cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кат-Той-Нярсин-Ягун
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сырлыбаев Рим Әшрәф улы
Сырлыбаев Рим Әшрәф улы (6 июнь 1938 йыл) — хужалыҡ, партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1982—1988 йылдарҙа Баймаҡ район Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1988—1990 йылдарҙа КПСС-тың Баймаҡ район комитетының беренсе секретары. Башҡорт АССР-ының 11-се һәм 12-се саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған хеҙмәтләндереү өлкәһе хеҙмәткәре (1997). Башҡортостандың, РСФСР һәм СССР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы. Баймаҡ районы һәм ҡалаһының почётлы гражданы (2011).
Биографияһы
Рим Әшрәф улы Сырлыбаев 1938 йылдың 6 июнендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Торф ауылында тыуа. Бер йылдан ғаилә Мерәҫ ауылына күсенә, ошо ауылда Рим Әшрәф улы башланғыс мәктәптә уҡый, артабан уҡыуын Баймаҡта дауам итә. Өлгөргәнлек аттестатын алғандан һуң, Стәрлетамаҡ педагогия институтына ингәнгә тиклем, бер аҙ «Навил» ауыл артелендә колхозсы булып эшләп ала. 1962 йылда йәш математик Түбә мәктәбендә хеҙмәт юлын башлай, артабан ул Сосновка мәктәбендә — директор (1965—1968), Баймаҡ ҡалаһының 3-сө мәктәбендә — директор урынбаҫары (1968—1972), һуңынан ҡабаттан Түбә мәктәбендә уҡыта (1973 йылға тиклем).
Ойоштороу һәләттәре һәм педагогик тәжрибәһе уға Баймаҡ партия район комитетында — пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире (1973—1980), Баймаҡ район башҡарма комитеты рәйесенең урынбаҫары булып эшләгәндә ныҡ ярҙам итә (1980—1988).
1988 йылда Рим Сырлыбаев район партия комитетының беренсе секретары итеп һайлана. 1990 йылда Өфөлә Башҡорт АССР-ының Юғары Советы Комиссияһын (мәғариф, мәҙәниәт, милли һәм интернацтиональ традициялар, тарихи мираҫты һаҡлау мәсьәләләре буйынса) етәкләй.
Ҡабаттан тыуған яҡтарына ҡайтҡандан һуң Сибай ҡалаһындағы «Башресурстар» акционерҙар йәмғиәтенең «Регион» предприятиеһы директоры эшләй (1991). 1996 йылдың апрель айынан алып Баймаҡ ҡала хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары булып эшләй башлай. Төҙөлөш, газ үткәреү, йәшелләндереү һәм ҡала-районды төҙөкләндереү эштәре ҙур иғтибар талап итә. 2001 йылдан — Баймаҡ районы хакимиәтенең газ үткәреү буйынса бүлек мөдире, 2006 йылдан — «Баймаҡ — Күсермәле механизацияланған колонна» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең, 2009—2011 йылдарҙа — «Толпар» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең белгесе.
Приозерск
Приозерск — Рәсәйҙә ҡала, Ленинград өлкәһенең Приозерский районы административ үҙәге, Приозерск ҡала биләмәһе.
Исеме
Нығытма тураһында беренсе тапҡыр телгә алыныу 1295 йылға ҡарай. Рус йылъяҙмаһында Корела, ә шведтарҙа Кексгольм тип атала
XIV быуатта 1611 йылға тиклем Корела  булараҡ билдәле. 1580 йылдан 1595 йылға тиклем, 1611 йылдан 1918 йылға тиклем Кексгольмтип  атала. 1860 йылдан башлап Бөйөк Финляндия кенәзлеге рәсми ҡағыҙҙарында  фин Кякисалми варианты тарала, был турала  почта  штамптары  һөйләй. 1918 йылдан ҡала бойондороҡһоҙ Финляндия составында швед исеме Кексгольм менән бер рәттән  Кякисалми исемен ала.1940 йылда  [[совет-фин һуғышы (1939—1940) ҡала СССР составына инә,  Кексгольм исеме кире ҡайтарыла.  1941—1944 йылдарҙа совет-фин һуғышы ваҡытында ҡаланы фин ғәсекәрҙәре биләй һәм ҡала   Кякисалми тип атала.  1944 йылда ваҡытлыса Мәскәү  тыныслығынан һуң ҡала ҡабаттан Советтар Союзына күсә.  1948 йылда  Приозерск тип атала . РСФСР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың 1 октябрендәге протоколына ярашлы Кексгольм районы Приозерский районы, Кексгольм район үҙәге Приозерск ҡалаһы тип үҙгәртелә
Борон замандан XV быуатҡа тиклем
Көслө ҡала-ҡәлғә, Новгородта ҡеүәтле форпост булараҡ, Карел муйынында, шведтарҙың агрессияһына юл ҡуймай
Новгород ере
XV быуат аҙағында Корела Новгород республикаһы Водская пятинаһының төньяҡ өлөшөндә административ үҙәге була, һуңыраҡ — Корела өйәҙенең. Өйәҙ составына 7 административ берәмек (погост) инә, унда 300-ҙән ашыу торама пункт иҫәпләнә. Ҡала үҙе һәм уға яҡын ерҙәр   Городенский погосына инә.
Корела ерҙәренең Мәскәү Бөйөк кенәзлеге составына инеүе Кореланың  нығыныуына  һәм артабанғы үҫешенә булышлыҡ итә. 1568 йылғы мәғлүмәттәр буйынса, ҡалала 406 ихата, наместник  йорто, хаким (округы башлығы сиркәү), дворяндар  һәм баяр йорттары иҫәпләнә. Дүрт монастырь һәм бер сиркәү була
Швеция власы аҫтында (1580—1595)
1580 йылдың көҙөндә Кореланы швед ғәскәрҙәре яулай. Шведтарҙың артиллерияла өҫөтнлөк итеүе яҙмышты тигҙ хәл итә: янғын ялмап, ағас ҡаралтылар һәм нығытмаларҙың стеналарын ялмап алған янғын гарнизонды  бирелергә  мәжбүр  итә. Корела өйәҙе лә Швеция власы аҫтында була. Әммә 1595 йылда, рус-швед һуғышында ул Тявзин килешеүе буйынса Рус дәүләтенә кире ҡайтарыла.
1610 авгусынан 1611 йылдың февраленә тиклем Яков Делагарди командованиеһы аҫтында швед ғәскәрҙәренең ҡамауына бирешмәй. Батша Василий IV Шуйский поляк интервенцияһы һәм фетнә осоронда шведтарға хәрби ярҙамдары өсөн Кореланы  тапшыра. Берләшкән урыҫ-швед отряды шулай уҡ  Троица-Сергиев монастырын ҡамауҙан ҡотҡарыуҙа ҡатнаша.
Швеция власы аҫтында (1617—1721)
1617 йыл төҙөлгән Столбово солохонан һуң  өйәҙе менән бергә Корела  Швецияға бирелә 1634 йылдан  ҡала — Швеция составында Кексгольм ленаһының административ үҙәге
1710 йылдың 8 сентябрендә Төньяҡ һуғыш ваҡытында Кексгольм ҡәлғәһе (Кореланың швед исеме) рус ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына. Кексгольмды алыу  хөрмәтенә иҫтәлекле миҙал булдырыла
1721 йылда Төньяҡ һуғыш тамамланғас Ништадт тыныс килешеүе шарттарына ярашлы Швеция  Кексгольм ленаһының   һәм Карелия өлөшөнөң Рәсәйгә ҡушылыуын таный
Рәсәй империяһы составында
Кексгольм Рәсәй баш ҡалаһы — Санкт-Петербург сигендә хәрби форпост ролен үтәй. Кексгольм ҡалаһы Кексгольм провинцияһының үҙәге була, ә 1743 йылда Выборг губернаһы составына инә.
XVIII быуатта ҡәлғә төрмә ролен үтәй башлай
Бөйөк Финляндия кенәзлеге (1811—1917)
1811 йылдың 23 декабрендә император Александр I Кексголмь өйәҙе ингән Финляндия губернаһын  Бөйөк Финляндия кенәзлегенә ҡушылыу тураһында указ сығара. Был шәхси Густав Мориц Армфельт инициативаһы менән башҡарыла. Кексгольм фин идаралығына күсә. Финляндия губернаһына Выборг губернаһы тигән исем ҡайтарыла.
XIX быуаттың уртаһында Вуокса төп йүнәлешен үҙгәртә, Кексгольм районында балыҡ тотоу ҡырҡа кәмей, ҡала халҡы һаны ла кәмей. Шул ваҡытта, XIX быуат урталарында, ҡалала беренсе сәнәғәт предприятиелары барлыҡҡа килә.
Бойондороҡһоҙ Финляндия (1917—1940)
1917 йылғы Февраль революцияһынан һуң  император Николай II тәхеттән баш тарта. Ә Бөйөк Октябрь революцияһынан һуң Бөйөк кенәзлек парламенты Финляндияның бойондороҡһоҙлоғон иғлан итә. 1917 йылдың 31 декабрендә В. И. Ленин рәйеслеге аҫтында Халыҡ Комиссарҙары Советы   Финляндияның бойондороҡһоҙлоғон таный.
1920 йылдың октябрендә РСФСР һәм Финляндия араһында солох төҙөлә. . Яңы совет-фин сиге Кексгольмдан бер аҙ  көньяҡтараҡ урынлаша.
1930 йылда иҫке сиркәүгә  алмашҡа яңы Лютеран кирхаһы  Кякисалми төҙөлә. Ул архитектор Армас Линдгрен проекты буйынса төҙөлә.
1931 йылда ҙур сульфит- целлюлоза Waldhof заводы эшләй башлай, ул ҡаланың иң ҙур сәнәғәт предприятиеларына әүерелә.
1938—1939 йылдарҙа  Кякисалми халҡы 5000 кешегә тиклем арта
Хәрби осор (1939—1944)
Совет-фин һуғышынан һуң 1939—1940 йылдарҙа   1940 йылдың 12 мартында тыныслыҡ килешеүе һөҙөмтәһендә  ҡала Советтар Союзына тапшырыла
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында 1941 йылдың 21 авгусынан 1944 йылдың 24 сентябренә тиклем ҡаланы  фин ғәскәрҙәре оккупациялай һәм  тулыһынса тиерлек емерелә.
1944 йылдың сентябрендә Финляндия һәм  СССР ваҡытлыса Мәскәү тыныслыҡ килешеүе төҙөй. 1944 йылдың 24 сентябрендә Кексгольм СССР-ға кире ҡайтарыла. Элекке совет-фин сиге 1940 йылда тергеҙелә.
СССР
1948 йылдың октябрендә Кексгольм Приозерск ҡала итеп үҙгәртелә, ә киләһе йылдың февралендә, Приозерск районының башҡа топонимдары үҙгәртелә
Географияһы
Санкт-Петербургтан — 145 км алыҫлыҡта ята.
Элемтә
Халыҡ өсөн мобиль элемтә операторҙары үҙ хеҙмәттәрен тәҡдим итә:
Телевидение
Приозерск территорияһында «Беренсе канал», «Россия-1», «НТВ» һәм «Life78» трансляциялана. Кабель телевидениеһы һәм урындағы Приозерск ТВ бар.
Ямадзаки Наоко
Наоко Ямадзаки|山崎 直子|Ямадзаки Наоко| 27 декабрь 1970 йыл, Мацудо}} — JAXA-ның (Япония аэрокосмик тикшеренеүҙәр агентствоһы) япон авиаинженеры һәм астронавты.
Ямадзаки Наоко — Японияның Мукаи Тиактан ҡала икенсе ҡатын-ҡыҙ-космонавы.
Биографияһы
Бала саҡта Саппорола йәшәй. Урта мәктәпте, һуңынан университетты тамамлай. 1993 йылда Токио университетында аэрокосмос техникаһы өлкәһендә фән бакалавры дәрәжәһе, һуңынан, 1996 йылда аэрокосмос техникаһы өлкәһендә фән магистры дәрәжәһе ала.
Йыһанға осоу
1999 йылдың февраль айында Ямадзаки (ул саҡта әле Сумино фамилияһы аҫтында) космонавтҡа кандидат сифатында һайлап алына. 1999 йылдың апрелендә база әҙерлегенә тотона. 2001 йылдың сентябрендә космонавт сифатында сертификация ала. 2004 йылдың майында Йондоҙло ҡалала Ю. Гагарин исемендәге космонавтар әҙерләү үҙәгендә Союз-ТМА йыһан карабы бортинженеры сифатында әҙерлеген тамамлай. 2004 йылдың июнендә Ямадзаки Хьюстонға Линдон Джонсон исемендәге космос үҙәгенә килә һәм унда астронавтар әҙерләү программаһы буйынса шөғөлләнә. 2010 йылдың 5 апреленән алып 20 апреленә тиклем Дискавери STS-131 осоуында осош белгесе булараҡ ҡатнаша. Осоштоң дөйөм оҙайлылығы 15 тәүлек 2 сәғәт 47 минут тәшкил итә.
2011 йылдың авгусында Ямадзаки JAXA-нан китә
Шәхси тормошо
Ямадзаки Наоконың ике ҡыҙы бар: өлкән ҡыҙы 2002 йылдың авгусында, кесеһе — 2011 йылдың октябрь айында тыуған.
Мауығыуҙары: япон каллиграфияһы, дайвинг, теннис, джаз-бейеү, саңғыла шыуыу, осоу.
Лопарев йорто
Төбәк архитектура ҡомартҡыһы
Конча (Соть ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лопарев йорто
Лопарев йорто — таштан төҙөлгән ике ҡатлы йорт ХХ быуатта Вологда өлкәһе Вытегра ҡалаһында төҙөлгән, Ленин проспектында торған ҡаралты. Төбәк әһәмиәтендәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһы. Хәҙерге ваҡытта йортҡа ремонт талап ителә, был бинала Вытегра политехник техникумы урынлашҡан.
Тарих
Вытегра крайҙы өйрәнеү музейы архивы материалдары, йорт 1902 йылда сауҙагәр Лопарев аҡсаһына төҙөлә. Йорт хужаһы үҙе Мариин һыу системаһын реконструкциялау буйынса подрядсы булып торған, уның капиталы 12 миллион һумға еткән, беренсе гильдия сауҙагәре, тауар ташыу, сауҙа итеү менән шөғөлләнә, уның кирбес заводы ла була, унда юғары сифатҡа эйә «лопарев» кирбесе сығарыла. Ҡаралтыла шулай уҡ Воскресенский проспекты яғынан инә торған магазин булған. Йорт ихатаһында һәм подвалында склад биналары урынлашҡан.
Октябрь революцияһы алдынан бинаның хужаһы сауҙагәрҙәрПолянский була. Совет власы ваҡытында был йортта водниктар клубы, ә беренсе ҡатында тәбиғи-тарихи музей урынлашҡан була. 1940-1966 йылдарҙа йортта "Волгобалтстрой" идаралығы урынлашҡан. 1966 йылда бина Вытегра урман-техник техникумына тапшырыла (хәҙерге «Вытегорск политехник техникумы»). 1974 йылда бинаға дүрт ҡатлы кирбес төкәтмә төҙөлә, унда ашхана, ятаҡ һәм аудиториялар бүлмәләре бар.
Архитектураһы
Ҡаралты Ленин проспекты менән Азатлыҡ урамы мөйөшөндә урынлашҡан. Төп фасады проспектҡа сыға, ҡабырға фасадтары – Азатлыҡ урамына сыға. Йорттоң мөйөшө аҫҡа табан ҡыйшайған һәмбейек аттик менән биҙәлгән. Ул Сиверс күперенән көнбайышҡа табан проспектҡа хәрәкәт иткәндә ориентир булып тора. Төп фасадының бер өлөшө шунда үҫкән ағастар артына йәшеренеп тора. Бинаның төньяғында дүрт ҡатлы ҙур кирбес төкәтмә тора.
Урам яғынан ҡарағанда, йорт бөтөн күләм  кеүек күренә, әммә ихатанан ҡарағанда уның ҙур бейек төп күләмен күрергә мөмкин,  ул ҡатмарлы вальмовый ҡыйыҡтар система менән ябылған, уға төкәлеп торған яғында һәм ҡанатында ҙур булмаған ике яҡлы ябай ҡыйыҡ, ҡыйыҡтың осо ҡанаттар диагонале буйлап бара. Көнбайыш фасады тулыһынса декорҙан мәхрүм, биҙәлмәгән.
Бина ниндәйҙер үҙгәртеп ҡороу һәм ҙур юғалтыуҙарға дусар булмаған. Дөрөҫөрәге, бинаның урта өлөшөндә аркалы уйым – ихатаға барып инеү өсөн эшләнгән. Таш күтәрмә-тамбур ихатанан бинаға инеү өсөн төҙөлгән, ул өс мөйөшлө ҡыйыҡ менән ҡапланған. Бер нисә иҫке ишек уйымдары көпләнгән һәм бинаның көнсығыш өлөшөндәге тәҙрәләре генә юҡ ителгән. Икенсе ҡатта бер нисә йорт мейесен һүтеп алғандар, алғы бүлмәләрҙең өлөштәрендә бүлкәләр ҡуйылған.
Хәҙерге торошо
Был йорт хәҙерге ваҡытта «Вытегорск политехник техникумы»ның уҡыу бүлмәләре итеп ҡулланыла.
2021 һәм 2022 йылдарҙа йортҡа капиталь ремонт яһау өсөн 49,8 млн һум бүлеү планлаштырыл. Ремонт «2018-2025 йылдарға Вологодчина мираҫы» проекты сиктәрендә эшләнәсәк.
Документ
В соответствии с постановлением Губернатора Вологодской области от 15 февраля 1999 года №101 дом Лопаревых находится под государственной охраной и отнесен к памятникам регионального значения.
Постановление от 15.02.1999 г. № 101 г. Вологда. «О ПОСТАНОВКЕ ПОД ГОСУДАРСТВЕННУЮ ОХРАНУ ПАМЯТНИКОВ АРХИТЕКТУРЫ Г. ВЫТЕГРЫ» (неопр.).
Джотто ди Бондоне
Джотто ди Бондоне (итал. Giotto di Bondone; 1266, йәки 1267, Виккьо — 8 ғинуар, 1337, Флоренция)— хәҙерге заман Европа һынлы сәнғәтенә нигеҙ һалыусы, ун дүртенсе быуатттағы Италия рәссамы һәм архитекторы, проторенессанстың тәүге вәкилдәренең береһе.
Көнбайыш Европа сәнғәте тарихындағы иң мөһим шәхес. Византия иконаһы һынлы сәнғәте традицияһын еңеп, Джотто Италия һынлы сәнғәте мәктәбенә нигеҙ һалыусы була, йыһанды һүрәтләүгә яңыса ҡараш үҫтерә. Джотто әҫәрҙәре Леонардо да Винчи, Рафаэль Санти, Микеланджело Буонарроти кеүек даһиҙарға илһам бирә.
Биографияһы
Джотто 1266 йәки 1267 йылдарҙа Флоренциянан көнсығышҡа табан урынлашҡан, Виккьо ҡалаһы янындағы Веспиньяно ауылында тимерсе ғаиләһендә тыуған. Элегерәк Джотто 1275 йылға тиклем, йәки унан һуңыраҡ тыуғандыр тигән фараздар ҙа булған. Мәҫәлән, Вазари Джоттоны 1276 йылда тыуған тип иҫәпләгән. Әммә уның ижады башындағы әҫәрҙәренең тыуған ваҡыты билдәләнгәндән һуң, Джоттоның тыуған йылын алғараҡ күсерергә тура килә (мәҫәлән, Ассисиҙа яҙылған әҫәрҙәре). Буласаҡ рәссамдың атаһының исеме Бондоне булған (1311/1313). Һуңыраҡ Джотто Веспиньянола ер һатып ала — Джоттоның йорт биләмәһенә ата-әсәһенең йорто торған урын да индерелгәндер тип иҫәпләнә. Бында Джотто яңы йорт төҙөй, уны ул торлаҡ итеп тә, үҙенең сәнғәт оҫтаханаһы итеп тә файҙалана. Был йорт Виккьоның йәмәғәт фонды тарафынан «Casa natalie del Giotto» музейы булараҡ һаҡланған һәм халыҡ өсөн асыҡ. Икенсе версия буйынса, Джотто Флоренцияла, Изге Панкратий кварталында Санта-Мария-Новелла сиркәүе мәхәлләһендә тыуған. Флоренция документтарында күп тапҡыр рәссамды «del popolo di Santa Maria Novella» тип атайҙар. Моғайын, был тыуған урын тигәнде аңлатмайҙыр, ә Флоренцияла даими йәшәү урыны йәки йортҡа хужа булыу урынылыр.
Джоттоның исеме "Амброджотто"ның ("Амброджио"нан) ҡыҫҡа варианты булыуы, йәки ул иҫке Тоскана диалектында барлыҡҡа килгән үҙ аллы исем булыуы ихтимал.
Вазари һәм башҡа авторҙар фекеренсә, Джотто Чимабуэның уҡыусыһы була (хәҙерге заман тикшеренеүселәренең ҡай береһе шундай ҡарашта тора). Чимабуэ Флоренциянан Ареццоға юлда, Веспиньяно янындағы Сьеве йылғаһы аша күпер аша үтеп барғанда, бер малайҙы күреп ҡала имеш. Күпер эргәһендә яҫы ташта бәләкәй көтөүсе (Джотто) күмер менән һарыҡ төшөрөп торғанын күргән Чимабуэ уның ифрат талантлы икәнен аңлай һәм өйрәнсек итеп алып китә. Был тарихты хәҙер күп сәнғәт белгестәре Вазариҙың «Биографиялар» китабынан алынған легенда тип һанай. Әммә Веспиньяно янындағы был боронғо күпер әле лә «Cimabue Ponte» («Cimabue Bridge», Чимабуэ күпере) тип йөрөтөлә. Уның эргәһендә XVIII быуатта уҡ Чимабуэ менән Джоттоның осрашыуын һүрәтләгән стела һәм күперҙең икенсе яғында XX быуат башында ҙур булмаған һәйкәл ҡуйылған (Чимабуэ бәләкәй Джоттоның һүрәт төшөрөүен күҙәтә).
Чимабуэ менән Джотто бергә Ассизиҙағы Сан-Франческо сиркәүендә фрескалар эшләй һәм, шул уҡ Вазари фекеренсә, уҡыусы уҡытыусыһын уҙып китә.
1301 йылдағы Флоренцияла табылған документтарҙың береһендә Джотто йорт хужаһы тип атала. 1301 йылда Джоттоның Чиута ди-Лапо-дель-Пела менән никахта булыуы ла телгә алына. Уларҙың һигеҙ балаһы була, малайҙарының береһе атаһы кеүек рәссам булып китә.
Рәссам 1337 йылдың 8 ғинуарында Флоренцияла Барджелло капеллаһында «Һуңғы хөкөм» («Страшный суд») фрескаһын эшләгәндә вафат була
Ассизи. Сан Франческо сиркәүе фрескалары
Ассисиҙа өҫкө Сан-Франческо сиркәүендәге һүрәттәр яҡынса 1288 йылда яҙыла башлай. Исаак һәм Иаков тарихына бағышланған сиркәүҙең өҫкө ҡатламындағы ике күренеш баштараҡ билдәһеҙ Исаак тигән оҫтаныҡы тип йөрөтөлгән.
Бер аҙҙан тикшеренеүселәр уларҙың Флоренциялағы Санта-Мария Новелла сиркәүендәге Тәреләге Иаков менән Иоаннға оҡшаш булыуына иғтибар итә. Ике әҫәр ҙә яҡынса бер үк ваҡытта (яҡынса 1290) тамамланған, ә уларҙың авторы — Джотто тигән һығымта яһала.
Капелла дель Арена. Падуя
Падуялағы Чапел-дель-Ареналағы һүрәттәр циклында Сан-Франческо сиркәүенең өҫкө өлөшөндәге фрескаларына оҡшаш киңлек перспективаһы барлыҡҡа килә. Джоттоның был төп әҫәре 1303 һәм 1305 йылдар араһында ижад ителә. Ҡайһы берҙә Джоттоны капелланың архитекторы тип тә атайҙар (күп тикшеренеүселәр бының менән ризалашмай), әммә фрескалар Джоттоныҡы икәненә берәү ҙә шикләнмәй. Феррара йылъяҙмасыһы Риккобальдо 1312—1313 йылдарҙа уларҙы «Джоттоны әҫәрҙәре» тип атай (шулай уҡ Ассиси, Римини һәм Падуалағы францискан сиркәүҙәрендәге картиналарҙы ла). Рәссамдың был капеллалағы Падуя гражданы Энрико Скровегни заказы буйынса эше Европа һынлы сәнғәте үҫешенең хәл иткес боролошон билдәләй— кеше хәрәкәт иткән арауыҡ тойғоһо барлыҡҡа килә. Цикл Христостың йәш сағы һәм уның ерҙәге һуңғы ыҙаланыуҙары (ғүмеренең һуңғы сәғәттәрен, «страсти»-от слова страдать) һүрәтләгән 36 фресканан тора.
Сығанаҡтарҙан мәғлүм булыуынса, 1306 йылдан һуң Падуя ратушаһы — Аҡыл һарайында (ит. Палаццо-делла Раджоне) Джотто «Күктең алдан аңғартыуы» (Небесное знамение) фрескаһын эшләгәндә астроном Пьетро д'Абано өйрәтеп торған.
Флоренция. Санта Кроче
Бәлки, 1315—1318 йылдарҙа рәссам Авиньондағы папа һарайында булғандыр, сөнки ул ваҡытта Флоренция документтарында уның тураһында бер һүҙ ҙә әйтелмәй. Вазари яҙмаларында, Джотто Авиньондан 1316 йылда ҡайта тиелә. Тикшеренеүселәр фекеренсә, рәссамға Авиньондың юғары зауыҡлы картиналары йоғонто яһаған. 1320 йылдан Джотто Флоренцияның медиктар һәм аптекарҙәр корпорацияһы ағзаһы була (Arte dei Medici e degli Speziali), уның составына рәссамдар ҙа инә.
Сәнғәт белгестәре Перуцци капеллаһының Санта-Кроче базиликаһындағы «секко» техникаһында (кипкән штукатурканы яңынан еүешләп) эшләнгән һүрәттәрҙе Джотто исеме менән бәйләй. Улар 1320 йыл тирәһендә барлыҡҡа килгәндер, сөнки Андреа Пизано баптистерийының бронза ишеге рельефтарында (1330) ошо һүрәттәр мотивы ҡабатлана. Сиркәү Иоанн Предтеча менән Иоанн Богословҡа арналған.
Барди капеллаһының фрескалары секко техникаһын ҡушып төшөрөлгән. Уларҙың барлыҡҡа килеүе 1325-1328 йылдарға ҡарай. Ете күренештән торған циклдың темаһы — Изге Франциск легендаһы. Капелла майҙаны бер бөтөн итеп уйланылған монументаль композициялар эшләү мөмкинлеген бирә. Стилистик яҡтан фрескалар Перуцци, Ассиси һәм Падуя капеллаһы һүрәттәренән бер ни тиклем айырыла, сөнки һүрәттәрҙе Джотто оҫтаханаһында эшләгән төрлө рәссамдар төшөргән.
Неаполь
Вазари фекеренсә, Флоренцияла булған сағында уҡ Джотто Палаццо-делла Синьория стенаһында Неаполь короле Роберто Анжуҙың улының портретын эшләй. 1326 йылдан алып 1327 йылға тиклем Флоренция мэры булған Карл Калабрия Мадонна алдында тубыҡланған килеш һүрәтләнгән. 1328—1333 йылдарҙа Джотто Неаполь короле Роберто Анжу һарайында хеҙмәт итә. Бәлки, Бардиҙар ғаиләһе, королдең банкирҙары, рәссамды уға тәҡдим иткәндер. Кастель-Нуово сиркәүендә Джотто королдең шәхси Санта Барбара капеллаһында һүрәттәр эшләй. Франческо Петрарка сонеттарында Кастель-Нуово залдарының береһендәге «Туғыҙ герой» фрескалар серияһы телгә алына. 1330 йылдың 20 ғинуарында король Роберто Джоттоға һарай рәссамы исемен бирә.
Джотто стиле
Джоттоның тәүге әҫәрҙәренә хас булған сағыу яҡтылыҡ һәм деталдәрҙе ентекләп тасуирлау бер-береһе менән тығыҙ бәйле. Полотнола йәки фрескала беҙҙең алдыбыҙҙа ысынбарлыҡ иллюзияһы булһа ла, уның образы, ысынбарлыҡта яҡтылыҡ ни тиклем сағыуыраҡ булһа, деталдәр ҙә шул тиклем яҡшыраҡ күренә. Арауыҡ тойғоһо барлыҡҡа килеүе, Джоттоның композиция төҙөү оҫталығы, тамашасының ҡарашын йүнәлтеү өсөн оптик перспектива алмашыныуы, фрескаларҙың бик асыҡ тондары, төҫтәр һаны менән түгел, ә уларҙың баҙыҡлыҡ кимәле аша пикториаль (живописный эффект) эффекттарға өлгәшеү һәләте — был үҙенсәлектәр Джотто ижадында бик иртә формалаша һәм рәссамдың үҙенсәлекле стиленең тик уға ғына хас билдәләре булып тора.
Иң мөһим эштәре
Сан-Франческо сиркәүе, Ассизи
Скровеньи капеллаһы, Падуя
Флорентина аббатлығы (итал. Badia Fiorentina) сиркәүе, Флоренция
Изге Тәре сиркәүе, Флоренция
Хәтер
Джоттоның таланты менән һоҡланып, Джованни Боккаччо ул— донъялағы иң шәп рәссам, тап ул сәнғәтте донъяға сығарҙы тип яҙа. Уға тиклем сәнғәттә ҡалыплашҡан ҡанундарға нигеҙләнгән Византия стиле (бер яҫылыҡ, аскетизм, ҡараңғы төҫтәр һ.б.) хакимлыҡ итә. Джованни Боккаччо уны башҡа «юҡ-бар менән булған» рәссамдарҙан айырып яҙа, башҡаларҙың оҫталығы тураһында әйтергә һүҙҙәр ҙә таба алмай. Ун дүртенсе быуаттың икенсе яртыһы авторы Франко Сакетти ҙа романдарында Джоттоны бөйөк һынлы сәнғәт оҫтаһы һәм Ирекле ете сәнғәт оҫтаһы тип иғлан итә
Джотто исеме 7367-се астероидҡа, Меркурийҙағы кратерға бирелгән, уның исеме менән Галлей кометаһын тикшергән космос аппараты аталған.
2017 йылда Сан-Марино Республикаһы Джотто ди Бондоне тыуыуына 750 йыл тулыу уңайынан 2 евролыҡ иҫтәлекле монета сығара.
Ҡараяҡуп ҡаласығы
Ҡараяҡуп ҡаласығы (Кара-Якуповское городище) — Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы Ҡара Яҡуп ауылы эргәһендә урынлашҡан б.э. VIII—IX быуаттарына ҡараған Ҡараяҡуп мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы.
Урынлашыуы
Ҡараяҡуп ҡаласығы Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы Ҡара Яҡуп ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 0,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауылдан район үҙәгенә тиклем (Шишмә) — 8 км, яҡындағы тимер юл станцияһы (Шишмә) — 8 км.
Табылдыҡтар
Ҡараяҡуп ҡаласығы майҙаны 2300 м², 568 м² археологик тикшеренеүҙәр маҡсатында ҡаҙылған.
Ҡаласыҡ киңлеге 4 м, бейеклеге 1 м тәшкил иткән 2 тупраҡ ур һәм соҡорҙар менән нығытылған. Эске ур таш нигеҙгә ҡоролған, тышҡыһы — таш, өҫтән — текә ҡойма, тышҡы соҡорҙоң яҡтары ситән менән нығытылған.
Ҡаҙыныу эштәре ваҡытында табылған балсыҡ һауыттар түңәрәк төплө, тура йәки тышҡа ҡарай бөгөлгән муйынлы, муйыны тирәләй кәкерсәктәр, ҡыя селтәр, бәләкәй генә соҡорло һәм ҡабарынҡы биҙәк баҫылған, ауыҙы тирәләй һырҙар менән биҙәлгән.
Ҡаласыҡта баҡыр таралғы һәм бил ҡайыштарын биҙәү тәңкәләре, балсыҡтан эшләнгән сүмес һәм орсоҡбаш, тимер бысаҡ, балыҡ ҡармаҡтары, ҡалаҡ яһау ҡоралы, тимер һәм һөйәк уҡ башаҡтары, тирмән таштары табылған. Табылдыҡтар араһында борай бөртөктәре, хайуан һөйәктәре булған.
Ҡараяҡуп ҡаласығы материалдары Башҡортостан Республикаһының Археология һәм этнография музейында һаҡлана. Музей архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнгән Е. А. Поносова-Молло йортонда урынлашҡан.
Асыш тарихы
Ҡаласыҡ 1952 йылда археолог Талицкая Инна Андреевна тарафынан асыла.
1962 йылда һәм 1967 йылда СССР һәм Рәсәй археологы, педагог, профессор Г. И. Матвеева етәкселегендә Башҡорт дәүләт университеты экспедицияһы өйрәнә.
Трошковка
Трошковка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пурнема йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бут ташы
Бут ташы́, бут (итал. buttare - ватыу, ваҡлау), файҙалы ҡаҙылма, үлсәмдәре 150-500 миллиметрға тиклем ваҡланған тау тоҡомдары: доломиттар, эзбисташтар, ҡомташтар, һирәк осраҡтарҙа — граниттар. Бут ташының бер төрө — үлсәмдәре 300 миллиметрҙан кәмерәк йомро таш. Бут ташы сыҙамлыгы түбән (25-100 МПа), уртаса (150-400 МПа) һәм юғары (500 МПа дан артыҡ) булған төрҙәргә бүленә; Һыуыҡҡа сыҙамлылык коэфициенты — 0,1-2.
Бут ташы нигеҙҙәр, ярҙамсы биналар стеналарын, канализация канауҙары, гидротехнологик ҡоролмалар һалыуҙа ҡулланыла.
Калмыш
Калмыш — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/240/30    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем,   Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ  Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Козла-Ю
Оло Козла-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға БАР/ПЕЧОРА/754/55/115 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Морозова Анна Афанасьевна
А́нна Афана́сьевна Моро́зова (1921 йылдың 23 майы, Калуга губернаһы, Мосальский өйәҙе, Поляны ауылы РСФСР — 1944 йылдың 31 декабре, Нова-Весь, Семёнтково гмины, Журоминский повяты, Польша Республикаһы) — совет разведчигы, интернациональ йәшерен ойошма етәксеһе, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында радист. Советтар Союзы Геройы (1965 йылдың 8 майында, үлгәндән һуң).
Биографияһы
Анна Морозова тыуған 1921 йылдың 23 майында Калуга губернаһы Мосальский өйәҙе Поляны ауылында тыуған. Атаһы — Афанасий Калистратович Морозов, тегенсе. Әсәһе — Евдокия Федотовна Морозова, хужабикә. Ғаиләлә биш бала, уларҙың өлкәне Аня була.
Уларҙың ғаиләһе Брянск ҡалаһына, шунан — Брянск өлкәһенең Дубровский районы Сеща ҡасабаһына күсеп килә. Сещинский урта мәктәбендә һигеҙ класс тамамлай, бында ВЛКСМ сафына инә. Бухгалтерҙар курсын тамамлағандан һуң, һөнәре буйынса урындағы хәрби аэродромда урынлашҡан хәрби авиация часында эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда, 1941 йылдың 9 авгусында, нацистик Германия ғәскәрҙәре Дубровка һәм Сеща ҡасабаларын баҫып алалар. Немец-фашист оккупацияһынан һуң, һуғышҡа тиклем совет 9-сы ауыр бомбардировка авиация бригадаһы урынлашҡан сещинский аэродромында Өсөнсө рейхтың Мәскәү һәм башҡа совет ҡалаларына бомба һөжүме ойоштороусы өс йөҙгә тиклем бомбардировщигы булған Хәрби-Һауа Көстәре 2-се һауа флотының ҙур авиабазаһы төпләнә. Совет разведка органдарына йәшертен немец хәрби дошман авиацияһының йәшерен сер итеп һаҡланыусы стратегик мөһим объекты тураһында аныҡ мәғлүмәттәр сиктән тыш кәрәк була. Шундай разведка мәғлүмәттәре алыу маҡсатында Брянщинала йәшерен ойошмалар ойошторола башлай.
Фашистар бомбаға тотҡандан һуң, йортон һәм туғандарын юғалтҡан Анна дошман оккупациялаған Сещаға ҡайта, немец хәрби авиабазаһына кер йыуыусы булып эшкә урынлаша, бында яйлап һуғышҡа тиклем белгән дуҫтарын таба һәм уларҙы үҙе ойошторған йәшерен төркөм эшенә йәлеп итә.
1942 йылдың яҙынан 1943 йылдың сентябренә тиклем Морозова, «Резеда» аҫтында, Сеща ҡасабаһында 1-се Клетнянский партизан бригадаһы составында интернациональ (совет-поляк-чех-словак) йәшерен ойошмаһы етәксеһе була. Дошман көстәре тураһында ҡиммәтле мәғлүмәттәр таба, самолёттарын шартлатыу һәм дошмандың башҡа хәрби техникаһы сафтан сығарыу буйынса диверсиялар ойоштора. Һуңғараҡ 1-се Клетнянский партизандар бригадаһы командованиеһы сещинский йәшерен ойошманың әһәмиәтен былай тип баһаланы: «1942 йылдың апреленә ҡарата Сеща йәшерен төркөмө интернациональ подпольеға әйләнә, сөнки уға, совет граждандарынан тыш, поляктар, чехтар һәм румындар ингән. Сеща подпольщиктары, көн һайын тиерлек бригадаға ебәреп торған разведка мәғлүмәтенән тыш, ҙур диверсия эшен атҡарған. Бригаданан магнитлы миналар алып, улар мина ҡуйып егерме самолётты, алты тимер юл эшелонын, һуғыш ҡоралдары һаҡланған ике келәтте шартлатҡан». Ваҡыт үтеү менән был һандар аныҡлана һәм арта барып, Сеща интернациональ ның да батырлыҡтары ла билдәле була барған.
Анна Морозова һәм уның төркөмөнөң разведка мәғлүмәттәре нигеҙендә 1942 йылдың 17 июнендә партизандар дошмандың Сергеевка ауылында урынлашҡан авиация базаһындағы люфтваффеның осоусы составында торған ике йөҙ кешелек гарнизонын һәм утыҙ һигеҙ автомашинаһын юҡ иткән.
1943 йылдың сентябрендә Ҡыҙыл Армия Брянск өлкәһе территорияһын немец-фашист илбаҫарҙарынан азат итеү операцияһы барышында Сеща ҡасабаһы ла дошмандан таҙартылғас, сеща интернациональ йәшерен ойошма эшен тамамлай, һәм Анна Морозованы СССР Ҡораллы Көстәренең 10-сы армияһы штабына «Батырлыҡ өсөн» миҙалы тапшырырға саҡыралар , бынан һуң ҡыҙ Ҡыҙыл армия сафына баҫа. 1944 йылдың июнендә ул Ҡыҙыл Армияның Генераль штабы Разведка идаралығы разведка мәктәбендә радистар курсын тамамлай. СССР Ҡораллы Көстәренең 10-сы армия штабы разведка бүлегенең «Джек» диверсия-разведка төркөмө яугире булараҡ, «Аҡҡош» позывнойы танытыу сигналы аҫтында Көнсығыш Пруссияға ебәрелә. «Ильменхорст» нығытмаларына (атап әйткәндә, оҙайлы немец нығытмаларының резерв линияларын, төньяҡта литва сигенән көньяҡҡа, Мазур һаҙлыҡтарына, тиклем һуҙылған: Тильзит — Рагнит — Гумбиннен — Гольдап — Ангербург — Норденбург — Алленбург — Велау) разведка үткәреү маҡсатында төшөрөлгән күп һанлы совет разведка төркөмдәре яҡшы итеп яйға һалынған хәбәр итеү системалары һәм культуралаштырыған пруссия урман посадкаларында йәшеренеп оҙаҡ эшләй алмаған, һәләк булған. 1944 йылдың аҙағынан Анна Морозова берләштерелгән совет-поляк партизан отрядында тора. Һан яғынан кәмей барған «Джек» төркөмө немецтар оккупациялаған польша территорияһына сыға. 1944 йылдың 31 декабрендә, совет ғәскәрҙәре урынлашҡан ергә сыҡҡанда, Нова-Весь (Семёнтково гмины) утары янындағы яуҙа разведчик ҡыҙ ҡамауға эләгә, ауыр яралана (пуля һул ҡулы беләҙеген запястье сәрпәкләй), һуңғы патронына тиклем атыша, әсирлеккә эләкмәҫ өсөн, үҙен һәм яҡынлашып килгән эсэсовсыларҙы һуңғы гранатаһы менән шартлата. Анна Морозованың һәләк булған урыны Сицяж (Siciarz) һәм Дзечево (Dzieczewo). Географик координаталары: 52.92492°N, 20.02269°W ауылдары араһындағы урман ситендә урынлашҡан.
Градзаново-Костелное тораҡ пунктында (Gradzanowo Kościelne), польша ҡалаһы Млаванан 34 км алыҫлыҡта ерләнгән.
«Утты үҙебеҙгә саҡырабыҙ» (1965)
1959 йылда «Комсомольская правда» гәзитендә элекке совет разведчигы Овидий Горчаковтың мәҡәләһе баҫыла, ә 1960 йылда уның поляк яҙыусыһы Януш Пшимановский менән авторҙашлыҡта яҙылған Анна Морозова һәм уның төркөмөнә арналған повесы донъя күрә.
1963 йылда режиссёр Сергей Колосов повесть материалдары буйынса радиоспектакль булдыра. Һуғыш ваҡиғаларында реаль ҡатнашҡан кешеләр ылыҡтырылған был постановка тыңлаусыларҙың ыңғай мөнәсәбәтен тыуҙыра, был спектакль авторҙары күп хат ала, һәм Колосов фильмға тотонорға ҡарар итә.
Режиссёр Сергей Колосовтың төп ролде Людмила Касаткина башҡарған «Утты үҙебеҙгә саҡырабыҙ» тәүге совет телесериалының (4 серия) премьераһы 1965 йылдың 18 февралендә Үҙәк телевидениеның беренсе программаһы буйынса күрһәтелә. Фильмда Сеща хәрби аэродромында барған реаль ваҡиғалар күрһәтелә. Картинаның Бөтә Союз телевизион трансляцияһынан һуң Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары һәм йәмәғәт ойошмалары СССР етәкселәренә Анна Морозоваға Советтар Союзы Геройы исеме биреү тәҡдиме менән мөрәжәғәт итә.
«Ағастарҙа парашюттар» (1973)
1973 йылда «Джек» разведка төркөмө яугире Н. Ф. Ридевскийҙың документаль китабы буйынса режиссёр Иосиф Шульман төркөм ағзаларының, шул иҫәптән Анна Морозованың, Көнсығыш Пруссия территорияһында алып барған эшмәкәрлеге тураһында шул уҡ исемле   совет телевизион нәфис фильмын төшөрә.
Үҫтем
Үҫтем (Устюмово) — Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районындағы ауыл. Ҡамышлытамаҡ ауыл Советы биләмәһенә ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 179 кеше булған. Почта индексы — 452661, ОКАТО коды — 80207825003.
Географик урыны
Үҫтем ауылы Сөн ҡушылдығы Суҡай йылғаһы буйында, район үҙәге Баҡалы ауылынан 30 километр көньяҡта һәм Туймазы тимер юл станцияһынан 50 километр төньяҡта урынлашҡан.
Тарихы
Үҫтем ауылына Бәләбәй өйәҙе Ҡырғыҙ улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. 1786 йылдан Үҫтем ауылы тураһында тәүге мәғлүмәт билдәле.
1859 йылға тиклем керҙәшлек килешеүе буйынса ауылға типтәрҙәр ҡатламы индерелгән.
1865 йылда 48 хужалыҡта 265 кеше йәшәгән.
Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, 2 һыу тирмәне булған.
1906 йылда мәсет, һыу тирмәне, бакалея кибете, запас иген һаҡлау мөгәзәйе булған.
Халыҡ һаны
Үҫтем ауылында ҡырғыҙ ырыуы башҡорттары тоҡомдары йәшәй.
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөгөнгө ауыл
Үҫтем ауылында Ҡамышлытамаҡ урта мәктәбе филиалы — башланғыс мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты бар.
Тирә-яҡ мөхит
Тауҙар: Йылғалар, күлдәр:
''Шишмәләр:
Ялан-бесәнлектәр, юл:
Тарихи ҡомартҡылар: * Ҡамышлытамаҡ ауыл Советы биләмәһендә Ҡамышлытамаҡ боронғо ҡәберлеге табылған.
Тишки
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һылтанмалар
Тишки
Коровка (Черёмуха ҡушылдығы)
Коровка  — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черёмуха йылғаһының һул ярына тамағынан 2,3 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома  йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Колесников Гавриил Семёнович
Колесников Гавриил Семёнович (11 июнь 1907 йыл — 7 ғинуар 1991 йыл) — рус совет яҙыусыһы. 1963 йылдан СССР Яҙыусылар союзы, 1991 йылдан Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Биография
Гавриил Семёнович Колесников 1907 йылдың 11 июнендә Һамар ҡалаһында тыуған. 1917 йылда гимназияның ике класын тамамлағандан һуң телеграмма таратыусы булып эшләй. Күп ваҡыт талап итмәгән эш уға уҡыу мөмкинлеге бирә.
1922 йылда, хеҙмәт биржаһына мөрәжәғәт иткәндән һуң, Г. Колесников затонға эшкә урынлаша һәм бер үк ваҡытта Фабрика-завод мәктәбендә уҡыуын дауам итә. Һамар үҫмерҙәрҙәре, улар араһында Колесников та була, һуғыш йылдарында емерелгән фабрика-завод мәктәбенең бинаһын тергеҙә, унда станоктар, верстактар монтажлай. 1925 йылда Г. Колесников, пароход машиналарын ремонтлау буйынса слесарь һөнәрен алып, был уҡыу йортон тамамлай. Әммә уға һөнәре буйынса эшләргә насип булмай, сөнки уны Һамар губернаһы Пугачев өйәҙенә комсомол эшенә ебәрәләр. Ул Ивановка, Оло Глушица ауылдарында комсомол ойошмаһы секретаре булып эшләй. Буласаҡ яҙыусы начдив Василий Чапаев, яҙыусы Фурманов менән бәйле был урындарҙағы ауылдар менән ҡыҙыҡһына һәм ныҡлап таныша.
Ауылда саҡта ул үҙ белемен арттырыу өҫтөндә шөғөлләнә, 1928 йылда Плеханов исемендәге Мәскәү халыҡ хужалығы институтына уҡырға инә. Үҙ ваҡыттында был институттың бер бүлеге И. М. Губкин исемендәге нефть институтының иҡтисад факультеты итеп үҙгәртелә. Ошо факультетты Г. Колесников 1933 йылда тамамлай. 1935 йылда, туберкулезы көсәйеүгә ҡарамаҫтан, ул ҡулға алына һәм төрмәгә бикләнә. Ул "Совет власын диверсия яһау һәм зыян килтереү методы менән ҡолатырға тырышыу өсөн " һәм шулай уҡ «Наркомтяжпромдың контрреволюцион Главнефть ойошмаһының эшендә ҡатнашлығы өсөн» (РСФСР енәйәт кодексының 58 статьяһындағы 7, 8 һәм 11 пункттары) 17 йыл буйына төрмәлә тотола, шуларҙың яҡынса ун йылын, 1939—1948 йылдарҙа, Колыма лагерҙарында үткәрә. Колымала күп йылдар йәшәй һәм эшләй. 1955 йылда аҡлана.
1965 йылдың 1 ноябрендә, Борис Пастернакты эҙәрлекләү ваҡытында, Г. Колесников «Литературная газета» мөхәррире Александр Чаковскийға Пастернакты яҡлап асыҡ хат яҙа.
Һуңғы йылдарҙа яҙыусы Г. Колесников Ростов өлкәһенең Сальск һәм Дондағы Ростов ҡалаларында йәшәй.
Ижады
Г. Колесников 1926 йылдан алып, ауыл гәзите менән хеҙмәттәшлек итә башлағандан һуң, әҙәби ижад менән шөғөлләнә башлай. 30-сы йылдарҙа нефть буйынса белгес булып, ул иҡтисади темаларға мәҡәләләр яҙа.
ХХ быуаттың 50-се йылдарынан алып Ростов нәшриәтендә, «Дон», «Вокруг света», «Смена» журналдарында,өлкә,үҙәк һәм ведомстволар гәзиттәрендә очерк, хикәйә, мәҡәләләр, ауыл тураһында яҙмалар баҫтыра. Уның яҙғандарының төп темаһы — экономлы һәм экологиялы хужалыҡ эш итеп, ерҙәрҙе һәм тәбиғәт байлыҡтарын һаҡлап ҡалыу. Был турала ул «Преображенная степь», «Бег времени», «Степной лес», «Многоэтажная деревня» һәм башҡа китаптарында яҙа. 1954 йылда уның «Дело прокурора Громобоева» сатирик повесы донъя күрә.
Төньяҡ темаһы өҫтөндә Г. Колесников оҙаҡ ваҡыт дауамында эшләй. Был тема сиктәрендә ул төньяҡ тәбиғәтен, геологтарҙы, һунарсыларҙы, болансылыҡ менән шөғөлләнеүселәрҙе тасуирлай. 1954 йылда «Вокруг света» журналында уның «Северные истории» китабы баҫылып сыға. Был китап һуңынан Ростовта, Магаданда, Мәскәүҙә сыҡҡан «Северные рассказы», «Бивни мамонта», «Яблоновый перевал», «Поклонитесь колымскому солнцу», «Рассказы о таежном друге», «Белая западинка» йыйынтыҡтарының нигеҙендә ята. Ул 1974 йылда дон тәбиғәте тураһында балалар өсөн «Судьба степного орла» китабын яҙа.
Г. Колесников китаптары геологтарҙың ауыр хеҙмәте тураһында һөйләй. Уның яҙған һәр бер тарихы кеше, уның йәмғиәттәге урыны тураһындағы уйҙарҙан ғибәрәт.Ҡурҡаҡлыҡҡа һәм һатылыуға һәләтле булған кешенең тышҡы йөҙө лә Колесников һүрәтләүендә йәмһеҙ, ҡотһоҙ булып күренә(«Рассказ геолога»). 1979 йылда Ростиздат нәшриәтендә яҙыусының «Солнце степь греет» проза йыйынтығы баҫылып сыға.
Әҙәби әҫәрҙәрҙән тыш, автор "Слово о полку Игореве"ны тәржемә итә, мемуарҙар яҙа.
Хеҙмәттәре
Яҙыусының түбәндәге әҫәрҙәре сығарыла:
Новикова Людмила Алексеевна
Новикова Людмила Алексеевна (1901 — 1977) — совет ғалим-онколог-гинекологы, медицина фәндәре докторы (1955), профессор (1956), СССР МФА-һының ағза-корреспонденты (1961). СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Баш акушер-гинекологы (1960—1970).
Биографияһы
1901 йылдың 3 июнендә Мәскәүҙә тыуған.
1924 йылда Икенсе Мәскәү дәүләт медицина университетын тамамлай.
1936 −1960 йылдарҙа П. А. Герцен исемендәге Мәскәү ғилми-тикшеренеү онкология институтында эшләй, унда ғилми хеҙмәткәрҙән алып 1956 йылда профессор дәрәжәһе алғанға тиклем юл үтә. Бер үк ваҡытта 1945 −1952 йылдарҙа Үҙәк врачтарҙың белемен камиллаштырыу институтының онкология кафедраһында гинекология һәм онкология буйынса курстар уҡый.
Л. А. Новикова тарафынан түллек яман шешен (хризомаллин һәм циклофос-фан менән химиотерапия һәм операция бергә) һәм балаятҡы яман шешен (прогестиндар менән гормональ терапия ҡулланып) дауалау ысулдары тәҡдим ителә. «Хорион-эпителиома матки» монографияһында һәм артабанғы хеҙмәттәрендә ошо мәсьәлә буйынса, Л. А. Новикова ауырыуҙарҙың һауығыу ғына түгел, ә репродуктив функцияһын тергеҙеү мөмкинлеген дәлилләй.
Л. А. Новикова төп эшмәкәрлегенән тыш СССР Медицина фәндәре академияһы Медицина бүлегенең бюро ағзаһы, Бөтә Союз, Бөтә Рәсәй һәм Мәскәү акушерҙар һәм гинекологтар фәнни йәмғиәттәренең идара ағзаһы, Ҡаҙаҡ ССР-ы һәм Латвия ССР-ы онкологтар йәмғиәтенең почетлы ағзаһы, Ҙур медицина энциклопедияһының «Онкология» бүлеге мөхәрририәт мөхәррире булып тора.
1977 йылда Мәскәүҙә вафат була
Бүләктәре
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
Сабарҙы
Сабарҙы (Сыбарҙы) (Сабарда) — Рәсәй йылғаһы.
Географияһы
Сабарҙы йылғаһы Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Һарына йылғаһына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Этимологияһы
Атама башҡорт теленән ингән, әммә аныҡ легендаһы юҡ. Ул башҡорт телендәге Сабар — сабарман, сапҡын, йәғни шәп ағымлы, Сыбар — ерлегенә төрлө төҫтәр ингән , шулай уҡ Сабыр — сыҙамлы, түҙемле тигән һүҙҙәрҙән килеп сыҡҡан булыуы ихтимал
Дрезден
Дре́зден (Dresden, ) — Германиялағы ҡала, Саксония федераль еренең административ үҙәге. Эльба йылғаһы буйында, Чехия сигенән 40 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Германияның иң эре сәнәғәт, транспорт һәм мәҙәниәт үҙәктәренең береһе. Халыҡ һаны 547 172 кеше (2013).
Тарихынан
Дрезден беренсе тапҡыр 1206 йылда телгә алына. Drežďany һүҙе славянса үҙән урмандары кешеләре тигәнде аңлатҡан
1270 йылда Дрезден Мейсен маркграфлығы баш ҡалаһы булып китә.
1547 йыл]дан Дрезден Саксония курфюрстлығы башҡалаһы.
Саксониянең иң ҡеүәтле сағы XVIII быуат баштарына тура килә. Ҡеүәтле Август хакимлыҡ иткән ваҡытта данлыҡлы архитекторҙар ярҙамында ҡала бөгөнгө төҫөн ала.
Икенсе донъя һуғышы аҙағында Дрезден бик көслө бомба утына тотола. 1945 йылдың 13-14 февралендә инглиз, америка авиацияһы бомбаға тотоу һөҙөмтәһендә ҡала үҙәге тулыһынса емерелгән.
Был ваҡытта Дрезденда Көнсығыш фронттың хәрби хәрәкәттәренән ҡасып килгән ҡасаҡтар, шулар араһында ҡатын-ҡыҙ һәм бала-саға   шығырым тулы булған. Ҡорбандар һаны 100-200 -меңгә тиклем тәшкил итә
Дрезден ҡәлғә-резиденцияһы, Цвингер һәм Земпер Опералары тулыһынса емерелеп, һуңыраҡ Фрауэнкирхе сиркәүенең көмбәҙе тарҡалып төшә.
Америка яҙыусыһы Курт Воннегут шулар араһында була, иҫән ҡала, һуңынан атаҡлы «Бойня номер пять, или Крестовый поход детей» романын яҙа һәм ошо ваҡиғалар тураһында һөйләй.
Һуғыштан һуң һарайҙар, сиркәү, тарихи биналар харабаларын, бөтә фрагменттарын бик бөхтә итеп йыйып алып, ҡала ситенә ташып алалар. Элекке бина урындарын, ҡала урамдарын билдәләп, тип-тигеҙ майҙансыҡ итеп ҡалдыралар. Германия Демократик Республикаһы властары тарихи үҙәкте тергеҙеү менән бер рәттән уны уратып заманса проспект (шул осор өсөн) һәм  күп ҡатлы биналар һалдырта.
Ҡырҡ йыл самаһы ҡала үҙәге тергеҙелә — бының өсөн мөмкин тиклем һаҡлап ҡалынған фрагменттарҙы ҡулланып, етмәгән блоктар һәм таш архитектура элементтарын яңынан эшләйҙәр — ул таштар аҡһыл төҫө менән һиҙелерлек айырыла.
Климаты
Дрездендың климаты уртаса, континенталдән диңгеҙ һауаһына күсә. Ҡышы йомшаҡ, йәй ямғырлы, йылы, ләкин ҡыҫҡа.
Дрезденда ҡаты һыуыҡтар һәм йәйгеһен ныҡ эҫе селләләр булмай, була ҡалғанда ла бик ҡыҫҡа ваҡытлы ғына.
Герой-ҡалалар
Герой-ҡала — юғары дәрәжә билдәһе. Был маҡтаулы исемгә ССР Союзының 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында геройҙарса оборона менән дан ҡаҙанған ун ике ҡалаһы лайыҡ булған. Уларҙан тыш Брест ҡәлғәһенә «Герой-ҡәлғә» исеме бирелгән.
Исем бирелеү тарихы
[[Файл:Обелиск «Городу-Герою Ленинграду».jpg|справа|мини|583x583пкс|
«Ленинград Герой-ҡала» һәйкәле, Күтәрелеш майҙаны, Санкт-Петербург]] Тәү башлап 1945 йылдың 1 майында Юғары Баш командующийҙың № 20 бойороғо менән Ленинград, Сталинград, Севастополь һәм Одесса ҡалаларына герой-ҡала исеме бирелә. СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы Указы менән «"Киев оборонаһы өсөн" миҙалы индереү» менән 1961 йылдың 21 июнендә Киев ҡалаһына герой-ҡала исеме бирелә.
СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы Указы менән 1965 йылдың 8 майында «Герой-Ҡала» тигән почетлы исем раҫлана. .
1980 йылдың 18 июлендә Положение үҙгәртелә: унда  почетлы исем урынына, юғары дәрәжә тамғаһы — «Герой-ҡала» тип яҙылған.
Был Положениела дәрәжә тураһында:
Галерея
1965 йылдың «Герой-ҡалаларға» арналған күкрәккә тағыла торған билдә һәм совет почта маркалары:
Һылтанмалар
(файл меток KMZ для Google Earth)
Серб-хорват теле
Серб-хорват теле (шулай уҡ серб-хорват теле, хорват-серб теле, ҡайһы берҙә югослав теле; srpskohrvatski/српскохрватски, hrvatskosrpski/хрватскосрпски, bosansko-hrvatsko-srpski jezik/босанско-хрватско-српски језик) — көньяҡ славян телдәренең береһе. Элекке Югославияла әҙәби тел (әммә 1954 йылдан рәсми рәүештә ике әҙәби норманың булыуы таныла), Югославия тарҡалғандан һуң тел өҫтө койнеһы булып тора. Элекке Югославия (Словениянан һәм Төньяҡ Македониянан башҡа) территорияһындағы диалекттар йыйылмаһына таяна.
Ҙур Рәсәй энциклопедияһы серб-хорват телен «сербтар, хорваттар, босняктар һәм черногорҙар теле» тип билдәләй.
Элекке Югославияның төрлө республикаларында төрлөсә атала: