cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Боронғо рус теле
Категория вида глагольных форм
Для древнерусского языка не обнаружено письменных свидетельств противопоставления глагольных форм времени и вида. То же верно в отношении других славянских и, шире, индоевропейских, языков. На основании этого полагают, что в праиндоевропейском языке так же не было противопоставления глагольных форм времени и вида. В таком случае, развитие систем времени и вида — более позднее и неоднородно развивавшееся явление. В отношении времени действие, выражаемое глаголом, приобретало дополнительную характеристику «когда?», а в формах вида — «как?». Косвенно эта гипотеза подтверждается неоднородностью развития системы времени и вида: в романских и германских языках преобладают временные оттенки глагольного действия или состояния, образована сложная система времён, но видовая система не получила развития. В славянских же языках системы времени и вида противопоставлены совершенно отчётливо.
Ко времени складывания исходной системы древнерусского языка в нём уже было сформировано противопоставление приставочных глаголов по совершенному-несовершен­ному виду. Ведущим выступал несовершенный вид, получаемый с помощью ряда средств: унаследованных от праславянского языка (таковы, например, были суффиксы [-j-] (налити — налиꙗти), [-ва-] (въздати — въздавати), [-ja-] (възвысити — възвышати < *vъzvy-s-ja-ti), а также праиндоевропейских чередований корневых гласных типа о // а (побороти — побарати), е // ě (плести— плѣтати) и т. п.
Система средств имперфектизации была неупорядоченной, поэтому имелась вариативность несовершенных форм: налити — налиати, наливати; навести — наводити, навожати; догънати — догонити, догонати; выдати — выдаꙗти, выдавати; въпустити — въпускати, въпущати и т. п.
Эти, ещё новые, средства выражения вида были ещё неустоявшимися, неупорядоченными. Так, во фразе «по Оцѣ… где вътечеть в Волгу» (Повесть временных лет) форма «вътечеть» означает «впадает», а не «впадёт». Во фразе «законъ имутъ отецъ своихъ… ни кърасти, ни окълеветати, ли убити, ли зъло деѧти» в одном ряду стоят глаголы, по нормам современного языка одни из которых выражают действия совершенного, а другие — несовершенного вида.
Подобно соответствию видовых основ глагольным формам времени в праиндоевропейском языке, в древнерусском для приставочных глаголов наблюдается связь аориста с совершенным видом, имперфекта — с несовершенным: поставити (сов. в.) — поставиша (аорист), поставляти (несов. в.) — поставляху (имперфект); погрѣсти (сов. в.) — погрѣбоша (аорист), погрѣбати (несов. в.) — погрѣбяху (имперфект). Что касается настоящего времени, его формы исходно были синкретичны (совмещались со значением будущего), однако с развитием видового противопоставления формы глаголов несов. вида приобрели значение актуального или абстрактного настоящего времени, а формы глаголов сов. вида — значение (совершенного) будущего.
Бесприставочные же глаголы, ещё не втянутые в видовую корреляцию, ещё долгое время сохраняли синкретичную форму настоящего II будущего времени, значение которой определялось контекстом, а в прошедшем времени имели как формы аориста, так и формы имперфекта.
По-видимому, в связи с тем что в славянских диалектах сов. вид лишь постепенно развивался из общего вида, в древних памятниках наблюдается несоответствие временной формы и видового значения глагола, Так, например, формы аориста могут оказаться образованными от глаголов несов. вида: живе, ходи (Лавр, лет.), ѣхашa в тферь (Новг, лет.), а формы имперфекта — от глаголов сов. вида: умряше, поставяху, сожьжаху (Лавр. лет.).
В XII веке оформляется новый суффикс -ива- (-ыва-), ставший наиболее продуктивным средством имперфективации, что способствовало его распространению не только в приставочных (напр., умыкиваху — Лавр, дет., приставливати — Новг. гр. XIV—XV вв.), но позже и в бесприставочных глаголах (напр., купливал, кашивал), для которых он стал средством образования многократных глаголов.
В результате бесприставочные глаголы также будут втянуты в видовое противопоставление как образование несовершенного вида, и к XVII в. категория вида глагола приобретёт то состояние, какое обнаруживается в современном языке: каждый глагол относится к совершенному или несовершенному виду (за исключением немногих так называемых двувидовых глаголов), и от каждого глагола несовершенного вида с помощью приставки может быть образован глагол совершенного вида (за исключением глаголов разнонаправленного движения и многократных).
Установление перфекта как единственной формы прош. времени с общим значением предшествования действия моменту речи привело к тому, что обозначение характера протекания действия во времени было переведено в синтаксический план. Связь формы времени с видом глагола, какая была у аориста и имперфекта, перестала существовать, ибо причастие на -л- образовывалось от любой глагольной основы. Иначе говоря, новая форма прошедшего времени стала свободно образовываться от обоих членов видовой корреляции.
Последним моментом в становлении современных видо-временных отношений явилось развитие особой сложной формы будущего времени ''буду + инфинитив несов. вида''. В этой форме буду однозначно указывает на вид инфинитива (ибо буду не может быть отнесено к завершённому действию).
Развитие первоначальной системы древнерусских глагольных форм
Формы аориста и имперфекта довольно рано не выдержали конкуренции с формами перфекта и как системные формы стали исчезать. Уже к XII в. встречаются случаи неверного употребления этих форм либо употребления сложных форм прошедшего времени вместо аориста. Отсюда возникает предположение о забвении их первоначальной роли и падении в устной речи к началу этого периода. С утратой аориста и имперфекта в конструкциях перфекта и плюсквамперфекта перестал употребляться вспомогательный глагол ѥсмь; так появляются связки двух причастий на -лъ: мы были искали, он былъ привёлъ. Подобные конструкции переосмыслялись по принципу «былъ» > «было»: «я былъ (ѥсмь) пошёлъ да вернулся» -> «я было пошёл, но вернулся». Это — последний осколок плюсквамперфекта в современном русском языке; обозначает действие, некогда начатое, но незавершённое.
По мере забвения роли аориста и имперфекта происходило рассогласование вспомогательного глагола с подлежащим в сослагательном наклонении. Впоследствии вспомогательный глагол быти застыл в своей аористной форме «бы (б)» и стал восприниматься как частица.
К концу древнерусского периода единственной формой пр.вр. осталось только краткое причастия на -л (в плюсквамперфекте вспомогательное причастие на -л опускалось), признаком сослагательного наклонения стала частица бы (б). По версии Соболевского, данные изменения завершились к XIV веку. Различия между перфектом и плюсквамперфектом сохранились только в говорах, лёгших в основу украинского и белорусского языков.
Впоследствии вышли из употребления формы двойственного числа: в письменных источниках уже XIV в. формы мн.ч. употребляются наравне с формами дв.ч., что свидетельствует о забвении исходной роли последнего и утрате его в устной речи. С XV в. глагол утрачивает двойственное число. Так же к XV в. исчез супин, слившись с близким к нему инфинитивом.
Параллельно в говорах, давших русский язык, из двух форм будущего времени утвердилась одна: из инфинитива спрягаемого глагола (как в буд. слож.1-м) и вспомогательного глагола быть (как в буд. сл. 2-м). Во всех случаях она стала обозначать действия несовершенного вида, тогда как форма буд. прост. — действия совершенного вида. Будущее сложное 1-е употребляется лишь изредка, пережиточно, в некоторых говорах современного русского языка (со вспомогательным глаголом иму). В говорах, давших впоследствии украинский и белорусский языки, древнерусское буд. слож. 1-е не исчезло, а было переосмыслено как форма несовершенного вида (укр. ходитиму, бел. хадзiцьму). Будущее сложное 2-е полностью пало к XVII в. во всех восточнославянских языках, так как его функцию приняло будущее простое (то есть, совершенный вид) в сочетании (где это требуется) с союзами если, когда.
Вместе с тем, в повелительном наклонении перестали употребляться формы 3-го л. ед.ч.; формы 2-го л. мн.ч. подверглись влиянию форм 2-го л. ед.ч.(несѣте > несите, ставите > ставьте); формы 1-го л. мн.ч. подверглись воздействию форм того же лица того же числа сослагательного наклонения (напишимъ > напишем). В трёх формировавшихся восточнославянских языках эти процессы шли неодинаково и давали порой разные результаты: рус. пойди, беги, бежим, пойдёмте, бегите, бежимте — при укр. ходи, бiжи, ходiмо, бiжiмо, ходiть, бiжiть и бел. сядзь, бяжи, сядзьма, бяжим, сядзьте, бяжыце.
Исчез нетематический тип склонения, так как входящие в него слова уподобились тематическим глаголам. В русском языке нетематический тип представлен диалектизмами еси — ешь, даси — дашь и некоторыми другими. В украинском и белорусском остатки нетематического склонения несколько шире: укр. даси — дашь, дасите — дадите; бел. ясi — ешь, ясце — едите.
Краткая форма нестрадательных причастий на -л стала осознаваться только как форма прошедшего времени. Все другие краткие формы нестрадательных причастий перестали склоняться и перешли в разряд деепричастий. Остальные причастия претерпели те же изменения, что и краткие и полные прилагательные. Особо важны для формирования трёх восточнославянских языков оказались следующие переходы:
Превращение краткой формы возвратного местоимения сѧ в частицу -ся (с вариантами -сь, -с) и слияние её с глагольными формами, завершившееся к XVIII веку, привело к образованию возвратных глаголов и оформлению нового способа морфологического выражения залоговых различий. -->
Жаровая (Юла ҡушылдығы)
Жаровая — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юла йылғаһының уң ярына тамағынан 238 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Жарбутак (Жарла ҡушылдығы)
Жарбутак (Джарбутак) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Жарлы йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәббәс II (Иран шаһы)
Ғәббәс II (перс. عباس دوم ; азерб. II abbas səfəvi ; 31 декабрь 1632 йыл — 1667 йыл) — 1642 йылдың майынан Сәфәүиҙәр династияһынан Иран шаһы.
Биографияһы
1642 йылда атаһы Сәфи I вафатынан һуң тәхеткә ултыра. Ғәббәс II йыш ҡына һәм күп кенә шарап эсә ихтыярһыҙ хаким булып дан ала. Дәүләт менән идара итеүҙә үтә артыҡ һарай аҡ һөйәктәренә ышана; әммә шул уҡ ваҡытта уның хакимлығы осоронда алдараҡ юғалтылған Ҡандағарҙы 1649 йылда ҡайтарып алыу менән билдәләнә, дәүләт һәм уның иҡтисады күтәренкелек осорон кисерә, быны Персияла булып киткән Европа сәйәхәтселәре билдәләп үтә.
Зоһаб трактаты Ғосман империяһы менән Сәфәүи империяһының көнбайыш сиктәрендә оҙайлы тыныслыҡ булдыра, әммә уның төньяҡ һәм көнсығыш сиктәрен тынысландырмай. Шаһ Ғәббәс II тыңһығыҙ Кавказда ҡапма-ҡаршылыҡҡа йәлеп ителә, сәфәүи йоғонтоһо өлкәһе урыҫтарҙың һәм ғосмандарҙың йоғонтоһо өлкәләре менән бәрелешкә инә.Төп мәсьәлә Ҡуйһыу йылғаһындағы урыҫ гарнизоны киңәйтелеүе һәм яңы нығытмалар төҙөлөүе менән бәйле. Был хаҡта белеп ҡалғас, Шаһ Ғәббәс II, хатта Ҡандағар арҡаһында Моголдар империяһы менән низағ сығыуы хәүефенә ҡарамаҫтан, ниндәйҙер аҙым эшләргә ҡарар итә. Әрдәбил, Чухурсаад, Ҡарабах һәм Астар һәм Әзербайжан округтары губернаторҙарына Ширван губернаторы Хосров ханға ярҙамға ғәскәрҙәр еббәреү буйынса бойороҡтар ебәрелә. Төрлө ҡәбиләләр берекмәләре менән көсәйтелгән ғәскәрҙәр, шул иҫәптән, Дағстан хакимы (шамхал), Дербент хакимы һәм Ҡараҡайтаҡ хакимы ебәргән контингенттары менән бергә, 1953 йылда нығытманы һөжүмләйҙәр һәм уны, үртәү алдынан, урыҫтарҙы һәм нуғайҙарҙы ҡыуып сығаралар. Ғәббәс II ҡыҙылбаш яугирҙарын йәшәү урыны менән тәьмин итеү өсөн өсөн нығытмалар төҙөргә ҡуша. Әлеге бойороҡ Дағстан халыҡтары араһында сыуалыштарға килтерә. Сәфәүиҙәрҙең төрлө урындағы эмирҙарҙы Ширван губернаторы, Хажи Манучехр хандың контроле аҫтына ҡуйырға маташыуҙарыуңышһыҙлыҡҡа тарый. Сәфәүиҙәр яуап итеп 30 000 кешенән торған армияны ебәрә һәм уңышҡа өлгәшә. Шуға ҡарамаҫтан, һөҙөмтәлә һуғышҡа тиклемге статус-кво тергеҙелә: традицияға ярашлы, Сурхай Шамхал хан Гөлмихр бәк улын аманат сифатында Исфаһанға ебәрә, һәм уға ҡабаттан үҙенең тәхетенә ултырырға рөхсәт ителә.
Ғәббәс II Рус батшалығы менән тығыҙ бәйләнештәр булдыра. Ғәббәс II ғәскәрҙәренең походы ваҡытында Төньяҡ Кавказда рус форпосты — Сунжен төрмәһе — яндырыла. 1664 йылда урыҫ сауҙагәрҙәренә фарсы биләмәләрендә ирекле сауҙаға ташламалар бирә.
Ғәббәс II дәүерендә Мәүәрәннәһерҙәге низағтар арҡаһында яҡынса ете мең үзбәк үҙҙәренең эмирҙары һәм бер батша улы менән Иранда йәшәү урынын һорайҙар һәм шаһ хеҙмәтенә ҡабул ителәлер. Кавказ аръяғында мәжбүри рәүештә ете мең ҡыҙ тартып алына, һәм улар үзбәктәргә ҡатынлыҡҡа таратыла.
Сәфәүи дәүләте менән Ғосман империяһы үҙ-ара мөнәсәбәттәре 20-се йылдар XVIII быуаттың 20-се йылдарына тиклем тыныс булып ҡала, сөнки көстәр тигеҙләнеше урынлаштырыла һәм хәрби ғәмәлдәрҙең яңырыуы ике хөкүмәткә лә өмөтһөҙ булып тойола.
Ғәббәс II дәүерендә Иранда Европа саугәрҙәренең роле көсәйә, француз сауҙагәрҙәренә ташламалар бирелә. Быға тиклем пошлинаһыҙ ебәк сауҙаһында оҡшаш өҫтөнлөтәрҙе Сәфи I инглиз һәм голланд сауҙагәрҙәренә бирә.
Мунк Эдвард
Эдвард Мунк (Edvard Munch); 12 декабрь 1863, Осоу, Хедмарк — 23 ғинуар1944, Экель, янында Осло) — Норвегияның рәссам һәм графигы, экспрессионизмдың тәүге вәкилдәренең береһе. Иң танылған «картинаһы Крик». Уның ижады үлем, яңғыҙлыҡ мотивтарын, һәм шул уҡ ваҡытта тормош ҡандырыуҙы эсенә алған.
Бала сағы һәм үҫмер йылдары
Эдвард Мунк 1863 йыл да хәрби табип Мунк кристиан һәм уның ҡатыны, Ураганы Лаура Мунк (Бьельстад ҡыҙ фамилияһы) ғаиләһендә тыуған. Ул ғаиләлә икенсе бала була: өлкән апаһы, София Юханн, ике ҡустыһы — Ингер һәм Лаура, ағаһы һәм Андреас. Мунктар бай йәшәмәһәләр ҙә, улар мәҙәни яҡтан абруйлы ғаиләләрҙең береһе булған: алыҫ туғаны билдәле рәссам-неоклассицист Жак-Луи Давид уҡыусыһы Якоб Мунк, атаһы Кристиан билдәле дин таратыусы булған, ағаһы, Петер Андреас Мунк — күренекле тарихсы ике туған ағаһы Эдвард Карл Дирикс — рәссам-импрессионист.
Буласаҡ рәссам үҙенең балалыҡ йылдарының ҙур өлөшөн Христиания, Норвегия (хәҙерге Осло) башҡалаһында үткәргән. Эдвардҡа биш йыл булғанда, уның әсәһе туберкулёздан вафат була. Хужалыҡ алып барыуҙы уның апаһы Карен Бьельстад үҙ ҡулына ала.
Атаһы, рәссам һүҙҙәре буйынса, балаларға изгелекле булған, әммә үтә ныҡ  динилек  уны « психоневроз» ға еткергән: уның вәғәздәре йоғонтоһо аҫтында күҙҙәренә тамуҡ. күренеп, нескә хисле Эдвард төнөн насар йоҡлай торған булған. Туғандары хәтирәләренә ҡарағанда, малайҙың рәсем төшөрөүгә һәләте бала сағынан үк билдәле булған. .
Эдвардҡа ун биш йәш булғанда, өлкән апаһы Софи туберкулездан вафат була. Уның менән аралары бик яҡын булғанлыҡтан, үлеме рәссамдың киләсәгенә тәрән эҙ ҡалдыра. Биографтар һуңғы вакиғаларҙы уның традицион дин менән ҡаршылыҡтарына бәйләй — һуңынан хәтерләүенсә, атаһы бүлмә буйлап «ғибәҙәтсә ҡулын куйып, бүлмә буйлап алға — артҡа йөрөй». Ҡыҙы вафат булғанда һис бер нисек тә ярҙам итә алмай.
Уның беренсе эре картиналарының береһе" Ҡыҙ ауырыуы" нигеҙендә Софиҙың ауырыуы һәм вафаты тураһындағы хәтирәләре ята. Шулай уҡ импрессионизм стилендәге «Яҙ» һәм  — ситләтеп  «бүлмәлә вафат булыусы» сюжетына арналған бөтә бер картиналар серияһы  ла апаһы тураһындағы иҫтәлектәренә арналған.
Тиҙҙән бәхетһеҙлек уның икенсе апаһы Лаураға ла килә: уның тәртибендә сәйер ҡыланыштар барлыҡҡа килә, ваҡыт үтеү менән ул һиҙелерлек арта бара, бер аҙ ваҡыт үткәс шизофрения диагнозы ҡуйыла.
Үҫеш йылдары
1879 йылда Эдвард техник колледжға уҡырға инә. Һаулығы насар булыуына ҡарамаҫтан,  унда физика, химия һәм математика буйынса  яҡшы уңыштарға ирешә.
Киләһе йылында, колледжды ҡалдырып, рәссам булырға ҡарар ҡабул итә. Уның ҡарарын матди яҡтан да, әхлаҡи яҡтан да  шикле күреп атаһы  үтә ныҡ ҡәнәғәтһеҙ ҡала. . Әммә апаһы Карен,  яҡын дуҫы Дирикс Фредрик, шулай уҡ алыҫ туғаны, абруйлы рәссам Фриц Таулов тарафынан яҡлау таба. 1881 йылда Эдвард Христианиялағы Король рәсем төшөрөү мәктәбенә уҡырға инә.
Был осорҙа уның остазы, Фриц Тауловтың көрәштәше  художник - натуралист Кристиан Крог була. Ул Эдвардты үҙәк фигураһы ғауғалы яҙыусы -анархист Ханс Егер булған  баш ҡала богемаһы даирәһенә индерә.
Егер менән Мунк бер нисә йылдан һуң ғына таныша, ләкин һуңынан улар яҡындан таныша һәм тиҙ арала үҙендә уның тәьҫирен таный.
Әбү Бәкер
Әс-Сиддиҡ Әбү Бәкер Абдуллаһ ибн ’Усман әл-Ҡурайши, Әбү Бәкер Әс-Сиддиҡ булараҡ билдәле; 572, Ғәрәбстанда Мәккәлә тыуған, 634, 23 август Мәҙинәлә вафат булған. Хаҡ хәлифәттең тәүге хаҡ хәлифе, Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең сәхәбәләренең һәм ҡайныларының береһе.
Мунк Эдвард
Үҫеш йылдары
1883 йыл да Мунктың дебюты — сәнәғәт тауарҙары һәм сәнғәт һарайы күргәҙмәләрендә «Этюд башы» картинаһы күрһәтелә. Ошо уҡ йылдың көҙөндә реалистик рухта эшләнгән «Мейескә ут тоҡандырыусы ҡыҙ» тәҡдим ителә. 1884 йылда Фриц Таулов ярҙамында стипендия ала, һәм яҙын Франция ға барып, Париж салонын ҡарарға мөмкинселек тыуа
Башҡортостан Республикаһының Михаил Нестеров исемендәге дәүләт премияһы
Башҡортостан Республикаһының Михаил Нестеров исемендәге дәүләт премияһы — Башҡортостан Республикаһының дәүләт премияһы, дәүләт наградаһы. Һынлы сәнғәт һәм сәнғәт фәне өлкәһендәге ҡаҙаныштар өсөн ике йылға бер тапшырыла.
Мунк Эдвард
Үҫеш йылдары
1885 йылда Мунктың Милли Таул, Фриц Таулдың килене (Милли уның ағаһында кейәүҙә була) роман башлана. Миллиҙең кокетка репутацияһы булып, күрәһең, ул егеттең ғишҡын етди ҡабул итмәй ,ә Эдвард, ғишыҡ эшендә тәжрибәһе булмай, ул был романға бик етди ҡарай, дини ғаиләнән булған кешегә ғаиләле ҡатын -ҡыҙ менән бәйләнеш уның өсөн ҡәтғи никахты боҙоу кеүек була. Мунк Миллиҙең бер генә портретын да яҙмаған, уның биографы Атле Нэсс раҫлауынса, ул уның сәнғәтендә эҙ ҡалдырмаған, шул уҡ ваҡытта, башҡа тикшеренеүселәр уның образын, «Голос» һәм «Ай нуры» картиналарында күрәләр. 1886 йылда Көҙгө күргәҙмәлә тәҡдим ителгән Мунктың «Ауырыу ҡыҙыҡай» картинаһы, янъялға сәбәп була. Егер «үҙ тормошоңдо яҙырға» тигән йоғонтоһо аҫтында, рәссам ҙур полотно булдыра, уның нигеҙендә Софи Мунк ауырыуы һәм үлеме тураһындағы хәтирәләр. Шул уҡ ваҡытта ул тәү сиратта үҙ тәьҫораттарын туплап: «Мин йәнә беренсе тәьҫораттарҙы сағылдырырға тырышам… — үтә күренмәле, тоноҡ аҡ фонында аҡ тире, ҡалтыранған ирендәр,ҡалтыранған ҡулдар…» Асыулы тәнҡитселәргә ҡуйылған һөҙөмтәләр тамамланмаған этюд булып күренгән. «Ауырыу ҡыҙыҡай»ҙы «ташландыҡ» тип атағандар; ә Мункты техникаһын камиллаштырырға теләмәүҙә ғәйепләгәндәр.
«Ауырыу ҡыҙыҡай» картинаһынан һуң картиналары, күрәһең, консерватив стильдә булған, Мункты уның картинаһына ҡараш бик борсоған. Быға импрессионизм манераһында яҙылған «Яҙ», тағы ла бер картина, Софи ауырыуы тураһында хәтирәләре менән һуғарылған, бер нисә портрет һәм пейзаждар, шулай уҡ сәхнә жанрында кеүек «Юриспруденция». 1889 йылда ҡабат Париж га сәфәр өсөн стипендияға ғариза биргән һәм, Эрик Вереншелль ярҙамы менән, уны алған. Йәй Мунк ғаиләһе менән Осгорстранналағы дачаһына бара, ауылдан алыҫ түгел бәләкәй ҡалала уның Милли Таул менән беренсе осрашыуы үтә ; Осгорстранна яратҡан урынына әйләнә, бер ни тиклем ваҡыттан һуң унда ул үҙ йортон булдыра. Көҙ ул Парижға бара.
Парижда икенсе сәфәре
Парижға Мунк Бөтә донъя күргәҙмәһе ваҡытында килә. Бында ул Леон Бонн дәрестәренә йөрөй башлай, студенттар араһында скандинавтар күп була. Бонн Эдвардтың рәсем төшөрөү һәләтен юғары баһалай, уның төҫ менән ирекле эшләүен хупламай. Мунк күргәҙмәләргә әүҙем йөрөгән һәм буш ваҡытта музей, шул иҫәптән, классик сәнғәткә бағышланған экскурсияларға, уларҙы үҙенең студенттары өсөн Бонн ойошторған. Мунк төрлө стильдә эксперименттар яһай, был осорҙағы күп кенә картиналарында импрессионизм һәм пуантилизм йоғонтоһо билдәләнә.
Декабрьдә Норвегиянан хәбәр килә — инсульт тан атаһы, ғаилә башлығы, Кристиан Мунк үлгән. Һуңғы йылдарҙа ата менән ул мөнәсәбәте ныҡ ҡаҡшай — Кристиан уның «нигилистар» менән дуҫлығын, эскегә һалышыуын, алкоголизм янауын өнәмәгән — ул үлем рәссамға ҡаты удар була. Хаттың һуң килеүе арҡаһында, хатта Эдвард ерләргә лә кайтып өлгөрәлмәй. Мунк депрессия бирелә һәм үҙ-үҙенә бикләнеп, Бонн дәрестәренә йөрөүҙән туҡтаған, дуҫтары менән бәйләнешен өҙә (дат шағиры Эмануэль Голдштейн башҡа). Рәссам үҙ тормошон өр-яңынан ҡарап сыға — быны ул көндәлектәргә яҙа, тарихҡа ул "Манифест Сен-Клу"тип ингән: «бүтән интерьер яҙырға кәкәкмәй,, уҡыусы ир -егеттәр, бәйләүсе ҡатын — ҡыҙҙар тураһында. Уларға алмашҡа реаль кешеләр килә, һәм улар тын алалар һәм тоялар, яраталар һәм ғаҙапланалар, …» Был ваҡытта париж осоронда яҙған уның иң билдәле картиналарының береһе «Сен — Клу төнө» — уның төп геройы, тәҙрә янына ултырған, ай нурҙары төшкән бүлмәлә, йә Эдвардтың үҙен, йә уның үлгән атаһын күрәләр.
Әбү Бәкер
Мәккәләге тормошо
Әбү Бәкер әс-Сиддиҡ 572 йылда в Мәккәлә Усман (Әбү Күһәф булараҡ билдәле) һәм Сәлимә (Үмм әл-Хәйер булараҡ билдәле) ғаиләһендә тыуған. Ислам ҡабул иткәнгә тиклем Мәккәнең иң бай сауҙагәрҙәренең береһе булған. Ҡазый ҙа булған, уҡымышлылығы менән Мәккәлә абруй ҡаҙанған.
Әбү Бәкер әс-Сиддиҡ Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең дуҫы булған, ирҙәрҙән өсөнсө булып Ислам ҡабул иткән тип һанала. Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең хәләл ефете Хадиджә бинт Хувайлидте һанағанда, Әбү Бәкер Ислам ҡабул иткән дүртенсе кеше. Әбү Бәкер үҙенең мөшрик исемен Абдаллаһ («Аллаһ ҡоло») тип үҙгәртә. Йомшаҡ, кешелекле холҡо менән ул атаҡлы сәхәбәләр Усман ибн Аффан, Талха ибн Үбәйҙулла, әз-Зубәйер ибн әл-Аввам, Сәәд ибн Әбү Ваҡҡас, Абдуррахман ибн Ауф, Усман ибн Мазун һәм башҡаларҙы Исламға ылыҡтыра. Өммәттең бик бай кешеләренән булараҡ ул мосолмандарға матди ярҙам күрһәткән, ҡолдар өсөн түләп азат иттергән.
Мәҙинәгә Һижрәт ҡылғанда Әбү Бәкер Мөхәммәт пәйғәмбәрҙе эҙәрлекләүселәрҙән ҡурсыған һәм юлда оҙатып барған. Улар Мәккә янындағы бер мәмерйәлә йәшенеп ҡалғандар.
Мәҙинәләге тормошо
Миләди 624 йылда Әбү Бәкер ҡыҙы Әишәне (Ғәйшә) Мөхәммәт Пәйғәмбәргә бирә һәм уға тағы ла яҡыныраҡ булып китә. и тем самым ещё более сблизился с ним. Ҡыҙ Мәккәлә саҡта уҡ һоратылған булған; Мәҙинәлә никах уҡыла. Ғәйшә бинт Әбү Бәкер иҫләүенсә, бер ниндәй ҙә туй тантаналары үткәрелмәй.
Әбү Бәкер Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең барлыҡ яуҙарында ҡатнаша, Табуҡтағы һуғышта байраҡсы була. Әбү Бәкер әс-Сиддиҡ үҙе бер сәйәси йә хәрби акцияларҙың башында тормаған — 631 йылғы Мәккәгә хаж ҡылыуы һәм Пәйғәмбәрҙең һуңғы көндәрендә генә, ул мөнбәрҙә тора алмағас, уның урынына һөйләгән. Мөхәммәт Пәйғәмбәр вафат булғас, ғәрәптәрҙең бер өлөшө быға ышанмай, Әбү Бәкер ҡыҙып һуғышырға йыйынған диндәштәрен, Мөхәммәт — бары тик Рәсүл, ул вафат, Аллаһы тәғәлә генә мәңгелек, тип бынан тыйған.
Монафиҡтар менән һуғыш
Мөхәммәт Пәйғәмбәр үлгәс, күп кенә ҡәбиләләр диндән сигенә башлай, хәлифкә уларҙы кире ҡайтарырға тура килә.. Ул Усама ибн Зәйедте Византияға ҡаршы яуға ебәрә. Шул арала диндән тайпылыусылар уға һөжүм яһайҙар. Уларҙы еңә алалар, мосолмандарҙың рухы күтәрелә. Яугирҙәр Византиянан трофейҙар менән ҡайтып төшә. Үҙе урынына Усаманы ҡалдырып, Әбү Бәкер монафиҡтарға ҡаршы яуға Рәмзәгә китә. Мәҙинәгә еңеү менән ҡайта.
Мәҙинәгә ҡайтҡас, Әбү Бәкер Усаманың отрядын 11 хәрби төркөмгә бүлә, командирҙар билдәләй.
Әбү Бәкер әл-Абрак яғына йүнәлә, абс һәм зүбйән ҡәбиләләрен еңә, ялған рәсүл Тулайха тарафына юл тота. Ул арала Хәлид ибн әл-Вәлид дә ҡайҙа ҡан ҡойошһоҙ, ҡайҙа шәһиттәр ҡалдырып күп кенә ҡәбиләләрҙе Исламға ҡайтара, шунан хәлиф ҡушыуы буйынса Бану Ярбу ҡәбиләһенә ҡаршы китә.
Мосолмандарға Оманда ла ауырға тура килә. Шулай ҙа монафиҡтарҙы еңеп сыға алалар һәм күп ғәнимәт малы (трофей) менән ҡайтып төшәләр.
Мунк Эдвард
«Тормош фризы»
1890 йыл дың май айында Мунк өйөнә ҡайта, Христианияла уның күргәҙмәһе үтә, уның эшендә — тәнҡитселәре ғәҙәттә, ҡатнаш, әммә дөйөм алғанда элеккегә ҡарағанда алсаҡ булалар. Йыл аҙағына ул тағы ла Францияға барып, Париж урынына, һауа торошо үпкә өсөн ҡурҡыныс булғанға, ҡышты Ницца ла үткәрә. Апрель айында уның Париж ға керә һәм Бойондороҡһоҙ Салонында була— бында ул, Ван Гога һәм Гоген картиналарын күрә, рәссам, һуңыраҡ улар менән асыҡтан-асыҡ һоҡланған.
Әбү Бәкер
Монафиҡтар менән һуғыш
Йеменгә ебәрелгән отрядтар ҙа баш күтәргән ҡәбиләләрҙе еңә, Хадрамаутты контролгә ала.
Мунк Эдвард
«Тормош фризы»
Был осорҙа Мунктың «экспрессионистик» стиль формалаша — тасуири линия, символик сюжеттар. Норвегия ҡайтып, «Меланхолия» тигән картинаһын яҙа, унда инде бер ниндәй ҙә импрессионизм йоғонтоһо һиҙелмәй. Йыл дауамында «Тормош Фризы» циклынан беренсе полотно хасил була, — улар араһында «Ҡояш байышындағы кәйеф» картинаһы, һуңыраҡ унан «Ҡысҡырыу» картинаһы үҫеп сыға. 1892 йылда Христианияла Мунктың шәхси күргәҙмәһе булып үтә, ул шунда уҡ һоҡланып килтерә. рәссам-пейзажсы, консерватор даны булған Адельстена Норманды һоҡландыра. Тиҙҙән Норман Берлин да рәссамдың күргәҙмәһен ойоштора, уның тирәләй ғауға ҡуба — Берлин рәссамдар союзының консерватив ҡанаты «сәнғәткә һәм намыҫлы хеҙмәткә хөрмәт» принцибы менән күргәҙмәне ябыуҙы талап итә. был йәш рәссамдарҙың асыуын килтерә — Союз эсендә бүленеүгә килтерә, һөҙөмтәлә Берлин сецессион ы формалаштырыла. Мунк, төзөүселәр һәм тәнҡитселәр яғынан был ваҡытта күнеккән булғанлыҡтан, ситуацияға ирония менән ҡарай. Рәссам Берлин артистик «андеграунд» тормошона бата, Август Стриндберг, Станислав Пшибышевский менән яҡынлаша, һәм уның буласаҡ ҡатыны, Юль Дагни, Мунк өсөн ул муза — бәлки, — һөйәркәһе лә була.
Әбү Бәкер
Монафиҡтар менән һуғыш
Бахрейндә ике көслө ҡәбилә — абдулҡайс һәм бану бәкер була. Абдулҡайстар тоғро ҡала, ә бану бәкер диндән сыға. Улар менән дә көрәшергә тура килә.
Әбү Бәкер монафиҡтарға ҡаршы көрәш алып барып, йыл эсендә Исламдан баш борған ҡәбиләләрҙе дингә кире ҡайтара.
Мунк Эдвард
«Тормош фризы»
1902 йылда шул уҡ «Тормош Фризы» беренсе тапҡыр рәссам уны нисек уйлаған,Берлин Сецессион галереяһында ҡуйыла. Мунк күргәҙмәнең "симфоник эффект"ы тураһында яҙа,. Бында ул яңы бағыусылар рәссам — Альберт Макс Коллман һәм Линдеменән таныша, улар уны оҙаҡ йылдар буйына үҙ ҡанаттары аҫтына алалар.. Матбуғатта, ниһайәт, уны һәм уның эшен ҡабул итә башлайҙар, тәнҡитселәр берлин күргәҙмәһендә яҡшы баһа бирә. Уның сәнғәте символдар һәм аллегорияларҙан тора, яратҡан темаһы — мөхәббәт һәм үлем тураһындағы бәйләнсек уйҙар. 1974 йылда Мишель Хог күргәҙмә каталогында билдәләүенсә: «бик күп замандаштары кеүек үк, Мунк инанды, тип белдерҙе һәм сәнғәт икенсе нимә сағылдырырға тейеш, буржуаз ситләшеү Мане һәм Стивенс, маорис экзотикаһы Гоген, тарихи хыял Гюстав Моро йәки Беклиндан сағыштырмалы». Моро һөйләй: «Мин ҡапшап ҡарағанға, күргәнгә ышанмайым. Нимә күрмәйем, шуға ышанам, ләкин тоям.». Уның менән ризалашып, Мунк, уның менән килешеп, баналь ысынбарлыҡты кире ҡаға, ләкин ул бер ҡасан да булһа Мороға ҡапма-ҡаршы яҙмаясаҡ «аллаһ өсөн сәғәт сылбыры менән». Мунк дәүергә ныҡ йоғонто яһаған вагнериан-трубадур символизм тип аталған тулҡынға битараф ҡала. «Мин нимә күрәм, шуны түгел, ә нимә күрҙем, шуны яҙам» — уның Мороға яуабы. Бындай ҡарашты Маллармела табырға мөмкин, Мунк уны белгән һә яҙған, Верленда, моғайын, уның менән таныш булмаған, Редонда. Моро һәм Метерлинк ҡаса. Мунк тормоштан ҡасмай, ул эске азатлыҡ яулай, ташлап китәлмәгән үҙенең зинданын, тәмүғын һүрәтләй.
Ауырыу
Тулла романы менән хәлһеҙләнгән, уны, суицидҡа ынтылышы һәм, ниһәйәт, револьвер менән инцидент Мунктың психик торошона йоғонто яһай : дошмандары яғынан уға ҡаршы ҡәбәхәтлектәр тураһындағы уйҙар уны ҡыҙып китеүсән һәм шикләнеүсән итә. 1903 йыл да роман виолончелистка уның Эвангелина Маддок, итальян ҡушаматы Эва Мудоччи менән романы башлана, ләкин уларҙың мөнәсәбәтен Мунктың ауырыуы һөрөмләндерә. Ахырҙа улар айырылышалар, һалҡынса дуҫ мөнәсәбәттәре һаҡлап. Мунк бер нисә нерв өйәнәге кисерә, сәйер тәҡдимдәр менән таныш һәм таныш булмаған кешеләр менән бәхәскә керә; ниһәйәт, 1908 йыл да уны Копенгагендағы психиатрик клиникаға урнаштыралар. . Ул унда ярты йылдан ашыу була. Клиникала сағында Мунк һүрәттәр, гравюра, шул иҫәптән үҙен дауалаған профессор Якобсон портретын ҡалдыра.
Башҡортостан Республикаһының Михаил Нестеров исемендәге дәүләт премияһы
Премия тураһында
Һынлы сәнғәт һәм сәнғәт фәне өлкәһендә Михаил Нестеров исемендәге дәүләт премияһы 2017 йылдың ноябрендә булдырылды. Республика башлығы указы менән премия, уны тапшырыу буйынса Башҡортостан башлығы ҡарамағындағы комиссия, шулай уҡ уның составы раҫланды.
Мунк Эдвард
Һуңғы йылдарҙа
1900-x йылдар аҙағында рәссамдың стиле тупаҫ һәм ҡырҡа манера яғына үҙгәрә. Һуңғы картиналары киң мазок, сағыу төҫтәр менән яҙылған. Сюжеттары тыныс һәм ғәҙәти, яңы картиналарында эшсе, крәҫтиән, тәбиғәт һүрәтләнгән. Был осорҙа иң ҙур эштәренең береһе булып монументаль полотнолар циклы Осло Университетының концерт залын биҙәй (университетҡа 1916 йыл да тапшырыла).
Бер ваҡыт Мунктың яҡын дуҫы норвегия скульпторы Вигеланд Густав була. Муниципалитеттарынан Вигеланд ҙур заказ алғас, дуҫлыҡтары бөтә, һөҙөмтәлә, билдәле Вигеланд парк скульптураһы барлыҡҡа килә.
Мансуров Фуат Шәкир улы
Мансуров Фуат Шәкир улы (Фоат Шакир улы Мансуров ; 10 ғинуар 1928, Алматы — 12 июнь 2010, Мәскәү ) — СССР һәм Рәсәй дирижеры, педагогы. Ҡаҙаҡ ССР-ының халыҡ артисы (1967). Татар АССР-ының халыҡ артисы (1971). Рәсәйҙең халыҡ артисы (1998).
Мунк Эдвард
Һуңғы йылдарҙа
1916 йылда Мунк баш ҡала янында урынлашҡан Экель виллаһын һатып ала, ҡалған ғүмерен шунда үткәрә.. Виллаға яҡын ер биләмәләре уға ауыл хужалығы менән шөғөлләнергә мөмкинселек бирә, һуңғы йылдарҙа был уның мауығыуына әүерелә: хеҙмәткәрҙәре ярҙамында ул йәшелсә — емеш үҫтерә,, йорт ҡоштары үрсетә. 1918 йылда рәссам миллионлаған кеше ғүмерен өҙгән «испанка» сире менән йығыла, әммә һаулығы насар булыуына ҡарамаҫтан, сауыға. 1919 йылда «Испанканан һуңғы автопортрет» картинаһын ижад итә.
Башҡортостан Республикаһының Михаил Нестеров исемендәге дәүләт премияһы
Премия тураһында
Премия күренекле һынлы сәнғәт әҫәрҙәре тыуҙырған, шулай уҡ сәнғәт теорияһы һәм тарихы, художестволы тәнҡит өлкәһендә тикшеренеүҙәр өсөн ике йылға бер тапҡыр тапшырыла. Премияның күләме 500 мең һум тәшкил итә.
Мунк Эдвард
Һуңғы йылдарҙа
1930 йылда рәссамдың уң күҙенә ҡан һауа, ул тулыһынса тиерлек яҙыуҙан туҡтай, шул уҡ ваҡытта уның эшләгән эскиздары, ҡан һауыуҙың һөҙөмтәҙендә, боҙолған формала була.
Мансуров Фуат Шәкир улы
Биографияһы
Татар ғаиләһендә тыуған. 1950 йылда Ҡаҙаҡ дәүләт университетын тамамлай, һуңынан уның физика-математика факультетында уҡыта.
Мунк Эдвард
Һуңғы йылдарҙа
1940 йылда Норвегия нацистик Германия тарафынан оккупациялана. Хәйер, башта нацистар Мункты "ысын нордик рәссам " тип күтәрһәләр, һуңыраҡ уға " дегенератив сәнғәт"вәкиле тип нахаҡ бәлә тағалар. Һуңғы йылдарҙа рәссам, үҙенең эштәрен, мөмкин булған мөлкәтен тартып алырҙар тип шикләнеп йәшәй. .
Башҡортостан Республикаһының Михаил Нестеров исемендәге дәүләт премияһы
Премия тураһында
Наградаға рәссамдар, сәнғәт белгестәре һәм коллективтар дәғүә итә ала.
Мансуров Фуат Шәкир улы
Биографияһы
1949—1952 йылдарҙа — Курмангазы исемендәге халыҡ уйын ҡоралдары оркестры, 1953—1956 йылдарҙа Абай исемендәге ҡаҙаҡ дәүләт академия опера һәм балет театры, һуңынан Ҡаҙаҡ радиоһының симфоник оркестры дирижёры булып эшләй. 1951 йылдан Алматы консерваторияһында педагогик эш алып бара. 1957 йылда Мәскәүҙә Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале лауреаты була.
Башҡортостан Республикаһының Михаил Нестеров исемендәге дәүләт премияһы
Премия тураһында
Артабан тәҡдим ителгән әҫәрҙәр һәм ғилми тикшеренеүҙәр ике турҙы үтергә тейеш: беренсе этапта М. В. Нестеров исемендәге асыҡ республика тематик күргәҙмә-конкурсында күрһәтеү өсөн эштәр һайлап алына, икенсеһендә премия лауреаттары билдәләнә.
Мунк Эдвард
Һуңғы йылдарҙа
Эдвард Мунк 1944 йылда, үҙенең һикһән йыллығынан бер айҙан һуң, вафат була..
Мираҫ һәм хәтер
Мунок васыятына ярашлы, уның йортонда һаҡланған бөтә эше, уның вафатынан һуң, ҡалаға тапшырылырға тейеш булып ҡала. Коллекциялары, үҙ эсенә алған бер нисә мең, һүрәттәр, гравюра һәм ҡулъяҙмалар, киләсәктә Мунк музейын асыуға нигеҙ була 1963 йыл. 2015 йылда Мунк мираҫы йәмәғәт ҡаҙаныштарына күсә, Рәсми эйәһе булараҡ Мунк Музейы, картиналарҙы коммерция менән бәйле ҡулланырға хоҡуҡлы. Ҙур коллекцияһы (иң билдәле версияһы үҙ эсенә ала «Ҡысҡырыу», «Мадонна» һәм «Ҡыҙ ауырыуы») Осло Милли галереяһында. Рәссамдың Осгорстандағы озаҡ йылдар йәшәгән һәм эшләгән балыҡсы хижинаһы хәһер йорт — музей булып тора, йорттоң бөтә торошо элеккесә һаҡланған.
Мунктың эштәре бер нисә тапҡыр иң ҡиммәткә һатылған картиналар иҫәбенә ингән. 2006 йылда уның «Ике (Яңғыҙ)» гравюраһы аукционда 8,1 млн, норвегия кронаһы (1,27 миллион аҡш доллары) гравюра һәм иң ҡиммәте булып иҫәпләнә, һатыусы Норвегия. 2013 йылда «Крик» картинаһының бер версияһы аукцион һатыуҙа 119,9 миллион $, булып, ул ваҡытта иң ҡиммәт сәнғәт әсәре булған.
Әбү Бәкер
Рим империяһы һәм Сәсәниҙәр дәүләте менән һуғыш
Исламды ҡабул итмәгән ғәрәп ҡәбиләләренән тыш башҡа дәүләттәргә баҫып инеү күҙәтелмәй. Башҡа дәүләттәрҙең Исламға килеүе стихиялы рәүештә бара. Ни Мөхәммәт Пәйғәмбәр, ни Әбү Бәкер Исламды таратыу, уның сиктәре тураһында һүҙ алып бармай. Замандаштары Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ауыҙынанда, Әбү Бәкерҙән дә донъяны яулау тураһында һүҙ ишеткәнен хәтерләмәй. Һуңғы осор тарихсыларҙың Пәйғәмбәр Рим императорына һәм Персия шаһыншаһына Ислам ҡабул итергә тәҡдим иткән тигән хәбәр — мистификация (был турала рим сығанаҡтарында ла бер ни юҡ).
Башҡортостан Республикаһының Михаил Нестеров исемендәге дәүләт премияһы
Премия тураһында
Документтар 1 апрелдән 20-нә тиклем ике йылға бер тапҡыр ҡабул ителә, ә 2017 йылда — 20 ноябрҙән 30-на ҡәҙәр.
Ҡарый ауыл Советы (Краснокама районы)
Ҡарый ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районындағы муниципаль берәмек. Район үҙәгенә тиклем алыҫлыҡ 20 км, Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы Өфөгә тиклем — 220 км. Раздолье, Арлан, Шушнур ауыл Советтары, Ҡалтасы районы муниципаль районы һәм Нефтекама ҡала округы менән сиктәш. Ауыл Советы биләмәһе 13231 га тәшкил итә. Почта индексы 452926
Административ үҙәге — Ҡарый ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Әбү Бәкер
Рим империяһы һәм Сәсәниҙәр дәүләте менән һуғыш
Хәлифәттең һуғышсылары ла әҙ, регуляр армияһы ла булмай, матди мөмкинлектәре лә сикле. Ошо иҫәпкә алғанда, Әбү Бәкер Рим империяһын һәм Сасаниҙәрҙе яулап алырға уйламағанын аңларға мөмкин. Улар бары шулар ҡулы аҫтында ҡалған ғәрәптәрҙе генә Исламға йәлеп итергә тырыша.
Ҡарый ауыл Советы (Краснокама районы)
Ауыл биләмәһе составы
Милли составы:мариҙар, башҡорттар
Әбү Бәкер
Вафаты
Ярмуҡтағы һуғыш алдынан Әбү Бәкер ҡаты ауырып китә, үлеме яҡынайғанын һиҙеп, сәхәбәләргә яңы хәлиф һайларға ҡуша. Сәхәбәләр Әбү Бәкерҙән вариҫты үҙе әйтеүен һорайҙар. Шунда Әбү Бәкер Үмәр ибн әл-Хаттабты атай. Күптәр быны хуплай. Яңы хәлифте халыҡҡа иғлан итәләр, халыҡ быны риза булып ҡабул итә. Хәлиф Әбү Бәкер миләди 634 йылдың 23 авгусында — Мөхәммәт Пәйғәмбәр кеүек үк 63 йәшендә вафат була. Ғәрәп классик тарихсылары быны иманлылығы өсөн айырым бүләк тип аңлатырға ярата. Әбү Бәкер ҡалдырған васыятта Мәҙинәләге үҙ еренең 1/5 өлөшөн, бар мөлкәтен һәм аҡсаһын дәүләткә саҙаҡа итеп тапшырырға ҡушылған була. Әбү Бәкерҙе ҡыҙы Ғәйшә бүлмәһендә Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡәбере янына ерләйҙәр. Мәсжид Ән-Нәбәүи (Пәйғәмбәр мәсетен) киңәйткән ваҡытта Әбү Бәкер әс-Сиддиҡтың, Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең һәм хәлиф Үмәрҙең ҡәберҙәре мәсет эсендә ҡала.
Мансуров Фуат Шәкир улы
Биографияһы
1958 йылда Ҡаҙаҡ ССР-ының Дәүләт симфоник оркестрын ойоштора һәм уға етәкселек итә, унда ул 1962 йылға тиклем баш дирижёр булып эшләй, оркестр менән бергә сит илдәрҙә — ГДР-ҙа, Польшала, Италияла һәм башҡа илдәрҙә сығыш яһай. 1958 йылда уға «Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре» тигән маҡтаулы исем бирелә.
Әбү Бәкер
Холҡо
Әбү Бәкер мәрхәмәтле, йомшаҡ холоҡло кше булған. Классик ғәрәп тарихсылары һәм ҡыҙы Ғәйшә хәтирәләре буйынса, ул бик ябай ғына йәшәгән; бар килеме Мәҙинәләге еренән алған уңыш та наҡыҫ ҡына эш хаҡы була.
Мансуров Фуат Шәкир улы
Биографияһы
1963 йылдан йәнә Ҡаҙаҡ опера һәм балет театрында эшләй, унда П. И. Чайковскийҙың «Евгений Онегин», М. Түлебаевтың «Биржан һәм Сара», А. К. Жубанов һәм Л. Хәмиҙиҙең «Абай», С. Мөхәмәтйәновтың «Айһылыу», Г. А. Жубанованың «Егерме һигеҙ» һәм башҡа операларына дирижерлыҡ итә. 1966 йылда 2-се Бөтә Союз дирижёрҙар конкурсы лауреаты була. 1967 йылда уға «Ҡаҙаҡ ССР-ының халыҡ артисы» тигән маҡтаулы исем бирелә.
Әбү Бәкер
Холҡо
Әбү Бәкер һәр саҡ, һәр ерҙә Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ҡушҡанын үтәүсе генә икәнен, бер ниндәй ҙә яңылыҡ индермәүен әйтеп йөрөй.
Мансуров Фуат Шәкир улы
Биографияһы
1968 йылдан — Татар опера һәм балет театрының баш дирижёры, 1969 йылдан — Ҙур театр дирижёры.
1989 йылдан — Татарстан Республикаһы Дәүләт симфоник оркестрының баш дирижёры һәм художество етәксеһе.
1970 йылдан — Мәскәү дәүләт консерваторияһы профессоры, 1986 йылдан — Ҡаҙан дәүләт консерваторияһы профессоры.
Мунк Эдвард
Мираҫ һәм хәтер
XX быуат сәнғәте үҫешенә, айырыуса, экспрессионизм һәм фовизм йүнәлештәренә Эдвард Мунк һур йоғонто яһай.
Мансуров Фуат Шәкир улы
Биографияһы
Оркестр музыканттарын тәрбиәләүҙең яңы методикаһын, симфоник оркестрҙа уйнауға яраҡлашыу өсөн күнекмәләр системаһын әҙерләй һәм индерә. Н. С. Головановтың музей-фатирында дирижёрҙар өсөн квалификация күтәреү буйынса семинарҙар үткәрә. Мәскәү консерваторияһының дирижёрлыҡ факультеты студенттары өсөн «Оркестр төркөмдәре менән эшләү» авторлыҡ курсын ойоштора.
Мунк Эдвард
«Крик»
Мунктың иң билдәле эше — «картинаһы Крик». Дүрт дана булған, 1893 һәм 1910 йылдар араһында яҙылған. Башта картина "Өмөтһөҙлөк"тип аталған. Был ҡот осҡос ҡурҡыу менән солғап алынған кеше иң танылған образдарҙың береһенә әйләнде. Шәхси ҡулда бер варианты ғына ҡала (1895); 2012 йылдың 2 майында ул аукционда һатыла Sotheby' ' s 119,9 миллион долларға. Ул ваҡытта был асыҡ аукционда һатылған иң ҡәҙерле сәнғәт әҫәре була.
Мансуров Фуат Шәкир улы
Биографияһы
Байтаҡ Европа һәм көнсығыш телдәрен белә. Альпинизм һәм конькиҙа шыуыу спорты буйынса СССР-ҙың спорт мастеры.
Мәскәүҙә 2010 йылдың 11 июнендә ҡаты ауырыуҙан һуң вафат була. Троекуров зыяратының актерҙар аллеяһында ерләнгән. 2014 йылдың йәйендә Ф. Ш Мансуровтың ҡәберендә һәйкәл ҡуйыла.
Мунк Эдвард
Мунк картиналарын урлау
Мунк картиналары енәйәтселәр өсөн бер нисә тапҡыр сәп була. 1994 йылда Милли галереянан «Крик» картинаһын урлайҙар. Әммә бер нисә ай үткәс, уны кире ҡайтарырға мөмкинселек тыуа. Асыҡланыуынса, 1988 йыл да инде «Вампир» картинаһын урлауҙа ҡатнашҡан енәйәтсе тотолған һәм хөкөм ителгән була, ул картина ла кире ҡайтарыла. .
2004 йылдың 22 се августында ҡораллы енәйәтселәр Мунк музейынан унда һаҡланған «Крик» һәм «Мадонна» картиналарын алып сығалар. 2006 йылдың майында өс енәйәтсе төрмә срогына хөкөм ителә., ә августа полиция эштәрҙе таба. Ҡараҡтар ҡулында булғанда ике полотноға зыян килә. Музей вәкилдәре һүҙҙәре буйынса, «Крик» картинаһының бер мөйөшөндә тап күренеп ҡала. «Реставраторҙар бер ниндәй ҙә ҡайтарғыһыҙ эштәр эшләргә теләмәй», — тип хәбәр иттеләр музейҙа, өҫтәп, киләсәктә, бәлки, таптарҙы картинанан сығарырға мөмкинлек бирәсәк ысулдар барлыҡҡа килер.
2018 йылдың декабрендә Ослолағы Стенерсен музейынан рәссамдың 6 эшен урлайҙар. Улар араһында: «Марат үлеме», «Омега илай», «Карауат янында илаусы ҡыҙ», « Портрет фру Р» һәм башҡалар.
Ҡотошов
Ҡотошов — фамилия.
Эпитет
Эпитет — поэтик аныҡлаусы, нәфис образ тыуҙырыуҙа һүрәтләү сараһын үтәй; берәй нәмәнең, шулай уҡ төшөнсәнең, күренештең үҙенсәлекле билдәләрен сағылдырған аныҡлаусы: хәтфә үлән, аҫыл ғүмер ;поэтик аныҡлаусы, образдың иң характерлы билдәләрен күрһәтә. Берәй исемде нәфис һүрәтләү өсөн ҡушып әйтелгән аныҡлаусы: ''Эпитетҡа бай булыу. Эпитеттар ҡулланыу''. Башҡорт халыҡ ижадына, әҙәбиәттә нәфис әҫәрҙәргә хас.
Рубо Франц Алексеевич
Биографияһы
Франц Алексе́евич Рубо́ 1856 йылдың 17 июнендә Одесса ҡалаһында Рәсәйҙә төпләнгән француз коммерсанты ғаиләһендә тыуған.
1865—1877 йылдарҙа — Одесса һүрәт төшөрөү мәктәбендә, ә 1878—1883 йылдарҙа Мюнхен Рәсем сәнғәте Академияһында уҡыған. Баталиялар төшөрөү буйынса белгеслеккә әҙерләнгән.
1912 йылда Рубо тулыһынса Германияға күсә. Һуңғы йылдарҙа заказсылары булмай, уны онотоп бөтәләр тиерлек.
Франц Рубо 1928 йылдың 13 мартында Мюнхенда вафат була.
Император Александр II янында башҡорттарҙың ыласын менән һунар итеүе
Рәсәйҙә ҡоштар менән һунар итеү киң таралған була. Йышыраҡ был маҡсатта ыласын ҡош файҙаланылған. Әммә Х1Х быуат урталарына был шөғөл популярлығын юғалта бара, бигерәк тә батша Алексей Михайловия вафатынан һуң ыласын өйрәтеүселәр ҙә кәмей, етмәһә, ваҡ малға тейә тип, йыртҡыс ҡоштарҙы күпләп ҡырыу башлана.
Бик һирәк төбәктәрҙә генә, шул иҫәптән, Ырымбур губернаһында ҡош менән һунарға йөрөү һаҡлана.
Һуңғы тапҡыр рәсми рәүештә батшаның ыласын менән һунарға сығыуы 1856 йылда теркәлгән. Был Мәскәүҙә император Александр II коронацияһына — таж кейҙереүгә бәйле тантаналар ваҡытында булған.
1856 йылдың сентябрендә Ырымбур генерал-губернаторы граф Перовский Василий Алексеевич император коронацияһына аусы ҡоштары менән башҡорттарҙы ебәрә.
Башҡорттарҙан был тантанаға Фәхретдин Өмөтбаев делегация алып бара. Таж кейҙереү тантаналарына бәйле саралар ваҡытында ыласын менән һунар итеүҙе ойоштора. Шуның өсөн император Александр II Фәхретдин Өмөтбаевҡа бриллиант ҡашлы йөҙөк бүләк итә.
Рәссам Ф. Рубо ошо ваҡиға айҡанлы «Башҡорттарҙың император Александр II ҡатнаш­лығында ыласындар менән һунар итеүе» исемле картинаһын яҙа. Ул 1911 йылда Н. И. Кутеповтың «Великокняжеская, царская и императорская охота на Руси» тигән 4 томлыҡ очерктарында баҫылып сыға
Жилейка
Жилейка — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Горькая йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Калаус йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Клайнау
Клайнау (Kleinau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 610 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,41 км2. Диңгеҙ кимәленән 26 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39606 һәм автомобиль коды — SAW.
Япторма-Яха (Ионда-Яха ҡушылдығы)
Япторма-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ионда-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 74 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әбелхәйер
Әбелхәйер (Балағайыр батыр; Әбілқайыр Мұхаммед Қазы бахадүр хан, Абулхайр-хан; 1693—1748) — Ҡаҙаҡ ханлығы Кесе йөҙөнөң беренсе ханы (1718—1748)
Биографияһы
Әбелхәйер хандың йәшлеге сағыу булып үтә. 1698 йылда ул ырыу-ара низағтарҙан ҡасып, башҡорттар араһында йәшенеп йәшәгән. 1704—1711 йылдарҙағы башҡорт ихтилалында ҡатнашҡан. Ул Алдар тархандың шәкерте булған, Йөрәктауҙағы һуғышта ҡатнашҡан.
1709 йылда Ҡаҙаҡ ханлығына әйләнеп ҡайта, 1710 йылда Кесе Йөҙҙөң ғәскәр башы итеп һайлап ҡуялар.
Оло Окуневка (йылға)
Оло Окуневка  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға исемһеҙ №3673 ҡылымығының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Әбелхәйер
Биографияһы
1718 йылда уны Кесе Йөҙҙөң ханы итеп һайлайҙар. Шул уҡ йылда Урта Йөҙ ханы Ҡайып менә бергә, 30 меңлек ғәскәр менән Жуңғарҙарға ҡаршы сыға һәм Аягүҙ йылғаһында алыш була. Ҡайһы бер уңыштарға ҡарамаҫтан, Әбелхәйер хан жуңғарҙарға ҡаршы тора алмаясаҡтарын аңлай           ,. Рәсәйҙең Себер хакимиәте менәнән Жуңғарға ҡаршы хәрби союз тураһында һөйләшеүҙәр башлай. Тик батша тулы протекторатлыҡ ҡабул итеү шарты ҡуя.
Оло Окуневка (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Әбелхәйер
Биографияһы
XVIII быуаттың 20‑се йылдарында Кесе йөҙҙөң Рәсәй подданныйлығын ҡабул итеүе һәм башҡорт, ҡалмыҡ, Яйыҡ казактарының ҡаҙаҡтар менән мөнәсәбәтен көйләү буйынса Ҡаҙаҡ‑Рәсәй һөйләшеүҙәре инициаторы. Подданныйлыҡ ҡабул итеүҙе һорағанда ул, Рәсәй империяһына башҡорттар кеүек хеҙмәт итәсәкмен тип белдерә, һалымдарҙы башҡорттарҙыҡы күләмендә билдәләүҙе һорай, тик урыҫ подданыйҙарының һөжүм итмәүҙәрен үтенә
Оло Окуневка (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әбелхәйер
Рус дәүләтенә ҡушылыу
1731 йылдың 10 октябрендә Кесе йөҙҙөң Рәсәй империяһына ҡушылыуы тураһында килешеүгә ҡул ҡуя.
1743—1747 йылдарҙа И. И. Неплюевтың аманатты алмаштырыуҙан (бер хан улын икенсеһе менән) баш тартыуына яуап итеп Ырымбур сик һыҙығына, сауҙа каруандарына, Яйыҡ казактары торамаларына һөжүм итә.
Үлеме
1748 йылдың август башында Әбелхәйер хан Орск нығытмаһынан иптәштәре менән туйҙан ҡайтып килгәндә, Барак хан карауанына һөжүм итә. Әбелхәйер хан һуғыш урынынан китмәй, хандың иптәштәре Барактың кешеләре күберәк булыуын аңлатып, китергә өгөтләп ҡараһа ла, Әбелхәйер Хан ризалашмай һәм һуғышты ҡабул итә. Оҙаҡ алышҡандан һуң Әбелхәйер Барак Хан тарафынан үлтерелә.