cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кесе Кутык
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Подорожная (Лапшанга ҡушылдығы)
Подорожная  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лапшанга йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Подлесный ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Подлесный ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Административ үҙәк — Подлесный ауылы.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2008 йылда ауыл Советы составына Талалаевка ауыл Советы инә.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законында түбәндәге юлдар бар :
"Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
40) Стәрлетамаҡ районы буйынса:
д) «Подлесный» атамаһын һаҡлап, Подлесный һәм Талалаевка ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәген Подлесный ауылында урынлаштырырға.
Талалаевка ауыл Советының Валентиновка, Ведерниковка, Спасский ауылдарын Подлесный ауыл Советы территорияһы составына индерергә.
Подлесный ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Талалаевка ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға;
Мулык
Мулык — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кильмезь йылғаһының уң ярына тамағынан 220 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мултанка
Мултанка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ува йылғаһының уң ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Россомаха (Уста ҡушылдығы)
Россомаха  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уста йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Минһажев Ғималетдин Минһаж улы
Минһажев Ғималетдин Минһаж улы (21 май 1889 йыл — 19 сентябрь 1955 йыл) — совет актёры, драматург һәм театр теоретигы. РСФСР-ҙың (1949) һәм Башҡорт АССР-ының (1935) халыҡ артисы. Ленин (1949), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1944, 1955) ордены кавалеры.
Биографияһы
Ғималетдин Минһаж улы Минһажев 1889 йылдың 21 майында Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡыйғы районы) Иҙрис ауылында тыуа.
1918 йылдан Златоуст ҡалаһы драма түңәрәктәрендә уйнай. Бер йылдан гастролдә йөрөүсе Петроградтың Яңы драма театры сәхнәһендә М. Горькийҙың «На дне» спектаклендә Татарин ролен башҡара.
1920 йылдан Ғималетдин Минһаж улы Златоуст ҡала Советы труппаһы менән етәкселек итә, 1921 йылда — Красноярск татар драма һәм комедия театрында, ә 1922—1924 йылдарҙа Өфө театр труппаларында эшләй.
1924 йылда — Башҡорт драма театрында эшләй. 1924—1925 йылдарҙа Мәжит Ғафури менән берлектә күсмә театрға нигеҙ һалыу эшендә ҡатнаша.
1955 йылдың 19 сентябрендә Өфө ҡалаһында вафат була.
Хеҙмәттәре
Минһажев Ғ. М. «Утыҙ йыл сәхнәлә. Артист яҙмаларынан.» //Әҙәби Башҡортостан. 5-се сығарылыш. Өфө, 1955.
Һинд субконтиненты
Һиндостан субконтиненты — Гималай тауҙарынан көньяҡтара ҡ урынлашҡан субконтинент. Субконтинентта Пакистан, Һиндостан һәм Бангладеш дәүләттәре урынлашҡан, шулай уҡ йыш ҡына Непал, Бутан, Шри-Ланка дәүләттәре территорияһын керетеп иҫәпләйҙәр. Ҡайһы саҡта Мальдив һәм Афғанстанды ла индереп иҫәпләйҙәр. Атамаһы Һиндостан дәүләте исеменән алынған. Субконтинент Евразия тектоник плитәһенән айырмалы булараҡ, Һиндостан тектоник плитәһендә урынлашҡан. 90 миллион йылдар элек Һинд-Малагас плитәһе тарҡалғас, Һиндостан плитәһе Һинд океанында яҡынса 50—55 миллион йыл буйы хәрәкәт итеп Азия менән бәрелешкән, бының һөҙөмтәһендә Гималай тауҙары барлыҡҡа килгән.
Атамаһы
Оксфорд инглиз һүҙлегенә ярашлы «субконтинент» термины «Ҙур ҡоро ер массаһы булған һәм ҡитғанан бәләкәйерәк булған географик, сәйәси һәм мәҙәни үҙенсәлеге менән ҡитғанан айырылып торған айырылып торған ҡитғаның өлөшө». Был термин беренсе мәртәбә 1845 йылда, элек бер бөтөн континент булып иҫәпләнгән, Төньяҡ һәм Көньяҡ Америка өсөн ҡулланыла. Һинд субконтиненты өсөн был термин XX быуат башында ҡулланыла башлай. Был төбәктә Британия контролендә булған Һиндостанды билдәләү өсөн уңыйлы була.
Һиндостан субконтинентының геологик айырмаһы ла бар. Төрлө континенттар кеүек үк ул Гондвана суперконтинентының өлөшө булған. Суперконтинентта тектоник ярылыуҙар төрлө йүнәлештәге бассейндар барлыҡҡа килтерә. «Ҙур Һиндостан» тип аталған геологик регионда ҡасандыр Мадагаскар, Сейшел Утрауҙары, Антарктида, Австроазия һәм Һинд бассайны булған. Һинд субконтиненты тип 55 миллион йылдар элек Һинд бассейны Евразия менән бәрелешкәндә барлыҡҡа килгән субконтинентты атайҙар.
Һинд субконтиненты Британия империяһында киң таралған.
Географик төбәк «Һиндостан» булараҡ билдәле. Шулай уҡ «Бөйөк Һиндостан», «Көньяҡ Азия» кеүек исемдәре лә бар, был атамалар бер-береһен алыштыра ала. «Ҡөньяҡ Азия субконтиненты» тигән термин 1970-се йылдарҙа ҡулланылған.
Геология
Геологик килеп сығышы буйынса Һинд субконтиненты Гондвана суперконтинентының «Ҙур Һиндостан» өлөшөндә булған. Урта Юра осоронда, 160 миллион йылдар элек тектоник процестар сәбәпле Көнсығыш Африканан айырылып киткән. Кулкан әүҙемлеге көсәйеү сәбәпле Мадагаскар, Сейшел Уртауҙары, антарктида, Австралия, Һинд субконтиненты бассейны барлыҡҡа килгән. Һинд субконтиненты төньяҡ-көнсығышҡа табан күскән һәм 55 миллион йыл элек Евразия плитәһе менән бәрелешкән. Евразия плитәһе менән Һинд субконтиненты бәрелешкән урын хәҙер ҙә көслө ер тетрәүҙәргә дусар булған геологик актив район булып иҫәпләнә.
Социаль-мәҙәни сфера
Һинд субконтиненты Евразия ҡитғаһынан изоляцияланған субконтинент булып тора. Субконтинент өсөн Көньяҡ Азия үҫемлектәр донъяһы хас. Гималай тауҙары аша үтеп сығыу ауыр булғанға күрә, субконтинент һәм континент араһындағы социаль, дини һәм сәйәси бәйләнештәр Афғанстандың төньяҡ-көнбатышындағы уйһыулыҡтар һәм диңгеҙ юлы аша башҡарыла. Ҡатмарлыраҡ һәм тарихи яҡтан мөһимерәк бәйләнеште тибет халҡы булдыра. Был маршрут һәм бәйләнештәр Һинд субконтинентынан буддизмды Азияның башҡа өлөштәренә таратырға мөмкинлек бирә. Һинд субконтинентына ислам ике юл менән килеп инә: ҡоро юл буйлар Афғанстан аша һәм Ғәрәбстан диңгеҙе машруттары буйлап.
Афғанстандың көнсығышындағы Һиндукуш тауҙар системаһы Һинд субконтинентын төньяҡ-көнсығыштан Үзәк Азия менән, көнбайыштан Фарси плитәһе менән тоташтырыусы сик булып тора.Афғанстандың социаль-мәҙәни тарихы Төркөстан һәм Пакистан  йоғонтоһона бәйле. Башҡа фараздар буйынса Афғанстан Үҙәк Азияның өлөшө һәм Һинд субконтинентында ятмай.
Геосәйәси яҡтан «Һинд субконтиненты» һәм «Үҙәк Азия» төшөнсәләре бәхәсле.
Муркозька
Муркозька — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Казанка йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йорт хужалығы һәм кулинария мәктәбе бинаһы (Дондағы Ростов)
Йорт хужалығы һәм кулинария мәктәбе бинаһы Дондағы Ростовта Семашко һәм Дума тыҡырыҡтары мөйөшөндә урынлашҡан. 1901 йылда Ростов архитекторы Г. Н. Васильев проекты буйынса төҙөлә. Йорт төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ статусына эйә.
Тарихы
Совет власынан һуң бинала ашхана урынлаша. 1990 йылдарҙа йорт хосусилаштырыла һәм унда «Тереза» кафеһы асыла. 2009 йылда бинаны «Ginza Project» холдингы һатып ала һәм унда асты унда «Мәҙәниәт паркы» ресторан-клубын аса. Яңы хужа йорттоң үҙенсәлекле төҫтәрен үҙгәртә, уны һоро тонда буята.
Архитектураһы
Ике ҡатлы ҡыҙыл кирбес фасадлы бина эклектика рухында төҙөлә, уны биҙәүҙә төрлө архитектура стилендәге элементтар ҡулланыла. Ҡыйыҡтың тимер ябыуы — модерн күренеше. Тәҙрә уйымдарын йөҙлөктәр һәм таштар менән биҙәү — классика элементы. Шулай уҡ боронғо рус архитектураһы өлгөләре лә ҡулланылыу тапҡын.
Мунька
Мунька — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 214 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сеплас
Сеплас — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Старица ([[Обь ҡушылдығы)|Старица]] йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пустая (Уста ҡушылдығы)
Пустая  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уста йылғаһының уң ярына тамағынан 95 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Сенга
Сенга — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ижма йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
«Һәләк булған яугирҙарға» мемориаль комплексы (Дондағы Ростов)
Тарихы
1943 йылда ҡала азат ителгәс, Фрунзе исемендәге скверҙа оккупация осоронда һәм Ростов өсөн алыштарҙа һәләк булған 300-ҙән ашыу совет һалдаты һәм тыныс халыҡ туғандар ҡәберлегенә ерләнә. 1957 йылдың апрелендә туғандар ҡәберлеге эргәһендә һәйкәл ҡуйыла. 1959 йылдың 9 майында бында мәңгелек ут тоҡандырыла. Уны яндырыу хоҡуғы Советтар Союзы Геройҙары П. А. Самохинға һәм Н. Н. Павленкоға бирелә. Әлеге һынланышында мемориал 1969 йылда эшләнә, бер нисә тапҡыр реконструкциялана. 1975 йылдың 9 майынан мәңгелек ут янында 1-се пост эшләй. Ростов мәктәптәренең өлкән класс уҡыусылары һауа шарттарының ниндәй булыуына ҡарамаҫтан, мемориалы эргәһендә ҡарауылда тора.
Һүрәтләнеше
Мемориал ҙур дәүмәлле бетон ярымҡулсанан ғибәрәт, уны ике терүә тотоп тора. Ҡулсаның эске яғында хәсрәтле Ватан-Әсә һүрәтләнгән метал барельеф ҡуйылған. Уның уң ҡулында — лавр ботағы. Ҡулса уртаһында мәңгелек ут яна. Ул биш сатлы йондоҙ менән тирәсләнгән. Йондоҙ 45 штык өҫтөндә урынлашҡан. Мемориал авторҙарының идеяһы буйынса, ярымҡулса көс ҡулланып өҙөлгән ғүмерҙәрҙе символлаштыра.
Золотоношка ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Золотоношка ауыл Советы — Стәрлетамаҡ районы составындағы административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы), 2008 йылда бөтөрөлә. Почта индексы — 453143. ОКАТО коды — 80249834000. ИФНС коды — 0242. Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы 2004 йылдың 16 декабренән ауыл биләмәһе статусына эйә.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Президиумының 1992 йылдың 19 октябрендәге 6-2/438-се һанлы «Стәрлетамаҡ районында Золотоношка ауыл Советын булдырыу тураһындағы» Указында түбәндәге юлдар бар :
1. Стәрлетамаҡ районында Золотоношка ауыл Советын булдырырға, административ үҙәген Золотоношка ауылында урынлаштырырға.
2. Золотоношка ауыл Советы составына Золотоношка ауылын индерергә, был ауылды Түрешле ауыл Советы составынан сығарырға.
3. Золотоношка һәм Түрешле ауыл Советтарының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын бнерләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законда түбәндәге юлдар бар : "Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
е) «Түрешле» атамаһын һаҡлап, Түрешле һәм Золотоношка ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәген Түрешле ауылында урынлаштырырға.
Золотоношка ауыл Советының Золотоношка ауылын Түрешле ауыл Советы составына индерергә.
Түрешле ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Золотоношка ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға;
Халҡы
2002 йылда үткәрелгән халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярышлы был ауыл Советында йәшәгән халыҡтың күпселеге урыҫтар (35 %), украиндар (57 %) тәшкил итә.
Ауыл советы составында
Золотоношка ауыл Советы: Золотоношка ауылы — административ үҙәк (приложение 44з);
Наймушинка
Наймушинка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лумпун йылғаһының уң ярына тамағынан 95 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Кореяның өс батшалығы
«Кореяның өс батшалығы» — тип  беҙҙең эраға тиклем I быуаттан  VII быуатҡа тиклем Корея ярымутрауын һәм Маньчжурияны биләгән  Когурё, Пэкче һәм Силла иртә феодал корея дәүләттәрен атайҙар. Был батшалыҡ ҡытай баҫҡынсыларына ҡаршы көрәш барышында барлыҡҡа килә. Өс батшалыҡ тип аталған дәүерҙә һәм унан алдараҡ та бында башҡа, вағыраҡ ойошторолған ҡәбиләләр һәм дәүләттәр, шул иҫәптән Кая, Тонъе, Окчо, Пуё, Осан Тамна һ.б. булған.
Тарихы
Когурё өс батшалыҡтың иң ҙуры булып, үҙ тарихының төрлө осоронда төрлө ике  баш ҡалаға эйә була— Хвандо (хәҙерге Цзиань ҡытай йылғаһы  Ялуцзян ярында) һәм Пхеньян. Тәүҙә Ҡытай сигендә барлыҡҡа килгән Когурё, үҙенең биләмәләрен Маньчжурия  иҫәбенә киңәйтә. 372 йылда рәсми дин сифатында буддизм ҡабул ителгәнгә тиклем Ҡытайҙың мәҙәни йоғонтоһо  IV быуат аҙағына тиклем һаҡлана. Яҡынса шул ваҡытта был хәл Пэкчела ла була. Пэкче хакимлығы ярымутрауҙың көньяҡ өлөшөнөң яртыһына терлек тарала.
Өс Корея батшалығының билмәләре киңәйеү менән улар араһында Корея ярымутрауына өҫтөнлөк итеү өсөн көрәш башлана, быны  Ҡытай феодал хакимдары үҙҙәренең маҡсатында файҙаланырға тырыша. Император Ян-ди 612 йылда Когурёны баҫып алыу өсөн походҡа ҙур армия ебәрә, әммә еңелә.
Ҡытай Тан династияһы  644 йылдан Когурёға ҡаршы бер нисә уңышһыҙ поход ойоштора. Тик Силла менән союзы ғына Тан династияһына  660 йылда башта Пэкче армияһын, ә инде 668 йылда Когурёны ҡыйратырға мөмкинлек бирә. Тан династияһы үҙенә Когурё һәм Пэкче ерҙәрен беркетергә өмөт итә, әммә Корея ярымутрауы өсөн көрәш башлаған элекке союзнигы Силла ярҙамында урындағы халыҡтың ҡаршылығына осрай. Һөҙөмтәлә 676 йылда Тан ғәскәрҙәре Когурё һәм Пэкченан ҡыуып сығарыла, һәм Силла дәүләте VIII быуатта Корея ярымутрауының Тэдонган йылғаһынан көньяҡҡа ҡарай бөтә территорияны берләштерергә өлгәшә.
«Самгук» һүҙе корейса  «өс дәүләт» тигәнде аңлата, «Самгук Саги» һәм «Самгук Юса» классик текстарының корейса атамаларында ҡулланыла. .
Мушковай (Нылга ҡушылдығы)
Мушковай  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нылга йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Синьга (Вая ҡушылдығы)
Синьга  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вая йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Старая Кундала
Старая Кундала — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кундала йылғаһының уң ярына тамағынан 8,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡортостан Республикаһы йәмәғәт берләшмәләренең үҙәк дәүләт архивы
Башҡортостан Республикаһы йәмәғәт берләшмәләренең үҙәк дәүләт архивы (ЦГАОО РБ) — Башҡортостан Республикаһының.архив эштәре буйынса дәүләт ҡаҙна идаралығы учреждениеһы.
Налезь
Налезь — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡортостан Республикаһы йәмәғәт берләшмәләренең үҙәк дәүләт архивы
Тарих
1922 йылда 1921 йылдың 19 апрелендәге РКП(б) өлкә комитеты президиумы ҡарары нигеҙендә Башҡортостанда Октябрь революцияһы һәм РКП(б) тарихы буйынса комиссия булдырыла.
Башҡортостан ВКП(б) өлкә комитеты секретариатының 1929 йылдың 19 апрелендәге ҡарары менән Октябрь революцияһы һәм ВКП(б) тарихы Башҡортостан өлкә комиссияһы базаһында Башҡортостан ВКП(б) өлкә комитетының партия архивы булдырыла.
1992 йылдан был архив Башҡортостан Республикаһы йәмәғәт берекмәләренең үҙәк дәүләт архивы (ЦГАОО РБ) тип атала. Башҡортостан Республика дәүләт архив хеҙмәте ЮНЕСКО-ның Халыҡ-ара архивтар советына инә.
2011 йылда ул Башҡортостан Республикаһы Үҙәк дәүләт йәмәғәт берекмәләре архивы(ГКУ РБ ЦАОО РБ) тип үҙгәртелә. Был үҙгәртеү Башҡортостан Республикаһы Президентының 2011 йылдың 19 апрелендәге № УП-181 «Бaшҡортостан Республикаһы дәүләт власының башҡарма органдары эшмәкәрлеген камиллаштырыу буйынса өҫтәмә саралар тураһында»ғы ҡарары һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2011 йылдың 24 июнендә сыҡҡан № 758-р ҡарарына ярашлы рәүештә башҡарыла.
Шәхси фондтар
Был архивта дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәренең, ғалимдарҙың, композиторҙар, яҙыусылар, рәссамдарҙың шәхси фондтары бар.
Шул иҫәптән, К. А. Аралбаев, Н. В. Асанбаев, Х. Ф. Әхмәтов, З. А. Бейешева, Д. М. Буляк, М. Ғ. Гәрәйев, Ғ. Ғ. Ибраһимов, В. И. Ишерский, М. С Кәримов, Т. Т. Кусимов, М. Л. Мортазин, Ф. Х. Мостафина, Г. Ғ.Сөләймәнова, М. Н. Сәхәүетдинова, Р. Ғ. Өмөтбаев, Н. Р. Ураҙбаев, Р. А. Филиппова, Ә. Х. Хәкимов, Я. Х. Хамматов, Ғ. Ғ. Шафиҡова, Г. А. Юнысова, Б. Ә. Йосопова, И. С. Яҡутов һәм башҡаларҙың фондтары.
Фәнни-белешмә китапхана
Архив эшмәкәрлеге осоронда төрлө ғалимдар, тикшеренеүселәр, республиканың партия һәм комсомол ветерандары, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре, мәҙәниәт һәм сәнғәт хеҙмәткәрҙәре китапханаға бик күп материалдар, китаптар тапшыра. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата фәнни-белешмә китапханалағы китаптар һәм брошюралар һаны 3748 данаға етә (1882—2008 осор өсөн), унда 525 гәзит төпләмәләре (1878—2008 йылдар өсөн) һәм айырым журналдарҙың 199 йыллыҡ комплекттары (1913—2008) бар. Баҫмалар башлыса башҡорт һәм рус телендә яҙылған.
Сугрюм
Сугрюм — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Ноля (Уржумка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сугрюм
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нозик (Немда ҡушылдығы)
Нозик  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының һул ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡоро Руя
Сухая Руя — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Руя йылғаһының уң ярына тамағынан 3,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Стралевка
Стралевка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Курдомка йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Темта
Темта — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уста йылғаһының уң ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нузык
Нузык — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кильмезь йылғаһының һул ярына тамағынан 173 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нурғәлин Зиннур Әхмәҙиә улы
Нурғәлин Зиннур Әхмәҙиә улы (4 октябрь 1928 йыл — 10 июнь 2020 йыл) — әҙәбиәт белгесе, театр тәнҡитсеһе, публицист, юғары мәктәп етәксеһе һәм уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (2002), тарих фәндәре кандидаты (1968), филология фәндәре докторы (1984), профессор (1985). 1962 йылдан СССР-ҙың Журналистар, 1978 йылдан — Яҙыусылар союздары ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1978). Ким Әхмәтйәнов исемендәге премия лауреаты (2003). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2018).
Биографияһы
Зиннур Әхмәҙиә улы Нурғәлин 1928 йылдын 4 октябрендә Башҡорт АССР-ының Тамъян-Ҡатай кантоны Ташбулат ауылында тыуған.
1942 йылда ете йыллыҡ мәктәпте тамамлай, 1944 йылға тиклем колхозда эшләй. Темәс педагогия училищеһында белем ала.
Артабан өс юғары уҡыу йортон тамамлай — 1953 йылда Силәбе педагогия институтын, 1959 йылда — Өфө ҡалаһында Юғары партия мәктәбен, 1968 йылда — КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Ижтимағи фәндәр академияһын. Бында тарих фәндәре буйынса кандидатлыҡҡа эйә була. Ә 1982 йылда Ҡаҙахстан Фәндәр Академияһынын Сәнғәт институтында докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1944—1953 йылдарҙа тыуған Әбйәлил районы ауылдары мәктәптәрендә уҡытыусы булып эшләй. 1952 йылдан КПСС ағзаһы.
1953—1955 һәм 1959—1965 йылдарҙа «Совет Башҡортостаны» гәзитендә хеҙмәт һала: 1953—1955 йылдарҙа хәбәрсе, әҙәби хеҙмәткәр, 1960 йылдан — бүлек мөдире, 1962 йылдан — баш мөхәррир урынбаҫары була.
1968 йылдан — Өфө дәүләт сәнғәт институтында марксизм-ленинизм кафедраһы мөдире, 1988 йылдан алып 2000 йылға тиклем — ректоры була. 2000 йылдан — философия һәм тарих кафедраһы, 2010 йылдан — гуманитар һәм социаль фәндәр кафедраһы мөдире. Зиннур Әхмәҙиә улы Нурғәлин 2020 йылдың 10 июнендә Өфө ҡалаһында вафат булды.
Ғилми эшмәкәрлеге
Ғалим 200-гә яҡын ғилми хеҙмәт авторы. Ул әҙәбиәт тарихының теоретик аспекттарын, башҡорт музыка сәнғәте үҫешен, башҡорт сәнғәтенең Евразиялағы башҡа этномәҙәниәттәр менән бәйләнешен өйрәнә. Күп кенә хеҙмәттәре Ғабдулла Амантайҙың ғилми эшмәкәрлеген, XIX быуаттың 30-сы йылдарында республика Яҙыусылар союзының әҙәби тормошон яҡтырта. Хәҙерге башҡорт әҙәби теленә, театрға арналған хеҙмәттәре лә бар.
Зиннур Нурғәлин ҡыҙыҡһынған өлкә — башҡорт әҙәбиәте тарихының теоретик аспекттары, башҡорт традицион музыка сәнғәте үҫеше, башҡорт мәҙәниәтенен Евразия этномәҙәниәттәре менән үҙ-ара мөнәсәбәте. Ул Ғабдулла Амантай фәнни һәм ижади эшмәкәрлеген, Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзының ХХ быуаттың 30-сы йылдарындағы эшен өйрәнә. Ғалим театр тәнҡитсеһе булараҡ та киң билдәле.
Унын тәҡдиме менән Өфө дәүләт сәнғәт институтында башҡорт музыканттарын әҙерләй башлайҙар. Зиннур Әхмәҙиә улы — өс академия: Ижтимағи фәндәр, Халыҡ-ара төрөк һәм Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (һуңғыһының почетлы академигы).
Китаптары
100-ҙән артыҡ фәнни хеҙмәт һәм 9 монографияға тупланған әҙәби-тәнҡит мәҡәләләре авторы, шул иҫәптән төп хеҙмәттәре:
Нылга (Вала ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вәлиев Ғәни Нурмөхәмәт улы
Вәлиев Ғәни Нурмөхәмәт улы (1897—1989) — совет колхозсыһы, III саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты.
1932-се йылдан алып КПСС ағзаһы
Биографияһы
Вәлиев Ғәни Нурмөхәмәт улы 1897 йылда крәҫтиән-игенсе ғаиләһендә тыуған. Йәш сағында батраклыҡта йөрөй. 1919 йылда 24-се кавалерия дивизияһы составында Румынияла һуғыша. 1920—1929 йылдарҙа Түреш һәм Ахун ауылдарында тимерсе һәм сүкешсе булып эшләй. 1929—1933 йылдарҙа БАССР-ҙың Бүздәк районы Түреш ауыл Советының Ҡараерек ауылында «Ҡыҙыл Байраҡ» колхозында тимерсе булып эшләй. 1933 йылда ошо колхозды етәкләй һәм 1955 йылға тиклем уның рәйесе булып ҡала. Ғәни Нурмөхәмәт улы етәкселеге аҫтында колхоз районда иң алдынғыларҙың береһенә әйләнә. Колхоз шулай уҡ ауылда мәҙәниәт һәм мәғариф үҫтереүгә ҙур иғтибар бүлә.
Ғәни Нурмөхәмәт улы КПСС-тың Бүздәк район комитеты пленумы ағзаһы, Бүздәк район Советы депутаты була. 22-се өлкә партия конференцияһына делегат итеп һайлана. 1950—1954 йылдарҙа III саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты була. 1955—1958 йылдарҙа — Бүздәк районының Түреш ауыл Советы рәйесе. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1980 йылда тамамлағандан һуң Союз әһәмиәтендәге персональ пенсионер була (Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының 1980 йылдың 13 июнендәге 311-се һанлы «Персональ пенсия булдырыу тураһында» ҡарары менән).
Ғаиләһе
Ҡатыны — Гөлйәүәр Вәлиева менән туғыҙ бала тәрбиәләп үҫтергәндәр. Өлкән улдары Мәғсүм Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған (1944 йылдың 8 июлендә Белорус ССР-ының Минск өлкәһе Логойск районы Кисино ауылында һәләк була).
Хәтер
Түреш ауылында 1984—1989 йылдарҙа Вәлиев Ғәни Нурмөхәмәт улы йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Трошиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ныша (Вала ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лаборатория
Лаборатория — махсус тикшереүҙәр һәм тәжрибәләр (физик, химик, механик, физиологик, механик һ.б.) үткәреү өсөн йыһазландырылған бина йәки булмә. Лабораториялар завод, аптека, уҡыу йорттары, фәнни-тикшереү учереждениеларында була.
Лаборатория һүҙен башҡа эш урындары өсөн дә ҡулланырға мөмкин:
Фәнни лабораториялар мәктәптәрҙә, университеттарҙа, госпитальдәрҙә, дәүләт һәм хәрби объекттарҙа, шулай уҡ диңгеҙ һәм космос караптарында булырға мөмкин.
Тулажка
Тулажка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Темта йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Хәмзин Рим Әнүәр улы
Биографияһы
Рим Әнүәр улы Хәмзин 1952 йылдың 9 июлендә Башҡорт АССР-ының Бүздәк районы Оло Өстүбә ауылында тыуған.
Хеҙмәт юлын слесарь-монтажсы булып башлай.
Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлай. Туймазы район Советы башҡарма комитеты секретары итеп һайлана.
1986 йылдан — Туймазы район Советы башҡарма комитеты рәйесе.
1988 йылдан — КПСС-тың Туймазы ҡала комитетының беренсе секретары.
1990 йылдан — Туймазы район Советы башҡарма комитеты рәйесе.
1992 йылдан — Туймазы районы хакимиәте башлығы.
1999 йылдың июненән 2004 йылға тиклем — Туймазы ҡалаһы һәм Туймазы районы хакимиәте башлығы.
РСФСР халыҡ депутаты (1990—1993), Рәсәй Юғары Советының Тәбиғәт ресурстарын рациональ файҙаланыу һәм экология мәсьәләләре буйынса комитеты ағзаһы, Мандат комиссияһы, «Суверенитет һәм тигеҙлек» фракцияһы ағзаһы.
Башҡортостан Республикаһының 1-се һәм 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайының Вәкилдәр Палатаһы депутаты, бюджет буйынса комитеты ағзаһы.
Йәнекәев Булат Һиҙиәт улы
Йәнекәев Булат Һиҙиәт улы (21 ғинуар 1942 йыл) — тома һуҡыр музыкант, йырсы һәм композитор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993).
Биографияһы
1959 йылдан алып Бөтә Рәсәй Һуҡырҙар йәмғиәтенең Белорет уҡыу-производство предприятиеһында эшләй, 1964 йылдан «Металлург» мәҙәниәт һарайының башҡорт халыҡ театрының музыкаль биҙәүсеһе. 1979 йылда Бәләбәйгә күсерелә, 1979—2003 йылдарҙа Һуҡырҙар йәмғиәтенең Бәләбәй уҡыу-производство предприятиеһында эшләй. Ҡурайсылар һәм башҡорт фольклор ансамблдәре ойоштора, бер үк ваҡытта 1992 йылдан Бәләбәй ҡалаһының 1-се балалар сәнғәт мәктәбендә, 2003—2009 йылдарҙа башҡорт гимназияһында музыканан уҡыта. Булат Һиҙиәт улы етәкселегендәге башҡорт фольклор ансамбле I һәм III Бөтә Союз халыҡ ижады фестивалдеренең лауреаты була.
Йәнекәев Булат халыҡ традицияларына таянып, йырлауҙы ҡурай һәм баянда уйнау менән тәбиғи берләштерә. Репертуарында башҡор халыҡ йырҙары: «Кәкүк», «Сибай», «Һыр», «Урал», «Әллүки»; М.Ғ.Имашев, З.Ғ.Исмәғилев, М.Ә.Мозафаров, Р. М.Хәсәнов, Х. Ф.Әхмәтов һәм башҡалар әҫәрҙәре. «Мостай маршы» инструменталь пьесаһы (2004) һәм башҡорт, татар шағирҙары һәм үҙ һүҙҙәренә яҙылған 300-ҙән ашыу йыр, шул иҫәптән Р.Хәкимйәндең «Красноусол вальсы», үҙ һүҙҙәренә «Бәләбәй уттары», «Тыуған ауылым», «Һағындым» йырҙары авторы.
Йәнекәев Булат Һиҙиәт улының исеме республикала бик тиҙ таныла, йыр-моң һөйөүселәрҙең ихтирамын һәм һөйөүен яулай, уның йырҙары радио һәм телевидение тапшырыуҙарында йыш яңғырай.
Йосопов Вәкил Барый улы
Йосопов Вәкил Барый улы (20 февраль 1952 йыл) — мәҙәниәт өлкәһе ветераны, театр актёры, режиссёр. 1973—1998 һәм 2000—2004 йылдарҙа хәҙерге Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры актёры, 1998—2000 йылдарҙа Ырымбур татар драма театры режиссёры; 2004 йылдан «Сулпан» Сибай башҡорт балалар театры, 2005 йылдан — Сибай концерт-театр берләшмәһе директоры, бер үк ваҡытта 2002 йылдан Сибай сәнғәт колледжы уҡытыусыһы. 1979 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).
Омгинка
Омгинка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Казанка йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Йосопов Вәкил Барый улы
Биографияһы
Вәкил Барый улы Йосопов 1952 йылдың 20 февралендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Әмин ауылында ишле ғаиләлә тыуған. Бала саҡтан сәнғәткә, театрға ынтыла, уға хатта 15 йәшендә тыуған ауылында клуб менән идара итеүҙе ышанып тапшыралар. 1969 йылда районға Өфө дәүләт сәнғәт институтының режиссёры Бакиров килә һәм йәш кешенең актёрлыҡ һәләттәренә иғтибар итә. Шул уҡ йылда, Темәс урта мәктәбен тамамлағандан һуң, сәнғәт институтының театр бүлегенә (Ғ.Ғ.Ғиләжев, Ф.Ҡ.Ҡасимова курсы) уҡырға инә.
Омгинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Йосопов Вәкил Барый улы
Биографияһы
1973 йылда институтты тамамлағандан һуң, Сибай дәүләт башҡорт драма театрында актёр булып хеҙмәт итә (1973—1998 һәм 2000—2004 йылдарҙа). Рәсәй сәнғәт һәм мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренең белемен камиллаштырыу институтында белем ала (Мәскәү, 1996; М. М. Новохижин курсы). 1998—2000 йылдарҙа Ырымбур татар драма театрында режиссёр булып эшләй, 2004 йылдан — «Сулпан» Сибай башҡорт балалар театры, бер үк ваҡытта 2005—2013 йылдарҙа — Сибай филармонияһы директоры. 2002 йылдан башлап Йосопов В. Б. шулай уҡ Сибай сәнғәт колледжында уҡыта.
Омгинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Туниха
Туниха — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шуда йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йосопов Вәкил Барый улы
Биографияһы
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2013 йылдың 20 июнендәге ҡарарына ярашлы «Сулпан» Сибай башҡорт балалар театры һәм Сибай дәүләт филармонияһы Башҡортостан Республикаһының Сибай концерт-театраль берләшмәһенә ҡушылалар. Вәкил Барый улы концерт-театраль берләшмәһенең директоры итеп тәғәйенләнә (2013—2015). 2015 йылдан В. Йосопов — «Сулпан» театрының художество етәксеһе.
Актёр үҙенсәлекле ролдәрҙе лә: Садиҡ («Шайтан тоҡомо», Г.Мохтаров; дебют, 1974), Сильва («Өлкән улым» — «Старший сын), Анчугин („Төбәктә булған мәҙәктәр“ — „Провинциальные анекдоты“, икеһе лә — А. В. Вампилов), Сганарель („Дон Жуан“, Мольер), комик ролдәрҙе лә: Ғәлим („Диләфрүзгә дүрт кейәү“, Т.Ғ.Миңнуллин), Әлфәнис („Париж егете Әлфәнис“, Л. В.Вәлиев), Абдулла („Һөйәһеңме — һөймәйһеңме?“, Ф. М.Бүләков) берҙәй уңышлы башҡара.
Ошторма
Ошторма — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ошланка
Ошланка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уржумка йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :