cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Брюнн (Тюрингия)
Брюнн (Тюрингия) (Brunn/Thur.) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 456 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,1 км2. Диңгеҙ кимәленән 420 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98673 һәм автомобиль коды — HBN.
Бишкәзә
Бишкәзә (Бишкази; икенсе атамаһы Бишҡайын) — Башҡортостан Республикаһының Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 285 кеше була. Почта индексы — 452157, ОКАТО коды — 80257820002.
Яңы Надеждин ауыл Советы (Благовещен районы)
Яңы Надеждин ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовещен районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Тарихы
Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Растёгин Григорий Сергеевич
Биографияһы
Растёгин Григорий Сергеевич 1902 йылда тыуған Сембер губернаһының Лаишевка ауылында (хәҙер Һамар өлкәһе, Ульяновск районы) тыуған.
1926 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
Куйбышев өлкәһенең һыу транспорты өлкәһендә партия хеҙмәткәре (1931—1937), 1937—1938 йылдарҙа — ВКП(б)-ның Ульяновск ҡала комитеты секретары (Куйбышев өлкәһе), 1938 йылда ВКП (б)-ның Үҙәк комитеты аппаратында, 1939 йылда — ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының 1-се секретары.
Һуғыш алдынан Г. С. Растёгин Куйбышев өлкә комитетының икенсе секретары була, ВКП (б)-ның Үҙәк комитеты ағзалығына кандидат (1939 йылдың 21 мартынан алап 1941 йылдың 20 февраленә тиклем). Бөйөк Ватан һуғышында Көньяҡ, Брянск, Ленинград һәм Беренсе Украин фронты армия политработнигы сифатында ҡатнаша. 1946 йылда демобилизациялана, шул уҡ йылда Григорий Сергеевич Ульяновск ҡалаһының Засвияж район партия комитетының икенсе, артабан — беренсе секретары, 1951 йылда Ульяновск ҡалаһының Ленин районы партия комитетының беренсе секретары итеп һайлана. 1953 йылдан 1961 йылға тиклем, хаҡлы ялға киткәнсе, КПСС-тың Ульяновск өлкә комитетының парткомиссия ағзаһы була. 1971 йылда ҡаты һәм оҙайлы ауырыуҙан һуң вафат була.
Григорий Сергеевич Растёгин — Союз әһәмиәтендәге персональ пенсионер.
Керка (Вазюга ҡушылдығы)
Керка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вазюг йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Устрём
Устрём — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 59 кеше йәшәй.
Ялымъя
Ялымъя — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нерпъя йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Устрём
Почта индексы — 628155, ОКАТО коды — 71112932003.
Ялымъя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Устрём
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Ялымъя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Керка (Вазюга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кайдан (Ходзь ҡушылдығы)
Кайдан  — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ходзь йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Уразова Гүзәл Асҡар ҡыҙы
Уразова Гүзәл Асҡар ҡыҙы (8 ғинуар 1982 йыл) — йырсы. Татарстан Республикаһының атҡаҙанған (2009) һәм халыҡ (2019) артисы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (2019) артисы.
Биографияһы
Гүзәл Асҡар ҡыҙы Уразова 1982 йылдың 8 ғинуарында Пермь өлкәһе Барҙы районы Барҙы ауылында Фира Зариф ҡыҙы һәм Асҡар Марсель улы ғаиләһендә тыуған. Һуңғы сығанаҡтарға ҡарағанда милләтен татар тип иҫәпләй.
Барҙы гимназияһында, фортепиано класы буйынса музыка мәктәбендә уҡый. Өфөлә «Башҡортостан йондоҙсоҡтары» йәш башҡарыусылар конкурсында еңеү яулай.
«Яғымлы яҙ» конкурсы лауреаты (Ҡазан), Хәйҙәр Бигичев исмендәге татар йыры конкурсының 2-се премия лауреаты (Мәскәү) була. «Татар йыры - 2006» татар эстрада йыры фестивалендә «Иң яҡшы йыл йырсыһы» исемен ала. «Алтын барс» татар йыры конкурсында ике тапҡыр еңеү яулай.
Хор-Пун-Юган
Хор-Пун-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сыня йылғаһының һул ярына тамағынан 151 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Кальджин
Кальджин — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Аргут (Ак-Алаха) йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Камжела
Камжела (Приезжая Камжела) — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Барзас йылғаһының уң ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хмелёвка (Аҡ Холуница ҡушылдығы)
Хмелёвка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел Холуница йылғаһының уң ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Брюэим
Брюэим (Bruheim) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 532 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,45 км2. Диңгеҙ кимәленән 260 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99869 һәм автомобиль коды — GTH.
Никольское (Силәбе өлкәһе)
Никольское (Килмәк, Төхвәт) — Силәбе өлкәһенең Уй районындағы ауыл. Соколовка ауыл биләмәһе срставына инә.
Географияһы
Ауыл Силәбе өлкәһенең үҙәк өлөшөндә, урман-дала зонаһында, Кесе Уйылға йылғаһының уң яғында, Уй ауылынан төньяҡ-көнсығышыҡа яҡын 22 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Абсолют бейеклеге - диңгеҙ кимәле өҫтөндә 331 метр.
Халыҡ
2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, ир-егеттәр - 47,8%, ҡатын-ҡыҙҙар 52,2% тәшкил иткән.
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, халыҡтың милли структураһында рустар - 77 %, башҡорттар - 17 %, татарҙар - 4 %, ҡаҙаҡтар - 2 % тәшкил иткән.
Урам
Ауылдың урам селтәре дүрт урамдан тора.
Кизинчи
Кизинчи — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ходзь йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яныгпаыхъя
Яныгпаыхъя — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының һул ярына тамағынан 450 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Волзеват
Почта индексы — ???, ОКАТО коды — 71111000000.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Керкаюг
Керкаюг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 266 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Була (ҡала)
Була (Buhla) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 554 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,81 км2. Диңгеҙ кимәленән 314 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37339 һәм автомобиль коды — EIC.
Хор-Соим
Хор-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Собь йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Красавин Александр Павлович
Красавин Александр Павлович (30 июль 1931 йыл — 2011 йыл) — ғалим-тау инженеры. 1977—2011 йылдарҙа Күмер сәнәғәтендә тирә-яҡ мөхитте һаҡлау ғилми-тикшеренеү һәм проект-конструкторлыҡ институты директоры һәм генераль директоры. Техник фәндәр докторы (1992), профессор (1998). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1994). СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1985). Почёт ордены кавалеры (1998).
Биографияһы
Александр Павлович Красавин 1931 йылдың 30 июлендә Башҡорт АССР-ы Белорет районының Үрге Әүжән ҡасабаһында тыуған. Магнитогорск тау-металлургия институтын (МГМИ) «файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылыҡтарын ер аҫты эшкәртеү» һөнәре буйынса тамамлай (1954).
1954—1958 йылдарҙа тау инженеры, өлкән инженер, шахта бүлеге начальнигы, шахта начальнигы, совет-герман «Висмут» (Германия) предприятиеһының 9-сы объекты руда идаралығы начальнигы
1958 йылдан Силәбе тау эше ғилми-тикшеренеү институтының лаборатория начальнигы, бүлек начальнигы булып эшләй.
1963 йылдан Магнитогорск тау-металлургия институтында «Исследование основных вопросов подземной разработки сближенных наклонных жил средней мощности в условиях Вишневогорского месторождения» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1963—1977 йылдарҙа Файҙалы ҡаҙылмаларҙы асыҡ ысул менән сығарыу буйынса ғилми-тикшеренеү һәм проект-конструкторлыҡ институтының комплекслы лаборатория начальнигы, директорҙың фәнни эштәр буйынса урынбаҫары.
1992 йылда Мәскәү тау институтында институтында «Экологизация горного производства в угольной промышленности» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1998 йылда ғилми профессор исеме бирелә.
1994 йылдан Магнитогорск дәүләт техник университетында уҡыта, асыҡ файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылыҡтарын эшкәртеү кафедраһы профессоры.
Карайга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Щецин (порт)
Щецин диңгеҙ порты (Port morski Szczecin) — Польшаның, Түбәнге Одер үҙәнендә Одер һәм Регалица йылғаларында торған Щецин ҡалаһында (Көнбайыш Померания воеводствоһы) урынлашҡан диңгеҙ һәм йылға сауҙа порты. Йөк ташыу менән шөғөлләнә (контейнерҙар, ҡорос изделиелар, ҙур күләмле, ҡоро бөртөклө һәм шыйыҡ йөк), шулай уҡ ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек продукттарын һаҡлау һәм эшкәртеү буйынса хеҙмәттәр тәҡдим итә. Щецин порты ZMPSiŚ SA компанияһы ҡарамағында, ул күп йылдар дауамында Европа сою́зы аҡсаһы иҫәбенә капитал һалыуҙарҙың киң спектрын тормошҡа ашыра һәм Көнбайыш Поморьела алдынғы урында тора. 2007 йылдан 2013 йылға тиклем 650 миллионға яҡын злотый аҡса һалынған, яңы стратегия 2027 йылға тиклем тағы ла 1,3 млрд злотый һалыуҙы күҙ уңында тота.
Порт урта быуаттарҙа барлыҡҡа килә, ә судоходство рәсми рәүештә Версаль килешеүе төҙөгәндән һуң, уның 364 һәм 363-сө статьялары буйынса Чехословакия үҙ зонаһын (Штеттин ҡалаһы) булдырғас, халыҡ-ара килешеүҙәр объекты булып китә. 1929 йылдың 16 февралендә Германия һәм Чехословакия 99 йылға портты ҡуртымға алыу хаҡында килешеүгә ҡул ҡуя, әммә 1945 йылда Чехословакия был килешеүҙе юҡҡа сығара.
Щецин порты Свиноуйсьце порты менән бергә Балтиҡ диңгеҙенең көньяғында эре порт комплексы барлыҡҡа килтерә; 1996 йылдың 20 декабрендәге порттар һәм гавандәр тураһындағы законға ярашлы, Щецин порты милли иҡтисадтың мөһим стратегик элементы булып тора; шулай уҡ был ирекле сауҙа зонаһы. 2015 йылда йөк әйләнеше 23,1744 млн тонна тәшкил итә. Порт аша Скандинавиянан Үҙәк һәм Көньяҡ Америкаға иң ҡыҫҡа маршрут үтә, порттың базалары Балтика — Адриатика (Щецин — Познань — Вроцлав — Острава) халыҡ-ара транспорт коридорының айырылғыһыҙ өлөшө булып тора. Портҡа DK 3/S3 һәм A6 автомобиль юлдары һәм CE 59 и E59 тимер юлдары, шулай уҡ E30 йылға маршруты илтә.
Статистика
2006 йылда йөк әйләнеше 9,965 млн тонна тәшкил итә (Польша порттарының бөтә йөк әйләнешенең 16,5%-ы). 2007 йылда портта һәр береһенең ауырлығы 100 тоннанан ашыу булған 2895 карап булған.
Аҡшишмә (Силәбе өлкәһе)
Аҡшишмә — Силәбе өлкәһе Нуғайбәк районындағы бөтөрөлгән ҡасаба. Остроленский ауыл биләмәһе составына ингән. 2004 мәғлүмәт иҫәбенән сығарыла.
Географияһы
Остроленский ҡасабаһынан 6 км төньяҡ-көнбайышта урынлашҡан.
Тарихы
1968 йылда «Остроленский» совхозының бруцеллёз сирле мал фермаһы янындағы тораҡ пунктына — Аҡ Шишмә ҡасабаһы тигән исем бирелә.
Камдый
Камдый — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сугаш йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Аҡшишмә (Силәбе өлкәһе)
Халҡы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡасабала даими йәшәгән халыҡ юҡ.
Камдый
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Боголюбовка (Шишмә районы)
Боголюбовка (Боголюбовка) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 36 кеше. Почта индексы — 452167, ОКАТО коды — 80257810002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Саҡырыуҙар
Саҡырыуҙар — .йола фольклорының бер төрө, күренештәргә, тәбиғәт күренештәренә, тәбиғи көстәргә шиғри мөрәжәғәт итеү төрө, үтенеү, ялбарыу, магик мәғәнәгә эйә булған сәләмләү һәм саҡырыу һүҙҙәре. Рекламаланған тауарҙы маҡтауҙы үҙ эсенә алған ҡыҫҡаса рифмалы әйтем.
