cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мишустин Михаил Владимирович
Михаил Владимирович Мишустин  — Рәсәй дәүләт эшмәкәре һәм сәйәсмән е, иҡтисадсы. 2020 йылдың 16 ғинуарынан Рәсәй Федерацияһы Премьер-министры. 2020 йылдың 21 декабренән Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Советы ағзаһы.
Махсус иҡтисади зоналар менән идара итеү федераль агентлығы етәксеһе (2006-2008). 2010 йылдың 6 апреленән 2020 йылдың 16 ғинуарына тиклем Рәсәй Федерацияһының Федераль һалым хеҙмәте етәксеһе.
Рәсәй Федерацияһының 1-се класлы тулы дәүләт кәңәшсеһе, иҡтисад фәндәре докторы (2010). .
Бала сағы, белеме
Мишустин Михаил Владимирович 1966 йылдың 3 мартында Лобняла тыуған.
Михаил атаһы, Владимир Моисеевич, шереметьево аэропортында хәүефһеҙлек хеҙмәтендә эшләгән. Һуңыраҡ ЗАО «Аэромаш — авиация хәүефһеҙлеге» хәҙерге АО «Шереметьево Безопасность» предприятиеһында ВЛКСМ комитеты секретары булған, әсәһе — аэропортта медицина хеҙмәтендә эшләгән, осоштарға рөхсәт өсөн яуаплы булған. Михаил Лобня ҡалаһында 7-се урта мәктәпте «бик яҡшы» билдәләренә тамамлай.
1983 йылда Мәскәү станоктар институтының («Станкин») киске бүлегенә уҡырға инә һәм тиҙҙән уҡыуҙағы уңыштары арҡаһында көндөҙгө бүлеккә белем алыуға күсә. Ул ваҡытта хәрби хеҙмәткә саҡырылмай («Станкин» юғары уҡыу йорто  студенттарға «броня» бирә)
1989 йылда система инженеры квалификацияһын алып, «Компьютер-ярҙамсы проектлау системалары» (CAD) һөнәре буйынса уҡыуын тамамлай. .
1992 йылда ошо уҡ институтта аспирантура тамамлай. .
Эшҡыуарлыҡ карьераһы
1998 йылға тиклем һәм 2008-2010 йылдарҙа эшҡыуарлыҡ Мишустин эшмәкәрлегенең төп темаһы була. Ҡалған ваҡытта Мишустин дәүләт хеҙмәтендә була.
Аспирантураны тамамлағас, һынау лабораторияһы директоры булып эшләй башлай, ә һуңғараҡ коммерцияға ҡарамаған йәмәғәт ойошмаһы булған Халыҡ-ара компьютер клубы идараһын етәкләй. .
Халыҡ-ара компьютер клубы «Рәсәй һәм сит ил компьютер технологияларын интеграциялауға, киреһенсә, көнбайыш алдынғы мәғлүмәт технологияларын йәлеп итеүгә» йүнәлтелгән була. .Клуб үҙ сафтарына эре сит ил компанияларын йәлеп итә һәм Рәсәйҙә иң ҙур компьютер күргәҙмәләренең береһе булған Халыҡ-ара компьютер форумын ойоштороусы була.
2008 йылдың мартында, Махсус иҡтисади зоналар менән идара итеү буйынса Федераль агентлыҡтың (РосОЭЗ) етәксеһе вазифаһын ҡалдырғандан һуң, Мишустин ике йыл дауамында UFG Capital Management төркөмөндә UFG Capital Partners компанияһы президенты һәм UFG Asset Management төркөмөнөң идара итеүсе партнеры булып эшләй. (UFG Invest Group 1994 йылда Рәсәйҙең элекке финанс министры Борис Федоров һәм банкир Чарльз Райан тарафынан ойошторола, ул Санкт-Петербург хөкүмәтенә 1990-сы йылдарҙа хосусилаштырыу буйынса кәңәштәр бирә һәм Германияның Deutsche Bank банкына буйһона). Төркөмдә Мишустин UFG-ның халыҡ-ара ҡатнашыуын киңәйтеү, венчурлы һәм технология инвестицияларын үҫтереү, шулай уҡ инфраструктура һәм ауыл хужалығы проекттарын күҙәтә. .
Һалым һәм йыйымдар буйынса министр урынбаҫары
1998 йылда дәүләт хеҙмәтенә Рәсәй Федерацияһы Дәүләт һалым хеҙмәте начальнигы Борис Федоровтың һалым түләүҙәрен контролдә тотоу һәм иҫәп-хисап мәғлүмәт системалары ассистенты булып инә.
Һуңынан Рәсәй Федерацияһының һалымдар һәм пошлиналар буйынса министры урынбаҫары, Рәсәй Федерацияһының Иҡтисади үҫеш министрлығы составында күсемһеҙ милек буйынса Федераль агентлыҡ етәксеһе (Роснедвижимость) булып эшләй. Һалым идаралығының киләһе өс башлығы ҡарамағында министр урынбаҫары вазифаһын һаҡлап ҡала. Был вазифала WPC мәғлүмәт технологиялары комплексын эшләү менән шөғөлләнә. Мишустин исеме электрон цифрлы ҡултамға һәм һалым түләүселәрҙең идентификация номерын (ТИН), «бер тәҙрә» принцибы буйынса эште ойоштороу һәм башҡа технологик яңылыҡтар индереү кеүек башланғыстар менән бәйле. .Мишустин үҙенең интервьюһында был осорҙа «электрон мәғлүмәттәр менән алмашыу, объекттарҙы урында тикшереү өсөн һайлап алыуҙың автоматлаштырылған системаһы методикаһы, телефония һәм Интернет ярҙамында консалтинг хеҙмәттәре күрһәтеү системаһы булдырылған» тип белдерә. Киң мәғлүмәт һәм телекоммуникация инфраструктураһы барлыҡҡа килде». .
Федераль һалым хеҙмәте етәксеһе
Яңы вазифала «бысраҡ мәғлүмәттәргә» ҡаршы һуғыш иғлан итә. һәм НДС-ты нигеҙһеҙ ҡайтарыу менән бәйле проблемаларҙы бөтөрөү менән шөғөлләнә.
Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте Рәйесе
2020 йылдың 15 ғинуарында Дмитрий Медведев отставкаға китеү сәбәпле Рәсәй Президенты Владимир Путин М. В. Мишустинды Рәсәй Федерацияһы премьер-министры вазифаһына тәҡдим итте. . Үҙенең ризалығын алғас, президент үҙ кандидатураһын Дәүләт Думаһына ҡарауға тапшыра. Шул уҡ ваҡытта, Путин һүҙҙәре буйынса, тәүҙә уға дүрт кандидат тәҡдим итәләр, улар араһында Мишустин булмай. Әммә ахыр сиктә президент был вазифаға Федераль һалым хеҙмәте етәксеһен тәҡдим итергә ҡарар ит`. .
16 ғинуарҙа Рәсәй Федерацияһының Дәүләт думаһы Мишустинды премьер-министр вазифаһына тәғәйенләүҙе хуплай, шул уҡ ваҡытта 383 депутат «риза» тип тауыш бирә, 41 депутат икеләнә, «ҡаршы» тип бер кем дә тауыш бирмәй. Шул уҡ көндө Владимир Путин тейешле указға ҡул ҡуя. .
2020 йылдың 30 апрелендә Мишустин Владимир Путинға видео-шылтыратыуҙа CVID-19 менән ауырыуы тураһында белдерә. Рәсәй Федерацияһы премьер-министры вазифаһын башҡарыусы премьер-министрҙың беренсе урынбаҫары Андрей Белоусовты тәғәйенләй.
