cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сьюзан Бойл
Britain’s Got Talent
Тик хистәргә һалып булмай тоҙаҡ.
Оҡшамаған һис тә өндәгемә.
Ә уяндым башҡа тормошта мин,
Төш-хыялдар үлгән, күптән үлгән.
30 майҙа конкурс финалында Сьюзан икенсе урын яулай. Шундай көсөргәнештән ул хатта хәстәханаға эләгә.
Тәүге альбомы уҡ аҙна эсендә 412 мең тираж менән тарала, өс аҙнала инде миллионға етә. Сүзан бик Аллаға ышана, шуға күрә Бөйөк Британияға Рим Папаһы килгәс, уның алдында сығыш яһауына ифрат ҡыуана. 2011 йыл башында йәнә бер ҡыуаныслы ваҡиға кисерә Бойл — уны Шотландияла уҙған йылдың иң данлыҡлы кешеһе тип иғлан итәләр. Ундағы ScotsCare хәйриә ойошмаһы халыҡ фекерен өйрәнеп, 95 процент тауыш Сүзан Бойлға тауыш биреүен белдерә. Быға хәтлем бер кем өсөн дә шунса тауыш бирелмәгән булған.
YouTube сайтында һалынған сығышын 200 млн-дан ашыу кеше ҡараған (21.10.2016).
Оло Байыҡ
Оло Байыҡ (Большебаиково) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 52 кеше. Байғужа ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453223, ОКАТО коды — 80231815002.
Исеменең килеп сығыуы
Ауылға нигеҙ һалыусы Сәйтәк, шунан Сейтяково тигән урыҫса исем ала. Сәйтәктең улдары билдәле: өлкәне Сәйфулла (1757—?), уның балалары: Фәтҡулла (уның Ғәйнулла исемле улы тыуған) һәм Рәхмәтулла һәм кесеһе Сәйетҡол (1767—1813), уның балалары: Әбүбәкер, Фәтҡулла, Зәйнулла.
Ауыл Байыҡ булараҡ 1816 йылдан билдәле. 1850 һәм 1858 йылдар араһында бүлендек ауыл — Кесе Байыҡ тораҡ пункты барлыҡҡа килә, шуға күрә иҫке тораҡ пункты Оло Байыҡ тип атала башлай.
Тарихы
XVIII быуат аҙағында ауылда 18 ихата һәм 111 кеше иҫәпләнгән.
1816 йылда 105 аҫаба башҡорт йәшәгән 18 йорт хужалығы була. Ауыл йөҙ башы Байыҡ Сарбаев милкендә була. Ул 1755, 1761 йылдарҙа аҫаба ерҙәрҙе һатыуҙа ҡатнаша, ә ул ваҡытта ул Әлимғол Сапарғолов нигеҙ һалған Әлимғол ауылында йәшәгән була. Байыҡтың ағаһы — Байморат. Байыҡтың балалары: Ҡайыҡбирҙе, Тимербай (1772—1817). Муҡас ауылы шәжәрәһендә Сарбай, Байыҡ һәм башҡалар күрһәтелгән. Аҙаҡ килеп Байыҡ үҙенең исеме менән аталған ауылда урынлаша.
Байыҡтар — шулай уҡ малсылар. 1839 йылда 142 кеше йәшәгән 25 йортта 162 ат, 90 һыйыр, 31 һарыҡ, 4 кәзә, 53 умарта, 3 солоҡ була. Бөтәһенә 192 бот көҙгө һәм 704 бот яҙғы иген сәселгән.
XX быуат уртаһында ауылда 175 кеше һәм 22 ихата була.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
Байыҡ йылғаһы ағып үтә. Ауылдан көнбайыштараҡ Ташлығыртау тауы урынлашҡан.
Урамдары
Урам исеме :
1812 йылғы Ватан һуғышы ветерандары
1836—1839 йылдарҙа теркәлгән 1812 йылғы Ватан һуғышы ветерандары, улар «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» һәм «1812 йылдағы һуғыш иҫтәлегенә» миҙалдары алғандар:
Мартемьяновская
Мартемьяновская — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кювайка йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Таһиров Тойғон Нуриәғзәм улы
Таһиров Тойғон Нуриәғзәм улы (11 декабрь 1924 йыл) — ғалим-геолог. Геология-минералогия фәндәре кандидаты. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Тажикстан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре. Башҡорт милли хəрəкəтендә әүҙем ҡатнашҡан, артабан йәмәғәт һәм дәүләт эшмәкәре булып танылған Нуриәғзәм Таһировтың улы.
Мартемьяновская
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Таһиров Тойғон Нуриәғзәм улы
Биографияһы
Тойғон Нуриәғзәм (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Нереләғзәм, Нуриләғзәм) улы Таһиров 1924 йылда Өфөлә нарком Нуриәғзәм Таһиров ғаиләһендә тыуа. Башҡорт. Атаһы репрессияға эләккәс, ғаиләһе Урта Азияға, Тажик ССР-ының Сталинабад өлкәһенә күсә.
Душанбе геология техникумын тамамлай, Памир тауҙары буйлап геологик эскпедицияларҙа ҡатнаша - бер нисә мөһим ятҡылыҡтарҙы аса. Душанбе университетының геология һөнәрен тамамлай. Геологоразведкаға ҙур өлөш индергән өсөн ордендар һәм миҙалдар менән наградлана, атҡаҙанған геолог исеменә лайыҡ була.
СССР тарҡалып, күп тә үтмәй Тажикстанда граждандар һуғышы башланғас, Тойғон Нуриәғзәм улы ғаиләһе менән Өфөгә ҡайта.
Сабатминда сиркәүе
Сабатминда сиркәүе - Грузияның Гурджаани муниципалитетындағы Карданахи ауылының көньяҡ-көнбайышы яғынан 700 метр самаһы алыҫлыҡта урынлашҡан архитектура ҡомартҡыһы.
Тасуирламаһы
Сабатминда монастыры ике сиркәүҙән тора  - Изге Саба бөйөк сиркәүе һәм Изге Николай сиркәүе, ул шулай уҡ милли ҡомартҡы статусына эйә.
Сабатминда сиркәүе XIII быуаттың тәүге яртыһында төҙөлгән. Бина башлыса кирбестән һалынған.
20-се быуаттың 80-се йылдарында бында реставрация эштәре башҡарылған, көмбәҙ һәм лавардин тергеҙелгән.
2006 йылда Сабатминда сиркәүе милли әһәмиәткә эйә булған дәүләт күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы тип танылған.
Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән һөтимәрҙәр исемлеге
Был исемлектә 2014 йылда баҫылған Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән һөтимәрҙәрҙең бөтә төрҙәре күрһәтелгән. Шуға ярашлы рәүештә, Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабындағы, Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китабындағы һәм Ҡыҙыл исемлегендәге статусын аңлата. Әгәр теге йәки был Ҡыҙыл китабында ниндәй ҙә булһа төр булмаһа, йәғни күрһәтелгән бер категорияға ла индерелмәгән булһа, исемлектең был ояһы буш ҡалдырыла. Бөтә төрҙәр Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабында 6 категорияға, Рәсәй Федерацияһы Ҡыҙыл китабында 6 категорияға, һәм 9 ның исемлегендә 9 категорияға бүленә. Категорияларҙың түбәндәге билдәләре бар: 6 категорий в Красной книге Республики Башкортостан, на 6 категорий в Красной книге Российской Федерации и на 9 в списке МСОП. Категории имеют следующие обозначения:
Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән исемлегенә барлығы 18 индерелгән, шуларҙың 9  отряды вәкиле, 3  отряды вәкиле, 2  отряды вәкиле, 2  отряды вәкиле, 1  отряды вәкиле һәм  отряды вәкиле. Юҡҡа сыға барыусы төрҙәр категорияһына (I) һәм  ҡарай.
Һуңғы колонка аҙағында сайты таксонының персональ битенә һылтанма килтерелгән.
Сәфәрғәлиев Зыя Сәфәрғәли улы
Биографияһы
Сәфәрғәлиев Зыя Сәфәрғәли улы 1913 йылдың 21 сентябрендә хәҙерге Башҡортостандың Ҡариҙел районы Байҡыбаш ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Ҡариҙел район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16с-сы гвардия кавалерия дивизияһының 62 гвардия кавалерия полкында хеҙмәт итә. 1943 йылда һуғышҡа инә. 1945 йылдың 14 июнендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
Сәфәрғәлиев Зыя Сәфәрғәли улы 1990 йылдың 21 апрелендә тыуған Байҡыбаш ауылында вафат була.
Ҡартыҡай
Ҡартыҡай — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Апаша йылғаһының уң ярына тамағынан 0,4 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Наля
Наля — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рутка йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вум
Вум — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Коса йылғаһының уң ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Соммакампанья
Соммакампанья (Sommacampagna) — Италия коммунаһы. Был ҡала Италияның Венеция өлкәһе Верона провинцияһында урынлашҡан.
Италияның атаҡлы Венеция өлкәһендәге Соммакампанья ҡалаһында 13 799 кеше йәшәй (2004 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса). Соммакампанья ҡалаһының бер квадрат километрында халыҡ тығыҙлығы 325 кеше тәшкил итә. Соммакампаньа ҡалаһы торған территория майҙаны 40,9 км² тәшкил итә. Ҡала диңгеҙ кимәленән 121 метр бейеклегендә урынлашҡан. Почта индексы — 37066. Телефон коды — 045.
Коммунаның ҡурсалаусыһы итеп христиан динендәге Изге апостол Андрей һанала. Ҡаланы ҡурсалаусы Изге апостол Андрейға һәм ҡаланың тыуған көнөнә арналған байрам һәр йыл һайын 30 ноябрҙә үткәрелә. Хәҙерге заманда Италияның Соммакампанья ҡалаһы — Австрияның Халль-ин-Тироль ҡалаһының туғандаш ҡалаһы булып тора һәм илдәр араһында сәнәғәт, мәҙәниәт, белем биреү өлкәһендә бергәләшеп хеҙмәттәшлек итеп, бер-береһенә был өлкәләрҙә ярҙам күрһәтешеп килә.
Сидорова Анна Владимировна
Сидорова Анна Владимировна (6 февраль 1991 йыл) — спортсы, кёрлингист. Олимпия уйындарында ҡатнашыусы (2010, 2014). Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2013). Ике тапҡыр Европа, һигеҙ тапҡыр Рәсәй чемпионы.
Биографияһы
Анна Владимировна Сидорова 1991 йылдың 6 февралендә Мәскәүҙә тыуған.
Алты йәшенән 13 йәшенә тиклем фигуралы шыуыу менән шөғөлләнә, ләкин аяғы йәрәхәтләнгәндән һуң, күнекмәләрҙе туҡтатырға мәжбүр була. 2006 йылда кёрлингҡа күсә. Ай ярымда спорт мастерлығына кандидат нормаһын үтәй, халыҡ-ара йәштәр ярыштарында сығыш яһай башлай.
Авдышев Алексей Иванович
Алексей Иванович Авдышев (1928 йылдың 19 сентябре, Ленинград — 1997 йылдың 31 декабре, Петрозаводск) — рәссам-пейзажсы, графиксы, шағир, Карелия АССР атҡаҙанған сәнғәт эшлеклеһе, РСФСР атҡаҙанған рәссамы.
Биографияһы
Алексей Иванович Авдышев 1928 йылдың 19 сентябрендә Ленинград ҡалаһында, хәҙер Санкт-Петербург ҡалаһында эшселәр ғаиләһендә тыуа.
Сидорова Анна Владимировна
Биографияһы
2013 йылда Рәсәй дәүләт гуманитар университетында политология һәм хоҡуҡ тарихы факультетын тамамлай.
Авдышев Алексей Иванович
Биографияһы
Мәктәп йылдарында Дәүләт Эрмитажы Йәш сәнғәт белгестәре студияһында шөғөлләнә. Уның беренсе шигырьләре 1930 йылдарҙа «Пионерская правда» гәзитендә баҫылып сыға.
Ленинград блокадаһы ваҡытында әтиһе вафат була, ә фронтта абайса һәләк була. 1942 йылда Ленинград блокадаһынан Ҡурған өлкәһенә эвакуациялана. Һигеҙ йыл мәктәпте тамамлағас ауылда йәшәй.
Сидорова Анна Владимировна
Биографияһы
2008 йылдан халыҡ-ара ярыштарҙа сығыш яһай, ҡатнаш командалар араһында Европа чемпионатында Рәсәй йыйылма командаһы составына инә. 2009-2012 йылдарҙа Рәсәйҙең йәштәр йыйылма командаһы ағзаһы. 2009 йылда Европа чемпионатында сығыш яһай. 2010 йылдан милли команда составында Олимпия уйындарында, донъя һәм Европа чемпионаттарында сығыш яһай. Башлыса вице-скип позицияһында уйнай, айырым уйындарҙа — скип (капитан). 2011 йылдың декабренән — Рәсәй йыйылма командаһының төп скипы. 2011 йылда Мәскәүҙә уҙған Европа чемпионатында бронза миҙалға, 2012 йылда Швецияла алтын миҙалға лайыҡ була.
Авдышев Алексей Иванович
Биографияһы
1945-1950 йылдарҙа Ленинград сәнғәт-график училищеһында уҡый. 1949 йылда «Смена» гәзитендә уның шигырьләре баҫыла.
1950-1952 йылдарҙа Совет Армияһы сафтарында хеҙмәт итә, Заполярьела, һуңынан Карелияла хеҙмәт итә.
Сидорова Анна Владимировна
Биографияһы
2013 йылда Италияла Ҡышҡы Универсиадала алтын миҙал яулай. 2014 йылда Рәсәй кёрлинг тарихында тәүге тапҡыр Рәсәй йыйылма командаһын донъя чемпионатының бронза миҙалдарына килтерә. 2014 йылдың ноябренән илдең милли командаһы составында Европа чемпионатының көмөш призёры була, 2015 йылдың мартында Саппорола бронза миҙалға лайыҡ була. 2015 йылдың ноябрендә Дания Эсбьерге ареналарында Рәсәй йыйылма командаһы Анна Сидорова менән Европа чемпионатында алтын миҙалдар яулай. 2016 йылдың мартында Канадалағы Суифт-Каррентала уҙған донъя чемпионатында ул Рәсәй йыйылма командаһы составында өсөнсө тапҡыр донъя беренселегендә бронза призёр була. 2017 йылдың мартында Анна Сидорова үҙ командаһы менән беренсе тапҡыр донъя беренселегендә көмөш миҙал яулай.
Авдышев Алексей Иванович
Биографияһы
1956 йылда А.И. Авдышев СССР Яҙыусылар берлегенә ҡабул ителә.
Беренсе булһа кәрәк линогравюралары 1957 йылда Мәскәүҙә VI бөтә Донъя йәштәр һәм студенттар фестивале күргәҙмәһендә юғары баһа ала, ә А.И. Авдышев СССР Рәссамдар берлегенә ҡабул ителә.
Алексей Иванович Авдышев 1997 йылдың 31 декабрендә Карелия Республикаһының Петрозаводск ҡалаһында вафат була.
Ғаиләһе
Ҡатыны - Валентина Михайловна Авдышева (1931-1975) - рәссам, график, сценограф, Карелия АССР Рәссамдар союзы рәйесе.
Рәссам әҫәрҙәре
«Пасмурный вечер» (1954), «Васильевская часовня» (1955), «В ночном» (1956), «Бессонов окно», «Часовня в Понедельника», «Пасмурное утро» (1957), «Из окна мастерской», «Рыбья пристань» (1958), «Ветреный день», «дождь В. Расписание» (1958), «Будни порта» (1960), «Валаам. Часовня», «В порту. На закате» (1961), «В старинном северном селе» (1963), «Светлый Север», «Волковская часовня» (1964), «Заозерье мое», «В заполярный бухты» (1965), серия «Моя Карелия» (1966-1969), альбомы гравюр: «Киске альбом» (1966), «Валаам» (1971), «Карелия» (род. 1986); сериялары: «На онежские ветрах» (1978), «Усинск» (1985-1986), «Мой светлый Север» (1986-1988); «Весенний разлив» (1976), акварель сериялары (1978).
Рәссамдың әҫәрҙәре Третьяков Дәүләт галереяһында, Рус Дәүләт музейында, Карелия Республикаһы Һынлы сәнғәт музейында, Карелия Республикаһы Милли музейында, Россияла һәм сит илдәрҙә шәхси коллекцияларҙа һәм йыйылыштарҙа урынлашҡан.
Хәтер
Петрозаводск ҡалаһының Көньяҡ Куковка районында Авдышевтар рәссамдары юлы урынлашҡан, Петрозаводск ҡалаһында, Куйбышев урамы 14 йортта йәшәгән йортта мемориаль таҡта ҡуйылған. Рәссамдың архивы Карелия Республикаһының «Карелия Республикаһы Милли архивы» дәүләт бюджет учреждениеһында һаҡлана.
Сығанаҡтар
Төркөм:Карелия рәссамдары Төркөм:СССР рәссамдары
Дан орденының тулы кавалерҙары (Башҡортостан)
Дан ордены — CCCР-ҙың хәрби ордены, СССР Юғары Советы Президиумының 1943 йылдың 8 ноябрендәге «I, II һәм III дәрәжә Дан орденын булдырыу тураһында» Указына ярашлы булдырыла. Орден менән Ҡыҙыл Армияһының старшиналары һәм сержанттары, рядовой составы хәрбиҙәре, ә авиацияла — шулай уҡ кесе лейтенант званиеһындағы хәрбиҙәр бүләкләнә.
Дан орденының өс дәрәжәһе була, уларҙың иң юғарыһы — I дәрәжә — алтын, ә II һәм III дәрәжә — көмөш (икенсе дәрәжә билдәһенең медальоны алтын менән ялатылған). Орден статутына ярашлы, бүләкләү ҡәтғи тәртиптә түбәнге дәрәжәнән башлап юғарыһына табан үткәрелергә тейеш.
Бөйөк Ватан һуғышы алыштарындағы айырыуса ҡаһарманлыҡтары һәм башҡа хәрби конфликттарҙағы батырлыҡтары өсөн миллионға яҡын III дәрәжә Дан ордены, 46 меңдән ашыу — II дәрәжә һәм 2678 — I дәрәжә орденд тапшырылған. Аныҡланған мәғлүмәттәр буйынса, Дан орденының тулы кавалерҙары 2671 кеше иҫәпләнә, улар араһында дүрт ҡатын-ҡыҙ. 7 кеше I дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнгән, әммә тулы кавалер булып һаналмаған.
Дан орденының тулы кавалерҙарынан 100‑ҙән ашыуы — Тарихи Башҡортостанда йәшәүселәр, улар араһынан Башҡортостан Республикаһында 44 кеше тыуған.
Васильева Евлалия Ивановна
Васильева Евлалия Ивановна (10 август 1923 йыл — 6 февраль 2017 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Яльчикский районының «Победа» колхозы агрономы (1950—1963), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1960), РСФСР-ҙың атҡаҙанған агрономы (1958).
Биографияһы
Евлалия Ивановна Васильева 1923 йылдың 10 авгусында Чебоксар өйәҙе Ларготы ауылында (хәҙер Сыуашстандың Моргауш районы Юнга ауылы). Колхоз рәйесе, Социалистик Хеҙмәт Геройы Василий Васильевич Зайцевтың (1912—1982) ҡатыны.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
СССР Юғары Советы Президиумының 1960 йылдың 7 март]УКказы менән юғары етештереү күрһәткестәре, игенселек технологияһын камиллаштырыу һәм продуктлылығын арттырыуға ҙур өлөш индергәне өсөн Ленин ордены һәм ««Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы алтын тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Детройт
Детройт (Detroit, détroit [deˈtʀwa] — «боғаҙ» һүҙенән) — АҠШ-тың төньяғында, Мичиган штатындағы ҡала. Штаттың көньяҡ-көнсығыш мөйөшөндә, Канада сигендә урынлашҡан.
Детройт — Детройт йылғаһы ның Бөйөк күлдәр системаһын Изге Лаврентий диңгеҙ юлы менән тоташтырған төп порты. Детройт һәм Канаданың Уинсор ҡалаһын тоташтырған Амбассадор күпере — Төньяҡ Американың төп сик аша үтеү юлы булып тора, ә Детройт аэропорты — АҠШ-ның төп аэропорттарының береһе.
Детройт АҠШ автомобиль үҙәге булараҡ киң билдәле, бында Американың иң эре өс автомобиль етештереү компанияһы — Дженерал Моторс, Форд, Крайслерҙың төп офистары урынлашҡан. Шул уҡ ваҡытта Детройт — Американың банкротҡа әйләнгән иң эре ҡалаһы.
Колониялаштырыу осорона тиклем
Бөйөк күлдәр тирәһендәге ерҙәрҙең геологик үҙенсәлектәренә ҡарағанда, хәҙерге Детройт ҡалаһы буласаҡ урында палеоиндейҙар бынан 11 000 йылдар элек йәшәй башлаған. Француздар килгәнгә тиклем, бында гурон, оттава, потаватоми, ирокез ҡәбиләләре көн иткән.
Нигеҙләнеүе
Ҡалаға исемде француз колонистары Детройт йылғаһы (le détroit du Lac Érie — «Эри күленең боғаҙы», йәғни Гурон менән Эри күлдәрен тоташтырыусы йылға) исеменән алып ҡуша.
1698 йылда француз офицеры Антуан Ломе де Ламот де Кадильяк союздаш индей ҡәбиләләренә торлаҡ урын булдырыр өсөн, Яңы Франция – Төньяҡ Америкалағы француз колонияһында форт төҙөргә тәҡдим итә. Париж 1701 йылда был тәҡдимде хуплай һәм боғаҙ буйында Детройт фортына (Ponchartrain du Detroit) нигеҙ һалына. Француздар фортҡа колонистарҙы йәлеп итер өсөн, ерҙәрен бушлай тәҡдим итә, һәм 1765 йылға ҡасабала йәшәгән кеше һаны 800-гә барып етә, һәм Детройт иң эре француз ҡасабаларының береһенә әүерелә.
Суханов Евгений Алексеевич
Суханов Евгений Алексеевич (8 апрель 1948 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы-хоҡуҡ белгесе, гражданлыҡ хоҡуғы буйынса белгес, юридик фәндәр докторы. Профессор, Мәскәү дәүләт университеты юридик факультетының гражданлыҡ хоҡуғы кафедраһы мөдире.
Детройт
Нигеҙләнеүе
1778 йылда Детройтта 2 144 кеше йәшәй, һәм ул кеше һаны буйынса Квебек провинцияһында өсөндө урынды ала.
Суханов Евгений Алексеевич
Биографияһы
1971 йылда Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетын тамамлай.
Детройт
Нигеҙләнеүе
Америка үҙаллылығы өсөн һуғыштан һуң Америка штаттары үҙаллылыҡ яулағас, Джей килешеүенә (1796) ярашлы, Британия Детройтты һәм шул өлкәләге башҡа биләмәләрҙе штаттарға бирә, шулай итеп Канада менән Америка Ҡушма Штаттары араһындағы сик һыҙығы билдәләнә.
XIX быуат
1805 йылдан 1847 йылға тиклем Детройт Мичиган биләмәһенең, артабан штатының баш ҡалаһы була. 1812 йылғы инглиз-американ һуғышында британ көстәре ҡаласыҡты ҡамауға ала, һәм ҡала губернаторы уны ҡаршылыҡһыҙ-ниһеҙ ҡамаусыларға бирә. 1813 йылда иһә Ҡушма Штаттар уны кире яулауға ирешә. 1815 йылда Детройтҡа ҡала статусы бирелә.
Суханов Евгений Алексеевич
Биографияһы
1974 йылда «Проблемы кодификации гражданского законодательства в ГДР» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1974 йылдан алып ассистент, өлкән уҡытыусы, Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетында гражданлыҡ хоҡуғы кафедраһы доценты  булып эшләй.
