cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шәрип Кейеков
Нәҫеле
Кейековтар дворяндар тоҡомонан. Шәрип Кейековтың 3 улынан билдәлеләре: Абдулла Шәрипов (1746—1828), юрта старшинаһы; Ниғмәтулла Кейеков (1773—?), юрта старшинаһы, 14‑се класс чиновнигы (1802). С 1825 йылдан 10‑сы башҡорт кантоны начальнигы. Абдулла Шәриповтың 7 улынан билдәлеләре: Төхвәтулла Абдуллов (1768—1842), поход старшинаһы. Отрядтарҙы Ырымбур һыҙығындағы ҡәлғәләрҙе һаҡлауға оҙата бара; Ҡорбанғәли Абдуллов (1780—?), есаул; Абдулхалик Абдуллов (1787—1816), юрта старшинаһы; Абдулсалих Кейеков (1797—1849). Ниғмәтулла Кейековтың 10 улынан билдәлеләре: Мөхәмәтша Кейеков (1810—?), зауряд‑хорунжий, кантон начальнигы ярҙамсыһы; Мөхәмәтшәриф Кейеков (1815—?), урядник, юрта старшина. Абдулсалих Кейековтың 6 улынан билдәлеләре Мөхәмәтғәли Кейеков. Уның улы — Г. М. Кииков. Кейековтар нәҫеле 1802 йылда Ырымбур губернаһының дворяндар шәжәрәһе китабына теркәлгән.
Көлсөм
Көлсөм(Кульчумка) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Киңелгә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Берген (Фогтланд)
Берген (Фогтланд) (Bergen) — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 1037 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,3 км2. Диңгеҙ кимәленән 460 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 8239 һәм автомобиль коды V.
Липтовски-Микулаш
Тарихы
Липтовски-Микулаш беренсе тапҡыр 1286 йылда телгә алына, XIV быуаттан, 1677 йылда Липтов үҙәге булараҡ, ҡала ҙур иҡтисади әһәмиәткә эйә була. 1713 йылда бында кешеләр алдында аҫыу юлы менән билдәле  «словак Робин Гуды» Юрай Яношик  үлтерелә (1688—1713). 1848 йылда бында Словак Халҡының Талаптарына ҡул ҡуйыла.
Әлеге ваҡытта Липтовски-Микулаш — төньяҡ Словакияның мөһим сәнәғәт үҙәге.
Кофе музейы (Гамбург)
Кофе музейы — Гамбургтағы кофе эсемлегенә һәм уның менән бәйле бөтәһенә арналған музей. Немец эшҡыуары Йенс Бург тарафынан 2003 йылда асыла.
Селезень (Мунжа ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Кофе музейы (Гамбург)
Тарихы
Гамбургта беренсе ҡәһүәхана 1687 йылда барлыҡҡа килә. 1887 йылда ҡәһүә биржаһы асыла. Гамбург яйлап Европаның «көрән алтын» баҙары үҙәге булып таныла башлай. Тәмләткестәр һәм кофе менән сауҙа итеү байтаҡ дәрәжәлә ҡаланың сәскә атыуына булышлыҡ итә. Бөтә донъяға билдәле Tchibo һәм Darboven концерндары нәҡ бында урынлашҡан, күп һандағы фирма-тәьмин итеүселәр бында «теркәлгәндәр», кофе ҡурыу фабрикалары һәм ҡәһүәханалар урынлашҡан. Әле XX быуаттың 60-сы йылдарында Гамбургта 300-гә яҡын кофе ҡурыу фабрика-магазиндары иҫәпләнә. Кофе ҡурыуҙың коммерция ысулына күсеү һөҙөмтәһендә бәләкәй кофе ҡурыу фабрикалары күпләп бөлгөнлөккә төшә, ә уларҙың хужалары кәрәкмәй башлаған ҡуҙ мейестәрен урамға сығаралар. Нәҡ ошо осорҙа, ташланған әйберҙәрҙе йыйып, эшҡыуар Йенс Бург (Burg Jens) үҙенең ҡуҙ мейестәре һәм ҡәһүә тартҡыстар коллекцияһына нигеҙ һала. Бөгөн был боронғо ҡәһүә кәрәк-яраҡтары уңышлы бизнес ҡына түгел, ә ҡала тарихының бер өлөшө лә булып тора.
Селезень (Мунжа ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кофе музейы (Гамбург)
Экспозиция
Музей экспозицияһы 300 м² майҙанды биләй һәм кофе ҡулланыу мәҙәниәте менән бәйле яҡынса 3 000 экспонатты үҙ эсенә ала. Коллекцияның нигеҙен төрлө дәүерҙең һәм һәр төрлө конструкциялы 900-ҙән ашыу механик ҡәһүә тартҡыстар тәшкил итә. Башҡа экспонаттар араһында ҙур үлсәү һәм үҙенсәлекле тоҡ тегеү машинаһы айырылып тора. Килеүселәр иғтибарына боронғо ҡуҙ мейестәре, кофе банкалары, донъяның бөтә мөйөштәренән тоҡтар, какао борсағы, ҡәһүә орлоҡтарының төрлө сорттары, ҡәһүә үрсетмәләре күрһәтелә. Экспозицияны 1920 йылда барлыҡҡа килгән беренсе фильтрҙар, сәйҙең төрлө сорттары, эсемлектәр һәм тәмләткестәр тулыландыра.
Экскурсия программаһы эсемлектәрҙең тарихы, сорттары һәм ҡәһүә бөртөктәрен эшләү процессы, киң таралған рецептар, төрлө илдәрҙә кофе эсеү традициялары тураһында һөйләй. Килеүселәр бөртөктәрҙең ҡәһүәгә әйләнеү процессын күреү генә түгел, ә был эсемлекте әҙерләү буйынса мастер-класта һәм артабанғы дегустацияла ҡатнаша ала. Кофе кибетендә бөтә донъянан ҡәһүәнең бик һирәк осрай торған сорттарын һатып алырға мөмкин.
Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһы
'''Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһы''' — Башҡортостан Республикаһының төп дауалау-консультация, ойоштороу- методик үҙәге. 1876 йылда асылған Губерна дауаханаһы (1948 йылға тиклем 1-се Совет дауаханаһы) нигеҙендә ойошторолған. 1976 йылдан табип, дәүләт һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһе эшмәкәре Ҡыуатов Ғүмәр Ғәлим улының исемен йөрөтә. Дауаханала 2367-нан ашыу хеҙмәткәр, шул иҫәптән 532 табип эшләй.
