cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мегавати Сукарнопутри
Индонезияның Көрәш демократик партияһы рәйесе вазифаһында
1998 йылдың майында Сухарто президентлыҡтан киткәс, ИДП-ға альтернатива итеп, Мегавати Көрәш демократик партияһын төҙөй һәм уға етәкселек итә башлай.
Егәҙе (Белорет районы)
Тарихы
Завод Көньяҡ Уралда пар ярҙамында эшләгән тәүге завод була. Газ биш пар ҡаҙаны аҫтына һәм һауа йылытҡысҡа ебәрелгән. Домна мейесенең газ тотоп алыу ҡоролмаһы булған.
Мегавати Сукарнопутри
Индонезияның Көрәш демократик партияһы рәйесе вазифаһында
1999—2001 йылдарҙа — вице-президент, ә 2001—2004 йылда — Индонезия президенты.
Икенсе мөҙҙәткә һайланырға сыҡҡас, икенсе турҙа еңелә.
Егәҙе (Белорет районы)
Тарихы
Домна цехында 60 эшсе һәм ярҙамсы эштәрҙә 715 кеше мәшғүл булған. Иң күп суйын иретеүгә - 711 мең бот - 1898 йылда өлгәшелә.
Мегавати Сукарнопутри
Индонезияның Көрәш демократик партияһы рәйесе вазифаһында
2004 йылда «Форбс» журналы Мегавати Сукарнопутрины донъяның иң йоғонтоло ҡатын-ҡыҙы араһында һигеҙенсе урынға ҡуя.
Шәхси тормошо
Бөгөнгө никахына тиклем ике тапҡыр тормошта булған. Беренсе ире авиакатастрофала һәләк була, икенсеһе менән айырылыша. 1973 йылда өсөнсө тапҡыр тормошҡа сыға, 3 балаһы бар.
Егәҙе (Белорет районы)
Тарихы
1918 йылдың беренсе яртыһында завод хосуси милек булыуҙан туҡтай.
1920 йылда беренсе мәктәп асыла. Егәҙе дауаханаһы завод менән бер үк ваҡытта төҙөлә. 1949 йылда китапхана асыла.
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар, урыҫтар йәшәй. Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, мәҙәниәт йорто, амбулатория, китапхана, сиркәү булыуы мәғлүм ителә.
1900 йылда сиркәү, мәктәп, һыу тирмәне булыуы билдәле. ХХ быуаттың 30‑сы йылдарынан алып хәҙерге исемен, 50‑се йылдарҙан һуң хәҙерге статусын йөрөтә.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кен (Чепца ҡушылдығы)
Кен — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының уң ярына тамағынан 491 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Клевацкий
Клевацкий — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Несь-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Тумшинка
Тумшинка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шуда йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Морат
Морат Солтан (Морат; ?—1708) — 1704—1711 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе.
Биографияһы
Морат Солтан сығышы менән Өфө өйәҙе башҡорттарынан.
1706 йылдың йәйендә баш күтәреүсе башҡорт вәкилдәренең етәксеһе булған Моратҡа Рәсәй хөкүмәтенә ҡаршы бергәләп көрәшеү өсөн, Төньяҡ Кавказ халыҡтары менән бәйләнеш булдырыу бурысы ҡуйыла.
1707 йылдың июль аҙағында Морат Солтан Ҡырым ханлығындағы һәм Ғосман империяһындағы башҡорт илселеген етәкләй, был һөйләшеүҙең маҡсаты: һуңғыларынан хәрби ярҙам һорау. Ҡырым ханы был мәсьәләне үҙ аллы хәл итә алмай һәм уларҙы Истанбулға Ғосман солтанына ебәрә. Төрөк солтаны илселәргә аудиенция бирә, әммә баш күтәреүселәргә ярҙам итеүгә ҡаршы төшә.
Төньяҡ Кавказ халыҡтары менән һөйләшеү уңышлы тамамлана. Башҡорт солтаны титулы аҫтында Морат бында әүҙем эшмәкәрлек йәйелдереп ебәрә. 1707 йылдың аҙағында — 1708 йылдың башында Төньяҡ Кавказда ихтилал күтәреүгә өлгәшә. Баш күтәреүселәр хәрәкәтендә аҡһайҙарҙың берләшкән отрядтары, башҡорттар, ҡумыҡтар, нуғайҙар, чечендар, ҡасҡын казактар һ.б. ҡатнаша.
Штольберг (Мәғдән тауҙары)
Штольберг (Мәғдән тауҙары) (Stollberg/Erzgeb.) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 11734 кеше йәшәй. Майҙаны — 38,82 км2. Диңгеҙ кимәленән 464 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9366 һәм автомобиль коды STL.
Морат
Биографияһы
1708 йылдың февралендә Морат Солтан Әстерхән өйәҙе Терский ҡаласығын ҡамай һәм штурм менән етәкселек итә. Әстрәхан воеводаһы П. М. Апраксин командалығы аҫтындағы батша ғәскәрҙәренә ҡаршы алышта Морат йәрәхәтләнә һәм пленға эләгә. Төрлө ғазаплауҙарға дусар була һәм язалап үлтерелә.
