cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Серб-хорват теле
Тарихи диалекттар
Сербияның көнсығышындағы торлак диалекты, ошо билдә буйынса «штокав» зонаһына инһә лә, грамматик (исем парадигмаһын ябайлаштырыу) һәм лексик яҡтан болгар һәм македон телдәре, шулай уҡ Румыния территорияһындағы карашев һөйләше менән яҡынлаша.
Чакав һәм кайкав диалекттары, Хорватия территорияһында ғына ҡулланылғанлыҡтан һәм уларҙа фәҡәт католиктар ғына һөйләшкәнлектән, хәҙер хорват теленең бер өлөшө тип һанала. Чакав диалектының территорияһы байтаҡ кәмегән (ул Адриатика диңгеҙе яры буйында ғына һаҡланған) һәм словен теленә бик яҡын кайкав диалекты биләмәһе лә күпкә аҙыраҡ.
Штокав диалекты, үҙ сиратында, тарихи көнбайыш (Босния, Хорватияның көнсығышы) һәм көнсығыш (көнсығыш өлөшөнән һәм Черногориянан башҡа Сербия) таралыу зонаһына бүленә. XVI быуаттан башлап көньяҡ славян ерҙәрендә көсәйгән миграциялар тарихи диалект өлкәләрен йотто һәм яйлап штокав диалекты нигеҙендә дөйөм әҙәби тел барлыҡҡа килде. Берҙәм әҙәби норма килеп сыҡмаһа ла, быға тиклем серб-хорват теленең варианттары тип аталған (серб, хорват, босния, черногор) телдәренең рәсми (әҙәби) нормалары штокав диалектына нигеҙләнгән.
Хорват нормаһының айырымланыуы
Усташтар режимы неологизмдар барлыҡҡа килтереү юлы менән яһалма рәүештә хорват әҙәби телен серб теленән айырырға тырышҡан (ул ваҡыттағы барлыҡ неологизмдар ҙа телдә үҙләшмәгән).
1954 йылда Новисад килешеүе төҙөлгән, унда серб-хорват теленең хорват һәм серб варианттарының барлығы танылған.
1967 йылдың 16 мартында Хорватия интеллигенцияһы вәкилдәре (Мирослав Крлежа, Радослав Катичич, Томислав Ладан, Далибор Брозович) Хорват әҙәби теленең исеме һәм хәле тураһында Декларацияға ҡул ҡуя, улар өс кенә түгел, ә дүрт телдең: словен, хорват, серб һәм македон телдәренең тиң хоҡуҡлығын, шулай уҡ Хорватия республикаһында властың бөтә органдарында хорват телен ҡулланыуҙы талап итә. Шул уҡ ваҡытта «Матица сербская» («Матица српска») хорват мәҙәниәтенең төп учреждениеһы «Матица Хорватская» («Matica hrvatska») хеҙмәттәшлектә төҙөп ятҡан "Ҙур серб-хорват һүҙлеге"н тамамлауҙан баш тартты. Был декларация, Белград ҡалаһында хөкүмәттең ныҡ ҡаршы тороуына ҡарамаҫтан, телдәрҙең берләшеү сәйәсәте туҡтатылғайны. Ваҡиғаларҙы башлаған был декларация тарихта «Хорват яҙы» исеме менән атала.
Югославия тарҡалғанға тиклем «статус кво» һаҡланған: Хорватияла «хорват йәки серб» (1974 йылдан алып) исеме аҫтында хорват теле ҡулланылған, шул уҡ ваҡытта Сербияла был тел «серб-хорват теле» тигән атама менән ҡулланылыуын дауам иткән. Власҡа Слободан Милошевич килгәнсе шулай дауам иткән.
Әҙәби норманың тарҡалыуы
Югославия тарҡалғандан һуң, бер ни тиклем урындағы әҙәби йолаларҙы иҫәпкә алып, тарихи һәм диалект принцибы буйынса, милләтселек нигеҙендә яһалма фекер айырымланыуы арҡаһында, элекке көньяҡ югослав республикаларында үҙ тел стандарттары әүҙем формалаша башлай. Сербияла (әлеге ваҡытта серб теле тип атала) һәм Хорватияла шулай эшләнде. Боснияла өс тел рәсми статусҡа эйә: серб, хорват һәм босний (ҡайһы берҙә рус әҙәбиәтендә «босан» тип йөрөтөлә). 2006 йылдан бойондороҡһоҙ булып киткән Черногорияла ҡайһы берҙә черногор теле лә бар (был телде булдырыу хәрәкәте 1995 йылдан башлана һәм бойондороҡһоҙ Черногория Конституцияһына ярашлы, черногор теле дәүләт теле булып тора).
Мәҫәлән, Хорватияла «консерватив неологизмдар» тураһында — йәғни үҙләштерелгән һүҙҙәр урынына хорват тамырҙарынан яһалған һүҙҙәр (славян нигеҙле һүҙҙәр) төҙөү тураһында ҡәтғи (йыш ҡына ғәмәлдә ҡулланыу өсөн яраҡһыҙ) ҡағиҙәләр индерелә. Күп осраҡта был тенденция 1940-сы йылдарҙағы тел практикаһын дауам итә. Парадоксаль хәл килеп тыуҙы — ҡайһы бер осраҡтарҙа серб тамырҙарынан барлыҡҡа килгән хорват неологизмдары ысын хорват кайкав һәм чакав диалекттары һүҙҙәрен ҡыҫырыҡланы. Босний телендә, интеллигенция яғынан ҡаршылыҡ тыуҙырмаған, (Балҡан ярымутрауында, Югославияның бөтә территорияһында, боронғо тел синонимдары менән бер рәттән тәҡдим ителгән) төрки һүҙҙәр, ғәрәп һәм фарсы һүҙҙәре нығытыла.
Заманса серб стандарты Югославия СФР-да яҙылған телгә яҡыныраҡ һәм был осраҡлы түгел. Әммә үҙ нормаларын булдырып, айырымланыуға ынтылыш Сербияла ла күренеп тора. Сербия һәм Черногория союзы тарҡалғандан һуң, Сербия конституцияһы рәсми яҙыу нормаһы тип кириллицаны ғына күҙ уңында тота, ләкин көнкүрештә һәм айырым матбуғат баҫмаларында латиница СФРЮ заманына ҡарағанда ла йышыраҡ файҙаланыла.
Хорват теленең кайкав һәм чакав диалекттары араһындағыға ҡарағанда, мәҫәлән, серб, хорват һәм босний телдәренең әҙәби нормалары араһында айырма күпкә әҙерәк (улар бөтәһе лә штокавицаға нигеҙләнгән).
Алфавит
Серб-хорват теле өсөн ике яҙма системаһы: серб латиницаһы йәки хорват латиницаһы (гаевица) һәм серб кириллицаһы (вуковица) ҡулланыла. Боснияла һәм Черногорияла кириллица һәм латиница рәсми рәүештә тигеҙ, әммә Черногорияла латиница күпселек баҫмаларҙа өҫтөнлөк итә (1990-сы йылдарға тиклем Черногорияла кириллица ғына файҙаланыла). Хорватияла латиница ғына ҡулланыла (XIX быуатҡа тиклем шулай уҡ глаголица ҡулланылған). Сербияла кириллица рәсми рәүештә өҫтөнлөклө алфавит булып тора, әммә рәсми булмаған осраҡта латиница йыш ҡына ҡулланыла, шул уҡ ваҡытта Сербияның бер нисә гәзите латиницала ғына сыға. Интернетта ла латиница өҫтөнлөк итә.
