cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Каэт
Ка’эт (כעת — «сейчас») — социаль эшҡыуарлыҡ буйынса еврей мәктәбе, 2011 йылдан Мәскәүҙә эшләй. Перспективалы социаль проекттары булған эшҡыуарҙарҙы һайлау, уларҙың проекттарын еренә еткерергә һәм буласаҡ инвесторҙар менән осраштырыуҙар үткәрә. Мәктәпте финанслауҙа «Джойнт» хәйриә фонды һәм PresenTense халыҡ-ара уҡытыу төркөмө ярҙам итә.
Тарихы
Мәктәп 2011 йылда Мәскәүҙә «Джойнт» еврей хәйриә ойошмаһы, PresenTense төркөмө партнерлығы ярҙамы менән асыла, улар быға тиклем ун ике илдә оҡшаш бизнес-инкубаторҙар ебәргән булалар. Беренсе йыл биш айлыҡ курсты 15 кеше үтә, программа ҙур халыҡ өсөн асыҡ сара — ҡатнашыусыларҙың проекттарының презентацияһы һәм буласаҡ меценаттар һәм инвесторҙар ҡабул итеү менән тамамлана. «Большой город» журналы тыуып килгән ойошманы «Сколково» бизнес-мәктәбе менән сағыштыра.
Сығарылыусыларҙың күбеһе үҙҙәренең стартаптарын уңышлы башлап ебәрәләр, инвесторҙарҙан ярҙам алалар һәм эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә башлайҙар. Мәҫәлән, «Ирекле дебют» төрмәлә ултырып сыҡҡан еврейҙарҙың театр студияһы Мәскәү мәҙәниәт майҙандарында актив сығыш яһай, «Еврей әсәләре» ҡатын-ҡыҙҙар онлайн-порталы, «Хәтер» еврей зыяраттарын ҡарау проекты, яңы форматтағы музыкаль мәктәп, өлкән йәштәгеләр менән эшләүсе үҙәк, синагогала йәштәр еврей хостеле һәм башҡалар эшләй
2014 йылда «Эксперт» журналы "Каэт"ты Рәсәйҙә социаль эшҡыуарлыҡ буйынса мөһим мәктәптәрҙең береһе тип атай.
Программа
Уҡыу программаһын Колумбия университетының бизнес-мәктәбе сығарылыусылары PresenTense халыҡ-ара ойошма ярҙамы менән төҙөгән, улар 10 илдә 160 артыҡ социаль проект эшләтеп ебәргән. Һәр уҡыу ике өлөштән тора: теоретик һәм практик. Беренсеһе — бизнес-мәктәптең тикшеренеүҙәр һәм кейстар менән ҡыҫҡаса программаһы, икенсе өлөшө практик күнекмәләргә бағышланған һәм файҙалы бик күп мәғлүмәттәрҙе үҙ эсенә ала, сайттар, системалар, таблицалар һәм башҡалары. Алты ай уҡыу тамамланғас, КАЭТ STARTUP MARKET халыҡ өсөн асыҡ сара була, унда сығарылыусылар үҙҙәренең проекттарын буласаҡ инвесторҙарға презентация эшләйҙәр.
Мәктәптә теоретик һәм практик дәрестәрҙе волонтёрҙар үткәрә — менторҙар, тренерҙар, белгестәр һәм уңышлы эшҡыуарҙар, студенттарға үҙҙәренең тәжрибәһе менән уртаҡлашыр өсөн буш ваҡыттарында дәрестәр үткәрәләр.
Уҡыуға түләү хаҡы 85 мең һум тора, әммә ләкин программаның төп спонсоры «Джойнт» Америка еврей бүлгес комитеты, әгәр проект еврей ойошмаһының мәсьәләһен хәл итергә йүнәлтелгән булһа сумманың 90 % түләй һәм түләү 8,5 мең һумға тиклем әҙәйә.
Курба (Немда ҡушылдығы)
Курба  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының һул ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шуртан
Шуртан — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иргина йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Артым-Юган
Артым-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лесми-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Алһыу
Алһыу, Абрамова Алһыу Рәлиф ҡыҙы (27 июнь 1983 йыл) — йырсы, телевизион тапшырыуҙар алып барыусы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2018), Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2019), Татарстан Республикаһының атҡаҙанған (2000) һәм халыҡ (2010) артисы, ЮНЕСКО-ның тыныслыҡ өсөн артисы (2011). Бөгөлмә ҡалаһының почётлы гражданы (2000).
Биографияһы
Атаһы — Сафин Рәлиф Рәфил улы (6.01.1954) — нефтсе, эшҡыуар һәм сәйәсмән. 2002—2014 йылдарҙа Алтай Республикаһы закондар сығарыу власынан Рәсәй Федерацияһының Федераль Йыйылышы Федерация Советы ағзаһы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Илеш районы Уяндыҡ ауылынан. Милләте башҡорт.
Әсәһе — Разия Исхаҡ ҡыҙы Сафина, һөнәре буйынса архитектор.
2018 йылда Алһыу «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булды.
2019 йылдың июнендә Алһыуға Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы тигән маҡтаулы исем бирелде.
Башҡорт телендәге ижады
Алһыу башҡорт телендә «Гөлнәзирә» (башҡорт халыҡ йыры), «Бер алманы бишкә бүләйек», «Ҡыр ҡаҙҙары» , «Шәл бәйләнем» һәм «Өфө йүкәләре» йырҙарын башҡара.
Нгэва-Яраседа-Яха
Нгэва-Яраседа-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ясавэй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Азауад
Азауад (йәки Азауад; Азавад Бойондороҡһоҙ Дәүләте; тамашек: ⴰⵣⴰⵓⴷ, أزواد, Azawād) — Малиҙың төньяҡ-көнсығышындағы географик өлкә исеме, күпселеге туарегҙар йәшәгән танылмаған Азауад Бойондороҡһоҙ Дәүләте һәм үҙәк-көнбайыш Африка Сахараһындағы төбәк. Донъя йәмғиәте Азавад Бойондороҡһоҙ Дәүләтен танымағас, уны Малиҙың айырылғыһыҙ өлөшө тип ҡарағас, 2012 йылдың 15 июлендә «Азавад Милли азатлыҡ хәрәкәте» вәкилдәре Азавад дәүләте төҙөү идеяһынан баш тарталар. Малиҙан айырылыуға ҡарағанда мәҙәни һәм иҡтисади үҙаллылыҡты өҫтөнөрәк күрәләр.
