cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
15 июль
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Мартин Лютер Кинг
Мартин Лютер Кинг АҠШ ҡара тәнлеләр хәрәкәтенең әүҙем эшмәкәре һәм АҠШ-тың ҡара тәнлеләр хоҡуҡтарын яҡлаусылар хәрәкәтенең әүҙем көрәшсеһе. Ул дискриминацияға, расизмға һәм сегрегацияға ҡаршы көрәшә. Шулай уҡ АҠШ-тың колониаль агрессияһына, шулай уҡ Вьетнам һуғышына ҡаршы була. Уның демократия өсөн фиҙакәр эштәре йәмғиәт тарафынан күтәреп алына. Уға 1964 йылда Нобель премияһы тапшырыла. Теннесси штатының Мемфис ҡалаһында Джеймс Эрл Рей тарафынан үлтерелгән тип фаразлана.
Жердь (Десна ҡушылдығы)
Жердь (Жердь) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Калынивка һәм Винница райондары аша көньяҡҡа табан аға. Деснаның (Көньяҡ Буг) һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 21 километр. Бассейн майҙаны — 102 км².
Мартин Лютер Кинг
2004 йылда (үлгәндән һуң) АҠШ-тың юғары наградаһы— Конгрестың алтын миҙалы менән бүләкләнә.
Ғаиләһе һәм белеме
Мартин Лютер Кинг 1929 йылдың 15 ғинуарында АҠШ-тың Атланта ҡалаһындав пастор Мартин Лютер Кинг (өлкән) һәм   ғаиләһендә тыуған. Малайға атаһыныҡы кеүек Майкл тип исем ҡушалар, тик атаһы 1934 йылда үҙенең дә, улының да исемен «Мартин»  тип үҙгәртә. Өлкән Кинг улына «Майкл» исемен табип яңғылыш яҙып ҡуйған тип аңлата ,кесе Кинг исемен  1957 йылда үҙгәртә. Кингтың ата-әсәһе — ҡара тәнле Америка граждандары, атаһы яғынан бик алыҫ бабаһы Ирландия кешеһе була.
Кингтың өлкән апаһы һәм ҡустыһы  була.1939 йылда Кинг Атлантала үткән «Елгә осҡан кешеләр» премьераһында сиркәү хорында йырлай, ул музыканы, йырларға ярата. Әсәһе органда уйнай һәм хор етәксеһе була. Кесе Кинг I Want to Be More and More Like Jesus йырын бик оҫта башҡара. Бер аҙҙан Кинг үҙ сиркәүендәге кесе хор ағзаһы булып китә.
Кингты атаһы 15 йәшкә тиклем туҡмаған. Кинг атаһының раса буйынса сегрегацияға ҡаршы сығыштарын, мәҫәлән,  полицейскийҙың уға «малай» тип өндәшеүенә(«сэр» урынына) һәм магазинда кассирҙың аталы-уллы Кингҡа «магазиндың икенсе яҡ осона» барып түләргә ҡушыуына ҡаршы сығыуын күреп үҫә.
Бала саҡта Кинг  бер аҡ тәнле малай менән дуҫлаша, ул малайҙың атаһының эше Кинг ғаиләһенең өйө янында була. Балаларға 6 йәш тулғас, улар мәктәпкә төшә: Кинг ҡара тәнлеләр өсөн мәктәпкә, ә уның дуҫы— аҡ тәнлеләр өсөн булған мәктәпкә китә (дәүләт мәктәптәрендә закон буйынса шундай айырым уҡытыу ҡарала). Кинг дуҫы менән башҡаса аралаша алмай, сөнки уның атаһы малайҙарҙың дуҫ булыуын теләмәй.
Ғүмер буйы тиерленк Кинг депрессиянан интегә. В свои юношеские годы он изначально чувствовал неприязнь к белым из-за Йәш сағында ул аҡ тәнлеләргә ҡарата «расаға ҡарап кәмһетелеү» арҡаһында дошманлыҡ хистәре һаҡлай, сөнки АҠШ-тың көньяҡ штаттарында раса буйынса айырым йәшәү (сегрегация) Кинг ғаиләһенә, уларҙың күршеләренә, таныштарына ла ҡағыла. 12 йәштә әсәһе яғынан өләсәһенең вафатынан һуң Кинг үҙен ғәйепле һанап, икенсе ҡаттан һикерә, ләкин иҫән ҡала.
Кинг христиан диненең бик күп тәғлимәттәренә ышанмай. 13 йәштә йәкшәмбе мәктәбендә ул Иисус Христостың күккә ашыуына ышанмауын белдерә. Үҙе әйтеүенсә, шул саҡтан алып, «шикләнеүҙәр бер нигә ҡарамай ташып сыға башлай». Шулай ҙа ул Библияла бик күп тәрән хәҡиҡәт бар икәнен таный һәм семинарияға уҡырға инергә була.
