cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ленин урамы (Учалы)
Ленин урамы (улица Ленина) — Учалы ҡалаһыныӊ үҙәк урам, Рәсәй урамынан Тәү төҙөүселәр урамына тиклем һуҙылған. Максим Горький, Карл Маркс, Сибай урамдарын киҫеп үтә.
Урамдың оҙонлоғо — 2000 метр. Йәмәғәт транспорты хәрәкәте бар (1, 2 маршруттары). Урамда “Конечная”, “Максим Горький”, “Ленин Майҙаны”, “Автовокзал” туҡталыштар урынлашҡан.
Ленин Владимир Ильич хөрмәтенә аталған. Урамда 2-5 ҡатлы йорттар байтак.
Алға ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)
Административ үҙәге — Алға ауылы.
Тарихы
2008 йылда Александровка ауыл Cоветы ауыл биләмәһе менән берләштерелә (Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-З һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда үҙгәрештәр тураһында» Закон, ст.1 п. 18).
Ульяновка (Ҡырмыҫҡалы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Эстонияның тимер юл транспорты
Эстонияның тимер юл транспорты — Эстонияның тимер юлдары селтәре. Тимер юлдарының дөйөм оҙонлоғо 1320 км (2005 йылға ҡарата), шул иҫәптән 132 км электрификацияланған. Колеяның киңлеге барлыҡ селтәр буйлап 1524 мм тәшкил итә. Төп тимер юл төйөнө Таллинда урынлашҡан. Төп тимер юл операторҙары — «Eesti Raudtee» һәм «Elron» милли компаниялары.
Тарихы
1870 йылдың 24 октябрендә Палдиски—Ревель—Нарва—Гатчина линияһында Эстонияла тәүге тимер юлы асыла. Шул уҡ йылда был линия Санкт-Петербург—Варшава тимер юлы менән тоташтырылған. Балтик тимер юл йәмғиәте 1870 йылда линияны Гатчинан Тосноға ҡәҙәр оҙонайта, һөҙөмтәлә Николаев тимер юлы менән бәйләнеш булдырыла.
1877 йылда Тапа—Дерпт тимер юл линияһы асыла, ул 1897 йылда Валгаға тиклем оҙонайтыла һәм бында төҙөлә барған Псков—Рига тимер юлы менән ҡушылған, уның буйлап тәүге поездар 1899 йылда үткән.
1896 йылда тәүге тар колеялы (750 мм) Валга—Пярну тимер юлының төҙөлөшө тамамлана, ә 1897 йылда Мыйзакюланан Вильяндиға тиклем тимер юл тармағы асыла, һәм унан — Пайдеға һәм Ревелдәге портҡа тимер юлы һалына. Был ҡалалар араһында поездар даими рәүештә 1901 йылда йөрөй башлай.
Үҙаллы Эстония тимер юлдары 1918 йылдың 15 ноябрендә Төньяҡ-Көнбайыш тимер юлдары, Тәүге подвозка линиялары йәмғиәте һәм хәрби-диңгеҙ һәм хәрби-ялан тимер юлдары нигеҙендә ойошторола.
1931 йылда киң колеялы Тарту — Печоры тимер юлы төҙөлөшө тамамлана, һәм Эстония Рәсәйҙең үҙәк төбәктәре һәм Украина менән тура бәйләнеш булдыра.
1940 йылда Эстония тимер юлдары СССР-ҙың тимер юлдары селтәренә индерелә, Эстонияның асыҡ тимер юлдарының оҙонлоғо 1447 км тәшкил итә, шуларҙың 772 км — киң колеялы һәм 675 км — тар колеялы юлдар.
Паровоздарҙан тепловоздарға күсеү 1959 йылда тамамлана. 1963 йылда Эстонияның тимер юлдары Латвия һәм Литваның тимер юлдары менән Балтик буйы тимер юлдарына берләшә.
1991 йылда Эстония Республикаһы бойондороҡһоҙлоҡ алғас, элек хәрбиләштерелгән ойошма транзит каналы иҡтисади функцияһына эйә була. 1992 йылдың 1 ғинуарында «Эстония тимер юлдары» дәүләт предприятиеһы булдырыла. Шул уҡ йылда «Эстония тимер юлдары» Халыҡ-ара тимер юлдары союзы һәм Тимер юлдары хеҙмәттәшлеге ойошмаһы ағзаһы булып китә.
Транзит
Транзит йөктәрен ташыу динамикаһы артабанғыса күренә :
Рәсәй транзиты
2005 йылда транзит йөктәрҙең 87 % Рәсәй Федерацияһына тура килгән. 2007 йылда «Рәсәй тимер юлдары» ААЙ Эстонияға нефть ташыуҙы туҡтатыу тураһында иғлан итә. Эстония тимер юлында ташыуҙар 40 %-ҡа кәмей, ә Таллин портында йөк ташыу 25 %-ҡа әҙәйә. Бының арҡаһында тимер юл хеҙмәткәрҙәрен эшенән сығарыуҙар була. Дмитрий Медведевтың сәйәсәте транзитҡа ыңғай йоғонто яһай. Эстония аша үткән барлыҡ Рәсәй транзит йөктәренең күләме 2010 йылда арта һәм 20,1 млн тонна булып китә (2009 йылда — 18,3 млн тонна).
Тимер юлдары
Хәҙерге ваҡытта Эстонияла 8 тимер юлы эшләй.
Электрификацияланған линиялар
Эстония тимер юлдары даими ток (3 кВ) менән 132,2 км дауамында ҡала яны йүнәлешендә электрификацияланған.
Шулай уҡ бәләкәй генә тармаҡ Клоога — Клоогаранна, уның оҙонлоғо 3,4 км тәшкил итә.
Абшехвира
Абшехвира — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы/Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Псефирь йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы Чамлык йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һамар дәүләт мәҙәниәт институты
Һамар дәүләт мәҙәниәт институты (СГИК) — Рәсәй Федерацияһы Һамар ҡалаһындағы юғары уҡыу йорто.
Тарихы
1971 йылда Куйбышев дәүләт мәҙәниәт институты булараҡ ойошторола, 1991 йылдан алып — Һамар дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт институты. 1996 йылда Һамар дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһы институты итеп үҙгәртелә һәм ошо статуста 2014 йылға тиклем эшләй. .
Эшмәкәрлеген белем биреү лицензияһына ярашлы алып бара, юғары профессиональ белем биреү буйынса аттестация һәм аккредитация үткән. Хәҙерге ваҡытта академия составына 5 институт инә, шул иҫәптән — 4 институтта һәм 31 кафедра, шул иҫәптән 25 кафедрала сығарылыш яһала.
2010 йылдың көҙөнән академия эргәһендә «Консерватория» музыкаль- филармоник үҙәк эшләй башлай.
Структураһы
— Музыкаль-башҡарыу факультеты (консерваторияһы)
— Театр факультеты
— Культурология, социаль-мәҙәни һәм информацион технологиялар факультеты
— Хәҙерге сәнғәт һәм нәфис коммуникациялар факультеты
— Өҫтәмә белем биреү факультеты
2020 йылдың октябрендә Һамар мәҙәниәт институтында джаз кафедраһын асыу тураһында һүҙ ҡуҙғатылды. 60 йыл элек мәҙәниәт институты джаз хәрәкәтен ойоштороуҙа ҡатнаша, уның командаһы Куйбышевтағы беренсе джаз фестиваленең ойоштороу комитеты ағзаһы була. Ваҡытлыса ректор вазифаһы башҡарыусы Ольга Наумова телмәренән: "«Беҙҙең өсөн джаз кафедраһын асыу — ул Һамар мәҙәниәт институтында ябай ғына структураны үҙгәртеү түгел. Ысынында һүҙ кафедраны тергеҙеү тураһында бара, һәм, иң мөһиме, уҡыу йортонда профессиональ музыканттарҙы әҙерләү өсөн һәр яғынан килгән майҙан булдырыу тураһында. Аҙаҡҡы йылдарҙа ошо музыкаль йүнәлештең үҫеше күҙәтелә. Потенциалдың барлығы һәр кемгә асыҡ күренеп тора, мәҫәлән, киләсәктә Игорь Бутман беҙҙе вузда джаз кафедраһын етәкләй алыр ине»." .
Билдәле уҡытыусылар
— Хабаров Александр Михайлович
— Свитова Татьяна Викторовна
— Загадкин Сергей Николаевич
— Семенов Виталий Тимофеевич
— Назаров Павел Анатольевич
— Дарвина Ольга Геннадьевна
— Батишева Валентина Николаевна
Тимер бүре
Тимер бүре — тылсымлы әүермән-бүре рәүешендәге Көнсығыш Европа фольклор персонажы.
Литвала бүре Вильнюсҡа нигеҙ һалыу тураһындағы риүәйәттә һүрәтләнә, бында уның ныҡлығы күрһәтелә. Тимер бүре бөйөк кенәз Гедиминға төшөндә инә, өҫтәүенә, мәжүси ҡанбаба Лиздейка Тимер бүрегә буласаҡ яҡын барғыһыҙ һарай кәүҙәләнеше булараҡ аңлатма бирә (әлеге риүәйәт Литва баш ҡалаһындағы Гедимин һәйкәлендә кәүҙәләндерелгән).
Ҡала нигеҙ һалыу тураһындағы риүәйәттә кенәз һунарҙан һуң Вильня йылғаһы янындағы убала төнгә туҡтағанда күргән төшө тураһында бәйән итә:
Һәм шунда, Кривая, ә хәҙерге ваҡытта Лысая, тип аталған тау башында ул төш күрә: ҙур тимер бүре тора һәм уның эсендә нимәлер олой, әйтерһең, йөҙ бүре олой. Йоҡонан айнығас, ул бөркөт ояһында табылған һәм кенәз Гедиминдың волхвы һәм иң юғары мәжүси попы булған Лиздейко исемле волхвына әйтә: «Күрҙем мин мөғжизәле төш»; һәм төшөмдә нимә күргәнемде бөтәһен дә әйттем. Ә теге Лиздейко волхв батшаға әйтә: «Бөйөк кенәз, тимер бүре — баш ҡалаға ишара, ә эсендәге олоу — уның даны бөтә донъяға тараласағын күрһәтә». Һәм бөйөк кенәз Гедимин иртәгәһенә үк, ҡайтмайынса, кеше артынан ебәргән һәм һарайға нигеҙ һалған: береһе, Түбәнге, Свинторогта, ә икенсеһе — хәҙер Лысая тип йөрөтөлгән, Кривая тауында, һәм уларға Вильно исемен биргән.
«Тимер бүре» исеме менән А. Вольдемарастың нацистар ойошмаһы аталған, был ойошма 1934 йылда фетнә ҡуптарырға маташа, шулай уҡ Литва Юғары Советының заманса мотоуҡсылар бригадаһы Тимер бүре исемен йөрөтә.
Украин әкиәттәрендә Тимер бүре көс-ҡөҙрәтте, рыцарлыҡты, ҡаһарманлыҡты кәүҙәләндерә һәм үгәйһетелгәндәргә ярҙамға килә.
Белоруссияла Тимер бүре полоцк кенәзе Всеслав менән тиңләштерелә.
Бокельнхаген
Бокельнхаген (Bockelnhagen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 466 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,65 км2. Диңгеҙ кимәленән 205–268 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37345 һәм автомобиль коды — EIC.
Верхние Челы
Үрге Челы — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яя йылғаһының һул ярына тамағынан 228 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Зелёнка (Катунь ҡушылдығы)
Зелёнка  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 576 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ратин
Ратин (ratine) — өбөрөһө үҙенсәлекле ҡыҫҡа ҡуйы кәкерсәкле йөн туҡыма.
