cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Анатомия институты бинаһы (Санкт-Петербург)
Архитектура
Цоколь ҡаты тәҙрәләре араһындағы диуарҙарҙа тура мөйөшлө филенка эшләнгән. Бинаның беренсе ҡатындағы тәҙрәләр тура мөйөшлө профилләнгән ҡашағалар менән уратылған. Шулай уҡ беренсе ҡаттың тәҙрәләре сандриктар менән биҙәлгән. Бинаның өс төп инеү ишектәре шулай уҡ профилләнгән ҡашағалар менән уратып ҡуйылған һәм сандриктар менән биҙәлгән. Ҡоролманың көнбайыш фасадының үҙәк ризалиты өҫтөндә шыма ҡанатлы аттиктар бар. Бинаның икенсе ҡаты эсендә мөйөшкә ҡуйылған камин тора, ул шыма аҡ кафель менән көпләп биҙәлгән, суйындан ҡойолған орнаменттар менән ҡаймаланған һәм һары төҫкә буялған. Беренсе ҡатындағы стенаның уртаһында шулай уҡ камин урынлаштырылған, ул суйындан ҡойолған үҫемлек һәм геометрик биҙәктәр менән биҙәлгән.
Хәҙерге торошо
Әлеге ваҡытта был ҡоролма С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһының ихтыяждары өсөн ҡулланыла. Бында хирургия өлкәһенең юғары квалификациялы белгестәре тәжрибә һәм белем алыуын дауам итә.
Минин Геннадий Дмитриевич
Минин Геннадий Дмитриевич (27 октябрь 1940 йыл — 30 сентябрь 2019 йыл) — ғалим-санитар табип. 1964 йылдан хәҙерге «Башҡортостан Республикаһында гигиена һәм эпидемиология үҙәге» Федераль дәүләт һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1977 йылдан бүлек мөдире, 1983—2015 йылдарҙа баш табип; бер үк ваҡытта 1983—2005 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы һаулыҡ һаҡлау министрының беренсе урынбаҫары — Башҡортостан Республикаһының баш дәүләт санитар табибы; 1999 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы, 2008 йылға тиклем Дипломдан һуң белем биреү институтының гигиена, эпидемиология һәм санитар эпидемиология хеҙмәтен ойоштороу кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1998). Рәсәй Федерацияһының (2003) һәм Башҡорт АССР-ының (1990) атҡаҙанған табибы, СССР-ҙың (1986) һәм Башҡортостан Республикаһының (2000) һаулыҡ һаҡлау отличнигы, Рәсәй Дәүләт санитария эпидемиология хеҙмәтенең почётлы хеҙмәткәре (1996).
Фәнни хеҙмәттәре
Ғалимдың фәнни эшмәкәрлеге тирә-яҡ мөхитте санитар һаҡлау проблемаларына, халыҡ һаулығына тирә-яҡ мөхиттең насар факторҙары тәьҫире дәрәжәһен баһалауҙың социаль-гигиеник мониторингына, инфекцион ауырыуҙарҙы иҫкәртеүгә арналған. 200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
«Роспотребнадзор»ҙың иҫтәлекле миҙалы (2015);
1-се Төрөкмән мәктәбе
1-се Төрөкмән мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы, 1-се Төрөкмән ауылында урынлашҡан уҡыу йорто
Тарихы
Әлеге ваҡытта мәктәптә 107 уҡыусы белем ала, 15 педагог эшләй. Мәктәптең 3 филиалы: Әхмәр ауылы төп дөйөм белем биреү мәктәбе (46 уҡыусы, 5 педагог), Оло Басай ауылы башланғыс белем биреү мәктәбе (7 уҡыусы һәм 1 педагог), Иҫәнбәт ауылы башланғыс белем биреү мәктәбе (3 уҡыусы), шулай уҡ 4 мәктәпкәсә белем биреү төркөмө бар.
2019 йылдың 23 сентябрендә мәктәптә Үҫеш нөктәһе асыла.
2017 йылдан мәктәпте алтын миҙалға 7 ете сығарылыш уҡыусыһы тамамлай:
Әхтәмов Рәмил Мәсхүт улы
Әхтәмов Рәмил Мәсхүт улы (Әхмәтйәнов) (14 сентябрь 1937 йыл — 30 июнь 2007 йыл) — СССР һәм Рәсәй спортсыһы һәм коньки спорты буйынса тренер.
1965 йылдан алып тренерлыҡ эшен алып бара. «Хеҙмәт», «Дауыл ҡошо», «Уңыш» спорт йәмғиәттәрендә коньки секцияһы тренеры, Өфө нефть институтында тренер-уҡытыусы, Юғары спорт оҫталығының Свердловск мәктәбендә өлкән тренер, коньки спорты буйынса Свердловск өлкәһе йыйылма командаһының тренеры булып эшләй, хеҙмәт ветераны; РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1987), коньки спорты буйынса СССР-ҙың спорт мастеры (1962)
Биографияһы
Әхтәмов Рәмил 1937 йылдың 14 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Борай ауылында тыуған. Конькиға беренсе тапҡыр Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында ата-әсәһе эш буйынса күскән Черниковск ҡалаһында алты йәшендә баҫа. Урындағы мәктәптә ете йыл уҡығандан һуң Өфө авиация техникумына уҡырға инә, унда технолог һөнәренә уҡый. Техникумда футбол һәм туп менән хоккейҙа уйнай, 1954 йылда тренер Виктор Григорьевич Тютюшкин етәкселеге аҫтында секцияла коньки спорты менән етди шөғөлләнә башлай. Техникумдың спорт беренселегендә еңеүҙән һуң «Нефтсе» балалар спорты мәктәбенә саҡырыу ала, тренер Александр Андреевич Кондоядиҙың тәрбиләнеүсеһе була. 1958 йылда Өфө авиация институтын тамамлай
РСФСР-ҙың автономиялы республикалар матч осрашыуында призерҙар исемлегенә эләгеп, 1959 йылда коньки спорты буйынса тәүге етди уңышҡа өлгәшә. Техникумды тамамлағандан һуң Өфө авиация заводына конструктор булып эшкә инә, әммә бында оҙаҡ эшләмәй — тиҙҙән СССР Ҡораллы көстәр сафына саҡырыла, Новосибирскиҙа үтә ашығыс хеҙмәтен үтә, шул уҡ ваҡытта күнегеүҙәрен дауам итә һәм ярыштарҙа сығыш яһай, башлыса төрлө коньки дисциплиналарында Себерҙең чемпионы һәм призеры була. 1962 йыл аҙағында демобилизациялана һәм ҡайтып заводта эшләй. 1963 йыл миҙгелен, тарамышы йәрәхәтләнеп, тулыһынса тиерлек үткәреп ебәрә, әммә һуңынан спортсы карьераһын дауам итә. Мәҫәлән, 1964 йылда ул БАССР чемпионатында еңеү яулай һәм биш йыл дауамында иң яҡшы конькиҙа йүгереүсе титулын тота, республика кимәлендә бер нисә рекорд ҡуя.