Атлантала Кинг Букер Талиафер  Вашингтон исемендәге мәктәпкә йөрөй. Ул бик оҫта оратор булып таныла һәм  мәктәптең дебат командаһына инә. 1942 йылда 13 йәштә ул  гәзит таратыу станцияһы мөдиренең иң йәш ярҙамсыһы була. Ун беренсе класта уҡығанда ул ораторҙар ярышында беренсе призды ала, был ярыштың спонсоры Negro Elks Club (, штат Джорджия) була. Атлантаға ҡайтҡанда уға һәм уның уҡытыусыһына аҡ тәнле пассажирҙар ултырып ҡайтһын өсөн баҫып ҡайтырға ҡушалар. Кинг башта быға ҡаршы сыға,ләкин уҡытыусыһы законды боҙмаҫҡа ҡушҡас, уға буйһона. Һуңыраҡ ул был турала шул саҡта «үҙ ғүмеремдә тәүге тапҡыр шундай ныҡ итеп нәфрәтләндем» ти. Бик яҡшы уҡығанға күрә ул мәктәптә туғыҙынсы һәм ун икенсе класта уҡып тормай.
Морхауз-колледж
Кинг ун беренсе класта уҡығанда ҡара тәнлелер өсөн тәғәйенләнгән имтихандарҙы яҡшы биргән уҡыусыларҙы уҡырға алыуы тураһында иғлан бирә. Был ваҡытта күп кенә уҡыусылар Икенсе донъя һуғышында ҡатнашыу өсөн уҡыуын ташлай. Кинг Морхауз-колледжға 15 йәшендә уҡырға инә. Уҡыуының аҙағына бер йыл ҡалғас, 18 йәшлек Кинг рухани булырға ҡарар итә. Ул сиркәү ғәҙеллек  өсөн көрәшергә мөмкинлек бирә тип иҫәпләй. Бер аҙҙан Кинг баптистар сиркәүе менән бәйләнешен тергеҙә.
Крозер дини семинарияһы
1948 йылда 19 йәшлек Кинг Морхауз-колледжды социология буйынса  сәнғәт бакалавры дәрәжәһендә  тамамлай. Бынан һуң ул Честер ҡалаһындағы Crozer Theological Seminary  1951 йылда тамамлай, теология бакалавры дәрәжәһен ала. Атаһы Кинг дини уҡыуын дауам итергә тейеш тип иҫәпләй һәм уға Честерҙа тигән кешелә эш табырға ярҙам итә (Calvary Baptist Church (Chester, Pennsylvania) . Кингтан башҡа был уҡыу йортонан бик күп башҡа билдәле руханиҙар, эшмәкәрҙәр сыға.
Крозерҙа Кинг менән бергә Уолтер Макколл (Walter McCall), Морхауздағы класташы ла уҡый .Семинарияла  Кинг  студенттар советы етәксеһе итеп һайлана .Студенттар, шул иҫәптән Кинг та буш ваҡытын Эдвардс-стритта үткәрә.
Крозере Кингҙа өсөнсө курста уҡығанда немец эмигранткаһы ҡыҙы менән осраша башлай. Кинг был ҡыҙға өйләнергә уйлай, тик дуҫтары уны был аҙымды яһамаҫҡа күндерә, сөнки быға аҡ тәнлеләр ҙә, ҡара тәнлеләр ҙә ҡаршы булыр ине. Ләкин Кинг был ҡыҙҙы ғүмере буйы онота алмай.
Кинг 1953 йылдың  18 июнендә Кореттта Скоттҡа өйләнә (Хайбергер, Алабама штаты). Ғаиләлә дүрт бала тыуа: (1955—2007), Мартин Лютер Кинг III ( 1957),  (1961) и  ( 1963). Кинг Коретта хужалыҡты алып барырға, балаларҙы ҡарарға тейеш тип, уға граждандар хәрәкәтендә ҡатнашырға рөхсәт итмәй.
1954 йылда 25  йәшлек Кинг  Декстер-авеню баптист сиркәүе (Dexter Avenue Baptist Curch,Монтгомери, Алабама штаты) пасторы булып эшмәкәрлеген башлай.
Кулга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мый
Мый — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тимшор йылғаһының уң ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Микит-Ю
Микит-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Роговая йылғаһының һул ярына тамағынан 130 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 91 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һул Нигия
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урындан Васюган йылғаһына ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Белозёрный (Ырымбур өлкәһе)
Белозёрный (Малоюлдашево) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Кваркен районындағы ауыл.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (37 %) йәшәй.