Элекке «ять»
Ҡайһы бер диалекттарҙа был өн — «э» (яҙмала — e), икенселәрендә йомшаҡ «е» йәки «ие» тигән һүҙҙәрҙә (яҙмала — je йәки ije, һуҙынҡының оҙонлоғона һәм баҫымға ҡарап, хатта бер тамырлы һүҙҙәрҙә лә яҙыу айырылыуы мөмкин; мәҫәлән, хорв. vrijeme — «время», ләкин suvremenik — «современник») үҙгәргән; яҙыу хатта бер нисә һүҙҙә лә сағыла ала; мәҫәлән, хорв. Шуға күрә «экав» йәки «иекав» диалекттары (шулай уҡ «икав» диалекттары, унда «ять» «и»ға әйләнгән) бар. Хорват телендә рәсми рәүештә, «экав» (мәҫәлән, greška — «ошибка») һәм бик күп булмаған «икав» (мәҫәлән, dio «часть», ismijavati «высмеивать») бөрсөктәре менән, «иекав» нормаһы ғына таныла. Черногорияла һәм Боснияла йыш ҡына «иекав» нормаһы, Сербияның үҙендә — «экав» нормаһы ҡулланылһа ла, серб телендә «экав» һәм «иекав» нормалары формаль яҡтан тигеҙ. Миҫалдар: хорв. vrijeme («время, погода») — серб. време, хорв. rječnik («словарь») — серб. речник. Шулай итеп, әгәр текст «иекав» нормаһы буйынса латиница менән яҙылһа, был текст, моғайын, хорват йәки черногорский телендә була; был шарттарҙың береһе булһа ла үтәлмәй икән — серб телендә.
Инфинитив
Серб телендә, болгар һәм македон телдәрендә кеүек, «да + ҡылымдың зат формаһы» конструкцияһы менән инфинитивты ҡыҫырыҡлап сығарыуға тотороҡло әүәҫлек бар. Миҫал: хорв. Hoću jesti (Я хочу есть) — серб. Хоћу да једем (инфинитив: јести).
Үҙләштермәләр
Хорватияла хөкүмәт славян тамырҙарынан барлыҡҡа килгән неологизмдар тарафынан үҙләштермәләрҙең ҡыҫырыҡланыуына йүнәлтелгән пуризм сәйәсәтен үткәрә. Миҫал: хорв. sveučilište [свэучилиштэ] («университет») — серб. универзитет, хорв. nogomet [ногомэт] («футбол») — серб. фудбал һ.б. Әммә тәжрибә күрһәтеүенсә, нигеҙҙә канцелярия ҡулланылышындағы неологизмдар йәшәй. 1941—1945 йылдарҙа Анте Павеличтың усташ хөкүмәте «беҙҙең сербтар менән бер ниндәй ҙә уртаҡлығыбыҙ юҡ» сәйәсәте сиктәрендә шулай уҡ әүҙем рәүештә неологизмдар индерә: (krilnik «генерал», slikopis «киноплёнка», munjovoz «трамвай» һ.б.), әммә һуғыштан һуң улар юҡҡа сыға һәм хәҙерге хорват телендә тергеҙелмәй. Киреһенсә, серб телендә үҙләштерелгән һүҙҙәр ярайһы уҡ киң ҡулланыла. Шулай уҡ серб теленең хорват теленән айырмаһы ай атамаларында сағыла: серб телендә ай атамалары, хәҙерге рус телендәге кеүек, латынға барып тоташа (фебруар, март, април, хорват телендә, бер үк айҙың атамалары һәр телдә тап килмәүгә ҡарамаҫтан, хәҙерге белорус, украин, поляк һәм үрге лужиц телдәрендәге кеүек, славян исемдәре файҙаланыла (veljača «февраль», ožujak «март», travanj «апрель»).
Урындағы лексика
Бында айырмалар ныҡ күҙгә ташлана. Миҫалдар: серб. позориште («театр») — хорв. kazalište һ.б. Уларға серб телендә үҙләшкән, әммә хорват телендә юғалған хәҙерге яҙыусыларҙың нелогизмдарын индерергә була, һәм киреһенсә. Ҡайһы саҡта бер үк һүҙ серб һәм хорват телдәрендә төрлө мәғәнәгә эйә: voz — серб. «поезд», хорв. воз, «телега». Ләкин әгәр ҙә сербтар диалект һүҙҙәрен (хәҙерге хорват неологизмдарынан тыш) ҡулланыуға, шулай уҡ «иекав» әйтелешенә һәм яҙыуына түҙеп ҡараһалар ҙа, Хорватия хөкүмәте, киреһенсә, телдән "сербизм"дарҙы алып ташлау кампанияһын үткәрә.
Аффикстар
Серб һәм хорват телдәрендә бер үк һүҙьяһалыш аффикстары төрлө дәрәжәлә продуктив. Мәҫәлән, хорват телендә профессияларҙы һәм шөғөлдәрҙе билдәләү өсөн -nik и -telj суффикстары киң ҡулланыла, серб телендә — һирәк, улар урынына -ац, -ач, -ица, -ар һ. б. ҡулланыуҙы яҡшыраҡ тип иҫәпләйҙәр. Фәҡәт серб йәки хорват теленә генә хас аффикстар бар: мәҫәлән, серб са-һына хорват sa- йәки su тап килеүе мөмкин.
Сит ил исемдәрен, фамилияларын һәм ҡайһы бер атамаларын тапшырыу
Хорват һәм босний яҙмаларында (миҫал: pizza), серб телендә (хатта латиница ҡулланғанда ла) — транскрипция (миҫал: пица/pica) уларҙың тәүге яҙыуы ҡулланыла.
Башҡалар
Синтаксиста, һорау конструкцияларында (je li… йәки da li… — серб. тик да ли…), һ.б. әллә ни ҙур булмаған айырмалар бар.
Фонетика һәм транслитерация
Серб телендә «х» йә «й» өндәренең һуҙынҡылар араһындағы позицияһын «в»-ға үҙгәртеү әүәҫлеге бар. Миҫалдар: хорв. kuhati — серб. кувати йә кухати (ике вариант та тигеҙ хоҡуҡлы), хорв. uho — серб. ухо йә уво, хорв. vjerojatno — серб. вероватно һ.б. Ләкин ул даими түгел һәм күрше македон телендәге кеүек һуҙынҡылар араһында һәм һүҙҙең аҙағында «х»-ның тулыһынса юҡҡа сығыуына килтергән тиклем көслө түгел. Бынан тыш, серб телендә ҡайһы бер осраҡта унан һуң һуҙынҡы булмағанда төшөп ҡалыусан һуҙынҡы l о-ға күсә, хорват телендә бөтә формаларҙа ла һаҡлана: серб. као — хорв. kal, серб. престоница — хорв. prijestolnica.
Каттым-Еган
Каттым-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тром-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шаста (Ухта ҡушылдығы)
Шаста — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ухта йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
1 февраль
1 февраль — григориан стиле буйынса йылдың 32-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 333 көн ҡала (кәбисә йылында 334).
