cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Якудза
Бакуто һәм тэкия
Йыш ҡына рәсми властарҙың ғәмәлдәре тэкия һәм бакуто позицияларын нығыта. Мәҫәлән, урам һуғышын туҡтатыу маҡсатында 1735—1740 йылдарҙа хөкүмәт тэкияның ҡайһы бер бостарын үҙҙәре ҡарамағындағы территорияларҙа «күҙәтеүсе» итеп тәғәйенләй, енәйәтселәргә самурай титулына яҡын исем бирә. Полиция начальниктары бакуто етәкселәрен информатор сифатында файҙалана. Улар, үҙ төркөмдәренең законһыҙ эшмәкәрлеген сикләргә вәғәҙә биреп, хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәренән ҡурсалау һәм конкуренттарға ҡаршы көрәштә ярҙам ала. Шулай уҡ якудза төркөмдәре урам енәйәтселеген иҫкәртеүгә булышлыҡ итә, «үҙҙәренең» биҫтәләрен талаусыларҙан, талаусыларҙан һәм көсләүселәрҙән һаҡлай. Шуға күрә халыҡ араһында: «Көндөҙ беҙҙе полиция, ә төндә якудза һаҡлай» тигән әйтем тарала.
Чигир
Чигир — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының һул ярына тамағынан 631 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Миҙиәк
Оло Миҙиәк — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районы, Ҡолой ауыл биләмәһе составындағы ауыл.
Географик урыны
Райондың көньяҡ-көнсығышынд, Миҙиәк күле буйында урынлашҡан. Ҡолойҙың үҙәгенә тиклемге алыҫлыҡ — 12 км
Тарихы
Ауылға XIX быуаттың нигеҙ 2-се яртыһында нигеҙ һалынған (Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Мөхәмәтҡолой улусы).
Граждандар һуғышы осоронда ауыл биләмәһендә ҡыҙылдарҙың Егерме етенсе дивизияһы частары менән аҡтарҙың Ун өсөнсө Себер уҡсылар дивизияһы араһында ҡаты һуғыш барған.
Халҡы
(1900 йылда — 308, 1916 йылда — 334, 1970 йылда — 236, 1983 йылда — 71, 1995 йылда — 54)
Рәсмәкәй (Кушнаренко районы)
Рәсмәкәй (Расмекеево) — Башҡортостан Республикаһының Кушнаренко районындағы ауыл. [ 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 224 кешебулған. Почта индексы — 452243, ОКАТО коды — 80240865003.
Географик урыны
Рәсмәкәй ауылы Сәрмәсән йылғаһы буйында, район үҙәге Кушнаренко ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 22 километрҙа һәм Өфө тимер юлы станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 80 километрҙа урынлашҡан.
Тарихы
Ҡазан даруғаһы Дыуанай улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә Рәсмәкәй ауылына нигеҙ һалған. Ауыл 1713—1714 йылдарҙағы сығанаҡтарҙа рәсми рәүештә телгә алына. Уға тәүге төпләнеүсе Рәсмәкәй Баҡаевтың исеме бирелгән. Йәниҫәп яҙмаларында шулай уҡ Рыс(з)мекеево, Урасмекеево атамалары менән теркәлгән. 1722 йылда төҙөлгән керҙәшлек килешеүе буйынса Рәсмәкәйгә мишәрҙәр, XVIII быуат уртаһында — һуңғараҡ типтәр ҡатламына күскән яһаҡлы татарҙар индерелгән.
Дыуанай улусы башҡорто Рәсәмкәй Баҡаев тағы Ҡормаш ауылы материалдарында ла сағылған.
1714 йылда башҡорттар Кинйәғол Байышев һәм Иван Татыев, иптәштәре менән, Рәсмәкәй ауылына татарҙар Ҡырымҡай Алмаҡаев менән Үсәнде Киҙгенде һәм Әрәс йылғалары буйындағы аҫаба ерҙәренә «ауыл булып ултырырға» рөхсәт бирә.
Керҙәшлек хаҡы — ҡаҙнаға Кинйәғол һәм уны иптәштәре өсөн йылына «йыл һайын 14 һуҫар тиреһе һәм шти бессырей? бал» .
1717 йылдың 28 июнендәге яҙыу буйынса, рәсмәкәй башҡорттары Әлбәк һәм Мәсәғүт Тәнәевтәр башҡорттары Яръяҙы һәм Мансияҙы йылғалары буйындағы аҫаба ерҙәрен Монастырские Дуванеи дьячогы М. Г. Халтуринға һәм крәҫтиән П. О. Бобровскийға, йылына 3-әр һуҫар тиреһе тапшырыу шарты һәм «ихата» биләмәһенә эйә булыу хоҡуғы менән, ҡуртымға бирә.
1728 йылда Нуғай даруғаһы татары Мәсәғүт Аҙнағолов тәүге төпләнеүсенең улы башҡорт Асҡар Рәсмәкәевтән 15 һум аҡса алған, һәм, кредиторға бурысын хеҙмәт итеп ҡаплау йөкләмәһе менән, әрһеҙләшеп бында төпләнеп китә.
Икенсе йыйынтыҡта типтәрҙәр хаҡында ла әйтелә: «Ергә документтары юҡ, ләкин купчая крепость буйынса ер биләүсе яһаҡлы татарҙар рөхсәте буйынса йәшәйҙәр».
XVIII быуат башында бында дыуанай башҡорттары йәшәгән. Керҙәшлек институты аша бында татарҙар, улар аша — типтәрҙәр, һуңынан мишәрҙәр ултырған. 1762 йылда ауылда Пенза наместниклығынан 20 татар йәшәгән.
1816 йылда бында 15 башҡорт — Балтасовтар, 72 мишәр, 7 типтәр иҫәпкә алына. 1834 йылда башҡорттар 8 кеше, типтәрҙәр — 10, мишәрҙәр — 91 кеше тәшкил иткән. Татарҙар тураһында мәғлүмәт юҡ. 1896 йылда 978 кеше иҫәпкә алынған. 1920 йылда 216 йортта 1198 мишәр йәшәгән.
1843 йылда 91 мишәргә ужым игененең — 168 бот, яҙғы игендең — 192 бот сәсеүлеге тура килә. 47 йортта (294 кеше) 65 ат, 170 һыйыр, 266 һарыҡ, 4 кәзә аҫыралған. 2970 дисәтинә ергә эйә булғандар.
Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1865 йылда Рәсмәкәй ауылындағы 38 йортта 631 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.
ХIХ быуат аҙағында 2-шәр мәсет һәм кибет булған.
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1906 йылда 2 мәсет, 3 бакалея кибете, запас иген һаҡлай торған мөгәзәй теркәлгән.
Әлеге ваҡытта ауылда Иҫке Ҡормаш урта мәктәбе филиалы — Рәсмәкәй Башланғыс мәктәбе фельдшер-акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Халыҡ һаны
Рәсмәкәй ауылында башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002)
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тирә-яҡ мөхит
Тауҙар:
Урмандар:
Йылғалар:
Шишмәләр:
Ялан-бесәнлектәр:
Таусыҡтар, түбәләр:
Копьёв Михаил Васильевич
Копьев Михаил Васильевич (13 май 1947 йыл — 19 август 2017 йыл, Вологда) — рәссам, график, театр рәссамы, юғары мәктәп уҡытыусыһы.