Мыс-Лес
Мыс-Лес — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сочь йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Когода
Кесе Когода — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосновская ҡылымығының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мирон-Ю
Мирон-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 153 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мысыч
Мысыч — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Порыш йылғаһының һул ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мича Козаель
Мича Козаёль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сынь йылғаһының уң ярына тамағынан 136 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Сенькина
Кесе Сенькина — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Верхняя Сенькина йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ломинка (Шача ҡушылдығы)
Ломинка  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шача йылғаһының һул ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Метарейтинг
Metaratings.ru (йәки Метарейтинг) ― Мәскәүҙә (Рәсәй) урынлашҡан, спорт буйынса букмер конторалары, ставкалар һәм фараздар тураһында инглиз һәм рус телдәрендәге спорт интернет-порталы. «Алтын сайт 2020» премияһы лауреаты.
Тарихы
Metaratings.ru интернет-порталы 2018 йылдың 24 декабренән эшләй. Баш мөхәррире: Сергей Белговский. Беларусь, Рәсәй (metaratings.ru), АҠШ, Тажикстан, Үзбәкстан, Украинала (meta-ratings.com.ua) төбәк версиялары бар. Футбол, хоккей, киберспорт кеүек спорт өлкәһендә махсуслаша.
«Медиалогия» компанияһы тикшеренеүҙәре буйынса, Метарейтинг 2020 йылда спорт өлкәһендә иң күп өҙөмтә эшләнгән иң яҡшы 20 киң мәғлүмәт сараһы араһында 10-сы урында тора.
Недьба
Недьба — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Има йылғаһының уң ярына тамағынан 9,3 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
16 июль
16 июль — григориан стиле буйынса йылдың 197-се (кәбисә йылында 198-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 168 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Рәсми булмаған
}}
Лена Белкина
Лена Белкина (27 ноябрь 1987 йыл, Ташкент, СССР) — опера йырсыһы (меццо-сопрано).
Молотовей-Ямбо-Ты-Вис
Молотовей-Ямбо-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Воркут йылғаһының уң ярына тамағынан 152 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Индирчато-Се
Индирчато-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Салета йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
КесеКоньга
КесеКоньга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2189/308/211/6 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лукинка (Кострома ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Танненберг (Саксония)
Танненберг (Саксония) (Tannenberg) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1194 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,94 км2. Диңгеҙ кимәленән 470–620 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9468 һәм автомобиль коды ANA.
Потаушка
Потаушка — Рәсәй йылғаһы. Сыуашстан биләмәләрендә аға. Йылға Кошлаушка йылғаһының һул ярына тамағынан 7,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тыжма
Тыжма — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы, Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Люга йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Неополь
Неополь — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының һул ярына тамағынан 1601 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Молюд-Вож
Молюд-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Молюд-Мусюр-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Исиндарма-Яха
Исиндарма-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Амелич
Кесе Амелич — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Амелич йылғаһының һул ярына тамағынан 146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Граждандар һуғышы
Граждандар һуғышы —бер дәүләт граждандары араһындағы һуғыш ,ғәҙәттә,һуғышта ҙур көстәр ҡатнаша һәм ул киң ҡолас ала  Был һуғышта ҡайһы ваҡытта элек бер дәүләткә ингән милләттәр үҙ-ара һуғыша. Яҡтарҙың маҡсаты, ҡағиҙә булараҡ, илдә йәки айырым төбәктә власҡа килеү.
Граждандар һуғышының билдәһе булып граждандарҙың конфликтҡа йәлеп ителеүе һәм халыҡты күп юғалтыу тора.
Граждандар һуғышын алып барыу ысулдары йыш ҡына традицион һуғыштарҙан айырыла. Дошманлашҡан яҡтарҙың регуляр ғәскәр ҡулланыуынан тыш, партизан хәрәкәте, шулай уҡ халыҡтың тырым-тырағай болалары һ. б. ҙур таралыу ала. Граждандар һуғышы икенсе дәүләттәрҙең интервенцияһына ҡаршы тороу менән бергә алып барыла.
Икенсе донъя һуғышы ахырынан һуң Граждандар һуғышы уртаса 4 йылдан артығыраҡ дауам итә, 1900—1944 йылдар араһындағы 1,5 йылға һуҙылған граждандар һуғышы менән сағыштырғанда, күпкә оҙағыраҡ барыуы менән билдәләнә. Шул уҡ ваҡытта XIX быуат уртаһынан башлап граждандар һуғышы тоҡаныу кимәле сағыштырмаса даими булып, дауамлығы арта барған һайын, ошо ваҡыт мәлендә һуғыштар һаны артыуына килтерә. Миҫал өсөн, XX быуат башында граждандар һуғышы биштән дә артыҡ булмай, ә бына һалҡын һуғыш аҙағында донъяла бер үк ваҡытта 20-әр һуғыш тоҡанып торҙо, көслө державаларҙың ҡаршы тороуы менән бәйле низағтар ахырына еткәндән һуң, уларҙың һаны ла байтаҡҡа кәмене.