Саҡырыуҙар боронғо календарь йолаларға һәм арбауҙарға барып тоташа. Ул монолог формаһында әйтелә. Уларҙы бик күп мөрәжәғәттәрҙе, ҡабатлауҙарҙы һ.б. художестволы тасуирлау сараларын файҙаланыу айырып тора. Йышыраҡ 2 — 4 юллыҡ строфа формаһында йәшәй.
Башҡорттарҙың күп дини йолаларында кешенең хужалыҡ эшмәкәрлеге, тәү сиратта ауыл хужалығы, эре мөгөҙлө малсылыҡ менән аныҡ бәйләнеш бар. Ҡағиҙә булараҡ, уларҙың аныҡ датаһы булмаған һәм тәбиғәт көстәренә йоғонто яһауға һәм шуның менән иҡтисади эштәрҙә именлекте һәм уңыштарҙы тәьмин итеүгә йүнәлтелгән. Йолаларҙы үткәреүҙә бөтә ауыл халҡы йәки айырым ғаилә ағзалары, һирәгерәк, бер кеше ҡатнаша.
Ямғыр теләү
Яҙғы-йәйге цикл йолалары комплексында төрлө исем аҫтында билдәле («ямғыр теләге», «ямғыр теләү», «ямғыр бутҡаһы», «теләк») ямғыр саҡырыу йолаһы мөһим урын биләй. Башҡорттарҙа ямғыр саҡырыу йолаһы бөтә ерҙә лә таралған булған. Ҡайһы бер урындарҙа «ямғыр теләү» йолаһы яҙ көнө — йәй башында баҫыу эштәре тамамланғандан һуң «Ҡарға бутҡаһы» байрамында ла уҙғарылған. Дөйөм табындан һуң байрамда ҡатнашыусылар ямғыр саҡырып доға ҡыла, һуңынан бер-береһен һыу менән ҡойондора. «Теләк» йолаһы тәбиғәткә рәхмәт әйтеп, киләһе йылда мул уңыш алыуҙарын һорап башҡарыла. Бутҡаның ҡалған өлөшөн ағастарҙа ҡарғаларға ашарға ҡалдыралар. Ләкин күпселек осраҡтарҙа ямғыр саҡырыу йолаһы («ямғыр теләге», «ямғыр теләү», «ямғыр саҡырыу», «теләк теләү») йолаһы ҡоролоҡта йәки оҙаҡ ваҡыт ямғыр булмаған осорҙа үҙ аллы йола булараҡ үткәрелгән.
Ямғыр, яу, яу, яу! Иген үҫһен тау, тау, Ваба сире булмаһын, Астан халыҡ үлмәһен, Яу, ямғырым, яу, яу! Ҡара тәкә һуйырмын, Башын һиңә ҡуйырмын, Майын үҙем ашармын, Тояғын һыуға һалырмын, Ямғырҡайым, яу, яу! Майлы бутҡа бирермен, Тәтәй ҡашыҡ бирермен, Ямғырҡайым, яу, яу! Беҙ булайыҡ һау, һау! Яу иләктән, Яу силәктән! Яу! Яу!
Тағы ямғыр саҡырыу тураһында өҫтәп уҡығыҙ: Ямғыр теләү йолаһы Аманат журналы 19 май 2021
Йоланың был төрө төрки халыҡтарҙа ғына түгел, ә славян халыҡтарында ла бар. Шуға күрә уны боронғо һәм күп халыҡтарҙа таралған, тип иҫәпләп була.
«Ҡояш саҡырыу» йолаһы
Ямғырҙар оҙаҡҡа һуҙылып китһә, элек башҡорттар «ҡояш саҡырыу» йолаһы үтәлгән йәки балалар һыу инеп сыҡҡас, өшөп китһәләр йә ҡыҙынырға кәрәк булһа, ҡояшҡа өндәшәләр:
Ҡояш апай, сыҡ, сыҡ! Һалҡын елкәй, кит, кит! Һимеҙ тәкә һуйырмын, Майын һиңә бирермен! «Ямғыр саҡырыу» йолаhы. Ямғыр яу, яу, яу, Майлы бутҡа бирермен, Тәтәй ҡашыҡ бирермен, Тәтәй ҡашыҡ баҙарҙа, Майлы бутҡа ҡаҙанда!
Ҡот саҡырыу
Ул — күңел, йәшәү көсө саҡырыу йолаһы. Ҡотто өс мәртәбә ҡоялар һәм «Ҡотом, кил, ҡотом, кил!» тип яулыҡ болғап ҡот саҡыралар.
Яныя
Яныя — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының уң ярына тамағынан 300 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ижек
Ижек — һүҙҙең бер тын менән әйтелә торған быуыны. Һүҙ ижектәргә бүленә. Һүҙҙә нисә һуҙынҡы өн булһа, шул тиклем ижек була. Һүҙ бер нисә ижектән торорға мөмкин. Ижектә бер һәм бер нисә өн була ала: хат, у-лар, ҡа-ла, ба-ла-лар-ҙы-ҡы. Ижек иң бәләкәй фонетик-фонологик берәмек булып тора, уға составындағы өндәрҙең акустик-артикуляцион бергәлеге хас. Ижек мәғәнә белдермәй. Ул тик әйтелеш берәмеге булып тора. Тел тураһындғы фән күҙлегенән ижек төшөнсәһенә билдәләмә ике ҡараштан сығып бирелә. Яһалыу йәһәтенән, йәки  физиологик  яҡтан, ижек өн йә өндәр йыйылмаһы тип һанала, уларҙы әйткәндә кешенең  телмәр  аппараты  өҙмәй генә тынды бер тапҡыр этеп сығара. Үҙ сиратында, акустика йәһәтенән, йәғни ишетелеү яғынан, ижекте бер өндөң эргәләгеләргә ҡарарғанда көслөрәк яңғырауынан торған телмәр киҫәге тип ҡарарға була.