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Һолтай
Һолтай (Султаева) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Сосновка районындағы ауыл. Һаҡҡол ауыл биләмәһе составына инә.
Географик урынлашыуы
Ағаскүл күле буйында урынлашҡан.
Тарихы
Һолтай (Һултай, Бигеш) — табын башҡорттарының ауылы. Тәүге тапҡыр 1795 йылда телгә алына. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡара Табын улусы составында була.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (93 %) йәшәй.
Ленин бюсы (Иркутск)
Владимир Ленин бюсы / Иркутск — 1934 йылда ҡуйылған бюст (бил тиңенән горельеф). Скульпторы — СССР-ҙың халыҡ рәссамы С. Д. Меркуров.
1924—1925 йылдарҙа скульптор Иркутск һәм Хиуа өсөн ике бер төрлө горельеф эшләй. Һәйкәл ҙур йәшниккә төрөп һалына һәм оҙаҡ ваҡыт архив ихатаһында тора. 1930 йылдар башында йәшникте осраҡлы рәүештә асалар.
Һәйкәл 1934 йылдың 10 июлендә Иркутскиҙа Киров районының Карл Маркс һәм Пролетар урамдарының мөйөшөндә (хәҙер — Уң яҡ яр округы) асыла.
Тик 1967 йылда ғына өҫтәмә мәғлүмәттәр табыла һәм авторы асыҡлана.
1985 йылда скверҙа реконструкция үткәрелә, скульптура аҫтына һоро граниттан яңы постамент ҡуйыла һәм янында сәскә түтәлдәре эшләнә.
Орфинский Вячеслав Петрович
Орфинский Вячеслав Петрович (1929 йыл) — архитектура докторы, профессор, Рәсәй Фәндәр академияһының Архитектура һәм төҙөлөш фәндәре ғәмәли ағзаһы, Урыҫ Төньяғының халыҡ ағас төҙөлөшө буйынса белгес.
Биографияһы
Орфинский Вячеслав Петрович 1929 йылда тыуа. 1948 йылда Петрозаводск архитектура техникумын тамамлағандан һуң, Мәскәү архитектура институтында уҡый.
1962—1975 йылдарҙа — РСФСР Архитекторҙар союзының Карелия бүлексәһе рәйесе.
1970 йылда Петрозаводск дәүләт университетында конструкция һәм архитектура, архитектура һәм графика кафедраларында уҡыта. 1997 йылдан — Петрозаводск дәүләт университетының Халыҡ ағас төҙөлөшө сәнғәте проблемалары ғилми-тикшеренеү институты директоры.
Архитектура һәм этнография сигендә этноархитектураны өйрәнеү фәнни йүнәлешен булдырыусы. Эшмәкәрлегенең өҫтөнлөклө йүнәлешенең береһе булып халыҡ ағас төҙөлөшөн һәм уның үҫешен дисциплина-ара ҡараш ҡулланып киң ҡырлы тикшереү өсөн берҙәм методологик база булдырыу тора. Ҡаланың тарихи йөҙөн һаҡлап ҡалыу өсөн чиновниктарҙың башбаштаҡлығына ҡаршы көрәшә.
Һылтанмалар
ровичу Орфинскому — 85!
Пермь өйәҙе
Пермь өйәҙе — 1781 йылдан 1923 йылға тиклем Пермь наместниклығы һәм Пермь губернаһы составында ойошторола.
Административ уҙәге — Пермь ҡалаһы.
География
Майҙаны — 27 268 км² (1897). Административ уҙәге — Пермь ҡалаһы. XIX быуат аҙағында төньяҡта — Пермь губернаһы Соликамск өйәҙе, көнсығышта — Верхотур өйәҙе, көньяҡта — Көңгөр һәм Уҫы өйәҙҙәре, көнбайышта Оханск өйәҙе менән сиктәш була.
Иҡтисад
Халҡы башлыса игенселек, һөнәрселек менән шөғөлләнә. XIX быуат аҙағында Йоҡ-Кама заводы, 39 тире иләү, 30 май һығыу, 6 таҡта ярыу, 5 суйын иретеү, 2 араҡы, 2 тимер етештереү заводтары һәм башҡа предприятиелар эшләй. Ҙур йәрминкәләр Архангел-Пашийский заводы ҡасаба, Ильинка, Үрге Чусовой Ҡаласығы ауылдарҙа үткәрелә. XIX быуат уртаһында Сулман йылға буйлап пароход бәйләнеше асыла. Пермь тимер юлы участкалары — Пермь—Екатеринбург (1878), Пермь—Котлас (1899), Пермь—Көңгөр—Екатеринбург (1909) һәм башҡалар — һалына. Пермь өйәҙе 50 сиркәү, 8 мәсет иҫәпләнә (1870).
Халҡы
Халҡы 1795 йылда — 82 400 кеше, 1870 йылда — 152 714 (шул иҫәптән башҡорттар 2168), 1897 йылда — 272 967 (башҡорттар — 3 677, татарҙар — 6 982, урыҫтар — 259177 һәм башҡалар). XIX быуат аҙағында өйәҙҙә 243 614 крәҫтиән, 18 655 мещан, 5 942 дворян, 787 сауҙагәр иҫәпләнә; мосолмандар — 10608, православие динендәгеләр — 259 949 (шул иҫәптән 19 761 старообрядсы), католиктар — 1024, йәһүдтәр — 1003 һәм башҡалар. Идара итеүҙең кантон системаһы индерелгәс, Пермь өйәҙе территорияһында 1‑се башҡорт кантоны ойошторола. 1869 йылда өйәҙҙә 1667 торама пункт була. 1874 йылда 3 станға, 43 улусҡа бүленгән. XIX быуат аҙағында башҡорттарҙың төп өлөшө Башҡорт Ҡолтайы, Ҡуян ауылдарында йәшәй.
Тлюнуха
Тлюнуха — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Андийское Койсу йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Моратова Гөлдәр Сабит ҡыҙы
Моратова Гөлдәр Сабит ҡыҙы (20 март 1951 йыл) — дәүләт һәм мәҙәниәт эшмәкәре. 1995—2001 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2021).
Биографияһы
Гөлдәр Сабит ҡыҙы Моратова 1951 йылдың 20 мартында Башҡорт АССР-ының Учалы районы Илтабан ауылында тыуған.
1968-1970 - Учалы районы Ҡунаҡбай мәктәбендә уҡытыусы.
1974-1975 йылдарҙа - БАССР Хор йәмғиәтенең өлкән методисы
1991-1995 йылдарҙа - Учалы музыка училищеһында фольклор бүлеге мөдире.
1995 - 2001 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры урынбаҫары.
2021 йылдың 19 мартында Гөлдәр Моратова Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнде.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Өс саҡырылыш Учалы район Советы депутаты була
Ғаиләһе
Тормошта, ике улы бар.
