cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Муллаҡай мәҙрәсәһе
Уҡытыу
Уҡытыу программаһына ғәрәп теле, логика (мантыйҡ), мосолман догматикаһы, ислам каллиграфияһы, төрки, фикх, хәҙистәр, Ҡөрьән тәсфире, шулай уҡ арифметика, астрономия, уҡытыу методикаһы, халыҡ медицинаһы нигеҙҙәре, педагогика, риторика индерелгән. Унан тыш өҫтәлмә рәүештә, геология нигеҙҙәре һәм тау эштәре, эш башҡарыу, буяуҙар әҙерләү, мәсеттәр төҙөү буйынса уҡытылған.
Йыл һайын 400 шәкерт уҡып сыҡҡан.
Мөғәллимдәр
Мөҙәристәр:
Ҡыҙҙар төркөмө менән ахун Мәхмүт Дәүләткирәевтың ҡыҙы Рәйхан етәкселек иткән (1876−1917).
Күренекле шәкерттәре
Мәҙрәсәне тамамлаусылар араһында Әлмөхәмәтов Хәмит Хужиәхмәт улы, Ғәбдиев Шәһәрғәзи Шаһыбал улы, Ғәбитов Хәбибулла Ғәбделҡаһир улы, Ғәбит сәсән, Мәтинов Шаһишәриф Миҙәтғәли улы, Рәхимов Хәлиулла Мөхәмәтрәхим улы, Сиражетдинов Мөжәүир Уйылдан улы (Мөжәүир хәҙрәт), Шафиҡ Әминев-Тамъяни, Шәмиғол хәлфә, Юлыев Батыргәрәй Ғәбделмөхәмәт улы һәм башҡалар бар.
Ғиләж (исем)
Ғиләж — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарҙа ҡулланылған ир-ат исеме.
Этимология
Ғиләж башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән, «әмәл», «сара», «дауа» мәғәнәһендәге ир-ат исеме
Фамилия
Хәким Ғиләжев, Ғиләжев Лоҡман-Хәким Ғабдрахман улы (1 март 1923 йыл — 14 ноябрь 1997 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1983), Башҡортостандың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1973).>
Ғиләжев Ғабдулла Ғабдрахман улы (1 февраль 1930 йыл — 7 ғинуар 1997 йыл) — актёр, театр режиссёры, педагог. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1973). СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1952).
Ғиләжев Мөфтәдин Мәғәүи улы (1 июль 1938 йыл — 22 апрель 2021 йыл) — мәҙәниәт хеҙмәткәре, үҙешмәкәр композитор. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1984), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993). Бөтә Союз халыҡ ижады фестивале лауреаты (Кишинёв, 1987).
Ғиләжев Илшат Фәрит улы (1 ғинуар 1960 йыл) — скульптор, ҡулдан сүкеү оҫтаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2012). 1997 йылдан Рәсәй Федерацияһы Рәссамдары союзы ағзаһы. Ғиләжетдинов Салауат Мөхәмәт улы (1 ғинуар 1959 йыл) — башҡорт рәссамы, уҡытыусы. Рәсәй Рәссамдар союзының Башҡортостан төбәк бүлексәһе идараһындағы «Графика» секцияһы етәксеһе, Рәсәй Федерацияһының Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2013).
Ғиләжев Мансаф Тажетдин улы (17 май 1933 йыл) — журналист һәм яҙыусы. 1962 йылдан СССР-ҙың Журналистар, 1986 йылдан Яҙыусылар союздары ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990), Шәһит Хоҙайбирҙин (1994) һәм Ғилемдар Рамаҙанов (2008) исемендәге премиялар лауреаты.
Зоннефельд монастыры
Тасуирлау һәм тарихы
Зоннефельд монастыры Дева Мария хөрмәтенә төҙөлгән, уға 1260 йылда Генрих II фон Зоннеберг һәм уның ҡатыны Кунигунда Зоннеберг нигеҙ һала. Башта монастырь Эберсдорфта булаһәм хәҙерге урынына 1287 йылғы янғындан һуң күсерелә. Нигеҙ һалыуҙа Бамберг епискобы Бертольд фон Лайнинген ҡатнаша. Тәүге монахтар бында Майдбронн монастырынан килә, улар килемде ике ауылдан — Эберсдорф һәм Фронлахтан алып килә. 1262 йылда Эбрах һәм Бильдхаузен руханиҙары яңы монахтар йәмғиәтенә килә, шулай итеп ул цистерциан ордены тарафынан таныла.
Зоннефельд монастырына нигеҙ һалыусы — Генрих II — 1279 йылда шулай уҡ Химмелькрон монастрына ла нигеҙ һала. Монастырь руханийы Анна фон Хеннеберг (үлгән 1363 йылда) ваҡытында монастырь беренсе үҫешен кисерә; XIV быуатта хәлһеҙләнә. Монастырҙа ҡатын-ҡыҙҙар һаны артыуы уның иҡтисади мөмкинлектәрен кәметә, уларҙың һаны илле менән сикләнелә. Яйлап никахта тормаған, тол ҡатын-ҡыҙ тураһында хәстәрлек монастырҙағы монах ҡатын-ҡыҙҙарының эшмәкәрлеге үҙәгендә була. Монастырь тормошонда шәхси милек күренеше ғәҙәтиғә әйләнә — был орден ҡағиҙәләре һәм устав буйынса тыйылаған була.
Маргаретта фон Бранденштайн рухани булып торған саҡта монастырь тағы ла үҙенең ҙур үҫешен кисерә: бер нисә төҙөлөш проекттары тормошҡа ашырыла, бурыс йөгө кәмей. 1504 йылда монахтар етәкселеккә ҡарата баш күтәрә: бының һөҙөмтәһендә бер нисә монахиня төрмәгә ябыла. Монастырь әүҙем сауҙа (тауарҙар алмаштыра) итә башлай.
Реформация осоронда, 1524 йылда — монастырҙың һуңғы руханийы Маргарета фон Зедвица ихтыярына ҡаршы — ҡатын-ҡыҙ монахтары араһында лютерандар дине тарала башлай. Ул вафат булыуға бер йыл үткәс, Саксония курфюрсты Иоганн Ҡаты донъяуи кешене монастырь милке менән идара итеүсе итеп тәғәйенләй. 14 ҡатын-ҡыҙ монахтарҙың бише монастырҙан ҡайтып китә; һуңғы монахиня 1572 йылда вафат була. Казимир Иоганндың ҡатыны — Анна Саксонская — элекке монастырҙа бер нисә йыл ғүмерен үткәрә һәм урындағы монастырь сиркәүендә ерләнә. Бөгөн 1634 йылда янған элекке монастырь сиркәүе бинаһы 1856 йылда тергеҙелә, хәҙер унда общинаның инжил-лютеран мәхәлләһе урынлашҡан.
Биньямин Нетаньяху
Биньями́н (Биби) Нетанья́ху (Нетания́гу) (йәһүдсә ‏בנימין נתניהו‏‎; 1949 йылдың 21 октябрендә Тель-Авивта тыуған) — Израилдең дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. 1996 йылдан алып 1999 йылға тиклемге осорҙа Израилдең премьер-министры, Израилдең утыҙ икенгсе хөкүмәтендә хәҙерге көндә лә (2009 йылдан) вазифа биләүсе премьер-министры, (2018 йылдың 18 ноябренән) Израилдең оборона министры. Ликуд партияһы лидеры (1993—1999 йй. һәм 2005 йылдан). Дөйөм алғанда, 3 тапҡыр Израиль финанс министры вазифаһын башҡарған, 2005 йылдың 9 авгусында Газа секторынан сиктәрҙе бер яҡлы ғына айырыу һәм израиль тораҡтарын сығарыуға протест йөҙөнән отставкаҡға китә. 2005 йылдың декабрендә Кнессетта оппозиция лидеры була.
Израилдә 2009 йылғы Кнессетҡа 18-се саҡырылыш парламент һайлауҙарында Ликуд партияһы 2-се урында була һәм Кнессетҡа 27 мандат ала. Кадим партияһы беренсе урын ала, әммә партия лидеры Ципи Ливни депутаттарҙың күпселек ышанысын йыя алмай. Израиль президенты Шимон Перес Ликуд лидеры Биньямин Нетаньяхуға хөкүмәт формалаштырырға ҡуша. Нетаньяху бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң тыуған тәүге Израиль премьер-министры.
Биографияһы
1950-се йылдар аҙағында һәм 1960-сы йылдарҙа Бенцион Нетаньяху ғаиләһе, ғаилә башлығының ҡайҙа уҡытыуына ҡарап, йә Израилдә йә АҠШ-та йәшәгән. Биньяминды малай сағында «Биби» тип йөрөткәндәр.
1972 йылда капитан дәрәжәһендә хеҙмәтен тамамлап, юғары белем алыу маҡсатында АҠШ-ҡа ҡайта. 1975 йылда Нетаньяху Массачусетс технология институтында (MIT) архитектура өлкәһендә бакалавр дәрәжәһенә, ә 1977 йылда — Sloan школа менеджмент мәктәбендә (MIT) менеджмент магистры дәрәжәһенә эйә була, ә һуңынан Гарвард университетында һәм MIT-ҙа политологияны өйрәнә. Уҡыған осорҙа Нетаньяху Бостон консалтинг төркөмөндә эшләй.
Ҡиәмәт көнә һуғышы башланғанлыҡтан (1973), Нетаньяху уҡыуын ташлай һәм Суэц каналы һәм Голан бейеклеге районындағы һуғыштарҙа ҡатнаша.
1977 йылдла уҡыуын тамамлағандан һуң, Нетаньяху Израилгә әйләнеп ҡайта. Бында күпмелер ваҡыт мебель компанияһында маркетинг буйынса топ-менеджер булып эшләй. Параллель рәүештә ул "Й. Нетаньяху исемендәге антитеррор институты"н төҙөй, террорға ҡаршы көрәш буйынса халыҡ-ара конференциялар уҙғара. Шул уҡ ваҡытта ул израиль сәйәсмәндәре, атап әйткәндә, АҠШ-тағы Израиль илсеһе Моше Аренс менән таныша, һәм 1982 йылда Нетаньяху уның урынбаҫары булып китә.
Б. Нетаньяхуның сәйәси темаларға яҙған мәҡәләләре «Нью-Йорк Таймс», «Вашингтон Пост», Los Angeles Times, «Ле Монд» гәзиттәрендә, «Time» аҙналыҡ жураналында һ. б. баҫылған.
Сәйәси темаларғ бер нисә китап авторы. Террор проблемалары буйынса Халыҡ-ара институтына («Институт Йонатан») нигеҙ һалған. Израилдең АҠШ-тағы генераль консулы (1982—1984), БМО илсеһе (1984—1988). Сит ил эштәре министры урынбаҫары (1988-90), Хөкүмәт Башлығы Министрлығының министр урынбаҫары (1990—1992), «Ликуд» партияһы лидеры һәм оппозиция башлығы (1993).
Биньямин Нетаньяху өс тапҡыр өйләнгән. Тәүге ҡатыны Мириам (Мики) Вейцман (хәҙерге көндә Харан) Бостонда (АҠШ) эшләгәндә осрата, тәүге никахынан ҡыҙы (Ноа) бар. 1982 йылда икенсе тапҡыр Флор Кейтсҡа өйләнә, никах хаҡына Флерға, атаһы яғынан ғына йәһүд булғанлыҡтан, йәһүд диненә күсергә тура килә. 1991 йылда Нетаньяху танылған израиль педагогы Шмуэль Бен-Арциҙың ҡыҙы Сара Бен-Арциға, өсөнсө тапҡыр, өйләнә Бибиҙың өсөнсө никахынан ике улы: Яир һәм Авнер тыуа.
Дипломатик карьераһы һәм сәйәси карьераһы башы
1982 йылда Израилдең АҠШ-тағы илсеһе Моше Аренс назначает Нетаньяхуҙы үҙенең урынбаҫары итеп тәғәйенләй. Бынан тыш, Нетаньяху 1983 йылғы АҠШ менән израиль делегацияһының тәүге стратегик һөйләшеүҙәре вәкиле була. 1984 йылда Нетаньяху БМО-ла Израиль илсеһе итеп тәғәйенләнә. . Артабанғы дүрт йылда ул БМО-ның элекке Генераль секретары Курт Вальдхаймдың нацистик үткәнен фашлау буйынса БМО йәшерен архивтары серен асыу өҫтөндә эшләй. Эшлекле дипломат, талантлы оратор һәм полемист булараҡ, Нетаньяху донъя берләшмәһендә Израилдең позицияһын нығыта.
1988 йылда Нетаньяху Израилгә ҡайта һәм, Ликуд партияһы исемлегенән кнессет депутаты булып, сәйәси карьераһын башлай. Израиль Премьер-министры Ицхак Шамир уны Израилдең Сит ил эштәре министры урынбаҫары итеп тәғәйенләй.
1992 йылда Ликуд лидеры Ицхак Шамир, һайлауҙарҙа артта ҡалғанлыҡтан, отставкаға китә. Праймеризда Нетаньяху, элекке премьер Менахем Бегиндың улы Бени Бегинды һәм Давид Левиҙы еңеп, партия лидеры була. Тәүҙә Ариэль Шарон да Ликуд башлығы һайлауҙарында ҡатнашмаҡсы була, әммә партияла популяр булмауы арҡаһында, кандидатураһын ала. 1993 йылда Нетаньяху Кнессетта ла оппозиция лидеры булып китә. 1993 йылда, Ослола Килешеү төҙөгәндән һуң, ул, Ицхак Рабин етәкселегендәге хөкүмәтте һәм Хеҙмәт партияһын (Авода) ғәрәп терроризмына ҡаты позиция булдырмауҙа ғәйепләй. Ликуд партияһы шулай уҡ израиль ғәскәрҙәрен Газа Секторынан һәм Иордан йылғаһының көнбайыш ярынан сығарыуға ҡаршы була.
Премьер-министр (1996—1999)
1996 йылда Израилдә дәүләт тарихында тәү тапҡыр премьер-министрҙы туранан-тура һайлауҙар үткәрелә. . Һайлауҙарҙа барлығы ике кандидат: Нетаньяху үҙе һәм Шимон Перес күрһәтелә, һайлауҙар һөҙөмтәһе буйынса, һайлау алды һорауламалары Перестың еңеүен фаразлаһа ла, хөкүмәт башлығы итеп Биньямин Нетаньяху һайлана. 1996 йылдың 3-4 мартында фәләстин исламист төркөмдәре ойошторған теракттар йәмәғәт фекеренең киҫкен үҙгәреүенең сәбәбе булып торған. Партия Авода партияһы традицион рәүештә фәләстиндәргә территориаль ташламалар яҡлы була, әммә террористик акттар яңырғалыҡтан хәҙер бындай концепция актуаль булмаған. Теракттар һөҙөмтәһендә 32 израиль кешеһе һәләк булған. Бынан тыш, Нетаньяхуҙың һайлау алды кампанияһын Артур Финкельштейн — америка политтехнологы уҙғарған. Артур Финкельштейн америка стилендәге агрессив сәйәси кампания үткәргән, элегерәк Израилдә быға оҡшаш һайлау алды кампанияһы методтары ҡулланылмаған булған.
Нетаньяху Израиль тарихында иң йәш премьер-министр булған.
Премьер-министр һайлауҙарында еңеү яулауына ҡарамаҫтан, Ликуд партияһы Кнессетта күпселекк яуламай, 14-се саҡырылыш Кнессет һайлауҙарында Авода партияһы еңә. Шуның өсөн Нетаньяхуға, ШАС һәм Яхадут ха-Тора дини партиялар ҡатнашлығында, коалицион хөкүмәт төҙөргә тура килә. Был партияларҙың социаль тәьминәт һәм үҙ электоратының ҡурсаулы булыуы яҡлы талаптары Нетаньяхуҙың капиталистик ҡараштарына тап килмәй. Дини партиялар лидерҙары яңы премьер-министрҙан территорияны биреүгә юл ҡуймауҙы һәм дини йәһүдтәрҙе армияла хәҙмәт итеүҙән азат итеүҙе талап иткән. Әммә Нетаньяху, Израиль элек ҡаралған Килешеүҙәрҙе, шул иҫәптән Осло килешеүҙәрен үтәргә тейеш тине, шул уҡ ваҡытта премьер, тыныслыҡ процесы оҙон буласаҡ һәм тыныслыҡ килешеүҙәрен алып барыуҙың иң төп шарты булып ике яҡтың да йөкләмәләрҙе үтәүе тора тине.
Нетаньяху булдырған коалицияға түбәндәге: Ликуд, Гешер, Мафдал, Яхадут ха-Тора, Исраэль ба-Алия, Шас һәм Өсөнсө юл партиялары ингән.
Нетаньяху, хөкүмәт формалашыу менән үк, тыныслыҡ процесын дауам итәсәген иҫбатларға теләгән. 1997 йылдың 11 ноябрендә Хевронда Нетаньяху Фәләстин милли хакимиәте Рәйесе Ясир Арафат менән осраша, осрашыуҙың төп һөҙөмтәһе булып бөтә Хевронды (97 %) ғәрәптәргә биреү була. Ҡаланың ҡалған 3 % (Праотцы мәмерйәһенә бик яҡын торған ере) израильтяндарға йөрөрлөк булһа ла, ғәрәптәрҙең йәшәү территорияһы йәки асығыраҡ әйткәндә — ғәрәп һәм йәһүдтәрҙең ҡатнаш (тәүлек әйләнәһендә хәүефле) йәшәү урыны тип иғлан ителгән.
1998 йылда, Америка Ҡушма Штаттары президенты Уильям Джефферсон Билл Клинтон аралашсылығында, Ясир Арафат менән Вай Плантейшн килешеүенә ярашлы, фәләстинлеләр Йәһүҙиә һәм Самария территорияһының (Иордан йылғаһының көнбайыш яры) (А зонаһы) 13%-ын, шул иҫәптән фәләстин халҡы күп йәшәгән фәләстин ҡалалары һәм райондары сиктәрен, кире алған.
Израиль менән фәләстиндәрҙең тыныслыҡ процесынан тыш, Нетаньяху алдында израиль иҡтисадын нығытыу бурысы торған. Иҡтисад өлкәһендә төп бурыс булып инфляция үҫешен туҡтатыу һәм дәүләт бюджетының дефицитын ҡыҫҡартыуға йүнәлтелгән башҡа аҙымдар торған. Нетаньяху премьер булған осорҙа израиль юғары технологияһына, икенсе төрлө атағанда, «хайтек», йыл һайын 1 миллиард доллар иҫәпләнә. Нетаньяху баҙар иҡтисадын һәм ирекле эшҡыуарлыҡты хуплаған, һәм шул сәйәсәт сиктәрендә халыҡҡа һалым һалыу системаһын, дәүләт субсидияларын  һәм дотацияларҙы ҡыҫҡартыуҙы үҙгәрткән. Был сәйәсәтен ул Шарон хөкүмәтендә финанс министры булып эшләгән дәүерендә лә дауам иткән. Уның каденцияһында иҡтисади һәм община-ара ҡаршылыҡтар көсәйгән. Атап әйткәндә, иҡтисади яҡтан маҡсатҡа ярашлы түгел тип, төньяҡта һәм көньяҡта бик күп ҡала барлыҡҡа килтереүсе предприятиелар ябылған, һәм был урындағы профсоюздарҙың киҫкен ҡаршылығына килтергән.
Израиль генераль прокуроры вазифаһына Рони Бар-Онды тәғәйенләү Израиль сәйәси сәхнәһендә ҙур ғауға тыуҙыра. Рони Бар-Он Ликуд Үҙәге ағзаһы. Бар-Он Арье Дериҙы ришүәтселектә ғәйепләүсе эште ябырға тейеш була. Бының өсөн Шас партияһы Хеврондан ғәскәрҙәрҙе сығарыуҙы талап итеп тауыш бирергә тейеш була. Әммә Бар-Он, сәйәси бәйләнештәре арҡаһында ғына ҡуйылған түбән класлы юрист, тип ғәйепләнеп, урынында тәүлек тә ултыра алмай. Башта Нетаньяхуҙың кәңәшсеһенә, ә һуңынан үҙенә лә ҡағылышлы ғауға ҡуба. Израиль полицияһы премьер-министрҙан һорау ала, уға ҡаршы енәйәти эш асыу мөмкинлеге тураһында киҫәтә. Нетаньяхуға илдәге иң яҡшы адвокатты — Яков Вайнротты ялларға тура килә. Вайнрот, үҙ сиратында, ғауға тыуҙырыуҙа төп ғәйепле кеше Израиль Юстиция министры Цахи Ханегби торғанын раҫлай.
Иерусалимдың көньяҡ өлөшөндә Хар-Хомда яңы йәһүд районын төҙөү планы Нетаньяхуҙың киҫкен ризаһыҙлыҡ тыуҙырған тағы бер аҙымы булған. Хар-Хомда 30 мең кешегә иҫәпләнгән торлаҡ төҙөү фаразланған, был фәләстиндәрҙең генә түгел, хатта израильтяндрҙың да поотесына килтергән. Ясир Арафат, төҙөлөш туҡтатылмайынса тороп, Израиль премьер-министры Биньямин Нетаньяху менән осрашмаясағын белдергән. Ысынбарлыҡта был тыныслыҡ килешеүҙәренең туҡтап ҡалыуына килтерер ине.
1997 йылдың 21 мартындаТель-Авивтағы «Апропо» кафеһында күп ҡорбандарға алып килгән теракт ойошторола. «Акция» өсөн яуаплылыҡты ХАМАС ислам террористик ойошмаһы ала. Был теракттан һуң фәләстин-израиль контакттары, йәмәғәтселектән йәшертеп ҡалып булмағанса, күҙгә күренеп, ҡыҫҡарған.
Отставканан һуң
1999 йылда сәйәси сәхнәнән киткәндән һуң, ул hi-tech компанияһында бизнес-консультант сифатында эшләй, һәм бөтә донъя буйлап лекциялар менән сығыш яһай. Нетаньяху, үҙенең премьер-министр вазифаһындағы вариҫының бәхәсле аҙымдары буйынса «борсолоусы гражданин» позицияһынан әүҙем сығыштары менән, шулай уҡ сәйәсәттән дә бер юлы ситләшмәй. 1999 йылдың авгусында «Едиот Ахронот» гәзите Нетаньяху тураһында ғауғалы мәҡәлә баҫтыра. 2000 йылдың мартында полиция, Нетаньяхуҙы мутлашыуҙа, ришүәтселектә, аҡса урлауҙа һәм ышаныс менән артыҡ файҙаланыуҙа ғәйепләй. Әммә ахырҙа, материалдар судҡа тапшырылмай.
2000 йылдарҙан һуң сәйәси эшмәкәрлеге
2001 йылда Израиль премьер-министры Эхуд Барак отставкаға китә. Ошо йылда Нетаньяху Ликуд партияһы лидеры булыу мөмкинлеген файҙаланмай, һәм, Кнессет үҙтаралышҡа ҡаршы булыу сәбәпле, премьер-министрҙы туранан-тура һайлауҙарҙа ҡатнашыуҙан баш тарта. Ариэль Шарон Ликуд лидеры һәм хөкүмәт башлығы булып китә. Дауамлы Әл-Аҡса интифады шарттарында Шарон милли берлек хөкүмәтен формалаштыра. Яңы хөкүмәт илдең бөтә тарихында иң ҙуры була, дөйөм алғанда, унда 27 министр була. 2002 йылдың октябрендә Авода партияһы, Израиль дәүләт бюджетына бәйле төрлө ҡаршылыҡтар булғанлыҡтан, коалициянан сыға. Коалиция, уның ҡарамағында Кнессет бары тик 55 урын ғына булғанлыҡтан, аҙсылыҡта ҡала. Шарон Кнессетҡа ваҡытынан алда һайлауҙар иғлан итергә мәжбүр була. Нетаньяху Ликуд башлығы һайлауҙарында ҡатнаша, ләкин еңелә. Шарон 2002 йылда Нетаньяхуҙы сит ил эштәре министры итеп, ә 2003 йылғы һайлауҙарҙан һуң — Израилдең финанс министры итеп тәғәйенләй.
Финанс министры
2003 йылдың ғинуар аҙағында парламетҡа ваҡытынан алда һайлау үтә. Һайлауҙарҙың төп айырмаһы шунда: 2003 йылдан башлап премьер-министрҙы туранан-тура һайлау үткәрелмәй. Ликуд нигеҙле еңеүгә өлгәшә, Авода хеҙмәт партияһы еңелә. Шарон Ликуд, Шинуй, Ихуд Леуми һәм Мафдал партияларынан уң коалиция формалаштырған. Биньямин Нетаньяху илдең яңы хөкүмәтендә финанс министры вазифаһына ҡуйыла.
Финанс министры вазифаһында Нетаньяху дәүләт иҫәбенә хосуси секторҙы нығытыуҙы дауам иткән. Нетаньяхуҙың финанс сәйәсәте дәүләт сығымдарын ҡыҫҡартыуҙан, һалымдарҙы кәметеүҙән, социаль түләүҙәрҙе киҫеүҙән һәм монополияларҙы емереүҙән ғибәрәт. Нетаньяху шулай уҡ пенсия реформаһы уҙғарған. Реформалар илдең банк системаһы өсөн ҙур әһәмиәткә эйә була һәм үҫешкән. Нетаньяхуҙың иҡтисади сәйәсәте иҡтисадты күтәрә, эшһеҙлекте ҡыҫҡарта һәм иҡтисад үҫеше артыуға алып килгән. 2005 йылдың авгусында, планы тормошҡа ашырылыр алдынан, Нетаньяху протеста йөҙөннән хөкүмәттән китә һәм эске партия оппозицияһын етәкләй. 2005 йылдың сентябрендә Шарон үҙе яҡлылар төркөмө менән Ликудтан сыға һәм «Кадима» тигән яңы партия төҙөй. Ноябрҙә Ликуд лидерын һайлағанда Нетаньяху еңеүгә өлгәшә һәм, партия лидерына әйләнеп, шул партиянан премьер-министр вазифаһына ынтыла. 2006 йылдың мартында Ликуд партияһы парламентҡа һайлауҙарҙа бөтәһе 12 урын ала һәм Эхуд Ольмерт коалицияһына инергә баш тарта. Хөкүмәт формалашҡандан һуң, Нетаньяху оппозиция лидеры була. Йәмәғәтселектән алған һорауламаға ҡарағанда, Икенсе ливан һуғышынан һуң премьер-министр вазифаһына кандидат булараҡ юғары рейтинг туплаған. Үҙенең вазифаһы сиктәрендә, Нетаньяху төп йәмәғәт форумдарында көн повесткаһының төп мәсьәләләре буйынса сығыш яһай.
Ликуд партияһы лидеры
Израиль ғәскәрҙәрен Газа секторынан сығарыу израиль йәмғиәтендә генә партия эсендәге тарҡалышҡа килтермәгән, Ликудта ла тартыш барған, был хәлдәр Ариэль Шарон һәм уның бер нисә тарафдашының партиянан сығыуына этәргән. Шарон, Шимон Перес һәм башҡа партия депутаттары яңы Кадима партияһына нигеҙ һалған. 2005 йылда партияның эске һайлауҙарында (праймериз) партия ағзалары Нетаньяху өсөн 44,7 % тауыш бирә, 33 % тауыш — Сильван Шалом өсөн. Нетаньяху партия лидеры тип таныла. 2006 йылда Кнессетҡа ваҡытынан алда һайлауҙарҙа Ликуд партияһы өсөнөсө урын (12 мандат) ала, Кадима партияһы 1-се урынға, Авода — 2-се урынға сыға. Кнессетҡа 2006 йылғы 17-се саҡырылыш һайлауҙарында Ликуд партияһы үҙ тарихында иң насар һөҙөмтә күрһәтә.
2007 йылдың 14 авгусында Ликудтың эске һайлауҙары үткән, Нетаньяху, 73 % тауыш йыйып, нигеҙле еңеүгә өлгәшә. Нетаньяхуҙың көнәркәштәре араһында 23,4 % тауыш йыйған Моше Фейглин һәм 3,77 % тауыш ҡына йыйған бөтә донъя Ликуды рәйесе Дани Данон булған. 2006 йылдан алып 2009 йылға тиклем Нетаньяху кнессетта оппозиция лидеры вазифаһын биләй.
2009 йылғы һайлауҙар
2008 йылдың 17 сентябрендә Кадима партияһының эске һайлауҙарында партия башлығы итеп Ципи Ливни һайлана. шул арҡала Кадима партияһы башлығы һәм Израиль премьер-министры Эхуд Ольмерт отставкаға китә. Ольмерт отставкаға киткәндән һуң, Израиль Президенты Шимон Перес кнессетҡа ваҡытынан алда һайлауҙар иғлан итә. 2009 йылдың 10 февралендә Израилдәге парламент һайлауҙарында Нетаньяху етәкләгән Ликуд партияы, Кадиманан ҡала, парламентта 27 урын алып, 2-се урын яулай. Әммә, Кадиманың 1 генә урынға алда булғанын иҫәпкә алып, Кадима кнессетта күпселекте ала алмай, Израиль президенты Шимон Перес 20 февралдә Нетаньяхуға хөкүмәт формалаштырыу эшен йөкмәтә. . Нетаньяху Ципи Ливниға Милли берҙәмлек хөкүмәтенә инергә тәҡдим яһай. Ливниҙың хөкүмәткә инергә теләмәүенең төп сәбәбе булып, Нетаньяхуҙың төп нигеҙҙе тәшкил иткән хөкүмәт документтарына «Ике халыҡҡа ике дәүләт» формулаһын индереүҙән баш тартыуы торған. Нетаньяху төҙөгән хөкүмәт, Израиль тарихында иң ҙуры булып, Ликуд, Наш дом Израиль, Авода, Шас, Мафдаль һәм Еврейство Торы партиялары вәкилдәренән һайланған 30 министр һәм 9 министр урынбаҫарынан тора.
2009 йылдың март башында, яңы хөкүмәт формалаштырған саҡта, АҠШ президенты Барак Обама хакимиәтенең 2008 йыл һуңында һайланған дәүләт секретары сифатында Израилгә Хиллари Клинтон тәүге визиты менән клә. Клинтон, визит барышында, Көнсығыш Иерусалимда ғәрәптәрҙең рөхсәтһеҙ төҙөгән йорттарын емереүҙе «файҙаһыҙ», тип был аҙымды ғәйепләгән. Тиҙ арала Фәләстин дәүләтен төҙөү яҡлы һәм «ағымдағы мәлдә Фәләстин милли хакимиәтенә ПНА бойондороҡһоҙ дәүләт статусын» биреүгә ҡаршы торған Нетаньяху коалицияһы булғанлыҡтан, Хиллари Клинтон менән Нетаньяху араһында ҡапма-ҡаршылыҡтар тыуһа ла, Клинтон «АҠШ Израиль халҡының демократик ихтыярын сағылдырған теләһә ниндәй хөкүмәт менән эшләйәсәк» тип әйтә.
Премьер-министр (2009 йылдан)
Яңы израиль хөкүмәте, ант биреү менән, АҠШ президенты Барак Обама менән 2 йыл дауамында конфликтты рәткә һалып булыу тураһында һөйләшәләр. 21 июндә Нетаньяху үҙенең яҡын көнсығыштағы ваҡиғаларҙы көйләү планы менән сығыш яһай, уның сиктәрендә, әгәр фәләстиндәр Израилде йәһүд халҡының милли йорто тип таныһа һәм Израилдең, шул иҫәптән, халыҡ-ара именлеге гарантияһы мөмкин булһа, сикләнгән хоҡуҡлы фәләстин дәүләтен төҙөргә ризалығын белдерә.
Евгений Примаков, Нетаньяху тураһында: «Ул, һис шикһеҙ, Израиль мәнфәғәттәрен ажар яҡлаусы», тип, Нетаньяху тәҡдим иткән буласаҡ фәләстин дәүләтенең демилитаризацияһын — «ярымсуверенитет», ә «Израилдең йәһүд характерын бөтә ғәрәп илдәре» таныуын талап итеү — ысынында, «фәләстин ҡасҡындарының формаль булһа ла кире әйләнеп ҡайтыу хоҡуғына эйә булыуынан» баш тартыу тигән.
Обама Хакимиәте, Иордан йылғаһының Көнбайыш ярында израиль тораҡтарын төҙөүҙе һәм киңәйтеүҙе туҡтатыуҙы талап итеп, Израилгә бер нисә тапҡыр баҫым яһаған.
Софиевка (Миәкә районы)
Софиевка (Софиевка) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 136 кеше. Почта индексы — 452096, ОКАТО коды — 80244829005.
Биньямин Нетаньяху
Премьер-министр (2009 йылдан)
Нетаньяху шулай уҡ, һөйләшеүҙәрҙе яңыртыуға фәләстиндәр ҡаршы булыуға һәм израиль йәмғиәтенең Итамарҙағы 2011 йылғы терактына кире ҡарашына ҡарамаҫтан, Яҡын Көнсығышта тыныслыҡ булдырыу буйынса Израилде яңы һөйләшеүҙәргә саҡырған махсус америка кесе илселәре менән (Джордж Джон Митчелл) күп тапҡыр осрашҡан.
Софиевка (Миәкә районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Биньямин Нетаньяху
Премьер-министр (2009 йылдан)
2015 йылдың 17 мартында Израилдә сираттан тыш Парламент һайлауҙары үткән һәм Ликуд партияһы Биньямин Нетаньяху етәкселегендә 30 мандатҡа эйә булған.
2018 йылдың 14 ноябрендә оборона министры Авигдор Либерман отставкаға китә, шунан һуң, 18 ноябрҙә, Нетаньяху илдең оборона министры вазифаһын башҡарасағын иғлан итә.
Софиевка (Миәкә районы)
Ауыл тарихы
Ауылға 1892 йылда Бәләбәй өйәҙендә Ырымбур губернаһынан урыҫ күскенселәре Софиевка ширҡәте булараҡ нигеҙ һала. 1906 йылда 2 бакалея кибете теркәлгән. 20‑се йылдарҙан алып хәҙерге исемен йөрөтә, 30‑сы йылдарҙа хәҙерге статусын ала. 1920 йылда 64 йортта 425 кеше йәшәгән.
Айыҡ ауыл
«Айыҡ ауыл» конкурсы — 2011 йылда «Айыҡ Башҡортостан» хәрәкәтен ойоштороусылар башлап ебәргән бәйге.
Тарихы
2010 йылдың 4 декабрендә республикала «Айыҡ Башҡортостан» төбәк йәмәғәт хәрәкәте рәсми теркәлә. Уның тәү сираттағы маҡсаттары халыҡ араһында айыҡ тормошто киң пропагандалау һәм алкоголь менән тәмәкене һатыуҙы сикләүгә йүнәлтелгән проекттарҙы тормошҡа ашырыу була. 2011 йылда хәрәкәт инициаторҙары (Роберт Дәүләтшин, Марат Абдуллин, Ренат Зәйнуллин ) Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты, «Башҡортостан» ТРК ДУП-ы, «Киске Өфө» гәзите менән берлектә «2011 йылдың айыҡ ауылы» конкурсын ойоштора. Һуңынан был эшкә БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт, БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, республика һәм район киң мәғлүмәт саралары редакциялары, ҡала-район хакимиәттәре ҡушыла. 2011 йылда конкурста 41 муниципаль райондан 99 ауыл ҡатнаша, уларҙың 30-ы финалға сыға. Салауат районының — Көҫәпәй, Әбйәлил районының Ҡырҙас, Йылайыр районының Ишбулды ауылдары еңеүсе була. «2011 йылдың айыҡ ауылы» конкурсы халыҡ-ара резонанс тыуҙыра һәм йәмәғәт хуплауы таба. Конкурс барышын федераль киң мәғлүмәт саралары яҡтырта, Россия, ТВЦ, НТВ, РЕН-ТВ, МИР телеканалдары, «Московский комсомолец», «Московские нвоости», «Российская газета» гәзиттәре, «Регнум» мәғлүмәт агентлығы һәм башҡалар яҡтырта. 2013 йылда республика Хөкүмәте проектҡа дәүләт әһәмиәте биреү өсөн уны үҙ ҡанаты аҫтына ала, конкурсты башлаусылар унан ситләтелә. 2019 йылдың июленән Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы инициативаһы менән конкурс ҡабаттан тергеҙелә.
2021 йыл
Приз фонды — 40 миллион һум. Иң ҙур суммаға — 6 миллион һумға эре ауылдар номинацияһы еңеүсеһе лайыҡ була, башҡа еңеүселәргә ауылдың ҙурлығына ҡарап, төрлө күләмдәге сертификаттар тапшырыла.
Эре ауылдар номинацияһы I урын — Бөрйән районы, Әбделмәмбәт ауылы II урын — Ауырғазы районы, Мораҙым ауылы III урын — Көйөргәҙе районы, Яҡшымбәт ауылы.
Ҙур ауылдар номинацияһы I урын — Тәтешле районы, Түбәнге Балтас ауылы II урын — Асҡын районы, Солтанбәк ауылы III урын — Иглин районы, Түбәнге Ләмәҙ ауылы.
Уртаса ауылдар номинацияһы I урын — Хәйбулла районы, Бәләкәй Арыҫланғол ауылы II урын — Шаран районы, Йәрәмкә (Шаран районы) ауылы III урын — Мәсетле районы, Яңы Мишәр ауылы.
Бәләкәй ауылдар номинацияһы I урын — Йылайыр районы, Сәләх ауылы II урын — Күгәрсен районы, Сәлих ауылы III урын — Стәрлетамаҡ районы, Кантюковка ауылы.
2020 йыл
Башҡортостан Республикаһы башлығы Радий Хәбиров конкурстың приз фондын 10 тапҡырға арттырырға тәҡдим итә һәм дөйөм фонд 40 миллион һумға етә. Беренсе урын алыусылар — 5, икенсе урындағылар — 3, өсөнсө урындағылар 2-шәр миллион һумға эйә була. Конкурс барышында алкоголь һатыуҙан баш тартҡан магазиндар һаны 350-гә етә.
Эре ауылдар номинацияһы 1-се урын — Учалы районы Илсе ауылы 2-се урын — Өфө районы Шамонин ауылы 3-сө урын — Тәтешле районы Шулған ауылы
Ҙур ауылдар номинацияһы 1-се урын — Күгәрсен районы Исем ауылы 2-се урын — Бөрө районы Бахтыбай ауылы 3-сө урын — Әбйәлил районы Таштимер ауылы
Уртаса ауылдар номинацияһы 1-се урын — Стәрлетамаҡ районы Күсәрбай ауылы 2-се урын — Ҡыйғы районы Иҫке Мөхәмәт ауылы 3-сө урын — Бөрйән районы Берәтәк ауылы
Бәләкәй ауылдар номинацияһы 1-се урын — Баймаҡ районы Түбәнге Яйыҡбай ауылы 2-се урын — Көйөргәҙе районы Яҡут ауылы 3-сө урын — Благовар районы Үрге Ҡарғалы ауылы.
2019 йыл
1-се урын — Ейәнсура районының Башҡорт Үргене ауылы 2-се урын — Баймаҡ районының Йылым ауылы 3-сө урын — Асҡын районының Ҡарткиҫәк ауылы. Приз фонды — 1400000 һум. Бынан тыш партнерҙар булдырған приз фонды 500 мең һум тәшкил итә.
2013 йыл
Иглин районының Үктәй ауылы Әбйәлил районының Рәхмәт ауылы Бүздәк районының Түреш ауылы.
Әрмет ауыл советы
Әрмет ауыл советы — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районындағы муниципаль берәмек.
Тарихы
XVIII быуат уртаһынан алып, Әрмет түбәһе Юрматы волосы составында була.
Әрмет ауыл советы 1919 йылда булдырыла.
Бөйөк Ватан һуғышында бынан 493 кеше ҡатнашҡан, 147 кеше тыуған яҡҡа әйләнеп ҡайтҡан.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында» законы буйынса ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ауыл советы составы
Совет осоронда хәҙер юҡҡа сыҡҡан Сәфәртуй, Божорйорт (божор — ҡор), Күкбүре һәм Әрметбаш утарҙары уның составында булған.
Инфраструктураһы
Административ үҙәге — Түбәнге Әрмет ауылы .Адресы: Ибраһим Ғиззәтуллин урамы, 84б, Ишембай районы Әрмет ауыл советының ауыл биләмәһе хакимиәте :
Уҡыу йорттары: мәктәпкәсә (Түбәнге Әрмет мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы), мәктәптәр — Түбәнге Әрмет ауылы урта мәктәбе (МОБУ СОШ) һәм Үрге Әрмет тулы булмаған мәктәбе (Түбәнге Әрмет урта мәктәбе филиалы).
Әрмет ауыл советында Үрге Әрмет һәм Түбәнге Әрмет фельдшер — акушер пункттары, Түбәнге һәм Үрге Әрмет ауыл мәҙәниәт йорттары, Түбәнге һәм Үрге Әрмет ауыл китапханалары, Түбәнге Әрмет ауылында янғын һүндереү һағы, АТС,элемтә бүлеге, 6 крәҫтиән-фермер хужалығы эшләй.
2009 йылда «Ихлас» мәсете асылған.
Ауыл советы биләмәһендә йәшәүсе халыҡ һанының һуңғы йылдарҙа кәмеүе күҙәтелә.
2009 йылғы ауыл советы бюджеты: килем — 2 622 227 һум, сығымдар — 2 605 585 һум.
Мәскәү ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
Мәскәү ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Мәскәү ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Берлек
Берлек (Берлек) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 25 кеше. Почта индексы — 453472, ОКАТО коды — 80205810003.
Тарихы
Ауыл тораҡ пунктының ауыл статусын ҡасаба Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың ойошторолоуы, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусының үҙгәреүе, административ үҙәктәрҙең күсерелеүе менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында»,  211-з һанлы Законына ярашлы ала, ст.1: 6. Тораҡ тибын ауыл тип билдәләп, түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә: 5) Ауырғазы районында:… к) Ибрай ауыл Советы Берлек ҡасабаһының
Ауылдың исеме «Берлек» колхозы исеменән алынған («берлек», «берҙәмлек» һүҙенән).
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — татарҙар (74 %).
Географик урыны
Район үҙәгенән төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 13 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Шәһит (йылға)
Шәһит (Шаит) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Күккәй йылғаһының уң ярына тамағынан 4,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уйылға йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мисбах
Мисбах — башҡорт ир-ат исеме.
Этимологияһы
Мисбах исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, яҡтыртҡыс, шәмдәл тигән мәғәнәгә эйә. .
Билдәле кешеләр
Ғәйнетдинов Мисбах Фәхри улы (1925 йыл — 2 сентябрь 2011 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы (1972—1995).
Вәхитов Ҡасим Мисбах улы (1916 — 4 октябрь 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған шағир.
Фамилияла һәм атаһы исемендә
Артур Мисбахов — «Спутник» командаһы хоккей уйынсыһы.
Бикбулатов Ренат Мисбах улы (1940 йыл — 29 май 1995 йыл) — ғалим-вирусолог, 1964—1995 йылдарҙа СССР һәм Рәсәй Медицина фәндәре академияһының Д. К. Ивановский исемендәге Вирусология институтының ғилми хеҙмәткәре. Медицина фәндәре докторы (1986), профессор (1992). СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1984).
Мисбахова Альбина Ғариф ҡыҙы — Ҡазан дәүләт медицина университетының дерматовенерология кафедраһы доценты, «Лучано» СПА комплексының баш табибы. Медицина фәндәре кандидаты. «Татарстан Республикаһының атҡаҙанған табибы» (2015). Рәсәй Федерацияһы Һаулыҡ һаҡлау министрының Рәхмәт хатына эйә (2019).
Мәҙәниәттә
Мисбахов — Мостай Кәримдең «Йәйәүле Мәхмүт» әҫәрендәге герой.
Сығанаҡтар
{{Исемдәр донъяһында}
Шулаш
Шулаш — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ишим йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тадамга
Тадамга — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сор йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хёгльвёрт монастыры
Тасуирлау һәм тарихы
Хегльверт августин монастыры, апостолдар Петр һәм Павелға арналған, уға 1125 йылда нигеҙ Зальцбург архиепискобы Конрад I тарафынан һалынған; тулы исеме: «conventus in Hegelberd sanctorum Petri et Pauli apostolorum ordinis sancti Augustini Saltzeburgensis diocesis». Вольфганг Грисштеттер, 1522—1541 йылдарҙа монастырь руханийы вазифаһын биләп тора һәм ул германиялағы Крәҫтиәндәр һуғышы ваҡытында Хегльверттан алыҫ торған баш күтәргән Зальцбург крәҫтиәндәрен буйһондора һәм уларҙың иҡтисади хәлен яҡшырта.
Әммә тышҡы ҡыйынлыҡтарға тарыған монастырь Реформация осоронда эстән тарҡалыу кисерә. 1568 йылда монастырҙа бары тик бер генә каноник ҡала, ә монастырь биналары емерелә, бөлгөнлөктә тора. Артабан пробст Марквард фон Швенди 1609—1634 йылдарҙа Хегльверт торошона иғтибарҙы аҙ бүлә — Зальцбург- Аугсбург һәм Пассауҙа, монастырҙары араһында йөрөй һәм бындағы монастырға бик һирәк килә. 1614 йылда Швенди монастырҙы тарата һәм уның ике мәхәлләһен ауыл дин әһелдәренә тапшыра. Һөҙөмтәлә, монастырь менән идара итеү өсөн донъяуи инспектор тәғәйенләнә.
Швенди үлгәндән һуң, яйлап монастырҙы тергеҙеү башлана: яңы рухани Вольфганг Цехентнер 1609—1634 йылдарҙағы монастырҙың идарасыһыбула, ул монастырҙы барокко стилендә үҙгәртеп ҡора башлай. Цехентнер хатта монастырҙы яңы урынға күсереүҙе планлаштыра, әммә уның шундай амбициоз пландары финанс ресурстары аҙ булғанлыҡтан тормошҡа ашырылмай ҡала; шуға күрә ул иҫке урында яңы бина төҙөү менән генә сикләнә. Цехентнерҙың вариҫы булып монах-яҙыусы Адам Вебер Йохан ҡала. Артабан монастырҙың руханийы булып Патриций Пихлер тәғәйенләнә, ул иң беренсе булып ул яңы монастырь сиркәүен төҙөтә башлай, яңы сиркәү 1690 йылда изгеләндерелә.
Хегльверт Баварияның 1802—1803 йылдарҙа секулярлаштырылмай ҡалған берҙән-бер сиркәүе була. 1805 йылда монастырь австрия императорына тапшырыла, яңы монахтарҙы ҡабул итеү 1806 йылда тыйыла, тик монастырь үҙе һаҡланып ҡала. 1810 йылда Зальцбургтың ваҡытлыса француз хөкүмәте Хегльвертҡа үҙенең администраторын ҡуя. Һуңғы рухани — Гилберт Граб була, ул рухани вазифаһынан 1804 йылда биләй — 1813 йылда үҙе ғариза яҙып монастырҙы тарата; монастырь Наполеон һуғышы тамамланғас — 1817 йылдың 30 июлендә таратыла. Бавариялағы һуңғы секуляризациянан һуң, элекке монастырь бинаһы шәхси милеккә күсә.
Ватла
Ватла — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сертынь-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Остернинбург
Остернинбург (Osternienburg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2130 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,66 км2. Диңгеҙ кимәленән 67 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6386 һәм автомобиль коды — ABI.
Клермон-Ферран
Географияһы
Ҡала Лимань уйпатлығы үҙәгендә, диңгеҙ кимәленән 410 м бейеклектә урынлашҡан. Ҡала тирәһендә бик күп тауҙар (Пюи теҙмәһе), шул иҫәптән бер нисә һүнгән вулкан бар. Ҡала янында Руайя (Royat) курорт ҡаласығы урынлашҡан. Шулай уҡ Клермон-Ферран янында «Вулкания» вулкан паркы бар.
Тарих
Клермонт йәки Клермон исеме (Clarmontis; от Augustonemetum) 761 йылда франк короллеге тарихында осратыла. Иртә урта быуаттарҙа уның башлығы епископ була. Клермон ике сиркәү соборы — 535 һәм 1095 йылдарҙа - үткәреләгән урын булып тора; Икенсе Клермон соборында папа Урбан II үҙ мәхәлләһен тәре походында ҡатнашырға саҡыра.
Иҡтисад
Ҡалала транспорт үҙәге (бер нисә тимер юл һәм автомобиль юлдары киҫелеше) һәм аэропорт бар.
Ҡалала бөтә донъяға билдәле шин Michelin етештереүселәренең штаб-фатиры тора; шулай уҡ бында компанияның ҡайһы бер предприятиелары урынлашҡан. Шулай уҡ ҡалала машиналар эшләү, туҡыу, полиграфия, ҡағыҙ, химия, аҙыҡ-түлек сәнәғәте предприятиелары эшләй.
Транспорт
Клермон-Ферран ҡалаһында француз ҡалалары араһында беренселәрҙән булып трамвай электр линияһы асыла : 1888 йылдың 27 ғинуарында эшҡыуар Жан Кларе Клермон-Ферран мэрияһынан төҙөлөшкә концессия ала. Трамвай линияһы 1890 йылдың 7 ғинуарында мэр Амеде Гаске тарафынан эшләтелә башлай — уның оҙонлоғо 4,5 километр була һәм Монферран һәм Жод кварталдары араһында тора, 4 айҙан һуң линия Руаяға тиклем оҙайтыла. 1892 йылда Клермон-Ферран трамвайы 2,5 миллион пассажир ташый. 1930 йылдарҙан башлап әкренләп трамвай системаһы һүнә төшә һәм 1956 йылдын 14 мартында ябыла.
2006 йылдың 13 ноябрендә трамвай хәрәкәте тергеҙелә, ҡалала ғәҙәти булмаған ҡала траспорты — транслор — шиналы трамвай эшләй башлай.
Мәҙәни мираҫ
Иң боронғо биналар, шул иҫәптән, Нотр-Дам соборы урындағы ҡара төҫтәге вулкан тоҡомло таштарҙан һалынған. Оверн готикаһы ҡомартҡыһы булып иң боронғо Нотр-дам-дю-Порт сиркәүе тора. Ранке музейы залында ҡала тарихы менән танышырға мөмкин; бер нисә зал иң билдәле Паскаль шәхесе тормошо тураһында һөйләй. 1810 йылда урындағы университет асыла. Хәҙер был университетта 30 000 ашыу студент уҡый, улар ике университетта (Оверн университеты һәм Блез Паскаль исемендәге университет) белем ала, шулай уҡ бында юғары коммерция мәктәбе һәм политехник институт бар. Блез Паскаль исемендәге университеттың филология факультетында Францияла билдәле славяндарҙы өйрәнеү һәм русистика бүлексәһе бар. Был бүлексәнең китапханаһында 30 000-дән ашыу китап һаҡлана. 1979 йылдан алып Клермон-Ферранда йыл һайын Халыҡ-ара ҡыҫҡа метражлы кино фестивале үткәрелә. Уны Канн ҡыҫҡа метражлы киноһы тип йөрөтәләр.
Ҡаланың тимер юл вокзалы урынлашҡан урамға «Советтар Союзы» тигән исем бирелгән.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Башҡорт телендә игенселек һәм баҡсасылыҡ терминдары
Башҡорт телендә игенселек һәм баҡсасылыҡ терминдары— башҡорт телендәге игенселек һәм баҡсасылыҡҡа ҡараған һүҙҙәр тураһындағы китап. 2002 йылда Башҡорт дәүләт университеты нәшриәтендә донъя күргән итаптың авторы— филология фәндәре докторы Э.Ф.Ишбирҙин.
Мостай Кәрим урамы (Өфө)
Мостай Кәрим урамы — Өфө ҡалаһының урамы. Ҡаланың тарихи өлөшө булған Ленин районында урынлашҡан.
Башҡорт телендә игенселек һәм баҡсасылыҡ терминдары
Эстәлеге
Китапта башҡорт телендә ҡулланылған игенселек һәм баҡсасылыҡ тармағына ҡараған лексика тикшерелә. Автор фекеренсә, үткән дәүерҙәрҙә башҡорт халҡының көнкүрешендә малсылыҡ төп урынды алып торһа ла, лексика үҙенсәлектәре ер эшкәртеүҙең дә хужалыҡта бик мөһим булыуын иҫбатлай. Был фараз археология, этнография һәм башҡорт фольклоры материалдары менән нығытыла.
Китапта игенселек һәм баҡсасылыҡҡа ҡараған һүҙҙәрҙән тыш уларға бәйле аҙыҡ һәм аш-һыу атамалары, игенселек һәм баҡсасылыҡҡа ҡараған атамаларҙың һүҙлеге лә бирелә.