Морат Солтандың исеме ҡалмыҡ тайшиһы Әйүкә хан Пехлеван Кулыбай докладында телгә алына: «Иштәктәр ырыуы (Башҡорттарҙың) бөтәһе лә мосолман булып, әлеге көндәргә ҡәҙәр Мәскәү иҙеүе аҫтында иҫәпләнделәр. Һуңғы ваҡыттарҙа улар үҙҙәрен көслө тип таныйҙар, һәм уларҙың иштәк ырыуынан булған (Морат Солтан) тигән солтаны Иҙел (Волга) ярында урынлашҡан „Терек“ (Терский ҡалаһы) тигән исем менән танылған ҡалаға әллә ни ҙур булмаған ғәскәре менән һөжүм итә. Мөмкинселектән файҙаланып, ул әлеге ҡәлғәнең тыш яғын яулап ала. Әммә яҙмыш уға йөҙө менән боролмай. Ҡәлғәнең эске өлөшөн дә ҡулға төшөрөргә өмөтләнгән Морат пленға төшә, һәм әлеге солтанды Мәскәү батшаһы язалаттыра…»
Тәфтиләү
Риүәйәте
«Тәфтиләү» көйөнөң тарихы 1735—1736 йылдағы башҡорт ихтилалын баҫтырыуҙа үтә лә ныҡ ҡанһыҙлыҡ күрһәткән Ырымбур экспедицияһы етәксеһең ярҙамсыһы мырҙа Ҡотломөхәмәт Мамешевтың (христиан диненә күскәс — Алексей Иванович Тевкелев) исеме менән бәйле.
1736 йылда Полковник Тевкелев һәм Мартынов отрядтары 50-нән ашыу башҡорт ауылдарын утҡа тота. 2000 кеше үлтерелә. Балыҡсы улусының Һөйәнтүҙ ауылын бер төн эсендә көлгә әйләндерә. 1000 кеше һәләк була. Һөйәнтөҙ фажиғаһенән ихтилал ҙур көс менән яңынан тоҡана, был башҡорт халҡы тарихындағы һуғыштарҙың иң ауыры була.
Алексей Ҡотломөхәмәт Тевкелев Тәфтиләү башҡорт ауылдарын яндырып дан-шөһрәт ҡаҙана, генерал-майор исеменә үрләй, бүләккә крепостной крәҫтиәндәр менән ауылдар, имениелар ала. Түрәлек менән маһайып көн итә. Уның улын, Осип Тевкелевты Пугачев яуында Алдар батырҙың ейәне Ҡаранай батыр аҫып үлтерә.
Татыр-Үҙәк
Татыр-Үҙәк (Татыр-Узяк) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1146 кеше. Почта индексы — 453816, ОКАТО коды — 80255835001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Шәкәр заводы станцияһы
Шәкәр заводы станцияһы (Деревня станции Сахарозаводская) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 82 кеше. Почта индексы — 453012, ОКАТО коды — 80 235 851 003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сивая-Маска-Шор
Сивая-Маска-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 355 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ете Ағай һәм Бер Һеңле
Ете Ағай һәм Бер Һеңле (Ете Ағай, Етәү) — Рәсәйҙең Свердловск өлкәһе Невьян районына ингән Урал тауҙарының Ете ағай (Семибратская) түбәһендәге яңғыҙ ҡаялар. Верх-Нейвин ҡасабаһынан 6 саҡрым алыҫлыҡта ята. Бында һирәк осрай тоған үҫемлектәр үҫә. Эшселәр сходы үткәрелгән һәм Граждандар һуғышы геройҙары һәләк булған урын. Геоморфология, ботаника һәм тарихи-революцион тәбиғәт ҡомартҡыһы. Альпинизм һәм туризмдың популяр урыны.
Легендаһы
Ете Ағай һәм Бер Һеңле ҡаяларының ундан артыҡ легендаһы бар. Ике варианты халыҡ араһында киң таралған..Беренсе вариант буйынса ҡаялар — улар балалар. Яуыз управляющийҙың язаһынан ҡасып, тауҙа таш булып ҡатып ҡалғандар. Ермак был яҡтарҙа бер ҡасан да булмағаны билдәле булһа ла, икенсе риүәйәт уның байрағына бәйле. Унда мәжүси алпамышалар Ермак суҡындырған байраҡтан ҡатып ҡалғандар, тип бәйән ителә.
Географик урыны
Ете Ағай — гранит ҡаялар «Невьян ҡала округының» муниципаль берәмегенә ингән Верх-Нейвин ҡасабаһынан көньяҡ-көнсығышта алты саҡрым алыҫлыҡта ятҡан Верх-Нейвин быуаһының уң яҡ ярында урынлашҡандар. .
Тасуирламаһы
Ҡаялар ете таш бағананан ғибәрәт. Улар уртаҡ нигеҙҙән «үҫеп» сыҡҡандар. Төп төркөм ҡаяларынан көнбайышта Һеңле исеме алған яңғыҙ ҡая урынлашҡан.Ҡаялар Ете ағай (Семибратская) түбәһендә 422,5 метр бейеклектә ята. Геоморфология, ботаника, һәм тарихи-революцион тәбиғи һәйкәлдәр иҫәбендә .Ҡатламын гранитоидтар түшәгеләй плитәләргә киҫелгән граниттар һәм гранодиоритар тәшкил итә.. Ҡаялар теҙмәһе төньяҡ-көнсығыштан көньяҡ-көнбайышҡа тау ҡырласында һуҙылған. Айырым ҡаяларҙың сағыштармаса бейеклеге — 25 метр, иң юғары бейеклеге — 32 метр. Бер аҙ ситтәрәк ағайҙарҙан көнбайышта туристар араһында Өс Һеңле исеме алған яңғыҙ ҡая урынлашҡан. Көнсығышта — Мөхәббәт Ҡаяһы (йәки Сихырсы). Ете Ағай ҡаяһы массивы альпинистарҙың төрлө кимәлдә күнекмәләр үткәреү өсөн яратҡан урыны. .
Тарихы
XX быуат башында көнбайыш ҡаяла (Ҡош таш) күҙәтеү майҙансығы була,Был майҙансыҡҡа ағастан эшләнгән баҫҡыс алып барған. Баҫҡыс 1960 йылға тиклем һаҡланған. XX быуат башында Верх-Нейвин завод эшселәренең йәшерен йыйылыш урыны булған.
Репетитор (хикәйә)
Репетитор — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1884 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр «Осколки» журналының 6-сы һанында 1884 йылдың 11 февралендә «Сценка» башы аҫтында  А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.
Баҫмалар
Антон Павлович Чеховтың «Репетитор» хикәйәһе 1884 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр «Осколки» журналының 6-сы һанында 1884 йылдың 11 февралендә «Сценка» башы аҫтында  А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. 1886 йылда хикәйә А. Ф. Маркс нәшер иткән «Пестрые рассказы» йыйынтығына индерелгән.
А. П. Чехов гимназияла уҡыған сағында Таганрогта, һуңынан Мәскәүҙә репетиторлыҡ эше менән шөғөлләнә. Яҙыусының репетиторлыҡ тәжрибәһе был хикәйәлә ярылып күренеп тора. Чехов тере саҡта хикәйә болгар, немец һәм словак телдәренә тәржемә ителә.
Тәнҡит
Тәнҡитсе Ф. Змиев был хикәйәгә бик ныҡ кире баһа бирә. Ул «Репетитор» хикәйәһен «ярым һаташыу, йә булмаһа бушты-бушҡа ауҙарыу хикәйәләренә оҡшаған, ә аңлайышлы яҙылған фабулаһы бөтөнләй юҡ» хикәйәләрҙең береһе тип атай.
Сюжет
Хикәйәләге ваҡиға отставкалағы губерна сәркәтибе Удодов фатирында бара. Уның ун ике йәшлек улы Петя янына һәр көн һайын VII класс гимназисы Егор Зиберов дәрестәр бирергә килә.
Дәрестәр көн һайын ике сәғәт дауамында бара, һәм уны үткәргән өсөн гимназист алты һум аҡса ала. Петяны гимназияның II класына әҙерләү латин фәненән башлана. Петяға алтынсы тапҡыр килештәр буйынса үҙгәртеүҙе өйрәтәләр, ләкин Петя һаман бер нимә лә үҙләштерә алмай интегә. Петя яҡшы уҡыһын өсөн атаһы ҡайыш менән ярып, белем бирергә лә булыша. Латин теленән бирем икенсе көнгә күсерелә. Бала шулай уҡ арифметиканан да үҙ белеменең кимәлен күрһәтә алмай. Удодов счет таҡтаһында алгебра юлы менән сиселәсәк биремде үҙе эшләй.
Был фән артынан бала диктант яҙып ҡарай, географиянан, дин законы фәненән, рус теленән уның белемен тикшерәләр. Ике сәғәт үтеп тә китә, Зиберов өйөнә ҡайтыға йыйына. Ҡайтырҙан алда ул Удодовтан аҡса һорай. Малайҙың атаһы алты ай буйына уға бер тин дә түләмәгән була. Бөгөн дә ата кешенең аҡсаһы булмай, һәм Зиберов эше өсөн хаҡ ала алмай ҡайтып китә.
Дроза
Дроза (Drosa) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 615 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,57 км2. Диңгеҙ кимәленән 77 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6369 һәм автомобиль коды — ABI.
Келынъя
Келынъя — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Щеща йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сидя-Нангуева-Яха
Сидя-Нангуева-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Малыгина боғаҙы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кеп
Кеп — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 347 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пьяный Бор мәҙәниәте
Пьяный Бор мәҙәниәте — иртә тимер быуаттың археологик мәҙәниәте.
Ҡыҫҡаса белешмә
Беҙҙең эраға тиклемге III б. — II б. ҡарай, иртә (б. э. т. II б. аҙ. — б .э. т. I б.; Көшөл ҡәберлеге, Юлдаш ҡәберлеге) һәм һуң (б. э. II-III быуаттар; Серёнькин ҡаласығы, Кәкрекүл ҡаласығы, Камышинка ҡаласыҡтары) осорҙарға бүленә. Татарстанҙың Пьяный Бор ауыл (хәҙ. Красный Бор) исеме б-са аталған.
Оло Пунгул
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Синдилей-Шор
Синдилей-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сяттей-Ты-Вис йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кок-Пела (Войкар ҡушылдығы)
Кок-Пела  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Войкар йылғаһының уң ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тургуш
Тургуш — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Вахтан йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Закиров
Закиров — фамилия.
Ониҙағы синагога
Они ҡалаһында (Грузия) синагога. 1895 йылда төҙөлгән, Грузия Республикаһында иң боронғо эшләп килгән синагога
Төҙөлөшө
Синагога 1895 йылда эклектика стилендә төҙөлгән. Был Грузияла өсөнсө иң ҙур синагога
1991 йылда ер тетрәү ваҡытында синагогаға етди зыян килә. Дүрт йылдан һуң ул хөкүмәт һәм Йәһүд комитеты ярҙамы менән йүнәтелә. Был ваҡытта Грузия президенты булған Эдуард Шеварднадзе ҡабаттан изгеләндереү тантанаһында ҡатнаша
2015 йылдың 2 сентябрендә синагоганың 120-йыллығына арналған тантаналы саралар үтә. Грузияның был ваҡыттағы премьер-министры Ираклий Гарибашвили тантанала ҡатнаша.
Кәмеүе
Грузияла элек 250 000 йәһүд йәшәй, улар мең йыл йәшәгән боронғо община ҡараған. 70-90-сы йылдарҙа күпселек йәһүд халҡы сит илдәргә, башлыса Израилгә күсеп китә, Грузияла бары тик бер нисә мең йәһүд кенә тороп ҡала.
Варес Эвальд Янович
Варес Эвальд Янович (Евальд Янович Варес; 1925—2010) — совет һәм украин табип-стоматологы, ғалим, медицина фәндәре докторы (1968), профессор (1968).
Яҡынса 150 ғилми эш, шул иҫәптән 10 монография авторы, шулай уҡ бер нисә патент эйәһе.
Биографияһы
Ленинградта 1925 йылдың 17 июнендә интеллигент ғаиләһендә тыуа, уның атаһы билдәле архитектор була.
Бөйөк Ватан һуғышы алдынан ғаиләләре Эстонияға күсеп килә. Бында Эвальд Тарту университетының медицина бүлегенә уҡырға инә. Немец ғәскәрҙәре Эстон ССР-ы сиктәренә еткәс, уларҙың ғаиләһе, Ҡазанға эвакуациялана. Бында Эвальд Ҡазан университетының медицина факультетында уҡыуын дауам итә, ләкин РККА-ға саҡырыла һәм 1949 йылда ғына университетты отличие менән тамамлай.
Одесса стоматология Ғилми-тикшеренеү институтының ортодонтия булегендә 1959—1965 йылдарҙа мөдирбулып эшләй. 1965—1971 йылдарҙа — Донецк медицина институтының ортопедик стоматология кафедраһы мөдире (хәҙерге Донецк Милли медицина университеты). 1968 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлағандан һуң, ошо уҡ йылда профессор дәрәжәһен ала. 1972 йылда Львов медицина университетында (хәҙерге Данила Галицкий исемендәге Львов Милли ниверситеты) ортопедия стоматология кафедраһы мөдире(1972—1982), теш протезы технологиялары лабораторияһы мөдире (1983—1993), һәм хирургик, ортопедик стоматология кафедраһы профессоры (1993—1995).
2010 йылдың 10 декабрендә Львов ҡалаһында вафат була.
1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә (1985 йыл).
Варес Эвальд Янович йырсы Аида Ведищева башҡарған «Солдатский котелок» йырының һүҙҙәрен яҙған.
Штольпен
Штольпен (Stolpen) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 5793 кеше йәшәй. Майҙаны — 60,85 км2. Диңгеҙ кимәленән 274 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1833 һәм автомобиль коды PIR.
Мальта милли партияһы
Тарихы
Партияға 1880 йылда Фортунато Мицци тарафынан Мальтаның белем биреү һәм юридик системаларын инглизләштереүгә ҡаршы сығыш яһаусы булараҡ нигеҙ һалына. Партияның төп өлөшөн Италиянан сыҡҡан либераль ҡарашлылар тәшкил итә, был сиркәү менән насар мөнәсәбәттәргә килтерә. Артабанғы йылдарҙа партия тәүҙә колониаль власть һәм уларҙың дошмандары менән хеҙмәттәшлек итеүҙән баш тартыу өсөн сығыш яһаусы абстенционистарға тарҡала. Беренсе беренсе донъя һуғышынан һуң партия Мальта берҙәм сәйәси союзына һәм радикаль итальян-милли демократик партияға бүленә. Мальта берҙәм сәйәси союзы 1924 йылға тиклем лейбористар ярҙамында Говард Джозеф, Бухаджир Франческо һәм Уго Паскуале Мифсуд етәкселегендә 1921—1927 йылдарҙағы хөкүмәт ойоштора. 1926 йылда партиялар йәнә итальян Милли партияһы ойоштороп берләшә, 1932 йылдағы һайлауҙа 32 урындың 21-ен йыйып еңеп, Мифсуф етәкселегендә хөкүмәт барлыҡҡа килтерә, ләкин киләһе йылда Бөйөк Британия, Милли партияның фашистик Италияға яҡын булыуы сәбәпле, Мальта автономияһын бөтөрә. Икенсе донъя һуғышы осоронда ҡайһы бер партия етәкселәре, шул иҫәптән, буласаҡ премьер Мицци Энрико, Италия яҡлы булыуҙары сәбәпле, Угандаға депортациялана. Партия 1950—1955 йылдарҙа лейбористарҙан алыҫ торған Мальта эшсе партияһы ярҙамында Мальта хөкүмәте ойоштора.
1962 йылда Джордж Бордж Оливье етәкселегендәге Милли партия лейбористар партияһындағы тарҡаулыҡ һәм кризистар арҡаһында власҡа килә һәм унда 1971 йылға тиклем ҡала. 1964 йылда Мальтаның бойондороҡһоҙлоғо иғлан ителә. 1981 йылда Милли партия Эдди Фенек Адами етәкселегендә күпселек тауыш ала, әммә парламентта күпселек урынды яулай алмай, һәм һөҙөмтәлә депутаттар ултырыштарҙа ҡатнашыуҙан баш тарта. 1987 йылда йәнә власҡа килә һәм 1996 йылға тиклемге хөкүмәт ойоштора. Власҡа 1998 йылда кире килә. 1990 йылда Мальта ЕС-ҡа инеү тураһында һөйләшеүҙәр башлай һәм, уңышлы референдумдан һуң, уға 2004 йылда инә.
Милли партия Европа халыҡ партияһына инә һәм һайлауҙар йомғаҡтары буйынса 2004 һәм 2009 йылдарҙа Европа парламентында ике урын ала, ике тапҡыр һайлауҙарҙа еңелә..
2013 йылғы һайлау йомғаҡтары буйынса парламентта 69 депутат урынының 30-ын ала һәм оппозицияға китә.
Сидя-Юмб-Тарко-Яха
Сидя-Юмб-Тарко-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яхады-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Келья (Котылья ҡушылдығы)
Келья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Котылья йылғаһының һул ярына тамағынан 2,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Таштуғай
Таштуғай (Таштугай) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл.2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 358 кеше. Почта индексы — 453805, ОКАТО коды — 80255840006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡөрьән энциклопедияһы
Ҡөрьән Энциклопедияһы (Encyclopaedia of the Qur'an) — Ҡөрьәнде өйрәнеүҙең иң мөһим яҡтарына бағышланған академик энциклопедия.
Тасуирламаһы
Brill Publishers нәшриәте энциклопедияны түбәндәгесә һүрәтләй:
"Бай фәнни мираҫҡа нигеҙләнеп, Ҡөрьән энциклопедияһында Ҡөрьән эстәлегенә бағышланған мәҡәләләр алфавит тәртибе буйынса урынлаштырылған. Был — Ҡөрьән терминдарының энциклопедик һүҙлеге, төшөнсәләр, шәхестәр, топонимдар, мәҙәни тарих һәм тәржемә итеү, очерктарҙа Ҡөрьән өйрәнеүҙең иң мөһим темаларын һәм сюжеттарын яҡтыртыу."
"."
Энциклопедияны Вашингтонда Джорджтаун университетының бер төркөм ғалимдары профессор Джейн Маколифф етәкселегендә яҙған. Энциклопедияны төҙөүселәр Ҡөрьәнде өйрәнеү өлкәһендәге бөтә заманса белемде берләштерергә һәм уларҙы тикшеренеүҙең универсаль ҡоралы сифатында еткерергә тырыша.
Баҫмалары
Энциклопедия 2001—2006 йылдарҙа айырым томдар сығарған
Висбаден обсерваторияһы
Висбаден обсерваторияһы — йәмәғәт астрономик обсерваторияһы, ХХ быуат башында Висбаден ҡалаһында (Гессен федераль ерендә, Германияла) төҙөлгән. Обсерватория «Висбаден УРАНИЯ астрономдар йәмғиәте » етәкселеге аҫтында эшләй.
Обсерватория тарихы
1925 йылда астроном en:Franz Кайзер тарафынан астрономдарҙың УРАНИЯ йәмғиәте төҙөлә, шул ваҡытта уҡ астроном en:Franz Кайзер астероидтар асыу тәжрибәһенә эйә булған була. 1945 йылдан алып 1954 йыл буйына Висбаден ҡалаһындағы обсерватория бинаһы емерек хәлдә булған була. 1976 йылда обсерватория яңы бинаға күсә.
Һылтанмалар
Бәләкәй планеталар үҙәгенең күҙәтеүҙәре баҫмалары:
NASA ADS мәғлүмәттәре базаһы баҫмалары:
1870 йылдан һуң кометаларҙы һәм планеталарҙың юлдаштарын күҙәтеү:
Берн
Берн (нем. Bern, франц. Berne, итал. Berna, ромш. Berna) — федераль әһәмиәттәге ҡала, Швейцарияның фактик баш ҡалаһы. Немец телле Берн кантонының баш ҡалаһы һәм Берн-Миттельланд округының административ үҙәге. Альп тауҙарынан төньяҡта, Ааре йылғаһы үҙәнендә илдең үҙәк өлөшөндә урынлашҡан.
Халҡы — 131,5 мең кеше (2015 йылға), ҙурлығы буйынса илдә бишенсе ҡала. Агломерация сиктәрендә 270 мең кеше йәшәй (2015 йыл).
Берн Швейцарияның сәйәси үҙәге булып тора, унда хөкүмәт, парламент һәм үҙәк банк урынлашҡан. Бөтә донъя почта союзының һәм Швейцария тимер юлдарының штаб-фатиры урыны.
Аре йылғаһының бөгөлөндәге ярымутрауҙа барлыҡҡа килгән тарихи үҙәк ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы объекты булып һанала. 1405 йылда янғындан ныҡ зыян күрә. Иҫке ҡалала боронғо готик собор, башня сәғәте, скульптура фонтандары, 6 километр оҙонлоҡтағы аркадалар урынлашҡан.
Герцог Церингенский Бертольд V тарафынан 1191 йылда нигеҙ һалынған. XIII—XVII быуаттарҙа империя ҡалаһы була. XIV быуатта Швейцария союзына инә. XVI быуат Реформация үткәрелә. 1848 йылдан — Швейцарияның парламент һәм хөкүмәт резиденцияһы.
Исеме
Ҡаланың исеме тәүге тапҡыр 1208 йылдың 1 декабрендә грамотала телгә алына. Ҡала атамаһының килеп сығышы тураһында фәнни, шулай уҡ халыҡ- этимологик версиялары ла бар.
Урта быуаттар
Берндың тирә яҡтарына Латен осоронан һуң түгел күсеп ултырғандар. Ангель ярымутрауында табылған боронғо кельт биләмәһе б.э. тиклем яҡынса II быуатҡа ҡарай. Боронғо Рим дәүерендә ярымутрауҙа б.э. тиклем 165 йылдан 211 йылға тиклем осорҙа ташланған галло-рим тораҡ пункты (vicus) урынлашҡан,
Иртә Урта быуаттарҙан ҡалған ҡәберлектәр күп.
XII быуат аҙағында бургундия герцогы Бертольд V Берн ҡалаһына нигеҙ һала, 1309 йылдағы «De Berno Cronica» йылъяҙмаһында нигеҙ һалыныу ваҡыты 1191 йыл тип күрһәтелгән. Яңы ҡала тиҙ үҫешә, сөнки герцогтың ныҡ ҙур биләмәләренең уңайлы үҙәге була, уға хатта «Бай» тигән ҡушамат тағыла. Бертольд 1218 йылда вариҫтар ҡалдырмай вафат була. Уның бургунд биләмәләре Изге Рим империяһының императоры Фридрих II күсә, шул уҡ ваҡытта Берн (һәм Цюрих) империя ҡалаһы тип иғлан ителә.
XIII быуат уртаһында Берндан алыҫ булмаған монастырь монахтары, «Берндың Алтын Хартияһы» тип аталған ялған документ яһайҙар. Документ 54 мәҡәләнән торған пергаменттан ғибәрәт булған, унда ысынлап та Фридрих бүләк иткән «империя ҡалаһы» статусы ғына түгел, ә ҡала идаралығында айырым өҫтөнлөктәр ҡуйылған, улар Бернды, асылда, бойондороҡһоҙ дәүләт яһаған. Пергамент император Фридрих II саф алтындан исемле мисәте менән нығытылған, шуға ла уны «алтын Хартия» тип атай башлайҙар. 1272 йылда ҡала был Хартияны Габсбургтар династияһынан беренсе король, Рудольф Беренсегә күрһәтә — Рудольф 10 йыл анархиянан һуң империя мөлкәтендә төшөнгәс, Хартияны ысын тип таный.
Шулай итеп Берн һуңғы Урта быуаттарҙа ирекле ҡала була — тулы үҙидара менән — империянан тик бер аҙ ғына сәйәси һәм финанс бойондороҡлолоғон һаҡлап ҡала. 1353 йылда Бернды «Һигеҙ ер союзына» берләштереү менән (Швейцария союзының тәүге формаларының береһе) — ҡала үҙенең тулы бойондороҡһоҙлоғо тураһында иғлан итә. Киләһе 35 йыл буйына империя менән һуғышта. азатлығын яҡларға тура килә. 1389 йылдың империя Берн суверенитетын таный, «Һигеҙ ер союзы» менән тыныслыҡ килешеүенә ҡул ҡуя.
Климаты һәм географияһы
Ҡала Швейцария яйлаһының көньяҡ өлөшөндә, Аре йылғаһы буйында урынлашҡан. Тарихи ҡала йылғаның бөгөлөндә ҡаланы тәбиғи һаҡлаусы бейек ҡалҡыулыҡта төҙөлгән.
Административ бүленеше
Берн 6 районға бүленгән:
Халҡы
2013 йылда ҡалала 137 980 кеше теркәлгән. Ҡатын-ҡыҙҙар халыҡтың 52,3 %, ә ир-аттар ярашлы рәүештә 47,7 % өлөшөн тәшкил итә.
2013 йыл мәғлүмәттәре буйынса Берн халҡы түбәндәге йәш төркөмдәренә бүленә:
Ҡала халҡының яҡынса дүрттән бер өлөшө (23,7 %) — швейцариялылар түгел һәм башлыса Германия, Италия, шулай уҡ Испаниянан килгәндәр.
Сығанағы: Statistik Bern Stadt, 2013.
Иҫтәлекле урындары
Берн иҫтәлекле урындарға бай. Иҫтәлекле урындар тупланған ҡаланың иҫке өлөшө 1983 йылда ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелә. Иҫке ҡала өлөшөнөң айырмалы үҙенсәлеге булып күп һанлы аркадаларҙың — ҡабырға яҡтан урамдарҙың өҫтөнән япмаларҙың булыуы тора. Ямғырлы көндәрҙә аркадалар өйҙәрендә сатырҙарын онотоп ҡалдырған ҡала халҡын ҡотҡара. 2014 йылда Берн халҡы ҡаланы Швейцариялағы иң матур ҡала тип атай.
Төп иҫтәлекле урындары:
Синод-Вож
Синод-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уль-Вож йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Закиров Әхмәт Закир улы
Биографияһы
Әхмәт Закир улы Закиров 1911 йылдың 19 мартында Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Борай районы) Кәшкәләү ауылында тыуған. Милләте башҡорт.
Урта белем ала. Ҡырғыҙ ССР-ы Ош өлкәһе Кызыл-Кия ҡалаһында шахтала эшләй. 1933—1935 һәм 1937—1939 йылдарҙа Алыҫ Көнсығышта Ҡыҙыл Армияның кавалерия полкында хеҙмәт итә. Хәрби хеҙмәте тамамланғас, Владивостокта йәшәргә һәм эшләргә ҡала.
1941 йылда Владивосток хәрби пехота училищеһын тамамлай һәм Бөйөк Ватан һуғышына ебәрелә. Брянск, Көнбайыш һәм Үҙәк фронттарында хеҙмəт итə.
Үҙәк фронтында 61-се армия 76-сы гвардия уҡсылар дивизияһы 239-сы гвардия уҡсылар полкының взвод командиры була. Гвардия кесе лейтенанты Әхмәт Закиров бигерәк тә Днепр өсөн Белорус ССР-ы Гомель өлкәһе Комарин ауылы тирәһендәге алыштарҙа батырлыҡ күрһәтә. 1943 йылдың 27-нән 28 сентябргә ҡараған төндә офицер Днепр аша үтеүҙе разведкалау һәм йылғаның уң яҡ ярында плацдармды яулап алыу мәсьәләһе ҡуйылған яугирҙарҙы етәкләй. Уның 20 һалдаттан торған штурмлау төркөмө, дошмандың көслө пулемёт һәм миномёт утына ҡарамаҫтан, Днепр йылғаһы аша сығып, фашист окоптарына төшә һәм дошман пулемёттары утын туҡтатып, ҡалған частарҙың йылға аша сығыуын тәьмин итә һәм шуның менән уларға уң яҡ яр буйында нығынырға мөмкинлек бирә. Был алыштарҙа гвардия кесе лейтенанты Закиров ҡаты яралана һәм госпиталгә эләгә.
Днепр йылғаһы аша сыҡҡанда күрһәткән батырлығы өсөн 1944 йылдың 15 ғинуарында «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була.
1944 йылдың февралендә госпиталдән сыға һәм туған яғына ҡайтарыла. Һуғыштан һуң Өфөлә йәшәй, Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводында машинист булып эшләй. 1953 йылдан КПСС ағзаһы.
1988 йылдың 29 мартында Өфөлә вафат була.
Штравальде
Штравальде (Strahwalde) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 759 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,89 км2. Диңгеҙ кимәленән 340 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2747 һәм автомобиль коды ZI.
Кестым
Кестым — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 319 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бохтюга (Шиченга ҡушылдығы)
Бохтюга  — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шиченга йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Распутин Григорий Ефимович
Распутин Григорий Ефимович (9 ғинуар (21 ғинуар 1869 йыл  — 17 декабрь (30 декабрь 1916 йыл) — Тобольск губернаһы Покровское ауылы крәҫтиәне. Рәсәй императоры Николай II ғаиләһенең дуҫы булараҡ бөтә донъяла билдәлелек яулай. 1910 йылдарҙа Петербург йәмғиәтенең билдәле даирәләрендә «батша дуҫы», «ҡарт», күрәҙә һәм бағымсы абруйына эйә була. Кире образы революция, һуңыраҡ совет пропагандаһында ҡулланыла. Әлегә тиклем Распутиндың шәхесе, уның Рәсәй империяһы яҙмышына йоғонто яһауы тураһында бәхәстәр тынмай.
Ата-бабалары һәм фамилияһының этимологияһы
Распутиндарҙың ырыу башында «Федор улы Изосим тора». Покровское ауылының 1662 йылғы иҫәп китабында уның ҡатыны һәм өс улы — Семен, Насон һәм Евсей — менән бынан егерме йыл элек Покровка слободаһына Яренск өйәҙенән килгән һәм «һөрөнтө ергә торған» тиелә. Һуңынан Насон улы «Роспута» ҡушаматын ала. Унан Роспутиндар китә һәм XIX быуат башында Распутиндар булып китәләр. 1858 йылғы йорт иҫәбен алыу буйынса Покровскоела 30-ҙан ашыу Распутин фамилияһын йөрөткән ашыу крәҫтиән, шул иҫәптән Григорийҙың атаһы Ефим да була. Фамилия «распутье», «распутица», "перепутье"нан килеп сыҡҡан.
Тыуыуы
Григорий Ефимович Распутин 1869 йылдың 9 (21) ғинуарында Тобольск губернаһы Төмән өйәҙенең Покровское ауылында ямщик Ефим Яковлевич Распутин (1841—1916) һәм Анна Васильевна (1839—1906; ҡыҙ фамилияһы — Паршукова) ғаиләһендә тыуа. 10 ғинуарҙа суҡындырыла. Изге йола буйынса сабыйға тыуған йәки суҡындырылған көндә тыуған изге йәндең исеме ҡушыла. Григорий Распутин суҡындырылған көн — 10 ғинуар — Григори й Нисский тыуған көн.
Распутин үҙе тыуыуы тураһында ҡапма-ҡаршылыҡлы мәғлүмәттәр бирә. Биографтар фекеренсә, ул үҙенең йәшен арттырып күрһәтергә һәм «ҡарт» образына тура киле ргә тырышҡан. Сығынаҡтар уның тыуыу датаһын 1864 һәм 1872 йылдар араһы тип билдәләй. Тарихсылар К. Ф. Шацилло Ҙур совет энциклопедияһында Распутин тураһындағы мәҡәләлә уны 1864—1865 йылда тыуған тип белдерә.
Сидя-Юмб-Яха
Сидя-Юмб-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Колода-Ю
Колода-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мокрая Сыня йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Уртьма
Уртьма — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ярань йылғаһының һул ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Таҙлар станцияһы
Таҙлар станцияһы (Деревня станции Тазларово) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 69 кеше. Почта индексы — 453013, ОКАТО коды — 80235000000.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡара юрға (йыр)
Ҡара юрға —— башҡорт халыҡ йыры.
Риүәйәте
Йәйге матур көндәрҙең береһендә ҡыҙ ҡәҙерле кейемдәрен, селтәр-ҡашмауҙарын кейеп ала ла Ҡара юрғаны көмөш йүгән менән йүгәнләтә. Көмөш күмелдерек, көмөш ҡойошҡанды һалып, көмөш эйәр менән эйәрләтә лә уны аҡ ҡаҙыҡлы арҡандан ысҡындырып менә. Менә лә тирмәләр алдында юрғалатып йөрөмәксе була. Иркенлекте тойған Ҡара юрға, ярһып китеп, өҫтөндәге киленсәкте үҙ иленә алып ҡайтып китә. Артынан ҡыуып ҡарайҙар, тик етә алмайҙар. Ошо саҡ киленсәк Ҡара юрғаға үтенеп һамаҡлай.
Икенсе көн, таң менән, Ҡара юрға киленсәкте ҡайны йортона — егет янына килтереп еткерә. Тымыҡ таңды яңғыратып кешнәп ебәреүгә бындағы йылҡылар сыр-сыу килеп кешнәшәләр. Бөтә кешеләр йоҡоларынан уятып, тирмә алдына сыға, ә егет, өҫтөндәге киленсәк менән тирмә алдында юрғаланып йөрөгән Ҡара юрғаны күреп, уларға табан йүгерә. Ярһып юрғалаған Ҡара юрғаны туҡтата алмай, һамаҡлай башлай
Йырҙың тексы
Ҡара оҙон ялдарыңды
Һис тә үрмәм юрғам,
Йомро йомшаҡ билкәйеңде
Ҡамсыламам, юрғам.
Өҫтөңдәге киленсәкте
Алып ҡайтма, юрғам!
Тайт, Ҡара юрғам!
Йомро йомшаҡ билкәйеңә
Эйәр һалмам, юрғам.
Һайт, Ҡара юрғам!
Һай, йомро матур тояғыңды,
Дағаларбыҙ, юрғам.
Ҡырас матур ялдарыңды
Уҡаларбыҙ, юрғам.
Төшөрсәле, юрғам!
Тайт, ҡара юрғам!
Таштан ҡаты тояғыңды
Ҡара ҡырпыу үңлегеңде
Өҫтөңдәге һылыуыңды
Ҡырас ҡара ялдарыңды
Ҡабырсаҡтай ҡолағыңа
Суҡ тағырбыҙ, юрғам,
Керасыкъя
Керасыкъя — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ахтасымполум йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сиравис
Сиравис (Щучья) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 169 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Чамка
Чамка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Беүә йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Штрела
Штрела (Strehla) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3966 кеше йәшәй. Майҙаны — 30,07 км2. Диңгеҙ кимәленән 95 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1616 һәм автомобиль коды RG.
Кизелка
Кизелка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 472 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Йомағолова Рәсимә Әхмәт ҡыҙы
Йомағолова Рәсимә Әхмәт ҡыҙы (1 ғинуар 1960 йыл) — уҡытыусы. Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы (2008).
Биографияһы
Рәсимә Әхмәт ҡыҙы Йомағолова (Әхмәтова) 1960 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында тыуған. 1986 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
Вальга (Катрома ҡушылдығы)
Вальга  — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Катрома йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шәүрә (йыр)
Шәүрә —— башҡорт халыҡ йыры.
Риүәйәте
Борон заманда бөрйән ырыуынан бер башҡорт үҙе үлер алдынан Байым исемле кесе улын саҡыртып алып, өлкән улынан тол ҡалған килененә өйләнергә ҡуша. Егет нишләһен, йоланы боҙа алмай, күнә, ағаһынан ҡалған еңгәһен кәләш итеп алырға мәжбүр була.
Еңгәһенең тәүге иренән, йәғни егеттең ағаһынан ҡалған аҡылға һайыраҡ улы ла була. Шулай, исемле егет үҙенән күпкә өлкән еңгәһенә ир, уның улына атай була. Байтаҡ ғүмер итәләр, еңгәһе Байымды үҫтереп ала, сабыйҙан ғаилә башлығы булып өлгөргән Байым һылыу, көслө егет булып үҫеп етә.
Бер мәл Байымдың еңгәһе, хәҙер инде ҡатыны тирә йүндә сибәрлеге менән дан тотҡан Шәүрә исемле ҡыҙҙы үҙенең аҡылһыҙ улына әйттерә. Ләкин, үҙ иркенән тыш килен булып килгән Шәүрә был егетте яратмай, ирһенмәй.
Шәүрә үҙенең йәштәше — һылыу, отҡор, тапҡыр ҡайныһына ғашиҡ. Байым да килене Шәүрәгә йән ата. Ләкин, береһе ҡайны, береһе килен. Береһенең үҙенән 2 тапҡырға өлкән бисәһе бар, береһенең үҙенән йәшкә олораҡ иҫәр ире.
Бер береһенә ғашиҡ булып, шунан аҙапланып, йоланы боҙоуҙы ғонаһ һанап, нимә эшләргә белмәй бер булып бөтәләр.
Шулай ҙа, көйҙөң тарихында әйтелеүенсә, ғашиҡтар Байым менән Шәүрә йорт-ерҙәрен ташлап ситкә китеп бәхетле тормош көтәләр.
Яҙып алынған
«Билге лә генә лә сәнстем, ай, биләнгә...»
1937 йылда Әбйәлил районы Асҡар ауылында Бибикамал Мәһәҙиеванан яҙып алынған.
Мәмәтәй ауыл Советы (Тәтешле районы)
Мәмәтәй ауыл Советы — Тәтешле районы составында ауыл биләмәһе, 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы) Почта индексы — 452839. ОКАТО коды — 80250847000. ИФНС коды — 0271. Башҡортостан республикаһы закондарына ярашлы «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» 2004 йылдың 16 декабрендәге Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2008 йылда Бүл-Ҡайпан ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.
Ауыл Советы составы
Мәмәтәй ауыл Советы: Мәмәтәй ауылы — административ үҙәге, Иҫке Ҡайпан, Иҫке Соҡор, Ҡарман ауылдары (ҡушымта 45к);
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: 41) Тәтешле районы буйынса:
Бүл-Ҡайпан ауылында административ үҙәге менән «Бүл-Ҡайпан» атамаһын һаҡлап, Бүл-Ҡайпан һәм Мәмәтәй ауыл Советтарын берләштерергә.
Мәмәтәй ауыл Советының Иҫке Ҡайпан, Иҫке Соҡор, Мәмәтәй, Ҡарман ауылдарын Бүл-Ҡайпан ауыл Советы составына индерергә.
Бүл-Ҡайпан ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Географик урыны
2008 йылда Пермь өлкәһе, Аҡсәйет ауыл Советы, Бәҙрәш ауыл Советы, Бүл-Ҡайпан ауыл Советы, Ҡоҙаш ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы").
Колокольня (йылға)
Колокольня  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мокрая Сыня йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.