cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Петров-Бирюк Дмитрий Ильич
Биографияһы
Граждандар һуғышында ҡатнаша. Горький исемендәге әҙәбиәт институтында уҡый. Яҙыусы булараҡ үҙе тураһында тәүге тапҡыр 1925 йылда, яңы ауыл тураһында очерктар менән белдерә. Тәүҙә фамилияһы Бирюков булған әсәһе яғынан олатаһы хөрмәтенә Бирюк псевдонимы аҫтында баҫтырыла. Һуңынан Петров (Бирюк) тип ҡул ҡуя башлай.
1932 йылда Дондағы Ростовта төпләнә, унда оҙаҡ ваҡыт китап нәшриәте мөхәррире булып эшләй. «Казактар тураһында хикәйәт» трилогияһы, «Ҡырағай ялан», «Кондрат Булавин», «Дон далалары улдары», «Ағалы-ҡустылы Грузиновтар», «Иван Турчанинов», «Көньяҡ ут эсендә», «Тыуған ил алдында» кеүек әҫәрҙәр ижад итә.
Хәтер
2011 йылда Староаннинская ауыл китапханаһына Дмитрий Ильич Петров (Бирюк) исеме бирелә
Татнефть-Арена
«Татнефть-Арена» боҙ һарайы — Ҡазан ҡалаһындағы яһалма боҙ хоккей майҙаны һәм 9300 урынлы трибуналары булған универсаль спорт-концерт комплексы.
Тарих
«Татнефть-Арена» 2005 йылдың 29 авгусында асылған. Уның базаһында Континенталь хоккей лигаһында уйнаған «Аҡ Барс» һәм уның «ҡанаты аҫтындағы» командалар: Юғары хоккей лигаһында уйнаусы «Барс» һәм Йәштәр хоккей лигаһында уйнаған «Ирбис» хоккей клубтары эшләй. Хоккей миҙгеле барышында ошо лигалар чемпионаттарының уйындары үткәрелә. Аренаның хоккей майҙаны, трибунаһы (9 300 урынлыҡ), спортсмендар һәм тренерҙар өсөн ял бүлмәләре, судьялар өсөн айырым бокс, медицина кабинеты, конференц‑залы булған пресс‑үҙәк, аппарат‑студиялы комплекс, ресторан һәм башҡа ярҙамсыл бүлмәләре бар.
Характеристика
Татнефть Арена — яһалма боҙло хоккей майҙаны булған универсаль спорт аренаһы (9300 урынлы трибуналар).
Демурова Нина Михайловна
Демурова Нина Михайловна (3 октябрь 1930 йыл) — СССР һәм Рәсәй әҙәбиәт ғалимы, Бөйөк Британия һәм АҠШ әҙәбиәтен, балалар әҙәбиәтен фәнни яҡтан өйрәнеүсе, инглиз теленән тәржемәсе. Филология фәндәре докторы.
Биографияһы
Нина Михайловна Дему́рова 1930 йылдың 3 октябрендә тыуған.
1953 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының роман-герман бүлексәһен «Инглиз теле һәм әҙәбиәте» специальносы буйынса тамамлай.
1950-се йылдарҙа Һиндостанда тәржемәсе булып эшләй.
1958 йылда «Чартистская литературная критика: (Из истории пролетарской литературы и критики в Англии 30-х — 50-х годов 19 века)» тигән темаға кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай
1983 йылда « 1740—1870 йылдарҙағы инглиз балалар әҙәбиәте» тигән темаға докторлыҡ диссертацияһы яҡлай (специальность 10.01.05 — «литература стран Западной Европы, Америки и Австралии»).
Мәскәү дәүләт университетында һәм В. И. Ленин исемендәге Мәскәү дәүләт педагогия институтында инглиз телен, хәҙерге әҙәбиәт һәм инглиз, америка балалар әҙәбиәтен уҡыта. Беренсе булып филологик дисциплина булараҡ университет курстары аса. Льюис Кэрролл ижады буйынса күренекле белгес. Ул «Алиса в Стране чудес» һәм «Алиса в Зазеркалье» әкиәттәрен ҡануни рәүештә урыҫ теленә тәржемә иткән. .
Гилберт Кит Честертон, Эдгар Аллан По, Чарльз Диккенс, Джон Данн Макдональд, Льюис Кэрролл, Фрэнсис Элиза Бёрнетт, Джеймс Мэтью Барри, Беатрис Поттер, Дженнифер Гарнер, Нарайан Разипурам Кришнасвами, Джон Хойер Апдайк һәм башҡа авторҙарҙы тылмаслаған.
Англиялағы һәм АҠШ-тағы Льюис Кэрролл йәмғиәтенең һәм инглиз Беатрис Поттер йәмғиәтенең мөхбир ағзаһы булып тора. 2000 йылда Диккенстың «Жизнь Господа нашего» тигән китабын тәржемәләгән өсөн Халыҡ-ара Советтың Почётлы дипломына лайыҡ булған(en:The Life of Our Lord).
Башҡорт әҙәбиәтендә Н. Демурова тәржемәһен ҡулланыу
2015 йылда Ирландияның «Evertype» нәшриәте консультант- мөхәррире В.Фет етәкселегендә тәржемә эше башлана. Консультанттың тәҡдиме менән тәржемә өсөн нигеҙ итеп Нина Демурованың варианты алына. Китап сыҡҡас, Бөйөк Британия китапханаһы каталогына индерелә.
Шарлотт Вальстрём
Шарлотт Констанс Вальстрём (Charlotte Constance Wahlström; 17 ноябрь 1849, Сверта, Швеция — 22 февраль 1924, Стокгольм, Швеция) — швед рәссамы.
Биографияһы
Шарлотт Вальстрём 1848 йылдың 17 ноябрендә Сверта мәхәлләһе биләмәһендә, швед провинцияһы Седерманландта тыуған. Ул Адреас Вальстрём һәм Каролина Сеттербергтың ҡыҙы була. Шарлотт Стокгольмда ирекле сәнғәттәрҙең Король академияһында белем ала.
1885 йылда Вальстрём стипендия арҡаһында Париж, Бретань, ә һуңынан — Германия, Нидерланд һәм Бельгияға бара. 1889 йылда ул бер аҙ ваҡыт Барбизонда рәссамдар колонияһында йәшәй. Вальстрём эштәре 1893 йылда Бөтә донъя Колумб күргәҙмәһендә Чикагола Нәфис сәнғәттәр һарайында (Иллинойс штаты, АҠШ) күрһәтелә. 1904 йылда Сент-Луиста (Миссури штаты, АҠШ) Луизианала һатып алыуҙың йөҙ йыллығына арналған Бөтә донъя күргәҙмәһендә ул бронза миҙал менән бүләкләнә. Шарлотт Вальстрём 1924 йылдың 22 февралендә вафат була. Вальстрём Стокгольм ҡалаһының Норра бегравнингсплатсен зыяратында ерләнгән.