Биографияһы
Копьев Михаил Васильевич 1947 йылдың 13 майында Өфөлә тыуған. Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡый һәм уҡыта. 1979 йылда Ленинградта сәнғәт академияһында стажировка үтә.
1980 йылдан — Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы (1980). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы (1998). 1986 йылдан алып Вологда ҡалаһында эшләй һәм йәшәй. Вологода дәүләт техник университеты архитектура һәм дизайн кафедраһы доценты.
2017 йылдың 19 авгусында Вологда ҡалаһында вафат була.
Дипломанты:
Әҫәрҙәре
«Русская эмиграция: люди и судьбы» проекты идеяһы авторы (2001—2005). Проект урыҫ эмиграцияһының беренсе тулҡыны вәкилдәре портреттарын һәм уларҙың хәтирәләрен яҙыуҙы үҙ эсенә ала. Урыҫ эмиграцияһына арналған баҫтырып сығарылған китаптар проекттың һөҙөмтәһе булып торалар, улар Рәсәй дәүләт китапханаһында (Мәскәү), И. С. Тургенев исемендәге Урыҫ китапханаһында (Париж) һаҡланалар.
Коллекцияһы
Рәссамдың әҫәрҙәре ҡуйылған:
Рәссамдың ҡайһы бер әҫәрҙәрен БАССР, СССР мәҙәниәт министрлығы һәм Люксембург Мәҙәниәт Министрлығы ала. Картиналарының күпселек өлөшө — Рәсәйҙең күп кенә ҡалаларында шәхси коллекцияларҙа, шулай уҡ Франция, Германия, Люксембург, Англия, Израиль, АҠШ һәм КАР кеүек сит илдәрҙә шәхси коллекцияларҙа һаҡланалар.
Күргәҙмәләр
Рәссамдың әҫәрҙәре Бөтә союз, төбәк күргәҙмәләрендә; Өфө, Вологда, Мәскәү һәм Санкт-Петербург сәнғәт үҙәктәрендә, Германияла, Люксембургта, Болгарияла, Францияла халыҡ-ара күргәҙмәләрҙә ҡуйыла. Ижады күп тапҡырҙар «Арт-Манеж» (Мәскәү) халыҡ-ара йәрминкәлә тәҡдим ителә. Ижади эшмәкәрлеге дәүерендә рәссам үҙебеҙҙең илдә һәм сит илдәрҙә 50-гә яҡын шәхси күргәҙмә үткәргән, улар араһында Өфөләге (рәссамдар Союзы), Вологдалағы (ВОКГ), Мәскәүҙәге (Үҙәк рәссамдар йортонда), Люксембургтағы (Люксембург мәҙәниәт министрлығы) шәхси күргәҙмәләре.
Локотенка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тверца, инешенән (Вышневоловец гидроузеленән) Тверь ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мифтахетдинов Альберт Вәли улы
Мифтахетдинов Альберт Вәли улы (11 май 1937 йыл — 4 ноябрь 1991 йыл) — Алыҫ Көнсығыш совет яҙыусыһы, журналист, сәйәхәтсе, йәмәғәт эшмәкәре.
Биографияһы
Альберт Вәли улы Мифтахетдинов 1937 йылдың 11 майында Өфө ҡалаһында флот офицеры ғаиләһендә тыуа. Мәктәп йылдары Североморскиҙа, студент йылдары — Киевта үтә. Бында ул Киев университетының журналистика факультетында уҡый. 1959 йылда димлом алғандан һуң эшкә Чукоткаға китә. Хеҙмәт юлын «Совет Чукоткаһы» гәзитенең үҙ хәбәрсеһе булып башлай.
1960—1970 йылдарҙа урындағы гәзиттәрҙә хәбәрсе, техник-ихтиолог, коллектор, каюр, «ҡыҙыл яранга» инспекторы (күсмә культуртрегер бригадаһы) була, киносценарийҙар яҙа, төрлө журналдар менән хеҙмәттәшлек итә.
1962 йыл — «Советская Чукотка» гәзитенең яуаплы сәркәтибе вазифаһын башҡара. 1965 йыл — Чукотка радиоһы хәбәрсеһе. 1966 йыл — Анадырь комплекслы геологик экспедицияның кесе технигы. 1966 йыл — телевидениеның Магадан студияһының өлкән мөхәррире. 1970 йыл — СССРЯҙыусылар союзы ағзаһы. 1970 йыл — «Магаданская правда» гәзитенең Чукотка һәм Провиденск райондары буйынса үҙ хәбәрсе. 1973 йыл — Магадан яҙыусылар ойошмаһының яуаплы сәркәтибе. 1973 йылдан Магаданда йәшәй.
А. Мифтахетдинов — СССР география йәмғиәтенең тулы хоҡуҡлы ағзаһы, Йәш әҙәбиәтселәрҙең V Бөтә союз кәңәшмәһендә ҡатнаша, 1973—1982 йылдарҙа СССР Яҙыусылар союзының Магадан бүлексәһен етәкләй, РСФСР Яҙыусылар союзының 4-се һәм 5-се съездары делегаты, РСФСР Яҙыусылар союзы идараһы ағзаһы (1974—1978 йылдар).
Альберт Вәли улы — «Встреча с Чукоткой», «Амгуэма», «Перевал», «Сиреники», «Берег молчания», «Фруктовый рейс» һәм башҡа документаль фильмдар сценарийы авторы. Телевизион фильмдар конкурсында «Перевал» беренсе премия ала, ә атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре оператор А. Ю. Личко менән эшләгән документаль фильмдары Монреалдә кинодокументалистиканың иң яҡшы эштәре рәтендә күрһәтелә.
А. Мифтахетдинов символик «Ключ от Полярного круга», «Кодекс Чести Северянина» уйлап таба. Һуңғы тапҡыр Чукоткала 1991 йылдың авгусында, вафатына ике ай ҡала була — «Чукотка үҙәге» геодезия билдәһен урынлаштырыу буйынса экспедиция ойоштора.
Дуҫтары уны «Мифта» тип йөрөтә.
А. Мифтахетдинов 1991 йылдың ноябрендә Мәскәүҙә вафат була. Магаданда ерләнә.
Ижады
Тәүге әҫәрҙәре 1960 йылдар башында «Смена» журналында, «На Севере Дальнем» альманахында донъя күрә. Магадан китап нәшриәтендә «Расскажи про Одиссея» (1967) и «Головы моих друзей» (1969) тәүге хикәйәләре һәм повестары йыйынтығы сығыуы авторҙа өлкәлә билдәлелек килтерә. Күләме ҙур булмаған был китаптарҙың төп темаһы булып геройҙар өсөн тундра мөхите һәм уның хәйләһеҙ йән эйәләре, ысын төньяҡ дуҫлығы тора.
Альберт Вәли улының төп темалары — Төньяҡ, уның тәбиғәте, кешеләре, хеҙмәт, әхлаҡи ориентир эҙләү, изгелек һәм дуҫлыҡҡа тоғролоҡ. Яҙыусы ижадына Төньяҡҡа, Чукотканың изге һәм балаларса бер ҡатлы аҫаба халҡына һөйөү. Яҙыусының әҫәрҙәре ниндәйҙер кимәлдә документаль: ул, нигеҙҙә, үҙ ҡатнашҡан ваҡиғалар тураһында яҙа.
Төп баҫмалары
2017 йылда яҙыусының 80 йәшенә ҡарата Магадандың «Охотник» нәшриәтендә өс томлыҡ йыйынтыҡ сығарыла, унда А. Мифтахетдиновтың хикәйәләре һәм повестары, фотоһүрәттәр, таныштары һәм дуҫтарының хәтирәләре баҫыла :
Мәхмүт (Әбйәлил районы)
Мәхмүт (Махмутово) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 584 кеше. Почта индексы — 453606, ОКАТО коды — 80201840005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — башҡорттар (100 %).
Тарихы
Ҡарағай-ҡыпсаҡтарҙың иң ҙур ауылы — Мәхмүт ауылы. V ревизия мәғлүмәттәре буйынса, 55 йортта 240 башҡорт һәм 19 татарҙар 3 ихатала булған. 64 йылдан һуң X ревизия мәғлүмәттәре буйынса, унда 80 ихатала 408 кеше йәшәгән. 1831 йылда 13 ғаилә Өмөтбай ауылына, Таһир һәм Нуралыға күскәс, берешәр ғаилә килә.
Уға нигеҙ һалыусы билдәле. Ул тархан Мәхмүтбай Ейәнғолов, 1755 йылда Әүжән һәм Ағиҙел йылғалары буйлап Әүжән-Петровск заводтарына ерҙәр биреүҙә ҡатнаша, улдары: Ғәҙелбай, Дәүләтбирҙе, Дәүләтҡол, Дәүләтҡол, Илбул, Теләүембәт, Теләүле.
Мәхмүттәр — малсылар. 432 кеше йәшәгән 84 йортҡа 600 ат, 250 һыйыр, 50 һарыҡ, 25 баш кәзә тура килгән. 1842 йылда бөтәһенә 464 бот яҙғы иген сәселгән.
Туҡмаҡ фермаһы ҡасабаһы
Туҡмаҡ фермаһы ҡасабаһы, шулай уҡ Туҡмаҡ фермаһы ҡасабаһы, совхоздың Туҡмаҡ фермаһы, Туҡмаҡ фермаһы булараҡ билдәле — Мәләүез районы Первомайский ауыл Советының 1979 йылда бөтөрөлгән ҡасабаһы.
Тарихы
Ҡасабаның атамаһы Туҡмаҡ гидронимынан, бәлки ’ҡыҫҡа’ һүҙенән һәм ферма һүҙенән -һы аффиксы ҡушып яһалған.
1939 йылда совхоздың Туҡмаҡ фермаһы 5-се Беренсе май һайлау округы үҙәге була
1952 йылдың 1 июненә ҡарата Арыҫлан ауыл Советы составында була. Мәләүез эшселәр ҡасабаһы һәм станцияһынан 9 км, ҡасаба Советы үҙәгенән — совхоздың үҙәк усадьбаһы ҡасабаһынан 5 км алыҫлыҡта урынлашҡан (БАССР, 1952) (2007 йылдан — Беренсе май ауылы). Рәсми рәүештә 1979 йылда ябыла. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1979 йылдың 29 сентябрендәге «Ҡайһы бер торҡ пункттарҙы Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүлеү буйынса мәғлүмәт иҫәбенән төшөрөү тураһында» 6-2/312 номерлы ҡарарында былай тип әйтелә : Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы ҡарар итә: Түбәндәге тораҡ пункттарҙы, халыҡтың күсенеүе һәм йәшәүҙән туҡтауы менән бәйле, Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүлеү буйынса мәғлүмәт иҫәбенән төшөрөргә:
Мәләүез районы буйынса:
Первомайский ауыл Советының Туҡмаҡ фермаһы ҡасабаһын һәм Миньковка ҡасабаһын.
Халҡы
1969 йыл мәғлүмәттәре буйынса, ҡасабала 231 кеше йәшәгән. Төп милләт — урыҫтар (БАССР, 1969).
Инфраструктураһы
Коллектив ауыл хужалығы (малсылыҡ) үҫешкән була.
Ингушетия гимны
Ингушетия Республикаһының милли гимны — Ингушетияның (Рәсәй Федерацияһы төбәге) әләме һәм гербы менән бер рәттән дәүләт символы.
Тарих
Беренсе Ингушетия Гимны 1993 йылда Ингушетия Парламенты тарафынан ҡабул ителде.
Беренсе Ингушетия гимнының рәсми тексы ингуш телендә
Рамаҙан (Рамзан) Цуров һүҙҙәре Лоамий мехка хозагІа дола дакъа ДІа а лаьца улл хьо, ГІалгІайче, Курра йолаш никъ хьо хьай дІахо Дуне мел латт яха хьо, ГІалгІайче.
Аллах — Даьла, низ ба ГІалгІайченна, Везан — Даьла, йоахае ГІалгІайче.
Лаьтта даттІал йоккха я човнаш, МоастагІаша хьа дегІа яьраш. Эздий хилба хьа керахьа къонгаш, ЧІир леха, бохабе гІаьраш.
Аллах — Даьла, низ ба ГІалгІайченна, ЧІир леха из ба ГІалгІайченна.
Дунен чухьа лехаргьяц оатто, Деза вайна хьагI йоаца вахар. Лаьтта оахаш дахаргда лаьтта, Низ кхоаче из лаьтта аха.
Аллах — Даьла, низ ба ГІалгІайченна, Лаьтта аха низ ба ГІалгІайченна.
Аллах — Даьла, низ ба ГІалгІайченна, Кортамукъа халлийта ГІалгІайче!
Хәҙерге гимн
2005 йылда Рамаҙан Цуров гимны һүҙҙәре Парламент тарафынан ғәмәлдән сығарылды. Яңы һүҙҙәрҙен Саид Чехкиев яҙа. Был Гимн рәсми рәүештә ҡабул ителгән, әммә хәҙер беренсе Гимны (Р. Цуров һүҙҙәре) киңерәк ҡулланыла.
Яңы гимн һүҙҙәре урыҫ телендә
''Саид Чехкиев һүҙҙәре Игорь Ляпин тәржемәһе'' «Гор величавых седые преданья, Башни-джигиты стоят, как на страже. Честь Ингушетии — древнего края, - Наше наследие, мужество наше.
Припев: В братстве народов великой державы Ты расцветай, Ингушетия наша, Звёздным сиянием чести и славы С каждой весною всё краше и краше. Солнце встаёт над землею родимой, Мысли чисты, как хрусталь водопада. Нами любима, Аллахом хранима Родина наша, другой нам не надо.
Припев: В братстве народов великой державы Ты расцветай, Ингушетия наша, Звёздным сиянием чести и славы С каждой весною всё краше и краше.»
Төркөм:Гимндар
Гречушкин Дмитрий Фёдорович
Дмитрий Федорович Гречушкин (10 апрель 1921 йыл — 30 сентябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкы 4-се эскадронының танкыларға ҡаршы мылтыҡтар взводы командиры. Гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1944).
Биографияһы
Дмитрий Гречушкин 1921 йылдың 10 апрелендә Толкаевка ауылында (хәҙер — Ырымбур өлкәһе Сорочинск районы) крәҫтиән ҡаиләһендә тыуған. Ташкентта Элемтә техникумын тамамлай. 1940 йылда Гречушкин Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына хеҙмәткә саҡырыла. 1942 йылда ул Тамбов кавалерия училищеһын тамамлай. 1943 йылдың апреленән — Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында һуғыша. Гвардия лейтенанты Дмитрий Гречушкин командиры дәрәжәһендә взвод танкыға ҡаршы мылтыҡ 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкы 4-се эскадроны составындағы танкыларға ҡаршы мылтыҡтар взводына (Үҙәк фронт, 61-се армия, 7-се гвардия кавалерия корпусы) етәкселек итә. Днепр өсөн алыштарҙа айырыусса ҡаһарманлыҡ күрһәтә.
