cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рузяния-Шор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Елаурка
Елаурка — Рәсәйҙәге йылға. Ульяновск өлкәһе,Һамар өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 1541 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы Камское Устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Черемшан йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Лекма
Кесе Лекма — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лекма йылғаһының һул ярына тамағынан 6,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шудзя
Шудзя — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пышкец йылғаһының уң ярына тамағынан 6,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һылтанмалар
Шудзя
Рәсәй Именлек хеҙмәтенең Сик буйы академияһы
Рәсәй Именлек хеҙмәтенең сик буйы академияһы — юғары хәрби-уҡыу йорто, 1923 йылдың 30 ноябрендә Рәсәй Федерацияһы Федераль Именлек хеҙмәтенең сик буйыхеҙмәте өсөн етәксе һәм фәнни кадрҙар әҙерләү, уларҙың белемен камиллаштырыу маҡсатында асыла.
Совет тарихы
1923 йылдың 30 ноябрендә СССР халыҡ комиссарҙары советы ҡарары менән Мәскәүҙә СССР-ҙың халыҡ комиссарҙары советы ҡарамағында сик буйын һаҡлау өсөн команда һәм оператив звено етәкселеген әҙерләү маҡсатында ОГПУ Юғары сик буйы мәктәбе асыла. Мәктәптең беренсе начальнигы итеп чекист И. К. Опанский тәғәйенләнә, 1924 йылда икенсе етәксе итеп К. Я. Ольский ҡуйыла һәм тәүге сығарылыш сығарыла. 1925 йылда Юғары сик буйы мәктәбендә хәрби хакимиәт, артиллерия, элемтә, топография, иҡтисад, дөйөм тактика һәм диңгеҙ тактикаһы, аттар менән эшләүгә бәйле 16 лаборатория ойошторола. Практик дәрестәр үткәреү өсөн мәктәп тыңлаусылары сик буйы округтарына стажировкаға ебәрелә.
1926 йылда Юғары сик буйы мәктәбе начальнигы итеп ОГПУ-ның етәксе хеҙмәткәре З. Б. Кацнельсон билдәләнә. 1929 йылдың апрелендә ул Төньяҡ-Кавказ крайы буйынса ОГПУ-ның тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары итеп күсерелгәс, Юғары сик буйы мәктәбен бары тик строй командирҙары ғына биләй башлай. Уларҙың иң беренселәре комбригтар С. Д. Баранский һәм Р. К. Лепис була.
1940 йылда Юғары сик буйы мәктәбенең даими составындағы 180 офицерҙың 79-ы юғары хәрби һәм дөйөм белемгә эйә була, ә 59 офицер РККА-ның хәрби акаде мияларында уҡый. 1943 йылдың 25 декабрендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән НКВД-ның Юғары сик буйы мәктәбе Ҡыҙыл Байраҡ ордены, ә 1946 йылдың 22 мартында — Ленин ордены менән бүләкләнә.
Бөйөк Ватан һуғышы тамамаланғандан һуң, 1946 йылдың июлендә СССР Эске Эштәр министрлығының Юғары офицерҙар мәктәбе СССР-ҙың Министрҙар Советы ҡарары менән СССР-ҙың Эске Эштәр министрлығы институты тип үҙгәртелә һәм уға күсәгилешлек буйынса Ленин һәм Ҡыҙыл байраҡ ордены тапшырыла. 1949—1953 йылдарҙа сик буйы ғәскәрҙәре дәүләт именлеге системаһына кире ҡайтарылғас, сик буйының төп уҡыу йорто СССР Именлек хеҙмәте минитсрлығының Хәрби институты тип атала. 1957 йылдың 2 апрелендә институт СССР Министрҙар ҡарамағындағы Ленин орденлы Ҡыҙыл байраҡлы КГБ Хәрби институты тип үҙгәртелә, ә 1957 йылдың 31 декабрендә институтҡа Ф. Э. Дзержинский исеме бирелә.
СССР Министрҙар Советының 1960 йылдың 1 октябрендәге ҡарары һәм СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы КГБ-ның 1960 йылдың 22 ғинуарындағы бойороғо нигеҙендә Ф. Э. Дзержинский исемендәге Ленин орденлы, Ҡыҙыл байраҡлы КГБ Хәрби институты бөтөрөлә, Сик буйы факультеты тыңлаусылары СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы КГБ Юғары мәктәбенең хәрби факультетында уҡый башлай.
СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы КГБ Юғары мәктәбенең хәрби факультеттың шәхси составын 104 офицер-уҡытыусы тәшкил итә. 1962 йылдың 17 апрелендә хәрби факультет базаһында сик буйы факудьтеты асыла. Факультетта ике кафедра була: оператив-тактик әҙерлек һәм сик буйы ғәскәрҙәре тактикаһы. Факультет структураһына шулай уҡ: юғары хәрби йәки махсус белемле офицерҙар составын камиллаштырыу курсстары һәм урта хәрби белемле офицер составының белемен камиллаштырыу курстары була. Факультет менән генералдар П. Г. Гришин һәм Е. В. Рыжков етәкселек итә. 1965 йылдың 24 сентябрендә СССР Министрҙар Советы ҡарары менән сик буйы факультеты базаһында Юғары сик буйы командаһы курстары ойошторола.
Постсовет осоро һәм яңы осор
Рәсәй Федерацияһы Президентының 1994 йылдың 9 апрелендәге указы менән Рәсәйҙең Федераль сик буйы ғәскәрҙәре академияһы тип үҙгәртелә. 1994 йылда академияның ғилми ҡеәүтен 100 фән кандидаты һәм докторы, 16 профессор, 60 доцент һәм 8 академик тәшкил итә. 1997 йылда был күрһәткес 107 фән кандидаты һәм докторы, 19 профессор, 12 академик була. 2001 йылда академияла 142 фән кандидаты һәм докторы, 59 доцент, 29 профессор һәм 18 академик эшләй.
2003 йылдың 1 июлендә Федераль сик буйы хеҙмәте бөтөрөлөп, уның базаһында Рәсәй Федерацияһы Федераль именлек хеҙмәтенең Сик буйы хеҙмәте төҙөлөүе айҡанлы, уҡыу йорто Рәсәй Федераль именлек хеҙмәтенең Сик буйы академияһы тип үҙгәртелә.
Полынья (йылға)
Полынья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының һул ярына тамағынан 189 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Шилкина Марина Александровна
Ши́лкина Мари́на Алекса́ндровна (26 март 1976 йыл) — Рәсәй социаль эшҡыуары, йәмәғәт эшмәкәре. «Билдинг-баҡса» балалар баҡсалары селтәренең нигеҙләүсеһе.
Биографияһы
Шилкина Марина Александровна 1976 йылдың 26 мартында Куйбышев өлкәһенең Куйбышев ҡалаһында тыуған. Юғары иҡтисади һәм юридик белеме бар. 2008—2009 йылдарҙа Һамар квалификацияны арттырыу институтында «Белем биреү учреждениеһы етәксеһе» һөнәре буйынса, киләһе йылда Һамар дәүләт идаралыҡ институтында «Психолог-коуч» һөнәре буйынса курстарҙы тамамлай.
