һигеҙ ҡатын-ҡыҙ араһында «The Post Huffington» тип атала. Ғәрәп яҙынан һуң ҡабул ителгән Тунис конституцияһы уның үҙе яҡлыларға оҡшамаған положениеларҙан да тора, быға ул яуап итеп былай тей: «Был бала табыу кеүек үк ауыр: һыҙланыулы, әммә һөҙөмтәлә, бала донъяға тыуғас, барыһы ла бәхет кисерә».
Лабиди Майза ике гражданлыҡҡа эйә — Францияла һәм Туниста, бының өсөн тәнҡиткә дусар була. Уның ире,  ике ҡыҙы һәм бер улы була.
Лабиди Майза 2014 йылдың октябрендә Туниста парламент һайлауҙарында Халыҡ вәкилдәре ассамблеяһына һайлана, был юлы Набель ҡалаһынан икенсе кимәлдәге округтан. 2015 йылда ул Тунис хөкүмәте ағзаһы була, ҡатын-ҡыҙҙар, ғаилә, балалар һәм оло йәштәге кеше эштәре буйынса комитетты етәкләй.
Үлеме
Лабиди Майза 2020 йыл аҙағында  COVID-19 йоҡторған һәм ноябрь уртаһында дауаланыу өсөн Францияға килгән тигән хәбәр була. Уның хәле декабрь баштарында насарая, һәм ул 2021 йылдың 22 ғинуарында иртәнсәк вафат була. Ҡатын-ҡыҙҙар эше буйынса Тунис министры Сихем Бади  уның COVID-19 менән  яфа сикмәүен хәбәр итә. Лабиди Майзаның кәүҙәһе 23 ғинуарҙа Тунисҡа ҡайтарыла, һәм ул 24 ғинуарҙа Набулдә  Громбалия зыяратында ерләнә.
Төбәк телдәренең Европа хартияһы
Төбәк телдәренең йәки аҙсылыҡ халыҡ телдәренең Европа хартияһы — (ингл. European Charter for Regional or Minority Languages) 1992 йылдың 5 ноябрендә Страсбургта инглиз һәм француз телендә ҡабул ителә, бер данала булған ике текст та төп нөхсә һанала. Документ Европа Советы архивында һаҡлана. Хартия күсермәләре Европа Советы генераль секретары тарафынан — Европа Советы ағзаһы булған һәр дәүләткә һәм был Хартияға ҡушылырға тәҡдим ителгән дәүләттәргә ебәрелә.
Проблемалар һәм ҡапма-ҡаршылыҡтар
Тел сәйәсәте традицион рәүештә бер төрлөгә килтереү унифицикациялаштырыу характерында булған Францияла (ҡара: Францияның тел сәйәсәте) Хартияға ҡул ҡуйыу һәм ратификациялау мәсьәләһе сәйәси конфликттар предметына әйләнгән. Францияла Л. Жоспен хөкүмәте идара иткән осорҙа Хартияға ҡул ҡуйыла, ләкин Конституцион Совет унда конституцияға ҡаршы торған положениеһы бар тип һанағанлыҡтан, Хартия ратификацияланмаған. 2011 йылда, конституцияға ҡайһы бер, шул иҫәптән региональ телдәр тураһында үҙгәртеүҙәр, индерелгәндән һуң Францияның буласаҡ президенты Ф. Олланд Хартия мәсьәләһен парламентта ҡарауҙы вәғәҙәләй. 2015 йылда Францияның Дәүләт советы Хартияны ратификациялау тураһындағы закон проектын кире ҡағыусы консультатив һығымта баҫып сығара. Словакияла илдең венгр аҙсылығы талап иткәнсә — 10 % түгел, 20 % планкалы венгрҙар компакт йәшәгән регион ғына ратификация үткән.
ПАСЕ 2007 йылда Грецияны, Ирландия һәм Латвияны Хартияға ҡул ҡуйырға һәм ратификацияларға, ә Исландия, Мальта һәм Италияны Хартияны ратификацияларға саҡыра.
Хартияға Украинаның мөнәсәбәте
Украинала Хартияны ратификациялау буйынса оҙайлы бәхәс бара (Ҡарағыҙ: Украинала рус теле). Хартия 2006 й., 2007 й. көсөнә инә. Хартия үтәлеше тураһында Украина тәҡдим иткән башланғыс доклад Украин урыҫ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары ассоциацияһының тәнҡит утына тотола. Украина белгестәренең күпселеге фекеренсә, был документтың атамаһы дөрөҫ тәржемә ителмәгән, ә атамаһы бына нисек булырға тейеш: «Төбәк региональ йәки Европа минор телдәр Европа хартияһы», йәғни теге йәки был биләмәлә аҙсылыҡты тәшкил иткән телдәр. Бының менән бәйле, Хартия милли аҙсылыҡты түгел, ә европа мәҙәни мираҫы байлығы булараҡ юғалыуы мөмкин булған телдәрҙе яҡлай тигән ҡараш тарала.
Хартияға Балтия илдәренең мөнәсәбәте
Ҡайһы бер илдәрҙә (Латвия, Эстония) властар, сәйәси мотивтар буйынса, телдәр аҙсылығы «яңы ғына» барлыҡҡа килгән һылтауы менән, хартияны ратификациялауҙан ҡәтғи баш тарта.
Хартияға Грузияның мөнәсәбәте
1999 йылдың апрелендә Европа Советына ҡабул ителгәндә, Грузия унда бер йыл ағза булып тороу осоронда Хартияға ҡул ҡуйыу һәм уны ратификациялау йөкләмәһен ала, әммә хәҙерге заманға тиклем хартияға ҡул ҡуймай һәм уны ратификацияламай. Ҡайһы бер төбәк телдәре (мегрель, лаз, сван), дәүләт теле диалекттары Хартия сиктәрендә яҡлау хоҡуғына эйә булмағанлыҡтан, Грузияла үҙ аллы тел түгел, ә грузин теле диалекты тип һанала.
Тув-Ега
Тув-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лорбинский Сор куле һул ярына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Полк канцелярияһы йорто (Чернигов)
Полк канцелярияһы йорто — Черниговта урынлашҡан 17 быуат  граждандар архитектура ҡомартҡыһы
Чернигов полкының полк канцелярияһы йорто — 17 быуат ҡомартҡыһы. Казак полктары канцелярияһының беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған административ биналарының береһе булып тора. Икенсе һаҡланғаны  — Козелецта Киев полкының  полк канцелярияһы  йорто.
Бина нығытманың территорияһында 1690 йылда кирбестән украин бароккоһы стилендә Чернигов полковнигы Лизогуб Яков Кондратьевич тарафынан төҙөлә. Башта төҙөүсегә, уның вафатынан һуң  1698 йылда   гетман Иван Мазепаға ҡарай. Бында 18 быуатта Чернигов казактары полкының полк канцелярияһы була, ә 18 быуат аҙағынан  20 быуат башына тиклем   архив урынлаша.
Башта йорт ташттан ике ҡатлы була. 1718 һәм 1750 йылдарҙа янғындан зыян күрә. 18 быуаттың икенсе яртыһында төньяҡ фасадына семәрле фронтон менән тамбур — подвалға ихатаға яғынан инеү урыны төҙөлә. Көмбәҙенең береһенән сарҙаҡҡа сығыу өсөн люк уйыла. Башта подвалға һәм икенсе ҡатҡа йөрөү урыны эске арҡыры стенаның ҡатламында урынлаша. 19-сы быуатта йорттоң мейестәре  һүтеп алына,  көнбайыш һәм көнсығыш фасадтарында яңы  тәҙрә уйыла. 1954 һәм 1969 йылдарҙа  реставрациялана.