Спортсы булараҡ уҡ, П. Ф. Лесгафт исемендәге дәүләт физик культура институтында ситтән тороп уҡый. 1965 йылда тренерлыҡ эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, беренсе ваҡытта «Гастелло» спорт клубында эшләй, аҙаҡ ирекле спорт йәмғиәтенең «Хеҙмәт» балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбенә күсә. 1978 йылда «Дауыл ҡошо» ирекле спорт йәмғиәтенә ҡушыла һәм Өфө нефть институты студенттары менән күнекмәләр үткәрә башлай. 1979 йылда Бөтә союз Универсиадаһында институт командаһы команда зачетында еңә, ә уның тәрбиәләнеүселәре Сергей Никишин һәм Надежда Алекссева юниорҙар араһында СССР беренселегендә еңеү яулай
1985 йылдан Әхтәмов Рәмил даими Свердловск ҡалаһында йәшәй, «Уңыш» ирекле спорт йәмғиәтенең өлкә советына инә, киләһе йылда Свердловск Юғары спорт оҫталығы мәктәбенең өлкән тренер вазифаһын биләй. Оҙайлы тренер әшмәкәрлеге осоронда бында күп кенә һәләтле спортсылар әҙерләй, атап әйткәндә, уның етәкселеге аҫтында ике ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашыусы Андрей Ануфриенко, Европа һәм донъя чемпионы Эльдар Гараев, коньки марафоны буйынса СССР чемпионы Сергей Сәйфетдинов, 5000 метрлыҡ дистанцияға Рәсәй чемпионы Александр Баранов, Бөтә Рәсәй беренселеге призеры, спринтер күп бәйгеһендә профсоюздарҙың ВДФСО беренселеге чемпионы Радик Шәйәхмәтов, Рәсәйҙең ике тапҡыр чемпионы Надежда Алекссева күнекмәләр ала. Дөйөм алғанда 25 спорт мастеры һәм 4 халыҡ-ара класлы спорт мастеры әҙерләй. 1987 йылда «РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була.
1990 йылдар уртаһында Свердловск ҡалаһының 50-се һәм 187-се дөйөм белем биреү мәктәптәрендә физкультура уҡытыусыһы булып эшләй. Свердловск өлкәһе коньки спорты буйынса йыйылма команданы етәкләй. Хеҙмәт ветераны.
2007 йылдың 30 июнендә Өфөлә вафат була.
Башҡортостанда коньки спорты буйынса илдең атҡаҙанған тренеры Рәмил Әхмәтйәнов иҫтәлегенә Өфө Кубогы үткәрелә.
Манглиси Сионы
Тарихы
Манглиси ҡорамы Квемо-Картлиҙа иң боронғо тип иҫәпләнә. Был тәүге ҡорамдан бер нәмә лә ҡалмай. Бер аҙ һуңыраҡ VI йәки VII быуаттарҙа ул яңынан төҙөлә.
Был ҡорам тетраконх ҡиәфәтендә була, йәғни дүрт түңәрәк апсидаға эйә була. Шул уҡ ваҡытта Джаври тибындағы классик тетраконхтарҙан һиҙелерлек айырыла.
1002 йылда ҡорам тулыһынса яңынан төҙөлә һәм VII быуатҡа хас үҙенсәлектәрен бөтөнләй юғалта, әммә баштағы фундаментын һәм планын һаҡлап ҡала — унда һаман терәк бағаналар булмай, һәм 4 ниша ҡала.
XIX быуат башына ҡорам ныҡ аламалана. 1824 йылда 17-се Егерь полк командиры казарма өсөн урын эҙләй, собор тирә-яғы уға уңайлы күренә. Төҙөлөш өсөн ағас әҙерләү эштәре башлана. Һуңыраҡ Манглиси хәрби торағы барлыҡҡа килгәс, ҡорамды йүнәтәләр һәм унда ғибәҙәттәр башлана. Тап хәрби төҙөүселәр 1862—1863 йылдарҙа таш семәрҙәрен һәм ҡайһы бер орнаменттарып тергеҙеп, соборҙы йүнәтә.
Руханиҙары ул ваҡытта урыҫтар була һәм ҡорамға башлыса һалдаттар йөрөй. 1862 йылда полк көсө менән манараһы төҙөлә. 1870 йылдарҙа ҡорамды рәссам Константин Филлипов биҙәй.
Собор таш стена менән уратып алынған, манара менән башня аша ҡапҡа алып бара.
Сәйфуллин Мәғәфүр Сәйфулла улы
Сәйфуллин Мәғәфүр Сәйфулла улы (1917 йыл — 22 август 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой.
Биографияһы
Сәйфуллин Мәғәфүр Сәйфулла улы 1917 йылда хәҙерге Башҡортостандың Белорет ҡалаһында тыуа. 1940 йылдың 10 июлендә Белорет район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се кавалерия дивизияһы 294‑се кавалерия полкының 4-се ҡылыссылар эскадронында кавалерист булып хеҙмәт итә. Яуҙа һәләк була, Курск өлкәһенең Лобановка ауылында ерләнә (хәҙер Липецк өлкәһе, РФ)
1942 йылдың 28 июненән алып 14 июленә тиклем барған алыштарҙа Сәйфуллин батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәтә. Үҙенең шәхси ҡоралы менән егермегә яҡын дошман һалдатын юҡ итә. Бының өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Кукушкина (Еловая ҡушылдығы)
Кукушкина  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Еловая (Оло Еловая) йылғаһының һул ярына тамағынан 274 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әзекәй (Белорет районы)
Әзекәй (Азикеево) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 399 кеше. Почта индексы — 453520, ОКАТО коды — 80211807001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Рәүиз мәғлүмәттәре
Рәүиз мәғлүмәттәренән күренеүенсә, улустың Сермән йортонда Зәйет исемле өс ауыл күрһәтелгән (Зәйет — кеше исеме, әммә уның шәхесен билдәләй алмағандар). Шул уҡ мәлдә уларҙың һәр береһе үҙенсә аталған: беренсеһе — Әзекәй, бында уға нигеҙ һалыусының улдары Сер-Дүбәй (Серҙебай) (1767—1841) һәм Таулыбай (1761 йыл) Әзекәевтәр йәшәгән; икенсеһе Аҙналы (Мышы) тип аталған, унда тәүге төпләнеүсенең улы Мырҙағол Аҙналин (1788 йыл) төпләнгән. Өсөнсөһө Баҙыш (Ҡаҙыш) булараҡ билдәле булған. Өс ауылға нигеҙ һалыусыларҙың улдарының йәше буйынса уларға нигеҙ һалыныу ваҡытын билдәләргә мөмкин — XVIII быуаттың 30-50-се йылдары.
10 майҙан 1 октябргә тиклем зәйеттәр йыл һайын йәйләүгә сыға торған булған. Йәндек, Һүренйәк йылғалары һәм Һандыҡташ шишмәһе буйында йәйләгәндәр. 1843 йылда 717 кеше йәшәгән 125 йорттан 105 тирмә күсеп йөрөгән. Уларҙың 775 аты, 625 һыйыры, 300 һарығы һәм 122 кәзәһе булған.
Баҫыуҙарҙа йәмғеһе 200 бот ужым һәм 1080 бот яҙғы иген сәселгән, мәҫәлән, Ниғмәтулла Ураҙов тигән кеше йыл һайын 125 бот иген сәскән.
Күнтәй
Әзекәйҙең халыҡ телендәге икенсе исеме «Күнтәй». Һаман да әле әзекәйҙәрҙе «күнтәйҙәр» тип атау дауам итә, риүәйәте онотолмай.
Иҙел башында (Белорет) Тирлән заводын, һуңынан Белорет заводын төҙөр өсөн завод хужалары эшселәрҙе Үҙәк Рәсәй өйәҙҙәренән килтерә.
Ауылда абруйлы ғаиләләр күп. Шулар араһынан — Хәлиловтар. Уларҙың уртансы улы Рәшит үҙ иҫәбенә ҡыҙыл кирбестән мәсет һалдыра. Ул 2015 йылдың 11 октябрендә асыла. Халыҡ бер төптән был йортҡа ауылдың абруйлы шәхесе Мәрғүбә Хәлилова хөрмәтенә мәсеткә уның исемен бирергә ҡарар итә.
Фроловка (Лама ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Тверь ҡалаһынан Иваньков ГЭС-ына тиклем (Иваньков һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Муллабаев
Муллабаев — фамилия.
Күксар
Күксар — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/177/856/26    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Йомағужа һыуһаҡлағысынан  Салауатҡа тиклем, Нөгөш  йылғаһын (башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем) индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Магний
Магний — ер ҡабығында таралышы буйынса алтынсы урында тороусы (кислород, кремний, алюмин, тимер һәм кальцийҙан ҡала) элемент.
Тарихи белешмә
XIX быуат башында инглиз ғалимы Һемфри Дэви (1778—1829) магний табыу өсөн бик күп тырышлыҡ һала, ләкин уның күп ынтылыштары емешһеҙ була. Шулай ҙа ул уңышҡа өлгәшә — Дэви еүеш магнезияны (MgSO4) терегөмөш оксиды менән бутай, ҡатнашманы платина пластинкаға һала һәм уның аша ток үткәрә; амальгаманы йылытып терегөмөштән арындыра һәм яңы металл таба.
Дэви металлды magnium тип атай.
Металлик магнийҙы еңелерәк табыу ысулын 1828 йылда А. Бюсси аса. Ул һыуһыҙ MgCl2 менән калий ҡатнашмаһын быяла көпшәлә йылытып, магнийҙы таба. Был реакцияла калий ҡушылманан магнийҙы ҡыҫырыҡлап сығара һәм калий хлориды менән магний барлыҡҡа килә. Был алым 19-сы быуат аҙағына тиклем ҡулланыла, шунан һуң электролитик ысул табыла.
Физик һәм химик үҙенсәлектәре
Магний — көмөшһыу-аҡ ялтырауыҡ металл. Ул сағыштырмаса йомшаҡ һәм пластик, яҡшы электр һәм йылылыҡ үткәргесе. Һауала оксидтан тороусы яры менән ҡаплана. Магнийҙың тығыҙлығы 1,739 г/см3 (200 С та); иреү һәм ҡайнау температуралары 6510 С һәм 11070 С; электр үткәреүсәнлеге 22 (Hg=1). Магний 600—6500 С та ялҡынлана һәм MgO, өлөшләтә Mg 3 N 2 барлыҡҡа килә. Магний электр тогын насар үткәрә.
Тәбиғәттә таралышы
Литосферала магний 2,1 % -ты алып тора. Тәбиғәттә магний ҡушылмаларҙа ғына осрай, ул карбонаттар, силикаттар һ.б. төҙөлөшөнә инә. Ерҙәге тереклектә магний 1011 тоннаға тиклем.
Иң күп магний экспортлаусы илдәр (2014, млн $, донъя магний экспортының %-ы): Ҡытай — 1040 (57 %), Израиль — 115 (6.3 %), Германия — 109 (6 %), АҠШ — 103 (5.6 %), Австрия — 72.4 (4 %), Нидерланд — 37.5 (2 %), Чехия — 28.9 (1.6 %), Канада — 26.7 (1.5 %), Венгрия — 18.6 (1 %).
Иң күп магний импортлаусы илдәр (2014, млн $, донъя магний импортының %-ы): АҠШ — 198 (11 %), Канада — 195 (11 %), Германия — 178 (9.7 %), Япония — 112 (6.1 %), Мексика — 72.3 (3.9 %), Көньяҡ Корея — 66.4 (3.6 %), Франция — 59.6 (3.3 %), Нидерланд — 55.4 (3 %), Бразилия — 52.9 (2.9 %), Һиндостан — 49.8 (2.7 %), Италия — 46.9 (2.6 %), Австрия — 45.3 (2.5 %), Норвегия — 41.2 (2.2 %), Румыния — 40.2 (2.2 %), ППольша — 34 (1.9 %), Төркиә — 31.8 (1.7 %), Чехия — 29.7 (1.6 %), Испания — 29.2 (1.6 %), Швейцария — 29.2 (1.6 %).
Алексеевка (Весляна ҡушылдығы)
Алексеевка  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Весляна йылғаһының һул ярына тамағынан 8,4 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Одаджян Шаво
Шаво Одаджян (Շավո Օդադջյան; 22 апрель 1974 йыл, Ереван, Әрмән ССР-ы; тулы исеме Одаджян Шаварш) — әрмән сығышлы Америка музыканты, System of a Down Америка рок, шулай уҡ Achozen хип-хоп төркөмөнөң бас-гитарала уйнаусыһы.
Йәшлек йылдары
Шаво үҫмер сағында скейтбординг менән шөғөлләнә, панк-рок һәм хэви-метал йүнәлешендәге музыка тыңлай; Pink Angel, Dead Kennedys, Kiss һәм Black Sabbath уның яратҡан башҡарыусылары була.
Йәш кенә ваҡытында Лос-Анджелесҡа, Калифорнияға күсеп килә, унда уны тәрбиәләүҙә өләсәһе төп ролде уйнай. Уның үлеменән һуң (Шаво үҙе әйтеүенсә), егет ышанысын юғалта һәм йоҡлар алдынан доға уҡыуын ташлай. Лос-Анджелеста Алекс Пилибос исемендәге башланғыс мәктәпкә йөрөй, киләсәктә буласаҡ коллегалары Дарон Малакян һәм Серж Танкян менән әрмән мәхәллә мәктәбендә уҡый, әммә йәш айырмалығы арҡаһында улар белем алған ваҡытта таныш булмай.
Карьераһы
Одаджян — Лос-Анджелеста популяр диджей. Ул 2001 йылдың 2 мартында Голливудта «Rock/DJ Explosion» ваҡиғаларында ҡатнаша, Танкян менән йырсының әрмән музыканты Арто Тунджбояджян менән берлектә яҙҙырған SerArt сит проекты өҫтөндә эшләй. Шаво «DJ Tactic» исеме менән билдәле. Шулай уҡ ул Onesidezero төркөмөнөң башҡарма продюсеры ла булып тора.
Кино
Үҙен «бик яҡшы күреүсән шәхес» тип билдәләп, ул System of a Down һәм Taproot төркөмдөң бик күп клиптарының («Aerials», «Toxicity», «Question!», «Hypnotize») режиссеры була, уларҙы төшөргәндә кино төшөрөүҙең инновацион алымдарын ҡулланып, сюрреалистик атмосфера булдыра. 1993 йылда AC/DC төркөмөнөң «Big Gun» клибында төшә, унда халыҡ араһында Арнольд Шварценеггер менән йәнәш тура килә.
«Образцовый самец» фильмында уйнай.
