cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аракишвили Димитрий Игнатьевич
Опера өлкәһендә ижады
«Шота Руставели тураһында легенда» операһы — тәүге грузин милли операларының береһе. Был ваҡытта грузин сәхнәһендә итальян операһы өҫтөнлөк иткән була. Милли опера 1918—1919 йылдарҙа сәхнәлә ҙур алға китеш кисерә: 1918 йылда Тифлис театры сәхнәһендә Р. Гогниашвилиҙың «Кристине» операһы, 1919 йылда З. П. Палиашвили ҙың «Абесалом һәм Этери», Аракишвилиҙың «Шота Руставели тураһында легенда» операһы ҡуйыла (беренсе милли камера һәм лирик опера була). Опера режиссер А. Цуцунава тарафынан ҡуйыла, шулай уҡ ул операны 1947 йылда ҡабаттан ҡуя. Премьера спектакленең дирижеры — С. А. Столерман. Тәүге ҡуйыуҙа билдәле грузин йырсылары Сохадзе, Екатерина Тарасовна (Нино), О. Бахуташвили-Шульгина (Гульчина), В. Сараджишвили (Шота), А И. Инашвили (Абдул Ғәрәп) ҡатнаша.
Был операны 1923 йылда З. П. Палиашвили исемендәге Тбилиси опера һәм балет театрында рус һәм грузин сәхнәһенең мәшһүр режиссёры К. А. Марджанишвилиҙың режиссер С. Ахметели менән бергә ҡуйыуы театр тормошонда ҙур ваҡиға булып тора. Был операның артабанғы ҡуйылыштарында балетмейстер һәм бейеүсе И. И. Сухишвили (1930), балерина Н. Ш. Рамишвили, дирижёр Е. С. Микеладзе, йырсылар Е. А. Гостенина (Русудана) һәм Г. И. Венадзе (Абдул Араб) ҡатнаша.
«Динара» («Тормош — шатлыҡ») операһы совет осоронда В. Л. Гунианың либреттоһы буйынса ижад ителә (1924). Опера З. П. Палиашвили исемендәге Опера һәм балет театрында 1927 йылда К. А. Марджанишвили тарафынан дирижер И. П. Палиашвили ҡатнашлығында ҡуйыла.
Шенчуга (Подюга ҡушылдығы)
Шенчуга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Подюга йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шолешка
Шолешка — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Межа йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Молодцов Игорь Николаевич
Игорь Николаевич Молодцов  — ғалим-механик, физика-математика фәндәре докторы, Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетының һығылмалылыҡ теорияһы кафедраһы профессоры.
Биографияһы
Игорь Николаевич Молодцов 1954 йылдың 17 авгусында Приморье крайының Владивосток ҡалаһында хәрби хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған. 1962 йылда ғаилә Ҡырымға күсеп килә (Симферополь ҡалаһы), унда ул 1971 йылда 40-сы мәктәптең математика класын алтын миҙал менән тамамлай. Уның математикаға һәм башҡа теүәл фәндәргә ҡыҙыҡһыныуы арҙаҡлы совет математигы А. Н. Колмогоровтың дуҫы һәм курсташы — математика уҡытыусыһы А. П. Тиняков ҡатнашлығында формалаша. А. Н. Колмогоров үҙе лә 40-сы мәктәпкә бер нисә тапҡыр бара, унда уҡыусылар алдында лекциялар менән сығыш яһай. 1971 йылда Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетына уҡырға инә, факультетты тамамлағандан һуң, 1976 йылда, аспирантурала уҡыуын дауам итә. 1979 йылдан 1998 йылға тиклем ғәмәли математика кафедраһында, һуңынан Мәскәү иҡтисад һәм сервис институтының математик модель әҙерләү кафедраһында эшләй.
1998 йылдан алып Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетында эшләй. Фән кандидаты (1982), фән докторы (2003), һығылмалылыҡ теорияһы кафедраһы профессоры (2007).
Фәнни һәм методик эшмәкәрлеге
Төп фәнни һөҙөмтәләре һығылмалылыҡ һәм йәбешкәклектең динамик теорияһы һәм һығылмалылыҡ процестары теорияһы өлкәләрендә алына. Ул 40-тан ашыу ғилми хеҙмәт, 4 уҡыу әсбабы, 3 ғилми баҫма авторы. Ул математика һәм механика буйынса әҙерлек алып барыусы Рәсәйҙең классик университеттары системаһы өсөн 3-сө быуын яңы белем биреү стандарттарын әүҙем әҙерләүселәрҙең береһе була. Уның ҡатнашлығында юғары профессиональ белем биреүҙең «Математика», «Математика һәм компьютер фәндәре», «Механика һәм математик модель әҙерләү», «Фундаменталь математика һәм механика» әҙерлек йүнәлештәре буйынса дәүләт стандарттары әҙерләнә.
Яңы Бейектау
Яңы Бейектау (Новобиктово) — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 553 кеше. Почта индексы — 452302, ОКАТО коды — 80224843011.
Тарихы
Гәрәй улусына ҡараған Яңы Бейектау ауылына нигеҙҙенең ҡасан һалыныуы билдәле түгел. 1920 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу материалдарында ауыл Оло Бейектау (йәки Ҙур Бейектау) тип атала һәм Бәләкәй Бейектау ауылы менән бергә ике ауылдағы 163 ихатала 810 башҡорттоң йәшәүе теркәлә }.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Грохольскийҙар усадьбаһы (Винница)
Грохольскийҙар йорто (Садиба Грохольских) — ландшафт паркында урынлашҡан, XVIII быуат аҙағында төҙөлгән ҡоролмалар комплексы. Винницаның Пятничаны районында. Граф Михаил Грохольский төҙөгән. Һарай иртә классицизм стилендә башҡарылған. Эргәһендә ике флигель, павильон һәм урта быуаттарҙағы кеүек стилдә төҙөлгән һыу ҡыуҙырыу башняһы бар.
Тарихы
Усадьба XVIII быуаттың 80-се йылдарында Польша магнаты граф Михаил Грохольский (1705—1765), Брацлава судьяһы Францишек Ксаверия Грохольскийҙың улы тарафынан төҙөлә. Францишек Грохольский Пятничаныны ҡатыны Аннаның бирнәһе менән бергә ала. Ул кенәз Януш Вишневецкий ғәскәрендә ҡанатлы гусар була, поручик дәрәжәһенә тиклем үрләй. Артабан украин партияһы отряды башында дошмандарға ҡаршы көрәшә, бының өсөн король Август III уға ротмистр чинын бирә. Ике тапҡыр сеймға илсе булып бара, Брацлава шляхтаһы араһында яҡшы юриспруденцияны бегесе булып һанала. Үҙ йорто булмаған, әммә Аннаға өйләнгәс, ҡатынының бирнәһе менән аҡыллыидара итә, яҡшы булһа хужа. Улы Михаил Грохольский 1760 йылда Винницала доминикансыларҙың костелын һәм монастырын һала, ә иезуиттар костелында уның аҡсаһы амвон һәм алтарь ҡуйыла. Үҙ ауылдарының береһендә, Терешкала, ғибәҙәтхана төҙөтә.
Замок төҙөүҙә татар һәм төрөк әсирҙәре эшләй. Усадьба башнялы ныҡлы таш диуар менән уратылған, бойницалы һәм ике ҡапҡалы фортификация ҡоролмаһы булыр тип планлаштырыла. Һөҙөмтәлә бер ҡатлы йәшәү һәм оборона тотоу өсөн тәғәйенләнгән шаҡмаҡ замок килеп сыға. Мөйөштәренән ике ҡатлы манара күтәрелә. Арыраҡ бер ҡатлы ике квадрат башня тора. Уларҙан майҙанды бер нисә йөҙ метр оҙонлоғонда ҡәлғә диауры кеүек уратып алған ур һәм соҡор һуҙыла. Тағы бер цилиндрик башня ур һәм соҡор боролған урында урынлаша.
1765 йылда Михаил Грохольсикй вафат була, уның ете балаһы ҡала. Атай биләмәһен бүлеү ихтыяжы тыуа. Пятничаны, Грицевск шишмәһе, Стрижавкалағы һарай һәм Вииницалағы ихата улдарының өлкәне, Брацлаваның һуңғы воеводаһы Марцинға тейә (1727—1807). Шляхтич Грицевҡа өҫтөнлөк бирә. Мартин вафат булғас, уның биләмәләре лә вариҫтары араһында бүленә башлай. Пятничаныуның улы Михалға эләгә (1765—1833). Тап ул унда йәшәп кенә ҡалмай, ә уны реконструкциялауға тотона, һәм, сөнки фортификация ҡоролмаларының кәрәге бөтә. Реконструкция менән күберәк байлыҡҡ яратыусы ҡатыны Мария күберәк шөғөлләнә, сөнки иҫке замокта үҙен насар тоя.
Үҙгәртеп ҡоролған усадьба составына һарай, флигель һәм парк уртаһында урынлашҡан, өлөшләтә иҫке кирбес ҡойма менән уратып алынған павильон инә.
1914 йылда Винница өйәҙендә ер биләүселәр исемлегендә:
Һарай һәм флигель
Һарайында XVIII быуат аҙағында иртә классицизм стилендә төҙөлә. Бина кирбестән, тура мөйөшлө, Н хәрефе рәүешендә, өс ҡатлы, төп бина ҡабырғаһында ризалитлы һәм фасады паркҡа ҡарай. Бина мөйөшөюнылған таш менән көпләнә. Диуар дорик ордер кәрнизе менән таммалана.
Тәүҙә һарайҙың ике яғынан ике ҡатлы кирбес флигелдәр урынлаша. Улар һарай менән колонналы ярымциркуляр галерея ярҙамында тоташа (хәҙерге ваҡытта улар юҡ). Төп фасадтың беренсе ҡаты ризалиттар араһына индерелгән алты колонналы террасалы портикка иғтибар йүнәлтә, ә тәҙрәләр өс мөйөшлө сандриктар менән биҙәлә. Һарай флигеле һарайы XVIII быуат аҙағына ҡарай. XIX быуат аҙағында — көнбайыш, ә XX быуат урталарына төньяҡ (артҡы) фасадтарға хужалыҡ биналары төҙөлә.
Павильон
Павильон (емереклектәр), XVIII быуат аҙағынп ҡарай. Кирбес, түңәрәк, тамамлаған ике яруслы башня (һаҡланмаған). Икенсе ҡатта ҙур булмаған ҡапҡаслы тәҙрәләр бар. Беренсе ҡатта бер нисә декоратив ут яуҙырыу урыны урынлашҡан.
Парк
Паркта бер нисә урында ҡайын сауҡалығы, аҡ акация, канада тирәге, шыршы һәм башҡа ағастар төркөмө бар. Шулай уҡ һирәк ағастар ҙа осрай.
Хәҙерге торошо
Әлеге ваҡытта усадьбала эндокринология диспансеры һәм поликлиникаһы урынлашҡан, инеү сикләнгән. Бина өлөшләтә реставрацияланған.
Кьянчано-Терме
Кьянчано-Терме (Chianciano Terme) — коммуна, курорт ҡала. Италияла урынлашҡан. Тоскана төбәгенең Сиена провинцияһы составында тора.
Кьянчано-Терме ҡалаһының халҡы 7253 кеше тәшкил итә (2008 йыл мәғлүмәттәре буйынса) Ҡаланың майҙаны 37 квадрат километрға тигеҙ, халыҡ тығыҙлығы — 199 кеше/км². Ҡала мэры — Габриэлла Ферранти. Кьянчано-Терме ҡалаһының почта индексы — 53042. Телефон коды — 0578.
Ун-Сур-Юган
Ун-Сур-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Моур-Вош-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ун-Лунх-Кал-Юган
Ун-Лунх-Кал-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Рыть-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ханавэй-Яха (Пяседай-Яха ҡушылдығы)
Ханавэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пяседай-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡыр-Ҡайынтүбә
Ҡыр-Ҡайынтүбә (Ҡайынтүбә; Кыр Каентүбә, Кыр-Каентюба) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы ауылы.
Тарих
Ауылға йәнәй ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Һуңыраҡ ауылда керҙәш булып башҡорттарҙың бүләр һәм байлар ырыуҙары вәкилдәре төпләнә. 1707 йылдан билдәле. Ауыл Йәнәй улусының Ҡамбар түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Байсар улусы составына керә.
Ауыл кешеләре 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында әүҙем ҡатнаша.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составында була.
Халҡы
1816 йылда ауылда 15 башҡорт (ир затлы) һәм 80 типтәр, 1848 йылда — 25 башҡорт һәм 212 типтәр, 1912 йылда — 541 типтәр иҫәпләнгән.
Көньяҡ Огайола хикәйәләүселәр фестивале
Тарихы
Көньяҡ Огайолағы сәсәнлек тамырҙары тарихы АҠШ-тың төп халыҡтарының ғөрөф-ғәҙәттәренә барып тоташа. Штаттың көньяғында йәшәгән шауни һәм минго ҡәбиләләре, быуындан-быуынға тапшырылып килгән хикәйәттәре аша тарихты һаҡлаған. Артабан был урында йәшәй башлаған пионерҙарҙың да үҙҙәренең ата-бабалары тураһында хикәйә һөйләү традициялары булған. Шулай уҡ ер аҫты тимер юлы буйлап бер төркөм булып барыусы сәйәхәтселәр ҙә, юлды ҡыҫҡартыу маҡсатында, төрлө тарихтар һөйләргә яратҡан.
Урындағы хикәйә оҫтаһы һәм эшҡыуар Билл Маккелл бер ваҡыт Сәсәндәрҙең милли фестивалендә һәм шуға оҡшш Кентукки фестивалендә ҡатнашҡан Огайола быға саҡлы ундай саралар үткәрелмәгәнлектән, Маккелл урындағы ирекмәндәр комитетын етәкләй, ойоштороу эше планын төҙөй, гранттар һәм иғәнәләр алыуға өлгәшә. Чилликотиҙа телдән бәйән итеү буйынса беренсе фестиваль (Огайо штатының тарихи баш ҡалаһында) 2004 йылда ойошторола.
Бер нисә йыл дауамында фестиваль төрлө майҙансыҡтарҙа: тҡала еатрында, китапханала, Беннет-һолл лекторийында, Огайо университеты филиалында, парк Йоктанги паркында һ. б. урындарҙа үтә.
Фестиваль
Фестиваль кесаҙна кисендә сәсәндәрҙе рәсми ҡабул итеүҙән башлана һәм концерт менән асыла. Йома көндө меңәрләгән студент һәм уҡыусылар сығыштарҙы тыңлай. Кемдәр Чилликотиға килеп етә алмай, видеоконференция ярҙамында ҡатнаша. 2009 йылдан башлап телдән бәйән итеүселәр йома кисендә хаҡында һөйләйҙәр.
Елкән спорты
Елкән спорты, Яхтинг, Сэйлинг (Sailing) — һыу спорты төрө, спортсыларҙың башлыса яхталарға ҡуйылған елкәндәрҙе файҙаланып ярышыуынан ғибәрәт. Елкән спорты географик урыны буйынса ҡулай илдәрҙә бигерәк тә үҫкән. Яхтинг Нидерландта XVI быуатта барлыҡҡа килгән. Голландса-латинса һүҙлектә «jaght» (күрәһең, «jagen» — «ҡыуыу», «эҙәрләү» тигәндән яһалғандыр) һүҙе тәү башлап 1599 йылғы баҫмала осрай.
Елкән спорты тасуирламаһы
Елкән спорты — ел көсө менән ҡыуылыусы судноларҙа йә спорт снарядтарында (мәҫәлән, таҡтала) ярышыуҙан торған һыу спорты төрө. Бындай суднолар яхта тип атала. Хәҙер елкән спорты менән йәй көнө һыуҙа ғына түгел, ҡыш боҙҙа ла шөғөлләнергә була. Ҡышҡы елкән ярыштары конькиға йә саңғыға ултыртылған снарядтарҙа үтә. Бындай яхта буер тип атала.
Яхталарҙың төҙөлөшө һәм елкәндәрҙең аэродинамик формаһы, елкән ҡорамалының конструкцияһы яхталарҙы ел йүнәлешендә генә түгел, елгә ҡырын ҡуйып та хәрәкәтләндерергә мөмкинлек бирә. Заманса яхталарҙа ел йүнәлешенә ҡарата осло мөйөш яһап йөрөп була. Ошо арҡала яхта, галстарҙы үҙгәртеп (боролоштар яһап), баҫҡыстан үрләгән кеүек елгә ҡаршы ла хәрәкәт итә ала.
Ярыштар форматы
Елкән спорты ярыштарында тиҙлек мөһим: билдәләнгән дистанцияны кем шәберәк үтә, шул еңеүсе була. Бер төркөмдәге яхталарға старт бер юлы бирелә. Әммә улар тик торған урындан стартҡа ҡуҙғалмай, ә нисек ҡулай, шулай йөрөп торалар, әммә старт мәленә тиклем ике буй араһын ғына үтергә ярамай. «Старт асыҡ» тигән сигналдан һуң яхталар, ошо ике буй араһындағы старт һыҙығын киҫеп үтеп, билдәләнгән дистанция буйлап финишҡа ҡарай хәрәкәт итә башлай.
Тәүге ярыштар
Елкәнле судноларҙа тәүге уҙыштар «сәй клиперҙары» тип йөрөтөлгән Англия суднолары араһында башлана. Ул саҡта Англияға Һиндостандан сәй ташыйҙар. Англияға беренсе булып килеп еткән карап сәйҙе ҡиммәткәрәк һата алған.
Һуңынан ундай ярыштар рәсмиләштерелә.
Спорт яхталарының классификацияһы
Елкән спорты ярыштары ғәҙәттә бер иш төҙөлөшлө яхталарҙа үткәрелә. Бер йә бер нисә уҙыштан торалар. Бер нисә уҙыштан торған ярыш регата тип атала. Һәр уҙышта яхта нисәнсе урын алһа, шул һандағы мәрәйҙәр бирелә. Регатаның бөтә уҙыштары буйынса иң яҡшы күрһәткесле яхта еңеүсе була.
Ярыш яхталары ғәҙәттә бер конструкция буйынса һәм «класс ҡағиҙәләре» тигән аныҡ ҡағиҙәләр буйынса төҙөлә. Бындай яхталар бер класҡа берләштерелә.
Ҙур яхталарҙы төҙөгәндә һәр йәһәттән бер төрлө ҡағиҙәләргә тулыһынса буйһоноу ҡатмарлы. Ундай яхталар ярышҡанда тәүҙә һәр береһен параметрҙар йыйылмаһы буйынса үлсәйҙәр, шунан, махсус формула буйынса махсус коэффициенттарҙы иҫәпләп сығарып, улар ярҙамында яхтаның дистанцияны үтеү ваҡытын иҫәпләйҙәр. Шунан һуң бөтә ҡатнашҡан яхталарҙың мәрәйҙәрен сағыштырып, еңеүсене асыҡлайҙар. Бындай ярыштар «гандикап буйынса уҙыштар» тип йөрөтөлә.
Донъяла елкән спорты ярыштары
Ҙур яхталар араһында елкән спорты ярыштарының иң абруйлыһы — «Америка Кубогы» ярыштары. Был ярышта ғәмәлдә технологиялар, эре синдикаттар көс һынаша, ә Кубок еңеүсеһе Кубоктың киләһе циклына яхталар класын билдәләй. Америка Кубогына уҙыштар барышында фәнни, техник һәм технологик эҙләнеүҙәр һөҙөмтәһендә төрлө яңы технологиялар һәм материалдар табыла, улар хәҙер аэрокосмос сәнәғәтендә һәм башҡа тармаҡтарҙа уңышлы ҡулланыла.
Олимпия программаһына елкән спорты ярыштары 1900 йылда Париждағы йәйге Олимпия уйындарында индерелә һәм шул ваҡыттан алып һәр Олимпиадала үткәрелә.
Ярыштар яхталарҙың бер нисә класы араһында бара. Ирҙәр, ҡатын-ҡыҙҙар, ҡатнаш экипаждар ярыша.
Олимпия уйындарында елкәнле спорттағы СССР-ҙың беренсе алтын олимпия миҙалын 1960 йылда Тимер Пинегин һәм Федор Шутков экипажы техник яҡтан ҡатмарлы «Звёздный» яхталар класында яулай.
Олимпия уйындарында совет һәм Рәсәй призерҙары (рулевойҙар): Эспер Белосельский-Белозерский, Иосиф Шомакер, Тимер Пинегин, Александр Чучелов, Валентин Манкин, Борис Будников, Виктор Потапов, Андрей Балашов, Георгий Шайдуко, Стефания Елфутина.
СССР һәм Рәсәй тарихында донъя һәм Европа Чемпионаттарында һәм беренселектәрендә, Донъя кубоктарында яуланған миҙалдар күп. 2016 йылғы Олимпия уйындарында Стефания Елфутина RS-X елкәнле таҡтаһы класында ҡатын-ҡыҙҙар араһында бронза миҙал ала.
Яхтинг
Елкәнле спорттан тыш, яхтинг төшөнсәһе бар. Ул күпкә киңерәк мәғәнәгә эйә, уны елкәнле туризм тип атарға була, сөнки яхтингҡа ярышыуҙан бигерәк, ял итеү яғы хас.
Яхтинг яхталарҙың бөтә төрҙәрендә: елкәнле, моторлы яхталарҙа, гулеттарҙа, елкәнле-моторлы катамарандарҙа үткәрелә ала.
Үткәреү урыны буйынса яхтингты шартлы рәүештә түбәндәгеләргә бүлергә була: Яхтинг менән шөғөләнгән кешеләрҙе яхтсмен тип атайҙар. Башҡа спорт төрҙәренән айырмалы, елкән спортында спортсының тәбиғи сифаттары бик ҙур әһәмиәткә эйә түгел. Яхтсмендарҙың квалификацияһы кимәленә ҡарап, яхтингты профессиональ һәм һәүәҫкәргә бүләләр. Квалификация кимәле сертификаттар йә төрлө ярыштарҙа, регаталарҙа ҡатнашыу менән раҫлана. Король Яхта Ассоциацияһы (Royal Yachting Association, RYA) биргән инглиз сертификаттар, Халыҡ-ара Яхта Ассоциацияһы (International Yacht Training, IYT) сертификаттары юғары баһалана. Европала ICC (International Certificate of Competence) рәсми документ һанала. Рәсәй сертификаттары (хатта яхта капитаны таныҡлығы) халыҡ-ара юридик көскә эйә түгел. Рәсәй сиктәренә иң яҡындағы билдәле яхтинг мәктәптәренең береһе Төркиәләге Мәрмәрис ҡалаһында урынлашҡан.
СССР-ҙа буерҙарҙағы хәрби хәрәкәттәр
XX быуатта буерҙар Бөйөк Ватан һуғышы барышында 1941—1944 йылдарҙа Ладогала һәм Балтикала уңышлы файҙаланыла. Автомобиль юлдары һалғанға тиклем улар блокадалағы Ленинградты тәьмин итеүҙә һәм халҡын эвакуациялауҙа, Тормош юлын хеҙмәтләндереүҙә ҡулланыла. Буерҙарҙы хәрби файҙаланыуға спорт мастерҙары И. П. Матвеев һәм Н. М. Ермаков етәкселек итә .
Брайль шрифтында эсперанто
Форматлаштырыу
Баш хәрефтәр яңғыҙлыҡ исемдәрҙә генә билдәләнә. Һөйләм башында улар ҡулланылмай.
Бикеш (Баймаҡ районы)
Бикеш (Бекешево) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 816 кеше. Почта индексы — 453671, ОКАТО коды — 80206809001.
Исеменең килеп сығышы
Бикеш антропонимынан алынған
Географик урыны
Һаҡмар йылғаһының һул яҡ ярында урынлашҡан.
Тарихы
Революциянан һуңғы йылдарҙа ауылда хәлле кешеләр йәшәй. Халыҡ төрлө һөнәрселек, ауыл хужалығы, баҡсасылыҡ, малсылыҡ менән шөғөлләнгән. Һаҡмар йылғаһында үҙ тирмәндәре була. 1920 йылда ауылда 77 йортта 416 кеше йәшәгән. 1939 йылда — 1078; 1959 йылда —1 225; 1989 йылда — 843; 2002 йыда —775; 2010 йылда 711 кеше теркәлгән. Ауылда 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы урыҫтар, башҡорттар йәшәй. Урта мәктәп, амбулатория, мәҙәниәт йорто, китапхана бар. 1929 йылда крәҫтиәндәр «Красная Новь» ауыл хужалығы артелен ойошторалар, йәмғеһе 12 кеше яҙыла, улар араһында Феноген Федорович Разин, Артем Панкратьевич Бородин һәм башҡалар. Степанов М. К. рәйес итеп һайлана, ауыл Советы рәйесе итеп Рачков К. С. тәғәйенләнә. 1931 йылда тағы ла бер артель — «Победа» — ойошторола. 1933 йылда ике артель Аҡморон утарындағы «Победа» колхозына ойоша. Колхоз рәйесе итеп Волков Степан Андреевич һайлана. Баҫыуҙа 100-гә яҡын кеше эшләгән. 1934—1935 йылдарҙа ауылға тәүге тракторҙар килә. Тракторға беренселәр булып Кутуков Василий Павлович, Хачин Петр Николаевич, Сальников Григорий Константинович, Рассадников Михаил Михайлович һәм Кирюхин Алексей Матвеевич ултыралар. 1936 йылда колхозға йөк машиналары, 1937 йылда комбайн бирелә, ул ваҡытта колхозда 12 ат һабаны һәм 70 тырма иҫәптә тора.
Колхоз рәйестәре
Хачин П. Н. (1938), Толмачев Н. П., Артамонов С. Г., Горьков Л. К. (һуғыш ваҡытында), Волков Н. А., Кузнецов, Карсаков П. Д. (1956—1961), Чистилин Я. Ф., Повиряев А. И. (1960 г), Хасанов Х. З. (1962—1966), Надькин П. Н. (1966—1968), Карманов А. М. (1968—1973), Калашников Е. Ф. (1973—1975), Цыплаков В. П. (1975—1979), Артемьев К. П. (1979—1982), Пуликов Н. И. (1982—1990), Юдин В. П. (1990—1996), Пономарев В. А. (1996—2003), Ковалев С. С. (2003—2005), Романова Г. Н.(2005—2007), Шәрипов А. Б.(2007—2013), Байрамғолов С. Р. (2013 йылдан).
1932 йылдан алып бында колхоздарҙың машина-тракторҙарын ремонтлау өсөн МТС эшләп килә (1958 йылдан — РТС). 1961 йылда РТС «Сельхозтехника» итеп үҙгәртелә. 1986 йылда бер нисә реформанан һуң «Сельхозтехника» Баймаҡ агро-сәнәғәт берләшмәһенең ремонт-техник предприятиеһы (РТП) тип исемләнә башлай. 1960 йылда «Победа» колхозы «Ленин» колхозы (Таулыҡай ауылы) менән берләштерелә. 1966 йылда бикештәр «Ленин» колхозынан айырылып сығалар һәм «Рассвет» колхозын ойошторалар. 1970—1980 йылдарҙа колхозда ҙур үҙгәрештәр була: яңы ике ҡатлы мәктәп, Һаҡмар йылғаһы аша тимер күпере төҙөлә, фермаға тиклем шоссе һалына.
Ауыл эргәһендә Бикеш ҡурғандары урынлашҡан.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауылда 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, ауылда башлыса урыҫтар (68 %) һәм бөрйән ырыуы башҡорттары (27 %) йәшәй.
21 октябрь
21 октябрь — григориан стиле буйынса йылдың 294-се көнө (кәбисә йылында 295-се). Йыл аҙағына тиклем 71 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Артур Мейчен
Артур Мейчен (Arthur Machen, төп исеме Arthur Llewellyn Jones; 3 март 1863 йыл — 15 декабрь 1947 йыл) — Англия (Уэльс) яҙыусыһы.
Биографияһы
Артур Мейчен 1863 йылдың 3 мартында Уэльстың Монмутшир графлығы Кайрлеон ҡалаһында рухани ғаиләһендә тыуған. 1874 йылда мәктәпкә уҡырға инә, әммә, аҡса етешмәгәнлектән, ата-әсәһе малайҙы унан алырға мәжбүр була. Артур күп ваҡытын атаһының китапханаһында үткәрә. Уға айырыуса Де Квинсиҙың «Әфиүн тартыусының иҡрар итеүе», «Мең дә бер кисә» әкиәттәре һәм Вальтер Скоттың әҫәрҙәре ныҡ тәьҫир итә. Ҡыҫынҡы матди хәл яҙыусы өсөн мәңге ауыр мәсьәлә булып тора, ғүмере буйы тиерлек ул ярлылыҡ менән көрәшергә мәжбүр була. Улы белем ала алһын өсөн атаһы Джон Эдвард Джонс малайҙың фамилияһын Мейченға — әсәһе яғынан өләсәһенең фамилияһына үҙгәртә. Шуға рәхмәт йөҙөнән өләсәһе ейәненең уҡыуына түләргә риза була. 1880 йылда Мейчен Лондондағы Король медицина колледжына инеп ҡарай, әммә уңышһыҙлыҡҡа тарый.
1881 йылдан алып ул әҙәби эшмәкәрлеккә тотона. Тәүҙә тәржемәсе була. Тәүге баҫылған тәржемәһе — Маргарита Наваррскаяның «Гептамерон» әҫәре. Һуңғараҡ Мейчендың тәржемәһендә Казанованың мемуарҙары, Вевилдең әҫәрҙәре һ. б. сыға. 1884—1889 йй. ул төрлө нәшриәттәрҙә тәржемәсе генә түгел, рецензент, мөхәррир, каталоглаштырыусы булып эшләй. Ошо мәлдә Артур Мейчен әҙәби мөхиттә һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар белгесе булараҡ таныла. 1887 йылда ул Лондон богемаһы араһында күп дуҫ әҙәбиәтселәре булған, театрға мөкиббән ғашиҡ музыка уҡытыусыһы Эмили «Эми» Хогг менән өйләнешә. Бер айҙан әҙиптең атаһы, улына саманан тыш күп түгел, әммә яҙыусылыҡ менән шөғөлләнеп йәшәрлек мираҫ ҡалдырып үлеп китә. Эми Мейченды яҙыусы һәм мистик Артур Уэйт менән таныштыра, улар дуҫлаша. Мейчендарҙың әҙәби таныштарынан яҙыусылар Эдгар Джепсон һәм Мэтью Фипс Шил була.
Мейчендың үҙенсәлекле әҫәрҙәре инглиз Неоромантизмы йоғонтоһонда яҙыла. 1890 йылдан алып Роберт Льюис Стивенсон стилендәге ҡыҫҡа хикәйәләре менән матбуғатта күренә башлай. Тәүге уңыш яҙыусыға «Бөйөк алла Пан» (Great God Pan) повесы баҫылғас килә (1894). Был әҫәр енси боҙоҡлоҡтарға «асыҡ» ишараһы менән консерватив йәмғиәттең асыуын ҡабарта. Китап шунда уҡ һатылып бөтә, икенсе баҫмаһы ла тиҙ тарала, бынан тыш, Мейченға Оскар Уайльд иғтибар итә, уны үҙ таныштары араһына индерә. Китаптың тышлығын билдәле рәссам Обри Бердслей биҙәй. Был әҫәрҙән һуң Мейчен үҙенең "хикәйәләрҙән роман"ын — «Ялған исемле өсәү» (The Three Impostors) баҫтыра. Ул сюжеттары үҙ-ара үтә хикмәтле итеп үрелгән новеллаларҙан тора. Был китап Мейчендың ижадында иң яҡшыларҙан һанала; һуңынан ул уның дауамын яҙа («Ҡыҙыл Ҡул» детектив-мистик романы). Ошо уҡ йылдарҙа ул «Серле яҡтылыҡ» (1894) һәм «Балҡыусы пирамида» (1895) повестарын ижад итә.
1899 йылда Эми вафат була. Мейчен төшөнкөлөккә бирелә, маҡсатһыҙ урам ҡыҙырып йөрөй. Шул осорҙа дуҫы Артур Эдвард Уэйт ярҙамы менән ул Алтын Шәфәҡ Ордены исемле серле ойошмаға ҡушыла. 1903 йылда Орден тарҡалғас, Мейчен күпмелер ваҡыттан был рәүешле ойошмаларҙан бөтөнләй ситләшә. Шул уҡ ваҡытта Мейчен сценарист булып эшләй, хатта сэр Фрэнк Бэнсондың гастролдә йөрөүсе труппаһы менән сәхнәгә лә сыға. Гастролдәр ваҡытында ул Дороти Пьюрфой Хэдлстон (1878—1947) менән таныша, ул яҙыусының икенсе ҡатыны була.
Биркхольц
Биркхольц (Birkholz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 416 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,18 км2. Диңгеҙ кимәленән 38 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39517 һәм автомобиль коды — SDL.
Артур Мейчен
Биографияһы
1910 йылда Мейченды медиа-магнат Альфред Хармсворттың «Evening News» гәзитенә даими эшкә алалар, яҙыусы унда 1921 йылға тиклем эшләй. Был эш уға яйлап арта барған ғаиләһен ҡарау өсөн тотороҡло урын һәм эш хаҡы бирә. 1912 йылда Мейчендарҙың улы Хилари (1912—1987), 1917 йылда ҡыҙҙары Джанет (1917—2008) тыуа. Икенсе яҡтан, көсөргәнешле гәзит эше яҙыусыға ижади эшенә ваҡытты аҙ ҡалдыра.
Килдеғол мәктәбе
Килдеғол мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Ҡыпсаҡ ауыл советы биләмәһендәге уҡыу йорто. Бөрйән районы Килдеғол ауылында урынлашҡан. Бөрйән районы Әбделмәмбәт ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбенең филиалы
Тарихы
Килдеғол ауыл мәктәбенә 1928 йылда нигеҙ һалына. Беренсе уҡытыусы — Г. Сафин. Уҡытыу шәхси өйҙә алып барыла. 1933 йылда мәктәп ябыла. Балаларҙы Х. С. Ҡонафин, Ш. Миндеғолов, М. Һатыбалов, М. Ғ. Хәсәнов, С. Йосопов, И. М. Йәһүҙиндәр уҡыта.
Иҫке Орхей
Был территорияла борондан кешеләр йәшәгән, сөнки Реут йылғаһы бөгөлөндә ярҙарҙың өс яҡтан аҫылынып торған ҡаялар менән уратып алынған ярымутрау булып сығып тороуы, дошмандарҙан ышаныслы һаҡланыуҙың тәбиғи мөмкинлеген биргән. Был урында төрлө халыҡтарҙың күп тораҡ урындарына нигеҙ һалынған һәм күп тораҡтар емерелгән. XIII быуат уртаһында Алтын Урҙа был территорияны яулап алған һәм XIV быуатта урҙа (алғы азия) стилендәге Янги-Шехир (Яңы Шәһәр) тип аталған «Яңы Ҡала» ҡалҡып сыҡҡан.
Мосолмандар археологтарға үҙҙәренең мираҫын: мәсет, ҡарауанһарай, мавзолейҙар (ҡәберлектәр) һәм мунсалар емереклектәрен ҡалдырған. Урындағы музейҙа, асыҡ һауа аҫтындағы экспонаттарҙан тыш, татар стилендәге глазурланған керамиканың бай экспозицияһы һаҡланған. XIV быуаттың 60-сы йылдары һуңында, Алтын Урҙа көсһөҙләнгән шарттарҙа, халыҡ элекке ҡаланы ташлап киткән һәм был урында молдаван торағы — Орхей ҡалаһы ҡалҡып сыҡҡан. Бында урындағы хәрби начальниктың — пыркалабаның резиденцияһы урынлашҡан булған, эргәһендәге погостары менән ике православие сиркәүе төҙөлгән. XVI быуаттың уртаһы тирәһендә Молдаван кенәзлеге хужаһы ҡаланы Реут йылғаһы ағымы ыңғайына 18 километрға үргәрәк, хәҙерге Оргеев ҡалаһы урынына күсергән. Археологик ҡурсаулыҡ шул урында торған урта быуат ҡалаһы исемен йөрөтә, тик хәҙер уны Иҫке Орхей тиҙәр. Иҫке Орхей музей комплексы тарихи һәйкәлдәрҙең һәм тәбиғи ландшафттың системаһын барлыҡҡа килтерә.
Иҫке Орхей үҙенең ҡаяларҙа төҙөлгән монастырҙары менән дан тота. Ошо территория иртә христианлыҡ йәмғиәтендә монахлыҡҡа китеп йәшәүселәр өсөн идеаль ер булған. Ул тышҡы донъянан бүленгән (изолирован) булған. Христиандар был ергә килгәндә, моғайын, ҡаялар эсендә тарихи дәүергә тиклем был территорияла йәшәгән кешеләр тарафынан соҡолоп эшләнгән мәмерйәләр булғандыр. Христиандар булған мәмерйәләрҙе файҙаланғандыр. Урта быаттарҙа православие монах тормошоноң таралыуы һәм ҡырым һәм бәшәнәк (буджак) татарҙарының сапҡындары монахтарҙы төпкөлдәге буй етмәҫлек ҡаяларға инеп йәшәргә мәжбүр иткән. Улар булған мәмерйәләрҙе киңәйткән һәм яңыларын эшләгән. Ҡайһы бер мәмерйәләр беҙҙең көндәргә тиклем яҡшы һаҡланған.
Тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, был төбәктә йыш ҡына ҡабатланған ер тетрәүҙәр һөҙөмтәһендә, күп ҡаялар, кельялары-ние менән Реут йылғаһының һыуҙарына ҡолаған булырға тейеш, шулай ҙа күп комплекстар хәҙер ҙә яҡшы хәлдә. Иҫке Орхейҙа иң нығытылған ҡоролма булып ҡаяға яһалған һет ҡәлғәһе һанала. Ҡәлғә тирә-йүн менән, кәрәк саҡта бикләп ҡуйып булған, тар ғына һуҡмаҡ менән бәйләнгән. Шуның өсөн урын ҡәлғә төҙөү өсөн идеаль тап килгән. Б.э. III быуаты һуңында, герман ҡәбиләләре һөжүменән ялҡҡан халыҡ ҡәлғәне ташлап киткән. Ҡыҙыҡһыныу тыуҙырған тағы ла бер ҡоролма булып Алтын Урҙа төҙөгән һәм һуңғараҡ молдаван хужаһы файҙаланған урта быуаттар ҡәлғәһе тора.
Иҫке Орхей тарихында 3 осор билдәләнә.
Алтын Урҙанан элгәрге осор (XII—XIII быуаттар)
Был арауыҡта Иҫке Орхей (Галицк-Волынь кенәзлеге йоғонтоһондағы территория) урынында, бүрәнә диуар һәм ҡарауыл башнялары менән һаҡланған ҡәлғә-поселение булған. Ҡаҙыныу эштәре алып барғанда, археологтар уның ҡалдыҡтарын тапҡан. Тораҡ халҡы һыу юлын файҙаланып, төньяҡ-ҡара диңгеҙ ҡалалары һәм Днестр йылғаһының һул ярында урынлашҡан яҡын территориялар менән әүҙем сауҙа иткән.1241-1242 йылдарҙағы татар-монгол яуы барышында тораҡ һәм ҡәлғә емерелгән.
Алтын Урҙа осоро (XIV быуаттың 30-60-сы йылдары)
1330 йыл тирәһендә шул уҡ урында татарҙар яңы ҡалаға нигеҙ һалған һәм Янги-Шехр (ғәрәп сәйәхәтселәре уны Шехр-аль-Джедид тип атаған) төҙөгән, иҫке татар теленән тәржемә иткәндә, Яңы ҡала тигәнде аңлата. Ҡала урҙа (шулай уҡ алғы Азия) оҫталары етәкселегендә төҙөлгән. Археологтар бында Алтын Урҙаның үҙенсәлекле һыҙатлы ҡоролмалар — ҡарауанһарай, мәсет һәм мавзолей-мазарҙар, йәмәғәт мунсалары тапҡан. Бөгөнгө көнгә саҡлы ванналар, ял итеү, массаж өсөн айырым бүлмәләре, йылытыу һәм елләтеү ҡоролмалары булған мунса ҡалдыҡтары һаҡланған. Интерьер ҡалдыҡтары мунсаның эске йыйыштырылыуы иҫ киткес матур, бай булғанлығы тураһында һөйләй. Ҡайһы бер ғалимдар фекеренсә, Иҫке Орхей мунсалары рим мунсаларының прототибы, икенселәре Әрмәнстандағы, Ҡырымдағы, Иҙел (Волга) буйы ҡоролмалары менән дөйөм элементтары булыуын билдәләй. Боронғо ҡоролмаларҙың ҡаҙылып алынған фундаменттары хәҙерге ваҡытта, туристарҙың иғтибарын йәлеп итер өсөн, өҫтәп төҙөлгән һәм дәүләт тарафынан ҡурсалана.
Молдаван осоро (XIV быуаттың 60-сы йылдары— XVII быуаттың икенсе яртыһы)
1369 йылда Янги-Шехир Молдаван кенәзлеге тарафынан таланған һәм емерелгән, татарҙар Днестр-Прут йылға аралығынан ҡыуылған, ә урындағы халыҡ ҡәлғәлә, уға «Орхей» («ҡәлғә, нығытма») тигән исем биреп, шунда йәшәп киткән. Ҡала үҫкән һәм мөһим оборона (ҡурғау, һаҡлау) әһәмиәтенә эйә булған. Фортификацион ҡоролмалар төҙөлгән, емерелгән татар ҡәлғәһе тергеҙелгән. Көнбайыштан ҡала ике рәт ағас-ер оборона ҡоролмалары, ә башҡа яҡтарынан ҡала йылғаның текә ярҙары менән һаҡланған. Шулай итеп, ҡала нығытмалар ҡулсаһы менән уратылған.
XV быуаттың икенсе яртыһында Бөйөк Стефан III дәүерендә таш цитадель төҙөлгән. Уның стиле — шул осорҙағы типик молдаван фортификацион ҡоролма. Ҡәлғә мөйөштәрҙәге һәм ҡапҡа өҫтөндәге манараһы менән дүрткел формаға эйә булған. Уның эсендә хужа тәғәйенләгән ҡала һәм округаның юғары хәрби һәм гражданлыҡ начальнигының, пыркалабтың, һарайы булған.
XV быуатта, Молдаван кенәзлегенең үҫешкән осоронда, Иҫке Орхей һөнәрселек производствоһы һәм сауҙа үҙәктәренең береһенә әүерелгән. Археологтар шул ваҡыттағы башҡа ҡоролмаларҙы ла тапҡан — XV быуат башындағы сиркәү фундаментын, һөнәрселек оҫтаханаларын, кеше йәшәгән торлаҡтарҙы, мунсаларҙы. Металл, керамика, яндырылған балсыҡтан предметтар, тәңкәләр табылған
Көнсығыш Европа илдәре менән сауҙа бәйләнешендә торғандар.
1484 йылда Белгородты (хәҙер Белгород-Днестровский) төрөктәр баҫып алғанлыҡтан, Ҡара диңгеҙ буйындағы төп сауҙа юлы бикләнгән. Был хәл ҡалаға етди иҡтисади зыян килтергән. XV—XVI быуат сиктәрендә ҡалаға бер нисә тапҡыр ҡырым татарҙары һөжүм иткән, һәм ҡала бөлгөнлөккә төшөрөлгән. 1538 йылдың йәйендә төрөк солтаны Күркәм Сөләймәндең походынан һуң Орхей яңынан ҡыйратылған. Һөҙөмтәлә, XVI быуат уртаһында ҡала хәҙерге Оргеев ҡалаһы территорияһына күсерелгән. Тарихсылар быны сауҙа юлы ыңғайына күсеү менән бәйләй. Иҫке урында XVII быуаттың икенсе яртыһына саҡлы Мовилэ атамалы ауыл булып, ул да аҡрынлап юҡҡа сыҡҡан.
Музей комплексы
Иҫке Орхей территорияһында ҡаҙыныуҙар 1940 йылдарҙан бирле алып барыла. Ҡаҙыныу эштәренең башында Георгий Дмитриевич Смирнов, Павел Петрович Бырня, Иван Тимофеевич Никулицэ, Иван Георгиевич Хынку кеүек ғалимдар торған. 1996 йылдан Иҫке Орхейҙағы ҡаҙыныуҙарҙы тарих фәндәре докторы Георге Постикэ етәкләгән. 1968 йылда «Иҫке Орхей» музей комплексы барлыҡҡа килгән. Музей комплексы территорияһында Оргеев районының Требужены, Бутуча(е)ны, Моровая ауылдары урынлашҡан.
Иҫке Орхейҙа Реут йылғаһы буйындағы ҡая-мәмерйәләрҙә тумырып яһалған монастырҙар бар. Иң боронғо православие скиты «Пештере» Реут йылғаһынан 60 м бейеклектә төҙөлгән, һәм уны һуңғараҡ түбәһенә ҡоролған сиркәү манараһы буйынса танып була. Ул алтарлы сиркәүҙән, кельялар төркөмөнән, Реутҡа алып барыусы баҫҡыслы коридорҙан тора. Сама менән XVIII быуат тирәһендә ярҙың ишелеүе скитҡа (монахтар йәшәй торған урын) алып барған юлды юҡҡа сығарған. «Пештере» скитының тышҡы фотоһы, 1-се фотола ишелеү арҡаһында емерелгән таш баҫҡыс ҡалдыҡтары күренә: 1, 2, 3, 4.
Реут ағымынан үрҙәрәк үҙ-ара бәйләнгән һәм һәр береһенең үҙенең сығыу урыны булған биш келья-мәмерйәнән торған һуңғараҡ осорҙа һалынған скит бар. Был скитҡа орхей пыркалабы Босий 1675 йылда нигеҙ һалған. Эргәләге ҡаяла яҙылған молдаван тексынан, 1690 йылда был мәмерйә скиттарында запорожье казагы Стец Хатман башында торған гайдуктар йәшеренгән, тигән мәғлүмәт белергә була.
1821 йылда ҡаялағы «Пештере» монастырына Оргеев районы Бутучены ауылы яғынан 20 был метр оҙонлоғондағы туннель һалынған һәм яңы инеү урыны эшләнгән, ә 1890 йылда инеү урынына сиркәү манараһы төҙөлгән. 1915 йылда йыраҡ түгел православие сиркәүе һалынған, һәм ҡая монастыры әһәмиәтен юғалтҡан.
Классиктар аллеяһы
Классиктар Аллеяһы — Кишинев ҡалаһы «Штефан чел маре» паркындағы скульптура комплексы. Аллеяның ике яғынан ҡыҙыл полировкалы гранит постаменттарҙа Молдавия яҙыусыларының һәм ижтимағи-сәйәси, мәҙәни эшмәкәрҙәренең бронза бюстары урынлаштырылған. Классиктар Аллеяһы парктың үҙәген киҫеп үтә. Үҙәктә гранит колоннала А. С. Пушкиндың скульптор А. М. Опекушин (1885) ижад иткән бронза бюсы ҡуйылған. Аллея 1958 йылда төҙөкләндерелә һәм шул ваҡыттан алып ҡала халҡының, баш ҡала ҡунаҡтарының яратҡан урынына әүерелә. Башта Аллеяла 12 бюст була, әммә СССР тарҡалғандан һуң Аллеяны совет осоронда ижадтары хупланмаған молдаван мәҙәниәте эшмәкәрҙәренең бюстары, шулай уҡ румын шағирҙары һәм яҙыусылары скульптуралары менән тулыландырыу башлана. Классиктар Аллеяһына бөгөнгә 25 бюст ҡуйылған. {| class="wide"
Норфолк (хәрби-диңгеҙ база)
«Норфолк» хәрби-диңгеҙ базаһы — АҠШ хәрби-диңгеҙ көстәре Атлантик флотының төп хәрби-диңгеҙ базаһы. Норфолк ҡалаһында урынлашҡан. Донъяла иң ҙур хәрби-диңгеҙ база булып тора: 2011 йылға унда 75 карап, шул иҫәптән  5 авиаташыусы урынлаша. База акваторияһы  2-се  оператив флоттың яуаплылыҡ зонаһында ята.
Хәрби-диңгеҙ база акваторияһының һәм порттың  майҙаны — 25,8 км², фарватерҙарҙың килеп инеү тәрәнлеге  — 13,8 м тиклем. Фарватер тәрәнлеге хәрби-диңгеҙ базала бөтә кластағы караптарҙың, шул иҫәптән атом авиаташыусыларының да урынлашыуын тәьмин итә. База 20 км дөйөм оҙонлоҡтағы  һәм причалдар янында 14 м тиклем тәрәнлектәге 10  причалға, тейәү-бушатыу сараларына, һуғыш кәрәк-яраҡтары складына, нефть һаҡлау урынына  эйә.
Был хәрби-диңгеҙ базала АҠШ ҡораллы көстәре юғары командованиеһының һәм Атлантик флот баш командующийының штабы, хәрби-диңгеҙ уҡыу йорттары урынлашҡан. Базанан йыраҡ түгел ете ҡоро һәм өс йөҙмә доктар, шулай уҡ ун алты стапель менән 8 суднолар төҙөү һәм суднолар ремонтлау заводы урынлашҡан.
Антонис ван Дейк
Биографияһы
Антонис ван Дейк 1599 йылдың 22 мартында Антверпенда, бай сауҙәгәр, буҫтау менән сауҙа итеүсе Франс ван Дейк һәм Мария (Дирк Коперс һәм Катарина Конинкстың ҡыҙы) ғаиләһендә тыуған 1599 йылдың 23 мартында сиркәүҙә суҡындырылаһәм уға Антонио исеме бирелә. Антонис ғаиләләге ун ике баланың етенсеһе була. 1609 йылда уны ун йәшендә билдәле рәссам Хендрик ван Бейлен студияһына бирәләр, ул оҫта рәссам мифологик темаларға картиналар яҙа. Антонис үҙенең тәүге шедеврын 14 йәшендә яҙа — 70 йәшлек ирҙең портретын төшөрә. 1615 йылдан ван Дейктың үҙ студияһы була, унда ул бер нисә йәш рәссам менән бергә «Апостолдарҙың баштары» серияһын ижад итә. Уның тәүге эштәренән автопортрет (яҡынса 1615 йыл, Вена, Сәнғәт тарихы музейы) айырым нәзәҡәтлелеге менән айырылып тора 1618—1620 йылдарҙа Христос, апостолдар Изге Симон (1618 йыл, Лондон, шәхси коллекция) һәм Изге Матфей (1618 йыл, Лондон, шәхси коллекция) һүрәтләнгән 13 таҡтанан торған цикл тыуҙыра. Апостолдарҙың йөҙҙәре яңыса, ысынбарлыҡҡа яҡын итеп яҙылған. Хәҙер был цикл таҡталарының байтаҡ өлөшө төрлө донъя музейҙарында һаҡлана. 1618 йылдың февралендә ван Дейк Антверпендағы Изге Лука рәссамдар гильдияһына оҫта итеп ҡабул ителә һәм үҙенең оҫтаханаһы булған Рубенс менән хеҙмәттәшлек итә, уның студияһында ассистент булып эшләй. Ун туғыҙ йәшлек ван Дейкты Рубенс «үҙ уҡыусылары араһында иң яҡшыһы» тип атай. Ван Дейк дини һәм мифологик сюжеттар буйынса портрет һәм һынлы сәнғәт оҫтаһы булыуын бик иртә иҫбатлай. 1618 йылдан 1620 йылға тиклем Рубенс оҫтаханаһында эшләй. Ван Дейк дини темаларға йыш ҡына бер нисә вариантта яҙылған әҫәрҙәр ижад итә: «Сәнескеле таж кейҙереү» (1621, 1-се Берлин версияһы — һаҡланмаған; 2-се — Мадрид, Прадо); — «Иуда үбә» (1618—1620 йылдар,1-се вариант, Мадрид, Прадо; 2-се вариант, Минеаполис, Сәнғәт институты) «Тәре йөрөтөү» (1617—1618, Антверпен, Синт-Паулушкерк) «Изге Мартин һәм хәйерселәр» (1620—1621, 1-се версия — Виндзор замогы, Король Йыйылышы; 2-се версияһы — Завентем, Изге Мартин сиркәүе), «Изге Себастьяндың ыҙа сигеүе» (1624—1625, Мюнхен, Иҫке Пинакотек).
1620 йыл аҙағында — 1621 йыл башында күпмелер ваҡыт Италияла, Генуяла йәшәй. Венецияла уға Тициан ижады һиҙелерлек йоғонто яһай. Лондонда Англия короле Яков I һарайында эшләй. 1621 йылдан 1627 йылға тиклем Германияла йәшәй һәм эшләй. 1627 йылда Антверпенға ҡайта һәм Нидерландтағы Испания провинциялары хакимы Изабелла Клара Евгенияның һарай рәссамы булып китә. 1632 йылдан яңынан Лондонда йәшәй, Карл I һарайында рәссам булып эшләй. 1632 йылда король ван Дейкты рыцарь итеп иғлан итә, ә 1633 йылда уға король рәссамы статусын бирә. Рәссам байтаҡ эш хаҡы алған. Англияла 1639 йылда ван Дейк лорд Ратвендың ҡыҙы Мэри Ратвенға өйләнә. 1640 йылда Парижда йәшәй һәм эшләй.
Ван Дейк 1641 йылдың 9 декабрендә Лондонда вафат була. Рәссам Лондондың Изге Павел соборында ерләнә.
Ижады
Ван Дейктың ижады Европаға һәм, иң элек, инглиз сәнғәтенә ҙур йоғонто яһай. Ван Дейк — Рубенс уҡыусыларының иң яҡшыһы һәм иң билдәлеһе. Ул ысын романтик, барокко стилен, фламанд һынлы сәнғәт мәктәбенең ҡаҙаныштарын (Рубенс ижады) Рубенс артистизмы, шулай уҡ үҙенең художество манераһы, нәфис һәм нескә яҙыу техникаһы менән берләштереүгә өлгәшә. Уның күҙ алдына килтереү һәләте Рубенстыҡынан әҙерәк көсһөҙөрәк, әммә төҫ нюанстары, һыҙыҡтарҙың һығылмалылығы һәм валёр ҡатмарлылығы (бер үк төҫ нюанстары) буйынса уны уҙып китә. Ван Дейк ҙур церемония портретының композацион төрөн эшләй, һуңыраҡ ул Англияла киң ала (мәҫәлән, Джошуа Рейнольдс һәм Томас Гайнсборо кеүек антагонистар ижадында). Ван Дейктың бөтә портреттары моделдең эске донъяһын һәм модель характерын аңлау һәм уның эске һәм тышҡы матурлығын сағылдырыу һәләте менән айырылып тора.
Ван Дейк «Иконография» тип аталған замандаштарының гравюралы портреттар серияһын уйлап таба, шуларҙың 18-е үҙе ҡатнаш техникала (офорт һәм резец) эшләй. Уларға үҙенсәлекле артистизм һәм виртуозлыҡ хас. «Иконография»ның беренсе баҫмаһы (80 бит) 1632 йылда Антверпенда сығарыла. Икенсеһе, рәссам үлгәндән һуң, 1645 йылда (100 бит) донъя күрә. Был сериал күп тапҡырҙар ҡабаттан нәшер ителә.
Ван Дейктың төп нөсхәләре буйынса Л. Форстерман, П.Понтий, Дж. С. Смит, Гринхилл, С. Больсверт, П. де Джоде гравюралар эшләй. Англияла Ван Дейк менән голланд Д. Мейтенс ярыша, уның уҡыусылары — У. Добсон һәм Р. Уокер. П. Лели, Г. Неллер, Я. С. Рили Дж. Вуттон уның юлынан барған һәм уға оҡшатып ижад итергә тырышҡан.
Төп эштәре
- Я. Вермёлен портреты, 1616, Дәүләт музейы, Вадуц
- «Юпитер менән Антиопа», 1617—1618, Нәфис сәнғәт музейы, Гент
- «Иоанн Предтеча менән Иоанн Евангелист», 1618, Картина галереяһы, Берлин-Далем
- «Иҫерек Силен», 1620, Боронғо оҫталар галереяһы, Дрезден
- «Мадонна дель Розарио», 1624 яҙыла башланған, Ораторий дель Розарио, Палермо
- «Египеткә сәйәхәт ваҡытында ялға туҡтау», 1630, Боронғо пинакотека, Мюнхен
- рәссам П. Снайерс портреты, Боронғо пинакотека, Мюнхен
- рәссам Адам де Костер, Брайтон Хаус, Кеттеринг
- «Амур менән Психея», 1638, Кенсингтон һарайы, Король коллекцияһы, Лондон
- Венера Вулкандың тимерлегендә (1630—1632), Лувр, Париж
- «Һыбайлы король Карл I үҙенең шталмейстеры Сен-Антуан менән», 1633, Букингем һарайы
- «Карл I һунарҙа», 1635 тирәһе, Лувр
Яңыраҡ табылған эштәре
2011 йылдың мартында Испанияла ван Дейктың быға тиклем билдәле булмаған 1625 йылда герцог Медина-де-лас-Торрес өсөн яҙылған «Мария бала менән һәм тәүбә итеүсе гонаһлы бәндәләр» картинаһы табылыуы тураһында иғлан ителә. Картина 1808 йылға тиклем Эль-Эскораль монастырында, һуңынан Король һынлы сәнғәт академияһында һаҡлана һәм һуңғы ваҡытҡа тиклем уның күсермәһе булып һанала.
Степановка ауыл Советы (Ауырғазы районы)
Степановка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районындағы муниципаль берәмеге. Ауыл Советы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Шеньга (Вага ҡушылдығы)
Шеньга (Ивеньга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вага йылғаһының уң ярына тамағынан 165 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 94 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шомохта
Шомохта — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горьков һыуһаҡлағысының (Унжин ҡултығы) һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Барабаш Владимир Валериевич
Барабаш Владимир Валериевич (9 сентябрь 1980 йыл) — эшҡыуар. 2014 йылдан Өфө ҡалаһында Ҡала проекттары фонды директоры. 2019 йылдың 17 сентябренән — Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Кеше хоҡуҡтары һәм гражданлыҡ йәмғиәтен үҫтереү буйынса совет (СПЧ) етәксеһе.
Биографияһы
Владимир Барабаш 1980 йылдың 9 сентябрендә Украиналағы Винница ҡалаһында тыуған. 1987 йылда, уға ете йәш булған саҡта, Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөгә ғаиләһе менән күсеп килә. Әүҙем хеҙмәт эшмәкәрлеген 2000 йылда «Межпромбанк коммерция ойошмаһы структураларында башлай. Артабан, 2004 йылдан алып, консалтинг бизнесы менән шөғөлләнә. 2008 йылдан алып Рәсәй сәнәғәт предприятиеларында төрлө, шул иҫәптән етәксе, вазифаларын биләй. Ике юғары белемгә эйә. 2011 йылда Өфө дәүләт авиация техник университетының информатика һәм робототехника факультетын тамамлаған. 2013 йылда Өфө ҡалаһы мерияһы советнигы вазифаһында эш башлай. 2013 йылда Виталий Пилипчук менән берлектә Ҡала үҫеше проекттары фондын ойоштора һәм 2014 йылдан әлеге Фондты етәкләй.
2019 йылғы һайлауҙарҙа «Гражданлыҡ көсө» («Гражданская сила») Бөтә Рәсәй сәйәси партияһының төбәк бүлегенән Башҡортостан Республикаһы Башлығы вазифаһына кандидат итеп тәғәйенләнә. 2019 йылдың 8 сентябрендә Берҙәм тауыш биреү көнөндә Владимир Барабаш 0,97 % тауыш йыя.
2019 йылдың 4 сентябрендә Республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбировтың Указы менән Башҡортостан Башлығы ҡарамағында Кеше хоҡуҡтары һәм гражданлыҡ йәмғиәте институтын үҫтереү буйынса булдырылған советҡа 2019 йылдың 17 сентябрендә Владимир Барабаш етәксе итеп тәғәйенләнә.