cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алма-Ата театрҙары
Алма-Ата театры тарихы
Театр сәнғәте хәрби нығытмаға нигеҙ һалыуға бер нисә йыл үтеүгә Верный (хәҙер Алма-Ата) ҡалаһында үҫешә башлаған. 1872 йылдың 21 ноябрендә тәүге ҡала постановкаһы — Драма сәнғәтен һөйөүселәр йәмғиәте тарафынан А. Н. Островскийҙың «Сит санаға ултырма» «Не в свои сани не садись» ҡуйылған. Верныйҙа пьесалар Йәмәғәт, Хәрби йәки Коммерция йыйылыштарының ҡулайлаштырылған сәхнәләрендә күрһәтелгән.
Театр сәнғәте хәйриә эшмәкәрлегенең бер өлөшө булып, спектаклдәр йыш ҡына лицей һәм гимназия уҡыусылары өсөн аҡса йыйыу маҡсатында ҡуйылған. 1913 йылдың 30 июлендә Хәрби йыйылышында аҙ тәьмин ителгән гимназия абитуриенттары файҙаһына Хәйриә кисәһе үткән. Кисәнең программаһында Потапенконың «Гөлләмә» комедияһы, бер шаршаулыҡ «Мираҫ ярҙам итте» шаяртыуы, шулай уҡ концерт бүлектәре булған.
1913 йылдың 23 февралендә Коммерция йыйылышы бинаһында Романовтар династияһы хакимлығының 300 йыллыҡ юбилейын тантана иткәндә ҡалала беренсе опера ҡуйылған. Был Глинканың «Батша өсөн тормош» «Жизнь за царя» операһының ҡыҫҡартылған варианты булған. Ул [./https://ru.wikipedia.org/wiki/Верненское_городское_училище губернатор] Верный ҡалаһы Колпаковский исемендәге өс класлы ҡала училищеһының уҡыусылары тарафынан ҡуйылған.
Мосолман театр сәнғәтенең барлыҡҡа килеүе лә Верный ҡалаһының революцияға тиклемге осорона ҡарай. Бинаһында мосолмандар йыйылышы үткәрелә. 1913 йылдың 5 октябрендә урындағы мосолмандар, Коммерция йыйылышы бинаһында мосолман халыҡ китапханаһы-уҡыу бүлмәһен асыуға ярҙам итеү маҡсатында, беренсе мосолман музыкаль-драматик кисә үткәргән. Был кисәлә татар телендә А. Камаловтың бер актлы «Беренсе театр» («Первый театр») комедияһы күрһәтелгән.
Совет осоронда
Ҡалала театр сәнғәтенең үҫеше Алма-Атаның совет осорона тура килә. Был Ҡаҙаҡ ССР-ының баш ҡалаһын Ҡыҙыл Урҙанан Алма-Атаға күсереү менән бәйле. Шулай, ҡалаға Ҡаҙаҡ драма театры — беренсе ҡаҙаҡ профессиональ театры. күсерелә.
Рутений
Рутений (лат.  Ruthenium ) – Менделеевтың периодик таблицаһының 8-се төркөм элементы.
Атом номеры – 44, атом массаһы – 101,07. Платиналы металдарға ҡарай.
Алма-Ата театрҙары
Совет осоронда
Бөйөк Ватан һуғышы башланғандан һуң, СССР-ҙың европа өлөшөндәге күп коллективтар Ҡаҙағстанға һәм Үҙәк Азияға эвакуацияланған осор, театр сәнғәте үҫешенең яңы этабы булған. 1985 йылда Наталья Сац исемендәге Балалар һәм үҫмерҙәр дәүләт академия рус театрына (рус) һәм Г. Мусрепов исемендәге Балалар һәм үҫмерҙәр Дәүләт академия театрына (ҡаҙаҡ) труппаһына бүленгән. Йәш тамашасы театры шул осорҙоң мираҫы ул.
Республиканың төрлө ҡалаларында ойошторолған башҡа ҡаҙағстан театрҙары ла: Урыҫ драма театры (1934 й. Семипалатинскиҙан), Уйғыр музыкаль комедия театры (1962 й. Чиликтан) , Корея музыкаль комедия театры (1968 й. Ҡыҙыл Урҙанан) һәм Немец драма театры (1989 й. Темиртауҙан) шулай уҡ баш ҡалаға күсеп килгән.
Рутений
Тарихы
К.К.Клаус тарафынан 1844 йылда Ҡаҙан университетында асыла, Рәсәйҙә асылған берҙән-бер химик элемент.
Шул уҡ йылда яңы элемент тураһында «Ҡазан университетының ғилми яҙмаларында» «Урал платина рудаһы һәм рутений металлы ҡалдыҡтарын химик тикшереү» тигән ҙур мәҡәлә баҫтыра. Яңы элементты асыҡлау, уны алыу ысулы һәм үҙенсәлектәре тураһында Клаус 1844 йылдың 13 сентябрендә Петербург Фәндәр академияһы ултырышында сығыш яһаған. Академия бюллетенендә һәм урыҫ теленә тәржемә ителгән «Тау журналы»нда баҫылып сыға. Клаус Урал аҡ алтын рудаһынан саф килеш рутений бүлеп сығара һәм рутений триадалары - родий - палладий һәм осмий - аҡ алтын араһындағы оҡшашлыҡты күрһәтә.
Алма-Ата театрҙары
Бойондороҡһоҙ Ҡаҙағстан
Бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң ҡалала күп һанлы яңы бойондороҡһоҙ театрҙар барлыҡҡа килгән. Йыш ҡына был энтузиастар булдырған хәҙерге йәштәр концерт майҙансыҡтары. Даими труппаны ҡарау сығымлы булғанлыҡтан, улар йыш ҡына финанслау проблемаларына юлыға.
Рутений
Исемдең килеп сығышы
Элементты беренсе асыусы К.К.Клаус матдәне Рәсәй хөрмәтенә рутений тип атай (Ruthenia - Рустың латинса һүҙе). 1828 йылда Г. В. Озан тигән химик үҙе асҡан яңы элементҡа  «Рутений» тип ҡушырға уйлаған, тик был асыш булып сыҡмаған. 1844 йылда Ҡаҙан мәктәбендә ысынлап та яңы химик элемент асылған һәм Клаус уға ошо исемде биргән. .
Рутенийҙы эшкәртеп алыу
Рутений платина (аҡ алтын) һәм платина металдарын эшкәртеүҙән "ҡалдыҡ" булып алына.
Плутоний, уран, торий кеүек ядро-төш бүленеү ҡалдыҡтары — рутений етештереүҙең мөһим сығанағы. 1 тонна ҡулланылған атом яғыулыҡ материалдары ҡалдығынан 260 грамм рутений алына.
Молибденды нейтрон нурланышына тотып, Технеций-99 элементынан рутений етештереү технологияһы эшкәртелгән.
Пльзень
Пльзень (Plzeň, Pilsen) — ҙурлығы буйынса Чехияның дүртенсе ҡалаһы. Статутлы, киң вәкәләттәре булғанмуниципалитетлы, Пльзень крайының административ үҙәге һәм районы булған Пльзень ҡалаһы. Шулай уҡ ҡалала Төньяҡ Пльзень һәм Көньяҡ Пльзень роайондарының административ үҙәктәре тора. Пльзень ҡалаһы, Мже, Радбуза, Углава һәм Услава йылғалары бергә ҡушылып, Бероунка йылғаһын барлыҡҡа килтергән ерҙә урынлашҡан.
