cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Клеменс Хольцмайстер
Биографияһы
Шуныһы ҡыҙыҡ, Хольцмайстер, 1930-сы йылдарҙан алып, Зальцбург фестивалендә Макс Рейнхардт менән берлектә сценограф булып эшләй. Ике тиҫтә йыл үткәс, 1950-се йылдарҙа, сәхнә дизайнына әйлнеп ҡайта һәм ҡабаттан Зальцбург фестивалендә, шулай уҡ Вена дәүләт операһында һәм Бургтеатрында, эшләй. 1955 йылдан алып 1957 йылға тиклем Клеменс Хольцмайстер Венала сәнғәт академияһы ректоры була. 1952 йылда Грацк техник университетының почетлы фәндәр докторы итеп һайлана, 1963 йылдан — Истанбул Техник университетының, 1965 йылда — Вена техник университетының почетлы докторы. Инсбруктағы K. Ö.St.V. Cimbria, Зальцбургтағы K.ö.St.V. Almgau һәм Веналағы K.a.V. Norica тәриҡәте ағзаһы.
Әзербайжан театры
Әзербайжан милли театрының барлыҡҡа килеүе. XIX быуат аҙағы—XX быуат башы
1908 йылда «Ниджат» хәйриә йәмғиәте ҡарамағында Г. Араблинский, С. Рухулла, А. Вәли кеүек актёрҙарҙы берләштергән берҙәм драма труппаһы булдырыла. Труппаның үҙ бүлмәһе, гардероб, реквизиттары була. Бынан тыш труппа Тагиев театрында һәм зшселәр йәшәгән райондарҙа тамашалар ҡуя. Спектакль театр тарихының байтаҡ ваҡиға булды әзербайжан А. Ахвердиевтың «Мөхәммәд-шаһ Каджар аға» (1907), Ш. Сәмиҙең «Тимерсе Гява» (1908), Дж. Мамедкулизаденың «Юлбаҫарҙар» (1907); «Үлектәр» (1916), Шиллерҙың «Отелло» (1910) спектаклдәре әҙербайжан театры тарихында күренекле урын алып тора. Улар актёр һәм режиссёр Г. Араблинскийҙың сағыу талантын күрһәтә
Клеменс Хольцмайстер
Биографияһы
1983 йылдың 12 июнендә Хаплайн ҡалаһында вафат була. Зальцбург ҡалаһының Petersfriedhof зыяратында ерләнгән.
Әзербайжан театры
Әзербайжан милли театрының барлыҡҡа килеүе. XIX быуат аҙағы—XX быуат башы
Тап ошо ваҡытта «Гавейи ахенгар» (Ш. Сәми), «Ҡасаҡ» (Шиллер), «Әл-Мансур» (Г. Гейне), «Отелло» (У. Шекспир), «Ирекһеҙҙән табип» (Ж. Б Мольер), «Ревизор», «Өйләнеү» (Н. В. Гоголь), «Беренсе шарапсы» (Л. Н. Толстой) һ. б. пьесалар әзарбайжан театры репертуарына инә.
Клеменс Хольцмайстер
Биографияһы
Бер нисә наградаға лайыҡ була, улар араһында «Германия Федератив Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» орденының Ҙур тәреһе, «Австрия Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» Почетлы билдәһе һәм Төркиә Республикаһы ордены. Вена (1971) һәм Зальцбург (1976) ҡалалаларының почетлы гражданы.
Әзербайжан театры
Әзербайжан милли театрының барлыҡҡа килеүе. XIX быуат аҙағы—XX быуат башы
1919 йылда Әзербайжан дәүләт театры ойошторола.
Клеменс Хольцмайстер
Ғаиләһе
1913 йылда Инстбрукта Юдит Бридаролли (Judith Bridarolli) менән никахлаша. 1914 йылда Венала уларҙың Гвидо исемле улдары тыуа. 1920 йылда Инсбрукта ҡыҙҙары Юдит тыуа (һуңынан актриса булып китә).
1939 йылда Төркиәлә икенсе тапҡыр өйләнә, ҡатыны — Гунде Лексер (Gunda Lexer). Афинда уларҙың Барбара исемле ҡыҙҙары донъяға килә.
Әзербайжан театры
Совет осоронда әзербайжан театрының үҫеше
Әзербайжанда совет власы урынлаштырылғандан һуң бөтә театрҙар ҙа национализациялана, ә уларҙың репертуарын властар ҡаты контролгә ала. Хөкүмәт тарҡау труппаларҙы бергә берләштерә, актёрҙарҙы дәүләт хеҙмәтенә теркәй. Дәүләттең тотороҡло финанс ярҙамы һөҙөмтәһендә милли театр артабан үҫеүен дауам итә. 1920 йылда әзербайжан, урыҫ, әрмән драма һәм опера труппаларын үҙ эсенә алғкан Берләштерелгән дәүләт театры барлыҡҡа килә. 1922 йылда театрҙың әзербайжан драма труппаһы академия драма театры театры итеп үҙгәртелә. 1920 йылда урыҫ сатир-агиттеатры булдырыла, ул 1923 йылда Баҡы ҡалаһында эшсе театрына әйләндерелә. Театрҙа көнүҙәк ижтимағи-сәйәси һәм көнкүреш темаларына миниатюралар, күҙәтеүҙәр, пародиялар ҡуйыла. Бынан тыш репертуарға классик әҙәбиәт әҫәрҙәре инсценировкалары (Н. В. Гоголдең «Шинель», А. С. Пушкиндың"Коломналағы йорт", «Поп һәм уның хеҙмәтсеһе балда тураһында әкиәт», Ф. М. Достоевскийҙың «Бөйөк инквизитор», А. П. Чеховтың «Битлек», «Аптекарша» әҫәрҙәре буйынса) индерелә. 1921 йылда әзербайжан сатирик-агиттеатр ойошторола, уның нигеҙендә 1925 йылда Баҡы әзербайжан эшсе-крәҫтиән театры ойошторола, ә 1927 йылда ул Баҡы төрки эшсе театры итеп үҙгәртелә. 1928—1930 йылдарҙа Әзербайжан М. Горький исемендәге йәш тамашасы театры, ә 1938 йылда Әзербайжан музыкаль комедия театры ойошторола.
1922 йылда Тифлис әзербайжан театры нигеҙендә ойоштороусы булып нда М. Ф. Ахундов исемендәге Тифлис әзербайжан драма театры ойошторла, ул 1947 йылға тиклем эшләй. 1928 йылда Эривандә әзербайжан театры ойошторола — ул башҡа халыҡтың Әрмәнстан территорияһында асылған беренсе театры була.
Әзербайжан музыкаль театры
Халыҡ араһында театрҙың популяр булыуы һәм әзербайжан халыҡ музыка ҡоралдарының үҫеше театр сәнғәтендә яңы форма — музыка театрының барлыҡҡа килеүенә булышлыҡ итә. 1897—1898 йылдарҙа Шушала һәм 1901—1902 йылдарҙа Баҡы ҡалаһында Физули поэмаһы буйынса «Ләйлә һәм Мәжнүн» һәм Навоиҙың «Фәрхәд һәм Ширин» поэмалары буйынса берәр актлы спектаклдәр ҡуйыла. 1908 йылдың 12 ғинуарында Баҡыла тәүге милли опера — У. Ғәджибәковтың «Ләйлә һәм Мәжнүне» ҡуйыла. Профессиональ дата әзербайжан театрында музыкаль менән башланғыс алған был тарихтың. Тәүҙә репертуарға Әзербайжан музыкаль театры репертуары тәүҙә У. Ғәджибәков әҫәрҙәренән генә тора. Оҙаҡламай музыкаль театр репертуары байып тиҙҙән Зөлфуғар Гаджибәков («Ашик Гариб» операһы һәм «Илле йәшлек егет», «Өйләнгән буйҙаҡ» музыкаль комедиялары), М. Мағомаевтың «Шаһ Исмәғил» операһы, М. М. Кязимовскийҙың «Джаби Молла» һәм «Вур-ә-вур» музыкаль комедиялары, М. Амировтың «Сәйфелмөлөк» операһы һәм башҡа сәхнә әҫәрҙәре менән байый.
Хәҙерге хәле
10 март көнө Милли театр көнө билдәләнә. Был күренекле дата беренсе тапҡыр Әзербайжан Президенты күрһәтмәһенә ярашлы 2013 йылдың 10 мартында билдәләнә. 2014 йылда Әзербайжанда 26 дәүләт театры эшләй.
Тура һыҙыҡ
Тура һыҙыҡ — геометрияның төп төшөнсәләренең береһе.
Геометрияны системаға һалып төҙөгәндә, тура һыҙыҡ ғәҙәттә төп төшөнсәләрҙең береһе итеп ҡабул ителә, ул тик геометрияның аксиомалары ярҙамында ситләтелгән рәүештә билдәләнә. Д. Гильберттың миҫалына ярашлы («нөктә тип хатта ултырғысты ла атап була»), тура һыҙыҡ ирекле объекттарҙы аңлатырға мөмкин, хатта уларҙың һүрәтләнеше һайланған Гильберт аксиоматикаһына һәм/йәки геометрия моделенә бәйле булһа ла. Мәҫәлән, Лобачевский геометрияһының Пуанкаре моделендә тура һыҙыҡ ярымәйләнә була.
Әгәр геометрияны төҙөүҙең нигеҙе булып арауыҡтың ике нөктәһе араһындағы алыҫлыҡ төшөнсәһе торһа, ул саҡта тура һыҙыҡҡа, уның буйлап барғанда, юл ике нөктә араһындағы алыҫлыҡҡа тигеҙ булған һыҙыҡ тип билдәләмә бирергә була.
Әл-Кәфирун сүрәһе
әл-Кәфирун сүрәһе (سورة الكافرون) - Ҡөрьән Кәримдең 109-сысүрәһе. Әл-Кәфирун һүҙе "Кафырҙар (Иманға килмәгәндәр)" тигән мәғәнә белдерә. Риүәйәте: Мәккә мөшриктәре Мөхәммәт с.ғ. янына килеп: "Әй Мөхәммәт, әйҙә былай килешәйек - бер йыл һин беҙҙең балбалдарға табын, икенсе йылына беҙ һинең Аллаһыңа табынырбыҙ", - тигәндәр.Был турала түбәндәге аяттар үәхи ителгән:
Тура һыҙыҡ
Аналитик, тура һыҙыҡ беренсе дәрәжә тигеҙләмә (өс үлсәмле арауыҡта — тигеҙләмәләр системаһы) менән бирелә.
Әл-Кәфирун сүрәһе
Ғәрәпсәһе
left|Кәфирун сүрәһе
Тура һыҙыҡ
Тура һыҙыҡтың дөйөм тигеҙләмәһе
Тура һыҙыҡтың дөйөм тигеҙләмәһе яҫылыҡта Декарт координаталарында: бында A, B һәм C — ирекле һандар, шуның менән бергә A һәм B бер юлы нулгә тигеҙ түгелдәр.
Әл-Кәфирун сүрәһе
Ғәрәпсәһе
بِسۡمِ اللّٰہِ الرَّحۡمٰنِ الرَّحِیۡمِ
Тура һыҙыҡ
Тура һыҙыҡтың дөйөм тигеҙләмәһе
A = 0 булғанда тура һыҙыҡ Ox күсәренә параллель, B = 0 булғанда тура һыҙыҡ — Oy күсәренә параллель.
Координаталары (A, B) булған вектор нормаль вектор тип атала, ул тура һыҙыҡҡа перпендикуляр.
Тигеҙләмәне шулай уҡ ошондай күренештә күсереп яҙырға мөмкин
Тура һыҙыҡтың мөйөшсә коэффициентлы тигеҙләмәһе
Oy күсәрен (0,\;b) нөктәһендә киҫеп үтеүсе һәм Ox күсәренең ыңғай йүнәлеше менән \varphi мөйөшө яһаусы тура һыҙыҡтың тигеҙләмәһе: k коэффициенты тура һыҙыҡтың мөйөшсә коэффициенты тип атала.
Oy күсәренә параллель булған тура һыҙыҡты был күренештә күрһәтеп булмай (был осраҡта ҡайһы берҙә формаль рәүештә мөйөшсә коэффициент «сикһеҙлеккә әйләнә» тип әйтәләр.)
Тура һыҙыҡтың киҫектәрҙә тигеҙләмәһе
Ox күсәрен (a,\;0) нөктәһендә һәм Oy күсәрен (0,\;b) нөктәһендә киҫеүсе тура һыҙыҡтың тигеҙләмәһе: Координаталар башы аша үтеүсе тура һыҙыҡты был күренештә күрһәтеп булмай.
Тура һыҙыҡтың нормаль тигеҙләмәһе
бында p — координаталар башынан тура һыҙыҡҡа төшөрөлгән перпендикулярҙың оҙонлоғо, ә \theta — Ox күсәренең ыңғай йүнәлеше менән был перпендикуляр йүнәлеше араһындағы (ыңғай йүнәлештә үлсәнгән) мөйөш. Әгәр p=0 булһа, ул саҡта тура һыҙыҡ координаталар башы аша үтә, ә мөйөшө тура һыҙыҡтың ауышлыҡ мөйөшөн күрһәтә.
Әгәр тура һыҙыҡ Ax+By+C=0 дөйөм тигеҙләмәһе менән бирелһә, ул саҡта тура һыҙыҡ күсәрҙәрҙән киҫеп алған a һәм b киҫектәре, k мөйөшсә коэффициенты, тура һыҙыҡтың координаталар башынан алыҫлығы p, \cos\theta һәм \sin\theta A, B һәм C коэффициенттары аша түбәндәгесә күрһәтелә: Билдәһеҙлектән ҡотолоу өсөн радикал алдындағы тамғаны, p>0 шарты үтәлерлек итеп һайлайҙар. Был осраҡта \cos\theta һәм \sin\theta тура һыҙыҡтың ыңғай нормален — координаталар башынан тура һыҙыҡҡа төшөрөлгән перпендикулярҙы йүнәлтеүсе косинустар булып торалар. Әгәр C=0 булһа, ул саҡта тура һыҙыҡ координаталар башы аша үтә һәм ыңғай йүнәлеште һайлау ирекле.
Бирелгән ике тап килмәүсе нөктә аша үтеүсе тура һыҙыҡтың тигеҙләмәһе
Әгәр координаталары (x_1,\;y_1) һәм (x_2,\;y_2) булған ике тап килмәүсе нөктә бирелһә, улар аша үтеүсе тура һыҙыҡ түбәндәге тигеҙләмә менән бирелә йәки йәки дөйөм күренештә
Тура һыҙыҡтың векторлы параметрлы тигеҙләмәһе
Тура һыҙыҡтың векторлы параметрлы тигеҙләмәһе, осо тура һыҙыҡта ятҡан \vec{r}_0 векторы һәм тура һыҙыҡтың \vec{u} йүнәлтеүсе векторы менән бирелә. t параметры бөтә ысын ҡиммәттәрҙе ҡабул итеп сыға.
Тура һыҙыҡтың параметрлы тигеҙләмәһе
Тура һыҙыҡтың параметрлы тигеҙләмәһе ошондай күренештә яҙылырға мөмкин: бында t — ирекле параметр, a_x,\; a_y — тура һыҙыҡтың йүнәлтеүсе векторы координаталары x һәм y. Шуның менән бергә
t параметрының мәғәнәһе векторлы-параметрлы тигеҙләмәләге параметрҙыҡына оҡшаш.
Тура һыҙыҡтың каноник тигеҙләмәһе
Тура һыҙыҡтың каноник тигеҙләмәһе тура һыҙыҡтың параметрлы тигеҙләмәһенән бер тигеҙләмәне икенсеһенә бүлгәндә килеп сыға:
бында a_x, a_y — тура һыҙыҡтың йүнәлтеүсе векторы координаталары x һәм y, x_0 һәм y_0 тура һыҙыҡта ятҡан нөктәнең координаталары.
Тура һыҙыҡтың поляр координаталарҙа тигеҙләмәһе
Тура һыҙыҡтың \rho һәм \varphi поляр координаталарҙа тигеҙләмәһе: йәки
Тура һыҙыҡтың тангенциаль тигеҙләмәһе
Яҫылыҡта тура һыҙыҡтың тангенциаль тигеҙләмәһе: \xi һәм \eta һандары уның тангенциаль, һыҙыҡлы йәки Плюккер координаталары тип аталалар.
Арауыҡта тура һыҙыҡтың тигеҙләмәһе
Арауыҡта тура һыҙыҡтың векторлы параметрлы тигеҙләмәһе: бында \vec{r}_0 — тура һыҙыҡта ятҡан ниндәйҙер билдәләнгән M_0 нөктәһенең радиус-векторы, \vec a — нулдән айырмалы, был тура һыҙыҡҡа коллинеар (уның йүнәлтеүсе векторы тип аталған) вектор, \vec r — тура һыҙыҡтың ирекле нөктәһенең радиус-векторы.
Арауыҡта тура һыҙыҡтың параметрлы тигеҙләмәһе: бында  — тура һыҙыҡта ятҡан ниндәйҙер билдәләнгән M_0 нөктәһенең арауыҡтағы координаталары;  — был тура һыҙыҡҡа коллинеар векторҙың координаталары.
Арауыҡта тура һыҙыҡтың каноник тигеҙләмәһе: бында  — тура һыҙыҡта ятҡан ниндәйҙер билдәләнгән M_0 нөктәһенең арауыҡтағы координаталары;  — был тура һыҙыҡҡа коллинеар векторҙың координаталары.
Арауыҡта тура һыҙыҡтың дөйөм векторлы тигеҙләмәһе: тура һыҙыҡтың тигеҙләмәһен был тигеҙләмәләр системаһы менән бирергә мөмкин:
Арауыҡта тура һыҙыҡтың векторлы тигеҙләмәһе : бында \vec a векторына ортогональ \vec M бирелгән векторын, был тигеҙләмәгә тура һыҙыҡтың ниндәй ҙә булһа билдәле нөктәһенең радиус-векторын ҡуйып табып була.
Ҡаранйылға (Шишмә районы)
Ҡаранйылға (Каран-Елга) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 130 кеше. Почта индексы — 452162, ОКАТО коды — 80257850005.
Тура һыҙыҡ
Яҫылыҡта нөктәләрҙең һәм тура һыҙыҡтарҙың үҙ-ара торошо
Өс (x_1,\;y_1), (x_2,\;y_2) һәм (x_3,\;y_3) нөктәләре бер тура һыҙыҡта яталар шул саҡта һәм тик шул саҡта ғына, әгәр түбәндәге шарт үтәлһә: (x_1,\;y_1) нөктәһенең Ax+By+C=0 тура һыҙығынан тайпылышын бында радикал алдындағы тамға C тамғаһына ҡапма-ҡаршы. Тайпылыш модуле буйынса нөктә менән тура һыҙыҡ араһындағы алыҫлыҡҡа тигеҙ; әгәр нөктә менән координаталар башы тура һыҙыҡтан төрлө яҡта ятһалар, ул ыңғай, һәм әгәр бер яҡта ятһалар тиҫкәре була.
Ҡаранйылға (Шишмә районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тура һыҙыҡ
Яҫылыҡта бер нисә тура һыҙыҡтың үҙ-ара торошо
йәки Киҫешеүсе тура һыҙыҡтар араһындағы \gamma_{12} мөйөшө Шуның менән бергә, \gamma_{12} мөйөшө аҫтында, беренсе (A_1, B_1, C_1, k_1 һәм b_1 параметрҙары менән бирелгән) тура һыҙыҡты киҫешеү нөктәһе тирәһендә икенсе тура һыҙыҡ менән беренсе тап булғанға тиклем борорға кәрәк булған мөйөштө аңлайбыҙ.
Әгәр йәки k_1=k_2 булһа, был тура һыҙыҡтар параллель, һәм әгәр  йәки  булһа, был тура һыҙыҡтар перпендикуляр.
Өс тура һыҙыҡ бер нөктәлә киҫешһен йәки бер-береһенә параллель булһын өсөн, шарты үтәлеүе кәрәк һәм етерлек.
Әгәр A_2=-B_1 һәм B_2=A_1 булһа, һәм  тура һыҙыҡтары перпендикуляр.
Неклениха йырыны
Неклениха йырыны — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Иргиз йылғаһының һул ярына тамағынан 139 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кесе Ырғыҙ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кальджа
Кальджа — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обь (Кальджинская Старица) йылғаһының уң ярына тамағынан 2476 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Әбләй
Әбләй — Аблей - Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға.
Географияһы
Әбләй йылғаһы Тагил йылғаһының һул ярына тамағынан 360 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһы инешенән Черная йылғаһын индермәйенсәТүбәнге Тагил ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Этимологияһы
Әбләй - башҡорттарҙың ауыҙ-тел ижадында "Ҡара юрға" эпосындағы төп герой
Костенко Тамара Николаевна
Костенко Тамара Николаевна (17 март 1937 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976).
Биографияһы
Тамара Николаевна Костенко 1937 йылдың 17 мартында Краснодар крайы Апшерон районының Хадыженский ҡасабаһында тыуған, хәҙер Хадыженск ҡалаһы.
Ете синыфты тамамлағас, Ейск ауыл хужалығы техникумын «зоотехния» һөнәре буйынса тамамлай һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген 1955 йылда Кущёвский районы «Еңеү» колхозының 2-се һөт-тауар фермаһында мөдир булып башлай. Ферманы тарҡау торошта ҡабул итеп, ул ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә хеҙмәт ойоштороу культураһы һәм һауым буйынса алдынғылар рәтенә сығара. 1976 йылда һәр һыйырҙан уртаса 4120 килограмм һөт алына, был үткән йыл күрһәткестәренә ҡарағанда 20 килограмға артыҡ була. Дәүләткә һөт һатыуҙың йыллыҡ йөкләмәһе 1067 тонна урынына 1090 тонна сифатлы һөт продукцияһы һатыла.
СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 23 декабрендәге Указы менән, Бөтә Союз социалистик ярышында планды һәм социалистик йөкләмәләрҙе үтәүҙә күрһәткән фиҙаҡәр хеҙмәте, дәүләткә бойҙай һәм башҡа ауыл хужалығы продукттарын әҙерләүҙә һәм һатыуҙа өлгәшкән ҡаҙаныштары өсөн Костенко Тамара Николевнаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
КПСС ағзаһы булараҡ, КПСС-тың XXVII съезына делегат итеп һайлана. Бер нисә хеҙмәттең, шул иҫәптән «Беҙҙең ферма бөгөн һәм иртәгә» авторы була (Краснодар, Китап нәшриәте, 1979 йыл).
1992 йылдан Тамара Николаевна хаҡлы ялда, Среднечубурск ауыл биләмәһендә йәшәй
Әрмәнстан Республикаһы Милли Фәндәр академияһының Геология фәндәре институты
Әрмәнстан Республикаһы Милли Фәндәр академияһының Геология фәндәре институты коммерцияға ҡармаған ойошмаһы (ГНКО ИГН НАН РА) — геологик төҙөлөштө, Әрмәнстан территорияһында мәғдән һәм мәғдән булмаған файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылығын өйрәнеү менән шөғөлләнгән академик ғилми институт. Ул инженер-геология, географик һәм гидрогеологик тикшереүҙәр үткәрә. Геодинамика, геохронология һәм металлогения мәсьәләләрен өйрәнә. Әрмәнстандың геологияның төрлө өлкәләрендә тикшеренеүҙәрҙе тормошҡа ашырған берҙән-бер фәнни ойошмаһы.
Тарихы
1935 йылдың 28 ғинуарында Әрмән ССР-ы Халыҡ комиссарҙары советы ҡарары менән СССР Фәндәр академияһының Әрмән филиалы (АрмФАН) ойошторола, Геология институты уның составында була.
Институт директоры итеп 1934 йылда Әрмәнстанға саҡырып килтерелгән О. Т. Карапетян тәғәйенләнә. Ойошмала 22 хеҙмәткәр эшләй башлай.
Металл һәм металл булмаған файҙалы ҡаҙылмаларҙы, минераль һыуҙарҙы асыҡлау һәм уларҙың запасын баһалау буйынса тикшеренеүҙәр башҡарыла.
Каджаран, Агарак баҡыр-молибден ятҡылыҡтары, Дастакерт ятҡылығы тикшерелә.
1937 йылдан институтта Геология музейы эшләй.
1943 йылдан «Әрмән CCP-ы Фәндәр академияһы хәбәрҙәре. Ер тураһында фән» журналы нәшер ителә.
1950 йылда институт хеҙмәткәре: академик И. Г. Магакьян, С. С. Мкртчян, С. А. Мовсесян, Г. М Арутюнян һәм башҡалар Сталин премияһына лайыҡ була.
1950—1960 йылдарҙа мәғдәнле тауҙар: Каджаран, Варденис, Алаверды райондарында институттың фәнни-тикшеренеү базалары ойошторола.
1976 йылда академик И. Г. Магакьян етәкселегендәге тикшеренеүселәр Әрмән ССР-ының фәндәр өлкәһендәге дәүләт премияһына лайыҡ була.
1970 йылда академик А. Т. Асланян Ерҙең күләмле эске төҙөлөшөн, матдәләр составын, физик ҡырҙарын һәм эволюцияһын өйрәнә.
1981 йылда институт составында 7 бүлек; 6 лаборатория; 3 фәнни база; аспирантура (көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлеге һәм); геология музейы була.
СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән 1985 йылдың 1 июлендә институт геология фәндәрен үҫтереүҙәге һәм фәнни кадрҙар әҙерләүҙәге ҡаҙаныштары өсөн Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
1988 йылда Спитактағы ер тетрәүҙән һуң, геодинамика һәм хәүефле геологик процестар, геомониторинг, геоархеология лабораториялары ойошторола, Ереванда һәм башҡа урындарҙа сейсмик микрорайонлаштырыу карталары төҙөлә.
2011 йылда «Таулы Ҡарабахтың геологияһы һәм файҙалы ҡаҙылмалары» коллектив монографияһы баҫыла, яңы проектланған АЭС-тың төҙөлөш майҙанында сейсмик һәм вулкан хәүефе баһалана.
2017 йылдың 1 апрелендә институтта 165 кеше (шуларҙың 2-һе Милли фәндәр академиһы академигы, 1-һе — мөхбир ағзаһы, 12-һе — фән докторы, 39-ы — фән кандидаты) эшләй. Институт хеҙмәткәрҙәре тарафынан 180-гә яҡын монография нәшер ителгән.
Етәкселеге
Институт директорҙары:
Коксочка
Коксочка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кокса (Хайдун) йылғаһының һул ярына тамағынан 139 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ингер Альфвен
Ингер Мария Альфвен — швед социологы һәм яҙыусыһы, билдәле феминист. Ханнес Альфвендың ҡыҙы, шулай уҡ Хуго Альфвендың туғаны.
Биографияһы
Мария Альфвен Ингер 1940 йылдың 24 февралендә Стокгольмда зыялылар ғаиләһендә тыуған. Атаһы Альвен Ханесс физика профессоры, 1970 йылдан Нобель премияһы лауреаты була,  олатаһы Альвен Йоханнес һәм оләсәһе Анна Клара Романус-Альвен — табиптар. Ул шулай уҡ композитор  Хьюго Альфвендың туған ейәнсәре.
Ғаиләһе
Ингер Алфвен медицина лицензиаты Микаэль фон Хейнға 1962 йылда кейәүгә сыға, улар 1980 йылда никахтары тарҡала, ә  1993 йылдан яҙыусы икенсе ире психиатр Йохан Каллберг менән йәшәй. Уның шулай уҡ улы бар.
Карьера
1964 йылда Ингер Альфвен социлог һөнәрен ала, балалар ҡарау буйынса консультант ярҙамсыһы була. Шул уҡ йылда уның тәүге китабы «Vinbergssnäckan» донъя күрә. 1977 йылдан яҙыусылыҡ эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, был эште Гетеберг университетының  әҙәби дизайн бүлеге фәнни етәкселеге менән аралаштыра. Үҙенең «Dotter till en dotter» романын яҙа.ҙенең китаптарында үҙәк урынды ҡатын-ҡыҙҙарҙың азатлыҡҡа ынтылышын, элекке һәм хәҙерге  араһындағы мөнәсәбәт,  ихтыяр темалары биләй.
Театр
2002 йылда Альфвендың «Корень радуги» (Regnbågens rot) пьесаһы менән драматург булараҡ дебюты була, унда  өс апалы-һеңлеленең үткән быуатта   һуңғы тиҫтә йыл эсендә  тормош юлы   тураһында һөйләнә.
Кино
1989 йылда швед режиссеры Ёран дю Реес Ингер  Альфвендың  S / Y Glädjen (1979) китабы буйынса «Яхта „Радость“»  драма фильмын төшөрә.
Прокина
Прокина — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яя йылғаһының һул ярына тамағынан 351 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Маймонга
Маймонга (Мойманга, Монманга) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кичменьга йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡорбан (йылға)
Ҡорбан  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дим йылғаһының һул ярына тамағынан 309 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Эребуни (музей)
Иң ҡиммәтле ҡомартҡылар, мәҫәлән, алтын һәм көмөш изделиелар, Тейшеба аллаһы статуэткаһы Әрмәнстандың Тарих музейына — илдең төп музейына күсерелгән. Ә Эребуни музейында бары тик уларҙың күсермәләре генә һаҡлана. Эребуни музейының иң ҡиммәтле экспонаты тип урарту осорондағы 23 шына яҙыулы табличкалар һанала.
Ҡорбан (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Эребуни (музей)
Музей территорияһына Эребуни ҡәлғәһенең ҡалдыҡтары һәм батша һарайының ҡайһы бер залдарының реконструкцияланған өлөштәре инә. Улар асыҡ һауала, музейҙың төп бинаһының артында, Арин-Берд ҡалҡыулығы түбәһендә урынлашҡан.
Музей составына «Шенгавит» Тарихи-археологик ҡурсаулыҡ инә.
Юҡҡа сығыу
Юҡҡа сығыу  — биология һәм экологияла билдәле бер биологик төрҙөң йәки тотош таксондың бар вәкилдәренең дә үлеп бөтөүе. Юҡҡа сығыуҙың сәбәптәре тәбиғи ҙә, кеше (антропоген) тәьҫиренән дә булырға мөмкин. Тәбиғәттә биологик төрҙөң ҡыҫҡа ваҡыт эсендә күпләп ҡырылыу йәғни күпләп юҡҡа сығыу (массовое вымирание) күренеше бар.
Юҡҡа сығыуҙың сәбәптәре
Әгәр билдәле арауыҡта тыуым үлемде ҡаплай (компенсировать) алмаһа, төр юҡҡа сыға.
Юҡҡа сығыу сәбәптәре:
Оло Кушва
Оло Кушва — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тагил (№1062 Нижне-Тагил суқоймасы) йылғаһының уң ярына тамағынан 306 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһы инешенән Черной йылғаһын индермәйенсәТүбәнге Тагил ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Лека Захария
Лека Захария (1444 йылда үлгән) — Захария нәҫеленән албан феодалы, Сати һәм Даньо хакимы. Коджа Захарияның берҙән-бер улы һәм вариҫы.
Биографияһы
Атаһы Коджа вафат булғандан һуң Лека Захария уның биләмәләрен — Сати һәм Даньо ҡәлғәләрен вариҫ итеп алған. 1444 йылда Лека Захария Ғосман империяһы яғынан агрессияға ҡаршы тороу өсөн албан кенәздәре тарафынан төҙөлгән Лежа лигаһын нигеҙләүселәрҙең береһе булған.
Тарихсы Марин Барлетиға ярашлы, Лека Захария менән Лека Дукаджини араһында 1445 йылда Мамика Кастриоти (Скандербегтың һеңлеһе) һәм Музака Топианың никахлашыу тантанаһы барышында низағ булған. Феодалдар Душмани нәҫеленең вариҫы Ирена Душмани өсөн бәхәсләшкән. Аҙаҡ Ирена Лека Захарияның ҡатыны булып китә. Лежа лигаһының барлыҡ ағзалары йыйылған байрамдарҙың береһендә ике яҡ араһында ҡанлы бәрелеш булған, уның һөҙөмтәһендә Лека Дукаджини ҡаты яраланған. Уны Скандербегтың иң яҡшы юлбашсыларының береһе итальян Врана Конти ҡотҡарған.
1447 йылда Лека Захария үҙенең Даньо замогында үлтерелгән. Уның үлтерелеүендә уның дошман Лека Дукаджини ғәйепләнгән.
Венеция документтары хәбәр итеүенсә, был үлтереүе 1444 йылда булған. Венеция хронисы Стефано Магно буйынса, Лека Захарияны уның вассалы Николай Дукаджини алыш барышында үлтергән. Шулай уҡ Стефано Магно иғлан итеүенсә, Лека Захария үҙенең үлеме алдынан уның биләмәләре Венеция республикаһына күсеүен теләгән.
Лека Захарияның вариҫы ҡалмаған. Уның биләмәләренең үҙәге — Даньо замогы Скандерберг башлығындағы Лежа лигаһына күсергә тейеш булған. Әммә Леканың әсәһе Боза Даньоны венециялыларға тапшырған. Даньоны биләү ике йыл дауам иткән албан-венеция һуғышы башланыу өсөн сәбәп булып торған. Ахырҙа Даньо замогы венециялылар контроле аҫтында ҡалған, улар Скандербегҡа йыл һайын яһаҡ түләй башлаған.
КС-6
КС-6 — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Нефтеюганск райондағы территория. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 279 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628327, ОКАТО коды — 71118905001.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Алағанат
Алағанат (урыҫ.чернолобый сорокопут)(лат. Lanius minor)- бәләкәй генә һайраусы ҡош.
Антипин Филипп Лукьянович
Антипин Фили́пп Лукья́нович (1900 йыл — 26 март 1944 йыл) — Советтар Союзы Геройы (3.06.1944), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 3-сө Украина фронтының 57-се армияһы, 93-сө уҡсылар дивизияһы, 107-се сапер батальонының 1-се ротаһында отделение командиры, сержант.
Алағанат
Ҡылыҡһырлама
Диалекттарҙа ваҡ һайҫҡан тип тә йөрөтөлә. Сыйырсыҡ ҙурлыҡ. Ғәҙәттә, ағастың ҡоро ботағында йәки сымдарҙа ултыра. Һырты һоро, маңлайы, күҙҙәре аша үткән һыҙыҡ, ҡанаттары һәм ҡойроғо ҡара. Ҡанаттарындағы таптар һәм ҡойроғоноң ике яғындағы һыҙыҡ аҡ. Кәүҙәһенең аҫ яғы алһыу аҡ. Ваҡ һайҫҡандан бәләкәйерәк булыуы, ҡара маңлайы, алһыу ҡорһағы менән айырыла.
Антипин Филипп Лукьянович
Биографияһы
1900 йылда Өфө губернаһының Бөрө өйәҙе Ямаш ауылында тыуған (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Бөрө районы). рус. Башланғыс белемле. Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнашҡан. 1922 йылдан алып кәсепселек артелдәрендә эшләгән. 1931 йылдан — Бөрө районының Лежебоково промартеле председателе.
1942 йылдың октябрь айында Бөрө районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы сафына саҡырыла.
Алағанат
Туҡланыуы
Бөжәктәр, сиңерткә, сысҡан, ҡош йомортҡалары менән туйына.
Антипин Филипп Лукьянович
Биографияһы
1944 йылдың 22 мартында сержант Ф. Л. Антипин Николаев өлкәһе Вознесенск ҡалаһы тирәһендә беренсе булып штурм төркөмө яугирҙәрен Көньяҡ Буг йылғаһының уң ярына сығара. Расчет башлығы булараҡ ул бөтәһе 37 кешене икенсе ярға сығара. Көслө ағымда һауа тултырылған бәләкәй генә кәмәләрҙә ауыр йөктө икенсе ярға сығарыу ҙур таҫыллыҡ талап итә, ләкин Антипиндың оҫта ҡулдарында кәмә ышаныслы йөҙә. Уның оҫталығы, ҡыйыулығы арҡаһында ҡуйылған бурыс теүәл үтәлә. 1944 йылдың 24-нән 25-нә ҡарай төнөндә бөтә һыу аша сығыу ҡулайламаларынан бары тик пулялар менән тишкеләнеп бөткән бәләкәй генә ике кеше һыймалы кәмә тороп ҡала. Ишкәктәр артына сержант Антипин ултыра. Кәмә менән бергә һыу төбөнә китеү ҡурҡынысы янауына ҡарамаҫтан, ул берешәрләп кенә һалдаттарҙы икенсе ярға сығарыуын дауам итә. Ашығыс рәүештә командалыҡ итеү төркөмөн һәм радистарҙы икенсе ярға сығарырға кәрәк була, Ф. Л. Антипин был бурысты ла уңышлы атҡарып сыға — бер төн эсендә биш кешене һәм рацияны имен-һау икенсе ярға алып сыға. Кире һул ярға ҡайтҡанында Ф. Л. Антипин 4 ауыр яралы яугирҙе үҙебеҙҙекеләр яғына сығара.
Һуңғы тапҡырында яралы иптәшен тейәп, кире әйләнеп ҡайтып килгәнендә, кәмә көслө ағымға эләгә. Кәмә тулҡын менән ҡаплана, көслө ағым уны тирмән плотинаһына ағыҙып алып китә. Улар икеһе лә шунда һәләк була. 1944 йылдың 25 мартында сержант Антипин һәләк була. . Ул Николаев өлкәһе Арбузинский районында ҡала тибындағы Константиновка ҡасабаһында туғандар ҡәберлегендә ерләнгән. .
Советтар Союзы Геройы исеме Антипин Филипп Лукьяновичкә үҙе үлгәндән һуң 1944 йылдың 3 июнендә бирелә. .
Мәдлен, Швеция принцессаһы
Принцесса Мәдлен Терезия Амелия Йозефина (Prinsessan Madeleine av Sverige, hertiginna av Hälsingland och Gästrikland; 1982 йылдың 10 июнендә тыуған, Стокгольм, Швеция) — Швеция короле Карла XVI Густавтың һәм Швеция королеваһы Сильвияның икенсе ҡыҙы, балаларынан — өсөнсө. Исем биргәндә уға Һельсингланд һәм Гестрикланд герцогиняһы титулы бирелә (швед королдәренең зат-ырыу ерҙәре атамаһы буйынса). Шулай уҡ уның Швеция Принцессаһы титулы бар.
Мауығыуҙары
Һыбай йөрөү спорты менән профессиональ кимәлдә шөғөлләнгән. Бәйгеләрҙә ҡатнашҡан. Стокгольмдағы Faeltrittklub ат спорты клубы ағзаһы. 1998 йылдың апрелендә Кёнигта үткәрелгән бәйгелә икенсе урын һәм көмөш кубок яулай. Ярышта ул публиканың һәм прессаның шау-шыуын тыуҙырмаҫ өсөн Анна Свенсон исеме менән сығыш яһай.
Шәхси тормошо
Мәдлен оҙаҡ ҡына ваҡыт юристо Юнас Бәргстрәм (Jonas Bergström, Юнас Бергстрём 1979 йылғы) менән яҡын мөнәсәбәттә була, тик никахҡа инә алмайҙар, сөнки закон буйынса король ғаиләһендә һеңлеһе апаһынан алда кейәүгә сыға алмай. 2009 йылдың 24 февралендә кронпринцесса Виктория үҙенең һоратылғанын белдерә, шул уҡ йылдың авгусында принцесса Мәдлендың Юнас Бәристрәм менән йәрәшеүе иғлан ителә. Йәрәшеү 2010 йылдың 24 апрелендә ҡапыл ғына юҡҡа сығарыла.
2012 йылдың 24 октябрендә принцессаның атаһы король Карл Густав Мәдлендың Кристофер О’Нилл менән йәрәшелеүен иғлан итә. Йәштәр ике йыл самаһы элек Нью-Йоркета танышҡан була. Мәдлен һәм Кристофера О’Ниллдың туйы 2013 йылдың 8 июнендә Стокгольмда үтә. Туйҙан һуң йәш ғаилә Нью-Йоркта йәшәп ҡала, принцесса унда Бөтә донъя балалыҡ фондында (|en|World Childhood Foundation) эшләп йөрөгән була. Был хәйриә ойошмаһы 1999 йылда Мәдлендың әсәһе королева Сильвия ҡатнашлығында төҙөлгән (фонд бөтә донъя буйынса, бигерәк тә ярлы төбәктәрҙә, балаларҙың йәшәү шарттарын яҡшыртыу мәсьәләләре менән шөғөлләнә).
2014 йылдың 20 февралендә Нью-Йоркта ҡыҙҙары Леонор Лилиан Мария донъяға килә.
2014 йылдың 19 декабрендә принцесса Мәдлендың 2015 йылдың йәйендә икенсе балаһын көтөүе иғлан ителә.
2015 йылдың 15 июнендә Стокгольм ваҡыты менән 13:45-тә принцесса Мәдлендың улы донъяға килә. 2015 йылдың 17 июнендә баланың тулы исеме менән титулы иғлан ителә — Николас Поль Густав]], Онгерманланд герцогы. Поль һәм Густав исемдәре малайға атаһы һәм әсәһе яғынан олаталары хөрмәтенә бирелгән. 2017 йылдың 27 авгусында принцесса Мәдлен менән Кристофер О’Нил 2018 йылдың мартында өсөнсө балаларын көтөүҙәрен хәбәр итә.
Әлеге ваҡытта ғаилә Лондонда йәшәй.
Вальхаузен
Вальхаузен (Wahlhausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 347 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,14 км2. Диңгеҙ кимәленән 150 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.
Каршан
Каршан — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шуделька йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 88 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кахновка
Кахновка (Кахновка) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 43 кеше. Почта индексы — 452157, ОКАТО коды — 80257820003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Али Назим
Али Назим (псевдоним; төп исеме һәм фамилияһы Мәхмүтзадә Әләкбәр Мәхмүт уғлы; азерб. Mahmudzadə Ələkbər Mahmud oğlu (Əli Nazim); 24 ноябрь 1906 йыл — 23 август 1943 йыл) — СССР-ҙың ғалим-тәнҡитсеһе һәм әҙәбиәт белгесе. Сәйәси золом ҡорбаны.
Биографияһы
Али Назим 1906 йылдың 24 ноябрендә Тәбриз ҡалаһында тыуған. Ленинград көнсығыш институтын тамамлаған, һуңғараҡ Мәскәүҙә аспирантурала уҡып, уны уңышлы тамамлай. Фәнни-педагогик эшмәкәрлек менән шөғөлләнә. 1921 йылдан алып «Иштираҡ» («Коммунист») гәзитендә баҫыла. 1930 йылдан алып Коммунистар партияһы ағзаһы. Марксистик әҙәби тәнҡитсеһе булараҡ сығыш яһай. Әзербайжанда марксистик төнҡитенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе, тип һанала. Шулай уҡ уның классик әҙәбиәте тарихы буйынса эштәре билдәле (М Ф. Ахундов, Дж. Мамедкулизаде, М. А. Сабир һәм башҡалар тураһында). Назимдың ҡайһы бер мәҡәләләрендә вульгар социологизм йоғонто бар.
1936 йылда уны «өҙгөссөлөк ғәҙәттәре һәм плагиат» өсөн партия ағзалығына кандидаттарҙан сығаралар. 1937 йылдың 18 мартында ҡулға алына. Али Назимдың күрһәтмәләре һөҙөмтәһендә « 51 кеше яманатлы булып ҡала». СССР Юғары судының хәрби коллегияһының шул уҡ йылдың 10 октябрендәге ҡарарына ярашлы 10 йылға хөкөм ителә. А. Джавад, Г Джавид, Мушфиг, Мусаханлы, Юсиф Вәзир, С. Гусейн, Кантемир, Талыблы һәм А. Рази менән бергә « герман-япон фашизмы агенты троцкист, мусауатсы һәм һәм национал-уклонист» тип иғлан ителә.
1941 йылдың 23 авгусында атып үлтерелә. 1950 йылда аҡлана.
Ибрай (Бишбүләк районы)
Ибрай (Ибрайкино) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 20 кеше. Почта индексы — 452055, ОКАТО коды — 80212810012.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡоро Ырғыҙ (Кесе Ырғыҙ ҡушылдығы)
Ҡоро Ырғыҙ  — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Иргиз йылғаһының һул ярына тамағынан 195 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кесе Ырғыҙ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
27 август
27 август — григориан стиле буйынса йылдың 239-сы (кәбисә йылында 240-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 126 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
19 апрель
19 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 109-сы (кәбисә йылында 110-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 256 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Әл-Мәсәд сүрәһе
әл-Мәсәд сүрәһе (سورة المسد) (Пальма сүсе икенсе төрлө Бау тип тә атала), Ҡөрьән Кәримдең 111-се сүрәһе, 5 аяттан тора. Мәккәлә иңгән сүрә.
Риүәйәте
Әбү Ләһәб Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең атаһы менән бер туған ҡәрҙәше булған. Ул бик яуыз мөшрик булып, үҙе лә, ҡатыны ла Пәйғәмбәргә бик күп яуызлыҡ ҡылғандар. Аллаһы тәғәлә улар тураһында ошо сүрәне үәхи ҡылған. Пәйғәмбәр ғ.с. Аллаһ әмере менән туғандары араһында Исламға өндәй башлағас, Әбү Йәһил (ҡушаматы): "Әгәр ҡустымдың улының әйткән һүҙе дөрөҫ булһа, иман килтермәгән өсөн ғазап булһа, мин малымды һәм балаларымды фиҙа ҡылып ҡотолормон", - тигән. Аллаһы тәғәлә:"Уның малы ла, балалары ла файҙа бирмәҫ" - тигән аят ебәргән.Әбү Йәһелдең улы Ғүтбәне Шам юлында арыҫлан күтәреп алып киткән. Ә Әбү Йәһелдең үҙенә бик яман бер йәрәхәт сығып, һаҫыҡлығынан бер кем янына килә алмаған, күп ғазаптар менән вафат булған. Бер нисә көн күмелмәйсә һаҫып ятҡан. Һуңынан ҡолдар яллап күмгәндәр ("Тибйән"дән).
Транскрипцияһы
Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
2 Мә әғнәә ғәнһү мәәлүһү үә мәә кәсәб
3 Сәйасләә нәәрәң ҙәәтә ләһәб
4 Үәмрәьәтүһү хәммәәләтәл хәтаб
5 Фии жиидиһәә хәблүм-мим-мәсәд
Власова Татьяна Александровна
Власова Татьяна Александровна (1905—1986) — совет психологы һәм дефектологы, психология фәндәре докторы (1972), профессор (1976), СССР Педагогия фәндәре академияһы академигы (1982).
Биографияһы
1905 йылдың 18 декабрендә (31 декабрҙә) Рәсәй империяһының Быуа ҡалаһында (хәҙерге Татарстан Республикаһы), крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
КПСС ағзаһы була. 1945—1963 йылдарҙа Татьяна Александровна КПСС Үҙәк Комитеты аппаратында яуаплы партия эшендә эшләй, бер үк ваҡытта ғилми эштәрен дауам итә. 1963 йылдан Т. А. Власов яңынан СССР педагогия фәндәре академияһының дефектология ғилми-тикшеренеү институтында фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары булып эшләй, 1968 йылдан вафат булғанға тиклем — институт директоры.
1986 йылдың 16 июнендә Мәскәүҙә вафат була. Новодевичье зыяратында ерләнгән (3 участка,
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Октябрь Революцияһы ордены;
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены;
- Халыҡтар дуҫлығы ордены;
- «Почёт Билдәһе» ордены;
- Макаренко миҙалы;
- Гогебашвили миҙалы;
- бер нисә союздаш республикаларҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы билдәһе;
- өс тапҡыр СССР педагогия фәндәре Академияһының премияһы лауреаты;
- РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1980).
Белякова Нина Семёновна
Белякова Нина Семёновна (1 декабрь 1916 йыл — ?) — СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
Биографияһы
Нина Семёновна Белякова 1916 йылда Әстерхан губернаһында Әстерхан ҡалаһында тыуған.
1940 йылдан 1944 йылға тиклем Әстерхан медицина институтында белем ала. 1944 йылдан 1945 йылға тиклем Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафтарында хеҙмәт итә. 1944 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан 12-се гвардия танк корпусының 393-сө гвардия үҙйөрөшлө артиллерия полкы составында 2-се гвардия танк армияһы - гвардия өлкән лейтенанты врач вазифаһында хеҙмәт итә. Белоруссия 1-се фронтында һуғышта ҡатнаша. Һуғышта ҡатнашҡаны өсөн 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены һәм «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы һәм«Берлинды алған өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
1946 йылдан Совет Армияһы сафынан демобилизацияланғандан һуң Әстерхан ҡала хастаханаһының участок табиб-терапевты булып эшләй. Н. С. Белякова тырышлығы менән уның участогында ауырыуҙарҙың иң түбән булыуы күҙәтелә. Ауырыуҙарҙы дауалағанда дауалау физкультураһы һәм бальнеологик һәм физиотерапевтик процедуралар менән өр-яңы медикаменттар ҡалланыла. Н. С. Беляков үҙенең пациенттарын диспансер күҙәтеүендә төрлө ауыруҙарҙы профилактикалау өсөн профилактик прививкалар ҙа үткәрә.
1961 йылдың 11 февралендә СССР Юғары Советы Президиумының «1961 йылда юғары хеҙмәт ҡазаныштары өсөн» Указы менән Нина Семёновна Белякова «Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнә.
1971 йылдың 2 июлендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән "Совет сәләмәтлек һаҡлау һәм медицина фәнен үҫтереүҙәге ҙур ҡазаныштары өсөн" Нина Семёновна Белякова «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеменә лайыҡ була, уға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырыла.
Хаҡлы ялға сыҡҡас, Ленинград өлкәһе Всеволожск районының Кузьмоловский биҫтәһендә йәшәй.
Белое Озеро (Ҡурған өлкәһе)
Тарих
Революцияға ҡәҙәр ауылдың ерҙәре Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе составында була. Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына керә. 1924 йылда Урал өлкәһенең яңы ойошторолған Ялан районы составына бирелә. 1930 йылда Ялан районы бөтөрөлгәс, ауыл ерҙәре Ялан-Ҡатай районына керә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда ауыл ерҙәре яңы ойошторолған Сафакүл районына керә, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составына инә. Ауылда урыҫ,молдаван,башҡорттар йәшәгән. Күрше Әптекәй тигән бороңго башҡорт  ауылы бөтөрөлгәс ,уның халҡы Белое Озеро ауылына күсә.Шунан бирле ауылда башҡорттар күпселекте тәшкил итәләр.
Халҡы
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (88 %) йәшәй.
Айвазян Артур Суренович
Айвазян Артур Суренович (Արթուր Այվազյան; 14 ғинуар 1973 йыл, Ереван, Әрмән ССР-ы) — спортсы, бәләкәй калибрлы һәм пневматик спорт винтовкаһынан атыу буйынса сығыш яһай. Атҡаҙанған спорт мастеры. Буйы 176 см, ауырлығы 82 кг.
Биографияһы
1985 йылда еңел атлектиканан киткәндән һуң, Ереван ҡала спорт-атыу клубында Әрмәнстандың атҡаҙанған тренеры Роберт Акопян етәкселегендә пуля менән атыу буйынса шөғөлләнә башлай. Әрмән ССР-ы йыйылма командаһы ағзаһы була.
1990 йылда Львов дәүләт физик культура институтына уҡырға инә, тиҙҙән УССР, СССР йыйылма командаһы ағзаһы була. 1995 йылда юғары уҡыу йортон тамамлағандан һуң, Украина армияһына (спорт ротаһы) хәрби хеҙмәткә саҡырыла һәм һаман да шунда хеҙмәт итә (2008 йылдан —Украина сик буйы ғәскәрҙәре өлкән лейтенанты). 1997 йылда Симферополгә күсенә, Вадим Клименко етәкселегендә күнекмәләр башлай, Ҡырымдың «Динамо» спорт йәмғиәте федерацияһы ағзаһы була. Хәҙерге тренеры — Богдан Клименко.
Лежа лигаһы
Лежа лигаһы — 1444—1451 йылдарҙа албан кенәздәренең хәрби-сәйәси берләшмәһе. Ғосман империяһына ҡаршы көрәшеү өсөн Скандербегтың инициативаһы буйынса Лежа ҡалаһында нигеҙләнгән.
Лежа лигаһының үҙ аҡса фонды булған, ул лига ағзалары феодалдарының аҡсаларынан һәм Дураццола (Дуррес) тоҙ табыуҙан килгән килемдең бер өлөшөнән торған. Армия феодал отрядтарынан торған, уларҙың башлығы итеп Кастриоти кенәзлегенең хакимы Скандербег һайланған.
1451 йылда Лежа лигаһы тарҡалған. Сәбәптәрҙең береһе — кенәздәрҙең Скандербег власының көсәйеүе менән ризаһыҙлығы, феодаль үҙаллылыҡты юғалтыуҙан ҡурҡыу. 1468 Скандербег тарафынан яңынан берләшеүҙе тормошҡа ашырыуға уның үлеме ҡамасаулған.
Тәүтарихы
1355 йылда Сербия короле Стефан Урош IV Душан вафат булғандан һуң, албандарҙың иң эре аҡһөйәктәре үҙ кенәзлектәрен ойоштора башлағандар. Ғосман империяһы Албанияға ингәндә улар үҙ-ара дошманлашҡан бәләкәй һәм тарҡалған кенәзлектәргә юлыҡҡан. Ғосмандарға тәүгеләрҙән булып 1379—1385 йылдарҙа Зета хакимы Балша II ҡаршылыҡ күрһәтергә баҙнат иткән. 1385 йылдың сентябрендә Савр янындағы алышта ҡосман төрөктәре Балшаның ғәскәрен тар-мар иткән, кенәз үҙе алышта һәләк булған.
XV быуатта Ғосман империяһы Балҡан ярымутрауында урындағы христиан хакимдары яғынан әллә ни ҙур ҡаршылыҡһыҙ нығынған. Христиан хакимдарының күбеһе үҙ-ара һуғышҡандар һәм ғосман төрөктәре яғынан хәүеф янағанын күрмәгәндәр. Власть өсөн көрәштә еңеү яулаған ғосман солтаны Мәхмәт I Балҡан дәүләттәренә, шул иҫәптән албан кенәзлектәренә һөжүм итеүҙәрҙе яңынан башлаған. Ғосмандар Топиа нәҫеленән Куряны (1415), Музаки нәҫеленән Бератты (1417), Балшаның тол ҡатынынан Влераны һәм Канинаны (1417) һәм Зенебиша нәҫеленән Гирокастраны (1418) яулап алғандар. Ғосман империяһы һәм Венеция республикаһы ҡыҫымы аҫтында албан кенәздәре тулҡынлана башлаған.
1443 йылдың ноябрендә Кастриоти кенәзлегенең башлығы Скандербег Круя ҡәлғәһен яулаған һәм үҙенең солтандан бойондороҡһоҙлоғон иғлан иткән. Скандербег албан халҡының Ғосман империяһы хакимлығына ҡаршы ҡораллы көрәшен етәкләгән.