cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Носков Александр Куприянович
Һөнәри эшмәкәрлеге
1896—1897 — Өфө губернаһы Благовещен ҡалаһындағы уҡытыусылар семинарияһында тәбиғи фәндәр уҡытыусыһы.
1899—1901 — Ирбитта ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһында тәбиғи фәндәр уҡытыусыһы.
1902—1908 — Ырымбур ирҙәр гимназияһында география уҡытыусыһы.
1902—1903 — Ҡырғыҙ уҡытыусылар мәктәбендә уҡыта.
1908—1914 — Тенишев училищеһында эшләй.
1912—1914 — Фребелев курстары лекторы.
1913 — Петербургта Веденск коммерция училищеһы уҡытыусыһы.
1909—1910 — Санкт-Петербург Ботаника баҡсаһы хеҙмәткәре.
1914—1919 — Өфө коммерция училищеһы директоры.
1914—1924 — Өфө сауҙа мәктәбе инспекторы. 1920—1923 — Өфө Сәнәғәт-иҡтисад техникумы уҡытыусыһы.
1919—1928 — Халыҡ мәғарифы институтының (ИНО) штаттағы лекторы.
1922—1931 — Өфөлә рабфак лекторы.
1930—1934 — Башҡортостан берҙәм климат гидрометеорология хеҙмәте идаралығында сектор мөдире.
1932—1936 — Тупраҡ-ботаника бюроһында (бөгөн Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Биология институты Гербарийы) тәүге гербарий мөдире һәм коллекторы (гербарий йыйыусы). 1934 — инструктор-үҙәк комиссия типолог РСФСР Наркомземы Үҙәк комиссияһының Башҡортостандың мал аҙығы майҙандарын инвентаризациялау буйынса инструктор-типологы. 1934 — «Эшһеҙлеге, теорияны даими рәүештә практикаға ғаршы ҡуйыуы өсөн» тигән яҙыу менән эштән бушатыла. 1934—1936 — Башҡортостан ауыл хужалығы институты (БСХА) уҡытыусыһы.
1935—1951 — К. Тимирязев исемендәгеБашҡорт педагогия институты уҡытыусыһы.
1945—1951 — Башҡорт педагогия институтының тәүге география кафедраһы мөдире.
1937 йылдың 3 октябрендә «география уҡытыуҙа советтарға ҡаршы теориялары өсөн» эштән бушатыла.
8 май, 1938 — вазифаһында тергеҙелә.
1952 — пенсионер.
1961 — Өфөлә Сергиев зыяратында ерләнә.
Хеҙмәттәре
А. К. Носков — 100-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән гербарийҙарын да индереп, авторы
Диофант тигеҙләмәһе
Диофа́нт тигеҙләмәһе (шулай уҡ бөтөн һандарҙа тигеҙләмә) — ул бында P — бөтөн һанлы функция, мәҫәлән, бөтөн коэффициентлы полином, ә x_i үҙгәреүсәндәре бөтөн ҡиммәттәр ҡабул итә. Тигеҙләмә «Диофант тигеҙләмәһе» тип боронғо грек математигы Диофант хөрмәтенә аталған.
Шулай уҡ хәл ителеүсәнлек мәсьәләһен ҡарағанда үҙгәреүсәндәр йыш ҡына параметрҙарға (ҡиммәттәре билдәләнгән тип ҡаралған) һәм билдәһеҙҙәргә бүленә. Шулай, параметрҙары  һәм үҙгәреүсәндәре  булған параметрҙар йыйылмаһының бирелгән ҡиммәттәрендә был тигеҙлек дөрөҫ булырлыҡ  һандар йыйылмаһы булғанда, хәл ителмәле тип иҫәпләнә.
Шулай итеп, Диофант тигеҙләмәһе тип бөтөн һанлы (йәки натураль) сығарылышын табыу талап ителгән бөтөн коэффициентлы тигеҙләмә атала. Шул уҡ ваҡытта тигеҙләмәлә үҙгәреүсәндәр һаны икенән кәм булмаҫҡа тейеш. Тигеҙләмәләр үҙҙәренең исемен арҙаҡлы антик математигы Диофант Александрийский хөрмәтенә алғандар, ул билдәһеҙ тигеҙләмәләрҙе беренсе булып даими өйрәнгән һәм уларҙы сисеү алымдарын тасуирлаған тип иҫәпләнә. Бөтә һаҡланған яҙмалары «Арифметика» китабына тупланған. Диофанттан һуң билдәһеҙ тигеҙләмәләрҙе шулай итеп итеп өйрәнеү менән яҡынса бишенсе быуаттан башлап һинд математиктары шөғөлләнә. Европала билдәһеҙ тигеҙләмәләрҙе сығарыу менән үҙ ваҡытындағы бөтә ҙур алгебраистар шөғөлләнә: Леонардо Фибоначчи (1170 — 1250 йй. тирәһе), Франсуа Виет (1540—1603 йй.), Симон Стевин (1549—1620 йй. тирәһе).
Тигеҙләмәләрҙе бөтөн һандарҙа сығарыу проблемаһы бер үҙгәреүсәнле тигеҙләмәләр, шулай уҡ беренсе һәм икенсе дәрәжәләге ике үҙгәреүсәнле тигеҙләмәләр өсөн аҙаҡҡа тиклем ҡаралған.
Һыҙыҡлы Диофант тигеҙләмәләре
Һыҙыҡлы Диофант тигеҙләмәһенең дөйөм күренеше: Айырым осраҡта, ике үҙгәреүсәнле һыҙыҡлы Диофант тигеҙләмәһе түбәндәге күренештә:
Әгәр (йәғни c (a,\;b)-ның  иң ҙур уртаҡ бүлеүсеһенә бүленмәй) булһа, ул саҡта (1) тигеҙләмәнең бөтөн һандарҙа сыҡарылышы юҡ. Ысынлап та, әгәр, (1) тигеҙләмәлә һул яҡта торған һан (a,\;b)-ға бүленә, ә уң яҡта торған һан — бүленмәй. Киреһе лә дөрөҫ: әгәр ax+by=c тигеҙләмәһендә үтәлһә, уның бөтөн һандарҙа сығарылышы бар.
(x_0,\;y_0) — ax+by=c тигеҙләмәһенең айырым сығарылышы булһын, ти. Ул саҡта уның бөтә сығарылыштары түбәндәге формулалар буйынса табылалар:
(x_0,\;y_0) айырым сығарылышын ошолай төҙөргә мөмкин. Әгәр (a, b)\ne 1 һәм c (a,b)-ға бүленһә, бөтә коэффициенттарҙы (a,b)-ға бүлгәндән һуң тигеҙләмә күренешен ала, бында (a_1,b_1)=1. Һуңғы тигеҙләмә өсөн айырым сығарылышы a_1, b_1 өсөн Безу нисбәтенән килеп сыға: ошонан сығып,
Һыҙыҡлы тигеҙләмәнең сығарылыштар серияһы өсөн аныҡ формула билдәле : бында  — Эйлер функцияһы, ә t — ирекле бөтөн параметр.
Алгебраик Диофант тигеҙләмәләре
Алгебраик Диофант тигеҙләмәләренең хәл ителеүсәнлек мәсьәләһен ҡарағанда, бындай тигеҙләмәләрҙең теләһе ҡайһы системаһын 4-тән артыҡ булмаған дәрәжәләге, бөтөн тиҫкәре булмаған һандарҙа бер Диофант тигеҙләмәгә үҙгәртергә мөмкин булыуы менән файҙаланырға була, ул тик баштағы система хәл ителмәле булған осраҡта ғына хәл ителмәле (шул уҡ ваҡытта был яңы тигеҙләмәнең үҙгәреүсәндәре күмәклеге һәм сығарылыштары күмәклеге бөтөнләй икенсе булыуы мөмкин).
Диофант күмәклектәре
Диофант күмәклектәре тип, уның өсөн алгебраик Диофант тигеҙләмәһе булған n тәртипкә һалынған бөтөн һандарҙан торған йыйылмаларҙан торған күмәклек атала: ул һандар йыйылмаһы был күмәклеккә ингәндә һәм тик шул саҡта ғына хәл итерлек. Ҡаралған Диофант тигеҙләмәһе был күмәклектең Диофант кәүҙәләнеше тип атала. Ю. В. Матиясевичем тапҡан мөһим һөҙөмтә шунан тора, һәр һанап сыҡмалы күмәклектең Диофант кәүҙәләнеше бар.
Экспоненциаль Диофант тигеҙләмәләре
Әгәр Диофант тигеҙләмәһендә дәрәжәгә күтәреү күрһәткесе аңлатмаһына бер йәки күберәк үҙгәреүсән инһә, бындай Диофант тигеҙләмәһе экспоненциаль тип атала.
Миҫалдар: Бындай тигеҙләмәләрҙе хәл итеүҙең дөйөм теорияһы юҡ; Каталан гипотезаһы кеүек шәхси осраҡтар тикшерелгән. Шуға ҡарамаҫтан, был тигеҙләмәләрҙең күбеһен Стёрмер теоремаһы йәки хатта һынауҙар һәм хаталар ысулы кеүек махсус ысулдар менән хәл итеп була.
Тырнаҡлы
Тырнаҡлы — Әйле (әй) башҡорт ҡәбиләһе составындағы ырыу. Хәҙерге ваҡытта тырнаҡлылар Башҡортостан Республикаһының Салауат районының дүрт (Елгилде, Лағыр, Торналы, Шәрәк) һәм Ҡыйғы районының ете (Ибрай, Яңы Мөхәмәт, Сағыр, Иҫке Мөхәмәт, Ураҡ, Йүкәлекүл, Яуын) ауылында йәшәй.
Ырыу ҡошо — торна; ағасы — тирәк (дөйөм әйлеләрҙеке — муйыл); ораны — һандал (салауат).
Этнонимды «тырнаҡ» тамғаһы менән бәйләйҙәр. Уралда Әй йылғаһы буйлап ойошоп ултырғандар. Р. Ғ. Кузеев үҙенең «Башҡорт халҡының килеп сығышы. Этник составы, тарихы, таралып ултырыуы» хеҙмәтендә әйле башҡорттарының тырнаҡлы ырыуы вәкилдәрен Һырдарья башҡорттары тип атай һәм был фаразын Арал диңгеҙендә Күктырнаҡ ярымутрауы булыуы менән нығыта.
Ырыу тарихы
Бижанова әй, тырнаҡлы, һарт, ҡаңлы этнонимдарын уғыҙ-ҡыпсаҡ ҡатламына (X—XII бб.) индерә. Ырыу легендалары буйынса, әйлеләр менән бергә мырҙалар ҙа Амударъянан һәм "Башҡорт тауҙары"нан (Копетдаг армыттары) килә.
Шәжәрәләрҙең береһе буйынса, ырыуға башҡорттарҙың уртаҡ ата-бабаһы Иштәк хан нигеҙ һалған тип иҫәпләнә. Уның 8 улы башҡорт ҡәбиләләре һәм ырыуҙары эпонимы булып тора: Бикатун (Бикәтин), Дыуан, Күбәләк, Һарт, Тамъян, Түбәләҫ, Тырнаҡлы, Үҫәргән.
Иштәк этнонимы, остяк (мансы) менән дөйөм, тырнаҡлыларҙың боронғо фин-уғыр-самодий тамырҙары тураһында һөйләй; ул башҡорт атамаһы булараҡ көнсығыш сығанаҡтарҙа һәм ҡаҙаҡтарҙа, ҡарағалпаҡтарҙа, ҡырғыҙҙарҙа осрай.
Тырнаҡлы башҡорттарының шәжәрәһе буйынса уларҙың ырыу тораҡтары асыҡлана.
1725—1726 йылдарҙа Көнгөр бургомистры Юхнев исемлегендә Тырнаҡлы волосы юҡ; П. И. Рычковтың 1737 йылғы исемлегендә Тырнаҡлы түбәһе Әйле волосына индерелә, унда 113 йорт иҫәпләнә. 1735—1737 йылдарҙағы хәрби хәрәкәттәр картаһында Тырнаҡлы волосы Әй йылғаһы буйлап Һатҡы һәм Ҡатайтамаҡ (Ҡатаутамаҡ) заводтарынан төньяҡтараҡ билдәләнә. 8-се ревизия мәғлүмәттәре буйынса (1833), Өфө өйәҙенең Тырнаҡлы волосында 497 кеше йәшәгән Лағыр ауылы билдәләнә (икенсе исеме Үәскәй — Васҡын, Иҫке йорт, беренсе тапҡыр документаль сығанаҡтарҙа 1740 йылдар тирәһендә телгә алына); хәрби йәһәттән ул 4-се Көнбайыш башҡорт кантонының 3-сө түбәһенә ҡарай. Троицк әйәҙендә Тырнаҡлы ырыуының Ибрай (Соңҡа, Сөңкә), Елгилде (Әнйәк, Тишек ҡаҙан, 1795), Сағыр (Сутыш, 1740), Иҫке Мөхәмәт (Сыуашкин, Тораморон — тотемҡа бәйле, торна мороно тигәндән алынғаг, 1740), Тирәк (1816), Йүкәлекүл (Йүкәле, 1760), Яуын (Жауын, сыуаш, 1740) ауылдары ҡарай, улар хәрби йәһәттән 8-се кантондың 9-сы түбәһенә инә; халҡының дөйөм һаны 2454 кеше була. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса Өфө өйәҙенә Тырнаҡлы ырыуының Йыланлы (1795), Ишмән (1765), Ҡаҙыр (1737), Сүрәкәй (1765), Шәрәк (Ширәй, 1795;. Троицк өйәҙенә — Баймөхәмәт (1795) ауылдары инә. 19-сы быуат һуңында Златоуст өйәҙенең Тырнаҡлы волосында 2886 башҡорт йәшәй, 15 ауылда 10541 килмешәк (татар, мишәр, рус, майриҙар) иҫәпләнә.
17-18-се быуаттағы башҡорт ихтилалдарында Тырнаҡлылар
17-18-се быуаттағы башҡорт ихтилалдарында Тырнаҡлылар әүҙем ҡатнаша. Мәҫәлән, 1739 йылдың мартында мишәр старшинаһы Йәнеш Абдуллин Өфө провинция канцелярияһына, Васҡын ауылында Асы Васҡин йортонда 100 самаһы башҡорт, шул иҫәптән күрше волостарҙың старшиналары йыйылыуын һәм халыҡ иҫәбен алыуға ҡораллы ҡаршылыҡ күрһәтергә йыйыналар, тип белдерә. 1740 йылдың февралендә Тырнаҡлы волосының Иҫке Мөхәмәт ауылында, күҙаллауҙар буйынса старшина Йәрмөхәмәт Хажимөхәмәтовтың йортонда башҡорт старшиналары: Әйле волосынан Әләнейәнғол, Дыуандан — Мәндәр Ҡарабаев улы менән, ҡаратаулынан — Исламғол Юлдашев, ҡыуаҡандан — Сәйетҡол батыр һәм башҡалар Ҡараһаҡалды хан итеп күтәрә. «Тоғро» ғәскәр менән күрше Васҡын ауылына килгән Шайтан-Көҙәй старшинаһы Шиғанай Бурһыҡаев, ҡошсоларҙан — Ҡоҙаш мулла Рахманғолов, һарттарҙан — Уразмәт Сираев Ҡараһаҡалды һәм 1735—1740 йылдарҙағы ихтилалда ҡатнашыусыларҙы ҡулға алырға тырыша. Баш күтәреүселәрҙең Ҡараһаҡал һәм Әләнейәнғол етәкселегендәге ҙур булмаған отряды, Әй йылғаһын аша сығып, «тоғро» башҡорттарҙы сигенергә мәжбүр итә. Ихтилалды баҫтырыу һөҙөмтәһендә тырнаҡлылар 184 кешеһен юғалта (мырҙалар — 247, дыуандар — 259).
Е. И. Пугачёв етәкселегендә Крәҫтиәндәр һуғышы башланғас, Ырымбур эргәһенән 1773 йылдың декабрендә полковник чинында ҡайтҡан Салауат Юлаев Васҡын ауылында нығытма лагеры төҙөй (Лағыр ауылы исеме шунан килеп сыҡҡан тигән фараз бар) һәм баш күтәреүселәр армияһын туплай башлай.
Тырнаҡлы волосы старшинаһы Яуын Сыуашев 184 йорттан 100 кеше бирә, ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә 800 кешелек отряд туплана. 1774 йылдың ғинуарында Яуын Сыуашев улы менән бергә Красноуфимскиға походта, Көнгөрҙө штурмлауҙа ҡатнаша. 11 ноябрҙә Юлай Аҙналин менән бергә И. Л. Тимашевҡа баш һалып килә, 1784 йылда старшина булып хеҙмәт итеүе билдәле.
Y-ДНК
Тырнаҡлы ырыуының ир-ат генофонды (Ҡыйғы районы) башҡорттарҙа һирәк осраған генетик һыҙатты кәүҙәләндерә. Шәхси экспедициялар һөҙөмтәһендә Салауат районының төрлө ауылдарында йәшәгән Мырҙалар ырыуы вәкилдәренең өлгөләре алына һәм улар тырнаҡлыларҙың генетик материалына яҡыныраҡ булыуы асыҡлана. FamilyTreeDNA (Хьюстон, АҠШ) лабораторияһында ген төрҙәрен асыҡлау был өлгөләрҙең I1-M253 (Гаплогруппа I1 (Y-ДНК)) гаплотөркөмөнә, дөрөҫөрәге был гаплотөркөм составындағы I1-Z140 линияһына ҡарауын күрһәтә. I1-M253 гаплотөркөмө йышыраҡ герман теле төркөмөндә осрай һәм был халыҡтар йәшәгән территорияларҙа (Норвегия (31,5 %), Швеция (37 %), Дания (34 %), Германия (16 %) һәм Бөйөк Британия (15 %)) таралған. Шулай уҡ Финляндияла (28 %) һәм Рәсәйҙең Финляндия менән сиктәш төбәктәрендә (карелдар (15 %)) йыш осрай. I1-M253 гаплотөркөмө өс төп субкладҡа бүленә: I1-Z2336, I1- Z58 һәм I1-Z63. Ҡайһы бер төбәктәрҙә таралыуына бәйле, улар скандинав, көнбайыш-герман һәм көнсығыш-герман тармаҡтары тип атала.
I1-Z140 субклады I1-Z58 көнбайыш-герман субкладының бер өлөшө булып тора һәм был бүленеш 4000±400 йыл элек барлыҡҡа килгән тип билдәләнә.
Мутациялар һаны буйынса, тырнаҡлыларҙың һәм мырҙаларҙың уртаҡ ата-бабаһы 500±30 йыл элек йәшәгән, был тырнаҡлыларҙың ҡанбабаһы Имсә һәм мырҙаларҙың ҡанбабаһы Мырҙабәк йәшәгән ваҡыт менән тап килә. Легендаға ярашлы, улар әйлеләрҙең ырыу башлығы Тумса менән Уралға күсенә. Ҡайһы бер риүәйәттәрҙә Имсә, Мырҙабәк һәм Тумса бер туғандар тип күрһәтелә.
ЮХЛ 2016/2017 йылдар миҙгелендә
ЮХЛ 2016/2017 йылдар миҙгелендә — Юғары хоккей лигаһының етенсе беренселеге. Был чемпионат ЮХЛ-дың РХФ етәкселегендә үткән тәүге миҙгеле. Быға тиклем чемпионатты «Юғары хоккей лигаһы» коммерциялы булмаған партнёрлыҡ ойошторҙо.
Миҙгел 2016 йылдың сентябрендә «Нефтяник» һәм ТХК хоккей клубтарының осрашыуы менән башланды һәм 2017 йылдың апрель айында Братина кубогы өсөн финал уйындары менән тамамланасаҡ.
Миҙгел барышында Һарытауҙың «Кристалл» хоккей клубы финанс ҡыйынлыҡтары арҡаһында чемпионатта артабан ҡатнашыуын туҡтатты. Мәскәүҙә үткән «Рус классикаһы»нда Воскресенск ҡалаһынан «Химик» һәм Балашиханан «Динамо» командалары осраша. Воскресенск хоккейсылары еңәләр.
2016 йылдың 15 декабренән ЮХЛ чемпионатында төп уйындан һуң билдәләнгән өҫтәмә ваҡытты ХАХФ ҡағиҙәләре буйынса «өскә өс» форматында үткәрә башланылар. Әйтергә кәрәк, был ҡағиҙә бары тик даими миҙгелгә генә ҡағыла. 109 мәрәй менән даими миҙгелде беренсе урында «Торпедо» тамамлай — Ҡаҙағстан клубтары өсөн был өсөнсө шундай еңеү, һәм улар йыл аша еңеп киләләр.
Братина кубогының финалында Балашиханан «Динамо» хоккей клубы «Торпедо» командаһын серияла 4-0 иҫәбе менән ота һәм үҙ тарихында тәү тапҡыр ЮХЛ чемпионы була. Плей-офф уйындарының иң ҡиммәтле уйынсыһы тип «Динамо» ҡапҡасыһы Иван Бочаров таныла.
Ике миҙгел араһы яңылыҡтары
«Ариада» хоккей клубы «Нефтехимик» командаһының системаһына кергәс, исемен «Ариада-НХ» тигәнгә алмаштыра.
Ҡатнашыусылар составында үҙгәрештәр
«Звезда-ВДВ» хоккей клубы үткән миҙгелдең уртаһында финанс ҡыйынлыҡтары арҡаһында чемпионаттан сығырға мәжбүр була һәм был миҙгелдә ҡатнашырға ниәттәрен белдермәй. Санкт-Петербург ҡалаһынан «Динамо» хоккей клубы тәү тапҡыр ЮХЛ составына инә.
Даими чемпионат
Миҙгелдә 26 команда ҡатнашасаҡ. Улар бер-береһе менән икешәр (өйҙә һәм ҡунаҡта) тапҡыр осрашасаҡ. Тимәк, бөтә командалар ҙа 50 уйын үткәрәсәк. Еңгән өсөн команда өс мәрәй ала, ике мәрәй өҫтәмә ваҡытта йә булиттар серияһында еңеү өсөн бирелә, өҫтәмә ваҡытта йә булиттар серияһында еңелгәндәргә бер мәрәй бирәләр, ә төп ваҡытта еңелеү өсөн бер нимә лә бирелмәй. Кем даими чемпионат һөҙөмтәләре буйынса күберәк мәрәй йыя, шул даими чемпионат чемпионы титулын ала.
Асыш кубогы
Даими миҙгел Асыш кубогы өсөн уйын менән 8 сентябрҙә Әлмәт ҡалаһының «Юбилейный» спорт һарайында башлана. Үткән миҙгел чемпионы «Нефтяник» һәм даими чемпионат еңеүсеһе ТХК хоккей клубтары осраша. Асыш кубогын хужа командаһы яулай — Татарстан хоккейсылары дәғүәселәрен 1:0 иҫәбе менән ота.
Рус классикаһы 2017
Миҙгелдә бер тапҡыр асыҡ һауала үткәрелә торған даими миҙгел уйыны был йылда 2017 йылдың 14 ғинуарында Мәскәүҙәге «Легендалар паркында» урынлашҡан стадионда була. Был уйында Мәскәү өлкәһенән «Химик» һәм «Динамо» осраша. Был шоу үткәреү тураһында 24 ноябрҙә иғлан ителә. «Химик» командаһы ҡунаҡ булараҡ был осрашыуҙы еңә — «Рус классикаһы» тарихында быға тиклем бөтә уйындарҙы ҡунаҡ команда еңә ине.
1/8 финал
1. «Торпедо» — 16. «Ижсталь» 4-1 (1:0, 3:2, 2:3, 2:1, 3:2)
2. «СКА-Нева» — 15. «Рязань» 4-0 (2:0, 2:1 ө.в., 3:2, 3:2 ө.в.)
4. «Спутник» — 13. «Ермак» 4-3 (2:1 ө.в., 3:2 ө.в., 4:3, 2:3, 2:5, 1:2 ө.в., 4:3)
5. «Торос» — 12. «Динамо» СПб 2-4 (1:0, 0:1, 1:2, 4:3, 1:2 ө.в., 1:5)
6. «Динамо» Б — 11. «Нефтяник» 4-2 (6:3, 1:2, 3:2 ө.в., 4:1, 1:3, 3:0)
7. ТХК — 10. «Рубин» 0-4 (2:3, 3:7, 2:4, 1:2)
8. «Зауралье» — 9. «Сокол» 4-3 (3:0, 1:2 ө.в., 0:3, 2:1, 3:2 ө.в., 2:3 ө.в., 2:0)
Сирекфиналдар
1. «Торпедо» — 12. «Динамо» СПб 4-3 (2:3, 3:2 ө.в., 1:5, 2:1 ө.в.)
2. «СКА-Нева» — 10. «Рубин» 3-4 (3:1, 0:2, 1:4, 3:1, 0:2, 3:2 ө.в., 3:4 ө.в.)
3. «Һарыарҡа» — 8. «Зауралье» 2-4 (3:1, 2:3 ө.в., 1:3, 3:0, 1:3, 2:3 ө.в.)
4. «Спутник» — 6. «Динамо» Б 1-4 (1:4, 4:6, 4:2, 2:3 ө.в., 0:4)
Ярымфиналдар
1. «Торпедо» — 10. «Рубин» 4-2 (0:1 ө.в., 4:1, 2:1 ө.в., 2:0, 2:4, 5:1)
6. «Динамо» Б — 8. «Зауралье» 4-0 (2:0, 2:1 ө.в., 3:1, 4:2)
Братина кубогы финалы
1. «Торпедо» — 6. «Динамо» Б 0-4 (1:2, 1:3, 2:5, 1:2)
Беренсе уйын
Өсөнсө уйын
Дүртенсе уйын
ЮХЛ бүләктәрен тапшырыу церемонияһы
Юғары хоккей лигаһының бүләктәр тапшырыу церемонияһы миҙгелде тамамлағас үтә.
Гайзинг
Гайзинг (Geising) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3 142 кеше йәшәй. Майҙаны — 56,07 км2. Диңгеҙ кимәленән 666 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1778 һәм автомобиль коды DW.
Волков-Реми йорто
Волков -Реми йорто— Таганрогтағы иҫке ике ҡатлы йорт. Федераль әһәмиәтле тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы.
Тарих
Ике ҡатлы « Волкова-Рәми йорто» 1802 йылда ампир стилендә төҙөлгән. Йорт проектының авторы билдәһеҙ. Өй тирәһендә үҙ ваҡытында баҡса булған. Волковтар ХХ быуат башына тиклем был йортто биләгәндәр, унан һуң хаҡиҡый статский кәңәшсеһе, эре ер хужаһы Николай Александрович Реми йортто һатып алған.
Йорттоң һүрәтен рәссам Л. Манцо (Таганрог, 19.11.1825) төшөрөп ҡалдырған.
Төрлө вйылдарҙа йорттоң хужалары булып штабс-капитан кенәз П. С. Шахматов (1810—1820); коллегия надворный кәңәшсеһе Волковтың ҡатыны (1873—1898); дворянин. Н. А. Реми (1906—1915) торғандар.
1865 йылда йортта Коммерция суды булған. Октябрь революцияһынан һуң йорт хөкүмәткә тартып алынған һәм унда коммуналь фатирлы торлаҡ йорт яһағандар.
1970-се йылдарҙа был матур йортто Никахлашыу Һарайына бирергә ҡарар ителгән һәм 1980 йылдарҙа унда йәшәүсе кешеләрҙе сығарып ебәргәндәр. 1997 йылда йортта реставрация үткән. Уның алғы яғында Таганрогтың был өлөшөндәге урамдарҙың матурлығын йәмһеҙләп торған трансформатор подстанцияһы төҙөгәндәр..
Йорт федераль әһәмиәтле тарих, мәҙәниәт һәм архитектура ҡомортҡаһы булып һанала.
Архитектур үҙенсәлектәре
Волков-Реми йортоноң алғы яғындағы колонналары диңгеҙ ҡултығына ҡарап тора, ә Шмидт урамына уның ҡабырға яғы сығып тора.
Йорттоң ҡабырға яғына ионик капителле дүрт шыма колонналар баҫтырылған. Колонналар ваҡ тештәр формаһында биҙәкләнгән өсмөйөшлө фронтонды күтәреп торалар. Бындай биҙәктәр йорттоң дүрт кәрнизендә лә бар.
Йорттоң икенсе ҡатындағы алғы яғында стеналар һәм баллюстрадалар менән тоташтырылған ике колонна тарфынан сикләнгән балкондар (лоджиялар). Балкон аҫтарындағы тәҙрәләр көмбәҙле арка формаһында эшләнгән. Йорттоң алғы стенаһындағы беренсе ҡаттың йөҙлөкһөҙ тәҙрәләре бишәү, урта тәҙрә ярым циркуль формаһында; икенсе ҡатта бөтәһе ете йөҙлөклө тәҙрә , урталағы өс тәҙрә бер-береһенә һыйындырып һалынған, уртала өҫкө өлөштә түңәрәкләнгән венеция тәҙрәһе. Йорттоң ике ҡаты араһында кәрнизе бар.
Хәҙерге торошо
Волков -Реми йортонда хәҙерге ваҡытта фирма «Бета-Ир» һәм «Реми» фирмаларының офистары урынлашҡан.
Кус (Яренга ҡушылдығы)
Кус  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яренга йылғаһының һул ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мараса
Мараса — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сәрмәсән йылғаһының һул ярына тамағынан 95 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гайтхайн
Гайтхайн (Geithain) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 5770 кеше йәшәй. Майҙаны — 30,18 км2. Диңгеҙ кимәленән 225 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4643 һәм автомобиль коды L (''элек: GHA).
Ҡыҙылъяр (Белорет районы)
Ҡыҙылъяр (Кызыл-Ярово,Кзыл-Ярово) — Башҡорт АССР-ы Белорет районының хәҙер шулай уҡ ғәмәлдән сыҡҡан Ноҡат ауыл Советына ҡараған юҡҡа сыҡҡан ауыл. 1986 йылда бөтөрөлгән.
1952 йылда Ноҡат ауыл советына ингән ауыл, ауыл советы үҙәге Арышпар ауылында урынлашҡан булған. Ауыл район үҙәге Белорет ҡалаһынан - 161 саҡрымда, Арышпарҙан 11 саҡрым алыҫлыҡта һәм Белорет тар колеялы тимер юлының Инйәр тимер юлы  станцияһынан 20 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советының 1986 йылдың 12 декабрендәге 6-2 / 396 һанлы "Ҡайһы бер тораҡ пункттарҙың иҫәп мәғлүмәттәрен бөтөрөү тураһында" ғы Указы менән иҫәп мәғлүмәттәренән сығарылған.
Менчушка
Менчушка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сәрмәсән йылғаһының уң ярына тамағынан 147 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кык-Водзясь-Ёль
Кык-Водзясь-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пожёг йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Геленау (Мәғдән тауҙары)
Геленау (Мәғдән тауҙары) (Gelenau/Erzgeb.) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4453 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,11 км2. Диңгеҙ кимәленән 513 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9423 һәм автомобиль коды ANA.
Кылэг-Ю
Кылэг-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының һул ярына тамағынан 354 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хеҙмәт бурысын башҡарғанда һәләк булған янғын һүндереүселәргә һәйкәл
Хеҙмәт бурысын үтәү ваҡытында һәләк булған янғын һүндереүсегә һәйкәл Өфө ҡалаһы, Киров районының Цюрупа урамындағы 2-се янғын һүндереү бүлеге янында ҡуйылған.
Тарихы
Һәйкәл 2003 йылдың 29 апрелендә Янғындан һаҡлаусылар көнөнә ҡарата асылған. Мемориал янғын һүндергәндә һуңғы 50 йылда һәләк булған  47 янғын һүндереүсенең яҡты иҫтәлегенә бағышлана. Һәйкәл баҡыр ҡыңғырауға янғын телдәре үрмәләүен сағылдыра. Ул мәрмәр стелланан тора. Ташта мәрхүм булған 47 янғын һүндереүсенең исеме яҙылған. Һәйкәлдең авторы- Хәниф Хәбибрахманов. Ул шулай уҡ Башҡортостан Республикаһы Ҡоролтайы янында ҡуйылған Салауат Юлаев һәм Заһир Исмәғилев һәйкәлдәренең дә авторы.
Гранит плитала рус һәм башҡорт телдәрендә ошо һүҙҙәр яҙылған ВЕЧНАЯ ПАМЯТЬ ПОГИБШИМ ПОЖАРНЫМ ПРИ ИСПОЛНЕНИИ СЛУЖЕБНОГО ДОЛГА ХЕҘМӘТ БУРЫСТАРЫН БАШҠАРҒАН ВАҠЫТТА ҺӘЛӘК БУЛЫУСЫ ЯНҒЫН ҺҮНДЕРЕҮСЕЛӘРГӘ ХӘТЕР МӘҢГЕЛЕК
Мемориалды асыу тантанаһында Башҡортостан Республикаһы президенты М. Ғ. Рәхимов ҡатнашты. Һәйкәл төбөнә президент һәм башҡа рәсми вәкилдәр, туғандары һәм хеҙмәттәштәре тарафынан кәрзин менән сәскәләр ҡуйылды.
Герингсвальде
Герингсвальде (Geringswalde) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 4604 кеше йәшәй. Майҙаны — 29,93 км2. Диңгеҙ кимәленән 268 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9326 һәм автомобиль коды MW.
Чекмарёв Сергей Иванович
Чекмарёв Сергей Иванович (31 декабрь 1909 йыл — 11 май 1933 йыл) — совет шағиры. Ленин комсомолы премияһы лауреаты (1976, үлгәндән һуң).
Биографияһы
1933 йылдың 11 майында Сергей Чекмарёв еңел тарантаста Себенле фермаһына китә. Ала-байтал ауылы эргәһендә уны Һүрәм йылғаһынан үле килеш табып алалар. Йылғаны кисеп сыҡҡанда осраҡлы рәүештә фажиғәле һәләк буламы, әллә комсомолец үлтереләме, әлегә тиклем билдәле түгел.
Нагаев Валерий Сәлим улы
Нагаев Валерий Сәлим улы (28 ғинуар 1949 йыл) — ғалим-педагог. Башҡортостандың халыҡ мәғарифы отличнигы (1984), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1992), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1997), педагогия фәндәре кандидаты (1998).
Чекмарёв Сергей Иванович
Биографияһы
Чекмарёвтың туғандарында һаҡланған шиғырҙары тәүге тапҡыр 1956 йылда «Новый мир» журналында баҫыла. 1957 йылда К. М. Лукониндың инеш һүҙе менән «Стихи, письма, дневники» китабы баҫылып сыға, «Литературная газета» гәзитендә Е. А. Евтушенко ла рецензия яҙып ҡарашын белдерә. Китапты төҙөүсе Светлана Ильичева 1968 йылда Сергей Чекмарёв тураһында айырым баҫма итеп биографик очерк баҫтырып сығара. 1963 йылда башҡорт яҙыусыһы һәм драматургы А. Х. Абдуллин шағир Сергей Чекмарёвтың тормошона бағышланған «Онотма мине, ҡояш!» пьесаһын яҙа. Пьесаны СССР-ҙың бик күп театрҙары ҡуя (мәҫәлән, ул 10 йыл дауамында М. О. Ауэзов исемендәге Ҡаҙаҡ дәүләт академия драма театры сәхнәһендә бара), ике тапҡыр Мәскәүҙә рус телендә һәм ике тапҡыр Өфөлә башҡорт телендә баҫылып сыға.
1971 йылда режиссёр Владимир Акимов Сергей Чекмарёвҡа арналған «Нам некогда ждать» (икенсе исеме «Страницы») исемле нәфис фильм төшөрә. 1973 йылдың 23 июлендә фильмдың премьераһы үтә.
Нагаев Валерий Сәлим улы
Биографияһыы
1966 йылда Ишле урта мәктәбен тамамлай һәм Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының физика-математика факультетына уҡырға инә.
1971 йылда Ауырғазы районы Ибрай урта мәктәбендәә физика уҡытыусыһы булып эш башлай.
1974 йылда Исмәғил урта мәктәбендә уҡыта.
1975 йылдың июлендә Исмәғил урта мәктәбе директоры итеп тәғәйенләнә.
Чекмарёв Сергей Иванович
Хәтер
Сибай ҡалаһында урынлашҡан гимназиялла 1978 йылдан Сергей Чекмарёв музейы эшләй.
Нагаев Валерий Сәлим улы
Биографияһыы
1984 йылдың авгусынан Валерий Сәлим улы Нагаев Ауырғазы район халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире вазифаһында.
Письмирь
Письмирь — Рәсәйҙәге йылға. Ульянов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сәрмәсән йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Нагаев Валерий Сәлим улы
Биографияһыы
Мәғариф идаралығы етәкселегендә ул 30 йылдан ашыу эшләй. Валерий Сәлим улы районда мәғариф системаһын яңы сифатҡа күтәреү өсөн күп саралар күрә. Район мәғариф идаралығы башлығы Валерий Сәлим улы. Нагаев етәкселегендә мәктәптәрҙә предметтарҙы тәрән һәм профилле өйрәнеү синыфтары булдырыу буйынса маҡсатҡа йүнәлешле эш башҡарыла, альтернатив программалар буйынса уҡытыу ғәмәлгә индерелә. Идаралыҡ башлығы шулай уҡ мәктәптәрҙә эксперимент үткәреүгә һәм уны һөҙөмтәле ойоштороуға етди ҡарай.
Валерий Сәлим улы Нагаев мәктәптәргә идара итеү мәсьәләләре буйынса ғилми-тикшеренеү эштәре алып бара. 1998 йылда диссертация яҡлап, педагогия фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә лайыҡ була. 1997 йылда Рәсәй Педагогия һәм социология фәндәре академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана.
Письмирь
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Сафин Рәлиф Рәфил улы
Сафин Рәлиф Рәфил улы (6 ғинуар 1954 йыл) — Рәсәй эшҡыуары, Алтай Республикаһы закондар сығарыу власынан Рәсәй Федерацияһының Федераль Йыйылышы Федерация Советы ағзаһы (2002—2014).
Биографияһы
Рәлиф Рәфил улы Сафин 1954 йылдың 6 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Илеш районы Уяндыҡ ауылында тыуған. Милләте — башҡорт.
1975 йылда Өфө нефть институтының технология факультетын тамамлағандан һуң «Башнефть» ПО бүлексәләрендә мастер, технолог, баш инженер булып эшләй.
1988 йылда ситтән тороп Өфө нефть институтының тау факультетын «Нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү технологияһы һәм комплекслы механизациялау буйынса тау инженеры» һөнәре буйынса тамамлай. 1987—1990 йылдарҙа «Когалымнефть» идаралығы начальнигы, 1990—1992 йылдарҙа — «Когалымнефтегаз» производство берекмәһенең баш инженеры булып эшләй.
1992 йылдан — «Лангепас-Урай-Когалымнефть» дәүләт нефть концерны вице-президенты. 1993—2002 йылдарҙа — «Лукойл» нефть компанияһының беренсе вице-президенты, директорҙар советы ағзаһы, «Лукойл Европа Холдингз Лимитед» компанияһы президенты.
2002—2014 йылдарҙа — Алтай Республикаһы закондар сығарыу власынан Рәсәй Федерацияһының Федераль Йыйылышы Федерация Советы ағзаһы, Федерация Советының аграр- аҙыҡ-түлек сәйәсәте һәм тәбиғәтте файҙаланыу буйынса комитет рәйесенең беренсе урынбаҫары (2012—2014).
2003 йылдың декабрендә Башҡортостан Президентын һайлауҙа, 23,03 процент тауыш йыйып, өсөнсө урын ала.
Мөлкәте
«Forbes» журналы фаразы буйынса 2011 йылда Рәлиф Сафиндың мөлкәте $ 0,5 млрд тип баһаланды.
Подбелка
Подбелка — Рәсәйҙәге йылға. Ульянов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тия йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лабазная (Паламыш ҡушылдығы)
Лабазная  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Паламыш йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Герсдорф (Хемниц)
Герсдорф (Хемниц) (Gersdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4247 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,7 км2. Диңгеҙ кимәленән 315 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9355 һәм автомобиль коды Z (элек: GC; HOT).
Путок
Путок — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ульянов өлкәһе, биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сәрмәсән йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Трона
Тро́на (тәбиғи тоҙҙоң ғәрәпсә атамаһынан; натрий сескикарбонаты; икенсе атамаһы «Мысыр тоҙо») ) — Na2CO3 · NaHCO3 · 2H2O. химик составы менән минерал.
Биш мең йыл элек Мысыр фирғәүендәрен бәлзәмләү компоненттарының береһе булараҡ билдәле булған.
Үҙсәнлектәре
Тәбиғәттә кристаллы ҡатлауҙар, ҡайһы берҙә камил булмаған пластинкалы кристалдар рәүешендә осрай.
Килеп сығышы һәм ҡушылған минералдар
Тәбиғәттә минерал ятҡылыҡтары АҠШ, Ливия, Ҡытай, Монголия, Ҡаҙағстан далаларында Көнбайыш Себер һәм Кольский ярымутрауы .территорияларында осрай.
Юлдаштары: термонатрит (Na2CO3 · H2O), мирабилит (Na2SO4 · 10H2O), тенардит (Na2SO4), натрит. Трона составында 50 проценттан ашыу ҡушылмалар бар, улар сәнәғәт ихтыяждары өсөн таҙа рәүештә минерал алырға мөмкинлек бирмәй. Күптән түгел фән минералды аҙ өйрәнелгән һәм моделләштереүгә яраҡлы түгел тип классификациялай..
3-сө Башҡорт республика гимназия-интернаты
Мортаза Рәхимов исемендәге 3-сө Башҡорт республика гимназия-интернаты (3-сө БРГИ) — Башҡортостандың Күмертау ҡалаһындағы гуманитар йүнәлештәге интернатлы уҡыу йорто.
Тарихы
Гимназия республиканың элекке интернатлы уҡыу йорттарының береһе. Ул 2-се интернат-мәктәп була. Ул 1959 йылда асыла. 1962 йылда уҡыу йорто Ер шары тирәләй беренсе осоусы-йыһангиҙәр Ю. А. Гагарин исемен ала. 1993 йылдың 22 июлендә Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы коллегияһы ҡарары менән Күмертау ҡалаһы 2-се интернат-мәктәп, эксперимент рәүешендә интернат-мәктәп-гимназия тип үҙгәртеп ҡорола. 1996 йылда Күмертау ҡалаһы 2-се интернат-мәктәп-гимназия 3-сө Республика Башҡорт интернат-гимназияһына әүерелә. Уҡыу йортонда Башҡортостан Республикаһы һәм Ырымбур өлкәһе төбәктәре балалары белем алырға тейеш була.
1997 йылдың 23 мартында мәктәп-интернат-гимназия башҡорт телендә белем биреүсе уҡыу йорто булараҡ хоҡуҡи лицензия ала. 2005 йылда статусын нығытып, хәҙерге көнгәсә Башҡорт республика гимназия-интернаты булараҡ йөрөй.
2006—2007 йылдарҙа ул төҙөкләндерелә, ашхана һәм спорт залы төкәтмәләре эшләнә. 2023 йылда тәүге президент Мортаза Рәхимов исеме бирелә :
Камчатка
Камча́тка — Рәсәй биләмәһенең төньяҡ-көнсығышындағы ярымутрау Евразия өлөшөндә. Көнбайыш яғынан Охот диңгеҙе, көнсығыш яғынан — Беринг дингеҙе һәм Тымыҡ океан йыуа.
Ярымутрау көньяҡтан төньяҡҡа 1200 км-ға һуҙылған. Тар ғына муйын менән тоташҡан ( 93 км-ға тиклем)  — Парапольским долом. Иң ҙур киңлеге ( 440 км-ға тиклем) — Кроноц морононоң киңлегендә.
Ярымутрауҙың майҙаны 270 тыс. км².
Ярымутрауҙың урта өлөшөн ике параллель һырт бүлеп үтә — Средин һырты и Көнсығыш һырты, уларҙың араһында Урта камчатка уйһыулығы буйлап Камчатка йылғаһы аға.
Ярымутрауҙың иң көньяҡ нөктәһе — Лопатка мороно 50° 51′ 55″ төньяҡ киңлектә.
Ярымутрауҙың территорияһында Рәсәй субъекты Камчатка крайында урынлашҡан.
Вулкандары(янартауҙар)
Янартауҙары Камчатка ярымутрауының төп иҫтәлекле урындары булып тора. Вулкандарҙың һүрәттәре Камчатка крайының  (элек - Камчатка өлкәһе) һәм Петропавловск-Камчатский ҡалаларының флагында һәм гербында, шулай уҡ Камчаткала етештерелгән сувенирҙың күбеһендә ҡулланыла.
Вулканандарҙың әүҙемлеге уларҙың эргәһендәге йәки үҙендәге ваҡ ер аҫты  һелкенеүҙәре сәбәптәренең береһе булып тора. Янартауҙар урғылыуы ваҡытында атмосфераға  шлак, көл, ирегән тау тоҡомдарының ҡуйы төйөрҙәре,  төрлө-төрлө газдар һәм һыу пары сығарыла.
Камчаткала бөтәһе 300-ҙән ашыу вулкан иҫәпләнә. Әүҙем һәм потенциаль әүҙем вулкандар булып  28-36 тирәһе иҫәпләнә. Ярымутрауҙа иң ҙур янартауҙар - Шивелуч, Ключевская, Ичинская, Коряк, Авачинская, Ҡарым һәм Кроноцкая вулкандары.
Ер тетрәүҙәре
Камчатка ярымутрауы Рәсәйҙең Сейсмик актив зонаһына инә. .
2006 йылдың апрелендә көслө ер тетрәүҙәре була, 40 кеше яралана, һәләк булғандар теркәлмәй. 1000 кешене хәүефһеҙ урынға күсерәләр. Беренсе ер тетрәүе 61°N, 167°W 7,6 магнитудаһы менән 21 апрель  00:25 урын ваҡыты буйынса үтә, уның артынса  4,3-тән алып 5,1-гә тиклем магнитуда менән киләһе көслө төртөү 30 апрель 5:58-ҙә 6,6 магнитудаға тиклем етеп ҡабат сейсмик тетрәүҙәргә килтерә. .
Гласхютте (Саксония)
Гласхютте (Саксония) (Glashutte (Sachsen)) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 7139 кеше йәшәй. Майҙаны — 95,57 км2. Диңгеҙ кимәленән 340 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1768 һәм автомобиль коды DW.
Ҡалтасы ауыл Советы (Ҡалтасы районы)
Ҡалтасы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡалтасы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ҡалтасы ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
1986 йылда Ҡалтасы ауыл Советы составынан Сәүәләш ауыл Советы ойошторола (Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге 6-2/394 һанлы «Ҡалтасы районында Сәүәләш ауыл Советы ойоштороу тураһында» указы).
2008 йылда Ҡалтасы ауыл Советы менән Сәүәләш ауыл Советы берләштерелә (Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-З һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм ауылдарҙы тапшырыу сәбәпле, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда үҙгәрештәр тураһында» законы).
Лазучая
Лазучая — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовка йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Саврушка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәфәров Альберт Тәлғәт улы
Сәфәров Альберт Тәлғәт улы (5 май 1958 йыл, Өфө) — СССР биатлонсыһы, биатлон буйынса совет һәм Рәсәй тренеры, биатлонда Рәсәй тренеры һәм эшмәкәре, функционеры. Ишембай биатлон мәктәбенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Башҡортостан Республикаһы Биатлон федерацияһының экс-рәйесе. Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2000), СССР-ҙың спорт мастеры (1979) һәм биатлон буйынса халыҡ-ара категориялы судья (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1999).
Белеме
Силәбе физик культура институтын тамамлаған (1987).
Спортсы карьераһын
Сәфәров Альберт Н. Ф. Гастелло исемендәге спорт клубы (Өфө) тәрбиәләнеүсеһе, Ямалиев Памир Камалетдин улының (1942—1999) уҡыусыһы.
СССР ДОСААФ-ы чемпионы (1981—1984), СССР беренселегенең көмөш һәм бронза призеры (1979), РСФСР халыҡтары Спартакиадаһының бронза призеры (1981), Чехословакияла (2 тапҡыр, 1983) һәм Польшала (1984) халыҡ-ара ярыштар еңеүсеһе.
СССР-ҙың спорт мастеры (1979).
Тренер карьераһы
1984 йылдан Биатлон буйынса республика балалар‑үҫмерҙәр Олимпия резервы махсус мәктәбе тренер-уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 1999—2002 йылдарҙа Ишембай районы һәм Ишембай ҡалаһының физик культура, спорт һәм туризм буйынса комитеты рәйесе.
Альберт Тәлғәт улы Сәфәровтың тәрбиәләнеүселәре араһында 20-нән ашыу СССР-ҙың һәм Рәсәй-ҙең Халыҡ-ара класлы спорт мастеры бар.
Рәсәйҙең биатлон буйынса атҡаҙанған тренеры (2000).
Әҙәбиәт
Альберт Тәлғәт улы Сәфәров. Башҡортостан энциклопедияһында мәҡәлә.
Мария Тальони
Мария Тальони (Maria Taglioni; 23 апрель, 1804, Стокгольм — 22 апрель, 1884, Марсель) — данлыҡлы балерина, XIX быуаттың данлыҡлы балеринаһы, итальян Тальони балет династияһының өсөнсө быуын вәкиле, романтизм дәүере балетының үҙәк фигураларының береһе.
Биографияһы
Мария хореограф һәм балетмейстер Филиппо Тальони ғаиләһендә тыуған. Ул Стокгольмдың Король опера театры солисы һәм һарай йырсыһы <a href="./Карстен, Кристиан Кристофер" rel="mw:WikiLink" data-linkid="74" data-cx="{&quot;adapted&quot;:false,&quot;sourceTitle&quot;:{&quot;title&quot;:&quot;Карстен, Кристофер Кристиан&quot;,&quot;thumbnail&quot;:{&quot;source&quot;:&quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Kristofer_Kristian_Karsten.jpg/69px-Kristofer_Kristian_Karsten.jpg&quot;,&quot;width&quot;:69,&quot;height&quot;:80},&quot;pageprops&quot;:{&quot;wikibase_item&quot;:&quot;Q5111652&quot;},&quot;pagelanguage&quot;:&quot;ru&quot;},&quot;targetFrom&quot;:&quot;mt&quot;}" class="cx-link" id="mwHg" title="Карстен, Кристиан Кристофер">Кристофер Кристиан Карстен</a>дың ейәнсәре. Ҡыҙҙың фигураһы ла, тышҡы ҡиәфәте лә балет өсөн ҡыҙыҡлы булмай. Шуға ҡарамаҫтан, уның атаһы ҡыҙынан балерина яһарға була. Мария Венала, Стокгольмда уҡый, ә аҙаҡ Парижда Франсуа Кулонда бейергә өйрәнә. Һуңғараҡ Мария менән үҙенең атаһы шөғөлләнә. йылда атаһы «Приём молодой нимфы ко дворцу Терпсихоры» балетын ҡуя. Был балетта Венала Мария тәүге тапҡыр уйнай. Балерина шул ваҡыттағы ауыр балет кейеменән, парик һәм гримдан баш тарта, сәхнәгә ябай ғына еңел күлдәктә сыға.
йылда «Венецианский карнавал» балетында бейеп, Париж тамашасыһын Мария үҙенә буйһондора. Ошо балеттан һуң ул Париж Операһы театрында бик йыш бейей. Һуңынан ул Лондонда, Ковент-Гарден театрында бейей. йылда Париж Опера театрында «Сильфида» балетының премьераһы була. Был балет романтизм дәүеренең башланыуын күрһәтә, уның айырылғыһыҙ атрибуттары булып итәкле аҡ балет күлдәге-пачкала һәм пуанттарҙа бейеү тора.
Киләһе ун биш йыл буйына Мария Тальони бөтә Европа буйлап гастролдәрҙә була: Лондондан алып Берлинға тиклем һәм артабан Миландан алып Санкт-Петербургҡа тиклем сығыш яһай. Мария Тальониҙың репертуары, башлыса, атаһының постановкаларынан тора. Уның иң яҡшы ролдәре «Бог и баядерка», «Сильфида», «Зефир и Флора» балеттарында. Шаһиттар раҫлауынса, Тальони бейеүҙәрендә нәфислек һәм һомғоллоҡ кәүҙәләнелә. Шул уҡ ваҡытта Авдотья Панаева «ҡартайыусы йондоҙҙоң» Петербург балет училищеһына барыуын хәтерләй :Тальони днём была очень некрасива, худенькая-прехуденькая, с маленьким жёлтым лицом в мелких морщинках. Я краснела за воспитанниц, которые после танцев окружали Тальони и, придавая своему голосу умиленное выражение, говорили ей: «Какая ты рожа! какая ты сморщенная»!
Тальони, воображая, что они говорят ей комплименты, кивала им с улыбкой головой и отвечала:
— Merci, mes enfants!
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> 1832 йылда Мария граф де Вуазенға кейәүгә сыға, әммә ҡыҙ фамилияһын йөрөтөүен дауам итә һәм сәхнәне ташламай. 1839-1840 йылдарҙағы Петербург миҙгелендәге 86 спектаклдең 55-дә ул уйнай, ә 1840-1841 йылдар миҙгелендә 75 спектаклдең 50-һендә ҡатнаша.
йылда Париж Операһында балериналар класын камиллаштырыуҙы алып барыу өсөн Тальони Францияға ҡайта. йылда ул үҙенең уҡыусыһы Эмма Ливри өсөн Жак Оффенбах музыкаһы һәм Анри де Сен-Жорж либреттоһына «Күбәләк» балетын ҡуя. Был балет Мария Тальониҙың берҙән-бер балетмейстер эше була. Спектакль шау-шыулы уңыш ҡаҙана, әммә Ливри менән фажиғәле хәл арҡаһында сәхнәнән тиҙ сыға.
1860-1870 йылдарҙа Париж операһының Балет мәктәбе менән етәкселек итә.
Мария Тальони йылда Марсель ҡалаһында вафат була һәм Сен-Шарль зыяратында ерләнә; һуңыраҡ улының Пер-Лашез зыяратындағы ҡәбере янына күсереп ерләнә. Хата буйынса, балеринаның ҡәберен ғәҙәттә уның әсәһе София Тальони ерләнгән Монмартр зыяратында эҙләйҙәр. Йәш бейеүселәр араһында тәүге пуанттарын балеринаның тап ошо «псевдомогила(ялған ҡәберендә)» ҡалдырыу йолаһы барлыҡҡа килә. Тальониҙың ысын ҡәбере янында ла кешеләр туфлиҙарын ҡалдыра, әммә бындай уҡ ҙур күләмдә түгел. Тальониҙың ҡәбер ташында түбәндәгесә эпитафия яҙылған: Ô terre ne pèse pas trop sur elle, elle a si peu pesé sur toi («Ер, уға артыҡ ныҡ баҫма, сөнки ул һиңә шул тиклем еңел аяҡ баҫты»).