1945 йылдан башлап, граждандар һуғыштары 25 миллионлап кешенең ғүмерен ҡыйҙы, миллионлаған халыҡ көсләп күсереүгә (депортация — Forced migration) дусар ителде. Граждандар һуғышы һаҙына батҡан илдәр иҡтисади коллапс кисерҙе; Бирма (Мьянма), Уганда һәм Ангола, граждандар һуғышына инеп китмәгән хәлдә, сәскә атҡан илдәр өлгөһө булыр ине.
Билдәләмәһе
Стэнфорд университетында граждандар һуғыштарын тикшереүсе Джеймс Ферон граждандар һуғышын «ил эсендә көс ҡулланылған конфликт, үҙәктә йә төбәктә власты ҡулдарына төшөрөү йәки дәүләт сәйәсәтен үҙгәртеү маҡсатында һуғыш асҡан ойошторолған төркөмдәр көрәше».
Ҡайһы бер тикшеренеүселәр, атап әйткәндә, Энн Хиронака, конфликттың бер яғы булып дәүләт тора, тип иҫәпләй, һәм был тәжрибәлә мотлаҡ тип һаналмай. Граждандарҙың болалары менән бәйле мәл граждандар һуғышына әүерелеп китеүе бик бәхәсле. Ҡайһы бер сәйәсмәндәр, граждандар һуғышы тип меңдән ашыу ҡорбанға алып килгән конфликтты атай, ә бәғзеләр һәр яҡтан йөҙ кешенең ҡорбан булыуы ла етә, тип иҫәпләй. Correlates of War америка проекты мәғлүмәттәрен ғалим-конфликтологтар йыш файҙалана, һәм граждандар һуғышы тип бер йыл эсендә 1000-дән ашыу ҡорбанға алып килгән конфликтты граждандар һуғышы тип атай.
Әгәр бер йыл эсендә 1000 ҡорбанды критерий тип алһаҡ, 1816 йылдан алып 1997 йылға тиклем 213 граждандар һуғышы булған, шуларҙың 104-е 1944 йылдан 1997 йылға тиклем булған. Әгәр йомшағыраҡ критерийҙы — 1000 ҡорбан тигәнде алһаҡ, 1945 йылдан алып 2007 йылҫға тиклем 90-дан ашыу граждандар һуғышы булған, һәм шуның 20-һе 2007 йылға саҡлы дауам иткән.
Женевские конвенции не включают определения понятия «гражданская война», однако они включают критерии, для которых конфликт может быть признан «вооружённым конфликтом не международного характера», включающий гражданские войны. Существует четыре критерия :
Граждандар һуғышы сәбәптәрен тикшереү
Ғалимдар граждандар һуғышының төп сәбәптәре тип ике нимәне атай. Бер яҡтан уның сәбәптәре социаль ҡатламдар араһында этник, ижтимағи һәм дини ҡапма-ҡаршылыҡтарға бәйле. Улар дөйөм дәүләт кимәлендәге кризисты тыуҙыра ала. Икенсе яҡтан — ҡайһы бер кешеләрҙең,йәки төркөмдәрҙең иҡтисади ихтыяжы. Анализ иҡтисади сәбәптәр халыҡтың үҙбилдәләнешенә бәйле мәсьәләләргә ҡарағанда киҫкенерәк булыуын күрһәтә.
В начале 2000-х годов специалисты Всемирного банка проводили исследование гражданских войн и сформулировали модель Коллиера—Хёффлера, которая определяет факторы, увеличивающие риск возникновения гражданской войны. Были рассмотрены 78 пятилетних периодов с 1960 по 1999 годы, в которых возникали гражданские войны, а также 1167 пятилетних периодов без гражданских войн для установления корреляции с различными факторами. В ходе исследования было показано, что статистически значимое влияние на вероятность возникновения гражданской войны оказывали следующие факторы:
Бер дәүләт эсендәге, һирәгерәк элек берҙәм дәүләттең өлөшө булған ике милли дәүләткә бүленгән ойошҡан кеше төркөмдәре араһында ҙур маштаблы һуғышҡа граждандар һуғышы тиҙәр. Тарафтарының маҡсаты, ғәҙәттә, ағымдағы хөкүмәтте үз сәйәсәтен үҙгәртергә, илдә йәки уның айырым регионында хәкимиәтте үҙ ҡулға алыу, йәки регионды суверен дәүләт дәрәжәһенә сығарыу.
Граждандар һуғышы термины беҙҙең эраға тиклем I быуатта Рим республикаһындағы граждандар һуғыштарын (ингл.) билдәләү өсөн ҡулланған.
Граждандар һуғышы билдәләре: һуғышта ҡатнашҡан ике яғын да дәүләти хәрби-сәйәси структура үҙенәлектәре булыуы, һуғыштың оҙон ваҡыт дауам итеүе, халыктың барлыҡ ҡатламдарының ҡатнашыуы.
Граждандар һуғышы күп һанлы кешеләрҙең хәләк булыуына (ингл.) һәм ҙур күләмдә файҙалы ресурстарҙың юк ителеүенә килтерә ала.
Collier-Hoeffler моделендәге граждандар һуғышы сәбәптәре
Граждандар һуғышы сәбәптәренә тикшереүҙәр алып барған ғалимдәр бер-береһенә ҡаршы булған — ҡәнәғәтһеҙлек (ингл) теорияларынә тартылалар. Академик анализ граждандар һуғышының ҡубарылыуын фаразлауҙа йәмғиәттең иҡтисади хәле һәм иҡтисади структураға бәйле факторҙар кемлеккә бәйлеләргә әһәммиәтлерәк булыуын яҡлай.
21 быуат башында Бөтөн дөнья банкы бер төркөмө граждандар һуғышын ентекләп өйрәнгәндәр. Collier-Hoeffler моделе тип билдәле булған тикшеренеү 1960—1999 йылдар араһында төрлө илдәрҙә граждандар һуғышы урын алған һәм граждандар һуғыштары булмаған биш йыллыҡ интервалдарҙы билдәләп, уларҙы регрессион анализ ярҙамында төрлө факторҙарҙың тәьҫирен тикшергәндәр инде. Берәр 5 йәшлек интервал эсендә граждандар һуғышы ҡубасағы ихтималына статистика күҙлегенән тәьҫире һиҙелерлек булган факторҙар араһына ингәндәре:
Башҡа сәбәптәр
Эволюцион психологы (ингл.) Сатоши Каназава (ингл.) төркөм-ара ыҙғыштарҙың әһәммиәтлә сәбәптәрҙең береһе — бала таба алырлык йәштәге ҡатын-ҡыҙҙарҙың сағыштырмаса һаны була алғанын асыҡланы. Уның тикшеренеүҙәре күрһәткәненсә, күп ҡатынлыҡ дәүләт-ара һуғыштарҙан айырмалы булараҡ, граждандар һуғыштарының йышлығына үҫеүенә ныҡ тәьҫир итә. .
РФА Өфө фәнни үҙәгенең Математика институты менән уның хисаплау үҙәге
РФА Өфө фәнни үҙәгенең Математика институты менән уның хисаплау үҙәге  — федераль дәүләт бюджет ғилми учреждениеһы, Өфөлә урынлашҡан.
Институт РФА Өфө фәнни үҙәге составына инә, аспирантураһы бар, ғилми журнал нәшер итә, халыҡ-ара семинарҙар үткәрә.
Тарихы
1971 йылда СССР ФА Башҡортостан филиалында физика һәм математика бүлеге асыла.
Математика фәндәре өлкәһендә фәнни тикшеренеүҙәрҙе ойоштороу маҡсатында Мәскәү Энергетика институтынан математик, СССР ФА мөхбир ағзаһы Леонтьев Алексей Фёдорович саҡырыла, ул Өфөгә 1971 йылда үҙенең шәкерттәре төркөмө — В. В. Напалков, В. П. Громов, Ю. Н. Фролов — менән килә.
1971—1972 йылдарҙа Өфөгә Новосибирск Академҡаласығынан ғалимдар Рамазанов М. Д. һәм Шабат А. Б. күсеп килә. 80-се йылдар уртаһына Физика һәм математика бүлегендә фәнни йүнәлештәр булдырыу һәм математик подразделениеларҙы үҙгәртеп ҡороу тамамлана. Өфөлә СССР-ҙың диссертация советы булған математика үҙәктәренең береһе хасил була.
1987 йылда СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы Башҡортостан фәнни үҙәге тип үҙгәртелә һәм СССР Фәндәр академияһының яңы ойошторолған Урал бүлексәһенә индерелә. СССР Хөкүмәте һәм СССР Фәндәр академияһы Президиумы ҡарарҙары нигеҙендә 1988 йылдың февралендә Урал бүлексәһенең Математика институты менән уның хисаплау үҙәген асыу тураһындағы ҡарары ҡабул ителә.
Математика институт менән уның хисаплау үҙәге 1988 йылда СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Физика һәм математика бүлеге нигеҙендә ойошторола.
Лынгер
Лынгер — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тебза йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
РФА Өфө фәнни үҙәгенең Математика институты менән уның хисаплау үҙәге
Тарихы
Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы Напалков Валентин Васильевич институттың директоры була.
Лынгер
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
РФА Өфө фәнни үҙәгенең Математика институты менән уның хисаплау үҙәге
Тарихы
Башта институт Туҡаев урамындағы 50-се йортта урынлаша. 1990 йылда Башҡортостанға килгән Б. Н. Ельцин инициативаһы менән ул бинаны СССР-ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандарының диниә назаратына бирәләр. Институтҡа КПСС-тың Киров район комитеты бинаһын тапшыралар.
Лынгер
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
РФА Өфө фәнни үҙәгенең Математика институты менән уның хисаплау үҙәге
Тарихы
КПСС-тың Киров райкомы был ҡарарҙы танымай һәм бинаны институтҡа тапшырырға йыйынмай. Бер нисә ай буйы институт райком бинаһының коридорында көн итә. 1990 йылдың октябрендә бина тулыһынса институтҡа бирелә.
1971—2010 йылдарҙа институтта 29 фән докторы һәм 70-тән ашыу кандидат әҙерләнә, уларҙың күпселеге Башҡортостан Республикаһы юғары уҡыу йорттарында эшләй.
Хеҙмәттәр
Институт хеҙмәткәрҙәре тарафынан солитондар теорияһы һәм математик физика тигеҙләмәләре буйынса вуздар өсөн дәреслектәр әҙерләнгән.
Әҙәбиәт
Уфимский математический журнал.
Молюд-Мусюр-Ю
Молюд-Мусюр-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кок-пел йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Танненбергсталь (Фогтланд)
Танненбергсталь (Фогтланд) (Tannenbergsthal) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1501 кеше йәшәй. Майҙаны — 179 км2. Диңгеҙ кимәленән 615 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8262 һәм автомобиль коды V.
Молюд-Мусюр-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кара-Яха
Кара-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вэнуй-Еуо йылғаһының уң ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Кесе Черг
Кесе Черг — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кенга йылғаһының уң ярына тамағынан 337 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғәрәбстан диңгеҙе
Ғәрәбстан диңгеҙе (بحر العرب,, بحیرہ عرب, अरब सागर, Bada Carbeed, Arabian Sea) — Һинд океанының төньяҡ өлөшөндәге диңгеҙ. Көнбайышта Ғәрәбстан һәм көнсығышта Һиндостан ярымутрауҙары менән сикләнгән.
География
Диңгеҙҙең дөйөм майҙаны — 3 862 000 км². Максималь киңлеге — 2400 км. Максималь тәрәнлеге — 5803 м. Диңгеҙгә ҡойоусы иң ҙур йылға — Һинд.
Иң ҙур ҡултыҡтары: көнбайышта Ҡыҙыл диңгеҙ менән Баб-әл-Мәндәб боғаҙы аша тоташтырыусы Аден ҡултығы һәм төньяҡ-көнбайышта Фарсы ҡултығы менән тоташыусы Оман ҡултығы. Диңгеҙ буйында Сомали, Джибути, Йәмән, Оман, Иран, Пакистан, Һиндостан һәм Мальдив утрауҙары илдәре урынлашҡан.
Эре ҡалалары — Карачи, Аден, Маскат, Мумбаи, Коччи һ. б.
Иң ҙур утрауҙары: Сокотра (Йәмән), Масира (Оман), Астола (Пакистан).
Штрезов
Штрезов (Stresow) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 139 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,27 км2. Диңгеҙ кимәленән 59 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39291 һәм автомобиль коды — JL.
Түбәнге Мал
Түбәнге Мал — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ Кельтма йылғаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лыстога
Лыстога — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Корега йылғаһының уң ярына тамағынан 8,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мусюр-Шор
Мусюр-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сандивей йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Кесе Чузик
Кесе Чузик — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чузик йылғаһының һул ярына тамағынан 373 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Мусюр-Шор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Кесе Чузик
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Мусюр-Шор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Чузик
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нилкам
Нилкам — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 1767 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
17 июль
17 июль — григориан стиле буйынса йылдың 198-се (кәбисә йылында 199-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 167 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Лабахэй-Се
Лабахэй-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яда-Яходы-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 136 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тарандт
Тарандт (Tharandt) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 5434 кеше йәшәй. Майҙаны — 71,22 км2. Диңгеҙ кимәленән 214 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1737 һәм автомобиль коды DW.
Friends-International
Friends-International — 1994 йылда Камбоджала барлыҡҡа килгән халыҡ-ара коммерциялы булмаған ойошма һәм социаль предприятие. Friends-International Камбоджа, Индонезия, Лаос, Таиланд, Филиппин, Мьянма, Гондурас, Мексика һәм Мысыр илдәренең ярлы ғаиләләренән булған маргинализацион балаларҙы һәм үҫмерҙәрҙе комплекслы һаҡлау һәм уларға белем алыу мөмкинселеге һәм социаль бизнес-моделдәрҙе ҡулланып эшләү аша яраҡлы уңайлыҡтар менән тәьмин итеү менән шөғөлләнә. Барлыҡҡа килеү ваҡытынан бирле ҡалала ҡарауһыҙ йөрөгән балалар, етемдәр, наркомандар, токсикомандар, ҡасаҡтар, легаль булмаған мигранттар, йорт көсләүенән зарарланғандар һәм секс-индустрияһының эшселәре араһынан булған 300 мең кеше өсөн ойошма белем биреү, мул тормош һм йәмғиәткә интеграция өлкәһендә программаларҙы башҡарған. Балаларҙы һаҡлау һәм уларҙың мөмкинселектәрен ҙурайтыу бер береһе менән бәйләнгән дүрт программа (Friends Programs, ChildSafe International, CYTI Alliance и Friends Social Business) аша эшләнә.
2001 йылда башланғай Friends Social Business программаһы балаларҙы уҡытыуҙан һәм үҫмерҙәргә яҡшы эш табыуҙан башҡа, үҙенең һәм уның күп партнерҙарың тотороҡлоғо өсөн финанс ресурстар эшләп сығара (шулар араһында яҡшы социаль бизнестарҙың франчайзингы ярҙамында эшләү). Friends-International туризм, ҡунаҡханалар һәм ресторандар бизнесе, берәмләп һатыу, пассажирҙарҙы ташыу (такси хеҙмәте), интернет-кафе, һөнәрҙәр (Home Based Production Project) һәм профессиональ белем биреү (Vocational Training Project) өлкәһендә эшләгән һәм ауыр үҫмерҙәргә ярлылыҡ менән криминоген аранан сығыуҙа ярҙам иткән күп предприятиеларҙа етәкләй һәм улар менән идар итә. 2007 йылда Friends-International Сколл фондынан социаль эшҡыуарлыҡ өсөн бүләк алһа, ә 2009 йылда — Шваба фондынан.
2014 йылға ҡарата Friends-International биш уҡыу ресторандарын һәм Камбоджа менән Лаос илдәрендә VT shops магазиндар селтәрҙәрен етәкләй. Шулай уҡ план буйынса, Камбоджала, Лаоста һәм Таиландта өс уҡыу рестораны асасаҡтар. Friends-International йыл һайын Камбоджала социаль эшҡыуарлыҡ буйынса конференциялар үткәрә.
Мехат
Мехат — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парабель йылғаһының уң ярына тамағынан 267 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Осницкая
Осницкая — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Березовское күле  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем, Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡаҙҙар
Ҡыр ҡаҙы(Ала ҡаҙ, урыҫ. гуси)− ҡаҙ һымаҡтар отрядына ҡараған оҙон моронло эре һыу ҡоштары ырыуы.
Үҙенсәлектәре
Томшоғоноң ситтәре буйлап ваҡ тештәр теҙелеп киткән. Ҡаҙҙарҙың муйыны уртаса оҙонлоҡта (өйрәктекенә ҡарағанда оҙонораҡ, әммә аҡҡоштоҡона ҡарағанда ҡыҫҡараҡ), сағыштырмаса оҙон тәпәйҙәре (аяҡтары) өйрәктекенә ҡарағанда тәненең уртаһына яҡыныраҡ, ә ҡанаты бөгөлгән ерҙә ҡалҡып торған ҡаты төйөн (шпора) була.
Ҡауырһын һәм мамығының сифаты яҡшы. Ата ҡаҙ инә ҡаҙҙан айырылмай тиерлек — ата ҡаҙҙың томшоғонда көмөрөһө була, бынан тыш ата ҡаҙ инә ҡаҙҙан кәүҙәгә ҙурыраҡ була.
Ҡаҙҙарҙың күбеһе, хәүеф янағанда йәки ярһығанда, ҡаңҡылдай, мыңғырҙай һәм ыҫылдай.
Ҡаҙҙар нисек йәшәй
Ҡаҙҙар болон һәм һаҙлыҡлы урындарҙа, ҡайһы берҙәре диңгеҙ ярҙарында йәшәй. Улар яҡшы йөрөй һәм йүгерә, тиҙ оса, әммә өйрәктәрҙән насарыраҡ йөҙә, һыуға сума ала. Ғүмерҙәренең күп өлөшөн ҡоро ерҙә үткәрәләр, өйрәктәргә һәм аҡҡоштарға ҡарағанда һыуҙа аҙыраҡ булалар. Ҡаҙҙар ҡышҡылыҡҡа йылы яҡтарға ғәҙәттә төндә бик бейектә һәм тиҙ оса.
Нисек үрсей
Ҡаҙҙар парлашып йәшәй, осош алдынан ҙур көтөүҙәргә йыйылалар. Һаҙлыҡтарҙа, ҡайһы берҙәре ағастарҙа оя ҡора, ғәҙәттә 6—12 йомортҡа һалалар. Ата ҡаҙ йомортҡаларҙы баҫышмай, инә ҡаҙҙы һаҡлай, ә бәпкәләр сыҡҡас, бөтә ғаиләне һаҡлап, уларҙың янында йөрөй.
Нисек туҡлана
Үҫемлек ризыҡтары менән генә туҡланалар, башлыса үҫемлектәрҙең һәм орлоҡтарҙың йәшел өлөштәре менән туҡланалар. Үткер тешле томшоғо менән үлән, бөртөклөләр, ҡуҙаҡлылар, башаҡтарҙы, кәбеҫтә, япраҡ, еләктәрҙе өҙөп ашай. Үҫемлектәрҙән тыш, ҡайһы бер төрҙәр шулай уҡ ваҡ умыртҡалылар һәм бөжәктәрҙе лә ашай.
'
Төрҙәре
Халыҡ-ара орнитологтар союзы сайтында бирелгән мәғлүмәттәр буйынса, 2020 йылдың авгусына ҡаҙҙар 11 төргә бүленә :
= Һылтанмалар =
Ламзенто-Се
Ламзенто-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сявта-Се йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 95 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Юлдаш
Кесе Юлдаш (Малоюлдашево) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Ҡыҙыл Гвардия районындағы ауыл. Плешаново ауыл биләмәһе составына инә.
Атамаһы
Яңы Юлдаш (Новоюлдашево) һәм Кесе Юлдаш (Малоюлдашево) ауылдары халыҡ телендә — Абдулла ауылы. Абдулла ауылының уртаһынан изге шишмә үтә. Ауыл кешеләре бер-береһен аръяҡтар, биръяҡтар тип йөрөтә. Шул аръяҡ менән биръяҡты икегә бүлеп, рус телендә ауылды айырып Новоюлдашево, Малоюлдашево тигән исем биргәндәр.
Тарихы
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Туҡ-Соран кантоны составына инә. 1923 йылдан республиканың Бәләбәй кантоны ҡарамағында була. ВЦИК ҡарарына ярашлы 1924 йылдың 21 октябрендә Ҡаҙаҡ АССР-ы составына бирелә. 1934 йылдан — Ырымбур өлкәһе составында.
Абдулла ауылы зыяратыны урынлашҡан тауҙың битендә, үрҙәрәк, әүлиә ҡәбере бар. Ололар һөйләүе буйынса, был яҡтарға дин таратырға 17 мосолман килгән булған. Шуларҙың береһе эсе ауыртыуына сыҙамай мәмерйә алдында тәгәрәп йөрөп үлгән. Уны Абдулла ауылының тауына ерләгәндәр. Халыҡтан аҡса йыйып, 2017 йылда был ҡәбер кәртәләнеп алына.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (93 %) йәшәй.
Муньга
Муньга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кенга йылғаһының уң ярына тамағынан 154 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Мыпырлодчак
Мыпырлодчак — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сандивей йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Муньга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Мыпырлодчак
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Муньга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мыпырлодчак
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Офрис
Офрис — әшәлсә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.
Нирим (Кама ҡушылдығы)
Нирим  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының һул ярына тамағынан 1617 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.
Офрис
Таралышы
Яҡынса 35 төрө билдәле, Европала, Көнбайыш Азияла, Урта диңгеҙ буйында һәм Төньяҡ Африкала таралған. Башҡортостанда бөжәкле офрис үҫә. Эзбизле уйһыу һаҙлыҡтарҙа һәм дымлы болондарҙа үҫә, Мәсәғүт урман-далаһында һәм Краснокама районында осрай. Декоратив үҫемлек. Бүлбеләренең составында лайла, фенол берләшмәләре бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Реликт, Башҡортостан Республикаһының һәм РСФСР‑ҙың Ҡыҙыл китаптарына индерелгән.
Нирим (Кама ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Офрис
Ботаник яҙма
Ваҡ шар һымаҡ йәки оҙонса бүлбеле күп йыллыҡ үлән. Һабағы төҙ, бейеклеге 15—40 см. Япрағы күкһел төҫтә, тар, ланцет, тәпәш розеткала. Сәскәлеге — 3—8 сәскәнән торған һирәк башаҡ. Сәскәһе ваҡ, тышҡы япраҡсалары асыҡ йәшел төҫтә; эске әйләнәһенең 2 япраҡсаһы мыйыҡса рәүешендә, көрәнһыу һоро төҫтә, төклө. Ирене оҙонса йомортҡа формаһында, көрәнһыу шәмәхә төҫөндә, бәрхәт һымаҡ, уртаһында зәңгәрһыу тап, урталағы ҙур көрәктең осонда уйым һәм ваҡ ситке япраҡсалары бар. Сәскәһе уны һеркәләндергән 2 төр һағыҙаҡтың феромондарына оҡшаш матдәләр бүлеп сығара. Июнь—июлдә сәскә ата. Емеше — ҡумта, июль—августа өлгөрә.