Яңы Преображенка (Йылайыр районы)
Яңы Преобрәженка (Новопреображенский) — Башҡортостандың Йылайыр районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 23 кеше. Почта индексы — 453680, ОКАТО коды — 80227816002.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Утар
Утар (Утарово) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 207 кеше. Почта индексы — 452657, ОКАТО коды — 80207810008.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Оло Кочмес
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Чамила Мичиевич
Чамила Мичиевич (Ćamila Mičijević; 8 сентябрь 1994 йыл, Хайденхайм-ан-дер-Бренц, Германия) — Босния һәм Герцеговина гандболсыһы, Франция «Мец» клубы һәм Хорватия милли йыйылма командаһыағзаһы. 2020 йылда ҡатын-ҡыҙҙар араһында гандбол буйынса Европа чемпионатының бронза призёры.
Биографияһы
Чамила Мичиевич 1994 йылдың 8 сентябрендә Германияла Хайденхайм-ан-дер-Бренц ҡалаһында Босния һәм Герцеговина ҡасаҡтары ғаиләһендә тыуған. Һуғыш тамамланғандан һуң дүрт йыл үткәс, ғаилә Босния һәм Герцеговинаның Мостар ҡалаһына ҡайта, унда Чамила 15 йәшенә тиклем йәшәй һәм урындағы «Локомотив» и «Катарин» гандбол командалары өсөн сығыш яһай. Ҡыҙҙы тренер Эдо Шмит күреп ҡала һәм Риекаға «Замет» клубына саҡыра, ул киләһе биш йылды шунда үткәрә. 2016 йылдан алып 2020 йылға тиклем венгр «Дунауйварош Кохас» командаһында уйнай, унда беренсе миҙгел милли беренселектә дүртенсе урын менән тамамлана. Шунан һуң Европа гандболы грандтарының береһе — француз «Мец» клубына күсә. Үҙе өсөн туған булған Босния һәм Герцеговина өсөн сығыш яһарға Милевичтың мөмкинлеге булмай, сөнки хорват командаһына саҡырылғанға тиклем ундай команда бөтөнләй булмай. «Шашкалы» составында спортсы өс Европа чемпионатында (2014, 2016, 2020) ҡатнаша, 2020 йылда беренселектең бронза миҙалын яулай.
Роман Полански
Роман Поланский (Поланский, Roman Polanski, Polański — Поляньски; тыуғандағы исем Роман Раймунд Либлинг, Rajmund Roman Liebling) — 13 август 1933 йыл, Польша-француз кинорежиссёры, сценарист, кино продюсеры, Польшала үҫкән һәм башлыса Бөйөк Британияла (1963—1967), АҠШ (1968—1976) һәм Францияла эшләгән кино актёры.
Наградалары: Каннала — «Алтын пальма ботағы» (2002); Берлин_кинофестивалендә — «Алтын айыу» һәм «Көмөш айыу» (икеһе лә 1966 йылда); Венеция фестивалендә карьера өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн — «Алтын арыҫлан»; «Оскар», «Сезар», «Алтын глобус» һәм BAFTA — иң һәйбәт режиссура өсөн премиялар, шулай уҡ иң яҡшы фильм, режиссура һәм киноны үҫтереүҙәге өлөшө өсөн - «Феликс» Европа киноакадемияһы премияһы.
Бала сағы
Полански Роман Франция баш ҡалаһы Парижда 1933 йылдың 18 авгусында йәһүд ғаиләһендә тыуған. Уның оло апаһы Анета әсәһенең беренсе никахынан була. Уға өс йәш булғанда ата-әсәһе Польшаға ҡайта һәм Краковта (атаһының ғаиләһе йәшәгән) төпләнә. Немец оккупацияһы ваҡытында улар Краков геттоһына килтерелә. Әсәһе Либлинг Була (Кац-Предборск), Белжецта һәләк була, уның атаһы Либлинг Рышарға (1903—1984) Плачув һәм Маутхаузен концентрацион лагерҙарында булып, иҫән ҡала ала. Краков геттоһы бөтөрөлгәндән һуң, атаһының килешеүе буйынса малайҙы поляк ғаиләһе ҡарай. Нацистарҙың атыу өсөн сәп итеп уны файҙаланғанын иҫләй. Икенсе донъя һуғышы һәм Краков геттоһынан иҫән ҡалып, Полански үҙен сәнғәттә таба. 1945 йылда атаһын эҙләп таба ала һәм уны техник мәктәпкә уҡырға ебәрә, әммә тиҙҙән Роман балалар телевидениеһында эшләй башлай, театрҙа ла радиопостановкаларҙа уйнай: Катаев Валентиндың популяр «Полк улы» повесын ҡуйғанда төп ролде башҡара (1948, Варшава йәш тамашасы театры). Роман тормошон кино менән бәйләргә уға көслө тәьҫир иткән инглиз киноһын («Выбывший из игры») ҡарағандан һуң хәл итә.
Поляк осор
Поланский Романдың йәшлеге социалистик Польша осорона тура килә. 1953 йылда егерме йәшлек актёр тәүге тапҡыр киноға төшә; 1955 йылда Вайда Анджейҙың «Поколение» фильмында уйнай — Вайда Лодзи киномәктәбенә уҡырға инергә ярҙам итә.
Поланскийҙың режиссура эштәренең береһе «Убийство» ҡыҫҡа метражлы фильмы була (1957): бүлмәгә таныш булмаған кеше инеп, йоҡлап ятҡан кешене үлтерә. Ҡот осҡос фильм (Фильм ужасов) ике минут дауам итә. Уның студент сағындағы икенсе фильмы («Двое мужчин со шкафом», 1958) Брюсселдә Бөтә донъя күргәҙмәһендә 5 халыҡ-ара премияһын ала, шул иҫәптән Брюсселдағы Бөтә донъя күргәҙмәһенең бронза миҙалына лайыҡ була. Полански 1959 йылда Лодзи киномәктәбен тамамлай.
1959 йылда Полански актриса Квятковская Барбараға өйләнә, уның менән никахта1962 йылға тиклем йәшәй. Шул уҡ йылда Полански ПНР-ҙа һалҡын ҡабул ителгән үҙенең тәүге тулы метражлы «Нож в воде» фильмын төшөрә, ләкин сит ил фестивалдәрендә сенсация яһай һәм «Оскар» ға иң яҡшы сит ил фильмы булараҡ дәғүә итә.
Инглиз-америка осоро
Фильм төшөргәндән һуң, Полански Францияға күсә, унда Брак Жерар менән таныша. Улар бергәләп «Отвращение» (Берлин кинофестивалендә «Көмөш айыу») һәм «Тупик» («Алтын айыу» ала) фильмдарының сценарийҙарын яҙа. Был ике фильм Англияла төшөрөлә, унда режиссёр 1964—1968 йылдарҙа йәшәй.
1968 йылда, Америка актрисаһы Тейт Шэронға өйләнгәндән һуң (үҙенең тәүге төҫлө фильмын, «Бесстрашные охотники на вампиров», төшөргәндә осрата), ул АҠШ-ҡа күсә. Тәүге тапҡыр кинематография тарихында һиҙелерлек ваҡиға булған «Ребёнок Розмари» (1968) фильмы менән Голливудта сығыш яһай. Фильмда төп ролде Миа Фэрроу уйнай.
Голливудта Поланскийҙың уңышы уның йөклө ҡатыны Шэрон менән өс дуҫын 1969 йылда Чарльза Мэнсондың төркөмө ағзалары тарафынан үлтерелеү фажиғәһе һөрөмләй. Бынан һуң Полански бер нисә йылға Европаға китә. Был ҡайғы-хәсрәт уның артабанғы ижадына бик ныҡ тәьҫир итә.
1974 йылда Полански АҠШ-ҡа ҡайта, унда Роберта Тауна сценарийы буйынса «Китайский квартал» фильмын төшөрә. Төп ролдәрҙе Джек Николсон һәм Фэй Данауэй башҡара. Фильм режиссура өсөн «Алтын глобус» ҡа лайыҡ була һәм 11 номинацияла «Оскар» премияһына тәҡдим ителә (бөтә номинацияларҙа ла тиерлек уны «Крёстный отец 2» үтә).
Енәйәт өсөн эҙәрлекләү
1977 йылда Полански Лос-Анджелеста Николсон Джеканың актёр йортонда ун өс йәшлек ҡыҙ Геймер Самантаны (ул уҡ ваҡытта Саманта Гейль булараҡ билдәле була) көсләүҙә ғәйепләнә. Фотомодель Геймер, йәнәһе, Vogue француз баҫмаһына төшөрөү өсөн саҡыра һәм шампан һәм «Кваалюд» (метаквалон бирҙе, шунан һуң Полански уны орал һәм аналь сексҡа мәжбүр итте, тип иҫенә төшөрә. Ҡулға алынғандан һәм ғәйепләүҙәрҙән һуң, ғәйепләүҙәрҙе йомшартыу тураһында килешеү нигеҙендә, Полански үҙен бәлиғ булмаған бала менән енси мөнәсәбәттә ғәйепле тип таный, сөнки тәүҙә ул 14 йәшкә тиклемге баланы алкоголь һәм наркотик матдәләр ҡулланып көсләүҙә ғәйепләнә ине. Хөкөм ҡарары сығарғанға тиклем һәм прокуратура менән режиссер Поланскиҙың адвокаттары араһында килешеү шарттары буйынса өс ай дауамында Чино ҡалаһының калифорния төрмәһе янындағы енәйәтселәр өсөн госпиталдә психиатрия тикшереүе үтергә ризалаша. Төрмәнән ҡайтҡас, Поланскийҙың адвокаты, уның эшен ҡараған судья үҙ позицияһын үҙгәрткән һәм шартлы хөкөм (иркенән мәхрүм итмәйенсә) тураһындағы прокуратура тәҡдиме менән килешергә йыйынмай, тип хәбәр итә. Был режиссёрҙың адвокаттары һәм прокуратура араһындағы һәм шул уҡ судья хупланған килешеүҙең боҙолоуы була һәм 1978 йылдың 1 февралендә, хөкөм ҡарары сығарыр алдынан, Полански АҠШ-тан Бөйөк Британияға (Лондон) ҡаса, ә һуңынан, экстрадицияға юл ҡуймау өсөн Францияға китә, ул шулай уҡ Швейцария һәм Польша биләмәләрендә йәшәй. Һуңынан матбуғатта башҡа ғәйепләүҙәр ҙә күренә башлай. Мәҫәлән, Британия актрисаһы Льюис Шарлотта әйтеүенсә, ул 1983 йылда «Пираты» фильмын Париж йортонда төшөргән саҡта көсләй, уға 16 йәш була.
2018 йылдың майында Америка Ҡушма Штаттары киноакадемияһы үҙенең сафынан Поланскиҙы сығара. 2019 йылдың апрелендә режиссёрҙың адвокаты Америка киноакадемияһында Поланскиҙың статусын тергеҙеү тураһында үтенес яҙа. 2020 йылдың авгусында Лос-Анджелес округының Юғары суды Поланскиҙың үтенесен кире ҡаға.
Француз дәүере
Режиссёр киләһе фильмдарҙы Европала, башлыса Францияла төшөрә.
1979 йылда «Тэсс» картинаһы сыға, был картина өсөн 1981 йылда Полански «Оскар»ға тәҡдим ителә, шулай уҡ «Сезар» премияһын ала. Үҙенең үлтерелгән ҡатыны Шэрон Тейтҡа арнай. Төп ролен башҡарыусы немец актрисаһы Настасья Кински 15 йәшендә Поланскиҙың һөйәркәһе була. Быға тиклем, 1976 йылда, ул Францияның «Vogue» журналы өсөн фотосессияла төшә. Уның саҡырылған мөхәррире Полански була.
Француз актрисаһы һәм моделе Эмманюэль Сенье 1989 йылда иҫәп буйынса өсөнсө ҡатыны була; Уларҙың ике балаһы — ҡыҙы Моргана һәм улы Элвис тыуа. Полански уны үҙенең «Неистовый», «Девятые врата», «Горькая луна» и «Венера в мехах», «Основано на реальных событиях», «Офицер и шпион» фильмдарында төшөрә.
1999 йылда Полански Роман төп ролде Джонни Депп уйнаған "Девятые врата мистик триллерын төшөрә.
2020 йылдың февралендә иң яҡшы режиссура һәм иң яҡшы сценарий өсөн ике премияға лайыҡ була («Офицер и шпион» фильмы).
Польшала һәм Швейцарияла экстрадиция буйынса ҡарарҙар
Полански Роман 2009 йылдың сентябрендә Швейцарияға үҙенең режиссура эшмәкәрлеге өсөн награда алырға килә. Цюрихта кинофестиваль ойоштороусылар Америка Ҡушма Штаттарында 1978 йылда бирелгән ордер буйынса, шулай уҡ 2005 йылда ҡулға алыу тураһында халыҡ-ара ордер нигеҙендә кинорежиссёр 2009 йылдың 26 сентябрендә полиция ҡулға алған, тип белдерә. Поланскиҙың үҙ ғәйебен таныуы һәм судтан ҡасыуы сәбәпле, Америка ҡанундарына ярашлы, уға үткән принцибы (принцип давности) ҡағылмай.
Францияның мәҙәниәт министры Миттеран Фредерик Поланскиҙың ҡулға алыныуына хайран ҡалыуын белдерә. Министрлыҡтың коммюникеһында әйтелеүенсә, Миттеран режиссёр ҡулға алыныуына үкенә һәм француз министры "Швейцарияла ҡулға алынған бөтә донъяға билдәле кинорежиссёр һәм француз гражданы Роман Поланскиға ҡаршы эш итеү тураһында аптырау менән белде ", — тип хәбәр ителә документта.
Бер нисә тиҫтә билдәле кинематографист Поланскиға ярҙамға мөрәжәғәтенә ҡул ҡуя. Улар иҫәбендә Аллен Вуди, Линч Дэвид, Скорсезе Мартин, Вендерс Вим, Аронофски Даррен, Гиллиам Терри, Альмодовар Педро һәм башҡалар бар. АктрисаларАрдан Фанни һәм Беллуччи Моника шулай уҡ Полански ҡулға алыу айҡанлы үҙ үкенесен белдерә.
Францияның һәм Польшаның тышҡы сәйәси ведомстволары башлыҡтары АҠШ президенты Барак Обамаға Полански ярлыҡауын һәм уға ҡарата енәйәт эшен ябыуҙарын һорап мөрәжәғәт итергә ниәтләүҙәрен белдерә. Калифорния губернаторы Арнольд Шварценеггер режиссерҙы ярлыҡауҙан баш тарта. Лос-Анджелес апелляция суды ла Полански эшен ябыуҙан баш тарта.
Һаҡ аҫтында булған саҡта Берлиндағы кинофестивалендә уның «Призрак» фильмының премьераһы уҙа; фильм иң яҡшы режиссура өсөн «Көмөш айыу» ға лайыҡ була. 2010 йылдың 12 июлендә Швейцария властары Америка хөкүмәтенә Поланскиҙы Америка Ҡушма Штаттарына экстрадициянан баш тарта һәм режиссерҙы өйөндә тотҡонлоҡтан азат итә.
2014 йылдың 30 октябрендә Польшаның сит ил эштәре министры урынбаҫары Рафаил Тшасковский Польшала Полански Романды тотоу һәм уның властарына АҠШ-ты тапшырыу өсөн нигеҙ юҡлығын белдерә.
2015 йылдың октябрендә поляк суды (Европаның башҡа дәүләттәре судтары кеүек) Поланскиҙы Америка Ҡушма Штаттарына экстракдициялауҙан баш тарта. Судтар зыян күреүсе үҙе өлкәнәйгәс, бер нисә тапҡыр режиссёрҙан ғәйепләүҙе кире алырға талап итеүе иғтибарға алына. «Үтенестә яҙылғанса, режиссерға ҡарата енәйәти эҙәрлекләүҙе туҡтатырға кәрәк, сөнки зыян күреүсе йәмәғәтселек яғынан артыҡ ҙур баҫым кисерә».
Төп темалар
Поланскиҙың «Бал вампиров» тан һуң төшөрөлгән бөтә фильмдары ла әҙәби сығанаҡтарға нигеҙләнгән.
Уның картиналарының күбеһе (айырыуса «Жилец» менән тамамланған «классик» осор) тамашасыны психологик изоляцияла һәм паранойя тойғоһо менән биҙәй. «Бүлмә трилогияһы» геройҙары («Отвращение», «Ребёнок Розмари», «Жилец») аҡылһыҙлыҡ төпкөлөнә төшә, был фильмдарҙың донъяһы психик яҡтан сәләмәт булмаған протагонист аңы менән һуғарылған, фильм аҙағына билдәһеҙлек элементтары хас, интерпретация тамашасы ҡарамағына ҡуйыла.
Поланский — иң пессимистик режиссерҙарҙың береһе. Фильмдың төп геройы, ҡағиҙә булараҡ, ул аңламаған иррациональ, иблис көстәрҙең әхлаҡи, ҡайһы берҙә физик тьәҫиренә дусар була. Шул уҡ ваҡытта был көстәр күпселек осраҡта еңә; ҡайһы берҙә эш протагонист аҡылынын юғалта.
Поланскиҙа яуызлыҡ төрлө формаларҙы ҡабул итә ала: төрлө формаларын ҡабул итә ала яуызлыҡ поланский:
Йоғонтоһо
Поланский һуғыштан һуңғы кинематографистар араһында иң абруйлылар рәтендә. Мәҫәлән, уның «Ребёнок Розмари» таҫмаһы (1969) 1970-се йылдарҙа мистик фильмдарға мода барлыҡҡа килтерә («Изгоняющий дьявола», «Омен», «Сияние»). «Отвращение» фильмы сюрреалистик образдар һәм нескә психологик тамамланыу адепттары өсөн йүнәлеш була. 1990 йылдарҙа «Ҡытай кварталы» неонуар жанрының сәскә атыуы менән һоҡландыра. Коэндарҙың «Бартон Финк» фильмы (Поланский етәкселегендәге жюри уның авторҙарына «Алтын пальма ботағы» бирә) Поланский хөрмәтенә оммаж «трилогияһы» тип таныла. Әгәр Лодзь йәш Поланскийҙың абсурдизмын формалаштырһа, режиссерға «Алтын пальма ботағы» («Пианист», 2002) биргән Дэвид Линч был ҡалала өлкән йәшендә «Эске империя» (2006) фильмын төшөрә.
Тормошҡа ашмаған проекттар
1997 йылда Полански «Мастер и Маргарит» фильмын экран өсөн яңынан эшләү идеяһынан баш тарта һәм Достоевский повесының күптән уйланылған экранизацияһы өҫтөндә эшләй башлай («Двойник»). Ләкин төшөрөү майҙансығында режиссёр уйынса Траволта Джон башҡарыуындағы төп герой шәрә күренеү тейеш була. Траволта киноға төшөүҙө дауам итеүҙән баш тарта һәм режиссерға аңлатып тормайынса, майҙансыҡтағы 250 кешене аптырашта ҡалдырып, Париждан китә. Полански һуңынан был эпизодҡа аңлатма бирә: «Күпме кеше был проктҡа шул тиклем ҙур көс һалды һәм ҡапыл бөтәһе лә юҡҡа сыҡты. Минең менән күптән рәссам-ҡуйыусы сифатында эшләгән Гуффруа Пьер декорацияларҙы һүтергә тура килгән саҡта иланы… Фильм өсөн 20 миллион доллар эш хаҡы алған Траволта ни тиклем аҡылһыҙҙар һымаҡ эш итә ала?». Траволтаның ғәмәлдәренә хөкөм менән башҡа режиссёрҙар ҙа, атап әйткәндә, Дэвид Линч сығыш яһай.
Иҫкәрмәләр
Мирон Черненко. Прыжки через стену, или Пасынок и баловень судьбы // «Видео-Асс» Фаворит, 1993, № 4.
Roman Polanski — Awards. Архивировано 15 сентября 2012 года. // imdb.com (Проверено 28 сентября 2009)
[www.geni.com/people/Ryszard-Pola%C5%84ski/6000000010462233515 Генеалогия семьи Поланских]
Julia Ain-Krupa «Roman Polanski: A Life in Exile»
Judge the Movie, Not the Man. Los Angeles Times. Дата обращения: 29 сентября 2009. Архивировано 1 октября 2009 года.
Polanski arrested over 1977 underage sex charge. The Independent. Архивировано 2 августа 2012 года.
Polanski nabbed, 31 years late — NYPOST.com. Архивировано 6 сентября 2012 года.
Polanski Named in Rape Charge. Архивировано 4 июня 2012 года., Roman Polanski Media Archive
Grand Jury Indictment (People v Polanski). Архивировано 15 сентября 2012 года., FindLaw
Биография режиссёра (недоступная ссылка). Дата обращения: 17 мая 2008. Архивировано 13 ноября 2004 года.
ЖИЗНЬ: Полански обвинён ещё в одном изнасиловании несовершеннолетней. Архивировано 15 сентября 2012 года.
СМИ: адвокат подал ходатайство о восстановлении Полански в Киноакадемии США. РИА Новости (20190420T0103+0300Z). Дата обращения: 20 апреля 2019.
Суд в США отказался восстановить Полански в составе академии киноискусств. ТАСС. Дата обращения: 25 августа 2020.
Leaming, Barbera. Polanski, A Biography: The Filmmaker as Voyeur. New York: Simon and Schuster. 1981. 155
Richard Corliss. A Sensual Child Comes of Age. Архивировано 15 сентября 2012 года.. Time. 2 May 1983, Vol. 121, Iss. 18, pg. 44-49
James Morrison. Roman Polanski.. University of Illinois Press, 2007. p 127. ISBN 0-252-07446-7, 9780252074462
Denise Worrell. Icons: Intimate Portraits.. Архивировано 15 сентября 2012 года. The Atlantic Monthly Press. 1989. pp. 108–114. ISBN 0-87113-306-7
Harlan Kennedy. «A Perfect Tess». Архивировано 15 сентября 2012 года.. American Film. October 1979.
Сауылды
Сауылды (Савалда) - Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡорғо йылғаһының һул ярына тамағынан 2,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Роман Полански
Иҫкәрмәләр
Полански получил премию «Сезар» как лучший режиссёр за фильм «Офицер и шпион». ТАСС. Дата обращения: 29 февраля 2020.
Сауылды
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Роман Полански
Иҫкәрмәләр
Швейцария: Полански останется в тюрьме до возможной выдачи США. Архивировано 15 сентября 2012 года.
Le cinéma soutient Roman Polanski / Petition for Roman Polanski — SACD. Архивировано 4 июня 2012 года.
Release Polanski, demands petition by film industry luminaries Film guardian.co.uk. Архивировано 1 августа 2012 года.
Моника Белуччи и Николя Саркози требуют освободить Романа Полански
Шварценеггер: c Полански нужно обращаться, как и с остальными. Архивировано 30 июля 2012 года.
Калифорнийский суд отказался закрывать дело Полански. Архивировано 13 июля 2012 года.
Польша отказала США в экстрадиции Полански. www.dw.de (30 октября 2014). Дата обращения: 30 октября 2014.
Жертва изнасилования потребовала от США закрыть дело Романа Полански. lenta.ru. Дата обращения: 16 февраля 2021.
Черти специального назначения. Коммерсантъ № 141 (4441) (5 августа 2010). Дата обращения: 14 августа 2010.
The ASC — American Cinematographer: DVD Playback:. Архивировано 11 сентября 2012 года.
Rowell, Erica. The Brothers Grim: The Films of Ethan and Joel Coen. Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, Inc., 2007. P.122. — ISBN 0-8108-5850-9
Джон Траволта выступил в роли шантажиста. Архивировано 3 сентября 2012 года. // КоммерсантЪ. 1996. 25 июня. № 106(1064)
Roman Polanski: Interviews. University Press of Mississippi, 2005. ISBN 978-1-57806-800-5. Pages 105, 172.
Lynch on Lynch. ISBN 978-0-571-22018-2. Page 98.
Орландо Блум и Скарлетт Йоханссон разрушат «Помпеи» Романа Полански. Архивировано 12 июля 2012 года. // NEWSru.com. 2007. 11 мая.
Роман Полански не будет снимать «Помпеи». Архивировано 10 сентября 2012 года. // Rolling Stone. 2007. Сентябрь.
Polanski pulls out of «Pompeii»: Looming actors strike causes problems. Архивировано 15 сентября 2012 года. // Variety. 2007. Sep. 11.
Манжигеев Сергей Степанович
Биографияһы
Сергей Степанович Манжигеев 1935 йылдың 6 февралендә Бүрәт-Монгол АССР-ының Улан-Удэ ҡалаһында тыуған.
Музыкала үҙ юлын Сергей тәү башлап Пионерҙар йортонда тынлы оркестрҙа башлай. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң Улан-Удэ музыка училищеһына кларнет класына уҡырға инә.
1962 йылда Свердловск ҡалаһында М. П. Мусоргский исемендәге Урал дәүләт консерваторияһын тамамлай, композиция класы буйынса уҡытыусыһы — H. М. Хлопков. Студент йылдарында уҡ Сергей Мажигеев композитор булараҡ музыкаль әҫәрҙәр ижад итә башлай.
1962—1968 йылдарҙа Улан-Удэ музыка училищеһында уҡыта.
1968 йылда Бүрәт АССР-ы Композитоҙар союзының яуаплы секретары итеп һайлана.
Сергей Степанович Манжигеев композитоҙарға ярҙам итеүҙе, улар менән тәжрибә уртаҡлашыуҙы үҙ бурысы тип һанай. Уның етәкселегендә республиканан сит өлкәләрҙә билдәлелек яулаған композиторҙар бихисап: мәҫәлән, Юрий Ирдынеев, Виктор Усевич, Лариса Санжиева, Екатерина Олерская. Улар бөтәһе композиция класы буйынса Манжигеевтың уҡыусылары.
Хаҡлы ялға сыҡҡандан һуң музыка колледжында уҡытыуын дауам итә.
Сергей Манжигеев ҡаты ауырыуҙан һуң 2011 йылдың 31 июлендә вафат була.
Ижады
Сергей Манжигеев байтаҡ симфоник әҫәрҙәр яҙа. Улар араһында — «Геройҙар иҫтәлегенә» симфоник поэмаһы, «Дуҫлыҡ» симфоник увертюраһы һәм башҡалар. Уның музыкаһы ябайлығы һәм моңо менән айырылып тора.
Әммә иң ҙур билдәлелекте һәм данды уға йырҙар алып килде, уның йырҙарын бүрәт йырсылары ҙур теләк менән башҡаралар, уларҙы халыҡ ярата. Ц.-Ж. Жимбиев һүҙҙәренә «Шамхандаа» («Һиңә табан»), Ц. Д. Дондокова һүҙҙәренә «Дэлхэй минии альган дээр» («Устарымдағы донъя»), С. Ангабаев һүҙҙәренә «Яаралтай харгы» («Етеҙ юл») йырҙары айырыуса ҙур популярлыҡ яулай.
Сергей Манжигеев оҙаҡ йылдар «Байкал» бейеү һәм йыр ансамбле менән хеҙмәттәшлек итә. Был коллектив өсөн ул бейеү номерҙарын ҡуя («Юл башлаусылар», «Батырҙар бейеүе», «Байка сәскәһе», «Ҡурсаҡтар бейеүе») Ансамбль менән ул бөтә илде тиерлек үтеп сыҡты.
Сергей Манжигеевтың ижады сит ерҙәрҙә Бүрәт Республикаһы халҡының үҙенсәлекле мәҙәниәте менән таныштырҙы, ҡыҙыҡһыныу уятты.
Кальта (Оло Уса ҡушылдығы)
Кальта  — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 5,8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем,   Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ  Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һылтанмалар
Категория:Удмуртия йылғалары
Марокко халҡы
Марокко халҡы — бөтәһе 33.8 млн кеше йәшәй. Илдә йәшәүселәрҙең 60 % — ғәрәп халҡы, 40 % — бербер халҡы.7 меңгә яҡын йәһүд халҡы бар.
Йыллыҡ халыҡ үҫеше — 1,5 % (2009 йыл).
Тыуыу кимәле — 20,96 яңы тыуған бала / 1000 кеше (2009 йыл)
Үлеү кимәле — 5,45 үлеү / 1000 кеше (2009 йыл)
Белем кимәле — 66 % ир-егеттәр, 40 % ҡатын-ҡыҙҙар (2004 йылғы халыҡ иҫәбе алыу буйынса).
Камбарка-2
Камбарка-2 — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/241/49    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем,   Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ  Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һылтанмалар
Категория:Удмуртия йылғалары
Юлмөхәмәтов
Юлмөхәмәтов — фамилия.
Тишина Анастасия Фёдоровна
Анастасия Федоровна Тишина (25 декабрь 1914 йыл — 11 октябрь 2002 йыл) — «Прогресс» Башҡортостан производство берекмәһенең токарь-револьверщицаһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы.
Биографияһы
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1935 йылда Ленинградтың «Красная заря» заводында револьверщица булып башлай. Завод Өфөгә эвакуацияланғандан һуң завода (1942) 697-се заводта (һуңынан «Прогресс» Башҡортостан производство берекмәһе) токарь-револьверщица була. Заводта эшләгән йылдарында А. Ф. Тишина, эшендә алдынғы алымдарҙы ҡулланып, һәр ваҡыт нормаһын арттырып үтәй. Уның юғары етештереүсәнлек уңышы эш ваҡытын юғалтмауға, эш алымдарын камиллаштырыуға, ҡоралды, ҡулайламаны оҫта ҡулланыуға бәйле. Мәҫәлән, инәүестең конструкцияһын үҙгәртеү һыр һалыуға йоғонто яһай һәм етештереүсәнлек ике тапҡырға арта.
1959—1965 йылдарҙа план үтәүҙәге ҡаҙаныштары һәм яңы техника булдырғаны өсөн А. Ф. Тишина 1966 йылдың 29 июлендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була.
1971 йылда пенсияға киткәнгә тиклем Өфө элемтә аппаратураһы заводында револьверщица булып эшләй.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советының бишенсе саҡырылыш депутаты (1959—1963). 2002 йылдың 11 октябрендә вафат була.
Хәтер
А. Ф. Тишинаның иҫтәлеген мәңгеләштереү маҡсатында «Прогресс» ФГУП БПО-ның Хеҙмәт даны музейында уға арналған стенд ҡуйылған.
Кашапова Клара Наил ҡыҙы
Кашапова Клара Наил ҡыҙы (29 ғинуар 1970 йыл) — Рәсәй еңел атлеты, оҙон дистанцияға йүгереү буйынса белгес. 1990 йылдарҙа еңел атлетика буйынса Рәсәй йыйылма командаһы өсөн сығыш яһай, күп тапҡырҙар ил чемпионаттары призеры һәм еңеүсеһе, Санкт-Петербургта үткән Ихтыяр уйындарының көмөш миҙал эйәһе, Атланталағы Йәйге Олимпия уйындары ҡатнашыусыһы. Санкт-Петербург исеменән сығыш яһай. Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры.
Биографияһы
Клара Наил ҡыҙы Кашапова 1970 йылдың 29 ғинуарында Ленинградта тыуа.
Еңел атлетика менән Колпинола «Ижорец» спорт комплексында тренерҙар Т. Я. Кондрашов һәм В. И. Морозов етәкселегендә шөғөлләнә башлай. РСФСР-ҙың һәм Ленинградтың йыйылма командалары, «Хеҙмәт резервтары» ирекле спорт йәмғиәте исеменән сығыш яһай. Һуңғараҡ «Рәсәй йәшлеге» спорт клубында әҙерлек үтә. А. И. Герцен исемендәге Рәсәй дәүләт педагогия университетын тамамлай, унда физик культура факультетында уҡый.
1993 йылда Мәскәүҙә ярыммарафон буйынса асыҡ Рәсәй чемпионатында еңеүсе була. Рәсәй милли йыйылма командаһы составына эләгеп, Брюсселдә ярыммарафон буйынса донъя чемпионатында сығыш яһай, унда шәхси зачетта — 24-се, зачетында алтынсы урын ала.
1994 йылда Санкт-Петербургта үткән Рәсәй чемпионатында 5000 метрға йүгереүҙә еңеүсе була. Санкт-Петербургта Изге ихтыяр уйындарында 10 000 метрға йүгереүҙә көмөш миҙал яулай, финишта Кенияның билдәле спортсыһы Тегла Лорупанан ҡалыша. Ә Хельсинкиҙағы Европа чемпионатында шул уҡ дисциплинала һигеҙенсе була. Ослолағы ярыммарафон буйынса донъя чемпионатында шәхси беренселектә — 16-сы, команда беренселегендә бишенсе һөҙөмтә көрһәтә. Шулай уҡ ошо Адлерҙа шоссенан 5 саҡырымға йүгереү буйынса миҙгелдә йүгереү буйынса Рәсәй чемпионатының көмөш призеры була.
Бер үк ваҡытта 10 000 метрға йүгереү буйынса Рәсәйҙең асыҡ чемпионаты үткәрелгән Владимир Куц мемориалында Людмила Петрованан ҡалышып, көмөш призер була. Уңышлы сығыштары менән Атлантала Йәйге Олимпия уйындарында ҡатнашыу хоҡуғын ала, әммә 33:28,34 һөҙөмтәһе менән квалификация үтә алмай.
1999 йылда Тулалағы Рәсәй чемпионатында 5000 метрға йүгереүҙә Ольга Егорова менән Мария Пантюхованан ғына ҡалышып, бронза призер була. Шул уҡ дисциплинала Селтвьелағы донъя чемпионатында ҡатнаша, Белфастағы донъя чемпионатындағы сығышы менән айырылып тора.
Рәсәйҙең 100 меңле ҡалалары
Иң ҙур ҡалаларҙың картаһы
Халҡы
Кашапова Клара Наил ҡыҙы
Биографияһы
2001 йылда үҙен марафон дистанцияһында һынап ҡарай — 2:35:49 һөҙөмтәһе менән Лион марафонында икенсе була.
Рәсәйҙең 100 меңле ҡалалары
Иң ҙур ҡалаларҙың картаһы
Рәсәйҙең халҡы 100 мең булған ҡалалары (2017 йылда)
Ҡалалар исемлеге
Бөтөн мәғлүмәттәр, ҡала окургтарындағы халыҡты иҫәпкә алмайынса, халҡы 100 мең һәм унан күберәк булған ҡалалар буйынса килтерелә. Мәғлүмәттәр: Выделены цветом центры субъектов Российской Федерации. Жирным выделены центры федеральных округов Российской Федерации. " — " знак прочерка в таблице означает, что в данный год населённый пункт либо не существовал, либо ещё не имел статуса города, либо находился вне территории России. Так, Калининград в период проведения переписей 1897, 1926, 1939 годов был в составе Германии, Южно-Сахалинск в период проведения переписей 1926 и 1939 годов был в составе Японии, Ҡыҙыл в 1897 ещё не был основан, а в 1926 и 1939 годах являлся столицей независимой Тувинской Народной Республики, располагающиеся на Крымском полуострове Симферополь, Севастополь, Керчь и Евпатория с 1991 по 2014 гг. находились в составе независимой Украины (в настоящей таблице данные о населении городов Крымского полуострова согласно всесоюзным переписям 1959—1989 гг., а также по данным Укрстата за 2011—2014 гг. приведены в справочных целях); с марта 2014 года Крым фактически входит в состав России.
Кашапова Клара Наил ҡыҙы
Биографияһы
2003 һәм 2004 йылдарҙа «Аҡ төндәр» марафоны сиктәрендә ике тапҡыр 10 километрға йүгерә, икенсе һәм алтынсы була.
Артабан Колпиноның 258-се дөйөм белем биреү мәктәбендә физкультура уҡытыусыһы булып эшләй.
Кат-Ягун
Кат-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нятлонга-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 176 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.