cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хәйҙәрпаша порты
Порт ҡоролмалары
Портта 21 причал һәм ике ҙур пирс бар. Причалдары порт тармаҡтары өсөн махсуслашҡан: береһе 150 м оҙонлоҡтағы моторлы кәмәләрҙе хеҙмәтләндерә, ҡалған икеһе йөктәрҙе (оҙонлоҡтары 430 метрға етеүе ихтимал) бушатып тейәй, генераль йөктәр өсөн (160 метрҙан алып 334 метрға тиклем) 8 эре габаритлы причал, генераль йөктәр (50 метрҙан алып 97 метрға тиклемге оҙонлоҡта) 3 уртаса причал, ролкер (350 метрҙан 164 метрға тиклем) өсөн ике терминал һәм, ниһайәт, контейнерҙар (5 метрҙан 12 метрға тиклем) тейәү өсөн 5 терминал. Причалдарҙа һыуҙың тәрәнлеге 5 метрҙән алып 12 метрға тиклем. Порттағы караптар һауа торошо һәм диңгеҙ һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән төрлө йоғонтоларҙан ике тулҡын ҡайтарғыс менән йыһазландырылған.
Порттың диңгеҙ саралары ҡеүәттәре 2500 л. с.-ға еткән ҡеүәтле 3 буксир һәм 2 швартовка ҡоролмаһын үҙ эсенә ала.
Контейнер терминалы
Биш контейнер терминалының дөйөм үткәреү һәләте йылына 1700 судно тәшкил итә. Операциялар причалдарҙағы 4 кузлауай кран һәм резина тәғәрмәстәргә ҡуйылған 18 кузлауай кран, 9 отвалообразователь һәм буш контейнерҙар өсөн 8 тейәгес ярҙамында башҡарыла. Шулай уҡ туғыҙ яр буйы һәм ихата крандары, ә мобиль кран һәм 30 бәләкәй мачталы тейәгестәр бар. Терминалда тағы ла бер хеҙмәт — рефрижератор контейнерҙары өсөн рефрижерератор бүлмәләре биреү.
Контейнер терминалының майҙаны яҡынса 100 000 м2 тәшкил итә, һыйҙырышлылығы 15,000. Порттың йыллыҡ үткәреү һәләте 750,000 ДФЭ тәшкил итә. Контейнер причалы артында 3600 м2 майҙанлы йөк ы контейнеры станцияһы урынлашҡан.
Контейнерҙарға тейәү һәм уларҙы бушатыу, шулай уҡ таможня таҙартыуы эштәре порт терминалында башҡарыла.
Тимер юл паром терминалы
Тимер юл паром терминалы һәм паромдар Сиркеджи һәм Хәйҙәрпаша араһында, Босфорҙың ике яры араһында йөрөй. Йөк күтәреүсәнлеге 480 тонна булған өс тимер юл паромы 14 тимер юл вагонын тартып барырға һәләтле.
Киләсәк проекты
Портты һәм уның тирә-яғын яҡынса 2006 йылдан реконструкциялау планлаштырыла, әммә ул 2023 йылдан ул ҡала үҙәгендә контейнер порты булараҡ эшләй.
Сербия кинематографияһы
Сербия кинематографы — Сербия Республикаһының художество ижадын, милли стиль һәм кинематографик материалды биреү алымы, шулай уҡ етештереү процесы һәм тыуҙырылған әҫәрҙәрҙе менән бәйле иҡтисади үҙ-ара мөнәсәбәттәрҙең бер төрө. Социалистик Югославия тарҡалғандан һуң, ижади мираҫ булып тапшырылған Югославия кинематографы менән бәйләнгән.
Серб киноһы Көньяҡ-Көнсығыш Европаның әйҙәүсе кинематографтарынң береһе булып тора. Был билдәлелек күп йәһәттән, шул иҫәптән Канны кинофестиваленең ике "Алтын пальма ботағы"н да индереп, халыҡ-ара киноконкурстарҙа 20 наградаға лайыҡ булған режиссёр Эмир Кустурица арҡаһында ирешелә. Ябай Сербия мәҙәниәт министрлығы уның өлөшөн тыйнаҡ баһалай һәм «Кустурица — сағыу, әммә серб кино сәнғәтенең шәхси күренеше» тип иҫәпләй.
Үҫеш тарихы
Сербияла тәүге фильм 1909 йылда төшөрөлгән. Бөгөн был ваҡиға серб киноһының килеп сығыу ваҡыты тип һанала. XX быуаттың тәүге тиҫтә йылдарында телһеҙ кинематографтың иң тәүге серб актёры һәм режиссёрының — Чича Илия Станоевичтың ифрат популяр булған.
Был сәнғәт төрө үҫеш үренең тәүге осоро 1920-1930-сы йылдарға тура килә. Кинематограф серб милли үҙаңының мөһим темаһын, шул иҫәптән, моғайын, төп теманы — Косово яланында булған 1389 йылғы ҡаты алышты урап үтә алмай. фильмын 1939 йылда режиссёр Михайло Попович ҡуйған. Икенсе донъя һуғышына саҡлы Сербияла 12 фильм төшөрөлгән.
Һуғыштан һуңғы тәүге тиҫтә йыллыҡта милли кинематограф стагнация хәлендә булған, әммә 1960-сы йылдар уртаһынан Сербияның йәш режиссёрҙары халыҡ-ара танылыу ала башлай. Был — Югославия ҡара тулҡыны (Црни талас, Yugoslav Black Wave) лидерҙары: «Человек — не птица» (1965 й.), «Любовная история или трагедия телефонистки» (1967 й.), «В. Р. Мистерии организма» (1971 й.) һ.б. фильмдары менән Душан Макавеев; «Папоротник и огонь» (1965 й., Оскар ремияһының номинацияһы), «Скупщики перьев» (1967 й., Оскар ремияһының номинацияһы, Канны фестивалендә жюри гран-прийы, 1945 йылдан башлап Югославияның иң яҡшы фильмдарының береһе статусы (2-се урын) һ.б. наградалар), «Мастер и Маргарита» (1972 й.) һ. б. картиналары менән режиссёр Александр Пе́трович. Тәнҡитселәр йүнәлеште 1963 йылдан 1972 йылдар менән сикләйҙәр һәм уның түбәндәге үҙенсәлектәрен: неонные формы изложения сюжетты бәйән итеүҙең һәм видеорәттең традицияға тап килмәгән формалары, йыш ҡына власҡа оппозицион ҡараш менән киҫкен социаль проблемаларға мөрәжәғәт итеү, ҡара юмор, фаталистик финал билдәләйҙәр.
1980-се йылдарҙа «Чёрная оспа» (1982 й.), «Тайваньская канаста» (1985 год), «Дежа Вю» (1987 й.) картиналарын ижад итеүсе Го́ран Ма́рковичты; Слободан Шиянды, Го́ран Паска́левичты билдәләп була. Актёрҙарҙан Зоран Радмилович ҙур танылыу ала.
Драматург һәм сценарист Гордон Михич Сербия кинематографының үҙәк фигураларының береһе булып ҡала. Уның сценарийҙары буйынса 90-ға яҡын фильм төшөрөлгән, шулар араһында 1960-сы йылдарҙағы Чёрная волна авторҙарыныҡы (Живоин Павловичтың «Пробуждение крыс» һәм «Когда я буду мёртвым и белым» фильмдары) ла, хәҙерге көндәрҙә төшөрөлгәне (Эмир Кустурицаның «Чёрная кошка, белый кот» йәки Файт Хельмерҙың "Абсурдистан"ы) лә.
1990-сы йылдарҙың икенсе яртыһы кинематографы — Югославияның тарҡалышы, бер ҡоролоштан икенсеһенә күсеү осорондағы ваҡиғалар, НАТО-ның Югославияны бомбаға тотоуы, — йыш ҡына һуғыш, көс ҡулланыу, тупаҫ темаһына тартылды. әммә хәҙерге йәш авторҙрға агрессия һәм деструкция төп тенденция булып тормай. Кешелекле, яҡты, ирониялы сәнғәт барлыҡҡа килә. Һуңғы тиҫтә йылда Сербияла йыл һайын 10—20 фильм төшөрөлә. Был осорҙоң иң билдәле режиссёрҙарының береһе Сте́фан Арсени́евич (2003 йылда Берлиналда ҡыҫҡа метражлы фильмдар конкурсы еңеүсеһе, Оскар премияһы номинанты), әүҙем эшләүсе Го́ран Ма́ркович («Кордон», 2003 й., һәм «Турне», 2008 й. фильмдары өсөн халыҡ-ара кинофестиваленең күп һанлы наградалары), Олег Новкович («Завтра утром», 2006 й., һәм «Белый, Белый свет», 2010 й. фильмдары өсөн халыҡ-ара кинофестиваленең күп һанлы наградалары) һ. б.
Сербия кинематографистары Балҡан ярымутрауы илдәренән, элекке Югославия республикаһынан коллегалары менән хеҙмәттәшлек итә. Һуңғы йылдар тенденцияһы — Европа менән берлектәге кинопроекттар. Хәҙер — оҡшаш этник тематика буйынса художество проекттары менән алмашыуҙане алып туранан-тура копродукцияға саҡлы серб-албан хеҙмәттәшлеге актуаль.
FEST
1971 йылдан Белградта йыл башында FEST кинофестивале үткәрелә. Беренсе конкурс 1971 йылдың 9 ғинуарында «О, һоҡланғыс яңы донъя!» девизы аҫтында үткән. Уның программаһында Стэнли Кубриктың, Денниса Хопперҙың, Роберт Олтмендың, Луис Бунюэлдың һәм башҡа билдәле режиссёрҙарҙың фильмдары күрһәтелгән. 1990-сы йылдар башында Югославия тарҡалғанда программа һиҙелерлек ҡыҫҡартыла. Фестиваль 2000-се йылдың икенсе яртыһында әүҙем тергеҙелә башланы. 40 йыл дауамында конкурс сараларында 4 миллиондан артыҡ кеше ҡатнашты, уның программаларында 4000 ашыу фильм күрһәтелде. 1994 йылда 2012 йылдың 24 февраленән 4 мартҡа саҡлы конкурста Малик Терренстың, Роман Поланскиҙың, Дэвид Кроненбергтың, Аки Каурисмякиҙың кеүек һ. б. тамашасы кинематографистарҙың эштәре тәҡдим ителде.
Кюстендорф (Дрвенград)
2000-се йылдар башында Эмир Кустурица елградтан 200 километра алыҫлыҡта этнографик мәҙәниәт үҙәге һәм Мечавник Мећавник, ә Көнбайыш Европа илдәрендә Кюстендорф (Küstendorf) атамаһы менән йөрөтөлгән Дрвенград (рус. деревянный город) тау саңғыһы курортын төҙөгән. Унда 2008 йылдан автор ҡыҫҡа метражлы кино һәм музыканың халыҡ-ара фестивале (Међународни филмски и музички фестивал Кустендорф) үткәрелә.
Беренсе конкурс почётлы ҡунаҡ Никита Сергеевич Михалков ижадына бағышланған, уның картиналарын ретроспектив күрһәтеү ойошторолған. Үткәргән сараларҙан махсу ойошторолған Насар Фильмдар Зыяратында «Крепкий орешек 4.0» боевигын тантаналы ерләүҙе билдәләр кәрәк. Төрлө йылдарҙа фестивалдең төп ҡунаҡтары: 2009 — Джим Джармуш, 2010 — Джонни Депп, 2011 — Аббас Киаростами, 2012 — Ким Ки Дук булды. Музыкаль программала «Zdob şi Zdub» (Молдова Республикаһы), 2009 йыл), «Гайдамаки» (Украина, 2009 йыл), «Рубль» (Рәсәй, 2010 йыл) төркөмдәре, йырсы Пелагея (Рәсәй, 2012 йыл) ҡатнашты.
Cinema City (Нови-Сад)
2007 йылдан Нови-Сад ҡалаһында кино һәм яңы фестивале үткәрелә. Программа серб һәм сит ил фильмдары өсөн 14 категорияны индерҙе, уларҙың ҡайһы берҙәрендә һайлап алыу конкурсы (иң яҡшы фильм, иң яҡшы режиссура, иң яҡшы актёр/актриса, фильм «10000 бакстан да артыҡ тормаған фильм» һ. б.) үткәрелә, ҡайһы бер өлөшө өсөн — ретроспектив күрһәтеүҙәр. Медиа-сәнғәт донъяһының 50 илдән артыҡ автор эштәренең күргәҙмәһе һәм презентацияһы ҡуйылған. Академик программа белем биреү семинарҙары аша тормошҡа ашырыла, бында кинематографистар, кино теоретиктары һәм тәнҡитселәре киноиндустрияның ҡайһы бер мөһим темалар буйынса фекер алышалар.
АFC альтернатив фестивалдәре
Һәүәҫкәр киноклубтан үҫеп сыҡҡан Academic Film Center (AFC) ойошмаһы тиҫтә йылдар дауамында ике кино : Alternative film/video — бөтә жанрҙағы һәм формалағы автор һәм ҡыҫҡа метражлы фильмдар фестивале — эксперименталь кино, мюзиклдар, документаль перформанстар, уйын киноһы; Balkanima — анимация фестивале, Халыҡ-ара анимацион кино ассоциацияһының 28 ағзаһы араһынан (ASIFA) береһе.
Бик киң яҡтыртылмаған кино ваҡиғаларынан Палич ҡалаһында үткән фестивалде атарға мҡмкин, 2011 йылға саҡлы Ништа ҡыҫҡа метражлы, документаль һәм анимацион киноға FreeNetWorld International Film Fest (йәштәр, автор, бойондороҡһоҙ кино) 18 тапҡыр үткәрелгән.
Плацебо
Плаце́бо ( placebo, һүҙмә-һүҙ — «хуш килермен, оҡшармын» ) — дауалау үҙенсәлектәренә эйә булмаған, тикшеренеүҙәр үткәргәндә дарыу сараһы  ҡиәфәтендә ҡулланылған матдә,  тикшеренеү барышында баһаланған  көсө пациент уның  шифаһына  ышанғанға күрә  боҙоп күрһәтелә.
Плацебо өсөн матдә сифатында физиологик йәһәттән  әүҙем булмаған, әммә дарыу сараһынан айырып булмай торған сара ҡулланыу тәҡдим ителә. Мәҫәлән, үҫемлек ҡатнашмаларының тәьҫир көсөн тикшергәндә шул уҡ ҡатнашманы әүҙем компоненттан башҡа ҡулланырға кәрәк.
Плацебо эффекты тигән термин менән кешенең шифаға ышаныуы һөҙөмтәһендә хәле яҡшырыуын атайҙар. Ҡабул ителгән препараттан тыш, мәҫәлән, ниндәйҙер процедуралар йә күнегеүҙәр ҙә шундай уҡ һөҙөмтәгә килтереүе мөмкин.
Асылы
Медицина контексында беренсе тапҡыр XVIII быуатта ҡулланыла. 1811 йылда «файҙаһына ҡарағанда нығыраҡ ауырыуҙы ҡәнәғәтләндерер өсөн һайланған дарыу» тигән билдәләмә бирелә. Ҡайһы берҙә пациенттың хәле насарланыу күҙәтелә, ләкин «дауалауҙы» һөҙөмтәһеҙ тип әйтеп булмай. Плацебо медицинала XX быуатҡа тиклем ярайһы уҡ киң ҡулланыла, табиптар уны ауырыуҙың хәлен бер аҙ яҡшыртыр өсөн  «кәрәкле ялған» итеп ҡуллана.
Фармакотерапия
Плацебо эффекты ышандырыуға нигеҙләнгән. Был ышандырыу ниндәйҙер махсус күнекмәләр талап итмәй, сөнки аңдың тәнҡитле мөнәсәбәте («ышанмайым»)  организмға файҙаһы булмаған дарыу төймәһе йә инъекция тураһындағы ялған мәғлүмәткә ышандырыу аша еңелә. Һәм, киреһенсә, пациент кире йоғонто көтһә, хәле субъектив насарланырға мөмкин, быныһы  —  ноцебо эффекты.
Ҡайһы берҙә табиптар үҙен-үҙе  сирле тип ышандырыусан  пациенттарға плацебо яҙа. Был осраҡта пациент үҙен аҡламаған  фармакотерапииянан һәм дарыуҙарҙың ихтимал кире эҙемтәһенән ҡотҡарыла. Гомеопатик сараларҙың ыңғай тәьҫире плацебо эффекты менән аңлатыла.
АҠШ-та күптән түгел Obecalp тигән дарыу сығара башлайҙар, уның составында тик шәкәр бар һәм ул  «балаларҙы ялҡаулыҡтан дауалау өсөн» тәғәйенләнә. Был «дарыуҙың» исеме инглизсә препарат атамаһының кире яҙылышынан алынған (placebo).
Клиник һынауҙар
Плацебо дарыу препараттарының тәьҫир итеү көсөнә ышандырыуҙың ролен өйрәнеү өсөн дә ҡулланыла.
Төрлө ауырыуҙар ваҡытында плацебоның тәьҫирен тикшереүҙәргә даими үткәрелеүсе күҙәтеүҙәрҙең авторҙары (Hróbjartsson һәм Gøtzsche, 2001 йыл) күрһәтеүенсә,  плацебоның клиник эффекты тик ауыртыуҙарға һәм фобияларға ҡарата ғына  күҙәтелә. Икенсе тикшеренеүселәр, шул уҡ бирелмәләрҙе өйрәнгәндән һуң, плацеболарҙың тәьҫире булһа ла, бик көсһөҙ, тип таба. 2010 йылда Hróbjartsson һәм Gøtzsche икенсе бер даими күҙәтеү (200-ҙән ашыу тикшереү) баҫтыра һәм  2001 йылғы һығымтаға яҡын торған һығымтаға килә :   плацебо   клиник әһәмиәткә эйә   терапевтик  һөҙөмтә бирмәй, әммә  пациенттарҙың дауалау һөҙөмтәһе тураһындағы фекерҙәренә йоғонто яһарға мөмкин.
Наркология
Плацебо Рәсәй наркологияһында  алкоголгә һәм наркотиктарға бойондороҡло кешеләрҙе дауалау өсөн ҡулланыла.
Рәсәй нарколог табибы  «Капсула», «Торпедо», «Кодирование», «Подшивка», «MST», «SIT», «NIT» ысулдары йә ғәмәлдә булмаған  (һәм Дәүләт дарыу препараттары реестрына индерелмәгән) дарыу препараттары, мәҫәлән, «Витамерц депо», «Актоплекс», «Дисульфизон», «Алгоминал», менән дауалай. Шул уҡ ваҡытта табип «плацебо-эффектты», йәғни пациенттың уға ышаныуын һәм һауығырға теләген, эксплуатациялай. Тәьҫир итеү механизмы табиптың пациентына: «Эсһәң —  үләһең» тип ышандырырлыҡ итеп һеңдереүенә нигеҙләнә. Был методтар   «кешеләрҙең белмәүен» һәм  «ышаныуын» уларҙы эсеүгә бирелмәҫлек итеп ҡурҡытыу өсөн файҙалана.
Ҡурҡытыу өсөн табип төрлө ысулдар ҡуллана, «подшивка», йәки кодлау, процедураһы алдынан хатта юридик документҡа ҡул ҡуйҙыра. «Подшивка»ға ышанысты кодланғандан һуң хәмер эсеп үлгән таныштар, туғандар тураһында телдән-телгә күсеп йөрөгән  тарихтар ҙа арттыра.
Наркологияла плацебо ҡулланыу технологиялары төрлө ғәмәлдәрҙән тора:  эҫелек һәм тын быуылыу хисе тыуҙырған никотин  кислотаһын (РР витаминын), сульфат магнийын венаға индереүҙән алып, йәнәһе,  «подшивка» яһау тип ышандырып, ниндәйҙер хирургик манипуляциялар үткәреүгә тиклем. Был процедураларҙы үткәргәндә табип «провокация» ҡуллана, йәғни пациентҡа реакция тыуҙырыу һәм үлеү ҡурҡынысын көсәйтеү өсөн өсөн спиртлы эсемлек бирә.
Тәнҡит
Әлеге ваҡытҡа ниндәй ҙә булһа ауырыуҙан дарыу сифатында плацебо биреүҙең файҙаһын раҫлаған бирелмәләр юҡ. Плацебоның тәьҫире тураһындағы элеккерәк  хеҙмәттәрҙәге һығымталар уртасаға  статистик регрессия менән аңлатыла: уртасаға статистик регрессия  үлсәнеүсе күрһәткестәрҙең сикке дәүмәлдәре буйынса һайлап алынған пациенттарҙа  күрһәткестәрҙең уртаса алғанда яҡшырыуы күҙәтелә, йәғни уларҙың хәле, дауалау булһа-булмаһа ла, уртаса дәүмәлгә регрессиялана.
Плацебоның тағы бер етешһеҙлеге тип эфекттарҙың ышанысһыҙлығы һәм алдан билдәләнә алмаусанлығы атала. Йәнә плацебоның өҫтәмә кире йоғонтоһо юҡ тигән фекер дөрөҫ түгел: пациенттың кире һөҙөмтә көтөүе уның хәлен ысынлап та насарайтырға һәләтле. Плацебо итеп ҡулланылған битараф препараттарҙың токсикоз сәбәпсеһе булғаны бар.
Рассольная (Сыра ҡушылдығы)
Рассольная  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сыра йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡараттамаҡ
Ҡараттамаҡ (Карат-Тамак) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 82 кеше. Почта индексы — 452775, ОКАТО коды — 80251855003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Нозьма (Пеза ҡушылдығы)
Нозьма  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пеза йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Гаврюшина Зоя Фёдоровна
Гаврюшина Зоя Федоровна (3 сентябрь 1925 йыл — мәғлүмәт юҡ) — СССР-ҙың аҙыҡ-түлек сәнәғәте алдынғыһы, РСФСР Аҙыҡ сәнәғәте министрлығының «Ленкондпром» производство берекмәһенең 1-се Ленинград кондитер фабрикаһында карамель яһаусылар бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Громаков Владимир Яковлевич
Биографияһы
Громаков Владимир Яковлевич 1935 йылдың 22 авгусында Ростов өлкәһе нең Шахтинск ҡалаһында тыуған
Гаврюшина Зоя Фёдоровна
Биографияһы
Мәктәптән һуң 1-се кондитер фабрикаһы ҡарамағындағы фабрика-завод мәктәбенә уҡырға инә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында, Ленинград блокадала саҡта, фронт өсөн продукция сығарыусы станоксы булып эшләй.
Громаков Владимир Яковлевич
Биографияһы
1960 йылда Дондағы Ростов инженер-төҙөлөш институтын инженер-төҙөүсе һөнәре буйынса тамамлай.
Гаврюшина Зоя Фёдоровна
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғандан һуң Зоя Федоровна карамелдар сығарыусы булып эшләй. Башта уларҙы ҡағыҙ төргәктәргә төрөүсе ике машинаны хеҙмәтләндерһә, артабан ул бер үк ваҡытта өс машинаны, карамелдар төрөп, хеҙмәтләндереп өлгөрә. Утыҙҙан ашыу йәш белгесте үҙ һөнәренә өйрәтеп эшсе яһап сығара. 1958 йылдан КПСС ағзаһы була. 1961 йылда карамелдар сығарыусылар бригадаһының бригадиры итеп тәғәйенләнә. Ул етәкләгән бригада коллективы бик ҡыҫҡа ғына ваҡыт араһында юғары етештереү күрһәткестәренә өлгәшкән коллективы уны ҡыҫҡа ваҡытта һалып.
Громаков Владимир Яковлевич
Биографияһы
Институтты тамамлағандан һуң 1960 йылдан 1977 йылға тиклем «Салаватстрой» тресында мастер, прораб, өлкән прораб булып эшләй, 1967  йылдан — баш инженер, төҙөлөш идаралығы начальнигы, баш инженер, 1971 йылдан  — трест идарасыһы;. 1977—1988 йылдарҙа — «Главбашстрой» идаралығы начальнигы; 1988—2002 йылдарҙа — БАССР профсоюздарының  өлкә комитеты рәйесе.
Нозьма (Пеза ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Гаврюшина Зоя Фёдоровна
Биографияһы
Зоя Федоровна Гаврюшина 1-се Ленинград кондитер фабрикаһында эшләүен хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем дауам итә.
Громаков Владимир Яковлевич
Биографияһы
Башҡортостан Республикаһының капиталь төҙөлөш үҫешенә ҙур өлөш индерә. В. Я. Громаков етәкселегендә Белорет металлургия комбинаты корпустары, Газпром Нефтехим Салауат, Салауатбыяла, Өфөнефтехим, торлаҡ һәм социаль объекттар төҙөлә.
Гаврюшина Зоя Фёдоровна
Биографияһы
Ленинградтың КПСС ҡала комитеты ағзаһы, КПСС-тың XXIII съезы делегаты итеп һайлана.
Громаков Владимир Яковлевич
Биографияһы
Уның етәкселеге аҫтында профсоюздарҙың республика комитеты хеҙмәт коллективтарының иҡтисади һәм социаль үҫешенә булышлыҡ итә, профсоюз ағзаларының социаль-иҡтисади мәнфәғәттәрен яҡлау буйынса беренсел профсоюз ойошмаларының эшмәкәрлеген координациялай яҡлау буйынса координация социаль-иҡтисади хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен профсоюз ағзалары.
Гаврюшина Зоя Фёдоровна
Биографияһы
Зоя Федоровна Гаврюшина Санкт-Петербургта йәшәй.
Громаков Владимир Яковлевич
Биографияһы
Өфө ҡалаһында йәшәй
Бүләктәре
СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1979), РСФСР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1985).
Ленин ордены (1981), Октябрь Революцияһы ордены (1974), миҙалдар меннә бүләкләнгән.
Һылтанмалар
Энциклопедия Урала
Нозьма (Пеза ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡадиров Урал Ғаян улы
Ҡадиров Урал Ғаян улы (10 март 1929 йыл — 19 июнь 2017 йыл) — ғалим-ветеринар, патологоанатом, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Ветеринария фәндәре докторы (1970), профессор (1972). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1988). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1980).
Биографияһы
Урал Ғаян улы Ҡадиров Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны Иҙәш‑Бикбирҙе ауылы, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Иҙәш ауылында 1929 йылдың 10 мартында уҡытыусы ғаиләһендә тыуа. Уралдың әсәһе үлгәндән һуң, уның атаһы Ғаянды Әбүләис ете йыллыҡ мәктәбенә башланғыс кластар уҡытыусыһы итеп эшкә күсерәләр. Унда Уралды үгәй әсәһе Өмикамал ҡарап үҫтерә. Балалыҡ йылдары ошо уҡ райондың Әбүләис ауылында үтә. Урта белемде Абзан ауылы урта мәктәбендә ала. Артабан уҡыуын Силәбе өлкәһе Троицк ветеринария институтында дауам итеп, 1952 йылда ветеринар табип һөнәренә эйә була.
1962 йылдан алып Ҡаҙаҡ ССР-ы Ҡустанай ғилми‑тикшеренеү ветеринария станцияһында бүлек мөдире булып эшләй. 1965 йылдан башлап Семипалатинск зоотехния‑ветеринария институтында (Ҡаҙаҡ ССР‑ы) уҡыта, унда доцент вазифаһын биләй. 1971 йылдан алып Башҡорт дәүләт ауыл хужалығы институтында студенттарҙы уҡыта. 1971 йылдан алып Башҡорт ауыл хужалығы институтында анатомия, патологик анатомия, гистология кафедраһы мөдире вазифаһын биләй. 1995—2010 йылдарҙа Башҡорт дәүләт аграр университетында профессор булып эшләй. 150‑нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы. Ҡадиров Урал Ғаян улының фәнни хеҙмәттәре малдарҙың йоғошло, инвазиялы сирҙәренең тире, аяҡтары, тын алыу органдары, аш эшкәртеү һәм иммун системалары зарарланыу менән барған патологик морфологияһын, патогенезын өйрәнеүгә, уларҙы диагностикалау һәм дифференциялы диагностикалауға бағышланған. Ул шулай уҡ сусҡа дизентерияһын диагностикалау һәм дауалау юлдарын табыу менән шөғөлләнә, был эштәр буйынса үҙ тәҡдимдәрен индерә. Ғалим Ҡадиров Урал Ғаян улы ҡалаһында 2017 йылдың 19 июнендә вафат булған.
Бурукан (Сегонды ҡушылдығы)
Бурукан  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сегонды йылғаһының һул ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аспа (Ирена ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хафиз (мәғәнәләр)
Хафиз — башҡорт телендә бер нисә мәғәнәгә эйә. Ул ғәрәп теленән ингән һүҙ, төшөнсә (ғәр. حافظ‎).
Ислам динендә
Хафиз — Ҡөрьәнде ятҡа бикләп алып, уны һаҡлаусы (ғәр. حافظ‎ «ятҡа бикләүсе», «һаҡлаусы»).
Шөғөл
Хафиз — һаҡта тороусы, һаҡсы (иҫкесә).
Исем
Хафиз — башҡорт халҡында, мосолман милләттәрҙә элгәре ярайһы йыш осраған исем. Ҡайһы бер һөйләштәрҙә, мәҫәлән, инйәр-ҡатайҙа «Һәбиз» тигән вариант осрай. Был һүҙҙән яһалған ҡатын-ҡыҙ исемдәре лә осрай — Хафиза, Хафаза, Хафаса, Хәфизә. Барыһы ла һаҡлаусы, яҡлаусы, хәтерле, иҫтәлек тигән мәғәнәләргә эйә.
Роман-Шор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сылбырлы күпер (Кутаиси)
Сылбырлы күпер - (ჯაჭვის ხიდი) - Имеретияның административ үҙәге Кутаиси (ქუთაისი) ҡалаһындағы Риони йылғаһы аша һалынған иң боронғо күпер.
Тарихы
Күпер Кутаиси ҡалаһының боронғо өлөшөндә – Джачвисхиди (Сылбырлы күпер) тигән биҫтәһендә урынлашҡан. Ҡала үҙе Риони йылғаһының ике ярына, ҡая ташлы урында урынлашҡан һәм бер нисә күпере бар. Уның атамаһы «куато» - «ташлы» тигән һүҙҙән килеп сыҡҡан да инде. Ҡала шартлы рәүештә боронғо һәм яңы өлөштәргә бүлеп йөрөтөлә.
Был тарихи ҡала урынлашҡан урында күперҙең боронғо - бишенсе быуаттан ҡалған өлөштәре табылған. Төп терәк өлөштәре 1770 йылда төҙөлгән булған, ул саҡта күперҙе Аркиели тип атап йөрөткәндәр.Сылбырлы тип күперҙе 1850 йылдан атай башлағандар, шул йылда нәүбәттәге реконструкциянан һуң уның ағастан эшләнгән өлөштәрен сылбырлап тағып ҡуйғандар.
1869 йылда фургон үтеп, күпер емерелеп төшә. 1884-85 йылдарҙа күперҙе тергеҙәләр. Ағас өлөштәрен алып ташлап, металл конструкциялар ҡуялар Металл өлөштәрен Англияла эшләтеп алалар.
Хәҙерге күпер 1995 йылда тергеҙелгән. Ул Риони йылғаһы аша йәйәүлеләр һәм автомобилдәр үтеп йөрөгән күпер булып тора, йылғаның ике яғында йәйрәп ятҡан ҡала биҫтәләрен тоташтыра. тора.
Дим (станция)
Дим — Өфө ҡалаһының Дим районындағы, Куйбышев тимер юлының Башҡортостан төбәгендә Көнбайыш йүнәлешендәге тимер юл станцияһы. Исемен Дим йылғаһына яҡын ятыуы менән бәйле алған.
Станция Өфө тимер юл узелының үҙәк һәм сорттарға айырыу тимер юл станцияһы булып тора. Ошонан Силәбе, Магнитогорск, Ырымбур, Һамар, Ульяновск йүнәлештәрендә юлдар китә.
Станцияла ҙур Дим локомотив депоһы урынлашҡан, ул бөтә Куйбышев тимер юлының локомотив сүп-сарын йыйыу һәм утилләштереү урыны булып тора.
Өфө ҡала электричкаһы
Бында Дим — Шаҡша ҡала электропоезының маршруты башлана. Электропоезд көнөнә өс тапҡыр йөрөй: иртән Шаҡшаға бер поезд һәм кисен Шаҡшаға ике поезд.
26 февралдә станцияла реконструкцияланған пассажирҙар платформаһын асыу тантанаһы үтә, пассажирҙар платформаһы ҡала яны поездарын ҡабул итә. Яңы бейек 248 метрлыҡ платформа көтөү залы, япма, мәғлүмәт таблоһы һәм эскәмйәләр менән йыһазландырылған. Касса павильонында билет һатып алыу өсөн терминалдар һәм биш турникет ҡуйылған.
Өфөнән Раевкаға юлланыусы электропоездар маршрутында был берҙән-бер турникеттары булған һәм беренсе бейек пассажирҙар платформаһы булған станция.
Станциянан алыҫ араға йөрөүсе маршруттар
2017 йылдың декабренә ҡарата станция аша алыҫ араға түбәндәге поездар йөрөй:
Родина Тамара Фёдоровна
Родина Тамара Фёдоровна (8 декабрь 1927 йыл — 25 октябрь 2011 йыл) — мәғариф алдынғыһы, йәмәғәтсе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978), РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы. КПСС ағзаһы
Биографияһы
Тамара Фёдоровна Родина 1927 йылдың 8 декабрендә хәҙерге Волгоград өлкәһе Иҫке Полтавка районының Салтово ауылында тыуған. 1946 йылда Ровно педагогия училищеһында уҡый башлай. 1950 йылда башланғыс кластар уҡытыусыһы һөнәре алып, артабан Адамовка районының Кумак урта мәктәбендә һәм Адамовка 1-се урта дөйөм белем биреү мәктәбендә эшләй.
Тамара Родина Ырымбур өлкәһе уҡытыусылары араһында беренсе һәм берҙән-бер юғары «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеменә лайыҡ булған уҡытыусы.
Бушуй
Бушуй — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 1479 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡыҙыл Көс
Ҡыҙыл Көс (Кызыл-Куч) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 5 кеше. Почта индексы — 452267, ОКАТО коды — 80230844002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бартым (Шаква ҡушылдығы)
Бартым — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шаква йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ожгулиха
Ожгулиха — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 2342 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Абдуллин Әхәт Абдулла улы
Биографияһы
Әхәт Абдулла улы Абдуллин 1919 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы) Яңы Бишенде ауылында тыуған.
1941 йылда Туймазы район хәрби комиссариаты Ҡыҙыл Армия сафына саҡыра. Яңы ойошторолған 112-се Башҡорт атлы дивизияһына билдәләнә.
112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы составындағы 275-се кавалерия полкының 2-се эскадроны БТ взвод командиры, лейтенант.
1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһенең Тербуны ауылы эргәһендә хәбәрһеҙ юғала.
Хәтер
Абдуллин Әхәт Абдулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Туймазы районы Яңы Бишенде ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Оҙаҡ йылдар дауамында Әхәт Абдулла улы хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен тапты. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә лейтенант Абдуллин Әхәт Абдулла улы ла Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнде.
Әхәт Абдуллиндың исеме ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған.
Романшор (Иньва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тициан
Тициан Вечеллио (Tiziano Vecellio, 1488/1490, Пьево-ди-Кадоре — 1576 йылдың 27 авгусы, Венеция) — италия рәссамы, Юғары һәм Һуңғы Яңырыу дәүере венециан мәктәбенең күренекле вәкиле. Тициандың исеме Яңырыу дәүеренең Микеланджело, Леонардо да Винчи һәм Рафаэль Санти кеүек рәссамдары менән бер рәттә тора. Тициан тәүрат библия һәм мифология сюжеттарына картиналар яҙған, шулай уҡ ул портретист булараҡ дан алған. Уға королдәр һәм рим папалары, кардиналдар, герцогтар һәм кенәздәр заказ яһаған. Уны Венецияның иң яҡшы рәссамы булып танылғанда Тицианға утыҙ йәш тә булмаған.
Тыуған урыны буйынса (Беллуно провинцияһындағы Пьеве-ди-Кадоре, Венеция республикаһы) уны ҡайһы саҡта да Кадоре тип тә атайҙар; шулай уҡ Илаһи Тициан булараҡ билдәле.
Биографияһы һәм ижады
Тициан дәүләт һәм хәрби эшмәкәр Грегорио Вечеллио ғаиләһендә тыуған. Уның тыуған көнө аныҡ билдәле түгел. Тициан олоғайғас, король Филипп II яҙған хатында тыуған йылын 1474 йыл тип күрһәткән, әммә был шикле. Өлкән йәштәге Тициан менән замандаш яҙыусылар Тициандың тыуған йылын 1473 һәм 1482 йылдар араһында[2] тип мәғлүмәт биргәндәр. Хәҙерге заман тикшеренеүселәренең күпселеге фекеренсә, Тициандың тыуыу датаһы 1490 йыл тип күрһәтелә. Нью-Йорктағы Метрополитен музейы һәм Гетти Тикшеренеүҙәр институты 1488 датаһы яҡлы.
Йәш саҡтары
10 йә 12 йәшендә Тициан Венецияға килә. Цуккато Себастьяно Цуккато оҫтаханаһында, артабан Джентиле Беллини, һуңынан Беллини Джованни оҫтаханаларында эшләй. Ул Лоренцо Лотто һәм венециан һынлы сәнғәт мәктәбенең башҡа рәссамдары менән таныша. Әммә уның иң тығыҙ мөнәсәбәттәре Джорджоне менән урынлашҡан. Тициандың Джорджоне менән бергә башҡарылған тәүге эше, фрагменттары ғына тороп ҡалған, Фондако-деи-Тедески фрескаһы була.
Тициандың иртә эштәренә: һуңғараҡ Рембрандтты «Автопортрет», «Сабый, изгеләр Антоний Падуанский һәм Рок менән мадонна» (яҡынса 1511 йыл) картиналарына дәртләндергән Джероламо Барбариго портреты (1509) ҡарай. Тициандың замандаштары, изгеләр был ваҡытта Венецияла ҡоторған һәм 1510 йылда Джорджоненың ғүмерен өҙгән сиренән ҡотҡара, тип уйлағандар.
Был осорҙағы Тициан стиле Джорджоне стиленә бик оҡшаған. Тициан Джорджоне башлаған, ләкин яҙып бөтөрмәгән картиналарҙы тамамлап ҡуйған. 1511 йылда бер нисә айға Падуяға китә, унда. Скуола дель Сантола изге Антоний Падуанский мөғжизәләре тураһында фрескалар яҙа.
Тициан күп мадонналар һәм ҡатын-ҡыҙ портреттарын яҙа. «Был осорҙа уның образдары тыныс һәм күңелле, тормош тулы ҡанлылығы, сағыу хис-тойғолар, эске яҡтылыҡ мисәте менән билдәләнә. Тәрән, саф буяуҙар аһәңенә нигеҙләнеп мажорлы колорит төҙөлгән». Унау советы ағзаһы Николо Аурелио заказы менән яҙылған «Сиған мадоннаһы» (яҡынса 1511 йыл), шулай уҡ «Ер мөхәббәте һәм Күк мөхәббәте» (1514) картиналары, һәм «Көҙгө алдындағы ҡатын» (яҡынса 1514) был осорҙоң иң билдәле картиналары булған.
Үҙ стилен булдырыуы
Джорджоне вафат булғандан һуң һәм Себастьяно дель Пьомбо Римгә киткәндән һуң, Венеция ҡалаһында Тициан менән ярышырлыҡ рәссамдар ҡалмаған. Джованни Беллини үлгәндән һуң, 1517 йылда Тицианға Венеция республикаһының бирелгән беренсе рәссамы тигән титул бирелгән.
Рафаэль Санти һәм Микеланджелоның эштәрен иғтибарлап өйрәнеп, Тициан яйлап үҙ стилен булдыра. «Был осорҙа рәссам рух күтәренкелеге һәм динамика менән һуғарылған монументаль композицияларға өҫтөнлөк биргән. Ул сағыу йәшәү көсө менән йәшәү көсө менән һуғарылған образдар тыуҙырған, йылдам хәрәкәт менән һуғарылған картиналар композицияһын диагональ буйынса төҙөй, күк һәм ҡыҙыл төҫ таптарының интенсив контраслығы менән файҙаланған». Ул дини һәм мифологик темаларға эпик тәр ижад итә Уға ғына хас ижад емештәре: «Андреане» (1523—1524 йылдар тирәһе) Микеланджело йоғонтоһо аҫтында яҙылған.
Тициан портретын эшләгән кешенең холҡон максималь аныҡ сағылдырырға тырышҡан — «Бирсәткәле ир-егет» (1523), «Томмазо Мости портреты» (сама менән 1520 йыл).
"Мадонна Пезаро"ла (1526) Тициандың үҙ стиле күренә.
1525 йылда Тициан, был ваҡытта уның ике улының әсәһенә, Чечилия Сольданоға өйләнә, әммә ҡатыны 1530 йылда Тициандың икенсе ҡыҙын, Лавинияны, тыуҙырғанда үлгән.
Өлгөргәнлек
1530—1540-се йылдар аҙағы — Тициандың портрет сәнғәтенең сәскә атҡан осоро. Рәссам иҫ киткес һиҙгерлек менән бик күп төрлө һәм ҡапма ҡаршылыҡлы холҡло замандаштарын һүрәтләгән: үҙ-үҙенә ышанвусан, ғорурлыҡ һәм дәрәжә, шикселлек, ике йөҙлөлөк, ялғанлыҡ һ. б. Яңғыҙ портреттар менән бер рәттән ул кешеләрҙең үҙ-ара мөнәсәбәттәренең йәшерен асылын, ситуация драматизмын һүрәтләгән төркөм портреттары яҙған. Тициан һирәк оҫталыҡ менән һәр портретты иң яҡшы композицион хәл итеү юлын, моделгә хас позаны һын, йөҙ сырайын, хәрәкәт, ым-ишара һайлаған. 1530 йылдарҙан Тициан һәр картинаһнда ҡабатланмаҫ индивидуаль колористик хәл итеү юлын таба. Колорит әйҙәүсе һәм буйһонған буяуҙар, аҙ һиҙемләнгән нюанстар ҡушылып, төрлө ентекле буяуҙарға айырылған йоҡа тональ оттеноктарҙан барлыҡҡа килә. Был үҫешкән колоризм күп дәрәжәлә тициан портреттарының тәрән психологизмын, хис-тойғолоғон билдәләй. Әҫәрҙең колористик төҙөлөшөн рәссам төҫтөң эмоциональ яңғырашы кешенең төп холҡ һыҙаттарына тура килерлек һайлай. Был осорҙоң иң яҡшы портреттарына түбәндәгеләр ҡарай:
1545 йылда Тициан Римгә Павел III папаның портретын яҙырға барған, шунда Микеланджело менән осраша.
Император Карл V саҡырыуы буйынса 1548 йылда үҙен бик ҙурлаған һәм ихтирам иткән Германияға портреттар яҙырға бара. Легенданан билдәле булыуынса, рәссам ҡулынан бумала төшөп киткәс, Карл V, уны эйелеп алған да: «Тицианға хатта императорҙың хеҙмәт итеүе лә маҡтаулы»,- тигән.
40-сы йылдарҙа Тициан монументаль картиналар: « таж кейҙереү» (1542), «Был кеше» (1543), "Даная"ның бер нисә вариантын ижад иткән.
Рәссам оҫталыҡтың иң юғары нөктәһенә етә. Композиция һәм колористик хәл ителеш ярҙамы менән картинаһында иң ҡатмарлы холоҡ, күңел хәрәкәтен, хәл трагизмын, йәшәүгә ихтыярҙы йәки кеше тәненең матурлығын маҡтарға һәләтле Тициан. Ул шедеврҙар яҙған:
Үҙен бумала тоттороп һүрәтләгән иң билдәле автопортреты был осорға ҡарай.
Ижадының һуңғы осоро
«Тициандың һуңғы ижади эштәренең айырым үҙенсәлеге — уларҙың нәфис һәм матур хроматизмы. Оҫта, көрән, күк-ҡорос, ал-ҡыҙыл, тоноҡ-йәшелдең һиҙелмәгән сағылышының оттенок тоноҡ алтынлаштырылған тонына буйһонған колористик гамма төҙөй. Тициандың һуңғы картиналары, нәфислеккә эйә күп һанлы ярым тондар менән төрлө төҫтәргә инеп, емелдәй. Рәссамдың яҙыу манераһы үҙенә башҡа иркенлеккә эйә. Композицияһы ла, формаһы ла, яҡтылыҡ та матур биҙәкле әүәләү ярҙамында төҙөлә. Тициан ғүмер ахырына һынлы сәнғәттең яңы техникаһын уйлап сығарған. Ул киндер туҡымаға буяуҙы бумала менән дә, шпатель менән дә, бармаҡтары менән дә һылаған. Уның һуңғы әҫәрҙәрендә үтә күренмәле лар ҙа, киндерҙең бөртөклө фактураһын беләндереп, әҙерәк буяп ҡуйғанын йәшермәй. Рәссамдың ижади процессын асҡан формаһы буйынса бик күп төрлө иркен ҙың тура килеүенән тормошсан тулҡынланыу һәм драматизм менән тулы образдар тыуған».
Һуңғы ижад шедеврҙары:
1575 йылда Венеция тағун эпидемияһы башлана. Тициан, улынан сир йоҡтороп, 1576 йылдың 27 авгусында вафат була. Иҙәндә, ҡулына бумала тотоп йығылған, үлек кәүҙәһен табалар.
Тағундан вафат булғандарҙы яндырыу законына ҡарамаҫтан, венеция Тицианды венецияның Санта-Мария Глориоза деи Фрари соборында ерләйҙәр.
Рәссамдың ҡәбер ташына шундай һүҙҙәр яҙылған:
''Зевс һәм Апеллестар ярышташы ята»
Хәтер
''«Әгәр ул булмаһа, беҙ ҡараңғыла йәшәр инек
''Һәм ерҙең матурлығын танымаҫ инек.»
Баская (Сылва ҡушылдығы)
Баская — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының уң ярына тамағынан 284 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гори ҡәлғәһе
Гори ҡәлғәһе - (გორის ციხე, «Горис Цихе»)  - Грузиялағы Гори ҡалаһының үҙәгендә ҡаялы убала торған урта быуат нығытмаһы. Был урындан тотош ҡала ус төбөндәге кеүек күренеп ята
Тарихы
Нығытма тураһында тәүге яҙмалар XIII быуатта "зиндан" булараҡ күренә, мәгәр археологик мәғлүмәттәр күрһәтеүенсә, был урында б.э. тиклем үк нығытма төҙөлгән булған.
Нығытма төп стратегик һәм иҡтисади йүнәлештәрҙе күҙәтеп торған һәм унда ҙур гарнизон урынлаша алған.
XVI быуатта төрөктәр уны баҫып ала. 1598 йылда грузиндар уны тартып алырға тырыша, әммә уңышҡа өлгәшә алмай. 1599 йылда улар ураҙа ваҡытында хәйлә юлы менән ҡамауҙы кәметкән булып ҡылана һәм төндә, османдар көтмәгәндә, нығытмаға һөжүм итә.
XVII быуатта нығытма грузиндар һәм фарсылар араһында ҡулдан-ҡулға күсеп йөрөй.
Цитадель 1630-сы йылдарҙа Картли грузин батшалары осоронда   һәм 1774 йылда Ираклия II осоронда әлеге күренешенә инә.
Грузияны Рәсәй аннексиялағандан һуң, 1801 йылда ҡәлғә рәсәй гренадер батальонына гарнизон итеп тотола, мәгәр уның әһәмиәте яйлап юғала бара, һәм нығытмалар юҡҡа сыға. Британ энциклопедияһы "Metropolitana" 1845 йылда ҡәлғәнең ташлап ҡуйылыуын һәм көньяҡ-көнсығышындағы часовня ғына файҙаланылыуын яҙа }}.
Хәҙерге торошо
Гори ҡәлғәһе 1920 йылдағы ер тетрәүҙән ныҡ зыян күрә. Цхра-кара («Туғыҙ ҡапҡа») тигән көнбайышҡа ҡараған өлөшө генә яҡшыраҡ һаҡланған - ул көньяҡ һәм көнсығыш диуарҙарға төкөтмә итеп һалынған булған. Нығытмаға тәүлектеү теләгән ваҡытында инергә була, түләү алынмай. Уны ҡаланың визит карточкаһы тип йөрөтәләр, сөнки боронғо ҡомартҡы Гориҙың үҙәгендә урынлашҡан һәм туристарҙың да иғтибарын йәлеп итә.
Пищало замогы
Пищало замогы (шулай уҡ «Минск төрмә замогы» тип тә атала) — неоклассицизм стилендә төҙөлгән һарай, Минск үҙәгендә тарихи бина, 1-се тикшереү изоляторы, Володарский урамында урынлашҡаны өсөн ябай һөйләш телендә шулай уҡ Володарка тип тә атала.
Тарихы
1825 йылда Романов биҫтәһендә архитектор Казимир Хрщанович проекты буйынса (алпауыт Рудольф Пищало заказы буйынса, уның хөрмәтенә бинаны Пищало замогы тип атайҙар) классицизм стилендәге тәүге бина төҙөлә. Ҡайһы бер яңылышлыҡтар буйынса Пищало һарай архитекторы түгел, ә генераль подрядсыһы ғына була, ул иҫкеһе урынына яңы таш төрмә төҙөү өсөн конкурста еңеп, төҙөлөш өсөн  ҡаҙнанан аҡса ала. 200 йыл буйына бина тура тәғәйенләнеше буйынса ҡулланыла. Төрмәлә күп сәйәси тотҡондар ултырып сыға: 1830—31 һәм 1863—64 йылдарҙа Винцент Дунин-Марцинкевич етәкселегендәге баш күтәреүселәр һәм шағирҙар Карусь Каганец,  Алесь Гарунь, Якуб Колас, генерал-губернатор Курлов ғүмеренә ҡул һуҙыусы революционер Иван Пулихов язалап үлтерелә.
Сталин репрессиялары осоронда, 1937 йылдың  29 октябрҙең   30 октябренә ҡарай төндә   НКВД хеҙмәткәрҙәре 36 белорус мәҙәниәт, фән һәм сәнғәт  эшмәкәрҙәрен замок  подвалында атып үлтерә. Тағы шул уҡ төндә 52 кеше, Пищало замогынан алыҫ түгел ерҙә  НКВД эске төрмәһе  бинаһының подвалында язалап үлтерелә. 1937— 1940 йылдарҙа репрессиялар ваҡытында Пищало замогында советтарға ҡаршы эшмәкәрлектә ғәйепләнеп бөтәһе 100-гә яҡын кеше язалана.
Икенсе донъя һуғышы ваҡытында Пищало замогында әсиргә алынған партизандар һәм подпольщиктарҙы тоталар. Ҡайһы берҙәре замокта  язалап үлтерелә.
1953 йылдан был Белоруссия ССР-ында үлемгә хөкөм ҡарары үтәлгән берҙән-бер учреждение.
Баҡты
Баҡты (Баҡты) — Көньяҡ Уралдағы һырт. Административ йәһәттән Башҡортостандың һәм Силәбе өлкәһенең Белорет һәм Ҡытау-Ивановск, Һатҡы райондарына ҡарай.
Урынлашыуы
Көнбайышта, Йүрүҙән үҙәне аръяғында, Баҡты Егәлге һырты менән йәнәш, төньяҡта ул Нөргөш һыртына күсә. Төньяҡ-көнсығышта һәм көнсығышта Ирәмәл массивтарына барып тоташа. Көньяҡ-көнбайышта ҙур булмаған Бәхет (Бехта) һырты аша күсеп һырт Көмәрҙәккә барып сыға. Бәхет менән Баҡты һыртының араһында түбәнерәк урын — Шайтан ҡапҡаһы йәки Ҡапҡа булараҡ билдәле артылыш бар. Ҡасандыр бында Йүрүҙән ауылынан күтәрелеп, Белорет тар колеялы тимер юлы үткән.
Пищало замогы
Тарихы
Пищало һарайы бинаһында  Минск ҡалаһының  1-се изоляторы урынлаша. Ул Белоруссия ССР-ында һәм хәҙерге Европала атып үлтереү юлы менән үлем язаһын башҡарған берҙән-бер холоҡ төҙәтеү учреждениеһы булып тора. 1991 йылдан изоляторҙа барлығы 330 кеше үлем язаһына хөкөм ителгән.
Баҡты
Урынлашыуы
Белорет районы һәм Силәбе өлкәһе буйлап субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо 32 км (Башҡортостан биләмәһендә — яҡынса 14 км), киңлеге 3-5 км, бейеклеге 1078 м (Силәбе өлкәһе). Рельефы киртләсле, тигеҙһеҙ.
Пищало замогы
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Баҡты
Урынлашыуы
Уға яҡын Төлөк йылғаһы буйында урынлашҡан Төлөк ауылы, шунда һырттың төньяҡ өлөшө һәм Александровка ауылы башлана.
Тасуирламаһы
Һырттың көньяҡ өлөшөндә осло үркәстәр, ҡая сығынтылары, таш һибелмәләре бар. Көнбайыш битләүҙәре һөҙәк, уйпаттар менән йырғыланған, көнсығышы — текә.
Һырттың тау тоҡомдары кварцитлы ҡомташтарҙан, алевролиттарҙан, ордовик свитаһы ҡомташтарынан тора. Битләүҙәрендә Ағиҙел йылғаһы һәм уның ҡушылдығы Кесе Әүнәр, Ҡарағай (Йүрүҙән йылғаһы ҡушылдығы) баш ала.
Ландшафтарҙың бейеклек бүлкәтлеге күренә: итәктәре 600 м бейеклеккә тиклем ҡуйы урманлы, урыны менән һаҙлыҡлы, юғарыраҡ — ярым яланғас һәм яланғас бүлкәттәр китә.
Күпләп мал көтөү таулы ландшафттың яланғасланыуына, урмандың үрге сиге түбәнәйеүгә, тупраҡ эрозияһына килтерә
Исеменең килеп сығышы
Исеме башҡорт телендә — «күҙәтте», «ҡараны» мәғәнәһе бирә.
Билдәле урал тикшеренеүсе-топонимисы А. К. Матвеев башҡортса «бағыу» — «ҡарау», «күҙәтеү» һәм «бағыу» — «күрәҙәлек итеү» мәғәнәләре менән бәйләй. Шулай уҡ "БАССР-ҙың топонимдар һүҙлеге"ндә лә «баҡ» — «ҡара», «күҙәт» тигән аңлатма бирелә. Шулай итеп Баҡты — күҙәтеү һырты йәки тауы булып сыға.
Сәлим III
Сәли́м III (, Üçüncü Selim;  — ) — Ғосман империяһының 28-се солтаны (1789 йылдың 7 апреле — 1807 йылдың 29 майы, Мостафа III солтандың улы. Илен, Европа өлгөһөнә таянып, яңыртырға тырышҡан, либераль реформалар үткәргән, янычар корпусының иркенлектәрен һәм өҫтөнлөктәрен сикләгән. Донъяуи сәнғәт һәм шиғриәт менән мауыҡҡан. Янычарҙар тарафынан ҡолатылған.
Балалыҡ һәм йәшлек йылдары
Сәлим III Мостафа III солтан һәм уның ҡатыны Миһришаһ солтандың улы була. Уның әсәһе сығышы менән Грузиянан була. Ул вәлидә-солтан дәрәжәһендә, дәүләт мәктәптәрен үҙгәртеп ҡороуҙа ҡатнашҡан. Атаһы Мостафа III киң белемгә эйә һәм илде үҙгәртеп ҡороу кәрәклегенә ышанған. Мостафа III яҡшы әҙерлекле һалдаттарҙан торған ҡеүәтле профессионал армия булдырырға тырышҡан. Был рәсәй баҫып алыуынан ҡурҡыу менән бәйле була. Солтан яңы хәрби уставтар төҙөгән, диңгеҙ һәм артиллерия академиялары асҡан. Рус-төрөк һуғышы барышында ул сирләй һәм йөрәк өйәнәгенән 1774 йылда вафат була.
Мостафа солтан ғүмере буйы мистицизм йоғонтоһонда йәшәгән: күрәҙәселәр уға улы Сәлим донъя хөкөмдары була тигән., һәм солтан вариҫы тыуыу уңайынан ете көнгә һуҙылған байрам ойошторған. Сәлим һарайҙа бик яҡшы белем алған. Мостафа III солтан улын вариҫы тип иғлан иткән, әммә Мостафа үлгәндән һуң, тәхеткә Сәлимдең бабаһы Абдулхәмид I ултырған. Солтан Абдулхәмид ағаһының улы, уның белем алыуы тураһында хәстәрлек күргән.
Реформалары
1798 йылда генерал Наполеон I Бонапарт Мысырға һөжүм итә, һәм Төркиә Мысыр походына йәки Франция менән һуғышҡа йәлеп ителгән.
Тик 1802 йылда, Франция менән тыныслыҡ килешеүе төҙөгәс кенә, ул үҙенең көсөн илде яңыртыу эшенә бағышлай алған. Сәлим III идаралыҡ аппараты өлкәһендә файҙалы үҙгәрештәрҙе (бигерәк тә бюджет ведомствоһында) тормошҡа ашырған, ленный биләмәләрҙең хәрби идаралыҡтарын юҡҡа сығарған, шулай уҡ үҙенең ҡул аҫтындағыларҙы (подданныйҙарының) аң-белемле итеп күрергә ынтылған (әйтеп китер кәрәк, Сәлим III идара иткән йылдарҙа төрөк теленә байтаҡ еворпа авторҙарының, бигерәк тә, француз авторҙарының, хәрби эш, математика һәм башҡа белем йүнәлештәрендәге хеҙмәттәрен тәржемә иткәндәр, ә инде 1792 йылда яңынан төрөк типографияһы эшләп киткән).
Сәлим III солтанға, солтандарҙы ҡолатҡан йә булмаһа, башбаштаҡланып, тәхеткә ҡуйған, ҡул аҫтарында тотҡан, әммә һуғыш яланында файҙаһыҙ янычарҙарҙың йоғонтоһонан азат булырға кәрәк булған. Сәлим француз генералы Себастианиҙы саҡыртып алған һәм уның ярҙамында Низам-и Жәдид (Nizam-ı Cedid — «яңы тәртип»), йәғни, европаса ойошторолған ғәскәр булдырған.