Эшләнеше
Ратинды машина ярҙамында ратинлайҙар, был процеста өбөрөлө туҡыма үҙ-ара ышҡылып торған ике плита араһынан үтә. Материалдың йөҙлөгө ниндәй булыуына ҡарап (мәҫәлән, төклө щётка, хәтфә, йомшаҡ резина йәки буҫтау), шулай уҡ өҫкө плита хәрәкәтенең йүнәлешенә һәм амплитудаһына, уның туҡымаға баҫымына бәйле, өбөрөнән ярашлы биҙәктәр килеп сыға. Өбөрөләр ҡайтарылып, төйөрсөктәр барлыҡҡа килтерә һәм төйөн рәүешендә төрөлә йәки тулҡындар хасил итә, һуңынан термик эшкәртеү юлы менән нығытыла. Ратинлау өбөрөнөң тышҡы йөҙөн яҡшырта һәм уға ышҡылып ҡырылыуҙан һаҡлай; пальто өсөн юғары сифатлы туҡымалар (мәҫ., драп-ратин) әҙерләгәндә ҡулланыла.
Иоһаннеум (Люнебург) гимназияһы
Иоһаннеум (Johanneum Lüneburg)гимназияһы — ҡаланың иң иҫке мәктәбе булған ганзей ҡалаһы Люнебургтағы (Түбәнге Саксония ере) муниципаль гимназия; булараҡ нигеҙ һалына. 1406 йылда нигеҙ һалынған урындағы Изге Иоанн сиркәүе ҡарамағындағы сиркәү-мәхәллә мәктәбе; 1978 йылдан Теодор-Һойс-штрассе урамындағы хәҙерге бинаһында урынлашҡан. 2018/2019 уҡыу йылында Иоһаннеумда 1100 уҡыусы уҡый һәм 93 уҡытыусы эшләй.
Нимвицкий Борис Николаевич
Нимвицкий Борис Николаевич (8 декабрь 1885 йыл — 25 май 1969 йыл) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1918 йылдан Өфө губерна Халыҡ Хужалығы Советы рәйесе урынбаҫары, губерна революцион комитеты рәйесе. 1920—1921 йылдарҙа РКП(б)-ның Өфө губерна комитеты секретары, бер үк ваҡытта 1920—1922 йылдарҙа Советтарҙың Өфө губерна башҡарма комитеты рәйесе, 1923 йылда РКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты секретары. Ленин ордены кавалеры.
Биографияһы
Борис Николаевич Нимвицкий 1885 йылдың 8 декабрендә Рәсәй империяһының Эстлянд губернаһының Везенберг (хәҙер Раквере) ҡалаһында дворян ғаиләһендә тыуған.
Өфө гимназияһында, һуңынан — Брюссель электротехник мәктәбендә уҡыған.
1907 йылда Тубыл губернаһына һөрөлә, һөргөнгә алмашҡа сит илгә сығыу мөмкинлеге бирелә. Борис Николаевич 1907—1914 йылдарҙа эмиграцияла була.
1917-1918 йылдарҙа — Колпин һәм Петроград эшсе һәм һалдат депутаттары Советы, РСДРП(б)-ның Петроград комитеты ағзаһы, Колпин ревкомы рәйесе. Учредителдәр йыйылышы (1918) ағзаһы. РСДРП-ның 7-се (Апрель) Бөтә Рәсәй конференцияһы, РСДРП(б)-ның VI съезы (1917) делегаты.
1918—1923 йылдарҙа Өфөлә партия эшендә: (РКП(б)-ның Өфө губерна комитетының (1920—1922) һәм ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының яуаплы секретары (1922-23), һуңынан РКП-ла, Халыҡ хужалығының юғары советында (ВСНХ) эшләй.
1969 йылдың 25 майында Мәскәүҙә вафат була.
Катерина Николаевна Виноградская
Виноградская Катерина Николаевна  (1905 йылдың 1 (11) ноябре, Орёл ҡалаһы — 1973 йылдың 10 майы, Мәскәү ҡалаһы) — рус совет кинодраматургы, журналисы, йәмәғәтсеһе.
Биографияһы
Виноградская Катерина Николаевна ябай крәҫтиән ғаиләһенән.
Эшмәкәрлеге
Виноградская Катерина Николаевна 1922 йылдан, ҡайһы бер башҡа сығанаҡтарҙан билдәле булғанса, 1926 йылдан, әҙәби эшмәкәрлек менән шөғәлләнә башлай.
Кинолағы тәүге эше — (1929) фильмы сценарийы. Был әҫәрҙә ижадсы Октябрь революцияһы еңгәндән һуң Рәсәйҙә булып үткән үҙгәрештәрҙе Беренсе бөтөн донъя һуғышында контузия арҡаһында хәтерен юғалтҡан һәм һуңынан, 1920-се йылдарҙа, аяҡҡа баҫҡан кешенең ҡабул итеүе аша һүрәтләгән.
Яҙыусының иң ҙур эше — (1940) фильмының сценарийы. Был фильм совет осоронда колхоз рәйесе һәм Юғары Совет депутаты булып үрләгән элекке крәҫтиән ҡатын-ҡыҙының сағыу яҙмышына бағышланған.
1956 йылдан Бөтә Союз Дәүләт кинематография институтында ВГИК буласаҡ артистарҙың уҡытыусыһы булып эшләгән.
Солянка (Грязнушка ҡушылдығы)
Солянка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Грязнушка йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Елькина
Елькина — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лунданка йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Утья (Икса ҡушылдығы)
Утья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икса йылғаһының һул ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Абрай
Абрай (Абраево) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 320 кеше. Почта индексы — 452165, ОКАТО коды — 80257870007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
4 апрель
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Новинская
Новинская — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 21 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628157, ОКАТО коды — 71112904002.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Сольпа ( Иванцовка ҡушылдығы)
Сольпа  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иванцовка йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Айрюм
айрюм — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы/Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Улька йылғаһының уң ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы Чамлык йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Синицын Василий Иванович
Синицын Василий Иванович (12 декабрь 1918 йыл — 14 октябрь 1971 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, осоусы, гвардия капитаны. Советтар Союзы Геройы (1945).
Биографияһы
Василий Иванович Синицын 1918 йылдың (икенсе мәғлүмәттәр буйынса 1920 йыл ) 12 декабрендә Стәрлетамаҡ өйәҙе  Мәләүез ауылында тыуған.
1942 йыл — старшина, 5-се гвардия алыҫ араға осоусы авиация полкының һауа радист уҡсыһы.
1945 йыл — кесе лейтенант, Севастополь полкы 5-се гвардия бомбардировка авиацияһының эскадрилья бәйләнеше начальнигы.
Һуғыштан һуң В. И. Синицын СССР Ҡораллы Көстәрендә хеҙмәтен дауам итә. 1953 йылда Юғары осоу-тактика мәктәбен тамамлай.
1953 йылдың ноябренән капитан В. И. Синицын — запаста. Брянск өлкәһенең Новозыбков ҡалаһында йәшәй. Ҡала элемтә бүлеге начальнигы була, ҡала хәрби комиссариатында эшләй.
1971 йылдың 14 октябрендә вафат була. Новозыбков ҡалаһында ерләнгән.
Батырлығы
«5-се гвардия бомбардировка авиацияһы полкының эскадрилья элемтәһе начальнигы (11-се гвардия бомбардировка авиацияһы дивизияһы, 1-се гвардия бомбардировка авиацияһы корпусы, 18-се һауа армияһы) гвардия кесе лейтенанты Синицин Василий 1945 йылдың апреленә ДБ-3, ИЛ-4 самолеттарында мөһим хәрби-сәнәғәт үҙәктәрен бомбаға тотоу өсөн дошмандың алыҫ тылына 365 хәрби осош яһай (шуларҙың 332-һе төндә), һауа һуғышында шәхсән өс дошман самолетын бәреп төшөрә».
Бомбардировщик экипажы тарафынан дошманға зыян килтерелә:
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 18 авгусындағы указы менән командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия кесе лейтенанты Синицын Василий Ивановичҡа Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 8670) тапшырылып, Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Советтар Союзы Геройы исеме бирелеп,Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла— СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 18 авгусында Указы, Ҡыҙыл Байраҡ ордены — алыҫ араға оса торған авиацияның 1943 йылдың 24 октябрендә № 0595/н бойороғо , 1942 йылдың 31 декабрендә 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены — 1941 йылдың 5 ноябрендә Көньяҡ фронт хәрби советының 019/н-сы һанлы ҡарары, миҙалдар.
Кваша Игорь Владимирович
Кваша Игорь Владимирович (4 февраль 1933 йыл, Мәскәү — 30 август 2012 йыл, шунда уҡ) — СССР һәм Рәсәй актёры, театр һәм кино режиссёры, теле- һәм радио тапшырыуҙарын алып барыусы. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1978).
Биографияһы
Игорь Владимирович Кваша 1933 йылдың 4 февралендә Мәскәүҙә тыуған. Атаһы, Владимир Ильич Кваша, (1897—1942, Киев губернаһының Урман өйәҙе Покотилово ауылынан ) химия фәндәре докторы, Д. И. Меделеев исемендәге Рәсәй химия-технология университеты кафедраһы мөдире, Харьков технология институтын тамамлаған, 1942 йылдың 30 декабрендә фронтта Ленинград янында һәләк була. РФ Оборона министрлығының Үҙәк Архивындағы рәсми мәғлүмәттәргә ярашлы, 305-се уҡсылар дивизияһы интенданты, 2-се ранглы хәрби инженер В. И. Кваша 1942 йылдың июнендә ҡамауға эләгә һәм Новгород өлкәһенең Кересть ауылы янында хәбәрһеҙ юғала (ул ваҡытта Ленинград өлкәһе). Һуңыраҡ билдәле булыуынса, ул немецтарға әсирлеккә эләгә һәм атып үлтерелә. Әсәһе Дора Захаровна Кваша — сурдопедагог һәм дефектолог, СССР Һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссариатының Мәскәү медицина- педология институтын тамамлай, һуғыш ваҡытында ике бала менән Ленинск-Кузнецкий ҡалаһында була.
Игорь уҡыған мәктәп Арбатта, башта Плотников, ә һуңынан Дурново тыҡрығында урынлаша. Шул йылдарҙа айырым уҡыу практикаһы була, һәм Игорь Владимирович малайҙар булараҡ шуҡлыҡтарын: талаш ойоштороуҙарын, патрон шартлатыуҙарын хәтерләргә ярата. 7 синыфҡа тиклем яҡшы уҡый. Һуңынан театр студияһында шөғөлләнә башлай һәм дәрестәрҙе күп ҡалдыра, шпаргалкалар һәм әйтеүҙәр иҫәбенә ҡотола. Театр менән мауығыуы балалар баҡсаһында, Себерҙә, Ленинск-Кузнецкий ҡалаһында уҡ башлана, унда Игорь 1941 йылда Мәскәүҙән ғаиләһе менән эвакуацияға килгән була. Йәш актёр «Морозко» әкиәтендә төп ролде башҡара. Был спектаклде ҡала театрында аншлаг ваҡытында госпиталдә яралылар алдында ҡуялар. Игорь мәктәп кисәләрендә шиғырҙар уҡый, ә һуңынан ҡала Пионерҙар йортона килә. Унда театр студияһы була, театрҙан күп күренекле кешеләр — Ролан Быков, Владимир Андреев, Виктор Соколов, Борис Рыцарев, Лев Круглый сыға. Игорҙең бөтә уйҙарын театр ялмай, теүәл фәндәр уны ҡыҙыҡһындырмай. Пионерҙар йортонда коллектив бик татыу була, һәм малай дәрестәрҙән һуң шунда йүгерә.
1955 йылда МХАТ-тың мәктәп-студияһы (А. М. Карев курсы) тамамлай. 1955 йылдан 1957 йылға ьтиклем — М.Горький исемендәге СССР Мәскәү художенство театрының актёры була. 1957 йылдан алып — Мәскәү «Замандаш» театры актёры.
Радиола Квашаға яҡшы материалдар тәҡдим итәләр, ул күңеленә ятышлы әҫәрҙәр һайлау мөмкинлегенә эйә була. Актёрҙың яратҡан авторы — Пушкин, атап әйткәндә, ул уның «Пиковая дама» әҫәренән өҙөктәр уҡый. Шулай уҡ Маяковскийҙың «Облако в штанах», Блоктың «Двенадцать», Лермонтов, Некрасов, Мопассандан әҫәрҙәр башҡара. Игорь Кваша әҙерләгән билдәле радиотапшырыуҙар циклы — М.Булгаковтың «Белая гвардия», һәм Борис Пастернактың «Доктор Живаго» романдарын уҡыу.
«Тот самый Мюнхгаузен» (1979) телефильмында бургомистр ролен башҡарғандан һуң киң популяр була (1979).
1990 йылдар башында КВН Юғары лигаһына жюри булып саҡырыла.
1998 йылдың 13 июненән 2012 йылдың 28 апреленә тиклем Игорь Кваша РТР каналында, 1999 йылдан — «Беренсе канал» «Һине эҙләйем» (бер нисә йылда «Көт мине» тип үҙгәртелә) телетапшырыуын алып бара.
2007 йылда Квашаның «Точка возврата» нәшер ителә, унда ул ул бала сағы һәм үҫмер йылдары, спектаклдәр һәм репетициялар, театр көнкүреше тураһында ентекле хәтерләй, аныҡ деталдәр һәм сағыу хикәйәләү, шул иҫәптән документтар менән байыта.
2008 йылда «Беренсе каналда» «Невероятные истории про жизнь» тапшырыуын алып бара.
Игорь Кваша Мәскәүҙә 80-се йәшендә 2012 йылдың 30 авгусында вафат була.
Актёр менән хушлашыу 4 сентябрҙә «Замандаш» театрының төп сәхнәһендә уҙа. Троекуров зыяратында ерләнә.
Ижтимағи ҡарашы
2001 йылдың яҙында НТВ телеканалының журналистар коллективын яҡлап, Президент Путин ғәмәлдәрен тәнҡитләп сығыш яһай.
2008 йылдың октябрь айында ЮКОС нефть компанияһы юрисы Светлана Базминаны азат итеүҙе һәм яҡлауҙы хуплап, асыҡ хат-мөрәжәғәткә ҡул ҡуя.
2011 йылдың декабрендә Дмитрий Медведев, Владимир Путин һәм «Берҙәм Рәсәйҙе» тәнҡитләп сығыш яһай, 24 декабрҙә 4 декабрҙә үткән һайлауҙарҙағы фальсификацияға ҡаршы протест митингыһы ойошторорға саҡыра.
2012 йылдың июнендә, үлер алдынан, башҡа Рәсәй мәҙәниәт эшмәкәрҙәре менән бергә Pussy Riot панк-төркөмөн яҡлап асыҡ хатҡа ҡул ҡуя.
Шәхси тормошо
Өлкән йәшендә В Кваша үҙ тамырҙары менән ҡыҙыҡһына башлай.
Алёхин Тихон Егорович
Алёхин Тихон Егорович (21 май 1913 йыл — 27 май 1970 йыл) — трактор бригадаһы бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).
Биографияһы
Тихон Егорович Алёхин 1913 йылдың 21 майында Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Ждановка ауылында тыуған.
СССР-ҙың III саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1950—1954).
1970 йылда вафат була.
Һылтанмалар
Алёхин Тихон Егорович. « Ил Геройҙары » сайты.
Шәрифуллин Фән Шәмсулла улы
Шәрифуллин Фән Шәмсулла улы (Шарифуллин Фан Шамсуллович; 20 ноябрь 1932 йыл — 19 март 2016 йыл) — СССР-ҙың партия, хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре. КПСС-тың Краснокама һәм Яңауыл район комитеттарының элекке беренсе секретары. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры. Яңауыл районының почётлы гражданы (2003).
Биографияһы
Фән Шәмсулла улы Шәрифуллин 1932 йылдың 20 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Бәләбәй районы Ирек ауылында тыуған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген шул уҡ йылда Баймаҡ районының МТС-ында баш зоотехник булып эшләүҙән башлай.
1961 йылдан Баймаҡ сиҙәм ер орлоҡсолоҡ совхозында директор булып эшләй. КПСС-тың Баймаҡ район комитетының икенсе секретары итеп һайлана.
1972 йылдан КПСС-тың Краснокама район комитетының беренсе секретары, 1978 йылда Яңауыл партия райкомының беренсе секретары итеп һайланып, был райондарҙың үҫешенә күп көс һала.
1990 Башҡорт АССР-ы Юғары Советының һуңғы, тарихи 12-се саҡырылышына Яңауыл районы, 279-сы Ямаҙы һайлау округы буйынса халыҡ депутаты итеп һайлана. Шул уҡ йылда ул Башҡорт ССР-ының (ул саҡта республика шулай тип атала) Конституция комиссияһы ағзаһы итеп тәғәйенләнә
1990 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының аграр һәм аҙыҡ-түлек мәсьәләләре буйынса комиссия рәйесе. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының Президиум ағзаһы.
Ғаиләһе
Ғаиләһендә ике ул тәрбиәләп үҫтергәндәр.
Силәбе өлкәһенең бөткән тораҡ пункттары
Силәбе өлкәһенең бөткән тораҡ пункттары — Силәбе өлкәһе территорияһында йәшәүҙе туҡтатҡан тораҡ пункттар исемлеге.
Исемлек Силәбе өлкәһенең эшләп килгән Административ-территориаль бүленешенә ярашлы төҙөлгән.
Тартус
thumb|280px| Тартустағы сиркәү. Тартус (араб.: طرطوس) — Сүриәлә ҙурлығы буйынса икенсе урындағы порт ҡалаһы. Беренсе урындағы порт ҡалаһы Латакия.
Латинса яңғырашы (Antaradus), тәре йөрөтөүселәр һәм ҡаланы Антартус (Antartus) йәки Тортоса (Tortosa) тип атағандар.
Географияһы
Тартус Дәмәшке(Дамаск) ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышта 220 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Латакиянан (Мөхәфәзә үҙәге) көньяҡҡа ике сәғәтлек юл. Ливан сигенәсә 25 саҡрым. Портта совет, хәҙерге ваҡытта Рәсәй Федерацияһы хәрби-диңгеҙ базаһы урынлашҡан.
Климаты
Тартус климаты уртаса, урта диңгеҙ климаты. Йәйге уртаса һауа температураһы 30-35 °C, ҡышҡыһын 5-10 °C-ҡаса түбәнәйергә мөмкин.Ҡайһы саҡ хатта, нүлгәсә. Йыллыҡ яуым-төшөм — 1000 мм.
Тарихы
Финикийҙар заманынан алып Тартуста бер аҙ емереклектәр һаҡланып ҡалған. Ул замандарҙа Сүриәнең Урта диңгеҙҙәге берҙән-бер утрауы Арвадҡа күсенеү бик әһәмиәтле һәм мөһим эш булып торған. 250px|thumb Ҡала Бөйөк Константин I хөрмәтенда торған, сөнки Дева Марияға табынған. Беренсе ғибәҙәтхана Тартуста III быуатта төҙөлгән тип иҫәпләнелә. Ул ике йөҙ йылдан һуң ер тетерәү һөҙөмтәһенә емерелә. Сиркәү Тартуста тәре йөрөтөүселәр ваҡиғаһына бәйле төҙөлә. Был сиркәүҙә боронғо миһраб та һаҡлана. Уны күрер өсөн бар Ер шарынан бик күптәр хаж ҡыла. Мосолмандао ҡаланы баҫып алғас, сиркәү мәсет ролен дә үтәй. Ғосманлы дәүерендә ул француздарҙың хәрби казармаһы булған. Хәҙерге ваҡытта музей.
Бер саҡ Тартус тамплиерҙар күҙәтеүе аҫтында була. Был саҡ улар һаҡланыусы ҡоралдарҙы яңырта, шулай уҡ Авард утрауында ла. Саладин 1188 йыл тамплиерҙарҙан ҡаланы тартып ала, тамплиерҙар үҙҙәре ҡалала йәшеренә. Әммә ҡала тамплиерҙар күҙәтеүе аҫтында 1291 йылғаса ҡала. Улар Арвадҡа ҡасҡас та 10 йылғаса тороп ҡала.
Тартустың тарихи үҙәге яңы биналарҙан тора. Әммә улар боронғо крепость(тәре йөрөтөүселәрҙән ҡалған) диуарҙар өҫтөнән эшләнгән. Йырын иҫке ҡаланы яңыһынан айырып тора.
Рәсәй хәрби базаһы
Тартуста Рәсәйҙең СССР-ың элекке биләмәләренән тыш, сит илдәрҙәге берҙән бер хәрби базаһы урынлашҡан. Ул рәсәйҙең хәрби-диңгеҙ көстәрен тәьмин итеүсе пункт, Унда Рәсәйҙең Урта диңгеҙҙәге хәрби караптары туҡтап тәьминәт ителеп китә. Хәрби база 1971 йылдан алып эшләп килә. База Урта диңгеҙҙәге хәрби караптарҙы йүнәтеү, яғыулыҡ һәм башҡа материалдар менән тәьмин итеү өсөн булдырылған. Ул һыуҙа йөҙөп йөрөүсе ике ПМ-61М причалынан, плавмаоҫтахананан(алты ай һайын алмаштырылып тора), һаҡлағыстарҙан, казарманан һәм төрлө хужалыҡ обьектарынан тора. Обьектты 50 Рәсәй хәрби морягы хеҙмәтләндерә. .
Алексеев Леонид Петрович
Алексеев Леонид Петрович (4 июнь 1939 йыл — 29 ғинуар 2019 йыл) — СССР һәм Рәсәй генетигы, Рәсәй Медицина фәндәре академияһының (2011) һәм Рәсәй Фәндәр академияһының (2014) мөхбир-ағзаһы.
Биографияһы
Алексеев Леонид Петрович 1939 йылдың 4 июнендә Мәскәү ҡалаһында тыуған. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң ул Пирогов исеемендәге 1-се Мәскәү медицина институтына уҡырға инә һәм 1964 йылда 1-се Мәскәү медицина институтын уңышлы тамамлай.
1963-1970 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Нормаль патологик физиология институтында лаборант булып эшләй.
1980 йылдан — Иммунология институтында лаборатория мөдире, бүлек мөдире, директор урынбаҫары.
2011 йылда — Рәсәй Медицина фәндәре академияһының мөхбир-ағзаһы итеп һайлана.
2014 йылда — Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир-ағзаһы.
2019 йылдың 29 ғинуарында Мәскәү ҡалаһында вафат була.
Фәнни эшмәкәрлеге
Инфекцион иммунология, иммунохимия, кеше иммуногенетикаһы, биотехнология, молекуляр генетика өлкәһендә ғилми тикшеренеүҙәр алып бара.
Генетик контроль өйрәнеү иммун яуабын молекуляр-генетик һәм күҙәнәктәр кимәлендә генетик контролдә тотоу, кешенең ауырыүҙарға генетик тотороҡлолоғо һәм туҡымаларҙың яраҡлаша алыуына йоғонто яһаған факторҙарҙы өйрәнә.
Алексеев Леонид Петрович медицинаға хеҙмәт итеү барышында 400-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 7 монография яҙған. Ул шулай уҡ 32 кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертациялары етәксеһе.
Сәйет ауыл Советы (Мәләүез районы)
Сәйет ауыл Советы ( 17.12.2004 тиклем Сәйет ауыл Советы) — Мәләүез районы составында 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы. Почта индексы — 453864. ОКАТО коды — 80241872000. ИФНС коды: 263.
2004 йылдың 16 декабрендәге «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә. 2008 йылда Денис ауыл Советы  менән берләштерелә.
Ауыл Советы составы
1989 йылда Нордовка ауыл Советының Петропавловка  ауылы Мәләүез районы Сәйет ауыл Советы составына  тапшырыла ( «Нордовка ауыл Советының  Петропавловка ауылын Сәйет ауыл Советы составына тапшырыу тураһында» Башҡортостан Республикаһының Юғары Советы Президиумының 06.09.94 Н 6-2/130 һанлы указы).
Сәйет ауылы — административ үҙәк,  Яңы Казанковка, Петропавловка ауылдары.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһы административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәреүҙәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙе ҡайтанан үҙгәртеү һәм сиктәрҙе үҙгәртеү тураһындағы» Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 125-з һанлы Законы (2004 йылдың 16 декабрендә Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай тарафынан ҡабул ителә)хәбәр итә:
151. Мәләүез районының Сәйет ауыл Советы биләмәһе өлөшөн тапшырып, Мәләүез районының Сәйет ауыл Советы, Мәләүез районы, Федоровка районы Разин ауыл Советы, Федоровка районы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә. Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
33) Мәләүез районы буйынса:
а) Богородский ауылында административ үҙәге менән, "Денис" атамаһын һаҡлап, Денис һәм Сәйет ауыл Советтарын берләштерергә.
Сәйет ауыл Советының Яңы Казанковка, Петропавловка, Сәйет ауылдарын Денис ауыл Советы составына индерергә.
Денис ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Сәйет ауыл Советын алып ташларға;
Географик урыны
2008 йылда Федоровка районы, Денис ауыл Советы, Ергән ауыл Советы, Нордовка ауыл Советы, Партизан ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш.
8 август
8 август — григориан стиле буйынса йылдың 220-се (кәбисә йылында 221-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 145 көн ҡала.
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Төбәк байрамдары
}}
Хәмзә Хәкимзаде Ниязи
Хәмзә Хәкимзаде Ниязи (Hamza Hakimzoda Niyoziy; 1889 йылдың 22 феврале (6 марты) Шаһимардан ҡышлағында тыуған, Коканд — 1929 йылдың 18 марты) — үзбәк шағиры, драматургы, йәмәғәт эшмәкәре, Үзбәк ССР-ының халыҡ шағиры (1926). Үзбәк совет әҙәбиәтенә нигеҙ һалыусы.
Биографияһы
Табип ғаиләһендә тыуа. Мәктәбелә, һуңынан мәҙрәсәлә уҡый.
Ярлылар өсөн бушлай мәктәптәре ойоштора, һәм шунда уҡыта. 1899 йылда үзбәк мәғрифәтселәре Мукими һәм Фуркат ижады йоғонтоһонда шиғырҙар яҙа башлаған. Хәмзәнең революцияға тиклемге ижадының төп әҫәре үзбәк һәм тажик телдәрендә яҙылған «Диван» (1905—1914) шиғри ҡулъяҙмаһы вафатынан һуң ғына баҫылып сыҡҡан. "Диван"дың ҡайһы бер ғәзәлдәрендә яуапһыҙ мөхәббәт традицион образдары менән бер рәттән, социаль тигеҙһеҙлекте фашлау һөйөү, фән һәм мәғарифты яҡлау мотивтары урын алған. Хәмзәнең тәүге баҫылған әҫәрҙәре лә шул уҡ мотивтар менән һуғарылған: «Рамаҙан» шиғыры (1914), «Яңы бәхет» повесы (1915), « Ағыуланған тормош» пьесаһы (1916). Хәмзә 1916—1919 йылдарҙа Хәмзә революцион-демократик мәғрифәтселек позицияһынан революция көрәшенә күсеүен сағылдырған ете шиғыр йыйынтығын сығарҙы. «Хуш еҫле роза» (1919) йыйынтығына индерелгән шиғырҙары үзбәк телендәге тәүге пролетар шиғриәт өлгөһө була.
1917 йылғы Октябрь революцияһынан һуң Хәмзә Кокандта һәм Фирғәнәлә уҡыта, Төркөстан фронтында Ҡыҙыл армия частарын хеҙмәтләндереүсе күсмә театр труппаһы ойоштора, Төркөстан фронтының Сәйәси бүлек политотдел, ә һуңыраҡ — Өлкә сәйәси-ағартыу Облполитпросвет хеҙмәткәре булып эшләй. 1920 йылдан РКП(б) ағзаһы. 1926 йылда Хожейли (Ҡарағалпаҡстан) ҡалаһында һуңынан уның исеме менән аталған (хәҙер — Хәмзә Хакимзаде Ниязи исемендәге 1-се балалар йорто) СССР-ҙағы беренсе балалар йортон булдыра.
1918 йылда Хәмзә «Бай һәм батрак» пьесаһын, үзбәк совет драматургияһының беренсе әҫәрен яҙа. Хәмзәнең революцияға тиклемге йылдарҙа үзбәк ауыр ҡатын-ҡыҙҙарының ауыр яҙмышы тураһындағы «Мәйсәрәнең шуҡлыҡтары» (1926) һәм «Пәрәнжә сере» (1927) пьесалары популярлыҡ менән файҙалана. Ул бер нисә тиҫтә йыр ҙа ижад иткән. Үзбәкстандың төрлө райондарынан йыйған халыҡ йырҙарын милли музыка ҡоралдарында башҡарған. Хәмзәнең музыкаль мираҫынан барыһы ла һаҡланып ҡалмаған. Йыйынтыҡҡа ингән көйҙәр, Уның ҡайһы бер көйҙәре «Фәрғәнә, Бохара һәм Хиуа йырҙары» (1931) йыйынтығына ингән; йырҙарҙың бер өлөшө билдәле үзбәк йырсыларынан яҙып алынған.
Хәмзә төрлө йәмәғәт эштәре алып бара, раскрепощение ҡатын-ҡыҙҙарҙы иҙелеүҙән ҡотҡарыу өсөн көрәш, милләтселәрҙең һәм реакцион руханиҙарҙың ғәмәлдәрен фашлаған. 8 март байрамын ойоштороп, ҡышлаҡтың 23 ҡатын-ҡыҙының пәрәнжәһен астырғаны өсөн Шаһимардан ирҙәре шағирҙы (таш яуҙырып) язалап үлтергән.
Ҡыҙыҡлы факттар
Хәмзә — үзбәк телендәге социалистик реализм әҙәбиәтенә нигеҙ һалыусы. Ул классик шиғри метриканы (Аруз) халыҡ шиғри формаһы (Бармаҡ) иҫәбенә байытҡан. Хәмзә Үзбәкстан социалистик мәҙәниәте үҫеше тарихында шағир һәм драматург булараҡ ҡына түгел, ә театр эшмәкәре, композитор һәм музыкант булараҡ та күренекле эҙ ҡалдырған.
1991 йылда Үзбәкстан бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң Хәмзәнең совет пропагандисы булараҡ эшмәкәрлегенең әһәмиәте ҡайтанан баһаланды. Бының эҙемтәһе булып илдә совет заманында Хәмзә исеме бирелгән бер нисә объекттың исеме үҙгәртелде. Исемдәре үҙгәртелгәндәр: баш ҡалалағы Хәмзә урамы (1990, хәҙер Зарҡайнар), Ташкенттагы Үзбәк дәүләт академия драма театры (2001, хәҙерге Үзбәк милли академия драма театры), Хәмзә ҡалаһы (2012, хәҙерге Тинчлик), Ташкенттың Хәмзә районы (2014, хәҙер Яшнабад), ташкент метроһының Хәмзә станцияһы (2015, хәҙер Новза) һ. б.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Куйбышев тимер юлы
Куйбышев тимер юлы – Рәсәй тимер юлдарыныӊ юлы. Һамар–Өфө тимер юлы һымаҡ Башҡортостан ерендә тәүгеләрҙән ғәмәлгә индерелә, уның 486 км оҙонлоғондағы Кинәле станцияһынан Өфө станцияһына тиклемге участкаһы 1888 йылда файҙаланыуға тапшырыла. Тимер юлы асылыуға Ағиҙел йылғаһы аша 6 тороҡло күпер, Өфө станцияһы вокзалы төҙөлә.
1890 йылда Һамар–Өфө тимер юлы Златоусҡа тиклем дауам ителә (оҙонлоғо 321 км) һәм Һамар-Златоуст исемен ала. Ул бер юллы була, тәүлегенә 9 пар поезд үткәрә ала.
1954 йылда юлының Дим–Коропачёво линияһында (171 км) электрлаштырыу башлана.
Куйбышев тимер юлы иң ҙур сәнәғәт комплекстарын тәьмин итә: автомобиль заводтары, нефть эшкәртеү, химия сәнәғәте заводтары һәм ҡорал-ҡорамал етештереүсе предприятиелар. 1936 йылда Волга-Бөгөлмә тимер юлы Куйбышев тимер юлы составына индерелә.
Вознесенка (Чичка-Юла ҡушылдығы)
Вознесенка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чичка-Юл йылғаһының уң ярына тамағынан 230 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бәрҙейылға
Бәрҙейылға (Бердыелга, Бердиелга) — Һаҡмар йылғаһы ҡушылдығы. Башҡортостандың Баймаҡ районы биләмәләрендә аға. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Этимологияһы
"Башҡорт АССР-ының топонимдары һүҙлеге"ндә, топоним «Бирҙе» тигән антропонимдан килеп сыҡҡан булыу ихтимал, тип фараз ителә Мәгәр урындағы халыҡ уны бәрҙегә бай йылға, атамаһы шунан тип һанай.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны — өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (бассейндың Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
Емкуч
Емкуч — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хабиней-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Фай (туҡыма)
Фай (faille) — репс үрелешле ебәк туҡыма.
Эшләнеше
Нигеҙҙең (органсины 20-26 ден) сағыштырмаса нәҙек ептәренән һәм йыуан арҡау (трамы 26-32 ден) үрелешенән репсҡа хас йөйлө туҡыма килеп сыға ла инде.
Атамалары
Шулай уҡ пу-де-суа (Poult-de-soie) һәм gros-grain исемдәре менән билдәле булған ; һуңғы осраҡта йыш ҡына кизе-мамыҡ арҡаулы туҡыма күҙ уңында тотола. Бер төҫлө итеп сығарыла.
Солянка (Яйыҡ ҡушылдығы)
Солянка (Джаксы-Бурлю, Жаксы-Бурлю) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 924 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сольпа(Лекма ҡушылдығы)
Сольпа — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лекма йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бик-Ҡарамалы ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)
Бик-Ҡарамалы ауыл Cоветы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Бик-Ҡарамалы ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Бокштадт
Бокштадт (Bockstadt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 293 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,8 км2. Диңгеҙ кимәленән 425 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98673 һәм автомобиль коды — HBN.
Змеевка (Каменка ҡушылдығы)
Змеевка  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Хоҙайбирҙин мәктәбе (Күгәрсен районы)
Хоҙайбирҙин мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы Хоҙайбирҙин ауылында Хоҙайбирҙин урамы, 14 адресы буйынса урынлашҡан уҡыу йорто
Тарихы
Мәктәпкә 1903 йылда земство башланғыс мәктәбе булараҡ нигеҙ һалына. 1966 йылдан мәктәп урта мәктәп итеп үҙгәртеп ҡорола.
1973 йылда 200 уҡыусыға иҫәпләнгән заманса ике ҡатлы кирбес бина төҙөлә.
Александровка (Шишмә районы)
Александровка (Александровка) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 29 кеше. Почта индексы — 452131, ОКАТО коды — 80202849004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ивановка ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)
Ивановка ауыл Cоветы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ивановка ауылы.
Утья (Таборинка ҡушылдығы)
Утья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Таборинка йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Ивановка ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Утья (Таборинка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Горевая (Малиновка ҡушылдығы)
Горевая — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Малиновка йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :