cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Маврокордато йорто (Таганрог)
Тарих
ХХ быуат башында йортто грек гражданы Матвей Стоматьевич Маврокордато һатып ала.
Үҙ йортонда хужалар фатир тоталар һәм контораға 1890-сы йылдарҙа бында присяжный поверенный Иван Иванович Корсун йәшәгән, быға тиклем агентур-комиссион контораһы эшҡыуарҙары Стондың һәм Векслерҙың контораһы урынлашҡан. Таганрог кешеһе Пузанов үҙ мебелле бүлмәләрендә еңел холҡло ҡыҙҙарҙы тотҡан.
Перушина-Гавих йорто
Перушино-Гавих йорто — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһы Петров урамында берләштереп һалынған өс ҡатлы йорт. Башта ул айырым йорттарҙан торған. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты. Бойороҡ 124-се. 31.12.02.
Адресы: Таганрог ҡалаһы, Петров ур., 79, 81.
Маврокордато йорто (Таганрог)
Тарих
Совет власы ваҡытында 1925 йылда йорт сауҙагәр М. А. һәм Я. М. Берковичтәрҙең ҡарамағында була.
Перушина-Гавих йорто
Тарих
Таганрог өсөн типик булмаған йорт йәки элек ике айырым торған биналар комплексы Петров урамы, 79 һәм 81-се һанлы йорттар XIX быуаттың 70-се йылдарында төҙөлгән.
Маврокордато йорто (Таганрог)
Тарих
Хәҙерге ваҡытта приваизациялы күп фатирлы торлаҡ йорт, төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты.
Элькесе-Еган
Элькесе-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Локонто-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Перушина-Гавих йорто
Тарих
Һул яҡтағы ике ҡатлы йорт 1871 йылдың 2-се гильдия сауҙагәренең тол ҡатыны Матрена Никитична Баташева аҡсаһына һалына. Ире үлгәндән һуң ул иренең коммерция эшен дауам итә — шәкәр һатыу менән шөғөлләнә, улын һәм ҡыҙын тәрбиәләй, ҡаланың хәлле кешеләре менән бәйләнеш тота. Ул төҙөткән таш йорт бик зауыҡлы архитектуралы булған. Йорттоң икенсе ҡатында, бинаның һул яғында ҡунаҡ күтәрмәле ишек. Йорттоң ике яғында ла ишек алдына инеү өсөн көмбәҙле ҡапҡалар.
Төҙөлөш тамамланғас, Перушина йортонда «Дон» ҡунаҡханаһы барлыҡҡа килә, ә ярым подвалында Линицкийҙың китапханаһы һәм китап магазины була. Линицкийҙың ҡатыны — протоирей Федор Покровскийҙың апаһы яҙыусы Антон Чеховҡа Чехонте ҡушаматын биреүсе кеше.
Элькесе-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Эль-Лури
Эль-Лури — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Курь-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Перушина-Гавих йорто
Тарих
Йорт комплексының уң яғында, элекке Гавих йортонда, КФУ Таганрог техник университетының ғилми-тикшеренү бүлексәләре урынлашҡан. Ә XIX быуат аҙағында бында «Франция» ҡунаҡханаһы була. Был ҡунаҡханала 1894 һәм 1898 йылдарҙа Таганрогҡа килеүсе А. П. Чехов туҡтаған.
Ике ҡунаҡхана йорттары унда йәшәүселәрҙең әҙәпһеҙ ҡыланыуҙары арҡаһында ябылған. ХХ быуат башында I-се гильдия сауҙагәре Отто Котович Гавих (1853—1911) күҙәтеүе аҫтында «Франция» ҡунаҡханаүы урынында уңайлы "Европа" ҡунаҡханаһы асыла.1911 йылдың апрелендә уның хужаһы үҙе теләп йәшәүҙән туҡтай.
Беренсе бөтә донъя һуғышы йылдарында ҡунаҡхана лазаретҡа әйләндерелә, ә һуңыраҡ — прапорщик мәктәбенә әүерелә.
Хәҙерге ваҡытта йорттоң һул өлөшөндә «Ростовграждан проект» һәм «Стандартлаштырыу һәм метрология Үҙәге урынлашҡан», уң яҡ өлөшөндә — Калмыков исемендәге радиотехник университетының микропроцессорҙар системаһы кафедраһы. Подвалында «Русский чай» кафеһы. Йорт төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объектына ҡарай. (Бойороҡ 124-се. 31.12.02 йыл).
Әҙәбиәте
Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской (хроника обывательской жизни). Таганрог, 2000.
Дәүләт бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәр бирелгән көйөргәҙелеләр
Әҙәбиәт
Ә. Й. Ҡотлоәхмәтов, Л. Р. Хәбибуллина, Г. Н. Басов … «Көйөргәҙе ере: Заман, ваҡиғалар, кешеләр» Ермолаево −2005 йыл. — ISBN 5-901834-25-9
Ural bolşevige
Ural bolşevige — 1933-1934 йылдарҙа РСФСР-ҙың Урал өлкәһендә башҡорт телендә сыҡҡан гәзит.
Гәзит Урал өлкә комитеты, Урал өлкә башҡарма комитеты һәм Уралпрофсоветының органы була. Баҫма «Урал эшсеһе» нәшриәте менән айына алты тапҡыр 1500 дана тиражы менән баҫтырыла. Тәүге һаны 1933 йылдың 28 майында сыға.
1934 йылда гәзит Силәбе өлкәһенә күсерелә.
Лиллиан Гиш
Лиллиан Дайана Гиш (14 октябрь 1893 йыл — 27 февраль 1993 йыл) — Америка актрисаһы, кино карьераһы 75 йыл самаһы тәшкил итә, күбеһенсә Дэвид У. Гриффиттың тауышһыҙ фильмдарынан билдәле. Актриса Дороти Гиштың апаһы.
Биографияһы
Лиллиан Гиш 1893 йылдың 14 октябрендә Огайоға Германиянан күсеп килгән ғаиләлә тыуа. Атаһы Джеймс Ли Гиш йыш өйҙә булмай, әсәһе Мэри күп эшләргә мәжбүр була. Биш йәшендә сәхнәләге беренсе аҙымдарын яһай. Һеңлеһе Дороти менән етерлек ҙурайғас, күсмә театр труппаһына ҡушылалар.
Лиллиан Гиш Гриффит менән ғүмере аҙағынаса була: 1948 йылға тиклем үҙен һәм ҡатынын ҡарай. 40-сы йылдарҙа актриса ҡайһы бер тауышлы фильмдарҙа төшә: «Комедианттар» (1967), «Туй» (1978), һәм «Ҡояш аҫтында дуэль» (1946) фильмындағы эше өсөн «Оскар» номинацияһын ала.
1970 йылда Америка киноакадемияһының кинематограф үҫешенә һалған өлөшө һәм актерлыҡ оҫталығы өсөн махсус призы, Америка киноинститутының дөйөм ижади өлөшө өсөн премияһы тапшырыла (1984).
Һуңғы тапҡыр актриса 1987 йылда 93 йәшендә Винсент Прайс һәм Бетти Дэвис менән берлектә «Август киттары» фильмында төшә.
Лиллиан Гиш 1993 йылдың 27 февралендә 99 йәшендә мәрхүм була. Актриса 1968 йылда вафат булған һеңлеһе Дороти Гиш янында ерләнә.
Дан ҡурғаны (Новочеркасск)
Дан ҡурғаны — Новочеркасск ҡалаһында Еңеүҙең 35 йыллығы айҡанлы асылған мемориаль комплекс. Александровский паркында уға ингән ерҙә урынлашҡан.
Һүрәтләү
1990-сы йылдар аҙағында комплекстың торошо насарая. Мәңгелек ут һүнә. Ләкин, ҡала ветерандарының принципиаль ҡарашы нәтижәһендә, 2012 йылдың 9 майына мемориал тулыһынса реставрациялана һәм яңынан мәңгелек ут тоҡандырыла.
Эмтер-Игол
Эмтер-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кыс-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 186 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Аджимка
Аджимка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 203 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Андык (Лобань ҡушылдығы)
Андык  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лобань йылғаһының һул ярына тамағынан 143 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Атаман Ефремовтар һарайы
Атаман Ефремовтар һарайы(шулай уҡ билдәле Атаман һарайы) — Старочеркасская станицаһындағы XVIII быуаттың гражданлыҡ архитектураһы ҡомартҡыһы. Бина 1761 йылда Ефремовтарҙың хужалығында төҙөлгән һәм уларҙың нәҫелдән-нәҫелгә күсеп килгән йорто.
Һүрәтләү
Старочеркасская станицаһындағы атаман һарайының алғы яғы классик стилдә төҙөлгән. Уның архитектураһы ғәҙәттәге Мәскәү һәм Петербургтың билдәле кешеләренең айырым утар һарайҙары кеүек итеп төҙөлгән. Бинаның өсмөйөшлө фронтоны дүрт айырым берәрләп торған колонналы һәи икешәрҙән бергә баҫтырылған шыма ярым колонналарҙа тора. Икенсе ҡаттағы тәҙрәләр сандрик менән биҙәлгән, ә беренсе ҡаттың тәҙрәләре баҫтырылған һуған формаһында. Тәҙрәләрҙең төрлө масштабта эшләнеүе йорт бинаһының үҙенсәлеге булып тора. Түбәнге ҡаттың тәҙрәләре ҙур түгел, формалары тәпәшәк, ә ҡараңғы йөҙлөктәре сауҙа итеүсе казактар Жученковтарҙың һатыу йорто тәҙрәләрен хәтерләтә. Икенсе ҡаттағы тәҙрәләр — ҙурыраҡ, яҡтыраҡ, еңел рамлылар, улар бинаға һарай төҫөн биреп торалар. Атаман Ефремовтарҙың йорто янында уларҙың ғаилә сиркәүе лә һалынған.
Эмтер-Пете-Еган
Эмтер-Пете-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ларь-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Эмтор-Погол-Еган
Эмтор-Погол-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кулын-Игол йылғаһының уң ярына тамағынан 318 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Эмтор-Пугол-Еган
Эмтор-Пугол-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға оз. Элле-Пугол-Эмтор  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бирюч балкаһы (тора)
Бирюч балкаһы — Ростов өлкәһе "нең Константинов районы Кременск хуторы янында табылған аҙаҡҡы палеолит тораһы (боронғо кешеләр торған урын). Төньяҡ Донец йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан. Унда өс майҙансыҡ бар: 1-се Бирюч балкаһы , 2-се Бирюч балкаһы һәм 3-сө Бирюч балкаһы.
Тарих
Бирюч балкаһы был боронғо торалар 1976 йылда. Н. Д. Прасолов тарафынан асылған.
Бирюч балкаһында палеолитик ҡомартҡыларҙың күп ҡатлаулы булыуы асыҡланған. Етәүһе — мустьер, бишәүһе — аҙаҡҡы палеолит һәм иң өҫкөһө — неолит. Был археологик ҡомартҡылар 9 метрҙан ашыу ҡатламды тәшкил итә.
Археологик эштәрҙән тыш, фәнни тикшереү эштәре лә үткәрелә. Маҡсаты — ҡатламдарҙың абсолют йәшен билдәләү, шул осорҙағы тәбиғәт шарттарын, климатын реконструкциялау.
Иң түбәнге мустьер ҡатламы беҙҙең эраға тиклемге 42000-40000 йылдар сиктәренә тура килә. Ә аҙаҡҡы палеолит дәүеренә ҡараған мәҙәниәт ҡатламының йәше, беҙҙең эраға тиклемге 32000-30000 йылдарға ҡарай. Һөйәк ҡалдыҡтары (бизондарҙың ҡалдыҡтары өҫтөнлөк итә, шулай уҡ, болан, ат, ваҡ антилопа ҡалдыҡтары) күпселеген түбәнге мустьер горизонтында ята. Шулай уҡ, был горизонтта бик күп кремнийҙан әйберҙәр табылған. Көл таптары һаҡланған урындар ҙа килеп сыҡҡан. Бында ҡырғыс, һоҫҡо таҙартҡыс, нуклеус (ваҡ умарта), һөңгө баштары табылған.
Өҫкө мустьер ҡатламдарында күберәк яҫы (плосколистный нуклеус), һәр төрлө ҡырғыс, һоҫҡо өҫтөнлөк итә.
Түбәнге мустьер ҡатламдарындағы әйберҙәр ҡайһы бер башҡа ҡомартҡылар — Волга буйындағы Шляхта, Донбасстағы Белокузьминовкала һәм Курдюмовкала, шулай уҡ, Төньяҡ Кавказдағы Монашка һәм Баракаева мәмерйәләрендәге менән оҡшаш.
Өҫкө мустьер ҡатламдарында әйберҙәр Ростов өлкәһенең Каменск районындағы Калитвенка 1, шулай уҡ Антоновка 1 һәм 2 Донбасс тораларындағы менән оҡшаштар.
Андык (Лумпун ҡушылдығы)
Андык  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лумпун йылғаһының уң ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
С. В. Рахманинов исемендәге Ростов дәүләт консерваторияһы
''' С. В. Рахманинов исемендәге Ростов дәүләт консерваторияһы''' — Дондағы Ростовта юғары дәүләт музыкаль уҡыу йорто.
Тарих
Ростов консерваторияһы 1967 йылда Ростов дәүләт музыка-педагогика институты булып асыла, 1992 йылда уның исеме үҙгәртелә. 2004 йылда консерваторияға Академия статусы бирелә.
Ростов консерваторияһы — Төньяҡ Кавказ һәм Көньяҡ Рәсәйҙең музыкаль мәҙәниәте һәм сәнғәте үҙәге. Унда 4000 белгес: пианистар, дирижерҙар, хормейстерҙар, композиторҙар, музыка белгестәре, операны һәм камера йырсылары, барлыҡ ҡыллы, тынлы уйын ҡоралдары белгестәре, эстрада-джаз музыканттары — әҙерләп сығарылған. Шуларҙың 400-ҙән артығы Халыҡ-ара, Бөтә Рәсәй конкурстары лауреаттары һәм дипломанттары, 70-е Рәсәй Федерацияһының мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендәге маҡтаулы исемдәренә лайыҡтар, 60-ы диссертация яҡлаған, 25-е — профессор, 50-е — доценттар. Улар илебеҙҙең һәм сит илдәрҙең юғары уҡыу йорттарында эшләйҙәр.
Ике тиҫтә йыл буйы консерватория Көньяҡ Рәсәйҙә төрлө дәрәжәләге музыка учреждениелары һәм уҡыу йорттары өсөн юғары квалификациялы кадрҙар әҙерләүсе берҙән-бер юғары уҡыу йорто була. Ростов Рәсәй композиторҙар Союзының күп өлөшө һәм уның етәкселәре — Ростов консерваторияһын тамамлаусылар.
Фәнни, концерт һәм ижади эшсәнлеге
Ижади эшләүсе юғары уҡыу йортон билдәләүсе характериситка— сәнғәт хеҙмәте, концерттар ҡуйыу, музыка фәне менән шөғөлләнеү һәм композитор ижады. Консерваторияның асылған иң тәүге көндәренән башлап ул сығыштар яһай, ижади конференциялар үткәрә. Хәҙерге ваҡытта Ростов консерваторияһы Рәсәй көньяғында ҙур концерт проекттары үҙәге булып тора, йыл һайын ғилми-тикшеренеүҙәр, методик эштәр алып бара.
Консерваторияның фәнни-ижади эшсәнлеге диссертация советы, аспирантура бүлеген эшләтеү менән берлектә алып барыла. Педагогтар һәм студенттар, өсөн һәм үткәреү, фәнни конференциялар, концерттар һәм фестивалдәр әҙерләү, кандидатлыҡ диссертациялар яҡлау,ғилми публикациялар яһау һәм методик хеҙмәт менән булышыу ҙа алып барыла.
Консерватория йорто
| Яблоковтарҙың табыш йортонда урынлашҡан консерватория бинаһы
Че Гевара
Эрне́сто Че Гева́ра (Ernesto Che Guevara, тулы исеме — Эрнесто Гевара, Ernesto Guevara; 14 июнь 1928 йыл, Росарио, Аргентина — 9 октябрь 1967 йыл, Ла-Игера, Боливия)  — Латин Америкаһы революционеры, 1959 йылғы Куба революцияһының команданте һәм Кубаның дәүләте эшмәкәре.
Латин Америкаһы континетынан башҡа ул шулай уҡ Конго һәм донъяның башҡа илдәрендә эшләй. «ЧЕ» ҡушаматы уға сығышы менән Аргентинанан булғаны өсөн тағылған.
Бала сағы һәм йәшлеге
Эрнесто Гевара Аргентина ҡалаһы Росариола 1928 йылдың 14 июнендә архитектор ғаиләһендә тыуған.
Эрнестоны бала сағында Тэтэ тип йөрөтәләр. Ул Эрнесто исеменең нескәртеп, иркәләп әйтелеше. Унан башҡа ғаиләлә тағы ла дүрт бала була. : Селия (архитектор булып китә), Роберто (адвокат), Анна-Мария (архитектор), Хуан-Мартин (проектирлаусы). Бөтә балалар ҙа юғары белем алалар .1930 йылдың 7 майында ике йәшлек сағында, Тэтэ астма ауырыуыеың беренсе өйәнәге менән ауырый. Был тын юлы ауырыуы уның бөтә ғүмере буйына һуҙыла. Баланың сәләмәтлеге нығыеһые өсөн ғаилә таулы ер — Кордова провинцияһына күсенә. Ул диңгеҙ кимәленән ике мең метр юғары урында урынлашҡан. Атаһы төҙөлөш подрядчигы булып эшләй башлай. Әсәһе ауырыу Тэтэҙы ҡарай. Тәүге ике йылда Тэтэ мәктәпкә йөрөй алмай. Өйөндә белем ала. Аҙаҡ ул өҙлөгөүҙәр менән булһа ла, күп ваҡыттар уҡырға килә алмаһа ла, Альта-Грасияла мәктәп тамамлай. Ун өс йәшендә Эрнесто Деан-Фунес исемендәге дәүләт колледжында белем ала. Ул уны 1945 йылда тамамлай. Аҙаҡ Буэнос-Айрес университетының медицина факультетына уҡырға керә.
Энтль-Ол-Еган
Энтль-Ол-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Колик-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.
Энтль-Вонтэр-Еган
Энтль-Вонтэр-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вонтэр-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Органик химия институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)
Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Органик химия институты  (РФА ӨФҮ ОХИ) — Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ҡалаһындағы ғилми-тикшеренеү институты. 1995 йылда штаты 370 кешенән тора, уларҙың 190-ы ғилми хеҙмәткәр була. Институт эргәһендә Д 002.004.01 «Органик химия», «Физик химия», «Юғары молекуляр берләшмәләр» һәм «Биоорганик химия» специальностары буйынса ғилми совет эшләй.
Энтль-Ол-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Энтль-Вонтэр-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Органик химия институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)
Институт составындағы лабораториялар
Органик һәм биоорганик химия бүлеге Физик химия бүлеге Юғары молекуляр берләшмәләр химияһы бүлеге
Арборка
Арборка — Рәсәйҙәге йылға. Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шошма йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дон тәбиғәт паркы
Дон тәбиғәт паркы — Волгоград өлкәһе тәбиғи паркы (айырыуса һаҡлана торған тәбиғәт территорияһы) һәм төбәк әһәмиәтенә эйә булған комплекс Волгоград өлкәһе Иловля районында урынлашҡан. 2001 йылда барлыҡҡа килгән.
Географияһы
Тәбиғи парк Волгоград өлкәһе Иловля районында (түбәндәге муниципаль берәмектәр территорияһында: Иловля ҡалаһы ,Авилов ауылы, Качалин ауылы, Краснодонск ауылы, Сиротин ауылы , Тререхостров ауылы ерлеге) урынлашҡан.
Тәбиғи парк Урта Дондың уң яҡ ярындағы иң бейек урынын, йылға үҙәнен һәм Иловля йылғаһының тамағын биләй.
Арлеть
Арлеть — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кильмезь йылғаһының һул ярына тамағынан 214 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Руокко йорто (Таганрог)
Руокко йорто— Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһындағы ике ҡатлы йорт. Йортта йәшәүселәр яҙыусы А. П. Чехов ғаиләһе менән бәйле булған.
Юх-Еган (Вонтэр-Еган ҡушылдығы)
Юх-Еган  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вонтэр-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Руокко йорто (Таганрог)
Адресы: Таганрог ҡалаһы, Грек урамы,100.
Юх-Еган (Вонтэр-Еган ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Руокко йорто (Таганрог)
Тарих
Таганрогтың Грек урамы мөйөшөндә төҙөлгән ике ҡатлы йорт ХIХ быуаттың 3-се сирегендә төҙөлгән. Хәҙерге ваҡытта йорт яңынан төҙөлгән, элек ул көмбәҙле ҡапҡалар менән ике тигеҙ өлөшкә бүленгән булған. Унан йорттоң эске ишек алды күренеп торған. 1880-сы йылдарҙа йорт сауҙагәр Константин Муссури милкендә булған, һуңынан уны италия гражданы Давид Януарьевич Руоккоға һатҡандар.
Давид Януарьевич тыумышы менән Италиянан, уның бик яҡшы музыка һәләте була, бер нисә музыка уйын ҡоралдарында уйнаған, бай таганрог ғаиләләрендә музыка дәрестәре биргән, Таганрог ҡала баҡсаһы оркестрының етәксеһе булған.
Ул Таганрогта үҙенең улы Евгенийҙы скрипкала уйнарға өйрәткән. Евгений һуңыраҡ яҙыусы А. П. Чехов дуҫының ҡыҙы Евгения Дмитриевна Савельеваға өйләнгән. Яҙыусының атаһы, Павел Егорович Чехов (1825—1898) Давид Януарьевичты үҙенең музыкаға һәләтле улы Николайҙы скрипкала уйнарға өйрәтеү өсөн саҡырған.
1910-сы йылдарҙан алып йорттоң хужаһы дворян Николай Иванович Демин булған. Уның ҡатыны Александра Васильевна йортта оранжерея һәм сәскәләр магазины тотҡан.
1912 йылда йортто Ветлицкийҙарҙың ғаиләһе (арендаға) ҡуртымға алған. Ғаилә башлығы Вадим Иванович Ветлицкий — коллежский кәңәшсе булған. Ошо уҡ йортта Таганрог коммерция училищеһы уҡытыусыһы Валентин Самойлович Исакович фатирҙа торған.
Автомобиль
thumb|[[Benz Velo — Беренсе автомобилдәрҙәң береһе]] thumb|Cadillac (1959 йылғы модель) — XX б. уртаһында автомобиль символы thumb|Заман автомобиле [[Volkswagen Scirocco]] Автомоби́ль (бор. грек αὐτο — үҙе һәм mobilis — хәрәкәт итеүсе), автомаши́на, автотранспорт сараһы, дөйөм алғанда автотехника — моторлы, рельсһыҙ, кәмендә дүрт тәгәрмәсле юл транспорты. Төрҙәргә бүленеше: еңел автомобиль, йөк автомобиле, автобус, троллейбус, бронетранспортёр. Ауыл хужалығы машиналары һәм мотоциклдар автомобиль булып иҫәпләнмәй. Ябай телмәрҙә автомобиль һүҙе урынына башлыса машина тип әйтәләр.
Механик транспорт сараһы, ғәҙәттә юлдарҙа кеше йәки йөк ташыу йәки ошо транспорт сараларын юлдарҙа тартып барыу өсөн ҡулланыла. Был термин тролейбустарҙы, йәғни электр үткәргестәре менән тоташтырылған рельсһыҙ транспорт сараларын үҙ эсенә ала; әммә ауыл хужалығы машиналары был иҫәпкә инмәй, сөнки улар өсөн кеше һәм йөк ташыу ярҙамсы эшмәкәрлек кенә булып тора.
Юхтен-Еган
Юхтен-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Охогр-Игол йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Автомобиль
Ҡоро ер транспорт саралары — үҙ көсө менән йөрөгән; төрлө һыҙаттан хәрәкәт иткән кәмендә дүрт тәгәрмәсле (улар ергә тейеп торорға тейеш), идара ителеше һәм хәрәкәте лә кәмендә ике тәгәрмәс менән тәьмин ителергә тейешле транспорт сараһы
Юхтен-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Автомобиль
Төркөмләнеше
thumb|200px|BMW 315 еңел автомобиле thumb|200px|Йөк автомобиле — КрАЗ-256 (йөк ташыусы) thumb|200px|[[Lamborghini Gallardo — спорт автомобиле]] thumb|200px|Volkswagen Dune Buggy — багги thumb|200px|«[[Газель (автомобиль)|Газель» автофургоны]] Двигателенең төрө буйынса:
Махсус тәғәйенләнешле автомобилдәр (колёсные):
Махсуслаштырылған автомобилдәр (колёсные):
Автомобиль конструкцияһы
Етештерелгән автомобилдәр күп төрлө булыуға ҡарамаҫтан, уларҙың ҡулайламаһында һәр ваҡыт өс төп өлөштө айырырға мөмкин: шасси (трансмиссиянан (двигателдең әйләнеүен машиналарға күсерер өсөн билдәләнгән механизмдар һәм деталдәр), йөрөткөс өлөштәрҙән һәм идара итеү механизмдарынан — руль менән идара итеү һәм тормозлау системаһы, тора), кузов (кешеләрҙе йәки йөктө урынлаштырыу өсөн хеҙмәт итә) һәм двигатель.
Автомобилдәр етештереү
Автомобилдәр етештереүсе - автомобилдәр уйлап сығарыу, әҙерләү йәки йыйыу менән шөғөлләнеүсе автомобиль заводы, компания, фирма. XX быуат башында Oldsmobile автомобилдәр йыйыу процесында тәүге тапҡыр конвейер йыйыу ҡулланды, һәм бөтә донъяла күпләп автомобиль сығарыуға старт бирҙе, шуның менән  автомобиль сәнәғәтендә революция яһаны.
2012 йылға эре етештереүсе компаниялар :
Тиҫтәләгән йылдар дауамында автомобиль етештереү буйынса донъяла алдынғы урынды Америка Ҡушма Штаттары биләй. 1980-се йылдарҙан яңы лидер булып Япония торҙо, 2009 йылдан алып — Ҡытай, ул шулай уҡ 2010 йылдан алып бөтә Евросоюз илдәренә ҡарағанда күберәк автомобилдәр етештерә, ә 2009 йылдан алып донъялағы иң ҙур автомобиль баҙары булып тора. СССР автомобилдәр эшләү буйынса донъяла 5-се (шул иҫәптән йөк машиналары буйынса 3-сө һәм автобустар буйынса 1-се) урынды биләгән, Рәсәй 15 иң эре автомобиль етештереүсе иҫәбенә инә.
Ашмат
Ашмат — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сырчан йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Махатма Ганди
Моханда́с Карамча́нд «Маха́тма» Га́нди (મોહનદાસ કરમચંદ (મહાત્મા) ગાંધી, मोहनदास कर्मचन्द (महात्मा) गान्धी, Mohandas Karamchand "Mahatma" Gandhi ; 2 октябрь 1869, Порбандар, Гуджарат — 30 ғинуар 1948, Нью-Дели) — Һиндостандың Бөйөк Британиянан бәйһеҙлеге өсөн көрәшкән етәкселәренең һәм идеологтарының береһе. Уның көс ҡулланмау (сатьяграха) фәлсәфәһе тыныс үҙгәрештәр яһаусы хәрәкәттәр өсөн йоғонтоһо ҙур була.
Биографияһы
Уның исеме Һиндостанда изгеләр рәтендә иҫәпләнә. Милләттең рухи етәксеһе Махатма Ганди бар ғүмерен илде төрлө дини өҙгөләүҙәрҙән ҡурсауға бағышлай. Һуңғы йылдарҙа уның ҡорбанына әүерелә.
Ганди сауҙагәрҙәр ғаиләһенән сыҡҡан. Уның атаһы Карамчанд Ганди (1822—1885) йылдарҙа дивандың Порбандарҙағы баш министры булып торған.
Гандиҙар ғаиләһендә бар дини йолалар ҙа башҡарылған. Бигерәк тә уның әсәһе Путлибай ныҡ дини кеше булған. Храмдарҙағы табыныуҙар, ураҙалар, ҡатмарландырылған вегетарианлыҡ, дини (индустар тураһында) китаптар уҡыу, дин темаларына вәғәздәр — йәш Гандиҙың ғаиләһе өсөн рухи тормошҡа әүерелгән.
Ата-әсәһе уны 13 йәшендә йәштәш ҡыҙыҡайға өйләндергән. Был ғаилә бюджетына экономия булһын өсөн эшләнә. Сөнки ошо көндә үк ике туған ағаһына ла никах үткәрелә. Уларҙың дүрт улдары тыуа: Харилал (1888—1949), Манилал (28 октябрь 1892—1956), Рамдас (1897—1969) һәм Девдас (1900—1957). Хәҙерге Неру-Ганди династияһы вәкилдәре уларҙың вариҫтарына ҡарамай. Уның өлкән улы Харилал эскән, аҙғын тормош алып барған, бурысҡа батҡан, бер нисә тапҡыр динен үҙгәрткән; бауыр сиренән вафат булған. Атаһы унан баш тартҡан. Башҡа улдары атаһының тарафдаштары һәм Һиндостандың азатлығы өсөн әүҙем көрәшселәр булған. Девдас исемле улы, ғаиләләренең дини яҡтан ҡапма-ҡаршы яҡта тороуына ҡарамаҫтан, 1933 йылда Һиндостан милли конгресы етәкселәренең береһе, Гандиҙың ялҡынлы тарафдашы, милли батыры Раджаджиҙың ҡыҙы Лакшиға өйләнә.
19 йәшендә Мохандас Ганди Лондонға юридик белем алыу өсөн йүнәлә. 1891 йылда уҡыуын тамамлағас, кире Һиндостанға ҡайта. Тик ватанында уның һөнәри эшмәкәрлеге кәрәк булмай. Ул Көньяҡ Африкаға эшләргә китә. Унда индеецтарҙың хоҡуҡтары өсөн көрәш юлына баҫа. Ул унда беренсе булып көрәш өсөн көс ҡулланмау (сатьяграха) сараһын ҡуллана. Уның тормошҡа ҡарашын формалаштырыуҙа Бхагавадгита, шулай уҡ Генри Дэвид Торо һәм Л. Н. Толстоойҙың идеялары ярҙам иткән.(Толстой менән ул хатлашып торған) ). Ганди үҙе ирланд патриоты Майкл Девиттың идеяларын да таныған.
1915 йылда К. М. Ганди Һиндостанға ҡайта, һәм дүрт йылдан һуң илде Британияның колониаль хакимлығынан азат итеү көрәшенә ҡушыла. 1915 йылда атаҡлы һинд яҙыусыһы, әҙәбиәт буйынса нобель премияһы лауреаты Рабиндранат Тагор Мохандас Гандиға ҡарата тәүләп «Махатма» (dev|महात्मा) — «бөйөк йән» титулын ҡулланған. Сам Ганди, аскет булараҡ, титул мине күңелһеҙләдерә тигән. Һиндостан милли конгресы лидерҙарының береһе Тилак, үлеме алдынан, уны үҙенең вариҫы тип иғлан итә.
Махатма Гандиҙың сәйәси ҡараштары
Һиндостандың бойондороҡһоҙлоғо өсөн көрәштә Махатма Ганди көс ҡулланмай ҡаршы тороу файҙаланған: айырым алғанда, уның инициативаһы менән һиндтар британ тауарҙарына һәм учреждениеларға  иғлан иткән, шулай уҡ күрәләтә байтаҡ закондар боҙолған. 1921 йылда Ганди Һиндостан милли конгресын етәкләгән, ә һуңынан, башҡа партия етәкселәренең милли азатлыҡ хәрәкәтенә ҡарата позициялары тап килмәүе арҡаһында, 1934 йылда унан китә.
Уның каста тигеҙһеҙлеге өсөн килешмәүсән көрәше киң билдәле. « ҡыуыла икән, ул тулыһынса нан да, тормоштоң башҡа сфераларынан да ҡыуылырға тейеш».
Ганди тейелгеһеҙҙәрҙе дискриминациялауҙы донъяуи закондар ярҙамында туҡтатырға уйлаған. Ул тейелгеһеҙлек институты индустарҙың принцибына ҡаршы килә, тип аңлатҡан һәм шулай итеп һинд йәмғиәтен тейелгеһеҙҙәр ҙә, башҡа һиндтар кеүек үк, тиң хоҡуҡлылар тигән төшөнсәне һеңдерергә тырышҡан. Башҡа төрлө тигеҙһеҙлек менән бер рәттән Гандиҙың тейелгеһеҙлеккә ҡаршы көрәшенең дини нигеҙе лә булған: Ганди, кешеләрҙең барыһына ла, уларҙың раса, каста, этник һәм дини-общинаһы айырымлығына ҡарамаҫтан, иң тәүҙә тыумыштан бүләк ителгән хас.
Шуға ярашлы, тейелгеһеҙҙәрҙе ул хариджандар — хоҙай балалары тип йөрөтә башлаған. Хариджандарҙы дискриминациялауҙы юҡ сығарыу маҡсатында, Ганди өлгө күрһәткән: ул хариджандарҙы үҙенең ашрамына яҡынайтҡан, улар менән бер табында ашаған, өсөнсө класлы вагондарҙа йөрөгән, уларҙы яҡлап аслыҡ иғлан иткән. Әммә ул тейелгеһеҙҙәрҙең ижтимағи тормоштағы айырымлығын, уларға учреждениеларҙа, уҡыу йорттарында, закон сығарыу органдарында урын өсөн көрәште танымаған. Ул тейелгеһеҙҙәрҙе йәмғиәттә, милли азатлыҡ хәрәкәтендә айырып ҡарауға ҡаршы булған.
Ганди һәм тейелгеһеҙҙәр лидеры доктор Амбедкар араһында уларҙы башҡа касталар менән тиңләштереү мәсьәләһенә ҡарата килешмәүсән ҡараштары фаш ителә. Ганди үҙенең оппонентын хөрмәт итә, ләкин Амбедкарҙың радикаль ҡараштары һинд йәмғиәтенең тарҡалыуына килтерер тип иҫәпләй. 1932 йылда Ганди аслыҡ иғлан иткәнлектән, Амбедкар уның менән күпмелер дәрәжәлә килешһә лә, Ганди тейелгеһеҙлеккә ҡаршы көрәштә Амбедкар менән берләшә алмаған.
Ганди, конструктив программа иғлан итеп, уны тормошҡа ашырыу маҡсатында, бер нисә ойошма булдырған. Иң әүҙем ойошмалары: «Чарка Сангх» һәм «Хариджан Севак Сангх». Әммә Ганди тейелгеһеҙҙәрҙең хәлен тамырынан үҙгәртә алмаған, һәм был хәл уны ауыр хафаға һалған. Шулай ҙа уның тейелгеһеҙлек мәсьәләһендәге ҡараштарының Һиндостандағы сәйәси мәҙәниәткә һәм сәйәси аңға йоғонтоһо бәхәсһеҙ. Һиндостандың тәүге конституцияһында рәсми рәүештә тейелгеһеҙҙәрҙе дискриминациялауҙы тыйыу тураһында яҙылып ҡуйылған икән, был Гандиҙың данлы эше.
Оҙаҡ йылдар дауамында Ганди көс ҡулланмау принцибын эҙмә-эҙлекле яҡлаусы булған. Әммә Ганди ҡараштарын етди һынауға дусар итерлек ситуация килеп сыҡҡан. Көс ҡулланмау принцибы тарафынан Һиндостандың азатлығы өсөн көрәшкә ҡарата ла ҡабул ителһә лә, тышҡы агрессиянан һаҡланғанда Конгресс был принципҡа таянмаған.
Яҡынса 1938 йылғы мюнхен кризисы осоронда, һуғыш сығыу ихтималлығы менән бәйле, тәүләп был мәсьәлә ҡалҡып сыға. Әммә кризис тамамланыу менән был һорау юҡҡа сыға. 1940 йылдың йәйендә Ганди һуғышҡа мөнәсәбәт буйынса был һорауҙы яңынан Конгресс, шулай уҡ киләсәктә бойондороҡһоҙ Һиндостандың тышҡы сәйәсәте алдында ҡуя. Конгрестың башҡарма комитеты көс ҡулланмау принцибын тәрәнгә йәйелдереү мөмкин булмауын әйтә. Был мәсьәлә буйынса Ганди һәм Конгресс араһында өҙөклөк барлыҡҡа килә. Әммә ике ай үтеүгә Һиндостандың киләсәктәге тышҡы сәйәсәтенә ҡарата Конгресс позицияһын сығарыла (һуғышҡа мөнәсәбәт буйынса бер һүҙ ҙә әйтелмәй). Унда, Конгрестың Башҡарма комитеты «сварадж өсөн көрәштә көс ҡулланмау сәйәсәтенә һәм тәжрибәһенә генә түгел, ләкин ирекле Һиндостанда ниндәй дәрәжәлә ҡулланыуы мөмкинлегенә ҡарап, ныҡлы ышана», тип әйтелгән була, «ирекле Һиндостан дөйөм ҡоралһыҙландырыуҙы бөтөн көсө менән хуплар һәм был тәңгәлдә бар донъяға өлгө күрһәтер. Был инициативаны тормошҡа ашырыу тышҡы факторҙарға, шулай уҡ эске шарттарға ҡотолғоһоҙ рәүештә бәйле, ләкин дәүләт, көсөнән килгәнсе, ҡоралһыҙландырыу сәйәсәтен тормошҡа ашырыу өҫтөндә эшләйәсәк…». Был формулировка була, ул Гандиҙы ҡәнәғәтләндермәй, әммә Конгрестың позицияһын тап шулай белдереү менән ризалаша.
1921 йылда Ганди Һиндостан милли конгресын етәкләй, һәм 1934 йылда башҡа партия етәкселәре менән милли-азатлыҡ хәрәкәтенә ҡараштары айырымланғанлыҡтан, был вазифаһынан китә. 1939 йылдың ғинуарында Ганди Свами Бхаратананда менән бергә, Аундх раджаның үҙенең биләмәһендә республика (Аундх эксперименты) иғлан итеүенә ирешәләр. Ганди һәм Бхаратананда Свами яҙған «Ноябрь декларацияһы» — республиканың тәүге конституцияһы була. Һуңынан ул Һиндостан конституцияһын төҙөгәндә файҙаланыла.
1947 йылда Британия Һиндостанының ике өлөшкә — индуистар өҫтөнлөк иткән Һиндостанға һәм мосолман Пакистанына бүленеүенә ҡаршы була. Бүленгәндән һуң мосолмандар һәм индуистар араһында ҡаты көрәш тоҡана. Ганди көс ҡулланыу мәғәнәһеҙ икәнлеген иҫбатларға тырыша, ләкин күрәһең уны бер кем дә ишетмәй. Милләт-ара ыҙғышты туҡтатыр өсөн Махатма Ганди 1948 йылдың ғинуарында аслыҡ иғлан итә. Был милләттәр араһындағы ыҙғышты туҡтата.
Гандиға һөжүм итеү һәм уны үлтереү
Әммә Ганди индус һәм мосолмандарҙың өлөшләтә ярашыуына ғына өлгәшә ала. Ҡайһы бер индус милли ойошмалары көрәште дауам итергә тигән ҡарар ҡабул итәләр. Әммә Делиҙа Махатма Ганди абруйы уларға ҡаршы тора. Шуға күрә «Хинду Махасабха» лидеры, миллионеры Винаяк Дамодар Саваркар Гандиҙы индустарҙың «мәкерле дошманы» тип иғлан итә, ә уның көс ҡулланмай көрәшеү ысулын әхлаҡһыҙ гандизм, ти. Саваркар һинд халыҡтары араһында ҙур ихтирам яулаған фәйләсуфты юҡ итергә ниәтләй. 1947 йылда ул террористик төркөм булдыра. Индуистарҙың тармаҡлы экстремистик һөҙөмтәһендә 1948 йылдың 30 ғинуарында Ганди үлтерелә.
Ашланка
Ашланка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уржумка йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ейән
Ейән — ҡыҙыңдың йәки улыңдың улы ; башҡорт ғаиләһендә ейәнде йәки ейәнсәрҙе белдереүсе термин. «Ейән» башҡорттарҙың антропонимдарына ҡарай.
Башҡорттарҙа был термин менән бәйле ике компоненттан (тамырҙан) торған күп кенә ирҙәр исемдәре барлыҡҡа килгән: Ейән+бай (внук + богач), Ейән + бирҙе (внук + дал), Ейән + бәк (внук + господин) һ.б. Шулай уҡ ике компоненттан торған ҡатын-ҡыҙҙар исеме лә бар: Ейән + бикә (внучка + госпожа).
