cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Башкирэнерго
Тарихы
1940 йылда Өфөнөң 1‑се ТЭЦ‑ы һәм 2‑се ТЭЦ‑ы ҡушылыу сәбәпле, Өфө энергокомбинаты тип үҙгәртелә.
1945 йылдан «Уфимэнерго» район энергетика идаралығы.
1953 йылдан — «Башҡортостан» район энергетика идаралығы
1990 йылдан — Башҡортостан энергетика һәм электрлаштырыу ПБ.
1992 йылдан — ААЙ.
2012 йылдан «Башҡортостан электр селтәрҙәре компанияһы» һәм «Башэнергоактив» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә үҙгәртеп ҡорола.
Составы:
ДРЭС, 10 ТЭЦ, 10 ГЭС (8 бәләкәй), 5 газ турбиналы ҡулайлама, 7 газ поршене агрегаты, ел электростанцияһы, Энергоэлемтә, Дауалау-һауыҡтырыу комплексы;
Башҡортостан генерациялау компанияһы, Башҡортостанн электр бүлеү селтәрҙәре, Башҡортостанн йылылыҡ бүлеү селтәрҙәре, Башҡортостан селтәр компанияһы, Башҡортостандың энергия һатыу компанияларының бүлендек ЯСЙ‑лары, «Башкирэнерготрейд», «Энергоремонт», «Энерготеплоремонт», «Энергоавтоматика», «Башэнергоучёт», «Башэнерготранс», «Энергоснабкомплект», «ПГУ ТЭЦ-5», Уҡыу-өйрәнеү комплексы, «Энергетик» дауалау-һауыҡтырыу үҙәге, «Мир» агрохужалығы һ.б.
Вендорф
Вендорф (Wenddorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 117 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,51 км2. Диңгеҙ кимәленән 37 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39517 һәм автомобиль коды — BK.
Обуда университеты
Обуда университеты (Óbudai Egyetem, Universitas Budensis) — Венгрияның баш ҡалаһы Будапешттың юғары техник уҡыу йорто. 2000 йылда Будапешт техникумы (Budapesti Műszaki Főiskola) булараҡ нигеҙләнгән. 2010 йылда университет боронғо ҡала хөрмәтенә — бөгөнгө баш ҡаланың Обуда районы хөрмәтенә аталған. Уҡыу үҙәге өс политехник институтты берләштереүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән: Донат Банки техник колледжы, Кальман Кандо техник колледжы, Еңел сәнәғәт колледжы. Обуда университеты илдә иң ҙур техник университеттарының береһе булып тора, бында 13 меңгә яҡын студент белам ала.
Юғары уҡыу йортон уңыщлы тамамлаған инженер һөнәрҙәре студенттары халыҡ-ара кимәлдә танылған диплом алалар. Университет уҡытыусылары араһында 40 % фән кандидаты дәрәжәһенә эйә. Университет киң халыҡ-ара бәйләнештәргә эйә: Европаның башҡа илдәренә стажировкаға йыл һайын йөҙҙән ашыу студент ебәрелә.
Тарихы
1370 йылдың аҙағында Венгрия короле Бөйөк Людовик I буласаҡ университет бинаһының ҙур масштаблы төҙөлөшөн башлай, ә 1408 йылда уға суд һәм Буданың бер нисә һарай (хөкүмәт) учреждениелары күсә. 1395 йылдың 6 октябрендә уҡ урындағы властарҙың үтенесе буйынса Рим папаһы Бонифаций IX Обуда университетын нигеҙләү тураһында указ сығарған: дүрт факультетлы университет асырға рөхсәт ителгән. Яңы юғары уҡыу йортона артабанғы факультеттар кергән: динде өйрәнеү, ҡануни хоҡуҡ, медицина һәм гуманитар фәндәр. Үҙенең нигеҙләнеүенән алып Обуда университеты Вена университетының яңы кафедралары менән тығыҙ бәйләнгән.
Электротехника факультеты
Электротехника факультеты хәҙерге ваҡытта мадьяр йәки инглиз телендә электроника һәм электротехника өлкәһендә бакалавр дәрәжәһен алырға мөмкин. Бынан башҡа факультетта «электротехникала медиа-технологиялар» һөнәре уйынса өҫтәмә уҡыу курстары үтергә мөмкин. Буласаҡ инженерҙар факультетта уҡытылған бер йәки бер нисә һөнәрҙәрҙе һайлай ала.
Информацион технологиялар факультеты
Информацион технологиялар факультеты урындағы һәм сит ил студенттарына информацион технологиялар өлкәһендә Европа киңлегендә конкурентлы юғары белем бирә. Факультетта хәҙерге баҙар мәнфәғәттәренә тап килгән бакалавр, магистр һәм доктор программалары эшләй.
Иҡтисади факультет
Сәнәғәт етештереү өлкәһендә бизнес-менеджмент, маркетинг һәм һатыу буйынса факультеттың кампустары Будапештта һәм Секешфехерварҙа урынлашҡан, ул менеджмент өлкәһендә юғары белем алырға мөмкинлек бирә.
Инженер экологияһы факультеты
Инженер экологияһы факультетының персоналы 120 кешенән тора, улар 1200-гә яҡын студенттарға изделиеларҙы сәнәғәти проектлау, машиналар эшләү, еңел сәнәғәт һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өлкәһендәге һөнәрҙәр буйынса уҡыта.
Инженер факультеты
Инженер факультетының кампусы Секешфехервар ҡалаһында урынлашҡан. Был уҡыу бүлексәһе 2014 йылда элекке Arek университеты һәм Көнбайыш Венгрия университетының геоинформатика факультетының ҡушлыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Хәҙерге ваҡытта инженер факультетында меңгә яҡын студент белем ала.
Сациви
Сациви (საცივიһалҡын ризыҡ) — грузин аш-һыуы соусы. Шулай уҡ соус исеме менән әҙер ризыҡ та атала. Был соус ҡушып бешерелгән йорт ҡошо, башлыса тауыҡ/ҡошсоҡ, ябай ғына итеп «сациви» тип атала. Әммә шуны иҫтә тотоу мөһим: сациви соусы менән күркә (В.В. Похлёбкиндың (билдәле дәрәжәлә консерватив фекерҙән сыҡһаҡ, ысын сациви ризығы фәҡәт күркә итенән эшләнә), ҡаҙ, өйрәк, башҡа ит, хатта балыҡ менән дә бирелә ала.
Соустың үҙенсәлеге (уны шулай уҡ баже соусы )тип атайҙар) булып унда ваҡланған әйберҙәр ҡулланыу грек сәтләүеген күп итеп ҡулланыу тора.
Соус өсөн сағыштырмаса даими тәмләткестәр һәм тәмләткестәр йыйылмаһы сағыштырмаса даими һәм мотлаҡ үҙ эсенә ҡурай еләге, имеретин шафраны (йәки ябай шафран), уцхо-сунели, кориандр, һарымһаҡ, ҡурай еләге, опциональ хмели-сунели, шулай уҡ әсетеүсе рәүешендә шарап уксусы, лимон йәки гранат һуты һ. б.. Соуста йәшеллек йыйылмаһы төрлө булырға мөмкин, кинзә мотлаҡ ҡулланыла. Грузияның ҡайһы бер райондарында соусты, грек сәтләүеге етмәһә, йомортҡа һарыһы менән ҡуйырталар һәм бөтә ерҙә лә ҡуйыртыу маҡсатында он ҡулланалар.
Сациви соусы Грузияға хас соус төркөмөнә инә, унда майҙар емеш-еләк, һуттар, йәки, был осраҡта, сәтләүек менән ҡушыла. Сациви соусының тиҫтә ярым төрө бар, әммә әҙерләүҙең дөйөм принцибы һәм компоненттары сағыштырмаса даими.
Шулай уҡ ит урынына ҡулланылған ризыҡтың вегетариан варианттары ла бар: ит урынына баклажандар һәм төҫлө кәбеҫтә ҡулланыла.
Рәсәйҙең 2022 йылда Украиналағы махсус хәрби операцияһы барышында һәләк булған башҡорттар һәм татарҙар исемлеге
Рәсәйҙең 2022 йылда Украиналағы махсус хәрби операцияһы барышында һәләк булған башҡорттар һәм татарҙар исемлеге
Күҙәнәк ядроһы
Күҙәнәк ядроһы(nucleus «ядро», Роберт Броун, 1831) — эукарио́т (я́дролылар) күҙәнәктең структур өлөшө. Цитоплазманан ике ҡатлы мембрана менән айырылған.
Төп функцияһы: күҙәнәктең нәҫел материалын (ДНК) һаҡлау. Эукариоттарға, йәки я́дролыларға тере организмдарҙың өс батшалығы: Бәшмәктәр, Хайуандар, Үҫемлектәр инә.
Ядроның формаһы һәм ҙурлығы (5-20 мкм) күҙәнәктең формаһына һәм ҙурлығына бәйле. Күпселек күҙәнәктәрҙең ядроһы берәү була. Ундай күҙәнәктәрҙе бер ядролылар тип атайҙар.
Шул уҡ ваҡытта ике, өс, бер нисә тиҫтә һәм хатта йөҙәрләп ядроһы булған күҙәнәктәр бар. Былар күп ядролы күҙәнәктәр. Улар, мәҫәлән, иң ябайҙарҙа һәм шулай уҡ умыртҡалы хайуандарҙың бауырында, һөйәк мейеһендә, мускулдарында һәм тоташтырыусы туҡымаларында осрай.
Ядроның төҙөлөшө
Ядроның төҙөлөшө һәм функцияһы күҙәнәк ғүмеренең төрлө осоронда төрлөсә. Бүленмәгән күҙәнәктең ядроһында:
Ядро тышсаһының тышҡы һәм эске мембраналары плазма мембрана кеүек үк төҙөлөшлө. Ядро тышсаһында күп һанда нескә генә тишектәр урынлашҡан. Улар аша ядронан цитоплазмаға һәм киреһенсә матдәләр күсә: аҡһымдар, углеводтар, майҙар, нуклеин кислосалары, һыу һәм һәр төрлө иондар. Йәғни, ядро менән цитоплазма араһында бер туҡтауһыҙ матдәләр алмашыныуы булып тора.
Ядро Һуты — ядро тышсаһы аҫтындағы ярым шыйыҡ матдә. Ул ядроның эске мөхитен тәшкил итә. Ядро һутында бәләкәй ядролар һәм хромосомалар урынлашҡан.
Цитоплазманан уға һәр төрлө матдәләр үтеп инә һәм ядронан цитоплазмаға сыҡҡан бөтә матдәләр туплана.
Бәләкәй ядро(ядрышко) — ҙурлығы киң сиктәрҙә, 1-ҙән 10 мкм-ға ҡәҙәр һәм унан да күберәккә үҙгәреп тороусы тығыҙ йомро тәнсә.
Организмдың һәм күҙәнәктең төрлө осорҙарында бәләкәй ядролар һаны 1-ҙән алып 10-ға һәм унан да күберәккә үҙгәреп тора.
Бәләкәй ядролар составына РНК һәм аҡһым инә. Бәләкәй ядролар хромосомалар менән бәйле. Улар хромосомаларҙың билдәле бер участкаларында (ядрышковый организатор) барлыҡҡа килә. Унда рибосомалар составына ингән РНК синтезлана. Шуға күрә лә, бәләкәй ядроларҙа рибосомаларҙың ҙур һәм бәләкәй өлөшсәләре формалаша. Формалашҡан бәләкәй ядролар тик бүленмәгән күҙәнәктәрҙә генә күренә. Күҙәнәк бүленеү ваҡытында улар тарҡала.
Хроматин (хромосомалар, гр. «хрома» — буяу, «сома» — тән) — ядро составының мөһим өлөшө. Бүленмәгән хромосомалар үтә нәҙек еп формаһында. Шуға күрә лә, хроматин эсендә айырым хромосомаларҙы яҡтылыҡ микроскобы аша күреп булмай. Был үтә нәҙек ептәрҙең һәр береһе ДНК-ның аҡһым менән берләшмәһенең бер молекулаһын тәшкил итә. Был епсәләр һәр береһе 1 см-ҙан ашыу оҙонлоҡта булыуы мөмкин.
Улар ядро һутында урынлашҡан, үҙ-ара сырмалған һәм уларҙы бер-береһенән айырыуы ла ҡыйын. Әммә оҙонлоҡҡа ныҡ һуҙылған еп һымаҡ хромосомалар һәм уларҙың участкалары электрон микроскоп аша һәйбәт күренә.
Интерфаза осоронда ғына башҡарылған иң мөһим процесс — ул ДНК-ны синтезлау. Уның һөҙөмтәһендә һәр хромосома икеләтә арта.
Уның дауамлылығы хайуандарҙың һәм үҫемлектәрҙең төрлө төрө өсөн төрлөсә. Мәҫәлән, һөтимәрҙәр күҙәнәктәрендә был процесс 6—10 сәғәт дауам итә. Был ваҡыт эсендә һәр ДНК күҙәнәге үҙенә оҡшаш икенсе молекула төҙөй.
Тимәк, синтез алдынан бер хромосома составына бер ДНК молекулаһы ингән булһа, синтез аҙағына һәр хромосома составына ике бер төрлө ДНК молекулаһы инә.
Интерфазаның бөтә осоро буйынса хромосомалар күҙәнәктең йәшәү эшмәкәрлегенең бөтә процестарын да контролдә тота. Тап интерфазала ядрола бер туҡтауһыҙ РНК синтезлана, цитоплазмала аҡһымдар, углеводтар һәм майҙар синтезлана, күҙәнәктәр үҫә.
Былар бөтәһе лә интерфаза осоронда күҙәнәктең актив функциялар үтәүен, унда туҡланыуҙы, тын алыуҙы, АТФ-ты синтезлауҙы, тышҡы мөхиткә һәр төрлө матдәләр алмашыныуы продукттарын сығарыуҙы үҙ эсенә алған йәшәү эшмәкәрлегенең бөтә процестары бара.
Интерфаза осоронда, шулай уҡ митохондриялар, хлоропластар, Гольджи аппараты элементтарының һандары (иҫәбе) арта. Күҙәнәк үҙәгенең центриолдәр һаны ике тапҡыр арта, йәғни күҙәнәк бүленеүгә әҙерләнә.
Төрлө күҙәнәктәрҙең интерфаза дауамлылығы төрлөсә. Күп күҙәнәкле организмдар составында бүленмәгән күҙәнәктәр ҙә була. Уларҙың интерфазаһы күп йылдарға һуҙыла.
Ундайҙар иҫәбенә бүленеүгә һәләтлеген юғалтҡан һәм организмдың бөтә ғүмере буйына йәшәгән нервы күҙәнәктәре инә.
Күҙәнәк бүленергә әҙерләнгән осорҙа еп формаһындағы хромосомалар спиралләшә, ҡыҫҡара һәм йыуаная башлай. Был процесс метафазаға тиклем дауам итә. Ахырҙа уларҙы яҡтылыҡ микроскобында ла күреп, фотоға төшөрөп һәм һанап була. Хромосомаларҙың һәр береһе ҙурлығы, формаһы, махсус буяғыстар менән эшкәрткәндә төҫө һәм биҙәге менән таныулы була. Уларҙы был стадияла метафаза хромосомалары тип атайҙар.
Анорога-Яха (Вануйта ҡушылдығы)
Анорога-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вануйта йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сатый
Сатый (Сатыево) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 590 кеше. Почта индексы — 452093, ОКАТО коды — 80244865001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауыл тарихы
Сатый ауылы Сатый йылғаһы (Өйәҙе йылғаһы ҡушылдығы) буйында урынлашҡан. Ауылға 1779 йылда, керҙәшлек килешеүе буйынса, Нуғай даруғаһы Илекәй- Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә шул уҡ даруғаның Бөрйән улусы башҡорттары нигеҙ һалған, тип фараз ителә. Ауыл тәүге төпләнеүсе Сатый Атйетәров исеме менән аталған. 18 быуаттың аҙағында ш. уҡ яһаҡлы татарҙар иҫәпкә алынған. 1795 йылда 34 йортта 160 кеше йәшәгән, 1865 йылда 130 йортта — 820 кеше. Малсылыҡ, игенселек, итек тегеү, урман кәсептәре менән шөғөлләнгәндәр. 2 мәсет, училище, 2 тирмән булған. 1906 йылда 2 мәсет, бакалея һәм мануфактура кибеттәре теркәлгән. И. Т.Хәбибуллин, М.Ә.Шәмсетдинов ошо ауылда тыуған. Халҡы: 1906 йылда — 1185 кеше; 1920—1483; 1939—786; 1959—717; 1989—664; 2002—602; 2010—590 кеше. Башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Скакунка (Чик ҡушылдығы)
Скакунка  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чик йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғәйзуллин Рәмил Мәүлит улы
Биографияһы
Рәмил Ғәйзуллин 1961 йылдың 25 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Белорет районы Татлы ауылында тыуған.
1996 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын (Ришат Рәхимов курсы), 2002 йылда — Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһын, 2010 йылда — Силәбе мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһын тамамлаған.
1987 йылдан бирле Башҡорт филармонияһында тәүҙә ҡурайсы булып, ә 2001 йылдан — художество етәксеһе булып эшләй. Уның тырышлығы менән Милли халыҡ уйын ҡоралдары оркестры ойошторола.
Рәмил Ғәйзуллин бер үк ваҡытта бер нисә музыка ҡоралдарында уйнау һәләтенә эйә: ҡумыҙ, хайран, дуплфуруй (венгр. ике ҡатлы флейта), чоор (ҡырғ. буй флейта), һыбыҙғы (тат. флейта).
Репертуары
Оҙон көй («Ғилмияза», «Ҡаһым түрә», «Урал» һәм башҡалар), бейеү көйҙәре: «Зарифа», «Ҡарабай», «Түңәрәк күл»; донъя халыҡтары көйҙәре.
Беренсе булып М. Х. Әхмәтовтың «Варган-синфонияһында» ҡурай партияһын башҡарҙы (1996).
Исмаил ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
Исмаил ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Исмаил ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2008 йылда Шишмә ауыл Советы Исмаил ауыл Советы составына индерелә.
Ватандаш
Ватандаш — Башҡортостан Республикаһында баҫылған ижтимағи-сәйәси, фәнни-популяр һәм нәфис журнал, 1996 йылдан айына бер тапҡыр сыға. Мәҡәләләр башҡорт, урыҫ, инглиз телдәрендә баҫыла. Ойоштороусылар — Журналда публицистика, крайҙы, тарихты өйрәнеү өсөн материалдар, республикала, Рәсәйҙә, донъялағы ижтимағи ваҡиғалар тураһында мәҡәләләр баҫыла.
Антананариву
Антананариву (малага.  Antananarivo, Тананарив, Tananarive, Тана, Tana) — Мадагаскарҙың  баш ҡалаһы һәм  бер исемле административ провинцияның үҙәге. 2015 йылдың мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны — кеше. Мадагаскар утрауының үҙәгендә,Бейек платола, 1240–1470 метр диңгеҙ бейеклеге кимәлендә урынлашҡан. Тимер һәм шоссе юлдары төйөнө. Үҙенең тимер юлы менән Антанариву көнсығыш яр буйҙары менән бәйле (Туамасин ҡалаһы), Алаутра күле районы(Амбатундразак ҡалаһы) менән һәм Анцираб ҡалаһы менән бәйле. Автомобиль юлдары баш ҡаланы бөтә провинциялар менән бәйләй. Антананаривула Ивату исемле халыҡ-ара аэропорты урынлаша.
Тарих
Мерина теленән тәржемә итһәң, ҡала исеме «мең ауыл» йәки «мең яугир ҡалаһы» тигәнде аңлата.
XVII быуаттың беренсе яртыһында, Андриандзака убаһында, Имеран Аналаманга батшаһы(1612-1630 тирәһе) менән нигеҙ һалынған. 1794 йылдан алып — Имерандың баш ҡалаһы, һуңынан Мадагаскар батшалығы (Малагасийск батшалығы). 1896 йылда, француз колонизацияһынан һәм Ранавалуна III (1883-1897) батшабикәһен төшөргәндән һуң,  Тананарив исеме аҫтында ҡала,һәм 1975 йылға тиклем һаҡлана, — Мадагаскар колонияһыныңя баш ҡалаһы. 1960 йылдың июненән алып — бойондороҡһоҙ Малагасия Республикаһының, 1975 йылдың декабренән — Демократик Мадагаскар республикаһының, 1992 йылдың сентябренән — Мадагаскар Республикаһының баш ҡалаһы.
.
Архитектура
Ҡалала оҙаҡ ваҡыт, Рува батша һарайын (1828 йылдарҙа төҙөлгән, 1880 - се йылдарҙа яңынан төҙөлгән)һанамағанда, таш йорттар булмай, сөнки уларҙы төҙөү 1825 йылда Ранавалуна I батшабикәһе указы менән тыйыла.
Ҡала, үҙ-ара туннелдәр һәм лестницалар системаһы менән бәйләнгән өс уба араһында урынлашҡан. Боронғо төҙөлөштәр, тарихи ҡомартҡылар һәм хәҙерге ваҡыт европа тибындағы биналарҙы берләштергән. Әҙ этажлы төҙөлөштәр өҫтөнлөк итә. Иң бейек урында Рува районы, боронғо батшалар резиденцияһы, илдең премьер - министрының һарайы урынлашҡан. Ҡала үҙәгендә, Ануси күле тирәһендә, хәҙерге ваҡыттағы административ төҙөлөштәр урынлашҡандар. Сәнәғәт кварталдары төньяҡта, көнсығышта һәм көнбайышта, ә торлаҡ кварталдыр убаларҙың битендә урынлашҡандар.
Белем. Фән һәм мәҙәниәт учреждениелары
Антананаривула «Хира Гаси» халыҡ театрының бейеү-йыр тамашалары (малага. Hira Gasy, 1960 йыл),  «Жаннет» (troupe Jeannette, 1929 йыл) тамаша театр труппаһының  һәм «Антананариву театры»ның (малага.  Teatra Antananarivo )тамашалары үткәрелә.
Иҡтисад
Антананариву — илдең иҡтисади, финанс, сауҙа һәм административ үҙәге. Антананаривула аҙыҡ-түлек, күн, тегеү, ағас эшкәртеү һәм полиграфия сәнәғәте урынлаша, шулай уҡ автойыйыу заводы һәм төҙөлөш материалдарын етештереү булдырыла.
Антананаривула Малагайҙың милли "Зума" баҙары урынлашҡан.
Климат
Антананариву климаты бик тигеҙ һәм йомшаҡ, быны диңгеҙ кимәленән (яҡынса 1300)бейек урынлашыуы һәм утрауҙы уратҡан диңгеҙҙәрҙең йомшаҡ йоғонтоһо билдәләй. Климат субэкваториальға яҡын, әммә тепература режимы уны субтропик муссонлы климатҡа яҡын итә.. Дымлы миҙгел октябрҙән апрелгә тиклем дауам итә, ҡоро миҙгел май айынан сентябргә тиклем дауам итә. Ҡоро миҙгел өсөн һалҡын төндәр һәм йылы көндәр хас.
Кинола
Антананаривула Казино «Рояль» фильмының башланғыс күренешендә Джеймс Бондтың  террорсылар артынан ҡыуыуы була.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Тевриз (йылға)
Тевриз — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тава йылғаһының һул ярына тамағынан 117 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Вошлынг
Оло Вошлынг (Оло Вошлынг-Я) — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 228 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Европа эсперанто союзы
Европа эсперанто союзы (эспер. Eropa Esperanto-Unio Eropa Esperanto-Unio) Европа Берлеге дәүләттәренең милли эсперанто ассоциацияларын берләштерә, һәр ике йыл һайын Мариборҙа, Словения ҡалаһында конгрестар үткәрә. 2007 йылдың июль-август айҙарында конгреста 28 илдән 256 делегат, шул иҫәптән Европа парламентынан 2 ағза, Польшанан Гандзлик Малгожат һәм Словениянан Новак Людмила ҡатнаша.
2009 йылдың декабрендә Европа эсперанто союзы «Монд» француз гәзитендә инглиз теле урынына эсперанто ҡулланыуға саҡырған иғлан баҫтыра.
Шон Райн 2011 йылда Европа эсперанто союзы президенты була (Sen Riain).
Конгрестар
2012 йылға тиклем Словениянан тыш Европа эсперантистар союзы (KEEU) конгресы 11 тапҡыр йыйыла. 2012 йылда конгрестың темаһы «Европа Берлегендә телде өйрәнеү» була.
Был 2011 йылда Копенгагенда үткән конгреста түбәндәге ҡарар ҡабул ителә:
1) 2012 йыл «Тибора Секель йылы», уның тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы иғлан ителә. цитата « Секель (Sekelj) күренекле эсперантист ҡына түгел, ә 20-нән ашыу китап яҙған уңышлы яҙыусы ла.
Уның китаптарының өстән бер өлөшө эсперантола яҙыла һәм күп телдәргә тәржемә ителә. Ул тикшеренеүсе, географ, археолог, этнограф, журналист, режиссер, билдәле эсперантист була. Ул башлыса Азияла һәм Көньяҡ Америкала унға яҡын милли ассоциация ойоштора».
2) Европа Берлеге граждандарының гимнды эсперанто телендә йырлау башланғысы хуплана.
Венгр диаспораһы
Венгр диаспораһы (Magyar diaszpóra) — Венгриянан ситтә йәшәүсе этник сығышы буйынса венгр халҡы. Венгр диаспораһы ике төркөмгә бүленә. Беренсе төркөмгә 1920 йылғы (1947 йылда Париж солох килешеүе буйынса үҙгәрешһеҙ ҡала) Трианон солох килешеүе буйынса Венгрия юғалтҡан территорияларҙағы венгр халҡы — 3,3 млн самаһы. Икенсе төркөмгә үҙ илен төрлө йылдарҙа ҡалдырып киткән этник венгрҙар (1956 йылдағы күтәрелеш менән бәйле ваҡиғалар ваҡытында, йәки Венгрия ЕС-ҡа ингәндән һуң) инә.
Төрлө илдәрҙәге венгр диаспораһы
1990-сы йылдарҙа венгрҙар күпләп Көнбайыш Европаға китә башлай, бигерәк тә Венгрия 2004 йылда Евросоюзға ингәндән һуң был ағым көсәйә. Венгрҙар Бөйөк Британияла, Ирландия, Финляндия, Швеция, Испания һәм Португалияла эшләй.
Венгрия гражданлығы
Румыния венгрҙарының демократик союзы 2004 йылда Румынияла йәшәүсе бөтә венгрҙарға ла Венгрия гражданлығын биреү тәҡдиме менән сығыш яһай. 2004 йылда Венгрияла был мәсьәлә буйынса референдум үтергә тейеш була, ләкин союздың тәҡдиме Венгрия закондарына тап килмәүе һәм һайлаусыларҙың бик аҙ килеүе арҡаһында был план ғәмәләгә ашмай. Күрше дәүләттәрҙәге этник венгрҙар партиялары етәкселәре 2005 йылдың ғинуарында Венгриянан ситтә йәшәүсе венгрҙарға Венгрия гражданлығын биреү өсөн көрәшеүсе ойошма төҙөй.
2010 йылда Венгрияның гражданлыҡ тураһындағы закондарына төҙәтмәләр индерелә,улар сит илдәрҙә йәшәүсе венгрҙарға Венгрия гражданлығын алыуҙы еңеләйтә. Гражданлыҡ алыу өсөн мотлаҡ Венгрияла йәшәүҙе талап итеүҙән баш тартырға ҡарар ителә.
2011 йылдан 2012 йылға тиклем 200 мең яңы ғариза бирелә, 2012 йылдың йәйендә тағы ла 100 мең ғариза бирелә. 2013 йылдың февраленә Венгрия гражданлығы 400 мең сит ил кешеһенә бирелә .2013 йылдың июнендә премьер-министр урынбаҫары Жолт Шемьен йыл аҙағына 500 мең кеше Венгрия гражданлығын аласаҡ тип белдерә. 2011 йылдың 1 ғинуарынан ғәмәләгә ингән закон буйынса Венгрияла йәшәмәгән яңы Венгрия гражданлығы алғандар (натуралләштереү үткәндәр) һайлауҙа ҡатнаша алмай. Бер айҙан һуң ФИДЕС партияһы яңы Венгрия гражданлығы алған венгрҙарға һайлаусы хоҡуҡтарын биреүҙе яҡлап сыға. 2014 йылда сит илдәрҙә йәшәүсе венгрҙар парламент һайлауҙа ҡатнашыу хоҡуғын ала, тик улар партия исемлеге буйынса ғына тауыш бирә, тәғәйен бер кандидат өсөн тауыш бирә алмай.
2010 йылдың майында Словакия Венгрия гражданлығын алыуға ғариза биреүселәрҙе Словакия гражданлығынан мәхрүм итеү тураһында иғлан итә ref>Slovaks retaliate over Hungarian citizenship law, BBC, 26 May 2010. Шул уҡ йылдың октябрь айында Румыния президенты Траян Бэсеску венгрҙарҙың Венгрия гражданлығын алыуына ҡаршы түгеллеген белдерә.
Башҡортостанда венгрҙар
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу барышында Башҡортостан Республикаһында 35 кеше милләтен венгр тип күрһәткән. Уларҙың 19 ир кеше, 16 — ҡатын-ҡыҙ.
Эскильстуна
Эскильстуна (Eskilstuna) — үҙәк Швециялағы ҡала, бер исемле коммунаның үҙәге. 1659 йылда ҡала статусын ала. Лена Седерманланденең иң эре ҡалаһы булып тора. 2010 йылда Эскильстунаның халыҡ һаны - 64679 кеше. E20 Европа автомобиль маршруты ҡала аша үтә.
1659 йылда Карл X Густав ауылға ҡала хоҡуғын бирә. Ҡала сиктәре яңы нигеҙләнгән Карл-Густавс-Стадтыла (Karl Stad Gustavs, «Карл Густав ҡалаһы»)үҙ эсенә ала. Карл- Густав - Стад йылғаһының көнбайыш ярында урынлашҡан ҡала Рейнхольд Радемахерҙың тимер эшләү оҫтаханаһы тирәләп төҙөлә, уның башланыуҙарына Карл Х Густав булышлыҡ итә. Мануфактураның беренсе эшләп сығарылған нәмәһе ут менән атҡан ҡоралдар һәм пушкалар була.
Мунктеллстендта, Мунктель музейы эргәһендә, Болиндер- Мунктель исемле тешле тәгәрмәс етештереү заводының иҫке бинаһында Эскильтунаның сәнғәт музейы урынлашҡан музей.
Рarken Zoo зоопаркында күп төрлө уникаль һәм экзотик йәнлектәрҙе күрергә мөмкин: аҡ юлбарыҫтарҙы, азия арыҫландарын, леопардтарҙы, комодор варандарын.
Спорт ҡоролмалары араһында Тунаваллен һәм Исстадион стадионын да билдәләр кәрәк.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Валльвиц (Эле)
Валльвиц (Эле) (Wallwitz (Ehle)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 176 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,67 км2. Диңгеҙ кимәленән 60 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39291 һәм автомобиль коды — JL.
Туғайкүл
Туғайкүл — Копейск ҡалаһының тарихы башланған ҡасаба, Силәбенең форпосты булараҡ барлыҡҡа килгән.
Географик урыны
Туғайкүл ҡасабаһынан Копейск ҡалаһы тарихы башлана. Туғайкүл Силәбе ҡәлғәһенең форпосты булып тора. «Туғайкүл — казак Ырымбур казак ведомствоһынан күсеп сыҡҡан ауыл». Һәм ул Туғайкүл буйындағы өйәҙ ҡалаһынан 15 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Атамаһы ла күл исеменән алынған.
Топонимикаһы
Боронғо башҡорт легендаһына ярашлы, төркиҙәр күлгә «Болон» йәки "урман менән ҡапланған үҙәнлек"те аңлатҡан «Туғай» исемен биргән. Ә ер өҫтө бында, болон-туғайҙар, саф күлдәр ҡатыш, урманлы булған.
Тарихы
Туғайкүлдең көнсығыш ярына 5-се рәүиздән һуң (1794 йыл), XIX быуат урталарында Силәбе городовой казактары Туғайкүл ауылына нигеҙ һалған.
Ҡасабан халҡы һаны тураһында статистик мәғлүмәт һаҡланған. 1826 йылда Туғайкүлдә: 7 йорт, 4 хеҙмәтле, 14 кесе йәштәге (15 йәшкә тиклемге) һәм хеҙмәткә ярамаған казак йәшәгән. 1841 йылда — 9 йорт, 19 ир-ат, 28 ҡыҙ-ҡатын йәне. 44 баш ат, 112 эре мөгөҙлө мал, 40 һарыҡ, 10 сусҡа күрһәтелгән. 1866 йылғы Ырымбур губернаһы тораҡ пункттары белешмәһендә: «Туғайкүл — Ырымбур казак ведомствһынан күсеп ултырған ауыл», «Туғайкүл күле янында, өйәҙ ҡалаһынан 15 саҡрымда», «34» йорт, «89 — ир-ат, 112 — ҡыҙ-ҡатын» тигән мәғлүмәт бар.
1873 йылда Туғайкүлдә 37 йорт, 91 ир-ат, 130 ҡыҙ-ҡатын йәшәгән.
1877 йылда Ырымбур кзак ғәскәре ерҙәрен межалағанда, ҡасабаға 3100 дисәтинә ер, шул иҫәптән һөрөнтө ер — 2628 дисәтинә, туғайҙар — 90 дисәтинә, урман — 115 дисәтинә, көтөүлектәр — 45 дисәтинә, һыу биләмәләре — 104 дисәтинә.
Күмер ятҡылыҡтарын үҙләштереү 1900 йылда башланған. Тау тармағында төрлө ҡатлам кешеләре эшләгән. Казактар хәрби хеҙмәт үтәгән.
1904 йылдан, Туғайкүлдә күмер ятҡылыҡтарын эшкәртеү башланғандан бирле, бында «күсеп килеүселәр» һаны арта. Качкар алтын шахталарынан профессиональ эшселәр килә. Силәбе эшҡыуарҙары Покровскийҙар, сауҙагәр Злоказов шахталар асҡан. Күмерҙе карьерҙарҙан күнәктәргә тейәп сығарғандар.
Тәүге ашанин шахталары 1907—1908 йылдарҙа асыла һәм уның ҡатынының исеме менән атала — «Екатерининская».
1907 йылда беренсе шахта асылыу менән, Силәбе таш күмер руднигы тарихы башлана, ХХ быуат башында Копейск шулай тип атала.
Ашанин рудниктарын (барлығы 38) Беренсе донъя һуғышы йылдарында Белорет тимер эшкәртеү заводтары хужалары, ә 1917 йылда Урал-Кавказ акционер йәмғиәте һатып ала.
1916 йылда Туғайкүлдә 80 казак хужалығында 201 ир-ат һәм 218 ҡыҙ-ҡатын йәшәгән.
1919 йылдың йәйендә Туғайкүл тирә-яғында һуғыш барған.
1921 йылда Туғайкүлдә «Силовая» электростанцияһы төҙөлә.
1926 йылда Туғайкүлдә 105 йортта 425 кеше йәшәй. Уның территорияһы Челябкопи составына инә.
1938 йылда ҡасабала 2501 кеше йәшәй.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында етештереү (производство) ихтыяждарын тормошҡа ашырыу маҡсатында тирә-яҡ урман киҫеләп бөткән тиерлек. «Копейскуголь» тресты энергия идаралығы һәм эвакуацияланған Войков исемендәге Новочеркасск заводы нигеҙендә 1942 йылдың 10 сентябрендә һуңыраҡ Копейск ремонт-механик заводы тип үҙгәртеләсәк Копейск рудоремонт заводы эш башлай.
1950-се йылдарҙа Туғайкүл һыуы торбалар ярҙамында Ҡорлаҙы күленә ағыҙыла, ә элекке күл урынына күмер разрезы ойошторола. .
Хәтер
1990-сы йылдар башында Рәсәйҙә казаклыҡ традициялары тергеҙелә. Копейск ҡалаһында «Туғайкүл станицаһы» ҡала казак йәмғиәте ойошторола. Уның составына Потанин, Вахрушев, Козырев, Бажов, ремонт-механик заводы ҡасабаһы, Смолинский (Силәбе ҡалаһы) инә. Йәмғиәт вәкилдәре араһында 400-гә яҡын тоҡомло казак теркәлгән.
Ҡала тарихында Туғайкүлдә борондан йәшәгән нәҫелдәр фамилиялары: Сорокиндар, Медведевтар, Шелеховтар һаҡланған.
Ҡасабала Копейск ремонтн-механик заводы — «Силәбе күмер компания»һы ААЙ-е филиалы эшләй.
Казактар «Туғайкүл» территорияһы концепцияһын булдырған. Уның нигеҙендә ҡунаҡхана, ат һарайҙарынан, зоопарктан, йәшел беседкаларҙан һәм кәмә станцияһынан торған этноауыл ландшафтын яңынан тергеҙеү идеяһы ята. Ә Туғайкүл һаҙға әйләнмәһен өсөн, уның һыуы ағын булырға тейеш. Һыу ятҡылығында мотлаҡ балыҡ үрсетелергә тейеш. .
Ҡомлоҡ (йылға)
Ҡомлоҡ — Кумляк - Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уйылға йылғаһының уң ярына тамағынан 175 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Этимологияһы
Беренсеһе - йылғаның атамаһы башҡортса "ҡом" һүҙенән һәм - "лоҡ" ялғауы ҡушылыуы менән яһалған. Икенсеһе буйынса, Килмәк тигән ирҙәр исеменән килеп сыҡҡан. 1795 йылғы яҙмалар буйынса Уй нығытмаһына ҡараған урыҫ ауылдарынан тыш был йылға буйында Килмәк тигән башҡорт ауылы ла булған
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уйылға йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Көньяҡ (Ишембай)
Көньяҡ, Ишембай ҡалаһының Көньяғы— Башҡортостан Республикаһы Ишембай ҡалаһының юҡҡа сыҡҡан муниципаль берәмеге. 2002—2004 йылдарҙа ғәмәлдә була.
Һыу артерияһы
Ағиҙел йылғаһы, Тәйрүк йылғаһы (Ағиҙел йылғаһының ҡушылдығы), Буҙайғыр шишмәһе (Тәйрүк йылғаһының ҡушылдығы).
Автомобиль юлдары
Ишембай — Салауат, Ишембай — Мәләүез, Индустрия шоссеһы.
Сиге
Төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә: сик Ишембай — Салауат автомобиль юлы буйынса үтә, артабан Индустрия шоссеһы буйынса, Ағиҙел йылғаһын аша сыға, Бульвар урамы буйлап Тәйрүк йылғаһына тиклем бара, йылға аша сыға, Ишембай ҡалаһының «Тәйрүк-1» баҡсасылыҡ йәмғиәте сиге буйынса һәм Ишембай урмансылығы (62-се квартал) дәүләт урман фонды сиге буйынса, артабан 62, 68, 61, 59 квартал араһындағы ҡырҡынты буйлап Ишембай районының «Урман-Бишҡаҙаҡ ауыл советы» муниципаль берәмеге менән сиккә тиклем бара, көнсығышҡа борола һәм дәүләт урман фонды сиге буйынса (59 квартал) Буҙайғыр йылғаһына тиклем бара;
көнсығыш өлөшөндә: Буҙайғыр шишмәһе буйлап Смаҡай биҫтәһенә тиклем, артабан Ишембай районының «Урман-Бишҡаҙаҡ ауыл советы» муниципаль берәмеге сиге буйынса Тәйрүк йылғаһына тиклем, һуңынан Ишембай районының «Байғужа ауыл советы» муниципаль берәмеге сиге буйынса Ишембай ҡалаһының көньяҡ сигенә тиклем;
көньяҡ өлөшө: Ишембай — Воскресенск автомобиль юлынан 200 м алыҫлыҡта урынлашҡан нөктәнән башланып, артабан автомобиль юлын киҫеп үтә һәм Ишембай районының «Скворчиха ауыл советы» муниципаль берәмеге сиге буйынса Ишембай урмансылығының дәүләт урман фонды ерҙәре сигенә тиклем, артабан дәүләт урман фонды ерҙәре буйлап (72-се квартал) төньяҡ-көнбайышҡа боролошҡа тиклем;
Тарихы
Башҡортостанда 2001 йылдың 25 июлендә Башҡортостан Республикаһының 235- з һанлы «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәрен билдәләү тураһында» Закон ҡабул ителә. Закон төбәктең муниципаль берәмектәре биләмәһенең рәсми исемен, сиктәрен һәм составын билдәләй.
Был закон 2004 йылдың 17 декабрендә, Башҡортостан Республикаһы 2004 йылдың 17 декабрендә 126-сы һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында» Закон ҡабул иткәндән һуң, көсөн юғалта. Закондың 7-се «Башҡортостан Республикаһының норматив хоҡуҡи акттары көсөн юғалтыуын таныу» статьяһында былай тип билдәләнә:
Әҙәбиәт
2001 йылдың 25 июлендәге Башҡортостан Республикаһының 235-з һанлы «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәрен билдәләү тураһында» Законы (Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы Закондар сығарыу Палатаһы 12.07.2001 ҡабул иткән).
Башҡортостан Республикаһының 2002 йылдың 25 декабрендәге 426-з һанлы «Башҡортостан Республикаһының Ишембай ҡалаһының Көньяғы муниципаль берәмеге сиктәрен тасуирлау тураһында» Законы (Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Закондар сығарыу Палатаһы —10.12.2002 ҡабул иткән).
Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-сы һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында» Законы (Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай 16.12.2004 ҡабул иткән)
Хүнәйнә һуғышы
Тарихы
Мәккәнең яуланыуы Ғәрәп ярымутрауындағы мөшриктәр өсөн ауыр ҡайғы булған һәм улар мосолмандарға һөжүм итергә булған. Үҫеп килгән мосолман дәүләтенә ҡаршылыҡ күрһәтергә ҡарар иткән төрлө ҡәбиләләр араһында бала сағында Мөхәммәт тәрбиәләнгән Бәнү Сәғд ҡәбиләһе лә була. Дошмандың ниәттәре тураһында белеп ҡалған Мөхәммәт Пәйғәмбәр 12 000 кешенән торған ғәскәр тупларға һәм әт-Таиф йүнәлешендә сығыш яһарға бойора. Был хәл Мәккәне яулап алғандан һуң ике аҙна үткәс була.
Мәлик ибн Ауф барыһына ла ғаиләһен, мал-тыуарын алып килергә ҡушты. Уның фекеренсә, ғәскәре былай ҡасып китмәҫкә тейеш булған. Ҡәбиләһенең ҡарт юлбашсыһы Дурайд Мәлик ибн Ауфҡа ҡаршы сыға, әммә уны тыңламайҙар. Һәүәзиндәр тар тарлауыҡта боҫоп, мосолмандарҙы көтә башлаған.
Шаршамбы кис унынсы шәүүәлдә мосолман ғәскәре үҙәнгә килеп етә. Һәүәзиндәр көтмәгәндә мосолмандарға һөжүм итә һәм, урындың рельефын файҙаланып, таштар артына йәшенеп, уларға һөжүм яһай, һәм өҫтәренә таш ташлай. Мосолмандар араһында кәүгә башлана һәм улар ҡасып китә.
Алышҡа ҡалыусылар араһында байраҡсы Али ибн Әбү Талиб, Ғәббәс ибн Ғәбд әл-Моталлип, Фазал ибн Ғәббәс, Ғүсәмә һәм Әбү Суфыян ибн Харис була. Ғәббәс ибн Ғәбд әл-Моталлип сәхәбәләрҙе саҡырып оран һалғас, 140-лап кеше йыйыла.
Һуғыштан һуң
Яу яланынан ҡасып, хауазиндар мосолмандарға яҡынса 24 мең дөйә, 40 мең һарыҡ, 4 мең унций көмөш һәм 6 мең әсир, шулай уҡ күп һанлы эре мөгөҙлө мал ҡалдыра.
Һәүәзиндәр ике төркөмгә бүленә, береһе әт-Таиф ҡәлғәһенә, ә икенсеһе Әүтәс үҙәненә ҡаса. Әүтәс үҙәненә Әбү Әмир отряды сыға, ә Мөхәммәт Пәйғәмбәр әт-Таифҡа юллана һәм уны ҡамай. Әүтәс үҙәнендә хауазиндарҙы ҡыуып етеп, мосолмандар һәм хауазиндар алыш алдынан йола буйынса көслө яугирҙар алышын ойоштора. Мосолмандар яғында Әбү Әмир үҙе сыға, ул сиратлап ҡаһарманлығы менән билдәле 9 бер туғанды үлтерә. Һуңғы дошманды үлтергәндән һуң уға ике хауазин ташлана һәм уны үлтерә. Ғәскәрҙе Әбү Әмирҙең туғаны — Әбү Муса етәкләй һәм дошманды ҡыйрата.
Әсирҙәр араһында Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең һөттәш һеңлеһе лә була, уны шунда уҡ азат итәләр.
Константин һарайы
Константин һарайы, Ҙур Стрельна һарайы — XVIII быуаттағы архитектура һәйкәле. Романовтарҙын элекке резиденцияһы.
Ошо йортта 2006 йылда ҙур восьмерка илдәре самиты үҙа.
2003 йылдан һарайҙа Рәсәй Федерацияһы Президенты эштәр идаралығының «Дворец конгрессов» дәүләт комплексы урынлаша.
Факттар
Мәскәү өлкәһенең Бережки ауылында һарайҙын копияһы — Миллергоф бар.
Оло Енгыль
Оло Енгыль — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кемпаж йылғаһының уң ярына тамағынан 179 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Анорога-Яха (йылға)
Анорога-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Лядгей-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Күкҡуян ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
Күкҡуян ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Күкҡуян ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Михаил Садовяну
Михаи́л (Михай) Садовя́ну (Mihail (Mihai) Sadoveanu; 1880 — 1961) — румын яҙыусыһы һәм сәйәси эшмәкәре. Румыния Президиумы ағзаһы (1947—1948). «Халыҡтар араһында тыныслыҡты нығытыу өсөн» Халыҡ-ара Ленин премияһы лауреаты (1961). Румыния Академияһы ағзаһы.
Әҫәрҙәре
Садовянуның барлыҡ тиерлек ижади мираҫы рус теленә М. В. Фридман тарафынан тәржемә ителә һәм нәшер ителә. Иң билдәле әҫәрҙәре:
1955 йылда «Иностранная Литература» журналының алтынсы һанында Михаил Садовянуның артабанғы хикәйәләре баҫтырылып сығарыла: «Ключ»;  «По Молдове»; «Суд обездоленных»;  «Лошадка»; «Митицэ Грозэвеску» (румын теленән А.  Старостин тәржемә иткән).
Латип (исем)
Латип — ғәрәп сығанаҡлы башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарҙа ҡулланылған ир-ат исеме.
Этимологияһы
Латип — «рәхимле», «һөйкөмлө», «асыҡ йөҙлө» мәғәнәләрен аңлатҡан ир-ат исеме.
Билдәле шәхестәр
Латип Шаимов (17 сентябрь 1955 йыл) — Дағстан Республикаһының халыҡ артисы.
Фамилияларҙа
Латипов Ҡотдос Ҡәниф улы 23 декабрь 2016 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, осоусы, авиация полковнигы (1967). 1945 йылдан КПСС ағзаһы. Советтар Союзы Геройы (1946).
Латипов Урал Рамдраҡ улы юрист, хәрби хеҙмәткәр, юғары хәрби мәктәп уҡытыусыһы. Юридик фәндәр докторы (1993), профессор (1994). Полковник (1991). Белоруссияның дәүләт һәм ижтимағи-сәйәси эшмәкәре.
Латипов Ғабдрахман Хәким улы (1917 йыл — 25 ғинуар 1945) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
Латипов Данис Мансур улы (28 сентябрь 1990 йыл, Ишембай, БАССР, СССР) — Рәсәй боксёры, Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы, Башҡортостан һәм «Динамо» клубы (Өфө) вәкиле.
Латипов Марат Мөьмин улы (15 апрель 1958 йыл) — дәүләт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының 1-2 саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты,1992—2000 йылдарҙа Дәүләкән районы һәм Дәүләкән ҡалаһы хакимиәте башлығы, Рәсәй Социаль страховка фондының Башҡортостан төбәк бүлексәһе идарасыһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Почёт ордены һәм 2-се дәрәжә «Батырлыҡ һәм гуманизм» ордендары кавалеры, иҡтисад фәндәре кандидаты (2008).
Латипов Мәркәз Каррам улы (18 март 1926 йыл — 17 ғинуар 1999 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре, нефтсе. 1970—1981 йылдарҙа Өфө быраулау эштәре идаралығы етәксеһе. Ленин (1964), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) һәм «Почёт Билдәһе» (1959) ордендары кавалеры. Нефть һәм газ сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре, РСФСР-ҙың (1986), БАССР-ҙың (1976) атҡаҙанған нефтсеһе, СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1976), СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1974).
Латипова Фәүзиә Шәғәле ҡыҙы (11 март 1947 йыл) — журналист. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар союзы азаһы (1996). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993), Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2002).
Латипов Валерий Мәркәз улы (16 февраль 1956 йыл) — ғалим-инженер-төҙөүсе, уйлап табыусы. 1978 йылдан Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы, 2002 йылдан төҙөлөш конструкциялары кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта хужалыҡ иҫәбендәге «„Стройтехэкспертиза“ Өфө ҡала үҙәге» ғилми тикшеренеү лабораторияһы етәксеһе. Техник фәндәр докторы (1998), профессор (1999). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2008). Нефть сәнәғәте эшмәкәре Мәркәз Латиповтың улы.
Латипов-Догадов Владимир Геннадьевич (22 апрель 1962 йыл) — театр актёры. 1983—2013 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы рус дәүләт академия драма театры артисы. 1990 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2004). Ғәлимов Сәләм исемендәге премия лауреаты (1990). Республика актёр йыры конкурсы (Өфө, 1994), «Театр без границ» халыҡ‑ара фестивале (Магнитогорск, 2005) дипломанты.
Топонимдарҙа
Латип (Латыповка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл.
Тенис (Ишим ҡушылдығы)
Тенис — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ишим йылғаһының уң ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 97 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кирәй
Кирәй — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарҙа ҡулланылған ир-ат исеме.
Этимолгияһы
Кирәй исеме монгол ырыуы атамаһына барып тоташа; шулай уҡ гәрәй фарсы телендә эйәреүсе тигәнде аңлата; «кирәй», «гәрәй» ир-ат исемдәре ялғауы булып йөрөй.
Билдәле шәхестәр
Кирәй Мәргән (тулы исеме — Кирәев (Кирәйев) Әхнәф Нурый (Нурмөхәмәт) улы; 28 июнь 1912 йыл — 24 ғинуар 1984 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, фольклорсы ғалим, әҙәбиәт белгесе. Филология фәндәре докторы (1963), профессор (1965). 1941 йылдан — КПСС һәм СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1955).
Фамилияларҙа
Кирәева Миңзада Мирғәле ҡыҙы (28 октябрь 1948 йыл) — театр актёры. 1983 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1999), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1991) артисы.
Кирәев Шаймөхәмәт Шаһийыһан улы 5 июнь 1922 йыл — 26 февраль 1993 йыл) — урман хужалығы хеҙмәткәре. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. КПСС-тың Силәбе өлкә комитеты ағзаһы (1971). Өпәле леспромхозының Почет китабына индерелгән (1966)
Кирәев Михаил Юрьевич (20 февраль 1970 йыл) — Башҡортостан Республикаһы торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры.
Кирәев Олег Хөсәйен улы (6 февраль 1963 йыл) — Рәсәй музыканты, саксофонсы, уҡытыусы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2012).
Скороходиха
Скороходиха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2882/30 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мәғфирә исем
Мәғфирә — башҡорт хатын-ҡыҙ исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа осрай.
Билдәле шәхестәр
Ғәлиева Мәғфирә Ильяс ҡыҙы (24 декабрь 1928 йыл — 3 октябрь 2016 йыл) — йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2011), РСФСР-ҙың эстрада артистары конкурсы дипломанты, СССР халыҡтарының фольклор йыры конкурсы лауреаты.
Топонимдар
Баҡый (Белорет районы) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл.
Баҡый (Стәрлебаш районы) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл.
Ел (хикәйә)
«Ел» ― хикәйә, урыҫ совет яҙыусыһы Михаил Александрович Шолохов 1927 йылда яҙған.
Баҫма тарихы
«Ел» хикәйәһе тәүге тапҡыр «Молодой ленинец» гәзитенең (4 июнь, 1927 йыл) 124-се һанында баҫылған. М. А. Шолохов хикәйәләр йыйынтығында баҫылмаған. Беренсе тапҡыр «Книжное обозрение» гәзитенең 51-се һанында 1986 йылдың 19 декабрендә ҡабатлап баҫылған. Яҙыусының әҫәрҙәр йыйынтығына индерелмәгән. Тәүге тапҡыр авторҙың 9 томлыҡ әҫәрҙәр йыйылмаһының 8 томына индерелгән. (М., 2002). Төҙөүсеһе һәм мөхәррире — В. В. Васильев. Беренсе баҫма буйынса нәшер ителә.
«Книжное обозрениела» ҡайтанан баҫҡанда П. В. Бекедин:
М. А. Шолоховтың оло ҡыҙы Светлана Михайловнаның әйтеүенсә, яҙыусы «бик ҡәтғи рәүештә әҫәрҙе ҡайтанан баҫтырыуға ҡаршы тора. Сәбәбе — үҙе яҙған геройҙың бик ныҡ патологиялы биологик һәләттәре булыуҙа тора».
Тәнҡит
Г. С. Ермолаев әҫәрҙә совет әҙәбиәтенә хас булмаған үҙен-үҙе кәмһетеп ҡарау һәм үҙен-үҙе йәлләү арҡаһында килеп сыҡҡан патологиялы ҡатылыҡты күрә. Ул Турилиндың менталитет үҙенсәлектәрен геройҙың аҡыл торошо, уның яҡшыны ямандан айыра белмәүе менән аңлата.
Сюжет
Әҫәрҙең төп геройы, яңғыҙ казак Харитон Турилин үҙенең йортонда төнгөлөккә йоҡларға ҡалған юлсы уҡытыусыға үҙенең «артыҡ күңелле тормошо» тураһында һөйләй. Аҡтар менән Ҡара диңгеҙгә сигенгән саҡта ул ике аяғын да туңдырып инвалид булып ҡала. Латыш-комиссар уға тыуған утарына ҡайтырға ярҙам итә, ләкин «бер төрлө, ялҡытҡыс тормош» геройҙы ныҡ йонсота. Үҙенең әсе яҙмышына асыуы килгән Харитон үҙенең бер туған һеңлеһен көсләй, шунлыҡтан тегеһе утарҙы ташлап сығып китә, ә Харитон ҡараңғы тормошта япа-яңғыҙ тороп ҡала.
Прокопьевск
Прокопьевск (Прокопьевск) — Кемерово өлкәһенең төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан ҡала. Халыҡ һаны буйынса өлкәлә өсөнсө урында тора.
Көрәнбейәшыуған
Көрәнбейәшыуған (Курэн-бэйэ-шыуган, Курэн-Бейэ) — Рәсәй Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы тау.