cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Магомаев Мөслим Мөхәммәт оғлы
Бала сағы һәм үҫмер йылдары
Һуғыштан һуң Мөслим бабаһы Магомаев Джамаледдин Мөслим оғлы ғаиләһендә тәрбиәләнә. Мөслим Баҡы консерваторияһы эргәһендәге музыкаль мәктәптә (хәҙер Бөлбөл оғлы исемендәге урта махсус музыкаль мәктәп ) фортепиано һәм композиция класы буйынса уҡый. Талантлы уҡыусыны консерватория профессоры виолончелист Владимир Цезаревич Аншелевич күреп ҡала, һәм уға дәрестәр бирә башлай. Аншелевич уның тауышын ҡуймай, ә нисек итеп тауышты шымартырға филировать кәрәклеген күрһәтә. Профессор-виолончелист биргән һабаҡтар һуңынан, Магомаев "Севиль цирюльнигы"нда Фигаро партияһы өҫтөндә эшләй башлағас, кәрәк була. Мәктәптә вокаль бүлеге булмағанлыҡтын, Мөслим 1956 йылда Асаф Зейналлы исемендәге Баҡы музыкаль училищеһына уҡырға инә. Преподавателе Александр Акимович Милованов, концертмейстеры оҙаҡ йылдар буйына Тамара Исидоровна Кретинген була. (1959 йылда) уҡыуын тамамлай.
Магомаев үҙе хәтерләүенсә, мәктәптә ул пионерҙан сығарыла һәм Бөтә Союз Ленин коммунистик йәштәр союзына, йәғни комсомолға инмәй.
Ижади эшмәкәрлеге
Уның тәүге сығышы Баҡыла, баҡы моряктары Мәҙәниәт йортонда була, ун биш йәшлек Мөслим унда ғаиләһенә әйтмәй, ҡасып бара. Тауышын юғалтыу ҡурҡынысы янауы мөмкин тип, ғаиләлә Мөслимдең иртә сығыштары менән ризалашмай. Әммә Мөслим үҙе тауышы формалашҡан тип иҫәпләй һәм тауыш юғалыу хәүефе янамай тип ҡарар итә.
1961 йылда Магомаев Баҡы хәрби округының профессиональ Йыр һәм бейеү ансамбле составында тәү тапҡыр сығыш яһай. 1962 йылда Магомаев «Бухенвальд набат» йырын башҡарғаны өсөн Хельсинкиҙа үткән VIII Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале лауреаты исемен яулай.
Мөслим Магомаевтың тәүге яңғыҙ башҡарыу сольный концерты 1963 йылдың 10 ноябрендә Чайковский исемендәге Концерт залында үтә.
1963 йылда Магомаев М. Ф. Ахундов исемендәге Әзербайжан дәүләт академия опера һәм балет театрының солисы була, концерт эстрадаһында ла эшләүен дауам итә.
1964—1965 йылдарҙа ул «Ла Скала» (Италия) милан театрында стажировка үтә.
1960-сы йылдарҙа Советтар Союзының иң ҙур ҡалаларында һәм «Севиль цирюльнигы» опера спектаклдәрендә (партнёрҙар араһында — Мария Биешу) уйнай. Үҙен опера спектаклдәре менән сикләмәү маҡсатында, Ҙур театр труппаһына күсеү тәҡдимен ҡабул итмәй.
1966 һәм 1969 йылдарҙа Мөслим Магомаевтың гастролдәре Париждың танылған «Олимпия» театры концерт залында ҙур уңыш менән үтә. «Олимпия» директоры Брюно Кокатрикс Магомаевҡа, уны халыҡ-ара масштабта йондоҙ яһау вәғәҙәһе менән, бер йылға контракт тәҡдим иткән. Йырсы бындай мөмкинлекте етди ҡулланырға уйлаһа ла, СССР Мәҙәниәт министрлығы, Магомаев хөкүмәт концерттарында сығыш яһарға тейеш тигән һылтау менән, был тәҡдимде кире ҡаға. 1960-сы йылдар аҙағында, Ростов филармонияһының аҡсаға ҡытлыҡ кисергәнен һәм Дон казактары йыр-бейеү ансамбленең Мәскәүгә гастролгә барыу өсөн йүнле костюмдары булмағанлығын белеп ҡалған Магомаев Дондағы Ростовтың урындағы 45 мең кеше һыйҙырышлы шығырым тулы стадионында сығыш яһап, ярҙам итергә ризалаша. Магомаевтың сығыш яһауы беренсе бүлектә генә планлаштырыла, әммә ул сәхнәлә ике сәғәттән артыҡ йырлай. Был сығышы өсөн уға, ул саҡтағы закон буйынса беренсе бүлектә сығыш яһау өсөн 202 һум түләү урынына, 606 СССР һумын түләйҙәр. Администраторҙар был ставка законға ҡаршы килмәй һәм уны Мәҙәниәт министрлығы раҫлаған, тип ышандырһа ла, улай булып сыҡмай. Йырсыға был сығышы линияһы буйынса енәйәт эше асырлыҡ сәбәп тип табыла.
Был хаҡта «Олимпия»һында сығыш яһаған Магомаевҡа хәбәр иткәндән һуң, эмигрант даирәләре уға ҙы тәҡдим итә, әммә Магомаев СССР-ға ҡайтыуҙы хуп күргән, сөнки Тыуған илдән йыраҡта тормошон күҙ алдына килтерә алмай һәм эмиграцияның СССР-ҙағы туғандарын (беренсе сиратта — бабаһын) ҡыйын хәлдә ҡалдырасағын аңлаған.
Был эште тикшереү, аҡса алған өсөн рәсми ҡағыҙға ҡул ҡуйһа ла, Магомаевтың ғәйепһеҙ икәнен билдәләй, шуға ҡарамаҫтан, СССР Мәҙәниәт министрлығы Магомаевҡа Әзербайжан биләмәләренән сығып гастролгә йөрөү мөмкинлеген тыя. Магомаев ирекле ваҡытын файҙаланып, бөтә имтихандарын биреп, Баҡы музыкаль Шөвҡәт Һәсән ҡызы Мәммәдованың йыр класын 1968 йылда тамамлай. СССР рәйесе Андропов Юрий Владимирович мәҙәниәт министры Фурцева Екатерина Алексеевнаға шәхсән шылтыратып, Магомаевтың КГБ линияһы буйынса барыһы ла таҙа булыуын хәбәр итеп, КГБ юбилейы уңайынан уның концертта сығыш яһауын тәьмин итеүҙе талап иткәндән һуң ғына Магомаевты ғәйепләү туҡтатыла.
1969 йылда Сопот халыҡ-ара йыр фестивалендә Магомаев I премия ала, ә Канныла 1969 һәм 1970 йылдарҙа Грамяҙыу һәм музыкаль баҫмалар фестивалендә (MIDEM) күп миллионлы грампластинкалары өсөн — «Алтын диск» менән бүләкләнә.
1974 йылда Магомаев Японияла абруйлы Токио музыкаль фестивалендә (Tokyo musik festival) СССР-ҙы кәүҙәләндерә.
1975 йылдан 1989 йылға саҡлы Магомаев үҙе булдырған һәм СССР буйлап күп гастролдәр ойошторған Әзербайжан дәүләт эстрада-симфоник оркестрының художество етәксеһе була.
1960-сы һәм 1970-се йылдарҙа Магомаев СССР-ҙа сикһеҙ популярлыҡҡа өлгәшә: күп меңллек стадиондар, бөтә Советтар Союзы буйлап бөтмәҫ гастролдәр, телевидениела йыш сығыштар. Уның йырҙары яҙылған пластинкалар күп тираж менән сығарыла. Хәҙерге көнгә тиклем ул постсовет биләмәләрендә йәшәгән төрлө быуын кешеләренең булып ҡала.
Сит илдәрҙә (Франция, Болгария,, Польша, Финляндия, Канада, Иран һ. б.) гастролдәр менән йөрөй.
Магомаевтың концерт репертуарында 600-ҙән ашыу әҫәр (ариялар, романстар, йырҙар) була. Мөслим Магомаев — 20-нән артыҡ йыр, спектаклдең, мюзикл һәм кинофильмдың музыкаль авторы. Ул шулай уҡ донъя опера һәм эстрада сәхнәһе йондоҙҙарының тормошо, ижады, шул иҫәптән — АҠШ йырсыһы Марио Ланц тураһында (уның хаҡында китап та яҙған) телетапшырыуҙар циклы авторы һәм алып барыусыһы ла була.
1997 йылда билдәле астроном 1974 SP1 коды менән Магомаев исемен бер астероидҡа биргән — 4980 Magomaev (астероидтар (4901—5000) исемлегенән).
Һуңғы йылдарын концерттарҙа сығыш яһауҙан баш тартып, Мәскәүҙә йәшәй. менән шөғөлләнә,персональ сайты аша үҙен хөрмәтләүселәр менән хат яҙыша. Тауышы менән бәйле бер проблема булмаһа ла, сығыш яһамауы хаҡында Магомаев былай тигән: «Һәр тауышҡа, һәр талантҡа Алла айырым бер ваҡыт биргән, һәм уны аша атлап сығыу кәрәкмәй». Күп йылдар Һейдәр Әлирза оғлы Әлиев менән дуҫ булғанлыҡтан, 2003 йылда уның вафаты уңайынан йырсы тәрән ҡайғы кисерә, үҙенә бикләнә һәм һирәк йырлай. Ғүмеренең һуңғы йылдарында йөрәк сиренән яфалана, йәш сағынан үпкәһе лә борсоған була, шуға ҡарамаҫтан, Тамара Синявская әйтеүе буйынса, йырсы ҡайһы саҡта көнөнә өсәр ҡап сигарет тартҡан.
Мөслим Магомаев Бөтә Рәсәй Әзербайжан Конгресы етәкселегенә ингән.
Сергей Есенин шиғырына 2007 йылдың мартында яҙылған «Һау бул, Баҡы» йыры Мөслим Магомаевтың һуңғы йырҙарының береһе була.
Вафаты һәм ерләү
Мөслим Магомаев 2008 йылдың 25 октябрендә 67-се йәшендә Мәскәүҙә йөрәк ишемияһы сиренән тормош иптәше Тамара Ильинична Синявская ҡулында йән бирә. Артистың вафаты уңайынан Рәсәйҙең, Әзербайжандың, Украинаның, Белоруссияның дәүләт әһелдәре, Мөслим Магомаевты белгән һәм уның менән бергә эшләгән бик күп мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре ғаиләһе, туғандарының ҡайғыһын уртаҡлаша. 2008 йылдың 28 октябрендә Чайковский исемендәге мәскәү концерт залында йырсы менән хушлашыу үткәрелә, шул уҡ көндө мәрхүмдең кәүҙәһен махсус авиарейс Әзербайжандың баш ҡалаһына илтә. 2008 йылдың 29 октябрендә Баҡыла М. Магомаев исемендәге Әзербайжан дәүләт филармонияһында хушлашыу церемонияһы үткәрелә, шунан һуң Мөслим Магомаев Баҡының Почётлы ерләү Аллеяһында үҙенең олатаһы — билдәле совет композиторы, дирижёр Абдулмөслим Мөхәммәт оғлы Магомаев эргәһенә ерләнә. Магомаев менән хушлашырға меңәрләгән кеше килә. Мәрхүмдең табутын үҙе яҙған һәм башҡарған «Әзербайжан» йыры аҫтында алып сығалар. Мәтам процессияһында ил президенты Әлиев Илһам Һейдәр оғлы, йырсының тол ҡалған ҡатыны Тамара Ильинична Синявская, АҠШ-тан ҡайтҡан ҡыҙы Марина ҡатнашты.
Хәтер
2009 йылдың 22 октябрендә Баҡылағы Почётлы ерләнеү аллеяһындаға ҡәберлегендә Мөслим Магомаев һәйкәлен асыу тантанаһы ойошторолдо. Һәйкәл авторы — Әзербайжандың халыҡ рәссамы, Әзербайжан Дәүләт Художество Академияһы ректоры Омар Эльдаров. Һәйкәлдә артист буйы менән һынландырылған, ә уны эшләү өсөн аҡ мәрмәр Баҡыға Уралдан килтерелгән.
2009 йылдың 25 октябрендә Красногорскиҙағы Крокус Сити территорияһында Мөслим Магомаев исемендәге «Crocus City Hall» концерт залы асыла. 2010 йылдың октябрендә Мәскәүҙә беренсе Мөслим Магомаев исемендәге Халыҡ-ара вокалистар конкурсы үтә.
2011 йылдың 6 июлендә Баҡыла йырсы йәшәп киткән Фикрәт Әмиров урамындағы 1-се йортта мемориаль таҡта ҡуйылды, ә Баҡының бер мәктәбенә Мөслим Магомаев исеме бирелә. Баҡының бер урамы Мөслим Магомаев исемен йөрөтә.
Мәскәү ҡала советының монументаль сәнғәт буйынса комиссияһы Рәсәй Федерацияһының Мәскәүҙәге Әзербайжан Республикаһы илселеге бинаһына ҡаршы һәм Магомаев йәшәгән йорт эргәһендә, Леонтьев скверында Мөслим Магомаев һәйкәлен ҡуйыу ҡарарын ҡабул итә. Һәйкәлде «Crocus Group (Крокус-Интернешнл)» ЯАЙ иҫәбенә төҙөтөп, артабан уны ҡалаға бүләк итеү планлаштырыла. 3 февраля 2010 года в Москве состоялась торжественная церемония открытия закладного камня на месте будущего памятника. Һәйкәл авторҙары скульптор Рукавишников Александр Иулианович һәм архитектор Игорь Воскресенский. 2011 йылдың 15 сентябрендә Мөслим Магомаев һәйкәле тантаналы рәүештә асыла.
Мәскәүҙең үҙәгендә, Леонтьевский һәм Вознесенский тыҡрыҡтары араһында, Елисеевский тыҡрығында урынлашҡан скверға Мөслим Магомаев исеме бирелә.
2014 йылдың 18 декабрендә Баҡыла Мөслим Магомаев исемен йөрөткән карапты ҡулланыуға тапшырыу церемонияһы үтә. Церемонияла Әзербайжан президенты Илһам Әлиев, уның ҡатыны Меһрибан Әлиева һәм Мөслим Магомаевтың ҡатыны Тамара Синявская ҡатнашҡан.
Ғаиләһе
Ата-әсәһе: Мөхәммәт Магомаев (1916—1945), Айшет Магомаева (1921—2003).
Баҡы музыкаль училищеһы буйынса курсташы әзербайжан ҡыҙы Офелия (1940 йылда тыуған) менән тәүге никахынан (1960—1963) Магомаевтың ҡыҙы — Марина бар. Офелияның атаһы ғалим-химик булған һәм Фәндәр Академияһында эшләгән. Хәҙерге ваҡытта Марина ғаиләһе — ире Александр Козловский һәм улы Аллен менән Америка Ҡушма штаттарында йәшәй.
Ҡатыны Синявская Тамара Ильинична, йырсы, СССР-ҙың халыҡ артисы, уларҙың мөхәббәте Баҡыла 1972 йылдың көҙәндә башлана, улар Мәскәүҙә 1974 йылдың 23 ноябрендә өйләнешәләр, уларҙың мөнәсәбәттәрендә Таир Сәләхов ҙур роль уйнай.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Әзербайжан ССР-ы Юғары Советы депутаты итеп һайланған.
Винил пластинкалар
Было издано более 45 пластинок с песнями Магомаева. Информации о точных тиражах этих изданий нет.
Куярка
Куярка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кокшага йылғаһының һул ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кино төшөрөү осоро
Төшөрөү осоро (Съёмочный период) — кино төшөрөүҙең иң яуаплы һәм ҡиммәтле этабы. Уның уңышына һәм оҙайлылығына фильмдың бюджеты бәйле, шуға күрә төшөрөү ентекле планлаштырыуҙы һәм ентекле уйланылған алымды талап итә. Төшөрөүҙе дөрөҫ ойоштороу һәм уларҙың планын ваҡытында ентекләп өйрәнеү төшөрөү осорон ҡыҫҡартырға булышлыҡ итә.
Төшөрөүҙе планлаштырғанда мөһим мәл — уларҙың өҙлөкһөҙ булыуын тәьмин итеү һәм төркөмдөң эшһеҙ тороуына юл ҡуймау.
Ғәҙәттә, был әҙерлек осороноң һәм фильмды монтажлауҙың бәйләүсе звеноһы. Профессиональ кинематограф та тулы метражлы нәфис фильмдарҙы төркөм төшөрә, ул, материалдың ҙурлығына һәм ҡатмарлығына ҡарап, бер нисә тиҫтә йәки йөҙҙәрсә хеҙмәткәрҙе үҙ эсенә ала.
Һылтанмалар
Цикл статей из журнала «Маркетинг и реклама» о продвижении фильмов в сети Интернет
Толмачёва Валентина Ивановна
Толмачёва Валентина Ивановна (14 сентябрь 1933 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Белгород өлкәһе Губкин районының «Авангард» совхозында машина менән һауыу  операторы,  Хеҙмәт Даны орденының  тулы кавалеры (1990).
Биографияһы
Валентина Ивановна Толмачёва 1933 йылда ауылында, хәҙерге Белгород өлкәһендә крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Мәктәптең дүрт синыфын тамамлай. Атаһы фронтта һәләк була, әсәһе оккупация ваҡытында инвалид ҡала, уны өләсәһе тәрбиәләй.
Ун алты йәшендә Грузия ССР-ына эшкә ебәрелә. Унда тимер юлда эшләй, шпалдар һала, тупраҡ соҡой. Бер йылдан һуң тыуған яғына ҡайта. Кейәүгә сыға.
Колхоз фермаһында эшләй башлай. Тәүҙә йәш башмаҡтар тәрбиәләй, һуңынан уға бер төркөм һыйыр ышанып тапшыралар. 15 йыл һауынсы булып эшләй. Дүрт бала менән тол ҡала. Губкин ҡалаһына күсеп килергә тура килә. "Авангард" совхозына һауынсы булып эшкә урынлаша. Совхозда эшләү осоронда үҙен юғары производство ҡаҙаныштар һәләтле грамоталы белгес итеп күрһәтә. Совхоз һауын буйынса бик тиҙ икенсе урынға сыға, ә һуңынан производство алдынғыһы һәм районда еңеүсе була.
СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 23 декабрендәге Указы менән булған III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1983 йылдың 21 декабрендәге Указы менән булған II дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә.
"Һөҙөмтә өсөн етештерелгән юғары ҡаҙаныштары, ауыл хужалығы продукцияһын эшкәртеү һәм һатыу ойошмалары дәүләт хеҙмәте һәм алдынғы технологиялар нигеҙендә прогрессив алымдар ҡулланыу" указ СССР юғары советы президиумының 1990 йылдың 10 сентябрендә Толмачёва Валентина Ивановна I дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры була.
Дөйөм алғанда 32 йыл һауынсы булып эшләп, 59 йәшендә хаҡлы ялға сыға. "Крестьянка" журналында  Валентина Ивановна Толмачёваның хеҙмәт батырлығы  тураһында тулы  мәҡәлә баҫылып сыға.
Белгород өлкәһенең Губкин ҡалаһында  йәшәй.
1929 йылғы Уолл-Стрит һәләкәте
thumb|1929 йылдың 29 октябренән һуң [[Уолл-Стрит урамында биржа алдында халыҡ йыйылыуы|right]] 1929 йылғы Уолл-Стрит һәләкәте — Америка Ҡушма Штаттарының фонд биржаһында акция хаҡтарының ҡырҡа түбән төшөүе.
Һәләкәткә тиклемге ун йыл эсендә акцияларға хаҡтар бер туҡтауһыҙ үҫә. Миллионлаған кеше аҡсаларын акцияларға әйләндерә. Акция алырға теләүселәрҙең һаны артыуы уларҙың хаҡын ҡабарта, был тағы акцияларҙа байырға теләгән келәр һанын күбәйтә. Күптәр биржала уйнау өсөн аҡсаны банктарҙан бурысҡа ала.
Ял көндәрендә был ваҡиға тураһында хәбәр гәзит-журналдар аша бөтә Ҡушма Штаттар буйлап тарала. Ҡара дүшәмбе тип аталған көндә, 28 октябрҙә тағы ла күберәк кеше акцияларҙан ҡотолорға тырыша, Доу-Джонс индексы 13 процентын юғалта. 29 октябрҙә — Ҡара шишәмбе көнөндә — 16 миллион акция һатыла, Доу-Джонс индексы тағы 12 процентҡа төшә. Фонд биржаһы был көндә йәмғеһе 14 миллиард доллар аҡсаһын юғалта. Аҙна эсендә иһә 30 миллиард доллар юғала — был АҠШ-тың Беренсе донъя һуғышы ваҡытында сарыф иткән аҡсанан да күберәк тәшкил итә.
Акцияға һалынған аҡсаларын ҡайтара алмай, күп банктар юҡҡа сыға, ойошмалар ябыла, эшһеҙҙәр һаны ҡырҡа арта. 1929 йылғы һәләкәт иҡтисади хәлде ҡаҡшата һәм Бөйөк депрессияға башланғыс бирә.
13 ноябрь көнө Доу-Джонс индексы 198,60 кимәлендә була. Ошо көндән биржа бер нисә ай дауамында яйлана һәм 1930 йылдың 17 апреленә тиклем 294,07 кимәленә менә. Әммә биржалағы хаҡтар кәмеүе 1930 йылдың апрелендә дауам итә һәм 1932 йылға тиклем, Доу-Джонс индексы 41,22 һанына төшкәнсе дауам итә, был һан иң юғары нөктәнән 89 процентҡа ҡайтыш була.
Меновная
Меновная — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Красноярка йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Панов Василий Николаевич
Василий Панов Николаевич (1 ноябрь 1906, Козельск — 18 ғинуар 1973, Мәскәү) — совет шахматсыһы, халыҡ-ара мастер (1950), шахмат әҙибе. Мәскәү чемпионы (1929).
Пановтың күп китаптары дебюттар теорияһына,  М И. Чигорин һәм А.А.Алехин, ижадына арналған, ул  башлаусылар өсөн  дәреслектәр авторы булып тора. Шахмат журналистикаһы менән шөғөлләнә, «Известия» һәм «Пионерская правда» гәзиттәрендә шахмат  бүлеген алып бара. Каро - Канн яҡлау теорияһына (ҡара. Панов атакаһы), Бенони яҡлау һәм башҡа дебюттарға өлөш индерә.
X быуат славян ауылы
« X быуат славян ауылы» (йәки «Славян ауылы») — Новгород өлкәһендә Любытино ҡала тибындағы ҡасабала асыҡ һауала этнографик интерактив парк- музей. X быуат славян ауыл биләмәһен тергеҙә. Новгород өлкәһенең «иң үҫешкән туристик үҙәге» иҫәбенә инә.
Тарихы
«Славян ауылын» төҙөү Любытино яҡты өйрәнеү музейы директоры Андрей Ивановтың 2005 йылда президент грантын алыу менән башлана. Объект төҙөлөшө 2006 йылдан 2008 йылға тиклем алып барыла.
«X быуатта славян ауылы» Любытино яҡты өйрәнеү музейында стационар күргәҙмә булып тора.
Урын үҙенсәлектәре
Мста йылғаһының урта ағымында һәм уның тирә-яҡтарында бер нисә квадрат километр территорияла урта быуат археология ҡомартҡылары комплексының береһе урынлашҡан (V—XI быуаттар). X  быуатта хәҙерге Любытино районы  биләмәһендә Новгород ерҙәренең бер административ үҙәге барлыҡҡа килә. 947 йылда шунда, төбәк кешеләрен буйһондороу маҡсатында, княгиня  Ольга поход ойоштора. Хәҙерге Любытино биләмәһендә, Ольга, Новгород ерҙәре составына ингән, кенәз погосына нигеҙ һала.
Любытино археология ҡурсаулығы
Урындың археология әһәмиәтенә эйә булыу сәбәпле Новгород өлкәһе  башҡарма комитетының № 177 ҡарары менән  1986 йылдың 21 апрелендә Любытинола тәүге археология ҡурсаулығы ойошторола. Уның күләме — яҡынса 3,5х10 км. Был ҡурсаулыҡтың булдырыу маҡсаты — уникаль боронғо ҡомартҡыларҙы һаҡлау һәм тарихты популярлаштырыу.
«X быуат славян ауылы» Мсты йылғаһы, археология ҡурсаулығы территорияһында, үҙ эсенә ҡурғанды, ерләү майҙанын һәм ултыраҡты алған  ысын  археологик объект урынында төҙөлә.
Экспозицияһы
Экспозиция нигеҙен төрлө типтағы дүрт  славян торлаҡ йорт һәм хужалыҡ ҡаралтылары  — амбар, келәт, ырҙын, тимерлек, икмәкхана, мал өсөн ялан кәртә тәшкил итә. Интерьерҙа көнкүреш һәм хужалыҡ әйберҙәре күсермәләре урынлаштырылған.
Славян ауылы биләмәһендә 2013 йылдың 25 майында Воймерицкий  тәреһе күсермәһе төҙөлә. Уның бейеклеге — 188 см, арҡыры бүрәнәһе оҙонлоғо — 88 см. Күсермәне «Славон делале» Любытино яҡты өйрәнеү музейы проекты сиктәрендә Новгородтың бер предприятиеһы эшләй.
Сараштыбаш
Сараштыбаш (Сараштыбаш) — Башҡортостандың Тәтешле районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 189 кеше. Почта индексы — 452842, ОКАТО коды — 80250845006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
X быуат славян ауылы
Төҙөү үҙенсәлектәре
«Славян ауылының» торлаҡ һәм хужалыҡ ҡаралтылары ҡәтғи X быуат технологияларына ярашлы төҙөлә. Материалдары — бүрәнә, туҙ, ағас тамырҙары, мүк, кәҫ. Ҡоролмаларҙа тәҙрәләр, түшәмдәр юҡ, ишектәр тәпәш, вентиляция сифатында — ҡышҡы ваҡытта максималь йылылыҡты һаҡлау өсөн бәләкәй төнлөктәр.
Сараштыбаш
Ауыл тарихы
1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу ваҡытында беренсе тапғыр теркәлгән ауылдар:Биҙ (37 ихатала 179 башҡорт йәшәй), Бәҙрәш (48 ихатала 238 башҡорт йәшәй, XIX быуат аҙағанда барлыҡҡа килеүе мөмкин), Асауҙы (285 башҡорт йәшәй), Сәүкияҙ (475 башҡорт йәшәй), Борғонбаш (425 башҡорт йәшәй), Яңы Күрҙем (77 башҡорт йәшәй), Сараштыбаш (425 башҡорт йәшәй), Юрмияҙбаш (184 башҡорт йәшәй), Ҡытҡыйылға (280 башҡорт йәшәй), Йосоп (301 башҡорт йәшәй), Үрге Сәләй (113 башҡорт йәшәй), 1-се Еремйәбаш (39 ихатала 216 башҡорт йәшәй).
Бикметов Евгений Юрьевич
Бикметов Евгений Юрьевич (15 октябрь 1964 йыл) — социолог. Социология фәндәре докторы (2003), профессор (2004).
Биографияһы
Евгений Юрьевич Бикметов 1964 йылдың 15 октябрендә Өфө ҡалаһында тыуған. 1989 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай. 1993—1994 йылдарҙа һәм (ике йыл өҙлөктө иҫәпкә алмағанда) артабан Өфө дәүләт авиация техник университетында уҡыта, был арауыҡ эсендә төрлө вазифалар биләп, профессор дәрәжәһенә тиклем күтәрелә (ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент, социология һәм политология кафедраһы профессоры, менеджмент һәм маркетинг кафедраһы профессоры). 1995—1996 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Президенты янындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһының квалификацияны камиллаштырыу факультеты деканы булып эшләй. Өфө дәүләт авиация техник университеты аспирантураһында кандидатлыҡ диссертацияһын (1993) һәм докторлыҡ диссертацияһын (2003) яҡлай. Докторлыҡ диссертацияһының темаһы: «Теоретико- методологические проблемы оптимизации управления современным образованием» (22.00.08 — «идара итеү социологияһы» һөнәре буйынса).
Профессиональ йәмғиәт эшмәкәрлеге:
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни тикшеренеүҙәре идара итеү, мәҙәниәт, фән һәм мәғариф социологияһына, социаль коммуникациялар проблемаларына арналған. 120-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Ҡарат (йыр, риүәйәт)
Ҡарат — башҡорт халыҡ йыры.
Тарихы
Риүәйәт буйынса, Ырымбур генерал-майоры башҡорттарҙың тимерселек эшенә ҡаты тыйыу һала. Яманһары ауылынан (Көйөргәҙе районы) туғыҙ тимерсе йылға буйына төшөп (әле лә Туғыҙ тимерсе ауылы бар), 30 мең уҡ эшләй. Ғәбделнасир һәм Ишмәкәй тигән уҙамандар майорға ҡаршы ихтилал күтәрергә йыйына.
Батша ярандары халыҡтың йәшерен рәүештә уҡ-һаҙаҡ эшләүен белеп ҡала һәм, 120 башҡортто тотоп, Мәләүез зинданына яба. Ырымбурҙа уларҙы ҡотҡарырға уйлап йөрөгән Ғәбделнасир менән Ишмәкәй иғлан ишетеп ҡала: “Әгәр башҡорттар атаманға лайыҡлы саптар ат тапһа, ҡулға алынған башҡорттарҙы иреккә сығарабыҙ”.
Ишмәкәй бәйгегә үҙенең бер ҡасан да ал бирмәгән ҡара атын сығара. Шарт буйынса, аттар 13 саҡрым ярышырға тейеш. Дүртенсе әйләнештә Ҡарат артта ҡала. Атаман яҡлылар шатлана башлай. Шул саҡ халыҡтың зар тулы һулышын, ынтылышын тойоптор, Ҡарат алға сыға һәм халыҡты язанан, үлемдән ҡотҡара.
“Ҡара ат” йырының көйөргәҙеләр хәтерендә айырыуса ныҡлы һаҡланыуы аңлашыла. Был яҡта тыуған булыуы ла, ваҡиғалар, урын, ер-һыу менән бәйлелеге лә йыр мөхитен тотороҡло итә. Көйөргәҙелә яҙып алынған йыр варианты көйө менән дә, һүҙҙәре менән дә яңы, һирәк ишетелгәндәрҙән булды
Риүәйәте
Халыҡ араһында таралған легендаларҙың береһе. Бураҡаев И. Д., Бураҡаева М. С., Юлмөхәмәтов М. Б. авторлығында VI класс өсөн төҙөлгән «Тормош һабаҡтары» дәреслеге буйынса килтерелгән риүәйәт (Башҡорт мәҙәниәте (Тормош һабаҡтары): — Өфө: Китап, 2009. — 192 бит).
Буранғолов Мөхәммәтша Абдрахман улы яҙып алған вариант буйынса ҠАРА АТ тарихы
Йырҙың тексы
Ҡара ат. 1963 йылда БДУ студенттәры тарафынан Маҡар районында (хәҙерге Ишембай районы) яҙып алынған вариант. «Башҡорт легендалары» (Өфө, 1969) китабынан алып бирелде.
Салауат яуы баҫтырылғандан һуң, ҡайһылыр ауыл халҡы, батша ғәскәренә тотҡон ҡалған йөҙ егерме башҡортто ҡотҡарып ҡалыу өсөн, ниндәйҙер түрәгә тирә-юндә даны таралған ҡара атты биргән ти. Йырҙа бына шул турала һуҙ бара. (Башҡорт халыҡ ижады. Йырҙар. Беренсе китап. Башҡортостан китап нәшриәте, 1974 йыл).
Әҙәбиәт
ISBN 978-5-295-04615-5, УДК 30(075) = 512.141 ББК 60я71(2 Рос = Баш)
Насиров Ғиниәт Ғәлиәкбәр улы
Насиров Ғиниәт Ғәлиәкбәр улы (5 ғинуар 1929 йыл — 11 июнь 1980 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы, 1941—1949 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Баймаҡ районының Карл Маркс исемендәге колхоздың звено етәксеһе, 1958—1961 йылдарҙа рәйес урынбаҫары. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).
Биографияһы
Насыров Ғиниәт Ғәлиәкбәр улы 1929 йылдың 5 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Йылайыр кантонының Мырҙаҡай ауылында тыуған.
Белеме — урта махсус, 1954 йылда Стәрлетамаҡ ауыл хужалығы мәктәбен тамамлай.
1941 йылда Башҡорт АССР-ы Баймаҡ районының Карл Маркс исемендәге колхозында хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Шул уҡ йылда уны комсомол-йәштәр звеноһының бригадиры итеп тәғәйенләйҙәр.
Г. Г. Насыров етәкселегендәге звено, тәүге йылда уҡ (1941) беркетелгән участканан яҡшы уңыш алыуға өлгәшә. Киләһе йыл ерҙең уңышын күпкә арттырырға хәл ителә. Шулай, яҙ ике тапҡыр арҡыры-буй тырматыу үткәрелә, баҫыу сүп үләненән таҙартыла, серетмә етерлек күләмдә сығарыла, тырматыу менән культивация үткәрелә. 1943 йылда звено был майҙанда арҡыры-буй ысулы менән, сығышы 98 процент булған, сортҡа айырылған орлоҡ сәсә. Уңыш йыйыу үткәрелгән агротехниканың һөҙөмтәлелеген күрһәтә — 11 гектарҙан 30,7-шәр центнер, ә ҡалған майҙандан — 24-әр центнер уңыш йыйып алына.
1947 йылда, иген культураларынан рекордлы уңыш — гектарынан 30,7 центнер алғаны өсөн, 1948 йылдың 2 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Ғиниәт Ғәлиәкбәр улы Насыровҡа Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1948—1949 йылдарҙа Ғиниәт Ғәлиәкбәр улы Башҡорт АССР-ының Ауырғазы районы Талбазы ауылында ауыл хужалығы мәктәбендә уҡый. 1949—1952 йылдарҙа — Баймаҡ машина-трактор станцияһының участка агрономы. 1952 йылда Стәрлетамаҡ ауыл хужалығы мәктәбенә уҡырға ебәрелә. 1954—1961 йылдарҙа — Баймаҡ районы Карл Маркс исемендәге колхозда агроном, баҫыу эштәре белгесе, 1961—1980 йылдарҙа — Йылайыр районы «Башҡортостан» игенселек совхозында агроном-орлоҡсолоҡ белгесе, баш агроном, бүлексә агрономы булып эшләй.
1980 йылдың 11 июнендә Насыров Ғиниәт Ғәлиәкбәр улы вафат була.
Хәтер
Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районы Матрай ауылында, Баймаҡ ҡалаһында һәм Баймаҡ районының Ярат ауылында урам Г Г. Насыров исеме менән аталған.
Баймаҡ районы Ярат ауылында ауыл мәҙәниәт йорто бинаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Аксаков (Бәләбәй районы)
Аксаков (Аксаково) — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 3131 кеше. Почта индексы — 452020, ОКАТО коды — 80209801001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урамдары
Исемдәре:
1430 км урамы (1430 км (улица))
Вокзал урамы (Вокзальная (улица))
Высоковольтная (Энергетик мкр) урамы (Высоковольтная (Энергетик мкр) (улица))
Гараж йәмғиәте Энергетик территорияһы (Гаражное общество Энергетик (территория))
Шыршы (Энергетик мкр) урамы (Еловая (Энергетик мкр) (улица))
Шыршы (тер. СНТ) (Елочка (тер. СНТ))
Тимер юл урамы (Железнодорожная (улица))
Баҡса еләге (тер. СНТ) ?Клубничка ( тер. СНТ))
Колхоз урамы (Колхозная (улица))
Комсомол урамы (Комсомольская (улица))
Локомотив (тер. СНТ) (Локомотив (тер. СНТ))
Туғай урамы(Луговая ( улица))
Люблинка урамы (Люблинка (улица))
М.Цветаева урамы (М.Цветаевой (улица))
Матросов урамы (Матросова (улица))
Тыныслыҡ урамы (Мира (улица))
Йәштәр урамы (Молодежная (улица))
Тәңкә (Энергетик мкр) урамы (Монетная (Энергетик мкр) ( улица))
Түбәнге (Энергетик мкр) урамы (Нижняя (Энергетик мкр) ( улица))
Беренсе май урамы (Первомайская (улица))
Пионер урамы (Пионерская (улица))
Еңеү урамы (Победы (улица))
Пограничник урамы (Пограничная (улица))
Тау аҫты урамы (Подгорная ( улица))
Урман аҫты урамы (Подлесная (улица))
Подстанция урамы (Подстанционная (улица))
Ялан урамы (Полевая (улица))
Иркенлек урамы (Привольная (улица))
Протвинь урамы (Протвиня (улица))
Пушкин урамы (Пушкина (улица))
Эшсе урамы (Рабочая (улица))
Баҡса урамы (Садовая (улица)
Шифахана (Энергетик мкр) урамы (Санаторная (Энергетик мкр) (улица))
Совет урамы (Советская (улица))
Совет тыҡрығы (Советский (переулок))
Ҡарағайлы урамы (Сосновая ( лица))
Спорт урамы (Спортивная (улица))
Дала урамы (Степная (улица))
Хеҙмәт урамы (Трудовая (улица))
Чапаев урамы (Чапаева (улица))
Энергетик микрорайоны (Энергетик (микрорайон))
Энергетиктар урамы (Энергетиков (улица))
Вампирҙар фольклорҙа
Вампирҙар тураһында легендалар меңәр йылдар дауамында бөтә мәҙәниәттәрҙә лә тиерлек йәшәп килә; боронғо Месопотамияа, йәһүттәрҙә, гректарҙа һәм римлеләрҙә иблис һәм ҡан эскән рухтар тураһында хикәйәләр булған, улар хәҙерге заман вампирҙарынан алда булған. Әммә был боронғо цивилизациялар легендаларында вампирға оҡшаш йән эйәләре барлыҡҡа килеүенә ҡарамаҫтан, вампирҙың фольклор образы, бөгөнгө көндә белеүебеҙсә, көньяҡ-көнсығыш Европанан килеп сыҡҡан. Тик XVIII быуат башында ғына был төбәктең күп кенә этник төркөмдәренең һүҙ традициялары яҙып алына һәм баҫыла. Күп осраҡта вампирҙар яуыздарҙың, үҙ-үҙенә ҡул һалыусыларҙың йәки сихырсыларҙың терелгән тәне (йәнен һәм йәшәү һыҙаттарын һаҡлаған тере мәйет) булып тора. Шулай уҡ башҡа вампир тешләүенән барлыҡҡа килтереүе мөмкин. Бындай легендаларға ышаныу шул тиклем киң тарала, хатта ҡайһы бер өлкәләрҙә вампир тип һаналған кешеләрҙе халыҡ алдында язалауға килтерә. Вампирҙар фильмдарҙа һәм сериалдарҙа, һәм китаптарҙа («Дневники вампира», «Сумерки», «Вампиры») телгә алына.
Боронғо цивилизацияларҙа вампирҙарға ышаныу
Донъяның бөтә мәҙәниәттәрендә һәм мифологияларында тиерлек ҡан менән туҡланыусы тере мәйеттәр тураһындағы мифтар бар.
Месопотамия
Месопотамияла ҡан эсеүсе ендәр тураһында бик күп хөрәфәттәр барлыҡҡа килгән. Тарихсылар был ендәр тураһында яҙған тәүге цивилизацияларҙың береһе Фарсы тип билдәләй. Ҡаҙыныуҙар ваҡытында кешеләрҙең ҡанын эсергә маташҡан йән эйәләрен һүрәтләгән балсыҡ һауыт-һаба һыныҡтары табыла.
В боронғо Вавилон мифик Лилит тураһында легендалар йөрөй. Лилит яңы тыуған сабыйҙарҙың ҡаны менән туҡланған ен тип һаналған. Ә йәһүдтәрҙә шулай уҡ өлкәндәрҙең ите менән туҡлана тип иҫәпләнгән.
Лилит тураһында легенда башта ҡайһы бер традицион йәһүд текстарына индерелә. Популяр урта быуаттар традицияларына ярашлы, ул Һауаға тиклем Әҙәмдең беренсе ҡатыны була. Был текстарҙа Лилит, ендәр батшабикәһе булыу өсөн, Әҙәмде ташлай.
Егә әүерелгәс, ул балаларҙың ҡанын эсә һәм төндә уларҙың әсәләрен һәм, ҡайһы берҙә, ир-егеттәрҙе үлтерә. Унан һаҡланыу өсөн, ата-әсәһе балалар бишегенә бетеү элә.
Ғәрәп ғөрөф-ғәҙәттәре
Месопотамия мәҙәниәте тарҡалғандан һуң вампирҙар тураһындағы риүәйәттәр ғәрәп әкиәттәрендә яңынан теркәлә. Был әкиәттәрҙә кеше ашаусы яуыз рухтар, тереләр йәки үлеләр тураһында һүҙ бара. «Кенәз һәм ламия тарихы» («История принца и ламии») әкиәтендә принцтың Надилья исемле ламия (ламия) менән никахлашыуы тураһында бәйән ителә. Принц уны фашлай ала һәм үлтерә. «Вампир намыҫы» («Честь вампира») тигән хикәйәлә принцесса белмәйенсә вампирға кейәүгә сыға. Вампир уға кеше ите ашата. Ҡыҙ, уны алдап, ғаиләһе янына ҡайта ала.
Боронғо Греция һәм Рим
Рим мифологияһында лярвалар йәки лемурҙар үлеләрҙән терелгән өрәк булған, әммә уларҙың вампирҙар менән бер ниндәй ҙә уртаҡлығы юҡ.
Грек-рим мифологияһында вампирҙар менән тығыҙ бәйләнгән персонаждар һәр ваҡыт ҡатын-ҡыҙ була.
Эмпуса алиһә Гекатаның ҡыҙы була һәм ишәк аяҡлы (уларҙың береһе баҡырҙан) ен итеп һүрәтләнә. Йәш һәм матур ҡатын-ҡыҙға әүерелеү һәләтенә эйә булған эмпуса ир-егеттәрҙе әүрәтә, уларҙы йоҡлатып, ҡанын эсә.
Стрикстар, Ламия кеүек үк, кеше ите һәм ҡаны менән туҡланған. Уларҙы ҡарға йәки ҡош кәүҙәле төнгө илаусы йән эйәләре тип тасуирлайҙар, ә һуңыраҡ улар рим мифологияһына ҡан һәм кеше менән туҡланған стриг (вампир-өкө) булараҡ индерелә.
Румын вампирҙары стригой тип атала. Уларҙың грек-рим стрикстарына туранан-тура ҡағылышы юҡ, әммә уларҙың исеме, албан штригтары һәм славян стржигтары кеүек үк, рим мифологияһынан килеп сыҡҡан, Был йән эйәләре тураһындағы мифтар славян мифтарына оҡшаш.
Европа
Европала вампирҙар тураһындағы әкиәттәр һәм легендалар күп. Ғәҙәттә Үҙәк һәм Көнсығыш Европа ла барлыҡҡа килгән. Уларҙың ҡайһы берҙәре ысын персонаждарҙың тормошона нигеҙләнгән, уларҙың үлеме иҫке йолаларҙы ҡайтанан уйлау мөмкинлеге булып хеҙмәт иткән аңлау өсөн сәбәп була.
Үҙәк Европала вампирҙар тураһындағы мифтар шул тиклем тулы һәм күп һанлы, хатта универсаль вампирҙың архетибын формалаштыра һәм башҡа Европа традицияларына йоғонто яһай, бигерәк тә XIX быуатта готик әҙәбиәт һәм Брэм Стокер, Шеридан ле Фаню һәм Шарль Бодлер ҙың китаптары арҡаһында.
Башҡортостан филателистары
Башҡортостан филателистары  ойошмаһы- 1961 йылда Өфө филателистар клубы барлыҡҡа килә. Бөгөн- Рәсәй филателистар ойошмаһының бер өлөшө.
Терминдың килеп сығыуы
«Филателист» «филателии» (от «φίλος»,  — дуҫ, яратам һәм  — йыйыу, пошлина) һәм  « почтаға түләү билдәләрен яратыусы». Болгарияла филателист — марколюбител, марколюб. Инглиз телендә «филателист»  һүҙенә philatelist    тап килә, ҡайһы саҡта.
Башҡортостандағы филателия тарихынан
Филатели́ст — почта маркаларын һәм башҡа почтала түләү билдәләрен йыйыусы, үҙ коллекцияһын йыйғанда филателия принциптарына таяныусы. Флателист почта маркаларын йыйып ҡына бармай, уларҙы һайлаған йүнәлеш буйынса тикшерә, почтаның тарихын һәм үҫешен өйрәнә, филателистик күргәҙәмәләрҙә ҡатнашыу өсөн үҙ  коллекцияһын айырып төҙөй һәм биҙәй.
Донъялағы беренсе фиателистар ойошмаһы 1840 йылда барлыҡҡа килгән. Рәсәйҙә иң тәүге филателистар ойошмаһы Мәскәүҙә 1883 йылда барлыҡҡа килә.
Почта конверты Рәсәй империяһында  1845 йылдың  1 декабрендә сығарыла башлай, уларҙы штемпелле конверттар тип йөрөәләр. 1953 йылдан башлап, СССР-ҙа һүрәттәр менән биҙәлешле  маркалар, 1957 йылдан башлап, һүрәттәр менән биҙәлгән конверттар сығарыла башлай. Бер конверттың тиражы 10 миллиондан артып киткән саҡтар була(барлығы 20 меңдән артыҡ сюжет һәм тема ҡулланыла).
1957 йылда СССР-ҙа Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале  үтә, был  ваҡиға  филателия үҫеүгә бер этәргес була.
1961 йыл - Өфөләге «Родина» кинотеатрында аҙнаһына бер тапҡыр филателистар йыйылыша башлай. Ул ваҡытта Виктор Соколов, Борис Таич, Георгий Дадаян, Евгений Волков иң бай коллекциялы филателистар иҫәбендә була.
Өфө күренеше төшкән икенсе конверт- Коммунистик һәм Ленин урамы сатындағы скверҙа ҡуйылған Ленин һәйкәле.
1962 йыл- А. Матросов исемедәге парк ("Иҙел" йәйге кинотеатрҙың үҙәк инеү урыны күренеше менән).
1960 йылдарҙа Өфөлә Дуҫлыҡ монументы, Салауат Юлаев һәйкәле төҙөлә. Улар йыш ҡына конверт тыштарына баҫтырылып сығарыла башлай.
1969 йылды мартында Башҡорт АССР-ының 50-йыллыҡ юбилейына арнап, өс  төрлө һүрәтле конверт сыға, береһендә  Өфө  планетарийы күренеше була.
Ҡайһы бер кешеләр был осорҙа сигиллатия менән шөғөлләнә (конверттарҙан, открыткаларҙан төрлө һүрәттәр киҫеп алап, альбом төҙөй).
Яков Иосифович тырышлығы менән Башҡортостан тураһында күп кенә сюжет - Павловка ГЭС-ы, Ишембайҙағы Беренсе нефть ятҡылығын асыусыларға ҡуйылған һәйкәл, Өфөнөң 400 йыллығына арналған (1974,биш төрлө сюжет) конверт тыштарында сыға. Тик почта маркаларын сығартыуға өлгәшеп булмай.
Башҡортостан филателистары йәмғиәте
« Башҡортостан филателистары йәмғиәте» (РОО ОФБ) төбәк ойошмаһы Рәсәй Федерацияһының Башҡортостан Республикаһы буйынса юстиция министрлығы идаралығы тарафынан 2010 йылдың 4 июнендә (дәүләт теркәүе һаны- 1100200002374) теркәлгән. Башҡортостан төбәк ойошмаһы (РОО ОФБ)- Рәсәй филателистары Союзының Башҡортостан республика йәмғиәте вариҫы. Йәмғиәттең Уставына 2014 йылда үҙгәртеүҙәр индерелгән. (Юстиция министрлығы идаралығының теркәү һаны- 0312010182, 2014йыл,18 июнь).
Рәсми рәүештә Өфөлә тәүге Бөтә Союз филателистар йәмғиәтенең Башҡортостан республика бүлексәһе 1967 йылдың 10 декабренән булдырыла (21-се һанлы танытма, Бөтә Союз филателистар ойошмаһы рәйесе Эрнст Кренкель ҡул ҡуйған).
Йәмғиәттә почтала түләү билдәләрен йыйыусылар, филокартистар, фалеристар, филуменистар, библиофилдар һәм башҡа коллекционерҙар тора. 2015 йылда йәмғиәттә 40 ағза булған. Йәмғиәттең эше «Вечерняя Уфа», «Истоки» гәзиттәрендә яҡтыртыла. 2010 йылдан башлап, ай һайын «Коллекционер Башкирии» бюллетене сыға. Урындағы телекомпания каналдары филателия һәм республика йәмғиәте тураһында сюжеттарҙы эфирға биреп тора. 2013 йылдың апреленән башлап, йәмғиәттең сайты эшләй (www.sfr-ufa.ru). Филателистар йәмғиәте Башҡортостан Республикаһы Федераль почта элемтәһенең идаралығы («Почта России» ФДПИ филиалы)һәм Өфө почтамты менән партнерҙарса элемтәлә тота.
Өфө һәм республика филателистары төрлө кимәлдәге күргәҙәмәләрҙә ҡатнаша. 2014—2015 йылдарҙа коллекционерҙар Волков Е. Ф., Капитонов Александр, Карпушенко В. И., Макушкина В. Ф., Петрищев А. С., Резникова Р. В., Роженецкий Н. Н., Сәйфетдинов Р. Ф., Сафиҡанов Р. М., Сухарев А. И., Шилкин А. Б. һәм филателистар йәмғиәте экспонатарын Рәсәй, төбәк, республика һәм ҡала филателистар күргәҙмәләренә 52 тапҡыр ҡуйған, төрлө миҙал һәм дипломдар менән бүләкләнгән. Һуңғы йылдарҙа Федераль почта хеҙмәте ярҙамы менән биш ҙур күргәҙәмә ойошторола: « Өфөлә Пермь коллекциялары көнө» таныштырыу күргәҙәмәһе, ҡала(«Музейҙар төнө» халыҡ-ара акцияһы ваҡытында), Бөйөк Еңеүҙең 70-йыллығына арналған Бөтә Рәсәй бер стендлыҡ экспонаттар филателистар конкурсының Өфө этабы, Башҡортостанда даими почта элемтәһе булдырылыуға 280 йыл тулыу айҡанлы республика конкурсы ойошторола.
Һылтанмалар
www.bashinform.ru/.../401518-k-100-letiyu-ufimskogo-uchenogo-yakova-gelblu-vy..
www.journal-ufa.ru/index.php?id=741&num=48
https://ru.wikipedia.org/wiki/Ишимбай_в_филателии
philotelist.livejournal.com/2248.html
Оло Вороновка
Оло Вороновка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыу һаклағысы (Чусов, Сылвин ҡултығы) һул ярына 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ганненко Валентина Фёдоровна
Ганненко Валентина Фёдоровна (17 апрель 1936 йыл) — СССР-ҙың еңел сәнәғәте алдынғыһы, РСФСР Министрҙар Советы ҡарамағындағы «Транспрогресс» Фәнни-производство берекмәһенең Ярославль аяҡ кейеме фабрикаһы эшкәртеүсеһе, Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры (1991).
Биографияһы
Валентина Фёдоровна Ганненко 1936 йылда Ярославль өлкәһенең Ярославль районы Никольское ауылында (хәҙер юҡ) урыҫ ғаиләһендә тыуған. Атаһы фронтта һәләк була, әсәһе дүрт бала менән тороп ҡала. Бала саҡта әсәһенә ярҙам итә. Мәктәптең ете синыфын тамамлай.
Ауыл хужалығында эшләй башлай, Толбухин районының «Родина» колхозына эшкә урынлаша. 1964 йылда үҙгәртеп ҡоролған колхоз Ярославль ҡалаһына күсә.
Ҡаҡлау фабрикаһының эшкәртеү цехына эшкә урынлаша, продукцияның һуңғы эшкәртеү этабында эшләй. Бында килгән быйманы наждак ташы өҫтөнә ҡуйып тигеҙләйҙәр. Был цехта ауыр эш шарттары фиҙакәрлек талап итә, бик аҙҙары ғына пенсияға тиклем бында эшләй. Сменаһына 180—200 норма урынына 320 пар аяҡ кейеме бирә. Аяҡ кейеме етештереү циклын үҙләштереп бөтә, икенсе теләһә ҡайһы цехта хеҙмәткәрҙәрҙе алмаштырыуҙа ярҙам итә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 17 мартындағы Указы менән II дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1991 йылдың 13 майындағы Указы менән «юғары сифатлы продукция етештергәне һәм хеҙмәт етештереүсәнлеген арттырыуға ҙур өлөш индергәне өсөн» Ганненко Валентина Фёдоровна I дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры булып китә.
Ярославль ҡалаһында йәшәй.
Кесе Бадья-Ю
Кесе Бадья-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кожим йылғаһының уң ярына тамағынан 145 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тала (Сура ҡушылдығы)
Тала — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының уң ярына тамағынан 393 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡаратүбә (Ишембай районы)
Ҡаратүбә — Башҡортостандың Ишембай районындағы тау. Баталалма менән Кесе Һикәҙе (Һикәҙе йылғаһы бассейны) йылғалары араһында ята. Иң бейек нөктәһе — 687 м. Билтәүҙәре һөҙәк, көньяҡ-көнбайыш битләүе текә.
Ҡаратүбәнән көнсығышта көньяҡтан төньяҡҡа табан Алатау һырты һуҙылған. Тауҙан төньяҡ-көнбайыштараҡ Ҡыстырлаҡарҡа тауы ята. Ишембай ҡурсыулығы Ҡаратүбәнең көнбайыш итәгенән, Баталалма йылғаһының Һикәҙегә ҡойған ерҙәрҙә башлана.
Ҡолғона ауылынан төньяҡ-көнбайыштараҡ һәм Иҫке Һәйет ауылынан көньяҡ-көнбайыштараҡ 11 км тирәһе алыҫлыҡта ята. Тау тоҡомо һәүерташтар, рифей ҡомташтарынан тора.
«Ҡаратүбә» атамаһы «ҡара» һәм «түбә»(тау) һүҙҙәренә алынған.
Новый (Иглин районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кюржа
Кюржа — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ронга йылғаһының һул ярына тамағынан 5,6 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Алабуға өйәҙе
Алабуға өйәҙе — Вятка губернаһының административ-территориаль берәмеге. Административ үҙәге — Алабуға ҡалаһы. Майҙаны — 8444 км² (1897). Халҡы — 241 005 кеше (1897 йылда).
Тарихы
1796 йылдан алып Вятка губернаһы составында. XIX быуат аҙағында төньяҡ-көнсығышта Сарапул өйәҙе, көньяҡта Өфө губернаһы, көньяҡ-көнбайышта Ҡазан губернаһы, төньяҡ-көнбайышта Вятка губернаһы. Малмыж өйәҙе менән сиктәш була.
Давид-Гареджа
Монастырь комплексы
Комплекс ҡаяларҙа 20-гә яҡын соҡоп эшләнгән монастырҙы тәшкил итә һәм Грузияның өс район  — Гардабан, Сигнах  һәм Сагареджо территорияһын  биләй  Төп монастырь булып  изге Давид лавраһы тора, ул Әзербайжан һәм Грузияны бүлеп тороусы тауҙың төньяҡ  битләүендә урынлашҡан. Сик тау түбәһенән үтә, уны грузин тарихсылары бер монастырҙың исеме менән Удабно тип атайҙар. Был монастырь әзербайжан территорияһында — көньяҡ тау битләүендә урынлашҡан. Уларҙын тыш тауҙың көньяҡ битләүендә 100-ҙән ашыу мәмерйә урынлашҡан, уларҙы монахтар хөжрә  сифатында ҡуллана. Сик буйынан Бертубани монастыры алыҫта ята (XII быуат менән даталана), ул унан ике километр самаһы алыҫлыҡта урынлашҡан.
Күп сиркәүҙәрҙә һәм монастырҙарҙың аш-һыу бүлмәләрендә тарихи шәхестәрҙең, шул иҫәптән батшабикә Тамараның портреты менән VIII—XIV быуат фрескалары һаҡланған.