Балхаш
Хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһы
Күлдең яр буйын туранга баҫҡан. Ул туғай урманынан һәм талдарҙан тора. Ҡыяҡлыларҙан ябай ҡамыш (Phragmites australis), көньяҡ екәне (Typha angustata) һәм бер нисә төр ҡамыш таралған(приморье ҡамышы (Schoenoplectus littoralis), күл ҡамышы (S. lacustris), һәм эндемик төр - ҡаҙағстан ҡамышы (Scirpus kasachstanicus). Һыу аҫтында ике төр үрут үҫә:Башаҡлы үрут(Myriophyllum spicatum) һәм суҡлы үрут (M. verticillatum). Шулай уҡ бер нисә төр һыу ебәге бар:ялтырауыҡ һыу ебәге (Potamogeton lucens), оҙонса һыу ебәге (P. perfoliatus), бөҙрә һыу ебәге (P. crispus), кикерекле һыу ебәге (P. pectinatus) һәм эре емешле һыу ебәге (P. macrocarpus).Шулай уҡ ҡыуыҡлы үлән (Utricularia vulgaris), ҡара йәшел мөгөҙ япраҡ (Ceratophyllum demersum) осрай. Ике төр наяда үҫә (диңгеҙ наядаһы һәм бәләкәй наяда. Фитопланктон 1985 йылда 1,127 г/л тәшкил иткән. Күлдә бик күп төрлө үҫемлектәр үҫә.]. Күлдең фаунаһы 1970-се йылдарға хәтле бик бай булған. Тик биотөрлөлөк һыуҙың сифаты түбәнәйеү сәбәпле яйлап кәмей бара. Шул дәүергә хәтле һыу төбө организмдарын(бентос) молюскалар, ҡыҫала һымаҡтар ҡарышлауыҡтары, һыу бөжәктәре тәшкил иткән. Шулай уҡ зыңғырлаусы серәкәйҙәр һәм аҙ шыртлы селәүсендәр булған. Зоопланктон (концентрация 1,87 г/л, 1985 ) шулай уҡ бик юғары, бигерәк тә көнбайыш өлөшөндә. Күлдә 20-ләп төр балыҡ үрсегән. Шуларҙың алтыһы күлдең үҙенең балыҡтары. Улар  — илий маринкаһы (Schizothorax pseudoksaiensis) һәм балхаш маринкаһы (S. argentatus) маринкалар, балхаш алабуғаһы (Perca schrenkii), сыбар түбәнауыҙ (Nemachilus strauchi) һәм төҫһөҙ түбәнауыҙ  (N. labiatus) һәм балхаш гольян-сабағы (Phoxinus poljakowi), ә башҡалары — һаҙан, шип балыҡ, көнсығыш ҡорман балығы(Abramis brama orientalis), арал мыйыҡлы балығы (Barbus brachycephalus),себер йоморо сабағы, карп, ҡарабалыҡ, һыла балыҡ, йәйен, усман, көмөш табан балығы һәм башҡалар. Промысла өсөн һаҙан, һыла балығы, ағасъяңаҡ, ҡорман балыҡ төп табыш булып тора. Күлдең көньяҡ ярында, бигерәк тә Или дельтаһында үҫкән ҡуйы ҡамышлыҡ хайуандар һәм ҡоштарға бик яҡшы һыйыныр урын булып тора. Тик һуңғы йылдарҙағы Ҡапсағай һыуһаҡлағысының түбәненәге гидрологик режимдың боҙолоуы арҡаһында Или делтаһы деградацияға дусар була. 1970 йылан алып уның майҙаны 3046 км² -ҙан 1876 км² -ғаса тарайған. Ҡоштарҙың, һәм хайуандарҙың йәшәр төйәге булған был майҙандың һаҙамыҡлы һыуҙары һәм туғайлы урмандары кәмей. Шулай уҡ Ерҙәрҙе эшкәртеү, пестицидтар ҡулланыу, көтөү йөрөтөү, ҡамышын ҡырҡыу кеүек эштәр ҙә биотөрлөлөктөң юҡҡа сығыуға сәбәп булып тора. Күлдә төйәк иткән умыртҡалыларҙың 342 төрөнөң 22-һе Ҡаҙағстандың “Ҡыҙыл Китабы”на индерелгән. . ХХ быуат урталаранына тиклем дельта урмандарында туран юлбарыҫы тереклек иткән. Ул шунда уҡ төйәк итҡән ҡабандарға һунар итеп туҡланған. 1940-сы йылдарҙа  Слудский Аркадий Александрович тырышлығы менән Канаданан килтерелгән ондатра бындағы климатҡа яраҡлашҡан. Екән ҡамышының крахмалға бай һутлы тамыры ондатралар өсөн мул аҙыҡ булған, әммә һуңғы йылдарҙағы Ҡыпсағай һыуһаҡлағысынан һыу асыу һөҙөмтәһендә ҡышҡы һыу баҫыуҙар һәм күлдең тирә яғындағы ҡамыштарҙы күпләп киҫеү, 1 млн-ға яҡын ондатраға хәтле еткән промысла ҡыҫҡартылып, бөтөнләй юҡҡа сығарған. . Балхаш шулай уҡ ҙур баклан, мәрмәр сырҡылдауыҡтар, ҡырғауылдар, бөркөттөр, аҡ ҡауҙылар өсөн дә төйәк булған. Бында йәшәгән 120 төр ҡоштоң 12-һе Ҡыҙыл китапҡа индерелгән. Шулар иҫәбендә алһыу берғаҙан һәм бөҙрә берғаҙан,көрәкморон, ҡаңғылдаҡ аҡҡош, диңгеҙ бөркөтө бар. ].