Тарын-Я
Тарын-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Щекурь-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Терменьга (Кулой ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Цайц
Цайц (Zeitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 31556 кеше йәшәй. Майҙаны — 24,63 км2. Диңгеҙ кимәленән 160 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6712 һәм автомобиль коды — BLK (1994 тиклем: ZZ).
Сендюга
Сендюга — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Номжа йылғаһының һул ярына тамағынан 8,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Төркиәнең административ бүленеше
Административ-территориаль йәһәттән Төркиә 81 илгә  (төрөк.ilil — «өлкә»)  бүленә.
Илдәр
Илгә дәүләт идаралығын вәли (төрөк.valivali), йәғни губернатор, атҡара. Вәлиҙең резиденцияһы вилайәт (төрөк.vilayetvilayet) тип атала. Әүәле ил вилайәт тип йөрөтөлгән.
Һәр ил илсәләргә  (төрөк. ilçe), йәғни райондарға, бүленә. Илдең административ үҙәге уның үҙәк илсәһендә  — мәркәз илсәлә (төрөк.merkez ilçemerkez ilçe) урынлашҡан.
Ҡағиҙә булараҡ, илдәр уларҙың административ үҙәгенең атамаһын йөрөтә. Әммә башҡа төрлөләре лә бар: Хатай иле (административ үҙәге — Антакья ҡалаһы), [[Ҡожаэли]]  иле (административ үҙәге — Измит ҡалаһы) һәм Сакарья иле (административ үҙәге — Адапазары ҡалаһы).
1926 йылда Төркиә 57 илгә бүленгән була, 1939 йылда Һатай ҡушыла, 1947 йылда  Артвин, Түнжәли, Ҡаракүз (хәҙерге Бингөл), Битлис һәм Һакәри, 1953 — Ушаҡ,  1954 — Сакарья һәм Адыяман, 1957 йылда Нәвшәһәр ойошторола. 1957—1989 йылдарҙа илдәр һаны үҙгәрешһеҙ була  — 67. 1989 йылда  Ҡырыҡҡале, Ҡараман, Байбурт һәм Аҡһарай, 1990 — Батман менән Ширнәк,  1991 — Бартын,  1994 — Ығдыр һәм Ардаһан,  1995 — Ялова, Ҡарабөк һәм Килис, 1997 — Османиә, 1999  Дүзжә барлыҡҡа килә.
Әлеге ваҡытта Төркиә территорияһы түбәндәге илдәргә бүленә:
Илсәләр
Илдәр (провинциялар) илсәләрҙән (райондарҙан) тора. 2013 йылда илсәләрҙең һаны 957 тәшкил итә. Һәр илдең административ үҙәгендә илсә мәркәзе (төрөк.merkez ilçemerkez ilçe) урынлашҡан. Күп илсәләр улустарға (бужаҡтарға) бүленә.
Муниципаль ҡоролошо
2013 йылда  урындағы үҙиаралыҡ реформаһы була. Уның һөҙөмтәһендә Төркиәнең муниципаль ҡоролошо дүрт кимәллегә әйләнә: Муниципалитет  (төрөк. belediye, беледийә) башында халыҡ һайлаған башлыҡ — беледийә башҡаны (төрөк.belediye başkanıbelediye başkanı) тора. belediye
Статистик маҡсаттағы төбәктәр
Рәсми булмаған статистик  маҡсаттарҙа илдәр  7 төбәккә төркөмләнгән :
Юлдаш (Салауат)
Юлдаш — Башҡортостан Республикаһының Салауат ҡалаһындағы бөтөрөлгән муниципаль берәмек. 2002—2004 йылдарҙа эшләй.
Һыу артерияһы
Ағиҙел йылғаһы.
Сиге
Юлдаш Ленинград һәм Губкин урамдары киҫешкән ерҙән башлана, Ленинград урамының йоп яғы буйлап Көнсығыш торлаҡ районының 2-се биҫтәһенең көнсығыш сиктәренә тиклем, Көнсығыш торлаҡ районының 2-се биҫтәһе һәм 4-се биҫтәһенең көнсығыш сиктәре буйлап Калинин урамына тиклем үтә.
Артабан Ағиҙел йылғаһының уң яры буйлап, Ишембай районының Скворчиха ауыл советы муниципаль берәмеге ерҙәре менән ҡала сиктәре буйынса, Мәләүез районының Ергән ҡасаба советы муниципаль берәмеге ерҙәре менән ҡала сиктәре буйлап Губкин урамы буйынса Ленинград урамы менән киҫешкән урынға тиклем.
Тарихы
2001 йылдың июлендә Башҡортостанда Башҡортостан Республикаһының 2001 йылдың 25 июлендәге 235-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәр сиктәрен билдәләү тураһында» законы ҡабул ителгән. Закон төбәктең муниципаль берәмектәренең рәсми исемдәрен, сиктәрен һәм биләмәһе составын билдәләй.
3-сө статьяның Салауат ҡалаһына ҡараған өлөшөндә биш муниципаль берәмек айырып күрһәтелә:
1. Төньяҡ
2. Көньяҡ
3. Дала
4. Юлдаш
5. Муса
Юлдаш муниципаль берәмегенең сиктәре Башҡортостан Республикаһының 2002 йылдың 15 декабрендәге «Башҡортостан Республикаһының Салауат ҡалаһы Юлдаш муниципаль берәмеге сиктәрен һүрәтләү тураһында» № 393-з законында билдәләнә.
Был закондар 2004 йылдың 17 декабрендә, Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында» N 126-з законы ҡабул ителгәндән һуң, көсөн юғалтҡан.
Әҙәбиәт
Башҡортостан Республикаһының 2001 йылдың 25 июлендәге 235-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәр сиктәрен билдәләү тураһында» закон (Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы Закондар сығарыу Палатаһы 12.07.2001 ҡабул иткән).
Башҡортостан Республикаһының 2002 йылдың 15 декабрендәге «Башҡортостан Республикаһының Салауат ҡалаһы Юлдаш муниципаль берәмеге сиктәрен һүрәтләү тураһында» № 393-з законы (Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы, Президенты һәм Министрҙар кабинеты ведомостары, 2003, N 2 (158), 56 ст.);
Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында» N 126-з законы (Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай 16.12.2004 ҡабул иткән)
Куликов һуғышы музейы
Куликов һуғышы музейы Тула өлкәһе Куркин районы Ивановка ауылы эргәһендә, Куликов яланының көнсығыш сигендә, Сергий Радонежский ҡорамында урынлашҡан. 1965 йылда ойошторола.
Йыл һайын сентябрҙә музейҙа Куликов һуғышы иҫтәлегенә театрлаштырылған тамаша һәм хәрби-тарихи клубтарҙың фестивалдәре үтә. Иң билдәлеһе — Куликов һуғышы йыллығына арналған һәм ошо осорҙағы, I һәм II һәм Ватан һуғыштары амуницияһына бағышланған «Куликов яланы» фестивале.
Тарихы
1917 йылғы Революцияға тиклем Куликов һуғышына тематик яҡтан бәйләнгән шәхси тупланма Липецк өлкәһе Данков өйәҙенең Полибино ауылында аристократ Нечаевтар һарайының бер нисә залында урынлаша. Уны Куликов яланының гипотетик һуғыш урынының беренсе тарихсыһы һәм археологы, Изге Синод обер-прокуроры, 1812 йылғы Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы Степан Дмитриевич Нечаев йыя башлай. талантлы ижади ҡарашлы кешенең был күп ҡырлы мауығыуының береһе генә була. Тупланмала бик күп анахронизмдар (бердыш, пистолет һ.б.) була. Улар һаҡланып ҡалған иҫтәлектәр һәм хәҙерге тикшеренеүселәрҙең һүрәтләүе буйынса атрибут итеп ҡулланыла. Нимә тип кенә тәнҡитләһәләр ҙә, Мамай һуғышы урыны тураһында ике быуат дауамында күҙаллауҙар формалаштырыуға ҙур мәғрифәтселек өлөшө индерелеүе билдәләнелә.
Бакиров Урал Насир улы
Бакиров Урал Насир улы (Бакиров Урал Насырович; 7 апрель 1933 йыл) — совет, партия һәм хужалыҡ эшмәкәре. Философия фәндәре кандидаты (1970). Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993). БАССР-ҙың 8-11-се саҡырылыштары Юғары Советы депутаты. 1976 йылдан Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Журналистар союзы ағзаһы.
Биографияһы
Урал Насир улы Бакиров 1933 йылдың 7 апрелендә БАССР-ҙың Мораҡ районы (хәҙерге Күгәрсен районы) Хоҙайбирҙин ауылында тыуған, йәғни ошо ауылға исем биргән Башҡортостандың партия һәм дәүләт эшмәкәре, журналист һәм яҙыусы Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы менән бер ауылдан.
Юғары белемле — 1955 йылда Өфө ҡалаһында К. А. Ти­мирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлаған. Дипломлы белгес булып, хеҙмәт юлын Йомағужа районы Подгорный урта мәктәбендә уҡытыусы булып башлаған.
1956—1964 йылдарҙа комсомол эшендә — 1956 йылдан алып ВЛКСМ-дың Йомағужа район комитетының 1-се секретары.
1991 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Секретариатының редакция-нәшриәт бүлеге белгесе.
1994—2005 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Президенты ярҙамсыһы була, 2008—2010 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһының Федераль Йыйылышы Дәүләт Думаһы депутаты Рәмил Исҡужиндың ярҙамсыһы вазифаһын үтәй.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Бакиров Урал Насир улы Башҡорт АССР-ы дәүләт власының юғары органы — Башҡорт АССР-ы Юғары Советы эшмәкәрлегендә халыҡ депутаты булараҡ әүҙем ҡатнаша, ул 8-11 саҡырылыштар депутаты була. 1962 йылда Мәскәүҙә үткән ВЛКСМ-дың 14-се съезы делегаты итеп һайлана.
Тугиян-Юган
Тугиян-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 742 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Евангулова Ольга Сергеевна
Евангулова Ольга Сергеевна (12 сентябрь 1933 йыл — 23 октябрь 2016 йыл) — СССР һәм Рәсәй сәнғәт тарихсыһы, педагог. Сәнғәт ғилеме докторы, М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты Тарих факультетының Ватан сәнғәте тарихы кафедраһы профессоры. XVIII—XIX быуат баштары рус сәнғәте тарихы өлкәһендәге белгес. Мәскәү дәүләт университетында сәнғәт фәне буйынса диссертация советы ағзаһы. Ломоносов премияһы лауреаты.
Биографияһы
М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты тарих факультетының сәнғәт тарихы һәм теорияһы бүлеген тамамлаған. «Здание Ремесленного заведения Московского Воспитательного дома» диплом эше, 1956 йылда профессор М. А. Ильин етәкселегендә яҡланған (1903—1981).
Мәскәү дәүләт университетын тамамлағандан һуң өс йыл дауамында А. В. Щусев исемендәге Дәүләт архитектура музейында ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
МДУ-ның көндөҙгө аспирантураһында уҡығандан һуң (1959—1962) 1963 йылда профессор А. А. Фёдоров-Давыдов етәкселегендә (1900—1969) «Дворцово-парковые ансамбли Москвы первой половины XVIII века» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай (Лефортов һарайы өлгөһөндә).
