cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вильһельмина Граваллиус
Биографияһы
Яҙыусы булараҡ, уҡыусыларҙа уңыш ҡаҙанған «Högadals prostgård» (1844) беренсе романы менән таныла. Башта әҫәрҙәрен A N, W-a G-s, Förf till Högadahls prostgård, Waldemar псевдонимдары аҫтында баҫтыра. 1877 йылда н башлап үҙенең исеме аҫтында нәшер итә.
Викарий Thoresund Christian Gravallius менән никахы йылдарында (1846—1861) әҙәби ижадын бөтөнләй ташлап тора. Ғаиләлә бер ҡыҙҙары үҫкән. Ире үлгәндән һуң, Вильһельмина Граваллиус Стокгольм ҡалаһына күсеп китә һәм әҙәбиәт менән шөғөлләнеүенә яңынан тотона.
Вильһельмина Граваллиус, үҙ ваҡытында швед журналдарында һәм гәзиттәрендә баҫылған күп романдар авторы булып тора. Уның романдары буйынса китап уҡыусылар Швеция ҡалалары һәм ауылдары халҡының тормошо менән таныша.
Яҙыусының әҫәрҙәре немец һәм голланд телдәренә тәржемә ителгән.
Вильһельмина Каролина Граваллиус 1884 йылдың 22 ноябрендә Карлстад швед коммунаһында вафат булған.
Әҙәбиәт
Heggestad, Eva (1991). Och Fången fri: 1880-svenska om författare hemmet kvinnliga talets, och yrkeslivet konstnärskapet. Uppsala: Avd. litteratursociologi institutionen för Litteraturvetenskapliga vid, Univ. Libris 7746142. ISBN 91-85178-19-5
Молы-Соим
Молы-Соим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Молы-Тув күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вавель аждаһаһы
Вавель аждаһаһы (smok wawelski) — легендар аждаһа, (Аждаһа соҡоро) Краковта Вавель ҡалҡыулығы итәгендәге,  имеш, мәмерйәлә йәшәгән.
Легенда
Иң боронғо (XII быуат) Винцентий Кадлубек яҙған был легенданың вариантына ярашлы, король Крак хакимлығы ваҡытында  (Краков ҡалаһына нигеҙ һалыусы, уның исеме менән ҡалаға исем бирелә) Краковта йән эйәһе— аждаһа, тереләй йотоусы (całożerca, holophagus — йәғни ҡорбандарын тулыһынса йотоусы) барлыҡҡа килә. Аҙнаһына бер тапҡыр аждаһаға ҡорбанға һыйыр килтерергә кәрәк булған; әгәр ул уны  алмаһа, алмашҡа   кешеләрҙе ашаған. Ҡаланы ғифриттән ҡотҡарыу өсөн, Крак үҙенең ике улын, Крак һәм Лехты аждаһаны үлтерергә ебәргән. Улдары йыланды  алышта еңә алмаған, шуға күрә улар хәйләкәрлеккә бара. Улар һыйыр тиреһенә көкөрт тултырғандар, һәм, аждаһа быны  йотоп, тонсоғоп үлә. Йылан үлгәндән һуң ағалы-ҡустылы еңеү кемдеке икәнлеге тураһында бәхәсләшеп китә. Өлкән ағаһы, Лех, ҡустыһын үлтерә, ә һарайға ҡайтып ингәс Крак аждаһа менән алышта һәләк булды тип әйтә. Әммә ҡустыһын үлтереүсенең сере асыла һәм уны илдән ҡыуалар, ә ғәйепһеҙгә үлтерелгән ҡустыһы хөрмәтенә ҡаланы Краков тип атайҙар.
Ян Длугош үҙенең  йылъяҙмаларында аждаһа өҫтөнән еңеүҙе король еңеүе тип иҫәпләй, ә туған-ара үлтерешеүҙе Крак үлгәндән һуңғы ваҡытҡа күсерә.
Легенданың (XVI быуат)  Йоахим Бельский  версияһы буйынса аждаһаны итексе  Скуба еңә. Ул тәнсәләргә көкөрт тултырып монстрға ташлай. Быҙауҙарҙы ашаған аждаһаның тамағы ныҡ әсетә башлай, ул ярты Висла йылғаһын эсә һәм шартлай.
Кәүҙәләнештәре
1972 йылда Вавель ҡалҡыулығы эргәһендә Червен  бульварында  аждаһа  һәйкәле ҡуйыла, авторы поляк скульпторы Бронислав Хромый. Аждаһа һәр биш минут һайын ут бөркә йәки 7168 телефоны аша   «smok» тексты менән хәбәр ебәрә.
2015 йылда "Allegro" студияһы Legendy Polskie cthbz8syfy ҡыҫҡа метражлы фильм төшөрә, унда аждаһа татуировкалы ир (дат бодибилдеры Ким Колд уйнай) һәм уның осоп йөрөүсе машинаһы. Аждаһа матур ҡыҙҙарҙы яратыусы, ул уларҙы урлай һәм ҡала ситендәге виллаларының береһендә йәшереп тота.
Кыссара
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әнйәк
Әнйәк (Анзяк) — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. Рухтин ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 382 кеше. Почта индексы — 452521, ОКАТО коды — 80223831002.
Географик урыны
Әнйәк ауылы Әй йылғаһы ҡушылдығы Әнйәк йылғаһы буйында, район үҙәге Мәсәғүт ауылынан көньяҡҡа табан 13 километр һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 80 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Әнйәк ауылының XIX быуатта артабанғы үҫеше
1859 йылда Әнйәк ауылында 326 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.
Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше
1902 йылда Әнйәктә — 817 кеше йәшәй, 1906 йылда земство мәктәбе, 2 бакалея кибете теркәлгән.
1914 йылда Әнйәк ауылына Көнбайыш Украина крәҫтиндәре күсенеп килгән. 1920 йылда — 1152 кеше булған. Халыҡ ауыл хужалығы менән шөғөлләнгән. Тиреҫ менән ашланған системаһыҙ сәсеү әйләнеше таралған. 38 һуҡҡыс һәм елгәргес, шулай уҡ 4 тирмән, 2 тимерлек булған.
50 хужалыҡта йәшәүсе керҙәштәр башҡорттарҙан йылына 150 һум менән 1 мең дисәтинә сабынлыҡ һәм һөрөнтө ерҙәрҙе ҡуртымға алған.
Әлеге ваҡытта Әнйәк ауылында балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты бар.
Халыҡ һаны
Әнйәк ауылында урыҫтар йәшәй (2002).
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тирә-яҡ мөхит
Тауҙар:
Йылғалар:
Шишмәләр:
Ялан-бесәнлектәр:
Таусыҡтар, түбәләр:
Башҡа урын-ер атамалары:
Соб
Соб (Соб) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Липовец, Иллинци, Ғайсин һәм Тростянец райондары аша көньяҡҡа табан аға. Көньяҡ Бугтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 125 километр. Бассейн майҙаны — 2840 км².