Детройт
XIX быуат
Америка граждандар һуғышына тиклем ҡала ер аҫты тимер юлдары аша төньяҡ штаттарҙа иреккә сыҡҡан ҡасҡын ҡолдар өсөн төп Канада-АҠШ сигенә сығыу нөктәһе булып тора. Байтаҡ ҡасҡындар эҙәрлекләүселәрҙән Детройт йылғаһы аша Канадаға ҡасып ҡотола.
Автомобиль бумы
1903 йылда Генри Форд үҙенең Форд Мотор Компани автомобиль етештереү компанияһын нигеҙләй. Форд етештереүҙә конвеер ысулын уйлап сығарып, күпләп етештереүҙе башлап, шуның менән автосәнәғәт өлкәһендә революцион үҙгәрештәр индерә. Уның яңы ысулын конкуренттары шунда уҡ ҡулланышҡа ала. Автомобиль етештереү пионерҙары Уильям Дюрант, Доджтар, Пекард һәм Уолтер Крайслер башланғысы менән Детройт XX быуат баштарында донъяның автомобилдәр башҡалаһына әүерелә. Автосәнәғәт бумы тәьҫирендә ҡала ҡыҙыу үҫеш ала һәм ҙурлығы буйынса АҠШ ҡалалары араһында Нью-Йорк, Чикаго һәм Филадельфия ҡалаларынан ҡалышып, дүртенсе урынды биләй.
Суханов Евгений Алексеевич
Биографияһы
1986 йылда «Общие тенденции развития гражданского права зарубежных европейских стран — членов СЭВ» темаһына юридик фәндәр докторы дәрәжәһенә дәғүә итеп диссертация яҡлай.
1988 йылдан — Халыҡ -ара коммерция арбитраж суды арбитры, һуңынан корпоратив бәхәстәр буйынса комитет рәйесе урынбаҫары.
Детройт
Автомобиль бумы
Бөйөк афро-американлылар күсенеше осоронда көньяҡ штаттарынан ауыл халҡы, бынан тыш Европа мигранттары күпләп ҡалаларға ағыла. Эш урыны һәм торлаҡ өсөн конкуренция үҫеүе арҡаһында был яңы төркөмдәр менән урындағы халыҡ араһы киҫкенләшә. Башҡа урта көнбайыш ҡалалары менән бер рәттән, Детройтта ла католик һәм йәһүд иммигранттара, афро-американлыларға ҡаршы ку-клукс-клан хәрәкәте көсәйә.
Суханов Евгений Алексеевич
Биографияһы
1990 йылдан — Мәскәү дәүләт университеты профессоры. Шул уҡ йылда, В.П. Грибанов үлгәндән һуң, Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетында гражданлыҡ хоҡуғы кафедраһы мөдире була.
Детройт
Һуғыштан һуң
Детройтта йәшәгән халыҡ һаны 1950 йылда иң юғары нөктәлә була. Был ваҡытта унда 1,8 миллион кеше йәшәй. Әммә 1950 йылдан был һан кәмегән-дән кәмей бара. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Детройтта һәм башҡа эре Америка ҡалаларында автомагистралдәр һалына башлай. Тиҙ йөрөшлө автоюлдар селтәре автомобилдә йөрөүҙө еңеләйтә, халыҡ күпләп ҡала ситтәренә йәшәргә күсә башлай. Был үҙгәрештәр етештереү ойошмаларының шулай уҡ ҡала ситтәренә күсеүенә килтерә.
Суханов Евгений Алексеевич
Биографияһы
1991 йылдың 30 ноябрендә шәхси хоҡуҡтың Республика -ара тикшеренеү үҙәге советы составына инә.
1992—2003 йылдарҙа — МДУ-ның юридик факультеты деканы. 1992 йылдан — Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Шәхси хоҡуҡтың тикшеренеү үҙәге кәңәшсеһе. «КПСС эштәре» буйынса эксперт.
Детройт
Һуғыштан һуң
Детройт 1960 йылдарҙа башланған Афроамериканлыларҙың граждан хоҡуҡтары өсөн көрәш хәрәкәтендә төп роль уйнай. 1963 йылда хәрәкәттең юлбашсыһы Мартин Лютер Кинг Детройтта телмәр тота. 1964, 1965 йылда афроамериканлылр хәрәкәте граждан хоҡуҡтарына ирешеүҙә мөһим уңыштарға ирешкән арала, ҡалала полиция һәм афроамериканлы йәштәр араһындағы мөнәсәбәт киҫкенләшә, 1967 йылдың июлендә ҡала урамдарында бола ҡуба. Һөҙөмтәлә 43 кеше хәләк була, 467-һе яралана, 7200 кеше ҡулға алына, 2000-дән ашыу бина емерелә. Меңәрләгән фирма ябыла йә хәүефһеҙерәк күрше-тирә урындарға күсә. Ҡыйралған райондар унар йыллап емереклек аҫтында ята. Был АҠШ-лағы иң ҡыйралышлы бола була.
Детройттағы көрсөк
Оҙаҡ йылдар дауамында донъя автомобиль етештереү үҙәге булып торған Детройт күп төрлө сәбәптәр арҡаһында иҡтисади көрсөк кисерә башлай, был көрсөк оҙаҡ йылдарға һуҙыла.
Суханов Евгений Алексеевич
Биографияһы
1992 йылдың 15 июнендә  А.Е. Суханов Рәсәй Федерацияһының Гражданлыҡ кодексы проектын әҙерләү буйынса эшсе төркөмө составына индерелә. Проект өҫтөндә уның менән бергә М. А. Митюков, Н. В. Федоров, Ю Х. Калмыков, А Л. Маковский, В А. Дозорцев, О. М. Козырь, В В. Витрянский, Г К. Толстой, С А. Хохлов, Лена. И. Брычева һ. б. эшләй.
Детройт
Детройттағы көрсөк
1973 һәм 1979 йылғы нефть көрсөгө Детройтҡа һәм ғөмүмән АҠШ-ның автоиндустрияһына киро йоғонто яһай. Бензин хаҡы артҡандан-арта, һәм һатып алыусылар  сит ил етештештереүселәренең бәләкәй, яғыулыҡты күп сарыф итмәгән автомобилдәрен өҫтөн күрә. Автомобиль етештереүсе компанияларҙың һатыу күләме ҡырҡа кәмей, заводтарҙар меңләгән эшсе ҡыуыла, ҡалалағы заводтар ябыла. Төп һатыу итеү урындары, отелдәр ябыла, офис биналары бушап ҡала.
Эшһеҙлектең юғары кимәлгә күтәрелеүе, урта синыф вәкилдәренең ҡала ситтәренә күсенеүе арҡаһында ҡалала башлыса ярлы ҡатлам халҡы ғына йәшәргә ҡала, торлаҡ хаҡтары ҡырҡа төшә, биналар күпләп бушай бара, енәйәтселек кимәле артҡандан-арта.
Суханов Евгений Алексеевич
Биографияһы
1997 йылда суд эшмәкәрлеген камиллаштырыу мәсьәләләре буйынса Рәсәй Федерацияһының Президент ҡарамағындағы  Совет  составына инә.
Детройт
XXI быуат
Детройтта барған оҙайлы көрсөк арҡаһында меңәрләгән өй буш тора. Детройттың ҡайһы бер биҫтәләре шул тиклем бушаған, хатта муниципаль хеҙмәт менән тәьмин итеү ауырлаша. 2011 йылда Детройттағы йәшәүселәрҙең яҡынса яртыһы һалым түләй алмай, шулай итеп, 246 миллион доллар тирәһе һалым йыйылмай ҡала.
2013 йылдың 18 июлендә ҡала етәкселәре ҡаланы банкрот тип иҫәпләүҙе һорап, ғариза бирә. Федераль округ суды 2013 йылдың 3 декабрендә ҡаланың 18,5 миллиард доллар бурысы булыуын һәм меңләгән кредиторҙарына бурысын ҡайтара алмауын иҫәпкә алып, Детройтты бакрот тип иғлан итә.
Суханов Евгений Алексеевич
Биографияһы
2008—2010 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы гражданлыҡ закондар сығарыу үҫешенең концепцияһын төҙөүҙә ҡатнаша, уның нигеҙендә Рәсәй Федерацияһының Гражданлыҡ кодексын реформалау тормошҡа ашырыла.
Детройт
XXI быуат
2010 йылдарҙан алып ҡаланы төҙөкләндереү эштәре башлана. 2015 йылдан оҙаҡ йылдар дауамында емерек хәлдә торған Мичиган үҙәк станцияһы яңы тәҙрәләр, лифттар ҡуйылып яңыртыла. Башҡа төрлө иҫтәлекле урындар ҙа тулыһынса төҙөкләндерелә һәм фатир, отель, офистарға әйләндерелә.
Урынлашыуы
АҠШ халыҡ иҫәбен алыу бюроһы мәғлүмәтенә ярашлы, ҡала 142,87 квадрат миль (370,03 кв. км.) урынды биләй, уның 138,75 квадрат миле (359,36 кв.км) – ҡоро ер һәм 4,12 квардат миле (10,67 кв. км) – һыу ятҡылыҡтары Иң юғары нөктәһе – диңгеҙ кимәленән 207 метр бейеклектә, иң түбән нөктәһе – Детройт йылғаһы буйында – диңгеҙ кимәленән 174 метр түбәнлектә. Детройт йылғаһында, Детройт һәм Канаданың Уинсор ҡалаһы араһында 397 гектар ҙурлығындағы Бель Айл Парк утрауы (Belle Isle Park) урынлашҡан. Ҡала менән ул МакАртур күпере (MacArthur Bridge) яҙамында тоташҡан.
Детройт – Канада-АҠШ сигендәге төп ҡала. Ҡала дүрт сик аша сығыу юлы менән тәьмин итә – автотранспорт өсөн Амбассадор күпере (Ambassador Bridge) һәм Детройт-Уинсор тоннеле (Detroit–Windsor Tunnel), тимер юл транспорты өсөн Мичиган үҙәк тимер юл тоннеле (Michigan Central Railway Tunnel) һәм дүртенсе сик аша сығыу юлы – Цуг утрауы янындағы Детройт-Уинсор йөк паромы.
Һауа шарттары
Детройтта Бөйөк күлдәр йоғонтоһо аҫтында дымлы континенталь һауа шарттары өҫтөнлөк итә. Йылы миҙгел майҙан сентябргә тиклем тора, ҡыштары – һалҡын һәм уртаса ҡарлы. Урта тәүлек температураһы – -3,6 °C (ғинуарҙа) һәм 23,1 °C (июлдә) араһында.
Суханов Евгений Алексеевич
Биографияһы
Рәсәй Федерацияһы Юғары суды ҡарамағындағы ғилми-консультация советы, Интеллектуаль хоҡуҡтар буйынса суд , Рәсәй Генераль Прокуратураһы  ағзаһы. «Вестник гражданского права» журналының баш мөхәррире. Дигест Юстиниандың ете томлыҡ тәржемәһе эшендә ҡатнаша.
Оҙонлоҡҡа һикереү
Стиль һәм техникаһы
Донъя класына ҡараған атлет ир-аттар өсөн таҡтанан этәрелеү көсө 9,4—9,8 м/c. етә. Спортсының массаһы үҙәгенең осошоноң оптималь мөйөшө горизонтҡа ҡарата 20-22° булып һанала һәм массаһы үҙәгенең йөрөштәге ябай торошо сағыштырмаса — 50-70 сантиметрға етә. Атлеттар иң юғары тиҙлеккә йүгереп килеп һикереүҙең һуңғы өс-дүрт аҙымында етә.
Детройт
Һауа шарттары
Яуым-төшөм – йыл дауамында бер тигеҙ, уртаса, әммә май-июндә бер ни тиклем күберәк. Ҡар ғәҙәттә 15 ноябҙән 4 апрелгә тиклем яуа.
Оҙонлоҡҡа һикереү
Стиль һәм техникаһы
Һикереү дүрт фазанан тора: йүгереп килеү, этәрелеү, осош һәм ергә төшөү. Иң ҙур айырмалар, техника күҙлектән, һикереүҙең осош фазаһына ҡағыла. «Ҡайсы» стиле менән 1991 йылда Пауэлл Майк һәм 1968 йылда Бобров Бимон һикерә. Игорь Тер-Ованесян һуңынан был һикереүҙең нескәлектәрен хәтерләй: ''Күренекле бейеүселәрҙе күҙәтеп, мин һәр ваҡыт уларҙың һикергән ваҡыттарында һауала бер аҙға эленеп тороу һәләттәре менән һоҡландым. Был эленеп тороу уларҙа «баллон» тип атала, ул күнекмәләргә ауыр бирелә һәм күп осраҡта тыумыштан килгән һәләт була. Бимондың осош уртаһында, хатта икенсе яртыһы өлөшөндә, бүтәндәр таш кеүек аҫҡа төшкәндә лә, мөғжизә — «баллон» килеп сыға, һәм ул һикереү соҡоро өҫтөндә, күҙгә күренмәшән парашютта һымаҡ, эленеп торҙо.''
Хәҙерге торошо
Cпортҡа һәм еңел атлетикаға ҡыҙыҡһыныу артыу менән оҙонлоҡҡа һикереү XIX быуат аҙағында техник төрҙәрҙең популяр дисциплинаһы булып китә. 1898 йылда оҙонлоҡҡа һикереү буйынса ир-егеттәр араһынан американлы Принштайн Майер рекорд ҡуя—ул 7,23 м. һикерә. Беренсе Олимпия уйындарында урындан тороп оҙонлоҡҡа һикереүҙәр ҙә уҙғарыла, әммә улар популярлығын тиҙ юғалта.
Оҙонлоҡҡа һикереү иң консерватив дисциплинаға ҡарай. 8 метрлы рубежды (8,13) ир-егеттәр араһынан тәү тапҡыр 1935 йылда Джесси Оуэнс үтә, һәм хәҙерге көнгә тиклем был һөҙөмтә менән «Гран-при» кимәлендәге халыҡ-ара ярыштарҙа ҙур еңеүҙәр яуларға була
Детройт
Архитектураһы
Детройт йылғаһының ярынан күп төрлө архитектура стилендәге биналарҙы үҙ эсенә һыйҙырған күренеш асыла. Яңы готик стилдәге ҡыйыҡлы 189 метр бейеклегендәге One Detroit Center офис бинаһы АҠШ-лағы иң бейек йорттар араһында икенсе урынды алып тора. Форд Мотор Компани тарафынан төҙөлгән Ренессанс центр (Renaissance Center) күп ҡатлы ете бинаны үҙ эсенә ала – 39 ҡатлы дүрт офис манараһы һәм 21 ҡатлы ике офис манараһы донъяның иң бейек отеле – 73 ҡатлы отель бинаһын уратып алған. Ар-деко стилендә эшләнгән йорт өлгөләре араһында – Fisher Body компанияһы тарафынан төҙөлә башлаған Fisher Building йорто, оҙаҡ йылдар дауамында General Motors компанияһының төп бинаһы булап торған Cadillac Place йорто. Детройттағы Фокс театры (Fox Theatre) – Fox Film Corporation компанияһы төрлө ҡалаларҙа төҙөгән кинотеатрҙарҙың иң ҙуры. Ҡаланың архитектура йәһәтенән әһәмитәтле байтаҡ биналары АҠШ-ның тарихи урындарының милли реестрына ингән. Улар араһында Сент-Джозеф Рим католик сиркәүе (St. Joseph Roman Catholic Church), Изге Марияның саф йөрәге Рим католик сиркәүе (Sweetest Heart of Mary Roman Catholic Church), Изге нәҙер сиркәүе (Cathedral of the Most Blessed Sacrament).
Оҙонлоҡҡа һикереү
Хәҙерге торошо
Был төрҙөң тарихҡа ингән ҡара-ҡаршы тороуы: Боб Бимондың Мехико Олимпия уйындарында 8,90 метрға һикереүе легенда була (1968). Быға тиклем билдәле булмаған атлет алдағы донъя рекордын 55 сантиметрға уҙып китә. Бимондың рекордын Пауэлл үтеп китә, ул 1991 йылда Токиола донъя чемпионатында 8,95 м. һикерә, һәм был һөҙөмтәнең хәҙергә тиклем тиңе юҡ.
Кеше мөмкинлектәренең сиген компьютер ярҙамында тикшеренеүҙәр үткәргән Гидеон Эриэли һикереү спортының максималь оҙонлоғо — 8,90 см тип иҫәпләй. Компьютерға һалынған Бимондың рекордлы кинограммаһы идеаль булырға яҡын тип квалификациялана, ә янбаш-бот быуынына төшкән этәргестең ауырлығы (770 кг) — кеше өсөн иң киҫкененә яҡын.
Детройт
Халҡы
2010 йылғы АҠШ халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәһе буйынса Детройтта 713 777 кеше йәшәй, һәм халыҡ иҫәбе буйынса ул АҠШ ҡалалары араһында 18-се урынды биләй.
Американың халыҡ һаны йылдан-йыл кәмей барған башҡа ҡалалары араһында Детройттың демографик хәле айырыуса хәүефле төҫ ала. 1950 йылдан алып Детройтта йәшәүселәр һаны кәмей бара, 2000 һәм 2010 йылдарҙығы халыҡ иҫәбе алыу араһында ул хатта 25%-ҡа кәмей. Һуңғы 60 йыл эсендә бында халыҡ иҫәбе барлығы 1 135 791 кешегә, йәғни 61,4%-ҡа кәмегән, был һан буйынса ул Миссури штатындағы Сент-Луис ҡалаһынан ғына ҡалышып (62,7%), икенсе урынды биләй.
Оҙонлоҡҡа һикереү
Льюис һәм Пауэллдың Токиолағы донъя чемпионатында дуэлы
Льюис Һәм Пауэллдың 1991 йылда Токиола донъя чемпионтатындағы дуэлы еңел атлетика тарихында иң бөйөк ярыштарҙың береһе тип һанала. Секторҙа һикереү 1968 йылда Мехиколағы олимпия уйындарында Боб Бимондың мәңгелек тойолған донъя рекордын уҙып китә.
Детройт
Халҡы
Буш булмаған өйҙәр тығыҙлығы шулай уҡ кәмегән – Детройтта барлығы 269 445 өйҙә (2010 йылға ҡарата) кемдер йәшәй. Демографик көрсөк арҡаһында йорттар, бизнес-үҙәктәр күпләп ташландыҡ, емереклек хәленә килә бара.
Оҙонлоҡҡа һикереү
Льюис һәм Пауэллдың Токиолағы донъя чемпионатында дуэлы
Льюис ярыштар башына тиклем 10 йыл дауамында 65 рәттән еңеү яулап, бер еңелеү ҙә белмәй. Пауэлл 1988 йылда Сеулда Олимпия уйындарында көмөш призер була һәм 1990 йылда донъяла иң яҡшы һөҙөмтәгә эйә була. .
Детройт
Музыка
1940 йылдарҙың аҙағынан тере музыка Детройттың төнгө тормошона хас үҙенсәлеге булып тора. Ошо осорҙа Джон Ли Һукер һәм башҡа киң билдәле блюз йырсылары тыуған яҡтары Миссисипинан Детройт һымаҡ төньяҡ ҡалаларына дельта-блюз стилен килтерә. 1950-се йылдарҙа иһә ҡала джаз үҙәгенә әүерелә. Хәҙерге көндә лә йыл һайын джаз һөйөүселәр Детройт джаз фестиваленә йыйыла. 1958 йылда нигеҙләнгән Мотаун тауыш яҙҙырыу компанияһы (Motown, motor һәм town һүҙҙәренән ҡыҫҡартылып яһалған) ҡалаға Motown атамаһы аҫтында билдәлелек килтерә. 1976 йылда KISS рок төркөмө «Detroit Rock City» йырын сығарғандан һуң, Детройт йәнә лә Рок ҡалаһы тип атала башлай. 1990-сы йылдарҙа, 2000-се йылдар башында ҡалала хип-хоп йүнәлеше үҫешә башлай, ошонда Эминем үҙенең музыкаль карьераһын башлай. 1980-се йылдарҙа Детройтта техно стиле ярала. 2000 йылдан алып йыл һайын май аҙағында бында «Movement» исемендәге Детройт электрон музыка фестивале уҙғарыла.
Оҙонлоҡҡа һикереү
Льюис һәм Пауэллдың Токиолағы донъя чемпионатында дуэлы
Беренсе мөмкинлектә Льюис 8,68 м. һикереп, донъя рекорды ҡуя. Спорт карьераһында ул тик өс тапҡыр алыҫҡа һикерә. Пауэлл беренсе мөмкинлектә яңылыша, ә икенсе мөмкинлектә 8,54 м. һикереп икенсе урынға сыға. Өсөнсө позицияла Ларри Мирикс нығына, әммә лидерҙарға едти көнәркәш була алмай.
Суханов Евгений Алексеевич
Награда һәм премиялары
«
Оҙонлоҡҡа һикереү
Льюис һәм Пауэллдың Токиолағы донъя чемпионатында дуэлы
2,3 м/с ел ыңғайына өсөнсө һикереүҙә Льюис 8,83 м һикерә, был еңел атлетика тарихында өсөнсө һөҙөмтә. Пауэлл өсөнсө мөмкинлектә 8,80 м тирәһенә осоп китә, әммә тағы яңылыша.
Льюистың дүртенсе мөмкинлеге тарихи була, Был 8,91 м һикереүе 23 йыл эсендә Боб Бимондың рекордын үтеп киткән тәүге һикереү була. Һөҙөмтә көслө ел ыңғайына булыуға ҡарамаҫтан (3 м/с) һәм яңы рекорд сифатында теркәлмәһә лә, ул ярыштар зачетына инә. Хәҙер Льюисты еңеү өсөн Пауэллға яңы донъя рекорды ҡуйыр кәрәк.
Был интриганың сиселеше бишенсе мөмкинлектә башлана. 0,3 м/с ел ыңғайына Пауэлл 8,95 м һикерә, һәм шуның менән Бом Бимондың мәңгелек рекордын үтеп китә, өҫтәүенә, быны тигеҙ стадионда башҡара.
Льюистың Һуңғы ике һикереүе матур була: 8,87 һәм 8,84 м. Ул шәхси рекорд ҡуя (8,91 н һикереүе шәхси рекорд тип иҫәпләнмәй, сөнки көслө ел ыңғайына башҡарыла), әммә Пауэллды уҙып китә алмай.
Ларри Мирикс яҡшы һөҙөмтә (8,42 м.) менән өсөнсө була.
Артабан Пауэлл ике тарҡыр донъя рекорды билдәһен үтеп китә: 1992 йылда 8,99 .һәм 1994 йылда 8,95 м, әммә ике һикереүе лә норманы үтеп киткән 2 м/с көслө ел ыңғайына булғас, был һөҙөмтәләр рекорд сифатында теркәлмәй.
Ел ыңғайына алыҫҡа һикереү
Ел ыңғайына һикереү алыҫлыҡты байтаҡҡа арттырғанлыҡтан, ИААФ ҡағиҙәләренә ярашлы ел ыңғайына 2 м/с. тиҙлегендә күрһәткән һөҙөмтәләр рекорд һөҙөмтәһе тип теркәлмәй. Шунлыҡтан ярыштарҙа күрһәткән иң яҡшы һөҙөмтәләр рәсми донъя рекордынан артып китә. Еңел атлетика тарихында иң алыҫ һикереү Майк Пауэллдың 1992 йылдың 21 июлендә юғары таулы Сестриер ҡасабаһында ярышта 4,0 м/с тиҙлектәге ел ыңғайына 8,99 м һикереүе була. Ошо уҡ ярыштарҙа Хайке Дрекслер (Германия), ҡатын-ҡыҙҙар араһында иң юғары ҡаҙаныштарға өлгәшеп, ел тиҙлеге 2,1 м/с үлсәнгәндә 7,63 метрға һикерә. Билдәләп үтер кәрәк, 1995 йылдың 29 июлендә кубалы Иван Педростың Сестриерҙа үлсәнгән ел тиҙлеге 1,2 м/с булғанда һикереүе 8,96 м була, әммә был үлсәү хаталы тип таныла.
Ир-егеттәр
Ир-егеттәр араһында стадионда 10 иң яҡшы һөҙөмтәләр, 2010 йылдың 20 мартына ҡарата Норманы арттырыусы ел ыңғайына 8,90 м. һикереү
Ҡатын-ҡыҙҙар
Ҡатын-ҡыҙҙар араһында стадионда 10 иң яҡшы һөҙөмтә, 2010 йылың 20 мартына ҡарата.
Ир-егеттәр
1968 йылда Мехикола Боб Бимон 8,90 м һикереп, феноменаль донъя рекорды ҡуйғандан һуң, күп белгестәрҙә, таулы ерҙән һикереү спортсыға, тигеҙ ерҙән һикергән спортсыға ҡарағанда күберәк өҫтөнлөк бирә тигән фекер тыуҙыра. Алдағы рекорд таулы ерҙә ҡуйылғас, был фекер тағы көсәйә.(Ральф Бостон 8,35 м. Игорь Тер-Оганесян). Шуға күрә тигеҙ стадиондар өсөн донъя рекордтарының рәсми булмаған таблицаһы алып барыла, был Ральф Бостондың 1964 йылдағы рекордынан һуң ошолай була:
1991 йылда Майк Пауэлл Токиола тигеҙ стадионда Бимондың рекордын үтеп китә, бынан һуң тигеҙлектәге рекордтарҙы теркәү мәғәнәһен юғалта.
Детройт
Енәйәтселек
1985-1987 йылдарҙа Детройт кеше үлтереү кимәле буйынса АҠШ ҡалалары араһында беренсе урында була. Бөгөнгө көндә был күрһәткес буйынса ул Миссури штатындағы Сент-Луис ҡалаһынан ғына ҡалыша.
Хэллоуин байрамына тиклемге төндө ҡалала Иблис төнө тип атайҙар, 1970-се йылдарҙан алып йыл һайын был төндә ташландыҡ йорттарҙы ҡыйратыу, уларға ут төртөү ғәҙәте нығынған. Күпселек осраҡта үртәүселәр бер нисек тә яуапҡа тарттырылмай ҡала. Иблис төнө 1994 йылда айырыуса аяуһыҙ үтә, һәм 1995 йылда ҡала етәкселеге быға яуап итеп октябрҙең 29-нан 31-нә тиклем Фәрештәләр төнө үткәреүгә башланғыс бирә. Хәҙерге көндә ҡала ирекмәндәре ошо төндәрҙә төрлө райондарҙа патрүллек итеп, шикле әүҙемлек һиҙелгән саҡтарҙа телефон йә радио-бәйләнеш аша хәбәр итә. 2010-се йылдарҙа Иблис төнөндә янғындар һаны кәмей төшә, әммә шул уҡ ваҡытта АҠШ бойондороҡһоҙлоғо байрамы төнөндә шундай уҡ ут төртөүҙәр һәм ҡыйратыуҙар осрағы йышая.
Агапов Василий Михайлович
Агапов Василий Михайлович (27 февраль 1898 йыл — 23 сентябрь 1984 йыл) — Рәсәй империяһы һәм СССР рәссамы, сәнғәт белгесе, Карелия АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1969).
Биография
Василий Михайлович Агапов 1898 йылдың 27 февралендә Петрозаводскийҙа һөнәрсе ғаиләһендә тыуған. Белеме: 2-се Петрозаводск приход мәктәбен, 1915 йылда Петрозаводск Үрге халыҡ училищеһын тамамлай. 1915-1916 йылдарҙа Олонец дини семинарияһын рәссам-уҡытыусыһы А.Л. Андриевский шәхси студияһына йөрөй. 1915-1919 йылдарҙа Петрозаводск почта-телеграф контораһында телеграфист булып эшләй, гимназия курсы өсөн экстерн имтихан тапшыра. 1918 йылда Мәскәүҙә Н. В. Петров театр сәнғәте студияһында шөғөлләнә. 1919-1920 йылдарҙа-эштәр идарасыһы, коллегия һәм секретаре Олонец губернияһы бәйләнеш идараһының урындағы Комитеты рәйесе була.
1920 йылда Мәскәү ҡалаһында юғары сәнғәт-техник институтта уҡый. 1922 йылдан Петрозаводск станцияһының тимеръюлсылары клубы түңәрәге рәйесе һәм декораторы. 1928-1930 йылдарҙа Мәскәү ҡалаһында туҡымаларҙы яҙыу буйынса ситтән тороп курстарҙы уҡый, 1929 йылдан Петрозаводск ҡалаһының халыҡ сәнғәте эшләнмәләре сығарыу оҫтаханаһының идара рәйесе һәм рәссам-инструкторы була.
1932-1934 йылдарҙа һәм 1938-1941 йылдарҙа Карелия мәҙәниәт фәнни-тикшеренеү институтының фәнни хеҙмәткәре. Карел ғәмәли сәнғәте әҫәрҙәрен урып-йыйыу буйынса сәфәрҙәрҙә ҡатнаша, 500 ҙән артыҡ халыҡ оҫталарының әҫәрҙәрен һүрәтләй. 1936 йылда Ростов-на-Донула Төньяҡ Кавказ ғәмәли дәүләт белемдәр институтының 3 курсын тамамлай. 1934 йылда Петрозаводск ҡалаһының 2 се мәктәбендә өҫтәмә рәсем сәнғәте уҡытыусыһы. 1936-1938 йылдарҙа Петрозаводск ҡалаһы Үҙәк мәҙәниәт йорто изостудияһы директоры. 1937 йылда Ленинградта Карел сәнғәте декадаһында ҡатнаша.
1944-1944 йылдарҙа Карел фронтында «Голос солдат» фронт газетаһы рәссамы, Карфинрадио дикторы.
1944-1946 йылдарҙа Карел республика музыкаль комедия театрында рәссам-декоратор.
1950-1952 йылдарҙа карел республика халыҡ ижады йортоноң һынлы сәнғәт буйынса методисты. 1952 һәм 1959 йылдарҙа Мәскәүҙә Карелия рәссамдары әҫәрҙәре күргәҙмәһендә ҡатнаша. 1954 йылдан Карелия КАССР Мәҙәниәт министрлығы инспекторы.
1958 йылдан персональ пенсионер.
Карел-Фин СССР Юғары Советы Президиумының Маҡтау грамоталары менән бүләкләнгән (әҫәрҙәре 1948, 1951, 1958). Үҙәк һәм урындағы матбуғатта дән артыҡ булыу, сәнғәт белеме буйынса китаптар авторы.
Сығанаҡтар
Төркөм:Карелия рәссамдары Төркөм:СССР рәссамдары
Масайга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡортса эремсек
Әҙерләү тарихы
Башҡорт халҡының һөт ризыҡтарын әҙерләй белеүе бик борондан килә. Сөнки улар күсмә тормошта йәшәгәндәр. Йәғни, иртә яҙҙан (ҡара яҙҙан-халыҡса) өйөр-өйөр мал-тыуарын үлән шәп үҫкән ерҙәргә әйҙәп, үҙҙәре шул урында тирмәләр ҡороп йәйләүгә күсенгәндәр. Йәй буйына был йәйләү урындары алышынып торған. Тәбиғәт шарттарында һөттө оҙаҡ һаҡлап булмаған. Әммә борон башҡорттар ерҙе өңөп “ҡар баҙҙары” яһағандар. Эсеүҙән артып ҡалған һөттө шул баҙҙа һаҡлағандар. Һауыттарҙағы һөт шулай оҙаҡ тороп ойоғас, бик тәмле итеп эремсек яһап ҡуйыр булғандар.
Сығанаҡ: “башҡортса эремсек” яһау ысулы Баймаҡ районы Йомаш ауылында Нурғәлиева Райхана Кәбир ҡыҙынан (1924-2010) яҙып алынды.
Кәрәкле ҡорамалдар
Усаҡ, ут (электр плиткаһы, газ), оҙон һаплы ағас ҡалаҡ ( йыуан башы ялпаҡ булһа ла ярай), биҙрә йәки оло кәстрүл, ваҡ тишекле дуршлаг (йәки марля киҫәге), икенсе кәстрүл, оло табаҡ.
Һөттө әҙерләү
Бөгөн һауылған һөттән иртәгелеккә эремсек эшләп булмай. Һөттө (10 литр һөттән 1,3 кг самаһы эремсек сыға) ҙур кәстрүлгә (биҙрәгә) ҡойоп һалҡынса урынға ултыртып ҡуйырға. Бүлмәнең йылылығына, һөттөң ҡуйылығына ҡарап, үҙ яйынса, яҡынса 3-4 көндә әсей һәм ойоған һөткә («простокваша») әйләнә.
Бешереү
Утты тоҡандырып, һөтлө һауытты сайҡалдырмай һаҡ ҡына шул ут өҫтөнә ултыртығыҙ. Һөт янынан алыҫ китмәгеҙ. Яҡынса 5-10 минут үткәс яҫы ағас йә тимер ҡалаҡты кәстрүл төбөнә еткәнсе батырып ҡаты һөттө бик һаҡ ҡына бер-нисә өлөшкә бүлеп һыҙыҡтар һыҙып сығығыҙ. Был һыҙыҡтар аша эҫергән һыу килеп сығырға тейеш. Артабан сабыр ғына һөт һыуының өҫкә ҡалҡып сығыуын һәм тишектәрҙән күперек булып күренеүен көтөгөҙ. Иғтибар: был эремсек әҙерләүҙең иң мөһим өлөшө. Шуға күрә ут янынан китмәгеҙ! (30 минут тирәһе ваҡыт үтәсәк. Һөт күплегенә ҡарап.) Әгәр ҙә йомшаҡ ҡына, дерелдәп торған эремсек яратһағыҙ — Тәүге һыу күпереге күренеү менән; ә инде уртаса ҡатылыҡтағы, татлы эремсек теләһәгеҙ — һөт өҫтөндәге бар һыҙыҡтарҙың өҫтөнән дә күперек күренгәс; ә инде сыр кеүек үтә ярмалы, ҡаты эремсек кәрәкһә — тағы ла оҙағыраҡ көтә биреп һөттө һаҡ ҡына (һелкетмәй) уттан алып иҙәнгә (өҫтәлгә) ҡуйығыҙ. Әле генә ул һөҙөүгә әҙер түгел.
Һарҡытыу
Һауыттағы эҫе һөт бүлмә йылылығына ҡәҙәре һыуынғас (яҡынса 5-10 сәғәт) икенсе буш кәстрүлгә дуршлаг ҡуйып әҙ-әҙләп кенә һалып, бар эремсекте лә һыуынан айырып алығыҙ. Эремсекте дуршлагта 1-2 сәғәткә ҡалдырһағыҙ, эремсектең әсе тәме юғала, сөнки араларындағы әскелтем һыуы һарҡып ағып бөтә.
Тоҙлау
Инде әҙер эремсекте оло табаҡҡа бушатып, өҫтөнә тоҙ һибеп болғатырға кәрәк. Ҡорораҡ һымаҡ күренһә, сифатлы ғына ҡаймаҡ та ҡушырға мөмкин. Тик һөт ҡушырға ярамай. Тиҙ әсейәсәк. Тоҙҙо үҙегеҙ яратҡан тәменсә ҡушығыҙ.
Ҡыҙыҡлы факт
Ошо эремсектән өйҙә етештерелгән сырҙы ла әҙерләп була. Бының өсөн ойоған һөттө оҙағыраҡ ҡайнатырға, ә инде эремсекте һөҙөп алғас, таҡтаға йәйеп киптерергә, аҙаҡ ит турағыстан үткәрергә кәрәк. Был эремсекте, бигерәк тә ауылдарҙа, сепараторҙан айыртылған һөттән (обраттан) яһайҙар. Йәнә, эремсекте айыртылмаған һөттән дә яһарға мөмкин. Был осраҡта эремсек туҡлыҡлы, майлы, тәмлерәк, йомшағыраҡ була. Ҡала һөтөнән эремсек сығышы аҙыраҡ. Сөнки уға һыу ҡушылған.
Иҫкәрмәләр
Был ысул менән ҡыҙыл эремсек әҙерләп булмай.
Эремсек һыуын ҡулланыу ысулдары
Беренсе ысул. Һарҡытып алынған һыу “молочная сыворотка” тип атала. Халыҡта уны “эремсек һыуы” тип атайҙар. Бына шул эремсек һыуында бигерәк тә балаларға бик файҙалы аҡһым, минераль тоҙҙар, казеин була. Шуға ла был һыуҙы түгергә ярамай. Бер литр эремсек һыуына бер литр апельсин, мандарин һутын (магазиндағы һут ярай) ҡушып болғатһаң, бик тәмле, үҙенсәлекле һут килеп сыға. Балалар бик яратып эсә. Тик уны оҙаҡ һаҡларға ярамай. Һалҡында бер тәүлек тоторға мөмкин. Икенсе ысул. “Эремсек һыуы”нан бик тәмле ҡоймаҡтар бешереп була. Ҡара: эремсек һыуынан ҡоймаҡ.
Зарзма монастыры
Зарзма монастыры — Зарзма ауылында грузин архитектураһы ҡомартҡыһы, Грузияның Самцхве-Джавахети муниципалитетында урынлашҡан. Көмбәҙле сиркәү, манараһы һәм бер нисә бер нефлы часовнялары һаҡланған (ҡайһылары һүтеп алынған). Бер аҙ ситтәрәк борондан билдәле булған сығанаҡ бар. Башҡа монастырь ҡоролмалары (монахтар хөжрәһе, аш бүлмәһе һәм башҡалар) һаҡланған.
Тарихы
Тормошо билдәле әҫәрҙәрҙә һүрәтләнгән дини эшмәкәр Серапион Зарзмели тарафынан төҙөлгән (VIII быуат, IX быуат) тигән фекер бар,  Серапионға урындағы староста Георгий Чочанели. ҙур ярҙам күрһәтә, ул яңы монастырь өсөн ауылды һәм поместьены иғәнә итә. Серапион ваҡытындағы сиркәү беҙҙең көндәргә тиклем килеп етмәй, архитектор Гарбнели тарафынан яңынан төҙөлә.Әлеге Зарзма монастыры һәм манараһы XIV быуаттың беренсе йылдарында Бек Джакели тарафынан төҙөлә.
Зарзма сиркәүе боронғо грузин архитектураһы үҙенсәлектәре  сағылған мөһим ҡомартҡы. Сиркәүгә көньяҡ һәм көнбайыш яҡтан инеү урыны булған. Төп инеү урыны көньяҡтан, портик менән биҙәлгән. Башҡа ҡорамдарҙың интерьерҙарынан айырмалы рәүештә бында көмбәҙ аҫты терәктәр үҙенсә урынлашҡан. Терәктәрҙең мөйөштәре валиктар менән эшкәртелгән. Ҡорамдың интерьеры XVI быуатҡа тулыһынса биҙәлә. Күп һанлы семәрле ишектәр юғары техникала биҙәлгән. Һаҡланып ҡалған композициялар һәм тәүге һүрәттәр юғары профессиональ рәссам эшләүе тураһында раҫлай. Был ваҡыттың грузин монументаль һынлы сәнғәте үҙенсәлегенә ярашлы Зарзма биҙәлешендә ҙур урынды шәхестәрҙең портреттары (Имерети,  Грузия баишаһы Баграт III, Серапион Хурцидзе һ.б.) ала. XX быуат башында Зарзма сиркәүе, манараһы  реставрациялана. Һөҙөмтәлә картиналарҙың колориты һәм стилистик үҙенсәлектәре өлөшләтә  кәмей.
Зарзма монастырында Василий Зарзмели, Герман Зарзмели, Бенедикт Зарзмели һәм башҡалар эшләй.
Интернет ресурстары
ზარზმის საიტი
Карданахи базиликаһы
Карданахи базиликаһы - Грузияның Кахетиялағы Гурджаани муниципалитеты Карданахи ауылынан 700 метр самаһы төньяҡ-көнсығыштараҡ урынлашҡан архитектура ҡомартҡыһы.