Тарихы
Башта был дауаханала өлкән ординаторҙар Борецкий һәм Чубовский, һуңыраҡ табиптар Чаушанский Николай Витальевич менән Цветков Александр Степанович саҡырыла. Цветков А. С. дауахананың өлкән табибы вазифаһына тәғәйенләнә. Губерна дауаханаһы бер нисә тапҡыр бер бинанан икенсеһенә күсеп йөрөй. 1888 йылда Өфө ҡалаһының ситендә 9 ағас бина (114 койкалы) төҙөү башлана. Был урында хәҙерге Республика клиник дауаханаһы урынлашҡан. Дауахана тарихында булған мөһим ваҡиғалар: Был осорҙа дауаханала табиптар А. Л. Нагибин, Ч. Я. Ястржемский, И. М. Тимофеев, Б. П. Ручинский, П. П. Чебышев, А.Э Рауэр эшләй. Граждандар һуғышы осоронда дауахананың хәле ауырлаша.
1924 йылдың 11 ғинуарынан Беренсе Совбольницаға (элекке Губерна земство дауаханаһы) өлкән табип итеп Нурлығаян Нуриәхмәт улы Байтирәков тәғәйенләнә (Бәләбәй өйәҙе Шланлыкүл ауылынан). Дауахана тарихынан:
Эшмәкәрлеге
Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһы юғары технологиялар ҡулланып медицина ярҙамын күрһәтеүсе Башҡортостан Республикаһының әйҙәүсе махсуслашҡан һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы. Күп профилле клиникала 28 бүлек бар, улар заманса нурландырыу, радиоизотоп, ангиография аппараттары менән йыһазландырылған. 2018 йылда стационарҙа 1140 ауырыуҙы ҡабул итеү мөмкинлеге бар.
Бында йыл һайын 29 мең сирле дауалана, 238 мең пациент консультация ала һәм ентекле тикшерелә, 19 меңгә яҡын операция эшләнә. Дауахананың бала тыуҙырыу бүлегендә ике меңгә яҡын бала донъяға килә. Дауахана табиптары санитар авиация менән 2361 ғәҙәттән тыш ярҙамға оса. Дауахананың бөтә бүлектәрендә лә Башҡорт дәүләт медицина университетының 10 клиник кафедраһы үҙ базаһын булдырған, бында сирлеләрҙе дауалауҙан тыш фәнни- тикшеренеү эштәре алып барыла, яңы диагностика һәм дауалау алымдары индерелә.
Республика клиник дауаханаһы Башҡортостан район һәм ҡалаларындағы дауалау-профилактика учреждениелары өсөн төп ойоштороу-методик үҙәк булып тора. Дауаханала хирургия, терапия, акушерлыҡ һәм гинекология бүлектәре, ауырыуҙарға консультация биреүсе поликлиника, ярҙамсы дауалау- диагностика бүлеге бар. Консультация биреүсе поликлиника көнөнә 47 белгеслек йүнәлеше буйынса 1200 кешене ҡабул итә, консультацияларға медицина университеты профессорҙары ла йәлеп ителә.
Дауаханала фәнни-тикшеренеү эштәре түбәндәге йүнәлештәр буйынса алып барыла :
Үрге Чакулка
Үрге Чакулка — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чакула йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Салда күле
Салда күле (Salda Gölü) — Төркиәнең көньяҡ-көнбайышында Бурдур иленең (Төркиәнең административ берәмеге) Ешилов тораҡ пунктынан көнбайышҡараҡ 50 километр алыҫлыҡта урынлашҡан күл.
Салда күлен көнбайыш Анатолияның көньяғына тиклем һүҙылған, бигерәк тә Испарта һәм Афионкарахисар илдәрендәге, Төркиә күлдәренең бер өлөшө тип һанайҙар. Ләкин Салда күле географик яҡтан көнбайыштарыҡ ятҡан ҙур тектоник күлдәрҙән, морфологик күл булып айырылып тора.
Күлдең майҙаны 4370 гектар, тәрәнлеге 196 метрға етә. Был Төркиәнең иң тәрән күле булмаһа ла, иң тәрән күлдәрҙең береһе тип һанала. Күлдең ултырма тоҡомдары һуңғы меңйыллыҡта Ҡояштың үҙгәреүсәнлеге менән бәйле Ерҙә климат үҙгәреүен асыҡ күрһәтә.
Күл региональ һәм ситтән килеүселәргә экскурсиялар өсөн бик уңайлы популяр йүнәлеш. Күл ярында табылған гидромагнитлы минералдар ҡайһы бер дермотологик ауылыуҙар өсөн файҙалы тип һанала. Һунарсылар араһында шыршы урмандары менән уратып алынған күдең яры бик популяр. Яр буйынса ҡырағый ҡоштар, шулай уҡ бүҙәнә, ҡуян, төлкө, ҡарағай ҡабандар һәм өйрәктәр тереклек итә.
Күлдең көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан ауыл да Салда тип атала. Урындағы административ үҙәк Ешилов күлдән көнсығышғараҡ дүрт километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Күл кемпингы административ үҙәккә ҡарай. Салда күленең үҙенсәләкле морфологияһын өйрәнеү өсөн фәнни тикшкркнкүҙәр үткәрелә. Күлдеү ғәҙәти булмаған һелтеле һыуы күлдә боронғо стоматологик һыу үҫентеләре үҫеүен иҫбат итә.
Колленьо
Колленьо (Collegno) — Италияла коммуна, Пьемонт төбәгендә, Турин провинцияһында урынлашҡан. 18 км² майҙанды биләй. Почта индексы — 10093. Телефон коды — 011.
Тораҡ пункттың ҡурсалаусыһы булып  Изге Лаврентий иҫәпләнә.
Демографияһы
Халыҡ динамикаһы:
Туғандаш ҡалалар
Колленьо түбәндәге тораҡ пункттар менән туғандаш:
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Майҙан (байрам)
Майҙан (фарс. — майҙан) — традицион башҡорт байрамы. Төрки халыҡтары үткәрә.
Тарихы
Ғәҙәттә байрам сәсеү эштәре тамамланғас май аҙағына билдәләнгән. Байрамда бер йәки бер нисә күрше туғандаш ауылдар халҡы ҡатнашҡан. Байрамды үткәреү урыны итеп ялан йәки ҡалҡыу урын һайланған.
Байрам йоллары
Саҡырыусылар күрше ауылдарҙа йәшәгәндәргә байрам үткәреү көнө тураһында хәбәр иткәндәр. Байрам башланыуға ҡарай бүләктәр, ҡунаҡтарҙы һыйлау өсөн аҙыҡ-түлек һатып алыуға аҡса йыйыла.
Сен-Ло
Сен-Ло ( Saint-Lô, Briovera, Fanum Sancti Laudi) — төньяҡ-көнбайышта, Францияның Нормандия төбәгендә, урынлашҡан ҡала. Манш департаментының административ үҙәге, шулай уҡ ошо исемдәге округтың да үҙәге. Көнбайышҡа табан Кандан 57 км-ҙа һәм Шербур-ан-Котантендан 78 км көньяҡ-көнсығышҡа табаналыҫлыҡта, Вир йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан. Ҡала аша N174 автомагистрале үтә.
Майҙан (байрам)
Байрам йоллары
Байрам диаметры 50 метрға тиклем булған түңәрәк формаһындағы майҙанда үткәреләгән булған, ул ботаҡтар менән кәртәләп алынған, үҙәгендә оҙон, 10 метрға тиклем бейеклектәге ҡолға ҡуйылған. Башҡортостандың айырым райондарында барам майҙанын биҙәү өсөн туҡыма балаҫтар, тар оҙон балаҫтар, ашъяулыҡтар ҡулланылған. Ҡунаҡтарҙы махсус кейенгән кешеләр ҡаршылай.
Һәр ғаилә яҡын-тирәлә тирмә йәки ҡыуыш ҡора. Майҙан тирәләй ҡарттар, балалар, улар артынан — ирҙәр ултырыша. Ҡатын-ҡыҙҙар өсөн айырым сағыу биҙәлгән майҙан әҙерләнә.
Сен-Ло
Тарих
Ҡала башта Briovère тип атала(тәржемәһе «Вир йылғаһы күпере»); ул бейек яһалма өйөнтөлә тора, тирә-яҡ ауылдарҙа галдарҙың венелл ҡәбиләләре йәшәгән. Римляндар баҫып алған етәкселегендә Бриовер б. э. т 56 йылда римлеләр тарафынан баҫып алынған, венеллдар башлыҡтары Виридовикс менән ҡыйратылған. III быуатта Бриовер күп тапҡырҙар сакстарҙың баҫыуына дусар була. Франктар ҡалала үҙ власын ҡуя алмаған, әммә үҙ тәңкәһен һуға алған.. Яҡынса 300 йылдар тирәһендә емерелгән алиһә Церера сиркәүе урынында Изге Тәре сиркәүе (Сен-Круа) төҙөлә. Ло Кутанский 525—565 йылдарҙа бында халыҡтарҙың тәрән хөрмәтенә лайыҡ булған епископ Ло Кутанскийҙың резиденцияһы урынлашҡан була. Ул вафат булғас, епископты канонлаштыралар һәм Бриоверҙа ерләйҙәр. Ҡалаға бик күп кеше ғибәҙәт ҡылырға килә һәм улар ҡаланы «Сен-Ло» тип атай; VIII быуатта был исем ҡаланың рәсми атамаһына әүерелә.
Майҙан (байрам)
Байрам йоллары
Майҙан байрамы үҙәк майҙандан йырағыраҡта ат сабышы менән башлана.
Сен-Ло
Урта быуаттар
XIII быуатта Сен-Ло ҙурлығы буйынса Нормандияның өсөнсө ҡалаһы була. 1275 йылда ул үҙ тәңкәһен һуғыу хоҡуғына эйә була, был хоҡуҡты ул 1693 йылға тиклем һаҡлай.
Майҙан (байрам)
Байрам йоллары
Көн дауамында халыҡ уйындары үткәрелгән, көрәш, йүгереү, алыш, һикереү ярыштары, йәйәнән атыу, халыҡ бейеүҙәре, йырҙары башҡарыу, ҡурайҙа уйнау, сәсәндәр ярышы. Еңеүселәр ҡиммәтле бүләктәр менән бүләкләнгән (айғыр, һарыҡ, яулыҡ, таҫтамал һ. б.).
Сен-Ло
Яңы заман
XVII быуат башына Сен-Ло үҙ статусын юғалта. 1636 йылда, хөкүмәт тоҙға һалымдарҙы арттыра. был хәлдән һуң Сен-Ло, бөтә Контантен кеүек үк, ихтилал яланына әүерелә. 1794 йылда Бөйөк француз революцияһы һөҙөмтәһендә территориаль реформа үткәрелә һәм Манш департаменты барлыҡҡа килә, уның үҙәге булып башта Кутанс тора, һәм бары ике йылдан һуң ғына үҙәк статусын Сен-Лоға күсерәләр.
Майҙан (байрам)
Байрам йоллары
Байрам тәүлеккә тиклем һуҙылырға мөмкин булған, туйҙарҙы йәки йәрминкәләрҙе уның менән тап килтергәндәр.
Сен-Ло
Яңы заман
Наполеон заманында ҡалала милли ат заводына нигеҙ һалына. 30 йыл XIX быуаттың 30-сы йылдарында Вир йылғаһының үҙәне киңәйтелә, Сен-Ло һәм Карантан араһында канал төҙөлә, ә был йылғала караптар йөрөтөүгә мөмкинлек тыуҙыра, йылғала суднолар йөрөй, порт төҙөлә. Сен-Лоға һуңғараҡ, 1860 йылда, тимер юл да үтә, ул ҡаланы Париж менән бәйләй.Ҡала 1870 йылда Франция-Пруссия һуғышы ваҡытында һәм Беренсе бөтә донъя һуғышында ҙур зыян кисерә.
Майҙан (байрам)
Байрам йоллары
Традицион рәүештә ҡунаҡтарҙы һыйлар өсөн бишбармаҡ, ҡаҙы, ҡымыҙ, бал, буҙа әҙерләгәндәр.
Сен-Ло
XX быуат
1940 йылда Францияға Германия ғәскәрҙәре баҫып инә, ҡала оккупацияла тора. 1943 йылдың мартында немецтәр ҡая аҫтында тоннель ҡаҙый, уның өҫтөндә цитадель төҙөргә була, әммә бөгөнгө көнгә тиклем бының маҡсаты билдәһеҙ булып ҡала. Азат итеү ваҡытында Сен-Ло ике тапҡыр көслө бомбаға тотола. Баһа буйынса, ҡала 90-95 %-тҡа емерелә.
Һуғыштан һуң ҡаланың емереклектәрен тергеҙергә булалар. Халыҡ әкренләп ҡалаға ҡайта. 1944 йылдың 12 авгусында ҡалала 180 кеше иҫәпләнә. 1945 йылдың апрелендә реконструкциялау министры Рауль Дотирать ваҡытлыса ағастан төҙөлгән казармалар яҡлы булып сығыш яһай. Хәйриә аҡсаларына өйҙәр төҙөлә. 1948 йылда Сен-Ло архитектор Андре Илт генераль планы нигеҙендә ҡаланың боронғо структураһы һаҡлап, уны яңы заманға яраҡлаштырып тергеҙә башлайҙар. Беренсе ташты буласаҡ президент Винсент Ориоль һала. 1953 йылда Сен-Ло ҡалаһына департаменттың префектураһы ҡайта.
Сен-Ло ҡалаһының өҫтөнлөк итеүсе стиле булып нео-регионалистик функционализм тора, унда бетон өҫтөнлөк итә. Тиҙҙән ул төрлө характерлы тәнҡитләүҙәргә дусар була,ләкин бетон ҡулланғанлыҡтан, торлаҡ төҙөү тиҙләтелә.
Демография
Халыҡ һаны динамикаһы, кеше
Мәҙәни тормош
Сен-Ло ҡалаһында күп мәҙәни саралар үткәрелә: музыкаль фестиваль, шахмат фестивале (июль башында), атлы шоу (август), азия мәҙәниәттәре фестивале (февраль), урам театры шоуҙары (июнь айы) һәм башҡалар.
Хакимиәте
Сен-Ло ҡалаһының хакимиәтен 2014 йылдан алып Франсуа Бриер (François Brière) етәкләй, ул Сен-Ло-1 кантонынан Манш департаменты советы ағзаһы. 2014 йылдың муниципаль һайлауҙарында ул етәкләгән уң исемлек 2-се турҙа, 52,87 % тауыш алып, еңеп сыҡты.
Иҫке Бағаҙы
Иҫке Бағаҙы (Старые Багазы) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 496 кеше. Почта индексы — 452385, ОКАТО коды — 80234832006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сол Беллоу
Сол Беллоу (Saul Bellow, ысын исеме Соломон Беллоус ; йыл, Лашин, Квебек, Канада —  йыл, Бруклайн  Массачусетс, АҠШ) — йәһүд сығышлы Америка яҙыусыһы, прозаик, педагог һәм шулай уҡ эссеист булараҡ билдәле. Әҙәби эштәре өсөн Пулитцер премияһына, 1976 йыл өсөн әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы һәм сәнғәт өлкәһендә АҠШ Милли миҙалына лайыҡ була. Нәфис әҙәбиәт өсөн Милли китап премияһына өс тапҡыр лауреат булған берҙән-бер яҙыусы. 1990 йылда Америка әҙәбиәтенә ҙур өлөш индергәне өсөн Милли китап премияһын ала. Америка философия йәмғиәте ағзаһы (1998).
Иртә йылдары
Сол Беллоу 1915 йылдың 10 июнендә Канаданың Квебек провинцияһының Лашин ҡалаһында (хәҙер Монреаль составында) тыуа. Тыуғанда Соломон Беллоус тип атала. Уның ата-әсәһе, Леша (ҡыҙ фамилияһы Гордин) һәм Авраам Беллоус Санкт-Петербургтан (Рәсәй империяһы) күсеп киткәндән һуң ике йыл үткәс, тыуа. Уның өс өлкән ағаһы һәм апаһы була — апаһы Зельда (һуңыраҡ Джейн, 1907 йылда тыуған), ағайҙары Мойша (һуңыраҡ Морис, 1908 йылда тыуған) һәм Шмуэль (һуңыраҡ Самуил, 1911 йылда тыуған). Беллоу ғаиләһе литва-йәһүд ғаиләһе була уның атаһы Вильнюс ҡалаһында тыуа.
Беллоуға туғыҙ йәш булғанда, уның ғаиләһе Чикагоның көнбайыш яғындағы Гумбольдт паркы районына күсенә. Был ҡала уның күп романдарының фоны була. Беллоуҙың атаһы, Авраам, һуған импортёры була. Ул шулай уҡ икмәкханала эшләй, күмер ташый һәм бутлегер булып эшләй. Беллоуҙың әсәһе, Лиза, малайға 17 йәш булғанда вафат була. Ул бик дини кеше була һәм кесе улы Солдың раввин йә концерт скрипкасыһы булып китеүен теләй. Әммә ул һуңғараҡ үҙенең дини тәрбиәһен «тосоҡтороусы ортодоксия» тип атай һәм йәш саҡта яҙа башлай.
Бала сағында Сол күп ауырый һәм шул осорҙа уҡырға әүәҫләнә. Гарриет Бичер-Стоуҙың «Хижины дяди Тома» китабын уҡығас, яҙыусы булырға ҡарар итә. Беллоуҙың Библияға мөхәббәте дүрт йәшендә ивритты ятлағас башлана. Беллоу шулай уҡ Уильям Шекспирҙы һәм XIX быуат рус классиктарын уҡырға ярата. Ул Чикаго Антропософ йәмғиәтендә антропософ тикшеренеүҙәрендә ҡатнаша.
Белеме һәм карьераһының башы.
Яҙыусы карьераһын Беллоу әҙәби күҙәтеүҙәр һәм идиштан тәржемәләр баҫтырыуҙан башлай. Яҙыусының тәүге әҫәрҙәре үк уға Американың иң көслө XX быуат романистарының береһенең данын тәьмин итә.
Нобель премияһы һәм наградалары
Уға уның тәүге «Между небом и землёй» (1944) романы танылыу килтерә, уның төп проблемаһы ‒ йәмғиәт һалған социаль, милли һәм әхлаҡи йөкләмәләр хаосында кешенең үҙенең «мин»ен һаҡлап ҡалыуы. Был тема Беллоу ижадында төп урынды биләй. «Приключения Оги Марча» (1953) романы йылдың иң яҡшы китабы булараҡ Милли премияға лайыҡ була. «Герцог» (1964; шулай уҡ премияға лайыҡ була, 1965) романы сит буржуаз донъяла үҙенә урын таба алмаған интеллигенттың фажиғәһенә арналған.
1976 йылда Беллоу әҙәбиәт буйынса Нобель премияһын «гуманистик тәьҫирлелек һәм заманса мәҙәниәтте нескә анализлағаны өсөн» ала. 1983 йылда Франция президенты Беллоуҙы Почетлы легион ордены менән бүләкләй.
1988 йылда сәнғәт өлкәһендә Америка Ҡушма Штаттарының Милли миҙалына лайыҡ була.
Ғүмеренең һуңғы йылдары һәм үлеме
1995 йылда балыҡ менән көслө ағыулана.
2005 йыл дың 5 апрелендә Бруклайн ҡалаһында вафат була (Массачусетс штаты). Братлборола Морнингсайд зыяратында ерләнә
Ҡорйылға
Ҡорйылға (Курелга) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирәүес йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кенәле башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһы башынан Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Веть-Ю
Веть-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вымь йылғаһының уң ярына тамағынан 146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зәкиев Арутюн Христофорович
Зәкиев Арутюн Христофорович (Арутюн Хачатурович Закян, 24 март 1874 йыл — 1945 йыл) — рус архитекторы; Дондағы Ростов ҡалаһы архитекторы.
Биографияһы
Арутюн Христофорович Зәкиев 1874 йылдың 24 мартында Дондағы Нахичевань ҡалаһында ете ул һәм ике ҡәҙ тәрбиәләгән Хачатур Акопович һәм Сирануш Кикоровнаның мещандар ғаиләһендә тыуа.
1894 йылда Дондағы Ростовта Петровск реаль училищеһын тамамлай. 1895 йылда рус император армияһына хәрби хеҙмәткә алына. Хеҙмәт иткәндән һуң, 1898 йылда Рига политехник институтына уҡырға инә. 1899 йылдың мартында студенттар араһындағы сыуалыштар арҡаһында бөтә студенттарҙы ла уҡыуҙан ҡыуалар. Тик 1905 йылда ғына Зәкиев уҡыуын дауам итә. Институтты 1908 йылда тамамлай — 28 майҙа уға «һәр төрлө төҙөлөш эштәре алып барыу һәм төрлө биналарҙың һәм ҡоролмаларҙың проектың төҙөү хоҡуғы менән» инженер-архитектор исеме бирелә.
1910 йылда, Дондағы Ростовҡа әйләнеп ҡайтҡас, ошо ҡалала эшләй. Октябрь революцияһына тиклем торлаҡ йорттар проектлай. Донда Совет власы урынлашҡас, хәрби элемтә идаралығында граждандар төҙөлөшө буйынса техник вазифаһында эшләй. Ростов һәм Нахичевань ҡалаларын үҫтереү планын эшләүсе комиссияның рәйесе, граждандар һуғышы ваҡытында емерелгән биналарҙы тергеҙеү буйынса комиссия рәйесе, биналарҙы капиталь ремонтлау буйынса комиссияның рәйесе була.
1928 йылда Арутюн Христофорович Ереван ҡалаһына күсә, унда баш архитектор Таманян Александр Оганесович менән бергә эшләй. Ереванда Горстройконтроль рәйесе (1930-сы йылдар) вазифаһын башҡара. Ереван политехник институтын ойоштороусыларҙың береһе булып тора. 1930–1945 йылдарҙа был институттың төҙөлөш факультеты деканы булып эшләй.
1945 йылда вафат була.
Хеҙмәттәре
А. Х. Зәкиевтың Дондағы Ростовтағы эштәре араһында билдәлеләре:
Пищанка районы
Пищанка районы (Піщанський район) — Винница өлкәһендәге район. Район үҙәге — Пищанка ҡала тибындағы ҡасаба.
2018 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 20 678 кеше йәшәй.
Урта Каз
Урта Каз — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Каз йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 5 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Миниатюр мөғжизәләр иле
Миниатюр мөғжизәләр иле (Miniatur Wunderland) — Гамбургтағы донъяла эшләүсе иң ҙур тимер юл макеты булған музей (1499 м² ).
Тарихы
Макеттың беренсе өлөшөн ҡороу 2000 йылдың декабрендә башлана, тәүге өс өлөшө 2001 йылдың августында тамамлана. Проектты ойоштороусылар ағалы-ҡустылы Фредерик һәм Геррит Браундар була.
Васильева Венера Әнүр ҡыҙы
Васильева Венера Әнүр ҡыҙы (9 июнь 1962 йыл) — статистик, иҡтисадсы, дәүләт хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы. Рәсәй Федерацияһы дәүләт граждандар хеҙмәтенең 1-се класлы кәңәшсеһе. Статистика отличнигы. Дәүләт статистикаһының Почетлы хеҙмәткәре.
Биографияһы
Венера Ануровна Васильева 1962 йылдың 9 июнендә Башҡорт АССР-ының (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы) Салауат ҡалаһында тыуған.
1977—1980 йылдарҙа Өфө иҫәпте механизациялау техникумында (хәҙерге Өфө статистика, информатика һәм иҫәпләү техникаһы колледжы) уҡый.
1980 йылдан Башҡортостан республика статистика идаралығында эшләй.
1986 йылда ситтән тороп Бөтә союз финанс-иҡтисад институтын тамамлай.
Өфө ҡалаһында йәшәй.
Хеҙмәт юлы
1980—1994 — өлкән иҡтисадсы, Башҡортостан республика статистика идаралығының бүлек начальнигы;
1994—2001 — Башҡортостан Республикаһы статистика буйынса Дәүләт комитетының бүлек начальнигы;
2001—2003 — Башҡортостан Республикаһы статистика буйынса Дәүләт комитетының рәйес урынбаҫары;
2003—2004 — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт статистикаһы комитетының рәйес урынбаҫары;
2005 йылдың ғинуарынан — Федераль дәүләт статистика хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса территориаль органы етәксеһе урынбаҫары.
Рәсәй Федерацияһы дәүләт граждандар хеҙмәтенең 1-се класлы кәңәшсеһе.
Утыҙға яҡын фәнни хеҙмәте баҫылып сыҡҡан.
Копавогур
Коупавогюр (Kópavogur) — Халҡы һаны буйынса (Рейкьявик ҡалаһынан һуң) икенсе урынды биләгән ҡала һәм Исландия общинаһы. Төньяҡта Рейкьявик менән сиктәш, Исландияның 65 % халҡы йәшәгән агломерация составына инә. Коупавогюр баш ҡала төбәгенең бер өлөшө булып тора. Коупавогюр ҡалаһы башлыса торлаҡ райондарҙан тора, әммә бында коммерция майҙандары һәм ҙур етештереү эшмәкәрлек майҙандары ла бар. Исландияла иң бейек бина — Смараторг манараһы (башняһы), ул Коупавогюр үҙәгендә урынлашҡан.
Тарих
Коупавогюр 1662 йылдың тарихи осрашыу урыны булараҡ бик ҙур әһәмиәткә эйә. Был ваҡиға Исландияның Дания-Норвегияға тулыһынса индерелеүен раҫлап тора. Бында исланд халҡы исеменән епископ Бриньольфур Свейнссон һәм адвокат Анри Оддссон королдең абсолют монархия идереүенең Исландияға ла ҡағылышын раҫлаусы документҡа ҡул ҡуялар.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Урта Теш
Урта Теш — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Теш йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бернсбах
Бернсбах (Bernsbach) — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 4446 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,75 км2. Диңгеҙ кимәленән 394–728 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 8315 һәм автомобиль коды ASZ.
Кәримов Илгиз Мостафа улы
Кәримов Илгиз Мостафа улы (10 ғинуар 1942 йыл — 14 март 2019 йыл) — тәржемәсе, журналист. 1982 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең улы.
Биографияһы
1972 йылдан — СССР-ҙың Телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса дәүләт комитеты хеҙмәткәре.
1973 йылдан «Молодой коммунист» журналында бүлек мөдире.
1997—2005 йылдарҙа «Оракул» журналы хеҙмәткәре.
Илгиз Кәримов ауырығандан һуң 2019 йылдың 14 мартында Мәскәү ҡалаһында вафат була. 2019 йылдың 17 мартында Мәскәү өлкәһе Мытищи ҡалаһының Волков зыяратында ерләнгән.
Ғаиләһе
Халыҡ шағиры Мостай Кәримдең улы.
Вис (Иосер ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Фёдоровка (Фёдоровка районы)
Фёдоровка (Фёдоровка) — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 4306 кеше. Почта индексы — 453280, ОКАТО коды — 80254860001.
Халыҡ һаны
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы урыҫтар 31,3, мордвалар 7, эрзәндәр 8 процент тәшкил итә.
Тарихы
Федоровкаға XVIII быуат аҙағында мордва крәҫтиәндәре нигеҙ һала. 1795 йылда унда 75 ир-ат һәм 94 ҡатын-ҡыҙ йәшәй. Шул уҡ ваҡытта Өфө өйәҙенең Алмантай (Ҡамышлы) ауылынан мордва милләтенән 29 кеше күсеп килгән. Ауылдаштар араһында ағалы-ҡустылы Алексей һәм Дмитрий Иванович Федоровтар була. Федоровканың тағы бер исеме булған — Түбәнге Балыҡлы.
Тағы бында уҡығыҙ.
Салауат тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Салауат тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы — музей. Салауат ҡалаһында урынлашҡан. Музей 2009 йылда асылған.
Музей тарихы
Музей бинаһы 1953 йылда төҙөлгән. Архитекторы — Брод Зоя Осиповна, төҙөлөш участкаһы начальнигы— Гомжин Г. Н. Башта бинала 1953 йылдың 21 февралендә асылған «Родина» кинотеатры урынлашҡан була. Йорттоң подвалында кассалар, рәссам оҫтаханаһы була. Икенсе ҡатта — буфет.
Бинала нәфис һәм документаль фильмдар күрһәтелде, ҡала Советы сессиялары, конференциялар, депутаттар, аритстар менән осрашыуҙар, балалар өсөн Яңы йыл иртәлектәре, тантаналы йыйылыштар, үҫмерҙәр өсөн кинолекторийҙар, йәштәр клубы «Йәштәш» («Ровесник») клубы занятиелары үткәрелде. Салауат ҡалаһының беренсе юбилей датаһы — ҡаланың ун йыллығы — шулай уҡ «Родина» кинотеатрында үтте.
Музей ойошторолоуының кәрәклеге тураһында беренселәрҙән булып 1960 йылдың 1 июлендә «Ленин юлы» гәзите биттәрендә тарихсы һәм тыуған яҡты өйрәнеүсе Ғәзиз Мөхәммәтйән улы Ғәлин сығыш яһаны.
60-сы йылдарҙа ҡала һәм уның предприятиелары тарихы буйынса айырым күргәҙмәләр «Нефтехимик» ҡала һарайында, ҡала мәктәптәрендә үткәрелде.1960 йылдың сентябрь айында Советтар Союзы компартияһы ҡала комитеты бюроһында Салауат ҡалаһы тарихы буйынса музей ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул ителде. Бюро ҡала Советына бер ай эсендә музей өсөн бина табырға ҡушты. Ҡаланың 20 йыллығына — 1968 йылда — музей асыу буйынса саралар планы ҡабул ителде һәм раҫланды. Әммә ошоноң менән эштәр туҡталып ҡалды. Ҡала уҡыусыларын Стәрлетамаҡ, Өфө тыуған яҡты өйрәнеү музейҙарына йөрөтөү дауам ителде.
Музей асыу мәсьәләһе ҡабаттан 1986 йылда ҡарала һәм ошоноң менән бәйле Беренсе Май урамындағы 3-се һанлы торлаҡ йорттоң беренсе этажында реконструкция башланды. 1989 йылдың 15 сентәбрендә бында Салауат дәүләт башҡорт драма театры баш рәссамы Михаил Самуилович Шнейдермандың персональ күргәҙмәһе асылды. Ошо күргәҙмә картиналар галереяһында беренсе була.
2004 йылда Салауат ҡалаһы администрацияһы башлығы Ю. Б. Алимовтың 2004 йылдың 13 февралендәге «Беренсе Май урамы 18-се йортта урынлашҡан „Родина“ кинотеатры бинаһын тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы аҫтына реконструкцияһын проектлауҙы рөхсәт итеү һәм Салауат ҡалаһының тарихи һәм мәҙәни мираҫын һаҡлау, ҡала халҡының рухи ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү маҡсатында сквер булдырыу тураһында» ҡарары донъя күрә.
Кинотеатрҙа барған эштәр һуҙылып китә. Шул уҡ ваҡытта музей өсөн икенсе биналар тәҡдим ителә башлай. Әммә йәмәғәтселектең ныҡышмалы ҡыҫымы аҫтында һәм Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы тәҡдименә ярашлы 2008 йылдың декабрь айына «Родина» кинотеатрының реконструкцияһы тамамлана. 2008 йылдың 8 майында «Картиналар галереяһы» составына Салауат тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы структура бүлексәһе булараҡ инде.
Музей 2009 йылдың 12 июнь көнө асылды.
Музей фондтары
Музей фондтарында 4 меңдән ашыу экспонат бар. Музей фондында: палеонтология, археология, нумизматика, этнография коллекциялары, шулай уҡ китаптар коллекцияһы, XVIII—XX быуаттарҙағы культ әйберҙәре, фотографиялар коллекцияһы, предприятиелар прдукцияһы өлгөләре, Салауат ҡалаһының һәм эргә-тирә ауылдарҙың билдәле кешеләренең шәхси әйберҙәре һәм башҡа коллекциялар.
Скульптор, БАССР-ҙың халыҡ рәссамы Тамара Павловна Нечаеваның эше — Салауат Юлаев бюсты урын алған. Нумизматик коллекцияһында XV—XVIII быуаттарҙағы баҡыр һәм көмөш тәңкәләре һаҡлана. Шулай уҡ тәңкәле ҡатын-ҡыҙ биҙәүестәре бар.
Коллекцияла Салауат ҡалаһы, ҡала предприятиелары тураһында китаптар, боронғо ваҡытта баҫтырылған, XVII—XVIII быуаттарҙағы дини китаптар, ХIХ быуаттың баҫмалары бар.
Музейҙы ойоштороуҙа бик ҙур һәм баһалап бөтөргөһөҙ ярҙамды салауатлылар үҙҙәре лә күрһәтте. Улар музейға материаль генә түгел, мәҙәни-тарихи ҡиммәте булған әйберҙәр бушлай тапшырылды. Музей хеҙмәткәрҙәренең, иҫке өйҙәрҙе һүткән саҡта, уларҙың хужаларына белешмә китабынан телефон номеры аша раритет йәки антиквар әйберҙәрен ташламауын үтенеп шылтыратып ултырған саҡтар ҙа булды.
Беренсе ҡатта 50-се йылдарҙағы йыһазы һәм төп нөсхәһендәге әйберҙәре менән комбинат директоры А. И. Березовскийҙың эш кабинеты күрһәтелгән.
Ҡортамаҡ (Оло Киңел ҡушылдығы)
Ҡортамаҡ  (Куртамак) — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Оло Киңел ҡушылдығы, һул яғынан ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км. Бассейн майҙаны — 69,3.
Салауат тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Музей эшмәкәрлеге
2011 йылда музейҙа етәкселек итеүсе тыуған яҡты өйрәнеү музей хеҙмәткәрҙәре курстары ойошторолдо.
Ҡортамаҡ (Оло Киңел ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем).. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Салауат тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Музей эшмәкәрлеге
Йыл һайын музей хеҙмәткәрҙәре коллекцияларҙы тулыландырыу өсөн эргә-тирәләге ауылдарға сығалар.
Ҡортамаҡ (Оло Киңел ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Салауат тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Музей эшмәкәрлеге
2011—2012 йылдарҙа музей «Музей төнө» акцияһында ҡатнашты.
Ҡортамаҡ (Оло Киңел ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008463
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100846
— Бассейн коды — 11.01.00.008
Салауат тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Музей эшмәкәрлеге
Шулай уҡ ҡарағыҙ: Башҡортостан музейҙары
Ҡортамаҡ (Оло Киңел ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
— ГӨ буйынса томы — 12
Салауат тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Музей хеҙмәткәрҙәре
Экскурсоводтар: Аҙнаева Фаягөл Фәррах ҡыҙы, Бухарина Валентина Петровна
Ҡортамаҡ (Оло Киңел ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
— ГӨ буйынса сығарылыш — 1
Салауат тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Һылтанмалар
Салаватский краеведческий музей
http://salavat.jimdo.com/начальная-страница/салаватский-краеведческий-музей/
Федотовка
Федотовка (Федотовка) — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата кеше йәшәмәй. Почта индексы — 453295, ОКАТО коды — 80254805007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урта Меч
Урта Меч — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Урал батыр (персонаж)
Урал батыр — башҡорт халыҡ ижадындағы төп герой. Мәшһүр «Урал батыр» эпосына исем биргән.
Эпоста Урал батыр Йәнбирҙе менән Йәнбикәнең кесе улы, өлкән ағаһы Шүлгәнгә ҡаршы көрәшеүсе булараҡ күрһәтелә.
Уралдың ҡатындары — аҡҡош-ҡыҙ Һомай (ҡыҙ Самрауҙың ҡыҙы)
Уралдың тылсымлы аты — Аҡбуҙат.
Батырҙың эйәренән Урал тауҙары барлыҡҡа килгән.
«Ай менән Урал тауҙарының барлыҡҡа килеүе» легендаһында Урал батыр артыҡ Ҡояштан Айҙы һәм Урал тауҙарын барлыҡҡа килтерә.
Урал батыр тәү ата-бабабыҙ булараҡ, «Ҡуңыр-буға» легендаһының төрлө варианттарында телгә алына.
Вожемка (Вычгрда ҡушылдығы)
Вожемка  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының һул ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Первомайский ауыл Советы (Яңауыл районы)
Административ үҙәге — Сусаҙы-Ябалаҡ ауылы
Тарихы
Ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы менән билдәләнә.
Первомайский ауыл Советы ауыл биләмәһе территорияһы 1728 гектар тәшкил итә. Шуларҙан 385,13 га тораҡ пункттар сиктәрендә,  уларҙың ситтәрендә   607 га, урман фонды ерҙәрендә 10 гектар.
Газ менән тәьмин итеү
6 тораҡ пункттан (элекке  Зайцев ауыл советы тораҡ пункттарыһыҙ)  газ селтәре менән Сусаҙы-Ябалаҡ (100 % — яңы төҙөлөш йорттары тыш) һәм Костин (100 %) ауылы тәьмин ителә, урам газ торбаларының оҙонлоғо  4,5 км: Сусаҙы-Ябалаҡта — 2,5 км,  Костин ауылында — 2 км
Ауыл хакимиәте биләмәһендә яҡынса 48 %  йорттар газ менән тәьмин ителә, 315 йорттан   — 165 йортҡа газ индерелмәгән. Тулыһынса газ индереү өсөн тағы 6,6 км газ торбалары үткәреү кәрәк. Ирдуған ауылына тиклем ҡасаба-ара  газ торбаһы һалынған.
«Башжилкоммунпроект» институты Нефтекама проект оҫтаханаһында әҙерләү стадияһында Ирдуған ауылында 68 йортҡа проект- смета документацияһы бар, 2010 йылда был ауылда 1,5 км урам газ торбалар үткәреү тора.
Һыу менән тәьмин итеү
Йыл һайын ауыл халҡы тарафынан Ваня үҙәнен таҙартыу үткәрелә.
Мәғариф
Уҡытыусылар һәм тәрбиәселәр  68 кеше тәшкил итә. Уҡыусылар һәм тәрбиәләнеүселәр — 204.
Сусаҙыбаш- Ябалаҡ һәм Зайцев ауылында урта дөйөм белем биреү мәктәптәре, Иҫке Сусаҙыбаш, Ирдуған, Серауыл ауылдарында  башланғыс мәктәптәр бар.
Зайцев ауылында балалар баҡсаһы бар.
Район бюджетында Первомайский ауыл Советы мәғарифына ағымдағы йылда һалынға аҡсаның суммаһы  8 млн. 190 мең. 400 һум тәшкил итә.
Һаулыҡ һаҡлау
Сусаҙы-Ябалаҡ, Иҫке Сусаҙыбаш, Зайцев фельдшер-акушер пункттары бар, хеҙмәткәрҙәр һаны — 3 кеше.
Мәҙәниәт
Сусаҙыбаш-Ябалаҡ ауылында  300 урынлыҡ, Зайцев ауылында 150 урынлыҡ, Иҫке Сусаҙыбаш ауылында 100 урынлыҡ ауыл мәҙәниәт йорттары бар.
Ҡотлоғош
Ҡотлоғош (Кутлугуш) — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Киңел йылғаһының уң ярына тамағынан 218 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лозовка (Кесе Кинель ҡушылдығы)
Лозовка  — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кинель йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Хәйбуллин Мөхәмәт Миңлеғәлим улы
Хәйбуллин Мөхәмәт Миңлеғәлим улы (1 июнь 1956 йыл) — ғалим-агроном, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы, профессор. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының ағза-корреспонденты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2013).
Биографияһы
Мөхәмәт Миңлеғәлим улы Хәйбуллин 1956 йылдың 1 июнендә Башҡорт АССР-ының Маҡар районы Әхмәр ауылында тыуған.
Лозовка (Кесе Кинель ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Хәйбуллин Мөхәмәт Миңлеғәлим улы
Биографияһы
1974—1979 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты]ның агрономия факультетында, 1981—1983 йылдарҙа ошо вуздың аспирантураһында уҡый, артабан Пензала докторантура тамамлай.
Лозовка (Кесе Кинель ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хәйбуллин Мөхәмәт Миңлеғәлим улы
Биографияһы
Юғары белем алғандан һуң 1979—1981 йылдарҙа БАССР-ҙың Ишембай районы «Искра» колхозында баш агроном булып эшләй.
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: ҡый уләндәре биологияһы; ауыл хужалығы культуралары һәм дарыу үләндәре физиологияһы. Уның тарафынан Башҡортостан ауыл хужалығы зоналары шарттарында картуф үҫтереү ысулдары эшләнә.
Ғалим сорт, минераль ашламалар, туҡланыу майҙаны һәм үҫтереү шарттарының картуфтың продуктлылығына һәм уңыш сифатына йоғонтоһон өйрәнә, эшләнгән картуф эшкәртеү технологияһына иҡтисади һәм экологик-энергетик баһалау үткәрә.
Башҡорт дәүләт аграр университетында эшләй. .
1983—1989 йылдарҙа —үҫемлектәр ботаникаһы һәм физиологияһы кафедраһы ассистенты, 1989—1994 йылдарҙа өлкән уҡытыусы, шул уҡ кафедра доценты. 1994 йылда ботаника һәм үҫемлектәр физиологияһы кафедраһы мөдире вазифаһына тәғәйенләнә. 1996 йылда ботаника, үҫемлектәр физиологияһы һәм селекцияһы кафедраһы мөдире. 2010 йылдан алып агрономия факультеты деканы булып эшләй.
Башҡорт дәүләт аграр университеты ректоры вазифаһына кандидат була(2013)
Профессор, агробизнес һәм агротехнология факультеты деканы (ботаника, үҫемлектәр физиологияһы һәм селекцияһы кафедраһы).
4 фән кандидаты әҙерләнгән.
Ауыл хужалығы фәне өлкәһендә күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте һәм республиканың агросәнәғәт комплексы өсөн юғары квалификациялы белгестәр әҙерләүгә ҙур өлөш индергәне өсөн «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелә (2013).
Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы ауыл хужалығы министрлығының Почёт грамоталары менән бүләкләнгән.
Башҡортостанда әүҙем рәүештә агрономия буйынса белем тарата.
2012 йылда Башҡорт дәүләт аграр университетында, иген һәм ҡуҙаҡлы культуралар йыйып алыу, орлоҡ һалыу, ужым ашлыҡтары сәсеү буйынса семинарҙа, Хәйбуллин Мөхәмәт Миңлеғәлим улы төрлө маҡсаттарҙа файҙаланылған кукуруз сорттарының (15 гибрид) экологик тотороҡлоғон һынау һөҙөмтәләрен, биологик препараттарҙы һынау һәм яҙғы бойҙайҙа үҫеүен көйләгестәр ҡулланыу һөҙөмтәләрен иғлан итә.
Ғаиләһе
Атаһы — Хәйбуллин Миңлеғәлим Хисам улы (12.02.1929), агроном, хужалыҡ эшмәкәре, 1976—1989 йылдарҙа Ишембай районының «Коммунизм» колхозы рәйесе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1988). Ленин ордены|Ленин (1976), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1973), Халыҡтар Дуҫлығы (1981) һәм «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары кавалеры. Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районының почётлы гражданы.
Библиография
120-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, улар араһында: картуф үҫемлеген һәм тупраҡты тикшеренеүҙең физиологик һәм химик ысулдары (Өфө, 2005); Башҡортостан баҫыуҙарында мул уңыш бирә торған мал аҙығы культуралары (Өфө, 2008); Башҡортостандың дала һәм урман-дала агроландшафты сәсеү әйләнешендә тупраҡ эшкәртеү системалары. Тәжрибәләр һөҙөмтәһе һәм производствоға тәҡдимдәр (Өфө, 2009).
Иҫке Аҡбүләк
Иҫке Аҡбүләк (Старый Акбуляк) — Башҡортостан Республикаһының Ҡариҙел районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 502 кеше булған. ОКАТО коды — 80234872001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) буйынса, өҫтөнлөк иткән милләт — башҡорттар (94 %)
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
1795 йылға тиклем Иҫке һәм Яңы Аҡбүләк ауылдары билдәле була, уларҙа 26 йорт һәм 128 кеше иҫәпкә алына. Һуңынан улар һәр береһе айырым иҫәпкә алынған.
1859 йылда төп ауылда 296 кеше 32 ихатала йәшәгән. Ауыл атамаһы антропонимдан. Аҡбүләктең улдарының исемдәре билдәле — Сәйет, Йонос, Монасип. 1834 йылғы ревизия Монасип Аҡбүләковтың улдары Насибулла, Асадулла, Әмәкәс, Хисмәтулла йәшәгән, уларға ул саҡта 48—55 йәш булған.