Аннабург
Аннабург (Annaburg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 7457 кеше йәшәй. Майҙаны — 120,61 км2. Диңгеҙ кимәленән 75 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6925 һәм автомобиль коды — WB.
Аскарида
Енси яҡтан өлгөргән хәлдә кеше һәм умыртҡалы хайуандар эсәклегендә паразит булып йәшәйҙәр. Киң таралғандар. Ascaris типик ырыуы 18 төрҙө берләштерә. Аскаридалар кәүҙәһе орсоҡ һымаҡ, ҡойроғо тарайған формала. Ата аскарида инә аскаридадан кесәрәк, ҡойроҡ остары ҡорһаҡ яғына бөгөлгән. Ғәҙәттәгеләре: кеше аскаридаһы (А. lumbricoides), сусҡа аскаридаһы (А. suum), ат аскаридаһы (Parascaris equorum). Инә аскариданың оҙонлоғо - 25-40, атаһыныһы - 12-25 см. Тәүлек дауамында инә аскарида 200 -ҙән алып 245 меңгә ҡәҙәр күкәй һала. Личинкалар үҫеше тышҡы мөхиттә бара. Тәбиғәттә күкәйҙәр 7 йыл дауамында һаҡланырға мөмкин. Күкәйҙәр аҙыҡ йәки һыу менән эсәктәргә эләгә һәм унда уларҙың үҫеше башлана. Күкәйҙән сыҡҡан личинкалар ҡан юлына, ҡатлаулы юлдар аша үпкәгә үтеп керәләр. Һуңынан личинкалар йотҡолоҡҡа һәм тағы эсәклеккә эләгәләр, унда енси яҡтан өлгөрәләр. 2−2,5 айҙан һуң инә аскаридалар күкәй һала башлайлар. Кеше организмында аскаридуларҙың ғүмере 11-13 айҙан артмый. Аскаридалар ҡаты ауырыуҙар - аскридозалар китереп сығаралар.
Оло Шохра
Оло Шохра (Шохра) — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Межа йылғаһының һул ярына тамағынан 167 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мария Виттек
Мария Виттек (Maria Wittek; шартлы исем: Мира, Пани Мария; 16 август 1899 йыл, Трембки ауылы, Поляк батшалығы — 19 апрель 1997 йыл, Варшава, Польша) ― бригада генералы хәрби званиеһы бирелгән беренсе поляк ҡатын-ҡыҙы. Звание уға инде пенсияға сыҡҡас 1991 йылда  бирелә. 18 йәшенән алып Польша армияһында һәм төрлө хәрби ойошмаларҙа хеҙмәт иткән. Бер ҡасан да кейәүҙә булмаған.
Боливияла ислам
Боливияла ислам (El Islam en Bolivia, الإسلام في بوليفيا) ― әҙселек дине. Ил халҡының (11 млн 428 мең кеше, 2019 йылға) 0,017 % — ы — (2 мең кеше) — мосолмандар. 2008 йыл башында El Nuevo Dia көндәлек газетаһы: «илдәге мосолман халҡының дөйөм һаны 1000 кеше, улар күбеһенсә Санта-Крус һәм Ла-Паста йәшәй», тип белдергән. 2014 йылда Боливияла 2 мең мосолман йәшәгән.
Тарихы
Боливияла Ислам XX быуат аҙағында Яҡын Көнсығыш илдәренән (Фәләстин, Иран, Сүриә һәм Ливан) килгән мөһәжир-мосолмандар менән бергә тарала башлаған. Боливия ҡалаларында (Сукре, Санта-Крус, Кочабамба, Ла-Пас) йәшәүсе мосолман халҡы, нигеҙҙә, Бангладеш, Пакистан, Фәләстин, Сүриә һәм Ливандан килгән мөһәжирҙәрҙән тора.
Мария Виттек
Ике һуғыш араһында
1928 йылдан алып 1934 йылға тиклем Виттек Przysposobienie Wojskowe Kobiet, ҡатын-ҡыҙҙарҙы хәрби хеҙмәткә  профессиональ әҙерлек ойошмаһы командиры  була. 1935 йылда Варшаванан алыҫ түгел Беляны ҡалаһында физик тәрбиә һәм хәрби әҙерлек институтының ҡатын-ҡыҙҙар бүлеге етәксеһе итеп тәғәйенләйҙәр
Боливияла ислам
Тарихы
Боливия, Конституцияһы буйынса, донъяуи дәүләт булып тора, дәүләт дин иркен һәм хөкүмәттең диндән бойондороҡһоҙлоғон гарантиялай. 2010 йылда халыҡтың 92 % — ы — христиандар (78 % — ы — католиктар, 19 % — ы — протестанттар, шулай уҡ православие динендәгеләр бар); 3 % — ы — дин тотмаусылар, 2,2 % — ы — баһаиҙар, 0,1 % — ы — ҡалған диндәрҙең барыһы ла.
Боливия ислам ойошмалары
Илдәге мосолман ойошмалары Санта-Крус, Сукре һәм Кочабамбала Боливия Ислам үҙәген (Centro Islámico Boliviano, CIB), шулай уҡ Сукрелағы Мосолман төркөмөн (Muslim Group) һ. б. ойошмаларҙы үҙ эсенә ала.
Мария Виттек
Һуғыштан һуң
Польшаның коммунистик хөкүмәте Физик тәрбиә һәм хәрби әҙерлек институты асҡандан һуң, ул яңынан ҡатын-ҡыҙҙар бүлеге начальнигы булып уның алдағы вазифаһына кире ҡайта. Әммә 1949 йылда Виттек властар тарафынан ҡулға алына һәм бер нисә ай төрмәлә үткәрә. Азат ителгәндән һуң гәзит киоскыһында эшләй. 1991 йылдың 2 майында коммунистарҙың властан баш тартыуынан һуң Польша президенты Лех Валенса уны  бригада генералы итеп үрләтә. Шулай итеп, Мария Виттек генерал исеменә лайыҡ булған беренсе поляк ҡатын-ҡыҙы була.
Боливияла ислам
Мәсеттәр
1992 йылда Боливияла беренсе мәсет төҙөлөшө буйынса комиссия раҫлана һәм беренсе мәсет 1994 йылдың сентябрендә Санта-Крус ҡалаһында төҙөлә. Унда йома намаҙҙарына 50 мосолман йөрөй.
Мария Виттек
Һуғыштан һуң
2007 йылдың 19 апрелендә уның вафатына ун йыл тигәндә Варшавала Польша  Ғәскәрҙәре  музейында  уның хөрмәтенә  натураль ҙурлыҡта бронза һәйкәл ҡуйыла.