Фамилия
Фами́лия (familia — ғаилә, нәҫел, ара) — бер нәҫелдән йә бер ғаиләнән икәнлекте күрһәткән, дөйөм ҡанбаба исеменән алынған атама.
Һүҙҙең килеп сығышы
«Фамилия» — латин теленән килеп сыҡҡан. Рим империяһында ул башта бер хужаның ҡолдарына ҡарата ҡулланылған. Шунан инде ғаиләнең һәм уның ҡолдарының ҡушаматы булараҡ әйтелгән. Артабан ғаилә башлығы, ғаилә ағзалары, туғандары бер ҡушамат менән йөрөтөлә башлаған.
Ярайһы оҙаҡ ваҡыт Европала һәм Рәсәйҙә ул шул мәғәнәлә ҡулланылған да. XIX быуатта ла хатта крепостной крәҫтиәндәр фамилияны хужаһынан алған.
Бары XIX быуатта ғына  «фамилия» һүҙе урыҫ телендә икенсе мәғәнә алған. Бөгөн ул рәсми рәүештә шәхси исемгә ҡушылған нәҫел ҡушаматы булараҡ төп урын тота.
Фамилия өлөштәре
Фамилия башлыса лексик мәғәнәгә эйә булған тамырҙан тора, шулай уҡ алдан һәм арттан ҡушыла торған өлөштәрҙән, суффикстарҙан һәм ялғауҙарҙан тора.
Нигеҙе
Фамилияның нигеҙе йыш ҡына шәхси исемдән йәки берәй лексик мәғәнәгә эйә ҡушаматтан яһала.
Приставка һәм ялғауҙар
Фамилия приставкиалары һәм ялғауҙары ғәҙәттә төп нөсхәлә  «ул» йәки «ҡыҙ» мәғәнәһе бирә, йәки биләмәләренә бәйләп, сифат рәүешендә ҡулланыла. Йыш ҡына милләтте билдәләүсе һүҙ ҙә булып тора. Мәгәр, фамилиялар ваҡыт уҙыу менән ниндәйҙер сәбәптәр арҡаһында өлөшләтә үҙгәрештәр кисереүе лә ихтимал.
Ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙ фамилиялары
Ҡайһы бер телдәрҙә, мәҫәлән,  литва телендә, ирҙәр, ҡыҙҙар һәм кейәүҙәге ҡатындар фамилиялары бер иш йөрөтөлмәй.
Исландияла фамилиялар, ғүмүмән, юҡ. Унда нәҫел «-sson»  улы), «-dottir»  ҡыҙы тигән ялғауҙар менән күрһәтелә.
Рәсәйҙә фамилиялар барлыҡҡа килеүе
Борон Рустә тик Ждан, Петух, Ненаша рәүешле исемдәр генә булған. Фамилия-ҡушаматтар Новгород ерҙәрендә XIII—XIV быуаттарҙан йәшәп килгән, тик оҙаҡ ваҡыт киң ҡулланышҡа инмәй торған. Мотлаҡ фамилиялар XVI быуатта ғына закон нигеҙендә башта   кенәздәр һәм баярҙар өсөн, артабан инде дворяндар һәм атаҡлы сауҙагәрҙәр өсөн индерелгән. Крәҫтиәндәр араһында фамилиялар  XVI—XVIII быуаттарҙа ҡулланыла башлаған, әммә  крепостнойлыҡ хоҡуғы бөтөрөлгәс кенә ныҡлы көсөнә ингән.
Башҡорт фамилиялары
Бөгөнгө барлыҡ башҡорт фамилиялары атаһы йә әсәһе яғынан берәй ҡанбабаһы исеменән алынған.Элгәре атай исеме фамилия булып йөрөгән. Мәҫәлән, Юлай улыСалауат. Совет власы осоронда был күренеш яйлап бөтөрөлә, ейәндәр йыш ҡына олатаһы исемен фамилия итеп ала.Артабан ул үҙгәртелмәй быуындан-быуынға күсә килә.
Генезис буйынса башҡорт фамилиялары боронғо төрки, шулай уҡ ғәрәп, фарсы сығышлы исемдәрҙән яһалған. Ҡағиҙә булараҡ, башҡорт фамилиялары ике төрлө яҙылыуы мөмкин - урыҫ телендәге кеүек ялғаулап (Рауил Бикбаев) йәки милли ғәҙәттәгесә ялғауһыҙ, шулай уҡ -и ялғауы менән яһалыуы мөмкин. Мәҫәлән, Мостай Кәрим, Мәжит Ғафури, Рәшит Ниғмәти, Ризаитдин Фәхретдин. Һуңғы рәүешлеләре күберәк зыялылар араһында осрай.
Татар фамилиялары
Татар фамилиялары ла башҡорт фамилияларына оҡшаш рәүештә яһала. Ялғауһыҙ фамилиялар күберәк яҙыусылар, фән әһелдәре һәм сәнғәт-мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре араһында осрай. Мәҫәлән, Ғабдулла Туҡай, Муса Йәлил
Урыҫ фамилиялары
Урыҫ фамилиялары нигеҙҙә сиркәү ҡушҡан исемдәрҙән йәки ҡушаматтарҙан барлыҡҡа килгән. Мәҫәлән, Иван → Иванов сын → Иванов, Медведь → Медведев сын → Медведев. Һирәгерәк — йәшәгән ерҙән, мәҫәлән, Белозёрский (Белое Озеро). Кешенең һөнәре, ҡиәфәте буйынса бирелгән фамилиялар ҙа бар. (мәҫәлән, Кузнецов - кузнец тигәндән), "Кривоносов".
Ҡатындар никахҡа ингәс, ғәҙәттә, иренең фамилияһына күсә. Бынан тыш, дефис аша яҙып, үҙенең фамилияһын да ҡалдыра ала. Балалар атаһының фамилияһын ала, әммә ата-әсә теләге менән әсәһенең фамилияһын алыуы ла рөхсәт ителә.
Төрки халыҡтар фамилиялары
Әйтәйек, Әзербайжанда, фамилияларҙың ялғауҙары бөтөрөлә бара (мәҫәлән,  элек Рәүф Искәндеров тип йөрөһә, хәҙер  — Рәүф Искәндер).
Айырым осраҡтар
Фамилия кешенең тулы исеме өсөн мотлаҡ  элемент түгел. Мәҫәлән, Исландияла беҙҙә ҡабул ителгәнсә фамилиялар юҡ. Ғәмәлдә, был атаһының исеме менән бирелгән ҡушамат. Мәҫәлән, Свенссон (Свен + сон «улы»). Бындай система элгәре барлыҡ скандинав телдәрендә ҡулланылған.
Тибеттарҙа, бирма, амхар халыҡтарында фамилия юҡ.
1925 йылдың 27 июлендә Исландияла фамилиялар закон менән тыйылған, был «милли йолаларҙы һаҡлау» маҡсаты менән аңлатыла.
Төркиҙәрҙә лә фамилия урынына атаһының исемен әйткәндәр. Мәҫәлән, Советтар Союзы Геройы, ҡаҙаҡ яҙыусыһы Бауржан Момыш-улының фамилияһы булмаған.
Башҡортта ете быуын олатайҙы белеү - шәжәрә - фамилия төшөнсәһен бик ныҡ киңәйткән.
Ҙур егерме
Ҙур егерме (шулай уҡ ', ', Егерме төркөмө; рәсми атамаһы — The Group of Twenty, major advanced and emerging economies ) — иҡтисадтары ныҡ үҫешкән һәм үҫешеүсән дәүләттәрҙең хөкүмәттәр һәм үҙәк банкылар башлыҡтары клубы.
Дөйөм алғанда, G20 донъя тулайым милли продуктының 85 процентын, донъя сауҙаһының 75 процентын (Европа Берлеге эсендәге сауҙаны ла индереп) һәм донъя халҡының өстән ике өлөшөн тәшкил итә. 20 ҙур милли иҡтисадтар ҡатнаша:
1990-сы йылдар аҙағындағы Азия финанс көрсөгөнә һәм үҫешеүсе баҙар иҡтисады булған илдәрҙең донъя кимәлендәге иҡтисади һөйләшеүҙәрҙә һәм ҡарарҙар ҡабул итеүҙә тейешенсә күрһәтелмәүенә яуап итеп G20 булдырылған. 2008 йылғы бөтә донъя иҡтисади көрсөгөндә глобаль иҡтисад һәләкәте хәүефе барлыҡҡа килеү һөҙөмтәһендә "ҙур ете"нән G20 форматына күсеү тиҙләтелде]. 2008 йылға тиклем төркөм юғары кимәлдә саммиттар уҙғарманы, уның төп эшмәкәрлек формаһы финанс министрҙары һәм үҙәк банк башлыҡтары кимәлендә йыл һайын уҙғарылған осрашыуҙар булды. Бөгөнгө көнгә G20 саммиттары халыҡ-ара финанс-иҡтисади системаға ҡағылышлы мәсьәләләр буйынса хеҙмәттәшлек һәм консультациялар өсөн глобаль форум булып тора.
Тәүтарих
«Ҙур егерме» (G20) 1990-сы йылдар аҙағында, Азия илдәрендә финанс көрсөгө башланғас, ә көнбайыштар уға нисек яуап бирергә белмәгәндә барлыҡҡа килә. Шул саҡта «Ҙур һигеҙ»ҙең финанс министрҙары финанс сәйәсәте мәсьәләләрен тикшереү өсөн илдәр даирәһен киңәйтеү башланғысы менән сығыш яһаны, унда Ҡытай һәм Һиндостан кеүек эре илдәрҙе саҡырмайынса донъялағы иҡтисади проблемаларҙы хәл итеп булмаҫ ине, күрәһең. АҠШ һәм Бөйөк Британия буласаҡ G20 ҡатнашыусыларын һайлау буйынса үҙенсәлекле кастинг ойошторҙо. 1997 йылда 33 илдән торған G33 дәүләт-ара төркөмө булдырыла, уның урынына 1999 йылдың декабрендә G22 дәүләт-ара төркөмө килә, ул бер йылдан әҙерәк йәшәй һәм уны тиҙ генә G20 алыштыра.
Шулай ҙа Берлинда ойоштороу конференцияһынан һуң 1999 йылдың декабрендә G20 тураһында ғәмәлдә онотоп бөттөләр тиерлек. 2008 йылда башланған яңы финанс көрсөгөнә тиклем саммиттар үткәрелмәне: йыл һайын финанс министрҙары һәм үҙәк банк башлыҡтарының осрашыуы төп формат булып торҙо. Донъя иҡтисадындағы хәлдең киҫкен булыуы хаҡында G20 саммиттарҙың йылына бер тапҡыр түгел, ә ашығыс кәңәшмәләр булараҡ йыйылыуы һөйләй. «Көрсөккә ҡаршы» тигән тәүге сара 2008 йылдың ноябрендә Вашингтонда үтте, киләһе — 2009 йылдың апрелендә Лондонда, ә шул уҡ йылдың сентябрендә саммит Питтсбургта уҙғарылды. Әйткәндәй, юғарыла осрашыуҙар практикала һөҙөмтәләр бирмәне, йәки "ҙур егерме"лә ҡатнашыусылар йыш ҡына бер-береһен ҡабул ителгән ҡарарҙарҙың үтәлмәүендә ғәйепләне.
Ваҡыт үтеү менән иҡтисади көрсөк сәйәси кимәлгә күсте. Донъяның төрлө ҡитғаларынан илдәрҙе берләштереүсе форум "Ҙур һигеҙ"гә ҡарағанда күпкә мөһимерәк һәм баланслыраҡ, һәм ағымдағы эштәрҙе тикшереү өсөн рәсми сәфәрҙе ойоштормайынса донъя лидерҙары өсөн осрашыу мөмкинлеге бирә.
Конференциялар
Ойоштороу конференцияһы 1999 йылдың 15-16 декабрендә Берлинда үтә. Төркөм иҡтисади һәм финанс сәйәсәтенең төп мәсьәләләре буйынса үҫешеүсе илдәр менән диалог алып барыу өсөн ете алдынғы сәнәғәт үҫешкән илдең — Бөйөк Британия, Италия, Канада, АҠШ, Германия, Франция һәм Японияның финанс министрҙары инициативаһы буйынса ойошторолған.
Түбәнге Гусиха
Түбәнге Гусиха — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһенең Кваркен районы биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 1907 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002325
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200232
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
Коммунистик интернационал
Коммунистик интернационал (Коминтерн, 3-сө Интернационал) — 1919—1943 йылдарҙағы төрлө илдәрҙең коммунистик партияларын берләштергән халыҡ-ара ойошма.
Тарихы
Өсөнсө интернационалды төҙөү мәсьәләһе Беренсе донъя һуғышы башланыу менән һуғышта ҡатнашҡан илдәрҙең Икенсе интернационал лидерҙарына ярҙам итеү йөҙөнән барлыҡҡа килә. В. И. Ленин Интернационалды булдырыу мәсьәләһен РСДРП-ның Үҙәк Комитетының 1914 йылдың 1 ноябрендә сыҡҡан «Һуғыш һәм Рәсәй социал-демократияһы» манифестында ҡуя. Һул социал-демократтарҙың тупланыуына һуғышҡа ҡаршы Циммервальд һәм Кинталь конференцияларҙың үткәрелеүе, Циммервальд берләшмәһе составында Циммерваль һул төркөмө булдырылыуы мөһим өлөш индерә.
Коминтернға 1919 йылдың 2 мартында революцион милләт-ара идеяларҙы дөйөмләштереү һәм таратыу өсөн һәм Икенсе интернационалдың реформистик социализмына ҡаршы булараҡ РКП(б)-ның һәм уның етәксеһе В. И. Лениндың башланғысы буйынса нигеҙ һалына. Икенсе интернационалдың Беренсе донъя һуғышы һәм Октябрь революцияһына ҡарата позицияһы айырымланыуға булышлыҡ итә.
Коминтерн конгрестары
Мәскәүҙә, 1919 йылдың март айыда үтә, 35 партиянан һәм 21 илдән 52 делегат ҡатнаша. 1920 йылдың 19 июль — 7 авгусында Петроградта үтә. Конгреста коммунистик хәрәкәтенең тактика һәм стратегияһы тураһында бер нисә ҡарар ҡабул итә: компартияларҙың милли-азтлыҡ хәрәкәтендә ҡатнашыу формалары, Коминтернға инеү шарттары, Коминтерндың Уставы һәм башҡалар тураһында. Коминтерндың халыҡ-ара бүлеге ойошторола. Ноябрь — декабрь 1922 й; 58 партия ойошмаһынан делегат булып ҡатнаша һәм донъя илдәрендә 66 408. Съезд ҡарары менән булдырылған халыҡ-ара революция көрәшселәренә ярҙам итеү ойошмаһы. 1924 йылдың июнь — июле. Европалағы революцион сығыштарҙың еңелеү күҙлегенән сығып, милли компартияларҙы большевиклаштырыуы һәм уларҙың тактикаһы буйынса ҡарарҙар ҡабул итә. 1928 йылдың июль — сентябре
Конгресс яңы этапҡа күсеүсе бөтә донъя-сәйәси хәлгә баһа бирә, ситуация донъя иҡтисади көрсөгө һәм синыф көрәшенең көсәйеүе менән айырылып тора, социал-фашизм һәм коммунистарҙың һул һәм уң социал-демократтары менән сәйәси хеҙмәттәшлектең мөмкин түгеллеге тураһындағы тезисты нығыта, Коммунистик интернационалдың Программаһын һәм Уставын ҡабул итә. 1935 йылдың 25 июль — 20 авгусы. Ултырыштарҙың төп темаһы — арта барған фашистик ҡурҡынысы менән көрәштә көстәрҙең бергә тупланыуы буйынса мәсьәләне хәл итеү. Төрлө сәйәси ҡараштағы хеҙмәтсәндәрҙең эшмәкәрлеген яраштырыу органы булараҡ Бәрҙәм эшселәр фронты ойошторола.
Һул коммунизм яҡлылары — тәүге ике конгресты, троцкистар — тәүге дүртте таныйҙар.
Репрессиялар
1935 йылда шикелле [Визнер] миңә Мәскәүҙә барған Коминтерн конгресына саҡырыу билетын бирҙе. Унда СССР-ҙа ул ваҡыт өсөн бик үҙенсәлекле мөхит тыуҙырлған ине. Делегаттар, докладсыларға иғтибар итмәйенсә, зал буйлап йөрөйҙәр, бер-береһе менән аралашалар, көләләр. Ә Сталин сәхнәлә президиум артында йөрөй һәм ризаһыҙлыҡ менән төрөпкәһен тарта. Был башбаштаҡлыҡ уға оҡшамағаны күренеп тора ине. Бәлки, Сталиндың Коминтернға ҡарата ошо мөнәсәбәте уның күп кенә эшмәкәрҙәрен, улар иҫәбендә Визнерҙы ла, ҡулға алыуҙа үҙенең ролен уйнағандыр. 1937—1938 йылдарҙағы «Оло террор» һөҙөмтәһендә Коминтерндың күп кенә секциялары юҡҡа сығарыла, ә поляк секцияһы рәсми рәүештә таратыла.
Теге йәки был сәбәптәр арҡаһында СССР-ҙа булып сыҡҡан халыҡ-ара коммунистик хәрәкәт эшмәкәрҙәренә ҡаршы репрессиялар 1939 йылдағы Германия менән СССР араһында һөжүм итмәү тураһында килешеү төҙөлгәнгә тиклем үк башлана.
1937 йылдың беренсе яртыһында уҡ Германия компартияһы етәкселәре Х. Эберлейн, Г. Реммеле, Г. Нойман, Ф. Шульте, Г. Киппенбергер, Югославия компартия етәкселәре М. Горкич, М. Филиппович, саҡ ҡына һуңғараҡ Испаниянан ҡайтҡан В Чопич та ҡулға алына. Шул уҡ ваҡытта халыҡ- ара коммунистик хәрәкәтенең күренекле эшмәкәре венгр Бела Кун, Польша компартияһының бер нисә етәксеһе — Э. Прухняк, Я. Пашин, Я. Пашин, Ю. Ленский, М. Кошутская һәм башҡа күптәр репрессиялана. Греция Компартияһының элекке генераль секретары А. Каитас ҡулға алына һәм атып үлтерелә. Шулай уҡ Иран Компартияһының етәкселәренең береһе, Коминтерн Башҡарма комитеты ағзаһы, Коминтерндың II, III, IV, VI конгрестары делегаты А. Солтан-Заде ла репрессияға дусар була.
Сталиндың троцкизмға, большевиктарға, советтарға ҡаршы көрәштә ғәйепләүҙәре 1933 йылда уҡ Польша Компартияһы етәксеһе Ежи Чешейко- Сохацкийҙы ҡулға алыуға һәм башҡа ҡайһы бер поляк коммунистары етәкселәрен (Э. Прухняк, Я. Пашин, Ю. Ленский, М. Кошутская һәм башҡаларҙы) язалауға дусар итә. Ҡалғандарҙы репрессиялар 1937 йылда ҡыуып етә. 1938 йылда Коминтерн Исполкомы президиумының Польша Компартияһын тарҡатыу тураһында ҡарары сыға. Репрессиялар тулҡынына Венгрия компартияһына нигеҙ һалыусылары һәм Венгрия Совет Республикааһы етәкселәре Бела Кун, Ф. Байаки, Д. Боканьи, Й. Келен, И. Рабинович, Ш. Сабадош, Л. Гавро, Ф. Карикаш эләгәләр.
СССР-ға күсеп килгән күп кенә болгар коммунистары репрессиялана, шул иҫәптән, Р. Аврамов, Х. Раковский, Б. Стомоняков. Репрессиялар Румыния коммунистарына ла ҡағыла. Финляндия Компартияһына нигеҙ һалыусылар Г. Ровио һәм А. Шотман, Финляндия Компартияһының Генераль секретары К. Маннер һәм башҡа бик күп фин интернационалистары репрессиялана. 1930-сы йылдарҙа СССР-ҙа йәшәгән йөҙҙән ашыу итальян коммунистары ҡулға алына һәм лагерҙарға ебәрелә. Массауи репрессияларға Латвия, Литва, Эстония, Көнбайыш Украина һәм Көнбайыш Белоруссияның (СССР-ға ингәнгә тиклем) етәкселәре һәм компартиялары активы язаға тарттыралалар.
Коминформ
1947 йылдың сентябрь айында, 1947 йылдың июнендә үткән Маршал ярҙамы тураһында Париж конференцияһынан һуң, Сталин социалистик партияларҙы йыйып ала һәм Коминформды булдыра — Коммунистик мәғлүмәт бюроһы ( Коминтернды алмаштыра) — Албания, Болгария, Чехословакия, Франция, Венгрия, Италия, Польша, Румыния, Советтар Союзы һәм Югославияның коммунистик партиялары булдырған селтәр (1948 йылда Сталин менән Тито араһындағы ҡаршылыҡтар арҡаһында Югославия Коминформдан сығарыла).
Коминформ 1956 йылда КПСС-тың ХХ съезынан һуң ғәмәлдән сығарыла. Коминформдың формаль вариҫы булмай, әммә Иҡтисади үҙ-ара ярҙамлашыу советы (СЭВ) һәм Варшава Килешеүе ойошмаһы (ОВД), шулай уҡ СССР-ға дуҫтарса мөнәсәбәттә булған коммунистик һәм эшселәр партияларының әленән-әле үткәрелгән кәңәшмәләре ошолайыраҡ ролде уйнайҙар.
Коминтерндың структураһы
1920 йылдың авгусында ҡабул ителгән Коминтерндың уставынан: Асылда, Коммунистик Интернационалы ысынында һәм факт буйынса берҙәм бөтә донъя коммунистик партияһын сағылдырырға тейеш, уның айырым секциялары һәр илдә ғәмәлдә булған партиялар була.
Етәкселек органдары
Коминтерндың етәкселек органы Коммунистик интернационалдың Башҡарма комитеты (ИККА)  була. 1922 йылға тиклем ул коммунистик партиялар делегат итеп ебәргән вәкилдәрҙән төҙөлә. 1922 йылдан алып ул Коминтерндың Конгресы тарафынан һайлана.
1919 йылда башлыса ойоштороу һәм кадр мәсьәләләре менән шөғөлләнгән КИБК-тың Секретариаты  ойошторола. 1926 йылға тиклем ғәмәлдә була.
1921 йылда КИБК-тың Ойоштороу бюроһы (Оргбюро) булдырыла, 1926 йылға тиклем ғәмәлдә була.
1921 йылда Интернациональ контроль комиссияһы ойошторола, комиссияның бурыстарына КИБК аппаратының эшен тикшереү, финанстарҙыңң ревизияһы, шулай уҡ айырым секцияларҙың (партияларҙың) тикшереү инә.
1919 йылдан алып 1926 йылға тиклем КИБК-ның Рәйесе  Григорий Зиновьев була. 1926 йылда КИБК-ның Рәйесе вазифаһы бөтөрөлә. Уның урынына туғыҙ кешенән торған КИБК-ның Политсекретариаты төҙөлә. 1929 йылдың август айында Политсекретариаттың составынан мөһим сәйәси мәсьәләләрҙе хәл итеү маҡсаты менән Политкомиссия бүленеп сыға (КИБК Политсекретариатының Политкомиссияһы). Комиссияға О. Куусинен, Д. Мануильский, Германия Коммунистик партияһы вәкиле, һәм тағы ла бер кандидат — О. Пятницкий.
1935 йылда КИБК Генераль секретары вазифаһы булдырыла. Вазифаны Г. Димитров биләй. Политсекретариат һәм Политкомиссия юҡҡа сығарыла КИБК-ның Политсекретариаты ҡабаттан булдырыла.
Коминтерндың архивы
Коминтерндың архивы Рәсәй социаль-сәйәси тарихы дәүләт архивында (Мәскәү, Оло Дмитровка урамы, 15-се һанлы йорт) һаҡлана. 80-дән ашыу партияның отчеттары бар, документтар 90 телдә яҙылған, әммә төп эш теле — немец теле булған.
Һылтанмалар
<div class="cx-template-editor-title" title="Шаблон предназначен для указания языка около ссылок на страницы на иностранном языке.">Ref-ru
Майкоп
Майкоп (Мыекъуапэ — алмағас үҙәны, Майкоп) — Рәсәйҙәге Адыгей Республикаһының баш ҡалаһы.
Лосиная (Тинголка ҡушылдығы)
Лосиная  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тинголка йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Кесе Буҙат
Кесе Буҙат (Малый Бузат) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 50 кеше. Почта индексы — 453193, ОКАТО коды — 80248815001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кирәев
Кирәев — фамилия.
Мынг-Яха
Мынг-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тота-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Крецшау
Крецшау (Kretzschau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2792 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,94 км2. Диңгеҙ кимәленән 197 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6712 һәм автомобиль коды — BLK.
Вудсия
Ботаник яҙма
Ҡыҫҡа тамырһабаҡлы күп йыллыҡ үлән, 1,5—20,0 см бейеклектә. Япрағы (вайялары) көрән һаплы, ҡауырһын һымаҡ, төклө; альп вудсияһы япрағы асыҡ йәшел төҫтә (япраҡ йәймәһе аҙ төклө һәм һабынан оҙонораҡ), япраҡ көрәктәре 2—4 пар өлөштән тора, эльба вудсияһы — ҡара йәшел (ҡуйы төклө, япраҡ йәймәһе ҡыҫҡа), 8—20 пар өлөшлө. Сорустары (спорангий төркөмдәре) вайя йәймәһенең ситендә урынлашҡан һәм оҙон төк рәүешендәге япма (индузий) менән уратып алынған. Спора, шулай уҡ тамырһабаҡ менән үрсей. Июль — августа спора ҡоя.
Ареал
Ҡая ярығында, һирәк осраҡта аҙ кәҫле ишелмәләрҙә һәм тундраға оҡшаш бергәлектәрҙә базальтта һәм эзбизташта үҫә. Эльба вудсияһы һирәкләп Башҡортостандың Урал алдында һәм Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында, Башҡортостан Республикаһының "Ҡыҙыл китабы"на индерелгән Альп вудсияһы Оло Шатаҡ тауында осрай. Декоратив үҫемлек.
Яҡынса 25 төрө билдәле. Бөтә Ер шарында тауҙарҙа таралған. Башҡортостанда Альп вудсияһы һәм Эльба вудсияһы үҫә
Һылтанмалар
{Botanics-stub}}
Лужменка
Лужменка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Пудица йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан  Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Норас
Норас — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ежуга йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Салауат исемендәге АХК (Бөрйән районы)
Салауат исемендәге АХК — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районындағы ауыл хужалығы ойошмаһы.
Тарихы
1935 йылда Ҡотан, Мәҡсүт ауылдарын үҙ эсенә алған «Салауат» исемле колхоз булараҡ барлыҡҡа килә. Малсылыҡ һәм умартасылыҡ йүнәлешендә эшләй. 1946 йылда «1 Май» колхозы менән Пугачев исемле колхозға ҡушыла.
1969 йылдан Бөрйән совхозының бүлексәһе, 1984 й. — «Шүлгән-Таш» совхозы составында бүлексә була. 1992 йылдан АХК (Крәҫтиән хужалыҡтары берекмәһе), 2001 йылдан Ауыл хужалығы производство кооперативы булып эшләүен дауам итә.
Беренсе рәйесе — Ғәлин Г. К.
Һөйәк
Һөйәк — умыртҡалы хайуандарҙың таяныу-хәрәкәт итеү системаһында һөлдә һен төҙөүсе  ағза булып тора. Бер нисә төр туҡыма нан төҙөлә. Әммә иң төп состав өлөшө —  һөйәк туҡымаһы
Һөйәк туҡымаһы
Һөйәктәр беше тоташтырғыс туҡыманың бер төрөнән — һөйәк туҡымаһынан төҙөлгән. Күҙәнәк тәренең үҫентеләре бар.
Күҙәнәк-ара матдәһе һөйәк туҡымаһының 2/3 өлөшөн тәшкил итә. Ул ҡаты, ныҡ. Үҙенең сифаты менән ташты хәтерләтә.
Һөйәк күҙәнәктәре һәм уларҙың үҫентеләре күҙәнәк-ара шыйыҡса тулған үтә нәҙек «каналдар» менән уратып алынған.
Каналдарҙағы күҙәнәк-ара шыйыҡса аша һөйәк күҙәнәктәре туҡлана һәм һулыш ала.
Һөйәк туҡымаһы нервылар һәм ҡан тамырҙары менән тәьмин ителгән.
Һөйәктәрҙең әһәмиәте
Һөлдәне төҙөүсе һөйәктәр менән мускулдар   эске ағзалар өсөн терәк функцияһын үтәй,  шулай уҡ,  хәрәкәт ағзалары булып тора.
Улар, эске ағзалар урынлашҡан ҡыуышлыҡтарҙы сикләп, һаҡлағыс функцияны үтәйҙәр. Мәҫәлән, йөрәк менән үпкәләрҙе — күкрәк ситлеге, күкрәк һәм арҡа мускулдары һаҡлап тора.
Ҡорһаҡ ҡыуышлығы ағзаларын (ашҡаҙан, эсәктәр һәм бөйөрҙәрҙе) — умыртҡалыҡтың түбәнге бүлеге, таз һөйәктәре, арҡа һәм ҡорһаҡ мускулдары һаҡлай.
Баш мейеһе — мейе ҡумтаһы эсендә, ә арҡа мейеһе арҡа мейеһе каналында урынлашҡан.
Һөйәктәрҙең ҡыҙыл кимек матдәһендә ҡан күҙәнәктәре эшләнә (эритроциттар һәм лейкоциттар). Һөйәктәр минераль тоҙҙар һаҡланған склад та булып тора.
Һөйәктәрҙең төҙөлөшө
Кеше һөлдәһе һөйәктәренең ҙурлығы һәм формаһы төрлө-төрлө. Һөйәктәр оҙон һәм ҡыҫҡа булырға мөмкин.
Оҙон һөйәктәрҙе көпшәле һөйәктәр тип тә атайҙар. Уларҙың эсе ҡыуыш була. Оҙон һөйәктәрҙең ошондай төҙөлөшө уларҙың бер үк ваҡытта ныҡ һәм еңел булыуын тәьмин итә.
Билдәле булыуынса, металл йәки пластмасса нан яһалған көпшә шул уҡ материалдан яһалған, оҙонлоғо һәм диаметры шундай уҡ булған тотош күсәр кеүек үк ныҡ була.
Көпшәле һөйәктәрҙең ҡыуышлыҡтарында майға бай тоташтырғыс туҡыма — һары елек майы була.
Көпшәле һөйәктәрҙең баштары кимек матдәһенән төҙөлгән. Һөйәктәр ниндәй йүнәлештә күберәк һуҙылыусан йәки ҡыҫылыусан булһалар, һөйәк туҡымаһының пластинкалары ла шул уҡ йүнәлештәрҙә арҡыры-буй киҫешкәндәр.
Кимек матдәһенең бындай төҙөлөшө шулай уҡ һөйәктәрҙең ныҡ һәм еңел булыуын тәьмин итә. һөйәк пластинкалары араһындағы арауыҡтар ҡан эшләүсе ағза булып торған ҡыҙыл кимек матдәһе менән тулған.
Ҡыҫҡа һөйәктәр, нигеҙҙә, кимек матдәһенән төҙөлгән. Яҫы һөйәктәр, мәҫәлән, ҡалаҡ һөйәктәре, ҡабырғалар ошо уҡ матдәнән төҙөлгән.
Һөйәктәрҙең өҫкө йөҙө һөйәк ярыһы менән ҡапланған. Был — һөйәккә ялғанып үҫкән йоҡа, ләкин тығыҙ тоташтырғыс туҡыма ҡатлауы.
Һөйәк ярыһынан ҡан тамырҙары менән нервы лар үтә. Кимерсәк менән ҡапланған һөйәк баштарында һөйәк ярыһы ҡатлауы булмай.
Һөйәктең составы
Һөйәктәр органик һәм органик булмаған матдәләрҙән төҙөлгән. Минераль һәм органик матдәләрҙең әһәмиәтен тәжрибә ярҙамында анһат асыҡларға мөмкин.
Әгәр һөйәкте үртәһәң, ундағы һыу сыға, ә органик берләшмәләр янып бөтә. Быны бик һаҡлыҡ менән эшләгәндә, һөйәк үҙенең формаһын юғалтмай. Ләкин шундай ыуалыусанға әүерелә: ҡағылыу менән ул шунда уҡ органик булмаған матдәләрҙән торған ваҡ ҡына, ләкин бик ҡаты өлөшсәләргә таралып төшә. Органик булмаған матдәләр һөйәктәргә ҡатылыҡ бирә.
Һөйәкте органик булмаған берләшмәләрҙән — карбонат һәм кальций фосфатынан арындырырға мөмкин. Бының өсөн һөйәкте тәүлек буйына 10 процентлы НС1 эретмәһенә һалып тоталар. Кальций тоҙҙары аҡрынлап эреп бөтә. Ә һөйәк үҙе шул тиклем һығылмалыға әүерелә. Уны төйөн итеп бәйләргә була. Органик берләшмәләр һөйәккә һығылмалылыҡ һәм бөгөлөүсәнлек бирәләр.
Органик булмаған берләшмәләрҙең ҡатылығы менән органик берләшмәләрҙең һығылмалылығы — икеһе бергә һөйәкғәрҙең ныҡ булыуын тәьмин итә.
Һөйәктәрҙең үҫеүе
Бала саҡта һәм йәш ваҡытта кешенең Һөйәктәре буйға һәм йыуанлыҡҡа үҫә. Һөлдәнең формалашыуы 22— 25 йәштәрҙә тамамлана.
Ьөйәктең йыуанлыҡҡа үҫеүе һөйәк ярыһының эске йөҙө күҙәнәктәренең бүленеүенә бәйләнгән. Был саҡта һөйәк өҫтөндә — күҙәнәктәрҙең яңы ҡатлауҙары, ә был күҙәнәктәр тирәһендә күҙәнәк-ара матдә барлыҡҡа килә.
һөйәк баштарын ҡаплаусы кимерсәк туҡыма күҙәнәктәренең бүленеүе иҫәбенә һөйәктәр буйға үҫә. һөйәктәрҙең үҫеүен биологик әүҙем матдәләр, мәҫәлән, гипофиз бүлеп сығара торған үҫеш гормоны — соматотропин көйләй.
Был гормон етерлек булмағанда, бала бик әкрын үҫә. Бындай кешеләр 5— 6 йәшлек баланан бейек булып үҫмәйҙәр. Улар кәрләләр булып ҡалалар.
Әгәр бала саҡта гипофиз үҫеш гормонын артыҡ күп эшләп сығарһа, алпамыша — буйы 2 м-ға еткән һәм унан да оҙон кеше булып үҫә.
Оло кешелә гипофиз функцияһы көсәйһә, кәүҙәнең ҡайһы бер өлөштәре, мәҫәлән, ҡул-аяҡ бармаҡтары, танау, пропорцияһыҙ үҫә башлай. Был сир акромегалия тип атала.
Оло кешеләрҙә һөйәктәр буйға һәм йыуанлыҡҡа үҫмәй. Ләкин иҫке һөйәк матдәһенең яңыһы менән алмаш ыныуы бөтә ғүмерҙәре буйына бара. Һөйәк матдәһе һөлдәгә тәьҫир итеүсе көсөргәнеш, йәғни йөктәмә (нагрузка) йоғонтоһонда яңынан үҙгәрергә һәләтле.
Мәҫәлән, балериналарҙың аяҡтарындағы баш бармағының һөйәктәре йыуаная. Ул бармаҡтарҙың массаһы эске ҡыуышлыҡтың киңәйеүе арҡаһында еңеләйә.
Һөлдәгә төшкән көсөргәнеш ҙурайған һайын, яңырыу процестары әүҙемерәк бара һәм һөйәк матдәһе шул тиклем нығыраҡ була.
Һөйәктәрҙең тоташыуы
Оло кешенең һөлдәһе үҙ-ара тоташҡан 220 самаһы һөйәктән тора. Ҡайһы бер һөйәктәр бөтөнләй хәрәкәтһеҙ тоташҡан. Мәҫәлән, баш һөйәктәренең тоташыуы (йөйҙәр) шундайға керә. Бындай тоташыу юлы менән тәндә ҡыуышлыҡтар барлыҡҡа килә һәи эске ағзалар өсөн терәк һәм һаҡлау функцияларын үтәй.
Һөйәктәрҙең хәрәкәтсән тоташыуын быуындар тип атайҙар. Бындай тоташыуҙар, ғәҙәттә, ослоҡтарҙа һәм ослоҡтар билбауында була. Мәҫәлән, бот, тубыҡ, терһәк быуындары.
Быуында тоташҡан һөйәктәрҙең береһендә, ғәҙәттә, быуын соҡоро урынлашҡан. Был соҡорға икенсе һөйәктең формаһы менән уға тура килеүсе башы инеп тора.
Быуын соҡоро һәм уға инеп ултырған һөйәк башы ялтырап торған шыма кимерсәк ҡатлауы менән ҡапланған була. Был быуын хәрәкәтләнгәндә ошо соҡор эсендәге һөйәк башының шыуып йөрөүен еңеләйтә.
Быуынды төҙөүсе һөйәктәр бик ныҡ бәйләүестәр менән тоташҡан. Быуын өҫтән быуын ҡабы менән ҡапланған. Уның эсендә быуын шыйыҡсаһы (синивиаль шыйыҡса) була. Был шыйыҡса ышҡылыуҙы кәметә, һөйәк башының быуын соҡоронда шыуып йөрөүенә булышлыҡ итә.
Кимерсәктәр, бәйләүестәр, быуын ҡабы тоташтырғыс туҡыма төрҙәре булып тора.
Көйәктәрҙең кимерсәк ҡатламдар менән ярым хәрәкәтсән тоташыуын ярым быуындар тип атайҙар. Мәҫәлән, ҡабырғаларҙың умыртҡалыҡҡа тоташыуы ошондай ярым быуындарға миҫал булып тора.
Әҙәбиәт
Ц 75 Биология: кеше һәм уның һаулығы. Урта мәктәптең 9 класы өсөн дәреслек/В. Н. Загорская һ. б. редакторлығында 19-сы баҫманан тәржемә. Баш ҡортса өсөнсө баҫмаһы. — Өфө: Башҡортостан «Китап» нәшриәте, 1995.— Һүрәттәре менән 240 бит.
ҠҠХЛ 2017/2018 йылдар миҙгелендә
ҠҠХЛ 2017/2018 йылдар миҙгелендә — Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһының өсөнсө миҙгеле. Даими беренселек 16 сентябрҙә үткән миҙгелдең чемпионы «Торнадо» һәм бронза миҙалсыһы «Динамо» хоккей клубтары араһында уйын менән башлана һәм 5 апрелдә тамамлана. Шулай уҡ ҠҠХЛ чемпионы был миҙгелдән плей-офф аша билдәләнә башлай. Ҡатнашҡан командалар составы лига нигеҙләнеүенән бер үк ҡала: турнирҙа Рәсәйҙең 7 ҡалаһынан 7 команда ҡатнаша.
Миҙгелдә Ҡышҡы Олимпия уйындарына (9—25 февраль), йәштәр донъя чемпионатына (6—13 ғинуар), Европа кубогына (15—19 апрель), ҠҠХЛ йондоҙҙар уйынына (10 ғинуар) һәм Рәсәй йыйылма командаһының төрлө дуҫтарса осрашыуҙарына һәм турнирҙарына тәнәфес ҡаралған.
Икенсе ҠҠХЛ йондоҙҙар уйыны 2018 йылдың 10 ғинуарында Астанала үтә. Шунда Көнсығыш командаһы 3:2 иҫәбе менән Көнбайыш командаһынан көслөрәк була.
Даими миҙгелдә тәүге тапҡыр беренсе урында Өфөнән «Ағиҙел» хоккей клубы яулай. Шул уҡ команда плей-оффта бер тапҡыр ҙа еңелмәй төп трофейҙы яулай һәм үҙ тарихында тәүгегә чемпион була. Миҙгелдең иң яҡшы уйынсыһы тип «Ағиҙел» һөжүмсеһе Ольга Сосина таныла.
Даими чемпионат
Даими чемпионатта һәр бер команда башҡалар менән дүртешәр (ике өйҙә, ике ҡунаҡта) осрашыу үткәрә. Тимәк һәр клуб даими миҙгелдә 24 уйын үткәрәсәк. Төп ваҡытта еңгән өсөн өс мәрәй, өҫтәмә ваҡытта йә буллиттар серияһында еңгән өсөн — ике, ә шунда отолған өсөн бер мәрәй бирелә.
Йондоҙҙар уйыны
ҠҠХЛ бөтә йондоҙҙар уйыны икенсе тапҡыр үткәрелә. Был уйын Астанала 2018 йылдың 10 ғинуарында КХЛ Хоккей йондоҙҙары аҙнаһы сиктәрендә үтә. Көнбайыш командаһын Алексей Чистяков һәм Александр Зыбин етәкләйәсәк, ә Көнбайыш командаһының тренерҙары итеп Денис Афиногенов менән Владимир Голубович тәғәйенләнә. Әммә аҙаҡтан Голубовичты Ҡаҙағстандан «Томирис» тренеры Александр Тебеньков алмаштыра. Шулай уҡ ошо илдең ике командаһынан Фатима Китайбекова, Ғалиә Нурғалиева һәм Зарена Тухтиева был йондоҙҙар уйынында ҡатнаша. Көнсығыш командаһы 3:2 иҫәбе менән еңеү яулай, хәл иткес шайба Ольга Сосина иҫәбендә.
Шулай уҡ был йондоҙҙар уйынында периодтар араһында тәүгегә оҫталыҡтар конкурсы үтә. Александра Вафина иң тиҙ уйынсы була, ә Сосина иң оҫта итеп буллитты башҡара.
Турнир таблицаһы
Яртыса ҡалын шрифты менән «плей-офф» ярыштарында үҙенә урын алған командалар билдәләнгән.
Курсив менән «плей-офф» ярыштарына эләкмәгән командалар билдәләнгән.
Плей-офф
Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһының тәүге плей-офф уйындарына даими миҙгел һөҙөмтәһе буйынса иң яҡшы дүрт команда үтә. Плей-офф ярымфиналдарҙан башлана, шунда беренсе урын алған команда дүртенсе менән, ә икенсе команда өсөнсөһө менән ике еңеүгә тиклем уйнайҙар. Шул парҙар еңеүселәре ҠҠХЛ финалына сыға һәм шунда өс еңеүгә тиклем серияла чемпионды билдәләйҙәр. Ярымфинал парҙарында тәүге уйын даими миҙгелдә түбәнерәк урын алған команда майҙанында үтә, ә икенсе һәм кәрәкһә өсөнсө уйындар икенсе команданың майҙанында уҙасаҡ.
Ярымфиналдар
1. «Ағиҙел» — 4. «СКИФ» 2-0 (6:4, 6:1)
2. «Торнадо» — 3. «Динамо» 2-0 (5:0, 3:2 ө.в.)
ҠҠХЛ финалы
1. «Ағиҙел» — 2. «Торнадо» 3-0 (2:0, 3:2, 4:1)
Беренсе уйын
Икенсе уйын
Өсөнсө уйын
Кесе Ҡуҙйылға
Кесе Ҡуҙйылға — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡуҙйылға йылғаһының һул ярына тамағынан 2,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Түбәнге Солодянка
Түбәнге Солодянка — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ғөмбәй йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200001830
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200183
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
Ләмәҙе (Эҫем ҡушылдығы)
Ләмәҙе — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе (Ҡытау-Ивановск районы аша), Башҡортостан Белорет, Архангель, Иглин райондары аша)   биләмәләрендә аға. Йылға Эҫем йылғаһының һул ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 119 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Этимологияһы
Фараздарҙың береһе буйынса, Ләмәҙе гидронимы башҡорт телендәге "ләм" һүҙенән барлыҡҡа килгән - "ләмле", йәғни. Йылға төбөндәге таштарҙағы ултырмаларҙы иҫәпкә алғанда, был дөрөҫлөккә тап килә тип раҫларға була. Шулай уҡ боронғо башҡортса Ләмәҙ тигән андронимдан килеп сыҡҡан тигән фараз да бар. Мең ырыуы ләмейәҫ-төркмән нәҫел бүлексәһе атамаһынан тигән фекерҙәр ҙә ишетелә. Әйткәндәй, Үрге Ләмәҙ ауылы кешеләре йылғаны Төркмән тип тә атай.
Географияһы
Йылғаның оҙонлоғо — 119 км (шуның 103 км-ры Башҡортостан биләмәләренә инә), йылға бассейны майҙаны — 1900 мең. км².
Йылғаның башы (инеше) Мыш-Арҡа һәм Сухие горы һырттары араһындағы диңгеҙ кимәленән 500 м (523 м тигән дә мәғлүмәт бар) бейеклектә һаҙымат үҙәндән башланғыс ала.
Йылға башынан күп тә үтмәй, ҙур һәм бәләкәй шишмәләр ҡушыла башлай. Шуларҙың иң ҙуры Поперечная йылғаһы. Был йылға Ләмәҙенән тулыраҡ һыулы. Әммә Ләмәҙе үҙ атамаһын һаҡлап ҡалған.
Бынан һуң Ләмәҙе үҙәнендәге  тәүге тораҡ —  Боронғо Ләмәҙе ауылы янынан күҙгә күренеп ҙурайған йылға булып  үтә.
Ләмеҙенең тағын бер ҙур ҡушылдығы —Оло Телемез. 15 км оҙонлоғондағы был йылға Веселая тауынан башлана.
Ағымы шәп, уртаса тиҙлеге 1,0 м/с-ға тиклем.
Йырҙаһының уртаса  киңлеге   15-20 м-ҙан  40 м-ға тиклем. Йылға төбө ташлы. Уртаса тәрәнлеге 50 см тирәһе.
Һайлыҡтар ҡапыл ғына тәрән ятыуҙар,  упҡындар менән алмашынырға мөмкин.
Йылға үрендә рельефы уртаса һәм тәпәш таулы.Рифей тоҡомдарынан тора (доломит, эзбизташ, алевролиты, ҡомташ).
Йылға түбәне  уба һәм арҡаларҙан тора һәм девон, карбон, пермь тоҡомдарынан (гипс, мергель, конгломерат) ғибәрәт..
Үҙәнендәге эзбизташтарҙа  карст ныҡ урын алған. Аралатып ҡоро үҙәндәр, тау ҡыуышлыҡтары, мәмерйәләр осрай.
Уртаса йыллыҡ һыу сығымы 32,7 м³/с.
Боҙ ятыуы ноябрь уртаһы — декабрь башы араларына тура килә. Боҙҙан әрселеүе апрель урталарында күҙәтелә. Һыу ташыуҙың иң көслө мәле апрель аҙағы —  май баштары тирәһе.
Йылға башынан Үрге Ләмәҙ ауылына тиклем йылға Лемеза тау йылғаһы булып урғылып аға. Унан түбән йылға тамағына тиклем үҙән йылғаһы булып тын аға. Иң эре ҡушылдыҡтары : уңдан — Бәҙәреш, Ҡыҫыҡ, Икен; һулдан — Поперечный һәм Бирҙәш.
Йылғаның үҙенсәлекле яҡтары
Исҡушты йылғаһы (Белорет районы) ҡушылған ерҙән аҫтараҡ ике шаршы бар: Ҡыҙылташ (Красный камень) һәм Ҡара йылға (Чёрная речка).Йәй көнө һыу һай саҡта хәүефһеҙ булһалар ҙа, яҙ көнө бик ҡурҡыныс урындар булып торалар.
Ҡыҫыҡ йылғаһы тамағынан 15 км тирәһе аҫтараҡ, Ләмәҙенең үҙәненең уң битләүендә Атыш шарлауығы —йылғаның иҫтәлекле урындарының береһе урынлашҡан.
Ә яҡындағы ҡаяларҙа ҡыуышлыҡтар, мәмерйәләр күп. Мәмерйәләрҙең береһендә мәмерйә айыуының һөйәктәре табылған. Шуға Айыулы (Медвежья) мәмерйәһе тигән атама бирелгән.Мәмерйәне Заповедный тигән атама менән дә йөрөтәләр.
Ләмәҙе йылғаһы исеме менән ултырма тоҡомдарҙың береһенә лемезит атамаһы бирелгән. Был таш төҙөлөш эшкәрендә биҙәү өсөн файҙаланыла.
Флораһы һәм фаунаһы
Йылғаның үре һәм урта ағымы  Көньяҡ Уралдың таулы өлөшөнә, түбәнге ағымы тигеҙлектәргә тура килә. Шуға үҫемлектәр донъяһы ҡараңғы ҡара ылыҫлы һәм ҡарағай урмандарынан (ҡарағай, шыршы, аҡ шыршы) ҡатнаш урмандарға күсеп, араларына йүкә, ҡарама өҫтәлә. Йылға түбәнендә йүкәлек өҫтөнлөк итә.
Йылғала балыҡтарҙан алабуға, сабаҡ, суртан, ажау, шамбы, ташбаш, бәрҙе, ҡыҙыл балыҡ(бин һирәк ҡалған) (практически не осталось), йомро сабаҡ, аҡ сабаҡ, гальян, еҙмыйыҡ, опто, зөгәй тереклек итә.
Рихтер Зинаида Владимировна
Рихтер Зинаида Владимировна (11 (23) октябрь 1890 йыл — 13 ноябрь 1967 йыл) — СССР яҙыусыһы, очерктар авторы.
Биографияһы
Зинаида Владимировна Рихтер (ҡыҙ фамилияһы Дурова) 1890 йылдың 11 (23) октябрендә Мәскәүҙә артистар ғаиләһендә тыуған.
Ҡатын-ҡыҙҙарҙың реаль училищеһын тамамлай. Строганов художество-сәнәғәт училищеһында (хәҙер С.Г. Строганов исемендәге Мәскәү художество-сәнәғәт академияһы) уҡый, директоры ул саҡта булып Николай Васильевич Глоба (1859—1941) була. Художество белем алып, Зинаида Рихтер 1905—1916 йылдарҙа Мәскәү һәм Бишенсе Лефортово училищеларында рәсемдән уҡыта.
Зинаида Рихтер беренсе булып Монголия аша  Мәскәү−Пекин−Токио осошонда ҡатнаша (сәйәси сәбәптәр арҡаһында  шул ваҡытта матбуғатта Мәскәү−Пекин осошо ғына яҡтыртыла); Врангель утрауына «Литке» боҙватҡысында ҡотҡарыу экспедицияһы ағзаһы була;  Кавказ — Сванетия һәм Хевсуретияның алыҫ ерҙәренә бара; Лаптевтар диңгеҙендә ҡышлай, Алтай, Ҡаҙағстан һәм Ҡырғыҙстанда була. Шулай уҡ РККА-ның  2-се Альпиниадаһында ҡатнаша һәм Эльбрустың көнсығыш түбәһенә күтәрелә]]. Вера Инбер былай тип яҙа: «Ул айға ла осор ине, әгәр быға бәләкәй генә мөмкинлек булһа».
1930 йылда Зинаида Рихтер әҙәби эшкә күсә. 1934 йылдың 1 июнендә СССР Яҙыусылар союзына ҡабул ителә. Ошо уҡ йылдан «Правда» гәзитенең махсус хәбәрсеһе булып эшләй. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ТАСС һәм Совинформбюро заданиелары  буйынса эшләй. Уның сәфәрҙәре тураһында очерктар «Октябрь» журналы биттәрендә баҫылып сыға. 1952 йылда ҡулға алына һәм Ҡаҙағстандың Джамбул өлкәһе Талас районына ебәрелә. 1955 йылдың мартында реабилитациялана, азат ителә һәм СССР Яҙыусылар союзына тергеҙелә.
1967 йылдың 13 ноябрендә Мәскәүҙә вафат була. Новодевичье зыяратында ерләнә.
Зинаида Владимировна Рихтер миҙалдар менән бүләкләнгән, улар араһында «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» һәм «Мәскәүҙең 800-йыллығы иҫтәлегенә» миҙалдары;  Осоавиахимдың алтын сәғәте; Врангел утрауына ҡотҡарыу экспедицияһында  ҡатнашыуы өсөн Почет грамотаһы һәм һәм билдә менән бүләкләнә.