Одаджян — музыкант
Шаво тәүҙә гитарист була, һәм бас-гиатараға ҡарағанда гитарала яҡшыраҡ уйнайым, тип раҫлай. Ғәмәлдә, бер ни тиклем ваҡыт ул Soil төркөмөндә ритм-гитарист була. Баста уйнағандан тыш, «Bounce» йыры өсөн бер нисә вокал партияһын яҙҙыра. «Lost in Hollywood» йырын һуңындараҡ бэк-вокалды ла Шаво башҡара.
Гарри Гудини
Га́рри Гуди́ни (Harry Houdini, ысын исеме Э́рик Вайс (Weisz Erik; 24 март 1874 йыл — 31 октябрь 1926 йыл) — Америка иллюзионисы, филантроп һәм актёр. Шарлатандарҙы фаш итеүе һәм ҡасыу һәм иреккә сығыуҙар менән бәйле ҡатмарлы трюктары менән дан ҡаҙана.
Биографияһы
Документтарҙа раҫланыуынса, Гудини Будапешта раввин ғаиләһендә тыуған, әммә ул үҙе, Американың Висконсин штатында тыуғанмын, тип раҫлай. Уның ата- әсәһе АҠШ-ҡа 1878 йылдың 3 июлендә, Эрикҡа 4 йәш булғанда күсеп килә. Тәүҙә уларҙыҙың ғаиләһе Эпплтонда (Висконсин штаты) йәшәй башлай, атаһы — Меер Сэмюэл (Шамуэль) Вайс (1829—1892) — реформистар синагогаһында Zion Reform Jewish Congregation (Сиона реформист йәһүд ойошмаһы) раввин посын ала. 1887 йылда Гудини атаһы менән Нью-Йоркҡа күсенә, тиҙҙән артистың әсәһе Сесилия (Цецилия) Штайнер (1841—1913) һәм алты ҡустыһы менән һеңлеләре лә килеп ҡушыла. Ғаиләләлә иҙиш, немец һәм венгр телдәрендә һөйләшәләр.
Вайс 10 йәшенән күңел асыу йорттарында кеше алдында кәрт фокустарын күрһәтә башлай. 1892 йылда француз фокуснигы Робер-Уден (уның фамилияһын француз теле ҡағиҙәләре буйынса түгел, ә инглиз теле ҡағиҙәләре буйынса уҡый) хөрмәтенә Гудини псевдонимын ала. Аҙағыраҡ фамилияһына Гарри Келлар хөрмәтенә Гарри исеме өҫтәлә. Әммә яҡындарының әйтеүенсә, бала саҡтан уҡ дуҫтары уны Эри (Ehrie) йәки Гарри (Harry) тип атай.
Тәүҙә ҡустыһы менән АҠШ буйлап гастролдә йөрөй. Гудиниҙың башланғыс карьераһында ҡул бығауынан ҡотолоу һәм һыу тултырылған һыйымдан сығыу кеүек номерҙар киң ҡулланыла. Реклама маҡсаттарында ул күмәк кеше алдында эффектлы трюктар башҡара. Шулай, бер тапҡыр ул тоҡ эсенә һалынып үтә бейек күп ҡатлы йорттоң кәрнизенә эленеп ҡуйыла, унан уңышлы килеп сығып ергә төшә. Икенсе тапҡырында ул күп һандағы тамашасыларҙың күҙ алдында кирбес стена аша үтә сыға. 1903 йылда ҡулдарына бығау, аяҡтарына 30 килограмлы шар беркетелгән бығау тағылған килеш күперҙән Темзаға ташлайҙар, ләкин бер нисә минуттан ул ҡулдарына тотҡан бығауҙарын болғой-болғай һыу өҫтөнә килеп сыға. 1900 йылда Европа буйлап үткәргән турында Гудини «Тере филдең юҡҡа сығыуы» тип аталған номеры менән Лондонды шаҡ ҡатыра, был филде ул 1918 йылда Нью-Йорк ипподромында тамашасы алдына сығарып ҡуя.
1903 йылдың йәйендә Мәскәүҙә Эрмитаждың йәйге баҡсаһының асыҡ һауалағы сәхнәһендә Гудиниҙы тотҡондар каретаһына бикләйҙәр, ул тамамшасыларҙың күҙ алдында унан сығыу мөмкинлеген таба. 1908 йылда Рәсәй буйлап гастролдәр ваҡытында Бутыр төрмәһе һәм Петропавловск крепосының үлемгә хөкөм ителгәндәр камераһынан иреккә сыға алыуын күрһәтә. Маг Вашингтон төрмәләрендә лә сығыш яһай. «Боронғо магтарҙан беҙҙең көндәр иллюзионистарына тиклем» китабы авторҙары был трюкты түбәндәгесә һүрәтләй: «Тотҡон кейеме кейеп, төрмә камераһына бикләнгәндән һуң ике минут үткәс, ул килеп сыҡты, күрше камералар ишектәрен асты, шаяртыу өсөн хатта тотҡондарҙы урындары менән алмаштырған булған. Шунан гардероб бүлмәһенә үтә һәм шунда бикләнә, ун биш минуттан ул үҙ кейемен кейгән килеш ҡарауылсылар бүлмәһенә килеп инә».
Олоғая килә Гудиниға трюктар ҡуйыу һыйынлаша бара. Уңышлы сығыштарҙан һуң да ул хәстәханаларға эләгер була. 1910 йылдан ул киноға төшә башлай. Шул уҡ йылда залп тауышы яңғырағанға тиклем иҫәпле генә секундта пушка көбәгенән ҡотолоп сыға. Авиация менән ҡыҙыҡһынып, ул биплан һатып ала һәм, тарихта беренсе булып, Австралия өҫтөнән осоп үтә. Ул шулай уҡ элекке президент Теодор Рузвельт менән дуҫлаша. Гудини Американың махсус хеҙмәттәре һәм Скотленд-Ярды менән бәйле, тигән имеш-мимештәр ҙә йөрөй.
Даны ныҡ күтәрелгән осорҙа Гудини ғәләмәт күп аҡса эшләй. 1920-се йылдарҙа гәзиттәр уның хеҙмәт хаҡы АҠШ президентының хеҙмәт хаҡынан ике тапҡырға күберәк, тип тә яҙа. Әммә атаһы һымаҡ ярлылыҡта вафат булыуынан ул бик ҡурҡа. Гудини бөтөнләй аҡса тота белмәй: ул һәр центты һаҡларға тырыша һәм шул уҡ ваҡытта картиналар һәм китаптар өсөн ғәләмәт күп аҡса сарыф итә. Ҡарттарға аҡса чектары ебәреп тора, хәйерсе-ярлыларға хәйер тарата, хәстәханаларҙа, балалар йорттарында һәм хатта төрмәләрҙә хәйриә концерттарын ҡуя.
Гудини 1923 йылдың 17 июлендә Нью-Йорктың 568-се «St. Cecile» ложаһында масонлыҡҡа ҡабул ителә. Тиҙ арала (1923 йылдың 31 июлендә) мастер ярҙамсыһы титулы бирелә, һәм шул уҡ йылдың 21 авгусында мастер-масон титулын ала.
Гудиниҙы ул йылдарҙа популяр булған спиритизм йоғонтоһо аҫтында күп кенә иллюзионистарҙың үҙ трюктарын теге донъя көстәре менән аралашыу итеп күрһәтергә тырышыуҙары борсой. Шарлатандарҙы фашлау өсөн штатский кейемдәге констебль менән бергә Гудини йәшерен рәүештә спиритик сеанстарға йөрөй һәм үҙ маҡсатына өлгәшә. Шунлыҡтан үҙенең күптәнге дуҫы Артур Конан Дойл менән аралары боҙола, Артур Конан Дойл спиритизмға бик ышана һәм Гудиниҙы бик көслө медиум тип иҫәпләгән була.
Үлеме
Монреалдә гастролдәр ваҡытында Гуданиҙың гримеркаһына өс студент килеп инә, уларҙың береһе, Гордон Уайтхед, колледждың бокс буйынса чемпионы була. Ул Гудиниҙан, ысынлап та, ул эсенә бер нисә тапҡыр ҡаты итеп һуғыуға сыҙай аламы, тип һорай. Гудини, үҙ уйҙарына күмелеп, һорауға иғтибар итмәй, башын һелкә, һәм студент ҡапыл артистың эсенә ике-өс тапҡыр ҡаты итеп һуға. Гудини уны саҡ туҡтатып: «Көтөп тороғоҙ, миңә әҙерләнергә кәрәк», — ти, шунан һуң пресын ҡатырып — «Бына хәҙер һуға алаһығыҙ», — ти. Студент бер-ике тапҡыр һуғып ҡарай, әммә тимер прессҡа тап булып туҡтай. Бер нисә көн Гарри эсендәге ауыртыуға иғтибар итмәй. Детройттағы сығышы ваҡытында иллюзионист сәхнәлә йығыла, һәм уны хәстәханаға һалырға тура килә. Студент һуҡҡанда Гудиниҙың аппендиксы шартлай, һөҙөмтәлә перитонит барлыҡҡа килә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы,1926 йылда антибиотик булмай, табиптар тиҙ арала үләсәген фаразлай, ләкин иллюзионист бер нисә көн буйы тере ҡала. 1926 йылдың 31 октябрендә Гарри Гудини Детройтта үлә, уның кәүҙәһе Нью-Йоркҡа килтерелә һәм трюктары өсөн файҙаланылған бронза тартмала ерләнә. Ерләгәндән һуң фокуссыны уның данынан көнләшеүселәр ағыулағандар, тигән нигеҙһеҙ имеш-мимеш тарала. Гудиниҙың туғаны Джордж Хардин (анг. George Hardeen) 2007 йылда Гудиниҙың кәүҙәһен эксгумацияларға теләй, уның атаҡлы туғаны алдан уйланылған заговор ҡорбаны һәм, ысынлап та, уны ағыулап үлтергәндәр, тип иҫәпләй Гудиниҙы үлемгә килтергән һуғыуҙы үтәгән студенҡа бер ни ҙә булмай
Васыяты
Гудиниҙың тыуыуына 100 йыл (1974 йылдың 6 апреле, тип бьилдәләнелә, сөнки иллюзионистың тыуған урыны һәм тыуыу датаһы төрлөсә атала) тулғас, уның трюктарының серҙәрен аса торған васыят халыҡҡа еткерелергә тейеш була. Күп кенә гәзиттәр был васыят тексын баҫтырып сығарыу өсөн беренсе биттәрендә урындар ҡалдырған була. Ләкин аталған көндә лә, унан һуңғы башҡа көндәрҙә лә бер генә нотариаль контора йәки нотариус та шундай васыяттың булыуы тураһында иғлан итмәй. Был хәлде лә шаяртып «Гудиниҙың һуңғы фокусы» тип атайҙар.
Сәнғәттә
Гудини — Э. Л. Доктороуҙың «Рэгтайм» бестселлеры геройҙарының береһе, китапты 1975 йылда Василий Аксёнов урыҫ теленә тәржемә итә. В 1998 йылда роман буйынса мюзикл ҡуйыла, унда Гудини икенсе пландағы персонаж була.
Шәйхисламов Хәләф Шакир улы
Шәйхисламов Хәләф Шакир улы (Шайхисламов Халяф Шакирович) (1912 – 28.5.1958) — 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты.
Биографияһы
1912 йылда хәҙерге Башҡортостандың Баймаҡ районы Семеновка ауылында тыуған. 1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы башланғас Баймаҡ районы военкоматы хәрби хеҙмәткә саҡыра. 275 кавалерия полкында генерал-майор Кусимовтың Т. Т. атын ҡараусы булып хеҙмәт итә.
«Комендантура бүлегенең командиры, өлкән сержант Хәләф Шәйхисламов төнөн үҙенең полкы яулап алған Выхвостово ауылын тикшереп йөрөгәндә, полк урынлашҡан йорт эргәһендәге һарайҙа ҡул пулемәты һәм автомат менән ҡоралланған гитлерселәр группаһына тап килә. Хәләф 3 немец һалдатын юҡ итә, бер офицер һәм ике дошман һалдатын пленға ала. Днепр йылғаһын форсировать иткәндә, ул туҡтамаҫ дошман уты аҫтында, санитар повозкалар булмаһа ла, бер үҙе кисеү аша 30 яралы полкташ иптәштәрен һәм 9 ҡаты яраланған офицерҙы кисеү аша эвакуациялай. Шул уҡ ваҡытта Хәләф Шәйхисламов ябай ғына һал ҡорамалары ярҙамында штаб повозкаларын һәм ат ҡараусыларын Днепр аша үткәрә», - тип тасүирлау уның тураһында 1943 йылдың 15 октябрендә 58—се гвардия атлы полкы командиры, гвардия подполковнигы Таһир Күсимов.
Һуғыштан иҫән-һау әйләнеп ҡайта. 1946 йылдан Баймаҡ районы Түбә руднигында эшләй, 1956 йылдан Күгиҙел ауылында ферма управляющие булып эшләй.
Шәйхисламов Хәләф Шакир улы 1958 йылдың 28 майында вафат була.
Ғәзиз Әлмөхәмәтов музейы
Ғәзиз Әлмөхәмәтов музейы (1995 йылдан), Киров исемендәге колхоздың Хәрби һәм Хеҙмәт даны музейы (1988—1995) — музей. Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы Яңы Мораптал ауылында урынлашҡан.
Тарихы
Музей 1988 йылда Киров колхозының Хәрби һәм Хеҙмәт даны музейы исемендә асыла. Беренсе директоры Разиҡ Садыҡ улы Әбделмәнов — хеҙмәт ветераны, Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, Мораптал ауыл Советы башҡарма комитеты рәйәсе. Музей Киров колхозы ҡарамағында була. Колхоз рәйесе Р. Ф. Абудуллин ҙур ярҙам күрһәтә.
1995 йылда Ғәзиз Әлмөхәмәтовтың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы музейға күренекле башҡорт йырсыһының исеме бирелә. Музей Башҡортостан Республикаһы Милли музейы филиалы статусын ала.
2006 йылда музей Көйөргәҙе районы Мораптал аулы Советы ауыл биләмәһе ҡарамағындағы үҙ аллы юридик шәхес итеп теркәлә. Директоры Ниғмәтуллина Әлфирә Салауат ҡыҙы.
Музей фонды
Һуңғы билдәле мәғлүмәттәр буйынса Музей фондында 1700-ҙән күберәк экспонат иҫәпләнә. Экспонттар өс тематик күргәҙмә залында урынлашҡан.
1-се зал — Ғәзиз Әлмөхәмәтовҡа бағышланған. Йырсы (лирик тенор), композитор, музыкаль йәмәғәтселек эшмәкәре. Тәүгеләрҙән булып «Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы» (1929) исеменә лайыҡ булыусы, башҡорт һәм татар профессиональ музыкаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Сәйәси золом ҡорбаны. Ғәзиз Сәлих (Мөхәмәтсәлих) улы Әлмөхәмәтов 1895 йылдың 29 октябрендә Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы) Иҫке Мораптал ауылында тыуған. Залда Ғәзиз Әлмөхәмәтовтың тулы һынлы портреты, туғандарының һәм бергә эшләгән иптәштәренең фоторәсемдәре, опера афишалары һәм нота дәфтәрҙәре ҡуйылған.
2-се зал — Хәрби һәм Хеҙмәт даны залы. Йырсы Ғәзиз Әлмөхәмәтов, Советтар Союзы Геройы Морат Ғәлләм улы Ҡужаҡов, башҡорт шағиры, прозаик, драматург Баязит Бикбай, Киров исемендәге колхозы рәйесе Әфтәх Ғәти улы Ишмаев тураһында экспонаттар, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы ауылдаштар, хеҙмәт алдынғылары тураһыда мәғлүмәттәр ҡуйылған.
3-сө зал — этнография залы. Был залда тарихи ҡомартҡылар, боронғо тәңкәләр, төрле республикаларҙың аҡсалары, ғәрәп яҙмаҙындағы китаптар, көнкүреш һәм хужалыҡ кәрәк–яраҡтары, төҙөлөш материаллары, туҡыу станогы һәм һуғылған балаҫтар, һөлгөләр, быйма баҫыу ҡулайламалары бар. Был залда интерактив күргәҙмә эшләй.
Әбсәләм (ауыл, Татарстан)
Әбсәләм — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Ютазы районы ауылы. Әбсәләм ауыл биләмәһе составына керә һәм уның үҙәге булып тора.
География
Ауыл Ыҡ йылғаһы буйында, Урыссу ҡала тибындағы ҡасабанан көньяҡ-көнбайыштараҡ 6 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Әбсәләм — байлар ырыуы башҡорттарының ауылы. XVII быуаттың икенсе яртыһында нигеҙләнгән. Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Александровка улусы составына керә.
1859 йылда мәсет, ХХ быуат башында 2 һыу тирмәне теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан — Баулы районы, 1935 йылдан — Ютазы районы, 1963 йылдан — Бөгөлмә районы, 1965 йылдан — Баулы районы, 1991 йылдан — йәнә Ютазы районы составында була.
Халҡы
1795 йылда ауылда ир енесле 72 йән башҡорт һәм 74 йән типтәр; 1816 йылда — 61 йән башҡорт һәм 67 йән типтәр; 1834 йылда — 92 йән аҫаба башҡорт, 92 йән керҙәш башҡорт һәм 115 йән типтәр; 1859 йылда — 673 башҡорт йәшәй. Керҙәш башҡорттар сығышы менән Бүләр улусы Биксәнтәй ауылының элекке аҫабаларынан.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән; төҙөлөш конструкциялары һәм материалдары комбинаты эшләй. Ауылда мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Черногория (мәғәнәләр)
Черногория:
Колагири ҡәлғәһе
Колагири йәки Дедоплис - (ქოლაგირის ციხე) - ҡәлғә, XVIII быуат архитектура ҡомартҡыһы.
Географияһы
Колагири ҡәлғәһе Грузияның көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә Болниси муниципалитетының Цуртави ауылында,  Алґети йылғаһынан алыҫ түгел урынлашҡан, Тбилиси - Болниска юлы буйында ята.
Тарихы
Картли һәм Кахетия батшаһы Ираклий Икенсенең ҡатыны Дареджан 1788 - 1798 йылдарҙа төҙөткән. Ул  Дадианиҙар нәҫеленән булған. Был нығытма Грузия батшалығының һуңғы шундай оборона ҡоролмаһы булған.
Тбилиси өсөн форпост булараҡ ҡулланылған һәм дошмандар һөжүме ваҡытында халыҡйәшенер урын булып хеҙмәт итә.
XIX быуатта нығытма оборона әһәмиәтен юғалта һәм бер аҙ ваҡыт төрмә булараҡ ҡулланыла. Хәҙер ҡәлғәлә монастырь эшләп килә.
Архитектураһы
Ҡәлғәнең дөйөм майҙаны 2000 м² тәшкил итә. Эшкәртелмәгән таштан һалынған. Ҡапҡаһын ҡупшы итеп һалыр өсөн кирбес ҡулланылған. Нигеҙе квадрат рәүешле, мөйөштәрендә цилиндр кеүек ҙур башнялар. Ҡапҡаһы көнбайыш һәм көнсығыш ҡабырғаларының үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. Т Көнсығыш ҡапҡаһы төп инеү урыны булып тора. МөҠапҡа өҫтөндәге башняһы, башҡаларҙан айырмалы рәүештә, дүрткел була. Был башнянан тыш, һәр диуарҙа ҙур булмаған ярымтүңәрәк башня була. Төньяҡтан һәм көньяҡтан биш әр башня, көнсығыштан һәм көнбайыштан - дүртәр.
Ҡәлғә стеналары икешәр яруслы, бейеклеге 6 метрға тиклем етә. Аҫҡы ярус диуарҙары ҡалын һәм ишек-тәҙрәһеҙ,үрге йоҡаһы оборона тотор амбразуралы. Дүрт ҡатлы башняла беренсе ҡаты тотош көплө, ә өҫкөләрендә - күҙәтеү тишектәре ҡуйылған. Тәүге өс ҡатында ҡорал келәттәре, амуниция һәм аҙыҡ-түлек өсөн ҡулланылған, дүртенсеһендә - торлаҡ бүлмәләре урынлашҡан.
Ҡәлғә ҡоролмалары уртаһында берҙән-бер  Изге Кетеван сиркәүе урынлашҡан.
Сығанаҡтар
Грузинская советская энциклопедия, т. 10, стр. 545, 1986
Милли гвардия ғәскәрҙәренең Пермь хәрби институты
Милли гвардия ғәскәрҙәренең Пермь хәрби институты (РФ ПВИ ВНГ) — Рәсәй Федерацияһы Милли Гвардия ғәскәрҙәре федераль хеҙмәтенең юғары хәрби-уҡыу йорто. Рәсәй Федерацияһы милли гвардия ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итеү өсөн офицерҙар әҙерләй.
Һәр йыл байрам иткән көн — 26 октябрь.
Төп тарихы
СССР Министрҙар Советының 1981 йылдың 26 октябрендәге ҡарары һәм эске эштәр министры армия генералы Н. А. Щелоковтың шул уҡ йылдың 7 ноябрендәге бойороғо нигеҙендә СССР Эске Эштәр министрлығы Эске ғәскәрҙәре 84-се конвой дивизияһының 489-уҡытыу полкы базаһында Пермь юғары хәрби команда училищеһы булдырыла, был уҡыу йорто алдына СССР Эске эштәр министрлығының эске ғәскәрҙәре өсөн офицерҙар әҙерләү бурысы ҡуйыла.
1992 йылдың 8 июлендә эске эштәр министры 223-сө бойороғо менән Пермь юғары хәрби команда училищеһы Юғары хәрби команда тыл училищеһына әйләндерелә. 1996 йылдың 15 июлендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 589-сы ҡарары һәм Рәсәй эске эштәр министрының 035-се бойороғо менән Пермь юғары хәрби команда-тыл училищеһы Рәсәй Федерацияһы Эске Эштәр министрлығының Пермь Эске ғәскәрҙәр хәрби институтына үҙгәртелә.
2016 йылдың 5 апрелендә Рәсәй Президентының 157-се Указына һәм Рәсәй Федерацияһының Милли гвардия ғәскәрҙәре федераль хеҙмәте директорының шул уҡ йылдың 24 октябрендәге 334-се бойороғона ярашлы Рәсәй Федерацияһының Эске Эштәр министрлығы Эске ғәскәрҙәрҙең Пермь Эске ғәскәрҙәр хәрби институты РФ Пермь Милли гвардия ғәскәрҙе хәрби институтына әйләндерелә.
Пермь хәрби институты — Рәсәй Федерацияһы Милли гвардия ғәскәре структураһында һигеҙ һөнәр буйынса юғары хәрби белемле офицерҙар әҙерләгән берҙән-бер хәрби уҡыу йорто. Институт эшләгән дәүерҙә бында яҡынса алты мең ике йөҙ туҡһан туғыҙ офицерҙар әҙерләнгән, шуларҙың алтмышы уҡыу йортон алтын миҙалға һәм ҡыҙыл дипломға тамамлаған. Институтты тамамлаған ике йөҙ урыҙҙан ашыу офицер Төньяҡ Кавказ төбәгендә, Беренсе һәм Икенсе чечен һуғыштарында хәрби бурыстарын үтәүҙә ҡатнаша, егерме өс офицер хәрби бурыстарын үтәгән ваҡытта һәләк була.
Институт начальнигы
Төп сығанағы:
Ларина Прасковья Фоминична
Биографияһы
Ларина Прасковья Фоминична 1922 йылда Воронеж губернаһының Ровенский улусы Острогожский өйәҙенең Шияны утарында (хәҙерге Белгород өлкәһе Ровенск районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте буйынса урыҫ.
Ларина Прасковья Фоминична 1933 йылда ғаиләһе менән бергә Темижбекский станицаһына күсеп килә унда урындағы мәктәпте тамамлай. Кубанды немец-фашист оккупацияһынан азат иткәндән һуң, ул 1943 йылда урындағы «Восток» колхозының комсомол-йәштәр баҫыусылыҡ бригадаһын етәкләй.
Бөйөк ватан һуғышы тамамлағандан һуң, Ларина Прасковья Фоминична колхозда иҫәпсе булып эшләй, һуңынан алмаш һауынсы, артабан даими нигеҙҙә һауынсы булып китә. Ете йыллыҡ (1959—1965) эш һөҙөмтәләре буйынса райондың иң яҡшы һауынсыһы булып таныла һәм ул Ленин ордены менән бүләкләнә. 1973 йылда һәр һыйырҙан 4200 килограмм һөт алыу буйынса йөкләмәһен тулыһынса үтәй; район малсылары араһында социалистик ярышты ойоштороуҙың инициаторы була.
1973 йылдың 6 сентябрендә СССР Юғары Советы Президиумының Указына ярашлы «бөтә союз социалистик ярышында өлгәшкән, аҙыҡ-түлекте етештереү буйынса планды арттырып үтәүҙә күрһәткән ҡыйыулығы һәм малдарҙы 1972—1973 йылдарҙың ҡышҡы осорона яҡшы әҙерләүҙәге оло уңыштары өсөн» Ларина Прасковья Фоминичнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырыла һәм ул Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була.
Алексеевка (совхоз)
«Алексеевка» совхозы — Башҡортостанда һәм Рәсәйҙә эре йылытма хужалыҡтарының береһе. Башҡортостан Республикаһының Өфө районында урынлашҡан, үҙәк усадьбаһы — Алексеевка ауылы. Башҡортостандың Кушнаренко, Ҡалтасы һәм Яңауыл райондарында структур подразделениелары бар.
Тарихы
«Алексеевка» совхозы 1990 йылда Башҡорт АССР-ы Өфө районындағы «Өфө» йылытма комбинаты базаһында барлыҡҡа килә.
1998 йылда дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы статусын ала (ДУАХП).
90‑сы йылдарҙа хужалыҡта помидорҙы сорттарға айырыу механизациялана, һуған һаҡлағыстағы технологик процестар автоматлаштырыла. 1998 йылда 7 гектар йылытма тамсы ысулы менән һуғарыла башлай, йылытмаларҙың 7,5 гектарында Башҡортостанда тәүге тапҡыр үҫемлектәрҙе өҫтәмә яҡтыртыу системаһы ҡулланыуға индерелә.
Эшмәкәрлеге
«Алексеевка» совхозы япма аҫтындағы грунтта йыл әйләнәһенә йәшелсә етештереү менән шөғөлләнә. Совхоздың составына йылытма комбинаты, йәшелсәләрҙе ҡабул итеү, һаҡлау һәм төрөү комплексы, һөтсөлөк‑тоҡомсолоҡ фермаһы, сусҡасылыҡ комплексы инә, һөт эшкәртеү, сусҡа ите етештереү, туҡмас етештереү цехтары; био-, агрохимия лабораторияһы, иңкеш лабораторияһы эшләй.
Хужалыҡ эшмәкәрлеге йүнәлештәренең береһе булып малсылыҡ тора. Һыйыр малы 3000 баш тәшкил итә. Милли проект сиктәрендә ҡара-сыбар голштин-фриз тоҡомло мал һатып алына, был тоҡомло малдар һөт продукцияһы биреү йәһәтенән юғары генетик потенциалға эйә. Совхоздың үҙ сауҙа селтәре бар (яҡынса 35 магазин).
2010 йылға ҡарата совхозда эшләүселәр һаны 1407 булған. Совхоздың һөрөнтө ерҙәренең күләме — 3895 гектар; йылытма комбинатыныҡы — 35,4 гектар.
Совхоз йәшелсә, картуф, иген үҫтерә, малсылыҡ продукттары етештерә. Продукцияһы Башҡортостанда һәм Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә һатыла.
Социаль яуаплылыҡ
Үҙ хеҙмәткәрҙәре өсөн торлаҡ һатып алыуҙа ярҙам күрһәтеү буйынса торлаҡ программаһын ғәмәлгә ашырыуҙа ҡатнаша.
Наградалары
«Алексеевка» совхозының продукцияһы Мәскәүҙә (2001, 2002, 2003), Өфөлә (2004) үткән Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара агросәнәғәт күргәҙмәләрендә алтын, көмөш һәм бронза миҙалдарға лайыҡ булған, дипломдар менән билдәләнгән.
Мәкәтәүле
Мәкәтәүле (Мекатевли́) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 841 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Йомағужа һыуһаҡлағысынан Салауатҡа тиклем, Нөгөш йылғаһын (башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем) индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Муравский Павел Иванович
Павел Иванович Муравский (Моравский) (Павло Іванович Муравський (Моравський); 30 июль 1914 йыл — 6 октябрь 2014 йыл) — украин совет хор дирижёры, педагог, Украина Геройы.
Шиҙәле
Шиҙәле (Шидали) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 48 кеше. Почта индексы — 452271, ОКАТО коды — 80230808006.
Муравский Павел Иванович
Украина ССР-ының халыҡ артисы (1960), П. И. Чайковский исемендәге Киев дәүләт университеты профессоры (1971), Украина Милли сәнғәт академияһының почётлы академигы.
Шиҙәле
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Муравский Павел Иванович
Биографияһы
Павел Иванович Муравский 1914 йылдың 30 июлендә Рәсәй империяһы Подольск губернаһының (хәҙер Украинаның Винница өлкәһе Песчанка районы) Дмитрашковка ауылында тыуған.
Хвошня (Вязьма ҡушылдығы)
Хвошня  — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вязьма йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Муравский Павел Иванович
Биографияһы
1941 йылдың июнендә П. И. Чайковский исемендәге Киев дәүләт консерваторияһын тамамлаған.
Хвошня (Вязьма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Тверь ҡалаһынан Иваньков ГЭС-ына тиклем (Иваньков һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Муравский Павел Иванович
Биографияһы
Художество коллективтары менән етәкселеге: 1969 йылдан алып П. И. Чайковский исемендәге Киев Дәүләт консерваторияһының дирижер-хор факультетында студенттар хорын етәкләй.
Хвошня (Вязьма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Муравский Павел Иванович
Биографияһы
2014 йылдың 6 октябрендә Киев ҡалаһында вафат була. Байков зыяратында (33-сө бүлек) ерләнгән.
Бром
Бром (лат. Bromum) — Менделеевтың периодик таблицаһының VII төркемендә, 35-се һанында урынлашҡан химик элемент. Бромдың атом массаһы 79,904. Бромды 1826 йылда, Урта диңгеҙ тоҙ табыу урындарынан алынған тоҙло һыуҙы тикшергән ваҡытта, француз химигы Антуан Жером Балар аса. Бром исеме грек һүҙе bromos — "тәмһеҙ еҫ"тән алынған.
Тәбиғәттә таралышы
Бром ер ҡабығының 1,6*10−4%ын (масса буйынса) алып тора, 1015-1016 т тирәһе. Бром — хлорҙың даими юлдашы. Хлор тоҙҙары ятҡылыҡтарында бром тоҙҙары (NaBr, KBr, MgBr 2) була. Бром диңгеҙ һыуында ирегән хәлдә була.
Физик һәм химик үҙенсәлектәре
— 7,20 та, ҡыҙыл-ҡуңыр-һары кристалға әйләнеп, бром ҡата башлай. Ҡайнау температураһы 58,78 С, бром парҙары ҡыҙғылт-һары төҫтә була. Шыйыҡ бромдың тығыҙлығы (200 С-та) 3,1 г/см3. Бром һыуҙа аҙ ирей ((200С-та 100 г һыуҙа 3,58 г бром). Органик иреткестәрҙә бром бик яҡшы ирей. Бром ҡаты, шыйыҡ һәм газ хәлендәге халәттә ике атомлы молекулаларҙан тора. 8000 С-та һиҙелерлек диссоциация башлана; шулай уҡ яҡтылыҡ тәьҫирендә лә диссоциация күҙәтелә.
Бром атомының тышҡы электрон конфигурацияһы 4s2 4p 5.
Химик яҡтан бром бик актив. Бром көкөрт, селен, теллур, фосфор, мышаяҡ һәм сурьма менән тәьҫирләшкәндә, бик күп йылы бүленә, ҡайһы ваҡыт ялҡын да сығырға мөмкин. Шулай уҡ бром ҡайһы бер металдар менән дә (мәҫәлән калий һәм алюмин) әүҙем тәьҫирләшә. Металдарҙан, ҙур температура һәм дым булғанда ла, көмөш, ҡурғаш, платина һәм тантал уның менән тәьҫирләшмәйҙәр. Бром кислород, азот һәм углерод менән ҙур температураларҙа ла ҡушылмай.
Ҡулланылышы
Бромдың миҡдары күп бромлы этил һәмдибромэтан (бензиндарҙың детонация тотороҡлоғон арттыра торған этил шыйыҡлығына инеүсе матдәләр) етештереү өсөн ҡулланыла. Бром ҡушылмаларын төрлө химик анализдарҙа, медицинала ҡулланалар.
Кулган
Кулган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кидат йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Алым
Алым — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тимшор йылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аҙнағол (Белорет районы)
Аҙнағол (Азнагулово) — Башҡортостан Республикаһының Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 290 кеше булған. Почта индексы — 453521, ОКАТО коды — 80211843002.
Тарихы
Аҙнағол ауылы 1795 йылда 23 йортта 57 ир-егет һәм 48 ҡатын-ҡыҙ иҫәпләнгән. 5 йортта 18 типтәр йәшәгән. Һуңғараҡ был ауыл тураһында ревизия мәғлүмәттәре юҡ. Уның ҡарауы, (1834 йылға тиклем) 76 кеше йәшәгән яңы Мәндәғол ауылы барлыҡҡа килә. Һуңынан уны Миндәй (Аҙнағол) тип атағандар, күрәһең. 1920 йылда Сермәндән 8 км алыҫлыҡтағы Миндәй ауылындағы (Аҙнағол) 100 йортта 526 кеше йәшәгән.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (95 %).
Лалетина Екатерина Григорьевна
Лалетина Екатерина Григорьевна (9 декабрь 1906 йыл — 17 апрель 1981 йыл) — Киров өлкәһе Вожгальский районының «Ҡыҙыл Октябрь» колхозы бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).
Биографияһы
Екатерина Григорьевна Лалетина 1906 йылдың 9 декабрендә Рәсәй империяһының Вятка губернаһы Вятка өйәҙенең (хәҙерге Киров өлкәһе Куменский районы) Лыстан ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте урыҫ.
Вожгалы ауыл мәктәбенең 2-се синыфын тамамлаған. 1928 йылда урындағы «Ҡыҙыл Октябрь» колхозында сусҡа ҡараусы булып эшләй башлай, һуңыраҡ ашханала ашнаҡсы һәм мөдир була, һуңынан баҫыусылыҡ бригадына күсә, унда картуф һәм йәшелсә үҫтереү звеноһында эшләй. 1939 йылдан — баҫыусылыҡ бригадаһы бригадиры. 1940 йылда Бөтә Союз ауыл хужалығы күргәҙмәһендә (ВСХВ) ҡатнаша.
СССР Юғары Советы Президиумының Указына ярашлы 1948 йылдың 17 мартында «1947 йылда арыш һәм бойҙайҙан юғары уңыш алыуы өсөн» «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеменә лайыҡ була, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы менән бүләкләнә.
1949 йылда 6 гектар майҙанлы участканың һәр гектарынан 500 центнер картуф йыйып алғаны өсөн икенсе Ленин ордены менән бүләкләнә. 1957 йылдың эш йомғаҡтары буйынса 40 гектар майҙандың һәр бер гектарынан 9-ар центнер етен орлоғо үҫтереп алғаны өсөн өсөнсө Ленин орденына лайыҡ була.
Екатерина Григорьевна етәкләгән бригада биш тапҡыр Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә (ВДНХ СССР) ҡатнаша. Хаҡлы ялға сыҡҡансы колхоз ял йортонда дүрт йылға яҡын мөдир булып эшләй.
Вожгальский район советы депутаты итеп һайлана. 1981 йылдың 17 апрелендә вафат була.
Өс Ленин ордены менән бүләкләнгән (17.03.1948, 05.07.1950, 24.04.1953), миҙалдары бар, СССР ВДНХ миҙалы һәм шулай уҡ ВСХВ миҙалы.
Хмелёвка (Колпяна ҡушылдығы)
Хмелёвка  — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Колпяна йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.