Алма-Ата театрҙары
Бойондороҡһоҙ Ҡаҙағстан
Ҡаҙағстандың баш ҡалаһы Алма-Атаны Астанаға күсергәндән һуң артистарҙың да яңы баш ҡалаға күсеүе күҙәтелде, әммә Алма-Ата республиканың иң эре мәҙәни үҙәге булып ҡала, ә Астанала яңы театрҙар асылды.
Пльзень
Пльзень — Көнбайыш Богемияның сәнәғәт, коммерция, мәҙәни һәм административ үҙәге. Шулай уҡ һыра ҡайнатып эшләү үҙәге.
1993 йылдың 31 майынан алып Пльзень ҡалаһы Пльзень рим-католик епархияһының үҙәге булып тора.
Рутений
Изотоп составы
Тәбиғи рутений ете тотороҡло [[изотоп]тан тора:
Пльзень
Ҡала тарихы
Ҡала дүрт йылға ҡушылған урында нигеҙләнгән була: Углава, Радбуза, Мже, Услава йылғалары ҡушылған ерҙә чех короле Вацлав II тарафынан 1295 йылда нигеҙләнә. Праганан алыҫ булмауы уның бик йылдам үҫешеп китеүенә сәбәпсе булып тора. Пльзень ҡалаһы элекке ҡаласыҡ урынынында түгел, ә король указы буйынса тигеҙлектә төҙөлә. План буйынса ҡала Европала иң ҙур үҙәк майҙанлы бер нисә кварталға бүленә. Уның иҫке урамдары тура мөйөш яһап киҫешә. Ул йылдарҙа майҙан сауҙа урыны ғына булып ҡалмай — майҙан янында зыярат, күп һыу запаслы бер нисә күл, Изге Варфоломей соборы торған урын да була. Пльзендың ҡаҙып инелгән тарихи ер аҫты шулай уҡ айырым иғтибарға лайыҡ, уның дөйөм оҙонлоғо 24 километр тәшкил итә.
1419 йылдан алып — ҡала гуситтар хәрәкәттәренең төп үҙәге була.
Грюнвальд һуғышынан һуң Польша короле Ягайло һуғышта ҡатнашҡан чех яугирҙарына дөйә бүләк итә. Пльзень герб һүрәтендә әлеге ваҡытта ла дөйә һүрәте һаҡлана.
1953 йылдың 1 июнендә Пльзендә Чехия коммунистар партияһы режимына ҡаршы эшселәр ихтилалы үтә — был Көнсығыш Европала 1950-се йылдарҙа антикоммунистик сығыштарҙың беренсеһе була.
Рутений
Изотоп составы
96Ru (5,7 % по массы), 98Ru (2,2 %), 99Ru (12,8 %), 100Ru (12,7 %), 101Ru (13 %), 102Ru (31,3 %) и 104Ru (18,3 %).
Физик үҙенсәлектәре
Ауыр иреүсәнлек буйынса (Тпл= 2334 °C) рутений бер нисә элементтан — рений, осмий, молибден, иридий, вольфрам, танталһәм ниобийҙан ғына ҡалыша.
Пльзень
Ҡаланың административ бүленеше
Пльзень ҡалаһы ун районға бүленә:
Рутений
Химик үҙенсәлектәре
Рутений -ярайһы инерт металл.
Пльзень
Иҡтисад
1995 йылдан һуң ҡалаға сит ил инвестициялары күбәйә. Пльзень төбәгенең тулайым килеменең өстән ике өлөшөн Пльзень ҡалаһы килтерә, Пльзень ҡалаһы Чехияның элеккесә иң бай ҡалаларының береһе. 1859 йылда Пльзендә нигеҙләнгән Škoda компанияһы Австро-Венгрия һәм Чехословакия иҡтисадын үҫтереүгә ныҡ йоғонто яһай. Көнсығыш илдәре Компания етештергән тауарҙар башлыса Көнсығыш блок илдәренә йүнәлтелгән була, әммә Бәрхәт революция арҡаһында баҙарҙың тотороҡһоҙлыҡҡа әйләндереүе уның продукция етештереүен бер аҙ түбәнәйә.
Алма-Ата театрҙары
Бойондороҡһоҙ Ҡаҙағстан
2010-сы йылдарҙа бер нисә театрҙың әкренләп яңы концерт майҙансыҡтарына күсеү процесы башланды, һәм был театрҙарға үҙ биналарына эйә булыу проблемаһы барлыҡҡа килеүен асыҡланы. Был Балалар ҡурсаҡ театры, Немец драма театры тарихына ҡағылды. Шул уҡ ваҡытта яңы шәхси театрҙар, мәҫәлән, Тазабеков театры, асылыр алдынан үҙ концерт майҙансыҡтарын булдырҙы.
Рутений
Органик булмаған ҡушылмалар
Рутений ҡушылмалары шулай уҡ нитроз берләшмәләренең киң спектрын  —  RuNO төркөмөн үҙ эсенә ала. Был комплекслы ҡушылмалар, бигерәк тә нитрозонитроаминдар (мәҫәлән, [RuNO(NO2)2(NH3)2OH]) һәм <a href="https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%8B" rel="mw:ExtLink" title="Нитрозонитрокомплексы" class="new cx-link" data-linkid="146">нитрозонитрокомплексы</a> ((бигерәк тә [RuNO(NO2)4OH]2− аниондары) (һары-ҡыҙғылт) юғары тотороҡлолоғо һәм кинетик инертлығы менән айырылып тора. Рутений <a href="https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D1%83%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%8B" rel="mw:ExtLink" title="Рутений тетраоксиды" class="new cx-link" data-linkid="148">тетраоксиды</a>  (Ru+VIIIO4) үҙенсәлектәре менән осмий тетраоксидына оҡшаш.
Рутенийҙың органик химияһы
Рутений күп кенә металл органик ҡушылмаларын барлыҡҡа килтерә һәм химик реакцияларҙа актив катализатор булып тора.
Рутенийҙың физиологик тәьҫире һәм биологик роле
Рутений микроэлемент булып тора. Ул тере организм составында табылған платина металдарынан берҙән-бер (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса платина ла табыла). Рутений дөйөм алғанда, мускул туҡымаһында туплана. Рутенийҙың юғары оксиды ағыулы һәм көслө окислитель булып тора, шул сифаты арҡаһында янғын сығыу ҡурҡынысы тыуа.
Пльзень
Иҡтисад
Шулай уҡ Пльзендә Чехияның иң ҙур һыра заводы эшләй.
Күп кенә сит ил компаниялары, шул иҫәптән Рanasonic һәм Daikin Пльзень ҡалаһында етештереү базалары урынлаштырған.
Белем биреү
Пльзень Көнбайыш Чехияның академик тормош үҙәге булып тора. Көнбайыш Чехия университеты хоҡуҡ, инженер һәм ғәмәли фәндәр буйынса белгестәр әҙерләй. Пльзендә Карлова университетының медицина факультеты һәм Метрополь университетының бүлексәһе эшләй.
Иҫкәрмә
<references group="" responsive="">
Түбәнге Олёнка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Перхули
Перхули - (ფერხული)- Грузияның милли мәҙәниәт әһәмиәтендәге ҡомартҡыһы.
Тасуирламаһы
Грузин халҡының башлыса ир-ат башҡара торған бейеүе, әйлән-бәйләне. Кәмендә 20 вариант араһынан "ҡатлы" перхули иң популяр формаларының береһе булып тора, уны бер төркөм бейеүселәр икенсе төркөмдөң яурынына баҫып бейей. Музыка ритмы 3/4.
Перхулиҙың йәнә бер төрө 4/4 күләмендәге көйгә әкрен тиҙлекте етеҙе менән сиратлаштырып бейейҙәр. Сванетияның төньяҡ-көнбайыш төбәгендә перхули варианттары бигерәк бай
Башҡортостандың бал ҡорто һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге
Башҡортостандың бал ҡорто һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге (БНИЦ) — Башҡортостан Республикаһының ҡортсолоҡ һәм апитерапия өлкәһендә ғилми-етештереү дәүләт учреждениеһы.
Адресы: Өфө ҡалаһы, Менделеев урамы, 217А.
Структураһы
Үҙәк составында: умартасылыҡтың фәнни бүлеге — умартасылыҡ буйынса фәнни-эксперименталь станциялар умарталығы; фәнни технологиялар бүлеге — умартасылыҡ продукттарын эшкәртеү буйынса фәнни-эксперименталь цехтар; апитерапия ғилми бүлеге — Республика халыҡ медицинаһы һәм апитерапия үҙәге (2011 йылда асылған).
Башҡорт тоҡомло бал ҡорто генофондын һаҡлау маҡсатында, Башҡортостандың бал ҡорто һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге дәүләт бюджет учреждениеһы танытма һәм патент биргән, дөйөм һаны 4 мең бал ҡорто ғаиләһе булған, умартасылыҡ буйынса 6 фәнни-тәжрибә станцияһы («Нуриман», «Архангел», «Ғафури», «Күгәрсен», «Ейәнсура», «Бөрйән») булдырылған һәм уңышлы эшләй.
Башҡортостандың бал ҡорто һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәгендә 145 хеҙмәткәр эшләй (2016). Генераль директоры — Ишемғолов Әмир Миңләхмәт улы.
Үҙәк коммерцияға ҡарамаған ойошма булып тора һәм Башҡортостандың дәүләт милке иҫәбенә индергән.
Тарихы
Үҙәк 1998 йылдың 8 июлендә Башҡортостан Республикаһы хөкүмәте бойороғо нигеҙендә ойошторолған була. 2000 йылда Башҡортостан Республикаһы Президенты указы менән умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге дәүләт бюджет учреждениеһы Республиканың умартасылыҡ һәм апитерапия өлкәһендә фән һәм етештереү проблемалары буйынса төп учреждениеһы итеп билдәләнгән, шулай уҡ уға умартасылыҡ буйынса инспектор хеҙмәте функцияһы йөкмәтелгән.
Эшмәкәрлеге
Үҙәк «Башҡорт балы» тауарының килеп сығышы урыны атамаһын файҙаланыу хоҡуғына таныҡлыҡ эйәһе, умартасыларҙың квалификацияһын күтәреү курстарын ойоштора, шулай уҡ йыл һайын — республика умартасылар конкурсы ойоштора; нәшриәт эшмәкәрлеге һәм хәйриә менән шөғөлләнә, йыл һайын Өфөлә «Баллы Башҡортостан» республика йәрминкәһен үткәреү инициаторҙарының һәм ойоштороусыларҙың береһе булып тора. 2007 йылда «Тылсымлы бал ҡорто» сауҙа маркаһы аҫтында бал һәм башҡа апипродукт нигеҙендә яһалған косметика етештереү линияһы эшләтеп ебәрелә — был шампундар, душ өсөн гелдар, бит һәм тән өсөн кремдар.
Наградалары
Үҙәк эшләп сығарған продукция халыҡ-ара һәм бөтә Рәсәй күргәҙмәләрендә 1000-дән ашыу миҙал менән билдәләнә.
Пукстерь
Пукстерь — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Озерка йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кейекбирҙин Зәйнулла Ғәлләм улы
Кейекбирҙин Зәйнулла Ғәлләм улы (Каикбердин Зайнулла Галлямович) (5 ғинуар 1925 йыл — 23 февраль 1995 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия рядовойы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының 2-се эскадроны яугиры. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.
Биографияһы
Зәйнулла Ғәлләм улы Кейекбирҙин 1925 йылдың 5 ғинуарында Башҡортостандың Баймаҡ районы Йылым ауылында тыуған. 1943 йылда 18-йәшлек Зәйнулла Кейекбирҙин БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се кавалерия полкы 2-се эскадронында, 1945 йылдан Әзербайжан ССР-ындағы Нахичевань ҡалаһында хеҙмәт итә.
Яу яланында ятып ҡалған һәм иҫән ҡайтҡан Баймаҡ яугирҙары тураһында төплө мәғлүмәттәр йыйған, тыуған яҡты өйрәнеүсе Ғәле Фәхретдинов (Бөйөк Еңеүгә арналған китабы нәшер итеүгә әҙерләнә) бәйән итеүенсә, Зәйнулла Ғәлләметдин улы һуғыш ваҡытында Таһир Күсимов полкының Бәҙри Мәмбәтҡолов эскадронында хеҙмәт итә. Еңеү көнөн Польшаның баш ҡалаһы Варшавала ҡаршылай. 1945 йылда тыуған яҡтарына ҡайта. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Ишбирҙе урман хужалығында (Баймаҡ районы) эшләй.
1995 йылдың 23 апрелендә вафат була, тыуған ауылы Йылымда ерләнә.
Елва (Пильва ҡушылдығы)
Елва  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пильва йылғаһының һул ярына тамағынан 126 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Мутайылға (Көтмәҫ ҡушылдығы)
Мутайылға  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көтмәҫ йылғаһының һул ярына тамағынан 1,2 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Рексем
Рексем (ингл. Wrexham ; Wrecsam;) — Бөйөк Британияның Уэльс төбәгенең төньяғындағы ҙур ҡала. Рексем графлығының административ үҙәге булып тора. Рексем ҡалаһы территорияһы 11,77 квадрат километр тәшкил итә. Ҡалала халыҡ тығыҙлығы буйынса бер квадрат километрға 3617 кеше тура килә. Климаты — уртаса климат. Уэльс төньяғындағы ҙур ҡала булараҡ, ул төбәктең административ, сауҙа, ваҡлап һатыу инфраструктураһының һәм белем биреүҙең үҙәге булып тора. Рексем ҡалаһы Германияның Изерлон ҡалаһының туғандаш ҡалаһы. Улар бергәләшеп сәнәғәт, мәҙәниәт, белем биреү өлкәләрендә тығыҙ хеҙмәттәшлек итеп килә.
2001 йылда иҫәп алыу мәлендә, Рексем ҡалаһында 42 576 кеше йәшәгәнлеге иҫәпләнә, ә ҡала яҡын-тирәһе менән бергә иҫәпләгәндә 63 084 кеше йәшәүе билдәле була, был Уэльс ҡалалары араһында Рексемдың ҙурлығы буйынса етенсе ҡалаһы булып тороуына килтерә.
Спорт
Ҡалала Милли Конференцияла уйнаусы Уэльс төбәгенең Рексем ҡалаһы футбол командаһы төпләнгән.
Пуча
Пуча — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рутка йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Байрамғолов Фирғәт Миҙхәт улы
Байрамғолов Фирғәт Миҙхәт улы (9 май 1960 йыл) — ғалим-анестезиолог-реаниматолог, һаулыҡ һаҡлау һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2003—2017 йылдарҙа Республика перинаталь үҙәгенең баш табибы. Медицина фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.
Биографияһы
Фирғәт Миҙхәт улы Байрамғолов 1960 йылдың 9 майында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Әхмәр ауылында тыуған. Урта мәктәпте тыуған ауылында тамамлай.
1975—1979 — Сибай медицина училищеһына уҡый. Артабан «Ирәндек» совхозының участка дауаханаһында фельдшер-акушер булып эшләй.
1979—1981 — саҡырыу буйынса хәрби хеҙмәттә була, уны СССР Дәүләт именлеге комитетының Сик буйы ғәскәрҙәрендә үтә.
1981—1988 — Башҡорт дәүләт медицина институтының киске бүлегендә «Дауалау эше» факультетында уҡый.
Хеҙмәт юлы
1981—1988 — Өфө ҡалаһы 21-се ҡала клиник дауаханаһында хирургия, эндокринология бүлегендә медбрат булып эшләй.
1988—1989 — анестезиология һәм реанимация бүлегендә врач-интерн.
1989—1999 — Республика киҫкен ағыуланыуҙар һәм терапевтик реанимация үҙәгендә табип анестезиолог-реаниматолог.
Каллиспери Севасти
Севасти Каллиспери (Σεβαστή Καλλισπέρη, ) — ғилми дәрәжә алған беренсе грек ҡатын-ҡыҙы.
Байрамғолов Фирғәт Миҙхәт улы
Хеҙмәт юлы
1999 — 2-се Республика клиник дауаханаһының III терапия бүлеге мөдире.
Каллиспери Севасти
Биографияһы
1858 йылда Афинала тыуған. Севасти Каллиспери Николаос (, 1891 йылда вафат була) һәм Мариго Каллиспериларҙың ҡыҙы була. Уның атаһы Калимноста тыуған, 1821—1829 йылдарҙағы грек милли-азатлыҡ революцияһында ҡатнашҡан, Иоаннис Колеттистың секретары була. Николаостың өс балаһы була: Севасти, юрист Георгиос (, 1865—1936) һәм музыкант Эразмия (, 1861—1933).
Байрамғолов Фирғәт Миҙхәт улы
Хеҙмәт юлы
1999 йылдың авгусынан 2003 йылға тиклем — 2-се Республика клиник дауаханаһының баш табибы.
Каллиспери Севасти
Биографияһы
Хилл пары нигеҙ һалған Хилл ҡыҙҙар мәктәбен тамамлай. Уны Афина университетына ҡабул итмәйҙәр (беренсе ҡатын-ҡыҙ университетҡа 1890 йылда ғына ҡабул ителә).
1885 йылда Парижда Сорбоннаның тел факультетына уҡырға инә, 1891 йылда уны отличие менән тамамлай, магистр дипломы ала.
Байрамғолов Фирғәт Миҙхәт улы
Хеҙмәт юлы
2003 — БР Президенты ҡарамағындағы Башҡорт дәүләт һәм идара хеҙмәте академияһын дәүләт муниципаль идараһы менеджеры бүлеге буйынса тамалай.
2003 йылдан — «Республика перинаталь үҙәге» дәүләт һаулыҡ һаҡлау учреждениеһының баш табибы.
Каллиспери Севасти
Биографияһы
1892 йылда Грецияға ҡайта. Арсакион шәхси мәктәбендә француз һәм грек телдәре уҡытыусыһы итеп тәғәйенләнә. Грек һәм француз әҙәбиәте, тарих, йорт хужалығы, этика һәм психология буйынса шәхси дәрестәр бирә.
Байрамғолов Фирғәт Миҙхәт улы
Хеҙмәт юлы
"РФ Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс академияһы"ның Өфө филиалында өҫтәмә белем ала, финансист
Каллиспери Севасти
Биографияһы
Севасти һәм уның һеңлеһе, музыкант Эразмия Афинала 1896 йылғы беренсе Йәйге Олимпия уйындарын үткәреүҙә ҡатнашалар. Севасти «Олимпия һәм Олимпия уйындары тураһында» лекция уҡый.
Байрамғолов Фирғәт Миҙхәт улы
Хеҙмәт юлы
Дәүләт бюджет һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы ГБУЗ "Республика перинаталь үҙәге"нә нигеҙ һалынғандан бирле, был үҙенсәлекле медицина учреждениеһын булдырыуға, уны белгестәр һәм матди тәьмин итеүгә күп көс һалған, әһәмиәтле өлөш индергән баш табип Фирғәт Миҙхәт улы Байрамғолов етәкләне.
Каллиспери Севасти
Биографияһы
1898 йылда отставкаға китә һәм уның өсөн махсус булдырылған вазифаға — башланғыс мәктәптәрҙең беренсе суперинтенданты итеп тәғәйенләнә. 1897 йылда ҡатын-ҡыҙҙар мәғарифы системаһын реформалауҙы тәҡдим итә, ул «Ғаилә» журналында баҫылып сыға.
Был тәҡдимде ул 1899 йылда Греция парламентына тәҡдим иткән мәғариф тураһындағы ике закон проектына индерә: «Ҡыҙҙар өсөн юғары дәүләт мәктәптәре булдырыу тураһында» һәм «Грек һәм ғәмәли дәүләт белем биреү һәм ҡыҙҙар өсөн дәүләт мәктәбе булдырыу тураһында».
Байрамғолов Фирғәт Миҙхәт улы
Хеҙмәт юлы
Перинаталь үҙәкте асыу республикала демографик ситуацияны яҡшыртыу мөһимлеге менән аңлатыла. Ул йылдарҙа мин 2-се һанлы Республика клиник дауаханаһында баш табип булып эшләй инем, һәм республика етәкселеге миңә яңы барлыҡҡа килгән учреждениены етәкләргә тәҡдим итте. Миңә нулдән башларға тура килде — бинаны киләсәктә медицина учреждениеһы функцияһын үтәрлек кимәлгә килтерергә, коллектив фомалаштырырға кәрәк ине. Яңы медицина үҙәгендә тәүге хеҙмәткәрҙәр — улар баш бухгалтер һәм кадрҙар бүлеге начальнигы булды. 4 ай дауамында беҙ коллектив туплау, кәрәкле ҡорамалдарҙы урынлаштырыу бурысын үтәнек. Үҙәкте тантаналы асыу 2003 йылдың декабрендә үтте. 13 йыл эсендә беҙҙең команда республика һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә позитив имиджға эйә булды. Беҙ күп уңышҡа өлгәштек, шул иҫәптән матди-техник базаны үҫтереү планында ''2016 йыл, Ф. М. Байрамғолов''.
Каллиспери Севасти
Биографияһы
1906 йылда АҠШ-ҡа китә, унда һөнәрселек һәм һөнәри белем биреүҙе, шулай уҡ америка мәғариф системаһын өйрәнә.
Грецияға ҡайтҡас, төрлө ҡалаларҙа «Ҡатын-ҡыҙҙар компаниялары» һәм «Лабораториялар» ойоштора.
Байрамғолов Фирғәт Миҙхәт улы
Хеҙмәт юлы
Европа кимәлендәге ҡорамалдар менән тәьмин ителгән перинаталь үҙәктең яңы корпусы Аврора урамында урынлашҡан. Был матур бина проектына тиң Рәсәйҙә юҡ. «Ростехнологиялар» дәүләт корпорацияһы заказын венгр компанияһы ПЭТРУСКо ентекләп эшләне. Палаталар корпусы майҙаны 24000 квадрат метр тәшкил итә.
Каллиспери Севасти
Биографияһы
Ул ваҡыттағы журналдарҙа баҫылған закон проекттары һәм мәҡәләләренән тыш, боронғо грек әҙәбиәте текстарын анализлау, шулай уҡ сит ил пьесаларын тәржемә итеү менән шөғөлләнә (инглиз, француз һәм немец телдәрен белә). Бер нисә китап яҙа: «Шиғриәттә һәм тарихта героинялар» (, 1901) һәм.
1953 йылда оло йәштә вафат була.
Байрамғолов Фирғәт Миҙхәт улы
Хеҙмәт юлы
Башҡортостан халҡының ихтяжын тормошҡа ашырыу маҡсатында, алдағы перспективала амбулатория-поликлиника хеҙмәтенең дә яңы бинаһы булырға тейеш тигән фекер йәшәй.
Каллиспери Севасти
Хәтер
Афина ситендә Халандрионда урам Севасти Каллиспери исеме менән аталған.
Байрамғолов Фирғәт Миҙхәт улы
Хеҙмәт юлы
Баштараҡ юғары һөнәри кимәлдәге кадрҙар кәрәк була, сөнки халыҡ ҡатмарлы проблемалары менән килә.
Хәҙер йәш белгестәрҙе уҡытып, уларға һөнәри үҫешкә мөмкинлектәр биреү ҡаралған. Бүлек мөдирҙәре һәм баш белгестәр сит ил клиникаларында белемдәрен камиллаштырҙылар, бында республикала бер ерҙә лә эшләнмәгән уникаль операциялар яһайҙар.
Каллиспери Севасти
Каллиспери йорто
1936 йылда ҡустыһы вафат булғандан һуң, Севасти йорттоң берҙән-бер хужаһы булып ҡала, вариҫтары булмай һәм 1937 йылдың 22 декабрендә үҙенең мөлкәтен мәғариф ихтыяждары өсөн дәүләткә васыят итә. 1953 йылда ул вафат булғандан һуң йорт тиҫтә йылдар буйына ташландыҡ хәлдә була һәм емерелә. Һуңынан Халандрион ҡыҙҙар гимназияһы фондына, ә һуңынан Халандрион общинаһына тапшырыла, ул уның хәҙерге хужаһы булып ҡала.
Байрамғолов Фирғәт Миҙхәт улы
Хеҙмәт юлы
Шул арауыҡта Рәсәйҙең һәм сит илдәге әйҙәүсе клиникаларында уҡыған 112 юғары класлы белгес әҙерләнде, клиника белгестәр менән тулыһынса тәьмин ителгән.
Семендер Юрий Семенович
Юрий Семендер (тулы исеме Юрий Семенович Семёнов; 1941 йылдың 2 ғинуары, Таныш, Ҡыҙыл Армия районы, Сыуаш АССР) - сыуаш шағиры, тәржемәсе һәм мөхәррир, әҙәби белгесе. Сыуаш Республикаһының халыҡ шағиры (1999).
Байрамғолов Фирғәт Миҙхәт улы
Хеҙмәт юлы
Ветерандар советы ҙур ярҙам күрһәтә. 2003 йылда перинаталь үҙәктең эмблемаһы, ә 2013 йылда, 10 йыллыҡ юбилейға, учреждениеның гимны булдырыла.
Семендер Юрий Семенович
Биография
Юрий Семендер 1941 йылдың 2 ғинуарында Сыуаш АССРның Ҡыҙыл Армия районы Таныш ауылында тыуған.
Байрамғолов Фирғәт Миҙхәт улы
Хеҙмәт юлы
Музей булдырыу планы ла күҙ уңында тотола. Республика перинаталь үҙәге Ф. Кургаев иҫтәлегенә үткәрелгән йыл һайын ҡабатланған ярыштарҙа ҡатнаша.
Каллиспери Севасти
Каллиспери йорто
2010 йылдың мартында MONUMENTA командаһы мәҙәниәт һәм туризм Министрлығына йортто һаҡланған ҡомартҡы итеп билдәләү өсөн ғариза бирә. Каллиспери йорто Грецияның тарихи мираҫын һаҡлау буйынса төп грек структураһы (Кас) һәм Мәҙәниәт министрлығының хәҙерге заман ҡомартҡылары Үҙәк советының (КСНМ) кесе йомала, 2012 йылдың 13 декабрендәге берлектәге ултырышы һығымтаһына ярашлы, һаҡланған ҡомартҡы тип иғлан ителә.
Семендер Юрий Семенович
Биография
1974-2004 йылдарҙа Юрий Семенович «Ялав» журналының баш мөхәррире булып эшләй (уның «Чăрăш» (Шыршы) тигән беренсе шиғыры 1958 йылда «Ялав» журналында баҫылып сыға).
Байрамғолов Фирғәт Миҙхәт улы
Ғаиләһе
Өйләнгән, ике ҡыҙы һәм улы бар. Ҡатыны һәм өлкән ҡыҙы — табиптар, Республика перинаталь үҙәгендә эшләйҙәр. Уртансы һәм кесе балалары ла табип һөнәре тураһында хыяллана.
Семендер Юрий Семенович
Биография
Юрий Семеновичты Чебоксары ҡала Думаһы депутаты итеп һайлайҙар, Сыуаш Республикаһы яҙыусылар союзы идараһында эшләй, Сыуаш дәүләт гуманитар фәндәр институтының Ғилми советы ағзаһы, мәҙәниәт һәм милләттәр эштәре буйынса Министрлыҡ коллегияһы ағзаһы, мәғлүмәт сәйәсәте һәм архив эше министрлығы коллегияһы ағзаһы, Сыуаш Республикаһы Президенты эргәһендәге Ярлыҡау мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы була.
Байрамғолов Фирғәт Миҙхәт улы
Һөнәри ҡаҙаныштары
Байрамғолов Фирғәт Миҙхәт улы 30-ҙан артыҡ ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 4 монография авторы.
Семендер Юрий Семенович
Биография
Юрий Семендер әҙәбиәткә 1970 йылдар башында килә, ул «Иҫәр» (Присяга), «Çĕр çаврăнать» (Ер әйләнәһе) шиғри йыйынтыҡтарын баҫтырып сығара. Уның шиғырҙары һәм поэмалары Россия һәм донъяның халыҡтарының дән күп телендә баҫылып сыға.
Ул сыуаш теленә А.Пушкин, М. Лермонтов, С. Есенин, А. Твардовский, Т. Симонов, Россия һәм БДБ халыҡтарының күп кенә яҙыусылары серҙәрен, музыкаль комедияларҙы, һәм опералар оперетталар, балет, «Птица счастья», «Лебедушка», «Свадьба», «Дети леса» кеүек вокаль — хореографик сюиталары һ. б. тәржемә иткән. Композитор Ф. Лукин, Г. Лебедев, Г.Хирбю, Ф. Васильев, Н. Эриванов, Н. Карлин, Ю. Кулаков, А. Никитин һ. б. менән берлектә ижади 300-ҙән артыҡ йыр ижад итә. Күп кенә әҙәби мәҡәләләр һәм очерктар авторы булараҡ та билдәле.
Төп әҫәрҙәре
«Аван-и, салтак» (Һаумы, солдат), «Йĕс шăнкăрав» (Баҡыр ҡыңғырау), «Нимә» (Ярҙам), «Уçланкăри палан» (Аланда балан), «Чĕнтĕрлĕ кĕпер» (Биҙәкле күпер), «Шетмĕ шывĕ» (Шәтмә һыуы), «Урапа шурă» (Аҡ та ҡара), «Земля в узора» (Биҙәкле Ер), «Хуркайăк çулĕ» (Ҡырағай ҡаҙ юлы), «Чăваш пики» (Сыуаш сибәре), «Пирĕн вăйă карти» (Бергә әйлән бәйлән), «Çиçĕм сапаҡ» (Йәшен йәшнәү).
Российский Дмитрий Михайлович
Российский Дмитрий Михайлович (1887 −1955) — совет терапевы һәм медицина тарихсыһы, Мәскәү университеты профессоры, РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре.
Биографияһы
Полковник Михаил Александрович Российский (1862—1910) ғаиләһендә тыуған. Әсәйе Мария Дмитриевна. 1-се Мәскәү классик гимназияһын көмөш миҙал менән тамамлай (1906). Мәскәү университетының медицина факультетына уҡырға инә, уны отличие менән тамамлай (1911).1912 йылдан Мәскәү университетының медицина факультетында хеҙмәткәр, һуңынан госпиталь терапевтик клиникаһы кафедраһы мөдире була. «О влиянии экстракта из инфундибулярной части гипофиза на обмен веществ у животных» эксперименталь хеҙмәте өсөн медицина докторы ғилми дәрәжәһе бирелә (1915). МДУ-ның физика-математика факультетының биология бүлеген тамамлай (1920).
1-се Мәскәү медицина институтының поликлиника кафедраһы мөдире (1921—1953). Бер үк ваҡытта 1948 йылда — медицина тарихы кафедраһы мөдире. Фармакология кафедраһы мөдире (1953—1955).
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә. РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре.
1955 йылда вафат була. Введенский зыяратында ерләнгән (4 уч.).
Нярга (Елтырева ҡушылдығы)
Нярга  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Елтырева йылғаһының һул ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 108 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ниғмәтуллин Сафый Ниғмәт улы
Ниғмәтуллин Сафый Ниғмәт улы (Нигматул(л)ин Сафий, Сафы, Сафа (16 декабрь 1913 йыл — 19?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. 313 кавалерия полкының миномётсылар взводы командиры. Лейтенант. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры(1942)
Биографияһы
Сафый Ниғмәтуллин 1913 йылдың 16 декабрендә Ҡариҙел районы Бурунгут ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Белеме- 8 класс. Брянск фронтының кесе лейтенанттар курсын тамамлаған (1942). 1937—1940 йылдарҙа Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт иткән. 1942 йылда Ҡариҙел РВК-һы тарафынан яңынан армияға алынған. 1942—1944 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының Ғариф Макаев етәкселегендәге 313-се кавалерия полкының миномётсылар взводы командиры.
1942 йылдың 17 декабрендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнгән. Наградной листа 1942 йылдың 24 ноябрендә Сафый Ниғмәтуллин взводы дошмандың һалдаттары ултырған 4 автомашинаны, орудиелы ике тягачты, 2 танкты юҡ итте, взвод дошман пехотаһының контраатакаһын кире ҡаҡты, шулай итеп взвод полк яугирҙарының алға барыуын тәьмин итте тип яҙылған.
1944 йылдың 17 июнендә 13-е уҡсылар дивизияһының 92-се запас уҡсылар полкында хеҙмәтен дауам итә. Икенсе донъя һуғышының аҙағында милитаристик Японияға ҡаршы һуғышта ҡатнаша.
1946 йылдың 10 сентябрендә демобилизациялана.
Ғүмәр (Ишембай районы)
Ғүмәр (Гумерово), Бүжәтау — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 379 кеше. Петровск ауыл Советы составына инә. Төп халҡы- башҡорттар. Почта индексы — 453231, ОКАТО коды — 80231855011.
Тарихы
Ғүмәр (Бүзя) ауылында V ревизия буйынса 74 кеше йәшәгән 11 йорттан тора. 1816 йылда 11 йортта 87 ир-егетте күрһәтә. 1834 йылда — 23 ихатала 149 кеше йәшәй. 1850 йылдағы IX ревизияла 26 йортта 257 кеше йәшәй. 1920 йылға Ғүмәр ауылында халыҡ һаны 658 кешегә етә. 135 йорт булған. Беренсе күскенсе Ғүмәр Ҡармышев — абруйлы аҫаба, 1777 йылда ер алыш-бирешендә ҡатнашыусы, уның 80 йәшлек улы Аллағуат уҙған быуат уртаһында тере була (уның балалары: Ғәли, Абдулла, Исхаҡ, Ибраһим, Хызыр, Яхья, Дауыт). Ауылда 1812 йылғы Ватан һуғышы ветераны Яҡуп Бикмөхәмәтов йәшәй, 12-се полк һалдаты, ике миҙал менән бүләкләнгән. 1839 йылда 26 йортта 231 ат һәм 228 һыйыр иҫәпләнә, унда 139 кеше йәшәй. Улар 200 бот көҙгө һәм 1040 бот яҙғы иген сәскәндәр. XIX быуат аҙағында халыҡтың бүлемдәре өс участкала була. 12-15 йылдан һуң ауылда бүлемдәрҙе рәүиз йән башы буйынса бүлеү тормошҡа ашырыла. Халыҡҡа туғын бөгөү, ағас көрәктәр һәм ялғаштар эшләү ҙур ярҙам була. Улар күрше алпауыт Пашковта һалабаш һалыуҙа эшләйҙәр, уны ҡабыҡтан һыҙырып алып ебетеү өсөн 4-5 тин алалар; 100 дана ҡабыҡтан һалабаш һыҙырыу 40 тин тора.
Ауылдың бөгөнгөһө
Ауылда китапхана, клуб, балалар баҡсаһы бар. Мәктәп юҡ. Башланғыс мәктәп 2015 йылда ябылған. Балалар күрше Васильевка ауылына, Ишембай ҡалаһына йөрөп уҡый.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса күпселек халыҡ башҡорттар (100 %).
Географик урыны
Егән йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылдан 5 километр алыҫлыҡта Ғүмәр горизонты стратотибы урынлашҡан.
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Ауылдың ер-һыу атамалары
300px|left|thumb|Эйәртау битендәге юл.
Яҡшай
Тарихы
Байлар улусының Яҡшай ауылында 1795 йылда 8 йортта 20 башҡорт йәшәгән. 1816 йылда 14 йорт хужалығында 80 башҡорт була, ә 1834 йылда 13 йортта ике енесле 118 кеше була. X ревизия 100 кеше күрһәткән. Башҡорт аҫабалары һанының кәмеүе уларҙың бер өлөшөнөң Иҫәкәй ауылына (хәҙерге Бишбүләк районы) күсенеүе менән аңлатыла. 1920 йылда бында тик башҡорттар ғына йәшәгән: 317 кеше (57 ихатала).
Типтәрҙәр ауылда 1764 йылдан алып 1858 йылға тиклем йәшәгәндәр, һуңынан Күлбай ауылына (хәҙерге Йәрмәкәй районы) иҫәпкә индерелгәндәр. Типтәрҙәрҙе ҡабул итеү тураһында керҙәшлек килешеүе тексы бар. «1764 йылда (12 август) Яҡшай башҡорттары Тейминдикай Солтанов һәм мулла Ғабдрәшит Байраҡиев элек беҙҙең ағайҙар тарафынан был ауылға йорттар һалырға һәм беҙҙең менән бер тигеҙ Ҡазан юлы Өфө өйәҙе Байлар улусының бөтә йөкләмәләрен үтәргә индерелгән Нәзир Мратовты, Ғәбдрәшит Мратовты, Көҙрәк Мратовты ихатанан йылына 10 тин һәм бер юлы ихатанан 3-әр һум аҡса түләү менән (үҙҙәрендә ҡалдырғандар)»
Хәҙер Ҡыр-Йыландарҙың торамаһы тураһында бер нисә һүҙ.
1795 йылда Яҡшай ауылында 29 башҡорт (8 ихатала) һәм татарҙарҙан 17 типтәр (5 йортта) йәшәгән. 1816 йылда — 27, 1834 йылда — 108, 1859 йылда — 110 башҡорт, 1870 йылда — 142 башҡорт һәм мишәр, 1920 йылда — 571 типтәр һәм башҡорттар була. Күренеүенсә, ХIX быуат аҙағынан этник сығышы тулыһынса аныҡ билдәләнмәгән. Ауылда башҡорттар һәм татарҙар йәшәгән.
Ауылдың антропонимик атамаһы ваҡыт-ваҡыт үҙгәреп тора: 1870 йылда Яҡшай ауылының икенсе исеме — Муса (1820 йылға тиклем бында 1742 йылда тыуған Муса Такав йәшәгән). 1905 йылда Муса-Яҡшай Мостафа, 1920 йылда — Мостафа (Муса) тип атала. Ә бөгөнгө көндә баштағы исеме аҫтында билдәле — Якшай.
1843 йылда 108 башҡорт 56 бот ужым һәм 376 бот ярауай иген сәсә. Картуфты 12 бот ултыртҡандар.
Хәҙерге осор
Ауылда фельдшер‑акушерлыҡ пункты бар. Башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002).
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Географик урыны
Алыҫлығы:
Браун университеты
Браун университеты (ингл. Brown University ) — АҠШ-тың иң абруйлы шәхси университеттарының береһе, Род-Айленд штатының Провиденс ҡалаһында урынлашҡан. Иң боронғо милли университеттарҙан етенсе һәм туғыҙ колониаль колледждарҙың береһе. 1764 йылда Род-Айленд Колледжы булып нигеҙ һалына, 1804 йылда университетты тамамлаусыларҙың береһе һәм университетты ойоштороуҙа һәм идара итеү эшен алып барыуҙа ҙур роль уйнаған Браундар ғаиләһе ағзаһы Николас Браун хөрмәтенә үҙгәртелә.
Элиталы үрмәле гөл Лигаһына инә, 1933 йылдан Америка университеттары Ассоциацияһы ағзаһы булып тора. 2015 йылда Браун университеты донъя университеттары Академик рейтингында 75-се урынды, һәм Forbes фаразы буйынса АҠШ-тың иң яҡшы юғары уҡыу йорттары рейтингында 8-се урынды биләй.
Браун университеты, Яңы программа тип аталған, 1969 йылда башланған, үҙенең ғәҙәти булмаған уҡыу программаһы менән билдәле. Был программа буйынса студенттар һайлап алыу өсөн предметтарҙың тулы исемлеге бар (мотлаҡ предметтар юҡ) һәм теләһә ниндәй предмет буйынса баһалау урынына, әгәр шулай нығыраҡ оҡшаһа, зачет/зачет түгел алырға мөмкиндәр.
Бынан тыш, университет АҠШ-тың египтология һәм математика тарихы факультеты булған берҙән-бер университеты булып тора.
Университет структураһы
Университет өс төп академик бүлектән тора:
Фән бакалавры йәки сәнғәт бакалавры дәрәжәһе түбәндәге өлкәләрҙә бирелә:
Квавло
Квавло — Көнсығыш Грузияла, Кахетия төбәге Ахмет муниципалитетының Омало общинаһынан 7-8 км алыҫлыҡтағы бейек тауҙағы ауыл, диңгеҙ кимәленән 2150 метр бейеклектә урынлашҡан. . Пирикити Алазань йылғаһынан 7-8 км алыҫлыҡта, уның 500 метр самаһы бейеклектә булған һул ярында ята
2018 йылдың 10 июлендә ауылға Грузия хөкүмәте ҡарары менән дәүләт әһәмиәтендәге категория бирелә.
Демография
XIX быуат аҙағында ауылда 36 хужалыҡ иҫәпләнә. XX быуаттың 20-се йылдарында 27 йорт хужалығы (халыҡтың 43% ) иҫәпләнә. Һуңғараҡ яйлап совет осоронда ауылдар буш ҡала. Башҡа ауыл кешеләре кеүек, Квавло кешеләре Кахетияға күсеп ултыра 2014 йылда халыҡ  иҫәбен алыу буйынса мәғлүмәттәргә ярашлы ауылда  1 кеше йәшәй
Наҙы (Куваш ҡушылдығы)
Наҙы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куваш йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Елога
Елога — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға исемһеҙ №246 йылғаның уң ярына 4,6 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы 2018
Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы 2018 — Йәштәр хоккей лигаһы Халыҡ-ара хоккей федерацияһы менән бергә үткәрә торған донъя кубогының һигеҙенсе ярышы. Ул 2018 йылдың август айында Сочи ҡалаһында «Сириус» балалар белем биреү үҙәге базаһында үтә. Был турала 2017 йылдың 27 авгусында 7-се донъя кубогының финалынан һуң билдәле була. Турнирҙа һигеҙ илдән һигеҙ команда ҡатнаша. Ярославлдән «Локо» хоккей клубы Донъя кубогын икенсе тапҡыр еңә. Көмөш миҙалдарын Швециянан ХВ 71 командаһы яулай. Бронза миҙалдарҙы Канаданан «Оттава Каэпиталз» еңә.
Ҡатнашыусылар
Йәштәр донъя кубогында Рәсәй, Канада, Швеция, Финляндия, Чехия, Австрия, Ҡытай һәм Швейцариянан һигеҙ команда ҡатнаша. Рәсәй менән Швеция клубтары бөтә кубоктарҙа ла ҡатнаша, ә Латвиянан «Рига» хоккей клубы тәүгегә был турнирға саҡырылмай. Канадалағы йәштәр лигаларының «Оттава Кэпиталз» йыйылма командаһы һәм Швециянан «ХВ 71» был кубокта тәүгегә ҡатнаша.
Тәүҙә был турнирҙа «Куньлунь Ред Стар Юниор» командаһы ҡатнашырға тейеш ине, әммә аҙаҡтан был клуб Харбин ҡалаһына күсә һәм исемен «Куньлунь Ред Стар Хэйлунцзян» тигәнгә алмаштыра.
Кубок форматы
8 команда дүртешәрләп ике төркөмгә бүленә. «А» төркөмөндә Рәсәйҙән ЙХЛ чемпионы уйнай. Төркөм эсендә һәр команда бер-береһе менән уйнай. Төркөмдәрҙә тәүге ике урынды алған командалар сирекфиналға сыға. Ә ҡалған командалар йыуатыу уйындарында ҡатнашалар. Сирекфинал еңеүселәре финалда төп трофей өсөн көрәшәләр.
Төркөм этабында еңгән өсөн команда өс мәрәй ала, өҫтәмә ваҡытта йә булиттар серияһында еңеү өсөн ике мәрәй бирелә, өҫтәмә ваҡытта йә булиттар серияһында еңелгәндәр бер мәрәй ала, ә төп ваҡытта еңелгәнгә мәрәй бирелмәй.
Турнир таблицаһы
У — Уйындар
ӨВЕ — Өҫтәмә ваҡытта еңеү
БСЕ — Булиттар серияһында еңеү
ӨВО — Өҫтәмә ваҡытта отолоу
БСО — Булиттар серияһында отолоу
Е — төп ваҡытта еңеүҙәр һаны
О — төп ваҡытта еңелеүҙәр һаны
ГИ — Индерелгән голдар һаны
ГҮ — Үткәрелгән голдар һаны
ГА — Индерелгән һәм үткәрелгән голдар айырмаһы
М — Мәрәйҙәр һаны
Шәхси бүләктәр
Турнир тамамланғас бер-нисә номинациялар буйынса донъя кубогының иң яҡшы уйынсылары билдәләнә:
Ниғмәтуллин Руслан Рауил улы
Ниғмәтуллин Руслан Рауил улы (1979) — скульптор, Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты — скульптура сәнғәтен үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн (2010). Рәсәй Федерацияһының Рәссамдар союзы ағзаһы (2011).
Биографияһы
Ниғмәтуллин Руслан Рауил улы 1979 йылдың 17 ғинуарында Башҡортостандың Учалы ҡалаһында тыуған. Бала саҡтан рәсем төшөрөү менән мауыҡҡан. 2003 йылда Магнитогорск педагогия университетының художество-графика факультетын тамамлай, артабан, 2006 йылға тиклем, уҡыуын Өфө дәүләт сәнғәт институтының һынлы сәнғәт факультетында (скульптура бүлеге) дауам итә (педагогтары Н. А. Калинушкин, В. Г. Лобанов, Р. А. Хәсәнов). Сәнғәт институтының өсөнсө курсында скульптура менән айырыуса шөғөлләнә башлай.
2003 йылдан — Башҡортостан Республикаһының «Рәсәй Рәссамдары союзы» Бөтә Рәсәй ижади ойошмаһының төбәк бүлексәһе ҡарамағындағы йәш рәссамдар һәм сәнғәт белгестәре берләшмәһе.
2008 йылдан М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының художество-графика факультетында скульптура буйынса дәрестәр алып бара.
Ижады
2001 йылдан алып республика, Бөтә Рәсәй, махсус (2006 — «Пространство и форма» Рәсәй скульптура күргәҙмәһе, Өфө, М. В. Нестеров исемендәге башҡорт дәүләт художество музейы; 2009 — Рәсәй скульптура күргәҙмәһе. Саранск, С. Д. Эрьзи исемендәге Мордва республика һынлы сәнғәт музейы), төбәк, сит ил һәм төркөм күргәҙмәләрендә, шулай уҡ Халыҡ-ара скульптура фестивалдәре һәм симпозиумдарында ҡатнаша:
2006 — I Халыҡ-ара Баҡса-парк скульптура фестивале (Екатеринбург)
2007 — Халыҡ-ара баҡса-парк скульптура фестивале (Аҡтүбә, Ҡаҙағстан)
2009 — «Ағаста скульптура» («Скульптура в дереве») Бөтә Рәсәй симпозиумы (Ялуторовск, Төмән өлкәһе) 2014 — «Таш көйө» (Мелодия камня) Халыҡ-ара скульптура симпозиумы (Рәсәй, Ҡаҙан)
Ҡаҙанда үткән симпозиумда Руслан Ниғмәттуллин Ҡаҙан, Ҡырым, Әзербайжан һәм Төркиәнән килгән скульпторҙар менән бергә «Ҡаҙан Кремле» ҡурсаулығы территорияһында эшләй. Барыһы һигеҙ скульптор ҡатнаша.
— Минең эшем «Ашина» тип атала, ул боронғо риүәйәткә нигеҙләнгән. Ашина — төрки халыҡтарҙың ата-бабаларын имеҙеп үҫтергән Инә бүре. Инә бүре тәрбиәләп үҫтергән Ер-әсә образын сағылдырған ҡыҙҙы һүрәтләнем. Эшемдең төп идеяһы Өфөлә үк барлыҡҡа килгәйне һәм бына симпозиумда тормошҡа ашты, — тип һөйләне Руслан Ниғмәтуллин.
2015 — XVI Халыҡ-ара скульптура симпозиумы (Ҡытай) Ҡытайҙа Чан-чуа скульптура паркында Р. Ниғмәтуллиндың ике эше ҡуйылған. Баһалама комиссияһы интернет аша эштәрҙе һайлап ала (конкурс 3 этапта үтә, 700-ҙән 20 эш һайлана ). «Иртә» («Утро») исемле дүрт метрлыҡ ат фигураһы үҙенең еңеллеге һәм нескәлеге менән хайран ҡалдыра.
2016 — «ArtTerria» Халыҡ-ара скульптура симпозиумы. Симпозиум темаһы — «Рәсәй. Евразия киңлеге: цивилизация һәм мәҙәниәт» (Рәсәй, Өфө). Руслан Ниғмәтуллин симпозиумдың техник директоры була.
Cимпозиум 2016 йылдың 1 июленән 3 августҡа тиклем барҙы. Проектта алты илдән (Франция, Япония, Болгария, Көньяҡ Корея, Грузия һәм Рәсәй) 13 скульптор ҡатнашты. Симпозиумдың үҙенсәлеге — скульптуралар Башҡортостандың Учалы районындағы Мансур карьеры гранит ташынан эшләнделәр. Сара «Мираҫ» арт-галереяһы башланғысы һәм Дәүләт Третьяков музейы һәм Урыҫ музейы, шулай уҡ башҡортостандың мәҙәниәт министрлығы һәм Өфө администрацияһының ярҙамы менән менән үтте. Һөҙөмтәһе — Өфөлә симпозиум ябылған көндө, 3 августа, Ленин урамындағы йәйәү йөрөү зонаһында Артерия аллеяһы асылды.
Пыдрейка
Пыдрейка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Керженец йылғаһының һул ярына тамағынан 164 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).