Таганрог подпольеһы
Таганрог подпольеһы — Таганрог ҡалаһында  1941—1943 йылдарҙа немец ғәскәрҙәре оккупацияһы ваҡытындағы антифашистик  ойошма
Тарихы
Оккупация осоронда ҡалала йәшерен ойошма эшләй, унда  500-гә яҡын кеше иҫәпләнә. Комиссар булып С.Г. Морозов тора, командиры — Василий Афонов. Унда ҡатнашҡандарҙың күбеһе һәләк була. Немец илбаҫарҙары менән көрәштә күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн 126 кеше миҙалдар һәм  ордендар  менән бүләкләнә. С. Г. Морозов Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була
Сығанаҡтар
<references group="" responsive="1">
Ғөбәйҙулла (исем)
Ғөбәйҙулла — башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.
Этимологияһы
Ғөбәйҙулла — «алла ҡоло», «кесе, кинйә» мәғәнәләрен аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.
Билдәле шәхестәр
Ғөбәйҙулла Яманғолов — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
Ғөбәйҙулла Дәүләтшин (Ғөбәйҙулла) Әхмәткирәй улы; (17 декабрь 1893 йыл — 10 июль 1938 йыл) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре, яҙыусы. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Сәйәси золом ҡорбаны.
Ғөбәйҙулла Илешев (10 октябрь 1927 йыл — 7 август 2009 йыл) — ғалим-тарихсы, партия органдары хеҙмәткәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Тарих фәндәре докторы (1985), профессор (1988). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1989).
Фамилияларҙа
Ғөбәйҙуллина Софья Әсғәт ҡыҙы (24 октябрь 1931 йыл) — СССР һәм Рәсәй композиторы. 1991 йылдан Германияла йәшәй.
Ғөбәйҙуллина Фәрзәнә Хәйбулла ҡыҙы (14 октябрь 1945 йыл) — башҡорт балалар яҙыусыһы, тәржемәсе һәм педагог-методист. 1996 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2011), Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы (1993). Башҡортостан Республикаһының Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы (2021) һәм Көйөргәҙе районы хакимиәтенең Баязит Бикбай исемендәге премияһы (2014) лауреаты.
Ғөбәйҙуллин Миңлеғәли Хәбибулла улы (28 октябрь 1923 йыл — 8 март 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында, кәүҙәһе менән дошман амбразураһын ҡаплап, батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкының пулемёт взводы командиры, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң)
Ғөбәйҙуллин Камил Ғөбәй улы (9 ноябрь 1949 йыл) — рәссам-график, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1979 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (2002) һәм Башҡортостан Республикаһының (1997) атҡаҙанған рәссамы. Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1997).
Ғөбәйҙуллин Мансур Мөхәммәтсаҙиҡ улы (29 ноябрь 1920 йыл — 10 декабрь 2008 йыл) — ғалим-иҡтисадсы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡортостан Республикаһы фәндәр академияһының почетлы академигы (1996), профессор (1973), иҡтисад фәндәре докторы (1978), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1976).
Ғөбәйҙуллина Гөлназ Радик ҡыҙы (14 февраль 1992 йыл) — бишалыш менән шөғөлләнеүсе Рәсәй спортсыһы, Рио-де-Жанейро олимпиадаһында Рәсәй вәкиле, заманса бишалыш буйынса донъя чемпионы (2017).
Әҙәбиәттә
Миңлеғәли Ғөбәйҙуллин — Яныбай Хамматовтың «Тыуған көн» романының төп образы.
Топоним
Ғөбәйҙулла — бөткән ауыл. 1836—1850 йылдар арауығында барлыҡҡа килгән. 1916—1930 йылдарҙа ауыл сиктәрендә сәсмә алтын йыуыу буйынса старателдәр артеле ойошторола. 1931 йылдан Башҡортостандың Баймаҡ районы Темәс ауыл Советы составындағы ауыл. 1969 йылдан һуң ауылдар исемлегенән алына.
Елдәр
Елдәр (Зильдярово) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 890 кеше. Почта индексы — 452092, ОКАТО коды — 80244825001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауыл тарихы
Елдәр ауылы шул уҡ исемдәге йылға һәм Өйәҙе йылғаһы эргәһендә урынлашҡан.Ауыл 1786 йылдан алып билдәле. Ул Күл-Иле-Мең улусы аҫабалары тарафынан ҡабул ителгән керҙәш башҡорттар ауылы булып тора. Уларҙан башҡа бында Баязит ауылынан килгән типтәрҙәр ҙә (Ишморат Миндәев, Ишмөхәмәтовтар, Ҡорбанғәлиндар, Ильяс Ҡыҙрасов) билдәле. 1795 йылда 35 йортта 166 кеше йәшәгән. 1816 йылда типтәрҙәр — 18, 1834 йылда 25 йән иҫәпләнгән. 1816 йылда керҙәш башҡорттар — 149, 1834 й. — 232, 1850 й. — 321 кеше булған. 1859 йылда- 851, 1870 йылда — 1099, 1917 йылда — 1876 башҡорт (ҡайһы берҙәре «яңы башҡорттар»),5 типтәр,3-әр татар һәм сыуаш,1 украин һаналған. 1920 йылда 1810 башҡорт һәм типтәр иҫәптә торған. 1843 йылда 464 башҡортҡа 128 бот ужым һәм 2792 бот яҙғы иген сәселгән. 12 тирмәне булған. 1917 йыл 339 йорттоң сәсеүлек майҙаны 1724 дисәтинә тәшкил иткән, шул иҫәптән 130-ы - 4 дисәтинәгә тиклем, 98-е - 10 дисәтинәгә тиклем, 22 йорттоң - 15 дисәтинәгә тиклем, 27 йорттоң - 15 дисәтинәнән ашыу ере булған. Бөтә төбәк һәм ауыл башҡорттары 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан. 2-се башҡорт полкы составында Елдәр ауылынан француздарға ҡаршы ике көмөш миҙал менән бүләкләнгән зауряд-сотник Садиҡ Сәғитов һуғышҡан. 1865 йылда Елдәр (Елдерәк) исеме менән иҫәпкә алынған, 120 йортта 899 кеше йәшәгән.Халыҡ игенселек, малсылыҡ, балта эше менән шөғөлләнгән. 2 мәсет, училище, 12 һыу тирмәне булған. 1906 йылда 2 мәсет, 4 тирмән, тимерлек, бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән; ауылда улус идараһы урынлашҡан. 1939 йылда ике ауыл — Яңы Елдәр һәм Иҫке Елдәр теркәлгән, һуңынан улар бергә иҫәпкә алынған. Халҡы: 1906 й. — 1395 кеше; 1920 — 1810; 1939 — 1544; 1959 — 1231; 1989 — 960; 2002 — 978; 2010 — 890 кеше. Башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002). М.К.Сәлимов, В.С.Сыромятников, Р.Н.Фәхретдинов ошо ауылда тыуған.Хәҙерге ваҡытта урта мәктәп, амбулатория, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Һылтанмалар
Зильдяр
Удовенко Геннадий Иосифович
Удовенко Геннадий Иосифович (Геннадій Йосипович Удовенко; 22 июнь 1931 йыл, Кривой Рог — 12 февраль 2013 йыл, Киев) — Украинаның сәйәси эшмәкәре, дипломат, 1994—1998 йылдарҙа Украина сит ил эштәре министры, 1997—1998 йылдарҙа БМО Генераль Ассамблеяһының 52-се сессияһы президенты.
Биографияһы
Геннадий Иосифович Удовенко 1931 йылдың 22 июнендә Кривой Рогта тыуған.
1954 йылда Киев дәүләт университетының халыҡ-ара мөнәсәбәттәр факультетын тамамлай. Уңышлы студент булараҡ, Геннадий Удовенко 1952 йылда уҡ УССР-ҙың төҙөлөш материалдары сәнәғәте министрының секретаре итеп тәғәйенләнә. 1955 йылда колхоз башлығы булыр алдынан, ул УССР-ҙың төҙөлөш материалдары сәнәғәте коллегияһының секретаре булып эшләп өлгөрә. 1958 йылда колхоз башлығы вазифаһынан китеп, Геннадий Удовенко УССР Министрҙар Советына кире ҡайта.
1959 йылдан 1965 йылға тиклем Геннадий Удовенко башта беренсе секретарь, ә һуңынан УССР-ҙың сит эштәр министрлығы ҡарамағындағы халыҡ-ара иҡтисади ойошмалар бүлегенең советнигы булып эшләй. Һуңынан ул алты йыл дауамында Женевала Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының секретариат бүлеге хеҙмәткәре була. 1971 йылдан 1977 йылға тиклем коллегия ағзаһы, артабан УССР сит ил эштәре министрлығы ҡарамағындағы халыҡ-ара иҡтисади ойошмалар бүлеге начальнигы. 1980 йылға тиклем өс йыл дауамында ул Нью-Йоркта Берләшкән милләттәр ойошмаһының секретариатында Д-2 идаралығының директоры булып эшләй.
1980 йылдан 1985 йылға тиклем Геннадий Удовенко УССР сит ил эштәре министры урынбаҫары, ә 1985 йылда ул ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсе статусын ала. 1991 йылға ҡәҙәр БМО Генераль ассамблеяһының даими вәкиле. 1992 йылдың сентябрендә Польшала Украина илсеһе итеп тәғәйенләнә. Был вазифаны ул 1994 йылдың 25 авгусына тиклем, Украина сит ил эштәре министры итеп тәғәйенләнгәнсә башҡара. Илсе булған сағындағы иң сағыу ваҡиғаһы булып 1997 йылдың майында РФ Ҡара диңгеҙ флоты статусы буйынса Рәсәй һәм Украина араһында «Ҙур килешеүгә» ҡул ҡуйыу тора. Сит ил эштәре министрлығы башлығы вазифаһын Геннадий Удовенко дүрт йыл тирәһе биләй — 1998 йылдың 17 апреленә тиклем.
Берләшкән Милләттәр ойошмаһының Генераль Ассамблеяһында Украинаның даими вәкиле булараҡ, Геннадий Удовенко 1997 йылдың сентябренән 1998 йылдың сентябренә тиклем уның 52 -се сессияһының президенты була.
1990 йыл уртаһында Геннадий Удовенко Украинаның Халыҡ Рухы менән яҡынлаша, һөҙөмтәлә был партияның һайлау исемлегенә 3-сө һанлы партияһыҙ кандидат булып индерелә (тик 1999 йыл башында ғына Геннадий Удовенко УХР ағзаһы була). Шулай итеп, 1998 йылдың март айында парламент һайлауҙарында ул Украинаның Юғары радаһына депутат итеп һайлана.
1999 йылдың 25 мартында Украина Халыҡ Рухы башлығы Вячеслав Чорновил вафат булғандан һуң, Геннадий Удовенко шул уҡ йылдың 31 мартында ошо партияның рәйесе вазифаһын башҡарыусы итеп һайлана. 1999 йылдың 14 майынан алып 2003 йылдың 3 майына тиклем Украинаның Халыҡ Рухы башлығы вазифаһын биләй.
1999 йылдың 31 октябрендә Удовенко Геннадий президент һайлауҙарының беренсе турында ҡатнаша. Унда ун өстән етенсе урынды биләп, 1,22 % (319778 тауыш) йыя.
2002 йылдың март айында парламент һайлауҙарында Геннадий Удовенко «Беҙҙең Украина» партия блогы һайлаусылар исемлегенең 3-сө һан аҫтында сығыш яһай, уның составына Халыҡ Укранинаһы ла инә.
Украин сәйәси тормошоноң артҡы планына киткән Геннадий Удовенко 2006 йылдың 26 мартында парламент һайлауҙарында ҡатнаша. Хәҙер инде ул «Беҙҙең Украина» һайлау исемлегенең 31-се һанлыһы була. Шулай итеп, ул Украина Юғары радаһының өсөнсө тапҡыр депутаты була.
2007 йылдың 24 мартынан Геннадий Удовенко Украина сит ил эштәре министрлығының коллегия ағзаһы булып тора.
Рус һәм украин теленән тыш, Удовенко Геннадий поляк, инглиз һәм француз телдәрендә иркен һөйләшә.
2013 йылдың 12 февралендә «Феофания» дауаханаһының хирургия бүлегендә 81 йәшендә үлә.
Гуляев Александр Георгиевич
Гуляев Александр Георгиевич (11 сентябрь 1917 йыл — 22 июнь 1995 йыл) — рәссам. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Санкт-Петербург Рәссамдар союзы ағзаһы (1992 йылға тиклем — Ленинград Рәссамдар союзы).
Биографияһы
Александр Георгиевич Гуляев 1917 йылдың 11 сентябрендә Алтай крайының Рубцовск ҡалаһында тыуған. 1933 йылда Ташкент художество училищеһына уҡырға инә, В. П. Маркова, А. Н. Волков, М. И. Курзинда шөғөлләнә. 1937 йылда училищены тамамлағандан һуң Ленинградҡа килә һәм И. Е. Репин исмендәге һынлы сәнғәт, скульптура һәм архитектура институтының һынлы сәнғәт факультетына уҡырға инә. А. Е. Карев, И. П. Степашкин, Е. M. Чепцов, А. И. Заколодин-Митин, М. Д. Бернштейн, С. В. Присельков, Л. Ф. Овсянниковта уҡый.
Тәүге тапҡыр күргәҙмәлә 1940 йылда ҡатнаша. 1940 йылдар аҙағынан Ленинград, шулай уҡ республика һәм бөтә Союз художество күргәҙмәләрендә даими ҡатнаша. Жанрлы, тарихи-революцион һәм хәрби картиналар, портреттар, пейзаждар, этюдтар яҙа. «Портрет периметриста завода им. Воскова Е. Чемизова» (1950), «Для великих строек» (1951), «Старый двор», «У магазина», «Казахстан. Степной посёлок» (бөтәһе лә 1955 йылда), «Решение о вооружённом восстании», «Ожидание почты» (икеһе лә 1957), «Крымские горы», «У пирса», «Сибирский дворик» (все 1958), «Освободители Приморья», «Осень», «Полдень» (бөтәһе лә 1960), «Незабываемое утро», «Зимка. Старая Ладога» (икеһе лә 1961), «Серый день» (1968), «Портрет А. В. Басковой» (1971), «Металлисты» (1975) һәм башҡа картиналарларҙың авторы.
80-90-сы йылдарҙа Александр Гуляевтың әҫәрҙәре Ленинград рәссамдарының әҫәрҙәре экспозицияһы составында Европа тамашасыларына бер нисә сит ил күргәҙмәһендә тәҡдим ителә.
1995 йылдың 22 июнендә Санкт-Петербургта 78-се йәшендә вафат була.
А. Г. Гуляев картиналары Рәсәй, Япония, Франция, АҠШ һәм башҡа илдәрҙең музейҙарында һәм шәхси коллекцияларҙа һаҡлана.
Черепанка (Вязовка ҡушылдығы)
Черепанка  — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вязовка йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кыса
Кыса — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Меша йылғаһының һул ярына тамағынан 178 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Солянка (Торгун ҡушылдығы)
Солянка — Рәсәй йылғаһы. Вологоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Торгун йылғаһының уң ярына тамағынан 0,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әҙибай
Тарихы
Әҙибай ауылы Йәнәй улусының Тоҙош (Тузуск) түбәһендә (хәҙерге Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районы), Ҡаҙыркүл эргәһендә нигеҙләнә. Тарихсы Әнүәр Әсфәндиәров «Минзәлә башҡорттары ауылдары» китабында уға 1800—1808 йылдар араһында ерҙәрҙе генераль бүлеүҙән (межалауҙан) һуң барлыҡҡа килгәнлеген теркәй. Ауыл — 11-се, 1847 йылдан һуң 12-се Башҡорт кантоны составына инә. 1811 йылда унда 180 башҡорт йәшәүе теркәлгән, улар, нигеҙҙә, Ҡалтай, Байсар, Иҫәнбай, Сикия, Апас, Ҡәҙермәт һәм башҡа ауылдан сыҡҡан. 1812—1814 йылғы Ватан һуғышында Әҙибай ауылынан 15-се йорттан зауряд-сотник Ғәҙелша Дәүләтбаев тың 6-сы башҡорт полкында хеҙмәт итеүе, походтарҙа ҡатнашыуы тураһында мәғлүмәт бар. шулай уҡ 1814 йылда ошо уҡ ауылдан Рәхимғол Нәҙерғолов та әрме хеҙмәтендә була. 1818 йылда йәнәйҙәр 301 кеше тип иҫәпләнә, типтәрҙәр — 1. 1834 йылда 102 йортта 496 башҡорт, шул иҫәптән 255 ир-егет, 241 ҡатын-ҡыҙ йәшәүе, ауылда ике указной мулла: 44 йәшлек Ғүмәр Әхмәров һәм 53 йәшлек Абсалих Мансуров булыуы теркәлгән. Артабан уларҙың арта барыуы күҙәтелә: 1859 йылда − 863 кеше, 1870 йылда — 929 башҡорт һанала. 1902 йылда Әҙибай элекке удел крәҫтиәндәренең йәшәгән ере тип билдәләнгән һәм ирҙәр һаны 271 тип күрһәтелгән. Түбәнге Кама һыуһаҡлағысын төҙөгән ваҡытта ауыл халҡы башҡа урындарға күсерелә.
Бәҙрәш ауыл Советы (Тәтешле районы)
Бәҙрәш ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районындағы муниципаль берәмек
Административ үҙәге — Бәҙрәш ауылы.
Тарихы
Бәҙрәш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Йөҙимән
Йөҙимән (Юзимяново) — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 317 кеше. Почта индексы — 453066, ОКАТО коды — 80221828008.
Географик урынлашыуы
Йөҙимән ауылы ошо уҡ атамалы йылға буйында урынлашҡан.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Төньяҡ Видземе биосфера ҡурсаулығы
Төньяҡ Видземе биосфера ҡурсаулығы (Ziemeļvidzemes biosfēras rezervāts) — Латвияның бындай төрҙәге берҙән-бер һаҡланыусы тәбиғәт биләмәһе. Видземе тарихи төбәгендә урынлашҡан.
Тарихы
1990 йылдың мартында Латвия хөкүмәте тарафынан илдең төньяғында хәҙерге биосфера ҡурсаулығы сиктәрендә Төньяҡ Видземе төбәк тәбиғәтте һаҡлау комплексын булдырыу тураһында ҡарар ҡабул ителә.
Төньяҡ Видземе биосфера ҡурсаулығы рәсми рәүештә 1997 йылдың 11 декабрендә булдырыла һәм 15 декабрҙә үк ЮНЕСКО-ның «Кеше һәм биосфера» программаһы сиктәрендә халыҡ-ара әһәмиәтендәге һаҡланыусы территория тип таныла.
Волин Анатолий Антонович
Волин Анатолий Антонович (, Темрюк, Кубань өлкәһе — август 2007, Мәскәү, Рәсәй Федерацияһы) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре, юрист. 1948—1957 йылдарҙа СССР Юғары суды Рәйесе.
Биографияһы
Анато́лий Анто́нович Во́лин балыҡсы Антон Прохорович Волин һәм Ирина Ивановнаның (ҡыҙ фамилияһы Ганычева) күп балалы ғаиләһендә туғыҙынсы бала булып тыуған.
1931—1932 йылдарҙа — Ленинград университетының кафедра мөдире һәм уҡытыусыһы, унан һуң 1932 йылда Автономиялы Карел ССР-ына мәҙәниәт һәм халыҡ мәғарифы секторы мөдире вазифаһына күсерелә. Петрозаводск университетында кафедра мөдире булып эшләй. 1933—1935 йылдарҙа — Петрозаводск прокуроры. 1935 йылдан — Володар районы прокуроры ярҙамсыһы, Ленинградтың Сокольники районы прокуроры.
1937 йылдан 1939 йылға тиклем — РСФСР прокуроры урынбаҫары. 1939—1948 йылдарҙа — РСФСР прокуроры.
1948 йылдың авгусынан 1957 йылдың февраленә тиклем — СССР-ҙың Юғары Суды рәйесе. Шул уҡ ваҡытта 1948—1952 йылдарҙа юстиция органдарын таҙартыуҙа ҡатнаша. Судьялар ҡылған енәйәттәрҙе ҡарау буйынса суд составтарын ойоштора һәм улар менән етәкселек итә. Юғары Суд пленумының реабилитацияланған граждандарға 1954 йылдың ғинуарынан торлаҡтарын реституциялау мөмкинлеге тураһында аңлатыуы менән бәйле, вазифаһынан бушатыла, КПСС етәкселеге быны хата тип таный.
1957—1969 йылдарҙа — СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Госарбитраждың баш арбитр урынбаҫары. Юстиция органдарын контролдә тотоу өсөн көрәшә.
1969 йылдан — союз әһәмиәтендәге персональ пенсионер. Бер нисә йыл дауамында «Кеше һәм закон» журналы консультанты булып эшләй.
РСФСР Юғары Советының 2-се саҡырылыш депутаты.
Старая Балка
Старая Балка — Рәсәй йылғаһы. Вологоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Торгун йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Чистая (Татарка ҡушылдығы)
Чистая  — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Татарка йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Волин Анатолий Антонович
Биографияһы
Введенский зыяратында ерләнгән (7 уч.).
Чистая (Татарка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Старая Балка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Торгун, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һалым осоро
Һалым осоро — айырым һалымдарға ҡарата ҡулланыла торған  ваҡыт арауығы, ул тамамланғас, һалым базаһы билдәләнә һәм түләнергә тейешле һалым күләме иҫәпләнә. Һалымдың мотлаҡ элементтарының береһе булып тора. Һалым осоро календарь айҙан, кварталдан, календарь йылдан йә башҡа төрлө ваҡыт киҫәгенән торорға мөмкин. Һалым осоро бер йәки бер нисә хисаплама осоронан тора  ала, был осорҙар тамамланғас, аванс түләүҙәре бирелә.
Чистая (Татарка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һалым осоро
Һалым осорон иҫәпләүҙең дөйөм принциптары
1. Һалым осоро һәм уны иҫәпләү тәртибе Рәсәй Федерацияһының Һалым кодексы менән билдәләнә.
2. Әгәр ойошма календарь йыл башланғас төҙөлһә, ул барлыҡҡа килгәндән алып ошо йылдың аҙағына тиклемге ваҡыт арауығы һалым осоро булып тора. Ойошманың барлыҡҡа килгән көнө тип уның дәүләт теркәүе үткән көнө һанала. Ойошма  1 декабрҙән 31 декабргә тиклемге ваҡыт арауығында ойошторолһа, уның өсөн ойошторолған көндән алып киләһе календарь йылдың аҙағына тиклемге ваҡыт арауығы һалым осоро булып тора.
Волин Анатолий Антонович
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Ленин ордены - 2 Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (22.07.1953)
Иҫтәлеген мәңгеләштереү
2010 йылда Карелия Республикаһы прокуратураһы бинаһында А. А. Волиндың Петрозаводск ҡала прокуратураһында эше иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Манго-Юрибей
Манго-Юрибей — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тазов мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 117 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һалым осоро
Һалым осорон иҫәпләүҙең дөйөм принциптары
3. Әгәр ойошма календарь йыл аҙағына тиклем бөтөрөлһә  (үҙгәртеп ойошторолһа),  уның өсөн шул йылдың башынан алып бөтөрөлөү (үҙгәртеп ойошторолоу) тамамланған көнгә тиклемге ваҡыт арауығы һалым осоро булып тора. Календарь йыл башланғас ойошторолған ойошма ошо уҡ йыл тамамланғансы бөтөрөлһә (үҙгәртеп ойошторолһа), ойошторолған көнөнән башлап бөтөрөлгән (үҙгәртеп ойошторолған) көнөнә тиклемге ваҡыт арауығы уның өсөн һалым осоро булып тора. Әгәр ойошма ағымдағы йылдың 1 декабренән 31 декабренә тиклемге осорҙа ойошторолһа һәм киләһе йыл тамамланғансы бөтөрөлһә (үҙгәртеп ойошторолһа), ойошторолған көнөнән башлап бөтөрөлгән (үҙгәртеп ойошторолған) көнөнә тиклемге ваҡыт арауығы уның өсөн һалым осоро булып тора. Был ҡағиҙәләр составынан бер йәки бер нисә ойошма айырылып сыҡҡан йә составына бер йәки бер нисә ойошма килеп ҡушылған ойошмаларға ҡағылмай.
4. Үрҙә килтерелгән ҡағиҙәләр һалым осоро календарь ай йәки квартал булған һалымдарға ҡағылмай.
Макса
Макса — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Меша йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Акюрейри
Акюрейри (исп. Akureyri ) — Исландияның төньяҡ өлөшөндәге ҡала һәм община; ҡала ҙурлығы буйынса илдә дүртенсе. (Рейкьявик, Копавогур һәм Хабнарфьордюр). 2009 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡала халҡы 18 041 кеше тәшкил итә. Уны шулай уҡ Исландияның «төньяҡ баш ҡалаһы» (исп. Höfuðstaður Norðurlands ) тип тә атайҙар.
Тарихы
Беренсе викингтар Акюрейри районында беҙҙең эраның IX быуатында уҡ йәшәгәндәр. Акюрейри исеме 1562 йылда, бер ҡатын хыянаты өсөн бында һөргөнгә ҡыуылған саҡта телгә алына. Даими йәшәү урыны булараҡ 1778 йылдан билдәле. 1786 йылдан Акюрейри Дания короленән ҡала статусын ала.
Географияһы
Акюрейриның географик координаталары — 65°41′ төньяҡ киңлектә, 18°06′ ҡышҡы оҙонлоҡта. Ҡала Эйя-фьорд фьордының көнбайыш ярында урынлашҡан, тауҙар менән уратып алынған, иң бейек тауы Сулур (Súlur) 1213 метр бейеклектә. Диңгеҙ яры буйы бейек булмаған текә уба алдында тигеҙ тар һыҙаттан ғибәрәт. Ҡала буйлап Глерау йылғаһы (Glerá) аға. Ҡаланың тауҙар уратып алған оҙон фьорд аҙағында урынлашыуы арҡаһында, климаты яр буйы климатына ҡарағанда утрау эсе климатлы: Исландияның башҡа күп өлөштәренә ҡарағанда бында температура ныҡ үҙәреүсән (йылы йәй, һалҡын ҡыш). Акюрейрины тауҙар елдән һаҡлай.
Акюрейри янында билдәле Годафосс шарлауығы бар, унда Исландия халҡын суҡындырғанда мәжүси боттарын ташлағандар.
Спорты һәм мәҙәниәте
Акюрейри илдең ҡышҡы спорт төрө үҙәге һанала. Бында сноумобиль, скутерҙарҙа сәйәхәт итергә, саңғыла йөрөргә була, хоккей буйынса чемпионаттар үткәрелә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Ленинград өлкәһе
Ленингра́д өлкәһе — Рәсәйҙең Төньяҡ-Көнбайыш федераль округына ҡараған регионы.
Тарих
1927 йылдың 1 авгусында ойошторолған. Ул 1708 йылда төҙөлгән Ингерманланд губернаһы (артабан Санкт-Петербург, Петроград, Ленинград губерналары) ерлегендә төҙөлгән.
Дәүләт ҡоролошо
Ленинград өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.
Суд власы
Ленинград өлкәһе суд системаһы составы:
Закондар сығарыу власы
Ленинград өлкәһе өлкә думаһы
География
Күрше региондар:
Европа Берләшмәһе илдәре менән:
Рельеф
Өлкә Урыҫ тигеҙлегендә ята. Иң бейек түбәһе — Кивисюрья (205 м.), Карел һыртында.
Тупраҡ
Иң йыш артыҡ кислоталылыҡ менән көлһыу тупраҡ осраша. Балсыҡлы тупраҡтар йылғалар янында бар, улар урта кислоталылыҡ көлһыу тупраҡ менән йәйелғән.
Иҡтисад
Өлкәнең Эске тулайым продукты 2011 йылда 563,6 млрд Һум булды.
Эске тулайым продукты структураһы (2007) :
Сәнәғәт
Өлкәлә Рәсәйҙен 29,1 % тәмәке, 12,1 % транспорт йығаҙы, 11,3 % кокс етештерелә.Сосновый Бор ҡалала Ленинградская АЭС урынлашҡан.
Всеволожскта «Ford», «Gestamp Automocion», «Nokian Tyres» (шиналар); Тоснола — «Caterpillar» сит илдәр машиналар заводтары бар.
Тимер юлдары
Эре магистралдәр:
Яңы Мутабаш
Яңы Мутабаш (Новый Мутабаш) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 45 кеше. Почта индексы — 452886, ОКАТО коды — 80204840005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
1940 йылда ауылда 380 кеше, 1946 йылда — 321 кеше, 1960 йылда — 287, ә бөгөнгө көндә 17 йортта 47 кеше йәшәй. Бөйөк Ватан һуғышына 79 кеше китә, 46 кеше яу яландарында баштарын һала.
Урамдары
Урам исеме
Ер — һыу атамалары
Күп кенә урын — ер атамалары кеше исемдәре менән бәйле: Шулай уҡ, тәбиғи шарттарға бәйле исемдәр күп:
Ауыл үҙенсәлектәре
Вятский, тальян, хромкала, ә һуңыраҡ баянда уйнаусылар Ғәйнелҗан Ғилманов, Зиннәтҗан Ғәйнелҗанов, Ибраһим Солтанов, Мөбарәкҗан Ғилемшин, Тәбрис Садыков, Хәбибҗан Таюпов, Глимхан Тимерғалиев, Вафый Хәсәнов, Әхнәф Фәтхетдинов, Рәйес Ғатин, Хәнис Хәйдаршин, бертуган Фәсихҗан, Ахунҗан, Ғалимҗан Сафиннар,Ғәлимҗан Ғәлимшин һәм аның улдары Мәлик, Рәлит, Рөстәм һәм башҡалар. Рәйес Ғатин, бертуған Ғәлимшиндар төбәк һәм республика конкурстары дипломанттары булды.
Чубаровка
Чубаровка — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ница йылғаһының һул ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иҙеркәй Баймәков
Иҙеркәй Баймәков (18-се быуаттың сиреге — 1780 йылдарҙан һуң) — атаман, 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы,Е.Пугачёвтың кәңәштәше, тәржемәсеһе, Йәшерен совет ағзаһы, полковнигы.
Биографияһы
Иҙеркәй Баймәков — 20-ләп кешене эйәртеп, Пугачёвҡа ҡушылған беренсе Ырымбур башҡорто. Крәҫтиәндәр һуғышының тәүге көндәренән үк урыҫ булмаған халыҡтарҙы ихтилалға йәлеп итеүҙә ҙур роль уйнай. Отставкаға сыҡҡан Яйыҡ казагы. Күп йылдар эсендә казактар араһында йәшәгәнгә, уларҙың тормошон һәм ихтыяждарын яҡшы белгән, ҙур тормош тәжрибәһен туплаған, тәүәккәл һәм ҡыйыу кеше булған. Пугачёвтың башҡорттарға төбәгән указын да үҙе төркиәгә әйләндерә, үҙе тарата. Бер данаһын Бошман-Ҡыпсаҡ улусы старшинаһы Кинйә Арыҫлановҡа алып бара. Ҡалмыҡтар, ҡаҙаҡтар араһында ла ихтилалға ҡушылырға өгөт-нәсихәт эштәре алып бара. Уның йоғонтоһо арҡаһында Кинйә Арыҫланов Пугачёвҡа ҡушыла. Иҙеркәй Баймәков, баш күтәреүселәрҙең баш полковнигы Кинйә Арыҫланов менән бер рәттән, Пугачёвтың Йәшерен советына инә. Был совет Пугачевтың Хәрби коллегияһы менән бер дәрәжәлә йөрөй.
1773 йылдың октябрь айында ул Пугачёв ҡушыуы буйынса ҙур ғына ғәскәр туплай һәм уны Ырымбур эргәһенә килтерә. Ырымбурҙы ҡамауҙа ҡатнаша.
1773 йылдың 8-9 ноябрендә Бөгөлмә ведомствоһының Йүҙәй ауылы янында И. Н. Зарубин һәм А. А. Овчинников менән бергә В. А. Кар етәкселек иткән хөкүмәт ғәскәренә ҡаршы һуғышта ҡатнаша. Пугачёвтың Төп ғәскәре менән Түбәнге Волга буйына барып етә.
1774 йылдың 23 авгусында Ҡара Яр ҡәлғәһе эргәһендә И. И. Михельсон етәкселегендәге хөкүмәт ғәскәре менән алышта ҡатнаша. Иҙеркәйҙең аҫрау улы Балтай Иҙеркәев була. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
Яңы Казанка (Ырымбур өлкәһе)
Яңы Казанка (Новоказанка) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл
Географияһы
Ауыл округ үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан төньяҡ-көнсығыштараҡ, яҡынса 25 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Һалымдың юридик составы элементтары
Һалымдың юридик составы элементтары тупланмаһы һалым түләүсенең һалым буйынса йөкләмәләрен билдәләй. Мөһим элементтар һәм факультатив элементтар айырып ҡарала.
Яңы Казанка (Ырымбур өлкәһе)
Географияһы
.
Һалымдың юридик составы элементтары
Мөһим элементтар — һалымдың юридик составының элементтары, уларҙан башҡа һалым йөкләмәһе һәм уны үтәү тәртибе аныҡ тип иҫәпләнә алмай.
Яңы Казанка (Ырымбур өлкәһе)
Климаты
Климаты уртаса-континенталь. Йыл миҙгелдәре аныҡ айырылып тора. Район буйынса уртаса температура +4,0оС -тән +4,8оС-ҡа тиклем үҙгәрә. Йылдың иң һалҡын айы — ғинуар, уртаса айлыҡ температураһы яҡынса −20,5оС — 35 оС. Атмосфера яуым-төшөмө бер йыл эсендә 300-ҙән алып 450—550 миллиметрға етә, шуның менән бергә күпселек өлөшө яҙғы-йәйге осорға (70 процент самаһы) тура килә. Ҡар япмаһы тотороҡло, уның дауамлылығы уртаса 150 көн тәшкил итә.
Һалымдың юридик составы элементтары
Рәсәй Федерацияһы Һалым кодексының 17-се статьяһы түбәндәгене нығыта:
Яңы Казанка (Ырымбур өлкәһе)
Тарихы
Риүәйәт ителеүенсә, ауылға 1900 йылда йәки саҡ ҡына элегерәк Воронеж һәм Пенза губерналарынан күсеп килеүселәр нигеҙ һалған. Исеме, күрәһең, иҫке тыуған төйәктәре — Казанка ауылы иҫтәлегенә бирелгән. Уның тағы ике исеме бар. Тәүгеһе башҡорттарға билдәле — Аҡ-Кәпәс, икенсеһе — Белошапка — тәүгеһенең һүҙмә-һүҙ тәржемәһе тип иҫәпләнә
Һалымдың юридик составы элементтары
Һалым түләүселәр һәм һалым түләү элементтары аныҡланған осраҡта ғына һалым билдәләнгән тип иҫәпләнә, түбәндәгеләр һалым түләү элементтары булып тора: Факультатив элементтар — һалымдың аныҡлығына йоғонто яһамай торған элементтар. Рәсәй Федерацияһы Һалым кодексының 17-се статьяһы 2-се пункты түбәндәгеләрҙе факультатив элементтарға индерә:
Һылтанмалар
Налоговый кодекс Российской Федерации. Раздел I, глава 2, статья 17
Яңы Казанка (Ырымбур өлкәһе)
Тарихы
Ырымбур өлкәһенең 2015 йылдың 6 мартындағы 3029 / 834-V һанлы Законына ярашлы Ҡыуандыҡ районы муниципаль берәмеген, шулай уҡ уға ингән барлыҡ ауыл һәм ҡала биләмәләре Ҡыуандыҡ ҡала округы муниципаль берәмегенә берләштереү юлы менән үҙгәртелә.
