cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Миңлеғәле (исем)
Билдәле шәхестәр
Миңлеғәле Минһажетдин улы Шайморатов(15 (27) август 1899 йыл — 23 февраль 1943 йыл) — хәрби хеҙмәткәр, генерал-майор. Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се (һуңынан 16-сы Чернигов гвардия дивизияһы) Башҡорт кавалерия дивизияһын ойоштороусы һәм 1941 йылдың декабренән 1943 йылдың февраленә тиклем уның командиры. Рәсәй Федерацияһы Геройы (2020, үлгәндән һуң).
Миңлеғәле Миңләхмәт улы Яҡупов (26 октябрь 1932 йыл — 20 февраль 2010 йыл) — башҡорт журналисы. 1959—1979 йылдарҙа «Башҡортостан пионеры» гәзите мөхәррире. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы. Миңлеғәли Нәҙерғолов (7 октябрь 1953 йыл) — башҡорт әҙәбиәте белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2010). 2003 йылдан Башҡортостандың Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007), Ғәли Соҡорой исемендәге премия лауреаты (2013).
Миңлеғәли Ғөбәйҙуллин (28 октябрь 1923 йыл — 8 март 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында, кәүҙәһе менән дошман амбразураһын ҡаплап, батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкының пулемёт взводы командиры, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң)
Миңлеғәли Закир улы Мөҙәрисов (23 февраль 1947 йыл — 24 март 2015 йыл) — СССР биатлонсыһы, биатлон буйынса СССР һәм Рәсәй тренеры. 1995—2003 йылдарҙа Рәсәй Йәйге биатлон һәм ғәмәли күпбәйге федерацияһының тренерҙар советы рәйесе. Ғәмәли‑хәрби күпбәйгеләр буйынса РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1989) һәм бөтә Союз категориялы судья (1983), биатлон буйынса СССР-ҙың спорт мастеры (1971). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2006).
Мечётинский (станция)
Мечётинский — Ростов өлкәһе Зерноградский районының Мечётинская станицаһында  бер юллы электрлаштырылмаған Батайск-Сальск тимер юлы һыҙығында урынлашҡан тимер юл станцияһы
Станция эшмәкәрлеге
Мечётинский станцияһы Рәсәй тимер   юлдарының Ростов төбәге   Төньяҡ-Кавказ тимер юлы составына инә.
Мечётинский станцияһы 4 класлы йөк станцияһы булып тора.
Станция хужалығында ҡабул итеү-ебәреү һәм инеү юлдары, шул иҫәптән Мечётинский элеваторы һәм нефть базаһы бар. Станцияла төрлө йөктәрҙе бушатыу-тейәү эштәре башҡарыла.
1946 йылдан алып 1997 йылға тиклем Мечётинский станцияһы Төньяҡ-Кавказ тимер юлының  Сальск бүлеге составына инә.
Станция аша йөк поездары, шул иҫәптән Сальск— Батайск һәм Батайск — Сальск йүнәлеше  буйынса йыйылма поездар йөрөй.
Әлеге ваҡытта пассажир поездары алыҫ йүнәлешкә йөрөмәй.
2014 йылға тиклем станция аша Волгоград — Ростов 645/646 һанлы поезы һәм Ростов — Волгодонская 653/654 һанлы пассажир поездары йөрөй.
Станцияла тимер юл вокзалының  бер ҡатлы  кирбес бинаһы бар (кирбес, плиткалар менән көпләнгән). Вокзал бинаһында станция буйынса начальниктың һәм дежурныйҙың бүлмәләре урынлашҡан. Ҡала яны поездарға билет Мечётинский станцияһы вокзалында һатылмай
Ҡала яны пассажирҙар хәрәкәте
Мечётинский станцияһы буйлап 6 ҡала яны пассажир поездары йөрөй, улар Мечётинский станцияһын Ростов-Главный, Сальск, Волгодонск, Куберле станциялары менән, шулай уҡ ҡала яны маршруттары  буйынса аралаш станциялар һәм туҡтау пункттары менән бәйләй.
Ваһапов Роберт Фәнил улы
Ваһапов Роберт Фәнил улы (18 март 1959 йыл, БАССР-ҙың Стәрлебаш районы, Стәрлебаш ауылы) — сәнәғәт һәм дәүләт эшмәкәре. Подполковник (2010). Иҡтисад фәндәр кандидаты (2003), Башҡортостан Республиканың атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (2010), Рәсәй Федерацияның почетлы машина эшләүсеһе (2014).
Биографияһы
Роберт Фәнил улы Ваһапов 1959 йылдың 18 мартында БАССР-ҙың Стәрлебаш районы Стәрлебаш ауылында тыуған.
1981 йылда Өфө авиация институтын тамамлай, инженер-механик. 2003 йылда «Бәләкәй эшҡыуарлыҡҡа муниципаль ярҙам: Башҡортостан Республикаһы өлгөһөндә» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1981 йылда Өфө авиация институтында инженер булып эшләй.
1981-1984 йылдарҙа - ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты студенттарҙың төҙөлөш отряды өлкә штабы комиссары, командир урынбаҫары.
1984-1986 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә.
1986-1987 йылдарҙа "Гидравлика" Өфө акционерҙар йәмғиәтендә мастер булып эшләй.
1987-1992 йылдарҙа - СССР Дәүләт именлеге комитеты хеҙмәткәре.
1992-1996 йылдарҙа - «Оргтехника» Башҡорт производство берекмәһенең «Эталон-сервис» фәнни-производство фирмаһы директоры урынбаҫары, директоры.
1996-1997 йылдарҙа - Дәүләт проект-конструкторлыҡ технологик бюроһы директоры.
1997-1998 йылдарҙа - Өфөнөң "Эталон" тәжрибә заводы директоры.
1998-2003 йылдарҙа - бүлек начальнигы; тышҡы иҡтисади бәйләнештәр һәм сауҙа министры урынбаҫары; сәнәғәт, тышҡы бәйләнештәр һәм сауҙа министры урынбаҫары; Башҡортостан Республикаһы сәнәғәт министрының беренсе урынбаҫары.
2003-2005 йылдарҙа - «Витязь» Ишембай транспорт машиналары эшләү заводы асыҡ акционерҙар йәмғиәте директоры.
2005-2006 йылдарҙа - «Башҡортостан яғыулыҡ компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте президенты.
2006-2007 йылдарҙа - Башҡортостан Республикаһының иҡтисади үҫеш һәм сәнәғәт министры урынбаҫары.
2009-2010 йылдарҙа - Башҡортостан Республикаһы сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрының беренсе урынбаҫары, министры.
2012 йылдан - "Компания Уралтехнострой" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең беренсе вице-президенты.
30-ҙан ашыу хеҙмәт авторы.
Яңы Сусаҙыбаш
Яңы Сусаҙыбаш (Новый Сусадыбаш) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 87 кеше. Почта индексы — 452824, ОКАТО коды — 80259870005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Коротаиха-Юнко
Коротаиха-Юнко — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Коротаиха йылғаһының уң ярына тамағынан 178 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Енорд
Енорд — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йүрүҙән ҡала биләмәһе
Йүрүҙән ҡала биләмәһе — Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһе Ҡытау-Ивановск районының муниципаль берәмеге. Административ үҙәге — Йүрүҙән ҡалаһы.
Географияһы
Өлкә үҙәге Силәбе ҡалаһынан 236 км көнбайышта, район үҙәге Ҡытау-Ивановск ҡалаһынан 19(24) км төньяҡ-көнсығышта урынлашҡан.
Ваҡыт Мәскәү ваҡытынан 2 сәғәт айырма менән йөрөтөлә.
Географик киңлеге: 54°52'; географик оҙонлоғо: 58°26'.
Көньяҡ Уралдың көнбайыш битләүендә, Кама бассейны Йүрүҙән йылғаһы буйында урынлашҡан.
Тарихы
Йүрүҙән тораҡ пунктына 1758 йылдың 6 ноябрендә нигеҙ һалына. Ҡала статусы 1943 йылдың 18 июнендә бирелә. Үҙ эсенә ике тораҡ пунктын: Йүрүҙән ҡала биләмәһен һәм Первуха ауылын индерә. Майҙаны — 1878 га. Ҡала барлыҡҡа килтереүсе предприятиеһы юҡ.
1758 йылдың 6 ноябрендә Йүрүҙән-Ивановск заводына нигеҙ һалыу тураһында Сенат Указы раҫлана. 1763 йылдың 25 февралендә тәүге домна эшләй. Һәм шул дәүерҙән башлап, 50 йыл һайын тиерлек яңы домна һәм 10-ға яҡын крица ҙур сүкештәре асылған. 100 йыллыҡ юбилейына завод 370 863 бот тирәһе суйын һәм 265 378 бот тимер етештергән. Ә 25 йылдан һуң күрһәткестәр ике тапҡырға яҡын артҡан.
Йүрүҙән заводы продукцияһы үҙенең юғары сифаты менән Рәсәйҙә генә түгел, сит илдәрҙә лә танылған. 1892 йылға саҡлы иретмәне баркаларҙа Йүрүҙән йылғаһы буйлап төшөргәндәр, артабан Вязовая станцияһынан тимер юл аша оҙатҡандар. 1881 йылда Йүрүҙән, Ҡытаутамаҡ һәм Ҡытау-Ивановск араһында Рәсәйҙә беренселәрҙән булып телефон бәйләнеше булдырыла. ХХ быуат башындағы иҡтисади көрсөк һәм социаль үҙгәрештәр осоро етештереүҙе тулы торғонлоҡҡа килтерә: 1908 йылдың 12 июлендә һуңғы тапҡыр суйын иретелә. Йүрүҙәнлеләр 1905 һәм 1917 йылғы ваҡиғаларҙа әүҙем ҡатнаша. Граждандар һуғышы осоро 1919 йылдың 7 июлендә Революцион комитет ойошторолоу менән тамамлана. Ревком рәйесе В. В. Климанов була. 1921 йылдың мартында Йүрүҙән ҡалаһына Петроград даға заводының ҡорамалдары килтерелә һәм 1922 йылда ат дағалары етештереү яйға һалына, ә биш йылдан шип (бер деталде икенсе деталгә тығыҙ итеп беркеткәндә, икенсе деталдең соҡорона кейҙерелә торған сөй) етештереү башлана. Ҡаланың тирә-яғы ылыҫлы һәм япраҡлы урманға бай булғанлыҡтан, 1930 йылда Йүрүҙән урман сәнәғәт хужалығына нигеҙ һалына.
Бөйөк Ватан һуғышы оборона мәнфәғәтенә кәрәкле етештереүҙе талап итә. 1941 йылдың сентябрендә Йүрүҙәнгә Тула ҡорал заводы күсерелгәндән һуң, ҡалала сәнәғәт үҫеше яңы әйләнеш ала.
Һуғыш йылдарында Ауыр сәнәғәт халыҡ комиссариаты ойошторған Бөтә Союз социалистик ярышында Йүрүҙән заводы — 8 тапҡыр беренсе урын, 16 тапҡыр — икенсе урын һәм 7 тапҡыр өсөнсө урын яулай. Коллективҡа һигеҙ тапҡыр ВКП(б) Үҙәк Комитеты һәм Оборона Дәүләт комитетының күсмә Ҡыҙыл байрағы тапшырыла. 1945 йылдың 20 апрелендә Йүрүҙән заводы Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
Һуғыштан һуң Йүрүҙән заводы тыныс тормош продукцияһын — комбайн һәм сәнәғәт сылбырҙарын (14-се цех) етештереүгә күсә: тәүге 1200 метр сылбыр 1945 йылдың октябрендә етештерелә.
«АЛЬБА-ЦЕПЬ» ЯСЙ-һы был производствоны бөгөнгө көндә лә дауам итә: миҙгеленә тап килтереп, втулка-роликлы комбайн сылбыры (сибе), «Енисей» һәм «Дон» комбайндарына ауыш камералар транспортеры эшләп сығара.
1960 йылдың көҙөндә Үҙәк телевидение «Йүрүҙән» һыуытҡыстарының тәүге партияһын рекламалай. 1964 йылдың 16 февралендә — 100 меңенсе һыуытҡыс, 1968 йылдың 12 авгусында — 500 меңенсе, ә 1972 йылдың 18 майында миллионынсы һыуытҡыс етештерелә. Хәҙерге ваҡытта һыуытҡыс етештереү туҡтатылған.
Мәғарифы һәм мәҙәниәте
1878 йылда Йүрүҙәндә тәүге ағас мәктәп (янғындан һуң 1895 йылда — кирбестән) һалына.
Хәҙерге ваҡытта ҡалала 4 дөйөм белем биреү мәктәбе:
- Н. К. Крупская исемендәге 1-се урта белем биреү муниципаль дөйөм белем биреү учреждениеһы (624 уҡыусы)
- 2-се урта дөйөм белем биреү муниципаль дөйөм белем биреү учреждениеһы (489 уҡыусы)
- 3-сө төп белем биреү муниципаль дөйөм белем биреү учреждениеһы (92 уҡыусы).
Ҡасабаның сәнәғәт йүнәлешле булыуы 1930 йылда Йүрүҙән ФЗУ мәктәбен асырға этәргес бирә.
Хәҙер 21-се башланғыс һөнәри белем биреү дәүләт дөйөм белем биреү учреждениеһы белгес-һөнәрмәндәр әҙерләп сығарыуын дауам итә.
1960 йылдың сентябренән Йүрүҙән киске механика техникумы белгестәр әҙерләй башлай.
1998 йылдан П. П. Аносов исемендәге Златоуст индустриаль техникумының Йүрүҙән филиалы итеп үҙгәртелә (300-ләп уҡыусы).
Бюджет һәм контракт нигеҙендә көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәренә түбәндәге специальностар: 1201 «Технология машиностроения», 1705 «Техническое обслуживание и ремонт автомобильного транспорта», 0601 "Экономика и бухгалтерский учет (тармаҡтар буйынса), 0201 «Правоведение», 0602 «Менеджмент» буйынса уҡыусылар ҡабул ителә.
1959 йылдың 26 апреленән Пионерҙар йорто эшләй (хәҙерге көндә — Ижад йорто).
1969 йылдан Балалар сәнғәт мәктәбе эшләй. Хәҙерге ваҡытта фортепиано, гитара, скрипка бүлектәре бар.
Тюрим
Тюрим — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белый Июс йылғаһының уң ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Байрамов Әхнәф Арыҫлан улы
Биографияһы
Әхнәф Арыҫлан улы Байрамов 1923 йылдың 30 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантоны Сейәлеҡул ауылында тыуған. Урындағы һәм күрше Рәжәп ауылындағы урта мәктәптә уҡый. 1941 йылда Ҡыҙыл Армияға алына. Златоуст хәрби инженерҙар мәктәбен тамамлағандан һуң, полктың инженер хеҙмәте начальнигы вазифаһында Бөйөк Ватан һуғышының ауыр юлдарын, һынаулы йылдарын үтә. Сталинград һаҡсыһы була. Ике тапҡыр яралана, Волга ярҙарынан Прагаға хәтлем ут эсенән атлай. Гитлерсы илбаҫарҙарға ҡаршы көрәштә күрһәткән батырлыҡтары өсөн I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары", ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены һәм миҙалдар менән наградлана. 1945 йылдың яҙында фронттың алғы һыҙығында була. Коммунистар партияһына ҡабул ителә.
Бөйөк Еңеүҙән һуң Әхнәф Байрамов туған Башҡортостанына ҡайтып, Өфө паровоздар ремонтлау заводында эшләй, эшселәр тормошо менән яҡындан таныша һәм үҙенең әҫәрҙәрендә ана шул кешеләрҙең хеҙмәттәге батырлыҡтарын тасуирлай. 1950 йылда журналислыҡ эшенә күсеп, байтаҡ йылдар «Ҡыҙыл таң» һәм «Башҡортостан пионеры» гәзиттәрендһ әҙәби хеҙмәткәр булып эшләй.
Әхнәф Байрамовтың тәүге шиғыры 1940 йылда «Йәш төҙөүсе» гәзитенда баҫыла. «Еңеүселәр» исемле тәүге китабы 1954 йылда сыға. Ул «Күмелмәҫ эҙҙәр» (1957), «Ынйылар» (1969) тигән очерк китаптарын, «Ҡала күстәнәсе» (1978) исемле хикәйәләр йыйынтығын, «Һуҡмаҡтағы йондоҙҙар» (1976) һәм «Оксана» (1982) исемле повестар, «Сынығыу йылдары» (1972) исемле роман ижад итте.
Әхнәф Байрамов — ВЦСПС һәм СССР Яҙыусылар союзы премияһы лауреаты. Уға «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән почетлы исем бирелгән.
2010 йылдың 18 февралендә вафат була.
Лихте
Лихте — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 1 587 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,36 км2. Диңгеҙ кимәленән 580 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — D 98739 һәм автомобиль коды — SLF.
Ирекле булып тыуған
«Ирекле булып тыуған» (The Colt) — драматик телефильм, 2005 йылда режиссёр Елена Ланская төшөргән. Фильмдың сюжетына Михаил Александрович Шолоховтың «Ҡолонсаҡ (Жеребёнок)» хикәйәһе һалынған. Уның премьераһы 2005 йылдың 6 февралендә Hallmark Channel телеканалында була.
Сюжет
Фильмдағы ваҡиға 1864 йылда АҠШ-тағы Граждандар һуғышы ваҡытында бара. Берләшмәнең Беренсе Мичиган кавалерияһы һалдаты Джим Рэббтың бейәһе ҡолонлай. Ҡолонсаҡты Кольт тип атайҙар. Командалыҡ итеүсе офицер яугиргә ҡолонсаҡты атып үлтерергә бойороҡ бирә, сөнки бәләкәй ҡолонсаҡ ғәскәр бүлексәһенең алға барыуын туҡтатасаҡ. Яугир быға ризалашмай, сөнки ҡолонҡайҙың тыуыуында ул еңеүгә өмөт ишараһын күрә. Көньяҡлыларҙың армияһы уларҙың лагерына һөжүм иткән саҡта, ҡолонсаҡты урлайҙар, һәм Джим, үҙ ғүмерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып, ҡолонҡайҙы кире ҡайтара.
Баһаламалар
Фильм тәнҡитселәрҙең ҡатнаш баһаламаһын ала. All Movie Guideтан Хэл Эриксон фильмды «Америкала барған ҡан ҡойғос һуғыш ваҡытындағы шул тиклем кире юйылмаҫлыҡ гонаһһыҙлыҡ тураһындағы иҫ киткес хикәйә,»-тип яҙа.
Подгорный (Күгәрсен районы)
Подгорный (Подгорное) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 566 кеше. Почта индексы — 453333, ОКАТО коды — 80238883001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Нагорное (Минск өлкәһе)
Нагорное (Нагорнае) — агро ҡала. Белоруссияның]] Минск өлкәһе Клецк районы Краснозвездовский ауыл советында составында тора. 2013 йылға тиклем Нагорное ауылы Нагорный ауыл советының үҙәге булған (2013 йылда бөтөрөлгән). Нагорный ауылы халҡы 410 кеше тәшкил итә (2009 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса).
Географияһы
Нагорное ауылы район үҙәге Клецк ҡалаһынан 13 км көньяҡ-көнсығыштараҡ урынлашҡан. Ауыл аша Р43 автомобиль юлының Синявка — Слуцк участкаһы үтә, башҡа юлдар тирә-яҡ ауылдарға алып бара. Ауылдың көнбайыш ситендә Лань йылғаһының ҡушылдығы булған ҙур булмаған Балванка йылғаһы аға.
-1 (һан)
Ми́нус бер, −1 — (−2)-нән ҙур, ә 0-дән бәләкәй булған бөтөн һан. Иң ҙур тиҫкәре һан, бөтөн һан.
Математика
Минус бер 1 һанының үҙсәнлектәренә оҡшаш булған үҙсәнлектәргә эйә.
Симметрик өсәрле иҫәпләү системаһы
Симметрик өсәрле иҫәпләү системаһында 0 һәм 1 цифрҙары менән бер рәттән (минус бер) цифры бар. 2 урынына цифрын ҡулланыу ҡайһы бер ғәмәлдәрҙе кешеләргә аңлайышлыраҡ күренештә күрһәтергә мөмкинлек бирә. Бындай система совет ЭВМ-ы Сетуньда ҡулланылған.
29 ғинуар
29 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 29-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 336 көн ҡала (кәбисә йылында 337).
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Ҡадыкөй
Район территорияһында составына бер нисә православие ҡорамы ингән Константинополь патриархатының Халкидон митрополияһы эшләй. Нәҡ бында 451 йылда IV Бөтә йыһан (Халкидон) соборы үткән.
Транспорт
Haydarpaşa Төрөк дәүләт тимер юлының төп терминалы Ҡадыкөй үҙәгенән алыҫ түгел урынлашҡан, көнсығыш һәм көньяҡ халыҡ-ара, эске һәм төбәк поездарын хеҙмәтләндерә. Инфраструктура эштәре сәбәпле, терминал 2013 йылда ябыла. Хайдарпаша терминалы 1908 йылда Истанбул-Бағдад һәм Истанбул-Дамаск-Мәҙинә тимер юлдарының һуңғы туҡталышы булараҡ асыла.
Söğütlüçeşme тимер юл станцияһы, Haydarpaşa терминалынан һуң киләһе станция Истанбулдың европа яғындағы Metrobus линияһының һуңғы туҡталышы булып тора.
Истанбул метроһының 4 линияһы Ҡдыкөйҙән Тавшантәпәгә тиклем көн һайын иртәнге 6-нан алып төн уртаһына (23:57) тиклем эшләй.
Спорт
Районда билдәле Фенербахче футбол клубы һәм уның футбол клуб аренаһы урынлашҡан.
Тирә — яғы
Ҡадыкөйҙең тирә-яғы:
Альфред Нобель
Альфред Бернхард Нобель (21 октябрь 1833 йыл, Стокгольм, Швеция һәм Норвегия унияһы — 10 декабрь 1896 йыл, Сан-Ремо, Италия Короллеге) — швед химигы, инженер, уйлап табыусы, эшҡыуар һәм филантроп.