Мостай Кәрим урамы (Өфө)
Тарихы
Революцияға тиклем бай алпауыт һәм заводсы ҡатын Ирина Ивановна Бекетова хөрмәтенә Бекетов урамы тип аталған, ул 1821 йылда ҙур янғындан йорт-ере янған кешеләр өсөн үҙенең аҡсаһына тотош биҫтә төҙөткән.
Башҡорт телендә игенселек һәм баҡсасылыҡ терминдары
Эстәлеге
Э.Ф.Ишбирҙин китабында башҡорт телендә 1920-1940-сы йылдарҙа төрлө фәндәр буйынса булдырылған терминдар һәм уларҙың бөгөн дә ҡулланышта булғандары тураһында материал, шулай уҡ башҡорт телендә булған һүҙҙәр урынына рус теленән туранан-тура тәржемә ителеп, һүҙлектәргә инеп киткән һүҙҙәр тураһындағы мәғлүмәткә лә урын бирелгән (мәҫәлән, плавник-«балыҡ ҡанаты» урынына йөҙгөс һ.б.).
Мостай Кәрим урамы (Өфө)
Тарихы
Бекетов урамы Собор урамының дауамы булып тора (хәҙер Театр урамы), ул Каруанһарай яғынан килә, Иҫке Иванов зыяраты (хәҙер — Балалар ижады һарайы) һәм Халыҡ айныҡлығы Паркында өҙөлөп (хәҙер — Иван Якутов исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркы), Төньяҡ биҫтә аша Сафронов пристане яғына тиклем һуҙыла (был урам өлөшө Кесе Бекетов тип аталған).
Башҡорт телендә игенселек һәм баҡсасылыҡ терминдары
Эстәлеге
Китап студенттар, ғалимдар һәм башҡорт теле һәм тарихы менән ҡыҙыҡһыныусыларға тәғәйенләнә.
Мостай Кәрим урамы (Өфө)
Тарихы
Бекетов урамында төҙөлгән: Совет осоронда Социалистик урам тип үҙгәртелә.
Башҡорт телендә игенселек һәм баҡсасылыҡ терминдары
Һылтанмалар
хакасском языке. Белоглазов П.Е. и Каскаракова З.Е.]
Мостай Кәрим урамы (Өфө)
Тарихы
Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостафа Сафа улы Кәримовтың иҫтәлегенә 2006 йылдың 24 майында Өфө ҡала советының сираттан тыш сессияһында ҡарар ҡабул ителә һәм Мостай Кәрим урамы тип үҙгәртелә.
Башта Мостай Кәрим исеме менән Өфөнөң урамдарын атау буйынса бер нисә тәҡдим була. Аҙаҡ тарихи фактҡа таянып, Социалистик урамды һайлайҙар, сөнки оҙаҡ ваҡыт Мостай Кәрим ошо урамда йәшәй, бынан ул Бөйөк Ватан һуғышының фронттарына китә.
Урамдың исемен үҙгәртеү тураһында документ
Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы советы ҡарары № баш 24.05.2006 г 11/7 «Социалистик урамы исемен Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәрим урамы тип үҙгәртеү тураһында»
2006 йылдың 17 ғинуарындағы Башҡортостан Республикаһы Президенты Указының № УП-9 үтәлешенә ярашлы «Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостафа Сафа улы Кәримовтың иҫтәлеген мәңгеләштереү тураһында (Мостай Кәрим)», Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы советы ҡарар итә:
Өфө ҡалаһы ҡала округы советы рәйесе И. Ниғмәтуллин
Табын (Ғафури районы)
Табын (Табынское) — Башҡортостандың Ғафури районында урынлашҡан ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1827 кеше. Почта индексы — 453071, ОКАТО коды — 80 221 831 001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Киске Өфө (гәзит)
Киске Өфө — Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы Өфөлә 2002 йылдың ноябренән донъя күреп килгән ижтимағи-сәйәси-мәҙәни гәзит, аҙнаның шәмбе көнөндә башҡорт телендә сыға һәм Башҡортостандағы, Рәсәйҙәге, донъялағы яңылыҡтарға, башҡорт мәҙәниәтенә, башҡорт тарихына ҙур урын бирә. Баш мөхәррире — Гөлфиә Гәрәй ҡыҙы Янбаева.
— тип билдәләй үҙ маҡсатын редакция коллективы.
Тарихы
Planned
Статистика
Planned
Хеҙмәткәрҙәр
Planned
Оло Хондэй-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Петров Владимир Владимирович (хоккейсы)
Петров Владимир Владимирович (30 июнь 1947 йыл, Красногорск, Мәскәү өлкәһе — 28 февраль 2017) — совет хоккейсы, үҙәк һөжүмсе. Ике тапҡыр олимпия чемпионы һәм 9 тапҡыр донъя чемпионы. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1969). Полковник.
Спорт карьераһы
Эшсе ғаиләһендә тыуа. Күп кенә буласаҡ хоккейсылар кеүек, башта рус хоккейы менән шөғөлләнә. Тушинола «Крылья Советов» командаһы базаһындағы «Ҡыҙыл Октябрь» спорт клубында шайбалы хоккей буйынса күнекмәләр үткәрә.
Уйынсы
«Крылья Советов» (Мәскәү) (1965—1967), ЦСКА (1967—1981), СКА (Ленинград) (1981—1983) хоккей клубтары өсөн сығыш яһай. 1969/1970 йылдарҙағы СССР чемпионаты уның өсөн иң яҡшы миҙгел була, ул 43 уйында 51 шайба индерә һәм быға 21 голда ассистент була.
ЦСКА һәм СССР йыйылма командаһында оҙаҡ йылдар Борис Михайлов һәм Валерий Харламов менән бер төркөмдә сығыш яһай.
СССР йыйылма командаһы составында өс тапҡыр донъя чемпионатының иң яҡшы бомбардиры була (1973, 1977 һәм 1979).
1971 йылдан алып КПСС ағзаһы була.
Тренер һәм спорт функционеры
2000 йылдар башынан кинопродюсерлыҡ менән шөғөлләнә. «Валерий Харламов. Дополнительное время » нәфис фильмының (2007) продюсеры. Был фильм күренекле совет хоккейсыһы Валерий Харламов тың һуңғы көндәренә арналған, режиссеры — Юрий Стааль.
2011—2012 йылдарҙа Борис Михайлов, Владислав Третьяк, Георгий Полтавченко Сергей Егоров һәм Артур Чилингаров Шайбалы хоккей буйынса халыҡ-ара Arctic Cup турнирының попечителлек советына инә.
2013—2017 йылдарҙа ЦСКА хоккей клубы ветерандары ассоциацияһы ағзаһы (Мәскәү). 2013—2017 йылдарҙа — Бөтә Рәсәй йәш хоккейсыларының «Алтын шайба» клубы президенты.
Үлеме
2017 йылдың 28 февралендә оҙайлы ауырыуҙан һуң Мәскәү дауаханаһында 70-се йәшендә вафат була. Мытищиҙа Федераль һуғыш мемориаль зыяратында ерләнә.
Луцавсала
Лу́цавсала (Lucavsala, 1918 йылға тиклем — Луцаусгольм, Luzausholm) — Ригала Даугава йылғаһы утрауҙарының береһе, Кундзиньсала һәм Буллю утрауҙарынан ҡала ҙурлығы буйынса өсөнсө урында тора. Земгал биҫтәһенә ҡарай. Күрше Закюсала утрауы менән бергә Салас ҡала микрорайонын тәшкил итә.
Петров Владимир Владимирович (хоккейсы)
Хәтер
2018 йылдың 28 февралендә ЦСКА-ның Дан аллеяһында Владимир Петровҡа бюст ҡуйыла.