Ошо осорҙан Мәскәү дәүләт университеты тарих факультетының Ватан сәнғәте тарихы кафедраһында ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент (1979), 1992 йылдан профессор вазифаларында эшләй; 1976 йылдан 2007 йылдың мартына тиклем — кафедра мөдире урынбаҫары. 1989 йылда «Изобразительное искусство в России первой четверти XVIII века. Проблемы становления художественных принципов Нового времени» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһы яҡлай (Монография рәүешендә күрһәтелә).
Рус сәнғәте тарихсыһы И. В. Рязанцевтың тормош иптәше һәм яҡын хеҙмәткәре.
Ваганьково зыяратында ерләнә
Фәнни ҡаҙаныштары
«XVIII быуат рус сәнғәте тарихы» төп курсын уҡыуҙан тыш, «Рус сәнғәте XVIII—XX быуат башында» семинары менән етәкселек итә.
Бер нисә йыл дауамында түбәндәге махсус курстар уҡыла:
Ғилми ҡаҙаныштарҙың нигеҙен дөйөм Европа һәм XVIII быуат рус һынлы сәнғәт мәктәбенең үҙенсәлекле һыҙаттары тәшкил итә. Бында теоретик аспекттар менән бер рәттән быға тиклем билдәһеҙ факттар асыҡлана, архив материалдары баҫыла, яңы атрибуациялар уҙғарыла.
Эре музейҙарҙа, университеттарҙа һәм тикшеренеү институттарында, шул иҫәптән Санкт-Петербург дәүләт университетында, Дәүләт Эрмитажында, А. С. Пушкин исемендәге Дәүләт һынлы сәнғәт музейында, Дәүләт сәнғәт ғилеме институтында һ.б., төрлө ғилми конференцияларҙа ҡатнаша.
Премиялары
1995 йылда XVIII быуат рус сәнғәте тарихына арналған эш циклдары өсөн I дәрәжә Ломоносов премияһына лайыҡ була
Корея милли китапханаһы
Корея милли китапханаһы  — Көньяҡ Кореяның төп китапханаһы. Ул ил баш ҡалаһы Сеулда урынлашҡан.
Тарихы
1945 йылда нигеҙләнә. 7 млн тирәһе берәмек һаҡлана, шул иҫәптән сит ил телдәрендә баҫылған 1 млн том. Китапханалағы ҡайһы бер китаптар «Көньяҡ Кореяның милли хазиналары» теҙмәһенә керетелгән. 1974 йылда китапхана Согондон районынан[Намсандонға күсерелә. Ә 1988 йылда әлеге ваҡыттағы урынына, Сеулдың Сочхогу округының Панпходон районына күсерәләр.
1991 йылда китапхана Мәғариф министрлығы ҡарамағынан Мәҙәниәт министрлыҡы ҡарамағына күсерелә.
2007 йыдда Корея Милли китапханаһы системаһы ҡанаты аҫтында электрон сервис асыла. Ул Кореяның дөйөм милли цифралы китапханаһы булараҡ таныла. (Dibrary).
Төньяҡ Корея тураһында мәғлүмәт үҙәге
Төп копустың бишенсе ҡатында Төньяҡ Корея тураһында мәғлүмәт үҙәге урынлашҡан. Унда Көньяҡ Кореяла тыйылған «Rodong Sinmun» газетаһы һәм шулай уҡ тыйылған башҡа төр гәзит-журналдар, китаптар тупланған. Яҡынса уларҙың данаһы 100 000 документ. Уларҙы тик тикшеренүҙәр өсөн генә ҡулланыла. Улар интернет селтәренә ҡуйылмай. Үҙәккә тик Пхеньяндағы йәки Рәсәй, Ҡытай вәкәләтлектәре аша ғына эләгергә була
Цифралы китапхана
Ул 2009 йылдың майында асыла. Корея милли китапханаһының цифралы китапханаһы барлығы 116 миллион цифралы материал һәм 250 000 видео материалдар туплаған. Шулай уҡ ул UCC етештереү студияһы тота. Семинарҙар үткәреү өсөн күп экранлы кинотеатрҙар һәм алдынғы технологиялы залдары бар. Ҡунаҡтар өсөн һәр кемгә айырым рәүештә ультра хәҙерге ҡорамалдар менән тәьмин ителгән. Контенттар кимәле ЮНЕСКО(WDL) йәки EU europiana цифралы китапханаларына ҡарағанда күберәк. Цифрлы китапхана бинаһы Корея милли китапханаһы янында ғына айырым бинала урынлашҡан.