2016 йылға тиклем Ҡыуандыҡ районының Оноприевка ауыл Советына ингән, муниципаль берәмектәрҙе үҙгәртеп ҡороғандан һуң Ҡыуандыҡ ҡала округы составында раҫланған.
Сафин Венер Рәсих улы
Биографияһы
Венер Рәсих улы Сафин 1964 йылдың 6 октябрендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған. Башҡорт. Команда составында 1995—1997 йылдарҙа Рәсәй беренселегенең өс тапҡыр бронза миҙал призеры, «Салауат Юлаев» командаһының капитаны була (1995—1999). Шулай уҡ бер миҙгел Тольяттиҙың «Лада»һы һәм Финляндияның «Хермес» клубтары өсөн сығыш яһап өлгөрә. Өфө авиация институтын (хәҙер Өфө дәүләт авиация техник университеты) тамамлаған.
Тренерлыҡ карьераһын 2001 йылда «Салауат Юлаев» командаһынан башлай. Рәсәй чемпионы 2007/2008, өлкән тренер булғанда Гагарин (2011) кубогы яулаусыһы. 2012 йылдың декаберенә тиклем «Салауат Юлаев» хоккей командаһының баш тренеры. 2013 йылдың апреленән йәш хоккейсыларҙың Толпар командаһы баш тренеры.
2017 йылда Юғары хоккей лигаһында сығыш яһаған Учалынан «Горняк» хоккей клубының баш тренеры итеп ҡуйыла, был вазифала 2018 йылдың 18 ноябренә тиклем була.
Карьераһы
Хоккейсы Баш тренер
Крефезе
Крефезе (Krevese) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 531 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,15 км2. Диңгеҙ кимәленән 39 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39606 һәм автомобиль коды — SDL.
Ерекле (Миәкә районы)
Ерекле (Зириклы) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 90 кеше. Почта индексы — 452083, ОКАТО коды — 80244860003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кесе Мишә
Кесе Меша — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Меша йылғаһының уң ярына тамағынан 147 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Павловск ҡәлғәһе
Тарихы
Павловск ҡәлғәһенә 1697 йылдың июлендә австрия инженеры Антоний де Лаваль тарафынан Аҙау диңгеҙенең Петрушин морононда нигеҙ һалына. 1698 йылдың март айында төҙөлөш туҡтатыла. 1701 йылда ҡәлғә төҙөлөшө яңы урында, Миус лиманының тамағында башлана
Рәсәйҙә беренсе тупраҡ фортификациялы ҡәлғә Үҙ планында   237х80 м тәшкил иткән дүртмөйөш һәм  4 бастион һәм йырын менән ер вал менән уратып алынған.
Павловск ҡәлғәһе — яңы типтағы фортификация ҡоролмаһының өлгөһө, уның конструктив  һыҙаттары, артабан, Рәсәйҙең күп кенә ҡәлғәләре нигеҙендә ята, шул иҫәптән Петропавловский ( Санкт-Петербург), Аннинский (Старочеркасская станицаһы) һәм Дондағы Ростовҡа башланғыс биргән Изге  Димитрий Ростовский ҡәлғәһе.
Павловск ҡәлғәһе Петр ретраншементының, төньяҡ-көнбайыш осонда тора. 500 кешелек гарнизонға иҫәпләнгән. Дала яғынан Троица оборонаһының икенсе линияһына инә.
1711 йылда Ғосман империяһы менән Прут тыныслыҡ килешеүенә ярашлы өлөшләтә емерелә
1736 йылда Павловск ҡәлғәһендә генерал-фельдмаршал П.П. Лассиның ғәскәрҙәре урынлаша
Әлеге көндә ҡәлғәнең ҡалдыҡтары Гаевка ауылы биләмәһендә урынлашҡан.
Сығанаҡтар
<references group="" responsive="1">
Кама буйы
Кама буйы  — Кама йылғаһына тоташҡан бик ҙур биләмә.
Киң мәғлүмәт сараларында йыш ҡына Пермь крайын, ҡайһы берҙә Пермь крайын һәм Удмуртияны — Кама буйы, ә Пермь ҡалаһын — Кама буйының баш ҡалаһы тип атайҙар. Был осраҡта фәнни яҡтан айырыуса дәлилләнгән терминдар — Пермь Кама буйы (Пермь крайы) һәм Көнбайыш Урал (Пермь крайы һәм Удмурт Республикаһы).
Удмурт энциклопедияһында Кама буйы «аныҡ тышҡы сиктәре булмаған, йылға үҙәне менән тығыҙ бәйләнгән Кама йылғаһы биләмәһенең ирекле ҡулланышта булған географик термины» тип билдәләнә. Кама буйының урыны ҡайһы берҙә административ-территориаль бүленеше атамаларына (Пермь Кама буйы, Ҡаракүл Кама буйы) бәйләнә. Әлеге термин киң мәғлүмәт сараларында, тыуған яҡты өйрәнеү, һирәгерәк ғилми әҙәбиәттә, ҡуллана".
Ҡайһы бер ғилми публикацияларҙа биләмә (территория) йәһәтенән Кама йылғаһы бассейны менән күҙалланған Оло Кама буйы термины индерелә. Был төбәккә Рәсәй Федерацияһының биш субъекты ҡарай: Башҡортостан Республикаһы, Киров өлкәһе, Пермь крайы (айырым статусҡа эйә Коми-Пермяк округы менән бергә), Татарстан Республикаһы, Удмуртия Республикаһы, шулай уҡ традицияға нигеҙләнгән географик һәм тарихи-мәҙәни яҡтан яҡын булған ҡайһы бер территориялар.
Үрге, Урта һәм Түбәнге Кама буйын билдәләйҙәр:
Үрге Кама буйы Кама үрендә, йылға башынан Пермь ҡалаһына тиклем, ята. Үрге Кама буйы биләмәләрендә XV быуат башында берҙәм административ һәм иҡтисади биләмә — Бөйөк Пермь — барлыҡҡа килә. XIX быуатта бында Соликамск өйәҙе ойошторола.
Кармаскалинская новь (гәзит)
«Кармаскалинский новь» («Ҡырмыҫҡалы яңылығы») — ижтимағи-сәйәси гәзит. Ойоштороусылары — Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының «Хеҙмәт даны» гәзите редакцияһы ҡаҙна предприятиеһы. Ҡырмыҫҡалы районы Ҡырмыҫҡалы ауылында аҙнаһына 3 тапҡыр урыҫ һәм татар («Үҙән») телдәрендә сыға. 1930 йылдың мартынан «Ҡырмыҫҡалы колхозсыһы» исеме менән башҡорт һәм «Колхозник» («Колхозсы») исеме менән урыҫ телдәрендә нәшер ителә; 1932 йылдан — татар телендә «Колхоз юлы» (1959 йылға тиклем), 1945 йылдан элекке исеме менән урыҫ телендә яңынан нәшер ителә башлай («Колхозный путь»); 1960 йылдан — «Трудовая слава» («Хеҙмәт даны») исеме менән урыҫ һәм татар телдәрендә, 1994 йылдан — «Хеҙмәт даны» исеме менән башҡорт телендә сыға; 2006 йылдан — башҡорт телендә «Даирә» (2007 йылдан үҙ аллы гәзит) исеме менән нәшер ителә, хәҙерге исеме менән урыҫ һәм татар телдәрендә (2007 йылдан алып) сыға. 1962—1963 йылдарҙа нәшер ителмәй.
Кама буйы
Түбәнге Кама буйы Татарстан менән күҙаллана.
Солтанәхмәт
Солтанәхмәт, Солтан Әхмәт (Sultanahmet) — Истанбул ҡалаһының иҫке ҡала яғындағы районы, ул ҡаланың (Истанбул) Алтын мөгөҙ һәм Босфор ҡултыҡтары бухталары һәм Мәрмәр диңгеҙе арауығында, Европа өлөшөндә урынлашҡан. Исеме солтан Әхмәт мәсетенән алынған. Был мәсет райондың уртаһында урынлашҡан һәм туристар өсөн бик таныш.
Район ҡаланың тарихи мәркәзе, Икенсе Римдең беренсе ҡалҡыулыҡтары һәм боронғо акрополь булып тора. 1985 йылда райондың тарихи өлөшө ЮНЕСКО-ның бөтә донъя тарихи ҡомартҡылар теҙмәһенә индерелгән.
Урал ауыл Советы (Күгәрсен районы)
Урал ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Бикбулат ауылы.
Иж (Кама ҡушылдығы)
Иж (Оӵ, Иж йылға ) — йылға. Удмурт һәм Татарстан Республикаһы биләмәләрендә ага. Кама йылғаһының уң ҡушылдығы.
1978 йылдан Татарстан Республикаһының төбәк әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы.
Этимологияһы
«Иж» («ыж») топоформанты борон һыу сығанағын билдәләү өсөн үҙ аллы һүҙ булараҡ ҡулланылғандыр, тип фаразларға мөмкин. Шул уҡ формант удмурттар, коми-пермяктар һәм башҡа халыҡтарҙың географик объекттары атамаларында осрай (Варыж, Ижма, Иж (Пижма ҡушылдығы) йылғалары, Иж һәм Ижевск ауылдары).
Характеристика
Йылға Оло һәм Кесе Иж йылғаларының ҡушылыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә, ул Удмурт Республикаһының Игринский һәм Якшур—Бодьинский райондары ситендә урынлашҡан Кесе Ошворец ауылы эргәһендә башлана.
Йылға оҙонлоғо — 237 км (Ҙур Ижды ла индереп — 259 . км). Һыу йыйыу майҙаны 8510 км², шул иҫәптән Ижевск быуаһынан юғарыраҡ— 1640 км².
Удмуртия һәм Татарстан территорияһы буйлап көньяҡҡа табан аға, башынан (Татарстан өлөшөнөң оҙонлоғо — 97 километр) һәм Кама йылғаһына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла.
Йылға тамағы өлөшләтә Түбәнге Кама һыуһаҡлағысы һыуҙары аҫтында ҡалған. Һыуһаҡлағыс булдырылғанға тиклем Иж Татарстандың Менделеевский районындағы Ижёвка (элек Иж тамағы тип аталған) ауылы янында ҡойған.
Йылғаның һыу йыйыу учсткаһы ҡалҡыу тигеҙлектән ғибәрәт, уның рельефында Сарапул (170—250 абсолют бейеклеге метр) һәм Можгинский (230—250 метр) ҡалҡыулыҡтары айырылып тора. Һыу йыйыу бассейнының урманлы өлөшө 40 % тәшкил итә.
Иж йылғаһы ҡатнаш туҡлана, йәйге һыу кәмегән ваҡытта — ер аҫты һыуҙары менән туҡлана.
Йылға ғәҙәттә ноябрҙең беренсе декадаһында туңа башлай һәм 10-15 көн эсендә боҙ менән ҡаплана. Боҙ туңыу оҙайлығы яҡынса 3,5 ай. Яҙғы боҙҙан әрселеү 4-6 тәүлеккә тиклем һуҙыла, ғәҙәттә апрелдең беренсе декадаһы аҙағында була. Яҙғы ташҡын (март — июнь) осоронда йыллыҡ аҡманың яҡынса 58,8 % аға. Йәйге һыу кәмегәндә тотороҡло.
Ҡушылдыҡтары
Иж йылғаһының 62 ҡушылдығы бар. Уларҙың иң ҙурҙары:
Тораҡ пункттар
Йылға буйында берҙән-бер ҡала һәм ҙур тораҡ пункт — Ижевск, Удмурт Республикаһының баш ҡалаһы. Удмуртияның йылға буйында урынлашҡан сағыштырмаса ҙур ҡасабалары: Яган һәм Селычка, һәм Татарстандың Иж-Байҡы ауылы. Йылға буйындағы башҡа тораҡ пункттарҙың халҡы 100 кешенән кәмерәк.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса, Кама бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — башынан тамағына тиклем Иж йылғаһы, йылға бассейны — Кама йылғаһы ҡушылдыҡтарының Ағиҙелгә ҡойғансыға тиклемге бассейны. Йылға бассейны — Кама.
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101212111100026890.
Марета
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Альшеевские вести (гәзит)
«Альшеевские вести» («Әлшәй хәбәрҙәре») — ижтимағи-сәйәси гәзит.
Ойоштороусылары — Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының «Әлшәй хәбәрҙәре» гәзите редакцияһы ҡаҙна предприятиеһы. Әлшәй районы Раевка ауылында аҙнаһына 3 тапҡыр урыҫ, башҡорт («Әлшәй хәбәрҙәре»), татар («Әлшәй хәбәрләре») телдәрендә сыға. 1935 йылдың февраленән урыҫ («Сталинец») һәм татар («Сталинчы», икеһе лә — «Сталинсы») телдәрендә сыға башлай, 1960 йылдан «Путь Ильича» һәм «Ильич юлы» (икеһе лә «Ильич юлы»), 1963 йылдан — башҡорт һәм татар телдәрендә «Дим», урыҫ телендә «Дема», 1965 йылдан «Ленин байрағы», «Ленин байрагы» һәм «Знамя ленинизма»; 1992 йылдан башлап хәҙерге исемдәре менән баҫыла башлай. 1962—1963 йылдарҙа нәшер ителмәй.
Торгун
Торгун (Торгунь) — Рәсәй йылғаһы. Вологоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волгоград һыуһаҡлағысының (Еруслан ҡултығы) һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 145 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :