cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Цинхуа университеты
Тарих
1948 йылдың аҙағында коммунистик граждандар һуғышында ғәскәрҙәр Бэйпинға яҡынайҙылар, ректор Мэй Ици һәм профессор-уҡытыусылар составының өлөшө көньяҡҡа күсәләр. Һуңынан улар "Тайваньдағы Дәүләт Цинхуа университыты"н барлыҡҡа килтерәләр.
1952 йылда университет үҙгәртелә: юридик, ауыл хужалығы, гуманитар һәм социология факультеттары уның составынан сығарылған һәм Цинхуа тулыһынса техник университет булып ҡала. 1964—1968 йылдарҙа Мәҙәни революция ваҡытында ныҡ зарарлана, төрлө хунвэйбин төркөмдәре араһындағы һуғыш яланы булды. Әммә 1970 аҙағында университет үҙенең күп йүнәлешле характерын тергеҙә. Хәҙерге ваҡытта рейтингтарҙың күбеһе Цинхуаны Ҡытай университетарының 1 номеры тип әйтәләр.
Институттар һәм факультеттар
2010 йылдың 31 декабрендә Цинхуа университетында 16 институт булған, улар эсендә 56 факультет булған:
БМО-ның Халыҡ-ара суды
БМО-ның Халыҡ-ара суды (рәсми, БМО Уставына ярашлы — Халыҡ-ара суд, International Court of Justice, Cour internationale de justice) — Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының алты төп органының береһе. Уның Уставына ярашлы, БМО-ның төп маҡсаттарының береһе — «тыныс ысулдар менән, ғәҙеллек һәм халыҡ-ара хоҡуҡ принциптарына ярашлы, тыныслыҡты боҙоуға килтереүе ихтимал булған халыҡ-ара бәхәстәрҙе һәм хәл-торошто көйләү»гә өлгәшеү өсөн булдырылған.
Халыҡ-ара суд ғәҙел хөкөм һәм консультация биреү функцияларын үтәй. Үҙенең регламентына эйә һәм БМО Уставының бер өлөшө булып торған Статутҡа ярашлы эшләй.
Хөсәйенов Хөрмәт Хәмзә улы
Биографияһы
Хөрмәт Хәмзә улы Хөсәйенов 1920 йылдың 10 мартында БАССР-ҙың Көйөргәҙе районы Ялсыҡай ауылында хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
БМО-ның Халыҡ-ара суды
Тарихы
Халыҡ-ара суд, 1920 йылда Милләттәр Лигаһы ҡарамағында ойошторолған Халыҡ-ара суд эшмәкәрлегенең даими палатаһын (ППМП) алмаштырып, 1946 йылда эш башлай. ППМП үҙенең 1945 йылдың октябрендә үткән һуңғы сессияһында архивын һәм милкен Гаагала Тыныслыҡ йортонда урынлашасаҡ Халыҡ-ара судҡа тапшырыу тураһында ҡарар ҡабул итә.
1946 йылдың 31 ғинуарында ППМП судьялары отставкаға китә, ә 1946 йылдың 17 апрелендә ул рәсми рәүештә таратыла. Беренсе тапҡыр Суд 1946 йылдың 3 апрелендә йыйыла һәм 6 апрелдә Рәйес, Вице-рәйес һәм Сәркәтип һайлай. Судтың беренсе Рәйесе итеп быға тиклем ППМП Рәйесе булған Хосе Густаво Герреро (Сальвадор) һайлана. 1946 йылдың 18 апрелендә Халыҡ-ара суд тәүге асыҡ ултырышын үткәрә. Беренсе эш 1947 йылдың майында ҡарала. Ул Корфу ҡултығындағы инцедентҡа ҡағыла (Берләшкән Короллек Албанияға ҡаршы).
Хөсәйенов Хөрмәт Хәмзә улы
Биографияһы
Башҡорт. 1944 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы. Мәктәптең 7 класын тамамлаған. Раскулачивать иткәндән һуң, ғаиләһен Черниковск ҡалаһына (хәҙерге Өфө ҡалаһының Орджоникидзе һәм Калинин райондары) күсергәндәр. Мотор заводында слесарь булып эшләгән.
БМО-ның Халыҡ-ара суды
Дөйөм
Халыҡ-ара судта 15 бойондороҡһоҙ судья эшләй. Улар гражданлығына ҡарамаҫтан, юғары әхлаҡи сифаттарға эйә булған, үҙ илдәрендә юғары суд вазифаларына һайланыу өсөн ҡуйылған талаптарға яуап биргән йәки халыҡ-ара хоҡуҡ өлкәһендә абруй яулаған юристар. Халыҡ-ара суд дәүләттәр араһында килеп тыуған аңлашмаусылыҡтарҙы һәм бәхәстәрҙе тыныс юл менән хәл итеү һәм донъяла тәртип булдырыу, хоҡуҡиәтте тәьмин итеүҙә төп урында тора. Рәсми телдәре — инглиз һәм француз телдәре. Суд БМО-ның алты төп органы араһында Нью-Йорктан ситтә урынлашҡан берҙән-бер структураһы.
Суд Статуты
БМО Уставының 93-сө статьяһына ярашлы, БМО-ның барлыҡ ағза-илдәре суд Статуты ҡатнашыусылары булып тора. БМО Уставының айырылғыһыҙ өлөшө булып һаналған суд Статуты Судтың ойошоуына һәм эшмәкәрлегенә ҡағылған барлыҡ мәсьәләләрҙе лә көйләй. Уның 1-се статьяһы: «Берләшкән милләттәрҙең төп суд органы сифатында БМО Уставы менән ойошторолған Халыҡ-ара суд ошо Статуттың түбәндәге ҡарарҙарына ярашлы ойошторола һәм эшләй», — тип иғлан итә. Әйтелгәндәр 5 главала һәм уға ингән 69 статьяла аныҡлаштырыла:
Хөсәйенов Хөрмәт Хәмзә улы
Биографияһы
Ҡыҙыл Армияға 1940 йылдың 23 октябрендә Башҡорт АССР-ы Өфө ҡалаһы Сталин район хәрби комиссариатынан алына. Уҡытыу батальонына ебәрелгән. Уҡыуҙы тамамлағандан һуң, пулемётсы булып хеҙмәт иткән. 1942 йылдың октябренән Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.
БМО-ның Халыҡ-ара суды
Суд ҡулланған хоҡуҡ сығанаҡтары
Эште ҡарағанда һәм ҡарар сығарғанда Суд Статуттың 38-се статьяһында билдәләнгән сығанаҡтарҙы:
Хөсәйенов Хөрмәт Хәмзә улы
Биографияһы
Сталинград янындағы һуғыштарҙа 300-сө уҡсылар дивизияһы 53-сө уҡсылар полкының отделение командиры булған. Таганрог ҡалаһы янындағы яуҙа яраланған. Госпиталдә дауаланып сыҡҡандан һуң фронттың алғы һыҙығында Донецк, Макеевка, Мелитополь ҡалаларын азат итеүҙә ҡатнашҡан. Ҡаты алыштар менән Перекоп аша уҙған, Сиваш йылғаһын форсировать иткән. 1-се Белорус фронты составында польша ҡалалары Варшава, Люблин, Познанды азат иткән. Берлин ҡалаһын штурмлауҙа ҡатнашҡан.
БМО-ның Халыҡ-ара суды
Суд ҡулланған хоҡуҡ сығанаҡтары
Бынан тыш, яҡтар килешкән осраҡта, Суд эште ex aequo et bono принцибы нигеҙендә, йәғни ғәҙеллек буйынса, ғәмәлдәге халыҡ-ара хоҡуҡ нормалары менән сикләмәйенсә, хәл итә ала.
Суд эшмәкәрлеге
Судтың рәсми телдәре инглиз һәм француз телдәре булһа ла, ҡайһылыр яҡтың теләге буйынса уға икенсе тел менән ҡулланыу мөмкинлеге бирелә. Яҡтар суд эшмәкәрлегендә үҙҙәренең вәкилдәре аша сығыш яһай һәм адвокаттар йәки ышаныслы кешеләр ярҙамын файҙалана ала.
Хөсәйенов Хөрмәт Хәмзә улы
Биографияһы
1946 йылдың июнендә старшина Хөсәйенов Х. X. демобилизациялана. Башҡортостанға әйләнеп ҡайта, туған колхозында эшләй. 1948 йылда Хөрмәт Хәмзә улы тыуған ауылын ташлап китергә мәжбүр була. Тажикстандағы Гарма ҡалаһында төпләнә, мәктәптә военрук булып эшләй.
1953 йылдан Сәмәрҡәнд ҡалаһында йәшәгән. 27 йыл дауамында, хаҡлы ялға китер алдынан, 3-сө Сәмәрҡәнд авторемонт заводында слесарҙар бригадиры булып эшләгән. «Үзбәк ССР-ының атҡаҙанған автотранспорт хеҙмәткәре» исеменә лайыҡ була.
БМО-ның Халыҡ-ара суды
Суд эшмәкәрлеге
Суд эшмәкәрлеге яҙма рәүештә һәм телдән алып барыла. Яҙма өлөшөнә судҡа хәбәрҙәр, меморандумдар һәм контрмеморандумдар, уларға яуаптар, шулай уҡ уларҙы раҫлаусы документтар инә. Телдән алып барылған суд эшмәкәрлегендә шаһиттар, эксперттар, вәкилдәр, ышаныслылар, адвокаттар тыңланыла.
Судта эштәрҙе тыңлау, суд үҙе шундай ҡарар ҡабул иткәндә йәки яҡтар халыҡтың ҡатнашыуын теләмәән осраҡтарҙан тыш, асыҡ үткәрелә. Суд ябыҡ кәңәшмә үткәрә һәм ундағы һөйләшеү сер итеп һаҡлана. Ҡарарҙар ҡатнашыусы судьяларҙың күпселек тауышы менән ҡабул ителә. Тауыштар тигеҙ булғанда, Суд Рәйесенең тауышы мәсьәләне хәл итә.
Хөсәйенов Хөрмәт Хәмзә улы
Биографияһы
2002 йылдың 10 мартында вафат була.
БМО-ның Халыҡ-ара суды
Cуд юрисдикцияһы
Халыҡ-ара суд дөйөм юрисдикцияға эйә булған берҙән-бер халыҡ-ара инстанция. Суд юрисдикцияһы ике төрлө характерға эйә.
Бәхәсле мәсьәләләр буйынса юрисдикция
БМО-ның Халыҡ-ара суды эштәрҙе бары тик тейешле дәүләттәр быға үҙҙәре ризалыҡ биргәндә генә (яҡтарҙың килешеүе принцибы) тикшерә ала. Дәүләт быға түбәндәге ысулдар менән ризалыҡ бирергә мөмкин : Эште Судҡа тапшырыу тураһында шарт ФАО, ВОЗ, ЮНЕСКО кеүек махсуслаштырылған ойошмаларҙың Уставына, халыҡ-ара характерҙағы енәйәттәр, халыҡ-ара экологик хоҡуҡ өлкәһендәге конвенцияларҙа һәм башҡа халыҡ-ара договорҙарға индерелгән. Дөйөм алғанда яҡынса 300 договор ҡулланыу һәм аңлатыуға бәйле тыуған бәхәстәрҙе көйләү буйынса Суд юрисдикцияһын күҙаллай.
Хөсәйенов Хөрмәт Хәмзә улы
Батырлығы
435-се истребитель-танкыға ҡаршы артиллерия полкының орудие командиры (1-се Белорус фронты 69-сы армияның 8-се айырым истребитель-танкыға ҡаршы артиллерия бригадаһы) өлкән сержант Хөрмәт Хөсәйенов 1944 йылдың 20 авгусында польша ҡалаһы Пулавы районында, Висла йылғаһының һул ярында плацдарм киңәйткәндә дошмандың танкыға ҡаршы пушкаһын ҡыйратҡан һәм пулемёт утын туҡтатҡан, шуның менән уҡсы подразделениелары уңышҡа өлгәшкән. СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылғы 22 сентябре Указы менән немец-фашист баҫҡынсылары менән көрәшкәндә командование заданиеһын өлгөлө үтәгәне өсөн, өлкән сержант Хөсәйенов Хөрмәт Хәмзә улы 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнгән.
1945 йылдың 14 ғинуарында Пулавы (Польша) ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышында ун ярым километрҙа урынлашҡан Лавецк-Нове тораҡ пункты янында старшина Хөсәйенов Х.X. күҙәтеү пунктын (НП) һәм дошмандың ундан артыҡ һалдатын юҡ иткән. Польша ҡалаһы Познань эргәһендәге һуғыштарҙа оҫта артиллерист асыҡ позицияларҙан миномёт утын туҡтатҡан, взводҡа яҡын пехота һалдатын таратты. СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдағы 8 март Указы менән немец-фашист баҫҡынсыларына ҡаршы көрәшкәндә командование заданиеһын өлгөлө үтәгәне өсөн, өлкән сержант Хөсәйенов Хөрмәт Хәмзә улы 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнгән.
БМО-ның Халыҡ-ара суды
Бәхәсле мәсьәләләр буйынса юрисдикция
Был осраҡта Суд мәсьәләне яҡынса хәл итә. Суд ҡарарҙары бәхәстә ҡатнашыусы дәүләттәр һәм бары тик ошо мәсьәлә буйынса мотлаҡ үтәлергә тейеш. Был бурыс БМО Уставына ярашлы йөкмәтелә. Суд ҡарары һуңғы була һәм ҡабат ҡаралмай, әммә ул яңы хәл-торош нигеҙендә ҡабат ҡаралыуы ихтимал.
Хөсәйенов Хөрмәт Хәмзә улы
Батырлығы
Лебус ҡалаһының (Германия) көнбайыш ситендә 1945 йылдың 17 апрелендә старшина Хөрмәт Хөсәйенов орудие уты менән танкыға ҡаршы пушканы, ике пулемётты һәм унға яҡын гитлеровсы һалдатты сафтан сығарған. СССР Юғары Советы Президиумының 1946 йылдағы 15 май Указы менән немец-фашист баҫҡынсыларына ҡаршы көрәшкәндә командование заданиеһын өлгөлө үтәгәне өсөн, өлкән сержант Хөсәйенов Хөрмәт Хәмзә улы 1-се дәрәжә Дан ордены (№ 1746) менән бүләкләнгән.
Наградалары
1-се дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ, 1-се, 2-се һәм 3-сө дәрәжәле Дан ордендары, миҙалдар менән бүләкләнгән.
БМО-ның Халыҡ-ара суды
Консультатив һығымталар сығарыу буйынса юрисдикция
БМО Уставының 96-сы статьяһының 1-се пунктына ярашлы, Генераль Ассамблея йәки Именлек Советы Халыҡ-ара судтан «теләһә ниндәй юридик мәсьәлә буйынса» консультатив һығымта һорарға мөмкин.
Хөсәйенов Хөрмәт Хәмзә улы
Хәтер
Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районының Ялсыҡай ауылының урамдарының береһе Хөрмәт Хөсәйенов исемен йөрөтә.
Фәйзулла Аҡтаев
Фәйзулла Аҡтаев (Фәйзулла Ильяс улы Төкәев; 1787—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында 14-се Башҡорт атлы полкының поход есауылы.
Хөсәйенов Хөрмәт Хәмзә улы
Һылтанмалар
http://www.liveinternet.ru/users/kakula/post155433817/
БМО-ның Халыҡ-ара суды
Консультатив һығымталар сығарыу буйынса юрисдикция
Бынан тыш, ошо уҡ статьяның 2-се пунктына ярашлы, Генераль Ассамблея БМО-ның башҡа органдарына ла, махсуслаштырылған ойошмаларға ла консультатив һығымталар алыуға рөхсәт бирә. Әммә уларҙың һорауы үҙҙәренең эшмәкәрлек сиктәрендә тыуған юридик мәсьәләләр менән генә сикләнергә тейеш. Әлеге ваҡытта бындай хоҡуҡ БМО-ның өс органына (Иҡтисади һәм Социаль Совет, Опека буйынса совет һәм Генераль Ассмаблеяның Сессия-ара комитеты) һәм 16 учреждениеға (ЮНЕСКО, Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы, Бөтә донъя Һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы, Бөтә донъя банкы, Бөтә донъя Граждандар авиацияһы ойошмаһына һ.б.) бирелгән.
Функциялары
''Суд Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының иң мөһим органы тип әйтергә батырсылыҡ итмәҫ инем; шулай ҙа, нисек кенә булмаһын, унан мөһимерәк орган юҡ. Күрәһең, Генераль Ассамблея күп һанлы булып торалыр; күрәһең, Именлек Советы тамашалыраҡтыр. … Күрәһең, Һеҙҙең эшегеҙ бигүк күҙ алдында ла булмаҫ, ләкин мин уның айырым әһәмиәтле булыуына инанғанмын.''
Фәйзулла Аҡтаев
Биографияһы
Фәйзулла Ильяс улы Төкәев (1834 йылға ҡарай фамилияһын Аҡтаев тип үҙгәртә) 1787 йылда Ырымбур губернаһы Бөрйән улусы Кинйәбулат ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы Буранбай ауылында) тыуған. Төрки һәм рус телдәрендә уҡый-яҙа белгән.
БМО-ның Халыҡ-ара суды
Функциялары
Судҡа икеләтә функция йөкмәтелгән: халыҡ-ара хоҡуҡҡа ярашлы юридик бәхәстәрҙе хәл итә һәм юридик мәсьәләләр буйынса консультатив һығымталар сығара. Эштең судта ҡаралыу ваҡыты яҡынса 4 йыл.
Палаталары
Ихтыяждан сығып, Статут Судҡа бер йәки бер-нисә палата (chambers) ойоштороуҙы күҙаллай. Уның составына өс йәки күберәк судья инә. Статут теләһә ҡайһы ваҡытта айырым эште ҡарау өсөн палата ойоштороға һәм уның судьялары күләмен билдәләргә хоҡуҡлы. Палаталар, яҡтарҙың ризалығы менән, ултырыштарын һәм функцияларын Гааганан ситтә, башҡа урында ла үткәрә ала. Мәсьәләләрҙе хәл итеүҙе тиҙләтеү маҡсатында Суд йыл һайын биш судьянан торған палата ойоштора һәм, яҡтарҙың үтенесе буйынса, эште ябайлаштырылған тәртиптә хәл итеүе мөмкин. Ултырышта ҡатнаша алмаған судьяларҙы алмаштырыу өсөн өҫтәмә рәүештә тағы ике судья бүленә.
Фәйзулла Аҡтаев
Биографияһы
1806 йылдың 1 апреленән Башҡорт-мишәр ғәскәрендә казак булып хеҙмәт итә башлай. 1806 һәм 1807 йылдарҙа линия хеҙмәтендә Ҡыҙыл, ә 1808 йылда — Уртаҙым ҡәлғәһендә була.
БМО-ның Халыҡ-ара суды
Суд составын формалаштырыу
Хөкөмдарҙар ағзалары һайлауҙар маҡсаты өсөн вето һалыу хоҡуғына эйә булмаған БМО-ның Генераль Ассамблеяһы һәм Именлек Советы тарафынан 9 йылға һайлана һәм ҡабаттан да һайлана ала. Был органдар бер үк ваҡытта, әммә бойонлороҡһоҙ тауыш бирә.
Һайланыу өсөн кандидат ике органдың да иң күп тауышын алырға тейеш. Суд составында күсәгилешлекте тәьмин итеү өсөн судьяларҙың вәкәләте бер үк ваҡытта таммаланмай, өс йылға бер тапҡыр уларҙың өстән бер өлөшө генә һайланып тора.
Фәйзулла Аҡтаев
Биографияһы
1812 йылда Төкәевтар, шул иҫәптән поход есаулы Фәйзулла Ильяс улы шул уҡ йылда нигеҙләнгән Бәхтегәрәй (Мансур) ауылына күсенә.
БМО-ның Халыҡ-ара суды
Суд составын формалаштырыу
Судьялыҡ бурысымды һәм вәкәләтемде намыҫлы, фиҙакәр, ғәҙел башҡарасағым тураһында тантаналы белдерәм.
Фәйзулла Аҡтаев
Биографияһы
1812 йылда Ватан һуғышы башланғас, Верхнеурал өйәҙендә 6-сы кантон башҡорттарынан 3-сө Башҡорт атлы полкы ойошторола. Был полк составында 1812—1815 йылдарҙа Фәйзулла Ильяс улы полк командирҙарының береһе булып хеҙмәт итә.
БМО-ның Халыҡ-ара суды
Суд составын формалаштырыу
Суд составын формалаштырыуҙа төп принцип булып Судта цивилизацияның төп формалары һәм донъяның хоҡуҡи системаһы нигеҙҙәре вәкәләте принциптары тора. Мәҫәлән, Судта урындар донъяның төп төбәктәре буйынса бүленгән: Африканан — өс, Латин Америкаһынан — ике, Азиянан — өс, Көнбайыш Европанан һәм башҡа дәүләттәрҙән (был төркөмгә Канада, Ҡушма Штаттар, Австралия, Яңы Зеландия инә) — биш һәм Көнсығыш Европанан ике ағза. Шул уҡ ваҡытта 5 урын формаль булмаған рәүештә ЮМО-ның Именлек Советының даими ағза-дәүләттәренә бирелгән. Бындай рәсми булмаған бүленеш 2008 йылдың 6 ноябрендә, Генераль Ассмаблеяла тауыш биреү ваҡытында, вәкәләттәрен тамамлаусы судьялар араһында ошо төбәктән берәр судья булыуға ҡарамаҫтан, Азиянан ике кандидат иң күп тауыш йыйып, Африкаға бер тауыш та булмауы асыҡланғандан һуң барлыҡҡа килә.
Фәйзулла Аҡтаев
Биографияһы
1812 йылдың 18 сентябрендә 3-сө Башҡорт атлы полкы Түбәнге Новгород килеп етә һәм артабан Полоцк яғына юл тота. 1813 йылдың 13 ноябрендә Фәйзулла Ильяс улы зауряд-хорунжий, ә 1815 йылдың 13 февралендә — есаул званиеларын ала.
БМО-ның Халыҡ-ара суды
Ad hoc cудьялары
Суд регламенты билдәләүенсә, эше ҡаралыусы яҡтың судьялар араһында үҙ дәүләте гражданины булмаһа, ул ошо аныҡ эш буйынса ad hoc судьяһын һайлай ала. Был уның хоҡуғы, әммә бурысы түгел. Бындай осраҡта судья ошо дәүләттең гражданы булмауы ла ихтимал. Аd hoc судьяһы, башҡалар кеүек үк, уҙ бурысын башҡарыр алдынан тантаналы ант бирә. Ул ҡарраҙар ҡабул итеүҙә башҡа судьялар менән тиңлек принцибы ингеҙендә ҡатнаша, шулай уҡ хеҙмәте өсөн хаҡ ала. Аd hoc судьяларын индереү зарурлығы Судтың төп принциптарының береһе — яҡтарҙың тиңлеген һаҡлауҙы тәьмин итә. Бик йыш ad hoc судьялары эш тамамланғандан һуң Суд ағзаһы итеп һайлана.
Судьяларҙың эшен тәьмин итеү
Суд ағзалары дипломатик өҫтөнлөктәргә, иммунитетҡа һәм башҡа льготаларға эйә. Нидерландтарҙа Суд Рәйесе аккредитация үткән барлыҡ илселәр араһында өҫтөнөрәк һанала.
Халыҡ-ара судтың йыллыҡ оклады 160 000 АҠШ доллары (200 йылға ҡарата) тәшкил итә. Суд Рәйесе махсус өҫтәмәгә эйә. Туғыҙ йыл хеҙмәт иткәндән һуң судьяларҙың пенсияһы окладтарының яртыһына тиң була. Ә инде 18 һәм унан да күберәк йылдар эшләүсе судьялар окладтарының 2/3 өлөшө күләмендәге пенсия алыу хоҡуғына эйә. Окладтар һәм уларға өҫтәмәләр тураһында ҡарарҙы БМО-ның Генераль Ассамблеяһы ҡабул итә.
Фәйзулла Аҡтаев
Биографияһы
1827 йылдың 5 ғинуарында — йорт старшинаһы, 1828 йылдың 2 апрелендә — полк хорунжийы званиеларын ала. 1832 йылдың 22 ноябрендә 6-сы башҡорт кантоны начальнигы Вәлит Ыласыновтың ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә.
БМО-ның Халыҡ-ара суды
Ғәмәлдәге судьялар
Суд составы :
Суд ҡарамағындағы ҡайһы бер эштәр
БМО-ның Халыҡ-ара судында ҡаралыуҙа булған ҡайһы бер эштәр :
Фәйзулла Аҡтаев
Биографияһы
1834 йылда хорунжий Фәйзулла Ильяс улы Аҡтаев Шүрәле йылғаһы буйында Фәйзулла ауылына нигеҙ һала.
БМО-ның Халыҡ-ара суды
Территориаль бәхәстәр
Үҙенең эшмәкәрлеге арҡаһында Суд территорияларҙы алыу һәм лимитлаштырмау тәртибен көйләүсе ҡайһы бер принциптарға өлөш индереп кенә ҡалмай, ә дәүләттәр араһындағы күп һанлы бәхәстәрҙе яйға һала.
Суд юрисдикцияһын таныу
Оҙайлы ваҡыт дауамында СССР һәм Россия Суд юрисдикцияһын танымай. СССР һәр ваҡыт үҙе ҡатнашлығындағы бәхәстәоҙе Халыҡ-ара судтың ғәҙел ҡарауына шик белдерә һәм күрә Судта тикшерелеүсе яҡ булыуға рөхсәт бирмәй. Шул уҡ ваҡытта Судта СССР-ға ҡаршы бер ни тиклем, аныҡлап әйткәндә, дүрт процесс инициативаһы була. Улар барыһы ла 1950 йылдарҙа АҠШ тарафынан белдерелә һәм Америка хәрби самолеттарына бәйле инциденттарға ҡағыла. Уларҙың һәр ҡайһыһына ҡарата Суд был мәсьәләлә тейешле юрисдикцияға эйә түгеллеген һәм эште ҡарауҙан баш тартыуын белдерә .
Фәйзулла Аҡтаев
Ғаиләһе
Ҡатыны — Сәлимә; улдары — Йыһангир һәм Ғәли; ҡыҙҙары — Мәхүбъямал һәм Өммөгөлсөм.
БМО-ның Халыҡ-ара суды
Суд юрисдикцияһын таныу
1989 йылда СССР халыҡ-ара конвенцияларҙың ҡайһы берҙәренә ҡарата юрисдикцион хаталы ҡараштан арынып, беренсе тапҡыр ошо документтар нигеҙендә илгә ҡарата Судта талаптар күтәрелеүенә юл ҡуя. 2005 йылда терроризмға ҡаршы договорға ҡарата ла бындай аҙым  яһала.
Грузияның Рәсәйгә ҡаршы эше буйынса
2008-2011 йылдарҙа тарихта беренсе тапҡыр РәсәйСудта яҡ булараҡ ҡатнаша. Уға ҡарата шикәйәтте  Грузия нигеҙендә раса дискриминацияһының барлыҡ формаларын бөтөрөү тураһында халыҡ-ара конвенция (ЛД)  яҙа. Грузия,  1990 йылда Рәсәй туранан-тура һәм шулай уға ғ: контроленд№ булған Абхазия һәм Көньяҡ Осетия-Алания Республикаһы аша был республикаларҙағы грузин халҡын дискриминациялай, тип раҫлай.
2008 йылдың 8-10 сентябрендә шикәйәт буйынса Грузияның хоҡуҡтарын тәьмин итеүгә "ваҡытлы саралар" индереү тураһында тыңлауҙар үтә. Ваҡытлы саралар зарурлығын Грузия 2008 йылдың авгусындағы операция һөҙөмтәһендә Абхазиянан һәм Көньяҡ Осетия-Аланиянан күсеп киткән грузиндарға кире ҡайтмаҫлыҡ шарттар тыуҙырыуҙа дискриминация сағылышы һаҡланыуы менән нигеҙләй.
2008 йылдың 15 октябрендә Суд Конвенция буйынса ике яҡтың да бурыстарын раҫлаған ваҡытлы саралар тураһында ҡарар сығара. Быға һигеҙ тауышҡа (Грузия тарафынан ad hoc судьяһы дәрәжәһенә тәҡдим ителгән итальян судьяһын да ҡушып) ете тауыш (Рәсәй судьяһын да ҡушып) ҡаршы бирелә. Аҙсылыҡ, судҡа тиклем мотлаҡ булған КЛРД ҡағиҙәләренең үтәлмәүенә һылтанып, суд эште ҡарарға тейеш түгел ине, тип иҫәпләй.
2010 йылдың 13-17 сентябрендә Судтың был эште ҡарау буйынса юрисдикцияһы тураһында тыңлауҙар үткәрелә. 2011 йылдың 1 апрелендә 2 суд ҡарарын баҫтырып сығара, унда Суд Грузияның 2008 йылдың 12 авгусында биргән мөрәжәғәтен ҡарау юрисдикцияһына эйә булмауы тураһында белдерә, сөнки Халыҡ-ара конвенцияның раса дискриминацияһының барлыҡ формаларын бөтөрөү тураһындағы 22-се статьяһында ҡаралған мотлаҡ судҡа тиклемге процедура тормошҡа ашырылмай.
Грибков Михаил Петрович
Грибков Михаил Петрович (2 сентябрь) 1909 йыл — 14 ғинуар 1964 йыл) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1939—1940 йылдарҙағы совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1960—1963 йылдарҙа Латвия Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының икенсе секретары, КПСС-тың Үҙәк ревизия комиссияһы ағзаһы (1961—1964).
Ишембай тарихы
Ишембай ҡалаһының атамаһы тәүге тапҡыр тарихҡа 1815 йылда, Ишембай ауылына нигеҙ һалынғас билдәле була. Был бәләкәй генә башҡорт ауылы янында Башҡортостан Республикаһының заманса эре сәнәғәт һәм мәҙәни үҙәге ҡалҡып сыға.
Грибков Михаил Петрович
Биографияһы
1934 йылда С. М. Киров исемендәге Омск ауыл хужалығы институтының зоотехника факультетын тамамлай. Омск өлкәһенең Саргат районы Чембракуль итселек-һөтсөлөк совхозында директор урынбаҫары, баш зоотехник булып эшләй.
Ишембай тарихы
Ишембай ауылы янында ҙур нефть ятҡылығы асылғанға күрә, Ишембай ҡалаһы ҡалҡып сыға. Аҙаҡ уны Икенсе Баку тип атайҙар.
Тарихтың башы
М. В. Ломоносовтың Урыҫ дәүләте территорияһын өйрәнеү программаһын үтәү маҡсатында, 1770 йылда Рәсәй Фәндәр академияһы География депатаментының танылған сәйәхәтсе ғалим И. И. Лепёхин етәкселегендәге экспедицияһы буласаҡ ҡала урынында була. Экспедиция хәҙер Ишембай ҡалаһы составына ингән Көҫәпҡол ауылында туҡтала һәм Тәйрүк йылғаһы Ағиҙелгә ҡойған урында яр ситенән һарҡылып ҡына нефткә оҡшаш шыйыҡсы ағып ятыуын күрә.
1900-сө йылдар
1900 йылдың 30 июле — Петербургтың «Неделя» гәзите үҙенең уҡыусыларына Ағиҙел йылғаһы буйында, Түбәнге Бурансы һәм Көҫәпҡол тип аталған башҡорт ауылдары янында нефть булыуын раҫлаған күренештәр табылыуы тураһында хәбәр итә.
1910-сы йылдар
1915 йыл — йәйгеһен буласаҡ ҡала территорияһына Баҡы нефть сәнәғәтселәре ағалы-ҡустылы Нобелдәрҙең вәкиле геолог Андерсен килә һәм бында нефть булыуын раҫлаусы дәлилдәрҙең булыуы тураһында белдерә. Ул урындағы башҡорттарға нефть сығарыла торған ерҙәрҙе һатырға тәҡдим итә, ләкин Юрматы ырыуы башҡорттары уның тәҡдиме менән ризалашмай.
1920-се йылдар
1920 йыл — Ишембай ауылы янында Өфө Губсовнархозы (Өфө губернаһынан) һәм Башсовнархоздың Тау бүлегенән (Бәләкәй Башҡортостандан) ике геология экспедицияһы эшләй, нефть табыу маҡсатында тәрәнлеге 8,8 метрҙан 57 метрға еткән 28 скважина быраулана.
Грибков Михаил Петрович
Биографияһы
1937 йылдың йәйендә Омск өлкә ауыл хужалығы идараһының малсылыҡ бүлеге начальнигы итеп раҫлана. 1939 йылда Омск итселек-һөтсөлөк совхоздар тресы директоры урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
Ишембай тарихы
1930-сы йылдар
1930 йыл,10 февраль — «Уралнефть» тресының техник кәңәшмәһендә Уралда 143, шул иҫәптән Ишембайҙа 4 скважина быраулау планлаштырыла.
1930 йыл, 11 июль — Башҡортостандың өлкә партия конференцияһы ил етәкселегенә Ишембайҙа быраулау эштәрен башлауҙы тиҙләтеүҙе һорап мөрәжәғәт итә.
Грибков Михаил Петрович
Биографияһы
Үҙ теләге менән совет-фин һуғышында (1939—1940) ҡатнаша. Һуңынан Красноярскиға Себер хәрби округының сәйәси составы курсына ебәрелә. Курсты тамамлағас, Омск ҡалаһына партия эшенә йүнәлтелә.
Ишембай тарихы
1930-сы йылдар
1930 йыл, август — геолог А. А. Блохин быраулау өсөн дүрт урынды билдәләй, уларҙа 701-704-се скважиналар урынлаштырыла.
1930 йыл, көҙ — Баҡы, Грозный ҡалаларынан һәм Үрге Чусовской ҡаласығынан быраулау вышкаларын төҙөү өсөн тәүге эшселәр килә.
1930 йыл, 27 октябрь — «Уралнефть» тресы составында Ишембай ауылы янында эшләү өсөн Стәрлетамаҡ район быраулау контораһы булдырыла, ошо уҡ йылдың 3 декабрендә ул Стәрлетамаҡ разведкаға быраулау контораһы тип үҙгәртелә.
Грибков Михаил Петрович
Биографияһы
Сәләмәтлек торошо буйынса демобилизацияланғандан һуң, Омскигә партия эшенә ҡайта. 1947—1949 йылдарҙа — ВКП(б)-ның Омск ҡала комитеты секретары. 1949 йылда ВКП(б) Үҙәк Комитеты аппаратына эшкә күсерелә.
Ишембай тарихы
1930-сы йылдар
1930 йыл, декабрь — Ишембайға Баҡы, Грозный һәм Майкоптан, Үрге Чусовской ҡаласығынан быраулау буйынса белгестәр килә башлай. Нефть эҙләүгә ярҙам итеү өсөн яңынан булдырылған хөкүмәт комиссияһы ла килә.
Грибков Михаил Петрович
Биографияһы
1949—1952 йылдарҙа — ВКП(б) Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбе тыңлаусыһы.
Ишембай тарихы
1930-сы йылдар
1931 йыл, 17 апрель — Ишембай ауылы янында тәүге скважина быраулана. Быраулау мастеры Коровниковтың бригадаһы ҡаты ҡатламды (ҡатҡан эзбиз ташын) быраулау өсөн яраҡлы булмаған «балыҡ ҡойроғо» (РХ) тип аталған ҡасауҙар ҡуллана, шуға ла проходка бик түбән (40—50 м/ст.-мес. Р) була.
Грибков Михаил Петрович
Биографияһы
1956 йылда Грибков хеҙмәтсәндәр депутаттарының Куйбышев өлкә Советы башҡарма комитеты рәйесе итеп һайлана.
Ишембай тарихы
1930-сы йылдар
1931 йыл, 3 июнь — 702-се скважина быраулана.
1931 йыл, август — «Востокнефть» тресы, перспективаһы булмағанға күрә, 568 метр тәрәнлеккә еткәс, 703-сө скважинала быраулау эштәрен туҡтатырға, тигән күрһәтмә бирә. Быраулау бригадаларының ярҙамына таянып һәм уларҙың хатта бушлай эшләргә ризалашыуы менән ризалашып, А. А. Блохин 703-сө скважинаны быраулауҙы дауам итә.
Грибков Михаил Петрович
Биографияһы
Һуңынан 1958 йылдан алып 1960 йылдың ғинуарына тиклем РСФСР Министрҙар Советы аппаратында эшләй.
Ишембай тарихы
1930-сы йылдар
1932 йыл, 16 май — иртәнге 11 сәғәт 30 минутта 702-се скважинала 680,15 метр тәрәнлектән 36 метрлы нефте фонтанын һауаға ата, 4 сәғәт буйы 20 тоннаға яҡын нефть ер өҫтөнә бәреп сыға.
1932 йыл, 3 июнь — 703-се скважинанан тәүлегенә 320 тонна нефть биргән нефть фонтаны урғыла (быраулау мастеры Д. Лебедев).
Грибков Михаил Петрович
Биографияһы
1960 йылдың ғинуарынан алып 1963 йылдың мартына тиклем — Латвия Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының икенсе секретары.
1961 йылдың 31 октябренән алып 1964 йылдың 14 ғинуарына тиклем — КПСС Үҙәк ревизия комиссияһы ағзаһы.
Ишембай тарихы
1930-сы йылдар
1933 йыл — Ф. П. Похлебаев Ағиҙелдең һул яҡ ярында нефть эшкәртеүсе ҡоролма эшләп йыя.
Грибков Михаил Петрович
Биографияһы
1964 йылдың 14 ғинуарында вафат була. Новодевичье зыяратында ерләнгән.
Ишембай тарихы
1930-сы йылдар
1935 йыл — Ишембайҙа быраулау тиҙлеген күтәреү буйынса стахановсылар хәрәкәте башлана, мастерҙар А. И. Кунягин һәм М. С. Платоновтарҙың бригадалары был башланғыстың инициаторҙары була.
1935 йыл, 23 март — ВКП(б) Үҙәк Комитеты, ВКП(б) ҮКК-һы һәм СССР хөкүмәте Ишембай нефть промыслаһына С. М. Киров исемен бирә.
1935 йыл, яҙ — илебеҙ көнсығышында тәүге нефть ҡыуҙырыу ҡоролмаһы — Ишембай нефть ҡыуҙырыу заводы (Ишембай нефть эшкәртеү завод ы) төҙөлә башлай.
1935 йыл, көҙ — нефть промыслаһында Максим Горький исемендәге авиаэскадрилья вәкилдәре булып китә.
1935 йыл — Көҫәпҡол нефть ятҡылығы асыла.
1935 йыл — тиф һәм малярия сирҙәренә ҡаршы көрәшеү өсөн Анна Яковлевна Тимашева етәкселегендә инфекция бүлексәһе асыла.
1935 йыл — Ишембай эшселәр ҡасабаһында башланғыс мәктәп асыла.
1937 йыл — «Нефтсе» стадионы асыла.
1939 йылдың 22 авгусында район Советы башҡарма комитеты президиумы түбәндәге ҡарарҙы ҡабул итә: 1. БАССР Юғары Советы Президиумынан нефтселәрҙең ҡасабаға ҡала статусын биреү тураһындағы юллауын ҡәнәғәтләндереүҙе һорарға. 2. Ҡалаға Нефтеград исемен бирергә. Партия өлкә комимтеты тарафынан хупланғандан һуң, 1939 йылдың 17 сентябрендәге ултырышында БАССР Юғары Советы Президиумы РСФСР Юғары Советы Президиумына нефтселәрҙең үтенесен ҡәнәғәтләндереү тураһында юллау ҡағыҙы ебәрергә ҡарар итә
1940-сы йылдар
1940 йылдың 10 февралендә РСФСР Юғары Советы Президиумынның «Ишембай эшселәр ҡасабаһын ҡалаға әйләндереү һәм Башҡорт АССР-ының Ишембай районын бөтөрөү тураһындағы» Указы сыға: 1. Ишембай районының Ишембай ҡасабаһын, уға республика буйһоноуындағы үҙаллы административ-территориаль берәмек бүлеп, ҡалаға үҙгәртеү тураһында. 2. Ишембай ҡалаһы һыҙатына Ишембай районының Көҫәпҡол һәм Смаҡай тораҡ пункттарын индереү тураһында. 3. Ишембай районынан Аллағыуат һәм Наумовка ауыл Советтарын Стәрлетамаҡ районына, Көҫәпҡол һәм Байғужа ауыл Советтарын Маҡар районына тапшырыу һәм Ишембай районын бөтөрөү тураһында. ''РСФСР Юғары Советы Президиумы Рәйесе Л. Бадаев.'' ''РСФСР Юғары Советы Президиумы секретары өсөн РСФСР Юғары Советы Президиумы рәйесе урынбаҫары З. Андреев.'' Мәскәү, 10 февраль, 1940 йыл. 1940 йылдың 3 мартында хеҙмәтсәндәр депуттарының Ишембай ҡала Советының беренсе сессияһы булып үтә. Ҡала Советы башҡарма комитеты һайлана, элек быраулау мастеры булып эшләгән Максим Сергеевич Платонов Совет рәйесе итеп һайлана. Шунда уҡ партия ҡала комитеты ла һайлана.
1940 йыл — Максим Сергеевич Платонов, нефтсе, яңы ойошторолған Ишембай ҡалаһының башҡарма комитеты рәйесе вазифаһын биләй һәм 1948 йылға тиклем эшләй.
1940 йыл, март — С. Н. Ятров ВКП(б) ҡала комитеты секретары итеп һайлана.
1940 йыл, 29 апрель — 8 май — СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарарына ярашлы «Башнефть» тресы Өфөгә күсерелә, һәм Ишембай нефть промыслалары базаһында «Ишембайнефть » тресы ойошторола.
1940 йыл, 16 август — 16-сы һанлы мәктәп булдырыла (хәҙер 12-се лицей).
1940 йыл, 1 ноябрь — 2-се һанлы һөнәрселек училищеһы асыла.
1940 йыл — Ишембайҙа туберкулёз ауырыуҙары диспансеры асыла.
1940 йыл — «Ишембайнефть» тресының турбина менән быраулау контораһының быраулау мастерҙары Лукьянов, Ф. П. Смоленков, Орлов, Бухаровтар бер юлы ике скважинала быраулау ысулын үҙләштерә.
1941 йыл — Баҡы ҡалаһынан Ишембайға Сталин исемендәге механика заводы эвакуациялана, «Сталин исемендәге Дәүләт союз машиналар эшләү заводы» (хәҙер «Ишембай машиналар эшләү заводы » асыҡ акционер йәмғиәте) тигән яңы исем бирелә. 1942 йылда эшләй башлай, «Катюшалар» өсөн снарядтар, ловиль инструмент, ҡасауҙар һәм башҡа изделиелар етештерә.
1942 йыл — Ишембай ҡалаһына Грознефтекомбинаттың 1-се Майабсорбцион газолин зоводы эвакуациялана, уның базаһында ҡаланың Ағиҙелдең һул яҡ ярында ятҡан өлөшөндә юғары сифатлы бензиндар етештереү өсөн газолин заводы — «411-се Дәүләт Союз заводы» төҙөлә, артабан ул Ишембай нефть эшкәртеү заводы булып китә.
1942 йыл — ғалим А. А. Блохин Ишембайҙа вафат була, уны ҡала һыҙатында ерләйҙәр.
1945 йыл, март — Профессиональ Союздарҙың Бөтә Союз Үҙәк Советы һәм Нефть Сәнәғәте Халыҡ Комиссариаты 433-сө Дәүләт Союз заводын (Ишембай нефть эшкәртеү заводын) 1945 йылдың мартында Бөтә Союз социалистик ярышында еңеүсе тип таный.
1945 йыл, 24 март — Сайранов Садиҡ Уйылдан улына немец илбаҫарҙарына ҡаршы алып барылған һуғышта хәрби заданиелар үтәгәндә батырлыҡ күрһәткәне өсөн Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
1945 йыл, апрель — ВЦСПС һәм Нефть сәнәғәтенең Халыҡ Комиссариаты 433-сө нефть заводының яҡшы эшен билдәләй һәм уны 1945 йылдың апрель айында Бөтә Союз социалистик ярышында еңеүсе тип таный. Артабанғы бер нисә айҙа ла предприятие яуланған үрҙәренән сигенмәй.
1945 йыл, 18 сентябрь — 1-се һанлы мәктәп үҙ бинаһына күсә. 5920-се эвакогоспиталдең бөтә яралылары 3-сө мәктәп (хәҙер Әхмәт-Зәки Вәлиди исемендәге 2-се башҡорт гимназия-интернаты) бинаһына күсерелә.
1945 йыл — «Ишембайнефть» тресының тауар-нефть үткәргес контораһы, апрель айындағы эш йомғаҡтары буйынса Бөтә Союз ярышында еңеп, ВЦСПС һәм СССР-ҙың Нефть сәнәғәте Халыҡ Комиссариатының күсмә Ҡыҙыл байрағына лайыҡ була.
1945 йыл — С. М. Кировҡа һәйкәл асыла.
1945 йыл, ғинуар — 5920-се эвакогоспиталь «махсус госпиталь» исемен ала, уның тәғәйенләнеше — һуғышта яраланған немец һалдаттарын дауалау.
1945 йыл — «Ишембайнефть» тресының транспорт контораһы (хәҙер «Ишембай технологик транспорт идаралығы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте), ғинуар, февраль һәм марттағы эш йомғаҡтары буйынса Бөтә Союз ярышында еңеп, ВЦСПС һәм СССР-ҙың Нефть сәнәғәте Халыҡ Комиссариатының күсмә Ҡыҙыл байрағына лайыҡ була.
1949 йыл — Ишембайҙың ике нефть ҡыуҙырыу заводы «Ишембай нефть эшкәртеү заводы» берекмәһенә инә, тиҙҙән Перегонный ҡасабаһындағы производство ябыла (хәҙер унда цехтар харабалары).
1949 йыл — 18-се комбинат (хәҙер «Газпромнефтехим Салауат» асыҡ акционер йәмғиәте) төҙөлгән урындағы Ишембай эшселәр ҡасабаһына Салауат Юлаев исеме бирелә.
1950-се йылдар
1950 йыл — «Нефтсе» кинотеатры (хәҙер «Башнефть» АНК-һы асыҡ акционер йәмғмәтенең Мәҙәниәт һәм техника йорто) асыла.
1951 йыл — Ағиҙел йылғаһы аша тимер-бетон күпер һалына. Уның оҙонлоғо 344 метр, машиналар йөрөй торған өлөшөнөң киңлеге 7 метр һәм йәйәүлелер йөрөй торған юлдың киңлеге — 1,5 метр.
1952 йыл — И. В. Сталин Ишембай ҡалаһын тергеҙеү тураһындағы проектҡа ҡул ҡуя.
В 1952—53 йылдар — Стәрлетамаҡ өлкәһе составына инә.
1954 йыл — Ишембай эшселәр ҡасабаһы республика буйһоноуындағы Салауат ҡалаһына әүерелә.
Нелюбин Иван Яковлевич
Нелюбин Иван Яковлевич (29 июнь 1914 йыл — 8 март 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар дивизияһының айырым танкыға ҡаршы истребитель дивизионының орудие командиры, кесе сержант. Советтар Союзы Геройы (1945, үлгәндән һуң).
Ишембай тарихы
1950-се йылдар
1956 йыл — Ишембай автотранспорт предприятиеһы булдырыла.
Филимонов Леонид Иванович
Филимонов Леонид Иванович (22 июль 1935 йыл, Башҡорт АССР-ы, Дәүләкән районы, Вишнёвка ауылы) — совет дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре.
Нелюбин Иван Яковлевич
Биографияһы
Иван Яковлевич Нелюбин 1914 йылдың 29 июнендә Өфө губернаһының Өфө өйәҙе Кондрашин Лоб (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Арамелевка) ауылында ҙур крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Урыҫ.
Ишембай тарихы
1950-се йылдар
1956 йыл — Ишембай ойоҡ-ойоҡбаш фабрикаһы асыла.
Нелюбин Иван Яковлевич
Биографияһы
Уның йәш сағы тыуған ауылында үтә. Ул ҙур өҙөклөктәр менән уҡый. Тәүҙә ике класты тамамлай. Бер нисә йылдан һуң мәктәпкә тағы бер ҡыш йөрөй. Ә ете йыллыҡ белемде егерме йәше тулып үткәс ала. Нелюбиндар осто осҡа саҡ ялғап, бик ярлы йәшәй. Шуға күрә Иван һәләтле үҫмер булһа ла, уға тыныс ҡына уҡырға мөмкин булмай, мәктәп урынына кулактарға ялланып эшләргә тура килә. Ун дүрт йәшендә Иван яңы һөнәр үҙләштерә — итексе була, ә ун йылдан һуң, үҙенең тырышлығы арҡаһында Әшә район Советы башҡарма комитетында прораб, аҙаҡ шоссе юлдарының юл мастеры була. Ошо вазифала эшләп йөрөгәнендә Бөйөк Ватан һуғышы башлана.
Ишембай тарихы
1950-се йылдар
1958 йыл — «Ишембайгоргаз» тресы (хәҙер «Ишимбайгаз» — «Газ-Сервис» асыҡ акционер йәмғиәте филиалы) эшләй башлай.
Нелюбин Иван Яковлевич
Биографияһы
1941 йылдың июлендә Одесса өлкәһенең Андре-Ивановский район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. Ҡыҫҡа ваҡытлы курстар үткәндән һуң, ул артиллерия часенә тоҫҡаусы итеп йүнәлтелә. Һуғыш йылдарында уҡ, грамоталы хәрби булараҡ, Нелюбин Иванды 3-сө Украина фронтының 113-сө уҡсылар дивизияһы 239-сы айырым танкыға ҡаршы дивизиондың 76 миллиметрлы орудие командиры вазифаһына тәҡдим итәләр.
Ишембай тарихы
1960-сы йылдар
1960 йыл — 6-сы һигеҙ йыллыҡ мәктәп асыла.
Нелюбин Иван Яковлевич
Биографияһы
Нелюбин Иван Яковлевич 1945 йылдың март айында Венгрияла батырлыҡ күрһәтә, ҡаты яраланып, дошмандың танк аҫтына граната менән ташлана.
Ишембай тарихы
1960-сы йылдар
1961 йыл — С. М. Киров исемендәге Мәҙәниәт һарайы асыла.
1965 йыл — Ишембай йылылыҡ селтәрҙәре предприятиеһы (хәҙер Ишембай йылылыҡ селтәрҙәре районы) ойошторола.
1965 йыл, сентябрь — Ишембай нефть техникумының яңы бинаһы сафҡа инә.
1965 йыл, 1 октябрь — Ишембай быраулау контораһы, Иҫәнғол КРБ-һы, Стәрлетамаҡ ГПК-һы базаһында Ишембайҙа «Башюгнефтеразведка» тресы ойошторола.
1966 йыл — Ишембай трикотаж изделиелары фабрикаһы сафҡа инә.
1970-се йылдар
1970 йыл, 20 июль — «Ишембайнефть» нефть промыслаһы идаралығы «Ишембайнефть» нефть-газ сығарыу идаралығы тип үҙгәртелә.
1970 йыл, май-сентябрь — КПСС Үҙәк Комитеты һәм СССР Министрҙар Советының 1970 йылдың 28 майындағы 375-се ҡарарына һәм СССР Нефть сәнәғәте министрлығының 1970 йылдың 7 июнендәге 343-се приказына ярашлы нефть тармағы өс звенолы идара итеү системаһына күсә. Фәнни-производство идаралыҡтары, шул иҫәптән 1954 йылдың ноябрь айында ойошторолған Ишембай фәнни-производство идаралығы Нефть-газ сығарыу идаралығы итеп үҙгәртелә. Бөтә быраулау трестары ла быраулау эштәре идаралығына әйләнә. Ишембайҙың 1965 йылдың 1 октябрендә ойошторолған «Башюгнефтеразведка» тресы бер нисә предприятиеға, шул иҫәптән Ишембай быраулау эштәре идаралығына (1970 йылдың 1 октябренән) бүленә.
1971 йыл — Өфө телевидениеһы Ишембай нефть эшкәртеү заводы тураһында репортаж төшөрә, унда ҡатнаш термик крекинг ҡоролмаһы (аҙаҡ АТ-1) начальнигы Д. С. Никулочкиндың 1965—1976 йылдарҙағы рационализаторлыҡ эшмәкәрлеге тураһында һөйләнә. Шул ваҡыт арауығында рационализатор нефть эшкәртеүҙе модернизациялау һәм эшкәртеүҙең һөҙөмтәлелеген күтәреү буйынса 85 рационализаторлыҡ тәҡдимен производствоға индерә.
1973 йыл — Ишембай эксперименталь-механика заводы (хәҙер «Сәнәғәт нефть-газ берекмәһе » асыҡ акционер йәмғиәте) сафҡа инә.
1975 йыл, 4 ғинуар — СССР-ҙың Миннефтехимпромның Ишембай нефть эшкәртеү заводы территорияһында катализаторҙар етештереү буйынса комплекс төҙөү тураһындағы приказы сыға.
1975 йыл — 1875 йылдың IV кварталындағы эш һөҙөмтәләре буйынса Ишембай трикотаж фабрикаһы коллективы СССР Еңел сәнәғәт министрлығы һәм Профсоюздар Үҙәк Комитетының күсмә Ҡыҙыл байрағын яулай.
1976 йыл — Ишембай нефть промыслаһы ҡорамалдары заводы (хәҙер «Иҙел Нефтемаш» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте) төҙөлә.
1977 йыл — Ишембай транспорт машиналары эшләү заводы (хәҙер ""Витязь"машиналар эшләү компанияһы " акционер йәмғиәте) сафҡа индерелә.
1978 йыл — Ағиҙел йылғаһы аша иҫке күпер менән йәнәш кенә яңы тимер-бетон күпер сафҡа индерелә. Уның оҙонлоғо 338,85 метр, машиналар йөрөй торған өлөшөнөң киңлеге — 9,5 метр, тротуарҙарының киңлеге — 1,5 метр.
1980-се йылдар
1980 йыл — ҡалала Өфө авиация институтының Ишембай филиалы асыла.
1980 йыл, май — Гвардия Ҡыҙыл байраҡлы Суворов һәм Кутузов ордендары менән наградланған туғыҙынсы Полтава һауа-десант дивизияһының 100-ҙән ашыу ветераны 1-се интернат-мәктәптең «Өмөт» клубының ҡыҙыл эҙәрмәндәренең саҡырыуы буйынса Ишембайҙа үткәрелгән осрашыуға килә.
1980 йыл, июнь — Ишембай нефтселәре эшләгән «Башнефть» производство берекмәһе коллективы 1932 йылдан алып сығарған нефть күләме миллиард тоннаға етә.
1985 йыл — 12 йәшлек Ольга Кувайцева ҡатын-ҡыҙҙар араһында шашка буйынса Башҡортостан республикаһы чемпионы титулын яулай.
1985 йыл, 31 декабрь — Ишембай махсуслаштырылған химик катализаторҙар заводында цеолиттар етештереүсе производствоның беренсе сираты сафҡа инә.
1985 йыл — Мәскәүҙең «Советская Россия» нәшриәтендә Ишембай тураһында «Чудесный клад» исемле китап донъя күрә. Авторҙары — Камил Ибраһим улы Мангушев, Владимир Николаевич Поляков, Юрий Васильевич Уткин.
1985 йыл, ғинуар — Ишембай быраулау эштәре идаралығы «Союзнефтеотдача» фәнни-производство берекмәһе составына индерелә.
1988 йыл — «Икар» кинотеатры асыла.1989 йыл, апрель — Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районында «„Юрматы“ башҡорт халыҡ үҙәге» йәмәғәт ойошмаһы эшләй башлай. Беренсе етәсеһе — Фәрүәз Фәйрүш улы Әкимбәтов. Артабанғы етәкселәре — Хисаметдинов Н. З., Абайҙуллин И. Ғ., Ғүмәров Р. А., Рахманғолов С. Ғ., Мөхәмәтов Д. Ғ.
1990-сы йылдар
1990 йыл — Ишембай махсуслаштырылған химик катализаторҙар заводы СНГ-ла дөйөм ҡулланыштағы NaX, NaA, CaA маркалы цеолиттар, шулай уҡ синтетик йыуыу сараларын етештереүҙә ҡулланылған цеолиттар етештереүсе иң эре предприятие булараҡ таныла.
1990 йыл, 18 август — Ишембай ҡалаһында яңы мәсет асыла.
1990 йыл — шашкалар буйынса олимпия резервы балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе асыла.
1992 йыл — Рәсәй өсөн уникаль булған кран-манипуляторҙар етештереүсе «ИНМАН » заводы асыла.
1992 йыл — Ишембай картиналар галереяһы асыла.
1995 йыл, 17 июль — «Ишембайнефть» акционер йәмғиәте составындағы «Ишембайнефть» НГДУ-һы кесе предприятиеһы «Башнефть» АНК-һы составындағы «Ишембайнефть» НГДУ-һы тип үҙгәртелә.
1995 йыл, 1 август — «Ишембайнефть» акционер йәмғиәтенең Ишембай быраулау эштәре идаралығы «Башнефть» АНК-һының Ишембай быраулау эштәре идаралығы тип үҙгәртелә.
1997 йыл — Ишембай тарих-крайҙы өйрәнеү музейы асыла.
1999 йыл — Рәсәйҙә беренсе профессиональ шашка клубы «Нефтсе» ойошторола.
2000-се йылдар
2000 йыл, 18 ғинуар — Башҡортостан Республикаһы Президентының «Башҡортостан Республикаһы Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районы хакимиәтен ойоштороу тураһындағы» Указына ярашлы, Ишембай ҡалаһы хакимиәтен һәм Ишембай районы хакимиәтен бергә ҡушып, Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районы хакимиәте ойошторола.
2000 йыл, 18 ғинуар — Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районында Мәшғүллек үҙәге булдырыла.
2000 йыл — Александр Георгиев Лонданда үткән Бөтә донъя шашка олимпиадаһында Рәсәй йыйылма командаһы составында донъя чемпионы була.
2000 йыл — Ишембай быраулау эштәре идаралығы Өфө быраулау эштәре идаралығының Ишембай скважиналар быраулау, үҙләштереү һәм уларҙы капиталь ремонтлау участкаһына әйләндерелә.
2000 йыл — Ишембай халыҡ мәғарифы музейы асыла. Музейға нигеҙ һалыусы — Василий Владимирович Бабушкин, уның тынғыһыҙ ярҙамсылары мәғариф ветерандары Фәүзиә Маннан ҡыҙы Аҡҡолова һәм Миңлегәл Шаһи ҡыҙы.
2000 йыл — Ишембай ҡалаһы бәләкәй ҡалалар араһында «Республиканың иң төҙөк ҡалаһы — 1999» исеменә лайыҡ була.
2000 йыл — 2000 йыл һөҙөмтәләре буйынса Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районы үҙ төркөмөндә «Массовыйлыҡ һәм оҫталыҡ» республика спорт конкурсында беренсе урын яулай.
2001 йыл, 19 май — Ишембай ҡала Советы депутаттары үҙҙәренең сираттағы сессияһында Ишембай районы һәм ҡалаһы халҡы өсөн «Торатау» айырым башҡорт гәзитен асыу тураһында ҡарар ҡабул итә. Сессия барышында уҡ депутаттар яңы гәзиттең мөхәррире итеп быға тиклем «Восход» гәзите мөхәрриренең дубляж гәзите буйынса урынбаҫары булып эшләгән Миңлехаят Мөхәмәтсәғит ҡыҙы Йосопованы (Хаят Сәғит ҡыҙы Йосопова) һайлап ҡуя. 2002 йыл, 1 июнь — II Бөтә донъы башҡорттары ҡоролтайы үҙ эшен башлай. Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районынан делегаттар: Давыдов В. П., Мостафин Р. М., Йосопова М. М., Рахманғолов С. Ғ., Исмәғилев М. Ҡ., Ҡунаҡов М. Ф., Йөғөфөров Ю. Н., Шаһиев Х. Х., Әбүбәкиров Ф. А.,Теләүғолова Ф.2004 йыл — Ишембайҙа православныйҙар өсөн Свято-Троицкий храмы эшләй башлай.
Ишембайҙың территорияһы 39 гектарға арта.
Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 125-з һанлы «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр һәм Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙе үҙгәртеп ҡороу тураһындағы» Законы, 1-се статья «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр», п.15: 15. Стәрлетамаҡ районы, Стәрлетамаҡ районы Наумовка ауыл Советы һәм Ишембай ҡалаһы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә, Стәрлетамаҡ районы Наумовка ауыл Советы территорияһының бер өлөшөн (39 га) Ишембай ҡалаһы территорияһы составына тапшырырға. 2005 йыл — «Информреклама» нәшриәтендә В. Л. Игнатьевтың «Ишимбай: век XX» китабы донъя күрә.
2005 йыл, 12 август — Ишембайҙа һәм Ишембай районында Республика педагогия конференцияһы булып үтә.
2005 йыл — Ишембай транспорт машиналары эшләү заводы территоричһында яңы предприятие — «Ишембай станоктар ремонтлау заводы » асыҡ акционер йәмғиәте ойошторола. Ишембай махсус химик катализаторҙар заводы банкротлыҡ менән бәйле үҙе биләгән территорияны бер аҙ бәләкәсәйтә һәм бүленгән территорияны «Ағиҙел-нефтепродуктсервис » яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенә тапшыра.
2006 йыл, 1 ғинуар — муниципаль реформаға бәйле, Ишембай ҡалаһына «Ишембай ҡалаһы ҡала биләмәһе» муниципаль берәмеге статусы бирелә, артабан ул «Ишембай районы муниципаль районы» муниципаль берәмеге составына инә. Әммә Ишембай ҡалаһы республика буйһоноуындағы үҙаллы административ-территориаль берәмек булып ҡала.
2010-сы йылдар
2010 йыл, 15 декабрь — Ишембай йәмәғәт «Юрматы» этнографик музейы асыла.
Наумкин Василий Дмитриевич
Наумкин Василий Дмитриевич (14 ғинуар 1936 йыл — 10 август 1993 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1956—1993 йылдарҙа Магнитогорск металлургия комбинатының домна эшсеһе, өлкән домна эшсеһе, домна мейесе газсыһы, металлургия ҡорамалдарының слесарь‑ремонтсыһы. РСФСР-ҙың 8‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. РСФСР-ҙың атҡаҙанған металлургы (1979), СССР-ҙың почётлы металлургы (1968). Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976, 1985).
Биографияһы
Василий Дмитриевич Наумкин 1936 йылдың 14 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Белорет районындағы Егәҙе ауылында тыуған.
1956 йылда Магнитогорск ҡалаһында 13-сө һөнәрселек училищеһын (хәҙер 13-сө профессиональ лицей) тамамлай һәм Магнитогорск металлургия заводының домна цехына килә. 1960-сы йылдар аҙағында Магнитканың бер коммунистик хеҙмәт бригадаһының бригадиры, «Комсомолканың» икенсе домнаһында өлкән горновой була. Домна мейесенең утлы һөнәренә ул 30 йыл самаһы ғүмерен бағышлай.
1975 йылда В. Д. Наумкин индустриаль техникумдың киске бүлеген тамамлай. Ул мейес янында ла эшләп өлгөрә, ултырыштар үткәрә, осрашыуҙарҙа ҡатнаша, сәфәрҙәр ҡыла. Профессионал техник училище һәм мәктәп уҡыусылары менән йыш осраша, үҙенең бик яҡшы «утлы» һөнәре тураһында һөйләй.
РСФСР Юғары Советы депутаты, өлкән горновойҙың эше юғары оҫталыҡ менән айырыла. Василий Дмитриевич үҙенең тәжрибәһе һәм оҫталығын йәштәргә ихлас тапшыра. Уның күп уҡыусылары шулай уҡ өлкән горновой булып китә.
Василий Дмитриевич һуңғы көндәренә тиклем (ул 1993 йылдың 10 авгусында вафат була) Магнитогорск комбинатының домна цехында эшләй.
Алтынташ
Алтынташ— Рәсәй Федерацияһы ауыллар.
Өфө ҡалаһы башлыҡтары
Өфөнөң башлыҡтары
Михляев Степан Андреевич
Михляев Степан Андреевич (10 декабрь 1919 йыл — 28 март 2001 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, артиллерия дивизионы командиры, майор. Мәғариф эшмәкәре. 1951—1983 йылдарҙа Дыуан районының Дыуан урта мәктәбе директоры. Советтар Союзы Геройы (1944). РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1957).
Биографияһы
Степан Андреевич Михляев 1919 йылдың 10 декабрендә Өфө губернаһының Златоуст өйәҙе Дыуан ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Урыҫ. 1942 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы. Мәсәғүт педагогия училищеһын тамамлай (шул уҡ районда).
1939 йылда Башҡорт АССР-ы Әлшәй районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. Кесе лейтенанттар курсын тамамлай.
Һуғыштан һуң майор С. А. Михляев — запаста. Тыуған ауылына ҡайта. 1948 йылда К.А.Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтының география факультетын тамамлай, Дыуан урта мәктәбе директоры булып эшләй.
2001 йылдың 28 мартында вафат була.