Уҡыу залы 257 урынлыҡ. Кинотеатр комплексында 250 000 аудиовизуаль материал файҙаланыу мөмкинлеге бар. Улар ҙур жк-монитор һәм бер нисә кеше ҡарап та тыңлап та ултырырлыҡ итеп, сыбыҡһыҙ (проводһыҙ) ҡолаҡсындар (наушники) менән тәьмин ителгән. Шулай уҡ ҡунаҡтар өсөн семинарҙар үткәрерлек ун алты кеше кереп ултырырлыҡ һигеҙ залы бар. Осрашыуҙар ваҡытында ҡатнашыусыларға электрон хаттар ебәрелә. 2011 йылдың ноябрендә был китапханала беренсе Корея википедистары семинары мәктәбе ойошторолған.
Тулгомы-Яха
Тулгомы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарата мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Исҡуш
Исҡуш (Искуш) — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 202 кеше. Почта индексы — 452304, ОКАТО коды — 80224816002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Мөжәддит
Сөннәттә
Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең бер хәҙисендә шулай тиелә:"«Ысынлап та, Аллаһ был өммәткә (йәғни, мосолмандарға) һәр быуатта уларҙың динен яңыртыр бер мөжәддитте (ғалим мөжтәһидте) ебәрер.»Әбү Дауд 4291, әл-Хәким 4/522, ат-Табарани 6527."Ҡайһы бер хәҙистәрҙә, мөжәддиттәр Пәйғәмбәр ғаиләһенән булырға тейеш, ә икенселәрендә, мөжәддиттәр күп буласаҡ, тиелә.
Ислам дине тәғлимәтен тергеҙеүҙе (реформатлыҡ) Ислам ғалим-ғөләмәләре Мөхәммәт Пәйғәмбәр заманындағы ислам дәғүәтен тергеҙеү тип аңлай, ул тик Ҡөрьән һәм Сөннәткә нигеҙләнгән булырға тейеш. Һуңғы пәйғәмбәр үлгәндән һуң мосолмандар араһында сығанаҡтарға әйләнеп ҡайтҡан һәм яңылыҡтарға (бидғәт) ҡаршы көрәшкән кешеләр килеп сығып тора. Был кешеләрҙе мөжәддиттәр тип атайҙар.
Аллаһтан туранан-тура үәхи алған пәйғәмбәрҙәрҙән айырмалы рәүештә, мөжәддиттәр пәйғәмбәрҙәрҙең традицияларын тергеҙеп, бөгөнгө дин шарттарында эш итә.
Мөжәддид ғүмере буйына үҙенең миссияһы тураһында белмәүе мөмкин. Мөжәддидтең эшмәкәрлегенә киләсәк быуындар баһа бирә.
Станка Златева
Станка Златева (Станка Златева Христова; 1 март 1983 йыл) — Болгария спортсыһы, ирекле стиль көрәшсеһе, Олимпия уйындарында (2008 и 2012) ике тапҡыр көмөш миҙал яулай, күп тапҡырҙар донъя, Европа һәм Болгария чемпионы. 2004 йылда Афинала булып үткән Олимпия уйындарында ҡатын-ҡыҙҙар көрәшендә ҡатнашҡан берҙән-бер болгар спортсы ҡатын-ҡыҙы.
Биографияһы
Станка Златева Христова 1983 йылдың 1 мартында Болгарияның Сливен өлкәһендәге Крушаре ауылында тыуа.
1997 йылдан ирекле көрәш менән шөғөлләнә. Ямбол ҡалаһында «Пьер де Кубертен» спорт мәктәбен тамамлай. Демир Демирев уның тәүге тренеры була, артабан —танылған болгар тренеры Симеон Штеревта шөғөлләнә. «Борба һәм самбо» (Ямбол), «Васил Илиев» (Кюстендил), «Левски» (София) клубтары өсөн сығыш яһай.
Ирекле көрәш буйынса биш тапҡыр донъя һәм алты тапҡыр Европа чемпионы. 2008 йылда Пекинда һәм 2012 йылда Лондонда үткән Олимпия уйындарының көмөш призеры. 2012 йыл Олимпия уйындарын ябыу тантанаһында Болгария флагын тотоп бара.
2007, 2010 һәм 2011 йылдарҙа Болгарияның Йыл спортсыһы тип таныла. 2016 йылда спортсы карьераһын тамамлай һәм тренер булып эшләй башлай.
Тары-Ур-Сос
Тары-Ур-Сос — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лепля йылғаһының уң ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тиноватка (Уздра ҡушылдығы)
Тиноватка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уздра йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сенная (Тоехта ҡушылдығы)
Сенная — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тоехта йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Чанышев Яҡуп Йыһангир улы
Чанышев Яҡуп Йыһангир улы (27 февраль 1892 йыл — 6 ноябрь 1987 йыл) — хәрби эшмәкәр, генерал-лейтенант (1944). 4-се дәрәжә Георгий тәреһе, ике Ленин (1945, 1945), дүрт Ҡыҙыл Байраҡ (1920, 1944, 1945, 1947), 2-се дәрәжә Суворов (1944), 1-се дәрәжә Кутузов (1944), Үзбәк ССР-ының Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1923), һәм ике Ҡыҙыл Йондоҙ (1967, 1968) ордендары кавалеры.
Беренсе донъя һәм граждандар һуғышы
1913 йылда рус Император армияһы сафына алына.
Беренсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында орудие наводчигы итеп тәғәйенләнә һәм 3-сө артиллерия бригада батареяһында Көньяҡ-көнбайыш фронтының Лодзь, Львов, Перемышль райондарындағы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша. Батырлыҡтары өсөн 4-се дәрәжә Георгий тәреһе менән бүләкләнә.
1917 йылдың ғинуарында Ҡазан хәрби училищеһына уҡырға ебәрелә. Март айында РКП(б) сафына инә. Училищены тамамлағандан Ҡазанда торған 240 пехота полкының рота командиры итеп тәғәйенләнә. Шул уҡ йылдың авгусында армия сафынан  прапорщик чинында демобилизациялана. Артабан ул Ҡазан дары заводындағы Ҡыҙыл гвардея отряды начальнигы итеп тәғәйенләнә, ә ноябрҙә — Ҡазан хәрби округының идара итеүсе комиссары вазифаһын башҡара башлай.
1918 йылдың авгусында Өфөлә Ойоштороу йыйылышы (Учредительное собрание) комитетының контрразведкаһы тарафынан ҡулға алына һәм төрмәлә тотола. Төрмәнән азат ителгәс, декабрҙән алып  Ҡазан хәрби комиссариатының ҡул аҫтында хеҙмәт итә.
1919 йылдың апреленән алып Волга буйы 1-се айырым уҡсылар бригадаһында батарея командиры һәм хәрби комиссары вазифаһын башҡара. Ошо бригада составында  адмирал А. В. Колчак, шунан — Фирғәнә үҙәнендә Мадамин-бәк һәм Курширмат етәкселегендәге  баҫмастарға ҡаршы К. И. Монстров етәкселеге аҫтында ойошторолған хәрби командала дошмандарға ҡаршы һуғыша.
Майында 1920 йылдың майында 6-сы айырым уҡсылар бригадаһы комиссары итеп тәғәйенләнә.