Мали Азауадына — Томбукту, Гао, Кидаль һәм Мопти өлкәләре һәм Мопти өлкәһенең төньяҡ-көнсығыш өлкәләре; Бойондороҡһоҙ Азауад Дәүләте биләмәһе — Нигер йылғаһынан төньяҡҡа табан тәүге өс өлкә. Бөтә Азауад төбәге шулай уҡ тағы дүрт күрше илдең сиктәш территорияһын үҙ эсенә ала.
Этнологияһы һәм этимологияһы
Шулай уҡ Азауаг һүҙе менән ҡороған боронғо Азауаг йылғаһының ҙурлығы буйынса бәләкәй бассейнын атайҙар. Азауад һүҙен туарег һүҙе Азауаг (саванна, йәки һүҙмә-һүҙ «күскенселәр ере» тигәнде аңлата) Азауг (уад йылға, үҙән тигәнде аңлата) тигән ғәрәп һүҙенең мәғәнәһен ҡабаттан ҡарау тип иҫәпләйҙәр.
Географияһы
Әлеге ваҡытта Азавад Бойондороҡһоҙ Дәүләте властары Мали территорияһының яртыһынан ашыуын тәшкил иткән Мали Азауады территорияһын контролдә тота. Был Малиҙың тотош төньяғы — Нигер йылғаһының урта ағымынан алып Сахара сүллегенә тиклем. Майҙаны буйынса төбәк ике ярым Германияға тиң — 850 мең км² самаһы, әммә унда ни бары 1,2 миллион кеше йәшәй. Мали Азауадының баш ҡалаһы — Томбукту, Азавад Бойондороҡһоҙ Дәүләтенең иң ҙур ҡалаһы (Азауад Бойондороҡһоҙ Дәүләтенең властары — НДОА етәкселеге урыны) — Гао. Азауад Мавритания (көнбайышта), Алжир (төньяҡ-көнсығышта), Нигер (көньяҡ-көнсығышта), Буркина-Фасо (көньяҡта), Мали (көньяҡ-көнбайышта) менән сиктәш.
Мали Азауадының көньяғын Көнбайыш Африканың иң ҙур йылғаһы — Нигер киҫеп үтә, ул күп тармаҡтарға бүленә һәм киң, ныҡ һаҙланған, бик күп юлаҡлы аҡмалар, иҫке йырҙалары күп булған үҙән буйлап аға. Был район Нигерҙың эске дельтаһы булып тора; ҡасандыр бында йылға ҙур ағымһыҙ күлгә ҡойған. Томбукту тирәһендә тармаҡтар бер үҙәнгә тоташа.
Бойондороҡһоҙлоҡ өсөн һуғыш. Бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итеү
1990—1995 һәм 2007—2009 йылдарҙағы уңышһыҙ ихтилалдарҙан һуң Нигер һәм Малиҙың төньяҡ райондарында күп кенә туарег баш күтәреүселәре Ливияға күсеп китә, унда улар Ливия армияһы составына инә. Ливия республикаһының күсмә милли совет яҡлылар яғынан туарегтарға ҡарата репрессиялар һөҙөмтәһендә Ливия армияһында хеҙмәт иткән туарегтарҙың бер өлөшө Төньяҡ Малиға ҡайтҡан һәм туарегтарҙың берҙәм ойошмаһын булдырыуға булышлыҡ иткән.
Азауадты азат итеү өсөн милли хәрәкәт (НДОА) 2011 йылдың октябрендә Туарег һуғышмандарының (боевиктар) бер нисә төркөмөн берләштереү һөҙөмтәһендә ойошторола. 2012 й. ғин. Азауадты азат итеү өсөн милли хәрәкәт (НДОА) Мали Азауадында ихтилал башлай һәм бойондороҡһоҙлоҡҡа ирешергә ниәтләүе тураһында иғлан итә. Ливиялағы баш күтәреүселәр өсөн тәғәйенләнгән һәм юлда урланған ҡорал килеүе уның элекке яугирҙәренән ҡалған ҡоралға өҫтәп килтерелә.
Ғинуар-март айҙарында баш күтәреүселәр төньяҡ Малиҙың өс өлкәһе территорияһының күпселек өлөшөн биләп, уларҙы, шул иҫәптән Менак, Кидаль, Гаоның төп ҡалаларын һәм Мали армияһының ҡорал һаҡланған ике хәрби базаһын үҙәк хөкүмәт контроленән сығарҙы.
2012 йылдың 22 мартында Мали Азауадты азат итеү өсөн милли хәрәкәте (НДОА), хәрби түңкәрелештән һуң, үҙ эшмәкәрлеген тағы ла әүҙемләштерҙе, Азауадтың тарихи баш ҡалаһы Томбуктуны һәм Мали Азауадының бөтә территорияһын ала, Азауадты азат итеү маҡсатына өлгәшелеү сәбәпле, утты бер яҡлы туҡтатыу тураһында иғлан итә һәм 2012 йылдың 6 апрелендә Бойондороҡһоҙ Азауад Дәүләтен иғлан итә. Ойошманың башҡарма комитеты халыҡ-ара берләшмәгә Азауадтың бойондороҡһоҙлоғон таныуҙы һорап мөрәжәғәт иткән. Хәрәкәт лидерҙары шулай уҡ, «яңы дәүләт күрше дәүләттәрҙең ғәмәлдәге сиктәрен таный» һәм төбәктә тыныслыҡ һәм тотороҡлоҡ өсөн бөтә шарттар булдырасаҡ, тип белдереп, Азауадтан ситтәге бөтә тарихи биләмәләренә дәғүәләрҙең булмауы хаҡында иғлан итә.