Боливияла ислам
Мәсеттәр
2004 йылда Ла-Паста беренсе рәсми сөнни мәсете — Жәбәл Ән-Нур мәсете (Mezquita Yebel An Nur) асыла. Быға тиклем ислам башҡалала сағыштырмаса һирәк күренеш булған, һәм мосолман йәмғиәте намаҙ уҡыу өсөн үҙ йорттарында ғына осрашҡан бер нисә мосолмандан торған. Жәбәл Ән-Нур мәсете Санта-Рустағы сөнни Боливия ислам үҙәге менән тығыҙ элемтәлә тора, үҙен-үҙе финанслай, шул уҡ ваҡытта Ла-Пас Боливия Ислам йәмғиәте ассоциацияһы ҡаршыһындағы Әс-Сәләм мәсетенә (Mezquita As-Salam)сөнни һәм шиғый мосолмандар ҙа йөрөй.
Каль-Кутоп-Юган
Каль-Кутоп-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Помут йылғаһының уң ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Василиса Микулишна (рус фольклоры)
Былинаның сюжеты
Василиса Микулишна — сикһеҙ көслө баһадир ҡыҙ, аҡыллы, ҡыйыу һәм тыйнаҡ. Иренә ҡатынының өҫтөнлөктәре тураһында башҡаларға һөйләп маҡтанырға рөхсәт итмәй. Әммә Ставр Годинович ҡатынын тыңламай — Киевта кенәз Владимирҙың мәжлесендә маҡтана, бының өсөн өсөн подвалға эләгә.
Владимир уның ҡатынын һарайына алып килергә ҡуша. Бәхетһеҙлек тураһында ишеткәс, ул татар илсеһе (башҡа версияла король ляховецкийҙың улы) булып кейенә һәм үҙен Василий тип таныштыра. Ләкин Забава Путятична шунда уҡ уның ир булып кейенгән ҡатын-ҡыҙ икәнен аңлай. Владимир, ҡунаҡтың ир-егетме, әллә ҡатын-ҡыҙмы икәнен белергә тырышып, һынау үткәрергә була. Василиса уны алдай, Забава Путятичнаны үҙенә ҡатынлыҡҡа талап итә, ә туй мәжлесендә татар илсеһе, «йырсы гуслярҙар насар», тип Ставрҙы килтереүҙе талап итә. Ставрҙы үҙе менән алып китә һәм һуңынан иренә дөрөҫөн һөйләй. Шунан Василиса менән Ставр үҙҙәренә, Чернигов ҡа, китә (икенсе версияһында Литваға). Былина ошоноң менән тамамлана.
Былинала ҡыҙ-батырҙың Киевҡа ҡаршы булыуы һиҙелә. Бик көслө булһа ла, ул үҙенең ғәҙәттән тыш көсөн ҡулланмай, был йәһәттән атаһына оҡшай. Ҡөс эйә булыу уны ҡулланыуҙа түгел.
Нюдя-Марета-Яха
Нюдя-Марета-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ясавэй-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 160 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Абзай ауыл Советы (Ҡыйғы районы)
Абзай ауыл советы — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Абзай ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында» законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә. Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһы административ-территориаль ҡоролошо, берәмектәр сиктәре һәм административ муниципаль үҙәктәрен үҙгәртеү тураһында» законының 1-се статьяһы, 186-сы бүлегендә (2005 йылдың 20 июлендә ҡабул ителгән 211-З-се һанлы БР Законынан) яҙылған: Ләүзә ауыл советына ҡараған Алағуз ауылын Абзай ауыл советына тапшырып, Ҡыйғы районы Абзай ауыл советы һәм Ләүзә ауыл советтарының сиктәрен үҙгәртергә.
Яңы Гуровка
Яңы Гуровка (Новогуровка) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 93 кеше. Почта индексы — 453484, ОКАТО коды — 80205849005.
Тарихы
Ауылға 1893 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1876 йылда) Стәрлетамаҡ өйәҙендә граф Варшавскийҙан ҡуртымға алынған ерҙәрҙә (1893 йылда купчий ҡағыҙы рәсмиләштерелгән) Өфө өйәҙе Гуровка ауылы (хәҙерге Кушнаренко районны) элекке удел крәҫтиәндәре Яңы Гуровка ҡасабаһы булараҡ нигеҙ һала. 1896 йылда 28 йортта 215 кеше йәшәгән. 1920 йылда 45 ихатала 330 кеше йәшәгән. 1906 йылда тимерлек, мөгәзәй теркәлгән. Ауылда урыҫтар, сыуаштар йәшәй.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - сыуаштар (75 %).
Футбол буйынса Косово йыйылма командаһы
Футбол буйынса Косово йыйылма командаһы — өлөшләтә танылған Косово дәүләтенең халыҡ-ара футбол ярыштарында үҙен танытҡан йыйылма командаһы, ул Косово Футбол федерацияһы етәкселеге аҫтында туплана.
Ҡыҫҡаса тарихы
1993 йылда Югославия тарҡалғандан һуң, Косовола үҙенең футбол буйынса танылмаған йыйылма командаһы барлыҡҡа килә, ул үҙенең тәүге уйынында албандарға ҡаршы сығыш яһай (уйын Албанияның еңеүе менән тамамлана — 3:1). Әлеге ваҡытта Косово командаһы ни бары бер нисә генә уйынын үткәрҙе, уларының күбеһе профессиональ клубтарға ҡаршы уйналды. Команданың иң ҙур еңеүе булып Мөхәррәм Сәхити етәкселегендә Монако йыйылма командаһын 7:1 иҫәбе менән еңеү тора. Косово йыйылма командаһы уйнаған әллә ни күп булмаған турнирҙарҙың береһе — ул 2005 йылдың ноябрь башында Төньяҡ Кипр Футбол федерацияһының 50 йыллығығы айҡанлы үткәрелгән турнир. Беренселекте турнир хужаларына биреп, һәм Лапландия командаһын уҙып, Косова йыйылма командаһы икенсе урынға сығыуға өлгәште.
2008 йылдың 6 майында Косово вәкилдәре үҙҙәрен ФИФА-ның тулы хоҡуҡлы ағзалары итеп таныуҙы, УЕФА зонаһында донъя һәм Европа чемпинаттарның һайлап алыу уйындарында ҡатнашырға рөхсәт итеүҙе һорап, ФИФА-ға хат ебәрә. Косово Футболы федерацияһы берләшмәһе президенты Фадиль Вокри был ваҡиғаны «тарихи мәл» тип атаны һәм Косовоның ФИФА составына тиҙ арала ҡабул ителәсәгенә ышаныс белдерҙе. Ләкин 2008 йылдың октябрендә ФИФА-нан килгән яуаптарҙың береһенә ярашлы, Косовоның был үтенесе ҡабул ителмәй. Косовоның үтенесе ФИФА регламентының 10-сы пунктын боҙғаны асыҡлана, ә был, үҙ нәүбәтендә, бары тик халыҡ-ара берләшмәләр тарафынан танылған дәүләттәр генә ФИФА ағзаһы була ала тигән ҡарарға ҡаршы килә. Косовоның ФИФА-ға һәм УЕФА-ға алыуҙарын һорап биргән тағы үтенесе лә 2011 йылдың 22 октябрендә кире ҡағыла.
2012 йылдың декабрендә футбол донъя картаһында ғәмәлдә яңы дәүләт барлыҡҡа килде: Токиола үткән ФИФА башҡарма комитеты клубтарға, шулай уҡ Косовоның йәштәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаларына ФИФА футбол ассоциацияһына ингән командалар менән иптәштәрсә матч үткәрергә рөхсәт итте.
2016 йылдың 3 майында Косово рәсми рәүештә ФИФА-ға ҡабул ителә.
Косово йыйылма командаһының донъя чемпионатына һайланма турнир сиктәрендә үткән рәсми кимәлдәге тарихи дебюты 2016 йылдың 5 сентябрендә Финляндияға ҡаршы уйналасаҡ 2018 йылғы донъя чемпионатына һайлап алыуҙың ҡунаҡтарса алышында үтте.
Йыйылма команда составы
Футбол буйынса 2018 йылғы донъя чемпионаты матчында Исландия йыйылма командаһына ҡаршы уйнаясаҡ Косово йыйылма командаһы составына баш тренер Альберт Буньяки түбәндәге футболсыларҙы саҡырҙы (2017 йылдың 24 марты):
Әссәләмү ғәләйкүм
Әссәләмү ғәләйкүм  — исламда төрлө милләт мосолмандарының ғәрәпсә сәләмләү һүҙе, уны шулай уҡ насрани ғәрәптәр ҙә, ғәрәп йәһүдтәре лә ҡуллана. Былай сәләмләүгә үә-ғәләйкүм әс-сәләм тип яуаплайҙар (‏وَعَلَيْكُمُ ٱلسَّلَامُ — һеҙгә лә именлек). «Сәләм» төшөнсәһе «ислам» һүҙе менән тамырҙаш, башта тик дини тәғәйенләнешле генә булған һәм «Аллаһ менән именлек» тигән мәғәнәлә ҡулланылған.
Ҡөрьәндә һәм Сөннәттә сәләмләү
Ҡөрьәнгә ярашлы, мосолман тәүләп сәләмләгән кешенән кәмерәк һүҙҙәр ҡулланып сәләмләргә тейеш түгел:«Һеҙгә сәләм биргән һайын һеҙ унан яҡшыраҡ итеп сәләмләгеҙ йәки шундай уҡ сәләм ҡайтарығыҙ. Ысынлап та, Аллаһ һәр бер нәмәне хисаплай».
Мөхәммәт Пәйғәмбәр Сөннәтенә ярашлы был сәләмләшеү булмаған Китап әһелдәре араһында ла ҡулланыла. Бер хәҙистә Пәйғәмбәр былай ти: «Китап әһелдәре һеҙгә Әссәмү ғәләйкүм (Әссәләмү ғәләйкүм урынына) тип сәләм бирһә, үә-ғәләйкүм  тип кенә яуаплағыҙ».
Хәҙистә әйтелгәнсә, бер йәһүд Ғәйшә р.ғ. алдында Мөхәммәт Пәйғәмбәргә Әссәмү ғәләйкүм (Әссәләмү ғәләйкүм урынына) тип сәләм биргән. Сәм һүҙе «тиҙ үлем» тигән мәғәнәгә эйә, һәм Ғәйшә тегегә тауышлана башлай, мәгәр Мөхәммәт с.ғ.с. уға ҡысҡырынмаҫҡа, бары тик «үҙеңә лә» (үә-ғәләйкүм ) тип яуапларға ҡуша.
Икенсе төрлө сәләмләүҙәр
Әссәләмү ғәләйкүм үә рәхмәтуЛлаһи үә бәрәкәтүһү!
Му-Пант-Юган
Му-Пант-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кемпаж йылғаһының уң ярына тамағынан 244 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Кьяловка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бирйән йылғаһы
Бирйән йылғаһы — Башҡортостандың Белорет районы Урал тауы биләмәһендә урынлашҡан Бирйән һыртынан ағып сыға. Инйәр йылғаһының уң яҡ ҡушылдығы. Ул Белорет районының Йөйәк ауылынан 6 саҡрым өҫтәрәк килеп ҡоя. Инйәрҙең был киҫемендә Бирйән шаршыһы иң ҡаты, иң ҡурҡынысы. Кама бассейны округына инә, сығанаҡ башынан алып тамағына тиклем Эҫем һыу хужалығы участкаһы, Ағиҙел йылға бассейны тармағы. Кама йылғаһының йылға бассейнына инә.
Һыу объекты системаһы: Инйәр → Эҫем → Ағиҙел → Кама → Волга → Каспий диңгеҙе
Этимологияһы
Бирйән — төп фараз: бир (ҡылым) һәм йән һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән атама. Һыртында Һынташ тигән ҡая бар. Ололар һөйләүенсә, ул борон башҡорттарҙың табыныу урыны булған. Һынташ — бейеклеге ҡырҡ метр самаһындағы ҡая. Йыраҡтан ҡарағанда бәһлеүән кешегә оҡшатырға була. Ҡаяның бер яғынан башына тиклем менеп була. Элегерәк уның башында тәңкәләр ҡалдырып китер булғандар. Күрәһең, уның төбөндә ҡорбан салғандарҙыр. Бирйән атамаһы шул һынға салынған ҡорбандың йәнен биргәндән килеп сыҡҡан тип фараз итәләр.
Бүре һәм йән тигәндән килеп сыҡҡан тигән фараз да бар.
Арыҫланса себендәр
Арыҫланса себендәр (Stratiomyidae, (Львинки) — себендәр ғаиләһе. 1,5 меңләп төрө билдәле, уларҙың күбеһе тропиктарҙа, Рәсәйҙә 200 ләп төрө йәшәй.
Кәүҙәһенең оҙонлоғо 5-15 мм, ҡанаттары асылмағанда ҡорһаҡ турыһында береһе икенсеһе өҫтөнә ҡуйыла. Төҫө асыҡ, йыш ҡына саға торған умарта ҡорттары һәм һағаҙаҡтар төҫөн хәтерләтә (һаҡлағыс төҫ − мимикрия). Себендәр сәскәләрҙә, һыу янындағы үҫемлектәр араһында, һирәгерәк ағас сөрөгөндә һәм ботаҡтарынанда тереклек итә. Личинкалары бысыраҡ һыуҙа, тупраҡта, тиреҫтә, ҡайыр аҫтарында, ҡороған ағаста, ҡырмыҫҡа ояларында үҫә; сапрофиттар (органика ҡалдыҡтар менән туйыналар) йәки йыртҡыстар. Ябай арысланса себендәр (Stratiomyia chamaeleon Dg.) - кәүҙәһенең оҙонлоғо 13-15 мм, ҡара, ҡорһаҡ аҫты һары төҫтә, һәм баҡыр арысланса себендәр (Geosargus cuprarius L.) - кәүҙәһенең оҙонлоғо 10-12 мм, түше йәшел, металл һымаҡ ялтырай, ҡорһағы бронза, зәңгәр йәки шәмәхә төҫтә.
Вавель соборы
Изге Станислав һәм Вацлав соборы (пол. Św Bazylika archikatedralna. I Stanisława św. Wacława ) — рим католик сиркәүенең Краков архиепархияһының архикафедраль соборы, кесе базилика статусын йөрөтә. Краковта Вавель ҡалҡыулығында урынлашҡан, күп кенә Польша дәүләте башлыҡтарының кәшәнәләре урыны булып тора.
Тарихы
Хәҙерге ғибәҙәтхана урынында элек ике башҡа бина урынлаша: изге Вацлав кафедраль костёлы  (1020 йылда төҙөлгән һәм 1038 йылда  чех  кенәзе  Бржетислав тарафынан емерелгән) һәм 1142 йылда епископ һәм ыҙа сигеүсе Станислав Щепановскийҙың изгеләндерелгән өс нефлы костелы. Был бина 1305 йылда янғында зыян күрә, тик Изге Леонардтың  Криптаһы ғына ҡала.
Һуңынан бер нисә йылдан һуң епископ Нанкер өсөнсө готика ҡорамы төҙөй башлай. Краков 1609 йылға тиклем Польшаның баш ҡалаһы булғас, кафедраль собор бер үк ваҡытта һарай яны ҡорамы булып хеҙмәт итә, ә ер аҫты кәшәнәләрендә Польша королдәре ерләнә.
Вавель соборы алдағы быуаттарҙа күп тапҡыр үҙгәртеп ҡорола. Бина тирәләй часовнялар төҙөлә, улар араһында король Сигизмундтың (Зигмунт) часовняһы бар, был ренессанс архитектураһының әҫәре, итальян төҙөүсеһе Бартоломео Береччиның (1533) эше.
XIV быуатта Вавель ҡалҡыулығы  нығытмаһының өлөшө булараҡ төҙөлгән Зигмунт манараһында «Зигмунд» ҡыңғырауы бар. Ул Польшала иң билдәле ҡығырау һәм илдең милли символы булып тора.
1399 йылда архикафедраль  соборҙа Польша королеваһы  изге  Ядвига ерләнә, ә XVII быуатта собор уртаһында   изге Станислав Щепановскийҙың мавзолейы төҙөлә.
1931 йылдың 28 мартында собор Малополь воеводлығының  мәҙәниәт ҡомартҡыһы  реестрына индерелә.
Һылтанмалар
Памятник культуры Малопольского воеводства : регистрационный номер А-7 от 28 марта 1931 года.
Каль-Одынг-Соим (Амня ҡушылдығы)
Каль-Одынг-Соим  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Амня йылғаһының һул ярына тамағынан 310 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нюдя-Сабало-Яха
Нюдя-Сабало-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Морды-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 203 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Харрасов Рәшит Мирхәҙи улы
Харрасов Рәшит Мирхәҙи улы (Харрасов Рәшит Мирхәҙи улы; 1 ғинуар 1949 йыл) — совет партия эшмәкәре. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.
Биографияһы
Рәшит Мирхәҙи улы Харрасов 1949 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Илеш районы Рсай ауылында тыуған. Юғары белемле — 1966—1971 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтында уҡып сыҡҡан, 1984 йылда Свердловск Юғары партия мәктәбен тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1971 йылда Дүртөйлө районындағы «Россия» совхозында баш зоотехник вазифаһында башлай. Артабан ошо уҡ райондың «Маяҡ» колхоз рәйесе урынбаҫары, ауыл хужалығы идаралығы баш зоотехнигы, начальник урынбаҫары.
1982—1984 йылдар — Юғары партия мәктәбе тыңлаусыһы.
1984—1985 йылдарҙа — КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының ойоштороу эше бүлеге инструкторы.
1985—1991 йылдарҙа- КПСС-тың Балтас район комитетының икенсе секретары, артабан беренсе секретары.
1990 йылда Харрасов Рәшит Мирхәҙи улы Балтас районы, 169-сы Балтас һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының йәштәр, физик культура һәм туризм эштәре буйынса комиссияһы ағзаһы булған.
1991—1994 йылдарҙа — хужалыҡ эшендә: Башҡортостандың «Агрокомп» фирмаһында директор.
1994—1995 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Секретариаты белгесе.
Ғаиләһе
Өйләнгән, ғаиләһендә ике ул һәм бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.
Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры
Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры — Башҡортостандың икенсе башҡорт профессиональ театры. 1931 йылда Стәрлетамаҡ ҡалаһында педагог-режиссёр Мәкәрим Мәһәҙиев тәрбиәләнеүселәре А. Мөбәрәков, С. Йәнбухтина, С. Бәкиев, М. Ишкәбулов, С. Сәйетов, Г. Абыҙгилдина тарафынан нигеҙләнә. Театр ойошторолоу тураһында Башҡортостан хөкүмәте ҡарары сыға. Театрҙың беренсе режиссеры һәм художество етәксеһе итеп Арыҫлан Мөбәрәков тәғәйенләнә.
1932 йылдан «Баймаҡ колхоз-совхоз башҡорт театры» тип атала.
Театр «Ҡарағол» (Дауыт Юлтый), «Һаҡмар» (Сәғит Мифтахов), «Өйләнеү» (Н. В. Гоголь), «Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр» (А. Н. Островский) пьессаларын сәхнәләштерә.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, актерҙарҙың күбеһе, ҡулына ҡорал тотоп, ил һағына баҫа. Театр ҡатын-ҡыҙҙар Абыҙгилдина Ғәшиә Баязит ҡыҙы, Мәһәҙиева Бибикамал Мәһәҙи ҡыҙы, Абитаева Йәмилә Зөлҡәфил ҡыҙы, Ирназарова Ғәшүрә Хәйрулла ҡыҙы һәм 14 йәшлек Ҡурсаев Хәмзә Ибраһим улы иңендә ҡала. Һуғышҡа киткән 19 кешенән тик икеһе генә әйләнеп ҡайта — Ғ. Сарбаев һәм М. Лоҡманов. РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы Ғәйфулла Сарбаев бөтә ғүмерен театрға бағышлап, утыҙҙан ашыу спектакль ҡуя, сәхнәлә сағыу ролдәр башҡара.
Театр үҫешә, камиллаша һәм тамашасыға булған мөнәсәбәт, спектаклдәрҙең юғары сифаты арҡаһында Башҡортостандың иң яҡшы театрҙары рәтенә инә. 1957 йылда театр Сибай ҡалаһына күсә. Алтмышынсы йылдарҙан алып труппа составы Өфө сәнғәт училищеһы уҡыусылары менән тулылана башлай.
30 йылдан ашыу (1987 йылдан) театрҙы Рәсәй Федерацияһының (1994) һәм Башҡорт АССР‑ының (1981) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2004) талантлы режиссёр Ғәлимов Дамир Мәзит улы етәкләй.
1991 йылда театрға СССР-ҙың халыҡ артисы Арыҫлан Мөбәрәков исеме бирелә.
Театр тарихында сағыу спектаклдәрҙең береһе — «Ҡоҙаса» музыкаль комедияһы (Заһир Исмәғилев һәм Баязит Бикбай әҫәре буйынса). Ул 1997 йылда Мәскәүҙә Башҡортостан Республикаһы көндәре сиктәрендә ҙур уңыш менән күрһәтелде.
Сибай сәхнәһенән ижад юлын драматургтар Наил Ғәйетбаев, Таңсулпан Ғарипова, Гөлшат Әхмәтҡужина, Буранбай Исҡужин, Тамара Ғәниева һәм башҡалар башлап ебәрә.
2004 йылда театр яңы бинаға күсә.
2008 йылда СССР-ҙың халыҡ артисы, С. Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Арыҫлан Мөбәрәковтың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы тантаналы рәүештә мемориаль таҡта асылды. Тамашасыларға А. Мөбәрәков ҡуйған «Бисәкәй» спектакле курһәтелде.
Репертуары
Репертуарҙа башҡорт, татар, урыҫ драматургтарының әҫәрҙәре.
Рәсәйҙең суд системаһы
Рәсәйҙең суд системаһы  — Рәсәй Федерацияһы территорияһында суд эшмәкәрлеген тормошҡа ашырыусы махсуслаштырылған дәүләт власы органдары (судтар) системаһы.
Төп положениелар
Рәсәй Федерацияһында суд власы::
Суд системаһы тураһында ҡануниәт
Рәсәй Федерацияһының суд системаһы Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы һәм «Рәсәй Федерацияһының суд системаһы тураһында» Федераль конституцион закон менән урынлаштырыла.
Суд системаһының берҙәмлеге
Рәсәй Федерацияһы суд системаһының берҙәмлеге түбәндәге юлдар менән тәьмин ителә:
Рәсәй Федерацияһының Юғары суды
2014 йылдың 12 мартында ҡабул ителгән № 5-ФКЗ Федераль конституцион закон көсөнә ингәндән алып Рәсәй Федерацияһының Юғары суды Рәсәй Федерацияһының дөйөм юрисдикция судтары системаһына инмәй.
Рәсәй Федерацияһы Юғары суды составы:
Дөйөм юрисдикция судтары
Дөйөм юрисдикция суды — граждан, енәйәт эштәре һәм административ хоҡуҡ боҙоуҙарҙан килеп сыҡҡан эштәр, шулай уҡ дөйөм юрисдикция судтарында ҡарала торған башҡа эштәр буйынса суд эшмәкәрлеге алып барыусы суд. Рәсәй Федерацияһында дөйөм юрисдикция судтарына түбәндәгеләр ҡарай: Рәсәй Федерацияһы составындағы республикаларҙың юғары судтары, край, өлкә судтары, автономиялы өлкә суды, автономиялы округтар судтары, Мәскәү, Санкт-Петербург һәм Севастополь ҡала судтары, район (ҡала) судтары, хәрби судтар системаһы.
Дөйөм юрисдикция судтарындағы федераль судтарға шулай уҡ махсус судтар ҙа инә (улар ғәҙәттән тыш судтар түгел, һәм уларҙың барлыҡҡа килеүенә ғәҙәттән тыш хәлдәр сәбәпсе түгел). Әлеге ваҡытта Рәсәй Федерацияһында Интеллектуаль хоҡуҡтар буйынса махсус суд ойошторола. Суд системаһының үҫеш концепцияһында административ, ювеналь һәм миграция судтары кеүек махсус судтар ойоштороу ҙа ҡарала.
Бөтә кимәл дөйөм юрисдикция судтарының эшмәкәрлеген автоматлаштырыу өсөн «Правосудие» Рәсәй Федерацияһы дәүләт автоматлаштырылған системаһы (ГАС «Правосудие») файҙаланыла.
Рәсәй Федерацияһы субъекттарының дөйөм юрисдикция судтары
Улар енәйәт, граждан, административ һәм суд эшмәкәрлегенең башҡа төрҙәрен алып бара. Рәсәй Федерацияһы субъекттары судтары урта звено судтары булып тора. Улар һәр суд районы территорияһында эш итеүсе район судтарының туранан-тура өҫтөндә тороусы суд инстанцияһы һәм апелляция инстанцияһы булып тора.
Район судтары
Район суды — дөйөм юрисдикция судтарының төп звеноһы, унда беренсе инстанциялағы эштәр һәм мировой судьяларға ҡарата апелляция инстанцияһындағы эштәр ҡарала. Ул суд районы территорияһында эш иткән мировой судьяларға ҡарата юғарғы суд инстанцияһы һанала. Мировой судьяларға ҡарағанда ҡатмарлыраҡ эштәрҙе ҡарай.
Мировой судьялар
Мировой судья ҡарай торған граждан эштәре Рәсәй Федерацияһының Граждан-процессуаль кодексының 23-сө статьяһында билдәләнә.
Мировой судья Федераль закон менән уның компетенцияһына индерелгән эштәрҙе үҙе генә ҡарай. Суд участккаларына бүленеш, мировой судьяларҙың һәм суд участкаларының һаны «Рәсәй Федерацияһы субъекттарында мировой судьяларҙың дөйөм һаны һәм суд участкаларының һаны тураһында» № 218-ФЗ Федераль законы менән билдәләнә.
Хәрби судтар
Хәрби (флот) округ судтары — Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәрендә эш итеүсе РФ судтары, улар Рәсәй Федерацияһының берҙәм суд системаһына инә. Элек хәрби трибунал тип аталғандар. Хәрби судтар системаһы Рәсәй Юғары судының хәрби коллегияһынан (юғары звено); Ҡораллы Көстәрҙең, округтарҙың, ғәскәри төркөмдәрҙең хәрби судтарынан; армияларҙың, соединениеларҙың, флотилияларҙың, гарнизондарҙың (беренсе звено) хәрби судтарынан тора.
Арбитраж судтары
Арбитраж судтары федераль суд булып тора. Улар юридик шәхестәр араһында килеп тыуған иҡтисади бәхстәрҙе ҡарай.
Округтарҙың арбитраж судтары
Округтарҙың арбитраж судтары Рәсәй Федерацияһы субъекттарының арбитраж судтары һәм округҡа ҡараған арбитраж апелляция судтары ҡабул иткән ҡарарҙарҙы тикшерә.
Рәсәй Федерацияһы субъекттарының арбитраж судтары
Юридик шәхестәр, индивидуаль эшҡыуарҙар, шулай уҡ улар менән дәүләт органдары араһында граждан һәм административ суд башҡарыу мәсьәләләре буйынса килеп тыуған бәхәстәрҙе ҡарайҙар һәм хәл итәләр; иҡтисади һәм законда ҡаралған хоҡуҡи мөнәсәбәттәрҙән килеп тыуған башҡа эштәрҙе беренсе инстанция суды булараҡ ҡарайҙар.
Рәсәй Федерацияһының Конституция суды
Рәсәй Федерацияһының Конституция суды — конституция контролен тормошҡа ашырыусы суд органы, конституция суд башҡарыуы аша суд власын үҙ аллы һәм бойондороҡһоҙ тормошҡа ашыра.
Рәсәй Федерацияһы Конституция судының вәкәләттәре, ойошторолоу һәм эшмәкәрлек алып барыу тәртибе Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы һәм «Рәсәй Федерацияһының Конституция суды тураһында» Федераль конституцион закон менән билдәләнә. Рәсәй Федерацияһының Конституция суды Рәсәй Президенты тәҡдим иткән һәм Федерация Советы тарафынан раҫланған 19 судьянан тора.
Рәсәй Федерацияһы субъекттарының конституция (устав) судтары
Рәсәй Федерацияһы субъектының конституция (устав) суды — Рәсәй Федерацияһында Рәсәй Федерацияһы субъекты тарафынан Рәсәй Федерацияһы субъекты закондарының, Рәсәй Федерацияһы субъектының дәүләт власы органдарының һәм Рәсәй Федерацияһы субъектының урындағы үҙидаралыҡ органдарының норматив хоҡуҡи акттарының Рәсәй Федерацияһы субъекты конституцияһына (уставына) ярашлылығын тикшереү, шулай уҡ Рәсәй Федерацияһы субъекты конституцияһын (уставын) аңлатыу өсөн булдырыла ала («Рәсәй Федерацияһының суд системаһы тураһында» ФКЗ-ның 27-се статьяһы). Финанслау Рәсәй Федерацияһының тейешле субъекты бюджеты средстволары иҫәбенә башҡарыла. Был судтың үҙ вәкәләттәре сиктәрендә ҡабул ителгән ҡарары башҡа суд тарафынан ҡайтанан ҡарала алмай. Рәсәй Федерацияһы Конституция судына буйһонмай һәм уның ҡарамағына инмәй.
Суд статистикаһы
2010 йыл аҙағына Рәсәй Федерацияһында эш итәләр : Үрҙә һаналған судтарҙа 21364 судья суд эшмәкәрлеге алып бара.
Тәнҡит
Социолог Сергей Градировский фекеренсә, Рәсәй йәмәғәтселеге суд системаһын власть башындағыларға хеҙмәт итеүсе тип һанай. Ошо сәбәпле ғәҙеллеккә ышаныс юҡ һәм властағыларға закон ҡағылмай тигән фекер йәшәй.
Солтан мәсете (Сараево)
Солтан мәсете (Careva Džamija, Hünkâr Camii; Царёва мече́ть) — Босния һәм Герцеговинаның баш ҡалаһы Сараеволағы иң боронғо мәсет. Мәсетте Ғосман империяһы солтаны Сөләймән I хөрмәтенә атағандар.
Тарихы
Беренсе тапҡыр 1462 йылда үҙенең диндарлығы, ғәҙеллеге һәм кешелеклелеге менән дан тотҡан солтан Морат II ваҡытында төҙөлгән. Ул идара иткән осорҙа Ғосман империяһында бик күп һарайҙар, мәсеттәр, күперҙәр, мәктәптәр һ. б. төҙөлә.. 1480 йылда серб деспоты Вук Бранкович Сараевоны тулыһынса ут эсендә ҡалдырғанда мәсет тә яна. 1527 йылда, Сөләймән I (Ҡануни Сөләймән) идара иткән йылдарҙа, мәсет яңынан тергеҙелә. Сөләймән I хөрмәтенә мәсетте Солтан мәсете тип атағандар. Мәсеттә дини мәктәп (мәҙрәсә) асыла, ҡала халҡының дөйөм йыйылыштары (мәжлестәр) үткәрелә, шулай уҡ бында илселәргә һәм ғибәҙәт ҡылыусыларға һыйыныу урыны бирәләр.
Архитектураһы
Солтан мәсете архитектураһы ул ваҡытта төҙөлгән башҡа мәсеттәрҙең архитектураһынан бөтөнләй айырылмай тиерлек. Тура мөйөшлө ихата көмбәҙ ҡыйыҡлы ғибәҙәт залына йәнәш тора. Төп бинаға бейек манара төҙөлгән, унан мәзин мосолмандарҙы намаҙға саҡыра. Мәсет алдында йола буйынса йыуыныу урыны (тәһәрәтхана) бар. Иҙәненә келәм түшәлгән Ғосман-төрөк сәйәхәтсеһе Әүлиә Челеби бөтә донъяға билдәле «Сәйәхәтнамә»һендә раҫлауынса, был мәсеттә башҡаларына ҡарағанда диндарҙар күберәк булған. Тәһәрәт алыу өсөн һыу ҡайнар сығанаҡтарҙан торба буйлап килә, тип яҙған ул. Ҡатын-ҡыҙҙар намаҙҙы ирҙәрҙән айырым уҡый. Килеүселәр өсөн мәсет намаҙ ваҡытынан тыш та асыҡ.
Морозкин Николай Данилович
Биографияһы
Николай Данилович Морозкин 1953 йылдың 27 ноябрендә Мордва АССР-ы (хәҙер Мордва Республикаһы) Ельников районының Кержиманы ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1975 йылда Мордва дәүләт университетын тамамлағандан һуң Ленинград дәүләт университетында стажер—тикшереүсе була. Артабан ғәмәли математика факультетында аспиратурала уҡый һәм кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1980 йылда Мордва дәүләт университетында башлай: ассистент, шунан өлкән уҡытыусы булып эшләй.
1983 йылдан Николай Морозкин — Башҡортостанда. Үҙенең фәнни эҙләнеүҙәрен һәм уҡытыусылыҡ хеҙмәтен Башҡорт дәүләт университетында дауам итә: иҫәпләү математикаһы кафедраһында өлкән уҡытыусы һәм доцент, 1993 йылдан — ошо кафедра мөдире. 1996 йылда «физика—математика фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай, 1997 йылдан — профессор. Шул уҡ йылда университеттың уҡыу эштәре буйынса проректоры итеп тәғәйенләнә һәм был вазифала тиҫтә ярым йылдан артыҡ эшләй. 2013 йылдың 16 майында Башҡорт дәүләт университетының ректоры итеп һайлана һәм был вазифала 2022 йылдың 8 апреленә тиклем эшләй, шул көндә университет президенты вазифаһына ҡуйыла. Юғары уҡыу йортон үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнә.
Фәнни эшмәкәрлеге
Профессор Николай Морозкиндың ғилми ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһенә математик моделләү һәм информатика нигеҙендә ҡулайлы идара итеү һәм уны камилләштереү мәсьәләре инә. Был йүнәлештә уның 100-ҙән артыҡ фәнни хеҙмәте, ике уйлап сығарыуға рәсми патенты бар. Шулай уҡ ул тиҫтәләгән уҡыу-методик ҡулланмаһы һәм уҡыу әсбаптары авторы. Ғалим йәш быуын ғилми хеҙмәткәрҙәр әҙерләүгә лә даими иғтибар бирә. Уның фәнни етәкселегендә һигеҙ кандидатлыҡ диссертацияһы яҡланған.
Н. Д. Морозкин «йылылыҡ физикаһы һәм теоретик йылылыҡ техникаһы», «шыйыҡса, газ һәм плазма механикаһы» ғилми һөнәрҙәре буйынса докторлыҡ диссертациялар яҡлау советтары ағзаһы.
Ғалимдың төп хеҙмәттәре
рус телендә:
Оло Ингирь
Оло Ингирь (Ингирь) — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нельша йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Альма-матер
А́льма-ма́тер (alma mater — бала имеҙеүсе әсә) — университеттың студенттар ҡушҡан боронғо атамаһы ; башлысы дини һәм фәлсәфәүи белем бирә торған университет уҡыу йорттарының элекке формаль булмаған атамаһы. Хәҙерге лексиконда шәхес белем алған юғары уҡыу йортон, ғалимдар өсөн —— төп эш менән мәшғүл булған урынды аңлата.
Лазарцева
Лазарцева — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васильевка йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башҡортостан башлығын һайлау (2019)
Башҡортостан башлығын һайлау Башҡортостан Республикаһында 2019 йылдың 8 сентябрендә берҙәм тауыш биреү көнөндә үткән. Республика башлығы 5 йылға 2 тапҡырҙан артыҡ һайланмай. Беренсе турҙа республика башлығы итеп Радий Хәбиров һайланды.
Алдағы ваҡиғалар
2010 йылдың июленән Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтен Рөстәм Хәмитов етәкләй. Мортаза Рәхимов ваҡытынан алда отставкаға киткәндән һуң, президент Дмитрий Медведев уны президент вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы итеп тәғәйенләй, ә бер нисә көндән, 2010 йылдың 19 июлендә, уға, дәүләт йыйылышы депутаттарын раҫлау процедураһы аша, биш йылға республика президенты вәкәләттәре бирелә.
2012 йылдың май башында Рәсәй президенты Дмитрий Медведев Рәсәйҙә төбәк башлыҡтарын туранан-тура һайлауҙы кире ҡайтарған законға ҡул ҡуя. 2012 йылдың 1 июнендә Закон көсөнә инә.
2014 йылдың 27 февралендә Башҡортостан Республикаһы конституцияһына төҙәтмәләр индерелә, уларға ярашлы 2015 йылдың 1 ғинуарынан вазифа республика президенты вазифаһы республика башлығы вазифаһына үҙгәрә. .
2014 йыл башында Хәмитов яңы срокка һайланырға тейеш тип ҡарар ителә. 2014 йылдың 30 майында ул ваҡытынан алда отставкаға китә һәм шунда уҡ президент Владимир Путин тарафынан республика президенты вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы итеп тәғәйенләнә, шулай уҡ һайлауҙарҙа ҡатнашырға рөхсәт ала. .
Ваҡытынан алда һайлауҙар 2014 йылдың 14 сентябрендә үтә. Рөстәм Хәмитов килеү буйынса 74,88 % тәшкил иткән һайлаусыларҙың 81,71 % тауыш йыя.
Хәмитов 5 йылға һайлана һәм уның вәкәләттәре 2019 йылдың сентябрендә тамамланырға тейеш була, әммә 2018 йылдың 11 октябрендә Башҡортостанда билдәләнгән Республика Көнөндә ул вәкәләттәрен ваҡытынан алда тапшырҙы. Республика башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы итеп 54 йәшлек Радий Хәбиров, Мәскәү өлкәһе Красногорск ҡала округы башлығы, тәғәйенләнде.
Күрһәтелеү хоҡуғы
Республика башлығы итеп 30 йәше тулған Рәсәй Федерацияһы гражданы һайлана ала.
Башҡортостан Республикаһында кандидаттарҙы фәҡәт сәйәси партиялар ғына күрһәтә, үҙен-үҙе күрһәтеү тыйыла.
Кандидаттың сит ил гражданлығы йәки ниндәй ҙә булһа илдә йәшәү рөхсәте булмаҫҡа тейеш.
Муниципаль фильтр
Башҡортостан Республикаһында мөмкин тиклем минималь барьер (федераль закон буйынса 5%-тан 10 %-ҡа тиклем) ҡаралған — кандидаттар дөйөм һанынан 5 % күләмендә муниципаль депутаттарҙың, шуның араһында район һәм ҡала советы депутаттарының ҡултамғаһын, йыйырға тейеш, һәм ул депутаттар Башҡортостандың район һәм ҡала округтарының 3/4 өлөшөн, йәғни 63-төң 48-ен тәшкил итергә тейеш. Һәр депутат бер кандидат өсөн генә ҡул ҡуйырға тейеш һәм үҙенең ҡултамғаһынан баш тарта алмай. Ҡултамғалар ҡуйылған һәр бит нотариаль раҫланған булырға тейеш.
2014 йылғы һайлауҙарҙа кандидаттарға республиканың һайлаулы вәкәләтле органдары вәкилдәренән 457—479 ҡултамға, шул иҫәптән муниципаль райондар һәм ҡала округтары һайлаулы вәкәләтле органдары депутаттарынан 57-59 ҡултамға йыйыу талап ителде. Был 57-59 ҡултамғаны кәм тигәндә 48 муниципаль районы һәм ҡала округынан йыйырға тейеш инеләр.
Һөҙөмтәләре
10 сентябрҙә Башҡортостан Республикаһының Үҙәк һайлау комиссияһы һайлауҙарҙың ахырғы йомғағын яһай. Республика башлығы вазифаһына Хәбиров Радий Фәрит улы һайланды. 19 сентябрҙә Хәбиров республика башлығы вазифаһын биләне һәм 20 сентябрҙә Федерация Советы ағзаһы итеп Ғүмәрова Лилиә Салауат ҡыҙын тәғәйенләне.
Райондар буйынса һөҙөмтәләр
Башҡортостан Республикаһы райондарынан башлыҡ вазифаһына кандидаттар йомғаҡлауы буйынса йыйылма таблицаһы:
Эггерсдорф (Шёнебек)
Эггерсдорф (Шёнебек) (Eggersdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан. 2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 1265 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,55 км2. Диңгеҙ кимәленән 58 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39221 һәм автомобиль коды — SBK.
Мурынг-Я
Мурынг-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тол-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Өфө «Нур» татар дәүләт театры
Өфө «Нур» татар дәүләт театры — Өфө ҡалаһында эшләгән татар театры.
Өфөлә татар театрын 1912 йылда Ҡазандағы «Сәйәр» театры актёры Сәхипьямал Ғиззәтуллина-Волжская ойоштора. Труппа 1918 йылға тиклем эшләй.
1989 йылда бер төркөм активистар татар театрын тергеҙә. Ул баштараҡ театр-студия була, 1991 йылда «Нур»ға «дәүләт театры» статусы бирелә.
«Нур» театры төрлө фестивалдәрҙә ҡатнаша.
Сандар
Сандар (Чандар) — Башҡортостандың Нуриман районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 220 кеше. Почта индексы — 452431, ОКАТО коды — 80245816005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Павел Павел
Павел (чеш. Pavel Pavel; 1957 йылдың 11 мартында тыуған — чех инженеры, эксперименталь археолог, Пасха утрауын өйрәнеүсе.