cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ғаспыралы
Ғаспыралы — ир-ат фамилияһы. Ҡырым татарҙары фамилияһы.
Ғаспыралы  — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Билдәле йөрөтөүселәр
--
Арыҫлан (йондоҙлоҡ)
Арыҫлан (йондоҙлоҡ) (Leo) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Альгенуби, яҡтылығы 2,97 була. Майҙаны буйынса урыны — 12.
Нойнхайлинген
Нойнхайлинген (Neunheilingen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 498 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,57 км2. Диңгеҙ кимәленән 251 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99947 һәм автомобиль коды — UH.
Дәүләт (Әбйәлил районы)
Дәүләт (Давлетово) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. Дәүләт ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 941 кеше. Почта индексы — 453624, ОКАТО коды — 80201822001.
Географик урыны
Дәүләт ауылы Сыбаркүл күле буйында, район үҙәге Асҡар ауылынан көнсығышҡа табан 12 километр һәм Магнитогорск тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 35 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
X ревизия Дәүләттә 130 кеше йәшәгән 19 йортто күрһәткән. Бында 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусылар, Парижды алған 14-се башҡорт полкы яугирҙары Абдулла Мөхәмәтғәлин, Сәйфулла Күсәмешев йәшәгән.
Халыҡ малсылыҡ менән шөғөлләнгән. 27 йорттан торған 22 ылау Маяғашлы, Соҡорйылға, Ҡоторло йылғалары буйлап күсеп йөрөгән. 166 кешегә, шул иҫәптән 17 типтәргә, 200 ат, 100 һыйыр, 60 һарыҡ, 30 кәзә тура килгән. Бөтә 27 хужалыҡта ла 432 бот яҙғы иген сәселгән. Мөхәмәт Ҡажанбирҙин бер үҙе 145 бот сәскән.
1866 йылда ауылдағы 24 йортта 143 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. 1900 йылда 2 һыу тирмәне теркәлгән.
Хэыль-Котый
Хэыль-Котый — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Толька йылғаһының һул ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Дәүләт (Әбйәлил районы)
Тарихы
1920 йылда 108 хужалыҡта 378 кеше донъя көткән.
Хэыль-Котый
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Дәүләт (Әбйәлил районы)
Халыҡ һаны
Дәүләт ауылында башҡорттар йәшәй (2002).
Хэыль-Котый
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дәүләт (Әбйәлил районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Әлеге ваҡытта Дәүләт ауылында урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана бар, халыҡ театры эшләй.
Билдәле шәхестәре
Уҡытыусы Г.Мағазов Дәүләт ауылында «Ҡамыр батыр» әкиәтен яҙып алған.
Был ҡыҙыҡлы
М.Лось «Вестник Оренбургского учебного округа» баҫмаһында 1912 йылда ( №5, 173-176 биттәр) хәҙерге Әбйәлил районы (элекке Верхнеурал өйәҙе) Дәүләт ауылында уҡытыусы Г.Мағазов яҙып алған «Ҡамыр батыр» башҡорт халыҡ әкиәтен урыҫ телендә баҫтыра.
Ҡурай еләге
Ҡурай еләге, (диал. — әберсә, ағас еләге, Rubus idaeus) — роза сәскәлеләр ғаиләһенә ингән сәнскәк һабаҡлы ҡыуаҡ үҫемлек; ҡырҡынды ерҙәрҙә, урмандарҙа, ҡыуаҡлыҡтарҙа, йылға буйҙарында үҫә. Баҡсасылар баҡсала үҫтерә.
Биологик яҙма
Ҡырағай ҡурай еләге — япрағын ҡойоусы күп йыллыҡ тамырһабаҡлы ярымҡыуаҡлыҡ. Тамырһабаҡтан ике йыллыҡ метр ярым бейеклек һабаҡ үҫеп сыға. Тамыры бормала-бормалы, күп төрлө тамырҙар менән күп тармаҡлы.
Һабағы тура тороусы. Беренсе йылғы үҫентеләре үлән кеүек йәшел күкһел ҡуныҡлы (с налётом).
Япраҡтары һабаҡлы овал формаһында.
Сәскәләре аҡ төҫтә 1 см киңлектә, ҙур булмаған сәскәлеккә ойошҡан.
Рәсәйҙең урта өлөшөндә ҡурай еләге июндән июлгәсә, ҡайһы берҙә августҡаса сәскә ата. Еләге ҡыҙыл төҫтә, шулай уҡ һары һәм ҡара төҫлө бөрлөгәнгә) . оҡшағандары ла осрай.
Иҫкәрмәләр
Төркөм:Евразия флораһы Төркөм:Дарыу үҫемлектәре
Төркөм:Емеш биреүсе ҡыуаҡтар
Бәрһүт
Бәрһүт (برهوت; Бархут) — ислам эсхатологияһында тамуҡ менән бәйле кафырҙарҙың йәндәре тултырылған ҡоҙоҡ. Әлеге ваҡытта Бәрһүтте, ғәҙәттә, Һадрамауттағы (Йәмән, 17.34028°N, 52.44389°W) ҙур эзбизташ мәмерйәлә урынлашҡан тип һанайҙар. Уның эргәһендә исламдағы Һуд пәйғәмбәр ҡәбере булараҡ хөрмәт ителгән урын бар.
Бәрһүт әт-Тәбараниҙың «әл-Мүғжәм әл-кәбир» тигән йыйынтығында Мөхәммәт Пәйғәмбәр хәҙисе телгә алынған.
Мосолман халыҡтары фольклорында Бәрһүткә арналған бик күп легендалар һәм хикәйәттәр бар.
Мищенко Игорь Тихонович
Мищенко Игорь Тихонович (30 июль 1937 йыл) — ғалим-тау инженеры, юғары мәктәп эшмәкәре. 1989—2012 йылдарҙа И. М. Губкин исемендәге Рәсәй нефть һәм газ университетының нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү факультеты деканы. Техник фәндәр докторы (1984), профессор (1987). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1997) һәм Рәсәй Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1998), СССР юғары мәктәбе отличнигы (1987), СССР‑ҙың почётлы нефтсеһе (1990), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2000), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1985).
Биографияһы
Игорь Тихонович Мищенко 1937 йылдың 30 июлендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған, урындағы геология-разведкалау техникумында һәм Өфө нефть институтында уҡыған.
1967 йылдан И. М. Губкин исемендәге Рәсәй нефть һәм газ университетында уҡыта, 1988 йылдан нефть ятҡылыҡтарын эшкәртеү һәм эксплуатациялау кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1989—2012 йылдарҙа нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү факультеты деканы.
Ғилми тикшеренеүҙәре нефть һәм газ скважиналарын эксплуатациялау өлкәһенә бәйле.
Рәсәйҙең тәбиғи фәндәр академияһы академигы (1996).
Юғары уҡыу йорттары өсөн дәреслектәр, 350-нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 50 уйлап табыу авторы.
Ошкотывис
Ошкотывис — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Урер-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мамантовтың атлы рейды
Мамантовтың атлы рейды — 1919 йылдың 10 августы — 19 сентябрендә Рәсәйҙең Көньяҡ Көстәре составындағы Дон армияһының 4-се Дон корпусы рейды. Етәксеһе — генерал К. К. Мамантов.
Фронт хәлдәре рейд алдынан
1919 йылдың авгусы уртаһында Граждандар һуғышы барышында Көньяҡ ҡыҙылдар фронты аҡ ғәскәрҙәрҙең төп төркөмөн тар-мар итеү, Дондың түбәнге ағымын баҫып алыу һәм дошмандың төп көстәренең Төньяҡ Кавказға китеүенә юл ҡуймау өсөн контрһөжүмгә күсергә маташа.
Контрһөжүм тураһында алдан белеп ҡалғас, Деникин командованиеһы генерал-лейтенант Мамантовтың 4-се Дон казак корпусын (6 мең ҡылыс, 3 мең штык, 12 орудие) ҡыҙыл ғәскәрҙәр тылы буйлап рейдҡа ебәреп, һөжүмде туҡтатыуҙы хәл итә.
Рейдҡа әҙерлек
Башта (1919 йылдың 23 февраленән алып 4 августҡа тиклем) генерал Мамантовтың корпусында 3400 һыбайлы, 103 пулемет һәм бер нисә бронеавтомобиль иҫәпләнә. 1919 йылдың 4 авгусында ашығыс тикшереү ваҡытында генерал Мамантов шәхсән үҙе дошман тылында бурысты үтәй алмаҫлыҡ казактарҙы айырып ала. 4-се Дон казак корпусын ҡабаттан тергеҙгәндән һуң корпуста 2500 һыбайлы, 103 пулемет һәм 3 бронеавтомобиль ҡала. Уның хәрби һәләтлеген күтәреү маҡсатында корпус яңы частар менән көсәйтелә. . Шуға күрә Мамантов етәкселегендә рейдҡа ебәрелгән аҡгвардеецтар ғәскәрҙәренең дөйөм һаны 3000 штык, 6000 ҡылыс, 12 орудие, 3 бронеавтомобиль, 7 бронепозд тәшкил итә.
Рейд
1919 йылдың 10 авгусында Мамантовтың корпусы Добринская станицаһы районында Хопёр йылғаһы аша сыға һәм Көньяҡ фронтты 8-се һәм 9-сы армиялар тоташҡан урындан өҙә. Тиҙҙән Көньяҡ фронттың 40-сы дивизияһының төп көстәре ҡыйратыла, ә ҡалғандары ҡаса башлай.Фронтты йырып сыҡҡас, Мамантовтың корпусы Бөйөк Ватан һуғышы тылына инә. Рейд барышында Мамантов ғәскәрҙәре дошмандың гарнизондарын һәм частарын, хәрби тәьминәт пункттарын юҡ итә, ҡайһы бер осраҡта большевиктар мобилизациялаған һалдаттарҙы өйҙәренә ҡайтара. Генерал Мамантов Тамбов (18 август), Козлов (23 август), Лебедянь (28 август), Елец (31 август), Касторное (6 сентябрь) һәм Грязи, шулай уҡ Воронеж (11 сентябрь) ҡалаларын яулай. Әсирҙәге ҡыҙылармеецтарҙан һәм урындағы крәҫтиәндәрҙән полковник Дьяконов етәкселегендәге Тула ирекле пехота дивизияһы ойошторола.
Мамантовтың корпусы генерал Деникиндың ҡәтғи талабы буйынса кире ҡайтарыла. Корпустың кире хәрәкәте ғәскәрҙәргә бай дошман фронты һәм ҙур хәрби табыш ылауы менән ҡыйынлаша. Воронеж һәм 12 сентябрҙә мамантовсылар Воронеждан ҡыуып сығарыла һәм 19 сентябрҙә Яңы оскол ҡалаһы тирәһендә Рәсәй Көньяғы ғәскәрҙәре менән ҡушыла.
Рейд һөҙөмтәләре
Мамантов рейды ҙур уңыштарға өлгәшә, ҡыҙылдарҙың тылдарын емерә, һөжүм итеүсе частарҙың һуғышҡа һәләтлегенә етди зыян килтерә, әммә төп маҡсатына — Ҡыҙыл Армияһының контрһөжүмгә әҙерләнеүен юҡҡа сығарыу — ирешә алмай. Мәскәүгә табан аҡтарҙың хәрәкәте 1919 йылдың октябрь уртаһына тиклем дауам итә, ошо ваҡытта Орел ҡалаһы яулап алына. Һуңынан ҡыҙылдарҙың көньяҡ фронты үҙ контрһөжүмен башлай.
Рейдты баһалау
… Мамонтов сағыштырмаса күберәк эшләй ала ине: ҡыҙылдар тылында уңайлы шарттарҙы файҙаланып һәм үҙенең корпусын тарҡатыуҙан һаҡлап, дошмандың тере көсөн тар-мар итә һәм, һис шикһеҙ, операция барышында яңы ҙур һынылыш тыуҙыра алыр ине.
Рейд осоронда Кавказ ирекле армия (ВСЮР) командующийы генерал-лейтенант Врангель Мамантов рейды тураһында ошолай яҙа : Генерал Мамантовтың исеме һәр кемгә билдәле була. Дон ғәскәри кругы уны тантаналай, гәзиттәр рейд хаҡында мөмкин тиклем тулыраҡ мәғлүмәт бирә.
Генерал Мамантовтың ғәмәлдәрен уңышһыҙ ғына түгел, енәйәтсел тип тә иҫәпләй инем. Дошмандың тылына үтеп инеп, ҡулында бик күп иҫ киткес һыбайлы көс булыуына ҡарамаҫтан, ул үҙ хәленән файҙаһын ҡулланмау түгел, ә һәр ваҡыт бәрелешеүҙәрҙән тайпылып, алыштарҙан ҡасыу яғын ҡараны.
Ирекле армия командующийы итеп тәғәйенләнгәндән һуң, Врангель, иң элек, генерал Мамантовты вазифаһынан ситләтеүҙе талап итә. РККА-ның Көньяҡ фронты командующийы полковник А. И. Егоров Мамантов рейдын ошо рәүеше баһалай: Төньяҡҡа хәрәкәте менән… Мамантов, крәҫтиәндәрҙең һәм ҡала буржуазияһының ихтилалына һәм совет власына ҡаршы сығыуына өмөт итеп, үҙ маҡсаттарын һәм бурыстарын сикһеҙ киңәйтә. Был, әлбиттә, авантюра, әммә күпкә киңерәк мәсьәләләргә өлгәшеү көсөнә эйә булған Мамантовтың бында Деникинға ҡарағанда авантюрлығы ҡайтышыраҡ була. Етмәһә, Деникиндан айырмалы рәүештә, үҙенең идеяларын үҙе тормошҡа ашыра һәм — бында асыҡ индерергә кәрәк — рейдтың тәүге көндәренән үк уның иҫәп-хисаптары дөрөҫлөккә тап килә. Мамантов бер генә нәмәгә өлгәшә алмай: кнәҫтиәндәр ихтилалға күтәрелмәй. А. Егоров 1931 йылда донъя күргән «Деникинды тар-мар итеү» монографияһында Мамантов рейды Аҡтар хәрәкәтенә түбәндәге файҙа килтерҙе, тип иҫәпләй:
Первомайка (Ҡыҙыл районы)
Первомайка — Рәсәйҙә Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл районындағы ҡасаба. Гранит ауыл биләмәһе составына инә.
ОКАТО коды: 75232820006
ОКТМО коды: 75632420126
Тарихы һәм исеме
Первомайка ҡасабаһы Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл районының төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Күрше тораҡ пункттар менән Первомайка ҡасабаһын грунт юлдары бәйләй. Район үҙәгенә тиклем (Ҡыҙыл ауылы) — 57 км, ауыл биләмәһе үҙәгенә тиклем (Гранит ҡасабаһы) — 12 км. Ҡасабаға 1930 йылдар башында «Уралец» совхозының бер бүлексәһе төҙөлөү менән, 1 Май байрамы алдынан нигеҙ һалына, ҡасабаның атамаһы ла шул ваҡиға менән бәйле. Яңы барлыҡҡа килгән ҡасабаға землянкаларҙа йәшәүсе бер нисә ғаилә күсеп килә. 1936 йылда беренсе трактор һатып алына. Бүлексә иген етештереүҙә һәм һөт малсылығында махсуслаша (һуңғараҡ — һарыҡ үрсетеү буйынса). 1954 йылда ҡасабаға сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереү өсөн йәштәр күп килә. Торлаҡ йорттар, малсылыҡ биналары, социаль мәҙәни көнкүреш объекттарын төҙөү әүҙем башлана. Хәҙер Первомайка ҡасабаһы биләмәһендә «Уралец» ауыл хужалығы производствоһы кооперативының 2-се бүлексәһе урынлаша; 4 крәҫтиән-фермерлыҡ хужалығы эшләй. Башланғыс мәктәп, китапхана, клуб, фельдшер-акушерлыҡ пункты бар. Хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн механизатор К. И. Лящук (Ленин ордены), агроном В. М. Гарейнов (Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены), һауынсы Н. Л. Хәмзина («Хөрмәт билдәһе» ордены) дәүләт наградаларына эйә була; Чечня Республикаһы территорияһының хәрби хәрәкәттәрендә ҡатнашыуы өсөн А.Г. Прытков «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены, Р.Ш. Әһлиуллин Батырлыҡ ордены менән бүләкләнә. Ҡасабала йәшәүсе 10 бала тәрбиәләп үҫтергән Г.К. Ибраһимова 1-се дәрәжә «Әсәлек миҙалына» лайыҡ була.
Географияһы
Ҡасаба Силәбе өлкәһенең көньяғында, Көньяҡ Урал тауы итәге сиктәрендә, дала зонаһында урынлашҡан. Райондың административ үҙәге Ҡыҙыл ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан туранан 30 километр алыҫлыҡта ята. Диңгеҙ кимәленән абсолют бейеклеге 405 метр тәшкил итә. Рельефы — ярым тигеҙлек; иң яҡын бейеклектәр — 428, 448 һәм 464 м. Ландшафты — ҡылғанлы-бүтәгәле дала.
Климаты эҫе, ҡоро йәйе һәм ҡырыҫ ҡышы менән ҡырҡа континенталь. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм күләме — 266 мм, күп йыллыҡ күҙәтеүҙәр буйынса иң һалҡын айҙа (ғинуар) уртаса температура -17,9°С, уртаса температура иң йылы айҙа (июлдә) — 19,9°С тәшкил итә.
Халыҡ
Ҡасаба халҡы 253 кеше тәшкил итә (1970 йылда — 395, 1983 йылда — 302, 1995 йылда 326 иҫәпләнгән).
2010 йылда Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, гендер структурала ир-егеттәр 47,4 %, ҡатын — ҡыҙҙар 52,6 % тәшкил итә.
2002 йылда халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, Первомайка ҡасабаһында халыҡтың милли структураһында башҡорттар 59 % тәшкил итә.
Урам
Ҡасаба урам селтәре өс урамдан тора:. Үҙәк урам Беренсе май урамы Мәктәп урамы
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ҡыҙыл районы
Шәмсетдинова Римма Фәрит ҡыҙы
Шәмсетдинова Римма Фәрит ҡыҙы (23 август 1957 йыл) — бейеүсе, 1974—1994 йылдарҙа Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1989), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994).
Репертуары
«Бөрйән ҡыҙҙары», «Гопак», «Ете ҡыҙ», «Кадриль», «Кейәү» («Жених»), «Сиртаки», «Шаян ҡыҙҙар», «Яҙғы ташҡын» бейеүҙәрҙә яңғыҙ партиялар башҡара.
Турым (Вашка ҡушылдығы)
Турым  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғаспыралы Рифат Исмәғил улы
Ғаспыралы Рифат (Рефат, Ғабделрафия) Исмәғил улы (Refat Gaspıralı; 14 апрель 1886 йыл—5 декабрь 1925 йыл — йәмәғәт һәм мәҙәниәт эшмәкәре, журналист. «Тәрджиман» гәзитенең мөхәррире (1909—1918) һәм нәшриәтсеһе (1914—1918). Баҡсаһарайҙа Исмәғил Ғаспыралы музейы һәм китапханаһы мөдире, Хан һарайы музейы директоры урынбаҫары.
Биографияһы
Рифат Исмәғил улы Ғаспыралы 1886 йылдың 14 апрелендә Таврия губернаһының Баҡсаһарай ҡалаһында мәғрифәтселәр Исмәғил Ғаспыралы һәм Зөһрә Аҡсурина ғаиләһендә тыуған. Бер туғандары: Хәҙисә (ата бер,, әсә башҡа), Нағар, Шәфика, Хәйҙәр һәм Мансур. 1894 йылда Симферополь ир балалар ҡаҙна гимназияһына уҡырға инә һәм уны уңышлы тамамлай. 1904 йылда Император Ҡазан университетының юридик факультетына уҡырға инә, һуңынан В. Н. Каразин исемендәге Харьков милли университетына. күсә.1909 йылдың 25 апреленән «Тәрджиман» гәзитенең рәсми мөхәррире, 1914 йылда атаһы вафат булғандан һуң, «Тәрджиман» мираҫ буйынса Рифатҡа күсә, мөхәррир вазифаһына Әсән Сабри Айвазов тәғәйенләнә. 1918 йылдың 23 февралендә, большевиктарҙың ҡырым татар милли хәрәкәтенә ҡарата репрессияларына яуап итеп, «Тәрджиман» үҙ эшен туҡтата.
Революциянан һуң уның бөтә туғандары эмиграцияға китә. Рифат Ҡырымда бер үҙе ҡала. Өсәйен Боданинский менән бергә Исмәғил Ғаспыралының Йорт-музейын ойоштора.
1921 йылдың 21 мартынан Рифат Ғаспыралы был музейҙың директоры итеп тәғәйенләнә. Баҡсаһарайҙа Исмәғил Ғаспыралы исемендәге китапхана мөдире, һуңыраҡ Хан һарайы музейы директоры урынбаҫары вазифаһын башҡара.
1925 йылдың 5 декабрендә 41 йәшендә бөйөр ауырыуынан вафат була. Сынйырлы мәҙрәсәһе ҡәберлегендә атаһы һәм әсәһе янында ерләнә.
Ғаиләһе
Рифат Ғаспыралы ике тапҡыр өйләнә.
Беренсе ҡатыны Фатима (Фатиманың әсәһе Сембер губернаһы Сенгилеевский өйәҙенән, Зөһрә Аҡсуринаның яҡын дуҫы һәм яҡташы була). Ҡыҙы Зөһрәне (1914) 1903 йылда вафат булған әсәһе хөрмәтенә атай.
Икенсе ҡатыны — Тәнзилә. Был никахтан ике бала (ҡыҙ һәм малай) тыуа, икеһе лә сабый сағында вафат була.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Заһиҙуллин Рәйес Нурый улы
Заһиҙуллин Рәйес Нурый улы (20 февраль 1940 йыл) — СССР һәм Рәсәй химик-технологы. Техник фәндәр докторы (1991), профессор (1999). Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (2003) атҡаҙанған фән эшмәкәре, СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1976).
Биографияһы
Рәйес Нурый улы Заһиҙуллин 1940 йылдың 20 февралендә Башҡорт АССР-ының Маҡар районы Ишәй ауылында тыуған.
2009 йылдың 1 ғинуарынан — Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Стәрлетамаҡ филиалы химия-технология бүлеге мөдире, «Ғәмәли тикшеренеүҙәр институты» дәүләт автономиялы ғилми учреждениеһында ғәмәли химия һәм экология бүлеге мөдире.
Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы көнө
1971 йылда 26-сы сессияла Генераль Ассамблеяһы 2782-се резолюцияһында (XXVI) был көндө халыҡ-ара байрам тип иғлан итә һәм барлыҡ дәүләттәргә лә дәүләт байрамы кеүек билдәләргә тәҡдим итә.
Заһиҙуллин Рәйес Нурый улы
Белеме
Тәүге тапҡыр фәнни йүнәлеш булдыра — ациклик һәм циклик ди- һәм полиаминдар химияһы. 360-тан ашыу фәнни хеҙмәт баҫтырып сығара, шул иҫәптән 120-нән ашыу Рәсәй Федерацияһы патенты һәм СССР-ҙың авторлыҡ танытмалары. 50-нән ашыу фәнни асыштары етештереүгә индерелгән.
Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы көнө
Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы Көнө уңайынан БМО-ның Генераль Секретары йыл һайын донъя берләшмәһе алдында мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһай.
БМО көнөн билдәләгән илдәр
Һәр дәүләттә был көндә төрлөсә билдәләй:
Үгеҙкөтөүсө (йондоҙлоҡ)
Үгеҙкөтөүсө (йондоҙлоҡ) (Boötes) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Ицар, яҡтылығы 2,70 була. Майҙаны буйынса урыны — 13.
Кедровка (Еловка ҡушылдығы)
Кедровка  — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Еловка йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сейә
Сейә (Prunus) — сливалар (Prunus) төркөмәнә ингән ваҡ ҡына оҙонса шыма япраҡлы, ҡарағусҡыл ҡыҙыл емешле ағас йәки ҡыуаҡлыҡ. thumb|left|Сейә.
Систематика
Төркөм 60-тан артыҡ төрҙө берләштерә һәм секцияларына бүленә.
Успенка (Благовещен районы)
Успенка (Успенка) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 139 кеше. Почта индексы — 453457, ОКАТО коды — 80215819009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек мариҙар (40 %) һәм рустар (31 %) йәшәй.
Тарихы
Успенка ауылына 1920-се йылдарҙың беренсе яртыһында Иҙәк йылғаһы ярында нигеҙ һалына. Фараз ителеүенсә, ҡасабаға урындағы урыҫ крәҫтиәндәре — Крюков Починогы кешеләре нигеҙ һалыусылар булған.
1930 йылға тиклем был ҡасаба БАССР-ҙың Өфө кантоны Благовещен улусының 1-се Успенский ҡасабаһы булараҡ барлыҡҡа килгән. Ә һуңынан Успенка Ильина Поляна ауыл Советы составына инә. XX быуат уртаһынан хәҙерге көнгә тиклем Иҙәк ауыл Советына ҡарай.
1939 йыл мәғлүмәттәре буйынса, ауылда 125 кеше йәшәгән, уларҙың һаны йылдар үтеү менән үҙгәргән, тик бер аҙ ғына. Беҙҙең көндәргә тиклем ауыл халҡы — урыҫтар, мариҙар һәм татарҙар йәшәй.
Илмырҙа
Илмырҙа (Ильмурзино) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 297 кеше. Почта индексы — 452253, ОКАТО коды — 80240875002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Хэ-Яха (Таз ҡушылдығы)
Хэ-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 163 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 158 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Петербург заставаһы янында кордегардия
Петербург заставаһы янында кордегардия — Санкт-Петербург яғынан Новгород ҡалаһы сиктәрен билдәләгән ҡарауыл йорто. Ҙур Санкт-Петербург  урамдында урынлашҡан
Тарихы
1763 йылда Екатерина II "Һәр губерна буйынса махсус пландар төҙөүе һәм урамдары тураһында" ғы указы сыға. «Санкт-Петербург һәм Мәскәү ҡалаһында таш төҙөлөшө комисияһы» Новгород ҡалаһының генераль планын эшләй, ул 1778 йылдың 16 июнендә раҫлана
Төп урамдар һәм эргә-тирәләге майҙандарҙы төҙөү менән бер рәттән ҡаланың "ҡапҡаларын" төҙөүгә лә  иғтибар бүленә: Новгородҡа инеүҙе һәм унан сығыуҙы контролдә тотҡан Мәскәү, Петербург һәм Псков яғынан заставалар барлыҡҡа килә.
1834 йылда Санкт-Петербург яғынан ике таш ҡарауыл бинаһы   үҙгәртеп ҡорола. Был хаҡта Рәсәй дәүләт хәрби-тарихи архив мәғлүмәттәрен белгестәр таба. Һыҙыу эштәрендә директорҙың генерал-майор,  Ф. И. Рербергҙың ҡултамғаһы була
Үҙгәртеп ҡороуҙар һөҙөмтәһендә элек йәмһеҙ булған ҡарауыл өйҙәре ҡаланың биҙәгенә әйләнә. Ҡарауыл йорттары юлдың ике яғынан урынлаша, унда фонарь бағаналары менән туранан-тура суйын кәртә йәнәш тора, ә  улар араһында шлагбаум була. Бында ҡарауыл һалдаттары Новгородҡа инеүселәрҙең документтарын тикшергән.
Әлеге ваҡытта Петербург заставаһы ҡоролмаларынан кордегардияның ике  бинаһының тик береһе һаҡланып ҡалған.
2017 йылдың май аҙағында — июль башында бинала Рәсәй оппозиция сәйәсмәне Алексей Навальныйҙың һайлау алды штабы урынлаша.
Тасуирламаһы
Бинаның төньяҡ һәм көньяҡ фасадтары бер иш төҙөлгән. Ике фасад та уртаһында арка нишаһына эйә, ул дорик ордерлы пилястралар менән биҙәлгән, уртаһында тәҙрә урынлашҡан. Өҫкө өлөшө Новогрод гербы рәүешендәге барельеф менән биҙәлгән. Уның архивольты өҫтөнән триглиф һәм метоптар менән фриз үтә. Фасадтарҙың өҫтөн өс мөйөшлө фронтондар тамамлай. Фасад тимпандарын ҡалҡан менән ике башлы бөркөт горельефы биҙәй, унда Николай I вензеле һүрәтләнгән.
Юлға сыҡҡан көнбайыш фасадта кордегардияға төп инеү урыны урынлашҡан, уны дорик ордерҙың ике бағанаһы менән ярым түңәрәк лоджия биҙәй. Лоджияның өҫкө өлөшө фронтондар кеүек үк горельеф менән биҙәлгән.
Ситтәре буйлап фасадтарҙы киҫешкән ҡылыстар менән һылап эшләнгән түңәрәк ҡалҡандар биҙәй.
Лооль-Ях
Лооль-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 607 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 124 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Джордж Баланчин
Джордж Баланчин (George Balanchine; тыуғанда Баланчивадзе Георгий Мелитонович, გიორგი მელიტონის ძე ბალანჩივაძე; 9 ғинуар (22 ғинуар) 1904 йыл — 30 апрель 1983 йыл) — грузин сығышлы хореограф, Америка балетына һәм дөйөм алғанда заманса неоклассик, балет сәнғәтенә нигеҙ һалыусы.
Биографияһы
Георгий Баланчивадзе 1904 йылдың 9 (22 ғинуарында) грузин композиторы, хәҙерге грузин музыка мәҙәниәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе Мелитон Баланчивадзе (1862—1937) ғаиләһендә тыуа. Әсәһе Мария Николаевна Васильева — немец тамырлы мәрйә. Ҡустыһы Андрей шулай уҡ билдәле композитор була. Георгийға сәнғәткә, атап әйткәндә балетҡа һөйөүҙе, әсәһе уята.
1920 йылдар башында «Йәш балеты» эксперименталь төркөмөн ойоштороусыларҙың береһе була, унда хореограф булараҡ үҙ көсөн һынап ҡарай.
1924 йылда Германияға гастролдәре ваҡытында бер нисә совет бейеүсеһе менән Европала ҡалырға ҡарар итә һәм тиҙҙән Парижда эшләй башлай. Ундағы Рус балетында хореограф урынына Сергей Дягилевтан саҡырыу ала. Дягилевтың кәңәше буйынса бейеүсе исеме-фамилияһын көнбайышҡа яраҡлаштырып Джордж Баланчин булып китә.
Дягилев үлгәндән һуң Рус балеты тарҡала башлай һәм Баланчин унан ташлап китә. Тәүҙә ул Лондонда эшләй, һуңынан Копенгагенға балетмейстер итеп саҡырыла. 1932 йылда полковник В. де Базиль һәм Рене Блюм Монте-Карлолағы Рус балетының антреприза балетмейстеры була. Унда Орик музыкаһына — «Конкуренция», Шабрие һәм Риети музыкаһына — «Котильон», Рихард Штраустың сюитаһына «Мещанин во дворянстве» балеттарын ҡуя. Был балеттарҙың төп партияһы Тамара Туманова өсөн яҙыла. Тиҙҙән Баланчин Монте-Карлолағы Рус балетынан китә, һәм «Балет-1933» үҙ труппаһын ойошторорға ҡарар итә (Les Ballets 1933). Труппаһы алты ай ғына йәшәп ҡала, әммә шул ваҡытта Парижда ошо исемдәге фестиваль уҙғарырға өлгөрә һәм Дариюс Мийо, Курт Вайль (Б. Брехт либреттоһына «Семь смертных грехов мещанина» ), Анри Сога музыкаһына бер нисә уңышлы постановка ҡуя. Был тамашаларҙың береһенән һуң Американың билдәле меценаты Линкольн Кирстайн Баланчинға күсергә һәм унда балет труппаһын нигеҙләргә тәҡдим итә. Хореограф ризалаша һәм 1933 йылдың октябрендә АҠШ-ҡа күсә (1939 йылда Америка гражданлығы ала). Америкаға килһә лә, Баланчин бөтөнләй инглиз телен белмәй. Һуңынан ул көслө акцент менән һөйләшә, әммә йырлағанда акцентһыҙ йырлай һәм был «Гарри Харттың инглиз теле» тип раҫлай.
Баланчиндың яңы урында беренсе проекты булып балет мәктәбен асыу тора. Кирстайн һәм Эдвард Варбургтың финанс ярҙамы менән 1934 йылдың 2 ғинуарында Америка балет мәктәбе тәүге уҡыусыларын ҡабул итә. Бер йылдан һуң Баланчин «Америка балеты» профессиональ труппаһын төҙөй, ул башта Метрополитен-операла сығыш яһай, һуңынан айырым коллектив булараҡ гастролдәргәсыға, ә 1940 йылда тарҡала.
Баланчин яңы — «Балет йәмғиәте» — труппаһы Кирстайндың ярҙамында барлыҡҡа килә. 1948 йылда Нью-Йорк музыка һәм драма үҙәге составында булған был труппа менән етәкселек итеүгә саҡырыла. «Балет йәмғиәте» Нью-Йорк ҡалаһында балеты булып китә.
1950—1960 йылдарҙа Баланчин бер нисә уңышлы әҫәр ҡуя, улар араһында Чайковскийҙың «Щелкунчигы» ла бар һәм уны АҠШ Раштыуала башҡарыу йолаға әйләнә.
1970 йылдар аҙағында хореографта Крейтцфельдт — Якоб сиренең билдәләре күренә башлай. Ул 1983 йылда вафат була, Нью-Йоркта Окленд зыяратында ерләнә.
Ғаиләһе
1924 йылда 17 йәшлек бейеүсе Тамара Жевержееваға (Жево), билдәле театр эшмәкәрҙәре Левкий Жевержеевтың ҡыҙына өйләнә.
Балалары булмай.
Әт-Тәбарани
Әбү әл-Ҡасим Сөләймән ибн Әхмәт әт-Тәбарани (أبو القاسم سليمان بن أحمد الطبراني; 873, Тәбария (Тверия), хәҙ. Израиль — 970, Исфаһан, хәҙ. Иран) — Мөфәссир — Ҡөрьән тәфсирсеһе, ислам хоҡуҡ белгесе — фаҡиһ һәм хәҙис белгесе — мөхәддис.
Биографияһы
Уның тулы исеме Әбү әл-Ҡасим Сөләймән ибн Әхмәт ибн Әйүп ибн Мотаййир әл-Ләхми әл-Шәми әт-Тәбарани. Тәбарияла (Тверия) тыуған (Фәләстин), йәшәгән һәм Исфаһанда вафат булған. 13 йәшендә ғилем эҫтәй башлаған; үҙ заманының билдәле дин белгестәрендә белем алған.
Эшмәкәрлеге
Әт-Тәбараниҙың хәтере бик яҡшы булған һәм тапшырғыстар сылбыры менән Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең 3000-дән ашыу хәҙистәрен яттан белгән. Хәҙистәр йыйыу һәм өйрәнеү өсөн ул Сүриә, Ираҡ, Хижәз, Йемен һәм Мысыр буйлап күп сәйәхәт иткән.
Сөләймән әт-Табараниҙың билдәле уҡыусылары араһында Ғәмер ибн Ғабдул-Халиҡ әл-Басри һәм Әбү Бәкер әл-Бәззәр.
Мария Элеонора Бранденбургская
Мария Элеонора Бранденбургская (Maria Eleonora von Brandenburg; 11 ноябрь 1599, Көнигсберг — 28 март 1655, Стокгольм) — принцесса Бранденбургская, кейәүҙә Швеция королеваһы.
Принцесса Бранденбургская
Мария Элеонора — курфюрст (кенәз) Иоганн Сигизмунд Бранденбургскийҙың һәм герцог Альберт Фридрих Прусскийҙың ҡыҙы Анна Прусскаяның ҡыҙы. Ҡыҙҙың атаһы реформат булыуына ҡарамаҫтан, принцессаны әсәһе лютеран динендә тәрбиәләй. Мария Элеонора буласаҡ ире Адольф Густав менән 1618 йылда Берлинда таныша, ул унда кәләш ҡарау өсөн йәшерен «Полковник Ганс» исеме аҫтында килгән була Мария Элеонораның әсәһе Анна был никахҡа төрлө юлдар менән булышлыҡ итә, ә католиктар лагерында Бранденбург менән Швецияның яҡынайыуында ҡурҡыныс күрәләр. Шуның өсөн Польшаның короле Сигизмунд III үҙенең улы Владислав өсөн принцессаның ҡулын һорай. Курфюрст Иоганн Сигизмунд ҡыҙы өсөн был партия менән ризалашһа ла, уның ҡатыны Анна үҙенекен итә.
Никах килешеүенә ҡул ҡуйыу өсөн риксканцлер Аксель Оксеншерн етәкселегендәге Швеция илселеге һигеҙ карапта килә. Иоганн Сигизмундтың скептик мөнәсәбәте шведтарҙың һөйләшеүҙәргә һығылмалы ҡарашына һәм тиҙ килешеү төҙөлөүенә сәбәп була.
Тол королева
Иренең үлеме Мария Элеонораны ныҡ тетрәндерә. Тиҙҙән Лютцендан килтерелгән иренең мәйете менән табутты гел үҙенең янында тота икән тигән имеш-мимештәр тарала, йәнәһе ул алтын шкатулкала иренең бальзамланған йөрәген һәр төндә карауаты өҫтөнә элеп ҡуя һәм Густав Адольфтың кәүҙәһен ерләргә ҡамасаулай. Әммә тол королеваның тарихҡа ингән был истерияға хас, депрессив һәм бәрәшән образы 1980 йылдарҙағы тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһендә ҡырҡа үҙгәрә, улар был образ швед юғары ҡатламының, бигерәк тә Оксеншерн ғаиләһенең пропагандалау эшмәкәрлеге арҡаһында барлыҡҡа килгән тип күрһәтә.
Мария Элеонораның 6 йәшлек ҡыҙы Кристина регент Аксель Оксеншерн янында рәсми рәүештә Швецияның королеваһы булып китә. Мария Элеонора Эрфуртта булған сағында иренең үлеме тураһында ишетеп, кисекмәҫтән Швецияға ҡайта. Бында королеваны бағыу һәм тәрбиәһе буйынса Оксеншерн менән конфликт килеп сыға. Ул үҙенең тол биләмәләренә Грипсхольм һарайына сығып китә, Оксеншерн уға швед дворяндарының тол ҡатындары файҙаланған азатлыҡтан мәхрүм ителеүе тураһында хәбәр итә. Уның Изге Рим империяһындағы туғандары, инәһе курфюрстина Магдалена Сибилла Прусская менән хатлашыуы цензура тарафынан тикшерелә, ә Мария, уның менән заговорсы һымаҡ мөғәләмә итәләр, тип зарланған була.
1640 йылда Мария Элеонора Швецияны йәшерен ташлап китеү тураһында ҡарар ҡабул итә. Дания короле Кристиан IV ризалығы менән мажаралы хәлдәрҙә ул башта Готландҡа ҡаса, унда ул 1640 йылдың 24 июлендә пушканан салюттар менән тантаналы ҡаршы алына. Королеваның Грипсхольм замогынан ҡасыуын тик бер аҙна үткәс һиҙәләр, ә тағы дүрт көн үткәс, хәбәр итәләр. Мария Элеонора Нюкебингта дат һарайы янында йәшәргә ҡала.
1642 йылдың 24 декабрендә Мария Элеонораның Даниянан сығып китеүе тураһында килешелә. 1643 йылдың йәйендә ул Инстербургҡа күсеп килә һәм тол булараҡ үҙенең аҫрауына йылына 40 мең талер ала, ә ҡыҙы үҙенең средствоһынан өҫтәп тағы ла был сумманы арттыра. Тол королева йыш ҡына бранденбург курфюрисы һарайында була һәм швед аҫрауына бирелгән түләүҙәрҙең даими булмауына зарлана. 1644 йылда, Мария Элеонораның ҡыҙы Швециялағы власте үҙ ҡулына алып, Швеция һәм Бранденбург араһындағы никахҡа ҡағылышлы мәсьәләләр буйынса әсәһе менән бәйләнешкә инә.
Мария Элеонора 1648 йылда бөтөнләйгә Стокгольмға ҡайта. Ғүмеренең һуңғы йылдарында ҡыҙы менән яҡшы мөнәсәбәттә була һәм ҡыҙының тәхеттән баш тартыуынан һуң күп тә тормай вафат була. Риддархольмский сиркәүендә ерләнә.
Вариҫтары
Мария Элеонораның Швеция короле менән никахта тыуған балалары:
Абдрахман (Салауат районы)
Абдрахман (Абдрахманово) — Себер даруғаһы Ҡыр-Көҙәй улусында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Салауат районы) нигеҙләнгән, хәҙер бөткән ауыл.
Тарихы
Абдрахман — аҫаба башҡорттар йәшәгән Ҡыр-Көҙәй улусының XIX быуатта иҫәптә булған ауылдарының береһе. Ергә грамотаны волость башҡорттары 1701 йылда батша Петр Беренсенән ала. Ҡыр-көҙәйҙәр үҙҙәренең ерҙәренә керҙәштәрҙе индермәй. XIX быуатта улустың 9183 дисәтинә ере була.
Башҡорт кантондарының торошо тураһындағы ведомоста билдәләнеүенсә, 1843 йылда Абдрахман ауылы 8-се Башҡорт кантонының 10-сы йортона ҡарай, әммә формуляр исемлектәрҙә был ауылдан 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатаншыусылар теркәлмәгән.
1834 йылда унда 12 хужалыҡта 99 кеше йәшәүе теркәлә. 1859 йылда иһә хужалыҡтар һаны артыуы, әммә шул уҡ ваҡытта йәшәгән кешеләр һанының кәмеүе күҙәтелә — 16 йортта 87 кеше иҫәпкә алына. XIX быуат һуңында эргәһендәге ауылдарҙа йәшәүселәр иҫәпкә алына, Абдрахман ауылы иҫәптә булмай. Бары тик Әнүәр Әсфәндийәровтың «» китабында билдәләнеүенсә, 1895 йылда Ишембай (Мусабай) ауылында Абдрахман ауылының бер өлөшө менән бергә 79 хужалыҡта 391 кеше йәшәүе теркәлә, шул уҡ иҫәп алыуҙа Миндеш ауылында, Абдрахман ауылының бер өлөшөн дә индереп, 61 йортта 274 кеше йәшәүе тураһында яҙыла. Йәғни унда йәшәүселәр ике ауыл иҫәбенә керетелә.