Бойондороҡһоҙлоҡ иғлан ителгәндән һуң ваҡиғалар
Бер нисә сығанаҡ мәғлүмәттәре буйынса, 2012 йылдың 26 майында туарегтар Азауадтың бер өлөшөн контролдә тотҡан «Ансар-ад-Дин» исламсылар төркөмө менән тыныслыҡ килешеүе төҙөй. Бер нисә сығанаҡ хәбәр итеүенсә, НДОА туарегтары һәм «Ансар ад-Дин» исламсылары Азауад Ислам дәүләтенең Күсмә советы идара иткән яңы дәүләт — Азауад Ислам Дәүләте берләшеүе һәм ойошторолоуы хаҡында иғлан иткән. «Ансар ад-Дин» быға тиклем дә Малиҙы тотош ислам дәүләтенә әйләндереүҙе яҡлап сығыш яһаған һәм Әл-Ҡаидә террор селтәренең Төньяҡ Африка бүлексәһе менән бәйләнештәре булыуы менән билдәле (НДОА вәкилдәре, һөйләшеүҙәр үткәреү тураһында ғына һүҙ алып барылды тип, килешеү фактын инҡар итә) ). Ләкин туарегтар һәм исламистар, яңы дәүләт төҙөү һәм унда исламдың роле мәсьәләләре буйынса принципиаль килешмәүсәнлектәр арҡаһында, ике көндән һуң хеҙмәттәшлектән баш тартты.
2012 йылдың 7 июнендә Азауадтың Ваҡытлы хөкүмәте ойошторола. Билал аг Ашериф Азауад президенты итеп тәғәйенләнә. Шунан һуң Ашериф НДОА президиумы секретарын Мәхмүт аг Әғәлиҙе премьер-министр вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләй һәм яңы хөкүмәт ойошторорға ҡуша. Вице-президенты — Мамаду Майга Джери.
2012 йылдың 26 июнендә «Көнбайыш Африкала берҙәмлек һәм йыһат өсөн хәрәкәт» төркөмө исламсылары бығаса Азауад туарегтары ҡулында ҡалған Гаола контроль урынлаштыра. 2012 йылдың 27 июнендә исламистар Томбукту һәм Кидаль өлкәләренән туарегтарҙы ҡыҫырыҡлап сығарҙы. Шулай итеп, Азауад биләмәһенең өстән ике өлөшөнә исламсылар контроллек итә.
Июль уртаһында исламсылар Гаонан көньяҡ-көнсығышҡа табан 100 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан уларҙың һуңғы бастионы Ансойҙан туарегтарҙы бәреп сығара. 15 июлдә, Азауад исламсылар контролендә ҡалғандан һуң, уның властары, автономия файҙаһына, бойондороҡһоҙлоҡ идеяһынан баш тарта. «Беҙ бүлешергә тәләмәйбеҙ, мәҙәни, сәйәси һәм иҡтисади бойондороҡһоҙлоғо эҙләйбеҙ. Был Квебек кеүек булыр», — тип белдерҙе Азауадты азат иткәне өсөн милли хәрәкәт етәксеһе Ибраһим Аг Ассалех. Илде исламсылар баҫып алыуының асыҡ фактына ҡарамаҫтан, Туарег дәүләтен таныуҙан баш тартҡан халыҡ-ара берләшмәнең фекере бойондороҡһоҙлоҡтан баш тартыуҙың рәсми сәбәбе була.
НДОА функционерҙары, Мали территорияһының өстән ике өлөшөн, Гао, Кидаль кеүек ҙур ҡалалар менән уның сүллек өлөшөн һәм урта быуат Африка цивилизацияһы бишектәренең береһен — Тимбуктуны контролгә алып, үҙҙәре иғлан иткән дәүләт биләмәһен «милли властарҙы тәғәйенләгәнгә тиклем» административ контролдә тотасаҡтар, тип планлаштырғайны.
Сит ил интервенцияһы ярҙамында Ислам Азауаты территорияһы азат ителә.
Азауадтың премьер-министрҙары
Түбәндә Азауад премьер-министрҙары исемлеге бирелгән:
Халҡы
Туарегтар ил халҡының күпселек өлөшөн тәшкил итә. Улар күпселеге илдең төньяғында, шулай уҡ Нигер йылғаһы үҙәнендә йәшәй. Туарегтар шулай уҡ Азауад менән йәнәш урынлашҡан Нигер, Мали, Алжир, шулай уҡ Ливияла йәшәй. Күп кенә туарегтар күсмә тормош алып бара, башлыса, малсылыҡ менән шөғөлләнә. Азауад территорияһында туарегтар X быуатта, Төньяҡ Африка ғәрәптәре тарафынан ҡыҫырыҡлап сығарылған ваҡытта, йәшәй башлаған. Туарегтар ҡәбиләләр конфедерацияһына берләшкән, хәрби аристократия ҙур абруй менән файҙалана, улар үҙ сафтарынан ҡәбиләләр һәм конфедерациялар башлыҡтарын һайлай.
Иҡтисады
Иҡтисадтың төп тармағы — туризм, айырыуса Томбуктула үҫешкән. Мали Азауадында ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫының ике объекты: Томбукту һәм Аскиа ҡәберлеге бар.
Интенсив эҙләнеү-разведкалау эштәренә ҡарамаҫтан, әлегә нефть ятҡылыҡтары табылмаған. Газ ятҡылыҡтары ла табылмаған. Нефть һәм газ перспективалары Таудени, Мали-Нигер, Гао һәм Нара бассейндарына бәйле. Фосфор, молибден, комплекслы мәғдәндәрҙең ҙур булмаған ятҡылыҡтары асылған. Әммә төп өмөттәр, ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, Мали төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан уран ятҡылыҡтарын эшкәртеүгә бәйле.
Мәҙәниәте
Музыка популяр. Азауадтың иң билдәле музыкаль ваҡиғаһы — «Сүл фестивале», унда туарегтарҙың традицион музыкаһын, шулай уҡ бөтә донъянан йыйылған музыканы күрһәтелде.
Фестивалгә 2001 йылда нигеҙ һалына, сүллек өлкәләре буйлап күсеп йөрөгән һәм тамашасылар бында дөйәләргә ултырып килгәнлектән, оҙаҡ ваҡыт «иң төпкөл музыкаль ваҡиға» тип иҫәпләнгән. 2003 йылдан уны Эссаканда үткәрә башлағандар, тамашасылар һаны ун меңдән ашҡан, ә уларға һыу һәм кәм тигәндә минималь инфраструктура талап ителгән. 2010 йылда «Әл-Ҡаидә» яғынан террористик акттар хәүефе арҡаһында, фестивалде Тимбуктула үткәрергә тура килә.
Тебза (Кострома ҡушылдығы)
Тебза  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кострома йылғаһының һул ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 140 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әлебай (Хәйбулла районы)
Әлебай (Алибаевское) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 315 кеше. Почта индексы — 453803, ОКАТО коды — 80255845002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Шурыш (Юмыш №1371 ҡушылдығы)
Шурыш — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №1371 Юмыш йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рәхмәтуллин Сәфиулла Рәхмәтулла улы
Сәфиулла Рәхмәтулла улы Рәхмәтуллин — башҡорт шағиры.
1845 йылда хәҙерге Дәүләкән районы Ҡоръятмаҫ ауылында тыуған. Ырымбур Ҡарғалыһы мәҙрәсәһен тамамлай. Заманына күрә шаҡтай уҡымышлы кеше була. 1905 йылда халыҡты поэтик һүҙ менән көрәшкә өндәп, революцион хәрәкәттә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн хөкөм ителә һәм оҙаҡ йылдар төрмәлә ултыра. Халыҡҡа мәғлүм булған ижады тап ошо революцион хәрәкәт менән тығыҙ бәйле. Башҡа әҫәрҙәре әлегә билдәле түгел.
«Башҡорттарым, ҡуҙғалайыҡ» шиғырында ул еребеҙҙе, халҡыбыҙҙы һаҡлап ҡалыу өсөн көрәшкә күтәрелергә әйҙәй. Төрмәлә яҙылған шиғырҙары төрмәләге конвоирҙарҙың халыҡҡа ҡарата булған мөнәсәбәте, шарттарҙың насар булыуы тураһында бәйән итә.
Курнуж
Курнуж — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының һул ярына тамағынан 268 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Хальсбрюке
Хальсбрюке (Halsbrucke) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 5392 кеше йәшәй. Майҙаны — 41,07 км2. Диңгеҙ кимәленән 350 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9633 һәм автомобиль коды FG.
Ясменка (Итомля ҡушылдығы)
Ясменка  — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Итомля йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем, Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сизер
Сизер — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лолог йылғаһының уң ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ламочка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нгэва-Яха (Халета-Се ҡушылдығы)
Нгэва-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Халета-Се йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Телепенка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Преттин
Преттин (Prettin) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2031 кеше йәшәй. Майҙаны — 28,79 км2. Диңгеҙ кимәленән 77 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6922 һәм автомобиль коды — WB.
Бадья-Вож
Бадья-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мокрая Сыня йылғаһының һул ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Пал-Рузь-Шор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Бадья-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Пал-Рузь-Шор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бадья-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Силайка
Силайка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лолог йылғаһының уң ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Небя-Яха
Небя-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нгэва-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Юр (Ута ҡушылдығы)
Юр — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ут йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Силогор
Силогор — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пильва йылғаһының уң ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Стендаль
Мари́-Анри́ Бейль (Marie-Henri Beyle; 23 ғинуар 1783 йыл, Гренобль — 23 март 1842 йыл, Париж) — Франция яҙыусыһы, психологик романға нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Матбуғатта мәҡәләләрен төрлө псевдонимдар менән баҫтыра, мөһимерәк әҫәрҙәренә Стенда́ль (Stendhal) исемен ҡуя. Иҫән сағында беллетрист булараҡ ҡына түгел, ә Италияның иҫтәлекле урындары тураһындағы китап авторы булараҡ та таныла.
Үҫмер йылдары
Анри Бейль (псевдонимы - Стендаль) 1783 йылдың 23 ғинуарында Греноблдә адвокат Шерюбен Бейль ғаиләһендә тыуа. Әсәһе — Генриетта Бейль Анриға ете йәш тулғанда вафат була. Шуға күрә уны атаһының һеңлеһе Серафи һәм атаһы тәрбиәләй. Атаһы менән буласаҡ яҙыусының үҙ-ара мөнәсәбәттәре бик үк яҡшынан булмай. Тик олатаһы Анри Ганьон ғына Анриға иғтибарлы ҡарай. Аҙағыраҡ Стендаль «Анри Брюларҙың тормошо» автобиографияһында түбәндәгеләрҙе яҙа: ''«Мине тулыһынса олатайым Анри Ганьон тәрбиәләне. Үҙ ваҡытында ул Вольтерҙы күреү өсөн Фернейға бара, һәм уны Вольтер бик яҡшы ҡабул итә…».'' Анри Ганьон мәғрифәтселәрҙе хөрмәт итә һәм ейәнен Вольтер, Дидро һәм Гельвеций хеҙмәттәре менән таныштыра. Шунан алып Стендаль клерикализмға кире ҡарашта була. Бала сағында Анри иезуит Райян ҡулына эләгә, Библияны уҡырға мәжбүр иткәндәре өсөн ул ғүмере буйына руханиҙарҙы яратмай һәм уларға ышанмай.
Греноблдең үҙәк мәктәбендә уҡығанда Анри, мөһимлеген аңламаһа ла, Бөйөк француз инҡилабының үҫешен күҙәтә. Ул был мәктәптә өс йыл ғына уҡый һәм, үҙенең әйтеүе буйынса, тик латинса уҡырға ғына өйрнә ала. Бынан тыш ул математика, логика менән мауыға, философия менән шөғөлләнә, сәнғәт тарихын өйрәнә.
1799 йылда Анри Политехник мәктәпкә уҡырға инеү ниәте менән Париж ҡалаһына юллана, ләкин Наполеондың илдә яһаған түңкәрелеше менән илһамланған йәш егет Францияның хәрәкәт итеүсе армияһына хеҙмәткә инә. Уны драгундар полкына сублейтенант итеп алалар. Дарю ғаиләһенән абруйлы туғандары Анри Бейлде Италияның төньяғына ебәреүҙе юллай, һәм үҫмер егет ғүмерлеккә был илгә ғашиҡ була. Масонлыҡты өйрәнеүсе тарихсы А. Меллор «бер ни тиклем ваҡыт Стендаль масонлыҡ орденына ҡараһа ла, уның масонлығын киң даирә белмәй», тигән фекерҙә тора.
1802 йылда, Наполеонға ҡарата ышанысын юғалтып, Анри Бейль (Стендаль) отставкаға сыға һәм артабанғы өс йылын Парижда үткәрә, философияны, әҙәбиәтте һәм инглиз телен үҙаллы өйрәнеп, белемен камиллаштыра. Ул ваҡытта яҙған көндәлектәре буйынса фекер йөрөткөндә, Стендалдең драматург — «яңы Мольер» - карьераһы тураһында хыялланыуы күренә. Яҙыусыла актриса Мелани Луазонға ҡарата мөхәббәт уты тоҡана, шуға ла йәш егет актриса артынан Марселгә юллана. 1805 йылда ул кире армия хеҙмәтенә ҡайта, әммә был юлы интендант сифатында. Наполеон армияһының интендант хеҙмәте офицеры вазифаһында Анри Италия, Германия, Австрия илдәрендә була. Хәрби походтар мәлендә ул уйланыуҙар өсөн дә ваҡыт таба, живопись һәм музыка тураһында мәҡәләләр яҙа. Мәҡәләләре менән ҡалын-ҡалын дәфтәрҙәрҙе тултыра. Был дәфтәрҙәрҙең бер өлөшө Березин йылғаһы аша сыҡҡанда юҡҡа сыға.
1812 йылда Анри Наполеондың урыҫ кампанияһында ҡатнаша. Буласаҡ яҙыусы Оршта, Смоленск, Вязьмала булып, Бородино һуғышының шаһиты була. Хәрби тәжрибәһе булмаһа ла, Мәскәүҙең яныуын үҙ күҙҙәре менән күрә.
Әҙәби эшмәкәрлеге
Наполеон еңелгәндән һуң, буласаҡ яҙыусы, Бурбондар власын ҡайтанан тергеҙеүгә ҡаршы һәм Бурбондарға кире ҡарашта булғанға күрә, отставкаға сыға һәм ете йылға Италияға, Миланға күсенеп китә. Тап ошонда ул үҙенең тәүге китаптарын: «Гайдн, Моцарт һәм Метастазиоларҙың тормош һәм ижад юлы» (1815), «Италияла живопись тарихы» (1817), «1817 йылда Рим, Неаполь һәм Флоренция» тип аталған китаптарын яҙа. Был китаптар тексының ҙур ғына өлөштәре башҡа авторҙар әҫәрҙәренән күсереп алынған.
Яңы Винкельман кеүек танылырға дәғүә итеп, Анри Бейль был автор тыуған ҡаланың атамаһын үҙенең төп псевдонимы сифатында ала. Италияла Анри республикан — карбонарийҙар менән яҡынлаша. Ошонда ул Польша генералы Я. Дембовскийҙың ҡатыны Матильда Висконтиниға үлеп ғашиҡ була. Был ханым бик иртә вафат була, әммә яҙыусының йөрөгендә юйылмаҫ эҙ ҡалдыра.
1820 йылда Италияла карбонарийҙарҙы, шул иҫәптән Стендалдең дуҫтарын эҙәрлекләүҙәр башлана, шуға ла ул ике йылдан һуң тыуған иленә ҡайтырға мәжбүр була. Италияның төньяғында үҙ хакимлығын урынлаштырған реакцион австрия режимына ҡарата кире ҡарашын Стендаль «Пармская обитель» романында сағылдыра. Уның Италияла шикле кешеләр менән яҡынлашыуы тураһындағы хәбәр Парижға ла килеп етә, шуға ла яҙыусыға бик һаҡ булырға тура килә. Ул, исемен ҡуймайынса ғына, инглиз журналдарында үҙенең әҫәрҙәрен баҫтыра. Йөҙ йыл үткәс кенә был мәҡәләләрҙең авторы Стендаль булыуы асыҡлана. 1822 йылда ул «Мөхәббәт тураһында» тип аталған китабын баҫтырып сығара. 1823 йылда Стендалдең француз романтизмы манифесы — «Расин һәм Шекспир» трактаты Парижда донъя күрә.
20-се йылда Стендаль әҙәби салондарҙа үҙен зирәк һәм тапҡыр һүҙле бәхәссе итеп күрһәтә. Шул уҡ йылдарҙа уның реализмға табан йүнәлеш алыуын раҫлаған бер нисә әҫәре баҫылып сыға. «Арманс» (1827) атамаһы аҫтында беренсе романы, «Ванина Ванини» (1829) повесы нәшер ителә. Шул уҡ 1829 йылда уға Рим ҡалаһы буйынса белешмә төҙөргә тәҡдим итәләр. шулай итеп, уның «Рим буйлап сәйәхәт» тигән китабы баҫыла, унда Стендаль француз сәйәхәтселәренең Италия буйлап сәйәхәт итеүе хаҡында бәйән итә. 1830 йылда яҙыусының «Ҡыҙыл һәм ҡара» романы донъя күрә. Яҙыусы өсөн был йылдар ярайһы уҡ ауыр була, сөнки даими эш хаҡы алып эшләгән эш урыны булмай, шуға күрәлер, ул үҙенең ҡульяҙмаларының ситенә пистолет һүрәттәрен төшөрә, күп һанда васыятнамәләр яҙа.
Һуңғы осор
1830 йылдың 28 июлендә Францияла Июль монархияһы урынлашҡандан һуң, Стендаль дәүләт хеҙмәтенә эшкә төшә. Ул тәүҙә Триестаға, артабан Чивитавеккияға француз консулы итеп ебәрелә, ғүмеренең һуңғы көнөнә ҡәҙәр Чивитавеккияла консул булып тора. Был бәләкәй генә портлы ҡалала, әлбиттә, Парижда тыуған кешегә бик күңелһеҙ була, чиновник эше ижади эшмәкәрлек өсөн ваҡыта та ҡалдырмай. Күңелен бушатыу өсөн ул ваҡыт-ваҡыт Римгә юлланыр була. 1832 йылда Стендаль «Эгоист хәтирәләре» романын яҙа башлай, тағы ике йылдан «Люсьен Левен» романына тотона, әммә уны тамамлап ҡуймай. 1835 йылдан 1836 йылға тиклем был «Анри Брюлар тормошо» тип аталған автобиографик романын яҙа.
1835 йылдың 15 ғинуарында Стендаль Почётлы легион ордены менән бүләкләнә.
Сире көсәйеүе сәбәпле гүмеренең һуңғы йылдарында яҙыусы бик ауыр хәлдә була. Көндәлектәренең береһендә ул дауаланыу өсөн терегөмөш һәм калий иодиды ҡушылған дарыу ҡулланыуы тураһында яҙа. Был дауа уның хәлен ала, хатта ручка тотоп яҙа алмағанлыҡтан, әҫәрҙәренең текстарын диктовка менән башҡа кешенән яҙҙыра. Стендаль сифилистан вафат булған, тигән фекер раҫланмай, XIX быуатта европаның күп кенә мәҙәниәт эшмәкәрҙәре — Гейне, Бетховен, Тургенев һәм башҡалар тап ошо сирҙән вафат була.
23 марта 1842 йылдың 23 мартында Стендаль урамда аңын юғалтып тәгәрәй һәм бер нисә сәғәттән һуң вафат була. Инсульттан үлгән фараз бар.
Стендаль Монмартр зыяратына ерләнгән.
Васыятнамәһендә ҡәбер ташына түбәндәгеләрҙе яҙырға ҡушып ҡалдыра (итальян телендә яҙалар): Арриго Бейль Миланец ''Яҙҙы. Яратты. Йәшәне.''
Стендаль һүҙҙәре
«Булмағаны өсөн генә Алланы ғәфү итергә мөмкин».
Юркан
Юркан — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының уң ярына тамағынан 147 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Заплавная
Заплавная — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ахтуба йылғаһының уң ярына тамағынан 410 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 77 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Светлый Яр һыу үлсәү посынан Верхнелебяжье һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пальник-Ель (Кожима ҡушылдығы)
Пальник-Ёль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кожим йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Лагорта
Оло Лагорта — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Войкар йылғаһының һул ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Торпас
Торпас — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кострома йылғаһының уң ярына тамағынан 201 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Оло Лагорта
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Торпас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хаммербрюкке
Хаммербрюкке (Hammerbrucke) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1369 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,14 км2. Диңгеҙ кимәленән 730 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8269 һәм автомобиль коды V.
Созим
Созим — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колыч йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Недарма
Недарма — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вегелебен
Вегелебен (Wegeleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2815 кеше йәшәй. Майҙаны — 51,76 км2. Диңгеҙ кимәленән 103 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38828 һәм автомобиль коды — HZ.
Юрмыс (Вогулка ҡушылдығы)
Юрмыс — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вогулка йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Фред Суоникер
Фредерик Кеннет Суоникер (Frederick Kenneth Swaniker; 1976 йыл) — Гана социаль эшҡыуары. Африка илдәре өсөн ҙур квалификациялы кадрҙар әҙерләүҙә шөғөлләнгән «African Leadership Academy» ойошманың нигеҙләүсеһе һәм етәксеһе.
Биографияһы
Күп аҡса түгеп, балаларын сит илгә уҡырға ебәргән африкандар ғаиләләре менән Суоникер эш ваҡытында күп һөйләшә. Стэнфорд университетында Фредтың уҡыуын «McKinsey & Company» фирмаһы түләй, тик Фред уҡыуҙы тамамлғас Африкаға ҡайтырға тейеш була. АҠШ һәм Бөйөк Британия илдәренең институттарына күп аҡса түләмәйенсә талантлы африкандар уҡый алған сифатлы юғары уҡыу йортон асыу хыялы килеп тыуа. 2004 йылда Калифорниялағы бәйләнештәрен ҡулланып, һәм «McKinsey & Company» фирмаһынан булған хеҙмәттәштәре ҡатнашыуында Йоханнесбургта African Leadership Academy уҡыу йортон аса. Әгәр африканан студенттар академияны тамалауҙан һуң Африкала ҡала икән, тулар субсидиялар һәм уҡыуҙа льготалар ала.
Мәхәллә
Мәхәллә (Məhəllə; محلة; মহল্লা; ; фар. محله ; төр.  Mahalle ; Мәхәллә; төркмән. Mahalla ; Mahalla; مەھەللە; урд. محله ; मोहल्ला) ― торлаҡ пункт (ауыл, ҡала яны, ҡала) сиктәрендә төҙөлгән квартал, берәй мәсет урынлашҡан территория (ауыл, ауылдың бер өлөшө) йәки ҡаланың мосолмандар йәшәй торған бер кварталы, мосолмандар ирекле берләшкән йәмәғәт.
Атамаһы
«Мәхәллә» һүҙе ғәрәп теленән «сиктәш лагерь» / йәки «ҡала станы», «квартал» тип тәржемә ителә.
Башҡорттарҙа, Волга буйы һәм Себер татарҙарында ― мәсет эргәһендәге мосолман йәмғиәте. Күпселек халҡы мосолмандар булған ҡайһы бер илдәрҙә, нигеҙҙә, мәхәллә ― квартал ҙурлығында ҡаланың бер өлөшө, ҡайһы бер илдәрҙә мәхәлләлә йәшәүсе халыҡ урындағы үҙидараны ғәмәлгә ашыра.
Ҡайһы бер мәхәлләләрҙә мәхәллә комитеттары төҙөлә йәки мәхәлләгә имам етәкселек итә.
Тарихы
Мәхәллә, ҡаланың бер өлөшө булараҡ, күпселек халҡы мосолмандар булған барлыҡ илдәрҙең ҡалаларында ла тиерлек бар, ләкин «мәхәллә» исеме бөтә мосолман илдәрендә лә юҡ. «Мәхәллә» тип үҙ ҡалаһының кварталдарын Ғәрәп доньяһының барлыҡ илдәрендә йәшәүселәр, Төркиялә, Азербайжанда, Иранда, Үзбәкстанда йәшәүселәр (күрше Тажикстанда үзбәктәр күпселек булған райондарҙа мәхәллә тип атала, ә тажиктар араһында мәхәллә һүҙе урынына гузар һүҙе ҡулланыла), Афғанстанда йәшәүсе күп кенә халыҡтар (пуштундарҙан һәм башҡа аҙ һанлы халыҡтарҙан башҡа), Пакистанда, Бангладешта һәм Һиндостандың күпселек халҡы мосолмандар булған ҡайһы бер штаттарында йәшәүселәр атай. Ҡаҙағстанда һәм Ҡырғыҙстанда «мәхәллә / малла» һүҙен был илдәрҙә көн итеүсе үзбәктәр ҡуллана. Ҡытайҙа Синьцзян-Уйғыр автономиялы районында йәшәүсе уйғырҙар һәм башҡа төрки халыҡтар тарафынан ҡулланыла, шулай уҡ Молдавияның төп халҡы һөйләшендә шундай һүҙ бар.
Хәҙерге заман
Волга буйының мосолмандар республикаларында йәшәй торған (Башҡортостан, Татарстан, Удмуртия, Ырымбур өлкәһе, Сыуашстан һ. б.) мәхәллә ― мәсет тирәһендә билдәле бер районда йәшәүселәрҙе түгел, ә шуларҙың мәсеткә даими йөрөүсе дини өлөшөн (диндарҙарҙы) берләштереүсе локаль йәмғиәт.
Урта Азияла, шул иҫәптән Үзбәкстанда, шулай уҡ Көнсығыш Төркөстанда уйғырҙарҙа мәхәллә, ҡағиҙә булараҡ, йәмғиәт (община) тибындағы традицион социаль институтты йәки йәмәғәт ойошмаһы тормошон ойошторуҙың квартал формаһын аңлата. Йәғни, мәхәллә комитетын һәм уның рәйесен һайлау юлы менән урындағы үҙидараны ғәмәлгә ашыра торған квартал йәки микрорайон, уның халҡы үҙ биҫтәһендә йәшәүселәрҙең көнкүрешен һәм ялын ойоштороу мәсьәләләрен хәл итә, шулай уҡ үҙ мәхәлләләрендә хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеү өсөн ҡала идараһының үрге органдары алдында яуаплылыҡ тота. Мәхәллә формаһы, халҡын иҫәбенә алыуҙы һәм юғары хакимиәттәр коллектив яуаплылыҡты тәьмин итеү функцияһы булараҡ, Рәсәй империяһының Урта Азия биләмәләрендә урыҫ администрацияһы тарафынан уны Рәсәй империяһы яулап алған осорҙа индерелгән тигән фекер бар.
Ғөрөф-ғәҙәт
Мәхәллә территорияһында, ҡағиҙә булараҡ, үҙенсәлекле ижтимағи, мәҙәни һәм рухи үҙәк — мәсет төҙөлә. XIX быуат башынан башта Бохарала, ә һуңынан бөтә ерҙә яңы күренеш — сәйхана барлыҡҡа килә, шул ваҡыттан башлап бөтә мәхәлләләрҙә сәйхана мәҙәни һәм социаль үҙәк була.
Октябрь революцияһына тиклем мәсеттәрҙә мәхәллә халҡы (ир-аттар) көнгә биш тапҡыр намаҙ уҡыған. Намаҙҙар араһында малайҙар өсөн дәрестәр үткәрелгән. Мәхәллә дини ойошма булмаған, шулай ҙа традицион исламды таратыуҙа ярҙам иткән, был, үҙ сиратында, мәхәллә халҡының көнкүреш, ғөрөф-ғәҙәттәре, әхлаҡ һ. б. өлкәләрҙә берләшеүенә ярҙам иткән.
Мәхәллә территорияһын намаҙға саҡырған мәзин тауышы менән билдәләгәндәр, йәғни мәхәлләгә мәзин тауышы килеп еткән йорттар кергән. Әммә мәхәллә ― территориаль берәмек кенә түгел, уның халҡын туғанлыҡ ептәре, бер һөнәр эйәләре булыу, шәхси танышлыҡ та үҙенсәлекле бер йәмғиәткә бәйләгән. Мәхәлләлә йәшәүсе һәр кемдең бер-береһе тураһында шаҡтай ентекле һәм дөрөҫ мғлүмәттәре булған. Тап бына мәхәлләлә күп быуаттар дауамында кешеләрҙең аралашыу институты барлыҡҡа килә һәм йәшәй, барынан да элек ул яҡшы күршелек мөнәсәбәттәрен һаҡлау, өлкән йәштәге кешеләрҙе хөрмәт итеү, өлкән кешеләр, ауырыуҙар, балалар тураһында хәстәрлек күреү һәм традицион үҙ-ара бер-береңә ярҙам ысулында ― бөтә мәхәллә туйҙар, ерләү, төрлө байрамдар ойоштороуҙа ҡатнаша, йорт төҙөү өсөн өмә (хашар) ойоштора, тәбиғәт бәлә-ҡазалары ваҡытында ярҙам итеүҙә күренә һ. б. Элек мәхәлләнең һәр кешеһе, иҫкә төшөрмәйсә, иртәнсәк һәм кисен үҙ йорто янында һыу һибеп, урамдарҙы таҙартҡан. Халыҡ һыулыҡтарҙың, эсергә яраҡлы һәм һыу һибер өсөн ҡулланылған төп һыу сығанаҡтары — һауыз һәм арыҡтарҙың саф һәм ҡараулы булыуын хәстәрләгән. Мәхәлләнең үҙ ҡанундары булған, уларҙың һәр береһе «шафат» — «мәхәлләгә ситтәрҙе керетмәү». Әгәр мәхәллә кешеләренең береһе үҙ йортона һатырға теләсһә, ул, барынан да элек, был йортто үҙ туғандарына, артабан, улар кире ҡаҡҡан осраҡта, күршеләренә, ә һуңынан мәхәллә халҡына һатып алырға тәҡдим итә. Үрҙә күрһәтелгән субординацияны үтәмәйсә, хужаның үҙ йортона «ситтәргә» һатырға хоҡуғы булмаған. Был ҡанун сит кешеләрҙең мәхәлләгә эләгеүенә ҡамасаулаған.
Мәхәллә — урындағы үҙидара нигеҙе
Мәхәллә, урындағы үҙидараның демократик принциптарына нигеҙләнгәнлектән, үҙенә генә бик һаҡсыл мөнәсәбәт талап итә торған мөһим тарихи ҡиммәткә эйә. Теләһә ниндәй уйлап еткерелмәгән эксперименттар, социаль институт булараҡ, мәхәллә өсөн төҙәтеп булмаҫлыҡ хаталарға килтерергә мөмкин. Мәхәлләнең үҙенсәлекле структураһы базаһында урындағы үҙидараның яңы принциптарын уңышлы үҫтерергә мөмкин, был ― эштәрҙе тағы ла асығыраҡ итеп алып барыу, кешеләргә ҡарата ҙур мәрхәмәтлелек, бюрократизмдың төрлө күренештәренән баш тартыу һ. б.
Тап бына төбәктәрҙә урындағы үҙидара органы булараҡ мәхәллә сәләмәт граждандар йәмғиәтенең нигеҙе, тимәк, көслө һәм демократик дәүләттең лә нигеҙе булырға мөмкин. Хәҙерге йәмғиәттә мәхәллә институтының роленә үрҙә бәйән ителгән ҡараштан айырмалы ҡараштар ҙа бар.
Йылмайыуҙар иле
«Йылмайыуҙар иле» (Das Land des Lächelns) — Австро-Венгрия композиторы Франц Легарҙың өс актлы опереттаһы. Тәүге тапҡыр Берлиндағы «Метрополь» театрында 1929 йылдың 10 октябрендә ҡуйыла. Ллибретто авторҙары: Людвиг Герцер, Фриц Лёнер-Беда. Оперетта тамашасыларҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра, ифрат ҙур уңыш менән күп кенә илдәр сәхнәләрендә ҡуйыла, Су-Хуандың «Мин һиңә йөрәгемде бирҙем» исемле киң билдәле арияһы (Dein ist mein ganzes Herz) әлеге көнгә тиклем иң эре донъя опера һәм оперетта тенорҙары репертуарына инә.
Тарихы
1923 йылдың февралендә Легар үҙенең «Һары кофта» исемле опереттаһын тамамлай (либреттоһын Виктор Леон яҙа). Тамашасы был опереттаны һалҡын ҡаршы ала. 1929 йылда либретто яҙыусылар Людвиг Герцер һәм Фриц Ленер-Беда тамашасы хөкөмөнә опереттаның яңы версияһын тәҡдим итәләр. Легар ҙа партитураһын үҙгәртә һәм бер нисә яңы номер индерә. Берлинда беренсе тамаша «Йылмайыуҙар иле» исеме аҫтында үтә. Төп принц Су-Хонг ролен Рихард Таубер башҡара. Был юлы оперетта ҙур уңыш ҡаҙана, йырсыға «Мин һиңә йөрәгемде бирҙем» арияһын халыҡ һорауы буйынса дүрт тапҡыр ҡабатларға тура килә. Венала оперетта киләһе йылда (1930) ҡуйыла һәм шулай уҡ ҙур уңышҡа тарый.
I Акт
Вена, 1912 йыл. Лиза, Лихтенфельз графтың ҡыҙы Лизаны йәш граф Густаф ярата, әммә ул балда Ҡытай принцы Су-Хонгка ғашиҡ була, принц та Лизағаны яратыуын белдерә. Принцты иленә кире саҡыртҡас, Лиза уны оҙатып барырға була.
II акт
Ҡытай. Принцтың олатаһы Чанг Су-Хонгтан Лиза менән айырылышыуҙы һәм, принцттарға тейешле булыуынса, дүрт маньчжур ҡатын алыуҙы талап итә. Густавҡа Су-Хонгтың һеңлеһе Ми ғашиҡ була. Густав та ҡыҙға битараф түгел. әммә ул башта Лизаны ҡотҡарырға теләй.
Киноверсиялар
Оперетта буйынса бер нисә тапҡыр фильм төшөрөлә:
Точма
Точма — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воча йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әләдинов Шамил Сәйет улы
Шәмил Әләдин (Şamil Alâdin тулы исеме — Шәмил Сәйет (Сеит) улы Әләдинов, Şamil Seit oğlu Alâdinov; 12 июль 1912 йыл — 21 май 1996 йыл) — ҡырым татар шағиры, яҙыусы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Үзбәк ССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре (1973) һәм атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1982), «Почёт Билдәһе» һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры.
Соль (Чёрная ҡушылдығы)
Соль  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная йылғаһының һул ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.