1943 йылдың 27 сентябрендә Гречушкин Нивки ауылы тирәһендә (Белоруссия, Гомель өлкәһе, Брагин районы) Днепр аша сыға. Уның взводы шунда уҡ дошман танк взводы һөжүменә дусар була һәм, ошо һөжүмде кире ҡаҡҡан саҡта, бер нисә танкыны юҡҡа сығара һәм башҡа подразделениеларға юл аша сығырға булышылыҡ итә. 1943 йылдың 30 сентябрендә Галки ауылы өсөн алыш барышында Гречушкин шәхсән үҙе 5 немец танкын ҡыйрата, әммә үҙе лә ошо алышта һәләк була. Комарин ҡасабаһында ерләнә.
Көньяҡ Тәре (йондоҙлоҡ)
Көньяҡ Тәре (йондоҙлоҡ) (Crux) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Декрукс (δ Cru), яҡтылығы 2,79 була. Майҙаны буйынса урыны — 88.
Гречушкин Дмитрий Фёдорович
Биографияһы
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарындағы Указына ярашлы немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн һәм шул ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия лейтенанты Гречушкин Дмитрий Фёдорович «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була, уға Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла.
Сёмин Виталий Николаевич
Виталий Николаевич Семин (12 июнь 1927 йыл — 10 май 1978 йыл) — рус совет яҙыусыһы.
Ижады
Төкөрөгөҙ мәҡәләһенә лә! Ярай, айырым китап баҫтырып та сығармаһындар, ти, хәҙер килеп уҡыусылар һаны 10 тапҡырға артасаҡ һәм журналды булашып уҡыясаҡтар. Мин Һеҙгә әйтеп булмай комплименттар яуҙырмайым — Һеҙ, минең уйымса, үҙ әйберегеҙҙең хаҡын үҙегеҙ беләһегеҙ — тик шуны ғына әйткем килә, — Муля — иң ҙур уңышығыҙ, һәм мин уны шулай тип күрәм, ишетәм, һәм тоям, һәм ҡурҡыңҡырайым, һәм яратам. Шулай уҡ барыһы ла яҡшы һәм — барыһы ла ысын, тере. Һәм, ғөмүмән, әҙәбиәттә бар көстәре менән беҙҙе ошонан — тормоштан — кәртәләүселәр табыла. Кәртәләргә, ситләштерергә тырышалар, ләкин ҡулынан килмәй уларҙыңә! Ҡалҡып-йырып сыға! Афарин Һеҙгә, Виталий. Шулай дауам итегеҙ» тип яҙа.
Юрий Домбровский Сёминға «Бер өйҙә етәү» повесы тураһында яҙған: «Һин дә бер мәлдә лә отошло моментҡа ҡыҙыҡманың, бер ерҙә лә көндәлек тормошҡа хасланманың һәм аша атлап сыҡманың. Бына шунан инде һирнең повесыңдың ҙур әхлаҡи һәм художестволы отошо. Унда ҡысҡырыныу, ғазаптар экзотикаһы ла, трагедия һәм фәлсәфәүи монологтар ҙа юҡ — барыһы ла ябай йорт төҙөй, — ә барыһына ла төшөнөү көсө ниндәй» — һәм һуңында иркенләп өҫтәп ҡуйған: «Ҡара әле, Витя, мин, хәҙер совет әҙәбиәтендә өс исем — һин, Некрасов һәм Казаков тип әйтәм — һинең мөмкинлегең иң ҙуры. »
Сәйет (Кушнаренко районы)
Сәйет (Саитово) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 257 кеше. Почта индексы — 452246, ОКАТО коды — 80240815005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Нарых
Нарых — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Негус-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 273 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Арғос
Арғос — Аргус — ҡая, Рәсәй, Силәбе өлкәһе Ҡуҫа ҡалаһының көнбайыш ситендә, Әй йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан.
Тасуирламаһы
Арғос — тәпәш, әммә дәүмәлле таш. Уның бейеклеге 43 метр тәшкил итә. Ҡая аҫтында — таш төбөндә — һыу өйөрмәләре хасил булыусан.
Әй йылғаһы яры яғынан Арғос тауында протерозойҙың ун километрлы ҡеүәтле геологик киҫелеше бар һәм тау Силәбе өлкәһенең тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән
Тауҙың аҫҡы өлөшөндә бәләкәй мәмерйә — тау тишеге бар
Флораһы һәм фаунаһы
Арғос ҡаяһы унан асылған матур тәбиғәт күренештәре менән дә, итәге янынан аҡҡан балыҡлы Әй йылғаһы менән дә туристарҙы, балыҡсыларҙы йәлеп итә. Бында суртан, алабуға, сабаҡ, ташбаш бар, ҡайһы ваҡыт ағасаҡ һәм бәрҙе осрай.
Тарихынан
1856 йылда Арғоста танылған геолог Э. Т. Гофман була (яңылыш уны Арбус тип атай). Һуңыраҡ "Горный журнал"да (кит. IV, 1868) былай тип яҙған: "«…Дождь шел до утра 5-го августа. В этот день я воспользовался одним из ясных промежутков времени, чтобы совершить небольшую поездку на Ай. Я приблизился к реке близ крутого известкового берега, называемого Арбус. До него встречается только серо-синий известняк, коего пласты падают на восток, как видно во многих небольших ломках, в которых добываются камни для фундаментов строений. В этом плотном серо-синем известняке есть отдельные более темные землистые слои, которые делятся на тонкие листочки и содержат в себе желваки, имеющие необыкновенное сходство с органическими остатками, какими они может быть действительно первоначально и были. По форме они большею частию похожи на широкую сдавленную раковину теребратула или тому подобную; на одной стороне пласта они образуют выпуклости или возвышения, а на другой стороне — соответствующие им небольшие углубления. Они разделены на выпуклые слои от поверхности, так что внутренние слои по мере удаления от поверхности становятся больше, но настоящего ядра не видно…»"
Этимологияһы
Ҡаяның исемен грек мифологияһындағы күп күҙле Аргус менән бәйләүсәндәр. Мәгәр ҡая тарихи Башҡортостан ерҙәрендә урынлашҡан һәм уның атамаһы, һис шикһеҙ, башҡорт теленән ингән. Башҡорттар ҡаяға грек мифологияһы геройы исемен биреүе бик икеле. Атамала ике башҡорт һүҙе «арғы» һәм «ос» күренеп тора. "Башҡорт теленең һүҙлеге"ндә «арғы — арыраҡ, алыҫыраҡ» тип, ә «ос» һүҙенең бер мәғәнәһе — «нәҙек оҙон йәки оҙонға һуҙылған нәмәнең барып бөткән ере». Был тап бына "протерозойҙың ун километрлы ҡеүәтле геологик киҫелеше"нең бөткән ере тигәндән килеп сыҡҡан атамалыр.
Арғужа һыуһаҡлағысы урыҫ телендә Аргазинское водохранилище тигәнгә әүерелгәнен иҫтә тотҡанда ҡая атамаһы Арғужа тигән андронимдан да шундай төҫкә инеүе ихтимал.
Көнсығыш (Бүздәк районы)
Көнсығыш (Восточное) — Башҡортостандың Бүздәк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 421 кеше. Почта индексы — 452719, ОКАТО коды — 80217807002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Разведчиктар хәрби авиация училищеһы
Разведчиктар хәрби авиация училищеһы (15 май 1942 йыл) — Дәүләкән ҡалаһында Гомель хәрби аэрофотограмметрик һәм Таганрог хәрби авиация мәктәптәре базаһында ойошторола, Рәсәй Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының Хәрби-һауа көстәренә ҡараған уҡыу йорто.
Тарихы
1941 йылдың июлендә разведчиктар, аэрофототөшөрөү, разведка фотоҡорамалдары һәм мәғлүмәттәрҙең шифрын билдәләү буйынса белгестәр экипаждарын әҙерләгән Гомель хәрби-авиация аэрофотограмметрик мәктәбе Белоруссияның Гомель ҡалаһынан Дәүләкән ҡалаһына күсерелә. Ул һуғыш аҙағына тиклем республикала булып, исемен үҙгәртеп тора. Башҡортостанға килгәс тә уны Дәүләкән хәрби аэрофотограмметрик мәктәбе тип атай башлайҙар. Ҡаланың иң яҡшы таш биналары ВАУР-ға бирелә: штаб — хәҙерге сәнғәт мәктәбе бинаһында (Беренсе Май урамы), санчасть — хәҙерге хәрби комиссариат бинаһында, уҡыу корпустары — Өфө төҙөлөш колледжының хәҙерге филиалы (Баҡса урамы) һәм 1-се урта мәктәп территорияһында, ҡыҙҙар казармаһы — 3-сө мәктәп, һаҡ ротаһы 6-сы урта мәктәп бинаһында урынлаша. Училищеның ике аэродромы була: Комсомол ауылында һәм «Яңы көнкүреш» колхозы территорияһында «(Коммунар» колхозы") . 1942 йылдың башында уға элекке «Гомель» исемен кире ҡайтаралар, шул уҡ йылдың майында училище таратыла. Башҡортостанға күсерелгән Таганрог авиамәктәбе менән ҡушылып, яңы училище ойошторола. Уҡыу йорто Хәрби-һауа көстәре разведчиктарының хәрби авиация училищеһы тип атала башлай. Был сифатта ул Башҡортостанда 1945 йылдың 7 майына тиклем эшләй. Әйтергә кәрәк, Советтар Союзы ул ваҡытта Дәүләкән мәктәбенән башҡа бер ҡайҙа ла һауа разведкаһы буйынса белгестәр әҙерләмәй. Училищела фото белгестәре һәм штаб разведчиктары етәкселеге составының белемен камиллаштырыу курстары эшләй. 1942 йылдың июль айынан 1945 йылдың май айына тиклем хәрби хеҙмәткәрҙәрҙең офицерҙар һәм сержанттар составынан торған 300-ҙан артыҡ сығарылышы (4 меңдән ашыу кеше), разведка авиацияһы подразделениеһы экипаждары һәм фотолаборатория белгестәре: фотографтар, лаборанттар, ҡорамал механиктары, атыусы-радистар, мәғлүмәттәрҙең шифрын уҡыусыларын әҙерләй. Бында Пе-2 самолеттарында осоу өсөн тәжрибәле летчиктар ҡайтанан әҙерлек үтә, разведчиктарҙың етәксе составы курстары эшләй. Уҡыу бурыстарынан тыш, мәктәп хеҙмәткәрҙәре халыҡ хужалығы объекттарын айырым оборона бурыстарына (урын карталарын төҙөү, хәрби объекттарҙың маскировкаһын контролдә тотоу) аэрофототөшөрөүҙе башҡара. 1942—1943 йылдарҙа Өфөлә һәм уның эргәһендә урынлашҡан сәнәғәт объекттарында, Дим тимер юл станцияһында аэрофототөшөрөү үткәрелә. Һуңынан фотоға төшөрөүҙең ҡайһы бер һөҙөмтәләре халыҡҡа еткерелә. 1945 йылдың майынан Кировоград ҡалаһына офицерҙар мәктәбе итеп күсерелә, 1946 йылдың апреленән — Красноярск ҡалаһына. 1946 йылдың 27 июлендә таратыла. Училище начальниктары: полковник Л. П. Никольский (1942 йыл, май—август), 1942—1946 йылдарҙа генерал-майор С. Е. Жуков.
Кесе мәрмәр һарай
Тарих һәм архитектура
Санкт-Петербургта хәҙерге Гагарин урамы урынында 1174-1775 йылдарҙа мөйөштәге участкала генерал И. И. Меллер-Закомельский таш йорт төҙөгән, артабан күрше участкаһын да һатып алған. 1830-сы йылдарҙа был ҡоролмаларҙы граф А. Г. Кушелев-Безбородко һатып ала.
1857-1862 йылдарҙа архитектор Э. Я. Шмидт бинаға реконструкция эшләй, уны киңәйтә. Бинаның төп фасады итальян ренессансы стилендә биҙәлгән. Беренсе ҡатты гранит руст уратып тора. Бельэтаж тәҙрәләре ярым түңәрәк, улар йорттоң ярым түңәрәк аркаларына индереп ҡуйылған. Ҡоролманың ҡабырға өлөштәре урамдан эскәрәк инеп тора. Фасады тулыһынса мәрмәр менән йөҙләнеп көпләнгән. Йорт суйын арыҫлан битлектәре һәм пилястрҙар капителдәре менән биҙәлгән.
Һарайға ингәс тә, күркәм мәрмәр баҫҡысты күреп иҫең китеп ҡарап торорға мөмкин. Ул XIV Людовик стилендә төҙөлгән. Баҫҡыстан менгәс тә, Аҡ бейеү залына йәки Алтын залға килеп инергә мөмкин. Залдарҙың интерьеры ла шул уҡ баҫҡыс стилендә башҡарылған. Аҡ залдың түбә түшәменә «Шағирҙы үлем урлай» картинаһы төшөрөлгән. Был зал янында кабинет - кабинет V Карлдың Брюггелағы кабинетының теүәл күсермәһе. Һәм бында рыцарҙарҙың тимер кейемдәре һәм ҡоралдарының коллекциялары һаҡлана. Кабинет эргәһендә бильярд бүлмәһе тора, ул түшәмдәге витраждар быялалары аша яҡтыртыла. Йорт ихатаһында фонтанлы баҡсаның территорияһы тора. Бинаның интерьеры бик бай һәм матур биҙәлгән. Бейеү залының паркеты перламутр һәм ҡиммәтле ағас тоҡомдарынан түшәлгән. Бильярд бүлмәһе имән һәм тире менән биҙәлгән. Ҙур камин эске интерьерҙы биҙәп тора.
1873 йылда йортто бөйөк кенәз Николай Константинович һатып алған. Йортто Кесе мәрмәр һарай тип атағандар. Йорт хужаһының холҡы был һарайҙы йәштәр өсөн кисәләр урынына әүерелдергән.
1881 йылда һарайҙың хужаһы Е. М. Долгорукова, кенәз ҡатын Юрьевский (1849-1922) - император II Александрҙың ҡатыны (морганатик) була. Ул йәшәгән осорҙа биналарҙың интерьеры хәҙерге ваҡыттағы ҡиәфәтен ала, йортта батша II Александрҙың кабинеты урынлашҡан була. Өсөнсө ҡатта балалар бүлмәһе һәм тәрбиәселәр бүлмәләре ойошторолған була. Пимен галереяһында II Александрҙың поход иконостасын һүрәтләгән иконостаслы сиркәү йыһазландырылған була.
1912 йылда Юрьевский сит илгә даими йәшәү урынына сыға. Үҙе сит илдә саҡта ул һарайҙы Батша һарайының камерюнкеры Е. П. Леонардтың ҡыҙына һата.
Йорттоң яңы хужабикәһе Е. П. Леонард үҙе файҙаланыу өсөн бары тик йөрттоң үҙәк күркәм өлөшөн генә ҡалдыра, башҡа бүлмәләрен ҡуртымға бирә. Баҡса урынында алты ҡатлы, өс флигелле килем йорто төҙөлә.
Бында совет осоронда балет студияһы урынлашҡан, ә һуңынан РГСУ хеҙмәт һаҡлау фәнни-тикшеренеү институты эшләй. 1970 йылда йорт архитектура ҡомартҡыһы булараҡ һаҡлауға алынған.
1994-2016 йылдарҙа был йортта Европа университеты студенттарын уҡытҡандар. Бина уҡыу йортона аренда хоҡуғында тапшырылған. 2016 йылда был килешеү суд тәртибендә өҙөлгән.
Кесе мәрмәр һарайы Санкт-Петербург архитектура ансамбленың үҙенсәлекле өлөшө булып тора һәм федераль әһәмиәттәге архитектура ҡомартҡыһына индерелә.
Михалёва Надежда Александровна
Михалёва Надежда Александровна (17 ғинуар 1932 йыл, Мәскәү — 24 апрель 2015 йыл) — юрист, СССР-ҙың дәүләт һәм Рәсәйҙең конституцион хоҡуҡтары буйынса белгес; юридик фәндәр докторы (1983), социалистик конституцияның теоретик проблемалары тураһында докторлыҡ диссертацияһы яҡлаған, О. Е. Кутафина исемендәге университет (МГЮА) профессоры, РФ Конституцияһының беренсе проектын төҙөүҙә ҡатнашҡыусы, РФ-тың атҡаҙанған фән эшмәкәре һәм почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре.
Биографияһы
Надежда Александровна Михалёва 1932 йылдың 17 ғинуарында Мәскәүҙә хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған; Икенсе донъя һуғышынан һуң 635-се ҡатын-ҡыҙҙар урта белем биреү мәктәбен алтын миҙал менән тамамлай; 1955 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетын отличие билдәһе менән тамамлай. Шул уҡ йылдан алып 1958 йылға тиклем Юридик әҙәбиәт дәүләт нәшриәтендә (хәҙер Рәсәйҙең «Юридик әҙәбиәт» нәшриәте) эшләй; һуңынан Бөтә союз юридик фәндәр институтына (ВИЮН; бөгөн — Рәсәй ҡануниәте һәм сағыштырма хоҡуҡ институты) эшкә күсә, 1963 йылға тиклем унда ҡала.
Михалева 1966 йылда «Организационно-правовые вопросы культурно-воспитательной деятельности местных Советов депутатов трудящихся» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай — юридик фәндәр кандидаты була. 1963 йылда ул СССР ВНИИ совет закондары тикшеренеү иснтитутына эшкә күсә, бында ике йыл эшләй. 1965 йылдың мартында Бөтә союзсовет закондары ғилми-тикшеренеү институтында (ВНИИСЗ) конституция, администрация һәм финанс ҡануниәте секторында вазифа биләй.
1965—1966 йылдар осоронда Надежда Михалева фәнни-тикшеренеү эштәрен уҡытыу эшмәкәрлеге менән бер үк ваҡытта башҡара: ул Бөтә союз ситтән тороп уҡыу юридик институтының (ВЮЗИ) дәүләт хоҡуғы кафедраһында уҡыта һәм СССР ЭЭМ-ы юғары мәктәбенең уҡытыусыһы ла була. Бынан тыш, туған Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетында студенттарға лекциялар уҡый. 1967 йылдан ул тулыһынса Бөтә союз ситтән тороп уҡыу юридик институтына (ВЮЗИ) уҡытыу эшенә күсә: өлкән уҡытыусы, һуңынан доцент була. 1984 йылда «Теоретические проблемы социалистической конституции: сущность, содержание, форма» темаһына докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай ; Мәскәү дәүләт юридик академияһының дәүләт хоҡуғы кафедраһы юридик фәндәр докторы һәм профессоры була. «РФ Атҡаҙанған фән эшмәкәре» исемен ала һәм уға «Рәсәй Федерацияһы юғары профессиональ белеменең почетлы хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелә. Ул шулай уҡ Рус православие сиркәүенең Мәскәү патриархатының наградаларын ала, Святая равноапостольная княгиня Ольга ордены менән бүләкләнә.
Эштәре
Надежда Михалева конституционализмдың һәм сағыштырма хоҡуҡ ғилеме юридик проблемалары менән шөғөлләнә: уның БДБ илдәре конституция хоҡуҡтарының ҡануниәт мәсьәләләре буйынса бер нисә ғилми мәҡәләләре һәм аналитик күҙәтеүҙәре баҫтырып сығара. РФ Дәүләт думаһының һәм Рәсәй Президенты Хакимиәте закон комитеттарында бер нисә закон проектын эшләүҙә ҡатнаша. СССР тарҡалған осорҙа Рәсәй Конституцияһын һәм Рәсәй гражданлығы тураһындағы законды төҙөүҙә ҡатнаша :
Табров-Яга
Табров-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының уң ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
«Көньяҡ» операцияһы
Бессарабияны һәм Төньяҡ Буковинаны депортациялау (Deportările din Basarabia și Nordul Bucovinei), шулай уҡ «Көньяҡ» операцияһы исеме аҫтында билдәле. СССР дәүләт именлеге министрлығы тарафынан Молдавияла үткәрелгән массауи депортация.
Әҙерлек
1949 йылдың 6 февралендә СССР Министрҙар Советы Молдавия территорияһынан «элекке алпауыттарҙы, эре сауҙагәрҙәрҙе, немец оккупанттарының әүҙем әшнәләрен, немец полиция органдары менән хеҙмәттәшлек иткән кешеләрҙе, профашист партиялар һәм ойошмалар ағзаларын, аҡгвардеецтарҙы, ә шулай уҡ бөтә күрһәтелгән категорияларға ҡараған ғаиләләрҙе» һөрөү тураһында ҡарар ҡабул итә.
10 майҙа буласаҡ операцияға «Көньяҡ» исеме бирелә.
Планды тормошҡа ашырыу
Операция 6 июлдә төнгө сәғәт 2-лә башлана һәм 1949 йылдың 7 июлендә киске сәғәт 8-ҙә тамамлана. Депортацияла оператив составтан — 4496 кеше, улар араһынан 90 % СССР республикаларынан килтерелә, шулай уҡ Дәүләт именлеге министрлығы ғәскәрҙәренән 13 774 һалдат һәм офицер һәм партия активынан 24 705 кеше ҡатнаша.
Молдавия ССР-ының дәүләт именлеге министрлығы мәжбүри һөрөүгә 12 860 ғаилә тәғәйенләй, әммә 1567 ғаилә депортациянан ҡотола, ҡайһы берҙәре колхоздарға инә йәки уларҙың ҡулдарында Совет Армияһында ғаилә ағзалары хеҙмәт итеүе тураһында документтар була. Бынан тыш, ауырыуҙар һәм ғәриптәр, шулай уҡ эшкә яраҡлы ағзалары булмаған ғаиләләр һөрөүҙән азат ителә.
Һөҙөмтәлә Молдавиянан 30 эшелонға (1 573 вагон) 293 ғаилә йәки 35 11 050 кеше тейәлә, шул иҫәптән 9 745 ир-егет,13924 ҡатын-ҡыҡ һәм 15 йәшкә тиклемге 11 381 бала. Депортацияланғандарҙың күпселеге Ҡаҙағстанда (9954 кеше), Омск (6085 кеше) һәм Новосибирск (5787 кеше) өлкәһендә, Красноярск крайында (470 кеше), Коми АССР-ҙа (352 кеше) урынлаштырыла.
Һөрөүгә дусар ителгәндәр араһында яҡынса 4800 Иегова шаһиттары була, уларҙы совет властары советтарға ҡаршы эшмәкәрлектә ғәйепләй.
Чечендар
Чече́ндар (нохчи,беренсе һанда нохчо) — Төньяҡ Кавказда йәшәүсе вайнах халҡы, Чечен Республикаһының төп халҡы.
Донъяла бөтәһе яҡынса 1 550 000 чечен йәшәй. 2010 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса Рәсәйҙә бөтәһе 1431360 чечен халҡы вәкиле иҫәпкә алынған, шул иҫәптән 697972 ир һәм 733388 ҡатын-ҡыҙ.
Мөнир (исем)
Мөнир — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.
Петерсберг (Заале-Хольцланд)
Петерсберг (Заале-Хольцланд) (Petersberg (Saale-Holzland-Kreis)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 283 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,38 км2. Диңгеҙ кимәленән 250 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7616 һәм автомобиль коды — SHK.
Шабаниха (Иня ҡушылдығы)
Шабаниха  — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Любинка (Тверец ҡушылдығы)
Любинка — Рәсәй йылғаһы. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тверца йылғаһының һул ярына тамағынан 154 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тверца, инешенән (Вышневоловец гидроузеленән) Тверь ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пушкин халыҡ йорто
Пушкин халыҡ йорто — Вологдала йәмәғәт учреждениеһы, XX быуат башында эшләгән. Башта йорт «Ярҙам» ағартыу йәмғиәте ҡарамағында булған, аҙаҡ дәүләт милкенә күсә.
Төҙөлөшө һәм эштәренең беренсе йылдары
Вологда Халыҡ йорто төҙөлөшө йәмәғәт аҡсаһына алып барыла — аҡсаны Вологданың бай кешеләре генә түгел, шулай уҡ  ябай кешеләр ҙә индерә. Бөтәһе 10 мең һум аҡса йыйыла (земствонан субсидия менән бергә),  империя  финанс министрлығы шулай уҡ 10 мең һум аҡса бүлә. Архитекторы Г. И. Попов була.
Пушкин Халыҡ йортон төҙөү идеяһы 1899 йылда, шағирҙың тыуыуының 100-йыллығына арналған байрам ваҡытында тыуа. Төҙөлөш 1903 йылдың 5 майында башлана. Йыл ярым үткәс, 1904 йылдың 10 октябрендә Пушкин халыҡ йорто асыла. Бина Дворян бульвары уртаһында төҙөлә. Йортто асыу  барышында бина  күп һанлы тамашасылар алдында изгеләндерелә.
Бина алдында А.С. Пушкин бюсы ҡуйыла. Һуңыраҡ емерелә һәм тергеҙелә. Совет осоронда күпләп сығарылған бюст менән алмаштырыла (скульпторы В. Н. Домогацкий). 1985 йылда һәйкәл реставрациялана һәм хәҙерге урынына ҡуйыла (Пушкин урамы скверы).
Бина ҙур мәҙәни-ағартыу эштәре үҙғарыла: лекциялар уҡыла, һәүәҫкәр спектаклдәр ойошторола, китапхана эшләй.
Әзербайжан ССР-ы гимны
Әзербайжан ССР-ы гимны — 1944—1991 йылдарҙа Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһының дәүләт символы.
Пушкин халыҡ йорто
1905 йыл революцияһы һәм сыуалыштар
1905 йылда Пушкин халыҡ йорто социал-демократтарҙың сәйәси агитация үҙәге булып тора. Бинала сәйәси әҙәбиәт һатыла. 1905 йылдың көҙөндә бинала сәйәси митингтар ойошторола. Митингта бер нисә тапҡыр Т.Н.Шаламов сығыш яһай. 1905 йылғы революция ваҡытында Вологдала хәрби дружиналар ойошторола (милиция) һәм Вологда ҡала милицияһының патрондар келәте урынлаша.
1906 йылдың 1 майында  черносотенлылар бинала  сыуалыштар ойоштора, сәхнә ҡорамалдарын, декорация, музыка ҡоралдарын, китапханалағы 10 меңдән ашыу китапты юҡ итә. Ҡырыу, үлтерештән һуң  дауаханаға ике үлгән һәм  илленән ашыу яраланған кешене алып баралар. 1908 йылда ғәйеплеләр өҫтөнән суд үтә, ул йәлеп ителгәндәрҙең барыһын да  аҡлау  менән тамамлана, йәнәһе лә улар  «тәрән патриотизм тойғоһонан эш иткән».
Сыуалышты В. И. Ленин үҙенең мәҡәләһендә Рәсәйҙә синфи көрәш тарихында мөһим ваҡиға кеүек һүрәтләй. Ысынында, Ленин сыуалышты ойоштороуҙа полицияны ғәйепләй. Шул уҡ ваҡытта, В.Т. Шаламов, "Вологда - ҡара йөҙлө ҡала", тип телгә ала.
Сыуалыш һәм артабанғы янғын һөҙөмтәһендә йорт тулыһынса янып юҡҡа сыға; уның стеналары ғына тороп ҡала.
Ҡыйралыштарҙан һуң бинаны файҙаланыу
Бина Октябрь революцияһынан һуң ғына тергеҙелә. 1918 йылдың 7 ноябрендә ремонт эштәренән һуң уны асыу тантанаһы уҙа. Бынан һуң йорт Революция йорто  исемен ала. Бинала губерна советтары съездары һәм партия үтә. 1920 йылдарҙа бинала М.И. Калинин сығыш яһай. 1933 йылда бина Драмтеатрға тапшырыла. Хәҙер бинала Вологданың ТЮЗ-ы урынлаша.
Сәйәси фирҡә
Сәйәси фирҡә — дөйөм ижтимағи, синфи, сәйәси, иҡтисади, милли-мәҙәни, дини йәки башҡа төр маҡсаттар һәм ихтияж-теләктәр буйынса, аҫтағыларҙың өҫтәгеләргә бойһоноуы нигеҙендә берләшкән кешеләрҙең тотороҡло сәйәси ойошмаһы.
«Сәйәси фирҡә» (политическая партия) һүҙбәйләнеше грек телендәге «pολιτική» (урыҫсаға әйләндергәндә «искусство управления государством», башҡортса — «дәүләт менән идара итеү маһирлығы» тигән мәғәнәне бирә) һәм латин телендәге «pars» (часть, өлөш) һүҙҙәрен берләштереүҙән төҙөлгән һәм хәҙерге күп телдәрҙә башлыса был мәҡәләлә ҡаралған мәғәнәлә ҡулланыла.
Мочище
Мочище — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тогул йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Сәйәси фирҡә
Сәйәси фирҡәнең беренсел маҡсаты — дәүләттәге сәйәси власҡа эйә булыу йә уның эшмәкәрлегендә ил хөкүмәтендәге һәм урындағы үҙидара органдарындағы вәкилдәр аша ҡатнашыу. Күпселек сәйәси фирҡәләрҙең быға ирешеү юлдарын һәм ысулдарын билдәләгән идеологияһы бар, ул ойошманың программаһында сағылыш таба.
Мочище
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Сәйәси фирҡә
Сәйәси фирҡәләрҙең төп маҡсаттары
Һәр төрлө сәйәси фирҡә — «илдәге сәйәси власҡа эйә булыуҙы йә уның эшмәкәрлегендә хөкүмәттәге һәм урындағы үҙидара органдарындағы вәкилдәр аша ҡатнашыуға өлгәшеү»ҙе үҙенең төп маҡсаты тип билдәләй. Был фекерҙе киң билдәле Лев Троцкийҙың «власте алыуҙы маҡсат итеп ҡуймаған фирҡә бер нимәгә лә тормай» тигән һүҙҙәре лә тулыһынса дәллилләй.
Мочище
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сәйәси фирҡә
Сәйәси фирҡәләрҙең төп маҡсаттары
Беҙҙең илгә килгәндә, сәйәси фирҡәләрҙең төп маҡсаттары Рәсәй Федерацияһының «Сәйәси фирҡәләр тураһында» Федераль законында билдәләнгән. Ҡанундың 3-сө статьяһының 4 пунктына ярашлы, фирҡәләрҙең маҡсаттары түбәндәгеләр:
Федераль законда әйтелеүенсә, сәйәси фирҡәләр башҡа маҡсаттарын үҙҙәре билдәләй.
Сәйәси фирҡәләрҙең төрҙәре
Сәйәси фирҡәләрҙең тарихын һәм эшмәкәрлеген өйрәнеүсе ғалим-политологтарҙың күпселеге фекере буйынса, был ойошмаларҙы түбәндәге төрҙәргә бүлеп ҡарарға мәмкин:
Сәйәси ойошмаларҙың бындай бүленешен, әлбиттә, шартлы тип ҡабул итергә кәрәк. Шуға ла уларҙың һәр төрөн тағы ла вағыраҡ төркөмдәргә айырырға була. Мәҫәлән, һайлау берләшмәләрен: 1) шәхсигә (бер кеше тарафынан булдырылған), 2) "күпселек фирҡәһе"нә (партия большинства) һәм 3) программа нигеҙендә ойошҡан берләшмәгә бүлергә мөмкин. Бынан сығып ҡарағанда, миҫал өсөн: Америка Ҡушма Штаттарының Демократик фирҡәһен (Демократическая партия США) икенсе төркөмгә, Республика фирҡәһен (Республиканская партия США) — өсөнсөгә индерәләр.
Сәйәси фирҡәләрҙең ҡыҫҡаса тарихы
Бөгөнгө фирҡәләрҙең күбеһенең тарихы XIX быуаттан башлана. Был тәү сиратта Көнбайыш илдәренең ҡайһы берҙәрендә дөйөм һайлау хоҡуғы индереү менән бәйле. Нәтижәлә, дәүләт власын һайлауҙар аша ғәмәлгә ашырыу кеүек сәйәси тормоштоң иң мөһим мәсьәләһен хәл итеүгә халыҡтың киң ҡатламдары йәлеп ителә. Нәҡ ошо осорҙа, Европала тәүгеләр рәтендә либералдар үҙ идеологияһы һәм парламентта фракцияһы булған ойошмаларын төҙөй. Германиялағы "Прогрессив фирҡә"не («Прогрессивная партия»), "Бельгия либерал фирҡәһе"н беренселәр тип иҫәпләргә була. Уларға эйәреп, консерваторҙар ҙа үҙ ойошмаларын төҙөй: мәҫәлән, Англиялағы «Консерваторҙар клубы» («Клуб консерваторов»). Был берләшмәләр оҙаҡ ҡына ваҡыт үҙҙәрен «сәйәси фирҡә» түгел, ә «фекерҙәштәр берлеге» тип атап йөрөтә. Һайлау хоҡуғын артабан киңәйеүе уларҙы берлектәрен тәү сиратта ойоштороу йәһәтенән нығытыуға этәрә.
Шул уҡ ваҡытта, был сәйәси берләшмәләрҙе «парламент фирҡәһе булып ойошҡандар» һәм «парламенттан тыш төҙөлгәндәр» тип икегә бүлеп ҡарарға кәрәк. Тәүгеләре, конституцион ҡоролош механизмы булараҡ, алдараҡ барлыҡҡа килгән. Тора-бара йәмғиәттең теге йәки был төркөмдәре уларҙы үҙ ихтияждарын яҡлаусылар итеп ҡабул итә башлай. Фирҡәләр, үҙ сиратында, нәҡ ошо төркөмдәрҙән яңы ағзалар йыйыу менән бергә уларҙы үҙ эшмәкәрлеген хуплауға йәлеп итеү буйынса маҡсатлы эш алып бара. Бөйөк Британияның Консерватив фирҡәһе (урыҫса — Консервативная партия Великобритании), парламент эсендә ойошоп, нәҡ ошондай тарихи үҫеш кисерһә, был илдең Лейбористар фирҡәһе (Лейбористская партия Великобритании), киреһенсә, башта уҡ инглиз эшселәр хәрәкәтенә ҡағылышлы ойоша һәм тик һуңыраҡ ҡына парламент фирҡәһенә әйләнә. Европа илдәренең күпселек фирҡәләре лә шулай уҡ парламенттан тыш барлыҡҡа килгән — уларҙың нигеҙен төрлө йүнәлештәге клубтар, студент ойошмалары, һөнәри берекмәләр, крәҫтиән копперативтары һәм башҡалар тәшкил итә.
Европаның феодолизмдан капитализмға күсеүендә һынылыш этабы булған Француз революцияһы континентта либералдарға ҡаршы булған төрлө консерватив төркөмдәрҙең барлыҡҡа килеүенә лә сәбәпсе була. Үҙҙәрен «аристократтар», «роялистар», «һарай яны фирҡәләре» тип атаған был ойошмалар XIX быуаттың икенсе яртыһында — XX быуат башында тулыһынса консерватив фирҡәләр булып үҫешә.
Эшселәр фирҡәләре капиталистик система менән көрәш барышында, аграр фирҡәләр — индустриаль үҫешкә ҡаршылыҡ йөҙөнән, христиан фирҡәләре — ил сәйәсәтенә сиркәү йоғонтоһон көсәйтеүгә ҡаршылар менән көрәштә, коммунистик фирҡәләр — килешеүсәнлек (либераль) һәм монарх хәрәкәттәргә, фашистик фирҡәләр — демократияның бөтә төрҙәренә ҡаршы булараҡ барлыҡҡа килә.