1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙа ауыл бөтөнләй теркәлмәй.
Шамбы (хикәйә)
Шамбы — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1885 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1885 йылдың 1 июлендә «Петербург гәзитенең » 177-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.
Баҫмалар
А. П. Чеховтың «Шамбы» хикәйәһе 1885 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1885 йылдың 1 июлендә «Петербург гәзитенең » 177-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. 1886 йылда хикәйә «Пестрые рассказы» йыйынтығында баҫыла, А. Ф Маркс нәшер иткән яҙыусының әҫәрҙәр йыйынтығына индерелә.
Чехов тере саҡта хикәйә поляк һәм серб-хорват телдәренә тәржемәләнә.
Яҙыуҙың тарихы
Яҙыусының ҡустыһы, Михаил Павлович Чехов хикәйәнең яҙылыуы тураһында былай тип хәтерләй: «Бик яҡшы иҫемдә Бабкинола һыу ингес ҡуйған саҡта унда эшләүсе балта оҫталары һыуҙа шамбыны күреп ҡалғаны».
Тәнҡит
Тәнҡитсе Н. Ладожский хикәйәне 1886 йылда баһалап, былай тип яҙа: «Бала-саға» һәм — «Шамбы» хикәйәләре бик матур яҙылған».
Чехотың ижадын хәҙерге заман өйрәнеүселәре «Шамбыла» көлкө һәм ирония бик күп тип яҙа. Үҙ ваҡытында әҙәбиәт белгесе А. Дерман хикәйәне «виртуоз юмореска» серияһынан тип иҫәпләй. Хикәйә геройҙарының ҡиәфәте Чехов традицияларынса ирониялы, һәр бер персонаждың үҙенә генә хас һыҙаттары бар, уларҙың портреты көлкөлө, ирониялы планда бирелгән».
Сюжет
Хикәйәләге ваҡиға төҙөлөп ятҡан һыу ингес янында бара. Балта оҫталары Герасим менән Любим һыу эсендә бер сәғәттән артыҡ баҫып тора. Улар өйәңке тамыры аҫтындағы шамбыны ебәрмәҫкә тырыша. Байтаҡ ваҡыт үтеп китә. Балыҡты эләктереп ҡалыу уңышһыҙ бара. Шамбы тотоу өсөн көтөүен ташлаған көтөүсе Ефим дә уларға ҡушыла. Тик барыбер балыҡты тота алмайҙар. Быларҙы күреп ҡалған Андрей Андреич эштең нимәлә икәнен аңлап ала һәм ярҙамға ылаусы Василийҙы саҡырып килтерә. Василий ҙа һыуға төшә. Хәҙер шамбыны дүртәүләшеп эҙләйҙәр. Андрей Андреич та түҙмәй, һәм үҙе һыуға килеп инә. Ул да бер эш тә сығара алмай. Шунан Герасим балта алып килә. Любим өйәңкенең тамырын саба. Андрей Андреич, һыу эсендә һәрмәнеп, шамбыны таба. Барыһы ла ҡәнәғәт, улар шамбының ауырлығы күпме булыуын самалай. Ошо ваҡыт шамбы ҡойроғо менән ҡапыл киҫкен итеп һыуға һуға һәм йөҙөп китә.
Экранлаштырыу
1937 йылда «Белгоскино» киностудияһында Чеховтың «Шамбы» хикәйәһе буйынса фильм төшөрөлә (режиссёры — С. Сплошное).
1953 йылда М. Горький исемендәге Мәскәү киностудиһында А. П. Чеховтың «Шамбы», «Рыбье дело» һәм «Из записок вспыльчивого человека» хикәйәләре мотивтары буйынса «Шамбы» ҡыҫҡа метражлы төҫлө стереоскопик нәфис фильмы төшөрөлә. Сценарий авторы һәм режиссёр-ҡуйыусы - А. В. Золотницкий. Ролдәрҙә: А. А. Попов (Герасим), Владимир Борискин (Любим), Георгий Милляр (Ефим), Николай Чистяков (барин), Иван Рыжов (Василий), Т. Суродина (Наденька), Сергей Мартинсон (Николя), Марина Гаврилко, Иван Пельтцер, А. Юрьев, Николай Горлов, Пётр Репнин.
Елисеев Игорь Александрович
Игорь Александрович Елисеев  (1952 йылдың 29 декабрендә), Дондағы Ростовта тыуған) — шағир, тәржемәсе, Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы (1992 йыл).
Биографияһы
Игорь Александрович Дондағы Ростов ҡалаһында хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуа. Айырым фәндәр немец телендә уҡытылған 53-сө мәктәптә  уҡый. Пятигорск ҡалаһындағы педагогия институтының сит телдәр факультетын тамамлай. Институтты тамамлағас, Тамбов һәм Ростов өлкәһенең ауылдарында уҡытыусы булып эшләй. Фәнни-тикшеренеүҙәр институтында тәржемәсе, артабан почта таратыусы, инженер, топограф, турклубта методист, "Приазовский край" нәшриәтендә баш мөхәррир урынбаҫары булып эшләй.
Ижады
Тәүге шиғыры "Ростсельмашевец" гәзитендә 1971 йылда баҫыла. Артабан уның әҫәрҙәре Дондағы Ростовта, Магаданда, Алтайҙа, Пятигорскиҙа, Дербентта, Сухумиҙа һәм башҡа ҡалаларҙа "Дон", "Подъём" (Воронеж), "Пионер йук" (Чебоксары), "Идель" (Казань), "Москва", "Литературное обозрение" (Мәскәү) журналдарында, күп һанлы коллектив йыйынтыҡтарҙа баҫылып сыға.
1987 йылда Ростиздатта "Троектория полёта" тигән тәүге китабы баҫыла, шунда уҡ 1990 йылда "Хитрый Петр" (югослав яҙыусыһы Джордже Катич китабының тәржемәһе) һәм Мәскәүҙә "Преданность" исемле шиғырҙар китабы, 1996 һәм 1997 йылдарҙа йәнә Дондағы Ростовта "Идущий путём заката и книга верлибров "Славянские руны" исемле поэмалар китабы, 2000 йылда Дондағы Ростовта "Поднялся ветер" шиғырҙар китабы, 2001 йылда "Перевалы Западного Кавказа" китабы, 2005 йылда "Мыс Рока" шиғырҙар китабы донъя күрә. 2004 йылда Ингушетияның халыҡ шағире Магомед Вышегуровтың шиғырҙарын тәржемәләп сығара.
1-3 Бөтә Рәсәй йәш тәржемәселәренең Мәскәү янында, Юрмалала һәм Пицундала Рәсәй Яҙыусылар союзы үткәргән семинарында ҡатнаша.
'''В. А. Закруткин исемендәге премия лауреаты (1998).
2000 йылдың майында Мәскәүҙәге "Неизвестные поэты России" Бөтә Рәсәй конкурсы сиктәрендә ЮНЕСКО эгидаһы аҫтында үткән ПЕН Клубтың 67-се Бөтә донъя конгресында лауреат  була.
И.А. Елисеев әҫәрҙәре
Отдельные издания
Киик
Киик — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының уң ярына тамағынан 216 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Айрат
Айрат — төрки телле халыҡтарға боронғо монголдарҙан ингән ир-ат исеме.
Этимологияһы
Айрат — ойрот тигән боронғо монгол ырыуы атамаһынан яһалған исем: «ой» — урман һәм «арат» — кеше, халыҡ; урманда йәшәүсе (Джанузаков).
Билдәле шәхестәр
Айрат Рәүеф улы Тереғолов — (30 октябрь 1957 йыл) — башҡорт рәссамы, график. Рәсәй Федерацияһының (2014) һәм Башҡортостан Республикаһының (2004) атҡаҙанған рәссамы. Салауат Юлаев исемендәге дәүләт Башҡортостандың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2016) һәм Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге (1990) премиялары лауреаты. 1991 йылдан СССР-ҙың Рәссамдар союзы ағзаһы. 2015 йылдан М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы директоры.
Айрат Миңләхмәт улы Ҡобағошов — (1 февраль 1950 йыл — 5 сентябрь 2021 йыл) — композитор, фольклорсы. 1986 йылдан хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусы, шул иҫәптән 1996—2012 йылдарҙа башҡорт музыкаһы факультеты деканы, бер үк ваҡытта 1996 йылдан — традицион музыка башҡарыу кафедраһы мөдире. 1989 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Профессор (2013). Рәсәй Федерацияһының (2009) һәм Башҡортостан Республикаһының (1995) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
Айрат Әкрәм улы Әхмәтшин — (4 декабрь 1949 йыл) — ҡурсаҡ театры актёры, режиссёр, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1980 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (2004) һәм БАССР-ҙың (1985) халыҡ, Рәсәй Федерацияһының (1991) һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1978).
Айрат Хәмит улы Солтанов — (28 ғинуар 1962 йыл) — театр актёры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2012). Башҡорт АССР-ының Борай районы Борай ауылында тыуған.
Айрат Таһир улы Кәримов (21 ғинуар 1941 йыл — 11 май 2016 йыл) — СССР һәм Рәсәй композиторы һәм пианисы. Башҡорт дәүләт филармонияһының «Ирәндек» вокаль-инструменталь ансамблен ойоштороусы һәм уның 1970—1976 йылдарҙағы художество етәксеһе. 1991 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1995). Республика композиторҙар конкурстары призеры һәм лауреаты. Мәскәүҙә Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында (1955), Ульяновск ҡалаһында БАССР-ҙың мәҙәниәте көндәрендә (1968), Мәскәүҙә Башҡортостан Республикаһы көндәрендә (1997) ҡатнашыусы.
Айрат Йәнсура улы Зарипов — (12 октябрь 1962 йыл) — ғалим-социолог, философия фәндәре докторы, Башҡортостан Фәндәр Академияһында Фәлсәфә буйынса фәнни кәңәшмәнең ғилми сәркәтибе, Рәсәйҙең Халыҡ-ара эштәр буйынса Советы эксперты. Ҡорбанова Ғәфифә Мәғәфүр ҡыҙының улы.
Айрат Минһаж улы Шаммазов (31 август 1947 йыл) — тотош мөхиттәр механикаһы, нефть һәм газды ташыу һәм һаҡлау объекттарының һөҙөмтәлелеген, ышаныслылығын һәм экологиялылығын күтәреү өлкәһендә эшләүсе СССР һәм Рәсәй ғалимы; педагог, юғары белем биреү өлкәһендә ойоштороусы. Техник фәндәр докторы, профессор, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең мәғариф өлкәһендәге ике премияһы лауреаты. Өфө дәүләт нефть техник университеты ректоры (1994—2014). Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы президенты (2006—2011).
Айрат Ғабдулла улы Хәмиҙуллин (20 ғинуар 1956 йыл) — рәссам-импрессионист, Рәсәй рәссамдары берлеге ағзаһы (2002).
Айрат Тәбрис улы Фәритов — ғалим-механик-коррозионист. Техник фәндәр кандидаты (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (2010). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (2005) һәм И. М. Губкин исемендәге премияһы (2008) лауреаты.
Айрат Юнир улы Абыҙгилдин (15 июнь 1962 йыл — 22 октябрь 2016 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, инженер-технолог һәм уҡытыусы. Техник фәндәр докторы (1998).
Айрат Хәбиб улы Мәмлиев (6 ғинуар 1940 йыл) — ғалим-физик. Физика‑матемематика фәндәре докторы (2004). 2-се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» миҙалы эйәһе (2011).
Балыҡтар (йондоҙлоҡ)
Балыҡтар (йондоҙлоҡ) (Pisces) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Psc, яҡтылығы 3,62 була. Майҙаны буйынса урыны — 14.
Тыд
Тыд — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 848 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Падимей-Ты-Вис
Падимей-Ты-Вис (Пядимей-Вис) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Коротаиха йылғаһының һул ярына тамағынан 183 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 86 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нойхаус-Ширшниц
Нойхаус-Ширшниц (Neuhaus-Schierschnitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3165 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,21 км2. Диңгеҙ кимәленән 350 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 96524 һәм автомобиль коды — SON.
Гугушвили Виссарион Паатович
Биографияһы
Виссарион Паатович Гугушвили Төньяҡ Осетин АССР-ының Орджоникидзе ҡалаһында (Владикавказ|) ғалим ғаиләһендә тыуған.
1967 йылда Тбилиси дәүләт университетын «көнсығыш  илдәренең фәне ,Төркиә тарихы», һөнәре буйынса  тамамлай. 1970 йылда «инглиз теле һәм әҙәбиәте» һөнәре буйынса  Тбилиси  сит илдәр теле институтында белем ала. 1971 йылда иҡтисад фәндәре кандидаты дәрәжәһен ала.
1990 йылдың  декабренән   Грузин  СССР-ы мәҙәниәт министры урынбаҫары булып тора. 1991 йылдың мартынан— Грузия Республикаһының дәүләт кинокорпорация  президенты.
1991 йылдың 26 авгусынан  Тенгиз Сигуа  отставкаға киткәндән һуң, Гугушвили  премьер-министр итеп тәғәйенләнә. Хәрби түңкәрелештән һуң Гамсахурдие Звиад менән бергә ҡыуылырға тейеш була һәм 1993 йылдың сентябрь-ноябрь айҙарында         власты ҡайтарырға тырышыуҙа  ҡатнаша. Гамсахурдия Финляндияға ҡаса, унда сәйәси һыйыныу ала. . Вантаала йәшәй, грузин компьютер шрифты булдырыу менән шөғөлләнә.
Евлампиева Вера Фёдоровна
Биографияһы
Вера Федоровна Евлампиева Өфө губернаһының Минзәлә өйәҙе Зәй ҡасабаһында (хәҙер Татарстан Республикаһы Зәй ҡалаһы) 1880 йылдың 17 апрелендә тыуған.
Белеме
Успение сиркәү-мәхәллә Епархия ҡыҙ балалар училищеһын тамамлай (1896 йыл).