Ижек тураһында дөйөм төшөнсә
Тел ғилемендә фонема иң бәләкәй  өн берәмеге тип ҡаралһа, ижек  үҙ сиратында телмәрҙең йәки артикуляцияның иң бәләкәй  берәмеге булып тора. Структура йәһәтенән ижек бер йәки бер нисә өндән тора ала, улар телмәр ағышында бер-береһенә йәнәш тора һәм әйтелештә айырылмаҫ бер бөтөн хасил итә. Ҡайһы бер телдәрҙә, мәҫәлән, рус, инглиз, француз телдәрендә, ижек һүҙҙең  мәғәнәүи йөкмәткеһе менән морфологик  бүленешенә  бер ниндәй ҙә йоғонто яһамай. Бындай телдәрҙә ижектәрҙең сиктәре күсеп йөрөй һәм төрлө  модификацияла төрлөсә үҙгәрә ала, был ваҡытта  морфемаларға ла, грамматик формаларға ла бәйле булмай. Әйтәйек, рус телендәге дом һүҙе бер ижектән тора, тамыр тотошлай ошо ижек эсенә инә, ә дома формаһында ижек тамырҙың  бер өлөшөн генә үҙ эсенә ала, тамырҙың һуңғы өнө ялғау менән берләшә лә икенсе ижекте яһай. Ҡайһы берҙә, мәҫәлән, француз телендә, ижек ике үҙаллы һүҙҙең береһенең аҙағын, икенсеһенең башын берләштерә ала. Ижек тотороҡло берәмек булған телдәр ҙә бар. Телмәр ағышында ижектәрҙең составы һәм сиктәре бер нисек тә үҙгәрмәй. Бындай телдәр — боронғо ҡытай теле, вьетнам теле. Был телдәрҙе ижекле төҙөлөшлө телдәр тип йөрөтәләр. Уларҙағы ижек тотороҡлолоғо шуға бәйле: ижек айырым морфеманы сағылдырыу сараһы булып тора һәм ғәмәлдә иң бәләкәй  фонологик  берәмеккә әүерелә. Бындай ижек силлабема тип билдәләнә.
Ижек структураһы
Ижек уны яһаусы өндән, нигеҙҙә, һуҙынҡынан (ул һыҙмала 'Г' менән билдәләнгән), һәм уны уратҡан башҡа өндәрҙән, башлыса тартынҡыларҙан ('С'), тора. Ижек башындағы тартынҡылар – инициаль, ижек аҙағындағы тартынҡылар – финаль, а ижекте яһаусы урталағы өн үҙәк  йәки түбә тип атала. Үҙәк менән финаль бергә  рифма  тип йөрөтөлә. Үҙәк – ижектең мотлаҡ элементы; инициаль йәки финаль булһа ла, булмаһа ла ярай:
Һәр конкрет телдең ижек төҙөлөшөнөң үҙ үҙенсәлектәре бар һәм теге йәки был өндәрҙең айырым позицияларҙа ҡулланыла алмауы  ихтимал. Ҡайһы бер телдәрҙә инициаль мотлаҡ (къхонг, вьетнам), икенселәрҙә финаль юҡ (ньянджа, таити). Мотлаҡ финалле телдәр юҡ. Мәҫәлән, ҡайһы бер телдәрҙә, һуҙынҡыларҙан таш, ижек яһаусы үҙәк вазифаһын сонанталар йә  шаулы тартынҡылар ҙа башҡара ала. Мәҫәлән, чех телендә  ижек яһаусы  сонанталар йыш осрай: vlk, vr|ba. Ошо рәүешле үк һуҙынҡы өндәр ижектең периферияһын да төҙөй ала; был осраҡта улар ижекһеҙ тип йөрөтөлә.
Ижектәрҙең классификацияһы
Ижектәрҙе квалификациялауҙың ике варианты киң таралған. Береһе – һуңғы өн буйынса, икенсеһе – һуҙынҡылар һаны буйынса квалификациялау.
I. Һуңғы өн буйынса ижектәр 1.	асыҡ, йәғни ижек яһаусы өнгә бөтә һәм артҡы периферияһыҙ; 2.	ябыҡ, йәғни ижек яһамай торған өнгә тамамлана һәм артҡы перифериялы була. Ҡайһы бер телдәрҙә ике вариант та киң ҡулланыла, икенселәрендә ябыҡ ижектәр булмай.
II. Һуҙынҡылар һаны буйынса ижектәр 1.	оҙон, йәғни составында оҙон һуҙынҡылы йә бер нисә тартынҡылы 2.	ҡыҫҡа, йәғни  составында ҡыҫҡа  һуҙынҡылы һәм тартынҡылар төркөмөһөҙ була. Оҙон һәм ҡыҫҡа ижектәр боронғо грек һәм латин  теләдрендә була. Хәҙерге ваҡытта ғәрәп телендә бар.
Полифтонгылар
Бер ижек итеп әйтелә торған бер нисә һуҙынҡылы ижектәр була. Уларҙың иң таралған варианттары ике йә өс һуҙынҡынан тора (дифтонгылар һәм трифтонгылар). Полифтонгыларҙа ижек составындағы һуҙынҡыларҙың береһе ижектең үҙәге, ҡалғандары  периферияһы тип ҡарала; шуға ярашлы, полифтонгылар үрләүсе, түбәнйеүсе һәм  ҡатнаш төрҙәргә бүленә. Үҙенсәлекле дифтонгылы телдәр ҙә бар, уларҙа дифтонгының ике өнө лә үҙәккә инә.
Ижектәргә бүленеш менән бәйле өн модификациялары
Ижектәргә бүленгән лексик берәмектең өн составында үҙгәрештәр хасил иткән шарттар булғылай. Был  модификациялар ят,   йәғни «паразит» тартынҡы йә һуҙынҡы өндәр барлыҡҡа килеү менән бәйле. Урынына ҡарап, улар түбәндәгесә бүленә: эпентеза (ят өндәрҙең һүҙ эсендә барлыҡҡа килеүе), протеза (ят өндәрҙең һүҙ башында барлыҡҡа килеүе). Башҡа төрлө осраҡтар ҙа була. берләшеү (бер нисә һуҙынҡы өндөң бер оҙон өнгә йә дифтонгыға берләшеп бер өн яһауы), элизия (бер-береһе менән яраша алмаған һуҙынҡыларҙың береһенең төшөп ҡалыуы).
Башҡорт телендә ижек
Башҡорт телендә ижектәр бер ижекле лә, күп ижекле лә була. Айырым осраҡтарҙа һүҙ башындағы яңғыҙ һуҙынҡы ла ижек яһай. Миҫалдар: а-тай, и-ләк, е-те. Яңғыҙ тартынҡы ижек яһай алмай. Һуҙынҡы өнгә тамамланған ижек асыҡ ижек тип атала. Миҫалдар: ки-тә, ба-ра-һы. Тартынҡы өнгә тамамланған ижек  ябыҡ ижек була. Миҫалдар: таш-тар, шат-лыҡ, ғү-мер-лек.
Һүҙҙе юлдан юлға күсергәндә бер һүҙынҡынан торған ижек юл аҙағында ҡалдырыла алмай. Мәҫәлән: у-саҡ, ә-сәй, а-лыу, у-ҡытыусы кеүек һүҙҙәрҙә юлдан юлға күскәндә тәүге ижек юл аҙағында тороп ҡалмай.
Һүҙ күп ижекле булып, ул ижектәрҙең береһе көслөрәк әйтелә һәм  баҫымлы ижек тип атала; ул һүҙҙә берәү генә була. Көсһөҙ әйтелә торған ижек баҫымһыҙ ижек тип йөрөтөлә.
Өндәргә ҡарап бүленеш
Ижектәр бер, ике, өс, дүрт өндән торорға мөмкин. Һуҙынҡы һәм тартынҡы өндәрҙең килеү тәртибенә ҡарап, башҡорт телендә 6 төрлө ижек булыуы мөмкин.
Асыҡ һәм ябыҡ ижектәр
Әгәр ҙә ижек һуҙынҡыға тамамланһа, асыҡ ижек тип атала, әгәр ҙә тартынҡыға бөтһә, ябыҡ ижек була.
Юлдан юлға күсереү
Һүҙ бер юлдан икекнсе юлға күскәндә ижеккә бүлеп күсерелә: баш-лыҡ. урман, балалар-ҙың. Һүҙҙе юлдан күсергәндә бер генә һуҙынҡы өндән торған ижек юл аҙағына ҡалдырылмай, шулай уҡ икенсе юлға күсерелмәй. Ижек аҙағында Ъ,Ь хәрефтәре булһа, улар тәүге юлда ҡалдырыла.
Шиғыр төҙөлөшөндә
Әҙәбиәт ғилемендә ижек төшөнсәһенә нигеҙләнгән  шиғыр төҙөлөшө системалары бар. Силлабик шиғыр төҙөлөшө. Sillabe грекса ижек тигәнде аңлата. Силлабика ижеккә нигеҙләнә. Әгәр шиғыр юлында ижектәр һаны һигеҙҙән артыҡ булһа, уның уртаһында цезура тип йөрөтөлгән пауза була, ул юлды ярымюлдарға бүлә. Был системала ижектәр һанының тигеҙлеге ритм барлыҡҡа килтерә. Силлабик шиғыр төрки телдәр поэзияһына хас. Был төрки телдәрҙең эске ҡанундары менән аңлатыла. Мәҫәлән, уларҙа һуҙынҡылар һәм тартынҡылар ҡыҫҡа һәм оҙонға бүленмәй. Йәнә төрки телдәрҙә һүҙҙәрҙә баҫымдың урыны тотороҡло була, баҫым ғәҙәттә, һүҙ аҙағындағы ижеккә төшә Мелодик шиғыр төҙөлөшө. Был системала ижектәрҙең бейеклеге мөһим (уларҙың һаны һәм урыны менән бер рәттән); тигеҙ, үрләүсе һәм түбәнәйеүсе тонлы ижектәр бер-береһенә ҡапма-ҡаршы ҡуйыла ала. Мелодика ижектең өн бейеклеге һәм ул хасил иткән ижек фонологик яҡтан мөһим булған телдәрҙә осрай. Метрик шиғыр төҙөлөшө. Был төрҙә ижектәрҙең һанына һәм урынына уларҙың оҙонлоғо ла иҫәпкә алына. Тоник шиғыр төҙөлөшө. Был осраҡта баҫымлы ижектәр һанын һәм урыны ла, уларҙың баҫымһыҙ ижектәр менән бәйләнеше лә иҫәпкә алына.
Ковылек
Ковылек — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сладкая Речка йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
9 апрель
9 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 99-сы (кәбисә йылында 100-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 266 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Биктимерова Лилиә Рафаил ҡыҙы
Биографияһы
Лилиә Рафаил ҡыҙы Биктимерова 1981 йылдың 12 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Яңауыл ҡалаһында тыуған. 10 йәшенән алып Пермь өлкәһе Барҙы районы Барҙы ауылында инәһе тәрбиәһендә үҫә. Барҙы гимназияһында, баян класы буйынса музыка мәктәбендә уҡый.
2001 йылда ҡыҙыл дипломға Өфө сәнғәт училищеһын тамамлай, ситтән тороп Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтында белем ала. Уҡыу йылдарында төрлө фестивалдәрҙә һәм конкурстарҙа ҡатнаша: «Туған тел» фестивалендә (Өфө) 1-се урын ала «Яғымлы яҙ» (Ҡазан) һәм «Дуҫлыҡ моңо» (Нефтекама) конкурстарында еңеү яулай.
2001 йылдан Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы. Башҡортостандың халыҡ артисы Фәдис Ғәниев етәкселегендәге эстрада төркөмө ағзаһы.
Башҡортостандан тыш, Рәсәй Федерацияһының башҡа субъекттарында, Төркиәлә, Эстонияла гастролдәр менән сығыш яһай. Башҡорт һәм татар телдәрендә лирик йырҙар башҡара. Тәүге музыкаль альбомы — «Мин икән».
2004 йылдан Фәдис Ғәниев менән ижади тандемы (дуэты) Башҡортостан Республикаһында киң танылыу ала, улар бергәләп «Любовный треугольник», «Яҙмышмы, әллә яңылышмы...» һәм башҡа театрлаштырылған шоу-программалар әҙерләй.
Итек тегеүсе һәм ен-пәрей
Итек тегеүсе һәм ен-пәрей  — хикәйә. Антон Павлович Чехов яҙған. 1888 йылда яҙыла һәм шул уҡ йылдың 25 декабрендә «Петербург гәзитенең» 355-се һанында Ан. Чехов ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.
Баҫмалар
Рассказ А. П. Чеховтың «Итек тегеүсе һәм ен-пәрей» хикәйәһе 1888 йылда яҙыла һәм шул уҡ йылдың 25 декабрендә «Петербург гәзитенең» 355-се һанында Ан. Чехов ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. А. Ф. Маркс нәшер иткән Чехов әҫәрҙәре йыйылма баҫмаһына индерелгән. Хикәйә «Петербург гәзите» редакцияһы заказы буйынса яҙыла.
Чехов тере саҡта хикәйә болгар һәм серб-хорват телдәренә тәржемәләнә.
Тәнҡит
Автор үҙе хикәйә менән ҡәнәғәт булмай. Чехов Суворинға: «Миңә был хикәйә өсөн оят»,-тип яҙа. Яҙыусының дуҫтары һәм тәнҡитселәр был хикәйәгә төрлөсә ҡарашта тора. Лейкин: «Хикәйә Чехов рухында булмайынса, Толстой рухында булһа ла, бик һөйкөмлө генә,»-тип яҙа. Плещеев был «әкиәт» «хупларлыҡ түгел»-ти.
«Русская мысль» тәнҡитсеһе «Хикәйәләр» томына яҙған рецензияһында Чехов ижадында еңел юморҙан тыш «бик оҫта һүрәтләнгән кеше йәшәйешенең трагизмы бар,» тип билдәләп үтә. Ул:«Ҡарағыҙ әле „Итек тегеүсе һәм ен-пәрей" хикәйәһенең аҙағы ниндәй ҡайғылы нота менән тамамлана“»-тип әйтә.
Сюжет
Бер заман Раштыуа алдынан Федор Пантелеич Нилов заказсының итеген йүнәтә. Эш менән булышҡан саҡта ул заказсыларға күҙе ҡыҙа һәм эскеләп тә ала. Ул байҙарҙың ашарға бер ниндәй аҙығы ла булмаған ярлыға әйләнеүе, ә үҙенең бай кешегә әйләнеп, меҫкен итек тегеүселәрҙән көләсәге тураһында хыялланып ултыра. Шулай хыялға батып ултырғанда Федор заказсыға эшләгән эшенең әҙер булыуын хәтеренә төшөрә.
Федор итектәрҙе ҡыҙыл яулыҡҡа төрә лә урамға сыға. Юл буйына унан барыһы ла мыҫҡыл итеп көлә, ә Федор барыһына ла түҙә һәм төкөрөнә. Заказсы йүнәтелгән итекте бер нимә лә өндәшмәйенсә генә кейеп ҡарай. Уға ярҙам итергә тип, Федор тубыҡлана һәм заказсының аяғындағы иҫке итеген аяғынан һалдыра. Ул ҡурҡышынан һикереп тора һәм артҡа сигенә башлай. Заказсының аяғы урынында ат тояғы була. Федор тиҙ генә йүгереп сығырға итә, ләкин был уның күҙенә беренсе һәм һуңғы тапҡыр күренгән ен-пәрей тигән фекергә килә. Ул ен-пәрейҙең хеҙмәте менән файҙаланып ҡалырға уйлай. Федор : «Кешеләр әйтеүе буйынса, ен-пәрейҙән дә алама нимә донъяла юҡ, ә мин, ғәли йәнәптәре, ен-пәрейҙе иң ғилемле, уҡымышлы йән эйәһе тип һанайым. Ғәфү итегеҙ, шайтандың тояғы һәм ҡойроға артында, әммә башында уның берәй студентҡа ҡарағанда әллә күпмегә аҡылы ҙурыраҡ». Бындай һүҙҙәр заказсыға бик ныҡ оҡшап ҡала һәм ул Федорҙан — һеҙ оҫтаға берәй нимә кәрәк түгелме,-тип һорай. Фёдор унан үҙен бай кешегә әйләндереүен һорай. Ләкин Шайтан Иванович унан был хеҙмәте өсөн Федорҙың йәнен биреүҙе һорай. Федор һатыулаша башлай һәм үҙ һорауы үтәлгәс кенә йәнен бирәсәге тураһында әйтә. Заказсы быға риза була.
Ҡапыл Федор үҙен ҙур өҫтәл артындағы креслола итеп күрә. Лакейҙар уға төрлө ашамлыҡтар килтерә һәм уның алдында түбәнселек менән баш эйә. Федорҙың туҡлыҡлы аштан һуң эсе ҡабарынып китә. Ул хеҙмәтселәр менән командалыҡ итә, ә үҙенә килгән итек тегеүсене өйөнән ҡыуып сығарып ебәрә. Кисен ен-пәрей Федор янына ҙур түшле, ҡыҙыл күлдәк кейгән бай ҡатынды килтерә һәм уны Федорҙың ҡатыны, ти. Федор ҡатын менән бик оҙаҡ үбешә, тик төндә үҙ байлығы өсөн ҡурҡа һәм бик насар йоҡлай. Иртәнсәк ул ғибәҙәтханаға бара, ә унан сыҡҡанда һуҙып йырлап ебәрә. Үтеп барыусылар уға: «Бай, әфәнделәргә урамда йырларға ярамай! Һеҙ бит итек тегеүсе түгел!»-тип киҫәтеү яһай. Хәҙер, бай кешегә әйләнгәс, ул өйөндәге ҡатынын да туҡмай алмай.
Кискеһен уның янына Шайтан Иваныч килеп инә. Ул Федорға үҙенең Федор ҡуйған бөтә шарттарҙы ла теүәл үтәүен әйтә һәм Федорҙың йәнен алырға ваҡыт еткәнде аңлата. Ул Федорҙы туп-тура тамуҡҡа, уттың иң ҡыҙыу еренә һөйрәй, һәм шайтандар төрлө яҡтан уның янына осоп килә лә төрлө яҡтан: «Иҫәр! Йүнһеҙ! Ишәк!» - тип ҡысҡыра.
Федор тағын теге итектәрҙе йүнәтергә керешә, аҙаҡтан ул сиркәүгә китә. Юл буйына ул, байҙарға ла, ярлыларға ла йәшәү бик ауыр, тип уйланып бара. Уларҙың беренселәре каретала йөрөй алһа, икенселәре — ҡысҡырып йыр йырлап, гармоникала уйнай ала. Ә ғөмүмән, уларҙың барыһын да бары тик ҡәбер генә көтә. «Тормошта ен-пәрейғә йәнеңдең бәләкәй генә өлөшөн дә бирерлек бер нимә лә юҡ тигән» һығымтаға килә.
Холодный (Ужеговица кушылдығы)
Холодный — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ужеговица йылғаһының һул ярына тамағынан 4,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тушҡыр ауыл Советы (Балтас районы)
Тушҡыр ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһы Балтас районындағы муниципаль берәмек.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы 2005 йылдың 20 июлендәге 211-з, 2006 йылдың 21 июнендәге 329-з, шул уҡ йылдың 29 декабрендәге 404-з һанлы закондарына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Даянов
Даянов — фамилия.
Елушкино (Кондинское районы)
Почта индексы — 628220, ОКАТО коды — 71116000000.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Келдыш Всеволод Александрович
Келдыш Всеволод Александрович  (15 февраль 1929 йыл) — СССР һәм Рәсәй әҙәбиәт белгесе. Рәсәй Фәндәр академияһының М.Горький исемендәге Донъя әҙәбиәте институтының баш ғилми хеҙмәткәре. Филология фәндәре докторы (1975).
Биографияһы
Всеволод Александрович Келдыш 1929 йылдың 15 февралендә Мәскәүҙә тыуған. В. П. Потемкин исемендәге Мәскәү педагогия институтының урыҫ теле һәм әҙәбиәте факультетын, артабан ошо уҡ институт аспирантураһын тамамлай. 1954 йылда «А. М. Горькийҙың „По Руси“ хикәйәләр йыйынтығы» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1956 йылда СССР Фәндәр академияһының (хәҙерге РФА) М. Горький исемендәге Донъя әҙәбиәте институтында эш башлай, 1988 йылдан алып — XIX быуат аҙағы — ХХ быуат башы урыҫ әҙәбиәте бүлеге мөдире, хәҙерге көндә — баш ғилми хеҙмәткәре. 1975 йылда «Русский реализм начала XX века» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
В. А. Келдыш — «Бөтә донъя әҙәбиәте тарихы» китабы мөхәррирҙәренең береһе (8-се том). РФА А. С. Пушкин исемендәге премия лауреаты (2013).
Кильченга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бургвальде
Бургвальде (Burgwalde) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 229 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,96 км2. Диңгеҙ кимәленән 255 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.
Астрид Шведская
Астрид Шведская (Astrid av Sverige; 17 ноябрь 1905 йыл, Стокгольм — 29 август 1935 йыл, Кюснахт-ам-Риги) — Бельгия королеваһы, король Леопольд III-нөң беренсе ҡатыны, тыумышы принцесса Шведская.
Биографияһы
Принцесса Астрид София Ловиза Тюра принц Карл Шведский, герцог Вестготландский (1861—1951) һәм принцесса Ингеборганың (1878—1958) ғаиләһендә тыуа. Атаһы буйынса — Швеция короле Оскар II һәм София Нассауская ейәнсәре, әсәһе буйынса — Дания короле Фредерик VIII и Луиза Шведская ейәнсәре.
Граждандар тантанаһы 1926 йылдың 4 ноябрендә Стокгольмда, ә дини тантана — 1926 йылдың 10 ноябрендә Брюсселдә үтә. Лютеран динен тотҡан Астрид католик диненә күсә. Бельгияла принцессаны яраталар. Халыҡ уны «Ҡар принцессаһы» тип атай.
1934 йылдың 17 февралендә ҡайныһы король Альберт I фажиғәле рәүештә һәләк булғандан һуң титул, мираҫ булараҡ, уның иренә күсә, артабан ул король Леопольд III исемен ҡабул итә. Принцесса Астрид Белгия халҡының королеваһына әйләнә. Ул мәрхәмәтлелек менән шөғөлләнә. Белгиялағы иҡтисади көрсөк ваҡытында ярлылар өсөн кейем-һалым һәм аҙыҡ-түлек йыя. Королева Астрид бик күп ваҡытын балалары менән үткәрергә тырыша, этикетты боҙоп булһа ла улар менән бульвар буйлап бер ниндәй һаҡһыҙ йөрөй.
1935 йылдың авгусында король һәм королева өлкән балалары менән Швейцарияла ял итә. Балалары Брюсселгә ҡайтып киткәс, 29 августа король менән королева үҙҙәренең һуңғы экскурсияһына юллана, руль артында Леопольд ултырған була. Ямғыр һыуынан еүеш юлда Кюснахт-ам-Риги янында Фирвальдштет күле ярында автомобиль юлдан ситкә сыға һәм ағасҡа барып төкөлә. Астрид шунда уҡ һәләк була, Леопольдтың тәне генә һыҙырыла. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, егерме туғыҙ йәшлек королева дүртенсе балаға ауырлы була.
Уның атаһы, принц Карл, үҙенең мемуарҙарында түбәндәге юлдарҙы яҙа: «Астридҡа оҙаҡ йәшәргә насип булманы; был боҙоҡ донъя өсөн ул бигерәк тә яҡшы ине шул. Уның ир ҡатыны, әсә һәм королева булараҡ үткән ғүмере беҙҙең төньяҡ йәйе кеүек үтә ҡыҫҡа булды».
Хәтер
1934 йылдың ғинуарында Ларс Кристенсендың норвег экспедицияһы «Торсхавн» судноһында йөҙөп барғанда Көнсығыш Антарктиданың көнсығыш оҙонлоғоноң 81° һәм 87,5 ° араһында урынлашҡан яр буйын Бельгияның буласаҡ короле һәм королеваһы хөрмәтенә Леопольд менән Астрид яры, тип атай.
Туғанлыҡ бәйләнештәр
Королева Астридтың туғанлыҡ бәйләнештәре:
Богомоловка (Шишмә районы)
Богомоловка (Богомоловка) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 94 кеше. Почта индексы — 452170, ОКАТО коды — 80257805003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ятька
Ятька — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Попуя йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Катама
Катама — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яя йылғаһының һул ярына тамағынан 200 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кунак-Тау
Кунак-Тау — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Губс йылғаһының һул ярына тамағынан 8,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
13 август
13 август — григориан стиле буйынса йылдың 225-се (кәбисә йылында 226-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 140 көн ҡала.
Кипшенга
Кипшенга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 312 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 84 км.
Хув-Логи-Юган
Хув-Логи-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куноват йылғаһының уң ярына тамағынан 306 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
13 август
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Хув-Логи-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
13 август
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Хув-Логи-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Айыт (Бишбүләк районы)
Айыт (Аитово) — Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 1176 кеше булған.
Почта индексы — 452057, ОКАТО коды — 80212804001.
Кипшенга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Айыт (Бишбүләк районы)
Халҡы
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кипшенга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Айыт (Бишбүләк районы)
Ауыл тарихы
Айыт ауылына 1766 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1744 йылда) Ҡазан даруғаһы Ҫарылы-Мең улусы (хәҙерге Татарстандың Сарман районы) Һарыһаҙ Тәкермән ауылы башҡорттары Нуғай даруғаһы Күл-Иле-Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә керҙәшлек килешеүе буйынса нигеҙ һала. 1753 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса Нуғай даруғаһының Ҫарылы-Мең башҡорттары килеп урынлаша.
1795 йылда — 218 кеше, ә 1865 йылда — 707 кеше йәшәгән. 1906 йылда ике мәсет, ике мәҙрәсә, дүрт һыу тирмәне, тимерлек, ике бакалея һәм мануфактура кибете теркәлгән.
Шул уҡ улустың аҫабалары 1770 йылдың 16 сентябрендә Нуғай даруғаһы Ҫарайлы-Мең улусы башҡорттарының 1753 йылда ҡылынған элекке керҙәшлеген законлаштыра. Улар араһында йөҙбашы Ғүмәр Биктимеров, Ғәли һәм Әбдей Биктимеровтар, Муса Бохаров, Ибраһим Уразмәтов, Мансур Мәҡсүтов бар. 1795 йылда 37 йортта 218 кеше йәшәгән, 1834 йылда - 355, 1859 йылда - 648, 1870 йылда - 707, 1920 йылда - 1603 башҡорт. Мишәрҙәрҙең (5 кеше) һәм украиндарҙың (7 кеше) берәр ғаиләһе булған. 1843 й. 355 башҡортҡа 464 бот ужым һәм 2496 бот яҙғы иген сәселә. 1917 йылда 274 йорттоң 2109 дисәтинә һөрөнтө ере булған, шул иҫәптән, 88-е - 4 дисәтинәгә тиклем, 101-е - 10 дисәтинәгә тиклем, 41-е - 15 дисәтинәгә тиклем, 34-е - 15-тән ашыу булған. Ауыл эргәһендә 4 тирмән эшләгән. Айыт ауылында 2 мәсет һәм улар ҡарамағында мәктәп булған.
Кунак-Тау
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шафиҡова Гөлсирә Мазһар ҡыҙы
Шафиҡова Гөлсирә Мазһар ҡыҙы (16 май 1955 йыл) — шағир, яҙыусы. Башҡортостан Республикаһы (1997) һәм Рәсәй Федерацияһы (2006) Яҙыусылар союзы ағзаһы. Мәсетле районының Рәшит Әхтәри исемендәге (2002) һәм Учалы районының Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге (2005) премиялары лауреаты.
Биографияһы
Гөлсирә Мазһар ҡыҙы Шафиҡова 1955 йылдың 16 майында Башҡорт АССР-ының Мәсетле районы Яңы Мишәр ауылында тыуған. Һигеҙ йыллыҡ мәктәпте тыуған ауылында, ун йыллыҡ мәктәпте Дыуан-Мәсетле ауылында тамамлаған.
1976 йылда Өфө китапханалар эше техникумын тамамлай. Шул уҡ йылда Мәсетле районы башҡарма комитетының мәҙәниәт бүлеге инспекторы вазифаһында эш башлай.
Ижады
Гөлсирә Шафиҡова балалар өсөн ижад итә.
Акира Куросава
— Японияла ижад итеүсе кинорежиссёр, сценарист һәм продюсер. Кино тарихында иң йоғонтоло кинорежиссёр булып иҫәпләнә: 57 йыллыҡ ижади ғүмерендә 30 фильм төшөрә.
Бала сағы
Исам һәм Сима Куросава ғаиләһендә Акира Куросава һигеҙенсе кинйә бала була. Бала саҡта уҡ үҙенең сәнғәт менән мауығыуын аңлай. 1928 йылда «Ника-тэн» күргәҙмәһендә күрһәтелгән «Сэйбуцу» рәсеме ҡаҙаныштарының юғары нөктәһе була. Колледжға уҡырға керә алмайса, 20 йәштән уҙғас, PCL «Photo Chemical Laboratories» исемле билдәле ярон фирмаһында режиссёр Кадзиро Ямамото ярҙамсыһы булып эшләй башлай.
Ете йыл ассистент булып эшләгәс, фильм төшөрөүҙә ҡатнашырға мөмкинлек ала. картинаһы өсөн сценарийҙы үҙе яҙа. Фильмда XIX быуатта илдә дзюдо үҫеше тураһында бик йөкмәткеле итеп һөйләнә.
Һүңырыҡ тиҫтәләгән фильмдар төшөрә.
Мөхәббәт хаҡында (хикәйә)
«Мөхәббәт хаҡында» — урыҫ яҙыусыһы һәм драматургы Антон Павлович Чеховтың 1898 йылда яҙылған хикәйәһе. Был әҫәр әҙиптең һын тамамлай. тәүге тапҡыр 1898 йылдың авгусында «Русская мысль» журналының 8-се һанында баҫыла.
Акира Куросава
Бала сағы
Куросава 1998 йылдың 6 сентябрендә Токионың Сэтагая районында 88 йәшендә инсульттан вафат була. Уның яҡын дуҫы Коидзуми төшөргән фильмына сценарий — уның һуңғы эше.