Башҡорт телендә Ейән, Ейәнсура, Ейәнғол, Ейәндыуан, Ейәнсары, Ейәнембәт һ. б. исемдәр һаҡланған. Боронғо йола буйынса, әсәһенең ауылында тыуған балаға «е й ә н» һүҙе менән исем ҡушылған. Ул бала әсәһенең ауылына ҡарата ейән бала булған (улар ейән ҡыҙ, ейән ул тип аталған). Ике тамырҙан торған исемдәр, күпселек осраҡта, әсәй яғынан булған бер затта бирелеүсән булған.
Шулай уҡ «ейән» һүҙе менән бәйле атамалар: Башҡортостандың көньяғында Ейәнсура районы; ошо уҡ районда сыҡҡан «Ейәнсура таңдары» гәзите. «Ейәнсура таңдары» — ижтимағи-сәйәси гәзит. Ейәнсура районының Иҫәнғол ауылында аҙнаһына 2 тапҡыр — шаршамбы һәм шәмбе сыға.
Мостай Кәрим. Ейән — йәш арыҫлан
Ейән — йәш арыҫлан. Бар ҡеүәте Тимер тырнағында. Атаһы — йөк аты. Бар мөлкәте Алтын тояғында.
1970
Азов ҡарауыл ҡалансаһы
Азов ҡарауыл ҡалансалары— Ростов өлкәһе Азов ҡалаһы янында 1660-сы йылдарҙа Дон ярҙарында төҙөлгән ҡоролмалар.
Тарих
1663 йылда Азов ҡәлғәһенән 3 саҡрым өҫтәрәк торған Дон ярҙарында, йылға икегә бүленеп тармаҡланған урында ике башня: Варин-холда һәм Джан-холда ҡалансалары — төҙөлгән. Улар һуңынан, билдәле булғанса, Новосергиевка һәм Никонов башнялары тип йөрөтөлә. Башнялар бер-береһе менән өс тимер сылбыр менән тоташтырылған булғанлыҡтан, Дондан асыҡ диңгеҙгә сығыусы юлды кәртәләп торғандар.
1695 йылда рустар төрөктәрҙең Азовын ала алмаһалар ҙа, хәрби хәрәкәттәр барышында был башнялар баҫып алына. Башняны алыуҙа үҙ теләге менән ҡатнашып, уны яулап алыусы дон казактарының һәр бер кешеһенә 10 һум премия вәғәҙә ителгән. Беренсе ҡалансаны 14 июлдә, икенсеһен 14- 15 июль төнөндә яулап алалар. Был ҡалансаларҙа төрөк пушкалары булған. Һуңынан манара-ҡалансалар Новосергиевск ҡалаһы тип аталған.
Дондың һул ярында Пётр I бойороғо буйынса башня-ҡалансалар янында бәләкәйерәк ҡәлғә төҙөлә. 1695 йылда, Азовты ҡамап тотоу тамамланғас, башня- ҡалансаларҙы 3 мең ҡораллы стрелецтар яулап алғандар. 1696 йылдың яҙында Новосергиевка һәм Никоновҡәлғәләре Рәсәй ҡоро ер армияһы һәм флотының йыйыу пунктына, ә Азов губерна ҡалаһына әйләнгән. Башня -ҡалансаларҙың тарих-хәрби әһәмиәте кәмегән. Бында хәҙерге көндәрҙә Дон йылғаһының ике ярында юғары вольтле электр бағаналары тора.
Бөйөк Әкбәр
Әкбәр, Жәләл-әд-Дин Мөхәммәт (Бөйөк Әкбәр) (14 октябрь 1542 йыл — 17 октябрь 1605 йыл) — Бөйөк Моголдар, тимериҙәр династияһынан килгән өсөнсө батша, Бабурҙың ейәне, Аҡһаҡ Тимерҙең тура тоҡомо. Әкбәр Могол династияһы ҡеүәтен арттырған, яулап алыуҙар менән дәүләт сиктәрен ныҡ киңәйткән.
Бала сағы һәм тәхеткә килеүе
Бөйөк Әкбәр 1542 йылдың 14 октябрендә (4 рәжәп 949 һижрә йылы) Синдтағы раджпут ҡәлғәһе Умеркотта (хәҙерге  Пакистан провинцияһы) тыуған. Атаһы Һумаюн батша, ә әсәһе — Хәмиҙә Баныу Бегум (Banu Hamida Begum), шиғый шәйех Али Әкбәр Жәми ҡыҙы булған. Һумаюн Ҡабулды яулап алғандан һуң уға яңы исем - Ялалаутдин (Джалалуддин) Мөхәммәт Әкбәр Һумаюн ҡушаматы бирәләр.
Чауста Шер-шаһтан (1539) һәм Канауджда (1540) еңелгәндән һуң Һумаюн Делиҙан ҡасып сығып китә һәм  сәфәүи шаһына барып һыйына. 1551 йылдың ноябрендә Джаландхарҙа Әкбәр үҙенең ике туған һеңлеһе Руҡийа Султан-бегумға (Ruqaiya Sultan Begum) өйләнә. Принцесса Руҡийа уның Әбү Насир Мөхәммәт Хиндал мырҙа тигән бабаһының берҙән-бер ҡыҙы һәм өлкән ҡатыны дәрәжәһендә була.
Шер-шахһтың улы Ислам-шаһ үлеп ҡалғас, Һумаюн 1555 йылда Делиҙы яңынан яулап алыуға өлгәшә. Бер нисә айҙан Һумаюн вафат була һәм Әкбәрҙе аҫрауға алған Байрам ханға батшаның үлемен йәшерергә тура килә, ул Әкбәрҙе тәхеткә ултыртырға әҙерләй. 1556 йылдың 14 февралендә 13 йәшлек Әкбәр шаһиншаһ (фарсыса "шаһтар шаһы") тип иғлан ителә. Әкбәр балиғ булғанса илгә регент Байрам-хан идара итә.
Taрихы
Әкбәрҙең атаһы Һумаюн 1540 йылдағы һуғышта Шер-Шаһтан еңелә.
Еңелгәндән һуң фарсы шаһы яғына ҡасырға мәжбүр була.
Һумаюндың вафатынан һуң Байрам хан йәш Әкбәрҙе алып тәрбиәләй һәм илгә регент булараҡ идара итә.
1556 йылда Әкбәр шаһиншаһ (шаһтарҙың шаһы - император) итеп иғлан ителә.
1556 йылда тәхеткә ултырып, дүрт йыл үткәс Әкбәр Байрам ханды ҡыуып ебәрә.
1556 йылда Хем исемле һинд батшаһын еңә.
Ике тиҫтә йыл эсендә күп дәүләттәрҙе яулап ала.
1605 йылда Әкбәр дизентерия менән ауырып баҡыйлыҡҡа күсә.
Агра ҡалаһында ерләнгән.
Яулап алыуҙары
Әкбәр батшалыҡ итә башлағанда Бөйөк Моғолдар биләмәләре   Агра һәм Дели тирәләй, Пенджабтың көнсығыш өлөшө һәм Афғанстандағы Ҡабул тирәһе  генә була. XVII быуат башына иһә тотош Төньяҡ Һиндостан һәм башҡа ҡайһы бер өлкәләр буйһондорола. Ҙур өлөшө Акбар батшалыҡ итеүҙең тәүге яртыһында яуланған. Мальвала һәм Гуджараттағы солтанлыҡтар, Бенгалиялағы, Синд һәм Кашмирҙағы мосолман дәүләттәре баҫып алына. Раджпут кенәзлектәре лә ҡушыла, уларҙың юғары ҡатламын Әкбәр үҙ хакимиәтендә вазифалар биреп, вассалдары яһай. Фарсыларҙан Ҡандағар ҡайтарып алына, һәм, шулай итеп, бөтә Көнсығыш Афғанстан Моғолдар ҡулы аҫтында булып сыға. Әкбәр шуғаса мең ярым самаһы йыл бойондороҡһоҙ дәүләт булып торған декан Әхмәтнәһәр солтанлығынан төньяҡ өлөшө биләмәләрен тартып ала тартып ала һәм Ориссаны буйһондора. Бигерәк тә Бенгалиялағы Гуджарат солтанлығы ҡушылыу ҙур әһәмиәткә эйә була, сөнки ул төбәк бай, һөнәрселектең алға китеүе, диңгеҙҙәрҙә йәнле сауҙа алып барыуы менән айырылып торған.
Реформалары
Бөйөк Әкбәр үткәргән реформаларҙың маҡсаты - бөтә халыҡтарға ҡарата ғәҙел һәм тигеҙ йәшәүҙәрен тәьмин иткән үҙәкләштерелгән дәүләт төҙөү була. Тәүге сиратта армияға ранг ("мансабтар") системаһын индереп, контролде көсәйтеү, дәүләттең яңы административ бүленешен  үткәрә, берҙәм һалым системаһы (натураль формала түгел, ә аҡсалата) билдәләй .Һалым реформаһының нигеҙе булып ҡәтғи иҫәп алып барыу, түрәләрҙең йыйылған һалымды йәшәреп ҡалдырыуына һәм урлауына юл ҡуймау тора. Бының менән бер үк ваҡытта аслыҡ булған, уңыш булмаған ваҡыттарҙа һалым йыймау, аҡсалата йәки игенләтә  ссуда биреү ҡарала. Әкбәр мосолман булмағандар өсөн һалымды (жизйәне) һәм индустар өсөн түбәнһетә йән башына һалымды бөтөрә. Бөтә империяла берҙәм  үлсәм системаһы индерелә, шулай уҡ Олуғбәк таблицаһы мәғлүмәттәренә нигеҙләнеп төҙөлгән берҙәм ҡояш календары ҡулланыла башлай. Батша сауҙа үҫешенә ҙур әһәмиәт бирә, хатта европалылар менән бәйләнештәр булдыра. Моғолдар империяһы хакимлығын киңәйтеү һинд йәмғиәтен үҙ яғына ауҙарыр өсөн Әкбәр раджаларҙы дәүләттең һәм армияһының мөһим постарына әүҙем йәлеп итә.
Мәҙәниәт һәм сәнғәт
Әкбәр фән, сәнғәт һәм архитектураны ҡурсыусы булып танылған. Диндәргә түҙемле ҡараш принцибынан сығып, ул үҙе тирәһендә төрлө дин тотҡан иң яҡшы ғалимдарҙы, шағирҙарҙы, музыканттарҙы һәм рәссамдарҙы туплай. Әкбәр хакимлыҡ иткән осорҙа рәсем сәнғәте мәктәбе булдырыла, ә үҙенең йорт ҡабырғалары фрескалар менән биҙәлгән булған. Уның тырышлығы менән 24 мең томдан ашыу китаптан торған ифрат бай китапхана тупланыла. 1569 йылда Агра янында яңы баш ҡала - Фатехпур-Сикри («Еңеү ҡалаһы») төҙөлә башлай.
Әкбәр үҙе лә бер нисә әҫәрҙе фарсы теленән - санскритҡа һәм санскриттан фарсы теленә тәржемә иткән.
Ҡатындары һәм балалары
Әкбәрҙең 30 ҡатыны һәм кәнизәгенән алты улы һәм алты ҡыҙы тыуған, шуларҙың яртыһы сабый сағында йәки бик иртә вафат була :
Мираҫы
Әкбәр үҙенән һуң Бөйөк Моғолдар империяһына ла, Һиндостан субконтиненты өсөн дә бай мираҫ ҡалдырған. Ул Бөйөк Моғолдар империяһы абруйын Һиндостанда һәм унан ситтә лә нығыта, хәрби һәм дипломатик өҫтөнлөгөн тәьмин итә. Уның идара итеүе барышында дәүләт либераль һәм донъяуи һыҙаттар ала, мәҙәни интеграцияға баҫым яһала. Ул шулай уҡ алдан алып бер нисә социаль реформа үткәрә, шул иҫәптән Сати ритуалы тыйыла, толдар өсөн ҡабаттан никахҡа инеү рөхсәт ителә һәм никах  йәше күтәрелә.
«Time» журналы Бөйөк Әкбәрҙе үҙенең « 25 донъя лидеры» исемлегенә индерә.
Ягмыг-Еган
Ягмыг-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Колик-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 330 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡыуыш
Ҡыуыш — күсмә тормош менән йәшәгән башҡорттарҙың ваҡытлыса торлағы. Волга буйы, Көнсығыш Европа (ике яҡлы ҡыйыҡлы), Көнбайыш Себер һәм Урал (конус формаһындағы) халыҡтарында таралған булған.
Ҡыуыштыр йәки ике яҡлы ҡыйыҡлы йәки конус формаһында булған. Улар тура килгән ағастарҙан: ҡайындан, уҫаҡтан, ҡарағайҙан ҡоролған.
Ҡыуыш ныҡлы булһын өсөн, уның аҫ яғын баҫрау һәм кәҫ менән тығыҙлап баҫтырғандар, бау йәки тал сыбығы менән  бәйләгәндәр, ян-яғынан ҡоршап ҡуйғандар.
Ике яҡлы ҡыйыҡлы ҡыуыштар - Башҡортостандың төньяғында һәм көнбайышында, конус формаһындағылар Урал аръяғы, үҙәк һәм көньяҡ райондарҙа таралған булған.
Һуңғараҡ Ҡыуыштарҙы бесән, ураҡ мәлендә төҙөгәндәр, шулай уҡ быҙауҙарҙы, бәрәстәрҙе ябып ҡуйыу өсөн дә, аҙыҡ-түлекте һаҡлау өсөн дә тотонғандар. Кешеләр уны томра ваҡытта эҫенән һаҡланыу өсөн дә ҡорғандар.
Ярхон-Игол (Ерган-Еган ҡушылдығы)
Ярхон-Игол  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ерган-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.