Динамитты уйлап табыусы булараҡ билдәле Нобелдең Бофорс тигән компанияһы була, ул уны металлургиянан химия һәм туп производствоһына үҙгәртә. Нобелдең 355 патенты була, динамит — иң билдәлеһе. Үҙе тураһында иҫән сағында яҙылған некрологты уҡып, унда ҡорал һатып байыуы тураһында битәр һүҙҙәрен күргәс, ул бөтә байлығын физика, химия, медицина, әҙәбиәт өлкәләрендәге мөһим ҡаҙаныштар һәм тыныслыҡты һаҡлауға индергән өлөш өсөн тапшырыласаҡ Нобель премияларын булдырыу өсөн тотонорға ҡушып васыят яҙа.
Биография
Альфред Нобель Стокгольмда1833 йылдың 21 октябрендә уйлап табыусы һәм инженер Эммануэль кесе Нобель (1801—1872) менән Андриетта Нобель (1805—1889) ғаиләһендә тыуа. Ғаиләлә бөтәһе һигеҙ бала үҫә, Альфред өсөнсө ул була. Ғаилә фәҡир йәшәй һәм Альфредтан тыш тик Роберт, Людвиг һәм Эмиль генә иҫән ҡала. Атаһы яҡлап Альфред Нобель швед ғалимы Улоф Рудбек (1630—1702) нәҫеленә ҡарай, үҙ сиратында малай ҙа техника, айырыуса шартлатҡыс менән ҡыҙыҡһына, бәләкәй сағында уҡ атаһынан уның эш итеү принциптарын өйрәнә. Альфред Нобелдең атаһы Стокгольмдағы Король технологияһы институтын тамамлаған була һәм технологиялар менән ҡыҙыҡһына.
Бизнеста осраған уңышһыҙлыҡтарынын һуң 1837 йылда Эммануэль Санкт-Петербургҡа күсә һәм станоктар, шартлатҡыс матдәләр етештереүҙә уңышҡа өлгәшә. Ул хәҙерге фанераны уйлап таба, шунан торпеда өҫтөндә эшләй башлай. 1842 йылда уның янына ғаиләһе лә күсеп килә. Хәлләнгән ата-әсәһе Нобелгә уҡытыусылар яллай ала, малай яҡшы уҡый, бигерәк тә химияға һәм телдәргә һәләтле була, инглиз, француз, немец һәм рус телдәрендә иркен һөйләшергә өйрәнә. 1841—1842 йылдарҙа 18 ай буйы Нобель ғүмерендәге берҙән-бер мәктәпкә — Иаков исемендәге Апологик мәктәпкә уҡырға йөрөй.
1849 йылда, Нобелдәрҙең Петербургта йәшәүенә ете йыл тулғас, ғаилә башлығы рус химигы Николай Николаевич Зинин тәҡдиме буйынса Альфредты Европаға һәм Америкаға уҡырға ебәрә. Киләһе йылдың яҙында ун алты йәшлек Альфред Нобель Петербургтан китә. Ул Данияла, Германияла, Италияла, Францияла һәм Америкала була. Парижда ул 1847 йылда нитроглицеринды асҡан Асканио Собреро менән осраша. Собреро нитроглицерин ҡулланыуға ҡырҡа ҡаршы сыға, сөнки был матдә йылылыҡ һәм баҫым тәьҫиренән көтмәгәндә шартлаусан була. Әммә Нобель коммерция йәһәтенән файҙалы шартлаусан матдә итеп ҡулланыр өсөн нитроглицеринды буйһондороу һәм файҙаланыу ысулын эҙләй башлай, сөнки ул дарыға ҡарағанда күпкә ҡеүәле була. 18 йәшендә ул химияны өйрәнеү маҡсаты менән бер йылға Ҡушма Штаттарға китә. Унда уйлап табыусы Джон Эрикссонда бер аҙ эшләй. Эрикссон АҠШ-тағы граждандар һуғышы ваҡытында USS Monitor броненосецын уйлап тапҡан була. 1857 йылда Нобель беренсе патентын теркәтеүгә ғариза бирә, был газ счётчигына инглиз патенты була, ә 1863 йылда алған тәүге швед патенты «дары әҙерләү ысулдары» буйынса була.
Рәсәйгә ҡайтҡас, Нобель рус армияһының хәрби заказдарын үтәгән ғаилә фабрикаларының эше менән булыша. 1853 йылда башланған Ҡырым һуғышы (1853—1856) Нобель компанияһына ҙур табыш килтерә. Әммә хәрби хәрәкәттәр туҡталғас, завод ғәҙәти етештереүҙе тергеҙә алмай, һәм Нобелдәр банкротлыҡ иғлан итә. 1859 йылда Нобелдең атаһы заводын улы Людвиг ҡарамағына тапшыра. Ул бизнесты һиҙелерлек яҡшырта. Нобель һәм уның ата-әсәһе Рәсәйҙән Швецияға ҡайтып китә, Альфред иһә үҙен шартлаусы матдәләрҙе өйрәнеүгә, айырыуса нитроглицеринды хәүефһеҙ етештереү һәм файҙаланыуға бағышлай. 1863 йылда Нобель детонатор уйлап таба.
1864 йылдың 3 сентябрендә Стокгольм эгәһендәге Хеленеборгта нитроглицерин әҙерләү урыны булған һарай шартлай. Фажиғә һөҙөмтәһендә биш кеше, шул иҫәптән Альфредтың ҡустыһы Эмиль һәләк була. Был һәләкәткә лә, вағыраҡ аварияларға ла иғтибар итмәгән Нобель үҙе эшләгән шартлаусы матдәләрҙең тотороҡлолоғон яҡшыртыу йүнәлешендәге эшен дауам итә һәм заводтар төҙөй. 1867 йылда Нобель нитроглицерин менән уны һеңдереүгә һәләтле матдәләр ҡатнашмаһы булған динамитҡа патент ала. Асышын рекламалап, ул, яңы шартлаусан матдәнең нисек эшләүен күрһәтеп, асыҡ лекциялар уҡый. Һөҙөмтәлә Нобелдең табышы торған һайын ҙурыраҡ иғтибар йәлеп итә бара. Динамит АҠШ-та һәм Бөйөк Британияла патентлана һәм тау ҡаҙылмаларын сығарыу сәнәғәтендә, халыҡ-ара кимәлдәге транспорт селтәрҙәре төҙөлөшөндә киң файҙаланыла. 1875 йылда Нобель динамиттан ҡеүәтлерәк шартлаусан ҡойҡа уйлап таба, ә 1887 йылда кордиттың элгәре булған баллиститты патентлай.
1888 йылда репортёрҙар, Альфредты Каннда мәрхүм булған ағаһы Людвиг менән бутап, гәзиттәрҙә хата некролог баҫтыра. Был Альфредҡа шаңҡытҡыс тәьҫир яһай. Уның тураһында «ҡанда байыған миллионер», «шартлаусан үлем менән сауҙа итеүсе», «динамит короле» тип яҙыла башлағас, ул кешелек хәтерендә «донъя күләмендәге вәхши» булып ҡалмау сараһын табырға була.
Нобель 1884 йылда Швеция Король Фәндәр академияһының ағзаһы итеп һайлана, ә 1893 йылда Упсалль университетында почётлы докторлыҡ дәрәжәһен ала.
Динамит, башҡа шартлағыс матдәләр эшләүҙән һәм ағай-энеһе Людвиг һәм Роберт менән Баҡының нефть ятҡылыҡтарын эшкәртеүгә индергән өлөшөнән («Бранобель» ширҡәте) Альфред Нобель ҙур ғына байлыҡ туплай. Үҙ ғүмерендә Нобель халыҡ-ара кимәлдәге 355 патентҡа эйә була, һәм вафатынан һуң уның бизнесында ҡорал етештереүсе 90 завод асыла, шулай итеп, уның пацифизмға өмөтө аҡланмай.
1889 йылда ул Бөтә донъя тыныслыҡ конгресында ҡатнаша.
Вафаты
Баллиститты Италияға һатҡаны өсөн «Францияға дәүләт хыянатында» ғәйепләнгән Нобель 1891 йылда Париждан Сан-Ремоға күсә. 1896 йылдың 10 декабрендә Альфред Нобель үҙенең виллаһында мейеһенә ҡан һауыуҙан вафат була. Уға 63 йәш була. Стокгольмдағы Норра бегравнингсплатсен зыяратында ерләнгән. Ғаиләһенә, дуҫтарына, хеҙмәттәштәренә белдереп тормайынса ул байлығының ҙур өлөшөн ышаныҡлы идаралыҡта ҡалдыра һәм Нобель премияһы булараҡ билдәлелек алған наградаларҙы финанслауға тотонорға васыят итә.
Шәхси тормошо
Нобель хеҙмәт эшмәкәрлеге буйынса Европа һәм Төньяҡ Америка буйлап күп сәйәхәт итә, ә даими торлағы 1873 йылдан 1891 йылға тиклем Парижда була. Ул йыш депрессия кисерә. Нобель бер ҡасан да өйләнмәһә лә, биографтары билдәләүенсә, уның өс ҡатын-ҡыҙ менән мөнәсәбәттәре булыуы тураһында яҙа. Нобелдең беренсе мөхәббәте Александра исемле мәрйә була, ул егеттең тәҡдимен кире ҡаға. 1876 йылда Австро-Богемия фрайфрауы Берта Кински Нобелдең секретары була, әммә бер аҙҙан элгәрге һөйәре барон Артур Гундаккар фон Зутнерға кейәүгә барыу өсөн унан китә. Нобель менән шәхси бәйләнеше ҡыҫҡа ваҡытлы булһа ла, уның вафатына тиклем хатлашып торалар. Уның Нобель премиялары иҫәбенә тыныслыҡ өсөн премияны ла индереүенә Бертаның йоғонтоһо ҙур булған тип иҫәпләнә. Берта фон Зутнер үҙенең эшмәкәрлеге өсөн 1905 йылда тыныслыҡ өсөн Нобель премияһына лайыҡ була. Альфредтың иң оҙайлы өсөнсө мөнәсәбәттәре Венанан Софи Хесс менән була, ул уның менән 1876 йылда осраша. Был бәйләнеш 18 йыл дауам итә.
Формаль урта һәм юғары белеме булмаһа ла, Нобель алты тел — швед, француз, рус, инглиз, немец һәм итальян телдәрен белә. Альфред Нобелдең драматург сифатындағы эшмәкәрлеге — уның биографияһындағы киң билдәле булмаған факттарҙың береһе. Уның «Немезида» тигән берҙән-бер пьесаһы, Беатриче Ченчи тураһындағы дүрт пәрҙәле трагедия, вафатынан саҡ ҡына алдараҡ баҫылып сыға. Парижда 1896 йылда нәшер ителгән бөтә тираж, өс данаһынан башҡа, ул үлгәс тә тулыһынса юҡ ителә, сөнки пьеса ғауғалы һәм алланы хурлаусы тип табыла. Һаҡланып ҡалған беренсе баҫмаһы (ике телдә — швед телендә һәм эсперантола) Швецияла 2003 йылда нәшер ителә, 2005 йылда Стокгольмда ғалимдың вафаты көнөндә спектаклдең премьераһы була.
Ҡоралға мөнәсәбәте
Ғүмере буйына Нобель пацифистик идеялар тарата. Башҡа ҡайһы бер уйлап табыусылар кеүек (мәҫәлән, беренсе пулемётты уйлап тапҡан Ричард Гатлинг), ул, дошманлашҡан яҡтарҙың һәр береһендә бер-береһен тиҙ генә юҡ итә торған ҡорал булһа, улар еңә алмаҫын аңлар һәм һуғыш башларға йөрьәт итмәҫ, тип уйлай.
Динамит
Нобель яһаған асыш буйынса, инерт субстанция, мәҫәлән, диатомлы тупраҡ (йәғни диатомит, кизельгур) составындағы нитроглицерин хәүефһеҙерәккә һәм файҙаланыу өсөн уңайлыға әйләнә. Был ҡатнашманы ул 1867 йылда динамит тигән атама аҫтында патентлай.
Шартлағыс ҡойҡа
Шунан ул нитроглицеринды икенсе бер шартлағыс матдә булған коллодий менән ҡуша һәм желе һымаҡ үтә күренеүсән матдә ала, был матдә тағы ла нығыраҡ шартлаусан була. Шартлаусан ҡойҡа тип аталған был матдә 1876 йылда патентлана.
Баллистит һәм кордит
Тағы бер нисә йылдан Нобель тәүге төтөнһөҙ дарыларҙың береһе булған баллиститты уйлап таба. Һуңғы варианттарында ул бер тигеҙ өлөштәге дары менән нитроглицериндан тора. Был онтаҡ кордиттың элгәре була. Ә Нобелдең был патентына кордит та инеүе тураһында белдереүе уның менән Британия хөкүмәте араһында 1894 һәм 1895 йылдарҙа судта ҡаралыуына сәбәп була.
Нобель премияһы
1895 йылдың 27 ноябрендә Парижда Швед-норвег клубында Нобель васыятына ҡул ҡуя. Был васыятҡа ярашлы, уның милкенең ҙур өлөшө — 31 миллион самаһы швед кронаһы — физика, химия, физиология һәм медицина, әҙәбиәт өлкәһендә һәм тыныслыҡты һаҡлауға индергән өлөш өсөн бирелә торған Нобель премияларын булдырыуға китә. Васыятта была тиелә :
Мин, түбәндә ҡул ҡуйған Альфред Бернхард Нобель, уйлап һәм ҡарар итеп, ошонда үҙем эшләп алған мөлкәтем буйынса васыятымды белдерәм… Васыятымды башҡарыусылар, фонд ойоштороп, минең капиталымды ҡиммәтле ҡағыҙҙарға күсерергә тейеш, уның проценттары премия рәүешендә үткән йыл эсендә кешелеккә иң ҙур файҙа килтергән кешеләргә бирелергә тейеш.
Был проценттарҙы биш тигеҙ өлөшкә бүлеү фарыз, улар шулай тәғәйенләнә: беренсе өлөшө — физика өлкәһендә айырата мөһим асыш йә уйлап табыу яһаусыға, икенсеһе — химия өлкәһендә, өсөнсөһө — физиология йәки медицина өлкәһендә, дүртенсеһе — кешелек идеалдарын сағылдырған айырыуса әһәмиәтле әҙәби әҫәр ижад итеүсегә, бишенсеһе — халыҡтарҙы туплауға, ҡоллоҡто бөтөрөүгә, булған армияларҙың һанын кәметеүгә һәм тыныс килешеүҙәргә булышлыҡ күрһәтеүгә тос өлөш индереүселәргә.
…Айырым бер теләгем шунан ғибәрәт: премиялар тапшырыуға кандидаттың милләте йоғонто яһамаһын, премияны, скандинавмы ул, түгелме, быға бәйһеҙ лайыҡлылар алһын.
Һалҡын шишмә (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Морозова Феодосия Прокофьевна
Феодосия Прокофьевна (Прокопьевна) Морозова (ҡыҙ сағында Соковнина, диндәге исеме Феодора; 31 май — 12 ноябрь, Боровск) — юғары дәрәжәле баяр ҡатыны, иҫке йола, протопоп Аввакум тарафдары. "Боронғо дин"гә тоғролоғо өсөн батша менән конфликт арҡаһында ҡулға алына, исеменән мәхрүм ителә, баҙға ташлап ҡуйыла, батша Алексей Михайлович бойороғо буйынса асыҡтырып үлтерелә.
Иҫке обрядсылар тарафынан кеүек изге ололана.
Биографияһы
Окольничий Прокофий Фёдорович Соковнин ҡыҙы. Моғайын, батшабикәне оҙатып йөрөүсе һарай хеҙмәтселәре һанына кергәндер. 17 йәшендә Романовтар ғаиләһенә туған тейеш Глеб Иванович Морозовҡа кейәүгә сыға. Глеб Ивановичтың ағаһы, Борис Иванович Морозов, бик ҙур байлыҡ хужаһы, 1662 йылда балаһыҙ килеш үлеп, мираҫы Глеб Морозовҡа ҡала (альтернатив версия бар). Бер аҙҙан Глеб Иванович та үлеп китә һәм ағаларының икеһенең дә байлығы номиналь рәүештә Глеб һәм Феодосия Морозовтарҙың кесе йәштәге улы Иван Глебовичҡа тапшырыла.
Асылда иһә улының мираҫы менән баяр Морозов етәкселек итә.
"Иҫке йолалыҡ"ҡа тоғролоғо
Морозова патриарх Никон реформаларына ҡаршы булған, иҫке обрядсылар тарафдары — протопоп Аввакум менән тығыҙ аралашҡан. Феодосия Морозова хәйриәселек менән шөғөлләнгән. Утыҙ йәшендә генә тол ҡалғас, ул тәбиғәтенә ҡаршы торор өсөн власяница кейеп йөрөй.
Сиркәү реформаларына бөтә яҡлап ярҙам итеүсе батша Алексей Михайлович уның туғандары һәм әйләнә-тирәһе аша ҡатынға йоғонто яһарға тырыша, шулай уҡ поместьеларын уның ҡулынан тартып ала һәм кире ҡайтара. Феодосия Морозова «яңы обряд сиркәүе»ндә ҡатнашҡан. Ләкин 1670 йылдың декабрь аҙағында Феодора исеме алып, йәшерен рәүештә монахлыҡ ҡабул иткәс, сиркәү һәм донъяуи сараларҙан ситләшә башлай.
1671 йылдың 22 ғинуарында (1 февраль) ул батша Алексей Михайлович һәм Наталья Нарышкинаның туйында ҡатнашыуҙан баш тарта. Уны сиркәү реформаһын ҡабул итергә өгөтләп килгән батша кешеләренә Морозова ҡырҡа баш тартып яуап бирә.
Сиркәү реформаһына бөтә яҡлап ярҙам итеүсе батша Алексей Михайлович Морозованың һәм уның һеңлеһе, кенәзәбикә Урусованы Боровск ҡала төрмәһенә оҙаттыра, ә уларҙың "иҫке йолалы" 14 хеҙмәтсеһе 1675 йылдың июнь аҙағында яндырып үлтерелә. Евдокия Урусова 1675 йылдың 11 (21) сентябрендә астан хәлһеҙләнеп үлгән. Феодосия Морозова шулай уҡ 1675 йылдың 12 ноябрендә астан үлә, вафаты алдынан, төрмә һаҡсыһынан күлдәген йыуҙыртып ала
Макиавеллизм
Макиавеллизм — итальян яҙыусы, сәйәсмән һәм аҡыл эйәһе Никколо Макиавеллиның фекерҙәренә нигеҙләнгән доньяға ҡараш.
Дәүләт идараһы менән бәйле фекерҙәрен Макиавелли нигеҙҙә Кенәз тигән китабында аңлата. Дәүләтте идара иткән кенәз хистәренә бирелмәйенсә, икеләнеүҙәре һәм йәлләүҙе белмәйенсә иҡтидарҙы ҡулында тоторға тейешлеген күрһәтә. Бер кешенең дәүләт тарафынан үлтерелеүе күп кешенең йәшәүенә сәбәп булыуын билдәләп кенәзгә кәңәштәр бирә. Был ҡараштың нигеҙендә «маҡсатына ирешеү өсөн теләһә ниндәй сараларға мөрәжәғәт итергә кәрәк» фекере урын алғаны һымаҡ күренә. Тик Никколо Макиавелли үҙенең республика тарафтары булғанын билдәләп фекерләүҙә кенәздең белгән кешеләр менән кәңәшләшеүен йыш билдәләй.
Сотничиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы  Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Эстон ССР-ы гимны
Тарихы
1956 йылдың 21 июлендә Эстон Совет Социалистик Республикаһы Юғары Советы ҡарары менән гимндың һүҙҙәре үҙгәртелә.
Гимн тексы (1944)
Jää kestma, Kalevite kange rahvas, ja seisa kaljuna, me kodumaa! Ei vaibund kannatustes sinu vahvus, end läbi sajanditest murdsid sa. Ja tõusid töötajate vabaks maaks, et päikene su päevadesse paista saaks.
Nüüd huuga, tehas, vili, nurmel vooga, sirp, lõika, alasile, haamer, löö! Nõukogu elu, tuksu võimsa hooga, too õnne rahvale, me tubli töö! Me Liidu rahvaste ja riike seas sa, Eesti, sammu esimeste kindlas reas!
Kui kants - nii seisavad su kodurannad, su ees vaid lainetavad laiad veed. Sa kõrgel leninlikku lippu kannad, suur Stalin juhtimas su tõusuteed. Käi kindlalt, saatmas sind su õnneteel, me võitlusvaim ja kohkumatu mehemeel.
Ентль-Игль
Ентль-Игль — Рәсәйҙәге йылға, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 400 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Даниэла Вега
Даниэла Вега Эрнандес (ингл. Vega Daniela Hernández ; 3 июнь 1989 йыл; Сан-Мигель, Сантьяго, Чили) — Чили актрисаһы һәм йырсыһы (меццо-сопрано). Ул айырыуса «Оскар» бүләгенә лайыҡ булған «Фантастическая женщина» фильмындағы ҡатын-ҡыҙ роле менән билдәле. Вега Оскар премияһының 90-сы тапшырыуы тантанаһында 2018 йылда тарихта беренсе сығыш яһаусы транссексуал кеше була. 2018 йылда «Time» журналы уны донъялағы 100 иң абруйлы кешеләрҙең береһе тип атай.
Бала сағы
Вега 1989 йылдың 3 июнендә Сантьяго, Чили, Сан-Мигелдә тыуа. Ул Игор Алехандро Вега Иностроз (Igor Alejandro Vega Inostroza) һәм Кармен Эрнандес де ла Куадра (Sandra del Carmen Hernandez de la Cuadra) ғаиләһендә беренсе бала була. Һигеҙ йәшендә Вега үҙенең оләсәһенән опера йырына өйрәнә башлай. Үҫкәс, ул малайҙар өсөн мәктәпкә йөрөй, унда уның өҫтөнән мыҫҡыллап көләләр. Был йәштә үҙенең трансгедер ҡатын-ҡыҙ икәнен аңлай, һәм уның күсеше башлана. Шул ваҡытта Чилиҙа консерватив ҡараштарға ҡарамаҫтан, ата-әсәһе һәм уның кесе тғаны Николас уны хуплай. Күсеүҙе башҡарғандан һуң, ул транссексуал ҡатын-ҡыҙ булып, мөмкинлектәр юҡлығы арҡаһында депрессиянан ныҡ ыҙалай. , ләкин ата-әсәһе уға ярҙам итә, атаһы уға матурлыҡ мәктәбенә барырға, һуңынан театр мәктәбенә барырға идея бирә.
2011—2017: иртә ролдәре
Мартин де ла Парраның «Ҡатын-ҡыҙ-күбәләктәр» («La mujer Марипоса») пьесаһының постановкаһын төҙөгән саҡта, автор һәм режиссёрҙар Веганы, уның шәхси тәжрибәһе арҡаһында, сәхнәлә трансгедерлыҡ мәсьәләләре буйынса хеҙмәттәшлек итергә тәҡдим итә. Буласаҡ постановкала уның ҡатнашыуы уны йондоҙ яһай. Уның йырлау мөмкинлеге лә булған был пьеса Сантьягола һигеҙ йыл дауамында үтә. Был ваҡыт эсендә ул күп һанлы пьесаларҙа ҡатнаша, бигерәк тә «Мигранте» («Migrante»). 2014 йылда Мануэл Гарсианың билдәле «Мария» йырының музыкаль видеоһында ҡатнашҡандан һуң, Веганың репертуары ҙур аудитория өсөн киңәйә. Йыр һәм музыкаль видео гомосексуал кешеләр араһында үҙ—үҙҙәренә ҡул һалыуҙарҙы булдырмау йәмғиәте менән хеҙмәттәшлектә ойошторола, уның маҡсаты үҙ-үҙенә шундай ҡул һалыуҙарҙы булдырмаҫҡа һәм мәғлүмәтлелекте арттырырға ярҙам итеү була. Ул 2014 йылда беренсе тапҡыр «Визит» («La Visita») исеме аҫтында драмала экранға сыға, унда атаһын иҫкә алыу көнөндә транс-ҡатын-ҡыҙҙы уйнай.
2018 йылда Веганың даими Netflix «Tales of the City» мини-сериалында уйнаясағы тураһында иғлан ителә.
Үҙәк процессор
Үҙәк процессор (ЦП; шулай уҡ үҙәк процессор ҡоролмаһы ЦПУ; . central processing unit,, һүҙмә-һүҙ үҙәк эшкәртеү ҡоролмаһы, йыш ҡына ябай процессор) — машина инструкцияларын (программалар коды) үтәүсе электрон блок йәки интеграль схема, , компьютерҙы аппарат менән тәьмин итеүҙең төп өлөшөһәм программалаштырылған логик контроллер. Ҡайһы берҙә был компонентты ҡыҫҡаса процессор тип атайҙар.
Тәүҙә үҙәк эшкәртеү ҡоролмаһы терминында логик операцияларҙы яйға һалыу ғына түгел, ә компьютер программаларының машина кодын аңлау һәм үтәү өсөн тәғәйенләнгән элементтарҙың махсуслаштырылған системаһы тасуирлана. Компьютер системаларына ҡарата терминды ҡулланыу  1960-се йылдарҙа башлана. Шул ваҡыттан алып процессорҙарҙы проектлау, архитектуралау, тормошҡа ашырыу күп тапҡырҙар үҙгәрә. Хәҙерге заман иҫәпләү системаларында бөтә функцияларҙы юғары интеграцияланған чип — микропроцессор башҡара.
ЦПУ-ның төп характеристикалары булып: такт йышлығы, етештереүсәнлек, энергия ҡулланыу, етештереүҙә ҡулланылған литографик процесс нормалары (микропроцессорҙар өсөн) һәм архитектура тора.
Тәүге Үҙәк процессорҙар уникаль һәм хатта үҙ төрөндә берҙәм компьютер системалары өсөн уникаль ҡушма өлөштәр рәүешендә булдырыла. Һуңыраҡ бер йәки бер нисә тар махсуслаштырылған программаны үтәү өсөн тәғәйенләнгән процессорҙар эшләүҙең ҡиммәтле ысулынан компьютер етештереүселәр күп маҡсатлы процессор ҡоролмаларының типовой кластарын сериялы әҙерләүгә күсә. Компьютер комплекттарын стандартлаштырыуға тенденция ярымүткәргес элементтарҙың, мейнфреймдарҙың һәм мини-компьютерҙарҙың ҡыҙыу үҫеше осоронда барлыҡҡа килә, ә интеграль схемалар барлыҡҡа килеү менән ул тағы ла популярлаша. Микросхема булдырыу, шул уҡ ваҡытта уларҙың физик үлсәмдәре кәмеү менән, ЦП-ның ҡатмарлылығын тағы ла арттырырға мөмкинлек бирә. Процессорҙарҙың стандартлаштырылыуы һәм миниатюрлығы уларға нигеҙләнгән цифрлы ҡоролмаларҙың кешенең көндәлек тормошона тәрән үтеп инеүенә килтерә. Хәҙерге заман процессорҙарын компьютерҙар кеүек юғары технологиялы ҡоролмаларҙа ғына түгел, автомобилдәрҙә, калькуляторҙарҙа, мобиль телефондарҙа һәм хатта балалар уйынсыҡ тарында ла табырға мөмкин. Йыш ҡына улар микроконтроллерҙарҙан тора, унда, хисаплау ҡоролмаһынан тыш, кристаллда өҫтәмә компоненттар (программалар һәм мәғлүмәттәр хәтере, интерфейстар, ввод-вывод порттары, таймерҙар һ. б. урынлашҡан.Микроконтроллерҙың заманса иҫәпләү мөмкинлектәре утыҙ йыл элек персональ компьютерҙар эшкәртеүселәре менән сағыштырыла, хәҙерге үҙәк процессор эшсәнлегекүпкә артығыраҡ.
Тарихы
Процессорҙар етештереүҙең үҫеше башҡа электрон компоненттар һәм схемалар етештереү технологияһының үҫешенә тулыһынса тап килә.
1940-сы йылдарҙан 1950-се йылдар аҙағына тиклемге осорҙа электромеханик реле, феррит үҙәктәрен (хәтер ҡоролмаларын) һәм вакуум лампаларын ҡулланып процессорҙар булдырыу беренсе этап була. Улар махсус разъемдарға ҡуйыла. Проводтар менән тоташтырылған бындай ҡоролма беренсе процессор була. Ышаныслылыҡтың, тиҙлеге түбән булыуы һәм йылылыҡ бүлеү артыҡ күп булыуы — беренсе процессорҙарҙың үҙенсәлеге.
Икенсе этапта, 1950-се йылдар уртаһынан 1960-сы йылдар уртаһына тиклем, транзисторҙар индерелә. Транзисторҙар хәҙерге заманға яҡын торған платаларға монтажлана. Элеккесә, процессор уртаса бер нисә баҫҡыстан тора. Тиҙ эшкәртеү, ышаныслылыҡ арта, энергия ҡулланыу кәмей.
1960-сы йылдар уртаһында башланған өсөнсө этап — микросхемалар ҡулланыу башлана. Тәүҙә түбән дәрәжәләге интеграция микросхемалары ҡулланыла, уларҙа ябай транзистор һәм резистор йыйылмалар була, һуңынан, технология үҫешеү менән, цифрлы схема техникаһының айырым элементтарын тормошҡа ашырыусы микросхемалар ҡулланыла башлай (тәүҙә элементар асҡыстар һәм логик элементтар, һуңынан сумматор һәм регистор кеүек ҡатмарлы элементтар ҡулланыла), һуңыраҡ микросхемалылар барлыҡҡа килә, һуңыраҡ процессорҙың функциональ блоктары булған чиптар — арифметик-логик ҡоролмалар, реестрҙар етештерелә.
Дүртенсе этап, 1970-се йылдар башында, технологияны алға этәреү арҡаһында, БИС һәм СБИС (больших и сверхбольших интегральных схем (ҙур һәм үтә ҙур интеграль схемалар)), микропроцессорҙар эшләнә, уның кристаллында процессорҙың бөтә төп элементтары һәм блоктары урынлаша. Intel фирмаһы 1971 йылда донъяла беренсе 4 разрядлы 4004 микропроцессорын эшләй, ул микрокалькуляторҙарҙа ҡулланыу өсөн тәғәйенләнә. Яйлап бөтә процессорҙар ҙа тиерлек микропроцессорҙар форматында сығарыла башлай. Оҙаҡ ваҡыт махсус мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн аппаратта оптималләштерелгән (мәҫәлән, ҡайһы бер хәрби мәсьәләләрҙе хәлтеү өсөн суперкомпьютерҙар йәки процессорҙар) йәки ышаныслылыҡ, тиҙ эшләү йәки электромагнит импульстарынан һәм ионлаштырыусы радиация буйынса махсус талаптар ҡуйылған процессорҙар ғына иҫәпкә алынмай. Яйлап, заманса технологиялар арзанайғандан һуң, был процессорҙар шулай уҡ микропроцессор форматында етештерелә башлай.
Хәҙер «микропроцессор» һәм «процессор» һүҙҙәре синонимдарға әйләнгән, әммә ул саҡта улай булмай, сөнки ғәҙәти (ҙур) һәм микропроцессорлы ЭВМ 10-15 йыл буйы ҡулланыла, һәм тик 1980-се йылдар башында ғына микропроцесстар ЭВМ-ды ҡыҫырыҡлап сығара. Шуға ҡарамаҫтан, ҡайһы бер суперкомпьютерҙарҙың үҙәк процессор ҡоролмалары бөгөн дә ҙур һәм үтә ҙур интеграция дәрәжәһе булғанмикросхемалары нигеҙендә төҙөлгән ҡатмарлы комплекстарҙан ҡулланыла.
Беренсе дөйөм ҡулланылыштағы микропроцессор Intel 4004 була, ул 1971 йылдың 15 ноябрендә Intel корпорацияһы тарафынан тәҡдим ителә. Уның составында 2300 транзистор була, 92,6 кГц такт йышлығында эшләй һәм хаҡы 300 доллар була.
Артабан уны 8-разрядлы Intel 8080 һәм 16-разрядлы 8086 алмаштыралар, улар бөтә заманса өҫтәл процессорҙары архитектураһына нигеҙ һала.
Һуңынан уның 80186 модификацияһы барлыҡҡа килә.
80286 процессорында 24 битлы адреслы һаҡланған режим барлыҡҡа килә, ул 16 Мб тиклем хәтерҙе файҙаланырға мөмкинлек бирә.
Intel 80386 процессоры 1985 йылда барлыҡҡа килә һәм уның яҡшыртылған һаҡланған режимы, 32 битлы адрестары була, был 4 Гб тиклем оператив хәтерҙе һәм виртуаль хәтер механизмын файҙаланырға мөмкинлек бирә. Процессорҙарҙың был линейкаһы регистр хисаплау моделенә ҡорола.
Параллель рәүештә стека иҫәпләү моделен нигеҙ итеп алған микропроцессорҙар үҫешә.
Микропроцессорҙар эшләгән йылдар эсендә уларҙың архитектураһы бик күп төрлө була. Уларҙың күбеһе (өҫтәмә һәм камиллаштырылған килеш) әле лә ҡулланыла. Мәҫәлән, Intel x86, башта 32-битлы IA-32, ә һуңыраҡ 64-битлы x86-64 (Intel EM64T тип атала) тип атала. x86 архитектураһы процессорҙары башта IBM (IBM PC) компанияһының персональ компьютерҙарында ғына ҡулланыла. Был әлеге ваҡытта компьютер индустрияһының бөтә өлкәләрендә лә әүҙем ҡулланыла. Шулай уҡ Alpha, POWER, SPARC, PA-RISC, MIPS (RISC-архитектура) һәм IA-64 (EPIC-архиектура) кеүек архитектураларҙы лы был исемлеккә индереп була.
Хәҙерге заман компьютерҙарында процессорҙар компакт модуль (үлсәмдәре яҡынса 5×5×0,3 см), ZIF-сокетҡа (AMD) йәки пружиналы конструкцияға (Intel) ҡуйылған. LGA разъемының үҙенсәлеге булып выводтар процессор корпусынан әсә платаһындағы сокет разъемына күсерелеүе тора. Хәҙерге заман процессорҙарының күп өлөшө бер ярымүткәргесле кристалл рәүешендә тормошҡа ашырыла, унда составында, ә күптән түгел миллионлаған транзисторҙар була. Шулай уҡ, ярымүткәргес кристалдарҙың күләме һәм ҡатмарлылығы арта.
XXI быуат тың 20-се йылдарҙа бер ҙур кристалды бер нисә бәләкәй кристаллға ("чиплеттар" тип аталған) бүлеү популярлыҡ яулай башлай. Был микросхемалар сығарыуҙы арттырырға һәм йылылыҡ бүлеп сығарыуҙы кәметергә мөмкинлек бирә.
Лихтенхайн-Бергбан
Лихтенхайн-Бергбан (Lichtenhain/Bergbahn) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 351 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,26 км2. Диңгеҙ кимәленән 640 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98744 һәм автомобиль коды — SLF.
Тюртек
Тюртек — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белый Июс йылғаһының һул ярына тамағынан 182 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Карлово (ҡала)
Географик урыны
Карлово ҡалаһы уңдырышлы тупраҡлы Стрям йылғаһы үҙәнендә, Раузалар үҙәненең нәҡ уртаһында урынлашҡан, диңгеҙ кимәленән 386 метр бейеклектә ята.
Софиянан 56 км көнсығышҡа табан һәм Пловдивтан 145 км алыҫлыҡта төньяҡта урынлашҡан.
Тарих
Карлово — Васил Левскийҙың тыуған ҡалаһы.
Бында 1947 йылда механик завод булдырыла, 1949 йылда ул тракторҙар сығарыусы завод булып китә (Карловски трактор заводы).
2005 йылда ҡаланан йыраҡ урында археологтар Фракияның. баш ҡалаһын тапҡан.Әлеге мәлдә ҡаҙыуҙар дауам итә — бында фракийҙарҙың бик күп көнкүреш әйберҙәре һәм керамика ярсыҡтары табылған да инде.
Сәйәси хәл
Карлово общинаһының кметы (мэры) — община Емил Кабаиванов, община идаралығының һайлау һөҙөмтәләре буйынса ҡуйылған.
Сәнәғәте
Бында алһыу (рауза) май етештерелә, ул парфюмерияла киң ҡулланыла.
Ғәмәлдә Карлово вагондар ремонтлау заводы.
Карлово туристар ял итеү урындарының береһе булып тора.
Тәбиғәт
Болгарияла Үҙәк Балҡан республика милли парктарының береһе булып тора. Бейеклеге 500—2376 метрараһында тирбәлә — иң түбән нөктәһе Карлово ҡалаһынан алыҫ түгел ерҙә урынлашҡан, ә иң юғарыһы — Ботев түбәһе. Милли парк территорияһында 9 ҡурсаулыҡ бар, улар 20000 гектарҙан ашыуыраҡ биләмәлә урынлашҡан. Бында Боатин,Царичина, Козя стенаһы, Стенето, Төньяҡ Джендем, Пеещи ҡаялары, Соколна, Джендема һәм Иҫке йылға ҡурсаулыҡтары булдырылған.