Марина Шилкина «Берҙәм Рәсәй» сәйәси партияһы ағзаһы, Һамар өлкәһенең сауҙа-сәнәғәт палатаһының ағзаһы, 2011 йылдың майынан алып — «Рәсәй тәрбиәселәре» йәмәғәт ойошмаһының Һамар өлкәһе буйынса рәйес, шул уҡ йылдың февраленән алып Дәүләт Думаһының мәктәпкәсә белем биреү буйынса эскперт советы ағзаһы, Дәүләт Думаһы депутаты Е. И. Кузмичёваның ярҙамсыһы, 2011 йылдың сентябренән «Балалар баҡсалары — балаларға» проектының Һамар өлкәһе буйынса координаторы, 2012 йылдың мартынан алып — Белем биреү ойошмалары ассоциацияһының президенты.
2012 йылда Һамар ҡалаһында «Билдинг-баҡса» балалар баҡсаһын ойоштора. Тәүҙә «Билдинг-баҡса» «Филиппок» балалар баҡсаһы була.
2014 йылға тиклем Марина Шилкина Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең төбәктәрҙе үҫтереү министрлығының бюджеттан тыш инвестицион проектар департаментының директоры вазифаһын башҡара.
Аньга
Аньга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тулом йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Авоська өмөт бүләк итә
«Аво́ська өмөт бүләк итә» — авоськаларҙы полиэтилен пакеттарға альтернатива кеүек популярлаштырған һәм мөмкинселектәре сикләнгән кешеләрҙе эшкә урынлаштырған «НКО-сервис» яуалығы сикләнгән йәмғиәттең социаль-экологик проекты. Проектың төп ойоштороусылары — «НКО-Сервис» предприятиеһы һәм Рәсәй зәғиф кешеләре берләшмәһе. Проектың девизы: «Бер авоська миллион пластик пакетты алмаштырасаҡ».
Тарихы
Евгений Рапопорт, проектың ойоштороусыһы, Billa супермаркеттарының «Һары пакет балаларға ярҙам итә» акцияһында актив ҡатнашҡандан һуң, авоськалар етештереүен башлап ебәрә. Акцияның маҡсаты — зыянлы полиэтилен пакеттарҙың таралыуын әҙәйтеү. Супермаркеттаҙа пакеттарҙы түләүле яһайҙар, ә бөтә табыш ауырыу балаларҙы дауалауға китә. Бынан һуң Евгений Рапопортҡа авоськаларҙың масштаблы етештереүен башлау һәм быға зәғиф кешеләрҙе саҡырыу уйы килә. Уға Рәсәйҙең зәғиф кешеләре берләшмәһе ярҙам итә. Улар бергә «НКО-Сервис» предприятиеһын төҙөйҙәр.
Проект сиктәрендә һатыла торған авоськаның тәүге дизайнын Денис Симачёв уйлап таба. Андрей Шаров һәм Андрей Бартеньев авоськаларҙың серияһын уйлайҙар. Алёна Ахмадуллинанан булған дизайнер сумкаларын эшләү варианттары ҡарала ине, әммә проект был уйҙан баш тарта.
Бөтә авоськалар сей иленгән ептән үрелә.
Зәғиф кешеләрҙең эшкә урынлашыуы
Авоськаларҙы мөмкинсилектәре сикләнгән кешеләр етештерә. Евгений Рапопорт Советтар Союзында авоськаларҙы һуҡыр кешеләр үргәнен, ә дәүләт зәғиф кешеләрҙең эшкә урынлашыу мәсьәләһен хәл иткәнен белә. Эшҡыуар шул юл буйлап китә һәм инвалидтар өсөн эш урындар бирә. Тәүге эшселәрҙе 1980-се йылдарҙа авоськалар үргән кешеләр араһында эҙләргә тура килә. Ойоштороусыларға эҙләү еңел бирелмәй. Эшселәрҙең тәүгеләре рәтендә Сыуашстандағы һуҡырҙар өсөн уҡыу-етештереү предприятиеһының ағзалары була. Эш менән булышҡан кешеләр һаны һәр ваҡыт үҙгәреп тора. При максимальной загрузке работают около 60 человек. Һуҡыр кешеләр үрәләр, ә күн әйберҙәрен (авоська, сумка һәм көп өсөн тотҡа) — терәү-хәрәкәт системаһы боҙолған һә һаңғырау кешеләр. Эш өйҙә башҡарыла. Бер ай эсендә бер кеше 200 авоська үрә ала.
Алынған аҡсаларҙың бер өлөшөн Рәсәйҙең зәғиф кешеләре берләшмәһенең һәм «Перспектива» йәмәғәт ойошмаһының күреү буйынса инвалидтары өсөн белем биреү программаларына китә, тағы ла бер өлөшө зәғиф балалар өсөн «Еңеп сығыу таланты» региональ олимпиадалар үткәреүгә бара, а также на проведение межрегиональных олимпиад для детей-инвалидов «Талант преодоления».
Акцияла ҡатнашыусылар
Дизайнлы авоськалар партияһына Мәскәүҙәге «Динамо» футбол клубы заказ бирә. Бөтәһе 80 предприятие (улар арһында Psychologies, British Petroleum, «Билайн», «Л’Этуаль») корпоратив бүләк кеүек автор авоськаларына заказ бирә.
Баһаламалар
«Коммерсантъ» гәзите полиэтилен пакеттар мәсьәләһенә ҡарап, акция миҫалында: «Рәсәй донъяны пластик пакеттарҙан һаҡлай алыр ине», — тип яҙа.
Тәү сиратта был акция кешеләргә һуҡырҙарҙың эшләй алыу тураһында йүнәлтелгән. Уларға заказдар ғына бирергә, улар яҡшы эшләйҙәр.
Тверская урамында сираттағы магазинды асҡанда йорт йәшәүселәре ҡарш сыға. Кешеләр авоська һатыу магазинын асыуына ҡаршы булалар.
Или (йылға)
Или́ (伊犁河, Или, Іле) — Ҡытайҙа (Шеңжан-Уйғыр автономиялы районының Или-Ҡаҙаҡ автономиялы округы) һәм Ҡаҙаҡстандағы (Алматы өлкәһе) йылға.
Оҙонлоғо 1439 км, шуларҙың 815 км (56,6 %) Ҡаҙағстандың Алматы өлкәһенә тура килә, шуға күрә был өлкәлә иң ҙур йылға һәм илдең иң ҙур йылғаларының береһе һанала. Һыу йыйыу бассейнының майҙаны — 140 000 км².
Йылға тамағындағы ағым йылына 12,3 км² тип баһалана (1970-се йылдарҙа Ҙур совет энциклопедияһы мәғлүмәттәре буйынса йылына яҡынса 23 км² булған ). Балхашдың көнбайыш өлөшөнә ҡойған Или йылғаһы күлгә килгән һыуҙың дөйөм ағымының 73-80 процентын бирә һәм уның көнбайыш өлөшөн ныҡ сөсөләндерә.
Ҡаҙағстандың дәүләт сигендә уртаса йыллыҡ һыу сығымы — 395 м²/с, Ҡапшағай һыуһаҡлағысынан 37 км түбәндәрәк — 470 м²/с, Үсжарма ауылы янында — 468 м²/с, йылға тамағында — 329 м²/с.
Географияһы
Йылға Ҡытайҙа Үҙәк Тянь-Шанда баш ала. Йылға башы булып Күнгес һәм Текес йылғалары ҡушылған ер һанала. Сығанағы диңгеҙ кимәленән 794 м бейеклектә урынлашҡан. Йылға йырҙаһының каналдары күп, ҡамыштар һәм ҡыуаҡтар менән ҡапланған ҙур булмаған утрауҙары бар. Йылға үҙәне Ҡапшағай районында ғына тарая, артабан ул киренән киңәйә. Балхаш күленең көнбайыш өлөшөнә ҡоя һәм уны ныҡ сөсөләндерә. Тамағының бейеклеге диңгеҙ кимәленән 341 м тәшкил итә.
Или үҙәненең иң бейек түбәһе — Ҡытай территорияһында урынлашҡан Агиаз тарлауығында бейеклеге 6350 м булған тау.
Ҡушылдыҡтары
Йылғаның иң эре ҡушылдыҡтары: Курты, Каскелен, Оло Алматы, Талғар, Түрген, Ысыҡ, Селек, Шарын, Ҡорғас, Ҡаш, Кюнес, Күкһыу, Агиаз, Музарт, Баянкол. Жанғар Алатауы һыртының көньяҡ битләүенән аҡҡан йылғалар һәм шишмәләр Или йылғаһына барып етмәйҙәр, сөнки уларҙың һыуы һуғарыу өсөн ҡулланыла һәм/йәки ярым һаҙлыҡлы ләмле конустарында юғалалар.
Фауна
Или һәм уның яр буйы фаунаһы менән билдәле: һыуҙа йәйен, һаҙан, ағасаҡ, һыла, Балхаш алабуғаһы, табан балыҡ, йыланбаш, амур, карп, толстолобик, ҡыҫалалар, ҡабырсаҡтар, креветкалар һәм башҡалар йәшәй, ә яр буйҙарында торналар, ондатра, ҡырғауыл, ҡамыш бесәйе, ҡуяндар, ҡоштар һәм башҡалар.
Тарихы
XX быуат башында йылға Көнбайыш Ҡытайҙан килгән юл була. Бөгөнгө көндә мажаралы туризм һөйөүселәр араһында популяр, бигерәк тә Или буйлап Балхашҡа тиклем кәмәләрҙә ағып төшөү. Көньяҡтан Или йылғаһына үҙенең каньоны менән данлыҡлы Чарын йылғаһы ҡоя. Или ярында Чарын ҡушылған ерҙән алыҫ түгел урында данлыҡлы ҡомло тау — Йырлаусы бархан, ә Ҡапшағай плотинаһынан аҫтараҡ (түбән ағымда) альпинистар араһында киң билдәле Тамғалы-Таш төбәге урынлашҡан. Или йылғаһының, Ҡапшағай һыуһаҡлағысынан өҫтәрәк, уң ярында «Алтын-Емель» милли тәбиғәт паркы урынлашҡан, унда хәҙер ҡоландар һәм Пржевальский аттары үрсей.
XI быуатта Или яры буйында Аҡҡояш ҡалаһы торған. 1729 йылда йылға буйында ҡаҙаҡтар һәм жанғарҙар араһында алыш була.
Яра-Яха (Паюта-Яха ҡушылдығы)
Яра-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Паюта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бәхетһеҙлек (хикәйә)
Бәхетһеҙлек — А. П. Чехов  хикәйәһе. 1886 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1886 йылдың 16 авгусында Новое время журналының «Субботники» бүлегендә баҫылған.
Хикәйәлә ауыл нотариусы ҡатыны Софья Петровнаның ире һәм һөйәркәһе менән мөнәсәбәттәре һүрәтләнә. Ижадының был осоронда Чеховты йәмғиәттә ҡатын-ҡыҙҙың хәле темаһы ныҡ ҡыҙыҡһындырған.
Баҫмалар тарихы
Чехов «Бәхетһеҙлек» хикәйәһен Санкт-Петербургтың «Новое время»  журналы өсөн 1886 йылдың башында яҙа. 1887 йылда хикәйә «В сумерках» йыйынтығына индерелә. Хикәйәне йыйынтыҡҡа индергән саҡта Чехов төп геройҙың Софья Петровнаны «бер тапҡыр гонаһ ҡылып ҡара тормошта» тигән өгөтләүен төшөрөп ҡалдыра.
Рус әҙәбиәте белгесе Дональд Рейфилд 1886 йылды «Annus mirabilis» Чехов ижадындағы мөһим ваҡиғаларға бай йыл тип атай.
Чехов тере саҡта хикәйә дат, немец, серб-хорват, словак һәм чех телдәренә тәржемә ителеп баҫыла.
Сюжет
Софья Петровна, 25 йәшлек хужабикә, үҙенең ире, нотариус Андрей, менән бер ҡаласыҡта йәй үткәрә. Софьяның элекке дуҫы, адвокат Ильин уның артынан йөрөй башлай. Софья Ильинға үҙе артынан йөрөүҙе туҡтатыуҙы үтенә һәм бары тик дуҫ булып ҡалырға ғына тәҡдим итә. Ләкин Ильин Софья Петровнанан уны ситкә ҡаҡмауҙы һорай.
Софья үҙенең ғашиҡ булыуын аңлай һәм никахын ҡотҡарып ҡалыу өсөн ире Андрейҙан уны был ҡаласыҡтан йыраҡҡа алып китеүен үтенә. Ул Андрейға үҙенең тойғолары тураһында һөйләй, ә тегеһе ҡатынының һүҙҙәрен бары тик «фантазия» (уйҙырма) ғына тип атай. Шул уҡ кистә Софья Ильин янына китә.
Анализ
«Бәхетһеҙлек» хикәйәһенең төп темаһы - мөхәббәт һәм ҡатын-ҡыҙҙың йәмғиәттәге урыны. Яҙыусының был осорҙа яҙған әҫәрҙәре һәр саҡ кеше тойғолары, кисерештәре тураһында була. Ҡатын-ҡыҙ мөхәббәте улар янындағы ирҙәрҙең холҡона бик ҙур йоғонто яһай.
Тәнҡитселәр әйтеүенсә, Чеховтың ижадына Лев Толстой әҫәрҙәренең,бигерәк тә уның «Анна Каренина» романы ныҡ тәьҫир иткән. Рейфилд шулай уҡ Чехов ижадына Ги де Мопассандың ҡатын-ҡыҙҙар тураһындағы әҫәрҙәренең йоғонтоһо зур булғанлыҡты билдәләй. Шул уҡ ваҡытта «Бәхетһеҙлек» хикәйәһе ундай темалы әҫәрҙәргә пародия итеп яҙылыуы ла ихтимал.
Мираҫ
Джеймс Н. Лолин (James N. Loehlin) әйтеүенсә, «Бәхетһеҙлек» хикәйәһенең Чехов тарафынан һуңғараҡ яҙылған «Попрыгунья» хикәйәһенә ныҡ йоғонтоһо бар. Рейфилд Софьяның һөйәркәһе менән һөйләшеүҙәрен Чеховтың «Чайка» пьесаһындағы Елена менән Ваня араһындағы диалогҡа оҡшата.
Архангельская Вера Константиновна
Вера Константиновна Архангельская (15 июль 1923, Хоненёвка ауылы, Һарытау губернаһы — 26 март 2006, Һарытау) — Рәсәй әҙәбиәт белгесе, халыҡ ижадын һәм тыуған яҡты өйрәнеүсе, филология фәндәре кандидаты (1952), доцент (1958), с 1995 йыл дан— Н. Г. Чернышевский исемендәге Һарытау дәүләт университеты профессоры, 1981 йылдан — университеттың филология факультетының рус әҙәбиәте һәм фольклоры тарихы кафедраһының Т. М. Акимова исемендәге фольклор кабинетының мөдире, бер нисә тапҡыр район һәм ҡала хеҙмәтсәндәр депутаттары Советтары депутаты итеп һайлана, район Советы башҡарма комитеты ағзаһы. Университеттағы филология фәндәре докторы дәрәжәһен биреү буйынса диссертация советының ғилми секретары була. Төрлө йылдарҙа һарытау мәғариф хеҙмәткәрҙәренең квалификацияһын күтәреү һәм белемен камиллаштырыу институтында уҡыта һәм «Белем» йәмғиәтенең Һарытау бүлексәһендә лекциялар уҡый.
Биографияһы
Архангельская Вера Константиновна Петровск ҡалаһында йәшәй һәм уҡый. Уҡытыусылар ғаиләһендә үҫә. Әсәһе — Нина Дмитриевна (ҡыҙ фамилияһы Покровская), башланғыс кластар уҡытыусыһы була, уға ире Константин Петрович Архангельскийҙың яҙмышы менән бәйле байтаҡ һынауҙар үтергә тура килә.
Вера Константиновнаның атаһы бик һәләтле педагог була, Петровск ҡалаһының 6-сы мәктәбендә етәксе була (директор). рабфакта уҡыта; балалар йортон ойоштороусы була; Һарытау өлкәһендә наҙанлыҡты бөтөрөү буйынса хәрәкәттә ҡатнаша; "Петровская коммуна"гәзите хәбәрсеһе булып эшләй. Граждандар һуғышы ваҡытында Константин Петрович Путна Витовт Казимирович командалығындағы Егерме етенсе уҡсылар дивизияһының полк штабы начальнигы урынбаҫары булып хеҙмәт итә. Константин Петрович үҙен «партияһыҙ большевик» тип атай, һәм бөтәһенән дә элек уҡытыусылыҡ эшен юғары баһалай (башлыса математика нан һәм рус телен уҡыта).
Константин Петровичтың 1937 йылда ҡулға алыныуы (рәттән өсөнсөһө), 58.10-сы статья буйынса хөкөм ителеүе һәм һөргөнгә ебәрелеүе яҡындары өсөн ҙур тетрәндергес ваҡиға була, һәм барыһы ла оҙаҡ ваҡыт хатаның төҙәләсәгенә һәм дөрөҫлөк тергеҙеләсәгенә ышана. Әммә был хәл 1957 йылда ғына була (Вера Константиновнаның атаһы үлгәндән һуң аҡлана, 1943 йылдың башында вафат була). Тиҙҙән Архангельскаяның әсәһе, ире « халыҡ дошманы булған өсөн» өсөн, мәктәптән ҡыуыла, өс балаһы менән йәшәргә аҡсаһыҙ ҡалдырыла. Н. К. Крупская ның ҡыҫылышынан һуң ғына әсәһе элекке урынына ҡайтарыла.
Мәктәптә һәйбәт уҡый. Бала саҡтан биология менән ҡыҙыҡһына һәм шуға күрә тәүге теләге Куйбышев ауыл хужалығы институтына уҡырға инеү була. Һуғыш башланыу менән, Куйбышев та өлкән курс талиптарын ғына ҡалдыралар. Ситтән килеүселәр барыһы ла өйҙәренә таралыша. Ҡайтҡас, Вера Константиновна Петровский МТС -ына нормировщик булып эшләй башлай. 1942 йылда ҺДУ-ның тарих-филология факультетына ситтән тороп уҡыу бүлегенә уҡырға инә. 1943 йылда көндөҙгө бүлектең беренсе курсына күсә. Университетта уҡыған йылдарында Акимова Татьяна Михайловнаның махсус семинарына йөрөй. Университетты тамамлағандан һуң, (1948) Вера Константиновна Я. Г. Оксмандың аспирантураһына уҡырға инә. Т. М. Акимова тәҡдим иткән диссертацияның темаһы яҙыусы-яҡташы Ф. В. Гладковтың «Бала саҡ тураһында әкиәт» була. Т. М. Акимова йәш тикшеренеүсене был автобиографик әҫәрҙең нигеҙендә ятҡан фольклор-этнографик элементтарҙы йыйыуға һәм аңлауға йүнәлтә. Повеста уларҙың сығанаҡтарын һәм функцияларын өйрәнеү диссертацияның фәнни яңылығы була.
1952 йылда Покусаев Евграф Иванович Архангельскаяны Н. Г. Чернышевский исемендәге Һарытау дәүләт университетының филология факультетының рус әҙәбиәте һәм фольклоры тарихы кафедраһына эшкә саҡыра. 1953 йылда өлкән уҡытыусы, 1958 йылдан — доцент, 1995 йылдан — кафедра профессоры.
Фәнни һәм уҡытыу эшмәкәрлеге
'''В. К. Архангельскийҙың фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһенә түбәндәгеләр инә:'''
Төрлө йылдарҙа Вера Константиновна Архангельская ауыҙ-тел ижады, рус фольклоры, боронғо рус әҙәбиәте тарихы, әҙәби тыуған яҡты өйрәнеү буйынса лекциялар курсы, «В. Г. Короленко ижады һәм рус әҙәбиәте», «Пушкин әкиәттәре», «Ф. В. Гладков и рус әҙәбиәте» темаларына махсус курстар уҡый. Уның етәкселегендә филология факультетында «Халыҡ ауыҙ-тел ижады» махсус семинары һәм фольклористика түңәрәге эшләй.
Архангельская В. К. — бер нисә фәнни хеҙмәт авторы. Уның мөхәррирлеге аҫтында «Фольклор кабинеты» ғилми хеҙмәттәре йыйынтығы баҫылып сыға (ике сығарылыш, 2003 һәм 2005 йылдар). «РСФСР/Рәсәй халыҡтары фольклоры» (1974—1993) университет-ара ғилми йыйынтығының мөхәрририәт коллегияһы ағзаһы булып тора. В. К. Архангельская А. П. Скафтымовтың, Т. М. Акимованың, А. Н. Минхтың, П. Н. Петровтың китаптарына инеш һүҙ һәм иҫкәрмәләр яҙа. Мәҡәләләре Фәндәр академияһының абруйлы баҫмаларында донъя күрә. Оҙаҡ йылдар, В. К. Архангельская Пошехоньеға (Мәскәү өлкәһе Талдом районы), Карабиха, Тарханы, Спас-Лутовино, Вилюйск, Ясная Поляна, Түбәнге Новгород тың Григорово, Һарытау өлкәһе ауылдарына фольклор экспедицияларын ойоштороусы һәм уның етәксеһе була. Уның тарафынан «Һарытау таҡмаҡтары» йыйынтыҡтарының бер нисә баҫмаһын әҙерләй (1958, 1961, 1968, 1994). Вера Константиновна беллетрист-народниктар тураһында «народники фольклористикаһы Очерктары» тигән монографик хеҙмәт баҫтырып сығарған беренсе тикшеренеүсе була (Һарытау, 1976). В. К. Архангельскаяның монографик эштәре Рәсәй ҙә генә түгел, сит илдәрҙә лә тикшеренеү эштәре буйынса коллегаларының юғары баһаһын ала. Архангельскаяның ҡайһы бер тикшеренеүҙәре АҠШ һәм Европа университеттарының электрон коллекцияларының бер өлөшөнә әйләнә. Т. М. Акимова менән берлектә «Революционная песня в Саратовском Поволжье: очерки исторического развития» (Саратов, 1967), «Песни, сказки, частушки Саратовского Поволжья» (Саратов, 1969) баҫылып сыға. «Народническая беллетристика» эшен коллегалары юғары баһалай Һәм «Рус әҙәбиәте һәм фольклоры: (XIX быуат аҙағы)» академик баҫмаһына инә (Л., 1987. С. 195—274).
Мәҙәни-ағартыу эшмәкәрлеге
Вера Константиновна Архангельская һарытау мәктәп тәрендә, китапхана ларҙа, музей ҙарҙа лекциялар һәм әңгәмәләр менән сығыш яһай. Һарытау өлкә халыҡ ижады үҙәге ултырыштарының даими ҡатнашыусыһы һәм ойоштороусыларының береһе, ғилми конференцияларҙың һәм тыуған яҡты өйрәнеүгә арналған башҡа сараларҙың әүҙем ҡатнашыусыһы, ғилми консультанты һәм авторҙашы була.
Шәйәхмәтов Илдар Тимерғасим улы
Шәйәхмәтов Илдар Тимерғасим улы (Шаяхметов Ильдар Тимергасимович; 21 октябрь 1951 йыл) — агроном, иҡтисадсы. Иҡтисад фәндәре докторы (2000). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2001). Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының һәм Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты Милләте — башҡорт.
Биографияһы
Илдар Тимерғасим улы Шәйәхмәтов 1951 йылдың 21 октябрендә Башҡорт АССР-ы Илеш районы Иҫке Ҡырғыҙ ауылында тыуған.
Хеҙмәт юлын 1969 йылда «Саҡмағошнефть» нефть-газ сығарыу идаралығының транспорт контораһында автослесарь булып башлаған.
1969—1971 йылдарҙа армия сафында хеҙмәт иткән. Хеҙмәттән ҡайтҡас, тирмән идаралығы мастеры булып эшкә ингән. «Саҡмағошнефть» нефть-газ сығарыу идаралығының ҡатлам баҫымын тотоусы цехтың слесары булған.
1973 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтына уҡырға ингән, уны тамамлағандан һуң Илеш «Урожай» колхозында агроном, артабан баш агроном булып хеҙмәт иткән.
1980—1985 йылдарҙа шул уҡ райондың «Игенсе» колхозы рәйесе булып эшләгән.
1985 йылда Илеш партия район комитетытының икенсе секретары, ә 1987 йылда инде райкомдың беренсе секретарь булып һайланған.
1989 йылда Свердловск Юғары партия мәктәбен тамамлай.
Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының һәм Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайланған.
1991 йылда Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Секретариатының етәксеһе булып эшләй.
1995—1997 йылдарҙа  — «Бастра» страховка компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәте директоры урынбаҫары.
1998—2009 йылдарҙа — Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты директоры
Ғаиләһе
Өйләнгән, бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.
Кесе Мышья
Кесе Мышья — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кобра йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Аяла
Оло Аяла — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 272 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бад-Лангензальца
Бад-Лангензальца (Bad Langensalza) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 17986 кеше йәшәй. Майҙаны — 123,11 км2. Диңгеҙ кимәленән 185-220 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99941-99947 һәм автомобиль коды — UH.
Орловка (Ҡырмыҫҡалы районы)
Орловка (Орловка) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 378 кеше. Почта индексы — 453002, ОКАТО коды — 80235850004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ишимовская
Ишимовская — Рәсәйҙәге йылға. Ульяновск өлкәһе,Һамар өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 1735 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы Камское Устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Черемшан йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бор ҡалаһы ҡала округы
Бор ҡалаһы йәки ҡала округы Бор ҡалаһы— административ-территориаль берәмек (өлкә әһәмиәтендәге ҡала) һәм ҡала округы статуслы муниципаль берәмек. Рәсәй Федерацияһының Новгород өлкәһендә урынлашҡан. 2010 йылға тиклем Борский районы булған.
Административ үҙәге — Бор ҡалаһы.
Географияһы
Уға ҡараған барлыҡ тораҡ пункттары менән бергә өлкә буйһоноуындағы ҡала — ҡала округы — майҙаны буйынса Новгород өлкәһенең иң эре ҡалаларының береһе булып тора. Ҡала Волга йылғаһының һул ярында урынлашҡан, көньяҡта Түбәнге Новгородҡа (Новгород, Канавинский, Мәскәү, Сормовский райондары) терәлеп тора. Округтың майҙаны —.
Тарих
1942 йылдың көҙөндә Абвер «Волга валы» диверсия операцияһын эшләй Борский районы территорияһында Горький өлкәһенең урындағы истребителдәр батальоны һәм НКВД хеҙмәткәрҙәре Волгаға сығырға тырышыусы немец парашютистары ның ҙур төркөмөнә ҡаршы һуғыш алып бара.
2000 йылдың 12 сентябрендә Түбәнге Новгород өлкәһе Борский районындағы ҡасабалары һәм ауылдарындағы ауыл советтары закон буйынса юҡҡа сығарыла: Пикино ҙур ҡасабаһы, Керженец ҡасабаһы, Неклюдово ҡасабаһы, Октябрь ҡасабаһы, Париж коммунаһы иҫтәлеге ҡасабаһы, Ситники ҡасабаһы, Большеорловский, Городищинский, Иваново, Ивонькинский, Каликинский, Кантауровский, Ковровский, Пенза ,Линдовский, Останкинский, Редькинский, Рожновский, Рустайский, Спасский, Чистоборский, Чистополь, Ямновский ауыл советтары.
2004 йылың 11 октябрендә Новгород өлкәһенең № 110-З законы һәм 2005 йылдың 25 февралендәге № 10-З закондарына ярашлы Борский район муниципаль берәмегендә 1 ҡала һәм 8 ауыл биләмәләре муниципаль берәмектәре ойошторола.
Новгород өлкәһе № 11-З законы буйынса 25 февраль 2005 йыл,, Борский районына муниципаль район берәмеге статусы бирелә.
2010 йылдың административ-территориаль берәмек Борский районы өлкә әһәмиәтендәге ҡала итеп үҙгәртелә, ә Борский районы муниципаль берәмектәре Бор ҡалаһы ҡала округы итеп үҙгәртелә. Шул уҡ ваҡытта муниципаль берәмектәр — Бор ҡалаһы ҡала биләмәһе һәм ауыл биләмәһе ауыл советтары : Кантауровский, Пенза ауыл советы, Линдовский, Останкинский ауыл советы, Париж коммунаһы иҫтәлегенә, Редькинский ауыл советы, Ситниковский, Ямновский ауыл советы бөтөрөлә, уларҙы берләштереү юлы менән Бор ҡалаһы ҡала округы барлыҡҡа килә.
Административ-территориаль ҡоролошо
Өлкә әһәмиәтендәге ҡала үҙ эсенә түбәндәге административ-территориаль берәмектәрҙе ала:.
Тораҡ пункттар
Бор ҡалаһы ҡала округтарына 301 тораҡ пункты инә:
Сәнәғәте
Сәнәғәт предприятиелары — 31. Төп тармағы: быяла, машиналар эшләү һәм металл эшкәртеү, төҙөлөш материалдары, ҡара металлургия, яғыулыҡ, урман һәм ағас эшкәртеү, еңел һәм аҙыҡ-түлек эшкәртеү сәнәғәте.
Эре предприятиеһы — ААО «Борский быяла заводы», тауар продукцияһы ҡала продукцияһы күләменең 60 % тирәһе тәшкил итә. Башҡа эре предприятиелар: ААО «Новгород теплоходы», ААО «Борский торба заводы»,ААО"Борский силикат заводы", ААО, «Борхлеб».
Ауыл хужалығы
Ауыл хужалығы етештереүселәренең 11 ширҡәте бар, улар эре ҡош—токомсолоҡ предприятилары.
Иҫтәлекле урындар
«Борский» станцияһынан 100 метр алыҫлыҡта канат юлдар урынлашҡан тарихи реконструкция «Pax Romana — тере тарих паркында» паркы бар.
Спорт һәм мәҙәниәт
Спорт һәм мәҙәни ял ойоштороу системаһына инә:
Түбәнге Төлмәй
Түбәнге Төлмәй (Нижняя Тюльма) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 65 кеше. Почта индексы — 453560, ОКАТО коды — 80211820006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Юнда
Юнда — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 334 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һылтанмалар
Юнда
Нимнгакан
Нимнгакан (Якутия һәм Амур буйы эвенктарында нимнгакан; нимҡан Сахалин эвенктарында; олғор  Байкал аръяғы эвенктарында) — эвенк фольклорында эвенк батырҙарының һәм боронғо ата-бабаларының ҡаһарманлыҡтары тураһында бәйән иткән эпик әҫәр.
Термин
«Нимнгакан» һүҙе эпик хикәйәтте аңлата, ләкин ҡайһы бер эвенк төркөмдәрендә ул фольклорҙың башҡа жанрҙарын да, мәҫәлән, риүәйәттәрҙе һәм мифтарҙы аңлата ала.
Өйрәнеү һәм яҙыу
Эвенковтың эпик хикәйәттәрен беренсе тапҡыр ғалим И. Георги өйрәнә башлай. Ул Долодай тураһында хикәйәтте яҙып ала һәм 1775 йылда уны немец теленә тәржемә итеп баҫтырып сығара. Үҙенең баҫмаһының баш һүҙендә ғалим эвенктарҙың "ҙур йөрөштә йырлауы, дөрөҫөн әйткәндә, бер төрлө, ләкин бик күңелле"тип яҙа һәм "уларҙың йырҙарында мөхәббәт, һунар, боландар, матур урындар, ата-бабаларыбыҙҙың батырлыҡтары, йыш ҡына мөғжизә һәм мажаралар хаҡында һүҙ бара. Был йырҙарҙың ҡайһы берҙәре бик оҙон, шуға күрә улар һәр ваҡыт йырламай, ә ҡайһы берҙә һөйләйҙәр генә ". Ғалим А. Н. Мыреева фекеренсә, « бында йырҙар, һис шикһеҙ, героик хикәйәттәргә һылтанма яһай,, сөнки эвенк йырҙары һәр саҡ ҡыҫҡа һәм проза ҡушымталары юҡ»
Байкал өлкәһе эвенктары фольклорын М. Г. Воскобойников өйрәнә
Ул эвенк фольклорының ике йыйынтығын рус телендә баҫтырып сығара, унда өс нимнгакан баҫылып сыға: «Кулудай-Мэргэн», «Ятэкэ» һәм «Дэлэдур». Һуңынан ул төрлө эвенк фольклор текстары йыйынтығын баҫтырып сығара, унда тағы бер нисә хикәйәт баҫтыра. Эвенки фольклорын өйрәнеүгә Г. М. Васильевич ҙур өлөш индерә. Шулай уҡ күп кенә әкиәттәр А. Н. Мыраев һәм А. В. Романов тарафынан яҙып алына, тәржемә ителә һәм нәшер ителә.
Нимнгакан типтары
Ғалим М. Вокобойников нимнгакандарҙың өс төрөн айырып күрһәтә: көнбайыш (ғалим тейешле текстарын тарихи характерҙағы риүәйәттәр тип атай), көнсығыш һәм Байкал аръяғы. Төньяҡ-көнбайыш эвенктарҙа традицион йыр формаһында героик хикәйәттәр булыуы раҫланмаған. Көнбайыш эвенктарҙан традицион эвенк нимнгакандарына индерергә ярамаған батырҙар тураһында риүәйәттәр һәм легендалар яҙып алына, сөнки был текстар йөкмәткеһе һәм художестволы формаһы буйынса башҡа эвенктарҙың хикәйәттәренән ныҡ айырыла. Бындай типтағы риүәйәттәрҙе «Уриан и Малуна», «Витязи Юнгкээбил и Юрэн», «Племя Майаат» тип атарға мөмкин. Бындай типтағы текстар "хосун эпосы"тип атала.
Хосундар (батырҙар, ырыу башлыҡтары) тураһындағы хикәйәттәрҙе ғалим И. С. Гурвич өйрәнә. Хосун легендалары башта эвенктар араһында барлыҡҡа килгән тигән һәм тунгус ҡәбиләләренең юкагирҙар менән Оленёк һәм Лена>ның түбәнге ағымындағы бай һунар урындарына эйә булыу өсөн көрәше тураһындағы хәтирәләргә нигеҙләнгән тигән һығымтаға килә.
Эпик хикәйәттәрҙең күбеһе көнсығыш эвенктарҙа яҙылған.
Нимнгакан сәсәндәре
Эвенктарҙа үткән быуатта эпик хикәйәттәрҙең билдәле сәсәндәре: Эдян ырыуынан Гаврила, Семен Савин, А. Е. Эдян нәҫеленән Семенова, Семен Заболоцкий, Александр Колесов һәм башҡалар. Бут нәҫеленән Н. Г. Трофимов иң билдәле сәсән булып иҫәпләнә. Унан иң ҙур ике нимнгакан яҙып алынған: «Иркисмондя-батыр» (был ҙур нимнгаканда дүрт быуын геройҙары хаҡында бәйән ителә, ҙурлығы буйынса был хикәйәт ҙур яҡут Олонхоһынан ҡалышмай) һәм «Всесильный богатырь Дэвэлчэн в расшитой-разукрашенной одежде », «Храбрый Содани-богатырь » һәм башҡалар.
Нимгандың башҡарыуы кис башлана.
Сәсән "малу " тигән абруйлы урында ултыра һәм шунан хикәйәт башҡара башлай. Ғәҙәттә, хикәйәләү һөйләү менән бара, геройҙарҙың диалогтарын һәм монологтарын сәсән һәр герой өсөн үҙ тауышы менән йырлай. Оҙон хикәйәт ҡайһы берҙә бер-бер артлы бик күп кистәр бара.
Фестиваль-конкурс
«Эвенк нимнгаканы» төбәк-ара — эвенк телендә драматик мини-постановкалар фестиваль-конкурсы. 2016 йылдан Бүрәтстанда "Арун" тау саңғыһы үҙәге автономлы коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы башланғысы буйынса бер-ике йыл дауамында уҙғарыла. Сара эвенк телен һаҡлап ҡалыуға булышлыҡ итеүҙе һәм Бүрәт республикаһын өйрәнергә дәртләндереүҙе маҡсат итеп ҡуя.
Нимнгакан структураһы
Бөтә эвенк эпик риүәйәттәрендә композицион структура даими түгел. 1.Башланғысы: а) күптәнге ваҡиғалар тураһында б) герой йәшәгән ерҙең тасуирламаһы в)төп геройҙы (йәки геройҙарҙы) һүрәтләү 2. Бәйләүес (завязка) а)бәхетһеҙлек  (һеңлеһен урлау,дошман һөжүме һ. б.) б) герой донъяны күрергә теләй (һеңлеһен азат итә һәм башҡа варианттар) в) героик ҡоҙалау 3. Кульминацияһы а) дошмандарға ҡаршы көрәш  б) буласаҡ ҡатындың ағайҙары менән көрәш 4. Хәл-ваҡиғаларҙың үҫеше а) геройҙың өйләнеүе  б) геройҙың ғаиләһенең тыуған иленә күсеүе
Эвенк эпосы буйынса материалдар уның боронғо элементтарҙан тороуын раҫлай (кәләш табыу, ғифриттәр менән көрәш һ. б.).
Художестволы алымдары
Башҡа халыҡтарҙың эпик әҫәрҙәрендәге кеүек, нимнгакандарҙа ла «эпик формулалар» ҡулланыла: башланғыс, батырҙың асыуын, батырҙар сабышы, ҡатын-ҡыҙҙың матурлығын һүрәтләү һ. б. Был формулалар бөтә эвенк эпик хикәйәттәре өсөн уртаҡ булып тора һәм башҡа халыҡтарҙың эпик әҫәрҙәрендә параллелдәр таба. Мәҫәлән батырҙың асыуы, ярһыуы һүрәтләнә:
...Быны ишеткәс, Көслө кеше түҙеп тора алманы. Уның сикәһенән Ун көлтә ут осҡоно тоҡанды. Ун бармағынан Шыйыҡ ҡан атылған Көслө асыуҙан Бер ботҡа өсәү үҫкән, Дүрт бармағына киң таралды, Уның күҙҙәре асыулы ҡан менән тулды, Күкрәгенә асыулы ҡан ингән, Йөрәгендә ҡыйыу ҡан ҡойолдо, Тубыҡтарына ауыр ҡан ҡойолдо, Тере килеш ҡанға батҡан. Кейгән кейеме, Саҡ-саҡ шартламаны...
Шулай уҡ күп даими эпитеттар ҡулланыла: «өс нурлы күтәрелеүсе ҡояш», «яңғырауыҡлы исем», «мәңге йәшел үлән», «һигеҙ яңғырауыҡлы тояҡ менән ҡырағай болан» һәм башҡалар.
Нимнгакандарҙың күрше халыҡтарҙың эпик әҫәрҙәре менән бәйләнеше
Г. М. Василевич нимнгакандарҙа саха, бүрәт һәм монголдар ҙың эпик традицияларының йоғонтоһон билдәләй. Мәҫәлән эвенк эпик геройҙарының ҡайһы берҙәренең исемдәре монгол: Акширэ-Бакширэ, Хани Гэхэр Богдо, Ҡулаҙай Мәргән, Арсалан Бакши. Г. М. Василевич, «дөйөм шиғри традициялар бик борон барлыҡҡа килгән, төрки һәм монгол телле ҡәбиләләр тунгус телле һунарсылар кеүек үк булған, һәм уларҙа малсылыҡ яңы ғына барлыҡҡа килгән», тигән фараз әйтә. Ғалим Пухов И. В., яҡут материалдарын сағыштырып олонхо эвенк нимнгакандары был халыҡтарҙың эпосында үҙ-ара йоғонто яһау ваҡыты төрлөсә булған тигән һығымтаға килә. Олонхо һәм нимнгакандарҙың ҡайһы бер дөйөм һыҙаттары боронғо тамырҙарға эйә һәм тарихи һәм мәҙәни бәйләнештәрҙең иң иртә осорона ҡарай.
Колумбияла ислам
Колумбияла ислам бик аҙ һанлы диндәрҙең береһе. Колумбияла мосолмандар яҡынса 14 000 кеше тәшкил итә. Был илдең эре ҡалаларында (Сан-Андрес, Богота, Гуахира һ. б.) мосолман йәмәғәт ойошмалары, шулай уҡ Боготала һәм Майкаола башланғыс мәктәптәр (мәҙрәсәләр) бар. Майкаола ҙурлығы буйынса континентта икенсе урында торған Ғүмәр ибн әл-Хаттаб мәсете урынлашҡан.
Ғәрәп иммигранттарының күпселеге Колумбияға XIX быуат аҙағында, XX быуат башында Сүриәнән, Ливандан һәм Фәләстиндән килә.
Чита
Чита (Чита, Шэтэ) — Байкал аръяғы крайының үҙәге.
Географияһы
Ингода йылғаһы ярында урынлашҡан.
Будённый Семён Михайлович
Будённый Семён Михайлович (25 апрель 1883 йыл — 26 октябрь 1973 йыл) — СССР-ҙың хәрби етәксеһе, тәүге Советтар Союзы Маршалдарының береһе, өс тапҡыр Советтар Союзы Геройы, Георгий тәреһенең тулы кавалеры. Граждандар һуғышы йылдарында РККА-ның Беренсе атлы армияһы командующийы, ҡыҙыл кавалерияһын ойоштороусыларының береһе. Беренсе атлы армия яугирҙары «буденовсылар» йыйылма атама аҫтында билдәле.
Йәш сағы
Семён Михайлович Будённый 1883 йылдың 25 апрелендә Дон ғәскәре өлкәһе, Сальск округы, Козюрин утарында (хәҙер Ростов өлкәһенең Мартын районы) ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Уның ата-әсәһе Михаил Иванович һәм Меланья Никитична Буденныйҙар ситтән, Үҙәк Рәсәйҙән, килеүселәр булған .рус |. 1919 йылдан РКП(б)/ВКП(б)/КПСС-тың ағзаһы.
Император армияһында хеҙмәт итеү
1903 йылда армияға саҡырыла. Алыҫ көнсығышта Приморье драгун полкында хеҙмәт итә, срогы тулғандан һуң шунда уҡ тороп ҡала. 26-сы Дон казак полкы составында 1904—1905 йылдарҙа рус-япон һуғышында ҡатнаша.
1907 йылда полктың иң яҡшы һыбайлыһы булараҡ Петербургка, Офицер кавалерия мәктәбенә, кесе чиндар өсөн һыбайлылар курстарына ебәрелә, курстарҙы 1908 йылда тамамлай. 1914 йылға тиклем Приморье драгун полкында хеҙмәт итә. Беренсе донъя һуғышында Кавказ кавалерия дивизияһының 18-се драгун Северск полкы унтер-офицеры званиеһында Германия, Австрия һәм Кавказ фронттарында ҡатнаша. Батырлыҡтары өсөн «тулы Георгий таҫмаһы» — дүрт дәрәжә Георгий тәреләре һәм дүрт дәрәжә Георгий миҙалдары менән наградлана. Беренсе һалдат 4-се дәрәжә Георгий тәреһенә унтер-офицер Будённый 1914 йылдың 8 ноябрендә немец ылауын һәм пленныйҙарҙы алғаны өсөн лайыҡ була.
Дивизия Кавказ фронтына күсерелгәндән һуң Ворошилов вахмистр Хестановҡа ҡул күтәргәне өсөн (быға тиклем вахмистр Буденныйҙы мыҫҡыл итә һәм уның битенә һуға) дивизия буйынса фарманға ярашлы үҙенең беренсе 4-се дәрәжә Георгий тәреһенән мәхрүм ителә. 3-сө дәрәжә тәрене 1916 йылдың ғинуарында Менделидж янындағы һөжүмдәрҙә ҡатнашҡаны өсөн, шул уҡ 1916 йылдың мартында 2 дәрәжә тәреһенә лайыҡ була. 1916 йылдың июль айында 1-се дәрәжә Георгий тәреһен дүрт иптәше менән дошман тылынан 7 төрөк һалдатын алып килгәне өсөн ала.
1917 йылдың йәйендә Кавказ кавалерия дивизияһы менән Минск ҡалаһына килә, бында уны полк комитеты рәйесе һәм дивизия комитетының рәйесе урынбаҫары итеп һайлайҙар. 1917 йылдың авгусында М. В. Фрунзе менән бергә Оршала Корнилов ғәскәрҙәренең эшелондарын ҡоралһыҙландырыу менән етәкселек итә. Октябрь революцияһынан һуң Донға, Платов станицаһына, Сальск округ Советы башҡарма комитетының ағзаһы итеп һайлана һәм округ ер бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә.
Граждандар һуғышы
1919 йылдың икенсе яртыһында Ҡыҙыл армияһында тәүге эре кавалерия берләшмәһе — Атлы корпус ойошторола. 1919 йылдың август башында генерал П. Н. Врангелдең Кавказ армияһына ҡаршы Дондағы ныҡышмалы алыштарҙа ҡатнаша, корпус Царицынға, артабан Воронежға тиклем барып етә һәм 1919 йылда Воронеж-Касторное операцияһында 8-се армияның дивизиялары менән бергә Мамонтов һәм Шкуро казак корпустарын тар-мар итә. Корпус өлөштәре Воронеж ҡалаһын яулай, Мәскәү йүнәлешендә Ҡыҙыл армияһы ғәскәрҙәре позицияларындағы 100 километрлыҡ өҙөлгән урынды ямай. Буденныйҙың Атлы корпусының еңеүҙәре Воронеж һәм Касторное тирәһендә Дондағы дошманды ҡыйратыуҙы тиҙләттеләр.
Буденный командованиеһы аҫтындағы ғәскәрҙәр (О. И. Городовиковтың 14-се кавалерия дивизияһы) Миронов Ф. К. етәкләгән Дон корпусын ҡоралһыҙландырыуҙа ҡатнаша. Һуңынан Миронов Ф. К. 2-се Атлы армияһының командующийы була.
1919 йылдың 19 ноябрендә Көньяҡ фронты командованиеһы Республика Реввоенсоветы ҡарарына ярашлы Атлы корпусты Беренсе Атлы корпус итеп исемен үҙгәртеү тураһында бойороҡҡа ҡул ҡуйҙы. Армияның командующийы итеп Буденный тәғәйенләнә. Ул 1923 йылдың октябрь айына тиклем етәкселек иткән Беренсе Атлы армия Граждандар һуғышының бер нисә эре операцияларында Төньяҡ Таврияла һәм Ҡырымда Деникин һәм Врангель ғәскәрҙәрен тар-мар итеү буйынса мөһим роль уйнаны. Буденный етәкселегендә Беренсе Атлы армия аҡтарҙан ике мәртәбә Дондағы ҡапма-ҡаршы атлы алыштарҙа бик ауыр еңелеүгә дусар булды: 1920 йылдың 6 (19) ғинуарында Ростов тирәһендә генерал Топорковтан һәм 10 көндән генерал Павловтың атлы ғәскәренән Маныч йылғаһындағы алыштарҙа 1920 йылдың  16 (29) ғинуары — 20 ғинуарында (2 февраль), был алыштарҙа Будённый 3 мең ҡылыс юғалта һәм  үҙенең бөтә булған артиллерияһын ташлап китергә мәжбүр була. Совет-поляк һуғышында Пилсудский армияһы менән алыштарҙа шулай уҡ еңелә, әммә уға шул уҡ ваҡытта һиҙелерлек юғалтыуҙар ҙа килтерә (Киев операцияһы (1920)).
Һуғыштар араһы
1921—23 йылдарҙа Будённый — Революцион хәрби совет (РВС) ағзаһы, ә һуңынан — Төньяҡ-Кавказ хәрби округы командующийы урынбаҫары. Советтар Союзындағы аттар заводтарын ойоштороу һәм етәкселек итеү буйынса ҙур эштәр башҡара, күп йыллыҡ эштәр һөҙөмтәһендә аттарҙың яңы тоҡомдары барлыҡҡа килә — буденный һәм терский. 1923 йылда Будённый Чечен автономия өлкәһенә Бохара әмире башлығын кейеп, яуырыны аша ҡыҙыл таҫма тағып, рус Мартанға килә һәм ВЦИК декретына ярашлы Чечняны автономия өлкәһе тип иғлан итә.
1923 йылда Будённый кавалерия буйынса Ҡыҙыл Армияһының баш командующийы ярҙамсыһы һәм СССР-ҙың РВС-ы ағзаһы итеп тәғәйенләнә. 1924 — 1937 йылдарҙа ул РККА кавалерияһы инспекторы. 1928 йылдың 1 июленән ул «Йылҡысылыҡ һәм йылҡыларҙы заводтарҙа үрсетеү» журналын ойоштороусыларының береһе һәм редакторы. 1930 йылда Успенскийҙа Тәжрибәле атлы заводы базаһында Мәскәү йылҡысылыҡ һәм йылҡыларҙы заводтарҙа үрсетеү зоотехник институтын ойоштороуҙа кураторлыҡ итә. 1932 йылда М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академияны тамамлай. Дошманға ҡаршы яңы заманса көрәш ысулдарын үҙләштереү сиктәрендә 1931 йылда самолеттан парашют менән үҙенең беренсе һикереүен башҡара.